title: Bộ chín vĩ đại của Heliopolis

text:
Bộ chín vĩ đại của Heliopolis là 9 vị thần cao nhất trong hệ thống thần linh Ai Cập. Họ đều ở trong hệ thống "gia đình khép kín" của Ra, thần mặt trời và hình thành nên một dạng "vương triều bảo vệ" xung quanh ông. Nên họ được gọi là bộ chín vĩ đại của Heliopolis, thành phố sùng kính Ra. Bao gồm: Ra, Geb, Nut, Shu, Tefnut, Osiris, Isis, Seth và Nephythys.

Ra

Ra: Biểu hiện tối cao của thần mặt trời ở Heliopolis, là một thành phần hết sức quan trọng trong hệ thống các thần của người Ai Cập. Người ta nói rằng ông bắt đầu xuất hiện trên gò đất nguyên thủy nhỏ lên khỏi hồ nước Nun và đã tiến hành công cuộc sáng thế. Tuy nhiên, đôi khi ông được mô tả như một cậu bé từ đóa hoa sen hiện ra. Người Ai Cập tin rằng mỗi ngày thần mặt trời lại được một lần sinh ra. Buổi sáng, sau khi tắm và ăn điểm tâm, ông lại bắt đầu cuộc hành trình đi ngang bầu trời trên chiếc thuyền của ông và dành ra mỗi ngày một giờ để kiểm tra một trong 12 khu vực của ông. Khi mặt trời lặn, người ta cho là thần Ra đang đi vào địa ngục cho đến sáng hôm sau thì lại được sinh ra. Suốt đêm vị thần tối cao này phải đánh nhau với kẻ thù là Apep, con rắn vũ trụ khủng khiếp ở địa ngục.
Ra có các người con là Shu, thần gió và Tefnut, nữ thần ẩm độ. Theo một câu truyện thần thoại thì hai vị thần nam nữ này đã biến mất để đi ngao du vũ trụ. Khi cuối cùng tìm được họ, thần Ra mừng rỡ quá, bật khóc lên. Những con người đầu tiên đã được tạo nên từ những giọt nước mắt này. Một truyện khác kể khi Ra đã thành một ông già chảy dài thì nữ thần Isis quyết định khám phá tên gọi bí mật của ông. Bà lấy đất trộn với nước dãi của ông nặn thành con rắn rồi đặt con rắn trên cạnh con đường mà vị thần lớn này hay đi. Khi thần Ra đi qua, con rắn cắn ông, truyền nọc đọc khiến ông hấp hối kêu la đau đớn. Isis chỉ chấp nhận chữa trị cho ông nếu ông nói thật tên mình. Thần Ra quá đau đớn nên cuối cùng phải đồng ý tiết lộ bí mật của mình. Isis hứa không nói điều bà biết cho bất cứ ai ngoài Horus và đã chữa lành cho thần Ra sau khi đọc được tên của thần này.

Các Pharaoh tự xưng là "con của thần Ra" không phải chỉ vì thần này rất được kính nể mà còn vì người ta nói rằng thần đã lập lại trật tự từ sự hỗn loạn. Thần Ra thường được mô tả dưới dạng một con chim ưng trên đầu đội chiếc đĩa mặt trời.

Geb

Geb: vị thần đất của người Ai Cập, là anh và là chồng của nữ thần Nut. Ông là con trai trưởng của Shu và Tefnut, hai vị thần gió và ẩm. Thần Shu, hoặc thần Ra trong một số truyện kể, đã tách riêng Geb và Nut khi họ đang ôm nhau say đắm bằng cách đẩy mạnh mỗi người ra một nơi, khiến cho Nut trở thành bầu trời, còn Geb trở thành mặt đất. Trước đó đã không còn đủ chỗ giữa hai người để cho Nut sinh con đẻ cái. Geb không ngớt buồn phiền vì phải xa cách người mình yêu dấu và sự đau khổ của ông đã gây nên những cơn động đất. Geb thường được xem là một vị thần tốt bụng, giúp cho con người có huê lợi ngoài đồng, chữa lành bệnh tật cho họ. Tuy nhiên, người ta sợ rằng ông ta có thể giam nhốt người chết trong người, không cho họ xuống âm phủ. Thần này thường được mô tả như một người râu ria xồm soàm, nằm ở dưới chân thần Shu. Ông đôi khi được tô màu xanh lục, ý muốn nói là câu cỏ từ thân mình ông mà mọc lên. Thỉnh thoảng ông được thể hiện đi cùng với một con ngỗng hoặc dưới hình dạng một con bò mộng.

Geb "người cha của các vị thần" và Nut được cho là đã sinh ra Osiris, Isis, Nephythys và Seth. Các hoàng tử Ai Cập tự xưng là "những người thừa kế của thần Geb".

Nut
Nut: nữ thần bầu trời của người Ai Cập, là chị em song sinh của thần đất Geb. Khi bà cãi lời thần Ra, kết hôn với anh trai mình, thì thần Ra vô cùng tức giận và sai thần Shu tách riêng đôi vợ chồng này. Shu đẩy Nut về phía trên để tạo nên bầu trời và Geb về phía dưới để tạo nên mặt đất. Thần Ra còn ra lệnh cấm Nut không được có con vào bất cứ tháng nào trong năm. Tuy nhiên, thần Thoth tội nghiệp cho bà nên thách đấu một ván cờ với thần Mặt Trăng và khi đánh thắng ông chỉ lấy phần thưởng bằng một số ánh sáng Mặt Trăng đủ để tạo thêm năm ngày nữa. Vào mỗi ngày ấy, Nut sinh một đứa con, đó là: Osiris, Seth, Isis, Nephythys và theo một vài lời kể của chuyện này cả Horus nữa. Một chuyện khác kể lại việc Nut giúp cho thần Ra xa lánh loài người khi thần này chán ghét kiểu sống của họ. Trong hình dạng một con bò, bà nâng cao thần Ra trên lưng mình. Tuy nhiên, thân Nut càng lên cao bà càng thấy chóng mặt nên phải nhờ bốn vị thần đến giữ chặt bốn chân mình. Bốn vị thần này trở thành bốn con cột của bầu trời.

Shu, Tefnut

Shu: thần gió của người Ai Cập là người chồng trong đôi vợ chồng thần linh đầu tiên. Tên của ông đôi khi được dịch là "Trống không", đôi khi là "người chặn đường".Thần Shu được sinh ra khi thần Ra tối cao, dưới cái tên Ra- Arum, khạc hay hắt hơi và phun ông ta từ trong miệng ra. Vợ ông là Tefnut, nữ thần ẩm độ cũng được sinh ra theo kiểu đó. Shu và Tefnut đã rời xa Ra- Arum, để đi khảo sát khu vực Nun, vực nước đen ngòm vốn đã tồn tại từ thưởi khai thiên lập địa. Ra- Arum rất buồn rầu tưởng là mình đã mất hai đứa con nên khi thấy họ trở về thần mừng đến chảy nước mắt, từ những giọt nước mắt này mà những con người đầu tiên được hình thành.

Shu và Tefnut đẻ ra Geb, thần đất và Nut, thần bầu trời. Về sau Shu phải tách rời hai đứa con mình ra bằng cách đẩy Nút về phía bầu trời. Thần thường được mô tả là đang chống đỡ bầu trời.

Thần Shu nối ngôi thần Ra nhưng những kẻ đi theo con rắn thần Apep hung ác vẫn tiếp tục chống phá ông, Chán ngán vì xung đột không ngớt, ông đã thoái vị, để cho con mình là Geb lên ngôi. Sau một cơn giông bão khủng khiếp kéo dài hơn một tuần, Shu lên ở hẳn trên trời. Đôi khi, giống như thần mặt trời Ra, Shu được thể hiện với một cái đầu sư tử.

Osiris

Osiris: con trai của các thần Ai Cập Geb và Nut, nguyên là một vị thần thiên nhiên trượng trưng cho chu kỳ thảo mộc. Tuy nhiên, dần dần ông trở thành vị thần của người chết. Lúc mới sinh ra ông được tôn là "Chúa tể vũ trụ" và lớn lên thành một vị thần cao lớn khôi ngôi. Khi cha mình rời chức vụ, ông lên làm vua Ai Cập và lấy em gái mình, Isis làm hoàng hậu. Ông dạy cho loài người cách làm bánh mì và chế biến rượu, trông coi việc xây dựng các ngôi đền đầu tiên, tạc các bức tượng đầu tiên cho các vị thần. Ông cũng xây dựng các thành phố và đặt ra các bộ luật công bằng, đúng đắn. Khi Ai Cập đã trở thành một nước văn minh, ông bèn du hành đến nhiều nước xa, đến đâu cũng đều phổ biến nền văn minh cho họ. Thành công của ông phần lớn là bởi mọi người gặp ông đều bị mê hoặc bởi khả năng lôi cuốn quần chúng của ông.

Khi Osiris trở về Ai Cập thì nhiều lễ hội được tổ chức để đón mừng ông. Tuy nhiên, em trai ông là Seth đâm ra ghen tức vì sự được lòng dân chúng của ông. Hắn sắp sẵn một bữa tiệc. Giữa buổi tiệc, thấy một cỗ quan tài được chở vào. Giả bộ hồn nhiên, Seth thông báo rằng cỗ quan tài này sẽ thuộc về ai nằm trong đó.Osiris tham gia cuộc chơi và vào nằm trong quan tài. Tức thì nắp hòm được đóng đinh và cỗ quan tài được liệng xuống sông Nil. Sau cùng cỗ quan tài trôi giạt vào bờ biển Byblos.
Theo một lời kể khác thì Seth đã giết chết Osiris sau khi tự biến thành một con cá sấu, nhưng một truyện khác nói rằng Seth đã biến thành một con bò mộng và giẫm đạp Osiris cho đến chết. Khi Isis nghe tin đều đã xảy ra cho chồng và là anh của mình, bà vô cùng sầu não và lo đi tìm xác của Osiris. Cuối cùng Isis đã tìm thấy xác chồng và mang về Ai Cập, giấu trong một đầm lầy. Seth lại tìm thấy các xác và chặt ra làm 14 mảnh. Không nản lòng, Isis ráp lại đủ xác của Osiris rồi dùng phép thần thông để làm cho Osiris sống lại. Đây là nghi lễ ướp xác đầu tiên. Osiris giờ đây đã quá chán chường với đứa em trai nên quyết định từ bỏ thế gian và lui về cai quản người chết ở miền địa ngục. Tại đây, ông ta chủ trì việc xét xử người chết nơi địa ngục.
Osiris thường được thể hiện dưới dạng một người đàn ông râu ria xồm xoàm được quấn bọc trong băng xác ướp, tay cầm một cây gậy móc và một cây néo tượng trưng cho vương quyền. Ông đại diện cho các quyền năng hồi phục của thiên nhiên và cũng là mối đe dọa mà các điều kiện thời tiết khác nghiệt đặt ra cho sự sống của con người.

Isis

Isis: nữ thần mẹ của người Ai Cập, là con của Geb và Nut, vừa là em gái vừa là vợ của thần Osiris. Bà thường được thể hiện với đôi cánh lớn dang rộng chê chở và bà đôi khi được xem như là sự nhân hóa của chiếc ngai vàng. Chữ tượng hình của tên bà có hình một chiếc ngai và hai chân xếp lại của bà được thấy giống như chiếc ngai vua của Ai Cập.
Isis giúp Osiris đem lại nền văn minh cho Ai Cập bằng cách dạy phụ nữ nghiền bắp lấy bột cũng như việc kéo tơ dệt vải. Bà cũng dạy cho dân chúng nghi thức của hôn lễ. Khi Osiris rời Ai Cập để đi khắp thế giới thì Isis thay ông cai trị đất nước một cách khôn ngoan và tốt đẹp. Các huyền thoại về Isis được thấy trong các tư liệu khác nhau của người Ai Cập và được Plutarh tập hợp lại thành một cuốn truyện trong thế kỷ thứ nhất sau CN.
Nghe tin cái chết của Osiris dưới tay ác thần Seth, bà rất đau buồn. Bà cắt tóc, mặc đồ tang và lên đường tìm xác chồng. Một đám trẻ mách với Isis rằng chúng thấy chiếc hòm bọc xác Osiris trôi trên song Nil và đã đổ ra biển. Cuối cùng chiếc hòm trôi giạt vào bên dưới một cây lớn mỹ miều trên bờ biển Byblos, ở Liban. Cây này tức thì lớn lên thật nhanh đến nỗi thân cây bọc lấy chiếc hòm. Nghe nói về thân cây kỳ lạ, hoàng đế của Byblos truyền lệnh đốn cây kia đem về cung, dùng đỡ mái nhà.
Tin tức về thân cây đặc biệt ấy lan truyền nhanh chóng. Isis đoán ngay được điều gì đã xảy ra và vội vàng đi đến Byblos, tại đây bà cải trang ngồi bên một giếng nước tại trung tâm thành phố. Khi một số tỳ nữ của hoàng hậu ra giếng lấy nước, Isis tết tóc cho họ và thổi vào tóc một mùi nước hoa huyền diệu khiến cho chẳng bao lâu sau đó hoàng hậu đã cho mời người khách lạ vào và cho làm vú nuôi cho hoàng tử.
Mỗi đêm, Isis đặt đứa bé con hoàng hậu vào trong ngọn lửa bất tử, còn mình thì biến thành một con chim én bay lượn xung quanh cây cột bên trong có xác của Osiris. Một tối kia hoàng hậu bước vào trong phòng, thấy con mình nằm trong đống lửa, bà thất kinh hét to một tiếng, do đó làm cho đứa bé mất đi cơ may trở thành bất tử. Isis bèn tiết lộ thân thế của mình và xin nhận cây cột về.
Thỉnh cầu của bà được chấp thuận và cuối cùng Isis đã tìm thấy xác của Osiris. Nữ thần liền đem các xác về Ai Cập và giấu trong một đầm lầy. Tuy nhiên, thần Seth đã tìm được cái xác, chặt ra làm 14 mảnh và đem rải ra khắp nước. Với sự giúp đỡ của nhiều vị thần khác, Isis đã tìm được các mảnh thi thể, chỉ trừ bộ phận sinh dục đã bị cá ăn. Theo một lời kể của câu chuyện này thì Isis sau đó đã gom lại cái xác và vận dụng quyền năng chữa bệnh cùng phép thần thông đã làm cho Osiris sống lại. Trước khi đi xuống địa ngục, Osiris và Isis đã có với nhau một mụn con, đó là Horus.
Isis rất nổi tiếng khắp cả Ai Cập và con xa hơn nữa. Dần dần bà thu nạp lấy các đức tính của tất cả các nữ thần khác. Bà là một nữ thần mẹ vĩ đại, một nữ thần chim, một nữ thần vùng địa ngục, đem lại sự sống cho người chết và là nữ thần của vùng nước nguyên thủy. Sự thờ cúng bà lan ra khỏi Ai Cập, đến tận Hy Lạp và khắp đế quốc La Mã. Bà được thờ cúng suốt hơn 3000 năm, từ ngoài 3000 năm trước CN cho đến cả trong kỷ nguyên Thiên Chúa. Đến thời này, việc thời cúng bà và nhiều hình ảnh của bà, được chuyển thẳng sang hình ảnh của Đức Mẹ đồng trinh.

Seth

Seth: vị thần bão tố và hỗn loạn của người Ai Cập, được xem là đại diện cho cái xấu, mặc dù thần này cũng được nhiều nơi coi trọng. Là con của thần đất Geb và nữ thần bầu trời Nut, ông ta có vẻ thô kệch và man rợ, với mớ râu tóc màu đỏ và nước da màu trắng. Seth đã ganh tị với người anh trai hiền từ của mình là Osiris nên giết chết ông này và tự mình lên ngôi vua. Tuy nhiên, Seth không biết được rằng Osiris và Isis đã có với nhau một đứa con tên là Horus. Isis bí mật nuôi nấng Horus cho đến khi chàng đã đủ lớn để trả thù cho cha và chính Osiris đôi khi cũng từ địa ngục trở về để dạy cho con nghệ thuật chiến chinh. Khi đã đến lúc, Horus đánh nhau với Seth và đã hạ được Seth. Trước tòa án các thần, Seth nói rằng mình lên làm vua xứ Ai Cập bởi vì mình là người duy nhất có đủ sức mạnh và dũng cảm để bảo vệ cho thần Ra. Dù có một số thần khác ủng hộ Seth nhưng Isis đã thuyết phục họ thay đổi ý kiến, Khi Osiris được hỏi đến, ông muốn cho biết vì sao con trai ông lại không được ngồi vào chỗ xứng đáng của nó ở trên ngai và đe dọa sẽ xua lũ quỷ dưới âm cung lên đánh phá các thần. Cuối cùng thần Ra đã đồng ý với đòi hỏi của Horus.
Theo một chuyện kể thì Seth đã lên sống với thần Ra trên trời. Một chuyện khác thì nói là Seth bị kết án phải vác Osiris trên vai mãi mãi. Một chuyện khác nữa thì kể lại là nữ thần Neith đề nghị ban cho Seth hai nữ thần xứ khác là Anat và Astarte làm vợ để an ủi ông ta về chuyện mất ngôi về tay Horus. Một câu chuyện liên quan đến Seth và Anat kể rằng Seth tình cờ gặp nữ thần bò cái Hathor đang tắm dưới sông và đã cưỡng hiếp bà. Lập tức sau đó, Seth lâm bệnh thập tử nhất sinh và vợ ông là Anat phải cầu cứu thần Ra. Thần này cuối cùng đã giúp Anat chữa lành bệnh cho chồng. Thần Seth tiêu biểu cho các mặt thô bỉ của thế giới tự nhiên và chỉ sống trong hoang mạc khô cằn.

Nephthys

Nephthys: hay Nebthet, vợ của ác thần Ai Cập Seth, là con gái của thần Geb và nữ thần bầu trời Nut. tên của bà có nghĩa là "Người tình trong nhà". Nữ thần này đôi khi được xem như tượng trưng cho vùng đất bờ rìa sa mạc, thường khô cằn nhưng đôi khi cho nhiều hoa trái sau một trận lụt. Nephthys và Seth lấy nhau mà không có con. Tuy nhiên, theo một truyền thuyết, Nephthys đã chuốc rượu cho anh rể mình là Osiris để quyến rủ và mang thai với ông ta. Trong một số truyện kể đứa con bà sinh ra là Anubis, vị thần đầu sơn cẩu. Khi Seth giết chết Osiris, Nephythys lập tức bỏ chồng để cùng với chị mình lo việc ướp xác cho Osiris. Sau đó hai nữ thần này biến thành hai con diều hâu bay lượn bên trên xác chết, bảo vệ cho xác trong khi chờ đợi mai táng. Do đó Nephthys được xem là gắn liền với người chết.

Tefnut: hay Tefenet, Tefnet là con gái của Ra, Atum và Iussaset. Bà là nữ thần của hơi ẩm và các cuộc chiến. Bà mang đầu sư tử (sư tử chính là một trong các biểu tượng của chiến tranh. Đĩa Mặt Trời (sun disk) trên đầu bà chính là biểu tượng của bà. Bà có anh chị em là Shu, thần gió và Hathor, nữ thần tình yêu và âm nhạc. Chồng của bà chính là Shu, một trong Bộ chín vĩ đại của Heliopolis. Có truyện kể rằng bà do Ra sinh ra từ một lần ông bị cảm, hắt hơi, thế là sinh ra bà. Bà được thờ phụng nhiều nhất ở Heliopolis (thành phố mặt trời) và Leontopolis.

Tham khảo

Chú thích

Thư mục
 .
 .

Thần thoại Ai Cập
Thần thoại sáng thế
Danh sách về văn hóa
Hy Lạp cổ đại

ca:Llista de personatges de la mitologia egípcia#E


title: Tinodes pollicaris

text:
Tinodes pollicaris là một loài Trichoptera trong họ Psychomyiidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Chú thích

Tham khảo

Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi
Tinodes


title: San Martino in Badia

text:
St. Martin in Passeier tiếng Đức) hoặc San Martino in Passiria tiếng Ý) là một đô thị ở Bolzano-Bozen ở vùng Trentino-Alto Adige/Südtirol, có vị trí cách khoảng 80 km về phía bắc của Trento và khoảng 35 km về phía tây bắc của Bolzano. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 2.942 người và diện tích là 30,5 km².

Đô thị St. Martin in Passeier có các frazioni (các đơn vị cấp dưới, chủ yếu là các làng) Saltaus (Saltusio),, Quellenhof, Ried, Kalmtal (it. Valclava with Neuhaus, Kalbe, Abl, Tschagg, Schupfe, Unter- und Oberbach, Steinwandt, Grube und Magdfeld), Flon (Vallone), Matatz (Montaccio),

St. Martin in Passeier giáp các đô thị: Moos in Passeier, Riffian, và St. Leonhard in Passeier.

Các ngôn ngữ
Theo điều tra dân số năm 2001
98,74% nói tiếng Đức
1,23% nói tiếng Ý
0,04% nói tiếng Ladinia

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.sanmartinoinpassiria.bz.it/

Đô thị Nam Tirol


title: Polyergus samurai

text:
Polyergus samurai là một loài kiến trong họ Formicidae. Nó là loài đặc hữu của Nhật Bản. Kiến chúa và thợ có màu nâu đen hoặc đen không giống với các loài phương tây.

Chú thích

Tham khảo

 Social Insects Specialist Group 1996. Polyergus samurai. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2007.

Polyergus
Động vật được mô tả năm 1911


title: Valmontone

text:
Valmontone là một đô thị ở tỉnh Roma trong vùng Lazio, có cự ly khoảng 45 km về phía đông nam của Roma. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 13.453 người và diện tích là 40 km².

Valmontone giáp các đô thị: Artena, Cave, Colleferro, Genazzano, Labico, và Palestrina.

Biến động dân số

Thành phố kết nghĩa
  Benifaió, Valencian Community - Tây Ban Nha (1987)
  Weiler-Simmerberg, Bavaria - Đức (2004-2005)

Tham khảo

Liên kết ngoài
  Trang nhà đô thị này

Đô thị tỉnh Roma
Đô thị Thành phố trung tâm Thủ đô Roma


title: North American F-100 Super Sabre

text:
Chiếc North American F-100 Super Sabre (Siêu lưỡi kiếm) là một máy bay tiêm kích phản lực đã phục vụ cho Không quân Hoa Kỳ (USAF) từ năm 1954 đến năm 1971 và với Không lực Vệ binh Quốc gia Hoa Kỳ (ANG) cho đến năm 1979. Nó là chiếc máy bay chiến đấu phản lực đầu tiên của Hoa Kỳ có khả năng bay siêu thanh khi bay ngang.

Chiếc F-100 được thiết kế ban đầu là kiểu tiếp nối cho chiếc máy bay tiêm kích chiếm ưu thế trên không F-86 với tính năng bay tốt hơn. Được biến đổi thành máy bay tiêm kích ném bom, F-100 dần được thay thế bởi kiểu F-105 Thunderchief hạng Mach 2 trong những phi vụ tấn công tại Bắc Việt Nam. Chiếc F-100 cũng được sử dụng rộng rãi tại Nam Việt Nam như là máy bay phản lực hỗ trợ mặt đất chủ yếu của Không quân cho đến khi nó được thay thế bởi chiếc máy bay phản lực cận âm A-7 Corsair II hiệu quả hơn. Chiếc F-100 cũng phục vụ trong nhiều không lực thuộc khối NATO và các đồng minh khác của Mỹ. Trong quá trình phục vụ, nó thường được gọi tên lóng là the Hun tên tắt của "one hundred" (một trăm).

Thiết kế và phát triển
Vào tháng 1 năm 1951, North American Aviation tự nguyện đề nghị một kiểu máy bay tiêm kích ban ngày siêu thanh cho Không quân Hoa Kỳ. Đặt tên là Sabre 45 do kiểu cánh xuôi 45°, nó tiêu biểu cho sự tiến hóa của chiếc F-86 Sabre. Một mô hình được khảo sát vào ngày 7 tháng 7 năm 1951 và sau hơn 100 cải tiến, chiếc máy bay mới được chấp nhận với tên gọi là F-100 vào ngày 30 tháng 11 năm 1951. Đến ngày 3 tháng 1 năm 1952, Không quân Mỹ đặt hàng hai chiếc nguyên mẫu tiếp nối bởi 23 chiếc F-100A vào tháng 2 và bổ sung thêm 250 chiếc F-100A nữa vào tháng 8.

Chiếc nguyên mẫu YF-100A thực hiện chuyến bay đầu tiên ngày 25 tháng 5 năm 1953, sớm bảy tháng trước kỳ hạn. Nó đạt được tốc độ Mach 1,05 cho dù chỉ được trang bị động cơ yếu kém XJ57-P-7. Chiếc nguyên mẫu thứ hai bay vào ngày 14 tháng 10 năm 1953, rồi tiếp nối bởi chiếc F-100A sản xuất hằng loạt đầu tiên vào ngày 9 tháng 10 năm 1953. Không lực Mỹ tiến hành thử nghiệm hoạt động thực tế trong thời gian từ tháng 11 năm 1953 đến tháng 12 năm 1955, tìm thấy rằng chiếc máy bay tiêm kích mới có tính năng bay rất tốt nhưng không thể triển khai số lượng lớn vì nhiều khiếm khuyết nhỏ trong thiết kế. Những phát hiện này sau đó được khẳng định trong Kế hoạch Hot Rod, một chương trình thử nghiệm tính phù hợp trong hoạt động. Sự cố đặc biệt nghiêm trọng là sự mất ổn định hướng trong một số chế độ bay tạo ra hiện tượng phối hợp quán tính. Máy bay có thể tạo ra hiện tượng mất hướng đột ngột và lộn vòng có thể xảy ra nhanh đến mức phi công không kịp xử lý và nhanh chóng tạo áp lực nặng lên khung máy bay làm cho cấu trúc máy bay bị phá hủy. Chính là trong những điều kiện như thế mà phi công thử nghiệm chính của North American là George Welch bị thiệt mạng trong khi thử nghiệm bổ nhào một chiếc F-100A được sản xuất đời đầu vào ngày 12 tháng 10 năm 1954. Một vấn đề về điều khiển có liên quan do đặc tính điều khiển của kiểu cánh xuôi ở góc tấn lớn. Khi máy bay tiến gần đến tốc độ chòng chành, việc mất lực nâng ở đầu cánh có thể tạo ra một sự ngóc mũi mạnh mẽ.

Tuy nhiên, những sự chậm trễ trong chương trình phát triển chiếc F-84F Thunderstreak buộc Bộ chỉ huy Không quân Chiến thuật phải đặt hàng những chiếc F-100A nguyên thủy để hoạt động. Họ cũng yêu cầu những chiếc F-100 trong tương lai phải là phiên bản máy bay tiêm kích-ném bom có khả năng mang bom hạt nhân.

Lịch sử hoạt động

Chiếc F-100A được chính thức đưa vào sử dụng trong Không quân Hoa Kỳ vào ngày 27 tháng 9 năm 1954 với Không đoàn Tiêm kích 479 tại Căn cứ không quân George. Đến ngày 10 tháng 11 năm 1954, kiểu F-100A gặp phải sáu tai nạn nghiêm trọng do mất ổn định khi bay, hỏng cấu trúc, và hỏng hệ thống thủy lực, buộc Không quân phải dừng bay toàn bộ đội máy bay cho đến tháng 2 năm 1955. Không đoàn 479 cuối cùng hoạt động vào tháng 9 năm 1955. Do tiếp tục có những vấn đề, Không quân bắt đầu loại bỏ kiểu F-100A vào năm 1958, và chiếc cuối cùng rời khỏi hoạt động thường trực vào năm 1961. Cho đến lúc này, đã có 47 máy bay bị mất trong các tai nạn nghiêm trọng. Sự căng thẳng quốc tế leo thang do việc xây dựng Bức tường Berlin vào tháng 8 năm 1961 buộc Không quân phải gọi lại những chiếc F-100A vào phục vụ thường trực từ đầu năm 1962. Chiếc máy bay F-100A cuối cùng nghỉ hưu vào năm 1970.

Nhu cầu của Bộ chỉ huy Không quân Chiến thuật về một kiểu máy bay tiêm kích-ném bom được đáp ứng bằng phiên bản F-100C bay lần đầu tiên vào tháng 3 năm 1954 và đưa vào hoạt động vào ngày 14 tháng 7 năm 1955 với Phi đoàn Tiêm kích 450 tại căn cứ không quân Foster. Thử nghiệm hoạt động thực tế trong năm 1955 cho thấy chiếc F-100C chỉ là một giải pháp tạm thời, vì nó có đủ những khuyết điểm của chiếc F-100A. Động cơ nâng cấp J57-P-21 giúp gia tăng tính năng bay, nhưng nó tiếp tục bị ảnh hưởng bởi hiện tượng chòng chành do nén. Ở mặt tích cực, chiếc F-100C được xem là một nền tảng tốt cho việc ném bom nguyên tử vì tốc độ tối đa cao của nó. Hiện tượng phối hợp quán tính ít hay nhiều được giải quyết bằng cách gắn thêm một cái đệm hướng kể từ chiếc F-100C thứ 146, sau đó trang bị lại cho tất cả những máy bay đã sản xuất trước đó. Một cái đệm mũi được thêm vào khởi sự từ chiếc F-100C thứ 301, với phí tổn là 10.000 Đô la Mỹ mỗi máy bay.

Việc bổ sung các đế "ướt" cho phép chiếc F-100C có thể mang một cặp 1.040 L (275 US gal) và một cặp 770 L (200 US gal) thùng nhiên liệu phụ vứt được. Tuy nhiên, việc kết hợp cả hai cặp sẽ gây mất ổn định hướng ở tốc độ cao, và bốn thùng này không lâu sau đó được thay bằng một cặp 1.730 L (450 US gal). Do kiểu thùng 450 gallon hiếm và đắt, chúng thường được thay thế bằng loại thùng nhỏ hơn 1.290 L (335 US gal). Vấn đề lớn nhất đối với Bộ chỉ huy Không quân Chiến thuật là, cho đến năm 1965, chỉ có 125 chiếc F-100C có khả năng mang tất cả các loại vũ khí không hạt nhân đang có của Không quân, đặc biệt là bom chùm và tên lửa không-đối-không AIM-9 Sidewinder . Cho đến khi chiếc F-100C được nghỉ hưu vào tháng 6 năm 1970, đã có đến 85 chiếc bị mất trong các tai nạn nghiêm trọng.

Phiên bản F-100D nhằm vào việc giải quyết các yếu kém trong vai trò tấn công của kiểu F-100C bằng cách phát triển chủ yếu thành máy bay tấn công mặt đất và khả năng tiêm kích chỉ là thứ yếu. Để có hiệu quả như vậy, chiếc máy bay được trang bị hệ thống lái tự động, hệ thống điện tử được nâng cấp, và từ chiếc thứ 184 được sản xuất, khả năng mang tên lửa Sidewinder. Vào năm 1959, 65 máy bay được cải tiến để mang tên lửa không-đối-đất AGM-12 Bullpup. Để giải quyết hơn nữa các đặc tính bay nguy hiểm, sải cánh được kéo dài thêm 66 cm (26 inch) và diện tích cánh đuôi đứng được mở rộng thêm 27%.

Chiếc F-100D bay lần đầu tiên ngày 24 tháng 1 năm 1956, và được đưa vào hoạt động vào ngày 29 tháng 9 năm 1956 với Không đoàn Tiêm kích 405 tại Căn cứ Không quân Langley. Chiếc máy bay chịu ảnh hưởng những vấn đề về độ tin cậy của bộ truyền động tốc độ không đổi cung cấp dòng điện tần số không đổi cho các hệ thống điện. Trong thực tế, bộ truyền động kém tin cậy đến mức Không quân yêu cầu nó phải có hệ thống dầu riêng để giảm thiểu hư hại khi bị trục trặc. Hỏng hóc bộ càng đáp và dù hãm xảy ra trên một số máy bay, và vòi tiếp nhiên liệu có xu hướng bị gảy khi cơ động ở tốc độ cao. Quá nhiều những sửa đổi sau sản xuất đã tạo ra một loạt nhiều khả năng khác nhau giữa từng chiếc máy bay riêng lẻ, nên vào năm 1965 có khoảng 700 chiếc F-100D được cải tiến theo chương trình High Wire nhằm chuẩn hóa hệ thống vũ khí. Việc cải tiến High Wire kéo dài 60 ngày cho mỗi máy bay và tổng chi phí lên đến 150 triệu Đô la Mỹ. Vào năm 1966, chương trình Combat Skyspot sửa đổi một số chiếc F-100D với bộ phát radar dãi tần X cho phép ném bom dưới sự hướng dẫn từ mặt đất khi thời tiết khắc nghiệt hay vào ban đêm.

Vào năm 1967, Không quân Hoa Kỳ bắt đầu một chương trình gia cố cấu trúc nhầm kéo dài tuổi thọ phục vụ của chiếc máy bay từ 3.000 giờ bay được thiết kế ban đầu lên 7.000 giờ. Đã có trên 500 chiếc F-100D bị mất, đa số là do tai nạn. Sau khi một chiếc máy bay bị mất do hỏng cánh, đã có sự chú ý đặc biệt đến bọc thêm cánh bằng những thanh nối bên ngoài. Trong Chiến tranh Việt Nam, những thiệt hại trong chiến đấu lên đến 50 máy bay mỗi năm. Vào ngày 7 tháng 6 năm 1957, một chiếc F-100D được gắn một rocket tăng lực Astrodyne cung cấp lực đẩy bổ sung 150.000 lbf (667,2 kN) thực hiện thành công một cú cất cánh đường băng bằng 0. Khả năng này được tích hợp trong các máy bay được sản xuất sau đó. Sau một tai nạn nghiêm trọng, Đội Thao diễn Hàng không Thunderbird Không quân Hoa Kỳ loại bỏ kiểu F-105 Thunderchief để quay lại chiếc F-100D và họ sử dụng chúng từ năm 1964 cho đến khi nó được thay thế bởi chiếc F-4 Phantom II vào năm 1968.

Chiếc F-100 là đối tượng của nhiều chương trình cải biến trong suốt quá trình hoạt động. Nhiều trong số này là các cải biến về thiết bị điện tử, tăng cường cấu trúc và các dự án nhằm cải thiện khả năng duy trì. Một trong số đáng chú ý nhất là việc thay thế động cơ nguyên bản J-57 có đốt sau bằng kiểu động cơ đốt sau tiên tiến hơn từ những chiếc máy bay tiêm kích đánh chặn Convair F-102 Delta Dagger đã nghỉ hưu. Cải biến này mang lại thay đổi về kiểu dáng của phần sau thân máy bay F-100, lấy đi mất kiểu dáng ống xả kiểu "cánh hoa" nguyên thủy. Việc cải tiến động cơ được khởi sự từ đầu những năm 1970 và giải quyết được những vấn đề về bảo trì của kiểu cũ cũng như những vấn đề về hoạt động, bao gồm những vấn đề chòng chành do nén.

Phiên bản F-100F huấn luyện hai chỗ ngồi được đưa vào hoạt động từ năm 1958. Nó cũng nhận được nhiều cải tiến về vũ khí và thân máy bay như phiên bản F-100D, bao gồm động cơ đốt sau mới. Tính đến năm 1970, 74 chiếc F-100F đã bị mất trong những tai nạn nghiêm trọng.

Đến năm 1972, chiếc F-100 hầu như được rút ra khỏi hoạt động thường trực của Không quân Hoa Kỳ. Tại các đơn vị Không lực Vệ binh Quốc gia, chiếc F-100 được thay thế bởi F-4, A-7 Corsair II và A-10 Thunderbolt II, máy bay cuối cùng nghỉ hưu vào năm 1979. Tại nước ngoài, những chiếc F-100 của Đan Mạch và Thổ Nhĩ Kỳ hoạt động cho đến năm 1982.

Sau khi những chiếc Super Sabre được rút ra khỏi hoạt động, nhiều chiếc được cải biến thành mục tiêu giả điều khiển từ xa (QF-100) và được sử dụng như là mục tiêu thực hành cho nhiều loại vũ khí chống máy bay, bao gồm những máy bay tiêm kích đánh chặn mang tên lửa.

Chiến tranh Việt Nam

Chiếc F-100D bắt đầu đến khu vực Đông Nam Á vào năm 1962 và bắt đầu thực hiện các phi vụ chiến đấu, được sử dụng chủ yếu để yểm trợ trên không và tấn công gần mặt đất tại Nam Việt Nam. Vào ngày 18 tháng 8 năm 1964 chiếc F-100D đầu tiên bị mất do Trung úy Colin A. Clark điều khiển thuộc Phi đội Tiêm kích Chiến thuật 428 bị bắn rơi vì hỏa lực mặt đất; Clark phóng ra và đã sống sót. Vào ngày 4 tháng 4 năm 1965, một chiếc F-100 Super Sabre do Đại úy Donald Kilgus điều khiển đã bắn rơi máy bay đối phương đầu tiên trong không chiến tại Việt Nam, một chiếc MiG-17, bằng hỏa lực pháo.

"The Hun" cũng được bố trí với phiên bản hai chỗ ngồi F-100F hoạt động như là "Fast-FAC" (forward air controller: chỉ huy trên không tiền phương) tại Bắc Việt Nam, chỉ điểm các mục tiêu cho những máy bay tiêm kích-ném bom khác và tiến hành các phi vụ tìm kiếm và giải cứu (SAR: Search and Rescue) như là một phần của các chiến dịch tối mật Commando Sabre hay Chiến dịch "Misty" đặt căn cứ tại sân bay Phù Cát, Bình Định. Nó cũng là chiếc máy bay khống chế phòng không đối phương (SEAD) Wild Weasel đầu tiên có các đội bay được huấn luyện đặc biệt trong nhiệm vụ phát hiện và tiêu diệt hệ thống phòng không đối phương. Bốn chiếc F-100F Wild Weasel I đã được trang bị radar vector dẫn đường và cảnh báo (RHAW) APR-25, hệ thống tiếp nhận toàn cảnh IR-133 có tầm phát hiện xa, và một máy ảnh toàn cảnh KA-60. Hệ thống RHAW có thể phát hiện radar cảnh báo sớm, và quan trọng hơn là những phát xạ từ những hệ thống dẫn đường và điều khiển tên lửa đất-đối-không SA-2 Guideline (SAM 2). Những máy bay này được bố trí tại Căn cứ Korat tại Thái Lan vào tháng 11 năm 1965, và bắt đầu thực hiện các phi vụ chiến đấu cùng Phi đội Tiêm kích Chiến thuật 388 vào tháng 12. Có thêm ba máy bay nữa gia nhập nhóm này vào tháng 2 năm 1966, tất cả những chiếc F-100F Wild Weasel sau đó được cải tiến để có thể bắn tên lửa chống bức xạ AGM-45 Shrike.

Cho đến cuối cuộc chiến, có 242 chiếc F-100 Super Sabre bị mất tại Việt Nam, và nó dần được thay thế bằng kiểu F-4 Phantom II và F-105 Thunderchief.

Hoạt động của nước ngoài
Những chiếc F-100 của Không quân Trung Hoa Dân Quốc đã thực hiện các phi vụ tình báo bên trên lãnh thổ Trung Quốc, và nhiều chiếc đã bị mất.

Các thành tích đáng kể

Nguồn: Knaack
F-100 là máy bay trong biên chế hoạt động của Không quân Hoa Kỳ đầu tiên vượt qua vận tốc âm thanh khi bay ngang.
Vào ngày 29 tháng 10 năm 1953, chiếc nguyên mẫu YF-100A đầu tiên lập kỷ lục thế giới mới về tốc độ 1.215,295 km/h (656,207 knots, 755,149 mph) ở tầm thấp.
Vào ngày 20 tháng 8 năm 1955, một chiếc F-100C lập kỷ lục thế giới đầu tiên về tốc độ siêu thanh 1.232,098 km/h (714,416 knots, 822,135 mph).
Vào ngày 4 tháng 9 năm 1955, một chiếc F-100C chiến thắng giải Bendix Trophy, vượt qua 3.745 km (2.020 hải lý, 2.235 dặm) với tốc độ trung bình 982,868 km/h (530,706 knots, 610,726 mph).
Vào ngày 26 tháng 12 năm 1956, hai chiếc F-100D trở thành máy bay đầu tiên thực hiện thành công việc tiếp dầu "bạn bè".
Vào ngày 13 tháng 5 năm 1957, ba chiếc F-100C lập kỷ lục thế giới về quãng đường bay cho máy bay một động cơ, khi vượt chặng đường 10.805 km (5.835 hải lý, 6.710 dặm) từ London đến Los Angeles trong 14 giờ 4 phút có tiếp nhiên liệu trên không.
Vào ngày 7 tháng 8 năm 1959, hai chiếc F-100F trở thành những máy bay phản lực đầu tiên bay ngang Bắc Cực.
Đại tá Không quân George E. "Bud" Day, người được tặng thưởng Huân chương Danh Dự do thành tích trong Chiến tranh Việt Nam và là quân nhân Mỹ được tặng thưởng nhiều nhất kể từ tướng Douglas MacArthur, đã từng lái F-100.
Đội thao diễn Thunderbirds của Không quân Mỹ đã sử dụng những chiếc F-100C từ năm 1956 đến năm 1964. Sau một giai đoạn ngắn chuyển sang chiếc F-105 Thunderchief, Đội đã quay lại bay chiếc F-100D từ tháng 7 năm 1964 đến tháng 11 năm 1968, trước khi họ chuyển sang sử dụng F-4E Phantom II.
Vào ngày 04 tháng 4 năm 1965, một chiếc F-100 Super Sabre do Đại úy Không quân Donald Kilgus lái đã dùng pháo bắn rơi chiếc máy bay phản lực đầu tiên của đối phương trong Chiến tranh Việt Nam, một chiếc MiG-17.

Các phiên bản
YF-100
Chiếc nguyên mẫu, sau đó được đặt lại tên là TF-100A; có hai chiếc được chế tạo.
F-100A
Phiên bản máy bay tiêm kích ban ngày một chỗ ngồi; có 203 chiếc được chế tạo.
RF-100A (Slick Chick)
Phiên bản F-100A được cải biến để trinh sát hình ảnh, không vũ trang, máy ảnh gắn trong khaong bên dưới thân, có sáu chiếc (các số hiệu 53-1545,1546,1547,1548,55-1551,55-1554) được cải tạo năm 1954. Nghỉ hưu khỏi hoạt động của Không quân Mỹ năm 1958. Bốn chiếc được chuyển cho Không quân Trung Hoa Dân Quốc, nghỉ hưu năm 1960.
F-100B
Cải tạo thành chiếc nguyên mẫu North American YF-107
F-100BI
Phiên bản F-100B tiêm kích đánh chặn được đề nghị, chỉ chế tạo mô hình.
F-100C
Phiên bản tiêm kích-ném bom. Bổ sung thêm các thùng nhiên liệu dưới cánh, có khả năng tiếp nhiên liệu trên không kiểu vòi-và-phểu, được nâng cấp động cơ J57-P-21 trên những máy bay chế tạo trễ hơn. Bay chuyến bay đầu tiên vào tháng 3 năm 1954;.
TF-100C
Một chiếc F-100C được cải biến thành máy bay huấn luyện hai chỗ ngồi.
F-100D
Phiên bản tiêm kích-ném bom một chỗ ngồi, có các thiết bị điện tử tiên tiến hơn, cánh và cánh đuôi lớn hơn, thêm các cánh nắp hạ cánh. Bay chuyến bay đầu tiên vào ngày 24 tháng 1 năm 1956; có 1.274 chiếc được chế tạo. Hiện còn một chiếc đang được bảo quản tại Bảo tàng Hàng không Carolinas.
F-100F
Phiên bản huấn luyện hai chỗ ngồi, vũ khí được cắt giảm từ bốn còn hai pháo. Bay chuyến bay đầu tiên vào ngày 7 tháng 3 năm 1957, có 339 chiếc được chế tạo.
DF-100F
Tên này được đặt cho một số chiếc F-100F được sử dụng để hướng dẫn mục tiêu giả.
NF-100F
Ba chiếc F-100F được sử dụng vào mục đích thử nghiệm.
TF-100F
Tên gọi chuyên biệt của Đan Mạch cho 14 chiếc F-100F được xuất khẩu sang nước này vào năm 1974, nhằm mục đích phân biệt chúng với mười chiếc F-100F đã được giao trong những năm 1959 - 1961.
F-100J
Phiên bản hoạt động trong mọi thời tiết được đề nghị cho Nhật Bản; không được chế tạo.
F-100L
Phiên bản trang bị động cơ J57-P-55; không được chế tạo.
F-100N
Phiên bản có thiết bị điện tử đơn giản hóa; không được chế tạo.
F-100S
Phiên bản F-100F được đề nghị cho Pháp sản xuất trang bị động cơ Rolls-Royce Spey turbo quạt ép; không được chế tạo.

Các nước sử dụng

Không quân Trung Hoa Dân Quốc là không lực nước đồng minh duy nhất sử dụng kiểu F-100A. Chiếc F-100 đầu tiên được giao vào tháng 10 năm 1958. Nó được tiếp nối bởi 15 chiếc F-100A vào năm 1959, và thêm 65 chiếc F-100A nữa vào năm 1960. Đến năm 1961, bốn chiếc RF-100A không vũ trang được bàn giao. Thêm vào đó, 38 chiếc F-100A cũ của Không lực Vệ binh Quốc gia cũng được giao sau đó, nâng lên tổng số 118 chiếc F-100A và bốn chiếc RF-100A. Những chiếc F-100A được tái trang bị cánh đuôi kiểu F-100D, radar cảnh báo đuôi AN/APS-54 và trang bị để phóng được tên lửa không-đối-không Sidewinder.

Không quân Hoàng gia Đan Mạch sử dụng tổng cộng 72 máy bay. 48 chiếc F-100D và 24 chiếc F được giao cho Đan Mạch từ năm 1959 đến năm 1974. Chiếc F-100 Đan Mạch cuối cùng nghỉ hưu vào năm 1982. Chiếc F-100 được thay thế bằng kiểu SAAB F-35 Draken. Một số chiếc F-100 cũ của Đan Mạch được chuyển cho Thổ Nhĩ Kỳ.

Không quân Pháp (Armee de L’air) là nước đồng minh đầu tiên nhận được kiểu F-100 Super Sabre. Chiếc máy bay đầu tiên đến Pháp vào ngày 1 tháng 5 năm 1958. Có tổng cộng 100 máy bay (85 chiếc F-100D và 15 chiếc F-100F) được cung cấp cho Pháp, và tất cả được bố trí đến Không lực Chiến thuật Đồng minh 4 NATO. Chúng đặt căn cứ tại Pháp và Đức. Những chiếc F-100 Pháp đã được sử dụng trong các phi vụ chiến đấu, cất cánh từ các căn cứ tại Pháp chống lại các mục tiêu tại Algeria. Vào năm 1967, Pháp rời khỏi khối NATO, và những chiếc F-100 đặt căn cứ tại Đức được chuyển về Pháp, sử dụng những căn cứ trước đây do Không quân Mỹ sử dụng.

Không quân Thổ Nhĩ Kỳ (Turk Hava Kuvvetleri) nhận được khoảng 206 chiếc F-100 Super Sabre phiên bản C, D và F. Đa số đến từ kho dự trữ của Mỹ, và một ít được cung cấp bởi Đan Mạch. Những chiếc F-100 Thổ Nhĩ Kỳ đã hoạt động rộng rãi trong việc tấn công đảo Cyprus năm 1974.

Không quân Hoa Kỳ

Đặc điểm kỹ thuật (F-100D)

Tham khảo: Quest for Performance<ref>Loftin, LK, Jr. Quest for Performance: The Evolution of Modern Aircraft: NASA History: SP-468 Access date: 22 tháng 4 năm 2006.</ref>
 Đặc tính chung
 Đội bay: 01 người
 Chiều dài: 15,2 m (50 ft 0 in)
 Sải cánh: 11,81 m (38 ft 9 in)
 Chiều cao: 4,95 m (16 ft 3 in)
 Diện tích bề mặt cánh: 37 m² (400 ft²)
 Diện tích cản: 0,46 m² (5,0 ft²)
 Hệ số nâng/lực cản: 0,0130
 Tỉ lệ dài/rộng cánh: 3,76
 Lực nâng của cánh: 352 kg/m² (72,1 lb/ft²)
 Trọng lượng không tải: 9.500 kg (21.000 lb)
 Trọng lượng có tải: 13.085 kg (28.847 lb)
 Trọng lượng cất cánh tối đa: 15.800 kg (34.832 lb)
 Động cơ: 1 x động cơ Pratt & Whitney J57-P-21/21A turbo phản lực có đốt sau, lực đẩy 10.200 lbf (45 kN), lực đẩy có đốt sau 16.000 lbf (71 kN)
 Đặc tính bay
 Tốc độ lớn nhất: 1.390 km/h (750 knot, 864 mph)
 Tầm bay tối đa: 3.210 km (1.733 nm, 1.995 mi)
 Trần bay: 15.000 m (50.000 ft)
 Tốc độ lên cao: 114 m/s (22.400 ft/min)
 Tỉ lệ lực đẩy/khối lượng: 0,55
 Tỉ lệ lực nâng/lực cản: 13,9
 Vũ khí
 4 x pháo M39 20 mm (0,787 in)
 bom: 3.190 kg (7.040 lb) bom bao gồm
 Bom thông thường hoặc bom nguyên tử Mark 7 hoặc bom nguyên tử Mk 28 hoặc bom nguyên tử Mk 43 hoặc bom nguyên tử Mk 57 hoặc bom nguyên tử Mk 61
 tên lửa:
 4 × AIM-9 Sidewinder hoặc AGM-12 Bullpup
 Điện tử
 Hệ thống lái tự động Minneapolis-Honeywell MB-3
 Hệ thống ném bom tự động tầm thấp AN/AJB-1B

 Tham khảo

 Hobson, Chris. Vietnam Air Losses: United States Air Force, Navy and Marine Corps Fixed-Wing Aircraft Losses in Southeast Asia, 1961-1973''. North Branch, Minnesota: Specialty Press, 2002. ISBN 1-85780-115-6.

Liên kết ngoài
 F-100 Serial Database
 F-100 Photo Database
 Project High Wire - Details for the F-100D and C models.
 Warbird Alley: F-100 page - Information about privately-owned F-100s
 F-100 Super Sabre Survivors  Static displays, locations, serial numbers, and links.

Nội dung liên quan

Máy bay liên quan
 F-86 Sabre
 FJ Fury
 North American YF-107

Máy bay tương tự
 Mikoyan-Gurevich MiG-19
 Dassault Super Mystère
 Dassault Super Étendard
 F-8 Crusader

Trình tự thiết kế
F-97 - F-98 - IM-99 - F-100 - F-101 - F-102 - XF-103

Danh sách liên quan
 Danh sách máy bay chiến đấu
 Danh sách máy bay quân sự Hoa Kỳ

F-100
Máy bay quân sự Hoa Kỳ thập niên 1950
Máy bay trong chiến tranh Việt Nam
Máy bay tiêm kích Hoa Kỳ
Máy bay tiêm kích đánh chặn
Máy bay cường kích
Máy bay trinh sát
Máy bay huấn luyện
Máy bay một động cơ
Máy bay phản lực
Máy bay cánh dưới
Máy bay một động cơ phản lực


title: Pseudoluperus dissimilis

text:
Pseudoluperus dissimilis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1888.

Chú thích

Tham khảo

Pseudoluperus


title: Thích Không Tánh

text:
Thượng tọa Thích Không Tánh (sinh năm 1943) là một nhân vật bất đồng chính kiến với chính phủ Việt Nam. Ông là Tổng vụ trưởng Tổng vụ Từ thiện Xã hội của Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất (GHPGVNTN).

Tiểu sử
Thích Không Tánh có tên khai sinh là Phan Ngọc Ấn.

Hoạt động

Cải tạo lao động
Tổ chức Human Rights Watch tường thuật, ông Thích Không Tánh đã bị tập trung đi học tập cải tạo 10 năm từ năm 1976 vì đã gửi thư lên thủ tướng phản đối việc chính phủ đã hủy bỏ việc miễn cho các nhà sư không phải đi nghĩa vụ quân sự. Báo Điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam cho là, ông đã bị tập trung đi học tập cải tạo từ 1978 đến 1986 "do hăng hái tham gia các hoạt động của những phần tử đội lốt tu hành chống phá Nhà nước và vi phạm pháp luật", tuy nhiên không cụ thể hóa sự việc. Năm 1987 ông được trả tự do, về thường trú tại chùa Liên Trì, đường Lương Đình Của, Thủ Đức, Thành phố Hồ Chí Minh.

Các vụ bị giam giữ
Ngày 2 tháng 10 năm 1992 ông bị phạt 5 năm tù và quản chế 5 năm vì tội "lưu hành nhiều tài liệu có nội dung chống lại Nhà nước" sau khi công an đã lục soát phòng của ông trong Chùa Liên Trì và tịch thu bản sao nhiều ghi chép của hòa thượng Thích Huyền Quang. Tháng 10 năm 1993 ông được thả tự do và về cư trú tại chùa Liên Trì.

Ngày 7 tháng 10 năm 1994 chính phủ Việt Nam kêu gọi cộng đồng thế giới giúp đỡ nạn nhân lũ lụt . GHPGVNTN cũng tổ chức quyên góp để phân phát cho nạn nhân lũ lụt tại đồng bằng sông Cửu Long. Sau khi công an quản chế ông Thích Long Trí, người được cử làm trưởng đoàn cứu tế nạn nhân lũ lụt, GHPGVNTN đã cử ông Thích Không Tánh dẫn đầu đoàn cứu trợ. Vào ngày 6 tháng 11 năm 1994 công an thành phố Hồ Chí Minh đã giam giữ ông Thích Không Tánh. Theo tổ chức Human Rights Watch, lý do là vì ông đã tham gia chuẩn bị kế hoạch cứu tế. Ba ngày sau, một phát ngôn viên của Bộ Ngoại giao Việt Nam tuyên bố rằng các bản tin về việc giam giữ là sai lầm và phủ nhận việc giam giữ này có liên quan đến việc GHPGVNTN có kế hoạch cứu trợ nạn nhân lũ lụt

Ngày 14 tháng 8 năm 1995, Tòa án Nhân dân TP. Hồ Chí Minh đã xử phạt ông Thích Không Tánh và Thích Quảng Độ mỗi người 5 năm tù, Thích Nhật Ban 4 năm tù, Nhật Thường 3 năm tù, Thích Trí Lực (tức ông Phạm Văn Tưởng) 2 năm 6 tháng tù "về tội phá hoại chính sách đoàn kết và lợi dụng quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích Nhà nước".

Ngày 7 tháng 10 năm 2000 ông và Hòa thượng Thích Quảng Độ đến An Giang cứu trợ lũ lụt cũng bị công an giam giữ 12 tiếng và sau đó buộc phải quay lại tp. Hồ Chí Minh. Bộ Ngoại giao Việt Nam đã phủ nhận việc bắt giữ này.

Ngày 23 tháng 8 năm 2007 ông Thích Không Tánh được hòa thượng Thích Quảng Độ cử ra Hà Nội phát tiền cho người dân đang tập trung khiếu kiện tại trước Trụ sở tiếp dân. Ông đã bị công an bắt giữ và áp giải về lại Thành phố Hồ Chí Minh.

Vào ngày 22 tháng 3 năm 2015, 2 nhà tu thuộc Hội đồng Liên tôn, thượng tọa Thích Không Tánh và "linh mục chui" Phan Văn Lợi bị công an địa phương sách nhiễu, thóa mạ khi họ gặp nhau tại tư gia của linh mục Phan Văn Lợi ở Huế.

Giải thưởng
Hòa thượng Thích Không Tánh được Mạng lưới Nhân quyền Việt Nam trao Giải Nhân quyền Việt Nam năm 2015.

Sự việc có liên quan

Chùa Liên Trì
Cơ sở thờ tự chùa Liên Trì được bồi thường hỗ trợ với số tiền 784.131.120 VNĐ, được bố trí tại khu đất thuộc khu dân cư 50ha phường Cát Lái, Quận 2 Thành phố Hồ Chí Minh với diện tích là 698,1 m² (Tăng 88,35 m² so với tiêu chuẩn).

Ngày 07 tháng 5 năm 2015, Ban Bồi thường giải phóng mặt bằng Quận 2 đã gửi toàn bộ số tiền bồi thường, hỗ trợ thiệt hại nêu trên vào tài khoản ngân hàng. Ngoài số tiền nêu trên, nếu cơ sở thờ tự chùa Liên Trì đồng thuận chính sách Ủy ban MTTQ Việt Nam TP.HCM sẽ được hỗ trợ thêm 4.000.000 VNĐ/m² đối với phần công trình xây dựng chính diện tích 414,32 m² với số tiền là 1.657.280.000 VNĐ (Một tỷ sáu trăm năm mươi bảy triệu hai trăn tám mươi ngàn Việt Nam đồng). Tổng số tiền bồi thường là 2.441.441.120 VNĐ (gần hai tỷ rưỡi).

Tuy nhiên, sau nhiều lần cùng các cơ quan chức năng đàm phán, Thích Không Tánh vẫn không đồng ý giao đất lại cho chính quyền, mặc dù trong khu đô thị mới Thủ Thiêm có 24 cơ sở Tôn giáo tín ngưỡng đã chấp hành chủ trương, chính sách di dời, bàn giao mặt bằng.

Sáng ngày 8 tháng 9 năm 2016, khi lực lượng chức năng tiến hành cưỡng chế, Thích Không Tánh cùng với một số Phật tử đã bày tỏ thái độ phản đối.

Tham khảo

Nhân vật bất đồng chính kiến Việt Nam
Người bị kết tội xâm phạm an ninh quốc gia tại Việt Nam
Nhân vật còn sống


title: Tipula rugulosa

text:
Tipula rugulosa là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Protoptila perdida

text:
Protoptila perdida là một loài Trichoptera trong họ Glossosomatidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Protoptila


title: Stenoptilia pallistriga

text:
Stenoptilia pallistriga là một loài bướm đêm thuộc họ Pterophoridae. Nó được tìm thấy ở Dominica, Ecuador, Jamaica, Paraguay và Surinam. Nó cũng được tìm thấy ở Florida.

Sải cánh dài 14–16 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 2 đến tháng 6, từ tháng 8 đến tháng 10 và năm tháng 12.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Review of the Neotropical species trong họ Pterophoridae, part I: Ochyroticinae, Deuterocopinae, Pterophorinae (Platyptiliini, Exelastini, Oxyptilini) (Lepidoptera)
Annotated Checklist of the Pterophoridae (Lepidoptera) of Florida bao gồm Larval Food Plant Records

Stenoptilia


title: 1873 Agenor

text:
1873 Agenor (1971 FH) là một thiên thể Troia của Sao Mộc, trong nhóm Troia, được phát hiện ngày 25 tháng 3 năm 1971 bởi Cornelis Johannes van Houten, Ingrid van Houten-Groeneveld và Tom Gehrels ở Đài thiên văn Palomar.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 1873 Agenor

Thiên thể Troia của Sao Mộc (nhóm Troia)
Được phát hiện bởi Cornelis Johannes van Houten
Được phát hiện bởi Ingrid van Houten-Groeneveld
Được phát hiện bởi Tom Gehrels
Thiên thể phát hiện năm 1971


title: Isadelphina

text:
Isadelphina là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: Layla và chàng điên

text:
Layla và Chàng điên (tiếng Anh: Layla and Majnun; tiếng Ả Rập: مجنون و ليلى (Chàng điên và Layla), hoặc: قيس وليلى (Qays và Layla); tiếng Ba Tư: لیلی و مجنون (Layla và Chàng điên); tiếng Azerbaijan: Leyli və Məcnun (Leyli và Chàng điên); tiếng Thổ Nhĩ Kỳ: Leyla ile Mecnun (Leyla và Chàng điên) – là một giai thoại tình yêu nổi tiếng ở vùng Trung và Cận Đông, trong thế giới Ả Rập nói chung, mà đặc biệt là ở Iran và Azerbaijan. Giai thoại này dựa trên câu chuyện có thật của chàng trai tên Qays ibn al-Mulawwah (tiếng Ả Rập: قيس بن الملوح) ở miền bắc bán đảo Ả Rập, sống dưới triều đại Umayyad thế kỷ thứ 7, yêu cô gái tên là Layla. Đây là câu chuyện tình yêu nổi tiếng thế giới, cả phương Đông cũng như phương Tây. Layla và chàng điên là đề tài của nhiều tác phẩm thơ, ca, nhạc, họa nổi tiếng thế giới.

Cốt truyện
Qays ibn al-Mulawwah là nhà thơ người Bedouin yêu Layla ibn bint Mahdi Sa'd là người cùng bộ lạc. Chàng trai làm thơ ca ngợi tình yêu dành cho Layla. Sau đó chàng xin phép bố của Layla để cưới cô làm vợ thì bị từ chối vì theo phong tục của bộ lạc, điều này sẽ làm chia rẽ bộ tộc. Sau đó Layla được gả cho một người đàn ông khác. Khi nghe tin Layla sắp lấy chồng thì Qays liền bỏ nhà đi vào sa mạc, người thân và gia đình hết sức thuyết phục chàng nhưng không thể, họ đành để đồ ăn cho chàng giữa sa mạc. Đôi khi họ nhìn thấy chàng đang đọc thơ về Layla cho chính mình hoặc dùng gậy viết thơ lên cát. Còn Layla theo chồng về Iraq, sau một thời gian đã đổ bệnh và chết. Sau đó một thời gian người ta cũng tìm thấy xác của Qays nằm trên mộ của một người phụ nữ không rõ danh tính. Chàng đã viết ba dòng thơ cuối cùng lên phiến đá trên mộ. Phần lớn thơ của Qays ibn al-Mulawwah được viết trước ngày chàng trở thành người điên. Người đời hiểu rằng Qays trở thành điên là vì tình, bởi thế họ gọi Qays là "Chàng điên Layla" (tiếng Ả Rập: مجنون ﻟﻴﻠﻲ – điên vì tình) hoặc đơn giản là Majnun.

Những dị bản

Giai thoại Layla và chàng điên cũng giống như Romeo và Juliet, phổ biến trên một không gian rộng và một thời gian dài như vậy nên chuyện có nhiều dị bản cũng là điều dễ hiểu. Ở Ấn Độ người ta cho rằng Layla và Majnun đã từng trốn đến một ngôi làng vùng Rajasthan trước khi chết. Mộ của hai người ở Anupgarh thuộc huyện Sriganganagar (ngày nay là quận Ganganagar, bang Rajasthan). Theo truyền thuyết ở vùng thôn quê thì hai người đã chạy trốn về những nơi đó rồi chết. Hàng năm có hàng trăm cặp uyên ương từ khắp nơi về đây tham dự hội chợ hai ngày trong tháng sáu.

Một dị bản khác thì kể rằng Layla và Majnun cùng học một lớp. Majnun yêu Layla và bị thầy giáo đánh vì không chú ý nghe bài giảng. Nhưng có một điều kỳ diệu đã xảy ra: Majnun bị đánh nhưng Layla bị chảy máu. Tin này đến tai những người lớn tuổi, làm cho hai gia đình không cho hai người gặp nhau. Họ bị cấm gặp nhau suốt thời tuổi thơ và chỉ đến khi hai người trưởng thành họ mới có dịp gặp lại. Một người anh của Layla tên là Tabrez cấm Layla gặp gỡ với Majnun. Tabrez cãi nhau với Majnun và trong một cơn điên cuồng vì tình yêu không kiềm chế được, Majnun đã giết chết Tabrez. Majnun bị bắt và bị kết án chịu ném đá cho đến chết của dân làng. Layla đồng ý đi lấy chồng khác nhưng với điều kiện nếu như Majnun được bảo toàn tính mạng. Layla đi lấy chồng nhưng lòng chỉ hướng về Majnun. Chồng của Layla biết chuyện này đã lồng lộn phát ghen và đã tìm đến sa mạc, nơi giam giữ Majnun. Người chồng của Layla đã sỉ nhục Majnun cho đến chết. Người đời kể rằng chính ngay trong cái khoảnh khắc, khi thanh kiếm của chồng Layla đâm trúng tim của Majnun thì Layla]] cũng ngã vật xuống và chết ở nhà chồng. Cảm kích trước câu chuyện tình yêu cảm động, người làng đã chôn hai người gần nhau. Cả chồng và những người cha của họ cũng đã cầu nguyện cho cuộc sống yên bình của hai người ở bên kia thế giới. Theo truyền thuyết, Majnun và Layla lại gặp nhau ở trên trời, nơi mà họ được yêu nhau mãi mãi.

Lịch sử và sự ảnh hưởng

Từ câu chuyện dân gian Ả Rập "Layla và Majnun" đã đi vào văn học Ba Tư. Người đầu tiên trong số các nhà thơ Ba Tư viết về câu chuyện tình của Layla và Majnun là nhà thơ Rudaki, thế nhưng câu chuyện thực sự nổi tiếng sau khi trường ca Layla và Majnun của nhà thơ Nezami (thế kỷ thứ 12) ra đời. Nezami thu thập tất cả những chi tiết thần bí lẫn đời thường của câu chuyện rồi mô tả thành một bức tranh sống động về hai người yêu nhau. Bằng trường ca Layla và Majnun, Nezami đã có sự ảnh hưởng lớn đến nền văn học Ba Tư, nhiều nhà thơ Ba Tư sau đó đã đi viết về đề tài này. Trường ca Layla và Majnun của Nezami mang nhiều nét riêng biệt của văn hóa Ba Tư về quan hệ giữa các nhân vật, về thời gian, nơi chốn vv… Trong trường ca này Layla và Majnun quen biết nhau và họ rơi vào một tình yêu tuyệt vọng từ ngày còn ngồi trên ghế nhà trường. Họ yêu nhau tha thiết nhưng không thể gặp nhau công khai vì một sự hằn thù giữa hai gia đình và Layla bị gia đình buộc đi lấy người khác.

Bằng cốt truyện như vậy, câu chuyện Layla và Majnun trở thành một bi kịch của tình yêu bất tử mà 400 năm sau đó William Shakespeare cũng đi theo cách này trong bi kịch Romeo và Juliet. Có những ý kiến, bị các nhà nghiên cứu Shakespeare phản bác, cho rằng bản dịch trường ca Layla và Majnun của Nezami đã có ảnh hưởng đến William Shakespeare khi ông viết Romeo và Juliet.

Theo truyền thống văn hóa Ả Rập, tình yêu của Layla và Majnun được gọi là tình yêu trinh khiết (tiếng Ả Rập: حب عذري, tiếng Anh: Virgin Love, tiếng Ý: Amore Vergine) – nghĩa là những người yêu không bao giờ cưới và chưa bao giờ ân ái với nhau về mặt thể xác. Mô-típ này trở thành phổ biến hầu như khắp thế giới, những câu chuyện tình yêu như "Qays và Lubna", "Kuthair và Azza", "Marwa và Al Majnoun Al Faransi", "Antara và Abla" đều sử dụng mô-típ này. Nhà nghiên cứu người Ba Tư Hekmat thống kê được không dưới 40 phiên bản tiếng Ba Tư và 13 phiên bản tiếng Thổ Nhĩ Kỳ của câu chuyện tình "Layla và Majnun". Còn nhà thư mục Vahid Dastgerdi thì cho rằng nếu đi tìm ở các thư viện khắp thế giới thì sẽ có không dưới 1000 phiên bản của "Layla và Majnun".

Một số tác phẩm nổi tiếng về đề tài "Layla và Majnun"
 Layla và Majnun – trường ca của Nezami
 Layla và Majnun – trường ca của Ali-Shir Nava'i
 Layla và Majnun – trường ca của Jami
 Layla và Majnun – trường ca của Fuzûlî
 Layla và Majnun – giao hưởng thơ của Gara Garayev
 Layla và Majnun – giao hưởng số 24 của Alan Hovhaness
 Layla và Majnun – các bộ phim nổi tiếng của Ấn Độ năm trong nhiều năm.
 Layla và Majnun – những tác phẩm hội họa trang trí nhà ga tàu điện ngầm Alisher Navoiy ở Tashkent và nhà ga tàu điện ngầm Nezami ở Baku.
 "Layla" – bài hát của ban nhạc Derek and the Dominos trong Album Layla and Other Assorted Love Songs. Bài hát này được coi là một trong số những bài tình ca hay nhất mọi thời đại ở thể loại nhạc Rock. Năm 2004 bài hát này chiếm vị trí số 27 trong "500 bài hát vĩ đại nhất" của tạp chí Rolling Stone.

Nguồn và sách tham khảo
 Những giai thoại tình yêu hay nhất, tập 1, 2, 3, 4. Nhà xuất bản Công An Nhân dân, Hà Nội 2007

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Laila and Majnun at School: Page from a manuscript of the Laila and Majnun of Nizami

Truyền thuyết
Giai thoại tình yêu
Văn hóa Ả Rập
Văn học Ba Tư


title: Lentillères

text:
Lentillères  là một xã ở tỉnh Ardèche, vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở đông nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ardèche

Tham khảo

Lentilleres


title: Sor, Ariège

text:
Sor  là một xã ở tỉnh Ariège, thuộc vùng Occitanie ở phía tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ariège

Tham khảo

Xã của Ariège


title: Saint-Martin, Hautes-Pyrénées

text:
Saint-Martin là một xã thuộc tỉnh Hautes-Pyrénées trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Hautes-Pyrénées

Tham khảo
 INSEE

Xã của Hautes-Pyrénées


title: Anthophora ekuivensis

text:
Anthophora ekuivensis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1908.

Chú thích

Tham khảo

Anthophora
Động vật được mô tả năm 1908


title: Timarcha olivieri

text:
Timarcha olivieri là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Fairmaire miêu tả khoa học năm 1868.

Chú thích

Tham khảo

Timarcha


title: Tào Tuấn (Trần Lưu Vương)

text:
Tào Tuấn (曹峻) tự Tử An (子安) (??? - 259) là một thành viên hoàng tộc của Tào Ngụy trong thời kỳ Tam Quốc. Ông vốn là con trai thứ 13 của Thái tổ Ngụy Vũ Đế Tào Tháo, được phong tước Trần Lưu vương.

Kiến An năm thứ 12 (216), Tào Tuấn được phong làm My Hầu (郿侯). Một năm sau thì được phong Tương Ấp Hầu (襄邑侯). Hoàng Sơ năm thứ 2 (221), Ngụy Văn Đế Tào Phi gia phong cho ông làm Tương Ấp Công (襄邑公). Hoàng Sơ năm thứ 5 (224), ông được phong làm Tương Ấp Vương (襄邑王). Vào năm Thái Hòa thứ 6 (232), Ngụy Minh Đế Tào Duệ sắc phong cho ông làm Trần Lưu Vương (陳留王).

Năm 259, Tào Tuấn tạ thế, được truy phong thụy hiệu Cung Vương (恭王). Con trai ông Tào Úc được thừa kế tước vị.

Tham khảo

Năm sinh thiếu
Mất năm 259
Năm sinh không rõ
Người Tào Ngụy
Người An Huy


title: Bruchus testaceimembris

text:
Bruchus testaceimembris là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1927.

Chú thích

Tham khảo

Bruchus


title: Nam Âu

text:
Nam Âu là một khu vực địa lý thuộc châu Âu. Khái niệm này có thể thay đổi tùy cách nhìn nhận theo lĩnh vực khí hậu (khí hậu Địa Trung Hải), địa lý hay ngôn ngữ - văn hóa.

Nam Âu bao gồm những nước châu Âu bao quanh biển Địa Trung Hải, kể cả Bồ Đào Nha, nước chỉ có bờ biển Đại Tây Dương, gồm các bán đảo Balkan, Ý, và Iberia.

Nam Âu còn được chia nhỏ theo văn hóa:
 Nam Tây Âu, theo truyền thống Công giáo Rôma và ngôn ngữ Rôman, tương ứng phần phía Nam của Tây Âu.
 Nam Đông Âu, phần phía Nam của Đông Âu, nằm ở điểm giao của các hệ Hy Lạp, Slav, La tinh và các tôn giáo Tin Lành (chính thống), Công giáo và Đạo Hồi.

Định nghĩa theo địa lý
Rất nhiều định nghĩa được sử dụng để chỉ phần phía Nam của châu Âu. Các bản đồ dưới đây chỉ những các phân chia đó.

Định nghĩa địa lý chính trị của Liên Hợp Quốc
Theo phân chia của Liên Hợp Quốc, Nam Âu gồm 15 nước:

Các nước khác
Ngoài 15 nước được phân chia bởi Liên Hợp Quốc, Nam Âu còn có thể xem như gồm cả:

Phân chia theo khí hậu
Khí hậu Địa Trung Hải, ảnh hường phần Nam của châu Âu gồm bán đảo Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, một phần bán đảo Ý, các nước Balkan và Hy Lạp tạo nên sự tương đồng về mặt văn hóa giữa các vùng này: về lối sống, thức ăn (rượu vang, lúa mỳ, dầu ô liu...)

Phân chia theo ngôn ngữ và văn hóa
Về văn hóa và ngôn ngữ, Nam Âu gồm hai phần. Thức nhất, các nước nhóm ngôn ngữ Rôman, tức các nước La Tinh. Thứ hai, các nước Balkan chịu ảnh hưởng bởi sự pha trộn văn hóa La Tinh (Romania), Hy Lạp (Hy Lạp) Slav (Slovenia, Croatia, Montenegro, Serbia, Macedonia, Bulgaria)

Tham khảo

Địa lý châu Âu

Vùng của châu Âu


title: Vegas del Genil

text:
{{subst:Infobox ciudad España
Vegas del Genil là một đô thị ở tỉnh Granada, cộng đồng tự trị Andalusia, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 của Viện thống kê Tây Ban Nha (INE), đô thị này có dân số là người. Diện tích đô thị này là ki-lô-mét vuông. Đô thị này nằm ở độ cao m trên mực nước biển.

Tham khảo

Đô thị ở Granada


title: Lominchar

text:
Lominchar là một đô thị trong tỉnh Toledo, Castile-La Mancha, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2006 (INE), đô thị này có dân số là 1429 người.

Tham khảo

Đô thị ở Toledo


title: Himalalta

text:
Himalalta là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1990 bởi Medvedev.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Himalalta brevicornis Medvedev, 1990
 Himalalta striata Medvedev, 1990

Chú thích

Tham khảo

Họ Ánh kim


title: Scea dimidiata

text:
Scea dimidiata là một loài bướm đêm thuộc họ Notodontidae. Nó được tìm thấy ở Nam Mỹ, bao gồm và có thể hãn hữu ở Colombia.

Chú thích

Tham khảo
Species page at Tree of Life project


title: Le Bois-d'Oingt

text:
Le Bois-d'Oingt là một xã thuộc tỉnh Rhône trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes phía đông nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 300 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Rhône


title: Lithomerus contiguus

text:
Lithomerus contiguus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Dolin in Dolin, Panfilov, Ponomarenko & Pritykina miêu tả khoa học năm 1980.

Chú thích

Tham khảo

Lithomerus


title: Kapas Hera

text:
Kapas Hera là một thị trấn thống kê (census town) của quận South West thuộc bang Delhi, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Kapas Hera có dân số 21.595 người. Phái nam chiếm 63% tổng số dân và phái nữ chiếm 37%. Kapas Hera có tỷ lệ 71% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 79%, và tỷ lệ cho phái nữ là 56%. Tại Kapas Hera, 16% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc lãnh thổ Delhi


title: Øvre Eiker

text:
Øvre Eiker là một đô thị ở hạt Buskerud, Na Uy.

Đô thị cũ Eiker đã được chia thành Øvre Eiker và Nedre Eiker ngày 1 tháng 7 năm 1885.

Đô thị này giáp các đô thị Kongsberg, Flesberg, Sigdal, Modum, Lier, Nedre Eiker và Hof.

Trung tâm hành chính Hokksund là thị xã lớn nhất ở đô thị này, với dân số 8000 người. Phần dân cư còn lại, khoảng 7000 người, sống ở các làng Vestfossen, Skotselv, Ormåsen và Darbu.

Tên theo dạng tiếng Na Uy Cổ là Eikjar. Huy hiệu được áp dụng từ năm 1981.

Tham khảo

Đô thị Buskerud


title: Othinosmia braunsiana

text:
Othinosmia braunsiana là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1909.

Chú thích

Tham khảo

Othinosmia
Động vật được mô tả năm 1909


title: Tính từ

text:
Trong ngữ pháp, tính từ, riêng trong tiếng Việt cũng gọi là phụ danh từ là từ mà vai trò cú pháp chính của nó dùng để xác định một danh từ hoặc đại từ, đưa thêm thông tin về referent của danh từ hoặc đại từ (referent là đối tượng hoặc ý tưởng mà từ hay đoạn văn hướng đến). Đồng thời các tính từ tạo thành một trong tám bộ phận lời nói trong tiếng Anh truyền thống, mặc dù các nhà ngôn ngữ học ngày nay tách biệt các tính từ với các từ như từ hạn định (tiếng Anh: determiner - một từ, ví dụ như từ chỉ số đếm, mạo từ, tính từ sở hữu,... xác định/giới hạn nghĩa của một đoạn danh từ, ví dụ từ của trong "con mèo của tôi"). Từ hạn định cũng từng được coi là tính từ.

Không phải tất cả các ngôn ngữ có tính từ nhưng phần lớn ngôn ngữ đều có, bao gồm tiếng Anh. Các tính từ tiếng Anh gồm có big (to), old (cũ), và tired (mệt),... Những ngôn ngữ không có tính từ, một cách điển hình, sử dụng các từ của các bộ phận khác trong câu, thường là động từ để phục vụ chức năng cú pháp; ví dụ một ngôn ngữ có thể có một động từ có nghĩa là "to be big", và sẽ sử dụng cấu trúc tương tự "big-being house" để biểu thị "big house" trong tiếng Anh. Ngay cả trong các ngôn ngữ có tính từ thì tính từ của ngôn ngữ này có thể không là tính từ của một ngôn ngữ khác; ví dụ trong khi tiếng Anh sử dụng "to be hungry" (hungry là một tính từ) thì tiếng Pháp sử dụng "avoir faim" (nghĩa theo từng chữ = "to have hunger", hunger là một danh từ), tiếng Hebrew sử dụng tính từ "זקוק" (zaqūq, đại loại nghĩa là "in need of") thì tiếng Anh sử dụng động từ "to need".

Trong hầu hết các ngôn ngữ có tính từ, chúng tạo thành một lớp từ mở: nghĩa là, các tính từ mới được tạo thành thông qua quá trình cấu tạo từ tương đối phổ biến.

Từ hạn định

Các nhà ngôn ngữ học ngày nay tách biệt các từ hạn định và tính từ, coi chúng là hai bộ phận riêng biệt của câu (hay các thể loại từ vựng), nhưng theo truyền thống, các từ hạn định đã được xem là các tính từ trong một số cách dùng. (Trong các từ điển tiếng Anh, một cách điển hình, các từ hạn định vẫn chưa được đối xử như chính địa vị là một phần trong câu, các từ hạn định thường bị liệt vào vừa là tính từ vừa là đại từ). Các từ hạn định là những từ biểu thị sự viện dẫn của một danh từ trong ngữ cảnh, nói chung chỉ sự xác định (như trong các từ tiếng Anh a và the), số lượng (như trong các từ tiếng Anh one (một) và some (một vài) và many (nhiều)), hay tính chất khác tương tự như thế.

Các loại tính từ
Nhìn chung tùy vào cách sử dụng phổ biến có thể chia tính từ thành bốn loại sau:
 Tính từ thuộc tính là một phần của danh ngữ có danh từ mà nó xác định; ví dụ, happy là một tính từ thuộc tính trong "happy people". Trong một số ngôn ngữ, tính từ thuộc tính đứng trước danh từ của nó; trong ngôn ngữ khác, nó theo sau danh từ của nó; trong những ngôn ngữ khác nữa nó phụ thuộc vào tính từ hay mối quan hệ nghiêm ngặt của tính từ đối với danh từ. Trong tiếng Anh, tính từ thuộc tính thường đứng trước danh từ của nó trong các ngữ đơn giản, nhưng nhiều khi nó theo sau danh từ củatính từ chỉ hình  dángnó nếu như tính từ bị biến đổi/biến chất bởi một ngữ có vai trò như là một trạng từ. Ví dụ: "I saw three happy kids", và "I saw three kids happy enough to jump up and down with glee." Xem thêm Tính từ post-positive.
 Tính từ vị ngữ được liên kết với danh từ/đại từ mà nó xác định thông qua một copula hay các cơ chế liên kết khác; ví dụ, happy là một tính từ vị ngữ trong "they are happy" và trong "that made me happy." (Xem thêm: Vị ngữ (tính từ hoặc danh từ), Bổ ngữ chủ từ.)
 Tính từ độc lập không thuộc một cấu trúc lớn hơn nào (tách biệt với tính ngữ lớn hơn), và một cách điển hình xác định vừa chủ ngữ của câu vừa bất cứ danh từ/đại từ nào sát nó; ví dụ, happy là một tính từ độc lập trong "The boy, happy with his lollipop, did not look where he was going."
 Danh tính từ đóng vai trò gần như danh từ. Một trường hợp mà điều này có thể xảy ra đó là khi một danh từ bị lược bỏ và một tính từ thuộc tính còn lại đằng sau. Trong câu, "I read two books to them; he preferred the sad book, but she preferred the happy", happy là một danh tính từ, dạng rút ngắn cho "happy one" hay "happy book". Trường hợp khác mà điều này có thể xảy ra đó là trong các ngữ như "out with the old, in with the new", trong đó "the old" nghĩa là, "that which is old" hay "all that is old", và tương tự với "the new". Trong các trường hợp như vậy, các chức năng tính từ vừa như là một danh từ không đếm được (như ở ví dụ trước) hay một danh từ đếm được số nhiều, như trong "The meek shall inherit the Earth", trong đó "the meek" có nghĩa là "those who are meek" hay "all who are meek".

Tính ngữ

Một tính từ đóng vai trò như thành phần chính của một tính ngữ. Trong trường hợp đơn giản nhất, một tính ngữ chỉ bao gồm một tính từ; các tính ngữ phức tạp hơn có thể gồm một hoặc nhiều trạng từ xác định tính từ ("very strong"), hay một hoặc nhiều bổ ngữ (như "worth several dollars", "full of toys", hoặc "eager to please"). Trong tiếng Anh, nếu tính ngữ thuộc tính bao gồm các bổ ngữ thì thường theo sau chủ từ của chúng ("an evildoer devoid of redeeming qualities").

Các biến tố danh từ khác
Trong nhiều ngôn ngữ, bao gồm cả tiếng Anh, danh từ có thể xác định danh từ. Không như tính từ, danh từ đóng vai trò như là biến tố (được gọi là danh từ thuộc tính hay định danh ngữ) không là vị ngữ; a beautiful park thì đẹp (beautiful), nhưng a car park không phải là "car"(xe hơi). Trong tiếng Anh, biến tố thường chỉ nguồn gốc ("Virginia reel"), chức năng ("work clothes"), hoặc ngữ nghĩa patient ("man eater"). Tuy nhiên, về đại thể nó có thể chỉ gần như bất kì quan hệ ngữ nghĩa nào. Việc tính từ được phái sinh từ danh từ cũng phổ biến, như trong tiếng Anh boyish, birdlike, behavioral, famous, manly, angelic, vân vân.

Nhiều ngôn ngữ có các dạng động từ đặc biệt gọi là danh động từ có thể đóng vai trò như một biến danh tố. Trong một số ngôn ngữ, bao gồm tiếng Anh, xu hướng mạnh là các danh động từ có liên quan đến tính từ. Các ví dụ tiếng Anh cho điều này gồm có relieved (quá khứ phân từ của động từ relieve, được sử dụng như một tính từ trong câu (ví dụ "I am so relieved to see you"), spoken (như trong "the spoken word"), và going (hiện tại phân từ của động từ go, được sử dụng như một tính từ trong câu như "Ten dollars per hour is the going rate").

Các cấu trúc khác xác định danh từ nói chung gồm cụm giới từ (ví dụ trong tiếng Anh "a rebel without a cause"), mệnh đề quan hệ (ví dụ trong tiếng Anh "the man who wasn't there"), mệnh đề tính từ khác (ví dụ trong tiếng Anh "the bookstore where he worked"), và ngữ nguyên thể (ví dụ trong tiếng Anh "cake to die for").

Trong quan hệ, nhiều danh từ lấy các bổ ngữ như các mệnh đề nội dung (ví dụ trong tiếng Anh "the idea that I would do that"); tuy nhiên những từ này không được coi là các biến tố thông dụng.

Trật tự tính từ
Trong nhiều ngôn ngữ, các tính từ thuộc tính thường xuất hiện trong một trật tự xác định. Nói chung, trật tự tính từ trong tiếng Anh là:
 mạo từ hoặc các đại từ được sử dụng như tính từ
 từ tăng cường
 số lượng
 kích thước
 tuổi
 màu sắc
 tính động từ
 tính từ riêng
 danh từ được sử dụng như tính từ
 danh từ chính
Như vậy, trong tiếng Anh, các tính từ thuộc về kích thước đứng trước các tính từ thuộc về tuổi ("little old", chứ không phải là "old little") và đến lượt mình nói chung đứng trước các tính từ thuộc về màu sắc ("old white", chứ không phải là "white old"). Vì thế, chúng ta sẽ nói "A nice (opinion) little (size) old (age) white (color) brick (material) house". Tuy nhiên, một số người bản địa sẽ nói, chẳng hạn như "a big, ugly desk" (size, opinion) thay cho "an ugly, big desk" (opinion, size).

Trật tự này có thể nghiêm ngặt hơn trong một số ngôn ngữ; ví dụ tiếng Tây Ban Nha chỉ có duy nhất một trật tự từ mặc định là (unmarked), đối với các ngôn ngữ khác thì các trật tự từ đều được phép.

Tính từ trong phép so sánh

Trong nhiều ngôn ngữ, các tính từ có thể được so sánh. Trong tiếng Anh, ví dụ, chúng ta có thể nói một chiếc xe hơi là to (big), to hơn (bigger) xe khác, hay to nhất biggest trong tất cả các xe. Tuy nhiên không phải tất cả các tính từ cho vay mượn mình để so sánh; ví dụ, tính từ tiếng Anh extinct (đã tắt, lạc hậu, đã chết, đã diệt vong) không được xem là có thể so sánh được, việc miêu tả cái này "more extinct" hơn cái kia là vô nghĩa. Tuy nhiên ngay cả các tính từ không thể so sánh được nhất vẫn thỉnh thoảng được so sánh; ví dụ một người có thể nói một ngôn ngữ chưa được biết tới là "more extinct" hơn một ngôn ngữ đã được sử dụng/tài liệu hóa rộng rãi với việc phục vụ học thuật nhưng không có người nói. Đây không phải là phép so sánh về cấp độ cường độ của tính từ, mà là cấp độ mà đối tượng phù hợp với định nghĩa của tính từ.

Các tính từ có thể so sánh được còn được gọi là các tính từ "có thể phân cấp được" (gradable), bởi vì chúng có xu hướng cho phép các trạng từ cấp độ như very (rất), rather (khá), v.v.

Trong số các ngôn ngữ cho phép các tính từ có thể được so sánh theo cách này, các hướng tiếp cận khác được sử dụng. Thật vậy, ngay cả trong tiếng Anh, hai hướng tiếp cận khác được dùng là: hậu tố -er và -est, và các từ more,most. (Trong tiếng Anh, xu thế chung là đối với những tính từ ngắn hơn và các tính từ gốc tiếng Anglo-Saxon sẽ dùng -er và -est, còn đối với các tính từ dài và tính từ gốc tiếng Pháp, tiếng Latin, tiếng Hy Lạp, và các ngôn ngữ khác sẽ dùng more và most.) Nhờ cả hai cách tiếp cận này nên tính từ tiếng Anh có các dạng: nguyên thể (big), so sánh hơn (bigger), và so sánh hơn nhất (biggest). Tuy nhiên nhiều ngôn ngữ khác không phân biệt rõ các dạng so sánh hơn và so sánh nhất.

Sự hạn định

Các tính từ thuộc tính, và các biến danh tố khác, có thể được sử dụng hạn định (giúp xác định referent của danh từ, từ đây "giới hạn" reference của nó), hoặc không hạn định (giúp miêu tả một danh từ đã được xác định). Trong một số ngôn ngữ, như tiếng Tây Ban Nha, sự hạn định được đánh dấu thống nhất; ví dụ, la tarea difícil tiếng Tây Ban Nha nghĩa là "nhiệm vụ khó khăn" trong nghĩa "the task that is difficult" (hạn định), trong khi đó la difícil tarea có nghĩa là "the difficult task" trong nghĩa "the task, which is difficult" (không hạn định). Trong tiếng Anh, sự hạn định không được đánh dấu lên tính từ mà lên mệnh đề quan hệ (sự khác nhau giữa "the man who recognized me was there" và "the man, who recognized me, was there" là một trong các hạn định).

Xem thêm

 Động từ thuộc tính
 Trạng từ flat
 Danh sách tính từ eponymous trong tiếng Anh
 Danh sách tính từ bất quy tắc trong tiếng Anh
 Định danh ngữ
 Tính từ post-positive
 Tính từ riêng

Tham khảo

 Dixon, R. M. W. (1977). Where have all the adjectives gone? Studies in Language, 1, 19–80.

 Dixon, R. M. W. (1999). Adjectives. In K. Brown & T. Miller (Eds.), Concise encyclopedia of grammatical categories (pp. 1–8). Amsterdam: Elsevier. ISBN 0-08-043164-X.
 Warren, Beatrice. (1984). Classifying adjectives. Gothenburg studies in English (No. 56). Göteborg: Acta Universitatis Gothoburgensis. ISBN 91-7346-133-4.
 Wierzbicka, Anna. (1986). What's in a noun? (or: How do nouns differ in meaning from adjectives?). Studies in Language, 10, 353–389.

Liên kết ngoài
 Adjectives and Adverbs
 Adjective article on HyperGrammar
 Pratheep Raveendrabathan - List of Adjectives
 Gallaudet Writer's Handbook - Adjective Order
 Adjectives - The Qualifiers that Add Emphasis to Your Words

Ngữ pháp
Từ loại


title: Leioproctus semipurpureus

text:
Leioproctus semipurpureus là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1905.

Chú thích

Tham khảo

Leioproctus
Động vật được mô tả năm 1905


title: Psylliodes vindobonensis

text:
Psylliodes vindobonensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Heikertinger miêu tả khoa học năm 1914.

Chú thích

Tham khảo

Psylliodes


title: Hydropsyche gemellata

text:
Hydropsyche gemellata là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Hydropsyche


title: Simopteryx

text:
Simopteryx là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Mực khổng lồ

text:
Chi mực khổng lồ (Architeuthis), còn được gọi bằng nhiều cái tên không chính thức như mực ma có thể bao gồm tám loài, được công nhận là có chiều dài lên tới 13 mét (giống cái) hoặc 10 mét (giống đực) thường sống ở vùng đại dương sâu ở Bắc Đại Tây Dương và Bắc Thái Bình Dương từ bờ biển Méxicô qua Quần đảo Hawaii (Mỹ) tới Quần đảo Ogasawara (Nhật Bản). Nó có tám xúc tu ngắn và hai xúc tu dài với kích cỡ tối đa là 13 m (con cái) và 10 m (con đực). Chi này lớn chỉ sau giống mực Mesonychoteuthis hamiltoni khi mà các mẫu vật của giống này được cho là chưa trưởng thành mà con người thu thập được đã dài 14 m. Con cái thường dài hơn con đực khoảng 2 m. Có các báo cáo đã từng nhìn thấy những con mực dài đến 20 m nhưng chưa có tài liệu khoa học nào ghi nhận về một sinh vật sống lớn như thế còn tồn tại.

Những con mực khổng lồ này được cho là hung dữ và hay tấn công các động vật khác bao gồm cả ngư dân và tàu thuyền của họ. Do to lớn nên xúc tua của chúng rất khỏe và lực hút rất mạnh. Ngư dân ở Mexico thường chỉ cho thấy những vết gỗ bị vỡ trên thuyền của họ do bị mực khổng lồ hút bật ra.

Thiên địch của mực khổng lồ có thể là cá nhà táng (Physeter macrocephalus) do người ta đã phát hiện ra các bộ phận của mực khổng lồ trong dạ dày của loài cá này. Tuy nhiên, người ta cũng đã thấy thương tích có thể do xúc tu của mực khổng lồ trên da cá nhà táng.

Phân loại

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

  - Video
 Báo cáo của BBC News
 Holy Squid! Photos Offer First Glimpse of Live Deep-Sea Giant
 TONMO.com's fact sheet for giant and colossal squids
 TONMO.com's giant squid reproduction article
 Reuters -Video
 Encounters with Giant Squid
 15 January, 2003, Giant squid 'attacks French boat'
 Cephalopod taxonomy (as PDF)
 Scientific report in Proceedings of the Royal Society
 In Search of Giant Squid - Smithsonian Institution Exhibition
 New Zealand - 1999 Expedition Journals In Search of Giant Squid

Mực (động vật)
Loài ít quan tâm
Mực khổng lồ


title: Saint-Romain-sous-Versigny

text:
Saint-Romain-sous-Versigny là một xã ở tỉnh Saône-et-Loire trong vùng Bourgogne-Franche-Comté nước Pháp.

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số 121.Dân số năm 2006 ước khoảng 115 người.

Xem thêm
Xã của tỉnh Saône-et-Loire

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Saône-et-Loire


title: Drillia investigatoris

text:
Drillia investigatoris là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Drilliidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Drillia


title: Ferrières-en-Brie

text:
Ferrières-en-Brie là một xã ở tỉnh Seine-et-Marne, thuộc vùng Île-de-France ở miền bắc nước Pháp.

Dân số
Người dân ở Ferrières-en-Brie được gọi là Ferrièrois.

Điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số là 1,655.

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-et-Marne

Tham khảo

Liên kết ngoài
1999 Land Use, from IAURIF (Institute for Urban Planning and Development of the Paris-Île-de-France région
French Ministry of Culture list for Ferrières-en-Brie
Map of Ferrières-en-Brie on Michelin
 Château de la Ferrières english website

Xã của Seine-et-Marne


title: Lợn vòi núi

text:
Lợn vòi núi (danh pháp hai phần: Tapirus pinchaque) là một loài lợn vòi. Nó từng là loài nhỏ nhất trong số 5 loài lợn vòi, năm 2013, lợn vòi Kabomani được phát, hiện nay là loài lợn vòi nhỏ nhất. Lợn vòi núi cũng là loài duy nhất sinh sống hoang dã bên ngoài các rừng mưa nhiệt đới.

Lợn vòi núi được người nói tiếng Quechua nói tới như là sacha huagra, và những người nói tiếng Tây Ban Nha gọi như là danta cordillerana (lợn vòi núi) hay danta lanuda (lợn vòi lông xoăn) tại Colombia, danta negra (lợn vòi đen) tại Ecuador hoặc tapir de altura (lợn vòi sống trên cao) hay gran bestia (thú lớn) tại Peru.

Tên loài có nguồn gốc từ thuật ngữ "La Pinchaque", một con thú tưởng tượng được cho là sống trong cùng khu vực như lợn vòi núi.

Hình dáng và đặc điểm chung
Lợn vòi núi dễ nhận ra nhờ bộ lông xoăn của nó (vì thế đôi khi được gọi là lợn vòi lông xoăn) và môi dưới màu trắng.

Lợn vòi núi có bộ lông đen xám tới nâu, thường phụ thuộc vào nơi chúng sống, và thường thì lông xung quanh má của chúng nhạt màu hơn.

Cá thể trưởng thành có chiều dài cơ thể có thể đạt 1,8 m (6 ft) và chiều cao đạt từ 0,75–1 m (2,5–3 ft). Trọng lượng cơ thể có thể đạt từ 150–225 kg. Con cái thường thì to lớn hơn con đực, nhưng cả hai giới nói chung không thể phân biệt theo kích thước. Giống như các loài lợn vòi khác, chúng có cái đuôi ngắn và mập cùng một chiếc vòi dài cơ động. Chúng có 4 ngón chân trên mỗi chân trước và 3 ngón trên mỗi chân sau.

Vòng đời
Chu kỳ mang thai của lợn vòi núi dài khoảng 400 ngày, nói chung chỉ sinh một con dù đôi khi sinh nhiều hơn một con (rất hiếm). Lợn vòi núi con khi sinh ra nặng khoảng 7 kg (15 pao) và giống như mọi loài lợn vòi khác, có bộ lông nâu đỏ với các đốm và sọc trắng. Tuy nhiên, giống như cá thể trưởng thành, chúng có bộ lông xoăn để giúp chúng giữ ấm. Màu bộ lông của cá thể non sẽ mất dần đi sau khoảng 1 năm, gần trùng với khoảng thời gian chúng bị cai sữa. Lợn vòi núi đạt độ thuần thục sinh dục khi khoảng 3 năm tuổi và chúng có thể sống tới 30 năm.

Tập tính
Khi ở trong bầy, lợn vòi núi liên lạc với nhau bằng những tiếng kêu có âm vực cao, và các con đực thỉnh thoảng đánh nhau để tranh giành con cái đang động hớn bằng cách cố gắng cắn vào chân sau của nhau. Nhưng nói chung thì lợn vòi núi thích sống đơn độc và nhút nhát, tiêu tốn nhiều thời gian vào việc sục sạo tìm kiếm thức ăn trên con đường riêng của chúng. Mặc cho kích thước to lớn, chúng đi lại dễ dàng qua các tán lá rậm rạp, lên các sườn đồi núi dốc trong môi trường sống của chúng, và trong nước, nơi chúng thường đằm mình và bơi. Lợn vòi núi chủ yếu hoạt động từ lúc mặt trời lặn tới lúc mặt trời mọc, sục sạo tìm kiếm các loại cay non để ăn, và chúng ngủ gần như suốt ban ngày. Khi cố gắng tiếp cận các cây cao, đôi khi chúng đứng lên bằng hai chân sau để sau đó cố gắng vặt cành hay lá non bằng chiếc mõm có thể cầm nắm được.Chúng cũng tìm các bãi liếm muối tự nhiên để thỏa mãn nhu cầu về khoáng chất thiết yếu. Mặc dù thị lực kém, nhưng vị giác và khứu giác phát triển tốt của chúng, cũng như các lông mẫn cảm trên vòi, đã bổ sung tốt cho thiếu hụt này.

Các con lợn vòi đực thường đánh dấu lãnh thổ của mình bằng các đống phân, nước tiểu và các vết cọ xát lên thân cây, các con cái đôi khi cũng có những hành vi như thế. Lãnh thổ của các cá thể thường là chồng lấn, với mỗi con có thể chiếm lĩnh trên 8 km² (3 dặm vuông Anh).

Sinh thái
Lợn vòi núi được tìm thấy trong các rừng mây và páramo trong khu vực dãy núi Andes tại Colombia, Ecuador và miền bắc Peru. Tại Peru nó được bảo vệ trong Khu bảo tồn quốc gia Tabaconas Namballe. Loài này cần có một khoảng rộng liên tục rừng mây hay paramo, chứ không phải các mảng cô lập, để có thể nhân giống thành công và duy trì quần thể lành mạnh, và đây chính là rào cản lớn đối với các nhà bảo tồn đang cố gắng bảo vệ cho loài đang nguy cấp này. Lợn vòi núi sống trong khu vực có độ cao từ 1.950 tới 4.400 m (6.400 - 14.400 ft), và do ở những cao độ như vậy thì nhiệt độ thường xuống tới dưới điểm đóng băng của nước, nên bộ lông xoăn là cực kỳ thiết yếu cho chúng.

Trong mùa mưa, lợn vòi núi có xu hướng thích sống trong các khu rừng của dãy Andes, trong khi về mùa khô, chúng lại di chuyển sang các páramo, nơi có ít các loại côn trùng thích hút máu đến quấy phá chúng.

Tình trạng loài

Lợn vòi miền núi là loài bị nguy cấp nhất trong số bốn loài lợn vòi. Theo IUCN năm 1996 thì lợn vòi núi là loài nguy cấp. Theo các nhà khoa học thì nó có thể bị tuyệt chủng vào năm 2014 nếu như con người không có chính sách, biện pháp bảo vệ. Hiện nay có lẽ chỉ còn khoảng 2.500 cá thể sinh sống hoang dã, làm cho các nhà khoa học càng thêm khó khăn trong việc nghiên cứu chúng. Cũng có rất ít các cá thể sống trong các vườn thú. Chỉ có một ít cặp nhân giống của loài này có trong nuôi nhốt trên khắp thế giới — tại vườn thú Los Angeles, vườn thú núi Cheyenne tại Colorado Springs và, vào năm 2006, tại vườn thú San Francisco. Tổng cộng chỉ có 9 cá thể nuoi nhốt là hậu duệ của 2 cá thể cha mẹ. Như thế nó có sự thiếu hụt đa dạng di truyền và có thể không là sự tốt đẹp cho sự tồn tại của chúng trong nuôi nhốt. Ba vườn thú đang nuoi giữ loài này dang phối hợp cùng nhau để đảm bảo cho các quần thể còn lại của lợnvoif núi hoang dã được bảo vệ. Trong tự nhiên, lợn vòi núi bị báo đốm Mỹ và báo sư tử săn bắt, nhưng sự chặt phá rừng cho các mục đích nông nghiệp và săn bắn trộm của con người mới là các mối đe dọa chính đối với loài này.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
  Mục từ trong CSDL bao gồm cả diễn giải tại sao loài này là nguy cấp

Video
 Video - Lợn vòi núi tại vườn thú San Francisco

Liên kết ngoài
 Nhóm chuyên gia lợn vòi - Lợn vòi núi
 ARKive - Hình ảnh và phim về lợn vòi núi (Tapirus pinchaque)

P
Loài EDGE
Động vật có vú Colombia
Động vật có vú Ecuador
Động vật có vú Peru
Động vật được mô tả năm 1829


title: 15870 Obůrka

text:
15870 Obůrka là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1563.7110616 ngày (4.28 năm).

Nó được phát hiện ngày 16 tháng 8 năm 1996.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1996


title: Scissurella petermannensis

text:
Scissurella petermannensis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Scissurellidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo
 Zelaya D.G. & Geiger D.L. (2007). Species of Scissurellidae and Anatomidae from Sub-Antarctic and Antarctic waters (Gastropopda: Vetigastropoda). Malacologia 49(2), pp. 393–443

Liên kết ngoài

Scissurella


title: Công viên Thủ Lệ

text:
Công viên Thủ Lệ hay còn gọi là Vườn thú Thủ Lệ là một công viên và vườn bách thú có diện tích 29ha ở Hà Nội. Công viên Thủ Lệ nằm bên trong khuôn viên có một mặt hồ lớn, với một dải đất hình oval giống như giọt nước mắt và đó cũng là nguồn gốc của cái tên Thủ Lệ, mang ý nghĩa là giữ lấy giọt lệ ở bên trong. Nằm trên địa phận làng Thủ Lệ, một làng cổ có từ thời nhà Lý với sự tích thần Linh Lan và đền Voi Phục, đây không chỉ là một địa điểm vui chơi giải trí của người dân mà là một di tích lịch sử của mảnh đất kinh kì ngàn năm văn hiến. Được khởi công ngày 19/05/1975, với diện tích hơn 28ha, phần lớn dựa vào thế đất tự nhiên, trong đó 6 ha là hồ nước. Các công trình kiến trúc trong công viên có quy mô khá nhỏ về chiều cao và mật độ xây dựng, với thiết kế hài hòa với cảnh sắc tự nhiên. Vườn thú Thủ Lệ là nơi nuôi nhốt và chăm sóc nhiều loài động vật quý hiếm của Việt Nam.

Tổng quan
Công viên cách trung tâm thành phố khoảng 5 km về phía Tây, góc đường Kim Mã, Cầu Giấy, đường Bưởi, Đào Tấn và phố Nguyễn Văn Ngọc, giáp với khách sạn Hanoi Daewoo, chính thức được khởi công ngày 19 tháng 5 năm 1976 và hai năm sau mở cửa đón khách. Công viên nằm trên địa phận làng Thủ Lệ, một làng cổ có từ thời nhà Lý (thế kỷ XI), sự tích làng gắn với sự tích thần Linh Lang thờ trong đền Voi Phục. Công viên được xây dựng trên một địa hình khá đẹp: khoảng 29 ha, hồ nước mênh mông có gờ đất chạy dài bao bọc như bầy rồng, rắn đuổi nhau; núi Bò, đền Voi Phục dưới bóng si rậm rạp. Từ năm 2006, nhiều nghìn mét vuông đất công Vườn thú Hà Nội đã bị cho tư nhân mướn lại kinh doanh để mở đủ loại nhà hàng, quán bia, café, karaoke, tennis...với giá rẻ và những hợp đồng thuê đất từ một vài năm đến 25 năm, theo kết luận của Sở Tài nguyên - Môi trường là "sử dụng đất sai mục đích, vi phạm khoản 1, điều 107 Luật Đất đai năm 2003", tuy nhiên đến nay vẫn chưa ai chịu trách nhiệm.

Chú thích

Xem thêm

 Hồ Thủ Lệ
 Vườn bách thảo Hà Nội

Thủ lệ
Vườn thú tại Việt Nam


title: Nomada ferghanica

text:
Nomada ferghanica là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Morawitz mô tả khoa học năm 1875.

Chú thích

Tham khảo

Nomada
Động vật được mô tả năm 1875


title: Nhiệt Hà

text:
Nhiệt Hà (), hay Rehe, Jehol, là một tỉnh cũ của Trung Quốc.

Nhiệt Hà nằm ở phía Bắc của Vạn lý trường thành, phía Tây của Mãn Châu Lý, phía Đông của Mông Cổ. Thủ phủ là thành phố Thừa Đức. Tỉnh này rộng 179 nghìn km².

Tham khảo

Tỉnh cũ Trung Quốc
Nhiệt Hà


title: Họ Tôm he

text:
Họ Tôm he (Penaeidae) là một họ tôm mang cành (Dendrobranchiata). Họ này chứa nhiều loài tôm có tầm quan trọng kinh tế, chẳng hạn như tôm sú (Penaeus monodon), tôm thẻ chân trắng (Litopenaeus vannamei), tôm thẻ trắng Đại Tây Dương (Penaeus setiferus) và tôm he Ấn Độ (Fenneropenaeus indicus). Xem thêm Chăn nuôi tôm để có thêm thông tin về việc chăn nuôi các loại tôm sú hay tôm thẻ.

Các giác quan tương tự như các đường bên [của cá] trên các râu được thông báo là tồn tại ở một vài loài tôm trong họ Penaeidae.

Ở mức 200 m/s là vận tốc truyền dẫn xung liên thần kinh myelin của các loài tôm he và nó là một kỷ lục thế giới trong truyền dẫn xung thần kinh ở động vật, bao gồm cả động vạt có xương sống.

Các chi
Artemesia
Atypopenaeus
Farfantepenaeus
Fenneropenaeus: Tôm bạc thẻ, tôm nương
Funchalia
Heteropenaeus
Litopenaeus
Macropetasma
Marsupenaeus: Tôm vằn
Megokris
Melicertus: Tôm gân
Metapenaeopsis: Tôm vỏ đỏ
Metapenaeus: Tôm rảo
Miyadiella: Tôm he mắt dài
Parapenaeopsis: Tôm sắt
Parapenaeus: Tôm he giả
Pelagopenaeus
Penaeopsis
Penaeus: Tôm he, tôm thẻ, tôm sú
Protrachypene
Rimapenaeus
Tanypenaeus
Trachypenaeopsis: Tôm đanh
Trachypenaeus
Trachysalambria
Xiphopenaeus

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài


title: Besse, Cantal

text:
Besse là một xã ở tỉnh Cantal, thuộc vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở miền trung nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
 Xã của tỉnh Cantal
 Cantal

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Besse sur le site de l'Institut géographique national

Besse


title: Libnotes depicta

text:
Libnotes depicta là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Libnotes
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Bursa grayana

text:
Bursa grayana là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Bursidae.

Phân bố
Loài sinh vật này sống tại Biển Caribe và Vịnh Mexico, ở vùng biển Đại Tây Dương ngoài khơi Brazil.

Miêu tả
Độ dài vỏ lớn nhất ghi nhận được là 55 mm.

Môi trường sống
Độ sâu nhỏ nhất ghi nhận được là 0 m. Độ sâu lớn nhất ghi nhận được là 93 m.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Rosenberg, G., F. Moretzsohn, and E. F. García. 2009. Gastropoda (Mollusca) of the Gulf of Mexico, Pp. 579–699 in Felder, D.L. and D.K. Camp (eds.), Gulf of Mexico–Origins, Waters, and Biota. Biodiversity. Texas A&M Press, College Station, Texas.

G
Động vật được mô tả năm 1862


title: Nguyễn Nhựt Chi

text:
Nguyễn Nhựt Chi, không rõ năm sinh năm mất, chỉ biết ông là người ở vùng Bến Chùa, bên dòng Cửa Tiểu, thuộc tỉnh Gò Công (nay là tỉnh Tiền Giang).

Khi thực dân Pháp sang xâm chiếm nước ông, Phó lãnh binh Trương Định đứng lên mộ nghĩa, người hưởng ứng theo hơn vạn người, trong số đó có Nguyễn Nhựt Chi.

Bằng tài năng, ông lập được nhiều công lao, dần được thăng làm Phó tướng Bình Tây, và trở thành cánh tay mặt của chủ tướng Trương Định.

Ngày 19 tháng 8 năm 1864, Huỳnh Công Tấn phản bội dẫn đường cho quân Pháp bất ngờ bao vây đánh úp. Bản doanh "Đám lá tối trời" thất thủ, Trương Định bị đạn gãy xương sống và ông đã rút gươm tự sát tại Ao Dinh (Gò Công) vào sáng ngày hôm sau. Khi ấy, Phó tướng Nguyễn Nhựt Chi dẫn tàn quân chạy về Tân Bình Điền, đến Tân Thành, rồi nhờ ghe của ngư dân đưa ngược dòng Cửa Tiểu, ghé Bến Chùa quê ông để dưỡng quân và củng cố lại lực lượng.

Hay tin, quân Pháp rầm rộ kéo tới đánh. Hai bên giao tranh ác liệt suốt một ngày một đêm. Trước hỏa lực mạnh của đối phương, nghĩa quân chống cự không nổi, đành tan rã...Quá uất hận, Phó tướng Nguyễn Nhựt Chi bị thổ huyết rồi mất.

Nhân dân Bến Chùa đã lập miếu thờ ông, hằng năm vào ngày rằm tháng Hai đều có tổ chức lễ giỗ long trọng.

Trong sách Gò Công xưa, nhà nghiên cứu Huỳnh Minh, viết:
Nói đến vị anh hùng Trương Định kháng Pháp trên đất Gò Công, chúng tôi cần phải nhắc tới Bình Tây phó tướng Nguyễn Nhựt Chi, người là cánh tay mặt của Trương Định, nhưng ít người biết đến. Thời ấy, những nhà chép sử dường như bỏ quên tên tuổi của ông vậy.

Chú thích

Liên kết ngoài
Truyền thuyết dân gian về cuộc khởi nghĩa Trương Định

Võ tướng nhà Nguyễn
Nghĩa quân chống Pháp
Người Gò Công


title: Brienne-le-Château

text:
Brienne-le-Château là một xã trong tỉnh Aube, thuộc vùng Grand Est của nước Pháp, có dân số là 3336 người (thời điểm 1999).

Các thành phố kết nghĩa
  Riedstadt, Đức

Nhân vật nổi tiếng
 Jean de Brienne

Xem thêm
Xã của tỉnh Aube

Tham khảo

Liên kết ngoài
Official site

Briennelechateau


title: Jongmyo

text:
Jongmyo (Hangul: 종묘; Han-ja: 宗廟, Hán Việt: Tông Miếu) là một đền thờ Khổng giáo dành cho việc tưởng niệm các vị quốc vương và vương hậu của Nhà Triều Tiên (1392–1897). Đây là đền thờ Nho giáo lâu đời nhất còn được bảo tồn và các nghi lễ truyền thống vẫn tiếp tục từ thế kỷ 14. Những đền thờ như vậy đã tồn tại từ thời Tam Quốc (57-668) nhưng ngày nay đã không còn tồn tại. Đền thờ đã được UNESCO công nhận là Di sản thế giới từ năm 1995.

Đền thờ này tiếp giáp với Xương Đức cung và Xương Khánh cung ở phía nam. Chúng từng được nối với nhau từ triều đại nhà Triều Tiên nhưng sau đó bị ngăn cách bởi một con đường được xây dựng bởi thực dân Nhật Bản. Ngày nay, có một kế hoạch xây dựng để phục hồi cấu trúc ban đầu của ngôi đền.

Đền thờ chính được xây dựng từ tháng 10 năm 1394 khi vị vua đầu tiên của nhà Triều Tiên là Thái Tổ Thần Vũ dời đô đến Seoul. Nó đã bị phá hủy bởi hỏa hoạn trong các cuộc xâm lược của Nhật Bản, sau đó được xây dựng lại vào năm 1608.

Lịch sử
Khi được xây dựng vào năm 1394, đây là một trong những tòa nhà dài nhất châu Á, nếu không muốn nói là dài nhất thế giới. Sảnh chính của nó được gọi là Chính điện có 7 phòng. Mỗi phòng được dành cho một vị vua và hoàng hậu. Khu phức hợp sau đó được mở rộng dưới triều đại của Thế Tông (1418–1450), người đã cho xây dựng hội trường Vĩnh Ninh điện (Hội trường của sự sung túc vĩnh cửu). Do nhu cầu để chứa những bia khắc tưởng niệm cho các vị vua sau này mà khu phức hợp tiếp tục được mở rộng cho đến khi có tổng cộng 19 gian phòng. Tuy nhiên, trong Nhâm Thìn Oa loạn, những kẻ xâm lược Nhật Bản đã đốt cháy ngôi đền ban đầu và một khu phức hợp mới được xây dựng vào năm 1601 và tồn tại cho đến ngày nay. Các bia khắc được bảo toàn khi được giấu trong nhà của một thường dân. Có tổng cộng 19 bia tưởng niệm của các vị vua và 30 bia tưởng niệm của các vị hoàng hậu đặt trong 19 phòng. Mỗi phòng đều đơn giản trong cả thiết kế lẫn đồ trang trí. Ngoài bia tưởng niệm còn có một bảng liệt kê những thành tựu của mỗi vị vua. Chính điện hiện là Quốc bảo Hàn Quốc số 227 và là tòa nhà truyền thống dài nhất Hàn Quốc.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Official website
UNESCO Jongmyo shrine
UNESCO Masterpiece of the Oral and Intangible Heritage of Humanity Jongmyo Daeje ceremony
Jongmyo Jeryeak: Official Seoul City Tourism
 Jongmyo Shrine: Official Site of Korea Tourism Org
Life in Korea: Jongmyo
Asian Historical Architecture: Jongmyo
The Seoul Guide: Jongmyo Shrine

Di sản thế giới tại Hàn Quốc
Khởi đầu năm 1394
Kiệt tác truyền khẩu và phi vật thể nhân loại
Quận Jongno
Công trình xây dựng Seoul
Quốc bảo của Hàn Quốc


title: Andelot-en-Montagne

text:
Andelot-en-Montagne là một xã trong vùng hành chính Franche-Comté, thuộc tỉnh Jura, quận Lons-le-Saunier, tổng Champagnole. Tọa độ địa lý của xã là 46° 51' vĩ độ bắc, 05° 56' kinh độ đông. Andelot-en-Montagne nằm trên độ cao trung bình là 606 mét trên mặt nước biển, có điểm thấp nhất là 597 mét và điểm cao nhất là 748 mét. Xã có diện tích 12.48 km², dân số vào thời điểm 2006 là 548 người; mật độ dân số là 44 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Địa điểm tham quan
 Nhà thờ trong thị trấn, từ thế kỉ 14, được tu sửa trong thế kỉ 19.

Xem thêm
Xã của tỉnh Jura

Tham khảo
 INSEE commune file
INSEE
IGN

Xã của Jura


title: Priopus barbus

text:
Priopus barbus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1882.

Chú thích

Tham khảo

Priopus


title: Propsephus obiquatus

text:
Propsephus obiquatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Basilewsky miêu tả khoa học năm 1958.

Chú thích

Tham khảo

Propsephus


title: Leyte (đảo)

text:
Đảo Leyte là một hòn đảo thuộc khu vực Visayas của Philippines. Hòn đảo bao gồm hai tỉnh là Tỉnh Leyte và Tỉnh Nam Leyte.

Địa lý
Hòn đảo Leyte có chiều dài từ bắc xuống nam là 180 km và chiều rộng từ đông sang tây là 65 km, diện tích toàn đảo là 7.368 km². Ở phía bắc, đảo giáp với Samar qua Eo biển San Juanico, một eo biển hẹp có nơi chỉ rộng khoảng 2 km. Ngoài ra, phía bắc của Leyte là tỉnh đảo mới chia tách Biliran, hai chiếc cầu vượt biển kết nối Leyte với hai hòn đảo này. Về phía nam, Leyte cách đảo Mindanao qua Eo biển Surigao. Phía tây là hai đảo Cebu và Bohol

Địa hình đảo Leyte chủ yếu là rừng núi, nhưng Thung lũng Leyte ở phía đông bắc có thể canh tác được. Thành phố chính của đảo là Tacloban. Tổng dân số của đảo là 1.950.000. Có tới hai ngôn ngữ được sử dụng trên đảo. Tiếng Cebuano được dùng ở phía nam và tây trong khi khu vực phía bắc và đông sử dụng tiếng Waray-Waray.

Leyte được biết đến nhiều bởi những hành động quân sự trong Chiến tranh thế giới thứ 2. Ngày 20/10/1944, Toàn quyền đã trở lại hòn đảo. Tuy nhiên, người Nhật vẫn chưa chịu từ bỏ dễ dàng, được chứng tỏ qua Trận chiến vịnh Leyte diễn ra trong 4 ngày và được coi là trận Hải chiến lớn nhất trong lịch sử.

Chú thích

Liên kết ngoài
Website tỉnh Leyte
Wbsite tỉnh Nam Leyte

Đảo Philippines


title: Molophilus tridigitatus

text:
Molophilus tridigitatus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Tham khảo

Molophilus
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Styringomyia omeiensis

text:
Styringomyia omeiensis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

<references>

Liên kết ngoài

Styringomyia
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Cirrhorheuma

text:
Cirrhorheuma là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae
Larentiinae


title: Perdita acapulcona

text:
Perdita acapulcona là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1954.

Chú thích

Tham khảo

Perdita
Động vật được mô tả năm 1954


title: West Richland, Washington

text:
West Richland là một thành phố nằm trong quận Benton thuộc tiểu bang Washington, Hoa Kỳ.
Thành phố này được đặt tên theo. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, thành phố có dân số người.

Lịch sử

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, thành phố có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Thông tin nhân khẩu

Kinh tế

Giáo dục

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thành phố của Washington (tiểu bang)


title: Verzegnis

text:
Verzegnis là một đô thị ở tỉnh Udine trong vùng Friuli-Venezia Giulia thuộc Ý, có cự ly khoảng 100 km về phía tây bắc của Trieste và khoảng 40 km về phía tây bắc của Udine. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 913 người và diện tích là 38.8 km².

Verzegnis giáp các đô thị: Cavazzo Carnico, Enemonzo, Preone, Tolmezzo, Tramonti di Sotto, Villa Santina, Vito d'Asio.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Udine


title: 20372 Juliafanning

text:
20372 Juliafanning (1998 KS35) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 22 tháng 5 năm 1998 bởi Nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 20372 Juliafanning

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Perizoma flavofasciata

text:
Thảm cát (Perizoma flavofasciata) là một loài bướm đêm thuộc họ Geometridae. Nó được tìm thấy ở hầu hết châu Âu và miền bắc Châu Phi.

Loài bướm này bay từ cuối tháng 5 đến đầu tháng 8.

Chú thích

Tham khảo

UKmoths

F
Côn trùng châu Âu
Động vật được mô tả năm 1792


title: Belloy-en-France

text:
Belloy-en-France là một xã ở tỉnh Val-d’Oise, thuộc vùng Île-de-France ở miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Val-d’Oise

Tham khảo

Association of Mayors of the Val d'Oise
INSEE
IGN

Liên kết ngoài
Mérimée database - Cultural heritage
Land use (IAURIF)

Xã của Val-d'Oise


title: 8737 Takehiro

text:
8737 Takehiro (tên chỉ định: 1997 AL13) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Takao Kobayashi ở Ōizumi Observatory ở Ōizumi, Gunma Prefecture, Nhật Bản, ngày 11 tháng 1 năm 1997. Nó được đặt theo tên Takehiro Hayashi, một giáo sư ở Đại học Hiroshima.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 8001–9000

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser

Thiên thể phát hiện năm 1997
Được phát hiện bởi Takao Kobayashi
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Nectopsyche nordmani

text:
Nectopsyche nordmani là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Chú thích

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Nectopsyche


title: Vieux-Vy-sur-Couesnon

text:
Vieux-Vy-sur-Couesnon (, Gallo: Vioez-Vic) là một xã của tỉnh Ille-et-Vilaine, thuộc vùng Bretagne, miền tây bắc nước Pháp.

Dân số
Người dân ở Vieux-Vy-sur-Couesnon được gọi là Vieuxviciens.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ille-et-Vilaine

Tham khảo

Liên kết ngoài
All these links are in French.
 La Résistance à Vieux-Vy-sur-Couesnon A history of local resistance to Nazi occupation during World War II.
 Commune ou ville de Vieux Vy sur Couesnon: Actualités, agenda, forum, petites annonces, sites Internet...  Local page from a regional Breton Web site
 Vieux-Vy-sur-Couesnon - Commune de Bretagne  Summary of local administrative and statistical information.
  Cultural Heritage

Xã của Ille-et-Vilaine


title: Ansorgia

text:
Ansorgia là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

 Ansorgia at Natural History Museum genus database

Geometridae
Động vật đặc hữu Uganda
Larentiinae


title: Abrotus

text:
Abrotus là một chi bọ cánh cứng trong họ
Elateridae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1980 bởi Dolin.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Abrotus reconditus Dolin in Dolin, Panfilov, Ponomarenko & Pritykina, 1980
 Abrotus sepultus Dolin in Dolin, Panfilov, Ponomarenko & Pritykina, 1980

Chú thích

Tham khảo

Hypnomorphini


title: Esserval-Tartre

text:
Esserval-Tartre là một xã trong vùng hành chính Franche-Comté, thuộc tỉnh Jura, quận Lons-le-Saunier, tổng Nozeroy. Tọa độ địa lý của xã là 46° 48' vĩ độ bắc, 06° 02' kinh độ đông. Esserval-Tartre nằm trên độ cao trung bình là 841 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 730 mét và điểm cao nhất là 904 mét. Xã có diện tích 12.19 km², dân số vào thời điểm 1999 là 69 người; mật độ dân số là 6 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Địa điểm tham quan
Nhà thờ của Esserval-Tartre được xây trong thế kỉ thứ 16 và cải tạo trong thế kỉ thứ 17, có nhiều tượng gỗ từ thế kỉ thứ 18.

Xem thêm
Xã của tỉnh Jura

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Jura


title: 11061 Lagerlöf

text:
11061 Lagerlöf là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1691.3796020 ngày (4.63 năm).

Nó được phát hiện ngày 10 tháng 9 năm 1991.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1991