title: Shōji Toshinari

text:
, còn được gọi là Shōji Toshishige (sinh ngày 27 tháng 10 năm 1890 mất ngày 10 tháng 12 năm 1974), là một vị tướng của Quân đội Nhật Bản, tham gia chiến dịch Thái Bình Dương trong chiến tranh thế giới thứ 2.

Tiểu sử
Ông sinh ra ở Sendai, tốt nghiệp khóa 25 Trường Sĩ quan Lục quân (Đế quốc Nhật Bản). Sau đó, ông tốt nghiệp trường Đại học Lục quân (Đế quốc Nhật Bản) năm 1912.

Ngày 01 tháng 8 năm 1939, ông được thăng chức Đại tá. Bắt đầu từ năm 1941, ông chỉ huy Trung đoàn Bộ binh 230, đôi khi còn được gọi là đội Shoji, đây là một phần của Sư đoàn 38.

Từ tháng 2- 3 năm 1942, trung đoàn 230 tham gia vào cuộc xâm lược Java. Tháng 10 năm 1942, ông và trung đoàn của ông triển khai đến Guadalcanal, đây là một phần quan trọng trong chiến dịch Guadalcanal. Sau khi tham gia đánh trận chiến sân bay Henderson mức độ nhẹ, trung đoàn Shoji bị thiệt hại nặng trong trận đánh Koli point, trận chiến núi Austen, đồi Galloping Horse và đồi Sea Horse.

Còn sống sót sau chiến dịch Guadalcanal bị thất bại, ông được triệu hồi về. Tháng 3 năm 1944, Shoji được thăng chức Thiếu tướng. Năm 1945, ông trở về Nhật Bản chỉ huy Sendai quân thuộc Quân đoàn 5 vào giai đoạn cuối chiến tranh thế giới thứ hai.

Tham khảo

Sách

Web

Thiếu tướng Lục quân Đế quốc Nhật Bản
Mất năm 1974


title: Crepidodera populivora

text:
Crepidodera populivora là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Parry miêu tả khoa học năm 1986.

Chú thích

Tham khảo

Crepidodera


title: .gp

text:
.gp là tên miền Internet cấp cao nhất dành cho quốc gia (ccTLD) của Guadeloupe và vẫn còn được dùng cho Saint-Barthélemy và Saint-Martin, hai thành phần cũ của Guadeloupe. Tên miền.gp có thể được đăng ký tại nic.gp. Giá cả thay đổi tùy theo có phải dân Guadeloupe hay những người dùng Internet khác. Đối với cá nhân ở Guadeloupe, giá là 50€ trong 2 năm đầu và sau đó là 20€ cho mỗi năm sau đó. Còn các cá nhân khác là 200€ cho 2 năm đầu và 10€ cho mỗi năm sau.

Có thể đăng ý trực tiếp ở cấp 2, hoặc ở cấp 3 dưới một số tên như .com.gp, .net.gp, .edu.gp, .asso.gp, hay .org.gp.

Mã.gp có thể có cơ hội để lách tên miền cho các cuộc đua Grand Prix.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 IANA.gp whois information
 domain registration website
 Promoting.gp as Grand Prix domain hacks

G p
G p
Saint-Barthélemy
Saint Martin (France)
Sơ khai Caribe

sv:Toppdomän#G


title: Thành Đông, Tây Ninh (Thanh Hải)

text:
Thành Đông (城东区) là một quận thuộc địa cấp thị Tây Ninh, tỉnh Thanh Hải, Trung Quốc.

Địa lý
Quận Thành Đông có diện tích 114,60 km², dân số năm 2003 là 214.000 người, trong đó người Hán là chủ yếu.

Hành chính
Quận Thành Đông được chia thành 7 nhai đạo: Thành Trấn Vũ, Bát Nhất Lộ, Đông Quan Đại Nhai, Hỏa Xa Trạm, Đạ Quần Nhai, Lâm Gia Nhai, Chu Gia Tuyền và 2 trấn: Nhạc Gia, Vân Gia Khẩu.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Thanh Hải
Tây Ninh, Thanh Hải


title: Gymnastes kandyanus

text:
Gymnastes kandyanus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gymnastes
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Calconiscellus

text:
Calconiscellus là một chi động vật giáp xác thuộc họ Trichoniscidae. Loài C. gotscheensis được xếp loại dễ thương tổn theo Sách đỏ.

Các loài
Calconiscellus bertkaui (Verhoeff, 1901)
Calconiscellus castelmartius Verhoeff, 1938)
Calconiscellus gibbosus (Carl, 1908)
Calconiscellus gotscheensis Verhoeff, 1927 (Gottschee, giờ là Kocevje, )
Calconiscellus karawankianus (Verhoeff, 1908) (triền phía nam Karawanken)
Calconiscellus malanchinii Arcangeli, 1946
Calconiscellus zanerae Brian, 1956

Chú thích

Tham khảo

Trichoniscidae


title: Enpinanga vigens

text:
Enpinanga vigens là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Loài này có ở miền nam Thái Lan, Malaysia (Peninsular, Sarawak), Indonesia (Sumatra, Java, Kalimantan) và Philippines.

Chú thích

Tham khảo

Enpinanga
Macroglossini


title: Gernelle

text:
Gernelle  là một xã ở tỉnh Ardennes, thuộc vùng Grand Est ở phía bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ardennes

Tham khảo

Xã của Ardennes


title: Rouvrois-sur-Meuse

text:
Rouvrois-sur-Othain  là một xã thuộc tỉnh Meuse trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 226 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Rouvroissurothain


title: Chrysichthys grandis

text:
The kukumai (Chrysichthys grandis) là một loài cá thuộc họ Claroteidae. Nó được tìm thấy ở Burundi, Cộng hòa Dân chủ Congo, Tanzania, and Zambia. Môi trường sống tự nhiên của chúng là hồ nước ngọt.

Tham khảo

 Natakimazi, G. & Hanssens, M. 2005. Chrysichthys grandis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Chrysichthys
Cá châu Phi
Động vật được mô tả năm 1917


title: Atlantasellus cavernicolus

text:
Atlantasellus cavernicolus là một loài giáp xác trong họ Atlantasellidae.

Chúng là loài đặc hữu của vùng Bermuda.

Chú thích

Tham khảo

Iliffe, T.M. 1996. Atlantasellus cavernicolus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.

Atlantasellus


title: Pouilly-en-Auxois

text:
Pouilly-en-Auxois là một xã thuộc tỉnh Côte-d’Or trong vùng Bourgogne-Franche-Comté miền đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Côte-d’Or

Tham khảo

Pouillyenauxois


title: Crematogaster gordani

text:
Crematogaster gordani được Karaman, M. phát hiện và mô tả vào năm 2008.

Chú thích

Tham khảo

Crematogaster
Động vật được mô tả năm 2008


title: Polaveno

text:
Polaveno là một đô thị thuộc tỉnh Brescia trong vùng Lombardia ở Ý. Đô thị này có diện tích 9 km², dân số 2477 người.
Đô thị này giáp với các đô thị sau: Brione (Brescia), Gardone Val Trompia, Isea, Monticelli Brusati, Ome, Sale Marasino, Sarezzo, Sulzano.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Brescia
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: Kinh nguyệt

text:
Kinh nguyệt là tập hợp các thay đổi sinh lý lặp đi lặp lại ở cơ thể phụ nữ dưới sự điều khiển của hệ hormone sinh dục và cần thiết cho sự sinh sản. Ở phụ nữ, chu kỳ kinh nguyệt điển hình xảy ra hàng tháng giữa thời kỳ dậy thì và mãn kinh.

Trong chu kỳ kinh nguyệt, cơ thể phụ nữ trưởng thành về giới tính phóng thích một trứng (đôi khi 2 trứng, có thể dẫn đến hình thành 2 hợp tử và sinh đôi khác trứng) vào giai đoạn phóng noãn (rụng trứng). Trước khi phóng noãn, nội mạc tử cung, bao phủ bề mặt tử cung, được xây dựng theo kiểu đồng bộ hoá. Sau khi phóng noãn, nội mạc này thay đổi để chuẩn bị cho trứng thụ tinh làm tổ và hình thành thai kỳ. Nếu thụ tinh và thai kỳ không xảy ra, tử cung loại bỏ lớp nội mạc và chu kỳ kinh mới bắt đầu. Quá trình loại bỏ nội mạc được gọi là hành kinh và biểu hiện ra bên ngoài là kinh khi phần nội mạc tử cung và các sản phẩm của máu ra khỏi cơ thể qua âm đạo. Mặc dù nó thường được gọi là máu, nhưng thành phần của nó khác với máu tĩnh mạch.

Hành kinh là dấu hiệu người phụ nữ không mang thai. (Tuy nhiên, điều này không chắc chắn vì đôi khi có hiện tượng chảy máu trong giai đoạn sớm của thai kỳ.) Trong tuổi sinh sản, không hành kinh là dấu hiệu đầu tiên nghi vấn một phụ nữ có thể có thai. Trễ kinh là khi giai đoạn hành kinh theo mong đợi đã đến nhưng không xảy ra, và người phụ nữ có thể đã thụ thai.

Hành kinh là hiện tượng bình thường của tiến trình tự nhiên theo chu kỳ xảy ra ở phụ nữ khoẻ mạnh giữa tuổi dậy thì và cuối tuổi sinh sản. Tuổi trung bình của hành kinh lần đầu là 12 tuổi, nhưng có thể xảy ra bất cứ lúc nào từ 8 đến 16 tuổi.Lần kinh cuối, mãn kinh, thường xảy ra vào giữa độ tuổi 45 và 55. Lệch khỏi mẫu hình này cần được quan tâm về y khoa. Vô kinh chỉ một giai đoạn dài mất kinh không do thai kỳ ở phụ nữ trong tuổi sinh sản, thí dụ ở phụ nữ có lượng mỡ cơ thể rất thấp, như vận động viên, có thể bị ngưng hành kinh. Sự hiện diện của kinh nguyệt không chứng minh rụng trứng đã xảy ra, và người phụ nữ không rụng trứng vẫn có thể có chu kỳ kinh nguyệt. Các chu kỳ kinh nguyệt không rụng trứng có khuynh hướng diễn ra không đều và biểu hiện độ dài chu kỳ dao động lớn hơn. Ngoài ra, không hành kinh cũng không chứng minh rụng trứng đã không xảy ra, vì những bất thường về hormone ở phụ nữ không mang thai có thể ức chế hiện tượng chảy máu.

Từ nguyên

Kinh: trải qua, từng qua. Nguyệt: tháng. Việt-Nam Tự-Điển định nghĩa "kinh nguyệt" là "sự thấy tháng" ở phụ nữ.

Tổng quan

Kinh nguyệt bình thường kéo dài vài ngày, thường 3 đến 5 ngày, nhưng một số trường hợp 2 đến 7 ngày cũng được xem là bình thường. Chu kỳ kinh nguyệt lý tưởng là 28 ngày kể từ ngày đầu tiên của một chu kỳ có kinh đến ngày đầu tiên của chu kỳ tiếp theo. Chu kỳ kinh nguyệt bình thường ở phụ nữ trưởng thành nằm trong khoảng 21 đến 35 ngày. Đối với thiếu nữ thì có sự dao động rộng hơn thường trong khoảng 21 đến 45 ngày. Các biểu hiện kinh nguyệt xuất hiện trong thời gian khi có kinh như đau ngực, sưng, đầy hơi, mụn trứng cá là các molimina tiền kinh nguyệt.

Thể tích trung bình của chất lỏng kinh nguyệt trong một chu kỳ hàng tháng là 35 ml với 10–80 ml được coi là điển hình. Chất lỏng kinh nguyệt được gọi chính xác là dòng kinh nguyệt, mặc dù nhiều người hay gọi nó là máu kinh. Chất lỏng kinh nguyệt thực tế có chứa một ít máu, cũng như chất nhầy cổ tử cung, âm đạo và các mô nội mạc cổ tử cung. Chất lỏng kinh nguyệt có màu nâu đỏ, hơi đậm hơn so với máu tĩnh mạch.

Nhiều phụ nữ trưởng thành cũng thấy xuất hiện máu cục trong khi hành kinh. Các cục này như những cục máu trông giống như mô. Nếu có thắc mắc (ví dụ như có sẩy thai hay không?), thì việc kiểm tra dưới kính hiển vi sẽ xác nhận liệu nó có phải là các mô nội mạc tử cung hay các mô thai (đã thụ thai) đã bị thải ra. Đôi khi máu cục hoặc mô nội mạc tử cung thải ra không phản ánh đúng sẩy thai của phôi trước thời hạn. Một enzyme có tên gọi là plasmin – chứa nội mạc tử cung – có khuynh hướng ức chế máu từ máu đông.

Lượng sắt bị mất trong chất lỏng kinh nguyệt tương đối nhỏ so với hầu hết phụ nữ. Theo một nghiên cứu, phụ nữ tiền mãn kinh thể hiện các triệu chứng thiếu sắt khi nội soi. 86% trong số họ thật sự đã có bệnh đường tiêu hóa và có nguy cơ bị chẩn đoán nhầm đơn giản chỉ vì họ đang có kinh. Chảy máu nhiều xuất hiện hàng tháng có thể dẫn đến tình trạng thiếu máu.

Kỳ kinh nguyệt đầu tiên xuất hiện ngay sau khi bắt đầu phát triển dậy thì. Tuổi có kinh thường bắt đầu khoảng 12–13 (xảy ra sớm hơn ở các bé gái Mỹ gốc Phi so với người da trắng châu Âu), nhưng thường có thể xuất hiện ở tuổi 9 đến 15. Có kinh sớm hoặc chậm nên được kiểm tra; nhiều nguồn tài liệu cũ hơn cho thấy rằng nên kiểm tra nếu kỳ kinh đầu tiên xuất hiện trước 10 tuổi hoặc muộn hơn sau 16 tuổi, trong khi các tài liệu mới hơn dựa trên nhiều chứng cứ hơn thì cho rằng nên kiểm tra nếu kỳ kinh đầu tiên xuất hiện trước 9 tuổi, hoặc nếu không có ở tuổi 15, nếu không có sự phát triển của ngực ở tuổi 13, hoặc nếu không có chu kỳ trong vòng 3 năm sau khi ngực phát triển. Mãn kinh là khi khả năng thụ tinh (sinh sản) ở phụ nữ giảm, và kinh nguyệt có thể xảy ra không thường xuyên trong nhiều năm kể từ kỳ kinh nguyệt cuối cùng, khi phụ nữ ngừng kinh nguyệt hoàn toàn và không còn thụ tinh nữa. Định nghĩa của ngành y về thời kỳ mãn kinh là trong một năm mà không có kỳ nào, và thường xuất hiện ở lứa tuổi cuối 40 và đầu 50 ở các quốc gia phương Tây.

Cơ chế chu kỳ kinh sinh lý

Một chu kỳ kinh nguyệt bình thường được chia làm 2 pha, pha nang noãn và pha hoàng thể.

Pha nang noãn

Hành kinh (sạch kinh):
Ngày đầu tiên của chu kỳ kinh (Tức là ngày đầu tiên ra máu âm đạo) được xem là ngày 01. Pha hành kinh thường kéo dài từ 03 - 05 ngày, giai đoạn này nội mạc tử cung bong tróc liên tục cho sự sụt giảm của hormone sinh dục, ngày ngừng ra máu sẽ kết thúc pha này, khi đó nội mạc tử cung sẽ mỏng nhất và pha thứ 2, phát triển nội mạc bắt đầu.

Phát triển nội mạc:
Sau khi sạch kinh, trục hạ đồi tuyến yên của cơ thể sẽ bắt đầu hoạt động mạnh trở lại, vùng hạ đồi sẽ phóng thích từng đợt GnRH (Gonadotropin releasing hormone) GnRH sẽ kích thích thùy trước tuyến yên tiết ra hai hormone là FSH và LH.

Dưới tác dụng của FSH, các nang noãn ở buồng trứng sẽ phát triển và chế tiết Estrogen (E2), E2 có tác dụng:
 Ức chế ngược sự tiết FSH, làm cho nồng độ FSH thấp dần trong máu, dẫn đến chỉ có một nang noãn "giành" được nhiều FSH nhất mới có thể phát triển cuối cùng thành nang noãn trưởng thành, điều này giúp giới hạn số noãn nang được phóng ra (thường được quen gọi là rụng trứng) vào mỗi chu kỳ.
 Phát triển nội mạc tử cung, E2 giúp nội mạc dày lên, các mạch máu tăng sinh, ngoài ra còn giúp tổng hợp các thụ thể với Progesterone.
Khi nồng độ E2 đạt một ngưỡng nhất định, nó sẽ kích thích tuyến yên phóng thích một nồng độ rất cao LH vào máu và dẫn sự phóng noãn (thường vào giữa chu kỳ), đây là dấu mốc kết thúc pha nang noãn, chuyển sang pha hoàng thể.

Pha hoàng thể.
Sau khi phóng noãn, "tàn dư" của nang noãn vừa được phóng trên buồng trứng co cụm lại, mạch máu nuôi phát triển, lượng cholesterol tăng lên, hình thành một cấu trúc mới được gọi là hoàng thể, cấu trúc này chế tiết E2 và Progesterone (P4) được duy trì nhờ hormone LH hoặc beta-hCG.

Tác dụng của P4:
 Ổn định nội mạc tử cung, các mạch máu trở nên xoắn, bám sâu và cung cấp máu hiệu quả hơn, nội mạc trở nên lý tưởng cho sự thụ tinh.
 Ức chế ngược quá trình chế tiết LH ở tuyến yên và GnRH từ tuyến yên, làm nồng độ LH giảm dần và dẫn đến sự suy giảm của chính P4 do không còn LH duy trì hoàng thể.
Diễn tiến tiếp theo sẽ tùy thuộc vào có thụ tinh hay không, nếu không có hiện tượng thụ tinh, LH sẽ suy giảm do sự ức chế của nồng độ P4 được tiết ra bởi hoàng thể, điều này dẫn đến sự tiêu hoàng thể, kéo theo sự sụt giảm của E2 và P4, nội mạc tử cung không còn được duy trì bằng E2 và P4 nữa, sự sụp đổ diễn ra, từng mảng của nội mạc sẽ bong tróc ra, quá trình hành kinh và ngày 01 của chu kỳ mới sẽ lại bắt đầu.

Nếu trường hợp có thụ tinh, LH vẫn sụt giảm do ức chế của Progesterone, nhưng hoàng thể sẽ được duy trì bằng beta-hCG (human chorionic gonadotropin) tiết ra bởi hợp bào nuôi của phôi thai (thường vào ngày 8 - 10 của thụ tinh), chu kỳ kinh nguyệt sẽ bị chặn đứng cho đến khi thai kỳ kết thúc và trục hạ đồi tuyến yên hoạt động trở lại.

Xem thêm
Chu kỳ kinh nguyệt
Mãn kinh

Chú thích

Hệ sinh dục nữ
Phụ khoa
Bài cơ bản dài trung bình
Chu kỳ kinh nguyệt
RTT


title: Tipula wardleana

text:
Tipula wardleana là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Indomalaya.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Tân Trịnh, Trịnh Châu

text:
Tân Trịnh (chữ Hán giản thể: 新郑市, Hán Việt: Tân Trịnh thị) là một thành phố cấp huyện thuộc địa cấp thị Trịnh Châu (郑州市), tỉnh Hà Nam, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Thành phố này có diện tích 873 km², trong đó diện tích thành thị là 15 km², dân số 600.000 người. Thành phố này có các đơn vị hành chính gồm 3 nhai đạo biện sự xứ (Tân Kiến Lộ, Tân Hoa Lộ, Tân Yên Lộ), 9 trấn và 3 hương.

Tham khảo

Trịnh Châu
Đơn vị cấp huyện Hà Nam (Trung Quốc)


title: Nhưỡng Đường

text:
Nhưỡng Đường (chữ Tạng：vdzam-thang, chữ Hán giản thể: 壤塘县, âm Hán Việt: Nhưỡng Đường huyện) là một huyện thuộc châu tự trị A Bá, tỉnh Tứ Xuyên, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 6836 km2, dân số năm 2002 là 30.000 người. Huyện Nhưỡng Đường được chia thành 1 trấn và 11 hương.
Trấn: Nhưỡng Kha.
Hương: Cương Mộc Đạt, Thượng Đỗ Kha, Ngô Y, Bồ Tây, Tôn Khoa, Thạch Lý, Nam Mộc Đạt, Nhĩ Mộc Đạt, 尕 Đa, Trung Nhưỡng Đường, Thượng Nhưỡng Đường.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Nhưỡng Đường

A Bá
Đơn vị cấp huyện Tứ Xuyên


title: Stordal

text:
Stordal là một đô thị ở hạt Møre og Romsdal, Na Uy.

Stordal đã được tách khỏi Stranda ngày 1 tháng 1 năm 1892. Stordal đã được nhập với Ørskog ngày 1 tháng 1 năm 1965 nhưng lại được tách ra ngày 1 tháng 1 năm 1977.

Trong tiếng Na Uy Cổ, tên này là Stóladalr. Tiếp đầu ngữ là dạng sở hữu cách số nhiều của stóll m 'ghế', tiếp vĩ ngữ là dalr m 'thung lũng'. Hai ngọn núi quanh thung lũng có tên Stolen ('ghế').

Cho đến năm 1918, tên này được viết là Stordalen.

Tham khảo

Møre og Romsdal
Khởi đầu năm 1892 ở Na Uy
Khởi đầu năm 1977 ở Na Uy
Khu dân cư thành lập năm 1892


title: Quins, Aveyron

text:
Quins  là một xã ở tỉnh Aveyron, thuộc vùng Occitanie ở miền nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aveyron

Tham khảo

Xã của Aveyron


title: Tübingen (huyện)

text:
Tübingen là một huyện (Landkreis) tại bang Baden-Württemberg, nước Đức.

Xã và đô thị

Tham khảo

Huyện của bang Baden-Württemberg
Tübingen (huyện)


title: Daegu

text:
Daegu (Hàn ngữ: 대구 광역시; Hán-Việt: Đại Khâu, phiên âm Latinh cũ là Taegu và ngày nay là Daegu), là thành phố trực thuộc trung ương lớn thứ tư của Hàn Quốc (sau thủ đô Seoul, Busan và Incheon). Daegu còn được xem là thủ phủ của tỉnh Gyeongsangbuk-do mặc dù xét về mặt hành chính, thành phố này không còn nằm trong địa phận tỉnh.

Daegu nằm ở phía đông nam Hàn Quốc, cách bờ biển khoảng 80 km (50 dặm), gần sông Geumho và nhánh chủ đạo của sông này cùng với sông Nakdong thuộc Gyeongsang. Các lưu vực xung quanh Daegu, nơi thành phố tọa lạc, là đồng bằng trung tâm của khu vực Yeongnam. Trong thời kỳ cổ đại, từng tồn tại một quốc gia nguyên thủy có tên là Thìn Hàn, nơi mà khu vực Daegu hiện tại thuộc về. Sau đó, Daegu là một phần của vương quốc Tân La thống nhất trên bán đảo Triều Tiên. Trong thời kỳ của nhà Triều Tiên, thành phố là thủ phủ của tỉnh Gyeongsang - một trong tám tỉnh truyền thống của đất nước.

Daegu là một trong những thành phố mắt xích quan trọng trong nền kinh tế Hàn Quốc những năm 1960-1980 và đặc biệt nổi tiếng với ngành công nghiệp điện tử. Ngoài ra, khí hậu cận nhiệt đới ẩm ướt của Daegu là nơi lý tưởng để sản xuất táo chất lượng cao, do đó, Daegu có biệt danh là Thành phố Apple. Daegu còn được gọi là Thành phố Dệt may với thế mạnh là ngành dệt may đã từng là một trong những ngành công nghiệp trụ cột của thành phố. Hiện nay, cùng với việc thành lập Khu kinh tế tự do Daegu-Gyeongbuk, Daegu hiện đang tập trung vào việc bồi dưỡng cũng như nâng cao các ngành công nghiệp thời trang và công nghiệp công nghệ cao.

Daegu là thành phố chủ nhà của Đại hội Năng lượng Thế giới lần thứ 22 vào năm 2013, Giải vô địch Thế giới năm 2011 về Điền kinh và Thế vận hội sinh viên các trường Đại học Thế giới Mùa hè (Summer Universiade) năm 2003. Đây cũng là nơi tổ chức bốn trận đấu tại Giải bóng đá vô địch thế giới 2002. Daegu cũng là nơi đăng cai tổ chức Giải vô địch các môn thể thao trong nhà (World Masters Indoor Championships) vào ngày 19-25 tháng 3 năm 2017.

Lịch sử

Thời tiền sử và sơ khai
Các cuộc điều tra khảo cổ học ở khu vực vùng đô thị Daegu đã tiết lộ một số lượng lớn các khu định cư và chôn cất của thời kỳ đố gốm Mumun giai đoạn tiền sử (khoảng 1500-300 trước Công nguyên). Trên thực tế, một số bằng chứng sớm nhất về việc định cư của Mumun ở Gyeongsangdo đã được khai quật từ Siji-dong và Seobyeon-dong. Dongcheon-dong là một trong những làng nông nghiệp Mumun đáng kể đã được khai quật. Địa điểm Dongcheon-dong có từ thời Trung Mumun (khoảng 850 Công ty 550 trước Công nguyên) và chứa hài cốt của nhiều ngôi nhà hầm mỏ và các lĩnh vực nông nghiệp thời tiền sử. Chôn cất đá Megalithic (mộ đá) cũng đã được tìm thấy với số lượng lớn ở Daegu.

Các văn bản lịch sử cổ đại chỉ ra rằng trong thời đại Tiền Tam Quốc (Mã Hàn, Thìn Hàn và Biện Hàn), Daegu là địa điểm của một thủ phủ hoặc chính quyền thành phố được biết đến từ thời đó, có tên là Dalgubeol. Nó được hấp thụ vào vương quốc Tân La không muộn hơn thế kỷ thứ năm. Các dấu tích của bức tường có thể được nhìn thấy, và các di tích đã được khai quật trong Công viên Dalseong hiện tại.

Tân La
Tân La đã thành công trong việc thống nhất bán đảo Triều Tiên vào cuối thế kỷ thứ 7, một phần nhờ sự hỗ trợ từ quân đội nhà Đường của Trung Quốc. Ngay sau đó, vào năm 689, Vua Sinmun của Tân La xem xét di chuyển kinh đô từ Gyeongju đến Daegu nhưng đã không thực hiện. Sáng kiến này chỉ được biết đến thông qua một dòng duy nhất trong Tam quốc sử ký, một ghi chép lịch sử có giá trị nhất về Triều Tiên thời cổ của nhà sử học triều đại Cao Ly Kim Bu-sik, nhưng nó được cho là cho thấy cả một nỗ lực của vua Tân La để củng cố chính quyền hoàng gia và cố thủ kháng chiến của giới tinh hoa chính trị Gyeongju, đó có thể là nguyên nhân dẫn đến thất bại. Thành phố đã được đặt tên như hiện tại của nó vào năm 757.

Vào cuối những năm 1990, các nhà khảo cổ học đã khai quật một phế tích Tân La quy mô lớn ở Dongcheon-dong, Buk-gu. Địa điểm tại Locality 2 bao gồm phần còn lại của 39 tòa nhà cao tầng được bao quanh bởi một hệ thống mương thoát nước. Các máy đào đưa ra giả thuyết rằng địa điểm được củng cố là một trại lính hoặc doanh trại. Các nhà khảo cổ cũng phát hiện ra một ngôi làng thời Tân La rộng lớn có niên đại từ thế kỷ thứ sáu đến thứ bảy sau Công nguyên tại Siji-dong.

Thời Tam Quốc và Cao Ly
Trong giai đoạn Tam Quốc (Triều Tiên) sau này, 892-936, Daegu ban đầu là kinh đô của Hậu Bách Tế. Năm 927, miền bắc Daegu là nơi diễn ra trận chiến núi Gong giữa các lực lượng của Cao Ly dưới thời Wang Geon và những người của Hậu Bách Tế dưới thời Gyeon Hwon. Trong trận chiến này, các lực lượng của Cao Ly bị đánh tan tác và bản thân Wang Geon chỉ được cứu bởi dũng tướng Shin Sung-gyeom. Tuy nhiên, có vẻ như sự tàn bạo của lực lượng Hậu Bách Tế vào thời điểm này đã thay đổi những người ủng hộ địa phương ủng hộ Wang Geon, người sau này trở thành vua của Cao Ly.

Vô số tên địa danh và truyền thuyết địa phương trong khu vực vẫn còn làm chứng cho trận chiến lịch sử năm 927. Trong số này có "Ansim", có nghĩa đen là "sự an tâm", được cho là nơi đầu tiên mà Wang Geon dám dừng lại sau khi thoát khỏi trận chiến, và "Banwol", hay nửa mặt trăng, nơi ông được cho là đã dừng lại và ngưỡng mộ mặt trăng trước khi trở về Cao Ly. Một bức tượng kỷ niệm trận chiến hiện đang tọa lạc ở phía bắc Daegu, cũng như một đài tưởng niệm Sin Sunggyeom.

Trong thời kỳ Goryeo, ấn bản đầu tiên của Bát vạn đại tạng kinh được cất giữ tại Daegu, tại đền Buinsa. Tuy nhiên, ấn bản này đã bị phá hủy khi ngôi đền bị cướp phá vào năm 1254, trong chiến tranh Mông Cổ - Cao Ly.

Thời Triều Tiên (Joseon)
Daegu phục vụ như một trung tâm giao thông quan trọng trong triều đại Triều Tiên. Thành phố đứng ở giữa đường Great Yeongnam chạy giữa Seoul và Busan. Nó nằm ở ngã ba của con đường này và những con đường đến Gyeongju và Jinju.

Năm 1601, Daegu trở thành thủ đô hành chính của Gyeongsang, hiện là Daegu, Busan, Ulsan, Gyeongsangbuk, và Gyeongsangnam. Vào khoảng thời gian đó, thành phố bắt đầu phát triển thành một thành phố lớn. Tình trạng này tiếp tục trong gần ba trăm năm. Và thành phố này đã được chuyển đổi thành thủ đô của Gyeongsangbuk kể từ khi Gyeongsang được chia thành hai tỉnh, Gyeongsangbuk-do (phía bắc Gyeongsang-tỉnh) và Gyeongsangnam-do (miền nam) vào năm 1896.

Các thị trường thường xuyên đầu tiên của Daegu được thành lập vào cuối thời nhà Triều Tiên. Nổi tiếng nhất trong số này là thị trường thuốc thảo dược Yangnyeongsi. Điều này đã trở thành một trung tâm buôn bán thảo dược ở Joseon, và thậm chí thu hút người mua từ các nước láng giềng. Thương nhân từ Nhật Bản, những người không được phép rời khỏi thung lũng sông Nakdong, đã thuê các sứ giả đến thăm thị trường thay mặt họ. Chợ Seomun nằm ở cổng phía tây của thành phố vào thời điểm đó, là một trong ba thị trường hàng đầu trong thời nhà Triều Tiên.

Thời đế quốc Đại Hàn và thuộc địa Nhật Bản

Vương quốc Triều Tiên bế quan tỏa cảng cuối cùng đã mở cửa ra thế giới bên ngoài vào cuối thế kỷ 19. Năm 1895, Daegu trở thành địa điểm của một trong những bưu điện hiện đại đầu tiên của đất nước, như một phần của cải cách 'Gab-o' được giới thiệu sau hậu quả của cuộc chiến tranh Thanh-Nhật.

Bắt đầu từ cuối những năm 1890, ngày càng nhiều thương nhân và công nhân nước ngoài bắt đầu đến thăm Daegu, nơi nổi lên như một trung tâm giao thông hiện đại của tuyến đường sắt chính đường Gyeongbu mới được xây dựng nối Seoul và Busan.

Năm 1905, bức tường pháo đài cũ đã bị phá hủy. Bức tường vẫn chỉ tồn tại trong các tên đường phố như đường phố Dongseongno và Bukseongno, "đường pháo đài phía đông" và "đường pháo đài phía bắc", nơi hiện đang chạy ở nơi bức tường từng đứng.

Các phong trào độc lập chống lại sự xâm lược của đế quốc là nổi bật ở Daegu. Những điều này bắt đầu sớm nhất là vào năm 1898, khi một chi nhánh của Câu lạc bộ Độc lập được mở tại thị trấn. Khi sự sụp đổ của Đế quốc Đại Hàn đến gần vào năm 1907, các công dân địa phương do Seo Sang-don lãnh đạo đã tổ chức Phong trào trả nợ quốc gia. Phong trào lan rộng trên toàn quốc, mặc dù không trả được nợ quốc gia thông qua quyên góp cá nhân. Những cuộc đấu tranh vì tự do tiếp tục sau khi Nhật Bản chiếm đóng bán đảo Triều Tiên năm 1910, đáng chú ý là trong phong trào ngày 1 tháng 3 năm 1919. Vào thời điểm đó, bốn cuộc biểu tình lớn đã diễn ra tại Daegu, liên quan đến khoảng 23.000 công dân yêu chuộng hòa bình.

Thời hiện đại
Vào năm 1946, sự cố tháng 10 ở Daegu đã diễn ra, một trong những rối loạn xã hội nghiêm trọng nhất kể từ khi chính quyền ở Hàn Quốc được thành lập. Một hoạt động của cảnh sát quốc gia Hàn Quốc nhằm kiểm soát những kẻ bạo loạn vào ngày 1 tháng 10 đã dẫn đến cái chết của ba người biểu tình và làm bị thương nhiều người khác, gây ra một cuộc phản công lớn, giết chết tới 38 cảnh sát. Nó cũng là nơi diễn ra các cuộc biểu tình lớn vào ngày 28 tháng 2 năm 1960, trước cuộc bầu cử tổng thống năm đó.

Daegu và tất cả các tỉnh Bắc Gyeongsang đã có các hoạt động du kích nặng nề vào cuối những năm 1940, khi hàng ngàn người tị nạn tránh xa cuộc chiến ở tỉnh Jeolla và tìm nơi trú ẩn ở Daegu. Vào tháng 11 năm 1948, một đơn vị ở Daegu đã tham gia cuộc binh biến bắt đầu ở Yeosu vào tháng trước.

Trong Chiến tranh Triều Tiên, nhiệu cuộc giao tranh ác liệt xảy ra gần thành phố dọc theo sông Nakdong. Tuy nhiên, do Daegu nằm bên trong Vành đai Pusan nên thành phố vẫn ở trong tay của chính quyền Hàn Quốc trong suốt 3 năm của cuộc chiến. Như trong nhiều khía cạnh khác trong Chiến tranh Triều Tiên, các vụ giết người chính trị của những người bất đồng chính trị đã được phổ biến rộng rãi. Trận Taegu năm 1950 là một trận giao chiến lớn đã diễn ra xung quanh thành phố để quân Hàn Quốc ngăn chặn quân từ Bắc Triều Tiên vượt qua sông Nakdong.

Trong nửa sau của thế kỷ XX, thành phố trải qua sự tăng trưởng bùng nổ, và dân số đã tăng hơn mười lần kể từ khi kết thúc chiến tranh Triều Tiên. Thành phố được ủng hộ về mặt chính trị trong thời gian 18 năm cai trị của tổng thống Park Chung-hee, khi thành phố và khu vực xung quanh phục vụ như là cơ sở chính trị của ông. Daegu vô địch các ý tưởng chính trị bảo thủ và phong trào ngày hôm nay và là một cơ sở chính trị cho Đảng Saenuri.

Vào những năm 1980, Daegu tách khỏi Gyeongsangbuk-do và trở thành thành phố trực thuộc cấp tỉnh được quản lý trực tiếp (Jikhalsi), và được đổi tên thành Metropolitan City (Gwangyeoksi) vào năm 1995. Hôm nay, Daegu là khu vực đô thị lớn thứ 3 ở Hàn Quốc, cũng như cả dân số và thương mại.

Chính trị

Hai chính quyền địa phương đang ở trong thành phố, Chính quyền thành phố Daegu ở quận Jung và chính quyền tỉnh Gyeongbuk ở quận Buk. Chính quyền tỉnh sẽ được chuyển đến Andong trong tỉnh thích hợp của nó, Gyeongbuk. Thị trưởng và người đứng đầu tám quận của thành phố được bầu chọn trực tiếp bởi công dân cứ sau bốn năm. Hội đồng thành phố có 29 thành viên, trong đó có 26 thành viên từ cùng một số khu vực bầu cử và ba đại diện theo tỷ lệ. Họ cũng được bầu trực tiếp bốn năm một lần. Hầu hết trong số họ là thành viên của Đảng Tự do Hàn Quốc, đảng chính trị bảo thủ chính ở Hàn Quốc. Daegu là một thành trì của đảng và đã sản sinh ra hai Tổng thống của Hàn Quốc cho đến nay: Roh Tae-woo và Park Geun-hye. Là thủ đô của phe bảo thủ Hàn Quốc, thành phố đã có ảnh hưởng chính trị mạnh mẽ trong các cuộc bầu cử.

Hành chính
Thành phố Daegu có 7 khu (구 gu) và 1 quận (군 gun).

Địa lí

Địa hình
Daegu nằm trong một lưu vực được bao quanh bởi những ngọn núi thấp. Palgongsan ở phía bắc, Biseulsan ở phía nam, Waryongsan ở phía tây, và một dãy đồi nhỏ ở phía đông. Sông Geumho chảy dọc theo rìa phía bắc và phía đông của thành phố, đổ ra sông Nakdong ở phía tây thành phố.

Khí hậu
Daegu có một phiên bản mát mẻ hơn của kiểu khí hậu cận nhiệt đới ẩm (Köppen phân loại khí hậu Cwa). Các ngọn núi bao quanh tạo nên lưu vực Daegu, do đó vào mùa hè thành phố mang không khí nóng và ẩm. Tương tự, vào mùa đông, không khí lạnh nằm trong lưu vực. Khu vực này nhận được ít mưa, nhưng lại mưa nhiều vào mùa hè, và nắng nhiều trong suốt cả năm. Dữ liệu thu thập từ năm 1961 cho thấy nhiệt độ trung bình tháng 1, tháng lạnh nhất ở Daegu, là 0,6 °C (33 °F) và tháng 8, tháng ấm nhất, là 26,4 °C (80 °F). Nhiệt độ kỷ lục thấp nhất của thành phố là -20,2 °C (−4 °F), và nhiệt độ kỷ lục cao nhất của thành phố là 40,0 °C (104 °F).

Kinh tế

Daegu là một thành phố công nghiệp sản xuất. Các ngành kinh tế chính của Daegu là công nghiệp dệt may, luyện kim và chế tạo máy. Trong năm 2010, Daegu có GDP khu vực là 45.387 triệu USD với tốc độ tăng trưởng GDP thực tế là 7,2%. GDP bình quân đầu người mặc dù thấp hơn mức trung bình quốc gia của Hàn Quốc. Nhiều công ty như Ngân hàng Daegu, Hàn Quốc Delphi, Hwasung corp., Và TaeguTec được đặt tại thành phố này, và Samsung và Kolon được thành lập tại đây. Nhiều nhà máy được đặt tại các khu công nghiệp nằm ở phía tây và phía bắc của thành phố bao gồm Khu công nghiệp Seongseo, Khu công nghiệp Tây Daegu và Khu công nghiệp Nhuộm.

Thành phố này là trung tâm kinh tế và công nghiệp của khu vực Daegu-Gyeongbuk, một trong những khu vực công nghiệp lớn ở Hàn Quốc. Nó chiếm tới 94% thặng dư thương mại của Hàn Quốc trong năm 2006. Các ngành công nghiệp điện tử ở Gumi và các ngành công nghiệp thép ở Pohang đã cung cấp các dịch vụ tuyệt vời cho thặng dư đó. Các cơ sở sản xuất hàng đầu thế giới cho Samsung Anycall (Samsung Mobile) và các nhà máy chính của POSCO được đặt gần thành phố. Daegu và các thành phố lân cận đã được chính phủ trung ương chỉ định cho Khu kinh tế tự do Daegu-Gyeongbuk vào năm 2008. Đây là công ty chuyên biệt như công ty phần mềm Winitech trong các ngành sản xuất và dịch vụ dựa trên tri thức.

Trong lịch sử, Daegu là trung tâm thương mại của phần phía nam của Bán đảo Triều Tiên với Seoul ở trung tâm và Bình Nhưỡng ở phía bắc (hiện thuộc Bắc Triều Tiên), vì vị trí thuận lợi của nó. Một số chợ lớn, truyền thống như chợ Seomun vẫn đang nở rộ trong thành phố. Ngoài ra, Daegu được coi là thành phố kinh tế lớn thứ ba tại Hàn Quốc, sau Seoul và Busan. Tuy nhiên, do sự suy giảm của ngành dệt may, vốn là trung tâm của nền kinh tế của Daegu, tăng trưởng kinh tế chung của thành phố cũng đã giảm.

Ngoài ra, thành phố này là khu vực ấm nhất ở Hàn Quốc do khí hậu cận nhiệt đới ẩm. Điều kiện khí hậu này cung cấp cho khu vực nguồn táo chất lượng cao và dưa phương Đông. Ngành công nghiệp trái cây là một hỗ trợ quan trọng cho nền kinh tế địa phương. Do nền kinh tế trì trệ, dân số Daegu đã bắt đầu giảm sau năm 2003. Gần đây, chính quyền địa phương đã bắt đầu tập trung vào việc phục hồi kinh tế và tập trung vào việc cải thiện ngành công nghiệp thời trang thành phố.

Ngành thời trang
Bắt đầu từ cuối những năm 1990, Daegu đã tích cực nỗ lực để thúc đẩy ngành công nghiệp thời trang của mình dựa trên các ngành công nghiệp sản xuất hàng dệt may thuộc "Thành phố thời trang". Thành phố mở ra nhiều triển lãm liên quan đến ngành công nghiệp thời trang và dệt may, bao gồm Hội chợ Thời trang Daegu và Xem trước tại Daegu hàng năm hoặc nửa năm, và mời các viện quốc gia. Một thị trấn lớn mới chuyên về các ngành công nghiệp dệt may thời trang hiện đang được xây dựng tại Bongmu-dong, phía đông bắc Daegu. Quận, tên chính thức là Esiapolis, nhắm vào trung tâm thời trang của Đông Á. Các tổ hợp dệt may, các tổ chức dệt may thời trang, một trường quốc tế, trung tâm thời trang cũng như các khu dân cư có kế hoạch được phát triển trong huyện.

Giáo dục

Có 5 trường đại học tại Daegu, trong đó có Đại học quốc gia Kyungpook. Ngôi trường được thành lập vào năm 1946 và là một trong số những trường được công nhận và đánh giá cao bậc nhất trong hệ thống giáo dục đại học ở Hàn Quốc, cùng với Đại học quốc gia Seoul và Đại học quốc gia Pusan. Ngoài ra, Đại học Yeungnam, nằm ở Gyeongsan cận kề, là một trong các đại học tư thục danh tiếng nhất ở Hàn Quốc nằm ngoài thành phố Seoul, cùng với Đại học Keimyung ở Daegu và Đại học Dong-A ở Busan. Viện bảo tàng của Đại học Yeungnam là bảo tàng lớn nhất trực thuộc các trường đại học tại Hàn Quốc.

Cơ sở y tế
Một số bệnh viện đại học lớn làm cho thành phố trở thành trung tâm y tế của miền đông nam Hàn Quốc. Bệnh viện Đại học Quốc gia Kyungpook, được thành lập với cái tên Daegu-dongin-uiwon vào năm 1907 bởi người Nhật, là bệnh viện nổi tiếng nhất trong thành phố. Bệnh viện Dongsan (trực thuộc Đại học Keimyung), được thành lập như Jejungwon vào năm 1899, là một trong những phòng khám y khoa kiểu phương Tây lâu đời nhất ở Hàn Quốc. Trung tâm y tế Đại học Yeungnam có số lượng giường lớn nhất trong thành phố. Số tiền điều trị hàng năm của các bệnh viện đại học này là lớn thứ hai ở Hàn Quốc sau Seoul. Trung tâm Y tế Đại học Công giáo Daegu cũng được bao gồm trong đó.

Tôn giáo

Theo điều tra dân số năm 2015, người dân Daegu 50,5% theo Phật giáo và 17,9% theo Kitô giáo (12% theo đạo Tin lành và 5,8% theo Công giáo). 34,7% dân số chủ yếu không theo tôn giáo hoặc theo các tôn giáo bản địa khác

Văn hóa
Nói chung, Daegu được biết đến như một thành phố bảo thủ. Đồng thời là thành phố nội địa lớn nhất của đất nước bên cạnh Seoul, nó đã trở thành một trong những khu vực đô thị lớn trong cả nước. Theo truyền thống, Phật giáo đã mạnh mẽ; ngày nay vẫn còn nhiều đền chùa. Nho giáo cũng rất phổ biến ở Daegu, với một học viện lớn có trụ sở tại thành phố. Các ngọn tháp chéo trên đỉnh của các nhà thờ Thiên chúa giáo cũng có thể được nhìn thấy trong thành phố.

Điểm tham quan

Cảnh tượng nổi tiếng nhất của thành phố là tượng phật bằng đá tên là Gatbawi trên đỉnh Gwanbong, Palgongsan. Nó nổi tiếng với gat (mũ) đá (mũ truyền thống của Hàn Quốc). Mọi người từ khắp nơi trên đất nước đến thăm nơi này, vì họ tin rằng Đức Phật sẽ ban cho một ước muốn duy nhất. Về mặt hành chính, địa điểm này nằm ở thành phố lân cận, Gyeongsan, Gyeongbuk.

Ở ngoại ô thành phố, những ngọn núi giữ nhiều ngôi đền truyền thống như Donghwasa, Pagyesa và Buinsa. Donghwasa là một ngôi chùa Phật giáo được linh mục Geukdal-hwasang xây dựng vào năm 493, và nhiều cổ vật của thời kỳ này được tìm thấy xung quanh ngôi đền. Trung tâm Thiền du lịch quốc tế là trung tâm theo chủ đề Zen duy nhất của Hàn Quốc. Một số giảng đường hoặc hội trường tưởng niệm như Dodong-seowon (도동 서원; 道 東) và Nokdong-seowon (서원; 鹿 洞 書院) cũng nằm ở ngoại ô.

Những ngôi làng cổ đã được bảo tồn, như làng Otgol (khu vực cư trú ban đầu của gia tộc Gyeongju Choi) và làng Inheung (Nampyeong Mun's). Trong khu vực đô thị, các tòa nhà hành chính hoặc giáo dục của triều đại Joseon bao gồm Gyeongsang-gamyeong (감영, 尙 監) và Daegu-hyanggyo (향교, 大邱 鄕 校) cũng vẫn còn. Cửa ngõ chính của thành phố trong thời kỳ đó gọi là Yeongnam-jeilmun (제일, 嶺南 第一 門, có nghĩa là cửa ngõ đầu tiên ở Yeongnam), đã được khôi phục trong Công viên Mangudang. Kiến trúc hiện đại theo phong cách phương Tây như Nhà thờ Gyesan và tòa nhà cũ của Nhà thờ Jeil được bảo tồn trên toàn khu vực đô thị. Nhà thờ Gyesan là tòa nhà thờ gothic lâu đời thứ ba ở Hàn Quốc và là nhà thờ của Tổng giáo phận Công giáo La Mã ở Daegu, một trong ba tổng giáo phận ở Hàn Quốc. Một số tòa nhà, trong Học viện Keisung hiện tại và trường trung học cơ sở / trung học KNU, cũng nổi tiếng.

Yangnyeongsi (약령시, 令) ở Namseongno (thường được gọi là Yakjeon-golmok) là thị trường lâu đời nhất về dược liệu Hàn Quốc tại quốc gia có lịch sử 350 năm. Bongsan-dong có một số phòng trưng bày nghệ thuật và studio đang được phát triển thành trung tâm nghệ thuật của thành phố từ những năm 1990.

Các địa điểm du lịch gần đó bao gồm Haeinsa Đầm, một ngôi chùa Phật giáo lưu giữ Tam Tạng (một phiên bản khắc gỗ của Tam Tạng và một trong những bộ sưu tập kinh điển hoàn chỉnh lâu đời nhất trên thế giới). Haeinsa nằm trong Công viên Quốc gia Gayasan của Hapcheon, Gyeongnam. Thành phố lịch sử của Gyeongju, Gyeongbuk, thủ đô của vương quốc Tân La cổ đại nằm ở phía đông của Daegu.

Núi và công viên

Mt. Palgong, Mt. Biseul và Mt. Ap là những ngọn núi đại diện ở Daegu. Apsan, chỉ ở phần phía nam của thành phố, là ngọn núi gần nhất từ khu vực đô thị trong số đó. Nó có nhiều con đường mòn, đền thờ Phật giáo, bảo tàng Chiến tranh Triều Tiên và đi thuyền gondola lên đến đỉnh. Ngoài ra, Waryongsan, Hamjisan và Yongjibong nằm trong thành phố. Chúng phục vụ như công viên khu phố cho người dân. Mt. Palgong có cáp treo lên đỉnh. Ngoài ra còn có những con đường mòn đi bộ theo hướng của Đền Donghwasa và Thung lũng Sutaegol.

Trong khu vực đô thị, một số ngọn núi nhỏ và đồi có vai trò tương tự. Công viên Dalseong, nằm bên trong một pháo đài trái đất 1.500 năm tuổi, là một địa điểm lịch sử của thành phố. Nó chứa sở thú duy nhất của thành phố và một số di tích cũng như bức tường. Công viên Duryu hay Duryusan là một khu rừng rộng lớn ở giữa khu đô thị. Nó có Tháp Daegu, Woobang Land, Kolon Bandstand, Sân vận động Duryu và nhiều cơ sở thể thao. Tháp Daegu, còn được gọi là Tháp Woobang hoặc Tháp Duryu, là cấu trúc đương đại cao nhất (202 m) và là biểu tượng của thành phố. Đài quan sát của nó ra lệnh quan điểm tốt của môi trường xung quanh. Woobang Land là công viên giải trí lớn nhất ngoài khu vực thủ đô. Nhiều khu vườn nhỏ nằm ở trung tâm thành phố, như Công viên tưởng niệm phong trào trả nợ quốc gia (Công viên Gukchae Bosang) và Công viên 2 · 28. Công viên cũ bao gồm Dalgubeol-daejong (달구벌 대종, 達 句 伐 大), có nghĩa là chuông lớn Dalgubeol. Chuông được đánh mỗi tuần và năm. Ngoài ra còn có một khu vườn thực vật với nhiều loại cây và hoa.

Khu trung tâm và mua sắm
Dongseongno (동성로, 路) là trung tâm thành phố Daegu nằm từ ga Daegu đến Jung-ang pachulso (đồn cảnh sát trung tâm) gần ga tàu điện ngầm Banwoldang ở trung tâm thành phố Jung-gu. Nó có ga tàu điện ngầm Jung-angno là ga gần nhất từ trái tim của nó. Giống như tên của nó có nghĩa là đường phố ở pháo đài phía đông, phần phía đông của Daegu-eupseong (읍성, 大邱 邑 城, có nghĩa là Pháo đài Daegu - Công quốc) nằm dọc theo con đường này. Tuy nhiên, pháo đài đã bị phá hủy vào đầu thế kỷ 20. Mặc dù Daegu là thành phố lớn thứ ba hoặc thứ tư của quốc gia, khu vực Dongseongno tạo thành khu vực trung tâm thành phố lớn nhất và rộng nhất trong cả nước, ngoại trừ thành phố thủ đô Seoul. Trong hầu hết các trường hợp, các thương hiệu nổi tiếng mở cửa hàng chi nhánh của họ đầu tiên ở đây ra khỏi khu vực Greater Seoul.

Các trung tâm thành phố trong thành phố có sức mạnh và màu sắc thương mại riêng. Khu vực xung quanh ga tàu điện ngầm Khu công nghiệp Seongseo ở Dalseo-gu là nơi tập trung của nhiều điểm vui chơi, và những người trẻ có thể dễ dàng nhìn thấy xung quanh Đại học Quốc gia Kyungpook ở Buk-gu. Deuran-gil (có nghĩa là đường phố bên trong cánh đồng) ở Suseong-gu được biết đến với nhiều nhà hàng.

Thành phố có một số cửa hàng bách hóa. Nhiều trong số này thuộc các chuỗi quốc gia hoặc đa quốc gia, nhưng Cửa hàng bách hóa Daegu địa phương cũng điều hành hai chi nhánh, trong khi một chuỗi địa phương khác, Cửa hàng bách hóa Donga hoạt động bốn trong thành phố. Sáu cửa hàng bách hóa trong số họ tập trung tại trung tâm thành phố. Các chợ truyền thống như chợ Seomun và chợ Chilseong bán đủ loại hàng hóa.

Bảo tàng

Bảo tàng nghệ thuật Daegu
Bảo tàng quốc gia Daegu - Một bảo tàng quốc gia đáng chú ý thu thập các di tích được khai quật trong và xung quanh Daegu
Bảo tàng Daegu Bangjja Yugi (Đồ đồng Hàn Quốc)
Bảo tàng Hengso của Đại học Keimyung
Bảo tàng Video Hàn Quốc
Bảo tàng Đại học Quốc gia Kyungpook
Bảo tàng Đại học Sư phạm Quốc gia Daegu
Bảo tàng nghệ thuật nhuộm tự nhiên

Rạp hát
Nhà hát Opera Daegu - Nhà hát đầu tiên ở Hàn Quốc chỉ để biểu diễn opera
Trung tâm nghệ thuật Keimyung - Một trong những nhà hát có quy mô lớn nhất trong thành phố.
Trung tâm văn hóa nghệ thuật Daegu

Thể thao
Vào ngày 27 tháng 3 năm 2007, thành phố đã được chọn để tổ chức Giải vô địch điền kinh thế giới năm 2011. Daegu đã cạnh tranh với các thành phố như Moskva, Nga và Brisbane, Úc để giành được phiếu bầu của Hội đồng IAAF. Sự kiện này là Giải vô địch thế giới IAAF lần thứ tư về điền kinh được tổ chức bên ngoài châu Âu và là giải đấu đầu tiên ở lục địa châu Á. Đây cũng là sự kiện thể thao thứ ba trên toàn thế giới được tổ chức tại Hàn Quốc sau Thế vận hội Mùa hè 1988 tại Seoul và FIFA World Cup 2002 tại Hàn Quốc và Nhật Bản. Daegu cũng đã tổ chức ba trận đấu tại FIFA World Cup 2002 và Đại hội đại học Mùa hè 2003. Thành phố này tổ chức Hội nghị Tiền vô địch đầy màu sắc ở Daegu hàng năm kể từ năm 2005.

Sân vận động Daegu là khu liên hợp thể thao lớn thứ hai ở Hàn Quốc với sức chứa 66.422 chỗ ngồi. Sân vận động Daegu Civic đã tổ chức một số trận đấu môn bóng đá tại Thế vận hội Mùa hè 1988.

Các đội thể thao

Phương tiện truyền thông
Có ba đài truyền hình mặt đất trong thành phố: Đài phát thanh KBS Daegu, MBC Daegu và TBC. Đây là những công ty trực thuộc của các đài truyền hình trung tâm ở Seoul giống như các công ty truyền hình địa phương khác ở Hàn Quốc. TBC (Công ty phát thanh truyền hình Taegu) phụ thuộc vào SBS. Chúng na71m toàn bộ để Gyeongsangbuk-do ra khỏi thành phố. Mỗi công ty phát sóng truyền hình đều có đài phát thanh riêng.

Giao thông

Đường sắt

Daegu là trung tâm của giao thông đường sắt nội địa Hàn Quốc. Tuyến đường sắt chính của đất nước, Tuyến Gyeongbu đi qua thành phố. Nhà ga đường sắt lớn nhất trong thành phố, Ga Dongdaegu có lưu lượng hành khách lớn thứ hai ở Hàn Quốc sau Ga Seoul và lưu lượng tàu lớn nhất. Nhà ga đã mở cửa trở lại vào năm 2004 sau khi cải tạo mở rộng phục vụ các chuyến tàu tốc độ cao KTX, các chuyến tàu Saemaul và Mugunghwa. Tất cả các loại tàu trừ KTX khởi hành từ ga Daegu, một tòa nhà hoàn toàn mới với rạp chiếu phim, nhà hàng và cửa hàng bách hóa, nằm gần trung tâm thành phố. Nó có lưu lượng hành khách lớn thứ mười tại Hàn Quốc. Tuyến đường nhánh rẽ từ ga Gacheon của tuyến Gyeongbu.

Tàu điện ngầm

Thành phố cũng có một hệ thống tàu điện ngầm, bao gồm hai tuyến đường sắt nặng. Tuyến 1 đi qua thành phố từ đông bắc sang tây nam, trong khi tuyến 2 đi từ tây sang đông. Dòng 3 từ tây bắc đến đông nam là một đường ray cao. Tất cả các tuyến đang và sẽ được vận hành bởi Tổng công ty Vận tải đô thị Daegu (DTRO). Một tuyến khác sẽ hoạt động trong một vài năm nữa là một hệ thống đường sắt hạng nặng sử dụng đoạn Gumi trong giai đoạn Gyeongsan Gyeong Gyeong của Tuyến Gyeongbu. Dòng 4 là một kế hoạch tầm xa và sẽ là một đường tròn. Giá vé là 1400 won và 1250 won với thẻ trả trước. Có một chương trình trao đổi miễn phí giữa tàu điện ngầm và xe buýt trong vòng một giờ kể từ lần sử dụng đầu tiên cho người dùng thẻ trả trước.

Đường bộ
Có hai loại xe buýt là địa phương và hạn chế. Xe buýt nhanh giới hạn có nhiều chỗ ngồi hơn, nhưng thường hành khách phải đứng. Tính đến năm 2017, giá vé xe buýt địa phương khoảng 1.400 won, giá vé xe buýt tốc hành có giới hạn trở lại khoảng 1.800 won. Giảm giá vé có sẵn với một thẻ trả trước.

Số tuyến xe buýt được tạo thành với 3 chữ số, mỗi số cho biết khu vực xe buýt phục vụ. Ví dụ: xe buýt số 407 chạy từ khu vực bốn, đến khu vực số 0 và sau đó đến khu vực bảy. Các tuyến khác, thường là thông tư, được đặt tên theo các quận mà xe phục vụ và được đánh số từ 1 đến 3.

Lưu lượng xe cộ đôi khi rất lớn, tuy nhiên, các tuyến đường chính xử lý lưu lượng giao thông khá cao mà không gặp quá nhiều khó khăn.

Đường hàng không
Daegu được phục vụ bởi sân bay quốc tế Daegu nằm ở phía đông bắc Daegu. Các điểm đến quốc tế bao gồm Nhật Bản, Trung Quốc, Đông Nam Á và Vladivostok (Nga).

Người nổi tiếng
Chính trị gia
Hai cựu Tổng thống Roh Tae-woo và Park Geun-hye
Đệ nhất phu nhân Kim Ok-sook

Nhà tư bản công nghiệp, doanh nhân
Nhà sáng lập tập đoàn Daewoo Kim Woo Joong
Tỷ phú, nhà phát minh người Nhật gốc Hàn, chủ tịch và nhà sáng lập tập đoàn SoftBank Nhật Bản Son Masayoshi

Nhà tôn giáo
Stephen Kim Sou-hwan

Diễn viên
Nữ diễn viên Son Ye-jin
Nữ diễn viên Song Hye-kyo
Nữ diễn viên Moon Chae-won
Nữ diễn viên Kim Hee-sun
Nam diễn viên Seo Ji-hoon
Nam diễn viên Yoo Ah-in
Nam diễn viên Kim Min-jae
Nam diễn viên Sung Hoon

Vận động viên
Cầu thủ bóng đá Park Chu-young

Ca sĩ
Thành viên Irene của nhóm Red Velvet
Thành viên Key của nhóm SHINee
Thành viên Kim Junsu của nhóm TVXQ
Thành viên Suga, V của nhóm BTS
Thành viên Dae Guk Nam Ah Mika, Karam
Trưởng nhóm S.Coups của nhóm Seventeen
Trưởng nhóm Park Sojin của nhóm Girl's Day
Thành viên Bona của nhóm Cosmic Girls
Cựu thành viên Kahi của nhóm After School
Thành viên Uee của nhóm After School
Thành viên Jun. K của nhóm 2PM
Thành viên Nancy của nhóm Momoland
Thành viên Donghan của nhóm JBJ
Ca sĩ Jang Da-hye (Heize)
Joohoney của nhóm Monsta X
Thành viên Choi Beom-gyu của nhóm TXT
Đạo diễn

 Lee Chang-dong

Thành phố kết nghĩa
  Almaty, Kazakhstan
  Atlanta, Hoa Kỳ
  Hiroshima, Nhật Bản
  Milan, Italia
  Minas Gerais, Brasil
  Thanh Đảo, Trung Quốc
  Sankt-Peterburg, Nga
  Thẩm Dương, Trung Quốc
  Plovdiv, Bulgaria
  Đà Nẵng, Việt Nam

Ghi chú

Thành phố đặc biệt của Hàn Quốc
Daegu


title: Merxheim, Haut-Rhin

text:
Merxheim là một xã ở tỉnh Haut-Rhin trong vùng Grand Est ở đông bắc Pháp. Xã này có diện tích 9,1 km², dân số năm 1999 là 1290 người. Khu vực này có độ cao 220 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
 Thị trấn của tỉnh Haut-Rhin

Tham khảo
 INSEE

Xã của Haut-Rhin


title: 1032 Pafuri

text:
1032 Pafuri là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Harry Edwin Wood ngày 30 tháng 5 năm 1924. Tên ban đầu của nó là 1924 SA. Nó được đặt theo tên Pafuri River.

Chú thích

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1924


title: Pigny

text:
Pigny là một xã thuộc tỉnh Cher trong vùng Centre-Val de Loire miền trung Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Cher

Liên kết ngoài
Pigny on the Quid website

Ghi chú
This article is based on the equivalent article from the French Wikipedia, consulted ngày 27 tháng 4 năm 2009.

Xã của Cher


title: Dicranomyia bilobula

text:
Dicranomyia bilobula là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Rauwiller

text:
Rauwiller là một xã thuộc tỉnh Bas-Rhin trong vùng Grand Est đông bắc Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Bas-Rhin

Tham khảo
 INSEE commune file

Xã của Bas-Rhin


title: Hydropsyche flynni

text:
Hydropsyche flynni là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Hydropsyche


title: Hồ Tchad

text:
Hồ Tchad () là một hồ nội lục rộng, nông, tuy diện tích đã thu hẹp rất nhiều qua thời gian. Theo Global Resource Information Database của Dự án Môi trường Liên Hợp Quốc, diện tích giảm đến 95% từ năm 1963 đến 1998, nhưng "ảnh (vệ tinh) 2007 cho thấy sự cải thiện đáng kể so với những năm trước." Hồ Tchad đóng vai trò rất quan trọng, cấp nước cho hơn 30 triệu người sống ở bốn quốc gia quanh hồ (Tchad, Cameroon, Niger, và Nigeria), sát rìa Sahara. Đây là hồ rộng nhất bồn địa Tchad.

Địa lý và thủy học
Hồ Tchad là hồ nước ngọt nằm trong khu Sahel tại miền trung-tây châu Phi. Hồ tọa lạc trong một bồn địa nội địa mà vào thời thượng cổ từng là biển hồ lớn nhất châu Phi. Ngày nay, diện tích mặt nước biến đổi theo từng mùa và cũng dao động nhiều năm này qua năm khác. Hồ Tchad nằm về mạn viễn tây Tchad, tiếp giáp với đông bắc Nigeria. Sông Chari cấp 90% nước cho hồ (một lượng nhỏ khác đến từ sông Yobe ở Nigeria/Niger). Dù độ bốc hơi lớn, nước trong hồ vẫn không trở thành nước lợ hay mặn. Bờ hồ phủ đồng lấy.

Vì hồ Tchad rất nông, chỉ sâu  ở chỗ sâu nhất, sự thay đổi về độ sâu có tác động lớn đến diện tích hồ. Hồ Tchad không có dòng thoát nước bề mặt, nhưng nước hồ vẫn thấm vào đất chảy đến vùng trũng Soro và Bodélé.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Hồ Tchad
Hồ nội lưu châu Phi
Hồ thu hẹp
Hồ Cameroon
Hồ Nigeria
Hồ Niger
Hồ của Tchad
Xavan và đồng cỏ ngập nước
Vùng sinh thái châu Phi
Địa lý Trung Phi
Ngã ba biên giới
Biên giới Cameroon-Tchad
Biên giới Cameroon-Nigeria
Biên giới Niger-Tchad
Biên giới Niger-Nigeria
Biên giới Nigeria-Tchad
Vùng đất Ramsar ở Tchad
Vùng đất Ramsar ở Cameroon
Vùng đất Ramsar ở Niger
Vùng đất Ramsar ở Nigeria
Hồ quốc tế châu Phi


title: Nagorno-Karabakh

text:
Nagorno-Karabakh ( ; ; ; ), còn được gọi là Artsakh (), là vùng đất không giáp biển tại Ngoại Kavkaz, nằm giữa hạ Karabakh và Zangezur và bao phủ khu vực phía đông nam của dãy núi Tiểu Kavkaz. Vùng này hầu hết là đồi núi và rừng và có diện tích .

Nagorno-Karabakh là một lãnh thổ tranh chấp, được cộng đồng quốc tế xem là một phần của Azerbaijan, nhưng do Cộng hòa Artsakh (trước đây gọi là Cộng hòa Nagorno-Karabakh) quản lý. Đây là một quốc gia độc lập trên thực tế với đa số dân tộc Armenia được thành lập trên cơ sở Khu tự trị Nagorno-Karabakh của Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Azerbaijan thuộc Liên Xô. Azerbaijan đã không thực thi quyền lực chính trị đối với khu vực kể từ khi phong trào Karabakh ra đời năm 1988. Kể từ khi Chiến tranh Nagorno-Karabakh kết thúc năm 1994, đại diện của chính phủ Armenia và Azerbaijan đã tổ chức các cuộc đàm phán hòa bình do Nhóm OSCE Minsk làm trung gian về tình trạng tranh chấp của khu vực.

Vào sáng ngày 27 tháng 9 năm 2020, các cuộc đụng độ mới trong cuộc xung đột Nagorno-Karabakh chưa được giải quyết lại tiếp tục dọc theo Đường liên lạc Nagorno-Karabakh. Cả hai bên đều báo cáo thương vong về quân sự và dân sự. Để đối phó với các cuộc đụng độ, Armenia và nước Cộng hòa Artsakh tự xưng đã đưa ra thiết quân luật và tổng động viên, trong khi Azerbaijan đưa ra thiết quân luật và lệnh giới nghiêm. Liên Hợp Quốc lên án mạnh mẽ cuộc xung đột và kêu gọi cả hai bên giảm bớt căng thẳng và nối lại các cuộc đàm phán có ý nghĩa ngay lập tức.

Khu vực này thường tương đồng với biên giới hành chính của Khu tự trị Nagorno-Karabakh trước đây, bao gồm 4.400 kilômét vuông (1.699 dặm vuông Anh). Tuy nhiên, diện tích lịch sử của khu vực bao gồm khoảng 8.223 kilômét vuông (3.175 dặm Anh).

Từ nguyên

Tiền tố Nagorno- bắt nguồn từ tính từ quy kết tiếng Nga , có nghĩa là "cao nguyên." Tên Azerbaijan của khu vực bao gồm các tính từ tương tự như  (vùng núi) hay  (vùng thượng). Những từ như vậy không được sử dụng trong tên Armenian,  nhưng xuất hiện trong tên chính thức của khu vực trong thời kỳ Xô Viết là Khu tự trị Nagorno-Karabakh. Các ngôn ngữ khác áp dụng cách diễn đạt riêng cho vùng núi, vùng cao hoặc cao nguyên; ví dụ, tên chính thức được sử dụng bởi Nagorno-Karabakh Republic trong tiếng pháp là , nghĩa là "Thượng Karabakh."

Tên của khu vực trong các ngôn ngữ địa phương khác nhau đều dịch thành "Vùng núi Karabakh", hay "vườn núi đen":

 , transliterated  (IPA: )
 ,  (vùng núi Karabakh; IPA: ) hay ,  (thượng Karabakh; IPA: )
 , transliterated  hay  (IPA: )

Người Armenia sống trong khu vực này thường gọi Nagorno-Karabakh là Artsakh (),tên tỉnh thứ 10 của Vương quốc Armenia cổ đại. Các bia ký của người Urartian (thế kỷ 9-7 trước Công nguyên) sử dụng tên Urtekhini cho khu vực. Các nguồn Hy Lạp cổ đại gọi khu vực này là .

Lịch sử

Thời cổ đại và đầu thời Trung cổ

Nagorno-Karabakh nằm trong vùng đất bị chiếm đóng bởi các dân tộc được các nhà khảo cổ học hiện đại gọi là văn hóa Kura-Araxes, những người sống giữa hai con sông Kura và Araxes.

Dân cư cổ đại của khu vực bao gồm nhiều bộ lạc địa phương và di cư tự trị khác nhau, hầu hết không phải là người Ấn-Âu. Theo lý thuyết phổ biến của phương Tây, những người bản địa này kết hôn với những người Armenia đến khu vực này sau khi nó được đưa vào Armenia ở thế kỷ thứ 2 hoặc có thể sớm hơn vào thế kỷ thứ 4 trước Công nguyên. Các học giả khác cho rằng người Armenia đã định cư ở khu vực này sớm nhất là vào thế kỷ thứ 7 trước Công nguyên.

Vào khoảng năm 180 trước Công nguyên, Artsakh trở thành một trong 15 tỉnh của Vương quốc Armenian và duy trì như vậy cho đến thế kỷ thứ 4. Trong khi chính thức có tư cách là một tỉnh (nahang), Artsakh có thể tự mình thành lập một công quốc - giống như tỉnh Syunik của Armenia. Các giả thuyết khác cho rằng Artsakh là một vùng đất hoàng gia, thuộc về trực tiếp của Vua Armenia. Tigranes Đại đế, vua của Armenia, (trị vì từ 95–55 TCN), thành lập ở Artsakh một trong bốn thành phố lấy tên là "Tigranakert" theo tên của ông. Tàn tích của Tigranakert cổ, nằm cách  về phía đông-bắc của Stepanakert, đang được một nhóm học giả quốc tế nghiên cứu.

Vào năm 387 sau Công Nguyên, sau khi Armenia bị phân chia giữa Đế quốc La Mã và Sassanid Persia, hai tỉnh   Artsakh and Utik của Armenia trở thành một phần của Caucasian Albania thuộc Sassanid, đến lượt nó, chịu ảnh hưởng tôn giáo và văn hóa Armenia mạnh mẽ. Vào thời điểm đó, dân số của Artsakh và Utik bao gồm người Armenia và một số bộ lạc Arme hóa.

Văn hóa và văn minh Armenia phát triển mạnh mẽ vào đầu thời trung cổ Nagorno-Karabakh. Vào thế kỷ thứ 5, trường học tiếng Armenia đầu tiên được mở trên lãnh thổ của Nagorno-Karabakh—tại tu viện Amaras —bởi nỗ lực của St. Mesrop Mashtots, người phát minh ra bảng chữ cái Armenia.  St. Mesrop đã rất tích cực trong việc rao giảng Gospel tại Artsakh và Utik. Nhìn chung, Mesrop Mashtots đã thực hiện ba chuyến đi đến Artsakh và Utik, cuối cùng đến các lãnh thổ ngoại giáo ở chân đồi của Đại Caucasus. Trong tác phẩm của mình, nhà ngữ pháp và ngôn ngữ học người Armenia ở thế kỷ thứ 7 Stephanos Syunetsi đã tuyên bố rằng người Armenia ở Artsakh có phương ngữ riêng của họ, và khuyến khích độc giả của ông học nó. Trong cùng thế kỷ thứ 7, nhà thơ người Armenian Davtak Kertogh đã viết tác phẩm Elegy on the Death of Grand Prince Juansher của ông, trong đó mỗi đoạn văn bắt đầu bằng một chữ cái Armenia theo thứ tự bảng chữ cái.  Lịch sử toàn diện duy nhất của vùng Caucasian Albania được viết bằng tiếng Armenia, bởi nhà sử học thế kỷ 10 Movses Kaghankatvatsi.

Giữa thời Trung cổ

Vào khoảng giữa thế kỷ thứ 7, khu vực này đã bị chinh phục bởi những người Ả Rập Hồi giáo xâm lược thông qua cuộc chinh phục Ba Tư của người Hồi giáo. Sau đó, nó được cai trị bởi các thống đốc địa phương được xác nhận bởi Caliphate. Theo một số nguồn tin, vào năm 821, Công tước Armenia Sahl Smbatian nổi dậy ở Artsakh và thành lập nhà Khachen, cai trị Artsakh như một công quốc cho đến đầu thế kỷ 19. Theo các nguồn khác, Sahl Smbatean "thuộc dòng dõi vua Zamirhakan", và trong năm 837–838, ông đã giành được chủ quyền đối với Armenia, Georgia và Albania. Tên "Khachen" có nguồn gốc từ từ "khach" trong tiếng Armenia, có nghĩa là "thập tự". Đến năm 1000, Nhà Khachen tuyên bố Vương quốc Artsakh với John Senecherib là người cai trị đầu tiên.  Ban đầu Dizak, ở miền nam Artsakh, cũng được hình thành là một vương quốc do Nhà cổ Aranshahik, hậu duệ của các vị vua đầu tiên của Caucasian Albania trị vì. Năm 1261, sau khi con gái của vị vua cuối cùng của Dizak kết hôn với vua của Artsakh, Công tước Armenia Hasan Jalal Dola, hai quốc gia đã hợp nhất thành một Công quốc Khachen của Armenia. Sau đó, Artsakh tiếp tục tồn tại như một công quốc độc lập trên thực tế.

Cuối thời trung cổ

Vào thế kỷ 15, lãnh thổ Karabakh là một phần của các bang do liên minh bộ lạc người Thổ Nhĩ Kỳ Kara Koyunlu và Ak Koyunlu cai trị. Theo Abu Bakr Tihrani, trong thời kỳ Jahan Shah (1438–1468), người cai trị Kara Koyunlu, Piri bey Karamanli giữ chức thống đốc của Karabakh. Tuy nhiên, theo Robert H. Hewsen, lãnh chúa Thổ Nhĩ Kỳ Jahan Shah (1437–67) đã giao quyền thống đốc vùng thượng Karabakh cho các Công tước Armenia địa phương, cho phép một ban lãnh đạo Armenia bản địa xuất hiện bao gồm năm gia đình quý tộc do các Công tước nắm giữ các tước hiệu meliks cai trị. Các triều đại này đại diện cho các nhánh của Nhà Khachen trước đó và là hậu duệ của các vị vua thời Trung cổ của Artsakh.  Vùng đất của họ thường được gọi là Đất nước Khamsa (five trong tiếng Arab). Trong một Hiến chương (ngày 2 tháng 6 năm 1799) của Hoàng đế Paul I có tiêu đề "Về việc họ được gia nhập quyền thống trị của Nga, phân bổ đất đai, các quyền và đặc quyền", người ta lưu ý rằng di sản Thiên chúa giáo của vùng Karabakh và tất cả người dân của họ đều được thừa nhận là người Nga quyền uy. Tuy nhiên, theo Robert Hewsen, Đế quốc Nga đã công nhận địa vị chủ quyền của năm công tước trong lãnh địa của họ bằng hiến chương của Hoàng đế Paul I ngày 2 tháng 6 năm 1799.

Các meliks Armenian được vua Iran Nader Shah trao quyền chỉ huy tối cao đối với các Công quốc Armenia láng giềng và các khans Hồi giáo ở Kavkaz, để đền đáp cho những chiến thắng của meliks trước quân Ottoman xâm lược trong những năm 1720. Năm Công quốc chính ở Karabakh  này được cai trị bởi các gia đình Armenia, những người đã nhận tước hiệu Melik (công tước) và là những người sau:

 Công quốc Gulistan – dưới sự lãnh đạo của gia đình Melik-Beglarian
 Công quốc Jraberd – dưới sự lãnh đạo của gia đình Melik-Israelian
 Công quốc Khachen – dưới sự lãnh đạo của gia đình Hasan-Jalalian
 Công quốc Varanda – dưới sự lãnh đạo của gia đình Melik-Shahnazarian
 Công quốc Dizak – dưới sự lãnh đạo của gia đình Melik-Avanian

Từ năm 1501 đến năm 1736, trong thời kỳ tồn tại của Đế chế Safavid, tỉnh Karabakh được cai trị bởi triều đại của Ziyadoglu Gajar. Triều đại của Ziyadoglu Gajar cai trị tỉnh Karabakh cho đến khi Nader Shah tiếp quản Karabakh từ sự cai trị của họ. Các meliks Armenia duy trì toàn quyền kiểm soát khu vực này cho đến giữa thế kỷ 18. Vào đầu thế kỷ 18, Nader Shah của Iran đã đưa Karabakh thoát khỏi sự kiểm soát của Ganja khans để trừng phạt vì sự ủng hộ của họ đối với người Safavid, và nó nằm dưới sự kiểm soát của chính ông Vào giữa thế kỷ 18, khi mâu thuẫn nội bộ giữa các melik dẫn đến sự suy yếu của họ, Hãn quốc Karabakh được thành lập. Hãn quốc Karabakh, một trong những hãn quốc lớn nhất dưới thời thống trị của Iran, do Panah-Ali hãn Javanshir đứng đầu. Để củng cố quyền lực của hãn quốc Karabakh, Khan của Karabakh, Panah-Ali hãn Javanshir, đã xây dựng "pháo đài Panahabad (ngày nay là Shusha)" vào năm 1751. Trong thời gian đó, Otuziki, Javanshir, Kebirli và các bộ lạc Turkic khác đã hình thành phần lớn dân số tổng thể.

Thời cận đại

Karabakh (bao gồm cả Nagorno-Karabakh ngày nay), trở thành lãnh thổ bảo hộ của Đế quốc Nga theo Hiệp ước Kurekchay, được ký giữa Ibrahim Khalil Khan của Karabakh và tướng Pavel Tsitsianov thay mặt cho Sa hoàng Alexander I vào năm 1805, theo đó Sa Hoàng công nhận Ibrahim Khalil Khan và các hậu duệ của ông với tư cách là những người cai trị cha truyền con nối duy nhất của khu vực. Tuy nhiên, vị thế mới của nó chỉ được xác nhận sau kết quả của Chiến tranh Nga-Ba Tư(1804-1813), khi do mất mát trong chiến tranh, Ba Tư chính thức nhượng Karabakh cho Đế quốc Nga theo Hiệp ước Gulistan (1813), trước khi phần còn lại của Transcaucasia được sáp nhập vào Đế Quốc Nga vào năm 1828 bởi Hiệp ước Turkmenchay, kết quả của Chiến tranh Nga-Ba Tư (1826-1828).

Năm 1822, 9 năm sau khi chuyển từ Iran sang Nga kiểm soát, Hãn quốc Karabakh bị giải thể và khu vực này trở thành một phần của Chính quyền Elisabethpol trong Đế quốc Nga. Năm 1823, năm quận tương ứng với Nagorno-Karabakh ngày nay là 90,8% là người Armenia.

Thời kỳ Xô viết

Xung đột ngày nay về Nagorno-Karabakh có nguồn gốc từ các quyết định của Joseph Stalin và Cục Caucasian () trong thời kỳ Xô viết hóa Transcaucasia. Stalin Stalin là Quyền Ủy viên Quốc gia của Liên bang Xô viết vào đầu những năm 1920, chi nhánh của chính phủ mà Kavburo được thành lập. Sau Cách mạng Nga 1917, Karabakh trở thành một phần của Cộng hòa Liên bang Dân chủ Transcaucasian, nhưng nước này nhanh chóng bị giải thể thành các quốc gia Armenia, Azerbaijan và Gruzia riêng biệt. Trong hai năm tiếp theo (1918–1920), đã có một loạt cuộc chiến tranh ngắn giữa Armenia và Azerbaijan trên một số khu vực, bao gồm cả Karabakh. Vào tháng 7 năm 1918, Nghị viện Armenia đầu tiên của Nagorno-Karabakh tuyên bố khu vực này tự quản và thành lập Quốc hội và Chính phủ. Sau đó, quân Ottoman tiến vào Karabakh, gặp phải sự kháng cự vũ trang của người Armenia.

Sau thất bại của Đế chế Ottoman trong Thế chiến thứ nhất, quân đội Anh chiếm Karabakh. Bộ tư lệnh của Anh đã tạm thời xác nhận Khosrov bey Sultanov (được chính phủ Azerbaijan bổ nhiệm) là toàn quyền của Karabakh và Zangezur, trong khi chờ quyết định cuối cùng của Hội nghị Hòa bình Paris. Quyết định này bị phản đối bởi những người Armenia ở Karabakh. Vào tháng 2 năm 1920, Quốc hội Karabakh đã đồng ý sơ bộ về quyền tài phán của Azerbaijan, trong khi người Armenia ở những nơi khác ở Karabakh tiếp tục chiến đấu du kích, không bao giờ chấp nhận thỏa thuận. Bản thân thỏa thuận đã sớm bị hủy bỏ bởi Hội đồng Karabagh thứ 9, lực lượng đã tuyên bố liên minh với Armenia vào tháng Tư.

Vào tháng 4 năm 1920, trong khi quân đội Azerbaijan bị khóa ở Karabakh chiến đấu với các lực lượng địa phương của Armenia, Azerbaijan đã bị những người Bolshevik tiếp quản. Vào ngày 10 tháng 8 năm 1920, Armenia đã ký một thỏa thuận sơ bộ với những người Bolshevik, đồng ý cho những người Bolshevik chiếm đóng tạm thời các khu vực này cho đến khi đạt được thỏa thuận cuối cùng. Năm 1921, Armenia và Georgia cũng được tiếp quản bởi những người Bolshevik, để thu hút sự ủng hộ của công chúng, họ hứa sẽ giao Karabakh cho Armenia, cùng với Nakhchivan và Zangezur (dải đất ngăn cách Nakhchivan khỏi Karabakh). Tuy nhiên, Liên Xô cũng có những kế hoạch sâu rộng liên quan đến Thổ Nhĩ Kỳ, hy vọng rằng, với một chút trợ giúp từ họ, sẽ phát triển theo đường lối Cộng sản. Để xoa dịu Thổ Nhĩ Kỳ, Liên Xô đồng ý thành lập một bộ phận mà Zangezur sẽ thuộc quyền kiểm soát của Armenia, trong khi Karabakh và Nakhchivan sẽ nằm dưới sự kiểm soát của Azerbaijan.Nếu Thổ Nhĩ Kỳ không phải là một vấn đề, Stalin có thể đã để Karabakh dưới sự kiểm soát của Armenia. Kết quả là, Khu tự trị Nagorno-Karabakh được thành lập bên trong Azerbaijan SSR vào ngày 7 tháng 7 năm 1923.

Với việc Liên Xô nắm chắc quyền kiểm soát khu vực, xung đột trong khu vực đã giảm trong vài thập kỷ. Khi Liên Xô bắt đầu tan rã vào cuối những năm 1980 và đầu những năm 1990, câu hỏi về Nagorno-Karabakh lại nổi lên. Cáo buộc chính phủ Azerbaijan SSR tiến hành cưỡng bức Aze hóa khu vực, phần lớn dân số Armenia, với sự hỗ trợ về tư tưởng và vật chất từ Armenia SSR, đã bắt đầu phong trào yêu cầu chuyển giao khu tự trị cho Armenia SSR. Biên giới của Khu tự trị được vẽ để bao gồm các làng Armenia và loại trừ càng nhiều làng Azerbaijan càng tốt. Kết quả là một vùng có đa số người Armenian. Vào tháng 8 năm 1987, người Armenia ở Karabakh đã gửi đơn yêu cầu liên hiệp với Armenia với hàng chục nghìn chữ ký tới Moscow.

Chiến tranh và ly khai

Vào ngày 13 tháng 2 năm 1988, người Armenia ở Karabakh bắt đầu biểu tình tại thủ đô Stepanakert của họ, ủng hộ việc thống nhất với nước cộng hòa Armenia.Sáu ngày sau, họ tham gia vào các cuộc tuần hành lớn ở Yerevan.Vào ngày 20 tháng 2, các Đại biểu Nhân dân Liên Xô tại Karabakh đã bỏ phiếu từ 110 đến 17 để yêu cầu chuyển giao khu vực này cho Armenia. Hành động chưa từng có này của một soviet khu vực đã khiến hàng chục nghìn cuộc biểu tình ở cả Stepanakert và Yerevan, nhưng Moscow bác bỏ yêu cầu của người Armenia. Ngày 22 tháng 2 năm 1988, cuộc đối đầu trực tiếp đầu tiên của cuộc xung đột xảy ra khi một nhóm lớn người Azeris hành quân từ Agdam tấn công thị trấn Askeran đông dân của Armenia, "tàn phá khủng khiếp trên đường đi". Cuộc đối đầu giữa Azeris và cảnh sát gần Askeran biến thành cuộc đụng độ Askeran, khiến hai người Azeris thiệt mạng, một người trong số họ bị giết bởi một cảnh sát Azeri, cũng như 50 dân làng Armenia và một số không rõ Azeris và cảnh sát bị thương. Một số lượng lớn người tị nạn rời Armenia và Azerbaijan khi bạo lực bắt đầu chống lại các nhóm thiểu số của các quốc gia tương ứng.

Ngày 29 tháng 11 năm 1989, quyền tự trị ở Nagorno-Karabakh bị chấm dứt và khu vực này được trả lại cho chính quyền Azerbaijann. Tuy nhiên, chính sách của Liên Xô đã phản tác dụng khi một phiên họp chung của Hội đồng Quốc gia và Xô viết Tối cao Armenia, cơ quan lập pháp của Nagorno-Karabakh, tuyên bố thống nhất Nagorno-Karabakh với Armenia.  Năm 1989, Nagorno-Karabakh có dân số 192.000 người. Dân số tại thời điểm đó là 76% người Armenia và 23% người Azerbaijan, với các dân tộc thiểu số Nga và Kurd. Vào ngày 26 tháng 11 năm 1991 Azerbaijan bãi bỏ quy chế của Khu tự trị Nagorno-Karabakh, sắp xếp lại khu vực hành chính và đưa lãnh thổ này dưới sự kiểm soát trực tiếp của Azerbaijan.

Vào ngày 10 tháng 12 năm 1991, trong một cuộc trưng cầu dân ý bị người Azerbaijan địa phương tẩy chay,  người Armenia ở Nagorno-Karabakh đã chấp thuận việc thành lập một nhà nước độc lập.Một đề xuất của Liên Xô về tăng cường quyền tự trị cho Nagorno-Karabakh trong Azerbaijan không làm hài lòng cả hai bên và một cuộc chiến toàn diện sau đó đã nổ ra giữa Azerbaijan và Nagorno-Karabakh, với sự hỗ trợ của Armenia. Theo cựu tổng thống Armenia, Levon Ter-Petrossian, cách tiếp cận của lãnh đạo Karabakh là theo chủ nghĩa tối đa và "họ nghĩ rằng họ có thể nhận được nhiều hơn."

Cuộc tranh giành Nagorno-Karabakh leo thang sau khi cả Armenia và Azerbaijan tách khỏi Liên Xô vào năm 1991. Trong khoảng trống quyền lực thời hậu Xô Viết, hành động quân sự giữa Azerbaijan và Armenia chịu ảnh hưởng nặng nề của quân đội Nga.Hơn nữa, cả quân đội Armenia và Azerbaijan đều sử dụng một số lượng lớn lính đánh thuê từ Ukraine và Nga. Có tới một nghìn mujahideen Afghan đã tham gia vào cuộc giao tranh bên phía Azerbaijan. Ngoài ra còn có các máy bay chiến đấu từ Chechnya chiến đấu bên phía Azerbaijan, cũng như pháo hạng nặng và xe tăng do Nga cung cấp cho Armenia. Nhiều người sống sót từ phía Azerbaijan đã tìm thấy nơi trú ẩn trong 12 trại khẩn cấp được thiết lập ở các vùng khác của Azerbaijan để đối phó với số lượng người di tản ngày càng tăng do chiến tranh Nagorno-Karabakh.

Vào cuối năm 1993, cuộc xung đột đã gây ra hàng nghìn người thương vong và tạo ra hàng trăm nghìn người tị nạn cho cả hai bên. Đến tháng 5 năm 1994, người Armenia đã kiểm soát 14% lãnh thổ của Azerbaijan. Ở giai đoạn đó, lần đầu tiên trong cuộc xung đột, chính phủ Azerbaijan đã công nhận Nagorno-Karabakh là bên thứ ba trong cuộc chiến và bắt đầu đàm phán trực tiếp với chính quyền Karabakh. Kết quả là, một lệnh ngừng bắn đã đạt được vào ngày 12 tháng 5 năm 1994 thông qua đàm phán của Nga.

Ngừng bắn sau năm 1994

Bất chấp lệnh ngừng bắn, các vụ tử vong do xung đột vũ trang giữa binh lính Armenia và Azerbaijan vẫn tiếp tục. Vào ngày 25 tháng 1 năm 2005, Hội đồng Nghị viện của Hội đồng Châu Âu (PACE) đã thông qua Nghị quyết 1416 của PACE, trong đó lên án cáo buộc thanh trừng sắc tộc chống lại người Azerbaijan. Ngày 15–17 tháng 5 năm 2007, phiên họp thứ 34 của Hội đồng Bộ trưởng Bộ Ngoại giao của Tổ chức Hội nghị Hồi giáo đã thông qua nghị quyết số 7/34-P, coi việc chiếm đóng lãnh thổ Azerbaijan là hành động xâm lược của Armenia đối với Azerbaijan và công nhận các hành động chống lại thường dân Azerbaijan như một tội ác chống lại loài người, và lên án việc phá hủy các di tích khảo cổ, văn hóa và tôn giáo trong các lãnh thổ bị chiếm đóng. Phiên họp thứ 11 của hội nghị thượng đỉnh Tổ chức Hội nghị Hồi giáo tổ chức vào ngày 13–14 tháng 3 năm 2008 tại Dakar đã thông qua nghị quyết số 10/11-P (IS). Trong nghị quyết, các quốc gia thành viên OIC lên án việc chiếm đóng các vùng đất của Azerbaijan bởi các lực lượng Armenia và sự xâm lược của Armenia đối với Azerbaijan, cáo buộc thanh trừng sắc tộc đối với người dân Azeri, và buộc tội Armenia "phá hủy các di tích văn hóa trong các lãnh thổ Azerbaijan bị chiếm đóng". Ngày 14 tháng 3 cùng năm, Đại hội đồng LHQ thông qua Nghị quyết số 62/243 "yêu cầu rút ngay lập tức, hoàn toàn và vô điều kiện tất cả các lực lượng Armenia khỏi tất cả các vùng lãnh thổ bị chiếm đóng của Cộng hòa Azerbaijan". Vào ngày 18-20 tháng 5 năm 2010, phiên họp thứ 37 của Hội đồng Bộ trưởng Bộ Ngoại giao của Tổ chức Hội nghị Hồi giáo tại Dushanbe đã thông qua một nghị quyết khác lên án hành động gây hấn của Armenia đối với Azerbaijan, công nhận các hành động chống lại thường dân Azerbaijan là tội ác chống lại loài người và lên án sự phá hủy các di tích khảo cổ, văn hóa và tôn giáo trong các lãnh thổ bị chiếm đóng. Vào ngày 20 tháng 5 cùng năm, Nghị viện Châu Âu tại Strasbourg đã thông qua nghị quyết về "Sự cần thiết phải có một Chiến lược của EU cho Nam Caucasus" trên cơ sở báo cáo của Evgeni Kirilov, thành viên Nghị viện Bulgaria. . Nghị quyết đặc biệt nêu rõ rằng "các khu vực Azerbaijan bị chiếm đóng xung quanh Nagorno-Karabakh phải được dọn sạch càng sớm càng tốt". ngày 26 tháng 1 năm 2016, Hội đồng Nghị viện của Hội đồng Châu Âu (PACE) đã thông qua Nghị quyết 2085, trong đó nêu rõ thực tế là việc Armenia chiếm đóng Nagorno-Karabakh và các khu vực lân cận khác của Azerbaijan tạo ra các vấn đề nhân đạo và môi trường cho công dân Azerbaijan, lên án cáo buộc thanh trừng sắc tộc chống lại người Azerbaijan và Nghị viện yêu cầu rút ngay các lực lượng vũ trang Armenia khỏi khu vực liên quan.

Một số nhà lãnh đạo thế giới đã gặp các tổng thống của Armenia và Azerbaijan trong những năm qua, nhưng nỗ lực duy trì lệnh ngừng bắn đã thất bại.

Vào ngày 2 tháng 4 năm 2016, lực lượng Azerbaijan và Armenia lại xung đột trong khu vực. Bộ Quốc phòng Armenia cáo buộc Azerbaijan đã tiến hành một cuộc tấn công nhằm chiếm lãnh thổ trong khu vực. Ít nhất 30 binh sĩ đã thiệt mạng trong cuộc giao tranh, một máy bay trực thăng Mil Mi-24 và xe tăng cũng bị phá hủy, 12 trong số những người lính đã ngã xuống thuộc lực lượng Azerbaijan và 18 người khác thuộc lực lượng Armenia, cũng như 35 binh lính Armenia khác được báo cáo bị thương.

sáng ngày 27 tháng 9 năm 2020, các cuộc đụng độ mới trong cuộc xung đột Nagorno-Karabakh chưa được giải quyết lại tiếp tục dọc theo Đường liên lạc Nagorno-Karabakh. Cả các lực lượng vũ trang của Azerbaijan và Armenia đều báo cáo thương vong về quân sự và dân sự. Liên Hợp Quốc lên án mạnh mẽ cuộc xung đột và kêu gọi cả hai bên giảm bớt căng thẳng và nối lại các cuộc đàm phán có ý nghĩa ngay lập tức.

Địa lý

Nagorno-Karabakh có tổng diện tích . Khoảng một nửa địa hình Nagorno-Karabakh cao hơn  trên mực nước biển. Biên giới của Nagorno-Karabakh giống như một hạt đậu với vết lõm ở phía đông. Nó có các rặng núi cao dọc theo rìa phía bắc và dọc theo phía tây và miền núi phía nam. Bản thân phần gần vết lõm của hạt đậu là một thung lũng tương đối bằng phẳng, với hai mép của hạt đậu, các tỉnh Martakert và Martuni, cũng có những vùng đất bằng phẳng. Các thung lũng khác bằng phẳng hơn tồn tại xung quanh hồ Sarsang, Hadrut và phía nam. Trung bình, toàn bộ khu vực nằm trên mực nước biển  trên mực nước biển. Các đỉnh núi đáng chú ý bao gồm núi biên giới Murovdag và dãy núi Great Kirs ở ngã ba Shusha Rayon và Hadrut.Lãnh thổ của Nagorno-Karabakh hiện đại tạo thành một phần của khu vực lịch sử của Karabakh, nằm giữa các sông Kura và Araxes, và biên giới Armenia-Azerbaijan hiện đại. Nagorno-Karabakh trong biên giới hiện đại của nó là một phần của khu vực rộng lớn hơn của Thượng Karabakh.

Nagorno-Karabakh không giáp biên giới với Armenia nhưng nước cộng hòa kiểm soát hành lang Lachin, một con đèo nối liền với Armenia.

Môi trường của Nagorno-Karabakh thay đổi từ thảo nguyên trên vùng đất thấp Kura thông qua các khu rừng rậm của sồi, trăn và sồi trên sườn núi thấp hơn đến đồng cỏ bạch dương và núi cao ở trên cao. Khu vực này sở hữu nhiều suối khoáng và mỏ kẽm, than, chì, vàng, đá cẩm thạch và đá vôi. Các thành phố lớn của khu vực là Stepanakert, đóng vai trò là thủ đô của Cộng hòa Nagorno-Karabakh, và Shusha, nằm một phần trong đống đổ nát. Các vườn nho, vườn cây ăn quả và vườn dâu nuôi tằm được phát triển trong các thung lũng.

Sắc tộc
Những con số cụ thể sớm nhất về dân số của toàn bộ Karabakh là từ cuộc điều tra dân số năm 1823 liên quan đến việc bãi bỏ Hãn quốc Karabakh. Trong lãnh thổ của Công quốc Armenia trước đây, 90,8% số làng được ghi là người Armenia, trong khi 9,2% được ghi là người Tatar hoặc Kurd.  Dân số của Công quốc Armenia trước đây chiếm khoảng 8,4% dân số của toàn bộ Karabakh.

Trong điều tra dân số năm 2015, Artsakh có dân số 145.053 người, bao gồm 144.683 người Armenia và 238 người Nga, và những sắc tộc khác.

Giao thông

Trong thời kỳ Soviet, tuyến Yevlax – Ağdam – Stepanakert nối Khu tự trị Nagorno-Karabakh với phần chính của Azerbaijan. Sau chiến tranh Nagorno-Karabakh và việc Ağdam bị bỏ rơi, tuyến của tuyến này bị cắt chỉ phục vụ giữa Yevlax và Kətəlparaq, không có khu vực nào hiện nay tại Cộng hòa Nagorno-Karabakh. Tuyến đường sắt trước đây giữa Kətəlparaq và Stepanakert gần như đã bị phá hủy hoàn toàn.

Tuyến đường sắt chính (Tbilisi–Gyumri–)Yerevan–Nakhchivan–Horadiz–Şirvan(–Baku) cũng bị tháo dỡ khỏi NKR giữa Ordubad và Horadiz, và một tuyến từ Mincivan đến thành phố Kapan của Armenia.Hiện tại, các chuyến tàu của Azerbaijan chỉ đi đến Horadiz. Đoạn Ordubad – Horadiz đã bị phá bỏ, khiến NKR không còn tuyến đường sắt nguyên vẹn, đang hoạt động trong lãnh thổ của họ. Tuyến đường sắt tại Cộng hòa tự trị Nakhchivan vẫn hoạt động, nhưng nó tách biệt với các tuyến chính của Azerbaijan, và chỉ có kết nối với Iran.

Hình ảnh

Xem thêm
Cộng hòa Nagorno-Karabakh
Chiến tranh Nagorno-Karabakh
 Caucasus
 Cộng đồng dân chủ và quyền của các quốc gia
Janapar –đường mòn đi bộ qua Nagorno-Karabakh
 Các quốc gia hậu Xô viết
 Transcaucasia

Tham khảo

Phân cấp hành chính Azerbaijan
Vùng phân chia
Kavkaz


title: Lê Tự Quốc Thắng

text:
Lê Tự Quốc Thắng (sinh 1965) là một nhà toán học, giáo sư, tiến sĩ toán học người Việt Nam. Ông từng đạt huy chương vàng tại kỳ thi Olympic Toán học Quốc tế (IMO) lần thứ 23 tại Budapest, Hungary năm 1982 với số điểm tuyệt đối 42/42. Hiện ông đang là giáo sư tại Học viện Công nghệ Georgia, Hoa Kỳ.

Tiểu sử
Ông sinh năm 1965 tại Huế trong một gia đình có truyền thống về toán, có quê quán tại Điện Thắng, Điện Bàn, Quảng Nam thuộc dòng dõi Lê Tự.Cha là ông GS Lê Tự Hỷ từ Quảng Nam ra Huế làm giảng viên khoa toán tại Đại học Huế, mẹ là bà Đinh Thị Quý Hương là giáo viên dạy toán cấp 3, anh trai là Lê Tự Quốc Hùng giảng viên khoa toán - tin tại trường Đại học Wroclaw (Ba Lan).
Ông học cấp 2 tại Trường Trung học Cơ sở Thống Nhất, Huế.
Từ tháng 9 năm 1979 đến tháng 6 năm 1980 ông vào học chuyên Toán tại trường Quốc học Huế. Sau đó ông chuyển sang học tại lớp chuyên toán trường THPT chuyên Lê Hồng Phong, Thành phố Hồ Chí Minh .
Năm 1982, ông giành huy chương vàng toán tại kì thi toán quốc tế IMO lần thứ 23 với số điểm tuyệt đối 42/42. Sau đó theo học khoa toán tại trường Đại học Tổng hợp Quốc gia Moskva mang tên Lomonosov, Nga. Trong 8 năm học tại đây ông đã 2 lần đoạt giải nhất nghiên cứu khoa học của trường
Năm 1991, ông bảo vệ thành công luận án tiến sĩ chuyên ngành toán hình học topo.
Đầu năm 1992, ông công tác tại Viện toán học Steklov, Nga.
Từ tháng 9 năm 1992 đến tháng 3 năm 1994 ông công tác tại Viện Toán học Max - Planck, Bonn, Đức.
Từ tháng 3 năm 1994 đến tháng 8 năm 1997 ông công tác tại Viện Vật lý lý thuyết Trieste, Ý.
Từ tháng 6 năm 1994 ông là giáo sư thỉnh giảng tại Đại học Tokyo.
Từ 1996 đến 1997 ông là thành viên hậu tiến sĩ của Viện nghiên cứu khoa học Toán, Berkeley, California
Từ 1994 đến 1996 ông là giáo sư trợ lý tại Đại học Bang New York (State University of New York, SUNY) ở Buffalo, New York.
Ông là giáo sư thỉnh giảng tại Đại học Osaka (từ tháng 11 năm 1996), Viện Mittag - Leffler, Thụy Điển (từ tháng 5 năm 1999).
Từ 1999 đến 2003 ông là phó giáo sư tại SUNY, Buffalo.
Ông là giáo sư thỉnh giảng tại Viện nghiên cứu khoa học toán tại Tokyo, Nhật Bản (từ tháng 7 năm 2001 đến tháng 9 năm 2001), Đại học Grenoble  (từ tháng 6 năm 2002), Đại học Paris VII, Pháp (từ tháng 7 năm 2002), Đại học Genève, Thuỵ Sĩ (từ tháng 6 năm 2004 đến tháng 6 năm 2005).
Từ tháng 1 năm 2004 đến nay ông là giáo sư chính thức của Viện Công nghệ Georgia, Hoa Kỳ.

Đóng góp
1995: Ông cùng với 2 giáo sư người Nhật là J. Murakami và T. Ohtsuki đã phát minh ra bất biến lượng tử mang tên Le - Murakami - Ohtsuki mở ra một hướng mới cho ngành lý thuyết bất biến và đa tạp ba chiều, một nội dung kiến thức quan trọng trong toán học topo.
Ông đã cùng với các giáo sư toán Ngô Bảo Châu và Nguyễn Tiến Dũng, cũng đều là các học sinh đã giành huy chương vàng tại các kì thi IMO, đang tích cực kết nối giúp giới toán học Việt Nam có điều kiện giao lưu với nước ngoài để tiếp tục làm toán. Ngoài ra, ông đã liên tục tìm cách giới thiệu, tuyển chọn một số sinh viên Việt Nam qua Mỹ học nghiên cứu sinh ngành toán.
Hàng năm vào dịp hè ông thường về nước và tham gia giảng dạy tại lớp cử nhân tài năng toán Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh. Đặc biệt tại kì thi IMO lần thứ 48 tổ chức tại Hà Nội, ông đã cùng nhiều giáo sư toán học Việt kiều đã về nước tham gia vào công tác chấm thi, tạo ra một kì thi IMO thành công tại Việt Nam.

Chú thích

Liên kết ngoài
Website chính thức

Người Huế
Nhà toán học Việt Nam
Huy chương vàng Olympic Toán học Quốc tế
Nhân vật còn sống
Sinh tại Huế
Sống tại Pháp
Sống tại Nhật Bản
Sống tại Đức
Sống tại Italia
Sống tại Thụy Sĩ
Sống tại Thụy Điển
Sống tại Nga
Giáo sư Mỹ
Tiến sĩ Toán học Việt Nam
Tiến sĩ Việt Nam tốt nghiệp tại MGU
Người họ Lê tại Việt Nam
Sống tại Thành phố Hồ Chí Minh


title: Typhis coronarius

text:
Typhis coronarius là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Typhis


title: Nguồn máy tính

text:
Bài này viết về bộ nguồn cấp điện cho máy tính cá nhân và có thể cho một vài máy tính tương tự

Nguồn máy tính (tiếng Anh: Power Supply Unit hay PSU) là một thiết bị cung cấp năng lượng cho bo mạch chủ, ổ cứng, ổ quang và các thiết bị khác..., đáp ứng năng lượng cho tất cả các thiết bị phần cứng của máy tính hoạt động.

Đặc điểm
Nguồn máy tính là loại nguồn phi tuyến, khác với nguồn tuyến tính ở chỗ:
 Nguồn tuyến tính (thường cấu tạo bằng biến áp với cuộn sơ cấp và cuộn thứ cấp) cho điện áp đầu ra phụ thuộc vào điện áp đầu vào.
 Nguồn phi tuyến cho điện áp đầu ra ổn định ít phụ thuộc vào điện áp đầu vào trong giới hạn nhất định cho phép.

Nguyên lý hoạt động
Từ nguồn điện dân dụng (110Vac/220Vac xoay chiều với tần số 50/60 Hz) vào PSU qua các mạch lọc nhiễu loại bỏ các nhiễu cao tần, được nắn thành điện áp một chiều. Từ điện áp một chiều này được chuyển trở thành điện áp xoay chiều với tần số rất cao, qua một bộ biến áp hạ xuống thành điện áp xoay chiều tần số cao ở mức điện áp thấp hơn, từ đây được nắn trở lại thành một chiều. Sở dĩ phải có sự biến đổi xoay chiều thành một chiều rồi lại thành xoay chiều và trở lại một chiều do đặc tính của các biến áp: Đối với tần số cao thì kích thước biến áp nhỏ đi rất nhiều so với biến áp ở tần số điện dân dụng 50/60 Hz.

Nguồn máy tính được lắp trong các máy tính cá nhân, máy chủ, máy tính xách tay. Ở máy để bàn hoặc máy chủ, bạn có thể nhìn thấy PSU là một bộ phận có rất nhiều đầu dây dẫn ra khỏi nó và được cắm vào bo mạch chủ, các ổ đĩa, thậm chí cả các card màn hình cao cấp. Ở máy tính xách tay PSU có dạng một hộp nhỏ có hai đầu dây, một đầu nối với nguồn điện dân dụng, một đầu cắm vào máy tính xách tay.

Nguồn máy tính cung cấp đồng thời nhiều loại điện áp: +12V, - 12V, +5V, +3,3V... với dòng điện định mức lớn.

Vai trò
Nguồn máy tính là một bộ phận rất quan trọng đối với một hệ thống máy tính, tuy nhiên có nhiều người sử dụng lại ít quan tâm đến. Sự ổn định của một máy tính ngoài các thiết bị chính (bo mạch chủ, bộ xử lý, bộ nhớ truy cập ngẫu nhiên, ổ cứng...) phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn máy tính bởi nó cung cấp năng lượng cho các thiết bị này hoạt động.

Một nguồn chất lượng kém, không cung cấp đủ công suất hoặc không ổn định sẽ có thể gây nên sự mất ổn định của hệ thống máy tính (cung cấp điện áp quá thấp cho các thiết bị, có nhiều nhiễu cao tần gây sai lệch các tín hiệu trong hệ thống), hư hỏng hoặc làm giảm tuổi thọ các thiết bị (nếu cung cấp điện áp đầu ra cao hơn điện áp định mức).

Các kết nối đầu ra của nguồn
Nguồn máy tính không thể thiếu các đầu dây cắm cho các thiết bị sử dụng năng lượng cung cấp từ nó. Các kết nối đầu ra của nguồn máy tính bao gồm:
 Đầu cắm vào bo mạch chủ (motherboard connector): là đầu cắm có 20 hoặc 24 chân - Tuỳ thể loại bo mạch chủ sử dụng. Phiên bản khác của đầu cắm này là 20+4 chân: Phù hợp cho cả bo mạch dùng 20 và 24 chân.
 Đầu cắm cấp nguồn cho bộ xử lý trung tâm (CPU) (+12V power connector) có hai loại: Loại bốn chân và loại tám chân (thông dụng là bốn chân, các nguồn mới thiết kế cho các CPU đời mới sử dụng loại tám chân.
 Đầu cắm cho ổ cứng, ổ quang (giao tiếp ATA),ổ mềm(Floppy): Gồm bốn chân.
 Đầu cắm cho ổ cứng, ổ quang (giao tiếp SATA): Gồm bốn chân.
 Đầu cắm cho các card đồ hoạ cao cấp: Gồm sáu chân (với những Card mạnh, cần đến 8 chân để cấp nguồn, vì vậy ở những nguồn máy tính cao cấp, ngoài 6 chân cơ bản thì còn có thêm 2 chân phụ).
(Lưu ý: Một số đầu cắm khác đã có ở các nguồn thế hệ cũ (chuẩn AT) đã được loại bỏ trên mười năm, không được đưa vào đây)

Các đầu cắm cho bo mạch chủ và thiết bị ngoại vi được nối với các dây dẫn màu để phân biệt đường điện áp, thông thường các dây dẫn này được hàn trực tiếp vào bản mạch của nguồn. Tuy nhiên có một số nhà sản xuất đã thay thế việc hàn sẵn vào bản mạch của nguồn bằng cách thiết kế các đầu cắm nối vào nguồn. Việc cắm nối có ưu điểm là loại bỏ các dây không cần dùng đến để tránh quá nhiều dây nối trong thùng máy gây cản trở luồng gió lưu thông trong thùng máy, nhưng theo tác giả (TMA) thì nó cũng có nhược điểm: Tạo thêm một sự tiếp xúc thứ hai trong quá trình truyền dẫn điện, điều này làm tăng điện trở và có thể gây nóng, tiếp xúc kém dẫn đến không thuận lợi cho quá trình truyền dẫn.

Quy ước màu dây và cấp điện áp trong nguồn máy tính
Quy ước chung về các mức điện áp theo màu dây trong nguồn máy tính như sau:
 Màu đen: Dây chung, Có mức điện áp quy định là 0V; Hay còn gọi là GND, hoặc COM. Tất cả các mức điện áp khác đều so với dây này.
 Màu cam: Dây có mức điện áp: +3,3 V
 Màu đỏ: Dây có mức điện áp +5V.
 Màu vàng: Dây có mức điện áp +12V (thường quy ước đường +12V thứ nhất đối với các nguồn chỉ có một đường +12V)
 Màu xanh dương: Dây có mức điện áp -12V.
 Màu xanh lá: Dây kích hoạt sự hoạt động của nguồn. Nếu nguồn ở trạng thái không hoạt động, hoặc không được nối với máy tính, ta có thể kích hoạt nguồn làm việc bằng cách nối dây kích hoạt (xanh lá) với dây 0V (Hay COM, GND - màu đen). Đây là thủ thuật để kiểm tra sự hoạt động của nguồn trước khi nguồn được lắp vào máy tính.
 Dây màu tím: Điện áp 5Vsb (5V standby): Dây này luôn luôn có điện ngay từ khi đầu vào của nguồn được nối với nguồn điện dân dụng cho dù nguồn có được kích hoạt hay không (Đây cũng là một cách thử nguồn hoạt động: Đo điện áp giữa dây này với dây đen sẽ cho ra điện áp 5V trước khi kích hoạt nguồn hoạt động). Dòng điện này được cung cấp cho việc khởi động máy tính ban đầu, cung cấp cho con chuột, bàn phím hoặc các cổng USB. Việc dùng đường 5Vsb cho bàn phím và con chuột tuỳ theo thiết kế của bo mạch chủ - Có hãng hoặc model dùng điện 5Vsb, có hãng dùng 5V thường. Nếu hãng hoặc model nào thiết kế dùng đường 5Vsb cho bàn phím, chuột và các cổng USB thì có thể thực hiện khởi động máy tính từ bàn phím hoặc con chuột máy tính.
 Một số dây khác: Khi mở rộng các đường cấp điện áp khác nhau, các nguồn có thể sử dụng một số dây dẫn có màu hỗn hợp: Ví dụ các đường +12V2 (đường 12V độc lập thứ 2); +12V3 (đường 12V độc lập thứ 3)có thể sử dụng viền màu khác nhau(tuỳ theo hãng sản xuất) như vàng viền trắng, vàng viền đen.

Công suất và hiệu suất
Công suất nguồn được tính trên nhiều mặt: Công suất cung cấp, công suất tiêu thụ và công suất tối đa...Hiệu suất của nguồn thường không được ghi trên nhãn hoặc không được cung cấp khi nguồn máy tính được bán cho người tiêu dùng, do đó cần lưu ý đến cả hai thông số này.

Công suất
Công suất tiêu thụ Là công suất mà một nguồn máy tính tiêu thụ với nguồn điện dân dụng. Công suất tiêu thụ được tính bằng W là công suất mà người sử dụng máy tính phải trả tiền cho nhà cung cấp điện (tất nhiên phải tính thêm công suất của màn hình máy tính trong trường hợp máy tính thuộc loại máy tính cá nhân)

Công suất cung cấp của nguồn được tính bằng tổng công suất mà nguồn cấp cho board mạch chủ, CPU và các thiết bị hoạt động. Công suất cung cấp thường phụ thuộc vào số lượng và các đặc tính làm việc của thiết bị. Công suất cung cấp thường nhỏ hơn công suất cực đại của nguồn.

Công suất cung cấp của nguồn máy tính ở các thời điểm và chế độ làm việc khác nhau là khác nhau, nó không bình quân và trung bình như nhiều người hiểu. Các thiết bị thường xuyên thay đổi công suất tiêu thụ thường là:
 CPU: Có nhiều chế độ tiêu thụ nhất: Khi làm việc ít, khi giảm tốc độ (thường thấy ở các CPU cho máy tính xách tay, các CPU dòng Core 2 duo của Intel...), khi làm việc tối đa.
 Card đồ hoạ: Khi cần xử lý một khối lượng đồ hoạ lớn (khi chơi games, xử lý ảnh, biên tập video...) cạc tiêu tốn hơn mức bình thường.
 Chipset cầu bắc (NB): linh kiện tiêu thụ năng lượng nhiều nhất trên bo mạch chủ, nếu bo mạch chủ tích hợp sẵn cạc đồ hoạ thì chipset cầu bắc tiêu tốn năng lượng hơn, và dao động mức tiêu thụ tuỳ theo chế độ đồ hoạ.
 Ổ quang: Khi đọc hoặc ghi sẽ tiêu tốn năng lượng hơn mức bình thường.
 Các quạt trong máy tính nếu có cơ chế tự động điều chỉnh tốc độ theo nhiệt độ của hệ thống.

Công suất cực đại tức thời của nguồn máy tính là công suất đạt được trong một thời gian ngắn. Công suất này có thể chỉ đạt được trong một khoảng thời gian rất nhỏ - tính bằng mili giây (ms). Rất nhiều hãng sản xuất nguồn máy tính đã dùng công suất cực đại tức thời để dán lên nhãn sản phẩm của mình.

Công suất cực đại liên tục Là công suất lớn nhất mà nguồn có thể đạt được khi làm việc liên tục trong nhiều giờ, thậm chí nhiều ngày. Công suất này rất quan trọng khi chọn mua nguồn máy tính bởi nó quyết định đến sự làm việc ổn định của máy tính.

Thông thường một hệ thống máy tính không nên thường xuyên sử dụng đến công suất cực đại liên tục bởi khi này một trong các linh kiện điện tử trong nguồn máy tính làm việc đạt đến (hoặc xấp xỉ) ngưỡng cực đại của nó.

Hiệu suất
Hiệu suất của nguồn máy tính được xác định bằng hiệu số giữa công suất cung cấp và công suất tiêu thụ của nguồn.

Mọi thiết bị chuyển đổi năng lượng từ các dạng khác nhau đều không thể đạt hiệu suất 100%, phần năng lượng bị mất đi đó bị biến thành các dạng năng lượng khác không mong muốn (cơ năng, nhiệt năng, từ trường, điện trường...) do đó hiệu suất của một thiết bị rất quan trọng.

Trong nguồn máy tính, năng lượng tiêu hao không mong muốn chủ yếu là nhiệt năng và từ trường, điện trường.

Các bộ nguồn máy tính tốt thường có hiệu suất đạt trên 80%. Thông thường các nguồn được kiểm nghiệm đạt hiệu suất trên 80% được dán nhãn "sản phẩm xanh - bảo vệ môi trường" hoặc phù hợp chuẩn 80+.

Điều khiển nguồn máy tính
Đa số các nguồn máy tính chất lượng từ loại thấp cho đến cao cấp hiện nay đều là các nguồn dạng tự động làm việc mà không cần can thiệp bởi phần mềm hay con người (ngoại trừ công tắc bật tắt, công tắc gạt đặt mức điện áp, cơ chế mở của bo mạch chủ). Tuy nhiên có một số loại nguồn đặc biệt có thể cho phép người sử dụng can thiệp vào quá trình làm việc, thiết lập các thông số điện áp đầu ra...thông qua phần mềm điều khiển. Các nguồn này cho phép tinh chỉnh chế độ làm việc, theo dõi công suất. Hãng Gigabyte(Đài Loan) mới đây (thời điểm 2007) tung ra một số model cho phép thực hiện điều này.

Giải nhiệt trong nguồn máy tính
Nguồn máy tính là một bộ phận biến đổi điện áp, sử dụng các linh kiện điện tử nên thường sinh ra nhiệt. Vấn đề giải nhiệt (hoặc gọi một cách khác là tản nhiệt) trong nguồn máy tính rất được các hãng sản xuất coi trọng.

Các linh kiện điện tử cần tản nhiệt cưỡng bức (gắn tấm tản nhiệt):
 Transistor: Hai (hoặc nhiều hơn) transistor công suất đầu tiên.
 Các diode nắn thành dòng một chiều.
 Cầu chỉnh lưu đầu vào (thường không gắn tản nhiệt đối với các nguồn công suất thấp) hoặc 04 diode chỉnh lưu cầu.

Các linh kiện khác không cần giải nhiệt hoặc giải nhiệt tự nhiên bằng luồng gió cưỡng bức qua nguồn: IC (ít toả nhiệt), tụ điện, điện trở (thường), biến áp (có sinh nhiệt nhưng ít hơn nên có thể giải nhiệt tự nhiên) và các linh kiện khác.

Các linh kiện điện tử được giải nhiệt bằng các tấm tản nhiệt kim loại áp sát trực tiếp vào linh kiện. Các tấm tản nhiệt kim loại thường sử dụng dùng hợp kim nhôm. Các tấm tản nhiệt thường có hình dạng phức tạp để có diện tích tiếp xúc với không khí lớn nhất, có định hướng đón gió từ các quạt làm mát nguồn.

Để lưu thông không khí, tạo điều kiện trao đổi nhiệt giữa các tấm tản nhiệt và không khí, nguồn được bố trí ít nhất một quạt để làm mát cưỡng bức. Phân loại cách cách giải nhiệt cho nguồn dùng không khí lưu thông như sau:
 Hút gió ra khỏi nguồn: Thông dụng nhất là các quạt có kích thước 80 mm gắn phía sau nguồn để hút khí từ thùng máy - qua nguồn để thổi ra ngoài. Đa số các nguồn chất lượng thấp hoặc trung bình sử dụng cách này (tuy nhiên cũng có loại nguồn công suất lớn vẫn sử dụng cách này - nhưng rất hãn hữu).
 Thổi gió vào nguồn: Dùng một quạt đường kính 120 mm (hoặc lớn hơn, tuỳ model và hãng sản xuất) thổi gió vào nguồn. Mặt sau nguồn bố trí các ô thoáng để gió thổi qua nguồn ra ngoài thùng máy. Một số nguồn dùng hai quạt nhỏ hơn thay thế cho một quạt lớn. Cách này sẽ tạo luồng gió tập trung hơn tại các điểm cần tản nhiệt. Ưu điểm đối với việc sử dụng một quạt 120 mm là:
 Tốc độ quạt đường kính lớn thấp hơn quạt đường kính nhỏ nếu cùng một lưu lượng: Do đó nguồn ít ồn hơn.
 Quạt thường gần CPU nên hút gió nóng sau khi làm mát CPU thổi ra ngoài, tạo sự lưu thông hợp lý với các bo mạch chủ theo chuẩn ATX (chiếm đa số hiện nay).
 Kết hợp cả hai cách trên: Sử dụng với các nguồn công suất lớn (thường gặp ở một số nguồn công suất thực > 600W - 700 W)

Đa số các nguồn chất lượng tốt đều có cơ chế điều chỉnh tốc độ quạt, khi nguồn làm việc với công suất thấp, các quạt quay chậm để đảm bảo không ồn. Khi công suất đạt đến mức cao hoặc cực đại thì các quạt quay ở tốc độ cao.

Đa số các quạt cho nguồn là loại quạt dùng bạc, ở một số nguồn chất lượng tốt dùng quạt dùng vòng bi. Quạt dùng vòng bi thường bền hơn (đạt khoảng 400.000 giờ làm việc), quay nhanh hơn, ít ồn hơn so với quạt dùng bạc (quạt dùng bạc có tuổi thọ cao nhất khoảng 100.000 giờ làm việc).

Lọc nhiễu trong nguồn máy tính
Trong một bộ nguồn máy tính thường có các vị trí lọc nhiễu như sau:
 Lọc nhiễu đầu vào: Lọc bỏ các loại nhiễu trước khi biến đổi thành điện áp một chiều (trước cầu chỉnh lưu). Lọc nhiễu đầu vào thường dùng mạch tụ điện và cuộn cảm để loại bỏ toàn bộ nhiễu cao tần của lưới điện.
 Lọc nhiễu trung gian: Các khâu lọc nhiễu mạch giữa của nguồn - biến đổi từ phần điện một chiều sang xoay chiều tần số cao.
 Lọc nhiễu đầu ra: Lọc nhiễu sau biến áp cao tần: Thường sử dụng các cuộn cảm kết hợp với tụ (hoá) cho các đầu ra.

Bộ nguồn máy tính tốt
Nếu như đáp ứng được các yếu tố sau:
 Sự ổn định của điện áp đầu ra: không sai lệch quá ±5% so với điện áp danh định khi mà nguồn hoạt động đến công suất thiết kế.
 Điện áp đầu ra là bằng phẳng, không nhiễu.
 Hiệu suất làm việc cao, đạt trên 80% (Công suất đầu ra/đầu vào đạt >80%)
 Nguồn không gây ra từ trường, điện trường, nhiễu sang các bộ phận khác xung quanh nó và phải chịu đựng được từ trường, điện trường, nhiễu từ các vật khác xung quanh tác động đến nó.
 Khi hoạt động toả ít nhiệt, gây rung, ồn nhỏ.
 Các dây nối đầu ra đa dạng, nhiều chuẩn chân cắm, được bọc dây gọn gàng và chống nhiễu.
 Đảm bảo hoạt động ổn định với công suất thiết kế trong một thời gian hoạt động dài
 Dải điện áp đầu vào càng rộng càng tốt, đa số các nguồn chất lượng cao có dải điện áp đầu vào từ 90 đến 250VAC, tần số 50/60 Hz.

Tham khảo

 Scott Mueller, Upgrading and Repairing Pcs, 17th Edition

Phần cứng


title: Malasiqui

text:
Malasiqui là một đô thị hạng 1 ở tỉnh Pangasinan, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2007, đô thị này có dân số 122.820 người trong 20.798 hộ.

Barangay

Malasiqui được chia thành 73 barangay.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Mã địa lý chuẩn Philipin
Thông tin điều tra dân số năm 2007 của Philipin

Đô thị của Pangasinan


title: Pseudanostirus bicolor

text:
Pseudanostirus bicolor là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Dolin & Gurjeva miêu tả khoa học năm 1988.

Chú thích

Tham khảo

Pseudanostirus


title: Ihlow

text:
Ihlow là một đô thị ở huyện Aurich, trong bang Niedersachsen, nước Đức. Đô thị Ihlow có diện tích 123 km². Ihlow có cự ly khoảng 8 km về phía tây nam của Aurich, và 15 km về phía đông của Emden.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Aurich


title: Helen (thần thoại)

text:
Trong thần thoại Hy Lạp, Helen (tiếng Hy Lạp: Ἑλένη – Helénē), còn được biết đến là Helen thành Troia, hay Helen xứ Sparta là con gái của thần Zeus và Leda, chị em của Pollux - con thần Zeus -  Castor và Clytemnestra - con vua Tyndareus. Trong thần thoại Hy Lạp, cô được xem là người phụ nữ xinh đẹp nhất thế giới với mái tóc vàng óng như ánh mặt trời, đôi má ửng đỏ, đôi môi nồng nàn màu mận chín, làn da trắng sứ tỏa ánh sáng lung linh mờ ảo và một giọng nói đầy mê hoặc. Danh tiếng của cô lớn đến nỗi không một người đàn ông trần tục hay vị thần nào mà không biết đến và muốn có được cô. Cô là vương hậu Laconia, một địa phận trong Hy Lạp, với tư cách là vợ của Menelaus. Cô đã từng Theseus - một người anh hùng nổi tiếng Hy Lạp bắt cóc. Eros đã bắn một mũi tên vào ngực cô, khiến cô yêu Paris và theo anh về thành Troy. Việc cô bị Paris bắt cóc đã dẫn đến chiến tranh thành Troy kéo dài hơn mười năm. Sau cuộc chiến, cô được Melenaus đưa về Sparta.

Xuất xứ tên gọi
Nguồn gốc cái tên Helen vẫn là một vấn đề gây tranh cãi giữa các sử gia. Georg Curtius đã liên hệ Helen (Ἑλένη) với Mặt trăng (Selene; Σελήνη). Còn Émile Boisacq nhận định cái tên Helen có nguồn gốc từ ἑλένη nghĩa là cái đuốc. Một số nhận định rằng từ λ trong Ἑλένη có liên hệ tới nguồn gốc của chữ Venus. Linda Lee Clader cho rằng tất cả những kiến giải trên đều không thỏa mãn.

Điện ảnh
 Phim 1927 The Private Life of Helen of Troy: María Corda
 Phim âm nhạc 1951 Sköna Helena: Eva Dahlbeck
 Phim 1956 Helen of Troy Rossana Podestà
 Phim truyền hình Helen of Troy Sienna Guillory
 Phim 2004 Troy: Diane Kruger

Xem thêm
 Menelaus
 Paris
 Agamemnon
 Clytemnestra
 Tyndareus

Tham khảo

Liên kết ngoài

 An analysis of the legend including historical evidence of worship as a goddess.

Thần thoại Hy Lạp
Công chúa trong thần thoại Hy Lạp
Nữ hoàng trong thần thoại Hy Lạp
Con của Zeus
Người trong chiến tranh thành Troia
Nhân vật trong thần thoại Hy Lạp
Nữ thần Hy Lạp


title: Eisenberg, Ostallgäu

text:
Eisenberg là một đô thị ở Ostallgäu bang Bayern thuộc nước Đức.

Tham khảo


title: Gianni Rivera

text:
Giovanni ("Gianni") Rivera (sinh 18 tháng 8 năm 1943 tại Alessandria) là cựu cầu thủ bóng đá Ý, giành được danh hiệu Quả Bóng Vàng năm 1969. Ông hiện là một chính khách.

Tiểu sử và sự nghiệp
Với biệt danh il golden boy (cậu bé vàng) của bóng đá Ý, Rivera là sản phẩm của học viện đào tạo trẻ của Alessandria và đá trận đầu tiên ở Serie A trong màu áo Alessandria, gặp Inter Milan ngày 2 tháng 6 năm 1959 khi mới hơn 15 tuổi. Ông chơi 26 trận cho câu lạc bộ này và ghi được 6 bàn thắng. Sau một năm, AC Milan mua ông để thay thế cho Juan Schiaffino với mức phí chuyển nhượng kỉ lục vào thời đó là 200.000 đô la Mỹ. Lúc đó ông mới 16 tuổi. Năm 1962 ông có được scudetto (chức vô địch bóng đá Ý) đầu tiên với AC Milan và ngày 13 tháng 5 năm 1962, ở tuổi 18, ông chơi trận đầu tiên cho đội tuyển Ý, đấu với đội tuyển Tây Đức tại World Cup 1962 ở Chile với kết quả là một trận hoà không tỉ số.

Do đoạt được scudetto năm 1962, AC Milan được quyền tham dự Cúp C1 châu Âu mùa bóng 1962-63, và giành chức vô địch Cúp C1 (1963) sau khi đánh bại Benfica 2-1 trong trận chung kết. Rivera với phong độ chói sáng đã về thứ hai trong cuộc bình chọn Quả bóng vàng châu Âu năm đó (xếp sau thủ môn Lev Yashin).

Mùa bóng 1967-68, Rivera cùng với AC Milan giành cả danh hiệu vô địch quốc gia và Cúp C2 châu Âu. Năm 1968, ông có mặt trong đội tuyển Ý vô địch Euro 1968. Tuy nhiên, ông vắng mặt trong trận chung kết với đội tuyển Nam Tư do bị chấn thương trong trận bán kết gặp đội tuyển Liên Xô. Mùa bóng sau, ông cùng AC Milan đoạt thêm một Cúp C1 châu Âu và cùng năm đó (1969) ông giành được danh hiệu Quả bóng vàng châu Âu.

Ông tham dự World Cup 1970 ở México trong đội hình Squadra Azzurra (đội tuyển Ý), vào đến trận chung kết và chỉ chịu thua đội tuyển Brasil 1-4. Huấn luyện viên của đội tuyển Ý năm đó là Ferruccio Valcareggi, cho rằng Gianni Rivera và đồng đội của ông là Sandro Mazzola không phối hợp được với nhau trên sân. Do vậy, mặc dù Rivera nổi tiếng hơn nhưng Valcareggi lựa chọn Mazzola trong những trận đầu. Tuy nhiên, ở vòng 2, khi sức tấn công của tuyển Ý có vẻ kém hiệu quả, Valcareggi quyết định thực hiện chính sách "quay vòng" với hai cầu thủ này. Mazzola thường chơi ở hiệp thứ nhất còn Rivera ở hiệp thứ hai. Với chiến thuật này, Rivera đã giúp đội nhà vượt qua chủ nhà Mexico ở tứ kết và Đức ở bán kết, được coi là một trong những trận hay nhất trong lịch sử World Cup mà Rivera đóng vai trò chính. Tuy nhiên, trong trận chung kết, Valcareggi đã không sử dụng Rivera cho đến khi trận đấu chỉ còn 8 phút, mặc dù Rivera là người hùng trong hai trận trước.

Ông cũng tham dự World Cup 1974 và người Ý phải dừng bước ở vòng bảng khi chịu thua Ba Lan 1-2. Đó cũng là trận đấu cuối cùng của Rivera trong màu áo đội tuyển quốc gia. Tổng cộng ông thi đấu 60 trận và ghi 14 bàn.

Rivera cùng AC Milan tham dự hai trận chung kết Cúp C2 châu Âu liên tiếp vào các năm 1973 và 1974 và giành được một Cúp vào năm 1973. Ông cũng cùng đội bóng sọc đỏ đen (biệt hiệu của AC Milan) giành 2 Cúp Quốc gia Ý liên tiếp vào các năm 1972 và 1973. AC Milan cũng giành vài Cúp Quốc gia Ý trong thập niên 1970 nhưng không có Rivera trong đội hình vì ông bị cấm thi đấu do thái độ đối với các trọng tài Ý.

Rivera giành được scudetto cuối cùng trong sự nghiệp cầu thủ vào năm 1979 với AC Milan, đây cũng là chức vô địch Ý thứ 10 của câu lạc bộ. Tổng cộng ông thi đấu cho AC Milan ở Serie A 501 trận và ghi 160 bàn.

Sau khi giải nghệ cầu thủ, Rivera trở thành phó chủ tịch câu lạc bộ. Khi Silvio Berlusconi mua câu lạc bộ năm 1986, ông rời AC Milan và bắt đầu tham gia chính trường Ý, trở thành một thành viên của Nghị viện Ý. Ông làm trợ lý bộ trưởng Quốc phòng dưới chính phủ của thủ tướng Romano Prodi. Hiện nay ông là một thành viên của Nghị viện châu Âu đại diện cho đảng Cây Ôliu.

Vinh danh
Ông được Pelé đưa vào danh sách 125 cầu thủ còn sống vĩ đại nhất vào tháng 3 năm 2004.

Danh hiệu

Cá nhân
Quả bóng vàng châu Âu: 1969
Vua phá lưới giải vô địch Ý: 1973

Câu lạc bộ
Vô địch Ý: 1962, 1968, 1979
Cúp Quốc gia Ý: 1967, 1972, 1973, 1977
Cúp C1 châu Âu: 1963, 1969
Cúp C2 châu Âu: 1968, 1973
Cúp Liên lục địa: 1969

Đội tuyển quốc gia
Vô địch châu Âu: 1968
Huy chương bạc World Cup: 1970

Tham khảo

External Liên kết ngoài

FIGC
Italia1910.com
TuttoCalciatori.net

Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Ý
Cầu thủ bóng đá Ý
Cầu thủ bóng đá A.C. Milan
FIFA 100
Quả bóng vàng châu Âu
Nhân vật còn sống
Chính khách Ý
Cầu thủ bóng đá Serie A
Cầu thủ bóng đá Thế vận hội Ý
Chính trị gia Ý thế kỷ 20
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 1974
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 1966
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 1970
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 1962


title: Conus attenuatus

text:
Conus attenuatus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

Giống như tất cả các loài thuộc chi Conus, chúng là loài săn mồi và có nọc độc. Chúng có khả năng "đốt" con người, do vậy khi cầm chúng phải hết sức cẩn thận.

Phân bố

Miêu tả
Chiều dài tối đa của vỏ ốc được ghi nhận là 28 mm.

Môi trường sống
Độ sâu tối thiểu được ghi nhận là 10 m. Độ sâu tối đa được ghi nhận là 81 m.

Chú thích

Tham khảo

 The Conus Biodiversity website

attenuatus


title: Dicranomyia kraussi

text:
Dicranomyia kraussi là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Deronectes hendrichi

text:
Deronectes hendrichi là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Fery & Hosseinie miêu tả khoa học năm 1998.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Deronectes


title: Verpel

text:
Verpel  là một xã ở tỉnh Ardennes, thuộc vùng Grand Est ở phía bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ardennes

Tham khảo

Xã của Ardennes