title: Trận Kiev (1943)

text:
Trận Kiev (1943) là một trong các trận đánh quan trọng nhất của chuỗi Chiến dịch Tả ngạn sông Dniepr. Từ ngày 24 tháng 9 đến ngày 24 tháng 12 năm 1943, trên toàn bộ khu vực Kiev và các vùng lân cận đã diễn ra nhiều trận đánh khốc liệt nhất trong cuộc Chiến tranh giữ nước vĩ đại. Khởi đầu bằng cuộc đổ bộ đường không tại căn cứ đầu cầu Bukrin, trải qua ba tháng liên tục giao chiến, Quân đội Liên Xô đã hoàn toàn làm chủ thành phố Kiev và các vùng phụ cận, đánh bại cuộc phản công nhằm tái chiếm Kiev của Tập đoàn quân xe tăng 4, Tập đoàn quân 8 và Tập đoàn quân 2 thuộc cụm tập đoàn quân Nam (Đức) do đích thân Thống chế Erich von Manstein chỉ huy, giữ vững chiến tuyến có lợi để tiếp tục mở các chiến dịch lớn, đuổi Quân đội Đức Quốc xã khỏi Hữu ngạn Ukraina, bao vây, tiêu diệt một phần lớn các binh đoàn của Cụm Tập đoàn quân Nam (Đức) trong Chiến dịch Korsun-Shevchenko, tiến đến biên giới phía tây Ukraina và chân núi Karpat.

Trận Kiev đã góp phần làm cho Phòng tuyến Wotan (còn gọi là "Bức tường phía đông") của Quân đội Đức Quốc xã sụp đổ một mảng lớn, tạo tình thế thuận lợi cho các Phương diện quân Belorussia và Ukraina 1 (Liên Xô) tiếp tục tiến công đến biên giới quốc gia Liên Xô, chia cắt Cụm tập đoàn quân Nam (Đức) với Cụm tập đoàn quân Trung tâm (Đức) đang phòng ngự ở chỗ lồi Belasussia và đe dọa bổ đôi chính Cụm tập đoàn Nam (Đức). Trận đánh này đã đem lại cho quân đội Liên Xô một trong hai bàn đạp lớn ở hữu ngạn sông Dniepr để tổ chức các chiến dịch giải phóng hoàn toàn Ukraina, tiến đến các vùng biên giới với Romania, Hungaria, Tiệp Khắc và Đông Nam Ba Lan.

Việc quân đội Liên Xô đánh chiếm Kiev và các vùng phụ cận còn tạo ra nguy cơ uy hiếp sườn phải của Cụm tập đoàn quân Trung tâm (Đức) do cùng thời điểm tháng 9 năm 1943, Phương diện quân Trung tâm phối hợp với cánh trái Phương diện quân Tây (Liên Xô) đã tiến hành thành công Chiến dịch Chernigov-Pripyat, đánh chiếm khu vực Gomel, Konotop và bắt đầu tác chiến trên lãnh thổ Byelorussia.

Thất bại trong cuộc phản công chiếm lại Kiev, Cụm tập đoàn quân Nam (Đức) đã tiêu hao nốt những lực lượng dự bị vốn đã vơi đi nhiều sau Trận Vòng cung Kursk và các trận đánh ở tả ngạn sông Dniepr, buộc Bộ Tổng tham mưu quân đội Đức Quốc xã tiếp tục rút bớt quân từ khu vực Balkan, Hy Lạp và một phần lực lượng dự bị từ trong nước Đức ném ra Mặt trận phía đông để đối phó với quân đội Xô Viết.
Toàn bộ Trận Kiev bao gồm nhiều hoạt động quân sự trải dài suốt hơn 180 km từ Bắc xuống Nam và kéo dài 3 tháng, bao gồm:
Chiến dịch đổ bộ đường không Rzhishchev-Bukrin do Quân đoàn 51 (Tập đoàn quân 40) và các lữ đoàn dù 3, 5 thực hiện nhằm chiếm đầu cầu Bukrin (Velykyi Burkin), phía nam Kiev.
Chiến dịch tấn công Chernobyl-Radomysl (1 tháng 10 đến 4 tháng 10 năm 1943) do cánh trái của Phương diện quân Trung tâm thực hiện nhằm che chở sườn phải của Phương diện quân Voronezh tấn công Kiev.
Chiến dịch phòng ngự Chernobyl-Gornostapol (1 tháng 10 đến 8 tháng 10 năm 1943) do cánh phải Phương diện quân Voronezh, phối hợp với cánh trái của Phương diện quân Trung tâm thực hiện chống lại đòn phản kích của các Quân đoàn xe tăng 46, 56 và Quân đoàn bộ binh 59 thuộc Tập đoàn quân 2 (Đức).
Chiến dịch tấn công Lyutezh (11 tháng 10 đến 24 tháng 10 năm 1943) do các tập đoàn quân 38, 60 và Tập đoàn quân xe tăng cận vệ 3 thực hiện, đánh chiếm đầu cầu Lyutezh phía bắc Kiev.
Chiến dịch tấn công chiến lược Kiev (3 tháng 11 đến 13 tháng 11 năm 1943), Quân đội Liên Xô đánh chiếm toàn bộ thành phố Kiev và phát triển đến Zhitomir
Chiến dịch phòng ngự Kiev (1943) (13 tháng 11 đến 24 tháng 12 năm 1943), Quân đội Liên Xô phải bỏ Zhitomir nhưng đã đánh bại cuộc phản công của Tập đoàn quân xe tăng 4 (Đức) và Quân đoàn Raus, giữ vững bàn đạp Kiev.

Tình huống mặt trận

Đến đầu tháng 10 năm 1943, 19 tập đoàn quân của 4 Phương diện quân Liên Xô đã đồng loạt áp sát bờ tả ngạn sông Dniepr. Hai đầu cầu ở tả ngạn sông Dniepr là thành phố Zhaporozh và khu vực Vasilevka-Gornostaevka ở hạ lưu Dniepr vẫn nằm trong tay quân đội Đức Quốc xã. Tại khu vực phía bắc và phía nam Kiev, Tập đoàn quân 13 (Phương diện quân Trung tâm) chiếm một căn cứ đầu cầu nhỏ gần thị trấn Novoshepenlichi (???) và thị trấn Chernobyl trên khu vực hợp lưu giữa sông Pripyat và sông Dniepr. Cuối tháng 9, Quân đoàn 51 thuộc Tập đoàn quân 40 và Lữ đoàn trinh sát bọc thép thuộc Tập đoàn quân xe tăng cận vệ 3 chiếm được một bàn đạp nhỏ ở khu vực Rzhishchev phía nam Kiev. Các đơn vị pháo binh chiến dịch, không quân, kỹ thuật và hậu cần của Quân đội Liên Xô còn đang tụt lại phía sau từ 80 đến trên 150 km do tốc độ tấn công quá nhanh. Nhiều sư đoàn Liên Xô phải tổ chức vượt sông bằng mọi phương tiện thô sơ có trong tay nhưng hầu hết đều không thành công. Quân đội Xô Viết dù đã tăng quân số của 4 phương diện quân lên đến 1.252.600 người nhưng sau 2 tháng tấn công liên tục cũng phải chịu thương vong khá lớn: 107.645 người chết và mất tích, 343.821 người bị thương. Các Tập đoàn quân tuyến đầu cần được bổ sung người và phương tiện để bù đắp những thiệt hại.

Phòng tuyến Wotan của quân đội Đức Quốc xã, đoạn phía nam dọc theo sông Dniepr từ ngã ba sông Sozh và sông Dniepr đến cửa biển Kherson được cấu tạo chủ yếu bằng các binh đoàn xe tăng. Tại khu vực phía nam Kiev có các quân đoàn xe tăng 24, 48. Khu vực phía bắc Kiev có Quân đoàn xe tăng 56 thuộc Tập đoàn quân 2 (Đức). Phối hợp với các đơn vị xe tăng có các quân đoàn bộ binh 13 và 59. Tập đoàn quân 7 (Đức) mới được điều từ Balkan đến phòng thủ khu vực thành phố Kiev cũng có trong tay các sư đoàn xe tăng 7, 8 và sư đoàn cơ giới 20. Thống chế Erich von Manstein hy vọng sử dụng xe tăng trong phòng ngự ở Mặt trận phía nam Liên Xô trên phòng tuyến sông Manych đầu năm 1943 để đối phó có hiệu quả với các đòn đột kích vượt sông của quân đội Liên Xô.

Binh lực

Quân đội Liên Xô

Thành phần giai đoạn đầu chiến dịch
Phương diện quân Voronezh
Tư lệnh: Đại tướng N. F. Vatutin
Tập đoàn quân xe tăng cận vệ 3 do trung tướng P. S. Rybalko chỉ huy, trong biên chế có 2 quân đoàn xe tăng, 1 quân đoàn cơ giới, 1 lữ đoàn xe tăng độc lập và 2 lữ đoàn bộ binh.
Tập đoàn quân 13 do trung tướng N. P. Pukhov chỉ huy, trong biên chế có 11 sư đoàn bộ binh, 1 lữ đoàn và 2 trung đoàn xe tăng, 2 trung đoàn cơ giới.
Tập đoàn quân 60 do trung tướng I. D. Chernyakhovsky chỉ huy, trong biên chế có sư đoàn bộ binh, 3 trung đoàn cơ giới và 1 trung đoàn pháo tự hành.
Tập đoàn quân 38 do thượng tướng K. S. Moskalenko chỉ huy, trong biên chế có 9 sư đoàn bộ binh, 3 trung đoàn cơ giới, Lữ đoàn độc lập Tiệp Khắc 1.
Tập đoàn quân 40 do trung tướng F. F. Zhmachenko chỉ huy, trong biên chế có 6 sư đoàn bộ binh, 1 lữ đoàn pháo tự hành.
Tập đoàn quân 27 do trung tướng S. G. Trofimenko chỉ huy, trong biên chế có 9 sư đoàn bộ binh
Tập đoàn quân 47 do trung tướng V. S. Polenov chỉ huy, trong biên chế có 6 sư đoàn; chịu trách nhiệm phòng ngự sườn phía nam của phương diện quân trên khu vực Studenyets - Kanev.
Quân đoàn xe tăng cận vệ 5 của tướng A. G. Kravchenko, trong biên chế có 3 lữ đoàn xe tăng, 1 lữ đoàn cơ giới và 1 lữ đoàn bộ binh.

Các lực lượng tăng cường trong giai đoạn phòng ngự
Tập đoàn quân xe tăng cận vệ 1 của trung tướng M. E. Katukov, trong biên chế có 7 lữ đoàn xe tăng và 2 trung đoàn xe tăng; 2 lữ đoàn cơ giới; 4 trung đoàn pháo tự hành; 1 trung đoàn và 2 tiểu đoàn trinh sát cơ giới.
Tập đoàn quân 18 do trung tướng A. A. Gresko chỉ huy, trong biên chế có 2 quân đoàn bộ binh và 3 sư đoàn bộ binh độc lập.
Tập đoàn quân cận vệ 1 của trung tướng V. I. Kuznesov, trong biên chế có 2 quân đoàn bộ binh cận vệ 4, 6 và được tăng cường Quân đoàn xe tăng 18.

Quân đội Đức Quốc xã
Tập đoàn quân xe tăng 4 do Đại tướng Hermann Hoth và Thượng tướng Thiết giáp Erhard Raus (từ 12 tháng 10) lần lượt chỉ huy, trong biên chế có:
Quân đoàn xe tăng 48 do tướng Hermann Balck chỉ huy gồm 3 sư đoàn xe tăng 2 sư đoàn cơ giới và 1 sư đoàn bộ binh.
Quân đoàn xe tăng 24 do tướng Walther Nehring chỉ huy gồm 3 sư đoàn xe tăng, 1 sư đoàn cơ giới và 3 sư đoàn bộ binh.
Quân đoàn bộ binh 52 do tướng Hans-Karl von Scheele chỉ huy gồm 4 sư đoàn bộ binh và 1 sư đoàn xe tăng.
Quân đoàn bộ binh 59 do tướng Kurt von der Chevallerie chỉ huy, gồm 1 sư đoàn xe tăng, 1 sư đoàn cơ giới, 1 sư đoàn pháo tự hành và 3 sư đoàn bộ binh.
Quân đoàn bộ binh 7 do các tướng Anton Dostler và Ernst-Eberhard Hell (từ 30 tháng 11 năm 1943) lần lượt chỉ huy, gồm 4 sư đoàn bộ binh, 1 sư đoàn xe tăng và 1 sư đoàn cơ giới.

Tập đoàn quân 2 do Trung tướng Dietrich von Saucken chỉ huy, sử dụng cánh phải tham gia chiến dịch gồm có:
Quân đoàn xe tăng 56 của tướng Anton Grasser, binh lực gồm 2 sư đoàn xe tăng và 4 sư đoàn bộ binh.
Quân đoàn bộ binh 13 của tướng Arthur Hauffe, binh lực gồm 4 sư đoàn bộ binh, 1 sư đoàn xe tăng và 1 sư đoàn kỵ binh.

Tập đoàn quân 8 do Thượng tướng Bộ binh Franz Mattenklott chỉ huy, sử dụng cánh trái tham gia chiến dịch gồm có:
Quân đoàn bộ binh 11 của tướng Heinrich Eberbach, binh lực gồm 1 sư đoàn xe tăng và 3 sư đoàn bộ binh
Sư đoàn xe tăng 14 và sư đoàn bộ binh 367 của Quân đoàn xe tăng 3.

Các trận đánh tạo thế

Chiến sự tại đầu cầu Bukrin

Ngày 15 tháng 9, Lữ đoàn trinh sát cơ giới cận vệ 22 của Tập đoàn quân xe tăng cận vệ 3 (Liên Xô) đã dùng bè gỗ đổ bộ thành công 2 tiểu đoàn 23 và 70 sang bờ Tây sông Dniepr và chiếm được một bàn đạp nhỏ tại khu vực Rzhishchev-Bukrin, cách thị trấn Kanev hơn 20 km về phía tây bắc. Ngày 16 tháng 9, tướng K. S. Moskalenko, Tư lệnh Tập đoàn quân 40 cho đổ bộ sang khu vực này Sư đoàn bộ binh 163 và hai tiểu đoàn pháo chống tăng 69 và 100 thuộc Lữ đoàn pháo chống tăng cận vệ 8, trang bị pháo 23 mm và 75 mm để mở rộng căn cứ bàn đạp. Ngày 20 tháng 9, Bộ Tư lệnh Phương diện quân Voronezh triển khai kế hoạch đổ bộ đường không của Quân đoàn dù số 3 xuống căn cứ đầu cầu. Theo kế hoạch, khu vực đầu cầu Bukrin sẽ trở thành bàn đạp chính để tấn công Kiev từ phía nam.

Ngày 22 tháng 9, Tập đoàn quân 40 tiếp tục đưa Quân đoàn bộ binh 51 vượt sang hữu ngạn Dniepr. Tập đoàn quân 27 cũng tổ chức cho Quân đoàn bộ binh 46 vượt sông sang khu vực Rzhishchev. Đêm 23 rạng ngày 24 tháng 9, cuộc đổ bộ của Quân đoàn đổ bộ đường không 3 (Liên Xô) với 180 máy bay vận tải Li-2 và IL-4 của Sư đoàn không quân 101 bắt đầu triển khai. Sư đoàn pháo tầm xa số 7 được đưa từ lực lượng dự bị của Bộ Tổng tham mưu quân đội Liên Xô đến Pereslav - Khmelnisky để yểm hộ cho cuộc đổ bộ. Toàn bộ 80 máy bay Yak-3, Yak-9, MiG-3 và La-5 của sư đoàn tiêm kích 228 cũng được huy động để yểm hộ cho đoàn máy bay vận tải và các tàu lượn. Do không trinh sát địa hình và địch tình cũng như sự kém cỏi của hoa tiêu và hệ thống dẫn đường từ mặt đất; ngay từ giờ đầu của cuộc đổ bộ, một tiểu đoàn của Lữ đoàn đổ bộ đường không 3 đã nhảy trúng đầu các đơn vị của Sư đoàn xe tăng 19 (Quân đoàn xe tăng 48-Đức) đang cơ động ra hướng Bukrin. Một nửa lữ đoàn đổ bộ đường không 5 nhảy dù xuống sông Dniepr. Yếu tố bất ngờ của cuộc đổ bộ đã bị mất.

Tập đoàn quân xe tăng 4 (Đức) lập tức được báo động. Ngày 25 tháng 9, tướng Hermann Hoth điều Sư đoàn cơ giới 10 theo sau sư đoàn xe tăng 19 tấn công căn cứ đầu cầu Bukrin từ phía tây bắc. Sư đoàn xe tăng 7 và Sư đoàn cơ giới 20 được điều từ Kiev xuống tấn công trực diện vào Bukrin. Ở hướng Kanev, Sư đoàn xe tăng 3 (Đức) một mặt giữ tuyến phòng thủ từ Buchakovo (???) đến Kanev, mặt khác điều Trung đoàn xe tăng 71 phối hợp với Sư đoàn bộ binh 255 tấn công khu vực Bukrin từ hướng tây nam. Ngày 27 tháng 9, các đơn vị xe tăng Đức đã cô lập 4 tiểu đoàn dù Liên Xô ở các làng Pin (???), Potaptsy (phía tây bắc Bukrin) và Trostyanets, Litvinyets. Chiều 27 tháng 9, các xe tăng Đức đã tiến đến tuyến Berezovka (???), Grushev, Kolesishe (???), Buchak.

Mặc dù phải ra lệnh rút nửa còn lại của Quân đoàn đổ bộ đường không 3 về lực lượng dự bị và kịch liệt quở trách Bộ Tư lệnh Phương diện quân Voronezh cùng Nguyên soái G. K. Zhukov nhưng I. V. Stalin vẫn cảm thấy "tiếc" căn cứ bàn đạp này và ra lệnh tiếp tục đổ quân sang. Đến ngày 28 tháng 9, tại khu vực đầu cầu Bukrin đã tập trung 9 sư đoàn bộ binh và 2 tiểu đoàn xe tăng Liên Xô. Nhưng chừng đó là không thể đủ để đối phó với đòn phản kích của Tập đoàn quân xe tăng 4 (Đức).

Ngày 28 tháng 9, sau khi hội đủ 3 sư đoàn xe tăng, 1 sư đoàn cơ giới và 2 sư đoàn bộ binh thuộc các quân đoàn xe tăng 24 và 48, quân Đức bắt đầu ép các sư đoàn Liên Xô về phía bờ sông Dniepr. Ngày 29 tháng 9, quân Đức chiếm các làng Kanadl (???), Romashky, Malyi Bukrin, Kolesishe (???). Ngày 29 tháng 9, sư đoàn bộ binh 255 (Đức) bao vây Lữ đoàn bộ binh 60 (thuộc Quân đoàn bộ binh 51) tại làng Grigorovka, nơi có chiếc cầu phao thứ nhất bắc qua. Ngày 30 tháng 9, các sư đoàn xe tăng 7 và 20 (Đức) phát triển tấn công đến sông Dniepr ở thị trấn Monatyrysche, bao vây hai bên sườn cụ cứ điểm Zarubentsy (nơi có chiếc cầu phao thứ hai) do 3 sư đoàn bộ binh của Tập đoàn quân 40 chống giữ. Ở phía bắc, ngày 5 tháng 10, Sư đoàn xe tăng 19 (Đức) đánh chiếm các làng Belyi Bukrin (Malyi Bukrin) và Trakhtemirov trên bờ sông Dniepr. Tuy nhiên, mọi cố gắng của sư đoàn này nhằm tiêu diệt cứ điểm Khodorov của Lữ đoàn trinh sát cơ giới 22 thuộc Tập đoàn quân xe tăng 3 (Liên Xô) bên hữu ngạn Dniepr đều không thành công.

Đến đây thì quân Đức không thể tiến xa hơn nữa vì từ ngày 28 đến ngày 30 tháng 9, toàn bộ Tập đoàn quân 38 (Liên Xô) đã đổ bộ thành công sang căn cứ đầu cầu Lyutezh, chiếm lĩnh một căn cứ đầu cầu rộng 15 km, sâu 10 km ngay sát phía bắc Kiev. Tướng Hermann Hoth phải kéo các sư đoàn xe tăng về giữ mặt Bắc và nội đô Kiev, chỉ để lại sư đoàn cơ giới 10 và sư đoàn bộ binh 225 chặn giữ khu vực đầu cầu Bukrin.

Ở các khu vực đầu cầu Lyutezh và Chernobyl
Ngày 26 tháng 9, Tập đoàn quân 13 (khi đó thuộc Phương diện quân Trung tâm) đã vượt sông Dniepr trong hành tiến. Lợi dụng con sông nhỏ Pripyat án ngữ phía đông nam, Tướng Pukhov đã nhanh chóng đổ quân sang khu vực Novoshepelichi và Chernobyl, tạo thành một căn cứ đầu cầu nhỏ. Tuy nhiên, căn cứ đầu cầu này khá biệt lập. phía bắc là vùng đầm lầy Pripiat, phía đông là sông Dniepr, phía tây và tây nam là sông Pripiat, hợp lưu với sông Dniepr tại Đông Nam Chernobyl khoảng 20 km. Từ ngày 1 đến ngày 10 tháng 10, Quân đoàn xe tăng 56 (Đức) cố gắng hất Tập đoàn quân 13 (Liên Xô) trở lại tả ngạn sông Dniepr nhưng đều vấp phải sức kháng cự mạnh của các đơn vị pháo chống tăng Liên Xô. Địa hình đầm lầy cũng làm cho các xe tăng hạng nặng của Đức không phát huy được ưu thế cơ động. Đến ngày 10 tháng 10, Quân đoàn xe tăng 56 (Đức) phải ngừng công kích sau khi chiếm được thị trấn Novoshepelichi. Tập đoàn quân 13 (Liên Xô) vẫn giữ được Chernobyl và còn phát triển lên phía bắc, đánh chiếm thị trấn Kolyban (???), tạo thành một chỗ lồi nguy hiểm đe dọa sườn phía nam của Cụm tập đoàn quân 2 (Đức) và cánh cực Bắc của Tập đoàn quân xe tăng 4 (thuộc Cụm tập đoàn quân Nam).

Trong một hành động tương tự, ngày 29 tháng 9, các chi đội phái đi trước của Tập đoàn quân 38 (Liên Xô) sau khi áp sát sông Dniepr đã đổ bộ sang Novi Petrovtsy trên hữu ngạn sông Dniepr. Tận dụng tình thế các sư đoàn xe tăng của Tập đoàn quân xe tăng 4 (Đức) còn đang ở phía nam Kiev để đối phó với căn cứ bàn đạp Bukrin, tướng N. E. Chibitsov, Tư lệnh tập đoàn quân 38 đã hạ lệnh cho chủ lực tập đoàn quân vượt sông, đánh chiếm thêm thị trấn Kozarovichi ở phía bắc. Ngày 30 tháng 9, hai căn cứ nhỏ đã được nối liền tại Svaromye (???). Tập đoàn quân 38 tiếp tục đột phá về phía tây, đánh chiếm các cứ điểm Lyutezh và Moshchun; hình thành một bàn đạp rộng 10 km, sâu 10 km. Tuy nhỏ hơn đầu cầu Bukrin nhưng đầu cầu Lyutezh ở khác gần phía bắc Kiev. Cho đến ngày 12 tháng 10, khi nắm được tình hình phức tạp tại phía bắc Kiev, tướng Hermann Hoth mới điều lực lượng xe tăng chủ yếu của Tập đoàn quân xe tăng 4 từ Bukrin lên. Mất mấy ngày hành quân bằng đường bộ, khi các quân đoàn xe tăng Đức tập hợp được những lực lượng còn lại và bắt đầu chuyển quân thì Tập đoàn quân 38 (Liên Xô) đã tổ chức vững chắc căn cứ đầu cầu khiến Sư đoàn xe tăng 8 và Quân đoàn bộ binh 13 (Đức) phải thất bại khi đột phá để xóa căn cứ bàn đạp này.

Vào thời điểm quyết định tấn công từ bàn đạp Bukrin. I. V Stalin chưa có được báo cáo về cuộc đổ bộ thành công của Tập đoàn quân 38 (Liên Xô) tại Lyutezh, phía bắc Kiev. Phải đến ngày 12 tháng 10, khi chắc chắn rằng Tập đoàn quân 38 trụ lại được, G. K. Zhukov mới nhắc đến căn cứ đầu cầu này trong một cuộc giao ban thường nhật tại Đại bản doanh. Nắm được tình hình thuận lợi tại phía bắc Kiev, I. V. Stalin ra lệnh cho N. F. Vatutin chuyển toàn bộ Tập đoàn quân xe tăng cận vệ 3 từ khu vực Bukrin - Kanev về phía bắc Kiev. Mọi cuộc chuyển quân đều phải tiến hành vào ban đêm. Tập đoàn quân 40 cũng được lệnh chuyển lên phía bắc, vượt sông đánh chiếm thị trấn Tripolye, gần phía nam Kiev hơn 15 km, tiếp tục giam chân các quân đoàn xe tăng 24 và 48 (Đức) tại phía nam Kiev. Theo đề nghị của G. K. Zhukov, I. V. Stalin cũng đồng ý chuyển từ Phương diện quân Trung tâm Tập đoàn quân 60 đang phòng ngự ở đoạn hợp lưu giữa sông Tetryev và sông Dniepr cùng Tập đoàn quân 13 đang chiếm giữ bàn đạp Chernobyl cho Phương diện quân Voronezh. Tuyến phân giới giữa hai Tập đoàn quân được đẩy từ phía đông Svaromye lên phía bắc đến Loev (Loyew). Phương diện quân Trung tâm của K. K. Rokossovsky tập trung hoàn toàn vào hướng Nam Byelorussia và từ ngày 20 tháng 10, được đổi tên thành Phương diện quân Byelorussia. Phương diện Voronezh của N. F. Vatutin với 8 tập đoàn quân, trong đó có 1 tập đoàn quân xe tăng và 1 tập đoàn quân không quân đã có thể tập trung vào mục tiêu giải phóng Kiev. Từ ngày 20 tháng 10, phương diện quân này được đổi tên thành Phương diện quân Ukraina 1. Các tập đoàn quân 27 và 47 tiếp tục vượt sông chi viện cho các đơn vị tại căn cứ đầu cầu Bukrin, không cho Tập đoàn quân xe tăng 4 (Đức) rút thêm lực lượng ở hướng này về phía Kiev.

Đến cuối tháng 10 năm 1943, thế trận của Quân đội Liên Xô xung quanh Kiev đã hình thành chặt chẽ. Do các Phương diện quân Ukraina 2, 3 và 4 đồng loạt mở các chiến dịch tấn công vượt sông Dniepr đánh vào các hướng Kirovograd và Krivoy Rog, cánh Nam của Cụm tập đoàn quân Nam (Đức) đã không thể điều quân cứu viện cho cánh Bắc tại Kiev.

Chiến dịch tấn công đánh chiếm Kiev

Tại khu vực thành phố Kiev
Sau khi tập hợp các lực lượng mạnh tại các khu vực đầu cầu Lyutezh và Chernobyl, trong đó có Tập đoàn quân xe tăng cận vệ 5, các đơn vị đột kích từ lực lượng dự bị của Đại bản doanh Liên Xô gồm Quân đoàn xe tăng 5 của tướng A. G. Kravchenko và Quân đoàn pháo binh tầm xa số 7; ngày 3 tháng 11, chiến dịch tấn công Kiev chính thức mở màn.

Sáng sớm ngày 3 tháng 11 năm 1943, các đơn vị tuyến đầu của Tập đoàn quân xe tăng 4 (Đức) bị pháo binh và không quân Liên Xô oanh kích dữ dội. Từ đầu cầu Teteryev, Tập đoàn quân 60 của tướng I. D. Chernyakhovsky vượt sông tiến công vào Dymer, buộc tướng Hermann Hoth phải điều Quân đoàn bộ binh 13 lên chặn kích. chống cự lại hai tập đoàn quân Liên Xô tại khu vực đầu cầu phía bắc Kiev chỉ còn trơ trọi Quân đoàn bộ binh 7 phải phân tán trên hai hướng. Sư đoàn xe tăng 8 chặn giữ phía bắc Kiev, Sư đoàn bộ binh 7 giữ nội đô Kiev.

Nhanh chóng vượt qua và bao vây Sư đoàn xe tăng 8 (Đức) tại Mykulychi, phía tây Kiev 20 km, Tập đoàn quân xe tăng 3 (Liên Xô) phát triển nhanh chóng về phía nam. Ngày 5 tháng 11, Tập đoàn quân xe tăng 3 cắt đứt con đường cao tốc Kiev - Zhitomir tại thị trấn Svyatoshino và phát triển về phía tây nam Kiev. Quân đoàn kỵ binh cận vệ 1 tấn công theo sau Tập đoàn quân xe tăng 3 mở mũi đột kích về phía tây. Đi dọc con đường cao tốc Kiev - Zhitomir, họ tấn công Sở chỉ huy Tập đoàn quân xe tăng 4 tại Makarov và đến cuối ngày 6 tháng 11 đã đánh chiếm thị trấn Brusilov. Tấn công song song với Quân đoàn kỵ binh cận vệ 1, Tập đoàn quân 60 của tướng Cherniakhovsky nhanh chóng đẩy lùi Quân đoàn bộ binh 13 (Đức), đánh chiếm Borovka, Rayvka, Radomysl và phát triển về hướng Chernyakhov. Cánh phải của Tập đoàn quân 60 đánh chiếm Malyn và hướng đòn tân công về phía Konotop (???).

Tập đoàn quân 38 được Quân đoàn xe tăng cận vệ 5 của Tập đoàn quân xe tăng 3 mở đường, đánh thẳng vào nội đô Kiev. Chiều tối ngày 5 tháng 11, Tập đoàn quân 38 đã tiến đến ngoại ô phía bắc Kiev. Đến 4 giờ sáng ngày 6 tháng 11, Tập đoàn quân 38 và Quân đoàn xe tăng cận vệ 5 đã hoàn toàn làm chủ Kiev. Ngay sau khi giải phóng Kiev, Phó Tư lệnh Phương diện quân Ukraina 1 A. A. Gresko và Tư lệnh Tập đoàn quân xe tăng 3 P. S. Rybanko được lệnh vạch ngay kế hoạch mở rộng bàn đạp Kiev.

Trong đội hình Phương diện quân Ukraina 1 có Lữ đoàn độc lập Tiệp Khắc 1 (được) nâng cấp từ Tiểu đoàn bộ binh Tiệp Khắc 1) do Đại tá Lyuvich Svoboda chỉ huy. Toàn bộ lực lượng của lữ đoàn gồm 2 tiểu đoàn bộ binh và 1 tiểu đoàn xe tăng, được trang bị 12 xe tăng T-34 và 6 xe tăng T-70 do các tổ lái người Tiệp Khắc điều khiển. Lữ đoàn độc lập Tiệp Khắc số 1 khởi đầu tấn công vào lúc 12 giờ 30 phút ngày 5 tháng 11 năm 1943 từ phía tây bắc Kiev và tiến tới bờ sông Dnepr vào lúc 2 giờ ngày 6 tháng 11, sau đó tiến qua khu ngoại ô phía tây của thành phố và cùng với các đơn vị của Tập đoàn quân xe tăng cận vệ 3, Tập đoàn quân 38 (Liên Xô) giải phóng Kiev vào lúc 6 giờ 50 phút ngày 6 tháng 11 năm 1943.

Ngày 11 tháng 11, Quân đoàn Kỵ binh cận vệ 1 có Quân đoàn xe tăng cận vệ 6 đi cùng đã tổ chức đột kích vào Zhitomir và Korosten. Tướng Erhard Raus lại phải chuyển sở chỉ huy Tập đoàn quân xe tăng 4 về Berdichev và chuẩn bị lực lượng để phản đột kích.

Phía bắc Kiev

Sau khi cánh phải của Tập đoàn quân 60 (Liên Xô) đột kích đến Malyn, Tập đoàn quân 13 của tướng Pukhov cũng chia làm ba cánh quân tấn công vào các Quân đoàn đoàn 56 và 59 (Đức). Cánh trái từ Garnostaypol, phía nam bàn đạp Chernobyl tiến dọc sông Yzh, đánh chiếm Narodichi và phát triển đến Ovruch. Cánh giữa xuất phát từ Kolyban (???) hướng đòn tấn công về Elsk. Cánh phải xuất phát từ Komaryn tiến dọc theo sông Pripyat, đánh chiếm Naroulia, phối hợp với Tập đoàn quân 61 (Phương diện quân Belorussia) đánh chiếm Bragin, Khoyniki, Yurovichi và áp sát thành phố Mozyr từ phía đông nam. Ngày 12 tháng 11, Tập đoàn quân 13 và cánh phải của Tập đoàn quân 60 vấp phải đòn phản đột kích của Quân đoàn xe tăng 56 (Tập đoàn quân 2-Đức), Quân đoàn bộ binh 59 và Quân đoàn bộ binh 13 được tăng cường Sư đoàn xe tăng SS "Đế chế".

Phía nam Kiev

Từ phía đông nam Kiev, các tập đoàn quân 27 và 40 tấn công lên phía bắc, hợp vây Sư đoàn cơ giới 20 (Đức) tại Vasinkov. Trước nguy cơ bị vỡ trận, tướng Hermann Hoth lệnh cho các sư đoàn xe tăng 24 và 48 rút sang phía tây, đồng thời chuyển Sở chỉ huy của mình từ Makarov về Zhitomir. Tại đây, ông ta nhận được quyết định cách chức của A. Hitler. Tướng Erhard Raus được chỉ định làm Tư lệnh Tập đoàn quân xe tăng 4 kèm theo mệnh lệnh phải giữ được Kiev bằng mọi giá.

Ngày 7 tháng 11, Tập đoàn quân xe tăng cận vệ 3 phát triển đột kích dọc theo sông Irpen từ Fastov về Popelnya nhưng không thành công. Quân đoàn xe tăng cận vệ 5 cũng thất bại khi yểm hộ cho Tập đoàn quân 40 đột kích vào Grebeni ngày 8 tháng 11. Chính trong các trận đánh này, trinh sát mặt trận của Phương diện quân Ukraina 1 phát hiện một lực lượng lớn xe tăng Đức mới được tập hợp tại phía nam Kiev gồm Quân đoàn xe tăng 24 và Quân đoàn xe tăng 48 mới rút từ bàn đạp Bukrin về. Từ Vinitsa, Cụm Tập đoàn quân Nam tăng cường cho Tập đoàn xe tăng 4 các quân đoàn bộ binh 7 và 42 cũng Sư đoàn xe tăng "Đế chế" rút từ Tập đoàn quân xe tăng 1.

Nắm được tình hình bất lợi, ngày 13 tháng 11, Bộ Tư lệnh Phương diện quân Ukraina 1 ra lệnh cho các tập đoàn quân ngừng tiến công. Đây cũng là ngày mà tướng Erhard Raus tung ra các đòn phản kích bằng xe tăng với hy vọng lấy lại Kiev khi quân đội Liên Xô chưa kịp chuẩn bị các tuyến phòng ngự.

Chiến dịch phòng ngự Kiev

Quân đội Đức Quốc xã tăng viện cho khu vực Kiev
Hitler không cam chịu mất Kiev không chỉ vì đây là một trong ba thành phố lớn và là thành phố lớn đầu tiên của Liên Xô mà quân đội Đức Quốc xã phải mất mấy tháng trời mới chiếm được trong hè - thu 1941. Nếu Quân đội Liên Xô chiếm lại được Kiev, họ có thể phát triển nhanh chóng tới chân núi Karpat, điểm tiếp giáp các biên giới với Ba Lan, Slovakia, Hungaria và Romania, chia cắt chính diện của Cụm tập đoàn quân Nam Đức. Điều đó có nghĩa là đoạn trung tâm của Phòng tuyến Wotan sẽ sụp đổ. Cụm tập đoàn quân Trung tâm (Đức) sẽ bị hở sườn Nam và bị đe dọa đánh vào phía sau lưng. Cụm tập đoàn quân Nam bị chia cắt cũng có nghĩa là cánh Nam của nó sẽ bị yếu đi và nguy cơ quân đội Liên Xô chiếm lại được toàn bộ phía nam Hữu ngạn Ukraina, tiếp cận cửa ngõ vào Balkan. Những nguy cơ đó hoàn toàn hiện hữu.

Ngày 5 tháng 11, Thống chế Erich von Manstein rút từ Tập đoàn quân xe tăng 1 Sư đoàn xe tăng "Đế chế", hai quân đoàn bộ binh 7 và 42 tăng cường cho Tập đoàn quân xe tăng 4. Các quân đoàn bộ binh 13 và 59 cũng nhận được 2 sư đoàn cơ giới từ Quân đoàn xe tăng 56 thuộc Tập đoàn quân xe tăng 3 (Cụm tập đoàn quân Trung tâm chuyển giao). Cùng với hai quân đoàn xe tăng 24 và 48 sẵn có, lực lượng phản kích của Tập đoàn quân xe tăng 4 được tăng lên đến 15 sư đoàn, trong đó có 6 sư đoàn xe tăng và 2 sư đoàn cơ giới. Tổng số xe tăng tham gia phản kích khoảng hơn 350 chiếc. Trong kế hoạch phản công của Tập đoàn quân xe tăng 4 có tính đến việc sử dụng cả Quân đoàn xe tăng 40 cũng rút từ Tập đoàn quân xe tăng 1 (Đức) nhưng Hitler đã kiên quyết bác bỏ điều này.

Quân đội Liên Xô tăng viện
Đến hết ngày 10 tháng 11, mặt trận của Quân đội Liên Xô đã kéo dài ra phía tây Kiev khoảng 150 km và về phía nam hơn 50 km. Với một tuyến mặt trận dài hơn 350 km nhô về phía tây, các bên sườn chứa đựng những nguy cơ bị đột kích rất nghiêm trọng, nhất là trong tình trạng hao hụt biên chế do trải qua 20 ngày tấn công liên tục. Trong quá trình chiến dịch phòng ngự Bộ Tổng Tư lệnh quân đội Liên Xô đã rút từ lực lượng dự bị của mình Tập đoàn quân xe tăng cận vệ 1, Tập đoàn quân cận vệ 1 và Tập đoàn quân 18 để tăng viện khu mặt trận Kiev. Trong tính toán của Đại bản doanh Liên Xô, khu vực Kiev phải trở thành một trong hai bàn đạp quan trọng để Quân đội Liên Xô mở rộng các hoạt động quân sự ở hữu ngạn Dniepr, tiến tới giải phóng hoàn toàn miền Tây Ukraina, tiến ra tuyến biên giới quốc gia. Do kết quả khả quan trên cánh quân Bắc Kiev, các Tập đoàn quân 13 và 60 vẫn đủ lực lượng giữ được các trận địa trên đầm lầy Pripyat nên tuyến phòng ngự Kiev của Phương diện quân chủ yếu được bố trí trên hai hướng:
 Hướng Nam gồm Tập đoàn quân xe tăng cận vệ 3, Quân đoàn xe tăng cận vệ 5, các Tập đoàn quân 27 và 40. Số xe tăng của cả ba quân đoàn xe tăng cùng một quân đoàn cơ giới cộng lại chỉ còn hơn 200 chiếc.
 Hướng Tây gồm Tập đoàn quân xe tăng cận vệ 1 có hơn 300 xe tăng và xe bọc thép, Quân đoàn kị binh cận vệ 1 chỉ còn 12 xe tăng hoạt động được. Tập đoàn quân 38 bố trí trên hướng Kornyn, Tập đoàn quân 18 bố trí ở Veprin.

Các tập đoàn quân tăng viện của Quân đội Liên Xô tiếp cận chiến trường chậm và không đồng bộ. Tập đoàn quân cận vệ 1 đến khu vực Radomyshl ngày 28 tháng 11. Trong khí đó, Tập đoàn quân 18 và Tập đoàn quân xe tăng cận vệ 1 mãi đến 30 tháng 11 mới đến khu vực Kiev và sau đó 2 ngày mới triển khai binh lực tại Borovka và Byshev, án ngữ hai bên con đường sắt và đường bộ từ Zhitomir đi Kiev.

Chiến sự quanh khu phòng ngự Kiev

Ngay sau khi được tăng cường thêm các quân đoàn thiết giáp mới, tướng Erich von Manstein khẩn trương hành động. Tập đoàn quân xe tăng 4 được tăng cường pháo binh, hỏa tiễn chống tăng. Ngày 7 tháng 11, Sư đoàn xe tăng 25 được phối thuộc cho Quân đoàn xe tăng 48 do Thượng tướng Georg Jauer chỉ huy. Đây là đơn vị Đức đầu tiên mở mũi phản đột kích vào Tập đoàn quân xe tăng 3 (Liên Xô) đang tiến từ Fastov ra Popelnya. Mũi tấn công theo hướng Fastov bị Sư đoàn xe tăng cận vệ số 7 (Liên Xô) chặn lại. Lúc này lực lượng của Quân đoàn kỵ binh cận vệ 1 chỉ cách Berdichev 64 km sau khi phối hợp với Tập đoàn quân 38 giải phóng Zhitomir. Tập đoàn quân 60 đã đến trước cửa ngõ Korosten; Tập đoàn quân 40 đã tiến quân xuống phía nam Kiev. Chính tại thời điểm này, sự giảm sút sức chiến đấu của Tập đoàn quân số 27 và phải chuyển sang phòng ngự ở bàn đạp Bukrin đã tạo điều kiện cho Tập đoàn quân xe tăng 4 (Đức) rút Quân đoàn xe tăng 48 Quân đoàn bộ binh 42 và điều chúng về hướng Kiev.

Tình hình đã trở nên khả quan hơn cho quân Đức khi Quân đoàn xe tăng 48 tung toàn bộ lực lượng xe tăng gồm Sư đoàn SS cận vệ số 1 "Adolf Hitler", Sư đoàn thiết giáp số 1 và số 7 vào phản kích trên hướng tây nam Kiev. Từ ngày 10 đến 13 tháng 11, Quân đoàn xe tăng 48 đã tiến từ Kornyn tới Brusilov, đánh vào sau lưng Tập đoàn quân 38 và Quân đoàn kỵ binh cận vệ 1 (Liên Xô) buộc các đơn vị này phải lùi. Trên cánh trái, Quân đoàn bộ binh 7 (Đức) phối hợp với cánh phải của Quân đoàn bộ binh 13 tấn công hợp điểm vào Levkov và chiếm lại Zhitomir ngày 20 tháng 11. Tướng P. A. Rybalko liền tung Tập đoàn quân xe tăng cận vệ 3 lên phía bắc chặn kích Quân đoàn xe tăng 48 tại phía đông bắc Brusilov và một trận đấu tăng đã diễn ra ngày 28 tháng 11 tại Stavishche trên con đường sắt Zhitomir - Kiev. Cả hai bên đều bị thiệt hại nặng về người và phương tiện. Quân đoàn xe tăng 48 (Đức) phải dừng lại để củng cố. Thay phiên Quân đoàn này, Quân đoàn bộ binh 42 tiếp tục đột phá về Kiev. Đến ngày 30 tháng 11, Phương diện quân Ukraina 1 đã triển khai Tập đoàn quân 18 ở phía bắc và Tập đoàn quân xe tăng cận vệ 1 ở phía nam con đường sắt Zhitomir - Kiev, chặn đứng cuộc đột kích của các quân đoàn 42 và xe tăng 48 (Đức).

Ở tuyến phòng thủ phía nam, Quân đoàn xe tăng 24 (Đức) ba lần mở mũi đột kích từ Belaya Cherkov về hướng Fastov, Vasilkov và Obukhov nhưng đều không thành công. Ngày 18 tháng 11, Quân đoàn này chỉ chiếm được hai thị trấn nhỏ Malyi Polovetskye (???) và Grebenka. Ngày 22 tháng 11, vấp phải sức kháng cự quyết liệt của Tập đoàn quân 40, Tập đoàn quân 27 có quân đoàn xe tăng cận vệ 5 yểm hộ, Quân đoàn xe tăng 24 (Đức) phải dừng lại trên tuyến Grebenka - Rzhishev. Trên cánh Bắc, Quân đoàn bộ binh 13 và Quân đoàn bộ binh 59 (Đức) cố gắng đột phá song chỉ đẩy được Quân đội Liên Xô ra khỏi Chernyakhov và phải dừng lại trên tuyến Konotop, Malyn, Radomyshl.

Chiến sự vẫn tiếp diễn đến cuối tháng 12 năm 1943, khi các bãi bùn lầy lội mùa thu làm cản chân của quân đội hai bên. Các quân đoàn xe tăng Đức còn cố gắng mở thêm các cuộc đột kích vào nửa đầu tháng 12 nhưng với lực lượng đã suy yếu, quân Đức đã không thể tiến thêm được một bước về hướng Kiev. Tổn thất của cả hai bên đều nặng nề. Tập đoàn quân xe tăng 4 của Đức đã lấy lại Zhitomir. Còn Phương diện quân Ukraina 1 của N. F. Vatutin, mặc dù đà tiến công bị ngưng lại, đã tác chiến xuất sắc chống lại đợt phản kích của xe tăng Đức và giữ vững Kiev. Cuộc phản công của Tập đoàn quân xe tăng 4 (Đức) có sự phối hợp của cánh phải Tập đoàn quân 2 (Đức) và cánh trái Tập đoàn quân 8 (Đức) hoàn toàn phá sản.

Kết quả và ảnh hưởng

Mặc dù đã điều cả lực lượng dự bị và huy động cả sự tham gia của hai tập đoàn quân 2 và 8 nhưng Tập đoàn quân xe tăng 4 (Đức) vẫn để mất Kiev và không lấy lại được. Tổn thất của hai bên đều rất lớn. Quân đội Đức Quốc xã mất 18.212 người chết và mất tích, 52.631 người bị thương. Theo các tài liệu Liên Xô thì chỉ tính riêng từ ngày 3 đến ngày 6 tháng 11 năm 1943, thương vong của quân đội Đức Quốc xã trong trận Kiev lên đến 15.000 chết, 6.200 bị bắt, 286 xe tăng bị phá hủy và 156 máy bay bị bắn rơi.. Quân đội Liên Xô có 32.934 người chết, 88.003 người bị thương. 2/3 số thương vong xảy ra trong các trận đánh vượt sông tại các đầu cầu Bukrin và Lyutezh.

Mặc dù Hồng quân đã không thành công trong việc cắt đứt tuyến đường sắt nối Vinitsa (Sở chỉ huy Cụm Tập đoàn quân Nam) với Minsk (Sở chỉ huy Cụm tập đoàn quân Trung tâm) để chia cắt hai cụm tập đoàn quân này, nhưng họ đã giải phóng Kiev, phá vỡ phòng tuyến sông Dnepr và tiêu diệt một số lớn quân Đức thuộc Tập đoàn quân xe tăng 4. Về phía mình, quân Đức đã giữ được tuyến đường sắt và gây ra tổn thất nặng cho Hồng quân Liên Xô. Nhưng các chiến dịch của Quân đội Liên Xô vẫn không dừng lại. Và ngay sau khi Quân đoàn xe tăng 48 (Đức) phải rút về hậu tuyến để củng cố và bổ sung lực lượng, Hồng quân đã mở Chiến dịch Dnepr–Carpath ngay đúng 1 ngày trước ngày Giáng sinh (24 tháng 12 năm 1943). Đến ngày 3 tháng 1 năm 1944 Hồng quân đã đẩy quân Đức về biên giới cũ của Liên Xô (biên giới Liên Xô-Ba Lan năm 1939).

Việc chiếm được Kiev và các vùng phụ cận đã tạo điều kiện cho Quân đội Liên Xô có được một bàn đạp chiến lược ở hữu ngạn sông Dniepr. Sử dụng bàn đạp này cùng bàn đạp Znamenka - Krivoy Rog ở phía nam, chỉ 1 tháng sau, các phương diện quân Ukraina 1 và Ukraina 2 đã tiến hành thành công chiến dịch Korsun-Shevchenko ở hữu ngạn sông Dniepr, hợp vây tiêu diệt phần lớn Tập đoàn quân xe tăng 1, Tập đoàn quân 8 và Cụm tác chiến Stemmermann của quân đội Đức Quốc xã, đánh quỵ cánh Nam của Cụm tập đoàn quân Nam (Đức), buộc cụm này phải rút lui về hướng Hungaria-Romania và được đổi thành Cụm tập đoàn quân Nam Ukraina 2 tháng sau đó.

Tham khảo
Radey, Jack, Bongard, David, O'Connor, Dave, Fire Brigade: The Battle for Kiev 1943, Panther Games Pty.Ltd., Canberra, 1988 Home of the Underdogs' game entry

Chú thích

Liên kết ngoài
Bản đồ các chiến dịch tấn công và phòng ngự tại Kiev năm 1943 của Quân đội Liên Xô

Xung đột năm 1943
Trận sông Dniepr
Trận đánh trong Thế chiến thứ hai
Ukraina năm 1943


title: Sommatino

text:
Sommatino là một đô thị ở tỉnh Caltanissetta ở vùng Sicilia, có vị trí cách khoảng 100 km về phía đông nam của Palermo và khoảng 20 km về phía tây nam của Caltanissetta. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 7.561 người và diện tích là 34,7 km².

Sommatino giáp các đô thị: Caltanissetta, Mazzarino, Naro, Ravanusa, Riesi.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.sommatino.cl.it/

Đô thị tỉnh Caltanissetta


title: Saint-Sauveur, Hautes-Alpes

text:
Saint-Sauveur là một xã của tỉnh Hautes-Alpes, thuộc vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur, đông nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Hautes-Alpes

Tham khảo

Saintsauveur


title: Trần Văn Năng

text:
Trần Văn Năng (陳文能, 1763 - 1835), là tướng nhà Nguyễn trong lịch sử Việt Nam.

Sự nghiệp
Trần Văn Năng là người huyện Vĩnh Xương, tỉnh Khánh Hòa.

Năm Đinh Dậu (1777), ông đầu quân chúa Nguyễn Phúc Ánh. Nhờ có sức mạnh và giỏi võ nghệ, ông được bổ làm đội trưởng, rồi thăng Thuộc nội cai đội.

Ông theo Tả quân Lê Văn Duyệt, lập nhiều chiến công, được thăng vệ úy. Sau, ông theo Tiền quân Nguyễn Văn Thành, đến khi đánh hạ được thành Bình Định, ông được thăng Phó đô Thống chế hậu doanh Thần sách, rồi Đô thống chế.

Năm 1802, chúa Nguyễn Phúc Ánh lên ngôi vua lấy hiệu là Gia Long, ông hộ giá nhà vua ra Thăng Long đánh đổ nhà Tây Sơn. Đến khi vua Cảnh Thịnh cùng đoàn tùy tùng bị bắt hết, ông mang chiến thuyền trở về Kinh đô Huế.

Năm 1808, ông quản lãnh Thần sách ngũ dinh ở Gia Định, chưa được bao lâu, lại được triệu về kinh, cử đi mộ lính (1810).

Năm 1812, ông kiêm lãnh Chấn vũ quân phó tướng, vừa gặp lúc quân Xiêm La xâm lấn Chân Lạp, vua nước này là Nặc Chân chạy xuống Gia Định, ông được lệnh mang quân đến Tân Châu (một huyện biên giới, nay thuộc tỉnh An Giang) phòng thủ.

Năm 1813, Trần Văn Năng cùng Tổng trấn Gia Định thành Lê Văn Duyệt đưa Nặc Chân về nước. Sau đó ông được triệu về kinh kiêm lý Thần sách quân ngũ dinh.

Năm 1818, ở Nghệ An có nhóm người nổi lên chống nhà Nguyễn, quan quân địa phương chế ngự không nổi, vua Gia Long phái Trần Văn Năng mang quân đi tiểu trừ.

Năm Minh Mạng nguyên niên (năm 1820), ông được thăng Chưởng tiền quân ấn vụ kiêm Phù liễn sứ kiêm Thị vệ đại thần, phụ trách việc xây dựng Từ Thọ cung.

Năm 1821, nhà vua ngự giá ra Bắc để nhận dụ sắc phong của nhà Thanh, ông được sung chức Tùy giá đại thần.

Năm 1822, trời mưa to làm sụp 2.057 trượng (tức 8.228m) tường thành của kinh thành Huế. Vua Minh Mạng giao cho ông và Nguyễn Văn Vân đốc xuất công việc tu sửa.

Năm sau (1823), ông lại lãnh nhiệm vụ trùng tu nhà Thái Miếu, rồi sau nữa ông được sung Tổng lý đại thần và được cử vào Gia Định làm Phó tổng trấn. Trong thời gian ở đây, ông đã hiệp cùng Nguyễn Văn Thoại, Nguyễn Văn Tuyên, Nguyễn Văn Tồn cùng lo việc mộ dân, và đôn đốc việc đào kinh Vĩnh Tế tại vùng biên giới tỉnh An Giang.

Năm 1824, ông lại được triệu về kinh đô Huế nhận chức Tiền quân đô thống chế quản thủ.

Từ năm 1826 trở đi, ông lần lượt trải qua các chức: Chưởng dinh kiêm lãnh Thương bạc và Quản giáo dưỡng binh, Quản đốc Tào chính quyển lãnh Tướng quân Thống chế ấn triện, Tiền quân Đô thống phủ Chưởng phủ sự.

Năm 1832, xét công trạng, nhà vua ban cho ông tước Lương Tài hầu.

Năm 1833, Lê Văn Khôi khởi binh chiếm thành Gia Định, rồi cho người sang cầu cứu vua Xiêm La. Vua nước này bèn cho nhiều đạo quân cùng tiến sang xâm lấn nước Việt. Để đối phó cánh quân Tây Nam của đối phương, vua Minh Mạng phong Trần Văn Năng làm Bình Khấu tướng quân để hiệp với các tướng là: Trương Minh Giảng, Nguyễn Xuân, Phạm Hữu Tâm, Tống Phước Lương...cùng thống lãnh quân đội chống ngăn.

Sau nhiều trận giao tranh dữ dội, quan quân Việt thu phục được đồn Châu Đốc, thành Hà Tiên...rồi vượt sang biên giới đánh đuổi quân Xiêm La ra khỏi thành Nam Vang (nay là kinh đô vương quốc Campuchia).

Phần vì tuổi già, phần vì chinh chiến gian khổ, Trần Văn Năng lâm trọng bệnh phải giao binh quyền lại cho tướng Trương Minh Giảng để về nước trị bệnh. Thuyền chở Trần Văn Năng đến Bến Siêu (thuộc Cù Lao Tây, huyện Thanh Bình, tỉnh Đồng Tháp) thì ông qua đời (1835), thọ 72 tuổi.

Nghe tin ông mất, vua Minh Mạng ra lệnh phải mang thi hài ông về Kinh đô Huế an táng, cho truy tặng ông chức Thái phó tước Tân Thành quận công, ban tên thụy là Trung Dũng. Ngoài ra, nhà vua còn cho bãi triều ba ngày và ban cho một bài thơ ngự chế.

Năm 1858, vua Tự Đức cho thờ ông trong đền Hiền Lương. Mộ ông hiện còn ở miền núi Hoàng Long thuộc thành phố Huế.

Xem thêm
Chiến tranh Việt–Xiêm (1833-1834)

Chú thích

Sách tham khảo
Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam chính biên liệt truyện. Nhà xuất bản Văn Học, 2004.
Trần Trọng Kim, Việt Nam sử lược. Nhà xuất bản Tân Việt, Sài Gòn, 1968.

Người Khánh Hòa
Võ tướng chúa Nguyễn
Võ tướng nhà Nguyễn


title: Épersy

text:
Épersy là một xã thuộc tỉnh Savoie trong vùng Rhône-Alpes ở đông nam nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Savoie

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Savoie


title: Robert Hoffman

text:
Robert James Hoffman III (sinh ngày 21 tháng 9 năm 1980) là một nam diễn viên người Mỹ. Anh đồng thời cũng là một vũ công và biên đạo múa.

Robert Hoffman sinh ra tại Gainesville, tiểu bang Florida. Anh là con trai cả của Charlotte và Robert Hoffman, có một em trai là Chris và hai em gái Ashley và Lauren. Năm 7 tuổi, gia đình anh chuyển đến sống tại Madison, Alabama. Hoffman từng có một thời gian học tại Trường Nghệ thuật Alabama.

Năm 2003, Robert Hoffman lần đầu tiên xuất hiện trong một tập phim truyền hình American Dreams. Anh có một vài vai nhỏ trong một số phim như From Justin to Kelly, Dirty Dancing: Havana Nights, Coach Carter và You Got Served. Anh cũng hoạt động với tư cách một vũ công trong video âm nhạc của các ca sĩ Christina Aguilera, Usher, Mya, Marilyn Manson, Ricky Martin và Svetlana.

Hoffman từng xuất hiện trong chương trình truyền hình Quintuplets và là một diễn viên trong vở kịch Vanished của hãng FOX. Vai diễn đầu tiên của Hoffman trong phim là vai Justin trong bộ phim hài She's the Man sản xuất năm 2006, diễn cùng với Amanda Bynes và Channing Tatum. Anh còn là thành viên trong chương trình Wild ‘N Out của MTV và từng là khách mời của cuộc thi America’s Next Top Model. Năm 2008, Hoffman đóng vai Chase Collins, một vũ công tài năng trong bộ phim Step Up 2 the Streets với nữ diễn viên Briana Evigan. Ngày 1 tháng 6 năm 2008, Hoffman cùng với Briana Evigan nhận giải thưởng của MTV Movie Award cho "Nụ hôn đẹp nhất trên phim". Anh cũng sẽ đóng bộ phim They Came from Upstairs cùng với nữ diễn viên của hãng Disney Ashley Tisdale vào năm 2009.

Tham khảo

Sinh năm 1980
Nhân vật còn sống
Nam diễn viên điện ảnh Mỹ
Nam diễn viên Mỹ thế kỷ 21
Nam diễn viên truyền hình Mỹ


title: Ampedus altiusculus

text:
Ampedus altiusculus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel miêu tả khoa học năm 1999.

Chú thích

Tham khảo

Ampedus


title: Amphicerus cornutus

text:
Amphicerus cornutus là một loài bọ cánh cứng trong chi Amphicerus.

Chú thích

Tham khảo

C
Động vật được mô tả năm 1772


title: Jundiaí

text:
Jundiaí Jundiaí là một thành phố và khu tự quản bang São Paulo, Brasil. Dân số năm 2009 là 349.929 người, và diện tích là 433,958 km ². Độ cao là 761 m. Khoảng cách là 60 km về phía bắc của thành phố São Paulo.

Lịch sử và địa lý
Thành phố được thành lập ngày 14 tháng 12, năm 1655, khi làng được nâng cấp. Sự đô thị hóa đầu tiên của nó đã được thực hiện vào năm 1657. Jundiaí có biên giới với Várzea Paulista, Campo Limpo Paulista, Franco da Rocha, Cajamar, Pirapora do Bom Jesus, Cabreúva, Itupeva, Louveira, Vinhedo, Itatiba và Jarinu. Tên của thị trấn đến từ tiếng Tupi, và nó có nghĩa là nơi jundiá (cá có ngạnh ", Rhamdia quelen loài).
Jundiaí có được một sự tăng trưởng dân số dốc, phần lớn được thúc đẩy bởi một sự thay đổi của người dân từ các Megalopolis của São Paulo, tìm kiếm các điều kiện sống tốt hơn.

Du lịch
Serra làm Japi (dãy núi Japi), nằm về phía đông nam thành phố, là một công viên tiểu bang có một khu bảo tồn thiên nhiên với một trong những khu vực rừng lớn nhất trong tiểu bang São Paulo, với cảnh quan đẹp và nhiều cơ hội cho du lịch sinh thái, khách sạn lớn các trang trại và thể thao cấp tiến.
Phần Jundiahy là một khu vực lịch sử trong số các con sông Jundiai, Guapeva và Mato. Nó là một khu phố giàu có với những ngôi nhà vườn ưa thích, và một cộng đồng nhỏ kinh doanh truyền thống.

Tham khảo

Đô thị của bang São Paulo
Thành phố của bang São Paulo
Đô thị bang São Paulo


title: 12729 Berger

text:
12729 Berger (1991 RL7) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 13 tháng 9 năm 1991 bởi F. Borngen và L. D. Schmadel ở Tautenburg.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Freimut Börngen
Được phát hiện bởi Lutz D. Schmadel
Thiên thể phát hiện năm 1991


title: Lasioglossum epipygiale

text:
Lasioglossum epipygiale là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Blüthgen mô tả khoa học năm 1924.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1924


title: Bulbophyllum hollandianum

text:
Bulbophyllum hollandianum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

hollandianum]]

H


title: Cantharidus antipodum

text:
Cantharidus antipodum là một loài ốc biển trong họ Trochidae, có vỏ ở trên đỉnh, được tìm thấy chính ở New Zealand.

Phân loài
 Cantharidus antipodum antipodum' (Hombron & Jacquinot, 1854): synonym of Cantharidus antipodum (Hombron & Jacquinot, 1848)
 Cantharidus antipoda hinemoa (Powell, 1955): synonym of Cantharidus antipodum (Hombron & Jacquinot, 1848)
 Cantharidus antipoda puysegurensis (Powell, 1939): synonym of Cantharidus puysegurensis (Powell, 1939)

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Powell A. W. B., William Collins Publishers Ltd, Auckland 1979 ISBN 0-00-216906-1
 Hombron J.B. & Jacquinot H. (1848 [November]). Atlas d'Histoire Naturelle. Zoologie par MM. Hombron et Jacquinot, chirurgiens de l'expédition. in: Voyage au Pôle Sud et dans l'Océanie sur les corvettes l'Astrolabe et la Zélée pendant les années 1837-1838-1839-1840 sous le commandement de M. Dumont-D'Urville capitaine de vaisseau publié sous les auspices du département de la marine et sous la direction supérieure de M. Jacquinot, capitaine de Vaisseau, commandant de La Zélée. Vingt-cinquiéme livraison. Mollusques pls 14, 16, 19, 22; Insectes lépidoptéres pl. 3.
 Hutton, F. W. (1873). Catalogue of the marine Mollusca of New Zealand with diagnoses of the species. Didsbury, Wellington. xx + 116 pp.
 Iredale, T. (1908). Notes on some New Zealand marine molluscs. Transactions of the New Zealand Institute. 40: 373-387.
 Powell, A.W.B. (1955) Mollusca of the southern islands of New Zealand. Department of Scientific and Industrial Research Cape Expedition Series Bulletin, 15, 1–151, 5 pls.
 Powell, A.W.B. 1979: New Zealand Mollusca: Marine, Land and Freshwater Shells. Collins, Auckland 500p.
 Spencer, H.G.; Marshall, B.A.; Maxwell, P.A.; Grant-Mackie, J.A.; Stilwell, J.D.; Willan, R.C.; Campbell, H.J.; Crampton, J.S.; Henderson, R.A.; Bradshaw, M.A.; Waterhouse, J.B.; Pojeta, J. Jr (2009). Phylum Mollusca: chitons, clams, tusk shells, snails, squids, and kin, in: Gordon, D.P. (Ed.) (2009). New Zealand inventory of biodiversity: 1. Kingdom Animalia: Radiata, Lophotrochozoa, Deuterostomia. pp. 161–254.
 To World Register of Marine Species

A
Động vật chân bụng New Zealand
Động vật được mô tả năm 1854


title: Trường Đại học Khoa học Tự nhiên

text:
Trường Đại học Khoa học Tự nhiên có thể là:
 Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội
 Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh


title: Edmonds, Washington

text:
Edmonds là một thành phố nằm trong quận Snohomish thuộc tiểu bang Washington, Hoa Kỳ.
Thành phố này được đặt tên theo. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, thành phố có dân số người.

Lịch sử

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, thành phố có diện tích km², trong đó có km² là diện tích mặt nước.

Thông tin nhân khẩu

Kinh tế

Giáo dục

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thành phố của Washington (tiểu bang)

Khu dân cư thành lập năm 1876
Khu dân cư ở Puget Sound
Thành phố ở vùng đô thị Seattle
Thành phố ở quận Snohomish, Washington


title: Kut Bak (huyện)

text:
Kut Bak () là một huyện (amphoe) của tỉnh Sakon Nakhon, Thái Lan.

Địa lý
Các huyện giáp ranh (từ phía bắc theo chiều kim đồng hồ) là: Nikhom Nam Un, Phanna Nikhom, Mueang Sakon Nakhon và Phu Phan của tỉnh Sakon Nakhon, Kham Muang của tỉnh Kalasin và Wang Sam Mo của tỉnh Udon Thani.

Lịch sử
Tiểu huyện (king amphoe) đã được lập ngày ngày 1 tháng 2 năm 1964, khi ba tambon Kut Bak, Khok Phu and Na Mong được tách ra từ Mueang Sakon Nakhon. Đơn vị này đã được nâng cấp thành huyện ngày ngày 14 tháng 11 năm 1967.

Hành chính
Huyện này được chia thành 3 phó huyện (tambon), các đơn vị này lại được chia ra thành 38 làng (muban). Kut Bak là một thị trấn (thesaban tambon) nằm trên một phần của tambon Kut Bak. Có 3 Tổ chức hành chính tambon.

Các con số không có trong bảng này là tambon nay tạo thành huyện Phu Phan.

Tham khảo

Liên kết ngoài
amphoe.com

Kut Bak


title: Barbil

text:
Barbil là một thành phố và khu đô thị của quận Kendujhar thuộc bang Orissa, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Barbil có dân số 52.586 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Barbil có tỷ lệ 56% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 65%, và tỷ lệ cho phái nữ là 46%. Tại Barbil, 16% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Orissa
Khai thác mỏ quặng sắt ở Ấn Độ


title: Lartigue, Gers

text:
Lartigue  là một xã thuộc tỉnh Gers trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này có độ cao trung bình 235 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Gers


title: Fresne-Cauverville

text:
Fresne-Cauverville  là một xã thuộc tỉnh Eure trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Eure

Tham khảo

Fresnecauverville


title: Phylloicus plaumanni

text:
Phylloicus plaumanni là một loài Trichoptera trong họ Calamoceratidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Phylloicus


title: 20991 Jánkollár

text:
20991 Jánkollár là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1871.9605016 ngày (5.13 năm).

Nó được phát hiện ngày 28 tháng 11 năm 1984.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1984


title: Villeneuve, Ariège

text:
Villeneuve là một xã ở tỉnh Ariège, thuộc vùng Occitanie ở phía tây nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Ariège

Tham khảo

Xã của Ariège


title: Paradelphomyia prayooni

text:
Paradelphomyia prayooni là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Paradelphomyia
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Camerota

text:
Camerota là một đô thị (comune) thuộc tỉnh Salerno trong vùng Campania của Ý. Camerota có diện tích 70,18 km2, dân số là 7026 người (thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006).

Tham khảo

Đô thị tỉnh Salerno
Thành phố và thị trấn ở Campania


title: Richia

text:
Richia là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Loài
 Richia chortalis (Harvey, 1875)
 Richia cyminopristes (Dyar, 1912)
 Richia hahama (Dyar, 1919)
 Richia herculeana (Schaus, 1898)
 Richia larga (J.B. Smith, 1908)
 Richia lobato (Barnes, 1904)
 Richia madida (Guenée, 1852)
 Richia parentalis (Grote, 1879) (đồng nghĩa: Richia distichoides (Grote, 1883))
 Richia praefixa Morrison, 1875 (đồng nghĩa: Richia docilis (Grote, 1881), formerly Eurois praefixa)
 Richia pyrsogramma (Dyar, 1916)
 Richia serano (Smith, 1910)
 Richia triphaenoides (Dyar, 1912)

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database
Richia at funet

Liên kết ngoài

Noctuinae


title: Tam Bình (định hướng)

text:
Tam Bình có thể là:

 Huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long
 Phường Tam Bình, thành phố Thủ Đức, Thành phố Hồ Chí Minh
 Thị trấn Tam Bình, huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long
 Xã Tam Bình, huyện Cai Lậy, tỉnh Tiền Giang.


title: Manilkara rufula

text:
Manilkara rufula là một loài cây gỗ thuộc họ hồng xiêm. Đây là loài đặc hữu của đông bắc các khu rừng ven núi của các bang Bahia, Sergipe, Pernambuco, Paraíba, Ceará và Piauí của Brasil.

Mặc dù có ở nhiều nơi nhưng số lượng của chúng không nhiều hoặc trên đà giảm sút do bị mất môi trường sống.

Sinh thái

Chú thích

Tham khảo

rufula
Thực vật mô tả năm 1863
Thực vật Brasil
Thực vật được mô tả năm 1863


title: Gò Công

text:
Gò Công là một thị xã trực thuộc tỉnh Tiền Giang, Việt Nam.

Địa lý

Thị xã Gò Công nằm ở phía đông tỉnh Tiền Giang, cách Thành phố Hồ Chí Minh 60 km về phía nam, cách thành phố Mỹ Tho 35 km về phía đông, có vị trí địa lý:
Phía đông và phía nam giáp huyện Gò Công Đông
Phía tây giáp huyện Gò Công Tây và huyện Châu Thành, tỉnh Long An
Phía bắc giáp huyện Cần Đước, tỉnh Long An qua sông Vàm Cỏ.

Theo thống kê đến 31 tháng 12 năm 2022, thị xã Gò Công có diện tích 101,69 km², dân số là 151.937 người, mật độ dân số đạt 1.494 người/km².

Hành chính
Thị xã Gò Công có 12 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm 5 phường: 1, 2, 3, 4, 5 và 7 xã: Long Chánh, Long Hoà, Long Hưng, Long Thuận, Bình Đông, Bình Xuân, Tân Trung.

Lịch sử
Tên gọi Gò Công do nơi này nguyên sơ là vùng gò đất có nhiều chim công.

Vùng đất này trước đây thuộc tỉnh Gò Công, tuy nhiên cũng có thời kỳ thuộc huyện Gò Công, tỉnh Mỹ Tho, xa hơn là thuộc tỉnh Gia Định.

Gò Công từng là tỉnh lỵ của tỉnh Gò Công cũ vào thời Pháp thuộc trước năm 1956 và trong giai đoạn 1964-1975 dưới thời Việt Nam Cộng hòa. Tuy nhiên, về phía chính quyền Cách mạng lúc bấy giờ, trong giai đoạn 1957-1968, Gò Công chỉ là thị trấn huyện lỵ của huyện Gò Công, tỉnh Mỹ Tho.

Sau năm 1968, Gò Công mới trở lại là tỉnh lỵ của tỉnh Gò Công khi tỉnh này được phía chính quyền Cách mạng tái lập và tách ra khỏi tỉnh Mỹ Tho.

Thời phong kiến
Thời Gia Long (1802–1819) trung tâm thị xã Gò Công là thôn Bình Thuận Đông và thôn Bình Thuận Tây, phía bắc là thôn Tân Niên Trung, Bình Xuân, Bình Thạnh Đông thuộc tổng Hòa Bình, huyện Kiến Hoà, thành Gia Định.

Thời vua Minh Mạng, Thiệu Trị, Tự Đức, vùng trung tâm Gò Công là huyện lỵ của huyện Tân Hòa, phủ Hòa Thạnh, tỉnh Gia Định.

Năm 1836, vùng phía nam, hai thôn Bình Thuận Đông được đổi tên thành thôn Thuận Tắc và thôn Bình Thuận Tây được đổi tên thành thôn Thuận Ngãi. Vùng phía bắc là các thôn: Bình Xuân, Bình Thạnh Đông, Bình Thạnh Tây, Mỹ Lợi, Mỹ Xuân và Tân Niên Trung thuộc tổng Hòa Lạc.

Dưới thời Nhà Nguyễn độc lập, Gò Công chỉ là địa danh để chỉ vùng đất thôn Thuận Tắc ban đầu cùng thuộc tổng Hòa Lạc và sau đó là tổng Hòa Lạc Hạ, huyện Tân Hòa, phủ Tân An, tỉnh Gia Định. Toàn bộ địa bàn huyện Tân Hòa khi đó sau này được chính quyền thực dân Pháp đổi thành hạt Gò Công và sau đó là tỉnh Gò Công, với lỵ sở của huyện lúc bấy giờ cũng đặt tại Gò Công, tức thôn Thuận Tắc.

Thời Pháp thuộc
Ngày 9 tháng 11 năm 1864, thực dân Pháp lại thành lập hạt Thanh tra Tân Hòa trên địa bàn huyện Tân Hòa thuộc phủ Tân An, tỉnh Gia Định cũ. Trụ sở hạt Thanh tra Tân Hòa đặt tại Gò Công. Lúc đầu, hạt Thanh tra tạm gọi tên theo tên các phủ huyện cũ, sau mới đổi tên gọi theo địa điểm đóng trụ sở. Ngày 16 tháng 8 năm 1867, hạt Thanh tra Gò Công được thành lập do đổi tên từ hạt Thanh tra Tân Hòa trước đó, là một trong 24 hạt Thanh tra toàn xứ Nam Kỳ thuộc Pháp lúc bấy giờ.

Ngày 5 tháng 1 năm 1876, các thôn được gọi là làng, đồng thời Gò Công trở thành một hạt tham biện (arrondissement) thuộc khu vực (circonscription) Mỹ Tho do thực dân Pháp đặt ra, với lỵ sở cũng được đặt tại làng Thuận Tắc như cũ. Ngày 31 tháng 3 năm 1885, tòa Tham biện Gò Công chứng nhận một nghị định đổi tên làng của chính quyền thuộc địa, được đăng trên "Gia Định Báo", theo đó, làng Thuận Tắc và làng Thuận Ngãi được sáp nhập làm một và mang tên làng Thành phố.

Theo Nghị định ngày 20 tháng 12 năm 1899 của Toàn quyền Đông Dương đổi tất cả các hạt tham biện thành tỉnh thì từ ngày 1 tháng 1 năm 1900 hạt tham biện Gò Công trở thành tỉnh Gò Công. Tỉnh lỵ Gò Công đặt tại làng Thành Phố thuộc tổng Hòa Lạc Hạ.

Từ ngày 9 tháng 2 năm 1913 đến này 9 tháng 2 năm 1924, tỉnh Gò Công bị giải thể và trở thành quận Gò Công trực thuộc tỉnh Mỹ Tho. Lúc này, làng Thành phố trở thành nơi đặt quận lỵ quận Gò Công. Sau năm 1924, khi tỉnh Gò Công được tái lập trở lại thì làng Thành Phố tiếp tục là nơi đặt tỉnh lỵ Gò Công.

Năm 1913, hai làng: Bình Xuân, Tân Niên Trung vẫn ổn định, ba làng: Bình Thạnh Tây, Mỹ Lợi, Mỹ Xuân nhập vào làng Bình Thạnh Đông thuộc tổng Hòa Lạc Thượng; hai làng Thuận Tắc và Thuận Ngãi nhập lại thành làng Thành Phố thuộc tổng Hòa Lạc Hạ. Làng thành phố là Châu Thành Gò Công của Khu tham điện Tân hòa tỉnh Sài Gòn.

Sau năm 1945, chính quyền kháng chiến của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa cho thành lập thị xã Gò Công trực thuộc tỉnh Gò Công trên phần đất làng Thành Phố trước đó.

Thời Việt Nam Cộng hòa
Ngày 2 tháng 4 năm 1955, chính quyền Việt Nam Cộng hòa cho thành lập quận Châu Thành và quận Hòa Đồng ở tỉnh Gò Công. Lúc này, làng Thành phố cũng là nơi đặt quận lỵ quận Châu Thành.

Sau năm 1956, các làng gọi là xã. Đồng thời, làng Thành phố (bao gồm hai làng Thuận Tắc và Thuận Ngãi nhập lại vào năm 1885) hợp nhất với làng Long Chánh thành một xã mới lấy tên là xã Long Thuận.

Ngày 22 tháng 10 năm 1956, chính quyền Việt Nam Cộng hòa quyết định thành lập tỉnh Định Tường trên cơ sở hợp nhất tỉnh Mỹ Tho và tỉnh Gò Công trước đó. Lúc này, quận Châu Thành (tỉnh Gò Công cũ) được đổi tên là quận Gò Công trực thuộc tỉnh Định Tường, quận lỵ vẫn đặt tại xã Long Thuận.

Ngày 20 tháng 12 năm 1963, chính quyền Việt Nam Cộng hòa tái lập tỉnh Gò Công, tách từ tỉnh Định Tường. Tỉnh lỵ có tên là "Gò Công", về mặt hành chánh thuộc xã Long Thuận, quận Châu Thành (quận Gò Công cũ). Ngày 6 tháng 4 năm 1965, chính quyền Việt Nam Cộng hòa sắp xếp hành chính, chia quận Châu Thành thuộc tỉnh Gò Công thành 2 quận: Hòa Tân và Hòa Lạc. Do đó, từ năm 1965, tỉnh lỵ Gò Công thuộc xã Long Thuận, quận Hòa Lạc.

Năm 1957 chính quyền Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam (sau này là Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa Miền Nam Việt Nam) và Việt Nam Dân chủ Cộng hòa nhập 2 tỉnh Gò Công và Mỹ Tho làm một đơn vị và gọi là tỉnh Mỹ Tho, đồng thời chuyển thành huyện Gò Công trực thuộc tỉnh Mỹ Tho. Lúc này thị xã Gò Công lại được chính quyền Cách mạng chuyển thành thị trấn Gò Công trực thuộc huyện Gò Công, tỉnh Mỹ Tho.

Nhưng đến tháng 8 năm 1968, huyện Gò Công lại được chính quyền Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam tách khỏi tỉnh Mỹ Tho để lập lại tỉnh Gò Công. Lúc này thị xã Gò Công cũng được tái lập trở lại. Địa bàn thị xã Gò Công tương ứng với xã Long Thuận thuộc quận Hòa Lạc của chính quyền Việt Nam Cộng hòa.

Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, chính quyền quân quản Cộng hòa miền Nam Việt Nam lúc bấy giờ ban đầu vẫn đặt thị xã Gò Công trực thuộc tỉnh Gò Công cho đến đầu năm 1976.

Sau năm 1975
Tháng 2 năm 1976, thị xã Gò Công trực thuộc tỉnh Tiền Giang, đồng thời cùng tồn tại song song với huyện Gò Công.

Ngày 26 tháng 3 năm 1977, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định số 77-CP về việc chuyển thị xã Gò Công thuộc tỉnh Tiền Giang thành thị trấn Gò Công, huyện lỵ của huyện Gò Công.

Ngày 13 tháng 4 năm 1979, Hội đồng Chính phủ Quyết định số 155-CP. Theo đó, chia huyện Gò Công thành huyện Gò Công Đông và huyện Gò Công Tây:
Huyện Gò Công Đông gồm có các xã Tân Đông, Tân Trung, Bình Xuân, Bình Đông, Tân Phước, Gia Thuận, Tân Thành, Tân Điền, Phước Trung, Tăng Hòa, Bình Nghị, Bình Ân, Phú Đông, Kiểng Phước, Vàm Láng, Tân Tây và thị trấn Gò Công.
Huyện Gò Công Tây gồm có các xã Bình Nhì, Thạnh Nhựt, Đồng Sơn, Đồng Thạnh, Yên Luông, Bình Tân, Bình Phú, Thành Công, Long Vĩnh, Vĩnh Hựu, Tân Thới, Tân Phú, Phú Thạnh, Long Bình, Thạnh Trị và thị trấn Vĩnh Bình.

Ngày 16 tháng 2 năm 1987, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định số Quyết định số 37-HĐBT về việc:
Tái lập thị xã Gò Công trên cơ sở thị trấn Gò Công; một phần diện tích, dân số của xã Tân Đông; một phần diện tích, dân số của xã Bình Nghị với tổng diện tích tự nhiên 2.207 hécta cùng 40.115 nhân khẩu của huyện Gò Công Đông và một phần diện tích, dân số của xã Yên Luông; một phần diện tích, dân số của xã Thành Công với tổng diện tích tự nhiên 893 hécta với 7.843 nhân khẩu của huyện Gò Công Tây.
Thành lập phường 1 và phường 2 từ thị trấn Gò Công cũ.

Thị xã Gò Công có diện tích 31 km², dân số 48.043 người, bao gồm 2 phường: 1, 2 và 4 xã: Long Chánh, Long Hưng, Long Hòa, Long Thuận.

Ngày 23 tháng 6 năm 1994, Chính phủ ban hành Nghị định số 69-CP. Theo đó:
Thành lập phường 3 trên cơ sở một phần diện tích và nhân khẩu của xã Long Hưng
Thành lập phường 4 trên cơ sở một phần diện tích và nhân khẩu của xã Long Chánh.

Ngày 9 tháng 12 năm 2003, Chính phủ ban hành Nghị định số 154/2003/NĐ-CP về việc thành lập phường 5 trên cơ sở 160 ha diện tích tự nhiên và 7.740 nhân khẩu của xã Long Hòa.

Ngày 21 tháng 1 năm 2008, Chính phủ ban hành Nghị định số 09/2008/NĐ-CP về việc chuyển các xã Bình Đông, Bình Xuân và Tân Trung thuộc huyện Gò Công Đông về thị xã Gò Công quản lý; đồng thời điều chỉnh 580,72 ha diện tích tự nhiên và 2.238 nhân khẩu của xã Thành Công thuộc huyện Gò Công Tây về xã Bình Xuân thuộc thị xã Gò Công quản lý.

Thị xã Gò Công có 10.198,48 ha diện tích tự nhiên và 97.709 nhân khẩu, có 12 đơn vị hành chính trực thuộc, bao gồm 5 phường: 1, 2, 3, 4, 5 và 7 xã: Long Hoà, Long Thuận, Long Hưng, Long Chánh, Tân Trung, Bình Đông và Bình Xuân.

Ngày 14 tháng 4 năm 2017, thị xã Gò Công được Bộ Xây dựng công nhận là đô thị loại III.

Từ đó, thị xã Gò Công có 5 phường và 7 xã, giữ ổn định đến nay.

Tên đường của thị xã Gò Công trước năm 1975

Đường Phạm Đăng Hưng nay là đường Trương Định

Đường Võ Tánh nay là đường Rạch Gầm

Đường Phan Thanh Giản nay là đường Lê Thị Hồng Gấm

Đường Tân Hội và Nguyễn Trãi nay là đường Phan Chu Trinh

Đường Lý Thường Kiệt nay là đường Phan Đình Phùng

Đường Huyện Nguơn, Chủ Sự Thiều, Tổng Thư và Đồ Chiểu nay là đường Nguyễn Huệ

Đường Huyện Tri nay là đường Võ Duy Linh

Đường Hai Bà Trưng,Duy Tân và Tổng Đốc Phương nay là đường Hai Bà Trưng

Đường Joffre, Thái Lập Thành, Hộ Mưu nay là đường Nguyễn Văn Côn

Đường Nguyễn Thái Học nay là đường Thủ Khoa Huân

Đường Phan Đình Phùng,Phan Châu Trinh nay là đường Nguyễn Trãi

Đường Nguyễn Văn Thinh nay là Quốc lộ 50

Đường Từ Dũ nay là đường Lý Tự Trọng

Đường Hàm Nghi và Lê Văn Duyệt nay là đường Lưu Thị Dung

Đường Gia Long và Trần Hưng Đạo nay là đường Trần Hưng Đạo

Những con đường mất hẳn do quy hoạch

Đường Đốc Phủ Vinh

Hẻm số 13

Đường Trịnh Hoài Đức

Đường Paulus Của

Đường Nguyễn Công Trứ

Đường Nguyễn Du

Đường Cả

Đường Pétrus Ký

Xem thêm
Huyện Gò Công cũ thuộc tỉnh Tiền Giang.

Chú thích

Tham khảo

Đô thị Việt Nam loại III


title: Ormosia remissa

text:
Ormosia remissa là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Ormosia (chi ruồi)
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Gádor

text:
Gádor là một đô thị thuộc tỉnh Almería, ở cộng đồng tự trị Andalusia, Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích 88 km², dân số năm 2005 là 2933 người.

Biến động dân số

Nguồn: INE (Tây Ban Nha)

Tham khảo

Liên kết ngoài
  Gádor - Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía
  Gádor  - Diputación Provincial de Almería

Đô thị ở Almería


title: Ngô Quang Tảo

text:
Ngô Quang Tảo (sinh 1932- Từ Trần ngày 01/3/2020) là Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân,Thiếu tướng Quân đội nhân dân Việt Nam, nguyên Trưởng đoàn chuyên gia 9902 của Việt Nam tại Campuchia, nguyên Phó Tư lệnh Mặt trận 979 Quân Tình nguyện Việt Nam tại Campuchia, Nguyên UVBTV Tỉnh ủy, Chỉ huy trưởng BCHQS tỉnh Sóc Trăng.

Thân thế sự nghiệp
Ông nguyên tên là Ngô Văn Tảo, còn có tên là Ngô Quang Nhẫn, Ngô Văn Nhẫn, Năm Nhẫn, sinh năm 1932, là con thứ 4 trong một gia đình nghèo có tám người con tại làng Vĩnh Lợi, tổng Thạnh Hòa, quận Vĩnh Lợi (nay thuộc xã Vĩnh Hưng, huyện Vĩnh Lợi), tỉnh Bạc Liêu. Từ nhỏ, ông phải sớm đi làm mướn, đi chăn trâu để phụ giúp gia đình.

Cách mạng tháng 8 nổ ra, ông tham gia hoạt động trong phong trào Thanh niên Tiền phong, dù không có nhận thức chính trị gì về việc chống lại sự tái lập quyền cai trị của thực dân Pháp tại Đông Dương. Nhờ đó, ông bắt đầu được học đọc, học viết cũng như những kiến thức sơ khởi về quân sự.

Khi quân Pháp tái chiếm Nam Bộ, ông vẫn tiếp tục hoạt động cho tổ chức Thanh niên Cứu quốc và phong trào Việt Minh. Tháng 1 năm 1948, ông được cử làm cán bộ quân sự của xã Long Điền, huyện Giá Rai (nay thuộc huyện Đông Hải), tỉnh Bạc Liêu. Tháng 6 năm 1948, ông chính thức nhập ngũ và được đưa đi học bồi dưỡng quân sự. Ngày 1 tháng 1 năm 1949, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương (bấy giờ hoạt động không công khai). Bấy giờ ông là Trung đội phó trung đội trinh sát của Huyện đội Giá Rai. Đầu năm 1954, ông được rút lên làm Trung đội trưởng trung đội trinh sát thuộc Tỉnh đội Bạc Liêu.

Sau Hiệp định Genève, 1954, ông không đi tập kết và được phân công bí mật ở lại địa phương. Từ năm 1956, ông được giao nhiệm vụ tổ chức ám sát các cán bộ cũ của Việt Minh đang hoạt động đắc lực cho chính quyền Việt Nam Cộng hòa trong phong trào Tố Cộng diệt Cộng tại Giá Rai. Tháng 10 năm 1960, ông được điều động làm Trưởng Công an huyện Hồng Dân (bấy giờ thuộc tỉnh Sóc Trăng). Tháng 2 năm 1962, ông được điều động làm Tỉnh đội phó Sóc Trăng phụ trách hậu cần. Ông được xem là có những đóng góp quan trọng trong việc tổ chức hoạt động và cung cấp vật tư nguyên liệu cho các binh công xưởng sản xuất vũ khí tự tạo cho lực lượng du kích Sóc Trăng. Mặc dù ít học, nhưng xuất thân nông dân, ông hiểu rõ và rất gần gũi với người dân, nhờ đó góp phần lớn vào uy tín của ông với địa phương, giúp thuận lợi trong nhiều công tác.

Đầu năm 1968, ông được phân công tham gia làm Ban Chỉ huy tổng công kích, tổng khởi nghĩa Tết Mậu Thân của tỉnh Sóc Trăng Cuối năm 1969, ông được cử làm Tỉnh đội trưởng Sóc Trăng. Trên cương vị này, ông nhiều lần tổ chức chỉ huy cho các đơn vị dưới quyền đánh tập kích, đánh phá các cứ điểm của lực lượng địa phương Quân lực Việt Nam Cộng hòa, gây nhiều thiệt hại cho đối phương.

Tháng 2 năm 1974, ông nhận được lệnh rút ra Bắc để đi học tại Trường quân sự cấp cao. Mãi đến sau khi Việt Nam đã hoàn toàn thống nhất, tháng 10 năm 1976, ông mới hoàn thành khóa học, trở về Nam nhận chức vụ Phó chỉ huy trưởng, rồi quyền Chỉ huy trưởng Tỉnh đội Hậu Giang.

Ngay sau khi nhận nhiệm vụ tại tỉnh Hậu Giang, ông nhiều lần chỉ huy các đơn vị thuộc quyền chiến đấu phản kích lại các cuộc tấn công của quân Khmer Đỏ qua biên giới. Tháng 12 năm 1977, ông được lệnh đưa các đơn vị chiến đấu thuộc quyền tham gia cuộc chiến bảo vệ biên giới trên toàn tuyến Tây Nam.

Tháng 5 năm 1979, ông được phân công làm Phó Trưởng đoàn rồi Trưởng đoàn chuyên gia 9902, kiêm Phó Tư lệnh Mặt trận 979, sang hỗ trợ chính quyền Cộng hòa Nhân dân Campuchia xây dựng cả về quân sự, kinh tế, xã hội tại tỉnh tại tỉnh Kampong Chhnang. Tháng 9 năm 1989, khi lực lượng Quân Tình Nguyện Việt Nam tại Campuchia rút về nước, ông được biệt phái sang Bộ ngoại giao và được phân công nhiệm vụ Tổng lãnh sự Việt Nam vùng Quân khu 3 của Campuchia. Mãi đến năm 1991, ông mới được rút về nước, đảm trách công tác Thanh tra - Pháp chế tại Quân khu 9, Quân đội nhân dân Việt Nam.

Năm 1992, ông nghỉ hưu sau 45 năm quân ngũ. Tuy nhiên, ông vẫn tham gia công tác cựu chiến binh và được bầu làm Chủ tịch Hội Cựu chiến binh tỉnh Sóc Trăng, Ủy viên Ban Thường vụ Trung ương Hội Cựu chiến binh Việt Nam. Ông được nhà nước Việt Nam phong danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân năm 1995.

Chú thích

Tham khảo
 Hồi ký "Trên những chặng đường cách mạng" của Thiếu tướng Ngô Văn Tảo, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2012
 Phim tài liệu:" Giải phóng Sóc Trăng", Đài PTTH Sóc Trăng,tháng 03/2013
 Phim tài liệu:" Tiểu đoàn Phú Lợi Anh Hùng", Đài PTTH Sóc Trăng, 2009
 Phim tài liệu:"Vị tướng giữa lòng dân'', Đài PTTH Sóc Trăng, thang 12/2013
 Thiếu tướng Ngô Văn Tảo

Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân
Thiếu tướng Quân đội nhân dân Việt Nam
Người Bạc Liêu
Tướng lĩnh Quân đội nhân dân Việt Nam thụ phong thập niên 1980


title: Placodiscus opacus

text:
Placodiscus opacus là một loài thực vật thuộc họ Sapindaceae. Loài này có ở Cameroon, Cộng hòa Trung Phi, Guinea Xích Đạo, và Gabon. Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Cheek, M. 2004. Placodiscus opacus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Placodiscus
Thực vật dễ tổn thương


title: KGP-9

text:
KGP-9 là loại súng tiểu liên được sử dụng bởi quân đội Hungary và các nhân viên canh tù. Nó hoạt động bằng cơ chế lên đạn bằng phản lực bắn cơ bản, sử dụng loại đạn 9mm Parabellum rất phổ biến và thoi nạp đạn mở. Nó được lắp ráp từ các linh kiện thép ép và gia cố bằng các vật liệu đúc. KGP-9 bắn bằng cơ chế búa và kim điểm hỏa ở trong khoang chứa đạn và có thể đạt tới tốc độ bắn 900 viên/phút.

Điều đáng chú ý của loại súng này là nòng súng cơ bản của nó có thể tháo ra và thay bằng nòng dài hơn, biến loại súng này thành loại súng trường nhỏ với tầm bắn xa hơn súng tiểu liên. Loại súng này có mẫu dành cho dân thường nhưng chỉ có chế độ bắn bán tự động.

Tham khảo

Military Small Arms of the 20th Century Ian Hogg, John Weeks

Súng tiểu liên
Súng Hungary
Vũ khí dùng đạn 9mm Parabellum


title: Trường Đại học Lafayette

text:
Trường Đại học Lafayette (tiếng Anh: Lafayette College) là một trường đại học khai phóng tư thục của Hoa Kỳ, nằm ở thành phố Easton, bang Pennsylvania. Trường được thành lập năm 1826 bời người dân Easton và bắt đầu lớp học đầu tiên vào năm 1832. Những người thành lập trường đã quyết định lấy tên Hầu tước La Fayette để tưởng nhớ đến công lao của ông dành cho nước Mỹ.

Cộng đồng sinh viên ở đây, tất cả đều là sinh viên đại học, đến từ 42 bang và 72 nước khác nhau. Trong ấn bản phát hành năm 2008, tờ báo US News  xếp Lafayette đứng thứ 34 trong số hơn 1000 trường đại học khai phóng khác trong cả nước trong khi Barron's xếp Lafayette là một trong 65 đại học khó nhất Hoa Kỳ. Tổng số vốn của trường được xếp vào top 100 toàn quốc. 23 đội tuyển thể thao của trường đều tham gia vào Patriot League, trong đó đội tuyển bóng bầu dục đã liên tiếp giành chức vô địch 3 năm gần đây.

Lịch sử
1 nhóm cư dân thành phố Easton, đứng đầu là luật sư James Madison Porter, đã họp mặt và ngày 27 tháng 12 năm 1824 ở khách sạn White để bàn về kế hoạch mở 1 trường đại học trong vùng. Chuyến viếng thăm lúc đó của Hầu tước La Fayette đến Philadelphia đã khiến họ muốn đặt tên trường theo tên vị tướng người Pháp này. Họ cũng thành lập Hội đồng Quản trị gồm 35 thành viên và hình thức này vẫn được duy trì cho đến này. Porter, luật sư Jacob Wayner và luật sư Joel Jones, tốt nghiệp từ Yale được giao nhiệm vụ lên kế hoạch giảng dạy cho trường. Ngày 9 tháng 3 năm 1826, thị trưởng bang Pennsylvania chính thức cho phép thành lập trường.

Lafayette không chính thức hoạt động cho đến 6 năm sau. Lớp học đầu tiên bất đầu vào ngày 9 tháng 5 năm 1832 trong 1 trang trại, với sự tham gia của 43 sinh viên vốn sinh sống ở phía bên kia con sông Lehigh. Họ phải kiếm tiền đóng góp cho trường bằng cách làm việc trên các cánh đồng và các nông trại. Sau đó, trường Lafayette mua một mảnh đất, nay được gọi là College Hill, rộng 5 hecta phía trên thung lũng Bushkill. Tòa nhà đầu tiên của trường được xây dựng 2 năm sau đó ở khu vực nay được gọi là South College.

Lafayette bắt đầu có quan hệ với nhà thờ Thiên chúa giáo vào năm 1854, mặc dù việc cắt đứt quan hệ này vẫn đang được bàn bạc. Vào năm 1857, khi Francis March trở thành giáo sư dạy tiếng Anh đầu tiên ở 1 trường đại học Mỹ cũng là lúc Lafayette lần đầu tiên áp dụng chương trình học này.

The Lafayette, tờ báo tuần của đại học Lafayette, được thành lập năm 1870 và là tờ báo sinh viên lâu đời nhất bang Pennsylvania. Nó được phát hành cả trên giấy và trên Internet.

Năm 1970, trường nhận thêm rất nhiều học sinh sau khi chuyền từ 1 trường nam thành trường dành cho cả nam và nữ.

Năm 2007, trường tổ chức kỷ niệm 250 năm ngày sinh Marquis de Lafayette bằng rất nhiều buổi thuyết trình và các hoạt động lễ hội. Đa số các hoạt động này diễn ra vào ngày mùng 6 tháng 9 năm 2007, và được khai mạc đêm hôm trước bằng buổi diễn thuyết của nhà sử học nổi tiếng David McCullough.

Học tập

Cộng đồng sinh viên Lafayette bao gồm 2.381 sinh viên đại học đến từ 42 bang và 72 đất nước khác nhau. Năm 2007, tỉ lệ nhận của trường là 35% cho khóa học tốt nghiệp năm 2011. 80% trong số đó từng đứng trong top 10% trong trường trung học của họ. Trung bình 50% có điểm SAT từ 610 - 700 cho phần đọc (Critical Reading) và 640 - 730 cho phần Toán, và 27 - 32 cho kỳ thi ACT. Trường hiện có 198 giáo sư với tỉ lệ là 11 sinh viên: 1 giáo sư.

Sinh viên của trường gần đây nhận được rất nhiều học bổng tron và ngoài nước Mỹ, trong đó có cả học bổng Goldwater Scholarship 6 năm trở lại đây. 54% sinh viên khóa 2011 nhân được học bổng trung bình là $31.042 từ trường. Lafayette cũng có 2 học bổng merit-based: học bổng Marquis, trị giá $16.000 1 năm và học bổng Trustee trị giá $8.000 1 năm. Số vốn của trường hiện này là $727 triệu, dứng trong top 2% toàn nước Mỹ (bình quân $305.000 mỗi sinh viên). Tống tài sản của trường lên đến $1 tỉ.

Trong ấn phẩm năm 2008, tờ báo US News  xếp Lafayette đứng thứ 34 trong bảng xếp hạng Liberal Arts College, với chuyên ngành Kỹ thuật đứng thứ 12 toàn quốc trong số các trường non-doctoral (chỉ đào tạo tối đa đến bậc Thạc sĩ). Barron's đánh giá Lafayette là một trong số 65 đại học khó vào nhất. Trong tạp chí Kiplinger's Personal Finance, Lafayette đứng thứ 14.

Lafayette có tổng số 46 chuyên ngành khác nhau thuộc 4 ngành lớn: khoa học tự nhiên, khoa học xã hội, nhân văn và kỹ thuật. Ngoài ra trường cũng có các ngành học liên ngành. Sinh viên phải chọn chuyên ngành vào học kỳ 2 năm thứ 2.

Policy Studies là chương trình mới có tại Lafayette bắt đầu từ năm 2007. Mục đích của ngành này là hướng dẫn sinh viên hiểu thêm về cấu trúc, việc điều hành và đánh giá các chính sách hiện nay. Chương trình này tài trợ cho sinh viên tham gia các sự kiện như Đêm Bầu Cử và cũng mời rất nhiều học giả về thuyết trình tại trường. Ngoài ra chương trình dạy tiếng Trung Quốc cũng mới được giới thiệu năm nay, tất cả nhằm nỗ lực mang đến cho sinh viên các nền văn hóa và ngôn ngữ khác nhau như Ả Rập, Ấn Độ...

Việc tham gia vào bảng xếp hạng US News

Trong năm học 2006 - 2007, hiệu trưởng Dan Weiss đã quyết định không tham gia vào mục Peer Assessment của tờ báo US News . Mục này quyết định tới 25% việc xếp hạng của các trường. Lafayette và 11 trường đại học khác đang kêu gọi ngừng những khảo sát danh tiếng trong giáo dục cũng như từ chối việc dùng thứ hạng để quảng bá cho trường. 63 trường đại học khác đã ký vào bản kiến nghị này. Có lẽ vì thế nên thứ hạng của Lafayette đã giảm từ 27 xuống 30 trong năm 2007 và nay là 34 năm 2008.

Toàn cảnh khuôn viên trường

Pardee Hall, tòa nhà học lớn nhất khuôn viên trường, đã từng bị cháy 2 lần trong thập niên 80. Vụ cháy đầu tiên do 1 thí nghiệm bất cẩn gây ra. Vụ cháy thứ 2 do 1 giáo sư triết học cố ý gây ra. Ông này kể lại do thích ngắm nhìn những tòa nhà cháy từ phía bên kia sông Delaware nên mới cố tình châm lửa. Mặc dù Pardee Hall quay mặt về hướng Nam, phía trước cửa chính là 1 bãi cỏ rộng song học sinh trường thường coi cửa sau là cửa chính do nó nhìn ra The Quad. Vào mùa đông hoặc khi mưa nhiều, bãi cỏ phía "sau" Pardee Hall thường là nơi trượt cỏ cho học sinh ở đây vì nó trở nên khá trơn. một số ván trượt hay được học sinh sử dụng là các khay đựng thức ăn được họ trộm từ nhà ăn.

Có người nói rằng tầng 5 Pardee Hall có ma. Họ chỉ ra rằng không có cầu thang lên tầng 5 nhưng người ta vẫn có thể nhìn thấy cửa số của nó từ bên ngoài. Thật ra vẫn có cầu thang lên tầng nhưng nó nằm phía sau 1 cánh cửa đã được khóa ở tầng 4. Các giáo sư nói rằng tầng 5 được sử dụng để làm kho chứa đồ, trong đó có một số vật trong bộ sưu tập đặc biệt của trường.

Kirby Hall of Civil Rights, có kiến trúc xa xỉ bên trong, được đồn là tòa nhất đắt nhất từng được xây dựng lúc đó. Tòa nhà được thiết kế bởi nhóm kiến trúc sư đã từng thiết kế New York City Grand Central Terminal.

Farinon College Center, nơi học sinh thường tụ tập, được thiết kế dựa trên McKelvy House, 1 khu ký túc xá khác nằm ngoài campus. Địa điểm đó trước đây là tòa nhà Delta Upsilon, lò sưởi nằm ở trung tâm sảnh cũng chính là lò sưởi trong Delta Upsilon. Trong khi tầng trên là nhà ăn buffet sử dụng meal plan, tầng dưới lại có kiến trúc kiểu food court, nơi học sinh trả tiền cho từng món. Đó cũng là nơi biểu diễn của các hài kịch, nhạc kịch được tổ chức bởi Lafayette Activities Forum, ban hoạt động của Lafayette.

Markle Hall, hiện giờ là tòa nhà chính, có văn phòng tuyển sinh và học bổng, trước đây là Hall of Mining Engineering.

Gilbert's Cafe, 1 quán cafe nhỏ ở tầng 1 của Kirby House, được mở ra vào năm 1999 để làm nơi tụ tập cho các sinh viên vào buổi tối. Cái tên Gilbert được chọn ra trong 1 cuộc thi, và người thắng cuộc đã chọn một trong số những tên đệm của Marquis de Lafayette: Gilbert. Mùa thu năm 2006, Gilbert's Cafe gặp trục trặc và phải đóng cửa vào kỳ học mùa xuân. Tuy nhiên, nó đã được mở cửa trở lại vào kỳ học mùa thu kế tiếp. Gilbert's Cafe là nơi học sinh có thể thoải mái biểu diễn cho mọi người mà không cần dăng ký trước.

Thư viện Skillman đã trải qua một số tu sửa lớn từ năm 2003 đến 2005. Tòa nhà này đã giành được một số giải thưởng, trong đó có giải nội thất đẹp từ American Institute of Architects vào năm 2006.

Vào mùa thu năm 2006, Lafayette đã ký hợp đồng với MTV để campus trở thành một trong số các MTVu campus. Do đó, Lafayette từng là địa điểm tổ chức buổi hòa nhạc MTVu vào mùa xuân năm 2006 thay vào buổi hòa nhạc bình thường của cộng đồng sinh viên. Vào mùa xuân 2007, ban nhạc Third Eye Blind đã được chọn để biểu diễn ở Kamine Gymnasium.

Chú thích

Nguồn
VApedia

Liên kết ngoài

 Lafayette College Trang web chính thức
 Lafayette College Leopards Trang web thể thao chính thức
 The Lafayette Tờ báo điện tử của Lafayette

L
Trường đại học và cao đẳng ở Pennsylvania


title: Esthesopus ebeninus

text:
Esthesopus ebeninus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Champion mô tả khoa học năm 1896.

Chú thích

Tham khảo

Esthesopus


title: Đồ Sơn

text:
Đồ Sơn là một quận nội thành thuộc thành phố Hải Phòng, Việt Nam.

Địa lý
Đồ Sơn là một bán đảo nhỏ do dãy núi Rồng vươn dài ra biển 5 km với hàng chục mỏm đồi cao từ 25 đến 130 m. Quận nằm ở phía đông nam thành phố Hải Phòng, cách trung tâm thành phố khoảng 22 km về hướng đông nam, có vị trí địa lý:
Phía đông và phía nam giáp vịnh Bắc Bộ
Phía tây giáp huyện Kiến Thụy
Phía bắc giáp quận Dương Kinh.

Đồ Sơn có một khu nghỉ mát gồm nhiều bãi biển có phong cảnh đẹp ở miền bắc Việt Nam.

Do ở phía bắc và phía nam của quận là hai cửa sông Lạch Tray và Văn Úc thuộc hệ thống sông Thái Bình đổ ra biển đem theo nhiều phù sa, cộng thêm việc quai đê lấn biển ở Đảo Hòn Dấu để xây dựng khu Resort cao cấp, nên nước biển ở khu vực này đục (nhất là khu II) nhưng vẫn có sức thu hút du khách.

Quận Đồ Sơn có diện tích tự nhiên là 42,37 km² và dân số là 102.234 người.

Hành chính
Quận Đồ Sơn có 6 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm 6 phường: Bàng La, Hải Sơn, Hợp Đức, Minh Đức, Ngọc Xuyên, Vạn Hương.

Đường phố

Ấp Bắc
Bà Đế
Bàng Đông
Bàng La
Biên Hòa
Bình Minh
Đại Bàng
Đại Phong
Đại Thắng
Đình Đoài
Độc Lập
Đức Hậu
Đức Thắng
Hiếu Tử
Hoàng Kim Giao
Hoàng Thị Nghị
Long Khánh
Lý Thái Tổ
Lý Thánh Tông
Minh Tiến
Nghĩa Phương
Nguyễn Hữu Cầu
Nguyễn Quang Khuê
Nguyễn Văn Thức
Phạm Ngọc
Phạm Văn Đồng
Quý Kim
Sơn Hải
Suối Chẽ
Suối Rồng
Tân Hòa Hợp
Thanh Niên
Thung Lũng Xanh
Thượng Đức
Trung Hòa
Trung Nghĩa
Vạn Hoa
Vạn Hương
Vạn Lê
Vạn Sơn
Vinh Quang
Vũ Đình Can
Xóm Chẽ

Lịch sử

Đồ Sơn là bãi biển nổi tiếng từ thời nhà Nguyễn và thời Pháp thuộc. Cũng được nhắc đến trong truyện Trống mái (1936) của nhà văn Khái Hưng.

Thị xã Đồ Sơn được thành lập ngày 14 tháng 3 năm 1963 trên cơ sở tách khu vực Đồ Sơn và 2 xã: Vạn Sơn, Ngọc Hải thuộc huyện Kiến Thụy; cũng từ đó, thành lập 4 tiểu khu Vạn Hương, Vạn Sơn, Ngọc Hải, Ngọc Xuyên.

Ngày 7 tháng 4 năm 1966, chuyển xã Bàng La thuộc huyện Kiến Thụy vào thị xã Đồ Sơn.

Ngày 26 tháng 12 năm 1970, giải thể xã Bàng La, chuyển các thôn của xã Bàng La thành các tiểu khu trực thuộc thị xã Đồ Sơn.

Ngày 5 tháng 3 năm 1980, thị xã Đồ Sơn nhập với 21 xã của huyện An Thụy là: Tú Sơn, Đại Hợp, Đoàn Xá, Hợp Đức, Hòa Nghĩa, Anh Dũng, Minh Tân, Tân Phong, Đông Phương, Đại Đồng, Hưng Đạo, Đa Phúc, Ngũ Đoan, Đại Hà, Tân Trào, Thụy Hương, Kiến Quốc, Ngũ Phúc, Thanh Sơn, Hữu Bằng, Thuận Thiên thành huyện Đồ Sơn, nội thị của thị xã Đồ Sơn trở thành thị trấn Đồ Sơn thuộc huyện cùng tên, tái lập xã Bàng La. Từ đó, huyện Đồ Sơn gồm 1 thị trấn Đồ Sơn và 24 xã: Bàng La, Anh Dũng, Hưng Đạo, Đa Phúc, Hải Thành, Tân Thành, Hòa Nghĩa, Hợp Đức, Đông Phương, Đại Đồng, Hữu Bằng, Thuận Thiên, Ngũ Phúc, Kiến Quốc, Thụy Hương, Thanh Sơn, Đại Hà, Ngũ Đoan, Tân Trào, Đoàn Xá, Đại Hợp, Tú Sơn, Tân Phong, Minh Tân. Tuy nhiên, thị trấn Đồ Sơn không phải là huyện lỵ của huyện cùng tên Đồ Sơn, huyện lỵ của huyện đặt tại xã Thanh Sơn.

Ngày 14 tháng 2 năm 1987, thành lập thị trấn Núi Đối, thị trấn huyện lỵ huyện Đồ Sơn trên cơ sở một phần các xã Minh Tân và Thanh Sơn.

Tháng 6 năm 1988, huyện Đồ Sơn chia lại thành thị xã Đồ Sơn và huyện Kiến Thụy. Thị xã Đồ Sơn được tái lập gồm 4 phường: Ngọc Hải, Vạn Sơn, Vạn Hương, Ngọc Xuyên và xã Bàng La.

Ngày 12 tháng 9 năm 2007, thị xã Đồ Sơn sáp nhập thêm xã Hợp Đức thuộc huyện Kiến Thụy và được chuyển thành quận Đồ Sơn theo Nghị định số 145/2007/NĐ-CP của Chính phủ Việt Nam. Đồng thời, chuyển xã Bàng La thành phường Bàng La; chia xã Hợp Đức thành 2 phường: Hợp Đức và Minh Đức.

Ngày 1 tháng 2 năm 2020, sáp nhập phường Ngọc Hải và phường Vạn Sơn thành phường Hải Sơn.

Từ đó, Quận Đồ Sơn có 6 phường như hiện nay.

Nguồn gốc tên gọi Đồ Sơn

Đồ Sơn (塗山) nghĩa Hán là núi bùn, núi đất. Tên gọi này có từ xa xưa. Vào thời Mạc thì Nguyễn Bỉnh Khiêm có viết: "Ông cùng với các lão tăng đàm luận và thường thả thuyền dạo chơi ở Kim Hải hay Úc Hải để xem đánh cá. Các danh sơn thắng cảnh như An Tử, Ngọa Vân, Kính Chủ, Đồ Sơn, nơi nào ông cũng chống gậy trèo lên, thừa hứng ngâm vịnh, quên cả sớm chiều".

Tiềm năng du lịch của Đồ Sơn mới bắt đầu được khai thác bởi người Pháp từ những năm đầu thế kỷ XX. Còn trước đó hơn 2 thế kỷ, trong các thế kỷ XVII - XVIII, dù tên gọi Đồ Sơn chưa được nhắc tới nhưng trong thư tịch và bản đồ cổ của những nhà hàng hải, thương nhân châu Âu tới Đàng Ngoài (chủ yếu là người Hà Lan và người Anh) thì tên gọi Batsha hay Batshaw đã xuất hiện phổ biển. Ngày nay người ta đã xác định được vị trí của Batsha (Batshaw) ở các thế kỷ XVII - XVIII là một làng chài (hoặc xóm chài) nằm trên bán đảo Đồ Sơn.

Theo như mô tả của nhà hàng hải người Anh ở thế kỷ XVII William Dampier trong cuốn sách Du hành và Khám phá năm 1688, cư dân sống ở làng chài mang tên Batsha (Đồ Sơn ngày nay) không chỉ làm nghề đánh cá mà còn kiêm luôn vai trò làm hoa tiêu dẫn đường cho những thuyền buôn phương Tây vào vùng cửa sông Thái Bình thuộc khu vực các huyện Tiên Lãng và Vĩnh Bảo (Hải Phòng). Đây là khu vực chủ yếu ở Đàng Ngoài nơi mà các thương thuyền đến từ phương Tây như Hà Lan hay Vương quốc Anh được tự do ra vào, buôn bán trao đổi hàng hoá và lưu trú lâu dài vào thời đó.

Nhưng không phải chỉ những nhà hàng hải hay thương nhân châu Âu mới chú ý đến vai trò của Batsha (Batshaw) trên con đường thương mại của xứ Đàng Ngoài mà đến cả những tên tuổi vĩ đại trong lịch sử khoa học như Isaac Newton và Pierre-Simon Laplace cũng nhắc đến địa danh Batsha (Đồ Sơn) trong các tác phẩm của họ bởi hiện tượng thủy triều đặc biệt ở vùng biển Đồ Sơn.

Trong tác phẩm khoa học kinh điển Principia Mathematica của nhà vật lý kiêm toán học vĩ đại người Anh Isaac Newton xuất bản (nguyên bản tiếng Latinh) lần đầu vào năm 1687 có nhắc đến địa danh cảng Batsha nằm trong vĩ độ 20°50' bắc, thuộc vương quốc Tunquini (xứ Đàng Ngoài), nơi mà thủy triều lên xuống chỉ một lần trong ngày. Newton cũng cho biết ông có được thông tin đó từ những nhà hàng hải, những người có thể đã từng du hành tới Đàng Ngoài trong thế kỷ XVII.

Hơn một thế kỷ sau đó, một nhà nhà vật lý kiêm toán học vĩ đại khác là Pierre-Simon Laplace (người được giới khoa học mệnh danh là Newton của nước Pháp) đã nhắc lại hiện tượng thủy triều ở Batsha trong tác phẩm nổi tiếng của ông xuất bản năm 1796 có tựa đề Exposition du système du monde.

Nguồn gốc của Kinh tộc Tam Đảo
Vào năm Hồng Thuận thứ 3 (1511) đời vua Lê Tương Dực, một nhóm ngư dân khoảng trên dưới 100 người từ bán đảo Đồ Sơn (khi đó thuộc huyện Nghi Dương, trấn Hải Dương, vốn là đất phát tích của Nhà Mạc) đã di cư theo đường biển đến lập nghiệp và bảo vệ chủ quyền biển đảo trên ba hòn đảo nhỏ (được gọi chung là Tam Đảo) thuộc châu Vĩnh An, trấn An Bang. Đến Hiệp định Pháp Thanh năm 1885 thì bị cắt về Trung Quốc. Sau này trở thành các thôn Vạn Vĩ (Wanwei), Vu Đầu (Wutou) và Sơn Tâm (Shanxin), ngày nay thuộc thành phố cấp huyện Đông Hưng, Phòng Thành Cảng, nằm trong địa phận quản lý của địa cấp thị Phòng Thành Cảng, Quảng Tây, Trung Quốc, gần biên giới Trung-Việt, cách cửa khẩu quốc tế Móng Cái khoảng 25 km theo đường bộ. Trải qua hơn 500 năm hòa nhập vào nền văn hóa địa phương, họ vẫn sử dụng tiếng Việt là ngôn ngữ giao tiếp chủ yếu và vẫn còn lưu giữ được nhiều truyền thống của người Việt từ xa xưa. Do chưa bị Hán hóa nên họ được gọi chung là Kinh tộc Tam Đảo.

Kinh tế - xã hội
Cơ cấu kinh tế của toàn quận trong đó ngành Du lịch và dịch vụ chiếm khoảng 70%, đánh bắt thủy sản và nông nghiệp: chiếm 23% và Công nghiệp và xây dựng: 7%. Ước lượng đến năm 2005 GDP trên đầu người đạt khoảng 1.100 USD.

Du lịch

Đồ Sơn là khu nghỉ mát lớn nhất miền Bắc. Đồ Sơn rất đông du khách từ khắp mọi miền Việt Nam cũng như khách quốc tế về đây tắm biển, nghỉ ngơi và leo núi, cắm trại, ngắm nhìn phong cảnh biển đẹp buổi chiều tà:
Đồ Sơn là khu nghỉ mát và tắm biển nổi tiếng ở miền Bắc Việt Nam, nơi đây có sự kết hợp hài hòa giữa một bên là cát trắng mịn màng, biển cả mênh mông đậm màu phù sa và một bên là những ngọn núi đồi thông, phi lao... Trong thời kỳ phong kiến, Đồ Sơn là nơi lui tới nghỉ ngơi, hưởng thụ của vua chúa, quan lại đô hộ. Đồ Sơn có ba bãi tắm chính: khu Một, khu Hai và khu Ba.
Khu du lịch đảo Dáu với bể bơi nhân tạo thuộc hàng lớn nhất Châu Á, có vườn chim, vườn thú, khu vui chơi giải trí, các khách sạn đẳng cấp 3 đến 5 sao, đặc biệt không thể thiếu ngọn hải đăng cổ kính hơn trăm năm tuổi. Kể từ khi được tu sửa khang trang, nơi đây còn có thêm khu "Đà Lạt thu nhỏ", hằng năm được rất đông du khách đến vui chơi giải trí vào những ngày hè.

Ngoài ra,khu du lịch Đồ Sơn còn vinh dự là nơi có hòn đảo nhân tạo đầu tiên của Việt Nam - đảo Hoa Phượng, toạ lạc tại trung tâm khu du lịch, được trang bị đầy đủ các tiện nghi hiện đại cực kỳ sang trọng như trung tâm thương mại cao cấp ở giữa đảo, bể bơi nhân tạo, phố ăn uống, khách sạn đẳng cấp 5 sao, khu biệt thự, bến du thuyền,... là nơi lý tưởng để khách du lịch đến dừng chân và nghỉ dưỡng:

 Đến với Đồ Sơn, du khách có thể đến thăm di tích bến tàu không số, nằm ở chân đồi Nghĩa Phong,tìm hiểu về con đường Hồ Chí Minh trên biển đầy gian khổ.

 Tại đây hiện nay có sòng bạc Do Son Casino, là nơi rất nhiều du khách quốc tế đến chơi, đặc biệt là người Trung Quốc, tuy nhiên sòng bạc không cho phép người dân nội địa vào giải trí.
 Từ Đồ Sơn bằng tàu cao tốc du khách có thể đi ra đảo Cát Bà, Tuần Châu (TP Hạ Long) hoặc vịnh Hạ Long,để thăm thú hết những tinh hoa của Hải Phòng nói riêng, Việt Nam nói chung.

Tệ nạn

Mại dâm
Đồ Sơn nổi tiếng với dịch vụ mại dâm, tập trung ở 2 khu vực. Một là Xó Lặng ở khu 1 (10 nhà nghỉ). Hai là khu 203 hay còn gọi là Bộ Xây dựng (20 nhà nghỉ).

Mỗi năm công an ra quân bắt được 1-3 vụ mại dâm tại đây, mỗi vụ khoảng 2 người. Cục Phòng chống tệ nạn xã hội (Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội) cho biết, báo cáo của Hải Phòng cho thấy không phát hiện ra tệ nạn mại dâm tại Đồ Sơn, chỉ có một vài trường hợp, không đáng kể.

Văn hóa

Trong dịp Tết, người dân khắp nơi đổ về Đồ Sơn viếng thăm đền Bà Đế, cầu phúc cho mưa thuận gió hoà. Ngoài ra hàng năm ở Đồ Sơn còn lễ hội đảo Dấu. Vào ngày này, người dân Đồ Sơn nói riêng và người dân buôn bán khắp nơi đi thuyền ra đảo cúng và thắp hương cầu may cho một năm buôn bán thuận lợi và sức khỏe bình an.

Một trong các hoạt động văn hóa nổi bật là Lễ hội chọi trâu Đồ Sơn. Lễ hội được tổ chức 2 vòng: Vòng sơ loại vào ngày 8 tháng 6 âm lịch và vòng chung kết vào ngày 9 tháng 8 âm lịch, thu hút rất đông du khách cả ở trong và ngoài nước. Các trận đấu vòng chung kết được truyền hình trực tiếp trên sóng truyền hình Hải Phòng.

Xem thêm
 Chọi trâu Đồ Sơn
 Quận He
 Táo Bàng La
 Hoàng Kim Giao.

Chú thích

Bãi biển Việt Nam
Bán đảo Việt Nam


title: Casanare (tỉnh)

text:
Casanare là một tỉnh của Colombia. Tỉnh này nằm ở đông trung bộ Colombia. Thủ phủ là Yopal. Tỉnh này có các mỏ dầu và một đường ống dài 800 km dẫ đến cảng Coveñas.
Sông Upia (Río Upía) và đập Upia nằm ở Casanere .

Các đô thị
 Aguazul
 Chameza
 Hato Corozal
 La Salina
 Maní
 Monterrey
 Nunchia
 Orocue
 Paz de Ariporo
 Pore
 Recetor
 Sabanalarga
 Sacama
 San Luis de Palenque
 Tamara
 Tauramena
 Trinidad
 Villanueva
 Yopal

Ghi chú

Tham khảo
  BP pays out millions to Colombian farmers

Liên kết ngoài
  Trang mạng chính thức

Tỉnh của Colombia


title: Saint-Léon-sur-Vézère

text:
Saint-Léon-sur-Vézère là một xã, nằm ở tỉnh Dordogne vùng Aquitaine của Pháp. Xã này có diện tích 13,76 kilômét vuông, dân số năm 2006 là 434 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 70 m trên mực nước biển.

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Saint-Léon-sur-Vézère trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Saint-Leon-sur-Vezere


title: Mondavio

text:
Mondavio là một đô thị ở tỉnh Pesaro và Urbino trong vùng Marche, nằm cách 45 km về phía tây của Ancona và khoảng 30 km về phía nam của Pesaro. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 3.925 và diện tích là 29,5 km².

Đô thị Mondavio có các frazioni (các đơn vị trực thuộc, chủ yếu là các làng) S. Andrea di Suasa, S. Michele al Fiume, S. Filippo sul Cesano, và Cavallara.

Mondavio giáp các đô thị sau: Barchi, Corinaldo, Fratte Rosa, Monte Porzio, Montemaggiore al Metauro, Orciano di Pesaro, Piagge, San Giorgio di Pesaro, San Lorenzo in Campo.

Lịch sử biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.mondavio.pu.it

Đô thị tỉnh Pesaro và Urbino


title: Ranularia arthuri

text:
Ranularia arthuri là một loài ốc biển săn mồi, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Ranellidae, họ ốc tù và.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Ranularia


title: Hypoplectrus providencianus

text:
Hypoplectrus providencianus là một loài cá thuộc họ Serranidae. Nó là loài đặc hữu của Colombia.

Chú thích

Tham khảo

P
Cá Colombia
Động vật được mô tả năm 1994
Động vật đặc hữu Colombia


title: 8317 Eurysaces

text:
8317 Eurysaces (4523 P-L) là một Trojan của Sao Mộc được phát hiện ngày 24 tháng 9 năm 1960 bởi Cornelis Johannes van Houten, Ingrid van Houten-Groeneveld và Tom Gehrels ở Đài thiên văn Palomar.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 8317 Eurysaces

Được phát hiện bởi Cornelis Johannes van Houten
Được phát hiện bởi Ingrid van Houten-Groeneveld
Được phát hiện bởi Tom Gehrels
Thiên thể phát hiện năm 1960


title: Geldersheim

text:
Geldersheim là một đô thị ở huyện Schweinfurt bang Bayern, Đức.

Tham khảo


title: Độc Cô Cầu Bại

text:
Độc Cô Cầu Bại (phồn thể: 獨孤求敗, giản thể: 独孤求败, bính âm: Dugu Qiubai), hiệu là Kiếm Ma, là một nhân vật hư cấu trong các tiểu thuyết võ hiệp của nhà văn Kim Dung, được xem là một trong những nhân vật có võ công mạnh nhất trong các tiểu thuyết võ hiệp của Kim Dung. "Độc cô cầu bại" có nghĩa là "cô độc cầu mong bại trận".

Độc cô cầu bại được đề cập đến trong hai bộ tiểu thuyết Thần điêu hiệp lữ, Tiếu ngạo giang hồ và rất ngắn gọn trong bộ Lộc đỉnh ký. Độc Cô Cầu Bại chưa từng xuất hiện trong các tình tiết của tiểu thuyết Kim Dung mà chỉ để lại những kiếm lý đặc sắc về kiếm thuật. Kim Dung không mô tả nhân vật này sống vào giai đoạn nào, nhưng dựa trên các chi tiết được nói tới thì có thể xác định nhân vật này sống trong giai đoạn đầu thế kỷ 12 (sau các sự kiện trong Thiên long bát bộ và trước các sự kiện trong Anh hùng xạ điêu)

Xuất hiện trong văn hóa

Trong Thần điêu hiệp lữ
Nhân vật Độc Cô Cầu Bại xuất hiện trong Thần điêu hiệp lữ theo sự hồi tưởng của Dương Quá khi được con chim điêu, con vật được cho là người bạn cuối đời của Độc Cô, dẫn Dương Quá đến mộ của ông ta. Dương Quá đã hồi tưởng về một con người Độc Cô Cầu Bại kiếm thuật vô song, tung hoành thiên hạ, cuối đời cô quạnh sống với chim điêu, chết trong buồn bã vì không thể tìm được một người có thể địch nổi kiếm thuật của ông ta, mong một lần thất bại mà không được. Ông ta đã chôn các thanh kiếm của mình tại nơi gọi là kiếm mộ cùng với các di ngôn tương ứng với 5 giai đoạn luyện kiếm của mình.

Trong Tiếu ngạo giang hồ
Trong Tiếu ngạo giang hồ, Độc Cô Cầu Bại chỉ xuất hiện qua lời kể của Phong Thanh Dương khi truyền thụ Độc cô cửu kiếm cho Lệnh Hồ Xung. Theo lời kể của Phong Thanh Dương, Độc cô Cầu Bại là một người thông minh tuyệt đỉnh, là người đã sáng tạo ra Độc cô cửu kiếm, và nhờ kiếm pháp vô địch thiên hạ này, Độc Cô Cầu Bại cũng không có địch thủ. Thời gian đầu ông ta luôn mong chờ một người có thể đánh bại ông ấy, nhưng sau đó mong muốn của Độc Cô Cầu Bại giản dị hơn, đó là tìm ra người có thể khiến ông quay kiếm về phòng thủ. Về già ông chỉ ước có người đỡ được 10 chiêu kiếm, nhưng thủy chung đến cuối đời vẫn không ai có thể giúp ông hoàn thành tâm nguyện.

Trong Lộc Đỉnh ký
Trong tác phẩm Lộc Đỉnh ký, Độc Cô Cầu Bại (và cả nhân vật Lệnh Hồ Xung) được nhắc đến ngắn gọn qua lời của nhân vật Trừng Quan đại sư: "Cổ nhân nói võ công luyện tới mức xuất thần nhập hóa thì như linh dương móc sừng lên cây để ngủ, không có dấu vết nào mà tìm được. Nghe nói ngày trước có vị Độc Cô Cầu Bại đại hiệp và Lệnh Hồ Xung đại hiệp dùng vô chiêu thắng hữu chiêu, vô địch trên đời..."

Trên phim ảnh
Năm 1990, TVB Hồng Kông đã trình chiếu bộ phim Kiếm ma Độc Cô Cầu Bại (劍魔獨孤求敗) với nhân vật Độc Cô Cầu Bại do Huỳnh Nhật Hoa thủ vai. Nội dung phim bắt đầu từ một người có sức mạnh tàn ác trên giang hồ là Độc Cô Thiên Phong. Độc Cô Thiên Phong là kỳ tài của võ học, tuy nhiên tính tình khác người. Vì muốn độc chiếm các bí cấp võ công nên ra tay tàn sát võ lâm. Sau khi bị các phái tiêu diệt, Thiên Phong bị bắt giam hơn 20 năm, đứa con mới sinh và người vợ cũng bị thất lạc. 20 năm sau, Lâm Khang từ 1 thiếu niên tốt bụng, trở thành 1 thiếu hiệp hành hiệp trượng nghĩa. Anh cùng với thiếu chủ Bạch Gia Bảo trở thành đệ tử phái Thiên Sơn, nhưng tính tình của Bạch Thành Trung nham hiểm nên đã hại cả nhà Lâm Khang. Và sau cùng, khi quyết đấu với Độc Cô Thiên Phong, sau khi đánh bại được Độc Cô, Lâm Khang mới biết mình là đứa con thất lạc hơn 20 năm. Sau cùng, khi sáng chế ra môn kiếm pháp: Độc cô cửu kiếm lừng danh giang hồ, Lâm Khang tiêu diệt Bạch Thành Trung và đổi tên là: Kiếm Ma Độc Cô Cầu Bại. Sau này truyền nhân của ông là Dương Quá, Phong Thanh Dương và Lệnh Hồ Xung.

Xem thêm
Thần điêu hiệp lữ
Tiếu ngạo giang hồ
Dương Quá
Độc cô cửu kiếm

Tham khảo

Nhân vật trong Thần điêu hiệp lữ
Nhân vật trong Tiếu ngạo giang hồ


title: Morostoma palpale

text:
Morostoma palpale là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1879.

Chú thích

Tham khảo

Morostoma


title: (27768) 1991 UV1

text:
{{DISPLAYTITLE:(27768) 1991 UV1}}

(27768) 1991 UV1 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Seiji Ueda và Hiroshi Kaneda ở Kushiro, Hokkaidō, Nhật Bản, ngày 29 tháng 10 năm 1991.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 27001–28000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1991
Được phát hiện bởi Hiroshi Kaneda
Được phát hiện bởi Seiji Ueda
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Huy chương Matteucci

text:
Huy chương Matteucci là một giải thưởng của "Hội Khoa học Ý" dành cho các nhà vật lý có những đóng góp cơ bản cho Vật lý học. Theo sắc lệnh hoàng gia Ý ngày 10.7.1870, Hội Khoa học Ý được phép nhận tài sản tặng dữ của Carlo Matteucci để thành lập giải thưởng này.

Các người đoạt Huy chương Matteucci

 1868 Hermann Helmholtz
 1875 Henri Victor Regnault
 1876 William Thomson, 1st Baron Kelvin
 1877 Gustav Kirchhoff
 1878 Gustav Weidemann
 1879 Wilhelm Eduard Weber
 1880 Antonio Pacinotti
 1881 Emilio Villari
 1882 Augusto Righi
 1887 Thomas Edison
 1888 Heinrich Rudolph Hertz
 1894 John Strutt, 3rd Baron Rayleigh
 1895 Henry Augustus Rowland
 1896 Wilhelm Conrad Röntgen và Philipp Lenard
 1901 Guglielmo Marconi
 1903 Albert Abraham Michelson
 1904 Marie Curie và Pierre Curie
 1905 Henri Poincaré
 1906 James Dewar
 1907 William Ramsay
 1908 Antonio Garbasso
 1909 Orso Mario Corbino
 1910 Heike Kamerlingh Onnes
 1911 Jean Perrin
 1912 Pieter Zeeman
 1913 Ernest Rutherford
 1914 Max von Laue
 1915 Johannes Stark
 1915 William Henry Bragg và William Lawrence Bragg
 1917 Antonino Lo Surdo
 1918 Robert W. Wood
 1919 Henry Gwyn-Jeffreys Moseley
 1921 Albert Einstein
 1923 Niels Bohr
 1924 Arnold Sommerfeld
 1925 Robert Andrews Millikan
 1926 Enrico Fermi
 1927 Erwin Schrödinger
 1928 Venkata Raman Chandrasekhara
 1929 Werner Heisenberg
 1930 Arthur Compton
 1931 Franco Rasetti
 1932 Frédéric Joliot-Curie và Irène Joliot-Curie
 1956 Wolfgang Pauli
 1975 Bruno Touschek
 1978 Abdus Salam
 1979 Luciano Maiani
 1980 Giancarlo Wick
 1982 Rudolf Peierls
 1985 Hendrik Casimir
 1987 Pierre-Gilles De Gennes
 1988 Lev B. Okun
 1989 Freeman Dyson
 1990 Jack Steinberger
 1991 Bruno Rossi
 1992 Anatole Abragam
 1993 John Archibald Wheeler
 1994 Claude Cohen-Tannoudji
 1995 Tsung Dao Lee
 1996 Wolfgang Panofsky
 1998 Oreste Piccioni
 2001 Theodor W. Hänsch
 2002 Nicola Cabibbo
 2003 Manuel Cardona
 2004 David Ruelle
 2006 Giorgio Bellettini

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Matteucci Medal , at the Italian National Academy of Sciences

Giải thưởng vật lý
Giải thưởng thành lập năm 1868
Giải thưởng Ý
Ý năm 1868