title: Dragon Ball – 7 viên ngọc rồng

text:
là bộ truyện tranh nhiều tập được viết và vẽ minh họa bởi Toriyama Akira. Loạt truyện tranh bắt đầu xuất bản hàng tuần trong tạp chí Weekly Shōnen Jump từ năm 1984 đến 1995 với 519 chương và sau đó được xuất bản trong 42 tập truyện dày bởi nhà xuất bản Shueisha. Sau 20 năm dừng sáng tác, từ năm 2015, tác giả Toriyama Akira đã tiếp tục sáng tác bộ truyện Dragon Ball Super, với nội dung tiếp nối bộ truyện gốc.

Dragon Ball là bộ truyện nổi tiếng và phổ biến rộng rãi bậc nhất trên toàn thế giới là một trong những bộ manga được tiêu thụ nhiều nhất mọi thời đại.

Tương phản với tiểu thuyết Tây du ký của Trung Quốc, loạt truyện mô tả cuộc hành trình của Son Goku từ lúc bé đến trưởng thành, qua các lần tầm sư học võ và khám phá thế giới để truy tìm các viên ngọc rồng với điều ước từ rồng thiêng. Xuyên suốt hành trình của Son Goku, cậu đã gặp được nhiều bạn bè và chống lại những kẻ hung ác có âm mưu dùng điều ước từ rồng thiêng để làm bá chủ thế giới.

Nhà xuất bản Kim Đồng đã mua bản quyền xuất bản tại Việt Nam với bản quyền tên hiện tại là giữ nguyên tên gốc và có một tên phụ là 7 Viên Ngọc Rồng. Loạt truyện Dragon Ball được cho phép xuất bản với ngôn ngữ tiếng Anh tại Bắc Mĩ bởi công ty giải trí Viz Media, tại vương quốc Anh bởi nhà xuất bản Gollancz Manga, tại Úc và New Zealand bởi nhà xuất bản Sáng Nghệ. Loạt truyện Dragon Ball được phát hành với 3 loạt truyện, 17 phim hoạt hình, 3 chương trình truyền hình đặc biệt, 1 trò chơi điện tử máy cầm tay và một số lượng lớn video game. Trong năm 2008, hãng 20th Century Fox bắt đầu sản xuất bộ phim đầu tiên với người thật đóng dựa vào cốt truyện đã phát hành vào 8 tháng 4 năm 2009.

Cốt truyện

Bài viết thêm: Danh sách nhân vật trong Dragon Ball

Một cậu bé có đuôi khỉ được tìm thấy bởi một ông lão sống một mình trong rừng, ông đặt tên là Son Goku và xem đứa bé như là cháu của mình. Một ngày nọ Goku tình cờ gặp một cô gái tên là Bulma trên đường đi bắt cá về, Goku và Bulma đã cùng nhau truy tìm bảy viên ngọc rồng. Các viên ngọc rồng này chứa đựng một bí mật có thể triệu hồi một con rồng và ban điều ước cho ai sở hữu chúng. Trên cuộc hành trình dài đi tìm những viên ngọc rồng, họ gặp những người bạn (Yamcha, Krillin,Yajirobe, Thiên, Giáo tử, Oolong,...) và những đấu sĩ huyền thoại cũng như nhiều ác quỷ. Họ trải qua những khó khăn và học hỏi các chiêu thức võ thuật đặc biệt để tham gia thi đấu trong đại hội võ thuật thế giới được tổ chức hằng năm. Ngoài các sự kiện đại hội võ thuật, Goku và các bạn còn phải đối phó với các thế lực độc ác như Đại vương Pilaf, Quân đoàn khăn đỏ của Độc nhãn tướng quân, Đại ma vương Picollo và những đứa con của hắn. Chiến binh người Saiya: Radiz, Hoàng tử Saiya Vegeta cùng tên cận vệ Nappa. Rồi họ đi đến Namek, gặp rồng thần của Namek; chạm trán Frieza, khi trở về Trái Đất đụng độ Nhóm android sát thủ (các Android 16, 17, 18,19, 20) và sau đó là quái vật từ tương lai Cell, Kẻ thù từ vũ trụ Majin Buu, thần hủy diệt Beerus, các đối thủ từ các vũ trụ song song, Đối thủ mạnh nhất với Goku là Jiren (đến từ vũ trụ 11).

Tác phẩm

Khi bắt đầu viết bộ truyện, tác giả Toriyama Akira đã bắt đầu quyết định lấy bối cảnh trong tiểu thuyết Tây du ký của Trung Quốc. Trước đó tác giả Akira Toriyama cũng đã phát triển một bộ truyện khác của mình là Dragon Boy xuất bản vào năm 1983. Kết hợp bộ truyện này và bộ truyện Dr. Slump, tác giả đã cho ra bộ truyện Dragon Ball với loạt cảnh hành động và ý nghĩa trong bộ truyện, bộ truyện đã thành công mỹ mãn trong 6 năm xuất bản. Theo tác giả Akira Toriyama thì bộ truyện đã nói lên một câu truyện độc đáo và mang đầy tính tương phản.

Vào lúc sớm của câu truyện Dragonball, Goku và Piccolo là người Trái Đất. Qua phần giới thiệu Kami, ý tưởng của những cuộc chiến với những người ngoài hành tinh đã được thành lập và Goku và Piccolo đã thay đổi trở thành những người ngoài hành tinh. Với những nhân vật nữ, tác giả Toriyama cảm thấy rằng câu truyện sẽ không hay khi có những nhân vật nữ yếu đuối. Vì vậy tác giả đã thêm vào những nhân vật nữ mang vẻ đẹp và có sức mạnh. Mang tính chất đối kháng lại lối truyện truyền thống trước đó là các nhân vật thường mang những vũ khí khác nhau, ông sáng tác ra những nhân vật cực mạnh mang vóc dáng nhỏ nhắn trong đó có nhân vật chính.

Những kĩ thuật chiến đấu vẫn chưa có tên vào lúc ban đầu, nhưng người biên tập bộ truyện nói rằng nên thêm tên cho tất cả chúng. Toriyama đã đặt tên cho tất cã các kĩ thuật trong bộ truyện như chiêu thức Kamehameha là tên được đặt bởi vợ tác giả khi ông lưỡng lự cho việc đặc tên cho chiêu thức chính của câu truyện. Khi sáng tạo một thế giới hư cấu cho bộ truyện, Toriyama đã quyết định sáng tác một thế giới khác với thế giới thật để tránh xâm hại về phong tục tập quán của thế giới thật. Nhưng hòn đảo nơi các lễ hội võ thuật hàng năm tổ chức lại mang dáng dấp của đảo Bali. Khi vẽ những cảnh đánh nhau trong bộ truyện, Toriyama đã cố ý vẽ những cảnh đánh nhau tại một nơi vắng vẻ để tránh việc phải vẽ những tòa nhà bị đổ vỡ hay người chết. Để phát triển bộ truyện nhanh hơn, ông ta đã cho hầu hết những cuộc chiến được diễn biến trên không qua khả năng bay của các nhân vật. Việc di chuyển của câu chuyện cũng không khó khăn khi di chuyển đến các phần của thế giới. Đến giữa bộ truyện tác giả lại thêm phép dịch chuyển tức thời cho các nhân vật và việc dịch chuyển có thể xa hơn từ hành tinh này đến hành tinh khác.

Sau khi phần đầu của bộ truyện được ra mắt, độc giả phàn nàn rằng nhân vật Goku dường như quá chất phác và ngay thẳng, và sau đó sự xuất hiện của anh ta được thay đổi. Những nhân vật mới được thêm vào như Master Roshi (Quy Lão Tiên Sinh), Krillin và Budokai Tenkaichi. Thế giới cũng được thêm vào như một phần của cốt truyện nhấn mạnh về những cuộc chiến không ngừng. Lường trước việc người đọc mong muốn Goku sẽ giành chức vô địch trong lễ hội võ thuật, Toriyama làm cho nhân vật Goku thua cuộc trong hai lần dự võ đài đầu tiên, đến lần thứ ba khi Goku đã trưởng thành thì mới đoạt chức vô địch và trở thành người anh hùng. Như sự thay đổi của từng phần bộ truyên, tác giả muốn thay con trai Goku là Gohan trở thành nhân vật chính của bộ truyện, nhưng sau đó tác giả đã thấy Gohan không thích hợp cho nhân vật chính nên đã thay đổi cách nghĩ của mình.

Toriyama đã dựa vào các nhân vật Binh đoàn khăn đỏ trong game Spartan X ông ta từng chơi và thêm vào các kẻ thù mới trong bộ truyện. Sau kì đại hội võ thuật lần hai, Toriyama đã muốn thêm vào một kẻ thù chủ đạo cho bộ truyện. Sau khi tạo ra nhân vật Piccolo như một kẻ hung ác mới, tác giả ghi nhận Piccolo và con trai của hắn đã tạo nên sự hấp dẫn cho một phần câu truyện và trở thành những nhân vật nổi tiếng trong loạt truyện. Với Goku trở thành nhân vật mạnh nhất trên Trái Đất, Toriyama quyết định thêm một số kẻ hung ác mới đến từ những hành tinh khác. Tìm kiếm những nhân vật kẻ thù mới mạnh hơn để vẽ cũng khá dễ dàng, tác giả đã tạo ra đội quân Ginyu dưới quyền Frieza. Trong từng thời điểm của bộ truyện, Toriyama ít nhấn mạnh tính nghệ thuật của bộ truyện, các nét vẽ đơn giản với các nét vuông vức của khuôn mặt. Tác giả cũng thấy được những vấn đề về thể hiện màu sắc cho các nhân vật và một vài đặc điểm của sự vật trong phần giữa của câu truyện. Trong những ghi nhận về sau, Toriyama đã thú nhận là ông ta đã không lập kế hoạch trước về ý tưởng cho các phần của bộ truyện, những sự kiện mới được nghĩ ra cùng lúc với quá trình sáng tác từng phần của bộ truyện.

Manga

Được viết và minh họa bởi Toriyama Akira, Dragon Ball đã là tập truyện manga dài kì đầu tiên trong các loạt truyện hàng tuần tại Nhật xuất bản vào năm 1984. Loạt truyện kết thúc vào năm 1995 khi Toriyama trở nên kiệt sức và muốn dừng việc vẽ tranh của mình. 519 chương của bộ truyện đã được phát hành trong 42 tập truyện dày bởi nhà xuất bản Shueisha từ 10 tháng 11 năm 1985 đến 4 tháng 8 năm 1995. Trong năm 2002, các chương của bộ truyện được tái xuất bản với 34 tuyển tập với kết thúc được sửa đổi một chút, ngoài ra còn có bìa truyện mới và các chương xuất bản hàng tuần với hình ảnh màu sắc sặc sỡ. Toriyama cũng sáng tác thêm một loạt truyện ngắn mang tên Neko Majin, và loạt truyện trở thành phiên bản hài hước của Dragon Ball. Neko Majin xuất bản đầu tiên trong loạt truyện hàng tuần từ tháng 8 năm 1999 và 8 chương của loạt truyện xuất bản rời rạt cho đến khi kết thúc vào năm 2005. Sau đó được kết hợp thành một tập truyện và xuất bản tại Nhật Bản vào 4 tháng 4 năm 2005.

Dragon Ball được cấp giấy phép phát hành với tiếng Anh tại Bắc Mỹ bởi công ty giải trí Viz Media. Truyện được xuất bản hàng tuần và trên báo chí. Viz Media xuất bản 17 tập truyện trong 42 tập với tên Dragon Ball Z để phân biệt từng phần của các tập truyện tránh việc gây hỗn độn các phần câu chuyện đối với người đọc. Phần thứ nhất của bộ truyên Dragon Ball xuất bản vào tháng 3 năm 2003, phần thứ 2 là Dragon Ball Z phát hành vào 6 tháng 6 năm 2006. Trong năm 2008, Viz bắt đầu tái xuất bản 2 phần bộ truyện trong một phiên bản mới kết hợp cả hai phần và một phần mới với tên "VIZBIG Edition".

Trong năm 2006, Toriyama và tác giả Oda Eiichiro của bộ truyện One Piece hợp tác vẽ một chương kết hợp với 2 bộ truyện với tên Cross Epoch. Phát hành vào 25 tháng 12 năm 2006 trong loạt truyện hàng tuần.

Loạt phim hoạt hình

16 phim hoạt hình về câu chuyện Dragon Ball được xuất bản trong Nhật Bản. Bốn phim thứ nhất đã được dựa trên những tập truyện đầu của phần Dragon Ball với một chút thay đổi so với cốt truyện ban đầu. 12 tập phim còn lại được làm cho các tập truyện phần Dragon Ball Z. Hãng Funimation Entertainment cấp phép và phát hành tất cả các tập phim trên DVD tại Bắc Mĩ.

Dragon Ball

Với sự nổi tiếng và phổ biến rộng rải của bộ truyện, hãng phim Toei Animation sản xuất 2 loạt phim hoạt hình trên TV theo từng chương, và loạt phim thứ 3 theo các nhân vật. Loạt phim thứ nhất với tên Dragon Ball, bắt đầu trình chiếu tại Nhật Bản trên đài truyền hình Fuji Television vào 26 tháng 2 năm 1986 cho đến 12 tháng 4 năm 1989. Kéo dài đến 153 tập và thể hiện qua 16 tập đầu của 42 tập truyện tranh.

Công ty Harmony GOld USA cấp phép phát hành loạt phim hoạt hình với tiếng Anh tại Bắc Mĩ vào cuối năm 1980. Trong phần phụ đề cho loạt phim, Harmony thay đổi tên hầu hết các nhân vật với các tên rất kỳ quặc như nhân vật chính Goku được gọi là "Zero" và nhân vật Korin được đổi thành "Whiskers the Wonder Cat". Phụ đề này của phim nhanh chóng bị hủy bỏ sau đó.

Trong năm 1995, Hãng giải trí Funimation Entertainment đạt được giấy phép phát hành loạt phim hoạt hình trên đài truyền hình và video tại nhà ở Bắc Mĩ, Funimation hợp đồng với BLT Productions để làm bản lồng tiếng Anh vào loạt phim hoạt hình và bản phụ đề tiếng Anh. 13 tập phim được phát hành trước khi Funimation hủy bỏ việc phát hành vì không thu được lợi nhuận, chuyển sang phát hành phần thứ hai của bộ phim là Dragon Ball Z. Vào tháng 3 năm 2001, Funimation thông báo sự trở lại của Dragon Ball trên đài truyền hình Mĩ với phần tiếng Anh được thu âm tại phòng thu với một ít sửa đổi. Bản phụ đề cho phim cũng được thay đổi bởi đài truyền hình cáp Cartoon Network từ tháng 8 năm 2001. Đến tháng 12 năm 2003. Funimation phát hành loạt phim trên đài truyền hình "Colours TV" thuộc tổ chức Black Star Communications và các kênh của Funimation bắt đầu vào năm 2006. Funimation bắt đầu phát hành các tập phim trên bộ đĩa DVD vào 18 tháng 3 năm 2003. Mỗi bộ DVD chứa toàn bộ loạt phim truyện về Dragon Ball, phim với phụ đề tiếng Anh và phát âm với ngôn ngữ gốc Nhật Bản. Các bộ DVD được phát hành tại Australia năm sau đó. Bộ DVD vẫn chưa có kết thúc và tiếp tục phát hành trong năm 2008 như là 2 bộ DVD, bộ thứ nhất với 12 đĩa và bộ thứ 2 với 10 đĩa.

Trong năm 2003, một bản phụ đề mới cho phim được sản xuất bởi công ty Blue Water Studios vào United Kingdom và Canada. Bản phụ đề sử dụng các tiêu đề khác cho các tập phim và tiếng nói của các nhân vật cũng khác với phiên bản của Funimation.

Dragon Ball Z

Với sự kết thúc của phần Dragon Ball, công ty Toei Animation nhanh chóng cho xuất bản loạt phim hoạt hình thứ 2 mang tên Dragon Ball Z (ドラゴンボールZ(ゼット), Doragon Bōru Zetto. Bắt đầu với phần tóm tắt nội dung phần trước, Dragon Ball Z có cốt truyện phù hợp với phần Dragon Ball từ tập 26. Dragon Ball Z được phát hành trên đài truyền hình Fuji vào 26 tháng 3 năm 1989. Với thời gian phát hành dài hơn phần Dragon Ball, loạt phim với 291 tập và kết thúc vào 31 tháng 1 năm 1996.

Theo sau sự hủy bỏ bản dịch ngữ của phần Dragon Ball, Funimation phát hành Dragon Ball Z với ngôn ngữ tiếng Anh tại Bắc Mĩ và với phần dịch ngữ mới cho loạt phim được làm bởi công ty Ocean Group bằng tiếng Anh. Giống như phần dịch ngữ trước đó của Dragon Ball, bản dịch ngữ của Ocean Group cho Dragon Ball Z đã sửa đổi nặng nề về nội dung và rút ngắn 67 tập thứ nhất thành 53 tập. Bản dịch ngữ của các tập phát hành tại Mỹ đầu tiên trên đài truyền hình Fox thuộc hãng Fox Entertainment Group vào tháng 9 năm 1996 và kết thúc vào tháng 5 năm 1997. Bản dịch ngữ thứ hai được phát trên đài truyền hình "The WB" vào tháng 10 năm 1996, nhưng lại tạm dừng vào tháng 5 năm 1998 do không thu được lợi nhuận cao. Ba tháng sau bộ phim lại được tiếp tục được dịch thuật và phát trên truyền hình cáp với kênh hoạt hình (Cartoon Network). Nó trở thành một phần của show truyền hình mới mang tên Toonami. Sớm sau đó Funimation tiếp tục làm dịch ngữ cho đoạn phim đã từng bị hủy cho đến bản phát hành hiện tại. Một dàn diễn viên mới đọc bản dịch ngữ mới cho phim và nhạc nền mới cho phim có sửa đổi nhiều về nội dung. Bản dịch ngữ mới nhất của Dragon Ball Z phát hành trên Cartoon Network từ tháng 9 năm 1999 đến tháng 4 năm 2003. Vào tháng 8 năm 2004, hãng Geneon Entertainment mất giấy phép xuất bản về tay công ty Ocean Group với dịch ngữ cho các tập Dragon Ball Z. Điều kiện này tạo thuận lợi Funimation làm phần dịch ngữ lại cho 67 tập đầu tiên. Funimation còn phục hồi lại những phần bị bỏ trước đó và thay thế phần dịch ngữ cũ với bản dịch ngữ mới thân thiện với người xem. Bản dịch ngữ mới này được phát hành trên Cartoon Network trong mùa hè năm 2005. Bản dịch ngữ của Funimation cũng được phát hành tại Canada, United Kingdom, Australia và Ireland.

Tại United Kingdom, bản dịch ngữ của Funimation từ tập 107 đến tập cuối được thay thế bằng một bản dịch mới do công ty Blue Water và được thâu âm bởi công ty Ocean Group.

Dragon Ball GT

Được chính Fan vẽ và tạo hình nhân vật (bộ ngoại truyện), Dragon Ball GT (ドラゴンボールGT(ジーティー), Doragon Bōru Jī Tī, G(rand) T(our)) được phát trên đài truyền hình Fuji TV vào ngày 2 tháng 2 năm 1996 và tiếp tục phát đến ngày 19 tháng 11 năm 1997. Gồm 64 tập. Dragon Ball GT lấy bối cảnh sau 10 năm sau khi Goku nhận Uub tức hiện thân con người của Majin Buu làm học trò của mình, Goku bị biến trở thành một đứa trẻ bởi đại vương Pilaf và tham gia vào cuộc hành trình tìm kiếm ngọc rồng khắp vũ trụ nhằm trở lại hình dáng ban đầu.
Hãng Funimation Entertainment được cấp giấy phép phát hành loạt phim trên đĩa DVD với ngôn ngữ tiếng Anh và phát trên truyền hình tại Bắc Mĩ. Bản dịch ngữ tiếng Anh của hãng Funimation cho loạt phim được phát trên Cartoon Network từ tháng 11 năm 2003 đến tháng 2 năm 2005. Đài truyền hình lướt qua 16 tập đầu của loạt phim. Thay vào đó hãng Funimation tạo một bản tóm tắt với tiêu đề "A Grand Problem", bản tóm tắt này trình chiếu lướt qua các hình ảnh tóm tắt loạt phim. Sau đó các phần đã bị tóm tắt lại được trình chiếu sau khi phần còn lại của loạt phim đã phát hết trên đài truyền hình. Loạt phim cũng được phát hành tại Canada trên đài YTV và được trình chiếu thành 2 phần thay vì từng câu chuyện.

Dragon Ball đặc biệt

Bốn phim hoạt hình đặc sắc dựa vào cốt truyện Dragon Ball được sản xuất tại Nhật Bản. Phim thứ nhất là "Bardock - The Father of Goku" phát hành vào 17 tháng 10 năm 1990. Cốt truyện của phần thứ nhất nói về sự kiện trước khi Son Goku được gửi đến địa cầu. Cha của Son Goku là Bardock đã khám phá ra âm mưu giết sạch người hành tinh Saiya của Frieza, và sự chống cự của Bardock với sự diệt vong của hành tinh Saiya. Phim thứ hai là "The History of Trunks" được phát hành vào 24 tháng 3 năm 1993. Phim này là phần mở rộng của câu chuyện Dragon Ball, nói về một vũ trụ song song nơi hầu hết các nhân vật trong câu chuyện cũ bị giết chết bởi một nhóm chiến binh được biết như là những người nhân tạo.

Một bộ hai tập của phim hoạt hình gốc với tựa đề "Dragon Ball Z Gaideon: Saiya-jin Zetsumetsu Keikaku" dựa trên bộ game Nintendo của hãng Nintendo Entertainment System cùng tên sản xuất vào năm 1993 trong thời điểm Dragon Ball Z được phát hành.

"A Hero's Legacy" bộ phim về câu chuyện mới sau 100 năm câu chuyện Dragon Ball GT, được phát hành vào 26 tháng 3 năm 1997. Câu chuyện nói về các thế hệ con cháu của Goku bắt đầu tìm kiếm các viên ngọc rồng để chữa bệnh cho bà tổ của dòng họ.

Phim mới nhất là "Dragon Ball: Yo! Son Goku and His Friends Return!!" được phát trên Jump Super Anime Tour vào 24 tháng 10 năm 2008. Phim nói về câu chuyện hai năm sau khi Buu ốm bị tiêu diệt và Goku cùng những người bạn tiếp tục đối mặc với những kẻ thù mới là Avo và Kado, cùng lúc gặp người em của Vegeta là Tarble.

Ngoài ra, còn có một OVA đặc biệt có tên The episode of Bardock nhằm lý giải cho sự sợ hãi của Frieza với người Saiya. Nhưng Ova này không được tác giả Akira Toriyama công nhận.

Dragon Ball Kai

Trong tháng 2 năm 2009, hãng Toei thông báo họ sẽ bắt đầu phát lại Dragon Ball Z như là một phần của loạt hoạt động kỉ niệm 20 năm ngày phát hành Dragon Ball. Loạt phim bắt đầu chiếu vào 5 tháng 4 năm 2009, dưới tên Dragon Ball Kai. Trong đó có nhiều tập được làm với kĩ thuật chiếu trên đài kĩ thuật số HDTV (High-definition television). Được đổi mới với khúc mở đầu và kết thúc, dàn diễn viên lồng tiếng cho phim vẫn được giữ nguyên như cũ. Loạt phim cũng được diễn đạt theo sát cốt truyện và diễn tiến nhanh chóng, những cảnh phim không có trong truyện gốc cũng được bỏ đi. Loạt phim đã thể hiện như là một bản phim mới được tái tạo từ bản thể cũ là Dragon Ball Z.

Dragon Ball Super

Dragon Ball Super là phần Dragon Ball hoàn toàn mới do chính tác giả viết.

Bối cảnh của 7 viên ngọc rồng siêu cấp là sau khi Son Goku đánh bại Majin Buu nguy hiểm, hòa bình đã trở về Trái Đất một lần nữa. Mấy năm sau, Chi Chi muốn Goku có được một công việc ổn định, vì vậy Goku đã làm việc như một nông dân. Mặc dù vậy nhưng Goku vẫn nghĩ tới việc tập luyện để mạnh hơn. Nhờ có Satan giúp đỡ, Goku đã được cho phép tới tập luyện cùng với Bắc Kaio. Song thời điểm đó, thần hủy diệt Beerus thức giấc tìm kiếm Super Saiya-jin God. Goku đụng độ với thần linh và trở thành mục tiêu trong những âm mưu khủng khiếp của các vị thần, gây ảnh hưởng lớn tới không gian và thời gian cũng như sự tồn tại của mọi sinh vật trong đa vũ trụ.

Zeno muốn tổ chức một giải đấu battle royal giữa các đấu thủ mạnh nhất đến từ tám vũ trụ nhằm loại bỏ bảy vũ trụ yếu đuối và cho duy nhất một vũ trụ thắng cuộc được tồn tại tiếp. Và để sống sót qua những trận tranh đấu đó, Goku cùng với Vegeta phải nỗ lực để trở lên mạnh hơn...

Tập luyện với Whis:
Goku và Vegeta đã xin theo học Whis, đạt được trạng thái Super Saiya-jin Blue. Cùng thời điểm đó, Frieza hồi sinh và quay lại Trái Đất báo thù. Goku và Vegeta đã đánh bại hắn (ở trạng thái Golden Frieza). Sau đó là một trận thách đấu giữa vũ trụ 6 (vũ trụ của Champa) và vụ trụ 7 (vũ trụ của Beerus) nhằm đoạt lấy ngọc rồng siêu cấp. Vũ trụ 7 chiến thắng và Beerus ước khôi phục Trái Đất Vũ trụ 6. Vì điều ước được nói bằng ngôn ngữ của thần nên Goku và các bạn không biết. Sau đó là một quãng thời gian ít biến cố.

Lời cầu cứu tương lai:
Trunks, con trai Bulma ở tương lai thuộc vũ trụ 10 (chính là Trunks đã quay về quá khứ cảnh báo mọi người về hiểm họa Android và Cell) đã đụng độ Zamas, Kaio-shin của vũ trụ 10 với ý đồ huỷ diệt loài người. Sau khi sát hại sư phụ mình là Gowasu - kaioshin Vũ trụ 10, Zamas cướp cặp khuyên tai potara và nhẫn thời gian của ông, rồi ước với rồng thần siêu cấp để đổi cơ thể với Goku, trở thanh Goku Black. Rồi hắn tới dòng thời gian của Trunks tương lai, bắt tay với bản thể tương lai của mình rồi ước cho tên này cơ thể bất tử. Goku và Vegeta 2 lần đến tương lai song về quá khứ, lần thứ 3 đã xoay chuyển tình thế khi hợp thể thành Vegito để đánh nhau với Fushion Zamas. Tuy nhiên, hợp thể kết thúc mà Vegito vẫn chưa tiêu diệt zamas. Trunks, nhờ sức mạnh dũng cảm niềm tin của những con người còn sống sót đã chém đứt đôi Fushion Zamas. Tuy nhiên, từ 2 nửa bị cắt đôi đã tái tạo thành 2 Fushion Zamas, hắn nhận ra điều đó và đã tạo ra hàng nghìn bản sao từ việc cắt rời 1 bộ phận. Đội quân Zamas bao phủ Trái Đất và tiêu diệt tất cả. Goku đã nhờ Zeno tương lai và thế giới tương lai bị huỷ diệt. Goku đã kịp quay về lần nữa, sau đó đón Zeno tương lai về hiện tại.

Giải đấu sức mạnh:
Do Great Priest gợi ý cho hai Zeno, một giải đấu giữa 8 vũ trụ: 2, 3, 4, 6, 7, 9, 10, 11. Tất cả các chiến binh tham gia sẽ cùng đấu trên một sàn đấu, vũ trụ nào không còn chiến binh nào trên sàn sẽ bị huỷ diệt. Vũ trụ đánh bại được tất cả các vũ trụ khác hoặc tồn tại cuối cùng với số lượng lớn hơn khi thời gian kết thúc sẽ chiến thắng.
Tại đây Goku đã gặp Toopo và Jiren thuộc vũ trụ 11, có sức mạnh tương đương những vị thần huỷ diệt. Goku đã bộc phát Bản Năng Vô Cực (Ultra Instinct) - một trạng thái mà ngay cả các Thần hủy diệt cũng khó khăn đạt được - khiến mọi người kinh sợ. Nhưng trạng thái này tiêu tốn rất nhiều năng lượng, không sử dụng được lâu vì lúc đó Goku chưa thể làm chủ được (chương 109-110). Goku cũng đã sử dụng nó để đánh bại Kefla - hợp thể của hai nữ nhân Saiya vũ trụ 6. Vegeta cũng có được trạng thái mới là Super Saiya-jin Blue tiến hóa và đánh bại Toppo trạng thái thần hủy diệt. Về sau, nhờ được tiếp thêm sức mạnh ý chí, Goku cũng làm chủ được Bản Năng Vô Cực, và đối đầu với Jiren trong cuộc chiến cuối cùng quyết định số phận giữa vũ trụ 7 và vũ trụ 11. Đến tập 131, anh cùng với Frieza hợp lực loại Jiren khỏi sàn đấu. Cuối cùng, Android 17 là người cuối cùng còn ở trên sàn đấu và trở thành người chiến thắng. Điều ước của anh là hồi sinh lại tất cả những vũ trụ đã bị hủy diệt.

Kiểm duyệt
Dragon Ball từng bị cấm tại nhiều trường công lập ở Maryland, Mỹ. Vào năm 2009, một loạt trường tiểu học và trung học tại Maryland đã dừng và cấm tuyệt đối không được lưu hành "Bảy viên ngọc rồng" tại thư viện của trường với lý do sách chứa "nội dung khiêu dâm" và "khiêu dâm trẻ em", thể hiện ở một số hình vẽ khỏa thân hoặc bán khỏa thân của trẻ em (Bulma và Goku), hoặc những cử chỉ, ngôn ngữ thô tục về giới tính. Trước đó năm 1999, chuỗi cửa hàng đồ chơi nổi tiếng tại Mỹ TOYS R US cũng phải ngừng phát hành Dragon Ball Z do có phụ huynh khiếu nại rằng truyện có nội dung khiêu dâm trẻ em. Bộ phận kiểm duyệt đã phải chỉnh sửa lại, loại bỏ cảnh khỏa thân này

Hiện nay, Dragon Ball bị cấm phát sóng tại Hungary, Nga, Syria, Triều Tiên vì lí do hoạt hình chứa nội dung bạo lực, không phù hợp cho trẻ em.

Video Games
Bài viết thêm: Danh sách các video game theo truyện Dragon Ball

Câu chuyện Dragon Ball được làm theo bởi nhiều video game với các chủng loại và hoạt cảnh khác nhau. Những game đầu tiên được làm trên máy game mini cầm tay và sau đó là trên hệ thống game Nintendo được làm sát với cốt truyện Dragon Ball. Khi hệ thống máy Super Nintendo được mở rộng với thế hệ Sega Saturn và PlayStation, hầu hết các trò chơi được diễn tiến với những trận đấu của các đấu thủ thuộc thế hệ Super Butoden. Game thứ nhất theo câu chuyện Dragon Ball là "Dragon Ball GT: Final Bout" được phát hành tại Mĩ dưới dạng PlayStation vào 31 tháng 7 năm 1997. Với định dạng PlayStation và PlayStation Portable (PSP), các nhân vật trong game được làm với kỹ thuật đồ họa 3D. Những game này có kèm theo câu chuyện của "Dragon Ball Z: Budokai" và "Dragon Ball Z: Budokai Tenkaichi". Cuối cùng là loạt game dành cho máy PlayStation 3( PS3) và Xbox 360 màn hình cảm ứng với tên là "Dragon Ball Z: Burst Limit" và "Dragon Ball: Raging Blast 1 - 2". Theo đó các game online dành cho Dragon Ball cũng xuất hiện ngày càng nhiều trong năm 2009. Họa sĩ Toriyama Akira cũng đã bắt đầu làm việc thiết kế các nhân vật cho các game online trong 5 năm tới. Dragon Ball cũng đã xuất hiện trên nền tảng di động.

Các game Dragon Ball:
Dragon Ball Xenoverse 2
Dragon Ball FighterZ
Dragon Ball Budokai Tenkaichi 3-Dragon Ball Z: Kakarot

- Dragon Ball Legends (ios,android)

-Và còn rất nhiều game khác.

Những bản thu âm
Mười nghìn bản thu âm đã được làm cho các phim hoạt hình, phim ảnh và trò chơi. Phần âm nhạc cho hai phần phim hoạt hình ban đầu là Dragon Ball và Dragon Ball Z được làm bởi Shunsuke Kikuchi, và một phần khác được làm cho Dragon Ball GT bởi Akihito Tokunaga. Phần âm nhạc cho bộ phim hoạt hình thứ nhất được phát hành cho phim là "Dragon Ball: Music Collection" trong năm 1985 và "Dragon Ball: Complete Song Collection" trong năm 1991. Sau đó chúng được tái bản vào năm 2003 và 2007 một cách riêng biệt. Với nhạc nền cho loạt phim hoạt hình Dragon Ball Z là "Dragon Ball Z Hit Song Collection Series". Phần thu âm này được làm bởi công ty Columbia Records tại Nhật vào 21 tháng 7 năm 1989 đến 20 tháng 3 năm 1996. Vào 20 tháng 9 năm 2006 hãng Columbia lại tái bản "Hit Song Collection" trên "Animex 1300 series" của họ. Những CD khác được phát hành là những bản biên soạn lại cho Video game và nhạc phim được chuyển thể sang tiếng Anh.

Phim ảnh
 Phim hoạt hình
 Phim người đóng Dragonball Evolution: làm từ năm 2008, ra mắt tại Việt Nam trong năm 2009 của hãng 20th Century Fox đạo diễn bởi Hoàng Nghị Du đồng sản xuất với diễn viên/đạo diễn Chu Tinh Trì với các diễn viên như: Chu Nhuận Phát vai Quy lão Tiên Sinh, Justin Chatwin vai "Goku", James Marsters vai "Piccolo", Emmy Rossum vai Bulma, Jamie Chung vai Chi Chi

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Official Toei Animation's Dragon Ball website
 Official Toei Animation's Dragon Ball Z website
 Official Toei Animation's Dragon Ball GT website
 Official FUNimation's Dragon Ball website
 Official FUNimation's Dragon Ball Z website
 Official FUNimation's Dragon Ball GT website
 Official FUNimation's Dragon Ball Z Kai website
 Dragon Ball Z - The Greatest Hits - Madman Entertainment
 Dragon Ball Z Games Online Dragon Ball Z Games website

Shōnen manga
Funimation
Manga dài tập
Anime và manga phiêu lưu
Anime và manga võ thuật
Anime và manga siêu nhiên
Chương trình truyền hình dài tập anime
Nhãn hiệu Bandai
Manga Shūeisha
Thần giao cách cảm trong tác phẩm hư cấu
Manga phát hành bởi Nhà xuất bản Kim Đồng
Shonen Jump+


title: Splendrillia carolae

text:
Splendrillia carolae là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Drilliidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Splendrillia


title: Austrolimnophila joana

text:
Austrolimnophila joana là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Austrolimnophila
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Phú Lộc, thị xã Tân Châu

text:
Phú Lộc là một xã thuộc thị xã Tân Châu, tỉnh An Giang, Việt Nam.

Địa lý
Xã Phú Lộc nằm ở phía bắc thị xã Tân Châu, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp các xã Vĩnh Xương và Vĩnh Hòa
Phía tây giáp huyện An Phú
Phía nam giáp xã Tân Thạnh
Phía bắc giáp Campuchia.

Xã có diện tích 14,99 km², dân số năm 2019 là 3.878 người, mật độ dân số đạt 258 người/km².

Hành chính
Xã Phú Lộc được chia thành 3 ấp: Phú Bình, Phú Quí và Phú Yên.

Lịch sử
Ngày 25 tháng 4 năm 1979, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định 181-CP. Theo đó, thành lập xã Phú Lộc trên sơ sở điều chỉnh một phần diện tích tự nhiên và quy mô dân số của các xã Phú Hữu, Vĩnh Lộc, Vĩnh Hòa, Vĩnh Xương (một phần các xã này nằm trong vùng kinh tế mới Kinh Năm). Khi mới thành lập, xã thuộc huyện Phú Châu.

Ngày 13 tháng 11 năm 1991, huyện Phú Châu được chia lại thành hai huyện An Phú và Tân Châu, xã Phú Lộc thuộc huyện Tân Châu.

Ngày 24 tháng 8 năm 2009, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 40/NQ-CP. Theo đó:
Điều chỉnh 347 ha diện tích tự nhiên và 1.062 người của xã Phú Lộc về xã Phú Hữu, huyện An Phú quản lý
Điều chỉnh 513 ha diện tích tự nhiên và 1.415 người của xã Phú Lộc về xã Vĩnh Lộc, huyện An Phú quản lý
Chuyển huyện Tân Châu thành thị xã Tân Châu.

Sau khi điều chỉnh, xã Phú Lộc còn lại 1.473 ha diện tích tự nhiên và 4.312 người.

Chú thích

Tham khảo

Xã, phường, thị trấn biên giới Việt Nam - Campuchia


title: Calasesia

text:
Calasesia là một chi bướm đêm thuộc họ Sesiidae.

Các loài
Calasesia coccinea (Beutenmüller, 1898)

Chú thích

Tham khảo

Sesiidae


title: Kawabe Torashirō

text:
(sinh ngày 25 tháng 9 năm 1890 mất ngày 25 tháng 6 năm 1960), Trung tướng trong Lục quân Đế quốc Nhật Bản, giữ chức Phó Tham mưu trưởng của Bộ Tổng Tham mưu Lục quân Đế quốc Nhật Bản. Ông là em trai của Đại tướng Kawabe Masakazu.

Tiểu sử
Sinh ra ở tỉnh Toyama, Kawabe tốt nghiệp khóa 24 Trường Sĩ quan Lục quân (Đế quốc Nhật Bản) năm 1912, thiên tài trong lĩnh vực Pháo binh. Năm 1915, hoàn tất khóa học tại Trường Pháo binh và kĩ sư, sau này tốt nghiệp tiếp khóa 33 trường Đại học Lục quân (Đế quốc Nhật Bản) năm 1921. Từ năm 1922- 1925, ông nằm trong Ban điều hành của Tổng Tham mưu Quân đội.

Được phân công làm nhân viên thường trú tại Riga, Latvia năm 1926, Kawabe nghiên cứu tình hình tại Liên Xô trong hai năm trước khi trở về Nhật Bản. Kawabe lên chức Thiếu tá, trở thành một giảng viên về kĩ thuật tác chiến ở trường Đại học Lục quân (Đế quốc Nhật Bản) từ giữa năm 1928- 1929, trước khi về lại Bộ Tổng Tham mưu Lục quân Đế quốc Nhật Bản.

Ba năm sau, Kawabe đến Moskva với vai trò Quan sát viên Quân sự, cho đến năm 1934, khi ông chuyển đến làm nhân viên và trưởng phòng tình báo của Đạo quân Quan Đông. Năm 1935, được thăng chức Đại tá. Trong thời gian làm việc ở Đạo quân Quan Đông, Kawabe tham gia vào những nỗ lực của chính phủ Nhật Bản, thông qua chính quyền địa phương Trung Quốc Li Shou Hsin, để giành quyền kiểm soát tỉnh Chahar phía đông bắc Nội Mông Cổ.

Chỉ huy một Trung đoàn Pháo binh thuộc Sư đoàn Vệ binh Hoàng gia trong một thời gian ngắn, Kawabe được bổ nhiệm làm thành viên Tổng Tham mưu lãnh đạo Hội đồng Chiến tranh, sau Sự kiện Lư Câu Kiều, ông là một trong số ít những sĩ quan cao cấp về phe Đại tướng Ishihara Kanji phản đối việc Nhật Bản đi sâu hơn vào Trung Quốc.

Năm 1938, ông được thăng chức Thiếu tướng, Kawabe một lần nữa được cử ra nước ngoài với vai trò Quan sát viên Quân sự, lần này ông đến Berlin, Đức và đến Budapest, Hungary trong hai năm. Trước khi Nhật Bản tham chiến Chiến tranh thế giới thứ hai ông được gọi về. Đầu năm 1941, ông giữ chức Tổng Tư lệnh Quốc phòng. Cùng năm đó ông được thăng chức Trung tướng và kiêm của chức Tổng Thanh tra Hàng không. Năm 1943, ông chỉ huy Quân đoàn 2 Không quân và năm 1944, ông quay lại với nhiệm vụ tổng thanh tra.

Tháng 4 năm 1945, Kawabe được bổ nhiệm làm Phó Tham mưu trưởng của Bộ Tổng Tham mưu Lục quân Đế quốc Nhật Bản. Ông dẫn đầu đoàn đại biểu Nhật Bản đến Manila đàm phán với tướng Douglas MacArthur về việc đầu hàng của Nhật Bản.

Tham khảo

Sách

Liên kết ngoài

Trung tướng Lục quân Đế quốc Nhật Bản
Người Toyama


title: Meggerdorf

text:
Meggerdorf () là một đô thị thuộc huyện Schleswig-Flensburg, trong bang Schleswig-Holstein, nước Đức. Đô thị Meggerdorf có diện tích 24,11 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 693 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Schleswig-Flensburg


title: Etzling

text:
Etzling là một xã trong tỉnh Moselle, vùng Grand Est đông bắc nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Moselle

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Moselle


title: Afrixalus leucostictus

text:
Afrixalus leucostictus là một loài ếch thuộc họ Hyperoliidae.
Đây là loài đặc hữu của Cộng hòa Dân chủ Congo.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, và đầm lầy.

Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Tham khảo

 Schiøtz, A. 2004. Afrixalus leucostictus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Afrixalus
Động vật Cộng hòa Dân chủ Congo
Động vật đặc hữu Cộng hòa Dân chủ Congo


title: Bellegarde-en-Diois

text:
Bellegarde-en-Diois là một xã thuộc tỉnh Drôme trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes đông nam nước Pháp. Xã Bellegarde-en-Diois nằm ở khu vực có độ cao từ 797-1406 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Bellegardeendiois


title: Turris

text:
Turris là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Các loài
Các loài thuộc chi Turris bao gồm:

 Turris ambages Barnard, 1958
 Turris amicta
 Turris ankaramanyensis Bozzetti, 2006
 Turris annulata (Reeve, 1843)
 Turris assyria Olivera, Seronay & Fedosov, 2010
 Turris babylonia (Linne, 1758)
 Turris brevicanalis (Kuroda, Habe & Oyama, 1971)
 Turris cincta
 Turris cingulifera : đồng nghĩa của Iotyrris cingulifera (Lamarck, 1822)
 Turris clionellaeformis (Weinkauff & Kobelt, 1875)
 Turris condei Vera-Pelaez et al, 2000
 Turris crispa (Lamarck, 1816)
 Turris cristata Vera-Pelaez et al, 2000
 Turris cryptorrhaphe (Sowerby I, 1825)
 Turris dollyae Olivera, 1999
 Turris faleiroi Kilburn, 1998
 Turris garnonsii (Reeve, 1843)
 Turris grandis (Gray, 1834)
 Turris hidalgoi Vera-Pelaez et al, 2000
 Turris integra (Thiele, 1925)
 Turris joubini (Dautzenberg & Fischer, 1906)
 Turris kilburni Vera-Pelaez et al, 2000
 Turris munizi Vera-Pelaez et al, 2000
 Turris nadaensis Azuma, 1973
 Turris nodifera (Lamarck, 1822)
 Turris normandavidsoni Olivera, 1999
 Turris omnipurpurata Vera-Pelaez et al, 2000
 Turris orthopleura Kilburn, 1983
 Turris pagasa Olivera, 1999
 Turris pluteata Reeve
 Turris ruthae Kilburn, 1983
 Turris solomonensis (Smith E. A., 1876)
 Turris spectabilis (Reeve, 1843)
 Turris tanyspira Kilburn, 1975
 Turris tigrina Lamarck
 Turris torta Dautzenberg
 Turris totiphyllis Oliverio, 1999
 Turris undatiruga Bivona
 Turris undosa (Lamarck, 1816)
 Turris violacea : (species inquirenda)

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Turridae


title: Sông Đăk Krông

text:
Sông Đăk Krông có thể là:
Sông Serepôk đoạn chảy trên địa phận tỉnh Đăk Lăk
Một chi lưu của sông Quảng Trị, chảy trên địa phận huyện Đa Krông ở Nam Quảng Trị


title: Concamarise

text:
Concamarise là một đô thị ở tỉnh Verona trong vùng Veneto của Ý, có cự ly khoảng 100 km về phía tây nam của Venice và khoảng 30 km về phía đông nam của Verona. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.044 người và diện tích là 7,9 km².

Đô thị Concamarise có các frazione (đơn vị cấp dưới) Capitello.

Concamarise giáp các đô thị: Bovolone, Cerea, Salizzole, và Sanguinetto.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Verona
Thành phố và thị trấn ở Veneto


title: Degmaptera

text:
Degmaptera là một chi bướm đêm thuộc họ Sphingidae.

Các loài
Degmaptera cadioui - Brechlin & Kitching, 2009
Degmaptera mirabilis - (Rothschild, 1894)
Degmaptera olivacea - (Rothschild, 1894)

Chú thích

Tham khảo

Smerinthini


title: Trúc Lâm Thiền Viện (Paris)

text:
Trúc Lâm Thiền Viện là một ngôi chùa Việt nằm tại Villebon-sur-Yvette, thuộc ngoại ô thành phố Paris. Được xây dựng từ năm 1976 và hoàn thành vào năm 1990, ngôi chùa này do hòa thượng Thích Thiện Châu sáng lập. Trụ trì hiện nay là hoà thượng Thích Phước Đường .

Trúc Lâm Thiền Viện nằm ở lưng chừng đồi, một khu vực ngoại ô gồm chủ yếu biệt thự, cách trung tâm Paris khoảng hơn 20 km. Khu đất của chùa Trúc Lâm Thiền Viện khoảng 600 mét vuông và ngôi chùa cũng chỉ lớn tương đương các biệt thự gần đó. Tuy vậy Trúc Lâm Thiền Viện vẫn có đủ chánh điện trung tâm, giảng đường, thư viện, thiền đường, các thiền thất và nhà thập phương. Đây là một trung tâm Phật giáo quan trọng của người Việt ở Paris.

Chú thích

Xem thêm
Danh sách các ngôi chùa Việt vùng Île-de-France

Công trình tôn giáo Paris
Chùa Việt Nam tại hải ngoại
Văn hóa nước ngoài ở Paris


title: Agapetus excisus

text:
Agapetus excisus là một loài Trichoptera trong họ Glossosomatidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Agapetus


title: Shimla

text:
Shimla (; ), còn ghi là Simla, là thủ phủ và thành phố lớn nhất của bang miền bắc Ấn Độ Himachal Pradesh. Đây cũng là tên huyện Shimla vây quanh thành phố, giáp với Uttarakhand về phía đông nam, với các huyện Mandi và Kullu về phía bắc, với Kinnaur về phía đông, Sirmaur về phía nam và Solan về phía đông. Năm 1864, Shimla, sau Murree, trở thành thủ phủ mùa hè của Ấn Độ thuộc Anh. Sau độc lập, thành phố đóng vai thủ phủ Punjab rồi sau thành thủ phủ Himachal Pradesh. Nơi đây là trung tâm thương mại, văn hóa, giáo dục của bang.

Trong vùng đã nó cũng xóm ấp nhỏ từ trước năm 1815 khi người Anh giành lấy vùng. Điều kiện khí hậu dịu mát lôi cuốn người Anh lập nên thành phố giữa cánh rừng rậm rạp miền Himalaya. Với vai trò thủ phủ mùa hè, Shimla là nơi tổ chức nhiều cuộc gặp chính trị quan trọng, gồm hòa ước Simla năm 1914 và hội nghị Simla năm 1945. Bang Himachal Pradesh được lập nên 1948, là sự kết hợp của 28 princely state. Thậm chí sau độc lập, thành phố vẫn giữ vai trò một trung tâm chính trị, hiệp định Simla năm 1972. Sau sự tái tổ chức bang Himachal Pradesh, huyện Mahasu cũ được đổi tên thành Shimla.

Nhà cửa ở Shimla có lúc mang hơi hướng Tudorbethan hay tân Gothic, do thời thuộc địa; nơi đây cũng có nhiều đền đài và nhà thờ. Kiến trúc thời thuộc địa, nhà thờ, đền đài cùng khí hậu mát mẻ lôi kéo khách du lịch đến đây. Những điểm thu hút là nhà nghĩ Phó vuơng, nhà thờ Đức Kitô, đền Jakhoo, Mall Road và the Ridge. Tuyến đường sắt Kalka–Shimla do người Anh xây dựng, một di sản thế giới UNESCO, cũng là một điểm nhấn nổi bật. Nhờ địa hình gồ ghề, Shimla tổ chức đường đua xe đạp miền núi MTB Himalaya, bắt đầu từ năm 2005 và là sự kiện đua xe đạp miền núi lớn nhất Nam Á. Shimla cũng có sân trượt băng tự nhiên lớn nhất Nam Á. Ngoài việc là trung tâm du lịch, thành phố còn có nhiều đại học và cơ sở nghiên cứu.

Khí hậu

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trang web chính thức huyện Shimla
 Hướng dẫn du lịch Shimla – Himachal Pradesh
 Trang web chính thức của Himachal Tourism

Thành phố thuộc bang Himachal Pradesh


title: Coudeville-sur-Mer

text:
Coudeville-sur-Mer  là một xã thuộc tỉnh Manche trong vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 46 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Coudevillesurmer


title: Gillenbeuren

text:
Gillenbeuren là một đô thị thuộc huyện Cochem-Zell, bang Rheinland-Pfalz, Đức. Đô thị này có diện tích 4,7 ki-lô-mét vuông.

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz
Xã và đô thị ở huyện Cochem-Zell


title: Trận Berezina

text:
Trận Berezina (hay trận Beresina) là một trận chiến trong cuộc chiến tranh Pháp-Nga (1812) diễn ra từ ngày 26 đến ngày 29 tháng 11 năm 1812 tại thị trấn Borisov (nay thuộc Belarus) bên bờ sông Berezina, giữa quân đội Đệ nhất đế chế Pháp (Grande Armée, có nghĩa là ''Đội quân vĩ đại'') và quân đội Nga. Sau trận đánh này, quân đội Pháp do hoàng đế Pháp là Napoléon I chỉ huy vượt sông đã thành công trong việc rút khỏi lãnh thổ Nga, nhưng chịu thiệt hại nặng nề.

Bối cảnh lịch sử
Cuối tháng 6/1812, hoàng đế nước Pháp là Napoléon I phát động chiến tranh với đế quốc Nga, một phần do Nga hoàng Aleksandr I trước đó đã liên tục có những động thái chống lại liên minh với Pháp. Trong vòng 3 tháng đầu của cuộc chiến, đội quân Grande Armée đã liên tiếp giành nhiều thắng lợi trước quân đội Nga lúc đó do nguyên soái Barclay de Tolly chỉ huy, buộc Nga hoàng Aleksandr I phải bổ nhiệm nguyên soái Mikhail I. Kutuzov làm tổng tư lệnh mới của quân đội.

Trong trận chiến tại làng Borodino, quân Pháp giành thắng lợi kiểu Pyrros về mặt chiến thuật. Họ chịu thiệt hại nặng nề mà không thể hủy diệt hoàn toàn quân Nga để giành chiến thắng quyết định. Sau đó, do bị áp đảo quân số và hỏa lực trước đối phương, nguyên soái M.I.Kutuzov buộc phải ra quyết định rút lui, bỏ ngỏ con đường dẫn đến Moskva, để xây dựng căn cứ đầu não của quân kháng chiến Nga tại làng Taroutino.

Mặc dù Napoléon I chiếm được Moskva nhưng thành phố đã cháy rụi, khiến quân đội viễn chinh Pháp mất đi nơi trú ẩn an toàn trước khi bước vào mùa đông khắc nghiệt ở nước Nga. Cuối cùng, vào cuối tháng 10 năm đó, quân Pháp đành phải rút quân khỏi Moskva. Trong hai tuần, quân Pháp đã chịu thiệt hại nặng nề tại trận Krasnoi.

Diễn biến
Ngay từ đầu tháng 11/1812, Nga hoàng Aleksandr I lệnh cho nguyên soái Mikhail Illarionovich Kutuzov ngăn chặn quân viễn chinh Pháp vượt qua sông Berezina. Vị tổng tư lệnh 66 tuổi của quân đội Nga phân công đô đốc Pavel Vasilievich Chichagov và đại tướng Pyotr Khristianovich Wittgenstein chỉ huy 64.000 quân cơ động nhanh chóng hành quân đến bờ sông Berezina để truy kích quân Pháp trước khi họ kịp vượt sông an toàn. Đích thân Kutuzov chỉ huy 54.000 dân quân đến tiếp ứng; họ còn cách bờ sông 40 dặm (64 km) về phía đông. Hai vị tướng chia quân Nga làm hai đạo: tướng Wittgenstein dẫn quân về phía nam để tấn công quân Pháp khi họ còn đang ở bờ đông, trong khi đó Chichagov sẽ dẫn quân về phía tây, vượt sông Berezina trước để đón đầu quân Pháp tại bờ tây, qua đó tạo thế gọng kìm hòng tiêu diệt hoàn toàn quân đội viễn chinh Pháp.Tuy nhiên, Napoléon I từ trước đó đã bố trí một lực lượng khoảng 9.000 quân dự bị tại thị trấn Borisov bên bờ đông sông Berezina (nay thuộc lãnh thổ Belarus) để yểm trợ cho khoảng 40.000 binh sĩ và 40.000 dân phu qua sông ngay khi lực lượng này đến nơi.

Đến ngày 25/11/1812, quân chủ lực của Napoléon I đến Borisov. Ngay lập tức, hoàng đế Pháp ra lệnh cho thống chế Nicolas Oudinot chỉ huy quân đoàn II tổ chức bọc hậu phía sau cùng nhằm cầm chân quân Nga lâu nhất có thể, qua đó tạo cơ hội để phần lớn lực lượng vượt sông an toàn. Còn thống chế Claude Victor-Perrin, Duc de Belluno lĩnh nhiệm vụ chỉ huy quân đoàn IX đối đầu với đội quân của Wittgenstein.

Hôm sau (26/11), Napoléon I cùng 6 quân đoàn của ông bắt đầu vượt sông Berezina trên những chiếc cầu phao do các kỹ sư Pháp dựng lên trên dòng sông này. Ngay lúc đó, quân đội Nga đã tiếp cận và bắt đầu tấn công gọng kìm quân Pháp.

Đến đêm ngày 28/11, khi hầu hết các quân đoàn đã sang đến bờ tây con sông, họ đã phải đối đầu với đội quân mai phục do tướng Chichagov chỉ huy. Thống chế Oudinot chỉ huy quân đoàn II, dưới sự yểm trợ của quân đoàn III của thống chế Michel Ney đã cố gắng bọc lọt cho 3 binh đoàn chủ lực do Napoléon I chỉ huy, tiếp tục rút chạy về phía đông về hướng Zembin (nay thuộc vùng Minsk của Cộng hòa Belarus). Còn ở bờ đông, đại tướng Wittgenstein vẫn đang cố gắng tiêu diệt lực lượng quân dự bị Pháp của thống chế Victor-Perrin.

Cuối cùng, khoảng 50-75% lực lượng viễn chinh Pháp vượt sông an toàn vào ngày 29/11/1812. Chiếc cầu phao bắc qua sông Berezina bị phá hủy ngay sau đó, bỏ lại phía sau cả một đạo quân "thứ hai", bao gồm các binh sĩ theo sau và dân thường. Cả dòng sông Berezina chứa đầy thi thể bị đóng băng của các chiến sĩ tử trận của cả hai bên.

Kết quả
Sau cuộc vượt sông Berezina, Napoléon I đã cứu quân đội của ông thoát khỏi nguy cơ bị bao vây và bị tiêu diệt hoàn toàn, được ví như một Phép lạ cho nước Pháp. Chưa kể toàn thể những người Pháp bị bỏ lại đều có kết cục bi thảm. Kể từ đó, từ Bérézina trong tiếng Pháp cũng có nghĩa là ''thảm họa'', hay thường được dùng để chỉ một sự thiệt hại to lớn đối với một đội quân. Sau đó, quân viễn chinh Pháp tiếp tục rút về Ba Lan, nhưng kỉ luật quân đội của họ đã mất dần.. Một năm sau (1813), cuộc Chiến tranh Vệ quốc của người Nga đã toàn thắng.

Chú thích

Tham khảo
 Michel Franceschi, Ben Weider, The Wars Against Napoleon: Debunking the Myth of the Napoleonic Wars, Casemate Publishers, 2008. ISBN 1932714375.
 Micheal Clodfelter, Warfare and armed conflicts: a statistical reference to casualty and other figures, 1500-2000, McFarland, 2002. ISBN 0786412046.
 Stanley Sandler, Ground warfare: an international encyclopedia, Tập 1, ABC-CLIO, 2002. ISBN 1576073440.
 Tulard, Jean - "Dictionnaire Napoléon"; Librairie Artème Fayard, 1999, ISBN 2-213-60485-1
 Pigeard, Alain - "Dictionnaire des batailles de Napoléon", Tallandier, Bibliothèque Napoléonienne, 2004, ISBN 2-84734-073-4
 Pigeard, Alain - "La Bérézina", Napoléon Ier Editions 2009

Trận đánh liên quan tới Pháp
Trận đánh liên quan tới Nga
Các trận đánh trong chiến tranh Napoléon
Trận đánh liên quan tới Ba Lan
Xung đột năm 1812


title: Coelioxys guptai

text:
Coelioxys guptai là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Schwarz mô tả khoa học năm 1999.

Chú thích

Tham khảo

G
Động vật được mô tả năm 1999


title: Acid pemonophosphoric

text:
Acid pemonophosphoric là tên một loại acid có công thức phân tử H3PO5. Acid này được tạo ra lần đầu tiên bởi J. Schmidlin và P. Massini vào năm 1910 bằng cách cho acid diphosphoric tác dụng với một lượng dư hydro peroxide, được làm lạnh bởi nước đá:
 H4P2O7 + 2H2O2 → 2H3PO5 + H2O

Gốc PO53- trong phân tử acid có tên gọi là gốc pemonophosphat. Một phần các muối pemophosphat được tạo ra từ acid pemonophosphoric.

Chú thích

Tham khảo

P


title: Mahaban

text:
Mahaban là một thị xã và là một nagar panchayat của quận Mathura thuộc bang Uttar Pradesh, Ấn Độ.

Địa lý
Mahaban có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 176 mét (577 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Mahaban có dân số 8608 người. Phái nam chiếm 54% tổng số dân và phái nữ chiếm 46%. Mahaban có tỷ lệ 39% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 51%, và tỷ lệ cho phái nữ là 25%. Tại Mahaban, 20% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Uttar Pradesh


title: Devèze

text:
Devèze là một xã thuộc tỉnh Hautes-Pyrénées trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 316 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE

Xã của Hautes-Pyrénées


title: Chimarra retrorsa

text:
Chimarra retrorsa là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Chimarra


title: Aulonocara nyassae

text:
Aulonocara nyassae là một loài cá thuộc họ Cichlidae là loài đặc hữu của hồ Malawi. Chúng có môi trường sống tự nhiên ở các hồ nước ngọt.

Chú thích

Tham khảo

 Kazembe, J. & Makocho, P. 2005. Aulonocara nyassae. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 4 tháng 8 năm 2007.
http://www.cichlid-forum.com/profiles/species.php?id=1946
http://video.nationalgeographic.com/video/player/animals/fish-animals/spiny-rayed-fish/cichlid_fightingterrapin.html

Động vật Malawi
N


title: 832 Karin

text:
832 Karin

832 Karin là một tiểu hành tinh ở vành đai chính, và là tiểu hành tinh lớn nhất trong phân nhóm tiểu hành tinh Karin (thuộc nhóm tiểu hành tinh Koronis). Nó được xếp loại tiểu hành tinh kiểu S. Nó có đường kính xấp xỉ 19 km .Tiểu hành tinh này đáng chú ý vì rất trẻ, hiện nay người ta tin rằng nó được hình thành do một vụ va chạm giữa 2 thiên thể cách nay chỉ khoảng 5,8 triệu năm.

Nó được Max Wolf phát hiện ngày 20.9.1916 ở Heidelberg, và được đặt theo tên hoàng hậu Karin Månsdotter, vợ của Eric XIV của Thụy Điển.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Orbital simulation from JPL (Java) / Ephemeris.
 Phát hiện Circumstances: Numbered Minor Planets

Tiểu hành tinh vành đai chính
Tiểu hành tinh kiểu S
Thiên thể phát hiện năm 1916
Được phát hiện bởi Max Wolf


title: 1219

text:
Năm 1219 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất
 13 tháng 2 - Minamoto no Sanetomo, shogun Nhật Bản (sinh 1192)
 5 tháng 5 - King Leo II của Armenia (sinh 1150)
 14 tháng 5 - William Marshal, Earl 1 của Pembroke (sinh 1146)
 17 tháng 6 - David của Scotland, Bá tước Huntingdon 8
 3 tháng 11 - Saer de Quincy, 1 Earl của Winchester, người Anh
 Raymond-Roupen của Antioch
 John de Courcy, hiệp sĩ và Earl of Ulster (sinh 1160)
 Peter II của Courtenay, Hoàng đế La Tinh Constantinopolis
 Yolanda của Flanders, vợ và nhiếp chính của Peter của Courtenay
 Jayavarman VII, người cai trị của Đế quốc Khmer (sinh 1181)

Tham khảo

Năm 1219


title: 24119 Katherinrose

text:
24119 Katherinrose là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1303.1512405 ngày (3.57 năm).

Nó được phát hiện ngày 3 tháng 11 năm 1999.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: 07

text:
07 có thể đề cập đến:

 Năm 2007, hoặc các năm có tận cùng 07
 Tháng 7
 số 7
 FIFA 07
 Madden 07
 Cricket 07
 Bài hát của Vladimir Vysotskiy
 Số của tỉnh Ardèche của Pháp
 Zero 7 trong âm nhạc


title: Rissoa decorata

text:
Rissoa decorata là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Rissoidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Rissoa


title: Saint-Denis, Gard

text:
Saint-Denis là một xã ở tỉnh Gard. Xã này có diện tích 3,65 kilômét vuông, dân số năm 1999 là 200 người. Khu vực này có độ cao trung bình 200 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
Thị trấn của tỉnh Gard

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintdenis


title: Girls' Generation (album 2011)

text:
Girls' Generation là album phòng thu tiếng Nhật đầu tiên của nhóm nhạc nữ Hàn Quốc, Girls' Generation (tên tiếng Nhật: Shōjo Jidai), được phát hành vào ngày 1 tháng 6 năm 2011 dưới nhãn hiệu Nayutawave Records. Album được phát hành với ba phiên bản khác nhau.

Để quảng bá cho album này, Girls' Generation đã thực hiện tour diễn đầu tiên tại Nhật Bản, The 1st Japan Arena Tour, tour diễn bao gồm 14 buổi, đi qua 7 thành phố khác nhau của Nhật Bản.

Lịch sử
Sau khi phát hành 3 đĩa đơn tiếng Nhật, bao gồm Genie, Genie, Mr.Taxi/Run Devil Run, có tin đồn là Girls' Generation sẽ phát hành album phòng thu tiếng Nhật đầu tiên của họ.

Vào ngày 13 tháng 5 năm 2011, trên trang web chính thức tại Nhật Bản của Girls' Generation đã đăng tải hình ảnh nói tới một BIG NEWS sẽ được công bố vào ngày 16 tháng 5 năm 2011.
Vào ngày 16 tháng 5, tám tháng sau khi ra mắt tại thị trường Nhật Bản vào tháng 9 năm 2010, Girls' Generation cuối cùng cũng phát hành album tiếng Nhật đầu tiên với tựa đề Girls' Generation, cùng với danh sách ca khúc cũng được tiết lộ sau đó.

Pre-orders bắt đầu tại nhiều cửa hàng khác nhau. Trên Amazon Nhật Bản, phiên bản Deluxe Edition bán ra rất tốt và nhanh chóng leo lên vị trí thứ nhất trên bảng xếp hạng Pre-orders trong khi phiên bản Limited Edition ở vị trí thứ 5. Trên nhiều cửa hàng băng đĩa tại Nhật, Girls' Generation cũng đạt vị trí thứ nhất trong lượng đặt hàng trước với 500.000 bản dự kiến được xuất xưởng.

Album đứng đầu bảng xếp hạng hàng ngày của Oricon trong ngày đầu tiên phát hành với 73,583 bản được bán ra, Girls' Generation trở thành nhóm nhạc nữ nước ngoài đầu tiên đứng đầu Oricon trong ngày đầu tiên phát hành. Theo Oricon, album đã bán ra 231,553 bản trong tuần đầu tiên, đứng đầu bảng xếp hạng tuần của Oricon, vượt qua kỉ lục tiêu thụ trong tuần đầu tiên của một nghệ sĩ nước ngoài, kì lục trước đó thuộc về BoA với album Listen to My Heart. Một tháng sau khi phát hành, Oricon báo cáo tổng doanh thu album là 411,972 bản, xếp vị trí thứ 2 trên bảng xếp hạng tháng 6 của Oricon và trở thành album bán chạy thứ 4 trong năm 2011 trên Oricon. Ngày 8 tháng 7 năm 2011, RIAJ chứng nhận album đạt 2 đĩa bạch kim vì đã tiêu thụ trên 500,000 bản. Với kết quả này, Girls' Generation trở thành nghệ sĩ nước ngoài có thu nhập cao nhất tại Nhật Bản nửa đầu năm 2011. Vào ngày 6 tháng 9 năm 2011, Oricon báo cáo album đã tiêu thụ 581,662 bản, trở thành album bán chạy nhất của một nhóm nhạc Hàn Quốc trong lịch sử Oricon, vượt qua kỉ lục trước đó của DBSK với album  Best Selection 2010.

Hai ca khúc Mr.Taxi và Let It Rain được sử dụng làm nhạc nền cho quảng cáo Lipton Tea của Girls' Generation.

Các phiên bản
Album được phát hành với 3 phiên bản khác nhau: Deluxe First Press Edition, Limited Period Edition, và the Regular Edition.

Phiên bản Deluxe First Press Edition bao gồm CD album, chứa trong hộp, mini-bag đặc biệt, sách ảnh 40 trang, Deluxe Edition poster, và DVD bao gồm MV Mr. Taxi và dance version của MV Mr. Taxi, cùng với MV Genie và Gee phiên bản Nhật. Giá: 6.990 Yên.
Phiên bản Limited Period Edition bao gồm CD album, sách ảnh 32 trang, Limited Edition poster,và DVD bao gồm MV Mr. Taxi, cùng với MV Genie và Gee phiên bản Nhật. Giá: 3.990 Yên.
Phiên bản Regular Edition của Girls' Generation chỉ có CD album. Giá: 3.000 Yên.

Danh sách ca khúc

Xếp hạng và chứng nhận

Bảng xếp hạng Nhật Bản

Vị trí trên Oricon

Bảng xếp hạng Đài Loan

Chứng nhận

Lịch sử phát hành

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Girls' Generation - Official Japanese website
 Girls' Generation - Official Japanese website (Universal Music Japan)

Album năm 2011
Album của Girls' Generation
Album đầu tay năm 2011
Album tiếng Nhật
Album của SM Entertainment


title: Isotes nabora

text:
Isotes nabora là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bechyne miêu tả khoa học năm 1956.

Chú thích

Tham khảo

Isotes


title: Trần Hữu Thường

text:
Trần Hữu Thường (1844-1921) là một nhà giáo nổi tiếng ở Nam Bộ (Việt Nam) vào cuối thế kỷ 19 đến đầu thế kỷ 20.

Tiểu sử
Trần Hữu Thường là người ở làng Phú Thuận, tổng An Thành, quận Tân Châu, tỉnh An Giang. Sau năm 1956, xã này được sáp nhập vào quận Hồng Ngự thuộc tỉnh Kiến Phong (ngày nay là xã Phú Thuận, huyện Hồng Ngự, tỉnh Đồng Tháp).

Theo dân gian kể, thì ông là người có vóc dáng cao lớn, vạm vỡ, da ngâm, râu rậm; nhưng tâm tính thật đôn hậu, trọng nghĩa tình, yêu chuộng cuộc sống nhàn tản, đạm bạc...

Là học trò của huấn đạo Nguyễn Văn Khuê Trần Hữu Thường đỗ tú tài dưới vua Tự Đức năm 1864 tại trường thi tỉnh An Giang, cùng một lượt với nhà thơ Nhiêu Tâm.

Khi chiếm xong Nam Kỳ vào năm 1867, biết ông là bậc cao sĩ, nhà cầm quyền Pháp đã mấy lần mời ông ra hợp tác, hứa ban cho cả chức "tri huyện danh dự", nhưng trước sau ông vẫn khéo từ chối.

Ông nổi tiếng là thầy dạy giỏi, nên học trò nhiều nơi tìm đến xin học rất đông. Trong số ấy, có Nguyễn Quang Diêu (sau là nhà thơ và là nhà chính trị có tiếng trong phong trào Đông Du), Nguyễn Chánh Sắt (sau là nhà văn, nhà báo tiền phong của Nam Kỳ), Nguyễn Văn Nghị (sau trở thành nhà giáo có tiếng tại Cao Lãnh), Nguyễn Nhật Tảo (là một học trò giỏi, sau vì sinh kế, chuyển cư lên Lò Veng thuộc Campuchia, vừa mở trường dạy chữ Hán vừa hành nghề đông y)...

Trần Hữu Thường có bảy người con: ba trai, bốn gái. Tất cả đều giỏi chữ Hán, nhưng nổi trội hơn cả là Trần Tứ Duy, bút hiệu Trần Thiện Chánh, người mà Mã Tương Hồn, một nho sĩ bên Trung Quốc, nghe tiếng tìm đến thử tài, rồi rất mến phục .

Năm Tân Dậu (1921), Trần Hữu Thường mất vì bệnh già, hưởng thọ 77 tuổi. Mộ phần của ông hiện vẫn còn tại quê nhà.

Sáng tác
Tác phẩm của Trần Hữu Thường còn lại không nhiều. Nhưng qua đó, ta biết ông thường mượn cảnh vật, nhân vật anh hùng để làm thơ, để qua đó gửi gắm tấm lòng buồn bã, bất lực của một sĩ phu mất nước.

Một lần, thuyền lênh đênh trên sông Tiền Giang, ông viết:
...Mưa tạnh bên trời mây chớn chở,
Buồm treo mặt nước sóng lan chan'
Cù Tây nhĩ nhớ khuôn trời đất,
Giục giã lòng trung ứa lá gan.

Lúc sang chơi Rạch Giá:
Cầu ngang già trẻ xăng qua lại,
Biển rộng tàu bè thả ngược xuôi...
...Anh hùng lắm lúc còn roi dấu,
Mấy lá gan trung luống ngậm ngùi!

Năm 1913, nghe tin Hoàng Hoa Thám bị sát hại và bị bêu đầu tại chợ Nhã Nam, Trần Hữu Thường cảm tác:
Non sông gầy dựng kể từ đây
Xăng rối đâu xui sự thế này?
Mối nước chạnh sầu nơi cửa Bắc,
Giềng trời nghĩ nhớ thuở phương Tây!
Lân dần vàm khớp vùng ai dễ,
Rồng đợi mây mưa gặp vận bay.
Cơ hội chừ thôi chi xiết nói,
Đầy vơi e cũng lý vần xoay!

Ngoài ra, ông còn là người dịch văn bia Thoại Sơn, văn bia Vĩnh Tế Sơn ra văn vần.

Tưởng nhớ
Nhà biên khảo Nguyễn Văn Hầu đã mô tả nhân cách của ông như sau:
Ông Trần Hữu Thường thích sống nhàn tản, đạm bạc để giữ khí tiết. Ông đã nhiều lần khóc trước mặt học trò mỗi khi nghe tin quân Pháp lộng hành. Nhờ sự nghiệp giáo huấn của ông mà danh ông nổi. Và cho đến nay, dù ông mất đã lâu, người ta vẫn chưa quên tên ông...

Nguyễn Liên Phong ca ngợi:
Nay có Tú Thường người biết học,
Ra công dạy dỗ kẻ mày xanh...
(Nam Kỳ phong tục diễn ca, 1906)

Khi ông mất, thơ văn viếng điếu Trần Hữu Thường khá nhiều, nhưng thấm thía nhất là bài thơ viết bằng chữ Hán của chí sĩ Nguyễn Quang Diêu:
Khóc tiên sinh thi
(Vô danh dịch)
Thái Sơn hằng nhớ tít mù cao
Đỉnh ngất trời xanh, bổng đổ nhào!
Lật sách nhớ ơn than phận bấy,
Xem văn lối nghĩa hỏi ai đâu?
Thương ông Đào khuất, sông tòng phủ
Nhớ cụ Trình xưa cửa tuyết bao.
Nợ nước tình thầy chưa vẹn cả,
Đắn đo thân thế ruột gan xào.

Chú thích

Tham khảo
 Mục từ Tú tài Trần Hữu Thường, nhà mô phạm trứ danh miền Nam trong sách Huỳnh Kiểm và Huỳnh Minh, Tân Châu xưa, Nhà xuất bản Thanh Niên, 2003, tr. 207-218.
 Nguyễn Văn Hầu, Thoại Ngọc Hầu và những công cuộc khai phá miền Hậu Giang, Nhà xuất bản Hương sen, Sài Gòn, không ghi năm xuất bản.
Nhiều người soạn, Địa chí An Giang (tập 2) do Chính quyền tỉnh An Giang tổ chức biên soạn và ấn hành 2007.

Nhà giáo Việt Nam
Người An Giang
Người Đồng Tháp


title: Oliva bewleyi

text:
Oliva bewleyi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Olividae, họ ốc gạo hoa.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Oliva


title: Hydroglyphus grammopterus

text:
Hydroglyphus grammopterus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Zimmermann miêu tả khoa học năm 1928.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Hydroglyphus


title: Anticipating

text:
"Anticipating" là một bài hát của nghệ sĩ thu âm người Mỹ Britney Spears. Nó được phát hành tại Pháp như đĩa đơn thứ tư từ album phòng thu thứ ba của cô Britney (2001). Ca khúc do Spears sáng tác và do Brian Kierulf cùng Josh Schwartz. Lời ca khúc nói về tình bạn giữa những người phụ nữ. Nó nhận được nhiều lời khen ngợi, các nhà phê bình đánh giá cao lời hát nội lực và so sánh với những nhạc phẩm ở thập niên 1980 của Madonna và Rick Astley. Nó đạt đến vị trí 38 trên tại Pháp. "Anticipating" được trình diễn tại Dream Within a Dream Tour (2001–2002). Video của ca khúc là phần trình diễn nằm trong Live from Las Vegas.

Danh sách track và định dạng
Đĩa đơn CD
"Anticipating" – 3:16
"I'm Not a Girl, Not Yet a Woman" (Metro Mix) – 5:25
"Overprotected" (Darkchild Remix) – 3:18

Đĩa than 12" (The French Remixes)
"Anticipating" (phối lại bởi Alan Braxe) — 4:07
"Anticipating" (phối lại bởi Alan Braxe) — 1:27
"Anticipating" (Antoine Clamaran Club Mix) — 6:25
"Anticipating" (Antoine Clamaran Instru Mix) — 6:25
"Anticipating" (PK'Chu & RLS' Sweet & Sour Mix) — 5:58
"Anticipating" (PK'Chu & RLS' Hard & Sexy Mix) — 5:43
"Anticipating" (PK'Chy & RLS' Hard & Sexy Dub Mix) — 5:43

Xếp hạng

Tham khảo

Liên kết ngoài

Bài hát của Britney Spears
Bài hát năm 2001
Đĩa đơn năm 2001
Đĩa đơn năm 2002


title: Pseudocophora philippinensis

text:
Pseudocophora philippinensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Laboissiere miêu tả khoa học năm 1940.

Chú thích

Tham khảo

Pseudocophora


title: Noteriades bicornutus

text:
Noteriades bicornutus là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1904.

Chú thích

Tham khảo

Noteriades
Động vật được mô tả năm 1904


title: Cầu Lillebælt

text:
Cầu Lillebælt, cũng gọi Cầu Lillebælt mới, (tiếng Đan Mạch: Lillebæltsbroen) là một cầu treo bắc qua eo biển Lillebælt, nối xa lộ châu Âu E20 từ bán đảo Jutland qua đảo Fyn (Đan Mạch).

Cầu được xây dựng từ năm 1965 tới năm 1970, có chiều dài 1.700 m, rộng 33,3 m, với 6 lằn đường cho các xe giao thông. Nhịp cầu giữa dài 600 m, treo trên các cột cao 120 m, cách mặt biển 44 m.

Cầu đã được vua Frederik IX của Đan Mạch khánh thành ngày 21 tháng 10 năm 1970.

Ngoài cầu mới này, còn có một cầu nữa qua eo biển Lillebælt, gọi là Cầu Lillebælt cũ, được xây dựng trong khoảng 1929 - 1935, dài 1.178 m, rộng 20,5 m.

Xem thêm
 Eo biển Lillebælt
 Eo biển Storebælt
 Eo biển Oresund
 Cầu Storebælt
 Cầu Oresund

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Little Belt Bridge (1970) trong Structurae database
 http://home.no.net/lotsberg/data/danmark/bru.html
 http://www.highways.dk/danmark/broer/nylillebæltsbro.php
 Các hình cầu Lillebælt
 Web camera trên cầu

Cầu tại Đan Mạch


title: Gonomyia bruchi

text:
Gonomyia bruchi là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gonomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: (46826) 1998 OC7

text:
{{DISPLAYTITLE:(46826) 1998 OC7}}

(46826) 1998 OC7 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 28 tháng 7 năm 1998.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 46001–47000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1998
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Heterixalus boettgeri

text:
Heterixalus boettgeri là một loài ếch thuộc họ Hyperoliidae.
Đây là loài đặc hữu của Madagascar.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng cây bụi khô khu vực nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, đồng cỏ nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng ngập nước hoặc lụt theo mùa, đầm nước, đầm nước ngọt, đầm nước ngọt có nước theo mùa, đất canh tác, các vùng đô thị, rừng trước đây suy thoái nghiêm trọng, ao, đất có tưới tiêu, và đất nông nghiệp có lụt theo mùa.

Tham khảo

 Nussbaum, R. & Raxworthy, C. 2004. Heterixalus boettgeri. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài

Heterixalus
Động vật lưỡng cư Madagascar


title: Đường đồng mức

text:
Đường đồng mức còn gọi là đường bình độ hay đường đẳng cao là đường thể hiện trên bản đồ địa hình quỹ tích của các điểm trên mặt đất tự nhiên tùy theo tỷ lệ của bản đồ so với địa hình thực tế, mà khoảng cao đều có thể là 1 m, 5 m, 10 m, (bản đồ tỷ lệ càng lớn, càng chi tiết, thì khoảng cao đều càng nhỏ). Khoảng cách thưa hay mau của các đường đồng mức trong bản đồ địa hình nói lên độ dốc hay thoải của vùng địa hình mà bản đồ thể hiện, càng mau càng dốc và ngược lại.

Cao độ của một điểm nằm ở khoảng giữa hai đường đồng mức trên bản đồ địa hình (không nằm trên đường đồng mức nào), được xác định gần đúng bằng cách dựng từ điểm này một đường vuông góc nhất với cả hai đường đồng mức. Khoảng cách hai giao điểm của đường này với hai đường đồng mức nói trên, được xem là khoảng cách giữa hai đường đồng mức tại vị trí điểm đang xét. Dùng tam giác đồng dạng, để xác định độ chênh cao của điểm đang xét với đường đồng mức thấp trong hai đường đồng mức, qua khoảng cách của điểm đó tới đường đồng mức thấp và khoảng cách giữa hai đường đồng mức. Qua đó xác định được cao độ tuyệt đối của điểm.

Có bốn loại đường bình được

đường bình độ con: nét liền mảnh

đường bình độ cái: nét liền đậm

đường bình độ giữa 1/2:

đường bình độ phụ: nét đứt, thêm vào khi cần thiết.

Cứ 2 đường bình độ cái liên tiếp chứa 4 đường bình độ con.Hiểu đường đồng mức một cách đơn giản là đường đồng mức là đường nối liền các điểm có cùng độ cao

Tham khảo

Bản đồ
Địa lý học
Trắc địa
Quy hoạch xây dựng

cs:Izolinie
de:Höhenlinie
et:Samajoon
en:Contour line
es:Isógrama
fr:Courbe de niveau
it:Isocline
hu:Szintvonal
ja:等高線
pl:Izolinia
pt:Curva de nível
sl:Izo-črte
fi:Isoviiva
sv:Höjdkurva
tr:Eşyükselti eğrisi


title: Sint-Amands

text:
Sint-Amands là một đô thị ở tỉnh Antwerp. Đô thị này gồm các thị trấn Lippelo, Oppuurs và Sint-Amands proper. Tại thời điểm ngày 1 tháng 1 năm 2006, Sint-Amands có dân số 7.781 người. Tổng diện tích là 15.58 km² với mật độ dân số là 500 người trên mỗi km².

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang mạng chính thức - tiếng Hà Lan và tiếng Pháp

Xã của Antwerpen


title: Tacoma, Washington

text:
Tacoma là thành phố cảng, thủ phủ của quận Pierce, tiểu bang Washington, Hoa Kỳ. Thành phố tọa lạc bên Puget Sound Washington, 32 dặm (51 km) về phía tây nam của Seattle, cự ly 31 dặm (50 km) về phía đông bắc của thủ phủ tiểu bang, Olympia và 58 dặm (93 km) về phía tây bắc của vườn quốc gia Mount Rainier. Dân số là 193.556 người theo điều tra dân số năm 2000, trong khi Cục điều tra dân số ước tính dân số ở 199.638 người trong năm 2009. Tacoma là thành phố lớn thứ hai ở khu vực Puget Sound và lớn thứ ba trong tiểu bang.
Tacoma được đặt tên của theo núi Rainier gần đó, ban đầu được gọi là núi Tacoma hoặc Tahoma. Nó được gọi là "Thành phố định mệnh" bởi vì khu vực này đã được lựa chọn là ga cuối phía tây của tuyến đường sắt Bắc Thái Bình Dương trong cuối thế kỷ 19. Quyết định xây tuyến đường sắt đã chịu ảnh hưởng của Commencement Bay láng giềng. Bằng cách Chữ đậmkết nối các vịnh với tuyến đường sắt, khẩu hiệu của Tacoma đã trở thành "Khi đường sắt gặp cánh buồm." Ngày nay, Commencement Bay là Cảng Tacoma, một trung tâm thương mại quốc tế ở bờ biển Thái Bình Dương.

Tham khảo

Thành phố tiểu bang Washington
Thành phố của Washington (tiểu bang)


title: Giải bóng đá chuyên nghiệp Vô địch Quốc gia 2003

text:
Giải bóng đá Vô địch Quốc gia Chuyên nghiệp 2003, còn có tên gọi chính thức là Giải bóng đá Vô địch Quốc gia Chuyên nghiệp Sting 2003 hay Sting V-League 2003 vì lý do tài trợ, là giải bóng đá Vô địch Quốc gia Việt Nam lần thứ 20 diễn ra từ ngày 19 tháng 1 đến 22 tháng 6 năm 2003. Mùa giải này, Pepsi trở thành nhà tài trợ tên giải còn Kinh Đô trở thành nhà tài trợ chính thức. 12 đội bóng tham dự giải thi đấu vòng tròn 2 lượt, hai đội xếp cuối sẽ xuống thi đấu tại giải hạng Nhất.

Thay đổi trong mùa giải

Thay đổi đội bóng

Giải thưởng
Đội vô địch mùa giải này sẽ nhận được tiền thưởng trị giá 500 triệu đồng, bằng một nửa so với mùa giải trước. Đội về nhì nhận được 250 triệu và đội hạng ba nhận được 150 triệu đồng.

Ngoài ra, các giải thưởng hàng tháng dành cho cầu thủ, đội bóng, huấn luyện viên xuất sắc nhất và bàn thắng đẹp nhất đã bị loại bỏ, và được thay thế bằng các giải thưởng cho cầu thủ trẻ xuất sắc nhất và đội bóng ghi nhiều bàn thắng nhất trong các trận đấu của tháng. Cơ cấu tiền thưởng cho các giải này như sau:
 Cầu thủ trẻ hay nhất tháng: 10 triệu đồng
 Đội ghi nhiều bàn thắng nhất tháng: 15 triệu đồng

Các đội bóng

Sân vận động

Nhân sự, nhà tài trợ và áo đấu

Thay đổi huấn luyện viên

Cầu thủ nước ngoài
Thể Công là đội duy nhất trong số 12 đội tham dự không sử dụng ngoai binh. In đậm cho biết tên cầu thủ đã được đăng ký chuyển nhượng giữa mùa.

Đội hình
Theo điều lệ giải, mỗi câu lạc bộ được đăng ký 25 cầu thủ, trong đó có tối đa 4 cầu thủ nước ngoài. Trong mỗi trận đấu, các đội chỉ được phép sử dụng tối đa 3 cầu thủ nước ngoài cùng lúc trên sân.

Bảng xếp hạng

Lịch thi đấu và kết quả

Lịch thi đấu

Kết quả chi tiết
 Vòng 1

 Vòng 2

 Vòng 3

 Vòng 4

 Vòng 5

 Vòng 6

 Vòng 7

 Vòng 8

 Vòng 9

 Vòng 10

 Vòng 11

 Vòng 12

 Vòng 13

 Vòng 14

 Vòng 15

 Vòng 16

 Vòng 17

 Vòng 18

 Vòng 19

 Vòng 20

 Vòng 21

 Vòng 22

Thống kê giải đấu

Theo câu lạc bộ

Theo cầu thủ

Cầu thủ ghi bàn hàng đầu
Dưới đây là danh sách cầu thủ ghi bàn của giải đấu.

Bàn phản lưới nhà

Ghi hat-trick
Những cầu thủ sau đây đã ghi được hat-trick trong suốt giải đấu và được nhận phần thưởng 5 triệu đồng từ ban tổ chức.

Các giải thưởng

Giải thưởng tháng

Giải thưởng chung cuộc

 Vô địch: Hoàng Anh Gia Lai
 Á quân: Gạch Đồng Tâm Long An
 Hạng ba: Nam Định
 Giải phong cách:
 Vua phá lưới:  Emeka Achilefu (Nam Định) - 14 bàn
 Bàn thắng nhanh nhất giải (10 triệu đồng): Trần Duy Quang (Đồng Tháp) ghi bàn ở 1 phút 38 giây trong trận thắng LG ACB Hà Nội 2-1 ở vòng 16.

Xem thêm
Cúp bóng đá Việt Nam 2003
Giải bóng đá hạng nhất quốc gia Việt Nam 2003
Siêu cúp bóng đá Việt Nam 2002

Chú thích

Ghi chú

Tham khảo

Liên kết ngoài

Kết quả chi tiết lượt đi và lượt về

2003
Bóng đá, chuyên nghiệp


title: Zygaenoidea

text:
Zygaenoidea là một liên họ bướm đêm thuộc bộ Lepidoptera.

Các họ
Các họ gồm:
 Aididae
 Anomoeotidae
 Cyclotornidae
 Dalceridae
 Epipyropidae
 Heterogynidae
 Himantopteridae
 Lacturidae
 Limacodidae
 Megalopygidae
 Phaudidae
 Somabrachyidae
 Zygaenidae

Tài liệu
Firefly Encyclopedia of Insects và Spiders, edited by Christopher O'Toole, ISBN 1-55297-612-2, 2002
Tree of Life: Zygaenoidea

Chú thích

Tham khảo

Bướm đêm


title: Trans-en-Provence

text:
Trans-en-Provence là một xã, thuộc tỉnh Var trong vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur, Pháp. Xã này có diện tích 16,99 km², dân số năm 2006 là 5388 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 146 mét trên mực nước biển.

Biến động dân số

Tham khảo

Xã của Var


title: Đỗ trọng

text:
Đỗ trọng (danh pháp hai phần: Eucommia ulmoides) là một loài cây gỗ nhỏ, có nguồn gốc ở Trung Quốc. Nó đã tuyệt chủng trong tự nhiên hoang dã, nhưng được trồng khá rộng rãi với tên gọi dân gian là cây đỗ trọng tại Trung Quốc để lấy vỏ có giá trị cao trong y học cổ truyền.

Eucommia ulmoides là loài duy nhất của chi Eucommia cũng như họ Eucommiaceae, trước đây được coi là một bộ riêng rẽ có tên gọi khoa học là Eucommiales. Nó là một trong 50 vị thuốc cơ bản trong y học cổ truyền Trung Hoa, tại đây nó được gọi là 杜仲 (đỗ trọng).Trong Đông y, đỗ trọng là một vị bổ can thận, cường gân cốt, an thai; chủ trị chứng thận hư, đau lưng, liệt dương (dương nuy), thai động, thai lậu, trụy thai. Trong các bài thuốc chữa vô sinh, hiếm muộn, đỗ trọng có vai trò khá quan trọng...

Đỗ trọng có thể cao tới 15 m. Lá của nó sớm rụng, thuộc loại lá đơn hình trứng, mọc so le với các chóp lá nhọn, dài khoảng 8–16 cm với mép lá có răng cưa. Nếu lá bị khía, các tuyến chứa nhựa mủ (latex) được rỉ ứa ra từ các gân lá sẽ đông cứng lại thành một dạng cao su và hàn gắn hai phần lá lại với nhau. Hoa nhỏ, màu ánh lục, không lộ rõ; quả là loại quả cánh chứa một hạt, trông tương tự như quả cánh của cây du, dài 2–3 cm và rộng 1–2 cm.

Eucommia ulmoides đôi khi cũng được trồng trong các vườn thực vật và trong các khu vườn khác tại châu Âu, Bắc Mỹ và một vài khu vực khác, được chú ý vì nó là loài cây sản xuất ra cao su chịu lạnh duy nhất (tới ít nhất là -30 °C).

Trong tiếng Anh, đôi khi nó được gọi là "gutta-percha tree" (cây chây trung, nhựa kết) hay "Chinese rubber tree" (cây cao su Trung Hoa), nhưng cần lưu ý là nó không có quan hệ họ hàng gì với cả chây trung (chi Palaquium) ở Đông Nam Á, mà cũng không có quan hệ gì với cây cao su (Hevea brasiliensis) ở Nam Mỹ.

Các hóa thạch của Eucommia đã được tìm thấy trong các trầm tích than nâu có niên đại khoảng 10–35 triệu năm tại khu vực Trung Âu và khá phổ biến tại Bắc Mỹ (Call & Dilcher 1997), chỉ ra rằng trong quá khứ chi này đã có sự phân bổ rộng hơn rất nhiều.

Sử dụng
Vỏ đỗ trọng được sử dụng trong y học cổ truyền Trung Hoa để điều trị phong thấp, tê ngứa, đau lưng dưới, đau đầu gối cũng như để ngăn ngừa sẩy thai và hạ huyết áp tùy theo cách dùng như dùng sống, sao đen, tẩm muối (rươu) đem sao. Ngoài ra còn có tác dụng bổ Thận, là một vị thuốc chủ đạo trong các phương thuốc điều trị bệnh về thận và xương khớp.

Tham khảo và liên kết ngoài

Call V.B. và Dilcher D.L. 1997. The fossil record of Eucommia (Eucommiaceae) in North America. American Journal of Botany 84(6): 798-814. Có sẵn trực tuyến  (Tập tin pdf)

Tham khảo

U
Cây thuốc
Thực vật Trung Quốc
Thực vật được sử dụng trong Đông y
Thực vật đặc hữu Trung Quốc
Bộ Giảo mộc
Loài sắp nguy cấp theo Sách đỏ IUCN
Cây Trung Quốc


title: Lochmaea joliveti

text:
Lochmaea joliveti là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Cobos miêu tả khoa học năm 1955.

Chú thích

Tham khảo

Lochmaea


title: Lôi Địa Dự

text:
Quẻ Lôi Địa Dự, đồ hình:::|:: còn gọi là quẻ Dự (豫 yu4), là quẻ thứ 16 trong Kinh Dịch.

Nội quái là ☷ (::: 坤 kun1) Khôn hay Đất (地).
Ngoại quái là ☳ (|:: 震 zhen4) Chấn hay Sấm (雷).

Giải nghĩa: Duyệt dã. Thuận động. Dự bị, dự phòng, canh chừng, sớm, vui vầy. Thượng hạ duyệt dịch chi tượng: tượng trên dưới vui vẻ.

Quẻ Kinh Dịch

en:List of I Ching hexagrams 1-32


title: Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ

text:
Tòa án Tối cao Hoa Kỳ (tiếng Anh: Supreme Court of the United States, viết tắt: SCOTUS), hay Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ, là toà án liên bang cao nhất tại Hoa Kỳ, có thẩm quyền tối hậu trong việc giải thích Hiến pháp Hoa Kỳ, và có tiếng nói quyết định trong các tranh tụng về luật liên bang, cùng với quyền tài phán chung thẩm (có quyền tuyên bố các đạo luật của Quốc hội Hoa Kỳ và của các Viện lập pháp tiểu bang, hoặc các hoạt động của nhánh hành pháp liên bang và tiểu bang là vi hiến).

Là định chế quyền lực cao nhất của nhánh tư pháp trong Chính phủ Hoa Kỳ, Tối cao Pháp viện là tòa án duy nhất được thiết lập bởi Hiến pháp. Tất cả tòa án liên bang khác được thành lập bởi quốc hội. Thẩm phán của Tối cao Pháp viện (hiện nay có chín người) được bổ nhiệm trọn đời bởi đề cử của tổng thống và sự phê chuẩn của Thượng viện. Một trong chín thẩm phán được chọn làm Chủ tịch Pháp viện hay Chánh Án (Chief Justice).

Cơ cấu và quyền lực

Điều III của Hiến pháp Hoa Kỳ quy định những trường hợp được đưa ra xét xử trước toà tối cao cũng như nhiệm kỳ của thẩm phán toà tối cao. Khoản I viết "Quyền tài phán của Hoa Kỳ được dành cho một toà tối cao", và ấn định nhiệm kỳ trọn đời cho các thẩm phán của toà án này, "trong khi họ có tư cách tốt" (nghĩa là các thẩm phán có thể bị luận tội nhưng không thể bị cách chức vì các lý do khác), và lương bổng của họ cũng không bị cắt giảm khi đang nhiệm chức. Những quy định này của Hiến pháp là nhằm bảo vệ tính độc lập của các thẩm phán khi đưa ra các phán quyết.

Điều III dành cho toà tối cao quyền xét xử tất các vụ án liên quan đến luật pháp và luật bất thành văn theo hiến pháp, các luật của Hoa Kỳ và các hiệp ước; tất cả vụ án liên quan đến các đại sứ, bộ trưởng và các lãnh sự; tất cả vụ án về các vùng biển; các vụ tranh chấp mà Hoa Kỳ là một bên; các tranh tụng giữa hai hay nhiều tiểu bang; giữa một tiểu bang và các công dân thuộc các tiểu bang khác...

Như vậy, thẩm quyền tài phán của toà tối cao được giới hạn trong các vụ án hoặc tranh tụng trong phạm vi luật liên bang. Toà án liên bang có thể xét xử các vụ tranh tụng giữa công dân của các bang khác nhau. Trong trường hợp này, tòa liên bang, bao gồm toà tối cao, phán quyết theo luật tiểu bang. Thí dụ, một cư dân Texas có thể kiện một công ty ở California vi phạm luật bang Texas.

Đa số các trường hợp được đem ra trước Tối cao Pháp viện là các vụ kháng án, chuyển đến từ các toà tối cao tiểu bang hay các toà liên bang.

Tuy không được ghi trong hiến pháp, toà tối cao, cũng như tất cả tòa liên bang, được công nhận quyền tài phán chung thẩm. Vào năm 1803 trong vụ án Marbury kiện Madison, toà tối cao đã vô hiệu hoá một số đạo luật được thông qua bởi Quốc hội, cho rằng Quốc hội đã vượt quá quyền hiến định của mình. Trong vụ Fletcher kiện Peck (1810) lần đầu tiên toà tối cao đã phán quyết một đạo luật được thông qua bởi một viện lập pháp tiểu bang là vi phạm hiến pháp, nhân đó mở rộng quyền tài phán của toà tối cao đến các đạo luật và nghị định của chính quyền tiểu bang. Dù ít được sử dụng trong thời gian đầu, quyền này lại được toà tối cao hành xử thường xuyên trong những thập niên gần đây.

Hiến pháp không quy định số lượng thẩm phán cho Tối cao Pháp viện, Quốc hội thực thi quyền này. Lúc đầu, tổng số thẩm phán được Đạo luật Judiciary năm 1789 ấn định là sáu người. Khi đất nước được mở rộng, con số thẩm phán của tòa tối cao gia tăng dần theo số lượng tòa án khu vực. Năm 1807, số thẩm phán là bảy người, lên đến chín người năm 1837, rồi mười người năm 1863. Đến năm 1866, vì không muốn phê chuẩn các bổ nhiệm của Tổng thống Andrew Johnson, Quốc hội thông qua đạo luật Judicial Circuits, theo đó sẽ không bổ nhiệm người thay thế cho ba thẩm phán sắp về hưu; như thế, số thẩm phán dần dà chỉ còn lại bảy người; một vị trí bị huỷ bỏ năm 1866, vị trí thứ hai năm 1867. Trước khi chiếc ghế thứ ba bị dời đi, Quốc hội đã kịp thông qua luật Circuit Judges năm 1869, ấn định số thẩm phán ở con số chín (một chánh án và tám thẩm phán), con số này được duy trì cho đến ngày nay.

Với dự luật Cải tổ Tư pháp năm 1937, Tổng thống Franklin D. Roosevelt muốn mở rộng tòa tối cao, cho phép tổng thống bổ nhiệm thêm một người cho mỗi thẩm phán đã đến tuổi bảy mươi mà không muốn về hưu, như vậy số thẩm phán có thể lên đến tối đa là mười lăm người. Có vẻ như tổng thống muốn làm giảm bớt gánh nặng trên vai các thẩm phán cao tuổi, nhưng nhiều người tin rằng Roosevelt chỉ muốn đem vào tòa tối cao những người ủng hộ chính sách New Deal của ông. Trước đây, New Deal đã bị Tối cao Pháp viện tuyên bố là vi hiến. Đề án này của Roosevelt không được quốc hội thông qua. Dù vậy, thời kỳ lâu dài của Roosevelt tại Tòa Bạch Ốc cho phép ông bổ nhiệm tám thẩm phán (chỉ sau George Washington), và đưa một thẩm phán lên vị trí Chánh án Tối cao Pháp viện.

Bổ nhiệm

Đề cử
Bổ nhiệm thẩm phán cho toà tối cao là một quy trình mang nhiều yếu tố chính trị và luôn luôn gây tranh cãi. Hiện nay có chín vị trí trong tòa, con số này đã được xác lập từ năm 1869, dù nó có thể bị thay đổi bởi Quốc hội. Tiến trình bổ nhiệm bắt đầu khi một thẩm phán qua đời, từ chức, về hưu hay bị bãi nhiệm vì bị luận tội và bị kết án (điều này chưa bao giờ xảy ra). Tính trung bình cứ hai năm thì có một chỗ khuyết, nhưng không phải luôn luôn như vậy.

Như một quy luật, tổng thống sẽ đề cử vào Tối cao Pháp viện những người đồng quan điểm với mình, với ít nhiều nhượng bộ, để bảo đảm sự đề cử sẽ được thông qua tại Thượng viện, thường thì các ứng viên có quan điểm cực đoan ít có cơ may được phê chuẩn. Các ứng cử viên thường được chọn từ tòa kháng án liên bang, tòa án tiểu bang, nhánh hành pháp, Quốc hội hoặc giới trí thức khoa bảng.

Tuy nhiên, trong thực tế có không ít các quyết định của thẩm phán đi ngược lại những mong đợi của người bổ nhiệm, nổi tiếng nhất là trường hợp Chánh án Earl Warren, Tổng thống Eisenhower mong đợi ông sẽ trung thành với lập trường bảo thủ, nhưng các quyết định của Warren đã chứng tỏ ông là một trong số những thẩm phán có khuynh hướng tự do nhất trong lịch sử Tối cao Pháp viện. Về sau, Eisenhower chua chát thú nhận việc bổ nhiệm Warren là "sai lầm lớn nhất tôi từng mắc phải." Bởi vì Hiến pháp không ấn định bất kỳ tiêu chuẩn nào cho chức vụ thẩm phán tòa tối cao, tổng thống có thể đề cử bất cứ ai. Song, ứng viên cho chức vụ này cần có được sự chuẩn thuận của Thượng viện, nghĩa là cần thuyết phục đa số thượng nghị sĩ tin rằng họ xứng đáng với vị trí phục vụ trọn đời tại thiết chế tư pháp tối cao của quốc gia.

Phê chuẩn
Trong lịch sử đương đại, quy trình phê chuẩn thẩm phán tòa tối cao luôn thu hút sự quan tâm của các nhóm có quyền lợi đặc biệt, họ thường vận động các thành viên thượng viện phê chuẩn hoặc bác bỏ tùy theo quá trình hoạt động của ứng viên ấy có phù hợp với quan điểm của họ hay không.

Thủ tục phỏng vấn ứng viên chỉ mới có không lâu. Ứng viên đầu tiên làm chứng trước Ủy ban là Harlan Fiske Stone năm 1925. Có một số thượng nghị sĩ đến từ miền Tây tỏ ra quan ngại về những quan hệ của Stone với Phố Wall, cho biết sẽ chống đối việc phê chuẩn ông. Stone đưa ra một đề nghị còn mới lạ vào lúc ấy, là ông sẽ ra trước Ủy ban Tư pháp để trả lời các câu hỏi, việc này đã bảo đảm cho Stone sự chuẩn thuận của Thượng viện với rất ít chống đối. Ứng viên thứ hai giải trình trước Ủy ban là Felix Frankfurter, ông này ra làm chứng theo yêu cầu của Ủy ban để giải thích về điều ông xem là những vu khống chống lại ông. Quy trình thẩm vấn đang được áp dụng yêu cầu ứng viên bày tỏ lập trường của mình bắt đầu từ vụ phê chuẩn John Marshall Harlan II năm 1955; Harlan được đề cử ngay sau khi tòa tối cao đưa ra phán quyết lịch sử trong vụ án Brown v. Board of Education, và một số thượng nghị sĩ miền Nam cố phong tỏa việc phê chuẩn Harlan, do vậy mà tổ chức phiên điều trần.

Một ứng viên được tổng thống đề cử phải được phê chuẩn bởi đa số phiếu tại Thượng viện, dù quy trình này có thể bị ngăn cản. FBI sẽ kiểm tra nhân thân của ứng viên. Cùng với các nhân chứng, ứng cử viên phải ra trước Ủy ban Tư pháp Thượng viện để trả lời những câu hỏi như "Quan điểm của ông (bà) về vụ án Roe kiện Wade?" hoặc về hôn nhân đồng tính... Ủy ban sẽ bỏ phiếu để quyết định đề cử người này hay không, sau đó sự việc được chuyển sang Thượng viện. Ban thường trực về tư pháp liên bang của Hội luật sư Hoa Kỳ sẽ thẩm định phẩm chất của ứng viên như tính liêm khiết, năng lực chuyên môn, tính cách của một thẩm phán... Ban này, gồm 15 thẩm phán liên bang (không có thẩm phán toà tối cao), sẽ đưa ra một bản thẩm định – "rất tốt", "tốt" và "không tốt". Đời tư các ứng viên thường bị xét nét đến từng chi tiết.

Toàn thể Thượng viện họp lại để xem xét; chỉ cần một đa số tương đối (quá bán) là đủ để quyết định chuẩn thuận hoặc bác bỏ sự đề cử. Trong suốt lịch sử, Thượng viện chỉ bác bỏ mười hai trường hợp. Gần đây nhất là biểu quyết của Thượng viện năm 1987 bác bỏ việc đề cử Robert Bork.

Không phải tất cả đề cử đều được biểu quyết tại Thượng viện. Một khi Thượng viện bắt đầu thảo luận về sự đề cử, những người chống đối có thể tìm cách kéo dài cuộc tranh luận để ngăn không cho biểu quyết. Cho đến nay vẫn chưa có việc đề cử thẩm phán nào bị ngăn không biểu quyết. Tuy nhiên, năm 1968 Tổng thống Lyndon Johnson đã thất bại trong nỗ lực đề cử thẩm phán Abe Fortas vào vị trí chánh án thay thế Earl Warren.

Tổng thống cũng có thể rút lại danh sách đề cử trước khi Thượng viện bỏ phiếu. Điều này xảy ra khi tổng thống cảm thấy ứng viên của mình không có đủ cơ may để được phê chuẩn. Gần đây nhất, Tổng thống George W. Bush rút tên Harriet Miers trước khi phiên điều trần bắt đầu, do những quan ngại về khả năng Miers sẽ bị thẩm vấn về việc bà từng tiếp cận các tư liệu nội bộ của nhánh hành pháp khi đang là cố vấn pháp luật cho Nhà Trắng. Năm 1987, Tổng thống Ronald Reagan rút lại sự đề cử dành cho Douglas H. Ginsburg vì những cáo buộc về việc sử dụng ma túy.

Cho đến năm 1981, thủ tục phê chuẩn thường diễn ra mau chóng. Từ chính phủ Truman đến Nixon, các ứng viên được phê chuẩn trong vòng một tháng. Tuy nhiên, kể từ chính phủ Reagan cho đến nay, quy trình này kéo dài hơn. Một số suy đoán cho rằng ấy là do vai trò của chính trị của các thẩm phán ngày càng gia tăng.

Thủ tục

Mỗi năm, Tối cao Pháp viện bắt đầu làm việc vào thứ Hai đầu tiên của tháng Mười, kéo dài cho đến tháng Sáu hay tháng 7 năm sau.

Muốn khởi kiện hay biện hộ tại toà tối cao, luật sư (attorney) phải là thành viên của luật sư đoàn toà tối cao. Muốn được thu nhận vào luật sư đoàn toà tối cao, ứng viên phải có thâm niên ít nhất ba năm trong đoàn luật sư của toà tối cao tiểu bang, phải được giới thiệu bởi hai thành viên của đoàn luật sư toà tối cao (hai người này không có liên hệ huyết thống hay hôn nhân với người được giới thiệu), không bị kỷ luật bởi tòa án hay bởi luật sư đoàn.

Khi ra phán quyết, mỗi thẩm phán trình bày ý kiến của mình bằng văn bản; tất cả văn bản này được công bố cho công chúng. Thường thì có một quan điểm cho đa số, được gọi là "Quan điểm của Toà", kèm theo đó là ý kiến "tương đồng" (thuận với phán quyết nhưng vì những lý do khác) và ý kiến bất đồng (không đồng ý với phán quyết).

Tập tục công bố quan điểm của toà bắt đầu từ nhiệm kỳ của chánh án toà tối cao Justin Marshall vào đầu thế kỷ 19. Trước đó, mỗi thẩm phán tự công bố ý kiến của mình.

Thành viên

Các Thẩm phán đương nhiệm
Tối cao Pháp viện hiện có 9 thẩm phán, gồm Chánh án John Roberts và 8 Thẩm phán Đồng nhiệm. Trong số các thành viên hiện tại, Clarence Thomas là Thẩm phán phục vụ lâu nhất với  ngày, tức  tính đến ; Thẩm phán gần đây nhất tham gia Tòa án là Ketanji Brown Jackson, người bắt đầu nhiệm kỳ vào ngày 30 tháng 6 năm 2022.

Độ dài nhiệm kỳ
Đồ hoạ này chỉ miêu tả độ dài nhiệm kỳ của từng Thẩm phán, nhưng không phải địa vị vì Chánh án luôn cao cấp hơn Thẩm phán Đồng nhiệm.

Lương
Đến năm 2020, thẩm phán tòa tối cao nhận 265.600 USD mỗi năm, riêng chánh án được trả 277.700 USD.

Thâm niên và Địa vị
Trong những phiên họp của tòa tối cao, vị trí của các thẩm phán được ấn định theo tuổi tác: Chánh án ngồi ở vị trí trung tâm, các thẩm phán ở hai bên, thâm niên càng cao càng ngồi gần với chánh án. Như vậy, thẩm phán thâm niên nhất ngồi ngay bên phải chánh án, và người có thâm niên ít nhất ngồi xa nhất về bên trái. Nếu từ góc nhìn của luật sư tranh luận tại tòa, thứ tự vị trí của các thẩm phán hiện tại như sau: Barrett ,Gorsuch, Sotomayor, Thomas, Roberts (Chánh án), Alito, Kagan, Kavanaugh và Jackson.

Trong các phiên họp kín, các thẩm phán phát biểu và bỏ phiếu theo thứ tự thâm niên, người đầu tiên là chánh án và người cuối cùng là thẩm phán có thâm niên ít nhất. Vì là họp kín nên thẩm phán có thâm niên ít nhất được giao trách nhiệm phục vụ khi cần thiết, thường là công việc mở cửa và dọn cà phê. Ngoài ra, thẩm phán có thâm niên ít nhất cũng là người có nhiệm vụ chuyển án lệnh của tòa đến tay thư ký tòa. Joseph Story có thành tích phục vụ lâu nhất trong cương vị thẩm phán có thâm niên ít nhất, từ ngày 3 tháng 2 năm 1812 đến ngày 1 tháng 9 năm 1823, tổng cộng là 4 228 ngày. Thẩm phán Stephen Breyer được xếp kế tiếp, kém kỷ lục của Story chỉ có 29 ngày, khi Thẩm phán Samuel Alito vào Tối cao Pháp viện và thay thế Breyer ở vị trí này vào ngày 31 tháng 1 năm 2006.

Khuynh hướng
Trong khi các thẩm phán không đại diện hoặc chấp nhận lập trường chính thức của các chính đảng, như tại hai nhánh lập pháp và hành pháp, họ thường được xếp vào các nhóm chính trị và pháp lý có quan điểm khác nhau chẳng hạn như nhóm bảo thủ, trung dung, hoặc cấp tiến. Các hình dung từ này chỉ biểu thị khuynh hướng tư pháp, không phải chính trị hoặc lập pháp.

Tòa án do Chánh án Roberts lãnh đạo hiện tại là một trong những nhiệm kỳ tòa án bảo thủ nhất lịch sử Hoa Kỳ. Sáu trong số chín thẩm phán đương nhiệm được bổ nhiệm bởi các tổng thống thuộc Đảng Cộng hòa, ba người còn lại nhận sự bổ nhiệm từ các tổng thống Dân chủ. Nhiều người tin rằng Chánh án Roberts và các thẩm phán Thomas, và Alito, Gorsuch, Kavanaugh, Barrett hình thành nhóm bảo thủ trong tòa. Các thẩm phán Sotomayor, Kagan và Jackson được xem là cánh cấp tiến.

Về hưu
Các cuộc nghiên cứu chỉ ra rằng các thẩm phán Tối cao Pháp viện đều có những tính toán chiến lược khi quyết định nghỉ hưu. Những cân nhắc này chịu tác động bởi các yếu tố cá nhân, đảng phái và cơ chế. Các quan ngại về sự suy nhược trí tuệ khi cao tuổi cũng thường là động cơ thúc đẩy các thẩm phán muốn về hưu. Áp lực muốn tăng cường sức mạnh và ảnh hưởng của tòa tối cao được kể là một nhân tố khác. Sau cùng, các thẩm phán thường quyết định rút lui vào thời điểm thuận lợi nhất, nghĩa là vào lúc tổng thống và quốc hội có thể bổ nhiệm thẩm phán thay thế là người có cùng quan điểm với người ra đi.

Lịch sử
Tối cao Pháp viện đã tích luỹ quyền lực hiện có suốt trong nhiệm kỳ của chánh án John Marshall. Ông được đề cử bởi John Adams trong những ngày cuối của nhiệm kỳ tổng thống của Adams. Là đối thủ chính trị của những người Cộng hoà theo Jefferson, Marshall đưa ra một số quan điểm mà những người này cho là không thích hợp, nhằm củng cố quyền lực của ngành tư pháp bằng cách làm suy giảm thanh thế của hành pháp và khẳng định sức mạnh độc quyền của ngành tư pháp trong việc giải thích hiến pháp. Vụ án Marbury kiện Madison (1803) là một dấu mốc quan trọng trong lịch sử toà tối cao, bắt đầu áp dụng quyền tài phán chung thẩm, cho phép toà tối cao bác bỏ các đạo luật của Quốc hội, theo quan điểm của toà, là vi hiến.

Trụ sở

Phiên họp đầu tiên của Tối cao Pháp viện được triệu tập vào ngày 1 tháng 2 năm 1790 tại toà nhà Merchants Exchange, Thành phố New York, sau dời về Philadelphia và cuối cùng là Washington, D.C. khi nơi này được chọn làm thủ đô của Hoa Kỳ. Phần lớn trong thời gian hiện hữu của mình, toà tối cao phải làm việc tại nhiều địa điểm khác nhau trong Điện Capitol (Trụ sở Quốc hội), nhiều nhất là ở Thượng viện (và trong một thời gian ngắn, phải dời về một căn nhà tư nhân vì điện Capitol bị hoả hoạn trong cuộc chiến năm 1812).

Rốt cuộc, vào năm 1935 toà tối cao mới được yên vị tại một toà nhà riêng tương xứng với địa vị độc lập trong cấu trúc tam quyền phân lập của Chính phủ Hoa Kỳ, theo yêu cầu cấp bách của William Howard Taft, người từng đảm nhiệm cả hai chức vụ đứng đầu ngành hành pháp và tư pháp: Tổng thống Hoa Kỳ (1909-1913) và Chánh Án Tối cao Pháp viện (1921-1930).

Tòa nhà bốn tầng được thiết kế theo phong cách cổ điển hài hòa với các tòa nhà xung quanh thuộc khu phức hợp Capitol và Thư viện Quốc hội. Bên trong tòa nhà là Phòng Xử án, văn phòng các thẩm phán, một thư viện rộng lớn, nhiều phòng họp, và các dịch vụ phụ trợ như cửa hàng, cafeteria và một phòng tập thể dục. Bên ngoài lát lớp đá hoa cương khai thác từ Vermont. Toà nhà được thiết kế bởi kiến trúc sư Cass Gilbert; công việc xây cất mất ba năm, từ năm 1932 đến 1935. Dù tọa lạc trong khuôn viên của Khu Kiến trúc đồi Capitol, thiết chế tư pháp này có lực lượng cảnh sát riêng, Cảnh sát Tối cao Pháp viện, hoạt động độc lập với Cảnh sát Capitol.

Chú thích

Tham khảo
 American Bar Association. (2002). "The ABA Standing Committee on Federal Judiciary: What It Is and How it Works."
 Joan Biskupic and Elder Witt. (1997). Congressional Quarterly’s Guide to the U.S. Supreme Court. Washington, D.C.: Congressional Quarterly Press.
 The Constitution of the United States.
 Kermit L. Hall, et al. (1992). The Oxford Companion to the Supreme Court of the United States. New York: Oxford University Press.
 Harvard Law Review Assn., The Bluebook: A Uniform System of Citation (17th Ed. 2000).
 Peter Irons. (2000). A People's History of the Supreme Court. New York: Penguin.
 Martin v. Texas, 200 U.S. 316, 26 S.Ct. 338, 50 L.Ed. 497 (1906).
 William Rehnquist (1987). The Supreme Court. New York: Knopf.
 The Rules of the Supreme Court of the United States  (2005 ed.) (pdf).
 Catherine Hetos Skifos. The Supreme Court Gets a Home
 Snowden v. Hughes, 321 U.S. 1, 64 S.Ct. 397, 88 L.Ed. 497 (1944).
 Charles Warren. (1924). The Supreme Court in United States History. (3 volumes). Boston: Little, Brown and Co.
 Bob Woodward, and Scot Armstrong. (1979). The Brethren: Inside the Supreme Court. New York: Simon & Schuster.
 The Supreme Court of the United States
 The Court Building

Đọc thêm
 Beard, Charles A. The Supreme Court and the Constitution. Dover Publications, 2006. ISBN 0-486-44779-0.
 Garner, Bryan A. Black's Law Dictionary. Deluxe 8th ed. West, 2004. ISBN 0-314-15199-0.
 Irons, Peter. A People's History of the Supreme Court. New York: Viking, 1999. ISBN 0-670-87006-4.
 McCloskey, Robert G. The American Supreme Court. Fourth Edition. Chicago: University of Chicago Press, 2005. ISBN 0-226-55682-4.
 Rehnquist, William H. The Supreme Court. New York: Knopf, 2001. ISBN 0-375-40943-2.
 Urofsky, Melvin and Paul Finkelman. A March of Liberty: A Constitutional History of the United States. 2 vols. New York: Oxford, 2001. ISBN 0-19-512637-8 & ISBN 0-19-512635-1.

Liên kết ngoài

 Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ
 The Supreme Court Historical Society. Official Homepage.
 Legal Information Institute Supreme Court Collection.
 FindLaw Supreme Court Opinions.
 Oyez Project Supreme Court Multimedia.
 U.S. Supreme Court Decisions (v. 1+) Justia, Oyez and U.S. Court Forms.
 Supreme Court Records and Briefs - Cornell Law Library
 History of the U.S. Supreme Court , sponsored by New York Life Insurance Company
 Milestone Cases in Supreme Court History.
 Supreme Court Justices.
 Teaching about the United States Supreme Court. ERIC Digest.
 Teaching about Landmark Dissents in United States Supreme Court Cases. ERIC Digest.
 Teaching the Law Using United States Supreme Court Cases. ERIC Digest.
 The Unidimensional Supreme Court
 Supreme Court Zeitgeist
 A Question of Law: The John Roberts Supreme Court (video)
 Supreme Court Series on PBS
 Outdoor sculpture of the Supreme Court

Tư pháp Hoa Kỳ
Chính phủ Hoa Kỳ
Bài Hoa Kỳ chọn lọc
Tòa án tối cao quốc gia