title: Olympique de Marseille

text:
Olympique de Marseille (, ; , ), còn được gọi đơn giản là Marseille hoặc viết tắt OM (, ), là một câu lạc bộ bóng đá chuyên nghiệp tại thành phố Marseille, Pháp; được thành lập năm 1899 và phần lớn chơi ở các giải bóng đá hàng đầu nước Pháp suốt lịch sử tồn tại. Marseille đã chín lần vô địch giải hạng nhất Pháp Ligue 1, mười lần đoạt Cúp nước Pháp và là đội bóng Pháp duy nhất từng đoạt chức vô địch UEFA Champions League sau trận thắng AC Milan 1-0 bằng bàn thắng của hậu vệ Basile Boli ngày 26 tháng 5 năm 1993.

Sau chức vô địch Cúp C1 này không lâu, OM bị phát hiện dính vào vụ bán độ đầy tai tiếng với đội bóng Valenciennes trong cùng mùa giải 1992-1993, kết quả là dù vô địch Pháp năm đó Marseille vẫn bị tước danh hiệu đồng thời bị phạt rớt xuống hạng nhì.

Từ mùa 1996-1997, Olympique Marseille trở lại chơi tại Giải hạng nhất Pháp Ligue 1. Phải đến mùa giải 2009 - 2010, Marseille mới lại giành được chức vô địch quốc gia Pháp.

Sân vận động Vélodrome có sức chứa 67.000 khán giả là sân nhà của đội OM, nằm ở phía nam thành phố Marseille. OM đã chơi tại đây từ năm 1937. Từ năm 1997, chủ sở hữu đội bóng là tỉ phú người Thụy Sĩ Robert Louis-Dreyfus.

Áo thi đấu truyền thống của Olympique de Marseille có màu trắng với những đường viền phụ màu xanh lơ. Khẩu hiệu bằng tiếng Pháp của đội Droit Au But có nghĩa là "Thẳng tiến tới khung thành" được in trên áo cùng với một ngôi sao tượng trưng cho một chức vô địch Champions League đã giành được. Marseille còn là đội bóng được yêu thích nhất nước Pháp, có lực lượng cổ động viên trung thành rất hùng hậu thường lấp đầy các khán đài sân Stade Vélodrome giúp OM đạt số lượng trung bình khán giả đến sân lớn nhất tại Pháp, chẳng hạn chỉ số cho mùa 2007-2008 là 52 600 khán giả/trận.

Lịch sử

Thời kì đầu

Theo ông André Gascard, người đã từng chơi bóng cho OM trước thế chiến thứ nhất, sau đó trở thành huấn luyện viên, tham gia công tác điều hành, rồi là người lưu trữ sử liệu của câu lạc bộ, thì Olympique de Marseille được thành lập bởi ông René Dufaure de Montmirail vào năm 1892, nhưng đến năm 1899 đội mới sử dụng tên gọi như ngày nay là Olympique de Marseille. Trước đó đội lần lượt mang tên Sporting Club, US Phocéenne, rồi Football Club de Marseille. Các điều lệ của câu lạc bộ được đại hội thành viên thông qua vào tháng 8 năm 1899. Khẩu hiệu "Thẳng tiến tới khung thành" (Droit au but) bắt nguồn từ môn bóng bầu dục vốn là môn thể thao chính của câu lạc bộ lúc bấy giờ.

Cũng theo André Gascard, sau khi gia nhập USFSA năm 1898, mãi đến năm 1902 nhờ người Anh và người Đức mà môn bóng đá mới bắt đầu được chơi tại l'OM. Do có nguồn lực tài chính mạnh hơn và tổ chức tốt hơn các đội bóng khác cùng thành phố Marseille như Sporting, Stade, Phocéenne... nên OM đã trở thành câu lạc bộ thống trị làng bóng đá thành phố cảng lúc đó.  Đội thời đó thi đấu ở sân stade de l'Huveaune.

Năm 1904 đội giành chức vô địch Championnat du Littoral (Giải vô địch vùng Duyên hải) lần đầu sau khi đánh bại nhiều đội bóng khác ở Marseille và vùng phụ cận, rồi giành quyền dự vòng chung kết của giải vô địch bóng đá Pháp. Thời đó, từ "football" dùng cho môn bóng bầu dục, còn môn bóng đá được gọi là "association". Ở giải đấu cấp quốc gia, đội liên tiếp bốn lần thất bại tại trận bán kết vào các năm 1904, 1905, 1906, 1908. Nhưng tiếp tục vô địch vùng Duyên hải thêm năm năm liên tiếp nữa. Phải đến cuối thập niên 1910, với sự trưởng thành của Stade Helvétique de Marseille, OM mới hết làm mưa làm gió ở miền Nam nước Pháp. Stade Helvétique sau đó làm điều mà Olympique de Marseille không làm được là đoạt 3 chức vô địch giải bóng đá Pháp do USFSA tổ chức trước khi thế chiến thứ nhất bùng nổ.

Thập niên 1920

Từ thập niên 1920, l'OM bắt đầu trở thành một đội bóng lớn tại Pháp. Marino Dallaporta trở thành chủ tịch câu lạc bộ năm 1921 và mang về Marseille một số ngôi sao lớn. Như tại mùa giải 1923-1924, hai tuyển thủ Pháp Édouard Crut và Jean Boyer đã được chiêu mộ về từ Paris.

Olympique de Marseille đã ngay lập tức có được danh hiệu quốc gia đầu tiên khi liên tiếp đoạt ba chiếc Cúp bóng đá Pháp vào các năm 1924, 1926 và 1927, trong đó chiếc cúp năm 1924 là danh hiệu quan trọng đầu tiên đội có được sau khi đánh bại kình địch FC Sète, vốn là đội thống trị bóng đá Pháp thời đó, tại trận chung kết. Năm 1929, OM vô địch giải bóng đá nghiệp dư Pháp, tiền thân của Ligue 1 ngày nay. Thời gian này nhiều tuyển thủ của đội tuyển Pháp đang chơi bóng tại Marseille, như Jules Dewaquez, Jean Boyer, Joseph Alcazar

Chính vì những thành tích trên mà OM là một trong hai mươi đội bóng được chọn để tham gia giải vô địch bóng đá chuyên nghiệp đầu tiên của Pháp được tổ chức năm 1932. Đội bắt đầu chuyển sang hoạt động theo quy chế chuyên nghiệp.

Kỷ nguyên chuyên nghiệp

Giải vô địch quốc gia chuyên nghiệp đầu tiên của Pháp được tổ chức vào năm 1932-1933 được chia làm hai bảng. OM đứng thứ hai ở bảng đấu của mình sau đội vô địch giải là Olympique lillois, mặc dù Marseille đã hạ đội bóng phía Bắc nước Pháp tới 7 - 0 tại trận khai mạc giải.

Mùa giải tiếp theo (1933-1934). Đội để vuột mất cú đúp đầu tiên trong lịch sử của mình sau khi cùng giành ngôi á quân ở các cúp Quốc gia và giải vô địch quốc gia sau FC Sète. Đáng tiếc nhất là tại giải vô địch quốc gia năm đó, khi Marseille còn ba trận đấu muộn trong khi Sète đã đấu tất cả các trận của mình và chỉ hơn OM đúng một điểm cũng như thua rất sa về hiệu số bàn thắng. OM chỉ cần hòa một trong ba trận đấu cuối là giành ngôi vô địch, tiếc là đội bóng thành phố cảng đã thất thủ ở cả ba trận đấu đó và ngậm ngùi về nhì.

Năm 1937 Marseille lần đầu tiên vô địch giải chuyên nghiệp Pháp nhờ hiệu số bàn thắng +30 hơn đội xếp nhì FC Sochaux-Montbéliard có hiệu số +17 (tỉ số bàn thắng bàn thua 1,76 so với 1,33). Hai danh hiệu khác mà OM giành được trong khoảng thời gian này là hai chiếc cúp bóng đá Pháp vào các năm 1935 và 1938. Đội cũng giành ngôi á quân quốc gia vào các năm 1938, 1939.

Thập niên 1940

Năm 1938 Larbi Ben Barek ký hợp đồng với l'OM rồi trở thành "viên ngọc đen" của đội, nhưng thế chiến thứ hai đã kết thúc sự nghiệp của ông. Mùa bóng 1942-1943 ghi nhận rất nhiều kỉ lục của đội: 100 bàn thắng trong 30 trận; thắng Avignon 20-2 trong đó riêng cầu thủ Aznar ghi 9 bàn (gồm 8 bàn đầu tiên giúp OM dẫn 8-0); Aznar ghi tổng cộng 56 bàn sau 38 trận ở cả hai giải vô địch quốc gia và cúp quốc gia.

Năm 1948 OM vô địch Pháp nhờ trận hòa Sochaux cùng hai trận thắng quan trọng vào cuối mùa tại Stade Vélodrome trước Roubaix (6-0) và Metz (6-3) khi có sự trở lại của Aznar và Robin vào mùa xuân.

Năm 1952 đội suýt rớt hạng nhưng 31 bàn thắng của Gunnar Andersson đã giúp đội thoát được. Năm 1953 Andersson lập kỉ lục ghi 35 bàn thắng trong một mùa, còn OM thua OGC Nice  1-2 trong trận chung kết cúp nước Pháp năm 1954. OM thi đấu rất vất vả thời kì này nên rớt xuống hạng nhì lần đầu năm 1959. Trừ mùa 1962-1963 chơi tại hạng nhất thì từ năm 1959 đến 1965 OM chơi tại hạng nhì. Năm 1965, Marcel Leclerc thành chủ tịch đội bóng.

Kỷ nguyên của Marcel Leclerc và sự khủng hoảng
Khoảng thời gian Marcel Leclerc làm chủ tịch từ 1965 đến 1972 là kỷ nguyên đầu tiên OM thống trị giải vô dịch Pháp. Tham vọng của ông giúp OM trở lại Ligue 1 năm 1965 rồi sau đó đoạt cúp bóng đá Pháp năm 1969. Mùa 1970-1971, Roger Magnusson đã hỗ trợ tiền đạo Josip Skoblar ghi 44 bàn tại Ligue 1 giúp OM đoạt chức vô địch, còn Skoblar đoạt chiếc giày vàng châu Âu. Mùa 1971-1972, sự xuất hiện của hai cầu thủ Georges Carnus và Bernard Bosquier từ AS Saint-Etienne giúp OM giành cú đúp vô địch Ligue 1 và cúp nước Pháp.

Nhưng thành công không kéo dài được bao lâu khi ngày 19 tháng 7 năm 1972 Marcel Leclerc bị buộc rời khỏi đội. Vị chủ tịch cứng rắn này dọa sẽ rút OM khỏi Ligue 1 do liên đoàn không chấp nhận một đội bóng có ba cầu thủ nước ngoài, trong khi ông muốn mang về ngôi sao Hungary Zoltán Varga mà OM đã có đủ hai cầu thủ ngoại quốc theo quy định thời đó. Bất ngờ OM thay vì ủng hộ đã sa thải ông, bắt đầu thời kì khủng hoảng của đội với chỉ một cúp nước Pháp năm 1976 rồi bị rớt xuống hạng nhì. Marseille chơi ở hạng nhì tám năm với đội hình gồm rất nhiều cầu thủ trẻ (như Éric Di Meco) sau này giúp đội trở lại hạng nhất năm 1984.

Kỷ nguyên của Bernard Tapie

Ngày 12 tháng 4 năm 1986 nhờ sự hậu thuẫn của thị trưởng Marseille Gaston Defferre, ông Bernard Tapie trở thành chủ tịch đội bóng, bắt đầu thời kì tạo nên đội hình mạnh nhất trong lịch sử bóng đá Pháp. Hai hợp đồng chất lượng đầu tiên ông mang về OM là Karl-Heinz Forster và Alain Giresse sau Giải vô địch bóng đá thế giới năm 1986. Những năm tiếp theo ông ký hàng loạt hợp đồng với rất nhiều danh thủ như Jean-Pierre Papin, Chris Waddle, Klaus Allofs, Enzo Francescoli, Abedi Pelé, Didier Deschamps, Basile Boli, Marcel Desailly, Rudi Völler, Eric Cantona, cùng nhiều huấn luyện viên nổi tiếng như Franz Beckenbauer, Gérard Gili, Raymond Goethals với tham vọng mang về nhiều thành tích cho đội. Từ năm 1989 đến 1992, OM vô địch Ligue 1 bốn lần liên tiếp cùng một Cúp bóng đá Pháp. Đỉnh cao của OM thời kì này là chức vô địch Champions League bằng bàn thắng của hậu vệ Basile Boli vào lưới AC Milan trong trận chung kết ngày 26 tháng 5 năm 1993 trên sân vận động Olympic tại Munich, Đức. Đây cũng là chức vô địch Champions League duy nhất bóng đá Pháp đạt được đến bây giờ, đồng thời giúp Didier Deschamps trở thành đội trưởng trẻ nhất còn Fabien Barthez là thủ môn trẻ nhất từng đoạt danh hiệu này.

Vụ bán độ OM/Valenciennes
Thành công này không ngờ là điểm bắt đầu cho một thập niên xuống dốc của đội khi chủ tịch Tapie bị phát hiện đã dàn xếp một vụ bán độ tai tiếng bậc nhất trong lịch sử bóng đá Pháp, là vụ bán độ OM/VA. Ông đã mua chuộc các cầu thủ đội Valenciennes (VA) trước trận OM-VA mùa 1992-1993 để đảm bảo Marseille thắng trận để vô địch sớm và không ai bị thương trước trận chung kết Champions League với AC Milan diễn ra ngay sau đó. Hậu quả là OM bị tước chức vô địch Ligue 1 mùa 1992-1993, không được tham dự cúp châu Âu và cúp liên lục địa mùa kế tiếp, đồng thời bị đánh rớt xuống giải hạng nhì Pháp Ligue 2.

Con đường trở lại vinh quang?
Marseille trở lại hạng nhất năm 1996 do sự hậu thuẫn của ông chủ mới của đội Robert Louis-Dreyfus cũng là chủ hãng Adidas. Ông chọn Rolland Courbis làm huấn luyện viên, ký hợp đồng với các cầu thủ Fabrizio Ravanelli, Laurent Blanc, Andreas Köpke để cuối mùa bóng 1996-1997 OM xếp thứ 11. Mùa 1998-1999 OM kỉ niệm 100 năm thành lập với đội hình gồm những ngôi sao như Robert Pirès, Florian Maurice, Christophe Dugarry, William Gallas và vị trí thứ hai sau Girondins Bordeaux tại Ligue 1. Cũng mùa này, đội lọt vào chung kết UEFA Cup rồi thua Parma 0-3. Tháng 11 năm 1999, Courbis phải rời đội do khởi đầu mùa bóng mới khá thất vọng.

Năm 2004 OM lại vào trận chung kết cúp UEFA, sau khi lần lượt đánh bại Dnipro Dnipropetrovsk, Inter Milan, Liverpool và Newcastle United đầy ấn tượng rồi lại thua Valencia bấy giờ vừa vô địch Tây Ban Nha với tỉ số 0-2. Người hâm mộ OM lại phải tiếp tục chờ một chức vô địch quan trọng từ 1993 đến nay.

Tháng 1 năm 2007, doanh nhân Canada Jack Kachkar đàm phán với Dreyfus để mua OM nhưng do ông thương thảo quá lâu nên ngày 22 tháng 3 ông Dreyfus quyết định không bán đội.

Tháng 5 năm 2007 OM vào trận chung kết Cúp bóng đá Pháp gặp FC Sochaux-Montbéliard, và lại thua trên loạt sút luân lưu sau khi hòa 2-2 trong giờ đấu chính thức. Đội kết thúc mùa 2006-2007 ở hạng thứ hai sau Lyon, giành quyền tham dự Champions League mùa sau. Trước đó đội đã thua PSG 1-2 trong trận chung kết cúp quốc gia năm 2006.

Tại giải Champions League, bằng trận thắng bất ngờ 1-0 trên sân Anfield của Liverpool năm 2007 bởi bàn thắng đẹp của Mathieu Valbuena, OM là đội bóng Pháp đầu tiên thắng tại sân nhà Liverpool. Nhưng đội lại thua Liverpool 0-4 tại Vélodrome qua đó Liverpool là đội bóng Anh đầu tiên thắng trận tại đây.

Đầu tháng 5 năm 2009 khi OM đang dẫn đầu Ligue 1 thì huấn luyện viên Eric Gerets tuyên bố sẽ ra đi vào cuối mùa, và việc này đã gây ít nhiều xáo trộn trong đội. Ngay sau đó ban lãnh đạo Marseille tuyên bố Didier Deschamps cựu cầu thủ OM sẽ dẫn dắt đội từ mùa bóng 2009-2010.

Tại mùa bóng đầu tiên dẫn dắt Marseille, Deschamps đã đưa Marseille đến chức vô địch nước Pháp lần thứ 9 trong lịch sử sau 18 năm chờ đợi. Cùng trong mùa giải 2009 - 2010, Marseille còn giành chiếc cúp Liên đoàn lần đầu tiên.

Sau khi ông chủ Robert Louis-Dreyfus qua đời, Marseille được chuyển giao cho con gái của ông Robert Louis-Dreyfus. Ở mùa giải 2010 - 2011, đội bóng đã lọt vào vòng 2 của Champions League. Kết thúc mùa giải, Marseille bảo vệ thành công chiếc cúp Liên đoàn, song chỉ xếp thứ 2 ở Ligue 1 và để mất chức vô địch vào tay Lille.

Sân vận động

Từ năm 1904 đến 1937, Marseille chơi tại sân Stade de l'Huveaune sức chứa 15 000 khán giả do chính đội sở hữu, khác với sân Stade Vélodrome hiện nay do đội thuê lại. Từ năm 1937 đến nay OM thuê Stade Vélodrome làm sân nhà tuy vậy có một số thời điểm đội vẫn dùng sân l'Huveaune, như thời Marcel Leclerc để buộc chính quyền thành phố Marseille phải giảm giá cho thuê sân Vélodrome, hoặc khi sân Vélodrome sửa chữa chuẩn bị cho vòng chung kết Euro 1984 và World Cup 1998.

Lần sửa năm 1998 tạo thêm hai khán đài bắc (Virage Nord) và khán đài nam (Virage Sud) cùng với hai khán đài chính Jean Bouin và Ganay có tổng sức chứa 60 013 khán giả, thường xuyên đầy kín các cổ động viên trung thành của đội. Người hâm mộ hy vọng chính quyền thành phố sẽ sớm tăng sức chứa cũng như lợp mái che tất cả các khán đài.

Trước mỗi trận đấu tại Vélodrome người ta thường được nghe bài hát Jump của ban nhạc rock Van Halen, còn khi OM ghi bàn cổ động viên hay hát bài Come with Me của Puff Daddy.

Hiện tại, để chuẩn bị cho Euro 2016, một dự án nâng cấp sân Velodrome đã được thông qua, theo đó, toàn bộ khán đài sẽ được lợp mái che và sức chứa sẽ lên tới 65000 đến 70000 người.

Cổ động viên
Không khí trên sân Stade Vélodrome khi OM thi đấu luôn sôi động so sự cuồng nhiệt của khán giả, đặc biệt từ sức cổ vũ của các hội cổ động viên của đội ở hai khán đài bắc và nam phía sau khung thành. Họ thường sử dụng pháo sáng, những lá cờ to và thường ngồi xếp thành biểu trưng của đội bóng.

Khán đài bắc-Patrice de Peretti
Khán đài bắc dành cho các hội cổ động viên Yankee Nord Marseille, Marseille Trop Puissant, Fanatics,  Dodgers. Các hội thường mua vé xem trọn mùa từ đầu giải rồi chia lại cho các hội viên. Từ năm 2002 khán đài bắc chính thức mang tên Patrice de Peretti (1972-2000), cố sáng lập viên đồng thời là lãnh đạo hội cổ động viên Marseille Trop Puissant.

Khán đài nam
Khán đài nam thường dành cho các hội cổ động viên Commando Ultras 1984, South Winners, Amis de l'OM, Club Central des Supporteurs.

Livorno - AEK - Marseille
Giữa ba đội bóng AS Livorno (Ý), AEK Athens (Hy Lạp), và Olympique Marseille có quan hệ rất mật thiết. Cổ động viên OM thường trưng biểu ngữ ủng hộ hai câu lạc bộ này.

Các mùa bóng của Olympique de Marseille

Các kỷ lục
 Đội bóng Pháp duy nhất từng vô địch Champions League/European Cup: 1993
 Bị thủng lưới ít nhất trong một mùa bóng: 21 bàn thua (mùa 1991-1992).
 Thắng trên sân khách nhiều nhất trong một mùa: 12 trận (mùa 1971-1972). (kỉ lục ngang với Saint-Etienne và Lyon).
 Cầu thủ ghi nhiều bàn thắng nhất trong một mùa: Josip Skoblar, 44 bàn, đoạt chiếc giày vàng châu Âu mùa 1970-1971.

Danh hiệu
OM đã 9 lần vô địch hạng nhất Pháp, xếp sau AS Saint-Étienne với 10 lần, Marseille  hai lần đoạt "cú đúp" gồm chức vô địch hạng nhất và cúp quốc gia năm 1972 và 1989. Đội cũng là câu lạc bộ Pháp duy nhất từng vô địch UEFA Champions League với danh hiệu năm 1993.

Danh hiệu quốc tế
  UEFA Champions League/Cúp C1
 Vô địch (1):  1993
 UEFA Cup
Á quân (3):  1999, 2004, 2018
 Cúp Intertoto:
 Vô địch (1):  2005

Danh hiệu trong nước
 Division 1/Ligue 1
Vô địch (9):  1937, 1948, 1971, 1972, 1989, 1990, 1991, 1992, 2010
 Division 2
Vô địch (1):  1995
 Cúp bóng đá Pháp
Vô địch (10):  1924, 1926, 1927, 1935, 1938, 1943, 1969, 1972, 1976, 1989
 Cúp Liên đoàn bóng đá Pháp
 Vô địch (3):  2010, 2011, 2012
 Challenge des champions
Vô địch (3):  1971, 2010, 2011
 Coupe Charles Drago
 Vô địch (1):  1957
 Championnat de France Amateurs
 Vô địch (1):  1929

Danh hiệu vùng
 Championnat DH Sud-Est
 Vô địch (4):  1927, 1929, 1930, 1931
 Championnat USFSA Littoral
 Vô địch (6):  1904, 1905, 1906, 1907, 1908, 1919

Các giải giao hữu
 1 Tournament of Bruxelles (1937)
 1 Ludo Coeck Trophy (1987)
 1 Tournament of Auxerre (1988)
 1 Tournament of Marseille (1990)
 1 Tournament of Paris (1991)
 1 Tournoi de l'Amitié (1992)
 1 Mediterranean Cup (1995)
 1 Coupe des Rois (2000)
 1 Défi Celte TV Breizh (2001)
 1 Ciutat de Barcelona Trophy (2005)
 1 Challenge Michel Moretti (2008)

Cầu thủ

Đội hình hiện tại

Cho mượn

Đội dự bị

Cầu thủ nổi tiếng

 Pháp
  Manuel Amoros (1989-1993)
  Fabien Barthez (1992-1995), (2002-2006)
  Laurent Blanc (1997-1999)
  Alain Boghossian (1993-1994)
  Basile Boli (1990-1994)
  Joseph Bonnel (1967-1973)
  Éric Cantona (1988-1991)
  Benoît Cauet (1987-1990)
  Benoît Cheyrou (2007-nay)
  Djibril Cissé (2006-2008)
  Didier Deschamps (1989-1990), (1991-1994)
  Éric Di Meco (1981-1986), (1988-1994)
  Alou Diarra (2011-2012)
  Jean Djorkaeff (1966-1970)
  Jean-François Domergue (1986-1988)
  Christophe Dugarry (1998-2000)
  Mathieu Flamini (2003-2004)
  William Gallas (1997-2001)
  Bernard Genghini (1986-1988)
  André-Pierre Gignac (2010-2015)
  Alain Giresse (1986-1988)
  Sabri Lamouchi (2005-2006)
  Frank Leboeuf (2001-2003)
  Bixente Lizarazu (2004-2005)
  Steve Mandanda (2007-nay)
  Florian Maurice (1998-2001)
  Samir Nasri (2004-2008)
  Dimitri Payet (2013-2015), (2017-nay)
  Bruno N'Gotty (2001-2002)
  Pascal Olmeta (1990-1993)
  Robert Pirès (1998-2000)
  Jean-Pierre Papin (1986-1992)
  Loïc Rémy (2010-2013)
  Franck Ribéry (2005-2007)
  Franck Sauzée (1988-1990), (1991-1993)
  Didier Six (1978-1980)
  Mathieu Valbuena (2006-nay)
  Sylvain Wiltord (2009)
  Mario Zatelli (1935-1938), (1944-1948)
  Jules Zvunka (1966-1973)
   Claude Makélélé (1997-1998)
   Marcel Desailly (1992-1993)
   Jocelyn Angloma (1991-1994)
   Marius Trésor (1972-1980)
   Jean Tigana (1989-1991)
   Ibrahim Ba (2002)
   Yssa Christian Catulusi (1996-1998)

 Albania
  Lorik Cana (2005-2009)

 Algérie
  Brahim Hemdani (2001-2005)
  Foued Kadir (2013-nay)
  Karim Ziani (2007-2009)

 Argentina
  Lucho González (2009-2012)
  Gabriel Heinze (2009-2011)
  Héctor Rial (1962-1963)
  Héctor Yazalde (1976-1977)
  Renato Civelli (2006-2007) (2008-2009)

 Bỉ
  Daniel van Buyten (2001-2004)

 Bosnia
  Blaž Slišković (1986-1987)

 Brasil
  Sonny Anderson (1993-1994)
  Brandão (2009-2012)
  Hilton (2008-2011)
  Jaguaré (1936-1939)
  Jairzinho (1974-1975)
  Paulo Cézar Lima (1974-1975)
  Carlos Mozer (1989-1992)

 Bulgaria
  Yordan Letchkov (1996-1997)

 Cameroon
  Joseph-Antoine Bell (1985-1988)
  Stéphane Mbia (2009-2012)
  Nicolas Nkoulou (2011-nay))
  François Omam-Biyik (1992)
  Joseph Yegba Maya (1962-1970)

 Bờ Biển Ngà
  Cyril Domoraud (1997-1999)
  Didier Drogba (2003-2004)
  Bakari Koné (2008-2010)

 Croatia
  Alen Bokšić (1992-1993)
  Vedran Runje (2001-2004)
  Josip Skoblar (1966-1967), (1969-1975)

 Ai Cập
  Mido (2003-2004)

 Đức
  Klaus Allofs (1987-1989)
  Karlheinz Förster (1986-1990)
  Andreas Köpke (1996-1998)
  Rudi Völler (1992-1994)

 Ghana
  André Ayew (2007-2008) (2010-nay)
  Jordan Ayew (2009-nay)
  Abedi Pelé (1987-1989), (1990-1993)

 Anh
  Joey Barton (2012-nay)
  Laurie Cunningham (1984-1985)
  Trevor Steven (1991-1992)
  Chris Waddle (1989-1992)

 Ireland
  Tony Cascarino (1994-1997)

 Ý
  Angelo Bollano (1948-1950)
  Fabrizio Ravanelli (1998-2000)

 Liberia
  George Weah (2000-2001)

 Mali
  Salif Keita (1972-1973)
  Seydou Keita (1999-2000)

 Maroc
  Larbi Benbarek (1938-1939), (1953-1955)

 Ba Lan
  Piotr Świerczewski (2001-2003)

 Bồ Đào Nha
  Paulo Futre (1993-1994)
  Rui Barros (1993-1994)

 Hà Lan
  Boudewijn Zenden (2007-2009)

 Nigeria
  Taye Taiwo (2005-2011)

 Nga
  Igor Dobrovolski (1992-1993)
  Dmitri Sychev (2002-2004)

 Senegal
  Habib Beye (2003-2007)
  Souleymane Diawara (2009-nay)
  Mamadou Niang (2005-2010)

 Serbia
  Dragan Stojković (1990-1994)

 Tây Ban Nha
  César Azpilicueta (2010-2012)
  Rafael Martín Vázquez (1992)
  Iván de la Peña (1999-2000)
  Alfonso Pérez (2001-2002)

 Nam Phi
  Piere Issa (1995-2000)
  Steve Mokone (1958-1959)

 Thụy Điển
  Gunnar Andersson (1950-1958)
  Dan Ekner (1950-1951)
  Klas Ingesson (2000-2001)
  Anders Linderoth (1977-1980)
  Roger Magnusson (1968-1974)

 Thụy Sĩ
  Fabio Celestini (2002-2004)

 Uruguay
  Enzo Francescoli (1989-1990)

Quả bóng vàng châu Âu
Cầu thủ đoạt giải Quả bóng vàng châu Âu khi đang chơi cho Olympique de Marseille:
  Jean-Pierre Papin – 1991

Chiếc giày vàng châu Âu
Cầu thủ đoạt giải Chiếc giày vàng châu Âu khi đang chơi cho Olympique de Marseille:
  Josip Skoblar (44 bàn) – 1971

Huấn luyện viên và chủ tịch nổi tiếng

Huấn luyện viên
   Mario Zatelli
   Lucien Leduc
   Raymond Goethals
   Rolland Courbis
   Tomislav Ivić
   Franz Beckenbauer
   Javier Clemente
   Eric Gerets
   Didier Deschamps
   Marcelo Bielsa

Chủ tịch
   Marcel Leclerc
   Bernard Tapie

Tham khảo

Ghi chú

Liên kết ngoài

   OM.net Trang web chính thức
  Marseille: Kẻ bị số phận thử thách  Cập nhật tình hình đội bóng, và một số bổ sung, thay đổi...

Câu lạc bộ bóng đá Pháp
Marseille
Câu lạc bộ Ligue 1
Olympique de Marseille
Câu lạc bộ bóng đá thành lập năm 1899
Câu lạc bộ G-14
Câu lạc bộ bóng đá Marseille
Khởi đầu năm 1899 ở Pháp
Câu lạc bộ vô địch UEFA Champions League
Câu lạc bộ vô địch UEFA Intertoto


title: Celle Ligure

text:
Celle Ligure là một đô thị ở tỉnh Savona ở vùng Liguria của Ý, có khoảng cách khoảng 30 km về phía tây của Genoa và khoảng 8 km về phía đông bắc của Savona. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 5.443 người và diện tích là 9,6 km².

Celle Ligure giáp các đô thị: Albisola Superiore, Stella, và Varazze.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo
 Travel Guide

Liên kết ngoài
 www.comune.celle.sv.it/
 Webcam of the Beach
 Travel Guide
 Photos of Celle Ligure
 LIVE Webcam of Celle Ligure

Đô thị tỉnh Savona


title: Tương đen

text:
Tương đen (, hải tiên tương) hay tương ngọt là một loại nước sốt đặc quánh, thơm thường được sử dụng trong ẩm thực Trung Quốc để ướp thịt, thêm vào các món xào hoặc như nước chấm. Nó có màu sẫm có vị ngọt và mặn. Thành phần thường bao gồm đậu nành, thì là, ớt, tỏi, giấm, bột ngũ vị hương và đường. Tùy theo nhu cầu sử dụng và công thức làm khác nhau ở những nơi khác nhau dưới quy mô công nghiệp hoặc lên men tự nhiên nhưng mất nhiều thời gian hơn.

Tên gọi
Từ Hán Việt hải tiên (, tiếng Quảng Đông: hoi2 sin1 tiếng Quan thoại: hǎixiān) trong tiếng Trung Quốc nghĩa là hải sản, tuy nhiên nước sốt không chứa bất kỳ thành phần nào từ hải sản. Nước sốt không dùng để ăn với hải sản và không rõ nguồn gốc tên gọi.

Thành phần
Thành phần chính của nước tương đen là đậu tương lên men.

Thành phần nước tương đen Bắc Kinh bao gồm các loại tinh bột như khoai lang, lúa mì và gạo, và nước, đường, đậu nành, hạt vừng, giấm chưng cất trắng, muối, tỏi, ớt đỏ, và đôi khi là chất bảo quản hoặc chất tạo màu. Theo truyền thống, nước tương được làm bằng đậu nành nghiền. Mặc dù theo nghĩa đen, nước tương đen không chứa hải sản và không dùng với hải sản.

Sử dụng theo ẩm thực địa phương

Ẩm thực Trung Quốc
Trong ẩm thực Trung Quốc, nước sốt hoisin được sử dụng trong ẩm thực Quảng Đông như một loại nước sốt ướp cho thịt hoặc làm nước chấm hải sản.

Nước tương đen có thể được sử dụng làm nước sốt ướp cho thịt xá xíu. Nước số có thể được sử dụng làm nước chấm cho vịt quay Bắc Kinh, cuốn rau diếp, món bánh cuốn (肠粉/chángfěn, nhân tôm, xá xíu được bọc bởi lớp da làm từ gạo) hấp hay chiên.

Nước tương có thể được sử dụng làm nước chấm trong các món ăn không phải từ Quảng Đông như món thịt lợn Mộc Tu Nhục (木須肉).

Ẩm thực Việt Nam
Trong tiếng Việt được gọi là "tương đen". Đây là một gia vị phổ biến cho món phở ở miền Nam Việt Nam. Nước sốt có thể được thêm trực tiếp vào một bát phở tại bàn, hoặc nó có thể được sử dụng làm nước chấm thịt của các món phở. Trong phở, hoisin thường đi kèm với tương ớt Sriracha hoặc "tương ớt". Nướng tương đen cũng được sử dụng để làm nước chấm món gỏi cuốn Việt Nam và các món ăn tương tự khác. Trong nấu ăn, nó có thể được sử dụng để nướng gà nướng.

Tham khảo

Nước chấm
Ẩm thực Việt Nam
Ẩm thực Trung Quốc
Thực phẩm chay
Thực phẩm lên men
Nước xốt


title: Ligné, Loire-Atlantique

text:
Ligné là một xã thuộc tỉnh Loire-Atlantique, trong vùng Pays de la Loire ở phía tây nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 12-72 mét trên mực nước biển. Theo điều tra dân số năm 2006 của INSEE, xã có dân số 3778 người.

Tham khảo

Xã của Loire-Atlantique


title: Dicranomyia tremula

text:
Dicranomyia tremula là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Hydaticus basicollis

text:
Hydaticus basicollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Régimbart miêu tả khoa học năm 1905.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Hydaticus


title: Wiz Khalifa

text:
Cameron Jibril Thomaz (sinh ngày 8 tháng 9 năm 1987), được biết đến qua nghệ danh là Wiz Khalifa, là một rapper người Mỹ, ca sĩ kiêm nhạc sĩ và diễn viên. Anh đã phát hành album đầu tay của anh, Show and Prove, vào năm 2006 và ký hợp đồng với Warner Bros. Records vào năm 2007. Single Say Yes của anh được Eurodance nhận được phát sóng radio đô thị, xếp trên Rhythmic Top 40 và Hot Rap Tracks charts trong năm 2008.

Khalifa đã chia tay Warner Bros và phát hành album thứ hai Deal or No Deal vào tháng 11 năm 2009. Ông đã phát hành mixtape Kush và Orange Juice vào tháng 4 năm 2010; sau đó ông ký kết với Atlantic Records. Anh cũng nổi tiếng với đĩa đơn đầu tay của mình cho Đại Tây Dương, "Black and Yellow ", đạt vị trí số một trên bảng xếp hạng Billboard Hot 100. Album đầu tay của anh dành cho Rolling Papers, được phát hành vào ngày 29 tháng 3 năm 2011. Anh đã theo album này với ONIFC vào ngày 4 tháng 12 năm 2012, được hỗ trợ bởi các đĩa đơn "Work Hard, Play Hard" và "Remember You". Wiz phát hành album thứ tư Blacc Hollywood vào ngày 18 tháng 8 năm 2014, với sự trợ giúp của đĩa đơn chính "We Dem Boyz". Tháng 3 năm 2015, anh phát hành "See You Again" cho soundtrack của bộ phim Furious 7 và bài hát đứng ở vị trí số một trên Billboard Hot 100 trong 12 tuần liên tục.

Danh sách đĩa nhạc

Album phòng thu
 Show and Prove (2006)
 Deal or No Deal (2009)
 Rolling Papers (2011)

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Wiz Khalifa at MTV

Sinh năm 1987
Nhân vật còn sống
Nam diễn viên điện ảnh Mỹ
Nam diễn viên truyền hình Mỹ
Nghệ sĩ của Atlantic Records
Nam diễn viên người Mỹ gốc Phi
Nam diễn viên Philadelphia


title: Tượng Sơn, Quế Lâm

text:
Tượng Sơn (chữ giản thể: 象山区, bính âm: Xiàngshān Qū) là một quận thuộc địa cấp thị Quế Lâm, khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Quận Tượng Sơn có diện tích 88 km², dân số 200.000 người. Chính quyền quận đóng tại đường Ngân Định. Mã số bưu chính của Tượng Sơn là 541002. Về mặt hành chính, quận Tượng Sơn được chia thành 3 nhai đạo (Nam Môn, Tượng Sơn và Bình Sơn) và 1 hương Nhị Đường.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Quảng Tây


title: Derovatellus wittei

text:
Derovatellus wittei là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Biström miêu tả khoa học năm 1979.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Derovatellus


title: Immesheim

text:
Immesheim là một đô thị thuộc thuộc huyện Donnersberg, Đức. Đô thị Immesheim có diện tích 2,99 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 150 người.

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz
Xã và đô thị ở huyện Donnersberg


title: Malaconida indecora

text:
Malaconida indecora là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Fairmaire miêu tả khoa học năm 1886.

Chú thích

Tham khảo

Malaconida


title: Ilybius verisimilis

text:
Ilybius verisimilis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Brown miêu tả khoa học năm 1932.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Ilybius


title: Họ Chuột lang

text:
Họ Chuột lang (danh pháp khoa học: Caviidae) là một họ động vật, hiện tại được phân loại trong cận bộ Nhím lông (Hystricognathi), phân bộ Nhím lông (Hystricomorpha) của bộ Gặm nhấm (Rodentia).

Các chi và loài
Họ này được chia thành 3 phân họ:

 Phân họ Caviinae: Phân họ Chuột lang, gồm các loài chuột lang thật sự, bao gồm cả chuột lang nhà.
 Chi Cavia: chi này được gọi là chuột lang (thật sự). Khoảng 9 loài.
 Chi Galea
 Chi Microcavia: chuột lang nhỏ
 Phân họ Dolichotinae: Phân họ chuột lang mara, gồm chuột lang mara Patagon và chuột lang mara Chaco
 Chi Dolichotis: Chi Chuột lang mara, gồm 2 loài chuột lang mara (Dolichotis patagonum và Dolichotis salinicola)
 Phân họ Hydrochoerinae: Phân họ Chuột lang nước, gồm chuột lang nước hay capybara
 Chi Hydrochoerus: Chi Chuột lang nước, gồm loài chuột lang nước (Hydrochoerus hydrochaeris).
 Chi Kerodon: Chi Chuột lang đá, gồm 2 loài chuột lang đá (Kerodon acrobata và Kerodon rupestris)

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Họ Chuột lang
Họ động vật có vú
C


title: Chançay

text:
Chançay là một xã thuộc tỉnh Indre-et-Loire trong vùng Centre-Val de Loire ở miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Indre-et-Loire

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Indre-et-Loire


title: Leptotes bohnkiana

text:
Leptotes bohnkiana là một loài lan bản địa của Brasil (Bahia).

Hình ảnh

Tham khảo

bohnkiana


title: Colletes xuechengensis

text:
Colletes xuechengensis là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Kuhlmann mô tả khoa học năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Colletes
Động vật được mô tả năm 2007


title: Danh sách tiểu hành tinh: 4901–5000

text:
|-
| 4901 || 1988 VJ || 3 tháng 11 năm 1988 || Yorii || M. Arai, H. Mori
|-
| 4902 Thessandrus ||  || 9 tháng 1 năm 1989 || Palomar || C. S. Shoemaker
|-
| 4903 Ichikawa || 1989 UD || 20 tháng 10 năm 1989 || Kani || Y. Mizuno, T. Furuta
|-
| 4904 Makio || 1989 WZ || 21 tháng 11 năm 1989 || Kani || Y. Mizuno, T. Furuta
|-
| 4905 Hiromi ||  || 15 tháng 5 năm 1991 || Kitami || A. Takahashi, K. Watanabe
|-
| 4906 Seneferu || 2533 P-L || 24 tháng 9 năm 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels
|-
| 4907 Zoser || 7618 P-L || 17 tháng 10 năm 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels
|-
| 4908 Ward || 1933 SD || 17 tháng 9 năm 1933 || Uccle || F. Rigaux
|-
| 4909 Couteau ||  || 28 tháng 9 năm 1949 || Nice || M. Laugier
|-
| 4910 Kawasato || 1953 PR || 11 tháng 8 năm 1953 || Heidelberg || K. Reinmuth
|-
| 4911 Rosenzweig || 1953 UD || 16 tháng 10 năm 1953 || Brooklyn || Đại học Indiana
|-
| 4912 Emilhaury ||  || 11 tháng 11 năm 1953 || Brooklyn || Đại học Indiana
|-
| 4913 Wangxuan || 1965 SO || 20 tháng 9 năm 1965 || Nanking || Purple Mountain Observatory
|-
| 4914 Pardina || 1969 GD || 9 tháng 4 năm 1969 || El Leoncito || Felix Aguilar Observatory
|-
| 4915 Solzhenitsyn ||  || 8 tháng 10 năm 1969 || Nauchnij || L. I. Chernykh
|-
| 4916 Brumberg || 1970 PS || 10 tháng 8 năm 1970 || Nauchnij || Đài thiên văn vật lý thiên văn Krym
|-
| 4917 Yurilvovia ||  || 28 tháng 9 năm 1973 || Nauchnij || Đài thiên văn vật lý thiên văn Krym
|-
| 4918 Rostropovich ||  || 24 tháng 8 năm 1974 || Nauchnij || L. I. Chernykh
|-
| 4919 Vishnevskaya ||  || 19 tháng 9 năm 1974 || Nauchnij || L. I. Chernykh
|-
| 4920 Gromov ||  || 8 tháng 8 năm 1978 || Nauchnij || N. S. Chernykh
|-
| 4921 Volonté || 1980 SJ || 29 tháng 9 năm 1980 || Kleť || Z. Vávrová
|-
| 4922 Leshin ||  || 2 tháng 3 năm 1981 || Siding Spring || S. J. Bus
|-
| 4923 Clarke ||  || 2 tháng 3 năm 1981 || Siding Spring || S. J. Bus
|-
| 4924 Hiltner ||  || 2 tháng 3 năm 1981 || Siding Spring || S. J. Bus
|-
| 4925 Zhoushan ||  || 3 tháng 12 năm 1981 || Nanking || Purple Mountain Observatory
|-
| 4926 Smoktunovskij ||  || 16 tháng 9 năm 1982 || Nauchnij || L. I. Chernykh
|-
| 4927 O'Connell ||  || 21 tháng 10 năm 1982 || Kleť || Z. Vávrová
|-
| 4928 Vermeer ||  || 21 tháng 10 năm 1982 || Nauchnij || L. G. Karachkina
|-
| 4929 Yamatai || 1982 XV || 13 tháng 12 năm 1982 || Kiso || H. Kosai, K. Hurukawa
|-
| 4930 Rephiltim ||  || 10 tháng 1 năm 1983 || Palomar || S. L. Salyards
|-
| 4931 Tomsk ||  || 11 tháng 2 năm 1983 || La Silla || H. Debehogne, G. DeSanctis
|-
| 4932 Texstapa ||  || 9 tháng 3 năm 1984 || Anderson Mesa || B. A. Skiff
|-
| 4933 ||  || 2 tháng 3 năm 1984 || La Silla || H. Debehogne
|-
| 4934 Rhôneranger || 1985 JJ || 15 tháng 5 năm 1985 || Anderson Mesa || E. Bowell
|-
| 4935 Maslachkova ||  || 13 tháng 8 năm 1985 || Nauchnij || N. S. Chernykh
|-
| 4936 Butakov ||  || 22 tháng 10 năm 1985 || Nauchnij || L. V. Zhuravleva
|-
| 4937 Lintott ||  || 1 tháng 2 năm 1986 || La Silla || H. Debehogne
|-
| 4938 ||  || 5 tháng 2 năm 1986 || La Silla || H. Debehogne
|-
| 4939 ||  || 27 tháng 8 năm 1986 || La Silla || H. Debehogne
|-
| 4940 Polenov ||  || 18 tháng 8 năm 1986 || Nauchnij || L. G. Karachkina
|-
| 4941 || 1986 UA || 25 tháng 10 năm 1986 || Toyota || K. Suzuki, T. Urata
|-
| 4942 ||  || 24 tháng 2 năm 1987 || La Silla || H. Debehogne
|-
| 4943 Lac d'Orient || 1987 OQ || 27 tháng 7 năm 1987 || Haute Provence || E. W. Elst
|-
| 4944 Kozlovskij ||  || 2 tháng 9 năm 1987 || Nauchnij || L. I. Chernykh
|-
| 4945 Ikenozenni || 1987 SJ || 18 tháng 9 năm 1987 || Toyota || K. Suzuki, T. Urata
|-
| 4946 Askalaphus ||  || 21 tháng 1 năm 1988 || Palomar || C. S. Shoemaker, E. M. Shoemaker
|-
| 4947 Ninkasi ||  || 12 tháng 10 năm 1988 || Palomar || C. S. Shoemaker
|-
| 4948 Hideonishimura ||  || 3 tháng 11 năm 1988 || Oohira || W. Kakei, M. Kizawa, T. Urata
|-
| 4949 Akasofu || 1988 WE || 29 tháng 11 năm 1988 || Chiyoda || T. Kojima
|-
| 4950 House ||  || 7 tháng 12 năm 1988 || Palomar || E. F. Helin
|-
| 4951 Iwamoto || 1990 BM || 21 tháng 1 năm 1990 || Kani || Y. Mizuno, T. Furuta
|-
| 4952 Kibeshigemaro ||  || 26 tháng 3 năm 1990 || Dynic || A. Sugie
|-
| 4953 || 1990 MU || 23 tháng 6 năm 1990 || Siding Spring || R. H. McNaught
|-
| 4954 Eric || 1990 SQ || 23 tháng 9 năm 1990 || Palomar || B. Roman
|-
| 4955 Gold ||  || 17 tháng 9 năm 1990 || Palomar || H. E. Holt
|-
| 4956 Noymer ||  || 12 tháng 11 năm 1990 || Siding Spring || R. H. McNaught
|-
| 4957 Brucemurray || 1990 XJ || 15 tháng 12 năm 1990 || Palomar || E. F. Helin
|-
| 4958 Wellnitz ||  || 13 tháng 7 năm 1991 || Palomar || H. E. Holt
|-
| 4959 Niinoama ||  || 15 tháng 8 năm 1991 || Yakiimo || A. Natori, T. Urata
|-
| 4960 Mayo || 4657 P-L || 24 tháng 9 năm 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels
|-
| 4961 Timherder ||  || 8 tháng 10 năm 1958 || Flagstaff || LONEOS
|-
| 4962 Vecherka || 1973 TP || 1 tháng 10 năm 1973 || Nauchnij || T. M. Smirnova
|-
| 4963 Kanroku ||  || 18 tháng 2 năm 1977 || Kiso || H. Kosai, K. Hurukawa
|-
| 4964 Kourovka ||  || 21 tháng 7 năm 1979 || Nauchnij || N. S. Chernykh
|-
| 4965 Takeda ||  || 6 tháng 3 năm 1981 || Siding Spring || S. J. Bus
|-
| 4966 Edolsen ||  || 2 tháng 3 năm 1981 || Siding Spring || S. J. Bus
|-
| 4967 Glia ||  || 11 tháng 2 năm 1983 || Anderson Mesa || N. G. Thomas
|-
| 4968 Suzamur || 1986 PQ || 1 tháng 8 năm 1986 || Palomar || E. F. Helin
|-
| 4969 Lawrence || 1986 TU || 4 tháng 10 năm 1986 || Palomar || E. F. Helin
|-
| 4970 Druyan ||  || 12 tháng 11 năm 1988 || Palomar || E. F. Helin
|-
| 4971 Hoshinohiroba || 1989 BY || 30 tháng 1 năm 1989 || Kitami || T. Fujii, K. Watanabe
|-
| 4972 Pachelbel ||  || 23 tháng 10 năm 1989 || Tautenburg Observatory || F. Börngen
|-
| 4973 Showa || 1990 FT || 18 tháng 3 năm 1990 || Kitami || K. Endate, K. Watanabe
|-
| 4974 Elford || 1990 LA || 14 tháng 6 năm 1990 || Siding Spring || R. H. McNaught
|-
| 4975 Dohmoto ||  || 16 tháng 9 năm 1990 || Kitami || T. Fujii, K. Watanabe
|-
| 4976 Choukyongchol || 1991 PM || 9 tháng 8 năm 1991 || JCPM Sapporo || K. Watanabe
|-
| 4977 Rauthgundis || 2018 P-L || 24 tháng 9 năm 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels
|-
| 4978 Seitz || 4069 T-2 || 29 tháng 9 năm 1973 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels
|-
| 4979 Otawara || 1949 PQ || 2 tháng 8 năm 1949 || Heidelberg || K. Reinmuth
|-
| 4980 Magomaev ||  || 19 tháng 9 năm 1974 || Nauchnij || L. I. Chernykh
|-
| 4981 Sinyavskaya || 1974 VS || 12 tháng 11 năm 1974 || Nauchnij || L. I. Chernykh
|-
| 4982 Bartini ||  || 14 tháng 8 năm 1977 || Nauchnij || N. S. Chernykh
|-
| 4983 Schroeteria ||  || 11 tháng 9 năm 1977 || Nauchnij || N. S. Chernykh
|-
| 4984 ||  || 7 tháng 11 năm 1978 || Palomar || E. F. Helin, S. J. Bus
|-
| 4985 Fitzsimmons ||  || 23 tháng 8 năm 1979 || La Silla || C.-I. Lagerkvist
|-
| 4986 Osipovia ||  || 23 tháng 9 năm 1979 || Nauchnij || N. S. Chernykh
|-
| 4987 Flamsteed ||  || 20 tháng 3 năm 1980 || Bickley || Perth Observatory
|-
| 4988 Chushuho ||  || 6 tháng 11 năm 1980 || Nanking || Purple Mountain Observatory
|-
| 4989 Joegoldstein ||  || 28 tháng 2 năm 1981 || Siding Spring || S. J. Bus
|-
| 4990 Trombka ||  || 2 tháng 3 năm 1981 || Siding Spring || S. J. Bus
|-
| 4991 Hansuess ||  || 1 tháng 3 năm 1981 || Siding Spring || S. J. Bus
|-
| 4992 Kálmán ||  || 25 tháng 10 năm 1982 || Nauchnij || L. V. Zhuravleva
|-
| 4993 Cossard || 1983 GR || 11 tháng 4 năm 1983 || La Silla || H. Debehogne, G. DeSanctis
|-
| 4994 Kisala ||  || 1 tháng 9 năm 1983 || La Silla || H. Debehogne
|-
| 4995 Griffin || 1984 QR || 28 tháng 8 năm 1984 || Palomar || S. R. Swanson
|-
| 4996 Veisberg ||  || 11 tháng 8 năm 1986 || Nauchnij || L. G. Karachkina
|-
| 4997 Ksana || 1986 TM || 6 tháng 10 năm 1986 || Nauchnij || L. G. Karachkina
|-
| 4998 Kabashima || 1986 VG || 5 tháng 11 năm 1986 || Toyota || K. Suzuki, T. Urata
|-
| 4999 MPC || 1987 CJ || 2 tháng 2 năm 1987 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 5000 IAU ||  || 23 tháng 8 năm 1987 || Palomar || E. F. Helin
|-
Tham khảo


title: Soizé

text:
Soizé là một xã thuộc tỉnh Eure-et-Loir trong vùng Centre-Val de Loire ở bắc trung bộ nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 234 mét trên mực nước biển. Dân số năm 2006 là 249 người.

Xã của Eure-et-Loir

Tham khảo

Xã của Eure-et-Loir


title: Lã Bố

text:
Lã Bố (chữ Hán: 呂布; bính âm: Lǚ Bù) (160 - 199), hay còn được gọi là Lữ Bố hoặc Phụng Tiên (tên tự), là một viên mãnh tướng nổi tiếng và lãnh chúa quân phiệt vào cuối thời Đông Hán trong lịch sử Trung Quốc.

Do có công diệt trừ gian thần Đổng Trác, ông được Hán Hiến Đế phong tước hiệu Ôn hầu, nên được gọi là Lữ Ôn hầu (呂溫侯), ban giả tiết, nghi trượng ngang hàng bậc Tam công. Sau này, Lã Bố đã tham gia cuộc chiến quân phiệt, tranh chấp với các thế lực chư hầu lân cận như Lý Thôi-Quách Dĩ, Tào Tháo, Lưu Bị, Viên Thuật, nhưng cuối cùng bị thất bại.

Lữ Bố nổi tiếng võ nghệ dũng mãnh, giỏi cưỡi ngựa bắn cung, được xưng tụng là Phi tướng (飛將). Ông có một con ngựa chiến rất ưu việt, thường được gọi là Xích Thố nên người thời đó có câu "Nhân trung Lữ Bố, mã trung Xích Thố" (Người có Lữ Bố, ngựa có Xích Thố). Tuy nhiên, tài mưu lược của ông không được như nhiều đối thủ chính trị khác, lại hay phản phúc vô thường khi hai lần trở mặt giết chủ, cuối cùng bại trận và bị Tào Tháo ra lệnh xử tử.

Ông được xem là bản sao chân thật nhất của Nam Cung Trường Vạn, cũng là một vị dũng tướng nổi danh thời Xuân Thu. Đều cùng là những nhân vật có sức mạnh vô địch nhưng lại có những kết cuộc bi thảm.

Thân thế
Tam quốc chí của Trần Thọ chép: Lã Bố tự Phụng Tiên, người huyện Cửu Nguyên, quận Ngũ Nguyên, Tinh châu. Ông cao 9 thước 2 tấc, quy đổi ra là 2,2m (cao lớn hơn cả Quan Vũ- 9 thước~2,1m).

Lã Bố được sách sử mô tả là người giỏi cưỡi ngựa, bắn cung, nhờ dũng mạnh hơn người mà nổi tiếng trong châu. Đến nay vẫn chưa rõ ông sinh năm nào, nhưng nếu căn cứ vào cách ông xưng hô với Lưu Bị trong lần đầu gặp mặt (Lã Bố đã gọi Lưu Bị là "hiền đệ"), có thể ước đoán năm sinh chậm nhất của Lã Bố là 160 vì ông được cho là nhiều tuổi hơn Lưu Bị, người sinh năm 161.

Phản bội Đinh Nguyên, theo Đổng Trác

Năm 188, Đinh Nguyên lĩnh chức thứ sử Tinh châu, sang năm (189) kiêm Kỵ đô úy, đóng ở Hà Nội, bổ nhiệm Lã Bố làm chủ bộ, luôn coi ông là người thân tín.

Trong tiểu thuyết Tam quốc diễn nghĩa, La Quán Trung kể rằng Đinh Nguyên nhận Lã Bố làm con nuôi.

Năm 189, Hán Linh Đế qua đời, con trưởng là Hán Thiếu Đế Lưu Biện lên nối ngôi. Tuy nhiên, bọn hoạn quan Thập thường thị muốn lập con thứ của Linh Đế là Lưu Hiệp lên ngôi, liền mưu giết Hà Tiến để thực thi kế hoạch. Hà Tiến cũng muốn trừ đám hoạn quan chuyên quyền, triệu tập quân các trấn đến hỗ trợ. Đinh Nguyên theo lệnh dẫn quân đến Lạc Dương, Lã Bố đi theo.

Khi việc chưa thành thì Hà Tiến bị bọn hoạn quan ra tay giết trước, Viên Thiệu và Tào Tháo bèn tự mình diệt hoạn quan để báo thù cho ông ta. Đổng Trác trước đó cũng theo lời triệu tập, thừa cơ tiến vào Lạc Dương, tranh chấp quyền lực với các quyền thần khác. Viên Thiệu do e ngại Đổng Trác nên chủ động bỏ lên Hà Bắc.

Đổng Trác muốn giết Đinh Nguyên để thâu tóm binh sĩ của ông ta. Thấy Lã Bố là thuộc tướng được Đinh Nguyên tin tưởng, Đổng Trác bèn cho người đem vàng bạc mua chuộc Lã Bố, xúi giục ông giết Đinh Nguyên. Lã Bố liền chém chết Đinh Nguyên ngay trong đêm đó, đem đầu của Đinh Nguyên đến dâng Đổng Trác.

Trong tiểu thuyết Tam quốc diễn nghĩa, Đổng Trác sai Lý Túc đem Ngựa Xích Thố tặng Lã Bố để dụ Bố phản lại Đinh Nguyên.

Dưới quyền Đổng Trác

Đổng Trác yêu mến tin dùng Lã Bố, phong làm , ước thệ làm cha con. Ít lâu sau Bố lại được thăng làm , tước Đô Đình hầu (都亭侯).

Nhờ sức khỏe hơn người, giỏi cưỡi ngựa bắn cung, ông được ca tụng là Phi tướng (飛將).

Chống liên minh chư hầu

Năm 190, Kiều Mạo phát hịch kể tội Đổng Trác, hiệu triệu chư hầu chống Đổng. Chư hầu khắp nơi hưởng ứng, tụ tập, bầu Viên Thiệu làm minh chủ. Đổng Trác căm Viên Thiệu, bắt giết chú ông là Viên Ngỗi cùng toàn gia tộc họ Viên ở Lạc Dương hơn 20 người.

Theo Hậu Hán thư của Phạm Diệp, Tôn Kiên mang quân tấn công Trác, Trác sai Lã Bố và Hồ Chẩn ra đánh. Lã Bố và Hồ Chẩn bất hòa, vì vậy bị Tôn Kiên đánh bại phải rút chạy về. Bộ tướng của Chẩn là Hoa Hùng bị quân Tôn Kiên bắt giết.
Tiểu thuyết Tam quốc diễn nghĩa kể rằng Lã Bố ra trận địch với quân chư hầu, một mình giao chiến với cả ba anh em Lưu Bị, Quan Vũ, Trương Phi trong trận Hổ Lao Quan. Ba người này thực ra không có mặt trong lực lượng chống Đổng Trác, do đó "Tam anh chiến Lã Bố" chỉ là một tuồng tích hư cấu.

Đổng Trác đánh thua chư hầu liên tiếp, bèn mang vua Hiến Đế bỏ Lạc Dương chạy đến Trường An, chỉ để hai bộ tướng Từ Vinh và Ngưu Phụ ở lại chống giữ. Lã Bố đi theo Trác đến Trường An.

Bất hòa với Đổng Trác, hợp tác cùng Vương Doãn
Do Đổng Trác tàn bạo, giết chóc và kết thù oán với nhiều người nên những lúc xuất hành và nghỉ ngơi thường dùng Lã Bố làm cảnh vệ. Tuy nhiên, Trác quen tính thô lỗ và nóng nảy, có lần Lã Bố đứng hầu có chút không vừa ý bèn chộp lấy cái kích phóng vào ông để dằn mặt. Lã Bố khỏe mạnh, gạt được cây kích đi, rồi tạ lỗi, Đổng Trác mới nguôi giận. Nhưng Lã Bố cũng vì vậy tự ái, từ đó ngầm sinh ra oán hận Đổng Trác.

Trong những lần được giao bảo vệ Trung các, Lã Bố thừa cơ quan hệ tình ái với một cung nữ của Đổng Trác. Ông rất lo sợ bị phát hiện.

Trong hàng ngũ các đại thần nhà Hán, Lã Bố được Tư đồ Vương Doãn - người đồng hương Tinh châu - quý mến, hai người cũng có giao lưu với nhau. Ông tới nhà Vương Doãn thuật lại chuyện mình bị Đổng Trác phi kích. Vương Doãn vốn đang cùng Bộc xạ Sĩ Tôn Thụy mưu giết Trác, thấy Lã Bố đang oán hận Trác bèn muốn lôi kéo Lã Bố về phía mình. Ban đầu Lã Bố còn do dự vì ông đã nhận Đổng Trác làm cha nuôi, nhưng Vương Doãn đã dùng lời lẽ thuyết phục nên ông nghe theo.

Trong Tam quốc diễn nghĩa, La Quán Trung ghép những tình tiết này vào một, kể rằng Lã Bố bị Đổng Trác rượt đuổi và phóng kích vì bị bắt quả tang đang tình tự với Điêu Thuyền – ái thiếp của Trác, vốn là con nuôi trong nhà Vương Doãn. Sử sách không nhắc tới một nàng Điêu Thuyền nào giữa ba người Vương Doãn – Lã Bố - Đổng Trác. Theo sử gia Lê Đông Phương: Hai chữ điêu thuyền vốn là tên một chức quan trong cung thời Hán. Đây không phải là tên người. Khi Đổng Trác vào cung vua hoành hành đã bắt nhiều phụ nữ mua vui, nên một a hoàn vốn là điêu thuyền của triều đình có thể có trong nhà Đổng Trác chứ không thể có trong nhà Vương Doãn. Nhân vật Điêu Thuyền có trong nhà Vương Doãn hay không điều đó không quan trọng, nhưng Lã Bố đã giết Đổng Trác vì có sự xúi giục của Vương Doãn.

Phụng chỉ trừ Đổng
Vương Doãn ngầm sai Sĩ Tôn Thụy thay mặt Hán Hiến Đế viết chiếu thư hạ lệnh cho Lã Bố giết Đổng Trác.

Tháng 4 âm lịch năm 192, Đổng Trác vào cung yết kiến vua Hiến Đế. Lã Bố trước đó đã lệnh cho thuộc tướng Lý Túc cùng nhiều võ sĩ mai phục ở cửa Bắc Dịch chờ đợi, còn bản thân ông vẫn theo hộ vệ Đổng Trác. Khi Đổng Trác vừa vào, Lý Túc đâm luôn, nhưng Trác đã mặc giáp bên trong nên chỉ bị thương ngã xuống đất. Đổng Trác chưa biết Lã Bố đã phản mình nên vội gọi Lã Bố đến cứu thì Lã Bố vác họa kích chạy thẳng tới đâm chết Trác.

Sau đó Lã Bố rút chiếu thư ra đọc, tuyên bố mình được lệnh của vua để giết Đổng Trác, vì vậy tướng sĩ dưới quyền Trác đều không dám chống lại.

Cùng Vương Doãn phụng sự Hoàng đế
Sau khi Đổng Trác bị giết, Vương Doãn nắm quyền triều chính, bổ nhiệm Lã Bố làm Phấn vũ tướng quân (奮威將軍). Hiến Đế ban cho ông giả tiết, nghi trượng (như ngôi Tam công), phong tước Ôn hầu (溫侯). Lã Bố phục vụ dưới quyền Vương Doãn, với danh nghĩa phụng sự vua Hán.

Tiểu thuyết Tam quốc diễn nghĩa kể rằng chức Ôn hầu của Lã Bố do Đổng Trác phong.

Vương Doãn sai Lã Bố đi đánh dẹp tướng cũ Đổng Trác là Ngưu Phụ đang hoành hành, chém giết nhân dân vô tội ở Trần Lưu để báo thù cho chủ. Lã Bố sai Lý Túc đi đánh, nhưng Túc thua trận chạy về, Bố nổi giận sai chém Túc. Ngưu Phụ thắng trận nhưng bị thủ hạ là Hồ Diệc Nhi mưu phản giết chết, mang đầu đến Trường An nộp cho Vương Doãn để lĩnh thưởng. Lã Bố cũng giết luôn Hồ Diệc Nhi vì tội bất trung.

Bốn bộ tướng của Ngưu Phụ là Lý Thôi, Quách Dĩ, Trương Tế và Phàn Trù chạy trốn về Lương châu, dâng biểu cầu khẩn Vương Doãn cho tha tội. Trước đó Lý Thôi và Quách Dĩ đã sát hại vài trăm người Tinh châu - đồng hương với Vương Doãn - ở trong vùng đất mình cai quản. Vì vậy Vương Doãn không đồng ý xá tội cho chúng. Thôi, Dĩ cùng đường bèn cất quân Lương châu nổi dậy với danh nghĩa báo thù cho Đổng Trác, quân tập hợp dần dần được hơn 10 vạn, rầm rộ tấn công Trường An.

Quyết đấu Lý-Quách, thua bỏ Trường An
Anh hùng ký của Vương Xán chép: Quách Dĩ đến phía bắc thành. Lã Bố mở rộng cửa thành, dẫn binh tới chỗ Dĩ, nói: "Ngươi hãy tạm lui binh, chỉ mình ta và ngươi quyết thắng phụ". Quách Dĩ và Lã Bố bèn đơn thương độc mã giao chiến, Lã Bố dùng kích đâm trúng người Dĩ, quân kỵ của Dĩ ở phía sau liền tiến ra cứu Dĩ. Quách Dĩ và Lã Bố hai bên đều bãi binh. Đây là một trong hai cuộc đấu tay đôi giữa các tướng thời Tam quốc được ghi chép trong sử sách, trận đấu còn lại là giữa Tôn Sách và Thái Sử Từ.

Lý Thôi cậy có quân đông, chẳng mấy chốc Trường An bị quân Lương châu bao vây. Lã Bố chống cự trong tám ngày, cuối cùng không giữ nổi. Lý Thôi thúc quân tràn vào thành. Lã Bố kịch chiến với quân Lý Thôi trên đường phố trong thành cũng không ngăn được, phải bỏ thành chạy. Quân giữ thành đầu hàng, Vương Doãn bị giết. Lã Bố mang theo thủ cấp của Đổng Trác, chỉ kịp dẫn vài trăm quân kỵ chạy qua cửa Vũ Quan về phía đông.

Vương Doãn và Lã Bố sau khi giết Đổng Trác, tính ra chỉ nắm quyền triều chính được khoảng sáu tuần.

Lưu lạc

Theo Viên Thuật
Lã Bố chạy đến Nam Dương xin theo Viên Thuật. Viên Thuật có thù Đổng Trác giết nhiều người trong họ nhà mình ở Lạc Dương nên thu nhận và chu cấp cho Lã Bố.

Lã Bố để cho thủ hạ làm nhiều điều trái phép, cướp của cải của dân. Viên Thuật thấy vậy tỏ ý giận, lại biết ông là người phản phúc, nên không chu cấp cho Lã Bố nữa. Ông bèn bỏ Nam Dương đi một mạch dài, qua sông Hoàng Hà tới quận Hà Nội thuộc Tinh châu, theo thái thú Hà Nội là Trương Dương - người vốn từng cùng ông phục vụ dưới trướng Đinh Nguyên.

Nương nhờ Trương Dương
Trương Dương là người tốt và có nghĩa khí, đồng ý tiếp nhận Lã Bố và giúp đỡ cho ông. Nhưng trong số thủ hạ của Dương lại muốn giết ông để lập công theo lệnh tầm nã của Lý Thôi (đã khống chế vua Hiến Đế sau khi chiếm Trường An) và để trả thù cho Đinh Nguyên. Lã Bố lo sợ không yên, muốn thử lòng Trương Dương, ông bèn nói:
Triều đình Trường An treo giải thường bắt tôi, nếu ngài chặt đầu tôi thì không bằng trói tôi lại mà giải đi.

Trương Dương thấy lòng tốt của mình bị nghi ngờ nên mếch lòng nói:
Lời ngươi nói rất đúng.

Tuy sau đó Trương Dương không hành động gì nhưng Lã Bố vẫn cảm thấy không an toàn, bèn cùng thủ hạ lẻn trốn khỏi quận Hà Nội, đi sang Ký châu theo Viên Thiệu.

Giúp Viên Thiệu đánh Trương Yên
Lã Bố giúp Viên Thiệu đánh tướng Khăn Vàng là Trương Yên ở Thường Sơn. Trương Yên có hơn vạn tinh binh, mấy nghìn quân kỵ. Lã Bố cưỡi ngựa Xích Thố, cùng các dũng tướng là Thành Liêm, Ngụy Việt mỗi ngày dẫn mấy chục kỵ binh xông thẳng vào trại địch ba bốn lần. Quân Trương Yên thua tan tác, bản thân Trương Yên nản lòng, cuối cùng nhận sự chiêu an của triều đình.

Lã Bố lập công, tỏ ra ngạo mạn coi khinh các tướng của Thiệu, liên tiếp sai người giục Viên Thiệu tăng viện cho mình. Tướng sĩ dưới quyền cũng cậy công đi cướp bóc. Thấy Viên Thiệu không đáp ứng tăng viện, ông bèn xin về Lạc Dương. Viên Thiệu ngoài mặt đồng ý, phong Lã Bố làm Tư Lệ hiệu úy, nhưng sau lưng lại dặn các tướng thừa cơ giết ông.

Lập kế thoát thân
Lã Bố đoán biết Viên Thiệu nghi ngờ mình, nên sắp đặt kế thoát thân. Ban đầu ông giả cách ngồi trong trướng gảy đàn tranh, nhưng sau đó đưa đàn cho người khác gảy tiếp để lừa thủ hạ của Viên Thiệu, còn ông thì bí mật nhân trời tối lẻn chạy trốn. Một lúc sau thủ hạ của Viên Thiệu đi thám thính nghe tiếng đàn tắt tưởng Lã Bố đã ngủ bèn đi báo cho các tướng của Viên Thiệu. Các tướng ập đến mới biết bị lừa. Viên Thiệu nghe tin báo không giết được ông bèn sai người đuổi theo, nhưng những người đuổi theo đều không địch nổi Lã Bố, bị đánh phải quay trở về.

Cùng đường, ông lại đành phải quay lại chỗ Trương Dương. Trương Dương không nhắc lại việc trước đây Lã Bố ra đi không từ biệt, cho ông quay trở lại. Trên đường đi, ông qua quận Trần Lưu và được thái thú Trương Mạc - người từng hội binh đánh Đổng Trác – chào đón và kết giao với nhau.

Giao tranh với Tào Tháo

Đánh chiếm Duyện châu
Địa bàn của Trương Mạc vốn thuộc Duyện châu của Tào Tháo đang có thế lực hùng mạnh. Năm 193, Tào Tháo nghi ngờ châu mục Từ châu là Đào Khiêm giết cha mình, bèn mang quân đánh Từ châu để báo thù. Không giết được Đào Khiêm, Tào Tháo cho quân mình sát hại rất nhiều người dân vô tội ở Từ châu.

Trương Mạc cùng mưu sĩ Trần Cung căm giận Tào Tháo tàn bạo, không công nhận địa vị của họ Tào ở Duyện châu nữa. Cả hai bèn hợp tác, cùng nhau đón Lã Bố về, tôn lên làm thứ sử Duyện châu, giao cho 10 vạn quân để đánh Tào Tháo. Em Trương Mạc là Trương Siêu cũng cung cấp binh lương cho Lã Bố.

Lã Bố lấy Bộc Dương làm bản doanh, mang quân chiếm các thành trì của Tào Tháo ở Duyện châu. Chỉ còn 3 thành còn trung thành với Tào Tháo là Yên Thành, Đông A và Phạm Huyện do Tuân Úc và Trình Dục liều chết cố giữ, Lã Bố chưa đánh chiếm được.

Mưu phá Hạ Hầu Đôn
Tam quốc chí, Hạ Hầu Đôn truyện viết rằng Hạ Hầu Đôn đưa quân vận, tư trang đến cho gia quyến Tào Tháo ở Yên Thành thì gặp Lã Bố, hai bên giao chiến. Bố vờ rút chạy về Bộc Dương, rồi dùng mưu tập kích phía sau, cướp quân nhu của Đôn.

Tiếp đó, Lã Bố lại bày kế sai người trá hàng, rồi bắt giữ Hạ Hầu Đôn làm con tin ngay giữa trướng. Trung quân của Đôn kinh hoàng chấn động, may nhờ có Hàn Hạo giữ cho quân tướng không rối loạn. Hạo dẫn quân đến vây trướng, bắt người của Lã Bố, cứu được Hạ Hầu Đôn.

Tào Tháo phải bỏ Từ châu, mang quân về lấy lại Duyện châu.

Cố thủ Bộc Dương
Lã Bố chiếm lấy Bộc Dương mà không đóng quân ra các nơi hiểm yếu như Kháng Phụ, Tế Ninh và bến đò Hoàng Hà. Tào Tháo cho rằng Lã Bố vô mưu, có ý coi thường, dẫn quân tấn công Bộc Dương.

Quân Tào Tháo phần đông là người Thanh châu mới theo hàng, không địch nổi quân Lã Bố. Lã Bố sử dụng mưu kế của Trần Cung, đánh tan quân Tào ở Bộc Dương. Đại quân Tào Tháo bị thua lớn, doanh trại bị đốt cháy, bản thân Tào Tháo bị bỏng cánh tay trái và suýt bị Lã Bố bắt sống. Trong bóng đêm, quân kỵ của Lã Bố đuổi đến nơi nhưng không biết mặt Tào Tháo, ông ta nhanh trí chỉ tay phía trước bảo rằng:
Người cưỡi ngựa vàng chỗ kia là Tào Tháo!

Quân Lã Bố tiến lên phía trước truy đuổi, nhờ vậy Tào Tháo quay đầu chạy thoát nạn.
Sự kiện Tào Tháo gặp nguy cấp ở Bộc Dương được La Quán Trung mô tả tương tự trong Tam quốc diễn nghĩa, nhưng chiến sự lại diễn ra chủ yếu trong thành khi Lã Bố dùng mưu dụ Tào Tháo tiến vào.

Sau đó Tào Tháo và Lã Bố giữ nhau hơn 100 ngày ở Bộc Dương không đánh. Đến mùa thu năm 194, ở Duyện châu có nạn châu chấu hại lúa, cả hai bên đều bị thiếu lương. Tào Tháo phải rút quân về Yên Thành, còn Lã Bố thu quân về Sơn Dương. Hai bên cùng tạm bãi binh.

Bại binh rút chạy
Đầu năm 195, Tào Tháo quyết định thay đổi chiến thuật đánh Lã Bố, giương đông kích tây khiến Lã Bố mệt mỏi. Tào Tháo chia quân làm nhiều ngả, một mặt điều một cánh quân đi đánh Định Đào. Lã Bố đi cứu; đến mùa hạ lại tấn công Cự Dã, bao vây hai tướng của Lã Bố là Tiết Lan và Lý Phong.

Lã Bố cùng Trần Cung mang 1 vạn quân từ Định Đào đi cứu. Tào Tháo lợi dụng địa hình, dùng kế mai phục đánh bại Lã Bố trên đường rồi thúc quân chiếm lấy Định Đào. Lã Bố và Trần Cung rút quân về Đông Mân. Tào Tháo hạ thành Cự Dã, giết chết Phong và Lan.

Trong khi Lã Bố và Trần Cung còn đang lúng túng chưa biết làm sao, thì Tào Tháo đã điều các cánh quân đánh chiếm các thành trì của Lã Bố ở Duyện châu. Lã Bố nghe tin mấy thành xung quanh bị hạ, hoang mang tột độ bèn chạy về Từ châu theo Lưu Bị.

Việc Lã Bố thua trận và vội vã rút lui khỏi Duyện châu khiến anh em Trương Mạc và Trương Siêu mất chỗ dựa. Hai anh em họ Trương sau đó bị Tào Tháo đánh bại và giết chết.

Không đón được Thánh giá
Năm 195, nhân lúc trong triều đình nhà Hán ở Trường An xảy ra loạn lạc, Hán Hiến Đế đào thoát khỏi sự kìm kẹp của Lý Thôi và Quách Dĩ, chạy về phía đông. Trên đường, Hiến Đế tự mình viết thư mời Lã Bố đến nghênh giá. Tuy nhiên Lã Bố lúc đó vừa bị Tào Tháo đánh bại, thế lực còn yếu, đành viết thư sai sứ giả dâng lên Hiến Đế để tạ lỗi. Hiến Đế bổ nhiệm ông làm Bình Đào hầu. Trên đường đi, sứ giả làm rơi mất thư và chiếu phong chức ở địa phận Sơn Dương.

Ngay sau đó Tào Tháo đón được Hán Hiến Đế về Hứa Xương, có danh nghĩa thiên tử để sai khiến chư hầu. Biết việc chiếu thư phong chức của Hiến Đế cho Lã Bố bị thất lạc, Tào Tháo bèn tự tay viết thư cho Lã Bố, khen ông đã giết Đổng Trác để trừ họa cho nước nhà, đồng thời nhờ ông đối phó với các quân phiệt Công Tôn Toản và Viên Thuật. Lã Bố bèn viết tấu thư dâng lên vua Hiến Đế như sau:
Thần vốn phải phụng mệnh cung nghênh xa giá nhưng biết Tào Tháo trung hiếu đã đón bệ hạ đến Hứa Xương. Trước đây thần từng cùng giao binh với Tào Tháo, nay Tào Tháo bảo vệ bệ hạ, thần là ngoại tướng, tuy muốn dẫn binh theo nhưng lại sợ sinh hiềm nghi, cho nên tạm thời chờ xử tội ở Từ châu, không dám tự quyết.

Đồng thời, ông viết thư trả lời Tào Tháo, biểu thị lòng cảm kích và thành ý hợp tác. Tào Tháo tuy bề ngoài tỏ ra hòa hiếu vỗ về, nhưng trong tâm thức vẫn luôn tìm cách diệt trừ ông.

Cát cứ Từ châu

Sau khi Lã Bố bị Tào Tháo đánh bại, Lưu Bị ở Từ châu đón tiếp Bố, cho đóng quân ở thành Tiểu Bái - một quận thuộc Dự Châu. Biết Lã Bố và Lưu Bị nếu liên minh với nhau sẽ khó khống chế, nên Tào Tháo rất lo lắng.

Để chia rẽ Lã Bố và Lưu Bị, Tào Tháo nhân danh Hiến Đế phong chức cho Lưu Bị. Lưu Bị tiếp nhận. Lã Bố thấy Lưu Bị hợp tác với Tào Tháo, sợ hai bên liên kết đối phó với mình nên bắt đầu lo sợ.

Chiếm Hạ Bì từ tay Lưu Bị
Quân phiệt Viên Thuật ở Dương châu mang quân tấn công Từ châu. Lưu Bị mang quân ra chống cự ở Hoài Âm. Viên Thuật viết thư cho Lã Bố, giục ông đánh úp chiếm Từ châu thì sẽ tạ ơn bằng 20 vạn hộc lương. Lã Bố nghe theo.

Nhân lúc hai tướng giữ Hạ Bì (thủ phủ Từ châu) là Trương Phi và Tào Báo bất hòa, Lã Bố muốn nhân đó mang quân đánh úp thành. Tào Báo trong cuộc xung đột đã bị Trương Phi giết, thủ hạ của Báo là Hứa Đam và Chương Luống oán hận Phi liền đến gặp Lã Bố, khuyên nhân lúc đêm tối đánh ngay thì ở trong thành sẽ làm nội ứng. Lã Bố bèn tiến quân, Hứa Đam mở cửa thành cho ông chiếm Hạ Bì, buộc Trương Phi phải bỏ chạy. Từ châu thuộc về Lã Bố.

Lưu Bị mang quân trở về định đánh chiếm lại Hạ Bì nhưng bị Lã Bố đánh bại, phải lui quân về Quảng Lăng, lại bị Viên Thuật đánh bại một trận nữa, phải chạy ra Hải Tây. Trong tình thế bức bách, anh em Lưu Bị đành phải trở về Từ châu hàng Lã Bố.

Lã Bố thấy Viên Thuật thất tín không cấp lương cho mình bèn chủ động hòa giải với Lưu Bị, trần tình với Lưu Bị rằng do thấy Trương Phi nóng nảy sợ làm hỏng việc, nên chỉ muốn thay Phi giữ thành chứ không có liên hệ gì với Viên Thuật. Lã Bố tự xưng là châu mục Từ châu; ông cho Lưu Bị giữ thành Tiểu Bái và mời Lưu Bị xưng là thứ sử Dự châu (Dự châu vốn có sáu quận nhưng trên thực tế Lưu Bị chỉ có 1 quận Tiểu Bái để đóng quân).

Hác Manh làm phản
Tháng 6 năm 196, bộ tướng của Lã Bố là Hác Manh nghe lời xúi giục của Viên Thuật bèn phản lại ông, mang quân xông vào phủ Hạ Bì ngay trong đêm đó để ám sát Lã Bố. Nửa đêm, Lã Bố không kịp phân biệt người phe nào, chỉ kịp kéo vợ trèo tường từ bên trong trốn ra, rồi chạy đến trại của bộ tướng thân tín là Cao Thuận để lánh nạn. Cao Thuận nghe giọng phản quân, nhận biết chúng là người quận Hà Nội, đoán ra quân của Hác Manh, bèn chấn chỉnh quân sĩ chống trả, quân Hác Manh phải lui.

Sáng ra, thủ hạ của Hác Manh là Tào Tính phản lại Manh, hai bên đánh nhau cùng bị thương. Lã Bố thấy vậy sai Cao Thuận mang quân ra giúp Tào Tính diệt Hác Manh. Cao Thuận giết chết Hác Manh rồi cho Tào Tính lĩnh quân của Manh.

Tam quốc diễn nghĩa lược bỏ toàn bộ việc Hác Manh tạo phản, và kể rằng Hác Manh vẫn tiếp tục phục vụ Lã Bố.

Bắn kích Viên môn
Không giết được Lã Bố, Viên Thuật lại trở mặt làm thân, xin kết thông gia với Lã Bố. Khi dẹp Hác Manh, Lã Bố đã tra ra việc Manh nghe Thuật xúi bẩy, nhưng vì tình thế hiện tại chưa thể trở mặt đánh nhau được nên ông nhận lời.

Viên Thuật thấy Lã Bố đã ngả theo mình lại sai Kỷ Linh mang 3 vạn quân tấn công Tiểu Bái để diệt Lưu Bị. Để tránh mang tiếng là thất tín, Lã Bố không chi viện cho phe nào. Ông chỉ mang 1.000 quân bộ và 200 quân kỵ tới Tiểu Bái, bắt hai bên phải hòa giải. Ông sai cắm kích từ xa 150 bước và giao hẹn sẽ bắn tên, nếu trúng vào ngạnh kích thì hai bên phải giảng hòa.

Sau đó Lã Bố lùi lại giương cung bắn trúng ngay ngạnh kích. Mọi người đều khâm phục. Lưu Bị cảm ơn ông đã ra tay cứu mình, còn Kỷ Linh thấy Lã Bố kiêu dũng, không dám trái ý cũng phải mang quân về.

Xung đột với Viên Thuật và Tào Tháo

Huỷ bỏ hôn ước
Năm 197, Viên Thuật tự xưng là hoàng đế ở Thọ Xuân, sai Khâm sai Hàn Dận đến Hạ Bì nhắc lại việc kết thông gia với Lã Bố, lấy con gái ông về làm vợ thái tử. Lã Bố ban đầu bằng lòng giao con gái cho Hàn Dận mang đi.

Cha con Trần Khuê và Trần Đăng ở Hạ Bì vốn giả vờ làm thủ hạ cho Lã Bố theo lệnh của Tào Tháo để giám sát ông, sợ hai họ Viên và Lã mà thông gia thì khó khống chế được, nên vội đến can Lã Bố không nên kết thân với Viên Thuật vì Thuật xưng đế là trái đạo; ngược lại Trần Khuê khuyên Lã Bố nên hợp tác với Tào Tháo để chống Viên Thuật.

Lã Bố nghe có lý, bèn mang quân đuổi theo cướp con gái trở về Hạ Bì, bắt Hàn Dận đóng gông sai người giải đến Hứa Xương nộp cho Tào Tháo và tuyên bố bãi bỏ hôn ước với Viên Thuật.

Tào Tháo chém Hàn Dận, sai Vương Tắc mang chiếu thư của Hiến Đế và ấn tín đến trao cho Lã Bố, phong chức Bình Đông tướng quân; đồng thời gửi thư khen ngợi và gửi lễ vật riêng cho ông. Lã Bố rất mừng, sai Trần Đăng mang biểu chương tạ ơn vua Hiến Đế, xin được phong từ Thứ sử Từ châu lên Châu mục Từ châu và gửi lễ vật đáp lại Tào Tháo. Nhưng Trần Đăng đã nhận lời làm tay trong cho Tào Tháo, xin làm nội ứng, khuyên Tào Tháo nên sớm trừ khử Lã Bố. Tào Tháo phong chức cho cha con Trần Đăng và Trần Khuê.

Lã Bố thấy mình chưa được thăng chức, còn cha con Trần Đăng được phong tước nên rất tức giận, nhưng Trần Đăng đã lựa lời nói với ông rằng:

Tào thừa tướng coi tướng quân như con mãnh ưng, nói rằng phải bỏ đói thì mới dùng được.

Lã Bố nghe nói Tào Tháo coi mình như chim ưng thì rất vừa lòng, không giận gì Trần Đăng nữa.

Hoà Tào chống Viên
Viên Thuật thấy Lã Bố trở mặt rất tức giận, sai Trương Huân, Kiều Nhuy liên hợp với Dương Phụng và Hàn Tiêm, cất bảy đạo quân đi đánh Từ châu, quân đông vài vạn người.

Lúc đó Lã Bố chỉ có 3000 quân và 400 con ngựa. Ông hỏi kế Trần Khuê. Trần Khuê khuyên ông viết thư ly gián hai tướng mới hàng Viên Thuật là Dương Phụng, Hàn Tiêm. Lã Bố làm theo, gửi thư cho hai tướng như sau:
Hai vị tướng quân đích thân bảo vệ xa giá, còn tôi tự tay giết Đổng Trác. Chúng ta đều lập đại công cho nhà Hán, đáng được lưu truyền trong sử sách. Nay Viên Thuật làm phản, lẽ ra chúng ta phải cùng diệt hắn, sao các tướng quân lại theo hắn đánh tôi? Chúng ta hãy nhân cơ hội này đồng tâm hiệp lực đánh Viên Thuật lập công với thiên hạ mới phải!

Lã Bố còn hứa sẽ cấp lương thực cho hai tướng. Hàn Tiêm, Dương Phụng đồng ý theo Lã Bố, bèn quay giáo đánh lại Viên Thuật, kết quả đại phá Trương Huân và bắt sống Kiều Nhuy. Sau đó Lã Bố cùng Dương Phụng và Hàn Tiêm hợp binh hai đường thủy bộ tấn công Thọ Xuân, cướp bóc đến Chung Ly mới rút lui.

Hoà Viên chống Tào
Năm 198, lực lượng của Lưu Bị ở Tiểu Bái tăng lên đến hơn một vạn người khiến Lã Bố lo ngại. Ông lại giảng hòa với Viên Thuật, nhận lời giúp Viên Thuật đánh Lưu Bị. Ông điều hai mãnh tướng Cao Thuận và Trương Liêu dẫn quân đánh Tiểu Bái.

Lưu Bị không chống cự nổi, bỏ thành và gia quyến chạy về phía tây đến đất Lương và sai người cầu cứu Tào Tháo. Tào Tháo sai Hạ Hầu Đôn đi cứu. Quân hai bên đụng độ ở Từ châu. Lã Bố cầm quân ra đối địch, đánh bại quân Tào và bắn tên chột mắt tướng Hạ Hầu Đôn của Tào Tháo. Hạ Hầu Đôn bị mù một mắt nên từ đó quân sĩ gọi ông ta là manh Hạ Hầu (Hạ Hầu đui).

Tiểu thuyết Tam Quốc diễn nghĩa kể rằng Tào Tính, bộ tướng của Lã Bố, mới là người bắn tên chột mắt Hạ Hầu Đôn. Nhưng sau đó Hạ Hầu Đôn đã nhổ tên và nuốt con ngươi của mình, rồi lao đến đâm chết Tào Tính.

Lúc bấy giờ, các tướng thảo khấu ở vùng Thái Sơn là Tang Bá, Tôn Quan, Ngô Đôn, Doãn Lễ và Xương Hi đều hàng phục Lã Bố khiến lực lượng của ông khá mạnh mẽ.

Thành Hạ Bì bị vây, lầu Bạch Môn tuyệt mệnh

Tào, Lưu liên minh đánh Lã Bố
Tháng 9 năm 198, Tào Tháo đích thân cùng Lưu Bị mang đại quân tới đánh Từ châu để diệt Lã Bố. Tháng 10 năm đó quân Tào đến Bành Thành, giết chết tướng giữ thành là Hồ Giai. Sau đó Tào Tháo tiến đến Hạ Bì, Trần Cung khuyên Lã Bố mang quân ra đón đánh địch ngay nhưng ông không nghe theo, muốn đợi quân Tào đến thành mới giao chiến.

Quân Tào kéo tới Hạ Bì, Lã Bố mang quân kỵ ra nghênh chiến. Tào Tháo đánh cho Lã Bố đại bại, tướng Tào là Nhạc Tiến bắt sống được viên mãnh tướng của Lã Bố là Thành Liêm. Lã Bố thua liên tiếp mấy trận, phải rút vào thành Hạ Bì cố thủ và sai người cầu cứu Viên Thuật và Trương Dương.

Tào Tháo bèn gửi thư khuyên ông không nên theo Viên Thuật vì Thuật có tội phản nghịch, đồng thời dụ hàng ông. Lã Bố muốn hàng, nhưng Trần Cung cho rằng không nên, và hiến kế chia quân chống lại: Lã Bố sẽ mang một đạo quân ra ngoài thành lập trại giữ vững, tạo thành thế ỷ dốc với quân trong thành Hạ Bì, quân Tào đánh đâu thì hai bên cùng liên hợp chống lại. Lã Bố nghe có lý liền chuẩn bị đem quân ra thành, nhưng sau nghe lời vợ can không nên đi lại thay đổi ý định không đi nữa. Ông tiếp tục sai Hứa Dĩ, Vương Khải đi cầu cứu viện binh của Viên Thuật lần nữa.

Viên Thuật do còn oán hận Lã Bố nhiều lần trở mặt với mình, liền ra điều kiện Lã Bố phải mang con gái tới Thọ Xuân theo lời hứa hôn trước đây thì mới phát binh. Ông bèn lấy bông và áo giáp bọc cho con gái, đưa lên mình ngựa và nhân lúc đêm tối phá vòng vây đi đến chỗ Viên Thuật. Tuy nhiên, quân Tào ở ngoài thành Hạ Bì đã chủ trương siết chặt vòng vây, không cho Lã Bố vượt qua. Lã Bố lo cho sự an toàn của con mình nên quyết định quay lại thành cố thủ.

Nước ngập Hạ Bì
Sang năm 199, do quân Tào vây đánh nhiều tháng không hạ được thành, bắt đầu mệt mỏi nên Tào Tháo muốn lui quân, nhưng Tuân Du và Quách Gia khuyên nên đánh gấp. Tào Tháo theo kế của Quách Gia, sai quân khơi sông Nghi Thủy và sông Tứ Thủy, đổ nước vào thành Hạ Bì. Thành ngập đầy nước, Lã Bố ở trong thành tình hình nguy khốn, phải lui dần vào trong rồi rút lên cố thủ ở lầu Bạch Môn, thế cùng lực kiệt. Do trước đó kế hoạch đưa con gái mình sang chỗ Viên Thuật đã bị thất bại, nên quân của Viên Thuật không đến cứu viện cho ông.

Thục ký chép rằng: Trong bước đường cùng, Lã Bố đã mang vợ mình đến chỗ Quan Vũ - tướng của Lưu Bị - để lấy lòng, hy vọng Quan Vũ nói giúp với Tào Tháo. Quan Vũ mang vợ Lã Bố đến cho Tào Tháo, Tào ưng ý và giữ lại chỗ mình, nhưng vẫn vây đánh thành. Theo Tam quốc chí và Ngụy Thị Xuân Thu thì đó là vợ của Tần Nghi Lộc (thủ hạ Lã Bố) chứ không phải vợ của Lã Bố; con của Nghi Lộc là Tần Lãng được Tháo nhận nuôi, sau trở thành sủng thần của Tào Duệ.

Đúng lúc đó, Trương Dương ở Hà Nội phát binh cứu Lã Bố. Nhưng Dương bị thủ hạ là Dương Xú giết chết để hàng Tào Tháo.

Lã Bố thấy tình thế nguy cấp quá, bèn lên lầu thành nói với thủ hạ của Tào Tháo rằng hãy nới vòng vây để mình ra thành thú tội với Tào Tháo. Tuy nhiên sau đó Trần Cung một mực can ngăn không nên hàng Tào, Lã Bố lại nghe theo ông ta.

Thủ hạ của Lã Bố là Hầu Thành bị ông phạt trượng do vi phạm quân lệnh nên tỏ ra oán hận. Tháng 2 năm 199, Hầu Thành đồng mưu với hai bộ tướng khác của Lã Bố là Tống Hiến và Ngụy Tục, bất ngờ bắt trói Trần Cung và Cao Thuận mang nộp và mở cửa ra hàng Tào Tháo. Tào Tháo cùng Lưu Bị thúc quân xông vào. Toàn quân trong thành tan vỡ, Lã Bố trên lầu Bạch Môn bị dồn vào đường cùng, nói với các thủ hạ hãy chặt đầu mình nộp cho Tào Tháo lấy thưởng, nhưng các thủ hạ của ông không nỡ làm. Quân Tào tiến lên lầu bắt trói được Lã Bố, đưa ông ra trình diện Tào Tháo.

Tiểu thuyết Tam Quốc diễn nghĩa kể rằng Hầu Thành ăn trộm ngựa Xích Thố đem dâng Tào Tháo, còn Tống Hiến và Ngụy Tục bắt trói Lã Bố lại trước rồi mở cửa cho quân Tào kéo vào.

Lã Bố muốn xin Tào Tháo cho mình đầu hàng, Tào Tháo phân vân nên hỏi lại Lưu Bị. Nhưng Lưu Bị khuyên Tào Tháo nên giết ông vì ông là người vong ân bội nghĩa, từng hai lần trở mặt giết chủ là Đinh Nguyên và Đổng Trác. Tào Tháo nghe theo, liền sai quân sĩ mang Lã Bố xuống lầu thắt cổ rồi chặt đầu đem bêu, năm ấy Lã Bố khoảng chừng 39 tuổi.

Các thuộc hạ dưới quyền ông là Trần Cung, Cao Thuận do không chịu hàng Tào nên cùng bị chém, chỉ có Trương Liêu và Tang Bá đầu hàng Tào Tháo và sau này trở thành các danh tướng nhà Tào Ngụy.

Toàn bộ binh lực và lãnh thổ của Lã Bố bị Tào Tháo thôn tính hoàn toàn.

Nhận định
Lã Bố nổi danh kiêu dũng, thiện chiến, võ nghệ xứng đáng là hàng đầu trong các chiến tướng thời Tam Quốc. Nhưng ông chỉ hữu dũng vô mưu, lại thường hay phản trắc. Trong đời tranh hùng thiên hạ, Lã Bố đã lần lượt quay lưng với Đinh Nguyên, Đổng Trác, Trương Dương, Viên Thuật, Lưu Bị (hai người đầu bị chính Lã Bố giết, Lưu Bị thì bị phản bội hai lần). Ông làm việc khinh suất, tùy ý theo hay phản, lật lọng tráo trở, chỉ mưu lợi cho mình, không trọng tín nghĩa nên cuối cùng đã thất bại. Việc Lã Bố bị thuộc hạ làm phản, chủ động nộp thành cho Tào Tháo, rồi Tào Tháo nghe lời đồng minh cũ của Lã Bố là Lưu Bị, không thu nạp mà đem giết, âu cũng là "quả báo" cho sự lật lọng của ông.

Khác với Tam Quốc diễn nghĩa, những mô tả về sự nghiệp của Lã Bố trong Tam Quốc chí cho thấy Lã Bố không hoàn toàn là một kẻ hữu dũng vô mưu như La Quán Trung đã mô tả. Sử liệu này chép rằng thứ sử Tịnh Châu là Đinh Nguyên từng phong cho Lã Bố là kỵ đô úy. Khi đóng quân ở Hà Nội, Đinh Nguyên còn giao cho Bố chức chủ bộ, coi như một tay chân thân tín. Vào thời nhà Hán, chức chủ bộ là chức quan quản lí các việc lương thảo, công văn thư tín trong quân đội, là một chức quan văn thuần túy, công việc phải xử lý cũng rất vụn vặt. Hơn nữa, khi Lã Bố được Đinh Nguyên coi như người thân tín thì có thể thấy rằng ông đã làm công việc của một chủ bộ không đến nỗi tệ. Với vai trò của một chủ bộ, nếu nói theo cách hiện đại thì Lã Bố cũng là một "phần tử trí thức", ít nhiều cũng có đầu óc tính toán. Ngoài ra, nếu nhìn vào những mưu sách mà ông làm được trong sự nghiệp, chẳng hạn như khi lập kế đào thoát khỏi Viên Thiệu, bắt sống Hạ Hầu Đôn làm con tin, đánh thắng Tào Tháo ở Bộc Dương, hay bắn kích viên môn cứu Lưu Bị; đã phần nào chứng minh rằng Lã Bố chỉ "kém trí, vô mưu" khi so sánh với những nhà quân sự lão luyện như Tào Tháo, chứ so với người bình thường thì ông không phải là thua kém.

Lã Bố được Trương Siêu, Trương Mạc, Trương Dương tin tưởng và giúp đỡ khi mới khởi sự; nhưng khi đánh thua Tào Tháo, ông đã chạy thoát thân trước mà bỏ rơi anh em Trương Mạc, Trương Siêu ở Duyện châu. Những người họ Trương và Tang Hồng được xem là đầy nghĩa khí nhưng cái chết của họ vì Lã Bố lại được các nhà sử học xem là đáng tiếc.

Khi bị bắt ở lầu Bạch Môn, Lã Bố đã quỳ xuống cầu xin Tào Tháo tha mạng để làm thuộc hạ dưới trướng. Tào Tháo phân vân, không biết có nên thu nạp Lã Bố hay không, nhưng Lưu Bị đã nhắc Tào Tháo nhớ đến hai người: Đinh Nguyên và Đổng Trác. Tào Tháo nghe xong bèn xử tử ông. Về việc này, Mao Tôn Cương cho rằng lúc này Lưu Bị thực tế đã có chủ ý muốn chống lại Tào Tháo, nếu để Lã Bố về dưới trướng họ Tào thì sẽ trở thành một mối họa lớn. Do đó, Lưu Bị đã nhắc đến hai vị tướng mà Lã Bố đã từng phò tá rồi làm phản. Tuy nhiên Tào Tháo không phải Đinh Nguyên hay Đổng Trác. Nếu Lã Bố không làm phản nữa mà chấp nhận làm thuộc hạ của Tào Tháo thì ông ta sẽ có thêm một võ tướng rất mạnh. Lưu Bị đã nhận thấy mối nguy này nên đã cố ý nói khích Tào Tháo nhằm mục đích trừ đi một mãnh tướng nguy hiểm nhất thời bấy giờ. Cũng có một suy đoán khác cho rằng Tào Tháo đã muốn giết Lã Bố ngay từ đầu, việc Lã Bố mấy lần phản chủ chắc chắn Tào Tháo cũng biết nên ông ta không dại gì mà thu nạp Lã Bố, việc ông ta hỏi ý kiến Lưu Bị chỉ là để tránh mang tiếng "hẹp hòi, không dung thứ người đã đầu hàng" mà thôi.

Gia đình
Sử sách không đề cập gì về vợ của Lã Bố, nhưng kể rằng ông có một người con gái và ban đầu đã tính toán gả cho Viên Diệu, con trai Viên Thuật; nhưng sau khi bị Trần Khuê thuyết phục, ông đã trở mặt với Viên Thuật, đem con gái về. Lã Bố sau đó nghe lời Trần Khuê dâng biểu lên triều đình Hứa Xương của Tào Tháo để trần tình, được thụ chức Tả Tướng quân.

Năm 198, Tào Tháo bao vây thành Hạ Bì. Lã Bố vì cầu Viên Thuật đem quân tới cứu, lần nữa đáp ứng Viên Thuật kết thành thông gia. Tuy nhiên Lã Bố hộ tống phá vây không thành công, bị quân Tào bức về.

Trong tiểu thuyết Tam Quốc diễn nghĩa, con gái Lã Bố chỉ là một nhân vật xuất hiện mờ nhạt và không rõ tên thật. Trong giai thoại dân gian, con gái Lã Bố có tên là Lã Linh Khởi.

Thuộc cấp

Trần Cung
Cao Thuận
Trương Liêu
Tang Bá
Hác Manh
Tào Tính
Thành Liêm
Tống Hiến
Ngụy Tục
Hầu Thành
Hứa Dĩ
Vương Khải
Trương Mạc
Trương Siêu
Tiết Lan
Lý Phong
Tôn Quan
Ngô Đôn
Doãn Lễ
Xương Hi
Lý Túc

Trong văn học nghệ thuật

Nhân vật Lã Bố xuất hiện từ hồi 3 đến hồi 19 trong tiểu thuyết Tam quốc diễn nghĩa của La Quán Trung. Lã Bố được mệnh danh là Chiến Thần, được xem là vị tướng dũng mãnh nhất thời Tam Quốc, hơn cả các tướng khác như Quan Vũ, Trương Phi, Triệu Vân, Hứa Chử, Mã Siêu, Điển Vi,vv... Hình ảnh Lã Bố có thể liên hệ tới vị anh hùng người Hy Lạp Achilles về sức mạnh. Một mình Lã Bố có thể đánh đồng cân với cả ba anh em Lưu Bị, Quan Vũ, Trương Phi trong trận Hổ Lao Quan.

Trên chiến trường, nhân vật này chuyên sử dụng phương thiên họa kích và cưỡi Ngựa Xích Thố, như một mãnh hổ tả xung hữu đột, vạn người không địch nổi. Lã Bố ra trận đầu búi tóc, đội kim quan, ngoài phủ giáp đường nghê, thắt bảo đới ti loan, mình mặc chiến bào đỏ thêu trăm hoa, thân khoác áo giáp thú diện liên hoàn, lưng đeo một bộ cung tên màu bạc, tay cầm phương thiên hoạ kích, cưỡi ngựa Xích Thố, oai phong dũng mãnh vô cùng. Ngoài một số tình tiết hư cấu, nhìn chung Lã Bố được La Quán Trung mô tả khá gần với hình ảnh trong sử sách: người dũng cảm khỏe mạnh, giỏi võ nghệ cung kiếm, nhưng chủ quan khinh suất, thiếu mưu lược và hay trở mặt.

Tình tiết hư cấu đáng kể nhất của La Quán Trung trở thành một điển tích trong văn học là trận "Tam anh chiến Lã Bố" ở cửa ải Hổ Lao trong hồi thứ 5. Ảnh hưởng từ tiểu thuyết Tam Quốc diễn nghĩa, nhiều vở Kinh kịch của Trung Quốc được xây dựng có nhân vật Lã Bố như Tam anh chiến Lã Bố, Liên hoàn kế, Viên môn xạ kích, Lã Bố hí Điêu Thuyền, Đại náo Phụng Nghi Đình.

Nhân vật Lã Bố trong tiểu thuyết của La Quán Trung có hai người vợ là Nghiêm phu nhân và Điêu Thuyền (đều là nhân vật hư cấu). Nghiêm phu nhân là vợ cả của Lã Bố, mẹ của Lã Linh Khởi. Lã Bố và Nghiêm phu nhân đã lấy nhau từ lâu nên rất ân ái, hoạn nạn luôn có nhau. Còn Điêu Thuyền là con của Vương Doãn, được cha dùng như một công cụ để li gián Lã Bố với Đổng Trác; vì quá yêu Thuyền nên ông đã nghe theo Doãn mà giết Trác. Tuy nhiên, tiểu thuyết sau đó cũng không nhắc gì nhiều đến Điêu Thuyền, dù Vương Doãn đã gả nàng cho Lã Bố. Không lâu sau, bọn Thôi, Dĩ nổi dậy đánh đuổi Lã Bố buộc ông phải tạm bỏ vợ con chạy thoát thân. Nhờ có Bàng Thư ở Trường An giấu Nghiêm thị và Điêu Thuyền khỏi sự truy lùng của Lý Thôi mà gia quyến của ông vẫn bình an vô sự. Dù sau này hội ngộ trở lại, do phải bận đối phó với các lộ chư hầu nên cuộc sống Lã Bố sau khi giết Đổng Trác ở trên lưng ngựa nhiều hơn trong màn gấm. Bản thân Điêu Thuyền cũng theo Lã Bố chạy loạn khắp nơi. Hai người chưa hề có phút giây nào uống rượu ngâm thơ, ngắm hoa thưởng nguyệt. Vì lý do đó, ở gần nhau rất lâu, rất được sủng ái mà Điêu Thuyền vẫn không có con. Số phận của Điêu Thuyền sau cái chết của Lã Bố không được nêu rõ, dù Nghiêm thị và con gái ông được Tào Tháo đưa về Hứa Xương. Trước đó, cả hai người phụ nữ này đều từng xin Lã Bố không mang quân ra khỏi thành Hạ Bì khi ông định theo kế Trần Cung để kháng Tào. Đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến Lã Bố thất bại trong cuộc chiến với Tào Tháo.

Ngoài ra, trong những bức tranh xưa hay ở các tác phẩm họa ảnh liên quan đến nhân vật này, ông được miêu tả là rất tuấn tú.

Trong truyền thông và giải trí
Vì sự dũng mãnh vô song của ông trong lịch sử cũng như trong tiểu thuyết Tam quốc diễn nghĩa, ông thường xuất hiện trong các tác phẩm dựa trên Tam Quốc, đôi khi ngay cả trong các tác phẩm không dựa vào Tam Quốc. Bao gồm cả trong game, nơi ông thường có chỉ số War/Attack cao nhất. Một số ví dụ cho những được liệt kê dưới đây:
 Lữ Bố là một nhân vật trong series game Romance of the Three Kingdoms (Tam quốc diễn nghĩa) của Koei game của Tam Quốc. Ông là nhân vật duy nhất trong game với chỉ số War (chiến tranh) đạt mức 100. Chỉ có danh tướng thời cổ là Hạng Vũ có chỉ số War bằng ông.
 Lữ Bố là một nhân vật trong các trò chơi phổ biến loạt Dynasty Warriors, nơi ông thường là nhân vật mạnh nhất và sử dụng Phá thiên kích (Sky Piercer). Ông thường được miêu tả là đầu búi tóc đội kim quy, như trong hình ảnh truyền thống của ông. Ông là nhân vật duy nhất có nhạc nền riêng, thay thế các nhạc nền khác nếu ông là kẻ địch và người chơi ở gần. Trong phiên bản thứ 4 và thứ 5, quân lính phe ông mặc trang phục màu trắng. Trong Dynasty Warriors 6 ông mặc áo giáp màu đen, và sử dụng song kích, cũng từ phiên bản thứ 6-7-8 quân lính phe ông đã chuyển sang mặc đồ đen. Ngoài ra trong phiên bản 8: Xtreme Legends Complete Edition, Lữ Bố có phần chiến dịch riêng cho phe mình.
 Trong Warriors Orochi, Lữ Bố dưới quyền Orochi và là một trong những viên tướng hàng đầu của ông. Trong loạt game kết hợp giữa Dynasty Warriors và Samurai Warriors, Lữ Bố cuối cùng đã tìm thấy một Thách thức xứng đáng để chiến đấu anh ta, Honda Tadakatsu, người dẫn đầu một lực lượng độc lập chống lại Orochi, và liên tục tìm kiếm một cơ hội để đấu anh ta. Ông cũng tìm đến một ngày để thách đấu với chính Orochi. Trong trò chơi phần tiếp theo, ông vẫn còn phục vụ Orochi, nhưng cuối cùng đã hình thành lực lượng của riêng mình, tạm thời đồng minh với phe Thục.
 Trong game Capcom 's Destiny of an Emperor, Lữ Bố là một nhân vật với chỉ số tấn công cao nhất. Trong game, người chơi có khả năng tuyển dụng anh ta vào bên Lưu Bị mặc dù chỉ là tạm thời. Duy nhất trong số các hình ảnh khác nhau của nhân vật, tCapcom 's Destiny of an Emperor (và manga được dựa trên, Tenchi o Kurau) Lữ Bố được mô tả như là một người đàn ông da trắng, tóc vàng trái với hình ảnh quen thuộc.
 Lữ Bố là một trong những chiến binh trong Geo Neo 's World Heroes 2 Jet, mặc dù tên của ông đã thay là "Ryofu", cách phát âm bằng tiếng Nhật của tên của ông.
 Nhân vật Ryofu Housen (cách phát âm tiếng nhật của Lữ Bố Phụng Tiên), trong anime ikki Tousen, là 1 nhân vật dựa trên Lữ Bố.
 Trong manga và OVA anime Ryofuko-chan, Lữ Bố được thể hiện là học sinh trường tiểu học Ryofuko.
 Trong trò chơi thẻ thu Magic the Gathering có một thẻ tên là Lữ Bố.
 Trong phim "Tam quốc diễn nghĩa" kinh điển năm 1994, Lữ Bố được thủ vai bởi diễn viên Trương Quang Bắc.
 Trong loạt phim "Tân tam quốc diễn nghĩa" được sản xuất năm 2010, diễn viên đóng vai Lữ Bố là Hà Nhuận Đông.
 Một nhân vật hư cấu trong Thủy hử, Lữ Phương, đã được Thị Nại Am sáng tác dựa trên ông. bao gồm: họ Lữ, biệt hiệu Tiểu Ôn hầu (Ôn hầu chỉ chính là Lữ Bố), ngựa, kích, mũ giáp.
 Lữ Bố còn xuất hiện trong game Liên Quân Mobile, Bang Bang và Bang Bang 2.

Xem thêm

 Đinh Nguyên
 Đổng Trác
 Vương Doãn
 Tào Tháo
 Lưu Bị
 Viên Thuật
 Viên Thiệu
 Lý Thôi
 Quách Dĩ
 Hán Hiến Đế
 Trương Mạc
 Trương Dương
 Điêu Thuyền
 Trần Cung
 Trương Liêu

Tham khảo
 Lê Đông Phương, Vương Tử Kim (2007), Kể chuyện Tần Hán, Nhà xuất bản Đà Nẵng
 Lê Đông Phương (2007), Kể chuyện Tam Quốc, Nhà xuất bản Đà Nẵng
 Trịnh Phúc Điền, Khả Vĩnh Quyết, Dương Hiệu Xuân (2006), Tướng soái cổ đại Trung Hoa, tập 1, Nhà xuất bản Thanh niên.

Chú thích

Mất năm 199
Người Nội Mông
Nhân vật quân sự Đông Hán
Nhân vật Tam quốc diễn nghĩa
Quân phiệt cuối đời Hán
Năm sinh không rõ
Năm sinh thiếu
Sinh thế kỷ 2


title: Macropoliana

text:
Macropoliana là một chi bướm đêm thuộc họ Sphingidae.

Các loài
Macropoliana afarorum - Rougeot 1975
Macropoliana asirensis - Wiltshire 1980
Macropoliana cadioui - Haxaire & Camiade, 2008
Macropoliana ferax - (Rothschild & Jordan 1916)
Macropoliana gessi - Schmit, 2006
Macropoliana natalensis - (Butler 1875)
Macropoliana scheveni - Carcasson 1972

Chú thích

Tham khảo

Sphingini


title: Anchastus lugubris

text:
Anchastus lugubris là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1882.

Chú thích

Tham khảo

Anchastus


title: Yokosuka MXY-9

text:
Yokosuka MXY9 Shuka (秋火 – Thu hỏa) là một đề án máy bay huấn luyện phát triển từ loại tàu lượn huấn luyện MXY8, MXY9 thêm vào một động cơ phản lực kiểu thermojet cỡ nhỏ có tên gọi là Tsu-11. Nó được dùng để huấn luyện thêm cho các phi công từng lái máy bay tiêm kích đánh chặn trang bị động cơ tên lửa Mitsubishi J8M.

Loại máy bay này chưa kịp chế tạo do Nhật đầu hàng quân Đồng minh và Chiến tranh Thế giới thế giớ thứ hai kết thúc.

Tính năng kỹ chiến thuật (MXY9)

Đặc điểm riêng
Tổ lái: 1
Chiều dài: 19 ft 10 in (6,05 m)
Sải cánh: 31 ft 2 in (9,50 m)
Chiều cao: 8 ft 10 in (2,70 m)
Diện tích cánh: 190 ft² (17,7 m²)
Động cơ: 1 động cơ thermojet Tsu-11, lực đẩy 1,7 kN (396 lbf)

Xem thêm

Máy bay có cùng sự phát triển
Mitsubishi J8M
Yokosuka MXY8

Tham khảo

Máy bay thử nghiệm Nhật Bản 1940–1949
Dự án máy bay hủy bỏ của Nhật Bản
MXY9


title: Psilotreta ochina

text:
Psilotreta ochina là một loài Trichoptera trong họ Odontoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Psilotreta


title: Lauterecken

text:
Lauterecken là một đô thị thuộc huyện Kusel, trong bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Đô thị Lauterecken có diện tích 8,91 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 2223 người. Đô thị này nằm bên sôngs Glan và Lauter, cự ly khoảng 20 km về phía đông bắc của Kusel, và 25 km về phía tây bắc Kaiserslautern.

Lauterecken là thủ phủ của Verbandsgemeinde ("đô thị tập thể") Lauterecken.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang mạng Lauterecken (tiếng Đức)

Xã và đô thị ở huyện Kusel


title: Chondrosoma fiduciaria

text:
Chondrosoma fiduciaria là một loài bướm đêm thuộc họ Geometridae. Loài này có ở miền đông Áo, Hungary và Slovakia. Nó cũng được ghi nhận từ vùng Tarbagatai và Xibia.

Sải cánh khoảng 18–24 mm đối với con đực. Con cái không cánh. Cá thể trưởng thành mọc cánh từ tháng 10 tới tháng 11.

Ấu trùng ăn nhiều loài cây thấp, bao gồm Euphorbia và Centaurea. Ấu trùng già hơn được ghi nhận ăn lá cây Achillea asplenifolia. Quá trình nhộng hóa diễn ra trong đất. Chúng qua mùa đông dưới dạng trứng.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Lepiforum e.V.

Chondrosoma
Côn trùng châu Âu
Động vật được mô tả năm 1854


title: Holorusia degeneri

text:
Holorusia degeneri là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Holorusia


title: Psychomyia lii

text:
Psychomyia lii là một loài Trichoptera trong họ Psychomyiidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Chú thích

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Psychomyia


title: Conasprella emarginata

text:
Conasprella emarginata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

Giống như tất cả các loài thuộc chi Conasprella, chúng là loài săn mồi và có nọc độc. Chúng có khả năng "đốt" con người, do vậy khi cầm chúng phải hết sức cẩn thận.

Miêu tả

Phân bố

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 The Conus Biodiversity website
 Tucker J.K. & Tenorio M.J. (2013) Illustrated catalog of the living cone shells. 517 pp. Wellington, Florida: MdM Publishing.
 Puillandre N., Duda T.F., Meyer C., Olivera B.M. & Bouchet P. (2015). One, four or 100 genera? A new classification of the cone snails. Journal of Molluscan Studies. 81: 1–23.
 Cone Shells – Knights of the Sea

E
Động vật được mô tả năm 1844


title: Laccophilus religatus

text:
Laccophilus religatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Sharp miêu tả khoa học năm 1882.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Laccophilus


title: 4533 Orth

text:
4533 Orth (1986 EL) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 7 tháng 3 năm 1986 bởi C. S. Shoemaker ở Palomar.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 4533 Orth

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1986


title: Chi Tràm

text:
Chi Tràm (danh pháp khoa học: Melaleuca) là một chi thực vật có hoa trong họ Đào kim nương (Myrtaceae). Theo các ước tính khác nhau chi này chứa 220-236 loài, tất cả đều có mặt tại Úc với phần lớn các loài (khoảng 230) là đặc hữu của Úc, các loài còn lại có ở Malaysia, Indonesia, New Guinea, quần đảo Solomon và Nouvelle-Calédonie.

Đặc điểm
Tùy theo loài mà chúng có thể là cây bụi hay cây thân gỗ, cao tới 2–30 m, thông thường với lớp vỏ cây dễ tróc. Lá của chúng là thường xanh, mọc so le, hình trứng hay mũi mác, dài 1–25 cm và rộng 0,5–7 cm, mép lá nhẵn, màu xanh lục sẫm hay xanh xám. Hoa mọc thành cụm dày đặc dọc theo thân, mỗi hoa với các cánh hoa nhỏ và một chùm nhị mọc dày dặc; màu hoa từ trắng tới hồng, đỏ, vàng nhạt hay ánh lục. Quả là dạng quả nang nhỏ chứa nhiều hạt nhỏ.

Chi Melaleuca có quan hệ họ hàng gần với chi Callistemon, khác biệt chính giữa hai chi là các nhị hoa nói chung rời ở Callistemon nhưng mọc thành chùm ở Melaleuca.

Trong tự nhiên, các loài Melaleuca nói chung được tìm thấy trong các rừng thưa, rừng gỗ hay vùng đất có cây bụi, cụ thể là dọc theo các dòng suối và rìa các đầm lầy.

Một loài tràm khá nổi tiếng là cây tràm trà (Melaleuca alternifolia, tiếng Anh gọi là "Tea tree", một số tài liệu dịch thành cây trà, dễ gây nhầm lẫn với các loài trong chi Camellia), là đáng chú ý vì tinh dầu của nó có tác dụng kháng sinh và kháng khuẩn, trong khi vẫn an toàn trong sử dụng đối với các ứng dụng đắp ngoài da. Nó được sản xuất ở quy mô thương mại, và được tung ra thị trường dưới tên gọi Tea Tree Oil. Cây tràm trà trên thực tế không dùng làm trà uống, nhưng có lẽ được đặt tên như vậy là do màu nâu của nhiều nguồn nước do lá rụng của loài này cũng như của các loài tương tự gây ra, ví dụ nổi tiếng xem hồ Brown (đảo Stradbroke)). Tên gọi "tràm trà" cũng được sử dụng cho chi có quan hệ họ hàng là Leptospermum. Cả Leptospermum và Melaleuca trên thực tế đều là các loại cây dạng sim của họ Myrtaceae.

Tại Australia, các loài Melaleuca đôi khi bị ấu trùng của các loài sâu bướm trong họ Hepialidae (chủ yếu là chi Aenetus như A. ligniveren) phá hại. Chúng đào bới thân cây theo đường nằm ngang rồi sau đó theo chiều dọc xuống phía dưới.

Melaleuca là các cây trồng phổ biến trong vườn ở cả Australia và các khu vực nhiệt đới khác trên khắp thế giới. Tại các đầm lầy ở Hawaii và Florida, Melaleuca quinquenervia (tràm lá rộng) đã được đưa vào nhằm hỗ trợ cải tạo hệ thống thoát nước của các khu vực trũng đầm lầy. Tuy nhiên, kể từ đó nó đã trở thành loài xâm hại nguy hiểm. Quần thể tràm đã gần như tăng lên gấp 4 lần ở miền nam Florida trong một thập kỷ, như được ghi chú trong SRFer Mapserver  của IFAS.

Các loài
Có hơn 200 loài tràm được công nhận, phần lớn trong số chúng là loài đặc hữu của Úc. Một số ít loài có mặt ở Malesia và 7 loài đặc hữu của New Caledonia.
Dưới đây là danh sách các loài:

Melaleuca arenicola S.Moore, 1920
Melaleuca acacioides F.Muell., 1862
Melaleuca acuminata F.Muell., 1858
Melaleuca acuminata subsp. websteri (S.Moore) Barlow ex Craven, 1999
Melaleuca acutifolia (Benth.) Craven & Lepschi, 2010
Melaleuca adenostyla K.J.Cowley, 1990
Melaleuca adnata Turcz., 1852
Melaleuca aestuosa G.Forst., 1786
Melaleuca agathosmoides C.A.Gardner, 1939
Melaleuca alsophila A.Cunn. ex Benth., 1867
Melaleuca alternifolia (Maiden & Betche) Cheel, 1924, - Arbre à thé
Melaleuca amydra Craven, 1999
Melaleuca apodocephala Turcz., 1852
Melaleuca apostiba K.J.Cowley, 1990
Melaleuca araucarioides Barlow, 1992
Melaleuca arcana S.T.Blake, 1968
Melaleuca argentea W.Fitzg., 1918
Melaleuca armillaris (Sol. ex Gaertn.) Sm., 1797
Melaleuca aspalathoides Schauer, 1844
Melaleuca atroviridis Craven & Lepschi, 2004
Melaleuca barlowii Craven, 1999
Melaleuca basicephala Benth., 1867
Melaleuca beardii Craven, 1999
Melaleuca biconvexa Byrnes, 1984
Melaleuca bisulcata F.Muell., 1862
Melaleuca blaeriifolia Turcz., 1847
Melaleuca boeophylla Craven, 1999
Melaleuca borealis Craven, 1999
Melaleuca bracteata F.Muell., 1858
Melaleuca bracteosa Turcz., 1852
Melaleuca brevifolia Turcz., 1852
Melaleuca brevisepala (J.W.Dawson) Craven & J.W.Dawson 1998
Melaleuca bromelioides Barlow, 1988
Melaleuca brongniartii Däniker, 1933
Melaleuca brophyi Craven, 1999
Melaleuca buseana (Guillaumin) Craven & J.W.Dawson, 1998
Melaleuca caeca Craven, 1999
Melaleuca cajuputi Powell, 1809 - Cajeput
Melaleuca cajuputi subsp. cumingiana (Turcz.) Barlow, 1997
Melaleuca calcicola (Barlow ex Craven) Craven & Lepschi, 2010
Melaleuca calothamnoides F.Muell., 1862
Melaleuca calycina R.Br., 1812
Melaleuca calyptroides Craven, 1999
Melaleuca campanae Craven, 1999
Melaleuca camptoclada F.C.Quinn, 1990
Melaleuca capitata Cheel, 1924
Melaleuca cardiophylla F.Muell., 1859
Melaleuca carrii Craven, 1999
Melaleuca cheelii C.T.White, 1932
Melaleuca ciliosa Turcz., 1862
Melaleuca citrolens Barlow, 1987
Melaleuca clarksonii Barlow, 1997
Melaleuca clavifolia Craven, 1999
Melaleuca cliffortioides Diels, 1904
Melaleuca coccinea A.S.George, 1966
Melaleuca concinna Turcz., 1852
Melaleuca concreta F.Muell., 1862
Melaleuca condylosa Craven, 1999
Melaleuca conothamnoides C.A.Gardner, 1964
Melaleuca cordata Turcz., 1852
Melaleuca cornucopiae Byrnes, 1984
Melaleuca coronicarpa D.A.Herb., 1922
Melaleuca croxfordiae Craven, 1999
Melaleuca ctenoides F.C.Quinn, 1990
Melaleuca cucullata Turcz., 1852
Melaleuca cuticularis Labill., 1806
Melaleuca dawsonii Craven, 1999
Melaleuca dealbata S.T.Blake, 1968
Melaleuca deanei F.Muell., 1887
Melaleuca decora (Salisb.) Britten, 1916
Melaleuca decussata R.Br., 1812
Melaleuca delta Craven, 1999
Melaleuca dempta (Barlow) Craven, 1999
Melaleuca densa R.Br., 1812
Melaleuca densispicata Byrnes, 1984
Melaleuca depauperata Turcz., 1852
Melaleuca depressa Diels, 1904
Melaleuca dichroma Craven & Lepschi, 2001
Melaleuca diosmatifolia Dum.Cours., 1811
Melaleuca diosmifolia Andrews, 1806
Melaleuca dissitiflora F.Muell., 1863
Melaleuca eleuterostachya F.Muell., 1862
Melaleuca elliptica Labill., 1806
Melaleuca ericifolia Sm., 1797
Melaleuca erubescens Nees, 1820
Melaleuca eulobata Craven, 1999
Melaleuca eurystoma Craven, 1999
Melaleuca eximia (K.J.Cowley) Craven, 199
Melaleuca exuvia Craven & Lepschi, 2004
Melaleuca fabri Craven, 1999
Melaleuca ferruginea Craven & Cowie, 2011
Melaleuca filifolia F.Muell., 1862
Melaleuca fissurata Barlow, 1992
Melaleuca fluviatilis Barlow, 1997
Melaleuca foliolosa A.Cunn. ex Benth., 1867
Melaleuca fulgens R.Br., 1812
Melaleuca fulgens subsp. corrugata (J.M.Black ex Eardley) K.J.Cowley, 1990
Melaleuca fulgens subsp. steedmanii (C.A.Gardner) K.J.Cowley, 1990
Melaleuca genialis Lepschi, 2010
Melaleuca gibbosa Labill., 1806
Melaleuca glaberrima F.Muell., 1862
Melaleuca glauca Domin, 1928
Melaleuca glena Craven, 1999
Melaleuca globifera R.Br., 1812
Melaleuca glomerata F.Muell., 1859
Melaleuca gnidioides Brongn. & Gris, 1864
Melaleuca grieveana Craven, 1999
Melaleuca groveana Cheel & C.T.White, 1924
Melaleuca halmaturorum F.Muell. ex Miq., 1859
Melaleuca halmaturorum subsp. cymbifolia (Benth.) Barlow, 1988
Melaleuca halophila Craven, 1999
Melaleuca hamata Field. & G.A.Gardner, 1843
Melaleuca hamulosa Turcz., 1847
Melaleuca haplantha Barlow, 1988
Melaleuca hemisticta S.T.Blake ex Craven, 2009
Melaleuca hnatiukii Craven, 1999
Melaleuca hollidayi Craven, 1999
Melaleuca holosericea Schauer, 1847
Melaleuca howeana Cheel, 1924
Melaleuca huegelii Endl., 1837
Melaleuca huttensis Craven, 1999
Melaleuca hypericifolia Sm., 1797
Melaleuca idana Craven, 1999
Melaleuca incana R.Br., 1819
Melaleuca incana subsp. tenella (Benth.) Barlow, 1992
Melaleuca interioris Craven & Lepschi, 2004
Melaleuca irbyana F.Muell. ex R.T.Baker, 1912 publ. 1913
Melaleuca johnsonii Craven, 1999
Melaleuca keigheryi Craven, 1999
Melaleuca kunzeoides Byrnes, 1984
Melaleuca laetifica Craven, 1999
Melaleuca lanceolata Otto, 1821
Melaleuca lanceolata subsp. planifolia Barlow, 1988
Melaleuca lanceolata subsp. thaeroides Barlow, 1988
Melaleuca lara Craven, 1999
Melaleuca lasiandra F.Muell., 1862
Melaleuca lateralis Turcz., 1852
Melaleuca lateriflora Benth., 1867
Melaleuca lateritia A.Dietr., 1834
Melaleuca laxiflora Turcz., 1852
Melaleuca lazaridis Craven, 2009
Melaleuca lecanantha Barlow, 1988
Melaleuca leiocarpa F.Muell., 1877
Melaleuca leiopyxis F.Muell. ex Benth., 1867
Melaleuca leptospermoides Schauer, 1844
Melaleuca leucadendra (L.) L., 1767
Melaleuca leuropoma Craven, 1999
Melaleuca linariifolia Sm., 1797
Melaleuca linguiformis Craven, 1999
Melaleuca linophylla F.Muell., 1862
Melaleuca longistaminea (F.Muell.) Barlow ex Craven, 1999
Melaleuca lutea Craven, 2010
Melaleuca macronychia Turcz., 1852
Melaleuca manglesii Schauer, 1844
Melaleuca megacephala F.Muell., 1862
Melaleuca megalongensis Craven & S.M.Douglas, 2009
Melaleuca micromera Schauer, 1844
Melaleuca microphylla Sm., 1812
Melaleuca minutifolia F.Muell., 1859
Melaleuca monantha (Barlow) Craven, 1999
Melaleuca montis-zamiae Craven, 2009
Melaleuca nanophylla Carrick, 1979
Melaleuca nematophylla F.Muell. ex Craven, 1999
Melaleuca nervosa (Lindl.) Cheel, 1945
Melaleuca nervosa subsp. crosslandiana (W.Fitzg.) Barlow ex Craven, 1999
Melaleuca nesophila F.Muell., 1862
Melaleuca nodosa (Sol. ex Gaertn.) Sm., 1797
Melaleuca ochroma Lepschi, 2010
Melaleuca oldfieldii F.Muell., 1862
Melaleuca orbicularis Craven, 1999
Melaleuca ordinifolia Barlow, 1992
Melaleuca osullivanii Craven & Lepschi, 2004
Melaleuca oxyphylla Carrick, 1979
Melaleuca pallescens Byrnes, 1984
Melaleuca pancheri (Brongn. & Gris) Craven & J.W.Dawson, 1998
Melaleuca papillosa Craven, 1999
Melaleuca parviceps Lindl., 1839
Melaleuca parvistaminea Byrnes, 1984
Melaleuca pauciflora Turcz., 1847
Melaleuca pauperiflora F.Muell., 1862
Melaleuca penicula (K.J.Cowley) Craven, 1999
Melaleuca pentagona Labill., 1806
Melaleuca phatra Craven, 2009
Melaleuca phoidophylla Barlow ex Craven, 1999
Melaleuca platycalyx Diels, 1904
Melaleuca plumea Craven, 1999
Melaleuca podiocarpa Barlow ex Craven, 1999
Melaleuca polycephala Benth., 1867
Melaleuca pomphostoma Barlow, 1992
Melaleuca preissiana Schauer, 1844
Melaleuca pritzelii (Domin) Barlow, 1992
Melaleuca procera Craven, 1999
Melaleuca propinqua Schauer, 1835
Melaleuca protrusa Craven & Lepschi, 2010
Melaleuca psammophila Diels, 1904
Melaleuca pulchella R.Br., 1812
Melaleuca pungens Schauer, 1844
Melaleuca pustulata Hook.f., 1847
Melaleuca pyramidalis Craven, 1999
Melaleuca quadrifaria F.Muell., 1886
Melaleuca quercina Craven, 2009
Melaleuca quinquenervia (Cav.) S.T.Blake, 1958
Melaleuca radula Lindl., 1839
Melaleuca rhaphiophylla Schauer, 1844
Melaleuca rigidifolia Turcz., 1852
Melaleuca ringens Barlow, 1992
Melaleuca ryeae Craven, 1999
Melaleuca sabrina Craven, 1999
Melaleuca saligna Schauer, 1843
Melaleuca sapientes Craven, 1999
Melaleuca scabra R.Br., 1812
Melaleuca scalena Craven & Lepschi, 2004
Melaleuca sciotostyla Barlow, 1988
Melaleuca sclerophylla Diels, 1904
Melaleuca sculponeata Barlow, 1992
Melaleuca seriata Lindl., 1839
Melaleuca sericea Byrnes, 1984
Melaleuca serpentina Craven, 2009
Melaleuca sheathiana W.Fitzg., 1902
Melaleuca sieberi Schauer, 1843
Melaleuca similis Craven, 1999
Melaleuca societatis Craven, 1999
Melaleuca sophisma Lepschi, 2010
Melaleuca sparsiflora Turcz., 1847
Melaleuca spathulata Schauer, 1844
Melaleuca spectabilis (Barlow ex Craven) Craven & Lepschi, 2010
Melaleuca sphaerodendra Craven & J.W.Dawson, 1998
Melaleuca sphaerodendra var. microphylla (Virot) Craven & J.W.Dawson, 1998
Melaleuca spicigera S.Moore, 1902
Melaleuca squamea Labill., 1806
Melaleuca squamophloia (Byrnes) Craven, 1997
Melaleuca squarrosa Sm., 1802
Melaleuca stenostachya S.T.Blake, 1968
Melaleuca stereophloia Craven, 1999
Melaleuca stipitata Craven, 1997
Melaleuca stramentosa Craven, 1999
Melaleuca striata Labill., 1806
Melaleuca strobophylla Barlow, 1988
Melaleuca styphelioides Sm., 1797
Melaleuca subalaris Barlow, 1988
Melaleuca suberosa (Schauer) C.A.Gardner, 1931
Melaleuca subfalcata Turcz., 1852
Melaleuca subtrigona Schauer, 1844
Melaleuca sylvana Craven & A.J.Ford, 2004
Melaleuca systena Craven, 1999
Melaleuca tamariscina Hook., 1848
Melaleuca teretifolia Endl., 1837
Melaleuca teuthidoides Barlow, 1988
Melaleuca thapsina Craven, 1999
Melaleuca thymifolia Sm., 1797
Melaleuca thymoides Labill., 1806
Melaleuca thyoides Turcz., 1847
Melaleuca tinkeri Craven, 1999
Melaleuca torquata Barlow, 1988
Melaleuca tortifolia Byrnes, 1984
Melaleuca trichophylla Lindl., 1839
Melaleuca trichostachya Lindl., 1848
Melaleuca triumphalis Craven, 1998
Melaleuca tuberculata Schauer, 1844
Melaleuca tuberculata var. arenaria (C.A.Gardner) Craven, 1999
Melaleuca ulicoides Craven & Lepschi, 2010
Melaleuca uncinata R.Br., 1812
Melaleuca undulata Benth., 1867
Melaleuca urceolaris F.Muell. ex Benth., 1867
Melaleuca uxorum Craven, G.Holmes & Sankowsky, 2003
Melaleuca venusta Craven, 1999
Melaleuca villosisepala Craven, 1999
Melaleuca viminea Lindl., 1839
Melaleuca vinnula Craven & Lepschi, 2004
Melaleuca violacea Schauer, 1844
Melaleuca viridiflora Sol. ex Gaertn., 1788
Melaleuca wilsonii F.Muell., 1860
Melaleuca wonganensis Craven, 1999
Melaleuca xerophila Barlow, 1988
Melaleuca zeteticorum Craven & Lepschi, 2004
Melaleuca zonalis Craven, 1999

Sử dụng

Truyền thống

Thổ dân Úc sử dụng lá tràm cho nhiều mục đích y học, như nhai lá non để giảm đau đầu hay cho các mục đích chữa trị khác.

Độ mềm và dẻo của tràm làm cho nó trở thành cây cực kỳ hữu ích cho thổ dân Australia. Nó được dùng để lớp lót coolamon (một kiểu đồ đựng của thổ dân Úc) khi dùng như là chiếc nôi cho trẻ em, cũng như để làm băng trong băng bó vết thương, chiếu ngủ hay trong vai trò của vật liệu xây dựng các túp lều. Nó cũng được dùng để bao gói thực phẩm khi nấu nướng (tương tự như các tấm nhôm lá mỏng ngày nay), hay làm áo mưa dùng một lần, cũng như để chèn các lỗ hổng trong xuồng canoe. Trong ngôn ngữ Gadigal, nó được gọi là Bujor.

Hiện đại

Các nghiên cứu khoa học đã chỉ ra rằng tinh dầu từ cây tràm trà (Melaleuca alternifolia) có tính kháng khuẩn và kháng sinh hiệu quả cao trong điều trị dạng thuốc đắp, mặc dù nó có thể gây ngộ độc khi sử dụng dưới dạng thuốc uống với liều lượng lớn hay khi người bệnh là trẻ em. Trong một vài trường hợp, các sản phẩm thuốc đắp có thể bị hấp thụ theo đường da và gây ra ngộ độc.

Tinh dầu tràm có thể được tìm thấy trong các dung dịch hữu cơ cho các loại dược phẩm mà được tuyên bố là có thể loại bỏ các dạng mụn cóc, như virus u nhú ở người. Tuy nhiên, chưa có chứng cứ khoa học nào chứng minh cho tuyên bố này ("Forces of Nature: Warts No More").

Tinh dầu tràm là thành phần hoạt hóa trong Burn-Aid, một loại thuốc phổ biến để sơ cứu các vết bỏng nhỏ.

Tinh dầu tràm trà cũng được sử dụng trong nhiều loại thuốc chữa bệnh cho cá cảnh (chẳng hạn Melafix và Bettafix) để xử lý nhiễm khuẩn và nhiễm nấm. Bettafix là dung dịch loãng của dầu tràm trà trong khi Melafix là dung dịch đặc hơn. Chúng được sử dụng chủ yếu để gia tăng tái phát triển vây và mô. Các loại thuốc này hay dùng cho cá chọi Xiêm nhưng cũng có thể dùng cho các loài cá khác.

Xâm hại
Một loài tràm là tràm lá rộng (Melaleuca quinquenervia) được du nhập Florida (Hoa Kỳ) vào đầu thế kỷ 20 để giúp mở rộng đất đai bằng cách rút nước các đầm lầy. Cây này cũng được trồng lấy bóng mát trong vườn. Không ngờ, tràm lá rộng mọc lan thành khóm dày đặc, ganh đua với thảm thực vật bản địa và gây thiệt hại môi sinh, nhất là vũng lầy khoảng 391.000 mẫu Anh ở phía nam Florida. Cây này nay bị liệt trong danh sách các loài xâm hại nguy hiểm, nên bị ngăn cấm của DEP.

Ảnh

Chú thích

Xem thêm
 Danh sách các loài tràm

Liên kết ngoài

 Dự án Melaleuca TAME
 Association of Societies for Growing Australian Plants - Trang về chi Melaleuca


title: Bruchidius albizziae

text:
Bruchidius albizziae là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Arora miêu tả khoa học năm 1977.

Chú thích

Tham khảo

A


title: Guzmania fuerstenbergiana

text:
Guzmania fuerstenbergiana là một loài thực vật thuộc họ Bromeliaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới and rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Manzanares, J.M. & Pitman, N. 2003. Guzmania fuerstenbergiana. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

fuerstenbergiana
Thực vật đặc hữu Ecuador


title: Le Chêne

text:
Le Chêne  là một xã ở tỉnh Aube, thuộc vùng Grand Est ở phía bắc miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aube

Tham khảo

Chene


title: Mangalagiri

text:
Mangalagiri là một thành phố và khu đô thị của huyện Guntur thuộc bang Andhra Pradesh, Ấn Độ.

Địa lý
Mangalagiri có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 9 mét (29 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Mangalagiri có dân số 59.443 người. Phái nam chiếm 50% tổng số dân và phái nữ chiếm 50%. Mangalagiri có tỷ lệ 66% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 74%, và tỷ lệ cho phái nữ là 59%. Tại Mangalagiri, 11% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thị trấn thuộc huyện Guntur


title: Limoise

text:
Limoise  là một xã ở tỉnh Allier thuộc miền trung nước Pháp.

Hành chính

Biến động dân số

Tham khảo

Xem thêm
Xã của tỉnh Allier

Xã của Allier


title: Élencourt

text:
Élencourt là một xã thuộc tỉnh Oise trong vùng Hauts-de-France tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 190 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

INSEE

Xã của Oise


title: Laccophilus fragilis

text:
Laccophilus fragilis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Sharp miêu tả khoa học năm 1887.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Laccophilus