title: Tể tướng Lưu Gù

text:
Tể tướng Lưu Gù () là một bộ phim truyền hình cổ trang của Trung Quốc đại lục do Thạch Linh và Trương Tử Ân làm đạo diễn, với sự tham gia diễn xuất của Lý Bảo Điền, Trương Quốc Lập, Vương Cương và Đặng Tiệp. Phim được trình chiếu lần đầu vào năm 1996 và từng được phát sóng tại Việt Nam trên các kênh VTV2 và VTV3. Tác phẩm đã đoạt tới 4 giải Kim Ưng tại lễ trao giải lần thứ 14, trong đó có hạng mục Phim truyền hình dài tập xuất sắc nhất.

Tóm tắt nội dung
Nội dung phim xoay quanh nhân vật Lưu Dung (một thanh niên gốc Sơn Đông, có biệt danh Lưu Gù dưới thời vua Càn Long) gặp phải bất công khi đến kinh đô thi tuyển. Trong ván cờ chiêu thân, Lưu Dung đã đánh bại tất cả các đối thủ và được chọn làm con rể của Lục vương. Sau khi vạch trần chuyện mờ ám, Lưu Dung trở thành thí sinh xuất sắc nhất trong kì thi và được cử đến Giang Ninh làm quan xét xử. Ông cưới quận chúa và trở thành quan nhiếp chính. Còn đối thủ Hòa Thân không bao giờ ngừng đố kị Lưu Dung và sử dụng mọi thủ đoạn để gây khó dễ cho ông. Kể từ đó, Lưu Dung nhiều lần tranh đấu bằng trí tuệ và cũng không ít lần bẽ mặt trong các vụ việc cả công lẫn tư trên quan trường lẫn trước mặt dân chúng; ông còn nhiều lần xúc phạm hoàng đế nên bị bãi chức. Về sau Hòa Thân bị lật đổ và xử tử, còn Lưu Dung thì cáo quan về quê.

Phân vai

Sản xuất
Ngay từ đầu, đoàn làm phim Tể tướng Lưu Gù đã đóng dấu hiệu "không phải lịch sử" cho bộ phim. Các nhà biên kịch Tần Bồi Xuân, Thạch Linh, Trương Duệ và Bạch Hoa sử dụng rất nhiều chất liệu khác nhau để tổ hợp nên kịch bản bao gồm chính sử, dã sử, câu chuyện lưu truyền ở dân gian hay , đặc biệt là tướng thanh (hay tấu nói) truyền thống "quan trường đấu" để tăng thêm phần hài hước. Mặc dù các nhân vật chính trong phim như Càn Long, Lưu Dung, Hòa Thân đều dựa trên là những nhân vật lịch sử có thật, nhưng rất nhiều sự kiện trong phim là hư cấu.

Tên gốc của bộ phim khi phát sóng tại Trung Quốc đại lục là Tể tướng Lưu La Oa với "la oa" nghĩa là gù, tương ứng với tên gọi Tể tướng Lưu Gù trong tiếng Việt. Tuy nhiên, cả hai yếu tố "tể tướng" và "gù" đều không phù hợp với hình tượng Lưu Dung trong thực tế. Về chức vụ, Lưu Dung chưa từng đảm nhậm chức tể tướng. Sau khi Chu Nguyên Chương xử lý vụ án Hồ Duy Dung, chức vụ tể tướng đã bị hủy bỏ trong triều đình nhà Minh và được thay thế bằng các chức vụ Đại học sĩ. Triều đình nhà Thanh cũng theo lệ đó. Nội các nhà Thanh đến thời Càn Long được hình thành từ 3 điện 3 các, bao gồm Bảo Hòa điện, Văn Hoa điện, Vũ Anh điện, Văn Uyên các, Đông các và Thể Nhân các. Chức vụ cao nhất mà Lưu Dung từng đảm nhiệm là Thể Nhân các Đại học sĩ. Sau khi Quân cơ xứ được thành lập dưới triều Ung Chính, nhóm các quan viên đảm nhiệm chức vụ Quân cơ đại thần nắm vị trí quan trọng trong triều đình nhà Thanh, có quyền hành như một tể tướng, vượt trên các Nội các Đại học sĩ. Về hình tượng, mặc dù nhân vật Lưu Dung do Lý Bảo Điền đóng trong phim bị gù, song trên thực tế vóc dáng của nhân vật này trong lịch sử lại hoàn toàn bình thường.

Nhạc phim
"Thanh quan dao" là bài hát chủ đề cho 40 tập phim Tể tướng Lưu Gù, do Vương Lê Quang phổ nhạc và Trương Hòa Bình viết lời. Đây là tác phẩm nhạc phim truyền hình đầu tiên Vương Lê Quang hoàn thành sau khi tốt nghiệp khoa sáng tác Học viện Âm nhạc Trung ương vào năm 1991, cũng là tác phẩm giúp ông trở nên nổi tiếng trong ngành. Về sau, Trương Hòa Bình trở thành Viện trưởng Nhà hát Nghệ thuật nhân dân Bắc Kinh, còn Vương Lê Quang đảm nhiệm Viện trưởng Học viện Âm nhạc Trung Quốc. Vào tối ngày 6 tháng 12 năm 2008, lễ vinh danh Ca khúc phim truyền hình nhân kỷ niệm "30 năm cải cách và mở cửa" được tổ chức tại nhà thi đấu Quảng Châu. Sau nhiều lần họp, tuyển chọn, tổ chức hội thảo chuyên gia, ban tổ chức đã chọn ra 30 ca khúc truyền hình xuất sắc nhất từ hơn 300 bài hát chủ đề của các phim truyền hình do các bên gửi đến, bên cạnh đó là các top 10 dành cho các cá nhân nhạc sĩ, viết lời và trình bày các ca khúc phim truyền hình. "Thanh quan giao" trở thành 1 trong 30 ca khúc xuất sắc được trao giải. Nhà soạn nhạc Vương Lê Quang cũng được chọn vào "Từ điển nhạc sĩ Trung Quốc".

Phát sóng quốc tế

Đón nhận
Năm 1996 được xem là mở đầu giai đoạn phát triển mới của phim truyền hình Trung Quốc đại lục khi phong cách giải trí bắt đầu được ưa chuộng, sở thích của khán giả bắt đầu chuyển sang những nội dung lịch sử có tính hài hước. Sau khi phát sóng, không chỉ đạt mốc rating cao khó chạm tới vào thời điểm đó, Tể tướng Lưu Gù còn khiến cho nghệ thuật hí kịch trở thành một điểm nóng. Tại lễ trao giải Kim Ưng cho phim truyền hình Trung Quốc lần thứ 14, bộ phim không chỉ giành được giải phim truyền hình dài tập xuất sắc mà còn chiến thắng ở 3 hạng mục cá nhân khác bao gồm nam diễn viên chính, nam diễn viên phụ và nữ diễn viên phụ xuất sắc.

Sau khi phát sóng, bộ phim lập tức được yêu thích và nổi tiếng trên toàn Đại lục. Không chỉ là bộ phim truyền hình có sức ảnh hưởng toàn quốc trong năm 1996, Tể tướng Lưu Gù còn trở thành một trong những tác phẩm đáng chú ý nhất trong thập niên 90. Mặc dù trước đây đã có rất nhiều bộ phim cổ trang của Hồng Kông và Đài Loan, nhưng sự ra đời của Tể tướng Lưu Gù được xem là bắt đầu cho sự bùng nổ của các bộ phim cổ trang ở Đại lục. Theo một khảo sát vào năm 1998, đây được xem là bộ phim hài hiếm có được yêu thích bởi nhiều đối tượng khán giả bất kể giới tính, tuổi tác, nghề nghiệp, trình độ văn hóa cũng như nhiều khía cạnh khác. Được gọi là "bom tấn quốc dân" hay "phim truyền hình quốc dân", cho đến nay, Tể tướng Lưu Gù vẫn được xem là một trong những bộ phim truyền hình Hoa Ngữ hay nhất. Phim đã làm góp phần làm nên tên tuổi của các diễn viên trong phim như Lý Bảo Điền, Vương Cương và Trương Quốc Lập. Ba diễn viên này thường được gọi chung là "tam giác sắc". Không chỉ được yêu thích ở đại lục, Tể tướng Lưu Gù còn đạt được rating tốt ở Đài Loan, và là một trong những bộ phim truyền hình Hoa Ngữ được khán giả Việt Nam yêu thích.

Năm 2000, vở kịch chuyển thể từ bộ phim đã công diễn tại Đài Loan và thu hút đông đảo khán giả với doanh thu 300.000 Nhân dân tệ.

Giải thưởng

Ghi chú

Chú thích

Thư mục

Liên kết ngoài
 Trang web kênh giải trí Weilai của Đài Loan

Chương trình gốc của Đài truyền hình trung ương Trung Quốc
Phim truyền hình Trung Quốc ra mắt năm 1996
Phim truyền hình lịch sử Trung Quốc
Phim truyền hình lấy bối cảnh nhà Thanh


title: Callambulyx kitchingi

text:
Callambulyx kitchingi là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó được tìm thấy ở Trung Quốc.

Chú thích

Tham khảo

Callambulyx


title: Peculator baccatus

text:
Peculator baccatus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Volutomitridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Peculator


title: Granulifusus hayashii

text:
Granulifusus hayashii là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Fasciolariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Granulifusus


title: Champsochromis

text:
Champsochromis là một small chi của cá hoàng đế đặc hữu của hồ Malawi in east châu Phi.

Chi này hiện có hai loài:
 Champsochromis caeruleus
 Champsochromis spilorhynchus

Cước chú

Tham khảo
  [2009]: Champsochromis species. Truy cập 2009-OCT-03.

Cá châu Phi


title: USS St. Louis (CL-49)

text:
USS St. Louis (CL-49) là một tàu tuần dương hạng nhẹ của Hải quân Hoa Kỳ, chiếc dẫn đầu cho phân lớp St.Louis của lớp Brooklyn, và là chiếc tàu chiến thứ năm của Hải quân Mỹ được đặt cái tên này, theo tên theo thành phố St. Louis tại tiểu bang Missouri. Trong Chiến tranh Thế giới thứ hai, nó đang có mặt tại Trân Châu Cảng khi Hải quân Nhật Bản tập kích căn cứ hải quân tại đây, nhưng nó thoát ra an toàn và không bị thiệt hại. St. Louis phục vụ cho đến hết chiến tranh tại Mặt trận Thái Bình Dương, xuất biên chế năm 1946, rồi được chuyển cho Hải quân Brazil vào năm 1951 như là chiếc Almirante Tamandaré. Nó ngừng hoạt động năm 1976, và bị chìm lúc đang được kéo đi tháo dỡ vào năm 1980. St. Louis được tặng thưởng mười một Ngôi sao Chiến trận do thành tích phục vụ trong Thế Chiến II.

Thiết kế và chế tạo
Khác biệt chính của phân lớp St. Louis so với lớp dẫn trước Brooklyn là dàn pháo đa dụng có nó là kiểu hải pháo 5 inch/38 caliber tiên tiến, có hiệu quả vượt trội trong chiến tranh phòng không.

St. Louis được đặt lườn tại xưởng tàu của hãng Newport News Shipbuilding ở Newport News, Virginia vào ngày 10 tháng 12 năm 1936. Nó được hạ thủy vào ngày 15 tháng 4 năm 1938, được đỡ đầu bởi cô Nancy Lee Morrill, và được cho nhập biên chế vào ngày 19 tháng 5 năm 1939 dưới quyền chỉ huy của hạm trưởng, Đại tá Hải quân Charles H. Morrison.

Lịch sử hoạt động

Trước chiến tranh
Được trang bị và đặt căn cứ tại Norfolk, St. Louis hoàn tất việc chạy thử máy vào ngày 6 tháng 10 năm 1939, rồi tiến hành các hoạt động Tuần tra Trung lập, vốn trong 11 tháng tiếp theo đã đưa nó từ Tây Ấn đến Bắc Đại Tây Dương. Ngày 3 tháng 9 năm 1940, nó ra khơi cùng với một ủy ban thị sát trên tàu để đánh giá các địa điểm tiềm năng, từ Newfoundland cho đến Guiana thuộc Anh, có thể xây dựng các căn cứ hải quân và không quân, một cuộc đánh đổi với những tàu khu trục được chuyển cho Chính phủ Anh trong chiến tranh. Nó quay trở về Norfolk vào ngày 27 tháng 10.

St. Louis lên đường đi sang Thái Bình Dương vào ngày 9 tháng 11. Băng qua kênh đào Panama năm ngày sau đó, St. Louis đi đến Trân Châu Cảng vào ngày 12 tháng 12. Nó tham gia các cuộc cơ động hạm đội và tiến hành các cuộc tuần tra trong mùa Đông 1940-1941, rồi đi đến California cho một đợt đại tu tại Xưởng hải quân Mare Island. Nó quay trở về Trân Châu Cảng vào ngày 20 tháng 6 tiếp nối các hoạt động tại vùng biển Hawaii.

Hai tháng sau, St. Louis đi về phía Tây cùng các tàu tuần dương khác của Lực lượng Chiến trận, tuần tra trong khu vực giữa Wake, Midway và Guam, rồi thẳng đến Manila trước khi quay trở về Hawaii vào cuối tháng 9. Nó đi vào Xưởng hải quân Trân Châu Cảng để bảo trì vào ngày 28 tháng 9 năm 1941.

Mở màn Chiến tranh Thế giới thứ hai
Ngày 7 tháng 12 năm 1941, St. Louis neo tại bến tàu Southeast Lock vào lúc mà Hải quân Nhật Bản tấn công Trân Châu Cảng. Lúc 07 giờ 56 phút, trinh sát viên bên trên St. Louis nhìn thấy máy bay Nhật; trong vòng vài phút, con tàu bước vào trực chiến, và các khẩu pháo phòng không nổ súng vào các kẻ tấn công. Đến 08 giờ 06 phút, việc chuẩn bị để khởi hành được bắt đầu. Khoảng 08 giờ 20 phút, một khẩu đội trên tàu bắn rơi một máy bay ném ngư lôi đối phương; đến 09 giờ 00, có thêm hai chiếc khác bị bắn rơi. Lúc 09 giờ 31 phút, St. Louis di chuyển khỏi bến hướng đến luồng phía Nam để ra biển. 15 phút sau, toàn bộ các khẩu pháo  của nó, vốn bị cắt đứt đường cấp điện, hoạt động trở lại.

Khi chiếc tàu tuần đương di chuyển trong luồng ra vào cảng, nó trở thành mục tiêu của một tàu ngầm bỏ túi đối phương. Tuy nhiên, quả ngư lôi của nó phát nổ tại một bãi đá ngầm cách con tàu . Các tàu khu trục sau đó tấn công nó bằng mìn sâu trong khi St. Louis tiếp tục tiến ra biển tham gia vào lực lượng truy tìm hạm đội Nhật Bản. Không tìm thấy đối phương, lực lượng tìm kiếm quay trở về Trân Châu Cảng vào ngày 10 tháng 12. Do được bình an vô sự trong cuộc tấn công, con tàu được mang tên lóng "Lucky Lou".

1942
Vào ngày 6 tháng 1 năm 1942, St. Louis khởi hành từ San Francisco cùng với Lực lượng Đặc nhiệm 17, được hình thành chung quanh chiếc tàu sân bay Yorktown, để hộ tống các tàu vận chuyển đưa lực lượng viễn chinh Thủy quân Lục chiến đến Samoa tăng cường cho việc phòng thủ tại đây. Trong các ngày 20-24 tháng 1, nhóm của Yorktown bảo vệ cho đổ tàu tại Pago Pago, rồi thực hiện các cuộc không kích xuống Marshall và Gilbert trước khi quay trở về Trân Châu Cảng vào ngày 7 tháng 2.

Sau khi quay trở lại Trân Châu Cảng, St. Louis làm nhiệm vụ hộ tống các đoàn tàu vận tải đi lại giữa Hawaii và California. Vào mùa Xuân, sau một chuyến đi đến New Hebrides, nó hộ tống chiếc tàu khách President Coolidge đưa Tổng thống Philippines Quezon đi đến bờ Tây, đến San Francisco vào ngày 8 tháng 5. Ngày hôm sau, nó lại lên đường hướng sang Trân Châu Cảng. Tại đây, nó chuyển sang một đội tăng cường chuyển binh lính và máy bay của Thủy quân Lục chiến đến bổ sung cho Midway nhằm ngăn cản một nỗ lực của Nhật Bản muốn chiếm lấy tiền đồn quan trọng này. Vào ngày 25 tháng 5, nó di chuyển lên phía Bắc như một đơn vị của Lực lượng Đặc nhiệm 8 để tăng cường việc phòng thủ quần đảo Aleut.

Ngày 31 tháng 5, St. Louis đi đến đảo Kodiak, được tiếp nhiên liệu, rồi tuần tra tại khu vực phía Nam bán đảo Alaska. Cho đến tháng 7, nó tiếp tục nhiệm vụ tuần tra, mở rộng hơn về phía Tây để ngăn chặn tàu bè đối phương. Ngày 3 tháng 8, nó hướng đến Kiska cho nhiệm vụ bắn phá bờ biển đầu tiên. Bốn ngày sau, nó bắn phá hòn đảo do đối phương chiếm giữ, rồi quay trở về Kodiak vào ngày 11 tháng 8. Sau nhiệm vụ này, nó tiếp tục tuần tra tại khu vực Aleut, hỗ trợ cho việc đổ bộ lực lượng Đồng Minh lên đảo Adak. Ngày 25 tháng 10, nó quay về California ngang qua Dutch Harbor cho một đợt đại tu tại Xưởng hải quân Mare Island.

1943
Ngày 4 tháng 12 năm 1942, St. Louis rời San Francisco cùng các tàu vận chuyển hướng đến New Caledonia. Đưa đoàn tàu vận tải đến điểm thả neo tại Nouméa an toàn vào ngày 21 tháng 12, nó chuyển sang Espiritu Santo, New Hebrides, để tiếp tục đi đến quần đảo Solomon. Trong tháng 1 năm 1943, nó tiến hành các hoạt động bắn phá các căn cứ không lực Nhật Bản tại Munda và Kolombangara; và trong năm tháng tiếp theo sau, tiếp nối nhiệm vụ tuần tra và bắn phá tại "Cái Khe" thuộc khu vực trung tâm quần đảo Solomons trong nỗ lực ngăn chặn các đoàn "Tốc hành Tokyo": những chuyến đi vận chuyển tốc độ cao bằng tàu khu trục của Nhật vào ban đêm nhằm tiếp tế và tăng viện cho lực lượng trú đóng Nhật Bản trên các đảo.

Không lâu sau nữa đêm ngày 4-5 tháng 7, St. Louis tham gia vào việc bắn phá Vila và Bairoko Harbor, New Georgia. Sau đó lực lượng của nó, Hải đội Tuần dương 9 cùng Hải đội Khu trục 21 theo hộ tống, rút lui về phía Tulagi để tiếp tế trong khi binh lính được cho đổ bộ lên Rice Anchorage. Tuy nhiên, vào sáng sớm ngày 6 tháng 7, lực lượng phát hiện và đụng độ với mười tàu khu trục đối phương đang hướng đến Vila với lực lượng tăng viện trên tàu. Trong Trận chiến vịnh Kula diễn ra sau đó, tàu tuần dương chị em Helena và hai tàu đối phương bị đánh chìm.

Sáu đêm sau, được tăng cường Hải đội Khu trục 12, Lực lượng Đặc nhiệm 18 di chuyển ngược lên "Cái Khe" từ Tulagi, và sau 01 giờ 00 ngày 13 tháng 7 đã đối đầu với một lực lượng đối phương bao gồm tàu tuần dương Jintsu và năm tàu khu trục trong Trận Kolombangara. Trong trận chiến kéo dài một giờ, Jintsu và tàu khu trục Gwin bị đánh chìm, các tàu tuần dương Leander, Honolulu và St. Louis bị hư hại. Nó trúng phải một quả ngư lôi ở phía trước làm xoắn mũi tàu, nhưng không gây thương vong nào nghiêm trọng.

St. Louis quay trở lại Tulagi vào xế trưa ngày 13 tháng 7; từ đây, nó đi đến Espiritu Santo để sửa chữa tạm thời, rồi di chuyển về phía Đông, đi đến Xưởng hải quân Mare Island để hoàn tất việc sửa chữa. Đến giữa tháng 11, nó quay trở lại khu vực Solomon, và trong các ngày 20-25 tháng 11 đã hỗ trợ cho cuộc chiến đấu của Thủy quân Lục chiến trên đảo Bougainville. Đến tháng 12, nó quay trở lại đảo này bắn phá các điểm tập trung quân đối phương.

1944-1945
Vào tháng 1 năm 1944 chuyển xuống phía Nam bắn phá các căn cứ đối phương tại quần đảo Shortland. Sau đó, nó quay trở lại Bougainville bảo vệ cho cuộc đổ bộ lực lượng tăng cường tại mũi Torokina. Vào ngày 10 tháng 1 năm 1944, St. Louis quay trở lại đảo Florida. Đến tháng 2, nó di chuyển lên phía Tây Bắc, lần này đến phía cực Bắc của Solomon và Bismarck. Vào ngày 13 tháng 2, nó đi đến khu vực giữa Buka và eo biển St. George để hỗ trợ cho các hoạt động đổ bộ xuống quần đảo Green ngoài khơi đảo New Ireland.

Lúc 18 giờ 55 phút ngày 14 tháng 1, sáu máy bay ném bom bổ nhào Aichi D3A "Val" được phát hiện đang tiến đến gần nhóm của St. Louis. Đi vượt qua phía đuôi các con tàu, máy bay đối phương hướng về phía Đông Nam trước khi quay vòng trở lại. Chỉ có năm chiếc còn lại trong đội hình tấn công, vốn tách thành hai nhóm, và hai chiếc hướng đến St. Louis. Chiếc thứ nhất ném ba quả bom, tất cả đều bị trượt; chiếc thứ hai ném thêm ba quả bom nữa, hai quả suýt trúng phía đuôi bên mạn trái và một quả đánh trúng chiếc tàu tuần dương. Quả bom đã xuyên thủng phòng tiếp đạn pháo 40 mm gần tháp pháo số 6, và phát nổ ở ngăn sinh hoạt giữa tàu, khiến 23 người thiệt mạng và 20 người khác bị thương, trong đó 10 người bị thương nặng. Đám cháy phát sinh từ ngăn sinh hoạt được dập tắt. Cả hai chiếc thủy phi cơ trinh sát của nó trở nên vô dụng, hệ thống thông gió bị hư hại, và liên lạc đến phòng động cơ phía sau bị gián đoạn. Chiếc tàu tuần dương phải giảm tốc độ xuống còn . Sang ngày 15 tháng 1, nó sống sót qua một cuộc không kích khác, rồi được lệnh quay trở lại vịnh Purvis.

Công việc sửa chữa nó hoàn thành vào cuối tháng, và vào tháng 3, St. Louis tiếp tục hoạt động cùng hải đội của nó. Trong suốt tháng 5, nó ở lại khu vực Solomon. Vào ngày, nó di chuyển về phía Bắc đến khu vực quần đảo Marshall, nơi mà vào ngày 10 tháng 6, nó di chuyển đến quần đảo Mariana cùng với Lực lượng Đặc nhiệm 52, lực lượng sẽ tấn công đổ bộ lên Saipan. Bốn ngày sau, nó đi đến ngoài khơi phía Nam Saipan; vào ngày 15 tháng 6, nó bắn phá khu vực Charan Kanoa, rút lui khi cuộc đổ bộ tiến hành, rồi quay trở lại để bắn pháo hỗ trợ và bắn các mục tiêu phát sinh. Nó tiến về phía Nam vào ngày 16 tháng 6 để bắn phá khu vực bãi Asan tại Guam. Sau đó nó quay trở lại Saipan, và vào ngày 17 tháng 6 chuyển sang khu vực phía Bắc hòn đảo nơi nó ở lại trong suốt thời gian diễn ra Trận chiến biển Philippine. Ngày 22 tháng 6, nó quay trở lại Saipan, và sau hai ngày bảo vệ cho đội tiếp nhiên liệu, nó tiếp tục đi đến khu vực Marshall.

Vào ngày 14 tháng 7 năm 1944, St. Louis lại hướng đến khu vực Mariana. Ngày hôm sau, nó bị hư hại chân vịt số 3 và bị mất một đoạn  trục đuôi. Tuy nhiên, chỉ hai ngày sau, nó đi đến khu vực ngoài khơi Guam theo như kế hoạch; và vào xế trưa đã bảo vệ cho công việc của các đội phá hoại dưới nước chuẩn bị các bãi đổ bộ. Việc bắn phá chuẩn bị được tiếp nối, và sau khi việc đổ bộ diễn ra vào ngày 21 tháng 7, nó tiếp tục bắn pháo hỗ trợ và bắn pháo theo yêu cầu. Ngày 29 tháng 7, St. Louis rời khu vực Marianas đi đến Trân Châu Cảng, và tiếp tục đi đến California để đại tu. Vào giữa tháng 10, nó quay trở lại Hawaii, tiến hành huấn luyện cho đến cuối tháng, rồi băng qua suốt Thái Bình Dương, ngang qua Ulithi và Kossol Roads hướng đến Philippines, đi đến vịnh Leyte vào ngày 16 tháng 11.

Trong 10 ngày tiếp theo, nó tuần tra trong vịnh Leyte và tại eo biển Surigao, đảm nhiệm vai trò phòng không bảo vệ tàu bè trong khu vực. Lúc gần giữa trưa ngày 27 tháng 11, một tốp 12-14 máy bay đối phương đã tấn công đội hình của chiếc tàu tuần dương. St. Louis thoát được trận chiến ngắn ngũi mà không bị hư hại. Một yêu cầu máy bay tuần tra chiến đấu trên không (CAP) được đưa ra, nhưng máy bay Nhật tiếp tục khống chế bầu trời. Lúc 11 giờ 30 phút, thêm 10 máy bay đối phương xuất hiện, tách thành ba nhóm tấn công 4-4-2; và đến 11 giờ 38 phút, một chiếc máy bay tấn công cảm tử kamikaze "Val" bổ nhào xuống St. Louis từ phía đuôi mạn trái, đâm vào chiếc tàu tuần dương và nổ tung cùng với quả bom mang theo. Các đám cháy bùng phát trên khu vực hầm chứa máy bay; mọi thành viên của khẩu đội 20 mm đều thiệt mạng hay bị thương. Đến 11 giờ 39 phút, một máy bay đối phương thứ hai đã bốc cháy nhào đến từ mạn trái. Bánh lái tàu được bẻ gắt sang phải, và chiếc máy bay sượt ngang tháp pháo số 4 rồi rơi cách con tàu .

Lúc 11 giờ 46 phút, vẫn chưa có được việc tuần tra chiến đấu trên không bên trên đội hình chiếc tàu tuần dương, và đến 11 giờ 51 phút có thêm hai máy bay đối phương, cả hai đã bốc cháy, tấn công St. Louis. Chiếc thứ nhất bị bắn rơi ở phía đuôi mạn trái, còn chiếc thứ hai nhào đến từ mạn phải và rơi sát hông tàu bên mạn trái. Một đoạn đai giáp dài  bị mất cùng nhiều lỗ thủng trên lườn tàu. Lúc 11 giờ 52 phút, con tàu bị nghiêng sang mạn trái; và đến 12 giờ 10 phút, một chiếc kamikaze khác tiến đến gần St. Louis, nó bị ngăn chặn khi còn cách  về phía đuôi tàu. Mười phút sau, máy bay ném ngư lôi đối phương tiến vào vị trí tấn công. Được một chiếc PT boat cảnh báo, St. Louis né tránh được trong gang tất vũ khí chết người được phóng bởi một trong những chiếc máy bay.

Đến 12 giờ 36 phút, chiếc tàu tuần dương lấy lại được sự cân bằng. Ba mươi phút sau, mọi đám cháy được dập tắt, và công việc cứu hộ được bắt đầu. Công việc cứu chữa y tế cũng được thực hiện: 15 người thiệt mạng, một mất tích, 21 người bị thương nặng và 22 người khác bị thương nhẹ. Sang ngày 28 tháng 11, những người bị thương nặng trên St. Louis được chuyển đi, và đến ngày 30 tháng 11, nó đi vào vịnh San Pedro để được sửa chữa tạm thời, cho phép nó lên đường quay về nhà, về đến California vào cuối tháng 12.

Vào ngày 1 tháng 3 năm 1945, St. Louis rời California, và vào giữa tháng tham gia lực lượng tàu sân bay nhanh tại Ulithi. Đến cuối tháng, nó tham gia các cuộc tấn công xuống các đảo chính quốc Nhật Bản phía Nam, rồi di chuyển về phía Nam đến quần đảo Ryukyu để gia nhập Lực lượng Đặc nhiệm 54, tiến hành bắn phá Okinawa, và bảo vệ cho các tàu quét mìn cùng các đội phá hoại dưới nước quét sạch các luồng vào bãi đổ bộ. Vào ngày 31 tháng 3, nó đi đến Kerama Retto để tiếp tế, rồi quay trở lại hòn đảo chính để hỗ trợ lực lượng đổ bộ trên bãi Hagushi vào ngày 1 tháng 4.

Năm ngày sau, chiếc tàu tuần dương bảo vệ cho các tàu quét mìn ngoài khơi Iwo Jima, rồi tiếp nối vai trò bắn pháo hỗ trợ và phòng không ngoài khơi Okinawa. Vào ngày 18 tháng 5, nó rời Hagushi cho một đợt nghỉ ngơi ngắn tại Leyte, rồi đến giữa tháng 6, nó lại tiếp nối các hoạt động hỗ trợ ngoài khơi Okinawa. Đến ngày 25 tháng 7, St. Louis được điều sang Lực lượng Đặc nhiệm 95, và vào ngày 28 tháng 7, nó hỗ trợ các cuộc không kích xuống các cơ sở Nhật Bản trên chính quốc. Những đợt càn quét trên biển Đông Trung Hoa được tiếp nối, và vào đầu tháng 8 nó thả neo tại vịnh Buckner, nơi nó ở lại cho đến khi chiến sự kết thúc vào ngày 15 tháng 8.

Sau chiến tranh
Các nhiệm vụ sau khi chiến tranh kết thúc đã giữ nó ở lại khu vực Viễn Đông thêm hai tháng rưỡi. Vào cuối tháng 8 năm 1945, đang khi ở tại Philippines, nó được phân về Lực lượng Đặc nhiệm 73 của Lực lượng Tuần tra sông Dương Tử. Sang tháng 9, cùng với các tàu chiến khác tham gia lực lượng, nó có mặt tại vịnh Buckner, và vào tháng 10, nó di chuyển đến Thượng Hải. Đến giữa tháng 10, nó giúp vào việc vận chuyển các đơn vị Quân đội Trung Quốc đến Đài Loan.

Sau đó St. Louis tham gia hạm đội "Magic Carpet" để hồi hương các cựu chiến binh trong chiến tranh quay trở về Hoa Kỳ. Nó hoàn tất chuyến đi "Magic Carpet" thứ nhất tại San Francisco vào ngày 9 tháng 11 năm 1945, và cho đến giữa tháng 1 năm 1946 đã thực hiện thêm hai chuyến khác đến các đảo ở Trung và Tây Nam Thái Bình Dương.

Đến đầu tháng 2 năm 1946, St. Louis lên đường đi sang khu vực bờ Đông Hoa Kỳ, đi đến Philadelphia vào ngày 25 tháng 2. Nó được cho xuất biên chế vào ngày 20 tháng 6 và neo đậu tại đảo League cùng với Hạm đội Dự bị cho đến hết thập niên.

Chuyển cho Brazil
Vào đầu những năm 1950, St. Louis được chọn lựa để chuyển giao cho Chính phủ Brasil. Tên của nó được rút khỏi danh sách Đăng bạ Hải quân vào ngày 22 tháng 1 năm 1951, và đến ngày 29 tháng 1, nó được đưa vào hoạt động cùng Hải quân Brazil như là chiếc Tamandare (C-12).

Tamandare được cho ngừng hạt động vào năm 1976. Được bán để tháo dỡ bốn năm sau đó, nó bị chìm vào ngày 24 tháng 8 năm 1980 tại vùng biển Nam Phi gần mũi Hảo vọng, ở tọa độ  đang khi được kéo đến Đài Loan để tháo dỡ.

Phần thưởng
St. Louis được tặng thưởng 11 Ngôi sao Chiến trận do thành tích phục vụ trong Chiến tranh Thế giới thứ hai.

Tham khảo

Chú thích

Thư mục

Lớp tàu tuần dương Brooklyn
Lớp tàu tuần dương St. Louis (1938)
Tàu tuần dương của Hải quân Hoa Kỳ
Tàu tuần dương trong Thế Chiến II
Tấn công Trân Châu Cảng
Tàu được Hải quân Hoa Kỳ chuyển cho Hải quân Brazil
Tàu tuần dương của Hải quân Brazil
Tàu tuần dương trong Chiến tranh Lạnh
Sự kiện hàng hải 1980


title: Fusulculus crenatus

text:
Fusulculus crenatus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Pseudolividae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Fusulculus


title: Coulombiers, Vienne

text:
Coulombiers là một xã, tọa lạc ở tỉnh Vienne trong vùng Nouvelle-Aquitaine, Pháp. Xã này có diện tích 27,93 km², dân số năm 2006 là 1048 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 141 m trên mực nước biển.

Biến động dân số

Liên kết ngoài
 Coulombiers Trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Tham khảo

Coulombiers


title: Tortequesne

text:
Tortequesne là một xã ở tỉnh Pas-de-Calais, vùng Hauts-de-France của Pháp.

Địa lý
Tortequesne bao quanh bởi hồ và đầm lầy, cự ly  về phía đông Arras, tại giao lộ của các tuyến đường D43 và D956 ở ranh giới với tỉnh Nord.

Dân số

Địa điểm nổi bật
 Nhà thờ St.Martin, thế kỷ 19.

Xem thêm
Xã của tỉnh Pas-de-Calais

Tham khảo
INSEE
IGN

Liên kết ngoài
 Tortequesne official website
 Tortequesne on the Quid website

Xã của Pas-de-Calais


title: Phylloicus paprockii

text:
Phylloicus paprockii là một loài Trichoptera trong họ Calamoceratidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Phylloicus


title: Augochlora iheringi

text:
Augochlora iheringi là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1900.

Chú thích

Tham khảo

Augochlora
Động vật được mô tả năm 1900


title: Wallerstein, Donau-Ries

text:
Wallerstein là một đô thị ở huyện Donau-Ries trong bang Bayern nước Đức. Đô thị Wallerstein, Donau-Ries có diện tích 19,45 km².

Tham khảo


title: Astronidium fraternum

text:
Astronidium fraternum là một loài thực vật thuộc họ Melastomataceae. Đây là loài đặc hữu của Polynésie thuộc Pháp.

Tham khảo

 Florence, J. 1998. Astronidium fraternum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Polynésie thuộc Pháp
fraternum


title: Allopachria umbrosa

text:
Allopachria umbrosa là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Zimmermann miêu tả khoa học năm 1927.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Allopachria


title: Thích Mỹ Trân

text:
Thích Mỹ Trân (sinh ngày 5 tháng 1 năm 1962) là nữ diễn viên của hãng truyền hình HKTVB trong thập niên 1980.

Tiểu sử
Thích Mỹ Trân tham dự lớp diễn xuất khoá X của hãng TVB vào năm 1980, 1981 tốt nghiệp và bắt đầu nghiệp diễn xuất với những vai diễn đầu tiên chung khóa với cô có Lưu Đức Hoa, Lương Gia Huy, Ngô Gia Lệ, Phan Hoành Bân, ca sĩ Huỳnh Diệu Minh và Đới Chí Vĩ. Cũng năm này cô đóng chung phim You only live twice với Miêu Kiều Vỹ và hai người bắt đầu nảy sinh tình cảm. Nhưng mãi đến tận năm 1984 hai người mới công khai tình cảm của mình. Năm 1989 Jaime rời HKTVB để sang Đài Loan đóng phim nhưng vai diễn trong phim Đài Loan không thích hợp với cô, cô chỉ tham gia một phim là Tình nghĩa vô giá với Trương Thần Quang. Vai diễn ấn tượng nhất của cô là Lý sư sư trong Lâm Xung 1986 thành công nhất chuyện tình với Yến Thanh.

Năm 1990 cô quay về Hồng Kông kết hôn với Miêu Kiều Vĩ và tham gia 3 phim với ATV. Sau đó cô rời bỏ làng giải trí và chuyên tâm vào chăm lo việc gia đình. Cô sinh hạ 1 gái 1 trai vào năm 1991 và 1993. Gia đình cô mở thêm nghề phụ là kinh doanh mắt kính.

Các Phim truyền hình

TVB
 Số phận của người chiến binh nhà hát mới (1981)
Đột phá (1981)
Cấp độ không giang thứ 8 (1981)
Bay qua 18 lớp (1981)
Anh hùng phật sơn (1981)
Tiếu ngạo giang hồ (1984)
Ngọn lửa của thế giới võ thuật (1984)
Tuyết sơn phi hồ (1985)
Tân trác sư huynh phần 2 (1985)
Dương gia tướng (1985)
Thập kỷ hỗn loạn (1986)
Lâm Xung (1986)
Thiên long thần kiếm (1987)
Thư kiếm ân cừu lục (1987)
Song hùng kỳ hiệp (1988)
Đại đô hội(Behind Silk Curtains)(1988)
Con đường phú quý (2009)
Long sống chồng (2010)

ATV
Hoa anh đào hoang dại (1989)
Nhìn vào hiện tại (1989)
Thiên la địa võng (1990)

Đài Loan
Tình nghĩa vô giá (1989)

Trung Quốc
Blooming Pinellia (2013)

Phim điện ảnh
Phim kinh dị (1983)
Ngũ phúc tinh (1985)
Tiểu cảnh sát (1989)
Tiên lạc liêu phiêu (1995)
72 người thuê nhà trọ (2010)

Chú thích

Tham khảo

 Thích Mỹ Trân trên trang HKMDB

Diễn viên Hồng Kông
Sinh năm 1962
Nhân vật còn sống


title: Hemiops flava

text:
Hemiops flava là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Laporte miêu tả khoa học năm 1836.

Chú thích

Tham khảo

Hemiops


title: Chile F4 Futures

text:
Chile F4 Futures là 1 giải tennis được tổ chức trên mặt sân đất nện ngoài trời. Giải đấu được tổ chức bởi International Tennis Federation (ITF) Futures Tour. Giải thi đấu ở Chile từ năm 1999.

Các trận chung kết

Đơn nam

Đôi nam

Liên kết khác
ITF search

Tham khảo

ITF Futures Tour


title: Jesendorf

text:
Jesendorf là một đô thị tại huyện Nordwestmecklenburg, bang Mecklenburg-Vorpommern, miền bắc nước Đức.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Nordwestmecklenburg


title: Mathonville

text:
Mathonville là một xã thuộc tỉnh Seine-Maritime trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-Maritime
Seine-Maritime
Normandy

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
Mathonville on the Quid website

Xã của Seine-Maritime


title: Anthodioctes cerradicola

text:
Anthodioctes cerradicola là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Urban mô tả khoa học năm 1999.

Chú thích

Tham khảo

Anthodioctes
Động vật được mô tả năm 1999


title: Hoàng Bật Đạt

text:
Hoàng Bật Đạt (1827 - 1887), hiệu Tắc Trai, là quan nhà Nguyễn đã tham gia Khởi nghĩa Ba Đình trong lịch sử Việt Nam.

Tiểu sử
Ông là người làng Bộ Đầu, huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa. Năm Tự Đức thứ 21 (1868), ông thi đỗ Cử nhân, được bổ làm Giáo thụ huyện Phong Doanh (nay là huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định). Sau, ông được cử làm Tri huyện Lang Tài (nay là huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh).

Tháng 4 năm 1882, quân Pháp đánh thành Hà Nội lần thứ hai, Hoàng Bật Đạt đề nghị Tổng đốc Bắc Ninh tổ chức kháng chiến nhưng bị khước từ. Bất mãn, ông tự chiêu binh ngăn quân xâm lược. Bị quan trên ra lệnh giải tán, ông bèn bỏ nhiệm sở trở về quê.

Sau trận kinh thành Huế (tháng 7 năm 1885), phe chủ chiến thất bại khiến vua Hàm Nghi phải chạy ra Sơn phòng Tân Sở (Cam Lộ, Quảng Trị) ban bố dụ Cần Vương. Hưởng ứng, Hoàng Bật Đạt cùng với Phạm Bành mộ quân, rồi hiệp cùng lực lượng của Đinh Công Tráng, Nguyễn Đôn Tiết, v.v... đi đánh quân Pháp.

Tháng 2 năm 1886, để có chỗ kháng chiến lâu dài, các ông cùng đến cánh đồng chiêm trũng nằm giữa ba làng Mỹ Khê, Mậu Thịnh, Thượng Thọ thuộc huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa lập căn cứ Ba Đình (vì mỗi làng có một ngôi đình, từ làng này có thể nhìn thấy đình hai làng kia nên gọi vậy).

Ngày 21 tháng 1 năm 1887, căn cứ Ba Đình bị quân Pháp phá hủy, Hoàng Bật Đạt tạm lánh về quê, rồi tìm đường sang Trung Quốc với tùy tướng là Lãnh binh Lê Văn Cộc, định củng cố lại lực lượng. Nhưng vì bị một thuộc hạ phản bội mật báo với Pháp, ông bị bắt ở Chi Nê (nay thuộc huyện Lạc Thủy, tỉnh Hòa Bình), đưa về giam ở nhà lao Thanh Hóa.

Không chịu khuất, Hoàng Bật Đạt bị quân Pháp giết chết vào năm đó (1887, hưởng dương 50 tuổi), và đưa đầu về bêu ở quê ông để uy hiếp những người chống lại họ.

Khi ông khởi nghĩa có làm một đôi câu đối để nói chí mình:
Cố ý cứu sinh ư phục Việt;
Cam tâm thệ tử bất thần Tây.
Nghĩa là:
Chí cứu muôn dân nên phục ViệtLòng thề một chết chẳng hàng Tây.

Thủ lĩnh Hoàng Bật Đạt có người con trai tên là Hoàng Xuân Viễn, sau tham gia phong trào Đông Du của nhà yêu nước Phan Bội Châu.

Hiện nay ở quận Tân Bình, Thành phố Hồ Chí Minh có con đường mang tên Hoàng Bật Đạt. Tên ông cũng được vinh danh cho một tuyến phố ở thị trấn Hậu Lộc (Thanh Hóa), quê hương ông. Tại Đà Nẵng có một con đường mang tên ông tại phường Hòa Hải, quận Ngũ Hành Sơn.

Xem thêm
 Khởi nghĩa Ba Đình

Sách tham khảo
Nguyễn Q. Thắng-Nguyễn Bá Thế, Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam. Nhà xuất bản Khoa học xã hội, 1992.
Hoàng Huyên, Tống Duy Tân, cuộc đời và thơ văn. Nhà xuất bản Văn hóa, 2007.

Chú thích

Người Thanh Hóa
Quan lại nhà Nguyễn
Nghĩa quân chống Pháp
Lịch sử Thanh Hóa
Khởi nghĩa Ba Đình
Thủ lĩnh quân sự phong trào Cần Vương


title: Winzenburg

text:
Winzenburg là một đô thị ở huyện Hildesheim bang Niedersachsen, Đức. Đô thị Winzenburg có diện tích 16,64 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 813 người. Đô thị này tọa lạc ở Leinebergland, về phía bắc của Bad Gandersheim, giữa vườn quốc gia Harz và Weserbergland, bang Niedersachsen, Đức. Đô thị được lập ngày 1 tháng 3 năm 1974 từ 4 cộng đồng dân cư Winzenburg, Schildhorst, Westerberg và Klump.

Tham khảo

Liên kết ngoài
  Trang mạng của Freden

Xã và đô thị ở huyện Hildesheim


title: Kani, Gifu

text:
là một thành phố thuộc tỉnh Gifu, Nhật Bản.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trang web chính thức

Thành phố tỉnh Gifu


title: Phommathat

text:
Phommathat (sinh thế kỷ 15, mất 1429 tại Phaparn), danh xưng hoàng gia là Somdetch Brhat-Anya Chao Brahma-kumara Bhumadaraja, là vị vua thứ tư của Lan Xang. Ông ở ngôi 10 tháng từ năm 1428 đến năm 1429.

Phommathat là con trưởng của vua Lan Kham Deng và Công chúa Kaeva Buma Fa, kế vị vua cha năm 1428. Ông bị bà cô ruột của mình là Nang Keo Phimpha (Kaeva Kumari) chém đầu. Kế vị là vua Yukhon (Khamtum ?), con trai của Nang Keo Phimpha.

Ông có 1 con trai là Chao Fa (Hoàng tử) Kaya Bunabarna (Kay Buna Ban), nhưng cũng bị Nang Keo Phimpha sát hại năm 1428.

Tham khảo

 Grant Evans (2002) A Short History of Laos: The Land in Between, Allen & Unwin, ISBN 1 86448 997 9.

Vua Lan Xang
Sinh thế kỷ 15
Mất năm 1429
Hoàng gia Lào
Lịch sử Lào


title: Tricholochmaea chinensis

text:
Tricholochmaea chinensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1890.

Chú thích

Tham khảo

Tricholochmaea


title: Zorochros jaechi

text:
Zorochros jaechi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Dolin miêu tả khoa học năm 1999.

Chú thích

Tham khảo

Zorochros


title: Hylaeus aztecus

text:
Hylaeus aztecus là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Cresson mô tả khoa học năm 1869.

Chú thích

Tham khảo

A
Động vật được mô tả năm 1869


title: Giải Lời nói tự do

text:
Giải Lời nói tự do (tiếng Na Uy: Fritt Ords Pris) là một giải thưởng hàng năm do tổ chức tư nhân Institusjonen Fritt Ord (Viện Lời nói tự do) của Na Uy trao tặng cho người hoặc tổ chức có cống hiến vào lãnh vực đấu tranh cho tự do ngôn luận.

Giải thưởng chia ra 2 thể loại: "Giải Lời nói tự do" () và "Giải Lời nói tự do danh dự" ().
Giải thưởng gồm một tượng nhỏ của nhà điêu khắc Nils Aas và một khoản tiền. Lễ trao giải diễn ra ở hội trường lón của viện Bảo tàng quốc gia Nghệ thuật, Kiến trúc và Thiết kế ở Oslo trong tháng 5 hàng năm, nhân ngày Giải phóng Na Uy 1945.

Dưới đây là danh sách các người và tổ chức đoạt giải :
1976: Johan Vogt
1977: Henrik Groth
1978: Kim Friele
1979: Stein Mehren
1980: Andrey Sakharov
1982: Lech Wałęsa & Hallvard Rieber-Mohn
1983: Kjetil Bang-Hansen
1984:	Hội tác giả Bắc Na Uy
1985:	Hiệp hội báo chí bất hợp pháp
1986: Magli Elster và Torolf Elster
1987: Nansen Academy
1988: Leo Eitinger
1989: Erik Bye
1990: Charta 77
1991:	Hàn lâm viện Khoa học và Nghệ thuật Nordland
1992: Annette Thommessen
1993: Rolv Ryssdal
1994: William Nygaard
1995: Hanne Sophie Greve
1996: Arne Skouen
1997: Kåre Willoch
1998: Aleksandr Nikitin
1999: NRK P2
2000: Thomas Chr. Wyller
2001: Nils Christie
2002: Aslam Ahsan & Shabana Rehman
2003: Berge Furre
2004: Unni Wikan
2005: Nina Witoszek
2006: Bjørgulv Braanen
2007: Terje Tvedt
2008: Per-Yngve Monsen
2009: Nina Karin Monsen
2010: Bushra Ishaq và Abid Raja
2011: Anders Sømme Hammer
2012: Sara Azmeh Rasmussen
2013: Per Fugelli
2014: Anne Sender
2015: Robin Schaefer và Jan Erik Skog

Giải Lời nói tự do danh dự
Dưới đây là danh sách các người hoặc tổ chức đoạt giải:

1979: Hans Heiberg
1980: Philip Houm, Hermod Skånland, Anne Ma Ødegaard
1981: Không trao giải
1982: Hans Børli
1983: Không trao giải
1984: Arvid Hanssen, Lars Roar Langslet, Alf Steinsøy, Anne-Lisa Amadou
1985: Johs. Andenæs, Carsten Smith, Dag Sørli
1986: Åge Rønning, Odd Kvaal Pedersen, Đài phát thanh Người nhập cư, Anders Bratholm
1987: Petter Wessel Zapffe, Harald Tveterås, Birgitte Grimstad, Lillebjørn Nilsen
1988: Barthelemy Niava
1989: Hå Gamle Prestegard, Espevør Husmorlag, Thomas Thiis-Evensen
1990: Jahn Thon, Egil Bakke, Edvard Beyer, Elisabeth Gording, Bestemødrene foran Stortinget, Sidsel Mørck
1991: Stiftelsen Aur Prestegård
1992: Odd Abrahamsen, Nhà bảo tàng lịch sử chiến tranh Arquebus, Svein Ellingsen, Erik Hillestad, Egil Hovland
1993: Jon Godal, Sverre Ødegaard, Arild Haaland, Dagmar Loe, Anne-May Nilsen
1994: Carl Fredrik Thorsager, Helga Arntzen
1995: Harald Noreng, Hans P.S. Knudsen
1996: Kari Risvik, Kari Vogt, Christian Norberg-Schulz, Rune Slagstad, Cato Guhnfeldt, Axel Jensen, Knut Wigert
1997: Nasa Borba
1998: Kristin Brudevoll, Erik Damman, Ørnulf Ranheimsæter
1999: Aldo Keel
2000: Tor Bomann-Larsen, Hans Fredrik Dahl, Geir Hestmark, Geir Kjetsaa, Torill Steinfeld, Jan Otto Hauge, Reidar Hirsti, Ivan Kristoffersen, Arve Solstad, Kadra Yusuf
2001: Åsne Seierstad
2002: Ottar Brox, Åge Hovengen
2003: Willy A. Kirkeby
2004: Kristian Ottosen
2005: Trygve Refsdal, Hermund Slaattelid
2006: Tom Martinsen
2007: Janet Garton, Ljubiša Rajić, Ebba Haslund, Sissel Benneche Osvold, Niels Christian Geelmuyden
2008: Arnhild Lauveng
2009: Else Michelet, Erik Fosse, Mads Gilbert
2010: Harald Eia, Dag O. Hessen, Bjørn Vassnes
2011: Odd S. Lovoll
2012: Simon Flem Devold, Louiza Louhibi, Nina Johnsrud
2013: Per Edgar Kokkvold, Nils E. Øy

Tham khảo

Liên kết ngoài
Stiftelsen Fritt Ord

Giải thưởng tự do thể hiện
Giải thưởng Na Uy
Giải thưởng thành lập năm 1976
Na Uy năm 1976


title: Platiana brevicornis

text:
Platiana brevicornis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel & Platia miêu tả khoa học năm 1992.

Chú thích

Tham khảo

Platiana


title: Hylaeus pannosus

text:
Hylaeus pannosus là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Vachal mô tả khoa học năm 1909.

Chú thích

Tham khảo

P
Động vật được mô tả năm 1909


title: Piper napo-pastazanum

text:
Piper napo-pastazanum là một loài thực vật thuộc họ Piperaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador.

Chú thích

Tham khảo
 Santiana, J. & Pitman, N. 2004. Piper napo-pastazanum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ecuador
N
Thực vật dễ tổn thương


title: 1971

text:
Sự kiện

Tháng 2
 8 tháng 2: Quân đội Việt Nam Cộng Hòa tiến vào Lào để cắt đứt đường mòn Hồ Chí Minh trong một thời gian ngắn, mở đầu chiến dịch Lam Sơn 719
 10 tháng 2: Trung Quốc và Nigeria thiết lập quan hệ ngoại giao

Tháng 3
 9 tháng 3: Nguyễn Văn Thiệu hạ lệnh rút quân khỏi Lào
 12 tháng 3: Thổ Nhĩ Kỳ xảy ra binh biến
 24 tháng 3: Kết thúc chiến dịch Lam Sơn 719
 25 tháng 3: Chiến tranh Ấn Độ - Pakistan lần thứ ba
 26 tháng 3: Thành lập nước cộng hòa Bengal.

Tháng 4
 10 tháng 4: Trung Quốc và Hoa Kỳ triển khai ngoại giao
 19 tháng 4: Thành lập nước cộng hòa Sierra Leone

Tháng 8
 4 tháng 8: Trung Quốc và Thổ Nhĩ Kỳ thiết lập quan hệ ngoại giao.
 12 tháng 8: Hình thành trận lụt đồng bằng sông Hồng

Tháng 9
 3 tháng 9: Đồng thuận tứ cường Berlin được ký kết bởi Anh, Pháp, Mỹ, Liên Xô.

Tháng 10
 25 tháng 10: Đại hội đồng Liên Hợp Quốc thông qua Nghị quyết 2758, thừa nhận Cộng hòa Nhân dân Trung Quốc là chính thể hợp pháp duy nhất ở Trung Quốc.

Tháng 12
 3 tháng 12: Pakistan tiến hành công kích vào sân bay của Ấn Độ ở Kashmir
 4 tháng 12: Pakistan tấn công trên bộ, Ấn Độ đáp trả
 7 tháng 12: Trung Quốc và Senegalia thiết lập quan hệ ngoại giao.
 16 tháng 12: Khối phía đông thừa nhận Bengal
 17 tháng 12: Ấn Độ và Pakistan tuyên bố ngừng bắn.

Sinh

Tháng 1
1 tháng 1: Đông Đào, nữ ca sĩ Việt Nam
11 tháng 1: Mary J. Blige, nữ ca sĩ R&B Mỹ
17 tháng 1: Youki Kudoh, nữ diễn viên, ca sĩ Nhật Bản
26 tháng 1: Nguyễn Phương Hằng (Nguyễn Thị Thanh Tuyền), nữ doanh nhân người Việt Nam

Tháng 2
 4 tháng 2: Eric Garcetti, đại sứ Hoa Kỳ tại Cộng hòa Ấn Độ

Tháng 3

Tháng 4
16 tháng 4: Selena Quintanilla-Pérez, nữ ca sĩ Latino-Mỹ (m. 1995)

Tháng 5
27 tháng 5: Lisa Lopes, nữ rapper, ca sĩ Mỹ (m. 2002)
30 tháng 5: Idina Menzel, nữ diễn viên, ca sĩ Mỹ

Tháng 6
 1 tháng 6: Ghil'ad Zuckermann
 5 tháng 6: Mark Wahlberg, nam ca sĩ, diễn viên Mỹ
 16 tháng 6: Tupac Shakur, rapper Mỹ (m. 1996)

Tháng 7
1 tháng 7: Missy Elliott, nữ rapper Mỹ
14 tháng 7: Hà Uyển Doanh, nữ ca sĩ Hồng Kông

Tháng 8
20 tháng 8: Trịnh Kim Chi, á hậu, nữ diễn viên Việt Nam
31 tháng 8: Chris Tucker, nam diễn viên Mỹ

Tháng 9
18 tháng 9: Jada Pinkett Smith, nữ diễn viên Mỹ
30 tháng 9: Jenna Elfman, nữ diễn viên Mỹ

Tháng 10
 2 tháng 10
 Đàm Vĩnh Hưng, nam ca sĩ Việt Nam
 Tiffany Darwish, nữ ca sĩ, diễn viên Mỹ
4 tháng 10, Thang Bảo Như, nữ ca sĩ, diễn viên và người dẫn chương trình truyền hình Hồng Kông
 20 tháng 10:
 Snoop Dogg, nam ca sĩ Rap-Mỹ
 Dannii Minogue, nữ ca sĩ Pop-Australia

Tháng 11
5 tháng 11: Lương Hán Văn, ca sĩ, nhạc sĩ, nhà sản xuất thu âm, diễn viên và người dẫn chương trình truyền hình Hồng Kông
25 tháng 11: Christina Applegate, nữ diễn viên Mỹ

Tháng 12
17 tháng 12: Diễm Liên, nữ ca sĩ người Mỹ gốc Việt
24 tháng 12: Ricky Martin, nam ca sĩ, diễn viên, nhà văn Puerto Rico

Mất

Tháng 1

Tháng 2

Tháng 3

Tháng 4

Tháng 5

Tháng 6

Tháng 7
3 tháng 7 – Jim Morrison, ca sĩ người Mỹ (sinh 1943)

Tháng 8

Tháng 9

Tháng 10

Tháng 11

Tháng 12
28 tháng 12 – Max Steiner, nhà soạn nhạc Mỹ gốc Áo, được mệnh danh là "cha đẻ nhạc phim" (sinh 1888)

Giải Nobel
 Hóa học - Gerhard Herzberg
 Văn học - Pablo Neruda
 Hòa bình - Willy Brandt
 Vật lý - Dennis Gabor
 Y học - Earl W. Sutherland, Jr
 Kinh tế - Simon Kuznets

Xem thêm
 Thế giới trong năm 1971, tình trạng thế giới trong năm này

Tham khảo

1


title: Betula raddeana

text:
Betula raddeana là một loài thực vật thuộc họ Betulaceae. Loài này có ở Gruzia và Nga. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Hình ảnh

Tham khảo

 Firsov, G.A. 1998. Betula raddeana .
 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

raddeana
Thực vật Azerbaijan
Thực vật Nga
Thực vật Gruzia


title: Glossosoma lar

text:
Glossosoma lar là một loài Trichoptera trong họ Glossosomatidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Glossosoma


title: Yakuza

text:
{{infobox

| title = Yakuza| image =
| caption = "Yakuza" viết bằng katakana

| label1 = Nguồn gốc
| data1 = Kabukimono
| label2 = Khởi lập
| data2 = Thế kỷ 17
| label3 = Số thành viên thực tế
| data3 =  người (năm 2017)
| label4 = Thủ lĩnh
| data4 =
 Yamaguchi-gumi
 Sumiyoshi-kai
 Inagawa-kai
 Aizukotetsu-kai
 Toa-kai
| label5 = Hoạt động
| data5 = Tống tiền, cướp, cờ bạc bất hợp pháp, sòng bạc, giết người, mại dâm, buôn lậu
}}Yakuza''' (やくざ hay ヤクザ), còn được biết đến với tên gọi , là thành viên của các tổ chức tội phạm truyền thống ở Nhật Bản. Ngày nay Yakuza là một trong những tổ chức tội phạm lớn nhất thế giới. Các Yakuza thường có đặc điểm để nhận biết, đó là hình xăm Irezumi (hình xăm truyền thống của Nhật Bản).

Nguồn gốc ra đời và lịch sử phát triển

Vào thời kỳ các sứ quân (thời kỳ Edo) (1603-1867), Yakuza chỉ gồm những nhóm tội phạm nhỏ, chuyên bảo kê cho các chợ phiên sau đó thì làm lính đánh thuê cho các sứ quân. Năm 1881, Yakuza được tập hợp lại trong một tổ chức có tên "Thương hội Biển đen" - chuyên hoạt động trên biển và giết người thuê.
Cũng theo một số nguồn tin khác, Yakuza xuất phát từ Samurai, vào thời kỳ Tokugawa (1543 - 1616) người sáng lập ra thời kỳ Mạc phủ Edo đã không cần sử dụng hàng chục vạn Samurai, dẫn tới nhiều người trong số này không có kế sinh nhai, chuyển thành đội quân chuyên cướp phá làng mạc tại những nơi mà họ đi qua trong đất nước, và đây cũng là tiền thân cho tổ chức Yakuza sau này.

Từ Yakuza ám chỉ: dãy chữ số "8-9-3" (Ya - Ku - San theo âm Hán Nhật onyomi), một phức hợp số căn bản trong một trò chơi Nhật cổ truyền (Hanafuda); Điều này cũng có nghĩa là "vô dụng" hoặc "đồ bỏ" cách chơi bài Hanafuda theo lối đánh 3 cây khi mà 8 + 9 + 3 hợp thành con số 20 (Con số lớn nhất có thể hợp được từ ba lá bài tuy nhiên lại bị tính là thua cuộc. 8 9 3 là cảm giác khi lặn bài được con 8, con 9 rồi mà lại bị dính con 3 thật là vô dụng).

Cơ cấu tổ chức và các hoạt động
Là tổ chức phi chính phủ có quy mô lớn trên thế giới, chuyên về các hoạt động thuộc lĩnh vực "thế giới ngầm" và thực thi công lý theo cách riêng của họ.

Các hoạt động chính
Yakuza sau khi dần đi vào ổn định tổ chức, thì chúng nặng về mưu lợi kinh tế, thoát ly chính trị, ban đầu Yakuza không dính líu gì đến những nhóm yêu nước trên toàn Nhật Bản. Nhưng đến đầu thế kỷ 20, phong trào công nhân Nhật Bản phát triển mạnh, hàng loạt tổ chức công đoàn mang khuynh hướng chính trị thiên tả được lập nên trong các nhà máy, đe dọa loại bỏ ảnh hưởng và quyền lợi của các nghiệp đoàn đen đã khiến các ông trùm Yakuza hoảng sợ, ngả dần về phía chủ nghĩa dân tộc cực hữu. Chúng nhanh chóng bị hấp dẫn và gia nhập hàng ngũ Kokuryu-kai (Hắc Long giang túy hội), do Ryohei Uchida, người kế tục Mitsuru Toyama trong Huyền Dương xã thành lập năm 1901 (một liên minh của những hiệp hội dân tộc chủ nghĩa Nhật Bản). Kể từ đó, từ chỗ chỉ là những tên tội phạm đường phố, Yakuza đã chính thức tham gia vào những biến cố chính trị, trở thành những "nhà ái quốc bẩn thỉu" (lời các nhà sử học Nhật) với tôn chỉ hoạt động gồm 3 chống: chống chủ nghĩa tư bản, chống chủ nghĩa cộng sản và chống nền dân chủ kiểu phương Tây.

Năm 1919, được Toyama thu nạp, những ông trùm Yakuza đã dẫn 60 ngàn "lính" của mình tham gia và làm lực lượng nòng cốt cho tổ chức Dai Nippon Kokusa-kai (Đại Nhật Bản túy hội) do nhà chính trị cực hữu này thành lập, đẩy nước Nhật trượt dài theo khuynh hướng phát xít. Trong vòng 15 năm, từ 1930 đến 1945, Yakuza đã gây ra 29 vụ chính biến, ám sát 2 thủ tướng, 2 bộ trưởng, góp phần đưa nước Nhật nhảy vào vòng xoáy Chiến tranh Thế giới lần thứ 2 trong tư cách là thành viên phe phát xít.

Dù có nhiều băng nhóm khác nhau, mỗi băng nhóm lại do những ông trùm khác nhau lãnh đạo, nhưng nhìn chung chúng đều tham gia hoạt động trên các lĩnh vực như kiểm soát thị trường lao động, kiểm soát việc kinh doanh... và đều có những âm mưu tham gia chính trường. Mặc dù có thời gian Yakuza chủ trương không dính líu tới ma túy, không buôn bán, sản xuất nhưng gần đây chúng đã tham gia rất tích cực vào buôn bán ma túy. Ngoài ra, chúng còn chi phối phần lớn lĩnh vực cờ bạc tại Nhật.

Theo số liệu của cảnh sát Nhật, vào thời hoàng kim, Yakuza Nhật kiểm soát được từ 50 đến 150 tỉ USD ngoài sự kiểm soát của nhà nước, thu lãi khoảng 16 tỉ USD mỗi năm. Chỉ tính riêng Inagawa, "ông trùm của mọi ông trùm", đã nắm trong tay gần 800 doanh nghiệp hợp pháp, thu về mỗi năm 200 triệu USD lợi nhuận, đồng thời được 119 ông trùm khác cống nạp liên tục mỗi người 1.300 USD mỗi tháng.

Thế lực của Yakuza tiếp cận vào nhiều lĩnh vực khác nhau như tống tiền, cờ bạc, buôn lậu, cho vay nặng lãi, rửa tiền, buôn bán ma túy, lừa đảo, mại dâm... Thành viên Yakuza lên đến 90.000 người, chia thành hàng trăm băng nhóm nhỏ, nhưng nổi bật nhất là băng đảng quyền lực Yamaguchi Gumi. Yamaguchi Gumi là băng nhóm tội phạm lớn nhất thế giới, có đến 20.000 thành viên. Năm 2011, Nhật Bản xôn xao vì ông trùm của băng nhóm được thả sau 6 năm ngồi tù. Dưới sự điều hành của ông trùm này, nhóm Yamaguchi Gumi đã thu về 80 tỷ USD mỗi năm với các hoạt động đánh bạc, buôn bán ma túy và tống tiền.

Tuy nhiên, có một điều rất lạ là dù thế nào đi nữa, dù có tham gia rất nhiều vào các hoạt động phi pháp nhưng Yakuza lại rất ít dính líu tới các vụ giết người hay thanh toán lẫn nhau. Minh chứng cho điều này: cả nước Nhật cũng chỉ ghi nhận được trên dưới 20 vụ giết người mỗi năm (như năm 1981 có 22 vụ giết người).

Thành viên và luật lệ

Yakuza có khoảng 90.000 thành viên, chia thành khoảng 3.000 băng nhóm khác nhau hoạt động khắp nơi trên lãnh thổ Nhật Bản và một số quốc gia khác. Các con số thống kê khác cho thấy sau Chiến tranh thế giới thứ hai, thành viên Yakuza lên đến 184.000, đông hơn cả quân đội Nhật Bản vào thời điểm lúc bấy giờ.

Sau đó quân số của Yakuza giảm dần, từ năm 1963 đến 1988 giảm chỉ còn khoảng 8 vạn thành viên. Một người nào đó muốn gia nhập Yakuza sau khi đã đủ các "điều kiện" đều phải trích máu ăn thề và phải xăm mình, thường là những hình như rồng, phượng, núi non, hoa... trên khắp cơ thể.

Yakuza đang lâm vào một giai đoạn thoái trào chưa từng có: số lượng thành viên sụt giảm mạnh. Số lượng các thành viên Yakuza đã giảm sút liên tục trong 13 năm liền. Theo số liệu của Cơ quan Cảnh sát quốc gia Nhật, con số này vào năm 2017 là 34.500 người – mức thấp kỷ lục kể từ khi cảnh sát bắt đầu thống kê từ 60 năm trước. Đó là chưa kể số các thành viên chủ chốt của Yakuza chỉ còn khoảng 16.800 người, số còn lại chỉ được coi là các thành viên thuộc loại “bán thường trực”. Các tập đoàn Yakuza lớn nhất hiện nay chỉ còn có Yamaguchi-gumi (4700 người); Sumiyoshi-kai, Kobe Yamaguchi-gumi và Inagawa-kai (chưa đầy 2.000 người).

Một điều đặc biệt của các thành viên Yakuza giúp ta có thể nhận dạng dễ dàng đó là phần lớn đều có ngón tay út ngắn hơn bình thường hoặc mất hẳn. Nguyên do của điều này là theo luật của mafia Nhật, bất kỳ thành viên nào không hoàn thành lệnh cấp trên, lệnh của các ông trùm đều phải tự chặt một đốt ngón tay út. Những lần vi phạm sau sẽ lần lượt lấy đi những đốt tiếp theo của cả hai ngón tay út và có khi ở những ngón khác. Chính vì thế cho nên phần lớn thành viên Yakuza mang những bàn tay không nguyên vẹn. Tuy vậy, ngày nay, xăm mình và chặt ngón tay chỉ còn mang tính chất nghi thức. Theo thống kê trong những thành viên Yakuza hiện đại, có hơn 90% tên xăm mình, 43% tên có bàn tay cụt ngón, nhiều tên cụt 2 ngón và hơn nữa.

Ngày nay
Yakuza do gặp nhiều vấn đề khó khăn về tiền bạc buộc phải liên kết với cả Hangure (ý nói đến các băng nhóm tội phạm đường phố nhỏ lẻ, không thuộc về các tổ chức lớn). Tuy nhiên, thực trạng này chỉ có thể nhận thấy tại các thành phố lớn như Tokyo và Osaka. Còn Yakuza tại các vùng nông thôn còn lâm vào tình cảnh cùng cực hơn.

Ngoài việc trộm rau quả, Yakuza giờ đây cũng tham gia cả các hoạt động săn bắt trái phép: chẳng hạn như săn lùng hải sâm tại biển Nhật Bản và chuyển lậu sang Trung Quốc. Hiện tại, hình phạt cao nhất cho hoạt động đánh bắt trộm hải sâm chỉ là 6 tháng tù và khoản tiền phạt rất nhỏ là 10 ngàn yên, dù một kilogram hải sâm khô còn cao gấp 3 lần số tiền này. Vì miếng cơm manh áo, nhiều thành viên Yakuza giờ đây cũng không nề hà bất cứ công việc gì từ bán hàng lưu niệm, bói toán, bán tranh giả; thậm chí xin làm nhân viên bảo vệ v.v…

Chính quyền giải thích tình trạng sụt giảm liên tục là nhờ vào các đạo luật và biện pháp hạn chế mới. Tokyo bắt đầu tích cực đấu tranh chống các phe nhóm tội phạm từ những năm 1990. Đến năm 2011, các biện pháp triệt để nhất được áp dụng, đáng chú ý là quyết định cấm hợp tác với các tổ chức, băng nhóm tội phạm. Theo đó, các công ty bị phát hiện có liên quan đến tội phạm bị tước bỏ các dịch vụ ngân hàng và thu hồi các diện tích thuê mướn.

Những nguyên nhân riêng tư phổ biến nhất dẫn tới tình trạng rời bỏ Yakuza chính là nỗi lo sợ phải đi tù, cũng như sinh kế đối với những thành viên có gia đình. Trong bất cứ trường hợp nào, chủ yếu vẫn là vấn đề tiền bạc: sau một loạt những lệnh cấm đoán của chính phủ, những thành viên thông thường đến nuôi thân cũng còn gặp khó khăn chứ đừng nói đến chuyện lo cho vợ con.

Một phần những thành viên Yakuza sau một thời gian hoàn lương vẫn buộc phải quay lại với con đường tội phạm. Nhật Bản hiện vẫn chưa có một hệ thống chính sách giúp những người từng là thành viên của tổ chức Yakuza tái hòa nhập cộng đồng. Sau một thời gian không thể tìm kiếm một công việc lương thiện, nhiều người  không còn cách nào khác là quay trở lại với hoạt động tội phạm – có điều chủ yếu tham gia vào những hành động hạ cấp nhất như trộm cướp hay lừa đảo.

Trên thực tế, Yakuza sẽ khó có thể biến mất hoàn toàn mà chỉ đơn giản lui vào hoạt động kín đáo và bí mật hơn trước cái nhìn của công chúng. Hình ảnh một thành viên Yakuza đã thay đổi rất nhiều từ vài năm qua: không còn là những kẻ với hình xăm khắp người với những ngón tay bị chặt cụt sau những lần mắc lỗi trước ông chủ.

Một phần nào trong số này đã trở thành những thương gia tháo vát, táo bạo, có quan hệ thân cận với giới chức thượng lưu trong xã hội. Họ điều hành các câu lạc bộ thoát y, cho vay nặng lãi, các cửa hàng bán đồ khiêu dâm, ma túy hay vũ khí. Nói cách khác, các công ty của Yakuza từ vài thập niên qua đã dần dần “hợp pháp hóa” thâm nhập vào tất cả các lĩnh vực kinh doanh. Chẳng hạn như tại Tokyo, bất cứ ai cũng có thể thưởng thức một tách cà phê, đăng ký đi nghỉ ở nước ngoài, mua thực phẩm, đi xem hòa nhạc, thậm chí học tiếng Anh qua dịch vụ do các công ty của Yakuza cung cấp.

Ảnh hưởng trong xã hội Nhật Bản
So với các tổ chức tội phạm như Cosa Nostra ở Ý, Mafia ở Mỹ, Hội Tam Hoàng của người Hoa, thì hoạt động của Yakuza tại Nhật vẫn công khai, tại nhiều thành phố ở Nhật, các hội sở của chúng thường được thể hiện qua các logo và biển báo đặc trưng. Không những thế, Yakuza còn được xem là có mối liên minh chính trị lâu đời với những người theo chủ nghĩa dân tộc cánh hữu cực đoan.

Ít người biết rằng, trong hai thảm họa ghê gớm động đất Kobe 1995 và động đất và sóng thần Tōhoku 2011, Yakuza là những người đầu tiên gửi hàng cứu trợ đến cho các nạn nhân của thảm họa. Họ làm điều này một cách lặng lẽ và nhanh chóng hơn nhiều các quan chức chính phủ. Một nhà nghiên cứu về Yakuza cho biết, họ làm điều này hoàn toàn vì thiện nguyện chứ không phải để quảng bá tên tuổi.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Thư viện Tội phạm: Yakuza
 Quirky Japanese Webpage: Crime and Conspiracies
 Kinh tế ngầm: Yakuza
 Tiếng lóng Yakuza
Tiếng Việt:
 Yakuza: Thế giới bóng tối của Nhật Bản
 Yakuza: Bạch tuộc tại xứ Phù tang
Bí mật về Hội Tam hoàng và Yakuza

Tiểu văn hóa tội phạm

Băng đảng người Mỹ gốc Á
Tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia
Hội kín liên quan tới tội phạm có tổ chức
Nhóm tội phạm có tổ chức Nhật Bản
Nhóm tội phạm có tổ chức Hoa Kỳ
Nhóm tội phạm có tổ chức Úc
Văn hóa người Úc gốc Nhật
Băng đảng ở châu Á
Tiểu văn hóa Nhật Bản
Cuộc chiến chống ma túy ở Philippines


title: Đinh hương (định hướng)

text:
Đinh hương có thể chỉ:

Thực vật
Đinh hương dùng làm gia vị và thuốc, có danh pháp khoa học: Syzygium aromaticum thuộc chi Syzygium, họ Myrtaceae (đào kim nương). Xem bài Đinh hương (gia vị).
Một số loài cây trong chi Syringa thuộc họ Oleaceae. Các tên gọi chi tiết, xem bài chi Tử đinh hương.
Một trong các tên gọi khác của cây pơ mu (Fokienia hodginsii) thuộc họ Hoàng đàn (Cupressaceae), bộ Thông (Pinales). Xem bài chi Pơ mu.

Nhân vật
 Đinh Hương, ca sĩ sinh năm 1987, giành giải á quân chương trình Giọng hát Việt mùa thứ nhất (2012).


title: Tipula zeugmata

text:
Tipula zeugmata là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Đông Phong, Tiền Hải

text:
Đông Phong là một xã thuộc huyện Tiền Hải, Thái Bình. Đây là địa phương có dự án Đường cao tốc Ninh Bình – Hải Phòng đi qua.

Xã có 10 xóm và 4 thôn, trong đó thôn Văn Hải là thôn lớn nhất, gồm 4 xóm 7, 8, 9, 10 sầm uất nhộn nhịp nhất.

Chú thích

Tham khảo


title: Bệnh văn phòng

text:
Bệnh văn phòng hay hội chứng bệnh văn phòng (SBS) là thuật ngữ chỉ về các loại bệnh tật khác nhau có nguyên nhân từ những điều kiện và môi trường làm việc ở văn phòng, cao ốc và những công việc liên quan đến lao động đặc thù tại văn phòng. Đối tượng đặc thù của loại bệnh này chính là những nhân viên văn phòng thường xuyên tiếp xúc và làm việc với máy vi tính, giấy tờ, hồ sơ... với hoạt động lao động trí óc, có nhiều mối quan hệ công tác đa dạng, phức tạp, cường độ làm việc cao, áp lực công việc lớn, tình trạng va chạm, căng thẳng trong công tác nhiều, công việc thường không có giờ giấc cố định như thường xuyên tiệc tùng, liên hoan, đi công tác...

Tất cả nguyên nhân trên đã gây ra nguyên nhân cho hàng loạt căn bệnh trầm kha, gây cho người làm văn phòng thường đau ốm triền miên, cơ thể yếu nhược, hay mệt mỏi, dễ béo phì, suy nhược toàn diện, đặc biệt là các bệnh về thần kinh, dạ dày, cột sống, khớp, mắt, tĩnh mạch.... Tổ chức Y tế Thế giới đã cảnh báo có đến 30% cao ốc mới và được nâng cấp trên thế giới có thể gây ra các triệu chứng bệnh văn phòng, trong đó phụ nữ là đối tượng dễ bị hơn. Bệnh văn phòng khiến nền kinh tế Anh mất 24,6 triệu ngày làm việc mỗi năm do nghỉ bệnh. Thậm chí có nguy cơ cảnh báo cho rằng những nhân viên văn phòng thường xuyên phải ngồi làm việc trong nhiều giờ liền phải đối mặt với nguy cơ tử vong cao hơn.

Nguyên nhân

Về môi trường làm việc
Những điều kiện làm việc ở văn phòng dễ gây ra hậu quả không tốt cho sức khỏe như: sử dụng máy giữ độ ẩm không khí (máy điều hòa), thiết bị làm mát, tiếp xúc với bụi, sử dụng màn hình máy tính và sự hiện diện của các hóa chất gây ô nhiễm trong máy móc sử dụng, trong các loại thuốc xịt côn trùng hoặc thuốc tẩy rửa... môi trường làm việc nóng, khô hơn và ngột ngạt (do không gian văn phòng làm việc thường chật hẹp, chất nhiều hồ sơ)

Mặt khác, môi trường văn phòng thường thiếu khí trời, do làm việc trong phòng lạnh, máy điều hòa nên ít có ánh sáng mặt Trời. những ảnh hưởng của điều hòa, máy vi tính.... số lượng người mắc bệnh như đau lưng, đau khớp, các bệnh về đường hô hấp, các bệnh về đường tiêu hóa như táo bón, tiêu chảy, trĩ... ngày càng tăng. Điều tra xã hội học cho thấy 74% nhân viên văn phòng bị đau, khô họng, 73% nhức đầu, 80,9% đau lưng, 90,5% đau cổ, gáy, 46% đau mắt, 35% chảy nước mắt...

Trong đó một số tác nhân chủ yếu là:
 Máy điều hòa: Thông thường các tòa nhà được điều hòa không khí dễ khiến người ta bệnh hơn những môi trường thông thoáng tự nhiên. Đường hô hấp vốn nhạy cảm với nhiệt độ nên cần được giữ ấm. Sử dụng máy lạnh ở nhiệt độ thấp trong thời gian dài sẽ có thể khiến bạn nhiễm bệnh về hô hấp. Ngoài ra, các thiết bị này càng bị làm bẩn, các triệu chứng liên quan đến bệnh văn phòng sẽ càng đáng kể.
 Màn hình hiển thị (màn hình máy tính): Các màn hình hiển thị của máy tính được cho là nguyên nhân của một số triệu chứng nhất định, như nhức đầu, mỏi mắt. Nhân viên sử dụng máy tính hơn 7 tiếng đồng hồ có nhiều triệu chứng của bệnh văn phòng nhiều hơn. Ngoài ra, sử dụng màn hình máy tính nhiều cũng là nguyên nhân gây chứng mỏi mắt làm giảm năng suất làm việc. Một thống kê cho thấy, ngồi máy tính nhiều sẽ làm giảm thị lực (83%), tổn hại khớp xương, đau lưng, đau vai (51,1%), đau đầu (56,1%) và chán ăn (54,4%).
 Bụi: Các cao ốc văn phòng đầy bụi bặm và dơ bẩn, cùng sự hiện diện của khói thuốc lá đã làm gia tăng những triệu chứng bệnh.
 Nhiệt độ: Nhiệt độ trong phòng làm việc thường dao động từ 20-25 độ C khiến nhiều người cảm thấy da bị lạnh và khô hơn dù đã dùng kem chống ẩm. Sự chênh lệch nhiệt độ trong và ngoài phòng làm việc khá lớn, từ 5-10 độ C là điều rất bất lợi cho sức khỏe của người lao động nếu không có phòng đệm.
 Không gian và vật dụng: Số nhân viên làm việc trong phòng thường đông, lại đóng kín cửa nên nồng độ khí CO2 trong phòng làm việc tại nhiều cơ sở khá cao, gây cảm giác ngột ngạt, khó thở cho con người. Các chất độc hại từ khói thuốc, keo sơn tường, thảm nhà, máy photocopy, máy fax, vi tính, gỗ chế biến thuốc sát trùng tạo ra khí độc CO2, formaldehyd benzen, các hữu cơ bay hơi VOC cao dễ gây bệnh đường hô hấp.

Về tính chất công việc
Đặc trưng của người làm ở Văn phòng là công việc lao động trí óc, có nhiều mối quan hệ công tác đa dạng, phức tạp, cường độ làm việc cao, áp lực công việc lớn, tình trạng va chạm trong công tác nhiều (dễ dẫn đến Stress). Đồng thời lao động ở văn phòng là lao động đặc thù, ngồi nhiều, thường xuyên tiếp xúc với máy tính, công việc thường không có giờ giấc cố định (thường làm thông tầm, không được ngủ trưa thường xuyên), chế độ dinh dưỡng chưa hợp lý như dùng cơm trưa văn phòng, ăn các đồ ăn nhanh, tường xuyên tiệc tùng... dễ dẫn đến béo phì hoặc đau dạ dày.

Ngoài ra dáp lực công việc tại nhiều văn phòng cũng nặng nhọc, nhất là những nhóm việc như thiết kế, lập trình, viết phần mềm đều là việc khoán sản phẩm và đòi hỏi tiến độ thời gian nên tình trạng ngồi làm việc hơn 10 tiếng một ngày là phổ biến, những nhóm công việc khác như kế toán, thu ngân, thư ký, nhân viên điện thoại cũng ngồi thường xuyên, ít vận động. Nhìn chung, với cường độ làm việc căng thẳng, ít vận động, ngồi một chỗ quá lâu, thiếu vận động cộng thêm ảnh hưởng của điều hòa, máy vi tính là mầm mống của những căn bệnh văn phòng nan giải

Các biểu hiện bệnh

Một số biểu hiện nhẹ
Sức đề kháng kém, dễ mệt mỏi và bệnh vặt do nhịp độ công việc nhanh, liên tục trong nhiều giờ nên có cảm giác uể oải, thiếu năng lượng. Nếu bị stress hoặc mệt mỏi kéo dài sẽ làm sức đề kháng giảm nhanh, dẫn đến hệ miễn dịch cơ thể yếu đi, dễ mắc các bệnh lặt vặt như nhức đầu, nghẹt mũi, khô mắt, khô họng, khô da và thỉnh thoảng chảy nước mắt, nước mũi, hoặc làm nghiêm trọng hơn bệnh suyễn nếu có. Các biểu hiện như xây xẩm, hoa mắt chóng mặt, dễ bị hạ đường huyết. Những bệnh như huyết áp thấp, đau nửa đầu, cảm cúm phổ biến, điều này dễ dẫn đến người làm văn phòng hay mỏi mệt, nặng nề, ốm đau triền miên.

Đau cột sống và khớp

Một số triệu chứng thường gặp như đau lưng, nhức mỏi khớp. Biểu hiện bệnh phổ biến và rõ rệt nhất với những người ngồi quá nhiều là triệu chứng đau mỏi lưng, ngồi liên tục trong một tư thế nhất định hàng giờ, cơ thể không được vận động thường xuyên nên cột sống dễ bị chùn, đây là một trong những nguy cơ dẫn đến thoái hoá cột sống khi có tuổi.

Theo nghiên cứu của Viện Y học lao động và môi trường, nhóm lao động phải ngồi liên tục có tỉ lệ đau mỏi lưng cao hơn hẳn so với các nhóm làm việc khác: 15-20% số lao động bị đau so với 5-7% tại các nhóm khác. Nguyên nhân có thể là ghế ngồi không phù hợp, ngồi sai tư thế, thao tác công việc đơn điệu nhưng tần số thao tác cao, thời gian nghỉ ngơi quá ít.

Khi rơi vào tình trạng này, người bệnh có cảm giác đau nhói các cơ, đau lưng và tê phù chân tay, tình trạng đau mỏi, nhất là đau lưng và đau cơ vai diễn ra khá phổ biến tại đây. Phần lớn trong số họ phải ngồi liên tục nhiều giờ, thời gian đi lại và vận động rất ít. Có nơi hơn 70% nhân viên công ty luôn trong tình trạng mỏi mệt, đau cứng cơ. Đa phần trong số họ là các lao động trẻ.

Thống kê sơ bộ số lượng điều trị trong một ngày tại khoa Vật lý Trị liệu, Bệnh viện 108, cho thấy có 39/120 trường hợp điều trị liên quan tới thoái hóa cột sống. Độ tuổi của các bệnh nhân thường ở mức trung niên nhưng cũng có trường hợp dưới 40 tuổi đã bị thoái hóa hoặc biến dạng đường cong sinh lý cột sống. Các bệnh nhân này cùng có một nguyên do ngồi quá nhiều.

Ngồi quá lâu với tư thế không đúng sẽ dẫn đến đau lưng mãn tính. Song song đó, việc thiếu vận động hằng ngày và hạn chế tiếp xúc với ánh nắng sẽ mau chóng dẫn đến tình trạng xương trở nên dòn, xốp và tiến nhanh đến quá trình bị loãng xương cùng các biểu hiện như thoát vị đĩa đệm, gai cột sống, thoái hóa đốt sống cổ...

Đau ống cổ tay

Đây cũng là một căn bệnh mà những người làm văn phòng thường mắc phải do thường xuyên sử dụng máy vi tính và con chuột vi tính. Bệnh hay gặp ở những người thường xuyên sử dụng các cơ và gân của ngón tay, bàn tay, cánh tay, bả vai. Hội chứng ống cổ tay tuy không nguy hiểm đến tính mạng nhưng về lâu về dài có thể dẫn đến tàn tật do tổn thương thần kinh và mạch máu.

Triệu chứng điển hình chứng tê tay, biểu hiện bằng việc đau, tê ngón trỏ và ngón giữa, yếu ngón cái, có thể thấy đau cổ tay, lòng bàn tay hoặc cẳng tay do dây thần kinh giữa bị chèn ép. Người bệnh nhẹ cảm thấy tê buốt giống như bị kim châm ở bàn tay, nặng hơn thì cảm thấy rất đau ở bàn tay, có khi bỏng rát và nhức cả cẳng tay và cánh tay, tay yếu và tê cứng. Bệnh thường bắt đầu từ tay thuận. Những người dễ mắc triệu chứng này là người thường xuyên sử dụng máy tính, nhà văn, biên tập viên, thư ký... Tỷ lệ mắc ở phụ nữ cao hơn nam giới (92%)... Hội chứng này cũng có thể xuất hiện song song với bệnh thoái hóa cột sống cổ... Ngoài ống cổ tay thì phần vai và cổ đau nhừ, cổ như cứng đơ ra, hai vai tê mỏi, tinh thần bứt rứt không ổn định. Tứ chi tê dại, tay chân có cảm giác đau và ít có cảm giác, nếu ở lâu trong phòng điều hòa tình hình càng nặng thêm.

Mắt và da bị ảnh hưởng
Làm việc liên tục với máy tính, quá tập trung với ánh sáng màn hình sẽ khiến mắt không chỉ mỏi, khô, mà còn có thể làm nhức đầu, có cảm giác nôn nao. Và môi trường máy điều hòa tại văn phòng, thiếu không khí trong lành làm da mất nước, khô ráp, nổi mụn. Theo một nghiên cứu của Đại học Y Hà Nội, nguyên nhân được kể đến là do giảm gần 40% tần số chớp mắt (từ 14 lần/phút xuống còn 6-7 lần), khiến mắt bị khô. Khi dùng máy tính, mắt có khuynh hướng mở to hơn nên cũng nhanh khô, không đủ nước mắt và độ trơn để loại sạch bụi. Sử dụng điều hòa nhiệt độ khiến nhiệt độ trong phòng và bên ngoài có thể chênh lệch từ 5-10 độ. Điều này khiến da thường bị mất nước, khô rát, thậm chí còn giảm sức đề kháng, dễ dàng mắc các chứng dị ứng, viêm nhiễm.

Dễ căng thẳng thần kinh
Biểu hiện của hình thức này là Stress. Nguyên nhân là do những áp lực của công việc và môi trường xung quanh. Stress có thể gây ra một số bệnh như rối loạn giấc ngủ, nhồi máu cơ tim, xơ vữa động mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường, viêm loét dạ dày, hội chứng đau nửa đầu, tai biến mạch não.

Bệnh đau đầu cũng thường gặp với các triệu chứng như: Đau đầu giật giật, cảm giác có gì đó gõ vào đầu, kèm theo hoa mắt do làm việc bằng mắt quá tập trung (ngồi vi tính) thời gian lâu, ít được ngủ, áp lực công việc nặng nề, do thế ngồi làm việc không đúng, ít thay đổi tư thế...

Viêm loét dạ dày trường diễn
Viêm dạ dày mãn tính là một biểu hiện cụ thể, nguyên nhân là do áp lực công việc nhiều, ít ngủ (một số nhân viên văn phòng quá ít ngủ trưa, hoặc thức khuya để làm việc), ăn uống không điều độ, lúc nhiều lúc ít (thường những lúc tiệc tùng thì ăn uống quá thừa mứa, ăn nhiều chất đạm vào các buổi tiệc tối, uống nhiều rượu bia trong khi đó vào buổi sáng vì công việc gấp nên nhiều nhân viên văn phòng không kịp ăn bữa sáng, lúc lại vội vàng (ăn nhanh).

Các biểu hiện khác
Một số biểu hiện khác như ăn uống kém, đau vai, đau thắt lưng dẫn đến sụn đệm cột sống thoái hóa, gây nên bệnh xương cổ, gây chèn ép thần kinh xương cùng, gây tổn thương và đau nhức cho xương cùng gây chèn ép thần kinh xương cùng, gây tổn thương và đau nhức cho xương cùng, một số bệnh biểu hiện như thoát vị đĩa đệm, gai cột sống... Ngoài ra các bệnh về tĩnh mạch do ngồi nhiều như suy giãn tĩnh mạch chân, giãn tĩnh mạch thừng tinh, huyết khối tĩnh mạch sâu... cũng có thể là nguy cơ cao.

Nguyên nhân do những người làm công việc văn phòng, ngồi máy tính... do phải ngồi lâu nên cơ thể thiếu vận động, sẽ khiến nhu động ruột, dạ dày yếu đi, dịch tiêu hóa bài tiết giảm dẫn đến tình trạng biếng ăn, ăn uống không ngon miệng, hay đầy và trướng bụng, hệ tiêu hóa hoạt động không tốt. Mặt khác, thức ăn dung nạp vào cơ thể sẽ không được đốt cháy hết và sẽ tích tụ, làm cho dạ dày, ruột không được nghỉ ngơi, ăn uống kém thì giấc ngủ bị ảnh hưởng, có thể thường xuyên ngủ kém, mất ngủ.

Khắc phục

Có lời khuyên cho rằng, người làm công việc Văn phòng thường phải ngồi một chỗ thì khi ngồi hai chân nên để chạm đất, lưng thẳng. Khoảng 30-45 phút cần thay đổi tư thế chân, ngẩng đầu để đốt sống cổ vận động hoặc đứng lên đi lại, vận động nhẹ, ưỡn người để cơ thể, cột sống lưng và mắt được thư giãn.

Ngoài ra con người nên tìm cách cân bằng giữa ngồi, đứng, đi bộ và các hoạt động thể chất khác. Đặc biệt khi ngồi cần ngồi đúng tư thế ngồi ngửa người ra khoảng 135 độ (góc tạo bởi đùi và thân), chân chạm đất. Tư thế này giảm tải cho cột sống vì phần lớn khối lượng lưng đã dồn vào lưng ghế. Các mạch máu cũng được lưu thông tốt hơn.

Tham khảo
 Martín-Gil J, Yanguas MC, San José JF, Rey-Martínez and Martín-Gil FJ. "Outcomes of research into a sick hospital". Hospital Management International, 1997, pp 80–82. Sterling Publications Limited.
 Murphy, Michelle. Sick Building Syndrome and the Problem of Uncertainty: Environmental Politics, Technoscience, and Women Workers (Duke University Press, 2006) . ISBN 978-0-8223-3671-6.
 Research Committee Report on Diagnosis and Treatment of Chronic Inflammatory Response Syndrome Caused by Exposure to the Interior Environment of Water-Damaged Buildings (PDF)
 Ngồi lâu dễ chết sớm

Chú thích

Bệnh
Bệnh nghề nghiệp
Ô nhiễm không khí
Bệnh chưa rõ nguyên nhân


title: Crosseola cuvieriana

text:
Crosseola cuvieriana là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Liotiidae.

Chú thích

Tham khảo
 Powell A. W. B., New Zealand Mollusca, William Collins Publishers Ltd, Auckland, New Zealand 1979 ISBN 0-00-216906-1

Crosseola
Động vật chân bụng New Zealand


title: Leptocerus gorgona

text:
Leptocerus gorgona là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Chú thích

Leptocerus


title: (19385) 1998 CE4

text:
{{DISPLAYTITLE:(19385) 1998 CE4}}

(19385) 1998 CE4 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 13 tháng 2 năm 1998.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 19001–20000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1998
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Hyponephele brevistigma

text:
Hyponephele brevistigma là một loài bướm thuộc họ Nymphalidae. Nó có thể được tìm thấy ở Afghanistan, miền bắc Pakistan, Kashmir, miền tây Pamirs và sườn phía nam của núi Alai.

Con trưởng thành bay từ tháng 6 đến tháng 8.

Phụ loài
Hyponephele brevistigma brevistigma
Hyponephele brevistigma evanescens (WesternPamirs)
Hyponephele brevistigma alaina (sườn phía namm của núi Alaisky)

Chú thích

Tham khảo

Species info

Hyponephele
Động vật Pakistan


title: Côn trùng

text:
Côn trùng hay còn gọi là sâu bọ, là một lớp sinh vật thuộc về ngành động vật không xương sống, chúng có bộ xương ngoài làm bằng kitin.

Cơ thể chúng có ba phần (đầu, ngực và bụng), ba cặp chân, mắt kép và một cặp râu. Côn trùng là nhóm động vật đa dạng nhất hành tinh, gồm hơn một triệu loài đã được mô tả và gồm hơn một nửa số sinh vật sống.

Số loài còn sinh tồn được cho là từ 6 – 10 triệu loài, và đại diện cho 90% dạng sống của các loài động vật khác nhau trên Trái Đất. Côn trùng có thể sống được ở hầu hết các môi trường sống, mặc dù chỉ có số ít các loài sống ở biển và đại dương, nơi mà động vật giáp xác chiếm ưu thế hơn. "Côn trùng" là từ Hán Việt, với "côn" (昆) có nghĩa là nhiều nhung nhúc, và "trùng" (虫) là loài sâu bọ, ý ám chỉ đến sự mắn đẻ sinh sôi của lớp sinh vật này.

Hình thái và phát triển

Kích thước côn trùng dao động khoảng từ trên dưới 1 mm tới khoảng 180 mm về chiều dài. Côn trùng có cơ thể phân đốt và được bảo vệ bởi một bộ xương ngoài, một lớp cứng được cấu tạo chủ yếu bởi kitin. Cơ thể được chia thành đầu, ngực và bụng. Trên đầu có một cặp râu là cơ quan cảm giác, một cặp mắt kép và 3 mắt đơn (ở giai đoạn sâu non có thể là 6 mắt đơn) và một miệng. Ngực có 6 chân (mỗi đốt một cặp chân) và 2 – 4 cánh (ở các loài có cánh). Bụng có cơ quan bài tiết và cơ quan sinh sản

Côn trùng có một hệ tiêu hoá hoàn chỉnh, gồm một ống liên tục từ miệng tới hậu môn, khác với nhiều loài động vật chân khớp đơn giản khác có hệ tiêu hoá chưa hoàn chỉnh. Cơ quan bài tiết gồm các ống Malpighi, với chức năng thải các chất thải chứa nitơ, ruột sau làm nhiệm vụ điều hoà áp suất thẩm thấu, đoạn cuối ruột sau có khả năng tái hấp thu nước cùng với muối natri và kali. Vì vậy, côn trùng thường không bài tiết nước ra cùng với phân, thực tế thì chúng cho phép dự trữ nước trong cơ thể. Quá trình tái hấp thu này giúp chúng có thể chịu đựng được với điều kiện môi trường khô và nóng.

Hầu hết côn trùng có hai cặp cánh liên kết với đốt ngực 2 và 3. Côn trùng là động vật không xương sống duy nhất đã tiến hoá theo hướng bay lượn và chính điều này đóng một vai trò quan trọng trong sự thành công của chúng. Các côn trùng có cánh, và những côn trùng không cánh thứ sinh đã tạo nên nhóm có cánh (Pterygota). Cơ chế bay của côn trùng cho đến nay vẫn chưa được tìm hiểu một cách đầy đủ, người ta cho rằng nó phụ thuộc rất lớn vào khối không khí nhiễu loạn do cánh tạo ra.

Ở những côn trùng nguyên thủy lại dựa chủ yếu vào tác động của hệ cơ lên cánh và cấu trúc của cánh. Ở những bộ tiến hoá hơn như Neoptera, cánh thường gập lại trên lưng khi chúng nghỉ ngơi. Ở những côn trùng này, cánh được hoạt động bởi các cơ bay gián tiếp mà giúp cánh vận động bằng cách ép mạnh lên thành ngực. Những cơ này có thể co lại khi bị căng ra mà không cần sự điều khiển của hệ thần kinh, điều này cho phép chúng tạo ra tần số co giãn cơ tương đối cao.

Côn trùng sử dụng cơ quan hô hấp khí quản để vận chuyển oxy vào trong cơ thể. Các ống khí này mở ra ở bề mặt cơ thể và được gọi là lỗ thở (mỗi đốt có 1 đôi lỗ thở ở 2 bên), từ đây không khí được dẫn vào hệ thống khí quản. Không khí đi vào các mô thông qua các nhánh khí quản. Vòng tuần hoàn của côn trùng, cũng như tất cả các chân khớp khác là một hệ hở. Tim bơm dịch huyết vào động mạch qua xoang tim.

Côn trùng nở từ trứng, trải qua nhiều lần lột xác trước khi đạt tới kích thước trưởng thành của loài. Cách sinh trưởng này là bắt buộc vì chúng có bộ xương cứng bên ngoài, được cấu tạo chủ yếu bởi kitin (chitin). Lột xác là quá trình mà con vật thoát khỏi lớp xương ngoài cũ để tăng lên về kích thước, sau đó hình thành nên bộ xương ngoài mới, vì lớp xương ngoài bằng kitin hoặc đá vôi của các loài chân khớp không thể tăng lên về kích cỡ, trong khi cơ thể của chúng luôn luôn lớn lên cho tới lúc trưởng thành.

Ở hầu hết các loài côn trùng, giai đoạn trẻ được gọi là thiếu trùng (nymph). Thiếu trùng có thể có cấu tạo tương tự như Thành trùng như ở châu chấu (mặc dù cánh vẫn chưa chỉ phát triển đầy đủ cho đến giai đoạn trưởng thành). Đây là những côn trùng biến thái không hoàn toàn. Ở những côn trùng biến thái hoàn toàn (hầu hết côn trùng), trứng nở thành dạng ấu trùng, có dạng giống như giun đất, gọi là giai đoạn sâu non. Ấu trùng phát triển và cuối cùng biến thái thành nhộng (pupa - một giai đoạn được bao bọc trong kén) ở một số loài. Ở trạng thái kén, chúng trải qua những thay đổi đáng kể về hình dạng và cuối cùng chui ra khỏi kén như một con trưởng thành hay còn gọi là hoá vũ. Bướm là một ví dụ tiêu biểu cho bọn côn trùng có biến thái hoàn toàn.

Tập tính
Nhiều loài côn trùng có các cơ quan cảm giác rất tinh tế. Trong một số trường hợp, các giác quan của chúng nhạy cảm hơn con người rất nhiều. Ví dụ, ong có thể nhìn được trong phổ bức xạ cực tím để tìm kiếm nơi hút mật là những bông hoa có bức xạ này để "dẫn đường" cho ong. Bướm đực có cái "mũi chuyên hóa" là đôi ăng-ten (ở bướm ngày ăng ten có chóp tròn ở đầu mút và ở ngài (bướm đêm) lại có dạng lông vũ hoặc không có đầu mút tròn) có thể ngửi thấy pheromon của bướm cái từ khoảng cách vài km.

Các côn trùng có tập tính xã hội như kiến hay ong, chúng sống cùng nhau trong một tập đoàn lớn và được tổ chức rất tốt. Các cá thể trong tập đoàn tương đối giống nhau về bộ gen (do trinh sản) nên người ta có thể coi cả tập đoàn như một "siêu cơ thể". Đứng đầu một thị tộc côn trùng như vậy là con chúa-con cái duy nhất có khả năng sinh sản, và chỉ đảm nhiệm chức vụ này trong bầy và là mẹ của mọi con côn trùng khác trong thị tộc, bao gồm những con thợ là những con cái không có khả năng sinh sản, thực hiện mọi nhiệm vụ của tổ, từ kiếm thức ăn, vệ sinh tổ và vệ sinh con chúa, chăm sóc ấu trùng.

Con chúa điều khiển lũ con của mình bằng pheromone, và cứ vào mỗi mùa sinh sản mới, chúng lại cho ra đời một lứa con cháu là hậu duệ của mình, khi trưởng thành những con này sẽ bay đi để tạo nên một thị tộc riêng, những đàn kiến cánh bay vào nhà bạn chính là hình ảnh minh họa rõ nét của chúng. Còn những con thợ thì được sinh ra hằng ngày với tốc độ chóng mặt. Còn những con đực chỉ đóng vai trò sinh sản. Một tập tính quan trọng của côn trùng là một vài loài và ở một số giai đoạn biến thái chúng có thời kỳ ngủ đông (hibernate) và thời kỳ đình dục (diapause).

Giác quan của côn trùng
Một trong những lý do giúp côn trùng không ngừng tồn tại, tiến hóa và phát triển trong suốt hàng trăm triệu năm qua, thích ứng với mọi môi trường sống trên cạn chính là một hệ thống giác quan cực kì nhanh nhạy và chính xác mà tạo hóa trang bị cho chúng, được sử dụng trong mọi hoạt động di chuyển, tìm kiếm thức ăn, trốn tránh kẻ thù và sinh sản.

Thị giác của côn trùng thuộc hàng tốt nhất trong thế giới động vật. Và chúng lại có tới hai loại mắt: mắt kép và mắt đơn.
Mỗi mắt kép của côn trùng được tạo nên bởi hàng trăm, hàng nghìn thấu kính nhỏ (là một tế bào thị giác) có kích thước hiển vi, mỗi thấu kính lại tiếp nhận một hình ảnh giống hệt nhau, điều đó có nghĩa là nếu bạn đứng trước một con ruồi, thì trong mắt nó, hình ảnh của khuôn mặt bạn sẽ được nhân lên hàng nghìn lần để hiển thị trên cũng ngần ấy thấu kính tí hon. Trong khi đó, mỗi mắt đơn chỉ được cấu tạo bởi một thấu kính như vậy, và chỉ có tác dụng cảm nhận sáng tối và nhận biết màu sắc mà thôi

Một số côn trùng có cả mắt đơn và mắt kép, trong khi những côn trùng khác chỉ có mắt đơn. Đặc biệt, mắt của côn trùng không chỉ nằm trên đầu. Các nhà khoa học đã thử bịt kín đầu của một con côn trùng, nhưng nó vẫn cảm nhận được vùng có ánh sáng nhờ những tế bào thị giác nằm rải rác trên cơ thể.

Không phải côn trùng nào cũng có thị giác tốt như nhau: Những côn trùng có lối sống săn mồi và ham thích bay lượn vào ban ngày như chuồn chuồn, ruồi, bọ ngựa, ong, bướm và bọ cánh cứng thường có thị giác rất tốt, bằng chứng là đôi mắt của chúng gần như bao trùm một nửa hay toàn bộ cái đầu. Những côn trùng khác ưa tối và hoạt động vào ban đêm (như gián), có cuộc sống chật chội dưới những hào sâu trong lòng đất (như kiến và mối thì có thị giác kém hơn rất nhiều. Bù lại, con gián có đôi ăngten dài có vai trò xúc giác (chạm vào các vật thể xung quanh như chiếc gậy dò đường của người mù), vai trò khứu giác giúp chúng tìm ra chiếc bánh ngọt của bạn và có những lông xúc giác cực nhạy nhô ra từ đằng sau bụng có thể cảm nhận mọi rung động nhỏ nhất của không khí và mặt đất xung quanh giúp chúng biến mất ngay khi con người xuất hiện trong bếp. Mối là hậu duệ tiến hóa của gián, phần lớn chúng đều mù, và một số loài kiến, kẻ thù truyền kiếp của chúng cũng vậy. Nhưng chúng có hệ thống khứu giác hết sức ưu việt và một tập thế sinh sản được tổ chức một cách thông minh, giúp cả tập đoàn kiến thống nhất như một cơ thể trong mọi hoạt động sống thường ngày.

Ngụy trang và tự vệ
Bốn trăm triệu năm tồn tại trên Trái Đất cũng là bốn trăm triệu năm côn trùng liên tục đấu tranh sinh tồn để đạt được ngôi vị thống lĩnh về số lượng trong giới động vật như ngày nay. Khi mà tác động của môi trường ngày càng thu nhỏ kích thước của côn trùng trong quá trình tiến hoá thì mỗi động vật yếu ớt và bé nhỏ ấy phải tự trang bị cho mình một thứ vũ khí bí mật để tồn tại trước các loài săn mồi, tạo nên một thế giới sinh vật vô cùng phong phú về các phương pháp lẩn trốn và ngụy trang, đôi loài có thể thay đổi màu sắc theo môi trường xung quanh.
 Ngụy trang: Bằng màu sắc và hình dáng của cơ thể, chúng thường ngụy trang thành các vật thể của môi trường sống. Ví dụ: Cành cây, lá khô,...
 Giả trang: Côn trùng thường giả trang thành các con có độc để đe dọa đối phương.

Vai trò của côn trùng

Chỉ có 0,1% các loài côn trùng là đi ngược lại lợi ích của con người. Nhiều côn trùng được coi là những con vật có hại với loài người vì chúng truyền bệnh (ruồi, muỗi), phá hủy các công trình (mối), hay làm hỏng các sản phẩm lương thực (mọt). Các nhà côn trùng học đã đưa ra nhiều biện pháp để kiểm soát chúng mà phổ biến nhất là thuốc trừ sâu. Tuy nhiên, ngày nay các phương pháp kiểm soát bằng sinh học (methods of biocontrol) đang ngày càng được dùng phổ biến hơn.

Mặc dù các côn trùng có hại thường nhận được nhiều sự quan tâm hơn, bên cạnh đó vẫn có nhiều loài có lợi cho môi trường và con người. Một số loài thụ phấn cho các loài thực vật có hoa (ví dụ ong, bướm, kiến...). Sự giao phấn (pollination) là sự trao đổi (hạt phấn) giữa các thực vật có hoa để sinh sản. Các loài côn trùng khi lấy mật và phấn hoa đã vô tình tiến hành giao phấn. Ngày nay, một loạt các vấn đề về môi trường đã làm giảm các quần thể "nhà giao phấn" (pollinator) này. Số lượng các loài côn trùng được nuôi với mục đích làm vật trung gian quản lý việc thụ phấn cho thực vật đang trong thời ký phát triển thịnh vượng.

Một số côn trùng cũng sinh ra những chất rất hữu ích như mật, sáp, tơ. Ong mật đã được con người nuôi từ hàng ngàn năm nay để lây mật. Tơ tằm đã có ảnh hưởng rất lớn tới lịch sử loài người, các mối quan hệ thương mại được thiết lập trên con đường vận chuyển tơ lụa giữa Trung Quốc và phần còn lại của thế giới. Ấu trùng được sử dụng để chữa trị vết thương, ngăn chặn sự hoại tử do chúng ăn các phần chết thối. Phương pháp điều trị hiện đại này đã được sử dụng ở một vài bệnh viện trên thế giới.

Nhiều nơi trên thế giới, côn trùng được sử dụng làm thức ăn cho con người (entomophagy) trong khi nó lại là đồ kiêng kị với vùng khác. Thực ra đây cũng là một nguồn protein trong dinh dưỡng của loài người. Người ta không thể ước tính được có bao nhiêu loài côn trùng đã nằm trong thực đơn của con người nhưng nó đã có mặt trong rất nhiều thức ăn, đặc biệt trong ngũ cốc. Hầu hết chúng ta không nhận ra rằng các luật bảo vệ thực phẩm ở nhiều nước không ngăn cản việc có mặt của côn trùng trong thức ăn. Nhiều côn trùng, đặc biệt là các loài cánh cứng là những bọn ăn xác thối, chúng ăn các xác động vật chết, các cây bị gãy mục, trả lại môi trường các dạng hữu ích cho các sinh vật khác sử dụng.

Người Ai Cập cổ đại đã sùng bái coi những con bọ cánh cứng như bọ hung là thần linh, bên cạnh nhiều động vật linh thiêng khác của họ như cá sấu, hà mã, cá trê, chim ưng... Điều này bắt nguồn từ một sự quan sát gắn với truyền thuyết: những con bọ hung Ai Cập sử dụng phân động vật làm thức ăn cho những con non của nó. Mà với một số lượng bọ hung đông đúc hoàn toàn sống dựa vào những bãi phân thì đối với chúng, thứ thức ăn bốc mùi này quả thật quý như vàng, và vì thế mà tranh chấp xảy ra. Chúng phải tìm cách lăn cục phân đi càng nhanh càng tốt khỏi đống phân và tìm một nơi chôn "kho báu" để giữ cho nó không bị cướp lại bởi những bà mẹ côn trùng khác.

Chúng sử dụng hai chân sau để lăn phân-điều này đồng nghĩa với việc phải lộn ngược thân mình trong tư thế trồng cây chuối, mà như vậy thì không tiện cho việc quan sát đường đi cho lắm. Bởi vậy, những con bọ hung sử dụng hướng di chuyển của Mặt Trời, tức là từ Đông sang Tây làm la bàn định vị, những ông chủ kim tự tháp nhìn thấy các viên phân tròn dịch chuyển theo hướng di chuyển của Mặt Trời, rồi lại biến mất xuống lòng đất (bọ hung chôn phân trước khi đẻ trứng lên đó) đã ví những hình tượng không lấy gì làm vệ sinh lắm ấy với thần Mặt Trời, thần linh tối cao của họ. Và để trả ơn cho công lao dọn vệ sinh của con bọ hung, người Ai Cập đã trao cho chúng cái chức danh "người dẫn đường cho thần Mặt Trời".

Hầu hết chúng ta đều không ý thức được rằng, lợi ích lớn nhất của côn trùng chính là loài ăn côn trùng (insectivores). Nhiều loài côn trùng như châu chấu có thể sinh sản nhanh đến nỗi mà chúng có thể bao phủ Trái Đất chỉ trong một mùa sinh sản. Tuy nhiên có hàng trăm loài côn trùng khác ăn trứng của châu chấu, một số khác thì ăn cả những con trưởng thành. Vai trò này trong sinh thái thường được cho là của các loài chim, nhưng chính côn trùng, mặc dù không thực sự quyến rũ như những loài lông vũ kia mới chính là những con vật có vai trò quan trọng hơn. Với bất kỳ loài côn trùng có hại nào, như con người thường gọi, thì cũng có một loài ong bắp cày là vật ký sinh hay là thiên địch của chúng và giữ một vai trò quan trọng trong việc kiểm soát các loài có hại đó. Sự quan tâm của với việc kiểm soát dịch hại bằng thuốc trừ sâu có thể có tác dụng phản lại, thực tế thì chúng ta đã không nhận ra rằng chính côn trùng đã tự kiểm soát lẫn nhau và cả các quần thể có hại. Vì vậy, kiểm soát bằng thuốc độc thậm chí có thể dẫn đến sự bùng phát một loạt dịch hại nào đó.

Phân loại
Phân lớp: Apterygota (Không cánh)
 Bộ Archaeognatha (Hàm nguyên thủy)
 Bộ Thysanura (Đuôi tơ, Ba đuôi, Anh vĩ)
 Bộ Monura - (Độc vĩ, Một đuôi) tuyệt chủng
Phân lớp: Pterygota (Có cánh)
 Bộ Ephemeroptera (Phù du)
 Bộ Odonata (Chuồn chuồn)
 Bộ Diaphanopteroidea - tuyệt chủng
 Bộ Palaeodictyoptera - tuyệt chủng
 Bộ Megasecoptera - tuyệt chủng
 Bộ Archodonata - tuyệt chủng
 Siêu bộ: Neoptera (Cánh mới)
 Bộ Blattodea (Gián)
 Isoptera (Bộ Đẳng cánh-Cánh Đều: Mối. Hiện có người xếp mối vào bộ gián-Blattodea)
 Mantodea (Bọ ngựa)
 Bộ Dermaptera (Cánh da)
 Bộ Plecoptera (Cánh úp)
 Bộ Orthoptera (Cánh thẳng: Châu chấu, cào cào, muỗm, dế)
 Bộ Phasmatodea (Bọ que)
 Bộ Embioptera (Cánh lợp, bọ chân dệt)
 Bộ Zoraptera (Rận đất)
 Bộ Grylloblattodea
 Bộ Mantophasmatodea (gladiators)
 Siêu bộ: Exopterygota (Cánh ngoài)
 Bộ Psocoptera (Rệp sáp, Mọt)
 Bộ Thysanoptera (Cánh viền, Bọ trĩ)
 Bộ Phthiraptera (Rận, chấy)
 Bộ Hemiptera (Cánh nửa)
 Siêu bộ: Endopterygota (Cánh trong)
 Raphidioptera (snakeflies)
 Megaloptera (Cánh rộng)
 Neuroptera (Cánh gân: Tảo linh)
 Coleoptera (Cánh cứng: Bọ rùa, Bọ hung)
 Strepsiptera (Cánh vuốt)
 Mecoptera (Cánh dài)
 Siphonaptera (Cánh ống: Bọ chét)
 Diptera (Cánh đôi-Hai cánh: Ruồi, Muỗi)
 Trichoptera (Cánh lông)
 Lepidoptera (Cánh vẩy, cánh phấn: bướm, ngài, nhậy)
 Hymenoptera (Cánh màng: Ong, kiến)
 Miomoptera - tuyệt chủng
 Protodiptera (Hai cánh nguyên thủy) tuyệt chủng

Hóa thạch và tiến hóa

Các mối quan hệ của các nhóm côn trùng vẫn chưa rõ ràng. Mặc dù người ta vẫn cho rằng côn trùng cùng nhóm với nhiều chân (millipedes & centipedes). Các bằng chứng đã cho thấy côn trùng có mối quan hệ với giáp xác. Hóa thạch côn trùng được tìm thấy trong suốt kỷ Cacbon, khoảng 350 triệu năm trước. Các dạng đó bao gồm một vài bộ hiện nay đã tuyệt chủng và có nhiều loài lớn hơn các loài côn trùng đang sống hiện nay. Có rất ít những dữ liệu sơ khai về các côn trùng bay vì các côn trùng có cánh sớm nhất đã có khả năng bay. Ngày nay người ta cho rằng cánh là do các mang biến đổi cao độ mà thành và một vài côn trùng có một cặp cánh nhỏ gắn vào đốt ngực thứ nhất và như vậy nó sẽ có tổng số 3 cặp cánh.

Kỷ Permi, cách đây 270 triệu năm, đã chứng kiến sự phát triển thịnh vượng của các nhóm côn trùng; nhiều nhóm đã tuyệt chủng cùng trong sự kiện tuyệt chủng kỷ Permi - Trias, sự tuyệt chủng lớn nhất trong lịch sử Trái Đất. Các loài cánh màng thích nghi thành công nhất ở kỷ Creta nhưng phát triển đa dạng ở đại Tân Sinh.

Nhiều loài côn trùng ngày nay đã phát triển từ đại Tân sinh. Trong thời kỳ này chúng ta tìm thấy các côn trùng được bảo vệ trong hổ phách, một điều kiện hoàn hảo và dễ dàng trong việc so sánh với các loài hiện nay. Khoa học nghiên cứu hoá thạch côn trùng được gọi là paleoentomology.

Quan hệ với con người
Nhiều loài côn trùng được coi là loài gây hại của con người. Côn trùng được coi là loài gây hại bao gồm những loài ký sinh (muỗi, chí, rệp), truyền bệnh (muỗi, ruồi), gây thiệt hại (mối) hoặc phá hoại hàng hoá nông nghiệp (cào cào, mọt ngũ cốc). Nhiều nhà côn trùng học đã tiến hành nhiều hình thức kiểm soát dịch hại như nghiên cứu cho các công ty để sản xuất thuốc trừ sâu, nhưng ngày càng kiểm soát dịch hại dựa vào phương pháp sinh học như dùng thiên địch. Phương pháp sinh học sử dụng một trong những sinh vật để giảm mật độ dân số sinh vật khác (các loài vật gây hại) và được xem là một yếu tố quan trọng của quản lý dịch hại tổng hợp. Mặc dù nhiều nỗ lực to lớn để kiểm soát côn trùng, những cách thức mà con người áp dụng có thể gây chết các thiên địch. Việc sử dụng bừa bãi các chất độc có thể giết nhiều loài trong hệ sinh thái, gồm cả những loài ăn côn trùng như chim, chuột và nhiều loài khác. Một ví dụ điển hình là việc sử dụng DDT đã gây hại cho các động vật hoang dã và giết nhiều thiên địch.

Các kỷ lục về côn trùng
Loài côn trùng lớn nhất thế giới là: Bọ cánh cứng Goliath.

Loài côn trùng chạy nhất thế giới là: Bọ hổ Úc.

Loài côn trùng bay nhanh nhất thế giới là: Chuồn chuồn.

Loài côn trùng bé nhất thế giới là: Mymaridae.

Loài côn trùng nguy hiểm nhất thế giới là: Muỗi.

Loài côn trùng thông minh nhất: Ong, Kiến và Gián.

Loài côn trùng bẩn nhất: Ruồi.

Loài côn trùng xấu nhất: Bọ hung.

Loài côn trùng đẹp nhất: Bướm công dải xanh.

Loài côn trùng đốt đau nhất: Bộ Cánh màng: Tò vò đao phủ.

Tham khảo
 Charles A. Triplehorn and Norman F. Johnson, Borror and DeLong's Introduction to the Study of Insects, 7th edition (Thomas Brooks/Cole, 2005) - a classic textbook in North America

Chú thích

Liên kết ngoài

 Tra cứu côn trùng trên SVRVN của Phùng Mỹ Trung

 Insect trên Encyclopædia Britannica
 Bug Bytes A reference library of digitized insect sounds. Bản lưu
 Book of Insect Records Sách ghi chép kỷ lục côn trùng
 Sưu tập các loài côn trùng
 Insects and Bugs on the Web - Insects.Orkin.com
 Insects as Food  by Gene DeFoliart. Information about insects as a food resource.

 Meganeura Website about insect evolution and fossil record.
 Tree of Life Project – Insecta
 [http://entnemdept.ufl.edu/walker/ufbir/ UF Book of Insect Records], documenting "insect champions" in different categories

Động vật được mô tả năm 1758

Côn trùng học


title: Anstenoptilia marmorodactyla

text:
Anstenoptilia marmorodactyla là một loài bướm đêm thuộc họ Pterophoridae. Nó là loài bản địa của California và Arizona, phía nam tới México tới Costa Rica. Đây là một loài di thực ở Hawaii.

Sải cánh dài 16–18 mm. Con trưởng thành bay vào tháng 5 và tháng 9 miền trung America và từ tháng 7 đến tháng 11 ở miền Tân bắc area.

Ấu trùng ăn các loài Ageratum, Salvia, Agastache, Mentha, Pycnanthemum, Monardella, Scrophularia và Lantana.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Insects of Hawaii. Volume 8, Pyraloidea
Bug Guide
Review of the Neotropical species trong họ Pterophoridae, part I: Ochyroticinae, Deuterocopinae, Pterophorinae (Platyptiliini, Exelastini, Oxyptilini) (Lepidoptera)

Anstenoptilia
Côn trùng México


title: Hirtiaphthona

text:
Hirtiaphthona là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 2000 bởi Kimoto.

Các loài
Chi này gồm các loài:
 Hirtiaphthona minor Kimoto, 2000

Chú thích

Tham khảo

Alticini


title: Cardiotarsus humeralis

text:
Cardiotarsus humeralis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Miwa miêu tả khoa học năm 1930.

Chú thích

Tham khảo

Cardiotarsus


title: Pyesia cincta

text:
Pyesia cincta là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Allard miêu tả khoa học năm 1889.

Chú thích

Tham khảo

Pyesia


title: (31543) 1999 DM5

text:
{{DISPLAYTITLE:(31543) 1999 DM5}}

(31543) 1999 DM5 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi dự án Nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất Lincoln ở Socorro, New Mexico, ngày 17 tháng 2 năm 1999.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 31001–32000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1999
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: (35105) 1991 RP23

text:
{{DISPLAYTITLE:(35105) 1991 RP23}}

(35105) 1991 RP23 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henry E. Holt ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 15 tháng 9 năm 1991.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 35001–36000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1991
Được phát hiện bởi Henry E. Holt
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Seydlitz (tàu tuần dương Đức)

text:
Seydlitz là một tàu tuần dương hạng nặng được chế tạo cho Hải quân Đức Quốc xã trong Chiến tranh Thế giới thứ hai, là chiếc thứ tư thuộc lớp Admiral Hipper nhưng chưa bao giờ hoàn tất. Seydlitz được đặt lườn vào ngày 29 tháng 12 năm 1936 tại xưởng tàu Deschimag ở Bremen; và nó được hạ thủy vào ngày 19 tháng 1 năm 1939. Con tàu này được đặt theo tên của danh tướng Friedrich Wilhelm von Seydlitz - vị anh hùng Kỵ binh kiệt xuất của nước Phổ năm xưa. Chiến tranh Thế giới thứ hai bùng nổ, chiếc tàu tuần dương mới chỉ hoàn tất được hai phần ba. Liên Xô từng bày tỏ ý định muốn mua nó cùng với con tàu chị em Lützow vốn cũng chưa hoàn tất, nhưng yêu cầu này đã bị từ chối.

Do chương trình chế tạo Hải quân được chuyển sự ưu tiên sang việc đóng tàu ngầm, công việc đối với con tàu bị trì hoãn kéo dài. Đến tháng 8 năm 1942, khi đã hoàn tất được 90%, người ta quyết định cải biến nó thành một tàu sân bay. Việc này đòi hỏi phải tái cấu trúc một cách đáng kể, và sự khan hiếm nguyên vật liệu đã khiến mọi công việc phải ngừng lại vào tháng 1 năm 1943. Seydlitz được cho kéo đến Königsberg nơi nó bị đánh đắm vào ngày 10 tháng 4 năm 1945.

Sau chiến tranh, được Liên Xô cho nổi trở lại vào năm 1946, Seydlitz được kéo đến Leningrad, và dưới cái tên nguyên thủy (trong tiếng Nga là Зейдлиц), nó được đưa vào hạm đội Baltic với một kế hoạch sẽ hoàn tất nó cùng với tàu chị em Lützow, lúc này mang tên Tallinn. Tuy nhiên, dự án này bị hủy bỏ do những lý do về kinh tế, và nó bị tháo dỡ vào năm 1947.

Tham khảo

Lớp tàu tuần dương Admiral Hipper
Tàu tuần dương của Hải quân Đức
Tàu tuần dương trong Thế Chiến II
Xác tàu đắm trong Thế Chiến II tại biển Baltic
Sự kiện hàng hải 1946


title: Trichothurgus neoqueenensis

text:
Trichothurgus neoqueenensis là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1910.

Chú thích

Tham khảo

Trichothurgus
Động vật được mô tả năm 1910


title: Apophylia lata

text:
Apophylia lata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Pic mô tả khoa học năm 1945.

Chú thích

Tham khảo

Apophylia


title: Bathytoma gabrielae

text:
Bathytoma gabrielae là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Borsoniidae.

Chú thích

Tham khảo

gabrielae


title: Emilianópolis

text:
Emilianópolis là một đô thị ở bang São Paulo của Brasil. Đô thị này nằm ở tọa độ 21º49'59" độ vĩ nam và kinh đô 51º28'59" độ vĩ tây, trên khu vực có độ cao 354 m. Dân số năm 2004 ước tính là 2.888 người. Đô thị này có diện tích 223,3 km².

Thông tin nhân khẩu

Dữ liệu dân số theo điều tra dân số năm 2000

Tổng dân số: 2.893
Dân số thành thị: 2.191
Dân số nông thôn: 702
 Nam giới: 1.471
 Nữ giới: 1.422

Mật độ dân số (người/km²): 12,96

Tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh dưới 1 tuổi (trên một triệu người): 19,56

Tuổi thọ bình quân (tuổi): 69,36

Tỷ lệ sinh (số trẻ trên mỗi bà mẹ): 2,04

Tỷ lệ biết đọc biết viết: 81,84%

Chỉ số phát triển con người (HDI-M): 0,751
 Chỉ số phát triển con người - Thu nhập: 0,698
 Chỉ số phát triển con người - Tuổi thọ: 0,739
 Chỉ số phát triển con người - Giáo dục: 0,816

(Nguồn: IPEADATA)

Sông ngòi

 Rio do Peixe
 ribeirão Taquaruçu

Các xa lộ

 SP-501

Liên kết ngoài

Tham khảo

Emilianópolis


title: Hoplitis duckeana

text:
Hoplitis duckeana là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Kohl mô tả khoa học năm 1905.

Chú thích

Tham khảo

Hoplitis
Động vật được mô tả năm 1905


title: Lipotriches dominarum

text:
Lipotriches dominarum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1932.

Chú thích

Tham khảo

Lipotriches
Động vật được mô tả năm 1932


title: Philedonides lunana

text:
Philedonides lunana (tên tiếng Anh: Walker’s Lanark Tortrix) là một loài bướm đêm thuộc họ Tortricidae. Nó được tìm thấy ở hầu hết châu Âu. Nó cũng được tìm thấy ở Cận Đông.

There is distinct sexual dimorphism. Males are dull brown và have pectinate antennae. đối với con cái have more distinctive chestnut brown markings on a greyish-buff ground colour.

Sải cánh dài 12–16 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 3 đến tháng 5.

Ấu trùng ăn các loài coarse moorland plants, bao gồm Calluna và Vaccinium khác nhau. They spin together leaves hoặc flowers.

Tham khảo

Liên kết ngoài
UKmoths
Fauna Europaea

Philedonides
Côn trùng châu Âu


title: Hành vi tình dục ở động vật

text:
Hành vi tình dục ở động vật có nhiều dạng, ngay cả trong cùng một loài. Các nhà nghiên cứu quan sát thấy quan hệ một-một, quan hệ hỗn tạp, quan hệ với loài khác, ham muốn tình dục do vật thể hoặc do nơi chốn, hiếp dâm, làm tình với xác chết,  hành vi tình dục và hành vi tình dục tình thế đồng tính luyến ái, dị tính luyến ái và song tính luyến ái cũng như nhiều hành vi khác có ở động vật. Những nghiên cứu liên quan ghi nhật sự đa dạng trong cá thể và hành vi giới tính như động vật lưỡng tính và hoán tính.

Nghiên cứu tình dục động vật, đặc biệt là tình dục động vật linh trưởng, là một hướng đang phát triển mạnh. Trước đây người ta nghĩ rằng, chỉ có con người và một số loài động vật thực hiện hành vi tình dục ngoài mục đích sinh sản và rằng tình dục ở động vật là do những phản ứng mang tính bản năng và đơn giản do những kích thích nào đó (thấy, ngửi). Hiện nay người ta thấy rằng nhiều loài vật trước đây được cho là quan hệ một-một bây giờ được chứng minh là quan hệ hỗn tạp và cơ hội ngẫu nhiên trong tự nhiên; nhiều loài thủ dâm và biết dùng vật thể làm dụng cụ để thủ dâm; nhiều loài biết tự kích thích tình dục kích thích con khác mà không có mục đích sinh sản; và hành vi tình dục đồng giới được quan sát thấy ở 1.500 loài trong đó 500 loài được mô tả cụ thể.

Chú thích

Liên kết ngoài

Gay flamingos celebrate fifth anniversary with their children
Gay penguins resist split attempts
biologists' view
National Geographic
Organization for Animal Dignity - Sexual"Perversions"in Animals: Masturbation, Homosexuality and Zoosexuality in Animals
San Francisco Zoo has run a"sex tour"covering animal sexuality, on Valentine's Day
Dog masturbation recorded video "Horny Dog"
A wild, and gay, kingdom World Science
  Is it relevant to look at the animal kingdom to determine if human same-sex behaviour is "natural"?

Sinh dục
Tập tính học
Tình dục ở động vật
Giao phối
Sinh sản động vật


title: Chanteau

text:
Chanteau là một xã trong tỉnh Loiret, vùng Centre-Val de Loire bắc trung bộ nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 109-138 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Loiret


title: Thí nghiệm Urey-Miller

text:
Thí nghiệm Urey–Miller hoặc thí nghiệm Miller–Urey là cuộc thí nghiệm mô phỏng giả thuyết về hoàn cảnh như núi lửa ở Trái Đất sơ khai và kiểm tra nguồn gốc sự sống (abiogenesis) xảy ra hay không. Nó được thực hiện bởi Stanley Miller và người thầy của ông, Harold Urey, vào năm 1953.

Trong thí nghiệm kinh điển này, các nhà nghiên cứu đã cố gắng mô phỏng lại quá trình hình thành vật chất tạo ra sự sống. Miller và Urey đã đổ nước đầy nửa một bình thót cổ 5 lít và dùng một ống thủy tinh để nối nó với một bình thót cổ khác đặt phía trên có chứa những điện cực làm bằng wolfram. Sau đó, họ trộn hỗn hợp khí mêtan, hiđrô, amonia vào trong nước của bình thót cổ phía dưới. Đun nóng bình này đến khi xảy ra hiện tượng hóa hơi và bắt nó liên tục nạp điện được phóng ra từ các điện cực của bình thót cổ đặt phía trên. Hỗn hợp khí được làm nguội, ngưng tụ và dẫn ngược trở lại vào bình thót cổ đầu tiên để tiếp tục chu trình trên. Bằng cách này, họ đã tái tạo lại được những điều kiện khí quyển ban đầu của Trái Đất mà họ cho rằng từ đó bão điện từ được sinh ra. Trong vòng một giờ, nước trong bình chuyển sang màu cam. Sau một tuần, họ quan sát thấy 15% cacbon đã chuyển thành hợp chất hữu cơ. Sau vài tuần, chất lỏng trong bình thót cổ trở nên sẩm màu và dần dần chuyển thành màu nâu thẫm. Khi phân tích chất này, Miller và Urey phát hiện một lượng lớn amino acid (amino acid) chứa trong nó, một thành phần trong cấu trúc cơ bản của khối vật chất sống. Sau đó, họ đưa ra một giả thuyết cho rằng amino acid được tạo ra trong phòng thí nghiệm tiểu biểu cho hỗn hợp hóa chất có trong đại dương vào thửa ban đầu của Trái Đất. Hơn nữa, từ các thiên thạch giàu cacbon một lượng amino acid đã được thêm vào trong hỗn hợp của đại dương lúc sơ khai.

Thí nghiệm đã thiết lập được quy trình tự nhiên tạo ra khối vật chất sống mà không đòi hỏi sự sống và nó đã khởi nguồn cho nhiều nghiên cứu sâu hơn về nguồn gốc sự sống.

Tham khảo

Liên kết ngoài
A Production of Amino Acids Under Possible Primitive Earth Conditions  bởi Stanley L. Miller
Thí nghiệm bắt chước có video phỏng vấn Stanley Miller bởi Scott Ellis (UCSD)

Hóa sinh
Urey-Miller
Khoa học năm 1952
Khoa học năm 1953
Khoa học năm 2008