title: Đá phiến dầu

text:
Đá phiến dầu là một loại đá trầm tích hạt mịn giàu chất hữu cơ và chứa một lượng lớn kerogen có thể chiết tách các loại hydrocarbon lỏng. Các nhà địa chất không xếp nó vào nhóm đá phiến sét, và hàm lượng kerogen cũng khác so với dầu thô. Kerogen đòi hỏi cần phải xử lý nhiều hơn để có thể sử dụng được so với dầu thô,các quá trình xử lý tốn nhiều chi phí so với sử dụng dầu thô cả về mặt tài chính và tác động môi trường. Sự tích tụ đá phiến dầu diễn ra trên khắp thế giới, đa số là ở Hoa Kỳ. Ước tính lượng tích tụ này trên toàn cầu đạt khoảng 2,8 đến 3,3 ngàn tỷ thùng  có thể thu hồi.

Quá trình nhiệt phân hóa học có thể biến đổi kerogen trong đá phiến dầu thành dầu thô tổng hợp. Nung đá phiến dầu ở một nhiệt độ đủ cao sẽ tạo ra hơi, quá trình này có thể chưng cất để tạo ra dầu đá phiến giống dầu mỏ và khí đá phiến dầu có thể đốt được (khí đá phiến sét cũng được dùng để chỉ các khí xuất hiện tự nhiên trong đá phiến sét). Các ngành công nghiệp cũng có thể đốt trực tiếp đá phiến dầu như là một nguồn nhiên liệu cấp thấp để phát điện và sưởi ấm, và cũng có thể dùng nó như là nguyên liệu thô trong hóa học và sản xuất vật liệu xây dựng.

Đá phiến dầu được chú ý đến như là một nguồn năng lượng khi mà giá dầu thô thông thường tăng cao và cũng là một lựa chọn đối với các khu vực phụ thuộc vào năng lượng cung cấp từ bên ngoài. Việc khai thác và xử lý đá phiến dầu liên quan đến các vấn đề môi trường như: sử dụng đất, chất thải, sử dụng nước, quản lý nước thải, phát thải khí nhà kính và ô nhiễm không khí. Estonia và Trung Quốc đã phát triển mạnh các ngành công nghiệp về đá phiến dầu, bên cạnh đó còn có các nước : Brazil, Đức, Israel và Nga cũng sử dụng đá phiến dầu.

Đặc điểm địa chất

Đá phiến dầu là một đá trầm tích giàu chất hữu cơ thuộc nhóm nhiên liệu sapropel (trầm tích giàu chất hữu cơ, màu tối, có tỷ lệ hợp chất hữu cơ vượt quá 2% trọng lượng).
Nó không có định nghĩa rõ ràng về mặt địa chất hoặc công thức hóa học xác định, và cũng không phải lúc nào cũng có ranh giới riêng biệt. Các đá phiến dầu khác nhau về thành phần khoáng vật, tuổi, kiểu kerogen và môi trường lắng đọng. Đá phiến dầu khác với đá bitum (cát dầu và đá chứa dầu), than humic và đá phiến sét carbonat. Trong khi cát dầu được tạo ra từ phân rã sinh học của dầu, thì yếu tố nhiệt độ và áp suất chưa chuyển đổi kerogen trong đá phiến dầu thành dầu hỏa.

Đá phiến dầu chứa tỷ lệ chất hữu cơ thấp hơn trong than đá. Trong đá phiến dầu thương mại, tỷ lệ vật chất hữu cơ so với các khoáng vật khác nằm trong khoảng 0,75:5 và 1,5:5. Ở cùng một thời điểm, vật chất hữu cơ trong đá phiến dầu có tỷ lệ hydro/carbon (H/C) thấp hơn trong dầu thô khoảng 1,2 đến 1,8 lần và cao hơn trong than đá khoảng 1,5 đến 3 lần. Thành phần hữu cơ của đá phiến dầu được phân chia theo tổ hợp của sinh vật như xác của tảo, bào tử, phấn hoa, thực vật lớp cutin và các mảnh vụn của cây thân thảo và cây thân gỗ, và các tế bào của các thực vật trên cạn và dưới nước.
Một số tích tụ chứa các hóa thạch có ý nghĩa như mỏ than Messel của Đức hiện là di sản thế giới. Thành phần khoáng vật trong đá phiến dầu chủ yếu gồm silica hạt mịn và carbonat.

Dựa trên các thành phần cơ bản cấu tạo nên đá phiến dầu, các nhà địa chất có thể phân loại các chúng thành đá phiến sét giàu carbonat, đá phiến sét giàu silica, hay đá phiến sét giàu than nến.
Một phân loại khác theo biểu đồ Krevelen, đề cập đến các loại kerogen, dựa vào thành phần hydro, carbon, và oxy của đá phiến dầu. Phân loại được sử dụng rộng rãi nhất được Adrian C. Hutton, Đại học Wollongong, phát triển vào khoảng năm 1987-1991, phù hợp với các thuật ngữ thạch học có nguồn gốc từ nguyên từ học về than. Sự phân loại này chia đá phiến dầu theo môi trường tích tụ sinh khối ban đầu gồm trên cạn, hồ (trầm tích dạng đáy hồ), hay biển (trầm tích dạng đáy biển). Biểu đồ phân loại của Hutton đã chứng minh tính hữu dụng của nó trong việc đánh giá thành phần và sản lượng dầu được chiết tách.

Trữ lượng

Các nhà phân tích chỉ ra sự khác biệt giữa tài nguyên đá phiến dầu và trữ lượng đá phiến dầu. "Tài nguyên" có thể đề cập đến tất cả các mỏ đá phiến dầu trong khi đó "trữ lượng" có ý nghĩa hẹp hơn dùng để chỉ các mỏ đá phiến dầu mà với công nghệ hiện tại có thể khai thác có lãi. Khi công nghệ khai thác phát triển liên tục, các nhà quy hoạch chỉ có thể ước lượng hàm lượng kerogen có thể thu hồi được. Mặc dù tài nguyên đá phiến dầu có mặt ở một số nước nhưng chỉ có 33 nước có thể khai thác mang lại giá trị kinh tế. Các mỏ được thăm dò tốt, có khả năng xếp vào trữ lượng như các mỏ thuộc hệ tầng sông Green miền tây Hoa Kỳ, các mỏ có tuổi đệ Tam ở Queensland, Úc, các mỏ ở Thụy Điển và Estonia, mỏ El-Lajjun ở Jordan, và các mỏ ở Pháp, Đức, Brazil, Trung Quốc, nam Mông Cổ và Nga. Các mỏ này được đánh giá là có khả năng sản xuất ít nhất 40 lít dầu từ 1 tấn đá phiến dầu bằng thí nghiệm Fischer.

Theo đánh giá năm 2005, tài nguyên đá phiến dầu trên toàn thế giới đạt khoảng 411 tỷ tấn - đủ để sản xuất 2,8 đến 3,3 ngàn tỷ thùng (520 km³) dầu. Trữ lượng này hơn hẳn trữ lượng dầu truyền thống trên toàn thế giới, ước tính khoảng 1,317 ngàn tỷ thùng (209,4 km³) dầu theo số liệu ngày 1 tháng 1 năm 2007. Các mỏ lớn nhất thế giới tập trung ở Hoa Kỳ trong hệ tầng sông Green, khoảng 70% các mỏ này nằm dưới đất được quản lý bởi chính phủ liên bang Hoa Kỳ. Các mỏ ở Hoa Kỳ chiếm 62% các nguồn tài nguyên trên thế giới, nếu tính cả Hoa Kỳ, Nga và Brazil thì con số này đạt 86%. Các con số này vẫn mang tính định hướng dựa trên những kết quả thăm dò và phân tích trữ lượng của những mỏ đã được khảo sát. Giáo sư Alan R. Carroll Đại học Wisconsin-Madison cho rằng các mỏ đá phiến dầu nguồn gốc hồ thuộc Permi thượng miền tây bắc Trung Quốc, đã không được đề cập trong các đánh giá trữ lượng đá phiến dầu trên toàn cầu, có kích thước có thể so sánh được với hệ tầng sông Green.

Lịch sử

Con người đã sử dụng đá phiến dầu để làm nhiên liệu từ thời tiền sử, vì nó được đốt trực tiếp mà không qua bất kỳ khâu xử lý nào. Người Anh thời đại đồ sắt đánh bóng nó và nắn nó thành đồ trang sức. Công nghiệp khai khoáng đá phiến dầu hiện đại bắt đầu từ năm 1837 ở Autun, Pháp theo sau đó là Scotland năm 1850, Úc năm 1865, và một vài quốc gia khác. Hoạt động khai thác trong suốt thế kỷ XIX chủ yếu tập trung vào sản xuất dầu hỏa, đèn dầu và parafin; các sản phẩm này giúp cung cấp cho nhu cầu thắp sáng đang tăng mạnh trong suốt cuộc cách mạng công nghiệp. Dầu thô, dầu bôi trơn và dầu nhờn, và amoni sulfat cũng được sản xuất. Công nghiệp đá phiến dầu phát triển nhanh chóng trước Chiến tranh thế giới thứ nhất do bị hạn chế tiếp cận đến nguồn dầu mỏ truyền thống và để sản xuất một lượng lớn sản phẩm sử dụng cho xe máy và xe tải, là những sản phẩm sử dụng chung với xăng.

Năm 1912, Văn phòng Tài nguyên Dầu khí và Đá phiến dầu Hải quân, nay trực thuộc Bộ Năng lượng Hoa Kỳ, được thành lập. Nguồn năng lượng đá phiến dầu được xem như nguồn dự phòng cho quân đội, đặc biệt là hải quân. Năm 1900 New Zealand bắt đầu xây dựng nhà máy đá phiến dầu, 1915 là Thụy Điển, Thụy Sĩ 1921, Estonia năm 1921, Tây Ban Nha năm 1922, Trung Quốc năm 1929 và Nam Phi năm 1935.

Năm 1924, dự án năng lượng Tallinn lần đầu tiên trên thế giới tập trung khai thác dầu từ đá phiến.

Mặc dù các ngành công nghiệp đá phiến dầu của Trung Quốc và Estonia vẫn tiếp tục phát triển sau Chiến tranh thế giới thứ hai, vào khoảng thập niên 1950 và 60, hầu hết các nước khác (Pháp, Úc, New Zealand, Tây Ban Nha, Scotland và Nam Phi) đã dừng các dự án của họ do chi phí xử lý cao và dầu mỏ giá rẻ hơn đã có sẵn. Riêng nước Đức vẫn duy trì khai thác đá phiến dầu làm xi măng, năng lượng và các sản phẩm nhiệt lượng khác bởi tập đoàn Holcim.

Sau cuộc khủng hoảng dầu năm 1973, sản lượng đá phiến dầu trên thế giới đạt đến đỉnh là 46 triệu tấn trong năm 1980 và sau đó giảm xuống còn 16 triệu tấn năm 2000, do sự cạnh tranh của chương trình dầu mỏ truyền thống giá rẻ thập niên 1980.

Ngày 2 tháng 5 năm 1982, sự kiện "ngày chủ nhật đen", Exxon đã hủy bỏ dự án đá phiến dầu Colony trị giá 5 tỷ USD gần Parachute, Colorado do giá dầu thấp và chi phí sản xuất tăng, làm hơn 2.000 công nhân mất việc và phải thế chấp nhà cửa để trả nợ, kéo theo sự phá sản của các doanh nghiệp nhỏ.

Năm 1986, Tổng thống Ronald Reagan ký Đạo luật Điều hòa Ngân sách Tổng hợp năm 1985 (Consolidated Omnibus Budget Reconciliation Act of 1985) để hủy bỏ chương trình tổng hợp nhiên liệu lỏng của Hoa Kỳ.

Công nghiệp đá phiến dầu toàn cầu bắt đầu sống lại vào đầu thế kỷ XXI. Năm 2003, một chương trình khai thác đá phiến dầu khởi động lại ở Hoa Kỳ. Các nhà chức trách giới thiệu một chương trình cho thuê thương mại cho phép chiết tách dầu từ đá phiến dầu và cát dầu trên các vùng đất của liên bang vào năm 2005, phù hợp với Đạo luật về chính sách năng lượng năm 2005 (Energy Policy Act of 2005).

Công nghiệp

Năm 2008, ngành công nghiệp sử dụng đá phiến dầu ở Brazil, Trung Quốc, Estonia và một vài vùng ở Đức, Israel, và Nga. Một vài quốc gia khác sau đó cũng đã bắt đầu xử lý đá phiến dầu và xây dựng các cơ sở sản xuất thí điểm, trong khi các quốc gia khác đã đi vào giai đoạn kết thúc ngành công nghiệp đá phiến dầu của họ. Dự trữ đá phiến dầu để sản xuất dầu thô ở Estonia, Brazil, và Trung Quốc; để phát điện ở Estonia, Trung Quốc, Israel, và Đức; để sản xuất xi măng ở Estonia, Đức, và Trung Quốc; và dùng trong công nghiệp hóa học ở Trung Quốc, Estonia, và Nga. Năm 2005, riêng Estonia đã chiếm khoảng 70% sản lượng đá phiến dầu trên thế giới.

Romania và Nga trong quá khứ đã đốt đá phiến dầu để chạy nhà máy điện, nhưng sau đó đã ngưng sử dụng nguồn nhiên liệu này và thay thế bằng các nguồn nhiên liệu khác như khí thiên nhiên. Jordan và Ai Cập dự định xây các nhà máy điện đốt bằng đá phiến dầu, trong khi đó Canada va Thổ Nhĩ Kỳ dự định xây các nhà máy điện đốt bằng đá phiến dầu cùng với than. Sử dụng đá phiến dầu như là nguồn nhiên liệu chính để phát điện chỉ có ở Estonia, nhà máy điện Narva ở đây sản xuất 95% sản lượng điện của quốc gia này trong năm 2005.

Chiết tách và xử lý

Hầu hết việc khai thác đá phiến dầu liên quan đến khai thác mỏ theo sau đó là vận chuyển sản phẩm đến nơi nào đó đốt để phát điện hoặc trải qua các quá trình xử lý. Phương pháp thông thường nhất là khai thác mỏ lộ thiên. Các công đoạn bao gồm bốc đi lớp phủ (đất, thực vật) để lộ ra đá phiến dầu trong trường hợp mỏ nằm gần mặt đất. Trong trường hợp mỏ nằm dưới sâu phải sử dụng phương pháp khai thác hầm lò, phương pháp này chỉ bốc đi một phần nhỏ lớp phủ trên bề mặt sau đó đào các đường hầm và khai thác theo kiểu buồng và trụ chống.

Việc tách các thành phần có ích từ đá phiến dầu thường diễn ra trên mặt đất (xử lý ngoài hiện trường (ex-situ), tuy nhiên một số công nghệ hiện đại cho phép việc xử lý có thể được tiến hành ngay tại hiện trường (in-situ) dưới lòng đất.  Trong cả hai trường hợp, quá trình nhiệt phân hóa học chuyển đổi kerogen trong đá phiến dầu thành dầu thô và khí tổng hợp. Các công nghệ biến đổi phổ biến nhất là nung đá phiến dầu trong điều kiện thiếu oxy ở áp xuất mà tại đó kerogen phân hủy thành khí, dầu cô đặc, và cặn dầu rắn. Quá trình này diễn ra trong khoảng nhiệt độ từ  đến . Quá trình phân hủy bắt đầu ở nhiệt độ tương đối thấp (), nhưng quá trình trở nên nhanh hơn và hoàn toàn hơn ở nhiệt độ cao hơn.

Xử lý tại hiện trường (in-situ) sử dụng nhiệt để nung đá phiến dầu dưới lòng đất. Các công nghệ này có khả năng chiết tách nhiều dầu hơn từ một khu vực mỏ cho trước so với xử lý ngoài hiện trường, vì khi đó họ có thể xử lý vật liệu ở độ sâu lớn hơn so với việc xử lý ở các mỏ trên mặt.

Một số công ty có bằng sáng chế độc quyền về các phương pháp xử lý tại hiện trường. Tuy nhiên, phần lớn các phương pháp này vẫn còn trong giai đoạn thử nhiệm. Có thể so sánh quá trình xử lý hiện trường thuần túy (true in-situ - TIS) và hiện trường cải tiến (modified in-situ - MIS). Xử lý ngay tại hiện trường thuần túy không liên quan đến khai thác mỏ đá phiến dầu, còn xử lý bằng phương pháp hiện trường cải tiến liên quan đến việc loại bỏ một phần đá phiến dầu và mang chúng lên mặt đất để xử lý tạo độ thấm cho khí thoát ra trong lò nung cuội sỏi. Chúng vỡ ra thành các mảnh vụn đá phiến dầu.

Hàng trăm bằng sáng chế về công nghệ chưng cất đá phiến dầu đã được cấp; tuy nhiên, chỉ vài chục là đã qua thử nghiệm. Năm 2006, chỉ có 4 công nghệ đã được sử dụng trong thương mại là: Kiviter, Galoter, Fushun, và Petrosix.

Ứng dụng và các sản phẩm

Các ngành công nghiệp có thể sử dụng đá phiến dầu để làm nhiên liệu chạy các nhà máy nhiệt điện, đốt nó (giống như đốt than) để làm quay các tuốc bin hơi nước; một vài nhà máy kiểu này sử dụng nhiệt để sưởi khu vực nhà dân và trung tâm thương mại. Các nhà máy năng lượng đá phiến dầu cỡ lớn ở Estonia có công suất lắp đặt đạt 2.967 megawatt (MW), ở Israel là 12,5 MW, Trung Quốc là 12 MW, và Đức là 9,9 MW.

Thêm vào đó ngoài việc sử dụng làm nhiên liệu, đá phiến dầu cũng có thể dùng để xản suất sợi carbon chuyên dụng, carbon hấp phụ, carbon đen, phenol, nhựa, keo, các chất thuộc da, mát tít, bitum đường, xi măng, gạch, đá khối dùng trang trí và trong xây dựng, chất bổ sung vào đất, phân bón, sợi cách nhiệt (cách âm), thủy tinh, dược phẩm. Tuy vậy, đá phiến dầu sử dụng để xản suất các sản phẩm này thì rất ít, hoặc chỉ ở giai đoạn thí nghiệm. Một số mỏ đá phiến dầu chứa lưu huỳnh, amonia, nhôm, tro soda Na2 CO3, urani, và nahcolit (NaHCO3) là các sản phẩm chiết tách từ đá phiến dầu. Giữa năm 1946 và 1952, loại đá phiến sét có nguồn gốc biển Dictyonema dùng để tách urani được sản xuất ở Sillamäe, Estonia, và giữa năm 1950 và 1989 khí từ đá phiến dầu tổng hợp Thụy Điển sử dụng đá phiến sét phèn cho mục đích tương tự.
Khí tổng hợp được sử dụng để thay thế khí thiên nhiên, nhưng năm 2008, việc sản xuất khí này để sử dụng giống như khí thiên nhiên không thể thực hiện được nữa vì lý do kinh tế.

Dầu chiết tách từ đá phiến dầu không thể thay thế những đặc tính ứng dụng của dầu thô một cách trực tiếp vì nó chứa hàm lượng olefin, oxy và nitơ cao hơn dầu thô truyền thống. Một vài loại đá phiến dầu có thể có hàm lượng lưu huỳnh hoặc asen cao hơn. Khi so sánh với dầu thô ngọt nhẹ Texas (West Texas Intermediate), tiêu chuẩn benchmark áp dụng cho dầu thô cho thị trường tương lai, hàm lượng lưu huỳnh trong đá phiến dầu sông Green biến động từ gần 0% đến 4,9% (trung bình 0,76%), trong khi đó hàm lượng này ở West Texas Intermediate cao nhất là 0,42%. Hàm lượng lưu huỳnh trong đá phiến dầu của Jordan có thể lên tới 9,5%.

Ví dụ, hàm lượng asen sẽ là trở ngại đối với đá phiến dầu sông Green vì hàm lượng này càng cao cũng có nghĩa là dầu phải trải qua các công đoạn nâng cấp chất lượng trước khi đưa vào nhà máy lọc dầu.
Các quá trình chưng cất trên mặt đất thường hướng đến các mỏ đá phiến dầu có chỉ số API thấp hơn các quá trình xử lý tại hiện trường. Đá phiến dầu tốt nhất là dùng để chưng cất ra các sản phẩm trung bình như kerosen, nhiên liệu động cơ, và diesel. Nhu cầu thế giới về các sản phẩm chưng cất này, đặc biệt dùng làm nhiên liệu diesel, tăng nhanh chóng trong thập niên 1990 và 2000. Tuy nhiên, các quá trình chưng cất thích hợp tương tự như cracking hydro có thể chuyển đá phiến dầu thành các hydrocarbon nhẹ như xăng.

Kinh tế

Trong suốt đầu thế kỷ XX, công nghiệp dầu thô phát triển mạnh, từ đó những nỗ lực khai thác các mỏ đá phiến dầu chỉ đạt nhiều thành công khi giá đá phiến dầu trong một khu vực cụ thể giảm xuống thấp hơn giá dầu thô hoặc so với các sản phẩm thay thế khác.
Theo cuộc khảo sát của RAND Corporation, chi phí sản xuất một thùng dầu tại một tổ hợp chưng chất trên mặt đất ở Hoa Kỳ (bao gồm mỏ, nhà máy chưng cất, nhà máy nâng cao chất lượng, hỗ trợ vận chuyển, và hoàn thổ đá phiến sét), nằm trong khoảng 70–95 USD (440–600 USD/m³, điều chỉnh theo giá năm 2005). Giá ước lượng này có xét đến sự thay đổi cấp độ chất lượng kerogen và ảnh hưởng của quá trình chiết tách. Để vận hành có lợi nhuận, giá dầu thô cần duy trì không rớt xuống các mức như dự đoán ở trên. Việc phân tích cũng xem xét đến khả năng chi phí xử lý có thể giảm xuống sau khi xây dựng tổ hợp. Một tổ hợp theo giả thuyết có thể đạt đến việc giảm chi phí khoảng 35–70% sau khi sản xuất 500 triệu thùng dầu đầu tiên, cộng với việc tăng chi phí đầu ra 25 ngàn thùng dầu trong suốt các năm sau khi bắt đầu sản xuất thương mại, RAND dự đoán rằng chi phí sẽ giảm xuống 35–48 USD/thùng (220–300 USD/m³) trong 12 năm. Sau khi đạt mốc 1 tỷ thùng, các chi phí có thể giảm xuống còn 30–40 USD/thùng (190–250 USD/m³).
Một số nhà bình luận so sánh ngành công nghiệp đá phiến dầu Hoa Kỳ với ngành công nghiệp cát dầu Athabasca, chỉ ra rằng "giai đoạn đầu tiên gặp nhiều khó khăn nhất, trong cả hai lĩnh vực kỹ thuật và kinh tế".

Royal Dutch Shell thông báo rằng công nghệ khai thác tại hiện trường của công ty này ở Colorado có thể cạnh canh với giá trên 30 đô la một thùng (190 USD/m³), trong khi các công nghệ khác với sản lượng tối đa chỉ có lời khi giá bán không thấp hơn 20 USD một thùng (130 USD/m³).

Để tăng hiệu quả thu hồi từ đá phiến dầu, các nhà nghiên cứu đã đề xuất và thử nghiệm một số quá trình đồng nhiệt phân. Một bài báo trong tạp chí Pétrole Informations  xuất bản năm 1972 so sánh sản lượng dầu từ đá phiến dầu với các sản phẩm lỏng từ than rằng các sản phẩm hóa lỏng từ than thì ít đắt hơn, tạo ra nhiều dầu hơn, và ít tác động đến môi trường hơn là chiết tách từ đá phiến dầu. Bài báo cũng nêu rằng có thể tạo 650 lít (170 galon Mỹ; 140 imp gal) dầu từ một tấn than, trong khi đó chỉ tạo ra được 150 lít (40 galon Mỹ; 33 imp gal) dầu từ 1 tấn đá phiến dầu.

Do đó người ta tính toán khả năng khai thác đá phiến dầu tới hạn dựa vào tỷ số năng lượng được sản xuất bởi đá phiến dầu và năng lượng được sử dụng trong các công trình khai thác mỏ và trong các quá trình xử lý nó, tỷ số này được gọi là "Năng lượng thu hồi dựa trên năng lượng đầu tư" EROEI (Energy Returned on Energy Invested). Kết quả nghiên cứu vào năm 1984 ước tính rằng EROEI đối với các mỏ đá phiến dầu thay đổi trong khoảng 0,7–13,3 mặc dù số liệu từ các dự án khai thác đá phiến dầu cho thấy rằng tỷ số này dao động từ 3 đến 10. Royal Dutch Shell công bố tỷ số EROEI đạt 3 đến 4 của mỏ mà họ đã và đang khai thác tại hiện trường trong dự án Mahogany. Bên cạnh đó, nước cần trong việc xử lý lọc đá phiến dầu cũng tạo ra một sức hút về kinh tế: điều này có thể là một vấn đề đối với các khu vực khan hiếm nước.

Các vấn đề môi trường

Khai thác đá phiến dầu gây ra một số tác động môi trường, đặc biệt là khai thác lộ thiên sẽ tác động nhiều hơn khi khai thác hầm lò. Các yếu tố tác động như nước acid mỏ, các kim loại cuốn theo dòng nước mặt và nước dưới đất, tăng xói mòn, phát thải khí lưu huỳnh, và ô nhiễm không khí từ các nhà máy xử lý, khâu vận chuyển và các hoạt động hỗ trợ khác trong khai thác và chế biến. Năm 2002, ngành công nghiệp năng lượng ở Estonia sử dụng đá phiến dầu làm nguồn nguyên liệu chính phát thải khí là nguyên nhân cho 97% ô nhiễm không khí, 86% ô nhiễm chất thải và 23% ô nhiễm nước.

Khai thác đá phiến dầu có thể phá hủy giá trị của đất về mặt sinh học và giải trí, và hệ sinh thái trong khu vực khai thác mỏ. Các quá trình đốt và tạo nhiệt phát sinh ra nhiều chất thải rắn và thải vào khí quyển các chất khí như carbon dioxide, khí nhà kính. Các nhà môi trường học phản đối sản xuất và sử dụng đá phiến dầu vì nó tạo ra thậm chí là nhiều khí nhà kính hơn các nguyên liệu hóa thạch thông thường. Trong điều 526 của Đạo luật Độc lập và An ninh Năng lượng (Energy Independence And Security Act) cấm các cơ quan Chính phủ Hoa Kỳ mua dầu được sản xuất từ các quá trình xử lý mà việc phát thải khí nhà kính nhiều hơn so với dầu mỏ thông thường. Các quá trình biến đổi dầu tại hiện trường mang tính thử nghiệm và các công nghệ hấp thụ và chứa carbon có thể làm giảm thiểu những lo lắng này trong tương lai nhưng cùng lúc nó có thể gây ra những vấn đề môi trường khác như ô nhiễm nước dưới đất.

Một số nhà phê bình thì nhấn mạnh đến việc sử dụng nước trong ngành công nghiệp đá phiến dầu. Ví dụ, năm 2002, công nghiệp năng lượng đốt đá phiến dầu ở Estonia sử dụng 91% tổng lượng nước tiêu thụ của nước này. Tùy thuộc vào công nghệ, đối với chưng cất đá phiến dầu trên mặt đất sử dụng từ 1 đến 5 thùng nước để sản xuất ra 1 thùng dầu. Năm 2007 bản báo cáo hiện trạng tác động môi trường được Cục địa chính Hoa Kỳ phát hành chỉ ra rằng các hoạt động khai thác mỏ lộ thiên và lọc dầu tạo ra từ 8–38 lít nước thải trên mỗi tấn đá phiến dầu được xử lý. Theo một đánh giá, quá trình xử lý tại hiện trường sử dụng khoảng 1/10 lượng nước như trên.

Mối quan tâm về nước trở thành vấn đề đặc biệt nhạy cảm đối với các khu vực khô cằn như miền tây Hoa Kỳ và sa mạc Negev của Israel, vì nơi này các dự án có từ trước mở rộng chiết tách dầu bất chấp sự cạn kiệt nguồn nước.

Các nhà hoạt động môi trường, bao gồm các thành viên của tổ chức Hòa bình xanh đã tổ chức các cuộc phản đối mạnh mẽ đối với ngành công nghiệp đá phiến dầu. Một trong những kết quả đạt được là công ty Tài nguyên Năng lượng Queensland (Queensland Energy Resources) buộc phải dừng dự án đá phiến dầu Stuart (Stuart Oil Shale Project) ở Úc trong năm 2004.

Đá phiến dầu ngoài Trái Đất
Một số sao chổi chứa một lượng lớn vật liệu hữu cơ gần giống với đá phiến dầu chất lượng cao, tương đương với km khối vật liệu đó trộn với vật liệu khác; ví dụ các hydrocacbon tương ứng đã được phát hiện trong một chuyến thăm dò bay ngang qua đuôi Sao chổi Halley vào năm 1986 .

Xem thêm
 Đá phiến sét
 Đá phiến bitum
 Cát dầu
 Kukersite
 Trữ lượng dầu

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Oil Shale. A Scientific-Technical Journal, Viện hàn lâm Estonia.
 Related Oil Shale Publications and Data , Cục Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ, bản lưu.
 The Scandinavian Alum Shales, Sveriges geologiska undersökning.
 [hhttp://outreach.mines.edu/cont_ed/oilshale/index.html?CMSPAGE=Outreach/cont_ed/oilshale/index.html 28th Oil Shale Symposium, October 13–17, 2008], Đại học Mỏ Colorado.
 Oil Shale: Toward a Strategic Unconventional Fuels Supply Policy , Nhà xuất bản. Heritage Foundation.
 Statement Of Thomas Lonnie Assistant Director for Minerals, Realty & Resource Protection, Bureau of Land Management, U.S. Department of the Interior before the Senate Energy and Natural Resources Committee. Oversight Hearing on Oil Shale Development Efforts , Bộ Nội vụ Hoa Kỳ.
 Solar energy, not shale pollution - Israel - Jerusalem Post. REBECCA MANSKI 27/3/2006

Dầu mỏ
Đá trầm tích


title: Roggentin

text:
Roggentin là một đô thị thuộc huyện Rostock (trước thuộc huyện huyện Bad Doberan), bang Mecklenburg-Vorpommern, Đức. Đô thị này có diện tích 9,58 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 2679 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Rostock


title: Caenohalictus galletue

text:
Caenohalictus galletue là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Rojas & Toro mô tả khoa học năm 2000.

Chú thích

Tham khảo

Caenohalictus
Động vật được mô tả năm 2000


title: Verano

text:
Vöran tiếng Ý: Verano; tiếng Đức: Vöran; Archaic (1186): Verano) là một đô thị ở tỉnh Bolzano-Bozen trong vùng Trentino-Alto Adige/Südtirol của Ý, có vị trí cách khoảng 60 km về phía bắc của thành phố Trento và khoảng 14 km về phía tây bắc của thành phố Bolzano. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 890 người và diện tích là 22,1 km².

Vöran giáp các đô thị: Hafling, Mölten, Merano, Burgstall, và Sarntal.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
  Trang nhà của thành phố

Đô thị Nam Tirol


title: Chimarra juliae

text:
Chimarra juliae là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Chimarra


title: Áp suất khí quyển

text:
Áp suất khí quyển, đôi khi còn được gọi là áp suất không khí, là độ lớn của áp lực trong bầu khí quyển Trái Đất (hay của một hành tinh hay ngôi sao khác) trên một đơn vị diện tích. Trong hầu hết các trường hợp, áp suất khí quyển gần tương đương với áp suất thủy tĩnh do trọng lượng của không khí ở trên điểm đo. Nếu độ cao tăng, khối lượng khí quyển giảm xuống ít hơn, do đó áp suất khí quyển giảm với độ cao ngày càng tăng. Áp lực đo lực trên một đơn vị diện tích, với các đơn vị SI của Pascal (1 pascal = 1 newton trên một mét vuông, 1 N/m²). Trung bình, một cột không khí có diện tích mặt cắt ngang 1 cm², được đo từ mực nước biển trung bình đến đỉnh của bầu khí quyển Trái Đất, có khối lượng khoảng 1,03 kg và có lực hoặc "trọng lượng "khoảng 10,1 newton hoặc 2,37 lbf, dẫn đến áp suất ở mực nước biển khoảng 10,1 N/cm² hoặc 101 kN/m² (101 kilopascals, kPa). Một cột không khí có diện tích mặt cắt ngang là 1 in2 (6,45 cm²) có khối lượng khoảng 6,65 kg và trọng lượng khoảng 65,4 N hoặc 14,7 lbf, dẫn đến áp suất 10,1 N/cm² hoặc 14,7 lbf/in2. Tại Hoa Kỳ áp suất khí quyển gần mực nước biển thường được làm tròn thành 15 lbf/in2, và thể hiện là "15 psi".

Cơ chế
Áp suất không khí là do lực hấp dẫn của hành tinh trên các khí quyển trên bề mặt và là một hàm của khối lượng của hành tinh, bán kính bề mặt, lượng khí và sự phân bố theo chiều dọc của nó trong khí quyển. Nó được thay đổi bởi sự xoay vòng hành tinh và các hiệu ứng địa phương như vận tốc gió, mật độ biến thiên do nhiệt độ và sự thay đổi thành phần.

Bầu khí quy chuẩn
Bầu khí quyển tiêu chuẩn (atm) là đơn vị áp suất định nghĩa là 101325 Pa (Pascal)(1.01325 bar), tương đương 760 mmHg (torr), 1at, 29.92 inch Hg và 14.696 psi.

Áp suất nước biển trung bình

Áp suất trung bình 15 năm cho tháng 6, tháng 7 và tháng 8 (trên cùng) và tháng 12, tháng 1 và tháng 2 (dưới). ERA-15 phân tích lại.

Kiểu máy đo độ cao áp barometric kiểu Kollsman (được sử dụng ở Bắc Mỹ) hiển thị độ cao 80 ft (24 m).

Áp suất nước biển trung bình (MSLP) là áp suất khí quyển trung bình ở mực nước biển. Đây là áp suất khí quyển thường được đưa ra trong báo cáo thời tiết trên đài phát thanh, truyền hình, báo chí hoặc trên Internet. Khi áp suất trong nhà được thiết lập để phù hợp với các báo cáo thời tiết địa phương, họ đo áp lực điều chỉnh đến mực nước biển, không phải là áp lực địa phương thực tế của khí quyển.

Thiết lập độ cao áp trong hàng không là điều chỉnh áp suất không khí.

Áp suất biển trung bình là 1013,25 mbar (101,325 kPa, 29,921 inHg, 760,00 mmHg). Trong báo cáo thời tiết hàng không (METAR), QNH được truyền đi khắp thế giới theo millibars hoặc hectopascal (1 hectapascal = 1 millibar), ngoại trừ ở Hoa Kỳ, Canada và Colombia, nơi được báo cáo bằng inch (đến hai chữ số thập phân) của thủy ngân. Hoa Kỳ và Canada cũng báo cáo SLP áp suất nước biển, được điều chỉnh tới mực nước biển bằng một phương pháp khác, trong phần nhận xét, không nằm trong phần truyền tải quốc tế, theo hectopascals hoặc millibars. Tuy nhiên, trong báo cáo thời tiết công khai của Canada, áp suất nước biển thay vì báo cáo bằng kilopascals.

Trong các nhận xét về mã thời tiết của Hoa Kỳ, ba chữ số đều được truyền đi; các điểm thập phân và một hoặc hai chữ số quan trọng nhất bị bỏ qua: 1013,2 mbar (101,32 kPa) được truyền như là 132; 1000,0 mbar (100,00 kPa) được truyền như là 000; 998,7 mbar được truyền như 987; vv.. Áp suất biển cao nhất trên Trái Đất xảy ra ở Siberia, nơi mà Siberian High thường đạt được áp suất biển trên 1050 mbar (105 kPa, 31 inHg), với mức cao kỷ lục gần 1085 mbar (108,5 kPa, 32,0 inHg). Áp suất biển thấp nhất có thể đo được được tìm thấy tại trung tâm của các cơn lốc xoáy nhiệt đới và lốc xoáy, với mức thấp kỷ lục 870 mbar (87 kPa, 26 inHg)

Biến thể cục bộ

Bão Wilma vào ngày 19 tháng 10 năm 2005; 882 hPa (12,79 psi) trong mắt bão.

Áp suất khí quyển rất khác nhau trên Trái Đất, và những thay đổi này rất quan trọng trong việc nghiên cứu thời tiết và khí hậu. Xem hệ thống áp lực cho các ảnh hưởng của biến đổi áp suất không khí vào thời tiết.

Áp suất khí quyển cho thấy chu trình ngày đêm hoặc bán chu kỳ (hai lần mỗi ngày) gây ra bởi các thủy triều trong bầu khí quyển toàn cầu. Hiệu ứng này mạnh nhất ở các vùng nhiệt đới, với biên độ của một vài milibars, và hầu như không ở các vùng cực. Các biến thể này có hai chu kỳ chồng lên nhau, chu kỳ tuần hoàn (24 giờ) và chu kỳ bán thuần (12 giờ).

Ghi chú

Áp suất khí quyển cao nhất từ trước đến nay đã được ghi lại trên Trái Đất (trên 750 mét) là 1085,7 hPa (32,06 inHg) đo được ở Tosontsengel, Mông Cổ vào ngày 19 tháng 12 năm 2002

Áp suất barometric cao nhất 750 mét) tại Agata ở Evenk Okrug tự trị, Nga (66 ° 53'N, 93 ° 28'E, độ cao: 261 m, 856 ft) vào ngày 31 tháng 12 năm 19,008.88 hPa (32,005 inHg). Sự kỳ thị là do những giả định có vấn đề liên quan đến việc giảm mực nước biển từ độ cao.

Biển Chết, nơi thấp nhất trên Trái Đất ở 430 m (1.410 ft) dưới mực nước biển, có áp suất không khí điển hình cao tương ứng là 1065 hPa.

Áp suất không khí thấp nhất không bao giờ đo được là 870 hPa (0.858 atm, 25.69 inHg), thiết lập vào ngày 12 tháng 10 năm 1979, trong thời điểm Typhoon Point ở Thái Bình Dương. Đo lường được dựa trên một quan sát cụ thể được thực hiện từ một máy bay trinh sát.

Áp suất theo độ sâu nước

Một bầu khí quyển (101.325 kPa hoặc 14.7 psi) cũng là áp lực gây ra bởi trọng lượng của một cột nước ngọt khoảng xấp xỉ 10,3 m (33,8 ft). Như vậy, một thợ lặn dưới nước 10,3 m trải nghiệm áp suất khoảng 2 bầu khí quyển (1 atm không khí cộng với 1 atm nước). Ngược lại, 10,3 m là chiều cao tối đa mà nước có thể được tăng lên bằng cách sử dụng hút trong các điều kiện khí quyển tiêu chuẩn.

Áp suất thấp như đường ống dẫn khí tự nhiên đôi khi được chỉ định bằng inch nước, thường được viết là w.c. (cột nước) hoặc w.g. (inch đo nước). Một thiết bị gia dụng sử dụng gas điển hình ở Mỹ được đánh giá tối đa là 14 w.c, khoảng 35 hPa. Các đơn vị số liệu tương tự với nhiều tên và ký hiệu dựa trên milimet, cm hoặc mét hiện nay ít được sử dụng hơn.

Điểm sôi của nước

Nước nguyên chất sôi ở 100 °C (212 °F) ở áp suất không khí chuẩn của Trái Đất. Điểm sôi là nhiệt độ áp suất hơi tương đương với áp suất khí quyển xung quanh nước. Do đó, điểm sôi của nước thấp hơn ở áp suất thấp hơn và cao hơn ở áp suất cao hơn. Nấu ở độ cao cao, do đó, đòi hỏi phải điều chỉnh công thức. Độ xấp xỉ thô của độ cao có thể đạt được bằng cách đo nhiệt độ nước sôi; vào giữa thế kỷ 19, phương pháp này được sử dụng bởi các nhà thám hiểm.

Đo lường và bản đồ
Một ứng dụng quan trọng của kiến thức rằng áp lực khí quyển thay đổi trực tiếp với độ cao là xác định chiều cao của đồi núi nhờ vào các thiết bị đo áp suất đáng tin cậy. Mặc dù năm 1774 Maskelyne đã xác nhận lý thuyết về lực hấp dẫn của Newton tại và trên Schiehallion ở Scotland (và sử dụng phương pháp đo độ chính xác của cầu thang để cho thấy ảnh hưởng của trọng lực) và đo chính xác độ cao, William Roy áp dụng áp suất barometric đã xác nhận quyết định chiều cao của mình, nằm trong phạm vi một mét (3,28 feet). Phương pháp này trở nên hữu ích cho công tác khảo sát và lập bản đồ. Việc "ứng dụng khoa học" sớm này đã cho mọi người hiểu rõ về cách mà khoa học có thể dễ dàng sử dụng thực tế.

Tham khảo

Khí quyển
Áp suất
Nhiệt động lực học khí quyển


title: Styrax socialis

text:
Styrax socialis là một loài thực vật có hoa thuộc họ Styracaceae. Đây là loài đặc hữu của Peru.

Chú thích

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Styrax socialis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Chi Bồ đề
Thực vật Peru
Thực vật dễ tổn thương

es:Styrax socialis


title: Vịnh Bothnia

text:
Vịnh Bothnia là một vịnh biển, một nhánh của biển Baltic, nằm giữa hai quốc gia Phần Lan ở phía đông và Thụy Điển ở phía tây. Vịnh này có chiều dài 650 km và có chiều rộng từ 80–240 km. It is 725 km (400 mi) với độ sâu trung bình 60 m, độ sâu tối đa là 295 m, diện tích mặt nước là 117.000 km². Về phía nam của vinh là nhóm đảo Åland giữa biển Åland và biển Archipelago.
Nhiều sông ở Phần Lan và Thụy Điển đổ vào vịnh này và làm giảm độ mặn của nước trong vịnh. Có nước gần như ngọt, vịnh này đóng băng 5 tháng hàng năm.

Các con sông
 Ume hay Ångerman
 Lule
 Torne
 Kemijoki
 Oulujoki
 Kokemäenjoki

Các thành phố
 Luleå
 Umeå
 Härnösand
 Sundsvall
 Gävle
 Pori
 Vaasa
 Oulu
 Hailuoto

Tham khảo

Vịnh của Phần Lan
Vịnh biển Thụy Điển
Vịnh Đại Tây Dương
Biển Baltic
Địa lý Scandinavia
Địa lý Bắc Âu
Biên giới Phần Lan-Thụy Điển
Địa mạo hạt Norrbotten
Địa mạo hạt Västerbotten
Địa mạo hạt Västernorrland
Địa mạo hạt Gävleborg


title: Cochlespira elongata

text:
Cochlespira elongata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Cochlespira


title: Terriente

text:
Terriente là một đô thị trong tỉnh Teruel, Aragon, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 183 người.

Tham khảo

Đô thị ở Teruel


title: Stigmella costalimai

text:
Stigmella costalimai là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được tìm thấy ở Argentina.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Nepticulidae và Opostegidae of the world

C


title: 9032 Tanakami

text:
9032 Tanakami (1989 WK4) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 23 tháng 11 năm 1989 bởi T. Seki ở Geisei.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 9032 Tanakami

Thiên thể phát hiện năm 1989
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Felicena

text:
Felicena là một chi bướm ngày thuộc họ Bướm nâu.

Các loài
 Felicena albicilla
 Felicena dirpha Boisduval, 1832
 Felicena dora Evans, 1949
 Felicena nota
 Felicena phalos

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database
Felicena at funet

Họ Bướm nhảy


title: Lüchow

text:
Lüchow () là thị xã huyện lỵ của huyện Lüchow-Dannenberg, bang Niedersachsen, Đức. Đô thị này có diện tích 89,01 km². Đô thị này có cự ly khoảng13 km về phía bắc của Salzwedel. Lüchow nằm trên con đường phong cảnh Đức.

Lüchow là thủ phủ của Samtgemeinde ("đô thị tập thể") Lüchow (Wendland).

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang mạng chính thức

Thành phố của bang Niedersachsen
Xã và đô thị ở huyện Lüchow-Dannenberg


title: Lédat

text:
Lédat  là một xã thuộc tỉnh Lot-et-Garonne trong vùng Nouvelle-Aquitaine phía tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 86 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Lot-et-Garonne


title: Scyrotis alticolaria

text:
Scyrotis alticolaria là một loài bướm đêm thuộc họ Cecidosidae. Loài này có ở Namibia.

Chú thích

Tham khảo

Scyrotis


title: Họ Cắt

text:
Họ Cắt (danh pháp khoa học: Falconidae) là một họ của khoảng 65-66 loài chim săn mồi ban ngày. Theo truyền thống, họ này chia ra thành 2 phân họ là Polyborinae, trong đó bao gồm các loài caracara (cắt châu Mỹ) và cắt rừng (Micrastur); và Falconinae chứa các loài cắt, cắt lùn (Polihierax) và cắt sẻ (Microhierax).

Miêu tả
Các loài cắt là chim săn mồi cỡ từ nhỏ tới trung bình, từ nhỏ như cắt nhỏ đùi đen (Microhierax fringillarius), chỉ cân nặng cỡ 35 g (1,2 oz), tới nhỡ như cắt kên kên (Falco rusticolus), có thể cân nặng tới 1,735 kg (61,2 oz). Chúng có mỏ hình móc cong rất khỏe, móng vuốt cong sắc nhọn và thị lực tuyệt hảo. Bộ lông nói chung bao gồm các màu nâu, trắng, nâu hạt dẻ, đen và xám, thường với vạch phân chia các kiểu màu. Có ít khác biệt về bộ lông giữ chim trống và chim mái, mặc dù một vài loài có mức độ dị hình giới tính nhất định ở độ đậm nhạt của màu bộ lông.

Chúng khác với các loài chim săn mồi khác (trước đây xếp trong bộ Falconiformes) ở chỗ chúng giết con mồi bằng mỏ chứ không phải bằng móng vuốt ở chân. Chúng có "răng" ở một bên mỏ phục vụ cho mục đích này.

Phân bố và môi trường sống
Họ này có sự phân bố rộng khắp thế giới, chỉ không thấy tại các khu vực rừng rậm ở miền trung châu Phi cũng như tại một số đảo xa trên đại dương hay tại các vùng sát vùng Bắc cực và châu Nam Cực. Một số loài có phạm vi phân bố rộng, cụ thể như loài cắt lớn (Falco peregrinus), với sự phân bố từ Greenland tới Fiji và có sự phân bố sinh sản rộng nhất trong số các loài chim. Các loài khác có sự phân bố hẹp hơn, cụ thể như các loài đặc hữu trên đảo như cắt Mauritius (Falco punctatus). Chúng chiếm lĩnh phần lớn các kiểu môi trường sinh sống, từ các lãnh nguyên tới rừng mưa và sa mạc, mặc dù nói chung chúng là chim của những vùng thoáng đãng và ngay cả các loài thiên về sống trong rừng cũng ưa thích những cánh rừng đứt quãng hay bìa rừng. Một số loài, chủ yếu là trong chi Falco, là chim di cư hoàn toàn, với một số loài tại đại lục Á-Âu và trú đông hoàn toàn ở châu Phi, các loài khác có thể chỉ di cư phần nào. Cắt Amur (Falco amurensis) là một trong những loài chim di cư xa nhất, di chuyển từ Đông Á tới miền nam châu Phi.

Tập tính

Thức ăn và kiếm ăn

Các loài cắt là chim ăn thịt, chủ yếu ăn chim, thú nhỏ, bò sát, côn trùng và xác chết. Trong dân gian người ta cho rằng các loài cắt là chim ăn thịt bay nhanh (như thành ngữ của người Việt: "Nhanh như cắt"), và trong khi điều này là đúng đối với chi Falco cũng như một vài loài cắt nhỏ khác, thì các loài caracara (cắt châu Mỹ) lại ít di chuyển hơn trong việc tìm kiếm thức ăn. Các loài cắt rừng (Micrastur) ở Tân thế giới là các loài chim chuyên săn mồi trong rừng. Một số loài, như các loài cắt thật sự, lại cất giấu các nguồn cung cấp thức ăn tại những nơi cất giấu. Chúng là các thợ săn đơn độc và các đôi bảo vệ lãnh thổ, mặc dù chúng có thể hợp thành các đàn lớn khi vào mùa di cư. Một số loài có sự chuyên biệt hóa trong ăn uống, như cắt cười chỉ chuyên ăn rắn, trong khi các loài khác thì ăn tạp hơn.

Sinh sản

Các loài cắt và caracara nói chung là chim sinh sản đơn độc, mặc dù khoảng 10% số loài sinh sản thành bầy, như cắt chân đỏ. Chúng là chim có kiểu quan hệ đơn phối ngẫu, mặc dù một số loài caracara có thể khai thác chiến lược dị cha mẹ, trong đó những con chim nhỡ giúp đỡ chim trưởng thành (thường là chim bố mẹ của chúng) nuôi nấng lứa chim non sau đó. Nói chung chúng không làm tổ (trừ caracara), dựa vào tổ của các loài chim khác, chẳng hạn cắt lùn châu Phi (Polihierax semitorquatus) làm tổ trong tổ của các loài rồng rộc (Ploceidae), hay trên gờ rìa các vách đá. Chúng đẻ mỗi lần 2-4 trứng, và chủ yếu do chim mái ấp. Thời gian ấp trứng không cố định mà thay đổi tùy từng loài, có liên quan tới kích thước cơ thể, kéo dài từ 28 ngày ở các loài nhỏ cho tới 35 ngày ở các loài to lớn hơn. Chim non ra ràng sau 28–49 ngày, cũng phụ thuộc vào kích thước cơ thể.

Quan hệ với con người
Các loài cắt có quan hệ phức tạp với con người. Tại Ai Cập cổ đại chúng được sùng bái và tôn thờ như là Horus, vị thần của bầu trời và mặt trời, và được coi là tổ tiên của các Pharaoh. Các loài cắt châu Mỹ (caracara) cũng tạo nên truyền thuyết của người Aztec, và hiện nay vẫn là biểu trưng quốc gia của México (trên quốc huy của quốc gia này). Các loài cắt cũng là quan trọng trong nghệ thuật và bộ môn thể thao nuôi chim ưng (chủ yếu của tầng lớp quý tộc). Tuy nhiên, chúng cũng từng bị ngược đãi và tiêu diệt vì chúng săn bắt các loài động vật khác được con người nuôi, và điều này đã dẫn tới sự tuyệt chủng của ít nhất là 1 loài, Caracara lutosa. Một vài loài cô lập cũng suy giảm mạnh về lượng, như cắt Mauritius có thời chỉ còn không quá bốn con. Khoảng 5 loài cắt khác hiện nay được IUCN coi là từ dễ thương tổn tới tuyệt chủng trong tự nhiên, bao gồm cả cắt Saker hay cắt săn (Falco cherrug).

Phân loại và phát sinh chủng loài

Các chi sinh tồn
Theo truyền thống, các chi còn sinh tồn trong họ này chia ra thành 2 phân họ như sau:
 Falconinae
 Spiziapteryx – 1 loài cắt nhỏ cánh đốm
 Polihierax (đồng nghĩa Neohierax) – 2 loài cắt lùn.
 Microhierax – 5 loài cắt nhỏ điển hình.
 Falco – Khoảng 37-39 loài cắt thật sự.
 Polyborinae
 Herpetotheres – 1 loài cắt cười
 Micrastur – 7 loài cắt rừng
 Caracara – 3 loài caracara mào (2 loài sinh tồn, 1 tuyệt chủng)
 Ibycter – 1 loài caracara họng đỏ (đôi khi gộp trong Daptrius).
 Daptrius – 1 loài caracara đen.
 Milvago – 2 loài caracara nâu.
 Phalcoboenus – 4 loài caracara.

Tuy nhiên, các nghiên cứu phát sinh chủng loài của Griffiths (1999, 2004), Fuchs et al. (2011, 2012, 2015) cho thấy việc phân chia như vậy làm cho cả hai phân họ đều không đơn ngành.

Phân chia gần đây như sau:
 Herpetotherinae Lesson, 1843
 Herpetotheres
 Micrastur
 Caracarinae d'Orbigny, 1837: Caracara
 Spiziapteryx
 Caracara
 Ibycter
 Daptrius
 Milvago
 Phalcoboenus
 Falconinae Leach, 1820
 Polihieracini Peters, 1931
 Polihierax
 Microhierax
 Falconini Leach, 1820: Cắt
 Neohierax
 Falco

Các chi hóa thạch
 Parvulivenator (Tiền Eocen ở Anh)
 Stintonornis (Tằng hệ đất sét London, Tiền Eocen ở Anh)
 Badiostes (Santa Cruz, Tiền Miocen ở Patagonia, Argentina)
 Falconidae gen. et sp. indet. (Tiền Miocen ở Chubut, Argentina)
 Falconidae gen. et sp. indet. (Pinturas, Tiền/Trung Miocen ở Argentina)
 Pediohierax (Trung Miocen ở Nebraska, Hoa Kỳ)
 Falconidae gen. et sp. indet. (Cerro Bandera, Hậu Miocen ở Neuquén, Argentina). PVPH 465: đốt ngón 1 của ngón chân giữa. Có thể là caracara? Nhưng cũng có thể thuộc về chi hiện còn sinh tồn.
 "Sushkinia" pliocaena (Tiền Pliocen ở Pavlodar, Kazakhstan) – có thể thuộc về chi Falco?

Phát sinh chủng loài
Biểu đồ phát sinh chủng loài dưới đây vẽ theo Griffiths (1999, 2004), sửa đổi theo Fuchs et al. (2011, 2012, 2015).

Liên kết ngoài
Falconidae: video, ảnh và âm thanh trên Internet Bird Collection
Âm thanh của Falconidae trong bộ sưu tập của xeno-canto.org
 Wink M., H. Sauer-Gurth. 2004. Phylogenetic relationships in diurnal raptors based on nucleotide sequences of mitochondrial and nuclear marker genes. Trong: Chancellor R. D.; Meyburg B.U. (chủ biên), Raptors Worldwide, 867 tr. Budapest-Berlin: MME/WWGBP, tr. 483–498. ISBN 10: 9638641819, ISBN 13: 9789638641816

Ghi chú

Chim săn mồi


title: Plasmaticus

text:
Plasmaticus là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Catocalinae


title: Unsan

text:
Unsan (Hán Việt: Vân Sơn) là một huyện của tỉnh Pyongan Bắc tại Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên. Huyện giáp với Hyangsan và Huichon (Chagang) ở phía đông, Kujang và Nyongbyon ở phía nam, Tongchang và Taechon ở phía tây, Songwon (Chagang) ở phía bắc.

Sông Kuryong (구룡강) tạo thành một thung lũng và bồn địa dốc ở trung tâm của huyện, cũng với đó là các chi lưu như sông Uhyon, sông Choyang, sông Yonghung, và Pungsanchon. Nhiệt độ trung bình năm là 8,2 °C, dao động từ -10,2 °C và tháng 1 đến 23,8 °C vào tháng 8. Khí hậu khá ẩm ướt với lượng mưa trung bình năm là 1400 mm. 73% diện tích của huyện là đất rừng, trong khi chỉ 15,5% là đất canh tác.

Trong tổng diện tích đất canh tác của Unsan, hầu hết (70%) ruộng khô, với một số mục trường; các cây trồng tại địa phươn bao gồm ngô, đỗ tương, khoai lang, rau và cả lúa gạo. Unsan dẫn đầu cả tỉnh về sản xuất khoai lang. Bên cạnh đó là ngành trồng cây ăn quae, khai thác vàng và bạc, các nhà máy sản xuất dệt và đồ gang.

Tại Yongho-ri trên sườn Kubongsan, có các ngôi mộ từ thời Cao Câu Ly. Một ngôi mộ truyền thống dành cho Vệ Mãn Cổ Triều Tiên cũng nằm trên địa bàn. Unsan có tuyến đường sắt Unsan chạy qua.

Năm 2008, dân số toàn huyện Uiju là 102.928 người (48.907 nam và 54.021 nữ), trong đó, dân cư đô thị là 36.482 người (35,4%) còn dân cư nông thôn là 66.446 người (64.6%).

Xem thêm
Phân cấp hành chính Bắc Triều Tiên

Tham khảo

Pyongan Bắc


title: 119 (số)

text:
119 (một trăm mười chín) là một số tự nhiên ngay sau 118 và ngay trước 120.

Tham khảo


title: Micropholis polita

text:
Micropholis polita là một loài thực vật thuộc họ Sapotaceae.

Đây là loài đặc hữu của Cuba, hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Two subspecies have been named:
 Micropholis polita ssp. hotteana Judd
 Micropholis polita ssp. polita

Chú thích

Tham khảo
 Areces-Mallea, A.E. 1998. Micropholis polita.
 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 8 năm 2007.

polita
Thực vật Cuba
Thực vật dễ tổn thương


title: Gmund am Tegernsee

text:
Gmund am Tegernsee là một đô thị thuộc huyện Miesbach, bang Bayern, Đức.

Thị xã nằm ở biên giới phía bắc hồ Tegernsee, gần nguồ sông Mangfall, 46 km so với Munich và 15 km so với huyện lỵ Miesbach.

Tham khảo


title: Gendreville

text:
Gendreville là một xã, nằm ở tỉnh Vosges trong vùng Grand Est của Pháp. Xã này có diện tích kilômét vuông, dân số năm 1999 là người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình m trên mực nước biển.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Gendreville trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Xã của Vosges


title: Sd.Kfz. 247

text:
Sd.Kfz. 247 là tên một loại xe bọc thép do quân đội Đức Quốc xã chế tạo để phục vụ thế chiến II.Có khoảng 10 chiếc được chế tạo trước chiến tranh và đều thuộc mẫu 6 bánh(Ausf.A) và 58 chiếc được chế tạo trong chiến tranh thuộc mẫu 4 bánh(Ausf.B).Tên chính thức của nó là schwerer geländegängiger gepanzerter Personenkraftwagen (Xe bọc thép hạng nặng di chuyển trong mọi điều kiện).

Mô tả
Sd.Kfz. 247 có thiết kế nắp mở, phần thân được bọc giáp mỏng trên phần bánh xích.Kíp chiến đấu gồm 6 người không được trang bị vũ khí.Nó được dùng để làm xe do thám cho các tiểu đoàn mặc dù trong phiên bản gốc, radio và điện đàm không được trang bị.Lớp giáp bọc nhằm chống lại đạn đầu nhọn xuyên giáp 7.92-mm (0.312 in) ở khoảng cách 30 m.Một vài hình ảnh còn lại cho rằng phiên bản Ausf.B được trang bị một nhánh ăng-ten có hình dạng ngôi sao, được gắn bên trong ngăn của kíp chiến đấu và một phần giáp bọc ở đĩa ở phần dưới của thân(xem thêm để biết rõ)

Ausf.A
Krupp chế tạo 10 chiếc Ausf.A dựa trên thân của xe tải L2H143 Protze 6 x 4 vào năm 1937.Động cơ Krupp M305(cơ chế:4 xi-lanh;dung tích:3.5 l;công suất:65 mã lực;cơ chế hoạt động:làm mát bằng nước và chạy bằng dầu) có thể tăng tốc độ lên đến 70 km/h và tầm hoạt động khoảng 350 km.Giống như các loại xe khác sử dụng thân xe tải này, Ausf.A không thể di chuyển trên địa hình không bằng phẳng quá nhiều và lái xe thường được nhắc nhở trước về điều này.Nó có trọng lượng khoảng 5.2 tấn (5.1 LT; 5.7 ST);dài 5.2 m;rộng 1.96 m và cao 1.7 m.

Ausf. B

Daimler-Benz chế tạo 58 chiếc xe bọc thép loại này vào năm 1941-1942 trên khung của xe tải hạng nặng 4 x 4 s.Pkw. Typ 1c.Nó được trang bị động cơ Horch(cơ chế:8 xi-lanh;dung tích:3.823 l;sử dụng dầu để chạy), có thể đạt đến tốc độ khoảng 80 km/h và có tầm khoảng 400 km.

Lớp giáp bọc

Thông số kỹ thuật
Nguồn tin cậy nhất được lấy từ Jentz, đã được đề cập ở phía trên.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
WWII vehicles
Panzers of the Reich
Photo gallery of a Sd.Kfz. 247 Ausf. B
detailed data for the Ausf. A
Replika Sd.Kfz. 247B

Xe bọc thép


title: Olivancillaria vesica

text:
Olivancillaria vesica là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Olividae, họ ốc gạo hoa.

Miêu tả

Phân bố

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Olivancillaria


title: USS Lexington (CV-16)

text:
USS Lexington (CV/CVA/CVS/CVT/AVT-16), tên lóng "The Blue Ghost", là một trong số 24 tàu sân bay thuộc lớp Essex được chế tạo cho Hải quân Hoa Kỳ trong Thế Chiến II. Nó là chiếc tàu chiến thứ năm của Hải quân Mỹ mang cái tên này nhằm tôn vinh trận Lexington trong cuộc Chiến tranh giành độc lập Hoa Kỳ. Ban đầu được đặt tên là Cabot, nó được đổi tên trong khi được chế tạo để tưởng niệm chiếc , bị mất trong trận chiến biển Coral vào tháng 5 năm 1942.

Lexington được đưa vào hoạt động từ tháng 2 năm 1943 và đã phục vụ trong nhiều chiến dịch tại Mặt trận Thái Bình Dương, được tặng thưởng danh hiệu Đơn vị Tuyên dương Tổng thống cùng mười một Ngôi sao Chiến trận. Giống như nhiều chiếc tàu chị em, Lexington được cho ngừng hoạt động không lâu sau khi chiến tranh kết thúc, nhưng được cho hiện đại hóa và tái hoạt động vào đầu những năm 1950, được xếp lại lớp thành một tàu sân bay tấn công CVA, rồi thành một tàu sân bay chống tàu ngầm CVS. Trong lượt hoạt động thứ hai này, nó hoạt động trên cả khu vực Đại Tây Dương/Địa Trung Hải lẫn Thái Bình Dương, nhưng trải qua hầu hết thời gian gần 30 năm tại bờ Đông Hoa Kỳ trong nhiệm vụ huấn luyện như một tàu sân bay huấn luyện CVT.

Lexington được cho ngừng hoạt động vào năm 1991, là chiếc tàu ở lại phục vụ lâu hơn mọi con tàu khác trong lớp Essex, và được trao tặng như một tàu bảo tàng tại Corpus Christi, Texas. Lexington được công nhận là một Di tích Lịch sử Quốc gia vào năm 2003.

Thiết kế và chế tạo
Con tàu được đặt lườn dưới tên gọi Cabot vào ngày 15 tháng 7 năm 1941 bởi hãng Bethlehem Steel Co tại Quincy, Massachusetts, được đổi tên thành Lexington vào ngày 16 tháng 6 năm 1942, và được hạ thủy vào ngày 23 tháng 9 năm 1942, được đỡ đầu bởi bà Theodore Douglas Robinson. Lexington được đưa vào hoạt động ngày 17 tháng 2 năm 1943 dưới quyền chỉ huy của hạm trưởng, Đại tá Hải quân Felix Stump.

Lịch sử hoạt động

Thế Chiến II
Sau khi chạy thử máy tại vùng biển Caribbe và hiệu chỉnh trong xưởng tàu ở Boston, Lexington khởi hành đi sang Thái Bình Dương ngang qua kênh đào Panama, và đến Trân Châu Cảng vào ngày 9 tháng 8 năm 1943. Nó tung ra các cuộc không kích nhắm vào Tarawa vào cuối tháng 9 và đảo Wake vào tháng 10, rồi quay về Trân Châu Cảng nhằm chuẩn bị cho Chiến dịch quần đảo Gilbert. Từ ngày 19 đến ngày 24 tháng 11 nó thực hiện các phi vụ trinh sát và chiến đấu tại khu vực quần đảo Marshall và hỗ trợ cho cuộc đổ bộ lên quần đảo Gilbert. Phi công của nó đã bắn rơi 29 máy bay đối phương từ ngày 23 đến ngày 24 tháng 11 năm 1943.

Lexington lên đường thực hiện cuộc không kích lên đảo Kwajalein vào ngày 4 tháng 12 năm 1943. Đợt không kích buổi sáng đã đánh chìm một tàu hàng, gây hư hại hai tàu tuần dương đồng thời bắn rơi được 30 máy bay đối phương. Các xạ thủ trên tàu cũng bắn rơi hai máy bay ném ngư lôi đối phương đến tấn công vào giữa ngày. Tuy nhiên họ nhận được chỉ thị không được nổ súng vào ban đêm, vì vị đô đốc chỉ huy lúc đó cho rằng việc nổ súng sẽ làm lộ vị trí của họ (ông bị cách chức sau đó). Lúc 19 giờ 20 phút đêm hôm đó, một cuộc không kích lớn diễn ra trong khi lực lượng đặc nhiệm đang trên đường đi ngoài khơi Kwajalein. Lúc 23 giờ 22 phút, pháo sáng thả dù từ máy bay Nhật soi rõ chiếc tàu sân bay, và 10 phút sau nó bị một ngư lôi đánh trúng bên mạn phải, phá hỏng bánh lái và làm chín người thiệt mạng. Bị ngập  về phía đuôi, chiếc tàu sân bay bắt đầu xoay vòng bên mạn trái giữa đám khói tuôn ra đen kịt từ các bồn chứa phía sau đuôi bị vỡ. Để giữ được độ kín nước, các đội kiểm soát hư hỏng được lệnh khóa chặt các ngăn bị hư hại bằng cách hàn các tấm thép lớn và dày ở những nơi cần thiết. Một bộ bánh lái tạm thời hoạt động bằng tay được nhanh chóng đặt ra, và Lexington phải rút lui về Trân Châu Cảng ngày 9 tháng 12 để được sửa chữa khẩn cấp. Nó quay về Bremerton, Washington vào ngày 22 tháng 12 để được sửa chữa toàn diện. Sai lầm trong việc nhận định về nổ súng vào ban đêm không bao giờ bị lặp lại, khi các xạ thủ được chỉ thị phải nổ súng đánh trả khi bị tấn công vào bất kỳ lúc nào. Các khẩu pháo phòng không Bofors 40 mm "Quads" (bốn nòng) từ lúc đó trở nên rất hiệu quả; trong khi "Blue Ghost" (bóng ma xanh), tên lóng của Lexington, được phát thanh viên Bông Hồng Tokyo của Nhật Bản cho là đã bị đánh chìm dưới làn nước xanh đại dương, điều mà cô ta sẽ còn lặp đi lặp lại nhiều lần sau đó.

1944
Công việc sửa chữa hoàn tất vào ngày 20 tháng 2 năm 1944, và Lexington lên đường, đi ngang qua Alameda, California, và Trân Châu Cảng để đến Majuro, nơi Chuẩn Đô đốc Marc Mitscher, tư lệnh Lực lượng Đặc nhiệm 58 chọn chiếc tàu sân bay làm soái hạm vào ngày 8 tháng 3 năm 1944. Sau một đợt tấn công tập dợt xuống Mille, Lực lượng Đặc nhiệm 58 tập trung tấn công các trung tâm đề kháng chủ yếu ở ngoại vi Đế quốc Nhật Bản, hỗ trợ cho cuộc đổ bộ của Lục quân lên Hollandia (hiện nay là Jayapura) vào ngày 13 tháng 4, và đột kích vào căn cứ Truk vốn được xem là bất khả xâm phạm đối với Nhật Bản vào ngày 28 tháng 4. Cho dù bị phản công ác liệt, Lexington vẫn an toàn vô sự trong khi máy bay của nó đã bắn rơi được 17 máy bay đối phương; nhưng bộ máy tuyên truyền của Nhật Bản lần thứ hai tuyên bố nó đã bị đánh chìm.

Một đợt tấn công bất ngờ xuống Saipan vào ngày 11 tháng 6 đã hầu như vô hiệu hóa toàn bộ sức kháng cự về không quân trên hòn đảo này, vốn được tiếp tục trong năm ngày tiếp theo sau. Vào ngày 16 tháng 6, Lexington đánh trả một đợt tấn công ác liệt bởi máy bay ném ngư lôi Nhật Bản đặt căn cứ tại Guam, một lần nữa thoát ra mà không bị hư hại, nhưng bị "đánh chìm" lần thứ ba theo thông báo tuyên truyền của Nhật Bản. Trong cuộc phản công của Nhật Bản nhắm vào Chiến dịch Mariana, dưới tên gọi Trận chiến biển Philippine, trong các ngày 19 và 20 tháng 6, Lexington đóng một vai trò chủ yếu trong chiến thắng to lớn của Lực lượng Đặc nhiệm 58 trong trận chiến mang tên lóng "cuộc săn vịt trời Mariana vĩ đại". Với hơn 300 máy bay đối phương bị phá hủy trong ngày thứ nhất, rồi một tàu sân bay, một tàu chở dầu và một tàu khu trục bị đánh chìm trong ngày thứ hai, các phi công Hải quân Mỹ trong thực tế đã loại trừ được không lực của Hải quân Nhật ra khỏi cuộc chiến; vì mất theo những máy bay này là những phi công ưu tú được huấn luyện kỹ và có kinh nghiệm mà Nhật Bản không thể nào bù đắp được.

Sử dụng Eniwetok làm căn cứ, Lexington thực hiện các cuộc không kích đến Guam, Palau và Bonin trong tháng 8. Nó đi đến Carolina ngày 7 tháng 9 thực hiện đợt không kích kéo dài ba ngày xuống Yap và Ulithi, rồi tiếp tục tấn công vào Mindanao, Visayas, khu vực Manila và những tàu bè dọc theo bờ biển phía Tây đảo Luzon nhằm chuẩn bị cho cuộc đổ bộ lên đảo Leyte. Sau đó lực lượng đặc nhiệm tấn công vào Okinawa ngày 10 tháng 10 rồi nhắm vào Đài Loan hai ngày sau đó để phá hủy các căn cứ mà từ đó có thể tung ra sự phản công lại chiến dịch đổ bộ lên Philippines. Một lần nữa nó lại bình an sau khi trải qua các cuộc đối đầu không chiến tại Đài Loan sau các đợt không kích.

Giờ đây hỗ trợ cho việc đổ bộ lên đảo Leyte, máy bay của Lexington ghi được những chiến công quan trọng trong trận chiến vịnh Leyte, một chiến thắng đỉnh cao của Hoa Kỳ trước Đế quốc Nhật Bản. Trong khi chiếc tàu sân bay chịu đựng sự tấn công liên tục của đối phương trong trận chiến mà chiếc[tàu sân bay hạng nhẹ  bị đánh chìm, máy bay của nó góp công vào việc đánh chìm chiếc thiết giáp hạm Musashi và đánh trúng ba tàu tuần dương trong ngày 24 tháng 10. Ngày hôm sau, họ đã đánh chìm tàu sân bay Zuikaku, và hợp cùng với máy bay của tàu sân bay  đánh chìm tàu sân bay hạng nhẹ Chitose, rồi sau đó họ còn giúp vào việc đánh chìm chiếc Zuihō. Khi truy đuổi tàn quân Nhật đang rút lui, máy bay của nó còn đánh chìm tàu tuần dương Nachi bằng bốn quả ngư lôi vào ngày 5 tháng 11 ngoài khơi Luzon.

Cuối ngày hôm đó, Lexington nếm mùi tấn công cảm tử kamikaze khi một máy bay Nhật đang bốc cháy đâm xuống sàn tàu gần đảo cấu trúc thượng tầng, phá hủy gần hết tháp chỉ huy và khiến các đám cháy bộc phát khắp nơi. Trong vòng 20 phút, các đám cháy chính đã có thể kiểm soát được, và nó lại có thể tiếp tục các hoạt động không quân, trong khi các xạ thủ trên tàu bắn rơi được một máy bay có thể là kamikaze đang nhào đến chiếc tàu sân bay . Vào ngày 9 tháng 11, Lexington về đến Ulithi để được sửa chữa các hư hỏng trong chiến đấu, trong khi một lần nữa Tokyo lại loan tin nó đã bị đánh chìm dưới đại dương xanh thẳm. Các thiệt hại được đánh giá là nhẹ cho dù có những hư hỏng đối với đảo cấu trúc thượng tầng.

1945
Được chọn là soái hạm của Đội đặc nhiệm 58.2 vào ngày 11 tháng 12, Lexington tiến hành không kích các sân bay tại Luzon và Đài Loan trong 9 ngày đầu tiên của tháng 1 năm 1945 mà không gặp phải sự kháng cự đáng kể nào của đối phương. Sau đó lực lượng đặc nhiệm tiến vào Biển Đông để tấn công tàu bè đối phương và các căn cứ không quân. Các cuộc tấn công được tung ra nhắm vào Sài Gòn và vịnh Cam Ranh tại Đông Dương thuộc Pháp, Hong Kong, quần đảo Bành Hồ và Đài Loan. Máy bay của lực lượng đặc nhiệm đã đánh chìm bốn tàu buôn và bốn tàu hộ tống thuộc một đoàn tàu vận tải, và ít nhất 12 tàu thuộc một đoàn tàu khác tại vịnh Cam Ranh vào ngày 12 tháng 1. Rời biển Đông vào giữa tháng 1, Lexington di chuyển lên phía Bắc để tiếp tục không kích Đài Loan một lần nữa vào ngày 21 tháng 1 và Okinawa vào ngày 22 tháng 1.

Sau khi được tiếp liệu tại Ulithi, Đội đặc nhiệm 58.2 khởi hành vào ngày 10 tháng 2 để tấn công các sân bay quanh khu vực Tokyo vào ngày 16 tháng 2 , và vào ngày 17 tháng 2 để vô hiệu hóa sự kháng cự trong cuộc đổ bộ lên Iwo Jima vào ngày 19 tháng 2. Lexington thực hiện các phi vụ hỗ trợ gần mặt đất cho lực lượng tấn công từ ngày 19 đến ngày 22 tháng 2, sau đó nó lên đường thực hiện các cuộc không kích khác lên các đảo chính quốc Nhật Bản và xuống Nansei Shoto trước khi quay về để đại tu tại xưởng hải quân Puget Sound.

Lexington trở lại khu vực chiến trường vào ngày 22 tháng 5, đi ngang qua Alameda và Trân Châu Cảng để đi đến vịnh San Pedro, Leyte, nơi nó gia nhập lực lượng đặc nhiệm của Chuẩn Đô đốc Thomas L. Sprague thực hiện lượt không kích cuối cùng xuống các hòn đảo chính quốc Nhật Bản từ tháng 7 đến ngày 15 tháng 8. Trong giai đoạn này, máy bay của nó tung ra các  cuộc không kích vào các sân bay tại Honshū và Hokkaidō, các căn cứ hải quân Yokosuka và Kure để tiêu diệt những gì còn sót lại của hạm đội Nhật Bản. Nó cũng thực hiện các phi vụ ném bom xuống các mục tiêu công nghiệp tại khu vực Tokyo. Những máy bay thực hiện phi vụ không kích cuối cùng của nó vào ngày 15 tháng 8 đã được lệnh cắt bỏ bom xuống biển và quay trở về tàu sau khi nghe được tin Nhật Bản chấp nhận đầu hàng.

Sau khi các hoạt động xung đột kết thúc, Lexington tiếp tục thực hiện các phi vụ tuần tra cảnh giác bên trên Nhật Bản, và thả đồ tiếp liệu cho các trại tập trung tù binh chiến tranh Đồng Minh trên đảo Honshū. Nó đã hỗ trợ cho cuộc chiếm đóng Nhật Bản cho đến khi rời vịnh Tokyo vào ngày 3 tháng 12 cùng với các cựu quân nhân hồi hương trên tàu, vận chuyển họ về San Francisco, và đến nơi vào ngày 16 tháng 12.

Sau chiến tranh
Sau các hoạt động thường xuyên dọc theo bờ Tây Hoa Kỳ, Lexington được cho xuất biên chế tại Bremerton, Washington vào ngày 23 tháng 4 năm 1947 và gia nhập Hạm đội Dự bị Thái Bình Dương tại đây. Được xếp lại lớp thành một tàu sân bay tấn công ký hiệu CVA-16 vào ngày 1 tháng 10 năm 1952, nó bắt đầu được cải biến và hiện đại hóa theo cả hai chương trình SCB-27C và SCB-125 cùng lúc tại Xưởng hải quân Puget Sound vào ngày 1 tháng 9 năm 1953, được trang bị sàn đáp chéo góc kiểu mới.

Lexington được cho tái hoạt động vào ngày 15 tháng 8 năm 1955 dưới quyền chỉ huy của Đại tá Hải quân A. S. Heyward, Jr.. Được bố trí cảng nhà là San Diego, nó bắt đầu hoạt động tại vùng biển ngoài khơi California cho đến tháng 5 năm 1956, rồi được bố trí một lượt phục vụ kéo dài sáu tháng cùng Đệ Thất hạm đội. Chiếc tàu sân bay đặt căn cứ tại Yokosuka để hoạt động huấn luyện, tập trận, tiến hành các nhiệm vụ tìm kiếm và giải cứu ngoài khơi bờ biển Trung Quốc, và thăm viếng các cảng chính tại Viễn Đông trước khi quay về San Diego vào ngày 20 tháng 12. Sau đó nó tiến hành huấn luyện cùng Liên đội Không lực 12, vốn được bố trí hoạt động cùng với nó trong lượt phục vụ tiếp theo tại Đệ Thất hạm đội. Đi đến cảng Yokosuka vào ngày 1 tháng 6 năm 1957, Lexington đón lên tàu Chuẩn Đô đốc H. D. Riley, Tư lệnh Hải đội Tàu sân bay 1, và trở thành soái hạm của đơn vị này cho đến khi quay trở về San Diego ngày 17 tháng 10.

Sau một đợt đại tu tại Bremerton, công việc huấn luyện ôn tập của nó bị ngắt quãng khi xảy ra vụ khủng hoảng Liban. Vào ngày 14 tháng 7 năm 1958, nó nhận lên tàu Liên đội Không lực 21 tại San Francisco rồi lên đường tăng cường cho Đệ Thất hạm đội ngoài khơi Đài Loan, đi đến vị trí tác chiến vào ngày 7 tháng 8. Sau khi hoàn tất một lượt hoạt động gìn giữ hoà bình của Hải quân Hoa Kỳ thành công, Lexington quay về San Diego ngày 19 tháng 12. Trở thành tàu sân bay đầu tiên mà máy bay được trang bị tên lửa không-đối-đất kiểu mới AGM-12 Bullpup điều khiển từ xa, Lexington rời San Francisco ngày 26 tháng 4 năm 1959 cho một lượt phục vụ nữa cùng Đệ Thất hạm đội . Nó được đặt trong tình trạng báo động khi xảy ra cuộc khủng hoảng tại Lào vào cuối tháng 8 và tháng 9, sau đó tiến hành tập trận cùng lực lượng Anh Quốc trước khi rời Yokosuka ngày 16 tháng 11 quay về San Diego, đến nơi ngày 2 tháng 12 năm 1959. Trong những tháng đầu năm 1960 nó được đại tu tại Xưởng hải quân Puget Sound.

Đợt bố trí tiếp theo của Lexington tại Viễn Đông bắt đầu vào cuối năm 1960 và kéo dài sang năm 1961 do sự căng thẳng gia tăng tại Lào. Quay lại các hoạt động thường xuyên dọc theo bờ Tây Hoa Kỳ, chiếc tàu sân bay nhận được lệnh vào tháng 1 năm 1962 chuẩn bị thay thế cho chiếc tàu sân bay  trong vai trò tàu sân bay huấn luyện tại vịnh México, và nó được xếp lại lớp với ký hiệu mới CVS-16 vào ngày 1 tháng 10 năm 1962. Tuy nhiên, do xảy ra sự kiện Khủng hoảng tên lửa Cuba, Lexington tiếp tục hoạt động như một tàu sân bay tấn công, và mãi đến ngày 29 tháng 12 năm 1962 nó mới thay phiên cho chiếc Antietam tại Pensacola, Florida.

Cho đến năm 1969, Lexington hoạt động tại khu vực ngoài khơi cảng nhà mới của nó là Pensacola, cũng như tại Corpus Christi và New Orleans, chuẩn nhận các học viên phi công và duy trì trình độ huấn luyện cao cho cả lực lượng thường trực chiến đấu lẫn lực lượng phi công dự bị. Công việc của nó càng trở nên có ý nghĩa khi nó chuẩn bị nhân sự cần thiết cho hoạt động của Hải quân và Thủy quân Lục chiến tại Việt Nam, nơi không lực hải quân đóng một vai trò chủ lực. Lexington đánh dấu lần hạ cánh thứ 200.000 trên tàu vào ngày 17 tháng 10 năm 1967, và được xếp lại lớp là một tàu sân bay huấn luyện ký hiệu CVT-16 vào ngày 1 tháng 1 năm 1969.

Nó tiếp tục hoạt động như một tàu sân bay huấn luyện trong 22 năm tiếp theo sau, cho đến khi được cho ngừng hoạt động vào ngày 8 tháng 11 năm 1991. Nó là chiếc tàu sân bay cuối cùng trong lớp Essex hoạt động và là chiếc tàu sân bay với sàn đáp bằng gỗ cuối cùng phục vụ cho Hải quân Mỹ. Vào ngày 15 tháng 6 năm 1992, con tàu được trao tặng như một bảo tàng và hiện nay đang hoạt động như là Bảo tàng USS Lexington tại tọa độ , địa chỉ 2914 North Shoreline Blvd, Corpus Christi, Texas. Một rạp chiếu bóng MEGAtheater (tương tự như IMAX) được bổ sung thêm tại vị trí thang nâng phía trước. Lexington được công nhận là một Địa điểm Lịch sử Quốc gia vào năm 2003. Con tàu được duy trì bảo quản trong tình trạng tốt, và các khu vực bị giới hạn trước đây được dần dần mở ra cho công chúng tham quan trong những năm gần đây. Khu vực được mở gần đây nhất là phòng máy phóng.

Các khẩu pháo thời Đệ Nhị Thế Chiến cũng được phục hồi một phần, sử dụng các khẩu pháo tháo ra từ những con tàu cũ bị tháo dỡ. Đáng kể trong số chúng là hai tháp pháo nòng đôi 127 mm (5 inch)/38 DP được giữ lại trong quá trình tháo dỡ chiếc tàu tuần dương hạng nặng . Chúng được bố trí lại tại các vị trí lân cận nơi mà các tháp pháo như vậy từng hiện hữu, như một phần của chương trình phục hồi con tàu về trạng thái nguyên thủy thời Thế Chiến II.

Những hình ảnh

Phần thưởng
Thủy thủ đoàn của Lexington đã nhận được danh hiệu Đơn vị Tuyên dương Tổng thống do các hoạt động anh dũng chống lại quân Nhật và 11 Ngôi sao Chiến đấu khi tham gia các chiến dịch lớn trong Thế Chiến II, cùng các phần thưởng khác.

Tham khảo

Ghi chú

Chú thích

Thư mục

Xem thêm
 USS Lexington về những tàu chiến khác cùng tên của Hải quân Hoa Kỳ
 Danh sách các tàu sân bay
 Danh sách các tàu chiến trong Thế Chiến II

Liên kết ngoài

Official Lexington Museum website
 National Historic Landmark Program
Aviation: From Sand Dunes to Sonic Booms, a National Park Service Discover Our Shared Heritage Travel Itinerary
HNSA Web Page: USS Lexington
USS Lexington Photo Index

Tàu sân bay của Hải quân Hoa Kỳ
Tàu sân bay trong Thế Chiến II
Tàu bảo tàng
Tàu thuộc di tích lịch sử quốc gia


title: Cẩm Quý

text:
Cẩm Quý là một xã thuộc huyện Cẩm Thủy, tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam.

Địa giới hành chính
Xã Cẩm Quý là xã cực bắc của huyện Cẩm Thủy.
Phía bắc giáp xã Lương Nội, huyện Bá Thước và xã Thạch Tượng, huyện Thạch Thành.
Phía đông giáp xã Thạch Tượng, huyện Thạch Thành.
Phía nam giáp các xã Cẩm Tú, Cẩm Giang và Cẩm Lương, huyện Cẩm Thủy.
Phía tây giáp xã Lương Trung, huyện Bá Thước.

Hành chính
Xã Cẩm Quý được thành lập năm 1964 trên cơ sở chia tách từ xã Cẩm Tú.

Chú thích


title: Pseudostenophylax sabadiel

text:
Pseudostenophylax sabadiel là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Pseudostenophylax


title: J'en ai marre!

text:
"J'en ai Marre!" (trong tiếng Anh: "I'm Fed Up!") là đĩa đơn thứ năm của Alizée, phát hành vào tháng 2 năm 2003. Trên thế giới, đĩa được phát hành dưới tên "I'm Fed Up!". Ở Nhật Bản, tên của đĩa là "Mon Bain de mousse" ("My Foam Bath") cùng với video clip nhạc và bản remix của ca khúc. Gần đây, ca khúc này nhận được một số ý kiến trái chiều từ YouTube vì có điểm tương đồng với bài hit năm 2008 của Coldplay là "Viva la Vida".

Danh sách track và định dạng

Đĩa đơn CD Pháp

 J'en ai marre 4:35
 J'en ai marre (Instrumental Mix) 5:05

Đĩa đơn CD maxi Pháp

 J'en ai marre (Single Version) 4:35
 J'en ai marre (Soft Skin Club Mix) 7:40
 J'en ai marre (Bubbly Club Remix) 7:50
 J'en ai marre (My Goldfish is Under me Remix) 3:40

Đĩa vinyl French 12"

Đĩa A:
 J'en ai marre (Soft Skin Club Mix) 7:40

Đĩa B:
 J'en ai marre (Bubbly Club Remix) 7:50
 J'en ai marre (My Goldfish is Under me Remix) 3:40

Vị trí trên bảng xếp hạng

Tham khảo

Đĩa đơn năm 2003
Bài hát của Alizée
Ca khúc của Mylène Farmer


title: 2368 Beltrovata

text:
2368 Beltrovata (1977 RA) là một tiểu hành tinh Amor được phát hiện ngày 4 tháng 9 năm 1977 bởi P. Wild ở Zimmerwald.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 2368 Beltrovata

Tiểu hành tinh Amor
Được phát hiện bởi Paul Wild
Thiên thể phát hiện năm 1977


title: Leptocerus atiraskrita

text:
Leptocerus atiraskrita là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Chú thích

Leptocerus


title: Leptaulaca pusilla

text:
Leptaulaca pusilla là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1912.

Chú thích

Tham khảo

Leptaulaca


title: Callophrys

text:
Callophrys là một chi bướm ngày thuộc họ Lycaenidae.

Các loài bướm này phân bố ở Cựu Thế giới được gọi là green hairstreaks, trong khi ở Bắc Mỹ gọi là elfins.

Các loài đặc trưng
 Callophrys affinis (Edwards, 1862), Western Green Hairstreak
 Callophrys affinis perplexa, California green hairstreak
 Callophrys amphichloros (Cabeau, 1923)
 Callophrys androflavus (Capuse, 1963)
 Callophrys apama (Edwards, 1882)
 Callophrys avis (Chapman, 1909)
 Callophrys barraguei (Dujardin, 1972)
 Callophrys bipunctata (Tutt, 1907)
 Callophrys borelis (Krulikovski, 1890)
 Callophrys brunnea (Tutt, 1907)
 Callophrys caecus (Fourcroy, 1785)
 Callophrys caerulescens (Bang-Haas, 1912)
 Callophrys chalybeitincta (Sovinsky, 1905)
 Callophrys cinerascens (Rebel, 1909)
 Callophrys comstocki (Henne, 1941)
 Callophrys connexa (Tutt, 1907)
 Callophrys davisi (Watson & Comstock, 1920)
 Callophrys dumetorum (Boisduval, 1852), Bramble Hairstreak
 Callophrys fervida (Staudinger, 1901)
 Callophrys foulquieri (Rivertigat, 1915)
 Callophrys gryneus siva, Siva Juniper Hairstreak
 Callophrys herculeana (Pfeiffer, 1927)
 Callophrys homoperplexa (Barnes & Benjamin, 1923)
 Callophrys mcfarlandi, (Clench & Ehrlich, 1960)
 Callophrys rubi (Linnaeus, 1758), Green Hairstreak
 Callophrys sheridanii, Sheridan's Hairstreak
 Callophrys washingtonia (Clench, 1945)

Nhóm Incisalia
 Callophrys augustinus, Brown Elfin
 Callophrys eryphon, Western Pine Elfin
 Callophrys fotis (Strecker, 1877)
 Callophrys henrici, Henry's Elfin, Henry's Hairstreak
 Callophrys irus, Frosted Elfin Hairstreak
 Callophrys lanoraieensis, Bog Elfin
 Callophrys mossii, Moss' Elfin
 Callophrys mossii bayensis, San Bruno elfin butterfly
 Callophrys niphon, Eastern Pine Elfin
 Callophrys polios, Hoary Elfin

Nhóm Mitoura
 Callophrys gryneus (Hübner, 1816), Juniper Hairstreak
 Callophrys hesseli (Rawson & Ziegler, 1950), Hessel's Hairstreak
 Callophrys rosneri (Johnson, 1976), Rosner's Hairstreak, Cedar Hairstreak
 Callophrys spinetorum (Hewitson, 1867), Thicket Hairstreak

Nhóm Xamia
 Callophrys xami (Reakirt, 1867), Xami Hairstreak (southern Arizona và Texas phía nam đến Guatemala)

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Eumaeini


title: Wäschenbeuren

text:
Wäschenbeuren là một thị trấn thuộc huyện Göppingen ở Baden-Württemberg ở miền nam Đức. Đô thị này có diện tích 12,95 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2020 là 3971 người.

Tham khảo


title: 8249 Gershwin

text:
8249 Gershwin (1980 GG) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 13 tháng 4 năm 1980 bởi A. Mrkos ở Klet.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 8249 Gershwin

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1980


title: San Martino Alfieri

text:
San Martino Alfieri là một đô thị ở Province of Asti in the Italian region Piedmont, có khoảng cách khoảng 45 km về phía đông nam của Torino và khoảng 11 km về phía tây nam của Asti. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 717 người và diện tích là 7,4 km².

Đô thị San Martino Alfieri có các frazioni (các đơn vị cấp dưới, chủ yếu là các làng) Firano, Garibaldi, Quaglia, Marelli, và Fagnani.

San Martino Alfieri giáp các đô thị: Antignano, Costigliole d'Asti, Govone, và San Damiano d'Asti.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Asti
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Idiomerus latissimus

text:
Idiomerus latissimus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Dolin in Dolin, Panfilov, Ponomarenko & Pritykina miêu tả khoa học năm 1980.

Chú thích

Tham khảo

Idiomerus


title: Biastes popovi

text:
Biastes popovi là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Proshchalykin & Lelej mô tả khoa học năm 2004.

Chú thích

Tham khảo

Biastes
Động vật được mô tả năm 2004


title: Phrynopus paucari

text:
Phrynopus paucari là một loài ếch thuộc họ Leptodactylidae.
Đây là loài đặc hữu của Peru.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là đồng cỏ nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất cao.

Chú thích

Tham khảo
 Stuart, S.N. 2006. Phrynopus paucari. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Phrynopus
Động vật lưỡng cư Peru
Động vật lưỡng cư Andes
Động vật đặc hữu Peru


title: Bạch Liêu

text:
Bạch Liêu (chữ Hán: 白遼, một số tài liệu ghi là Bạch Liên) sinh năm 1236 quê ở làng Yên Xá, huyện Đông Thành, phủ Diễn Châu (nay thuộc huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An) nay là xã Mã Thành, huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An, mất năm 1315. Ông là người thông minh nhớ lâu, đọc sách ngàn dòng một mạch. Ông đỗ trạng nguyên năm Thiệu Long thứ 9 (1266) đời vua Trần Thánh Tông, là vị tổ khai khoa của xứ Nghệ, nhưng không ra làm quan. Ông ở lại làm môn khách giúp Chiêu Minh Vương Trần Quang Khải trấn Nghệ An. Với tư cách là một quân sư, ông đã giúp Trần Quang Khải thảo ra kế hoạch về tuyển quân và dự trữ lương thực, củng cố biên giới phía Nam (gọi là Biến pháp tam chương) góp phần quan trọng trong việc đánh thắng quân Nguyên Mông. Ông được cử theo đoàn sứ bộ sang nhà Nguyên, bằng trí tuệ uyên bác và tài ngoại giao, ông đã góp phần thiết lập quan hệ ngoại giao hoà hiếu giữa 2 nước.

Khi tuổi đã cao, ông về quê mở trường dạy học và bốc thuốc chữa bệnh cho dân. Ông thọ 79 tuổi, được an táng tại quê nhà. Ông được vua phong cho làm Phúc thần, hiệu là Đương Cảnh thành hoàng Đại Vương. Sau đó, hậu duệ di cư vào trấn Nghệ An (núi Thành) xã Hưng Phú - huyện Hưng Nguyên, đã dời mộ ông vào đồng Phù Quang, xã Thiên Lộc, huyện Can Lộc.

Hậu duệ Bạch Liêu có Bạch Tiến An vào Quảng Ngãi, có cháu xa đời là Bạch Văn Vĩnh, thủ lĩnh phong trào Cần Vương ở Quảng Ngãi, bị Pháp chém tại bến Tam Thương ngày 15 tháng Giêng năm Bính Thân (27/2/1896). Cháu nội Bạch Văn Vĩnh là Bác sỹ Bạch Quang Minh (Bạch Ngẫu), làm việc tại Viện Nghiên cứu Đông y, một thời nổi tiếng ở Hà Nội cuối thế kỷ XX. Chắt Bạch Văn Vĩnh là cựu Đạo diễn VTV4 Bạch Tố Uyên.

Nhờ có công với đất nước, ông đã được các triều Lê, Nguyễn sắc phong Thần mộ. Hiện Đền thờ Trạng nguyên Bạch Liêu tại xã Hưng Phú - huyện Hưng Nguyên - tỉnh Nghệ An, đã được Bộ Văn hóa-Thông tin Việt Nam xếp hạng di tích lịch sử-văn hóa cấp quốc gia, theo quyết định số 2015/VH-QĐ ngày 16 tháng 12 năm 1993.

Chú thích

Tham khảo

Trại Trạng nguyên
Người Nghệ An
Thái học sinh nhà Trần


title: Favartia lappa

text:
Favartia lappa là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Favartia


title: Sampaloc, Quezon

text:
Sampaloc là một đô thị cấp năm ở tỉnh Quezon, Philippines.

Các đơn vị hành chính

Sampaloc, về mặt hành chính, được chia thành 14 khu phố (barangay).

 Alupay
 Apasan
 Banot
 Bataan
 Bayongon
 Bilucao
 Caldong
 Ibabang Owain
 Ilayang Owain
 Mamala
 San Bueno
 San Isidro (Pob.)
 San Roque (Pob.)
 Taquico

Ghi chú

Liên kết ngoài
Mã địa lý chuẩn Philipin
2000 Thông tin điều tra dân số Philipin

Đô thị của Quezon


title: Coptocephala trinotata

text:
Coptocephala trinotata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev & Beenen miêu tả khoa học năm 2005.

Chú thích

Tham khảo

Coptocephala


title: Đại sứ thiện chí của UNHCR

text:
Đại sứ thiện chí của Cao ủy Liên Hợp Quốc về người tị nạn là những nhân vật nổi tiếng đại diện cho Cao ủy Liên Hợp Quốc về người tị nạn và dùng tài năng và danh tiếng của mình để ủng hộ cho những người tị nạn.

Các đại sứ hiện tại
Các Đại sứ thiện chí và năm được bổ nhiệm

Các cựu đại sứ
 Đorđe Balašević
 Richard Burton
 Justus Frantz
 Udo Jürgens
 Sophia Loren
 Princess Märtha Louise of Norway
 James Mason
 Riccardo Muti
 Arja Saijonmaa
 The Schürzenjäger
 Jack Thompson
 Duraid Lahham

Xem thêm
Đại sứ thiện chí của UNICEF
Đại sứ thiện chí của WHO

Tham khảo

Liên kết ngoài
Các đại sứ thiện chí của UNHCR

Cao Ủy Liên Hợp Quốc


title: Gnewitz

text:
Gnewitz là một đô thị thuộc huyện Rostock (trước thuộc huyện huyện Bad Doberan), bang Mecklenburg-Vorpommern, Đức. Đô thị này có diện tích 10,09 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 229 người.

Tham khảo

Xã của bang Mecklenburg-Vorpommern
Xã và đô thị ở huyện Rostock


title: Đại bàng đầu nâu

text:
Đại bàng đầu nâu hay đại bàng hoàng đế phương Đông (danh pháp hai phần: Aquila heliaca) là một loài chim săn mồi lớn, sinh sản ở đông nam châu Âu, Tây Á đến Trung Á. Hầu hết các cá thể di trú trong mùa đông về phía đông bắc châu Phi hay miền nam và miền đông châu Á. Quần thể toàn cầu là nhỏ và đang suy giảm do ngược đãi, mất môi trường sống và con mồi. Vì thế loài này được Sách đỏ IUCN liệt kê như là sắp nguy cấp kể từ năm 1994.

Đại bàng hoàng đế Tây Ban Nha tìm thấy ở Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha, trước đây được gộp trong loài này. Tuy nhiên hiện nay thì chúng đã được chia tách như là các loài riêng biệt do các khác biệt đáng kể về hình thái, sinh thái và các đặc trưng phân tử.

Mô tả
Đại bàng đầu nâu là loài đại bàng lớn, với chiều dài , sải cánh  và cân nặng . Chim mái khoảng 25% lớn hơn chim trống. Nó rất giống với đại bàng hoàng đế Tây Ban Nha, nhưng có ít màu trắng ở vai hơn và hơi to lớn hơn một chút..

Môi trường sống

Tại châu Âu, đại bàng đầu nâu đang bị đe dọa tuyệt chủng. Nó đã gần như biến mất từ nhiều khu vực trong phạm vi phân bố trước đây của nó, ví dụ như Hungary và Áo. Ngày nay, các quần thể châu Âu duy nhất đang gia tăng là trong bồn địa Karpat, chủ yếu là vùng núi phía bắc Hungary và khu vực phía nam Slovakia. Quần thể sinh sản ở Hungary gồm khoảng 105 cặp. Quần thể sinh sản xa nhất về phía tây nằm trên biên giới Áo và Cộng hòa Séc gồm khoảng 25–30 cặp và chúng chủ yếu là chim không di trú. Có nhiều tổ đại bàng đầu nâu trong phần Bulgaria/Hy Lạp của vành đai xanh châu Âu.

Hoàng gia Áo-Hungary từng chọn đại bàng đầu nâu làm động vật huy hiệu của mình, nhưng điều này cũng không giúp đỡ gì cho loài chim này. Môi trường sống ưa thích của đại bàng đầu nâu là các vùng quê thoáng đãng với các khu rừng nhỏ. Không giống như nhiều loài đại bàng khác, loài này nói chung không sống trong núi, các khu rừng lớn hay thảo nguyên không có cây gỗ.

Đại bàng đầu nâu thường thích làm tổ trên một cây không được các cây khác bao quanh, sao cho tổ có thể nhìn thấy từ một khoảng cách đáng kể, và để những con cư trú có thể quan sát xung quanh mà không bị cản trở. Cành cây được dùng để làm tổ, được lót bằng cỏ và lông vũ. Rất hiếm khi nó làm tổ trên vách đá hoặc mặt đất.

Trong tháng 3 hoặc tháng 4 chim mái đẻ 2-3 trứng. Chim non nở sau khoảng 43 ngày và ra khỏi tổ sau 60-77 ngày. Tuy nhiên, thông thường chỉ có một con sống sót để rời tổ, với những con khác chết trước khi đủ lông đủ cánh. Trong một phần của phạm vi phân bố của nó, hơn một phần ba các nỗ lực làm tổ là hoàn toàn không thành công.

Đại bàng đầu nâu chủ yếu ăn thịt thỏ rừng châu Âu (Lepus europaeus), Hamster châu Âu (Cricetus cricetus) và chim trĩ (Phasianus colchicus) cũng như một loạt các loài chim và động vật có vú khác.

Tham khảo

H
Chim Đại lục Á Âu
Chim Đông Phi
Biểu tượng quốc gia Áo-Hung
Động vật được mô tả năm 1809
Đại bàng


title: Acanthoscelides donckieri

text:
Acanthoscelides donckieri là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1934.

Chú thích

Tham khảo

D


title: Letaba

text:
Letaba là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Loài
 Letaba noa Dyar, 1912

Chú thích

Tham khảo

 Letaba at funet.fi
 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Letaba
Agaristinae


title: Bulbophyllum mucronifolium

text:
Bulbophyllum mucronifolium là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

mucronifolium]]

M


title: Rana crassiovis

text:
Rana crassiovis là một loài ếch trong họ Ranidae. Chúng là loài đặc hữu của Indonesia.

Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông.

Hình ảnh

Nguồn
 Iskandar, D. & Mumpuni 2004. Rana crassiovis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Động vật lưỡng cư Indonesia
Rana
Động vật đặc hữu Indonesia


title: Bulbophyllum siederi

text:
Bulbophyllum siederi là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

siederi]]

S


title: Ban Tây Bắc

text:
Ban Tây Bắc hay còn gọi là hoa ban, ban trắng, ban sọc, móng bò sọc (danh pháp hai phần: Bauhinia variegata) là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu (Fabaceae), có nguồn gốc ở miền đông nam châu Á, từ miền nam Trung Quốc kéo dài về phía tây tới Ấn Độ.

Sinh học và phân bổ

Cây bụi lớn hoặc gỗ nhỏ có thể cao tới 10-12 m. Tán cây dạng phân tán, thân cây dạng hợp trục. Cành non hơi có lông. Lá kép liền thân mọc cách. Kích thước phiến lá của nó dài khoảng 10-20 cm và rộng bản, tròn và lưỡng thùy ở gốc và đỉnh phiến lá. Mặt trên không lông, mặt dưới có ít lông. Hoa thường mọc ra từ nách lá còn non. Hoa của nó dễ thấy, có 5 cánh có màu thường là màu trắng có sọc hồng nhạt, tím hoặc là màu phớt tím có sọc tím đậm hơn, hồng nhạt có sọc đậm hơn. Đường kính hoa khoảng từ 8–12 cm. Mùa hoa vào tháng 3-4. Quả là loại quả đậu dài 15–30 cm, bên trong chứa vài hạt.

Cây hàng năm rụng lá vào mùa khô. Thường phân bổ ở rừng bán rụng lá, savan hoặc ven rừng, ven làng bản. Khí hậu thích hợp là nhiệt đới gió mùa hoặc cận nhiệt đới. Nó mọc tự nhiên hoặc được trồng khắp miền Nam Trung Quốc, Việt Nam (phân bổ tự nhiên chỉ có ở Tây Bắc), Lào, Campuchia, Thái Lan, Myanmar, Nepal, Ấn Độ.

Tên và phân loại dưới loài

Danh sách thứ
Theo CatalogueofLife, NCBI và ThePlantList đang công nhận có 2 thứ/ giống của loài:
 Thứ/ giống Bauhinia variegata var. candida
 Thứ/ giống Bauhinia variegata var. variegata

Theo Tropicos thì họ đang công nhận tồn tại 4 thứ/ giống:
 Thứ/ giống Bauhinia variegata var. alboflava de Wit
 Thứ/ giống Bauhinia variegata var. candida (Aiton) Buch.-Ham.
 Thứ/ giống Bauhinia variegata var. chinensis DC.
 Thứ/ giống Bauhinia variegata var. variegata L.

Danh pháp đồng nghĩa
 Bauhinia chinensis Vogel
 Bauhinia decora Uribe
 Bauhinia variegata var. chinensis DC.
 Phanera variegata (L.) Benth.

Sử dụng
Cây được trồng làm cây cảnh quan đường phố, cảnh quan khuôn viên. Hoa ăn được như là món nộm hoặc dùng nấu canh. Gỗ dùng đóng các đồ dùng thông thường hoặc dùng làm củi đun. Ở Ấn Độ theo liều lượng dùng và cách chế biến khác nhau mà vỏ dùng làm thuốc hàn vết thương, chữa bệnh ngoài da, loét và tràng nhạc. Chồi khô dùng trị lỵ, trị ỉa chảy và trị giun; sắc nước rễ trị đầy hơi, trướng bụng và trị nọc rắn cắn.

Thư viện ảnh
Hoa ban trắng

Hoa ban tím

Chú thích

Tham khảo

Germplasm Resources Information Network: Bauhinia variegata
Hoa ban - móng bò sọc

V
Thực vật được mô tả năm 1753
Cây cảnh
Thực vật Việt Nam
Thực vật Đông Á
Thực vật Nepal
Thực vật Thái Lan
Cây trang trí
Thực vật vườn châu Á
Thực vật Trung Quốc
Thực vật Ấn Độ
Thực vật Malesia


title: Trilirata macmurdensis

text:
Trilirata macmurdensis là một loài ốc biển săn mồi, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Zerotulidae.

Phân bố

Miêu tả
Độ dài vỏ lớn nhất ghi nhận được là 2.5 mm.

Môi trường sống
Độ sâu nhỏ nhất ghi nhận được là 270 m. Độ sâu lớn nhất ghi nhận được là 280 m.

Chú thích

Tham khảo

Zerotulidae


title: Sougé, Indre

text:
Sougé là một xã ở tỉnh Indre ở miền trung nước Pháp. Xã này có diện tích 13,02 km², dân số năm 1999 là 161 người. Khu vực này có độ cao trung bình 135 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Indre

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Hồ sơ của thị trấn trên INSEE

Souge


title: Pseudopostega euryntis

text:
Pseudopostega euryntis là một loài bướm đêm thuộc họ Opostegidae. Nó được Edward Meyrick miêu tả năm 1907. Nó được tìm thấy ở Mysore, Ấn Độ, cũng như Sri Lanka.

Con trưởng thành bay vào tháng 6.

Chú thích

Tham khảo

Pseudopostega


title: Đội bóng đá Hải Quan

text:
Đội bóng đá Hải quan Thành phố Hồ Chí Minh, hay đội Hải quan, là một đội bóng đá bán chuyên nghiệp nổi tiếng tại Việt Nam từ năm 1976 đến khi bị giải thể vào năm 2003. Đội bóng được đặt dưới sự chủ quản của Cục Hải quan Thành phố Hồ Chí Minh và có tổng hành dinh tại Thành phố Hồ Chí Minh, được xem là một trong 3 đội bóng tiêu biểu cho bóng đá Thành phố Hồ Chí Minh trong những thập niên 1980 - 1990 (Hai đội còn lại là Cảng Sài Gòn và Công an Thành phố Hồ Chí Minh).

Quá trình thi đấu
Ngày 2 tháng 9 năm 1975, một trận đấu bóng đá được tổ chức giữa các viên chức của 2 ngành Hải quan và Ngân hàng, trên sân Cộng Hòa còn ngổn ngang dấu vết sau chiến tranh. Trận đấu được tổ chức bởi chính quyền mới với sự có mặt của Chủ tịch Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Nguyễn Hữu Thọ, mà thành phần 2 đội bóng là các viên chức cũ của Việt Nam Cộng hòa, trong đó không ít người từng là quân nhân, cảnh sát cũ.

Trận đấu được tổ chức dưới bầu không khí nghi kỵ của người dân đối với chính quyền mới. Một số lời đồn đại sẽ có cuộc "tắm máu" tập thể tại đây. Tuy nhiên, trận đấu vẫn được tổ chức thành công với tỉ số 3-1 nghiêng về các viên chức Hải quan và cũng không có cuộc tắm máu nào xảy ra. Hành động này được đánh giá là một thủ thuật thành công của chính quyền mới nhằm thu phục nhân tâm.

Sau đó 1 năm, một đội bóng được thành lập với tên gọi Đội bóng đá Hải Quan, với nòng cốt là các cầu thủ thi đấu cho đội viên chức Hải quan trước đây như Lê Văn Tâm, Đỗ Văn Khá, Đỗ Cẩu… được đặt dưới quyền quản lý của Cục Hải quan Thành phố Hồ Chí Minh.

Trong suốt quá trình thi đấu, đội là một trong những đội giàu thành tích nhất, tiêu biểu cho bóng đá Thành phố Hồ Chí Minh, cùng với các đội Cảng Sài Gòn và Công an Thành phố Hồ Chí Minh. Tuy nhiên, vào cuối thập niên 1990, sau khi một loạt cầu thủ của đội, đặc biệt là Trương Văn Dưỡng dính vào vụ Scandal Trần Cao Sơn(Sơn cao) dàn xếp tỉ số ở 1997, lực lượng của đội bị suy yếu nghiêm trọng và chỉ xếp thứ 11 ở 1998 và phải đá Play-off với Huda Huế, sau khi để thua ở trận play-off đội bóng phải xuống hạng. Ở mùa giải 2001-2002 đội xếp thứ 11 và phải xuống chơi ở giải hạng nhì. Do gặp khủng hoảng tài chính nên lãnh đạo đội quyết định giải thể đội bóng sau 27 năm tồn tại.

Thành tích
V-League: 1
Vô địch: 1991
Á quân: 1982-1983
Hạng 3: 1980, 1986,
Cúp bóng đá Việt Nam: 2
Vô địch: 1996, 1997

Cầu thủ nổi tiếng
 Lê Văn Tâm
 Đỗ Văn Khá
 Đỗ Cẩu
 Đỗ Khải
 Hồ Thanh Chinh
 Hồ Thanh Cang
 Hồ Thanh Dũng
 Hồ Thanh Đức
 Đinh Thanh Hải
 Nguyễn Chí Mỹ
 Âu Dương Thanh
 Nguyễn Tấn Quyền
 Lưu Tấn Phước
 Lưu Tấn Liêm
 Trương Văn Dưỡng
 Nguyễn Kim Hằng
 Nguyễn Hoàng Minh (Minh nhí)
 Nguyễn Đăng Khôi
 Thái Công Hoàng
 Phan Văn Tần
 Nguyễn Văn Thành
 Lê Kim Thanh
 Lê Văn Sang
 Vũ Nhật Thành
 Hồ Thanh Hưng

Chú thích

Liên kết ngoài
 Giải thể đội bóng đá Hải Quan
 Hồi ức về trận cầu lịch sử

H
Câu lạc bộ bóng đá Việt Nam đã giải thể
Câu lạc bộ bóng đá Việt Nam


title: Castries (quận)

text:
Castries là một quận của đảo quốc Saint Lucia ở Caribe. Theo thống kê năm 2002cdân số của quận là 64.957 người.Thủ đô của Saint Lucia là thành phố Castries nằm trên quận này.

Tham khảo

Quận kế cận

Quận của Saint Lucia


title: Demerath

text:
Demerath là một đô thị thuộc huyện Vulkaneifel, trong bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Đô thị này có diện tích 10,51 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 315 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Vulkaneifel


title: Genista pilosa

text:
Genista pilosa là một loài thực vật trong chi Genista.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

pilosa


title: Ganj Dundawara

text:
Ganj Dundawara là một thành phố và là nơi đặt ban đô thị (municipal board) của quận Etah thuộc bang Uttar Pradesh, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Ganj Dundawara có dân số 41.245 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Ganj Dundawara có tỷ lệ 44% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 51%, và tỷ lệ cho phái nữ là 38%. Tại Ganj Dundawara, 18% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Uttar Pradesh


title: Tapul

text:
Tapul là một đô thị ở tỉnh Sulu, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2000, đô thị này có dân số 14.881 người trong 2.117 hộ.

Các đơn vị hành chính

Tapul được chia thành 15 barangay.

 Alu-Kabingaan
 Banting
 Hawan
 Kalang (Pob.)
 Kamaunggi
 Kanaway
 Kanmangon
 Kaumpang
 Pagatpat
 Pangdan
 Puok
 Sayli
 Sumambat
 Tangkapaan
 Tulakan

Tham khảo

Liên kết ngoài
Mã địa lý chuẩn Philipin
Thông tin điều tra dân số năm 2000 của Philipin

Đô thị của Sulu


title: Entephria

text:
Entephria là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Các loài
 Entephria amplicosta Inoue, 1955
 Entephria aurata (Packard, 1867)
 Entephria bastelbergeri (Püngeler, 1902)
 Entephria caeruleata (Guenée, 1858)
 Entephria caesiata – Grey Mountain Carpet (Denis & Schiffermüller, 1775)
 Entephria calcephila Tikhonov, 1994
 Entephria chorogensis Viidalepp, 1988
 Entephria contestata Vorbrodt & Muller-Rutz, 1913
 Entephria cyanata (Hübner, 1809)
 Entephria desperata (Staudinger, 1892)
 Entephria expiata (Püngeler, 1904)
 Entephria flavata (Osthelder, 1929)
 Entephria flavicinctata – Yellow-Ringed Carpet (Hübner, 1813)
 Entephria ignorata (Staudinger, 1892)
 Entephria infidaria (La Harpe, 1853)
 Entephria intermediaria (Alphéraky, 1883)
 Entephria inventaraia (Grote, 1882)
 Entephria javaria Lederer
 Entephria kuznetsovi Viidalepp, 1975
 Entephria lagganata (Taylor, 1908)
 Entephria luteolata Aubert, 1959
 Entephria multivagata (Hulst, 1881)
 Entephria muscosaria (Christoph, 1893)
 Entephria nigrescens (Hulst, 1900)
 Entephria nobiliaria (Herrich-Schäffer, 1852)
 Entephria occata (Püngeler, 1903)
 Entephria olgae Vasilenko, 1990
 Entephria polata (Duponchel, 1831)
 Entephria punctipes (Curtis, 1835)
 Entephria ravaria (Lederer, 1853)
 Entephria rjabovi Tikhonov, 1994
 Entephria sachaensis Vasilenko, 1990
 Entephria takuata (Taylor, 1908)
 Entephria tejmurovi Tikhonov, 1994
 Entephria tzygankovi Wehrli, 1929

Chú thích

Tham khảo

 Entephria at funet.fi
 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Larentiini


title: Octomeria crassifolia

text:
Octomeria crassifolia là một loài lan được tìm thấy ở miền đông Ecuador, Brasil cho đến Uruguay.

Hình ảnh

Tham khảo

crassifolia
Thực vật Uruguay
Thực vật được mô tả năm 1837
Lan Nam Mỹ


title: Shikoku

text:
là một trong chín vùng địa lý, cũng là một trong bốn đảo chính của Nhật Bản và là đảo nhỏ nhất trong số đó.

Hành chính
Vùng Shikoku thực ra bao trùm toàn bộ đảo Shikoku và cả một số đảo nhỏ xung quanh. Shikoku trong tiếng Nhật nghĩa là "bốn xứ", chỉ bốn tỉnh trước đây ở vùng này. Nay gồm bốn tỉnh mới là Ehime, Kagawa, Kochi và Tokushima.

Địa lý

Tham khảo


title: Stigny

text:
Stigny là một xã của Pháp,tọa lạc ở tỉnh Yonne trong vùng Bourgogne-Franche-Comté.

Hành chính

Biến động dân số

Xem thêm
 Xã của Yonne

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Stigny trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
 Stigny trên trang mạng của Insee
 Stigny sur le site du Quid
 Localisation de Stigny sur une carte de France et communes limitrophes
 Plan de Stigny sur Mapquest

Stigny


title: Bảng đồng hồ

text:
Bảng đồng hồ là một hệ thống thông tin trên xe bao gồm các bảng đồng hồ (tableau), màn hình và các đèn báo giúp tài xế và người sửa chữa biết được thông tin về tình trạng hoạt động của các hệ thống chính trong xe. Thông tin có thể truyền đến tài xế qua 2 dạng: tương tự (tableau kim) và số (tableau hiện số).

Các thành phần

 Đồng hồ tốc độ xe (speedometer): bao gồm đồng hồ tốc độ xe thường kết hợp với đồng hồ đo quãng đường (odometer) để báo quãng đường xe đã đi từ lúc xe bắt đầu hoạt động và đồng hồ hành trình (tripmeter) để đo các khoảng cách ngắn.
 Đồng hồ tốc độ động cơ (tachometer): Hiển thị tốc độ động cơ (tốc độ trục khuỷu) theo v/p (vòng/phút) hay rpm.
 Đồng hồ áp lực nhớt: Chỉ thị áp lực nhớt của động cơ.
 Đồng hồ nhiệt độ nước làm mát: Chỉ thị nhiệt độ nước làm mát động cơ.
 Đồng hồ báo nhiên liệu: Chỉ thị mức nhiên liệu có trong thùng chứa.

Chú thích

Tham khảo

Công nghệ ô tô


title: Hyloscirtus tapichalaca

text:
Hyloscirtus tapichalaca là một loài ếch trong họ Nhái bén. Chúng là loài đặc hữu của Ecuador.
Môi trường sống tự nhiên của nó là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Coloma, L.A. 2004. Hyloscirtus tapichalaca. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Hyloscirtus
Động vật lưỡng cư Ecuador
Động vật lưỡng cư Andes


title: Gonophora albitarsis

text:
Gonophora albitarsis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Gestro miêu tả khoa học năm 1910.

Chú thích

Tham khảo

Gonophora