title: Khoa bảng Việt Nam

text:
Khoa bảng Việt Nam là chế độ khoa cử thời quân chủ tại Việt Nam. Ở thời thượng cổ, sử nước Việt không chép rõ về cách tuyển lựa trí thức. Theo Đào Duy Anh, đến thời Bắc thuộc thì nước Việt mới bắt đầu có Hán học, viên Thái thú Sĩ Nhiếp đã dạy dân Việt thi thư. Đến thời nhà Ngô, nhà Đinh, nhà Tiền Lê, do nước mới dựng, các triều đại chưa có điều kiện để tổ chức nền giáo dục.

Cho đến triều nhà Lý, nhà Trần, 3 tôn giáo là Phật giáo, Đạo giáo, Nho giáo đều được coi trọng. Triều đình nhà Lý đã mở các khoa thi Tam trường để lấy người bổ làm quan. Sang đời Hậu Lê, Nguyễn thì Nho học độc tôn. Triều nhà Lê mở khoa thi kinh điển dành riêng cho các nhà tu hành một cách hạn chế. Đến thời vua Minh Mạng, Nho học suy vi, đến khi Việt Nam tiếp xúc với Tây phương, tình trạng xã hội biến thiên nhanh chóng, Nho học nhường chỗ cho các học thuật mới. Việt Nam sau khi thành thuộc địa thì bỏ khoa cử mà theo Pháp học, riêng ở miền Bắc và miền Trung thì năm 1915 và năm 1918 kết thúc.

Các kỳ thi Nho học ở Việt Nam bắt đầu có từ năm 1075 dưới triều Lý Nhân Tông và chấm dứt vào năm 1919 đời vua Khải Định. Trong 845 năm đó, đã có nhiều loại khoa thi khác nhau, ở mỗi triều đại lại có những đặc điểm khác nhau, song trong các đời Lý, Trần, Hồ có một đặc điểm chung là các khoa thi đều do triều đình đứng ra tổ chức, chỉ đạo thi. Hệ thống thi cử tuyển người làm quan này gọi là khoa cử (chữ Nho: 科舉).

Khái quát

Khoa bảng (科榜) là cái bảng danh dự, liệt kê tên họ các thí sinh đỗ đạt học vị trong các kỳ thi cử này, phần lớn được tuyển chọn làm quan chức cho triều đại phong kiến Việt Nam. Khoa bảng là tĩnh từ để chỉ những người đỗ đạt này. Thí dụ: "Gia đình khoa bảng" là gia đình có học, có người trong họ đỗ đạt cao trong những kỳ thi cử do triều đình tổ chức và chấm khảo.

Các sách xưa dùng chữ Nho dạy Nho giáo cho thí sinh dự các kỳ thi Hương, thi Hội gồm có: Nhất thiên tự, Sử học vấn tân, Ấu học ngũ ngôn thi, Minh tâm bảo giám, Minh đạo gia huấn, Tam tự kinh và bộ sách giáo khoa là Tứ Thư (Luận ngữ, Mạnh tử, Đại học và Trung dung), Ngũ Kinh (Kinh Thi, Kinh Thư, Kinh Lễ, Kinh Dịch và Kinh Xuân Thu). Nhiều nho sĩ còn đọc thêm cả bách gia chư tử, các sách Phật giáo, Đạo giáo nữa. Khối lượng sách học thật là đồ sộ, lại phải học thuộc lòng và hiểu đúng nghĩa nên nho sinh mất rất nhiều công phu học và vất vả gian nan. Cực khổ nhất là phải chờ hai ba năm mới có kỳ thi. Khi đi thi thí sinh lại phải mang theo lều, chõng, thức ăn, lặn lội xa xôi lên kinh thành. Ngoài việc thông làu kinh sách và thể thức đi thi, sĩ tử còn phải thuộc những chữ kỵ húy. Ai viết lầm thì bị tội "phạm trường quy" và sẽ bị đánh hỏng. Tác giả Ngô Tất Tố có viết truyện Lều chõng để nói lên những oái ăm của các kỳ thi này.

Ngày nay nghe đến hai từ "lều chõng", có lẽ nhiều người sẽ lấy làm lạ vì những từ ấy từ biệt chúng ta mà đi tới chỗ mất tích đã gần ba chục năm nay. Nhưng mà trước hơn hai chục năm đi ngược trở lên, cho đến hơn một nghìn năm, "lều", "chõng" đã làm chủ vận mệnh của giang sơn cũ kỹ mà người ta tán khoe là "bốn nghìn năm văn hiến". Những ông ngồi trong miếu đường làm rường cột cho nhà nước, những ông ở nơi tuyền thạch, làm khuôn mẫu cho đạo đức phong hóa, đều ở trong đám "lều chõng" mà ra. Lều chõng với nước Việt Nam chẳng khác một đôi tạo vật đã chế tạo đủ các hạng người hữu dụng hay vô dụng. Chính nó đã làm cho nước Việt Nam trở nên một nước có văn hóa. Rồi lại chúng nó đã đưa nước Việt Nam đến chỗ diệt vong. Với chúng, nước Việt Nam trong một thời kỳ rất dài kinh qua nhiều cảnh tượng kỳ quái, khiến cho người ta phải cười, phải khóc, phải rụng rời hồn vía. (Ngô Tất Tố, Thời vụ số 109 ra ngày 10-3-1939)

Thời Lý - Trần tổ chức thi Tam giáo để tuyển những người thông hiểu cả ba tôn giáo Nho, Phật và Lão. Khoa thi Tam giáo đầu tiên diễn ra năm 1195 đời Lý Cao Tông. Người đỗ Tam giáo gọi là Tam giáo xuất thân. Khoa thi Tam giáo cuối cùng tổ chức năm 1247 đời Trần Thái Tông. Hình thức này sau đó không áp dụng nữa.

Cuối thời nhà Trần, Hồ Quý Ly nắm quyền điều hành triều đình đã đặt ra lệ thi Hương đầu tiên ở các địa phương năm 1396 đời Trần Thuận Tông, lấy người đỗ được học vị cử nhân. Năm sau (1397) tổ chức thi Hội ở kinh đô. Đây là khoa thi Hội đầu tiên.

Từ thời Hậu Lê, việc thi cử được tiến hành đều đặn và quy củ. Các kỳ thi theo thứ tự là Thi Hương, Thi Hội, Thi Đình. Người đỗ đầu cả ba thì gọi là Tam Nguyên (như Tam Nguyên Nguyễn Khuyến).

Thi Hương được tổ chức mỗi 3 năm, vào các năm Tý, Ngọ, Mão, Dậu. Thi Hội sau thi Hương 1 năm, vào năm Sửu, Mùi, Thìn, Tuất.
Con đường học hành của sĩ tử ngày xưa bắt đầu rất sớm. Theo một số tài liệu còn lưu lại, khi 6 đến 7 tuổi, trẻ đã bắt đầu học về sách Sơ học vấn tân, Tam tự kinh (kinh ba chữ), Tứ tự kinh (kinh 4 chữ), Ngũ ngôn (văn vần 5 chữ). Học trò tập làm văn, làm câu đối 2 chữ, 4 chữ, biết phân biệt vần trắc và bằng…

Nội dung học tập
Khoảng 10 tuổi, học trò làm quen những sách kinh điển của Nho giáo, như Tứ thư, Ngũ kinh, rồi Bắc sử (sử Trung Quốc), Nam sử (sử nước Việt).

Ngoài ra, trẻ còn phải đọc sách Bách gia chư tử của các triết gia Trung Quốc thời cổ đại, Đường thi, Tống thi, những áng văn tiêu biểu trong lịch sử Việt Nam và Trung Quốc. Tất cả những nội dung đó, học trò phải thuộc lòng, quên một chữ thì tìm thầy để hỏi. Tất nhiên, để thi cử đậu đạt, những kiến thức trên vẫn chưa đủ. Nó còn phụ thuộc nhiều vào việc vẫn dụng sáng tạo, linh hoạt vào nội dung của từng bài thi cụ thể.

Không chỉ học thuộc làu văn thơ, kinh sách, viết văn, làm thơ, vế đối, học trò còn phải biết soạn thảo các loại văn bản của triều đình.

Thầy giáo trường làng được mệnh danh là thầy đồ, thường là những người học giỏi nhưng thi cử không đậu đạt cao, quan lại nghỉ hưu, hoặc thi đỗ mà không muốn làm quan…

Nhà nước không đài thọ trường dạy trẻ con mà chỉ mở trường huyện, phủ và tỉnh. Quan giáo dục ở huyện gọi là huấn đạo, ở phủ gọi là giáo thụ, còn danh hiệu đốc học gọi là quan của hàng tỉnh.

Nội dung thi
Quy chế khoa cử thời phong kiến bao gồm 3 kỳ thi (thi Hương, thi Hội, thi Đình). Trong đó, quan trọng nhất là 2 kỳ thi Hương và thi Hội.

Thi Hương được tổ chức quy mô một tỉnh hoặc liên tỉnh để chọn người vào thi Hội, thi Đình. Thể lệ thi Hương được ổn định từ thời Lê Thánh Tông, bắt đầu mở trường thi ở các địa phương. Theo sách Khâm Định Đại Nam Hội điển sự lệ của nhà Nguyễn, kỳ thi Hương có ba vòng (tam trường) hoặc bốn vòng (tứ trường).

Vòng đầu thi kinh nghĩa, gồm các sách tứ thư, ngũ kinh của Nho giáo. Vòng hai thi chiếu biểu (tức soạn thảo các văn bản hành chính như chiếu, biểu, sớ...). Vòng ba thi sáng tác thơ phú theo chủ đề. Vòng bốn thi văn sách để viết các bài tự luận.

Vòng thi kinh nghĩa tương đối dễ, chỉ cần thuộc lòng tứ thư, ngũ kinh và trình bày cho đúng ý của người xưa. Vòng thi chiếu biểu thì khó hơn, phải thuộc hàng trăm bài loại này rồi chắt lọc tinh hoa để viết thành bài.

Dễ làm nhưng khó đỗ nhất là kỳ thi thơ phú. Dễ vì suốt cả ngày chỉ cần sáng tác một bài thơ tối đa 16 câu và một bài phú tám câu, nhưng cái khó là phải hay vì mỗi người một cảm nhận, đánh giá nên rất khó.

Vòng bốn thi văn sách thì tự do trình bày theo kiến giải riêng của mình, tương tự như thi tự luận ngày nay. Muốn qua được vòng thi này, sĩ tử không những phải thông làu kinh sử mà còn phải biết vận dụng sở học của mình để trình bày những kiến giải mới lạ. Đề thi thường hỏi đủ mọi lĩnh vực như thiên văn, địa lý, bói toán, y học..., đặc biệt là những câu hỏi về thời sự, đòi hỏi sĩ tử phải có những kiến giải độc đáo và đưa ra giải pháp khả thi. Thi tứ trường nhưng phải học "thiên kinh vạn quyển" là thế.

Những người đỗ trong các kỳ thi Hương chia ra làm hai loại. Loại một (từ thời Lê về trước) có các danh hiệu Cống cử, Cống sinh, Cống sĩ, Hương tiến, Hương cống. Những ông cử này sẽ được dự kỳ thi Hội. Loại Hai không được thi Hội gọi là Sinh đồ. Người đỗ đầu thi Hương được mệnh danh Giải nguyên.

Thi Hội và thi Đình được mệnh danh là kỳ thi Đại Tỷ (thi lớn, thường được gọi là Đại khoa, gồm hai giai đoạn).

Thi Hội là kỳ thi quốc gia dành cho những người đã qua thi Hương, có bằng cử nhân và các Giám sinh đã mãn khóa Quốc Tử Giám. Những người đỗ đạt trong các kỳ đại khoa như thế đều có danh hiệu, tùy thuộc các thời kỳ khác nhau trong lịch sử. Theo quy định từ năm 1434, thi Hội cũng có 4 kỳ. Kỳ một thi kinh nghĩa, thư nghĩa, kỳ hai thi chiếu, chế, biểu, kỳ ba thi thơ phú và kỳ bốn thi văn sách.

Thi Đình còn gọi là Điện thí, được tổ chức ngay tại sân điện, do đích thân vua ra đề và chấm thi. Quyển thi và quyển nháp đều do bộ Lễ cấp, có rọc phách. Vua chấm thi vẫn không biết bài đó của ai. Thi Đình thực chất là cuộc phúc tra cuối cùng nhằm thẩm định và xếp hạng các tân tiến sĩ. Đây cũng là kỳ thi cuối cùng để xếp loại tiến sĩ đã đỗ ở kỳ thi Hội trước đó. Sau khi vua chấm bài, học vị của các sĩ tử được quyết định và bảng vàng ghi danh là vinh hiển tột cùng. Các tiến sĩ có tên niêm yết trên bảng vàng sẽ được ban yến tiệc trong cung, được bệ kiến hoàng thượng, thăm hoa ở vườn ngự uyển, cưỡi ngựa dạo khắp kinh thành, rồi vinh quy bái tổ. Phần thưởng cao quý nhất cho tiến sĩ là được khắc tên vào bia đá đặt ở Văn Miếu để lưu danh mãi mãi.

Triều đình không quy định tuổi tác của thí sinh và rất xem trọng đạo đức của thí sinh. Chỉ những người đáp ứng đủ điều kiện về đạo đức mới được dự thi. Khi đã vào trường thi, mọi người đều bình đẳng như nhau. Dưới thời Nguyễn, sĩ tử mang tài liệu vào phòng thi sẽ bị gông cổ, phạt đánh 100 roi, bài thi quy định rất ngặt nghèo về cách diễn đạt, trình bày…

Thời nhà Nguyễn quy định thi Hương đỗ tam trường (ba vòng đầu), đạt học vị Tú tài; đỗ tứ trường đạt học vị Hương cống (về sau gọi là cử nhân); đỗ thủ khoa đạt Giải nguyên. Thi Hội đỗ bảng chính gọi là trúng cách được tiếp tục dự thi Đình; đỗ bảng thứ là thứ trúng cách, được học vị Phó bảng; đỗ thủ khoa đạt Hội nguyên. Đỗ thi đình đạt học vị chung là Tiến sĩ; đỗ thủ khoa đạt Đình nguyên. Thời Nguyễn không lấy đỗ Trạng nguyên vì đề xuất Tứ bất lập do sợ lạm quyền: Không đặt chức Tể tướng, không lấy đỗ Trạng nguyên, không lập Hoàng hậu và không phong Thái tử.

Lịch sử

Tổ tiên người Kinh bắt đầu học chữ Hán ngay từ buổi đầu thời Bắc thuộc, có lẽ từ đời vua Triệu Đà, song việc giáo dục bắt đầu có tổ chức thì từ đời Sĩ Nhiếp. Cách thứ tổ chức sử sách không chép rõ; những người có tiếng về học vấn về thời đại Bắc thuộc đều đã du học ở Trung Quốc (Lý Tiến, Lý Cầm, Trương Trọng. Đến triều Ngô và triều Đinh độc lập, trị nước không được lâu mà lại lo chỉnh đốn việc võ bị và chính trị, chưa có thì giờ mà tổ chức việc giáo dục. Cho nên việc học bấy giờ chỉ có ở trong các chùa chiền. Có thể nói rằng bây giờ Hán học nhờ Phật học mà truyền bá trong dân gian.

Theo sách Lịch triều hiến chương loại chí: Nước Việt từ thời nhà Đinh, nhà Lê khoa cử chưa tổ chức, triều đình dùng người đại để không câu nệ. Đến đời nhà Lý, văn hóa mở dần; năm Thái Ninh đời vua Lý Nhân Tông (1072-1076) mở khoa Bác học, năm Thiệu Minh đời vua Lý Anh Tông (1138-1140) có phép thi Đình, quy chế dùng người, điều mục và đại cương gần như đầy đủ.

Theo sách Việt Nam phong tục của Phan Kế Bính: Nước ta từ thời Lý mới có khoa cử. Xét trong Sử ký; năm Thái Bình thứ tư đời vua Thánh Tôn (1075) nước ta mới bắt đầu mở khoa thi ba kỳ, kén lấy người minh kinh bác học. Sau lại mở ra khoa Văn học. Thời vua Lý Anh Tông mở khoa thi Thái học sinh, hỏi việc chính trị, ai đỗ thì dùng làm quan; vua Lý Nhân Tông mở khoa lại điển, thi hành luật thư toán, ai đỗ thì bổ làm ty thuộc.

Đến đời nhà Trần, mở rộng đường khoa cử, phép thi chia làm tam giáp, bao gồm nhất giáp, nhị giáp và tam giáp; niên hạn định lệ 7 năm, các đời tuân theo, phép thi ngày càng hoàn chỉnh. Năm 1244 lại định lệ nhất giáp; chia làm ba bậc; bậc thứ nhất là Trạng nguyên, bậc thứ nhì là Bảng nhãn; bậc thứ 3 là Thám hoa.

Nhà Lê khai quốc, trước hết mở khoa thi Hội; đến đời vua Lê Thái Tông (1434-1442) kỳ thi định 3 năm một khoa, phép thi bốn trường khác nhau, phép ấy truyền đến thời nhà Nguyễn.

Nhà Lý

Triều nhà Lý, đến đời vua Lý Thánh Tông (1054-1072), việc dẹp loạn đã tạm yên, việc chính trị cũng đã chỉnh đốn, nên vua đổi quốc hiệu là Đại Việt và bắt đầu sửa sang việc học.

Vua Lý Thánh Tông sai lập Văn miếu (nước ta có văn miếu từ đấy), sai làm tượng Chu Công, Khổng Tử và thất thập nhị hiền để thờ, tỏ lòng kính trọng Nho học.

Vua Lý Nhân Tông, năm 1075, nhà vua hạ chiếu những người giỏi kinh, học rộng và thi Nho học ba trường  hay gọi là kỳ thi Tam Trường. Kỳ này chọn được 10 người. Thủ khoa là Lê Văn Thịnh. Năm 1076, Năm 1086, thi những người có văn học trong nước bổ vào làm quan tại viện Hàn lâm, Mạc Hiển Tích đậu đầu, được bổ làm Hàn lâm học sĩ

Đời vua Lý Anh Tông, năm 1152, thi Đình. Năm 1165 thi Thái Học sinh. Năm 1185, thi học trò từ 15 tuổi trở lên, ai thông Kinh Thi, Kinh Thư thì được vào hầu ngự diên. Năm 1193, thi lấy học trò vào hầu nơi ngự học. Năm 1195, thi Tam giáo cho đỗ xuất thân.

Theo lời bàn của Sử thần họ Ngô trong sách Lịch triều hiến chương loại chí: Thi tam giáo là thi xét những người thông hiểu cả đạo Nho, đạo Lão, đạo Phật thì cho đỗ.

Nhà Lý mở khoa thi chép trong sử chỉ có 6 khoa thi bao gồm:

Khoa thi năm Ất Mão (1075, người đỗ đầu là Lê Văn Thịnh, người huyện Gia Định (nay là huyện Gia Lương, thuộc Bắc Ninh.)
Khoa thi năm Bính Dần (1086) triều vua Lý Nhân Tông, thi những người văn học trong nước, bổ sung vào viện Hàn Lâm. Người đỗ đầu là Mạc Hiển Tích.
Khoa Nhâm Thân (1154) thi Đình.
Khoa Ất Dậu (1165) thi học sinh.
Khoa Ất Tỵ (1185) thi học sinh trong nước lấy người trúng tuyển vào chầu vua học tập. Sử chép ba người thi đỗ là Bùi Quốc Khái, Đỗ Thế Diên và Đặng Nghiêm.
Khoa Quý Sửu (1193)thi học sinh trong nước lấy người trúng tuyển vào chầu vua học tập.

Nhà Trần

Sang triều Trần, ngay đời vua Trần Thái Tông, việc giáo dục và khoa cử đã tổ chức chu đáo hơn triều Lý. Năm 1232, ngoài phép thi Tam trường như đời trước lại mở thêm khoa thi Thái học sinh, chia làm tam giáp để phân biệt cao thấp.

Thi Thái học sinh: là khoa thi cho Thái học sinh, tức là các học sinh ở nhà Thái học, cũng gọi là nhà Quốc học, nói cách khác là sinh viên ở trường đại học quốc gia duy nhất của thời đó. Người thi đỗ các khoa thi này gọi là đỗ Thái học sinh.
Thi Đại tỷ: còn gọi là Đại tỷ thủ sĩ được tổ chức cho năm loại đối tượng:
Thuộc quan ở Tam quán (cho con cái các quan được lấy vào vừa làm việc vừa học tập ở ba "quán" (ngày nay là viện) như Sùng văn quán, Nho lâm quán, Tú lâm cục),
Thái học sinh,
Thị thần học sinh (con cái các quan được lấy vào vừa làm việc vừa học tập ở 6 cục Ngự tiền cận thị chi hậu, ở Trung thư giám),
Tướng phủ học sinh (con cái của các thân vương, thân công, hoàng tử, công chúa, các tướng công hầu bá thuộc họ hàng thân thích của nhà vua được nhà nước cử học quan đến dạy tại phủ đệ của mình),
Người làm quan có tước phẩm.

Năm 1236, triều đình chọn nho sinh thi đỗ vào hầu vua, sau định thành lệ. Năm 1239, thi Thái học sinh, chia thứ bậc Tam giáp. Năm 1247, định niên hạn thi đại tỷ để lấy học trò, cứ 7 năm một lần.

Khoa thi tháng 2, năm 1247, thi Đại tỷ, lại đặt ra tam khôi (Trạng nguyên, Bảng nhãn và Thám hoa) ở trên Thái học sinh. Kỳ thi này lấy 48 người, xuất thân theo thứ bậc. Trước đây, hai khoa trước chỉ chia bậc Giáp, Ất, nay mới lấy Tam khôi.

Tháng 8 năm 1247, thi tam giáo bắt học sinh phải thi cả ba môn Nho học, Phật học và Lão học.

Đây là kỳ thi Tam Khôi đầu tiên (gọi là thi Đình, nhưng thi Đình lúc này còn là kỳ thi cuối cùng của khoa thi Đại tỷ, do triều đình tổ chức, chưa tách ra thành một khoa thi riêng) để chọn Trạng nguyên, Bảng Nhãn, Thám Hoa. Trạng nguyên của khoá đầu tiên này là Nguyễn Hiền, 13 tuổi, người huyện Thượng Nguyên.; Lê Văn Hưu người huyện Đông Sơn  18 tuổi, đỗ Thám hoa; đỗ Bảng nhãn là Đặng Ma La, 14 tuổi, người ở Mỹ Lương

Năm Nguyên Phong thứ 6 (1256) mở khoa thi lấy Kinh Trạng nguyên và Trại Trạng nguyên, mỗi bên một người cho đỗ xuất thân. Trước kia do châu Hoan, Ái ở xa nhân tài không nhiều bằng ở các kinh trấn, cho nên mỗi khoa thi lấy người giỏi nhất về bên trại gọi là Trại trạng nguyên, ngang hàng với Kinh trạng nguyên để tỏ ý khuyến khích. Kỳ này lấy 43 người đỗ Thái học sinh

Năm 1266 đời vua Trần Thánh Tông, mở khoa thi lấy Kinh trạng nguyên, Trại trạng nguyên, Thái học sinh 47 người, xuất thân theo thứ bậc.
Năm Ất Hợi (1275), lại hợp Kinh và Trại làm một, lấy 3 người đỗ Tam khôi và 27 người đỗ Thái học sinh.

Năm 1305 đời vua Trần Anh Tông thi học trò trong nước, lấy Tam khôi, Hoàng giáp và Thái học sinh 44 người. Mạc Đĩnh Chi đỗ Trạng nguyên, Nguyễn Trung Ngạn đỗ Hoàng giáp. Tên gọi Hoàng giáo mới bắt đầu từ đây

Phép thi, trước thi ám tả Y quốc thiên và Mục thiên tử truyện để loại bớt.; rồi đến thi kinh nghi (hỏi những điều ngờ trong các kinh), kinh nghĩa, thơ dùng thể cổ thì ngũ ngôn trường thiên, lấy 4 chữ tài, nan, xạ, trĩ làm vẫn, phú dùng thể 8 vần. Trường thứ 3 thi chiếu, chế, biểu. Trường thứ tư thi văn sách.

Kỳ thi năm 1305, ai đỗ Tam khôi sẽ được dẫn ra cửa Long Môn, Phượng Thành đi chơi phố 3 ngày. Trạng nguyên thì bổ Thái học sinh hỏa dũng thủ, sung chức nội thư gia; Bảng nhãn thì bổ chi hậu bạ thư; có mạo sam. sung chức nội lệnh thư gia; Thám hoa thì bổ hiệu thư, có quyền miện và được 2 tư; còn 330 người được lưu học. Cùng năm có chiếu dùng bảy khoa để thi học trò trong nước.

Năm 1314, thi Thái học sinh, ai đỗ cho tước bạ thư lệnh. Năm 1345, thi Thái học sinh, phép thi dùng ám tả cổ văn, kinh nghĩa, thơ phú. Năm 1363 thi học trò, lấy người có văn nghệ vào làm trong quán các. Năm 1374 thi Tiến sĩ ở điện đình, lấy đỗ Trạng nguyên, Bảng nhãn, Thám hoa, Hoàng giáo, Cập đệ và đồng Cập đệ 44 người, xuất thân theo thứ bậc khác nhau. Năm 1381 thi Thái học sinh. Năm 1384 thi Thái học sinh ở chùa Vạn Phúc, núi Tiên Du. Năm 1393, thi Thái học sinh.

Năm 1396, có chiếu định cách thức thi cử nhân: cứ năm trước thi Hương thì năm sau thi Hội, ai đỗ thi Hội thì nhà vua ra thi một đề văn sách để định thứ tự.

Buổi đầu đời Trần, thi Thái học sinh chia ra thượng trại, hạ trại và thi Đình chia ra kinh và trại, lấy đỗ có Tam khôi, nhưng văn thể không nhất định.

Theo Phan Huy Chú đây là phép thi của nhà Nguyên, dùng văn thể bốn trường, bỏ bài ám tả cổ văn.

Trường nhất thi một bài kinh nghĩa, có những đoạn phá, tiếp ngữ, tiểu giảng, nguyên đề, đại giảng, kết thúc làm bài hạn 500 chữ trở lên.
Trường nhì thi một bài thơ dùng Đường luật, một bài phú dùng cổ thể, hoặc thể ly tao hoặc thể văn tuyển, cũng hạn 500 chữ trở lên.
Trường ba thi một bài chiếu dùng thể đời Hán, chế biểu mỗi thứ một bài, dùng thể tứ lục đời Đường.
Trường tư thi văn sách một bài, ra đề về kinh sử thời vụ, 1000 chữ trở lên.

Đời vua Trần Duệ Tông, năm 1374, Lê Quý Ly cải cách phép thi đổi Thái học sinh làm Tiến sĩ cho Tam khôi và Hoàng giáp là cập đệ xuất thân; cho Tiến sĩ là đồng cập đệ xuất thân. Năm 1397, Lê Quý Ly định lại bốn trường và bỏ môn ám tả; nhất trường thi kinh nghĩa; nhị trường thi thơ phú; tam trường thi chiếu, chế biểu; tứ trường thi văn sách. Lê Quý Ly lại bắt đầu định phép thi Hương; có trúng tuyển cử nhân mới được dự thi Hội năm sau, ai trúng thi Hội thì thi một bài văn sách nữa để định cao thấp; gọi là thi Đình.

Trước kia nhà quốc học chỉ đặt ở Kinh đô; còn trong dân gian thì việc học hành do tự ý nhân dân tổ chức. Năm 1398, Hồ Quý Ly đặt quan Giáo thụ tại các châu, các phủ những lộ Sơn Nam (nay là Nam Định); Ninh bắc (nay là Bắc Ninh) và Hải đông (nay là Hải dương); tùy theo châu phủ lớn nhỏ mà cấp học điền là 15, 12 hay 10 mẫu. Ở mỗi lộ có quan Đốc học dạy sinh đồ, cứ mỗi năm thì chọn những kẻ tuấn tú cống về triều để thi hạch.

Nhà Hồ

Hồ Quý Ly cướp ngôi nhà Trần năm 1400, tháng 8 năm đó thi Thái học sinh. Kỳ thi này lấy đỗ 20 người, Lưu Thúc Kiệm; Nguyễn Trãi, Lý Tử Tấn, Vũ Mộng Nguyên, Hoàng Hiến, Nguyễn Thành đều đỗ kỳ này.

Năm 1404, Hồ Hán Thương định cách thức thi cử nhân: Tháng 8 năm nay thi Hương, ai đỗ thì được miễn lao dịch; tháng 8 năm sau thi ở Lễ bộ, ai đỗ thì bổ dùng; lại đến tháng 8 sang năm nữa thi Hội, ai đỗ thì sung Thái học sinh, đều cứ ba năm một khoa. Phép thi theo nhà Nguyên, thi ba trường, lại có một kì văn sách là trường tư, một kỳ thi viết và tính là trường năm.

Nhà Hậu Lê
Đời vua Lê Thái Tổ

Theo Đào Duy Anh, nửa sau triều Trần từ đời nhà Nho Chu Văn An, Nho học đã bắt đầu thắng Phật học. Sang đời Lê, Nguyễn, Nho học mới chiếm địa vị độc tôn. Hai triều ấy đều có phép luật nghiêm khắc đối với các nhà tu hành Phật giáo và Đạo giáo. Nước Việt trải qua cuộc nhà Minh chinh phục thì rất nhiều sách vở về Nho học, Phật học của nước Việt bị người Minh thu mất, rồi người Minh phát lại những sách Ngũ kinh, Tứ thư thể chú để dùng ở các trường công. Đến khi nhà Lê phục quốc, những chế độ và thư tịch ở đời Lý, Trần đã mất tích nên đành bắt chước chế độ của Minh triều, lấy khoa cử làm con đường dụng thân duy nhất, dùng văn chương bác cổ để làm thước đo nhân tài, lấy sách Tống nho làm chính thư.

Nhà Minh hoàn thành việc xâm lược Đại Ngu bằng việc đánh bại nhà Hậu Trần năm 1399; nhà Minh có mở khoa thi nhưng kẻ sĩ đều trốn tránh không chịu ra thi. Phép thi cử bỏ mặc cho đến khi vua Lê Thái Tổ đánh thắng quân Minh, khôi phục giang sơn với quốc hiệu Đại Việt.

Năm 1426, Lê Thái Tổ tiến quân ra Bắc, đóng quân ở dinh Bồ Đề, liền hạ lệnh thi học trò văn học, đầu đề bài thi: Bảng văn dụ thành Đông Quan, lấy đỗ 50 người, sung bổ chức An phủ các lộ bên ngoài và chức viên ngoại lang ở 6 bộ trong Kinh. Khoa này Đào Công Soạn, người Tiên Lữ, Hưng Yên đỗ đầu.

Sau khi Lê Thái Tổ đánh đuổi quân Minh, khôi phục độc lập (1428), nhà vua lưu tâm sắp đặt việc học ngay. Nhà vua cho mở lại trường Quốc tử giám để cho con cháu các quan và người thường dân tuấn tú vào học và đặt các nhà học ở các phủ và các lộ. Lúc mới đến Đông Đô, mở khoa thi lấy đỗ 32 người.

Năm 1429, một năm sau năm chiến thắng hoàn toàn quân Minh, hạ chiếu cho quân nhân các lộ và những người ẩn dật ở rừng núi, cùng các quan từ tứ phẩm trở xuống, ai thông kinh sử, thì đế cả sảnh đường để thi, năm ấy thi khoa Minh kinh.Minh kinh tức là hiểu rõ nghĩa các kinh. Thi Minh kinh tức để chọn người hiểu nghĩa sách chắc chắn

Năm 1431, thi Hoành từ. Năm 1433, vua lại thân thi văn sách. Thi hai khoa này, hoặc dùng minh kinh, hoặc luận phú hoặc dùng sách vấn, đều tùy tài năng mà cất nhắc bổ dụng vượt bậc, vẫn chưa lấy đỗ Tiến sĩ.

Đời vua Lê Thái Tông, Lê Nhân Tông

Đời vua Lê Thái Tông, năm Thiệu Bình thứ 1 (1434), định phép thi chọn kẻ sĩ. Nhà vua ra chiếu rằng:Muốn có nhân tài, trước hết phải chọn người có học, phép chọn người có học thì thi cử là đầu. Nước ta từ khi trải qua binh lửa, anh tài ít như lá mùa thu, tuấn sĩ thưa như sao buổi sớm. Thái Tổ ta mới dựng nước, đã lập ngay trường học, nhưng lúc mới mở mang, chưa đặt khoa thi. Ta noi theo chí tiên đế, muốn cầu được người hiền tài để thỏa lòng mong đợi. Nay định điều lệ khoa thi, hẹn tới năm Thiệu Bình thứ 5 (1438) thì thi Hương ở các đạo, đến năm thứ 6 (1439) thì thi Hội ở đô sảnh đường.Từ đó phép thi cứ ba năm một khoa thi, đặt làm thường lệ. Ai thi đỗ đều cho là Tiến sĩ xuất thân theo thứ bậc khác nhau. Phép thi:
Trường nhất thi một bài kinh nghĩa và tứ thư nghĩa, mỗi sách một bài hạn trên 300 chữ.
Trường nhì thi chiếu chế, biểu.
Trường ba thi thơ phú.
Trường tư thi văn sách một bài trên 1000 chữ.

Năm Đại Bảo thứ 3 (1442) thi Hội, thi Đình, lấy tam khôi cập đệ, lại sai soạn văn dụng bia đề tên các tiến sĩ. Bia tiến sĩ bắt đầu có từ đây. Sĩ tử ứng thí 450 người, lấy 33 người trúng tuyển, quan tháng sau vào thi Đình, nhà vua ngự điện đình ra sách vấn, sai quan đọc, tâu và xướng danh, lấy đỗ Trạng nguyên, Bảng nhãn, Thám hoa và 7 tiến sĩ, 23 phụ bảng, ân ban ăn yến, mũ áo, cân đai và cho vinh quy về làng, việc thành lệ về sau Kiến văn tiểu lục, soạn giả Lê Quý Đôn, phiên dịch và chú thích Phạm Trọng Điềm; Nhà xuất bản văn hóa thông tin, 2007, trang 93

Đời vua Lê Nhân Tông, năm 1448, thi Hội, thi Đình vào tháng 8, nhà vua thân ra văn sách hỏi về lễ nhạc hành chính, chia những người đỗ ra làm chính bảng và phụ bảng theo bậc khác nhau. Sau kỳ thi Hương, lấy đỗ 760 người để thi Hội,; lấy 27 người trúng tuyển vào thi Đình.

Đời vua Lê Thánh Tông

Đời vua Lê Thánh Tông, năm Quang Thuận thứ 3 (1462), định lệ bảo kết thi Hương: Học trò đi thi thì không cứ quân dân hay chức dịch; đều từ thượng tuần tháng 8 năm nay đến khai tên ở bản đạo, đợi thi Hương đỗ thì đưa danh sách lên viện Lễ nghi, đến Trung tuần tháng 1 năm sau thì thi Hội. Cho quan bản quản cùng bản xã bảo kết, người nào thực có đức hạnh mới được khai vào sổ ứng thí. Những người bất hiếu, bất mục, loạn luân, điêu toa, dẫu có học vấn văn chương, cũng không được vào thi. Giấy thông thân cước sắc của các cử nhân, phải khai rõ xã, huyện, tuổi, chuyên trị kinh gì, cũng là cước sắc của ông cha, không được giả mạo. Những nhà làm nghề hát xướng cũng là nghịch đảng ngụy quan và người có tiếng xấu, thì bản thân và con cháu đều không được đi thi.

Bước thi nhất thi một bài ám tả để loại bớt người kém.
Trường nhất thi tứ thư và kinh nghĩa 5 bài.
Trường nhì thi chiếu chế biểu, dùng tứ lục cổ thể.
Trường ba thi thơ, dùng Đường luật, phú, dùng cổ thể, về thể ly tao hoặc văn tuyển đều trên 300 chữ.
Trường tư thi văn sách, đề ra về kinh sử, thời vụ, 1000 chữ trở lên.

Năm 1463, định lệ ba năm một khoa thi. Tháng 2 năm ấy hội thi các cử nhân (ứng thí hơn 4400 người, lấy đỗ hơn 40 người). Năm 1466, hội thi các cử nhân, nhà vua ngự ra cửa điện Kính Thiên, ra văn sách hỏi về phép trị thiên hạ của đế vương, lấy đỗ tiến sĩ và đồng tiến sĩ theo thứ bậc khác nhau. Sau đó xướng danh các tiến sĩ, ban ân mệnh; Lễ bộ mang bảng vàng treo ở ngoài cửa Đông Hoa và cho các tiến sĩ vinh quy.

Kỳ thi năm 1463, số sĩ tử dự thi Hội đến 1400 người, lấy đỗ 44 người, khoa này mới cho đỗ cập đệ xuất thân.

Năm 1466, theo Lê Quý Đôn, mới định ba năm thi một khoa, về thể lệ mở khoa thi, lấy các năm Tý, Ngọ, Mão và Dậu thi Hương; các năm Thìn, Tuất, Sửu và Mùi thi Hội. Khoa này lấy đỗ 27 người, có tám người đỗ Tiến sĩ và 19 người đỗ đồng Tiến sĩ.

Năm 1469 không lấy đỗ Tam khôi. Năm 1472, hội thi các cử nhân, có lệnh định rõ các phép thi như sau:
Trường nhất kinh nghĩa 8 đề trong Tứ thư, Luận ngữ 4 đề, Mạnh tử 4 đề, cử tử chọn lấy 4 đề màn làm, ngũ kinh mỗi kinh 3 đề, cử tử chọn lấy 1 đề, duy 2 đề về kinh Xuân Thu thì kể là 1 đề.
Trường nhì thi chiếu, chế, biểu, mỗi thể 3 bài.
Trường ba thi thơ phú, đều 2 bài, phú dùng thể phú Lý Bạch.
Trường tư thi văn sách 1 bài, hỏi về ý chỉ kinh truyện giống nhau, khác nhau, chính sự các đời hay dở thế nào.

Lại định tư cách tiến sĩ như sau: Đệ nhất giáp đệ nhất danh, hàm chánh lục phẩm, 8 tư; Đệ nhị danh, hàm tòng lục phẩm, 7 tư; Đệ tam danh, hàm chánh thất phẩm, 6 tư; Đệ nhị giáo, hàm tòng thất phẩm, 5 tư; Đệ tam giáp, hàm chánh bát phẩm, 4 tư. Vào hàn lâm viện thì được hơn một cấp.

Khoa thi năm 1478 không lấy đỗ Trạng nguyên, mà lấy 2 Thám hoa.

Khoa thi năm 1478 đời vua Lê Thánh Tông không lấy đỗ Trạng nguyên mà lấy hai Thám hoa. Đến đời vua Lê Chiêu Tông (1520) không lấy Tam khôi. Theo Lê Quý Đôn việc đó có ý thận trọng về việc lựa chọn.

{{cquote|Tính từ năm 1442 đến năm 1526 gồm 26 khoa, lấy 989 người đỗ tiến sĩ, mà có 63 người dự vào tam khôi, thế là thịnh đạt lắm|||Lê Quý Đôn}}

Nhà Mạc
Mạc Thái Tổ phế bỏ nhà Lê được 3 năm (1527-1520), rồi truyền ngôi cho con là Mạc Đăng Doanh. Thổ tù các nơi khởi binh, suốt một dải xứ Thanh, Nghệ, Tuyên, Hưng đều không theo họ Mạc.

Năm 1532, Mạc Thái Tông mở khoa thi cử nhân, lấy đỗ Nguyễn Thiến và 26 người khác.

Năm 1535, mở khoa thi cử nhân, lấy đỗ Nguyễn Bỉnh Khiêm, tổng cộng 32 người trúng tuyển. Năm sau cho tu sửa lại trường Quốc tử giám.

Năm 1541, vua Mạc Hiến Tông mở khoa thi cử nhân, lấy đỗ Nguyễn Kỳ gồm 30 người trúng tuyển. Năm 1547, Mạc Phúc Nguyên mở khoa thi cử nhân, lấy Dương Phúc Tư cộng 30 người trúng tuyển. Năm 1550, mở khoa thi lấy Trần Văn Bảo cộng 25 người trúng tuyển.

Đời Lê Trung hưng và chúa Trịnh

Mạc Đăng Dung phế bỏ nhà Lê ở đầu thế kỷ XVI đã mục ruỗng, nhiều nơi khởi binh chống lại. Một viên tướng triều đình tên là Nguyễn Kim khởi binh ở vùng Thanh Hóa, Nghệ An, lập con vua Lê Chiêu Tông tên Duy Ninh làm vua Lê Trang Tông. Năm 1548, vua Trang Tông, mất con là Lê Trung Tông nối ngôi, mở mang cơ nghiệp.

Năm 1554, đặt chế khoa thi thi sĩ tử tại Thanh Hóa, lấy 13 người đỗ xuất thân và đồng xuất thân. Năm 1565, mở khoa thi lấy đỗ 10 người. Năm 1577, lấy đỗ 5 người. Từ năm 1580 bắt đầu mở lại khoa thi Tiến sĩ, lấy 6 người đỗ xuất thân và đồng xuất thân; trong đó có Nguyễn Văn Giai và Phùng Khắc Khoan. a khoa 1583, 1577, 1592, đều thi ở Thanh Hóa.

Năm 1593, sau khi đánh bại nhà Mạc, Trịnh Tùng rước xa giá vua Lê Thế Tông từ Thanh Hóa về Thăng Long. Năm Ất Mùi (1595) lại mở khoa thi ở Đông Kinh, đây là khoa thi thứ nhất đời Lê trung hưng. Khoa này Nguyễn Thực và Nguyễn Viết Tráng đều đỗ đầu. Từ đấy về sau, 3 năm một lần đều mở khoa thi theo lệ cũ, duy lấy ít tiến sĩ hơn và ít khi lấy đỗ Tam khôi.

Vào năm 1750, đời Cảnh Hưng (Chúa Trịnh), triều đình đặt ra lệ thu tiền cho người đi thi. Ai nộp tiền thì không bị khảo hạch, nên người có tiền đi thi nhiều đến nỗi đông quá, đạp lên nhau khi vào thi, làm chết một số thí sinh. Khi thi thì có kẻ mướn người viết hộ. Vào thời này có tiền là có được bằng cấp.

.

.

Chúa Nguyễn

Năm 1558, Nguyễn Hoàng được sự cho phép của Trịnh Kiểm cùng gia thuộc vào trấn thủ Thuận Hóa. Từ đây Nguyễn Hoàng phát triển cơ đồ, giữ riêng một cõi phía Nam, lập ra nghiệp chúa, việc chính trị, thuế lệ, binh lính, việc gì cũng sắp xếp như một nước tự chủ.

Năm Đinh Hợi 1674 chúa Nguyễn ra hai loại khoa thi:
thi chính đồ: Đỗ ba hạng: 1. nhất giám sinh bổ làm tri phủ tri huyện; 2. nhì sinh đồ bổ làm huấn đạo; 3. ba cũng gọi là sinh đồ bổ làm nhiêu học.
thi hoa văn: Thi ba ngày, mỗi ngày thí sinh phải làm 1 bài thơ. Ai đỗ cho làm việc ở Tam ti.

Năm 1695 chúa Nguyễn Phúc Chu mở khoa thi ở trong phủ chúa, gọi là thi Văn chức và thi Tam ti. Thi Tam ti là thi Xá sai ti, thi Tướng thần lại ti và thi Lệnh sử ti. Thi Văn chức thì thi tứ lục, thơ phú, văn sách; thi Xá sai ti thì hỏi về việc binh lính, tiền lương, từ tụng; thi Tướng thần lại ti và Lệnh sử ti thì chỉ làm một bài thơ.

Năm 1740, Vũ vương Nguyễn Phúc Khoát (1738-1765)
định lại phép thi: những người đậu kỳ đệ-nhất gọi là nhiêu học, được miễn sai 5 năm; đậu kỳ đệ nhị và kỳ đệ tam thì được miễn sai chung thân; đậu kỳ đệ tứ gọi là hương cống, được bổ đi làm tri phủ, tri huyện.

.

Nhà Tây Sơn
Thời vua Quang Trung thi cử thường phải bằng chữ Nôm, bãi bỏ dùng chữ Hán. Vì vậy nhiều giám khảo, thí sinh cho rằng triều đình khắc nghiệt.

Nhà Nguyễn

Đời vua Gia Long
Vua Gia Long Nguyễn Ánh nhờ võ công mới dụng nên cơ nghiệp, cho nên các quan đầu triều là quan ngũ quân đô thống và quan tổng trấn Nam Bắc hai thành đều là quan võ. Nhưng Gia Long cho rằng, sự trị nước cần phải có văn, có võ, nên nhà vua lưu ý về việc học hành thi cử trong nước.

Nhà vua cho lập Văn Miếu ở các doanh, trấn, thờ Khổng Tử để tỏ lòng trọng Nho học. Đặt Quốc tử giám ở kinh đô để dạy con các quan và sĩ tử. Mở khoa thi Hương để kén lấy những người có học ra làm quan. Đặt thêm chức đốc học ở các trấn và dùng những người có khoa mục ở đời nhà Lê, để coi việc dạy dỗ.

Đời vua Minh Mạng và các vua Nguyễn đời sau

Đời vua Gia Long chỉ có kỳ thi Hương, đến năm 1822, vua Minh Mạng mở khoa thi Hội, thi Đình để lấy Tiến sĩ. Đến năm 1829 nhà vua lại cho những người trúng cách, nhưng không cập phân, được đỗ phó bảng. Phó bảng khởi đầu từ đây.

Trước đây cứ 6 năm một khoa thi, nay đổi lại làm 3 năm một khoa, cứ năm Tí, Ngọ, Mão, Dậu thì thi Hương; năm Thìn, Tuất, Sửu, Mùi thi Hội, thi Đình.

Phép thi vẫn theo như đời vua Gia Long. kỳ đệ nhất thi kinh nghĩa; đệ nhị: thi tứ lục; kỳ đệ tam:thi phú; kỳ đệ tứ: thi văn sách. Trước ai đỗ tam trường, gọi là sinh đồ, ai đỗ tứ trường gọi là hương cống; nay đổi sinh đồ là Tú tài, hương công là cử nhân.

Trải qua các đời Minh Mệnh, Thiệu Trị, Tự Đức, mỗi đời vua có sửa đổi nhưng thi Hội vẫn có bốn trường, con thi Hương thì rút một còn ba trường vào đời vua Tự Đức. Đến đời Kiến Phúc thì định thi Hương quyển nào được vào hạng ưu bình phải thi thêm một kỳ phúc hạch. Bài thi vẫn là kinh nghĩa, tứ lục, thơ phú và văn sách. Ở triều Lê người thi Hương đậu gọi là Cử nhân, Tú tài; đến đời Hậu Lê gọi là Hương cống, Sinh đồ; đời Giang Long cũng theo đời trước, đến đời vua Minh Mệnh đổi gọi là Cử nhân và Tú tài.

Kết thúc

Nền Nho học bỗng gặp tình thế phải tiếp xúc với văn minh phương Tây. Lúc này trạng thái chính trị và xã hội biến thiên nhanh chóng, Nho học không còn thích hợp nữa, phải nhường chỗ cho học thuật mới. Việt Nam từ khi thành thuộc địa thì bỏ khoa cử theo nền giáo dục của người Pháp. Riêng ở miền Bắc, việc thi cử theo Nho học kết thúc năm 1915; và ở miền Trung kết thúc vào năm 1918.

Nho học bị bãi bỏ được cho là lý do khiến đạo đức xã hội xuống cấp, người Việt bị tách rời khỏi di sản học thuật của nước nhà tích lũy được trong mười thế kỷ, toàn xã hội mất phương hướng, mê loạn về giá trị. Học giả Trần Trọng Kim nhận định "Xét ra cho kỹ, sự bỏ cũ theo mới của ta hiện thời bây giờ không phải là không cần cấp, nhưng vì người mình nông nổi, không suy nghĩ cho chín, chưa gì đã đem phá hoại cả đi, thành thử cái xấu, cái dở của mình thì vị tất đã bỏ đi được, mà lại làm hỏng mất cái phần tinh túy đã giữ cho xã hội của ta được vững bền hàng mấy nghìn năm nay. Phàm người ta muốn bỏ cái cũ đã hẩm nát, tất là phải có cái mới tốt hơn, đẹp hơn để thay vào. Nay ta chưa có cái mới mà đã vội vàng bỏ cái cũ đi, thành ra đổ nát cả, mà không có cái gì thay vào được. Ấy là cái tình trạng nước ta ngày nay là thế, khác nào như chiếc thuyền đi ra giữa biển, đánh mất địa bàn chỉ nam, không biết phương hướng nào mà đi cho phải đường, cứ lênh đênh mãi, không khéo lại bị sóng gió va vào đá vỡ tan mất cả".

Thi Hương

Đại cương
Theo Đào Duy Anh, năm 1397, triều nhà Trần, Hồ Quý Ly lại bắt đầu định phép thi Hương; có trúng tuyển cử nhân mới được dự thi Hội năm sau, ai trúng thi Hội thì thi một bài văn sách nữa để định cao thấp; gọi là thi Đình.

Nhà Hậu Lê, vua Lê Thái Tổ đánh thắng nhà Minh, vẫn chưa định phép thi Hương, thi Hội, đến đời vua Lê Thái Tông  mới hạ chiếu thi khảo trong nước. Kỳ thi này lấy hơn ngàn người trúng tuyển, chia làm ba hạng; hạng nhất, nhì bổ vào Quốc tử giám; hạng ba vào trường ở các đạo để học tập, cho miễn lao dịch.

Đời vua Lê Nhân Tông, hạ lệnh cho nhân dân biết chữ đến thi khảo ở bản đạo, người nào trúng tuyển sẽ đưa đến thi Hội ở bộ Lễ, cho miễn việc tuyển bổ quân ngũ lần này.

Việc định phép thi Hương, thi Hội mới rõ ở thời vua Lê Thánh Tông, cứ 6 năm một lần xét tuyển. Vào năm 1485, triều đình lấy cớ rằng năm trước lấy đỗ hơn 1 vạn người, nên hạ sắc chỉ cho thi khảo lại.

Thể lệ
Một người muốn dự thi Hương phải qua hai điều kiện (gọi là Khảo hạch):
Có đạo đức tốt và lý lịch trong sạch. Bản khai lý lịch này phải được xã trưởng và quan địa phương xác nhận.
Có trình độ học lực: trình độ học lực lúc đầu được kiểm tra bằng một kỳ thi liền với kỳ thi Hương nhưng không tính vào nội dung thi Hương 4 kỳ trên. Đây là kỳ thi ám tả cổ văn ai đỗ kỳ này mới được vào thi Hương. Đây là thi sát hạch, không phải là kỳ thi chính thức. Đỗ kỳ này chẳng có học vị gì, cả tỉnh cùng dự thi, ai đỗ kỳ này cũng đã vinh dự lắm, nhất là đỗ đầu. Người đỗ đầu cả xứ được tặng danh hiệu đầu xứ (về sau đỗ đầu tỉnh cũng được gọi là đầu xứ) gọi tắt là ông xứ, như: xứ Nhu (Nguyễn Khắc Nhu), xứ Tố (Ngô Tất Tố). Ông xứ Tố chỉ đỗ đầu xứ thôi, chẳng có học vị gì, nhưng thật là một nhà Nho uyên thâm.

Cuộc thi được tổ chức tại các trường nhiều nơi (từ Hương do nghĩa khu vực quê hương của người thi). Nhưng không phải tỉnh nào cũng được tổ chức thi Hương. Trường thi chia ra làm nhiều vùng. Ba bốn trấn hoặc tỉnh cùng thi ở một nơi, thí dụ trường Nam là tập trung thí sinh ở các tỉnh chung quanh Nam Định, trường Hà các tỉnh chung quanh Hà Nội v.v. Số thí sinh mỗi khoa có đến hàng nghìn người.

Thể lệ thi Hương vào đời vua Lê Thái Tông (1434-1439), Lê Nhân Tông (1443-1453), người nào do sinh đồ mà đỗ Hương cống thì được sung vào Giám sinh, người nào đang là quân nhân mà đỗ Hương cống thì không được sung vào Giám sinh mà vẫn là Hương cống. Năm 1462, định thể lệ thi Hương, sĩ tử là sinh đồ hay quân nhân đều được dự vào thi Hương. Người nào trúng được 3 kỳ gọi là Sinh đồ; đến khoa sau lại vào thi, người nào trúng được 4 kỳ thi Hương gọi là Hương cống, mới được dự thi Hội. Về phần quan viên, chưa đỗ Hương cống cũng được phép dự thi Hội.

Năm 1486, theo lời tâu của Lương Thế Vinh, hạ lệnh cho quan viên có học tập cử nghiệp, nếu làm qua ở Kinh, thì đến thi ở ti Thừa chính, trước hết phải qua kỳ sát hạch ở phủ huyện, theo như lệ của bách tính, rồi vào được vào thi Hội.

Theo quy định từ năm 1434, thi Hương có 4 kỳ, gọi là bốn trường.
Kỳ I: kinh nghĩa, thư nghĩa;
Kỳ II: chiếu, chế, biểu;
Kỳ III: thơ phú;
Kỳ IV: văn sách.

Thi qua 3 kỳ thì đỗ Tú Tài (trước 1828 gọi là Sinh đồ) - tên dân gian là ông Đồ, ông Tú. Thường mỗi khoa đỗ 72 người. Tuy có tiếng thi đỗ nhưng thường không được bổ dụng. Nhiều người thi đi thi lại nhiều lần để cố đạt cho được học vị Cử nhân. Lần thứ nhất đỗ gọi là "ông Tú", lần thứ hai vẫn đỗ Tú tài thì gọi là "ông Kép", lần thứ 3 vẫn thế thì gọi là "ông Mền".

Thi qua cả bốn kỳ thì đỗ Cử nhân (trước 1828 gọi là Hương cống) - ông Cống, ông Cử, được bổ dụng làm quan ở các cơ quan cấp tỉnh, cấp trung ương, hoặc được đi làm quan các huyện, sau dần dần mới lên các chức vụ cao hơn.

Người đỗ đầu gọi là Giải nguyên.

Khoa thi Hương đầu tiên năm 1396 đời Trần Thuận Tông, khoa thi Hương cuối cùng tổ chức năm 1918 đời vua Khải Định.

Thế kỷ 20
Dưới thời Pháp thuộc thì việc thi Hương có phần thay đổi. Kể từ khoa Kỷ Dậu 1909 thì nội dung là:
Trường nhất: năm đạo văn sách
Trường nhì: thi, phú
Trường ba: hai bài luận chữ Quốc ngữ
Đó là năm đầu tiên chữ Quốc ngữ được dùng trong khoa cử.

Khoa Nhâm Tý 1912 thì lại đổi nữa, bỏ phân thi phú. Nội dung là:
Trường nhất: năm đạo văn sách
Trường nhì: hai bài luận chữ Hán
Trường ba: hai bài luận chữ Quốc ngữ
Trường tư (phúc hạch): một bài văn sách, một bài luận Hán văn, và một bài luận Quốc ngữ.

Thi Hội

Đại cương
Thi Hội là khoa thi 3 năm một lần ở cấp trung ương do bộ Lễ tổ chức. Từ đời Lê Thánh Tông thi Hương được tổ chức vào các năm Tý, Ngọ, Mão, Dậu và thi Hội vào năm sau Sửu, Mùi, Thìn, Tuất (dựa theo quy định thi cử của Trung Quốc). Khoa thi này được gọi là "Hội thi cử nhân" hoặc "Hội thi cống sĩ" (các cử nhân, cống sĩ, tức là người đã đỗ thi Hương ở các địa phương, tụ hội lại ở kinh đô để thi) do đó gọi là thi Hội.

Trước năm 1442 thí sinh đỗ cả bốn kỳ được công nhận là trúng cách thi Hội, nhưng không có học vị gì. Nếu không tiếp tục thi Đình thì vẫn chỉ có học vị hương cống hoặc cử nhân. Chỉ sau khi thi Đình, người trúng cách thi Hội mới được xếp loại đỗ và mới được công nhận là có học vị các loại tiến sĩ. Từ năm 1442 thí sinh đỗ thi Hội mới có học vị Tiến sĩ (tức Thái học sinh - tên dân gian là ông Nghè). Người đỗ đầu gọi là Hội Nguyên.Vào thời nhà Nguyễn những thí sinh thiếu điểm để đỗ tiến sĩ có thể được cứu xét và cho học vị Phó Bảng (ông Phó Bảng hay Ất tiến sĩ). Khoa thi Hội đầu tiên năm 1397 đời Trần Thuận Tông, khoa thi Hội cuối cùng tổ chức năm 1919 thời vua Khải Định, đánh dấu sự chấm dứt của khoa bảng phong kiến Việt Nam.

Thể lệ

Kỳ thi Hội vào năm Quang Thuận- đời vua Lê Thánh Tông, người nào trúng được 4 kỳ gọi là Tiến sĩ, người không trúng bổ vào tăng quảng sinh ở Quốc tử giám, người nào trúng 3 kỳ bổ làm thuộc lại, tá nhị hoặc giáo chức ở nha môn, còn viên quan chính thứ ở các huyện sẽ bổ người thi đậu Tiến sĩ.

Thể lệ thi hội thời nhà Nguyễn

Năm Minh Mệnh thứ 6, định lệ cứ năm Thìn, Tuất, Sửu, Mùi mở khoa thi hội và thi vào tháng ba âm lịch. Giám khảo có một chánh chủ khảo, một phó chủ khảo, hai tri cống cử, hai đề điệu, sáu đồng khảo để coi việc ra đầu bài, chấm quyển, vài bốn tuần sát để coi việc giữ gian và bốn mươi thơ lại để coi việc sổ sách, viết quyển, viết bảng,...

Thi Hội chia làm 4 kỳ: kỳ đệ nhất ít nhất phải làm một bài kinh nghĩa, kỳ thứ hai thi chiếu, biểu; kỳ thứ ba thi một bài ngũ ngôn mười sáu câu, một bài phú độ tám vần; kỳ thứ tư thi văn sách. Trong hai kỳ, phải một kỳ bất cập phân thì hỏng, trong bốn kỳ được tám phân trở lên mới trúng cách. Hội thi trúng cách rồi mới thi Đình.

Thi Đình

Kỳ thi cao nhất là thi Đình tổ chức tại sân đình nhà vua. Nơi thi là một cái nghè lớn, nên sau này người ta thường gọi các vị vào thi là các ông nghè. Nhà vua trực tiếp ra đầu đề, và sau khi hội đồng giám khảo hoàn thành việc chấm bài, cân nhắc điểm sổ, chính nhà vua tự tay phê lấy đỗ. Người đỗ đầu gọi là Đình Nguyên.

Theo số điểm, người đỗ được xếp vào 3 hạng gọi là Tam Giáp:
 Bậc 3: Đỗ Tiến sĩ Đệ Tam Giáp (Đồng tiến sĩ xuất thân - tên dân gian là ông Tiến sĩ)
 Bậc 2: Đỗ Tiến sĩ Đệ Nhị Giáp (Tiến sĩ xuất thân, Hoàng Giáp - ông Hoàng)
 Bậc 1: Đỗ Tiến sĩ Đệ Nhất Giáp (Tiến sĩ cập đệ - gồm 3 thí sinh đỗ cao nhất gọi là Tam khôi: Đỗ hạng ba là Thám Hoa (ông Thám), hạng nhì là Bảng Nhãn (ông Bảng), đỗ đầu là Trạng nguyên (ông Trạng)
Đôi khi lúc chấm bài, chủ khảo (trong đó có cả vua) thấy người thủ khoa không đạt được điểm số tối thiểu để gọi là Trạng. Những khoa này sẽ không có trạng nguyên - thủ khoa giữ cấp Đình nguyên (thí dụ: Lê Quý Đôn đỗ cao nhất nhưng chỉ được cấp vị Đình nguyên Bảng nhãn).

Theo lệ cũ, người nào đã thi Hội đỗ vào thi Đình đều không đánh hỏng người nào; chỉ có khoa thi năm 1496, vua Lê Thánh Tông thân hành xem xét phân biệt, đánh hỏng 11 người.

Thời nhà Nguyễn, thi Đình chỉ đối sách một bài rất dài. Quan trường hội đồng xét văn rồi đứng lên Ngự lãm, điểm cao lấy vào hạng Tiến sĩ, điểm thấp thì vào hạng Phó bảng. Vào năm 1828 vua Minh Mạng chỉnh đốn lại khoa cử và bỏ Đệ nhất giáp. Học vị trạng nguyên, bảng nhãn không còn trên khoa bảng từ đó.

Thống kê và các kỷ lục
Trong các khoa thi suốt chiều dài lịch sử Việt Nam, có những dấu mốc và kỷ lục đáng lưu ý:
 Vị khai khoa đầu tiên là Lê Văn Thịnh, đỗ năm 1075 đời Lý Nhân Tông, sau làm tới Thị lang Bộ Binh rồi Thái sư.
 Danh vị Tam khôi đầu tiên được ghi nhận trong chính sử là Trạng nguyên Nguyễn Hiền, Bảng nhãn Lê Văn Hưu, Thám hoa Đặng Ma La, đỗ khoa 1247 đời Trần Thái Tông. Cả ba ông cũng đồng thời giữ danh vị Tam khôi trẻ nhất lịch sử với Nguyễn Hiền 13 tuổi, Lê Văn Hưu 17 tuổi và Đặng Ma La 14 tuổi.
 Danh vị Tam khôi cuối cùng được ghi nhận là Trạng nguyên Nguyễn Đăng Đạo, Bảng nhãn Phạm Quang Trạch, Thám hoa Quách Giai, đỗ năm 1683 đời Lê Hy Tông.
 Khoa thi có Tam khôi già nhất là khoa 1637 đời Lê Thần Tông: Trạng nguyên Nguyễn Xuân Chính 50 tuổi, Bảng nhãn Nguyễn Nghi 61 tuổi, Thám hoa Nguyễn Thế Khanh 37 tuổi.
 Trạng nguyên già nhất là Nguyễn Nghiêu Tư, đỗ lúc 65 tuổi năm 1448 đời Lê Nhân Tông.
 Bảng nhãn già nhất là Nguyễn Nghi, đỗ khoa 1637 đời Lê Thần Tông khi 61 tuổi.
 Thám hoa già nhất là Giang Văn Minh đỗ khoa 1628 đời Lê Thần Tông khi 56 tuổi.
 Trạng nguyên cuối cùng là Trịnh Tuệ (hay Trịnh Huệ) đỗ năm 1736 đời Lê Ý Tông tại khoa thi Đình tổ chức ở phủ chúa Trịnh.
 Bảng nhãn cuối cùng là Vũ Duy Thanh đỗ khoa 1851 đời Tự Đức.
 Thám hoa cuối cùng là Vũ Phạm Hàm, đỗ khoa năm 1892 đời vua Thành Thái. Khoa này không lấy ai đỗ Trạng nguyên cũng như Bảng nhãn.
 Khoa thi Mậu Tuất 1478 đời Lê Thánh Tông lấy đỗ hai bảng nhãn là Lê Quảng Chí và Trần Bích Hoành.
 Khoa thi Quý Sửu 1853 đời Tự Đức lấy đỗ 2 thám hoa là Nguyễn Đức Đạt và Nguyễn Văn Giao.
 Tiến sĩ trẻ nhất là Nguyễn Trung Ngạn, đỗ năm 1304 đời Trần Anh Tông khi mới 16 tuổi. Tiến sĩ già nhất là Nguyễn Bình, đỗ năm 1628 đời Lê Thần Tông khi 87 tuổi.
 Nữ tiến sĩ duy nhất là Nguyễn Thị Duệ đỗ năm 1616 đời Mạc Kính Cung (thời nhà Mạc rút lên Cao Bằng) khi ngoài 20 tuổi.
 Sĩ tử cao tuổi nhất là Vũ Đình Thự dự khoa Canh Tý, Thành Thái thứ 12 (năm 1900) khi đã 84 tuổi. Cụ đỗ Cử nhân, đứng thứ 62 trong số 90 Cử nhân của trường Hà Nội - Nam Định (năm đó 2 trường Hà Nội và Nam Định thi chung, trường Hà Nội lấy đỗ 43 người, Nam Định 47 người). Cụ Đoàn Tử Quang cũng đỗ năm đó, đứng thứ 29 trong số 30 Cử nhân trường Nghệ An, khi 82 tuổi, vẫn còn kém cụ Vũ Đình Thự 2 tuổi. Sau này ông mất năm 1928, thọ 110 tuổi.
 Nhà Hồ là triều đại quy định thi cử qua nhiều vòng nhất: người đỗ kỳ thi Hương năm sau phải vào Bộ Lễ thi lại, có đỗ mới được tuyển; năm sau nữa mới được thi Hội, qua được kỳ này mới được gọi là Thái học sinh (tiến sĩ). Kỳ thi thứ 5 là thi viết và toán.
 Khoảng thời gian dài nhất không lấy được người đỗ Trạng nguyên là từ năm 1743 đến 1785 thời Lê Hiển Tông. Trong 42 năm có 16 khoa thi nhưng không có trạng nguyên vì triều đình cho rằng không có người xứng tầm với học vị đó.
 Bia Tiến sĩ được dựng lần đầu năm 1484 đời Lê Thánh Tông tại sân Quốc tử giám.
 Lệ xướng danh người đỗ để biểu dương người học giỏi thực hiện lần đầu năm 1466 đời Lê Thánh Tông.

Nhận định

Theo Lê Quý Đôn, khi bình về việc thi cử đời nhà Hậu Lê:Quốc giao khôi phục sau khi nhiễu nhương thì nhà Nho vắng vẻ, đến đời Hồng Đức mở rộng khoa mục thì kẻ sĩ xô về hư văn, đời Đoan Khánh trở đi thì sĩ tập suy bại quá lắm.

Theo vua Minh Mệnh:Lâu nay khoa cử làm cho người ta sai lầm. Văn chương vốn không có qui củ nhất định, mà nay những người làm văn cử nghiệp thì câu nệ hủ sáo, khoe khoang lẫn nhau, biệt mối nhà một lối, nhân phẩm cao hay thấp do tự đó. Học như thế thì trách nào nhân tài chẳng mỗi ngày một kém đi.

Theo Pham Kế Bính:Xưa nay lối khoa cử của ta là một con đường rộng rãi phẳng phiu cho bọn sĩ phu. Sĩ phu có do con đường ấy xuất thân mới là chinh đồ, mà sự vinh hạnh về sau cũng bởi đó mà ra cả. Bởi vậy nhân tâm nước mình say mê bia đá bảng vàng, cố sức dùi mài truyện hiền, kinh thánh, có người đầu bạc mà vẫn chịu khó đeo bộ lều chiếu để đua ganh với bọn thiếu niên. Mà rút lại thì có gì đâu, học cũng chẳng qua là học văn chương, thi cũng chẳng qua là thi văn chương...

Sách tham khảo
Đại Việt sử ký toàn thư; Soạn giả Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sỹ Liên,...Dịch giả Viện sử học Việt Nam; Nhà xuất bản Khoa học xã hội Hà Nội, 1993.
Lịch triều hiến chương loại chí; tập 2; soạn giả Phan Huy Chú; Dịch giả Viện sử học Việt Nam; Nhà xuất bản Giáo dục; 2006
Việt Nam phong tục; soạn giả Phan Kế Bính; Nhà xuất bản giáo dục; 2005.
Việt Nam văn hóa sử cương; soạn giả Đào Duy Anh, 1938; in tại Quan Hải tùng thư, bản điện tử.
Kiến văn tiểu lục, soạn giả Lê Quý Đôn, phiên dịch và chú thích Phạm Trọng Điềm; Nhà xuất bản văn hóa thông tin, 2007.
Đại Việt thông sử, soạn giả Lê Quý Đôn, Dịch giả Ngô Thế Long, Nhà xuất bản văn hóa thông tin, 2007.
Việt Nam sử lược; soạn giả Trần Trọng Kim, Nhà xuất bản; Tân Bắc Trung Văn; 1920; bản điện tử.

Xem thêm
Trạng nguyên Việt Nam
Quốc triều khoa bảng lục
 Nho giáo Việt Nam

Chú thích

Tham khảo và liên kết ngoài
 Lê Thái Dũng (2008), Giở trang sử Việt, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội
Sự hình thành hai cấp thi và ba khoa thi chính quy về Nho học
Việc thi cử của các triều vua dưới dạng các con số
Khái lược về Nho giáo Việt Nam - Lê Anh Dũng
 Nguyễn Thị Chân Quỳnh, Đại lược về Khoa Cử

Lịch sử hệ thống giáo dục Việt Nam
Thi cử Nho học
Khoa bảng
Nho học Việt Nam
Nho giáo
Lịch sử Việt Nam
Nho giáo Việt Nam


title: Trithemis aequalis

text:
Trithemis aequalis là một loài chuồn chuồn ngô thuộc họ Libellulidae. Nó được tìm thấy ở Botswana, Namibia, và Zambia.

Nguồn
 Suhling, F. 2005. Trithemis aequalis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Trithemis


title: (7388) 1982 FS3

text:
{{DISPLAYTITLE:(7388) 1982 FS3}}

(7388) 1982 FS3 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henri Debehogne ở Đài thiên văn La Silla ở Chile ngày 23 tháng 3 năm 1982.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 7001–8000

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser

Thiên thể phát hiện năm 1982
Được phát hiện bởi Henri Debehogne
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Jean Harlow

text:
Jean Harlow (tên khai sinh là Harlean Harlow Carpenter, sinh ngày 3 tháng 3 năm 1911 – mất ngày 7 tháng 6 năm 1937) là một nữ diễn viên Mỹ và là một biểu tượng sex của thập niên 1930.

Sau khi ký hợp đồng với Howard Hughes, Jean Harlow lần đầu tiên xuất hiện trong phim Hell's Angels (1930), tiếp theo đó là hàng loạt các bộ phim cực kỳ thành công, trước khi ký hợp đồng với Metro-Goldwyn-Mayer (MGM) năm 1932. Harlow trở thành nữ diễn viên hàng đầu của MGM, là nữ chính trong một loạt phim như Red Dust (1932), Dinner at Eight (1933), Reckless (1935) và Suzy (1936). Những ngôi sao thường xuyên hợp tác với bà là William Powell, Spencer Tracy và đóng 6 phim với Clark Gable.

Jean Harlow nhanh chóng vượt qua những đồng nghiệp cùng thời là Joan Crawford và Norma Shearer. Bà trở thành một trong những ngôi sao lớn nhất thế giới những năm 30, có biệt danh là "Blond Bombshell", "Platinum Blonde" và "Laughing Vamp".

Bà mất vì bị suy thận ở tuổi 26 khi đang quay bộ phim Saratoga năm 1937.

Năm 1999, Jean Harlow được Viện phim Mỹ vinh danh trong số những ngôi sao điện ảnh vĩ đại nhất mọi thời đại, vị trí thứ 22.

Thời niên thiếu

Tên thật của Jean Harlow là Harlean Harlow Carpenter, sinh tại Kansas, Missouri, Mỹ. Cha cô, ông Mont Clair Carpenter (1877-1974) là một bác sĩ nha khoa. Mẹ cô, bà Jean Poe Carpenter là con gái của một nhà môi giới bất động sản giàu có. Tuy nhiên, cuộc hôn nhân của bố mẹ Harlow lại không hạnh phúc.

Harlean còn được gọi là "Baby", cái tên này về sau đã gắn bó với cô suốt cuộc đời. Cô được biết đến lúc mới 5 tuổi, khi tham gia Miss Barstow's Finishing School for Girls ở Kansas. Vì biết mẹ mình có một cuộc hôn nhân không hạnh phúc nên về sau dù đã trở thành một minh tinh nổi tiếng, Harlean vẫn luôn gần gũi với mẹ. Và mẹ cô cũng luôn chăm sóc và bảo vệ con gái. Năm 1922, bà Jean đã đệ đơn ly hôn cùng với việc đòi quyền chăm sóc Harlean và đã được chấp thuận.

Năm 1923, bà Jean cùng Harlean chuyển đến Hollywood với mong muốn trở thành một diễn viên. Khi ấy bà đã 34 tuổi, quá già để bắt đầu sự nghiệp diễn xuất - việc thường được giao cho những cô gái trẻ. Harlean học tại trường Hollywood dành cho nữ và đã gặp được Douglas Fairbanks, Jr., Joel McCrea, và Irene Mayer Selznick. Tài chính cạn kiệt, Harlean bỏ học năm 1925, bà Jean trở về Kansas và ông ngoại cô bắt ép mẹ cô phải quay về nhà nếu không sẽ đoạn tuyệt quan hệ. Vài tuần sau đó, ông ngoại đã gửi Harlean đến trại Cha-Ton-Ka ở Michigamme, Michigan, khi đó cô đã bị sốt tinh hồng nhiệt. Bà Jean biết chuyện bèn đến Michigan nhưng không thể gặp được con gái mình.

Sự nghiệp

1927-29: Kết hôn và bắt đầu sự nghiệp

Năm 1926, Harlean tham gia một buổi lễ hội ở trường Ferry Hall (nay là học viện Lake Forest) ở Lake Forest, Illinois. Một người bạn đã giới thiệu cho cô Charles "Chuck" McGrew, con trai một gia đình giàu có. Hai người đã nhanh chóng kết hôn. Mẹ cô, bà Jean cũng kết hôn với Marino Bello và Harlean không có mặt.

Ngay sau đám cưới, Harlean và chồng chuyển từ Chicago đến Beverly Hills. Sau 21 tháng kết hôn, Charles McGrew nhận được một khối tài sản khổng lồ. Năm 1928, cặp vợ chồng chuyển đến Los Angeles sau khi đã giải quyết xong căn nhà ở Beverly Hills. McGrew thì suốt ngày rượu chè và còn ngăn cản Harlean theo đuổi sự nghiệp. Vì những bất hòa trong mối quan hệ nên họ đã ly hôn vào năm 1929.

Ở Los Angeles, Harlean kết bạn với Rosalie Roy, một nữ diễn viên trẻ triển vọng. Một hôm, Roy đã nhờ Harlean đưa đến Fox Studios. Ở đây, Harlean đã được CEO của Fox Studios chú ý nhưng cô lại không quan tâm. Sau đó, Harlean còn nhận được một lá thư giới thiệu đến Central Casting. Roy thấy vậy liền đặt cược là Harlean không dám đi. Vì không muốn thua, Harlean đã đến Central Casting và ký kết với cái tên của mẹ cô thời trẻ, Jean Harlow.

Jean Harlow xuất hiện trong bộ phim đầu tiên, Honor Bound và được trả 7 USD/ ngày. Sau đó, cô tham gia nhiều vai nhỏ trong những bộ phim Moran of the Marines (1928), This Thing Called Love (1929), Close Harmony (1929), và The Love Parade (1929).

1929-32: Đột phá trong sự nghiệp

Cuối năm 1929, Jean được James Hall, một diễn viên trong phim Hell's Angels của Howard Hughes phát hiện. Howard Hughes lúc này đang cần một diễn viên thay thế Greta Nissen. Sau khi làm xong một bài kiểm tra ngắn, Harlow đã được nhận vào đoàn làm phim.

Ngày 24 tháng 10 năm 1929, Howard Hughes đã ký hợp đồng 5 năm với Jean Harlow với giá 100 USD/ tuần. Sau khi công chiếu, Hell's Angels đã trở thành bộ phim có doanh thu cao nhất năm 1930 (vượt qua cả phim Anna Christie của Greta Garbo). Bộ phim này đã giúp Harlow nổi tiếng toàn thế giới. Năm 1931, Jean Harlow xuất hiện với vai nhỏ trong phim City Lights của Charlie Chaplin, nhưng đoạn phim đó về sau đã bị cắt bỏ.

Không có dự án nào mới cho Harlow nên Howard Hughes đã để cô đến New York, Seattle và Kansas để quảng bá cho Hell's Angels. Năm 1931, Howard Hughes đã cho các hãng phim khác "mượn" Harlow. Cô nhanh chóng gây được nhiều chú ý khi tham gia bộ phim The Secret Six, với Wallace Beery với Clark Gable; Iron Man, với Lew Ayres và Robert Armstrong; The Public Enemy với James Cagney. Mặc dù những bộ phim này thành công nhưng diễn xuất của Harlow lại bị các nhà phê bình chê. Ngay sau đó, Howard Hughes đã để cô đi du lịch để tránh áp lực dư luận.

Harlow tiếp tục tham gia bộ phim Platinum Blonde (1931) với Loretta Young. Bộ phim ban đầu có tên là Gallagher, sau đã được đổi để ủng hộ Harlow. Nhiều fan nữ còn nhuộm tóc bạch kim để giống như Jean Harlow.

Bộ phim tiếp theo của cô là Three Wise Girls (1932) đóng với Mae Clark và Walter Byron. Paul Bern, giám đốc của MGM đã "mượn" Harlow đóng phim The Beast of the City (1932) cùng với Walter Huston.

1932-36: Minh tinh của MGM

Paul Bern, lúc này đang có quan hệ tình cảm với Jean Harlow, đã nói chuyện với Louis B. Mayer về việc mua lại hợp đồng của cô với Howard Hughes nhưng Mayer không đồng ý. Bern đành đưa ra đề nghị với Irving Thalberg, một nhà sản xuất của MGM và đã được đồng ý. MGM đã chính thức mua lại hợp đồng của Howard Hughes với giá 30.000 USD. Ngày 20 tháng 4 năm 1932, Jean Harlow chính thức trở thành diễn viên của MGM.

Năm 1932, Jean tham gia bộ phim Red-Headed Woman và nhận được 1250 USD mỗi tuần. Cô tiếp tục đóng phim Red Dust, bộ phim thứ 2 đóng cùng Clark Gable. Hai người hợp tác rất ăn ý và đã đóng cùng nhau 6 phim. Cô cũng đóng cặp nhiều lần với Spencer Tracy và William Powell.

Trong quá trình đóng Red Dust, Paul Bern, người vừa kết hôn với Jean 2 tháng đã bị bắn chết tại nhà riêng của họ, tạo ra một vụ bê bối lớn và Harlow bị nghi là hung thủ. Nhưng sau đó, cảnh sát đã đưa ra kết luận, Bern chết do tự tử. Sau cái chết của Paul Bern, MGM đã để Jean Harlow kết hôn với nhà quay phim Harold Rosson. Và họ đã lặng lẽ ly hôn sau 8 tháng.

Năm 1933, nhận thấy sự thành công của cặp đôi Harlow-Gable nên đã tái hợp họ trong Hold Your Man (1933). Cùng năm đó, Jean cũng đóng với Wallace Beery trong Dinner at Eight và Bombshell với Lee Tracy.

Jean Harlow cũng liên tiếp thành công với những bộ phim The Girl from Missouri (1934 với Lionel Barrymore và Franchot Tone), China Seas (1935, với Clark Gable và Wallace Beery), Wife vs. Secretary (1936 với Clark Gable và Myrna Loy).

Từ năm 1933 trở đi, Jean Harlow thành công với những bộ phim đạt doanh thu phòng vé cao. Tầm ảnh hưởng của cô làm mờ nhạt những minh tinh cùng thời như Greta Garbo, Joan Crawford, Norma Shearer, và Luise Rainer.

Qua đời

Theo công bố của cảnh sát thì Paul Bern (người chồng thứ hai của Harlow) đã tự tử. Khi kết hôn với Harlow, chồng cô đã 42 tuổi và những bí mật tệ hại của anh đã bị vạch trần trong đêm tân hôn. Bern bị liệt dương.

Harlow đã nhạo báng anh trong khi say rượu, và không chịu được, anh đã vật cô xuống sàn nhà, đánh đập rất dã man khiến Harlow bị tổn thương nặng ở thận. 5 năm sau cô qua đời khi mới ở tuổi 26 và cũng giống như chồng, cái chết của cô đến giờ vẫn là một điều bí ẩn.

Các phim tham gia

Chú thích

Liên kết ngoài

 The Official Jean Harlow Site
 Jean Harlow: The Platinum Page

Nữ diễn viên điện ảnh Mỹ
Nữ diễn viên Mỹ thế kỷ 20
Sinh năm 1911
Mất năm 1937
Nữ diễn viên Los Angeles


title: Éméville

text:
Éméville là một xã thuộc tỉnh Oise trong vùng Hauts-de-France tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 144 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

INSEE

Xã của Oise


title: Buchy, Seine-Maritime

text:
Buchy là một xã thuộc tỉnh Seine-Maritime trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Huy hiệu

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-Maritime
Seine-Maritime
Normandy

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
Buchy on the Quid website

Xã của Seine-Maritime


title: Montluel (tổng)

text:
Tổng Montluel là một tổng của Pháp nằm ở tỉnh Ain trong vùng Rhône-Alpes.

Địa lý
Tổng này được tổ chức xung quanh Montluel ở quận Bourg-en-Bresse. Độ cao ở đây từ 175 m (Niévroz) đến 319 m (La Boisse) với độ cao trung bình 215 m.

Hành chính

Số đơn vị
Tổng Montluel groupe 9 xã và có dân số 20 103 dân (theo điều tra dân số năm 1999, số lượng không tính trùng).

|-
| Balan || align="right" | 1 534 || align="right" | 01360 || align="right" | 01027
|-
| Béligneux || align="right" | 2 594 || align="right" | 01360 || align="right" | 01032
|-
| La Boisse || align="right" | 2 709 || align="right" | 01120 || align="right" | 01049
|-
| Bressolles || align="right" | 590 || align="right" | 01360 || align="right" | 01062
|-
| Dagneux || align="right" | 3 757 || align="right" | 01120 || align="right" | 01142
|-
| Montluel || align="right" | 6 454 || align="right" | 01120 || align="right" | 01262
|-
| Niévroz || align="right" | 1 360 || align="right" | 01120 || align="right" | 01276
|-
| Pizay || align="right" | 637 || align="right" | 01120 || align="right" | 01297
|-
| Sainte-Croix || align="right" | 468 || align="right" | 01120 || align="right" | 01342
|}

Biến động dân số

Xem thêm
 Ain
 Quận của Ain
 Tổng của Ain
 Xã của Ain

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Tổng Montluel trên trang mạng của Insee
 plan du canton de Montluel sur Mapquest
 Localisation du canton de Montluel sur une carte de France

Montluel


title: Ectopatria xerampelina

text:
Ectopatria xerampelina là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở Tây Úc và Nam Úc.

Liên kết ngoài
Australian Faunal Directory

Chú thích

Ectopatria


title: Quận Champaign, Illinois

text:
Quận Champaign là một quận thuộc tiểu bang Illinois, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số 179.669 người. Quận lỵ đóng ở Urbana.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính
  Interstate 57
  Interstate 72
  Interstate 74
  US Route 45
  US Route 136
  US Route 150
  Illinois Route 10
  Illinois Route 47
  Illinois Route 49
  Illinois Route 54
  Illinois Route 130

Quận giáp ranh
 Quận Ford - bắc
 Quận Vermilion - đông
 Quận Edgar - đông nam
 Quận Douglas - nam
 Quận Piatt - tây
 Quận McLean - tây bắc

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số  năm 2000, quận đã có dân số 179.669 người, 70.597 hộ gia đình, và 39.322 gia đình sống trong quận hạt. Mật độ dân số là 180 người trên một dặm Anh vuông (70/km ²). Có 75.280 đơn vị nhà ở mật độ trung bình trong 76 trên một dặm Anh vuông (29/km ²). Cơ cấu chủng tộc của dân cư sinh sống trong quận bao gồm 78,78% người da trắng, 11,16% da đen hay Mỹ gốc Phi, 0,24% người Mỹ bản xứ, 6,45% châu Á, Thái Bình Dương 0,04%, 1,34% từ các chủng tộc khác, và 1,99% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. 2,90% dân số là người Hispanic hay Latino thuộc một chủng tộc nào. 23,9% là người gốc Đức, Ailen 9,6%, 8,9% người gốc Anh và 7,4% gốc Mỹ theo điều tra dân số năm 2000. 88,7% nói tiếng Anh, tiếng Tây Ban Nha 2,9%, 1,7% của Trung Quốc hoặc tiếng Hoa và Hàn Quốc 1,3% là ngôn ngữ đầu tiên của họ.

Có 70.597 hộ, trong đó 27,20% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 43,60% là đôi vợ chồng sống với nhau, 9,20% có một chủ hộ nữ và không có chồng, và 44,30% là không lập gia đình. 31,40% hộ gia đình đã được tạo ra từ các cá nhân và 7,80% có người sống một mình 65 tuổi hoặc lớn hơn. Cỡ hộ trung bình là 2,33 và cỡ gia đình trung bình là 2,96.

Tháp tuổi dân cư sinh sống trong quận với tỷ lệ như sau: 21,00% dưới độ tuổi 18, 23,10% 18-24, 28,20% 25-44, 18,00% từ 45 đến 64, và 9,70% từ 65 tuổi trở lên người. Độ tuổi trung bình là 29 năm. Đối với mỗi 100 nữ có 101,10 nam giới. Đối với mỗi 100 nữ 18 tuổi trở lên, đã có 99,70 nam giới.

Thu nhập trung bình cho một hộ gia đình trong quận đã đạt mức USD 37.780, và thu nhập trung bình cho một gia đình là USD 52.591. Phái nam có thu nhập trung bình USD 36.844 so với 26.421 USD của phái nữ. Thu nhập bình quân đầu người đạt mức 19.708 USD. Có 6,90% của các gia đình và 16,10% dân số sống dưới mức nghèo khổ, bao gồm 11,80% những người dưới 18 tuổi và 4,90% của những người 65 tuổi hoặc hơn.

Tham khảo

Quận của Illinois

Illinois 1833
Khu dân cư thành lập năm 1833


title: Rial Iran

text:
Rial (tiếng Ba Tư: یال; mã ISO 4217 IRR) là đơn vị tiền tệ chính thức của Iran. Một rial bằng 100 dinar, tuy nhiên đồng rial ngày nay có giá trị quá thấp nên phần lẻ của rial không còn được dùng trong kế toán.

Trên thực tế, ngày nay người Iran sử dụng đơn vị toman có giá trị tương đương 10 rial.

Tiền kim loại đang lưu hành có các mệnh giá: 50, 100, 250, 500, 1.000, 2.000 và 5.000 rial. Đồng 5 và 10 rial hiện không được phát hành mới.

Tiền giấy đang lưu hành có các mệnh giá: 5.000, 10.000, 20.000, 50.000 và 100.000 rial; các loại ngân phiếu thanh toán với các mệnh giá 500.000 và 1.000.000 rial.

Vào ngày 23/09/2018, 1 đô la Mỹ đổi được 42.080 rial Iran. (Xem tỷ giá hiện hành)

Tỉ giá hối đoái hiện thời của đồng IRR

Tham khảo

Kinh tế Iran
Tiền tệ châu Á
Ký hiệu tiền tệ


title: Glossosoma bifidum

text:
Glossosoma bifidum là một loài Trichoptera trong họ Glossosomatidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Glossosoma


title: Aethiopocassis suahelorum

text:
Aethiopocassis suahelorum là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1899.

Chú thích

Tham khảo

Aethiopocassis


title: Bộ Đào kim nương

text:
Bộ Đào kim nương hay bộ Sim (theo tên gọi của chi Rhodomyrtus), còn gọi là bộ Hương đào (theo chi Myrtus) (danh pháp khoa học: Myrtales) là một bộ trong thực vật có hoa lớp hai lá mầm và nhánh hoa Hồng.

Bộ Myrtales chiếm khoảng 6% sự đa dạng trong thực vật hai lá mầm thật sự phần lõi. Các hóa thạch được coi là của bộ này có niên đại khoảng 65 triệu năm trước (Crepet và ctv., 2004). Các loài sâu bướm Lycaenidae được tìm thấy rất phổ biến trên các thành viên của bộ này (đặc biệt là các họ Lythraceae, Myrtaceae, Combretaceae).

Vị trí của bộ Myrtales trong nhánh Hoa hồng là không ổn định trong các phân tích rbcL gần đây của thực vật hạt kín (Hilu và ctv., 2003). Quan hệ trong bộ cũng đã được nghiên cứu khá chi tiết trong các công trình của Conti và ctv. (1996, 1998, 1999, 2002), Sytsma và ctv. (1998, 2004), Clausing và Renner (2001: Melastomataceae), Schönenberger và Conti (2001, 2003: chủ yếu là Oliniaceae) hay Wilson và ctv. (2005: Myrtaceae nghĩa rộng) và cây phát sinh chủng loài đưa ra tại đây là dựa theo các ấn phẩm đó.

Vị trí của họ Combretaceae dường như vẫn chưa rõ ràng. Berger & Sytsma (2010), Bell et al. (2010) và Soltis et al. (2011) phát hiện một vài mức độ hỗ trợ cho vị trí chị-em với [Onagraceae + Lythraceae]. Giải phẫu (các hốc lõm che phủ), một vài đặc trưng hình thái (kiểu lá chung và cách dính) và các dữ liệu phân tử tất cả đều gợi ý mạnh mẽ rằng Vochysiaceae nên được gộp trong Myrtales, nhưng thoạt nhìn thì các hoa có cựa đơn dối xứng khác biệt của họ này là hoàn toàn không giống như hoa của các họ khác trong bộ này.

Phân loại
Theo APG II thì bộ này chứa 11 họ với 380 chi và trên 11.000 loài. APG III công nhận 9 họ. Các họ sau là điển hình trong các phân loại mới nhất:
 Họ Alzateaceae
 Họ Combretaceae
 Họ Crypteroniaceae
 Họ Lythraceae (họ bằng lăng, thiên khuất)
 Họ Melastomataceae (Họ Mua)
 Họ Memecylaceae (APG III coi là một phần của họ Melastomataceae)
 Họ Myrtaceae (họ sim - đào kim nương, hương đào)
 Họ Heteropyxidaceae (APG II và APG III coi là một phần của Myrtaceae)
 Họ Psiloxylaceae (APG II và APG III coi là một phần của Myrtaceae)
 Họ Onagraceae (họ anh thảo chiều)
 Họ Penaeaceae
 Họ Rhynchocalycaceae (APG III coi là một phần của Penaeaceae)
 Họ Oliniaceae (APG III coi là một phần của Penaeaceae)
 Họ Vochysiaceae

Trong hệ thống phân loại Cronquist gần như về cơ bản có sự phân loại giống như trên, ngoại trừ họ Vochysiaceae nằm trong bộ Polygalales và họ Thymelaeaceae được đưa vào đây. Các họ Sonneratiaceae, Trapaceae và Punicaceae được loại ra khỏi họ Bằng lăng (Lythraceae), trong khi các họ Psioxylaceae và Heteropyxidaceae được cho vào họ Đào kim nương (Myrtaceae), và họ Memecyclaceae nằm trong họ Mua (Melastomataceae).

Phát sinh chủng loài
Biểu đồ phát sinh chủng loài dưới đây lấy theo Wang và ctv. (2009), với tên gọi các bộ lấy từ website của Angiosperm Phylogeny.. Các nhánh với mức hỗ trợ tự khởi động thấp hơn 50% bị bỏ qua. Các nhánh khác có mức hỗ trợ 100% ngoại trừ những nơi có con số chỉ ra mức hỗ trợ cụ thể.

Phát sinh chủng loài trong phạm vi bộ Đào kim nương như hình dưới đây.

Nguồn gốc
Myrtales có niên đại khoảng 89-99 Ma tại Australasia. Tuy nhiên, có một vài tranh luận về niên đại này, cái thu được khi sử dụng DNA hạt nhân. Khi xem xét DNA lục lạp thì dường như tổ tiên của bộ Myrtales đã tiến hóa vào giữa kỷ Creta (~ 100 Ma) tại đông nam châu Phi chứ không phải Australasia  Mặc dù hệ thống APG phân loại Myrtales trong phạm vi nhánh eurosids, nhưng bộ gen công bố gần đây của Eucalyptus grandis lại đặt Myrtales như là nhóm chị-em với eurosids chứ không phải bên trong nó. Khác biệt này được cho là đã phát sinh do khác biệt khi sử dụng một lượng lớn các đơn vị phân loại thay vì sử dụng một lượng lớn gen để xây dựng cây phát sinh chủng loài.

Tham khảo


title: Trên, dưới và linh hoạt

text:
Trong tình dục loài người, trên, dưới và linh hoạt (tiếng Anh: top, bottom and versatile) là những thuật ngữ mô tả tư thế khi quan hệ tình dục đặc biệt là nam có quan hệ tình dục với nam. Top (trên) là người thâm nhập (đâm), bottom (dưới) (đọc ngắn là bot) là người được thâm nhập và versatile (linh hoạt) là người tham gia cả hai hoạt động trên. Những thuật ngữ này có thể chỉ sự tự xác định sở thích của mỗi người nhưng cũng có thể mô tả những nhận thực tâm lý và/hoặc nhận thực tình dục.

Top, bottom và versatile cũng có thể được dùng trong BDSM để mô tả những nhận thực và hành vi tương tự nhưng có ý nghĩa khác biệt.

Top là người đóng vai trò thâm nhập trong quan hệ tình dục, trong hầu hết trường hợp là bằng dương vật, khi quan hệ hậu môn hoặc đường miệng. Top cũng là một động từ có nghĩa là "thâm nhập người khác." Top có thể mô tả một nhận thực cá nhân mang nghĩa rộng hơn bao gồm cả sự mạnh mẽ (dominance) trong quan hệ tình cảm và/hoặc tình dục nhưng không nhất thiết như vậy. Có nhiều thuật ngữ liên quan chẳng hạn như top hoàn toàn (total top) là người luôn luôn top, top mạnh mẽ (power top) là người có kỹ năng tốt và/hoặc mạnh bạo khi thâm nhập, top phục vụ (service top) là người thâm nhập dưới sự hướng dẫn của một bottom háo hức, top linh hoạt (versatile top) là người thích thâm nhập hơn nhưng đôi khi cũng được thâm nhập.

Bottom là người được thâm nhập khi quan hệ tình dục thường là qua hậu môn trong tình dục hậu môn và qua đường miệng khi làm tình bằng miệng. Bottom cũng có thể mô tả một nghĩa rộng hơn là vai trò được che chở trong một mối quan hệ tình cảm mặc dù không nhất thiết là như vậy. Bottom mạnh mẽ (power bottom) là người thích thú với vai trò được thâm nhập một cách mãnh liệt. Bottom linh hoạt (versatile bottom) là người thích được thâm nhập hơn nhưng đôi khi thâm nhập.

Không có nghiên cứu khoa học nào về tỉ lệ nam đồng tính và song tính là top hay bottom. Kiểm 55.646 hồ sơ trên www.gay.com ở Hoa Kỳ cho thấy 26,46% thích làm top, 31,92% thích làm bottom và 41,62% thích linh hoạt.

Chiều lây nhiễm bệnh lây truyền đường tình dục từ top sang bot dễ xảy ra hơn từ bot sang top. Mặc dù đồng ý quan hệ dùng bao cao su, nhưng trong quá trình quan hệ, vài người đóng vai top có thể bí mật tháo bỏ bao cao su và tiếp tục thâm nhập bot mà bot không hề hay biết. Top làm vậy có thể do anh ta thích quan hệ không bao cao su hoặc anh ta cố tình làm lây nhiễm bệnh cho bot.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thuật ngữ khiêu dâm
Quan hệ tình dục
Tình dục học
Đồng tính nam
Khiêu dâm hậu môn


title: Oides flavipennis

text:
Oides flavipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1900.

Chú thích

Tham khảo

Oides


title: Cazaux-Villecomtal

text:
Cazaux-Villecomtal  là một xã thuộc tỉnh Gers trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này có độ cao trung bình 247 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Cazauxvillecomtal


title: Montclar, Aude

text:
Montclar là một xã thuộc tỉnh Aude, trong vùng Occitanie, Pháp. Xã này có diện tích 11,31 km2, dân số 172 người.
Người dân Montclar tiếng Pháp gọi là Clarimontois.
==Tham khảo==

Montclar


title: Bulbophyllum dissitiflorum

text:
Bulbophyllum dissitiflorum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

dissitiflorum]]

D


title: 2175 Andrea Doria

text:
2175 Andrea Doria (1977 TY) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 12 tháng 10 năm 1977 bởi Wild, P. ở Zimmerwald.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 2175 Andrea Doria

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Paul Wild
Thiên thể phát hiện năm 1977


title: Quận Atascosa, Texas

text:
Quận Atascosa, Texas là một quận trong tiểu bang Texas, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở thành phố Jourdanton.

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số  năm 2000, đã có 38.628 người, 12.816 hộ gia đình, và 10.022 gia đình sống trong quận. Mật độ dân số là 31 người cho mỗi dặm vuông (12/km ²). Có 14.883 đơn vị nhà ở với mật độ trung bình là 12 cho mỗi dặm vuông (5/km ²). Cơ cấu dân tộc của dân cư quận gồm 73,23% người da trắng, 0,60% da đen hay Mỹ gốc Phi, 0,80% người Mỹ bản xứ, 0,31% người châu Á, 0,06% người đảo Thái Bình Dương, 21,53% từ các chủng tộc khác, và 3,47% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. 58,56% dân số là người Hispanic hay Latino thuộc chủng tộc nào.

Có 12.816 hộ, trong đó 41,70% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 60,30% là các cặp vợ chồng sống với nhau, 13,00% có chủ hộ là nữ không có mặt chồng, và 21,80% là không lập gia đình. 18,90% của tất cả các hộ gia đình đã được tạo thành từ các cá nhân và 8,70% có người sống một mình 65 tuổi trở lên đã được người. Bình quân mỗi hộ là 2,99 và cỡ gia đình trung bình là 3,41.

Trong quận, cơ cấu tuổi dân cư với 31,70% ở độ tuổi dưới 18, 8,90% 18-24, 27,60% 25-44, 21,00% 45-64, và 10,80% người 65 tuổi trở lên. Tuổi trung bình là 32 năm. Cứ mỗi 100 nữ có 96,60 nam giới. Cứ mỗi 100 nữ 18 tuổi trở lên, đã có 94,20 nam giới.

Thu nhập trung bình cho một gia đình trong quận đã được $ 33.081, và thu nhập trung bình cho một gia đình được $ 37,705. Nam giới có thu nhập trung bình $ 27.702 so với 18.810 $ cho phái nữ. Thu nhập trên đầu cho các quận được $ 14,276. Giới 16,10% gia đình và 20,20% dân số sống dưới mức nghèo khổ, trong đó có 25,60% những người dưới 18 tuổi và 21,70% có độ tuổi từ 65 trở lên.

Tham khảo

Quận của Texas


title: Lô Sơn

text:
Lô Sơn (chữ Hán giản thể: 芦山县, Hán Việt: Lô Sơn huyện) là một huyện thuộc địa cấp thị Nhã An, tỉnh Tứ Xuyên, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 1364 km², dân số năm 2002 là 120.000 người.

Huyện này được chia ra thành các đơn vị hành chính gồm 5 trấn, 4 hương:
Trấn: Lô Dương, Phi Tiên Quan, Đại Xuyên, Thái Bình.
Hương: Long Môn, Tư Duyên, Ngọc Thịnh, Thanh Nhân.

Xem thêm
Động đất Nhã An 2013

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang web chính quyền Nhã An

Nhã An
Đơn vị cấp huyện Tứ Xuyên


title: Hybosinota nodulosa

text:
Hybosinota nodulosa là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Boheman miêu tả khoa học năm 1854.

Chú thích

Tham khảo

Hybosinota


title: Beja (Bồ Đào Nha)

text:
Beja () là một huyện thuộc tỉnh Beja, Bồ Đào Nha. Huyện này có diện tích 1147 km², dân số thời điểm năm 2001 là 35762 người. Dân số thành thị là 21.658 người.

Thành phố bao gồm 18 giáo xứ, và là thủ phủ của Beja. Thị trưởng hiện nay là Francisco Santos, được bầu bởi Liên minh Dân chủ Unitariaa. Không quân Bồ Đào Nha có một căn cứ không quân trong khu vực - Căn cứ không quân số 11.

Tọa lạc trên một ngọn đồi (277 m), chỉ huy một vị trí chiến lược trong vùng đồng bằng rộng lớn của Alentejo Baixo, Beja từng là một vị trí quan trọng trong thời cổ đại. Đã có người ở trong thời Celtic, thị xã, sau đó được đặt tên là Pax Julia Julius Caesar trong 48 trước Công nguyên, khi ông thực hiện hòa bình với những người Lusitania. Ông đã phát triển thị xã thành thủ đô của các tỉnh cực nam của Lusitania (Santarém và Braga là các thủ đô khác của conventi). Trong suốt triều đại của hoàng đế Augustus thị trấn thịnh vượng trở thành "Pax Augusta". Lúc đó nó đã nằm ở một ngã ba đường chiến lược.

Tham khảo

Huyện của Bồ Đào Nha
Khu dân cư ở tỉnh Beja
Thị trấn Bồ Đào Nha


title: Colletes dudgeonii

text:
Colletes dudgeonii là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Bingham mô tả khoa học năm 1897.

Chú thích

Tham khảo

Colletes
Động vật được mô tả năm 1897


title: Mimastra latimana

text:
Mimastra latimana là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Allard miêu tả khoa học năm 1890.

Chú thích

Tham khảo

Mimastra


title: Tivernon

text:
Tivernon là một xã trong tỉnh Loiret, vùng Centre-Val de Loire bắc trung bộ nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Loiret

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Loiret


title: (12307) 1991 UA

text:
(12307) 1991 UA là một tiểu hành tinh nằm ở rìa ngoài của vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Seiji Ueda và Hiroshi Kaneda ở Kushiro, Hokkaidō, Nhật Bản, ngày 18 tháng 10 năm 1991.

Xem thêm
 Danh sách các tiểu hành tinh: 12001–13000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1991
Được phát hiện bởi Hiroshi Kaneda
Được phát hiện bởi Seiji Ueda
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Sphecodes andinus

text:
Sphecodes andinus là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Schrottky mô tả khoa học năm 1906.

Chú thích

Tham khảo

Sphecodes
Động vật được mô tả năm 1906


title: Antigone (định hướng)

text:
Antigone có thể là:

Tên của hai nhân vật nữ trong thần thoại Hy Lạp - xem Antigone (thần thoại)
Tên của hai hoàng hậu trong lịch sử: Antigone của Macedonia và Antigone của Epirus

Dựa vào thần thoại Hy Lạp, các vở kịch sau đây đã được viết:
Antigone của Sophocles
Antigone của Jean Anouilh
Antigone của Bertolt Brecht
Antigone của Salvador Espriu
Antigone của George Judy

Và các vở opera:
Antigone của Carl Orff
Antigone của Arthur Honneger

Ngoài ra còn có:
Album Antigone của ban nhạc Heaven Shall Burn
Thiên thạch 129 Antigone


title: Prosipho grohae

text:
Prosipho grohae là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Buccinidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Prosipho


title: 17002 Kouzel

text:
17002 Kouzel (1999 CV54) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 10 tháng 2 năm 1999 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 17002 Kouzel

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Norah Jones

text:
Geethali Norah Jones Shankar (sinh 30 tháng 3 năm 1979), với nghệ danh là Norah Jones, là một nữ ca sĩ kiêm nhạc sĩ, diễn viên và nhạc công chơi piano, guitar, keyboard người Mỹ mang trong mình các dòng máu Anglo, Ấn Độ và Bengal. Cô là con gái của nghệ sĩ đàn sitar nổi tiếng người Ấn Độ, Ravi Shankar, chị em cùng cha khác mẹ với Anoushka Shankar.

Cô khởi nghiệp năm 2002 với album mang tên Come Away with Me thuộc thể loại jazz, soul, folk, đồng quê mang âm hưởng khơi gợi và buồn rầu. Album đã được chứng nhận đĩa kim cương bởi RIAA khi bán được tới 26 triệu bản trên toàn cầu. Với album này cô nhận được 5 giải Grammy trong đó có các hạng mục lớn nhất bao như "Thu âm của năm" và "Nghệ sĩ mới xuất sắc nhất".

Nối tiếp thành công đầu tiên, Norah Jones phát hành thêm hai album phòng thu Feels Like Home và Not Too Late vào các năm 2004 và 2007. Cô còn tham gia trong lĩnh vực phim ảnh, nổi bật nhất là vai chính Elizabeth trong phim My Blueberry Night (2007) của đạo diễn Vương Gia Vệ. Album năm 2009 của cô The Fall tiếp tục được chứng nhận đĩa bạch kim, bán được hơn một triệu bản khắp thế giới. Tất cả các album trên luôn nhận được sự đánh giá cao của giới phê bình âm nhạc. Album phòng thu thứ 5, Little Broken Hearts, được phát hành vào ngày 27-4-2012.

Norah Jones đã giành được 9 Giải Grammy và đứng vị trí thứ 60 trong bảng xếp hạng tạp chí Billboard dành cho các nghệ sĩ từ thập niên 2000 trở lại đây. Trong suốt sự nghiệp của mình, cô đã gặt hát được nhiều giải thưởng và bán được hơn 50 triệu album trên toàn thế giới. Billboard cũng xếp cô vào tốp những nghệ sĩ Jazz hàng đầu từ 2000-2009.

Thời thơ ấu
Jones được sinh ra tại Geetali Shankar năm 1979 tại Bedford-Stuyvesant, Brooklyn, New York. Cô có mẹ là nhà sản xuất hòa nhạc người Mỹ Sue Jones và cha là nghệ sĩ người Ấn Độ chơi đàn Bengali siltar.

Sau khi cha mẹ cô ly thân vào năm 1986, Shankar cùng sống với mẹ và lớn lên ở Grapevine, Texas. Cô theo học tại trường trung cấp Colleyville và trung học Grapevine trước khi chuyển sang trung học Brooker T. Washington để biểu diễn và sáng tác âm nhạc ở Dallas. Khi ở trường trung học, cô được đứng trong đội văn nghệ của trường. Cô tham gia vào ban nhạc và chọn chơi saxophone alto. Ở tuổi 16, sau khi được sự đồng ý của cha mẹ, cô chính thức lấy nghệ danh là Norah Jones.

Jones luôn bị lôi cuốn bởi âm nhạc của BIll Evans và Billie Holiday cũng như một số nghệ nhân khác. Cô từng nói: "Trước đây mẹ tôi đã từng có bản album thứ tám của Billie Holiday. Tôi đã chọn ra đĩa đơn mà tôi yêu thích và thử chơi lại nó nhiều lần".

Từ khi còn là một đứa trẻ, Jones đã bắt đầu tập hát trong nhà thờ và cô cũng rút ra cho mình những bài học về cách chơi piano và giọng hát. Đến nay cô vẫn giữ thói quen này. Cô coi đó là niềm khích lệ tinh thần cho mình và luôn hiểu được sự cần thiết của các nghi lễ trong nhà thờ nhưng cô cũng không quá chú tâm vào tôn giáo nào.

Cô theo học tại Học viện Nghệ thuật Interlochen trong suốt những năm tháng hè. Khi còn đang học trung học, cô đã thắng giải DownBeat Student Music Awards cho giọng hát Jazz xuất sắc nhất (2 lần vào các năm 1996 và 1997) và nghệ sĩ sáng tác xuất sắc nhất (1996).

Sau đó Jones tiếp tục theo học tại trường Đại học Bắc Texas (UNT), nơi cô theo học chuyên ngành piano Jazz và tập hát cùng các nghệ sĩ jazz tại đây. Trong thời gian này, cô đã có cơ hội gặp mặt lần đầu tiên cộng tác viên tương lai của mình Jesse Harris. Cô đã chuyển tới chơi cho ban nhạc của các bạn Harris tại trường đại học. Jesse lúc đó đang ở trên một chuyến đi xuyên quốc gia với người bạn và là thành viên tương lai của Little Willies, Richard Julian, và đã ghé qua xem ban nhạc của Jones biểu diễn. Sau khi gặp Jones, anh đã gửi cho cô một danh sách những bài hát hay của mình.

Năm 1999 Jones chuyển từ Texas đến Thành phố New York. Chưa đầy một năm sau cô bắt đầu tham gia ban nhạc cùng với Harris, và các bản thu âm của họ luôn thuộc hàng bán chạy nhất.

Sự nghiệp âm nhạc

2001- 2004: First Sessions và Come Away with Me

Sau khi chuyển đến Thành phố New York, Jones đã ký hợp đồng với Blue Note, một nhãn hiệu thuộc sở hữu của tập đoàn EMI Group. Quyết định ký kết hợp đồng là kết quả gián tiếp của việc Jones hợp tác hát đệm cho ca sĩ - nhạc sĩ Victoria Williams. Shell White, vợ của nhà sản xuất Williams JC Hopkins hiện đang làm việc tại cơ quan bản quyền của Blue Note đã đưa 3 bài hát thử nghiệm đến chủ tịch của hãng Bruce Lundvall và người kiểm tra của hãng Brian Bacchus. Ba bài hát thu thử gồm 2 bài hát thu thử đúng tiêu chuẩn của Jones và một bài hát của Jesse Harris. Lundvall và Bacchus đã lập tức đồng ý khi phát hiện ra tiềm năng lớn của Jones. Bacchus nói với HitQuarters: "Chúng tôi sẽ để cô ấy tự lựa chọn hướng đi riêng của mình... Chúng tôi biết rằng nếu cô ấy có thể phát triển tài năng sáng tác của mình, chúng ta sẽ được thưởng thức những bài hát tuyệt hay trong tương lai không xa".

Sau đó Jones đã bắt đầu hợp tác lần đầu tiên với nhà sản xuất và thiết kế âm nhạc giàu kinh nghiệm Jay Newland. Bacchus nghĩ rằng kinh nghiệm của Jay trong các thể loại nhạc đa dạng như jazz, blue, rock, đồng quê và folk sẽ là "một sự kết hợp tuyệt vời cho sáng tác của Jones". Họ cùng nhau cắt giảm 9 bài hát thu thử, trong đó 6 bài hát sẽ được đưa vào album First Sessions do hãng Blue Note phát hành, các bài còn lại sẽ được đưa vào album đầu tay của riêng cô. First Sessions được phát hành chính thức vào năm 2001.

Jones đã từng là một ca sĩ lounge trước khi trở thành một nghệ sĩ thu âm. Trước khi phát hành album đầu tay, cô đã từng biểu diễn với Wax Poetic, Peter Malick và tay guitar jazz Charlie Hunter.

Album đầu tay của cô phát hành tháng 2 năm 2002, Come Away with Me, là sự kết hợp một loại âm nhạc êm dịu, một chút âm hưởng Pop và chủ đạo là nhạc Jazz. Ra mắt ở vị trí thứ 139, album đã tiến tới đạt vị trí quán quân trên bảng xếp hạng Billboard 200. Đĩa đơn "Don't Know Why" cũng đạt quán quân trên Top 40 Adult Recurrents năm 2003 và đứng thứ 30 trên bảng xếp hạng Billboard Hot 100.

Năm 2003, cô đoạt 5 giải Grammy bao gồm: Nghệ sĩ mới xuất sắc nhất, Album của năm và Album giọng Pop xuất sắc nhất; Thu âm của năm và Trình diễn giọng Pop nữ xuất sắc nhất cho ca khúc "Don't Know Why" tại lễ trao Giải Grammy lần thứ 45. Điều đó đã khiến cô trở thành một trong những nữ nghệ sĩ giành được nhiều Giải Grammy nhất chỉ trong một đêm (cùng Lauryn Hill và Alicia Keys). Đêm đó, Jesse Harris đã nhận Giải Grammy cho Bài hát của năm cho ca khúc "Don't Know Why", Arif Mardin giành giải Sản xuất của năm cho album Come Away with Me, album cũng nhận được Giải Grammy cho Album Engineered, Non-Classical xuất sắc nhất.

Album trên đã được chứng nhận đĩa bạch kim của Hiệp hội Công nghiệp ghi âm Hoa Kỳ vào 22 tháng 8 năm 2002, và sau đó cũng được chứng nhận kim cương vào 15 tháng 2 năm 2005.

Danh sách đĩa hát

 2002: Come Away with Me
 2004: Feels like Home
 2007: Not Too Late
 2009: The Fall
 2012: ...Little Broken Hearts

DVD
 2003 - Live in New Orleans
 2004 - Live in 2004
 2008 - Live from Austin, TX

EP
 2001: First Sessions

Lưu diễn
 2002/2003: Come Away with Me Tour
 2004/2005: Feels like Home Tour
 2007/2008: Not Too Late Tour

Giải thưởng và đề cử

Chú thích

Liên kết ngoài

 Official website
 Norah Jones Music Archive
 Norah Jones Interview with Blender

 Norah Jones Interview
 Come Away With Me Performance on GMA
 ABC Interview
 Norah Jones interview in Asiance Magazine
 "The State of Jazz Vocals Today"  by Ted Gioia (Jazz.com )
 Norah Jones at NPR Music
 Norah Jones at Facebook

Sinh năm 1979
Ca sĩ nhạc jazz
Người đoạt giải BRIT
Người đoạt giải Grammy
Người New York
Người Mỹ gốc Ấn Độ
Nhân vật còn sống
Nữ ca sĩ Mỹ
Nữ diễn viên đến từ thành phố New York
Nữ diễn viên điện ảnh Mỹ
Nữ diễn viên Mỹ thế kỷ 21
Người đoạt giải World Music Awards
Ca sĩ nhạc pop Mỹ
Ca sĩ Mỹ thế kỷ 21
Nữ ca sĩ nhạc pop Mỹ
Nghệ sĩ dương cầm thế kỷ 21
Nữ diễn viên Texas
Ca sĩ kiêm sáng tác nhạc đồng quê người Mỹ
Nữ ca sĩ nhạc đồng quê người Mỹ
Nữ nghệ sĩ guitar người Mỹ
Nghệ sĩ đa nhạc cụ người Mỹ
Ca sĩ Thành phố New York
Nghệ sĩ dương cầm pop Mỹ
Người viết bài hát New York
Nữ ca sĩ thế kỷ 21


title: Pteropurpura erinaceoides

text:
Pteropurpura erinaceoides là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Pteropurpura


title: Cosmopterix floridanella

text:
Cosmopterix floridanella là một loài bướm đêm thuộc họ Cosmopterigidae. Nó được tìm thấy ở Hoa Kỳ (Florida, Arkansas, Mississippi, Tennessee, Louisiana, Alabama), quần đảo Cayman (Grand Cayman), Cuba, Jamaica và quần đảo Virgin Hoa Kỳ (St. Croix).

Con trưởng thành bay từ tháng 4 đến tháng 5 ở Hoa Kỳ và từ tháng 12 đến tháng 5 và in tháng 8 in Jamaica, quần đảoe Cayman và quần đảo Virgin Hoa Kỳ. Có ít nhất hai lứa một năm.
Cánh trước dài 3,1-3,9 mm.

Tham khảo

Cosmopterix


title: SV

text:
SV là một trò chơi truyền hình dành cho sinh viên các trường đại học, cao đẳng (ĐH, CĐ) của Việt Nam. Chương trình do Trung ương Hội Sinh viên Việt Nam, Bộ Giáo dục & Đào tạo và Ban Thể thao Giải trí và Thông tin kinh tế (nay là Ban sản xuất các chương trình giải trí) - Đài Truyền hình Việt Nam phối hợp tổ chức 4 năm 1 lần từ năm 1996, lấy cảm hứng từ trò chơi KVN (Câu lạc bộ những người thông thái và vui tính) của Nga. Mục đích chính của chương trình là tạo ra một sân chơi trí tuệ, khai thác khả năng hài hước, thông thái của sinh viên.

Hình thành
SV ra đời trong hoàn cảnh tình hình thế giới khoảng giữa những năm 90 của thế kỷ 20 là giai đoạn các phong trào sinh viên phát triển rất mạnh ở các nước như Trung Quốc, Hàn Quốc. Nhà báo Lại Văn Sâm chia sẻ: "Khi chúng tôi ra mắt kênh VTV3 vào năm 1996, đối tượng đầu tiên chúng tôi hướng đến đó là thanh niên. Và trong thanh niên thì đối tượng chính, nòng cốt là các bạn sinh viên. Chính vì thế, chúng tôi hướng chương trình của mình tới các bạn ấy, đồng thời cố gắng khơi dậy tinh thần tuổi trẻ, lòng nhiệt huyết ở các bạn".

"Tôi cũng từng là sinh viên, tôi biết đấy là một lực lượng gọi là tài nguyên vô tận để mình khai thác – từ trí tuệ đến sự hài hước, nghịch ngợm, trong sáng, ngây thơ… Và tất cả những điều ấy nó rất phù hợp với một kênh giải trí đang cần. Tôi đã dựa trên chương trình của Nga để viết ra SV cho phù hợp với Việt Nam", ông nói.

Các năm tổ chức

SV 1996

SV 1996, hay được biết đến rộng rãi với tên SV 96, là chương trình SV đầu tiên được tổ chức và cũng là chương trình đầu tiên của kênh VTV3, Đài Truyền hình Việt Nam. Chương trình này được biết đến nhiều và trở thành kỷ niệm đáng nhớ của các thế hệ sinh viên Việt Nam sinh năm 1973 đến 1978 và khán giả Việt Nam nửa cuối thập niên 90 nói chung.

SV 96 khởi sự lúc 12:00 ngày 31 tháng 3 năm 1996 ở Hà Nội khi ba trường ĐH lớn nằm gần nhau là ĐH Bách Khoa Hà Nội, ĐH Xây dựng & ĐH Kinh tế Quốc dân thi đấu với nhau trong một game show mới lạ do kênh truyền hình VTV3 tổ chức. Sau lần thử nghiệm thành công, chương trình ngay lập tức được tổ chức tại khắp 3 miền của Việt Nam.

Năm đầu tiên lên sóng, SV 96 đã tạo được ấn tượng mạnh mẽ với khán giả Việt Nam. Nhiều người từng tham gia chương trình sau này đã trở thành những gương mặt thành danh như ca sĩ Mỹ Linh, Bằng Kiều, nhạc sĩ Lê Minh Sơn, MC Anh Tuấn (đội Nhạc viện Hà Nội), Ban nhạc Bức Tường (đội ĐH Xây dựng), nghệ sĩ hài Xuân Bắc (ĐH Sân khấu điện ảnh), Trịnh Minh Giang (đội ĐH Thăng Long), Tùng John (đội ĐH Khoa học Tự nhiên), kiến trúc sư Nguyễn Thu Phong (ĐH Kiến trúc TP.HCM), ...

Ngay từ khi ra đời, chương trình SV, đặc biệt là SV 96 đã thực sự gây tiếng vang lớn, là một sân chơi thế hiện trí tuệ và sự thông minh, sáng tạo cho những sinh viên tài năng. Đó cũng là lần đầu tiên, khán giả truyền hình nhận diện được sinh viên Việt Nam đang như thế nào, khi trước đó, họ chưa biết hết khả năng cũng như các mặt tích cực của sinh viên. Dù hoàn cảnh của đất nước vẫn còn nhiều khó khăn nhưng phong trào SV 96 đã lan tỏa mạnh mẽ và nhận được nhiều sự ủng hộ của sinh viên.

SV 96 ra đời khi khái niệm trò chơi giải trí trên truyền hình còn rất xa lạ với khán giả Việt Nam. Từ những bước thử nghiệm ban đầu, SV 96 đã dần thành công khi liên kết được các sinh viên với nhau qua những trò chơi, đố vui kiến thức đầy tính trí tuệ và tạo được hình ảnh sinh viên năng động, thông thái trong mắt xã hội.

Những người hâm mộ cũng đều ấn tượng với hình ảnh nhà báo Lại Văn Sâm trong vai trò là người dẫn chương trình. Qua 26 cuộc thi SV 96 ở Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và Quảng Nam - Đà Nẵng, uy tín của ông ngày càng có chỗ đứng trong lòng người hâm mộ.

Nhưng thành công vang dội nhất phải kể đến trận Chung kết giữa bốn đội: ĐH Kiến trúc Thành phố Hồ Chí Minh, ĐH Thủy lợi Hà Nội, ĐH Dân lập Thăng Long và ĐH Đà Nẵng, trận đấu được hàng vạn sinh viên và hàng triệu người mong đợi. Tối ngày 31 tháng 12 năm 1996, hàng chục ngàn sinh viên làm tắc nghẽn các con phố bao quanh Nhà thi đấu ĐH Bách Khoa Hà Nội. Do nhà thi đấu chỉ chứa được tối đa 1500 người, nên phần lớn các cổ động viên phải xem chung kết qua màn hình TV 300 inch đặt bên Sân vận động Hàng Đẫy. Trận Chung kết SV 96 được truyền hình trực tiếp trong vòng 4 tiếng đồng hồ (bắt đầu từ 20:00) tại Nhà thi đấu Trịnh Hoài Đức, phát sóng trên toàn lãnh thổ Việt Nam qua kênh VTV3, kéo theo sự vào cuộc của các nhà tài trợ. Nếu Công ty Nước giải khát Quốc tế IBC hiện diện bằng những lon Pepsi xanh thì Công ty điện thoại - điện tín Nhật Bản NTT cung cấp thêm ba số điện thoại di động để khán giả gọi đến cuộc thi. Cả ba số đường dây nóng này lúc nào cũng ở trong tình trạng quá tải bởi vô số lời chúc mừng, ý kiến và lời hứa trao giải thưởng của khán giả truyền hình. Thậm chí những người có số điện thoại gần giống cũng liên tục bị những người hâm mộ từ Thành phố Hồ Chí Minh gọi nhầm.

Từ sau thành công của SV 96 và Trò chơi liên tỉnh, VTV3 cũng bắt đầu cho ra mắt hàng loạt chương trình mới, phong phú và đa dạng hơn như Câu lạc bộ bạn yêu nhạc, Bảy sắc cầu vồng, Những người bạn ngộ nghĩnh, Từ ánh mắt đến trái tim...

SV 2000
Chương trình đã trở lại với khán giả sau 4 năm vắng bóng trên VTV3. Nhà báo Lại Văn Sâm tiếp tục đảm nhận vị trí dẫn dắt chương trình này, đồng thời vẫn là người viết kịch bản và đạo diễn cho chương trình. So với SV 96, tính hấp dẫn của SV 2000 có phần giảm đi, đó là ý kiến của đa số khán giả. Bên cạnh đó, lượng khán giả đến với SV 2000 còn ít hơn so với 4 năm trước. Chính những người tổ chức chương trình cũng đã tiên liệu được điều này. Nhà báo Lại Văn Sâm nói trong buổi họp báo trước khi SV 2000 bắt đầu: Khán giả không nên chờ đợi, kỳ vọng những gì đột biến hoặc khác lạ so với SV 96. Bởi nếu SV khác lạ hoàn toàn thì lúc ấy không còn là SV nữa.

Theo ông, nguyên nhân của tình trạng này là do SV 2000 bị khống chế nhiều về thời lượng. Năm 1996, khi VTV3 không có nhiều chương trình, SV được phát sóng trong gần 3 tiếng, nhưng 4 năm sau, khi trên sóng đã có nhiều chương trình mới mẻ hơn cho khán giả lựa chọn, dù vẫn làm theo mô-típ SV 96, đến khi dựng chương trình phải cắt bỏ nhiều phân đoạn vì chỉ có 60 phút phát sóng. Hơn nữa, lỗi một phần nằm ở những người làm chương trình khi chưa chuyển tải hết được không khí của SV. Khán giả xem truyền hình cho rằng, việc sinh viên dám nói đùa, nói tếu những mặt tiêu cực trong xã hội trên sân khấu đã không còn là điều gì mới mẻ nữa.

Đêm chung kết ngày 30 tháng 12, hơn 6.000 cổ động viên SV đã đến với đêm chung kết cuộc thi SV 2000 toàn quốc với chủ đề "SV chào thế kỷ 21" tại nhà thi đấu Quân khu 7. Kết quả chung cuộc đội ĐH Ngoại thương cơ sở 2 TP HCM đã vô địch, nhận giải thưởng trị giá 30 triệu đồng và được nhà tài trợ P&G tặng một chuyến du lịch Singapore. Giải nhì thuộc về ĐH Đà Nẵng và giải ba là ĐH Sư phạm Hà Nội.

Ban tổ chức cũng trao các giải phụ như Lời chào hóm hỉnh cho ĐH Mỹ thuật và ĐH khoa học tự nhiên TP HCM; Tài năng xuất sắc cho ĐH Dược Hà Nội, ĐH Đà Nẵng; Ước mơ bay bổng cho ĐH Y Hà Nội; Lời bình phóng sự hay cho ĐH Ngoại Thương cơ sở 2 TP HCM; Giải phong cách cho ĐH dân lập Kỹ thuật công nghệ TP HCM và Cao đẳng Sư phạm Gia Lai. Đội được khán giả yêu thích nhất là ĐH Đà Nẵng và ĐH Y Hà Nội.

Bài hát chủ đề của chương trình là "Bình minh sinh viên", do nhạc sĩ Trần Lập sáng tác và ban nhạc Bức Tường thể hiện.

Sau SV 2000, nhà báo Lại Văn Sâm cảm thấy chương trình chưa đủ hấp dẫn nên chính ông đã quyết định dừng làm SV, đồng nghĩa với việc chương trình SV tạm dừng phát sóng đến năm 2011.

SV 2012

Sau 12 năm vắng bóng trên sóng truyền hình, chương trình đã quay trở lại với mùa thứ 3 mang tên SV 2012 cùng khẩu hiệu "Sự trở lại của những nhà thông thái vui tính". Mặc dù có nhiều thay đổi so với các phiên bản trước đây nhưng SV 2012 vẫn hướng tới hai tiêu chí là sự thông minh và dí dỏm của sinh viên. SV 2012 được khởi động bằng một đêm Gala vào ngày 25/12/2011 nhằm nhìn lại những dấu ấn đáng nhớ của hai kỳ SV trước, gặp gỡ những ngôi sao từng gắn bó với SV và những nhà vô địch của SV.

Thành phần ban giám khảo được rút gọn còn 3 người, nhưng được thay đổi qua từng cuộc thi và theo vùng miền. Nhà báo Lại Văn Sâm (Trưởng ban VTV3), người từng dẫn dắt chương trình của hai phiên bản SV trước, chính thức trở thành trưởng ban giám khảo của cả 3 miền, cùng làm giám khảo với những người nổi tiếng, đồng thời vẫn là người chỉ đạo sản xuất chương trình.

Trong khi đó, ở vị trí người dẫn chương trình, MC Trung Kiên là người đảm nhận vị trí dẫn dắt các đội tuyển ở khu vực miền Bắc cho đến hết vòng loại đầu tiên, còn MC Nguyên Khang là người đảm nhận vị trí dẫn dắt các đội tuyển ở khu vực miền Trung và khu vực miền Nam (sau đó trở thành người dẫn dắt cả 3 miền từ vòng loại thứ 2 của khu vực miền Bắc trở đi).

Từ năm này, luật trừ điểm của các vòng thi sẽ được áp dụng vì phần thi quá giờ: Lố từ 10 giây trở xuống thì các đội không bị trừ điểm, từ 11 đến 30 giây thì các đội sẽ bị trừ đi 0.5 điểm, và lố trên 30 giây thì các đội bị trừ 1 điểm (Điểm trừ ở vòng nào được tính vào kết quả tổng điểm vòng đó).

Chương trình được sự tài trợ của Công ty Cổ phần Acecook Việt Nam và nhãn hàng mì Hảo Hảo.

Bên cạnh đó, VTV cũng phối hợp cùng mạng xã hội Zing Me tổ chức chương trình SV 2012 Online nhằm mở rộng sân chơi cho sinh viên cả nước. SV 2012 Online đồng hành cùng 50 trận trên truyền hình và có nội dung thi như SV 2012.

Trong trận chung kết toàn quốc được tổ chức vào ngày 30/12/2012, ĐH Yersin Đà Lạt đã giành chức vô địch. Ngôi vị á quân thuộc về ĐH Xây dựng và đồng hạng ba là 2 đội ĐH Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh và ĐH Bách khoa Đà Nẵng. Đây cũng là lần đầu tiên trong lịch sử SV có sự xuất hiện của cầu truyền hình trực tiếp, đặt tại bốn trường có đội tuyển tham dự trận chung kết toàn quốc.

Bài hát chủ đề của chương trình là bài hát "Bình minh sinh viên - Trở lại", do nhạc sĩ Trần Lập sáng tác và ban nhạc Bức Tường thể hiện. Bài hát này được dựa trên lời bài hát "Bình minh sinh viên" của SV 2000, nhưng có chỉnh sửa một số câu chữ để phù hợp với thời điểm đó.

SV 2016

SV 2016 lần này có sự thay đổi phần thi: SV Truyền cảm hứng và SV nói. MC Nguyên Khang tiếp tục là người dẫn dắt chương trình, nhà báo Lại Văn Sâm (Trưởng ban VTV3) tiếp tục ở vị trí ban giám khảo cùng với những khách mời nổi tiếng, đồng thời vẫn là người chỉ đạo sản xuất chương trình. Mùa này chỉ có 18 đội trên toàn quốc tham dự bao gồm: ĐH Xây dựng, ĐH Y Hà Nội, Khoa Y Dược ĐH QGHN, ĐH KHTN, ĐH Sư phạm HN2, ĐH KTCN Thái Nguyên, ĐH Y tế Công cộng, ĐH Kinh tế Huế, ĐH Kinh tế Đà Nẵng, CĐ Du lịch nghề Đà Nẵng, ĐH Quy Nhơn, ĐH Yesin Đà Lạt, ĐH CNTT Tp HCM, ĐH Công nghiệp Tp HCM, ĐH Luật Tp HCM, ĐH Quốc tế Hồng Bàng và ĐH Ngoại thương cơ sở 2.

Trong trận chung kết toàn quốc diễn ra vào ngày 18/9/2016, đội tuyển SV đại học Quy Nhơn đã giành quán quân với số điểm là 176,5; về vị trí thứ 2 là đội tuyển SV Đại học Y Hà Nội với số điểm là 172, còn đội tuyển SV Đại học Ngoại thương CS2 TP.Hồ Chí Minh về vị trí thứ 3 với số điểm là 164.

SV 2020
Vẫn đề cao sự thông thái, dí dỏm và tài năng, SV 2020 có thêm các yếu tố hiện đại, khai thác góc nhìn mới của sinh viên thời đại 4.0. Chương trình chính thức phát động vòng loại trên toàn quốc qua hình thức chấm video giới thiệu về nhà trường, từ đó tìm ra 30 đội xuất sắc để vào vòng chung kết. Các đội được chia thành ba bảng theo chủ đề. Ở vòng bảng, các đội bắt cặp thi đấu với nhau để chọn ra 15 đội thắng và 3 đội thua được giám khảo yêu thích nhất của từng miền. Sau vòng chung kết miền, 3 đội xuất sắc nhất và 1 đội nhì được khán giả bình chọn trên hệ thống VTVgo sẽ lọt vào vòng chung kết toàn quốc. MC Nguyên Khang đã bất ngờ trở lại vị trí dẫn dắt trong trận chung kết toàn quốc.

So với các năm trước, chương trình năm nay có nhiều điểm mới. Trong số 10 thành viên đội tuyển SV của mỗi trường ĐH, sẽ có một người đóng vai trò MC dẫn dắt cả 3 phần thi của đội mình. Gương mặt MC được khán giả yêu thích nhất qua bình chọn trên ứng dụng VTVgo sẽ trở thành người dẫn chung kết SV 2020 (tổ chức ngày 27 tháng 3 năm 2021 trên VTV3).

SV 2020 cũng ghi nhận kỷ lục về số lượng giám khảo với 7 thành viên mỗi buổi thi, trong đó 2 giám khảo xuyên suốt là nhà báo Lại Văn Sâm (nguyên Trưởng ban Sản xuất các Chương trình Giải trí, Đài Truyền hình Việt Nam) và NSƯT Xuân Bắc (Giám đốc Nhà hát Kịch Việt Nam). Các thành viên còn lại đại diện cho Bộ Giáo dục và Đào tạo, Trung ương Đoàn hay các nghệ sĩ nổi tiếng, người của công chúng…

SV 2020 có 30 đội chia đều cho 3 miền tham gia gồm: ĐH Bách khoa Hà Nội, ĐH Luật Hà Nội, ĐH Công nghiệp, ĐH Xây dựng, Học viện Báo chí - Tuyên truyền, Học viện Cảnh sát nhân dân, Học viện Y dược học cổ truyền Việt Nam, ĐH FPT, ĐH Dược Hà Nội, ĐH RMIT, ĐH Thủ Dầu Một, ĐH Ngoại ngữ Tin học TP Hồ Chí Minh, ĐH Ngoại Thương Cơ Sở 2 TPHCM, ĐH Luật TPHCM, ĐH Kinh tế TP.HCM, ĐH Nguyễn Tất Thành TP.HCM, ĐH Khoa Học Xã Hội Nhân Văn, ĐH Quốc Tế Hồng Bàng, ĐH Công Nghiệp TPHCM, ĐH Bách Khoa TPHCM, ĐH Kiến trúc Đà Nẵng, ĐH Nha Trang, ĐH Bách khoa Đà Nẵng, ĐH Ngoại ngữ Đà Nẵng, ĐH Buôn Ma Thuột, ĐH Y Hà Nội, ĐH Bách Khoa Đà Nẵng, ĐH Yesin Đà Lạt, ĐH Phú Xuân, ĐH Đà Lạt, ĐH Tây Nguyên.

Trong trận chung kết toàn quốc, Học viện Cảnh sát nhân dân đã giành vị trí quán quân với 200,25 điểm, vị trí thứ 3 là Đại học Luật TP.HCM và Đại học Ngoại ngữ - Tin học TP.HCM với 192,75 điểm, Đại học Yersin Đà Lạt giành vị trí á quân với 200 điểm.

15 trường tham dự 3 trận chung kết miền không giành giải nhất tiếp tục được vào danh sách bình chọn trên mạng để chọn thêm 1 đội xuất sắc nhất cùng với 3 đội vô địch miền vào chung kết toàn quốc là:

5/6 đội lọt vào chung kết miền Bắc: ĐH Xây Dựng Hà Nội, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, ĐH Công Nghiệp Hà Nội, ĐH Bách Khoa Hà Nội, ĐH FPT,
5/6 đội lọt vào chung kết miền Nam: ĐH Ngoại ngữ Tin học TP.HCM, ĐH Kinh tế TP.HCM, ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn TP.HCM, ĐH Quốc tế Hồng Bàng, ĐH Công nghiệp TP.HCM,
5/6 đội lọt vào chung kết miền Trung: ĐH Nha Trang, ĐH Bách Khoa Đà Nẵng, ĐH Y Hà Nội, ĐH Tây Nguyên, ĐH Đà Lạt.

Phát sóng
SV 96, SV 2000: 10:00 thứ 7 hàng tuần (khu vực phía Bắc trực tiếp), phát lại vào 20:40 thứ 5 trên VTV3 (1996 - 2000)
SV 2012, SV 2016: 10:00 chủ nhật hàng tuần trên VTV3 (Riêng ngày 21/8/2016, do trùng thời điểm diễn ra trận chung kết năm thứ 16 của chương trình Đường lên đỉnh Olympia) nên chương trình chuyển sang vào lúc 13:00 Chủ nhật.
SV 2020: 10:00 thứ 7 hàng tuần trên VTV3, 18:15 thứ sáu hàng tuần trên VTV4 (giờ Việt Nam) và 19:00 chủ nhật hàng tuần trên VTV6 (phát lại)

Các trận chung kết năm

Thống kê
 Kể từ SV 1996 đến SV 2020, chỉ có 2 trường ĐH tham gia tất cả các kỳ SV là ĐH Xây dựng Hà Nội và ĐH Ngoại thương Tp HCM; các trường tham gia 4 lần trên tổng số 5 lần tổ chức là: ĐH Khoa học tự nhiên, ĐH Y Hà Nội, ĐH Luật Hà Nội, ĐH Quy Nhơn, ĐH Bách Khoa Đà Nẵng, ĐH Kinh tế Tp HCM.
 Đội vô địch SV96 là ĐH Thủy Lợi chỉ tham gia một kỳ duy nhất, các kỳ khác đều không tham dự hoặc không được tuyển chọn.
 Kỳ SV 2012 có số trường tham gia nhiều nhất với 99 trường, kỳ SV 2016 có số trường tham gia ít nhất với 18 trường.
 Trường ĐH Xây Dựng, Trường ĐH Y Hà Nội, ĐH Yesin Đà Lạt, ĐH Ngoại Thương Tp HCM là các trường từng lọt vào ít nhất 1 lần chung kết toàn quốc và 1 lần chung kết miền.

Nhà tài trợ

 1996: NTT, IBC (nay là Suntory PepsiCo Việt Nam)
 2000: Rejoice
 2012: Vina Acecook (nay là Acecook Việt Nam)
 2020: Omachi

Chú thích

Ghi chú

Tham khảo

Liên kết ngoài

Trung Kiên - MC của SV 2012
SV 2012 trở lại sau 12 năm vắng bóng
"SV 2012": Sân chơi dành cho sinh viên sẽ trở lại
Tiết lộ ban giám khảo SV 2012 - KV phía Bắc
SV 2012: "Sự trở lại của các nhà thông thái vui tính"
SV dành cho những người trẻ thông thái, vui tính
SV 2012 - Sự trở lại của những nhà thông thái vui tính

Xem thêm
Danh sách chương trình phát sóng của Đài Truyền hình Việt Nam

Trò chơi truyền hình Việt Nam
Đài Truyền hình Việt Nam


title: Saint-Phal

text:
Saint-Phal là một xã ở tỉnh Aube, thuộc vùng Grand Est ở phía bắc miền trung nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
 Xã của tỉnh Aube

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Saint-Phal sur le site de l'Institut géographique national

Saint-Phal


title: Melanotus gurjevae

text:
Melanotus gurjevae là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Dolin miêu tả khoa học năm 1997.

Chú thích

Tham khảo

Melanotus