title: Trường điện từ

text:
Điện từ trường (còn gọi là trường Maxwell) là một trong những trường của vật lý học. Nó là một dạng vật chất đặc trưng cho tương tác giữa các hạt mang điện. Trường điện từ cũng do các hạt mang điện sinh ra, và là trường thống nhất của điện trường và từ trường. Đặc trưng cho khả năng tương tác của trường điện từ là các đại lượng cường độ điện trường, độ điện dịch, cảm ứng từ và cường độ từ trường (thường được ký hiệu lần lượt là E, D, B và H).

Lịch sử

Năm 1865, nhà vật lý người Anh James Clerk Maxwell đã kết hợp các định luật về điện và từ đã biết để tạo ra lý thuyết Maxwell. Lý thuyết này dựa trên sự tồn tại của các trường, hiểu nôm na là môi trường truyền tác động từ nơi này đến nơi khác. Ông nhận thấy rằng các trường truyền nhiễu loạn điện và từ là các thực thể động: chúng có thể dao động và truyền trong không gian. Lý thuyết Maxwell có thể gộp lại vào hai phương trình mô tả động học của các trường này, gọi là các phương trình Maxwell. Dựa vào lý thuyết này, Maxwell đã đi đến một kết luận: tất cả các sóng điện từ đều truyền trong không gian (chân không) với một vận tốc không đổi bằng vận tốc ánh sáng.

Các phương trình Maxwell

Để mô tả trường điện từ, Maxwell đưa ra những phương trình cơ bản tạo thành hệ các phương trình Maxwell về trường điện từ.

Phương trình Maxwell-Faraday

Phương trình này diễn tả luận điểm thứ nhất của Maxwell về mối liên hệ giữa từ trường biến thiên và điện trường xoáy.

Dạng vi phân:

Dạng tích phân:

Phương trình Maxwell-Ampere

Phương trình này diễn tả luận điểm thứ hai của Maxwell, theo đó điện trường biến thiên cũng sinh ra từ trường như dòng điện dẫn.

Dạng vi phân:

Dạng tích phân:

Định lý Ostrogradski - Gauss với điện trường

Định lý này diễn tả tính không khép kín của các đường sức điện trường tĩnh, chúng luôn từ các điện tích dương đi ra và đi vào các điện tích âm.

Dạng vi phân:

Dạng tích phân:

Định lý Ostrogradski - Gauss với từ trường

Định lý này diễn tả tính khép kín của các đường sức từ, theo đó từ trường là trường không có nguồn.

Dạng vi phân:

Dạng tích phân:

Năng lượng
Trong khoảng không gian có trường điện từ thì cũng có năng lượng định xứ, với mật độ u tính bằng:
u = (E.D + B.H)/2
Ở đây, E, D, B, H lần lượt là cường độ điện trường, độ điện dịch, cảm ứng từ và cường độ từ trường của điện từ trường. Như vậy trên thể tích V, tổng năng lượng điện từ là:

Trong chân không, D = ε0E và B = μ0H với ε0 và μ0 lần lượt là hằng số điện môi chân không và hằng số từ thẩm chân không. Do đó, mật độ năng lượng điện từ trường trong chân không có thể rút gọn thành:
u = (ε0|E|2 + μ0|H|2)/2
Trong môi trường điện môi lý tưởng D = ε0εrE = εE và thuận từ hoặc nghịch từ lý tưởng B = μ0μrH = μH. Do đó, mật độ năng lượng điện từ trường trong các môi trường này có thể rút gọn thành:
u = (ε|E|2 + μ|H|2)/2

Tính tương đối
Trường điện từ được sinh ra bởi các điện tích chuyển động và đứng yên. Tính chất chuyển động hay đứng yên của các hạt mang điện hoàn toàn phụ thuộc vào hệ quy chiếu. Do đó, các tính chất của trường điện từ phụ thuộc hệ quy chiếu trong đó ta đứng yên để quan sát chúng.

Tương tác

Một hạt mang điện tích q chuyển động với vận tốc v trong một điện từ trường, có cường độ điện trường E và cảm ứng từ B sẽ chịu lực tác dụng, F, gọi là lực Lorentz:

Tham khảo

 Jackson J.D., Classical Electrodynamics, John Wiley & Sons, 1962.
 Nguyễn Phúc Thuần, Điện động lực học, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội, 1998.

Liên kết ngoài
 On the Electrodynamics of Moving Bodies by Albert Einstein, ngày 30 tháng 6 năm 1905.
 On the Electrodynamics of Moving Bodies (pdf)
 Non-Ionizing Radiation, Part 1: Static and Extremely Low-Frequency (ELF) Electric and Magnetic Fields (2002) by the IARC.
 Report on the efficacy of electromagnetic screening for sports injuries
 National Institute for Occupational Safety and Health - EMF Topic Page

Điện từ học


title: Desmopachria speculum

text:
Desmopachria speculum là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Sharp miêu tả khoa học năm 1887.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Desmopachria


title: Fieseler Fi 5

text:
Fieseler F5 (Fi-5 là tên định danh khác của loại máy bay này) là một máy bay thể thao hai chỗ, một động cơ do hãng Fieseler Flugzeugbau của Đức chế tạo vào thập niên 1930. Nó được khởi xướng bởi Gerhard Fieseler, phi công át và ngôi sao lái máy bay nhào lộn của Đức.

Gerhard hoàn toàn làm việc ở công ty sau khi giành chiến thắng ở Giải nhào lộn trên không thế giới 1934 trên chiếc Fieseler F2 Tiger, trước đó Gerhard cùng F2 Tiger cũng đã giành chiến thắng trong Giải vô địch nhào lộn trên không châu Âu 1932. Chiếc F5 là một trong những chiếc máy bay bán chạy nhất của công ty. F5 trang bị động cơ Hirth HM 60. Đối thủ cạnh tranh với F5 là Klemm Kl 25, nhưng cánh của nó ngắn hơn và khó điều khiển hơn, nên F5 trở thành thông dụng.

Tính năng kỹ chiến thuật (F.5R)
Dữ liệu lấy từ THE "FIESLER 5" MONOPLANE

Đặc điểm riêng
Tổ lái: 2
Chiều dài: 6,60 m (21 ft 7¾ in)
Sải cánh: 10,0 m (32 ft 9⅝ in)
Chiều cao:
Diện tích cánh: 13,6 m² (146 sq ft)
Trọng lượng rỗng: 341 kg (750 lb)
Động cơ: 1 động cơ piston Hirth HM 6R, công suất 58 kW (78 hp)

Hiệu suất bay
Vận tốc cực đại: 209 km/h (113 knots, 130 mph)
Tầm bay: 600 km (324 hải lý, 373 dặm)
Trần bay: 5.100 m (16.730 ft)
Vận tốc lên cao: 1000 m/4,8 phút

Tham khảo

 "The "Fiesler 5" Monoplane". Flight, ngày 2 tháng 11 năm 1933, p. 1100.

Máy bay Fieseler
Máy bay thể thao Đức 1930–1939
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Đại Tường

text:
Đại Tường chữ Hán giản thể: 大祥区, âm Hán Việt: Đại Tường khu) là một quận thuộc địa cấp thị Thiệu Dương, Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa. Quận này có diện tích 208 km², dân số 266.000 người. Về mặt hành chính, quận Đại Tường được chia thành 6 nhai đạo biện sự xứ, 6 hương.
Nhai đạo biện sự xứ: Thành Bắc Lộ, Hồng Kỳ Lộ, Trung tâm Lộ, Bách Xuân Viên, Thàn Tây, Thành Nam.
Hương: Thành Nam, Vũ Khê, Diện Phô, Đàn Giang, Sái Ngạc, Bản Kiều.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Giới thiệu về Đại Tường

Thiệu Dương
Đơn vị cấp huyện Hồ Nam


title: 1564

text:
Năm 1564 (MDLXIV) là một năm nhuận bắt đầu từ ngày thứ bảy (liên kết sẽ hiển thị đầy đủ lịch) trong lịch Julius.

Sự kiện
 25 tháng 1 - Người Bồ Đào Nha thành lập thành phố São Paulo, Brazil.
 08 tháng 3 - Naples cấm hôn ở nơi công chúng, hình phạt là tử hình.

Sinh

 15 tháng 2 - Galileo Galilei, nhà thiên văn học, nhà vật lý, nhà toán học và triết gia người Ý (m. 1642).

Mất

Tham khảo

Năm 1564


title: Auw, Muri

text:
Auw là một đô thị trong huyện huyện Muri thuộc bang Aargau ở Thụy Sĩ.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đô thị của bang Aargau


title: Albine

text:
Albine  là một xã of uTarn tỉnh ở miền nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 325 mét trên mực nước biển.

Sông Thoré tạo thành ranh giới phía bắc thị trấn.

Tham khảo

INSEE

Xã của Tarn


title: Cardiophorus arozarenai

text:
Cardiophorus arozarenai là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Cobos miêu tả khoa học năm 1969.

Chú thích

Tham khảo

Cardiophorus


title: Enaeta guildingii

text:
Enaeta guildingii là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Volutidae, họ ốc dừa.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Enaeta


title: Animal (album của Kesha)

text:
Animal là album phòng thu đầu tay của ca sĩ nhạc pop người Mỹ, Kesha. Album được phát hành vào ngày 1 tháng 1 năm 2010, bởi hãng RCA. Trong album này, Kesha đã làm việc với một loạt các nhà sản xuất và nhạc sĩ như Lukasz Gottwald (Dr.Luke), Benny Blanco, David Gamson, Greg Kurstin, Max Martin, và những người khác.

Album đã nhận được những đánh giá trái chiều từ giới chuyên môn. Album cũng đạt được thành công về mặt thương mại, ra mắt tại số một ở Canada, Hy Lạp, và bảng xếp hạng Billboard 200 của Mỹ, và nằm trong top 10 tại bảy quốc gia khác. Animal đã được chứng nhận bạch kim của Hiệp hội Công nghiệp ghi âm Mỹ (RIAA) khi bán được 1 triệu bản và đã bán được hơn 2.000.000 bản trên toàn thế giới.

Bốn đĩa đơn đã được phát hành từ album, trong đó thành công nhất là đĩa đơn Tik Tok, phát hành vào ngày 7 tháng 8 năm 2010, trở thành hit trên toàn thế giới, đạt số một trong mười một quốc gia. Bài hát đạt vị trí số một trên bảng xếp hạng Billboard Hot 100 và ở lại ở phía trên trong chín tuần liên tiếp. Các đĩa đơn sau như "Blah Blah Blah","Your Love Is My Drug" và "Take It Off" đều đạt được thành công tương tự đạt top ten ở nhiều quốc gia bao gồm Úc, Canada và Hoa Kỳ.

Danh sách bài hát

Animal + Cannibal

Xếp hạng,chứng nhận và lịch sử phát hành

Xếp hạng
{| class="wikitable sortable"
! width="230px"| Bảng xếp hạng (2010)
! Xếp hạngcao nhất
|-
|Australian Albums Chart
|align="center"|4
|-
|Austrian Albums Chart
|align="center"|4
|-
|Belgian Albums Chart (Flanders)
|align="center"|32
|-
|Belgian Albums Chart (Wallonia)
|align="center"|22
|-
|Brazilian Albums Chart
|align="center"|16
|-
|Canadian Albums Chart
|align="center"|1
|-
|Dutch Albums Chart
|align="center"|52
|-
|Finnish Albums Chart
|align="center"|43
|-
|French Albums Chart
|align="center"|11
|-
|German Albums Chart
|align="center"|7
|-
|Greek Albums Chart
|align="center"|1
|-
|Irish Albums Chart
|align="center"|8
|-
|Italian Albums Chart
|align="center"|22
|-
| Japanese Albums Chart
| align="center"|3
|-
|Mexican Albums Chart
|align="center"|27
|-
|New Zealand Albums Chart
|align="center"|6
|-
|Norwegian Albums Chart
|align="center"|36
|-
|Polish Albums Chart
| style="text-align:center;"|44
|-
|Spanish Albums Chart
|align="center"|62
|-
|Swiss Albums Chart
|align="center"|3
|-
|UK Albums Chart
|align="center"|8
|-
|US Billboard 200
|align="center"|1
|-

Xếp hạng cuối năm

Chứng nhận

Kế vị và tiền nhiệm

|-

|-

Lịch sử phát hành

Standard edition

Animal + Cannibal

Tham khảo

Album năm 2010
Abum của Kesha
Album quán quân Billboard 200
Album sản xuất bởi Benny Blanco
Album sản xuất bởi Dr. Luke
Album sản xuất bởi Max Martin
Album sản xuất bởi Shellback
Album đầu tay năm 2010
Album sản xuất bởi Greg Kurstin


title: Saint-Firmin-des-Prés

text:
Saint-Firmin-des-Prés là một xã thuộc tỉnh Loir-et-Cher miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Loir-et-Cher

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintfirmindespres


title: Casapesenna

text:
Casapesenna là một đô thị ở tỉnh Caserta trong vùng Campania của Ý, có vị trí cách khoảng 20 km về phía tây bắc của Napoli và khoảng 20 km về phía tây nam của Caserta. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 6.652 người và diện tích là 3,0 km².

Casapesenna giáp các đô thị: Giugliano in Campania, San Cipriano d'Aversa, San Marcellino, Trentola-Ducenta, Villa di Briano.

Quá trình thay đổi dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Caserta
Thành phố và thị trấn ở Campania


title: Người Tuareg

text:
Người Tuareg (còn được gọi Twareg hay Touareg; Amazigh: Imuhagh hay Itargiyen) là một dân tộc mục đồng du cư Berber. Họ là những người sinh sống chủ yếu ở nội địa Sahara của Bắc Phi. Dân tộc này tự gọi tùy người là Kel Tamasheq hay Kel Tamajaq ("người nói Tamasheq"), Imuhagh, Imazaghan, Imashaghen ("người tự do"), hoặc Kel Tagelmust, tức là "người đeo mạng che mặt".

Nguồn gốc và ngữ nghĩa của tên Twareg được tranh luận từ lâu, nhiều từ nguyên được đề xuất, nhưng hình như Twārəg bắt nguồn từ số nhiều đứt (broken plural) của Tārgi, tên này xưa có nghĩa là "dân cư Targa", tên Tuareg của vùng Libya thường được gọi Fezzan. Targa trong tiếng Berber có nghĩa "kênh đào".

Ngay nay, phần lớn người Tuareg sống ở Tây Phi. Có nhà lịch sử cho rằng họ từ từ chuyển về phía nam trong hai thiên niên kỷ trước đây. Trước đây họ là du cư ở khắp Sahara, nhưng trong thế kỷ 20 và 21 có nhiều xung đột với chính phủ và dân tộc ở gần về quá tải dân số và quyền tự trị. Người Tuareg lấy họ mẹ nhưng không theo chế độ mẫu hệ. Họ có một hệ thống viết cổ nhưng ít dùng với tên Tifinagh.

Chú thích

Xem thêm
Azaouad

Liên kết ngoài

 Tuareg Culture and Art, Bradshaw Foundation
 Franco Paolinellli, "Tuareg Salt Caravans", Bradshaw Foundation
 la mémoire d'un peuple Culture et Art Touareg - Amawal
 Who are the Tuareg? Art of Being Tuareg: Sahara Nomads in a Modern World
 Origin and History of the Tuareg
 Italian Wikipedia: A comprehensive tuareg chronology along with lists of amenokals from Kel Ahaggar, Kel Adagh and Kel Azawagh (Italian).
 Tuareg children picture

Du mục hiện đại
Người Berber
Sahara
Libya
Algérie
Mali
Niger
Tây Phi
Tín hữu Hồi giáo
Nhóm dân tộc ở Nigeria
Nhóm dân tộc ở châu Phi
Nhóm sắc tộc ở Niger
Nhóm sắc tộc ở Mali
Nhóm sắc tộc ở Libya
Nhóm sắc tộc ở Bắc Phi
Nhóm sắc tộc ở Algérie
Người bản địa Tây Phi
Cộng đồng người Hồi giáo ở Châu Phi


title: Gymnopilus patriae

text:
Gymnopilus patriae là một loài nấm thuộc họ Cortinariaceae.

Xem thêm

Danh sách các loài Gymnopilus

Tham khảo

Liên kết ngoài
Gymnopilus patriae at Index Fungorum

patriae
Nấm Bắc Mỹ


title: Douzains

text:
Douzains  là một xã thuộc tỉnh Lot-et-Garonne trong vùng Nouvelle-Aquitaine phía tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 126 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Lot-et-Garonne


title: Strymon mackwoodi

text:
The Mackwood's Hairstreak (Strymon mackwoodi) là một loài bướm ngày nhỏ được tìm thấy ở Ấn Độ, thuộc họ Bướm xanh.

Tham khảo

 Evans, W.H. (1932) The Identification of Indian Butterflies. (2nd Ed), Bombay Natural History Society, Mumbai, India
 Gaonkar, Harish (1996) Butterflies of the Western Ghats, India (bao gồm Sri Lanka) - A Biodiversity Assessment of a threatened mountain system. Journal of the Bombay Natural History Society.
 Gay,Thomas; Kehimkar,Isaac & Punetha,J.C.(1992) Common Butterflies of India. WWF-India and Oxford University Press, Mumbai, India.
 Haribal, Meena (1994) Butterflies of Sikkim Himalaya and their Natural History.
 Kunte,Krushnamegh (2005) Butterflies of Peninsular India. Universities Press.
 Wynter-Blyth, M.A. (1957) Butterflies of the Indian Region, Bombay Natural History Society, Mumbai, India.

Xem thêm
Lycaenidae
List of butterflies of India
List of butterflies of India (Lycaenidae)

Strymon
Bướm tại Ấn Độ


title: Túi thơ trung gian

text:
Túi thơ trung gian hay túi thơ hoa vàng (danh pháp hai phần: Gastrochilus intermedius) là một loài lan.

Cây có mặt ở Ấn Độ, Bhutan, Thái Lan, Trung Quốc, Việt Nam (khu vực Đa Nhim thuộc Lâm Đồng).

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

I
Thực vật Ấn Độ
Thực vật Thái Lan
Thực vật Trung Quốc
Thực vật Việt Nam
I


title: Sotto il Monte Giovanni XXIII

text:
Sotto il Monte Giovanni XXIII là một đô thị ở tỉnh Bergamo, vùng Lombardia, Italia. Đô thị này có diện tích 5 km2, dân số là 3587 người (năm 2005). Tên chính thức của thị trấn, giống như Riese Pio X, tưởng nhớ người con nổi tiếng nhất của nó, Angelo Roncalli, người sau này trở thành Giáo hoàng John XXIII ().

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đô thị tỉnh Bergamo
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: Dicranomyia reversalis

text:
Dicranomyia reversalis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Leptocerus cauliculus

text:
Leptocerus cauliculus là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Chú thích

Leptocerus


title: Chùa Bổ Đà

text:
Chùa Bổ Đà, còn được gọi là chùa Bổ, chùa Tam Giáo, còn có tên chữ là Tứ Ân tự (四恩寺) là một ngôi chùa toạ lạc trên ngọn núi Phượng Hoàng (Bổ Đà sơn), bờ tả dòng sông Cầu, thuộc địa phận thôn Thượng Lát, xã Tiên Sơn, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang (thời phong kiến là xã Tiên Lát, tổng Tiên Lát, huyện Yên Việt, phủ Bắc Hà, trấn Kinh Bắc xưa). Chùa nằm cách trung tâm thị trấn Bích Động khoảng 10 km về phía Tây, Chùa Bổ Đà là một trong những ngôi chùa độc đáo nhất vùng đất Kinh Bắc, là trung tâm Phật giáo lớn của dòng thiền Trúc Lâm Yên Tử. Chùa đã được công nhận là Di tích quốc gia đặc biệt năm 2016 và bộ kinh phật khắc trên gỗ thị lưu giữ trong chùa được đánh giá là cổ nhất của dòng thiền Lâm Tế,...

Chùa Bổ là một trong những nơi còn giữ nguyên bản nét kiến trúc truyền thống Việt cổ. Chùa có kiến trúc độc đáo và khác biệt so với các ngôi chùa truyền thống ở miền Bắc Việt Nam, vườn tháp đẹp và lớn nhất Việt Nam, nhiều cổ vật có giá trị và kho tàng di sản Hán - Nôm phong phú. Đây cũng là nơi sơn thủy giao hòa, nhìn sông tựa núi, cảnh sắc, không gian nhuốm màu huyền thoại, xung quanh là đồi núi xóm làng bao bọc. Chùa thờ Tam giáo, trong đó có Quán Thế Âm Bồ Tát, Trúc Lâm Tam tổ (gồm Trần Nhân Tông, Pháp Loa và Huyền Quang), Khổng Tử... Các cuốn sách bằng tre, đá để lại vẫn lưu truyền đào tạo những người gia nhập phái Lâm Tế (Sơn Môn Bồ Đà) theo phong tục cũ. Quần thể chùa Bổ Đà là một tập hợp di tích gồm: chùa cổ có tên là Bổ Đà sơn (gọi tắt là chùa Bổ Đà, chùa Bổ; còn gọi là chùa Quán Âm), chùa chính Tứ Ân, Am Tam Đức (xây dựng sau, vào thời Hậu Lê). Ngoài ra trên núi Bổ Đà còn có đền thờ Thạch tướng quân (tức Thạch Tướng Đại Vương - có công giúp vua Hùng thứ 16 chống giặc ngoại xâm).

Trụ trì hiện nay của nhà chùa là Đại đức Thích Tục Vinh (thế danh: Trương Lý Vinh), Ủy viên Ban Trị sự GHPGVN tỉnh Bắc Giang nhiệm kỳ V (2017-2022).

Tên gọi

Sự tích về ông tiều phu
Câu chuyện truyền thuyết về sự ra đời của chùa Bổ Đà mang nhiều huyền bí. Tương truyền, vào khoảng thế kỷ thứ XI, dưới chân núi có một gia đình tiều phu tuy nghèo nhưng rất tốt bụng, chăm chỉ hiền lành, dân trong làng ai cũng quý mến. Hiềm một nỗi đã ngoài 40 tuổi mà họ vẫn chưa có con. Một hôm người chồng vác búa cắp rìu lên núi kiếm củi bỗng gặp một gốc cây thông già, mỗi nhát bổ ông lại niệm: "Quan thế âm Phật". Sau đó được 32 đồng tiền ở gốc cây, tự lấy làm lạ bèn đến vị cao tăng hỏi thì cao tăng bảo rằng: "Đức phật quan âm có 32 điều ứng". Người tiều phu khấn cầu rằng: "Nhược bằng đức Phật quan âm phù hộ cho tôi sinh con trai, tôi xin dựng chùa thờ". Quả nhiên sau đó người tiều phu có con trai thực, rồi dành dụm được ít tiền bèn dựng một ngôi chùa ngay gốc cây thông già, lợp gianh và tô một pho tượng Quan âm Tống Tử để hương khói phụng thờ. Sau dần dần nhiều người qua lại lễ bái, cầu việc gì cũng đều biến ứng, bèn trở nên nơi danh lam thắng cảnh, vì thế gọi tên là chùa ông Bổ. Vì là chùa thờ vị Phật Đà (Bụt Đà, có nguồn gốc từ chữ Buddha) đã ứng hiện giúp ông tiều phu (ông bổ củi) nên gọi là chùa Bổ Đà. Cũng có cách giải thích khác rằng, Bổ Đà là cách gọi chệch từ Phổ Đà - có nguồn gốc từ chữ Phật Đà. Đây là nơi đức Quán Âm Bồ Tát ứng hiện cứu đời nên còn được gọi là chùa Quán Âm. Sau này, chùa bao gồm cả chùa Tứ Ân, nên nó còn có tên Tứ Ân tự (tên gọi của chùa chính được gọi cho cả quần thể chùa bao gồm chùa Tứ Ân, chùa Quán Âm, chùa Cao...).

Các di tích Phật giáo

Các di tích dân gian bản địa

Lịch sử
Sách Bắc Ninh toàn tỉnh địa dư chí có ghi: Núi Bổ Đà là ngọn núi bậc nhất của huyện Việt Yên. Bắt đầu từ Thái Nguyên qua Yên Thế mà lại. Nhiều ngọn liên tiếp quây quần, bỗng nổi lên núi Bổ Đà, vừa cao vừa to. Trong đó lại gọi riêng ngọn núi cao nhất là núi Phượng Hoàng. Những ngọn thấp hơn một chút là núi Yên Ngự, núi Kim Quy. Núi có chùa Tam Giáo, có miếu Thạch tướng quân.

Dấu vết vật chất và thư tịch còn lại ở chùa cho biết Chùa có từ thời nhà Lý thế kỷ 11 và được xây dựng lại vào thời Lê Trung hưng, dưới triều vua Lê Dụ Tông (1705-1728).

Trong cuộc chiến tranh Việt - Tống 1077, quân Tống trú quân ở vùng đồi núi rừng cây Tiên Lát quanh khu vực chùa Bổ. Sau lần tấn công thất bại ở Như Nguyệt, Quách Quỳ quyết định chọn điểm tấn công lần thứ hai là ở xã Tam Đa vì đoạn sông Cầu ở đây nông và hẹp, dễ vượt qua để tiến về Thăng Long. Lý Thường Kiệt đã dự phòng tình huống trên, nên đã đắp phòng tuyến cao và cắm rào tre dày, lập trại ngựa chiến và ém quân trong những nơi rậm rạp. Quân Tống lợi dụng ban đêm từ vùng lòng chảo núi Tiên Lát bí mật tiến ra bờ sông, kết cây làm bè lớn, mỗi bè chở được 500 quân, rồi bất ngờ hạ thủy nhiều bè, ào ạt chở đại quân tiến vào địa phận Thọ Đức - Phấn Động, liều mạng mở đường đột phá. Khi đó quân Lý nhất loạt xông ra, từ trên bờ cao đánh xuống. Quân Tống nguy khốn muốn về không được. Toàn bộ đội quân Tống sang sông bị tan rã, phần lớn bị tiêu diệt, số còn lại phải đầu hàng. Sau trận thất bại này Quách Quỳ mất hẳn khả năng tấn công, phải ra lệnh ai bàn đánh sẽ bị chém.
 Năm Quý Mão (1723) niên hiệu Bảo Thái nhà Lê (1720 - 1729) có vị trụ trì tên là Phạm Kim Hưng làm quan giữ sách nhà Lê trong chiều. Do bất mãn với triều đình, ông xin từ quan về quê lập nghiệp. Thời bấy giờ triều đình cho phép người dân theo tín ngưỡng của 3 đạo chính là Thích - Khổng - Lão. Trong cung đình Nhà Lê, cứ một tuần lại có một buổi giảng về các thuyết Tam Đạo. Cũng như chùa Bút Tháp, Bồ Đà chỉ dành riêng cho các bậc vua chúa tu hành. Sau khi từ quan, với những bài giảng về đạo, cụ Phạm Kim Hưng cũng xuống tóc vào chùa Bổ một lòng hướng về cõi Phật. Phạm Kim Hưng tiến hành trùng tu toà chính diện, thiêu hương, tiền đường, dựng cột đá, cột gỗ làm thêm được vài gian, nhưng bia đá chữ mờ không còn gì là dấu vết người xưa.
 Đến niên hiệu Cảnh Hưng nhà Lê (vua Lê Hiển Tông 1740 - 1786) có vị sư tổ họ Ngô (sư tổ Ngô Tính Ánh, Ngô Tuệ Không) quê ở làng Bình Vọng, huyện Thượng Phúc, tỉnh Hà Nội (nay là huyện Thường Tín, thành phố Hà Nội). Ngài từ bỏ vinh hoa phú quý, xuất gia tu đạo, sắc phong là Hảo tiết hoà thượng, tự là Tinh Anh, vân du tới đây ngắm thấy phong cảnh địa linh tịch tĩnh, có thể lập thành nơi kha trường thuyết pháp, bèn cùng với nhân dân xây dựng chùa Tứ Ân và am Tam Đức (lúc này am mới có 3 tháp sư tổ). Lại trùng tu chùa Quán Âm, dùng gỗ lim gạch ngói xây dựng một gian, cử tăng già chùa Tứ Ân chủ trì. Từ đó trở thành nơi tùng lâm sầm uất. Kế truyền đến đời thứ tư là hoà thượng Chiếu Không, trùng tu một ngôi hai gian bằng đá xây vào năm Giáp Ngọ (1834), niên hiệu Minh Mạng (1820 - 1840). Đến niên hiệu Thiệu Trị (1841 – 1847) lại đúc tượng Quan Thế Âm, tiếp tục xây dựng chùa Tứ Ân nhất nhất đều mới. Niên hiệu Tự Đức (1847 – 1883) đệ tử là ngài Phả Thuần lại dựng tiền đường năm gian làm nơi từ tụng. Đến đây, toàn bộ quần thể chùa Bổ đã hoàn thành có tới 100 gian.
Từ năm 1786 trở đi, trải qua nhiều hòa thượng kế tiếp xây dựng chùa Bổ, các hoà thượng Như Chiếu, Phả Tiến và các Hòa thượng sau này đã nhiều lần trùng tu mở mang xây dựng thêm chùa thành nơi tùng lâm quy mô rộng lớn. Theo Đại đức Thích Tục Vinh, trụ trì chùa hiện nay thì, không phải chỉ có vị sư Phạm Kim Hưng từ quan về đây tu hành mà lần lượt có 18 vị nữa, tổng cộng là có 19 vị. Khi còn làm triều chính thì có người theo đạo Phật, người theo đạo Nho, người theo đạo Lão. Khi đến chùa thì đều theo đạo Phật, nhưng trò nào thì cũng phải thờ thầy (phụ mẫu tại đường, chư phật tại thế), cho nên chùa thờ Tam giáo. Đây là điều đặc biệt mà ít có ở các ngôi chùa khác tại Việt Nam.
Trải qua những biến động thăng trầm của lịch sử, dù nhiều cuộc chiến tranh đã đi qua nhưng thật may mắn cho chùa Bồ Đà vẫn giữ nguyên được vẻ cổ kính như thuở khai thiên. Trong những năm tháng kháng chiến chống Pháp, Mỹ; chùa Bồ Đà cũng từng là nơi căn cứ địa cách mạng của Quân đội Nhân dân Việt Nam, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã đề nghị nhà chùa chọn Bồ Đà làm nơi đào tao đội quân trinh sát, phục vụ cho sự nghiệp giải phóng miền Nam.
 Ngày 31 tháng 1 năm 1992, chùa Bổ được công nhận là di tích Kiến trúc - Nghệ thuật cấp quốc gia theo Quyết định số 138/QĐ của Bộ Văn hóa, Thông tin và Thể thao do Thứ trưởng Vũ Khắc Liên ký phê duyệt.
 Năm 2007, Bộ Văn hoá - Thông tin đầu tư 17 tỉ đồng đại tu toàn bộ khu di tích.
 Ngày 22 tháng 12 năm 2016, chùa Bổ Đà (cùng 12 di tích khác) được công nhận là Di tích quốc gia đặc biệt (đợt 7) theo Quyết định số 2499/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ do Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam ký phê duyệt.
 Ngày 12 tháng 3 năm 2017 (tức ngày 15 tháng 2 năm Đinh Dậu), nhân dịp lễ hội chùa Bổ Đà xuân Đinh Dậu, UBND tỉnh Bắc Giang long trọng tổ chức lễ đón nhận Bằng xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt này.

Di sản nổi bật
Chùa Bổ Đà là một trong những trung tâm Phật giáo lớn của dòng thiền phái Trúc Lâm, là một trong những nơi còn giữ nguyên bản nét kiến trúc truyền thống Việt cổ. Hiện chùa Bổ Đà còn nhiều tài liệu, hiện vật, cổ vật quý có giá trị lớn về mặt văn hóa, lịch sử, kiến trúc và mỹ thuật. Đặc biệt là Mộc bản kinh Phật cổ nhất Việt Nam được khắc trên gỗ thị. Gần đây người ta phát hiện thấy một di vật rất thú vị của nhà văn Nguyên Hồng tại chùa, đó là một bản chép tay những quy chế của nhà chùa hồi ông trốn đời đi tu.

Trung tâm Phật giáo lớn của thiền phái Trúc Lâm
Chùa Bổ Đà là một trong những trung tâm Phật giáo lớn của dòng thiền phái Trúc Lâm Yên Tử. Thiền phái Trúc Lâm là thiền tông thứ tư ở Việt Nam do Điều Ngự giác hoàng Trần Nhân Tông (1279 - 1293) lập ra (thiền phái này được xem là tiếp nối của dòng Yên Tử, dòng Yên Tử lại là sự hợp nhất của ba dòng thiền Việt Nam của thế kỉ thứ 12 – đó là dòng Thảo Đường, Vô Ngôn Thông và Tì-ni-đa-lưu-chi) có tính chất độc lập sáng tạo của Phật giáo ở Việt Nam. Điều Ngự giác hoàng Trần Nhân Tông được coi là tổ đệ nhất. Tổ đệ nhị là Kim Cương Pháp Loa và tổ đệ tam là Huyền Quang (gọi chung là Trúc Lâm Tam tổ). Cả ba vị tổ đều có tượng thờ ở nhà tổ của chùa. Sau này, vào thế kỷ 18 - 19, thiền phái Trúc Lâm hòa vào Lâm Tế tông và chùa Bổ Đà cũng được coi là một trong những trung tâm Phật giáo lớn của dòng thiền Lâm Tế. Đây là nơi kế truyền các vị tổ sư khai trường thuyết pháp đào tạo các tăng ni. Hàng năm kết hạ an cư có các vị tăng ni tín đồ tham thiền học đạo khá đông.

Nét kiến trúc truyền thống Việt cổ
Chùa Bổ là một trong những nơi còn giữ nguyên bản nét kiến trúc truyền thống Việt cổ. Chùa có kiến trúc độc đáo và khác biệt so với các ngôi chùa truyền thống ở miền Bắc Việt Nam, đó là lối kiến trúc "nội thông ngoại bế" tạo vẻ u tịch, thanh vắng, linh thiêng. Với hệ thống bố cục kiến trúc hài hòa được xây dựng bằng các vật liệu: gạch nung, ngói, tiểu sành, tường bao được làm bằng đất rất độc đáo. Các bức tường, cổng và một số công trình khác được xây dựng hoàn toàn bằng đất nện theo lối chình tường. Cổng vào chùa nền lát đá muối có kích thước to nhỏ khác nhau, xây theo kiến trúc thời Nguyễn mang dáng dấp gác chuông. Điểm đặc biệt ở đây là nhiều bức tường được xây bằng tiểu sành giống như làng Thổ Hà, nơi chuyên sản xuất chum vại, tiểu sành cách đó vài cây số, tạo vẻ rất trầm mặc, gần gũi với vùng thôn quê ở vùng đồng bằng Bắc Bộ. Toàn bộ chùa chính có diện tích khoảng 51.784 m² được phân ra làm ba khu rõ rệt. Khu vườn: 31.000 m², khu nội tự chùa 13.000 m² và khu vườn tháp rộng: 7.784 m².

 Khu vườn tháp tăng cổ kính: Một trong những nét đặc sắc của chùa Bổ mà du khách cũng không thể bỏ qua là khu vườn tháp tăng. Khu vườn tháp là một bãi đất nằm nghiêng theo độ cao của núi Bổ Đà trên diện tích gần 8.000 m² là nơi tàng lưu xá lị, tro cốt nhục thân của các vị hòa thượng dòng thiền Lâm Tế. Nhà chùa đã dùng đá núi, gạch chỉ và đất thó xây dựng một bức thành dài bao quanh vườn tháp, khiến khu vườn luôn ở trong sự thanh tịch sâu lắng.
Với khoảng 100 ngôi tháp, vườn tháp chùa Bổ Đà được đánh giá là đẹp và lớn nhất trong số những ngôi cổ tự ở Việt Nam. Đây là nơi yên nghỉ của hơn 1.000 vị cao tăng đã từng tu hành tại chùa qua các thời kì lịch sử. Mỗi cây tháp an táng từ 4 thi hài đến 26 thi hài; đa số tháp trong vườn là tháp 3 - 4 tầng với độ cao 3 – 5 m, những ngôi tháp sư tổ còn cao rộng hơn nữa.
Các ngôi tháp mộ xếp hàng hàng, lớp lớp và được xây dựng theo những quy định riêng và rất chặt chẽ của thiền môn. Trong số 3 cuốn gia phả bằng chữ Hán ghi rất rõ ràng: "Chỉ những người trong phái Sơn Môn mới được an táng tại vườn tháp, tháp của tăng trên đỉnh có hình bình cam lộ đặt trên tòa sen, tháp của ni trên đỉnh có búp sen.
 Khu vườn chùa: được trồng các loại cây ăn quả truyền thống và các loại hoa màu theo thời vụ. Xung quanh được đào hào (rộng 2 m x sâu 1,5 m) vừa để thoát nước vừa để ngăn cách bảo vệ. Ngoài giá trị vật chất của di tích, từ xưa khu vườn chùa Bổ Đà đã là trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng của nhân dân.
 Khu nội tự (chùa Tứ Ân): Chùa chính Tứ Ân xây dựng vào thời Hậu Lê, được thiết kế theo kiểu kiến trúc Nội công ngoại quốc (một nét đặc trưng của chùa Việt Nam) bố trí tám cửa ra vào tượng trưng cho tám quái của vũ trụ (bát quái), đường đi thiết kế theo kiểu chữ Lục (六), trời mưa đi từ nhà nọ sang nhà kia không bị ướt. Kiểu kiến trúc này giống với chùa Phật Tích ở Bắc Ninh. Toàn bộ khu chùa hiện nay gồm 16 toà nhà lớn nhỏ với tổng số 92 gian. Bao gồm: nhà bếp, nhà tạo soạn, nhà tổ ly, nhà tổ, nhà tiền tế, nhà in kinh, nhà trai, nhà hành lang hình thước thợ, nhà pháp, nhà khách, nhà ga, toà tam bảo. Toà tam bảo kiến trúc theo kiểu chữ đinh (丁). Phần hậu cung dài 12 m x 7,7 m gồm 5 gian. Toà tiền đường dài 21 m x 11 m có 7 gian, tường gạch, lợp ngói, nền lát gạch vuông, nền nhà cao 0,90 m có 3 bậc. Bậc thềm được lát bằng những phiến đá xanh có kích thước to nhỏ khác nhau. Phía trên là 5 bộ cửa bức bàn.
Dấu vết kiến trúc còn lại cho thấy các công trình được xây dựng vào thời Lê – Nguyễn. Từ khi khởi dựng đến nay nó vẫn ở nguyên vị trí ban đầu.

Hệ thống cổ vật
Hiện chùa Bổ Đà còn nhiều tài liệu, hiện vật, cổ vật quý có giá trị lớn về mặt văn hóa, lịch sử, kiến trúc và mỹ thuật.

Hệ thống tượng Phật thời Lê
Trong chùa còn lưu giữ hệ thống tượng Phật thời Lê bằng gỗ khá đầy đủ. Tượng Phật chùa Bổ Đà không chỉ có giá trị lịch sử về sự phát triển của đạo Phật, của thiền phái Trúc Lâm, nó còn là những tác phẩm nghệ thuật điêu khắc phong phú. Trong đó có toà Cửu Long. Ở đây còn cây đèn thời Lê bằng gỗ. Mỗi cây cao 0,60 m; 1 choé cao 0,60 m; 1 lọ độc bình, 1 quả chuông đồng cao 1 m, đường kính 0,60 m có niên hiệu Tự Đức. Hai án thư ở nhà tam bảo sơn son thiếp vàng chạm khắc tinh xảo. Các bức đại tự, hoành phi, câu đối được sơn son thiếp vàng lộng lẫy. Chùa còn 1 chiếc mõ cá dài 0,60 m.

Mộc bản kinh Phật thiền phái Lâm Tế
Chùa Bổ Đà hiện nay còn lưu giữ được nhiều tài liệu quý hiếm có ý nghĩa cho việc nghiên cứu khoa học. Ở đây còn lưu giữ một kho tàng di sản Hán Nôm phong phú về số lượng, đa dạng về loại hình, ngoài những tấm bia đá, chuông đồng còn có hàng trăm cuốn kinh sách, luật giới nhà Phật. Đặc biệt trong chùa còn lưu giữ bộ ván kinh Phật là một trong những bộ Kinh khắc gỗ cổ nhất Việt Nam được khắc vào khoảng năm 1741 khi các vị tổ sư xây dựng chùa Tứ Ân.

 Ngày 7 tháng 5 năm 2016, Tổ chức Kỷ lục Việt Nam đã xác nhận kỷ lục Bộ Mộc bản Kinh phật tại chùa Bổ Đà của Thiền phái Lâm Tế khắc trên gỗ thị cổ nhất Việt Nam.
 Ngày 30 tháng 4 năm 2017, tại thành phố San Diego, Hoa Kỳ; Liên minh Kỷ lục thế giới (Worldkings) đã xác nhận kỷ lục Bộ mộc bản kinh phật của Chùa Bổ Đà là Bộ mộc bản kinh phật khắc trên gỗ thị của thiền phái Lâm Tế cổ nhất thế giới.
 Ngày 25 tháng 12 năm 2017, Mộc bản chùa Bổ đã được công nhận là Bảo vật Quốc gia theo Quyết định số 2089/QĐ-TTg do Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam ký phê duyệt. Bằng Công nhận Bảo vật đã được trao cho nhà chùa và chính quyền địa phương dịp Hội chùa Bổ Đà xuân Mậu Tuất (2018) sau đó.

Bộ Kinh này được khắc không lâu so với bộ kinh Pháp Hoa tại chùa Phật Quang (đường Trần Quang Khải, phường Hưng Long, thành phố Phan Thiết, tỉnh Bình Thuận) được khắc trong 28 năm (từ năm 1706 đến năm 1734), đã được đưa vào sách kỷ lục Việt Nam ngày 2 tháng 1 năm 2006. Cả hai bộ Kinh được cho là cổ nhất Việt Nam này có điểm chung là đều khắc trên gỗ thị.

Bộ kinh tại chùa Bổ Đà được hình thành xuất phát từ ý tưởng của các vị tổ sư, đồng thời cũng là những người xây dựng ra ngôi chùa muốn có một bộ kinh để truyền dạy đạo Phật, đó là những di vật Phật học đặc biệt quý giá để lại cho đời sau. Bộ kinh mang những tư tưởng của hai dòng Phật giáo lớn nhất Châu Á xưa là Ấn Độ và Trung Hoa. Trong đó, có hơn 2.000 mộc bản của các bộ kinh như: Lăng nghiêm chính mạch, Yết ma hội bản, Nam hải ký quy... Bộ kinh được xếp trên 8 giá, mỗi giá có 4 tập sách kinh gồm 240 tấm ván gỗ hợp thành, tất cả có khoảng gần 2.000 tấm. Mỗi tấm gỗ dùng để khắc kinh dài trung bình 50 cm, rộng 25 cm và dày khoảng 2,5 cm. Nếu muốn xem đồng loạt toàn bộ kho kinh cổ ở đây thì phải có khoảng đất rộng 250 – 300 m² để rải các tấm ván kinh ra. Bộ kinh được khắc trên gỗ thị, một loại cây gỗ mọc phổ biến ở vùng rừng núi này. Gỗ thị không những bền mà còn rất nhẹ, đây cũng là một đặc điểm thuận lợi để khắc cũng như vận chuyển kinh.

Trải qua gần 300 năm, bộ kinh hiện nay vẫn còn khá nguyên vẹn. Đặc biệt là những tấm gỗ thị dùng để khắc kinh đều rất bền, đẹp, không bị mối mọt, dù không dùng một loại thuốc bảo quản nào. Kinh được khắc nổi bằng chữ Hán, nét chữ tinh xảo, đến nay vẫn còn rất sắc, rõ nét. Đặc biệt, bộ kinh gỗ này có nói đến những đặc trưng của Phật giáo Trung Hoa khi được truyền vào Việt Nam với 3 tông phái (Thiền tông, Tịnh độ tông và Mật tông). Trọng tâm của bộ kinh nói đến nỗi khổ của con người và sự giải thoát. Trong đó tiêu biểu nhất là Tứ Diệu Đế - 4 chân lý kỳ diệu của đạo Phật - gồm: Khổ Đế, Nhân Đế, Diệt Đế và Đạo Đế. Bộ kinh còn nói đến cõi niết bàn, những vòng luân hồi chuyển kiếp của một đời người, giải thích thế nào là sự tu nhân tích đức, cõi vô vi... Bộ kinh cũng thể hiện những tư tưởng của Phật giáo Việt Nam, đặc biệt là sự ảnh hưởng của dòng Phật giáo thiền phái Trúc Lâm Tam tổ.

Khác với mộc bản kinh Phật tại chùa Vĩnh Nghiêm (vừa vượt qua vòng sơ thẩm của UNESCO để trở thành di sản văn hóa của nhân loại), mộc bản chùa Bổ Đà được đánh giá là độc đáo và sở hữu nhiều bản có niên đại sớm hơn so với mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm. Vì vậy, mộc bản chùa Bổ Đà hoàn toàn có đủ điều kiện để đệ trình lên Tổ chức Giáo dục, Khoa học, Văn hóa của Liên Hợp Quốc xem xét công nhận là di sản tư liệu của Thế giới. Những bộ sách Hán Nôm này một số đã được dịch và in ra chữ quốc ngữ. Sự độc đáo của bộ kinh đặc biệt này đã thu hút hàng nghìn khách thập phương về đây tham quan, tế lễ mỗi năm.

Lễ hội Bổ Đà
 Ngày 23 tháng 1 năm 2017, lễ hội Bổ Đà là một trong 11 di sản được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản Văn hóa phi vật thể cấp quốc gia (đợt 17) theo Quyết định số 217/QĐ-BVHTTDL do Bộ trưởng Nguyễn Ngọc Thiện ký phê duyệt.

Theo Hồ sơ tư liệu, Cục Di sản văn hóa: lễ hội Bổ Đà diễn ra 2 lần trong năm, 16 - 18 tháng Hai và 12 tháng Chín.

 Hội chùa Bổ Đà hàng năm tổ chức từ ngày 16 đến 18 tháng 2 âm lịch rất long trọng và đông vui (phần lễ kéo dài từ Tết Nguyên Đán). Đó là ngày giỗ tổ khai sơn lập ra chùa Bổ Đà. Thanh niên nam nữ khách thập phương kéo về dự hội rất đông. Đến hẹn lại lên, vào dịp lễ hội ngoài việc đến lễ Phật cầu mong an lạc, còn là dịp để những liền anh, liền chị của các làng quan họ trong vùng gặp gỡ, giao duyên trong những bộ trang phục truyền thống với những làn điệu dân ca quan họ mượt mà, đằm thắm, thấm đượm hồn quê.
 Ngoài đợt hội chính vào đầu năm, hội Bổ Đà còn diễn ra vào dịp 12 tháng Chín, ngày hóa của Thạch linh thần tướng. Nơi thờ nằm ở trên đỉnh núi Phượng Hoàng (đỉnh cao nhất trong dãy Bổ Đà sơn). Tục truyền khi Thạch Linh thần tướng đánh tan quân giặc, Ngài lên đó rồi hóa về trời, vì thế, nhân dân lập đền ở đây để thờ phụng. Vào ngày này nhân dân trong vùng cũng chuẩn bị lễ vật để dâng lên Thạch tướng quân như: mâm xôi gà, thịt lợn luộc, bánh chưng, xôi, oản, hoa quả….Sáng ngày 12 tháng Chín, tại đình Thượng Lát, sau khi khấn thỉnh các vị thần Thành hoàng, đoàn kiệu rước hành tiến theo nhịp nhạc sênh tiền đến đền Thượng và làm lễ tế tại đó.. Thứ tự đoàn rước gồm: đội cờ hội; đội múa lân; đội dâng hương (khiêng mâm lễ); đội cờ lệnh; đội trống, chiêng; đội nhạc (kèn, sáo, nhị, hồ); đội tùy giá (kiếm, đại đao, bát bửu, lệnh bài). Kiệu Thánh 4 người trước, 4 người sau,lọng, tàn che kiệu Thánh trước và 2 bên; sau kiệu là đội tế. Đến đền Thượng, đội tế thực hiện các nghi thức tế, đọc chúc văn. Tế xong, chúc văn được hóa, nhân dân vào lễ. Sau đó, đoàn rước quay về đình Thượng Lát.

Ngoài ra, ngày 8 tháng 4 Phật đản làm lễ dâng hương ở chùa, ngày 15 tháng 7 lễ tán hạ.

Ảnh hưởng
 Chùa Bổ Đà là một trung tâm Phật giáo lớn của Việt Nam nói chung và tỉnh Bắc Giang nói riêng và được coi là một trong hai ngôi chùa lớn nhất tỉnh Bắc Giang.

"Bắc Phổ Đà (Bổ Đà), Nam Hương Tích" là một cách để định danh cho những nét đặc trưng của chùa chiền Bắc bộ.

 Người Bắc Giang có câu:
"Thứ nhất là chùa Đức La,
Thứ nhì chùa Bổ, thứ ba chùa Tràng"

 Người xưa đã mượn câu thơ trong truyện thơ Quan Âm Thị Kính (truyện thơ mà có giả thuyết cho rằng đã ra đời tại vùng Kinh Bắc) để ví cảnh sắc tại chùa Bổ Đà:
"Bốn bề phong cảnh lạ thay
Bồng lai kia cũng thế này mà thôi".

 Hiện nay, Trung Quốc và Ấn Độ ở phía Nam đều có chùa Hương Tích, phía Bắc là chùa Phổ Đà nổi tiếng, trong khi phía Nam của Việt Nam cũng có chùa Hương Tích và phía Bắc là Bồ Đà. Cho đến nay các nhà sử học vẫn chưa lý giải được chùa Bồ Đà có liên quan gì đến chùa Phổ Đà của Trung Quốc và Ấn Độ hay không. Những tích cổ về sự gia đời, các công trình cổ kính và thuyết thờ cúng giữa Bồ Đà của Việt Nam và các nước vẫn là một bí ẩn chưa có lời giải.. Nhưng có một điểm tương đồng giữa chùa Bổ Đà trên núi Bổ Đà (Bổ Đà sơn) ở Việt Nam và chùa Phổ Đà trên núi Phổ Đà (Phổ Đà sơn) ở Trung Quốc là đều có liên quan tới truyền thuyết về Quán Thế Âm Bồ Tát.

Chỉ dẫn du lịch
Những năm gần đây du khách thập phương trong cả nước khá quan tâm tới du lịch chùa Bổ.
 Từ Hà Nội, để đi tới chùa Bổ ta đến thành phố Bắc Ninh tiếp tục đi qua cầu Đáp Cầu rẽ trái men theo đường đê tả Cầu và sườn núi 3 km là tới. Hoặc tới Thổ Hà đi tiếp theo hướng Bắc tới làng Lát rẽ phải, từ Thổ Hà tới Chùa Bổ là 3 km.
 Với các địa phương ở xa phải di chuyển bằng đường hàng không, từ Sân bay quốc tế Nội Bài, ta đi theo tuyến cao tốc Nội Bài - Móng Cái (quốc lộ 18) đến thành phố Bắc Ninh sau đó tiếp tục đi sang địa phận Bắc Giang và đến chùa Bổ theo chỉ dẫn ở trên.

Ngoài ra, khi du khách đến thăm chùa Bổ có thể đồng thời đến thăm hai địa điểm du lịch nổi tiếng nữa của đất Bắc Giang, đó là làng nghề Thổ Hà và đền Bà Chúa Kho (Việt Yên). Các địa điểm này chỉ cách nhau từ 3 đến 5 km.

Xem thêm

 Việt Yên
 Thổ Hà
 Đền Bà Chúa Kho

Tham khảo

Liên kết ngoài

Báo điện tử

YouTube

Việt Yên
B


title: 1259 Ógyalla

text:
1259 Ógyalla là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1993.3020621 ngày (5.46 năm).

Tiểu hành tinh được phát hiện ngày 29 tháng 1 năm 1933.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Karl Wilhelm Reinmuth
Thiên thể phát hiện năm 1933


title: Collinée

text:
Collinée (, Gallo: Coètneiz) là một xã của tỉnh Côtes-d’Armor, thuộc vùng Bretagne, tây bắc Pháp.

Dân số
Người dân ở Collinée được gọi là Collinéens.

Xem thêm
Xã của tỉnh Côtes-d’Armor

Tham khảo

Liên kết ngoài
French Ministry of Culture list for Collinée

Collinee


title: Glossosoma varjakantakam

text:
Glossosoma varjakantakam là một loài Trichoptera thuộc họ Glossosomatidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Glossosoma


title: Hyposmocoma corvina

text:
Hyposmocoma corvina là một loài bướm đêm thuộc họ Cosmopterigidae. Nó là loài đặc hữu của Maui. Loài địa phương ở Haleakala.

Ấu trùng ăn Acacia koa, và probably feed on lichens on the bark.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Insects of Hawaii. Volume 9, Microlepidoptera

Hyposmocoma
Loài đặc hữu của Hawaii


title: Polyradicion

text:
Polyradicion là một chi thực vật có hoa trong họ, Orchidaceae.

Xem thêm
Danh sách các chi Phong lan
Polyradicion: one species. Polyradicion lindenii, also known as Polyrrhiza lindenii, has been moved to another genus và is now known as Dendrophylax lindenii

Tham khảo

Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (1999). Genera Orchidacearum 1. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2001). Genera Orchidacearum 2. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2003). Genera Orchidacearum 3. Oxford Univ. Press
Berg Pana, H. 2005. Handbuch der Orchideen-Namen. Dictionary of Orchid Names. Dizionario dei nomi delle orchidee. Ulmer, Stuttgart

Danh sách các chi phong lan
Phân họ Lan


title: Teinobasis prothoracica

text:
Teinobasis prothoracica là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Loài này được xếp vào nhóm loài thiếu dữ liệu trong sách Đỏ của IUCN năm 2007.

Teinobasis prothoracica được Selys miêu tả khoa học năm 1877.

Chú thích

Tham khảo

Teinobasis


title: Khánh Hải (định hướng)

text:
Khánh Hải có thể là một trong số các địa danh Việt Nam sau đây:

 Thị trấn Khánh Hải, huyện Ninh Hải, Ninh Thuận.
 Xã Khánh Hải, huyện Trần Văn Thời, Cà Mau.
 Xã Khánh Hải, huyện Yên Khánh, Ninh Bình.


title: Ostodes minor

text:
Ostodes minor là một loài thực vật thuộc họ Euphorbiaceae. Đây là loài đặc hữu của Sri Lanka.

Chú thích

Tham khảo

Thực vật Sri Lanka
Ostodes


title: Parornix extrema

text:
Parornix extrema là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở vùng Viễn Đông Nga.

Chú thích

Tham khảo

Parornix


title: Bücken

text:
Bücken là một đô thị ở huyện huyện Nienburg, trong bang Niedersachsen, nước Đức. Đô thị Bücken có diện tích 32 km².

Các khu phố:
 Altenbücken
 Bücken
 Calle
 Dedendorf
 Duddenhausen

Người địa phương nổi bật
Georg Dietrich Leyding, 1664-1710, nhà soạn nhạc
Carl Koldewey, 1837-1908, nhà thám hiểm Bắc Cực

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Nienburg


title: Roperua

text:
Roperua là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Hadeninae


title: Talcher

text:
Talcher là một thành phố và khu đô thị của quận Anugul thuộc bang Orissa, Ấn Độ.

Địa lý
Talcher có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 78 mét (255 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Talcher có dân số 34.984 người. Phái nam chiếm 55% tổng số dân và phái nữ chiếm 45%. Talcher có tỷ lệ 72% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 80%, và tỷ lệ cho phái nữ là 62%. Tại Talcher, 12% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Orissa

sv:Lista över vasallstater i Brittiska Indien#T


title: Người hát rong (Taras Shevchenko)

text:
Người hát rong (tiếng Ukraina: Кобзар) là tên một tập thơ của Đại thi hào dân tộc Ukraina Taras Shevchenko in lần đầu tiên vào năm 1840 ở Sankt-Peterburg với sự giúp đỡ của Yevhen Pavlovych Hrebinka. Ấn bản đầu tiên này gồm 8 bài thơ: Перебендя (Perebendya), Катерина (Katerina), Тополя (Cây dương), Думка (Ý nghĩ) - Нащо мені чорні брови (Cặp lông mày đen mà có ai cần), До Основ'яненка (Gửi Osnovyanenko), Іван Підкова (Ivan Pidkova), Тарасова ніч (Đêm Taras) và Думи мої, думи мої, лихо мені з вами (Những ý nghĩ của ta, thật khổ với các người). Sau khi tập thơ này ra đời người ta bắt đầu gọi Taras Shevchenko là "Người hát rong" và chính Taras Shevchenko cũng bắt đầu dùng bút danh "Kobzar Darmogray" trong một số tác phẩm của mình.

Các lần tái bản
Tập thơ này được tái bản 2 lần khi tác giả còn sống vào các năm 1844 và 1860. Lần tái bản thứ nhất lấy tên Чигиринський Кобзар (Người hát rong Chyhyrynskyi) với phần phụ lục là trường ca Гайдамаки (Haidamaki). Lần tái bản thứ hai năm 1860 được mạnh thường quân Platon Simirenko tài trợ 1.100 rúp. Lần tái bản này gồm 17 bài thơ và ảnh chân dung của Taras Shevchenko.

Năm 1861 tập thơ Người hát rong được in trong tạp chí "Osnova" từng phần, cả trước và sau ngày mất của Taras Shevchenko. Kể từ đó, tập thơ được tái bản rất nhiều lần.

Chỉ tính đến năm 1985, ở Ukraina tập thơ này đã được tái bản tới 124 lần với số lượng hơn 8 triệu bản. Nhiều bài thơ trong tập này được dịch ra hơn 100 thứ tiếng trên thế giới.

Dịch ra tiếng Việt
Tập thơ này đã được Nguyễn Viết Thắng dịch đầy đủ cả tám bài thơ và trường ca ra tiếng Việt trong khuôn khổ của dự án "Taras Shevchenko – 150 bài thơ và trường ca", bao gồm những tác phẩm quan trọng nhất của Taras Shevchenko và là những tác phẩm chưa in trong cuốn "Thơ Taras Shevchenko" xuất bản năm 2004, tái bản năm 2012.

Xem thêm
Thơ viết trong tù
Lời di chúc
Vườn nhỏ anh đào bên mái tranh
Ngày ấy tôi lên mười ba tuổi
Kobzar
Mộ Taras Shevchenko

Tham khảo

Liên kết ngoài
 http://litopys.org.ua
 Музей "Кобзаря" Т.Г. Шевченка
 Музей "Кобзаря" Т.Г. Шевченка
 Енциклопедія України
 Рудзицький Артур. Памяти расстрелянного художника.
 Артур Рудзицкий. Уникальные фото иллюстраций "Кобзаря" Василия Седляра. Українська правда, 28.05.2009
 «Кобзар» Шевченка переклали румунською // ZAXID.NET, 20.05.2011.

Thơ Ukraina
Sách năm 1840
Taras Hryhorovych Shevchenko


title: Acalyptris martinheringi

text:
Acalyptris martinheringi là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được miêu tả bởi Puplesis và Robinson năm 2000. Nó được tìm thấy ở Belize.

Tham khảo

Acalyptris


title: Gastrotheca christiani

text:
Gastrotheca christiani là một loài ếch trong họ Hemiphractidae. Chúng là loài đặc hữu của Argentina.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và vùng nhiều đá. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Lavilla, E. 2004. Gastrotheca christiani. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Chi Nhái túi
Động vật lưỡng cư Argentina
Động vật đặc hữu Argentina
Động vật lưỡng cư Andes


title: Con đường âm nhạc

text:
Con đường âm nhạc là một chương trình của Đài truyền hình Việt Nam phát sóng định kì vào tối Chủ nhật thứ hai hàng tháng trên kênh VTV3 (sau này chuyển sang VTV1). Chương trình gồm một chuỗi các liveshow được truyền hình trực tiếp, với mục đích nhằm tôn vinh những nhạc sĩ tên tuổi đã có nhiều đóng góp cho nền âm nhạc Việt Nam.

Nội dung
Chương trình được tổ chức lần đầu vào tháng 6 năm 2005 với chương trình của nhạc sĩ Phú Quang. Đến đầu năm 2007, chương trình được thực hiện trở lại với chương trình của nhạc sĩ Lê Quang.

Mỗi chương trình gồm có 3 phần: live, talkshow và biorythm (phim tiểu sử), được xuất hiện xen kẽ nhau. Chiếm phần lớn chương trình là sự thể hiện của các ca sĩ nổi tiếng, song song với những phần đối thoại và trò chuyện giữa người dẫn chương trình và nhạc sĩ, những người thân của nhạc sĩ. Những đoạn phim ngắn hay clip nghệ thuật ngắn sẽ được chiếu xen kẽ chương trình, với mục đích khắc họa rõ hơn về con đường âm nhạc của từng nhạc sĩ. Ca sĩ được mời thường là những ca sĩ nổi tiếng, như: Thanh Lam, Mỹ Linh, Hồng Nhung, Ánh Tuyết, Phương Thanh, Mỹ Lệ, Thu Minh, Mỹ Tâm, Hồ Quỳnh Hương, Tùng Dương, Khánh Linh, Ngọc Khuê, Lan Anh, Anh Thơ, Trọng Tấn, Đức Tuấn, nhóm 5 dòng kẻ, nhóm AC&M... Ngoài ra tùy vào mỗi chương trình, sẽ có sự xuất hiện của dàn hợp xướng, hòa tấu... Phần phối khí của mỗi ca khúc sẽ do những nhạc sĩ như Thanh Phương, Hồng Kiên, Hoài Sa, Huy Tuấn, Anh Quân, Đỗ Bảo, Sơn Thạch, Minh Đạo, Phan Cường, Lưu Hà An... đảm nhận.

Những nhạc sĩ khách mời trong Con đường âm nhạc phải có những tiêu chí như: có nhiều tác phẩm được nhiều người biết tới, có nhiều đóng góp cho nền tân nhạc Việt Nam... Đó là những nhạc sĩ có nhiều đóng góp cho nhạc trẻ đương đại: Phú Quang, Thanh Tùng, Dương Thụ, Nguyễn Cường, Phó Đức Phương, Bảo Phúc, Từ Huy, Lê Quang, Quốc Trung, Ngọc Châu, Đỗ Bảo..., những nhạc sĩ nhạc đỏ như: Văn Cao, Phan Huỳnh Điểu, Nguyễn Văn Tý, Thuận Yến, Hồng Đăng, Huy Du, Huy Thục, Hoàng Hiệp, Phạm Minh Tuấn, Hoàng Vân..., nhạc sĩ nhạc tiền chiến như: Đoàn Chuẩn - Từ Linh, Văn Cao.

Đánh giá
Những chương trình đầu tiên của Con đường âm nhạc gồm các nhạc sĩ đã có những đóng góp lớn cho nền âm nhạc đương đại của Việt Nam như: Phú Quang, Thanh Tùng, Dương Thụ, Nguyễn Cường, Phó Đức Phương. Những chương trình này do đạo diễn Việt Tú và tác giả kịch bản Chu Minh Vũ thực hiện, đã gây hiệu ứng tốt do có sự mới lạ về tổ chức, thể hiện, ánh sáng, sân khấu... Tuy nhiên, càng về sau, chương trình dần trở nên nhạt nhòa do nhiều nguyên nhân, chẳng hạn như người dẫn chương trình chưa đạt, ca sĩ thể hiện chưa hiệu quả, bố cục chương trình không hợp lý,...

Giải thưởng

Những nghệ sĩ đã được tôn vinh

Tạm ngừng ghi hình và phát sóng
Trong suốt thời gian phát sóng, có những lúc chương trình phải tạm ngừng hoặc thay đổi việc ghi hình và phát sóng theo kế hoạch, phần lớn là bị trùng vào các sự kiện đặc biệt. Các chương trình bị hoãn đã được phát sóng trở lại ở tuần sau đó. Cụ thể:
 Từ tháng 5 năm 2006 đến hết năm 2006 và từ tháng 12 năm 2007 đến hết năm 2009, để phục vụ cho việc phát sóng các chương trình đột xuất.

Phiên bản mới
Sau 10 năm tạm dừng sản xuất và phát sóng, Con đường âm nhạc đã chính thức trở lại vào tối ngày 25 tháng 4 năm 2021 trên VTV1 với một phiên bản mới nhằm tiếp tục mang tới những liveshow âm nhạc chất lượng cho khán giả. Dẫn chương trình là MC Mỹ Vân, từ năm 2023 có thêm MC Anh Tuấn.

Nhà tài trợ
Melinh Plaza
Eurowindow

Chú thích

Xem thêm
Danh sách chương trình phát sóng của Đài Truyền hình Việt Nam

Chương trình truyền hình Việt Nam


title: Quận Lyon, Iowa

text:
Quận Lyon là một quận thuộc tiểu bang Iowa, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở Rock Rapids. Quận được đặt tên theo. Dân số theo điều tra năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là người.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận này có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Các quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Iowa


title: Land der Berge, Land am Strome

text:
Land der Berge, Land am Strome (tạm dịch: Đất trên núi, đất trên sông) là quốc ca của nước Áo. Tác giả của bài này là Wolfgang Amadeus Mozart.

Lời

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Luồng âm thanh quốc ca Áo (RealPlayer)
 Tập MIDI

Quốc ca
Bài hát Áo
Lịch sử Áo
Âm nhạc Áo
Quốc ca châu Âu


title: Aetheolaena mojandensis

text:
Aetheolaena mojandensis là một loài thực vật có hoa thuộc họ Asteraceae.
Loài này chỉ có ở Ecuador.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và đồng cỏ nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất cao.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Montúfar, R. & Pitman, N. 2003. Aetheolaena mojandensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 7 năm 2007.

Aetheolaena
Thực vật Ecuador


title: Quadrelle

text:
Quadrelle là một đô thị (comune) thuộc tỉnh Avellino trong vùng Campania của Ý. Quadrelle có diện tích 6 km2, dân số là 1574 người (thời điểm ngày 1/5/2009).

Tham khảo

Đô thị tỉnh Avellino
Thành phố và thị trấn ở Campania


title: Saint-Rémy-lès-Chevreuse

text:
Saint-Rémy-lès-Chevreuse là một xã thuộc tỉnh Yvelines, trong vùng Île-de-France, Pháp, cự ly khoảng 19 km về phía đông bắc Rambouillet.
Các xã giáp ranh là: Chevreuse về phía tây, Gif-sur-Yvette về phía đông, Boullay-les-Troux và Molières về phía nam; và Milon-la-Chapelle, Magny-les-Hameaux và Villiers-le-Bâcle về phía bắc.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức
 Fondation de Coubertin, Trang mạng chính thức
 Vue aérienne de la commune de Saint-Rémy-lès-Chevreuse trên trang mạng của IAURIF
 Saint-Rémy-lès-Chevreuse trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Saint-Remy-les-Chevreuse


title: 5578 Takakura

text:
5578 Takakura (1987 BC) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 28 tháng 1 năm 1987 bởi T. Niijima và T. Urata ở Ojima.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 5578 Takakura

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Tsuneo Niijima
Được phát hiện bởi Takeshi Urata
Thiên thể phát hiện năm 1987


title: Allodioxys moricei

text:
Allodioxys moricei là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1899.

Chú thích

Tham khảo

Allodioxys
Động vật được mô tả năm 1899


title: Megapenthes luzonicus

text:
Megapenthes luzonicus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1914.

Chú thích

Tham khảo

Megapenthes


title: Sant'Agata Fossili

text:
Sant'Agata Fossili là một đô thị ở tỉnh Alessandria trong vùng Piedmont của Italia, có vị trí cách khoảng 100 km về phía đông nam của Torino và khoảng 30 km về phía đông nam của Alessandria. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 425 người và diện tích là 8,0 km².

Đô thị Sant'Agata Fossili có các frazioni (các đơn vị cấp dưới, chủ yếu là các làng) Podigliano, Torre Sterpi và Giusolana.

Sant'Agata Fossili giáp các đô thị: Carezzano, Cassano Spinola, Castellania, Gavazzana và Sardigliano.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Alessandria
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: 11506 Toulouse-Lautrec

text:
11506 Toulouse-Lautrec (1990 ES1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 2 tháng 3 năm 1990 bởi E. W. Elst ở Đài thiên văn Nam Âu.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 11506 Toulouse-Lautrec

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1990


title: Giải bóng đá Vô địch U-19 Quốc gia Việt Nam

text:
Giải bóng đá vô địch U-19 quốc gia là giải bóng đá quốc gia hàng năm cho lứa tuổi dưới 19 do Liên đoàn bóng đá Việt Nam tổ chức. Từ năm 2005 trở về trước, giải dành cho các cầu thủ dưới 18 tuổi. Nhà vô địch hiện tại là Đông Á Thanh Hóa năm 2023.

Các đội đoạt huy chương

Vua phá lưới

Xem thêm
 Giải bóng đá U-15 quốc gia
 Giải bóng đá U-17 quốc gia
 Giải bóng đá U-21 quốc gia

Chú thích

Liên kết ngoài
Liên đoàn bóng đá Việt Nam

Các giải bóng đá trẻ Việt Nam
Giải thi đấu bóng đá U-19
Giải bóng đá U19 Quốc gia Việt Nam


title: Felix Mendelssohn

text:
Jakob Ludwig Felix Mendelssohn Bartholdy (3 tháng 2 năm 1809 - 4 tháng 11 năm 1847), sinh ra và được biết đến rộng rãi với tên Felix Mendelssohn, là một nhà soạn nhạc, nghệ sĩ dương cầm, nghệ sĩ đại phong cầm và chỉ huy dàn nhạc người Đức thuộc giai đoạn đầu thời kỳ âm nhạc Lãng mạn. Tác phẩm của ông trải dài trên nhiều thể loại như giao hưởng, concerto, các tiểu phẩm piano cũng như các tác phẩm thính phòng. Một số những sáng tác nổi tiếng nhất của Mendelssohn có thể kể đến như khúc dạo đầu Giấc mộng đêm hè, phỏng theo tác phẩm cùng tên của Shakepeare, giao hưởng Nước Ý, giao hưởng Scotland, khúc oratorio Elijah, khúc dạo đầu The Hebride, bản Concerto cho violin nổi tiếng cùng một số những Bát tấu bộ dây.

Là cháu của triết gia Moses Mendelssohn, Mendelssohn sinh ra trong một gia đình Do Thái khá giả. Đến năm 7 tuổi, ông được làm lễ báp-têm và thành tín đồ của thần đạo Calvin. Mendelssohn sớm được biết đến như một thần đồng âm nhạc, tuy nhiên, bố mẹ nhà soạn nhạc khá dè dặt và không chú tâm phát triển mảng tài năng này của ông.

Mendelssohn sớm gặt hái được thành công ở Đức. Nhà soạn nhạc đã mang các tác phẩm của Johann Sebastian Bach trở lại với công chúng, nổi bật nhất là phần biểu diễn của ông với bản Bài thương khó Thánh Matthew. Trong vai trò là nhà soạn nhạc, chỉ huy và nghệ sĩ độc tấu, ông lưu diễn và gặt hái thành công trên khắp châu Âu; đặc biệt, ông đã đến nước Anh mười lần và cũng ra mắt nhiều tác phẩm tại đây. Những chuyến đi này đóng vai trò rất lớn trong sự nghiệp sau này của Mendelssohn. Tuy vậy, thị hiếu âm nhạc về cơ bản là bảo thủ của ông khiến ông tách biệt ra khỏi những nhạc sĩ đương thời mạo hiểm hơn như Hector Berlioz, Franz Liszt và Richard Wagner. Nhạc viện Leipzig[n 3][n 3] (ngày nay là Đại học Âm nhạc và Sân khấu Leipzig), do ông sáng lập, trở thành pháo đài chống lại ảnh hưởng của thể loại nhạc cấp tiến này. Sau một thời gian dài bị đánh giá thấp do khẩu vị âm nhạc thay đổi kết hợp với chủ nghĩa bài Do Thái vào cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX, tính độc đáo sáng tạo trong các nhạc phẩm của Mendelssohn giờ đã được thừa nhận và đánh giá lại. Ngày nay, Mendelssohn là một trong những nhà soạn nhạc lừng danh nhất của thời kỳ âm nhạc Lãng mạn.

Cuộc đời

Tuổi thơ

Felix Mendelssohn sinh vào ngày 3 tháng 2 năm 1809 tại Hamburg, lúc bấy giờ còn là một thành bang độc lập. Thú vị là, một năm sau, cũng ngôi nhà này,người được ông đề tặng và cũng là người đầu tiên biểu diễn bản Concerto cho violin nổi tiếng của ông, Ferdinand David, chào đời. Cha của ông là chủ ngân hàng Abraham Mendelssohn, là người con thứ năm của triết gia danh giá người Đức Do Thái Moses Mendelssohn. Mẹ ông là Lea Salomon, thành viên của dòng họ Itzig và là chị của Jakob Salomon Bartholdy. Mendelssohn là con thứ hai trong số bốn anh chị em, chị của ông là Fanny cũng sớm bộc lộ một tài năng âm nhạc khác thường.

Gia đình ông rời Hamburg để đến Berlin năm 1811 vì sợ quân đội Pháp sẽ trả thù do vai trò của ngân hàng Mendelssohn trong việc phá vỡ hệ thống phong tỏa lục địa của Napoléon. Abraham và Lea Mendelssohn đã cố gắng cho các con của mình-Fanny, Felix, Paul và Rebecka-hưởng được sự giáo dục tốt nhất có thể. Fanny trở thành nghệ sĩ piano nổi tiếng và nhà soạn nhạc nghiệp dư. Ban đầu, cha của Mendelssohn nghĩ rằng Fanny sẽ có thiên hướng âm nhạc hơn Felix. Tuy nhiên, vào thời điểm ấy, việc phụ nữ theo đuổi sự nghiệp âm nhạc là không phù hợp, cả Abraham và Felix đều cho rằng như vậy, nên Fanny chỉ tiếp tục hoạt động như một nhạc sĩ không chuyên. Abraham cũng không muốn cho Mendelssohn theo con đường âm nhạc cho đến khi Mendelssohn có ý định rõ ràng và nghiêm túc muốn cống hiến cho nó.

Mendelssohn lớn lên trong môi trường trí thức. Những vị khách thường xuyên đến salon được tổ chức bởi cha mẹ ông tại nhà của họ ở Berlin, có cả những nghệ sĩ, nhạc sĩ và nhà khoa học danh tiếng thời đó, chẳng hạn như Wilhelm và Alexander von Humboldt, nhà toán học Peter Gustav Lejeune Dirichlet (cũng là chồng tương lai của em gái ông là Rebecka). Sarah Rothenburg đã viết về không khí đó rằng "cả châu Âu đã đến với phòng khách của họ".

Họ của Felix
Abraham Mendelssohn đã bỏ Do Thái giáo trước khi sinh Felix, ông và vợ đã cân nhắc quyết định không cắt bao qui đầu cho nhà soạn nhạc, điều này này là vi phạm truyền thống Do Thái. Ban đầu, chị em Felix được nuôi lớn mà không được dạy về tôn giáo; đến năm 1816, họ được Nhà thờ Cải cách rửa tội, lúc này, Felix mang thêm tên bổ sung là Jakob Ludwig. Ông bà Abraham và Lea được rửa tội vào năm 1822 và chính thức lấy họ là Mendelssohn Bartholdy (mà ông bà đã sử dụng từ năm 1812) cho mình và con. Tên Bartholdy được thêm vào theo đề xuất của em Lea, Jakob Salomon Bartholdy, người đã thừa hưởng một tài sản dưới họ tên này tại Luisenstadt và lấy luôn nó làm họ của ông. Abraham sau đó đã giải thích quyết định này trong một bức thư gửi Felix như là một cách thể hiện sự phá bỏ quan trọng khỏi truyền thống của Moses: "Có thể không còn một Mendelssohn Thiên Chúa giáo hơn là có thể có một Khổng Tử Do Thái". Trong quá trình dấn thân vào sự nghiệp âm nhạc, Felix không hoàn toàn lấy tên Mendelssohn như Abraham yêu cầu, nhưng chiều theo ý cha ông ký tên trong thư từ và thiếp mời được in sử dụng tên "Mendelssohn Bartholdy". Năm 1829, Fanny viết cho Mendelssohn "Bartholdy [...] chúng ta đều ghét cái tên này".

Sự nghiệp
Giống như Wolfgang Amadeus Mozart trước đó, Mendelssohn được đánh giá là một thần đồng. Robert Schumann gọi ông là Mozart của thế kỷ XIX. Ông bắt đầu những bài học piano từ mẹ vào năm sáu tuổi, và năm bảy tuổi được dạy kèm bởi Marie Bigot ở Paris. Sau khi gia đình chuyển đến Berlin, cả bốn đứa trẻ nhà Mendelssohn đều học piano với Ludwig Berger, một học trò của Muzio Clementi. Ít nhất là từ tháng 5 năm 1819, Felix và Fanny học hòa âm và sáng tác với Carl Friedrich Zelter tại Berlin. Đây là một ảnh hưởng quan trọng với Felix cho sự nghiệp tương lai. Zelter gần như chắc chắn được giới thiệu làm thầy giáo cho Felix bởi người dì Sarah Levy, người từng là học trò của W. F. Bach và là người bảo trợ cho C. P. E. Bach. Sarah Levy là một người chơi đàn phím tài năng, thường chơi với dàn nhạc của Zelter tại Sing-Akademie zu Berlin, nơi mà bà và nhà Mendelssohn là những nhà bảo trợ hàng đầu. Sarah đã tạo một bộ sưu tập quan trọng các bản thảo của gia đình Bach mà bà truyền lại cho Singakademie; Zelter, người có thị hiếu âm nhạc bảo thủ, cũng là một người ái mộ truyền thống của Bach. Không nghi ngờ gì khi những điều đó đóng phần ý nghĩa trong việc hình thành thị hiếu âm nhạc của Felix Mendelssohn. Những tác phẩm của ông thể hiện việc nghiên cứu âm nhạc Baroque và đầu Cổ điển. Những khúc fugue và thánh ca của Mendelssohn đặc biệt phản ánh sự trong sáng về giọng và cách sử dụng hòa âm gợi nhắc về Johann Sebastian Bach, người mà ông chịu ảnh hưởng sâu sắc.

Sự trưởng thành sớm

Mendelssohn chắc đã có buổi hòa nhạc ra mắt công chúng vào năm 9 tuổi, khi ông biểu diễn trong một buổi hòa nhạc thính phòng với sự hỗ trợ của một cặp song tấu kèn cor. Ông cũng là một nhà soạn nhạc sung sức từ rất sớm. Ở tuổi niên thiếu, các tác phẩm của ông thường được biểu diễn tại nhà bởi một dàn nhạc riêng cho các hội nhóm của cha mẹ ông trong giới trí thức tinh hoa của Berlin. Từ khoảng 12 đến 14 tuổi, Mendelssohn viết 12 giao hưởng đàn dây cho những buổi hòa nhạc đó. Những tác phẩm này bị lờ đi trong hơn một thế kỉ, nhưng hiện nay đã được thu âm và đôi khi được biểu diễn trong các buổi hòa nhạc. Ông viết tác phẩm được xuất bản đầu tiên, một tứ tấu piano, trước 13 tuổi. Có lẽ ông Abraham Mendelssohn đã giúp tác phẩm được in bởi nhà in Schlesinger. Năm 15 tuổi, Mendelssohn viết bản giao hưởng đầu tiên cho dàn nhạc đầy đủ (giọng Đô thứ, op.11).

Ở tuổi 16, Mendelssohn viết Bát tấu đàn dây giọng Mi giáng trưởng, tác phẩm đầu tiên thể hiện đầy đủ năng lực thiên tài của Mendelssohn. Bản Bát tấu này cùng Overture cho vở kịch Giấc mộng đêm hè của Shakespeare, viết trong năm sau (1826), là những tác phẩm thời kì đầu nổi tiếng nhất của ông (sau đó Mendelssohn cũng viết nhạc nền cho vở kịch, bao gồm Hành khúc đám cưới nổi tiếng, vào năm 1842). Overture này có lẽ là ví dụ sớm nhất cho một overture hòa nhạc, một tác phẩm được viết không nhằm chủ đích để đệm cho vở kịch trên sân khấu, mà là để gợi lên những chủ đề văn học trong buổi biểu diễn theo thể thức hòa nhạc; đây sẽ là một thể loại phổ biến thời kì Lãng mạn.

Năm 1824, Mendelssohn học tập dưới sự chỉ dạy của nhà soạn nhạc và nghệ sĩ piano bậc thầy Ignaz Moscheles, tuy vậy Moscheles thú nhận trong nhật ký rằng ông có rất ít thứ để dạy cho cậu học trò này. Moscheles trở thành bạn đồng nghiệp thân thiết và người bạn suốt đời của Mendelssohn. Năm 1827 chứng kiến buổi ra mắt - cũng là lần biểu diễn duy nhất trong cuộc đời của ông - vở opera của Mendelssohn, Đám cưới của Camacho. Thất bại của sản phẩm này khiến Mendelssohn từ bỏ mọi ý định mạo hiểm ở thể loại này lần nữa.

Bên cạnh âm nhạc, Mendelssohn có nền giáo dục bao gồm cả hội họa, văn chương, ngôn ngữ và triết học. Ông có một niềm đam mê đặc biệt với văn chương cổ điển và đã dịch Andria của Terence cho gia sư của ông là Heyse vào năm 1825; Heyse đã ấn tượng và cho xuất bản nó vào năm 1826. Bản dịch cũng giúp Mendelssohn đủ tiêu chuẩn vào học tại Đại học Humboldt Berlin, nơi mà từ năm 1826 đến 1829 Mendelssohn đã tham dự vào các buổi giảng dạy về mỹ học của Georg Wilhelm Friedrich Hegel, về lịch sử của Eduard Gans và về địa lý của Carl Ritter.

Gặp Goethe và chỉ huy Bach

Gặp Goethe
Năm 1821, Carl Friedrich Zelter đưa Mendelssohn đến Weimar, thăm một trong những con người vĩ đại nhất của văn học Đức, Johann Wolfgang Goethe. Tình bạn giữa một nhà thơ 72 tuổi và thần đồng âm nhạc 12 tuổi đã nảy nở, hứa hẹn nhiều trong sáng tác. Goethe có lẽ là người đầu tiên đã so sánh Mendelssohn với Mozart - người mà Goethe đã gặp khi còn nhỏ - theo như cuộc nói chuyện giữa Goethe và Zelter sau:

"Những thần đồng âm nhạc... có lẽ sẽ không còn quá hiếm hoi nữa, nhưng những gì mà chàng trai bé nhỏ này có thể thể hiện trong khả năng ứng tấu và thị tấu thật kì diệu, và tôi đã không thể tin được rằng điều đó có thể xảy ra với một độ tuổi quá trẻ như thế." Zelter nói: "Và anh đã nghe Mozart lúc ông ấy bảy tuổi tại Frankfurt?". "Vâng", Goethe trả lời "...nhưng những gì mà cậu học trò của anh làm được, mang lại mối liên hệ tương tự với Mozart thời điểm đó khi những cuộc thảo luận đầy học thức của một người trưởng thành lại mang những lời nói vui đùa của một đứa trẻ."

Mendelssohn được mời đến thăm Goethe nhiều lần nữa, và đã phổ nhạc nhiều bài thơ của Goethe. Những tác phẩm được truyền cảm hứng bởi Goethe bao gồm overture Biển bình yên và chuyến hải trình thịnh vượng (Op. 27, 1828) và bản cantata Die erste Walpurgisnacht (Đêm Walpurgis đầu tiên, Op. 60, 1832).

Chỉ huy Bach
Vào ngày 11 tháng 3 năm 1829, với sự ủng hộ của Zelter và sự trợ giúp của diễn viên Eduard Devrient, Mendelssohn biên soạn và chỉ huy một buổi biểu diễn Thánh Matthew thọ nạn của Bach tại Berlin. Bốn năm trước, bà ngoại của Mendelssohn là Bella Salomon đã cho ông một bản sao của bản thảo kiệt tác này (lúc đó đã gần như bị lãng quên). Dàn nhạc và đội hợp xướng của buổi biểu diễn là Berlin Singakademie. Thành công của buổi biểu diễn này - lần đầu tiên kể từ khi Bach qua đời vào năm 1750 - là một thành phần quan trọng trong cuộc phục hồi Bach tại Đức và sau đó là toàn châu Âu. Mendelssohn giành được sự khen ngợi từ khắp nơi khi mới 20 tuổi.

Lưu diễn

Anh

Năm 1829
Năm 1829, Mendelssohn thăm Anh lần đầu tiên. Tại đây, ông trình diễn bản concerto Hoàng đế của Ludwig van Beethoven. Mendelssohn được công chúng Anh hết sức ngưỡng mộ.

Các năm 1832 và 1833
Năm 1832 và 1833, Mendelssohn thăm lại nước Anh, giới thiệu và chỉ huy buổi công diễn đầu tiên bản giao hưởng Ý của mình.

Năm 1844
Năm 1844, Mendelssohn lại sang Anh. Đây là lần thứ tám ông đặt chân đến quốc gia này.

Năm 1846
Năm 1846, ông lại sang tiếp để chỉ huy buổi công diễn đầu tiên bản oratorio Elijah do chính ông sáng tác tại Festival Birmingham.

Năm 1847
Năm 1847, Mendelssohn sang Anh lần cuối. Lần này, ông tiếp tục chỉ huy biểu diễn Elijah tại Luân Đôn, Manchester và Birmingham, biểu diễn phục vụ Victoria của Anh và Hoàng tử Albert.

Scotland
Trong lần đầu tiên thăm nước Anh, trước khi trở về nước, Mendelssohn có đến thăm Scotland. Phong cảnh kỳ thú nơi đây đã gợi cảm hứng cho ông sáng tác bản overture Hebrides.

Những nơi khác
Trong 2 năm sau chuyến thăm Anh đầu tiên, Mendelssohn có đến thăm Đức, Áo và Ý, sáng tác hai bản giao hưởng và xuất bản tập đầu tiên của Những bài ca không lời. Mendelssohn có được mời làm chỉ huy dàn nhạc giao hưởng chính thức cho Festival âm nhạc vùng Hạ Rhin ở Düsseldorf vào các năm 1833-1836, và chỉ huy dàn nhạc Leipzig Gewandhaus từ 1835 đến 1846. Mendelssohn lập gia đình vào năm 1837, rồi cho ra đời nhiều tác phẩm xuất sắc như Khúc hát ngợi ca (Lobgesang), Những biến tấu nghiêm cách và bản concerto giọng Mi thứ cho violin và dàn nhạc nổi tiếng. Sau đó, ông thành lập Nhạc viện mới tại Leipzig, là giám đốc ngay từ năm khai trương 1843, đồng thời giảng dạy bộ môn sáng tác và piano cùng với Robert Schumann.

Qua đời
Do làm việc quá sức cùng với nỗi đau do cô chị Fanny qua đời vào tháng 5 năm 1847, Mendelssohn ra đi vào tháng 11 cùng năm.

Phong cách sáng tác
Tài năng của Felix Mendelssohn thật phi thường. Ông là họa sĩ có tài, có kiến thức văn học cực kỳ rộng rãi và sáng tác giỏi; là nghệ sĩ piano tuyệt vời, nghệ sĩ violin xuất sắc, nghệ sĩ organ hiếm gặp; một phong cách chỉ huy đầy cảm hứng. Mendelssohn có trí nhớ âm nhạc đáng kinh ngạc. Ông rất hào phóng, rộng lượng với đồng nghiệp và thiết tha với việc nâng cao thị hiếu của công chúng. Thiên tài của ông đã khiến nghệ sĩ Hans von Bülow coi ông là bậc thầy hoàn hảo nhất về hình thức âm nhạc chỉ sau Mozart. Chính Mendelssohn là người đầu tiên đưa thể loại overture thảnh một thể loại độc lập, không còn gắn với ca kịch nữa. Mendelssohn còn là một chỉ huy có tài, đưa nhiều cải tiến mới vào nghệ thuật chỉ huy, đặt nền móng cho phương pháp, phong cách điều khiển dàn nhạc mới thời đó. Mendelssohn là một trong những tác giả kinh điển trong số các nhà soạn nhạc lãng mạn. Ông suốt đời ngưỡng mộ các bật thầy trước ông như George Frideric Handel, Johann Sebastian Bach. Wolfgang Amadeus Mozart, Ludwig van Beethoven, học tập ở họ tính nhân đạo, nội dung phong phú và vẻ đẹp trong nghệ thuật. Tuy nhiên, Mendelssohn vẫn làn một nhà soạn nhạc lãng mạn với tính chân thành, phong phú trong giai điệu, tình cảm trong sáng, luôn biết áp dụng vốn thơ ca, truyền thuyết và huyền thoại. Ông thích những gì bay bổng, ghi lại những hình ảnh thiên nhiên thơ mộng, nhiều khi huyền bí và hoang tưởng.

Nhạc cụ
Mendelssohn đã sử dụng các nhạc cụ của một nhà sản xuất piano Viennese là Conrad Graf các buổi biểu diễn piano của mình. Năm 1832, ông yêu cầu Aloys Fuchs mua cho ông một cây đàn piano của Graf và giao nó đến nhà cha mẹ của ông ở Berlin. Mendelshohn rất hài lòng với cây đàn này, đến nỗi ông quyết định đặt hàng từ Graf thêm hai cây đàn piano: một cho mình và một cho người em dâu.

Sáng tác

Chú thích

Tham khảo
 Barenboim, Lev Aronovich (1962). Anton Grigorevich Rubinstein (2 vols.) (in Russian). Leningrad: State Musical Publishing House

 Edited by Ernest Newman.
Conway, David, "Short, Dark and Jewish-Looking": Felix Mendelssohn in Britain, in The Jewish Year Book 2009, ed. Stephen Massil, Luân Đôn, 2009. ISBN 978-0-85303-890-0 downloadable here

 Translated by N.MacFarren.

 Emmett, William (1996). The national and religious song reader. New York: Haworth Press. ISBN 978-0-7890-0099-6.
Articles in Grove Music Online :

Hansen, Jōrg and Gerald Vogt, "Blut und Geist": Bach, Mendelssohn und ihre Musik im Dritten Reich, Eisenach, 2009
 2 volumes. Edited by Felix's nephew, an important collection of letters and documents about the family.
 Translated by M.E.von Glehn.

. Edited by Camilla Cai.
 Edited by F. Moscheles
 Edited by R. Elvers, translated by C. Tomlinson.

 Translated by Rolf-Peter Horstmann and Judith Norman.
Polko, Elise, Reminiscences of Felix Mendelssohn-Bartholdy, Longmans, Green & Co., Luân Đôn 1869.

Sanders, L.G.D. Jenny Lind, Sullivan and the Mendelssohn Scholarship, in The Musical Times, vol 97, no.1363 (September 1956)

Sterndale Bennett, R., The Death of Mendelssohn, in 'Music and Letters' vol. 36 no. 4, Oxford, 1955

 Todd, R. Larry (n.d.), "Mendelssohn, Felix", in Grove Music Online, accessed ngày 12 tháng 2 năm 2013.

 Translated by Andrew Grey.
 Translated by W. Ashton Ellis.

There are numerous published editions and selections of Mendelssohn's letters.

The main collections of Mendelssohn's original musical autographs and letters are to be found in the Bodleian Library, Oxford University, the New York Public Library, and the Staatsbibliothek in Berlin. His letters to Moscheles are in the Collection of Brotherton Library, University of Leeds.

A Thematic-systematic Catalogue of the Musical Works (MWV) has been prepared by Ralph Wehner.

Liên kết ngoài

 The Best of Mendelssohn
 Felix Mendelssohn: Vioolconcert in e-klein, op.64
 Wedding March - Felix Mendelssohn
 Mendelssohn: Spring Song
Leipzig Edition of the Works by Felix Mendelssohn Bartholdy edited by the Sächsische Akademie der Wissenschaften zu Leipzig
The Lied and Art Song Texts Page edited and mantained from Emily Ezust  – Original texts of the Lied of Mendelssohn translated in various languages
Complete Edition: Leipzig Edition of the Letters of Felix Mendelssohn Bartholdy
Felix Mendelssohn House and Foundation, Leipzig

The Mendelssohn Project A project with the objective of "recording of the complete published and unpublished works of Felix and Fanny Mendelssohn"
A Renaissance Man Among the Romantics: Felix Mendelssohn at 200 A virtual exhibit of Mendelssohn manuscripts and early editions held at the Irving S. Gilmore Music Library, Yale University

Recordings
See also articles on individual works for links to recordings
BBC Radio 3 Classical Study and musical links

Music scores

Mendelssohn Bartholdy

Nhà soạn nhạc Đức
Nhạc trưởng Đức
Người Berlin
Người Hamburg
Nghệ sĩ piano cổ điển Đức
Nhà soạn nhạc opera
Người Đức gốc Do Thái
Sinh năm 1809
Mất năm 1847
Tử vong do đột quỵ

Nghệ sĩ vĩ cầm cổ điển


title: Coëx

text:
Coëx là một xã ở tỉnh Vendée trong vùng Pays de la Loire, Pháp. Xã này có diện tích 39,56 km², dân số năm 2006 là 2827 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 40 mét trên mực nước biển.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Coëx trên trang mạng Viện địa lý quốc gia
 Site officiel du Pôle Touristique International Vendée Côte de Lumière

Coex


title: Cantharus vermeiji

text:
Cantharus vermeiji là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Buccinidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Cantharus


title: Nordfriesland

text:
Nordfriesland, tiếng Anh "Northern Friesland" hay "North Frisia", là một huyện thuộc bang Schleswig-Holstein, Đức. Huyện này được gọi là Kreis Nordfriesland trong tiếng Đức, Kreis Noordfreesland trong tiếng Low German, Kris Nordfraschlönj trong tiếng Mooring North Frisian, Kreis Nuurdfresklun trong tiếng Fering North Frisian và Nordfrislands amt trong tiếng Đan Mạch.

Huy hiệu

Thị trấn và đô thị

Tham khảo

Liên kết ngoài

Official website (in German)

Huyện của bang Schleswig-Holstein
Frisia
Nordfriesland
Xã và đô thị ở huyện Nordfriesland
da:Nordfrisland
it:Frisia settentrionale
mk:Северна Фризија
no:Nordfrisland
ro:Nordfriesland (district)
ru:Северная Фризия (район)
tr:Nordfriesland


title: Xenochalepus brasiliensis

text:
Xenochalepus brasiliensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Pic mô tả khoa học năm 1931.

Chú thích

Tham khảo

Xenochalepus


title: Danh sách nhân vật trong Cang giả kim thuật sư

text:
Anime và manga Fullmetal Alchemist tập hợp một số lượng khổng lồ các nhân vật hư cấu được tạo ra bởi Hiromu Arakawa. Bối cảnh truyện đặt trong một vũ trụ hư cấu vào khoảng giữa thế kỷ 20 mà trong đó  là một trong những kỹ thuật khoa học tiên tiến nhất mà con người từng biết đến. Mặc dù phần đầu nội dung của anime phần một và manga giống nhau, nhưng từ giữa phim trở đi dần xuất hiện nhiều điểm khác biệt  so với manga; nhưng nhân vật chết trong phần đầu manga sống đến phần cuối của phim và ngược lại. Anime thứ 2 (Fullmetal Alchemist: Brotherhood) lại bám sát theo cốt truyện của manga.

Cốt truyện đi theo 2 anh em Edward và Alphonse Elric. Khi cố gắng hồi sinh mẹ của mình, họ bị mất đi một phần cơ thể, với linh hồn của Alphonse được gắn vào một bộ áo giáp và chân trái cùng tay phải của Edward được thay bằng automail, một loại chi giả sinh học cao cấp. Theo lời mời của Roy Mustang, một giả kim thuật sư của quân đội chính phủ, Edward trở thành Thuật sư luyện kim quốc gia, và cùng Alphonse đi tìm kiếm cách khôi phục lại cơ thể mình trên khắp đất nước Amestris. Trong cuộc tìm kiếm, họ biết đến Hòn đá của triết gia, một chất xúc tác huyền thoại mà họ có thể sử dụng để lấy lại cơ thể của mình. Tuy nhiên, sau khi trở thành Thuật sư luyện kim quốc gia, Edward biết rằng cũng có nhiều thành viên trong quân đội cũng muốn có được hòn đá, nhất là những sinh vật trong hình dạng người gọi là homunculi, chúng bắt đầu truy đuổi theo hai anh em nhà Elric.

Khi viết cốt truyện, Arakawa lấy nguồn cảm hứng từ kinh nghiệm thời thơ ấu, và từ công việc của cha mẹ mình cùng các manga khác mà cô đã đọc. Nhiều sản phẩm liên quan dựa theo các nhân vật trong truyện cũng đã được bày bán. Đã có rất nhiều nhận xét đối với các nhân vật trong manga, anime và các tác phẩm truyền thông khác. Hầu hết đều đánh giá cao sự phát triển nhân vật trong truyện cũng nhưng nghệ thuật vẽ của Arakawa.

Ý tưởng và bản vẽ mẫu
Tác giả Hiromu Arakawa đã lồng ghép một số vấn đề xã hội vào câu chuyện sau khi nói chuyện với những người đã phải chịu đựng và sống qua chúng, chẳng hạn như người tị nạn, cựu chiến binh và cựu yakuza, hoặc đơn giản bằng cách xem tin tức liên quan đến những vấn đề đó. Một số yếu tố cốt truyện mở rộng theo các chủ đề này, chẳng hạn như Pinako Rockbell chăm sóc anh em nhà Elric sau cái chết của mẹ họ, và hai anh em giúp mọi người trên khắp đất nước hiểu được ý nghĩa của gia đình. Nhiều nhân vật của bộ truyện khác với manga và anime đầu tiên, homunculi là nhân vật đáng chú ý nhất, đó là vì Arakawa muốn anime đầu tiên có kết thúc khác với manga, để tránh lặp lại các sự kiện giống nhau trong cả hai bộ truyện.

Arakawa nói rằng cô bị thu hút bởi ý tưởng sử dụng thuật giả kim trong manga sau khi đọc sách về hòn đá triết gia . Cô ấy thích nó đến nỗi bắt đầu đọc những cuốn sách về thuật giả kim, cuốn sách mà cô  thấy rất phức tạp vì một số cuốn sách mâu thuẫn với những cuốn khác.

Trong quá trình thiết kế các nhân vật, Arakawa đã nhận xét rằng tác giả manga Suihō Tagawa và Hiroyuki Eto là nguồn cảm hứng chính của cô, và cô cũng nói rằng tác phẩm nghệ thuật mình là sự kết hợp của cả hai. Khi vẽ các nhân vật của bộ truyện, Alex Louis Armstrong và những con vật nhỏ là những người dễ vẽ nhất đối với cô. Vì thực tế là cô thích chó, Arakawa đã thêm một số trong số chúng vào câu chuyện. Cô ấy cũng thêm nhiều cơ bắp khác nhau cho hầu hết các nhân vật vì sợ rằng nếu không, họ có thể trông quá gầy đến mức trông không khỏe mạnh. Mặc dù được người hâm mộ yêu cầu nhiều lần cho biết ngày sinh của các nhân vật, Arakawa vẫn khẳng định rằng cô chưa bao giờ nghĩ đến.

Nhân vật chính diện

Edward Elric

Edward "Ed" Elric (エ ド ワ ー ド ・ エ ル リ ッ ク, Edowādo Erurikku), "Fullmetal Alchemist" (鋼 の 錬 金 術 師, Hagane no Renkinjutsushi ), là Nhà giả kim thuật sư quốc gia trẻ nhất trong lịch sử, tham gia làm giả kim khi mới 12 tuổi. Em trai cậu, Alphonse, lùng sục cùng cậu khắp thế giới để tìm Hòn đá Triết gia (賢者 の 石, Kenja no Ishi), với hy vọng phục hồi cơ thể cho họ. Edward bị mất chân trái trong khi nỗ lực vô ích để hồi sinh mẹ mình, cậu sử dụng một phương pháp biến đổi người bất hợp pháp, và mất cánh tay phải để đổi lấy linh hồn của Alphonse vào một bộ áo giáp. Edward hiện sử dụng các bộ phận giả bằng kim loại, được gọi là automail (機械 鎧オ ー ト メ イ ル, ōtomeiru), làm tay chân thay thế. Tuy nhiên, khi cố gắng hồi sinh một con người mở ra một cánh cổng gọi là Cổng Sự thật (真理 の 扉, Shinri no Tobira) để cho phép người cam kết nhìn thấy Sự thật (真理, Shinri ), Edward cũng đã có được kiến thức tuyệt vời về vũ trụ như khả năng mạnh mẽ để thực hiện chuyển đổi mà không cần vẽ vòng tròn. Cậu thông minh, dũng cảm và thậm chí khá táo bạo, nhưng cũng có xu hướng kiêu hãnh, khắc nghiệt và kiêu ngạo. Cậu có một sự nhạy cảm nhạy bén với chiều cao thấp bé của mình; một trò đùa lặp đi lặp lại trong cả manga và series anime là Edward phản ứng thái quá với những người gọi cậu là lùn. Cậu rất quan tâm tới em trai mình và những người khác.

Alphonse Elric

Alphonse "Al" Elric (ア ル フ ォ ン ス ・ エ ル リ ッ ク, Arufonsu Erurikku) là em trai của Edward. Cả hai cùng nhau lùng sục khắp đất nước để tìm kiếm Hòn đá Triết Gia với hy vọng phục hồi cơ thể. Không giống như Ed, người bị mất một bên chân trong nỗ lực bất thành để hồi sinh mẹ của hai anh em, Al bị mất toàn bộ cơ thể. Vào giây phút cuối cùng, và với cái giá phải trả là một cánh tay của mình, Ed đã phong ấn linh hồn của Al trong một bộ áo giáp lớn, khiến Al gần như bất khả chiến bại. Sau sự việc, cậu và Edward cùng nhau tham gia cuộc hành trình để phục hồi cơ thể trở lại. Giống như anh trai mình, cậu có thể chuyển đổi mà không cần vòng tròn. Cậu rất quan tâm tới người anh của mình và luôn bị mọi người nhầm cậu là Edward vì dáng vẻ siêu cao trong bộ áo giáp.

Nhân vật phản diện

Father

Solf J. Kimblee

King Bradley

Dante

Homunculi

Lust

Gluttony

Envy

Greed

Sloth

Wrath

Pride

Các nhân vật khác

Các giả kim thuật sư

Alex Louis Armstrong

Izumi Curtis

Roy Mustang
Thuật sư luyện kim quốc gia

Lồng tiếng bởi: Toru Okawa và Shin-ichiro Miki trong phần remake

Đại tá / Thiếu tá Roy Mustang (ロ イ ・ マ ス タ ン グ, Roi Masutangu ), "Cang giả kim hỏa" (焔 の 錬 金 術 師, Honō no Renkinjutsushi ), là Nhà giả kim của Bang và là cấp trên trực tiếp của Edward. Anh đặt mục tiêu trở thành Quốc trưởng tiếp theo của Amestris, dựa nhiều vào sự hỗ trợ của các cấp dưới trung thành để thúc đẩy anh đi theo con đường đó. Mustang thấy con đường này bị gián đoạn bởi vụ sát hại người bạn thân nhất và cũng là bạn tâm giao của anh, Maes Hughes; sau đó, anh bắt đầu một cuộc điều tra gần như mọi thứ để tìm ra thủ phạm thực sự.

Van Hohenheim

Tim Marcoh

Russell and Fletcher Tringham

Shou Tucker

Quân đội chính phủ

Frank Archer

Olivier Mira Armstrong

Heymans Breda

Denny Brosh và Maria Ross
 và

Sheska

Vato Falman

Kain Fuery

Jean Havoc

Riza Hawkeye

Maes Hughes

Yoki

Chimera

Greed's chimeras

Kimblee's chimeras

Ishbal

Scar

Scar (傷 の 男ス カ ー, Sukā , nghĩa đen là "người đàn ông có sẹo") là một trong những người sống sót sau Chiến dịch tiêu diệt người Ishbalan và được đặt tên cho vết sẹo to trên mặt. Được miêu tả là một linh mục chiến binh Ishbalan, Scar là một chiến binh có năng lực, người đã liều lĩnh cố gắng cứu bất kỳ ai ông ta có thể khỏi cuộc tấn công dữ dội. Tuy nhiên, các đòn tấn công giả kim tăng cường của Kimblee là quá nhiều. Anh trai của Scar, người đang nghiên cứu về thuật giả kim của người Amestrian và phép thuật của người Xingese (bị Ishbalans coi là dị giáo) trong một nỗ lực nhằm giành quyền lực chống lại Bang, đã đưa cho Scar cánh tay phải của mình để cứu mạng ông. Scar ban đầu nhắm mục tiêu đến các Cang giả kim vì vai trò của họ trong cuộc tàn sát người dân của ông ta, thậm chí trở thành kẻ thù của Elrics sau khi ông ta Nina Tucker như một hành động thương xót sau khi cô bé bị biến thành chimera, nhưng cuối cùng đứng về phía họ khi biết rằng Homunculi là kẻ thù thực sự.

Xing

Fu

Lan Fan

Lin Yao

Lồng tiếng bởi: Mamoru Miyano

Lin Yao (リ ン ・ ヤ オ, Rin Yao,) "Ling Yao" là hoàng tử thứ mười hai của Xing, và đại diện cho Gia tộc Yao. Anh ta gặp Edward Elric ngay sau khi đến Amestris, anh cũng có xu hướng để lại cho Edward những hóa đơn bữa tối đắt tiền trước khi lặng lẽ bỏ đi. Mặc dù có tính cách thoải mái, ngốc nghếch và bất cần, Lin là một kiếm sĩ lành nghề, luôn giữ một cái đầu lạnh trong các tình huống thù địch. Tham vọng lớn của anh ta là thay thế cha mình trở thành hoàng đế mới của Xing, và như vậy hoạt động với niềm tin rằng quyền lực không thể đạt được nếu không có sự ủng hộ của người dân. Anh rất thân thiết với các vệ sĩ của mình, Lan Fan và Fu, thường tỏ ra lo lắng cho sự an toàn của họ hơn là tìm kiếm sự bất tử và trở thành hoàng đế.

May Chang

Lồng tiếng bởi: Mai Goto

May Chang (メ イ ・ チ ャ ン, Mei Chan) là công chúa thứ mười bảy của Xing đại diện cho gia tộc Chang. Không giống như Lin Yao, cô đến với Amestris mà không có bất kỳ vệ sĩ nào do thân phận nghèo khó của gia tộc, chỉ có con gấu trúc nhỏ của cô, Xiao Mei (シ ャ オ メ イ, Shao Mei, "Shao May" trong anime, tiếng Trung có nghĩa là "vẻ đẹp nhỏ") nó đã mắc một căn bệnh khiến cơ thể không thể phát triển và ở hình dạng bé tí để có thể đồng hành cùng cô. May đặc biệt thành thạo trong việc sử dụng dao ném (鏢, hyō ) để tạo ra hai vòng tròn biến đổi, một vòng tròn ở mục tiêu đã định của cô và một vòng tròn ở gần chính cô ấy, cho phép cô ấy điều khiển vật chất ở khoảng cách xa, võ thuật của cô cũng không phải dạng vừa. Cô có phần nào đó là trí tưởng tượng trong đầu; đã tưởng tượng Edward Elric là một thanh niên cao ráo và đẹp trai trước khi thực sự gặp cậu ta và tuyên bố rằng cậu cố tình lừa dối cô. May sau đó yêu Alphonse Elric, cũng hình dung ra hình dáng thật của cậu là một người đàn ông đẹp trai. Ngay sau khi đến Amestris để tìm kiếm sự bất tử, May hợp tác với Scar, hỗ trợ ông ta trong chuyến đi của mình. Trong một thời gian, cô cũng vô tình chiến đấu với anh em nhà Elric.

Khác

Barry the Chopper

Lồng tiếng bởi: Kentaro Ito và Hideyuki Umezu trong phần remake

Barry the Chopper (バ リ ー ・ ザ ・ チ ョ ッ パ ー, Barī Za Choppā) là một kẻ giết người hàng loạt dường như có tầm nhìn xa mặc dù tâm trí một chiều của anh ta là muốn chặt nhiều người hơn. Từng khét tiếng ở Central với tư cách là một tên đồ tể giết người hàng loạt, vợ anh ta là nạn nhân đầu tiên, Barry đã bị bắt vào một khoảng thời gian trước khi bắt đầu loạt phim và được báo cáo là đã bị xử tử. Nhưng trên thực tế, linh hồn của Barry thực sự đã bị loại bỏ khỏi cơ thể và bị trói vào một bộ giáp trong một trong những thí nghiệm của quân đội để phục vụ như một người bảo vệ trong Phòng thí nghiệm số 5 với tên gọi Số 66. Barry chạm trán với Alphonse khi anh và Edward xâm nhập vào phòng thí nghiệm.

Trisha Elric

Lồng tiếng bởi: Yoshiro Takamori

Trisha Elric (ト リ シ ャ ・ エ ル リ ッ ク, Torisha Erurikku ) là mẹ đã qua đời của Edward và Alphonse Elric. Chồng cô, Van Hohenheim bỏ cô và hai con trai của họ ở lại để tìm cách thoát khỏi sự bất tử của ông ta và đạt được mục tiêu này. Trisha cố gắng kéo dài cho đến khi ông trở lại, mặc dù cuối cùng cô đã chết vì bệnh tật. Ed và Al cố gắng hồi sinh cô bằng cách giả kim thuật bị cấm, nhưng thay vào đó lại tạo ra một thực thể dị dạng mà không phải là cô. Hohenheim sau đó đưa ra gợi ý rằng sinh vật đó không phải là Trisha thực sự, dẫn đến kết luận rằng Alphonse sở hữu một cơ thể nhân tạo ngay sau khi mất đi.

Rosé

Lồng tiếng bởi: Houko Kuwashima

Rosé Thomas (ロ ゼ ・ ト ー マ ス, Roze Tōmasu, còn được đánh vần là "Rose") là một phụ nữ trẻ được giới thiệu ở phần đầu của bộ phim. Cô là một tín đồ sùng đạo vào đức tin địa phương của thị trấn, tin rằng việc phục vụ Nhà thờ Leto sẽ khiến người bạn trai đã chết của cô sống lại. Việc anh em nhà Elric đến thị trấn mở mang tầm mắt ra cho Rosé sự thối nát của nhà thờ và buộc cô nhận ra bạn trai của mình không thể sống lại. Sau cuộc bạo loạn trong thị trấn của cô gây ra bởi sự biến động của chính quyền nhà thờ, cô giúp xây dựng lại thị trấn bằng cách trở thành đầu bếp cho những người làm công việc tái thiết, cuối cùng đoàn tụ với Alphonse Elric. Trong một đoạn độc thoại với Winry, Rose giải thích rằng giờ đây cô và những người dân thị trấn sẽ tích cực làm việc cho tương lai của họ thay vì thụ động và chỉ chờ phép màu xảy ra, một bài học mà cô ghi nhận bởi hai anh Elric.

Winry Rockbell

Lồng tiếng bởi: Megumi Toyoguchi và Megumi Takamoto trong phần remake

Winry Rockbell (ウ ィ ン リ ィ ・ ロ ッ ク ベ ル, Winri Rokkuberu), bạn thời thơ ấu của Edward và Alphonse Elric, sống ở Resembool với bà của cô, Pinako Rockbell, người đã nuôi nấng cô sau cái chết của cha mẹ cô trong Chiến tranh Ishbal. Cha mẹ cô bị Scar giết trong một cơn thịnh nộ mù quáng. Winry là một thợ cơ khí automail thực hành và có năng khiếu; một thần đồng theo bước chân của bà mình, liên tục thiết kế và bảo trì các bộ phận automail của Edward Elric. Cô được biết đến nhiều khi làm việc tại Thung lũng Rush với tư cách là một kỹ sư đầy triển vọng với nhiều khách hàng trung thành. Winry được biết đến với việc giúp đỡ cả hai anh em Elric về mặt tinh thần và thể chất, cư xử thấu hiểu và nhân ái đối với họ nhưng cô vẫn sẽ cãi nhau với Ed vì những chuyện nhỏ nhặt.

Liên quan

Đón nhận
Một số ấn phẩm cho anime, manga và các phương tiện truyền thông khác đã đưa ra lời khen ngợi và chỉ trích cho các nhân vật trong bộ truyện. Mặc dù các tập đầu tiên được cho là có tính công thức, Melissa Harper từ Anime News Network lưu ý rằng bộ truyện và các nhân vật ngày càng phức tạp khi nó tiến triển. Cô ca ngợi Arakawa vì đã làm cho tất cả các thiết kế nhân vật trở nên độc đáo và dễ phân biệt, mặc dù nhiều người trong số họ mặc đồng phục cơ bản giống nhau. Ngoài ra, cô thích sự hài hước của các nhân vật, nhận xét rằng "Biểu cảm trên khuôn mặt của Ed có lẽ là điểm nhấn hài hước của bộ truyện." Lori Lancaster từ Mania Entertainment đã khen ngợi các thiết kế từ anime cũng như biểu cảm khuôn mặt của các nhân vật. Anh ấy cũng nói thêm rằng các tương tác của họ rất thú vị, ca ngợi cách Edward đối phó với đối thủ và bạn bè của cậu, mang lại cho anime sự cân bằng tốt giữa hành động và hài. Hilary Goldstein từ IGN lưu ý rằng tính cách của nhân vật chính Edward cân bằng giữa việc trở thành "một đứa trẻ thông minh điển hình" và "một đứa trẻ bướng bỉnh", thành công cho phép cậu ta trôi nổi giữa loạt khoảnh khắc hài hước hơn và kịch tính tiềm ẩn của nó mà không có vẻ sai.

Samuel Arbogast từ THEM Anime Reviews nhận xét rằng sự tương tác giữa anh em nhà Elric khi họ đi du hành rất thú vị, vì sự hài hước diễn ra khá thường xuyên chứ không phải là sự nghiệt ngã liên tục của nhiều bộ truyện. Anh ấy cũng ca ngợi thực tế là tất cả các nhân vật đều có thiết kế riêng biệt, mặc dù một số người trong số họ có đồng phục giống nhau. Anime Boredom ca ngợi các nhân vật có sự cân bằng tốt giữa hành động, hài kịch và những khoảnh khắc sâu sắc và nhận xét cốt lõi cảm xúc trong sự phát triển của hai nhân vật chính. Maria Lin từ Animefringe.com đã chỉ trích số lượng lớn các cảnh tình cảm trong bộ truyện, coi đó là "sự lạm dụng để khiến người xem phải khóc". Cô ấy cũng đề cập rằng các nhân vật thiếu sự phát triển, chẳng hạn như Edward có cùng niềm tin trong tất cả các anime khi cậu một lần nữa cố gắng hồi sinh mọi người bằng cách sử dụng thuật giả kim. Tuy nhiên, cô lưu ý rằng anime "có một số thiết kế nhân vật tươi mới và sống động nhất kể từ Naruto ".

Chú thích

Manga Giả kim thuật sư của Arakawa, Hiromu

Bản gốc tiếng Nhật xuất bản bởi Square Enix

Dịch sang tiếng Anh và xuất bản bởi Viz Media

Anime truyền hình Fullmetal Alchemist đạo diễn bởi Mizushima, Seiji

Bản gốc tiếng Nhật sản xuất bởi Bones

Bản chuyển thể tiếng Anh của Funimation

Anime truyền hình Fullmetal Alchemist: Brotherhood đạo diễn bởi Irie, Yasuhiro

Bản gốc tiếng Nhật sản xuất bởi Bones

Giả kim thuật sư
Nhân vật


title: 25972 Pfefferjosh

text:
25972 Pfefferjosh (tên chỉ định: 2001 FV35) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi dự án Nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất Lincoln ở Socorro, New Mexico, ngày 18 tháng 3 năm 2001. Nó được đặt theo tên Joshua William Pfeffer, an American high school student và finalist in the 2010 Intel Science Talent Search.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 25001–26000

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thiên thể phát hiện năm 2001


title: Naudedrillia nealyoungi

text:
Naudedrillia nealyoungi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Naudedrillia


title: Caecum inclinatum

text:
Caecum inclinatum là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Caecidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Caecum


title: Antocha papuensis

text:
Antocha papuensis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Antocha
Limoniidae ở vùng Australasia


title: 12534 Janhoet

text:
12534 Janhoet (1998 LB3) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 1 tháng 6 năm 1998 bởi E. W. Elst ở Đài thiên văn Nam Âu.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 12534 Janhoet

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Gioia lombardinae

text:
Gioia lombardinae là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Savini miêu tả khoa học năm 1991.

Chú thích

Tham khảo

Gioia


title: Gymnopilus avellanus

text:
Gymnopilus avellanus là một loài nấm thuộc họ Cortinariaceae.

Xem thêm
Danh sách các loài Gymnopilus

Tham khảo

Liên kết ngoài
Index Fungorum

avellanus


title: Glyphonyx acuminatus

text:
Glyphonyx acuminatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1942.

Chú thích

Tham khảo

Glyphonyx


title: Dettwiller

text:
Dettwiller là một xã trong tỉnh Bas-Rhin, thuộc vùng Grand Est của nước Pháp, có dân số là 2584 người (thời điểm 1999). Xã nằm cách Strasbourg 36 km.

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Xã của Bas-Rhin


title: Qutb Minar và các công trình lân cận

text:
Quần thể Qutb Minar là nhóm các di tích và tòa nhà từ thời Vương quốc Hồi giáo Delhi nằm tại Mehrauli, Delhi, Ấn Độ. Tháp Qutb Minar nằm trong khu quần thể được đặt theo tên của Qutbuddin Bakhtiar Kaki và được xây dựng bởi Qutb al-Din Aibak, người sau này trở thành sultan đầu tiên của Triều đại Mamluk của vương quốc Hồi giáo Delhi. Tháp giáo đường được thêm vào bởi người kế vị Iltutmish và sau đó là Firuz Shah Tughlaq, vị vua của triều đại Tughlaq vào năm 1368. Nhà thờ Hồi giáo Qubbat-ul-Islam (Vòm Hồi giáo) còn xót lại được gọi là Quwwat-ul Islam nằm bên cạnh Qutb Minar.

Nhiều nhà cai trị sau đó là Firuz Shah Tughlaq, Alauddin Khalji và Anh đã thêm vào nhiều cấu trúc khác nhau. Ngoài tháp giáo đường Qutb Minar và nhà thờ Hồi giáo Quwwat-ul Islam thì các công trình phụ cận khác gồm Cổng Alai, Alai Minar, Cột sắt Delhi, tàn tích của một số đền thờ Jaina, và lăng mộ của Iltutmish, Alauddin Khalji và Imam Zamin.

Ngày nay, khu vực liền kề cùng với một loạt các di tích cũ bao gồm cả Lăng mộ Balban đã được Cơ quan Khảo sát Khảo cổ Ấn Độ (ASI) phát triển thành Công viên khảo cổ Mehrauli và Hội Bảo tồn Di sản Văn hóa và Nghệ thuật Ấn Độ (INTACH) đã khôi phục được khoảng 40 di tích trong công viên. Đây là nơi tổ chức Lễ hội Qutub vào tháng 11, 12 hàng năm. Qutb Minar là tượng đài có nhiều du khách ghé thăm nhất tại Ấn Độ trong năm 2006 với 3,9 triệu du khách, nhiều hơn cả lăng mộ Taj Mahal nổi tiếng với chỉ 2,5 triệu du khách.

Công trình

Alai Darwaza

Alai Darwaza là cửa ngõ chính phía nam của nhà thờ Hồi giáo Quwwat-ul-Islam. Nó được xây dựng bởi Sultan Khalji thứ hai của Delhi là Alauddin Khalji vào năm 1311. Ông cũng chính là người đã thêm một sân với cột trụ ở phía đông. Vòm cổng được trang trí bởi đá sa thạch đỏ và khảm trang trí bằng đá cẩm thạch trắng, trên đó có các chữ khắc văn bản Naskh. Đá khắc dạng lưới là công lao của các nghệ nhân từ Thổ Nhĩ Kỳ. Đây là công trình kiến trúc đầu tiên của Ấn Độ sử dụng nguyên tắc của Kiến trúc Hồi giáo trong xây dựng và trang trí.

Triều đại Mamluk không sử dụng đúng phong cách kiến trúc Hồi giáo khi sử dụng các giả vòm. Điều này đã khiến Alai Darwaza là ví dụ sớm nhất về mái vòm thật đầu tiên tại Ấn Độ. Nó được coi là một trong số những tòa nhà quan trọng nhất thời kỳ Delhi. Với vòm nhọn và trang trí rìa được xác định là các búp sen làm tăng thêm vẻ đẹp cho nhà thờ Hồi giáo mà Alai Darwaza là cửa ngõ chính.

Tháp giáo đường

Qutb Minar là tháp giáo đường được lấy cảm hứng từ Tháp giáo đường ở Jam tại Afghanistan. Nó là ví dụ quan trọng đầu tiên của kiến trúc Afghanistan mà sau này phát triển thành kiến trúc Ấn-Hồi giáo. Công trình cao 72,5 mét (239 ft) với năm tầng riêng biệt, mỗi tầng được đánh dấu bởi một mái đua vòm trên các rầm đá và thon dần về đỉnh. Đường kính chân tháp là 14,3 mét và chỉ còn 2,7 mét tại đỉnh, bên trong có 376 bậc thang xoắn ốc.

Được xây dựng bởi Qutb al-Din Aibak như là một tượng đài chiến thắng khi Muhammad của Ghor đánh bại Prithviraj Chauhan của Rajput vào năm 1192. Qutb al-Din Aibak sau đó đã trở thành sultan đàu tiên của triều đại Mamluk. Nó đánh dấu sự khởi đầu Giới cầm quyền Hồi giáo ở tiểu lục địa Ấn Độ. Thậm chí ngày nay nó vẫn là một trong những "Tháp chiến thắng" quan trọng nhất của thế giới Hồi giáo. Tuy nhiên, Aibak chỉ có thể xây dựng được tầng thứ nhất nên tại đó có những điếu văn cho Muhammad của Ghor. Ba tầng tiếp theo được thêm bởi người con rể kế vị ông là Iltutmish. Công trình ban đầu đó bị sét đánh vào năm 1368 khiến tầng trên cùng bị hủy hoại. Sau đó, hai tầng trên cùng của tháp như hiện tại được Firuz Shah Tughlaq thêm vào, người từng là một vị vua của Delhi từ 1351 đến 1388. Ba tầng dưới cùng của tháp được xây bằng đá sa thạch đỏ, trong khi hai tầng trên cùng được xây bằng đá cẩm thạch trắng tạo thành công trình tháp giáo đường đa dạng sắc tố. Do đó, Qutub Minar biểu hiện sự thay đổi rõ rệt các phong cách kiến trúc từ Aibak đến Tughlaq.

Tháp giáo đường có nhiều gờ nổi hình trụ chồng lên nhau ở bên trong trong khi bên ngoài là những đường rãnh, có những lớp sa thạch đỏ được xây dày 40 cm. Tất cả được bao quanh bởi các chạm khắc phức tạp theo phong cách thư pháp Hồi giáo Kufic. Nó nằm bên ngoài nhà thờ Hồi giáo, và một dòng chữ Ả Rập cho thấy nó được xây dựng để phục vụ cho các giáo sĩ Hồi giáo, nơi các tín đồ thực hiện cầu nguyện. Những chữ khắc trong một văn bản thư pháp Thuluth táo bạo và khó hiểu cũng xuất hiện, phân biệt bằng các nét dày trên đỉnh tháp, so với các văn bản Kufic nằm ở dưới.

Chữ khắc cũng chỉ ra việc công trình được sửa chữa thêm bởi sultan Sikandar Lodi vào năm 1503, khi nó lại một lần nữa bị sét đánh. Năm 1802, vòm trên đỉnh tháp bị đổ vỡ và toàn bộ tháp giáo đường bị hư hại sau một trận động đất. Nó đã được sửa chữa bởi Thiếu tá R. Smith thuộc Kỹ sư Hoàng gia Anh vào năm 1823, với việc thay thế vòm trên đỉnh tháp bằng một vọng lâu Chhatri ô tán theo phong cách Bengal, sau đó bị toàn quyền Ấn Độ Henry Hardinge gỡ bỏ vào năm 1848 và để ở bãi cỏ bên ngoài khu quần thể, được gọi với tên Sự ngu xuẩn của Smith (Smith's Folly).

Sau một vụ tai nạn liên quan đến học sinh tham quan, lối vào Qutub Minar bị đóng cửa cho công chúng kể từ năm 1981, trong khi khu vực khảo cổ Qutb vẫn mở cửa cho công chúng.

Nhà thờ Hồi giáo

Nhà thờ Hồi giáo Quwwat-ul-Islam (tiếng Ả Rập: قوة الإسلام) còn được gọi là Nhà thờ Hồi giáo Qutub hay Đại giáo đường của Delhi là một công trình được ủy quyền xây dựng bởi Qutb al-Din Aibak, người sáng lập của triều đại Mamluk. Nó được xây dựng trên địa điểm của một ngôi đền lớn nằm ở trung tâm thành cổ Hindu.

Đây là nhà thờ Hồi giáo đầu tiên được xây dựng tại Delhi, sau cuộc chinh phục Hồi giáo ở Ấn Độ và là ví dụ lâu đời nhất về kiến trúc Ghurid ở tiểu lục địa Ấn Độ. Việc xây dựng bắt đầu vào năm 1193 khi Aibak là chỉ huy của đơn vị đồn trú của Muhammad Ghor tại Delhi. Để đem dấu ấn của mình đến thuộc địa mới, Aibak quyết định xây dựng một nhà thờ Hồi giáo tiêu biểu cho sức mạnh của đạo Hồi và địa điểm ông chọn là trung tâm của pháo đài Qila Rai Pithora. Qutb Minar được xây dựng đồng thời nhưng dường như là cấu trúc độc lập, được xây dựng dưới dạng "Tháp giáo đường Jami Masjid". Nó gợi nhớ đến phong cách kiến trúc của nhà thờ Hồi giáo Adhai Din Ka Jhonpra hoặc nhà thờ Hồi giáo Ajmer ở Ajmer, Rajasthan, một công trình cũng được xây dựng cùng thời với Aibek.

Ibn Battuta là học giả Ả Rập thế kỷ 14 đã từng nói trước khi Aibak chiếm Delhi thì đó là một ngôi dền Hindu gọi là elbut-khana, nhưng sau sự kiện đó nó được sử dụng như một nhà thờ Hồi giáo. Theo cơ quan Khảo sát khảo cổ của Ấn Độ, nhà thờ được xây dựng trên phần còn lại của một ngôi đền và sử dụng các vật liệu được lấy từ các ngôi đền bị phá hủy khác, được ghi chép lại ở lối vào phía đông. Theo dòng chữ Ba Tư vẫn được ghi lại ở cửa phía đông nhà thờ Hồi giáo được xây dựng bởi những phần bị phá hủy của 27 bảy ngôi đền Hindu và Jaina được xây dựng dưới Triều đại Tomara và Prithviraj Chauhan. Các ghi chép lịch sử được biên soạn bởi nhà sử học Hồi giáo Maulana Hakim Saiyid Abdul Hai chứng thực cho công trình biểu tượng của Qutb-ud-din Aibak. Một số nhà sử học và du khách Hồi giáo thời Trung Cổ thường gán việc xây dựng khu phức hợp này cho sultan Mamluk Iltutmish, thay vì Qutb ud-Din Aibak thường được chấp nhận. Ibn Batuta cũng nói rằng, gần cổng phía đông của nhà thờ Hồi giáo là hai tượng thần rất lớn bằng đồng được nối với nhau bằng đá. Mọi tín đồ ra khỏi nhà thờ Hồi giáo đều phải đi qua đó.

Đây là một trong những nhà thờ Hồi giáo còn tồn tại sớm nhất ở Ấn Độ, với một khoảng sân ban đầu có chiều dài  và rộng . Hội trường cầu nguyện ở phía tây dài  và rộng . Nhà thờ có hai hàng cột bằng đá xám với ba gian nhà ở phía đông và hai gian sâu ở phía bắc và nam. Nhà thờ được mở rộng vào năm 1296 khi mở rộng về phía bắc và nam mỗi chiều thêm . Cột sắt nổi tiếng nằm trên sân đá phía trước còn Qutb Minar nằm ở phía tây của lối vào chính. Vòm của nhà thờ có cấu trúc chữ S dạng hình cầu có đường kính  và cao . Các vòm bên có kích thước nhỏ hơn. Một vách ngăn được điêu khắc các văn bản tôn giáo và họa tiết hoa trang trí. Người ta tin rằng nó không được xây dựng theo phong cách kiến trúc nhà thờ thông thường mà là theo kiến trúc rầm cột biến thể trong một cấu trúc vòm.

Nhà thờ Hồi giáo được xây dựng trên một sân lớn và lát đá có kích thước  X , được bao bọc bởi các hàng cột bao quanh thêm bởi Iltutmish từ giữa năm 1210 đến 1220. Vách ngăn đá giữa phòng cầu nguyện và sân trong nặng 16 tấn được thêm vào năm 1196, với vòm rầm khắc chữ Ả Rập và họa tiết. Lối vào sân trong cũng sử dụng các vòm cột Mandapa trang trí công phu như trong các ngôi đền.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Thông tin di sản trong trang chủ của UNESCO
Giáo đường Quwwat Al-Islam
Corrosion resistance of Delhi iron pillar
Ảnh tháp Qutb và một số công trình khác
Gallery ảnh

Di sản thế giới tại Ấn Độ

ar:قطب منار
de:Qutb-Komplex
en:Qutb Complex
es:Complejo Qutb
fr:Qûtb Minâr
nl:Qutb Minar
ja:アショーカ王の柱
ru:Кутб-Минар
sv:Qutb