title: Virus rota

text:
Virus rota là nguyên nhân phổ biến nhất của bệnh tiêu chảy nặng ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ , và là một trong số các loại vi rút gây nhiễm trùng thường được gọi là cúm dạ dày, mặc dù không có liên quan đến cúm. Nó là một chi của vi rút RNA kép trong họ Reoviridae. Đến tuổi lên năm, gần như mọi trẻ em trên thế giới đã bị nhiễm vi rút rota ít nhất một lần . Tuy nhiên, với mỗi lần nhiễm, hệ miễn dịch lại phát triển, và các lần nhiễm tiếp theo ít nghiêm trọng hơn ; người lớn ít khi bị ảnh hưởng . Có năm loài vi rút này, được gọi là A, B, C, D và E  Rota loại A là loài phổ biến nhất, gây ra hơn 90% số ca nhiễm vi rút rota ở người.

Vi rút này được truyền bởi đường phân-miệng. Nó lây nhiễm và phá hủy tế bào ở thành ruột non và gây ra viêm dạ dày ruột. Mặc dù vi rút rota đã được phát hiện vào năm 1973  và gây ra tới 50% số ca nhập viện do tiêu chảy cấp ở trẻ sơ sinh và trẻ em, tầm quan trọng của nó vẫn không được biết đến rộng rãi trong sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là ở những nước đang phát triển . Ngoài tác hại của nó đối với sức khỏe con người, vi rút rota còn lây nhiễm trong động vật, và là một mầm bệnh của vật nuôi .

Bệnh tiêu chảy do vi rút rota gây ra thường được kiểm soát dễ dàng, tuy nhiên trên toàn thế giới, mỗi năm vẫn có hơn 500.000 trẻ em dưới năm tuổi chết vì nhiễm vi rút rota  và có thêm gần hai triệu người mang bệnh nặng . Tại Hoa Kỳ, trước khi bắt đầu chương trình tiêm chủng vi rút rota, vi rút này gây ra mỗi năm khoảng 2,7 triệu trường hợp viêm dạ dày ruột nặng ở trẻ em, gần 60.000 ca nhập viện, và khoảng 37 ca tử vong . Các chiến dịch sức khỏe công cộng để chống vi rút rota tập trung vào việc cung cấp bù nước điện giải cho trẻ em bị nhiễm và tiêm chủng để ngăn ngừa bệnh .

Lịch sử

Năm 1943, Jacob Light và Horace Hodes đã chứng minh rằng các tác nhân được lọc ra từ phân của trẻ em bị nhiễm tiêu chảy cũng có khả năng gây ra tiêu chảy ở gia súc. Ba thập kỷ sau, những mẫu bảo quản của tác nhân này đã được chỉ ra là vi rút rota. Trong những năm tiếp theo, một loại vi rút trong chuột được phát hiện ra là có liên hệ với loại vi rút gây tiêu chảy ở gia súc. Năm 1973, Ruth Bishop miêu tả các vi rút liên quan được tìm thấy ở trẻ em bị viêm dạ dày ruột.

Năm 1974, Thomas Henry Flewett đề xuất tên gọi rotavirus (vi rút rota) sau khi ông quan sát chúng qua kính hiển vi điện tử thấy những vi rút này trông giống như cái bánh xe (rota trong tiếng Latin); và bốn năm sau tên gọi này đã được Ủy ban quốc tế về phân loại vi rút chấp nhận chính thức. Năm 1976, những vi rút liên quan đã được miêu tả trong một vài loài động vật. Những vi rút này, tất cả đều gây ra bệnh viêm dạ dày ruột cấp tính, đã được xếp loại vào bộ tác nhân gây bệnh ảnh hưởng đến con người và động vật trên toàn cầu. Huyết thanh của vi rút rota đã được miêu tả lần đầu vào năm 1980, và trong các năm sau, vi rút rota từ người lần đầu tiên được nuôi trong các tế bào nuôi cấy lấy từ thận khỉ, bằng cách thêm trypsin (một loại enzyme được tìm thấy trong tá tràng của động vật có vú và hiện nay được biết đến là rất cần thiết cho sự nhân rộng của vi rút rota) vào môi trường nuôi cấy. Khả năng nhân rộng của vi rút rota trong môi trường nuôi cấy đã thúc đẩy tốc độ nghiên cứu, và vào giữa thập niên 1980 loại vắc-xin đầu tiên đã được triển khai.

Năm 1998, vắc-xin vi rút rota đã được đăng ký ở Hoa Kỳ. Các thử nghiệm lâm sàng ở Hoa Kỳ, Phần Lan, và Venezuela đã cho thấy vắc-xin có hiệu quả 80 đến 100% trong việc ngăn ngừa bệnh tiêu chảy nặng do vi rút rota loại A gây ra, và theo thống kê trên số lượng thử nghiệm lớn, vắc-xin này không gây ra những tác dụng phụ nghiêm trọng. Tuy nhiên, các nhà sản xuất vắc-xin đã ngừng đưa nó ra thị trường vào năm 1999, sau khi có báo cáo về sự liên quan của vắc-xin vi rút rota góp phần làm tăng nguy cơ lồng ruột, một loại tắc nghẽn ruột, trong 12.000 trẻ sơ sinh được tiêm phòng thì có một trẻ bị chứng này. Báo cáo đã gây tranh cãi căng thẳng về những rủi ro tương đối và lợi ích của một loại vắc xin vi rút rota.
Năm 2006, hai loại vắc-xin mới chống lại sự lây nhiễm vi rút rota loại A đã được chỉ ra là an toàn và hiệu quả đối với trẻ em, và tháng 6 năm 2009 Tổ chức y tế thế giới khuyến nghị đưa vắc-xin vi rút rota vào chương trình tiêm chủng ở mọi quốc gia để phòng chống loại vi rút này.

Triệu chứng
Bệnh do vi rút rota gây ra thường có những triệu chứng như nôn mửa, tiêu chảy ra nhiều nước, và sốt nhẹ. Một khi trẻ bị nhiễm virus, có một khoảng thời gian ủ bệnh cỡ hai ngày trước khi triệu chứng xuất hiện . Các triệu chứng thường bắt đầu với ói mửa, sau đó là khoảng 4 đến 8 ngày tiêu chảy nhiều. Mất nước xảy ra phổ biến hơn trong nhiễm vi rút rota so với hầu hết các trường hợp nhiễm vi khuẩn, và là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu liên quan đến nhiễm vi rút rota .

Nhiễm vi rút rota loài A có thể xảy ra suốt đời người: lần nhiễm đầu tiên thường kèm theo các triệu chứng điển hình, nhưng các lần nhiễm sau này sẽ dần ít có biểu hiện bệnh , do hệ thống miễn dịch đã bảo vệ tốt hơn . Do đó, tỷ lệ nhiễm có triệu chứng rõ nét xảy ra nhiều hơn ở trẻ dưới 2 tuổi và giảm dần tới năm 45 tuổi . Việc lây nhiễm ở trẻ sơ sinh, tuy rằng thường xảy ra, lại hay thể hiện bằng những triệu chứng nhẹ hoặc không thể hiện gì , những triệu chứng nặng nhất thường thể hiện ở trẻ từ 6 tháng tuổi đến 2 năm tuổi, hoặc ở những người già, hoặc những người bị suy giảm miễn dịch. Do sự phát triển của hệ miễn dịch từ tuổi ấu thơ, đa số người lớn không bị nhạy cảm với vi rút rota; các bệnh viêm và đau dạ dày và ruột ở người lớn thường do các nguyên nhân khác, tuy nhiên việc lây nhiễm không phát bệnh ở người lớn vẫn có thể gây ra lây lan vi rút trong cộng đồng . Tái nhiễm không phát bệnh thường là do chủng huyết thanh khác của vi rút rota loài A gây ra.

Lây nhiễm

Vi rút rota lây qua đường phân-miệng, qua tiếp xúc với tay hoặc các bề mặt và vật thể bị nhiễm vi rút rota  và cũng có thể qua đường hô hấp. Phân của một bệnh nhân có thể chứa tới 10 nghìn tỷ hạt mang bệnh trong một gam  và chỉ cần chừng 10 đến 100 trong số đó là đủ để lây nhiễm bệnh sang người khác .

Vi rút rota tồn tại bền vững trong môi trường thông thường và đã được tìm thấy trong các mẫu nước sông ở mức độ chừng 1 đến 5 hạt mang bệnh trong mỗi gallon . Các biện pháp vệ sinh thông dụng để tiêu diệt vi khuẩn và ký sinh trùng thường không hiệu quả trong việc kiểm soát vi rút rota, điều này suy từ số liệu về các vụ nhiễm vi rút rota không khác biệt nhiều giữa những quốc gia có tiêu chuẩn vệ sinh dịch tễ cao và thấp .

Cơ chế bệnh

Bệnh tiêu chảy là do nhiều hoạt động của vi rút. Chứng kém hấp thụ xảy ra do sự phá hủy của các tế bào ruột gọi là các tế bào hấp thụ đường ruột (enterocyte). Protein độc hại NSP4 do vi rút rota sinh ra gây lão hóa và bài tiết ion chloride phụ thuộc ion calci, phá vỡ màng vận chuyển protein SGLT1 - cơ quan trung gian tái hấp thụ nước, giảm thiểu hoạt động của màng vân biên giới disaccharidase, và có thể kích hoạt phản xạ bài tiết phụ thuộc ion calci của hệ thần kinh ruột. Các tế bào hấp thụ đường ruột (enterocytes) khỏe mạnh bài tiết lactase vào ruột non; khi các tế bào này bị phá hủy, trẻ sẽ thiếu lactase và không tiêu hóa được sữa, và đây là một triệu chứng đặc trưng của việc nhiễm vi rút rota, triệu chứng này có thể kéo dài dai dẳng hàng tuần. Sau khi tái áp dụng chế độ ăn có sữa cho trẻ, trẻ cũng có thể tái phát bệnh tiêu chảy nhẹ, do sự lên men vi khuẩn của lactose disacarit trong ruột.

Chẩn đoán
Việc chẩn đoán nhiễm vi rút rota thông thường theo sau chẩn đoán viêm dạ dày ruột (gastroenteritis) khi xác định nguyên nhân gây tiêu chảy nặng. Hầu hết trẻ em nhập viện vì viêm dạ dày ruột được khám vi rút rota loại A. Các chẩn đoán y tế cụ thể về sự nhiễm vi rút rota loại A được thực hiện bằng cách tìm vi rút trong phân trẻ em bằng enzyme miễn dịch. Có một số bộ kiểm tra được cấp phép trên thị trường mà nhạy và đặc trưng cho vi rút rota loại A, có khả năng xác định mọi loại huyết thanh của chúng. Những phương pháp khác, nhờ kính hiển vi điện tử và gel điện di polyacrylamit (polyacrylamide gel electrophoresis), được sử dụng trong các phòng thí nghiệm. Phản ứng chuỗi trùng hợp phiên mã ngược (reverse transcription-polymerase chain reaction) (RT-PCR) có thể phát hiện và xác định tất cả loài và loại huyết thanh của vi rút rota ở người.

Điều trị và tiên lượng
Điều trị nhiễm vi rút rota cấp tính là không cụ thể và bao gồm sự theo dõi và kiểm soát các triệu chứng và quan trọng nhất là duy trì sự cân bằng nước trong cơ thể bệnh nhân (bù nước điện giải). Nếu không được chữa trị, trẻ em có thể tử vong do lượng nước trong cơ thể mất quá nhiều. Tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của tiêu chảy, điều trị bao gồm uống bù nước điện giải, trong đó trẻ em được cung cấp thêm nước uống chứa một lượng nhỏ muối và đường. Những ca nặng cần phải nhập viện để truyền nước điện giải vào tĩnh mạch hay dùng ống đặt qua lỗ mũi, trong đó nồng độ điện phân và nồng độ đường máu được kiểm soát.

Vi rút rota hiếm khi gây biến chứng khác và đối với những ca được kiểm soát tốt thì tiên lượng là khá chính xác. Có một số báo cáo hiếm hoi về những biến chứng liên quan đến hệ thần kinh trung ương (CNS) nơi vi rút rota đã được phát hiện trong chất dịch của hệ thần kinh trong trường hợp của viêm não và viêm màng não, và những nghiên cứu hiện nay đã xác nhận rằng sự nhiễm vi rút rota không phải luôn luôn giới hạn tại ruột, mà còn có thể gây ra viremia trong đó vi rút đi vào máu và ảnh hưởng đến các bộ phận khác của cơ thể.

Phòng chống

Bởi vì sự cải thiện vệ sinh không làm giảm tỷ lệ mắc bệnh vi rút rota, và tỷ lệ nhập viện vẫn còn cao dù cho đã có nhiều loại thuốc uống bù điện giải, cách phòng chống chủ yếu trong y tế cộng đồng vẫn là tiêm phòng.
Năm 2006, hai loại vắc-xin phòng chống nhiễm vi rút rota loại A đã được chỉ ra là an toàn và hiệu quả đối với trẻ em: Rotarix do GlaxoSmithKline sản xuất và RotaTeq do Merck sản xuất. Các vắc xin được sử dụng bằng đường uống và chứa các vi rút đã làm suy yếu. Vắc-xin vi rút rota đã được đăng ký ở hơn 100 quốc gia, nhưng chỉ có 17 nước đưa tiêm chủng vi rút rota vào chương trình tiêm chủng thường xuyên.

Chương trình tiêm chủng vắc xin vi rút rota là một hợp tác giữa PATH, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), và Trung tâm Kiểm soát và Phòng chống Bệnh Hoa Kỳ, và được tài trợ bởi Liên minh Toàn cầu về Vắc xin và Miễn dịch. Chương trình nhắm tới việc giảm tỷ lệ mắc bệnh và tỷ lệ chết do tiêu chảy bằng việc tạo ra vắc-xin vi rút rota cho các nước đang phát triển.

Ngày 5 tháng 6 năm 2009, WHO thông báo rằng các thử nghiệm lâm sàng của vắc xin Rotarix "tại nơi có tỷ lệ chết cao và điều kiện kinh tế xã hội thấp ở Nam Phi và Malawi, cho thấy vắc xin đã làm giảm đáng kể mức độ nghiêm trọng của tình trạng tiêu chảy do vi rút rota". WHO giờ đây khuyến khích việc đưa tiêm chủng vắc xin vi rút rota vào chương trình tiêm chủng thường kỳ tại mọi quốc gia. Có nhiều vắc-xin vi rút rota mới vẫn đang được nghiên cứu

Năm 2012, Việt Nam đã sản xuất thành công vắc xin Rotavin-M1 và đưa vào sử dụng trên cả nước.

Dịch tễ học

Vi rút rota loài A, gây ra hơn 90% số ca nhiễm vi rút rota đường ruột ở người, là đặc hữu cho toàn cầu. Mỗi năm vi rút này gây ra hàng triệu ca tiêu chảy ở các nước đang phát triển, trong đó 2 triệu ca nhập viện và khoảng 611,000 ca tử vong. Ngay tại Hoa Kỳ — trước khi có chương trình tiêm chủng vắc xin vi rút rota — mỗi năm có hơn 2,7 triệu ca nhiễm vi rút rota đường ruột, 60000 trẻ nhập viện và khoảng 37 trẻ tử vong. Vai trò quan trọng của vi rút rota trong việc gây ra tiêu chảy chưa được nhận thức đầy đủ và rộng rãi trong công chúng, đặc biệt tại những nước đang phát triển. Hầu hết các trẻ em lên 5 tuổi đều bị nhiễm vi rút rota ít nhất một lần. Vi rut rota là nguyên nhân phổ biến nhất gây ra tiêu chảy ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, chiếm 20% số ca tiêu chảy, và chiếm 50% số ca nhập viện vì tiêu chảy. Số ca nhập viện do vi rut rota ở các bé trai nhiều gấp đôi so với các bé gái.
Tại vùng ôn đới, các vụ nhiễm vi rút rota thường xảy ra vào mùa đông, còn tại các vùng nhiệt đới các ca nhiễm xảy ra quanh năm; sự khác biệt có thể là do biến đổi về nhiệt độ và độ ẩm theo mùa. Các số liệu về nguyên nhân do nhiễm bẩn thực phẩm hiện nay vẫn chưa rõ.

Những vụ bùng phát dịch tiêu chảy do vi rút rota loài A thường xảy ra trong các trẻ sơ sinh đang nằm trong bệnh viện, hoặc giữa những trẻ đi học mẫu giáo hay nhà trẻ, hoặc giữa những người già trong các trại dưỡng lão. Đã có vụ dịch gây ra bởi nhiễm bẩn nguồn nước công cộng tại Colorado năm 1981.
Trong năm 2005, đã xảy ra vụ bùng phát dịch tiêu chảy lớn nhất tại Nicaragoa. Vụ bùng phát dịch lớn và nghiêm trọng này có liên hệ với sự đột biến gen của vi rút rota loài A, có thể giúp vi rút thoát khỏi hàng rào miễn dịch phổ biến trong cơ thể của cư dân. Một vụ dịch lớn tương tự đã xảy ra ở Brazil năm 1977.

Vi rút rota loài B, còn gọi là vi rút tiêu chảy người lớn (ADRV), đã từng gây ra đại dịch tiêu chảy ở Trung Quốc, lây nhiễm trong hàng nghìn người ở đủ mọi lứa tuổi. Các vụ dịch này xảy ra do nguồn nước uống bị nhiễm bẩn. Vi rút rota B cũng đã từng lây lan ở Ấn Độ năm 1998; chủng vi rút đã lây tại đây được gọi là CAL. Không giống ADRV, chủng CAL không lây lan toàn cầu và chỉ đặc hữu tại địa phương. Cho tới nay, các vụ dịch vi rút rota B tập trung nhiều hơn ở Trung Quốc đại lục, và các cuộc điều tra cho thấy người dân Hoa Kỳ chưa phát triển hệ miễn dịch chống lại vi rút rota B.

Vi rút rota C có liên quan đến một số trường hợp tiêu chảy hiếm ở trẻ nhỏ, xảy ra rải rác ở nhiều quốc gia, và những vụ bùng phát đã được ghi nhận ở Nhật Bản và Anh Quốc.

Lây nhiễm trong động vật
Vi rút rota có thể nhiễm và gây ra tiêu chảy ở các động vật non. Các động vật có vú non (như vượn người, trâu bò, lợn, cừu, chuột cống, chó và mèo, chuột nhà, ngựa, thỏ) và các loài lông vũ (gà và gà tây). Các vi rút rota này là nguồn dự trữ tiềm tàng khả năng trao đổi gen với các vi rút rota ở người. Có bằng chứng cho thấy các vi rút rota của động vật có thể lây nhiễm trên người, có thể thông qua lấy lan trực tiếp hoặc bằng cách cung cấp những đoạn RNA để trộn gen với chủng vi rút rota ở người. Vi rút rota là nguồn bệnh cho vật nuôi và có thể gây ra thiệt hại kinh tế do chi phí chữa bệnh vì tỷ lệ mắc bệnh và tỷ lệ chết cao.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 WHO Rotavirus web page
 CDC About Rotavirus
 Viralzone: Rotavirus
 Rotavirus resource library
 DefeatDD.org

Vi rút rota
Bệnh truyền nhiễm
Khoa tiêu hóa
Nhi khoa
Loài được mô tả năm 1973


title: Metrobrotica geometrica

text:
Metrobrotica geometrica là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Erichson miêu tả khoa học năm 1847.

Chú thích

Tham khảo

Metrobrotica


title: Kanash

text:
Kanash (tiếng Nga: Канаш) là một thành phố Nga. Thành phố này thuộc chủ thể Cộng hòa Chuvash. Thành phố có dân số 50.593 người (theo điều tra dân số năm 2002). Đây là thành phố lớn thứ 323 của Nga theo dân số năm 2002. Dân số qua các thời kỳ:
Thành phố có cự ly  so với thủ phủ Cheboksary. Thành phố là trung tâm hành chính của huyện Kanashsky dù về mặt hành chính không thuộc huyện này

Lịch sử
Kanash được thành lập vào năm 1891. Từ năm 1891 và 1925, nó được gọi là Shikhrany (Шихраны).

Lịch sử của thành phố gắn liền với sự phát triển của đường sắt. Tháng 12 năm 1884, tuyến đường ray Moskva-Kazan đã hoàn thành, ngoại trừ cầu đường sắt Romanovsky Imperatorsky qua sông Volga, đơn vị xây dựng là Công ty đường sắt Moscow Ryazan.

Việc mở của nhà ga đường sắt, thời điểm đó đã bao quanh bởi rừng, cung cấp một điểm sản xuất thuận lợi cho ngành gỗ, và cối xay gió được xây dựng trong khu vực. Năm 1911, đã có hơn bốn mươi công ty kinh doanh tại Shikhrany. Trong năm 1912, một trường tiểu học đã được mở cửa, và trong 1914 trường trung học cơ sở. Năm 1919, ga Shikhrany đã trở thành một ngã ba đường sắt, khi tuyến Arzamas-Shikhrany đã được xây dựng từ năm 1914, khi phần cuối cùng đã được hoàn thành từ cầu sông Tsarkli đến Shihrany, và mở cửa cho lưu lượng giao thông đầy đủ.

Đến năm 1925, khi Kanash được cấp tình trạng thị trấn, dân số của nó là khoảng 2.200.

Một nhà ga thứ hai được xây dựng vào năm 1926 đối với hàng hóa quá cảnh. Nhà máy điện đầu tiên, cung cấp điện cho các trạm đường sắt, một phần của thị trấn, và làng mạc gần đó mười ba, được xây dựng vào năm 1929. Việc xây dựng đường Kanash Cheboksary bắt đầu vào năm 1939, nâng số đường sắt kết nối Kanash lên đến bốn tuyến.

Trong Thế chiến II, các cơ sở sản xuất đường sắt và năng lực vận chuyển đã tăng lên đáng kể.

Từ năm 1950 đến những năm 1970, ngành công nghiệp địa phương đã được đa dạng. Nhà máy sản xuất đồ nội thất, dụng cụ, polymer, và nhựa, và các nhà máy sửa chữa xe được xây dựng.

Người nổi tiếng

 Alexandra Boltasseva (sinh 1978), giáo sư kỹ thuật điện và máy tính
 Nadezhda Wijenberg (sinh 1964), vận động viên chạy đường dài

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Official website of Kanash
 Kanash Business Directory

Thành phố của Nga
Chuvashia
Thành phố Liên Xô


title: Moraea garipensis

text:
Moraea garipensis là một loài thực vật thuộc họ Iridaceae. Đây là loài đặc hữu của Namibia. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng cây bụi khô khu vực nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới and vùng nhiều đá. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Tham khảo

 Loots, S. 2004. Moraea garipensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Namibia
Moraea


title: Móra la Nova

text:
Móra la Nova là một đô thị thuộc tỉnh Tarragona trong cộng đồng tự trị Catalonia, phía bắc Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là người với mật độ người/km². Đô thị này có cự ly km so với Tarragona.

Tham khảo

Đô thị ở Tarragona
Khu dân cư ở Ribera d'Ebre


title: Roches-Prémarie-Andillé

text:
Roches-Prémarie-Andillé là một xã Pháp, tọa lạc ở tỉnh Vienne et la région Nouvelle-Aquitaine, Pháp. Xã này có diện tích 22,37 km², dân số năm 2006 là 1599 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 120 m trên mực nước biển.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Site officiel de la commune de Roches-Prémarie-Andillé
 Roches-Prémarie-Andillé trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Xã của Vienne


title: Phượng Hoàng trung đô

text:
Phượng Hoàng Trung Đô (鳳凰中都) là kinh thành do vua Quang Trung xây dựng bên dòng sông Lam và núi Dũng Quyết; nay thuộc thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An, Việt Nam. Thành được xây vào năm 1788. Tại đây vua Quang Trung đã tập trung 10 vạn quân trước khi tiến ra Bắc để giành lại thành Thăng Long lúc bấy giờ đang bị quân Thanh xâm chiếm. Ngôi thành này dự định được xây dựng để thay thế kinh đô Phú Xuân, được đặt tên theo ý nghĩa chim Phượng hoàng, một loài chim trong truyền thuyết. Trung Đô còn có ý nghĩa là kinh đô nằm giữa vùng lãnh thổ do Quang Trung kiểm soát, cách Phú Xuân khoảng 300 km, cách Đông Kinh Kẻ Chợ cũng khoảng 300 km.

Lịch sử trong văn tịch
Năm 1789, Quang Trung giao cho La Sơn Phu Tử Nguyễn Thiếp đến vùng Yên Trường thị sát chọn vùng đất giữa núi Quyết và núi con Mèo (Kỳ lân) vì thấy nơi đây là đất "thiêng" hội tụ đầy đủ bốn con vật thiêng (tứ linh) mà cha ông đã ngàn đời tôn vinh thờ cúng là: Long - Ly - Quy - Phượng (còn gọi là Phụng) để xây thành gọi là thành Phượng Hoàng Trung Đô. Trong thư gửi Nguyễn Thiếp (3 tháng 10 năm 1789), nhà vua viết: "Trẫm nay đóng đô tại Nghệ An, cùng tiên sinh gần gũi. Rồi đây, Tiên sinh hãy ra đây giúp nhau mà trị nước". Kinh đô ở Yên Trường tuy còn sơ sài nhưng thực sự đã được xây dựng, lấy tên là Phượng Hoàng Trung Đô. Để xây dựng Phượng Hoàng Trung Đô Nguyễn Huệ đã cho lính vây bắt dân, buộc họ phải làm việc ngày đêm để hoàn thành công trình có tầm vóc lớn này. Theo các sử liệu nước ngoài, dân địa phương phản đối và mạnh ai người nấy trốn.

Di tích
Phượng Hoàng Trung Đô có 2 vòng thành gọi là thành Nội và thành Ngoại hình thang, chu vi: 2820 m, diện tích: 22 ha. Phía ngoài có hào rộng 3 m, sâu 3 m, mặt thành cao 3–4 m. Thành Nội xây bằng gạch vồ và đá ong, chu vi gần 1680 m, cao 2 m, cửa lớn mở ra hai hướng tây và đông. Trong thành nội có toà lầu rộng, cao 3 tầng, trước có bậc tam cấp bằng đá ong, sau có hai dãy hành lang nối liền với điện Thái hoà dùng cho việc thiết triều. Nhìn từ trên không thì Thành Nội Phương Hoàng Trung Đô gần như hình tam giác: mặt hành phía Đông Bắc chạy sát theo chân núi Quyết (Phượng Hoàng), phía Nam cắt ngang qua núi Mèo (Kỳ Lân), phía Tây kéo dài qua cánh đồng theo một đường thẳng lên sát Mũi Rồng (một nhánh của núi Dũng Quyết.

Sách La Sơn phu tử nói rõ thêm:

Cũng theo sách La Sơn phu tử, về kích thước của thành Ngoại, ngoài các vách núi làm bức luỹ tự nhiên, còn phải đắp bờ thành nam dài 300 m, bờ thành tây dài 450 m. Bề đứng ở những đoạn phải đắp cũng rất cao vì để hài hoà với vách núi.

Hoàng đế Quang Trung đã ngự giá đến Phượng Hoàng Trung Đô ít nhất là hai lần vào tháng 5 năm 1791 và tháng 1 năm 1792. Nhưng sáu tháng sau, vua đột ngột qua đời nên không kịp thiên đô từ Phú Xuân ra Trung Đô.

Với sự nghiệp nhà Tây Sơn quá ngắn ngủi, sau khi vua Quang Trung băng hà, vua Quang Toản lên ngôi không chèo chống nổi cơ đồ trước lực lượng phục thù của Nguyễn Ánh. Chúa Nguyễn Ánh sau lên ngôi lập ra nhà Nguyễn ở Huế và Phượng Hoàng Trung Đô cũng bị lãng quên.

Ngày 28 Tháng Tư năm 1998, Bộ văn hóa thông tin thể thao Việt Nam đã ra quyết định số 313/ QĐ-VH công nhận di tích Phượng Hoàng Trung đô.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Phượng Hoàng Trung Đô - Tầm nhìn chiến lược của Quang Trung

Lịch sử Việt Nam thời Tây Sơn
Thành cổ Việt Nam
Xứ Nghệ
Vinh
Lịch sử Nghệ An
Nhà Tây Sơn
Cố đô Việt Nam


title: Araeophylla

text:
Araeophylla là một chi bướm đêm thuộc họ Gelechiidae.

Tham khảo

Gelechiidae


title: USS Sangamon (CVE-26)

text:
USS Sangamon (CVE-26) là một tàu sân bay hộ tống được cải biến từ tàu chở dầu để phục vụ cho Hải quân Hoa Kỳ trong Chiến tranh Thế giới thứ hai. Nó là chiếc tàu chiến thứ hai của Hải quân Mỹ mang cái tên USS Sangamon, và cũng là chiếc dẫn đầu của lớp tàu sân bay hộ tống mang tên nó.

Thiết kế và chế tạo
Sangamon là một trong số 12 tàu chở dầu thuộc lớp Cimarron được chế tạo theo một thiết kế phối hợp giữa Hải quân và Ủy ban Hàng hải mà sau đó được lặp lại bởi kiểu T3-S2-A1. Ban đầu được đặt lườn như là chiếc Esso Trenton (số hiệu lườn 7 của Ủy ban Hàng hải) vào ngày 13 tháng 3 năm 1939 bởi hãng Federal Shipbuilding and Dry Dock Company tại Kearny, New Jersey; nó được hạ thủy vào ngày 4 tháng 11 năm 1939, được đỡ đầu bởi Bà Clara Esselborn; và được hãng Standard Oil tại New Jersey dùng trong việc vận chuyển dầu từ các cảng trong vùng vịnh Mexico đến khu vực bờ Đông. Nó được Hải quân Mỹ trưng dụng vào ngày 22 tháng 10 năm 1940, được đổi tên thành USS Sangamon và xếp lớp như một tàu tiếp dầu hạm đội với ký hiệu lườn AO-28. Nó được đưa ra hoạt động vào ngày 23 tháng 10 năm 1940 dưới quyền chỉ huy của Thuyền trưởng, Trung tá Hải quân J. H. Duncan.

Lịch sử hoạt động

Tàu chở dầu hạm đội
Sau khi phục vụ tại khu vực ngoài khơi Bờ Tây Hoa Kỳ và tại vùng biển Hawaii, Sangamon được cho chuyển sang Hạm đội Đại Tây Dương vào mùa Xuân năm 1941, và trong suốt giai đoạn Tuần tra Trung lập, chuyên chở nhiên liệu từ các cảng dầu trong vùng vịnh Mexico đến các căn cứ tại Bừ Đông, Canada và tại Iceland. Vào ngày 7 tháng 12 năm 1941, khi Mỹ chính thức tham gia Chiến tranh Thế giới thứ hai, nó có mặt tại Căn cứ Hải quân Argentia, Newfoundland, chất nhiên liệu lên bờ. Trong vòng một tuần lễ, nó lên đường hướng về phía Nam tiếp tục vai trò vận chuyển theo một thời biểu sít sao hơn.

Cải biến thành tàu sân bay hộ tống
Sang đầu năm 1942, Sangamon được chỉ định để cải biến thành một tàu sân bay phụ thuộc. Ngày 11 tháng 2, nó đi đến Hampton Roads. Ba ngày sau, nó được xếp lại lớp với ký hiệu lườn AVG-26; và vào ngày 25 tháng 2, công việc cải biến nó được bắt đầu tại Xưởng hải quân Norfolk.

Trong mùa Xuân và mùa Hè năm đó, nhu cầu về các tàusân bay phụ thuộc, về sau được gọi là tàu sân bay hộ tống, tăng cao. Công việc tiến hành trên Sangamon cùng với ba chiếc tàu chở dầu khác cùng lớp Cimarron và 20 lườn tàu buôn C-3 được tiếp tục đẩy nhanh. Trong tháng 8, Sangamon, chiếc đầu tiên trong lớp tàu sân bay hộ tống của nó đã sẵn sàng. Việc cải biến đã bổ sung một sàn đáp dài 153 m (502 ft) và rộng 24,7 m (81 ft), các thang nâng, một sàn chứa máy bay, một máy phóng, các thiết bị sonar, kho đạn dược dành cho máy bay, các xưởng máy và kho chứa phụ tùng máy bay. Chỗ nghỉ ngơi cũng được mở rộng cho thủy thủ đoàn đông hơn cùng nhân sự của các đội bay. Vũ khí trang bị cho nó được thay đổi thành hai khẩu pháo 127 mm (5 inch), tám pháo phòng không Bofors 40 mm và mười hai pháo Oerlikon 20 mm để tăng cường khả năng phòng không. Vào ngày 20 tháng 8, nó được xếp lại lớp với ký hiệu lườn ACV-26; và năm ngày sau đó được đưa ra hoạt động dưới quyền chỉ huy của Thuyền trưởng, Đại tá Hải quân C. W. Wieber.

Chiến dịch Torch
Sangamon tiến hành chạy thử máy trong vịnh Chesapeake và ngoài khơi vùng biển Bermuda, rồi quay trở lại xưởng tàu thực hiện các hiệu chỉnh sau thử máy và cải tiến cho hệ thống thông gió. Đến ngày 25 tháng 10 nó di chuyển về phía Đông cùng với Lực lượng Đặc nhiệm 34 để cung cấp sự hỗ trợ trên không cho Chiến dịch Torch, cuộc đổ bộ lên Bắc Phi. Được phân về Lực lượng Hỗ trợ phía Bắc, nó đi đến địa điểm ngoài khơi cảng Lyautey vào ngày 8 tháng 11. Trước và trong khi diễn ra cuộc đổ bộ, cũng như trong các hoạt động sau đó, liên đội không quân phối thuộc cho nó, Liên đội Hỗn hợp 26 (VC-26) thực hiện các phi vụ tuần tra chiến đấu trên không, tuần tra chống tàu ngầm và các phi vụ hỗ trợ hỏa lực cho lực lượng trên bộ. Vào giữa tháng, nó lên đường quay trở về Norfolk, Virginia, và sau khi được sửa chữa, nó lại lên đường hướng đến Panama và rồi sang Thái Bình Dương.

Chuyển sang Thái Bình Dương
Vào giữa tháng 1 năm 1943, Sangamon đi đến Éfaté thuộc New Hebrides. Là một đơn vị của Hải đội Tàu sân bay 22, nó hoạt động tại khu vực New Caledonia, New Hebrides và quần đảo Solomon trong vòng tám tháng tiếp theo sau. Cùng với các tàu sân bay hộ tống chị em Suwannee và Chenango, nó đã hoạt động bảo vệ cho các đoàn tàu vận tải tăng viện trên đường đi đến Guadalcanal và cho các lực lượng tấn công tiến quân đến quần đảo Russell.

Đại tá Hải quân E. P. Moore tiếp nhận quyền chỉ huy con tàu vào ngày 5 tháng 4 năm 1943. Được mang ký hiệu lườn mới CVE-26 vào ngày 15 tháng 7 năm 1943, Sangamon chuyển căn cứ hoạt động từ Efate sang Espiritu Santo vào tháng 8, rồi đến tháng 9 nó quay về Hoa Kỳ cho một đợt đại tu tại xưởng hải quân Mare Island. Tại đây nó nhận được những thiết bị hiện đại hơn dành cho sàn đáp cùng một trung tâm thông tin hành quân.

Vào ngày 19 tháng 10, Sangamon rời San Diego, California cùng với Liên đội VC-37 trên tàu hướng đến Espiritu Santo. Từ đây nó lại lên đường vào ngày 13 tháng 11, gặp gỡ Lực lượng Đặc nhiệm 53 ngày hôm sau, và vào ngày 20 tháng 10 đi đến quần đảo Gilbert hỗ trợ cho cuộc đổ bộ lên Tarawa. Trong hai ngày đầu tiên của chiến dịch này, máy bay của nó đã tấn công các mục tiêu của đối phương trên hòn đảo. Sau đó, cho đến ngày 6 tháng 12, chúng đảm trách các phi vụ tuần tra chiến đấu trên không và tuần tra chống tàu ngầm bảo vệ cho đội tàu sân bay hộ tống và khu vực mục tiêu.

Chiếc tàu sân bay hộ tống sau đó lên đường hướng về San Diego. Vào đầu tháng 1 năm 1944, nó tiến hành huấn luyện ngoài khơi bờ biển Nam California, và vào ngày 13 tháng 1 lên đường hướng về phía Tây. Đi ngang qua Trân Châu Cảng, nó đi đến địa điểm của hoạt động đổ bộ tiếp theo trên đảo Kwajalein thuộc quần đảo Marshall. Lúc 16 giờ 51 phút ngày 25 tháng 1, Trong một hoạt động không quân thường lệ, một máy bay tiêm kích quay trở về đã không móc được vào dây hãm, xuyên qua các hàng rào chắn, và đâm vào những máy bay đang đậu trên sàn đáp phía trước. Thùng nhiên liệu phụ của nó rơi ra khỏi máy bay trượt ra phía trước và bốc cháy, lan rộng sang những máy bay khác.

Đám cháy lan tràn khắp sàn đáp và bốc cao lên tận cầu tàu, khiến cho việc điều khiển con tàu trở nên rất khó khăn. Nó phải xoay ra hướng gióđể giúp đẩy lui đám cháy. Đến 16 giờ 59 phút, tình hình được kiểm soát. Bảy thành viên thủy thủ đoàn tử nạn trong tám phút sự cố, và trong số 15 người phải nhảy xuống nước để thoát khỏi đám cháy có 13 người được vớt lên và hai mất tích.

Palaus
Những công việc sửa chữa tạm thời được thực hiện ngoài biển, và từ ngày 31 tháng 1 đến giữa tháng 2, Sangamon hỗ trợ cuộc tấn công và chiếm đóng Kwajalein; rồi nó tiếp tục di chuyển đến Enewetak, nơi máy bay của nó hỗ trợ cuộc đổ bộ từ ngày 17 đến ngày 24 tháng 2. Vào ngày đó, nó rời khu vực quần đảo Marshall quay trở lại Trân Châu Cảng để hoàn tất việc sửa chữa. Đại tá Hải quân M. E. Browder lên tàu vào ngày 1 tháng 3 để thay thế Đại tá Moore chỉ huy con tàu.

Ngày 15 tháng 3, Sangamon rời Hawaii; nó gia nhập Đội Đặc nhiệm 50.15, lực lượng hỗ trợ tàu sân bay nhanh vào ngày 26 tháng 3. Cho đến tháng 4, nó hộ tống cho đội này khi hoạt động ở phía Bắc quần đảo Admiralty để tiếp nhiên liệu và bổ sung cho lực lượng tàu sân bay nhanh sau khi tiến hành các cuộc tấn công tại Palau. Đầu tháng 4, Sangamon rút lui về Espiritu Santo, rồi lên đường đi New Guinea vào giữa tháng. Tạm thời bố trí cùng Hạm đội 7 một thời gian ngắn, nó hỗ trợ cuộc đổ bộ tại Aitape từ ngày 22 đến ngày 24 tháng 4, rút lui về đảo Manus trong hai ngày, rồi quay trở lại khu vực Aitape nơi nó tiến hành tuần tra cho đến ngày 5 tháng 5.

Sangamon sau đó quay về Espiritu Santo, nơi nó lại khởi hành vào ngày 19 tháng 5. Các cuộc tổng dượt cho chiến dịch Mariana được tiếp nối, và vào ngày 2 tháng 6, nó lên đường đi quần đảo Marshall. Gặp gỡ cùng Lực lượng Đặc nhiệm 53 trên đường đi, nó hỗ trợ cho lực lượng này đi đến Kwajalein, và sau đó đến quần đảo Mariana. Từ ngày 17 đến ngày 20 tháng 6, nó hộ tống lực lượng này đi đến khu vực phía Đông Saipan như là lực lượng dự phòng cho Lực lượng Đặc nhiệm 52, vốn tham gia vào cuộc tấn công, và sau đó là chiếm đóng đảo này.

Sau trận chiến biển Philippine, Sangamon được cho tách khỏi Lực lượng Đặc nhiệm 53. Vào ngày 21 tháng 6, nó gia nhập Lực lượng Đặc nhiệm 52, và cho đến tháng 7 tiến hành các hoạt động hỗ trợ cho cuộc chiếm đóng Saipan. Ngày 4 tháng 7, nó khởi hành đi Eniwetok, đến nơi ngày 7 tháng 7, rồi lại lên đường vào ngày 10 tháng 7. Từ ngày 13 tháng 7 đến ngày 1 tháng 8, nó hỗ trợ cho nhóm bắn phá tham gia vào cuộc chiếm đóng Guam. Ngày 4 tháng 8, nó quay trở về Eniwetok, rồi đến ngày 9 tháng 8 tiếp tục đi đến Manus nơi nó buông neo trong gần một tháng.

Vào ngày 9 tháng 9, Sangamon rời cảng Seeadler đi đến Morotai. Tại đây, từ ngày 15 đến ngày 27 tháng 9, nó lại hỗ trợ cuộc đổ bộ của lực lượng Đồng Minh. Sau khi hoàn tất giai đoạn đổ bộ ban đầu, máy bay của nó chuyển sang ném bom và bắn phá các sân bay Nhật tại Halmahera gần đó.

Philippines
Chiếc tàu sân bay hộ tống lại thả neo tại cảng Seeadler vào ngày 1 tháng 10. Mười hai ngày sau, nó lên đường cùng với Đội Đặc nhiệm 77.4, lực lượng tàu sân bay hộ tống hỗ trợ cho cuộc chiếm đóng Leyte. Đội đặc nhiệm bao gồm 18 tàu sân bay hộ tống, được tách ra thành các đơn vị đặc nhiệm 77.4.1, 77.4.2, và 77.4.3 (được gọi theo tên liên lạc vô tuyến tương ứng là "Taffy 1", "Taffy 2", và "Taffy 3"). Trong chiến dịch, chúng sẽ di chuyển đến phía Đông vịnh Leyte: Taffy 1, trong đó có Sangamon, ngoài khơi phía Bắc Mindanao, Taffy 2 ngoài khơi lối vào vịnh Leyte; và Taffy 3 ngoài khơi đảo Samar.

Trước khi diễn ra cuộc đổ bộ lên Leyte vào ngày 20 tháng 10, Sangamon tung ra các phi vụ thường xuyên hỗ trợ các đơn vị mở đường cho lực lượng đổ bộ, và tấn công các sân bay tại Leyte và Visayan. Đúng ngày 20 tháng 10, máy bay của nó hỗ trợ cho lực lượng đổ bộ và tàu bè của lực lượng vận chuyển. Ngày hôm đó, nó chịu đựng một cuộc không kích của đối phương, bị đánh trúng trực tiếp vào sàn đáp. Quả bom do một máy bay A6M5 Zero tung ra, đã làm thủng một lỗ hổng  trên hông lườn tàu trước khi rơi xuống biển và phát nổ các chiếc tàu sân bay hộ tống khoảng .

Một lần nữa các sân bay đối phương trở thành mục tiêu chủ yếu của Sangamon trong những ngày ngay trước cuộc đổ bộ. Tuy nhiên, vào ngày 24 tháng 10, máy bay của nó phải chống trả nhiều đợt máy bay Nhật Bản bên trên khu vực đổ bộ. Sáng sớm ngày 25 tháng 10, hai tốp máy bay được tung ra: một hướng về biển Mindanao để phát hiện và kết liễu các tàu chiến Nhật còn sống sót sau trận chiến eo biển Surigao, một tốp khác tuần tra chiến đấu trên không về hướng Leyte. Khoảng một giờ sau đó, Sangamon nhận được tin tức về Taffy 3, cách  về phía Bắc, bị tấn công bởi các tàu chiến thuộc Lực lượng Trung tâm Nhật Bản đã đi qua eo biển San Bernardino trong đêm.

Trận chiến ngoài khơi Samar

Trong vòng nữa giờ, các phi vụ tuần tra chiến đấu của Sangamon đổi hướng về phía Samar, và nó tung ra một nhóm khác nhỏ hơn để hỗ trợ cho đơn vị bị tấn công. Tuy nhiên, không lâu sau đó, lúc khoảng 07 giờ 40 phút, khi máy bay của Taffy 1 được thu hồi, tái vũ trang và lại được tung ra, đơn vị này trở thành mục tiêu cho cuộc tấn công cảm tử kamikaze đầu tiên.

Tàu sân bay hộ tống Santee bị đánh trúng trước tiên, và trong khi sàn tàu và hầm chứa máy bay của nó đang bốc cháy, Suwannee bị tấn công. Hỏa lực phòng không từ chiếc tàu sân bay bắn trúng chiếc máy bay, nên nó đổi hướng sang Sangamon. Một phát đạn pháo 127 mm (5 inch) từ Suwannee kết liễu chiếc máy bay khi chỉ còn cách Sangamon 45 m (50 yard). Đến 07 giờ 55 phút, tàu ngầm Nhật I-56 tham chiến, và trong khi thủy thủ đoàn của Santee dần dần kiểm soát được các đám cháy, nó đã phóng một ngư lôi vào chiếc tàu sân bay hộ tống kém may mắn. Vài phút sau, Suwannee bị một chiếc Zero đánh trúng phía trước thang nâng phía sau.

Trong cuộc chiến đấu căng thẳng, nhiều thành viên thủy thủ đoàn của Sangamon bị thương và có một người thiệt mạng do hỏa lực càn quét. Cuối buổi sáng, khi trận chiến lắng dịu dần, nó gửi các toán y tế đến trợ giúp những người bị thương trên các con tàu bị hư hại, rồi đưa họ quay trở lại tàu mình để chữa trị. Đến giữa ngày, nó gặp trục trặc bánh lái, máy phát điện và máy phóng, nhưng việc sửa chữa đã hoàn tất kịp lúc để có thể tung ra các cuộc tấn công buổi chiều đúng theo kế hoạch. Các phi vụ này nhằm để truy đuổi Lực lượng Trung tâm Nhật Bản đang rút lui.

Vào ngày 26 tháng 10, Sangamon thu hồi những máy bay bị phân tán của nó và lại tung ra các phi vụ tuần tra chiến đấu. Tuy nhiên, đến 12 giờ 15 phút, máy bay đối phương được báo cáo xuất hiện từ hướng Bắc. Nhiều chiếc đã lọt qua được hàng rào phòng không, và Suwanee chịu đựng một cú kamikaze đánh trúng khác. Ngày 29 tháng 10, những chiếc tàu sân bay hộ tống rút lui về tuyến sau.

Quần đảo Ryukyu
Sangamon buông neo tại cảng Seeadler vào ngày 3 tháng 11. Sáu ngày sau, nó lên đường quay trở về Hoa Kỳ để được đại tu trong xưởng tàu tại Bremerton, Washington từ ngày 30 tháng 11 năm 1944 đến ngày 24 tháng 1 năm 1945, nơi nó được bổ sung giá chứa rocket, một máy phóng thứ hai, thiết bị radar được cải tiến, các khẩu đội 40 mm mới, một thang nâng dành cho bom, và các thiết bị chữa cháy bổ sung. Vào giữa tháng 2, chiếc tàu sân bay hộ tống đi đến vùng biển Hawaii để huấn luyện một liên đội mới, VC-33, bao gồm những máy bay tiêm kích bay đêm. Vào ngày 5 tháng 3, nó tiếp tục đi về phía Tây; và vào ngày 16 tháng 3 Sangamon đi đến Ulithi, nơi nó được tạm thời cho tách ra khỏi đội của mình để gia nhập Đơn vị Đặc nhiệm 52.1.1, một trong số các nhóm tàu sân bay hộ tống hỗ trợ cho giai đoạn tấn công ban đầu cho Chiến dịch Iceberg, cuộc tấn công chiếm đóng quần đảo Ryukyu.

Ngày 21 tháng 3, Sangamon rời Ulithi cùng các con tàu khác vốn được phân vào lực lượng tấn công Kerama Retto. Hộ tống lực lượng trên đường đi, nó hoạt động về phía Nam Okinawa, tung ra các máy bay tuần tra chiến đấu trên không và hỗ trợ lực lượng đổ bộ trong khi Kerama Retto được chiếm giữ. Vào ngày 1 tháng 4, khi các cuộc đổ bộ lên các bãi biển Hagushi của Okinawa diễn ra, nó được điều sang Đơn vị Đặc nhiệm 52.1.3, và do đó tái gia nhập Hải đội Tàu sân bay 22. Tuy nhiên, cho đến ngày 8 tháng 4, nó tiếp tục tung ra các phi vụ hỗ trợ và tuần tra từ một khu vực cácch khoảng  về phía Nam Okinawa.

Ngày 9 tháng 4, Sangamon di chuyển cùng với đơn vị của nó đến một khu vực cách  về phía Đông Sakishima Gunto. Từ đây, máy bay của nó không kích các sân bay tại Miyako và Ishigaki. Được cho tách ra vào ngày 12 tháng 4, nó bắt đầu hỗ trợ cho các lực lượng chiến đấu tại Okinawa, rồi hỗ trợ cho việc chiếm đóng Ie-shima. Vào ngày 18 tháng 4, nó quay trở lại quần đảo Sakishima. Các phi vụ lúc bình minh và hoàng hôn được tung ra hàng ngày, và các phi vụ quấy rối được gửi đến chiến trường trong đêm. Vào ngày 22 tháng 4, tám máy bay tiêm kích và bốn máy bay ném bom trong một phi vụ vào lúc chạng vạng tối đã bắt gặp 25-30 máy bay đối phương đang làm nóng động cơ tại sân bay Nobara, miền Trung Miyako. Bảy chiếc Nakajima Ki-43 "Oscar" tìm cách đánh chặn những máy bay của Sangamon, nhưng cuộc tấn công bị áp đảo. Sau khi cắt bom, các máy bay ném bom được lệnh quay trở lại tàu, trong khi máy bay tiêm kích đối đầu với những chiếc "Oscar" và bắn rơi được năm chiếc. Những máy bay tiêm kích bay đêm của Sangamon được cho hướng tới khu vực này, đến nơi trước khi có thêm bốn máy bay đối phương tiếp tục tham chiến. Những chiếc sau này, vẫn là kiểu "Oscars", bị đối đầu, và hai trong số bốn chiếc bị bắn rơi trước khi trận chiến kết thúc.

Kamikaze

Cho đến cuối tháng 4, Sangamon tiếp tục tung máy bay của nó ra vô hiệu hóa các sân bay Nhật Bản. Vào ngày 4 tháng 5, nó đi đến Kerama Retto để tiếp tế đạn dược. Thường xuyên bị ngắt quãng bởi sự xuất hiện của máy bay đối phương trên màn hình radar, việc tiếp liệu chỉ hoàn tất vào lúc chiều tối. Lúc 18 giờ 30 phút, chiếc tàu sân bay hộ tống lên đường. Tuy nhiên, không lâu sau máy bay Nhật được phát hiện ở cách . Những máy bay tiêm kích đặt căn cứ trên mặt đất hướng đến để đánh chặn máy bay đối phương, và đã bắn rơi chín chiếc; nhưng một chiếc vẫn lọt qua được hàng rào, và lúc 19 giờ 00 bắt đầu lượn vòng về một vị trí phía đuôi mạn trái của Sangamon. Chiếc tàu sân bay bẻ lái gắt sang mạn trái né tránh đối phương và cơ động vào vị trí phóng máy bay. Sau đó nó nổ súng, và được phối hợp bởi các tàu hộ tống. Máy bay đối phương rơi xuống biển ở cách  bên mạn phải.

Nhiều máy bay khác tiếp nối theo chiếc thứ nhất. Lúc 19 giờ 25 phút, một chiếc khác vượt qua được hàng rào ngăn chặn, bay vào mây để né tránh hỏa lực phòng không, rồi lại ló ra và tăng tốc hướng đến Sangamon. Lúc 19 giờ 33 phút, chiếc kamikaze thả quả bom của nó ra và đâm ngay giữa sàn đáp. Quả bom và những phần của chiếc máy bay xuyên qua sàn tàu và nổ tung bên dưới, làm tung lửa và mảnh vỡ ra khắp mọi hướng. Thiệt hại ban đầu rất nghiêm trọng, đám cháy bộc phát trên sàn đáp, hầm chứa máy bay và sàn chứa nhiên liệu, việc liên lạc với cầu tàu bị gián đoạn trong 15 phút, và con tàu bị mất kiểm soát.

Sự di chuyển của Sangamon bập bềnh theo hướng gió làm thay đổi hướng lửa và khói, khiến các đám cháy lan rộng. Tuy nhiên, đến 20 giờ 15 phút, việc kiểm soát lái được tái lập, và con tàu được đưa trở lại đúng hướng giúp thủy thủ đoàn chiến đấu chống lại vô số đám cháy lan tràn khắp chiếc tàu sân bay; nhưng áp lực nước đang yếu do đường ống và máy bơm bị hỏng. Những bình chữa cháy carbon dioxide được sử dụng, và các con tàu lân cận đến gần để giúp đỡ. Đến 22 giờ 30 phút, mọi đám cháy đều được kiểm soát. Việc liên lạc với các đơn vị khác được tái lập, thoạt tiên là thông qua hệ thống vô tuyến của tàu khu trục Fullam, sau đó sử dụng một kênh VHF trên chiếc máy bay duy nhất còn lại trên tàu. Đến 23 giờ 20 phút, với tổn thất 11 người thiệt mạng, 25 người mất tích và 21 người bị thương nặng, Sangamon lên đường quay trở về Kerama Retto để sửa chữa tạm thời.

Từ Kerama Retto, Sangamon di chuyển đến Ulithi, rồi tiếp tục hướng đến Trân Châu Cảng và cuối cùng là lục địa Hoa Kỳ. Vào ngày 12 tháng 6, nó về đến Norfolk, Virginia và được tiến hành sửa chữa. Công việc này bị ngừng lại do chiến sự kết thúc vào giữa tháng 8. Được cho ngừng hoạt động vào ngày 24 tháng 10, Sangamon được rút khỏi danh sách Đăng bạ Hải quân vào ngày 1 tháng 11.

Số phận
Sangamon được bán cho hãng Hillcone Steamship Company, San Francisco, và được bàn giao cho đại diện của công ty tại Norfolk vào ngày 11 tháng 2 năm 1948. Nó trải qua nhiều chủ sở hữu khác nhau trong những năm 1950, và cuối cùng được tháo dỡ tại Osaka, Nhật Bản, bắt đầu từ tháng 8 năm 1960.

Phần thưởng
Sangamon được tặng thưởng tám Ngôi sao Chiến đấu do thành tích hoạt động trong Thế Chiến II. Ba liên đội không quân phối thuộc cho nó, mỗi đơn vị đều được tặng thưởng Đơn vị Tuyên dương Tổng thống.

Chú thích

Tham khảo

 Bài này có các trích dẫn từ nguồn :en:Dictionary of American Naval Fighting Ships thuộc phạm vi công cộng: http://www.history.navy.mil/danfs/s5/sangamon-ii.htm

Liên kết ngoài
navsource.org: USS Sangamon
hazegray.org: USS Sangamon

Tàu chở dầu Kiểu T3-S2-A
Lớp tàu chở dầu Cimarron (1939)
Tàu phụ trợ của Hải quân Hoa Kỳ
Tàu phụ trợ trong Thế Chiến II
Tàu chở dầu của Hải quân Hoa Kỳ
Tàu chở dầu trong Thế Chiến II
Lớp tàu sân bay hộ tống Sangamon
Tàu sân bay hộ tống của Hải quân Hoa Kỳ
Tàu sân bay hộ tống trong Thế Chiến II
Trận chiến biển Philippine


title: As Pontes de García Rodríguez

text:
As Pontes de García Rodríguez  là một đô thị của Ferrolterra phía tây bắc Tây Ban Nha ở tỉnh A Coruña trong cộng đồng tự trị của Galicia. Dân số 12.570 và mật độ dân số là 50.4 người/km².

Tham khảo

Liên kết ngoài
  The Coal Power Plant of As Pontes de García Rodríguez en Ferrolterra (Outskirts of Ferrol) North-western Spain.
  Black Shadows in Green Galicia - The Coal Power Plant of As Pontes de García Rodríguez (Web in Spanish)
  Asociación Informática Amigus (Web in Spanish)
  Foster Wheeler to Upgrade Second Unit at As Pontes Power Plant
  Skyscraperpage Diagrams
  NAVANTIA Spanish Company, Leader in Military Shipbuilding
  Green Tourism in Northern Spain 2005
  Traveller's Guide of Europe: Ferrol kh. 1919
  Ferrol Maritime Province - Registration Ensign 2001
  Warships of the Spanish Civil War (1936-1939)
  Damian Cosme de Churruca y Elorza (1761-1805)
  Vessels Blockading various French and Spanish ports - tháng 5 năm 1805.
  Auxiliary Oiler and replenishment ship (Spanish and Dutch project) made in Ferrol 1994
  Offshore Patrol Helicopter Carrier design and made in Ferrol 1997
  Offshore Technology design and made in Ferrol 2004
  Official web-page in Spanish for the C.I.S.- Ferrol
  The 19th Group of Boy Scouts of Ferrol since 1920s
  Official Web-page in Galician and Spanish for City Council of Ferrol
  News-page in Spanish for the metropolitan area of Ferrol (i.e.: Ferrolterra)
  Informative Council Web-page in Spanish about Ferrolterra also known as Comarca de Ferrol
  The "Revista Naval" page published in Ferrol in Spanish for the "Armada Española"
  Aerial Views of Ferrol in North Western Spain 2004

Đô thị ở A Coruña


title: Bicyclus ena

text:
Bicyclus ena là một loài bướm ngày thuộc họ Nymphalidae. Nó được tìm thấy ở Zululand tới Swaziland, Mpumalanga, từ Zimbabwe tới Kenya và ở Uganda .

Sải cánh dài 38–42 mm đối với con đực và 43-48 đối với con cái. There are two extended generations per year. The wet season form is on wing in spring và summer và the dry season form in autumn và winter

Ấu trùng có thể ăn các loài Poaceae khác nhau.

Chú thích

Tham khảo

Bicyclus
Động vật được mô tả năm 1877


title: Spanioptila

text:
Spanioptila là một chi bướm đêm thuộc họ Gracillariidae.

Các loài
Spanioptila codicaria Meyrick, 1920
Spanioptila eucnemis Walsingham, 1914
Spanioptila nemeseta Meyrick, 1920
Spanioptila spinosum Walsingham, 1897

Tham khảo

Liên kết ngoài
Global Taxonomic Database of Gracillariidae (Lepidoptera)

Gracillariidae
Spanioptila


title: Tupolev Tu-14

text:
Tupolev Tu-14 (tên ký hiệu NATO: Bosun) (tên mã USAF/DOD: Type 35), là một loại máy bay ném bom hạng nhẹ hai động cơ, bắt nguồn từ mẫu máy bay Tupolev Tu-73, Tu-14 đã thất bại trong cuộc cạnh tranh với Ilyushin Il-28 'Beagle'. Nó được sử dụng như một máy bay ném bom bổ nhào, Tu-14 được trang bị cho các trung đoàn ném ngư lôi bổ nhào của Không quân Hải quân Xô viết, hoạt động trong giai đoạn 1952-1959, và được xuất khẩu cho Trung Quốc.

Quốc gia sử dụng

Không quân Hải quân Xô viết

Không quân Quân giải phóng nhân dân

Xem thêm
 English Electric Canberra
 Ilyushin Il-28
 Tupolev Tu-12

Tham khảo
Notes

Bibliography

Tu-0014
Máy bay quân sự Liên Xô thập niên 1940
Máy bay chiến đấu
Máy bay ném bom
Máy bay ném bom ngư lôi
Máy bay hai động cơ phản lực
Máy bay cánh trên


title: La Roche-de-Rame

text:
La Roche-de-Rame là một xã của tỉnh Hautes-Alpes, thuộc vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur, đông nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Hautes-Alpes

Tham khảo

Rochederame


title: Las Omañas

text:
Las Omañas là một đô thị trong tỉnh León, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 382.

Tham khảo

Đô thị ở León


title: Quận Cheatham, Tennessee

text:
Quận Cheatham là một quận thuộc tiểu bang Tennessee, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số người. Quận lỵ đóng ở.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Tennessee


title: Belleydoux

text:
Belleydoux là một xã ở tỉnh Ain, vùng Auvergne-Rhône-Alpes thuộc miền đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ain

Tham khảo

Xã của Ain


title: Hội Chuyên gia Việt Nam

text:
Hội Chuyên gia Việt Nam (tiếng Anh: Vietnamese Professionals Society, viết tắt là VPS) là một tổ chức bất vụ lợi, phi chính phủ, quy tụ chuyên gia từ nhiều ngành nghề khác nhau trong mọi lãnh vực khoa học kỹ thuật, nhân văn, xã hội, y khoa,... Ngoài các hội viên hiện đang hoạt động còn có các hội viên dự bị gồm các sinh viên Việt Nam đang học tại các trường đại học. Đặc biệt đáng nói đến là nhu liệu (phần mềm) nổi tiếng VPSKeys của Hội đã giúp tiện lợi cho việc sử dụng tiếng Việt trên máy tính từ những năm đầu thập niên 1990.

Thành lập
Được thành lập từ năm 1990, Hội Chuyên gia Việt Nam phát triển mạnh mẽ trong cộng đồng người Việt tại Hoa Kỳ, Canada, Âu Châu, Úc và Nhật Bản. Hiện nay, Hội Chuyên gia Việt Nam đã có hơn 25 phân hội trên toàn thế giới.

Mục tiêu và tôn chỉ
Mục tiêu
Tạo môi trường học hỏi, trao đổi kinh nghiệm và giúp đỡ nhau trong giới chuyên gia Việt Nam.
Tạo điều kiện cho giới trẻ, sinh viên học hỏi và huấn luyện về nhu cầu canh tân Việt Nam.
Cung cấp kinh nghiệm và kiến thức chuyên môn để xây dựng và canh tân Việt Nam tự do, dân chủ.
Đóng góp và xây dựng cho tự do và dân chủ tại Việt Nam

Tôn chỉ
Đề cao và tôn trọng những giá trị của dân chủ và con người như tự do, công lý, dân quyền, nhân quyền, tự trọng, thành tín và tinh thần trách nhiệm. Phản đối tất cả những hoạt động có lợi cho chế độ độc tài chuyên chính.

Các phân hội trên thế giới
Á Châu
Nhật

Âu Châu
Anh
Bỉ
Đức
Đan Mạch
Hòa Lan
Na Uy
Pháp
Thụy Sĩ

Bắc Mỹ
Atlanta
Bắc California
Boston
Dallas
Houston
Illinois
Nam California
Toronto
Washington
Washington D.C.

Úc Châu
Lãnh thổ Thủ đô Úc
Nam Úc
New South Wales
Queensland
Tây Úc
Victoria

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Vietnamese Professionals Society Homepage Trang nhà của Hội chuyên gia Việt Nam (tiếng Việt)
 Hội chuyên gia Việt Nam - Phân hội miền Nam California
 Hội chuyên gia Việt Nam - Chương trình truyền hình "Diễn đàn Khoa Học"
 VPS Hội chuyên gia Việt Nam - Đại hội Bắc Mỹ năm 2004

Tổ chức người Việt hải ngoại
Tổ chức phi chính phủ
Hội đoàn Việt Nam


title: Langwieden

text:
Langwieden  là một đô thị ở huyện Kaiserslautern, bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Đô thị Langwieden có diện tích 7,03 km².

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Kaiserslautern


title: Hyposmocoma coruscans

text:
Hyposmocoma coruscans là một loài bướm đêm thuộc họ Cosmopterigidae. Nó là loài đặc hữu của Hawaii. Loài địa phương ở Kona, nơi nó được tim thấy ở độ cao 4,000 feet.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Insects of Hawaii. Volume 9, Microlepidoptera

Hyposmocoma
Loài đặc hữu của Hawaii


title: Tân Minh, Thường Tín

text:
Tân Minh là một xã thuộc huyện Thường Tín, thành phố Hà Nội, Việt Nam.

Thông tin địa lý

Xã Tân Minh có diện tích: 5,15 km². Theo Tổng điều tra dân số năm 1999, xã Tân Minh có dân số 7.097 người.

Địa giới hành chính:
Phía đông giáp xã Nguyễn Trãi (huyện Thường Tín).
Phía nam giáp xã Dũng Tiến (huyện Thường Tín) ở phía Đông Nam và xã Liên Châu (huyện Thanh Oai) ở phía Tây Nam.
Phía tây giáp xã Tân Ước (huyện Thanh Oai) và Tiền Phong huyện Thường Tín (ở phía Tây Bắc).
Phía bắc giáp xã Tiền Phong.

Hành chính
Xã Tân Minh gồm có 5 thôn:
Thôn Thọ Giáo (hợp nhất 2 thôn: Thọ Ngãi và Giáo Giáp)
Thôn Phúc Trại
Thôn Phú Lương
Thôn Triều Đông
Thôn La Uyên (xưa là xã La Uyên tổng La Phù huyện Thượng Phúc phủ Thường Tín trấn Sơn Nam Thượng).

Giao thông
Một công trình giao đã được đưa vào sử dụng mang hiệu quả cao đó là: Cầu Là - một cây cầu nối 2 xã Nguyễn Trãi và Tân Mình qua sông Nhuệ.

Cầu Là: cách Ga xe lửa Thường Tín, Quốc lộ 1 chưa đầy 4km và cách chùa Đậu 1,5 km (một ngôi chùa có liên đại 400 năm còn nguyên nét cổ thời Lý).

Chú thích


title: Caecilia flavopunctata

text:
Caecilia flavopunctata là một loài lưỡng cư thuộc họ Caeciliidae.
Đây là loài đặc hữu của Venezuela.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, các đồn điền, vườn nông thôn, và rừng trước đây suy thoái nghiêm trọng.

Chú thích

Tham khảo
 La Marca, E., Señaris, C. & Wilkinson, M. 2004. Caecilia flavopunctata. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

Caecilia


title: Thăng Long tứ quán

text:
Thăng Long tứ quán là bốn quán của Đạo giáo ở đất Thăng Long xưa. Quán là nơi tu hành của những người theo Đạo giáo. Ở Thăng Long có bốn Đạo quán lớn, bao gồm:
 Trấn Vũ quán, nay gọi là đền Quán Thánh ở phố Quán Thánh.
 Huyền Thiên quán, nay là chùa Huyền Thiên ở phố Hàng Khoai.
 Đồng Thiên quán, nay là chùa Kim Cổ ở phố Đường Thành.
 Đế Thích quán, nay là chùa Vua ở phố Thịnh Yên.

Những Đạo quán này đều xây dựng từ thời kỳ phát triển của Đạo giáo ở Việt Nam từ xa xưa, nhưng cũng chỉ đến hết đời Mạc. Từ đời Lê Trung Hưng, do Đạo giáo suy thoái, những đạo quán bị Phật giáo hóa, trở thành chùa. Bên cạnh tượng các thánh của Đạo giáo còn có thêm tượng Phật. Ngoại trừ Trấn Vũ quán có tượng Trấn Vũ quá lớn nên vẫn còn giữ được bản chất đạo quán, những quán còn lại đều đổi tên thành chùa, trở thành nơi thờ Phật.

Xem thêm
 Thăng Long tứ trấn

Tham khảo

 Tô Hoài, Nguyễn Vinh Phúc (2000). Hỏi đáp 1000 năm Thăng Long Hà Nội (tập 2). Nhà xuất bản Trẻ.


title: 294

text:
Năm 84 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 294


title: Charidotis

text:
Charidotis là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được Boheman miêu tả khoa học năm 1854.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Charidotis diabolica Swietojanska & Borowiec, 2000
 Charidotis gemellata Boheman, 1855
 Charidotis miniata Boheman, 1855
 Charidotis terenosensis Buzzi, 2002
 Charidotis trifasciata Buzzi, 1999
 Charidotis tuberculata Swietojanska & Borowiec, 2000

Chú thích

Tham khảo

Cassidini


title: Luperosoma

text:
Luperosoma là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1891 bởi Jacoby.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Luperosoma amplicorne (Baly, 1886)
 Luperosoma atlanta (Bechyne, 1956)
 Luperosoma bechynei (Blake, 1966)
 Luperosoma koepckei (Bechyne & Bechyne, 1962)
 Luperosoma latifrons (Bechyne, 1958)
 Luperosoma marginatum Jacoby, 1891
 Luperosoma nigricolle Blake, 1966
 Luperosoma nigrum Blake, 1958
 Luperosoma parallelum (Horn, 1893)
 Luperosoma parvulum (Jacoby, 1888)
 Luperosoma schwarzi (Horn, 1896)
 Luperosoma subsuleatum (Horn, 1893)
 Luperosoma vittatum Blake, 1966

Chú thích

Tham khảo

Luperini


title: Ctenophryne geayi

text:
Ctenophryne geayi (tên tiếng Anh: Sapito Apuntado De Geay) là một loài ếch trong họ Nhái bầu.
Nó được tìm thấy ở Bolivia, Brasil, Colombia, Ecuador, Guyane thuộc Pháp, Guyana, Peru, Suriname, và Venezuela.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, đầm nước ngọt, và đầm nước ngọt có nước theo mùa. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Hình ảnh

Tham khảo

 La Marca, E., Coloma, L.A. & Ron, S. 2004. Ctenophryne geayi. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Ctenophryne


title: Saint-Romain-sur-Gironde

text:
Saint-Romain-sur-Gironde là một xã trong tỉnh Charente-Maritime trong vùng Nouvelle-Aquitaine, tây nam nước Pháp. Xã Saint-Romain-sur-Gironde nằm ở khu vực có độ cao từ 1-30 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintromainsurgironde


title: Hathor

text:
Hathor là một nữ thần của người Ai Cập cổ đại. Bà được biết đến với cái tên "Người vĩ đại với nhiều tên gọi", vì sự xuất hiện của bà trong nhiều vai trò khác nhau, từ sự sống cho đến cái chết. Hathor là vị thần rất quan trọng trong tôn giáo Ai Cập xưa kia.

Nữ thần Hathor được miêu tả là một người phụ nữ, luôn xuất hiện với chiếc đĩa Mặt trời và cặp sừng bò trên đầu. Bà gắn liền với màu đỏ (màu của niềm đam mê) và màu ngọc lam (màu thiêng của nữ thần). Hình ảnh con bò là biểu tượng phổ biến nhất khi gặp ở Hathor, hiếm khi bà xuất hiện dưới dạng khác.

Vai trò
Ban đầu bà được cho là hiện thân của dải Ngân hà, hình thành từ dòng sữa chảy ra từ vú của một con bò thần Mehet-Weret. Bà được coi là nữ thần của bầu trời, với tên gọi "Nữ thần của những vì sao" (liên kết với nữ thần Sopdet). Đôi khi bà liên kết với 2 vị nữ thần Nut và Mut.

Bà được gọi là "Bảo mẫu trên thiên đường", người chăm sóc các Pharaoh dưới hình dạng con bò và "Mẹ của các bà mẹ", bà chăm sóc tất cả những gì liên quan đến người phụ nữ và sự sinh sản.

Hathor còn là nữ thần của mỹ phẩm và nhan sắc. Bà thường được khắc trên những khung gương và những hộp phấn trang điểm. Bà còn là hiện thân của niềm vui, tình yêu và âm nhạc. Tương truyền, trên người bà tỏa ra một mùi hương thơm ngát, tượng trưng cho những phẩm chất tốt đẹp của phụ nữ.

Bà còn là vị thần bảo trợ những người thợ mỏ tại bán đảo Sinai, nơi tập trung nhiều mỏ khoáng sản của Ai Cập. Vàng, đồng, ngọc lam và malachite (loại đá có màu xanh lá, còn gọi là "đá lông công") là những khoáng sản ưa thích của Hathor. Người Ai Cập cổ đại đã trộn galena và malachite để làm phấn trang điểm mắt với màu xanh đặc trưng của người phụ nữ Ai Cập, có thể ngăn ngừa các bệnh về mắt.

Hathor cũng là nữ thần bảo trợ của các nhạc sĩ và vũ công. Bà thường đeo chiếc vòng cổ menat nên được gọi là "Menat vĩ đại" và cầm sistrum (nhạc cụ của Ai Cập cổ đại, tương đương bộ sênh tiền ở Việt Nam). Theo thần thoại, Ra trở nên chán nản, không muốn tiếp chuyện với ai. Hathor, vị thần không biết buồn chán, đã nhảy một vài vũ điệu khiến cho Ra bật cười và lấy lại tinh thần. Bà cũng được xem là vị thần tình dục của Ai Cập cổ đại.

Nữ thần Hathor còn được gọi với cái tên "Người đàn bà phương Tây", xuất phát từ cảnh mặt trời lặn ở hướng tây, tượng trưng cho cái chết và thế giới bên kia. Bà đã cho những linh hồn bánh mì và nước uống trước khi đưa họ về cõi âm (vai trò này trước đây là của Amentet, được cho là con gái của Hathor và Horus). Theo thần thoại, bà (hoặc Isis) đã sử dụng nhựa cây sung dâu để chữa con mắt bị Set xé rách của Horus. Hình ảnh của Hathor thường được chạm khắc trên các quan tài cùng với Nut.

Người ta cho rằng, khi một đứa trẻ sinh ra, "7 nàng Hathor" sẽ xuất hiện và trao cho đứa bé số mệnh của mình. Những dải băng cột tóc màu đỏ của 7 vị thần Hathor giúp giữ chân những linh hồn quỷ dữ và làm chúng trở nên vô hại.

Thần thoại
Khi thần Ra còn cai trị dưới nhân thế, loài người âm mưu chống lại thần. Nghe được chuyện này, ngài phẫn nộ nên đã phái thần Mắt ("Con mắt của Ra"), xuống giết chết bọn họ. Thần Mắt mang hình thức của nữ thần sư tử cái Sekhmet, lao thẳng vào đám người xấu xa và tiêu diệt họ trong một cuộc tắm máu. Cuối cùng thần Ra thấy việc tàn sát như thế đã đủ nên ra lệnh ngưng cuộc giết chóc.

Để chấm dứt cuộc tàn sát say sưa của Sekhmet, thần Ra đã tưới ướt bãi chiến địa bằng hàng nghìn lít bia pha với nước trái lựu. Sekhmet khát máu uống no thứ nước màu đỏ tươi mà nó tưởng là máu và bị say xỉn không còn tấn công được nữa. Nữ thần ngủ thiếp đi trong 3 ngày. Khi tỉnh dậy, Ra đổi tên nàng thành Hathor và nàng trở thành nữ thần của tình yêu và hạnh phúc.

Bà thường được cho là đồng nhất với nữ thần Isis. Tuy nhiên, 2 vị nữ thần này không hoàn toàn giống nhau. Isis do phải chịu đựng cái chết của chồng và một mình chăm sóc Horus, nên bà có lòng thương hại và thấu cảm với người dân. Trong khi đó, Hathor là hiện thân của quyền lực và thành công, quyết theo đuổi mục tiêu đến cùng. Khi xuất hiện dưới hình dạng nữ thần Sekhmet, bà đã tàn sát dân chúng trong cuộc chiến đẫm máu.

Một truyền thuyết khác kể rằng, sau cơn say đó, người đầu tiên Sekhmet nhìn thấy sau khi tỉnh giấc là Ptah và bà đem lòng yêu vị thần này. Hai người có với nhau một người con trai, đó là thần Nefertem - vị thần y học và sắc đẹp.

Để tưởng niệm sự kiện này, hàng năm vào ngày "Lễ Hathor" người ta thường uống những vò bia lớn cùng với nước trái lựu.

Gia đình
Cũng như một số vị thần khác, mối quan hệ gia đình của nữ thần này có nhiều điều khó hiểu. Bà được coi là vợ của Horus, nên còn gọi bà là "Ngôi nhà của Horus", nghĩa là "cả bầu trời", vì dưới dạng diều hâu, Horus thường bay lượn trên trời. Cả 2 có với nhau một người con gái, là thần chết phương tây Amentet. Đôi khi, Hathor được xem là hiện thân của con gái mình.

Trong thần thoại khác, bà lấy Horus-Behdety (thần mặt trời giữa trưa, không phải Horus, con trai của Osiris và Isis), có con trai là Ihy (thần âm nhạc và khiêu vũ). Cả 3 được thờ tại Iunet. Bà được coi là con gái của Ra, nhưng khi Ra và Horus kết hợp thành Ra-Horakty thì bà lại là con gái, đồng thời là vợ của Ra.

Và tại Kom Ombo, thần cá sấu Sobek lại được thờ với Hathor và con trai Khonsu (vốn là con của Amun và Mut). Đôi khi bà lại được cho là mẹ của 4 người con của Horus.

Thờ cúng

Sự thờ phụng nữ thần Hathor bắt đầu từ thời Predynastic (trước 3100 TCN), không chỉ giới hạn trên toàn Ai Cập mà còn lan rộng sang cả Ethiopia, Somalia và Libya. Đặc biệt là vùng Byblos rất tôn sùng bà. Rất nhiều lễ hội được dành cho nữ thần và nhiều đứa trẻ được đặt theo tên của Hathor hơn bất kỳ vị thần nào khác của Ai Cập cổ đại.

Liên kết ngoài
Hathor Article by Caroline Seawright
Het-Hert site, another name for Hathor

Tham khảo

Thần Ai Cập
Nữ thần Ai Cập
Nữ thần nghệ thuật


title: Thế vận hội Mùa đông 2006

text:
Thế vận hội Mùa đông 2006, hay Thế vận hội Mùa đông XX, là Thế vận hội Mùa đông thứ 20, được tổ chức tại Torino (Ý) từ ngày 10 tháng 2 đến 26 tháng 2 năm 2006. Có 80 quốc gia và vùng lãnh thổ tham gia trong Thế vận hội này với khoảng 2.600 vận động viên và 2.500 quan chức. Ngoài ra còn có khoảng 650 trọng tài. Tổng cộng có 84 bộ huy chương được trao.

Chương trình

Các quốc gia tham dự

Một kỷ lục 80 ủy ban Olympic quốc gia (NOC) tuyên bố tham dự vận động viên tại Thế vận hội Mùa đông 2006. Đây là tăng thêm của hai từ 78 đại diện tại Thế vận hội Mùa đông 2002. Số trong dấu ngoặc đơn chỉ ra số lượng người tham gia NOC đã đóng góp. Đó là sự xuất hiện đầu tiên cho Albania, Ethiopia và Madagascar. Đó là sự xuất hiện duy nhất tại Thế vận hội Mùa đông cho Serbia và Montenegro, đến giữa đổi tên của họ vào năm 2003 và Montenegro bỏ phiếu cho độc lập trong tháng 5.

Bảng tổng sắp huy chương
Sau đây là thống kê các huy chương đã đoạt được, cập nhật theo  . Nước chủ nhà (Ý) được tô màu xanh đậm.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trang chính của Thế vận hội Mùa đông 2006: tiếng Ý, tiếng Anh , tiếng Pháp
 Thành phố Torino tiếng Ý, tiếng Anh , tiếng Pháp , tiếng Tây Ban Nha , tiếng Đức

Giải đấu thể thao Torino
Sự kiện thể thao đa môn năm 2006
2006
Giải đấu thể thao mùa đông Ý
Thể thao mùa đông năm 2006
Thể thao Ý năm 2006
Thế vận hội ở Ý


title: 2366 Aaryn

text:
2366 Aaryn (1981 AC1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 10 tháng 1 năm 1981 bởi Thomas, N. G. ở Flagstaff, Arizona.

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1981


title: Hemicleus dorsalis

text:
Hemicleus dorsalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schwarz miêu tả khoa học năm 1898.

Chú thích

Tham khảo

Hemicleus


title: Tomopterna damarensis

text:
Tomopterna damarensis là một loài ếch thuộc họ Ranidae.
Đây là loài đặc hữu của Namibia.

Môi trường sống tự nhiên của chúng là xavan khô và đầm nước ngọt có nước theo mùa.

Tham khảo

 Channing, A. 2004. Tomopterna damarensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Động vật Namibia
Tomopterna
Động vật đặc hữu Namibia


title: We Will Rock You

text:
"We Will Rock You" là tên một bài hát do Brian May sáng tác và được ban nhạc Queen thu âm và trình diễn. Một phiên bản của bài đã được dùng làm bài hát đầu tiên trong album News of The World làm năm 1977. Trong phiên bản này có nhịp dậm chân và vỗ tay theo điệp khúc mang sắc thái của bài hát. Khi được biểu diễn trực tiếp, bài hát này thường được trình diễn sau bài "We Are the Champions", một bài nổi tiếng khác của album. Bài hát cũng được sử dụng rộng rãi trong các sự kiện thể thao. Ban nhạc cũng đã từng biểu diễn bài hát theo một kiểu khác (kiểu "phiên bản nhanh") có tiết tấu nhanh và tràn ngập tiếng ghi ta, bass và trống. Ban nhạc cũng thường công diễn phiên bản này vào các năm của thập kỷ 1970, có thể thấy được qua album kép Live Killers.

Hiệu quả có được tiếng chân dậm nhịp đã có được khi ban nhạc ở trong một ngôi nhà thờ cổ, dẫm chân trên sàn gỗ để tạo ra âm thanh.

Bài hát được trình diễn bởi ban nhạc Queen và ca sĩ Axl Rose vào buổi hoà nhạc tưởng nhớ Freddie Mercury năm 1992.

Vào năm 2000, các thành viên còn lại của Queen (trừ John Deacon) đã thu âm một phiên bản theo loại nhạc rap với ban nhạc 5ive. Bài hát đã đứng thứ 1 ở Anh. Một bản cover khác của bài hát có trong video game Dance Dance Revolution Extreme và được hát bởi by Houseboyz.

Queen nói về kỷ lục
Brian May:
"Đó là một sự hưởng ứng trong trường hợp khá đặc biệt trong sự nghiệp của chúng tôi khi khán giả đã trở nên phần quan trọng hơn chúng tôi trong những lần biểu diễn. Họ đã hát theo tất cả các bài hát. Ở một nơi như Birmingham, thì là quá ầm ĩ đến mức chúng tôi phải dừng biểu diễn lại và để cho họ hát cùng mình. Cho nên cả Freddie và tôi đã nghĩ rằng đó hẳn là cuộc thử nghiệm thú vị để sáng tác bài hát với sự tham gia của khán giả. Cảm giác của tôi lúc đó là mọi người có thể dậm nhịp và vỗ tay, hát theo một motif đơn giản. Chúng tôi thu âm ở Wessex, trong một ngôi nhà thờ cổ có âm thanh tự nhiên cho bài hát. Ở đó không hề có sự tham gia của tiếng trống. Chỉ là chúng tôi, dẫm chân trên sàn nhà bằng gỗ rất nhiều lần, với những máy móc thô sơ và vỗ tay. Một ít lời hát, một ít ghi ta và đó chính là bài hát."
"Tại buổi hoà nhạc, tôi đã phát hiện ra, mọi người có xu hướng vỗ tay ba lần hơn là chân hai nhịp và một nhịp vỗ tay. Một việc thật ngạc nhiên là khi đi xem trận đá bóng hay các sự kiện thể thao nói chung và nghe mọi người làm như vậy. Một điều phấn khởi là nó đã trở thành một phần của tập quán, thói quen...Tôi rất hạnh phúc vì điều đó."

Tin bên lề
Trong khi thuộc về thế giới hậu rock and roll, đặc biệt là phổ biến trong các sự kiện thể thao, một trong những cách dùng đầy sáng tạo là việc dùng "We Will Rock You" có trong bộ phim Câu chuyện chàng Hiệp sĩ (A Knight's Tale), một phim về thời Trung cổ Anh.
Tay chơi oóc gan Nancy Faust của đội bóng chày Chicago White Sox đã cho nó trong danh sách bài hát của cô, còn những người hâm mộ Chicago White Sox thì hát: "We will, we will, SOX YOU!"
Đội bóng rổ Detroit Pistons thì sử dụng bài hát trong thời kỳ Bad Boys những năm thập kỷ 1980 và đầu những năm 1990. Đội Pistons hiện tại thường chơi bài hát trong các trò chơi ở nhà của họ, đặc biệt là từ khi thành phố của họ trở nên được biết đến qua bộ phim Detroit Rock City.
Ban nhạc Nickelback đã hát lại bài này trong bản bonus của mình trong chiến dịch quảng cáo cho Wal-Mart trong album All The Right Reasons làm năm 2005.
Bài hát này được sử dụng như một bài hát chính thức của trò chơi bóng đá Winning Eleven 5
Ban nhạc 5ive đã hát lại bài hát và phát hành nó như một đĩa đơn và đĩa này đã đứng thứ 1 ở Anh.
Một phiên bản của bài hát đã được trình diễn bởi ca sĩ nhạc pop Beyoncé, Britney Spears và Pink trong một quảng cáo khá dài cho Pepsi trên truyền hình. Khung cảnh là một đấu trường La Mã cổ đại; Pink, Beyoncé và Britney là những chiến sĩ chiến đấu với hoàng đế - do ca sĩ Enrico Iglesias đóng - bằng cách hát cùng khán giả bài hát "We Will Rock You".

Tham khảo

Liên kết ngoài
Video bài hát của Queen cùng với Axl Rose
Video bài hát trong album Queen for a day

Bài hát trong sự kiện thể thao
Bài hát của Queen
Đĩa đơn năm 1977
Bài hát của Five
Đĩa đơn quán quân tại Vương quốc Liên hiệp Anh
Đĩa đơn năm 2000
Đĩa đơn quán quân tại Pháp
Bài hát năm 1977
Tác phẩm được vinh danh tại Đại lộ Danh vọng Grammy
Đĩa đơn quán quân UK Singles Chart


title: Dictyocephalos attenuatus

text:
Dictyocephalos là một chi nấm trong họ Phelloriniaceae. Đây là chi đơn loài, and chứa một loài Dictyocephalos attenuatus, được nhà thực vật học người Mỹ Lucien Marcus Underwood miêu tả năm 1901 (as D. curvatus).

Tham khảo

Liên kết ngoài

Dictyocephalos


title: Leptotarsus albicubitalis

text:
Leptotarsus albicubitalis là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Tham khảo

Leptotarsus


title: Nomada pilipes

text:
Nomada pilipes là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cresson mô tả khoa học năm 1865.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Nomada
Động vật được mô tả năm 1865


title: Hylaeus matamoko

text:
Hylaeus matamoko là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Donovan mô tả khoa học năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

M
Động vật được mô tả năm 2007


title: Nam Hoa, Sở Hùng

text:
Nam Hoa (tiếng Trung: 南华县, Hán Việt: Nam Hoa huyện) là một huyện thuộc Châu tự trị dân tộc Di Sở Hùng (楚雄彝族自治州) tại tỉnh Vân Nam, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 2343 km2, dân số năm 2002 là 230.000 người. Huyện lỵ tại trấn Long Xuyên.

Các đơn vị hành chính
Huyện Tường Vân quản lý các đơn vị hành chính sau:
Các trấn: Long Xuyên (龙川镇) và Sa Kiều (沙桥镇)
Các hương: Vũ Lộ (雨露乡) 、Ngũ Nhai (五街乡)、Nhất Nhai (一街乡)、La Vũ trang (罗武庄乡)、Hồng Sĩ Pha (红士坡乡)、Ngũ Đỉnh Sơn (五顶山乡)、Mã Nhai (马街乡) và Thố Nhai (兔街乡).

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Vân Nam
Sở Hùng


title: Brachytoma

text:
Brachytoma là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Drilliidae.

Các loài
Các loài thuộc chi Brachytoma bao gồm:

 Brachytoma rioensis (Smith E. A., 1915)
 Brachytoma rufolineata (Schepman, 1913)
 Brachytoma tuberosa (Smith E. A., 1875)

Chú thích

Tham khảo

Drilliidae


title: Molophilus oligacanthus

text:
Molophilus oligacanthus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Molophilus
Limoniidae ở vùng Nearctic


title: Mũ vận động

text:
Mũ vận động (tiếng Anh: campaign hat, Stetson hat, drill instructor hat, drill sergeant hat, round brown hat, ranger hat, sergeant hat, Scouts hat, Smokey Bear hat) là một loại mũ nỉ rộng vành có phần chóp cao bó căng ở bốn góc. Nó có quan hệ với lực lượng bộ binh của Quân đội Hoa Kỳ trong Chiến tranh thế giới thứ hai, đương thời là mũ của các giảng viên huấn luyện quân sự Hoa Kỳ, lực lượng cảnh sát tiểu bang, nhân viên kiểm lâm, Hướng đạo sinh, Cảnh sát Kị binh Hoàng gia Canada,... Nó không nên bị nhầm lẫn với mũ lưỡi trai hay mũ cao bồi.

Lịch sử
Nguồn gốc của mũ có thể được truy tìm về thập niên 1840 khi các nhóm quân đội đóng quân ở miền tây vui sướng vì đội được những loại mũ dân sự mà chúng thực tiễn hơn là mũ Shako hay mũ Kepi mà vào lúc đó là thời trang trong các quân đội của tây phương. Tên gọi bắt đầu được dùng sau các quy định 1872–1876 để giới thiệu một loại nón nỉ đen — mà có thể là vải nâu xám sau 1883 — để dùng cho áo chiến được sưu tầm từ các loại phổ biến trong cuộc Nội chiến Hoa Kỳ. Trong Chiến tranh Tây Ban Nha-Mỹ, nếp lỏm xuống ở giữa theo tiêu chuẩn trên phần đỉnh mũ được xem là không thực tiễn vì có chiều hướng giữ lại nước khi gặp mưa. Điều này, cùng kết hợp với kiểu mẫu dân sự, có nghĩa là mũ bắt đầu được đội với phần chóp cao được bó gọn lại (tránh có lỏm nằm trên đỉnh).

Mũ thường có liên hệ với Sir Robert Baden-Powell người giới thiệu mũ cho lực lượng cảnh sát Nam Phi và Hướng đạo.

Qua thời Chiến tranh thế giới thứ nhất, mũ vận động của binh sĩ Mỹ hơi mềm vành thường cong gấp theo chiều sở thích của người đội. Vào thập niên 1930, nỉ được chế tạo rất cứng cho vành mũ thẳng vĩnh cửu. Khoảng thời gian này nó được gọi tên là kiểu nón "Đỉnh Montana".

Xem thêm
Mũ lưỡi trai
Mũ cao bồi
Shako
Stetson
Danh sách nón và vật đội đầu

Tham khảo

Liên kết ngoài
The Campaign Hat, M1911
O'Ryan's Roughnecks - Uniforms

Đồng phục Hướng đạo
Mũ
Quân phục


title: Anthonomus

text:
Anthonomus là một chi bọ cánh cứng. Chi này bao gồm các loài gây hại cho nông nghiệp như boll weevil, strawberry blossom weevil, và pepper weevil cũng như bao gồm các loài thiên địch như A. santacruzi.

Các loài
Chi này bao gồm các loài:

 Anthonomus consors – Cherry Curculio
 Anthonomus corvulus LeConte 1876
 Anthonomus elutus
 Anthonomus elongatus
 Anthonomus eugenii – Pepper weevil
 Anthonomus grandis – Boll weevil
 Anthonomus haematopus Boheman, 1843
 Anthonomus lecontei Burke, 1975
 Anthonomus molochinus Dietz, 1891
 Anthonomus morticinus Clark
 Anthonomus musculus Say, 1831
 Anthonomus nigrinus potato bud weevil
 Anthonomus phyllocola
 Anthonomus pictus Blatchley, 1922
 Anthonomus pomorum – Apple Blossom Weevil
 Anthonomus quadrigibbus – Apple Curculio
 Anthonomus rectirostris
 Anthonomus rubi Strawberry blossom weevil
 Anthonomus santacruzi Hustache
 Anthonomus signatus Say (Strawberry bud weevil)
 Anthonomus subfasciatus
 Anthonomus tenebrosus

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
http://www.chebucto.ns.ca/Environment/NHR/PDF/Maritime_Curculionoidea.pdf

Liên kết ngoài


title: Hausen, Eichsfeld

text:
Hausen là một đô thị thuộc huyện Eichsfeld nước Đức. Đô thị này có diện tích 42,8 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 460 người.

Tham khảo


title: Saint-Beauzély

text:
Saint-Beauzély  là một xã ở tỉnh Aveyron, thuộc vùng Occitanie ở miền nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Aveyron

Tham khảo

Saintbeauzely


title: Pomachilius cuspidatus

text:
Pomachilius cuspidatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1860.

Chú thích

Tham khảo

Pomachilius


title: Hesperoconopa pugilis

text:
Hesperoconopa pugilis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Hesperoconopa
Limoniidae ở vùng Nearctic


title: Bad Münder

text:
Bad Münder (also: Bad Münder am Deister) là một thị xã ở huyện Hamelin-Pyrmont, trong bang Niedersachsen, Đức. Đô thị này có diện tích 107,69 km². Đô thị này nằm ở phía nam đồi Deister, cự ly khoảng 15 km về phía đông bắc của Hamelin.

Tham khảo

Thành phố của bang Niedersachsen
Xã và đô thị ở huyện Hameln-Pyrmont


title: Taractrocera danna

text:
Taractrocera danna là một loài bướm ngày thuộc họ Bướm nhảy. Nó được tìm thấy ở Himalaya, từ Kashmir qua Nepal, miền nam Tây Tạng và Sikkim đến Bhutan. Tại Nepal, loài này được tìm thấy ở độ cao giữa 4.500 và 13.000 feet.

Liên kết ngoài
Phylogeny và biogeography of the genus Taractrocera Butler, 1870 (Lepidoptera: Hesperiidae), an example of Đông Nam Án-Australian interchange

Taractrocera
Bướm tại Ấn Độ
Động vật được mô tả năm 1865


title: Südermarsch

text:
Südermarsch là một đô thị thuộc huyện Nordfriesland, bang Schleswig-Holstein, Đức.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Nordfriesland


title: Alucita decaryella

text:
Alucita decaryella là một loài bướm đêm thuộc họ Alucitidae. Loài này có ở Madagascar.

Chú thích

Tham khảo

Alucita


title: Dicladispa madegassa

text:
Dicladispa madegassa là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Pic mô tả khoa học năm 1932.

Chú thích

Tham khảo

Dicladispa


title: Agriotes nigropubens

text:
Agriotes nigropubens là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Reitter miêu tả khoa học năm 1904.

Chú thích

Tham khảo

Agriotes


title: Kedah

text:
Kedah (Chữ Jawi: حدق) là một bang của Malaysia, bang nằm ở phần tây bắc của Bán đảo Malaysia. Tổng diện tích của bang là trên 9.000 km², bao gồm phần lục địa và đảo Langkawi. Khu vực đất liền có đại hình tương đối bằng phẳng và là nơi trồng lúa gạo. Langkawi là một quần đảo, hầu hết các đảo đều không có người cư trú. Kedah từng được người Xiêm gọi là Syburi (tiếng Thái Lan:ไทรบุรี) trong thời kỳ họ chi phối khu vực này.

Kedah giáp với bang Perlis và có đường biên giới quốc tế với hai tỉnh Songkhla và Yala của Thái Lan ở phía bắc. Kedah giáp với bang Perak ớ phía nam và bang Penang ở phía tây bắc. Thủ phủ và trụ sở hoàng gia là Alor Setar. Các đô thị chính khác là Sungai Petani, Kulim ở đất liền và Kudah ở Langkawi.

Lịch sử
Thung lũng Bujang có các phế tích của một vương quốc Ấn Độ giáo-Phật giáo được hình thành từ thế kỷ 4 SCN, đây là nền văn minh cổ nhất trên Bán đảo Malaysia. Gia đình hoàng gia hiện nay có thể có một số nguồn gốc tổ tiên từ thời kỳ này. Theo Hikayat Merong Mahawangsa hay các Biên niên sử của Kedah, Kadah được một vị vua theo Ấn Độ giáo tên là Merong Mahawangsa thành lập. Theo các văn bản cổ, Vương quốc Hồi giáo Kedah bắt đầu vào năm 1136 khi vị vua thứ 9 Phra Ong Mahawangsa cải sang Hồi giáo và chọn tên đất nước là Vương quốc Hồi giáo Mudzafar Shah.

Trong các thế kỷ 7 và 8, Kedah nằm dưới sự thống trị của Srivijaya và sau đó là Xiêm La cho đến khi Vương quốc Hồi giáo Mã Lai Melaka nổi lên vào thế kỷ 15. Trong thế kỷ 17, Kedah bị người Bồ Đào Nha tấn công sau cuộc xâm chiếm Melaka của họ, và bởi Aceh. Trong một hy vọng Anh Quốc sẽ bảo vệ Kedah khỏi Xiêm La, quốc vương đã trao Penang và sau đó là Province Wellesley cho Anh Quốc trong thời kỳ cuối của thế kỷ 18. Người Xiêm tuy thế đã xâm chiếm Kedah năm 1811 và vương quốc vẫn nằm dưới quyền kiểm soát của Xiêm cho đến khi được chuyển cho Anh Quốc theo Hiệp ước Anh-Xiêm năm 1909.

Trong Chiến tranh Thế giới thứ hai, Kedah cùng với Kelantan là những khu vực đầu tiên của Mã Lai bị Nhật Bản xâm lược. Người Nhật chuyển Kedah lại cho đồng minh Thái Lan của họ và được Thái Lan đổi tên lại thành Syburi. Kedah đã quay trở lại dưới quyền kiểm soát của Anh trong giai đoạn kết thúc cuộc chiến. Kedah đã miễn cưỡng sáp nhập vào Liên bang Mã Lai vào năm 1948. Từ năm 1958, Quốc vương Kedah là Tuanku Abdul Halim Muadzam Shah.

Nhân khẩu

Kedah có một thành phần dân cư tương đối đa dạng gồm người Mã Lai, người gốc Hoa và người gốc Ấn giống như hầu hết các bang khác tại Malaysia.
Người Mã Lai: 1.336.352 người (75,5%)
Người Hoa: 252.987 người (14,2%)
Người Ấn: 122.911 người (6,9%)
Người nước ngoài: 35.293 người (1,9%)
Các dân tộc khác: 27.532 người (1,5%)

Hành chính
Kedah hiện được chia thành 12 khu vực hành chính hay "daerah" trong tiếng Mã Lai:

Kinh tế
Kedah được cho là "kho thóc" (tiếng Mã Lai: Jelapang Padi) của Malaysia chiếm 1/3 sản lượng thóc của nước này. Các ngành nông nghiệp quan trọng khác gồm cao su, dầu cọ và cây thuốc lá. Du lịch chủ yếu phát triển mạnh trên đảo Langkawi. Năm 2007, đảo Langkawi trở thành Công viên địa chất Thế giới do UNESCO công nhận
Theo Kế hoạch Malaysia Thứ chín, kinh tế của bang có liên hệ với Vành đai kinh tế Miền Bắc (NCER). Vành đai Kinh tế Miền Bắc là ba vùng phát triển kinh tế ở Bán đảo Malaysia các vùng khác là Iskandar Malaysia (hau Vùng Kinh tế Nam Johor) và Vùng Phát triển Bờ biển phía đông. NCER gồm Penang (đảo Penang và Seberang Prai), Kedah (Alor Setar, Sungai Petani, Tikam Batu và Kulim), miền bắc các bang Perak và Perlis.

Người nổi tiếng
 Thủ tướng đầu tiên của Malaysia Tunku Abdul Rahman
 Thủ tướng thứ tư của Malaysia Mahathir Mohamad

Chú thích

Liên kết ngoài

Bang Malaysia

Biển Andaman
Malaysia bán đảo
Phong kiến Malaysia
Malaya thuộc Anh trong Thế chiến thứ hai


title: Hiryū (tàu sân bay Nhật)

text:
Hiryū (Nhật: 飛龍, Phi Long) là một tàu sân bay thuộc lớp Sōryū được cải biến của Hải quân Đế quốc Nhật Bản. Nó là một trong những tàu sân bay Nhật đã mở đầu Mặt trận Thái Bình Dương bằng cuộc tấn công Trân Châu Cảng. Sau khi bị hư hại nặng do không kích vào ngày 4 tháng 6 năm 1942 trong trận Midway, Hiryu chìm vào sáng ngày 5 tháng 6 năm 1942.

Mô tả
Con tàu được chế tạo trong khuôn khổ các quy định của Hiệp ước Hải quân Washington đang có hiệu lực vào lúc đó, vốn giới hạn tải trọng và vũ khí trang bị trên các tàu chiến. Kết quả là, chiếc Hiryū và chiếc Sōryū cùng lớp tương đối nhỏ hơn so với các tàu sân bay hạm đội trong Chiến tranh thế giới thứ hai, với khả năng chở được khoảng 70 máy bay. So với con tàu chị em Sōryū, chiếc Hiryū có mạn tàu rộng hơn gần 1,2 m (4 ft), trọng lượng rẽ nước nặng tới hơn 2.000 tấn, đảo cấu trúc thượng tầng được đặt bên mạn trái tàu và lui hơn về phía đuôi của sàn đáp.  Đảo thượng tầng được bố trí bên mạn trái là một sự sắp xếp bất thường; và chỉ một chiếc tàu sân bay khác chia sẻ cùng tính năng này là con tàu sân bay Akagi. Chiếc Akagi cùng chiếc Hiryū được dự định để hoạt động trong một đội hình chiến thuật với các tàu sân bay bên mạn trái nhằm cải thiện mô hình bay chung quanh đội hình, nhưng việc thử nghiệm không được tiếp tục sau hai con tàu này.

Thiết kế
Hiryū là một trong hai tàu sân bay lớn được phê duyệt đóng trong Chương trình bổ sung năm 1931–32. Ban đầu được thiết kế như là con tàu chị em của Sōryū, thiết kế của nó được phóng to và sửa đổi do sự cố của Hạm đội 4 và Tomozuru vào năm 1934–35 khiến nhiều tàu chiến Nhật trở nên không ổn định và suy giảm cấu trúc. phần trước của Hiryu được nâng cao lên và thân tàu cũng được củng cố, cùng với những thay đổi khác liên quan đến việc tăng cường sườn, tải trọng và lớp giáp bảo vệ.

Hiryu có tổng chiều dài 227,4 m (746 ft 1 in), sườn ngang 22,3 m (73 ft 2 in) và mớn nước 7,8 m (25 ft 7 in). Nó có tải trọng 17.600 tấn ở tải trọng tiêu chuẩn và 20.570 tấn ở tải trọng thông thường. Thủy thủ đoàn gồm 1.100 sĩ quan và quân nhân.

Máy móc
Hiryū được trang bị bốn bộ tuốc bin hơi nước có bánh răng với tổng công suất 153.000 mã lực trục (114.000 kW), mỗi bộ dẫn động một trục các đăng, sử dụng hơi nước do tám nồi hơi ống nước Kampon cung cấp. Các tuốc bin và nồi hơi cũng giống như các tuốc bin được sử dụng trên các tàu tuần dương lớp Mogami. Thân tàu mỏng, kiểu tàu tuần dương với tỷ lệ chiều dài trên chùm là 10:1 đã mang lại cho nó tốc độ 34,3 hải lý/giờ (63,5 km/h; 39,5 mph), trở thành tàu sân bay nhanh nhất thế giới vào thời điểm đó. Về khả năng vận hành, Hiryū mang theo 4.400 tấn Anh (4.500 t) dầu nhiên liệu, giúp nó có tầm hoạt động 10.330 hải lý (19.130 km; 11.890 dặm) ở vận tốc 18 hải lý trên giờ (33 km/h; 21 mph). Sự hấp thụ của nồi hơi được chuyển sang mạn phải của tàu và cạn kiệt ngay dưới mức sàn đáp qua hai phễu cong xuống.

Sàn đáp và nhà chứa máy bay
Sàn đáp dài 216,9 mét (711 ft 7 in), rộng 27 mét (88 ft 6 in) và bao trùm cả cấu trúc thượng tầng của nó ở cả hai đầu, được hỗ trợ bởi các cặp trụ. Hiryū là một trong hai tàu sân bay duy nhất từng được xây dựng có đảo ở mạn trái của con tàu (Akagi là chiếc còn lại). Nó cũng được bố trí xa hơn về phía sau và lấn chiếm chiều rộng của sàn đáp, không giống như Sōryū. Chín dây hãm ngang được lắp đặt trên sàn đáp có thể dừng một chiếc máy bay nặng 6.000 kg (13.000 lb). Một nhóm ba dây được bố trí xa hơn để cho phép con tàu hạ cánh máy bay qua mũi tàu, mặc dù điều này chưa bao giờ được thực hiện trong thực tế. Sàn đáp chỉ cao hơn mực nước biển 12,8 mét (42 ft) và các nhà thiết kế của con tàu đã giữ con số này ở mức thấp bằng cách giảm chiều cao của các nhà chứa máy bay. Nhà chứa máy bay phía trên cao 171,3 x 18,3 mét (562 x 60 ft) và có chiều cao xấp xỉ 4,6 mét (15 ft); thấp hơn là 142,3 x 18,3 mét (467 x 60 ft) và có chiều cao xấp xỉ 4,3 mét (14 ft). Cùng nhau, chúng có tổng diện tích xấp xỉ là 5.736 mét vuông (61.740 sq ft). Điều này gây ra vấn đề trong việc xử lý máy bay vì các cánh của máy bay ném ngư lôi Nakajima B5N "Kate" không thể bung ra cũng như không gập lại được trong nhà chứa máy bay phía trên.

Máy bay được vận chuyển giữa các nhà chứa máy bay và sàn đáp bằng ba thang máy, một thang phía trước bám sát đảo trên đường tâm và hai thang máy còn lại lệch sang mạn phải. Nền phía trước có kích thước 16 x 13 mét (52,5 ft × 42,75 ft), bệ giữa là 13 x 12 mét (42,75 ft × 39,3 ft) và bệ sau 11,8 x 13,0 mét (38,7 ft × 42,8 ft). Chúng có khả năng chuyển máy bay nặng tới 5.000 kg (11.000 lb). Hiryū có công suất máy bay thiết kế là 64 chiếc, cộng với 9 phụ tùng.

Vũ trang
Vũ khí phòng không chính của Hiryū bao gồm sáu bệ pháo đôi được trang bị pháo kép Kiểu 89 12,7 cm gắn trên các bệ phóng, ba bệ ở hai bên thân tàu sân bay. Khi bắn vào các mục tiêu bề mặt, súng có tầm bắn 14.700 mét (16.100 yd); chúng có trần hoạt động tối đa là 9.440 mét (30.970 ft) ở độ cao tối đa là +90 độ. Tốc độ bắn tối đa của chúng là 14 phát/phút, nhưng tốc độ bắn duy trì của chúng là khoảng tám phát mỗi phút. Con tàu được trang bị hai hệ thống điều khiển hỏa lực Kiểu 94 để điều khiển các khẩu pháo 12,7 cm (5,0 in), một khẩu cho mỗi bên tàu; hệ thống điều khiển phía mạn phải nằm trên đỉnh đảo và hệ thống còn lại được bố trí dưới mức sàn đáp ở mạn trái.

Vũ khí phòng không hạng nhẹ của con tàu bao gồm bảy bệ súng ba nòng và năm bệ súng nòng đôi dành cho các khẩu pháo 25 mm Kiểu 96 Hotchkiss được cấp phép chế tạo. Hai trong số ba giá treo được đặt trên một bệ ngay dưới đầu phía trước của sàn đáp. Khẩu súng này là vũ khí phòng không hạng nhẹ tiêu chuẩn của Nhật Bản trong Chiến tranh thế giới thứ hai, nhưng nó mắc phải những thiếu sót nghiêm trọng về thiết kế khiến nó hầu như không hiệu quả. Theo nhà sử học Mark Stille, vũ khí này có nhiều lỗi, bao gồm: Không có khả năng "xử lý các mục tiêu tốc độ cao vì nó không thể được huấn luyện hoặc nâng lên đủ nhanh bằng tay hoặc sức mạnh, tầm nhìn của nó không đủ cho các mục tiêu tốc độ cao, nó sở hữu độ giật quá lớn cũng như những phát nổ ở họng súng, và các ổ đạn của nó quá nhỏ để duy trì tốc độ bắn cao". Những khẩu pháo 25 mm (1 in) này có tầm bắn hiệu quả 1.500–3.000 mét (1.600–3.300 yd) và trần hoạt động hiệu quả 5.500 mét (18.000 ft) ở góc +85 độ. Tốc độ bắn hiệu quả tối đa chỉ nằm trong khoảng 110 đến 120 phát mỗi phút vì thường xuyên phải thay băng đạn mười lăm viên. Các khẩu Type 96 được điều khiển bởi 5 khẩu Type 95, hai khẩu ở mỗi bên và một khẩu ở mũi tàu.

Bọc giáp
Hiryū có vành đai giáp với độ dày tối đa 150 mm (5,9 in) trên các hầm đạn, độ dày giáp giảm xuống 90 mm (3,5 in) trên khoang chứa máy móc và bể chứa xăng máy bay. Nó được hỗ trợ bởi một vách ngăn chống mảnh bên trong. Boong của con tàu dày 25 milimét (0,98 in) trên khoang chứa máy móc và dày 55 milimét (2,2 in) trên các hầm đạn và bình chứa xăng máy bay.

Lịch sử hoạt động
Vào năm 1941, dưới sự chỉ huy của hạm trưởng Tomeo Kaku, Hiryū được biên chế vào Hạm đội Tàu sân bay 2. Vào ngày 7 tháng 12 năm 1941 nó cùng Hạm đội đặc nhiệm tham dự trận Trân Châu Cảng. Nó tung ra một đợt không kích nhắm vào đảo Oahu: mười chiếc B5N Kate nhắm vào các thiết giáp hạm Arizona và California, tám chiếc B5N Kate nhắm vào chiếc West Virginia, Oklahoma và Helena, trong khi đó sáu chiếc A6M Zero tấn công các sân bay Wheeler và Barbers Point.

Từ ngày 21 đến ngày 23 tháng 12 năm 1941, Hiryū tung ra các đợt không kích nhắm vào đảo Wake. Vào tháng 1 năm 1942 nó hỗ trợ cuộc chiếm đóng Ambon tại quần đảo Maluku. Vào ngày 19 tháng 2, cùng với con tàu chị em Sōryū, Hiryū tung ra đợt không kích vào Darwin (Úc).

Vào tháng 3 năm 1942 nó tham gia Trận chiến biển Java, tấn công tàu bè quân Đồng Minh tại Cilacap Regency và đảo Christmas, đánh chìm tàu buôn Hà Lan Poelau Bras. Vào tháng 4 năm 1942, Hiryū tham gia trận Không kích Ấn Độ Dương, tung ra các đợt không kích vào các căn cứ của Hải quân Hoàng gia Anh ở Colombo và Trincomalee tại Sri Lanka, hỗ trợ đánh chìm các tàu tuần dương Cornwall và Dorsetshire cùng tàu sân bay  và tàu khu trục Australia  đi theo hộ tống.

Vào ngày 19 tháng 4 năm 1942 nó truy đuổi các tàu sân bay Mỹ Hornet và Enterprise sau cuộc Không kích Doolittle, nhưng không thành công.

Trân Châu Cảng và các hoạt động kế tiếp
Vào tháng 11 năm 1941, Hạm đội Liên hợp của Hải quân Đế quốc Nhật Bản, do Đô đốc Yamamoto Isoroku chỉ huy, chuẩn bị tham gia vào việc Nhật Bản bắt đầu một cuộc chiến tranh chính thức với Hoa Kỳ bằng cách tiến hành một cuộc tấn công phủ đầu vào căn cứ Hạm đội Thái Bình Dương của Hải quân Hoa Kỳ tại Trân Châu Cảng, Hawaii. Vào ngày 22 tháng 11, Hiryū, dưới sự chỉ huy của Thuyền trưởng Kaku Toemo, và phần còn lại của Kido Butai, dưới sự chỉ huy của Phó Đô đốc Nagumo Chūichi và bao gồm sáu tàu sân bay thuộc các Sư đoàn Tàu sân bay số 1, 2 và 5, tập hợp tại Vịnh Hitokappu trên đảo Etorofu. Hạm đội rời Etorofu vào ngày 26 tháng 11  và đi theo hướng băng qua bắc-trung Thái Bình Dương để tránh các tuyến vận tải thương mại. Hiện là soái hạm của Sư đoàn Tàu sân bay số 2, con tàu có 21 máy bay chiến đấu Mitsubishi A6M Zero, 18 máy bay ném bom bổ nhào Aichi D3A "Val" và 18 máy bay ném ngư lôi Nakajima B5N "Kate". Từ vị trí cách Oahu 230 hải lý (430 km; 260 mi) về phía bắc, Hiryū và năm tàu sân bay khác đã phóng hai đợt máy bay vào sáng ngày 7 tháng 12 năm 1941 theo giờ Hawaii.

Trong đợt đầu tiên, 8 máy bay ném ngư lôi B5N được cho là sẽ tấn công các tàu sân bay thường đóng ở phía tây bắc của Đảo Ford, nhưng không có chiếc nào ở Trân Châu Cảng ngày hôm đó; 4 trong số các phi công của B5N chuyển hướng sang mục tiêu phụ của họ, các con tàu được neo đậu dọc theo "Cầu tàu 1010", nơi mà soái hạm của hạm đội thường neo đậu. Con tàu đó, , đang ở ụ cạn và vị trí của nó bị tàu tuần dương hạng nhẹ Helena và tàu quét mìn Oglala chiếm giữ; cả bốn quả ngư lôi đều trượt mục tiêu. Bốn phi công khác tấn công các thiết giáp hạm West Virginia và Oklahoma. 10 chiếc B5N còn lại được giao nhiệm vụ thả những quả bom xuyên giáp nặng 800 kg (1.800 lb) xuống các thiết giáp hạm đóng ở phía đông nam của Đảo Ford ("Battleship Row") và có thể đã thả trúng một hoặc hai quả vào chúng, ngoài việc gây ra một vụ nổ hầm đạn trên chiến hạm Arizona khiến nó bị đánh chìm với thiệt hại nặng nề về nhân mạng. 6 chiếc A6M Zeros bị lạc đang đậu tại Trạm Không quân Thủy quân lục chiến Ewa (MCAS Ewa), tuyên bố 22 chiếc bị phá hủy.

Đợt tấn công thứ hai bao gồm 9 Zeros và 18 D3A, một trong số chúng bị hủy bỏ do các vấn đề cơ học. Trạm Hàng không Hải quân trước đây nằm giữa Vịnh Kaneohe trước khi chuyển sang tấn công Sân bay Quân sự Bellows. Họ đánh lạc hướng sân bay và bắn hạ hai máy bay chiến đấu Curtiss P-40 đang cố gắng cất cánh khi Zeros đến và một máy bay ném bom hạng nặng Boeing B-17 Flying Fortress trước đó đã chuyển hướng khỏi Sân bay quân sự Hickam, đồng thời phá hủy một máy bay quan sát Stinson O-49 máy bay trên mặt đất vì mất một chiếc. Các máy bay chiến đấu với số đạn dược còn lại đã tiêu hao hết nó trong MCAS Ewa, điểm hẹn cho các máy bay chiến đấu đợt thứ hai. D3A đã tấn công các tàu khác nhau ở Trân Châu Cảng, nhưng không thể xác định máy bay nào đã tấn công tàu nào. Hai chiếc D3A từ Hiryū bị mất trong cuộc tấn công, một chiếc do Thiếu úy George Welch bắn hạ.

Trong khi trở về Nhật Bản sau cuộc tấn công, Phó đô đốc Nagumo Chūichi, chỉ huy hạm đội 1, đã ra lệnh cho Sōryū và Hiryū tách ra vào ngày 16 tháng 12 để tấn công những người bảo vệ đảo Wake, những người đã đánh bại cuộc tấn công đầu tiên của quân Nhật trên đảo. Hai tàu sân bay đến khu vực lân cận hòn đảo vào ngày 21 tháng 12 và phóng 29 chiếc D3A và 2 chiếc B5N, được hộ tống bởi 18 chiếc Zeros, để tấn công các mục tiêu mặt đất. Họ không gặp phải sự kháng cự nào trên không và phóng 35 chiếc B5N và 6 chiếc A6M Zeros vào ngày hôm sau. Họ bị đánh chặn bởi 2 máy bay chiến đấu Grumman F4F Wildcat còn sống sót của Phi đội Máy bay Chiến đấu Thủy quân lục chiến VMF-211. Wildcats đã bắn hạ 2 B5N  trước khi chúng bị PO3c Isao Towara bắn hạ. Lực lượng đồn trú đầu hàng vào ngày hôm sau sau khi quân Nhật đổ bộ.

Các tàu sân bay đến Kure vào ngày 29 tháng 12. Họ được biên chế cho Lực lượng miền Nam vào ngày 8 tháng 1 năm 1942 và khởi hành 4 ngày sau đó đến Đông Ấn thuộc Hà Lan. Các tàu hỗ trợ cuộc xâm lược Quần đảo Palau và Trận Ambon, tấn công các vị trí của Đồng minh trên đảo vào ngày 23 tháng 1 với 54 máy bay. Bốn ngày sau, các tàu sân bay tách ra 18 chiếc Zeros và 9 chiếc D3A để hoạt động từ các căn cứ trên bộ để hỗ trợ các hoạt động của Nhật Bản trong Trận Borneo.  Hiryū và Sōryū đến Palau vào ngày 28 tháng 1 và chờ đợi sự xuất hiện của các tàu sân bay Kaga và Akagi. Tất cả bốn tàu sân bay đều rời Palau vào ngày 15 tháng 2 và tiến hành các cuộc không kích nhằm vào Darwin, Australia, bốn ngày sau đó. Hiryū đã đóng góp 18 B5N, 18 D3A và 9 Zeros cho cuộc tấn công. Máy bay của nó tấn công các tàu trong cảng và các cơ sở của nó, đánh chìm hoặc đốt cháy ba tàu và làm hư hại hai tàu khác. Zeros đã phá hủy 1 chiếc P-40E khi nó đang cất cánh, 2 thủy phi cơ PBY Catalina hợp nhất trên mặt nước và một chiếc Zero buộc phải hạ cánh khẩn cấp sau khi bị chiếc P-40E của Lực lượng Phòng không Lục quân Hoa Kỳ (USAAF) truy đuổi.

Hiryū và các tàu sân bay khác đến Vịnh Staring trên Đảo Celebes vào ngày 21 tháng 2 để tiếp tế và nghỉ ngơi trước khi khởi hành bốn ngày sau đó để hỗ trợ cuộc xâm lược Java.  Vào ngày 1 tháng 3 năm 1942, chiếc D3A của con tàu đã làm hư hại tàu khu trục USS Edsall, đủ để nó bị các tàu tuần dương Nhật Bản bắt và đánh chìm. Cuối ngày hôm đó, các máy bay ném bom bổ nhào đã đánh chìm tàu chở dầu USS Pecos. Bốn tàu sân bay đã tiến hành một cuộc không kích gồm 180 máy bay nhằm vào Tjilatjep vào ngày 5 tháng 3 và đốt cháy thị trấn, đánh chìm năm tàu nhỏ và làm hư hại chín chiếc khác mà sau đó phải đánh đắm.  Hai ngày sau, họ tấn công Đảo Giáng Sinh và máy bay của Hiryū đánh chìm tàu vận tải Poelau Bras của Hà Lan trước khi quay trở lại Vịnh Staring vào ngày 11 tháng 3  để tiếp tế và huấn luyện cho cuộc tập kích Ấn Độ Dương sắp xảy ra. Cuộc đột kích này nhằm đảm bảo cho Miến Điện, Malaya và Đông Ấn Hà Lan mới được chinh phục trước bất kỳ cuộc tấn công nào của Đồng minh bằng cách phá hủy các cơ sở và lực lượng căn cứ ở phía đông Ấn Độ Dương.

Trận Midway

Vào tháng 5 năm 1942, Hiryū bắt đầu chuyến hải hành cuối cùng. Lực lượng máy bay của nó bao gồm 21 máy bay tiêm kích A6M "Zero", 21 máy bay ném bom bổ nhào Aichi D3A "Val" và 21 máy bay ném bom-ngư lôi Nakajima B5N "Kate".  Vào ngày 4 tháng 6 năm 1942 nó tham gia trận Midway,khi tung ra đợt tấn công vào đảo Midway lúc 4 giờ 30 sáng, tiêu diệt các máy bay và phá hủy căn cứ. Sau khi những con tàu sân bay Kaga, Sōryū và Akagi bị loại khỏi vòng chiến do không kích, khoảng 10 giờ 25 phút, Hiryū là chiếc tàu sân bay Nhật duy nhất còn lại. Nó tung ra hai đợt tấn công vào lúc 10 giờ 50 phút và 12 giờ 45 phút bằng bom và ngư lôi nhắm vào chiếc Yorktown, gây hư hại nặng (Yorktown bị đánh chìm sau đó bởi tàu ngầm Nhật I-168).

Các máy bay trinh sát Nhật đã tìm thấy các tàu sân bay Mỹ còn lại, và mọi máy bay còn sống sót của Hạm đội Tàu sân bay đã hạ cánh trên chiếc Hiryū để được vũ trang và tiếp nhiên liệu; nhưng trong khi đang chuẩn bị tung ra đợt tấn công thứ ba, Hiryū bị tấn công lúc 17 giờ 03 phút bởi 42 chiếc máy bay ném bom bổ nhào SBD Dauntless từ các tàu sân bay Enterprise và Hornet. Nó bị đánh trúng bốn quả bom 453,6 kg (1.000 lb), ba quả phía trước sàn đáp và một quả trúng (hoặc nổ) gần thang nâng phía trước. Các vụ nổ đã làm bùng lên các đám cháy trên những chiếc máy bay trong sàn chứa.

Cho dù động cơ của chiếc Hiryū không bị ảnh hưởng, các đám cháy đã không thể kiểm soát được. Vào lúc 21 giờ 23 phút các động cơ của nó ngừng hoạt động, và đến 1 giờ 58 phút rạng sáng ngày 5 tháng 6 một tiếng nổ lớn làm rung chuyển con tàu. Lệnh bỏ tàu được đưa ra không lâu sau đó, và những người còn sống sót được cứu vớt bởi các tàu khu trục Kazagumo và Makigumo. Chuẩn Đô đốc Yamaguchi Tamon và thuyền trưởng Kaku đã ở lại trên tàu Hiryū khi nó bị đánh chìm lúc 5 giờ 10 phút sáng bởi ngư lôi phóng ra từ chiếc Makigumo. Nó chìm lúc 9 giờ 12 phút, mang theo 35 người cùng 350 người khác bị giết bởi bom, các vụ nổ và đám cháy trên tàu. 35 người được Hải quân Hoa Kỳ vớt được và bị bắt làm tù binh. Quyết định khăng khăng đi theo con tàu của Đô đốc Yamaguchi khiến Hải quân Nhật mất đi một trong những đô đốc xuất sắc và nhiều kinh nghiệm của họ.

Danh sách thuyền trưởng
 Takatsugu Jojima (sĩ quan trang bị trưởng): 10 tháng 8 năm 1938- 15 tháng 12 năm 1938
 Ryuzo Takenaka (sĩ quan trang bị trưởng): 15 tháng 12 năm 1938 - 1 tháng 4 năm 1939
 Ryuzo Takenaka: 1 tháng 4 năm 1939 - 15 tháng 11 năm 1939
 Ichibei Yokokawa: 15 tháng 11 năm 1939 - 15 tháng 11 năm 1940
 Shikazo Yano: 15 tháng 11 năm 1940 - 8 tháng 9 năm 1941
 Tomeo Kaku: 8 tháng 9 năm 1941 - 5 tháng 6 năm 1942 (tử trận tại Midway)

Tham khảo

Liên kết ngoài
Tabular record of movement from combinedfleet.com
WW2DB: Hiryu

Tàu sân bay của Hải quân Đế quốc Nhật Bản
Tàu sân bay trong Thế Chiến II
Tấn công Trân Châu Cảng
Trận Midway
Xác tàu đắm trong Thế Chiến II tại Thái Bình Dương


title: Mitrella inflata

text:
Mitrella inflata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Columbellidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Mitrella (Columbellidae)
Động vật được mô tả năm 2005


title: Dinant (huyện)

text:
Huyện Dinant (; ) là một trong ba huyện hành chính ở tỉnh Namur, Bỉ. Huyện này vừa là huyện hành chính và huyện tư pháp. Tuy nhiên, huyện tư pháp Dinant cũng bao gồm các đô thị của huyện Philippeville.

Các đô thị

Huyện hành chính Dinant bao gồm các đô thị sau:

 Anhée
 Beauraing
 Bièvre
 Ciney
 Dinant
 Gedinne
 Hamois
 Hastière

 Havelange
 Houyet
 Onhaye
 Rochefort
 Somme-Leuze
 Vresse-sur-Semois
 Yvoir

Tham khảo

Dinant
Dinant


title: Bulbophyllum rubrum

text:
Bulbophyllum rubrum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

rubrum]]

R


title: Paleosepharia scutellaris

text:
Paleosepharia scutellaris là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Kimoto miêu tả khoa học năm 1989.

Chú thích

Tham khảo

Paleosepharia


title: Cinguloterebra fujitai

text:
Cinguloterebra fujitai là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Terebridae, họ ốc dài.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Cinguloterebra
Loài ít quan tâm


title: Nyctimystes kubori

text:
Nyctimystes kubori là một loài ếch thuộc họ Pelodryadidae.
Đây là loài đặc hữu của Papua New Guinea.

Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, sông ngòi, và rừng trước đây suy thoái nghiêm trọng.

Tham khảo

 Richards, S. & Allison, A. 2004. Nyctimystes kubori. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

K
Động vật lưỡng cư Papua New Guinea


title: Pieris mannii

text:
The Southern Small White (Pieris mannii) là một loài bướm thuộc họ Pieridae. Nó được tìm thấy ở South châu Âu, Asia Minor, Maroc và Syria.

Chiều dài cánh trước là 20–23 mm. Chúng bay từ tháng 3 đến tháng 10 tùy theo địa điểm.

The larva feeds on Cruciferae, Iberis sempervivum và Sinapis.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
Moths và Butterflies of châu Âu và North Africa
Funet taxonomy

Pieris
Côn trùng châu Âu


title: Ellipteroides magistratus

text:
Ellipteroides magistratus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Ellipteroides
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Roumoules

text:
Roumoules là một xã ở tỉnh Alpes-de-Haute-Provence, vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur ở đông nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Alpes-de-Haute-Provence

Tham khảo

Xã của Alpes-de-Haute-Provence


title: Dipterygeae

text:
Tông Thermopsideae là một tông thực vật thuộc họ Fabaceae.
Các chi sau đây thuộc tông này theo USDA:
 Dipteryx Schreb.
 Pterodon Vogel
 Taralea Aubl.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo


title: Huyện tự trị Trung Quốc

text:
Huyện tự trị (tiếng Trung: 自治县 Zìzhìxiàn) là một đơn vị hành chính cấp huyện của Trung Quốc. Huyện tự trị có thể nằm trong một châu tự trị hoặc một địa cấp thị nào đó. Hiện Trung Quốc có 117 huyện tự trị.

Tương đương huyện tự trị có kỳ tự trị (自治旗, zìzhìqí). Nhưng loại này chỉ có trong khu tự trị Nội Mông. Có ba kỳ tự trị.

Các huyện tự trị
Các huyện tự trị

Tham khảo

Xem thêm
 Huyện (Trung Quốc)
 Phân cấp hành chính Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa
 Danh sách dân tộc Trung Quốc

Liên kết ngoài

Phân cấp hành chính Trung Quốc
Trung Quốc
Phân cấp hành chính tự trị
Huyện Trung Quốc


title: Aloeides almeida

text:
The Almeida Copper (Aloeides almeida) là một loài bướm thuộc họ Lycaenidae. Loài này có ở Nam Phi, nơi nó được tìm thấy ở West Cape và the Cape Peninsula và the main Cape fold mountains, phía bắc đến Ceres và phía đông along the mountain ranges to the East Cape.

Sải cánh từ 25–29 mm đối với con đực và 28–30 mm đối với con cái. Cá thể trưởng thành mọc cánh từ tháng 9 tới tháng 11 và từ tháng 2 tới tháng 4. Mỗi năm loài này có hai thế hệ.

Chú thích

Tham khảo

Aloeides
Động vật đặc hữu Nam Phi


title: Eleutherodactylus douglasi

text:
Eleutherodactylus douglasi là một loài ếch trong họ Leptodactylidae.
Nó được tìm thấy ở Colombia và có thể cả Venezuela.
Môi trường sống tự nhiên của nó là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Castro, F., Herrera, M.I. &Ramírez Pinilla, M.P. 2004. Eleutherodactylus douglasi. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Tham khảo

douglasi
Động vật lưỡng cư Colombia


title: Protoptila rota

text:
Protoptila rota là một loài Trichoptera trong họ Glossosomatidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Protoptila


title: 544

text:
Năm 544 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện
Sau khi Lý Nam Đế đuổi được quân Lương, Thành lập nhà Tiền Lý, kết thúc thời Bắc thuộc lần thứ nhất.

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 544