title: Văn phòng Trung ương Cục miền Nam

text:
Văn phòng Trung ương Cục miền Nam (VP.TWCMN 1961-1975) là cơ quan bảo đảm mọi hoạt động của Trung ương Cục miền Nam (TWCMN), được ra đời và kết thúc nhiệm vụ lịch sử cùng với quá trình tồn tại của TWCMN (1961-1975).

Các bộ phận thuộc VP.TWCMN

Khối Văn phòng
Khối Văn phòng-C15: Nơi đây đặt ban lãnh đạo Văn phòng, đồng thời toàn bộ cán bộ của TWCMN sống và làm việc tại bộ phận này. Hiện nay khu di tích TWCMN được xây dựng và tôn tạo tại Khối Văn phòng - C15 khi xưa.

Khi mới thành lập ban lãnh đạo văn phòng gồm có:

 Lê Vụ (Bảy Thành)-Chánh Văn phòng.
 Châu Quốc Tuấn (Ba Kiếng)-Phó Chánh Văn phòng.
 Nguyễn Văn Đậu (Bảy Xuội)-Phó Chánh Văn phòng.
 Bảy An-Phó Chánh Văn phòng.

Sau nhiều lần luân chuyển và bổ sung, từ năm 1972 lãnh đạo Văn phòng TWCMN ổn định đến 1975:

 Châu Quốc Tuấn-Chánh Văn phòng
 Vũ Đức (Tám Nhân)-Phó Chánh Văn phòng
 Nguyễn Văn Sáu (Sáu Bằng)-Phó Chánh Văn phòng
 Phạm Ngọc Lân (Mười Tê)-Phó Chánh Văn phòng
 Tô Bửu Giám (Năm Giám)-Phó Chánh Văn phòng

Phụ trách quản trị C15: Chín Kỷ, Ba Hùng, phụ trách bảo vệ trực tiếp Nguyễn Chín Dũng (Chín Dũng).

Khối Nghiên cứu, Thống kê - Tổng hợp
Khối Nghiên cứu,Thống kê-tổng hợp - C16: Khối này lúc đầu là tổ, bộ phận, do chánh văn phòng quản lý, sau lập thành Ban Nghiên cứu do TWCMN trực tiếp chỉ đạo. Trưởng ban: Vũ Đức (Tám Nhân), tháng 3 năm 1973 ra Bắc, ông Lê Thái Hiệp lên thay. Các Phó ban gồm: Nguyên Văn Tuấn (Ba Tuấn); Trần Quang Chiêu (Ba Văn). Các thành viên: Phạm Dân (Ba Hương), Nguyễn Bá Thọ (Mười Trận), Nguyễn Văn Tốt (Hai Bình), Lê Văn Thâm (Chín Sanh), Đào Phúc Lộc (Năm Đời, Năm Thu), Nguyễn Tấn Khế (Mười Sương), Tăng Anh Dũng (Sáu Thơ), Bùi Thị Nga (Bà Tám Chí-vợ của Kiến trúc sư Huỳnh Tấn Phát), Nguyễn Thanh Cương (Tư Cương), Nguyễn Văn khá (Sáu Việt), Vũ Ngọc Lân (Tám Lân), Nguyễn Văn Tiên (Sáu Chí), Nguyễn Văn Tấn (Sáu Lực), Năm Thạnh, Hai Nhẫn, Nguyễn Như Ý (Năm Chữ), Nguyễn Ngọc Sơn (Chín Cầm), Lê Trí Dũng, Huỳnh Thanh Xuân, Hữu Chí... Đây là cơ quan tham mưu, có nhiều đóng góp đắc lực cho sự chỉ đạo của TWCMN.

Phụ trách quản trị C16: Tư Hội,Tư Sơn, Sáu Phát. Cấp dưỡng Hai Điệp, Hường.

Khối Trọng điểm
Khối trọng điểm - B23, sau đổi thành B24: Ngày 25 tháng 10 năm 1967 TWCMN giải thể Quân khu 7 và Quân khu Sài Gòn - Gia Định thành lập Khu Trọng điểm tại Đồi B9 (Chàng Riệt), đơn vị này lấy phiên hiệu là B23 thuộc VP.TWCMN, Khu trọng điểm chia thành 6 phân khu. Bí thư Khu Trọng điểm: Nguyễn Văn Linh, Phó bí thư: Võ Văn Kiệt.
 Phân khu 1 địa bàn gồm: Củ Chi, Hóc Môn, Gò Vấp, một phần các huyện Trảng Bàng, Bến Cát, Dầu Tiếng. Bí thư Phan Đức (Tư Trường). Tư lệnh Trần Đình Xu (Ba Đình).
 Phân khu 2 địa bàn gồm: Bình Tân (Bình Chánh, Tân Bình), các Quận 3, 5, 6 và bắc Long An. Bí thư Phan Văn Hân (Hai Xang), Phó bí thư Võ Trần Chí. Tư lệnh Hai Thanh. (Sau năm 1968 Hai Xang bị bắt và bị thủ tiêu, Hai Thanh đầu hàng, Phân khu 2 tan rã).
 Phân khu 3 địa bàn gồm: Quận 2, 4, 7, 8, huyện Nhà Bè và nam Long An. Bí thư Nguyễn Văn Chính (Chín Cần). Tư lệnh Tư Thân (Huỳnh Văn Mến). Sau Mậu Thân Khu Trọng điểm sáp nhập Phân khu 2 và 3 lại thành Phân khu 23, với cán bộ nòng cốt là của Phân khu 3.
 Phân khu 4 địa bàn gồm: Quận 1, 9, Thạnh Mỷ Tây, Thủ Đức, Long Thành, Nhơn Trạch. Tư lệnh Tám Quang (Năm Quyết), Lê Quang Thành (Tư Thành).
 Phân khu 5 địa bàn gồm: Bình Hòa, Phú Nhuận, Dĩ An, Lái Thiêu, Phú Giáo, Tân Uyên. Bí thư [Hoàng Minh Đạo] (Năm Thu). Tư lệnh Ba Sinh (Nguyễn Văn Ngọt, bí danh Nguyễn Chí Sinh, năm 1968 bị bắt, Tám Hà nhận diện sau đó đầu hàng).
 Phân khu 6 gồm: Các lực lượng Nội thành không phân chia theo địa bàn như Biệt động, Đặc công..., các lực lượng đoàn thể như Thành đoàn, Hoa vận, Trí vận... các đội tuyên truyền... Bí thư Võ Văn Kiệt, sau đó Trần Bạch Đằng, Mai Chí Thọ. Tư lệnh Quân sự Trần Hải Phụng, Tư lệnh Biệt động (F.100) Nguyễn Đức Hùng (Tư Chu, Ba Tam). Chính ủy Minh Dũng, các chỉ huy phó Võ Tâm Thành, Trần Minh Sơn, Nguyễn Văn Hát.

Chuẩn bị cho tổng tấn công năm 1968, Khu Trọng điểm chia thành 2 bộ chỉ huy tiền phương:
 Bộ chỉ huy tiền phương phía Bắc: Tư lệnh kiêm chính ủy Trần Văn Trà, Phó chính ủy Mai Chí Thọ.
 Bộ chỉ huy tiền phương phía Nam: Phụ trách Võ Văn Kiệt, Lê Đức Anh, Trần Hải Phụng, Trần Bạch Đằng. Nguyễn Văn Linh theo sát cánh này đến vùng ngoại ô Sài Gòn - Chợ Lớn, Bộ chỉ huy cánh Nam vào đến Chợ Thiết. Tiểu đoàn 261 (Hy rôn) của khu 2 trong đội hình này, khi bị bao vây tiểu đoàn trưởng Hai Hoàng còn kịp chuyển khẩu súng ngắn Colt 45 của Fidel Castro tặng cho đơn vị về căn cứ.

Khối hành chánh - Tổ chức
Khối Hành chánh-Tổ chức-C11, C13: Khối này chia ra các tổ đánh máy-in ấn, văn thư-lưu trữ, tiếp tân, giao liên nội bộ trong căn cứ, tuyển chọn và quản lý cán bộ chiến sĩ, bảo vệ nội bộ... Lãnh đạo gồm: Phan Phát Phước (Tám Đen), Sáu Hiền, Phạm Minh Tâm (Tư Hòa), Bảy Bảy. Các Phó gồm: Trần Hoành (Năm Hoành), Võ Thanh Duy (Tám Duy), Tám Hiệp...

Khối Cơ yếu
Khối Cơ yếu-C21, C62: Ban Cơ yếu Trung ương Cục miền Nam trực thuộc TWCMN, có nhiệm vụ vừa quản lý ngành, vừa phục vụ sự lãnh đạo của TWCMN, nên gắn bó chặt chẽ với Văn phòng TWCMN. Do đó Ban Cơ yếu chia làm 2 bộ phận, bộ phận quản lý ngành (C62) và bộ phận phục vụ TWCMN, nằm trong biên chế Văn phòng TWCMN (C21).

Ban lãnh đạo gồm: Nguyễn Văn Hằng (Chính, Chín Ròm)-Trưởng ban, các Phó ban: Trần Tấn Liên (Tư Liên), Nguyễn Hoàng, ủy viên ban: Sáu Thảo, Bảy An. Các trưởng phòng có Nguyễn Văn Dầy phụ trách Phòng Mã dịch, Phạm Minh Đức (Năm Nhỏ) phụ trách nghiên cứu kỹ thuật mật mã. Trần Tấn Liên phụ trách trực tiếp bộ phận phục vụ nằm trong biên chế Văn phòng TWCMN.

Khối Thông tin
Khối thông tin-C25, B19, C31: Ban Thông tin liên lạc Trung ương Cục miền Nam trực thuộc TWCMN, có nhiệm vụ tổ chức cụm đài, mạng lưới thông tin liên lạc toàn miền Nam, phục vụ thông suốt việc chỉ đạo của TWCMN đến các chiến trường và giữ liên lạc thường xuyên với Trung ương ở miền Bắc.

Ban thông tin R có các bộ phận: khai thác, kỹ thuật, điện báo, điện thoại, xưởng cơ công và trường vô tuyến điện; có hai bộ phận gắn liền với Văn phòng TWCMN, đó là C25 (Bộ phận thông tin vô tuyến, do Tám Mai phụ trách), bộ phận này thường ở rất xa Văn phòng TWCMN, bộ phận thứ hai là B19 (Bộ phận thông tin hữu tuyến, do Năm Tập phụ trách), bộ phận này bảo đảm thông tin liên lạc nội bộ giữa các lãnh đạo TWCMN, giữa các bộ phận trọng yếu trong toàn bộ Văn phòng TWCMN. Sang năm 1973 đến trước 30 tháng 4 năm 1975, hệ thống thông tin trong Văn phòng TWCMN còn có bộ phận thông tin hữu tuyến của Bộ tư lệnh Quân giải phóng miền Nam, giúp bảo đảm liên lạc của TWCMN bằng hữu tuyến đến Bộ chỉ huy Miền, các Quân khu, Quân đoàn và với Trung ương ở miền Bắc.

Trưởng ban Thông tin R: Nguyễn Thành Danh (Sáu Đại), Phó Ban: Đỗ Bông, các ủy viên là Bùi Văn Nê, Vũ Đức Bang.

Khối quản trị hậu cần
Khối quản trị và hậu cần gồm C17 - C18 - B9...: Khối này gồm nhiều bộ phận nghiệp vụ như tài vụ, chăn nuôi, may mặc, thu mua, vận chuyển, kho hàng, y tế (bệnh viện), quân số thường trực khoảng 300 người. Trong điều kiện chiến tranh ác liệt, cơ quan thường xuyên di chuyển (Trong 15 năm, VP.TWCMN di chuyển trên 30 căn cứ khác nhau, hàng trăm căn cứ dự bị được xây dựng), việc bảo đảm hậu cần là tối cần thiết, thậm chí là một kỳ công. Riêng C18 (bệnh viện), lúc nào cũng đầy bệnh nhân, nhiều nhất là sốt rét, rắn cắn, cùng nhiều tai nạn rủi ro khác. Nhân sự tại BV đông nhất là 50 người gồm 5 bác sĩ, 8 y sĩ, 10 y tá, 1 nha sĩ, có khoa dược do Bà 2 già đảm trách, khoa X Quang bác sĩ Bôn chịu trách nhiệm. Hội đồng BS có gần 20 người, khi cần thiết thì Ban Dân y, Quân y tiếp sức, các BS Trương Công Trung, Nguyễn Thiện Thành thường qua chăm sóc cho lãnh đạo TWCMN.

Phụ trách khối này là Phó văn phòng Nguyễn Văn Sáu (Sáu Bằng), Trưởng phòng Nguyễn Hữu Tân (Năm Mộc), các Phó phòng Ba Quế, Tư Quý, Ba Dần, Mười Trường.

Khối Giao-Bưu-Vận
Khối Giao - Bưu - Vận, A7 Đoàn 45 và A-53: Ngày 2 tháng 6 năm 1962 Ban Giao-Bưu-Vận Trung ương Cục được thành lập (gọi tắt là Ban Giao bưu R). Nhiệm vụ của Ban Giao bưu R là bảo đảm đường dây thông suốt từ Bắc vào Nam, từ TWCMN đi đến các chiến trường, đây là hệ thống mạch máu quan trọng của sự nghiệp Cách mạng giải phóng miền Nam. Từ VP.TWCMN mạch máu được nối liền với cơ thể thống nhất đó bởi Đoàn 45 của Ban Giao bưu R, đầu mối trực tiếp đồng thời cũng là Trung tâm chỉ huy của đoàn là trạm A7, đầu mối này luôn gắng chặt với VP.TWCMN. Lãnh đạo của đoàn lúc đầu là Trịnh Văn Thành (Sáu Thành)), về sau là Sáu Đờn (Nguyễn Văn Chí) và Năm Châu.

Ban lãnh đạo của khối lúc mới hình thành gồm: Trưởng ban Nguyễn Chí Quyết (Dụng), các Phó ban Trần Văn Thâm (Ba Cao), Nguyễn Văn hóa (Sáu Tiến), ủy viên Trần Nam Thống (Đức). Về sau có thay đổi: Trưởng ban Trần Thắng Minh (Hai Quang, hai Móc), các Phó ban Nguyễn Ba (Ba Cao), Trần Nam Thống, Trịnh Văn Thành (Sáu Thành).

Quân giải miền Nam có hệ thống quân bưu riêng, nòng cốt là các Binh trạm Trường Sơn của Đoàn 559, đầu mối tại Bộ chỉ huy Quân giải phóng miền Nam là Phòng 3 (Ô 3).

Riêng VP.TWCMN còn có đường dây A-53 do Dương Quang Đông (Dung Văn Phúc)-Phụ trách. Đường dây này bảo đảm cho TWCMN cử cán bộ đến các chiến trường, về Hà Nội hoặc đến các nước bằng lối đi công khai.

Khối Bảo vệ
Khối bảo vệ - D1 An ninh vũ trang: Là cơ quan đầu não của Cách mạng miền Nam, nên việc bảo vệ VP.TWCMN cũng là nhiệm vụ chính của các lực lượng vũ trang Cách mạng miền Nam. Trước nhất thuộc về lực lượng vũ trang Quân giải phóng miền Nam. Kế đến là lực lượng An Toàn Khu (ATK) do Ban căn cứ TWCMN phụ trách, về sau lực lượng bảo vệ căn cứ phát triển thành Đoàn 180 An ninh vũ trang, do Ban An ninh TWCMN quản lý (Trực tiếp là Tiểu ban an ninh vũ trang do Tám Lê Thanh chỉ huy).

VP.TWCMN cần tính bảo mật cao, nên cơ động nhiều, ít khi ở chung với khối Dân sự, luôn gần gũi với Bộ tư lệnh Quân giải phóng miền Nam. Lực lượng bảo vệ tiếp cận của VP.TWCMN do Ban An ninh TWCMN phụ trách từng bước trưởng thành, lúc đầu cấp đại đội, đến năm 1968 hình thành tiểu đoàn độc lập với trang bị mạnh về vũ khí, lấy tên là Tiểu đoàn 1 An ninh vũ trang (D1 - An ninh vũ trang). Dù bất cứ VP.TWCMN đóng quân trong đội hình nào, thì D1 - an ninh vũ trang, cũng là đơn vị bảo vệ trực tiếp và tuyệt đối. Để bảo đảm bí mật, nội quy của đơn vị rất khắt khe về nơi ăn chốn ở, việc ra vào đơn vị phải đủ giấy tờ, các chốt gác và các tốp tuần tra cảnh giới luôn theo dõi chặt chẽ mọi diễn biến xung quanh khu vực trú đóng và các lối mòn nội bộ (Những lúc ở chung với Bộ chỉ huy Miền, phải qua nhiều chốt kiểm tra của Cục chính trị Quân giải phóng miền Nam, trước khi đến khu vực tiểu đoàn 1 quản lý).

Nhà ở các lãnh đạo TWCMN, ngoài các cận vệ trực tiếp còn có các chốt chặn bên ngoài, dù cùng khối văn phòng nhưng không có trách nhiệm không được đến khu vực các lãnh đạo TWCMN. Giữa các khối, rất hạn chế việc qua lại với nhau, đặc biệt không được vào khối văn phòng. Các lính cận vệ của cán bộ cao cấp về đến VP.TWCMN làm việc thì không được trở ra nữa, được sung vào lực lượng "Ngự Lâm", lính "Ngự Lâm" thì không được ra khỏi căn cứ đi chiến trường. Trong nội bộ nhiệm vụ ai nấy biết, công việc đơn vị nào biết đơn vị đó, không được tìm hiểu, lỡ biết không được nói. Đối với bên ngoài tuyệt đối không để lộ danh tánh đơn vị mình.

Từ lúc qua Campuchia (tháng 6 năm 1970), là đơn vị độc lập tác chiến trong việc bảo vệ VP.TWCMN, Tiểu đoàn 1 được trang bị xe Jeep và Honda 90cc dùng để đưa rước cán bộ lãnh đạo đi công tác, về sau trang bị thành Đội xe, nên tiểu đoàn bảo vệ có thêm nhiệm vụ đưa đón khách vào ra VP.TWCMN.

Tiểu đoàn trưởng qua các thời kỳ gồm có: Đào Tiên Thưởng (Năm Ngọc Minh), Phan Văn Khi (Tư Châu lớn); các tiểu đoàn phó:Dương Văn Giáo (Năm Giáo), Phạm Thành Thái (Mười Thái); các chính trị viên: Nguyễn Văn Hiền (Năm Hiền), Nguyễn Văn Sơn (Năm Sơn), Nguyễn Hồng Châu (Tư Châu nhỏ). Tiểu đoàn một An ninh vũ trang được Nhà nước tặng danh hiệu đơn vị Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân ngày 24 tháng 1 năm 1976.

Địa bàn hoạt động của VP.TWCMN thời kỳ 1961-1975.
Trải qua gần 15 năm trường kỳ kháng chiến, VP.TWCMN di chuyển gần 40 địa điểm khác nhau từ Chiến khu Đ, sang Chiến khu Tây bắc Tây Ninh, sang Campuchia và sau cùng về trú đóng tại Romduol (Chàng Riệt - Tây Ninh) cho đến ngày giải phóng miền Nam 30 tháng 4 năm 1975. Thời kỳ trên được chia làm các giai đoạn và địa bàn như sau:
 Thời kỳ 1961-1962: Thời kỳ này TWCMN mới được thành lập tại Chiến khu Đ, ngay sau đó VP.TWCMN cũng được thành lập, lực lượng nòng cốt của VP.TWCMN dựa trên lực lượng chính của Văn phòng Xứ ủy Nam Bộ. Ngày 19 tháng 1 năm 2004, Bộ Văn hóa-Thông tin đã ra Quyết định số 02/2004/QĐ-BVHTT công nhận địa điểm căn cứ TWCMN (thời kỳ 1961-1962) thuộc xã Phú Lý, huyện Vĩnh Cửu, tỉnh Đồng Nai là di tích quốc gia.
 Thời kỳ 1962-1967: Do điều kiện sinh hoạt tại Mã Đà quá khắc nghiệt, nên sau khi Đại hội lần thứ I xong, TWCMN quyết định về lại chiến khu Bắc Tây Ninh, vùng Chàng Riệt-Núi đất, tức vùng Chrak Rumduol
 Thời kỳ 1967-1969: Thời kỳ này VP.TWCMN trú đóng tại vùng rừng Le, nằm về hướng Đông-Bắc Cà Tum, cạnh Phum Baphloam.
 Thời kỳ 1969-1970: Sau khi căn cứ bị lộ và bị B52 tấn công, VP.TWCMN chuyển về vùng Móc Câu, nằm trên thượng nguồn sông Sài Gòn, sâu vào phần đất Campuchia, Nằm về phía Đông Phum Choam Kravien, phía Nam Phumi Stoeng Srei.
 Thời kỳ 1970-1973: Do cuộc chiến tranh mở rộng ra toàn cõi Đông dương, nên VP.TWCMN di chuyển sang Campuchia, trú đóng trên vùng phía Tây bờ sông Mekong, thuộc tỉnh Cần Ché.
 Thời kỳ 1973-1975: Đóng quân tại nơi có khu di tích TWCMN hiện nay, tức Phum Rumduol.
 Ngày 2 tháng 5 năm 1975 về Thủ Đức tại Học viện Cảnh sát Quốc gia. Đến 31 tháng 12 năm 1975 VP.TWCMN chấm dứt sự tồn tại của mình (sau khi TWCMN hoàn thành vai trò lịch sử đúng 3 tháng).

Vị trí đóng quân của VP.TWCMN trên đất Campuchia.
Đơn vị xuất phát từ Ta Not, vượt biên giới Campuchia ngày 7 tháng 4 năm 1970, tại Phumi S'am. Điểm trú đóng đầu tiên là cao điểm 81, cạnh Phum Mê May, tại đây B52 có những trận oanh kích mạnh mẽ vào đội hình VP.TWCMN. Đến cuối tháng 5 năm 1970 đội hình VP.TWCMN đến dừng chân tạm trên dọc tuyến sông Chhlong, dòng sông này đổ ra thị trấn Chhlong, tỉnh Karacheh. Trong khi chờ lực lượng tiền trạm xác định hướng di chuyển mới, VP.TWCMN xác định đối phương đã lần ra dấu vết của mình, do B52 cày nát những nơi TWCMN đi qua hoặc vừa mở máy phát sóng, các hãng thông tấn nước ngoài có những dự báo về hướng di chuyển của TWCMN không khác so với thực tế bao nhiêu. Từ đó TWCMN đi đến một quyết định vô cùng táo bạo. Đêm 6 tháng 6 năm 1970 toàn bộ đội hình VP.TWCMN vượt sông Mekong bằng những chiếc ghe bầu do bà con Việt kiều vừa thoát khỏi các trại tập trung của Lon Nol đưa đón, và vào sâu trong các vạt rừng phía tây dòng sông Mekong, TWCMN đồng thời cấm không cho các đơn vị vũ trang hoặc dân chánh Đảng vượt qua dòng sông này. Như vậy, lần đầu tiên trong lịch sử, VP.TWCMN không nằm trong tầm bảo vệ của Bộ tư lệnh Quân giải phóng miền Nam, và của Ban căn cứ TWCMN, chỉ riêng Tiểu đoàn 1 bảo vệ, có sự phối hợp chỉ huy của Ban An ninh TWCMN, VP.TWCMN đã dấu mình một cách độc lập phía Tây dòng sông Mekong.

Tuy vậy những con đường xe be (xe chở gỗ) xuất phát từ Bào Lùng (Phumi Prek Pralung), Pra xốp (Phumi Prek Prasab), Phum Cô (Phumi Kampong Kor), Chụt tha ma (Phumi Chrouy Thma)...nối hình rẽ quạt vào trung tâm căn cứ TWCMN (Phum Sưng Tộ) bị B52 tiếp tục đánh bom trong những ngày đầu mới đến, C25 lại một phen nữa bị cày nát, những chiếc máy vô tuyến điện cuối cùng không còn dùng được nữa. TWCMN mất liên lạc với Trung ương (Miền Bắc) một thời gian ngắn, hơn mươi ngày khi nối lại liên lạc, Bộ chính trị ôm nhau mà nước mắt tuôn trào. Có lẽ do chuyển hóa giữa họa thành phúc chăng? Sau khi quyết định ẩn náu một mình phía Tây sông Mekong, thay đổi kỹ thuật phát sóng, và đến lượt thay đổi luôn những chiếc máy còn lại (do B52 phá hủy), đến lúc này B52 mới bỏ rơi VP.TWCMN.
 Khu vực đóng quân của VP.TWCMN gồm:

 Đông cách sông Mekong từ 3 km đến 10 km, dựa theo vòng cung của sông Mekong.
 Bắc giáp với Phumi Roha (Roha), tỉnh Kracheh.
 Tây giáp với đường xe be (xe lấy gỗ)từ Phumi Roha, đi đến các phum Phumi O Pram (O Pram), và Phumi O Chok (O Chak),tỉnh Kampong Cham.
 Nam giáp Phumi stoeng Tro (Stoeng Tro),tại Phum Tộ (Phumi Stoeng Tro), có thêm khu nghỉ mát cho lãnh đạo TWCMN. Từ đây hướng về phía Tây là tỉnh Kampong Chhnang, hướng lên Tây Bắc là tỉnh Kampong Thom, Siem Reap, hướng lên Bắc là tỉnh Preah Vihear và tỉnh Stung Treng, cả vùng hậu cứ núi rừng trùng điệp.
 Căn cứ dự bị của VP.TWCMN được xây dựng về hướng Tây Bắc, trên vùng đất tỉnh Campong Thom, cách Phumi Stoeng Tro khoảng một ngày đường đi bộ. Đây là khu rừng già yên tỉnh, có nhiều đồi núi trập trùng, nhiều Voi và thú rừng, lối Voi đi ngang dọc như đường phố. Khi cuộc càn "Toàn Thắng 1.71" tấn công lên vùng Đông-Bắc Campuchia, VP.TWCMN cho chuyển lên đây 100 tấn gạo, nhiều tấn muối và vật dụng cần thiết.

Ngày 24 tháng 2 năm 1971, bộ phận xây dựng được tạm thời rút về, lúc này Đỗ Cao Trí thiệt mạng do rơi máy bay, cục diện chiến trường thay đổi, Quân giải phóng chuyển thế phản công. VP.TWCMN cho chuyển gạo, muối về thì không còn gì cả, bởi Voi và thú rừng chén sạch. Kho muối đến cái bao đựng cũng không còn, chúng cạp ăn cả đất tạo thành những cái hố.
 Vùng hữu ngạn sông Mekong về sau có thêm căn cứ Trung ương Đảng cộng sản Campuchia (Khme đỏ), Ban liên lạc Việt kiều Campuchia, Cơ quan Trung ương Đảng cộng sản Campuchia khi mới thành lập, bộ khung nhân sự, từ chị nuôi, bảo vệ, hành chánh, văn thư... do VP.TWCMN cử qua, chỉ huy trưởng là Nguyễn Chính Dũng C15.
 Các cơ quan ban ngành TWCMN đóng quân dọc hai bên quốc lộ số 2 từ Đầm-Be (Dambe) đến nam Sa-Lông (Chhlong), trong đó khu vực Dambe được coi như khu vực trung tâm.(Khu trung tâm)
 Bộ tư lệnh Quân giải phóng miền Nam đóng quân từ mạn Đông-Nam Chhlong lên hướng Đông-Bắc Chhlong, khu vưc trải rộng gồm cả bờ Đông sông Mekong từ Chhlong đi Kracheh. Trong đó khu vực trung tâm là Phumi Damrei Phong.(Khu trung tâm).
 Khu vực thượng nguồn sông Chhlong, khoảng giữa Chhlong và Kracheh có V14 (Ban giao bưu TWCMN) và các binh trạm Nam Trường Sơn, đây là nơi tập kết các con em miền Nam, các thương bệnh binh đưa ra Bắc học tập và trị bệnh. Đồng thời cũng là nơi tiếp nhận lực lượng chi viện ở miền Bắc vào và phân phối đi các chiến trường.

Đến và đi từ dòng sông Mekong.

Những mốc thời gian không bao giờ quên:
 Ngày 7 tháng 4 năm 1970 VP.TWCMN vượt lộ số 7 vào đất Campuchia.
 Ngày 6 tháng 6 năm 1970 đội hình VP.TWCMN đến bờ phía Đông và vượt sông Mekong ngay trong đêm.
 Ngày 28 tháng 1 năm 1973 (nhằm 25 tháng 12 năm 1972 AL), tại vùng căn cứ, các đơn vị của VP.TWCMN tổ chức làm heo, ăn tết sớm.
 Ngày 31 tháng 1 năm 1973 (ngày 28 tết), đơn vị bắt đầu hành quân, lên đường về nước. Lon Nol tuyên bố ngừng bắn trong mấy ngày tết Việt Nam.
Ngày 1 tháng 2 năm 1973 (ngày 29 tết), toàn bộ đơn vị vượt sông Mekong trong trạng thái thanh bình, do có lệnh ngừng bắn.
 Ngày 4 tháng 2 năm 1973 VP.TWCMN vượt lộ số 7 về vùng căn cứ cũ Chàng Riệt. Đội hình đóng quân dọc biên giới từ Dân số, Tiên Cô, Đồi B9 (khu đất đỏ Chàng Riệt), bọc xuống Trảng Dầu (Ban tổ chức TWCMN). C25 đóng quân trên lộ ủi, xa về hướng Cà Tum. Ban tổ chức TWCMN, có bộ phận tiếp nhận tù chính trị được trao trả theo hiệp định Paris đóng căn cứ tại Trảng Tà Xia, đoạn giữa Thiện Ngôn-Lò Gò, bộ phận thứ 2 do Hai Dũng phụ trách đóng tại Lộc Ninh.

Tham khảo

Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam


title: Quận Adair, Kentucky

text:
Quận Woodford (tiếng Anh: Woodford County) là một quận nằm ở trung tâm của khu vực Bluegrass của tiểu bang Kentucky. Đến năm 2000, dân số quận là 23.208 người. quận lỵ là Versailles [1]. Quận này được đặt tên theo tướng William Woodford. Quận này một phần của khu vực thống kê đô thị Fayette-Lexington, KY.

Theo điều tra dân số  năm 2000, quận này đã có dân số 23.208 người, 8.893 hộ, và 6.643 gia đình sống trong quận. Mật độ dân số là 122 dặm vuông (47 / km²). Có 9.374 đơn vị nhà ở với mật độ trung bình là 49 cho mỗi dặm vuông (19 / km²). Thành phần dân tộc của dân sinh sống trong quận này như sau: 92,08% người da trắng, 5,41% da đen hay Mỹ gốc Phi, 0,13% người Mỹ bản xứ, 0,31% người châu Á, 0,01% người đảo Thái Bình Dương, 1,13% từ các chủng tộc khác, và 0,93% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. 2,99% dân số là người Hispanic hay Latino thuộc chủng tộc nào đó.

Có 8.893 hộ, trong đó 35,00% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 61,90% là các cặp vợ chồng sống với nhau, 9,70% có chủ hộ là nữ không có mặt chồng, và 25,30% là không lập gia đình. 21,00% của tất cả các hộ gia đình đã được tạo thành từ các cá nhân và 7,50% dân số 65 tuổi trở lên sinh sống một mình. Bình quân mỗi hộ là 2,57 và cỡ gia đình trung bình là 2,99.

Dân số quận này có cơ cấu tuổi như sau: 25,40% ở độ tuổi dưới 18, 7,90% 18-24, 31,20% 25-44, 25,10% 45-64, và 10,40% 65 tuổi trở lên. Tuổi trung bình là 37 năm. Cứ mỗi 100 nữ có 93,00 nam giới. Cứ mỗi 100 nữ 18 tuổi trở lên, đã có 91,20 nam giới.

Thu nhập trung bình cho một hộ gia đình trong quận là 49.491 USD, và thu nhập trung bình cho một gia đình là $ 58.218. Nam giới có thu nhập trung bình 39.284 USD so với 27.972 USD cho phái nữ. Thu nhập trên đầu cho các quận được $ 22,839. Giới 5,20% gia đình và 7,30% dân số sống dưới mức nghèo khổ, trong đó có 8,00% của những người dưới 18 tuổi và 13,10

Tham khảo

Quận của Kentucky


title: Euscheid

text:
Euscheid là một đô thị thuộc huyện Bitburg-Prüm, bang Rhineland-Palatinate, Đức.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Bitburg-Prüm


title: Maconcourt

text:
Maconcourt là một xã, nằm ở tỉnh Vosges trong vùng Grand Est của Pháp. Xã này có diện tích 4,9 km², dân số năm 1999 là 63 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 340 m trên mực nước biển.

Dân địa phương tiếng Pháp gọi là Maconcurtiens.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Site dédié à la commune
 Maconcourt trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Xã của Vosges


title: La Frontera, Cuenca

text:
La Frontera, Cuence là một đô thị trong tỉnh Cuenca, cộng đồng tự trị Castile-La Mancha Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là 34,57 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là 178 người với mật độ 5,15 người/km². Đô thị này có cự ly 52 km so với tỉnh lỵ Cuenca.

Tham khảo

Đô thị ở Cuenca


title: Quận Cumberland, Pennsylvania

text:
Quận Cumberland là một quận trong tiểu bang Pennsylvania, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở Carlisle. Theo điều tra dân số năm 2010 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có dân số 235.406 người.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích 1424 km², trong đó có 12 km2 là diện tích mặt nước.

Các quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Pennsylvania


title: Lavalleja (tỉnh)

text:
Lavalleja Lavalleja là một tỉnh của Uruguay. Tỉnh này có diện tích
10.016 km², dân số là 60.925 người. Tỉnh lỵ đóng ở Minas.

Thông tin dân số
Theo điều tra dân số năm 2004, có 60.925 người và 20.737 hộ trong tỉnh này. Số người bình quân mỗi hộ là 2,9. Cứ mỗi 100 nữ giới, có 99,1 nam giới.

 Tỷ lệ tăng dân số: -0,157% (2004)
 Tỷ lệ sinh: 14,57 số người được sinh/1000 người (2004)
 Tỷ lệ tử vong: 10,49 số người chết/1000 người
 Tuổi bình quân: 34,8 (33,5 nam giới, 36,1 nữ giới)
 Tuổi thọ bình quân(2004):
{|  border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="float:center"; width="200px"
|-
|Toàn bộ dân số:
|76,01 năm
|-
|nam giới:
|71,87 năm
|-
|nữ giới:
|80.31 năm

 Tỷ lệ con/bà mẹ: 2,31 con/bà mẹ
 Thu nhập đầu người ở thành thị (các thành phố có 5.000 người hoặc hơn): 4.316.8 peso/tháng

Các trung tâm đô thị chính
(Các thị xã hoặc các thành phố với 1000 dân đăng ký hoặc hơn - - số liệu từ cuộc điều tra dân số năm 2004, trừ phi nêu khác đi)

Tham khảo

Tỉnh của Uruguay


title: 1671 Chaika

text:
1671 Chaika (1934 TD) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 3 tháng 10 năm 1934 bởi Neujmin, G. ở Simeis. The name (Tiếng Nga for seagull) commemorates call sign of cosmonaut Valentina Tereshkova, the first woman in space.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1934


title: Parartemia contracta

text:
Parartemia contracta là một loài giáp xác trong họ Parartemiidae.

Chú thích

Tham khảo

Parartemia
Động vật được mô tả năm 1941


title: Ernest Hébrard

text:
Ernest Hébrard (1875-1933) là kiến trúc sư, nhà khảo cổ học, nhà quy hoạch người Pháp. Ông là Giám đốc sở Quy hoạch kiến trúc Đông Dương thuộc Pháp.

Sự nghiệp
Ông trở nên nổi tiếng sau khi có công trình quy hoạch cải tạo thành phố Thessaloniki tại Hy Lạp. Sau khi có trận đại hỏa hoạn vào năm 1917, phần lớn thành phố Thessaloniki bị thiêu hủy. Thủ tướng Hy Lạp Eleftherios Venizelos, cấm việc xây dựng lại trung tâm thành
phố trừ khi có một đồ án quy hoạch hiện đại của thành phố được thông qua. Đồ án hoàn thiện với sự chủ trì của kiến trúc sư Ernest Hébrard, đồ án được hình thành và phát triển với sự tham gia của các kiến trúc sư Hy Lạp Aristotelis Zachos và Konstantinos Kitsikis.

Đồ án quét sạch mọi đặc trưng phương đông của Thessaloniki, giữ lại phần di sản của kiến trúc Byzantine, và chuyển đổi nó thành một thành phố mang phong cách châu Âu.

Hébrard còn biết đến qua các dự án khác như là nâng cấp Casablanca và cung điện Diocletian tại Split, và quy hoạch các thành phố ở thưộc địa của Pháp ở Đông Dương.

Hébrard được coi là kiến trúc sư khởi nguồn cho phong cách Kiến trúc Đông Dương. Phong cách kiến trúc Đông Dương đặc trưng bởi sự tích hợp một cách sáng tạo và nhuần nhiễn các vật liệu xây dựng và chi tiết kiến trúc của các nước bản địa (các nước Đông Dương) vào kiến trúc thuộc địa Pháp thời kỳ đó. Phong cách kiến trúc Đông Dương hiện nay được nhiều nhà phê bình ca ngợi.

Các công trình tại Việt Nam

Quy hoạch
Đồ án quy hoạch thành phố Đà Lạt, hoàn thành tháng 8 năm 1923;

Kiến trúc công trình
Trường Đại học Tổng hợp Đông Dương (sau là trường Đại học Tổng hợp Hà Nội), năm 1923-1926;
Trường Viễn Đông Bác cổ (sau này là bảo tàng Lịch sử Việt Nam), 1928-1932;
Nhà thờ Cửa Bắc;
Sở Tài chính Đông Dương (nay là Trụ sở Bộ Ngoại giao Việt Nam);
Viện Pasteur (nay là viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương), hoàn thành năm 1930;
Trường Trung học phổ thông chuyên Lê Hồng Phong, Thành phố Hồ Chí Minh

Tham khảo

Giá trị của các công trình kiến trúc Pháp tại Hà Nội

Kiến trúc sư Pháp
Phong cách Kiến trúc Đông Dương
Nhà khảo cổ Pháp
Sinh năm 1875
Mất năm 1933
Kiến trúc Hy Lạp
Kiến trúc Thessaloniki


title: Vạn Tượng

text:
Vạn Tượng có thể là tên gọi của

Lan Xang - Một trong những tiểu vương quốc Lào trước thế kỷ 18.
Vương quốc Viêng Chăn - từ thế kỷ 18 đến 20
Thủ đô Viêng Chăn nước Lào ngày nay.


title: Ocotea catharinensis

text:
Ocotea catharinensis là một loài thực vật thuộc họ Lauraceae.

Đây là một loài thực vật trong rừng mưa nhiệt đới Đại Tây Dương, đặc hữu của miền đông Brasil, phân bố từ Minas Gerais tới Rio Grande do Sul. Chúng hiện đang bị đe dọa vì bị khai thác quá mức để lấy gỗ và dầu (linalool).

Đây là một cây lấy mật hoa, quả của nó cũng được chim chóc và động vật có vú tìm ăn, trong đó có loài khỉ trong tình trạng nguy cấp Brachyteles arachnoides.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Varty, N. & Guadagnin, D.L. 1998. Ocotea catharinensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Brasil
C
Thực vật dễ tổn thương


title: Giác đế Trung Hoa

text:
Giác đế trung hoa (danh pháp hai phần: Goniothalamus chinensis) là một loài thực vật thuộc họ Annonaceae (họ Na). Loài này có ở Trung Quốc và Việt Nam.

Tại Việt Nam, loài này phân bố ở Lào Cai, Hà Giang và Quảng Ninh.

Đặc điểm
Cây bụi nhỏ, cao đến 3 m, mọc rải rác trong rừng nguyên sinh ở vùng núi đất.

Chú thích

Tham khảo
 Ban, N.T. 1998. Goniothalamus chinensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

C
Thực vật Việt Nam
Thực vật Trung Quốc


title: Mithridates I của Parthia

text:
Mithridates I (còn được viết là Mithradates I hoặc Mihrdad I;  Mihrdāt), hay còn được biết đến với tên gọi Mithridates I Đại đế, là vua của đế quốc Parthia, cai trị từ năm 171 đến 132 TCN. Dưới triều đại của mình, thông qua những cuộc chinh phạt, ông đã biến Parthia đã biến từ một quốc gia phên dậu của vương quốc Seleukos thành một thế lực chính trị lớn ở Phương Đông cổ đại. Ban đầu, ông chiếm các xứ Aria, Margiana và tây Bactria từ người Hy Lạp-Bactria vào thời điểm nào đó trong khoảng thời gian 163–155 TCN. Tiếp đến ông đã tiến hành chiến tranh với vương quốc Seleukos, chinh phục hai xứ Media và Atropatene vào năm 148/7 TCN. Năm 141 TCN, ông sáp nhập khu vực Lưỡng Hà và đã tổ chức một buổi lễ đăng quang chính thức ở Seleucia. Không lâu sau đó, hai tiểu quốc là Elymais và Characene đã trở thành chư hầu của Parthia. Vào  TCN, trong lúc Mithridates đang phải bận bịu giao tranh với người Saka du mục ở phía đông, vua nhà Seleukos là Demetrios II Nikator khởi binh tấn công Parthia nhằm lấy lại những lãnh thổ đã mất. Dù giành được những thành công ban đầu, Demetrios đã bị đánh bại và bắt sống vào năm 138 TCN, rồi bị áp giải tới cung điện của Mithridates I ở Hyrcania không lâu sau đó. Mithridates I đã trừng phạt vương quốc Elymais vì đã hỗ trợ Demetrios và đã biến Persis trở thành một chư hầu của mình.

Mithridates I là vị vua Parthia đầu tiên sử dụng danh hiệu "Vua của các vị vua" của các bậc quân chủ của đế quốc Achaemenes cổ đại. Với những chiến công của mình, ông thường được so sánh với Cyrus Đại đế (tại vị 550–530 TCN), người đã sáng lập nên đế quốc Achaemenes. Mithridates I qua đời vào năm 132 TCN và được thừa kế bởi con trai ông là Phraates II.

Tên gọi
Mithridates là phiên bản tiếng Hy Lạp của tên gọi Mihrdāt trong tiếng Iran, nghĩa là "được ban bởi Mithra", tên gọi của một vị thần mặt trời của người Iran cổ đại. Bản thân cái tên này có nguồn gốc từ Miθra-dāta- trong tiếng Iran cổ. Mithra là một nhân vật đáng chú ý trong các tài liệu Hỏa giáo, nơi ông được đề cập đến như là một vị thần bảo hộ của khvarenah, i.e. "vinh quang của đức vua". Mithra đóng một vai trò quan trọng dưới thời đế quốc Achaemenes của người Iran trước đó và tiếp tục phát triển trong suốt thời kỳ Seleukos Hy Lạp. Dưới thời kỳ Seleukos, Mithra thường được kết hợp với các vị thần Hy Lạp như Apollo và Helios, hoặc với vị thần Nabu của Babylon. Theo nhà sử học hiện đại Marek Jan Olbrycht, vai trò của Mithra đạt đến đỉnh cao dưới thời Parthia, "dường như là do cuộc đấu tranh của các tín đồ Hỏa giáo chống lại sự truyền bá của các tín ngưỡng ngoại lai dưới thời Hy Lạp hóa."

Thân thế
Mithridates là con trai của Phriapatius, cháu nội đệ ruột của Arsaces I (tại vị 247–217 TCN). Mithridates có một số anh em, bao gồm Artabanus và người huynh trưởng là Phraates I, người đã lên ngôi nối nghiệp cha vào năm 176 TCN với tư cách là vua Parthia. Theo phong tục của người Parthia, ngai vị phải do cha truyền con nối. Tuy nhiên, Phraates I đã phá bỏ quy tắc truyền thống này và chỉ định em ruột của mình là Mithridates làm trữ quân. Theo nhà sử học La Mã ở thế kỷ thứ 2 Justinus, Phraates I đã đưa ra quyết định của mình sau khi nhận thấy năng lực hơn người của Mithridates.

Trị vì
Vương quốc mà Mithridates kế thừa vào năm 171 TCN là một trong nhiều vương quốc tầm trung đã trỗi dậy cùng với sự suy tàn của Đế chế Seleukos hoặc đã xuất hiện trên biên giới của nó. Các vương quốc khác là Hy Lạp-Bactria, Cappadocia, Media Atropatene và Armenia. Lãnh thổ nằm dưới sự cai trị của Mithridates I bao gồm tỉnh Khorasan ngày nay, Hyrcania, miền bắc Iran và một phần phía nam của Turkmenistan ngày nay.

Những cuộc chiến ở phía đông

Sau khi lên ngôi, ông đã đặt sự chú ý của mình vào vương quốc Hy Lạp-Bactria vốn đã bị suy yếu đáng kể sau những cuộc chiến với người Sogdiana, Drangiana và Ấn Độ láng giềng. Tại Bactria lúc bấy giờ, Eucratides I (tại vị 171–145 TCN) tiến hành chính biến phế truất Euthydemos I rồi tự lập mình lên làm vua. Việc Eucratides tiếm vị đã vấp phải sự phản đối, tỷ như việc người Aria làm phản, mà vốn có thể đã được Mithridates I hỗ trợ vì điều đó có lợi cho ông. Vào khoảng năm 163–155 TCN, Mithridates I đã tiến hành xâm lược các lãnh địa của Eucratides. Ông đã đánh bại người Hy Lạp-Bactria và chiếm giữ các xứ Aria, Margiana và miền tây Bactria. Căn cứ trên những ghi chép của các sử gia cổ đại là Justinus và Strabo, Eucratides đã trở thành một chư hầu của Parthia. Merv trở thành cứ điểm thống trị của người Parthia ở phía đông bắc. Một số đồng xu bằng đồng của Mithridates I có khắc họa hình ảnh một con voi ở mặt trái với dòng chữ khắc "của Đại vương, Arsaces." Người Hy Lạp-Bactria đã đúc các đồng tiền mang hình ảnh những con voi, điều này cho thấy rằng những đồng xu của Mithridates I khắc họa loài vật tương tự có lẽ đã được dùng để kỷ niệm cuộc chinh phục Bactria của ông.

Những cuộc chiến ở phía tây

Sau khi hoàn thành công cuộc chinh phục các vùng đất ở phía đông, Mithridates I chuyển mục tiêu của mình sang lãnh địa của nhà Seleukos. Vào khoảng năm 148 hoặc 147 TCN, ông đã tiến công xứ Media và chiếm được thủ phủ của nó là Ecbatana; vùng đất này vốn đã trở nên bất ổn kể từ khi người Seleukos dập tắt một cuộc nổi dậy do Timarchus phát động. Mithridates I sau đó đã chỉ định em trai mình là Bagasis làm tổng đốc địa phương. Tiếp nối thắng lợi này, người Parthia đã chinh phục Media Atropatene. Năm 141 TCN, Mithridates I đánh chiếm xứ Babylonia ở Lưỡng Hà và tại Seleukia, ông đã cho đúc tiền và cử hành nghi thức thụ phong. Tại đây, Mithridates I hình như đã đưa vào một cuộc diễu hành nhân dịp lễ hội mừng năm mới ở Babylon. Trong buổi diễu hành này, một bức tượng của Marduk, một vị thần Lưỡng Hà cổ, nắm tay nữ thần Ishtar sẽ được diễu hành dọc theo đường từ đền Esagila. Mithridates I không lâu sau đó đã rút về Hyrcania, trong khi quân đội của ông ở lại chinh phục hai vương quốc Elymais và Characene và công chiếm thành Susa. Vào thời điểm này, cương vực đế quốc Parthia đã mở rộng đến tận sông Ấn ở phía đông.

Hecatompylos từng là kinh đô đầu tiên của đế quốc Parthia, nhưng Mithridates I đã cho thiết lập các dinh thự hoàng gia tại Seleucia, Ecbatana, Ctesiphon và thành phố mới thành lập của ông, Mithradatkert (Nisa), nơi các lăng mộ của các tiên vương nhà Arsaces được xây dựng và bảo trì. Thành Ecbatana, vốn trước đó từng là kinh đô mùa hè của đế quốc Achaemenes, cũng đã trở thành nơi ở chính vào mùa hè của hoàng gia Arsaces. Có thể cũng chính Mithridates I là người đã biến Ctesiphon trở thành kinh đô mới sau khi khuếch trương đế quốc. Vương quốc Seleukos lúc đó chưa thể lập tức tiến hành phản công do tướng Diodotus Tryphon phát động binh biến tại thủ đô Antiochia vào năm 142 TCN. Tuy nhiên, vào năm 140 TCN, cơ hội phản công cho nhà Seleukos cũng đã đến khi mà Mithridates I buộc phải đi đến phía đông để ngăn chặn cuộc xâm lược của người Saka.

Quốc vương Seleukos là Demetrios II Nikator ban đầu đã thành công tái chiếm được Babylonia, nhưng rồi quân đội Seleukos đã bị đánh bại  và bản thân Demetrios II cũng đã bị bắt và trở thành tù binh của đế quốc Parthia vào năm 138 TCN. Demetrios II đã bị đem đi diễu giữa phố cho những người Hy Lạp ở Media và Lưỡng Hà thấy. Mithridates I hy vọng thông qua việc này có thể khiến những thần dân Hy Lạp ở các vùng đất mới chiếm đóng chấp nhận sự cai trị của người Parthia. Sau đó, Mithridates I đã đưa Demetrios II đến giam lỏng tại một trong những cung điện của ông ở Hyrcania. Tại đây, Mithridates I đã đối đãi với Demetrios II đặc biệt hiếu khách, ông thậm chí còn đem con gái mình là Rhodogune gả cho Demetrios. Căn cứ theo lời của Justinus, Mithridates I đã có mưu đồ chiếm Syria, dự định sử dụng Demetrios II làm công cụ đối phó với tân vương Seleukos là Antiochos VII Sidetes (tại vị 138–129 TCN). Cuộc hôn nhân giữa Demetrios và Rhodogune trên thực tế là ý đồ của Mithridates I nhằm sáp nhập các vùng đất của người Seleukos vào vương quốc Parthia đang dần mở rộng. Tiếp đó, Mithridates I đã trừng phạt vương quốc Elymais vì họ đã viện trợ cho Demetrios II – ông lại một lần nữa dẫn quân đánh vào khu vực này và chiếm được hai thành trì trọng điểm.

Cũng trong thời gian đó, Mithridates I chiếm được vùng đất Persis ở tây nam Iran, phong Wadfradad II làm phó tổng đốc (frataraka) của nơi này. Mithridates I ban cho Wadfradad II nhiều quyền tự chủ hơn, rất có thể là bởi vì ông hy vọng có thể duy trì quan hệ tốt đẹp với Persis do đế quốc Parthia đang có xung đột liên tục với người Saka, vương quốc Seleukos và người Mesenia. Ông dường như cũng là quốc vương Parthia đầu tiên có ảnh hưởng đến nội bộ của Persis. Các đồng tiền do Wadfradad II đúc cho thấy sự ảnh hưởng từ các đồng tiền được đúc dưới thời Mithridates I. Mithridates I qua đời vào khoảng năm 132 TCN, vương vị do con trai ông là Phraates II kế thừa.

Tiền đúc và hệ tư tưởng Đế quốc

Từ đầu thế kỷ 2 TCN, đế quốc Parthia đã bắt đầu thêm vào những tín hiệu rõ ràng trong hệ tư tưởng của họ, qua đó cường điệu hóa sự liên hệ giữa họ và di sản của đế quốc Achaemenes cổ đại. Ví dụ về những dấu hiệu này bao gồm một tuyên bố hư cấu rằng vị vua đầu tiên của Parthia, Arsaces I (r. 247–217 BC) là một hậu duệ của "Vua của các vị vua" nhà Achaemenes, Artaxerxes II (tại vị 404–358 TCN). Đế quốc Parthia cũng bắt đầu sử dụng những danh hiệu của quân chủ Achaemenes; Mithridates I là quân chủ đầu tiên của Parthia sử dụng danh hiệu "Vua của các vị vua" của nhà Achaemenes trước đây. Mặc dù Mithridates I là vị vua đầu tiên tái sử dụng danh hiệu này, trên thực tế, nó không được sử dụng phổ biến bởi các vị vua Parthia cho tới tận khi cháu ông, người đồng thời mang tên tương tự, là Mithridates II lên ngôi vào năm 109/8 TCN.

Các vị vua nhà Arsaces trước Mithridates I đều được mô tả là đang đội mũ mềm ở mặt phải tiền xu của họ. Loại mũ này có tên gọi là bashlyk, vốn trước đây cũng đã được các tổng trấn Achaemenes đội. Ở mặt trái của đồng xu là hình khắc một cung tiễn thủ đang ngồi, vận trang phục cưỡi ngựa của Iran. Những đồng tiền của Mithridates I thời sơ kỳ cũng thể hiện ông đang đội mũ mềm, trong khi những đồng tiền được đúc ở thời hậu kỳ lại miêu tả ông đeo một vòng đội đầu hoàng gia Hy Lạp. Mithridates I bởi vậy có được hình tượng của một quân chủ Hy Lạp hóa, nhưng vẫn giữ lại tập tục để râu truyền thống của người Iran, chứ không cạo nhẵn như các vị vua người Hy Lạp. Mithridates I tự xưng là Philhellene ("bạn của người Hy Lạp") trên những đồng tiền đúc của mình. Đây là một hành động chính trị được thực hiện nhằm thiết lập quan hệ hữu hảo với các thần dân Hy Lạp và nhằm hợp tác với giới tinh hoa Hy Lạp trong các vùng đất mà ông mới chinh phục. Trên mặt trái của các đồng tiền đúc sau này có hình người anh hùng Herakles, tay trái cầm cây gậy, tay phải thì cầm cái chén. Dưới thời đế quốc Parthia, người Iran sử dụng các hình tượng Hy Lạp hóa để khắc họa các nhân vật thần thánh của mình, do đó Herakles được coi là hiện thân của Verethragna trong thánh kinh Avesta.

Các danh hiệu khác mà Mithridates I sử dụng trên các tiền đúc của mình là "của Arsaces", sau được đổi thành "của Vua Arsaces" và cuối cùng là "của Đức vua vĩ đại Arsaces." Tên của vị vua đầu tiên của Parthia là Arsaces I đã trở thành một kính ngữ được các quốc vương nhà Arsaces sử dụng vì ngưỡng mộ những thành tựu mà ông đã đạt được. Một danh hiệu khác được Mithridates sử dụng trên tiền của mình là "có cha là thần", một danh hiệu về sau cũng được con trai ông, Phraates II, sử dụng.

Thành tựu
Thành tựu lớn nhất trong sự nghiệp của Mithridates I là biến Parthia từ một tiểu quốc thành một thế lực chính trị lớn ở Phương Đông cổ đại. Lý do đằng sau những cuộc chinh phạt ở phía tây của ông dường như là vì muốn thực hiện kế hoạch chiếm hữu Syria để giúp người Parthia có thể tiếp cận Địa Trung Hải. Theo sử gia hiện đại Klaus Schippmann nhấn mạnh điều này, ông nói rằng "Chắc chắn, những chiến tích của Mithridates I không còn có thể phân loại một cách đơn giản như những cuộc đột kích với mục đích cướp bóc và chiếm lấy chiến lợi phẩm." Nhà Iran học Homa Katouzian đã so sánh Mithridates I với Cyrus Đại đế (tại vị 550–530 TCN), vua khai quốc Đế chế Achaemenes.

Tham khảo

Thư mục

Tác phẩm cổ đại
Strabo, Geographica.
Justin, Epitome of the Philippic History of Pompeius Trogus.

Tác phẩm hiện đại

Liên kết ngoài
 Tiền đúc của Mithradates I thời sơ kỳ


title: Jubaeopsis caffra

text:
Jubaeopsis caffra là một loài thực vật có hoa thuộc chi đơn loài Jubaeopsis, họ cọ (Arecaceae).

Loài này chỉ có ở Nam Phi, tại đây nó đang rất hiếm do mất môi trường sống. Đây là một hoá thạch sống, là dòng cọ còn sót lại đã từng trải rộng khắp phía nam châu Phi thời tiền sử.

Chú thích

Tham khảo

  (2006): Phylogeny of the Oxycoryninae sensu lato (Coleoptera: Belidae) and evolution of host-plant associations. Invertebrate Systematics 20: 447–476. (HTML abstract)

Cây gỗ Nam Phi
C
Thực vật được mô tả năm 1913


title: Zorochros oblongus

text:
Zorochros oblongus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1934.

Chú thích

Tham khảo

Zorochros


title: Leuthen

text:
Leuthen có thể chỉ đến:

 Một thị trấn tại tỉnh Silesia, nay là Lutynia.
 Trận Leuthen, một trận đánh nổi tiếng diễn ra vào ngày 5 tháng 11 năm 1757, trong cuộc Chiến tranh Bảy năm giữa Phổ và Áo.
 Leuthen, một đội tàu ngầm U-boat của Đức Quốc xã đã tham chiến trong Trận chiến Đại Tây Dương (1939-1945).


title: Heliconia sclerotricha

text:
Heliconia sclerotricha là một loài thực vật thuộc họ Heliconiaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.

Nguồn
 Ulloa Ulloa, C. & Pitman, N. 2004. Heliconia sclerotricha. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Thực vật Ecuador
S


title: Lasioglossum danicorum

text:
Lasioglossum danicorum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1909.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1909


title: Chicheboville

text:
Chicheboville là một xã ở tỉnh Calvados, thuộc vùng Normandie ở tây bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Calvados

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Chicheboville sur le site de l'Institut géographique national

Xã của Calvados


title: Montabone

text:
Montabone là một đô thị ở tỉnh Asti vùng Piedmont thuộc Ý, nằm ở vị trí cách khoảng 70 km về phía đông nam của Torino và khoảng 25 km về phía đông nam của Asti. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 357 người và diện tích là 8,5 km².

Montabone giáp các đô thị: Acqui Terme, Bistagno, Castel Boglione, Castel Rocchero, Rocchetta Palafea và Terzo.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.montabone.at.it

Đô thị tỉnh Asti
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Mniophila muscorum

text:
Mniophila muscorum là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Koch miêu tả khoa học năm 1803.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Động vật được mô tả năm 1803
Mniophila


title: Orimarga pruinosa

text:
Orimarga pruinosa là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Orimarga
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Yvrencheux

text:
Yvrencheux là một xã ở tỉnh Somme, vùng Hauts-de-France, Pháp.

Địa lý
Thị trấn này có cự ly khoảng  về phía đồng bắc của Abbeville, trên đường D256.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Somme

Liên kết ngoài
 Yvrencheux trên trang mạng của INSEE
 Yvrencheux trên trang mạng của Quid

Tham khảo

Xã của Somme


title: Peristernia striata

text:
Peristernia striata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Fasciolariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Peristernia


title: Amphoe Mueang Udon Thani

text:
Mueang Udon Thani () là một huyện thủ phủ (Amphoe Mueang) của tỉnh Udon Thani, đông bắc Thái Lan. Thành phố Udon Thani nằm trong địa giới huyện này.

Địa lý
Các huyện giáp ranh (từ phía bắc theo chiều kim đồng hồ) là: Phen, Phibun Rak, Nong Han, Prachaksinlapakhom, Kumphawapi, Nong Saeng, Nong Wua So, Kut Chap và Ban Phue của tỉnh Udon Thani.

Lịch sử
Tên ban đầu của huyện này là Ban Makkhaeng (บ้านหมากแข้ง), huyện này đã là một trong 4 huyện đầu tiên của Udon Thani được thành lập trong các cuộc cải cách hành chính thesaphiban năm 1897.

Hành chính
Huyện này được chia ra thành 21 xã (tambon), và các đơn vị này lại được chia ra thành 247 làng (thôn, buôn sóc, bản, mường) (muban). Thành phố (thesaban nakhon) Udon Thani nằm trên địa giới của toàn bộ tambon Mak Khaeng và một phần lãnh thổ của Nong Bua và Nong Khon Kwang. Có 7 thị trấn (thesaban tambon) - Nikhom Songkhro nằm trên địa giới của tambon Nikhom Songkhro và Khok Sa-at; Nong Bua nằm trên địa giới của tambon Nong Bua, Nong Na Kham, Sam Phrao và Nong Khon Kwang; Ban Chan nằm trên địa giới của tambon Ban Chan và Nong Khon Kwang; Na Kha nằm trên địa giới của tambon Na Kha; Non Sung – Nam Kham nằm trên địa giới của tambon Non Sung; còn Nong Sam Rong nằm trên toàn bộ địa giới tambon Na Di và một phần Mu Mon và Ban Lueam.

Tham khảo

Mueang Udon Thani
Huyện của Udon Thani


title: Chrysocentris phaeometalla

text:
Chrysocentris phaeometalla là một loài bướm đêm thuộc họ Glyphipterigidae. Loài này có ở Cộng hòa Dân chủ Congo.

Chú thích

Tham khảo

Chrysocentris


title: Seamus Heaney

text:
Seamus Jastin Heaney (13 tháng 4 năm 1939 - 30 tháng 8 năm 2013) là một nhà thơ người Ireland, nhận Giải Nobel Văn học năm 1995.

Tiểu sử

Seamus Heaney sinh tại một làng quê của Bắc Ireland (gần Belfast); khi 12 tuổi ông nhận được học bổng và đến học tại trường Cao đẳng St. Columb (St Columb College) và tốt nghiệp Đại học Hoàng gia Belfast năm 1961. Từ 1975 đến 1980 ông dạy học tại Carysfort College (Dublin). Năm 1982, ông dạy tại Đại học Harvard và năm 1984 được phong hàm giáo sư; từ 1989 đến 1994, ông dạy ở Đại học Oxford. Những vần thơ đầu tiên ông viết khi còn là giáo viên ở Belfast, tập thơ đầu tay Death of a naturalist (Cái chết của nhà tự nhiên học) ra đời năm 1966. Các tập thơ Door into the dark (Cánh cửa mở vào bóng đêm, 1969), Wintering out (Hết mùa đông, 1972) tiếp tục những mô-típ quen thuộc: cái chết và đất đai. Đất đai là biểu tượng của số phận, là nguồn gốc của tất cả, là sự kết hợp giữa tàn phá và dựng xây, của sự yên nghỉ muôn đời và sự hồi sinh lại. Các tiểu luận của ông The government of the tongue (Quyền lực của ngôn từ) và Thơ ca đứng lên bày tỏ những suy nghĩ về trách nhiệm công dân đối với số phận của đất nước bị chia cắt và tàn phá. Bản dịch thiên sử thi thời trung cổ Boewulf của ông ra tiếng Anh hiện đại được xếp là cuốn sách best-seller năm 2000 ở Anh và Mỹ. Quyển "Death of a Naturalist" của ông đã đoạt Giải Somerset Maugham năm 1968.

Seamus Heaney là thành viên của Viện Hàn lâm Văn học và Nghệ thuật Ireland, thành viên nước ngoài của Viện Hàn lâm Văn học và Nghệ thuật Hoa Kỳ; ông cũng được nhận nhiều bằng danh dự của các trường đại học. Năm 1996, Seamus Heaney là người thứ tư của Ireland được trao giải Nobel, vì ông đã sáng tạo ra 9 tập thơ mang "vẻ đẹp trữ tình và chiều sâu thẩm mỹ, tôn vinh những phép lạ của đời thường và của quá khứ sống động". Đối với Seamus Heaney, nhiệm vụ của nhà thơ là bảo vệ cái đẹp, đặc biệt là khi các chế độ độc tài tiêu diệt nó. Ngoài ra, ông còn nhận được giải thưởng nghệ thuật và văn chương do Bộ Văn hóa Pháp trao tặng.

Tác phẩm

 Death of a naturalist (Cái chết của nhà tự nhiên học, 1966), thơ
 Door into the dark (Cánh cửa mở vào bóng đêm, 1969), thơ
 Wintering out (Hết đông, 1972), thơ
 North (Miền Bắc, 1975), thơ
 Field work (Công việc đồng áng, 1979), thơ
 Preoccupations (Những mối bận tâm, 1980), tập tiểu luận của thời kì 1968-1978
 Sweeney astray (Lạc đường, 1984), thơ
 Station Island (Đồn đảo, 1984), thơ
 The haw lantern (Ngọn đèn sơn tra, 1987), thơ
 The government of the tongue (Quyền lực của ngôn từ, 1988), tiểu luận
 Seeing things (Thấy sự vật, 1991), thơ
 The cure at Troy (Việc chữa bệnh ở Troy, 1991), kịch
 Essays on the contemporary poetry of Northern Ireland (Tiểu luận về thơ ca đương đại Bắc Ireland, 1992), nghiên cứu phê bình
 A collection of critical essays (Tập tiểu luận phê bình, 1993), tiểu luận
 The redress of poetry (Điều chỉnh lại thơ ca, 1995), tiểu luận
 The spirit level (Cấp độ của tâm hồn, 1996), thơ
 Electric light (Ánh điện, 2001), thơ
 District and Circle (2006)

Một số bài thơ

Tham khảo

Nhà thơ giải Nobel 1900 - 2006. Nhà xuất bản Lao động, Hà Nội, 2006.

Liên kết ngoài
 www.poetryarchive.org RealPlayer recordings of Heaney reading his own work available.
 Biography, Bibliography, including minor works
 Nobel acceptance speech
 Audio discussion of some of his major poems
 www.poetryarchive.org RealPlayer recordings of Heaney reading his own work available.
 Lannan Foundation reading and conversation  with Dennis O'Driscoll, ngày 1 tháng 10 năm 2003
 LitWeb.net: Seamus Heaney Biography
 Something to Write Home About - Limited Edition publication
 Seamus Heaney reading at the launch of Archipelago magazine in the Bodleian Library, Oxford.
 Timeline for Seamus Heaney
 'The Dissembling Poet: Seamus Heaney and the Avant-garde'

Nhà thơ Ireland
Nhà thơ Anh
Nhà thơ Bắc Ireland
Người đoạt giải Nobel Văn học
Người Ireland đoạt giải Nobel


title: Copitarsia

text:
Copitarsia là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Các loài
 Copitarsia consueta (Walker, 1857)
 Copitarsia corruda Pogue & Simmons, 2008
 Copitarsia heydenreichii (Freyer, [1850])
 Copitarsia mimica Angulo y Olivares, 1999
 Copitarsia turbata (Herrich-Schäffer, [1852])

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database
 Copitarsia at funet
 Pogue, M.G. & Simmons, R.B. (2008). Annals of the Entomological Society of America 101(4): 743-762.

Cuculliinae


title: Mouaville

text:
Mouaville  là một xã của tỉnh Meurthe-et-Moselle, thuộc vùng Grand Est, đông bắc nước nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 248 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Meurthe-et-Moselle


title: Eiso (Ryukyu)

text:
(1229-1299) là lãnh chúa của Okinawa, dòng Eiso đời thứ nhất. Ông nắm quyền từ năm 1260 sau khi tiếp vị Gihon cho đến khi ông qua đời năm 1299. Nhà Eiso trải qua 5 đời trong khoảng thời gian trị vì 90 năm.

Các sự kiện nổi bật dưới thời Eiso là sự phát triển lớn đối với lãnh địa Okinawa còn non trẻ. Eiso đặt ra một số loại thuế và  cải cách đất, và đất nước hồi phục sau các nạn đói và những vấn đề khác của thời kỳ trước. Một số quần đảo ở xa như Kumejima, Kurama, và Iheya đã nằm trong tầm quản lý của Okinawa, và bắt đầu gởi cống phẩm vào năm 1264. Sứ giả đã được gởi tới Amami Ōshima năm 1266, không lâu sau đó nó nằm trong tầm kiểm soát của Okinawa.

Eiso cũng liên lạc với đế quốc Mông Cổ, vào khoảng thời gian mà đế quốc này lên kế hoạch đánh chiếm Nhật Bản. Các sứ giả của Hốt Tất Liệt đã đến Okinawa 2 lần vào năm 1272 và 1276 để yêu cầu vương quốc non trẻ này thuần phục Mông Cổ và hỗ trợ họ xâm chiếm Nhật Bản nhưng cả hai lần đều bị từ chối.

Eiso mất ở tuổi 71, và con trai ông Taisei đã kế vị.

Tham khảo

 Kerr, George H. (2000). Okinawa: the History of an Island People. (revised ed.) Boston: Tuttle Publishing. tr.51.

Sinh năm 1229
Mất năm 1299
Vua Okinawa


title: Nguyễn Hữu Chỉnh

text:
Nguyễn Hữu Chỉnh (, 1741 - 15 tháng 1 năm 1788), biệt hiệu Quận Bằng (鵬郡), là nhà quân sự, chính trị có ảnh hưởng lớn của Đại Việt thời Lê trung hưng và Tây Sơn. Ông là người hiến kế cho Tây Sơn tiến quân ra Bắc, tiêu diệt chúa Trịnh, trả nước cho vua Lê. Năm 1787-1788, ông được Lê Chiêu Thống phong làm Đại tư đồ Bình chương quân quốc trọng sự, nắm thực quyền cai quản miền bắc Đại Việt (Bắc Hà/Đàng Ngoài), sau vì có ý đồ chống lại nhà Tây Sơn nên bị đánh bại và giết chết.

Nguyễn Hữu Chỉnh sinh ở trấn Nghệ An dưới thời Lê-Trịnh, trong một gia đình giàu có. Nguyễn Hữu Chỉnh từ nhỏ đã nổi tiếng thông minh, đa tài, được các đại thần Hoàng Ngũ Phúc, Hoàng Đình Bảo thu dụng. Ông từng chỉ huy quân dân đánh giặc biển ở các trấn Sơn Nam, Nghệ An và được ca tụng là nhà vô địch trong ngành thủy chiến. Năm 1782, Hoàng Đình Bảo bị chúa Trịnh Khải giết. Nguyễn Hữu Chỉnh cùng gia quyến bỏ vào Nam theo Tây Sơn. Năm 1786, ông thuyết phục vua Tây Sơn Nguyễn Nhạc sai em là Nguyễn Huệ đem quân đánh Thuận Hóa, miền đất biên viễn phía Nam của Lê Trịnh. Ông còn viết thư ly gián các tướng Trịnh ở Thuận Hóa giúp Nguyễn Huệ đánh bại họ. Tiếp đó, Nguyễn Hữu Chỉnh cùng Nguyễn Huệ lấy danh nghĩa "phò Lê diệt Trịnh" thúc quân tràn ra Thăng Long, đánh bại quân Bắc Hà, chúa Trịnh Khải tự sát. Ông bày Nguyễn Huệ chầu vua Lê Hiển Tông và dàn xếp hôn nhân giữa Nguyễn Huệ với con gái Hiển Tông là công chúa Ngọc Hân.

Nguyễn Nhạc không muốn Nguyễn Huệ chiếm Bắc Hà nên thân hành ra gọi em về. Anh em Tây Sơn nghi kỹ Nguyễn Hữu Chỉnh nên lập kế đột ngột rút quân về nam, bỏ ông lại cho người Bắc Hà giết. Nguyễn Hữu Chỉnh phát hiện bèn vội vã chạy theo, Nguyễn Huệ đành sai ông trấn thủ Nghệ An. Cuối năm 1786, vua Lê là Chiêu Thống bị Trịnh Bồng nổi lên ức hiếp, phải gửi mật chỉ gọi Nguyễn Hữu Chỉnh ra giúp. Nguyễn Hữu Chỉnh đem 1 vạn quân ra bắc, quét sạch mọi đạo quân Trịnh ngáng đường ông. Trịnh Bồng chạy khỏi Thăng Long. Lê Chiêu Thống phong Nguyễn Hữu Chỉnh chức Đại tư đồ Bình Chương Quân Quốc Trọng Sự, tước Bằng công (鵬公). Ông xử lý mọi việc chính sự, phong quan chức cho những người thân tín và đập tan các phe đối kháng của Dương Trọng Tế, Hoàng Phùng Cơ, Đinh Tích Nhưỡng.

Khoảng năm 1787, Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ xích mích ở phương Nam. Nguyễn Hữu Chỉnh muốn thừa cơ lập thế lực riêng ở miền Bắc như chúa Trịnh trước đây, và đòi Tây Sơn trả đất Nghệ An. Nguyễn Huệ không chịu, sai tiết chế Vũ Văn Nhậm trẩy quân ra Bắc Hà. Quân Tây Sơn mau lẹ chiếm Thanh Hóa, giết các bộ tướng của Nguyễn Hữu Chỉnh là Lê Duật, Nguyễn Như Thái, khiến ông phải đích thân đem quân ra chặn ở sông Thanh Quyết. Tại đây ông bại trận thảm hại, phải lui về Thăng Long rồi phò vua Lê chạy lên Bắc Giang. Quân Tây Sơn đuổi kịp, đánh bại Nguyễn Hữu Chỉnh trận cuối rồi bắt ông về Thăng Long xử tử.

Thân thế và giáo dục
Nguyễn Hữu Chỉnh là người huyện Chân Phúc, phủ Đức Quang, Trấn Nghệ An; nay là xã Phúc Thọ, huyện Nghi Lộc, Nghệ An, Việt Nam. Cha ông là một thương gia giàu có. Nguyễn Hữu Chỉnh sinh ra trong thời kỳ Đại Việt bị chia làm hai nước. Từ sông Gianh (Quảng Bình) trở ra Bắc là nhà nước do vua Lê, chúa Trịnh cai trị, gọi là Đàng Ngoài hay Bắc Hà. Từ sông Gianh vào Nam là nhà nước Đàng Trong của các chúa Nguyễn, gọi là Đàng Trong hay Nam Hà. Nguyễn Hữu Chỉnh là dân Đàng Ngoài, sống dưới chế độ Lê-Trịnh.

Trong bộ Hoàng Lê nhất thống chí do nhóm Ngô gia văn phái soạn vào cuối thế kỷ 18 – đầu thế kỷ 19, Nguyễn Hữu Chỉnh được mô tả có dung mạo khôi ngô, trí thông minh phi thường. Thuở nhỏ, ông học về Nho giáo, đã nghiên cứu rất nhiều kinh sử. Năm 16 tuổi, ông thi đỗ Hương cống (Cử nhân) nên còn gọi là Cống Chỉnh (貢整). Năm 18 tuổi, ông dự khoa thi võ (Tạo sĩ), đỗ hạng Tam trường.

Cha Nguyễn Hữu Chỉnh làm môn hạ cho quận Việp Hoàng Ngũ Phúc, thường dắt ông vào gặp quận Việp. Quận Việp nhìn nhận ông là người giỏi, nên nhận vào làm việc dưới trướng. Tại kinh đô Thăng Long, Nguyễn Hữu Chỉnh sống rất phong lưu, không bó buộc phép tắc, giao thiệp rất rộng. Trong nhà ông thường mời hàng chục tân khách tới cùng uống rượu, làm thơ. Ông còn nuôi hơn 10 con hát, vũ nữ và tự soạn bài hát, phổ vào đàn sáo, ngày đêm cho họ ca múa giúp vui.

Nguyễn Hữu Chỉnh còn nổi tiếng về tài thơ văn quốc âm. Tương truyền mới 9 tuổi ông đã ứng khẩu làm bài thơ Vịnh cái pháo. Khi ở kinh sư, ông vì mến phục sự nghiệp của Phần Dương quận vương Quách Tử Nghi đời Đường, nên có bài Quách Lệnh công phú được truyền tụng rộng rãi.

Võ quan Đàng Ngoài
Năm 1771, khởi nghĩa Tây Sơn bùng nổ ở Quy Nhơn (Đàng Trong), nhiều lần đánh được quân chúa Nguyễn. Nhân cơ hội này, năm 1774 chúa Tĩnh Đô vương Trịnh Sâm sai quận Việp Hoàng Ngũ Phúc làm thống tướng, đem quân vào Nam đánh Thuận Hóa, diệt họ Nguyễn. Nguyễn Hữu Chỉnh đi theo làm thư ký tại quân doanh của quận Việp. Quân Lê-Trịnh đánh như cuốn chiếu, lấy hết đất Thuận Hóa, rồi ập xuống Quảng Nam đánh bại quân Tây Sơn ở trận Cẩm Sa. Thủ lĩnh Tây Sơn Nguyễn Nhạc bị quân Lê-Trịnh và quân Nguyễn đánh kẹp từ 2 đầu Quảng Nam và Phú Yên, nên sai Phan Văn Tuế đem vàng lụa đến đầu hàng Lê-Trịnh và xin làm tiền khu đánh Nguyễn. Quận Việp dâng tờ biểu xin chúa phong Nguyễn Nhạc làm tiền phong tướng quân, rồi sai Nguyễn Hữu Chỉnh mang sắc, ấn, cờ và kiếm ban cho Nguyễn Nhạc. Theo các sách Hoàng Lê nhất thống chí và Khâm định Việt sử thông giám cương mục (bộ chính sử soạn vào thời Nguyễn Dực Tông 1847-83) soạn, Nguyễn Hữu Chỉnh ăn nói trôi chảy nên rất được Nguyễn Nhạc nể trọng.

Cuối năm 1775, quận Việp thu quân về Bắc, giao cho Nguyễn Nhạc diệt chúa Nguyễn. Không lâu sau, quận Việp chết. Nguyễn Hữu Chỉnh tiếp tục làm thủ hạ cho cháu quận Việp là quận Huy Hoàng Đình Bảo. Khi ấy có người tố cáo ông trước đây từng biển thủ vàng bạc của công. Việc này dây dưa đến cả quận Huy. Nguyễn Hữu Chỉnh bị bắt giam vào ngục và bị tra tấn gần chết, nhưng một mực không thú tội. Cuối cùng ông và quận Huy đều được vô tội. Từ sau vụ này quận Huy càng coi trọng ông hơn.

Quận Huy vào trấn thủ Nghệ An, cử Nguyễn Hữu Chỉnh làm hữu tham quân, đảm trách việc huấn luyện thủy quân đánh giặc biển. Ông đi đánh giặc biển, liên tiếp giành chiến thắng. Sách Hoàng Lê nhất thống chí thuật lại: "Chẳng bao lâu Chỉnh trở thành vô địch trong nghề thủy chiến. Ngoài biển, mọi người thường gọi Chỉnh là "con hải ưng"". Khi quận Huy được đổi làm trấn thủ Sơn Nam, Nguyễn Hữu Chỉnh thêo thân chủ ra Sơn Nam, làm quản lãnh đội Tuần hải, thường đem quân đi tuần mặt biển. Sau ông trở lại trấn Nghệ An làm quản lãnh cơ Tiền ninh.

Năm 1782, Tĩnh Đô vương Trịnh Sâm chết, truyền ngôi con thứ 5 tuổi là Điện Đô vương Trịnh Cán. Hoàng Đình Bảo được giao làm phụ chính, quyết định mọi việc trong triều.

Phục vụ Tây Sơn

Giai đoạn đầu
Năm Nhâm Dần (1782), phe người con lớn của Trịnh Sâm là Trịnh Tông làm binh biến lật đổ Trịnh Cán, giết quận Huy Hoàng Đình Bảo. Nguyễn Hữu Chỉnh có người tâm phúc là Hoàng Viết Tuyển dũng cảm, có mưu lược, từng được Nguyễn Hữu Chỉnh tiến cử với quận Việp và được quận Việp cho coi trung đội của đạo Hậu kiên đóng ở trấn Sơn Nam. Sau vụ đảo chính của Trịnh Tông và cái chết của Hoàng Đình Bảo, Hoàng Viết Tuyển vượt biển vào Nghệ An đem tin này báo cho Nguyễn Hữu Chỉnh. Nguyễn Hữu Chỉnh sợ liên lụy, bèn thuyết phục trấn thủ Nghệ An là Dao Trung hầu Vũ Tá Dao (em rể Hoàng Đình Bảo) chiếm giữ trấn Nghệ An, đặt quân đội riêng, liên kết với các tướng Thuận Hóa ly khai khỏi triều đình.

Vũ Tá Dao không nghe theo, muốn bỏ trấn mà đi cho an toàn, nhưng vẫn dùng dằng chưa biết đi đâu. Nguyễn Hữu Chỉnh bèn về nhà, cùng tướng tâm phúc là Hoàng Viết Tuyển dẫn gia quyến vào Nam theo Tây Sơn. Lúc này Tây Sơn đã diệt Nguyễn và Nguyễn Nhạc xưng làm Thiên vương, đặt niên hiệu Thái Đức. Triều đình Lê-Trịnh biết chuyện này nhưng cũng không hỏi tới. Nguyễn Nhạc đang muốn thôn tính Thuận Hóa, nên thấy Nguyễn Hữu Chỉnh thì rất mừng, đối đãi ông như thượng khách. Tuy nhiên, Nguyễn Hữu Chỉnh thấy Nguyễn Nhạc chưa tin mình lắm, bèn tình nguyện gửi vợ con làm con tin, nương tựa vào Tây Sơn. Ông còn bày kế cho Nguyễn Nhạc chinh phạt Chiêm Thành, Xiêm La và Bồn Man. Trong các chiến dịch này, ông đều hăng hái dẫn quân đi tiên phong, xông xáo ở những trận địa nguy hiểm, lần lượt đánh bại các nước địch. Do đó Nguyễn Nhạc ngày càng tin tưởng ông hơn.

Hiến kế diệt Trịnh
Theo Hoàng Lê nhất thống chí, từ khi Nguyễn Hữu Chỉnh bỏ nước, triều đình Lê-Trịnh rất lo âu, thường hay kêu gọi ai chiêu dụ ông trở về sẽ được trọng thưởng.

Tháng 3 năm 1786, dân Bắc Hà bị nạn đói, giá gạo tăng vọt, thây chết nằm liền nhau. Nhận thấy thời cơ đánh Bắc Hà, Nguyễn Huệ đề nghị Nguyễn Nhạc đánh ra bắc nhưng Nguyễn Nhạc ngần ngại chưa quyết.

Sang tháng 4 năm 1786, chủ tướng thành Phú Xuân Phạm Ngô Cầu sai sứ là Nguyễn Phú Như - người em rể của ông nhận việc đó, vào Nam gọi ông về. Nguyễn Hữu Chỉnh không nghe theo mà còn vặn lại hỏi dò tình hình Thuận Hóa. Biết quân Đàng Ngoài chểnh mảng, Hữu Chỉnh bèn xin Nguyễn Nhạc ra quân đánh Thuận Hóa. Nguyễn Nhạc chấp thuận, sai em là Nguyễn Huệ (tên khác: Nguyễn Quang Bình) làm Long Nhương tướng quân chỉ huy quân thủy bộ,Nguyễn Đình Đắc làm phó Tướng quân bộ binh, cùng Vũ Văn Nhậm làm tả quân đô đốc, Nguyễn Hữu Chỉnh làm hữu quân đô đốc, Nguyễn Lữ chỉ huy đội dự bị thủy quân chia quân vượt đèo Hải Vân nhằm thẳng Thuận Hóa.

Nguyễn Hữu Chỉnh lập kế ly gián giữa chủ tướng thành Phú Xuân là Phạm Ngô Cầu và phó tướng là Hoàng Đình Thể. Chỉnh vờ viết thư dụ hàng phó tướng Hoàng Đình Thể, nhưng lại cố ý gửi nhầm cho Cầu khiến Cầu nghi Thể và có ý hàng Tây Sơn. Quả nhiên khi quân Tây Sơn tập kích thành Phú Xuân, Cầu bỏ mặc Thể đánh nhau với quân Tây Sơn, không tiếp ứng. Thể chết trận. Cầu đầu hàng quân Tây Sơn nhưng cũng bị giết.

Trong lúc khí thế quân Tây Sơn đang hăng, Nguyễn Hữu Chỉnh hiến kế cho Nguyễn Huệ mang quân ra Bắc Hà diệt chúa Trịnh, lấy danh nghĩa "phù Lê". Sự việc này đã được kể lại dưới bút pháp của các tác giả Hoàng Lê nhất chí:

Khi Nguyễn Huệ ngần ngại vì chưa có mệnh lệnh của Nguyễn Nhạc, ông thuyết phục rằng:
Trong kinh Xuân Thu có nói: "Thay đổi nhỏ mà công lao lớn, ấy là có công!" Như thế thì thay đổi cũng có ngại gì đâu? Huống hồ, ngài há chẳng nghe nói câu "tướng ở ngoài, mệnh vua có khi không cần phải theo" đấy ư?"

Nguyễn Huệ nghe theo, bèn nói giả là nhận lệnh Nguyễn Nhạc, rồi tự ý mang quân bắc tiến. Nguyễn Hữu Chỉnh đem đội quân tuyển phong tiến ra cửa biển Vị Hải, vào cửa biển Đại An, đi thẳng ra Vị Hoàng tập kích kho lương. Khi đi ngang qua các trấn Nghệ An, Thanh Hóa, Nguyễn Hữu Chỉnh tổ chức nhiều toán du binh, mỗi toán vài trăm lính, chia nhau đánh các đồn để gây dựng thanh thế. Trấn thủ Nghệ An là Đương trung hầu Bùi Thế Toại, trấn thủ Thanh Hóa là Thùy trung hầu Tạ Danh Thùy đều bỏ thành chạy trốn. Ngày 6 tháng 6 âm lịch năm 1786, Nguyễn Hữu Chỉnh đánh Vị Hoàng. Quân Trịnh mới thấy bóng quân Tây Sơn đã tháo chạy. Nguyễn Hữu Chỉnh chiếm hơn một trăm vạn hộc lương ở đây rồi đốt lửa báo tin cho Nguyễn Huệ dẫn đại quân thủy bộ tiến phát. Tới Vị Hoàng, Nguyễn Huệ hội quân với Nguyễn Hữu Chỉnh, rồi đánh như gió cuốn ra bắc. Quân thủy bộ Bắc Hà liên tục thua trận. Chỉ sau 1 tháng, quân Tây Sơn tiến vào Thăng Long. Trịnh Tông bỏ chạy không thoát bèn tự sát.

Mai mối hôn nhân giữa Nguyễn Huệ với công chúa Ngọc Hân
Tháng 7 âm lịch năm 1786, sau khi đánh đổ chúa Trịnh, Nguyễn Huệ đến điện Vạn Thọ yết kiến hoàng đế Lê Hiển Tông, ngỏ ý thần phục hoàng triều Lê.

Lúc ấy các quan đều đã trốn tránh, chỉ còn vài người chầu chực trong nội điện ra. Nguyễn Hữu Chỉnh xin nhà vua hạ chiếu tuyên triệu các đại thần Phan Lê Phiên, Uông Sĩ Điển, Trần Công Xán và bầy tôi hơn mười người.

Nguyễn Huệ vào triều yết, xin ngày cử hành nghi lễ đại triều, dâng sổ sách binh và dân để tỏ rõ ý nghĩa nhà vua nhất thống và Nguyễn Huệ tôn phò. Sau khi Nguyễn Huệ nhận sách phong của vua Lê, Nguyễn Hữu Chỉnh biết ý Nguyễn Huệ không mãn nguyện, bèn bí mật khuyên nhà vua đem công chúa Lê Ngọc Hân gả cho Nguyễn Huệ. Nguyễn Huệ rất bằng lòng.

Về việc này,  Khâm định Việt sử Thông giám Cương mục phê rằng:
"Chống hùm cửa trước, rước sói cửa sau", ôi cũng nguy hiểm lắm! Trịnh Doanh lập Hiển Tông để nương nhờ vào phúc đức, mà Hiển Tông từ trước đến sau, nhất thiết việc gì cũng do ở người khác. Nhiều lần gặp tai họa bất trắc xảy ra, chỉ vì không vướng vít với thất tình, mà được trọn đời an toàn, cũng là may mà thôi.

Ngày 17 tháng 7 âm lịch năm 1786, vua Lê Hiển Tông mất. Nguyễn Huệ mặc áo tang, đi đến bến sông đưa tiễn, rồi sai nội quan Trần Văn Kỷ cùng hữu quân Nguyễn Hữu Chỉnh mặc đồ trắng hộ tống linh cữu về Thanh Hóa.

Vào trấn Nghệ An
Trước đây vua Tây Sơn là Nguyễn Nhạc sai Nguyễn Huệ đánh Thuận Hóa nhưng chưa có ý chiếm Bắc Hà. Sau khi thu được Thuận Hóa, Nguyễn Huệ đưa thư xin Nguyễn Nhạc cho đánh luôn Thăng Long nhưng Nhạc không đồng ý. Nguyễn Nhạc nhận được tin Nguyễn Huệ ra bắc diệt Trịnh rất lo, dẫn 500 lính tiến gấp ra Thăng Long.

Lúc Nguyễn Nhạc vào Thăng Long, quân tướng Tây Sơn đóng giữ nơi xa đã lâu ngày nên muốn trở về, tả quân Vũ Văn Nhậm cũng hiềm khích với Nguyễn Hữu Chỉnh. Nhân đó, Nguyễn Nhạc giục Nguyễn Huệ bí mật rút quân về Nam, bỏ lại Nguyễn Hữu Chỉnh ở Bắc Hà để thí ông cho người Bắc giết.

Sau khi hội kiến với tân hoàng đế Lê Chiêu Thống, Nguyễn Nhạc và Nguyễn Huệ ngầm sai người từ biệt vua Lê rồi âm thầm rút hết quân thủy bộ về. Sáng hôm sau, Nguyễn Hữu Chỉnh mới biết tin quân Tây Sơn rút lui. Ông cùng một số thuộc hạ vội vã giành lấy một chiếc thuyền buôn đuổi theo quân Tây Sơn. Cư dân Thăng Long thấy ông liền đua nhau ném gạch ngói, khiến ông phải rút kiếm đâm vài người để chạy thoát. Ông đuổi kịp quân Tây Sơn tới Nghệ An (vùng đất giáp ranh giữa nhà Lê và Tây Sơn) rồi yết kiến Nguyễn Nhạc. Vua Tây Sơn dùng lời lẽ xoa dịu, vỗ về ông, rồi cử ông cùng tướng Nguyễn Duệ trấn thủ châu thành Nghệ An, lo việc huấn luyện quân sĩ, tích trữ lương thực. Sau đó Nguyễn Nhạc đưa quân về Quy Nhơn..

Nắm quyền ở Bắc Hà

Dẹp Án Đô vương
Sau khi Tây Sơn rút, vua Lê Chiêu Thống triệu tập quần thần bàn luận rằng: "Giặc để lại cho ta một nước trống rỗng, nếu có sự nguy cấp, thì chống đỡ bằng cách nào?". Triều đình bèn gửi thư hiệu triệu các quan lại và thế gia cũ đem quân vào bảo vệ kinh thành. Ở nhiều nơi, các hào mục mượn cớ "bảo vệ" để chiêu tập binh mã, chiếm giữ châu quận, đánh giết lẫn nhau, trong nước rất rối ren. Lợi dụng tình hình này, các tướng ủng hộ họ Trịnh như Đinh Tích Nhưỡng, Hoàng Phùng Cơ và thiêm đô ngự sử Dương Trọng Tế nổi dậy, dựng Trịnh Bồng làm chúa mới, ép Lê Chiêu Thống phong Bồng làm Nguyên soái, Tổng quốc chính, Án Đô vương.

Vua Lê nghe theo lời các văn thần, liền sai người vào Nghệ An mời Nguyễn Hữu Chỉnh dẹp họ Trịnh. Được danh chính là lời gọi của vua Lê, ông chiêu tập hơn 1 vạn quân, bắc tiến như chẻ tre. Tại xã Hoa Lâm, ông đánh tan quân của tướng Bùi Thế Toại. Quân Trịnh do Lê Trung Nghĩa, Phan Huy Ích được cử đi đánh bị bại. Nghĩa bị giết. Ích bị Chỉnh bắt sống. Sau đó quân Chỉnh đánh thốc ra Thăng Long. Các tướng Trịnh thua trận bỏ chạy. Án Đô vương Trịnh Bồng bỏ đi mất tích. Chiêu Thống sai đốt phủ chúa. Họ Trịnh từ đó không quay lại ngôi vị được nữa.

Dẹp được chúa Trịnh, Nguyễn Hữu Chỉnh được Chiêu Thống phong là Bình Chương Quân Quốc Trọng Sự, Đại Tư Đồ, tước Bằng Trung công (鵬忠公).

Các tướng họ Trịnh cũ vẫn hoạt động chống lại nhà Lê. Nguyễn Hữu Chỉnh với sự giúp sức của những tướng thuộc hạ có tài như Nguyễn Như Thái, Hoàng Viết Tuyển đã lần lượt đánh bại Đinh Tích Nhưỡng, Dương Trọng Tế và Hoàng Phùng Cơ. Dương Trọng Tế và Hoàng Phùng Cơ bị bắt xử tử. Cả Bắc Hà khi đó không còn đối thủ, Nguyễn Hữu Chỉnh cậy quyền thế lại coi thường lấn át vua Lê.

Thất bại
Sau đó, biết tin anh em Tây Sơn bất hoà, Hữu Chỉnh có ý chống đối lại Tây Sơn, mưu lập thế lực riêng như chúa Trịnh trước đây. Muốn mở rộng ảnh hưởng vào Nam, Nguyễn Hữu Chỉnh thông đồng với Nguyễn Duệ chiếm đất Nghệ An, sửa lũy Hoành Sơn, lấy Linh Giang (tức sông Gianh) làm giới hạn với Thuận Hóa. Tướng Tây Sơn là Vũ Văn Nhậm (con rể Nguyễn Nhạc) hay được, bèn gửi thư cáo biến với Bắc Bình Vương Nguyễn Huệ. Vì vậy ý định của Hữu Chỉnh không thành. Từ khi đó, Văn Nhậm là người được cử ra Nghệ An để tăng cường lực lượng của Tây Sơn.

Nguyễn Hữu Chỉnh lại sai Trần Công Xán vào Nam đòi Tây Sơn đất Nghệ An do Nguyễn Văn Duệ, Vũ Văn Dũng đang trấn thủ. Vì thế, Nguyễn Huệ cử Ngô Văn Sở và Phan Văn Lân mang quân ra Nghệ An, hợp sức cùng Vũ Văn Nhậm tiến ra Bắc đánh Nguyễn Hữu Chỉnh.

Cuối năm 1787, quân Tây Sơn do Vũ Văn Nhậm chỉ huy tiến ra bắc. Hữu Chỉnh có phần chủ quan, bị Vũ Văn Nhậm đánh bại nhanh chóng. Tháng 11, Vũ Văn Nhậm đánh ra Thanh Hóa. Nguyễn Hữu Chỉnh vẫn sợ Vũ Văn Nhậm, và vì vợ con ông còn ở lại bên Tây Sơn, nên muốn liệu chiều để đi đến chỗ nghị hòa, nhưng còn do dự, chưa quyết định.

Ông mang 3 vạn quân đi chống cự ở sông Thanh Quyết, lại sai Nguyễn Hữu Du đem hơn 50 chiếc chiến thuyền chở hết các chiến cụ như đại pháo và hỏa khí đỗ ở cửa sông đối diện với quân Tây Sơn trên cùng một con sông. Hữu Du không hề lo phòng bị. Ban đêm, quân Tây Sơn, ngầm bơi sang, dùng thừng chão dài buộc thuyền của Hữu Du kéo qua bờ phía nam. Quân Bắc Hà sợ hãi chạy trốn. Bao nhiêu đại pháo trong thuyền đều lọt vào tay quân Tây Sơn.

Quân Bắc Hà thua chạy. Nguyễn Hữu Chỉnh nửa đêm trốn từ Thanh Quyết về Thăng Long, thu gom được vài ngàn quân, hộ tống Lê Chiêu Thống chạy sang Kinh Bắc. Trấn thủ Nguyễn Cảnh Thước hàng Tây Sơn, không đón rước vua Lê nên ông phải mang Chiêu Thống qua đò sông Đáy chạy đi huyện Yên Dũng (Bắc Giang).

Khi Lê Chiêu Thống và Hữu Chỉnh đến Mục Sơn thì quân Tây Sơn đuổi kịp. Bộ tướng của Vũ Văn Nhậm là Nguyễn Văn Hòa chia quân đánh mặt trước, rồi bí mật điều một cánh quân vòng phía sau núi đánh úp. Quân Hữu Chỉnh rối loạn, tự tan vỡ. Hữu Chỉnh thua chạy, vì ngựa què nên bị quân Tây Sơn bắt được.

Nguyễn Văn Hòa đưa Nguyễn Hữu Chỉnh về Thăng Long. Vũ Văn Nhậm kể tội ông là bất trung rồi sai xé xác ông ở cửa thành.

Tác phẩm
Ông là tác giả tập thơ Nôm "Cung Oán Thi", mấy bài phú Nôm như "Quách Tử Nghi Phú", "Trương Lưu Hầu Phú" và tập thơ Ngôn Ẩn Thi Tập bằng chữ Hán.

Đây là bài phú tên "Trương Lưu Hầu":

Trương Lưu Hầu! Trương Lưu Hầu!
Ngao cực gây thiêng;
Hồ tinh cấu sáng.
Vằng vặc mi thanh mục tú, kỳ sĩ phong tư;
Nhơn nhơn thức viễn tài cao, danh nho khí tượng.
Y bát theo một mối cầm thư;
Chung đỉnh dõi năm đời khanh tướng.
Trời đất thuở cát vàng, bụi tía, áng công danh không uốn lưỡi Nghi, Tần;
Nước nhà khi bể biếc, dâu xanh, mưu báo phục há kém tay Kha, Nhượng.
Rải ngàn vàng tìm khách thiếu niên;
Nâng chiếc dép tôn người lão trượng.
Bác Lãng một chuỳ tiết nghĩa, trợt vẩy Tổ Long;
Trần Lưu ba quyển lược thao, mở lòng đình trưởng.
...
Ngôi đế sư nảy chốn phúc tâm;
Việc trù sách vận trong duy trướng.
Bóng cờ phất thập thò trên đỉnh Khoái, sơn hà trăm hai lẻ, một khắc hoá tan tành;
Tiếng tiêu đưa rủ rỉ trốn thành Cai, tử đệ tám nghìn dư, nửa đêm xuôi khảng tảng.
Việc năm năm đưa tấc lưỡi còn thừa;
Cơ nghìn dặm quyết trong màn một nhoáng.
Cung Tần rót một liều thuốc đắng, bệnh phú ông tỉnh lại lúc tê mê;
Cửa Hồng khuyên ba chén rượu nồng, hồn quý phụ xiêu về cơn chếnh choáng.
Cho dượng Phàn ương mắt tại quân trung;
Dìu ông Bái rảo chân về Bá Thượng.
Áo gấm ví von xui miệng trẻ, giục Trùng Đồng xót dạ lại cồn cồn;
Chén châu giả mẽ ghẹo gan già, làm Ngu Lão tức mình gieo choảng choảng.
Bao Quận tiễn đưa xe ngựa Hán, dập dìu xui đốt nẻo về đông;
Huỳnh Dương lẩn quẩn nước non Hàn, dong ruổi rắp gây nền thụ đảng.
...
Đổ mồ hôi nghe lời khách vừa xong;
Sa nước mắt nghĩ việc nhà lai láng,
Chí ngùi ngùi khôn chiếm đất trung nguyên;
Lòng ngài ngại phải chăng miền tây hướng.
Ý nhiệm bán gươm ba thứ, lòng quốc sĩ như soi;
Mưu sâu vạch đũa tám điều, mặt hủ nho mới hoảng.
Việc quyên Quan chia Tín, Bố dương quyền;
Chước hoãn chiến máy Tề, Lương phản trạng.
Gương trung nghĩa treo tranh Tề Cảnh, Kỷ tướng quân khi gấp khúc phải liều;
Máy hiểm thâm đánh mái sơn cương, Phàn tráng sĩ lúc nguy nghi phải gượng.
Bài gián Sở giục chàng Nhụ Tử, tuốt xương, bẻ cánh chước càng ghê;
Việc vương Tề chiều kẻ vương tôn, bấm gót, rỉ tai lời phải khoảng.
Lừa Vũ đưa một bức khiêm cung;
Ngăn Sở giục ba người cưu tráng.
Hồng Câu thuở chia sông một giải, nuôi hùm vào lỏng máy tiêm cừu;
Cố Lăng khi cắt đất hai phân, đuổi khỉ những êm bài ngự tướng.
Ngắm thiên văn hay phá Sở cơ mầu;
Xem địa lý biết hưng Lưu khí vượng.
...
Đứa điền phu trỏ vời miền trạch tả, ai hay chăng ấy chước cao thâm;
Thuyền trưởng ông dòng đợi bến Ô Giang, ai biết chẳng là mưu liệu lượng.
...
Lũ trăm Tham nào đọ sức kinh luân;
Trong tam kiệt dễ so công chiến xướng.
Phấp phới lá cờ trước gió, huân lao sá kể thứ Phàn, Đằng;
Vẫy vùng cán việt lên đàn, công tích không so phường Giáng, Quán.
Đế sư cao một bậc, trọng đức tôn danh;
Hầu tước hậu ba muôn, luận công hành thưởng.
Đường báo quốc nhờ lưng Xích Đế, tiệc Nam Cung đà vẹn tiếng vin rồng;
Chước bảo thân mượn dấu Hoàng Công, miền Bắc Thành tìm nơi ấp phượng.
...
Giá đã cao, nên dùng đỉnh công hầu;
Mình được nhẹ, nên tiêu dao ngày tháng.
Rỡ rỡ thư son khoán sắt, lời Nãi Ông dù trỏ núi thề sông;
Thênh thênh non đá am thông, thuyền tiên tử đã quen mây mến ráng.
Trót phải duyên cùng họ Hán mà theo;
Nên làm dấu lấy chữ Lưu kẻo đãng.
Đạo ấy, sá bàn chân với nguỵ, đấng cao minh chi vướng sự hữu vô;
Lòng này, ai biết Hán hay Hàn, phải biện bạch kẻo thẹn cùng phủ ngưỡng.
...
Trần hiêu chẳng bận ấy thần tiên;
Thanh tĩnh góp dần nên đạo dưỡng.
Ngao ngán chè thông, rượu cúc, lọ chắt chiu hồ ngọc đầy vơi;
Thảnh thơi quạt gió, đèn trăng, mảy hiu hắt đan sa nấu nướng.
Bầu tiên, chén thánh mặc khề khà;
Khoá lợi, giàm danh nào dính dáng.
Tưởng lại lúc hươu lồng, khỉ tắm, dã trống Hàm Quan, lại chuỳ Cửu Lý, giận anh hùng từ đấy sạch lâng lâng;
Trông về khi trâu mỏi, ngựa già, kìa xe Vân Mộng, nọ án Thượng Lâm, lòng du tử ngẫm thay cười sang sảng.
Hà, Tham vị thứ, bọt nước lênh đênh;
Tín, Việt công danh, áng mây thấp thoáng.
Thua được thừa điều Hán, Sở, túi Xích Tùng đủng đỉnh mái thanh sơn;
Nhục vinh gác truyện Tiêu, Hàn, buồm Phạm Lãi nghênh ngang dòng bích lãng.
...
Ở giang hồ thì danh sĩ phong lưu;
Vào lăng miếu lại đại thần thể dạng.
Nghe văng vẳng chốn sa trung rục rịch, bảng lảng lừa then, rút máy, giải chúng tâm nâng một kẻ oán thù;
Thấy hiu hiu khi quốc bản lung lay, khoan thai rút cánh, kên lông, yên trừ vị vẫy bốn người dật khoáng.
Hay dùng nào hết chước huyền vi;
Khó giấu dễ hao cơ bí tạng.
Đi lại tha hương, cố quốc, lưới anh hùng khôn dò chốn thiểm thâm;
Ra vào đế tử, tiên ông, lồng trí thuật dễ ngự trong lai vãng.
Nghĩa thủy chung biện bạch cũng êm;
Đường tiến thoái thong dong chẳng vướng.
Một lần mộng dọc ngang trong tám cõi, đủ phê pha công Hán, nợ Hàn;
Ba tấc lưỡi đưa đẩy ngoại năm năm, vừa chọn vẹn thù Tần oán Hạng.
Ngẫm từ trên Trọng Liên, Phạm Lãi nào hơn;
So xuống dưới dẫu Lý Tĩnh, Khổng Minh chưa đáng.
Ngôi đế sư mà danh cao sĩ, ngoại vật há còn trong bụng, nghìn thu chữ thắm chẳng vàng phai;
Nền nho giả mà giá danh thần, chẳng tiên nhưng cũng khác phàm, muôn kiếp sử xanh còn để sáng.
Nay độc danh thần truyện, xem thượng hữu thiên;
Trách ai thượng hữu cổ nhân, sao chẳng nguyện hy Tử Phòng, mà lại nguyện hy Gia Cát Lượng.

Bài thứ 8 "Tự biết mình" trong tập thơ Ngôn Ẩn Thi Tập:
Ai có hay chăng là chẳng hay?
Lòng này vốn đã dạy thân này.
Kẻo lầm kẻo lỡ người yêu ghét,
Đà tỏ đà tường kẻ thảo ngay.
Xem nỗi thế thời, xem đã nhạt,
Bén mùi đạo lý, bén càng say.
Phải cơ, mới biết cơ trời nhiệm,
Có rủi, bằng dường lại có may.

Trong văn hoá đại chúng

Xem thêm
 Nhà Hậu Lê
 Chúa Trịnh
 Hoàng Ngũ Phúc
 Nhà Tây Sơn
 Nguyễn Nhạc
 Nguyễn Huệ
 Hoàng Đình Bảo

Tham khảo
 Nguyễn Lương Bích, Phạm Ngọc Phụng (1976), Tìm hiểu thiên tài quân sự của Nguyễn Huệ, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân
 Khâm định Việt sử thông giám cương mục
 Hoàng Lê nhất thống chí của Ngô gia văn phái.

Chú thích

Liên kết ngoài

Người Nghệ An
Võ tướng nhà Lê trung hưng
Võ tướng nhà Tây Sơn
Quan lại nhà Tây Sơn
Người họ Nguyễn tại Việt Nam
Công tước nhà Lê trung hưng


title: Gianluigi Buffon

text:
Gianluigi Buffon (; sinh ngày 28 tháng 1 năm 1978), còn được gọi là Gigi Buffon, là một cựu cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp người Ý, từng chơi ở vị trí thủ môn. Được đánh giá rộng rãi là một trong những thủ môn vĩ đại nhất mọi thời đại, anh \là một trong số ít cầu thủ được ghi nhận đã vượt qua 1.100 lần ra sân chuyên nghiệp và giữ kỷ lục về ra sân nhiều nhất tại Serie A.

Ở cấp câu lạc bộ, sự nghiệp chuyên nghiệp của Buffon bắt đầu với Parma vào năm 1995, nơi anh ra mắt Serie A. Anh nhanh chóng có tên trong đội hình xuất phát và nổi tiếng là một trong những thủ môn trẻ triển vọng nhất ở Ý, giúp Parma giành Coppa Italia, UEFA Cup và Supercoppa Italiana vào năm 1999. Sau khi gia nhập Juventus vào năm 2001, mang phí kỷ lục thế giới cho một thủ môn trị giá 52 triệu euro vào thời điểm đó, Buffon đã giành chức vô địch Serie A trong cả hai mùa giải đầu tiên của anh ấy tại câu lạc bộ và khẳng định mình là một trong những cầu thủ xuất sắc nhất thế giới ở vị trí của anh ấy. Trong lần đầu tiên khoác áo Juventus, anh đã giành được kỷ lục 9 chức vô địch Serie A, bốn Coppa Italia, và năm Supercoppa Italiana. Anh là thủ môn đầu tiên giành được giải thưởng Serie A Footballer of the Year, và được vinh danh Serie A Goalkeeper of the Year với kỷ lục mười hai lần. Sau khi lọt vào Chung kết UEFA Champions League 2015 và 2017, Buffon được điền tên vào Đội hình của mùa giải Champions League ở cả hai lần, và giành được giải thưởng Thủ môn xuất sắc nhất FIFA đầu tiên vào năm sau.

Sau mười bảy năm gắn bó với Juventus, Buffon đã ký hợp đồng với câu lạc bộ Pháp Paris Saint-Germain ở tuổi 40 vào năm 2018, nơi anh được sử dụng với vai trò luân phiên với Alphonse Areola; anh đã vô địch Trophée des Champions và Ligue 1 trong mùa giải duy nhất của anh với đội, trước khi trở lại Juventus vào năm sau. Trong mùa giải 2019–20, Buffon chủ yếu đóng vai trò dự phòng cho Wojciech Szczęsny, nhưng vẫn phá được kỷ lục 647 lần ra sân ở Serie A của Paolo Maldini khi anh giành được kỷ lục nhiều danh hiệu thứ mười với câu lạc bộ. Mùa giải tiếp theo, anh tiếp tục đóng vai trò dự bị, nhưng xuất phát ở Coppa Italia, giành danh hiệu thứ sáu kỷ lục của mình. Vào tháng 6 năm 2021, Buffon trở lại câu lạc bộ thời thơ ấu của mình là Parma, đội đã bị xuống hạng Serie B trong mùa giải đó, trước khi tuyên bố từ giã sự nghiệp bóng đá vào năm 2023 ở tuổi 45.

Với 176 lần khoác áo đội tuyển quốc gia, Buffon là cầu thủ ra sân quốc tế nhiều nhất mọi thời đại, cầu thủ khoác áo đội tuyển quốc gia Ý nhiều nhất lịch sử của đội tuyển quốc gia Ý, và là cầu thủ khoác áo đội tuyển quốc tế châu Âu nhiều thứ ba từ trước đến nay; Buffon cũng giữ kỷ lục số lần ra sân nhiều nhất cho đội tuyển Ý với tư cách đội trưởng sau khi anh thừa hưởng chiếc băng đội trưởng vào năm 2010. Buffon được triệu tập vì kỷ lục 5 lần tham dự FIFA World Cup (vào các năm 1998, 2002, 2006, 2010 và 2014) sau khi ra mắt vào năm 1997; anh ấy là người thay thế không được sử dụng trong ấn bản năm 1998. Anh ấy là thủ môn xuất phát của đội vô địch giải đấu năm 2006, được trao giải Găng tay vàng với tư cách là thủ môn xuất sắc nhất của giải đấu. Anh ấy cũng đại diện cho Ý tại bốn kỳ UEFA Euro, tại Olympics 1996, và tại hai FIFA Confederations Cup, giành huy chương đồng tại phiên bản 2013 của giải đấu. Sau màn trình diễn của anh ấy trong World Cup 2006, nơi anh giữ kỷ lục 5 trận giữ sạch lưới, Buffon đã giành được Giải thưởng Yashin và được bầu vào Đội hình của Giải đấu, một vinh dự mà anh ấy cũng đã nhận được từ UEFA sau khi lọt vào tứ kết của 2008 và trận chung kết của Euro 2012. Buffon từ giã sự nghiệp thi đấu quốc tế vào năm 2017, sau khi Ý không thể vượt qua vòng loại FIFA World Cup 2018; mặc dù anh đã đảo ngược quyết định này để thi đấu trong các trận giao hữu của đội vào năm sau, anh đã chính thức xác nhận việc từ giã đội tuyển quốc gia vào tháng 5 năm 2018.

Buffon được Pelé xướng tên trong FIFA 100 danh sách những cầu thủ còn sống vĩ đại nhất thế giới năm 2004. Anh là thủ môn duy nhất giành được danh hiệu UEFA Club Footballer of the Year, mà anh ấy đã đạt được sau khi vào đến chung kết Champions League 2003; anh ấy cũng đã giành được giải thưởng của UEFA cho thủ môn xuất sắc nhất năm đó, và được bầu chọn thêm vào danh sách UEFA Team of the Year năm lần. Buffon là người về nhì cho Quả bóng vàng châu Âu trong năm 2006, và được bầu là một phần của FIFPro World11 ba lần. Anh ấy là thủ môn đầu tiên giành được Giải thưởng Bàn chân vàng, và cũng được vinh danh là Thủ môn xuất sắc nhất thế giới của IFFHS kỷ lục năm lần (cùng với Iker Casillas và Manuel Neuer); anh ấy tiếp tục được vinh danh là thủ môn xuất sắc nhất thế kỷ 21, trong 25 năm qua và của thập kỷ bởi cùng một tổ chức.

Đầu đời
Buffon sinh ra ở Carrara, Tuscania, mặc dù anh có nguồn gốc Friuli, từ Latisana. Anh sinh ra trong một gia đình thể thao: mẹ anh Maria Stella Masocco đã ba lần Nhà vô địch Ý trong đẩy tạ và ném đĩa, chú của anh là Dante Masocco là một cầu thủ bóng rổ đã chơi ở Serie A1, cha của anh là Adriano cũng tập đẩy tạ, và các chị gái của anh là Guendalina và Veronica là những vận động viên bóng chuyền chuyên nghiệp. Anh là họ hàng của Lorenzo Buffon, thủ môn của Milan, Genoa, Inter, Fiorentina và đội tuyển quốc gia Ý: Lorenzo là anh họ thứ hai của Gianluigi hai lần bị loại bỏ.

Vào tháng 6 năm 2017, anh nhận được quyền công dân danh dự từ thành phố Latisana.

Sự nghiệp câu lạc bộ

Parma
Buffon ra mắt khán giả Serie A vào ngày 19 tháng 11 năm 1995, ở độ tuổi 17, với màu áo Parma, trong trận mà đội này hòa 0 - 0 với AC Milan. Sau bốn mùa bóng tại đây, anh đã đoạt được Cúp UEFA Europa League.

Juventus

Anh được chuyển sang chơi cho Juventus vào năm 2001, với một kỷ lục thế giới về giá chuyển nhượng dành cho một thủ môn: 53 triệu Euro. Năm 2003, anh đoạt danh hiệu cầu thủ giỏi nhất cúp UEFA và thủ môn giỏi nhất, tháng 3 năm sau, anh được vua Pelé ghi tên vào danh sách 125 cầu thủ còn sống vĩ đại nhất. Trong một trận đấu gặp lại Milan vào tháng 8 năm 2005, Buffon va chạm với tiền vệ Kaká của đội bạn trong một pha tranh bóng, khiến anh bị trật khớp vai, phải đi phẫu thuật. Ca mổ thành công, anh trở lại sân bóng vào tháng 11, nhưng chỉ chơi một trận trước khi một chấn thương khác đưa anh ra ngoài đường biên cho đến tận tháng 1 năm sau. Trở lại lần này, anh góp công lớn đưa Juventus giành chức vô địch nước Ý lần thứ 2 liên tiếp, và cũng là lần thứ 4 anh đoạt được danh hiệu này trong màu áo sọc đen trắng.

Vào tháng 5 năm 2006, Buffon và thủ môn trước đó của Juventus là Antonio Chimenti, cùng nhiều cầu thủ nữa, bị tình nghi có liên can đến một vụ dàn xếp tỉ số tại Serie A trong trận gặp Parma Calcio 1913.Hôm sau khi nghe tin đó, anh tự ý đến tòa án ở Torino trả lời tra vấn để bảo tồn danh dự cho mình. Anh thừa nhận là mình có tham dự cá cược trong thể thao, nhưng kiên quyết nói không cá cược trong các trận bóng đá Ý. Nhiều người lo ngại rằng chuyện này sẽ làm ảnh hưởng đến cơ hội tham dự World Cup 2006 của anh, nhưng đến ngày 15 tháng 5, lại thấy Buffon có tên trong danh sách tuyển thủ đến nước Đức.

Các cầu thủ dính líu sau đó đều được xóa án vào ngày 27 tháng 6 năm 2007. Tuy vậy, Juventus bị đẩy xuống Serie B từ ngày 14 tháng 6 với âm 30 điểm xuất phát, đó là phán quyết đầu tiên sau vụ điều tra dàn xếp tỉ số nổi tiếng; điểm âm sau đó được giảm bớt, còn 17 rồi 9 điểm, song chức vô địch nước Ý gần đây nhất của Juventus bị xóa khỏi bảng thành tích. Người ta đồn rằng Buffon muốn rời đội vì chuyện này, khiến cho rất nhiều câu lạc bộ rất quan tâm. Song anh vẫn ở lại Juventus sau đó, còn nói rằng: "Serie B là một giải đấu mà tôi chưa từng chiến thắng và tôi muốn thử làm điều đó". Phó chủ tịch A.C. Milan lúc này, ông Adriano Galliani lên tiếng chiêu dụ anh từ tháng 4 năm 2007 để thay thế Dida đang xuống phong độ, nhưng sau nhiều tin đồn về sự qua lại, cuối cùng anh lên tiếng bác bỏ.

Sau khi Juventus đoạt Cadetti với số điểm cao nhất tại Serie B và trở lại giải đấu Serie A, Buffon ký tiếp một hiệp đồng với câu lạc bộ, có thời hạn cho đến năm 2012. .

Trong trận tứ kết lượt về với Real Madrid tại UEFA Champions League 2017-18, anh bị nhận thẻ đỏ đầu tiên trong sự nghiệp do phản ứng quyết liệt với trọng tài khi trọng tài cho Real hưởng quả phạt 11 m của Cristiano Ronaldo sau tình huống Medhi Benatia khiến Lucas Vázquez ngã ở khu vực cấm địa. Sau mùa này, anh sẽ giải nghệ. Đây là thông báo từ trước của anh.

Paris Saint-Germain
Ngày 06 tháng 7 năm 2018, Gianluigi Buffon chính thức trở thành người của Paris Saint-German theo hình thức chuyển nhượng tự do, thời hạn hợp đồng 1 năm.

Ngày 05 tháng 6 năm 2019, Paris Saint-Germain thông báo chia tay thủ môn Buffon sau khi hết hạn hợp đồng.

Trở lại Juventus
Năm 2019, Buffon trở lại câu lạc bộ Juventus, nhưng vì lí do tuổi tác nên anh thường xuyên phải ngời dự bị cho các đàn em.

Trở lại Parma và nghỉ hưu
Vào ngày 17 tháng 6 năm 2021, sau nhiều ngày đồn đoán sau khi anh ấy rời Juventus, đội bóng mới xuống hạng Parma đã thông báo về sự trở lại của Buffon thông qua một đoạn video ngắn được đăng trên tài khoản Twitter chính thức của câu lạc bộ. Sau khi giành được Coppa Italia trong mùa giải cuối cùng của anh ấy tại Juventus, nhiều người cho rằng đó sẽ là dấu chấm hết cho sự nghiệp của anh ấy. Thay vào đó, anh thông báo rằng anh ấy sẽ gia nhập câu lạc bộ thời thơ ấu của mình và điều này đánh dấu 20 năm kể từ khi anh rời Parma đến Juventus vào năm 2001. Vào ngày 20 tháng 8 năm 2021, Buffon ra sân lần đầu tiên, để thủng lưới muộn trong trận hòa 2–2 trước Frosinone.

Vào ngày 5 tháng 2 năm 2022, sau trận hòa 0–0 trên sân khách trước Benevento ở Serie B, Buffon trở thành thủ môn đầu tiên trong lịch sử bóng đá nam giữ sạch lưới 500 trận (322 với Juventus, 92 với Parma, 9 với PSG và 77 với Ý). Vào ngày 28 tháng 2, Parma thông báo gia hạn hợp đồng của Buffon đến năm 2024, điều này sẽ giúp anh tiếp tục thi đấu cho đến năm 46 tuổi.

Vào ngày 2 tháng 8 năm 2023, ở tuổi 45 sau 28 năm thi đấu, Buffon tuyên bố từ giã sự nghiệp bóng đá chuyên nghiệp.

Sự nghiệp quốc tế
Buffon đá trận đầu cho đội tuyển quốc gia vào tuổi 19, khi một chấn thương đã làm cho thủ môn số một của đội tuyển lúc đó là Angelo Peruzzi bị loại khỏi danh sách dự France 98. Anh được theo đội tuyển đến Pháp mùa hè năm đó, nhưng chỉ là để nhìn thủ môn Pagliuca đứng ở vị trí của mình từ đầu đến cuối giải. Anh từng tham dự nhiều trận tại Olympics Atlanta 1996 tại Mỹ, World Cup 2002 và Euro 2004. Hồi Euro 2000, anh được xem là lựa chọn tối ưu cho vị trí thủ môn đội Ý, song một chấn thương tay ở trận giao hữu với Na Uy trước đó 9 ngày khiến anh phải nhường chỗ cho Francesco Toldo, người sau đó đã hoàn thành tốt nhiệm vụ thay thế.

Tại vòng chung kết World Cup 2006, anh thể hiện một phong độ xuất sắc: giữ sạch lưới trong 453 phút sau 5 trận đấu. Tính cả giải này anh chỉ bị lọt lưới 2 bàn, 1 là bàn phản lưới nhà của hậu vệ đồng đội Cristian Zaccardo và bàn kia là cú sút phạt đền của Zidane trong trận chung kết. Ở trận chung kết với Pháp, anh cùng Fabien Barthez, thủ môn đội Pháp, đã chơi rất tốt vai trò của mình trong 120 phút chính thức, song không một ai bắt được quả phạt Penalty nào ở loạt sút luân lưu. Và một pha sút hỏng của David Trezeguet đã góp phần đưa Ý lên ngôi vô địch thế giới lần thứ 4. World Cup 2006 tại Đức là một giải đấu thành công nhất trong sự nghiệp của Buffon tính cho tới thời điểm đó. Anh được trao giải thưởng Yashin cho thủ môn giỏi nhất giải này.

Buffon trở thành đội trưởng tuyển quốc gia Ý cho Euro 2008 sau khi Fabio Cannavaro rút tên khỏi đội hình vì chấn thương. Sau trận đấu đầu tiên đầy thất vọng trước các tuyển thủ Hà Lan (Ý bị thua với tỉ số 0 - 3), Ý vượt qua vòng loại trong tình thế cam go. Lúc này, Buffon là người góp công lớn để đưa đội nhà vào vòng 2 của giải đấu, sau khi đỡ được quả phạt đền của Adrian Mutu trong trận gặp Rumani, và giữ sạch lưới trong trận gặp Pháp.

Tại World Cup 2010, đội tuyển Ý bị loại ngay từ vòng bảng với hai trận hòa và một trận thua. Sau giải đấu này, đội trưởng Fabio Cannavaro tuyên bố giải nghệ. Buffon đã tiếp quản chiếc băng thủ quân từ tay của Cannavaro.

Euro 2012 chứng kiến sự trưởng thành vượt bậc của Italia, khi họ vào đến trận chung kết. Nhưng trong trận chung kết, đội trưởng Buffon và các đồng đội đã thất bại trước các nhà ĐKVĐ châu Âu và thế giới Tây Ban Nha với tỉ số 0-4.

Ngày 12/10/2013, trong khuôn khổ Vòng loại World cup 2014 Italia làm khách tại Đan Mạch (hòa 2-2), thủ thành Gianluigi Buffon đã chính thức vượt qua Fabio Cannavaro để trở thành cầu thủ khoác áo đội tuyển Quốc gia Italia với 137 lần

Azzuri đã khởi đầu World Cup 2014 với chiến thắng 2-1 trước đội tuyển Anh. Trận này Buffon không thể ra sân do chấn thương, nhưng thủ thành dự bị Salvatore Sirigu đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ thay thế. Nhưng trận đấu tiếp theo, họ đã để thua Costa Rica với bàn thắng duy nhất của tiền vệ đội trưởng Bryan Ruiz. Trận đấu tiếp theo, do chỉ cần một trận hòa là đi tiếp nên họ khởi đầu vô cùng chậm chạp. Và chính tư tưởng cầu hòa đó đã giết chết Buffon và các đồng đội, khi họ thất bại 0-1 trước Uruguay, với bàn thắng quyết định của Diego Godín.

Sau khi đội tuyển Ý thất bại trước  với tổng tỉ số 0-1 ở vòng play-off World Cup 2018 khu vực châu Âu, Gianluigi Buffon tuyên bố chia tay đội tuyển Ý sau 20 năm gắn bó, tổng cộng anh đã thi đấu 176 trận và trở thành cầu thủ có số lần khoác áo đội tuyển quốc gia nhiều nhất từ trước đến nay.

Hồ sơ cầu thủ

Bên ngoài bóng đá chuyên nghiệp

Thống kê

Câu lạc bộ

Đội tuyển quốc gia

Thành tích

Câu lạc bộ

Parma
 Serie A (á quân): 1996-97
 Coppa Italia: 1999
 Supercoppa Italiana: 1999
 UEFA Cup: 1999

Juventus
 Serie A: 2001–02, 2002–03, 2011–12, 2012–13, 2013–14, 2014–15, 2015–16, 2016–17, 2017–18, 2019–20
 Tước sau calciopoli: 2004–05, 2005–06
 Coppa Italia: 2014–15, 2015–16, 2016–17, 2017–18, 2020–21
 Supercoppa Italiana: 2002, 2003, 2012, 2013, 2015, 2020
 Á quân UEFA Champions League: 2002–03, 2014–15, 2016–17
 Serie B: 2006–07

Paris Saint-Germain
Ligue 1: 2018–19
Trophée des Champions: 2018

Quốc tế
 FIFA World Cup: 2006
 UEFA Under-21 European Championship: 1996

Danh hiệu cá nhân
 Giải thưởng Bravo: 1999
 FIFA 100 (125 cầu thủ còn sống vĩ đại nhất)
 Yashin Award (Thủ môn hay nhất FIFA World Cup) 2006
 Đội hình ngôi sao World Cup 2006
 Quả bóng bạc châu Âu 2006
 Thủ môn xuất sắc nhất năm tại Serie A: 1999, 2001, 2002, 2003, 2005, 2006, 2012, 2014, 2015, 2016, 2017
 Về nhì: 1997, 1998

 UEFA Club Football Awards (Thủ môn hay nhất) 2003
 IFFHS Best Goalkeeper: 2003, 2004, 2006, 2007
 FIFPro World XI Award (Best Goalkeeper): 2006, 2007
 Onze d'Or (Best Goalkeeper): 2003, 2006
 UEFA Team of the Year: 2003, 2004, 2006
 FIFPro World XI: 2006, 2007

Chú thích

Liên kết ngoài

 Juventus
 PSG

 legaseriea.it
 aic.football.it
 FIGC
 Italia1910.com

Nhân vật còn sống
Sinh năm 1978
Người Carrara
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Ý
Cầu thủ bóng đá Ý
Cầu thủ bóng đá Juventus
Cầu thủ bóng đá Parma Calcio 1913
FIFA 100
Thủ môn bóng đá
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2014
Cầu thủ bóng đá Serie A
Cầu thủ bóng đá Thế vận hội Mùa hè 1996
Cầu thủ bóng đá Thế vận hội Ý
FIFA Century Club
Cầu thủ Cúp Liên đoàn các châu lục 2013
Cầu thủ đội tuyển bóng đá trẻ quốc gia Ý
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 1998
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2002
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2006
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Pháp
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2010
Cầu thủ đội tuyển bóng đá U-21 quốc gia Ý
Cầu thủ bóng đá Paris Saint-Germain F.C.
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá châu Âu 2008
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá châu Âu 2012
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá châu Âu 2016
Cầu thủ bóng đá Ligue 1
Thủ môn bóng đá nam
Cầu thủ bóng đá Serie B
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá châu Âu 2004


title: (17623) 1995 WO42

text:
{{DISPLAYTITLE:(17623) 1995 WO42}}

(17623) 1995 WO42 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 30 tháng 11 năm 1995.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 17001–18000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1995
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Elachistocleis pearsei

text:
Elachistocleis pearsei là một loài ếch trong họ Nhái bầu. Loài này được tìm thấy ở Colombia, Panama, và Venezuela. Chúng không bị đe dọa tuyệt chủng.

Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, xavan ẩm, và đầm nước ngọt có nước theo mùa. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Lynch, J. & La Marca, E. 2004. Relictivomer pearsei. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Elachistocleis
Động vật lưỡng cư Colombia
Động vật lưỡng cư Panama
Động vật lưỡng cư Venezuela
Động vật được mô tả năm 1914


title: 261 Prymno

text:
Prymno  (định danh hành tinh vi hình: 261 Prymno) là một tiểu hành tinh hơi lớn ở vành đai chính. Thành phần cấu tạo của nó có lẽ bằng vật liệu nguyên thủy không giống như cacbonat thông thường.

Ngày 31 tháng 10 năm 1886, nhà thiên văn học người Mỹ gốc Đức Christian H. F. Peters phát hiện tiểu hành tinh Prymno khi ông thực hiện quan sát tại ở Clinton, New York và đặt tên nó theo tên Prymno, một trong các nữ thần Oceanid trong thần thoại Hy Lạp.

Xem thêm
 Danh sách tiểu hành tinh: 1–1000

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Lightcurve plot of 261 Prymno, Palmer Divide Observatory, B. D. Warner (2009)
 Asteroid Lightcurve Database (LCDB), query form (info )
 Dictionary of Minor Planet Names, Google books
 Asteroids and comets rotation curves, CdR – Observatoire de Genève, Raoul Behrend
 Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets (1)-(5000) – Minor Planet Center

Prymno
18861031
Prymno
Tiểu hành tinh kiểu B (Tholen)
Tiểu hành tinh kiểu X (SMASS)
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Hiệp hội bóng đá Hàn Quốc

text:
Hiệp hội bóng đá Đại Hàn (, Hanja: 大韓蹴球協會, Hán-Việt: Đại Hàn Thúc cầu Hiệp hội,  - KFA) hay Hiệp hội Bóng đá Hàn Quốc là cơ quan quản lý bóng đá tại Đại Hàn Dân Quốc. Cơ quan quản lý bóng đá đầu tiên tại Hàn Quốc là Hiệp hội bóng đá Triều Tiên (; Hanja: 朝鮮足球協會, Hán-Việt: Triều Tiên Túc cầu Hiệp hội), được thành lập ngày 19 tháng 9 năm 1933, cho đến khi hai miền Triều Tiên bị chia cắt.

Park Seung-bin là chủ tịch đầu tiên của KFA, đã thực hiện nhiệm vụ thúc đẩy và mở rộng tổ chức bóng đá tại Hàn Quốc.

Lịch sử
Triều Tiên có lịch sử chơi bóng từ lâu đời. Thời cổ đại, có một loại trò chơi bóng Triều Tiên gọi là chuk-guk tương tự với bóng đá hiện đại. Tuy nhiên, Người Triều Tiên lần đầu chứng kiến phiên bản hiện tại của bóng đá là vào năm 1882 khi các thủy thủ người Anh thi đấu trong thời gian tàu của họ lưu lại tại cảng Incheon.

Năm 1921, Giải bóng đá toàn Triều Tiên đầu tiên được tổ chức, và tới năm 1933, Hiệp hội bóng đá Triều Tiên được thành lập (sau sự ra đời của Hiệp hội trọng tài Joseon năm 1928), tạo nền tảng cho sự phổ biến và phát triển của thể thao.

Hiệp hội bóng đá Đại Hàn được tái thành lập năm 1948, sau sự ra đời của Đại Hàn Dân Quốc. KFA trở thành thành viên của FIFA, cơ quan quản lý bóng đá quốc tế vào cùng năm đó. Sau đó họ gia nhập AFC (Liên đoàn bóng đá châu Á) năm 1954.

Ngày 23 tháng 1 năm 2013, KFA bầu Chung Mong-Gyu làm chủ tịch mới.

Các giải đấu

Không còn tồn tại
 Korea Cup
 Giải vô địch bóng đá Hàn Quốc
 Giải bóng đá quốc gia Cúp Tổng thống Hàn Quốc (Quốc nội)

Hiện tại
 K League Classic: Giải VĐQG
 K League Challenge: Giải hạng nhất
 Korea National League: Giải hạng Nhì
 K3 League: Giải hạng ba
 Cúp Quốc gia Hàn Quốc

Đội tuyển quốc gia

Nam
Đội tuyển bóng đá quốc gia Hàn Quốc
Đội tuyển bóng đá U-23 quốc gia Hàn Quốc
Đội tuyển bóng đá U-21 quốc gia Hàn Quốc
Đội tuyển bóng đá U-17 quốc gia Hàn Quốc
Đội tuyển bóng đá trong nhà quốc gia Hàn Quốc
Đội tuyển bóng đá bãi biển quốc gia Hàn Quốc

Nữ
Đội tuyển bóng đá nữ quốc gia Hàn Quốc
Đội tuyển bóng đá U-20 nữ quốc gia Hàn Quốc
Đội tuyển bóng đá U-17 nữ quốc gia Hàn Quốc
Đội tuyển bóng đá trong nhà nữ quốc gia Hàn Quốc

Giải thưởng

Cầu thủ bóng đá xuất sắc nhất năm (nam)
 1969: Kim Ho
 1970: Lee Hoe-taik
 1971: Kim Jung-nam
 1972: Park Lee-chun
 1973: Cha Bum-kun
 1974: Byun Ho-young
 1975: Kim Ho-gon
 1976: Choi Jong-duk
 1977: Cho Young-jeung
 1978: Kim Jae-han
 1979: Park Sung-wha
 1980: Lee Young-moo
 1981: Cho Kwang-rae
 1982-2009: Gián đoạn
 2010: Park Ji-sung
 2011: Ki Sung-yueng
 2012: Ki Sung-yueng
 2013: Son Heung-min
 2014: Son Heung-min
 2015: Kim Young-gwon

Cầu thủ bóng đá xuất sắc nhất năm (nữ)
 2010: Ji So-yun
 2011: Ji So-yun
 2012: Jeoun Eun-ha
 2013: Ji So-yun
 2014: Ji So-yun
 2015: Cho So-hyun

Đội hình tiêu biểu

Xem thêm
 Đội tuyển bóng đá quốc gia Hàn Quốc
 K League Classic
 K League
 Korea National League
 Challengers League
 Hệ thống các giải bóng đá Hàn Quốc
 Danh sách các câu lạc bộ bóng đá Hàn Quốc

Tham khảo

Liên kết ngoài
 KFA Official Website
 KFA Facebook
 KFA Twitter
 KFA Yozm
 KFA Daum blog
 KFA trên FIFA.com
 KFA trên The-AFC.com

Hàn Quốc
Bóng đá Hàn Quốc
Các tổ chức thể thao Hàn Quốc