title: Kết xuất đồ họa

text:
Trong đồ họa máy tính, kết xuất đồ họa (tiếng Anh: rendering), gọi tắt là kết xuất, là một quá trình kiến tạo một hình ảnh từ một mô hình (hoặc một tập hợp các mô hình) thành một cảnh phim hoặc hình ảnh nào đó bằng cách sử dụng phần mềm máy tính. Mô hình là mô tả của các đối tượng ba chiều bằng một ngôn ngữ được định nghĩa chặt chẽ hoặc bằng một cấu trúc dữ liệu. Mô tả này bao gồm các thông tin về hình học, điểm nhìn, chất liệu và bố trí ánh sáng của đối tượng. Hình ảnh này có thể là một hình ảnh số (digital image) hoặc một hình ảnh đồ họa điểm (raster graphics image). Thuật ngữ này có thể tương đồng với "quá trình một họa sĩ vẽ" một phong cảnh nào đấy. Thuật ngữ "kết xuất" còn được dùng để chỉ quá trình tính toán các hiệu ứng trong một tập tin biên tập phim để tạo kết quả video cuối cùng.

Kết xuất  đồ họa là một trong các chủ đề con chính của đồ họa máy tính ba chiều (3D computer graphics). Trong thực tiễn, nó luôn luôn có quan hệ chặt chẽ với các chủ đề khác. Trong 'quy trình xử lý đồ họa' (graphics pipeline), kết xuất là bước quan trọng cuối cùng để tạo ra diện mạo kết cục của các mô hình và hoạt hình. Với tính phức tạp của đồ họa máy tính ngày càng tăng, từ năm 1970 đến nay, kết xuất đồ họa đã trở thành một chủ đề riêng biệt.

Kết xuất đồ họa được sử dụng trong: trò chơi video và điện tử (computer and video games), trong các chương trình mô phỏng (simulators), trong điện ảnh (movies) hay trong hiệu ứng đặc biệt (special effects) trên TV, và trong hình tượng hóa thiết kế (design visualisation), mỗi cái áp dụng một cân bằng giữa các đặc trưng và kỹ thuật khác nhau.  Hiện nay còn có nhiều sản phẩm phần mềm đa dạng dùng cho việc kết xuất đồ họa. Một số được kết hợp trong những bộ phần mềm tạo mô hình và làm phim hoạt họa, một số khác là những phần mềm đứng riêng (stand-alone) và một số là những dự án nguồn mở tự do (free open-source projects). Bên trong chúng, chương trình kết xuất đồ họa là một chương trình ứng dụng được thiết kế và xây dựng một cách cẩn trọng, dựa trên một số kiến thức của các ngành: vật lý quang học, nhận thức thị giác (visual perception), toán học và phát triển phần mềm.

Trong trường hợp đồ họa 3D, việc kết xuất là một quá trình chậm chạp, chẳng hạn như trong tiến trình kết xuất trước (pre-rendering), hoặc trong việc kết xuất trong thời gian thực (real time rendering). Kết xuất trước là một tiến trình đòi hỏi một khối lượng tính toán lớn, đặc biệt được dùng trong việc tạo phim điện ảnh, trong khi đó, kết xuất trong thời gian thực thường được sử dụng trong các trò chơi điện tử 3D (3D video games), và phụ thuộc vào các bộ điều hợp đồ họa (graphics cards) với bộ tăng tốc phần cứng 3D (3D hardware accelerators).

Sử dụng

Sau khi hình ảnh sơ đẳng (thường là một bản vẽ phác thảo khung lưới) được hoàn chỉnh, quá trình kết xuất mới bắt đầu để cho thêm những chất liệu bề mặt dạng bitmap (bitmap textures) hoặc những chất liệu bề mặt mô tả các quy luật toán học (procedural textures), bố trí ánh sáng, tạo hiệu ứng bề mặt sần (bump mapping), và vị trí tương đối với các vật thể khác. Kết quả là một bức ảnh mà khách hàng, hoặc người xem mà nó có nhã ý dành cho, nhìn thấy.

Đối với hoạt họa trong phim điện ảnh, vài hình ảnh (các khung hình) (frames) phải được kết xuất cùng một lúc, và những hình ảnh này được nối vào với nhau bằng một chương trình ứng dụng có khả năng tạo phim hoạt họa. Phần lớn các chương trình ứng dụng biên tập hình ảnh 3D đều có khả năng làm việc này.

Đặc trưng

Người ta có thể hiểu một hình ảnh đã được kết xuất thông qua một số đặc điểm có thể nhìn thấy được của nó. Động cơ thúc đẩy việc nghiên cứu và phát triển kết xuất đồ họa là nhằm vào việc tìm kiếm các phương pháp để mô phỏng các đặc điểm này một cách hiệu quả. Một số trong những phương pháp đó liên quan trực tiếp đến các thuật toán và các kỹ thuật cụ thể, trong khi những phương pháp khác được sản sinh đồng thời trong quá trình tìm kiếm:

 kỹ thuật tô bóng (shading) — dưới sự bố trí ánh sáng nhất định, màu sắc và cường độ ánh sáng trên bề mặt thay đổi như thế nào
 kỹ thuật tạo chất liệu (texture-mapping ) — một phương pháp cho thêm chi tiết vào các bề mặt của vật thể
 kỹ thuật tạo bề mặt sần (bump-mapping) — một phương pháp tái tạo hiệu ứng nhấp nhô, lổn nhổn của các bề mặt trên phạm vi thu nhỏ
 kỹ thuật tạo hiệu ứng xa mờ/ảnh hưởng trên các vật chất (fogging/participating medium ) — ánh sáng bị tối đi như thế nào khi chúng xuyên qua khí quyển không trong sạch hoặc xuyên qua không khí
 kỹ thuật tạo hiệu ứng bóng tối (shadows ) — ảnh hưởng của ánh sáng khi chúng bị che lấp bởi vật thể (ngả bóng chẳng hạn)
 kỹ thuật tạo hiệu ứng bóng tối mềm (soft shadows) — sự biến thiên của bóng tối gây ra do nguồn ánh sáng chỉ bị che khuất một phần
 kỹ thuật tạo hiệu ứng phản quang (reflection) — hiệu ứng phản quang như gương hoặc bởi những bề mặt bóng loáng
 kỹ thuật tạo hiệu ứng trong suốt (transparency) — hiệu ứng truyền ánh sáng xuyên qua các vật thể đặc
 kỹ thuật tạo hiệu ứng trong mờ (translucency) — sự phân tán cao độ của ánh sáng khi được truyền xuyên qua các vật thể đặc
 kỹ thuật tạo hiệu ứng khúc xạ (refraction) — sự đổi hướng của ánh sáng khi truyền qua những vật thể trong suốt
 kỹ thuật tạo hiệu ứng chiếu sáng gián tiếp (indirect illumination) — các bề mặt hừng sáng khi ánh sáng phản quang từ các bề mặt khác mà không phải do nguồn sáng trực tiếp chiếu vào
 tính tụ quang (một hình thức của tính phản quang) — sự phản quang của ánh sáng từ một vật thể bóng loáng, hay sự hội tụ của ánh sáng khi xuyên qua một vật trong suốt, tạo nên các điểm chói sáng trên các vật thể khác
 kỹ thuật tạo hiệu ứng chiều sâu của tầm nhìn (depth of field) — các vật thể mờ đi hoặc không rõ khi chúng nằm quá xa, hoặc nằm sau một vật đang ở trong tầm mắt
 kỹ thuật tạo hiệu ứng nhòe hình của vật chuyển động (motion blur) — vật thể bị nhòe đi trong khi đang chuyển động với tốc độ cao, hoặc do chuyển động của máy quay phim
 kỹ thuật tạo hình thái như thật của ảnh chụp (photorealistic morphing) — tạo hiệu ứng như ảnh chụp của kết xuất 3D làm cho hình ảnh giống như thật
 kỹ thuật kết xuất không giống ảnh chụp (non-photorealistic rendering) — kết xuất các phong cảnh theo phong cách họa sĩ, với dụng ý làm cho nó giống cách bức tranh (sơn dầu) hay những hình vẽ

Kỹ thuật

Nhiều thuật toán kết xuất đồ họa đã được nghiên cứu và phần mềm dùng trong quá trình kết xuất có thể áp dụng một số những kỹ thuật kết xuất để đạt được hình ảnh cuối cùng.

Mô phỏng lại từng tia sáng một trong một khung cảnh là một việc không thực tiễn và đòi hỏi một lượng thời gian khổng lồ. Ngay cả khi chỉ xác định một phần đủ lớn để sinh tạo một hình ảnh cũng đã đòi hỏi một lượng thời gian lớn quá mức nếu quá trình lấy mẫu không được hạn chế một cách khéo léo và thông minh.

Chính vì những nguyên nhân nói trên, bốn phương pháp kết xuất ảnh đã và đang được phát triển nhằm đáp ứng những loại yêu cầu khác nhau
kỹ thuật tạo ảnh điểm (rasterisation), bao gồm việc kết xuất đường quét màn hình (scanline rendering), cân nhắc các đối tượng trong phong cảnh và diễn đạt chúng để tạo nên một hình ảnh, trong khi không có phương tiện để kiến tạo hiệu ứng luật xa gần (perspective) của một góc nhìn;  kỹ thuật chiếu tia sáng (ray casting) tái hiện khung cảnh như được quan sát từ một góc nhìn cụ thể, tính toán hình ảnh quan sát được dựa trên tính hình học và các quy luật quang học căn bản về cường độ phản quang của ánh sáng, hoặc sử dụng các kỹ thuật Monte Carlo để làm giảm độ nhiễu (noise) (làm cho ảnh rõ hơn); và kỹ thuật dò tia sáng tia (ray tracing), một phiên bản tổng quát hơn của phương pháp ray casting, thường sử dụng các kỹ thuật Monte Carlo để đạt được kết quả trông giống thật hơn, với một tốc độ nhanh hơn gấp nhiều lần so với tốc độ rất chậm thường thấy của quá trình này.

Đa số những phần mềm tân tiến kết hợp từ hai kỹ thuật trở lên để đạt được kết quả khả quan với phí tổn ở mức độ có thể chấp nhận được.

Kết xuất đường quét và tạo điểm ảnh

Hình thức đại diện cao cấp của một bức ảnh là một hình thức cần phải chứa đựng những yếu tố ở một thể dạng khác với các điểm ảnh (pixels). Những yếu tố này được gọi là những nguyên thủy (primitives). Lấy ví dụ, trong một bức giản đồ, các đoạn đường thẳng và đường cong là những nguyên thủy. Trong giao diện đồ họa người dùng, các cửa sổ, các nút bấm còn có thể được gọi là những nguyên thủy. Đối với kết xuất hình ba chiều, các tam giác và đa giác trong không gian cũng có thể là các nguyên thủy.

Nếu kết xuất từng điểm ảnh (pixel-by-pixel rendering) là một phương pháp không thực tiễn, hoặc quá chậm đối với một nhiệm vụ nào đấy, thì phương pháp kết xuất từng nguyên thủy một có thể là một phương pháp có tác dụng hơn. Ở đây, thuật toán được lặp đi lặp lại (loops) qua từng nguyên thủy một, xác định điểm ảnh nào trong bức ảnh nó tác động đến, và biến đổi những điểm ảnh này. Quá trình này được gọi là quá trình tạo điểm ảnh (rasterization), và nó là phương pháp kết xuất trong tất cả các bộ điều hợp đồ họa (graphics cards) hiện thời.

Phương pháp tạo điểm ảnh thường nhanh hơn phương pháp kết xuất từng điểm ảnh một (pixel-by-pixel rendering). Thứ nhất, phần lớn địa phận trong bức ảnh không có các nguyên thủy, phương pháp tạo điểm ảnh sẽ bỏ qua những địa phận này, song phương pháp kết xuất từng chấm ảnh một phải kinh qua chúng. Thứ hai, phương pháp tạo điểm ảnh còn có thể cải tiến sự gắn kết của cache (cache coherency) và giảm ước những công việc thừa, không cần phải làm, bằng cách áp dụng lợi thế của thực tiễn là các chấm ảnh trong một nguyên thủy thường có xu hướng kế cận liên tiếp (contiguous). Chính vì những nguyên nhân này, khi cần phải kết xuất tương tác, phương pháp tạo điểm ảnh thường là một tiếp cận người ta lựa chọn; tuy nhiên, phương pháp kết xuất từng chấm ảnh một lại thường tạo ảnh có chất lượng cao hơn và năng động hơn vì nó không phụ thuộc vào các giả định về bức ảnh nhiều như phương pháp tạo điểm ảnh.

Có hai hình thức tạo điểm ảnh chính tồn tại, không chỉ khi toàn bộ một bề mặt (nguyên thủy) được kết xuất, song ngay cả khi các giao điểm của một bề mặt đã được kết xuất và sau đó các chấm ảnh trên bề mặt nằm giữa các giao điểm được kết xuất bằng cách dung hòa màu của các giao điểm với nhau, từ cái này đến cái kia, phương pháp tạo điểm ảnh này đã vượt trội và thay thế phương pháp cũ vì nó cho phép các mảng đồ họa được kết nối với nhau mà không cần dùng chất liệu phức tạp (một hình ảnh được kết xuất điểm ảnh (rasterized image) khi được chắp nối kề bên nhau thường gây hiệu ứng từng khối riêng nếu chúng không được bao phủ bằng những chất liệu phức tạp; các bề mặt không được nhẵn nhụi, vì không có sự chuyển màu từ từ giữa chấm ảnh này đến chấm ảnh khác), sử dụng các hàm tạo bóng (shading functions) đắt đỏ hơn của bộ điều hợp đồ họa, song vẫn đạt được công suất cao hơn vì những chất liệu đơn giản hơn được lưu trữ trong bộ nhớ sử dụng khoảng trống ít hơn. Đôi khi, các nhà thiết kế sử dụng một phương pháp tạo điểm ảnh trên một số bề mặt này, và sử dụng các phương pháp khác trên các bề mặt khác, dựa trên cơ sở góc độ nơi bề diện ấy giao tiếp và các bề mặt khác hội nhập, và do vậy tăng tốc độ của quá trình, đồng thời không làm tổn hại đến hiệu ứng chung.

Chiếu quang tia
Chiếu quang tia (Ray casting) được sử dụng chủ yếu trong các mô phỏng thời gian thực (tức khắc), như trong các trò chơi điện tử 3D hoặc trong hoạt hình các hình ảnh vẽ (phim hoạt họa), nơi chi tiết là một điều không quan trọng, hoặc nơi tự mình tạo giả các chi tiết hòng đạt được công suất cao hơn trong quá trình tính toán là một việc có tác dụng hơn. Việc này thường thấy trong trường hợp phải hoạt hình một số lượng khung ảnh lớn. Các bề diện tạo nên có đặc tính là chúng có bề mặt 'phẳng lì', khi người ta không sử dụng các thủ thuật bên ngoài, giống như các vật thể trong phong cảnh được quét một làn sơn xỉn kết thúc vậy.

Tính hình học được mô hình hóa ở đây được phân tích bằng từng chấm từng chấm một, bằng từng đường thẳng một, từ điểm nhìn chiếu ra, tương tự như các quang tia được chiếu ra từ điểm nhìn. Tại giao điểm nơi hai đối tượng cắt ngang nhau, giá trị màu tại điểm này có thể được xác định bằng một số phương pháp. Cách đơn giản nhất, giá trị màu của đối tượng tại giao điểm chính là giá trị của chấm ảnh. Màu của nó còn có thể được lấy từ hình chất liệu (texture map) nữa. Một phương pháp phức tạp hơn là phương pháp thay đổi giá trị màu bằng độ hừng sáng, song không tính toán mối quan hệ với một nguồn sáng mô phỏng. Để thuyên giảm nhiễu, những quang tia có góc độ hơi khác nhau một chút có thể được tính bằng giá trị trung bình của chúng.

Nhiều sự mô phỏng tương đối các đặc tính quang học còn có thể được áp dụng thêm vào, chẳng hạn làm thêm một phép tính đơn giản trên quang tia, từ đối tượng đến điểm nhìn. Một phép toán nữa là phép toán tính góc của các quang tia chiếu tới từ một hay nhiều nguồn sáng (angle of incidence of light rays), và từ đó, cộng với cường độ ánh sáng của nguồn, giá trị của chấm ảnh được xác định. Một mô phỏng khác nữa là phương pháp dùng giá trị hừng sáng lấy được từ thuật toán tính sự va đập của ánh sáng, hoặc là sự phối hợp của cả hai cái này gộp lại.

Tính va đập của ánh sáng
Thuật toán tính sự va đập của ánh sáng (Radiosity) là một phương pháp nhằm mô phỏng sự phản xạ của ánh sáng, không những chỉ phản xạ sang một mặt phẳng khác mà thôi, song cả việc nó làm hừng sáng địa phận chung quanh nữa. Phương pháp này tạo nên các bóng tối thật hơn và hình như nắm bắt được không khí môi trường (ambiance) của quang cảnh bên trong nội thất. Một ví dụ kinh điển nhất đã được sử dụng là ví dụ về bóng tối bao trùm các góc phòng.

Nền tảng quang học trong mô phỏng này dựa trên nguyên lý một số ánh sáng khuếch tán từ một điểm trên một bề mặt cho trước, được phản xạ lại với vô số các góc độ và làm hừng sáng địa phận bao quanh nó.

Kỹ thuật mô phỏng có thể khác nhau về mức độ phức tạp. Nhiều quá trình kết xuất chỉ ước lượng tương đối tính va đập của ánh sáng, và chỉ đơn giản làm hừng sáng toàn bộ không gian của bức ảnh lên một chút với một cường độ được gọi là không khí môi trường (ambiance). Tuy thế, song khi thuật toán ước tính sự va đập ánh sáng tân tiến được đi đôi với một thuật toán dõi quang tia chất lượng cao (high quality ray tracing algorithm), các hình ảnh có thể biểu hiện tính sát thực của chúng ở một mức độ thuyết phục, đặc biệt là những phong cảnh nội thất.

Trong kỹ thuật mô phỏng tính va đập của ánh sáng tân tiến, các thuật toán phần tử hữu hạn (finite-element algorithm) đệ quy làm 'nẩy tung' ánh sáng, bắn đi và bật trở lại giữa các bề mặt trong mô hình, cho đến khi một giới hạn đệ quy nào đấy kết thúc. Trong phương pháp này, việc bố trí màu sắc của một mặt phẳng ảnh hưởng tới việc bố trí màu sắc của bề mặt bên cạnh nó và ngược lại. Các giá trị về độ hừng sáng đạt được trong toàn bộ mô hình (đôi khi bao gồm cả những khoảng không gian trống rỗng) được lưu trữ và được sử dụng như những nhập liệu bổ sung khi thi hành các phép tính trong mô hình chiếu quang tia (ray-casting) hoặc mô hình dõi quang tia (ray-tracing).

Do bản chất tương tác/quy đệ của kỹ thuật này, mô phỏng các vật thể phức tạp đặc biệt tốn nhiều thời gian và chậm trễ. Các phép toán tính sự va đập của ánh sáng tân tiến có thể chỉ dành cho việc tính toán không khí trong phòng, từ sự phản quang của ánh sáng từ các bức tường, sàn và trần nhà, mà không kiểm tra ảnh hưởng bổ sung mà các vật thể phức tạp tạo ra đối với sự va đập của ánh sáng—hoặc trong khi tính toán sự va đập của ánh sáng, chúng ta có thể thay thế các vật thể phức tạp bằng những vật thể đơn giản hơn, song có cùng độ lớn và cùng một chất liệu.

Nếu sự bố trí lại các vật va đập ánh sáng trong một phong cảnh không thay đổi mấy thì dữ liệu về sự va đập ánh sáng này có thể được dùng lại trong một số khung ảnh, biến tính va đập của ánh sáng trở nên một phương pháp làm giảm tính bẹt, phẳng lì của phương pháp chiếu quang tia, mà không gây ảnh hưởng lớn đến thời gian kết xuất từng khung ảnh tổng thể.

Bởi tính năng của nó, phép tính sự va đập ánh sáng trở nên phương pháp hàng đầu dùng để kết xuất trong thời gian thực, và nó được sử dụng từ đầu chí cuối trong việc xây dựng một số lượng lớn các phim hoạt họa 3D dài nổi tiếng gần đây.

Dò tia sáng

Phương pháp dò tia sáng (ray tracing) là phiên bản mở rộng (và tổng quát hơn) của phương pháp chiếu tia sáng (ray casting). Giống như các phương pháp trên, dò tia sáng giải quyết các vật thể khá thành công, và các vật thể còn có thể được diễn giải bằng toán học nữa. Khác với đường quét hình và chiếu quang tia, dõi quang tia hầu như luôn luôn là kỹ thuật Monte Carlo, có nghĩa là kỹ thuật dựa trên cơ sở tính trung bình một số mẫu lấy ngẫu nhiên (không theo một công thức nào) từ một mô hình.

Trong kỹ thuật này, mẫu lấy là các quang tia tưởng tượng của ánh sáng cắt ngang điểm nhìn từ các vật thể trong phong cảnh. Kỹ thuật này có lợi chủ yếu trong trường hợp kết xuất bóng tối (ngả bóng), kết xuất sự khúc xạ hay kết xuất sự khản quang một cách phức tạp và chính xác là những vấn đề nan giải.

Trong kết quả cuối cùng của một công trình kết xuất dõi quang tia có chất lượng (như công trình dàn dựng phim chẳng hạn), bội số các quang tia thường được chiếu vào mỗi một chấm ảnh và dõi theo, không chỉ tới vật thể đầu tiên khi bị cắt ngang, song cả tới những va đập tiếp theo nữa, bằng cách sử dụng những quy luật quang học đã biết như quy luật góc chiếu bằng góc phản xạ, và những quy luật giải quyết vấn đề khúc xạ và sự gồ ghề của bề mặt.

Một khi quang tia gặp một nguồn sáng, hoặc trong trường hợp khả dĩ hơn, khi một nhóm số lượng giới hạn các va đập của quang tia đã được tính toán xong, thì độ hừng sáng của bề mặt tại điểm cuối cùng cũng tính được dùng các kỹ thuật đã diễn tả ở trên, và các thay đổi trên con đường thông qua các va đập được tính toán để ước lượng giá trị mà người ta quan sát được từ điểm nhìn. Phép toán này được nhắc lại cho mỗi mẫu hình lấy được, đối với mỗi chấm ảnh.

Trong một số trường hợp, tại mỗi giao điểm, các tia sáng mới sẽ được sản sinh ra.

Do tính chất "thô lực" của phương pháp này (tính từng tia sáng một), dò tia sáng không phù hợp với mục đích kết xuất theo thời gian thực (real-time rendering) và ngay cả đến gần đây, phương pháp này vẫn được coi là quá chậm chạp, ngay cả khi để dùng vào các phim ngắn có chất lượng, tuy nó cũng đã được sử dụng trong một số đoạn tạo hiệu ứng đặc biệt và trong quảng cáo, trong đó một đoạn phim ngắn đòi hỏi chất lượng cao (có thể như ảnh chụp nữa) là một yêu cầu.

Tuy vậy, song nhiều cố gắng trong việc tối ưu hóa để thuyên giảm số lượng tính toán đòi hỏi trong các phần công việc, nơi không nhiều chi tiết hay không phụ thuộc vào các đặc trưng của dõi quang tia, đã dẫn đến khả năng thực tiễn sử dụng rộng rãi của kỹ thuật dõi quang tia. Hiện nay cũng đã có một số thiết bị phần cứng tăng tốc dõi quang tia, hoặc ít nhất cũng đã xuất hiện ở giai đoạn nghiên cứu nguyên mẫu (bản mẫu trước khi cho sản xuất hàng loạt), và một số trò chơi điện tử giới thiệu quảng cáo cũng đã trình diễn việc sử dụng dõi quang tia thời gian thực trong phần mềm và phần cứng.

Tối ưu hóa

Các phương pháp tối ưu hóa họa sĩ sử dụng trong khi xây dựng một phong cảnh

Do số lượng tính toán lớn, một công trình đang còn trong quá trình phát triển chỉ kết xuất chi tiết phần đang được quan tâm tại thời điểm làm việc mà thôi, vì thế, trong những giai đoạn đầu của quá trình mô hình hóa, có thể người ta chỉ dùng mô hình khung lưới và kỹ thuật chiếu quang tia mà thôi, ngay cả khi kết quả xuất liệu phải là kết quả của dõi quang tia kết hợp với tính va đập ánh sáng. Người ta cũng thường chỉ kết xuất chi tiết một số phần của phong cảnh, và xóa bỏ các đối tượng không quan trọng đối với phần công việc hiện đang xây dựng.

Những phương pháp tối ưu hóa phổ biến dùng trong quá trình kết xuất thời gian thực

Đối với thời gian thực, đơn giản hóa một hoặc nhiều sự ước lượng tương đối chung là một điều cần thiết, và điều chỉnh cho đúng với các tham số của phong cảnh hiện đang quan tâm, tức là điều chỉnh cho đúng với những tham số đã thỏa thuận, là một việc làm gây hiệu quả nhiều nhất (get the most 'bang for the buck).

Ngoài ra còn có một số tiếp cận tới kết xuất đồ họa, chẳng hạn như các phương pháp dùng hàm điều hòa cầu (spherical harmonics). Những kỹ thuật này không được nhiều người biết đến vì tốc độ chậm của chúng, vì tính thiếu tính thực dụng hoặc chỉ đơn giản là chúng vẫn còn quá non nớt; có thể một số trong chúng sẽ cho chúng ta một giải pháp mới.

 Lấy mẫu và thanh lọc

Một vấn đề mà bất cứ một hệ thống kết xuất đồ họa nào cũng phải giải quyết, bất kể hệ thống ấy dùng tiếp cận nào, là vấn đề lấy mẫu (sampling problem). Nhìn chung, quá trình kết xuất là quá trình cố gắng miêu tả một hàm số liên tục (continuous function) đi từ một vị trí pixel đến một giá trị màu sắc. Theo Lý thuyết Nyquist, tần số lấy mẫu ít nhất phải gấp hai lần tỉ lệ điểm ảnh (the scanning  frequency must be twice the dot rate), nghĩa là nó có tỷ lệ thuận với độ phân giải của hình ảnh. Nói một cách đơn giản hơn, điều này biểu lộ quan điểm rằng một hình ảnh không thể biểu hiện chi tiết nhỏ hơn một chấm ảnh.

Nếu chúng ta sử dụng một thuật toán kết xuất đơn giản, các tần số cao trong hàm của hình ảnh sẽ gây ảo giác ngoại hình (aliasing)  rất xấu trong hình ảnh kết thúc. Ảo giác ngoại hình thường biểu lộ dưới hình thức các hiệu ứng lởm chởm, các cạnh lởm chởm trên vật thể (như răng cưa), nơi hệ thống đường kẻ ổ của các chấm ảnh có thể nhìn thấy được. Để xóa bỏ ảo giác ngoại hình, tất cả các thuật toán kết xuất (nếu muốn sản sinh những hình ảnh đẹp) đều cần phải thanh lọc hàm của hình ảnh để lọc bỏ các tần số cao. Quá trình này được gọi là quá trình chống ảo giác ngoại hình (antialiasing).

 Xem thêm

  Thuật toán họa sĩ (the painter's algorithm)
  Các thuật toán đường quét hình như phương pháp kết xuất Reyes
  Thuật toán Z-buffer (Z-buffer algorithms)
  Chiếu sáng toàn cầu (Global illumination)
  Sự va đập của ánh sáng (Radiosity)
  Dõi quang tia (Ray tracing)
  Kết xuất thể tích (Volume rendering)

Việc kết xuất các phim điện ảnh thường diễn ra trên một mạng lưới các máy tính được kết nối chặt chẽ với nhau, còn gọi là trang trại kết xuất (render farm).

Đỉnh cao của kỹ thuật diễn đạt hình ảnh 3D hiện tại dành cho việc sản xuất phim điện ảnh là ngôn ngữ diễn tả phong cảnh RenderMan, được thiết kế tại Pixar. (so sánh với các dạng thức tập tin 3D đơn giản hơn như VRML hoặc API như OpenGL và DirectX được tạo để thích ứng với nhu cầu của các phần cứng tăng tốc 3D).

Phần mềm dùng để kết xuất phim điện ảnh bao gồm:
 Các bộ kết xuất tương thích với RenderMan (RenderMan compliant renderers)
 Mental Ray
 Brazil
 Blender (còn có thể dùng trong mô hình hóa)
 LightWave (bao gồm cả môđun để mô hình hóa)

 Nền tảng hàn lâm
Sự thực hiện của một chương trình kết xuất như thật luôn luôn bao gồm một số phần tử căn bản của mô phỏng vật lý hoặc bắt trước thực tế — một số phép tính hoặc là mô phỏng hoặc là trừu tượng của một quá trình thật sự xảy ra trong thực tế.

Thuật ngữ dựa trên quan điểm của vật lý (physically-based) biểu hiện việc sử dụng các mô hình vật lý và các sự ước lượng hoặc là phổ biến hoặc là được chấp nhận rộng rãi bên ngoài phạm vi kết xuất. Một số kỹ thuật liên quan được nhóm lại và dần dần trở thành có uy tín trong cộng đồng kết xuất đồ họa.

Các khái niệm cơ bản tuy tương đối dễ hiểu, song khá khó tính toán; và người ta thường né tránh những thuật toán hoặc tiếp cận đơn chiếc đầy tính tao nhã (single elegant algorithm), và chú trọng vào các chương trình kết xuất với nhiều tính năng phổ cập (general purpose renderers) hơn.

Nghiên cứu kết xuất đồ họa quan tâm đến cả hai vấn đề, việc áp dụng các mô hình khoa học và ứng dụng có hiệu quả cao của chúng (efficient application).

Phương trình kết xuất đồ họa

Phương trình kết xuất, hay còn gọi là phương trình vận chuyển ánh sáng (light transport equation) là chìa khóa khái niệm lý thuyết / hàn lâm trong lĩnh vực kết xuất đồ họa. Phương trình có tác dụng như một biểu thức chính quy trừu tượng về mặt toán học của quá trình kết xuất đề hoạ. Tất cả các thuật toán kết xuất dựa trên nền tảng vật lý đều có thể được xem như những giải đáp cho phương trình này, hoặc các dạng khác của nó.

Giải thích một cách trực quan: Lượng ánh sáng phát ra tại một điểm nào đó theo một hướng nào đó (Lo) là tổng của lượng ánh sáng mà điểm đó tự phát ra theo hướng đó(Le)  và lượng ánh sáng từ môi trường xung quanh bị điểm đó phản xạ lại.

Hàm phân bố năng xuất phản xạ hai chiều

The Hàm phân bố năng xuất phản xạ hai chiều (Bidirectional Reflectance Distribution Function - BRDF) biểu đạt một mô hình đơn giản về sự tương tác của ánh sáng với một bề mặt như sau:

Sự tương tác của ánh sáng thường được ước chừng bằng các mô hình đơn giản hơn: sự phản xạ khuếch tán và sự phản chiếu, tuy nhiên cả hai đều có thể là các BRDF.

Các tính chất quang hình học

Trên thực tế, kết xuất đồ họa chú trọng đến phương diện phần tử trong vật lý của ánh sáng — được gọi là các tính chất quang hình học (geometric optics). Đối xử ánh sáng, ở hình thức cơ bản, như các phần tử nhảy nhót lung tung, tuy là một giản ước song tương đối thích hợp: phương diện sóng của ánh sáng có thể bỏ qua trong hầu hết các phong cảnh, và đồng thời, nó cũng rất khó mô phỏng nữa. Đặc biệt lưu ý hiện tượng sóng còn bao gồm sự nhiễu xạ (diffraction) — như vẫn thấy trong các màu trên bề mặt các đĩa CD và DVD — hoặc như sự phân cực (polarisation) như vẫn thấy trong các hiển thị tinh thể lỏng (Liquid crystal display - LCD). Cả hai loại hiệu ứng, nếu cần, đều có thể  được tạo nên bằng cách điều chỉnh mô hình phản quang theo định hướng diện mạo (appearance-oriented adjustment of the reflection model).

Thị giác

Tuy ít được sự chú ý, song sự hiểu biết về thị giác của con người rất có giá trị đối với quá trình kết xuất. Nguyên do là việc hiển thị hình ảnh và sự nhận thức của con người có tầm giới hạn. Một bộ kết xuất đồ họa có thể mô phỏng hầu như không giới hạn các khoảng giá trị cường độ của ánh sáng và các khoảng giá trị của màu sắc, song các thiết bị dùng để hiển thị — màn ảnh chiếu phim, màn hình máy tính, vân vân — không thể giải quyết hết được, và một số tư liệu phải bị lọc bỏ hay được nén lại. Sự nhận thức của con người cũng chỉ có giới hạn, cho nên chúng ta cũng không cần phải cho họ những hình ảnh chứa đựng nhiều tầm giá trị để tạo cảm quan như thật. Việc này còn giúp giải quyết vấn đề sắp xếp hình ảnh cho hợp với cỡ của các bộ hiển thị, và, hơn nữa, nó gợi ý việc sử dụng các đường tắt (short-cuts) trong mô phỏng kết xuất, vì một số những chi tiết tinh vi thường bị bỏ qua và ít khi được để ý đến. Chủ đề liên quan đến vấn đề này là chủ đề bố trí sắc thái (tone mapping)

Các phép toán được sử dụng trong kết xuất bao gồm: đại số tuyến tính (linear algebra), tính vi tích (calculus), giải tích số (numerical analysis), xử lý tín hiệu (signal processing), Monte Carlo.

 Bảng niên đại những sáng kiến đã được công bố theo tầm quan trọng của nó
 1970 Thuật toán tính đường quét màn hình (Scan-line algorithm)  (Bouknight, W. J. (1970). Một thủ tục tạo biểu thị đồ họa máy tính ba chiều nửa tông (half-tone) (hiệu ứng in ảnh trắng đen trên báo chí). (Communications of the ACM)
 1971 Phương pháp tô bóng của Gouraud (Gouraud shading) (Gouraud, H. (1971). Máy tính hiển thị các bề mặt cong. IEEE Transactions on Computers 20 (6), 623–629.)
 1974 Liên kết chất liệu (Texture mapping) (Catmull, E. (1974). Một chi nhánh thuật toán dành cho việc máy tính hiển thị các bề mặt cong. Luận văn tốt nghiệp Tiến sĩ triết học, Trường đại học Utah, Mỹ)
 1974 Z-buffer (Catmull, E. (1974). Một chi nhánh thuật toán dành cho việc máy tính hiển thị chiều sâu của ảnh và các vật thể xa gần)
 1975 Tô bóng của Phong (Phong shading) (Phong, B-T. (1975). Sự chiếu sáng các hình ảnh do máy tính tạo ra. Communications of the ACM 18 (6), 311–316.)
 1976 Liên kết hiệu ứng của môi trường chung quanh (Environment mapping) (Blinn, J.F., Newell, M.E. (1976). Chất liệu và sự phản quang trong các hình ảnh do máy tính tạo ra. Communications of the ACM 19, 542–546.)
 1977 Thể tích bóng tối (Shadow volumes) (Crow, F.C. (1977). Các thuật toán tính bóng tối cho các đồ họa máy tính. Computer Graphics (Proceedings of SIGGRAPH 1977) 11 (2), 242–248.)
 1978 Dữ liệu về bóng tối trong bộ nhớ trung gian (Shadow buffer) (Williams, L. (1978). Ngả bóng trên các bề mặt cong. Computer Graphics (Proceedings of SIGGRAPH 1978) 12 (3), 270–274.)
 1978 Liên kết hiệu ứng bề mặt sần (Bump mapping) (Blinn, J.F. (1978). Mô phỏng các bề mặt nhăn nheo. Computer Graphics (Proceedings of SIGGRAPH 1978) 12 (3), 286–292.)
 1980 Cấu trúc phả hệ phân chia không gian (Binary Space Partitioning Tree) (Fuchs, H. Kedem, Z.M. Naylor, B.F. (1980). Liên quan việc thực hiện các cấu trúc dữ liệu phả hệ để bố trí các bề mặt, cái nào đứng trước, cái nào đứng sau, phần nào nhìn thấy được, phần nào bị che kín. Computer Graphics (Proceedings of SIGGRAPH 1980) 14 (3), 124–133.)
 1980 Dõi quang tia (Ray tracing) (Whitted, T. (1980). Nâng cấp của mô hình chiếu sáng đối với việc hiển thị tô bóng. Communications of the ACM 23 (6), 343–349.)
 1981 Phần mềm tô bóng của Cook (Cook shader) (Cook, R.L. Torrance, K.E. (1981). Một mô hình năng xuất phản xạ đối với các đồ họa máy tính. Computer Graphics (Proceedings of SIGGRAPH 1981) 15 (3), 307–316.)
 1983 Chồng nhóm các loại cỡ của mảng hình chất liệu (Mipmaps) (Williams, L. (1983). Các thông số được sắp xếp theo hình chóp nón của kim tự tháp. Computer Graphics (Proceedings of SIGGRAPH 1983) 17 (3), 1–11.)
 1984 Dõi quang tia với phả hệ tám nhánh (Octree ray tracing) (Glassner, A.S. (1984). Sự phân chia khoảng không thành những phần nhỏ hơn để tăng tốc độ dõi quang tia. IEEE Computer Graphics & Applications 4 (10), 15–22.)
 1984 Hợp tử kênh Alpha (Alpha compositing) (Porter, T. Duff, T. (1984). Tổ hợp các hình ảnh số. Computer Graphics (Proceedings of SIGGRAPH 1984) 18 (3), 253–259.)
 1984 Dõi quang tia phân bố (Distributed ray tracing) (Cook, R.L. Porter, T. Carpenter, L. (1984). Dõi quang tia phân bố. Computer Graphics (Proceedings of SIGGRAPH 1984) 18 (3), 137–145.)
 1984 Tính va đập của ánh sáng (Radiosity) (Goral, C. Torrance, K.E. Greenberg, D.P. Battaile, B. (1984). Mô hình hóa mối tương tác của ánh sáng giữa các bề mặt khuếch tán. Computer Graphics (Proceedings of SIGGRAPH 1984) 18 (3), 213–222.)
 1985 Tính sự va đập của ánh sáng dùng bán lập phương (Hemi-cube radiosity) (Cohen, M.F. Greenberg, D.P. (1985). Bán lập phương: một phương pháp giải quyết sự va đập của ánh sáng trong các môi trường phức tạp. Computer Graphics (Proceedings of SIGGRAPH 1985) 19 (3), 31–40.)
 1986 Dõi nguồn ánh sáng (Light source tracing) (Arvo, J. (1986). Phép tính ngược của chiếu quang tia. SIGGRAPH 1986 Developments in Ray Tracing course notes)
 1986 Phương trình kết xuất đồ họa (Rendering equation) (Kajiya, J.T. (1986). Phương trình kết xuất đồ họa. Computer Graphics (Proceedings of SIGGRAPH 1986) 20 (4), 143–150.)
 1987 Thuật toán Reyes (Cook, R.L. Carpenter, L. Catmull, E. (1987). Kiến trúc kết xuất hình ảnh theo phương pháp REYES (Renders Everything You Ever Saw - Kết xuất bất cứ vật thể gì mình nhìn thấy). Computer Graphics (Proceedings of SIGGRAPH 1987) 21 (4), 95–102.)
 1991 Cấu trúc tầng cấp của phép tính sự va đập ánh sáng (Hierarchical radiosity) (Hanrahan, P. Salzman, D. Aupperle, L. (1991). Một thuật toán tính sự va đập ánh sáng dùng cấu trúc tầng cấp nhanh chóng. Computer Graphics (Proceedings of SIGGRAPH 1991) 25 (4), 197–206.)
 1993 Bố trí sắc thái (Tone mapping) (Tumblin, J. Rushmeier, H.E. (1993). Tái tạo sắc thái cho các hình ảnh do máy tính tạo ra trông thật hơn. IEEE Computer Graphics & Applications 13 (6), 42–48.)
 1993 Sự phân tán của ánh sáng của bề mặt bên dưới (Subsurface scattering) (Hanrahan, P. Krueger, W. (1993). Sự phản quang từ các bề mặt được chồng lớp lên nhau do sự phân tán của ánh sáng từ bề mặt bên dưới. Computer Graphics (Proceedings of SIGGRAPH 1993) 27 (), 165–174.)
 1995 Liên kết quang tử (Photon mapping) (Jensen, H.J. Christensen, N.J. (1995). Liên kết quang tử trong kỹ thuật dõi quang tia monte carlo hai chiều đối với các vật thể phức tạp. Computers & Graphics 19''' (2), 215–224.)

 Xem thêm
 Tiến trình kết xuất trước (Pre-rendered)
 Các bước xử lý trong đồ họa (Graphics pipeline)
 Mô hình ảo (Virtual model)

 Sách đọc và những bản tóm tắt
 Foley; Van Dam; Feiner; Hughes (1990). Computer Graphics: Principles And Practice. Addison Wesley. ISBN 0201121107.
 Glassner (1995). Principles Of Digital Image Synthesis. Morgan Kaufmann. ISBN 1558602763.
 Pharr; Humphreys (2004). Physically Based Rendering. Morgan Kaufmann. ISBN 012553180X.
 Dutre; Bala; Bekaert (2002). Advanced Global Illumination. AK Peters. ISBN 1568811772.
 Jensen (2001). Realistic Image Synthesis Using Photon Mapping. AK Peters. ISBN 1568811470.
 Shirley; Morley (2003). Realistic Ray Tracing (2nd ed.). AK Peters. ISBN 1568811985.
 Glassner (1989). An Introduction To Ray Tracing. Academic Press. ISBN 0122861604.
 Cohen; Wallace (1993). Radiosity and Realistic Image Synthesis. AP Professional. ISBN 0121782700.
 Akenine-Moller; Haines (2002). Real-time Rendering (2nd ed.). AK Peters. ISBN 1568811829.
 Gooch; Gooch (2001). Non-Photorealistic Rendering. AKPeters. ISBN 1568811330.
 Strothotte; Schlechtweg (2002). Non-Photorealistic Computer Graphics. Morgan Kaufmann. ISBN 1558607870.
 Blinn (1996). Jim Blinns Corner - A Trip Down The Graphics Pipeline. Morgan Kaufmann. ISBN 1558603875.
 Description of the 'Radiance' system

Tham khảo

 Liên kết ngoài
 SIGGRAPH Nhóm đặc biệt quan tâm đến đồ họa của ACM — liên hội và hội nghị chuyên nghiệp / hàn lâm lớn nhất. (Association for Computing Machinery's Special Interest Group on Graphics and Interactive Techniques)
 Ray Tracing News Thông báo tin tức đối với các vấn đề kỹ thuật trong dõi quang tia.
 Real-Time Rendering resources Danh sách các liên kết tới các nguồn tài nguyên, liên quan với cuốn sách Real-Time Rendering'' (Kết xuất đồ họa thời gian thực).
 http://www.graphicspapers.com/ Cơ sở dữ liệu các trích dẫn tài liệu đồ họa.
 http://www.cs.brown.edu/~tor/  Danh sách các liên kết (gần đây) tới các tài liệu của Hội SIGGRAPH (và của một số khác) trên web.
 http://www.pointzero.nl/renderers/ Danh sách các liên kết tới vô số các loại phần mềm kết xuất đồ họa.
 http://www.renderman.org/
 'Radiance' renderer. Một hệ thống phần mềm dõi quang tia rất chính xác.
 Pixie Một phần mềm kết xuất đồ họa nguồn mở, tương thích với RenderMan, rất có hiệu quả và miễn phí.
 'Aqsis' renderer Một phần mềm kết xuất đồ họa nguồn mở dùng kỹ thuật REYES, tương thích với RenderMan
 http://www.povray.org/ Một phần mềm dõi quang tia miễn phí.
 http://www.daylongraphics.com/products/leveller/render/techniques.htm
 'jrMan' renderer Một phần mềm kết xuất đồ họa nguồn mở dùng kỹ thuật REYES được viết trong Java, tương thích với RenderMan.
 'https://irender.vn/' Giải pháp render dựa trên nền tảng Cloud Rendering.
 'http://gpuhub.net/' Giải pháp Render sử dụng GPU để tăng tốc độ render lên đến 40 lần.

Đồ họa 3D máy tính
Đồ họa máy tính


title: Shōgun

text:
hay viết đầy đủ là  hoặc còn gọi là Mạc chúa/Mạc chủ (幕主, Bakushu) là một danh hiệu võ quan cao cấp trong lịch sử Nhật Bản. Khởi đầu, nó là một chức vụ võ quan do Thiên hoàng chỉ định, thống lĩnh quân sự chiến đấu chống lại các bộ lạc địa phương ở phía Bắc Nhật Bản không thần phục triều đình. Từ năm 1185 đến năm 1868, người nắm giữ danh hiệu Shōgun trở thành nhà cai trị trên thực tế của Nhật Bản, nắm trọn quyền hành quân sự lẫn chính trị.

Các Shōgun có một bộ máy điều hành riêng được gọi là , thực hiện việc cai trị Nhật Bản trên thực tế, trong khi triều đình của Thiên hoàng chỉ giữ quyền trên danh nghĩa. Mạc phủ tượng trưng cho vai trò của Shōgun thống lĩnh chiến trường, chỉ mang tính chất tạm thời trong thời chiến. Tuy nhiên, trên thực tế, thể chế này tồn tại trong gần 700 năm, và chỉ kết thúc khi Shōgun Tokugawa Yoshinobu giao trả chức vụ lại cho Thiên hoàng Minh Trị vào năm 1867 như một phần của cuộc Minh Trị Duy tân.

Dù khởi đầu là một chức vụ võ quan do Thiên hoàng bổ nhiệm, nhưng từ cuối thế kỷ XII, các Shōgun đã giữ riêng chức vụ này với quyền kế vị cha truyền con nối. Trong lịch sử Nhật Bản, một số gia tộc khác nhau đã nắm giữ chức vụ này, trong đó, nổi lên 3 gia tộc, Kamakura, Ashikaga và Tokugawa, trên thực tế đã nắm giữ quyền cai trị tối cao trên thực tế trên toàn cõi Nhật Bản trong suốt gần 700 năm.
.

Từ nguyên

Chức vụ  nguyên là một chức vụ võ quan do Thiên hoàng bổ nhiệm, thống lĩnh quân đội triều đình chống lại các bộ lạc ở phía Bắc Nhật Bản. Trong lịch sử, nhiều chức vụ võ quan thống soái tương tự như danh hiệu Seii Taishōgun đã từng được sử dụng với các mức độ trách nhiệm khác nhau, như:

Tuy nhiên, không có chức vụ nào phát triển lên tầm quan trọng như Seii Taishōgun. Khởi đầu chỉ là một chức vụ thống lĩnh như các chức vụ trên, từ sau thế kỷ 12, các Seii Taishōgun đã trở thành lãnh đạo của các samurai, nắm giữ binh quyền và quyền cai trị trên thực tế của Nhật Bản.

Lịch sử

Danh sách các Tướng Quân qua từng thời kỳ

Shogun đầu tiên
Không có sự đồng thuận giữa các tác giả khác nhau vì một số nguồn coi Tajihi no Agatamori là người đầu tiên, những người khác cho là Ōtomo no Otomaro, nguồn khác cho rằng shogun đầu tiên là Sakanoue no Tamuramaro, trong khi những người khác tránh vấn đề bằng cách chỉ đề cập đến shogun Minamoto no Yoritomo nhà Kamakura.

Thời kỳ Heian (794–1185)

Ban đầu, danh hiệu Sei-i Taishōgun được trao cho các chỉ huy quân đội trong đầu thời kỳ Heian trong suốt thời gian diễn ra các chiến dịch quân sự chống lại Emishi, những người chống lại sự quản lý của triều đình có trụ sở tại Kyoto. Ōtomo no Otomaro là Sei-i Taishōgun đầu tiên. Người nổi tiếng nhất trong số các shogun này là Sakanoue no Tamuramaro.

Vào cuối thời Heian, một shogun nữa đã được bổ nhiệm. Minamoto no Yoshinaka được phong là sei-i taishōgun trong Chiến tranh Genpei, chỉ bị Minamoto no Yoshitsune giết ngay sau đó

Sakanoue no Tamuramaro

Sakanoue no Tamuramaro (758–811) là một vị tướng Nhật Bản, người đã chiến đấu chống lại các bộ tộc ở phía bắc Nhật Bản (định cư trên lãnh thổ mà ngày nay thuộc các tỉnh Mutsu và Dewa). Tamarumaro là vị tướng đầu tiên đánh bại các bộ tộc này, sáp nhập lãnh thổ của họ vào lãnh thổ của Nhà nước Yamato. Vì những chiến công quân sự của mình, ông được phong là Seii Taishōgun và có lẽ bởi vì ông là người đầu tiên giành được chiến thắng trước các bộ lạc phía bắc nên ông thường được công nhận là vị Shogun đầu tiên trong lịch sử. (Lưu ý: theo các nguồn lịch sử, Ōtomo no Otomaro cũng có danh hiệu là Seii Taishōgun).

Tham khảo

Lịch sử Nhật Bản

Chức vụ có thẩm quyền
Nhật Bản thiên niên kỷ 2


title: William Alfred Fowler

text:
William Alfred "Willy" Fowler (9.8.1911 –14.3.1995) là nhà vật lý thiên văn người Mỹ đã đoạt Giải Nobel Vật lý năm 1983 (chung với Subrahmanyan Chandrasekhar).

Cuộc đời và Sự nghiệp
Sinh tại Pittsburgh, Pennsylvania, Fowler theo gia đình di chuyển về cư ngụ ở Lima, Ohio lúc lên 2 tuổi. Ông đậu bằng cử nhân ở Đại học bang Ohio năm 1933, sau đó học tiếp ở Học viện Công nghệ California và đậu bằng tiến sĩ vật lý hạt nhân năm 1936. Bài khảo cứu khoa học của ông Synthesis of the Elements in Stars (Reviews of Modern Physics, vol. 29, Issue 4, pp. 547–650), viết chung với E. Margaret Burbidge, Geoffrey Burbidge và Fred Hoyle, được xuất bản năm 1957. Tác phẩm này thường được gọi là B²FH.

Fowler kế vị Charles Lauritsen làm giám đốc Phòng thí nghiệm bức xạ Kellogg ở Học viện Công nghệ California, và sau này ông được Steven E. Koonin kế vị.

Là một người yêu thích các đầu máy xe lửa chạy bằng hơi nước, ông sưu tập được nhiều mẫu các kích thước đầu máy xe lửa chạy bằng hơi nước khác nhau. Ngày sinh nhật thứ 60, ông đã nhận món quà là mô hình đầu máy xe lửa chạy bằng hơi nước do các đồng nghiệp và sinh viên cũ tặng. Ông qua đời ở Pasadena, California.

Giải thưởng và Vinh dự
 1963: Henry Norris Russell Lectureship của Hội Thiên văn học Hoa Kỳ
 1973: Giải Vetlesen
 1974: Giải thưởng Nhà nước về Khoa học, Hoa Kỳ
 1978: Huy chương Eddington
 1979: Huy chương Bruce
 1983: Giải Nobel Vật lý cho các nghiên cứu lý thuyết và thực nghiệm của ông về các phản ứng hạt nhân có tầm quan trọng trong sự hình thành các nguyên tố hóa học trong vũ trụ.

Xuất bản phẩm
Burbidge, G., Burbidge, E. M., Fowler, W. A., và Hoyle, F., "Synthesis of the Elements in Stars," Reviews of Modern Physics, 29(4), 547-650, 1957.
Fowler, W. A., "Temperature and Density Conditions for Nucleogenesis by Fusion Processes in Stars", W. K. Kellogg Radiation Laboratory at the California Institute of Technology, United States Department of Energy (through predecessor agency the United States Atomic Energy Commission, (June 1958).
Seeger, P. A.& W. A. Fowler. "Integrated Flux Distributions in Neutron Capture in Stars", Los Alamos National Laboratory (through predecessor the Los Alamos Scientific Laboratory), California Institute of Technology, United States Department of Energy (through predecessor agency the United States Atomic Energy Commission), (ngày 23 tháng 9 năm 1965).
Colgate, S. A., Audouze, J. & W. A. Fowler. "Helium (3) Rich Solar Flares", Los Alamos National Laboratory (through predecessor the Los Alamos Scientific Laboratory), United States Department of Energy (through predecessor agency the Energy Research and Development Administration), (ngày 3 tháng 5 năm 1977).

Các cáo phó
 BAAS 27 (1995) 1475
 NYT (1995)
 PASP 108 (1996) 1
 QJRAS 37 (1996) 89

Tham khảo và Chú thích

Liên kết ngoài
Biography and Bibliographic Resources, from the Office of Scientific and Technical Information, United States Department of Energy
 W.A. Fowler: Radioactive elements of a low atomic number, Ph.D. dissertation
 A Brief Autobiography of W.A. Fowler
 Bruce Medal page
 Guide to the Papers of William A. Fowler, 1917-1994
 Caughlan and Fowler 1988: THERMONUCLEAR REACTION RATES , Oak Ridge National Laboratory
 Interview with William A. Fowler, Caltech Archives Oral Histories Online
 Tiểu sử người chết trên Website của CalTech
 sử trên aip.org

Sinh năm 1911
Mất năm 1995
Nhà thiên văn học Hoa Kỳ
Nhà vật lý Mỹ
Người Hoa Kỳ đoạt giải Nobel
Người đoạt giải Nobel Vật lý
Nhà vật lý lý thuyết
Giáo sư Viện Công nghệ California


title: Abraxas incolorata

text:
Abraxas incolorata là một loài bướm đêm thuộc họ Geometridae. Nó được Warren miêu tả năm 1894. Loài này có ở Java.

Chú thích

Tham khảo

Abraxas


title: Danh sách đô thị và làng Quần đảo Solomon

text:
Dưới đây là danh sách các thành phố, thị trấn và làng tại Quần đảo Solomon.

Tham khảo

World Gazetteer: Solomon Islands
City Population: Solomon Islands

Đô thị
Solomon


title: Tiêm 20

text:
Tiêm kích Thành Đô J-20 (tiếng Trung 殲-20) hay Chengdu J-20 "Mighty Dragon" (là máy bay tiêm kích tàng hình hai động cơ thế hệ thứ 5 do Tập đoàn công nghiệp hàng không Thành Đô sản xuất nhằm phục vụ cho Không quân Quân Giải phóng Nhân dân  Trung Quốc Trung Hoa. Cuối năm 2010, J-20 đã thực hiện chuyến bay thử nghiệm tốc độ lớn. Chiếc J-20 thực hiện chuyến bay đầu tiên ngày 11 tháng 1 năm 2011. Tướng Hà Vi Vinh (He Weirong, 何为荣), tư lệnh phó Không quân Quân Giải phóng Nhân dân nói trong tháng 11 năm 2009 rằng ông hy vọng J-20 sẽ đưa vào phục vụ quân đội từ 2017–2019.

J-20 có thiết kế hình khá độc đáo trông giống như dự án máy bay tàng hình MiG 1.44 của Nga vốn không được sản xuất hàng loạt. Còn vật liệu công nghệ tàng hình được cho là có thể làm dựa trên chiếc F-117 vốn bị bắn rơi tại Kosovo năm 1999 hoặc của chiếc B-2 Spirit có thể lấy được theo cách nào đó. Dù vậy Trung Quốc đã khẳng định rằng máy bay là sản phẩm được phát triển hoàn toàn trong nội địa và có thể sánh ngang với chiến đấu cơ thế hệ thứ năm F-22 của Hoa Kỳ hay Sukhoi T-50 của Nga.

J-20 hiện sử dụng hai động cơ AL-31 của Nga việc thường thấy của các vấn đề trong sự phát triển của ngành hàng không Trung Quốc. Trong khi Trung Quốc tuyên bố là động cơ WS-10 sẽ được dùng trên máy bay. Nhưng hiện loại động cơ này đang gặp nhiều khó khăn trong việc phát triển và gặp phải rắc rối nghiêm trọng khi vận hành. Vì thế việc sản xuất các mẫu thử nghiệm J-20 bị cản trở do không có nhiều động cơ phù hợp để trang bị cho máy bay. Dù vậy cũng đã có 4 chiếc được chế tạo thử nghiệm với các động cơ có sẵn và một trong số đó được dùng để thử một loại động cơ mới. Vì thế Trung Quốc nói rằng họ không quan tâm đến các động cơ mới được Nga giới thiệu. Nhưng việc lại đang cố tái xúc tiến việc mua máy bay Su-35 vốn hủy trước đó do không đạt thỏa thuận khi vừa được giới thiệu là có động cơ 117S mới, gây nhiều nghi ngờ về việc thật chất là để có thể tiếp cận và xem xét gắn động cơ mới này cho J-20 nếu như việc phát triển mẫu động cơ thử nghiệm mới cho máy bay là WS-15 lại tiếp tục gặp trục trặc và tiến độ tiếp tục lùi vô hạn. Đây là một trong những điểm yếu lớn nhất trong thiết kế của loại máy bay này. Nếu không khắc phục thì sẽ không bao giờ đủ khả năng duy trì hoạt động của các tiêm kích một cách độc lập. Vì thế cần phải tự lập khả năng chế tạo động cơ trước thông qua việc dựa theo công nghệ của Nga. Các vấn đề còn lại là thiết kế thân của J-20 trông có vẻ như không hợp lý. Trong khi khoang chứa vũ khí được thiết kế khá lớn để mang nhiều loại vũ khí khác nhau thì cánh của máy bay lại quá nhỏ. Thiết kế khí động học không được hợp lý lắm gây ảnh hưởng đến khả năng tàng hình và khả năng cơ động của J-20. Cũng như hai động cơ của loại máy bay này nằm sát nhau việc có thể tạo ra rãnh xoáy nguy hiểm khi hoạt động với tốc độ cao.

Liên kết ngoài
Chengdu J-XX (J-20) Stealth Fighter Prototype / A Preliminary Assessment
Video footage and images of the J-20 prototype

Tham khảo

Máy bay tiêm kích Trung Quốc 2010–2019
J-20
Máy bay tàng hình
Máy bay chiến đấu
Máy bay quân sự
Máy bay tiêm kích
Máy bay hai động cơ phản lực
Máy bay cánh trên
Máy bay cánh mũi
Máy bay cánh tam giác


title: Ectoedemia sporadopa

text:
Ectoedemia sporadopa là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được miêu tả bởi Meyrick năm 1911. Nó được tìm thấy ở Sri Lanka.

Chú thích

Tham khảo

Ectoedemia


title: Clanculus pharaonius

text:
Clanculus pharaonius, common name the strawberry topshell, là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Trochidae, họ ốc đụn.

Miêu tả

Phân bố

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Clanculus


title: Leioproctus baeckeae

text:
Leioproctus baeckeae là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Rayment mô tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Leioproctus
Động vật được mô tả năm 1948


title: Malacorhinus undecimpunctatus

text:
Malacorhinus undecimpunctatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1889.

Chú thích

Tham khảo

Malacorhinus


title: Seester

text:
Seester là một đô thị tại huyện Pinneberg, trong bang Schleswig-Holstein, nước Đức. Đô thị này có diện tích 11,57 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 972 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Pinneberg


title: Queyssac-les-Vignes

text:
Queyssac-les-Vignes  là một xã thuộc tỉnh Corrèze trong vùng Nouvelle-Aquitaine miền trung Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Corrèze

Tham khảo

Queyssaclesvignes


title: Pimentelia

text:
Pimentelia là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1939 bởi Laboissiere.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Pimentelia hertigi Laboissiere, 1931
 Pimentelia kuanduensis Labossiere, 1939
 Pimentelia ochracea Laboissiere, 1939
 Pimentelia ochracea Laboissiere, 1939

Chú thích

Tham khảo

Luperini


title: 26328 Litomyšl

text:
26328 Litomyšl là một tiểu hành tinh vành đai chính với vận tốc quỹ đạo 1258.7751929 ngày (3.45 năm).

Nó được phát hiện ngày 18 tháng 11 năm 1998 ở Litomyšl, Bohemia, Cộng hòa Séc bởi Miloš Tichý và Zdeněk Moravec.

Tham khảo

026328
Được phát hiện bởi Miloš Tichý
Được phát hiện bởi Zdeněk Moravec
Tiểu hành tinh được đặt tên
19981118


title: Précy-Saint-Martin

text:
Précy-Saint-Martin là một xã ở tỉnh Aube, thuộc vùng Grand Est ở phía bắc miền trung nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
 Xã của tỉnh Aube

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Précy-Saint-Martin sur le site de l'Institut géographique national

Precy-Saint-Martin


title: Saubole

text:
Saubole  là một xã thuộc tỉnh Pyrénées-Atlantiques trong vùng Nouvelle-Aquitaine miền tây nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Pyrénées-Atlantiques

Tham khảo
 INSEE

Xã của Pyrénées-Atlantiques


title: Đống nhị phân

text:
Một đống nhị phân là một cấu trúc dữ liệu đống dựa trên cây nhị phân. Đống nhị phân thường được sử dụng để triển khai hàng đợi ưu tiên. Đống nhị phân được giới thiệu bởi J. W. J. Williams vào năm 1964, như một cấu trúc dữ liệu dành cho phương pháp sắp xếp heapsort.

Một đống nhị phân được định nghĩa là một cây nhị phân với hai ràng buộc bổ sung:

 Đặc tính hình dạng: một đống nhị phân là một cây nhị phân hoàn chỉnh; có nghĩa là, tất cả các cấp của cây, ngoại trừ có thể là cấp cuối cùng (sâu nhất) đều được lấp đầy và nếu cấp cuối cùng của cây không hoàn chỉnh, các nút của cấp đó được lấp đầy từ trái qua phải.
 Đặc tính đống: khóa được lưu trữ trong mỗi nút sẽ lớn hơn hoặc bằng (≥) hoặc nhỏ hơn hoặc bằng (≤) khóa của những nút con, theo một thứ tự toàn phần.

Đống nhị phân mà khóa của nút cha lớn hơn hoặc bằng (≥) khóa của các nút con được gọi là đống nhị phân lớn nhất; những cái mà khóa của nút cha nhỏ hơn hoặc bằng (≤) khóa của các nút con được gọi là đống nhị phân nhỏ nhất. Các thuật toán hiệu quả (thời gian logarithmic) đã được biết để thực hiện hai thao tác cần thiết để triển khai hàng đợi ưu tiên trên một đống nhị phân: chèn một phần tử và loại bỏ phần tử nhỏ nhất hoặc lớn nhất từ một đống nhị phân nhỏ nhất hoặc lớn nhất. Đống nhị phân cũng thường được sử dụng trong thuật toán sắp xếp heapsort, đây là một thuật toán sắp xếp ngay tại chỗ (in-place) bởi vì đống nhị phân có thể được triển khai dưới dạng một cấu trúc dữ liệu ngầm định, lưu trữ khóa trong một mảng và sử dụng vị trí tương đối của chúng trong mảng để đại diện cho quan hệ cha – con.

Như các cấu trúc dữ liệu đống khác, đống nhị phân cho phép thực hiện các thao tác: tìm khóa lớn nhất, xóa khóa lớn nhất, giảm giá trị một khóa, và chèn thêm khóa mới. Ngoài ra, cũng có thể thay đổi cấu trúc dữ liệu đống nhị phân để tìm cả giá trị lớn nhất và nhỏ nhất trong thời gian O(log n).

Hoạt động của đống

Trong mục này, ta xem xét hoạt động của đống nhị phân cho phép tìm kiếm khóa lớn nhất. Có thể dễ dàng sửa đổi một số chi tiết để tìm khóa nhỏ nhất thay vì lớn nhất.

Chèn
Để chèn thêm một khóa mới, ta thực hiện thuật toán sau:
 Chèn khóa mới vào tầng cuối cùng của đống
 So sánh khóa mới với khóa của nút cha, nếu chúng thỏa mãn điều kiện thứ tự của đống, kết thúc.
 Nếu không, đổi chỗ khóa mới và khóa của nút cha, và trở lại bước trước.

Xóa khóa lớn nhất
Để xóa khóa ở gốc của đống (khóa lớn nhất), ta thực hiện thuật toán sau:
 Đổi chỗ khóa cần xóa và khóa cuối cùng ở tầng cuối cùng rồi xóa khóa cần xóa khỏi đống. Khởi tạo nút hiện tại là nút gốc.
 So sánh khóa của nút hiện tại và khóa ở các nút con, nếu chúng thỏa mãn điều kiện thứ tự của đống, kết thúc.
 Nếu không, đổi chỗ khóa hiện tại và khóa lớn hơn trong các khóa của nút con. Chuyển vị trí nút hiện tại tới nút con vừa được hoán đổi và trở về bước trước.

Lập trình

Đống nhị phân thường được biểu diễn bởi một mảng thay vì một cây nhị phân. Nút cha và nút con của mỗi nút được xác định thông qua một vài phép tính dựa trên chỉ số của mảng, do đó không cần dùng đến con trỏ. Cách biểu diễn này là một ví dụ của cấu trúc dữ liệu ẩn (cấu trúc dữ liệu sử dụng bộ nhớ đúng bằng lượng thông tin cần thiết để lưu trữ dữ liệu, cộng với một lượng nhỏ thông tin phụ).

Giả sử n là số khóa trong đống và i là một chỉ số. Nếu nút gốc có chỉ số 0, và chỉ số các nút là từ 0 đến n-1, thì nút thứ i có
 chỉ số các nút con là 2i+1 và 2i+2
 chỉ số nút cha là

Nếu nút gốc có chỉ số 1, và chỉ số các nút là từ 1 đến n, thì nút thứ i có
 chỉ số các nút con là 2i và 2i+1
 chỉ số nút cha là

Xem thêm
 Đống
 Sắp xếp vun đống

Ghi chú

Đống (cấu trúc)


title: Flores (tỉnh)

text:
Flores Flores là một tỉnh của Uruguay. Tỉnh này có diện tích
5.144 km², dân số là 25.104 người. Tỉnh lỵ đóng ở Trinidad, Uruguay

Thông tin dân số
Theo điều tra dân số năm 2004, có25.104 người và 8.137 hộ trong tỉnh này. Số người bình quân mỗi hộ là 3,0. Cứ mỗi 100 nữ giới, có 97.5 nam giới.

 Tỷ lệ tăng dân số: -0.313% (2004)
 Tỷ lệ sinh: 14.20 số người được sinh/1000 người (2004)
 Tỷ lệ tử vong: 9.97 số người chết/1000 người
 Tuổi bình quân: 34.2 (32.8 Nam giới, 35.7 Nữ giới)
 Tuổi thọ bình quân(2004):
{| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="float:center"; width="200px"
|-
|Toàn bộ dân số:
|76,96 năm
|-
|nam giới:
|72,98 năm
|-
|nữ giới:
|81.10 năm

 Tỷ lệ con/bà mẹ: 2,13 con/bà mẹ
 Thu nhập đầu người ở thành thị (các thành phố có 5.000 người hoặc hơn): 4.754,1 peso/tháng

Các trung tâm đô thị chính
(Các thị xã hoặc các thành phố với 1.000 dân đăng ký hoặc hơn - số liệu từ cuộc điều tra dân số năm 2004, trừ phi nêu khác đi)

Tham khảo

Tỉnh của Uruguay


title: Copelatus aequatorius

text:
Copelatus aequatorius là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Régimbart miêu tả khoa học năm 1899.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Copelatus


title: Acrocercops ustulatella

text:
Acrocercops ustulatella là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Ấn Độ (West Bengal) và Sri Lanka.

Ấu trùng ăn Diospyros ebenum, Diospyros embryopteris, Diospyros malabarica và Diospyros montana. Chúng có thể ăn lá nơi chúng làm tổ.

Chú thích

Tham khảo

Acrocercops


title: Catocala unijuga

text:
Catocala unijuga (tên tiếng Anh: Once-married Underwing) là một loài bướm đêm thuộc họ Erebidae. Nó được tìm thấy ở Newfoundland phía tây đến phía nam miền trung British Columbia, phía nam đến Kentucky và Missouri in the east, Colorado và Utah in the west.

Sải cánh dài 68–82 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 7 đến tháng 9 làm một đợt tùy theo địa điểm.

Ấu trùng ăn các loài Populus tremuloides, Populus nigra và Salix.

Phụ loài
Catocala unijuga unijuga
Catocala unijuga patricia (Utah)

Liên kết ngoài
Species info
Species info

Chú thích

Catocala


title: Billboard Japan Hot 100

text:
Billboard Japan Hot 100 là bảng xếp hạng đĩa đơn ở Nhật Bản. Nó được biên soạn bởi Billboard và Hanshin Contents Link kể từ tháng 2 năm 2008. Bảng xếp hạng được cập nhật vào thứ tư hàng tuần trên billboard-japan.com (JST), và trên billboard.com thứ ba hàng tuần (UTC).

Bài hát quán quân đầu tiên trên bảng xếp hạng này là "Stay Gold" của Hikaru Utada ngày 16 tháng 1 năm 2008. Trong khi hầu hết các bài hát đạt vị trí quán quân đều là các bài hát tiếng Nhật, có 4 bài hát không phát hành dưới ngôn ngữ tiếng Nhật vẫn đạt được ngôi vị trên. Ca khúc đầu tiên là "Bleeding Love" của Leona Lewis vào ngày 8 tháng 5 năm 2008; ca khúc thứ hai là "Blame It on the Girls" của Mika vào ngày 28 tháng 9 năm 2009; ngày 11 tháng 4 năm 2011, ca khúc "Born This Way" của Lady Gaga là bài hát thứ ba làm được điều trên; và ca khúc thứ tư là "Glad You Came" của The Wanted vào ngày 20 tháng 5 năm 2013. Với bảng xếp hạng ngày 8 tháng 3 năm 2010, "Hitomi no Screen" của Hey! Say! JUMP trở thành ca khúc thứ 100 đạt được vị trí quán quân.

Cách thức hoạt động của bảng xếp hạng
Từ khi bảng xếp hạng được thành lập năm 2008, đến tháng 12 năm 2010, bảng xếp hạng đã kết hợp dữ liệu bán đĩa CD từ SoundScan Japan, theo dõi doanh số bản thuần bán ra tại các cửa hàng trên khắp Nhật Bản và số liệu phát sóng radio từ 32 trạm phát AM và các đài phát thanh FM tại Nhật có nguồn từ công ty Plantech của Nhật Bản. Vào tháng 12 năm 2010, bảng xếp hạng đã được mở rộng bao gồm doanh số từ các cửa hàng trực tuyến, cũng như doanh số từ iTunes Nhật Bản. Từ tháng 12 năm 2013,  Billboard  đã thêm hai yếu tố bổ sung vào Bảng xếp hạng Hot 100 của Billboard Japan: các tweet liên quan đến các bài hát từ Twitter được thu thập bởi NTT DATA, cũng như dữ liệu từ Gracenote về số lần đĩa CD đã được đăng ký khi được đưa vào máy tính.

Từ ngày 7 tháng 12 năm 2016 trở đi, Billboard Japan đã hợp tác với GfK Nhật Bản để phân phối doanh số kỹ thuật số của từng bài hát trên bảng xếp hạng Hot 100 (từ vị trí số 1 đến số 50) cho công chúng. Bắt đầu vào năm 2017, các công ty sẽ phân phối doanh số từ hơn 3.900 cửa hàng kỹ thuật số trên toàn quốc, bên cạnh các dịch vụ phát trực tuyến với Apple Music, Awa và Line Music và sẽ được quy đổi ra điểm (tương tự với doanh số album tương đương).

Album
Vào tháng 6 năm 2015, Billboard đã bắt đầu cho ra bảng xếp hạng Japan Hot Albums, dựa trên cách thức hoạt động tương tự với Billboard Japan Hot 100: kết hợp giữa doanh số bán đĩa CD thuần, lượng download kỹ thuật số và lượt tra cứu CD Gracenote. Trước tháng 6 năm 2015, Billboard chỉ xuất bản bảng xếp hạng Japan Top Albums chart: một bảng xếp hạng giống hệt với bảng xếp hạng album của SoundScan Japan, ngoại trừ việc các bản phát hành có nhiều phiên bản (ví dụ: phiên bản CD và CD + DVD) có tổng doanh số được tính gộp vào một bản phát hành. Bảng xếp hạng The Top Albums vẫn tiếp tục được xuất bản cùng với bảng xếp hạng Hot Albums.

Tham khảo

Xem thêm
 Billboard Japan
 Billboard Japan Music Awards

Liên kết ngoài
 Current Billboard Japan Hot 100 on billboard-japan.com  by Hanshin Contents Link
 Billboard Japan Hot 100 by Billboard – The issue date is that of not Billboard Japan Hot 100 but "U.S." Billboard Hot 100
 Hanshin Contents Link, the company that compiles Billboard Japan charts (a division of the Hankyu Hanshin Holdings)

Japan Hot 100
Japanese record charts
2008 establishments in Japan


title: Callipara africana

text:
Callipara africana là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Volutidae, họ ốc dừa.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

 Bail, P & Poppe, G. T. 2001. A conchological iconography: a taxonomic introduction of the recent Volutidae. Hackenheim-Conchbook, 30 pp, 5 pl. (updated October 2008 for WoRMS)
 Aiken R.P. (2010) Volutidae. pp. 314–333, in: Marais A.P. & Seccombe A.D. (eds), Identification guide to the seashells of South Africa. Volume 1. Groenkloof: Centre for Molluscan Studies. 376 pp.

A


title: Bégole

text:
Bégole  là một xã thuộc tỉnh Hautes-Pyrénées trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Khu vực này có độ cao trung bình 520 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE

Xã của Hautes-Pyrénées


title: Calci sulfat

text:
Calci sulfat là một hóa chất công nghiệp và thí nghiệp thông dụng. Dưới dạng γ-anhydride (gần như dạng khan), nó được sử dụng làm một chất hút ẩm. Trong tự nhiên, calci sulfat là một loại đá màu trong mờ, tinh thể trắng, thì một dạng được bán dưới tên gọi Drierite® có màu sắc xanh da trời hay hồng do vì có thấm lẫn với muối cobalt(II) chloride, hoạt động như một chất chỉ thị độ ẩm. Công thức hóa học của calci sulfat là (CaSO4.~0.5H2O) còn gọi là vữa thạch cao, còn dihydrate (CaSO4.2H2O) xuất hiện trong tự nhiên dưới dạng thạch cao. Dạng anhydrous xuất hiện trong tự nhiên dưới là β-anhydrit. Tùy thuộc vào phương pháp nung của calci sulfat dihydrate mà các hemihydrat riêng biệt đôi khi được phân biệt: alpha-hemihydrate và beta-hemihydrat. Chúng trông chỉ khác biệt về kích cỡ tinh thể. Các tinh thể alpha-hemihydrat có hình lăng trụ nhiều hơn các tinh thể beta-hemihydrat và khi trộn với nước tạo thành một kết cấu mạnh và cứng hớn.

Ứng dụng
Calci sulfat được dùng điều chế lưu huỳnh dioxide và calci silicat bằng cách nung hỗn hợp thạch cao, than cốc và cao lanh (silic dioxide)

Hợp chất calci

Liên kết ngoài
International Chemical Satefy Card 1215
NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards
MSDS for calcium sulfate

Tham khảo

Hợp chất calci
Calci
Chất chống ẩm
Phụ gia thực phẩm


title: Hifo

text:
Hifo là một chi bọ cánh cứng trong họ
Elateridae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1882 bởi Candèze.

Các loài
Chi này có các loài:
 Hifo pacificus Candèze, 1882

Chú thích

Tham khảo

Pyrophorini


title: Vĩnh Thành, Châu Thành (An Giang)

text:
Vĩnh Thành là một xã thuộc huyện Châu Thành, tỉnh An Giang, Việt Nam.

Địa lý
Xã Vĩnh Thành nằm ở phía nam huyện Châu Thành, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp thành phố Long Xuyên
Phía tây giáp xã Vĩnh Nhuận và huyện Thoại Sơn
Phía nam giáp huyện Thoại Sơn
Phía bắc giáp xã Vĩnh Lợi và xã Hòa Bình Thạnh.

Xã có diện tích 25,99 km², dân số năm 2019 là 12.876 người, mật độ dân số đạt 495 người/km².

Hành chính
Xã Vĩnh Thành được chia thành 5 ấp: Đông Bình I, Đông Bình Trạch, Đông Phú, Tân Thành, Trung Thành.

Lịch sử
Quyết định 181-CP ngày 25 tháng 04 năm 1979 của Hội đồng Chính phủ, tách các ấp Đông Bình 1, Đông Bình Trạch, Trung Bình 2, Tây Bình, nửa ấp Đông Bình 2 của xã Vĩnh Trạch và ấp Đông Phú 1 của xã Vĩnh Nhuận lập thành một xã lấy tên là xã Vĩnh Thành.

Quyết định 300-CP ngày 23 tháng 08 năm 1979 của Hội đồng Bộ trưởng, chia huyện Châu Thành thành hai huyện lấy tên là huyện Châu Thành và huyện Thoại Sơn, xã Vĩnh Thành thuộc huyện Châu Thành.

Chú thích

Tham khảo


title: Leptonema chila

text:
Leptonema chila là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Leptonema (Hydropsychidae)


title: Hiệp hội bóng đá Cộng hòa Séc

text:
Hiệp hội bóng đá Cộng hòa Séc (tiếng Séc: Fotbalová asociace České republiky) là tổ chức quản lý, điều hành các hoạt động bóng đá ở Cộng hòa Séc. Hiệp hội quản lý đội tuyển bóng đá quốc gia nam và nữ, tổ chức các giải bóng đá như vô địch quốc gia và cúp quốc gia. Hiệp hội bóng đá Cộng hòa Séc gia nhập FIFA năm 1907 và UEFA năm 1994.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang chủ

Séc, Cộng hòa
Bóng đá Cộng hòa Séc
Tổ chức thể thao thành lập năm 1901


title: 5 tháng 11

text:
Ngày 5 tháng 11 là ngày thứ 309 (310 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 56 ngày trong năm.

Sự kiện
 1138 – Hoàng thái tử Thiên Tộ mới hai tuổi khi lên ngôi hoàng đế triều Lý, tức Lý Anh Tông, Đỗ Anh Vũ là người nhiếp chính.
1605 – Âm mưu thuốc súng: Guy Fawkes bị bắt giữ.
 1757 – Chiến tranh Bảy Năm: Quân đội Phổ của Friedrich II chiến thắng trước quân Pháp gần làng Rossbach nay thuộc Đức.
1838 – Cộng hòa Liên bang Trung Mỹ bắt đầu giải thể khi Nicaragua thoát ly Liên bang.
 1854 – Chiến tranh Krym: Liên quân Anh-Pháp đánh bại Nga ở Inkerman nay thuộc Ukraina.
1862 – Nội chiến Hoa Kỳ: Abraham Lincoln loại bỏ George Brinton McClellan khỏi chức vụ tư lệnh Lục quân Liên hiệp lần thứ nhì và cuối cùng.
1911 – Sau khi tuyên chiến với Đế quốc Ottoman vào tháng 9, Ý thôn tính Tripoli và Cyrenaica.
1914 – Chiến tranh thế giới thứ nhất: Pháp và Anh tuyên chiến với Đế quốc Ottoman.
 1924 – Trực hệ quân phiệt Phùng Ngọc Tường trục xuất Hoàng đế cuối cùng của nhà Thanh là Phổ Nghi khỏi Tử Cấm Thành ở Bắc Kinh, Trung Quốc.
1999 – Công ty Cổ phần trách nhiệm hữu hạn Dầu khí Trung Quốc (PetroChina) được thành lập, hiện là công ty có giá trị vốn hóa thị trường lớn nhất thế giới
2006 – Saddam Hussein, cùng Barzan Ibrahim al-Tikriti và Awad Hamed al-Bandar bị tuyên tử hình trong phiên tòa về vai trò của họ trong sự kiện tàn sát 148 người Hồi giáo Shi'a vào năm 1982.
 2007 – Tàu không gian không người lái đầu tiên của Trung Quốc là Hằng Nga 1 đi vào quỹ đạo Mặt Trăng.

Sinh
 1787 – John Richardson, nhà tự nhiên học, bác sĩ phẫu thuật người Scotland (m. 1865)
 1815 – Võ Thị Viên, phong hiệu Nhất giai Lương phi, phi tần của vua Thiệu Trị nhà Nguyễn (m. 1880).
 1901 – Trần Huy Liệu, nhà văn, nhà cách mạng, nhà báo Việt Nam (m. 1969).
 1909 – Hoàng Văn Thụ, nhà cách mạng Việt Nam (m. 1944)
 1923 – Châu Kỳ, nhạc sĩ người Việt (m. 2008)
 1986 – Kwon Boa, ca sĩ, thành viên công ty SM
 1987 – Kevin Jonas, ca sĩ, nhạc sĩ, thành viên nhóm nhạc Jonas Brothers

Mất
 1660 – Alexandre de Rhodes, nhà truyền giáo Dòng Tên và là nhà ngôn ngữ học người Avignon
 1879 – James Clerk Maxwell, nhà vật lý người Scotland
 1886 – Nguyễn Phúc Miên Định, tước phong Thọ Xuân vương, hoàng tử con vua Minh Mạng nhà Nguyễn (s. 1810).
 1919 – Nguyễn Phúc Miên Lịch, tước phong An Thành vương, hoàng tử con vua Minh Mạng (s. 1841).

Những ngày lễ và kỷ niệm

Tham khảo

Tháng mười một
Ngày trong năm


title: Favartia menoui

text:
Favartia menoui là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Favartia


title: Vũ Anh Khanh

text:
Vũ Anh Khanh tên thật là Võ Văn Khánh  (1926-1956); là nhà thơ, nhà văn Việt Nam thời kháng Pháp.

Tiểu sử sơ lược
Vũ Anh Khanh sinh tại , làng Khánh Thiện, Mũi Né (trước thuộc quận Hải Long, nay thuộc thành phố Phan Thiết), tỉnh Bình Thuận.

Không rõ thân thế, chỉ biết trước năm 1945, ông vào ở Sài Gòn và làm báo, viết văn. Sau ngày Toàn quốc kháng chiến (19 tháng 12 năm 1946), ông cùng hoạt động với Lý Văn Sâm, Dương Tử Giang, Thẩm Thệ Hà...trong nhóm văn học yêu nước ở Sài Gòn.

Năm 1950, bị nhà cầm quyền Sài Gòn lùng bắt, ông và một bạn bè trốn thoát ra chiến khu. Năm 1954, ông tập kết ra miền Bắc, nhưng rồi đổi ý, tìm cách vượt biên vào Nam. Khi vượt sông Bến Hải năm 1956. Nhân kỳ nghỉ phép, Vũ Anh Khanh đã sửa giấy phép thông hành từ Vĩnh Phúc thành Vĩnh Linh, Quảng Trị để vượt biên vào Nam. Khi ông đang bơi ra giữa dòng sông Bến Hải cách cầu Hiền Lương về phía thượng nguồn vài cây số, ông bị bộ đội biên phòng bờ bắc thuộc chính quyền Việt Nam Dân chủ Cộng hòa bắn chết giữa dòng bằng cung tên tẩm thuốc độc để không bị ai phát hiện ra.

Tác phẩm
Vũ Anh Khanh là một cây bút chuyên viết truyện ngắn và tiểu thuyết. Tác phẩm của ông phần lớn được in trong năm 1949 tại Sài Gòn, với "số lượng phát hành chiếm kỷ lục trong số ấn phẩm thời đó", gồm:

Truyện dài
Cây ná trắc (Nhà xuất bản Tân Việt, Sài Gòn, 1947)
Nửa bồ xương khô (2 tập, Nhà xuất bản Tân Việt Nam, Sài Gòn, 1949)
Bạc xỉu lìn (Nhà xuất bản Tiếng chuông, Sài Gòn, 1949)

Tập truyện ngắn
Sông máu (Nhà xuất bản Tiếng chuông, Sài Gòn, 1949)
Đầm Ô Rô (Nhà xuất bản Tiếng chuông, Sài Gòn, 1949)
Bên kia sông (Nhà xuất bản Tân Việt Nam, Sài Gòn, 1949, 1949)
Ngũ Tử Tư (Nhà xuất bản Tân Việt Nam, Sài Gòn, 1949)

Ngoài ra, ông còn sáng tác thơ, nổi bật có bài "Chiến sĩ hành", "Tha La xóm đạo"...

Nhìn chung, các tác phẩm trên đều là những "bức tranh bi thiết nhưng hào hùng của người dân Nam Bộ, trên những chặn đường lịch sử chống Pháp gay go" . Vì vậy, chúng có giá trị tiêu biểu cho dòng văn chương thời kỳ kháng Pháp ở Nam Bộ. Nhưng, dường như nhiều người chỉ nhớ đến Vũ Anh Khanh với bài thơ "Tha La xóm đạo".

Bài thơ Tha La xóm đạo
Vũ Anh Khanh viết bài thơ Tha La xóm đạo vào năm 1950, sau ngày ông đến thăm Tha La. Đây là một xứ đạo Thiên Chúa đã có từ lâu đời, nay thuộc xã An Hòa, huyện Trảng Bàng, tỉnh Tây Ninh. Bài thơ là một câu chuyện kể về xóm đạo Tha La trong thời khói lửa chiến tranh. Lời thơ dung dị, gần gũi. Nhịp điệu của bài thơ nhẹ nhàng như lời tâm tình, đã lay động tâm hồn của biết bao người. "Tha La xóm đạo" đã được nhạc sĩ Dzũng Chinh, cũng là người Phan Thiết, phổ nhạc vào năm 1964. Sau đó một năm, nhạc sĩ Thanh Sơn phổ thành bài hát mang tên "Hận Tha La" ký bút danh Sơn Thảo, và cũng trong năm này nhạc sĩ Anh Tuyền phổ thành ca khúc mang tên "Vĩnh Biệt Tha La". Ngoài ra, soạn giả cải lương Viễn Châu cũng đã phỏng theo ý tưởng của Vũ Anh Khanh để viết ca khúc tân cổ giao duyên "Tha La xóm đạo".

Trích giới thiệu bài thơ Tha La xóm đạo:
{|valign="top"
|
Đây Tha La xóm đạo,Có trái ngọt, cây lành.
Tôi về thăm một dạo,Giữa mùa nắng vàng hanh,
Ngậm ngùi, Tha La bảo:- Đây rừng xanh, rừng xanh,
Bụi đùn quanh ngõ vắng,Khói đùn quanh nóc tranh,
Gió đùn quanh mây trắng,Và lửa loạn xây thành...

...Khách bước nhẹ theo con đường đỏ quạch.Gặp cụ già đang ngắm gió bâng khuâng
Đang đón mây xa...Khách bỗng ngại ngần:- Kính thưa cụ, vì sao Tha La vắng?
Cụ ngạo nghễ cười rung rung râu trắng,Nhẹ bảo chàng: "Em chẳng biết gì ư?
Bao năm qua khói loạn phủ mịt mù!Người nước Việt ra đi vì nước Việt
Tha La vắng vì Tha La đã biết,Thương giống nòi, đau đất nước lầm than.
|
Trời xa xanh, mây trắng nghẹn ngàn hàngNgày hiu quạnh. Ờ... ơ... hơ...Tiếng hát,
Buồn như gió lượn, lạnh dài đôi khúc nhạc.Tiếng hát rằng:
Tha La hận quốc thù,Tha La buồn tiếng kiếm.
Não nùng chưa! Tha La nguyện hy sinhỜ...ơ...hơ...Có một đám chiên lành
Quỳ cạnh Chúa một chiều xưa lửa dậyQuỳ cạnh Chúa, đám chiên lành run rẩy:
- Lạy đức Thánh Cha!Lạy đức Thánh Mẹ!
Lạy đức Thánh ThầnChúng con xin về cõi tục để làm dân...
|}

Nguồn tham khảo chính
Nguyễn Q. Thắng, mục từ "Vũ Anh Khanh" trong Từ điển văn học'' (bộ mới). Nhà xuất bản Thế giới, 2004.
Lê Ngọc Trác, "Thi sĩ Vũ Anh Khanh - Một bài thơ sống mãi với đời", trên website Hội Nhà văn Thành phố Hồ Chí Minh

Chú thích

Nhà thơ Việt Nam
Nhà văn Việt Nam
Người Bình Thuận


title: Ecpatia

text:
Ecpatia là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: 1099

text:
Năm 1099 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất
 10 tháng 7 - El Cid, một nhà quý tộc  người Castilia

Tham khảo

Năm 1099


title: Socchieve

text:
Socchieve là một đô thị ở tỉnh Udine trong vùng Friuli-Venezia Giulia thuộc Ý, có cự ly khoảng 110 km về phía tây bắc của Trieste và khoảng 45 km về phía tây bắc của Udine. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.009 người và diện tích là 66 km².

Đô thị Socchieve có các frazioni (đơn vị cấp dưới, chủ yếu là các làng) Caprizi, Dilignìdis, Feltrone, Lungis, Mediis, Nonta, Priuso, và Viaso.

Socchieve giáp các đô thị: Ampezzo, Enemonzo, Forni di Sotto, Ovaro, Preone, Raveo, Tramonti di Sopra, Tramonti di Sotto.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.socchieve.ud.it/

Đô thị tỉnh Udine


title: Homoiodoris

text:
Homoiodoris là một chi sên biển, nhóm con sên biển mang trần thuộc nhánh Doridacea, là động vật thân mềm chân bụng không vỏ sống ở biển trong họ Dorididae.

Các loài
Các loài thuộc chi Homoiodoris bao gồm:

 Homoiodoris japonica  Bergh, 1882

Chú thích

Tham khảo

Dorididae


title: Charles Grandison Finney

text:
Charles Grandison Finney (29 tháng 8 năm 1792 – 16 tháng 8 năm 1875) thường được xem là "nhà phục hưng tôn giáo hàng đầu của Hoa Kỳ", và là nhân tố chính khởi phát cuộc Đại Tỉnh thức thứ nhì. Sự thức tỉnh tâm linh này đã tạo ra ảnh hưởng sâu sắc trên lịch sử Hoa Kỳ.

Cuộc đời và tư tưởng

Chào đời tại Warren, Connecticut, là con út trong một gia đình có bảy người con, Finney có một xuất thân khiêm nhường. Cha mẹ ông là nông dân, còn Finney chưa bao giờ có cơ hội hưởng một nền học vấn đại học. Dù vậy, chàng trai cao 6 feet 2 inch (188 cm) với năng khiếu âm nhạc và khả năng lãnh đạo này đã giành được vị trí tốt trong cộng đồng. Đến tập sự và học luật tại một văn phòng luật sư với dự tính hành nghề luật, nhưng Finney trải nghiệm một sự soi dẫn tâm linh dẫn đến quyết định tiếp nhận đức tin Cơ Đốc vào tuổi 29 tại Adams, New York. Sau đó, Finney nhận lãnh chức vụ mục sư thuộc giáo phái Trưởng Lão, dù ông không hoàn toàn đồng ý với Bản Tín điều Westminster của giáo hội, ông thích xây dựng đức tin cho mình trực tiếp từ Kinh Thánh.

Finney đến Thành phố New York vào năm 1832 để quản nhiệm nhà thờ Broadway Tabernacle. Cung cách trình bày thông điệp phúc âm cách khúc chiết với tính luận lý cao của ông giúp đem hàng ngàn người tiếp xúc với tình yêu và sự sống viên mãn của Chúa Giê-xu. Một số ước tính cho rằng những bài giảng của Finney đã dẫn dắt hơn 500 000 người tiếp nhận niềm tin Cơ Đốc. Các tác phẩm của ông cho đến nay vẫn tiếp tục thách thức nhiều người đi đến quyết định theo đuổi nếp sống thánh khiết và đẹp lòng Thiên Chúa. Tác phẩm nổi tiếng nhất của Finney là Những Luận văn về Phục hưng Tôn giáo. Ca sĩ hát nhạc Cơ Đốc Keith Green chịu ảnh hưởng của ông, các nhân vật nổi tiếng khác thuộc cộng đồng Tin lành (Evangelical) như Billy Graham trân trọng ông. Về sau Finney gia nhập giáo phái Tự trị Giáo đoàn (Congregational) và, vì vậy, nhận nhiều sự chỉ trích từ những người Trưởng Lão bảo thủ.

Về thần học, Finney chấp nhận những yếu tố căn bản từ nhà thần học và thuyết giáo của thế kỷ 18, Jonathan Edwards, và nền thần học New Divinity theo tư tưởng Calvin.

Đang khi là một nhà truyền bá phúc âm rất thành công, cùng lúc Finney tham gia vào Phong trào Bãi nô thường xuyên dùng toà giảng để đả kích chế độ sở hữu nô lệ. Từ thập niên 1830 ông từ chối ban lễ tiệc thánh cho các chủ nô trong nhà thờ của ông.

Năm 1835, ông đến Ohio để giảng dạy, sau đó trở thành viện trưởng của Đại học Oberlin. Oberlin sớm trở thành vườn ươm cho phong trào chống sở hữu nô lệ khi ấy còn trong thời kỳ sơ khai. Oberlin cũng là viện đại học đầu tiên tại Mỹ cho phép người da đen và phụ nữ theo học chung lớp với nam giới da trắng.

Vai trò lịch sử

Là một quốc gia tân lập, Hoa Kỳ trong suốt thế kỷ 19 chứng kiến nhiều biến động xã hội. Thời kỳ này sản sinh một loạt các phong trào tôn giáo như Chứng nhân Giêhôva (1870), Cơ Đốc Phục lâm (1863), đạo Miller (1830 trở về sau) và đạo Mormon (1830). Cuộc di dân Tây tiến mang đến nhiều cơ hội cho cuộc sống và khiến người ta dễ dàng chối bỏ tư duy cũ. Thái độ này cũng được áp dụng cho tôn giáo. Cần lưu ý rằng các giáo phái kể trên không được công nhận bởi cộng đồng Cơ Đốc giáo.

"Khu vực bùng cháy" (Burned-over district) là một vùng địa lý được miêu tả bởi Finney như là vườn ươm cho phong trào phục hưng tôn giáo; đó là một khu vực thuộc miền tây Tiểu bang New York, nơi Finney gặt hái nhiều thành công. Vì thiếu hụt các chức sắc nên hoạt động tôn giáo trong vùng ít chịu ảnh hưởng bởi các giáo hội truyền thống.

Điều Finney cố làm trong khu vực đã khiến ông trở nên nhà truyền bá phúc âm thành công nhất vào thời kỳ này. Trong khi những nhóm như Chứng nhân Giê-hô-va, Mormon và Cơ Đốc Phục lâm trở nên những cộng đồng khép kín thì Finney có được ảnh hưởng rộng lớn trong vòng các giáo phái chính lưu (mainstream). Finney không bao giờ thiết lập cho mình một giáo phái riêng, cũng không tự nhận một vị trí lãnh đạo đặc biệt nào nhằm tỏ ra vượt trội hơn các nhà truyền bá phúc âm khác. Các giáo phái có cấu trúc tổ chức linh hoạt như Baptist và Giám Lý thu hoạch nhiều từ những thành quả của Finney, trong khi các giáo phái có khuynh hướng thủ cựu như Trưởng Lão tỏ ra không mấy thành công.

Thái độ tích cực của Finney đối với phong trào chống chế độ nô lệ đã giúp các tiểu bang miền Bắc kiến tạo một nền tảng tôn giáo ủng hộ lập trường chống chế độ nô lệ. Vào thời điểm ấy, niềm tin tôn giáo của người miền Nam tỏ ra bảo thủ và liên kết chặt chẽ với các tôn giáo truyền thống. Trong ý nghĩa này, tư tưởng của Finney được chấp nhận dễ dàng hơn ở miền Bắc. Nó cũng thiết lập một sự nối kết trực tiếp giữa phong trào phục hưng và phúc lợi xã hội, một sự nối kết trở nên chặt chẽ hơn trong hội thánh sau cuộc Nội chiến.

Thần học

Finney chịu ảnh hưởng sâu đậm tinh thần "phục hưng" của nền thần học xuất hiện từ thế kỷ 19. Mặc dù lập nền trên Thần học Calvin, Finney bác bỏ khuynh hướng "Old Divinity" của nên thần học này bởi vì ông xem nó là không phù hợp với Kinh Thánh và cản trở các nỗ lực truyền giáo và truyền bá phúc âm.

Một số luận điểm của Finney đi ngược lại Thần học Calvin, như được trình bày trong tác phẩm chính của ông, Religious Revivals (Phục hưng Tôn giáo). Finney cho rằng sự cứu rỗi có phụ thuộc vào ý chí con người muốn ăn năn, chứ không phải là sự áp đặt ngược với ý muốn của họ.

Tuy nhiên, Finney không bác bỏ toàn bộ Thần học Calvin. Trong Systematic Theology (Thần học Hệ thống), Finney chấp nhận hoàn toàn học thuyết "Bảo tồn các Thánh đồ" với nhận xét "Tôi cảm thấy dè dặt hơn khi thành lập và trình bày quan điểm của tôi về giáo lý Bảo tồn các Thánh đồ so với các vấn đề thần học khác". Cùng lúc, Finney thừa nhận tình trạng vẫn còn những tội lỗi che giấu trong đời sống các tín hữu, và mạnh mẽ khuyến cáo rằng họ cần phải ăn năn xưng tội ngay lập tức hoặc sẽ bị hư mất. Hậu thuẫn cho luận điểm này, theo Finney, là các hành xử của Sứ đồ Peter đối với Simon được chép trong Công vụ các Sứ đồ 8, và những chỉ dẫn của Sứ đồ Phao-lô đối với hội thánh Corinth (1Corinthians 5). Quan điểm này của Finney làm nổi bật quan điểm tập chú vào đời sống thánh khiết được trình bày trong các tác phẩm của ông.

Trong khi một số nhà thần học nối kết tên tuổi Finney với tư tưởng Pelagius, cần biết rằng Finney mạnh mẽ hậu thuẫn giáo lý cứu rỗi bởi ân điển chỉ qua đức tin, không phải bởi việc lành hoặc lòng vâng phục. Tuy nhiên, Finney khẳng định rằng việc lành là chứng cứ của đức tin; khó có thể tin rằng một đời sống chứa chấp tội lỗi là người có đức tin để được cứu.

Chú thích

Liên kết ngoài

 A biography of Charles Finney by G. Frederick Wright  (Holiness perspective; supportive)
 A Vindication of the Methods and Results of Charles Finney's Ministry (Revivalist perspective; supportive; answers many traditional Old School Calvinist critiques)
 Charles Grandison Finney: New York Revivalism in the 1820-1830s by John H. Martin
 Articles on Finney (conservative Calvinist perspective; critical)
 How Charles Finney's Theology Ravaged the Evangelical Movement  (conservative Calvinist perspective; critical)
 "The Legacy of Charles Finney"  by Dr. Michael S. Horton (conservative perspective; critical)
 The Oberlin Heritage Center-Local history museum and historical society of Oberlin, OH, where Finney lived and worked for decades.
 Finney's Lectures on Theology by Charles Hodge (conservative Calvinist perspective; critical)

Nhà truyền bá Phúc âm
Lịch sử tôn giáo Hoa Kỳ
Nhà thần học
Tín hữu Trưởng Lão
Tín hữu Tự trị Giáo đoàn
Nhà lãnh đạo Cơ Đốc giáo Hoa Kỳ
Sinh năm 1792
Nam tiểu thuyết gia Mỹ
Nam nhà văn Mỹ thế kỷ 20


title: Xylocopa capitata

text:
Xylocopa capitata là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1854.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ong bầu
Động vật được mô tả năm 1854


title: Ctenoplectra yoshikawai

text:
Ctenoplectra yoshikawai là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Hirashima mô tả khoa học năm 1962.

Chú thích

Tham khảo

Ctenoplectra
Động vật được mô tả năm 1962


title: Homaluroides

text:
Homaluroides là một chi ruồi trong họ Chloropidae.

Tham khảo

Europe
Nearctic

Chloropidae


title: Quận Cecil, Maryland

text:
Quận Kent là một quận thuộc tiểu bang Maryland, Hoa Kỳ.
Quận lỵ đóng ở thành phố , Maryland {{GR}|6}}.

Địa lý

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Maryland

en:Kent County, Maryland


title: Hoa Quyền

text:
Hoa Quyền của miền Bắc Trung Hoa
Tương truyền đầu đời Thanh, triều vua Khang Hy (tức Thanh Thánh tổ Huyền Hoa, làm vua 1662-1723) và triều Ung Chính (tức Thanh Thế Tôn Dân Chân làm vua 1723- 1736), Hoa Quyền do Cam Phượng Trì ở Nam Kinh sáng tác ra.nghiên cứu trong điển tích chung thì môn huyền công này là điểm trung chuyển lên bộ thượng( tức Tẩy Tuỷ Đạt Ma Sấm)

Trước khi khởi thế Hoa quyền, đầu tiên quay tâm quyền trái ra ngoài, tâm quyền phải áp sát lưng quyền trái hai cánh tay thành hình tròn bắt đầu từ phải sang trái đưa nửa vòng cung trước ngực gọi là "thanh thủ". Đặc điểm của kỹ pháp là: giá thế vững mạnh, hình như tướng hổ, bộ(pháp) động như bay, chân tay theo nhau.

Bài bản hoa quyền chủ yếu và kỹ pháp có tán thủ 120 chữ, 72 đường cầm nã, 36 đòn chân (thoái), 24 thế, 88 thế ngã v.v... Khi giao đấu bằng Hoa quyền thì hai tay giữ vung tim và hạ bộ, quen nghiêng mình tấn công.

Cũng có lời truyền thuyết rằng Hoa Quyền là do vua Khang Hy nhà Thanh là người rất hâm mộ võ Thiếu Lâm sáng tác ra. Tại cổng chính của chùa Thiếu Lâm Tung Sơn ở huyện Đăng Phong, tỉnh Hà Nam còn có bút tích của vua Khang Hy viếng thăm chùa.

Hoa Quyền tại Đông Nam Á-Việt Nam

Hoa Quyền là một võ phái cổ truyền tại Việt Nam, do võ sư Hoàng Văn Thơ sáng lập dựa trên những sở học của bản thân.

Võ sư sáng tổ Hoàng Văn Thơ vốn là nông dân nghèo phải đi làm thuê ở nhiều nơi vùng Bắc bộ Việt Nam để kiếm sống, nhờ đó mà ông đã có dịp học võ với nhiều thầy cả người Việt lẫn người Hoa ở các vùng khác nhau. Ông truyền nghệ cho con trai mình là Hoàng Thanh Vân (sinh năm 1922 tại Hưng Yên) trong khoảng thời gian từ năm 1930 đến năm 1950 với tên gọi của hệ thống là môn võ Hoa Quyền của dòng họ Hoàng. Lão võ sư Hoàng Thanh Vân cứ theo đó gọi môn phái của mình là Hoa Quyền. Hiện nay, võ sư Hoàng Trường Giang (con trai của Cố đại lão võ sư Hoàng Thanh Vân) kế nghiệp là chưởng môn đời thứ ba của Môn phái Hoa Quyền.

Kỹ thuật
Môn phái Hoa Quyền có phần cơ bản công phu rèn luyện thập hình (thủ, nhãn, thân, yêu, túc, thức, đảm, khí, kình, thần) trong khoảng 3 năm. Sau đó, môn sinh sẽ bắt đầu được truyền thụ 18 bài Hoa Quyền, cùng các loại binh khí như: kiếm, côn, đao, song ngư, lưỡng đầu thiết lĩnh, cửu khúc nhuyễn tiên, song phủ (búa), song chùy, thiết phiến (quạt), và các bài đối luyện có qui ước (tay không và vũ khí). Đặc biệt, trong vốn liếng sở học võ thuật của môn phái Hoa Quyền, lão võ sư còn cho biết có những bài võ truyền thống Việt Nam như: Ngọc trản ngân đài, Lão mai quyền, Thần đồng quyền, Xung thiên đại đao (Siêu xung thiên), Gươm trường thảo pháp và các bài côn. Bài Phong Hoa Đao của Môn phái Hoa Quyền đã chính thức được công nhận là bài quy định Quốc gia của Liên đoàn Võ cổ truyền Việt Nam. Được giảng dạy và phổ biến trong và ngoài nước trên toàn hệ thống của Liên đoàn.

Hiện tổng đường của Môn phái Hoa quyền tại 39 phố Quang Trung, Hà Nội.
Trước khi luyện, ngồi theo tư thế cửu phẩm liên hoa, tức khoanh chân như khi thiền quán, hai lòng bàn tay xoa, ấn mạnh châu thân theo quỹ đạo lưỡng nghi( âm dương lưỡng cực nhằm đưa thân thể vào trạng thái máu huyết tụ chấn thủy...kình lực là từ đất chuyển hoá qua hông eo, trước khi phát kình...tập 30 năm tăng dần từ 5000 quyền 1 ngày lên 50000 ngàn quyền... Uy lực vô cùng khủng khiếp...sánh ngang các môn dương cương huyền công khác mà không hề dùng đến thuốc ngâm tẩm hoặc sang chấn thương khi luyện.

Xem thêm
Võ thuật
Võ Thiếu Lâm
Võ Đang Phái
Nga Mi Võ Phái
Tượng Hình Quyền
Trường Quyền
Nam Quyền
Hồng Gia Quyền
Bạch Mi Quyền
Vịnh Xuân Quyền
Ngũ Mai
Phương Thế Ngọc
Hoàng quyền

Liên kết ngoài
Huaquan history (lịch sử Hoa Quyền)  (bản tiếng Anh)

Tham khảo

 Lão võ sư Hoàng Thanh Vân và môn phái Hoa quyền của Hồ Tường, đăng trên Sổ tay Võ thuật, tháng 6 năm 1999, Nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh.

Hoa Quyền
Võ thuật Trung Hoa


title: Montagne, Gironde

text:
Montagne là một xã thuộc tỉnh Gironde trong vùng Aquitaine tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Gironde
Montagne-Saint-Émilion, a wine appellation situated in Montagne

Tham khảo

Xã của Gironde


title: Vườn quốc gia Alwal

text:
Vườn quốc gia Alwal là một vườn quốc gia ở Queensland, Úc.
Vườn Quốc gia Alwal là một công viên quốc gia trên bán đảo Cape York ở Far Bắc Queensland, Úc. Được bảo vệ trong công viên là một phần của sông Morehead cũng như vách đá, những ngọn đồi trũng thấp, các vùng đất ngập nước theo mùa và các đốm nho. Alwal nằm trong bán đảo Bán đảo Cape York và có khoảng 30 hệ sinh thái đất ngập nước riêng biệt, chỉ chiếm dưới 1% diện tích của công viên.
Vườn Quốc gia Alwal được chính thức khai trương vào tháng 5 năm 2010 bởi Bộ trưởng Môi trường Annastacia Palaszczuk. Nó được đặt tên theo tên loài vẹt có vai vàng có tên Alwal bằng ngôn ngữ Kunjen. Vẹt một trong những loài chim nguy cấp nhất của Úc. Vườn quốc gia Alwal là nơi sinh sống của một số quần thể vượn cáo cuối cùng được biết đến. Vườn quốc gia này cũng bảo vệ môi trường sống của loài ốc sên Cape York, loài đỏ và hạc cổ đen. Trên sườn đồi bằng sa thạch phía đông có cảnh quan nổi bật.

Tham khảo

Vườn quốc gia Queensland


title: Paulinenaue

text:
Paulinenaue là một đô thị thuộc huyện Havelland, bang Brandenburg, Đức.

Tham khảo


title: Holorusia clavipes

text:
Holorusia clavipes là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Loài này được phát hiện ở het Palearctisch en Oriëntaals gebied.

Tham khảo

Holorusia


title: Thước

text:
Thước là công cụ đo lường chính xác đến từng mm, dùng để vẽ, đo chiều dài, chiều cao, góc... Sử dụng nhiều trong đời sống hằng ngày.

Phân loại

Thước đo chiều dài

Thước thẳng

Thước thẳng được chế tạo từ nhựa dẻo hay bằng kim loại. Sử dụng nhiều trong học tập, cơ khí, vẽ các bảng kĩ thuật, xây dựng, vẽ tranh..., dùng để đo dộ dài và kích thước của một vật. Trên thước có vạch, các vạch cách nhau 1 mm để đo độ dài chi tiết hơn. Có vài loại thước còn gắn thêm đo chiều dài bằng inch

 Các loại thước thẳng

Thước cuộn

Thước cuộn (thước lá) được chế tạo bằng thép, hợp kim, ít co giãn, không gỉ. Có khả năng kéo ra và cuộn lại nhờ có lò xo bên trong. Ngày nay, thước cuộn có khả năng bật ra và bật lại mà không cần tay để mà kéo ra. Trên thước có vạch, các vạch cách nhau 1 mm, thường được dùng trong lĩnh vực xây dựng.

 Các loại thước cuộn

Thước kẹp

Thước cặp là loại thước chuyên dụng trong các ngành kỹ thuật như cơ khí, ô tô..., thước được chế tạo bằng thép hợp kim không gỉ (Inox) có độ chính xác cao (0,1 đến 0,05 nm). Dùng để đo đường kính trong lẫn đường kính ngoài, chiều sâu lỗ...

Thước đo góc
Thước có hình bán nguyệt dùng để đo góc trong nhiều lĩnh vực. Phạm vi đo từ 0° đến 180°(đối với thước đo góc thông thường) hoặc >180°(đối với thước đo góc vạn năng).

Thước kẻ vuông

Thước kẻ vuông hoặc thước êke vuông làm bằng hợp kim, dùng để đo góc vuông. Sử dụng để vẽ bảng kĩ thuật, vạch dấu trong ngành cơ khí...

Thước eke

Thước eke làm bằng nhựa dẻo hoặc kim loại dùng nhiều trong học tập của học sinh và thầy cô. Có vài loại thước còn gắn thêm đo chiều dài bằng inch. Ghi số góc ở 2 góc còn lại là 30o và 60o hoặc 2 góc bằng 45o.

Thước đo góc vạn năng

Thước đo góc vạn năng sử dụng một thước đo góc và một cây thước thẳng được gắn với nhau sao cho thước đo góc di chuyển được trong thước thẳng. Thước đo góc vạn năng có độ chính xác cao nhất. Muốn xác định trị số thực của góc ta dùng loại thước này.

Thước vẽ hình học

Có các loại thước vẽ hình học:

 Thước parabol
 Thước elip
 Thước vẽ hình tròn
 Thước cong

Tham khảo

Công cụ toán học
Văn phòng phẩm
Dụng cụ lâm nghiệp


title: Reichenbach, Kronach

text:
Reichenbach là một đô thị thuộc huyện Kronach trong bang Bayern của nước Đức.

Tham khảo


title: 22675 Davidcohn

text:
22675 Davidcohn (1998 QZ39) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 17 tháng 8 năm 1998 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 22675 Davidcohn

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Silesis turaensis

text:
Silesis turaensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Platia miêu tả khoa học năm 2006.

Chú thích

Tham khảo

Silesis


title: Phết tế bào cổ tử cung

text:
Phết tế bào cổ tử cung (tiếng Anh: Pap smear, tức là xét nghiệm Pap) là một xét nghiệm tế bào học để tìm những tế bào bất thường trong lớp biểu mô cổ tử cung. Mục đích của việc này là để phát hiện ung thư cổ tử cung – một bệnh lý ác tính rất thường gặp ở phụ nữ, nhất là ở các nước đang phát triển.

Đây là một xét nghiệm đơn giản, thường được thực hiện ở các phòng khám phụ khoa, và là bước đầu tiên trong bộ ba xét nghiệm dùng để tầm soát đồng thời cũng để chẩn đoán ung thư cổ tử cung.

Cách đọc kết quả một xét mẫu tế bào cổ tử cung cũng khá phức tạp với một số phân loại khác nhau.

Lịch sử
Năm 1928, George Nicolas Papanicolaou – một bác sĩ người Hi Lạp giới thiệu những phát hiện mới của mình về một phương pháp chẩn đoán ung thư mới với tựa đề bài báo là "New Cancer Diagnosis" (Phương pháp chẩn đoán ung thư mới).

Cũng từ năm này, Papanicolaou đến và làm việc tại Hoa Kỳ. Tại đây, năm 1939, ông cùng với một đồng nghiệp của mình là bác sĩ Herbert Traut, một nhà bệnh học về phụ khoa, làm phết tế bào âm đạo cho nhiều bệnh nhân, và từ đó chứng minh khả năng chẩn đoán ung thư cổ tử cung ở giai đoạn sớm của phương pháp này.

Năm 1943, họ giới thiệu những kết quả nghiên cứu của mình trong một bài báo nổi tiếng "Diagnosis of Uterine Cancer by the Vaginal Smear" (Chẩn đoán ung thư tử cung bằng phết tế bào âm đạo). Từ đó, phương pháp này được gọi theo tên của người đã khởi xướng nó – xét nghiệm Pap.

Từ đó đến nay, phương pháp làm xét nghiệm này đã có nhiều cải tiến để tăng tính chính xác và hiệu quả, và hiện được dùng rất rộng rãi để tầm soát ung thư cổ tử cung. Cũng cần biết rằng đây là xét nghiệm chỉ dùng để tầm soát, mà không dùng để chẩn đoán và chỉ áp dụng với ung thư cổ tử cung chứ không phải dùng cho ung thư tử cung như bài báo mà Papanicolaou đã viết.

Tại Việt Nam, trước đây xét nghiệm này thường được gọi tên là phết mỏng tế bào âm đạo, nhưng tên gọi trên không chính xác vì thực chất là lấy tế bào của cổ tử cung chứ không phải của âm đạo, nên một số tài liệu mới gần đây đã gọi xét nghiệm này là phết tế bào cổ tử cung, hoặc phết mỏng tế bào cổ tử cung, hoặc cũng gọi tắt là xét nghiệm Pap.

Chỉ định
Phết tế bào cổ tử cung được chỉ định cho những bệnh nhân sau:

Kiểm tra định kỳ cho tất cả các phụ nữ đã có quan hệ tình dục. Thời gian giữa các lần làm hiện chưa thống nhất. Có một số đề nghị được chấp nhận rộng rãi, như theo đề nghị của Hội Ung thư Hoa Kỳ thì mỗi phụ nữ đã có quan hệ tình dục nên được phết tế bào cổ tử cung mỗi năm một lần. Sau 3 lần liên tiếp với kết quả bình thường thì khoảng thời gian làm lại có thể thưa ra tùy theo đánh giá của bác sĩ. Thời gian này có thể là mỗi 3 năm, cho đến lúc 60 tuổi. Nếu trên tuổi này mà kết quả vẫn bình thường thì có thể loại khỏi chương trình tầm soát.
Khi khám phụ khoa phát hiện thấy những tổn thương ở cổ tử cung.
Khi có yếu tố nghi ngờ ung thư cổ tử cung như: xuất huyết âm đạo bất thường...

Kỹ thuật

Điều kiện

Bệnh nhân không đặt thuốc âm đạo, không giao hợp, không thụt rửa âm đạo trong 24-48 giờ trước đó.
Không làm khi có tình trạng viêm nhiễm âm đạo, cổ tử cung nặng, cấp tính, hoặc khi có tình trạng xuất huyết âm đạo, tử cung.
Làm trong lúc không hành kinh (tốt nhất là làm vào ngày thứ 15-20 của chu kì kinh nguyệt)

Cách thực hiện

Bệnh nhân nằm trong tư thế phụ khoa (bệnh nhân nằm ngửa, gối gập, hai chân dang rộng, thả lỏng người)
Đặt mỏ vịt để mở rộng âm đạo.
Dùng một que nhỏ bằng gỗ được gọi là que Ayre đặt áp vào lỗ cổ tử cung, quay một vòng để lấy tế bào trên bề mặt cổ tử cung. Bác sĩ sẽ lấy 2 mẫu của cổ ngoài và cổ trong tử cung bằng 2 đầu của que.
Dùng que Ayre trải đều tế bào lên lame kính. Khi trải, lưu ý chỉ trải một lần duy nhất, không kéo nhiều lần sẽ làm thay đổi hình dạng tế bào.
Mẫu sẽ được cố định bằng cách nhúng vào dung dịch cồn + ête hoặc xịt một lớp keo mỏng lên bề mặt lame.

Đọc kết quả

Hiện có 3 phương pháp đọc kết quả:

Theo Papanicolaou

Tế bào bình thường
Tế bào biến đổi nhân và tế bào chất do viêm: không đặc hiệu
Tế bào dị dạng, dị dạng này có thể do:
Viêm
Dùng thuốc tránh thai
Ung thư
Tế bào dị dạng có nhiều đặc tính nghi ngờ ung thư hoặc ung thư tại chỗ (in situ)
Chắc chắn ung thư (xâm lấn)

Ngày này cách đọc này ít được dùng, vì có nhiều khuyết điểm: không phân định rõ loại tế bào tổn thương, không cho thông tin đầy đủ mức độ ác tính của tổn thương.

Theo hệ thống Bethesda 2001
Đọc theo hệ thống này thì nhà tế bào học phải cho biết những thông tin sau:

Mẫu có đạt tiêu chuẩn không. Một mẫu đạt tiêu chuẩn thì phải có cả tế bào cổ ngoài và tế bào cổ trong cổ tử cung. Bởi vì vùng cần xem xét nhất là vùng chuyển tiếp giữa hai loại tế bào này, và khi thấy được tế bào cổ trong trên tiêu bản thì chứng tỏ đã lấy được tế bào ở vùng chuyển tiếp.
Những tổn thương kèm theo như tổn thương viêm nhiễm chẳng hạn.
Những bằng chứng tổn thương ác tính.

Bảng phân loại Bethesda 2001 là hệ thống mới nhất, do Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ đề nghị và được nhiều nước áp dụng.

Tế bào biểu mô bình thường

Tế bào biểu mô biến đổi lành tính
Viêm nhiễm, có thể do các tác nhân sau:
Chlamydia
Trichomonas
Actinomyces
Candida
Virus herpes simplex

Lưu ý: trong các trường hợp viêm nhiễm được miêu tả trên không có phân loại viêm âm đạo do Human papilloma virus.

Biến đổi tế bào do phản ứng, có thể là:

Viêm teo do giảm hàm lượng estrogen trong cơ thể ở phụ nữ mãn kinh
Do tia xạ
Do đặt vòng tránh thai

Những thay đổi bất thường của tế bào biểu mô
Tế bào biểu mô gai:

Thay đổi tế bào biểu mô gai không điển hình (ASC: Atypical Squamous Cell) dùng để chỉ những thay đổi nhỏ tìm thấy được ở tế bào biểu mô gai mà nguyên nhân không xác định được, gồm 2 nhóm:
Thay đổi tế bào biểu mô gai không điển hình không rõ ý nghĩa (ASC-US: Atypical Squamous Cell of Undetermined Significance)
Thay đổi tế bào biểu mô gai không điển hình nhưng không loại trừ được đó là tổn thương trong biểu mô gai mức grad cao (HSIL: High-grade squamous intraepithelial lesions)
Thay đổi tế bào biểu mô gai do tổn thương trong biểu mô gai grad thấp (LSIL: Low-grade squamous intraepithelial lesions), còn được gọi là nghịch sản nhẹ hay tân sinh trong biểu mô độ 1 (CIN I). Phân loại này dùng để chỉ những thay đổi nhỏ của tế bào biểu mô và không có khuynh hướng tiến triển thành ung thư, phân loại này bao gồm cả những tổn thương tế bào do nhiễm HPV
 Thay đổi tế bào biểu mô gai do tổn thương trong biểu mô gai grad cao (HSIL: High-grade squamous intraepithelial lesions): Phân loại này để chỉ các thay đổi của tế bào có khả năng tiến triển thành ung thư. Phân loại bao gồm: nghịch sản trung bình - CIN II, nghịch sản nặng - CIN III, ung thư tại chỗ và những tổn thương ung thư nghi ngờ xâm lấn.
 Ung thư tế bào biểu mô gai xâm lấm

Tế bào biểu mô tuyến:

Tế bào biểu mô tuyến không điển hình (AGC: Atypical glandular cells)):
Tế bào cổ trong tử cung (từ kênh cổ tử cung)
Tế bào nội mạc tử cung. Những tế bào này bình thường chỉ thấy ở nội mạc tử cung. Tìm thấy trên mẫu xét nghiệm có thể do người phụ nữ đó làm xét nghiệm trong lúc đang hành kinh hoặc một tình trạng tăng sinh của nội mạc tử cung bất thường ở những phụ nữ dùng hormone sinh dục thay thế khi đã mãn kinh.
Tế bào biểu mô tuyến không điển hình, do tân sinh:
Tân sinh của tế bào cổ tử cung trong (kênh cổ tử cung)
Tân sinh của tế bào nội mạc tử cung
Ung thư tại chỗ tế bào tuyến cổ tử cung trong
Ung thư tế bào tuyến xâm lấn
Cổ tử cung trong
Nội mạc tử cung
Từ một cơ quan bên ngoài tử cung
Không rõ nguồn gốc

Những hình ảnh tế bào học theo mức độ tổn thương của niêm mạc cổ tử cung. http://www.cytopathology.org/NIH/index.php

Xử trí theo kết quả phết tế bào

Theo Papanicolaou

Nhóm I và II: tiếp tục theo dõi theo lịch làm phết tế bào cổ tử cung. Điều trị tất cả các tình trạng viêm hoặc những tổn thương lành tính tại chỗ.
Nhóm III: điều trị đặc hiệu từng nguyên nhân. Sau đó 2 tuần kiểm tra lại bằng phết tế bào và soi cổ tử cung.
Nhóm IV và V: tiến hành soi và sinh thiết ngay để có chẩn đoán chính xác hơn.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới

Theo phân loại Bethesda 2001

Các trường hợp tế bào biến đổi lành tính thì điều trị theo nguyên nhân.
Các trường hợp bất thường của tế bào biểu mô gai.
Tế bào biểu mô gai thay đổi không điển hình: Lập lại xét nghiệm 2 lần trong vòng 12 tháng và tìm DNA của virus HPV chủng ác tính (HVP 16, 18, 31, 33...) 2 lần trong 12 tháng.
Nếu kết quả những lần sau bình thường hoặc chủng HPV tìm được là chủng lành tính, trở về lịch theo dõi thông thường.
Nếu kết quả vẫn là thay đổi không điển hình hoặc tiến triển hoặc tìm được HVP chủng ác tính, cần làm soi cổ tử cung và sinh thiết cổ tử cung dưới máy soi.
Các trường hợp LSIL (hay CIN I) và HSIL (hay CIN II và III), cần soi cổ tử cung và sinh thiết để có chẩn đoán. Về điều trị: xin xem bài Tân sinh trong biểu mô cổ tử cung.
Ung thư tế bào biểu mô gai: soi cổ tử cung và sinh thiết để có chẩn đoán đầy đủ. Về điều trị: xin xem bài Ung thư cổ tử cung.
Các trường hợp bất thường của tế bào biểu mô tuyến
Tế bào tuyến thay đổi không điển hình: Làm lại phết tế bào ngay.
Nếu vẫn bất thường: thực hiện soi cổ tử cung và nạo sinh thiết kênh cổ tử cung, có thể thực hiện sinh thêm thiết lòng tử cung trong trường hợp phụ nữ trên 35 tuổi hoặc có chảy máu bất thường từ lòng tử cung.
Nếu kết quả phết tế bào lần sau bình thường: làm Pap theo định kì.
Bất thường của tế bào tuyến cổ tử cung trong: tiến hành nạo sinh thiết kênh cổ tử cung, đồng thời nạo lòng tử cung để chẩn đoán chính xác. Nếu chỉ là tổn thương của kênh cổ tử cung, điều trị như ung thư cổ tử cung, nếu tế bào ác tính có nguồn gốc từ nội mạc tử cung, điều trị như ung thư nội mạc tử cung.
Bất thường của tế bào nội mạc tử cung: nạo sinh thiết lòng tử cung, và điều trị xin xem bài Ung thư nội mạc tử cung.

Tham khảo

Cervical cancer: screening recommendations, with algorithms, for managing women with abnormal Pap test results – National Guideline Clearinghouse
Management of initial abnormal Pap smear – National Guideline Clearinghouse
Optimizing the Papanicolaou Smear
Pap Test (Papanicolaou Smear)

Xem thêm
Ung thư cổ tử cung
Tân sinh trong biểu mô cổ tử cung
Ung thư nội mạc tử cung
Soi cổ tử cung

Liên kết ngoài
Papanicolaou-Society-of-Cytopathology
Pap Corps – An volunteer organization committed to finding a cure for cancer in the spirit and name of Dr. George Papanicolaou
Bethesda system 2001
Những hình ảnh tế bào học của niêm mạc cổ tử cung Bethesda System Website Atlas

Ung thư học
Phụ khoa
Sản khoa
Xét nghiệm y khoa
Phát minh của Hy Lạp