title: Gia đình

text:
Gia đình (家庭) hay nhà (茹) là một cộng đồng người sống chung và gắn bó với nhau bởi các mối quan hệ tình cảm, quan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống, quan hệ nuôi dưỡng và/hoặc quan hệ giáo dục. Gia đình có lịch sử từ rất sớm và đã trải qua một quá trình phát triển lâu dài.

Thực tế, gia đình có những ảnh hưởng và tác động mạnh mẽ đến xã hội. Chức năng quan trọng nhất của gia đình là sinh sản (cha kết hôn với mẹ để cùng sinh ra con cái), bởi nó tạo ra nòi giống tương lai cho dân tộc, đảm bảo cho đất nước không bị suy vong do nạn lão hóa dân số. Gia đình cũng chính là tế bào của xã hội, đất nước muốn phát triển lành mạnh, bền vững thì Nhà nước phải có những chính sách để duy trì kết cấu gia đình vững mạnh (tức là phải hạn chế ở mức thấp nhất tình trạng ly hôn, tảo hôn, bạo lực gia đình, làm mẹ đơn thân, sinh con ngoài giá thú, quan hệ tình dục trước hôn nhân...).

Khái niệm Gia đình
Ngay từ thời nguyên thủy cho tới hiện nay, không phụ thuộc vào cách kiếm sống, gia đình luôn tồn tại và là nơi để đáp ứng những nhu cầu cơ bản cho các thành viên trong gia đình. Song để đưa ra được một cách xác định phù hợp với khái niệm gia đình, một số nhà nghiên cứu xã hội học đã đưa ra sự so sánh giữa gia đình loài người với cuộc sống lứa đôi của động vật, gia đình loài người luôn luôn bị ràng buộc theo các điều kiện văn hóa xã hội của đời sống gia đình ở con người. Gia đình ở loài người luôn bị ràng buộc bởi các quy định, các chuẩn mực giá trị, sự kiểm tra và sự tác động của xã hội; vì thế theo các nhà xã hội học, thuật ngữ gia đình chỉ nên dùng để nói về gia đình loài người.

Thực tế, gia đình là một khái niệm phức hợp bao gồm các yếu tố sinh học, tâm lý, văn hóa, kinh tế,... khiến cho nó không giống với bất kỳ một nhóm xã hội nào. Từ mỗi một góc độ nghiên cứu hay mỗi một khoa học khi xem xét về gia đình đều có thể đưa ra một khái niệm gia đình cụ thể, phù hợp với nội dung nghiên cứu phù hợp và chỉ có như vậy mới có cách tiếp cận phù hợp đến với gia đình.

Đối với xã hội học, gia đình thuộc về phạm trù cộng đồng xã hội. Vì vậy, có thể xem xét gia đình như một nhóm xã hội nhỏ, đồng thời như một thiết chế xã hội mà có vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình xã hội hóa con người. Gia đình là một thiết chế xã hội đặc thù, một nhóm xã hội nhỏ mà các thành viên của nó gắn bó với nhau bởi quan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống hoặc quan hệ con nuôi, bởi tính cộng đồng về sinh hoạt, trách nhiệm đạo đức với nhau nhằm đáp ứng những nhu cầu riêng của mỗi thành viên cũng như để thực hiện tính tất yếu của xã hội về tái sản xuất con người.

Phân loại

Có nhiều cơ sở để phân loại gia đình thành các loại khác nhau.

Xét về quy mô, gia đình có thể phân loại thành:
 Gia đình hai thế hệ (hay gia đình hạt nhân): là gia đình bao gồm cha mẹ và con.
 Gia đình ba thế hệ (hay gia đình truyền thống): là gia đình bao gồm ông bà, cha mẹ và con còn được gọi là tam đại đồng đường.
 Gia đình bốn thế hệ trở lên: là gia đình nhiều hơn ba thế hệ. Gia đình bốn thế hệ còn gọi là tứ đại đồng đường.

Dưới khía cạnh xã hội học và về quy mô các thế hệ trong gia đình, cũng có thể phân chia gia đình thành hai loại:
 Gia đình lớn (gia đình ba thế hệ hoặc gia đình mở rộng) thường được coi là gia đình truyền thống liên quan tới dạng gia đình trong quá khứ. Đó là một nhóm người ruột thịt của một vài thế hệ sống chung với nhau dưới một mái nhà, thường từ ba thệ hệ trở lên, tất nhiên trong phạm vi của nó còn có cả những người ruột thịt từ tuyến phụ. Dạng cổ điển của gia đình lớn là gia đình trưởng lớn, có đặc tính tổ chức chặt chẽ. Nó liên kết ít nhất là vài gia đình nhỏ và những người lẻ loi. Các thành viên trong gia đình được xếp đặt trật tự theo ý muốn của người lãnh đạo gia đình mà thường là người đàn ông cao tuổi nhất trong gia đình. Ngày nay, gia đình lớn thường gồm cặp vợ chồng, con cái của họ và bố mẹ của họ nữa. Trong gia đình này, quyền hành không ở trong tay của người lớn tuổi nhất.
 Gia đình nhỏ (gia đình hai thế hệ hoặc gia đình hạt nhân) là nhóm người thể hiện mối quan hệ của chồng và vợ với các con, hay cũng là mối quan hệ của một người vợ hoặc một người chồng với các con. Do vậy, cũng có thể có gia đình nhỏ đầy đủ và gia đình nhỏ không đầy đủ. Gia đình nhỏ đầy đủ là loại gia đình chứa trong nó đầy đủ các mối quan hệ (chồng, vợ, các con); ngược lại, gia đình nhỏ không đầy đủ là loại gia đình trong nó không đầy đủ các mối quan hệ đó, nghĩa là trong đó chỉ tồn tại quan hệ của chỉ người vợ với người chồng hoặc chỉ của người cha hoặc người mẹ với các con. Gia đình nhỏ là dạng gia đình đặc biệt quan trọng trong đời sống gia đình. Nó là kiểu gia đình của tương lai và ngày càng phổ biến trong xã hội hiện đại và công nghiệp phát triển.

Kế hoạch hóa gia đình
Ở các nước đang phát triển, vì tỉ lệ sinh cao làm dân số tăng cao, chính phủ thực hiện các chính sách để người dân giảm số con trong gia đình. Ở Trung Quốc, chính sách một con làm giảm đáng kể tốc độ tăng dân số của nước này. Ở Việt Nam, chính quyền khuyến khích mỗi gia đình chỉ nên có một đến hai con. Trong khi đó, ở nhiều nước phát triển như nhiều nước Âu châu và Hàn Quốc, Nhật Bản, chính phủ có biện pháp khuyến khích gia đình có thêm con nhằm tránh giảm dân số.
Mặc dù đã có những chính sách nhất định về Kế hoạch hóa sinh con, nhưng nhiều hộ gia đình vẫn có tâm lý khác nhau:
- Một mặt do gia đình có điều kiện, sinh cho vui cửa vui nhà
- Mặt khác do sinh con 1 bề & muốn có người nối dõi

Chức năng cơ bản
Gia đình có 2 chức năng cơ bản sau:
 Tạo ra một thế hệ mới bao gồm cả việc sinh đẻ và giáo dục đào tạo:
 Chức năng sinh sản: tạo ra con người mới về mặt sinh học (cha kết hôn với mẹ để cùng sinh ra con cái). Đây là chức năng quan trọng nhất của gia đình, bởi nó tạo ra nòi giống tương lai cho đất nước, đảm bảo cho loài người không bị tuyệt chủng và đất nước không bị suy vong do lão hóa dân số.
 Chức năng giáo dục của gia đình: cha mẹ, ông bà giáo dục con cháu mình, qua đó góp phần duy trì truyền thống văn hóa, đạo đức của xã hội.
 Nuôi dưỡng, chăm sóc các thành viên trong gia đình: gia đình thoả mãn những nhu cầu tâm - sinh lý, tình cảm của các thành viên.
Hai chức năng cơ bản này chi phối toàn bộ các chức năng khác của gia đình như:
 Chức năng kinh tế
 Chức năng giao tiếp tinh thần
 Chức năng tổ chức thời gian rỗi
 Chức năng thu nhận các phương tiện
 Chức năng giáo dục bảo trợ
 Chức năng đại diện
 Chức năng tình dục
 Chức năng nghỉ ngơi, giải trí
 V.v...

Gia đình Việt Nam

Theo phong tục tập quán người Việt, các thành viên trong gia đình thường về tụ hội đông đủ vào dịp Tết Nguyên Đán hằng năm. Ngoài ra các dịp đám cưới, đám tang, đám giỗ cũng là dịp để các thành viên trong gia đình tập hợp lại. Gia đình Việt Nam có đặc điểm là nhiều thế hệ sống chung trong cùng một mái nhà. Mỗi gia đình thường có ba thế hệ sống chung với nhau: ông bà - cha mẹ - con cái. Đối với gia đình Việt Nam thì người trụ cột thường là người chồng (hoặc người cha, ông).

Thủ tướng Chính phủ Việt Nam ký ban hành Quyết định 72/2001/QĐ-TTg chọn ngày 28 tháng 6 hàng năm là ngày gia đình Việt Nam.

Thuật ngữ quan hệ trong gia đình
Ngoài hai từ chính thống cha và mẹ, các vùng khác nhau có những từ khác nhau như bố, ba, thầy, tía để chỉ cha và má, u, mạ để chỉ mẹ.

Một số từ để chỉ mối quan hệ nếu có trong gia đình như: ông nội là cha của cha, bà nội là mẹ của cha, ông ngoại là cha của mẹ, bà ngoại là mẹ của mẹ. Và bác trai của cha mẹ thì là ông bác; bác gái của cha mẹ là bà bác. Chú của cha mẹ là ông chú; cô của cha mẹ là bà cô. Cậu của cha mẹ là ông cậu; dì của cha mẹ là bà dì.

 Miền Bắc (Thanh Hóa trở ra):

Bác là anh, chị của cha, mẹ.

Chú là em trai của cha, Thím là vợ của chú.

Cô là em gái của cha, Chú là chồng của cô.

Cậu là em trai của mẹ, Mợ là vợ của cậu.

Dì là em gái của mẹ. Chú là chồng của dì.

Dì ghẻ là vợ mới của bố (Cách gọi của con riêng của chồng).Dượng là chồng mới của mẹ (Cách gọi của con riêng của vợ)

Thông thường để gọi một người trong gia đình người ta dùng từ chỉ mối quan hệ kết hợp với thứ của người đó (nếu có quan hệ huyết thống) hoặc thứ của chồng hoặc vợ người đó (nếu không có quan hệ huyết thống) chẳng hạn như chú tư, vợ của chú tư được gọi là thím tư. Con đầu trong gia đình được gọi là con cả (Hoặc con đầu lòng) trở đi [ Ví dụ: Con cả, con hai, con ba,...., con út (người con sinh ra cuối cùng gọi là con út) ] không có thứ một, chỉ có con một (Ý chỉ nhà này chỉ có đúng 1 người con).

 Miền Trung và Miền Nam:

Bác (trai) là anh của cha, Bác gái là vợ của bác.

Chú là em trai của cha, Thím là vợ của chú.

Cô là chị hoặc em gái của cha, Dượng là chồng của cô.

Cậu là anh hoặc em trai của mẹ, Mợ là vợ của cậu.

Dì là chị hoặc em gái của mẹ. Dượng là chồng của dì.

Thông thường để gọi một người trong gia đình người ta dùng từ chỉ mối quan hệ kết hợp với tên của người đó. Con trong gia đình được gọi theo thứ tự cả, hai, ba, tư. Trong Miền Nam thường không dùng từ cả, con đầu sẽ tính là thứ hai (Ví dụ như anh cả ở Miền Bắc thì Miền Nam sẽ gọi là anh hai).

Anh em bà con (họ hàng): con của chú bác gọi là anh chị em chú bác (anh chị em con chú con bác), con của dì gọi là anh chị em bạn dì (anh chị em con dì), con của cô cậu gọi là anh chị em cô cậu (anh chị em con cô con cậu).

Dâu rể: gọi theo vợ hoặc chồng là người có quan hệ huyết thống với mình kết hợp với từ dâu hoặc rể ví dụ như con dâu, con rể, anh rể, em rể, chị dâu, em dâu. Hai người chồng của hai chị em gái miền Nam gọi là anh em cột chèo, miền Bắc gọi là anh em đồng hao hoặc đứng nắng. Hai người vợ của hai anh em trai gọi là chị em bạn dâu.

Xem thêm
 Hôn nhân
 Xã hội học gia đình

Tham khảo
 American Kinship, David M. Schneider
 A Natural History of Families, Scott Forbes, Princeton University Press, 2005, ISBN 0-691-09482-9
 Foucault, Michel (1978). The History of Sexuality: Volume I: An Introduction. New York Vintage Books. ISBN 978-0-679-72469-8
 More Than Kin and Less Than Kind, Douglas W. Mock, Belknap Press, 2004, ISBN 0-674-01285-2
 Denis Chevallier, « Famille et parenté: une bibliographie », Terrain, Numéro 4 – Famille et parenté (mars 1985), mis en ligne le 17 juillet 2005. Consulté le 15 juin 2007, terrain.revues.org
 Jack Goody (1983) The Development of the Family and Marriage in Europe (Cambridge University Press); translated into Spanish, French, Italian, Portuguese.

Chú thích

Liên kết ngoài

 UN.org, Families and Development

Xã hội
X
Bài cơ bản dài trung bình
Gia đình


title: Longitarsus laosensis

text:
Longitarsus laosensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 2004.

Chú thích

Tham khảo

Longitarsus


title: Tassarolo

text:
Tassarolo là một đô thị ở tỉnh Alessandria trong vùng Piedmont của Italia, có vị trí cách khoảng 90 km về phía đông nam của Torino và khoảng 25 km về phía đông nam của Alessandria. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 598 người và diện tích là 7,1 km².

Tassarolo giáp các đô thị: Francavilla Bisio, Gavi, Novi Ligure, và Pasturana.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Alessandria
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Nomada australensis

text:
Nomada australensis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Perkins mô tả khoa học năm 1912.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Nomada
Động vật được mô tả năm 1912


title: Pseudocroniades

text:
Pseudocroniades là một chi bướm ngày thuộc họ Bướm nâu.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Pyrrhopygini


title: Admetula bathynoma

text:
Admetula bathynoma là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cancellariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Admetula


title: Grumman TBF Avenger

text:
Chiếc Grumman TBF Avenger (Người Báo Thù) (còn mang ký hiệu là TBM cho những chiếc được sản xuất bởi General Motors) là kiểu máy bay ném ngư lôi, ban đầu được phát triển cho Hải quân và Thủy quân Lục chiến Hoa Kỳ, và được sử dụng bởi một số lớn không quân các nước. Nó được đưa vào sử dụng từ năm 1942, và tham gia chiến sự lần đầu trong trận Midway.

Chiếc Douglas Devastator tiền nhiệm, là máy bay ném ngư lôi chính của Hải quân (từ năm 1935 đến khoảng 1942) đã trở nên lạc hậu vào năm 1939. Để thay thế nó, hãng Grumman được hợp đồng để chế tạo một chiếc mới thay thế. Thiết kế bởi Leroy Grumman, nguyên mẫu đầu tiên mang tên XTBF-1, và mặc dù một trong 2 chiếc nguyên mẫu bị rơi gần Brentwood, New York, việc sản xuất vẫn tiếp tục nhanh chóng.

Thiết kế và phát triển
Chiếc máy bay ném ngư lôi đầu tiên của Grumman là chiếc máy bay 1 động cơ nặng nhất của Thế Chiến II, và là chiếc đầu tiên trang bị cơ cấu gập cánh mới (do Grumman thiết kế) nhằm tăng tối đa chỗ chứa trên tàu sân bay; chiếc F6F Hellcat (cùng do Grumman chế tạo) sẽ dùng cùng cơ cấu này. Nó được gắn động cơ Wright R-2600-20 (tạo ra 1.900 mã lực). Đội bay gồm 3 người—phi công, điện báo viên/ném bom/xạ thủ súng máy bụng và xạ thủ súng máy sau lưng. Một súng máy.50 được gắn trên mỗi cánh, và một súng máy.50 gắn bên phải tháp súng cạnh đầu xạ thủ hướng ra phía sau vận hành bằng điện. Thêm 1 súng máy.30 bắn bằng tay gắn ở bụng (dưới đuôi) máy bay, dùng để chống lại máy bay địch tấn công từ phía dưới và đàng sau. Súng này được bắn bởi điện báo viên/ném bom ở tư thế đứng cúi xuống phần bụng của đuôi máy bay, dù anh ta thường ngồi trên ghế xếp hướng ra trước để vận hành radio và nhắm ném bom. Chỉ có một bộ điều khiển bay trên máy bay, và buồng lái của phi công tách biệt không thể vào được. Trang bị radio rất cồng kềnh, nhất là theo tiêu chuẩn ngày hôm nay, lấp đầy cả nóc kính buồng lái ngay phía sau phi công. Bộ radio này cho phép thâm nhập để sửa chữa thông qua một "đường hầm" dọc theo bên phải. Chiếc Avenger nào còn bay được cho đến hôm nay thường lắp một ghế vào chỗ bộ radio, tăng đội bay lên 4 người.

Trong trận Midway, tất cả các phi đội ném ngư lôi của 3 tàu sân bay (USS Hornet, USS Enterprise và USS Yorktown) chịu tổn thất kinh khủng; người sống sót duy nhất là Thiếu úy George Gay. Điều này một phần là do tốc độ thấp của Devastator (chậm hơn 320 km/h; 200 mph khi lướt thả bom) và vũ khí phòng vệ kém. Điều khôi hài là, đợt giao hàng TBF đầu tiên cập bến Trân Châu Cảng chỉ vài giờ sau khi 3 chiếc tàu sân bay đã vội vã khởi hành (dù một số ít TBF sau đó tham gia trận chiến cất cánh từ đảo Midway).

Avenger có một khoang bom rộng, cho phép mang 1 ngư lôi Mark 13 Bliss-Leavitt, 1 bom 900 kg (2.000 lb), hay cho đến 4 bom 230 kg (500 lb). Sau trận Midway, nói chung ngư lôi không được dùng thường xuyên cho đến tận tháng 6 năm 1944, sau khi có các cải tiến cho phép sử dụng lại. Đến lúc đó, hiếm khi máy bay Mỹ gặp được tàu đối phương trên biển và Avenger được giao vai trò tấn công hỗ trợ mặt đất. Máy bay có độ cứng chắc và ổn định, phi công bay cảm giác như lái một xe tải, cho dù là tốt hơn hay xấu hơn. Với thiết bị radio tốt, dễ điều khiển, tầm bay xa, Grumman Avenger cũng là máy bay chỉ huy lý tưởng dành cho Chỉ huy trưởng Nhóm bay (CAG: Air Group Commander). Với trần bay 10.000 m (30.000 ft) và tầm bay đủ tải 1.600 km (1.000 dặm), nó tốt hơn mọi máy bay ném ngư lôi Hoa Kỳ trước đây, và tốt hơn đối thủ chính của nó là chiếc Nakajima B5N "Kate" Nhật Bản đã lạc hậu. Những mẫu Avenger sau này được trang bị radar cho vai trò chiến tranh chống tàu ngầm và cảnh báo sớm trên không. Mặc dù những cải tiến về thiết bị radar hàng không mới nhanh chóng có được từ kỹ sư của MIT và công nghiệp điện tử, radar của năm 1943 rất cồng kềnh vì chúng dùng kỹ thuật bóng điện tử chân không. Do đó, radar ban đầu chỉ được mang trên những chiếc TBF Avenger rộng rãi mà không thể gắn trên những chiếc tiêm kích nhanh hơn và nhỏ hơn.

Lịch sử hoạt động

Trưa ngày 7 tháng 12 năm 1941, Grumman tổ chức một buổi lễ khai trương nhà máy sản xuất mới và trưng bày chiếc TBF mới trước công chúng. Điều khôi hài là trong cùng ngày ấy, Hải quân Hoàng gia Nhật Bản tấn công Trân Châu Cảng, như sau này Grumman biết được. Sau khi kết thúc buổi lễ, nhà máy được nhanh chóng phong tỏa bảo vệ chống lại mọi ý đồ thâm nhập của đối phương. Đến đầu tháng 6 năm 1942, một chuyến hàng với hơn 100 máy bay được gửi cho Hải quân (cho dù, như trên đã nói, hầu như quá trễ để tham gia trận Midway định mệnh).

Dù sao, 6 chiếc TBF-1 có mặt trên đảo Midway thuộc Phi đội VT-8 (Phi đội Thủy lôi 8), trong khi phần còn lại của phi đội bay Devastator từ chiếc Hornet. Không may là, đa số phi công có rất ít kinh nghiệm trước đó, và chỉ có một chiếc TBF sống sót với hư hại nghiêm trọng và tổn thất nhân mạng nặng nề. Như tác giả Gordon Prange đã mô tả trong cuốn Miracle at Midway (Sự kỳ diệu ở Midway), những chiếc Devastator lạc hậu (và thiếu hụt máy bay mới) làm cho chiến thắng không trọn vẹn (và mất chiếc tàu sân bay Yorktown); sự dũng cảm không thể so sánh được với những chiếc máy bay cao cấp.

Ngày 24 tháng 8 năm 1942, trận hải chiến lớn tiếp theo diễn ra tại Đông Solomon. Với chỉ 2 tàu sân bay Saratoga và Enterprise, 24 chiếc TBF có mặt đã đánh chìm được tàu sân bay Nhật Ryūjō và bắn rơi một máy bay ném bom bổ nhào, với giá là mất 7 máy bay. Trong thời kỳ đầu của cuộc chiến, có một vấn đề không liên quan đến máy bay phát sinh: Hải quân sử dụng những trái ngư lôi khiếm khuyết trong nhiều trường hợp đã không phát nổ dù đã trúng đích; tác giả Prange nhắc đến trường hợp tương tự do bộ kích nổ từ tính bị hỏng (tại Midway, tàu ngầm Nautilus thực sự đã bắn trúng chiếc tàu sân bay Sōryū bằng 1 trái ngư lôi hỏng, cho dù là sau khi chiếc tàu Nhật đã bị loại khỏi vòng chiến).

"Phần thưởng" chủ yếu đầu tiên cho TBF (được đặt tên "Avenger" kể từ tháng 10 năm 1941, trước khi Nhật tấn công Trân Châu Cảng) là trong trận hải chiến Guadalcanal vào tháng 11-1942, khi Avenger của Thủy quân Lục chiến và Hải quân giúp đánh chìm chiếc thiết giáp hạm Hiei.

Sau khi hằng trăm TBF được sản xuất (ký hiệu TBF-1), chiếc TBF-1C bắt đầu được sản xuất. Khoảng trống phân phối cho thùng nhiên liệu bên trong và các thùng nhiên liệu dưới cánh giúp tăng tầm bay của Avenger lên gấp đôi. Đến năm 1943, Grumman bắt đầu giảm nhịp độ sản xuất Avenger để dần chuyển qua kiểu tiêm kích F6F Hellcat, và Bộ phận Máy bay Miền Đông của General Motors tiếp nhận sản xuất Avenger (ký hiệu được chuyển thành TBM). Từ giữa năm 1944, TBM-3 bắt đầu được sản xuất với động cơ mạnh hơn và đế cánh để mang thùng nhiên liệu vứt được và rocket. TBM-3 là phiên bản Avenger nhiều nhất (hơn 4.600 chiếc được sản xuất), cho dù hầu hết Avenger sử dụng là TBF-1 cho đến tận gần cuối chiến tranh (1945).

Ngoài nhiệm vụ thả ngư lôi truyền thống, Avenger cũng có được khoảng 30 chiến công diệt tàu ngầm, kể cả chiếc tàu ngầm chở hàng I-52, mà xác nó được tìm thấy năm 1998. Nó là một trong những phương tiện diệt tàu ngầm hiệu quả nhất tại Mặt trận Thái Bình Dương; cũng như tại Đại Tây Dương, khi có được những tàu sân bay hộ tống đi kèm theo những đoàn vận tải của Đồng Minh. Nơi đó, Avenger góp phần vào việc né tránh những chiếc U-Boat Đức khi bảo vệ trên không các đoàn vận tải.

Sau trận đánh biển Philippine ("Cuộc săn vịt trời Marianas vĩ đại"), trong đó hơn 250 máy bay Nhật bị hạ, Đô Đốc Marc Mitscher yêu cầu một phi vụ có 220 máy bay tham gia để tiêu diệt lực lượng đặc nhiệm hải quân Nhật. Ở ngưỡng tối đa của bán kính chiến đấu (ngoài 300 hải lý), lực lượng bao gồm Hellcat, TBF/TBM, và máy bay ném bom bổ nhào đã chịu nhiều thiệt hại. Dù sao, Avengers từ tàu sân bay Belleau Wood thả ngư lôi trúng chiếc tàu sân bay hạng nhẹ Nhật Hiyō như là chiến công chính duy nhất. Canh bạc của Mitscher không trúng cược nhiều như ông ta hằng hy vọng.

Tháng 6 năm 1943, Tổng thống Hoa Kỳ tương lai George H.W. Bush (cha) trở thành phi công hải quân nhỏ tuổi nhất lúc ấy. Khi đang bay chiếc TBM của Phi đội VT-51 từ tàu sân bay San Jacinto, máy bay ông bị bắn trúng ngày 2 tháng 9 năm 1944 trên không phận đảo Chichi Jima, Thái Bình Dương. Cả hai người trong đội bay của ông thiệt mạng; và vì ông đã thả bom trúng mục tiêu trước khi bị buộc phải thoát ra bằng dù, ông được trao tặng huy chương Chữ Thập Bay Dũng Cảm.

Một nhân viên phi hành Avenger nổi tiếng khác là Paul Newman, diễn viên và đạo diễn điện ảnh, vốn là xạ thủ súng máy phía sau. Ông từng hy vọng được tuyển học làm phi công, nhưng không đạt tiêu chuẩn vì mắc chứng mù màu. Newman đã ở trên tàu sân bay Hollandia cách Nhật Bản khoảng 500 dặm khi chiếc Enola Gay thả trái bom nguyên tử đầu tiên xuống Hiroshima.

TBF/TBM cũng đánh chìm 2 chiếc "siêu thiết giáp hạm" Nhật Bản Musashi và Yamato (vốn là kỳ hạm của Đô Đốc Isoroku Yamamoto trong gần suốt thời gian chiến tranh). Avenger đóng vai trò lớn trong chiến thắng của Mỹ trong Thế Chiến II, cho dù ngư lôi nói chung đã lạc hậu, và được thay bằng máy bay ném bom bổ nhào nhanh và hiệu quả hơn.

Avenger cũng được không lực của Hải quân Hoàng gia Anh sử dụng, nơi nó ban đầu được gọi là "Tarpon" nhưng về sau đã cùng gọi là Avenger. 402 chiếc đầu tiên được biết dưới tên Avenger Mk 1, 334 chiếc TBM-1 của Grumman gọi là Avenger Mk II, và 334 chiếc TBM-3 là Mark III. Sau chiến tranh, phiên bản chống tàu ngầm "Avenger AS Mk IV" được Hải quân Hoàng gia sử dụng.

Bên sử dụng duy nhất còn lại trong Thế Chiến II là Không quân Hoàng gia New Zealand, dùng kiểu này chủ yếu như là máy bay ném bom hoạt động ở các căn cứ tại các đảo Nam Thái Bình Dương. Một số được chuyển cho Hạm Đội Thái Bình Dương của Anh.

Hoạt động sau chiến tranh

Năm 1945 Avenger tham gia những thử nghiệm tiên phong về rải phân bằng máy bay tại New Zealand dẫn đến việc thiết lập một ngành công nghiệp giúp gia tăng đáng kể sản lượng và hiệu quả nông nghiệp toàn thế giới. Phi công của Phi Đội 42 Không quân Hoàng gia New Zealand đã rải phân bón bằng máy bay Avenger xuống khu vực gần đường băng căn cứ không quân Ohakea.

Sau chiến tranh, sự biến mất của một phi đội Avenger Hoa Kỳ, được biết đến như là sự kiện Chuyến bay 19, khởi sự cho truyền thuyết về khu vực Tam giác Bermuda.

Một trong những bên sử dụng máy bay chính sau chiến tranh là Hải quân Hoàng gia Canada, đã dùng 125 chiếc TBM Avenger của Hải quân Mỹ trước đây từ năm 1950 đến 1952 để thay thế những chiếc Fairey Firefly cao tuổi. Khi những chiếc Avenger được giao hàng, Hải quân Canadian đã chuyển trọng tâm chú ý sang nhiệm vụ chiến tranh chống tàu ngầm, và máy bay đã nhanh chóng trở nên lạc hậu trong vai trò tấn công. Vì vậy, 98 chiếc trong số đó được trang bị một loạt các cải tiến chống tàu ngầm, bao gồm radar, thiết bị phòng thủ điện tử (ECM) và máy dò sonar, tháp súng lưng được thay bằng nóc kính xuôi phù hợp cho nhiệm vụ quan sát. Chiếc Avenger cải tiến mang tên AS 3, một số trong đó được gắn bộ dò từ trường bất thường (MAD) trong một vòm lớn gắn phía sau bên trái thân và mang tên AS 3M. Dù vậy, lãnh đạo Hải quân Canadian sớm nhận thấy sự yếu kém của Avenger trong vai trò máy bay chống tàu ngầm, nên đến năm 1954 họ chọn S-2 Tracker để thay thế AS 3, cho phép tầm bay xa hơn, tải trọng nhiều hơn cho thiết bị điện tử và vũ khí, và một động cơ thứ hai - một lợi điểm an toàn lớn lao khi bay tuần tra tầm xa trên vùng biển Bắc Đại Tây Dương băng giá. Khi những chiếc CS2F Trackers sản xuất nhượng quyền bắt đầu được giao hàng vào năm 1957, Avenger được chuyển sang vai trò huấn luyện, và chính thức nghỉ hưu từ tháng 7 năm 1960.

Sự kiện nổi tiếng

Chuyến bay 19

Chuyến bay 19 biến mất vào ngày 5 tháng 12 năm 1945 trong một phi vụ huấn luyện trên Đại Tây Dương. Căn cứ theo những câu chuyện về Tam giác Bermuda, chỉ huy chuyến bay đã báo cáo về những ảnh hưởng thị giác bất thường khi bị mất tích, như là đề cập đến "nước trắng", đại dương "nhìn không giống mọi khi", và la bàn xoay không kiểm soát, trước khi đơn giản biến mất. Thêm nữa, tác giả Berlitz trong sách của ông khẳng định rằng, vì chiếc máy bay ném bom TBM Avenger được chế tạo để nổi được lâu trên mặt nước, họ có thể được tìm thấy vào ngày hôm sau, vì biển lặng và trời quang. Tuy nhiên, không chỉ không bao giờ tìm thấy chúng, một thủy phi cơ của Hải quân truy tìm và giải cứu bay sau đó cũng mất và không tìm được. Thêm vào tình tiết đó là báo cáo của Hải quân về tai nạn được mô tả là "nguyên nhân hay lý do không rõ".

Trong khi những sự kiện căn bản trong câu chuyện theo kiểu Tam giác Bermuda là chính xác, một số chi tiết quan trọng bị bỏ qua. Hình ảnh phổ biến về một phi đội gồm những phi công đầy kinh nghiệm chiến đấu, biến mất trong một buổi chiều nắng đẹp đã không xảy ra. Vào lúc thông điệp radio cuối cùng nhận được từ Chuyến bay 19, bão đang ập đến. Chỉ có chỉ huy chuyến bay, Đại úy Charles Carroll Taylor, có kinh nghiệm chiến đấu và thời gian bay đáng kể, nhưng lúc đó ông chỉ có ít hơn 6 tháng kinh nghiệm bay ở vùng Nam Florida, ít hơn những học viên dưới quyền ông; và một quá khứ bị lạc đường khi bay trước đó 3 lần tại Mặt trận Thái Bình Dương trong Thế Chiến II, và bị buộc phải hạ cánh 2 lần trên mặt nước. Đại úy Taylor cũng được mô tả là người chỉ huy lạnh lùng, trầm tĩnh và tự tin. Thay vào đó, trao đổi radio từ Chuyến bay 19 cho thấy Taylor trở nên mất phương hướng, kém tự tin trong quyết định, và hoàn toàn bị lạc đường.

Câu chuyện còn thường phóng đại việc tất cả máy bay đều gặp sự cố về la bàn, nhưng sau này các báo cáo của Hải quân và ghi chép thu âm những trao đổi giữa Taylor và các phi công khác của Chuyến bay 19 không cho thấy điều đó. Như trong báo cáo của Hải quân, nó cho rằng tổn thất máy bay và đội bay là do nhầm lẫn của chỉ huy chuyến bay; nhưng sau này trong báo cáo chính thức thứ hai, những từ ngữ quy trách nhiệm cho Taylor đổi thành "nguyên nhân không rõ" là để chiều theo nguyện vọng của gia đình ông. Chính sự khẳng định trong bản báo cáo thứ hai bị thay đổi này, cộng thêm việc mất tích những chiếc máy bay dân dụng Star Tiger và Star Ariel sau đó, bắt đầu dấy nên truyền thuyết về Tam giác Bermuda.

Các nước sử dụng

 Hải quân Brazil

 Không quân Hoàng gia Canada

 Không lực Hải quân Pháp

 Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản

 Không quân Hoàng gia Hà Lan

 Không quân Hoàng gia New Zealand

 Không lực Hải quân Hoàng gia Anh

 Hải quân Hoa Kỳ
 Thủy quân Lục chiến Hoa Kỳ

 Hải quân Uruguay

Đặc điểm kỹ thuật (TBF Avenger)

Đặc điểm chung
 Đội bay: 03 người (phi công, điện báo viên/ném bom/xạ thủ súng máy bụng, xạ thủ súng máy sau lưng)
 Chiều dài: 12,48 m (40 ft 11.5 in)
 Sải cánh: 16,51 m (54 ft 2 in)
 Chiều cao: 4,70 m (15 ft 5 in)
 Diện tích bề mặt cánh: 45,52 m² (490,02 ft²)
 Trọng lượng không tải: 4.783 kg (10.545 lb)
 Trọng lượng có tải: 8.115 kg (17.893 lb)
 Động cơ: 1 x động cơ Wright R-2600-20 bố trí vòng tròn, công suất 1.900 mã lực (1.420 kW)

Đặc tính bay
 Tốc độ lớn nhất: 444 km/h (276 mph)
 Tầm bay tối đa: 1.610 km (1.000 mi)
 Trần bay: 9.170 m (30.100 ft)
 Tốc độ lên cao: 10,5 m/s (2.060 ft/min)
 Áp lực cánh:178 kg/m² (36,5 ft·lbf²)
 Tỉ lệ công suất/khối lượng:0,17 kW/kg (0,0094 hp/lb)

Vũ khí
 1 x súng máy Browning M1919 0,30 in (7,62 mm) gắn trước mũi
 2 x súng máy Browning M2 0,50 in (12,7 mm) gắn trên cánh
 1 x súng máy 0,50 in (12,7 mm) ở buồng lái sau lưng
 1 x súng máy 0,30 in (7,62 mm) gắn dưới bụng
 1 x ngư lôi Mark 13 900 kg (2.000 lb), hoặc
 cho đến 900 kg (2.000 lb) bom

Tham khảo

 Drendel, Lou. Walk Around, TBF/TBM Avenger. Squadron/Signal Publications,Inc., 2001. ISBN 0-89747-424-4.
 Francillon, René. Profile 214: Grumman (Eastern) TBF (TBM) Avenger.Profile Publications Ltd.
 Jackson, B.R. and Doll, Thomas E. Grumman TBF/TBM "Avenger". Aero Publishers, Inc., 1970. ISBN 0-8168-0580-6
 Jackson, B.R. and Doll, Thomas E. Supplement to Grumman TBF/TBM "Avenger". Aero Publishers, Inc., 1970. ISBN 0-8168-0582-2
 Kinzey, Bert. TBF & TBM Avenger in Detail & Scale. Squadron/Signal Publications, Inc., 1997. ISBN 1-888974-06-0
 Pelletier, Alain. Grumman TBF/TBM Avenger (French). Ouest France, 1981. ISBN 2-85882-311-1
 Prange, Gordon William, et al. Miracle at Midway. Viking, 1983. ISBN 0-14-006814-7
 Scrivner, Charles L. TBF/TBM Avenger in Action. Squadron/Signal Publications,Inc., 1987. ISBN 0-89747-197-0
 Tillman, Barrett. Avenger at War. Ian Allan Ltd., 1979. ISBN 0-7110-0957-0

Liên kết ngoài

 The Avenger
 Walkaround
 Raising Grumman
 History.navy.mil "Flight 19"
 American Air Power Museum

Nội dung tương tự

Máy bay liên quan
 TBD Devastator

Máy bay tương tự
 Consolidated TBY Sea Wolf
 Douglas TBD Devastator
 Douglas TB2D Skypirate
 Fairey Barracuda
 Fairey Spearfish
 Nakajima B5N
 Nakajima B6N

Chuỗi thiết kế
 TBD - TB2D - TB3D - TBF - TBM - TB2F - TB3F - TBY

Danh sách liên quan
 Danh sách máy bay chiến đấu
 Danh sách máy bay quân sự Hoa Kỳ
 Danh sách máy bay trong Chiến tranh Thế giới II
 Danh sách máy bay ném bom

TB1M Avenger
TB01F Avenger
Máy bay quân sự Hoa Kỳ thập niên 1940
Máy bay chiến đấu
Máy bay ném bom
Máy bay ném bom ngư lôi
Máy bay cường kích
Máy bay trinh sát
Máy bay cánh dưới
Máy bay hoạt động trên tàu sân bay
Máy bay quân sự trong Thế chiến thứ hai
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Rhyacophila newelli

text:
Rhyacophila newelli là một loài Trichoptera trong họ Rhyacophilidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Tân bắc
Rhyacophila


title: Cormeilles-en-Parisis

text:
Cormeilles-en-Parisis là một xã ở tỉnh Val-d’Oise, thuộc vùng Île-de-France ở miền bắc nước Pháp.

Xã lân cận
 Argenteuil
 La Frette-sur-Seine
 Franconville
 Herblay
 Montigny-lès-Cormeilles
 Sannois
 Sartrouville

Xem thêm
 Xã của tỉnh Val-d’Oise

Tham khảo

 Association of Mayors of the Val d'Oise
 INSEE
 IGN

Liên kết ngoài

 Official website
 Mérimée database - Cultural heritage
 Land use (IAURIF)

Xã của Val-d'Oise


title: Vườn quốc gia Tomaree

text:
Vườn quốc gia Tomaree là một vườn quốc gia ở bang New South Wales, Úc, cách thành phố Sydney 145–155 km về phía đông bắc, trong khu Port Stephens của Khu vực chính phủ địa phương.

Vườn này rộng 23,18 km², nằm ở bờ Biển Tasman, trải dài từ Fishermans Bay tới Shoal Bay đi qua Boat Harbour, One Mile, Nelson Bay và Fingal Bay.

Phần lớn các nơi vào vườn quốc gia Tomaree đều có các tấm biển chỉ dẫn của Cơ quan quản lý National Parks and Wildlife Service của bang New South Wales, cho biết các hoạt động bị cấm trong vườn.

Tham khảo

Vườn quốc gia New South Wales
IUCN Loại II


title: Ctenoplus sanguinolentoides

text:
Ctenoplus sanguinolentoides là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fuller & Platia miêu tả khoa học năm 2006.

Chú thích

Tham khảo

Ctenoplus


title: Perdita gracilis

text:
Perdita gracilis là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1964.

Chú thích

Tham khảo

Perdita
Động vật được mô tả năm 1964


title: Lankanaltica fulva

text:
Lankanaltica fulva là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Kimoto miêu tả khoa học năm 2003.

Chú thích

Tham khảo

Lankanaltica


title: 1008

text:
Năm 1008 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 1008


title: Lê Cung Hoàng

text:
Lê Cung Hoàng (chữ Hán: 黎恭皇 26 tháng 7 năm 1507 – 15 tháng 6 năm 1527) là vị hoàng đế thứ 11 của nhà Hậu Lê, ở ngôi từ năm 1522 đến 1527, tổng cộng 5 năm với niên hiệu Thống Nguyên. Ông là vị hoàng đế cuối cùng của nhà Lê sơ.

Cung Hoàng lên ngôi, trở thành bù nhìn, bị quyền thần Mạc Đăng Dung khống chế, thực tế không hề có quyền hạn. Vận nước đã hết, tài năng Cung Hoàng lại không có, về sau ông bị Mạc Đăng Dung giết chết.

Thân thế
Cung Hoàng có tên húy là Lê Xuân (黎椿), sinh ngày 26 tháng 7 năm Đinh Mão niên hiệu Đoan Khánh thứ 3 triều vua Lê Uy Mục (1507). Ông là chắt của Lê Thánh Tông, cháu nội của Kiến vương Lê Tân, con thứ của Cẩm Giang vương Lê Sùng (黎漴), là em ruột với vua Lê Chiêu Tông.

Nửa đêm ngày 22 tháng 7 năm 1522, Chiêu Tông do sự trợ giúp của Phạm Hiến, Phạm Thứ bỏ trốn sang Sơn Tây gọi quân Cần vương. Khi Chiêu Tông lẻn đi chỉ có một số cận thần kịp đi theo, Lê Xuân và mẹ không kịp biết. Mạc Đăng Dung sai thủ hạ Hoàng Duy Nhạc đuổi theo Chiêu Tông nhưng bị Chiêu Tông dùng quân huyện Thạch Thất đánh trả, bắt giết. Thiên tử vuột khỏi tay, Đăng Dung bị mất danh chính, bèn lập ông lên ngôi, lấy niên hiệu là Thống Nguyên (統元).

Bên ngoài, một loạt tướng cần vương kéo đến hưởng ứng Chiêu Tông. Từ lúc đó trong nước tồn tại hai vị hoàng đế, được gọi theo niên hiệu, là Thống Nguyên Đế (統元帝) và Quang Thiệu Đế (光紹帝).

Con bài của Mạc Đăng Dung
Mạc Đăng Dung lấy danh nghĩa Thống Nguyên Đế để đánh nhau với phe Chiêu Tông. Mọi việc trong triều đình Thăng Long đều do Đăng Dung quyết định. Tuy nhiên thanh thế của Chiêu Tông rất lớn, Mạc Đăng Dung yếu hơn phải rút sang vùng Hải Dương phía đông, các xứ phía Nam, Tây, Bắc đều đi theo Chiêu Tông.

Năm 1522, Vĩnh Hưng bá Trịnh Tuy ở Thanh Hóa ra cần vương, bất hòa với các tướng Bắc Bộ. Trịnh Tuy mang Chiêu Tông vào Thanh Hóa, ra lệnh các đạo bãi binh. Từ đó các đạo không theo lệnh Chiêu Tông nữa. Hai mãnh tướng Nguyễn Kính, Nguyễn Áng về theo Mạc Đăng Dung. Tình thế bắt đầu thay đổi, Đăng Dung lấy danh nghĩa Thống Nguyên Đế phế Chiêu Tông làm Đà Dương vương (陀陽王), mang quân đánh Chiêu Tông, liên tiếp thắng trận.

Năm 1524, Cung Hoàng ở hành dinh Bồ Đề, tiến phong Mạc Đăng Dung làm Bình chương quân quốc trọng sự Thái phó Nhân quốc công. Đăng Dung đánh bại Trịnh Tuy ở Thanh Hóa, Tuy thua trận bỏ chạy rồi chết.

Tháng 10 năm 1525, Đăng Dung dẫn toàn bộ thủy lục quân vào Thanh Hóa, bắt được Chiêu Tông, đem giải về kinh giam lỏng.

Tháng 12 năm 1526, Mạc Đăng Dung sai Bái Khê bá Phạm Kim Bảng bí mật giết Lê Chiêu Tông tại phường Đông Hà, đem chôn ở Vĩnh Hưng lăng, Thanh Đàm.

Bị phế
Chiêu Tông bị giết, vai trò lá chắn của Cung Hoàng không còn. Đăng Dung tính chuyện cướp ngôi nhà Lê, giả cách lui về quê ở Cổ Trai (Hải Phòng) nhưng thực tế vẫn nắm triều đình.

Tháng 4 năm 1527, Cung Hoàng sai Trùng Dương hầu Vũ Hữu, Lan Xuyên bá Phan Đình Tá và Trung sứ Đỗ Hiếu Đễ cầm cờ mao tiết, mũ áo ô lọng, đại ngọc, kiệu tía, quạt vẽ đến Cổ Trai phong Đăng Dung làm An Hưng vương (安興王), Đăng Dung tiếp sứ đoàn ở bến An Tháp, huyện Tân Minh (nay là khu vực Tiên Lãng, Kiến An). Cung Hoàng còn tặng Đăng Dung bài thơ Chu Công giúp Thành vương, ý muốn ông giúp hoàng đế và triều đình như Chu Công Đán giúp đỡ Chu Thành vương đời xưa. Nhưng Đăng Dung chưa mãn nguyện và không cam chịu làm tước vương.

Ngày 15 tháng 6 năm 1527, Mạc Đăng Dung từ Cổ Trai vào kinh, bắt Cung Hoàng nhường ngôi. Nhân dân trong kinh đón Đăng Dung vào kinh. Triều thần lúc đó hầu hết đã là người của Đăng Dung hoặc theo Đăng Dung, tự khởi thảo chiếu nhường ngôi.

Mạc Đăng Dung xưng Hoàng đế, tức là Mạc Thái Tổ, lập ra nhà Mạc, lấy niên hiệu là Minh Đức (明德). Cung Hoàng bị giáng xuống làm Cung vương (恭王) rồi giam cùng với Hoàng thái hậu ở Tây cung.

Vài tháng sau, Mạc Đăng Dung ép mẹ con Cung Hoàng phải tự tử. Thái hậu khấn trời rằng: "Đăng Dung là kẻ bề tôi, manh tâm cướp ngôi, lại giết mẹ con ta, ngày sau con cháu nó cũng lại bị như thế." Rồi bà tự vẫn chết, Cung Hoàng cũng tự vẫn, năm đó ông 21 tuổi. Quả nhiên lời khấn của Thái hậu sau này thành sự thật, khi nhà Mạc đại bại trước nhà Lê Trung hưng năm 1592 - 1593.

Đăng Dung sai đem xác hai người để phơi ngoài quán Bắc Sứ, rồi đưa về chôn ở lăng Hoa Dương, huyện Ngự Thiên (nay là thị trấn Hưng Nhân, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình), theo nghi lễ của thiên tử và hoàng thái hậu.

Bấy giờ có Vũ Duệ, Ngô Hoán, quan Đô ngự sử là Nguyễn Văn Vận, quan Hàn lâm hiệu lý là Nguyễn Thái Bạt, quan Lễ bộ Thượng thư là Lê Tuấn Mậu, quan Lại bộ Thượng thư là Đàm Thận Huy, quan Tham chính sứ là Nguyễn Duy Tường, quan Quan sát sứ là Nguyễn Tự Cường, Bình Hồ bá là Nghiêm Bá Ký, quan Đô ngự sử là Lại Kim Bảng, quan Hộ bộ Thượng thư là Nguyễn Thiệu Tri, quan Phó Đô ngự sử là Nguyễn Hữu Nghiêm, quan Lễ bộ tả Thị lang là Lê Vô Cương là những trung thần của nhà Lê, người thì nhổ vào mặt hay là lấy nghiên mực ném Mạc Đăng Dung, hay chửi mắng, bị Đăng Dung giết đi. Có người thì theo vua không kịp, nhảy xuống sông mà chết, người thì quay đầu về Lam Sơn vái lạy rồi tự tử.

Con trai của Lê Chiêu Tông là Lê Ninh cùng mẹ được quan đại thần Lê Quán cõng chạy trốn sang Ai Lao để bảo tồn dòng dõi còn lại của nhà Lê, tránh bị nhà Mạc tận diệt. Năm 1533, cựu thần trung thành với nhà Hậu Lê là Nguyễn Kim quyết tâm chống nhà Mạc. Ông tiến vào Thanh Hóa lập lực lượng riêng. Lại Thế Vinh tìm được Lê Ninh tại Ai Lao, đưa lên ngôi vua, tức là Lê Trang Tông, tái lập nhà Hậu Lê, bắt đầu công cuộc "Phù Lê diệt Mạc"

Gia quyến
 Tổ phụ: Kiến vương Lê Tân, được tôn phong Đức Tông Kiến Hoàng đế (德宗建皇帝).
 Tổ mẫu: Trịnh Thị Tuyên (鄭氏瑄 1471 - 1509), tôn phong Huy Từ Kiến Hoàng hậu (徽慈建皇后).
 Cha: Cẩm Giang vương Lê Sùng (錦江王黎漴 ? - 1509), bị Lê Uy Mục giết hại. Về sau được truy phong Minh Tông Triết Hoàng đế (明宗哲皇帝).
 Mẹ: Trịnh Thị Loan (鄭氏鸞 ? - 1527), được tôn làm Hoàng thái hậu vào năm 1517. Bà chết cùng ngày với Cung Hoàng. Về sau tôn phong làm Đoan Mục Triết Hoàng hậu (端穆慈哲皇后).
 Hậu phi:
 Quý phi Nguyễn thị (贵妃阮氏), người xã Đa Ngưu, huyện Văn Giang, con gái Thông quốc công Nguyễn Thì Ung. Lê Cung Hoàng lên ngôi, đưa vào cung phong làm Quý phi. Bà cùng với Cung Hoàng bị Mạc Đăng Dung giam lại rồi phế truất ở Tây cung. Khi Mạc Đăng Dung cắt giảm không cho ăn uống, Thông quốc công cáo bệnh và rước con gái về, nhưng bà từ chối. Bà nói: Cha ta trăm tuổi đã có anh em; ta hầu vua thì sống chết với vua, không có lý gì mà bỏ về. Cứ như thế, cha bà phải sai nữ hầu bắt bà lên võng. Bà khóc to, những người trông thấy đều thương cảm. Bà về tới nhà, không chịu ăn uống gì rồi chết.
 Quý phi Đào thị (贵妃陶氏), con gái Lỵ quốc công Đào Đại La, vào cung cùng Nguyễn Quý phi và được phong Quý phi cùng cấp. Khi Lê Cung Hoàng bị giam, bà cũng bị giam theo, Lỵ quốc công hoảng hốt cáo bệnh và đón con gái về.

Đánh giá
Nhận xét về ông vua này, sử thần triều Lê đã viết: "Lúc ấy vận nước đã suy, lòng người đã lìa, tài vua lại vào hạng kém, có thể dẹp yên sao được."

Như vậy là triều Lê kể từ Lê Thái Tổ lên ngôi (1428) đến Cung Hoàng (1527) gồm 10 đời vua, cả thảy đúng 100 năm. Nếu tính cả thời gian Lê Lợi dấy quân xưng là Bình Định vương năm Mậu Tuất (1418) cộng là 110 năm. Đây là thời kì các vua Lê nắm được trọn quyền cai trị đất nước. Các nhà sử học gọi là thời Lê sơ để phân biệt với Lê Trung hưng về sau.

Chú thích

Xem thêm
 Nhà Hậu Lê
 Lê Chiêu Tông
 Trần Chân
 Mạc Đăng Dung
 Nguyễn Kính

Tham khảo
 Đại Việt thông sử
 Việt Nam sử lược
tài liệu Lê Triều Ngọc Phả
 Các triều đại Việt Nam - Quỳnh Cư, Đỗ Đức Hùng, Nhà xuất b Cung Hoàng, Lê Vua Việt Nam bị giết Người Hà Nội Vua nhà Hậu Lê ản Thanh niên, 2001


title: Chanac-les-Mines

text:
Chanac-les-Mines  là một xã thuộc tỉnh Corrèze trong vùng Nouvelle-Aquitaine miền trung Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Corrèze

Tham khảo

Chanaclesmines


title: Vườn quốc gia rừng Bayern

text:
Vườn quốc gia rừng Bayern là một vườn quốc gia ở phía đông bang Bayern, Đức, có biên giới với Cộng hòa Séc về phía nam. Vườn quốc gia này được lập ngày 7 tháng 10 năm 1970, là vườn quốc gia đầu tiên ở Đức. Kể từ khi mở rộng vào ngày 1 tháng 8 năm 1997, vườn quốc gia này có diện tích là 24.250 ha. Cùng với rừng Bohemia của Cộng hòa Séc mà tiếp giáp liền ngay bên kia biên giới rừng Bavarian tạo thành một khu rừng có đất lớn nhất ở Trung Âu.
Vườn quốc gia này bảo vệ rừng hỗn hợp của cây thông, cây sồi và cây Vân sam và Aufichtenwälder trong các thung lũng.

Những đỉnh núi đáng kể tới ở vùng quốc gia này là Großer Falkenstein (1315 m),Lusen (1373 m) và Großer Rachel (1453 m).

Với trên 700.000 du khách vườn quốc gia này là một yếu tố kinh tế quan trọng tại một vùng mà cơ sở hạ tầng thưa thớt như vùng rừng Bayern.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Webseite der Nationalparkverwaltung
 Luchsprojekt der Nationalparkverwaltung

Bayern
Freyung-Grafenau
Regen (huyện)


title: Messier 14

text:
Messier 14 (còn gọi là M14 hay NGC 6402) là một cụm sao cầu trong chòm sao Xà Phu (Ophiuchus). Nó được Charles Messier phát hiện năm 1764.

Ở khoảng cách xa Trái Đất khoảng 30.000 năm ánh sáng, M14 chứa vài trăm nghìn ngôi sao. Với cấp sao biểu kiến +7,6 nó có thể dễ dàng được quan sát bằng ống nhòm. Các kính viễn vọng kích thước trung bình sẽ chỉ ra một vài dấu vết của các ngôi sao riêng rẽ trong đó các ngôi sao sáng nhất có cấp sao biểu kiến +14.

Tổng độ chiếu sáng của M14 khoảng 400.000 lần cao hơn của Mặt Trời tương ứng với cấp sao tuyệt đối là -9,12. Hình dạng của cụm sao này là thuôn dài rõ ràng. M14 có bề ngang khoảng 100 năm ánh sáng.

Khoảng 70 sao biến quang đã biết trong M14, phần nhiều là kiểu W Virginis phổ biến trong các cụm sao cầu. Năm 1938, một tân tinh đã xuất hiện mặc dù điều này đã không được phát hiện ra mãi cho tới khi người ta đem các tấm kính ảnh chụp vào thời gian này ra nghiên cứu vào năm 1964. Người ta ước tính rằng độ sáng tối đa của tân tinh có cấp +9,2, trên 5 lần sáng hơn so với ngôi sao 'thông thường' sáng nhất trong cụm sao.

Khoảng trên 3° về phía tây nam M14 là cụm sao cầu mờ nhạt NGC 6366.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 M14 trên SEDS
 M14 trong CSDL của Galactic Globular Clusters

Cụm sao cầu
Chòm sao Xà Phu
Thiên thể Messier
Thiên thể NGC


title: 1110 Jaroslawa

text:
1110 Jaroslawa là một tiểu hành tinh vành đai chính bay quanh Mặt Trời, approximately 67 kilometers in diameter. Nó được phát hiện bởi Grigory Nikolaevich Neujmin ngày 10 tháng 8 năm 1928 ở Simeis. Tên ban đầu của nó là 1928 PD. Nó được đặt theo tên Jaroslav Grigorevich Neujmin, son of the discoverer.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1928


title: Quận Anderson, Kansas

text:
Quận Anderson (tiếng Anh: Anderson County) (mã quận AN) là một quận nằm ở Trung Đông tiểu bang Kansas, Hoa Kỳ. Dân số quận là 8.110 người theo điều tra dân số năm 2000, dân số ước tính là 8.051 người trong năm 2006  quận lỵ và là thành phố đông dân nhất quận là Garnett. [2]

Theo điều tra dân số Mỹ vào năm 2000, [4] quận đã có 8.110 người, 3.221 hộ, và 2.264 gia đình sống trong quận. Mật độ dân số là 14 người cho mỗi dặm vuông (5/km ²). Có 3.596 đơn vị nhà ở với mật độ trung bình là 6 mỗi dặm vuông (2/km ²). Thành phần dân tộc của dân sinh sống trong quận này như sau:  97,41% người da trắng, 0,32% da đen hay Mỹ gốc Phi, 0,74% người Mỹ bản xứ, 0,22% người châu Á, 0,02% người đảo Thái Bình Dương, 0,33% từ các chủng tộc khác, và 0,95% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. Hispanic hay Latino thuộc chủng tộc nào.

Quận có 3.221 hộ, trong đó 31,00% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 59,90% là các cặp vợ chồng sống với nhau, 6,90% có chủ hộ là nữ không có mặt chồng, và 29,70% là không lập gia đình. 26,80% của tất cả các hộ gia đình đã được tạo thành từ các cá nhân và 15,60% dân số 65 tuổi trở lên sinh sống một mình. Bình quân mỗi hộ là 2,48 và cỡ gia đình trung bình là 3,00.

Dân số quận này có cơ cấu tuổi như sau:  26,20% ở độ tuổi dưới 18, 7,00% 18-24, 24,60% 25-44, 22,10% 45-64, và 20,00% 65 tuổi hoặc trở lên. Tuổi trung bình là 40 năm. Cứ mỗi 100 nữ có 96,70 nam giới. Cứ mỗi 100 nữ 18 tuổi trở lên, có 93,50 nam giới.

Thu nhập trung bình cho một hộ gia đình trong quận đã được 33.244 đô la Mỹ, và thu nhập trung bình cho một gia đình là 39,101 USD. Nam giới có thu nhập trung bình $ 30.102 so với 20.705 USD cho phái nữ. Thu nhập trên đầu cho các quận được 16,458 USD. Giới 10,60% gia đình và 12,80% dân số sống dưới mức nghèo khổ, trong đó có 16,30% những người dưới 18 tuổi và 11,00% có độ tuổi từ 65 trở lên.

Tham khảo

Quận của Kansas


title: Quận Sheboygan, Wisconsin

text:
Quận Sheboygan một quận thuộc tiểu bang Wisconsin, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở. Theo điều tra dân số năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số người.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Xa lộ

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Wisconsin


title: Careggine

text:
Careggine là một đô thị và thị xã của Ý. Đô thị này thuộc tỉnh Lucca trong vùng Toscana. Careggine có diện tích km2, dân số theo ước tính năm 2005 của Viện thống kê quốc gia Ý là người.
Các đơn vị dân cư:
Đô thị Careggine giáp với các đô thị:

Tham khảo

Đô thị tỉnh Lucca


title: 2155 Wodan

text:
2155 Wodan (6542 P-L) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 24 tháng 9 năm 1960 bởi Cornelis Johannes van Houten, Ingrid van Houten-Groeneveld và Tom Gehrels ở Đài thiên văn Palomar.

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 2155 Wodan

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1960


title: Sân bay quốc tế Camilo Daza

text:
Sân bay quốc tế Camilo Daza ()  là một sân bay dân sự ở Cúcuta, Colombia. Sân bay này phục vụ tỉnh Norte de Santander(). Sân bay này có 2 đường cất hạ cánh có bề mặt asphalt.

Các hãng hàng không và các tuyến điểm
 Aerolínea de Antioquia (Bucaramanga, Medellín-Olaya Herrera)
 AeroRepública (Bogotá)
 AIRES (Bucaramanga, Medellín-Olaya Herrera)
 Avianca (Bogotá)
 Avianca operated by SAM (Bogotá)
 SATENA (Bucaramanga, Medellín-Olaya Herrera)

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sân bay Colombia
Cúcuta


title: Lasioglossum setulellum

text:
Lasioglossum setulellum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Strand mô tả khoa học năm 1909.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1909


title: Euparkeria

text:
Euparkeria là một loài ăn côn trùng tí hon với hàm răng sắc bén. Tuy nhỏ nhưng nó có thể chạy rất nhanh để rượt đuổi con mồi. Vũ khí bí mật của nó là một vùng hông có cấu tạo rất đặc biệt giúp nó đứng thăng bằng trên hai chân để đôi tay của nó được tự do cầm nắm. Điều này giúp cho con cháu của chúng - những con khủng long - có thể thống trị Trái Đất sau này.

Chú thích

Haines, Tim, và Paul Chambers. 2006. The Complete Guide to Prehistoric Life. Pg. 62. Canada: Firefly Books Ltd., 2006.

Liên kết ngoài
Thông tin thêm

Archosaurs
Bò sát thời tiền sử của châu Phi
Archosauria
Động vật bò sát kỷ Tam Điệp


title: Tây Ninh (thành phố)

text:
Tây Ninh () là thành phố tỉnh lỵ của tỉnh Tây Ninh, Việt Nam.

Địa lý
Thành phố Tây Ninh nằm ở trung tâm tỉnh Tây Ninh, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp huyện Dương Minh Châu
Phía tây giáp huyện Châu Thành
Phía nam giáp thị xã Hòa Thành
Phía bắc giáp huyện Tân Biên và huyện Tân Châu.

Thành phố có diện tích 139,92 km², dân số thường trú năm 2020 là 135.254 người, mật độ dân số đạt 967 người/km².

Thành phố Tây Ninh cách trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh 100 km về phía Tây Bắc, có vị trí chiến lược quan trọng, là nơi giao nhau giữa các quốc lộ 22B, đường đi đến cửa khẩu Mộc Bài và Xa Mát.

Khí hậu
Thành phố Tây Ninh có khí hậu đặc trưng vùng Đông nam bộ, thời tiết tương đối ôn hoà có 2 mùa gió chính đông bắc và tây nam đặc trưng của khí hậu nhiệt đới gió mùa cận xích đạo ẩm. Mùa khô bắt đầu tháng 11 đến tháng 4 năm sau, mùa mưa bắt đầu từ tháng 5 đến tháng 10 năm sau, tháng 12 nhiệt độ có thể giảm dưới 20 °C và thường duy trì ở mức 17 đến 23 °C vào ban đêm nhưng vào ban ngày có thể lên 30 đến 33 °C làm cho biên độ nhiệt ngày và đêm cao và nhiệt độ cao nhất tháng 4 lên đến 39 °C.

Nhiệt độ thấp kỉ lục ở Thành phố Tây Ninh 11,3 °C năm 1976 và gần đây nhất là 2013 là 16,4 °C. Cao kỉ lục là 39 °C ngày 26/03/2019.

Thời tiết se lạnh và khô hanh đầu mùa và giữa mùa khô thường duy trì từ tháng 11 đến tháng 2 năm sau đến tháng 3 đến tháng 5 thời tiết rất nóng khô và khó chịu rất dễ xảy ra hỏa hoạn.

Mùa mưa thời tiết nóng ẩm mưa nhiều ngoài ra có nhiều hiện tượng thời tiết cực đoan như:mưa đá,dông,lốc xoáy, bão....

Hành chính
Thành phố Tây Ninh có 10 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm 7 phường: 1, 2, 3, IV, Hiệp Ninh, Ninh Sơn, Ninh Thạnh và 3 xã: Bình Minh, Tân Bình, Thạnh Tân.

Lịch sử
Với Hoà ước Giáp Tuất ngày 15 tháng 3 năm 1874, Nam Kỳ Lục tỉnh trở thành thuộc địa của Pháp.

Ngày 5 tháng 6 năm 1876, Thống đốc Nam kỳ là Đuyprê ra Nghị định chia Nam kỳ thành 4 khu vực hành chính là Sài Gòn, Mỹ Tho, Vĩnh Long, Bassac, thời điểm này Tây Ninh thuộc Sài Gòn.

Ngày 19 tháng 5 năm 1942, Tỉnh trưởng của tỉnh Tây Ninh có Tờ trình số 2206/A01 gửi Thống đốc Nam kỳ đề nghị thành lập tại xã Thái Hiệp Thạnh khu thị tứ (thị xã) Tây Ninh. Dân số vào thập niên 1930 là 3.700 người.

Ngày 9 tháng 12 năm 1942, Thống đốc Nam kỳ ban hành Nghị định số 8345 ấn định ranh giới Tây Ninh.

Sau Cách mạng Tháng Tám tỉnh Tây Ninh vẫn giữ nguyên ranh giới cũ.

Năm 1950, cắt một phần đất của xã Thái Hiệp Thạnh cũ thành lập thị xã Tây Ninh và do chưa đủ điều kiện hoạt động nên sau đó giải thể.

Sau hiệp định Giơnevơ năm 1954, thành lập lại thị xã Tây Ninh trên địa bàn cũ, do Võ Văn Truyện làm Bí thư Đảng kiêm Chủ tịch Ủy ban hành chính. Thị xã chỉ giới hạn trong phạm vi xã Thái Hiệp Thạnh, quận Phú Khương và bao gồm phần thị tứ nhất của 3 xã: Thái Bình, Hiệp Ninh và Ninh Thạnh.

Sau năm 1975, thị xã Tây Ninh có 3 đơn vị hành chính cấp phường với xã, bao gồm 3 phường: phường 1, phường 2 và phường 3.

Ngày 26 tháng 9 năm 1981, thành lập xã Bình Minh.

Ngày 10 tháng 8 năm 2001, Chính phủ ban hành Nghị định số 46/2001/NĐ-CP. Theo đó:
Điều chỉnh địa giới hành chính của 5 xã: Hiệp Ninh, Ninh Sơn, Ninh Thạnh, Tân Bình, Thạnh Tân và 139 ha diện tích tự nhiên với 7.815 nhân khẩu của xã Hiệp Tân thuộc huyện Hòa Thành về thị xã Tây Ninh quản lý.
Thành lập phường IV trên cơ sở 139 ha diện tích tự nhiên và 7.815 người của xã Hiệp Tân (sau khi phần diện tích và dân số đã điều chỉnh) với 49 ha diện tích tự nhiên và 3.408 người của xã Hiệp Ninh, phường IV có 188 ha diện tích tự nhiên và 11.223 nhân khẩu.
Thành lập phường Hiệp Ninh trên cơ sở 331 ha diện tích tự nhiên và 17.728 người còn lại của xã Hiệp Ninh.

Thị xã Tây Ninh có 10 đơn vị hành chính cấp xã với 13.965 ha diện tích tự nhiên và 112.893 nhân khẩu, bao gồm 5 phường: 1, 2, 3, IV, Hiệp Ninh và 5 xã: Bình Minh, Ninh Sơn, Ninh Thạnh, Tân Bình, Thạnh Tân.

Ngày 12 tháng 12 năm 2012, thị xã Tây Ninh được Bộ Xây dựng công nhận là đô thị loại III theo Quyết định số 1112/QĐ-BXD.

Ngày 29 tháng 12 năm 2013, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 135/NQ-CP. Theo đó:
Thành lập phường Ninh Sơn trên cơ sở toàn bộ 2.534,8 ha diện tích tự nhiên và 20.991 người của xã Ninh Sơn.
Thành lập phường Ninh Thạnh trên cơ sở toàn bộ 1.519,11 ha diện tích tự nhiên và 15.376 người của xã Ninh Thạnh.
Thành lập thành phố Tây Ninh trên cơ sở toàn bộ 14.000,81 ha diện tích tự nhiên và 153.537 người với 10 đơn vị hành chính cấp xã của thị xã Tây Ninh.

Thành phố Tây Ninh có 14.000,81 ha diện tích tự nhiên và 153.537 nhân khẩu với 10 đơn vị hành chính cấp xã, bao gồm 7 phường:1, 2, 3, IV, Hiệp Ninh, Ninh Sơn, Ninh Thạnh và 3 xã: Bình Minh, Tân Bình, Thạnh Tân.

Kinh tế - xã hội

Kinh tế

Là tỉnh lỵ của tỉnh Tây Ninh, nằm trong vùng kinh tế trọng điểm phía nam, thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội của tỉnh và vùng lân cận.

Giai đoạn từ năm 2009 đến năm 2011, giá trị sản xuất của thị xã Tây Ninh luôn ở mức cao, đạt bình quân 15,3%/năm, thu ngân sách năm 2011 là 297 tỷ đồng,trong đó khu vực thương mại, dịch vụ đạt bình quân 16,8%/năm; công nghiệp, xây dựng đạt 13,8%/năm, nông lâm, ngư nghiệp đạt 8,5%/năm Theo báo cáo tình hình thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2017 và kế hoạch năm 2018 của UBND tỉnh Tây Ninh, tổng sản phẩm trong tỉnh (GRDP) (giá so sánh 2010) ước thực hiện 45.600 tỷ đồng, tăng 8% so với cùng kỳ. Trong đó: công nghiệp - xây dựng đóng góp 4,6 điểm %; dịch vụ 2,4 điểm %; nông - lâm - thủy sản 0,9 điểm %, riêng thuế sản phẩm trừ trợ cấp sản phẩm 0,1 điểm %.

Cụ thể, đối với sản xuất công nghiệp, giá trị sản xuất ước thực hiện 65.302 tỷ đồng, tăng 16,1% so với cùng kỳ. Đóng góp cho tăng trưởng chủ yếu ở các ngành công nghiệp thu hút nhiều dự án FDI có quy mô lớn và phương thức sản xuất, gia công xuất khẩu là chính như dệt may, sản phẩm từ cao su (vỏ ruột xe), sản xuất da và sản phẩm có liên quan.Về nông – lâm – thủy sản, giá trị sản xuất ước thực hiện 25.717 tỷ đồng, tăng 3,1% so với cùng kỳ. Tổng diện tích gieo trồng các cây hàng năm ước đạt 381.679 ha, tăng 0,7% so với kế hoạch, bằng 99,1% so với cùng kỳ.

Chăn nuôi vẫn tiếp tục chuyển dịch từ chăn nuôi nhỏ lẻ, không đảm bảo an toàn sinh học, hiệu quả thấp sang chăn nuôi quy mô trang trại, tập trung, đảm bảo an toàn sinh học. Giá trị ngành chăn nuôi ước đạt 3.541 tỷ đồng, chiếm 14,2% trong cơ cấu ngành nông nghiệp. Diện tích nuôi trồng ước đạt 785 ha, đạt 100% so với kế hoạch và bằng với cùng kỳ. Tổng sản lượng nuôi trồng đạt 14.763 tấn, sản lượng thủy sản khai thác đạt 3.600 tấn.

Đối với các ngành dịch vụ, giá trị sản xuất ước thực hiện 24.252 tỷ đồng, tăng 7,5% so với cùng kỳ. Trong đó, doanh thu du lịch đạt 770 tỷ đồng, bằng so với cùng kỳ; khách lưu trú tăng 11,2%, khách lữ hành tăng 3% so với cùng kỳ, khách tham quan tại các khu điểm du lịch 2,5 triệu lượt, đạt 100% so với kế hoạch, bằng so với  cùng kỳ.

Cũng trong năm nhờ tích cực cải thiện môi trường kinh doanh mà tình hình thu hút đầu tư nước ngoài của tỉnh đạt 966,46 triệu USD, tăng 30% so với cùng kỳ. Lũy kế, trên địa bàn tỉnh có 270 dự án đầu tư nước ngoài với tổng vốn đăng ký 5.088 triệu USD, đã có 207 dự án đã hoạt động với số vốn 3.523 triệu USD; 17 dự án đang xây dựng với số vốn 744 triệu USD; 34 dự án chưa triển khai với số vốn 787 triệu USD; 12 dự án dừng hoạt động với số vốn 34 triệu USD.

Về thu hút đầu tư trong nước, năm 2017, tỉnh đạt 3.363 tỷ đồng, giảm 39,2% so với cùng kỳ. Lũy kế, trên địa bàn Tỉnh có 448 dự án đầu tư còn hiệu lực với vốn đăng ký 45.553 tỷ đồng; trong đó có 264 dự án đi vào hoạt động với số vốn 24.883 tỷ đồng, 54 dự án đang triển khai xây dựng với số vốn 8.560 tỷ đồng, 124 dự án chưa xây dựng với số vốn 11.069 tỷ đồng, 06 dự án dừng hoạt động với tổng vốn đầu tư 1.041 tỷ đồng.

Theo định hướng phát triển đô thị Việt Nam đến năm 2025 và tầm nhìn đến năm 2050, thành phố Tây Ninh là đô thị quan trọng nằm trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, một cực tăng trưởng chủ đạo trong hệ thống đô thị Việt Nam với Thành phố Hồ Chí Minh, là đô thị động lực chính. Đô thị này còn nằm trong vùng đối trọng phát triển kinh tế phía Bắc, định hướng đến năm 2025 sẽ nâng lên đô thị loại II.

Xã hội

Giáo dục
Trong năm học 2016 - 2017, Sở Giáo dục & Đào tạo tỉnh Tây Ninh đã tập trung chỉ đạo các đơn vị rà soát lại toàn bộ chương trình dạy nghề phổ thông để chọn lựa, bổ sung các chương trình phù hợp với yêu cầu, điều kiện kinh tế xã hội của địa phương và điều kiện dạy học của nhà trường. Bên cạnh đó, chú trọng nâng cao chất lượng giáo dục nghề phổ thông tại các trường trung học, khuyến khích việc dạy nghề truyền thống của địa phương, đa dạng các hình thức tư vấn, hướng nghiệp cho học sinh, nhất là học sinh cuối cấp.

Một trong những điểm nhấn quan trọng trong công tác giáo dục đào tạo tại Tây Ninh thời gian qua đó là việc xã hội hoá giáo dục đã được các địa phương thực hiện có hiệu quả. Chỉ tính riêng trong năm học 2016 - 2017, toàn ngành giáo dục Tây Ninh đã huy động nguồn lực xã hội hoá đầu tư cho giáo dục được hơn 25 tỷ đồng. Xã hội hoá giáo dục thực sự mang lại nhiều tác động tích cực đối với môi trường giáo dục, giảm nhẹ gánh nặng ngân sách Nhà nước. Toàn tỉnh hiện có 14 trường tư thục mầm non và 1 trường dân lập nhiều cấp học (tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông). Cùng với đó, ngành giáo dục Tây Ninh cũng đã triển khai lắp đặt 22 hồ bơi ở 11 điểm trường THCS và tiểu học, tổng giá trị thực hiện theo kế hoạch 3,3 tỷ đồng. Bước vào năm học mới, các địa phương sẽ triển khai lắp đặt thêm 12 hồ bơi đã được duyệt. Tiếp tục thực hiện đề án xây dựng trường chuẩn quốc gia giai đoạn
2016 - 2020 theo kế hoạch trung hạn và xây dựng nông thôn mới. Đến nay, tỉnh Tây Ninh đã có 155 trường học.

Một số trường đứng top đầu về thành tích của tỉnh là:
 THPT Chuyên Hoàng Lê Kha
 THPT Tây Ninh
 THPT Lý Thường Kiệt
 THPT Nguyễn Trãi
 THPT Trần Đại Nghĩa
 THPT Nguyễn Chí Thanh.

Văn hóa - du lịch

Một vài địa điểm du lịch hấp dẫn

Núi Bà Đen
Trung tâm thương mại Long Hoa - Thị xã Hoà Thành, Tây Ninh
Trung tâm TP. Tây Ninh
Chùa Thiền Lâm - Gò Kén: Thị xã Hoà Thành, Tây Ninh
Vườn quốc gia Lò Gò - Xa Mát: Thị trấn Tân Biên, Tây Ninh
Căn cứ trung ương cục miền nam: Thị trấn Tân Biên, Tây Ninh
Cửa khẩu quốc tế Mộc Bài: Thị trấn Bến Cầu, Tây Ninh
Chùa Điện Bà
Chùa Linh Sơn Tiên Thạch
Đền Quan lớn Trà Vong, xã Thạnh Tân
Đình Thái Bình
Đình Hiệp Ninh
Miếu Quan Đế
Đền Trần Hưng Đạo
Miếu Thiên hậu thánh mẫu
Giếng mạch Thiên nhiên
Khu du lịch Long Điền Sơn: KP Ninh Thành, P. Ninh Sơn
Tòa Thánh Cao Đài Tây Ninh
Ma Thiên Lãnh (tiếp giáp giữa ba ngọn núi là núi Bà Đen, núi Phụng và núi Heo thuộc địa phận xã Thạnh Tân)
Vườn Nho Rừng
Nông Trại Nam Trạng: xã Phan, huyện Dương Minh Châu, bên cạnh Núi Bà.

Các món ăn nổi tiếng

Do có khí hậu nắng ấm quanh năm cùng với những sản vật phong phú từ thiên nhiên đã giúp Tây Ninh sản sinh ra những món ăn ngon mang đậm hương vị đất trời và nắng Tây Ninh. Một số món ăn nổi tiếng ở Tây Ninh bao gồm:
 Bánh canh Trảng Bàng
 Muối tôm Tây Ninh
 Bò tơ Tây Ninh
 Bánh tráng phơi sương

Giao thông
Thành phố Tây Ninh sở hữu nhiều rạch từ con sông Vàm Cỏ Đông nên đường thủy khá thông dụng trong các dịp lễ để vận chuyển hàng hóa khi nhu cầu đường bộ không đáp ứng đủ.

Tên đường của Tây Ninh trước 1975
Đường Gia Long, Võ Duy Dương và Phan Thanh Giản nay là đường Cách Mạng Tháng 8
Đường Huyện Vĩnh nay là đường Trần Quốc Toản
Đường Trưng Nữ Vương nay là đường 30 tháng 4
Đường Lãnh Binh Định nay là đường Trương Định
Đường Yết Ma Lượng nay là đường Nguyễn Văn Cừ
Đường Tự Đức nay là đường Nguyễn Thị Minh Khai
Đường Nguyễn Trãi nay là đường Lê Văn Tám
Đường Võ Tánh nay là đường Lê Lợi
Đường Hồ Huân Nghiệp và công trường Duy Tân nay là đường Nguyễn Đình Chiểu
Đường Trương Huệ nay là đường Võ Văn Truyện
Đường Huỳnh Văn Lai nay là đường Ngô Gia Tự
Đường Nguyễn Văn Buôn nay là đường Yết Kiêu.

Dự án giao thông quan trọng
 Đường cao tốc Mộc Bài - Tây Ninh
 Đường cao tốc Gò Dầu - Xa Mát
 Sân bay Tây Ninh

Danh sách người nổi tiếng quê gốc Tây Ninh
 Nguyễn Văn Nên - Bí thư thành uỷ thành phố Hồ Chí Minh
 Trần Lưu Quang - Phó thủ tướng Việt Nam 2022 -
 Lê tiến Châu - Bí thư thành uỷ Hải Phòng 2020 - nay
 Châu Thanh - Nghệ sĩ Cải lương
 Cẩm Tiên - Nghệ sĩ Cải lương
 Nguyễn Thị Ngọc Châu - Hoa hậu hoàn vũ Việt Nam 2022
 Võ Điền Gia Huy - Diễn viên

Chú thích

Liên kết ngoài

Đô thị Việt Nam loại III
Tỉnh lỵ Việt Nam


title: Conoderus antennarius

text:
Conoderus antennarius là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schwarz miêu tả khoa học năm 1906.

Chú thích

Tham khảo

Conoderus


title: 5008 Miyazawakenji

text:
5008 Miyazawakenji (1991 DV) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 20 tháng 2 năm 1991 bởi A. Sugie ở Dynic.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 5008 Miyazawakenji

Thiên thể phát hiện năm 1991
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Danh sách tiểu hành tinh: 25401–25500

text:
|-
| 25401 - ||  || 13 tháng 11 năm 1999 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 25402 Angelanorse ||  || 3 tháng 11 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25403 Carlapiazza ||  || 3 tháng 11 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25404 Shansample ||  || 3 tháng 11 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25405 Jeffwidder ||  || 3 tháng 11 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25406 Debwysocki ||  || 3 tháng 11 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25407 - ||  || 3 tháng 11 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25408 - ||  || 3 tháng 11 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25409 - ||  || 3 tháng 11 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25410 Abejar ||  || 3 tháng 11 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25411 - ||  || 3 tháng 11 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25412 Arbesfeld ||  || 10 tháng 11 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25413 Dorischen ||  || 10 tháng 11 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25414 Cherkassky ||  || 3 tháng 11 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25415 Jocelyn ||  || 3 tháng 11 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25416 Chyanwen ||  || 4 tháng 11 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25417 Coquillette ||  || 4 tháng 11 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25418 Deshmukh ||  || 4 tháng 11 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25419 ||  || 11 tháng 11 năm 1999 || Xinglong || Chương trình tiểu hành tinh Bắc Kinh Schmidt CCD
|-
| 25420 - ||  || 5 tháng 11 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25421 Gafaran ||  || 5 tháng 11 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25422 Abigreene ||  || 9 tháng 11 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25423 - ||  || 9 tháng 11 năm 1999 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 25424 Gunasekaran ||  || 14 tháng 11 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25425 Chelsealynn ||  || 14 tháng 11 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25426 Alexanderkim ||  || 14 tháng 11 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25427 Kratchmarov ||  || 14 tháng 11 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25428 Lakhanpal ||  || 14 tháng 11 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25429 - ||  || 15 tháng 11 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25430 Ericlarson ||  || 15 tháng 11 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25431 - ||  || 2 tháng 11 năm 1999 || Catalina || CSS
|-
| 25432 Josepherli ||  || 5 tháng 11 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25433 - ||  || 16 tháng 11 năm 1999 || Đài thiên văn Zvjezdarnica Višnjan || K. Korlević
|-
| 25434 - ||  || 29 tháng 11 năm 1999 || Kleť || Kleť
|-
| 25435 - ||  || 28 tháng 11 năm 1999 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 25436 - ||  || 28 tháng 11 năm 1999 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 25437 - ||  || 28 tháng 11 năm 1999 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 25438 - ||  || 30 tháng 11 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25439 - ||  || 28 tháng 11 năm 1999 || Đài thiên văn Zvjezdarnica Višnjan || K. Korlević
|-
| 25440 - ||  || 28 tháng 11 năm 1999 || Višnjan Observatory || K. Korlević
|-
| 25441 - ||  || 28 tháng 11 năm 1999 || Kvistaberg || Uppsala-DLR Asteroid Survey
|-
| 25442 - ||  || 30 tháng 11 năm 1999 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 25443 - ||  || 30 tháng 11 năm 1999 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 25444 - ||  || 29 tháng 11 năm 1999 || Đài thiên văn Zvjezdarnica Višnjan || K. Korlević
|-
| 25445 - ||  || 2 tháng 12 năm 1999 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 25446 - ||  || 4 tháng 12 năm 1999 || Gekko || T. Kagawa
|-
| 25447 - ||  || 4 tháng 12 năm 1999 || Catalina || CSS
|-
| 25448 - ||  || 4 tháng 12 năm 1999 || Catalina || CSS
|-
| 25449 - ||  || 4 tháng 12 năm 1999 || Catalina || CSS
|-
| 25450 - ||  || 4 tháng 12 năm 1999 || Fountain Hills || C. W. Juels
|-
| 25451 - ||  || 3 tháng 12 năm 1999 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 25452 - ||  || 5 tháng 12 năm 1999 || Catalina || CSS
|-
| 25453 - ||  || 6 tháng 12 năm 1999 || Catalina || CSS
|-
| 25454 - ||  || 5 tháng 12 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25455 Anissamak ||  || 5 tháng 12 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25456 Caitlinmann ||  || 5 tháng 12 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25457 Mariannamao ||  || 5 tháng 12 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25458 - ||  || 5 tháng 12 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25459 - ||  || 5 tháng 12 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25460 - ||  || 6 tháng 12 năm 1999 || Đài thiên văn Zvjezdarnica Višnjan || K. Korlević
|-
| 25461 - ||  || 3 tháng 12 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25462 Haydenmetsky ||  || 3 tháng 12 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25463 - ||  || 5 tháng 12 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25464 Maxrabinovich ||  || 6 tháng 12 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25465 Rajagopalan ||  || 6 tháng 12 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25466 - ||  || 6 tháng 12 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25467 - ||  || 6 tháng 12 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25468 Ramakrishna ||  || 6 tháng 12 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25469 Ransohoff ||  || 6 tháng 12 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25470 - ||  || 6 tháng 12 năm 1999 || Ametlla de Mar || J. Nomen
|-
| 25471 - ||  || 6 tháng 12 năm 1999 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 25472 Joanoro ||  || 6 tháng 12 năm 1999 || Ametlla de Mar || J. Nomen
|-
| 25473 - ||  || 3 tháng 12 năm 1999 || Uenohara || N. Kawasato
|-
| 25474 - ||  || 8 tháng 12 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25475 Lizrao ||  || 7 tháng 12 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25476 Sealfon ||  || 7 tháng 12 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25477 Preyashah ||  || 7 tháng 12 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25478 Shrock ||  || 7 tháng 12 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25479 Ericshyu ||  || 7 tháng 12 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25480 - ||  || 7 tháng 12 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25481 Willjaysun ||  || 7 tháng 12 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25482 Tallapragada ||  || 7 tháng 12 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25483 Trusheim ||  || 7 tháng 12 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25484 - ||  || 7 tháng 12 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25485 - ||  || 7 tháng 12 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25486 Michaelwham ||  || 7 tháng 12 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25487 - ||  || 7 tháng 12 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25488 Figueiredo ||  || 7 tháng 12 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25489 - ||  || 7 tháng 12 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25490 Kevinkelly ||  || 7 tháng 12 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25491 Meador ||  || 7 tháng 12 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25492 Firnberg ||  || 7 tháng 12 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25493 - ||  || 7 tháng 12 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25494 - ||  || 7 tháng 12 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25495 Michaelroddy ||  || 7 tháng 12 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25496 - ||  || 7 tháng 12 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25497 Brauerman ||  || 7 tháng 12 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25498 - ||  || 7 tháng 12 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25499 - ||  || 7 tháng 12 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 25500 - ||  || 7 tháng 12 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-

Tham khảo


title: Vụ ám sát Thái tử Franz Ferdinand

text:
Vụ ám sát Franz Ferdinand của Áo, người kế thừa lâm thời cho ngai vàng Áo-Hung, và vợ, Sophie, Nữ công tước Hohenberg, xảy ra ngày 28 tháng 6 năm 1914 tại Sarajevo khi hai người bị bắn bởi Gavrilo Princip. Princip là một trong số sáu sát thủ gồm Muhamed Mehmedbašić, Vaso Čubrilović, Nedeljko Čabrinović, Cvjetko Popović và Trifko Grabež (lần lượt là một người Bosniak và năm người Serb) chỉ đạo bởi Danilo Ilić, một người Serb Bosnia và thành viên của hội bí mật Bàn tay đen. Mục tiêu chính trị của vụ ám sát này là giải phóng các tỉnh người Slav phía nam để sáp nhập thành Nam Tư. Động cơ của những kẻ chủ mưu cũng tương tự với những phong trào mà sau này gọi là Thanh niên Bosnia. Vụ ám sát đã trực tiếp dẫn đến Chiến tranh thế giới thứ nhất khi mà Austria-Hungary đưa ra tối hậu thư cho Vương quốc Serbia và bị bác bỏ một phần. Áo-Hung sau đó tuyên chiến với Serbia, châm ngòi cho một loạt xung đột giữa hầu hết các quốc gia châu Âu bấy giờ.

Âm mưu ám sát được tổ chức bởi Trưởng ban Tình báo Quân đội Serbia Dragutin Dimitrijević với sự giúp đỡ của Thiếu tá Vojislav Tankosić và nhân viên tình báo người Serbia Rade Malobabić. Tankosić trang bị bom cùng súng lục cho những tên sát thủ, huấn luyện và cho họ quyền tiếp cận mạng lưới điệp vụ cùng các nhà an toàn bí mật được Malobabić dùng để đưa vũ khí và gián điệp vào Áo-Hung.

Băng sát thủ, các thành viên chủ chốt của mạng lưới bí mật, và những kẻ chủ mưu trong quân đội Serbia còn sống đều bị bắt giam, xét xử, kết án và trừng phạt. Những người bị bắt ở Bosnia bị xét xử tại Sarajevo vào tháng 10 năm 1914. Những người khác bị bắt và xét xử trước một tòa án Serbia tại Mặt trận Salonika thuộc Pháp năm 1916–1917 vì những tội danh sai lệch không liên quan; Serbia xử tử ba trong số những kẻ chủ mưu trong quân đội. Hầu hết những thông tin về sự việc đều đến từ hai cuộc xét xử này và những bằng chứng liên quan. Sau khi Nam Tư tan rã, ảnh hưởng của Princip được xem xét lại và ý kiến của công chúng về anh nhìn chung phụ thuộc vào sắc tộc.

Bối cảnh

Theo Hiệp ước Berlin năm 1878, Áo-Hung được phép chiếm đóng và cai quản Vilayet Bosnia của Ottoman, trong khi Đế quốc Ottoman giữ chủ quyền chính thức. Cũng theo hiệp ước này, các đại cường quốc (Áo-Hung, Vương quốc Anh, Pháp, Đế quốc Đức, Đế quốc Nga và Ý) chính thức công nhận Công quốc Serbia là một quốc gia độc lập, và bốn năm sau sẽ trở thành một đế quốc dưới sự cai trị của Hoàng tử Milan IV Obrenović hay Vua Milan I của Serbia. Trong thời gian này, các vua của Serbia, tất cả đều thuộc Vương tộc Obrenović vốn có quan hệ thân thiết với Áo-Hung, hài lòng với biên giới mà hiệp ước đã đặt ra.

Điều này thay đổi vào tháng 5 năm 1903, khi mà các sĩ quan Serbia, dẫn đầu bởi Dragutin Dimitrijević, xông vào Cung điện Hoàng gia Serbia. Sau khi chiến đấu ác liệt trong bóng tối, những kẻ tấn công bắt giữ Tướng Laza Petrović, người đứng đầu Vệ binh Cung điện, và ép ông tiết lộ nơi ẩn náu của Vua Alexander I Obrenović cùng vợ là Hoàng hậu Draga. Cuối cùng, vị vua bị bắn ba mươi lần còn hoàng hậu bị bắn mười tám lần. MacKenzie viết rằng "thi thể hoàng tộc bị lột hết quần áo rồi chém tơi tả". Những kẻ tấn công ném xác của Vua Alexander và Hoàng hậu Draga khỏi cửa sổ cung điện, chấm dứt mọi nỗ lực phản công của những người trung thành". Tướng Petrović sau đó bị giết khi Vojislav Tankosić tổ chức thảm sát những anh em của Hoàng hậu Draga. Những kẻ chủ mưu đưa Peter I của Vương tộc Karađorđević lên cầm quyền.

Chế độ mới đề cao chủ nghĩa dân tộc hơn, thân với Nga và ít thân với Áo-Hung hơn. Trong thập niên tiếp theo, khi Serbia xây dựng lực lượng và dần chiếm lại vị thế đế quốc thể kỷ 14 của mình, tranh chấp giữa Serbia và láng giềng nổ ra, bao gồm tranh chấp hải quan với Áo-Hung đầu năm 1906 (thường gọi là "Chiến tranh Lợn"); khủng hoảng Bosnia năm 1908–1909, trong đó Serbia phản đối việc Áo-Hung sáp nhập Bosnia-Herzegovina (Serbia phải chấp nhận mà không được chi trả vào tháng 3 năm 1909); và hai cuộc chiến tranh Balkan năm 1912–1913 với Serbia giành Macedonia và Kosovo từ Đế quốc Ottoman và đánh đuổi Bulgaria.

Những thắng lợi quân sự và sự giận dữ của Serbia đối với việc Áo-Hung sáp nhập Bosnia-Herzegovina đã khích lệ những người theo chủ nghĩa dân tộc Serbia và người Serb ở Áo-Hung vốn bị áp bức, trong đó có hội chủ nghĩa dân tộc Serbia Narodna Odbrana, thành lập tại Belgrade ngày 8 tháng 10 năm 1908 theo chỉ dẫn của Milovan Milovanović. Dưới lớp đậy hoạt động văn hóa, tổ chức đặt mục tiêu gây hiềm khích giữa người Serb ở Áo-Hung với triều đại Habsburg. Trong 5 năm trước 1914, những sát thủ đơn lẻ – phần lớn là công dân Serb của Áo-Hung – thực hiện một số vụ ám sát bất thành các viên chức Áo-Hung tại Croatia và Bosnia-Herzegovina. Tại Bosnia-Herzegovina, một phong trào cách mạng địa phương nở rộ với tên gọi Thanh niên Bosnia, với mục đích là sự tan rã của đế quốc Áo-Hung.

Ngày 3 tháng 6 năm 1910, Bogdan Žerajić, thành viên của phong trào Thanh niên Bosnia, ám sát thống đốc Áo của Bosnia-Herzegovina, Tướng Marijan Varešanin. Žerajić là một người Serb Chính thống giáo 22 tuổi từ Nevesinje, Herzegovina, và từng theo học tại Khoa Luật của Đại học Zagreb và thường xuyên đến Belgrade. Žerajić bắn Varešanin năm phát rồi ghim một viên đạn cuối cùng vào đầu mình đã trở thành nguồn cảm hứng cho những sát thủ tương lai, bao gồm Princip và đồng phạm Čabrinović. Princip nói "Žerajić là hình mẫu đầu tiên của tôi. Khi mười bảy tuổi tôi dành cả đêm ở mộ anh, nghĩ về tình cảnh khốn khổ của ta rồi nghĩ về anh. Ở đó tôi đã quyết định sớm muộn gì cũng sẽ gây ra một vụ bất bình".

Tháng 5 năm 1911, hội kín Bàn tay đen được thành lập với mục tiêu xây dựng một Đại Serbia bằng "hoạt động khủng bố", gồm những thành viên chủ chốt của Narodna Odbrana, bao gồm Dimitrijević và Tankosić. Tại Bosnia-Herzegovina, mạng lưới của cả Bàn tay đen và Narodna Odbrana xâm nhập vào những phong trào cách mạng địa phương như Thanh niên Bosnia.

Năm 1913, Hoàng đế Franz Joseph ra lệnh Thái tử Franz Ferdinand theo dõi các cuộc diễn tập quân sự dự kiến diễn ra ở Bosnia tháng 6 năm 1914. Kết thúc diễn tập, Ferdinand và vợ dự lên kế hoạch tham quan Sarajevo và khánh thành một bảo tàng quốc gia mới ở đó. Theo lời kể của người con trai cả, Công tước Maximilian, Nữ công tức Sophie đi theo chồng vì lo sợ cho sự an toàn của ông.

Mặc dù thuộc giới quý tộc, Sophie không thuộc gia đình vương giả, do đó cô chỉ có thể cưới người kế thừa nhà Habsburg qua quý tiện kết hôn. Hoàng đế Franz Joseph đồng ý hôn nhân của hai người với điều kiện con họ sẽ không bao giờ kế vị. Kỷ niệm ngày cưới lần thứ 14 của cả hai rơi vào ngày 28 tháng 6. Sử gia A. J. P. Taylor nhận xét:

Franz Ferdinand ủng hộ thiết chặt chế độ liên bang và được cho là mong muốn chế độ tam bang, trong đó Áo-Hung hợp nhất những vùng đất Slavic trong đế quốc thành một nước thứ ba. Một vương quốc Slav có khả năng ngăn chặn mong muốn khôi phục lãnh thổ Serb, khiến Franz Ferdinand bị coi là mối đe dọa với những người này. Princip sau này nói trước tòa rằng một trong những động cơ của anh là ngăn chặn kế hoạch cải tổ của Franz Ferdinand.

Ngày diễn ra vụ ám sát, 28 tháng 6 (15 tháng 6 trong lịch Julius), là lễ hội Thánh Vitus. Tại Serbia, ngày này được gọi là Vidovdan và ăn mừng chiến thắng Kosovo trước đế quốc Ottoman năm 1389, trong đó Hoàng đế Ottoman bị một lính Serb giết khi ở trong lều. Princip, Čabrinović và những hội viên của Thanh niên Bosnia lấy cảm hứng từ vị anh hùng Miloš Obilić, tái hiện Huyền thoại Kosovo. Čabrinović đặc biệt đắm chìm đến huyền thoại này, tự coi mình như một người anh hùng Kosovo, còn Princip thì thuộc toàn bộ Vòng hoa núi của Petar II Petrović-Njegoš, một trong những tác phẩm nổi tiếng nhất thi ca Nam Slav, khắc họa lý tưởng anh hùng và tinh thần quả cảm của huyền thoại Kosovo.

Diễn biến

Sáng ngày 28 tháng 6 năm 1914, Franz Ferdinand đến Sarajevo, thủ phủ của tỉnh Bosnia bằng xe lửa bất chấp tất cả những lời cảnh báo về một âm mưu ám sát ông do những người chủ nghĩa dân tộc cực đoan thực hiện. Ông vẫn giữ nguyên chuyến đi này vì ông là tướng thanh tra của lực lượng quân đội Áo-Hung nên cần phải có mặt tại buổi tập trận trên núi Sarajevo đồng thời có dịp giới thiệu vợ ông, bà Sophia Hatek, đến với đông đảo công chúng.

9 giờ 45 sáng, cặp vợ chồng Ferdinand bước ra khỏi nhà ga và được tỉnh trưởng ở đây là Oscar Potiorek, một người Slovenia nghênh đón. Một đoàn xe hộ tống 6 chiếc đã chờ đợi sẵn để đưa họ đến phòng khánh tiết ở dinh tỉnh trưởng. Cả hai ngồi trên một chiếc xe mui trần để tỏ thái độ gần gũi với dân chúng nhưng lại tạo thời cơ cho những người muốn ám sát họ. Trong ngày định mệnh này, thái tử mặc bộ quân phục màu xanh lam pha đen cùng những ngù lông màu xanh lục trên mũ chào mào còn Vương phi mặc bộ áo váy bằng lụa trắng cùng chiếc mũ màu trắng bạc. Lễ duyệt binh diễn ra rất tốt đẹp dọc theo một phố hẹp Appele Ki bên cạnh dòng sông, hai bên đường treo đầy chân dung của cặp vợ chồng.

Trong lúc đó, 6 thành viên cuồng tín của Tổ chức Bàn tay đen đang đứng lẫn trong dòng người đi dọc theo đoàn xe, chuẩn bị sẵn vũ khí và bom. Đúng 10 giờ khi đoàn xe chạy qua cầu, từ đám đông một thanh niên xông ra ném bom vào phía xe thái tử. Trái bom rơi đúng vào nóc xe, lăn xuống vỉa hè rồi rơi vào bánh trước và nổ tung. Thái tử ngay lập tức ra lệnh cho đoàn xe dừng lại và cử hai người trong tùy tùng đoàn đi thăm hỏi những người bị nạn. Tổng cộng có 22 người bị thương trong đó có 2 viên quan hộ tống. Tuy vậy thái tử vẫn tiếp tục ra lệnh cho xe đi tiếp. Vương phi bất ngờ phát hiện cổ bà bị một mảnh bom bắn vào tuy nhiên bà lại không thấy có cảm giác. Thái tử vô cùng tức giận và vội vàng dẹp bỏ cuộc đón tiếp và ra lệnh đến quân y viện gần nhất nhưng vương phi vẫn kiên quyết đi tiếp cùng chồng và ngồi hàng ghế sau cùng với thái tử. Chiếc xe phóng nhanh dọc theo phố Apple Ki và bắt đầu rẽ về bên phải hướng về phía ngôi thánh đường. Người lái xe phanh gấp để kịp quay mũi xe (do xe thời trước không có số lùi). Bất ngờ từ trong đám đông một thanh niên tóc sẫm màu rút súng bắn vào xe. Viên cảnh sát đứng cạnh xông vào bắt kẻ sát nhân nhưng đồng bọn của hắn đã đánh mạnh vào đầu gối ông. Người thanh niên không ai ngăn cản bước gần tới xe và bắn thêm một viên nữa trước khi bị bắt. Viên đầu tiên trúng bụng vương phi, còn viên thứ hai mới trúng cổ thái tử, phá vỡ tĩnh mạch. Vương phi ngã lăn xuống sàn xe. Thái tử van nài bà cố sống để nuôi hai con rồi ngất lịm đi. Chiếc xe hơi lao hết tốc độ về dinh tỉnh trưởng. Các bác sĩ vội vã chạy đến để cấp cứu nhưng đều bó tay. Ngày hôm sau, chuyến xe lửa tang lễ đến nhà ga và chở thi hài thái tử và vương phi về thủ đô Viên để cử hành tang lễ.

Sau khi bắn chết thái tử, Gavrilo Princip toan rút súng tự tử nhưng một đám đông lớn đã bủa vây hiện trường án mạng, khiến hắn ta không thể nào cử động nổi tay. Song, hắn nhớ ra trong túi vẫn còn viên Xi-a-nua. Hắn nhét vào miệng nhưng không chết, chỉ bị nôn. Hóa ra viên thuốc độc đã hết hạn bao giờ không hay. Hắn liền chạy thật nhanh đến một cây cầu gần đó và quyết định nhảy cầu tự tử nhưng chỉ bị què chân. Cảnh sát sau đó đã bắt được hắn và áp giải hắn tới đồn công an. (Nguồn: Chapter I: Murder in Sarajevo - Cuốn "The war to end all wars" của Russell Freedman)

Hậu quả

Vụ ám sát người thừa kế của Đế quốc Áo-Hung đã làm bùng nổ thùng thuốc súng chiến tranh ở Balkan. Ngày 23 tháng 7 năm 1914, Đế quốc Áo-Hung gửi Serbia tối hậu thư 10 điều với những điều khoản xâm phạm trắng trợn chủ quyền, độc lập của Serbia. Ngày 25 tháng 7, đúng hạn trả lời tối hậu thư của Đế quốc Áo-Hung, Thủ tướng Serbia là Nikola Pašić (1914 - 1918) đã chuyển bức công hàm trả lời cho đại sứ Áo-Hung là Giesl với lời lẽ hòa nhã trong đó Serbia đồng ý 9 trong 10 điều của bản yêu sách nhưng không chấp nhận để Áo-Hung cử đại diện tiến hành điều tra trên lãnh thổ Serbia về vụ ám sát. Trong nỗ lực ngăn chặn chiến tranh, Serbia đề nghị mang vụ ám sát này ra tòa án quốc tế Den Haag ở Hà Lan xét xử nhưng Áo đã không đồng ý. Ngày 28 tháng 7 năm 1914, Đế quốc Áo-Hung tuyên chiến với Serbia, Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 - 1918) bùng nổ.

Riêng 6 thành viên của Tổ chức Bàn tay đen đã tham gia vụ ám sát thì chịu những mức hình phạt từ 10 đến 20 năm tù. Gavrilo Princip, kẻ trực tiếp bắn chết thái tử Áo-Hung bị tuyên phạt 20 năm tù. Ông qua đời trong tù vì bệnh viêm phổi ngày 28 tháng 4 năm 1918.

Xem thêm

Chiến tranh thế giới thứ nhất
Đế quốc Áo-Hung

Chú thích

Tham khảo

Thế chiến thứ nhất
T
Năm 1914
Lịch sử Áo-Hung


title: Turbinicarpus hoferi

text:
Turbinicarpus hoferi là một loài thực vật thuộc họ Cactaceae. Đây là loài đặc hữu của México. Môi trường sống tự nhiên của chúng là sa mạc nóng.

Hình ảnh

Tham khảo

 Anderson, E.F., Fitz Maurice, W.A. & Fitz Maurice, B. 2002. Turbinicarpus hoferi. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Liên kết ngoài

Thực vật México
Turbinicarpus


title: Banaybanay

text:
Banaybanay là một đô thị hạng 3 ở tỉnh Davao Oriental, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2000, đô thị này có dân số 33.714 người trong 6.448 hộ.

Các đơn vị hành chính

Banaybanay được chia thành 14 barangay.

 Cabangcalan
 Caganganan
 Calubihan
 Causwagan
 Punta Linao
 Mahayag
 Maputi
 Mogbongcogon
 Panikian
 Pintatagan
 Piso Proper
 Poblacion
 San Vicente
 Rang-ay

Tham khảo

Liên kết ngoài
Mã địa lý chuẩn Philipin
Thông tin điều tra dân số năm 2000 của Philipin

Đô thị của Davao Oriental


title: Neolimonia subporrecta

text:
Neolimonia subporrecta là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Neolimonia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Neolimonia bimucronata

text:
Neolimonia bimucronata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Neolimonia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Conus barthelemyi

text:
Conus barthelemyi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

Giống như tất cả các loài thuộc chi Conus, chúng là loài săn mồi và có nọc độc. Chúng có khả năng "đốt" con người, do vậy khi cầm chúng phải hết sức cẩn thận.

Miêu tả

Phân bố

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 The Conus Biodiversity website

B


title: Tháng 9 năm 2008

text:
Trang này liệt kê những sự kiện quan trọng vào tháng 9 năm 2008.

Thứ hai, ngày 1 tháng 9

Bão Gustav bắt đầu đổ bộ vào Louisiana (Mỹ) sau khi làm tất cả 85 người bị thiệt mạng ở Haiti, Cộng hòa Dominicana, và Jamaica.
Thủ tướng Nhật Bản Fukuda Yasuo tuyên bố từ chức khi chưa đầy một năm kể từ khi nhậm chức.

Thứ ba, ngày 2 tháng 9

Thủ tướng Thái Lan Samak Sundaravej ban bố tình trạng khẩn cấp ở thủ đô, trao quyền cho quân đội khôi phục trật tự trên đường phố.

Thứ tư, ngày 3 tháng 9

Đảng Cộng hòa chính thức đề cử John McCain và Sarah Palin làm ứng cử viên trong cuộc bầu cử tổng thống tại Hoa Kỳ.
Bão nhiệt đới Hanna làm thiệt mạng ít nhất 529 người ở Haiti.

Thứ hai, ngày 8 tháng 9
Serena Williams và Roger Federer thắng Giải quần vợt Mỹ Mở rộng 2008 cho đơn nữ và đơn nam.

Thứ tư, ngày 10 tháng 9
Máy Va chạm Hadron Lớn chính thức được đưa vào vận hành.

Thứ hai, ngày 15 tháng 9
Tập đoàn ngân hàng Lehman Brothers tuyên bố phá sản.

Thứ năm, ngày 18 tháng 9

Somchai Wongsawat được chọn làm Thủ tướng mới của Thái Lan.

Thứ bảy, ngày 20 tháng 9
Một vụ đánh bom bằng xe hơi xảy ra bên ngoài một khách sạn ở Islamabad, Pakistan cướp đi sinh mạng của ít nhất 60 người và làm bị thương 100 người khác.

Chủ nhật, ngày 21 tháng 9
Theo yêu cầu của Đại hội Dân tộc Phi, Thabo Mbeki từ chức Tổng thống Cộng hòa Nam Phi.
Hơn 12.800 trẻ em ở CHND Trung Hoa được đưa vào bệnh viện vì thực phẩm sữa nhiễm melamin.

Thứ hai, ngày 22 tháng 9
Edward Natapei được bầu làm Thủ tướng Vanuatu.

Thứ tư, ngày 24 tháng 9

Quốc hội Nhật Bản bầu Asō Tarō của Đảng Dân chủ Tự do làm Thủ tướng Nhật Bản.
Vào khoảng 54.000 người ở CHND Trung Hoa được đưa vào bệnh viện vì thực phẩm sữa nhiễm melamin.

Thứ năm, ngày 25 tháng 9
Thần Châu 7, chuyến bay vũ trụ thứ ba chở người của CHND Trung Hoa, được phóng lên.
Kgalema Motlanthe kế tiếp Thabo Mbeki làm Tổng thống Cộng hòa Nam Phi.

Thứ sáu, ngày 26 tháng 9

Ngân hàng Mỹ Washington Mutual phá sản, và FDIC bán các tài khoản của ngân hàng cho JPMorgan Chase.

Thứ bảy, ngày 27 tháng 9
Turkmenistan ban hành hiến pháp mới, hiến pháp này hủy bỏ Hội đồng Nhân dân và chấp nhận những đảng đối lập.
Các nhà toán học tại UCLA khám phá ra số nguyên tố Mersenne thứ 46 có khoảng 13 triệu chữ số.

Chủ nhật, ngày 28 tháng 9

Falcon 1 của công ty Mỹ SpaceX trở thành tên lửa vũ trụ tư nhân đầu tiên lên quỹ đạo thành công.
Vận động viên Ethiopia Haile Gebrselassie lập kỷ lục mới trong bộ môn marathon tại Berlin Marathon.

Thứ hai, ngày 29 tháng 9
Hạ viện Hoa Kỳ bác bỏ Dự luật Bình ổn Kinh tế Khẩn cấp, và chỉ số Dow Jones mất 777,68 điểm, lần mất nhiều điểm nhất trong một ngày từng diễn ra.

Tham khảo

Tháng chín
Năm 2008


title: Hausmannstätten

text:
Hausmannstätten là một đô thị thuộc huyện Graz-Umgebung bang Steiermark, nước Áo. Đô thị  có diện tích 6,79 km², dân số thời điểm cuối năm 2008 là 2692 người.

Tham khảo


title: Ness Ziona

text:
Ness Ziona (tiếng Hebrew: נס ציונה, tiếng Ả Rập: نيس تسيونا) là một thành phố Israel được thành lập năm 1883. Thành phố thuộc quận Trung. Thành phố có diện tích 15,579 dunam., dân số năm 2009 là 38.100 người.
Ness Ziona lần đầu tiên được biết đến với tên Nahalat Reuben theo Reuben Lehrer, người sở hữu đất. Năm 1878, Reisler Templer mua đất ở Wadi Hunayn, trồng một vườn cây ăn quả, và sống ở đó với gia đình của mình. Sau khi vợ và các con ông chết vì bệnh sốt rét, ông trở lại châu Âu. Ông đi đến Odessa vào năm 1882 và gặp Reuben Lehrer, một người Do Thái Nga với lý tưởng chủ nghĩa phục quốc Do Thái, người sở hữu đất nông nghiệp có. Reisler giao dịch lô đất ở Palestine cho đất Lehrer tại Nga. Lehrer làm aliyah với Moshe con cả của ông năm 1883, đưa vợ và 7 đứa con trong năm sau.

Lehrer đặt quảng cáo gần cổng Jaffa yêu cầu những người khác tham gia với mình. Những người tiên phong thành lập một khu phố có tên là Tel Aviv (thành phố Tel Aviv đã không tồn tại) mặc dù khu vực này vẫn còn được biết đến với tên tiếng Ả Rập, Wadi Hunayn. Năm 1888, Avraham Yalovsky, một thợ rèn, bị giết bảo vệ tài sản của mình khỏi các băng nhóm Ả Rập.

Năm 1891, Michael Halperin đã mua thêm đất ở Wadi. Ông tập hợp một nhóm người trên Hill of Love và giương một lá cờ màu xanh và màu trắng trang trí phù hiệu với các từ Ness Ziona ("Banner Zion") được viết bằng vàng. Tên này dựa trên một câu trong sách Giê-rê-mi, Giê-rê-mi 04:06. Lá cờ này là tương tự như lá cờ chính thức của Israel được thông qua tại Quốc hội chủ nghĩa phục quốc Do Thái đầu tiên trong bảy năm sau đó.

Tham khảo

Quận Trung (Israel)
Thành phố của Israel
Ness Ziona


title: Nomada amabilis

text:
Nomada amabilis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Radoszkowski mô tả khoa học năm 1876.

Chú thích

Tham khảo

Nomada
Động vật được mô tả năm 1876


title: Bảo tàng các dân tộc Việt Nam tại Đắk Lắk

text:
Bảo tàng Đắk Lắk toạ lạc tại 04 Nguyễn Du nay là 02 Y Ngông, được bao bọc bởi 3 đường Lê Duẩn, Y Ngông (trước đây là đường Nguyễn Du) và đường Lê Hồng Phong. Bảo tàng Đắk Lắk nằm trong khuôn viên rộng hơn 6ha của Di tích lịch sử quốc gia 04 Nguyễn Du (Biệt Điện Bảo Đại).

Biệt Điện Bảo Đại
Biện Điện là một công trình kiến trúc gần gũi và mộc mạc với nét đặc trưng của đồng bào Tây Nguyên vừa có dáng nhà rông, lại có dáng nhà sàn của người Êđê hơn nữa lại có dáng nhà trệt của người M'Nông, đã ăn nhập với đời sống của con người nơi đây. Dựa vào công văn số 402/CV/BTBT ngày 16-2-1998 của Bộ Văn hóa - Thông tin thì ngôi Biệt Điện này với tuổi thọ trên 80 năm đã trở thành một công trình kiến trúc cổ. Khuôn viên Biệt Điện rất đa dạng về chủng loại và kích thước,là nơi duy nhất trong thành phố có nhiều cây nguyên sinh và cây cổ thủ với tuổi thọ hàng trăm năm như: cây long não, bằng lăng ối, châm mũi nhọn, sao đen....Nổi bật nhất là 2 cây long não đối xứng 2 bên cổng vào Biệt Điện với chu vi gốc trên 8m và tán lá bao trùm hơn 200m². Đây có thể là một trong những cây long não lớn nhất Việt Nam.

Lịch sử

Biệt Điện từ khi thành lập đến năm 1977

Năm 1926, Paul Giran-một công sứ pháp tại Đắk Lắk, đã cho xây dựng ngôi Biệt Điện này với gạch và vôi kiên cố và hoàn thành vào năm 1927. Từ đó dân địa phương gọi nơi này là Tòa công sứ.
Tháng 11 năm 1947 sau khi được chính phủ Pháp bảo lãnh, Vĩnh Thụy (Bảo Đại) về nước với danh nghĩa là Quốc trưởng. Bảo Đại đã đến đây và làm việc ở khu vực này khoảng 8 tháng (từ tháng 11 năm 1947 đến khoảng tháng 5 năm 1948). Những năm 1949-1954 hàng năm Bảo Đại thường tới đây vào đầu mùa mưa để nghỉ ngơi và săn bắn. Do đó ngôi nhà này có tên gọi là Biệt Điện Bảo Đại. Và cũng từ đó đến nay cái tên Biệt Điện luôn được đi kèm với chức danh của toàn khu vực như Tòa Công sứ Biệt Điện (1951), Tòa tỉnh trưởng Biệt Điện (1955), nhà khách Biệt Điện v.v....
Từ 1955-1975, Biện Điện là nơi diễn ra các sự kiện quan trọng trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, đế quốc Mỹ.
Sau năm 1977, tòa nhà được sử dụng làm nhà khách và một phần làm bảo tàng văn hóa các dân tộc Việt Nam tại Đắk Lắk.

Biệt Điện từ năm 1977 đến năm 2011
Ban đầu Bảo tàng-một phần của Biệt Điện, với hơn 500 hiện vật, tư liệu và hình ảnh về cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ. Bảo tàng đã, vẫn và đang tiếp tục sưu tầm các hiện vật và tư liệu để làm phong phú thêm nguồn trưng bày.
Cụ thể năm 1984, Bảo tàng nhận các hiện vật, tư liệu và hình ảnh về 2 cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ của nhân dân địa phương từ Khoa Bảo tàng trường Đại học Văn hóa Hà Nội và năm 2007, Bảo tàng nhận trưng bày cột mốc biên giới giữa Việt Nam và Campuchia.
Ngày 27 tháng 5 năm 1991 Hội đồng Khoa học của Bảo tàng Đắk Lắk đã họp và thống nhất lấy tên là "di tích lịch sử số 04 Nguyễn Du" là tên chính thức thay cho Bảo tàng Biệt Điện. Theo quyết định số 675/QĐUB NGÀY 26-4-1975 của UBND tỉnh Đắk Lắk, thì tháng 4 năm 1996-nơi có ngôi nhà "đồ sộ" tên là Biệt Điện được giao cho Bảo tàng để trưng bày các sản phẩm văn hóa của dân tộc.

Biệt Điện từ năm 2011 đến nay

Biệt Điện đang trong quá trình trùng tu, bảo dưỡng và được sự quản lý trung tâm quản lý di tích Đắk Lắk. Bảo tàng Đắk Lắk được chính thức khánh thành trụ sở mới và đưa vào hoạt động từ ngày 21 tháng 11 năm 2011. Các hiện vật, tư liệu, hình ảnh và các phóng sự sinh động về đời sống cư dân nơi được trưng bày tại bảo tàng mới - Ngôi nhà dài theo kiến trúc của người Êđê truyền thống.

Hiện vật trưng bày
Ở đây trưng bày rất nhiều hiện vật, hình ảnh có giá trị. Bảo tàng là một không gian thu nhỏ của núi rừng Tây Nguyên hùng vĩ với các loài động, thực vật; cây công nghiệp chủ lực của vùng và về văn hóa của 44 dân tộc cùng sinh sống tại Đắk Lắk, trong đó có không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên và các tập quán sinh hoạt, làm việc, cùng các vấn đề liên quan đến bản sắc văn hóa dân tộc được thể hiện rõ nét. Hơn thế nữa Bảo tàng có trưng bày các vật khảo cổ, vật dụng, hình ảnh và tư liệu về 2 cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ. Con người Tây Nguyên không những gần gũi trong sinh hoạt mà còn rất anh dũng trong đấu tranh giải phóng dân tộc.
Bảo tàng bao gồm ba khu trưng bày chính trên tầng 2 của tòa nhà:
Khu giữa: Đa dạng sinh học.
Không gian trưng bày hiện vật, hình ảnh về hệ sinh thái và thổ nhưỡng của Tây Nguyên như là:
Rừng: thủy tùng, cẩm xe, gỗ xưa, cẩm lai...và các loại thuốc dân gian;
Động vật: báo, gấu chó, chồn bay...;
Khu sinh thái: hồ Lắk, thác Đray Nur;
Thổ nhưỡng: đất đỏ bazan, đất sét, đất xám...;
Cây công nghiệp: cây cà phê (còn được gọi là vàng đen), cao su (còn được gọi là vàng trắng), tiêu...;
 Khu bên trái: văn hóa dân tộc.
Không gian trưng bày hiện vật, hình ảnh về đời sống, sinh hoạt của con người Tây Nguyên tiêu biểu là người Êđê bản địa ngoài ra còn các dân tộc bản địa khác và một số dân tộc nhập cư như là:
Nông nghiệp: gùi, các dụng cụ trồng lúa của người bản địa;
Săn bắn hái lượm: thuyền độc mộc, giỏ, lao;
Dụng cụ bắt voi và thuần dưỡng voi;
Nhà dài và không gian trong nhà: ghế dài, bếp lửa, đồ trang sức;
Trang phục: Già làng, thầy cúng;
Nghề thủ công: diệt thổ cẩm, dệt chiếu, làm đồ gốm cuộn vải, lò rèn hơi bằng ống tre;
Cồng chiêng Tây Nguyên: cồng chiêng của người Êđê và Jarai;
Rượu cần Tây Nguyên với kích thước các chum to nhỏ khác nhau;
Nhạc cụ dân tộc: đàn đá,
Tang lễ: lễ bỏ mả và tượng nhà mồ;
Trang phục của một số dân tộc bản địa và các dân tộc nhập cư khác: người M'Nông, người Việt, người Dao, người Thái...;
 Khu bên phải: Lịch sử.
Không gian trưng bày hiện vật, hình ảnh về vật dụng của người cổ đại, vũ khí chiến đấu phục vụ trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ. Ngoài ra, còn các máy móc thiết bị phục vụ sản xuất đầu những năm hòa bình,...
Hóa thạch: hình ảnh ốc hóa thạch;
Đồ khảo cổ: trống đồng Đông Sơn, cồng chiêng, chén đĩa cổ và các dụng cụ dùng trong sinh hoạt thời kháng chiến;
Các hình ảnh và tư liệu về các chiến dịch trong cuộc kháng chiến giải phóng dân tộc: chiến dịch 1930-1954 (tiền, hình ảnh về nhà đày Buôn Ma Thuột, đồ dùng cách mạng); chiến dịch 1954-1975 (súng các loại, giường cách mạng); từ 1975 cho đến nay (máy đánh chữ, điện thoại, máy cưa, các con dấu của tư lệnh, cột mốc biên giới giữa Việt Nam và Campuchia năm 2007.

Điểm tham quan du lịch
Hiện tại đây là một điểm tham quan thú vị của du khách trong và ngoài nước khi đến với Đắc Lắc.

Nguồn tư liệu tham khảo
 Bùi Thị Lệ Bích - Nhân viên thư viện của bảo tàng số 12 Lê Duẩn, Tp Buôn Ma Thuột, Đắk Lắk;
 Phòng nghiệp vụ Trung tâm quản lý di tích số 1 Lê Duẩn, Tp Buôn Ma Thuột, Đắk Lắk.

Chú thích

Liên kết ngoài
http://www.daklak.edu.vn/index.php?option=com_content&view=article&id=2031:bo-tang-k-lk&catid=89:mai-truong-men-yeu
http://vhttdldaklak.gov.vn/TinTuc/tabid/59/id/498/Default.aspx

Đắk Lắk
Văn hóa Đắk Lắk
Du lịch Đắk Lắk
Bảo tàng tại Đắk Lắk


title: Drilliola loprestiana

text:
Drilliola loprestiana là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Borsoniidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Drilliola


title: Arrabalde

text:
Arrabalde là một đô thị trong tỉnh Zamora, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 365 người.

Tham khảo

Đô thị ở Zamora


title: Hylaeus triangulum

text:
Hylaeus triangulum là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Fabricius mô tả khoa học năm 1793.

Chú thích

Tham khảo

T
Động vật được mô tả năm 1793


title: 6433 Enya

text:
6433 Enya (1978 WC) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện vào năm 1978, nó được đặt theo tên của nhà nhạc sĩ Enya. Nó có quỹ đạo dài 3.69 năm xung quanh Mặt Trời và nằm khoảng 279.7 million km đến 434.8 million km cách Mặt Trời.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Enya
Thiên thể phát hiện năm 1978
Được phát hiện bởi Antonín Mrkos

vec:Lista de asteroidi#6433 Enya


title: Amegilla aeruginosa

text:
Amegilla aeruginosa là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1854.

Chú thích

Tham khảo

Amegilla
Động vật được mô tả năm 1854


title: Ricaldone

text:
Ricaldone là một đô thị ở tỉnh Alessandria trong vùng Piedmont của Italia, có vị trí cách khoảng 70 km về phía đông nam của Torino và khoảng 25 km về phía tây nam của Alessandria. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 650 người và diện tích là 10,6 km².

Ricaldone giáp các đô thị: Acqui Terme, Alice Bel Colle, Cassine, Maranzana, Mombaruzzo, Quaranti, và Strevi.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Alessandria
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Lasioglossum bimaculatum

text:
Lasioglossum bimaculatum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Dours mô tả khoa học năm 1872.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1872


title: Monteleone di Fermo

text:
Monteleone di Fermo là một đô thị tại tỉnh Ascoli Piceno ở vùng Marche, cách khoảng 60 km về phía nam của Ancona và khoảng 25 km về phía bắc của Ascoli Piceno. Đến thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số là 449 người và diện tích là 8,1 km².

Monteleone di Fermo giáp các đô thị: Belmonte Piceno, Monsampietro Morico, Montelparo, Santa Vittoria in Matenano, Servigliano.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Ascoli Piceno


title: Lumphat

text:
Lumphat () là một huyện ở tỉnh Ratanakiri, đông bắc Campuchia. Dân số 10.301 người (1998)
Lomphat, thủ phủ cũ của Ratanakiri, nằm ở huyện này bên sông Srepok. Thị trấn này có ít hơn 800 người.

Tên huyện được dùng đặt tên cho khu bảo tồn cuộc sống hoang dã Lomphat, một khu bảo tồn bảo vệ nhiều loại đặc hữu phía đông bắc Campuchia.

Tham khảo

Huyện Campuchia
Tỉnh Ratanakiri


title: Gabicce Mare

text:
Gabicce Mare là một đô thị ở tỉnh Pesaro và Urbino trong vùng Marche, nằm cách 70 km về phía tây bắc của Ancona and 16 km về phía bắc của Pesaro. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 5.617 và diện tích là 4.9 km².

Gabicce Mare giáp các đô thị sau: Cattolica, Gradara, Pesaro.

Lịch sử biến động dân số

Đô thị kết nghĩa
 Ötigheim (Đức), từ năm 1999
 Brussels (Bỉ), từ năm 2003
 Eguisheim (Pháp), từ năm 2007

Tham khảo

Đô thị tỉnh Pesaro và Urbino


title: 12519 Pullen

text:
12519 Pullen (1998 HH55) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 21 tháng 4 năm 1998 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 12519 Pullen

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Spermophagus mannarensis

text:
Spermophagus mannarensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Decelle miêu tả khoa học năm 1986.

Chú thích

Tham khảo

Spermophagus


title: Peyrole

text:
Peyrole là một xã thuộc tỉnh Tarn trong vùng Occitanie ở phía nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 340 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE

Xã của Tarn


title: 283 Emma

text:
Emma  (định danh hành tinh vi hình: 283 Emma) là một tiểu hành tinh lớn ở vành đai chính. Ngày 8 tháng 2 năm 1889, nhà thiên văn học người Pháp Auguste H. Charlois phát hiện tiểu hành tinh Emma khi ông thực hiện quan sát ở Nice, Pháp và không biết rõ về nguồn gốc tên của nó.

Vệ tinh
Ngày 14 tháng 7 năm 2003, W. J. Merline và cộng sự đã dò ra một vệ tinh của Emma khi sử dụng kính viễn vọng Keck II và định danh nó là S/2003 (283) 1. Việc phát hiện này được công bố trong Thông tư Hiệp hội Thiên văn Quốc tế (IAUC) số 8165. Vệ tinh này quay quanh bán trục lớn khoảng 581 km với độ lệch tâm 0,12. Emma có một quyển Hill với bán kính khoảng 28.000 km.

Xem thêm
 Danh sách tiểu hành tinh: 1–1000

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Asteroids with Satellites, Robert Johnston, johnstonsarchive.net
 Orbits of Binary Asteroids with Adaptive Optics (Hình ảnh của VLT)

Emma
Hệ tiểu hành tinh đôi
18890208
Emma
Tiểu hành tinh Emma
Tiểu hành tinh kiểu X (Tholen)
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Khối núi thượng nguồn sông Chảy

text:
Khối núi thượng nguồn sông Chảy là khối núi nằm ở phía tây thị xã Hà Giang, ở thượng nguồn của sông Chảy. Đây là khối núi đá granit cổ nhất miền Bắc Việt Nam, được cấu tạo cách đây ít nhất 500 triệu năm. Đây cũng là khối núi đá granit lớn nhất miền Bắc Việt Nam, rộng đến 2.500 km².

Ở đây có các đỉnh núi cao nhất miền Đông Bắc Việt Nam. Đỉnh Tây Côn Lĩnh cao 2418 m. Đỉnh Kiều Liêu Ti cao 2402 mét. Ngoài ra, còn có nhiều đỉnh khác cao vào khoảng 2000 m. Dưới chân các đỉnh núi là bề mặt tương đối bằng, có độ cao từ 1100 đến 1300 m.

Khối núi thượng nguồn sông Chảy là nơi bắt nguồn của nhiều sông suối. Các dòng sông và suối chảy từ đỉnh đổ ra các phía xung quanh. Do khối núi bị chia cắt đột ngột với các vùng xung quanh, nên mặt sườn của nó có độ dốc lớn, làm cho các dòng sông và suối có nhiều ghềnh đá.

Tham khảo

Đông Bắc Bộ
Núi tại Hà Giang


title: Dolichopeza nigrofemorata

text:
Dolichopeza nigrofemorata là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Dolichopeza


title: Eudocima aurantia

text:
Eudocima aurantia là một loài bướm đêm thuộc họ Erebidae. Nó được tìm thấy ở khắp Đông Nam châu Á, từ Sri-Lanka đến miền bắc Queensland, Úc. Nó cũng có mặt ở quần đảo quần đảo Andaman.

Sải cánh dài khoảng 90 mm.

Ấu trùng ăn Cocculus. Con trưởng thành là loài gây hại cho nhiều loại trái cây. Chúng chích vào trái cây để lấy nước.

Hình ảnh

Chú thích

Liên kết ngoài

Australian Caterpillars
Species info
Moths of Borneo

Eudocima
Động vật được mô tả năm 1877


title: Ginai

text:
Ginai là một xã thuộc tỉnh Orne trong vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 320 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

INSEE

Xã của Orne


title: Adoxia palialis

text:
Adoxia palialis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Broun miêu tả khoa học năm 1909.

Chú thích

Tham khảo

Adoxia


title: 172 (số)

text:
172 (một trăm bảy mươi hai) là một số tự nhiên ngay sau 171 và ngay trước 173.

Tham khảo

Số chẵn


title: 161 (số)

text:
161 (một trăm sáu mươi mốt) là một số tự nhiên ngay sau 160 và ngay trước 162.

Tham khảo


title: Mayalde

text:
Mayalde là một đô thị trong tỉnh Zamora, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 232 người.

Tham khảo

Đô thị ở Zamora