title: Thuốc lá

text:
Thuốc lá là một sản phẩm được làm chủ yếu từ nguyên liệu lá cây thuốc lá đã thái sợi, được cuốn hay nhồi định hình bằng giấy, có dạng hình trụ (thường có độ dài dưới 120 mm, đường kính khoảng 10 mm). Thuốc lá điếu thường được đốt cháy ở một đầu, để cháy âm ỉ nhằm mục đích tạo khói và khói này theo dòng khí vào miệng người hút từ đầu đối diện (thường có gắn đầu lọc). Thuật ngữ thuốc lá thường được dùng theo nghĩa chung liên quan đến thuốc lá trong khi thuốc lá điếu nhằm chỉ cụ thể loại sản phẩm thuốc lá sợi đã cuốn thành điếu. Tuy nhiên, đôi khi, thuật ngữ này cũng được sử dụng để chỉ loại thuốc hút khói nhưng được làm từ một số loại thực vật khác (cây gai dầu).

Thuốc lá điếu khác xì gà trước hết ở kích thước: điếu nói chung bé hơn, sử dụng sợi từ lá thuốc đã qua chế biến và được cuốn bằng giấy trắng chuyên dùng. Xì gà được làm hoàn toàn bằng nguyên lá thuốc lá, ruột là mảnh lá và lá áo bọc ngoài cũng bằng lá thuốc lá. Trước cuộc chiến tranh Krym (Nga-Pháp năm 1854-1856), hầu hết các quốc gia dùng tiếng Anh chưa biết đến thuốc lá điếu. Chỉ đến khi các binh sĩ người Anh thời đó học các đồng nghiệp Thổ Nhĩ Kỳ (Đế chế Ottoman) sử dụng giấy in báo để cuốn thuốc lá hút, thuốc lá mới bắt đầu kỷ nguyên bành trướng rộng rãi ra khắp thế giới từ đó.

Đôi khi người ta sử dụng tẩu để hút thuốc. Thuật ngữ "điếu thuốc", thường được dùng để chỉ một điếu thuốc lá, nhưng cũng có thể chỉ các vật khác có chứa lá thơm, ví dụ như cần sa. Do người ta tin tưởng rằng (và cũng được khoa học chứng minh trong trường hợp cụ thể có tuổi thọ ngắn đi khi nguy cơ ung thư phổi tăng lên) các sản phẩm thuốc lá gây đoản thọ, rất nhiều nước đã cho in lời cảnh báo về sức khỏe bằng phông chữ lớn ở mặt trước và mặt sau mỗi bao thuốc để báo động về tác hại của việc hút thuốc, đồng thời cấm mọi quảng cáo để bán thuốc lá...

Ngoài thuốc lá thông thường còn có những biến thể khác như là thuốc lá không khói, thuốc lá điện tử, thuốc lá (nông phẩm),...

Lịch sử
Theo Vân đài loại ngữ, thì "thuốc lá gọi là yên thảo (煙草), xuất xứ đất Mân, người ở biên cảnh hay mắc phong hàn, không có nó thì không chữa được, có người đổi một con ngựa lấy một cân thuốc ấy. Cây thuốc lá nguyên sản xuất ở Lữ Tống, thực tên nó là tạm-ba-cô, vốn là thứ rau mọc ở bờ ao hồ như cây lan. Sách cũng cho biết, "cuối đời Sùng Trinh, năm Quý Mùi, hạ lệnh cấm thuốc lá, ai lén trồng thì phạm tội đồ. Nhưng mối lợi trọng hơn luật pháp, nên dân phần nhiều không tuân thượng chỉ. Sau lại ban lệnh, hễ ai phạm cấm thì chém, nhưng binh sĩ đóng ngoài biên bị chứng hàn khó khỏi, không thuốc nào chữa nổi [ngoài thứ ấy], đành bỏ cấm". Lại nói "Mới đây, triều Càn Long, năm Mậu Dần, có Ngô Khi Khác làm sách Bản thảo tòng tân liệt thuốc hút vào hạng độc thảo, tính nó cay nóng, trị được các chứng phong hàn, tê thấp, trệ khí, đọng đờm, sơn lam chướng khí. Khói thuốc vào mồm không theo thường độ, một lúc nó chạy khắp người làm cho cơ thể thống khoái, thay được rượu trà, suốt đời không ngán, cho nên người ta còn gọi thuốc hút là tương tư thảo (相思草). Nhưng hơi lửa nung hấu, hao huyết tổn thọ, mà người ta không biết".

Nguồn gốc
Các dạng thuốc lá sớm nhất tương tự như xì gà. Sau đó thuốc lá được cho rằng đã xuất hiện ở Mexico và Trung Mỹ vào khoảng thế kỷ thứ 9 dưới dạng ống lau sậy và ống hút thuốc. Người Maya và người Aztec hút thuốc lá và các loại thuốc tác động thần kinh khác trong các nghi lễ tôn giáo, hành vi này được mô tả trên đồ gốm và chạm khắc ở đền thờ. Thuốc lá và xì gà là những phương pháp hút thuốc phổ biến nhất ở vùng Caribbean, Mexico, Trung Mỹ và Nam Mỹ cho đến ngày nay.

Thuốc lá tại Bắc Mỹ, Trung Mỹ và Nam Mỹ được cuốn (bên ngoài) bằng nhiều loại thực vật khác nhau; Vào thế kỷ 17 khi được du nhập vào Tây Ban Nha thuốc lá được cuốn bằng loại giấy tốt hơn đó là giấy dùng để gói ngô. Sản phẩm thu được được gọi là papelate và được ghi lại trong một số bức tranh của danh họa Goya như La Cometa, La Merienda en el Manzanares, và El juego de la pelota a pala.

Đến năm 1830, thuốc lá đã du nhập vào Pháp, nơi nó được đặt tên chính thức là "cigarette"; và vào năm 1845, nhà máy độc quyền của nhà nước Pháp đã bắt đầu sản xuất thuốc lá. Từ "cigarette" tiếng Pháp được tiếng Anh sử dụng vào những năm 1840. Một số nhà cải cách Mỹ đã gọi sản phẩm này là "cigaret" nhưng từ này không được phổ biến rộng rãi và hiện tại không ai sử dụng nữa.

Máy làm thuốc lá được cấp bằng sáng chế đầu tiên được phát minh bởi Juan Nepomuceno Adorno ở Mexico vào năm 1847. Tuy nhiên, sau đó được phát triển thêm bởi James Albert Bonsack (nhà sáng chế người Mỹ) vào năm 1880, giúp tăng năng suất của các công ty thuốc lá, từ việc sản xuất khoảng 40.000 điếu thuốc lá mỗi ngày lên khoảng 4 triệu điếu.

Tại Việt Nam trước thế kỷ 20 thì chưa có thuốc lá cuộn sẵn. Thuốc lào thái sợi nhỏ gọi là thuốc rê. Khách hàng có thể mua về tự cuốn lấy gọi là vấn thuốc dùng giấy quyến để tạo thành điếu thuốc. Dưới thời Pháp thuộc thuốc lá đóng gói mới xuất hiện đẩy lùi dần tập quán vấn thuốc bằng giấy quyến và thuốc rê.

Việc hút thuốc lá phổ biến ở thế giới phương Tây và là một hiện tượng của thế kỷ 20. Vào đầu thế kỷ 20, mức tiêu thụ hàng năm trên đầu người ở Mỹ là 54 điếu (với gần 0,5% dân số hút hơn 100 điếu mỗi năm) và mức tiêu thụ đã đạt mức 4.259 điếu trên đầu người vào năm 1965.
Thời gian này, khoảng 50% nam giới và 33% phụ nữ hút thuốc (chỉ tính người hút hơn 100 điếu thuốc mỗi năm).

Đến năm 2000, mức tiêu thụ đã giảm xuống còn 2.092 trên đầu người, tương ứng với khoảng 30% nam giới và 22% phụ nữ hút hơn 100 điếu thuốc mỗi năm và đến năm 2006 mức tiêu thụ trên đầu người đã giảm xuống còn 1.691 điếu trên đầu người.

Những ảnh hưởng xấu đến sức khỏe của thuốc lá được biết đến vào giữa thế kỷ 19 khi chúng được gọi là những chiếc đinh đóng quan tài. Các bác sĩ Đức là những người đầu tiên xác định mối liên hệ giữa hút thuốc và ung thư phổi, dẫn đến phong trào chống thuốc lá đầu tiên ở Đức Quốc xã.
Trong Thế chiến I và Thế chiến II, thuốc lá được phân phối cho các binh sĩ. Trong chiến tranh Việt Nam, thuốc lá được bao gồm trong các bữa ăn khẩu phần C. Năm 1975, chính phủ Hoa Kỳ đã ngừng đưa thuốc lá vào khẩu phần quân sự. Trong nửa sau của thế kỷ 20, những tuyên truyền ảnh hưởng xấu đến sức khỏe của thuốc lá bắt đầu trở nên phổ biến và cảnh báo sức khỏe xuất hiện trên các gói thuốc lá.

Chế biến

Thuốc lá thương mại và thuốc lá sợi hiếm khi có chứa sợi thuốc tinh khiết. Các nhà sản xuất thường thêm phụ gia để giữ hương vị được lâu, tăng chất lượng màu sợi, để giữ chất lượng sợi và thậm chí để thay đổi hoàn toàn chất lượng cảm nhận của khói thuốc. Trong khi nhiều công ty thuốc lá thực hành điều này, tại Canada các mác thuốc chứa 100% là thuốc Virginia tự nhiên - không có phụ gia. Một số loại thuốc lá (được gọi là kretek, thuốc lá bạc hà, hay chỉ đơn giản là bạc hà) có vị bạc hà trộn lẫn với thuốc. Nó được thêm vào để tăng cảm giác sảng khoái của người hút khi làm tê miệng và phổi cũng như tạo cảm giác dễ chịu. Các loại thuốc lá bạc hà rẻ tiền được chế tạo đơn giản bằng cách trộn tinh dầu bạc hà vào sợi thuốc.

Ngoài các phụ gia, thuốc lá sợi, đặc biệt là các loại chất lượng thấp, thường bị xử lý nhiều. Trong quá trình xử lý lá thuốc đầu tiên, lá được bỏ gân và được cắt thành lớp mỏng. Vì lá thuốc ở quá trình này khá khô nên nó tạo ra nhiều vụn thuốc. Các nhà máy sản xuất đã phát triển các phương pháp thu hồi số vụn thuốc này và lại biến chúng thành nguyên liệu sử dụng được (được gọi là "lá thuốc tái chế").

Các đường gân lá bị bỏ ra, vốn không thích hợp để sử dụng khi giữ nguyên trạng, trước kia bị loại bỏ hay ép mỏng thành các phiến lớn vì chúng chứa nhiều nitơ. Tuy nhiên, các quá trình xử lý mới đã được phát triển để ép chúng và chế biến trộn lẫn vào sợi thuốc. Tất cả các quá trình ấy cho phép nhà sản xuất thuốc lá có được số lượng thuốc lớn nhất với lượng nguyên liệu thô thấp nhất.

Ứng dụng nhiều nhất của điếu thuốc là để dẫn khói của thuốc lá. Ứng dụng nhiều thứ hai là để dẫn khói của cần sa. Ống quấn là loại phổ biến nhất của điếu cần sa. Người hút cần sa sẽ thường vặn xoắn hai đầu của điếu cần sa để tránh cho những lá cần sa bị cắt vụn khỏi rơi ra ngoài. Tuy nhiên những người hút thuốc lá mà tự quấn điếu thuốc cho mình, thường không hay vặn xoắn hai đầu của điếu thuốc; thuốc lá được làm theo sợi nên sẽ không bị rơi ra ngoài.

Kinh doanh
Trước Chiến tranh thế giới thứ hai nhiều nhà sản xuất tặng kèm theo một lá bài sưu tầm trong mỗi bao thuốc. Việc làm này đã không được tiếp tục để tiết kiệm giấy trong chiến tranh và đã không còn xuất hiện nữa. Trong Chiến tranh thế giới thứ hai người ta tặng miễn phí thuốc lá cho cả binh lính và dân thường. Vào ngày 1 tháng 4 năm 1970 Tổng thống Richard Nixon đã ký đạo luật về hút thuốc lá cho sức khỏe cộng đồng, cấm các quảng cáo thuốc lá trên TV ở Hoa Kỳ từ ngày 2 tháng 1 năm 1971. Tuy nhiên một số công ty thuốc lá đã cố gắng lách luật bằng cách quảng cáo thuốc là "xì gà nhỏ" ngay sau khi luật cấm có hiệu lực, và Backwoods Smokes, nhãn hiệu thuốc lá vào thị trường mùa đông 1973-1974 quảng cáo với phương châm "How can anything that looks so wild taste so mild" (Làm sao mà một thứ có vẻ mạnh như thế có thể có vị thật nhẹ nhàng).

Giá trị sử dụng
Đài BBC đã liệt kê danh sách những phát minh khiến nhiều người chết nhất trong lịch sử hiện đại. Chúng bao gồm thuốc lá, súng AK-47, bom hạt nhân và thuốc nổ dynamite. Kết quả thống kê cho hay, mỗi năm 1,1 triệu người chết vì ung thư phổi và 85% người trong số đó hút thuốc lá. Robert N. Proctor, một nhà nghiên cứu của Đại học Stanford tại Mỹ, khẳng định "Sản phẩm giết nhiều người nhất trong lịch sử nhân loại là thuốc lá. Nó đã cướp khoảng 100 triệu sinh mạng trong thế kỷ XX".

Tính đến tháng 3 năm 2018, có khoảng 5.5 nghìn tỷ điếu thuốc lá được sản xuất hàng năm trên thế giới trong ngành công nghiệp thuốc lá, được tiêu thụ bởi trên 1,1 tỷ người.

Tác hại người dùng

Khói thuốc lá đã bị Cơ quan Quốc tế Nghiên cứu về Ung thư (International Agency for Research on Cancer - IARC) trực thuộc Tổ chức Y tế Quốc tế (WHO) xếp vào các chất gây ung thư (tiếng Anh: carcinogen) bậc 1. Trong nhóm này xếp những chất mà chỉ cần khối lượng nhỏ cũng có thể gây ung thư, không có hạn mức, nghĩa là hoàn toàn có hại cho mình và cho người khác, dù chỉ là một khối lượng nhỏ.

Khói thuốc được coi là chất độc hại nhất trong môi trường cư trú. Khi hút thuốc, người hút thường thở ra hai luồng khói chính và phụ, và 20% khói thuốc bị hít vào trong luồng chính, 80 % còn lại được gọi là luồng phụ, nảy sinh khi kéo thuốc (giữa những lần hít vào) và khi tắt thuốc. Luồng khói chính nảy sinh tại 950 °C và khói phụ 500 °C, do đó luồng khói phụ tỏa ra nhiều chất độc hại hơn.

Khói thuốc cấu tạo từ một hỗn hợp khí và bụi. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), trong khói thuốc có khoảng 7.000 chất hóa học, trong đó có 60 được xếp vào loại gây ung thư . Gồm những chất như nicotin, mônôxít cacbon, hắc ín và benzen, fomanđêhít, amonia, axeton, asen, xyanua hiđrô ảnh hưởng đến toàn bộ hệ thần kinh, mạch máu và nội tiết gây ra những bệnh tim mạch, giảm trí nhớ và các bệnh ung thư.

Tác hại cũng xảy đến cho những người không hút thuốc chung quanh, phải hút thuốc thụ động, là hình thức hít khói thuốc từ không khí, mà không trực tiếp hút thuốc lá hoặc thuốc lào và cũng bị tác hại gián tiếp dẫn đến những nguy cơ về bệnh như ung thư phổi. Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo: Không có ngưỡng an toàn cho việc hút thuốc thụ động.

Riêng tại Việt Nam, mỗi năm có 40.000 người tử vong do những nguyên nhân liên quan đến thuốc lá, gấp 3 lần số người chết do tai nạn giao thông. Một điều tra cho thấy trên 50% nam giới hút thuốc lá và 60% trẻ em Việt Nam độ tuổi 13-15 đã tiếp xúc với khói thuốc tại nhà. Tại Hà Nội, gần một nửa dân số phải hút thuốc thụ động, nhiều nhất là phụ nữ và trẻ em . Ung thư phổi là dạng ung thư cao nhất ở nam giới và thứ tư ở nữ giới.

Việc hút thuốc ở các phòng chờ nhà ga, bến xe đã bị Bộ Giao thông vận tải cấm từ năm 2005, tuy nhiên việc áp dụng chưa triệt để trên thực tế. Hiện nay, tổ chức Healthbidge Canada đang tài trợ cho một số thành phố tại Việt Nam mở rộng khu vực công cộng không khói thuốc và tăng tính hiệu quả của chính sách cấm hút thuốc nơi công cộng.

Ngày 31 tháng 5 hàng năm được xem là "Ngày Thế giới không thuốc lá".

Tác hại môi trường
Tính trung bình, có khoảng 5.7 nghìn tỷ điếu thuốc lá được hút trên toàn thế giới mỗi năm và khoảng 5,3 nghìn tỷ tàn thuốc lá sau khi hút được vứt lại môi trường, trên đường đi và các khu vực công cộng hàng năm.

Xem thêm

 Ung thư phổi
 Ung thư họng
 Hút thuốc lá
 Hút thuốc lào

 Hút thuốc thụ động
 Cai thuốc lá
 Hút thuốc ở Bắc Triều Tiên
 Khói thuốc lá
 Xì gà
 Thuốc lá điện tử
 Thuốc lá không khói
 Thuốc lá (nông phẩm)
 Người bán thuốc lá
 Shisha

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Hút thuốc lá là giết con , VnExpress 31/05/2008
 Thuốc lá làm giảm chất lượng sống , Người Lao động, 29/05/2008
 Việt Nam siết chặt các quy định về thuốc lá
 Việt Nam: Trên 50% nam giới hút thuốc lá
 Chương trình Phòng chống Tác hại Thuốc lá Quốc gia
 Xì gà Cohiba Siglo 6

 UK's National Health Service Website to help quit smoking
 Mortality in relation to smoking: 50 years' observations on male British doctors
 Action on Smoking and Health
 US Center for Disease Control - Smoking and Health Database
 INGCAT - International Non Governmental Coalition Against Tobacco
 Society for Research on Nicotine and Tobacco
 Tobacco.org - Tobacco News & Information

Chất gây nghiện

Ung thư
Phát minh của Hoa Kỳ
Phát minh của Tây Ban Nha


title: Người Thái (định hướng)

text:
Người Thái theo nghĩa chung nhất đề cập tới các sắc tộc Thái. Cụ thể hơn, theo định danh của các quốc gia ngày nay, từ này có thể đề cập tới:
 Người Thái (Việt Nam), một trong 54 dân tộc tại Việt Nam, sinh sống chủ yếu tại tây bắc Việt Nam, miền tây Thanh Hóa, Nghệ An.
 Người Thái (Trung Quốc) (傣族 Thái tộc), một dân tộc chủ yếu sinh sống tại tỉnh Vân Nam, Trung Quốc.
 Người Thái (Thái Lan) (ไทยสยาม), dân tộc chính của Thái Lan.


title: Sinomelecta oreina

text:
Sinomelecta oreina là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Baker mô tả khoa học năm 1997.

Chú thích

Tham khảo

Sinomelecta
Động vật được mô tả năm 1997


title: Northrop F-89 Scorpion

text:
Chiếc Northrop F-89 Scorpion là một kiểu máy bay tiêm kích đánh chặn phản lực Hoa Kỳ hoạt động trong mọi thời tiết. Nó có vinh dự là kiểu máy bay đầu tiên được trang bị vũ khí nguyên tử (tên lửa không đối không Genie).

Thiết kế và phát triển
Chiếc Scorpion xuất phát từ một yêu cầu kỹ thuật của Không lực Lục quân Hoa Kỳ năm 1945 về một kiểu máy bay tiêm kích bay đêm phản lực để thay thế chiếc P-61 Black Widow. Lockheed đã đề nghị một phiên bản cải tiến của chiếc T-33 trở thành một kiểu sẽ được đặt tên là F-94A. Còn Northrop đề nghị một kiểu đặt tên N-24, một máy bay thân hẹp có cánh gắn giữa trang bị hai động cơ Allison J35 turbo phản lực có đốt sau. Nó sẽ có radar và đội bay gồm hai người, vũ khí được trang bị là sáu khẩu pháo 20 mm trên một tháp súng độc đáo xoay được trước mũi. Hợp đồng chế tạo hai chiếc nguyên mẫu được ký vào tháng 12 năm 1946.

Chiếc nguyên mẫu XP-89 bay chuyến bay đầu tiên vào ngày 16 tháng 8 năm 1948 bởi phi công thử nghiệm Fred C. Bretcher. Một đặc tính độc đáo được thêm vào chiếc nguyên mẫu trong giai đoạn phát triển là cánh hãm (deceleron), một kiểu cánh tà (aileron) gồm hai phần có thể tách mở ra để hoạt động như một phanh gió; đặc tính này đã trở thành một phát minh bản quyền của Northrop, được sử dụng cho đến tận hôm nay trên chiếc B-2 Spirit.

Việc sản xuất được thông qua vào tháng 1 năm 1949, và chiếc F-89A được sản xuất hàng loạt sau đó được đưa vào sử dụng trong Không quân Hoa Kỳ vào tháng 9 năm 1950. Nó được trang bị radar AN/APG-33 và sáu khẩu pháo Hispano T-31 20 mm với 200 quả đạn mỗi khẩu. Tháp pháo xoay được trước mũi bị gỡ bỏ, và các thùng nhiên liệu 1.100 L (300 US gallon) được gắn cố định vĩnh viễn trên đầu mút cánh. Các đế dưới cánh mang được 16 rocket 5 in. hoặc cho đến 1.455 kg (3.200 lb) bom.

Chỉ có tám chiếc F-89A được hoàn tất trước khi kiểu này được nâng cấp lên tiêu chuẩn F-89B với các thiết bị điện tử mới. Những chiếc này có khá nhiều những vấn đề về động cơ và các hệ thống khác, nên nhanh chóng được chuyển sang phiên bản F-89C. Cho dù đã tiếp tục thay đổi động cơ nhiều lần, vẫn còn có những vấn đề và thêm vào đó là sự khám phá ra những vấn đề về kết cấu của cánh, buộc phải sửa đổi 194 chiếc thuộc các phiên bản -A, -B, và -C.

Phiên bản được sản xuất chủ yếu là F-89D, bay lần đầu tiên ngày 23 tháng 10 năm 1951 và đưa vào hoạt động năm 1954. Nó bị tháo bỏ các khẩu pháo để lắp hệ thống kiểm soát hỏa lực mới Hughes E-6 với radar AN/APG-40 và một máy tính AN/APA-84. Vũ khí trang bị là hai cụm rocket chứa 52 rocket FFAR "Mighty Mouse" 70 mm (2,75 in), tổng cộng được 104 rocket. Có 682 chiếc được chế tạo.

Các phiên bản được tiếp tục phát triển với ký hiệu F-89E và F-89F nhưng không được đưa vào sản xuất, cũng như là phiên bản được đề nghị F-89G dự định sử dụng hệ thống kiểm soát hỏa lực Hughes MA-1 và tên lửa không-đối-không GAR-1/GAR-2 Falcon giống như chiếc F-102 Delta Dagger.

Phiên bản tiếp theo F-89H, đưa vào hoạt động năm 1956, có một hệ thống kiểm soát hỏa lực E-9 giống như được trang bị trên những chiếc F-102 đời đầu và những cụm to trên đầu cánh mỗi cái mang ba tên lửa Falcon (thường là ba tên lửa dẫn đường bằng radar bán chủ động GAR-1 và ba tên lửa dẫn đường bằng hồng ngoại GAR-2) và 21 rocket FFAR, tổng cộng có sáu tên lửa và 42 rocket. Những vấn đề về hệ thống kiểm soát hỏa lực đã trì hoãn việc đưa phiên bản -H vào hoạt động, vào lúc mà tính năng hoạt động của nó đã kém hơn đáng kể so với những máy bay tiêm kích đánh chặn siêu thanh mới hơn, cho nên chúng bị loại ra khỏi hoạt động của Không quân Mỹ vào năm 1959.

Phiên bản cuối cùng là kiểu F-89J. Nó dựa trên chiếc F-89D, nhưng thay thế cụm tên lửa đầu chót cánh bằng thùng nhiên liệu 600 gallon và thêm một đế dưới mỗi cánh mang một tên lửa nguyên tử MB-1 Genie (đôi khi được bổ sung thêm bốn tên lửa đối không Falcon thông thường). Chiếc F-89J trở thành máy bay đầu tiên và duy nhất từng bắn một tên lửa nguyên tử MB-1 Genie thử nghiệm tên John Shot trong Chiến dịch Plumbbob vào ngày 19 tháng 7 năm 1957. Những chiếc F-89J không được chế tạo mới, nhưng có 350 chiếc phiên bản -D được cải tiến thành tiêu chuẩn này. Chúng phục vụ trong Bộ chỉ huy Phòng thủ Không gian (ADC) cho đến năm 1959 và với Không lực Vệ binh Hoa Kỳ cho đến năm 1969.

Có tổng cộng 1.050 chiếc Scorpion thuộc mọi phiên bản được chế tạo.

Các phiên bản

XF-89
Chiếc nguyên mẫu thứ nhất.
XF-89A
Chiếc nguyên mẫu thứ hai.
F-89A
Phiên bản sản xuất đầu tiên, có 8 chiếc được chế tạo.
F-89B
Phiên bản sản xuất thứ hai, được năng cấp thiết bị điện tử.
F-89C
Phiên bản sản xuất thứ ba với động cơ mới.
F-89D
Phiên bản sản xuất chính, pháo được tháo bỏ, trang bị hệ thống kiểm soát hỏa lực mới Hughes E-6 với radar AN/APG-40 và một máy tính AN/APA-84. Có 682 chiếc được chế tạo.
YF-89E
Một chiếc nguyên mẫu duy nhất thử nghiệm động cơ Allison YJ71.
F-89F
Phiên bản được đề nghị với động cơ mới, không được chế tạo.
F-89G
Phiên bản được đề nghị với hệ thống kiểm soát hỏa lực mới MA-1 và tên lửa không-đối-không GAR-1/GAR-2 Falcon, không được chế tạo.
F-89H
Phiên bản với hệ thống kiểm soát hỏa lực E-9, sáu tên lửa GAR-1/GAR-2 Falcon và rocket 42 RRAF.
F-89J
Phiên bản sản xuất cuối cùng phát triển từ kiểu F-89D, thay cụm tên lửa đầu chót cánh bằng các thùng nhiên liệu phụ và thêm đế gắn dưới cánh mang một tên lửa hạt nhân MB-1 Genie, có 350 chiếc được chế tạo lại từ phiên bản F-89D.
DF-89A
Những chiếc F-89A được biến đổi thành máy bay điều khiển từ xa mục tiêu giả.
DF-89B
Những chiếc F-89B được biến đổi thành máy bay điều khiển từ xa mục tiêu giả.

Các nước sử dụng

 Không quân Hoa Kỳ
 Không lực Vệ binh Quốc gia

Đặc điểm kỹ thuật (F-89D)
nhỏ|F-89 Scorpion

Đặc tính chung
 Đội bay: 02 người
 Chiều dài: 16,4 m (31 ft 853 ft 10 in)
 Sải cánh: 18,4 m (37 ft 460 ft 5 in)
 Chiều cao: 5,3 m (12 ft 417 ft 6 in)
 Diện tích bề mặt cánh: 56,3 m² (606 ft²)
 Lực nâng của cánh: 340,4 kg/m² (69,7 lb/ft²)
 Trọng lượng không tải: 11.000 kg (24.200 lb)
 Trọng lượng có tải: 19.200 kg (42.250 lb)
 Trọng lượng cất cánh tối đa: 21.200 kg (46.800 lb)
 Động cơ: 2 x động cơ Allison J35-A-35A turbo phản lực, lực đẩy 5.600 lbf (24,9 kN); lực đẩy có đốt sau 7.400 lbf (32,9 kN)

Đặc tính bay
 Tốc độ lớn nhất: 1.020 km/h (553 knot, 636 mph)
 Tầm bay tối đa: 2.200 km (1.188 nm, 1.367 mi)
 Trần bay: 15.000 m (49.200 ft)
 Tốc độ lên cao: 42,5 m/s (8.360 ft/min)
 Tỉ lệ lực đẩy/khối lượng: 0,35

Vũ khí
 104 × rocket "Mighty Mouse" 70 mm (2,75 in)
 16 × rocket 127 mm (5 in) hoặc
 1.500 kg (3.200 lb) bom

Tham khảo

Liên kết ngoài
 F-89 Serial Number Project Homepage

Nội dung liên quan

Máy bay tương tự
 Avro CF-100
 F-94 Starfire
 Sud Aviation Vautour
 Yakovlev Yak-25

Trình tự thiết kế
F-86 - XF-87 - XF-88 - F-89 - XF-90 - XF-91 - XF-92

Danh sách liên quan
 Danh sách máy bay chiến đấu
 Danh sách máy bay quân sự Hoa Kỳ

F-089 Scorpion
Máy bay quân sự Hoa Kỳ thập niên 1950
Máy bay tiêm kích Hoa Kỳ
Máy bay tiêm kích đánh chặn
Máy bay hai động cơ phản lực
Máy bay cánh giữa


title: Nomada cymbalariae

text:
Nomada cymbalariae là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1906.

Chú thích

Tham khảo

Nomada
Động vật được mô tả năm 1906


title: Tàu vận tải Tiến bộ

text:
Tàu vận tải Tiến bộ (tiếng Nga: Прогресс - Progress) là tàu vận tải không người lái giúp tiếp tế cho các trạm không gian của Liên Xô trước đây và Nga hiện nay. Tiến bộ là tàu đầu tiên thuộc loại này trên thế giới. Nó có thời gian phục vụ thuộc loại kỳ cựu so với các loại tàu vũ trụ khác (30 năm).

Tàu vận tải Tiến bộ được phóng lên từ bãi phóng của Sân bay vũ trụ Baykonur ở Kazakhstan bằng tên lửa đẩy Soyuz. Không giống như tàu vũ trụ Soyuz, Tiến bộ không thể trở về Trái Đất. Nó bị thiêu rụi hoàn toàn khi trở về bầu khí quyển phía trên Thái Bình Dương. Hiện tại Tiến bộ đang được dùng làm phương tiện tiếp tế cho Trạm Vũ trụ Quốc tế.

Lịch sử
Trong chương trình trạm không gian Salyut của Liên Xô, người ta nhận thấy các sứ mệnh dài ngày trên quỹ đạo yêu cầu sự tiếp tế thường xuyên các vật dụng thiết yếu. Điều này càng trở nên bức bách trong quá trình phát triển của trạm Salyut-6 mà việc sử dụng tàu vũ trụ Soyuz không giải quyết được vấn đề.

TsKBEM (hiện nay là RKK Energia), nơi đảm trách việc thiết kế trạm Salyut, đã xem xét nhiều mô hình tàu vũ trụ trên cơ sở của tàu vũ trụ Soyuz nhằm phục vụ cho mục đích chuyên chở hàng hóa. Các ý tưởng về tàu có người lái và không người lái đều được xem xét, nhưng sau đó các tàu không người lái được cho là thích hợp hơn.

TsKBEM bắt đầu chính thức phát triển mô hình tàu vận tải vào giữa năm 1973 dưới tên gọi 11F615A15 và hoàn thành các thiết kế sơ bộ vào tháng 2 năm 1974. Chính quyền Liên Xô chính thức thông qua đề án vào năm 1974, và con tàu được phát triển như là một phần của dự án Salyut-6.

Con tàu đầu tiên, được ký hiệu #101, hoàn thành vào tháng 11 năm 1977. Nó được phóng lên trạm Salyut-6 ngày 20 tháng 1 năm 1978. Từ đó các tàu Tiến bộ được đều đặn phóng lên các trạm Salyut-6, Salyut-7, Mir và hiện tại là ISS mang theo các vật dụng tiếp tế quan trọng.

Các phiên bản
Có tất cả bốn phiên bản của Tiến bộ kể từ khi nó được đưa vào sử dụng: Tiến bộ 7K-TG, Tiến bộ M, Tiến bộ M1 và Tiến bộ MS.

Progress Tiến bộ 7K-TG (1978–1990) (Progress n)
Đây là phiên bản đầu tiên của tàu vận tải Tiến bộ. Nó được sử dụng cho các trạm Salyut 6, Salyut 7 và Mir với tổng cộng 43 lần phóng từ năm 1978 đến 1990.

Progress/Tiến bộ M 11F615A55 (1989-2009) (Progress M-n)
Đổi mới lại từ phiên bản đầu tiên, Tiến bộ M được NPO Energia thiết kế để phục vụ cho trạm không gian Hòa Bình (Mir) bắt đầu từ năm 1989. Sau khi trạm Mir ngừng hoạt động và được cho rơi xuống đáy biển Thái Bình Dương vào năm 2001, nó được dùng để phục vụ cho Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) đến năm 2009. 67 tàu Progress phiên bản này đã được phóng (Progress M-1 đến Progress M-67).

Progress/Tiến bộ M 11F615A60 (2008-2015) (Progress M-nM)
Đây là phiên bản cập nhật các tiến bộ điện tử của Tàu vũ trụ chở hàng không người lái Tiến Bộ M đời trước. Lắp hệ thống điều khiển bay kỹ thuật số hiện đại TsVN-101, thay thế cho máy tính đã cổ Argon-16 dùng để điều khiển các tàu cũ. Mặt khác, trên tàu lắp thêm các module đo xa radio MBITS. Các cải tiến này cho phép điều khiển tàu nhanh và hiệu quả, trong khi giảm được khối lượng phần điều khiển đi 75 kg, giảm số lượng các khối module của phần điều khiển bay đi 15. 29 tàu Progress phiên bản này đã được phóng (Progress M-01M đến Progress M-29M) với 2 lần thất bại (Progress M-12M và Progress M-27M).

Progress/Tiến bộ M1 (2000-2004) (Progress M1-n)
Một phiên bản của tàu Tiến bộ có khả năng mang nhiều nhiên liệu hơn, nhưng bị giảm sút về tổng số hàng hóa có thể mang theo. Đã bay tổng cộng 11 lần (Progress M1-1 đến Progress M1-11) từ năm 2000 đến năm 2004, tiếp tế trạm Mir và ISS, trong đó có tàu Progress M1-5 đã đưa trạm Mir về Trái Đất.

Progress/Tiến bộ M2
Đầu những năm 1980, NPO Energia đã phát triển một phiên bản mới, cải tiến nặng hơn của tàu vũ trụ không người lái Tiến Bộ, với một khoảng kéo dài thân tàu. Loại tàu mới được đẩy lên quỹ đạo bằng tên lửa Zenit, tên lửa này sử dụng động cơ RD-170, là động cơ tên lửa sử dụng nhiên liệu lỏng mạnh nhất thế giới. Zenit có khả năng mang 10-13 tấn lên quỹ đạo gần mặt đất. Kế hoạch ban đầu là phóng tàu vũ trụ tiến bộ-tên lửa Zenit từ sân bay vũ trụ vùng cực Plesetsk lên các quỹ đạo có góc nghiêng lớn với đường xích đạo (62 độ so với Xích Đạo), phục vụ cho trạm Hoà Bình 2 (Mir-2).

Sự ta rã của Liên Xô đã giết chết chương trình sử dụng tên lửa đẩy Zenit cho tàu vũ trụ Soyuz/Liên Hợp và tàu vận tải Progress/Tiến Bộ, chính quyền mới ở Ukraina đã từ chối tiết tục sản xuất tên lửa này. Sau đó, RKK Energia dự tính sử dụng tàu vũ trụ không người lái Tiến Bộ M2 để tiếp tế cho Trạm không gian Quốc tế ISS, nhưng một lần nữa các vấn đề chính trị và tài chính lại dừng chương trình nhiều năm.

Cuối thập niên 1990, quan hệ Nga-Ukraina thân thiết trở lại, RKK Energia thử hồi sinh chương trình Tiến Bộ M2, với dự kiến module chung Nga-Ukraina trên ISS được phát triển trên cơ sở chương trình tàu Tiến Bộ M2. Nhưng chính trị Ukraina một lần nữa lại dừng chương trình này.

Progress/Tiến bộ MS (2015-nay) (Progress MS-n)
Phiên bản cải tiến của tàu Tiến bộ, gồm các cải tiến và thay đổi về các hệ thống máy tính, dẫn đường, điều khiển, điều chỉnh tư thế, hệ thống gặp gỡ và kết nối. Có thể mang theo vệ tinh nhỏ được gắn ở bên ngoài tàu vũ trụ. Hiện tại 12 tàu Progress phiên bản này đã được phóng (Progress MS-01 đến Progress MS-12) với 1 lần thất bại (Progress MS-04).

*Chú thích: n là số lần phóng của từng loại tàu Progress, tăng (n+1) sau mỗi chuyến bay kế tiếp của loại tàu đó. Ví dụ: Progress M-01M thì sau chuyến bay đó sẽ là Progress M-02M.

Cấu tạo
Cấu tạo của tàu Tiến bộ dựa trên tàu vũ trụ Soyuz. Nó cũng gồm có 3 phần như của Soyuz. Tuy nhiên các phần của nó không tách ra trước khi trở vào bầu khí quyển như Soyuz mà toàn bộ con tàu sẽ được cho đốt cháy hết khi bay vào khí quyển. Các bộ phận của tàu Tiến bộ:

Môđun hàng hóa
Đây là khoang điều áp ở phía trước chứa các vật dụng và hàng hóa thiết yếu cung cấp cho các phi hành gia trên trạm không gian. Nó tương đương với khoang quỹ đạo của tàu Soyuz. Sau khi tàu đậu vào trạm, các phi hành gia sẽ đi vào trong khoang này thông qua một cửa nối để lấy hàng tiếp tế. Sau khi hàng hóa được lấy đi hết, họ sẽ chất đầy khoang này bằng rác, các đồ vật không còn dùng đến và nước thải trước khi tàu rời khỏi trạm.

Môđun tiếp nhiên liệu
Khoang hạ cánh của tàu Soyuz được thay thế bằng khoang tiếp nhiên liệu đối với tàu Tiến bộ. Đây là một không gian được điều áp nằm ở giữa con tàu dùng để chứa nhiên liệu. Điều này giúp lượng nhiên liệu độc hại được giữ an toàn bên ngoài phần điều áp và bất cứ sự rò rỉ khí nào đều không thể ảnh hưởng đến bầu không khí của trạm. Sau khi đậu vào trạm, nhiên liệu trên tàu được truyền cho trạm thông qua một hệ thống tiếp nhiên liệu phức tạp.

Môđun thiết bị/động cơ đẩy
Phần đuôi của Tiến bộ là môđun thiết bị/động cơ đẩy giống như của tàu Soyuz. Trên khoang này có chứa các thiết bị điện tử, hàng không phục vụ cho các hệ thống trên tàu.

Tham khảo

 Progress cargo ship – Russianspaceweb
 Russian Progress Spacecraft – website của NASA

Tàu không gian vận tải
Tàu vũ trụ của trạm ISS
Chương trình không gian có người lái Nga
Chương trình không gian có người lái Liên Xô


title: Mỹ Yên, Đại Từ

text:
Mỹ Yên là một xã thuộc huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên, Việt Nam.

Địa lý
Xã Mỹ Yên nằm ở phía tây huyện Đại Từ và tựa lưng vào dãy núi Tam Đảo, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp các xã Bình Thuận, Lục Ba và Văn Yên
Phía tây và phía nam giáp tỉnh Vĩnh Phúc
Phía bắc giáp xã Hoàng Nông và xã Khôi Kỳ.

Xã Mỹ Yên có diện tích 34,11 km², dân số năm 1999 là 5.829 người, mật độ cư trú đạt 171 người/km².

Trên địa bàn xã có một số khe suối nhỏ chảy từ các đỉnh núi cao theo phía tây đổ ra hồ Núi Cốc. Đây là một trong năm xã của tỉnh Thái Nguyên có thể nuôi được các loài cá nước lạnh như cá hồi hay cá tầm.

Lịch sử
Sau năm 1975, Mỹ Yên là một xã thuộc huyện Đại Từ.

Đến năm 2019, xã Mỹ Yên được chia thành 25 xóm: Kỳ Linh Trong, Kỳ Linh Ngoài, Đồng Khâm, Cao, Chùa, La Yến, Đồng Cháy, Đầm Gành, Đầm Pháng, Trại Cọ, Đồng Cạn, Lò Gạch, Suối Trì, Bắc Hà 1, Bắc Hà 2, Bắc Hà 3, Thuận Yên, Việt Yên, Đồng Phiêng, La Vương, La Hang, Tân Yên, La Hồng, La Tre, Làng Lớn.

Ngày 11 tháng 12 năm 2019, sáp nhập hai xóm Kỳ Linh Ngoài và Kỳ Linh Trong thành xóm Kỳ Linh, sáp nhập hai xóm Cao và Chùa thành xóm Cao Chùa, sáp nhập xóm La Tre vào xóm La Hồng, sáp nhập hai xóm Suối Trì và Lò Gạch thành xóm La Giai, sáp nhập xóm Đầm Gành Vào xóm Đầm Pháng, sáp nhập hai xóm Việt Yên và Bắc Hà 3 thành xóm Hà Việt, sáp nhập ba xóm Bắc Hà 1, Bắc Hà 2, Thuận Yên thành xóm Hà Thuận.

Hành chính
Xã Mỹ Yên được chia thành 17 xóm: Cao Chùa, Đầm Pháng, Đồng Cạn, Đồng Cháy, Đồng Khâm, Đồng Phiêng, Hà Thuận, Hà Việt, Kỳ Linh, La Giai, La Hồng, La Vương, La Yến, Làng Lớn, La Hang, Tân Yên, Trại Cọ.

Chú thích

Xem thêm


title: Megachile filicornis

text:
Megachile filicornis là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1908.

Chú thích

Tham khảo

F
Động vật được mô tả năm 1908


title: Antillophos bahamensis

text:
Antillophos bahamensis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Buccinidae.

Phân bố

Miêu tả
Độ dài vỏ lớn nhất ghi nhận được là 20 mm.

Môi trường sống
Độ sâu nhỏ nhất ghi nhận được là 400 m. Độ sâu lớn nhất ghi nhận được là 400 m.

Chú thích

Tham khảo

Antillophos


title: (9391) 1994 PH1

text:
{{DISPLAYTITLE:(9391) 1994 PH1}}

(9391) 1994 PH1 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Robert H. McNaught ở Đài thiên văn Siding Spring ở Coonabarabran, New South Wales, Australia, ngày 14 tháng 8 năm 1994.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 9001–10000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1994
Được phát hiện bởi Robert H. McNaught
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Lancetes theresae

text:
Lancetes theresae là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Sharp miêu tả khoa học năm 1902.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Lancetes


title: 3851 Alhambra

text:
3851 Alhambra (1986 UZ) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 30 tháng 10 năm 1986 bởi Seki, T. ở Geisei.

Nó được đặt theo tên Alhambra palace in Spain.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 3851 Alhambra

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Tsutomu Seki
Thiên thể phát hiện năm 1986


title: Gindorf

text:
Gindorf là một đô thị thuộc huyện Bitburg-Prüm, bang Rhineland-Palatinate, Đức.

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz
Xã và đô thị ở huyện Bitburg-Prüm


title: Synempora andesae

text:
Synempora andesae là một loài bướm đêm thuộc họ Neopseustidae. Nó được Davis & Nielsen miêu tả năm 1980. Loài này có ở Argentina và Chile.
Nơi sinh sống của nó có nhiều cay Nothofagus dombeyi.

Chú thích

Tham khảo

Synempora


title: Psilogramma gloriosa

text:
Psilogramma gloriosa là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Loài này có ở Queensland.

Chú thích

Tham khảo

Psilogramma
Động vật đặc hữu Úc


title: Hyphydrus gibbosus

text:
Hyphydrus gibbosus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Biström miêu tả khoa học năm 1984.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Hyphydrus


title: 185 Eunike

text:
Eunike  (định danh hành tinh vi hình: 185 Eunike) là một tiểu hành tinh rất lớn và tối ở vành đai chính. Thành phần cấu tạo của nó gồm cacbonat nguyên thủy.

Ngày 1 tháng 3 năm 1878, nhà thiên văn học người Mỹ gốc Đức Christian H. F. Peters phát hiện tiểu hành tinh Eunike khi ông thực hiện quan sát tại Đài quan sát Litchfield thuộc Đại học Hamilton ở Clinton, New York, Hoa Kỳ và đặt tên nó theo tên Eunike có nghĩa là "chiến thắng cách sung sướng", một trong các Nereid trong thần thoại Hy Lạp. Tên được chọn để kỷ niệm Hiệp ước San Stefano chấm dứt chiến tranh Nga-Thổ Nhĩ Kỳ (1878).

Tính đến ngày 17 tháng 9 năm 2020, đã có 13 lần Eunike che khuất một ngôi sao được quan sát thấy.

Xem thêm
 Danh sách tiểu hành tinh: 1–1000

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Orbital simulation from JPL (Java)

Eunike
Thiên thể được quan sát bởi che khuất sao
18780301
Eunike
Tiểu hành tinh kiểu C (SMASS)
Tiểu hành tinh kiểu C (Tholen)
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Propsephus royi

text:
Propsephus royi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Girard miêu tả khoa học năm 2003.

Chú thích

Tham khảo

Propsephus


title: Trigona crassipes

text:
Trigona crassipes là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Fabricius mô tả khoa học năm 1793.

Chú thích

Tham khảo

Trigona
Động vật được mô tả năm 1793


title: U xơ tuyến tiền liệt

text:
U xơ tiền liệt tuyến (còn được gọi tắt là BPH theo tiếng Anh) (Benign prostatic hyperplasia), phì đại nhiếp tuyến hay phì đại lành tính tuyến tiền liệt là một sự tăng kích thước của tuyến tiền liệt ở nam giới trung niên và cao niên. Trong u xơ tiền liệt tuyến, tuyến tiền liệt tăng kích thước và ép vào niệu đạo và bàng quang, gây khó khăn cho tiểu tiện. Nó gây nên triệu chứng tiểu ngập ngừng, tiểu nhiều lần, tăng nguy cơ nhiễm trùng tiết niệu và tiểu khó. Có rất ít mối liên hệ giữa các triệu chứng của u xơ tiền liệt tuyến với ung thư tuyến tiền liệt.

Triệu chứng

Tiểu ngập ngừng, cảm giác tiểu không hết, tiểu nhiều lần, số lượng nước tiểu mỗi lần ít là những triệu chứng gợi ý cho bệnh u xơ tiền liệt tuyến ở đàn ông trung niên và cao niên. Vì tiểu không hết, có sự tắc đọng vi khuẩn trong bàng quang làm tăng nguy cơ nhiễm trùng tiết niệu.

Một số bệnh nhân bị tiểu khó, trong đó lượng nước tiểu không thoát đủ và bàng quang bị căng phồng. Nếu không chữa, nó có thể dẫn đến suy chức năng thận và thận ứ nước.

Chẩn đoán
Thăm trực tràng (sờ tuyến tiền liệt qua trực tràng) có thể phát hiện tuyến tiền liệt khi đã to đáng kể. Phương pháp này phụ thuộc vào kỹ năng bác sĩ.

Thông thường, xét nghiệm máu được dùng để loại trừ ung thư tuyến tiền liệt: tăng cao PSA (kháng nguyên đặc hiệu tiền liệt tuyến) là dấu hiệu chỉ thị ung thư. Chú ý, việc thăm trực tràng có thể làm tăng PSA trong máu ngay cả những bệnh nhân không bị ung thư. Do đó, bác sĩ thường lấy máu trước khi thăm trực tràng. Ở người bình thường, PSA nhỏ hơn 4 ng/ml. Nếu PSA trên 10 ng/ml thì có khả năng bị ung thư hơn là u xơ.

Siêu âm y tế vùng tinh hoàn, tuyến tiền liệt và thận cũng thường được làm để loại trừ ung thư và thận ứ nước. Kỹ thuật siêu âm cho phép xác định kích thước và khối lượng của tuyến tiền liệt. Tuyến tiền liệt thông thường có thể tích khoảng 20 mililít.

Dịch tễ học
Tại Việt Nam hiện nay có tới 45% đến 70% số nam giới trong độ tuổi từ 45 đến 75 mắc căn bệnh này. Phần lớn trong số đó đã phải trải qua phẫu thuật ít nhất là một lần. Điều này gây ra những ảnh hưởng không nhỏ đến sức khỏe và sinh hoạt của người bệnh.

Tại Hoa Kỳ, hơn một nửa đàn ông độ tuổi từ 60 đến 70 và khoảng 90 phần trăm ở độ tuổi từ 70 đến 90 có triệu chứng của u xơ tiền liệt tuyến. Một số trong đó có triệu chứng nặng đến mức cần điều trị.

Điều trị

Điều trị nội khoa
Có thể điều trị bằng thuốc ức chế thụ thể alpha-adrenergic, ví dụ alfuzosin (Xatral), terazosin (Hytrin), doxazosin, prazosin và tamsulosin. Một số kháng androgen như ức chế men 5-alpha-reductase (finasteride (Proscar) và dutasteride) thường được dùng phối hợp với thuốc trên để làm giảm triệu chứng. Các thuốc ức chế alpha-adrenergic không làm "tiêu" bướu mà chỉ giúp tiểu dễ do cổ bàng quang và niệu đạo dễ mở rộng khi đi tiểu. Thuốc này cũng làm giãn một số cơ vòng khác trong cơ thể và gây tác dụng phụ như giảm huyết áp. Chưa có thuốc nào được chứng minh là làm bướu nhỏ đi. Thuốc có hiệu quả với bướu to một hay hai thuỳ bên, chứ ít tác dụng với bướu thùy giữa.

Điều trị ngoại khoa
Phẫu thuật bóc tiền liệt tuyến qua niệu đạo (TURP) có thể cần thực hiện. Kỹ thuật này cắt bỏ một phần tiền liệt tuyến, thông qua niệu đạo. Nếu PSA < 4 mg/ml thì có thể mổ cắt đốt nội soi.

Phương pháp khác
Có nhiều phương pháp mới để giảm kích thước tiền liệt tuyến, một số chưa được thử nghiệm đủ lâu để đảm bảo độ an toàn và biết hết các tác dụng phụ. Các phương pháp này phá hủy các mô thừa mà không ảnh hưởng đến tổ chức còn lại. Một số phương pháp nữa có thể kể ra là "bốc bay tổ chức tuyến tiền liệt qua niệu đạo" (TVP), mổ TURP bằng laser, cắt bằng laser (VLAP), liệu pháp nhiệt vi sóng qua niệu đạo (TUMT), tiêm ethanol (tiêm cồn tuyệt đối).

Bệnh được phát hiện càng sớm thì điều trị càng có cơ hội hiệu quả hơn.

Xem thêm
 Ung thư tiền liệt tuyến
 Viêm tiền liệt tuyến
 Tiểu khó

Tham khảo

Wilt TJ, Ishani A, MacDonald R, (2002). Serenoa repens for benign prostatic hyperplasia. Cochrane Database Syst Rev 2002 (3), CD001423. (Medline abstract)

Liên kết ngoài
Trị u xơ tiền liệt tuyến bằng thảo dược  trên báo Người Lao động.

Nam học
Niệu học


title: Verneuil-sur-Seine

text:
Verneuil-sur-Seine là một xã thuộc tỉnh Yvelines, trong vùng Île-de-France, Pháp, située à 15 km environ về phía tây bắc de Saint-Germain-en-Laye.

Xã Verneuil-sur-Seine nằm ở phía bắc Yvelines bên bờ sông Seine, trong khu vực đồng bằng phù sa. Các xã giáp ranh gồm: Mureaux về phía tây, Chapet về phía tây nam, Vernouillet về phía đông nam. Về phía đông bắc, qua sông Seine là Vaux-sur-Seine và Triel-sur-Seine.

Thông tin nhân khẩu

Biểu đồ (biểu đồ wikipedia)

Hành chính

 |-
|colspan="5" align="center" bgcolor="#f3fff3" |

Chú thích

Liên kết ngoài
Mairie de Verneuil-sur-Seine, Trang mạng chính thức
Vue aérienne de la commune de Verneuil-sur-Seine trên trang mạng của IAURIF
Verneuil-sur-Seine trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
Verneuil-sur-Seine trên trang mạng của INSEE

Xã của Yvelines


title: Attalos I

text:
Attalos I (tiếng Hy Lạp: Ἄτταλος), tên hiệu là Soter (tiếng Hy Lạp: Σωτὴρ, "Vua Cứu độ"; 269 TCN - 197 TCN) là vua cai trị Pergamon, một thành bang Hy Lạp ở Ionia (nay là Bergama, Thổ Nhĩ Kỳ), từ năm 241 TCN đến năm 197 TCN. Ông là cháu họ và là con nuôi của Eumenes I, người mà ông đã kế vị và là người đầu tiên của triều đại Attalos xưng vương trong năm 238 TCN. Ông là con trai của Attalos và vợ là Antiochis.

Attalos đã giành được một chiến thắng quan trọng trước người Galatia, một bộ lạc người Celt mới đến từ Thracia, những người mà trải qua hơn một thế hệ cướp bóc và đòi hỏi cống nạp suốt cả khu vực Tiểu Á mà không có bất kỳ sự ngăn chặn nào. Chiến thắng này, được vinh danh bởi một tượng đài chiến thắng tại Pergamon (nổi tiếng với bức tượng Người Gallia hấp hối của nó) và giải phóng khỏi mối đe dọa "Gallia" mà nó đại diện, mang đến cho Attalus ngoại hiệu "Soter" và tên xưng "vua". Một đồng minh can đảm và là một vị tướng tài năng đồng thời trung thành của La Mã, ông đã đóng một vai trò quan trọng trong cuộc chiến tranh Macedonia đầu tiên và thứ hai, tiến hành chống lại Philippos V của Macedonia. Ông tiến hành nhiều hoạt động hải quân, quấy rối lợi ích của người Macedonia trong khu vực biển Aegea, đoạt nhiều chiến thắng vinh quang, thu được chiến lợi phẩm, và tăng thêm sự kiểm soát của Pergamon đối với các hòn đảo của Hy Lạp ở Aegina trong cuộc chiến tranh đầu tiên, và Andros trong lần thứ hai, hai lần trốn thoát khỏi sự truy bắt dưới bàn tay của Philippos.

Attalos là một người bảo trợ của các thành phố Hy Lạp ở Anatolia và tự coi mình là chiến sĩ người Hy Lạp chống lại người rợ. Trong thời gian trị vì, ông biến Pergamon trở thành một thế lực đáng kể ở phía Đông Hy Lạp. Ông mất năm 197 TCN, ngay trước khi kết thúc cuộc chiến tranh thứ hai, ở tuổi 72. Ông đã được kế vị bởi con trai ông, vua Eumenes II.

Thời niên thiếu

Ta biết rất ít về thời niên thiếu của Attalos. Ông được sinh ra ở Hy Lạp là con trai của Attalos, và Antiochis. Attalos cha là con trai của em trai (còn gọi là Attalos) của cả Philetaeros, người sáng lập của triều đại Attalos, và Eumenes, người cha của Eumenes I, kế vị Philetaeros; ông được đề cập, cùng với người chú của ông, như là một ân nhân của Delphi  và chiến thắng nổi tiếng trong vai trò một vận động viên đua xe ngựa, chiến thắng tại Olympia và được vinh danh bằng một tượng đài ở Pergamon.

Attalos là một đứa trẻ khi cha ông qua đời, một khoảng thời gian nào đó trước năm 241 TCN, sau đó ông đã được nhận nuôi bởi Eumenes I, vua của triều đại đương nhiệm. Mẹ của Attalos, Antiochis, có lẽ có họ hàng với gia đình hoàng gia Seleukos (có lẽ là cháu gái của Seleukos I Nikator) với cuộc hôn nhân với cha Attalos có khả năng sắp xếp bởi Philetaeros để củng cố quyền lực của mình. Điều này sẽ phù hợp với những phỏng đoán rằng cha Attalos đã được chỉ định làm người thừa kế của Philetaeros, người được nối nghiệp bởi Eumenes vì khi đó Attalos I còn quá trẻ lúc mà cha ông qua đời.

Đánh bại người Gallia

Theo nhà văn Hy Lạp thế kỷ 2 TCN Pausanias, "thành tựu lớn nhất của ông" là đánh bại người "Gallia" (Γαλάται). Pausanias đã đề cập đến người Galatia, những nhóm người Celt di cư từ Thracia, những người gần đây đã định cư ở Galatia, một khu vực nằm ở trung tâm Tiểu Á, mà người La Mã và Hy Lạp gọi là người Gallia, liên tưởng họ với người Celt sinh sống ở vùng đất mà ngày nay là Pháp, Thụy Sĩ và miền bắc Ý. Kể từ thời điểm Philetaeros, người cai trị đầu tiên của triều đại Attalos, người Galatia đã trở thành một vấn đề đối Pergamon và quả thực cho toàn bộ Tiểu Á bằng việc đòi hỏi nộp cống nếu muốn tránh chiến tranh hay những hậu hoạ khác. Eumenes I có lẽ cùng với các nhà cai trị khác đã xử lý vấn đề của người Galatia bằng cách trả những khoản cống nạp. Attalos tuy nhiên đã từ chối cống nạp cho họ và ông là vị vua đầu tiên làm như vậy. Kết quả là người Galatia bắt đầu lên đường tấn công Pergamon. Attalos đối mặt họ ở gần thượng nguồn của sông Caïcus và ông đã giành được một chiến thắng quyết định. Sau chiến thắng này, Attalos bắt chước Antiochos I lấy danh hiệu Soter, có nghĩa là "cứu tinh" và xưng vương. Chiến thắng này đã mang lại danh tiếng huyền thoại cho Attalos. Một câu chuyện phát sinh, liên quan tới Pausanias, một nhà tiên tri đã báo trước những sự kiện này một thế hệ trước đó:

Quả thực sau đó, [sau khi] đã băng qua eo biển hẹp Hellespont,
Đạo quân huỷ diệt người Gallia thẳng tiến một cách bất kiếm soát
Họ sẽ tàn phá Asia (khu vực ở Thổ Nhĩ Kỳ); tệ hơn những gì thần thánh đã làm
Với những người sống bên kia bờ biển
Trong một khoảng thời gian ngắn. Ngay lập tức con trai của Cronos
Sẽ nuôi nấng một người giúp đỡ - con trai của con bò thần được nuôi bởi thần Zeus
Người sẽ mang một ngày hủy diệt đến với người Gallia.

Pausanias còn nói thêm rằng "con trai của một con bò" trong lời sấm ám chỉ "Attalus, vua của Pergamon, người được phong cách hoá là đội sừng bò". Trên thành cổ của Pergamon đã được dựng lên một tượng đài chiến thắng, Nhằm kỷ niệm trận chiến này, một tượng đài chiến thắng, trong đó bao gồm cả tác phẩm điêu khắc nổi tiếng Anh lính người Gallia hấp hối, đã được dựng lên trên thành cổ Pergamon.

Chinh phục vùng Tiểu Á của vương quốc Seleukos

Một vài năm sau khi chiến thắng đầu tiên trước người Gaul, quân Gaul lại liên minh với Antiochus Hierax - em trai vua Seleukos II Kallinikos và là quan thống trị vùng Tiểu Á thuộc Vương quốc Seleukos, đóng ở Sardis. Vua Attalus I xua quân đánh bại người Gaul và Antiochus tại trận Aphrodisium và một lần nữa ở trận thứ hai ở phía đông. Trận chiến sau đó ông đã chiến đấu với một mình Antiochus và giánh chiến thắng: ở Hellespontine Phrygia, nơi Antiochos có lẽ đang nương tựa cha vợ là vua xứ Bithynia Ziaelas; gần Sardis vào mùa xuân năm 228 TCN, và trong trận chiến cuối cùng của chiến dịch, về phía nam ở Caria trên bờ sông Harpasus, một nhánh của sông Maeander.

Như một kết quả của những chiến thắng, vua Attalos I giành quyền kiểm soát trên tất cả các vùng đất của Vương quốc Seleukos ở Tiểu Á, phía bắc của dãy núi Taurus. Ông đã có thể giữ vững lấy những vùng đất này khi đối mặt với nỗ lực lặp đi lặp lại của Seleukos III Keraunos, con trai cả và người kế vị của Seleukos II, để khôi phục lại lãnh thổ bị mất, mà đỉnh cao là việc Seleukos III tự mình vượt qua dãy Taurus, chỉ để bị ám sát bởi các tướng lĩnh trong quân đội của ông năm 223 TCN. Achaeus, người đã đi cùng Seleukos III, tạm thời nắm quyền kiểm soát quân đội.Ông đã được chấp thuận và từ chối vương quyền trong việc ủng hộ cho người em trai của Seleukos III là Antiochus III Đại đế, người sau đó đã phong Achaeus làm thống đốc các vùng đất thuộc tiểu Á của vương quốc Seleukos ở phía bắc của dãy Taurus. Trong vòng hai năm, Achaeus đã thu hồi tất cả các vùng lãnh thổ Seleukos bị mất, "nhốt Attalus trong các bức tường của Pergamon", và tự mình lấy danh hiệu của một vị vua.

Sau một thời gian hòa bình, trong năm 218 trước Công nguyên, trong khi Achaeus đã tham gia vào cuộc viễn chinh tới Selge phía nam của Taurus, Attalos, với một số người Thracia Gauls, chiếm lại vùng lãnh thổ cũ của mình. Tuy nhiên Achaeus trở về từ chiến thắng ở Selge trong năm 217 trước Công nguyên và tiếp tục tình trạng chiến tranh với Attalus.

Theo hiệp ước liên minh với Attalos, Antiochos vượt qua dãy Taurus trong năm 216 TCN, ông ta đã tấn công Achaeus và bao vây Sardis, và trong năm 214 TCN, năm thứ hai của cuộc bao vây, ông đã có thể chiếm thành phố. Tuy nhiên, pháo đài vẫn nằm dưới quyền kiểm soát của Achaeus. Bị lừa bởi một cuộc giải vây giả tạo, Achaeus cuối cùng đã bị bắt và đánh đập đến chết, và pháo đài đầu hàng. Năm 213 trước Công nguyên, Antiochos đã đoạt lại quyền kiểm soát của tất cả các tỉnh Á của ông .

Chiến tranh Macedonia lần thứ nhất
Gặp cản trở ở phía đông, Attalos bây giờ chuyển sự chú ý về phía tây. Có lẽ vì lo lắng cho những tham vọng của Philip V của Macedonia, đôi khi Attalos trước khi 219 TCN đã trở thành đồng minh với kẻ thù của Philip là liên minh Aetolia, một liên minh của các quốc gia Hy Lạp ở khu vực Aetolia thuộc miền trung Hy Lạp, có viện trợ cho pháo đài Elaeus, một thành trì của người Aetolian tại Calydonia, gần cửa sông Acheloos.

Liên minh của Philippos với Hannibal của Carthage trong năm 215 TCN cũng gây ra mối quan tâm ở Roma, sau đó tham gia vào chiến tranh Punic lần thứ hai. Năm 211 trước Công nguyên, một hiệp ước được ký kết giữa La Mã và liên minh Aetolia, một điều khoản trong đó cho phép sự bao gồm một số đồng minh của Liên minh, Attalos là một trong số đó. Attalos được bầu làm một trong hai strategoi (tướng) của Liên minh Aetolian, và năm 210 TCN quân đội của ông có thể tham gia chiếm đảo Aegina, được Attalos dùng như là cơ sở của ông hoạt động ở Hy Lạp.

Trong mùa xuân năm sau (209 TCN), Philippos đã tiến quân về phía nam vào Hy Lạp. Dưới sự chỉ huy của Pyrrhias, người cũng như Attalos là strategos, phe đồng minh bị thua hai trận tại Lamia. Attalos tự mình đã đi đến Hy Lạp vào tháng Bảy và có sự tham gia ở Aegina của tổng đốc tỉnh La Mã P. Sulpicius Galba người đang trú đông ở đó. Mùa hè năm sau (208 TCN) một hạm đội tàu kết hợp của ba mươi lăm tàu Pergamene và 25 tàu La Mã đã thất bại trong việc chiếm Lemnos, nhưng đã chiếm đóng và cướp bóc các vùng nông thôn của đảo Peparethos (Skopelos), cả đều thuộc Macedonia. Attalos và Sulpicius sau đó đã tham gia một cuộc họp tại Heraclea Trachinia của Hội đồng của người Aetolia, mà tại đó người La Mã đã lập luận chống lại việc hòa bình với Philippos.

Khi chiến sự lại tiếp tục, họ cướp phá cả Oreus, trên bờ biển phía bắc của Euboea và Opus, các thành phố chính của đông Locris. Các chiến lợi phẩm từ Oreus đã được dành riêng cho Sulpicius, đã trở lại ở đó, trong khi Attalos ở lại để thu thập các chiến lợi phẩm từ Opus. Với lực lượng của họ chia ra, Philip tấn công Opus. Attalos, bị bất ngờ, đã hầu như không thể thoát ra với đội tàu của ông.

Attalos giờ đây buộc phải trở về châu Á, vì ông đã nhận được tin khi ở Opus rằng, với sự xúi giục của Philippos, vua Prusias I của Bithynia, người có mối quan hệ họ hàng với Philippos bởi hôn nhân, đã di chuyển hướng về Pergamon. Ngay sau đó, người La Mã cũng từ bỏ Hy Lạp để tập trung lực lượng của họ đối phó với Hannibal, mục tiêu của họ là ngăn chặn Philippos giúp đỡ Hannibal đã đạt được. Năm 206 TCN người Aetolia chấp nhận những điều kiện áp đặt bởi Philippos để có hòa bình. Một hiệp ước đã được soạn thảo tại Phoenice năm 205 TCN, chính thức kết thúc cuộc chiến tranh Macedonia lần thứ nhất.

Xung đột với Macedonia năm 201 TCN
Bị Ngăn chặn bằng hiệp ước Phoenice khỏi việc mở rộng ở phía đông, Philippos quay ra mở rộng quyền lực của mình ở biển Aegean và Tiểu Á  Trong mùa xuân năm 201 TCN ông đã chiếm Samos và hạm đội Ai Cập đóng quân ở đó. Ông ta sau đó bao vây Chios ở phía bắc. Những sự kiện này khiến cho Attalos, liên minh với Rhodes, Byzantium và Cyzicus, để tham gia vào cuộc chiến tranh  Một trận hải chiến lớn đã xảy ra tại eo biển giữa Chios và đất liền, về phía tây nam của Erythrae. Theo Polybius, 53 tàu chiến được trang bị và hơn 150 tàu chiến nhỏ hơn, ở phía bên Macedonia, và 65 tàu chiến được trang bị cùng một số tàu chiến nhỏ hơn bên phía đồng minh  Trong trận chiến, Attalos bị cô lập khỏi đội tàu của mình và bị truy đuổi bởi Philippos.

Chú thích

Tham khảo

Nguồn chính
Livy, History of Rome, Rev. Canon Roberts (translator), Ernest Rhys (Ed.); (1905) London: J. M. Dent & Sons, Ltd.
Pausanias, Description of Greece, Books I-II, (Loeb Classical Library) translated by W. H. S. Jones; Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. (1918) ISBN 0-674-99104-4.
Polybius, Histories, Evelyn S. Shuckburgh (translator); London, New York. Macmillan (1889); Reprint Bloomington (1962).
Strabo, Geography, Books 13–14, translated by Horace Leonard Jones; Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press; London: William Heinemann, Ltd. (1924) ISBN 0-674-99246-6.

Nguồn phụ

Vua Pergamon
Mất thập niên 190 TCN
Năm 197 TCN
Năm 269 TCN


title: 19531 Charton

text:
19531 Charton (1999 GM32) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 7 tháng 4 năm 1999 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 19531 Charton

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Diacanthous ainu

text:
Diacanthous ainu là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Miwa miêu tả khoa học năm 1928.

Chú thích

Tham khảo

Diacanthous


title: Polyplectropus altera

text:
Polyplectropus altera là một loài Trichoptera trong họ Polycentropodidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Polyplectropus


title: Lepetella barrajoni

text:
Lepetella barrajoni là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Lepetellidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Lepetella


title: Cavaglio-Spoccia

text:
Cavaglio-Spoccia là một đô thị ở tỉnh Verbano-Cusio-Ossola trong vùng Piedmont, có cự ly khoảng 140 km về phía đông bắc của Torino và khoảng 20 km về phía đông bắc của Verbania, ở biên giới với Thụy Sĩ. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 273 người và diện tích là 18,2 km².

Cavaglio-Spoccia giáp các đô thị: Brissago (Thụy Sĩ), Cannobio, Cursolo-Orasso, Falmenta, Gurro, Palagnedra (Thụy Sĩ).

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Verbano-Cusio-Ossola
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Pseudoscelida fulvicornis

text:
Pseudoscelida fulvicornis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1903.

Chú thích

Tham khảo

Pseudoscelida


title: 18871 Grauer

text:
18871 Grauer (1999 VQ12) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 11 tháng 11 năm 1999 bởi C. W. Juels ở Fountain Hills.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 18871 Grauer

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Molophilus chleuastes

text:
Molophilus chleuastes là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Molophilus
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Pseudocophora erichsoni

text:
Pseudocophora erichsoni là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Baly miêu tả khoa học năm 1888.

Chú thích

Tham khảo

Pseudocophora


title: Ân Phú

text:
Ân Phú là một xã thuộc huyện Vũ Quang, tỉnh Hà Tĩnh, Việt Nam.

Địa lý
Ân Phú là một xã miền sơn nước, xã có diện tích khoảng 9 km², trên 2.000 dân, giáp ranh với 8 xã: Đức Hoà, Đức Lạc, Đức Đồng (huyện Đức Thọ), Đức Giang (huyện Vũ Quang), Sơn Thủy, Sơn Bình, Sơn Trà, Sơn Long (huyện Hương Sơn).

Xã Ân Phú nằm dưới chân núi Mồng Gà và bên bờ sông Ngàn Sâu - thượng nguồn sông La, cách bến Tam Soa (Linh Cảm) khoảng 3 km về phía tả ngạn sông Ngàn Sâu. Xã có trục đường liên huyện từ Sơn Long (quốc lộ 8) đi thị trấn Vũ Quang, trước đây nằm trên tuyến giao thông đường thủy Bắc - Nam.

Lịch sử
Ân Phú, theo nghĩa chữ Hán 殷富 là giàu có thịnh vượng. Người xưa luận theo Tam quốc chí từ câu: dân ân quốc phú 民殷國富 của Gia Cát Lượng truyện, có nghĩa là dân giàu nước mạnh để đặt tên. Núi Mồng Ga, sông Ngàn Sâu có tên chữ là Kê Quan 雞冠, Thâm Giang 深江 đã gắn với lịch sử lâu đời cho đến nay ít nhất đã 600 năm, kể từ khi Trạng Sử, Trạng Trần về đây khai dân lập ấp, khoảng năm 1400 đến 1410.

Ân Phú có tên đầu tiên là Kẻ Boòng rồi thôn Trại Đầu.

Thời nhà Lê có tên là xã Trại Đầu, huyện Hương Sơn.

Đến thời nhà Nguyễn đổi tên là xã Ân Phú, huyện Hương Sơn. Tên Ân Phú có chính thức từ đầu đời Tự Đức (1847).

Năm 1976, chuyển sang thuộc huyện Đức Thọ và đuổi tên thành xã Đức Ân

Năm 2000 chuyển sang thuộc huyện Vũ Quang và lấy lại tên cũ Ân Phú.

Trước đây, Ân Phú là có 5 làng: làng Trại Đầu, làng Boòng, làng Đông, làng Đoài, làng Bổn. Làng Đông và làng Bổn bị mất tích. Sau nhiều lần chia tách, sáp nhập đến thập kỷ 60 của thế kỷ trước các làng có tên: Thượng Đình, Trung Đình, Hạ Đình, Tân Boòng, Tân Miệu và chia thành các đội sản xuất.

Ngày nay gọi các thôn 1, thôn 2, thôn 3, thôn 4, thôn 5 nhưng vẫn gọi theo xóm như xóm Trại, xóm Dưa, xóm Trung, xóm Bún, xóm Boòng, xóm Miệu, xóm Dênh, xóm Vại,… Làng Trại Đầu nay thuộc xã Sơn Long, một phần đất làng Bổn thuộc xã Đức Giang. Nhân dân Ân Phú thường thờ thần núi, thần sông và người có công. Trước đây có các nơi thờ thần là: Đền Nhà Bà, Đền Bại Giang, Đền Bản Thổ, Đền Tư Văn, Đền Xóm Bún, Đền Bản Giác, Đền Rú Nét, Đền Miệu, Đền Quan Trạng, Điện Cơn Dênh, Yên Bãi Trung, Yên Bãi Bòng, Đình Làng Đoài, Đình Làng Boòng.

Di tích văn hóa
Ân Phú cũng là mảnh đất có nhiều di tích văn hoá về thờ cúng các vị thần linh, trong đó được các vua nhà Lê, nhà Nguyễn phong sắc. Trong các vị thần nhân dân Ân Phú thờ phụng có các vị nhiên thần là: Đức Kê Quan sơn Đại Vương, Đức Huy Ánh Thùy Khánh Đại Vương, Đức Song Đồng Ngọc nữ, Đức Sơn Tinh Công chúa, Đức Thổ Sơn Hùng trấn, Đức Cao sơn Sơn thần, Đức Tốn Sơn hùng trấn - Thiên trụ Đế tích; 5 vị là người thực trong lịch sử đời nhà Trần, nhà Lê - gọi là nhân thần; một là Lê Triều Hoàng Hậu Ngô Thị Quận Quân, hai là Trần triều Trạng nguyên Kim Tử Vinh Lộc đại phu, ba là tiền Lê đô chỉ huy sứ Lê Ngọc Xán, bốn là Kim Quy Sơn Tiền Trần Trạng nguyên và năm là Tiền Lê Quốc tử giám giám sinh Lê tiên sinh đại lang.

Hiện nay, ở xã đất Ân Phú có 3 di sản văn hoá đã được cấp Bằng di tích lịch sử văn hóa, đó là: Di tích lịch sử văn hóa Đền Vại; Nhà thờ Nguyễn Tính thuộc dòng họ Nguyễn Sĩ; Nhà thờ họ Đặng. Ngoài ra, xã còn có Điện Thạch bàn dưới chân núi Mồng Gà và các di danh những đền khác thờ các vị nhiên thần hộ quốc giúp dân hiển ứng trên núi Mồng Gà, đã được các vua nhà Nguyễn ban sắc tặng, các sắc này hiện đang lưu giữ tại xã bao gồm 42 sắc phong.

Danh nhân
Ân Phú là nơi chiêu dân lập ấp và lưu sống cuối đời của hai cha con nhà sử học Sử Hy Nhan và Sử Đức Huy, cha con ông có công khai khẩn lên một phần xã Ân Phú hiện nay. Trên Ân Phú có dõi nhiều họ tộc có truyền thống học hành nổi tiếng như họ Trần, họ Cù, họ Nguyễn, họ Trương. Dòng họ Trần về đây lập nghiệp cùng với Sử Hy Nhan từ cuối đời nhà Trần và sinh ra nhiều nhân tài cho đất nước, ngày nay dòng họ này đang thờ tổ tiên là các danh nhân: trạng nguyên [[Sử Hy Nhan|Sử Hy Nhan, trạng nguyên Sử Đức Huy, trạng nguyên Trần Thành Đốn, trạng nguyên Trần Tiết Việt, tiến sĩ Trần Khắc Nhượng, tiến sĩ Trần Xuân Mai và Hộ bộ thượng thư Trần Hữu Kiệm, quan lục phẩm Đội trưởng Nguyễn Tính, quan lục phẩm Đội trưởng Nguyễn Hoàn.

Đối với dòng họ Cù,Ân Phú là nơi sinh ra Binh bộ thượng thư Cù Ngọc Xán, đời nhà Lê, ông là phu quân của bà Ngô Thị Ngọc Điệp, vì có công trong cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm, ông đã được Nhà Lê ban quốc tính họ Lê, đời sau đến thời vua Khải Định nhà Nguyễn lại có sắc phong thần hiệu là "Tiền Lê Đô chỉ huy sứ Lê Ngọc Xán".

Nếu thời Lê họ Cù có Binh bộ thượng thư Cù Ngọc Xán thì sang đến thời Nguyễn có quan chánh nhị phẩm Tổng đốc tổng An Tĩnh là cụ Cù Hoàng Tại,đến thời kháng chiến chống Pháp có nhà cách mạng Cù Hoàng Địch,chánh ngũ phẩm đốc học tổng An Tĩnh, người từng hưởng ứng chiếu Cần Vương mà dựng cờ chống Pháp tại quê nhà.

Ân Phú còn là quê hương của nhà thơ Huy Cận (Cù Huy Cận). Cù Huy Cận từng giữ chức Bộ trưởng không Bộ trong chính phủ lâm thời ra mắt quốc dân đồng bào ngày 2/9/1945 do Cụ Hồ Chí Minh làm Chủ tịch Chính phủ, sau đó là Bộ trưởng Bộ Canh nông đầu tiên của Việt Nam trong chính phủ liên hiệp lâm thời (1-1-1946) do Cụ Hồ Chí Minh làm chủ tịch Chính phủ, nhiều nhiệm kỳ giữ chức Thứ truởng Bộ Văn hóa, sau đó giữ chức Bộ trưởng đặc trách văn hóa-nghệ thuật. Ông là nhà thơ đầu tiên của Việt Nam được bầu làm Viện sĩ Viện hàn lâm thơ Thế giới (được bầu vào năm 2001), Ông được tặng Huân chương Sao Vàng- Huân chương cao quý nhất của Nhà nước Việt Nam. Ân Phú là làng quê mà nhà thơ tình nổi tiếng Xuân Diệu, khi còn sống đã nhiều lần ghé thăm cùng với người bạn lớn của Ông là nhà thơ Huy Cận.

Trong các thời đại, Ân Phú đều có các danh nhân tầm Bộ trưởng, thứ trưởng ngày nay: Binh bộ thương thư Cù Ngọc Xán, Hộ Bộ thương thư Trần Hữu Kiệm,Tổng đốc Cù Hoàng Tại, Đốc học Cù Hoàng Địch Kim quang lộc đại phu Sử Huy Nhan, Thẩm hình viện thái sử Sử Đức Huy, chí nhập nội hành khiển Trần Tiết Việt, chí nhập nội thừa chỉ Trần Thành Đốn. Tiến sĩ, trên một số lĩnh vực, như thời nhà Trần có Trần Tiến sĩ trung trinh đại phu, tri phủ Trần Khắc Nhượng, Trần Tiến sĩ hàn Lâm cô tán đại phu Trần Xuân Mai.

Ngày nay, có tiến sĩ Cù Huy Chử - Nhà nghiên cứu lý luận, giảng dạy đại học; tiến sĩ kinh tế Cù Hoàng Diệu;tiến sĩ y khoa Nguyễn Đăng Dung - nguyên Giám đốc Bệnh viện Tâm thần Trung ương I; tiến sĩ luật Cù Huy Hà Vũ; PGS -Tiến sĩ- Nhạc sĩ Cù Lệ Duyên; Nhà nghiên cứu lịch sử, văn hóa Nguyễn Thế Phiệt; Cục trưởng, Bộ Tư pháp Cù Thu Anh; Nhà văn, Thương binh hạng 1/4 Đặng Sỹ Ngọc ..v.v..

Một số bài thơ về Ân Phú (tên cũ là xã Đức Ân) như: Về thăm Quê xã Đức Ân, Thăm quê của Huy Cận.

Chú thích

Tham khảo


title: Quần đảo Kerama

text:
là một nhóm gồm 22 đảo nằm cách đảo Okinawa  về phía tây nam. Bốn trong số các hòn đảo có cư dân sinh sống:
,
.
, và
. Các hòn đảo về mặt hành chính thuộc về huyện Shimajiri.  Bãi san hô tại Quần đảo Kerama là một khu Ramsar của thế giới. Trong Thế chiến II và lúc khai cuộc Trận Okinawa, Các binh sĩ của Sư đoàn bộ binh 77 (Hoa Kỳ) đã đổ bộ lên quần đảo Kerama vào ngày 26 tháng 3 năm 1945.

Quần đảo Kerama có Sân bay Kerama nằm trên .

Tham khảo

Liên kết ngoài
IMDB entry for I Want to See Marilyn

Địa mạo Okinawa
Vùng đất Ramsar ở Nhật Bản
Quần đảo Thái Bình Dương

Quần đảo của Nhật Bản
Quần đảo Okinawa


title: Pommereuil

text:
Pommereuil hoặc Le Pommereuil là một xã ở trong tỉnh Nord ở miền bắc nước Pháp. Xã này có diện tích 6,45 km², dân số năm 1999 là 717 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao từ 91-153 trun mét trên mực nước biển.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Nord

Tham khảo

 INSEE
 IGN

Xã của Nord


title: Đô la Quần đảo Cook

text:
Đô la Quần đảo Cook là một loại tiền tệ của Quần đảo Cook. Đô la Quần đảo Cook có giá trị bằng 100 cent, mặc dù một số tiền xu 50 cent mang theo các mệnh giá như là "50 tene".

Xem thêm
 Kinh tế Quần đảo Cook

Khác

Liên kết

Tham khảo

Lưu thông tiền tệ
Kinh tế Quần đảo Cook
Đô la
Tỷ giá hối đoái cố định
Giới thiệu năm 1967
Đơn vị tiền tệ đang lưu thông


title: Lycoperdon umbrinum

text:
Lycoperdon umbrinum, là một loài nấm trong chi Lycoperdon. Nó được tìm thấy ở Trung Quốc,, châu Âu, và Bắc Mỹ.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
 California Fungi

Lycoperdon
Nấm châu Âu
Nấm Bắc Mỹ
Nấm châu Á


title: Loubillé

text:
Loubillé là một xã trong tỉnh Deux-Sèvres trong vùng Nouvelle-Aquitaine ở phía tây nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình từ mét trên mực nước biển.

Loubillé has few shops or commerce and là một mainly residential village. The closest main town is Chef-Boutonne some 10 km to the north.

Tham khảo
INSEE

Xã của Deux-Sèvres


title: Achiet-le-Petit

text:
Achiet-le-Petit là một xã của tỉnh Pas-de-Calais, thuộc vùng Hauts-de-France, miền đông nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Pas-de-Calais

Liên kết ngoài
 A personal site about Achiet-le-Petit
 Achiet-le-Petit on the Quid website

Tham khảo
INSEE
IGN

Achietlepetit


title: Claudelater

text:
Claudelater là một chi bọ cánh cứng trong họ
Elateridae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1970 bởi Cobos.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Claudelater fernandopooensis Cobos, 1970
 Claudelater flavifrons (Schwarz, 1903)
 Claudelater lamtoensis Girard, 1971
 Claudelater venustus Girard, 2003

Chú thích

Tham khảo

Megapenthini


title: Catapaecilma

text:
Catapaecilma là một chi bướm ngày thuộc họ Lycaenidae.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Catapaecilmatini


title: Cuộc đời của Lenin

text:
Cuộc đời Lenin (tiếng Nga: Жизнь Ленина) là một cuốn tiểu sử nghệ thuật về người sáng lập Nhà nước Soviet Vladimir Ilyich Ulyanov, hay thường được biết đến với tên gọi: Lenin. Tập truyện ký được nữ văn sĩ Maria Prilezhayeva viết dành riêng cho trẻ em.

Tác phẩm đã được dịch sang nhiều ngôn ngữ khác nhau, và nhiều mẩu chuyện trong đó đã được đưa vào chương trình giáo dục Tiểu học, Trung học ở tại hầu hết các nước Xã hội chủ nghĩa trước đây. Phần tranh minh họa do họa sĩ nổi tiếng Orest Vereysky thực hiện.

Nội dung
Cuốn sách tập hợp những câu chuyện về Lenin từ những ngày thơ ấu ở Simbirsk, tuổi thanh niên sôi nổi đấu tranh chống bất công xã hội và những giai đoạn chính trong đời hoạt động Cách mạng.

Ảnh hưởng
Lần đầu tiên xuất bản ở Liên Xô vào năm 1970, kể từ đó đến 1990 tác phẩm liên tục được tái bản hầu như mỗi năm. Cuốn sách đã được dịch sang nhiều thứ tiếng: Anh, Pháp, Đức, Tây Ban Nha, Ba Lan, Tiệp Khắc, România, Bulgaria, Trung Quốc, Việt Nam...

Giải thưởng
 Giải thưởng Nhà nước Liên Xô mang tên Nadezhda Krupskaya (1971).

Xem thêm

 Trích đoạn tác phẩm  (kèm minh họa)
 Danh sách một số phiên bản của tác phẩm trên Website Biblus
 Thông tin trên Website Bách khoa toàn thư dành cho trẻ em

Truyện ký Liên Xô


title: Asigliano Veneto

text:
Asigliano Veneto là một đô thị tại tỉnh Vicenza ở vùng Veneto, Ý.
Đô thị này có diện tích 8  km², dân số là 937 người (thời điểm 28 tháng 2 năm 2007)

Tham khảo

Đô thị tỉnh Vicenza


title: Limonia serpula

text:
Limonia serpula là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Limonia (Limoniidae)
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Marogong

text:
Marogong là một đô thị hạng 4 ở tỉnh Lanao del Sur, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2000 của Philipin, đô thị này có dân số 16.165 người trong 2.209 hộ.

Các đơn vị hành chính

Marogong được chia ra 24 barangay.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Mã địa lý chuẩn của Philipin
Thông tin điều tra dân số năm 2000 của Philipin

Đô thị của Lanao del Sur


title: Dương Văn An (nhà Mạc)

text:
Dương Văn An (chữ Hán: 楊文安) (1514 – 1591), biểu tự là Tĩnh Phủ (靜甫); là quan nhà Mạc trong lịch sử Việt Nam, và là tác giả của quyển sách địa lý-lịch sử nổi tiếng Ô Châu cận lục (烏州近錄).

Tiểu sử
Ông sinh tại làng Tuy Lộc, xã Lộc Thủy, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình. Về sau, ông ra ngụ ở xã Phú Diễn, huyện Từ Liêm, tỉnh Hà Đông (nay thuộc Hà Nội) .

Về gia đình và thời trẻ của Dương Văn An, hiện vẫn chưa có tư liệu đầy đủ. Tuy nhiên, theo lời Tựa của sách Ô Châu cận lục do ông soạn, thì ông ''"sinh ra và lớn lên ở đất này, theo đòi nghiệp học, thấm nhuần giáo hóa, kể đã nhiều năm. Vào khoa năm Đinh Mùi (1547, dưới triều Mạc Phúc Nguyên), thì đỗ Tiến sĩ."'

Sau đó, ông được triều đình nhà Mạc bổ đi làm quan, thăng dần lên các chức: Lại khoa Đô cấp sự trung (tước Sùng Nham bá), Tả thị lang bộ Lại rồi Thượng thư, tước Sùng Nham hầu. Năm Tân Mão (1591), Dương Văn An mất lúc 77 tuổi, được tặng tước Tuấn Quốc công.

Tác phẩm của ông có Ô Châu cận lục. Theo lời Tựa của ông viết đề ở đầu sách này, thì năm Quý Sửu (1553), nhân khi về quê chịu tang, ông được đọc hai tập tài liệu của hai người đồng hương biên chép về hai phủ Tân Bình và Triệu Phong. Bởi ham thích, nên sau đó ông đã khảo cứu thêm, bổ sung và sửa chữa để làm ra sách ấy .

Xem thêm
Ô Châu cận lục
Châu Ô

Chú thích

Người họ Dương tại Việt Nam
Sinh tại Lệ Thủy, Quảng Bình
Quan lại nhà Mạc
D
Nhà sử học Việt Nam
Tiến sĩ nhà Mạc


title: 27864 Antongraff

text:
27864 Antongraff (1995 EA9) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 5 tháng 3 năm 1995 bởi F. Borngen ở Tautenburg.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 27864 Antongraff

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Freimut Börngen
Thiên thể phát hiện năm 1995


title: Buccinum frausseni

text:
Buccinum frausseni là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Buccinidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Buccinum


title: Ampedus kucerai

text:
Ampedus kucerai là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel miêu tả khoa học năm 2003.

Chú thích

Tham khảo

Ampedus


title: Royaucourt

text:
Royaucourt là một xã thuộc tỉnh Oise trong vùng Hauts-de-France phía bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 100 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

INSEE

Xã của Oise


title: Hiragana

text:
Hiragana (Kanji: 平仮名, âm Hán Việt: Bình giả danh; ひらがな), còn gọi là chữ mềm, là một dạng văn tự biểu âm truyền thống của tiếng Nhật, một thành phần của hệ thống chữ viết Nhật Bản cùng với katakana (片仮名/カタカナ) và kanji (漢字 - Hán tự).

Hiragana dùng để ghi các từ gốc Nhật, Hán-Nhật và các thành tố ngữ pháp như trợ từ, trợ động từ, đuôi động từ, tính từ... cũng như được dùng để biểu âm cho Kanji.

Tổng quát
Có hai hệ thống sắp xếp thứ tự hiragana chính, xếp thứ tự theo kiểu cũ iroha (いろは), và kiểu xếp thứ tự phổ biến hiện nay theo gojūon, (五十音, Ngũ thập âm), bảng chữ âm tiết tiếng Nhật.

Hiragana trong tiếng Nhật chủ yếu được sử dụng trong những tình huống sau:
Tiếp vị ngữ của động từ, hình dung từ, hình dung động từ, như tabemashita (食べました, "đã ăn") hay thường là các bộ phận của trợ từ, trợ động từ như kara (から, "từ" (từ đâu đến đâu)) hay tiếp vị ngữ ~san (さん, "Ông, bà, cô...").
Đối với các từ mô tả sự vật đã được người Nhật gọi tên từ lâu, không có chữ Hán tương ứng. Ví dụ: meshi (めし, "thức ăn"), yadoya (やどや, "nhà trọ").
Trong những trường hợp nói chung là sử dụng kana chứ không dùng kanji, cũng không dùng katakana.

Trong việc học tiếng Nhật, do tính chất cơ bản về chữ viết và các đọc của hiragana và katakana, nên chữ hiragana còn được dùng để phiên âm chữ kanji cho dễ đọc, gọi là furigana (振り仮名).

Hệ thống chữ viết hiragana
Hiragana gồm một tập cơ bản các chữ cái, gọi là Ngũ thập âm, và sau đó được mở rộng bằng một số cách. Bằng cách thêm dấu dakuten (゛) (濁点, trạc điểm) sẽ biến các phụ âm điếc như  hay  thành các phụ âm kêu như  hay : →, →, →, và →. Hiragana thuộc hàng ha 「は」 có thể thêm handakuten (゜) (半濁点: bán trạc điểm) sẽ biến  thành âm nửa kêu . Một phiên bản nhỏ của các chữ ya, yu và yo (ゃ, ゅ và ょ) có thể được thêm vào cuối các chữ thuộc cột i 「い」. Nó sẽ biến các nguyên âm  âm vòm hóa, gọi là các âm đôi. Chữ tsu nhỏ 「っ」 gọi là
sokuon để chỉ phụ âm đôi. Nó xuất hiện trước phụ âm xát và phụ âm tắc, và đôi khi còn nằm ở cuối câu. Trong rōmaji nó được thể hiện bằng cách viết hai lần phụ âm theo sau nó.

Kiểu viết nhỏ 5 nguyên âm kana đôi khi được dùng để biểu thị các âm tắt dần (はぁ, ねぇ).

Có vài chữ hiragana ngày nay rất hiếm dùng. ゐ (đọc là "i" giống い) và ゑ (đọc là "e" giống え) dường như đã bỏ hẳn (không tính các trường hợp viết cách điệu để nổi bật, như bút danh あらゐけいいち - Arai Keiichi, tác giả manga Nichijō). Ngược lại vu ゔ là ký âm mới được thêm vào để biểu hiện âm  của tiếng nước ngoài, nhưng vì tiếng Nhật không có kiểu phát âm như vậy, nên nó thường được phát âm thành  và chủ yếu chỉ để biểu thị các phát âm trong ngôn ngữ gốc (ví dụ dễ thấy nhất là "Việt Nam" vốn phải viết đúng âm là ヴィエットナム - Viettonamu, nhưng hiện tại người Nhật thường dùng ベトナム - betonamu, tuy phổ biến nhưng sai âm). Dù vậy, chữ này hiếm khi gặp vì những từ mượn (ngoại lai ngữ) thường được viết bằng chữ katakana tương ứng ヴ.

Bảng chữ hiragana-rōmaji
Bảng sau thể hiện hiragana cùng với la tinh hóa Hepburn (trong ngoặc là nhập liệu qua bàn phím).

Khi nói/đọc, trong vai trò là trợ từ trong câu, chữ は đọc là "wa" giống chữ わ, chữ へ đọc là "e" giống chữ え, riêng chữ を luôn đọc là "o" giống chữ お vì ngoài việc làm trợ từ, chữ を không hề xuất hiện trong bất cứ một từ tiếng Nhật có nghĩa (không tính các trường hợp viết để cách điệu, như tên nhân vật Kaori (かをり) trong manga Lời nói dối tháng tư). Còn khi viết trên giấy và gõ bằng máy tính qua Rōmaji, các chữ này vẫn viết là は/へ/を và gõ "ha"/"he"/"wo" như bình thường.
ゐ đọc là "i" giống, ゑ đọc là "e" giống え. Hai chữ này tuy không còn được sử dụng trong văn viết tiếng Nhật thời hiện đại, nhưng nó có thể xuất hiện trong những tên riêng hay từ vựng viết cách điệu.
Ở vị trí hàng ya や cột e え, do không có mã Unicode nên phải dùng hình. Chữ này đọc như nguyên âm là /ye/ hoặc như phụ âm âm gần vòm cứng  đọc là . Chữ này đã không còn được dùng từ khoảng nửa đầu thế kỷ thứ 10 nên không còn nằm trong bảng Ngũ thập âm hiện đại.
Ký tự có màu đỏ là ký tự cổ (rất ít được dùng trong thời hiện đại).
Cuối chữ つ viết nhỏ (nhân đôi các phụ âm như t,k) để thêm các phụ âm cuối, ví dụ như もっと(sẽ đọc là "mốt-thô"); さっきん(sẽ đọc là "xắc-khin").
Những phụ âm kép như にゃ, にゅ và にょ không nên nhầm lẫn với chuỗi んや, んゆ và んよ. Việc kết hợp に với các chữ nhỏ hình thành nên một mora, trong khi chuỗi chữ ん đi kèm với các chữ hàng や lớn tạo thành hai mora. Ví dụ như かにゅう ka-nyu-u, (加入 gia nhập) và かんゆう ka-n-yu-u (勧誘 khuyến dụ), nghe khác nhau rõ ràng, mặc dù kiểu chữ viết Latinh có thể viết giống nhau là kanyu. Trong hệ thống Hepburn, ta có thể phân biệt với dấu phẩy: ka'nyū và kan'yū.
Chữ つ (tsu) là một âm xuýt s. Nó được đọc tương đương chữ "two" trong tiếng Anh.

Lịch sử

Hiragana được phát triển từ man'yōgana (万葉仮名), tức là những chữ Hán được dùng để biểu diễn cách phát âm của người Nhật, bắt đầu hình thành từ thế kỷ thế 5. Dạng chữ hiragana bắt nguồn từ thảo thư của chữ Hán. Hình ở dưới là sự diễn hoá từ chữ Hán thành hiragana (đọc kiểu dọc theo thứ tự "a, i, u, e, o", hàng "a, ka, sa, ta, na, ha, ma, ya, ra, wa, n" từ phải sang trái). Ở phía trên là chữ khải thư, ở giữa màu đỏ là thể thảo thư của chữ, và ở dưới là hiragana tương đương.

Khi mới được tạo ra, hiragana không được mọi người chấp nhận. Nhiều người vẫn giữ quan điểm chỉ có chữ Hán là thứ chữ đáng học của giới thượng lưu. Ngoài ra nam giới Nhật Bản thời cổ đại khi viết thì chuộng chữ chân phương cứng cáp, gọi là onode (男手 nam thủ), còn nữ giới thì thích dạng chữ thảo. Hiragana với dáng chữ tròn trịa, mềm mại được phụ nữ ưa chuộng nên công luận càng cho rằng hiragana là thứ chữ thấp hèn của đàn bà, trẻ con, hay những người thất học mới dùng tới. Từ đó, xuất hiện một danh từ nonnade (女手 nữ thủ) để chỉ lối chữ này. Dù bị khinh rẻ, hiragana lại là lối chữ dùng trong tác phẩm Truyện kể Genji (源氏物語 Nguyên Thị vật ngữ), một tuyệt tác văn chương rất sớm của Nhật Bản. Những tác phẩm tiểu thuyết khác do phụ nữ sáng tác đều dùng hiragana cả.

Tác giả nam giới bắt đầu viết văn sử dụng hiragana. Higarana, với kiểu mềm của nó, được dùng như các tác phẩm viết không chính thức như thư cá nhân, trong khi katakana và kanji thường dùng cho những văn bản chính thức. Gần đây, hiragana đã được dùng chung với chữ katakana. Katakana được chuyển sang dùng cho các từ mượn gần đây (từ thế kỷ thứ 19), các tên chuyển ngữ, tên con vật, trong điện tín và để nhấn mạnh.

Ngày xưa, tất cả các âm thanh đều có nhiều hơn một hiragana. Vào năm 1900, hệ thống đã được đơn giản hóa sao cho mỗi âm chỉ có một hiragana. Hiragana khác được biết đến như hentaigana (変体仮名).

Hiragana trong bảng mã Unicode
Trong bảng mã Unicode, các ký tự Hiragana nằm ở đoạn mã từ U+3040 đến U+309F:

Khối mã Unicode của hiragana có chứa tất cả những ký tự hiragana hiện đại, bao gồm cả nguyên âm nhỏ và nguyên âm kép, cộng với chữ wi và we cổ xưa và từ hiếm vu. Tất cả các tổ hợp hiragana với dakuten và handakuten sử dụng trong tiếng Nhật hiện đại ngày nay cũng là những ký tự tổ hợp sẵn, đồng thời có thể tạo ra được bằng cách sử dụng chữ hiragana gốc cùng với ký tự dakuten và handakuten (lần lượt là U+3099 và U+309A). Cách làm này được dùng khi muốn thêm dấu vào những chữ kana thường hiếm khi được dùng như vậy, ví dụ như thêm dakuten vào nguyên âm thuần túy hay handakuten vào một chữ kana không nằm trong hàng "ha".

Những ký tự U+3095 và U+3096 là か (ka) nhỏ và け (ke) nhỏ. U+309F là chữ ghép より (yori) hiếm khi được dùng trong văn bản viết theo dạng dọc. U+309B và U+309C là khoảng trống (không tổ hợp) tương đương với các ký tự tổ hợp dakuten và handakuten.

Không có ký tự nào ở các mã U+3040, U+3097, và U+3098.

Phần bổ sung của hiragana (Unicode 6.1) nằm trong mã U+1B000: 뀀.

Xem thêm
 Tiếng Nhật
 Shodo, Thư pháp tiếng Nhật.
 Chữ lặp giải thích về các chữ lặp dùng với hiragana.
 Âm vị tiếng Nhật giải thích chi tiết về cách phát âm trong tiếng Nhật.
 Kana
 Kanji
 Katakana
 Rōmaji
 Hentaigana
 Man'yōgana
 Okurigana
 Furigana

Tham khảo

Sách
 "The Art of Japanese Calligraphy", Yujiro Nakata, ISBN 0-8348-1013-1, gives details of the development of onode and onnade.

Liên kết ngoài

 Bảng mã Hiragana tại Unicode.org
 Real Kana Luyện viết hiragana với các cách viết khác nhau
 Flash Kana lessons
 Romaji to Hiragana Công cụ chuyển Rōmaji sang Hiragana.

Chữ viết được mã hóa trong Unicode
Hệ thống chữ viết tiếng Nhật
Kana
Chữ viết ISO 15924
Thuật ngữ hệ chữ viết tiếng Nhật

sv:Kana (skriftsystem)#Hiragana


title: Chuyến bay 918 của CanJet

text:
Chuyến bay 918 của CanJet là một chuyến bay chở khách ngày 19/4, 2009 khi một tay súng đã cướp chiếc máy bay khi nó đang chuẩn bị cất cánh và bắt giữ nhiều người làm con tin tại Sân bay quốc tế Sangster ở khu nghỉ Vịnh Montego, Jamaica. Máy bay gặp nạn là một chiếc Boeing 737, mang số hiệu 918 của hãng hàng không Canada CanJet. Lúc bị không tặc, trên máy bay có tổng cộng 174 người.

Không tặc
Sự cố xảy ra khi máy bay đang chuẩn bị rời phi trường quốc tế Sangster ở Vịnh Montego để lên đường tới Halifax, Canada lúc khoảng 22:30 giờ địa phương tối ngày 19/4. Tay súng được cho là đã thoát khỏi hệ thống an ninh ở phi trường Sangster bằng cách sử dụng giấy tờ tùy thân giả và lên chiếc Boeing 737 khi nó đang chuẩn bị cất cánh. Kẻ cướp máy bay đã dùng súng đe dọa và cướp đoạt tài sản của các hành khách và sau đó thả hầu hết những hành khách này sau khoảng nửa giờ đồng hồ. Có một phát súng được bắn ra nhưng không ai bị trúng đạn. Tất cả hành khách đều là người Canada.

Hầu hết trong số gần 200 hành khách của chiếc máy bay đang trên đường đến Canada này đã được phóng thích nhưng một số hành khách và các thành viên phi hành đoàn bị kẻ cướp máy bay giữ lại làm con tin. Có 182 người trên chiếc máy bay bị cướp. Kẻ cướp máy bay đã thả 167 hành khách, chỉ giữ lại 5 thành viên phi hành đoàn và 2 hành khách làm con tin. Hầu hết các hành khách đã được đưa tới một bệnh viện địa phương kiểm tra sức khỏe. Một vài trong số họ vẫn còn bị sốc vì những gì vừa trải qua.

Các cuộc đàm phán với kẻ không tặc được tiến hành nhằm phóng thích các con tin còn lại. Cảnh sát và các lực lượng an ninh ở Vịnh Montego đã phong tỏa phi trường Sangster và bao vây chiếc máy bay bị không tặc. Theo vài thông tin, tên không tặc là một thanh niên người Jamaica khoảng 20 tuổi, "có vấn đề về tâm lý". Bộ trưởng Thông tin Jamaica Daryl Vaz nói rằng, tên không tặc đòi được đưa tới Cuba. Cha của hắn cũng có mặt tại hiện trường vụ cướp để giúp đàm phán. Thủ tướng Jamaica Bruce Golding và Bộ trưởng An ninh Quốc gia cũng lên trực thăng tới đây để dàn xếp vụ việc.

Tuy nhiên, các bên không thể tiến hành đàm phán với nghi phạm này. Cảnh sát và quân đội phải xông vào máy bay và bắt giữ y. Không ai trên máy bay hề hấn gì và chiếc phi cơ cũng không bị hư hỏng. Bộ trưởng thông tin Jamaica Daryl Vaz thông báo vụ cướp máy bay đã kết thúc và "không có thiệt hại gì". "Tay cướp là một thanh niên tâm thần và không còn gì đáng ngại nữa", ông Vaz nói ngày 20/4. Sân bay Sangster bị đóng cửa trong một lúc.

Phản ứng
Thủ tướng Canada Stephen Harper đã gọi điện cho người đồng nhiệm Jamaica Golding để chúc mừng ông giải quyết êm xuôi vụ bắt con tin. Lúc đó, ông Harper đang ở thăm Jamaica một ngày. Giới quan sát nhận định an ninh ở Sân bay Quốc tế Sangster ở Vịnh Montego thông thường rất tốt. Đây là một trong những sân bay hiện đại nhất vùng Caribe và mỗi năm sân bay này đưa đón khoảng 4 triệu hành khách.

Chú thích

Tai nạn và sự cố hàng không năm 2009
Không tặc
Jamaica 2009
Khủng bố tại Jamaica
CanJet
CanJet
918
CanJet


title: Hùng Vương thứ XVIII

text:
Hùng Vương thứ XVIII (~334 - 258 TCN) còn gọi Hùng Duệ Vương, là một vị vua truyền thuyết của nước Văn Lang trong lịch sử Việt Nam và là vị Hùng Vương cuối cùng. Tương truyền Hùng Vương thứ XVIII có hai con rể là Chử Đồng Tử và Sơn Tinh.

Hai người con rể

Theo truyền thuyết, Hùng Vương thứ 18 có ít nhất ba người con gái lần lượt là Mỵ nương Tiên Dung, Mỵ nương Ngọc Hoa và Mỵ nương Ngọc Nương.

Mỵ nương cả là nàng Tiên Dung đến tuổi cập kê không chịu lấy chồng. Một hôm thuyền rồng của công chúa đến thăm vùng Chử Xá, nơi có chàng trai Chử Đồng Tử câu cá ngoài bãi. Nghe tiếng chuông trống, đàn sáo lại thấy nghi trượng, người hầu tấp nập, hoảng sợ vội vùi mình vào cát lẩn tránh. Thuyền ghé vào bờ, Tiên Dung dạo chơi rồi sai người quây màn ở bụi lau để tắm, ngờ đâu đúng ngay chỗ của Chử Đồng Tử. Nước xối dần để lộ thân hình Chử Đồng Tử dưới cát. Tiên Dung kinh ngạc bèn hỏi han sự tình, nghĩ ngợi rồi xin được cùng nên duyên vợ chồng.

Vua Hùng nghe chuyện thì giận dữ vô cùng, không cho Tiên Dung về cung. Vợ chồng Chử Đồng Tử mở chợ Hà Thám, đổi chác với dân gian. Chử Đồng Tử trong một lần đi buôn bán xa gặp một đạo sĩ tên Phật Quang, ở lại học phép thuật. Phật Quang tặng Chử Đồng Tử một cây gậy và một chiếc nón lá, dụ rằng đây là vật thần thông. Chử Đồng Tử - Tiên Dung bèn bỏ việc buôn bán, chu du tìm thầy học đạo. Một hôm tối trời, đã mệt mà không có hàng quán ven đường, hai vợ chồng dừng lại cắm gậy úp nón lên trên cùng vào nghỉ. Bỗng nửa đêm, chỗ đó nổi dậy thành quách, cung vàng điện ngọc sung túc, người hầu lính tráng la liệt. Sáng hôm sau, dân chúng quanh vùng kinh ngạc bèn dâng hương hoa quả ngọt đến xin làm bầy tôi. Từ đấy chỗ đó phồn thịnh, sung túc như một nước riêng. Nghe tin, vua Hùng cho là có ý tạo phản, vội xuất binh đi đánh. Đến nửa đêm bỗng nhiên bão to gió lớn nổi lên, thành trì, cung điện và cả bầy tôi của Tiên Dung-Chử Đồng Tử phút chốc bay lên trời. Chỗ nền đất cũ bỗng sụp xuống thành một cái đầm rất lớn, người dân gọi là đầm Nhất Dạ Trạch (Đầm Một Đêm).

Mỵ nương thứ hai là Ngọc Hoa khi đến tuổi cập kê, vua Hùng bèn mở hội kén rể. Có hai vị thần là Sơn Tinh và Thủy Tinh đến kén rể, đều mang trong mình sức mạnh phi thường. Vua Hùng rất khó xử về việc nên gả con gái cho người nào, nên ông đã ra quyết định ai dâng những lễ vật tới sớm nhất thì sẽ được gả Mỵ Nương. Sính lễ bao gồm một trăm ván cơm nếp, hai trăm nệp bánh chưng, voi chín ngà, gà chín cựa, ngựa chín hồng mao, mỗi thứ một đôi. Vì dưới biển nên Thủy Tinh có ít sản vật như nhà vua nói trên. Chỉ có Sơn Tinh là có thể tìm ra những sản vật nộp nhanh cho nhà vua. Khi Sơn Tinh đã trở thành con rể vua Hùng thì Thủy Tinh đùng đùng nổi giận, bèn sai những quân lính cùng mình đi đánh Sơn Tinh. Một cuộc chiến lớn đã xảy ra giữa hai người. Nhưng Thủy Tinh không thể đánh lại được Sơn Tinh đành rút quân về. Từ đó, Thủy Tinh và Sơn Tinh thường xuyên đánh nhau mỗi năm, gây ngập lụt vùng dân sinh sống. Nhưng lần nào Thủy Tinh cũng thua, đành rút quân về.

Chiến tranh Hùng-Thục
Vào thế kỷ III TCN, các bộ lạc Âu Việt bắt đầu hình thành nhà nước riêng. Về sau, thủ lĩnh của người Âu Việt là Thục Phán đã tiến hành khuếch trương lãnh thổ về phía nước Văn Lang của người Lạc Việt, gọi là Chiến tranh Hùng-Thục.

Hùng Vương sai con rể là Nguyễn Tuấn (hay Nguyễn Tùng, có thuyết đồng nhất với Sơn Tinh) để chống Thục. Nguyễn Tuấn cùng với hai tướng là Cao Sơn và Quý Minh đã ngăn chặn được nhiều cuộc tấn công của Thục Phán, chặn đứng quân Thục ở ải Nam Sơn. Cuộc chiến lâm vào khó khăn cho đến khi quân đội của nhà Tần (Trung Quốc) do Đồ Thư chủ soái đánh bại người Âu Việt ở phía vùng Lưỡng Quảng của thủ lĩnh Dịch Hu Tống và tiến công vào vùng lãnh thổ của người Âu Việt và Lạc Việt thuộc Việt Nam ngày nay.

Nhưng trong Đại Việt Sử ký Toàn thư lại chép: Hùng Vương có người con gái nhan sắc tuyệt vời tên gọi là Mỵ Nương. Vua nước Thục nghe tin, sai sứ cầu hôn. Vua Hùng muốn gả nhưng Lạc Hầu can rằng: Thục muốn lấy nước ta, chỉ mượn tiếng cầu hôn đó thôi. Không lấy được Mỵ Nương, Thục Vương căm giận, dặn lại con cháu phải diệt Văn Lang mà chiếm lấy nước. Đời cháu Thục Vương là Thục Phán mấy lần đem quân sang đánh nước Văn Lang. Nhưng Hùng Vương có tướng sĩ giỏi, đã đánh bại quân Thục. Hùng Vương nói: Ta có sức thần, nước Thục không sợ hay sao? Bèn chỉ say sưa yến tiệc không lo việc binh bị. Bởi thế, khi quân Thục lại kéo sang đánh nước Văn Lang, vua Hùng còn trong cơn say. Quân Thục đến gần, vua Hùng trở tay không kịp phải bỏ chạy rồi nhảy xuống sông tự tử. Tướng sĩ đầu hàng. Thế là nước Văn Lang mất. Giáp Thìn, năm thứ 1 [257 TCN], vua đã thôn tính được nước Văn Lang, đổi quốc hiệu là Âu Lạc

Mất nước

Vào cuối thời Hồng Bàng, nhà Tần bắt đầu mở rộng lãnh thổ xuống phía nam, xâm lược các tộc Bách Việt. Nước Văn Lang của tộc Lạc Việt đã liên minh với tộc Âu Việt của Thục Phán để cùng nhau chống Tần. Kết quả là cuộc kháng chiến chống Tần thắng lợi sau 10 năm. Theo giả thuyết phổ biến nhất, sau chiến thắng, Hùng Vương thoái vị, Thục Phán - người có công lao lớn nhất trong cuộc chiến - nối ngôi, thống nhất hai bộ tộc Lạc Việt và Âu Việt thành nước Âu Lạc. Một giả thuyết khác trong Đại Việt sử ký toàn thư là An Dương Vương đánh chiếm Văn Lang, Hùng Vương thấy nước mất bèn tự sát. Tương truyền, An Dương Vương, vì cảm kích khi được nhường ngôi, đã thề rằng sẽ kế tục và thờ tự các vua Hùng, cho thợ dựng cột đá trên núi.

Giả thuyết về "Hùng Vương thứ 19"
Hùng Vương thứ 18 được cho là có một con trai, người đã kế vị mình (tức là Hùng Vương thứ 19). Hùng Vương thứ 19 chỉ cai trị được 6 năm (hoặc 6 tháng) rồi mất, do vậy Hùng Vương thứ 18 lại tiếp tục làm vua.

Xem thêm
 Lĩnh Nam chích quái
 Đại Việt sử ký toàn thư
 Hùng Vương thứ XIX

Chú thích

Hùng Vương


title: Skåne

text:
Skåne ( là một trong những tỉnh truyền thống cực nam của Thụy Điển (landskap). Tỉnh này tạo thành một bán đảo ở phía Nam của bán đảo Scandinavia, và một số đảo lân cận. Các phân khu hành chính hiện đại (län) là hạt Skåne gần như nhưng không hoàn toàn cùng ranh giới với tỉnh. Các thành phố lớn nhất là Malmö, cũng là lớn thứ ba ở Thụy Điển và trung tâm hành chính của hạt Skane.

Về phía bắc, Skåne giáp các tỉnh Halland và Småland, Blekinge phía đông bắc, phía đông và phía nam biển Baltic, và về phía tây các eo biển Øresund. Từ năm 2000 một cây cầu đường bộ và đường sắt, cầu Øresund, đã tạo thành một kết nối giao thông cố định đến đảo Zealand của Đan Mạch. Nó là một phần của khu vực xuyên quốc gia Øresund.

Cũng giống như các tỉnh của Thuỵ Điển hiện nay không còn chức năng hành chính.
Cho đến trước khi có Hòa ước Roskilde năm 1658 thì tỉnh này một phần của Vương quốc Đan Mạch. Sau đó tỉnh này được chuyển sang thuộc Thụy Điển. Sau đó có xác nhận của Hòa ước Copenhagen (1660), Hoà ước Lund 1679, Hòa ước Travendal 1700. Nỗ lực cuối cùng của Đan Mạch cố gắng chiếm lại tỉnh không thành công vào năm 1710, sau trận Helsingborg.

Khoảng cách 130 km từ Bắc vào Nam, Skåne chiếm chưa đến 3% tổng diện tích của Thụy Điển, nhưng dân số khoảng 1.230.000 người, chiếm 13% tổng số dân của Thụy Điển. Khoảng 16% tổng dân số của tỉnh là sinh ở nước ngoài. Skåne là tỉnh đông dân thứ hai của Thụy Điển, chỉ sau Södermanland.

Tham khảo

Tỉnh của Thụy Điển


title: Peraceae

text:
Họ Peraceae bao gồm khoảng 127-135 loài cây bụi, cây gỗ hay cây thân thảo với hoa đơn tính khác gốc là chủ yếu, sống tại vùng nhiệt đới, nhưng có lẽ không có ở Đông Malesia, phân bố trong 5 chi.

Họ này chỉ được một ít hệ thống phân loại học công nhận. Trong hệ thống APG III năm 2009 nó không được công nhận, nhưng trong hệ thống APG IV năm 2016 thì nó được công nhận.

Tokuoka và Tobe (2006) đặt câu hỏi về việc gộp chi Pogonophora trong họ này. Quả thực, nếu chi này được gộp và coi là chị em với phần còn lại của họ Peraceae, thì việc ánh xạ sự tiến hóa áo hạt trên cây phát sinh chủng loài trở thành hơi phức tạp.

Mặc dù Airy Shaw (1976) công nhận họ Peraceae như là một họ tách biệt khỏi Euphorbiaceae, nhưng họ Peraceae của ông chỉ bao gồm Pera, một chi mà trong thời gian dài được coi là rất khác biệt trong phạm vi họ Euphorbiaceae, ngay cả khi hiếm khi được tách ra khỏi nó. Esser (2003) lại chú ý tới tính khác biệt của cả nhóm này.

Miêu tả
Chủ yếu là cây gỗ, cây bụi hay cây thân thảo với hoa đơn tính khác gốc (hiếm khi cùng gốc). Không có nhựa mủ. Lớp lông đơn, dạng chữ T, hình sao hay dạng phủ vảy. Các lá có lá kèm hoặc không, có cuống tới gần như không cuống, mọc so le (hiếm khi mọc đối ở chi Pera), lá đơn, không xẻ thùy, gân lá lông chim, không tuyến, đôi khi có điểm trong suốt, mép lá nguyên. Cụm hoa mọc ở nách lá, không hoặc hiếm khi với các trục thon dài, được bao quanh bởi các lá bắc dạng tổng bao chỉ ở chi Pera. Các lá bắc không tuyến.

Hoa: lá đài 2–6 (không có ở các hoa cái và đôi khi dạng phôi thai thô sơ ở các hoa đực của chi Pera), xếp lợp; có hoặc không có cánh hoa; có đĩa mật (không ở chi Pera); nhị hoa 2–20, từ rời tới hợp sinh; bao phấn hướng trong hay hướng ngoài; phấn hoa dạng phỏng cầu rộng tới dẹt, 3-(hiếm khi 4-) lỗ dọc, chủ yếu là dạng có lớp khắc nổi của màng ngoài bào tử có lỗ xoi khoét, đôi khi gần như là dạng màng ngoài hay hình mắt lưới mịn, chủ yếu không có trang điểm (trung gian giữa sọc và mắt lưới ở Chaetocarpus), không có lớp khắc nổi màng ngoài ở Pera arborea; có nhụy lép (không ở chi Pera, nhưng có các hoa cái suy giảm bao quanh hoa đực ở vài loài); bầu nhụy 3(–4)-ngăn, vòi nhụy chẻ đôi tới chẻ đôi sát gốc (ngắn với đầu nhụy dạng tán ở chi Pera); noãn 1 trên mỗi ngăn.

Quả nứt tới đôi khi không nứt hoàn toàn; vách ngăn có màng, dễ vỡ, không có sự mạch hóa dễ thấy; các mảnh vỏ thường còn lại ở dạng gắn với gốc của cuống sau khi nứt. Hạt bóng, màu đen, nhẵn, có mào thịt; nhiều nội nhũ ở hạt thuần thục (nhưng ít ở chi Trigonopleura); các lá mầm dài hơn và rộng hơn rễ mầm.

Phân loại
Họ này theo định nghĩa của hệ thống APG IV bao gồm 5 chi. Danh sách dưới đây lấy theo GRIN.
 Pera (bao gồm cả Clistranthus, Peridium, Perula, Schismatopera, Spixia): 40 loài tại vùng nhiệt đới châu Mỹ. Trước đây là tông Pereae trong phân họ Acalyphoideae của họ Euphorbiaceae s. l..
 Clutia (bao gồm cả Altora, Cluytia, Clytia): 70 loài tại châu Phi và bán đảo Ả Rập, đa dạng nhất tại Nam Phi. Trước đây là một phần tông Clutieae trong phân họ Acalyphoideae (cùng với chi Kleinodendron, hiện coi là đồng nghĩa của chi Savia trong họ Phyllanthaceae).
 Pogonophora (bao gồm cả Poraresia): 2 loài, trong đó 1 tại vùng nhiệt đới châu Mỹ và 1 tại Tây Phi. Trước đây là tông Pogonophoreae trong phân họ Acalyphoideae.
 Trigonopleura (bao gồm cả Peniculifera): Khoảng 3 loài, tại Malesia. Trước đây thuộc tông Chaetocarpeae trong phân họ Acalyphoideae.
 Chaetocarpus (bao gồm cả Gaedawakka, Mettenia, Neochevaliera, Regnaldia): Khoảng 10 loài, phân bố rời rạc tại châu Phi, Đông Nam Á và vùng nhiệt đới châu Mỹ. Trước đây thuộc tông Chaetocarpeae trong phân họ Acalyphoideae. Tại Việt Nam có 1 loài gọi là dạ nâu; vu; cức quả; co kei; cây lo le; cây tram nen (Chaetocarpus castanocarpus).

Phát sinh chủng loài
Cây phát sinh chủng loài trong phạm vi họ Peraceae dưới đây dựa theo Sun M. et al. (2016).

Hình ảnh

Ghi chú


title: Pisonia sechellarum

text:
Pisonia sechellarum là một loài thực vật thuộc họ Nyctaginaceae. Đây là loài đặc hữu của Seychelles. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Pisonia sechellarum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Seychelles
Pisonia
Thực vật đặc hữu
Thực vật đặc hữu Seychelles
Cây Seychelles


title: (21347) 1997 EO11

text:
{{DISPLAYTITLE:(21347) 1997 EO11}}

(21347) 1997 EO11 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 3 tháng 3 năm 1997.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 21001–22000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1997
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Clanculus flosculus

text:
Clanculus flosculus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Trochidae, họ ốc đụn.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Clanculus


title: Trophon patagonicus

text:
Trophon patagonicus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Trophon


title: Saint-Jean-Lespinasse

text:
Saint-Jean-Lespinasse là một xã thuộc tỉnh Lot tây nam Pháp. Xã có diện tích 5,99 kilômét vuông, dân số theo điều tra năm 1999 là 372 người. Khu vực này có độ cao trung bình 170 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintjeanlespinasse


title: Beasain

text:
Beasain  là một đô thị trong tỉnh Guipúzcoa thuộc cộng đồng tự trị Xứ Basque, Tây Ban Nha.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Website
 BEASAIN in the Bernardo Estornés Lasa - Auñamendi Encyclopedia (Euskomedia Fundazioa)

Gipuzkoa
Đô thị ở Gipuzkoa


title: Jacques Chevallier (định hướng)

text:
Jacques Chevallier là tên của những nhân vật sau đây:

Nhà luật học Jacques Chevallier (sinh 1943)
Chính khách Jacques Chevallier (1911 - 1971)

Xem thêm
Jacques Chevalier (định hướng)


title: Priston Tale

text:
Priston Tale là game nhập vai trực tuyến nhiều người chơi (MMORPG) dựa trên các cuộc phiêu lưu trên vùng đất Priston huyền bí. Môi trường 3D cho phép thể hiện sinh động các chi tiết của nhân vật cũng như những biến đổi thực sự về độ cao, tạo cảm giác như xem một bộ phim hoạt hình 3D sinh động. Được công ty FPT tại Việt Nam du nhập và giới thiệu từ năm 2005. Sau quá trình 5 năm gắn bó. Cho đến 2010 đã chính thức đóng cửa tựa game này.

Camera trôi tự do cho phép quan sát 360 độ, các diễn biến trong game sẽ mang đến cho các người chơi cả một thế giới hiệu ứng và ấn tượng bùng nổ.

Trên hết, việc bổ sung hệ thống chuyển cấp (class change) sẽ phá vỡ sự đơn điệu của việc "lên level" thường thấy ở các game MMORPG khác. Hệ thống này sẽ giúp người chơi thoải mái hơn trong việc chọn lựa hướng đi riêng cho các nhân vật của mình.

Tính năng

Đồ hoạ 3D
Game "EVERQUEST" (do Sony Mỹ sản xuất), được đánh giá là game online hay nhất hiện nay trên nền 3D cũng không sử dụng hết sức mạnh của chính nền đồ họa 3D của mình. Nhưng PRISTON TALE đã nâng tính cạnh trang bằng việc đưa ra khái niệm 3D thực.

Nghĩa là khái niệm của PRISTON TALE ở mức cao hơn các game khác, và các gamer tha hồ tung hoành trong không gian đa chiều thực hơn, sinh động hơn mà trước đây không thể có được.

Hành động

Priston Tale đã bổ sung các hiệu ứng về hình ảnh và âm thanh sống động trong các trận giao chiến thời gian thực nhằm tạo một sức lôi cuốn hơn cho từng người chơi. Bên cạnh đó, với giao diện trực quan, Priston Tale sẽ giới thiệu đến người chơi những gì hay nhất mà chưa một game MMORPG nào có được.

Game khai thác tối đa những lợi thế của môi trường 3D - khi nhân vật được trang bị thêm vũ khí hoặc áo giáp khác, thì không chỉ đồ họa của nhân vật thay đổi mà còn theo mỗi chuyển động của nhân vật. Hiệu ứng kỹ năng và phép thuật cũng rất linh hoạt, giúp cho người chơi có được cảm giác sống động và rất thực.

Nhằm tránh những cảnh săn quái thú đơn điệu, buồn tẻ, một hệ thống Party (Chơi tập thể) cho phép các nhân vật có thể kết hợp giúp đỡ nhau trong các trận giao chiến lớn. Ngoài ra, một hệ thống Item đặc biệt và khung hiển thị điểm mạnh/yếu của cả người chơi và quái thú sẽ giúp cho người chơi có được những cuộc chạm trán thú vị hơn. Điều này sẽ cuốn hút người chơi theo những hệ thống chiến đấu của thể loại game MMORPG ngay từ lúc đầu, nó buộc người chơi phải linh động thích ứng với những màn giao chiến không ngừng thay đổi.

Ngoài ra, các trận đánh liên tục trong Priston Tale sẽ buộc người chơi không thể ngừng tay.

Điều khiển

Những người mới chơi đều có thể dễ dàng làm quen với game, vì các chuyển động của nhân vật, hoạt động buôn bán, trò chuyện và tấn công tất cả đều có thể điều khiển bằng chuột. Giao diện màn hình bố trí rất hợp lý giúp người chơi chỉ nhìn sơ cũng có thể quản lý HP, MP, STM, la bàn và XP. Đồng thời cửa sổ thông tin về nhân vật phía dưới được điều khiển qua một cái click chuột hoặc sử dụng shortcut. Chức năng trò chuyện và thì thầm để giao tiếp giữa người chơi được thiết kết cực kỳ đơn giản, dễ hiểu. Khả năng quan sát của camera rất rộng, bạn có thể thay đổi tầm nhìn của mình theo ý thích.

Chế độ chơi

Hệ thống chuyển cấp (Class change)

Class Change, hệ thống chuyển đổi đẳng cấp nhân vật, là một trong những tính năng thú vị và nổi bật nhất trong Priston Tale. Người mới tham gia chơi sẽ chọn khởi đầu bằng một trong 4 nhân vật thuộc mỗi dân tộc, rồi có thể dần dần nâng cấp lên từng hạng cao hơn. Mỗi lần thay đổi đẳng cấp sẽ cho phép người chơi học những quyền năng và thần chú mới. Sự phát triển của nhân vật sẽ thay đổi theo đẳng cấp. Trò chơi còn có một số tính năng chỉ dành riêng cho những đẳng cấp cao hơn, trong đó cung cấp rất nhiều phần thưởng khích lệ cho những nỗ lực nâng hạng.

Kỹ năng và thần chú

Các nhân vật có thể học nhiều kỹ năng và thần chú khác nhau tùy theo đẳng cấp hiện có của mình. Mỗi đẳng cấp mà người chơi đạt tới sẽ có những quyền năng và thần chú riêng. Tất nhiên, muốn học được những phép thuật mạnh nhất, người chơi phải đạt được một số điều kiện tiên quyết như nâng cao đẳng cấp của nhân vật hoặc hoàn thành một nhiệm vụ tìm kiếm nào đó.

Nhân vật có thể học được các quyền năng và thần chú từ những Skill Master xuất hiện ở hầu hết làng và thành phố trong Priston Tale. Ngoài việc dạy thêm kỹ năng hay phép thuật mới, họ còn giúp nhân vật của bạn phát triển những kỹ năng đã học.

Thậm chí các nhân vật của cùng một đẳng cấp cũng có thể học những kỹ năng khác nhau, tạo cho mỗi nhân vật một phong cách riêng theo chủ định của người điều khiển chúng.

Priston Tale có 2 dòng nhân vật chủ Thuộc 2 trường phái:

Trường phái sức mạnh: Tempskron:

Gồm 6 dòng chiến binh chuyên dùng sức mạnh thể chất để trấn áp sức mạnh tàn ác. Họ có sức khỏe và bản năng hiếu chiến.

 Pikeman
 Fighter
 Archer
 Mechanician
 Assassin
 Martial
Trường phái phép thuật: Morion:

Gồm 5 dòng chiến binh. Trong đó có 3 dòng thuần pháp thuật và 2 dòng pha lẫn giữa pháp thuật và chiến binh.

 Priestess
 Magician
 Knight
 Atalanta
 Shaman

Môi trường chiến đấu

Hệ thống các trận chiến trong Priston Tale bố trí theo một phong cách hành động thời gian thực.

Mỗi nhân vật được thiết kế để tự điều chỉnh phù hợp các chuyển động của mình với các vật dụng như vũ khí, giáp trụ. Vẻ ngoài của nhân vật cũng được tùy biến theo quyền năng và phép thuật có sẵn.

Hiệu ứng âm thanh và ánh sáng được sử dụng tối đa khiến tất cả hành động trở nên sống động hơn. Điều đó có nghĩa là người chơi sẽ cảm thấy sức hủy diệt rất thực nhờ hiệu ứng âm thanh và ánh sáng trên mỗi đòn tấn công.

Tất cả những hiệu ứng này diễn ra nhanh hơn bất kỳ trò chơi tương tự nào, vì thế người tham gia có thể dễ dàng cảm nhận được sự hấp dẫn và tốc độ của Priston Tale so với các game khác.

Vũ khí và Trang bị

Priston Tale có một hệ thống trang bị rất thú vị và độc đáo, trong đó vũ khí và giáp trụ có thể được chuyên biệt hóa, pha trộn hoặc chuyển đổi thành những phiên bản mạnh hơn. Sử dụng các kỹ thuật pha trộn và nâng cấp này, mỗi nhân vật sẽ có thể tự xây dựng cho mình một bộ trang bị độc nhất vô nhị. Người chơi nhờ đó sẽ có cảm giác gắn kết hơn không chỉ với nhân vật mà còn cả với những vật dụng của họ.

Hệ thống tùy biến trang bị cho nhân vật này đã thay đổi hẳn cách trình bày truyền thống mà hầu hết game MMORPG áp dụng.

Hệ thống Clan / Party

Mỗi Party là một tập hợp các nhân vật liên kết với nhau nhằm giành được ưu thế trong cuộc chiến với quái vật. Đội có thể bao gồm từ 2 đến 6 thành viên và số điểm thu về sẽ được chia đều cho các thành viên. Trong khi đó, Clan là một tập thể lớn và ổn định hơn, tạo nên một cộng đồng riêng. Điều này đem đến cho bản thân mỗi người cảm giác thuộc về một tổ chức mạnh và có trách nhiệm bảo vệ lẫn nhau.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trang chủ Korean Priston Tale (KPT): http://pt.masangsoft.com/

Trò chơi nhập vai trực tuyến nhiều người chơi
Trò chơi trực tuyến
Trò chơi trên Windows
Trò chơi điện tử năm 2001


title: Bruchidius armeniacus

text:
Bruchidius armeniacus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Ter-Minassian miêu tả khoa học năm 1969.

Chú thích

Tham khảo

A