title: Nguyễn Phúc Tần

text:
Nguyễn Phúc Tần (chữ Hán: 阮福瀕, 18 tháng 7 năm 1620 - 30 tháng 4 năm 1687), hay Nguyễn Thái Tông, tước hiệu Dũng Quận công (勇郡公), và được người trong lãnh thổ gọi là Chúa Hiền(主賢), là vị chúa Nguyễn thứ tư của chính quyền Đàng Trong trong lịch sử Việt Nam. Ông ở ngôi từ năm 1648 đến năm 1687, tổng cộng được 40 năm.

Thân thế
Nguyễn Phúc Tần sinh ngày 18 tháng 7 năm 1620, là con trai thứ hai của Nguyễn Phúc Lan và Đoàn Quý phi (người huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam).

Lúc đầu, Nguyễn Phúc Tần được phong làm Thái phó Dũng Lễ hầu, ông được đánh giá là một võ tướng có tài.

Tướng chống Trịnh

Tháng 6 năm 1643, theo đề nghị của Chúa Trịnh, ba tàu chiến của Công ty Đông Ấn Hà Lan là Wojdenes (De Wijdeness), Waterhond và Vos tiến vào cửa Thuận An đánh Chúa Nguyễn.

Ngày 7 tháng 7 năm 1643, Thế tử Nguyễn Phúc Tần đốc suất 50 chiến thuyền đột kích bất ngờ vào đội thuyền của Công ty Đông Ấn Hà Lan. Tàu đô đốc Wijdenes, là chiếc nặng nhất và chậm nhất trong số 3 tàu đó, bị bốn thuyền chèo tay đuổi kịp, đánh gãy mất bánh lái, đánh đổ cột buồm và bám vào hai bên mạn tàu; viên thuyền trưởng Pieter Baek không hy vọng chạy thoát được nữa, cho châm lửa vào kho thuốc súng và tự đốt cháy tàu, Pieter Baek và nhiều thủy thủ đã bị chết. Hai chiếc tàu kia, theo lời của Jean Gobyn, phải rất chật vật mới tìm được một chỗ trú ở đảo Ngọc (Ile de Perles).

Chúa Nguyễn Phúc Lan rất vui mừng và khen:
Trước kia tiên quân ta từng đánh phá giặc biển, nay con ta cũng lại như thế, ta không lo gì nữa.

Tháng 2 năm 1648, Chúa Trịnh Tráng sai Tiến Quận công Lê Văn Hiểu khởi binh Nam tiến lần thứ 4, dẫn bộ binh tiến lên đóng ở đất Nam Bố Chính, còn thủy quân đánh cửa Nhật Lệ. Nguyễn Phúc Tần được phong làm Tiết chế chủ quân và cùng vua cha ra Quảng Bình tiếp ứng, chia thủy quân phục sẵn ở sông Cẩm La, sai Nguyễn Hữu Tiến mang 100 con voi đánh úp quân Trịnh lúc nửa đêm, quân bộ tiếp sau vào đánh phá. Quân Trịnh thua lớn, bị thủy quân Nguyễn chặn đánh chạy đến tận sông Lam mới thôi.

Tháng 3 năm 1648, Thế tử Nguyễn Phúc Tần định cho quân vượt sông Gianh đánh ra Bắc Bố Chính thì nghe tin Chúa Thượng ngã bệnh chết trên thuyền trên đường về Thuận Hóa nên phải lui binh.

Điều hành Đàng Trong
Năm 1648, chúa Thượng Nguyễn Phúc Lan đột ngột qua đời, Thế tử Nguyễn Phúc Tần mời chú là Nguyễn Phúc Trung lên gánh vác việc nước, song ông này từ chối.

Nguyễn Phúc Tần lên ngôi ở tuổi 29, thường được gọi là chúa Hiền. Quần thần tôn ông làm Tiết chế Thủy bộ Chư dinh kiêm Tổng Nội ngoại Bình chương Quân quốc Trọng sự Thái bảo Dũng Quận công (勇郡公) .
.

Năm 1653, chúa Hiền sai đắp đồn Sa Chùy (ở cửa biển Nhật Lệ, bấy giờ gọi là lũy Mũi Dùi).

Quân sự

Tháng 3 năm 1653, Chúa Hiền cho mở một cuộc duyệt binh lớn ở xã An Cựu, xét khí giới cùn sắc để định thưởng phạt.

Theo Đại Nam thực lục tiền biên, lực lượng thủy binh Đàng Trong thời Chúa Nguyễn Phúc Tần có khoảng 22740 quân, bao gồm:
 Cơ Trung hầu 10 thuyền, 300 người.
 Nội bộ 60 đội thuyền, hơn 3.280 người.
 2 cơ Tả trung và Hữu trung, mỗi cơ 14 thuyền, đều hơn 700 người.
 Nội thủy 58 thuyền, 6.410 người.
 Cơ Tả trung kiên 12 thuyền, 600 người.
 Cơ Hữu trung kiên 10 thuyền, 500 người.
 2 cơ Tả trung bộ và Hữu trung bộ, mỗi cơ 10 thuyền, đều 450 người.
 Cơ Tiền trung bộ 12 đội, mỗi đội 5 thuyền, cộng 2700 người.
 4 cơ Tả dực, Hữu dực, Tiền dực, Hậu dực, mỗi cơ 5 thuyền, cộng hơn 1100 người.
 4 đội Tiền thủy, Hậu thủy, Tả thủy, Hữu thủy, mỗi đội 5 thuyền, đều hơn 500 người.
 8 cơ Tả nội bộ, Hữu nội bộ, Tiền nội bộ, Hậu nội bộ, Tả súng, Hữu súng, Tiền súng, Hậu súng, mỗi cơ 6 thuyền, cộng 2100 người.
 Dinh tả bộ 10 thuyền, cộng hơn 450 người.
 4 đội Tiền bính, Hậu bính, Tả bính, Hữu bính, mỗi đội 4 thuyền, đều hơn 200 người.
 Cơ Tả thủy 5 thuyền, hơn 200 người.

Thi cử
Năm 1674, Chúa Nguyễn mở khoa thi gọi là thi chính đồ và thi hoa văn. Thi chính đồ chia ra làm ba kỳ: Kỳ đệ nhất thi tứ lục, kỳ đệ nhị thi thơ phú, kỳ đệ tam thi văn sách. Thi hoa văn thì cũng phải ba ngày, mỗi ngày chỉ phải làm có một bài thơ mà thôi. Ai đậu thì được bổ vào làm việc ở Tam ti.

Quan tri phủ tri huyện làm sơ khảo, quan cai bạ, ký lục, vệ úy làm giám khảo. Những quyển đậu, thì chia ra làm ba hạng: Hạng thứ nhất gọi là giám sinh, được bổ ra làm tri phủ, tri huyện; hạng thứ nhì gọi là sinh đồ được bổ làm huấn đạo; hạng thứ ba cũng gọi là sinh đồ được bổ làm lễ sinh, hoặc làm nhiêu học.

Vụ Thị Thừa
Có người con gái là con hát, quê Nghệ An nhan sắc xinh đẹp tên là Thị Thừa được lấy vào cung phục vụ chúa. Chúa Hiền từ đó trở nên say mê Thị Thừa và bỏ bê chính sự. Chúa Hiền cũng bỏ ngoài tai lời khuyên can của các đại thần trong triều, cho rằng mình xưa nay đã có nhiều đóng góp cho vương triều, giờ đã đến lúc được hưởng thụ hạnh phúc của riêng mình. Sau đó, Chúa Hiền đọc sách Quốc ngữ (国语), đọc tới chuyện Ngô vương là Ngô Phù Sai mất nước vì nàng Tây Thi nên liền tỉnh ngộ, lập tức sai Thị Thừa mang ngự bào cho chưởng dinh Nguyễn Phúc Kiều, giấu bức thư trong dải áo, ngầm sai Kiều dìm nước để giết Thị Thừa đi. Theo Phủ biên tạp lục của Lê Quý Đôn: "Từ đó chăm việc giảng võ, sửa sang khí giới, chiêu mộ người có đảm, có sức, tập trận voi, luyện thủy quân, mưu đồ tiến lấn ra ngoài bờ cõi".

Đối ngoại

Chăm Pa

Năm 1651, Quốc vương Chiêm Thành Po Rome mất, Po Nraup lên làm Quốc vương kế vị. Theo sử Chăm, Po Nraup là em cùng mẹ khác cha của Po Rome.

Năm 1653, vua nước Chiêm Thành là Po Nraup sang quấy nhiễu ở đất Phú Yên, chúa Hiền liền sai quan cai cơ là Hùng Lộc lãnh 3000 quân sang đánh. Quân đến Phú Yên, tiếp tục vượt đèo Hổ Dương núi Thạch Bi, nhân lúc đêm tối đánh thẳng vào thành, phóng lửa đánh gấp, cả phá được. Po Nraup trốn chạy. Po Nraup sai con là Xác Bà Ân dâng thư xin hàng. Chúa Hiền thuận y cho, lấy sông Phan Rang làm ranh giới. Vùng phía Đông sông đến địa đầu Phú Yên (vùng Kauthara) đặt làm 2 phủ Thái Khang và Diên Ninh. Đặt dinh Thái Khang do Hùng Lộc trấn giữ. Phần phía Tây sông (vùng Panduranga) vẫn thuộc về Chăm Pa, và bắt giữ lệ cống.

Sang năm 1654, trấn thủ dinh Bố Chính là Xuân Sơn vào tiếp quản dinh Thái Khang, nhằm kinh lý vùng đất mới chiếm được, tổ chức di dân bình ổn dinh Thái Khang, thu gom nguồn tài nguyên hương liệu nhằm khuếch trương cảng Hội An.

Chân Lạp

Bên cạnh Vương quốc Chiêm Thành, tình hình Vương quốc Chân Lạp bấy giờ cực kỳ rối ren, chú cháu anh em tranh quyền đoạt vị, tàn sát lẫn nhau, vị vua mới lên ngôi lại theo đạo Hồi gây ra xung đột giữa các tầng lớp dân.

Năm 1658, hai con còn sống sót của Preah Outey là Ang Sur và Ang Tan dấy binh chống lại vua Chân Lạp Ramathipadi I (Nặc Ông Chân) nhưng thất bại. Hai người này tìm kiếm lời khuyên của Thái hậu Ngọc Vạn, Ang Sur và Ang Tan đã cầu cứu chúa Phúc Tần.

Chúa Hiền liền sai Phó tướng dinh Trấn Biên (Phú Yên) là Nguyễn Phước Yến dẫn 3000 quân đến thành Hưng Phước (bấy giờ là Mỗi Xuy, nay thuộc huyện Phúc An, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu), phá được thành rồi tiến vào bắt Ramathipadi I bỏ vào lồng sắt đem về giam ở Quảng Bình. Năm 1659, Ramathipadi I đã được phóng thích vì chúa Hiền muốn ông ta gây ảnh hưởng lên người kế nhiệm, nhưng ông ta đã chết trên đường trở về Vương quốc.

Nhờ sự can thiệp của người Việt mà Ang Sur được làm Quốc vương, xưng là Barom Reachea V, đóng tại Long Úc (Oudong); Ang Nan (Nặc Nộn) làm Phó vương đóng tại thành Sài Gòn. Đổi lại các Quốc vương Chân Lạp phải thần phục Đàng Trong và thực hiện triều cống định kỳ. Vì sự phụ thuộc quá lớn vào Chúa Nguyễn Đàng Trong, dẫn tới hệ quả người Việt tràn đến sinh sống và kiểm soát những vùng đất thuộc Chân Lạp.

Tháng 12 năm 1672, Quốc vương Barom Reachea V bị Bô Tâm giết chết rồi cướp ngôi, Bô Tâm xưng là Chey Chettha III.

Ang Tan (Nặc Ông Tân), chú của Chey Chettha III, chạy sang cầu cứu Chúa Nguyễn. Nhưng ngay sau đó tháng 5 năm 1673, Chey Chettha III cũng bị giết trên giường ngủ bởi người Mã Lai thuộc phe của Ramathipadi I.

Ang Chea (Nặc Ông Đài), con trai đầu của vua Barom Reachea V lên ngôi sau đó, xưng là Keo Fa II.

Năm 1674, Nặc Ông Đài đã đi cầu viện Ayutthaya (Thái Lan) để đánh Nặc Ông Nộn, và chiếm được thành Sài Gòn. Ang Nan (Nặc Ông Nộn) bỏ chạy sang cầu cứu ở dinh Thái Khang (nay là Khánh Hòa). Đồng thời, Ông Đài cho đắp thành lũy ở địa đầu Mỗi Xuy; làm cầu phao và xích sắt, đắp thành Nam Vang; nhờ Xiêm cứu viện để chống lại Chúa Nguyễn.

Chúa Hiền bèn sai Cai cơ đạo Nha Trang là Nguyễn Dương Lâm cùng với Nguyễn Đình Phái làm tham mưu đem binh chia ra hai đạo sang đánh Nặc Ông Đài.

Tháng 3 năm 1674, quân tiên phong của Nguyễn Diên đến trước đánh úp lũy Mỗi Xuy (hay Môi Xoài, nay thuộc Long Điền, Bà Rịa), rồi chiếm được lũy, mấy ngày sau quân Cao Miên các nơi họp lại vây đánh rất dữ, nhưng Nguyễn Diên đóng giữ cửa Lũy mà không ra đánh.

Khi đại binh của Nguyễn Dương Lâm ập đến, Diên bèn cùng hợp sức ra đánh, quân Cao Miên tan vỡ, bị chết và thương rất nhiều. Sau đó, đại binh tiến đến Sài Gòn.

Tháng 4 năm 1674, phá được 3 lũy: Sài Côn (đất trấn Phiên An), Gò Vách và rồi tiến quân lên vây thành Nam Vang. Nặc Ông Đài phải bỏ thành chạy vào rừng, bị thuộc hạ giết chết. Nặc Ông Thu ra hàng. Nặc Ông Thu là chính dòng con trưởng cho nên lại lập làm chính quốc vương đóng ở Long Úc (thành Vũng Luông), để Nặc Ông Nộn làm đệ nhị quốc vương như cũ, đóng ở thành Sài Gòn, bắt hằng năm phải triều cống.

Lại còn gia phong cho Nguyễn Dương Lâm làm Trấn thủ dinh Thái Khang (Khánh Hòa) lo việc phòng ngự ngoài biên. Chúa Nguyễn làm chủ tình thế cả vùng Đồng Nai.

Năm 1679, có quan Nhà Minh là tổng binh trấn thủ đất Long Môn (Quảng Tây) Dương Ngạn Địch, phó tướng Hoàng Tiến, tổng binh châu Cao, châu Lôi, và châu Liêm (thuộc Quảng Đông) là Trần Thượng Xuyên, phó tướng Trần An Bình, không chịu làm tôi Nhà Thanh, đem 3000 quân cùng 50 chiếc thuyền xin được vào Kinh bằng hai cửa Tư Dung và Đà Nẵng (nay là cửa Hàn thuộc Quảng Nam). Dâng sớ xin được làm dân mọn xứ Việt.

Chúa Hiền thấy họ cùng quẫn mà chạy sang, lại tỏ bày lòng trung thực, vả lại xứ Đông Phố (một tên khác của đất Gia Định xưa) của nước Cao Miên, đất đai màu mỡ có đến ngàn dặm, triều đình chưa rỗi để lo liệu, chi bằng tận dụng sức lực của họ, giao cho họ khai hoang đất đai để ở. Nghĩ vậy, triều đình tổ chức khao đãi ân cần, chuẩn y cho giữ nguyên chức hàm, phong cho quan tước rồi lệnh cho tới Nông Nại (Đồng Nai) khai hóa đất đai. Mặt khác, triều đình còn hạ chỉ dụ cho Quốc vương Cao Miên (Thủy Chân Lạp) biết việc ấy để không xảy ra chuyện ngoài ý muốn.

Bọn tướng Long Môn họ Dương đem binh thuyền tiến vào cửa Xoài Rạp (nay gọi là Lôi Lạp (Soi Rạp)) và cửa Đại cửa Tiểu (thuộc trấn Định Tường) dừng trú tại xứ Mỹ Tho (là trấn lỵ của Định Tường). Bọn tướng các xứ Cao, Lôi, Liêm họ Trần thì đem binh thuyền tiến vào cửa Cần Giờ rồi đồn trú tại xứ Bàn Lân thuộc Đồng Nai (là lỵ sở trấn Biên Hòa), đất Lộc Đã (tức là đất Đồng Nai thuộc Biên Hòa).

Họ lo mở mang đất đai, lập thành phố chợ, giao thông buôn bán. Tàu thuyền người Hoa, người phương Tây, người Nhật, người Chà Và (người gốc Java), tụ tập tấp nập, phong hóa Trung Quốc dần dần lan ra thấm đượm cả vùng Đông Phố.

Các sự kiện khác
 Năm 1686, có người Pháp tên là Verret được phép mở cửa hàng ở cù lao Côn Lôn.
 Năm 1644, chúa Hiền ở bắt giết những người đi giảng đạo ở Đà Nẵng.

Qua đời
Ngày 19 tháng 3, năm Đinh Mão (30 tháng 4 năm 1687), chúa Hiền không được khỏe, cho triệu con thứ là Nguyễn Phúc Thái đến bảo rằng:
Ta bình sinh ra vào gian hiểm giữ nhà, giữ nước. Con nối ngôi phải sửa thêm nhân chính cho yên bờ cõi. Các quan văn võ đều do ta cất dùng để mưu mọi bề, đừng để bọn tiểu nhân len vào.

Sau đó, Nguyễn Phúc Tần triệu các quan đại thần tới và bảo rằng:
Ta với các khanh một chí hướng với nhau mà công việc mưa đồ chưa trọn. Nay con ta tuổi còn nhỏ, mong nhờ các khanh giúp đỡ cho công việc của tổ tông rõ ràng. Đừng quên lời ấy.

Nói rồi, ông qua đời, thọ 68 tuổi. Lăng mộ tại làng Hải Cát, huyện Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên. Lăng được đặt tên là Trường Hưng lăng (長興陵), thụy hiệu của ông là Công Cao Đức Hậu Dũng Triết vương (功高德厚勇哲王). Vào đời Vũ vương Nguyễn Phúc Khoát, ông được tặng miếu hiệu là Nghị Tổ (毅祖), thụy hiệu cải thành Tuyên Uy Kiến Vũ Anh Minh Trang Chánh Thánh Đức Thần Công Hiếu Triết vương (宣威建武英明莊正聖德神功孝哲王).

Sách Đại Nam thực lục tiền biên có nhận xét về công nghiệp của Chúa Nguyễn Phúc Tần:

Con ông là Nguyễn Phúc Thái lên kế nghiệp, tức chúa Nghĩa (主義).

Tưởng nhớ
Tên ông được đặt tên cho một con đường ở thành phố Huế, đường Nguyễn Phúc Tần.

Ở Đô thành Sài Gòn trước kia có một con đường và một phường và một phường thuộc quận 3 mang tên Hiền Vương. Sau năm 1975, đường Hiền Vương được đổi tên thành đường Võ Thị Sáu và phường Hiền Vương nay là một phần của phường Võ Thị Sáu, quận 3, thành phố Hồ Chí Minh. Hiện có đường Hiền Vương ở quận Tân Phú.

Một rạn san hô ở phía Nam Biển Đông thuộc chủ quyền Việt Nam cũng được đặt tên ông, tên là bãi Phúc Tần.

Gia quyến
 Thân phụ: Nguyễn Phúc Lan, đương thời gọi là Chúa Thượng.
 Thân mẫu: Hiếu Chiêu hoàng hậu Đoàn thị (孝昭皇后段氏; 1601 - 1661), người huyện Duy Xuyên, Quảng Nam.
 Phu nhân:
 Từ Mẫn Hiếu Triết hoàng hậu Châu thị (慈敏孝哲皇后朱氏; 1625 - 1684), húy là Viên , Quê quán ở làng An Lai , huyện Quảng Điền ( nay thuộc xã Hương Phong , thị xã Hương Trà ),Thừa Thiên Huế . Khi còn trẻ, bà vào hầu Thái Tông trong thời kỳ tiềm để, được phong làm Chánh phu nhân. Năm 1806, Gia Long truy tôn Từ Mẫn Chiêu Thánh Cung Tĩnh Trang Thận Hiếu Triết Hoàng Hậu (慈敏昭聖恭靜莊慎孝哲皇后), được phối thờ với Thái Tông ở Thái Miếu, án thứ hai bên tả. Bà sinh được 2 trai và 1 gái: Nguyễn Phúc Diễn, Nguyễn Phúc Thuần và Nguyễn Phúc Ngọc Tào.
 Từ Tiên Hiếu Triết hoàng hậu Tống thị (慈僊孝哲皇后宋氏), húy là Đôi, con gái Thiếu phó Quận công Tốn Phúc Khang (宋福康), mẹ bà họ Phạm, quê ở huyện Tống Sơn, tỉnh Thanh Hóa. Năm mất và tuổi của bà đều không được truyền lại. Năm 1806, Gia Long truy tôn Từ Tiên Huệ Thánh Trinh Thuận Tĩnh Nhân Hiếu Triết Hoàng Hậu (慈僊惠聖貞順靜仁孝哲皇后), đặt tên lăng là Quang Hưng lăng (光興陵). Bà được phối thờ với Thái Tông ở Thái Miếu, án thứ hai bên trái. Bà sinh ra chúa Nguyễn Phúc Thái.
Đào Thừa, sinh ra ở bờ Bắc sông Gianh, quê ở đất Nghệ An. Theo sử sách viết lại, năm 1652, quần thần nạp vào phủ Chúa Hiền một ca nhi tài sắc, khiến chúa hết lòng si mê. Đó là nàng Đào Thừa. Nàng không những có nhan sắc rực rỡ, lại có ngón đàn, giọng hát điêu luyện, khiến ai cũng ngưỡng mộ. Sự có mặt của Đào Thừa đã làm lu mờ hết vẻ đẹp của các cung phi trong phủ Chúa. Chúa Hiền nhanh chóng rơi vào đam mê sắc dục với Đào Thừa, ngày đêm gần gũi nàng, bỏ bê việc triều chính, đại sự... Nhiều triều thần đã mạnh dạn đứng ra can gián, chỉ ra cái họa nữ sắc với các bậc quân vương và khuyên chúa nên bớt gần gũi với nàng Đào Thừa. Tuy nhiên, quá say mê người đẹp, Hiền Vương biện luận rằng: "Ta từng nằm gai nếm mật để bảo vệ cơ đồ, nay bờ cõi vô sự, ta lại chẳng có quyền vui thanh sắc, yến ẩm sao?". Nhưng rồi một hôm, chúa đọc sách Quốc ngữ (国语), đến chuyện: Vua nước Việt thời Xuân Thu là Câu Tiễn đánh nhau với nước Ngô, bị thua. Theo kế của mưu sĩ Phạm Lãi, Câu Tiễn dùng kế mỹ nhân dâng người đẹp Tây Thi cho vua Ngô là Phù Sai. Phù Sai mê nàng Tây Thi quên cả quốc sự, bị Câu Tiễn đem quân đánh, mà nước Ngô bị mất, Phù Sai bị giết. Lúc ấy, Hiền Vương giật mình, ngẫm nghĩ: "Phải chăng nàng Đào Thừa chính là Tây Thi của chúa Trịnh đưa từ miền Bắc vào để mê hoặc ta?". Sáng hôm sau, chúa sai người đẹp Đào Thừa mang đến tư thất của viên võ tướng là Chưởng dinh Nguyễn Cửu Kiều một bộ triều phục mới, rồi từ đó không ai còn thấy nàng trở lại phủ chúa. Người đời sau cho rằng, trong gấu áo bộ triều phục Đào Thừa mang đi, có bức mật thư ủy thác cho Cửu Kiều kết liễu đời nàng để tránh cho xứ Đàng trong cái họa Tây Thi! Dù sao, chúa Hiền cũng không nỡ lòng tự mình làm chuyện tàn ác với người đẹp từng một thời đầu gối tay ấp, nên dùng kế "mượn dao giết người" để dứt tình với nàng. Và chắc rằng vị Chưởng dinh tâm phúc, chắc nắm rõ "mật hiệu" với chủ nhân, đã thực hiện ý chúa một cách trọn vẹn.

 Công tử:
 Phúc Quận công Nguyễn Phúc Diễn (福郡公阮福演; 1639 - 1685), mẹ là Từ Mẫn Chu hoàng hậu. Lúc đầu được lập làm Thế tử, mất khi chưa kịp nối ngôi. Chúa Thượng rất thương, truy phong Tả Lý Dương Vũ Công Thần Thượng Trụ Quốc Chưởng Phủ Sự Thiếu Sư Phúc Quốc công. Có sáu con trai và ba con gái. Về sau 2 người con trai là Huệ và Thông bị tội, dưới thời Minh Mạng bị đổi sang họ Nguyễn Thuận.
 Nguyễn Phúc Thái (阮福溙), tức Anh Tông Hiếu Nghĩa hoàng đế (英宗孝義皇帝). Mẹ là Từ Tiên Tống hoàng hậu.
 Cương Quận công Nguyễn Phúc Trân (綱郡公阮福溱; 1650 - 1685), còn tên khác là Huyền, mẹ là Từ Tiên Tống hoàng hậu. Lúc đầu làm Chưởng cơ. Có một con trai là Dần, làm tới chức Chưởng Tả Bộ Dinh Điệu Dương hầu.
 Quốc Uy công Nguyễn Phúc Thuần (國威公阮福淳; 1652 - 1675), tức Tôn Thất Hiệp, mẹ là Từ Mẫn Chu hoàng hậu. Có bốn con trai là Nhuận, Lễ, Thiều, Phan.
 Nguyễn Phúc Niên, mất sớm không con.
 Nguyễn Phúc Nhiễu, mất sớm không con.
 Công nữ:
 Nguyễn Phúc Ngọc Tào (阮福玉曹), mẹ là Từ Mẫn Chu hoàng hậu, không rõ truyện.
 Khuyết danh, lấy Chưởng cơ Tráng.
 Khuyết danh, lấy Chưởng cơ Đức.

Trong văn hóa đại chúng
Hình ảnh chúa Nguyễn Phúc Tần được tái hiện trong phim Mỹ nhân (2015) do diễn viên Quách Ngọc Ngoan đóng.

Xem thêm
 Chúa Nguyễn
 Nguyễn Phúc Thái
 Đàng Trong

Chú giải

Chú thích

Tham khảo
 Nguyễn Phúc Tần, trang web Nguyễn Phước Tộc

Chúa Nguyễn
Người Đàng Trong
Sinh năm 1620
Mất năm 1687
Công tước nhà Lê trung hưng
Hoàng đế truy tôn Việt Nam


title: Copelatus annobomensis

text:
Copelatus annobomensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được J.Balfour-Browne miêu tả khoa học năm 1939.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Copelatus


title: Piper angamarcanum

text:
Piper angamarcanum là một loài thực vật thuộc họ Piperaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador.

Chú thích

Tham khảo
 Santiana, J. & Pitman, N. 2004. Piper angamarcanum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

A
Thực vật cực kỳ nguy cấp
Thực vật đặc hữu Ecuador


title: Molar Band

text:
Molar Band là một thị trấn thống kê (census town) của quận South thuộc bang Delhi, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Molar Band có dân số 39.267 người. Phái nam chiếm 56% tổng số dân và phái nữ chiếm 44%. Molar Band có tỷ lệ 68% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 77%, và tỷ lệ cho phái nữ là 58%. Tại Molar Band, 18% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc lãnh thổ Delhi


title: Khu Saha, Busan

text:
Saha là một khu trực thuộc thành phố Busan, Hàn Quốc. Khu này có diện tích 40,89 km² với dân số khoảng 375.000 người. Saha trở thành một khu của Busan vào năm 1983.

Chú thích

Quận Saha
Phân chia hành chính Busan


title: Thecamichtis

text:
Thecamichtis là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Cuculliinae


title: 13718 Welcker

text:
13718 Welcker (1998 QR43) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 17 tháng 8 năm 1998 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 13718 Welcker

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Quận Saline, Illinois

text:
Quận Saline là một quận thuộc tiểu bang Illinois, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số người. Quận lỵ đóng ở.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Illinois

Little Egypt
Illinois 1847
Khu dân cư thành lập năm 1847
Metro Lakeland


title: Krumegg

text:
Krumegg là một đô thị thuộc huyện Graz-Umgebung bang Steiermark, nước Áo. Đô thị  có diện tích 16,19 km², dân số thời điểm cuối năm 2005 là 1412 người.

Tham khảo


title: Quạt trần

text:
Quạt trần là một thiết bị điện làm mát được treo ở trên trần nhà trong phòng ngủ, phòng khách,... để làm mát.

Lịch sử

Quạt trần đầu tiên xuất hiện vào thập niên 1860 và Quạt trần Vinawind tại Việt Nam. Tại thời điểm đó, quạt trần không có động cơ điện dưới bất kỳ dạng này.

Thay vào đó, quạt trần chạy nhờ một dòng nước chảy, kết hợp với một tua bin để kéo các cu roa và các cu roa này kéo chạy quạt có hai cánh. Hệ thống này có thể làm cho nhiều quạt chạy một lúc, do đó đã được sử dụng phổ biến ở các nhà hàng, văn phòng. Một trong những hệ thống như thế đến ngày nay vẫn còn ở một số khu vực phía nam Hoa Kỳ, nơi chúng đã từng tỏ ra hữu dụng.

Sau này, quạt trần chạy bằng điện đã được Philip Diehl sáng chế vào năm 1882. Ông đã sử dụng động cơ điện lấy từ máy khâu Singer. Quạt điện Diehl lúc đó hoạt động giống như quạt trần ngày nay, mỗi quạt có một đơn vị động cơ riêng, do đó làm giảm hệ thống dây cu roa rối rắm.
Sau cuộc chiến tranh thế giới thứ hai, hầu hết thợ đều sản xuất loại quạt trần có 4 cánh ban đầu thay vì 2 cánh. Quạt trần khi đó rất phổ biến tại các nước khác có khí hậu nóng, tiêu thụ năng lượng rất tiết kiệm.

Năm 1959, quạt trần bắt đầu xuất hiện ở Anh Quốc. Trong những năm 1960, một số nước phương Đông nhà sản xuất bắt đầu xuất khẩu sản phẩm quạt trần vào Hoa Kỳ. Lúc đầu tiêu thụ chậm, nhưng họ đã giành được những thành công lớn của cuộc khủng hoảng năng lượng vào cuối năm 1970

Kể từ năm 2000, các công ty sản xuất quạt đã sản xuất các quạt trần có giá bán cao hơn với thiết kế có giá trị trang trí. Năm 2001, Patricia Dane Rogers của Washington Post  đã viết "Giống như nhiều vật dụng gia dụng gia đình trần tục khác, những đồ dùng dự phòng này đang có phong cách và công nghệ cao."

Cấu tạo
 Bầu quạt: Là bộ phận chạy được của quạt trần.
 Ốc vít: Để gắn những cánh quạt vào trong bầu quạt và gắn những phụ kiện khác vào nhau;
 Cánh quạt: Lắp vào bầu quạt để làm mát. Một chiếc có từ 2~6 cánh;
 Phễu dưới: Để hứng dầu tránh chảy ra quạt. Chỉ có ở quạt loại 3 cánh;
 Phễu trên: Để che đi toàn bộ móc treo và hộp điện ở trên trần nhà;
 Ống treo: Để treo quạt trần lên trên móc và để lắp các phụ kiện vào;
 Công tắc: Là giây giật (quạt 4~6 cánh) hay hộp số (quạt 3 cánh) để bật tắt quạt hay chỉnh tốc độ quạt;
 Hộp điện: Gắn trên trần để nối dây điện của quạt với dây điện trong nhà;
 Đèn trang trí: Lắp dưới quạt để chiếu sáng (chỉ có ở loại 4~6 cánh).

Hình ảnh khác về quạt trần

Xem thêm
 Điện tử
 Quạt điện

Tham khảo

Công nghệ làm lạnh
Quạt
Hàng gia dụng
Phát minh của Đức
Phát minh của Hoa Kỳ


title: Austrotinodes labiatus

text:
Austrotinodes labiatus là một loài Trichoptera trong họ Ecnomidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Austrotinodes


title: Volvarina alejandroi

text:
Volvarina alejandroi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Marginellidae, họ ốc mép.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Volvarina


title: Bidessus muluensis

text:
Bidessus muluensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Omer-Cooper miêu tả khoa học năm 1931.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Bidessus


title: Vitry-le-François (quận)

text:
Quận Vitry-le-François là một quận của Pháp, nằm ở tỉnh Marne, ở vùng Grand Est. Quận này có 6 tổng và 113 xã.

Các đơn vị hành chính

Các tổng
Các tổng của quận Vitry-le-François là:
 Heiltz-le-Maurupt
 Saint-Remy-en-Bouzemont-Saint-Genest-et-Isson
 Sompuis
 Thiéblemont-Farémont
 Vitry-le-François-Est
 Vitry-le-François-Ouest

Các xã
Các xã của quận Vitry-le-François, và mã INSEE là:

Tham khảo

Liên kết ngoài
Vitry-le-François trên trang Viện quốc gia Pháp và Nghiên cứu kinh tế (INSEE, tiếng Pháp)

Vitry-le-François


title: Callidrepana

text:
Callidrepana là một chi bướm đêm thuộc phân họ Drepaninae.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Drepanidae


title: Quang sai (định hướng)

text:
Quang sai có thể là:

 Quang sai (quang học), hiện tượng một dụng cụ quang học làm sai ảnh vật thể được quan sát.
 Quang sai màu, hiện tượng ống kính không tập trung tất cả các màu vào cùng một điểm.
 Quang sai mất nét, hiện tượng hình ảnh bị mất nét.
 Quang sai (thiên văn học), hiện tượng sai lệch vị trí thiên thể trong quan sát thiên văn.


title: Pomachilius semicolon

text:
Pomachilius semicolon là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Steinheil miêu tả khoa học năm 1875.

Chú thích

Tham khảo

Pomachilius


title: Beaucaire, Gers

text:
Beaucaire  là một xã thuộc tỉnh Gers trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này có độ cao trung bình 97 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Gers


title: Cryptocephalus ludingensis

text:
Cryptocephalus ludingensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Tang miêu tả khoa học năm 1992.

Chú thích

Tham khảo

L


title: Niharra

text:
Niharra là một đô thị trong tỉnh Ávila, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 183.

Tham khảo

Đô thị ở Ávila


title: Molophilus maigamaigawa

text:
Molophilus maigamaigawa là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Molophilus
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Geotrigona subgrisea

text:
Geotrigona subgrisea là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1920.

Chú thích

Tham khảo

Geotrigona
Động vật được mô tả năm 1920


title: Aulacophora frontalis

text:
Aulacophora frontalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Baly miêu tả khoa học năm 1888.

Chú thích

Tham khảo

Aulacophora


title: Calles

text:
Calles là một đô thị ở comarca Los Serranos cộng đồng Valencia, Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích 64,54 km², dân số thời điểm năm 2006 là 405 người.

Tham khảo

Đô thị ở Valencia
Los Serranos
Khu dân cư ở tỉnh Valencia


title: Berken

text:
Berken là một đô thị ở huyện Wangen ở bang Bern ở Thụy Sĩ. Đô thị này có diện tích 1,39 km², dân số năm 2020 là 44 người.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đô thị của bang Bern


title: Saint-André-de-Double

text:
Saint-André-de-Double là một xã của Pháp, nằm ở tỉnh Dordogne trong vùng Aquitaine của Pháp.

Hành chính

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Saint-André-de-Double trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Saint-Andre-de-Double


title: Bastilla vitiensis

text:
Bastilla vitiensis là một loài bướm đêm thuộc họ Erebidae. Nó được tìm thấy ở Moluccas tới Palau, Fiji, Samoa, Tonga và Nouvelle-Calédonie, Sulawesi, Philippines, Borneo và Java.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Species info

Bastilla


title: Teucholabis retusa

text:
Teucholabis retusa là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Teucholabis
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Bothropoma pilula

text:
Bothropoma pilula là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Colloniidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Bothropoma


title: Le Gault-Perche

text:
Le Gault-Perche là một xã thuộc tỉnh Loir-et-Cher trong vùng Centre-Val de Loire miền trung nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Loir-et-Cher

Tham khảo

Gaultperche


title: Aitrang

text:
Aitrang là một đô thị ở Ostallgäu bang Bayern thuộc nước Đức.

Picture Gallery

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Webpräsenz der Gemeinde Aitrang


title: Quận Greene, Alabama

text:
Quận Greene là một quận thuộc tiểu bang Alabama, Hoa Kỳ. Quận này được đặt tên theo tướng Nathanael Greene của Rhode Island. Dân số quận năm 2000 là 9.974 người. Quận lỵ là Eutaw.

Quận Greene thuộc Khu vực thống kê đô thị Tuscaloosa, Alabama.

Tham khảo

Quận của Alabama


title: Cabra de Mora

text:
Cabra de Mora là một đô thị trong tỉnh Teruel, Aragon, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 119 người.

Tham khảo

Đô thị ở Teruel


title: Melanotus punctatostriatus

text:
Melanotus punctatostriatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schwarz miêu tả khoa học năm 1892.

Chú thích

Tham khảo

Melanotus


title: Falleron

text:
Falleron là một xã ở tỉnh Vendée trong vùng Pays de la Loire, Pháp. Xã này có diện tích 28,64 km², dân số năm 2006 là 1283 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 32 mét trên mực nước biển.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Falleron trên trang mạng Viện địa lý quốc gia

Falleron


title: Liphanthus nitidus

text:
Liphanthus nitidus là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Ruz & Toro mô tả khoa học năm 1983.

Chú thích

Tham khảo

Liphanthus
Động vật được mô tả năm 1983


title: Wajima, Ishikawa

text:
là một thành phố thuộc tỉnh Ishikawa của Nhật Bản.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trang web chính thức

Thành phố tỉnh Ishikawa


title: Medina-Sidonia

text:
Medina-Sidonia là một đô thị trong tỉnh Cádiz, Tây Ban Nha.

Dân số

Source: INE (Spain)

Hình ảnh

Xem thêm
Duke of Medina Sidonia

Tham khảo

Đô thị ở Cádiz


title: Lai Châu

text:
Lai Châu là một tỉnh thuộc vùng Tây Bắc Bộ, Việt Nam .

Năm 2018, Lai Châu là đơn vị hành chính Việt Nam đông thứ 62 về số dân, xếp thứ 61 về Tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP), xếp thứ 58 về GRDP bình quân đầu người, đứng thứ 46 về tốc độ tăng trưởng GRDP. Với 456.300 người dân, GRDP đạt 14.998 tỉ Đồng (tương ứng với 0,6540 tỉ USD), GRDP bình quân đầu người đạt 33 triệu đồng (tương ứng với 1.433 USD), tốc độ tăng trưởng GRDP đạt 7,23%.

Lai Châu là một tỉnh biên giới, phía bắc giáp tỉnh Vân Nam của Trung Quốc, phía tây và phía tây nam giáp tỉnh Điện Biên, phía đông giáp tỉnh Lào Cai, phía đông nam giáp tỉnh Yên Bái, và phía nam giáp tỉnh Sơn La. Đây là tỉnh có diện tích lớn thứ 10/63 tỉnh thành Việt Nam .

Địa lý

Trung tâm hành chính của tỉnh là Thành phố Lai Châu, cách Thủ đô Hà Nội 397 km

Nằm ở phía tây bắc của Việt Nam, có toạ độ địa lý từ 21°41' đến 22°49' vĩ độ Bắc và 102°19' đến 103°59' kinh độ Đông.

Phía bắc Lai Châu giáp tỉnh Vân Nam, Trung Quốc
Phía đông giáp các tỉnh Lào Cai, Yên Bái, Sơn La
Phía tây và phía nam giáp tỉnh Điện Biên.

Các điểm cực của tỉnh Lai Châu:
Điểm cực bắc tại: xã Sì Lở Lầu, huyện Phong Thổ.
Điểm cực đông tại: xã Mường Than, huyện Than Uyên.
Điểm cực tây tại: xã Mù Cả, huyện Mường Tè.
Điểm cực nam tại: xã Khoen On, huyện Than Uyên.

Lai Châu có 265,165 km  đường biên giới (theo Hiệp định về Quy chế quản lý biên giới trên đất liền Việt Nam - Trung Quốc) với cửa khẩu song phương Ma Lù Thàng  - Kim Thủy Hà và nhiều đường mòn qua lại trên tuyến biên giới Việt – Trung trực tiếp giao lưu với các lục địa rộng lớn phía tây nam Trung Quốc. Lai Châu có tiềm năng để phát triển dịch vụ – thương mại, xuất nhập khẩu và du lịch, đồng thời, cũng có vị trí chiến lược hết sức quan trọng về quốc phòng, an ninh và bảo vệ chủ quyền biên giới quốc gia. Lai Châu nằm trong khu vực đầu nguồn và phòng hộ đặc biệt xung yếu của sông Đà, sông Nậm Na và sông Nậm Mu, điều tiết nguồn nước trực tiếp cho các công trình thủy điện lớn trên sông Đà, đảm bảo sự phát triển bền vững cả vùng châu thổ sông Hồng.

Địa hình được tạo bởi những dãy núi chạy dài theo hướng tây bắc - Đông Nam, có nhiều đỉnh núi cao như đỉnh Pu Ta Leng cao 3.096 m (đỉnh núi cao thứ 2 tại Việt Nam), đỉnh Bạch Mộc Lương Tử cao 3.046 m. Núi đồi cao và dốc, xen kẽ nhiều thung lũng sâu và hẹp, có nhiều cao nguyên, sông suối. Sông có nhiều thác ghềnh, dòng chảy lưu lượng lớn nên tiềm năng thủy điện rất lớn. Lai Châu có đặc điểm địa hình với nhiều dãy núi và cao nguyên, phía đông là dãy núi Hoàng Liên Sơn. Giữa hai dãy núi đồ sộ trên là phần đất thuộc vùng núi thấp tương đối rộng lớn và lưu vực sông Đà với nhiều cao nguyên đá vôi (dài 400 km, rộng từ 1 – 25 km, cao 600 – 1.000 m). Trên 60% diện tích có độ cao trên 1.000 m, trên 90% diện tích có độ dốc trên 25°, bị chia cắt mạnh bởi các dãy núi chạy dài theo hướng tây bắc – Đông Nam, xen kẽ là các thung lũng có địa hình tương đối bằng phẳng như: Mường So, Tam Đường, Bình Lư, Than Uyên… Có đỉnh núi Fansipan cao 3.143 m, Pu Sam Cáp cao 1.700 m… Núi đồi cao và dốc, xen kẽ nhiều thung lũng sâu và hẹp, có nhiều sông suối, nhiều thác ghềnh, dòng chảy lưu lượng lớn nên có nhiều tiềm năng về thủy điện.

Lai Châu có khí hậu cận nhiệt đới ẩm. Nhiệt độ trung bình năm khoảng 21 °C-23 °C chia làm hai mùa theo độ ẩm là mùa mưa và mùa khô, chia làm 4 mùa theo nhiệt độ: xuân, hè, thu, đông.

Lịch sử

Xưa kia Lai Châu hay Mường Lai được đặt dưới quyền điều hành của tù trưởng các dân tộc Thái, quy phục triều đình Việt Nam. Đây vốn là một châu thuộc phủ Điện Biên, tỉnh Hưng Hóa xưa.

Tiểu quân khu phụ Lai Châu gồm châu Lai (trung tâm tại thị xã Mường Lay ngày nay), châu Luân (Tủa Chùa), châu Quỳnh Nhai, châu Phong Thổ được thành lập theo Nghị định ngày 5 tháng 6 năm 1893 của Toàn quyền Đông Dương và trực thuộc tỉnh Vạn Bú từ ngày 10 tháng 10 năm 1895. Tỉnh Vạn Bú đổi tên thành tỉnh Sơn La năm 1904, do đó Lai Châu lại thuộc tỉnh Sơn La.

Tỉnh Lai Châu được thành lập theo Nghị định ngày 28 tháng 6 năm 1909 của Toàn quyền Đông Dương. Lúc đó tỉnh Lai Châu gồm các châu Lai, châu Quỳnh Nhai, châu Điện Biên tách ra từ tỉnh Sơn La, tỉnh lỵ đặt tại thị xã Lai Châu (nay là thị xã Mường Lay thuộc tỉnh Điện Biên), quản lý đầu tiên là công sứ E. Gilles. Ngày 16 tháng 1 năm 1915 tỉnh Lai Châu bị thay thế bằng Đạo Quan binh 4 Lai Châu dưới sự cai trị quân sự.

Năm 1948, Lai Châu thuộc Khu tự trị Thái trong Liên bang Đông Dương đến năm 1950 thì gộp và Hoàng triều Cương thổ của Quốc trưởng Bảo Đại.

Thời kỳ 1953-1955, khi Việt Minh tiếp quản thì tỉnh Lai Châu thuộc Khu tây bắc, tách khỏi Liên khu Việt Bắc.

Ngày 29 tháng 4 năm 1955, tỉnh Lai Châu giải thể, 6 châu của tỉnh Lai Châu cũ (Mường Tè, Mường Lay, Sình Hồ, Điện Biên, Quỳnh Nhai, Tuần Giáo) trực thuộc Khu tự trị Thái Mèo.

Ngày 18 tháng 10 năm 1955, thành lập châu Tủa Chùa gồm 8 xã, tách từ châu Mường Lay.

Ngày 27 tháng 10 năm 1962, đổi tên Khu tự trị Thái Mèo thành Khu tự trị Tây Bắc, đồng thời tái lập tỉnh Lai Châu, gồm 7 huyện: Mường Tè, Mường Lay, Sình Hồ (nay là Sìn Hồ), Điện Biên, Quỳnh Nhai, Tuần Giáo, Tủa Chùa. Đến cuối năm 1975, giải thể cấp Khu tự trị.

Sau năm 1975, tỉnh Lai Châu có tỉnh lị là thị xã Lai Châu và 7 huyện: Điện Biên, Mường Lay, Mường Tè, Phong Thổ, Sìn Hồ, Tủa Chùa, Tuần Giáo.

Năm 1979, Trung Quốc đã xâm lăng, đánh chiếm thị trấn Phong Thổ huyện Phong Thổ, phá hủy nhiều cơ sở trước khi rút quân về bên kia biên giới. Sau này tỉnh lỵ chuyển về thị xã Điện Biên Phủ.

Năm 1990, cơ sở hạ tầng của thị xã Lai Châu bị phá huỷ nặng nề bởi trận lũ lịch sử.

Ngày 18 tháng 4 năm 1992, thành lập thị xã Điện Biên Phủ và chuyển tỉnh lỵ từ thị xã Lai Châu về thị xã Điện Biên Phủ.

Ngày 14 tháng 1 năm 2002, thành lập huyện Tam Đường trên cơ sở một phần diện tích và dân số của huyện Phong Thổ; thành lập huyện Mường Nhé trên cơ sở một phần diện tích và dân số của các huyện Mường Tè và Mường Lay.

Ngày 26 tháng 9 năm 2003, thành lập thành phố Điện Biên Phủ trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của thị xã Điện Biên Phủ.

Trước khi tách tỉnh, tỉnh Lai Châu có diện tích lớn nhất miền Bắc Việt Nam, thứ hai cả nước (sau tỉnh Đắk Lắk cũ); có diện tích 18.619,22 km², dân số 753.811 người, có 12 đơn vị hành chính cấp huyện, gồm thành phố Điện Biên Phủ (tỉnh lị), thị xã Lai Châu và 10 huyện: Điện Biên, Điện Biên Đông, Mường Lay, Mường Nhé, Mường Tè, Phong Thổ, Sìn Hồ, Tam Đường, Tủa Chùa, Tuần Giáo.

Ngày 26 tháng 11 năm 2003, Quốc hội ra Nghị quyết trong đó chia tỉnh Lai Châu thành tỉnh Lai Châu (mới) và tỉnh Điện Biên, đồng thời chuyển huyện Than Uyên của tỉnh Lào Cai về tỉnh Lai Châu mới quản lý:

 Tỉnh Điện Biên gồm thành phố Điện Biên Phủ (tỉnh lị), thị xã Lai Châu và 6 huyện: Điện Biên, Điện Biên Đông, Mường Lay, Mường Nhé, Tủa Chùa, Tuần Giáo.
 Tỉnh Lai Châu gồm 5 huyện: Mường Tè, Phong Thổ, Sìn Hồ, Tam Đường, Than Uyên.

Tỉnh Lai Châu mới có diện tích tự nhiên là 906.512,30 ha và dân số vào thời điểm đó là 313.511 người, bao gồm các huyện Mường Tè, Phong Thổ, Sìn Hồ, Tam Đường; các xã Pú Đao, Chăn Nưa, Nậm Hàng và bản Thành Chử, xã Xá Tổng của huyện Mường Lay; phường Lê Lợi của thị xã Lai Châu; huyện Than Uyên của tỉnh Lào Cai. Tỉnh lỵ đặt tại thị trấn Phong Thổ, huyện Tam Đường.

Ngày 2 tháng 1 năm 2004, địa giới các huyện Mường Tè và Sìn Hồ được điều chỉnh lại.

Ngày 10 tháng 10 năm 2004, thành lập thị xã Lai Châu mới trên cơ sở một phần diện tích và dân số của huyện Tam Đường. Còn thị xã Lai Châu cũ thuộc tỉnh Điện Biên được đổi tên thành thị xã Mường Lay vào năm 2005.

Ngày 30 tháng 10 năm 2008, thành lập huyện Tân Uyên trên cơ sở một phần diện tích và dân số của huyện Than Uyên.

Ngày 2 tháng 11 năm 2012, thành lập huyện Nậm Nhùn trên cơ sở một phần diện tích và dân số của các huyện Mường Tè và Sìn Hồ.

Ngày 27 tháng 12 năm 2013, chuyển thị xã Lai Châu thành thành phố Lai Châu. Tỉnh Lai Châu có 1 thành phố và 7 huyện như hiện nay.

Hành chính
Tỉnh Lai Châu có 8 đơn vị hành chính cấp huyện, bao gồm 1 thành phố và 7 huyện với 106 đơn vị hành chính cấp xã, bao gồm 5 phường, 7 thị trấn và 94 xã.

Dân số

Tính đến ngày 1/4/2019, dân số tỉnh Lai Châu là 460.196 người, xếp thứ 62/63 tỉnh, thành phố cả nước, trên tỉnh Bắc Kạn, 17,8% dân số sống ở đô thị và 82,2% dân số sống ở nông thôn; dân tộc Kinh có 73.233 người, chiếm 15,9% dân số, còn lại các dân tộc khác có 386.963 người, chiếm 84% dân số toàn tỉnh. Đây cũng là tỉnh ít dân nhất vùng Tây Bắc Bộ với gần 500.000 dân.

Tính đến ngày 1 tháng 4 năm 2019, toàn tỉnh có 5 tôn giáo khác nhau đạt 60.892 người, nhiều nhất là đạo Tin Lành có 57.226 người, tiếp theo là Công giáo đạt 3.577 người, Phật giáo có 80 người. Còn lại các tôn giáo khác như Hồi giáo có bảy người và Phật giáo Hòa Hảo có hai người.

Cơ sở hạ tầng

Lai Châu là một tỉnh vùng cao biên giới, núi đồi dốc, địa hình chia cắt, xen kẽ nhiều thung lũng sâu và hẹp, lại có nhiều cao nguyên, sông suối nên khó khăn cho việc phát triển giao thông. Nhưng Lai Châu lại có đường biên giới dài 265,095 km giáp tỉnh Vân Nam, nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa với cửa khẩu song phương Ma Lù Thàng - Kim Thủy Hà là điều kiện thuận lợi cho việc giao thương hàng hoá và dịch vụ du lịch.

Với mạng lưới giao thông chủ yếu là đường bộ. Tỉnh Lai Châu có quốc lộ 12 chạy qua nối từ thành phố Điện Biên Phủ tới Trung Quốc (qua cửa khẩu Ma Lù Thàng), có quốc lộ 4D nối tới thị trấn SaPa (Lào Cai), quốc lộ 32 nối với tỉnh Yên Bái, có đường thủy sông Đà giao lưu với các tỉnh Điện Biên, Sơn La, Hòa Bình. Tính đến nay đã có 95/98 xã, phường có đường ô tô đến tận trung tâm các xã, phường trên địa bàn toàn tỉnh và 3 xã đang trong giai đoạn xây dựng.

Hạ tầng mạng lưới điện: Tính đến cuối năm 2009, 80/98 xã và 74% số hộ được sử dụng điện. Nhiều công trình thủy điện lớn đã và đang được xây dựng trên địa bàn như thủy điện Sơn La (2400MW), Huội Quảng (520MW), Bản Chát (220MW), Nậm Na 3 (84MW) và đặc biệt là thủy điện Lai Châu (1.200MW) được khởi công vào cuối năm 2010, cùng với 60 dự án thủy điện vừa và nhỏ khác…

Hạ tầng mạng lưới cấp thoát nước: Tính đến cuối năm 2009, 50% dân số đô thị trên địa bàn tỉnh được sử dụng nước sạch, 74% dân số nông thôn được sử dụng nước hợp vệ sinh.

Tính đến cuối năm 2009, Lai Châu có 11 bưu cục, 68/89 xã có điểm bưu điện văn hoá xã, 22 đại lý bưu điện và điểm chuyển phát; có 29/89 xã, 06 thị trấn, 03/03 phường có báo phát hàng ngày; có 221 trạm BTS, tăng 111 trạm so với năm trước; mật độ điện thoại cố định là 16,2 máy/100 dân, tăng 143% so với năm 2008; dịch vụ Internet tiếp tục phát triển nhanh, mật độ 1,21 thuê bao/ 100 dân, tăng 162% so với năm 2008

Năm học 2009-2010 có 392 trường với 5.759 lớp, tăng 27 trường, 306 lớp so với năm 2008-2009. Tổng số học sinh ra lớp là 104.209 học sinh, tăng 6.117 học sinh so với năm học trước. Tính đến cuối năm 2009, đã hoàn thành phổ cập giáo dục Trung học cơ sở 23 xã, đạt chuẩn phổ cập giáo dục tiểu học đúng độ tuổi.

Kinh tế

Sau khi tách tỉnh, Lai Châu là một trong những tỉnh khó khăn. Tuy nhiên, nền kinh tế Lai Châu đã phát triển và đạt được những kết quả quan trọng, tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, cơ cấu kinh tế chuyển biến tích cực, cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội phát triển khá.
Tốc độ tăng trưởng kinh tế GDP bình quân 13%/ năm, thu nhập bình quân đầu người năm 2010 đạt 8 triệu đồng, tăng 2,4 lần so với năm 2005. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng tích cực, tỷ trọng nông, lâm nghiệp đạt 34% (giảm 11,3%); công nghiệp – xây dựng 35% (tăng 9,6%); dịch vụ 31% (tăng 1,7%). Các ngành, lĩnh vực kinh tế đều có sự phát triển theo hướng sản xuất hàng hóa. Đã hình thành một số vùng sản xuất nông, lâm nghiệp tập trung, có triển vọng về hiệu quả kinh tế và xã hội; Sản xuất lương thực tăng cả về diện tích, năng suất và sản lượng, tổng sản lượng lương thực có hạt đạt 157 nghìn tấn, lương thực bình quân đầu người đạt 400 kg/ người/ năm. Cây cao su được đầu tư trồng mới gần 7000 ha, tiếp tục thâm canh vùng chè và đưa thêm giống mới vào sản xuất. Kinh tế rừng phát triển với việc đã thu hút được một số doanh nghiệp đến đầu tư, phát triển rừng kinh tế. Trong 5 năm đã khoán bảo vệ 141 nghìn ha, khoanh nuôi tái sinh 117 nghìn ha, trồng mới trên 19 nghìn ha, tỷ lệ che phủ rừng đạt 41%, tăng 9,3% so với năm 2005; Văn hóa - xã hội tiếp tục có bước chuyển biến rõ nét, dân trí được nâng lên, công tác xóa đói giảm nghèo đạt kết quả tích cực; Quốc phòng - An ninh được đảm bảo, quan hệ đối ngoại được mở rộng; Năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng bộ được nâng lên…Được gắn với khu vực tam giác kinh tế Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh bằng các tuyến Quốc lộ 4D, Quốc lộ 70, Quốc lộ 32 và đường thủy sông Đà.

Nông nghiệp - Lâm nghiệp - Thủy sản: Xây dựng các vùng sản xuất hàng hóa tập trung, có những vùng đạt 30–50 triệu đồng/ha/năm tại các cánh đồng Mường So, Bình Lư, Mường Than. Duy trì và cải tạo, thâm canh và phát triển cây chè và cây thảo quả, đây là hai loại cây có thế mạnh trong việc xuất khẩu hàng hoá của tỉnh. Xã hội hoá nghề rừng, chuyển cơ bản từ lâm nghiệp truyền thống sang phát triển lâm nghiệp xã hội mang tính cộng đồng, phát triển rừng kinh tế để phục vụ cho ngành công nghiệp chế biến. Tổ chức sản xuất nông thôn theo hướng phát triển kinh tế trang trại, lấy kinh tế hộ làm đơn vị tự chủ, các DN, hợp tác xã nông lâm nghiệp là đơn vị dịch vụ hai đầu cho kinh tế hộ phát triển.
Công nghiệp: Đối với Lai Châu có thể coi đây là một ngành kinh tế mũi nhọn, kết hợp phục vụ sản xuất nông – lâm nghiệp. Tỉnh đã thông qua quy hoạch chi tiết các điểm có thể xây dựng nhà máy thủy điện, đặc biệt là công trình thủy điện Lai Châu. Công nghiệp chế biến nông lâm sản cũng cần được quan tâm đúng mức. Công nghiệp khai thác và sản xuất vật liệu xây dựng tránh làm theo phương thức vụn vặt để dễ quản lý và khai thác có hiệu quả. Tiểu thủ công nghiệp với các ngành nghề truyền thống của địa phương như: mây tre đan, dệt thổ cẩm, lương thực thực phẩm…
Ngày 06 tháng 10 năm 2022, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 1182/QĐ-TTg về việc thành lập Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh Lai Châu

Ẩm thực
Các đặc sản, ẩm thực ở Lai Châu như: lợn cắp nách, bánh bỏng San Thàng, gạo nếp Tan, mắc cọp Sìn Hồ, pa tỉnh tộp, chè san tuyết Sà Dề Phìn, rêu đá, rượu ngô Sùng Chô, bánh chưng đen, chè dây Ka Lăng, thịt sấy gác bếp, rau dớn, mật ong rừng Mường Tè, thắng cố, ớt trung đoàn Thu Lũm, gỏi cá, mắc khén, hạt dổi, cá bống vùi tro Vàng Pheo, gạo Dâu, chè san tuyết Tả Lèng, ve sầu rán, canh gà lá thuốc Dao Khâu Sìn Hồ, quả mắc có, đậu phụ nhự, rau ngót rừng, lam nhọ Lai Châu, rượu sâu chít, nấm hương rừng Phong Thổ, xôi màu xôi tím, sâu măng Sin Súi Hồ, quả óc cho, lá chua trộn thịt, tam thất đen Mường Tè, lòng tiết nhồi gạo nếp Sìn Hồ, thảo quả, phở nhắng Lai Châu, hoa đu đủ, đường phên Tả Lèng, canh tiết lá đắng, mận Sìn Hồ, măng, cá đắng Sàng Mà Pho, rau lá ngón Mường So, măng nộm hoa ban, chè xanh, gạo séng cù Than Uyên, miến rong Bình Lư, khâu nhục, lợn đen Mường Tè, dưa chuột mèo, măng lay chấm chéo.

Du lịch

Du lịch văn hoá
Lai Châu có 20 dân tộc, mỗi dân tộc đều có những nét riêng trong đời sống văn hoá truyền thống.
Chợ phiên vùng cao là nơi biểu hiện rất rõ những nét văn hoá đặc trưng đó.
 Dinh thự Đèo Văn Long thuộc xã Lê Lợi – huyện Nậm Nhùn, là khu dinh thự của vị chúa Thái thời Chiến tranh Đông Dương. Dinh thự trở thành di tích lịch sử, giáo dục lòng tự hào dân tộc và là nơi tham quan tìm hiểu những nét kiến trúc đặc trưng, mang bản sắc văn hóa Thái.
 Bia Lê Lợi: được khắc trên vách đá bờ Bắc sông Đà, nay thuộc xã Lê Lợi – huyện Nậm Nhùn.
 Di chỉ khảo cổ học nền văn minh của người Việt cổ như di tích Nậm Phé, Nậm Tun ở Phong Thổ; đã tìm thấy công cụ của thời kỳ đồ đá; những công cụ bằng đồng của nền văn hoá Đông Sơn thời đại Hùng Vương, như trống đồng .

Lễ hội

 Lễ hội Then Kin Pang: là lễ hội của người Thái trắng ở Phong Thổ được tổ chức vào ngày 13 - 15 tháng Ba âm lịch hàng năm. Lễ hội thu hút nhiều cư dân trong vùng đến vui chơi, múa hát. Lễ hội còn là dịp thi đánh đàn Tính Tẩu. Các nhạc cụ hòa âm với các quả nhạc đồng tạo nên không khí vui tươi, rộn rã.
 Ngoài ra còn có lễ Hạn Khuống của người Thái, lễ cơm mới của người La Hủ, lễ hội xuân Căm Mường của người Lào, lễ hội bắt cá của người Kháng ở Than Uyên, lễ hội hoa ban, lễ hội mừng măng mọc...

Cảnh quan thiên nhiên
 Lai Châu có nhiều cao nguyên cao trên 1.500m, mây, sương phủ bốn mùa, khí hậu trong lành, mát lạnh quanh năm như: cao nguyên Sìn Hồ, hồ Thầu, Dào San...
 Lai Châu có nhiều đỉnh núi cao, sông suối nhiều thác ghềnh, như: dãy Pu Sam Cáp (cao trên 1.700 m), sông Đà, sông Nậm Na, sông Nậm Mu …
 Suối nước nóng, nước khoáng là sản vật thiên nhiên tặng cho Lai Châu như núi đá Ô, động Tiên (Sìn Hồ); động Tiên Sơn (Bình Lư - Tam Đường), thác Tắc Tình (TT Tam Đường), suối nước nóng Vàng Bó (Phong Thổ); suối nước nóng Nà Đông, Nà Đon (Tam Đường); suối nước khoáng (Than Un);… và các hồ thủy điện lớn khác.
 Pú Đao: Một bản người Mông nhỏ với 887 người dân ở tỉnh Lai Châu được khách hàng của một hãng lữ hành nước Anh bầu là một trong năm điểm đến hấp dẫn nhất ở Đông Nam Á. Xã Pú Đao (tiếng Mông có nghĩa là "điểm cao nhất") thuộc huyện Sìn Hồ, cách thị xã Mường Lay 13 km.

Chỉ dẫn

Tham khảo

Liên kết ngoài
Cổng giao tiếp điện tử tỉnh Lai Châu

Tây Bắc Bộ


title: Lilong (Imphal West)

text:
Lilong (Imphal West) là một thị xã và là một nagar panchayat của quận Imphal West thuộc bang Manipur, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Lilong (Imphal West) có dân số 10.417 người. Phái nam chiếm 49% tổng số dân và phái nữ chiếm 51%. Lilong (Imphal West) có tỷ lệ 72% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 81%, và tỷ lệ cho phái nữ là 63%. Tại Lilong (Imphal West), 12% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Manipur


title: Schematiza bicolor

text:
Schematiza bicolor là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1887.

Chú thích

Tham khảo

Schematiza


title: Acheilognathus macropterus

text:
Acheilognathus macropterus là loài cá nước ngọt thuộc họ Cá chép.

Chú thích

Tham khảo

Acheilognathus
Cá Việt Nam


title: Agrypnus ornatus

text:
Agrypnus ornatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1857.

Chú thích

Tham khảo

Agrypnus


title: Starkenberg

text:
Starkenberg là một đô thị thuộc huyện Altenburger Land, trong bang Thüringen, Đức. Đô thị Starkenberg có diện tích 23,66 km². Ngày 1 tháng 12 năm 2008, đô thị này hợp nhất các đo thị cũ Naundorf và Tegkwitz.

Tham khảo


title: Abagrotis nanalis

text:
Abagrotis nanalis là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Loài này có ở miền nam British Columbia phía đông đến tây nam Saskatchewan và miền tây North Dakota, phía nam đến miền bắc New Mexico và California.

Sải cánh dài khoảng 25 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 8 đến tháng 9 làm một đợt ở Alberta.

Liên kết ngoài
Species info

Chú thích

Abagrotis


title: Asamoah Gyan

text:
Asamoah Gyan (phát âm , sinh ngày 12 tháng 5 năm 1985 tại Accra thủ đô Ghana) là cựu cầu thủ bóng đá người Ghana chơi ở vị trí  tiền đạo cắm và anh từng là thành viên của Đội tuyển bóng đá quốc gia Ghana.

Câu lạc bộ
Sau khi ký hợp đồng với Udinese vào năm 2003 từ CLB Liberty Professionals, Gyan đã trải qua hai năm thi đấu ở serie B cho CLB Modena dưới dạng cho mượn để học hỏi kinh nghiệm. Nhờ vào một số màn trình diễn xuất sắc trong vòng chung kết bóng đá thế giới 2006, Gyan đã thu hút sự quan tâm của CLB Nga Lokomotiv Moskva. Ngày 17 tháng 2 năm 2007, khi Udinese chuẩn bị bán tiền đạo 21 tuổi này cho đội bóng của Nga với bản hợp đồng 3 năm và 10.5 triệu đô la tiền chuyển nhượng thì Udinese lại thay đổi quyết định khi để Gyan thi đấu ở Italia cho đến hết mùa giải.

Ngày 10 tháng 8, cùng với Fabio Quagliarella, Gyan đã ký vào bản hợp đồng có thời hạn 5 năm (cho đến 30 tháng 6 năm 2012), một phần thưởng cho phong độ ổn định của Gyan  trong mùa giải 2007-08. Asamoah nói: "Tôi quyết định ở lại Udinese vì Serie A là một trong những giải đấu hàng đầu thế giới. Khả năng được chơi bóng thường xuyên ở Udinese sẽ giúp tôi trở thành một cầu thủ tốt hơn trong tương lai. Tôi cảm thấy thoải mái với bản hợp đồng mới và tôi biết rằng tôi có thể giúp Udinese đạt được những thành công nhất định trong thời gian sắp tới." Gyan và Quagliarella đánh dấu sự kiện này bằng 4 bàn thắng chia đều cho mỗi người trong trận đấu giao hữu của Udinese ngay trong chiều hôm đó.

Theo giới truyền thông Italia, nhờ vào phong độ ấn tượng những trận đấu trước mùa giải 2007-8 (bao gồm một hat-trick trong trận giao hữu gặp đội bóng Serie B Spezia ngày 25 tháng 7), Gyan đã được Manchester United, Arsenal và A.C.Milan liên hệ vào ngày 29 tháng 7 năm 2007 trước khi anh chính thức ký hợp đồng dài hạn với Udinese. Trong mùa giải 2006-07, Gyan đã ghi 10 bàn thắng góp phần giúp CLB Stadio Friuli xếp vị trí thứ 10 ở Serie A.

Gyan bị chấn thương trong suốt nửa đầu mùa giải 2007-08 cho đến hết tháng 1 năm 2008. Trong 13 lần ra sân ở serie A, Gyan ghi được 4 bàn thắng. Ngày 11 tháng 7 năm 2008, Gyan chuyển tới thi đấu cho CLB Rennes ở Ligue một trong 4 năm với mức phí chuyển nhượng là €8 triệu bảng Anh.

Năm 2010, cầu thủ người Ghana ký hợp đồng với câu lạc bộ Sunderland của Anh. Gyan đã thi đấu khá thành công ở Premiership, anh là người ghi bàn gỡ hoà cho Sunderland phút 67 trong trận gặp Tottenham (vòng 12 ngoại hạng Anh) sau đó 5 ngày (14-11)Gyan lại tiếp tục góp công vào chiến thắng 3-0 trước Chelsea trong trận làm khách đến Stamford Brigde (vòng 13 ngoại hạng Anh).

Đội tuyển quốc gia
Tháng 11 năm 2003, Gyan ghi bàn thắng quốc tế đầu tiên trong sự nghiệp của mình ở độ tuổi 17 trong trận gặp Somalia. Anh chính là cầu thủ trẻ nhất đã từng ghi bàn cho đội tuyển Ghana. Gyan cũng là cầu thủ ghi bàn nhanh nhất trong vòng chung kết bóng đá thế giới 2006 (giây thứ 68) trong chiến thắng 2-0 trước CH Czech và cũng là bàn thắng đầu tiên của đội tuyển bóng đá quốc gia Ghana tại các vòng chung kết bóng đá thế giới. Sau đó, Gyan đã bỏ lỡ một quả penalty đồng thời phải vắng mặt ở trận đấu cuối cùng ở vòng bảng do nhận thẻ vàng thứ 2 sau 2 trận đấu vì lỗi đá penalty trước tín hiệu còi của trọng tài. Ở vòng 1/16, trong trận thua của Ghana trước Brasil, Gyan bị truất quyền thi đấu do nhận thẻ vàng thứ 2..

Gyan là thành viên trong đội tuyển Olympic Ghana năm 2004 đoạt huy chương chương đồng Thế vận hội Olympic 2004 tại Hy Lạp. Sự nghiệp thi đấu quốc tế của Gyan được đánh dấu bởi bàn thắng ghi vào ngày 19 tháng 11 năm 2003 trong trận đấu giữa Ghana và Somalia, 3 ngày trước khi Gyan 18 tuổi. Trong vòng loại World Cup 2006, Gyan trong 7 lần ra sân ghi được 4 bàn thắng. Tổng cộng, trong 32 lần khoác áo đội tuyển quốc gia, Gyan ghi được 20 bàn thắng.

Ngày 24 tháng 1 năm 2008, tại vòng loại CAN Cup 2008, Gyan và người em trai Baffour quyết định rời khỏi đội tuyển bóng đá quốc gia Ghana sau những chỉ trích trong chiến thắng thiếu thuyết phục 1-0 của Ghana trước Namibia. Giới truyền thông cho rằng trước khi xếp vali rời khách sạn, anh em nhà Gyan đã được các đồng đội thuyết phục ở lại đội tuyển. Chính Gyan là người đã có công lớn khi ghi đến 3 bàn trên 4 bàn thắng mà đội tuyển Ghana, vốn đã bị sứt mẻ bởi chấn thương, có được ở CAN Cup 2008.

Phút 85 trong trận đấu đầu tiên với Serbia ở World Cup 2010, Gyan đã ghi bàn thắng quyết định từ chấm phạt đền giúp đội tuyển Ghana giành chiến thắng 1-0 chung cuộc. Ngoài ra, Gyan còn có một cú sút đập xà ngang ở phút thứ 92 trước khi được thay ra. Trong trận đấu thứ hai của đội tuyển, Gyan cũng ghi bàn từ chấm phạt đền ở phút thứ 26 giúp Ghana có một trận hòa trước Australia.

Ở vòng 1/16, trong trận gặp đổi tuyển Mỹ, Gyan đã ghi bàn thắng quyết định trong hiệp phụ giúp Ghana thắng chung cuộc với tỉ số 2-1 và trở thành đội tuyển quốc gia thứ ba của châu Phi góp mặt tại vòng tứ kết trong tất cả các kì World Cup. Trong trận tứ kết gặp Uruguay, Gyan đã bỏ lỡ một quả phạt đền trong những phút cuối của hiệp phụ thứ 2 khi đá bóng chạm xà ngang khiến tỉ số hòa được giữ nguyên và hai đội phải bước vào loạt sút luân lưu 11m. Mặc dù khi sút luân lưu, Gyan đã đá tốt quả 11m của mình tuy nhiên Ghana vẫn chịu thua chung cuộc trước Uruguay với tỉ số của loạt đá 11m là 2-4 và bị loại.

Thống kê sự nghiệp

Câu lạc bộ
Tính đến ngày 18 tháng 3 năm 2018

Bao gồm Siêu cúp UAE.

Đội tuyển quốc gia

Bàn thắng quốc tế

Cuộc sống cá nhân
Em trai của Asamoah Gyan là Baffour Gyan hiện cũng là cầu thủ và đang chơi cho CLB Asante Kotoko ở Ghana.

Thành tích
 Cúp bóng đá châu Phi Huy chương Bạc: 2010
 Cúp bóng đá châu Phi Huy chương Đồng: 2008
Ghana
 Giải vô địch bóng đá thế giới Vòng 1/16: 2006
 Giải vô địch bóng đá thế giới Tứ kết: 2010

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Asamoah Gyan - Bàn thắng quốc tế

 Premier League

Sinh năm 1985
Cầu thủ Cúp bóng đá châu Phi 2008
Cầu thủ Cúp bóng đá châu Phi 2010
Cầu thủ Cúp bóng đá châu Phi 2012
Cầu thủ Cúp bóng đá châu Phi 2013
Cầu thủ Cúp bóng đá châu Phi 2015
Cầu thủ Cúp bóng đá châu Phi 2017
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2006
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2010
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2014
Cầu thủ bóng đá Al Ain FC
Cựu sinh viên Học viện Accra
Tiền đạo bóng đá
Cầu thủ bóng đá Giải bóng đá ngoại hạng Trung Quốc
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Trung Quốc
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Anh
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Pháp
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Ý
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Thổ Nhĩ Kỳ
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất
Cầu thủ bóng đá Thế vận hội Mùa hè 2004
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Ghana
Cầu thủ bóng đá Ghana ở nước ngoài
Vận động viên Ghana ở Pháp
Vận động viên Ghana ở Ý
Vận động viên Ghana ở Anh
Vận động viên Ghana ở Trung Quốc
Vận động viên Ghana ở Thổ Nhĩ Kỳ
Vận động viên Ghana ở Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất
Cầu thủ bóng đá Ghana
Cầu thủ bóng đá Kayserispor
Cầu thủ bóng đá Liberty Professionals F.C.
Cầu thủ bóng đá Ligue 1
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá Modena F.C.
Cầu thủ bóng đá Thế vận hội của Ghana
Cầu thủ bóng đá Premier League
Cầu thủ bóng đá Serie A
Cầu thủ bóng đá Serie B
Cầu thủ bóng đá Thượng Hải SIPG
Cầu thủ bóng đá Stade Rennais F.C.
Cầu thủ bóng đá Sunderland A.F.C.
Cầu thủ bóng đá Süper Lig
Cầu thủ bóng đá Shabab Al-Ahli Dubai
Cầu thủ bóng đá UAE Pro-League
Cầu thủ bóng đá Udinese
FIFA Century Club


title: Réalville

text:
Réalville một thị xã và xã ở tỉnh Tarn-et-Garonne trong vùng Tarn-et-Garonne, Pháp.

Xem thêm
Communes of Tarn-et-Garonne

Tham khảo

Xã của Tarn-et-Garonne


title: Erlenbach, Heilbronn

text:
Erlenbach là một xã ở huyện Heilbronn trong bang Baden-Württemberg phía nam Đức. Đô thị này có diện tích 12,73 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2020 là 5129 người. Các đơn vị giáp ranh gồm: Heilbronn và Neckarsulm về phía tây, Eberstadt về phía đông và Weinsberg về phía đông nam.

Tham khảo


title: Sân bay Vitoria

text:
Sân bay Vitoria  là một sân bay gần Vitoria-Gasteiz, ở Xứ Basque của Tây Ban Nha. Sân bay này có 1 đường băng dài 3500 m bề mặt bê tông.

Các hãng hàng không và các tuyến điểm
Iberia
Iberia do Air Nostrum cung ứng (Barcelona, Madrid)
NordJet bay thuê bao dịch vụ

Các hãng vận tải hàng hóa
British Airways World Cargo
DHL Air
European Air Transport
FedEx Express
Star Air (Maersk Air)
UPS Airlines

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang mạng sân bay Vitoria
Bus timetable for Vitoria Airport

Sân bay Xứ Basque


title: Crossodactylus gaudichaudii

text:
Crossodactylus gaudichaudii là một loài ếch thuộc họ Leptodactylidae.
Đây là loài đặc hữu của Brasil.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, và sông ngòi.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Tham khảo

 da Rocha, C.F. & Van Sluys, M. 2004. Crossodactylus gaudichaudii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Crossodactylus
Động vật đặc hữu Brasil
Động vật lưỡng cư Brasil


title: Sceloenopla tetracantha

text:
Sceloenopla tetracantha là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Champion miêu tả khoa học năm 1920.

Chú thích

Tham khảo

Sceloenopla


title: Hydrodessus spanus

text:
Hydrodessus spanus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Spangler miêu tả khoa học năm 1985.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Hydrodessus


title: Rối loạn nhân cách tránh né

text:
Rối loạn nhân cách tránh né (tiếng Anh: Avoidant personality disorder-AvPD hoặc anxious personality disorder) là một trạng thái không bình thường của nhân cách, có đặc điểm chung là sự ức chế về mặt xã hội, tự đánh giá thấp bản thân và rất nhạy cảm đối với phán xét không thuận lợi của người khác đối với mình. Đây là một dạng trong nhóm bệnh rối loạn nhân cách. Đối với một số tác giả, AvPD là một kiểu ám ảnh sợ xã hội lan tỏa. Người bệnh nghèo nàn trong các mối quan hệ, họ thường chỉ có vài người bạn, ít tham gia vào các hoạt động chung.

Chẩn đoán
Thường xuất hiện lúc bắt đầu trưởng thành trong nhiều hoàn cảnh khác nhau và có ít nhất 4 trong các biểu hiện dưới đây:

    Tránh né các hoạt động xã hội nghề nghiệp phải quan hệ nhiều do sợ bị phê bình, phản đối và chối bỏ.
    Ngần ngại không bộc lộ tình cảm với người khác dù có nhu cầu được yêu thương.
    Dè dặt ngay cả trong quan hệ thân tình vì sợ xấu hổ và làm chuyện kỳ cục
    Trong các bối cảnh xã giao rất sợ bị phê bình và chối bỏ.
    Trong những quan hệ mới mẻ thường ức chế vì cảm giác mình không được đánh giá cao
    Tự xem mình không có năng lực giao tiếp xã hội, kém thu hút và thấp kém so với người khác
    Rất dè dặt để tránh mọi vấn đề trong quan hệ cá nhân hoặc tránh né dấn thân trong các hoạt động mới vì sợ rơi vào tình trạng lúng túng.

Chẩn đoán phân biệt
Một số căn bệnh có các biểu hiện nào đấy giống nhau khiến chúng ta dễ nhầm lẫn, tuy vậy chúng vẫn có điểm khác biệt để căn cứ vào đó mà phân biệt:

 Nhân cách phân liệt: không quan tâm tới việc duy trì các quan hệ.
Ám ảnh sợ xã hội: xuất hiện trong tình huống phải có mặt trước đám đông, chứ không lan tỏa qua các mối quan hệ. Tuy nhiên có đôi lúc cả hai cùng song hành với nhau.
 Nhân cách lệ thuộc: không tránh né các mối quan hệ và người nhân cách lệ thuộc rất lo sợ bị bỏ rơi.

Bệnh kết hợp
Các nghiên cứu chỉ ra một dải tương đối rộng các bệnh kết hợp, rối loạn nhân cách tránh né được báo cáo có tỷ lệ cao liên kết với các bệnh thuộc nhóm rối loạn lo âu. Từ 20 đến 40% người mắc AvPD  có bệnh ám ảnh sợ xã hội, đây là một con số không nhỏ. Nhưng một số báo cáo còn cho thấy các tỷ lệ cao hơn ở các bệnh khác, chẳng hạn có đến 45% người bệnh có biểu hiện của bệnh rối loạn lo âu lan tỏa và trên 56% bệnh rối loạn ám ảnh cưỡng chế. Ngoài ra còn có ám ảnh sợ khoảng trống, tâm thần phân liệt, rối loạn chuyển đổi, bệnh tưởng.

Dịch tễ học
Rối loạn nhân cách tránh né ảnh hưởng đến từ 0,5% đến 1% dân số, ở Mỹ tỷ lệ trên người trưởng thành là 2.1%–2.6%, lưu ý rằng trẻ em và thanh thiếu niên không được chẩn đoán về các rối loạn liên quan đến nhân cách. Với bệnh nhân tâm thần ngoại trú ghi nhận thấy 10% có bệnh. Nam và nữ có tỷ lệ mắc ngang nhau.

Nguyên nhân
Nguyên nhân của bệnh đến nay chưa được biết cặn kẽ, như nhiều rối loạn tinh thần khác nó là sự phối hợp giữa gien, môi trường xã hội và các yếu tố tâm lý. Tính cách-cái có khả năng di truyền một phần từ cha mẹ sang thế hệ sau được cho là có liên quan. Những trải nhiệm lo âu trong quá khứ vào thời thơ ấu và thanh niên có thể tạo ra tính cách thu rút xã hội, tránh né và sợ hãi các mối quan hệ mới. Tìm hiểu quá khứ của người mắc AvPD cho thấy tỷ lệ cao bị lạm dụng cảm xúc (emotional abuse), cụ thể là 61%. Lạm dụng thể chất cho thấy có liên hệ với rối loạn stress sau sang chấn và các dạng rối loạn nhân cách khác nhiều hơn.
Nhiều người được chẩn đoán mắc AvPD đã sớm biết đến cảm xúc đau đớn lặp đi lặp lại bởi cha mẹ và/hoặc cộng đồng xung quanh khi bị chỉ trích hay không được chấp nhận. Cái này tạo ra cơ chế phòng thủ, một cách đơn giản họ nghĩ rằng cách tốt nhất để giảm thiểu đau đớn đó là tránh né các mối quan hệ có nguy cơ .

Điều trị
 Trị liệu tâm lý cá nhân, theo hướng phân tâm hoặc theo hướng nâng đỡ, lựa chọn phương pháp nào tùy vào sự vững mạnh của cái tôi.
 Tâm lý nhóm cũng rất có hiệu quả, phát triển các kỹ năng xã hội và khẳng định bản thân.
 Hóa dược liệu pháp được chỉ định trong trường hợp trầm cảm, lo âu.

Xem thêm
 Rối loạn nhân cách
 Rối loạn lo âu
 Rối loạn stress sau sang chấn

Chú thích

Rối loạn nhân cách
Chẩn đoán tâm thần


title: 5044 Shestaka

text:
5044 Shestaka (1977 QH4) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 18 tháng 8 năm 1977 bởi N. S. Chernykh ở Nauchnyj.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 5044 Shestaka

Thiên thể phát hiện năm 1977
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Glenoides

text:
Glenoides là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Boarmiini


title: Maubourguet

text:
Maubourguet là một xã thuộc tỉnh Hautes-Pyrénées trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 181 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Hautes-Pyrénées


title: Euphitrea mandibula

text:
Euphitrea mandibula là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Wang & Zhang in Yong Zhang, miêu tả khoa học năm 2006.

Chú thích

Tham khảo

Euphitrea


title: Trại hủy diệt Bełżec

text:
Belzec (tiếng Ba Lan: Belzec [bɛu̯ʐɛt S]), là trại đầu tiên của các trại hủy diệt do Đức Quốc xã tạo ra để thực hiện chiến dịch Reinhard trong Holocaust. Hoạt động từ năm 1942, trại nằm ở Ba Lan bị chiếm đóng, khoảng 1 km về phía nam nhà ga đường sắt địa phương của Belzec ở huyện Lublin của Chính phủ tổng hợp.

Người ta cho rằng có khoảng từ 430.000 đến 500.000 người Do Thái đã bị giết tại Belzec, cùng với số lượng không rõ những người Ba Lan và Roma, người ta chỉ biết chỉ có một hoặc hai người Do Thái đã sống sót khỏi trại Belzec: Rudolf Reder và Chaim Hirszman. Việc thiếu những người sống sót có thể là lý do tại sao trại này rất ít được biết đến mặc dù có số lượng nạn nhân khổng lồ.

Belzec nằm trong huyện Lublin bốn mươi bảy dặm Anh về phía bắc của thành phố lớn Lviv (Lvov, Lwów), thuận lợi giữa các cộng đồng dân Do Thái lớn phía đông nam Ba Lan và phía đông Galicia. Trại hủy diệt Belzec, mô hình cho hai trại khác trong chương trình giết người Aktion Reinhard, bắt đầu như một trại lao động vào tháng 4 năm 1940, trong quá trình của dự án-Burggraben gắn liền với vùng đất dành riêng Lublin đặt trong cùng một khu vực: khu vực đất dành là nguồn dự trữ cho lao động cưỡng bức bởi các trại nhỏ khác nhau nhỏ như Belzec, để xây dựng các công trình phòng thủ dọc theo đường phân giới cắm mốc của Đức Quốc xã-Liên Xô như một con mương chống tăng dài. Trong khi dự án Burggraben đã bị đóng cửa vào cuối năm do không hiệu quả, Belzec được mở lại vào năm 1942 để hoàn thành một phần của rãnh chống tăng.

Tham khảo

Holocaust
Khởi đầu năm 1942
Chấm dứt năm 1943
B


title: Diabrotica tumidicornis

text:
Diabrotica tumidicornis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Erichson miêu tả khoa học năm 1847.

Chú thích

Tham khảo

T


title: Dipseudopsis scissa

text:
Dipseudopsis scissa là một loài Trichoptera trong họ Dipseudopsidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Tham khảo

Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi
Dipseudopsis


title: Palicourea calantha

text:
Palicourea calantha là một loài thực vật thuộc họ Rubiaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador.

Chú thích

Tham khảo
 Jaramillo, T., Cornejo, X. & Pitman, N. 2004. Palicourea calantha. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ecuador
Palicourea
Thực vật dễ tổn thương


title: Escurolles

text:
Escurolles  là một xã ở tỉnh Allier thuộc miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Allier

Tham khảo

Xã của Allier


title: Kawaguchi

text:
Kawaguchi (tiếng Nhật: 川口市) là một thành phố đô thị loại đặc biệt thuộc tỉnh Saitama của Nhật Bản.

Thành phố rộng 55,75 km², ở phía Đông Nam của tỉnh và bên bờ Bắc sông Arakawa, và có 496.676 dân (ước ngày 1.8/2008), đông thứ hai trong tỉnh.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Website chính thức của thành phố.

Đô thị đặc biệt của Nhật Bản
Thành phố tỉnh Saitama


title: Fagara mayu

text:
Fagara mayu là một loài thực vật thuộc họ Rutaceae. Đây là loài đặc hữu của Chile. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 World Conservation Monitoring Centre 1998. Fagara mayu. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Chile
Fagara
Thực vật đặc hữu Chile
Thực vật dễ tổn thương


title: Al Karama, Libya

text:
Al Karama, Libya là một thành phố của Libya. Thành phố Al Karama, Libya có diện tích km2, dân số thời điểm năm 2006 là 37.987 người. Đây là thành phố lớn 21 thứ tại Libya.

Tham khảo

Khu dân cư ở Libya


title: Nà Phặc

text:
Nà Phặc là một thị trấn thuộc huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn, Việt Nam.

Địa lý
Thị trấn Nà Phặc có vị trí địa lý:
Phía bắc giáp xã Trung Hòa
Phía đông giáp thị trấn Vân Tùng và xã Thượng Quan
Phía nam giáp các xã Thuần Mang và Hiệp Lực
Phía tây giáp huyện Ba Bể.

Thị trấn Nà Phặc là nơi giao giữa quốc lộ 3 và quốc lộ 279. Trên tuyến quốc lộ 3 qua thị trấn Nà Phặc có đèo Gió. Thị trấn nằm ở lưu vực thượng nguồn của sông Năng. Thị trấn Nà Phặc có dân số năm 2019 là 6.459 người, trong đó có 3.257 nam và 3.202 nữ.

Lịch sử
Thị trấn Nà Phặc được thành lập vào tháng 10 năm 1980, trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của xã Thiều Quan và các bản: Cốc Pái, Nà Tỏ, Nà Kèng, Nà Làm, Nà Duồng, Nà Ma, Khuổi Tinh, Thâm Sang của xã Trung Hòa.

Hành chính
Thị trấn Nà Phặc được chia thành các tổ dân phố và thôn bản, gồm: I, II, III, Công Quản, Mạch, Hùa, Bó Danh, Cốc Pái, Cầy, Nà Khoang, Nà Này, Nà Pán, Cốc Tào, Nà Tò, Nà Kèng, Nà Duồng, Nà Làn, Nà Nọi, Sáo Sào, Lũng Nhá, Mảy Van, Phia Cháng, Khuổi Luông, Phia Đắng, Cốc Sả, Lũng Rịa.

Xem thêm
Danh sách thị trấn tại Việt Nam

Chú thích

Liên kết ngoài


title: Leka

text:
Leka là một đô thị ở hạt Trøndelag, Na Uy. Đô thị này thuộc vùng Namdalen. Trung tâm hành chính của đô thị này là làng Leka.

Kinh tế chủ yếu là ngư nghiệp và nông nghiệp, Leka là đô thị cực bắc của Trøndelag.
Leka đã được tách khỏi Kolvereid vào ngày 1 tháng 10 năm 1860. Gravvik đã được tách khỏi Leka vào ngày 1 tháng 1 năm 1909.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đô thị của Trøndelag


title: Monolepta atripennis

text:
Monolepta atripennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Laboissiere miêu tả khoa học năm 1931.

Chú thích

Tham khảo

Monolepta


title: Edgar Fahs Smith

text:
Edgar Fahs Smith (23.5.1854 – 3.51928) là một nhà khoa học người Mỹ, ngày nay nổi tiếng về các quan tâm của ông đối với lịch sử hóa học. Ông đã tích lũy được một bộ sưu tập các sách báo và hình ảnh liên quan tới lịch sử Hóa học, và sau này trở thành tâm điểm của Bộ sưu tập tưởng niệm Edgar Fahs Smith.

Cuộc đời và Sự nghiệp

Edgar Fahs Smith sinh tại York, Pennsylvania, ông tốt nghiệp trường Pennsylvania College tại Gettysburg (nay là Gettysburg College) năm 1874. Ông đậu bằng tiến sĩ dưới sự hướng dẫn của Friedrich Wöhler ở Đại học Göttingen (Đức) năm 1876. Sau đó Smith trở lại Hoa Kỳ và kịp thời hợp tác với Đại học Pennsylvania, ban đầu làm giáo sư Hóa học, sau đó làm hiệu trưởng phân khoa. Smith nghiên cứu khoa học trong các lãnh vực điện hóa học (electrochemistry), việc xác định trọng lượng nguyên tử và các nguyên tố đất hiếm.

Smith là người đồng sáng lập phân ban Lịch sử Hóa học của Hội Hóa học Hoa Kỳ (American Chemical Society). Ông làm chủ tịch Hội Hóa học Hoa Kỳ 3 nhiệm kỳ, làm chủ tịch Hội Triết học Hoa Kỳ (1902-1908) và Hội Lịch sử Khoa học (1928). Năm 1898 Smith được bầu vào Hàn lâm viện Khoa học quốc gia Hoa Kỳ.

Ông được thưởng Huy chương Priestley năm 1926.

Smith từ trần ở Philadelphia, Pennsylvania năm 1928.

Sách xuất bản

 Chemistry in America (1914)
 The Life of Robert Hare (1917)
 James Woodhouse (1918)
 Priestley in America (1920)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Biography
Biography
 Biography (brief)
 Edgar Fahs Smith Memorial Collection
Edgar Fahs Smith Lectureship
Google Book copies of Smith's works

Sinh năm 1854
Mất năm 1928
Nhà khoa học Hoa Kỳ
Nhà hóa học
Huy chương Priestley
Nhà hóa học Hoa Kỳ
Cựu sinh viên Đại học Göttingen


title: Pasites somalicus

text:
Pasites somalicus là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Eardley mô tả khoa học năm 1997.

Chú thích

Tham khảo

Pasites
Động vật được mô tả năm 1997


title: Tôn Thất Tiệp

text:
Tôn Thất Tiệp (chữ Hán: 尊室詥, 1870-1888) là con trai thứ của Tôn Thất Thuyết. Cùng anh trai Tôn Thất Đàm, ông là một trong những chỉ huy của phong trào Cần Vương.. (theo gia phả nhà cụ Tôn Thất Thuyết thì hai con trai của ông là Tôn Thất Tiệp và Tôn Thất Đàm chứ không phải là Tôn Thất Thiệp và Tôn Thất Đạm)

Ngày 4 tháng 7 năm 1885, Tôn Thất Thuyết cho quân đánh úp vào trại lính và Tòa Khâm sứ Pháp nhưng thất bại. Vua Hàm Nghi cùng Tôn Thất Thuyết chạy ra thành Quảng Trị, sau đó lên Sơn Phòng Tân Sở rồi về vùng Tuyên Hóa, Quảng Bình. Tại Tân Sở vua Hàm Nghi phát động phong trào Cần Vương. Tôn Thất Đàm cùng Tôn Thất Thiệp được cha giao cho nhiệm vụ bảo vệ vua Hàm Nghi.

Cuối năm 1888, vua Hàm Nghi bị một thuộc hạ là Trương Quang Ngọc làm phản đem quân tới bắt. Tôn Thất Tiệp bảo vệ vua và bị giết chết trước mặt vua Hàm Nghi ngày 1 tháng 11 cùng năm tại Tuyên Hóa. Khi đó ông mới 18 tuổi.

Tại Hà Nội, Huế và Thành phố Hồ Chí Minh có những con đường được mang tên ông.

Tham khảo

Người Thừa Thiên Huế
Thủ lĩnh quân sự phong trào Cần Vương
Nghĩa quân chống Pháp
Tôn thất nhà Nguyễn


title: Saint-Just-sur-Dive

text:
Saint-Just-sur-Dive là một xã thuộc tỉnh Maine-et-Loire trong vùng Pays de la Loire phía tây nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 28 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintjustsurdive