title: Khủng bố

text:
Khủng bố, chủ nghĩa khủng bố hay tấn công khủng bố (Tiếng Anh: terrorism), theo nghĩa rộng nhất, là hành động phá hoại hoặc là việc sử dụng bạo lực và nỗi sợ hãi để đạt được một mục đích về mặt ý thức hệ. Thuật ngữ này được sử dụng chủ yếu để chỉ bạo lực có chủ ý trong thời bình hoặc trong bối cảnh chiến tranh chống lại những người không tham chiến (chủ yếu là dân thường và quân nhân trung lập). Các thuật ngữ "terrorist" và "terrorism" để chỉ khủng bố có nguồn gốc trong cuộc Cách mạng Pháp vào cuối thế kỷ thứ 18 nhưng đã được sử dụng rộng rãi trên toàn thế giới và thu hút sự chú ý trên toàn cầu vào những năm 1970 trong cuộc xung đột Bắc Ireland, xung đột Basque, và xung đột Israel–Palestine. Việc sử dụng các cuộc tấn công tự sát gia tăng từ những năm 1980 trở đi được điển hình hoá bởi các cuộc tấn công ngày 11 tháng 9 năm 2001 ở Hoa Kỳ.

Trong cộng đồng quốc tế, khủng bố không có một định nghĩa có tính pháp luật hay hình sự rõ ràng nào. Định nghĩa chung của chủ nghĩa khủng bố chỉ đề cập đến những hành vi bạo lực được dự định để tạo ra sự sợ hãi (khủng bố). tạo ra cho một mục tiêu tôn giáo, chính trị hay ý thức hệ; và cố tình nhắm vào các mục tiêu hoặc không quan tâm đến sự an toàn của những người không có khả năng tự vệ (ví dụ, nhân viên dân sự trung lập hay dân thường). Một số định nghĩa của khủng bố hiện nay bao gồm cả các hành vi bạo lực bất hợp pháp và chiến tranh. Việc sử dụng chiến thuật tương tự như của các tổ chức tội phạm để tống tiền hoặc để ép buộc người khác phải im lặng thường không được coi là khủng bố, mặc dù những hành động tương tự có thể được coi là khủng bố khi được thực hiện bởi một nhóm có động cơ chính trị. Sử dụng thuật ngữ này cũng bị chỉ trích vì việc sử dụng thái quá và thường xuyên của nó với các tổ chức khủng bố Hồi giáo hoặc Jihad, trong khi bỏ qua các tổ chức hoặc cá nhân khủng bố không phải Hồi giáo.

Từ "khủng bố" mang nặng màu sắc chính trị, tâm lý, và gây nhiều tranh cãi, và điều này tạo ra rất nhiều khó khăn trong việc cung cấp một định nghĩa chính xác. Một nghiên cứu về chủ nghĩa khủng bố trong chính trị đã kiểm tra hơn 100 định nghĩa về "khủng bố" tìm thấy 22 yếu tố định nghĩa riêng biệt (ví dụ như bạo lực, vũ lực, sợ hãi, đe dọa, sự phân biệt mục tiêu nạn nhân). Trong một số trường hợp, cùng một nhóm vũ trang có thể được những người ủng hộ họ mô tả là "chiến sĩ đấu tranh vì tự do", trong khi đối thủ của họ thì coi đó là những kẻ khủng bố. Khái niệm về khủng bố có thể gây tranh cãi vì nó thường được sử dụng bởi cơ quan nhà nước (và cá nhân được nhà nước hỗ trợ) để làm giảm tính chính danh của các đối thủ, và có khả năng hợp pháp hóa việc sử dụng lực lượng vũ trang riêng của nhà nước để chống lại đối thủ (chính các lực lượng này có thể được đối thủ của nhà nước trên mô tả như là "khủng bố"). Đồng thời, ngược lại cũng có thể diễn ra khi các quốc gia thực hiện hoặc bị cáo buộc phạm vào tội khủng bố cấp nhà nước.

Có nhiều ví dụ về sự tranh cãi khi coi ai hoặc hành động nào đó là "khủng bố" hay không. Chẳng hạn như nhà lãnh đạo Nam Phi, Nelson Mandela, trong quá khứ ông từng bị chính quyền phân biệt chủng tộc ở Nam Phi coi là khủng bố, nhưng ngày nay ông được xem là một nhà cách mạng đấu tranh vì người da đen Hoặc nhân vật An Trọng Căn bị Nhật Bản coi là kẻ khủng bố vì đã ám sát thủ tướng Nhật là Ito Hirobumi, nhưng ở Hàn Quốc và Trung Quốc thì ông được ca ngợi là nhà ái quốc đã hy sinh thân mình để chống ách xâm lược của Nhật Bản. Trong Thế Chiến thứ II, việc Mỹ ném bom nguyên tử xuống hai thành phố Hiroshima và Nagasaki làm chết hàng trăm ngàn dân thường Nhật Bản để làm chính quyền Nhật khiếp sợ dẫn đến nhanh chóng đầu hàng cũng có thể bị xem là hành động khủng bố vì việc ném bom này nhắm vào mục tiêu dân sự chứ không phải quân sự với mục đích khiến đối phương sợ hãi.

Lịch sử

Tùy vào cách định nghĩa, khủng bố có thể được xem là đã ra đời từ ít nhất là thế kỷ 1 CN. Theo nhà sử học Do Thái-La Mã đương thời Josephus, sau khi phong trào Zealot nổi dậy chống lại sự thống trị của La Mã ở tỉnh Judea, Judas của Galilee đã thành lập một nhánh nhỏ cực đoan hơn của phong trào này có tên là Sicarii vào năm 6 CN. Hoạt động khủng bố của Sicarii nhắm vào các nhân vật người Do Thái mà đã "thông đồng" với La Mã, bao gồm các tư tế, Sadducee, vương triều Herodia và những người khác thuốc tầng lớp giàu có.

Bản thân khái niệm "khủng bố" vốn được sử dụng để miêu tả các hành động của câu lạc bộ Jacobin trong giai đoạn "Triều đại Khủng bố" của cuộc Cách mạng Pháp. Theo lãnh đạo của câu lạc bộ Jacobin Maximilien Robespierre, "khủng bố không gì khác là công lý được thực thi một cách nhanh chóng, gay gắt và không nhân nhượng". Năm 1795, Edmund Burke lên án câu lạc bộ Jacobin vì đã "thả hàng nghìn con chó săn mang tên những kẻ khủng bố ... lên người dân" Pháp.

Tháng 1 năm 1858, nhà yêu nước người Ý Felice Orsini đã ném 3 quả bom nhằm mục đích ám sát hoàng đế Pháp Napoleon III. 8 người qua đường đã thiệt mạng và 142 người khác bị thương. Sự kiện này đóng vai trò then chốt đối với sự hình thành của các nhóm khủng bố đầu tiên.

Hội anh em Cộng hòa Ireland có thể được xem là tổ chức đầu tiên sử dụng các chiến thuật khủng bố hiện đại. Tổ chức này được thành lập vào năm 1858 với tư cách là một tổ chức cách mạng theo chủ nghĩa dân tộc Ireland và thực hiện các vụ tấn công ở Anh. Chiến dịch đánh bom mà Hội anh em Cộng hòa Ireland đã phát động vào năm 1881 là một trong những chiến dịch khủng bố hiện đại đầu tiên. Thay vì ám sát chính trị, chiến dịch này sử dụng chất nổ được hẹn giờ để gieo rắc nỗi sợ hãi trong người dân thành thị ở Anh nhằm mục đích chính trị.

Một nhóm khủng bố thời kỳ đầu khác, Narodnaya Volya, được thành lập ở Nga vào năm 1878 với tư cách là một tổ chức cách mạng theo chủ nghĩa vô trị lấy cảm hứng từ Sergei Nechayev và Carlo Pisacane. Tổ chức này đã phát triển những ý tưởng mà sau này trở thành đặc trưng của các vụ tấn công do tổ chức phi nhà nước nhỏ tiến hành, chẳng hạn như ám sát các "lãnh đạo của chế độ áp bức". Tổ chức này, tin rằng các công nghệ được phát minh trong thời kỳ này cho phép họ tấn công một cách trực diện và chọn lọc. Chẳng hạn, Narodnaya Volya là tổ chức theo chủ nghĩa vô trị đầu tiên sử dụng rộng rãi dynamit.

Theo David Rapoport, đã có 4 làn sóng khủng bố toàn cầu lớn, bao gồm "khủng bố vô trị, khủng bố chống thực dân, khủng bố Tân Tả, và khủng bố tôn giáo. 3 làn sóng đầu tiên đã kết thúc và kéo dài khoảng 40 năm; làn sóng thứ 4 vẫn đang diễn ra và đã bước sang thập kỷ thứ 3."

Dạng khủng bố
Rất nhiều tổ chức chính trị đã tiến hành khủng bố nhằm phát triển mục tiêu của mình, bao gồm cả phe chính trị cánh hữu và cánh tả, các nhóm dân tộc, các nhóm tôn giáo, cách mạng, và các chính phủ cầm quyền. Các hoạt động khủng bố có một đặc tính thống nhất là việc sử dụng bừa bãi bạo lực đối với những người không có khả năng chống cự với mục đích là sự nổi tiếng cho một nhóm, một phong trào, một cá nhân hoặc gây áp lực lên đối thủ chính trị buộc họ phải chấp nhận một giải pháp chính trị có lợi cho mình. Các tổ chức khủng bố có thể khai thác nỗi sợ hãi của con người để hỗ trợ đạt được những mục tiêu này.

Đối tượng chịu thiệt hại do khủng bố có thể là tính mạng, sức khỏe, danh dự nhân phẩm, tài sản (của cá nhân, tổ chức hay của nhà nước) hoặc sự vững mạnh của một chính quyền nhà nước.

Cách phân loại khủng bố có sự khác nhau giữa từng quốc gia, hệ thống chính trị và thời điểm trong lịch sử. Đơn vị Tác chiến về Bất ổn và Khủng bố Hoa Kỳ định nghĩa khủng bố là "một chiến thuật mà trong đó hành động bạo lực hoặc sự đe dọa sẽ hành đồng bạo lực được sử dụng để tạo ra nỗi sợ hãi nhằm mục đích cưỡng chế". Theo đơn vị tác chiến này, bất ổn và khủng bố được chia thành 6 loại:
 Bất ổn xã hội – Một dạng bạo lực tập thể làm gián đoạn sự hòa bình, an toàn và vận hành bình thường của cộng đồng.
 Khủng bố chính trị – Hành vi tội phạm mang tính bạo lực chủ yếu nhằm gieo rắc nỗi sợ hãi trong cộng đồng, hoặc một bộ phận đáng kể của cộng đồng, vì mục đích chính trị.
 Khủng bố phi chính trị – Hoạt động khủng bố được thực hiện để tạo ra và duy trì nỗi sợ hại cao độ nhằm mục đích cưỡng chế nhưng mục đích đó không mang tính chính trị mà là vì lợi ích của một cá nhân hoặc tập thể nào đó.
 Khủng bố nặc danh – Trong hai thập kỷ trước giai đoạn 2016-19, chỉ có "ít hơn một nửa" tất cả các cuộc tấn công khủng bố "được người thực hiện nhận trách nhiệm hoặc được các chính phủ quy trách nhiệm cho các nhóm khủng bố cụ thể một cách thuyết phục". Đã có một số giả thuyết được đưa để giải thích nguyên nhân của điều này.
 Hành động giống khủng bố – Mục đích chính của các hành động này không phải là gây ra nỗi sợ hãi cho nạn nhân của mình (như ở khủng bố đúng nghĩa), nhưng người thực hiện chúng sử dụng những chiến thuật và biện pháp giống như khủng bố đúng nghĩa và gây ra những hậu quả và phản ứng tương tự. Ví dụ, việc một tên tội phạm đang đào tẩu bắt giữ con tin là một hành động giống khủng bố.
 Khủng bố chính trị hạn chế – Đặc trưng của khủng bố chính trị đúng nghĩa là phương pháp mang tính cách mạng; khủng bố chính trị hạn chế chỉ "những hành động khủng bố có động cơ lý tưởng hoặc chính trị nhưng không thuộc một chiến dịch nhằm mục đích giành quyền kiểm soát quốc gia".
 Khủng bố nhà nước – "chỉ những quốc gia mà quyền cai trị được dựa trên nỗi sợ hãi và sự áp bức tương tự như khủng bố". Loại khủng bố này có thể được định nghĩa là những hành động khủng bố do các chính phủ tiến hành nhằm mục đích chính trị và thường là một phần chính sách đối ngoại của chính phủ đó.

Các nguồn khác phân loại khủng bố theo những cách khác, chẳng hạn như chia khủng bố một cách tổng thể hơn thành khủng bố nội địa và khủng bố quốc tế, hoặc bao gồm những loại khủng bố khác như khủng bố dân phòng hoặc khủng bố nổi dậy. Một cách phân loại khác chia khủng bố thành các loại sau:
 Khủng bố chính trị
Khủng bố phi nhà nước
Khủng bố cách mạng xã hội
Khủng bố chủ nghĩa dân tộc-ly khai
Khủng bố tôn giáo cực đoan
 Khủng bố cơ yếu tôn giáo
 Khủng bố phi tôn giáo
 Khủng bố cánh hữu
 Khủng bố cánh tả
 Khủng bố cộng sản
 Khủng bố do nhà nước bảo trợ
 Khủng bố chính thể hoặc nhà nước
 Khủng bố tội phạm
 Khủng bố do bệnh lý

Mục đích và động cơ

Lựa chọn khủng bố làm biện pháp
Các cá nhân và tổ chức lựa chọn khủng bố làm biện pháp bởi khủng bố có khả năng:
 Đóng vai trò là một dạng chiến tranh phi đối xứng nhằm buộc một chính phủ chấp nhận các yêu cầu
 Đe dọa một nhóm người để khiến họ phải chấp nhận yêu cầu nhằm tránh tiếp tục chịu thương vong
 Thu hút sự chú ý và, từ đó, sự ủng hộ chính trị dành cho một mục đích
 Trực tiếp kêu gọi thêm nhiều người tham gia (chẳng hạn như vào các hoạt động cách mạng)
 Gián tiếp kêu gọi thêm nhiều người tham gia bằng cách khiêu khích phản ứng thù địch hoặc thái quá từ phía phe đối lập

Trong các cuộc đấu tranh giành độc lập, các vụ tấn công nhầm vào người "thông đồng" với nhà nước có mục đích đe dọa những người khác để họ không hợp tác với nhà nước, từ đó làm suy giảm khả năng kiểm soát của nhà nước. Chiến thuật này đã được sử dụng trong các cuộc đấu tranh giành độc lập ở Ireland, Kenya, Algeria và Cyprus.

Một số vụ tấn công có mục đích thu hút sự chú ý của cộng đồng quốc tế vào một cuộc đấu tranh không được đưa tin, ví dụ như vụ không tặc máy bay Palestine năm 1970 và khủng hoảng con tin tàu hỏa Hà Lan năm 1975.

Mục đích
Mục đích chính trị hoặc xã hội của khủng bố bao gồm:
 Phong trào độc lập hoặc ly khai
 Phong trào phục hồi lãnh thổ
 Truyền bá một triết lý chính trị nhất định, ví dụ như chủ nghĩa xã hội (khủng bố cánh tả), chủ nghĩa vô trị hoặc chủ nghĩa phát xít (có thể bằng một cuộc đảo chính hay một phong trào độc lập hoặc ly khai)
 Bảo vệ môi trường (khủng bố sinh thái)
 Chủ nghĩa thượng đẳng
 Ngăn cản nhóm đối lập chiếm một lãnh thổ nhất định (such as by discouraging immigration or encouraging flight)
 Khuất phục một nhóm người nhất định (ví dụ như hành động tư hình với người Mỹ gốc Phi)
 Lan truyền một tôn giáo nhất định hoặc giúp tôn giáo đó chiếm ưu thế – khủng bố tôn giáo
 Chấm dứt sự áp bức của chính phủ mà phe khủng bố cho rằng mình phải trải qua
 Trả đũa một hành động bạo lực (ví dụ như các cuộc tấn công qua lại trong xung đột Israel–Palestine hoặc xung đột vũ trang tại Bắc Ireland)

Mục đích của khủng bố cánh hữu bao gồm chủ nghĩa dân tộc da trắng, chủ nghĩa dân tộc-sắc tộc, chủ nghĩa phát xít, chống chủ nghĩa xã hội, phong trào phản đối phá thai và kháng cự nộp thuế.

Đôi khi các tội phạm khủng bố thuộc cùng một phe lại có những động cơ khác nhau. Ví dụ, trong cuộc xung đột Chechen–Nga, những người Chechen đấu tranh giành độc lập đồng minh với các phần tử khủng bố Hồi giáo cực đoan từ các quốc gia khác.

Yếu tố cá nhân và xã hội
Có nhiều yếu tố cá nhân và xã hội có thể tác động đến việc một người quyết định tham gia tổ chức khủng bố hoặc tự mình thực hiện hành động khủng bố, bao gồm:
 Bản sắc, trong đó có mối liên kết với một nền văn hóa, sắc tộc hoặc tôn giáo nhất định
 Tiếp xúc với bạo lực trước đó
 Phần thưởng tiền bạc (ví dụ như quỹ tử vì đạo của chính quyền Palestine)
 Rối loạn tâm thần
 Cảm giác bị cô lập với xã hội
 Suy nghĩ rằng mình đang phản ứng lại với một sự bất công hoặc sỉ nhục sâu sắc

Một báo cáo do Paul Gill, John Horgan và Paige Deckert thực hiện  cho thấy trong số các tên khủng bố đơn độc:
 43% có động cơ tôn giáo
 32% có rối loạn tâm thần, số khác được chẩn đoán có vấn đề về tâm lý sau khi bị bắt giữ
 Ít nhất 37% sống một mình trong thời gian lên kế hoạch và/hoặc tiến hành khủng bố, 26% sống cùng người khác, số còn lại không có dữ liệu
 40% không có việc làm ở thời điểm tiến hành khủng bố hoặc bị bắt giữ
 19% có suy nghĩ rằng mình không được người khác tôn trọng
 14% từng là nạn nhân của bạo lực bằng lời nói hoặc hành động

Nhà tâm lý học Ariel Merari đã tiến hành nghiên cứu tình trạng tâm lý của các tên khủng bố liều chết từ năm 1983 dựa trên thông tin tiểu sử từ giới truyền thông, phỏng vấn người thân của những người đã tấn công liều chết và phỏng vấn những người đã lên kế hoạch tấn công liều chết nhưng bị bắt giữ. Bà kết luận rằng ít khả năng các tên khủng bố có đặc điểm bất thường về tâm lý. Scott Atran đã nhận thấy rằng các tên khủng bố liều chết không có bất kỳ đặc điểm xã hội bất thường—chẳng hạn như không có bố, bạn bè hay việc làm—hoặc biểu hiện muốn tự sát nào. Cụ thể, học không liều chết chỉ vì cảm thấy tuyệt vọng hoặc như thế mình 'không còn gì để mất'.

Abrahm đặt giả thuyết rằng các tổ chức khủng bố không lựa chọn khủng bố vì tính hiệu quả về mặt chính trị của nó. Động cơ của các tên khủng bố đơn độc thường là mong muốn hòa nhập xã hội với các thành viên khác trong tổ chức của mình hơn là mục đích chính trị hay mục tiêu chiến lược–những điều mà bản thân họ cũng không xác định được rõ ràng.

Michael Mousseau đã cho thấy tính chất của nền kinh tế và tư tưởng của tội phạm khủng bố có thể có liên hệ với nhau. Nhiều tội phạm khủng bố có tiền sử bạo lực gia đình.

Chiến thuật
Các nhóm 'khủng bố sử dụng nhiều chiến thuật khác nhau để tối đa hóa sợ hãi và công khai. Các tổ chức khủng bố thường là có phương pháp kế hoạch tấn công trước, và có thể đào tạo người tham gia, những người hoạt động "bí mật", và quyên góp tiền ủng hộ hoặc thông qua các tổ chức tội phạm. Giao tiếp có thể xảy ra thông qua viễn thông hiện đại, hoặc thông qua các phương pháp cũ thời như người đưa thư.

Thành phần khủng bố quốc tế nay nhắm vào khách sạn và các mục tiêu "mềm" dễ đánh trong lúc an ninh tại các cơ sở quân đội và chính quyền tiếp tục được cải thiện, theo một công ty nghiên cứu an ninh thế giới. Đến năm 2009, các cuộc tấn công nhắm vào khách sạn đã tăng hơn gấp đôi kể từ sau cuộc tấn công của khủng bố ngày 11 tháng 9 năm 2001, so sánh với thời gian tám năm trước đó. Số người bị thương và thiệt mạng trong các cuộc tấn công này cũng tăng gấp sáu lần trong cùng thời gian.

Một khách sạn là mục tiêu tấn công dễ dàng, thường được thành phần khủng bố Hồi giáo quá khích lựa chọn; với địa điểm cố định, nhiều người lui tới và hàng rào phòng thủ thu hẹp. Khách sạn cũng là nơi thu hút nhiều người Tây phương, cho thành phần khủng bố cơ hội giết hay làm bị thương nhiều người trong cùng cuộc tấn công.

Tuy rằng nhân viên canh gác khách sạn cũng cố theo dõi những người có vẻ nghi ngờ cùng hoạt động của họ, thành phần khủng bố cũng biết cách tránh né điều này bằng cách đến mướn phòng từ trước, cho họ có quyền lui tới khắp nơi. Một thí dụ là các tên khủng bố mở hai cuộc tấn công tự sát liên tiếp ngày 17/7/2009 ở J.W. Marriott và Ritz-Carlton tại thủ đô Jakarta của Indonesia đã đến ở hai ngày trước đó.

Dù rằng ngày càng có nhiều cuộc tấn công nhắm vào khách sạn, các chủ nhân và giám đốc điều hành tỏ vẻ ngần ngại trong việc có thêm các biện pháp bảo vệ an ninh vì có thể làm phiền toái khách đến ở. Nhưng điều này có thể sẽ phải thay đổi.

Cuối thập niên 2000, al-Qaeda thay đổi từ một tổ chức với thành phần chỉ huy đầu não trung ương có các mục tiêu toàn cầu sang các "chi nhánh" ở nhiều vùng, với mục tiêu có tính cách cục bộ địa phương và có sự hậu thuẫn của dân chúng nơi đó, theo một bản báo cáo do công ty STRATFOR đưa ra ngày 8/9/2009. Các tổ chức khủng bố nhỏ hơn này thường không được huấn luyện kỹ càng và cũng không có nhiều tiền nên thường nhắm đến các mục tiêu không quá khó khăn. Điều đó không có nghĩa là họ không nguy hiểm, "nhất là khi họ muốn chứng tỏ giá trị của mình hay muốn tìm cách bắt tay với tổ chức khác có khả năng chiến thuật cao hơn," theo bản báo cáo.

Thủ phạm

Thủ phạm gây ra các hành động khủng bố có thể là một cá nhân, tổ chức hoặc nhà nước. Trong quan niệm phổ biến, khủng bố thường gắn liền với hình ảnh một nhóm người nhỏ và bí mật sẵn sàng xả thân cho mục đích nào đó một cách cao độ. Trong các vụ tấn công khủng bố gây nhiều thương vong nhất trong thời gian gần đây, nhiều vụ tấn công–chẳng hạn như sự kiện 11 tháng 9, vụ đánh bom tàu điện ngầm Luân Đôn, cuộc tấn công Mumbai năm 2008 và vụ đánh bom Bali năm 2002–được lên kế hoạch và thực hiện bởi một nhóm người khăng khít bao gồm bạn bè thân thiết, người trong gia đình cũng như các mạng lưới xã hội khác.

Đã có nhiều nghiên cứu được thực hiện nhằm rút ra chân dung của tội phạm khủng bố, từ đó giải thích được hành động của các cá nhân này thông qua tâm lý và hoàn cảnh kinh tế xã hội của họ. Các nhà nghiên cứu khác, chẳng hạn như Roderick Hindery, tìm cách rút ra chân dung đó từ những chiến thuật tuyên truyền mà tội phạm khủng bố sử dụng. Theo một nghiên cứu được nhà kinh tế học Alan B. Krueger thực hiện vào năm 2007, 28% tội phạm khủng bố có hoàn cách nghèo đói so với 33% không có hoàn cảnh như vậy, và 47% được giáo dục ít nhất là hết cấp 3 so với 38% không nhận được điều đó.. Một phân tích khác thì cho thấy chỉ có 16% tội phạm khủng bố có hoàn cảnh nghèo đói, so với 30% tất cả nam giới Palestine, và hơn 60% được giáo dục quá cấp 3 so với 15% toàn bộ dân số.

Để tránh bị phát hiện, tội phạm khủng bố sẽ ăn mặc và hành động một cách bình thường trước khi thực hiện hành động khủng bố. Một số ý kiến cho rằng nỗ lực xây dựng chân dung của tội phạm khủng bố dựa trên các đặc điểm tính cách, ngoại hình hoặc xã hội học là vô ích. Những miêu tả về ngoại hình và hành vi của một tội phạm khủng bố cũng có thể đúng với gần như bất cứ một người bình thường nào. Phần lớn các cuộc tấn công khủng bố được tiến hành bởi nam giới ở độ tuổi có thể phục vụ quân sự (từ 16 đến 40).

Nhóm khủng bố quốc tế
Vụ khủng bố gây tiếng vang nhất trên thế giới là vụ Khủng bố ngày 11 tháng 9 năm 2001 tại Mỹ được thực hiện bởi nhóm Al-Qaeda, do Osama bin Laden (người Ả Rập Xê Út) đứng đầu và có phạm vi hoạt động trên toàn thế giới.
Nhóm Jemaah Islamiah, Abu Sayyaf đều ở khu vực Đông Nam Á có phạm vi hoạt động hẹp hơn.
Lực lượng Vũ trang Cách mạng Colombia một tổ chức du kích cộng sản buôn bán thuốc phiện cũng bị chính phủ Colombia và nhiều quốc gia khác coi là khủng bố.

Thống kê
Theo công bố mới đây của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, năm 2005 toàn thế giới đã xảy ra 11.000 vụ tấn công khủng bố, trong đó chỉ riêng Iraq đã chiếm 1/3 số vụ.

Phản ứng

Phản ứng với khủng bố có phạm vi rộng và có thể bao gồm sự tổ chức lại phổ chính trị hoặc đánh giá lại các giá trị cốt lõi.

Các phản ứng cụ thể bao gồm:
 Ban hành luật chống khủng bố, trục xuất, và tăng quyền hạn của cảnh sát
 Tiến hành các biện pháp như khóa cửa hoặc đặt rào chắn giao thông
 Tấn công quân sự phủ đầu hoặc đáp trả
 Tăng cường hoạt động tình báo và giám sát
 Tiến hành hoạt động nhân đạo
 Nới lỏng chính sách thẩm vấn và bắt giữ

Khái niệm "chống khủng bố" có phạm vi hẹp hơn và mang ý nghĩa rằng các biện pháp đó trực tiếp nhắm vào bên tiến hành hoạt động khủng bố.

Nghiên cứu khủng bố
Nghiên cứu khủng bố là một lĩnh vực học thuật liên ngành có mục đích tìm hiểu nguyên nhân của khủng bố, cách ngăn chặn khủng bố cũng như các tác động của khủng bố theo nghĩa rộng nhất. Nghiên cứu khủng bố có thể được tiến hành trong cả bối cảnh quân sự lẫn dân sự, chẳng hạn như bởi các trung tâm nghiên cứu như Trung tâm Nghiên cứu Khủng bố và Bạo lực Chính trị của Anh, Trung tâm Nghiên cứu Bạo lực và Căng thẳng Chấn thương của Na Uy, và Trung tâm chống Khủng bố Quốc tế (ICCT). Có một số tạp chí học thuật về lĩnh vực này, ví dụ như Perspectives on Terrorism.

Thỏa thuận quốc tế
Một trong những thỏa thuận nhằm thúc đẩy xây dựng khung pháp lý chống khủng bố quốc tế là Bộ quy tắc ứng xử nhằm đạt được một thế giới không có khủng bố được đưa vào lưu hành trong kỳ họp thứ 73 của Đại Hội đồng Liên Hợp Quốc vào năm 2018. Được tổng thống Kazakhstan Nursultan Nazarbayev khởi xướng, bộ quy tắc ứng xử này có mục đích chính là triển khai một loạt các cam kết quốc tế nhằm chống lại khủng bố và thiết lập một liên minh toàn cầu với mục tiêu đạt được một thế giới không có khủng bố vào năm 2045. Hơn 70 quốc gia đã ký vào bộ quy tắc.

Chống khủng bố
Hoa Kỳ và các nước phương Tây đang thực hiện cuộc chiến chống khủng bố tại chính quốc gia của họ và một số khu vực trên thế giới. Cuộc chiến này dẫn đến việc họ đưa quân vào một số quốc gia để giúp đỡ phe phái chính trị này chống lại phe phái chính trị khác bị họ xem là lực lượng khủng bố. Đây bị xem là hành động can thiệp vào nội bộ quốc gia khác thậm chí bị lên án là xâm lược. Có quan điểm cho rằng cuộc chiến chống khủng bố thực chất là dùng vũ lực can thiệp vào nước khác để đạt được các mục tiêu địa chính trị, thiết lập các chính phủ thân phương Tây tại quốc gia khác. Tuy nhiên chính cuộc chiến chống khủng bố làm tăng sự thù ghét của dân chúng và các lực lượng chính trị tại các nước bị can thiệp làm tăng nguy cơ xảy ra các vụ khủng bố tại Mỹ và các nước phương Tây.

Xem thêm
Chỉ số Khủng bố Toàn cầu
Chiến tranh chống khủng bố
Chống khủng bố
Danh sách các nhóm khủng bố đã chỉ định
Khủng bố Hồi giáo
Khủng bố tại Việt Nam
Tấn công liều chết
Tội ác chống lại loài người

Chú thích

Liên kết ngoài

Liên hiệp Quốc
Conventions on Terrorism
United Nations Office on Drugs and Crime:  "There are 12 major multilateral conventions and protocols related to states' responsibilities for combating terrorism. But many states are not yet party to these legal instruments, or are not yet implementing them."
UNODC – United Nations Office on Drugs and Crime – Terrorism Prevention

Khủng bố và luật nhân đạo quốc tế
Terrorism and international humanitarian law, International Committee of the Red Cross

Tin tức và các bài viết đặc biệt
Jihad Monitor
Combating Terrorism Center at Westpoint

Bạo lực
Chính trị
Nổi loạn
Lạm dụng
Sợ hãi
Tội ác bạo lực
Bài cơ bản dài trung bình
Tội phạm có tổ chức
Kiểu chiến tranh


title: Quận Chautauqua, New York

text:
Quận Chautauqua (tiếng Anh: Chautauqua County) là một quận trong tiểu bang New York, Hoa Kỳ. Quận lỵ là thành phố . Theo điều tra dân số năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận này có dân số người .

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có tổng diện tích km², trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Quận giáp ranh

Các xa lộ

Các thành phố và thị trấn

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của New York


title: Namamyia plutonis

text:
Namamyia plutonis là một loài Trichoptera trong họ Odontoceridae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Tân bắc
Namamyia


title: Zoppè di Cadore

text:
Zoppè di Cadore là một đô thị ở tỉnh Belluno trong vùng Veneto, có vị trí cách khoảng 110 km về phía bắc của Venice và khoảng 30 km về phía bắc của Belluno. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 292 và diện tích 4,4 km².

Đô thị Zoppè di Cadore có các frazioni (các đơn vị trực thuộc, chủ yếu là thôn làng) Villa, Bortolot, and Sagui.

Zoppè di Cadore giáp các đô thị: Forno di Zoldo, Vodo di Cadore, Zoldo Alto.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Belluno
Thành phố và thị trấn ở Veneto


title: Rendsburg-Eckernförde

text:
Rendsburg-Eckernförde () là một huyện ở Schleswig-Holstein, Đức. Các đơn vị giáp ranh (từ phía đông theo chiều kim đồng hồ) là: thành phố Kiel, huyện Plön, thành phố Neumünster, các huyện Segeberg, Steinburg, Dithmarschen và Schleswig-Flensburg, và biển Baltic.

Lịch sử

Năm 1867, chính quyền Phổ đã lập 20 huyện trong tỉnh Schleswig-Holstein, trong đó có các huyện Rendsburg và Eckernförde. Huyện như ngày nay được lập vào năm1970 thông qua việc sáp nhập các huyện cũ.
Rendsburg đã thuộc Đan Mạch cho đến cuộc chiến tranh Phổ-Đan Mạch. Phổ đã thắng và Rendsburg trở thành lãnh thổ của Phổ. Vài năm sau, Phổ trởthành lãnh thổ của Đức.

Địa lý

Huyện tọa lạc bên bờ biển Baltic, gần giữa các thành phố Schleswig và Kiel. Một phần lớn của Kiel Canal chảy qua Rendsburg-Eckernförde. Đây là huyện lớn nhất Đức.

Các thị xã và đô thị

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trang mạng chính thức  (tiếng Đức)

Huyện của bang Schleswig-Holstein
Rendsburg-Eckernförde


title: Anthophora abrochia

text:
Anthophora abrochia là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Eardley & Brooks mô tả khoa học năm 1989.

Chú thích

Tham khảo

Anthophora
Động vật được mô tả năm 1989


title: Logania (bướm)

text:
Logania là một chi bướm ngày thuộc họ Lycaenidae.

Các loài
Logania distanti Semper, 1889
Logania dumoga Cassidy, 1995
Logania hampsoni Frühstorfer, 1914
Logania malayica Distant, 1884
Logania marmorata Moore, 1884
Logania nehalemia Frühstorfer, 1914
Logania obscura (Röber, 1886)
Logania paluana Eliot, 1986
Logania regina Druce, 1873)
Logania waltraudae Eliot, 1986
Logania watsoniana de Nicéville, 1898

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Funet

Miletini


title: Pachyplectron

text:
Pachyplectron là một chi thực vật có hoa trong họ, Orchidaceae.

Xem thêm
Danh sách các chi Phong lan

Tham khảo

Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (1999). Genera Orchidacearum 1. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2001). Genera Orchidacearum 2. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2003). Genera Orchidacearum 3. Oxford Univ. Press
Berg Pana, H. 2005. Handbuch der Orchideen-Namen. Dictionary of Orchid Names. Dizionario dei nomi delle orchidee. Ulmer, Stuttgart

Danh sách các chi phong lan
Cranichideae


title: Ceriagrion aeruginosum

text:
Ceriagrion aeruginosum là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Loài này được xếp vào nhóm Loài ít quan tâm trong sách Đỏ của IUCN năm 2007, de trend van de populatie is volgens de IUCN stabiel.

Ceriagrion aeruginosum is in 1869 voor het eerst wetenschappelijk beschreven bởi Brauer.

Chú thích

Tham khảo

Ceriagrion


title: Luzuriagaceae

text:
Luzuriagaceae là một danh pháp khoa học để chỉ một họ thực vật hạt kín. Họ này được tương đối ít các nhà phân loại thực vật học công nhận.

Hệ thống APG II năm 2003 (không thay đổi so với hệ thống APG năm 1998) công nhận họ này và đặt nó trong bộ Liliales của nhánh monocots (thực vật một lá mầm). Nó chỉ bao gồm 2 chi và khoảng 5 loài cây lâu năm sống trong khu vực từ Peru tới Tierra del Fuego, quần đảo Falkland, New Zealand và Australia (New South Wales tới Tasmania).

Hệ thống APG III năm 2009 không công nhận họ này mà gộp nó vào họ Alstroemeriaceae như là phân họ Luzuriageae Bentham & Hooker.

Phát sinh chủng loài
Cây phát sinh chủng loài dưới đây lấy theo APG III.

Liên kết ngoài

 Luzuriagaceae  trong L. Watson và M.J. Dallwitz (1992 trở đi). The families of flowering plants : descriptions, illustrations, identification, information retrieval. Phiên bản: 20-5-2010. http://delta-intkey.com
 NCBI Taxonomy Browser

Họ thực vật
Họ Loa kèn Peru


title: 23265 von Wurden

text:
23265 von Wurden là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1469.3369580 ngày (4.02 năm).

Nó được phát hiện ngày 30 tháng 12 năm 2000.

Tham khảo

2). Lincoln Lab article ngày ISEF2009 Science fair project http://www.ll.mit.edu/news/ISEFwinner.html

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 2000


title: Neolipoptena ferrisi

text:
Neolipoptena ferrisi, hay két nhỏ Thái Bình Dương, là một loài ruồi thuộc họ Hippoboscidae. Chúng sống ký sinh trên la nai - Odocoileus hemionus, nai đuôi trắng - Odocoileus virginianus & Pronghorn - Antilocapra americana. Chúng phân bố ở British Columbia, Canada, tới Baja California, México.

Chúng thường bị nhầm thành bọ ve.

Chú thích

Tham khảo

Vật ký sinh
Neolipoptena
Côn trùng hai cánh Bắc Mỹ


title: Nomada saltillo

text:
Nomada saltillo là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Broemeling mô tả khoa học năm 1988.

Chú thích

Tham khảo

Nomada
Động vật được mô tả năm 1988


title: Megachile ustulata

text:
Megachile ustulata là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1862.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

U
Động vật được mô tả năm 1862


title: Cinguloterebra

text:
Cinguloterebra là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Terebridae, họ ốc dài.

Các loài
Các loài thuộc chi Cinguloterebra bao gồm:

 Cinguloterebra adamsii (E.A. Smith, 1873)
 Cinguloterebra anilis (Röding, 1798)
 Cinguloterebra boucheti (Bratcher, 1981)
 Cinguloterebra caddeyi (Bratcher & Cernohorsky, 1982)
 Cinguloterebra commaculata (Gmelin, 1791)
 Cinguloterebra connelli (Bratcher & Cernohorsky, 1985)
 Cinguloterebra cumingii (Deshayes, 1857)
 Cinguloterebra elliscrossi (Bratcher, 1979)
 Cinguloterebra evelynae (Clench & Aguayo, 1939)
 Cinguloterebra eximia (Deshayes, 1859)
 Cinguloterebra fernandae (Aubry, 1991)
 Cinguloterebra floridana (Dall, 1889)
 Cinguloterebra fujitai (Kuroda & Habe, 1952)
 Cinguloterebra guineensis (Bouchet, 1982)
 Cinguloterebra hoaraui (Drivas & Jay, 1998)
 Cinguloterebra insalli (Bratcher & Burch, 1976)
 Cinguloterebra jenningsi (Burch, 1965)
 Cinguloterebra lima (Deshayes, 1857)
 Cinguloterebra mamillata (Watson, 1886)
 Cinguloterebra mariesi (E.A. Smith, 1880)
 Cinguloterebra marrowae (Bratcher & Cernohorsky, 1982)
 Cinguloterebra neglecta Poppe, Tagaro & Terryn, 2009
 Cinguloterebra pretiosa (Reeve, 1842)
 Cinguloterebra punctum Poppe, Tagaro & Terryn, 2009
 Cinguloterebra raybaudi (Aubry, 1993)
 Cinguloterebra russetae (Garrard, 1976)
 Cinguloterebra salisburyi (Drivas & Jay, 1998)
 Cinguloterebra stearnsii (Pilsbry, 1891)
 Cinguloterebra triseriata (Gray, 1824)
 Cinguloterebra vicdani Kosuge, 1981
 Cinguloterebra waikikiensis Pilsbry, 1921

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Terebridae


title: Mặt trận không khoan nhượng

text:
Mặt trận không khoan nhượng (tiếng Đức: Front ohne Gnade, tiếng Nga: Фронт без пощады) là bộ phim truyền hình của Cộng hòa dân chủ Đức sản xuất năm 1984. Bộ phim đã được chiếu trên truyền hình nhiều lần tại Việt Nam, trước dịch là "Cuộc chiến đấu một mất một còn". Đạo diễn Rudi Kurz và diễn viên thủ vai chính Jürgen Zartmann cũng là đạo diễn và diễn viên thủ vai chính phim "Hồ sơ thần chết".

Nội dung

Diễn viên
Jürgen Zartmann... Hermann Anders (13 tập, 1984)
Günter Naumann... Albert (13 tập, 1984)
Alfred Struwe... Trung tá Maas (12 tập, 1984)
Hans Teuscher... Cyrus Rosenfeld (11 tập, 1984)
Klaus-Peter Thiele... Trung úy Menge (11 tập, 1984)
Renate Blume... Lydia Messmer (10 tập, 1984)
Petra Blossey... Anni (10 tập, 1984)
Ulrich Voß... Gustav (9 tập, 1984)
Jörg Kleinau... Heinrich Bartels (8 tập, 1984)
Dorit Gäbler... Vợ Maas (8 tập, 1984)
Bruno Carstens... Martin (8 tập, 1984)
Wladimir Smirnov... Fjodor (8 tập, 1984)
Gojko Mitic... Pablo Calvo (7 tập, 1984)

Ê-kíp

Hậu trường

Xem thêm

Tham khảo

Liên kết ngoài

Rudi Kurz
Phim của Đài phát thanh - truyền hình CHDC Đức
Phim truyền hình Đức
Phim về Thế chiến II
Phim trinh thám Đức
Phim hành động Đức
Phim năm 1984


title: Vagli Sotto

text:
Vagli Sotto là một đô thị ở tỉnh Lucca trong vùng Toscana, có cự ly khoảng 90 km về phía tây bắc của Florence và khoảng 35 km về phía tây bắc của Lucca. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.080 người và diện tích là 41 km².

Đô thị Vagli Sotto có các frazioni (đơn vị trực thuộc, chủ yếu là các làng) Roggio Italian Link and Vagli Sopra.

Vagli Sotto giáp các đô thị: Camporgiano, Careggine, Massa, Minucciano, Stazzema.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Vagli Sotto
 Vagli Sotto

Đô thị tỉnh Lucca


title: Danh sách chi của Noctuidae:Q

text:
Quadratala
Quandara
Quaramia

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Q


title: 1745 Ferguson

text:
1745 Ferguson (1941 SY1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 17 tháng 9 năm 1941 bởi Willis, J. ở Washington.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 1745 Ferguson

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1941
Tiểu hành tinh Koronis
Tiểu hành tinh được đặt tên


title: Austrostelis amapaensis

text:
Austrostelis amapaensis là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Urban mô tả khoa học năm 2006.

Chú thích

Tham khảo

Austrostelis
Động vật được mô tả năm 2006


title: Chủ nghĩa lãng mạn

text:
Chủ nghĩa lãng mạn vừa là trào lưu văn học, vừa là phương pháp sáng tác, mang một nội dung lịch sử xã hội-cụ thể, được hình thành ở Tây Âu sau Cách mạng tư sản Pháp năm 1789. Chủ nghĩa lãng mạn chia làm hai khuynh hướng: lãng mạn tích cực và lãng mạn tiêu cực, nhưng giữa chúng vẫn có mối liên hệ qua lại khá phức tạp.

Thuộc tính "lãng mạn"
Lãng mạn được hiểu theo nghĩa chiết tự là sóng tràn bờ, chỉ một sự phóng khoáng, tự do, vượt lên trên mọi ràng buộc. Xung quanh từ lãng mạn có rất nhiều thuật ngữ khác nhau mà chủ nghĩa lãng mạn chỉ là một trong số đó như: "phương thức lãng mạn", "hình thái lãng mạn", "tính chất lãng mạn"...

Phương thức lãng mạn là kiểu sáng tác tái tạo, là một trong hai kiểu sáng tác chính của lịch sử văn học bên cạnh kiểu sáng tác tái hiện theo cách gọi của Friedrich Engels.

Hình thái lãng mạn là khái niệm đặc thù được Georg Wilhelm Friedrich Hegel dùng để đối lập với hình thái tượng trưng trong lịch sử phát triển nghệ thuật.

Tính chất lãng mạn là một thuộc tính thẩm mỹ biểu hiện chủ yếu ở chỗ vươn lên trên thực tại và đã hình thành trong lịch sử sáng tác văn học. Lãng mạn cùng với trữ tình là hai phạm trù nghệ thuật nằm trên những bình diện khác nhau: đối lập với lãng mạn là hiện thực, đối lập với trữ tình là tự sự. Trữ tình là kết quả của việc biểu hiện cảm xúc, tâm trạng chủ quan của con người, do phản ánh ước mơ và khát vọng của con người nên thường vươn lên trên thực tại. Vì vậy, trữ tình và lãng mạn dù khác nhau nhưng thường đi đôi với nhau.

Cơ sở ra đời

Cơ sở xã hội

Cuộc Cách mạng tư sản Pháp năm 1789 đã đánh đổ chế độ phong kiến. Sự kiện này là một bước ngoặt vĩ đại không chỉ đối với Pháp mà còn đối với cả Châu Âu. Chính sự sụp đổ của chế độ phong kiến và sự hình thành quan hệ xã hội mới đã tác động sâu sắc đến tư tưởng tình cảm của mọi tầng lớp trong xã hội.

Đối với lớp người thuộc ý thức hệ quý tộc (lớp người cũ), họ cảm thấy bất mãn với trật tự xã hội mới (các đặc quyền, đặc lợi của họ trước kia hoàn toàn mất sau cuộc cách mạng này), lo sợ trước các phong trào quần chúng, hoang mang vì tương lai mờ mịt đồng thời luyến tiếc thời oanh liệt không còn nữa. Một bộ phận tầng lớp tiểu tư sản bị phá sản khi cách mạng nổ ra nên họ có tâm trạng bi đát.

Đối với lớp người ủng hộ và đặt hy vọng vào cuộc cách mạng thì họ cảm thấy thất vọng (cái họ chống đối không phải là lý tưởng cách mạng mà là thành quả thực tế của cuộc cách mạng không như họ mong muốn). Chính những phản ứng đối với xã hội thực tại của họ đã sản sinh ra chủ nghĩa lãng mạn.

Friedrich Engels cũng đã có nhận xét. Vì những cơ cấu mới tưởng như hợp lý hơn so với trước kia, thì lại hoàn toàn không hợp lý... Phương châm bác ái được thực hiện bằng những trò lừa bịp, đố kị trong cạnh tranh...". Sau Cách mạng Pháp, thế lực quý tộc cũ nổi dậy, tầng lớp dân chủ cấp tiến vươn lên. Nên khuynh hướng lãng mạn tiêu cực ra đời sớm hơn khuynh hướng lãng mạn tích cực.

Cơ sở tư tưởng
Chủ nghĩa lãng mạn chịu ảnh hưởng của chủ nghĩa xã hội không tưởng, nhưng chia làm hai khuynh hướng:

 Chủ nghĩa lãng mạn tiêu cực:
Là sự phản ánh ý thức hệ của giai cấp bị Cách mạng tư sản tước đoạt quyền lợi và đẩy ra khỏi đời sống chính trị. Những nhà văn lãng mạn xuất thân từ tầng lớp quý tộc thường tìm tới thời Trung cổ, thời hoàng kim của chế độ phong kiến, hướng tới lý tưởng về cuộc sống đẹp đẻ êm đềm của thời xưa cũ. Khuynh hướng lãng mạn tiêu cực này mơ ước khôi phục lại chế độ cũ và đức tin đối với nhà thờ để truyền bá thuyết Thần bí về thế giới. Chủ nghĩa lãng mạn tiêu cực chịu sự tác động của

 Chủ nghĩa lãng mạn tích cực:
Chủ nghĩa lãng mạn tích cực gắn liền với tâm trạng quần chúng nhân dân đang bất mãn trước những hệ quả của cuộc Cách mạng tư sản Pháp. Nhưng họ cũng mơ ước một lai tốt đẹp hơn thực tại mà họ đang sống, nơi đó con người được giải phóng khỏi mọi áp bức bất công. Chủ nghĩa lãng mạn tích cực chịu sự ảnh hưởng của hai nhà tư tưởng của chủ nghĩa xã hội không tưởng, họ "nhìn vào chiều hướng của sự phát triển thực tại", nhưng thực tế họ đã đi trước sự phát triển của thực tại.

Các nguyên lý cơ bản

Đề cao mộng tưởng
Chủ nghĩa lãng mạn là sự phản ứng chống lại xã hội đương thời, con người muốn thoát li thực tế tìm đến một thế giới khác giúp con người quên đi cuộc sống mà họ cảm thấy chán ghét, vẽ ra một cuộc sống làm thỏa mãn "cái tôi" bị tổn thương của con người, nên thế giới trong chủ nghĩa lãng mạn là thế giới mộng tưởng. Tùy vào sự phản ứng khác nhau của hai khuynh hướng tiêu cực và tích cực.

Đối với những người lãng mạn tiêu cực thì họ có thái độ bi quan trốn chạy cuộc đời, họ thường tìm về quá khứ vào mộng ảo hay thu mình vào "cái tôi" bí ẩn, thiên định về cuộc đời, về ái tình, về cái chết (Nỗi đau của chàng Werther của Johann Wolfgang von Goethe).

Đối với những người lãng mạn tích cực thì họ không hòa hoãn thỏa hiệp với thực tại mà họ mong muốn thiết lập nên một xã hội mới đảm bảo hạnh phúc cho con người, họ thường vẽ nên một xã hội lý tưởng (Nhà thờ đức bà Paris, Những người khốn khổ của Victor Hugo).

Đề cao tình cảm
Chủ nghĩa lãng mạn còn được gọi là chủ nghĩa tình cảm, vì ở đây tình cảm của con người được biểu hiện rõ rệt nhất. Vì vậy, chủ nghĩa lãng mạn chính là sự phản ứng chống lại chủ nghĩa cổ điển vốn đề cao và tôn sùng lý trí với những quy tắc tam duy nghiêm ngặt (không đề cập đến tình cảm của con người, không đưa thiên nhiên vào tác phẩm...) đã siết chặt tính sáng tạo và tình cảm của con người. Trong chủ nghĩa lãng mạn tình yêu của con người được khai thác ở mọi phương diện, thiên nhiên được phản ánh một cách sinh động nhất, trở thành nơi phản ánh nội tâm và nuôi dưỡng tình cảm.

Đề cao sự tự do
Vì đề cao mộng tưởng và tình cảm nên con người muốn hướng đến một cuộc sống tự do, thoát khỏi mọi ràng buộc. Ở chủ nghĩa lãng mạn người nghệ sĩ được trả lại tất cả mọi quyền tự do để họ thỏa sức sáng tạo và tưởng tượng. Nên đa số các tác phẩm của họ hướng đến cái khoáng đạt phi thường, vì chủ nghĩa lãng mạn không chấp nhận những quy định nghiêm ngặt (đôi khi vô lý), nên nó đã tự cho phép mình đạt đến sự tự do tuyệt đối.

Chủ nghĩa lãng mạn trong văn chương
Sự hình thành và phát triển của văn học lãng mạn Pháp trong thế kỷ 19 có thể được diễn trình như sau:

Xã hội Pháp trước Cách mạng Pháp phân hoá làm 3 đẳng cấp (tu sĩ, quý tộc, bình dân) đã tạo nên sự bất bình đẳng sâu sắc, bất hợp lý về cơ cấu kinh tế, xã hội, văn hoá tinh thần, tư pháp, chính trị, giáo dục.

Triều đình Louis XVI của Pháp sống xa xỉ và phung phí đã dẫn đến khủng hoảng tài chính rồi khủng hoảng chính trị.

Cuộc Cách mạng Pháp với khẩu hiệu "Tự do - Bình đẳng - Bác ái" là mơ ước của nhân dân Pháp, nhưng họ đã hoàn toàn tan vỡ khi họ phải chứng kiến một thời kỳ dài đầy biến động liên tiếp: Quốc ước hội nghị (1792-1795) thành lập Đệ nhất cộng hoà, Chấp chánh hội nghị (1795-1799), Chế độ Tổng tài (1799-1804), sự kiện 1793 (phái Jacobin cực đoan nắm quyền với chính sách tàn sát đẫm máu).

Năm 1804 Napoléon Bonaparte làm cuộc chính biến thành lập Đế chế thứ nhất và lên ngôi hoàng đế. Đế chế thứ nhất kéo dài 10 năm (1804-1814) với những sự kiện đáng chú ý: sự ra đời của bộ dân luật (code civil), chiến thắng Austerlitz năm 1805..., đây là những niềm tự hào của Đế chế.

Sự tan vỡ của huyền thoại Napoléon về khát vọng anh hùng, khát vọng chiến thắng được phản ánh trong nhiều tác phẩm lãng mạn và hiện thực đương thời như: Chiến tranh và Hoà bình, Tội ác và trừng phạt...

Sự tái lập chế độ phong kiến với triều đình nhà Bourbons từ năm 1815 đến 1830, rồi đến chế độ quân chủ tư sản của Louis-Philippe I từ 1830 đến 1848.

Cách mạng Pháp không theo con đường "Tự do - Bình đẳng - Bác ái" như khẩu hiệu đề ra làm cho nhiều tầng lớp (quý tộc, trí thức, bình dân...) đều thất vọng. Chính những điều trên đã dẫn đến hiện tượng phủ nhận thực tại sau cách mạng thể hiện qua nhiều thái độ khác nhau. Sự phủ nhận của các tầng lớp nhân dân đối với xã hội mới thiết lập sau Cách mạng Pháp do nhiều nguyên nhân khác nhau: sự thất vọng sâu xa về cơ chế xã hội đã không đáp ứng được khát vọng tự do, dân chủ và hạnh phúc của nhân dân. Từ đó dẫn đến nhiều thái độ khác nhau trước thực tế xã hội và trong sáng tác văn học, đồng thời đây cũng là tiền đề lịch sử dẫn đến sự ra đời của văn học lãng mạn Pháp.

"Chủ nghĩa lãng mạn là phản ứng đầu tiên đối với Cách mạng Pháp và tư tưởng khai sáng gắn liền với cuộc cách mạng đó." (Karl Marx)

"Chủ nghĩa lãng mạn là sự ghê tởm đối với thực tại và nguyện vọng muốn thoát ra khỏi thực tại đó." (Emile Faguet)

Tiền đề văn hóa tinh thần
Ảnh hưởng bởi tư tưởng ánh sáng:

Thế kỷ ánh sáng, khoảng thế kỷ 18, là một thế kỷ mà văn chương Pháp đã dành trọn thời gian để hướng về mục tiêu khai sáng, đổi mới nền văn hóa tinh thần của nước Pháp. Đây là thế kỷ của văn chương triết học, văn chương chính luận và bút chiến; đặc biệt văn chương còn hướng về mục tiêu chống phong kiến, chống lại cơ chế văn hóa tinh thần trung đại, cổ vũ cho một nền văn học mới với những mục tiêu nhân bản mới. Các nguyên lý cơ bản của tư tưởng ánh sáng:

 Dựa trên nền tảng chính là nguyên lý tự do tri thức và duy lý (tính duy lý này không phải là tính duy lý của chủ nghĩa cổ điển). Nguyên lý này ảnh hưởng đến sự ra đời của khái niệm "cái tôi cá nhân"
 Chống định kiến đề cao suy tư khách quan, chống tinh thần tiên nghiệm, không dùng một nguyên lý duy nhất để giải thích mọi sự kiện.
 Tách rời niềm tin tôn giáo khỏi tri thức con người.
 Thích thực nghiệm, cổ vũ tìm tòi kiến thức.

Thể hiện
Chủ nghĩa lãng mạn trong văn chương được thể hiện rõ nét qua các phương diện:

Đề tài
Không phân biệt đề tài cao cả hay thấp hèn, đẹp hay xấu. Nếu trong chủ nghĩa cổ điển đề tài là cảnh sống giàu có, hành động đấu tranh cho lý tưởng cao cả của những ông hoàng bà chúa hoàn toàn không đề cập đế những khía cạnh đời sống của những tầng lớp dưới(những người bình dân). Thì ở chủ nghĩa lãng mạn mọi vấn đề của cuộc sống, mọi tầng lớp trong xã hội đều ngang nhau trở thành đề tài cho văn học nghệ thuật.

Nhân vật
Mọi người dù ở bất kỳ tầng lớp xã hội nào cũng đều được phản ánh qua các tác phẩm của chủ nghĩa lãng mạn, không phân biệt giai cấp, mọi người đều có quyền bước chân vào văn học. Văn học lãng mạn đã thành công khi thể hiện hình ảnh "đám đông" quần chúng với những kiếp người đau khổ. Vd: Hình ảnh đám đông trong Nhà thờ đức bà Paris của Victor Hugo.

Thể loại
Chủ nghĩa lãng mạn trong văn học không có sự phân biệt thiếu dân chủ (như trong chủ nghĩa cổ điển) không phân chia thể loại cao cả và thấp hèn, nhưng thể loại thích hợp và được sử dụng nhiều hơn cả là thơ trữ tình và tiểu thuyết.

Ngôn ngữ
Câu văn trở nên linh hoạt, thủ pháp nghệ thuật được sử dụng nhiều hơn.

Một số tác phẩm tiêu biểu

Văn học Pháp
René của François-René de Chateaubriand; Alphonse de Lamartine với tập thơ Trầm tư; Alfred de Musset với truyện ngắn Lời bộc bạch của những đứa con thời đại; George Sand với tiểu thuyết Cái đầm ma; Victor Hugo với tập thơ Tia sáng và bóng tối, tiểu thuyết Nhà thờ đức bà Paris, Những người khốn khổ, kịch Hernani.

Văn học Anh
Tên cướp Biển, Don Juan... G.Gordon Byron.

Văn học Đức
Những tên cướp (1771),... của Friedrich Schiller.

Văn học Việt Nam
Phong trào thơ Mới, tiểu thuyết của nhóm Tự lực văn đoàn giai đoạn 1930-1945.

Văn học Nhật Bản
Thành tựu văn xuôi lãng mạn Nhật Bản có thể kể đến một số truyện ngắn của Mori Ōgai thời kỳ đầu như Maihime (Vũ nữ, 1890), Utakata no Ki (Chuyện người ca kỹ, 1890) và Fumizukai (Người đưa thư, 1891). Kōda Rohan với Tsuyu dandan (Sương rơi giọt giọt, 1889), Tsuji joruri (Phố Joruri, 1891), Nemimi (Tiếng sét, 1891), Furyu Satori (Ánh sáng dịu dàng), Ikkoken (Thanh kiếm, 1890), Goju no to (Tháp năm tầng, 1891), Hige otoko (Người đàn ông mang râu, 1896) v.v.; Higuchi Ichiyō với Nigorie (Khe nước đục, 1895), Jūsanya (Đêm mười ba, 1895) Takekurabe (Một mùa thơ dại, in trên Bungakukai, 1/1895-1/1896). Izumi Kyōka với Teriha kyōgen (Cô đào trên sân khấu Kyōgen Teriha, 1895), Kōya hijiri (Nhà ẩn tu núi Kōya, 1900).

Về thi ca, đáng chú ý với trường hợp Kitamura Tōkoku và các thi tuyển Soshū noshi ("Sở tù thi", thơ của người tù nước Sở, 1889), Hōraikyoku (Bồng Lai khúc, 1891); Shimazaki Tōson và những tập thơ như Wakana shū (Rau non, 1897), Hitohabune (Thuyền một lá, 1898), Natsukusa (Cỏ mùa hè, 1898), Rakubai shū (Hoa mận rơi, 1901); Yosano Akiko và thi tuyển Midare gami (Tóc rối, 1901).

Chủ nghĩa lãng mạn trong nghệ thuật

Chủ nghĩa lãng mạn trong âm nhạc

Các phong trào lãng mạn

Tham khảo

 Lý luận Văn Học, Phương Lựu (chủ biên), Trần Đình Sử, Lê Ngọc Trà, Nhà xuất bản Giáo dục, 1997

Liên kết ngoài

 Dictionary of the History of Ideas , Romanticism
 Dictionary of the History of Ideas , Romanticism in Political Thought
 Romanticism in the "History of Art"
 Romanticism in the Art History Archive

Mỹ thuật lãng mạn
Lịch sử những ý kiến
Lịch sử châu Âu
Thuyết mỹ học
Thể loại văn học
Trào lưu văn học


title: Monocida impressifrons

text:
Monocida impressifrons là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Laboissiere miêu tả khoa học năm 1939.

Chú thích

Tham khảo

Monocida


title: La Trinité, Savoie

text:
La Trinité, Savoie là một xã thuộc tỉnh Savoie trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở đông nam nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Savoie

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Savoie


title: Lasioglossum griseocinctum

text:
Lasioglossum griseocinctum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1945.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1945


title: Romain-aux-Bois

text:
Romain-aux-Bois là một xã, nằm ở tỉnh Vosges trong vùng Grand Est của Pháp. Xã này có diện tích 8,14 km², dân số năm 1999 là 40 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 350 m trên mực nước biển.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Romain-aux-Bois trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Xã của Vosges


title: Shimotsuki Haruka

text:
là một nữ ca sĩ người Nhật đến từ tỉnh Miyagi, hiện cô đang sống và làm việc tại Tōkyō, Nhật Bản; Shimotsuki còn là một nhà soạn nhạc dōjin và nhạc phẩm ghép lời thành công nhất của cô là ở bài hát chủ đề trong sê-ri Atelier Iris và Ar. Cô cũng viết lời và thể hiện ca khúc chủ đề kết thúc của hai mùa phim Rozen Maiden, cũng như OVA dưới tên Kukui, cùng với Myu. Phần lớn các nhạc phẩm của Shimotsuki thuộc thể loại dân ca và fantasy, cũng như có một giai điệu khá êm dịu. Cô yêu thích trò chơi điện tử và là một người hâm mộ nhiệt thành của dòng Tales.

Sự nghiệp
Shimotsuki Haruka bắt đầu sự nghiệp ca hát, viết và soạn các ca khúc chủ đề cho trò chơi điện tử vào năm 2001. Cô phát hành nhạc phẩm dōjin đầu tay dưới hai biệt danh là Maple Leaf và tieLeaf; tieLeaf là một nhóm nhạc với sự hợp tác của Sorano Ao và Hiyama Nao. Nhóm này có 72 trang dōjinshi, một đĩa CD với tựa Tsukioi no Toshi (còn gọi là Leozet Lag Ecliss trong ngôn ngữ ban đầu của họ, tiếng Lag-Quara), một manga và tiểu thuyết chữ đã có 28 trang cùng một đĩa CD đơn với tên giống tựa đề cuốn sách, Lip-Aura, một side-story của Tsukioi no Toshi. Một dự án khác của tieLeaf, một tựa nhạc phiêu lưu mang tên Neji Maku Tsuki, cũng là nền tảng cho Tsukioi no Toshi.

Cô đã gây được sự chú ý sau khi thể hiện thành công ca khúc chủ đề kết thúc "Tōmei Shelter" cho Rozen Maiden dưới tên Refio+Shimotsuki Haruka. Sau khi trình bày "Tōmei Shelter", cô và Myu (một thành viên của Refio) đã thành lập ban nhạc Kukui. Shimotsuki cũng có thành lập một nhóm với Katakiri Rekka và Chata nhiều lần, và họ trở thành bạn tốt trong một thời gian dài. Với bản thân là một ca sĩ độc lập, cô có lần là thành viên ủng hộ của Sound Horizon, và đã xuất hiện như một ca sĩ khách mời trong một buổi hòa nhạc vào năm 2006 của họ. Cô có vai trò lớn hơn khi đóng góp cho album Moira của Sound Horizon và biểu diễn trong buổi hòa nhạc trực tiếp tương ứng vào năm 2008 và 2009. Shimotsuki Haruka đã tổ chức một buổi hòa nhạc đơn diễn mang tên : Haruka Shimotsuki Solo Live Lv.1 vào ngày 10 tháng 8 năm 2006. Buổi hòa nhạc tương tự thứ hai, Haruka Shimotsuki solo live Lv.2: , đã được tổ chức vào ngày 13 tháng 7 năm 2008.

Ngoài ca hát, Shimotsuki còn soạn và viết lời cho hai ca khúc chủ đề mở đầu và kết thúc cho phiên bản chơi trên PC của visual novel Relict: Toki no Wasuremono, cô cũng soạn khoảng 7 track nhạc nền cho trò chơi. Wind và đàn dây là hai loại nhạc cụ thường được Shimotsuki sử dụng trong các track này, và cô còn thể hiện tài năng của mình đối với thể loại dân ca. Đó cũng là lần đầu tiên cô soạn nhạc cho trò chơi điện tử và cảm xúc của cô tại thời điểm đó đã được ghi lại trong quyển hồi ký Image Soundtrack của trò chơi. Trong phiên bản PlayStation 2 của trò Ar tonelico: Melody of Elemia, cô soạn và trình bày các ca khúc chủ đề của một trong những nữ nhân vật chính, Aurica Nestmille, và có tham gia thể hiện một phần ca khúc chủ đề kết thúc "EXEC_PHANTASMAGORIA/.". Sau đó cô đã tham gia vào phần tiếp theo là Ar tonelico II Sekai ni Hibiku Shōjo-tachi no Metafalica với việc đóng góp giọng ca cho một trong những nữ nhân vật chính khác, Luca Truelywaath, và có tham gia thể hiện một phần ca khúc kết thúc "EXEC_with.METHOD_METAFALICA/.".

Danh sách đĩa nhạc

Album dōjin
Ciel Etoile (hòa âm album BGM cho AIR của Key) (tháng 10 năm 2001)
Sacred Doors Vol.1 (tháng 10 năm 2001)
Reed+ (hòa âm album BGM cho MMORPG Ragnarok Online) (tháng 10 năm 2002)
 (30 tháng 12 năm 2002)
Impronta/ (19 tháng 10 năm 2003)
 (dưới tên tieLeaf) (30 tháng 12 năm 2005)
Maple Leaf Box (29 tháng 12 năm 2006)
Lip Aura (Tsukioi no Toshi side-story) (17 tháng 8 năm 2007)
: Sacred Doors Another Tale (16 tháng 8 năm 2008)
  (15 tháng 8 năm 2010)
  (29 tháng 12 năm 2010)

Đĩa đơn thương mại
 (ca khúc chủ đề cho phiên bản chơi trên PS2 của Princess Maker 4; phát hành 26 tháng 10 năm 2005)
 (Đĩa đơn tổng hợp với Revo của Sound Horizon; phát hành 14 tháng 6 năm 2006)
 (Phát hành 26 tháng 9 năm 2007)
 (ca khúc chủ đề kết thúc và ca khúc chèn thêm của sê-ri TV anime H2O: Footprints in the Sand; phát hành 22 tháng 2 năm 2008)
"break time" (ca khúc chủ đề mở đầu và kết thúc của chương trình radio web Frost Moon Cafe; phát hành 8 tháng 4 năm 2009)
 (ca khúc chủ đề cho phiên bản chơi trên PSP của trò chơi Dice Dice Fantasia; phát hành 23 tháng 12 năm 2009)
 (ca khúc kết thúc cho phiên bản chơi trên PS3 của trò chơi Last Rebellion; phát hành 10 tháng 2 năm 2010)

Album thương mại
 (Phát hành 22 tháng 9 năm 2005)
 (Phát hành 28 tháng 2 năm 2007)
 (Phát hành 25 tháng 6 năm 2008)
 (Phát hành 14 tháng 10 năm 2009)
 (Phát hành 14 tháng 4 năm 2010)

Công việc khác

Anime
 (27 tháng 9 năm 2006)
Nishi no yoki Majo (ca khúc mở đầu)

Trò chơi
Akai Ito Original Soundtrack (3 tháng 11 năm 2004)
: Progressive Memories (1 tháng 12 năm 2004)
 (20 tháng 4 năm 2005)
Atelier Iris ~Eternal Mana 2~ Original Soundtrack (18 tháng 5 năm 2005)
: Manie (19 tháng 8 năm 2005)
Atelier Iris ~Eternal Mana 2~ Original Drama Vol. 2 (5 tháng 10 năm 2005)
Ar tonelico Hymmnos concert side Crimson Tsuki Kanade: Tsuki Kanade (25 tháng 1 năm 2006)
 (Dưới tên MW, song ca với Katakiri Rekka; ra mắt 27 tháng 1 năm 2006)
 (21 tháng 3 năm 2006)
 (21 tháng 6 năm 2006)
: Ar tonelico Hymmnos Musical (30 tháng 8 năm 2006)
: Ar tonelico Hymmnos Musical (28 tháng 2 năm 2007)
 (5 tháng 5 năm 2007)
 (30 tháng 5 năm 2007)
 (10 tháng 10 năm 2007)
 (24 tháng 10 năm 2007)
Clear
: Visitor of Another Air

 Full Voice Edition
 (20 tháng 4 năm 2008)
 (15 tháng 8 năm 2008)
 (27 tháng 1 năm 2010)
 (Kud Wafter - 25 tháng 6 năm 2010)
  (10 tháng 11 năm 2010)
  (22 tháng 12 năm 2010)
  (23 tháng 2 năm 2010)
 -HISTORIA- (ca khúc chủ đề kết thúc của Radiant Historia), hợp tác với nhà soạn nhạc Shimomura Yoko (3 tháng 11 năm 2010)

Dōjin

Các drama CD
 (28 tháng 5 năm 2008)
  (15 tháng 8 năm 2010) - với Annabel
  (15 tháng 8 năm 2010)

Chú thích

Liên kết ngoài
 Website chính thức của Shimotsuki Haruka
 Website chính thức của tieLeaf
 Radio web Harechatta Utatane Biyori

Nữ ca sĩ Nhật Bản
Người Miyagi
Nhạc sĩ Nhật Bản
Nhà soạn nhạc Nhật Bản
Nhân vật còn sống
Key Sounds Label
Sound Horizon


title: Digitivalva peyrierasi

text:
Digitivalva peyrierasi là một loài bướm đêm thuộc họ Acrolepiidae. Loài này có ở châu Phi.

Chú thích

Tham khảo

Digitivalva


title: Cambon-lès-Lavaur

text:
Cambon-lès-Lavaur là một xã trong tỉnh Tarn thuộc vùng Occitanie ở miền nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 235 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE

Xã của Tarn


title: 3349 Manas

text:
3349 Manas (1979 FH2) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 23 tháng 3 năm 1979 bởi N. Chernykh ở Nauchnyj.

"Manas" comes from the name of the hero of the Kyrgyz epic poem Epic of Manas.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 3349 Manas

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1979


title: Nhổ củ cải

text:
Nhổ củ cải, hay Củ cải, (tiếng Nga: Репка) là một câu chuyện cổ tích do nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Aleksandr Afanasyev thu thập và in trong tập sách Những câu chuyện cổ tích Nga. Câu chuyện được ghi lại ở khu vực Arkhangelsk.

Nội dung
Ngày xửa ngày xưa, có hai ông bà già và một cô cháu gái sống trong ngôi nhà bằng gỗ bên cạnh mảnh vườn xinh xắn. Trong nhà còn có một con Chó, một con Mèo và một chú Chuột Nhắt.

Vào mùa thu, ông già mang về một cây củ cải nhỏ và trồng trong vườn. Ngày ngày, ông ra sức chăm chút cho cây. Sáng nào ông cũng cho cây cải uống một gáo nước. Chiều nào ông cũng bắt sâu, nhổ cỏ cho cây. Cây cải cũng không phụ lòng tốt của ông, nó lớn nhanh như thổi. Chẳng bao lâu nó trở thành một cây cải khổng lồ, to chưa từng thấy...

Nhân vật
 Củ cải khổng lồ
 Ông lão, bà lão
 Cô cháu gái
 Chó Con
 Mèo Con
 Chuột Nhắt

Xem thêm

Chú thích

Những câu chuyện cổ tích Nga
Truyện cổ tích


title: Hiệp hội bóng đá Argentina

text:
Hiệp hội bóng đá Argentina (, AFA) là tổ chức quản lý, điều hành các hoạt động bóng đá ở nước Argentina. Hiệp hội quản lý đội tuyển bóng đá quốc gia nam và nữ, tổ chức Giải bóng đá vô địch quốc gia Argentina. Hiệp hội bóng đá Argentina gia nhập FIFA năm 1912 và CONMEBOL năm 1916.

Tham khảo

Liên kết ngoài
   Trang chủ

Argentina
Bóng đá Argentina


title: Noctuites

text:
Noctuites là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Noctuidae


title: Fère-Champenoise

text:
Fère-Champenoise  là một xã thuộc tỉnh Marne trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 140 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Ferechampenoise


title: Aglossa caprealis

text:
Aglossa caprealis là một loài bướm đêm loài thuộc họ Pyralidae. Nó được tìm thấy trên toàn cầu dù phạm vi phân bố gốc của nó được cho là Tây Eurasia hoặc các vùng phụ cận như các loài Aglossa khác.

Sải cánh dài 23–27 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 6 đến tháng 8, tùy theo địa điểm.

Ấu trùng ăn dry plant waste, grain (e.g. maize), hay, straw và decaying manure. Sometimes, they even eat animal carcasses, suet, lard, pork rinds và other fatty materials.

Synonyms
Alternate but now-invalid danh pháp khoa họcs of this species are:
 Acrobasis incultella Walker, [1866]
 Aglossa cuprealis (lapsus)
 Aglossa cuprialis (lapsus)
 Aglossa domalis Guenée, 1854
 Crambus capreolatus Haworth, 1809 (unjustified emendation)
 Pyralis aenalis Costa, 1836
 Pyralis caprealis Hübner, [1809]
 Tetralopha enthealis Hulst, 1886

Ghi chú

Tham khảo
  (1942): Eigenartige Geschmacksrichtungen bei Kleinschmetterlingsraupen ["Strange tastes among micromoth caterpillars"]. Zeitschrift des Wiener Entomologen-Vereins 27: 105-109 [in German]. PDF fulltext
  (2009): Markku Savela's Lepidoptera và some other life forms – Aglossa caprealis. Version of 2009-APR-25. Truy cập 2010-APR-12.

Liên kết ngoài
http://www.microlepidoptera.nl/soorten/species.php?speciescode=430730&p=1
 Lepidoptera of Belgium
 UK Moths

Động vật được mô tả năm 1809
Aglossa


title: Rhipidia sejugata

text:
Rhipidia sejugata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Rhipidia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: 20581 Prendergast

text:
20581 Prendergast (1999 RQ152) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 9 tháng 9 năm 1999 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 20581 Prendergast

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Blèves

text:
Blèves là một xã thuộc tỉnh Sarthe trong vùng Pays-de-la-Loire tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 141-170 mét trên mực nước biển. The population of Blèves was 97 in 1999.

Tham khảo
INSEE

Xã của Sarthe


title: Saulcy-sur-Meurthe

text:
Saulcy-sur-Meurthe là một xã ở tỉnh Vosges, vùng Grand Est, Pháp. Xã này có diện tích 16,37 kilômét vuông dân số năm 1999 là 2392 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 392 m trên mực nước biển.

Người dân địa phương danh xưng tiếng Pháp là Salixiens.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Site de la ville de Saulcy-sur-Meurthe
 Saulcy-sur-Meurthe trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
 Saulcy-sur-Meurthe trên trang mạng của INSEE
 Saulcy-sur-Meurthe trên trang mạng của Quid
 Localisation de Saulcy-sur-Meurthe trên bản đồ Pháp với các xã giáp ranh
 Plan de Saulcy-sur-Meurthe sur Mapquest

Xã của Vosges


title: Euluperus hermonensis

text:
Euluperus hermonensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Lopatin miêu tả khoa học năm 1997.

Chú thích

Tham khảo

Euluperus


title: Eucera bakeri

text:
Eucera bakeri là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1973.

Chú thích

Tham khảo

Eucera
Động vật được mô tả năm 1973


title: Calliostoma barbouri

text:
Calliostoma barbouri là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Calliostomatidae.

Phân bố

Miêu tả
Độ dài vỏ lớn nhất ghi nhận được là 25 mm.

Môi trường sống
Độ sâu nhỏ nhất ghi nhận được là 27 m. Độ sâu lớn nhất ghi nhận được là 192 m.

Chú thích

Tham khảo

B


title: Psilotreta rectangula

text:
Psilotreta rectangula là một loài Trichoptera trong họ Odontoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Psilotreta


title: Lasioglossum punctatoventre

text:
Lasioglossum punctatoventre là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Crawford mô tả khoa học năm 1907.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1907


title: La Plata

text:
La Plata là thành phố tỉnh lị của tỉnh Buenos Aires, Argentina, và La Plata partido. Theo năm điều tra dân số năm 2001, thành phố có dân số 574.369 và khu vực đô thị có 694.253 dân.

La Plata đã được quy hoạch và phát triển để phục vụ như là thủ phủ của tỉnh sau khi thành phố Buenos Aires được chuyển thành thủ đô liên bang vào năm 1880, và nó đã được chính thức thành lập bởi các Thống đốc Dardo Rocha ngày 19 tháng 11 năm 1882. La Plata đã được đổi tên thành Thành phố Eva Perón giữa giai đoạn 1952 và 1955.

Thành phố này có hai cây lạc bộ bóng đá chơi trong sự phân nhóm đầu tiên: Estudiantes de La Plata và Gimnasia y Esgrima La Plata.

Khí hậu

Tham khảo

Thành phố của Argentina
Tỉnh Buenos Aires


title: Gorreto

text:
Gorreto là một đô thị ở tỉnh Genova thuộc vùng Liguria, nằm ở vị trí cách khoảng 35 km về phía đông bắc của Genova. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 147 người và diện tích là 18.6 km².

Đô thị Gorreto có các frazioni (đơn vị cấp dưới, chủ yếu là thôn làng) Alpe di Gorreto, Borgo, Bosco, Canneto, Fontanarossa, Pissino, và Varni.

Gorreto giáp các đô thị sau: Carrega Ligure, Fascia, Ottone, Rovegno.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị Thành phố đô thị Genova


title: Schmatzfeld

text:
Schmatzfeld là một đô thị thuộc huyện Harz, bang Sachsen-Anhalt, Đức. Đô thị Schmatzfeld có diện tích 6,22 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 355 người.

Tham khảo


title: Hyposmocoma semicolon

text:
Hyposmocoma semicolon là một loài bướm đêm thuộc họ Cosmopterigidae. Nó là loài đặc hữu của Kauai. Loài địa phương ở Kaholuamano, nơi nó được tim thấy ở độ cao 4,000 feet.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Insects of Hawaii. Volume 9, Microlepidoptera

Hyposmocoma
Loài đặc hữu của Hawaii


title: Craterocephalus fluviatilis

text:
The Murray hardyhead (Craterocephalus fluviatilis) là một loài cá thuộc họ Atherinidae. Nó là loài đặc hữu của Úc.

Murray hardyheads are a small freshwater fish bản địa của inland parts of tây nam Australia. They were once widespread and abundant in the Murray and Murrumbidgee river systems in miền nam NSW and miền bắc Victoria. However, they have suffered a serious population decline and now seem to be limited to a few sites, mainly in miền bắc Victoria. There are very few recent records of Murray hardyheads from NSW.

Murray hardyheads are now listed as an endangered species in NSW. There are heavy penalties for harming, possessing, buying or selling them

Nguồn
 Wager, R. 1996. Craterocephalus fluviatilis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Craterocephalus
Động vật đặc hữu Úc
Cá Úc
Động vật được mô tả năm 1912


title: Định lý số dư Trung Quốc

text:
Định lý số dư Trung Hoa (Định lý thặng dư Trung Hoa), hay bài toán Hàn Tín điểm binh, là một định lý nói về nghiệm của hệ phương trình đồng dư bậc nhất.

Lịch sử
Định lý số dư Trung Quốc là tên người phương Tây đặt cho định lý này. Người Trung Quốc gọi nó là bài toán Hàn Tín điểm binh. Hàn Tín là một danh tướng thời Hán Sở, từng được phong tước vương thời Hán Cao Tổ Lưu Bang đang dựng nghiệp. Sử ký Tư Mã Thiên viết rằng Hàn Tín là tướng trói gà không nổi, nhưng rất có tài quân sự. Tục truyền rằng khi Hàn Tín điểm quân số, ông cho quân lính xếp hàng 3, hàng 5, hàng 7 rồi báo cáo số dư. Từ đó ông tính chính xác quân số đến từng người: lấy số dư (khi chia) cho 3 nhân với 70, cộng số dư cho 5 nhân với 21, cộng số dư cho 7 nhân với 15, rồi cộng hoặc trừ một bội số của 105. Muốn cho dễ nhớ ông đặt thành thơ:

 Bản dịch 1 của Hoàng Xuân Hãn:

“Ba người cùng đi ít bảy chục

Năm cỗi mai hoa hăm mốt cành

Thất tử đoàn viên chính bán nguyệt

Trừ trăm linh năm biết số thành”

Bản dịch 2 của Hoàng Xuân Hãn:

“Ba người cùng đi, ít bảy chục

Năm người cùng hàng, nhân hăm mốt

Bảy người cùng hàng, nhân mười lăm

Trừ trăm linh năm thì tính suốt”

 Bản dịch khác (chưa rõ tác giả)

“Ba người cùng đội bảy mươi rành

Năm khóm hoa mai, hăm mốt cành

Bảy gã vườn đào chơi nửa tháng

Cộng hoặc trừ trăm linh năm tính nhẩm nhanh”

Gần đây, định lý số dư Trung Quốc có nhiều ứng dụng trong các bài toán về số nguyên lớn áp dụng vào Lý thuyết mật mã.

Nội dung
Bản chất của bài toán Hàn Tín điểm binh là việc giải hệ phương trình đồng dư bậc nhất

trong đó  đôi một nguyên tố cùng nhau. Trong bài toán Hàn Tín  và .

Định lý
Hệ phương trình đồng dư nói trên có nghiệm duy nhất theo mô-đun

là

trong đó

Trong đó
 là nghịch đảo theo mô-đun của  với

Ví dụ
Giải hệ phương trình đồng dư

ta có
.
;
;
.
Từ đó

.
Như vậy x có dạng , k là số nguyên (hoặc số tự nhiên thích hợp nếu tìm nghiệm tự nhiên).

Tham khảo

Liên kết ngoài

Số học
Số dư Trung Quốc
Toán học Trung Quốc
Số học Modulo


title: Bijbehara

text:
Bijbehara là một thị xã và là nơi đặt ủy ban khu vực quy hoạch (notified area committee) của quận Anantnag thuộc bang Jammu và Kashmir, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Bijbehara có dân số 19.703 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Bijbehara có tỷ lệ 53% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 64%, và tỷ lệ cho phái nữ là 42%. Tại Bijbehara, 10% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Jammu và Kashmir
Thành phố Ấn Độ cổ đại
Jammu và Kashmir
Kashmir


title: Hạ (họ)

text:
Hạ (chữ Hán: 賀/贺 hoặc 夏) là họ của người Trung Quốc, Việt Nam và Triều Tiên (Hangul: 하, Hanja: 夏, Romaja quốc ngữ: Ha). Họ Hạ 賀 xếp thứ 70 trong "Bách gia tính". Tuy nhiên, trong xếp hạng năm 2006 của Trung Quốc đại lục thì họ Hạ này chỉ đứng thứ 85 về độ phổ biến trong khi họ Hạ 夏 đứng thứ 64. Nghĩa của hai từ Hạ này là khác nhau.

Họ Hạ thứ nhất theo giải nghĩa trong Hán Việt Thiều Chữu là chúc mừng, đưa đồ mừng, gia thêm, vác.

Trong khi đó, nghĩa của từ hạ thứ hai là mùa hè hay một số nghĩa khác liên quan tới nhà Hạ. Họ này có mối liên quan với các họ: Tự (姒), Kỷ (己) và Hạ Hầu.

Tại Việt Nam, họ Hạ xuất hiện tại Làng Phú Lễ Phường Đông Lễ TP Đông Hà Tỉnh Quảng Trị.

Một số nhân vật

Việt Nam
 Hạ Bá Cang tức là Hoàng Quốc Việt (1905-1992): nhà hoạt động chính trị Việt Nam
 Trang Hạ (tên thật Hạ Trịnh Minh Trang): nhà văn Việt Nam
 Hạ Bá Đoàn: nhà văn Việt Nam
 Hạ Quang Quới: thương nhân người Việt gốc Hoa nổi tiếng giàu có ở Thủ Dầu Một và Sài Gòn - Gia Định cuối thế kỷ 18.

Trung Quốc
 Các nhân vật mang họ Hạ (賀/贺):
 Hạ Tri Chương: Nhà thơ thời Đường
 Hạ Long: Một trong 10 đại nguyên soái của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa
 Hạ Tử Trân, vợ thứ ba của Mao Trạch Đông
 Các nhân vật mang họ Hạ (夏/贺):
Hạ Nguyên Cát, đại thần nhà Minh
 Hạ Lệnh Chấn, diễn viên Hồng Kông
 Hạ Tĩnh Đình, diễn viên Đài Loan
 Hạ Chi Quang , Ca sĩ nhóm nhạc R1SE
 Hạ Tuấn Lâm, ca sĩ, diễn viên, thành viên nhóm nhạc Thời Đại Thiếu Niên Đoàn
Hạ Quốc Cường (1943), nguyên Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân tỉnh Phúc Kiến, Bí thư Thành ủy thành phố Trùng Khánh, Ủy viên Ban Thường vụ Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Trung Quốc, Bí thư Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc, Lãnh đạo Quốc gia Trung Quốc.

Tham khảo

Họ người Việt Nam
Họ người Trung Quốc
Họ người Triều Tiên


title: Cheyenne, Wyoming

text:
Cheyenne là thành phố thủ phủ tiểu bang Wyoming, Hoa Kỳ. Thành phố là quận lỵ quận Laramie . Dân số năm 2010 là 57.618 người. Cheyenne là điểm cuối của Front Range Urban Corridor.

Tham khảo

Thành phố Wyoming
Thành phố của Wyoming


title: 11515 Oshijyo

text:
11515 Oshijyo (tên chỉ định: 1991 CR1) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Masaru Arai và Hiroshi Mori ở Yorii Observatory ngày 12 tháng 2 năm 1991. Nó được đặt theo tên the Oshi castle thuộc Gyōda, Saitama Prefecture, Nhật Bản.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 11001–12000

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser

Thiên thể phát hiện năm 1991
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Spilophora cuneata

text:
Spilophora cuneata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Borowiec miêu tả khoa học năm 2003.

Chú thích

Tham khảo

Spilophora


title: Neolimonia cuzcoensis

text:
Neolimonia cuzcoensis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Neolimonia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Tượng đài Hữu nghị Việt Nam – Campuchia

text:
Tượng đài Hữu nghị Việt Nam - Campuchia là công trình tượng đài bằng bê tông, được xây dựng cuối những năm 1970 tại thủ đô Phnôm Pênh, gần Vương cung Campuchia để kỷ niệm liên minh Việt Nam-Campuchia, sau khi Quân đội nhân dân Việt Nam tiến vào Campuchia lật đổ chế độ diệt chủng Khmer Đỏ. Tượng đài này cũng nằm gần tư dinh của Thủ tướng Campuchia Hun Sen cũng như Vương cung Campuchia. Thủ tướng Hun Sen và các lãnh đạo của Đảng Nhân dân Campuchia vốn là đồng minh của Đảng Cộng sản Việt Nam. Hun Sen được đưa lên nắm quyền thủ tướng Campuchia trong khoảng mười năm Việt Nam đóng quân tại Campuchia. Tượng đài Hữu nghị Việt Nam - Campuchia là tượng đài nổi tiếng nhất trong các tượng đài thể hiện tình hữu nghị giữa hai quốc gia Việt Nam-Campuchia. Tượng đài là biểu tượng của tình đoàn kết, hữu nghị giữa Việt Nam và Campuchia, là sự tri ân các chiến sĩ Việt Nam làm nhiệm vụ quốc tế cao cả, giúp nhân dân Campuchia thoát họa diệt chủng do Khmer Đỏ gây ra tại Campuchia. Tổng bí thư Việt Nam Nguyễn Phú Trọng cũng đã đến dâng hoa tại Tượng đài Hữu nghị Việt Nam-Campuchia trong chuyến thăm chính thức Campuchia vào năm 2011

Tượng đài cao 11 mét, với trọng tâm là khối tạc hình một người lính Campuchia và một bộ đội Quân đội nhân dân Việt Nam đứng bảo vệ một thiếu phụ và đứa con theo phong cách của trường phái hiện thực xã hội chủ nghĩa phát triển ở Liên Xô vào thập niên 1930.

Năm 1998, những người Campuchia đã biểu tình cáo buộc Thủ tướng Hun Sen quá thân với Chính phủ Việt Nam và đã dùng búa phá bức tượng này và lấy xăng đốt "nhằm hủy diệt quan hệ đó"

Ngày 29 tháng 7 năm 2007, một trái bom tự tạo 10 kg đã phát nổ tại tượng đài này. Sau đó, ngày 15 tháng 8 năm 2008, năm người Campuchia bị tòa án nước này kết án từ 15 tới 17 năm tù giam vì liên quan đến vụ nổ bom này với tội danh khủng bố và tàng trữ vũ khí, vật liệu nổ trái phép. Trong đó, Kim So Vath cầm đầu, Lăm Phên chế tạo thiết bị nổ có điểu khiển từ xa, Sơn Vi trực tiếp mang vật nổ đặt tại tượng đài, Sơn Than-còn gọi là Kim So Phat-vận chuyển thuốc nổ tới khu vực tượng đài, Kim Tươl là đồng phạm.

Vào năm 2015, Hội đồng dân tộc mặt trận đoàn kết phát triển tổ quốc Campuchia và Bộ Quốc phòng Việt Nam đã thống nhất thực hiện công tác khảo sát, kiểm tra, lập dự án sửa chữa, tu bổ, tôn tạo các Đài hữu nghị Việt Nam - Campuchia được xây dựng trên lãnh thổ Campuchia trước đây, trong đó có Tượng đài Hữu nghị Việt Nam - Campuchia và chi phí thực hiện do Chính phủ Việt Nam đài thọ. Theo Đại tá Nguyễn Anh Dũng, Tùy viên Quốc phòng Việt Nam tại Campuchia: "Dự án tu sửa, tôn tạo các tượng đài Hữu nghị Việt Nam – Campuchia là dự án có ý nghĩa vô cùng to lớn, thể hiện tình cảm đoàn kết, gắn bó hữu nghị giữa Quân đội và nhân dân hai nước, thể hiện lòng biết ơn sâu sắc của nhân dân Campuchia đối với sự hy sinh xương máu vô cùng to lớn cao cả của quân tình nguyện Việt Nam cũng như quân đội và nhân dân Campuchia trong thời kỳ những năm 79, 80, giúp nhân dân Campuchia thoát khỏi nạn diệt chủng".

Chú thích

Hữu nghị Việt Nam - Campuchia
Trường phái hiện thực xã hội chủ nghĩa
Quan hệ Việt Nam – Campuchia
Công trình xây dựng Phnôm Pênh


title: Bão Gustav (định hướng)

text:
Tên Gustav được sử dụng để chỉ đến năm xoáy thuận nhiệt đới ở Đại Tây Dương trong lịch sử:

Bão nhiệt đới Gustav mùa năm 1984
Bão mạnh Gustav mùa năm 1990
Bão nhiệt đới Gustav mùa năm 1996
Bão mạnh Gustav mùa năm 2002, bão cận nhiệt đới đầu tiên được đặt tên
Bão mạnh Gustav mùa năm 2008

Bão ở Đại Tây Dương
Bão


title: Melanotrichia polydeukes

text:
Melanotrichia polydeukes là một loài Trichoptera trong họ Xiphocentronidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Melanotrichia


title: Triệu Vũ Vương

text:
Triệu Vũ Đế (chữ Hán: 趙武帝, 257 TCN hoặc 235 TCN - 137 TCN), húy Triệu Đà (chữ Hán: 趙佗), là vị vua đầu tiên của nước Nam Việt, án ngữ tại Quảng Đông và miền bắc Việt Nam. Ông vốn là người Hoa, quê ở huyện Chân Định (真定), quận Hằng Sơn (恒山) (ngày nay là huyện Chính Định (正定), tỉnh Hà Bắc), miền Bắc Trung Quốc.

Triệu Đà vốn là võ tướng nhà Tần, theo lệnh Tần Thủy Hoàng dẫn quân xuống chinh phạt miền Nam (khi đó là lãnh thổ của các bộ tộc Bách Việt). Ông chiếm được các vùng nay là Quảng Đông, Quảng Tây. Triệu Đà cũng xin Tần Thủy Hoàng di dân 50 vạn người từ Trung Hoa đến vùng này nhằm đồng hóa người bản địa theo văn hóa Trung Quốc (ngày nay gọi là chính sách "Hán hóa"). Năm 210 TCN, nhà Tần ở Trung Hoa diệt vong, nhận thấy triều đình trung ương đã sụp đổ, Triệu Đà bèn tách ra cát cứ, xưng đế và lập nên nước Nam Việt và cai trị suốt giai đoạn 207-137 TCN. Năm 179 TCN, Nam Việt xâm chiếm thành công nước Âu Lạc của An Dương Vương.

Sau khi nhà Hán đã làm chủ Trung Hoa, khi về già, Triệu Đà đã quyết định bỏ việc xưng đế, quy phục nhà Hán (nhưng vẫn xưng Hoàng đế ở trong Nam Việt). Triệu Đà viết thư nhờ Lục Giả gửi cho vua Hán, trong thư ông đã xác nhận rằng mình là người Trung Hoa, và nhà Triệu là chư hầu phục vụ cho nhà Hán, thay mặt vua Hán để cai trị dân "Man Di" phía Nam (chỉ người Việt thời đó).

Thời phong kiến, các nhà sử học Việt Nam đề cao thuyết Thiên mệnh của Nho giáo (cho rằng ngôi vua là do "Trời định", còn xuất thân của vua không quan trọng) nên nhìn nhận Triệu Đà là vua Việt Nam. Đến thời hiện đại, các nhà sử học đề cao chủ quyền dân tộc, vua phải là người đại diện cho dân tộc, nên quan niệm thời phong kiến bị bác bỏ và Triệu Đà được coi là kẻ xâm lược (vì Triệu Đà vốn là người Trung Hoa, theo lệnh Tần Thủy Hoàng sang xâm chiếm nước Việt và ông ta còn tìm cách "Hán hóa" người Việt).

Tiểu sử
Sách Đại Việt sử ký toàn thư dẫn lại ghi chép của Sử ký Tư Mã Thiên, theo đó Triệu Đà vốn người huyện Chân Định (真定), quận Hằng Sơn (恒山), đời nhà Tần (ngày nay là huyện Chính Định (正定), tỉnh Hà Bắc), Trung Quốc.

Triệu Đà là tướng của nhà Tần, được lệnh Tần Thủy Hoàng đem quân đánh xuống phía Nam, mở rộng lãnh thổ cho nhà Tần. Khi nhà Tần sụp đổ, Triệu Đà khi đó đang làm quan cai trị ở phía Nam (nay là tỉnh Quảng Đông, Quảng Tây). Nhân cơ hội Trung Hoa rối loạn, Triệu Đà tự xưng vương để lập nên nước Nam Việt, trị vì khoảng từ năm 207 TCN đến năm 137 TCN, xưng là Nam Việt Vũ Vương hay là Nam Việt Vũ Đế.

Năm mất của Triệu Đà được các nguồn sử liệu thống nhất là 137 TCN. Về năm sinh của Triệu Đà, các nguồn tài liệu đề cập khác nhau. Đại Việt sử ký toàn thư của sử thần Ngô Sĩ Liên chép rằng ông sinh năm 258 TCN, tức là thọ 121 tuổi.

Các nhà nghiên cứu hiện nay lại căn cứ theo một dòng trong Hán thư của Ban Cố cho biết ông tham gia nam chinh từ năm 20 tuổi và đó là thời điểm 13 năm trước khi Lưu Bang thành lập nhà Hán (202 TCN), tức là ông sinh năm 235 TCN và tham gia nam chinh từ năm 215 TCN, năm 214 TCN được Tần Thủy Hoàng phong huyện lệnh Long Xuyên. Theo giả thuyết này, Triệu Đà thọ 99 tuổi.

Sự nghiệp

Bình định đất Lĩnh Nam

Xem thêm: Chiến tranh Tần-Việt

Sau khi thống nhất bảy nước, Tần Thủy Hoàng bắt tay bình định vùng đất Bách Việt ở Lĩnh Nam.

Năm 218 trước Công Nguyên, Tần Thủy Hoàng sai Đồ Thư (屠睢) làm chủ tướng, chỉ huy 50 vạn quân đi bình định miền Lĩnh Nam. Khi Đồ Thư chiếm được vùng đất Lĩnh Nam, Tần Thủy Hoàng lập nên ba quận là Nam Hải (Quảng Đông), Quế Lâm (đông bắc Quảng Tây) và Tượng quận. Đồ Thư chiếm được nhiều đất đai nhưng cuối cùng bị tử trận.

Tần Thủy Hoàng sai Nhâm Ngao (壬嚣) cùng Triệu Đà đến cai trị vùng Lĩnh Nam. Nhâm Ngao làm Quận úy quận Nam Hải. Nam Hải gồm bốn huyện Bác La, Long Xuyên, Phiên Ngung và Yết Dương; trong đó huyện Long Xuyên có vị trí quan trọng nhất về địa lý và quân sự, được giao dưới quyền Triệu Đà làm Huyện lệnh.

Sau khi tới thủ phủ Long Xuyên nhậm chức, Triệu Đà áp dụng chính sách "hoà tập Bách Việt" đồng thời xin Tần Thủy Hoàng di dân 50 vạn người từ Trung Nguyên đến vùng này, tăng cường chính sách "Hoa Việt dung hợp" (hòa lẫn người Hoa Hạ và người Lĩnh Nam).

Ly khai nhà Tần

Tần Thủy Hoàng chết (210 TCN), Tần Nhị Thế nối ngôi, khởi nghĩa Trần Thắng, Ngô Quảng nổ ra năm 209 TCN, rồi tiếp theo là chiến tranh Hán-Sở giữa Lưu Bang và Hạng Vũ (từ năm 206 TCN), Trung Nguyên rơi vào cảnh rối ren loạn lạc.

Năm 208 TCN, Quận uý Nam Hải là Nhâm Ngao bị bệnh nặng, trước khi chết cho gọi Triệu Đà đang tạm thời làm Huyện lệnh Long Xuyên đến, dặn dò đại ý rằng:
Vùng đất Nam Hải có núi chắn, có biển kề, rất thuận lợi cho việc dựng nước và phòng thủ chống lại quân đội từ Trung Nguyên (tức khu vực trung ương Trung Quốc) đánh xuống,

và đồng thời chính thức bổ nhiệm Triệu Đà nối quyền cai trị quận Nam Hải.

Không lâu, Nhâm Ngao chết, Triệu Đà gửi lệnh đến quan quân các cửa ngõ Lĩnh Nam, canh giữ phòng chống quân đội Trung nguyên xâm phạm, và nhân dịp đó, giết hết những quan lại nhà Tần bổ nhiệm ở Lĩnh Nam, cho tay chân của mình thay vào những chức vụ đó.

Chinh phục Âu Lạc, lên ngôi vua nước Nam Việt

Sử sách ghi chép không thống nhất về việc Triệu Đà đánh chiếm Âu Lạc, cả về cách đánh lẫn thời gian và địa lý.

Sử ký Tư Mã Thiên ghi chép vắn tắt rằng Triệu Đà dùng tài ngoại giao và đút lót mua chuộc các thủ lĩnh người Mân Việt, Tây Âu Lạc mà thu phục các vùng này vào thời điểm "sau khi Lã hậu chết" (năm 180 TCN). Các sách giáo khoa tại Việt Nam hiện nay đều thống nhất lấy thời điểm ước lệ này trong Sử ký và lấy năm ngay sau 180 TCN là 179 TCN (Xem mục về Niên đại và tư liệu ở dưới).

Lần xâm phạm đầu tiên, Triệu Đà đóng quân ở núi Tiên Du (thuộc tỉnh Bắc Ninh ngày nay) giao chiến với An Dương Vương bị thất bại và bỏ chạy. Sau này, nhờ sự trợ giúp của các thủ lĩnh làm nội gián cung cấp thông tin bí mật về bố phòng quân sự và bản đồ địa lý của Âu Lạc, Triệu Đà tiếp tục tiến hành âm mưu xâm lược.

Theo truyền thuyết ghi rằng Triệu Đà lập mưu gả con trai là Trọng Thủy cho con gái An Dương Vương là Mỵ Châu để trộm nỏ thần và bản đồ Loa Thành. Sau khi kết thông gia, cả hai lập ranh giới từ sông Bình Giang (nay là sông Đuống) trở lên phía Bắc thuộc quyền cai trị của Triệu Đà, trở về phía Nam thuộc quyền cai trị của An Dương Vương. Cần lưu ý là truyền thuyết này không có bất cứ bằng chứng lịch sử nào. Theo truyền thuyết thì nỏ thần của thần Kim Quy không hoạt động nữa sau khi bị lấy cái móng thần làm lẫy . Nếu nỏ sát thương cao có thật thì không thể hiệu quả chỉ dựa trên cái lẫy, và không thể chỉ hiệu quả đối với một cái nỏ duy nhất. Ngoài ra, trong số 436 người được khắc trên các trống đồng có 175 người cầm vũ khí (40,1%). Các loại vũ khí gồm: giáo, rìu, cung, dao găm và mộc, không có nỏ .

Năm 208 TCN, Triệu Đà đánh thắng Âu Lạc của An Dương Vương, sáp nhập Âu Lạc vào quận Nam Hải, lập nước Nam Việt. Theo truyền thuyết của người Việt, sau khi nghe tin Mỵ Châu bị An Dương Vương giết, Trọng Thủy nhảy xuống giếng tự vẫn để trọn tình với vợ là Mỵ Châu.

Năm 207 TCN, Triệu Đà cất quân đánh chiếm quận Quế Lâm, Tượng quận; tự xưng "Nam Việt Vũ Vương".

Năm 206 TCN, nhà Tần diệt vong.

Nước Nam Việt bấy giờ, bao gồm từ núi Nam Lĩnh, phía tây đến Dạ Lang, phía nam đến dãy Hoành Sơn, phía đông đến Mân Việt. Thủ đô nước Nam Việt lúc ấy là thành Phiên Ngung (thành phố Quảng Châu ngày nay).

Một số tài liệu nghiên cứu ngày nay cho rằng vùng đất miền Bắc Việt Nam bây giờ nằm trong quận Tượng (象郡) của nước Nam Việt lúc đó.

Thần phục nhà Hán

Trải qua chinh chiến, Lưu Bang đã lập được chính quyền nhà Tây Hán (202 TCN), bình định Trung Nguyên, bao gồm cả thế lực thu phục được của Hạng Vũ. Lưu Bang quyết định không lấy chiến tranh đối phó với nước Nam Việt để dân chúng Trung nguyên khỏi mất người mất của sau bao năm loạn lạc.

Năm 196 TCN, Hán Cao Tổ Lưu Bang sai quan đại phu Lục Giả đi sứ đến nước Nam Việt khuyên Triệu Đà quy phục nhà Hán.

Sách Việt Nam sử lược của Trần Trọng Kim chép:

Vũ Vương vốn là người kiêu căng, có ý không muốn phục nhà Hán, đến khi Lục Giả sang đến nơi, vào yết kiến Vũ Vương, Vũ Vương ngồi xếp vành tròn, không đứng dậy tiếp. Lục Giả thấy vậy mới nói rằng: "Nhà vua là người nước Tần, mồ mả và thân thích ở cả châu Chân Định. Nay nhà Hán đã làm vua thiên hạ, sai sứ sang phong vương cho nhà vua, nếu nhà vua kháng cự sứ thần, không làm lễ thụ phong, Hán đế tất là tức giận, hủy hoại mồ mả và giết hại thân thích của nhà vua, rồi đem quân ra đánh thì nhà vua làm thế nào?" Vũ Vương nghe lời ấy vội vàng đứng dậy làm lễ tạ, rồi cười mà nói rằng: "Tiếc thay ta không được khởi nghiệp ở nước Tần, chứ không thì ta cũng chẳng kém gì Hán Đế!"

Được Lục Giả khuyên, Triệu Đà chịu nhận ấn tước Nam Việt Vương (chúa đất vùng Nam Việt) của Hán Cao Tổ gửi, thần phục nhà Hán, đưa Nam Việt thành một nước chư hầu (nhưng chỉ trên danh nghĩa) của nhà Hán. Từ đó, Nam Việt và nhà Hán trao đổi sứ giả và buôn bán. Lưu Bang đã lấy hoà bình mà quy phục Triệu Đà, không còn mối lo thế lực chống đối nhà Hán ở miền nam nữa.

Xưng đế chống Hán

Hán Cao Tổ Lưu Bang và Hán Huệ Đế Lưu Doanh chết đi, Lã Hậu nắm quyền, bắt đầu gây sự với Triệu Đà. Lã Hậu ra lệnh cấm vận với nước Nam Việt. Triệu Đà thấy Lã Hậu có thể qua nước Trường Sa mà thôn tính Nam Việt. Thế là Triệu Đà bèn tuyên bố độc lập hoàn toàn khỏi nhà Hán, tự xưng "Nam Việt Vũ Đế" và cất quân đánh nước Trường Sa, chiếm được mấy huyện biên giới của Trường Sa mới chịu thôi.

Lã Hậu bèn sai đại tướng Long Lư hầu là Chu Táo đi đánh Triệu Đà. Quân lính Trung Nguyên không quen khí hậu nóng nực và ẩm thấp miền nam, ùn ùn đổ bệnh, ngay dãy núi Ngũ Lĩnh cũng chưa đi qua nổi. Một năm sau, Lã Hậu chết, mưu đồ đánh Triệu Đà của quân nhà Hán bỏ hẳn.

Lúc đó Triệu Đà dựa vào tiếng tăm tài quân sự của mình lừng lẫy cả vùng Lĩnh Nam, lại nhờ tài hối lộ của cải, làm cả Mân Việt và phía Tây nước Âu Lạc cũ ùn ùn quy thuộc Nam Việt. Lúc ấy nước Nam Việt bành trướng đến mức cực thịnh. Triệu Đà bắt đầu lấy tên uy Hoàng Đế mà ra lệnh ra oai, thanh thế ngang ngửa đối lập với nhà Hán.

Lại thần phục nhà Hán

Năm 180 TCN, Lã Hậu chết, Hán Văn Đế Lưu Hằng nối ngôi.

Năm 179 TCN, vua Hán sai người tu sửa mồ mả cha ông Triệu Đà, cắt đặt hàng năm đúng ngày thờ cúng, ban thưởng chức vụ và của cải cho bà con Triệu Đà còn ở trong đất Hán. Nghe thừa tướng Trần Bình tiến cử, Lưu Hằng sai Lục Giả, người từng được Hán Cao Tổ sai sứ đi Nam Việt nhiều lần, làm chức Thái Trung Đại Phu, lại đi thuyết phục Triệu Đà quy Hán. Lục Giả đến Nam Việt, lại trổ tài thuyết phục Triệu Đà. Triệu Đà nghe thuyết phục phải trái hơn thiệt, quyết định bỏ danh hiệu Đế, quy phục nhà Hán (nhưng vẫn tiếm hiệu xưng Hoàng Đế ở trong nước Nam Việt). Nhân đó, Triệu Đà viết thư nhờ Lục Giả gửi cho vua Hán, rằng:

Kể từ đó đến đời Hán Cảnh Đế, Triệu Đà một mực xưng thần, hàng năm cứ mùa Xuân và mùa Thu, đều đưa đoàn sứ đến Trường An triều cống hoàng đế nhà Hán, chịu mệnh lệnh làm chư hầu (trên danh nghĩa) của nhà Hán. Năm 137 TCN, Nam Việt Vương Triệu Đà qua đời, sống được ước chừng hơn trăm tuổi (theo Đại Việt Sử ký Toàn thư là 121 tuổi), chôn ở Phiên Ngung (tức thành phố Quảng Châu ngày nay).

Triệu Đà chết đi, con cháu tiếp tục được bốn đời vua Nam Việt, cho đến năm 111 trước Công Nguyên mới bị nhà Hán chiếm.

Ảnh hưởng lịch sử
Triệu Đà vốn là quan võ của nhà Tần, rồi được Tần Thủy Hoàng bổ nhiệm làm Huyện lệnh huyện Long Xuyên trong quận Nam Hải mà Nhâm Ngao làm Quận uý. Triệu Đà lập nên nước Nam Việt, độc lập với nhà Tần, cai trị nước Nam Việt 67 năm, từ năm 203 trước Công nguyên tới năm 137 trước Công nguyên, rồi truyền ngôi cho cháu là Triệu Muội. Triệu Đà thực thi chính sách "hoà tập Bách Việt" nhằm thống nhất các bộ tộc Bách Việt và chính sách "Hoa - Việt dung hợp" nhằm đồng hoá dân người Hoa và Lĩnh Nam tại lãnh thổ nước Nam Việt.

Theo khảo sát dân số thì cuối thời Nam Việt, cả nước này có 1,3 triệu dân, trong đó có khoảng 100 ngàn người Hoa di cư từ phía Bắc. Tuy chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ nhưng người Hoa nắm giữ hầu hết chức vụ chủ chốt trong triều đình Nam Việt. Về sau triều đình có tuyển thêm người bản xứ như Lữ Gia, nhưng con số này vẫn rất ít, và cũng chỉ tuyển những người tinh thông chữ Hoa, biết nói tiếng Hoa (tức là đã "Hán hóa") mà thôi. Như vậy cho thấy nhà Triệu vẫn coi mình là triều đại của người Hoa, không coi người Việt là ngang hàng với người Hoa.

Tranh luận về vai trò của nhà Triệu và nước Nam Việt

Nhà Triệu là một triều đại, hay một giai đoạn lịch sử gây nhiều tranh luận cho giới nghiên cứu sử học Việt Nam. Sử học Việt Nam từ trước đến nay đều có hai quan điểm trái ngược nhau:
Triệu Vũ Đế đánh bại An Dương Vương, sáp nhập Âu Lạc vào Nam Việt là chuyện nội bộ nước Việt, nhà Triệu là triều đại chính thống của Việt Nam. Nhà Triệu mất là khởi đầu thời kỳ Bắc thuộc.
Triệu Đà là người phương Bắc, quê quán ở Trung Nguyên (nay là tỉnh Hà Bắc, thuộc lưu vực sông Hoàng Hà ở Trung Quốc) theo lệnh Tần Thủy Hoàng đem di dân người Hoa Hạ (sau này gọi là người Hán) xuống vùng Lĩnh Nam (là nơi cư trú của các bộ tộc Bách Việt) và được làm Huyện lệnh Long Xuyên quận Nam Hải mới khai hoá, khi nhà Tần mất thì mới tách ra cát cứ, do đó Triệu Đà là kẻ ngoại bang đến xâm lược nước Âu Lạc. An Dương Vương mất nước là mở đầu thời kỳ Bắc thuộc.

Xoay quanh vấn đề Triệu Đà và nhà Triệu, mấu chốt là thế giới quan nhìn nhận của nhà sử học. Những người đề cao thuyết Thiên mệnh của Nho giáo (cho rằng ngôi vị là do "Trời định", ai xưng đế ở vùng đất nào thì nghiễm nhiên được coi là vua, nắm giữ "Thiên Mệnh" của vùng đất đó, bất kể xuất thân thuộc dân tộc nào) thì sẽ nhìn nhận Triệu Đà là vua Việt Nam, đây là cách nhìn của nhiều sử gia Việt Nam thời phong kiến.

Ngược lại, những nhà sử học có tư duy nhấn mạnh chủ quyền quốc gia - đặc tính dân tộc, coi trọng nguồn gốc xuất thân, tính dân tộc của người cầm đầu chính quyền, bản chất của bộ máy triều đình và không công nhận thuyết "Thiên Mệnh" thì sẽ coi Triệu Đà là triều đại xâm chiếm của phương Bắc (bởi Triệu Đà vốn là người Trung Hoa, quan lại nước Nam Việt hầu hết là người Trung Hoa, ngôn ngữ và thể chế cung đình cũng là Trung Hoa, còn người Việt chỉ là đối tượng bị cai trị). Đây là cách nhìn của các sử gia thời hiện đại.

Những địa điểm gắn với Triệu Đà
 Thành phố Thạch Gia Trang (石家庄) ở tỉnh Hà Bắc, Trung Quốc: huyện lỵ Chính Định ở góc nam Thạch Gia Trang là nơi sinh của Triệu Đà, thời nhà Tần có tên là huyện Chân Định quận Hằng Sơn. Thị trấn Triệu Lăng Phu (赵陵铺镇) ở góc nam quận Tân Hoa (新华区) của thành phố Thạch Gia Trang có mộ tổ tiên của Triệu Đà do Hán Vũ Đế đời Tây Hán xây để vỗ về Triệu Đà, ngày nay vẫn còn bia mộ.
 Huyện Long Xuyên (龙川) ở tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc: thời nhà Tần là huyện Long Xuyên quận Nam Hải (南海), nơi Triệu Đà làm Huyện lệnh sáu năm sau khi bình định đất Lĩnh Nam. Nguyên trị sở huyện này được đặt tên là Thị trấn Đà Thành (佗城镇) hay còn gọi là "Thành cũ Triệu Đà" (赵佗故城) để tưởng niệm Triệu Đà.
 Thành phố Quảng Châu ở tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc: thời nhà Tần là huyện Phiên Ngung (番禺), thủ phủ quận Nam Hải, nơi Triệu Đà làm Quận uý bốn năm. Sau khi nhà Tần diệt vong, Triệu Đà vẫn lấy Phiên Ngung làm thủ phủ, lập nên nước Nam Việt. Phiên Ngung cũng là nơi chôn cất Triệu Đà.

Tên đường phố, địa danh, tàu hải cảnh
 Trước 1975, ở Sài Gòn có một con đường mang tên ông ở quận 10, sau này gộp vào đường Ngô Quyền.
 Tên của Triệu Đà từng được đặt cho một đường phố nhỏ tại địa bàn khu phố 2, phường Hiệp Phú, Thành phố Thủ Đức, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam. Hiện con phố này nằm trên trục đường Ngô Quyền.
 Bên cạnh đó, tên của ông còn được đặt cho một số khu dân cư tại TP. Hồ Chí Minh, Việt Nam như khu Cư xá Triệu Đà đường 3 tháng 2 hay Điểm sinh hoạt khu dân cư Triệu Đà khu phố 6, đường Nguyễn Ngọc Lộc phía cuối đường Ngô Quyền. Cả hai đều thuộc địa bàn phường 14, quận 10.
 Tàu hải cảnh lớn nhất thế giới của Trung Quốc là 2 tàu thuộc tuần dương lớp Triệu Đà (Zhaotou class): Haijing 2901 và Haijing 3901 có lượng giãn nước đến 10.000 tấn.

Đền thờ
Nhiều nơi ở miền Bắc Việt Nam và miền Nam Trung Quốc có đền miếu thờ cúng ông:
 Đình thờ Triệu Đà ở xã Xuân Quan, huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên, Việt Nam. Xưa kia đây là nơi Triệu Đà cho xây dựng điện Long Hưng.
 Đền Đồng Xâm ở xã Hồng Thái, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình, Việt Nam thờ Triệu Đà và phu nhân Trình thị.
 Nhiều nơi xung quanh khu vực Cổ Loa (huyện Đông Anh, Hà Nội, Việt Nam) như các làng Văn Tinh, Lực Canh (thuộc xã Xuân Canh), Thạc Quả (thuộc xã Dục Tú) thờ Triệu Đà. Truyền thuyết dân gian vùng ven thành Cổ Loa kể lại khi đi đánh An Dương Vương, Triệu Đà đã cho thuyền ngược sông Hồng và cho đóng quân ở bến sông, nay là đoạn cuối làng Dâu (hay có tên khác là làng Lực Canh) và đầu làng Văn Tinh, nơi rất gần với ngã ba Dâu (nơi hợp lưu của sông Đuống và sông Hồng). Tương truyền, làng Văn Tinh là nơi Triệu Đà đóng đại bản doanh còn dân làng Lực Canh chỉ làm nhiệm vụ như cắt cỏ ngựa, khuân vác, phục vụ cho quân đội. Vì thế, đình Văn Tinh được coi là nơi thờ chính còn các nơi khác chỉ là nơi thờ vọng. Lễ hội làng Văn Tinh được tổ chức từ ngày mùng 6 đến mùng 8 tháng 3 hàng năm để tưởng nhớ Triệu Đà. Ngày 7 tháng 3, nhân dân làng Lực Canh rước tượng Trọng Thủy đến Văn Tinh với ý nghĩa con về thăm cha.
 Chùa làng Hữu Bằng ở xã Ngọc Xá, thị xã Quế Võ thờ Triệu Đà làm Thành hoàng cùng với 9 làng khác chủ yếu nằm trên địa phận thị xã Quế Võ và thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh, Việt Nam.
 Miếu Nam Việt Vương ở thị trấn Đà Thành, huyện Long Xuyên, địa cấp thị Hà Nguyên, tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc thờ Thành hoàng Triệu Đà. Miếu được xây dựng từ thời nhà Thanh.

Trên phương tiện truyền thông đại chúng

Phim truyền hình
Dưới đây là danh sách các bộ phim truyền hình nói về/có đề cập đến Triệu Vũ Vương và nước Nam Việt:
 Nam Việt Vương (2007) -
 Linh Châu (2011) -
 Đại Phong Ca (2011) -

Âm nhạc
Ngoài ra nhân vật Triệu Vũ Vương (tức Triệu Đà) cũng được nhắc đến trong nhạc phẩm "Chuyện Thành Cổ Loa" (2005) do nam ca sĩ Đàm Vĩnh Hưng của  trình bày, trích ra từ album có tên gọi "Mr. Đàm".

Dưới đây là trích đoạn đầu lời bài hát:
<poem>
Chuyện ngày xưa
Chuyện ngày xưa

Chuyện ngày xưa, nước Âu Lạc thanh bình
Thành Cổ Loa cao ngất giữa trời xanh
Lượn vòng quanh mấy bức tường thành
Chống ngoại xâm, dân ấm no trong an lành

Chuyện binh đao mấy phen cùng quân Tần
Nhờ thần linh ban phép thiêng gìn giữ
Nỏ thần kia mang móng chân rùa vàng
Chấn hùng anh, điêu tác quân thù bạo tàn
</div>
Nhà nhà sống trong yên vui, đêm đêm hát ca ngày dần qua
Nào ngờ đến những phong ba đang vây quanh thành Cổ Loa
Có những âm mưu
Có những hận thù
Gieo bao đau thương vì ôm giấc mơ đồ vương

Người người sống trong yên vui, đêm đêm hát ca ngày dần qua
Nào ngờ phía lân bang thức trắng đêm Triệu Đà kia
Với những âm mưu
Với những hận thù
Một ngày nào tiến quân thành Loa

(...)
</div></poem>

Niên đại và tư liệu

Về thời gian thành lập nước Nam Việt

Những mốc năm tháng Triệu Đà lập nước Nam Việt đều không có sử sách ghi chép lại. Tư liệu ngày nay chỉ căn cứ vào cuốn Sử ký của Tư Mã Thiên mà suy luận ra. Trước mắt có ba thuyết Triệu Đà lập nước Nam Việt: một thuyết cho rằng đó là năm 203 TCN , thuyết thứ hai cho rằng vào năm 204 TCN  Riêng sách Đại Việt sử ký toàn thư của sử thần Ngô Sĩ Liên thời Hậu Lê cho rằng Triệu Đà sáp nhập quận Quế Lâm và nước Âu Lạc vào quận Nam Hải, lập nên nước Nam Việt vào năm 207 TCN.

Về thời gian chinh phục Âu Lạc

Như đã đề cập trong phần sự nghiệp của Triệu Đà, các nguồn sử liệu xưa không thống nhất về thời điểm nước Âu Lạc bị chinh phục. Giữa các sách cổ sử của Việt Nam (năm 207 TCN) và Sử ký của Tư Mã Thiên (khoảng 179 TCN) chênh lệch nhau tới gần 30 năm. Không rõ các sử gia phong kiến Việt Nam căn cứ vào nguồn tư liệu nào và cũng không có sự lý giải, kết luận thỏa đáng của các sử gia đương đại đối với vấn đề này.

Các sách giáo khoa tại Việt Nam hiện nay căn cứ theo tư liệu của Sử ký để lấy năm 179 TCN. Có lẽ vì Sử ký ra đời chỉ một vài chục năm sau khi nước Nam Việt mất nên đây được coi là nguồn tài liệu đáng tin cậy hơn.

Về cái chết của Trọng Thủy

Trọng Thủy là con trai Triệu Đà, không được Sử ký đề cập đến. Tên của Trọng Thủy chỉ được nhắc đến trong các sách sử và truyền thuyết của Việt Nam. Tuy nhiên, giữa các tài liệu này cũng có những điểm dị biệt.

Sử cũ theo cách nói của truyền thuyết về chuyện nỏ thần và việc làm rể của Trọng Thủy nhằm đánh cắp nỏ thần, quyết định việc mất còn của Âu Lạc. Đại Việt Sử ký Toàn thư chép y nguyên như truyền thuyết cho rằng sau khi chiếm được Âu Lạc, Thủy thấy vợ chết bèn chết theo. Tuy nhiên, cũng Đại Việt Sử ký Toàn thư, lại chép con Thủy là Triệu Hồ nối ngôi Triệu Đà năm 137 TCN, Hồ chết năm 125 TCN thọ 52 tuổi, tức là sinh năm 176 TCN, sau khi Thủy chết tới 33 năm. Như vậy các sử gia phong kiến đã nhầm lẫn tình tiết này.
Dù theo thuyết của Sử ký cho rằng phía Tây nước Âu Lạc mất năm 179 TCN đi nữa thì khoảng cách giữa khi Trọng Thủy chết với thời gian Triệu Hồ sinh ra vẫn là bốn năm. Các nguồn tài liệu có nhắc đến Thủy (trừ Sử ký) đều nói Hồ là con Thủy nhưng không nhắc đến người con trai nào khác của Triệu Đà. Do đó, việc các nhà nghiên cứu nghi ngờ Trọng Thủy chết theo vợ là hoàn toàn có cơ sở. Có lẽ đó là lý do khiến sách Khâm định Việt sử thông giám cương mục (viết sau Đại Việt Sử ký Toàn thư) chỉ nhắc tới việc Trọng Thủy làm rể mà không nhắc tới việc Thủy chết theo Mỵ Châu. Cũng có thể sau khi về nước và sinh ra Triệu Hồ thì Trọng Thủy mới tự sát. Như vậy Trọng Thủy phải còn sống ít nhất đến năm 177 TCN.

Xem thêm

 Công viên Triệu Đà
 An Dương Vương
 Nam Việt
 Người Nam Việt
 Nhà Triệu
 Phiên Ngung (kinh đô)
 Trọng Thủy
 Âu Lạc
 Vấn đề chính thống của nhà Triệu
 Miếu Nam Việt Vương
 Đền Đồng Xâm
 Cung điện Phiên Ngung
 Bảo tàng Lăng mộ Triệu Văn Đế
 Bảo tàng Dân tộc Quảng Tây
 Văn hoá Đông Sơn
 Trường Sa (nước)
 Mân Việt
 Dạ Lang
 Bách Việt

Tham khảo
Sử ký Tư Mã Thiên, quyển 113, Nam Việt Úy Đà liệt truyện.
Ban Cố, Hán thư, quyển 95, Tây Nam Di Lưỡng Việt Triều Tiên Truyện, đời Đông Hán.
Nam Việt Quốc Sử do Trương Vinh Phương, Hoàng Diểu Chương viết, nhà xuất bản nhân dân Quảng Đông, in năm 1995.
 Nguyễn Việt (2010), Hà Nội thời tiền Thăng Long, Nhà xuất bản Hà Nội.

Chú thích

Liên kết ngoài

Vua nhà Triệu
Người nhà Tần
Người Hà Bắc
Người thọ bách niên Trung Quốc
Mất năm 137 TCN
Người Việt gốc Hoa
Người Hán
Năm sinh không rõ
Người nhà Hán
Nhà Triệu
Nhân vật chính trị nhà Tần
Họ Triệu


title: Anthurium cordulatum

text:
Anthurium cordulatum là một loài thực vật thuộc họ Araceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Benavides, G. & Pitman, N. 2003. Anthurium cordulatum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ecuador
C


title: Villeneuve-le-Comte

text:
Villeneuve-le-Comte là một xã ở tỉnh Seine-et-Marne, thuộc vùng Île-de-France ở miền bắc nước Pháp.

Dân số
Người dân ở Villeneuve-le-Comte được gọi là Villecomptois.

Điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số là .

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-et-Marne

Tham khảo

Liên kết ngoài
1999 Land Use, from IAURIF (Institute for Urban Planning and Development of the Paris-Île-de-France région
French Ministry of Culture list for Villeneuve-le-Comte
Map of Villeneuve-le-Comte on Michelin

Xã của Seine-et-Marne


title: Caryedon femoralis

text:
Caryedon femoralis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Anton & Delobel miêu tả khoa học năm 2004.

Chú thích

Tham khảo

Caryedon


title: Aurolzmünster

text:
Aurolzmünster là một đô thị thuộc huyện Ried im Innkreis thuộc bang Oberösterreich, Áo. Đô thị Aurolzmünster có diện tích 16 km², dân số thời điểm năm 2006 là 2952 người.

Tham khảo


title: Cephaloleia fulvolimbata

text:
Cephaloleia fulvolimbata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Baly miêu tả khoa học năm 1885.

Chú thích

Tham khảo

Cephaloleia


title: Lunatia levicula

text:
Lunatia levicula là một loài ốc biển săn mồi, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Naticidae, họ ốc mặt trăng.

Phân bố

Miêu tả
Chiều dài tối đa của vỏ ốc được ghi nhận là 32 mm.

Môi trường sống
Độ sâu tối thiểu được ghi nhận là 50 m. Độ sâu tối đa được ghi nhận là 183 m.

Chú thích

Tham khảo

Lunatia


title: Palluau-sur-Indre

text:
Palluau-sur-Indre là một xã ở tỉnh Indre khu vực trung bộ Pháp. Xã này có diện tích 41,55 km², dân số thời điểm năm 1999 là 828 người. Khu vực này có độ cao trung bình 177 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
Xã của tỉnh Indre

Tham khảo

Palluausurindre


title: Diabrotica generosa

text:
Diabrotica generosa là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Baly miêu tả khoa học năm 1879.

Chú thích

Tham khảo

Diabrotica


title: Montfa, Ariège

text:
Montfa  là một xã ở tỉnh Ariège, thuộc vùng Occitanie ở phía tây nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Ariège

Tham khảo

Xã của Ariège


title: Caecilia subdermalis

text:
Caecilia subdermalis là một loài lưỡng cư thuộc họ Caeciliidae.
Đây là loài đặc hữu của Colombia.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng đồng cỏ, các đồn điền, vườn nông thôn, và rừng thoái hóa nghiêm trọng.

Tham khảo

 Lynch, J., Castro, F. & Wilkinson, M. 2004. Caecilia subdermalis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

Caecilia


title: Scuticaria itirapinensis

text:
Scuticaria itirapinensis là một loài lan đặc hữu của Brasil (São Paulo).

Tham khảo

I


title: Dasymixis

text:
Dasymixis là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Cuculliinae


title: Megachile reflexa

text:
Megachile reflexa là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Snelling mô tả khoa học năm 1990.

Chú thích

Tham khảo

R
Động vật được mô tả năm 1990


title: Chambourcy

text:
Chambourcy là một xã thuộc tỉnh Yvelines, trong vùng Île-de-France, Pháp, có cự ly khoảng 3 km về phía tây của Saint-Germain-en-Laye và khoảng 25 km về phía tây của Paris.

Địa lý

Các xã giáp ranh là: Poissy về phía bắc, Saint-Germain-en-Laye về phía đông bắc, Fourqueux về phía đông, Aigremont về phía tây, Feucherolles và Saint-Nom-la-Bretèche về phía nam.

Hành chính

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Ville de Chambourcy, Trang mạng chính thức
 Association d'histoire de Chambourcy
Vue aérienne de la commune de Chambourcy trên trang mạng của IAURIF
Chambourcy trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
Chambourcy trên trang mạng của INSEE
Plans d'intendance des paroisses de Chambourcy  et de Saint Jacques de Retz  sur le site des archives des Yvelines
Situation et plan de Chambourcy sur Google Maps

Xã của Yvelines


title: Mamoiada

text:
Mamoiada là một đô thị ở tỉnh Nuoro ở vùng Sardinia của Italia, tọa lạc cách khoảng 110 km về phía bắc của Cagliari và cách khoảng 12 km về phía tây nam của Nuoro. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 2.582 người và diện tích là 49 km².

Thị xã này nổi tiếng với trang phục carnival truyền thống.

Mamoiada giáp các đô thị: Fonni, Gavoi, Nuoro, Ollolai, Orani, Orgosolo, Sarule.

Lịch sử biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Nuoro


title: Oecetis vikramaditya

text:
Oecetis vikramaditya là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Chú thích

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Oecetis


title: Reichshoffen

text:
Reichshoffen là một xã trong tỉnh Bas-Rhin, thuộc vùng Grand Est của nước Pháp, có dân số là 5350 người (thời điểm 2004).

Thông tin nhân khẩu

Các thành phố kết nghĩa
  Kandel, Đức

Tham khảo

Xã của Bas-Rhin


title: Ménigoute

text:
Ménigoute là một xã trong tỉnh Deux-Sèvres trong vùng Nouvelle-Aquitaine ở phía tây nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 163 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Deux-Sèvres


title: Tillandsia boliviana

text:
Tillandsia boliviana là một loài thuộc chi Tillandsia. Đây là loài đặc hữu của Bolivia.

Chú thích

Tham khảo

Checklist of Bolivian Bromeliaceae  Truy cập 21 tháng 10 năm 2009

B
Thực vật Bolivia