title: Trận Ipsus

text:
Trận Ipsus là trận đánh xảy ra giữa các Diadochi (những người thừa kế của Alexander Đại đế) diễn ra vào năm 301 TCN tại một ngôi làng có tên là Ipsus ở Phrygia. Antigonos I Monophthalmos cùng con trai của ông là Demetrios I của Macedonia chống lại những người bạn khác của Alexandros là Kassandros, vua của Macedon; Lysimachos, vua của Thrace; và Seleukos I Nikator, vua của Babylon và Ba Tư.

Nguồn
Nguồn sử liệu chính ghi chép lại lịch sử của các Diadochi là tác phẩm Thư viện lịch sử (Bibliotheca historica) của tác giả Diodorus Siculus. Diodoros thường bị các nhà sử học ngày nay chế nhạo về phong cách và sự không chính xác trong tác phẩm của ông, tuy vậy có nhiều chi tiết về thời kỳ cổ đại lại chỉ xuất hiện trong tác phẩm của ông và không được ghi lại ở bất cứ tác phẩm nào khác . Diodorus chủ yếu làm công việc tóm tắt lại các tác phẩm của những nhà sử học khác, ông cũng đã loại bỏ khá nhiều chi tiết mà được cho là không phù hợp với mục đích của mình, để nhằm làm sáng tỏ các bài học đạo đức từ lịch sử. Tuy nhiên, bởi vì chỉ có duy nhất Diodorus tường thuật lại một cách liên tục về lịch sử của các Diadochi, cho nên chúng ta không còn lựa chọn nào khác ngoài việc phải dựa vào các ghi chép của ông. Thật không may là từ tập XXI trở đi (301 TCN), bao gồm ghi chép về trận Ipsus, tác phẩm Bibliotheca chỉ còn lại là những đoạn ghi chép rời rạc. Tuy nhiên, Diodorus cũng đã cung cấp cho chúng ta biết được những chi tiết tổng quát của cuộc chiến tranh Diadochi lần thứ Tư cho đến trận Ipsus. Người ta thường nghĩ rằng nguồn lịch sử mà Diodorus dùng để viết về giai đoạn này phần lớn đến từ tác phẩm lịch sử của các Diadochi được viết bởi Hieronymos của Cardia, tác phẩm này ngày nay đã không còn nữa. Hieronymos vốn là một người bạn của Eumenes, và sau này trở thành một quần thần của nhà Antigonos; Do đó, ông ta đã rất quen thuộc và sống cùng thời với những sự kiện mà ông ta đã ghi chép lại, và có thể đã chứng kiến trực tiếp một vài sự kiện đã sảy ra.

Trận chiến này đã được Plutarch mô tả đầy đủ trong phần Cuộc đời của Demetrios. Plutarch đã viết tác phẩm của ông vào khoảng 400 năm sau khi những sự kiện này sảy ra, và do đó đây là một nguồn phụ, tuy thế ông thường ghi lại tên của các nguồn mà ông sử dụng cho tác phẩm của mình và vì vậy giúp cho tác phẩm của ông có được mức độ chính xác khá cao. Plutarch cũng quan tâm chủ yếu đến các bài học đạo đức từ lịch sử hơn là đi sâu vào các chi tiết của lịch sử, và do đó ghi chép của ông về trận chiến này cũng không đi quá sâu vào chi tiết.

Bối cảnh

Sau khi cuộc chiến tranh Diadochi lần thứ hai kết thúc (315 TCN), Antigonos Monophthalmos đã nắm quyền cai trị các vùng lãnh thổ ở châu Á của đế quốc Macedonia (Tiểu Á, Syria và các satrap rộng lớn ở phía đông) mà không gặp phải trở ngại nào. Sự hùng mạnh ngày càng tăng của Antigonos đã tạo ra mối đe dọa cho những người kế thừa khác, điều này đã dẫn đến sự bùng nổ của cuộc chiến tranh Diadochi lần thứ ba vào năm 314 TCN, trong cuộc chiến này Antigonos đã phải đối mặt với một liên minh của Cassander (người cai trị của Macedonia), Lysimachus (người cai trị của Thrace) và Ptolemaios (người cai trị của Ai Cập). Cuộc chiến tranh này kết thúc bằng một thỏa hiệp hòa bình vào năm 311 TCN, sau đó Antigonos đã tấn công Seleukos, người vốn đang cố gắng xây dựng chính quyền riêng dành cho mình ở các satrap phía đông của đế quốc. Điều này đã dẫn đến cuộc chiến tranh Babylon kéo dài từ năm 311-309 trước Công nguyên, và kết quả của nó là một thất bại dành cho Antigonos, không những vậy điều này còn cho phép Seleukos giành lại được quyền cai trị Babylon và toàn bộ các vùng lãnh thổ ở phía đông.

Tranh thủ lúc Antigonos đang bị phân tâm ở nơi khác, Ptolemaios đã mở rộng quyền lực của ông ta vào khu vực biển Aegean và tới đảo Síp. Vì thế Antigonos đã lại tiếp tục cuộc chiến tranh với Ptolemaios vào năm 308 trước Công nguyên, bắt đầu cuộc chiến tranh Diadochi lần thứ Tư. Antigonos đã ra lệnh cho con trai của ông là Demetrios phải giành lại được quyền kiểm soát Hy Lạp, vào năm 307 trước Công nguyên, ông ta đã chiếm được Athens, đánh đuổi Demetrios của Phaleron, vị thống đốc của Cassander, và tuyên bố rằng thành phố này được tự do một lần nữa. Demetrios sau đó đã hướng sự chú ý của mình đến Ptolemaios, ông ta xâm chiếm đảo Síp và đánh bại hạm đội của Ptolemaios tại trận Salamis ở Cyprus. Sau chiến thắng này, Antigonos và Demetrios đều tự xưng là vua, và chỉ một thời gian ngắn sau đó đến lượt Ptolemaios, Seleukos, Lysimachos và cuối cùng là Cassander cũng làm như vậy.

Vào năm 306, Antigonos đã cố gắng xâm chiếm Ai Cập, tuy nhiên các cơn bão đã ngăn cản hạm đội của Demetrios tiếp tế cho ông ta và buộc ông ta phải rút quân. Với việc cả Cassander và Ptolemaios đều đã suy yếu, trong khi Seleukos lại vẫn đang dồn hết tâm trí vào việc thiết lập sự thống trị của ông ta đối với toàn bộ khu vực phía Đông, Antigonos và Demetrios giờ đây hướng sự chú ý của họ tới Rhodes, vốn đang bị quân đội của Demetrios bao vây vào năm 305 TCN. Hòn đảo này còn nhận được quân tiếp viện đến từ Ptolemaios, Lysimachos, và Cassander. Sau cùng thì người Rhodes cũng đã đạt được một thỏa hiệp với Demetrios - họ sẽ ủng hộ Antigonos và Demetrios chống lại tất cả kẻ thù, ngoại trừ đồng minh Ptolemaios của họ. Ptolemaios đã có được tước hiệu Soter ("Vị cứu tinh") nhờ vào vai trò của ông trong việc giúp cho Rhodes thoát khỏi sự thất thủ, tuy nhiên chiến thắng cuối cùng lại thuộc về Demetrios, bởi vì nó đã giúp cho ông rảnh tay để tấn công Cassander ở Hy Lạp. Do đó Demetrios đã quay trở lại Hy Lạp và tiến hành giải phóng các thành bang Hy Lạp, ông ta đã đánh đuổi những đội quân đồn trú của Cassander và những phe phái ủng hộ nhà Antipatros.

Nhận ra rằng những gì mà Demetrios đang thực hiện là để nhằm hủy hoại quyền lực của mình ở Hy Lạp và sau cùng là ở Macedonia, Cassander đã cố gắng để đi đến thỏa hiệp với Antigonos. Tuy nhiên, Antigonos đã bác bỏ tất cả những đề xuất này, mục đích của ông ta là nhằm ép buộc Cassander phải đầu hàng vô điều kiện. Vì vậy Cassander đã tiến hành hội đàm với Lysimachos, và họ đã đạt được sự đồng thuận về một chiến lược chung bao gồm việc phái sứ thần tới chỗ Ptolemaios và Seleukos, đề nghị họ cùng tham gia chống lại mối đe dọa đến từ nhà Antigonos. Để giành lấy thế chủ động, Cassander đã phái một đạo quân lớn dưới quyền Prepelaus tới chỗ Lysimachos để cùng phối hợp tác chiến ở Tiểu Á. Trong khi đó, Cassander đưa số quân còn lại đến Thessaly để đối đầu với Demetrios.

Mở đầu

Lysimachus đã vượt qua Hellespont vào năm 302 TCN, ông ta định tận dụng cơ hội khi Antigonos đang ở Syria để tàn phá Tiểu Á. Các thành phố Lampsakos và Parion đã quy phục ông ta, và sau khi phải đánh chiếm Sigeion bằng vũ lực, ông ta đã cho đặt một đội quân đồn trú ở nơi này. Tiếp theo đó, ông ta đã ra lệnh cho Prepelaos cùng với một đội quân 7.000 người tấn công các vùng đất Aeolis và Ionia, trong khi ông ta vây hãm Abydos. Tuy nhiên, cuộc vây hãm này đã thất bại bởi vì Demetrios đã gửi quân tiếp viện từ Hy Lạp cho thành phố này bằng đường biển. Sau thất bại này, Lysimachos đã quay ra đánh chiếm vùng đất Hellespontine Phrygia, và chiếm được trung tâm hành chính quan trọng là Synnada. Trong khi đó, Prepelaos đã chiếm được Adramyttion, Ephesos, Teos và Colophon; tuy vậy ông ta cũng không thể đánh chiếm được Erythrae hoặc Clazomenae, một lần nữa là do quân tiếp viện từ đường biển. Sau cùng, Prepelaos đã chuyển hướng vào nội địa và chiếm được thành Sardis, một trung tâm hành chính quan trọng khác.

Ngay khi Antigonos nhận được tin tức về cuộc xâm lăng này, ông đã từ bỏ ngay việc chuẩn bị cho một lễ hội lớn được tổ chức tại Antigonia, và bắt đầu đưa quân đội của mình từ Syria tiến về phía Bắc một cách nhanh chóng, xuyên qua Cilicia, Cappadocia, Lycaonia và tới Phrygia. Lysimachos, khi nghe được tin quân đội của Antigonos đang sắp tiến đến gần, đã tiến hành bàn bạc với các tướng lĩnh của mình và quyết định tránh giao chiến cho đến khi Seleukos đến. Do đó, phe liên minh đã phòng thủ doanh trại của họ bằng những con hào và hàng cọc rào, và khi Antigonos tới khiêu chiến, họ vẫn ở trong doanh trại. Chính vì vậy, Antigonos quay ra chặn đứt nguồn cung cấp quân lương cho phe liên minh, điều này khiến cho Lysimachos phải từ bỏ doanh trại và thực hiện một cuộc hành quân đêm vượt qua 40 dặm để tới Dorylaion. Ở đó, phe liên minh đã xây dựng một khu doanh trại mới, với ba hàng cọc rào bao quanh một doanh trại nằm giữa các ngọn đồi và có thể tiếp cận tương đối dễ dàng với nguồn lương thực và nước. Antigonos đã theo sát phía sau và tiến hành vây hãm doanh trại của phe liên minh, ông ta còn mang tới những máy bắn đá để dùng cho cuộc tấn công. Lysimachos đã cố gắng tiến hành nhiều lần phá vây và phá hoại các công sự vây hãm, nhưng quân đội của nhà Antigonos luôn giành được phần thắng trong các cuộc giao tranh nhỏ. Với việc các công sự vây hãm đã sắp được hoàn thành và nguồn lương thực đã gần cạn kiệt, Lysimachos đã quyết định từ bỏ doanh trại và hành quân ngay trong một cơn bão đêm. Antigonos một lần nữa lại cố gắng đuổi theo, nhưng lúc này mùa đông đã tới cùng với những cơn mưa nặng hạt, tình hình đã trở nên khó khăn hơn, do vậy ông ta đã dừng truy đuổi và phân tán binh sĩ của mình tới các doanh trại trú đông. Còn quân đội của phe liên minh thì lại hành quân tới Bithynia và trú đông tại các doanh trại ở trong và xung quanh thành phố Heraclea.

Trong khi đang bố trí cho quân đội của mình trú qua mùa đông, Antigonos nghe được tin báo rằng Seleukos đang trên đường trở về từ các tỉnh phía đông để hỗ trợ cho Lysimachos. Vì thế, ông đã phái các sứ giả tới chỗ Demetrios và ra lệnh cho ông ta đưa quân đội của mình đến châu Á để tăng viện cho quân đội của nhà Antigonos. Lúc này, Demetrios vẫn đang tiếp tục chiến dịch của ông ta ở Hy Lạp, và dẫu cho Cassander đã ngăn chặn hết tất cả các con đường trên bộ, Demetrios đã tiến đến Thessaly bằng đường biển. Sau khi nhận được thư yêu cầu quân tiếp viện từ người cha của mình, Demetrios đã nhanh chóng dàn xếp một thoả thuận đình chiến với Cassander, và đưa đội quân của ông vượt biển Aegean đến Ephesos. Ông đã chiếm lại Ephesos và hành quân về phía bắc tới Hellespont, tại nơi này ông đã thiết lập một đội quân đồn trú hùng mạnh cùng với hạm đội để ngăn chặn bất cứ đạo quân tiếp viện nào từ châu Âu có thể tới chỗ quân đội của phe liên minh ở châu Á. Demetrios sau đó cũng phân tán binh sĩ của mình tới các doanh trại trú đông.

Không còn phải đối mặt với Demetrios, Cassander đã cho rằng đây là lúc có thể gửi thêm quân tiếp viện đến cho Lysimachos, và do đó ông đã phái một đạo quân dưới sự chỉ huy của em trai mình là Pleistarchos tới chỗ ông ta. Bởi vì Demetrios đang trấn giữ những vị trí có thể dễ dàng vượt qua tại Hellespont và Bosphorus, cho nên Pleistarchos đã cố gắng dùng thuyền để chở binh sĩ của mình vượt qua Biển Đen để đến Heraclea, và bằng cách sử dụng cảng Odessos. Bởi vì không có đủ thuyền cho nên đạo quân của Pleistarchos đã phải chia thành nhiều đợt, và mặc dù đợt đầu tiên đã đến nơi an toàn, đoàn tàu thứ hai đã bị hạm đội của Demetrios chặn đứng, và đoàn tàu thứ ba thì lại bị đắm trong một cơn bão. Bản thân Pleistarchos cũng đã may mắn sống sót sau khi chiếc tàu chỉ huy của ông ta bị đắm, ông ta sau đó được đưa đến Heraclea để hồi phục qua mùa đông. Tương tự như vậy, bởi vì quân đội của nhà Antigonos đang tập trung hết ở Châu Á cho nên Ptolemaios đã cảm thấy rằng đây là thời điểm an toàn để đưa quân đội ra khỏi Ai Cập để chinh phục vùng đất Coele-Syria. Ông ta đã chiếm được một số thành phố, nhưng trong khi đang vây hãm thành Sidon, ông ta đã nhận được những tin tức giả mạo về một chiến thắng của nhà Antigonos, và được nói cho biết rằng Antigonos đang tiến quân về phía nam hướng đến Syria. Do đó ông ta đã bố trí lực lượng đồn trú tại các thành phố mà ông ta đã chiếm được và rút quân trở về Ai Cập. Trong khoảng thời gian này, Seleukos đã tiến quân đến Cappadocia cùng với quân đội của mình, ông ta sau đó cũng đã phân tán binh sĩ của mình tới các doanh trại trú đông.

Diodorus kết thúc tập XX của tác phẩm Thư viện lịch sử tại thời điểm này và nói rằng ông sẽ mô tả cuộc chiến giữa các vị vua vào phần đầu của tập tiếp theo. Tuy nhiên, chỉ có một vài đoạn trong tập XXI là còn sót lại cho đến ngày nay, và mặc dù vẫn còn một số đoạn mô tả về trận chiến này, chúng lại không tạo nên một câu chuyện mạch lạc. Trong ghi chép của mình về trận chiến này, Plutarch lại không mô tả quá trình chuẩn bị mà chắc chắn là đã phải tiến hành trước khi trận đánh này xảy ra vào năm 301 trước Công nguyên, vì thế chúng ta không biết rõ được các sự kiện đã diễn ra như thế nào. Lysimachos và Seleukos có lẽ đã nóng lòng trong việc muốn giao chiến với Antigonos, bởi vì các trung tâm quyền lực của họ ở Thrace và Babylon lúc này có thể dễ dàng bị tấn công do sự vắng mặt lâu dài của họ. Quân đội của hai phe cuối cùng đã chạm trán với nhau tại một địa điểm cách Synnada khoảng 50 dặm về phía đông bắc, nằm gần ngôi làng Ipsus. Vị trí chính xác của nơi diễn ra trận chiến này hiện chưa được xác định rõ, nhưng chắc chắn là nó đã xảy ra trên một vùng đồng bằng rộng lớn, vốn phù hợp cho ưu thế về voi chiến của phe liên minh và sự vượt trội của kỵ binh nhà Antigonos về số lượng và huấn luyện.

Lực lượng hai bên

Nhà Antigonos
Theo Plutarch, quân đội nhà Antigonos trước trận đánh có khoảng 70.000 bộ binh, 10.000 kỵ binh và 75 voi chiến. Đạo quân đến từ Syria của Antigonos chiếm phần đông trong số quân này, bởi vì quân đội của Demetrios ở Hy Lạp không có voi chiến và chỉ có 1.500 kỵ binh . Diodorus tuyên bố rằng Demetrios có khoảng 56.000 binh sĩ ở Hy Lạp (8.000 lính phalanx Macedonia, 15.000 lính đánh thuê, 25.000 binh lính đến từ các thành bang Hy Lạp và 8.000 bộ binh nhẹ), nhưng chúng ta không rõ liệu rằng có bao nhiêu binh sĩ theo cùng ông ta đến châu Á . Dựa trên các trận đánh khác diễn ra giữa các Diadochi, các chuyên gia ngày nay ước tính rằng trong số 70.000 bộ binh của nhà Antigonos, có lẽ khoảng 40.000 binh sĩ là lính phalanx và 30.000 binh sĩ còn lại là bộ binh nhẹ các loại.

Phe Liên Minh
Plutarch ghi lại rằng phe liên minh có tổng cộng 64.000 bộ binh, cùng với 10.500 kỵ binh, 400 voi chiến và 120 chiến xa phồ. Diodorus thì lại tuyên bố rằng Seleukos đã mang theo 20.000 bộ binh, 12.000 kỵ binh (bao gồm cả kỵ cung), 480 voi chiến và hơn một trăm chiến xa phồ đến từ các tỉnh phía đông. Như vậy, số lượng voi và chiến xa được cho là có mặt trong trận chiến này tương đối đồng nhất giữa các nguồn. Tuy nhiên, theo Diodorus thì chỉ riêng lực lượng kỵ binh của Seleukos là đã lớn hơn toàn bộ lực lượng kỵ binh của phe đồng minh theo như ghi chép của Plutarch, và Lysimachos ít nhất cũng phải có một số lượng kỵ binh nhất định- ông đã cử ít nhất 1.000 kỵ binh đi cùng với Prepelaos trong năm trước đó. Các chuyên gia ngày nay ước tính rằng tổng số lượng kỵ binh của phe liên minh là 15.000. Trong số 44.000 lính bộ binh không phải của Seleukos, chúng ta không rõ liệu rằng có bao nhiêu trong số đó là của Cassander và Lysimachos. Cassander đã trao cho Pleistarchos 12.000 binh sĩ, nhưng 2/3 trong số đó đã bị mất khi ông ta vượt qua Biển Đen, chúng ta cũng không rõ liệu là đạo quân ban đầu nằm dưới quyền chỉ huy của Prepelaos có bao nhiêu người. Các chuyên gia ngày nay ước tính rằng phe liên minh có khoảng 30.000-40.000 lính bộ binh là lính phalanx, phần còn lại là bộ binh nhẹ.

Chiến lược và chiến thuật
Về mặt chiến lược tổng thể, chúng ta có thể nhận thấy rõ ràng rằng cả hai phe đều hạ quyết tâm vào trận chiến này, về phía phe liên minh, nó được xem là cơ hội tốt nhất để ngăn chặn sự bành trướng của nhà Antigonos, thay vì chờ cho từng người trong số họ bị đánh bại một cách lần lượt. Đối với Antigonos, đây là cơ hội không thể bỏ lỡ để cho ông ta có thể đánh bại tất cả kẻ thù của mình chỉ trong một lần duy nhất, ngay cả khi ông ta ưa thích đánh bại họ một cách lần lượt hơn. Tuy nhiên, chúng ta lại biết rất ít về những chiến lược riêng biệt được cả hai phe cân nhắc trước khi trận chiến diễn ra bởi vì hoàn cảnh chính xác và địa điểm diễn ra giao tranh vẫn chưa được rõ ràng.

Về mặt chiến thuật, cả hai phe đều phải đối mặt với vấn đề chung trong các cuộc chiến tranh giữa những người kế vị; đó là làm thế nào để đánh bại một quân đội được trang bị theo cùng một cách thức và sử dụng các chiến thuật về cơ bản là giống nhau. Các Diadochi dường như có tính bảo thủ, họ vẫn tiếp tục ưa thích việc tiến hành một đòn đánh mạnh bằng kỵ binh ở bên cánh phải của chiến tuyến (đây là chiến thuật thường được sử dụng bởi cả Philippos và Alexandros) như là chiến thuật đột phá chính- mặc dù họ chắc hẳn cũng nhận thức được rằng đối thủ của mình nhiều khả năng sẽ tiến hành tương tự như vậy ở bên phía đối diện của chiến trường. Thậm chí, khi mà cả hai đạo quân có quân số tương đương nhau và triển khai các chiến thuật giống nhau, việc giành được lợi thế rõ ràng là một điều khó khăn. Việc sử dụng các loại vũ khí mới như voi chiến và chiến xa phồ để nhằm thay đổi sự cân bằng về mặt chiến thuật là một cách giải quyết được các Diadochi sử dụng, tuy nhiên những phương pháp mới như vậy lại bị sao chép một cách dễ dàng. Do đó, cả hai phe ở Ipsus đều đã có voi chiến, dẫu vậy nhờ có Seleukos, phe liên minh đã có thể đưa ra chiến trường số lượng voi chiến cao bất thường, ngoài ra còn có thêm cả chiến xa phồ. Bởi vậy, cả hai phe đã tìm kiếm một chiến trường trống trải; mà có thể giúp cho phe liên minh phát huy được toàn bộ khả năng của những con voi chiến, còn về phần nhà Antigonos là sẽ cho phép họ có thể phát huy được toàn bộ sức mạnh đến từ lực lượng kỵ binh tinh nhuệ của mình.

Trận đánh

Bố trí
Cả hai bên có thể đã triển khai quân đội của họ theo đội hình tiêu chuẩn của người Macedonia, với lực lượng phalanx của bộ binh nặng được bố trí ở trung tâm của thế trận. Ở phía trước và hai bên của đội hình phalanx là lực lượng bộ binh nhẹ, vai trò của họ là những người tham gia giao chiến đầu tiên và còn giữ nhiệm vụ bảo vệ hai bên cánh của đội hình phalanx; lực lượng kỵ binh được bố trí cả ở hai cánh. Bên phía chiến tuyến của nhà Antigonos, Demetrios chỉ huy lực lượng kỵ binh tinh nhuệ nhất và được bố trí ở bên phía cánh phải. Antigonos cùng với lực lượng cận vệ của mình trấn giữ ở trung quân và ngay sau lực lượng phalanx. 75 voi chiến của nhà Antigonos được triển khai ở phía trước của hàng ngũ cùng với lực lượng cận vệ của họ .

Tình hình triển khai của phe liên minh thì lại kém rõ ràng hơn. Plutarch tuyên bố rằng con trai của Seleukos, Antiochos, đã chỉ huy lực lượng kỵ binh ở cánh trái, theo truyền thống là cánh yếu hơn trong hệ thống của người Macedonia, chủ yếu tham gia vào các cuộc giao tranh nhỏ. Tuy nhiên, cũng có giả thuyết cho rằng trong trận đánh này, lực lượng kỵ binh của phe liên minh đã được phân chia đều giữa hai cánh. Chúng ta không biết được ai đã chỉ huy cánh phải, và đây cũng không phải là nơi mà Lysimachos, Seleukos hay Pleistarchos trấn giữ . Một điều rõ ràng là đã có một số voi chiến của Seleukos được bố trí ở phía trước của hàng ngũ nhưng không rõ là bao nhiêu, mặc dù vậy người ta thường cho là vào khoảng 100. Người ta cho rằng Seleukos đã giữ lại quyền chỉ huy phần lớn số voi chiến của ông ta để làm một lực lượng dự bị chiến thuật, nhưng việc sử dụng một lực lượng dự bị lớn như vậy sẽ là điều chưa từng sảy ra trong các trận chiến giữa những người kế vị. Hơn nữa, điều này còn có nghĩa rằng phe đồng minh đã bỏ qua cơ hội để triển khai một lợi thế quan trọng về mặt chiến thuật. Ngày nay, các tác phẩm hiện đại đều chỉ ra rằng hiểu được vấn đề voi chiến này là chìa khóa giúp cho chúng ta hiểu được kết quả của trận chiến, tuy nhiên các tác phẩm cổ đại lại không cho phép giải quyết vấn đề trên.

Mở đầu

Trận chiến dường như đã bắt đầu một cách nghiêm chỉnh với sự đụng độ của những con voi đến từ cả hai phe. Diodorus nói rằng "những con voi của Antigonos và Lysimachos đã chiến đấu như thể thiên nhiên đã so sánh chúng một cách ngang nhau bằng sự dũng cảm và sức mạnh", điều này cho thấy rằng chúng có sự tương đương về mặt số lượng (và ủng hộ cho ý tưởng về một lượng lớn những con voi dự bị ở bên phía liên minh). Demetrios sau đó điều động kỵ binh của mình vòng quanh những con voi, và tấn công kỵ binh của phe liên minh dưới quyền Antiochos. Plutarch nói rằng Demetrios đã "chiến đấu một cách xuất sắc và đánh tan kẻ thù của mình". Tuy nhiên, một điều rõ ràng là Demetrios đã cho phép binh sĩ của mình truy đuổi kỵ binh của phe liên minh đi quá xa, chính vì thế binh sĩ của ông đã bị cô lập khỏi chiến trường .

Giai đoạn hai
Mặc dù không được Plutarch ghi lại một cách rõ ràng, nhưng người ta cho rằng đội hình phalanx của cả hai phe đã giao chiến với nhau trong trận đánh. Nếu đúng như vậy, thì chiến thuật của nhà Antigonos sẽ là để cho Demetrios chỉ huy kỵ binh của ông ta và tấn công vào phía sau đội hình phalanx của phe liên minh; hoặc thay vào đó là quay trở về vị trí đóng quân bên phía cánh phải và bảo vệ bên sườn đội hình phalanx của nhà Antigonos. Tuy vậy, Demetrios đã nhận thấy rằng bản thân ông ta không thể quay trở lại chiến trường bởi vì 300 con voi của phe liên minh đã được triển khai để chặn đường quay về của ông. Các tác phẩm cổ đại đã nhiều lần nhấn mạnh đến tác động của những con voi đối với ngựa, mùi và sự ồn ào của những con voi khiến cho chúng hoảng sợ và không dám lại gần. Demetrios sẽ không tài nào có thể đưa được kị binh của mình vượt qua được những con voi này và cũng không thể điều động được khi bị vây quanh bởi một số lượng voi lớn như vậy. Thời điểm sử dụng những con voi này chính là thời khắc quyết định trong trận đánh, nhưng chúng ta lại không rõ là nó đã diễn ra như thế nào; Plutarch chỉ nói rằng "những con voi [phe liên minh] đã được đưa ra chặn đường của ông ta". Nếu thực sự những con voi đã được giữ lại làm lực lượng dự bị thì việc triển khai chúng khá là đơn giản, thế nhưng chúng ta lại không rõ tại sao một số lượng voi lớn như vậy lại được giữ làm lực lượng dự bị . Với việc Demetrios giờ đây đã bị cô lập khỏi chiến trường, cánh phải của đội hình phalanx nhà Antigonos đã không còn được bảo vệ. Plutarch đã mô tả những gì sảy ra tiếp sau đó:

Chú thích

Tiểu sử

Nguồn cổ đại
Diodorus Siculus – Bibliotheca historica
Plutarch – Lives (Demetrius)

Nguồn hiện đại

Liên kết ngoài
 Livius.org: The battle of Ipsus
 Battle of Ipsus animated battle map  by Jonathan Webb

Những trận đánh lớn trong lịch sử
Năm 301 TCN
Xung đột thế kỷ thứ 4 TCN
Ipsus
Nhà Seleukos


title: Saint-Valery-en-Caux

text:
Saint-Valery-en-Caux là một xã trong vùng hành chính Normandie, thuộc tỉnh Seine-Maritime, quận Dieppe, tổng Saint-Valery-en-Caux. Tọa độ địa lý của xã là 49° 51' vĩ độ bắc, 00° 42' kinh độ đông. Saint-Valery-en-Caux nằm trên độ cao trung bình là 5 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 0 mét và điểm cao nhất là 180 mét. Xã có diện tích 10,47 km², dân số vào thời điểm 1999 là 4782 người; mật độ dân số là 457 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Xã của Seine-Maritime
Khu nghỉ mát ven biển Pháp


title: Eunaticina africana

text:
Eunaticina africana là một loài ốc biển săn mồi, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Naticidae, họ ốc Mặt Trăng.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Eunaticina


title: Nyctiophylax kisoensis

text:
Nyctiophylax kisoensis là một loài Trichoptera trong họ Polycentropodidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Nyctiophylax


title: Gavanô kế

text:
Gavanô kế (tiếng Anh: Galvanometer) là một bộ chuyển đổi từ cường độ dòng điện sang chuyển động quay, trong một cung, của một cuộn dây nằm trong từ trường.

Hoạt động
Về cơ bản Gavanô kế đo cường độ của dòng điện một chiều chạy trong một mạch điện. Bộ phận chính là một cuộn dây dẫn, có thể quay quanh một trục, nằm trong từ trường của một nam châm vĩnh cửu. Cuộn dây được gắn với một kim chỉ góc quay trên một thước hình cung. Một lò xo xoắn kéo cuộn và kim về vị trí số không khi không có dòng điện. Trong một số dụng cụ, cuộn dây được gắn với một miếng sắt, chịu lực hút của các nam châm và cân bằng tại vị trí số không.

Khi dòng điện một chiều chạy qua cuộn dây, dòng điện chịu lực tác động của từ trường (do các điện tích chuyển động bên trong dây dẫn chịu lực Lorentz) và bị kéo quay về một phía, xoắn lò xo, và quay kim. Vị trí của đầu kim trên thước đo tương ứng với cường độ dòng điện qua cuộn dây. Các ampe kế thực tế có thêm cơ chế để làm tắt nhanh dao động của kim khi cường độ dòng điện thay đổi, để cho kim quay nhẹ nhàng theo sự thay đổi của dòng điện mà không bị rung. Một cơ chế giảm dao động được dùng là ứng dụng sự chuyển hóa năng lượng dao động sang nhiệt năng nhờ dòng điện Foucault. Cuộn dây được gắn cùng một đĩa kim loại nằm trong từ trường của nam châm. Mọi dao động của cuộn dây và đĩa sinh ra dòng Foucault trong đĩa. Dòng này làm nóng đĩa lên, tiêu hao năng lượng dao động và dập tắt dao động.

Sai số

Ứng dụng

Lịch sử
Gavanô kế được sử dụng đầu tiên bởi William Thomson (Lord Kelvin). Luigi Galvani cũng có nhiều đóng góp cho việc phát triển Gavanô kế và các ứng dụng của nó, nên tên ông đã được dùng để đặt tên cho dụng cụ này.

Xem thêm
Ampe kế
Vôn kế
Ôm kế
Vạn năng kế

Tham khảo

Liên kết ngoài

Dụng cụ đo lường điện tử
Điện từ học


title: Dorika

text:
Dorika là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae, hiện tại nó được coi là đồng nghĩa của Timora.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Heliothinae


title: Xylocopa ignescens

text:
Xylocopa ignescens là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được LeVeque mô tả khoa học năm 1928.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ong bầu
Động vật được mô tả năm 1928


title: Crosey-le-Grand

text:
Crosey-le-Grand là một xã của tỉnh Doubs, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Dân số
Điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số là 178.Ước lượng năm 2004 là 169.

Xem thêm
Xã của tỉnh Doubs

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Doubs


title: Chalepus marginatus

text:
Chalepus marginatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Baly miêu tả khoa học năm 1885.

Chú thích

Tham khảo

Chalepus


title: Tân Tây (định hướng)

text:
Tân Tây có thể là một trong số các địa danh sau:

 Xã Tân Tây, huyện Thạnh Hóa, tỉnh Long An
 Xã Tân Tây, huyện Gò Công Đông, tỉnh Tiền Giang.


title: Altenstadt an der Waldnaab

text:
Altenstadt an der Waldnaab là một đô thị ở huyện Neustadt (Waldnaab) bang Bayern thuộc nước Đức.

Tham khảo


title: Plouvien

text:
Plouvien () là một xã của tỉnh Finistère, thuộc vùng Bretagne, miền tây bắc Pháp.

Dân số
Người dân ở Plouvien được gọi là Plouviennois.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Finistère

Tham khảo

 Mayors of Finistère Association  ;
 INSEE ;
 IGN

Liên kết ngoài
 Official website
 French Ministry of Culture list for Plouvien

Xã của Finistère


title: Cúp bóng đá châu Phi 1965

text:
Cúp bóng đá châu Phi 1965 là Giải vô địch bóng đá châu Phi lần thứ năm. Giải được tổ chức tại Tunisia. Số đội tham dự giải là 11, tăng hơn so với giải trước đó 1 đội. Như giải trước, vòng chung kết của giải gồm 6 đội chia làm 2 bảng, mỗi bảng 3 đội. Đội tuyển đứng đầu mỗi bảng vào đá chung kết, đội tuyển đứng thứ nhì tham dự trận tranh giải ba. Ghana bảo vệ được chức vô địch sau khi thắng chủ nhà Tunisia 3-2 sau 2 hiệp phụ ở chung kết.

Các đội không vượt qua vòng loại

Cầu thủ tham dự

Địa điểm

Vòng chung kết
Ghana và Tunisia vào thẳng vòng chung kết lần lượt với tư cách đương kim vô địch và chủ nhà.

Bảng A

Do hiệu số bàn thắng bại hai đội đầu bảng bằng nhau, giải không có quy định xét đến số bàn thắng ghi được nên tổ chức tung đồng xu, Tunisia nhất bảng và lọt vào chung kết.

Bảng B

Tranh giải ba

Chung kết

Danh sách cầu thủ ghi bàn
3 bàn

  Eustache Manglé

  Ben Acheampong

  Osei Kofi

2 bàn

  Pierre Kalala Mukendi
  Cecil Jones Attuquayefio
  Osei Kofi

  Frank Odoi
  Louis Camara

  Matar Niang
  Tahar Chaïbi

1 bàn

  Joseph Bléziri
  Konan Yoboué
  Luciano Vassalo
 ... Lutdrot

  Kwame Nti
  El Hadji Oumar Guèye
  Abdelmajid Chetali

  Mongi Delhoum
  Mohamed Salah Jedidi
  Abdelwahab Lahmar

Chú thích

Liên kết ngoài
 Chi tiết tại trang RSSSF

1965


title: Syphrea trifurcata

text:
Syphrea trifurcata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bechyne miêu tả khoa học năm 1997.

Chú thích

Tham khảo

Syphrea


title: Tipula profdrassi

text:
Tipula profdrassi là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Chiến dịch ném bom Đông Nam Á (1944–1945)

text:
Lực lượng Đồng Minh đánh phá các căn cứ quân Nhật ở Đông Nam Á trong năm 1944-45 là các cuộc không kích được thực hiện bởi các máy bay xuất phát từ các hàng không mẫu hạm trên Ấn Độ Dương hay từ những căn cứ ở Ấn Độ, Trung Quốc và Úc. Mục tiêu là những tiền đồn của Đế quốc Nhật Bản ở Trung Quốc, Miến Điện, Đông Ấn thuộc Hà Lan (Indonesia), Thái Lan, Malaya và Việt Nam.

Hải quân Hoàng gia Anh
Năm 1944, Hải quân Đức không còn là mối đe dọa thường trực cho Hải quân Hoàng Gia Anh ở châu Âu. Do đó quân Anh đã có thể chuyển một số lực lượng chính sang vùng Viễn Đông. Đây là bước đi quan trọng của họ nhằm giành lại ảnh hưởng ở chiến trường Thái Bình Dương. Tuy nhiên việc làm đầu tiên và quan trọng là phải phối hợp với quân Mỹ để có được những kinh nghiệm cần thiết để phục vụ cho các bước đi xa hơn tiếp theo. Để hiện thực hóa mục tiêu đề ra, quân Anh đã đánh phá tiêu hao tiềm lực quân Nhật thông qua các cuộc không kích các mỏ dầu và căn cứ Nhật tại Indonesia phối hợp cùng với các tàu của Mỹ như: USS Saratoga.
 Cockpit - BEF không kích Sabang 19-04-1944.
 Transom - BEF không kích Surabaya 17-05-1944.
 BEF Port Blair, Andaman Is. Raid 19-06-1944.
 Crimson - BEF không kích Sabang 25-07-1944 - Sommerville Force.
 Millet - Oanh tạc đảo Nicobar.
 Outflank - BEIF không kích Pangkalan Brandan 20-11-1944.
 Lentil - không kích Pankalan Brandon 04-01-1945.
 Meridian - không kích Palembang 25-01-1945.
 Sunfish - oanh tạc Sabang từ 8 đến 18-04-1945.
 Bishop - BEIF chiến dịch chuẩn bị cho cuộc đổ bộ lên Rangoon.
x Penang 15-05-1945.

Không lực Lục quân Hoa Kỳ
 Matterhorn
Gratitude

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Table of actions by Royal Navy
 New Zealand naval history

Xung đột năm 1944
Xung đột năm 1945
Ném bom chiến lược trong Thế chiến II
Mặt trận Đông Nam Á

Chiến tranh Thái Bình Dương


title: (8027) 1991 PB12

text:
{{DISPLAYTITLE:(8027) 1991 PB12}}

(8027) 1991 PB12 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henry E. Holt ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 7 tháng 8 năm 1991.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 8001–9000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1991
Được phát hiện bởi Henry E. Holt
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Limnophila albomanicata

text:
Limnophila albomanicata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Limnophila (chi ruồi)
Limoniidae ở vùng Nearctic


title: Michael Learns to Rock (album năm 2004)

text:
Michael Learns to Rock là album phòng thu thứ sáu của ban nhạc soft rock Đan Mạch Michael Learns to Rock. Nó được phát hành vào năm ngày 9 tháng 2 năm 2004 bởi hãng đĩa Medley Records (EMI). Tại châu Á album được phát hành với tên Take Me to Your Heart.

Bài hát tiêu đề "Take Me to Your Heart" được phát hành làm đĩa đơn mở đầu tại châu Á vào 26 tháng 10 năm 2003, phỏng theo ca khúc tiếng Trung nổi tiếng "Nụ hôn biệt ly" (tên gốc: "", "") của Trương Học Hữu.

Danh sách bài hát
 "Frostbite" (đĩa đơn phát hành vào 4 tháng 10 năm 2003)
 "Final Destination" (đĩa đơn phát hành vào 21 tháng 10 năm 2003)
 "Take Me To Your Heart" (đĩa đơn phát hành vào 26 tháng 10 năm 2003)
 "Don't Have To Lose" (đĩa đơn phát hành vào 17 tháng 11 năm 2003)
 "Salvation" (đĩa đơn phát hành vào 20 tháng 11 năm 2003)
 "Hit By A Feeling" (đĩa đơn phát hành vào 3 tháng 12 năm 2003)
 "If You Leave My World" (đĩa đơn phát hành vào 12 tháng 12 năm 2003)
 "This Is Who I Am" (đĩa đơn phát hành vào 29 tháng 12 năm 2003)
 "Home To You" (song ca với Julie Berthelsen) (đĩa đơn phát hành vào 5 tháng 2 năm 2004)
 "Laugh & Cry" (đĩa đơn phát hành vào ngày 19 tháng 3 năm 2004)
 "One More Minute" (track tặng kèm ở châu Á)
 "Without Your Love" (track tặng kèm ở châu Á)

Xếp hạng

Tham khảo

Liên kết ngoài

Album năm 2004
Album của Michael Learns to Rock


title: Trentepohlia cubitalis

text:
Trentepohlia cubitalis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Trentepohlia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Colletes graeffei

text:
Colletes graeffei là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Alfken mô tả khoa học năm 1900.

Chú thích

Tham khảo

Colletes
Động vật được mô tả năm 1900


title: Giải SEFCA cho phim hay nhất

text:
Giải SEFCA cho phim hay nhất là một giải của SEFCA dành cho một phim, được bầu chọn là hay nhất trong năm. Giải này được lập từ năm 1992.

Các phim đoạt giải

Thập niên 1990

Thập niên 2000

Tham khảo

Giải thưởng SEFCA
Giải thưởng cho phim hay nhất


title: Boffzen

text:
Boffzen là một đô thị ở huyện Holzminden, bang Niedersachsen, Đức. Đô thị Boffzen có diện tích 8,04 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 2917 người.

Boffzen là thủ phủ của Samtgemeinde ("đô thị tập thể") Boffzen.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Holzminden


title: 6637 Inoue

text:
6637 Inoue (1988 XZ) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 3 tháng 12 năm 1988 bởi Endate, K., Watanabe, K. ở Kitami.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1988


title: Sáchica

text:
Sáchica là một thị xã và đô thị ở  Departamento  Boyacá, thuộc phân vùng Ricaurte.

Tham khảo

Đô thị của Boyacá
Khu dân cư ở tỉnh Boyacá


title: La Liga 1975–76

text:
La Liga 1975-76 là mùa giải thứ 45 của La Liga kể từ khi nó được thành lập, bắt đầu từ ngày 6 tháng 9 năm 1975 và kết thúc vào ngày 16 tháng 5 năm 1976. Giải đấu bao gồm các câu lạc bộ sau:

Bảng xếp hạng

1 Real Gijón được đổi tên thành Sporting de Gijón vào năm 1976.

Bảng kết quả
 Lưu ý: Đội chủ nhà được liệt kê ở cột dọc bên trái còn đội khách ở hàng trên cùng.

Cúp Pichichi

Tham khảo

Mùa giải La Liga


title: Eurrhypis

text:
Eurrhypis là một chi bướm đêm thuộc họ Crambidae.

Các loài
Eurrhypis cacuminalis (Eversmann, 1843)
Eurrhypis guttulalis (Herrich-Schäffer, 1848)
Eurrhypis pollinalis (Denis & Schiffermüller, 1775)
Eurrhypis sartalis (Hübner, 1813)

Chú thích

Tham khảo

Eurrhypini


title: Cartura

text:
Cartura là một đô thị thuộc tỉnh Padova vùng Veneto, tọa lạc khoảng 40 km về phía tây nam của Venezia và cách khoảng 15 km về phía nam của Padova. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 4.268 người và diện tích 16,2 km².

Đô thị Cartura bao gồm các frazioni (các đơn vị cấp dưới, chủ yếu là làng) Cagnola and Gorgo.

Cartura giáp các đô thị: Bovolenta, Casalserugo, Conselve, Due Carrare, Maserà di Padova, Pernumia, San Pietro Viminario, Terrassa Padovana.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Padova
Thành phố và thị trấn ở Veneto


title: Les Mées, Sarthe

text:
Les Mées là một xã trong tỉnh Sarthe trong vùng Pays-de-la-Loire ở tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 91-136 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Sarthe


title: Il-96

text:
Ilyushin Il-96 (tiếng Nga: Ил-96) là một máy bay bốn động cơ thân rộng tầm xa được thiết kế bởi Ilyushin tại Liên bang Nga và sản xuất bởi Hiệp hội Sản xuất Hàng không Voronezh ở Voronezh.Sử dụng bốn động cơ phản lực cánh quạt đẩy hai trục Aviadvigatel PS-90.

Thiết kế và phát triển

Ilyushin Il-96 và một phiên bản thân ngắn của loại máy bay tầm xa thân rộng ứng dụng kỹ thuật tiên tiến đầu tiên của Nga, Ilyushin Il-86. Nó có cánh siêu tới hạn được trang bị với các cánh nhỏ, một buồng lái kính, và một hệ thống điều khiển fly-by-wire. Nó cất cánh lần đầu năm 1988 và được chứng nhận năm 1992. Kiểu căn bản IL-96-300 được trang bị các hệ thống điện tử tiên tiến của Nga tích hợp sáu màn hình hiển thị LCD đa chức năng, các hệ thống hoa tiêu quán tính và vệ tinh, và một Hệ thống Tránh Đâm Chuyển động (gồm cả mode "S"). Nó cho phép máy bay hoạt động với hai thành viên tổ bay. Các hệ thống điện tử tương thích với các quy định trên các đường bay quốc tế ở châu Âu và Bắc Mỹ (RNP-1) và cho phép hoa tiêu cũng như hạ cánh theo các điều kiện ICAO CAT III/A. Il-96 được cung cấp với ba biến thể chính: the Il-96-300, Il-96M/T và Il-96-400.

Il-96-300 có sức chở khách tiêu chuẩn 262 người ở kiểu bố trí hai hạng ghế với 18 ghế có khoảng cách 140 cm (54 in) và 244 ghế với khoảng cách 81 cm (32 in). Khoang để hành lý nằm ở khoang trên, và khoang dưới có thể bố trí 18 thùng chứa LD-3 và khu vực nghỉ ngơi của tổ bay. Dù giá niêm yết rẻ hơn 30% so với các kiểu máy bay tương đương của phương Tây, các hãng hàng không Nga cũng không dễ dàng mua được nó. , chỉ có 16 chiếc Il-96-300 đang hoạt động với Aeroflot (6 trong số 17), KrasAir (2), Domodedovo Airlines (3; hiện điều hành bởi Krasair thay cho liên minh AiRUnion), Atlant-Soyuz Airlines (1; phiên bản chở hàng), Cubana de Aviacion (3) và Rossiya (2). Hai chiếc nữa đang được hoàn thiện ở nhà máy tại Voronezh để giao hàng cho chính phủ Cuba. Cả Aeroflot và Transaero đều được giảm miễn giảm thuế khi nhập khẩu máy bay do phương Tây sản xuất đổi lấy việc họ hứa hẹn mua vài chiếc Il-96 cho mỗi chiếc máy bay của phương Tây. Bộ phận chở hàng của Aeroflot đã có những trao đổi đầu tiên về việc đặt hàng 6 chiếc Il-96-400T và 6 chiếc Il-96-300 nữa.

Tuy nhiên, Air Zimbabwe đang có kế hoạch mua 5 chiếc Il-96-300, khiến nó trở thành hãng lớn nhất ở bên ngoài nước Nga và hãng đứng thứ hai về sử dụng loại máy bay này sau Aeroflot.  Tuy nhiên, sau những cuộc đàm phán với chính quyền Nga, đơn hàng đã bị huỷ bỏ (cùng với các đơn hàng với Tupolev).

Iran Air nhận chuyển giao hai chiếc Ilyushin Il-96-300 theo điều khoản thuê ngắn hạn từ Kras Air của Nga vào tháng 10 năm 2006 và sẽ sử dụng những chiếc máy bay này như một sự thử nghiệm căn bản trong vòng một năm. Nếu chúng đáp ứng các yêu cầu hoạt động, IFC sẽ xem xét đặt hàng cho bốn chiếc.

Tháng 6 năm 2006, Syrianair đã thông báo thoả thuận mua hai chiếc Il-96-400 và một chiếc Il-96-300.

Tháng 5 năm 2005, Volga-Dnepr Group đã ký một thoả thuận tài chính 15 năm với Ilyushin Finance Corporation (IFC) để nhận chuyển giao hai chiếc IL-96-400T mới sản xuất. Chiếc máy bay này sẽ thuộc sự điều hành của AirBridge Cargo, chi nhánh của Volga-Dnepr. Chiếc đầu tiên có thể được giao vào cuối năm 2006.

Cũng trong năm 2005 Atlant-Soyuz Airlines đã đạt một thoả thuận với Ilyushin Finance về việc chuyển giao hai chiếc IL-96-400T chở hàng ngoài loại Il-96-300T mà hãng này đã sử dụng.

Tờ báo chính thức của Cuba Granma đã thông báo vào ngày 3 tháng 1 năm 2006 về chuyến bay chính thức đầu tiên của IL-96-300 thuộc Cubana từ La Habana tới Buenos Aires, Argentina.

Tới quý hai năm 2007, nhà máy sẽ chuyển sang sản xuất chỉ hai loại chuyển đổi muộn nhất của loại máy bay này.

Biến thể
Có hai biến thể của Il-96 và chúng được tung ra ở hai thời điểm khác nhau. Il-96-300 được giới thiệu năm 1985 và đi vào phục vụ năm 1993. Il-96M được giới thiệu năm 1993 và đi vào hoạt động năm 2000.

Il-96-300

Il-96-300 là biến thể đầu tiên được trang bị động cơ phản lực cánh quạt đẩy Aviadvigatel (Soloviev) PS90A với lực đẩy 16,000 kgf (157 kN, 35,300 lbf). Việc phát triển bắt đầu hồi giữa thập niên 80 trong khi nguyên mẫu đầu tiên cất cánh ngày 28 tháng 9 năm 1988, các chứng chỉ của Nga được cấp ngày 29 tháng 12 năm 1992. Chiếc Il-96 đầu tiên đi vào phục vụ trong Aeroflot năm 1993.

Tầm bay với 262 hành khách và nhiên liệu dữ trữ (để bay 75 phút ở độ cao 450 m) ở kiểu cấu hình hai hạng ghế khoảng 11,000 km (5,940 nmi), cho phép thực hiện các chuyến bay từ Moskva đến các thành phố trên Bờ biển phía Tây Hoa Kỳ, một sự cải thiện đáng kể so với Ilyushin Il-86. Hai chiếc được tổng thống Nga Vladimir Putin sử dụng, và hiện được sử dụng bởi Dmitri Medvedev như máy bay chở VIP. Máy bay VIP do Rossiya Airlines điều hành.

Phiên bản này cũng có một phiên bản tầm xa gọi là Il-96-300V.

Il-96M

Đây là biến thể kéo dài của Il-96-300. Thân của nó được kéo dài thêm 10 m (30 ft), nặng hơn 15 tấn (33,000 lb), và được trang bị các hệ thống điện tử phương Tây, và sử dụng bốn động cơ Pratt & Whitney PW2337 tạo ra lực đẩy 165 kN (37,000 lbf) mỗi chiếc. Tầm hoạt động với 312 hành khách ở kiểu bố trí ba hạng ghế hay 92 tấn (203,000 lb) chất tải khoảng 10,400 km (5,600 nmi). Điều này khiến nó trở thành một kẻ kế tục thực sự - nhưng có khả năng lớn hơn nhiều - loại Il-86. Il-96M/T hoàn toàn có thể so sánh được với Airbus A330-300 và Boeing 777-200A, nhưng rẻ hơn nhiều. Việc phát triển các biến thể M/T đã chậm lại khi Ngân hàng Xuất Nhập khẩu Mỹ ngừng các cuộc đàm phán về cung cấp tài chính cho các động cơ và các hệ thống điện tử, vì các vấn đề của nền kinh tế Nga .
Il-96M cũng không cần đến kỹ sư cơ điện hàng không. Nó được thiết kế chỉ với phi đội hai người.

Il-96T
Đây là phiên bản chở hàng đầu tiên của Il-96M và Il-96-400. Nó sử dụng bốn động cơ Aviadvigatel PS90.

Il-96-400
Il-96-400 được phát triển với các động cơ và hệ thống điện tử Nga. Nó dựa trên thân Il-96M/T và sử dụng bốn động cơ phản lực cánh quạt đẩy Aviadvigatel PS90-A1. Nó có thể chở tới 436 hành khách. Tầm hoạt động với 315 hành khách ở kiểu bố trí ba hạng ghế khoảng 10,000 km.

Bên sử dụng dân sự
Tất cả bên sử dụng (cập nhật tháng 6 năm 2009):

Vụ việc
 Không có vụ việc gây thiệt hại nhân mạng ở thời điểm tháng 3 năm 2009. Sau một loạt vụ việc nhỏ, một trong số đó liên quan tới chiếc máy bay của Tổng thống Putin tại Turku, Phần Lan, các cơ quan hàng không dân sự Nga đã buộc toàn bộ Ilyushin-96-300 ngừng hoạt động từ 22 tháng 8 tới 3 tháng 10 năm 2005 để xem xét phanh bánh đáp.

Đặc điểm kỹ thuật

Tuổi thọ máy bay

Hệ thống điện tử

Chiếc máy bay này được trang bị những hệ thống sau, tương ứng với các yêu cầu và quy định của ICAO và châu Âu:

 Thanh điều khiển tích hợp thông tin và hoa tiêu KPRTS-95М-1 và Hệ thống Quản lý Bay VSS-95-1V
 Các hệ thống chỉ thị điện tử hiện đại SEI-85М và KISS-1-2МA (bài 6) với các thiết bị chỉ thị LCD
 Hệ thống quán tính NSI-2000MT hay BINS-85
 Hệ thống đánh giá mặt đất EGPWS với thông tin mặt đất tăng cường hay SRPBZ (hay MARK V)
 Hệ thống tránh va chạm trên không CAS-81A (hay SPS-2000)
 Hệ thống BRIK-324
 Hệ thống gọi lựa chọn của phi đội trên thông tin radio (Selcal) – АSV-324
 Thiết bị định vị thời tiết Buran-А, hay MN RLS – không có wind shear (hay RDR-4B với các chức năng cảnh báo wind shear và phát hiện nhiễu loạn không khí)
 Trạm radio tầm MV «Orlan-85STD» với bảo dưỡng của VDL Mode 2
 Hệ thống thông tin vệ tinh phi đội Aero Mini M hay Aero I (trao đổi telephone và dữ liệu với UVD và hãng hàng không)
 Thông tin âm thanh trạng thái rắn RZBN-1, đảm bảo sự trò chuyện của các thành viên phi đội được ghi lại và tình trạng âm thanh cabin (4 kênh) với thời lượng lưu trữ 2 giờ thông tin bay
 Hệ thống MSRP-A-02 với các thiết bị lưu trữ trạng thái rắn được bảo vệ

Xem thêm
 Liên quan
 Ilyushin Il-86
 Máy bay tương tự
 Airbus A330
 Airbus A340-500
 Boeing 767-400
 Boeing 777-300ER
 McDonnell Douglas MD-11
 Danh sách
 Danh sách máy bay chở khách

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Ilyushin HP(Il-96-300)
 Ilyushin HP(Il-96-400)
 Voronezh Aircraft Building Plant(Il-96-400)
 Ilyushin Finance Co.(Il-96-300)
 Ilyushin Finance Co.(Il-96-400)
 Il-96 production/orders list with statistics

Il-096
Máy bay chở khách Liên Xô 1980–1989
Máy bay quân sự
Máy bay dân sự
Máy bay chở khách
Máy bay bốn động cơ phản lực
Máy bay cánh dưới


title: Protambulyx sulphurea

text:
Protambulyx sulphurea là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Loài này có ở miền bắc và tây nam Venezuela và Bolivia.

Sải cánh khoảng 110 mm. Con trưởng thành giống với loài Protambulyx ockendeni nhưng cánh hẹp hơn và nhạt hơn.

Cá thể trưởng thành có lẽ mọc cánh quanh năm.

Chú thích

Tham khảo

Protambulyx
Động vật được mô tả năm 1903


title: Tillandsia maya

text:
Tillandsia maya là một loài thuộc chi Tillandsia. Đây là loài đặc hữu của México.

Chú thích

Tham khảo

Checklist of Mexican Bromeliaceae with Notes on Species Distribution and Levels of Endemism  truy cập 3 tháng 11 năm 2009

M
Thực vật đặc hữu Mexico


title: 8419 Terumikazumi

text:
8419 Terumikazumi (1996 VK38) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 7 tháng 11 năm 1996, bởi Seiji Ueda và H. Kaneda ở Kushiro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 8419 Terumikazumi

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Seiji Ueda
Được phát hiện bởi Hiroshi Kaneda
Thiên thể phát hiện năm 1996


title: Tillandsia lampropoda

text:
Tillandsia lampropoda là một loài thuộc chi Tillandsia. Đây là loài bản địa của Costa Rica và México.

Giống
 Tillandsia 'El Primo'
 Tillandsia 'Sentry'
 xVrieslandsia 'Red Beacon'

Chú thích

Tham khảo

An Annotated Checklist of the Bromeliaceae of Costa Rica truy cập 3 tháng 11 năm 2009
Checklist of Mexican Bromeliaceae with Notes on Species Distribution and Levels of Endemism  truy cập 3 tháng 11 năm 2009
BSI Cultivar Registry  Truy cập 11 tháng 10 năm 2009

L
Thực vật Costa Rica
Thực vật México
Thực vật Trung Mỹ
Thực vật được mô tả năm 1938
Thực vật Chiapas


title: Kasama, Ibaraki

text:
là một thành phố thuộc tỉnh Ibaraki, Nhật Bản.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thành phố tỉnh Ibaraki
Đồ gốm Nhật Bản


title: Laspeyria

text:
Laspeyria là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae và là chi duy nhất trong phân tông Aventiina.

Các loài tiêu biểu
 Laspeyria flexula - Beautiful Hook-Tip Denis & Schiffermüller, 1775

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Aventiini

Boletobiinae


title: Othinosmia stupenda

text:
Othinosmia stupenda là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Griswold mô tả khoa học năm 1994.

Chú thích

Tham khảo

Othinosmia
Động vật được mô tả năm 1994


title: Pilsbryspira kandai

text:
Pilsbryspira kandai là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Pilsbryspira


title: Dercetina flavifrons

text:
Dercetina flavifrons là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1886.

Chú thích

Tham khảo

Dercetina


title: Almería

text:
Almería là thành phố thủ phủ của tỉnh Almería, Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích 295 km², dân số năm 2005 là 189.798 người. Đô thị này nằm ở đông nam Tây Ban Nha, bên Địa Trung Hải.
Tên gọi "Almería" المراية bắt nguồn từ tiếng Ả Rập Al-Mariyat: "Tấm gương", để sánh đô thị này với "Tấm gương biển cả".

Thành phố được lập bởi Abd ar-Rahman III của Cordoba vào năm 955 để làm bến cảng chính tăng cường sức mạnh phòng thủ Địa Trung Hải của ông.

Lâu đài Moors Alcazaba là lâu đài lớn nhất trong các pháo đài Hồi giáo của Andalusia sau Alhambra.
Thành phố có sân bay quốc tế Almería.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 TourSpain Almeria
  Ayuntamiento de Almería
  Almería, Historia y Turismo
 Maps of Almería
  Almería Football Club
 "Almería's History"
 Almeriaclips - Videos musicales rodados en Almería - Music videos shot in Almería
  Almería  - Diputación Provincial de Almería
  Cabo de Gata - Níjar Natural Park

Đô thị ở Almería
Tỉnh Almería

Lịch sử Hồi giáo
Khu dân cư thành lập thế kỷ 10


title: Pseudomonas syringae

text:
Pseudomonas syringae là một vi khuẩn hình roi, gram âm..
P. syringae thuộc chi Pseudomonas và dựa trên phân tích 16S rRNA, nó được đặt trong nhóm P. syringae. It is named after the lilac tree (Syringa vulgaris), from which it was first isolated.

Ứng dụng

Các nghiên cứu được tiến hành ở nhiều phòng thí nghiệm đều cho thấy vi khuẩn có thể tác động trực tiếp tới quá trình hình thành đám mây trong các giai đoạn chúng sinh sôi nảy nở. Về mặt hóa học, những hóa chất mà vi khuẩn tiết ra để vận chuyển dưỡng chất qua các màng tế bào hoàn toàn có khả năng phá vỡ lực căng bề mặt của nước. Chính những hóa chất này đã tham gia vào quá trình hình thành giọt mưa. Chẳng hạn vi khuẩn Pseudomonas syringae có một loại protein có khả năng liên kết các phân tử nước, biến chúng thành các cấu trúc hình lưới. Nhờ đó băng có thể hình thành ở nhiệt độ trên 0oC. Khi các tinh thể băng (có vi khuẩn bên trong) rơi khỏi mây, chúng tạo ra tuyết hoặc mưa (nếu băng tan chảy). Đây cũng chính là cơ sở của công nghệ sử dụng iodur bạc và băng khô để tạo thành các đám mây và mưa nhân tạo. Nhiều địa điểm trượt tuyết cũng đã sử dụng chất đông lạnh chứa vi khuẩn có cấu tạo hạt nhân dạng băng để tạo tuyết.

Liên kết ngoài

S


title: Paphiopedilum dayanum

text:
Paphiopedilum dayanum là một loài phong lan đặc hữu núi Kinabalu trên Borneo, Indonesia.

Hình ảnh

Tham khảo

dayanum
Flora of Borneo


title: Catia (bướm nhảy)

text:
Catia là một chi bướm ngày thuộc họ Bướm nâu.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Họ Bướm nhảy


title: Dicranomyia scimitar

text:
Dicranomyia scimitar là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: San Clemente, Ý

text:
San Clemente là một đô thị ở tỉnh Rimini, nhưng trước năm 1992 thì thuộc tỉnh Forlì, vùng Emilia-Romagna, có vị trí khoảng 120 km về phía đông nam của Bologna, khoảng 65 km về phía đông nam của Forlì và khoảng 11 km về phía nam của Rimini. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số là 3.609 người và diện tích là 20,7 km².

San Clemente giáp các đô thị: Coriano, Gemmano, Misano Adriatico, Monte Colombo, Montefiore Conca, Morciano di Romagna, San Giovanni in Marignano.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Rimini
Lâu đài Ý


title: Conus allaryi

text:
Conus allaryi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

Giống như tất cả các loài thuộc chi Conus, chúng là loài săn mồi và có nọc độc. Chúng có khả năng "đốt" con người, do vậy khi cầm chúng phải hết sức cẩn thận.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

 The Conus Biodiversity website

allaryi


title: Ceratophrys testudo

text:
Ceratophrys testudo (tên tiếng Anh: Ecuadorian Horned Frog) là một loài ếch thuộc họ Leptodactylidae.
Đây là loài đặc hữu của Ecuador.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và đầm nước ngọt có nước theo mùa.

Chú thích

Tham khảo
 Coloma, L.A. & Ron, S. 2004. Ceratophrys testudo. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Ceratophrys
Horned Frog, Ecuadorian
Động vật đặc hữu Ecuador


title: Espejón

text:
Espejón là một đô thị ở tỉnh Soria, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số năm 2004 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha, đô thị này có dân số 209 người.

Tham khảo

Đô thị ở Soria


title: Astrapia núi Arfak

text:
Astrapia núi Arfak (danh pháp hai phần: Astrapia nigra) là một loài chim lớn, thuộc chi Astrapia, họ chim thiên đường. Kích thước cơ thể khoảng 76 cm, bộ lông óng ánh (do tán xạ) màu tím, xanh lá và màu đồng. Con đực có đuôi dài và xoè rộng, lông ức đen tuyền và có một hệ thống lông trên đầu hết sức phức tạp. Con cái có màu nâu ánh đen với vạch kẻ nhạt màu trên phần bụng.

François Le Vaillant, nhà điểu học người Pháp đã gọi loài chim này là L'Incomparable (loài chim thiên đường vô song).

Là loài chim đặc hữu của Indonesia, astrapia núi Afrak chỉ xuất hiện trong vùng núi Arfak ở bán đảo Vogelkop, tỉnh Tây Papua. Khẩu phần ăn hằng ngày của chúng gồm chủ yếu là trái dứa dại.

Trong môi trường tự nhiên, chúng có thể giao phối với loài chim mỏ liềm đen, tạo con lai đã từng có thời được coi là loài khác biệt, gọi là mỏ liềm Elliot (Epimachus ellioti). Trong khi một số nhà điểu học vẫn còn tin rằng nó là loài chim khác biệt, có thể là cực kỳ nguy cấp hay thậm chí là tuyệt chủng, thì hiện tại nhiều người khác cho rằng nó chỉ là con lai giữa hai loài.

Được bảo vệ bằng sự cô lập địa lý và các cánh rừng yên tĩnh, Astrapia núi Arfak được đánh giá là Ít quan tâm trong Sách đỏ IUCN về các loài bị đe dọa. Nó được liệt kê trong Phụ lục II của CITES.

Chú thích

Tham khảo

  Mục từ trong CSDL bao gồm cả diễn giải dài giải thích tại sao loài này là ít quan tâm.

Liên kết ngoài
 Bảng dữ liệu về loài tại BirdLife
 Sách đỏ IUCN

Chim Đông Nam Á
Chim Indonesia
N
Động vật được mô tả năm 1788
Động vật đặc hữu Indonesia


title: Saint-Michel-les-Portes

text:
Saint-Michel-les-Portes là một xã của tỉnh Isère, thuộc vùng Rhône-Alpes, đông nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Isère

Tham khảo
 INSEE commune file

Xã của Isère


title: Veliky Novgorod

text:
Veliky Novgorod (tiếng Nga: Великий Новгород), đơn giản chỉ gọi là Novgorod (do vậy, trong phạm vi bài này sẽ dùng từ Novgorod để chỉ thành phố này), là thành phố lịch sử hạng nhất ở miền tây bắc nước Nga. Thành phố là trung tâm hành chính tỉnh Novgorod. Nó nằm trên đường cao tốc Liên bang M10 nối liền Moskva với Sankt-Peterburg. Novgorod là một từ trong tiếng Nga để chỉ "thành phố mới", còn "Velikiy" nghĩa là "vĩ đại". Là trung tâm hành chính của tỉnh Novgorod, thành phố này nằm dọc theo bờ sông Volkhov chỉ ngay dưới chỗ bắt đầu của nó là hồ Ilmen. Dân số của thành phố này theo thống kê dân số năm 2002 là 216.856 người. Dân số qua các thời kỳ:

Lịch sử

Mặc cho ý nghĩa tên gọi của nó, Novgorod là thành phố cổ nhất kiểu Slav được ghi nhận trong lịch sử Nga. Biên niên sử có đề cập tới nó từ năm 859, khi nó là một trạm chính trên Hành trình thương mại từ người Varjag tới người Hy Lạp. Tên gọi của thành phố này trong tiếng của người Varjag là Holmgard (hay Holmgarðr, Hólmgarður, Holmgaard, Holmegård) được đề cập tới trong Norse saga (Những câu chuyện Na Uy) như là đã tồn tại từ sớm hơn, nhưng các sự kiện sử học không thể được gỡ rối từ truyền thuyết ở đây. Ban đầu, Holmgard chỉ trỏ tới một đồn lũy nằm ở phía đông nam thành phố ngày nay là Riurikovo gorodishche (được đặt tên trong thời gian tương đối gần đây theo tên của Rurik, người được cho là đã biến nó thành "kinh đô" của mình). Các dữ liệu khảo cổ học gợi ý rằng gorodische, nơi cư ngụ của một Knyaz (konung hay đại công tước), có niên đại vào khoảng giữa thế kỷ 9, trong khi thành phố này chỉ có niên đại từ cuối thế kỷ 9, vì thế mà có tên gọi Novgorod, "thành phố mới". Tuy nhiên, vào giữa thế kỷ 10 thì Novgorod đã trở thành một thành phố cổ phát triển đầy đủ.

Năm 882, người kế nghiệp của Rurik, Oleg của Novgorod, đã chiếm giữ Kiev và thành lập quốc gia Kievskaya Rus. Trong quốc gia này thì Novgorod là thành phố thứ hai về tầm quan trọng. Theo tập quán, con trai lớn và là người kế vị ngai vàng của nhà cầm quyền vương quốc Kievskaya Rus được gửi tới để cai quản Novgorod thậm chí ngay cả khi còn bé. Khi vua không có con trai thì Novgorod được các posadnik (một kiểu phó công tước) cai quản, chẳng hạn như Gostomysl, Dobrynya, Konstantin và Ostromir huyền thoại. Trong các Norse saga thì thành phố được đề cập tới như là kinh đô của Gardariki (nghĩa là các vùng đất Đông Slav). Bốn vị vua của người Viking — Olav I của Na Uy, Olav II của Na Uy, Magnus I của Na Uy và Harald Haardraade — đã tìm kiếm nơi nương náu ở Novgorod để tránh các kẻ thù từ quê hương.

Trong số các công tước của mình, người Novgorod giữ trong lòng nhiều nhất các kỷ niệm về Yaroslav I Mudryi (Yaroslav Thông thái), người đã ban hành các văn bản luật pháp đầu tiên của họ (sau này được kết hợp vào Russkaya pravda- bộ luật của Kievskaya Rus) và đã tài trợ cho việc xây dựng thánh đường Sophia, còn tồn tại đến ngày nay. Như là sự bày tỏ lòng biết ơn vì đã giúp ông đánh bại anh trai mình và giành được ngai vàng của Kievskaya Rus, Yaroslav đã trao nhiều đặc quyền cho thành phố. Ở phía kia, người Novgorod đã đặt tên quảng trường trung tâm của mình là Yaroslav.

Năm 1136, các nhà buôn và các boyar của Novgorod ly khai khỏi Kievskaya Rus, trục xuất công tước của họ và tuyên bố thành lập Cộng hòa Novgorod. Nhà nước thành bang hùng mạnh này kiểm soát phần lớn khu vực đông bắc châu Âu, từ Estonia ngày nay tới dãy núi Ural. Nhân vật quan trọng nhất tại Novgorod là Posadnik, một quan chức được bầu ra bởi hội đồng nhân dân (gọi là Veche-một kiểu nghị viện Đông Slav thời Trung cổ) từ tầng lớp quý tộc của thành phố. Triều đình Novgorod về mặt hình thức là do công tước chủ trì (cũng do Veche bầu ra), nhưng các phán quyết của ông phải được Posadnik xác nhận để có thể có hiệu lực. Trong thế kỷ 13, thành phố này đã gia nhập liên minh Hanze (tức liên minh thương mại và chính trị của các thành phố ở vùng đông bắc châu Âu).

Trong suốt thời Trung cổ, thành phố này đã rất thịnh vượng về mặt văn hóa. Phần lớn dân cư đều có học và sử dụng các chữ viết trên vỏ cây bu lô để liên lạc. Người ta đã khai quật được tại Novgorod cuốn sách Slav cổ nhất được viết ra ở phía bắc Vương quốc Bulgaria và chữ viết cổ nhất bằng tiếng Phần Lan-Ugra. Khi Paris và London còn chìm ngập trong bùn lầy thì Novgorod đã được những người nước ngoài tán dương vì các đường đắp cao được lát và các đường phố sạch sẽ. Một số các biên niên sử Nga cổ nhất đã được viết tại thành phố này. Nhà buôn Novgorod tên là Sadko đã trở thành nhân vật phổ biến trong văn hóa dân gian Nga.

Sự suy thoái của thành phố là kết quả của sự bất lực của nó trong việc nuôi một cộng đồng dân cư quá lớn, điều này làm cho thành phố bị phụ thuộc vào việc cung cấp lương thực từ khu vực Vladimir-Suzdal. Các thành phố lớn trong khu vực này như Moskva và Tver, sử dụng sự lệ thuộc này để giành quyền kiểm soát Novgorod. Cuối cùng Ivan III đã sáp nhập thành phố này vào công quốc Muscovy năm 1478. Tuy nhiên, Novgorod vẫn còn là thành phố lớn thứ ba tại Nga cho đến tận khi Ivan Hung Đế cướp phá thành phố và sát hại hàng nghìn dân tại đây vào năm 1570. Tầng lớp thương nhân và quý tộc của thành phố đã bị lưu đày tới Moskva, Yaroslavl và nhiều nơi khác.

Trong thời kỳ loạn lạc, người Novgorod đã nhanh chóng đầu hàng quân đội Thụy Điển do Jacob De la Gardie chỉ huy vào mùa hè năm 1611. Thành phố này chỉ được hoàn lại cho Nga sau sáu năm, theo hiệp ước Stolbovo và trở lại thời kỳ thịnh vượng trước đây của nó vào cuối thế kỷ này, khi những công trình xây dựng nhiều tham vọng như thánh đường Sign và tu viện Vyazhischi được xây dựng. Người nổi tiếng bậc nhất trong số các giáo chủ Nga, Nikon, đã từng làm tổng giám mục giáo khu Novgorod trong giai đoạn từ năm 1648 tới năm 1652.

Năm 1727, Novgorod trở thành trung tâm hành chính của guberniia Novgorod (một kiểu tổng trấn thời kỳ 1708-1927) trong Đế chế Nga, được tách ra từ guberniia Sankt-Peterburg (xem bài Các đơn vị hành chính Nga năm 1727-1728). Đơn vị hành chính này tồn tại đến năm 1927. Trong giai đoạn từ năm 1927 tới năm 1944 thành phố này là một phần của tỉnh Leningrad, và sau đó trở thành trung tâm hành chính của tỉnh mới thành lập là tỉnh Novgorod.

Trong Chiến tranh thế giới thứ hai, thành phố đã bị quân đội Đức chiếm đóng từ ngày 15 tháng 8 năm 1941. Các tượng đài lịch sử của thành phố đã bị phá hủy một cách có hệ thống. Khi Hồng quân Liên Xô giải phóng thành phố vào ngày 19 tháng 1 năm 1944, trong số 2.536 công trình xây dựng bằng đá chỉ còn lại ít hơn 40. Sau thế chiến, các khu buôn bán kinh doanh dần dần được khôi phục. Các tượng đài chính của thành phố được công nhận là Di sản thế giới. Năm 1998, thành phố này đã chính thức đổi tên thành Velikiy Novgorod, và như thế đã phần nào phục hồi lại danh hiệu thời Trung cổ của nó "Ngài Novgorod vĩ đại".

Cảnh quan

Không có một thành phố nào của Nga hay Ukraina có thể so sánh với Novgorod về sự đa dạng và niên đại của các đài tưởng niệm thời Trung cổ của nó. Đứng đầu trong số này là thánh đường Sophia, được xây dựng trong thập niên 1040 theo chỉ thị của Yaroslav Mudryi. Nó là nhà thờ được bảo tồn tốt nhất trong số các nhà thờ thuộc thế kỷ 11, và là nhà thờ đầu tiên thể hiện các đặc trưng nguyên thủy của kiến trúc Nga (các tường đá mộc mạc, 5 vòm tương tự như cái mũ sắt). Các bích họa được vẽ vào thế kỷ 12 và được phục chế trong thập niên 1860. Thánh đường được trang trí bằng các cổng làm từ đồng thau, sản xuất tại Magdeburg năm 1156 và được cho là người Novgorod đã giành được từ thủ đô của Thụy Điển khi đó là Sigtuna vào năm 1187.

Kremli của Novgorod, theo truyền thống được gọi là Detinets, có cung điện cổ nhất tại Nga (gọi là Phòng Facet, 1433), tháp chuông cổ nhất ở Nga (giữa thế kỷ 15) cùng tháp đồng hồ cổ nhất tại Nga (1673). Trong số các kiến trúc muộn hơn, khu vực đáng chú ý nhất là cung hoàng gia (1771) và tượng đài bằng đồng thau để kỷ niệm Thiên niên kỷ nước Nga, thể hiện các nhân vật quan trọng nhất trong lịch sử nước này (khánh thành năm 1862).

Bên ngoài các bức tường của kremli, có ba thánh đường được xây dựng trong thời kỳ trị vì của Mstislav Đại Đế, vị vua cuối cùng của nhà nước Rus thống nhất. Thánh đường St Nicholas (1113-1123), chứa các bích họa về gia đình Mstislav, làm vẻ vang cho triều đình Yaroslav (trước đây là quảng trường chính của Cộng hòa Novgorod). Tu viện Yuriev (có lẽ là cổ nhất tại Nga, 1030) chứa thánh đường kiểu Rôman u ám có từ năm 1119. Một thánh đường ba vòm tương tự (1117), có lẽ đã được cùng một người thiết kế, nằm trong tu viện Antoniev.

Có nhiều nhà thờ cổ nằm rải rác trong thành phố. Một số đã bị quân đội Đức quốc xã phá hủy và sau này được phục hồi. Kiểu cổ nhất được thể hiện trong các nhà thờ này được dành cho các thánh Pyotr và Pavel (trên đồi Thiên Nga, 1185-1192), tới lễ Truyền tin (trong Myachino, 1179), hay lễ Đức Mẹ thăng thiên (trên đồng Volotovo, thập niên 1180) và St Paraskeva (tại triều đình Yaroslav, 1207). Kiệt tác lớn nhất của kiến trúc Novgorod thời kỳ đầu là nhà thờ Chúa Cứu thế tại Nereditsa (1198).

Trong thế kỷ 13, mốt thịnh hành là các nhà thờ nhỏ với thiết kế ba mái. Các đại diện tiêu biểu là nhà thờ nhỏ ở Peryn (thập niên 1230) và nhà thờ St Nicholas trên đảo Lipnya (1292, cũng đáng chú ý vì các bích họa thế kỷ 14 của nó). Thế kỷ tiếp theo là sự phát triển của hai thiết kế nhà thờ nguyên thủy, một trong chúng là nhà thờ St Theodor (1360-61, các bích họa nghệ thuật thập niên 1380),còn cái kia là nhà thờ Chúa Cứu thế tại đường Ilyina (1374, Feofan Grek vẽ năm 1378). Nhà thờ Chúa Cứu thế tại Kovalevo (1345) phản ánh ảnh hưởng của người Serbia.

Trong thế kỷ cuối cùng của chế độ cộng hòa phong kiến, một số thánh đường mới cũng được dành cho các thánh Pyotr và Pavel (trên Slavna, 1367; trong Kozhevniki, 1406), hay lễ Thánh đản (tại Cemetery, 1387), hoặc thánh tông đồ John (1384), các thánh tông đồ (1455), thánh Demetrius (1467), thánh Simeon (1462) và các thánh khác. Nói chung, chúng không có nhiều điểm sáng tạo như các nhà thờ từ các thời kỳ trước. Một số lăng mộ thuộc thế kỷ 12 (chẳng hạn trong Opoki) đã bị phá hủy và sau này được tái tạo chính xác như chúng đã từng là như thế.

Sự xâm chiếm thành phố của Ivan III năm 1478 đã làm thay đổi cơ bản các đặc trưng kiến trúc của khu vực này. Kể từ đó, những nhiệm vụ lớn đều được các thợ đến từ Moskva thực hiện và có kiểu dáng tương tự như các thánh đường của Kremli tại Moskva: chẳng hạn thánh đường Chúa Cứu thế của tu viện Khutyn (1515), thánh đường Sign (1688), thánh đường Nicholas của tu viện Vyaschizhy (1685). Tuy nhiên, một vài nhà thờ có tính chất cục bộ địa phương vẫn duy trì các kiểu dáng truyền thống của nghệ thuật khu vực, chẳng hạn nhà thờ Các bà vợ thần thánh (1510) và nhà thờ các thánh Boris và Gleb (1586).

Tại Vitoslavlitsy, một khu vực trên bờ sông Volkhov, trên đường tới tu viện Yuriev, một viện bảo tàng kiến trúc gỗ đã được lập ra năm 1964. Trên 20 công trình xây dựng bằng gỗ (nhà thờ, nhà và cối xay) có niên đại từ thế kỷ 14 tới thế kỷ 19 đã được chuyển từ mọi nơi trong khu vực xung quanh Novgorod tới đây.

Vận tải

Liên thành phố
Novgorod có đường giao thông tới Moskva (531 km) và Sankt-Peterburg (189 km) là đường cao tốc Liên bang M10.
Từ Novgorod có các tuyến xe buýt tới Moskva, St. Petersburg và các khu vực khác.

Thành phố này cũng có đường sắt nối liền với Moskva (tới ga đường sắt Leningradsky bằng các chuyến tàu đêm), Sankt-Peterburg (tới ga đường sắt Moskva và ga đường sắt Vitebsk, bằng các tàu chạy quanh ngoại ô) và các thành phố chính ở miền tây bắc Nga như Pskov, Murmansk.

Hai sân bay tại thành phố này là Yurievo và Krechevitsy không có các chuyến bay định kỳ kể từ giữa thập niên 1990. Sân bay quốc tế gần nhất là Pulkovo, khoảng 180 km về phía bắc thành phố.

Nội thành
Vận chuyển khu vực chủ yếu là xe buýt và xe điện bánh hơi. Mạng lưới xe điện bánh hơi hiện tại bao gồm 5 tuyến, bắt đầu đi vào hoạt động từ năm 1995, và nó là hệ thống xe điện bánh hơi đầu tiên được mở ra tại Nga sau khi Liên Xô sụp đổ.

Giáo dục
Velikiy Novgorod có một trường đại học là Đại học Quốc gia Novgorod thành lập năm 1993.

Các thành phố kết nghĩa
 Strasbourg, Pháp
 Rochester, New York, Hoa Kỳ
 Bielefeld, Đức
 Watford, Anh
 Truy Bác (淄博), Trung Quốc

Xem thêm
 Cộng hòa Novgorod
 Phương ngữ Novgorod cổ
 Các văn kiện trên vỏ cây bu lô

Chú thích

Tham khảo
 The Archaeology of Novgorod, của Valentin L. Yanin, trong Ancient Cities, Special Issue, (Scientific American), các trang 120-127, năm 1994. Lịch sử, Kremli của Novgorod, Viện bảo tàng lịch sử Novgorod, sự bảo quản của đất và sản xuất các văn kiện trên vỏ cây bu lô.

Liên kết ngoài

 Website chính thức của Velikiy Novgorod
 Velikiy Novgorod cho du khách
 Cung Facet trong Kremli tại khu vực Velikiy Novgorod
 Lịch sử kiến trúc và xây dựng của Velikiy Novgorod
 Khu vực kỷ niệm Thiên niên kỷ nước Nga
 Website của cơ quan hành chính thành phố Velikiy Novgorod
 Velikiy Novgorod dành cho doanh nhân
 Tin tức Velikiy Novgorod
 Thông tấn xã Velikiy Novgorod.ru
 Đại học Quốc gia Novgorod
 Các bức ảnh chụp với tiêu đề Novgorod trên Flickr, có lẽ là ảnh chụp Velikiy Novgorod

Khu vực khảo cổ Nga
Tỉnh Novgorod
Thành phố của Nga
Novgorod
Lịch sử Nga
Kievskaya Rus
Thời kỳ Viking
Di sản thế giới tại Nga


title: Wassenaar

text:
Wassenaar  (dân số: 25.651 thời điểm ngày 1 tháng 6 năm 2007) là một thị xã ở phía tây Hà Lan, trong tỉnh Zuid-Holland. Là một ngoại ô của Den Hag, Wassenaar có cự ly 10 km (6 mi) về phía bắc của thành phố này trên tuyến đường N44 gần bờ Biển Bắc. Đô thị này có diện tích 62,50 km², trong đó 11,65 km² là mặt nước.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trang mạng chính thức
 http://www.plattegronden.nl/wassenaar/
 Villa Eikenhorst

Đô thị Zuid-Holland
Khu dân cư ở Zuid-Holland


title: (31003) 1995 WQ2

text:
{{DISPLAYTITLE:(31003) 1995 WQ2}}(31003) 1995 WQ2 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Seiji Ueda và Hiroshi Kaneda ở Kushiro, Hokkaidō, Nhật Bản, ngày 16 tháng 11 năm 1995.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 31001–32000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1995
Được phát hiện bởi Hiroshi Kaneda
Được phát hiện bởi Seiji Ueda
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Jonen

text:
Jonen là một đô thị ở huyện Bremgarten, bang Aargau, Thụy Sĩ.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đô thị của bang Aargau


title: Bệnh viện Quân y 5

text:
Bệnh viện Quân y 5 hay Viện 5 là một bệnh viện Quân đội, trực thuộc Quân khu 3 và đóng tại đường Hải Thượng Lãn Ông và đường Trương Hán Siêu, phường Phúc Thành, thành phố Ninh Bình tỉnh Ninh Bình.

Bệnh viện được xếp hạng II trong số các bệnh viện toàn quân năm 2019

Lịch sử
Bệnh viện Quân y 5 tiền thân là Bệnh viện thực hành số 2 của Trường Quân y sĩ hợp nhất với Phân viện K32, K72 của Cục Quân y và Bệnh viện quân y 145, Cục Hậu cần Quân đoàn 1. Bệnh viện được thành lập ngày 10-7-1950 cùng với Bệnh viện đa khoa Ninh Bình. Viện Quân y 5 cùng với Bệnh viện Y học cổ truyền, Bệnh viện Tâm thần Ninh Bình, Viện Mắt và Bệnh viện đa khoa Ninh Bình là những bệnh viện lớn đóng trên địa bàn tỉnh Ninh Bình.

Phạm vi hoạt động
Phạm vi hoạt động của bệnh viện là đảm nhiệm khám cứu chữa bệnh cho bộ đội và nhân dân khu vực phía bắc Bắc Trung Bộ và nam Bắc Bộ (Hòa Bình, Hà Nam, Thái Bình, Nam Định, Ninh Bình, Thanh Hóa).

Quy mô
Tính từ năm 2000 đến nay Bệnh viện đã khám cho trên 450.000 lượt người và điều trị khỏi ra viện cho 90.000 lượt người, phẫu thuật thành công 25.013 ca, trong đó mổ lớn 8.124 ca. Số người vào khám và điều trị năm 2008 đạt gần 300% so với năm 2002. Bệnh viện trở thành một trung tâm cấp cứu đa chấn thương mạnh của khu vực Hữu ngạn sông Hồng. Trung bình mỗi ngày bệnh viện khám cho gần 500 người

Hàng năm, Bệnh viện đều cử y, bác sĩ đi khám bệnh cho các đơn vị thuộc các quân binh chủng từ Thanh Hoá trở ra với gần 10.000 lượt cán bộ, chiến sĩ.

Từ năm 2000 đến 2009 Bệnh viện đã nghiên cứu báo cáo nghiệm thu gần 200 đề tài nghiên cứu khoa học, có 5 đề tài cấp Bộ, 10 sáng kiến cải tiến kỹ thuật, trong đó có 1 sáng kiến được Tổng Liên đoàn lao động Việt Nam tặng Bằng lao động sáng tạo và 4 sáng kiến giải nhì cấp Bộ, 5 sáng kiến được Bộ Tư lệnh Quân khu tặng bằng khen. Là Bệnh viện đi đầu trong toàn quân xây dựng mạng LAN và hệ phần mềm quản lý toàn diện Bệnh viện, được tặng giải "Sao Khuê đất Việt".

Bệnh viện đã được trang bị nhiều thiết bị, máy móc hiện đại, phục vụ cho công tác khám điều trị như: Máy CT - Scaner, máy X.Q tăng sáng truyền hình, máy siêu âm màu, máy nội soi chẩn đoán tiêu hoá, nội soi phẫu thuật…, trong đó Bệnh viện đã đầu tư hàng tỷ đồng để nâng cấp trang thiết bị phục vụ cho công tác khám, chữa bệnh.

Thành tựu
Bệnh viện 5 - Quân khu 3 là đơn vị 2 lần được Nhà nước Việt Nam tặng thưởng danh hiệu Anh hùng: ngày 29-8-1985, Bệnh viện đã được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân vì có thành tích trong cuộc kháng chiến chống Mỹ; ngày 30-5-2009, Chủ tịch nước đã ký quyết định phong tặng Bệnh viện danh hiệu cao quý "Đơn vị anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân trong thời kỳ đổi mới".

Liên kết ngoài
Viện Quân y 5 làm theo lời Bác bằng những việc làm thiết thực, Quỳnh Thu, Báo Ninh Bình, Thứ ba, 13:37, 22/11/2011

Chú thích

5
Công trình xây dựng ở Ninh Bình
5
5


title: Xenotilapia flavipinnis

text:
The yellow sand cichlid (Xenotilapia flavipinnis) là một loài cá thuộc họ Cichlidae. It is chỉ có ở the shallow sandy regions of Lake Tanganyika, Đông Phi.

Tham khảo

 Bigirimana, C. 2005. Xenotilapia flavipinnis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 5 tháng 8 năm 2007.

Xenotilapia


title: Courtils

text:
Courtils  là một xã thuộc tỉnh Manche trong vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 28 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Manche


title: Chalcophyma tabajara

text:
Chalcophyma tabajara là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bechyne miêu tả khoa học năm 1983.

Chú thích

Tham khảo

Chalcophyma


title: Danh sách tập American Idol

text:
Dưới đây là danh sách các số phát sóng của chương trình truyền hình tương tác thực tế American Idol trên kênh FOX. Chương trình này lần đầu tiên ra mắt nước Mỹ ngày 11 tháng 6, 2002.

Mùa 1: 2002

Mùa 2: 2003

Mùa 3: 2004

Mùa 4: 2005

Mùa 5: 2006

Mùa 6: 2007

Mùa 7: 2008

Mùa 8: 2009

Chú thích


title: Lasioglossum hartmanni

text:
Lasioglossum hartmanni là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Danforth & Wcislo mô tả khoa học năm 1999.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1999


title: Turridrupa fastosa

text:
Turridrupa fastosa là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Turridrupa


title: Điện học

text:
Điện học là một ngành của vật lý chuyên nghiên cứu các hiện tượng về điện.

Nguyên tử
Nguyên tử là các hạt cấu thành lên vật chất với các thành phần.

Electron là một loại hạt cơ bản mang điện âm (-) có Khối lượng  và được ký hiệu .
Proton là một loại hạt mang điện dương (+) có khối lượng  và được ký hiệu .
Neutron là một loại trung hòa điện (0) có khối lượng  và được ký hiệu

Mô hình nguyên tử của vật chất

 Mọi nguyên tử vật chất có một hạt nhân gồm các proton và neutron trung hòa nằm trong tâm với các electron bao quanh tạo thành orbitan nguyên tử.
 Trong nguyên tử trung hòa, số eletron bằng số proton. Nguyên tử số trong Bảng tuần hoàn hóa học cho biết số proton của hạt nhân đó.
 Các electron ở lớp vỏ bên ngoài tạo nên tính chất hóa học của nguyên tố đó, chúng tuân theo nguyên lý loại trừ Pauli, quy tắc Hund, và các số lượng tử.
 Electron trong orbitan nguyên tử có năng lượng bị lượng tử hóa. Các electron ngoài cùng có mức năng lượng thấp nhất.
 Khi electron chuyển từ mức năng lượng cao xuống mức năng lượng thấp, một photon giải phóng ra với năng lượng bằng hiệu năng lượng giữa hai mức. Và ngược lại, khi electron hấp thụ một photon thì nó chuyển lên trạng thái năng lượng cao hơn.

Tĩnh điện
Quá trình vật trung hòa về điện trở thành điện tích khi tích điện

Điện tích
Trong điều kiện bình thường mọi vật trung hòa về điện có tổng điện bằng không. Khi một vật cho hay nhận điện tử âm vật sẽ trở thành điện tích dương hay âm. Khi một vật nhận electron sẽ trở thành có điện tích âm. Khi một vật cho electron sẽ trở thành có điện tích dương.

 Vật + e = điện tích âm
 Vật - e = điện tích dương

Điện tích có các tính chất điện sau

Điện lượng
Mọi hạt điện tích đều có một điện lượng biểu thị bằng Q
 Hạt điện tích âm có điện lượng -Q
 Hạt điện tích dương có điện lượng +Q

Điện trường
Mọi điện tích đều có một điện trường E của các đường điện bao quanh.
 Điện tích âm có đường điện E hướng vào
 Điện tích dương có đường điện E hướng ra

Từ trường
Mọi điện tích chuyển động đều cảm ứng một từ trường B của các đường từ.
 Điện tích âm có đường từ B  hướng xuống
 Điện tích dương có đường từ  B hướng lên

Động điện
Điện tích tương tác với nhau tạo ra Lực điện. Điện tích tương tác với từ tường tạo ra Lực từ và Lực điện từ

Lực điện Coulomb
Theo Định luật Coulomb khi có hai điện tích nằm cách nhau khoảng R. Điện tích cùng dấu sẽ đẩy nhau trong khi khác dấu sẽ hút nhau bởi một lực Coulomb

Lực điện trường Ampère
Lực điện FE làm cho điện tích di chuyển thẳng hàng tạo ra điện trường E

Lực từ trường Lorentz
Lực từ FB làm cho điện tích di động di chuyển thẳng hàng vuông góc với hướng di chuyển ban đầu

Lực điện từ trường Faraday
Tổng hai lực FE và lực FB  tạo ra lực điện từ

Thể loại
Có hai loại điện thường dùng là điện xoay chiều hay điện AC và điện một chiều hay điện DC. Điện một chiều DC có điện không đổi theo thời gian thường thấy ở pin, ắc quy, đi na mô có khả năng cung cấp điện với hiệu điện thế từ 1.5V đến 12V. Điện xoay chiều hay điện AC có điện thay đổi theo thời gian dưới dạng sóng hình sin thường thấy ở máy phát điện có khả năng cung cấp điện từ 120 - 240 v ở 60 Hz

Tương tác
Mọi vật tương tác với điện được chia thành ba loại: dẫn điện đặc trưng cho những vật dễ dẫn điện như các kim loại sắt, đồng, kẽm; cách điện đặc trưng cho những vật hoàn toàn không dẫn như cao su, sành sứ; bán dẫn điện đặc trưng cho những vật khó dẫn điện như silicon.

Ở điều kiện bình thường, điện tích của mọi Dẫn điện di chuyển theo hướng tự do. Khi mắc vật dẫn điện với điện. Điện sẽ tạo nên một áp lực làm cho điện tích của vật dẫn điện di chuyển thẳng hàng tạo nên một dòng điện di chuyển thẳng hàng. Áp lực của điện trên vật dẫn điện được gọi là điện thế có ký hiệu V đo bằng đơn vị vôn (V). Dòng điện tích di chuyển thẳng hàng gọi là dòng điện có ký hiệu I đo bằng đơn vị ampe (A)

Tương quan giữa V, I được định nghĩa qua hai luật Ôm và luật Wat
Luật Ôm
Luật Wat

Tính chất vật dẫn điện

Điện thế
Điện thế được định nghĩa là tỉ lệ năng lực trên điện tích tính bằng công thức

Dòng điện
Dòng điện được định nghĩa là tỉ lệ điện tích trên thời gian tính bằng công thức

Điện kháng/điện trở
Điện trở được định nghĩa là tỉ lệ điện thế trên cường độ dòng điện tính bằng công thức

Điện dẫn
Điện dẫn được định nghĩa là tỉ lệ Dòng Điện trên Điện thế tính bằng công thức

Năng lượng điện
Năng lượng điện được tính bằng công thức

Mọi vật dẫn điện đều có thất thoát về năng lượng điện dưới dạng nhiệt được gọi là Năng lượng Điện Thất Thoát tỉ lệ thuận với điện trở tính bằng công thức

Năng lượng Điện truyền qua Dẫn điện

Điện nhiệt
Tương tác giữa vật và điện tạo ra nhiệt tỏa ra môi trường xung quanh tỉ lệ với Điện kháng và Dòng Điện bình phương

Với
 cho dẫn điện
 cho bán dẫn điện

Điện quang
Quan sát giữa điện và vật cho thấy khi vật dẫn điện vật sẻ tạo ra Ánh sáng quang nhiệt.

{| class="prettytable" width=100%
! Đặc Tính Sóng Ánh Sáng Nhiệt!! Ký Hiệu!! !! !!
|-
| Vận Tốc Sóng|| ||  ||  ||
|-
| Bước Sóng ||   ||  ||  ||
|-
| Năng lượng Sóng ||  ||  ||  ||
|-
|}

Tần số ngưởng, fo
Mọi vật dẫn điện có tần số hấp thụ năng lượng điện cho đến mức cao nhứt ở tần số ngưởng, fo
điện học là một phần vật dẫn không thay đỗi nhưng vẫn tồn tại phát triến vững mạnh ở dạng kết bền.
U = U1 + U2 + U3

Phổ Tần Phóng Xạ
Ở tần sô
 Vật dẫn điện và tỏa Ánh sáng nhiệt vào môi trường xung quanh ở mức năng lượng Quang tử Khối

Ở tần sô
Vật ngừng dẫn điện và tỏa Ánh sáng nhiệt vào môi trường xung quanh ở mức năng lượng Quang tử

 Ở tần sô
 Vật tỏa Ánh sáng nhiệt vào môi trường xung quanh ở mức năng lượng Quang tử Lượng

Lưởng Tính Hạt và Sóng
Phổ Tần Phóng Xạ là một phổ tần lưỡng tính
 Hạt , ,
 Sóng ,  ,

Điện Từ
Tương tác giữa Điện và Cuộn từ của nhiều vòng tròn dẫn điện có dòng điện khác không tạo ra Từ trường B trên cuộn từ và Từ Thông  trên các vòng quấn của cuộn từ

Từ Trường

Từ Cảm

Từ Cảm Ứng

Từ lực

Điện cảm ứng từ
Trên Cuộn Từ

Trên các vòng quấn Cuộn Từ

Tham khảo

Điện học


title: 21125 Orff

text:
21125 Orff (1992 YZ4) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 30 tháng 12 năm 1992 bởi Freimut Börngen ở Tautenburg. Nó được đặt theo tên the German composer Carl Orff.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 21125 Orff

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1992


title: Avinasa hirsuta

text:
Avinasa hirsuta là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1891.

Chú thích

Tham khảo

Avinasa


title: Jardinella jesswiseae

text:
Jardinella jesswiseae là một loài ốc nước ngọt cỡ nhỏ có nắp, là động vật thân mềm chân bụng sống dưới nước thuộc họ Hydrobiidae. Đây là loài đặc hữu của Úc.

Chú thích

Tham khảo
 Ponder, W.F. 1996. Jardinella jesswiseae. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 7 tháng 8 năm 2007.

Động vật chân bụng Úc
Jardinella
Động vật nguy cấp Úc
Động vật đặc hữu Úc


title: Gorga, Ý

text:
Gorga là một đô thị ở tỉnh Roma trong vùng Lazio thuộc Ý, có cự ly khoảng 60 km về phía đông nam của Roma. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 779 người và diện tích là 26,3 km².

Gorga giáp các đô thị: Anagni, Carpineto Romano, Montelanico, Morolo, Sgurgola, Supino.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Roma
Đô thị Thành phố trung tâm Thủ đô Roma


title: Javeta

text:
Javeta là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1858 bởi Baly.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Javeta arecae (Uhmann, 1943)
 Javeta breveapicalis (Pic, 1934)
 Javeta contracta (Uhmann, 1951)
 Javeta corporaali (Weise, 1924)
 Javeta crassicornis (Gestro, 1899)
 Javeta Distolacakerremansi (Gestro, 1899)
 Javeta foveata (Uhmann, 1951)
 Javeta foveicollis (Gressitt, 1939)
 Javeta gestroi Weise, 1905
 Javeta krishna (Maulik, 1916)
 Javeta maculata (Sun, 1985)
 Javeta manicata (Gestro, 1897)
 Javeta moultoni Weise, 1922
 Javeta nuda (Uhmann, 1933)
 Javeta pachycera (Gestro, 1910)
 Javeta palawana (Uhmann, 1960)
 Javeta pallida (Baly, 1858)
 Javeta pubicollis L. Medvedev, 2001
 Javeta thoracica (Uhmann, 1955)

Chú thích

Tham khảo

Coelaenomenoderini


title: Senodonia brancuccii

text:
Senodonia brancuccii là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel & Platia miêu tả khoa học năm 1992.

Chú thích

Tham khảo

Senodonia


title: Bogajo

text:
Bogajo là một đô thị ở tỉnh Salamanca, phía tây Tây Ban Nha, cộng đồng tự trị Castile-Leon. Bogajo có cự ly 90 kilômét so với thành phố tỉnh lỵ Salamanca và có dân số 203 người.
Đô thị này nằm ở khu vực có độ cao 639 mét trên mực nước biển.
Mã số bưu chính là 37249.

Tham khảo

Đô thị ở Salamanca


title: 424 Gratia

text:
424 Gratia là một tiểu hành tinh lớn ở vành đai chính. Nó được Auguste Charlois phát hiện ngày 31.12.1896 ở Nice và được đặt theo tên 3 nữ thần Gratia trong thần thoại La Mã.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Orbital simulation from JPL (Java) / Ephemeris

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1896


title: Môlay

text:
Môlay là một xã của Pháp,tọa lạc ở tỉnh Yonne trong vùng Bourgogne-Franche-Comté.

Biến động dân số

Xem thêm
 Xã của Yonne

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Môlay trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Molay


title: Prognorisma

text:
Prognorisma là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Noctuinae


title: Nomada bispinosa

text:
Nomada bispinosa là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Mocsáry mô tả khoa học năm 1883.

Chú thích

Tham khảo

Nomada
Động vật được mô tả năm 1883


title: Storkau

text:
Storkau là một đô thị thuộc huyện Burgenland, bang Sachsen-Anhalt, Đức. Đô thị Storkau có diện tích 7,94 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 604 người.

Tham khảo


title: Verdonnet

text:
Verdonnet  là một xã thuộc tỉnh Côte-d’Or trong vùng Bourgogne-Franche-Comté miền đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Côte-d’Or

Tham khảo

Xã của Côte-d'Or


title: Paul Doumer

text:
Paul Doumer, tên gọi đầy đủ Joseph Athanase Doumer (sinh ngày 22 tháng 3 năm 1857 tại Aurillac, Cantal, mất ngày 7 tháng 5 năm 1932 tại Paris) là một chính trị gia người Pháp. Ông là Toàn quyền Đông Dương từ năm 1897 đến năm 1902 và Tổng thống Pháp từ năm 1931 đến năm 1932.

Tiểu sử
Paul Doumer xuất thân từ một gia đình lao động, bố làm công nhân xe lửa. Năm 12 tuổi, ông đã phải đi kiếm sống, làm thợ khắc, sau đó vào học trường dạy nghề. Chàng thanh niên Paul là người có nghị lực. Năm 20 tuổi, ông đỗ bằng cử nhân toán học, năm sau lấy tiếp bằng cử nhân luật, trở thành chuyên gia tài chính. Sau một thời gian ngắn dạy học, ông ra làm báo, gia nhập Đảng cấp tiến Pháp và được bầu làm Nghị sĩ của đảng này. Từ đó bước vào chính trường.

Từ người viết báo trở thành Nghị sĩ nhờ quan điểm chính trị cấp tiến, Paul Doumer bắt đầu có quan hệ chặt chẽ với các tập đoàn tài chính - công nghiệp, ông từng là thành viên Hội đồng quản trị Tổng công ty Điện lực CGE. Tham gia chính phủ, ông chuyển lập trường sang phái hữu, tuy trên danh nghĩa không rời bỏ Đảng cấp tiến. Năm 1895, làm Bộ trưởng tài chính, Paul Doumer ban hành thuế thu nhập. Từ những quan hệ chằng chịt nơi hậu trường, ông rời chính phủ sang Đông Dương làm Toàn quyền. Dưới thời cai trị của ông, Đông Dương lần đầu tiên trở thành thuộc địa tạo ra lợi nhuận cung ứng cho Pháp chứ không cần rót tiền sang đầu tư, nhưng cái giá phải trả chính là sự đau khổ của người Việt Nam, khi mà Doumer đã tăng cường đánh thuế, bóc lột triệt để các nguồn lực ở thuộc địa để lấy đó làm lợi nhuận cho chính quốc Pháp

Hoàn cảnh cá nhân

Khởi nguyên khiêm tốn và khó xác thực
Joseph Athanase Doumer sinh ngày 22 tháng 3 năm 1857 tại Aurillac, thuộc Cantal. Khi khai thủy sự nghiệp sinh nhai, Doumer sử dụng danh tự của tổ phụ là Paul (thành viên trung thành của Đảng Cộng hoà) nhiều hơn tên thực của mình.

Ông rửa tội tại nhà thờ Công giáo Notre-Dame-aux-Neiges d'Aurillac, ông có hai chị gái: Renée (sinh năm 1854) và Thérèse (sinh năm 1855). Lương thấp của cha khiến điều kiện sống của gia đình trở nên khó khăn và ông sống trong căn hộ cho công nhân

Nguồn gốc và xuất thân gia đình của ông rất khiêm tốn. Giấy khai sinh cho biết ông là con của Jean Doumer-công tác trong ngành đường sắt, và Victorine David-thất nghiệp.

Trong cuốn sách viết về tiểu sử Paul Doumer vào năm 2013, Amaury Lorin cho rằng Jean Doumer, khi Paul được sinh ra, là một nhân viên lưu động của ngành đường sắt d'Orléans: với tư cách là người lắp đặt đường ray, ông tham gia xây dựng tuyến đường ray Paris-Aurillac. Vào tháng 11 năm 1857, nhiệm vụ của Jean Doumer đã hoàn thành, gia đình rời Aurillac đến Paris, giống như nhiều gia đình lao động khác ở Cantal. Gia đình định cư ở Thị trấn Montmartre. Amaury Lorin chỉ ra rằng một tháng sau khi đến vùng Paris, vào tháng 12 năm 1857, Jean Doumer tử vong chưa rõ lý do; các nguồn khác đoán đó là do một sự cố công nghiệp. Từ đó trở đi, để đảm bảo sự sinh tồn của gia đình, Victorine Doumer khai thủy đảm nhiệm nghề người giúp việc và thợ may, và sẽ chuyển đến Belleville.

Vào những năm 2010, Jean-Michel Miel và học giả phả hệ Béatrice Rousseau thực thi nghiên cứu và đưa ra một kết quả bất đồng với quan niệm cũ. Phụ thân trên thực tế của Paul Doumer là Jean Doumerg (xuất sinh năm 1821 tại Camburat, thuộc Lot), hướng dẫn viên du lịch ở Castelnau (Lot) cho đến khi ông từ nhiệm năm 1854, sau đó hợp tác làm ăn và liên hệ với các khởi nghiệp gia trong lĩnh vực công trình đường bộ địa phương Lot (Rót). Kết quả nghiên cứu phản đối những thông tin xưa nay trên báo chí, phụ thân không tử vong mà bỏ rơi gia nhân, điều này khiến Bik-tô-rin Đe-bid (Victorine David) chuyển đến Paris cùng ba hài tử. Chan Đu-ma-gu (Jean Doumerg) tiếp tục công tác làm con đường địa phương cho đến năm 1858, và sau đó di cư đến Paris, nơi ông là một nhà khảo sát số lượng. Toà án phán quyết vắng mặt ông vào năm 1873 vì tham gia Công xã. Trở về thủ đô sau khi đại xá, ông tử vong tại quận 17 (Paris) vào năm 1893

Paul Doumer tiến hành tìm hiểu về tổ tiên của mình vào năm 1877 và đặt giả thiết Jean Doumerg mới là cha mình. Trong sự nghiệp sinh nhai, ông vẫn làm người ta mơ hồ về khởi nguyên của mình do sự trung thành với phụ thân Doumerg.

Thời đi học và có chỗ đứng trong xã hội

Paul Doumer học trường tiểu học dành cho nam sinh trên phố Ramey, nằm ở Quận 18, Paris. Ông ta không được nhận học bổng, chỉ có khoảng 4.000 nhân tài sau đó đủ tư cách nhận ân huệ. Là một trong những học sinh giỏi nhất ở quận Montmartre, ông nhận chứng chỉ học tập sơ đẳng (CHS) vào năm 1870.

Năm mười hai tuổi, do tình hình tài chính của gia đình, anh phải từ bỏ việc học để học việc; sau đó ông là một trong những thiếu niên Pháp hiếm hoi có ân huệ từ loại học này. Trong sáu năm, ông ta làm nghề chuyển phát nhanh, sau đó là một công nhân điêu khắc trong một nhà máy huy chương ở Paris. Song song, anh truy cầu các khoá học nghiên cứu tự do tại trường giáo dục thường xuyên tại Trường Kỹ nghệ Quốc gia Pháp. Ông đặc biệt hứng thú đến số học, hóa học, tiếng Latin và tiếng Hy Lạp. Năm 1876, ông có tú tài khoa học với nhiều lời khen ngời.

Làm Toàn quyền Đông Dương
Paul Doumer giữ chức Toàn quyền Đông Dương từ 1897 đến 1902. Dưới thời Toàn quyền Paul Doumer, chính sách thuộc địa của Pháp tại Việt Nam bước sang một bước ngoặt mới.

Paul Doumer là một người mang lại nhiều thay đổi lớn trong chính sách thuộc địa của Pháp. Từ lúc nhậm chức, ông đã đặt guồng máy chính quyền và các cơ sở khai thác kiên cố cho đến năm 1945. Ông chủ trương biến chế độ bảo hộ thành chế độ thực trị, chấm dứt chủ quyền và thống nhất của Việt Nam, chia cắt ba miền Việt Nam thành Bắc - Trung - Nam Kỳ để dễ cai trị. Doumer tập trung quyền hành vào chức vụ Toàn quyền, để triều đình nhà Nguyễn đóng cửa Nha Kinh lược sứ Bắc kỳ, giao chức Kinh lược sứ, một chức quan trong triều đình Huế, cho Thống sứ Bắc kỳ lúc bấy giờ là Fourès.

Ông tổ chức khai thác triệt để các tài nguyên của các nước trong Liên hiệp Đông Pháp, biến Đông Dương thành một thị trường cho kỹ nghệ và thương mại của thực dân Pháp, và cùng lúc thành lập nơi đây một tiền đồn kinh tế và quân sự vững chắc của thực dân Pháp tại toàn cõi Viễn Đông.

Doumer chính là người ủng hộ mạnh mẽ cho việc xây tuyến đường sắt xuyên Đông Dương và nối với tỉnh Vân nam của Trung quốc. Ông sốt sắng tới mức báo chí Pháp mỉa mai gọi Doumer và thuộc cấp là "Những người theo chủ nghĩa đường sắt". Toàn quyền Doumer đích thân chỉ đạo quy hoạch, thiết kế và thường xuyên đôn đốc xúc tiến công trình đầy khó khăn kéo dài nhiều năm, tới 1937 mới hoàn thành. Paul Doumer cho mở mang cảng Hải Phòng làm đầu cuối của tuyến đường sắt nối vùng cao Tây Nam Trung Quốc với duyên hải Bắc Bộ Việt Nam.

Ông cho lập một số nhà máy điện. Dưới nhiệm kỳ ông, Hà Nội trở thành thành phố đầu tiên ở Đông Dương có phố xá được chiếu sáng bằng ánh điện (cho dù tới năm 1954, công suất của Nhà máy điện Yên Phụ cũng chưa tới 5000KW). Tên ông được đặt cho một cây cầu ở Hà Nội, ông là người chính thức quyết định xây dựng cầu này, về sau đổi tên là cầu Long Biên. Cầu Long Biên là một công trình lớn (trước 1945 là cầu dài nhất cõi Đông Dương), tạo thêm một nét đặc trưng cho Hà Nội. Ông khuyến khích nhập giống cây cao su, lập nên những đồn điền lớn do người Pháp làm chủ, tạo nguồn hàng xuất khẩu.

Ông nhanh chóng đồng tình kiến nghị của bác sĩ Yersin, người khám phá ra cao nguyên Langbian, lập thành phố Đà Lạt.

Nhận định

Nhìn chung, dưới thời Doumer, hệ thống hạ tầng cơ sở tại Đông Dương được kiến thiết rất nhiều, nhưng cái giá phải trả là người dân Việt đã phải chịu sưu thuế rất nặng để phục dịch và chu cấp cho việc này. Năm 1897, chỉ trong vài tuần lễ sau khi Doumer nắm quyền, một cơn mưa các loại thuế ập xuống người Việt Nam: Tăng thuế thân và thuế địa ốc, thuế đăng ký sắc phong của các quan, thuế diêm, thuế quế, thuế giấy có đóng dấu, thuế muối, thuế rượu, thuế đi thuyền trên sông, giấy phép đốn gỗ, thuế thuốc lào, thuế cau, thuế củi, thậm chí cả thuế rơm thuế rạ để lợp những căn lều tranh... Sự đau khổ, khốn cùng của người Việt ngày càng trầm trọng thêm.

Dưới thời Doumer, 3 sắc thuế được đẩy mạnh hết mức là thuốc phiện, muối và rượu. Của cải bòn rút từ người dân qua 3 sắc thuế ấy đóng vào ngân sách thuộc địa tăng từ 20 triệu đồng Đông Dương năm 1899 lên 33 triệu năm 1902, rồi vọt lên 42 triệu năm 1911. Ở Trung Kỳ, thuế thân và thuế ruộng đất trước ngày Doumer tới Việt Nam nhậm chức mới là 83.000 đồng, sau đó vọt lên 2 triệu năm 1899 - năm thứ 2 nhiệm kỳ toàn quyền. Ở Bắc Kỳ, 2 sắc thuế ấy cũng tăng nhanh, đạt gần 5 triệu năm 1907. Trong khi đó, mọi loại thuế má người Pháp làm việc tại Đông Dương phải đóng góp vào ngân sách vỏn vẹn có 9.000 đồng Pháp giành độc quyền buôn bán 3 mặt hàng quan trọng nhất là gạo, muối và rượu. Nguyễn Ái Quốc đã nhận xét: "Nói đến các món độc quyền, người ta có thể hình dung Đông Dương như một con nai béo mập bị trói chặt và đương hấp hối dưới những cái mỏ quặp của một bầy diều hâu rỉa rói mãi không thấy no".

Thuốc phiện là mặt hàng được Pháp công khai buôn bán, khuyến khích người Việt sử dụng chứ không bị cấm như ở chính quốc. Lợi nhuận từ thuốc phiện đã đóng góp tới 25% vào ngân sách của Pháp ở Đông Dương. Tổng ngân sách năm 1905 là 32 triệu đồng Đông Dương, trong số này nguồn thu từ độc quyền bán thuốc phiện là 8,1 triệu. Tính đến năm 1900 thì lợi nhuận Pháp thu được từ thuốc phiện đạt hơn phân nửa số tiền thu nhập của toàn Liên bang Đông Dương.

Về thuế ruộng đất (thuế điền thổ), từ năm 1897, Toàn quyền Đông Dương đã nhiều lần cho điều chỉnh lại theo 4 hạng điền, 6 hạng thổ (đất). Mức thuế chủ yếu là tăng lên, kèm với những khoản phụ thu, nhưng diện tích làm căn cứ tính mẫu, sào lại điều chỉnh giảm xuống. Ví dụ: Theo quy định từ thời Tự Đức (1847-1883), mỗi mẫu Việt nam là 4.970 m2. Năm 1897, ở Bắc kỳ, Pháp quy định mỗi mẫu chỉ có 3.600 m2, vì vậy thuế phải nộp thực tế tăng lên, có khi đến 2-3 lần. Thực dân Pháp và giáo hội Thiên Chúa giáo cũng tăng cường chiếm hữu đất đai để khai thác nông nghiệp. Ở Bắc Kì, tính đến năm 1902, người Pháp đã chiếm hữu 182.000 héc ta đất trong đó có 50.000 héc ta ở các vùng trù phú nhất.

Quân Pháp dưới quyền P. Doumer cũng duy trì các vụ trấn áp, hành hình những người Việt chống đối. Trong bức thư gửi về Pháp ngày ngày 1 tháng 1 năm 1898, 1 viên đại úy viết: "Vào hôm sau ngày xảy ra vụ manh động, (quân Pháp) cho chặt và bêu 54 cái đầu. Trong vài ngày tiếp theo, người ta đã hành hình 200 người An Nam, trong số đó có cả những đứa nhóc 14 tuổi, với cái tội là đã làm rối giấc ngủ của những vị quan cai trị của chúng ta… Tất cả những điều này thật đáng nôn mửa"

Việc Doumer năng nổ thúc đẩy công việc xây dựng tại thuộc địa còn nhằm mưu lợi cho cá nhân ông ta. Doumer từng là thành viên HĐQT Tổng Công ty Điện lực Pháp CGE, ông được sự ủng hộ của nhiều tập đoàn công nghiệp và giao thông vận tải, trong số này có Tập đoàn Eiffel cùng nhiều công ty nổi tiếng khác. Việc Doumer quan tâm đến việc mở đường sắt, làm cầu sắt, xây nhà máy điện tại Đông Dương đã giúp kiếm món lợi lớn cho các công ty hậu thuẫn ông ta, rồi đến lượt các ông chủ tư bản Pháp này sẽ lại hậu thuẫn Doumer tăng tiến trên con đường chính trị của ông ta.

Còn nếu nhìn từ góc độ về những đau khổ của người Việt thì sẽ thấy chính sách điều hành của P. Doumer khi xây dựng hệ thống giao thông thực chất chỉ nhằm phục vụ quá trình khai thác thuộc địa của Pháp thuận lợi hơn; việc mở mang các khu đô thị cũng là để thiết lập bộ máy cai trị của Pháp; hoàn toàn không vì lợi ích cho người bản xứ. Tiêu biểu như cầu Long Biên, những người ca tụng P. Doumer nào có biết đến bao nhiêu người Việt Nam đã phải bỏ mạng khi xây dựng cây cầu, như bài vè lưu truyền trong dân gian:
Lập mưu xây được cây cầu - Chế ra cái chụp để mà bơm lên
Bơm hết nước đến bùn đen - Người chết như rạ, phải len mình vào
Vỡ bơm nước lại chảy vào - Chết thì mặc chết, ai nào biết không"

Trên thực tế, P. Doumer đã tạo dựng cơ sở để khi chiến tranh thế giới thứ nhất nổ ra, nước Việt Nam nghèo đói phải oằn mình đóng góp của cải và hàng vạn sinh mạng cho chính sách "rồng Nam phun bạc, đánh đổ Đức tặc, phục vụ chiến thắng của mẫu quốc Pháp"

Trong Bản án chế độ thực dân Pháp, Hồ Chí Minh đã lên án sự tham lam và tàn nhẫn với người dân thuộc địa của Doumer bằng sự châm biếm sâu cay:
Trong cái kho đầy ắp những hình phạt để giáng vào đầu người bản xứ, có những khoản phạt tiền từ 200 đến 3.000 đồng. Không phải ông Đume không biết rằng người An Nam không bao giờ đóng nổi những khoản tiền to đến thế. Nhưng ông ta cứ muốn xoay tiền bằng bất cứ giá nào; nên con người khôn ngoan ấy đã dự kiến rằng có thể bắt làng xã phải chịu trách nhiệm (Điều 4)... Làng nào không biết ngăn ngừa một tội phạm, thì phải chịu trách nhiệm về tội phạm ấy. Cái điều 4 này quả là một mánh khoé ác nghiệt, bởi vì chỉ cần những tay chân của bọn chủ bao thầu thuế - những tay chân đó được thuê tiền để phát giác càng nhiều vụ vi phạm càng hay - khai rằng làng sở tại chẳng hề làm gì để ngăn chặn vụ vi phạm, thế là đủ (để cả làng phải chịu phạt tiền).

Các hoạt động chính trị khác
Gia đình Doumer được ngợi ca về lòng yêu nước. Ông có năm con trai thì bốn người chiến đấu và chết trong chiến tranh thế giới thứ nhất. Bản thân Paul Doumer là Quốc vụ khanh, thành viên Hội đồng Chiến tranh do đích thân Tổng thống Pháp chủ trì. Ông làm chủ tịch Ủy ban kinh tế của Hội đồng này.

Tổng thống
Ông trúng cử chức Tổng thống Cộng hòa Pháp ngày 13 tháng 5 năm 1931, nhậm chức ngày 13 tháng 6 năm 1931. Sau đó chưa đầy 1 năm, Doumer bị một kẻ lưu vong người Nga bị rối loạn thần kinh là Paul Gorgulov ám sát vào ngày 6 tháng 5 năm 1932 tại Paris. Ông chết bởi vết thương vào ngày hôm sau, lúc 4 giờ 37 sáng 7 tháng 5 năm 1932.

Sự nghiệp chính trị
 1888-1891: Nghị sĩ Aisne (khu vực bầu cử Laon, Đảng cấp tiến)
 1891-1895: Nghị sĩ Yonne (khu vực bầu cử Auxerre)
 1902-1910: Nghị sĩ Aisne (khu vực bầu cử Laon)
 1912-1931: Thượng nghị sĩ Corse
Chức vụ
 1895-1896: Bộ trưởng bộ Tài chính
1897-1902: Toàn quyền Đông Dương
 1905-1906: Chủ tịch Hạ viện
 1921-1922: Bộ trưởng bộ Tài chính
 1925-1926: Bộ trưởng bộ Tài chính
 1927-1931: Chủ tịch Thượng nghị viện (Sénat)
 1931-1932: Tổng thống Cộng hòa Pháp

Xem thêm
 Toàn quyền Đông Dương

Tham khảo

Liên kết ngoài

Doumer, Paul
Doumer, Paul
Doumer, Paul


title: Quỹ Alexander von Humboldt

text:
Quỹ Alexander von Humboldt (tiếng Đức: Alexander von Humboldt-Stiftung) là một quỹ tài trợ nhằm thúc đẩy việc hợp tác quốc tế trong lãnh vực nghiên cứu khoa học.

Quỹ này tài trợ các chương trình học bổng cho nghiên cứu sinh cấp tiến sĩ nước ngoài tới Đức nghiên cứu, thông thường từ 6 tháng tới 2 năm.

Quỹ này cũng trao một số giải thưởng cho các khoa học gia quốc tế có những đóng góp xuất sắc cho khoa học, như Giải Humboldt.

Tài chính của Quỹ do chính phủ Cộng hòa Liên bang Đức cung cấp. Trụ sở của Quỹ này đặt ở Bonn-Bad Godesberg.

Lịch sử
Quỹ được đặt theo tên khoa học gia người Đức Alexander von Humboldt, được thành lập từ năm 1860 tới năm 1923. Quỹ được tái lập từ năm 1925 tới 1945, rồi từ năm 1953 tới nay theo dạng hiện nay.

Các chủ tịch
 Werner Heisenberg (1953–1975), Giải Nobel Vật lý
 Feodor Lynen (1975–1979), Giải Nobel Y học
 Wolfgang Paul (1979–1989), Giải Nobel Vật lý
 Reimar Lüst (1989–1999), nhà Vật lý
 Wolfgang Frühwald (1999–2007), nhà Đức học
 Helmut Schwarz (2008-), nhà hóa học.

Tham khảo

Xem thêm
 Alexander von Humboldt
 Giải Humboldt

Liên kết ngoài
 Alexander von Humboldt Foundation website

Quỹ tài trợ khoa học
Giải thưởng khoa học Friedrich Wilhelm Bessel - Forschungspreis
Khoa học và công nghệ Đức
Viện nghiên cứu ở Đức