title: Thẩm Dương

text:
Thẩm Dương (tiếng Trung giản thể: 沈阳市, Shenyang) là một thành phố ở Đông Bắc Trung Quốc. Đây là tỉnh lỵ của tỉnh Liêu Ninh, nằm ở phía trung-bắc của tỉnh. Thẩm Dương là thành phố đông dân nhất của Liêu Ninh cũng như là thành phố lớn nhất ở Đông Bắc Trung Quốc theo dân số đô thị, với dân số đô thị là 6,3 triệu người (tổng điều tra dân số năm 2010), trong khi tổng dân số đô thị lên tới 8,1 triệu. Thẩm Dương cũng là thành phố trung tâm của một trong những siêu đô thị lớn ở Trung Quốc, Khu vực đô thị lớn Thẩm Dương, với tổng dân số hơn 23 triệu người. Khu vực hành chính của thành phố bao gồm mười quận đô thị của Thẩm Dương, thành phố Tân Dân cấp huyện và hai huyện Khang Bình và Pháp Khố. Cái tên Thẩm Dương nghĩa là phía bắc (phía dương) của sông Thẩm (tên khác của sông Hồn). Thành phố này còn được biết đến dưới tên gọi Thịnh Kinh (盛京) hay Phụng Thiên (奉天).

Lịch sử thành phố bắt đầu từ thời Chiến Quốc khi tướng Yên Tần Khai thành lập Hầu Thành khoảng năm 300 TCN. Nó đã được gọi là Thẩm Châu trong thời nhà Kim và Thẩm Dương Lộ trong thời nhà Nguyên. Đến thời nhà Minh, nơi đây trở thành Thẩm Dương Trung Vệ. Năm 1625, Nỗ Nhĩ Cáp Xích chiếm được Thẩm Dương và dời đô từ Hách Đồ A Lạp về đây và lấy tên mới là Thịnh Kinh (nghĩa là kinh đô đang lên). Thịnh Kinh giữ vai trò là kinh đô của nhà Hậu Kim, sau là nhà Thanh, cho đến năm 1644 khi triều đình nhà Thanh dời đô đến Bắc Kinh. Năm 1657, phủ Phụng Thiên được thành lập xung quanh Thẩm Dương. Năm 1914, Thẩm Dương đã lấy lại tên hiện giờ.

Trận Phụng Thiên diễn ra vào năm 1905 như một phần của Chiến tranh Nga-Nhật. Chiến thắng tiếp theo của đế quốc Nhật Bản cho phép họ sáp nhập khu vực phía tây thành phố cổ và tăng ảnh hưởng của họ đối với Thẩm Dương; Sự kiện Phụng Thiên khiến người Nhật tiếp tục xâm chiếm phần còn lại của vùng Đông Bắc Trung Quốc, tạo ra quốc gia bù nhìn Mãn Châu Quốc. Sau khi Nhật Bản đầu hàng vào năm 1945, Thẩm Dương vẫn là một thành trì của Quốc dân đảng, nhưng đã bị Đảng Cộng sản Trung Quốc thâu tóm vào năm 1948 sau chiến dịch Liêu Thẩm.

Cùng với các thành phố lân cận, Thẩm Dương là một trung tâm công nghiệp quan trọng ở Trung Quốc, và đóng vai trò là trung tâm vận chuyển và thương mại của vùng đông bắc Trung Quốc, đặc biệt là với Nhật Bản, Nga và Hàn Quốc. Từng là một trung tâm công nghiệp nặng ở Trung Quốc từ những năm 1930, và là mũi nhọn của Kế hoạch Hồi sinh Khu vực Đông Bắc của chính phủ trung ương Trung Quốc, thành phố đã đa dạng hóa ngành công nghiệp của mình, bao gồm mở rộng sang lĩnh vực dịch vụ. Các ngành công nghiệp đang phát triển bao gồm phần mềm, ô tô và điện tử.

Tên gọi
Thẩm Dương có nghĩa đen là "phía dương của sông Thẩm", ám chỉ vị trí của sông Hun (trước đây gọi là sông Thẩm, 瀋 水; Shěn Shuǐ), ở phía nam của thành phố. Theo truyền thống Trung Quốc, bờ bắc của một con sông và sườn phía nam của một ngọn núi có thời tiết "nắng" - hay "Dương".

Lịch sử

Thời cổ

Các phát hiện khảo cổ học cho thấy con người cư trú ở Thẩm Dương ngày nay sớm nhất là 8.000 năm trước. Phần còn lại của văn hóa Tân Lạc, một xã hội thời kỳ đồ đá mới muộn hơn 6.800-7.200 năm tuổi, được đặt trong một bảo tàng ở phía bắc quận Huanggu. Nó được bổ sung bởi một ngôi làng được tái tạo ở khu vực. Một con chim điêu khắc bằng gỗ được khai quật ở đó là di tích văn hóa sớm nhất ở Thẩm Dương, cũng như một trong những tác phẩm điêu khắc gỗ lâu đời nhất được tìm thấy ở bất cứ đâu trên thế giới.

Thành phố, hiện được gọi là Thẩm Dương, được thành lập lần đầu tiên vào khoảng 300 BCE trong thời Chiến Quốc bởi tướng nước Yên Tần Khai, người đã chinh phục vùng Liêu Đông, và sau đó được đặt tên là Hầu Thành (侯城; Hóu Chéng). Tuy nhiên, khoảng 350 năm sau dưới thời trị vì của Hoàng đế Hán Quang Vũ Đế, thành phố đã bị những người du mục Đông Hồ cướp phá và đốt cháy sau đó. Khu vực Thẩm Dương hiện đại được phân chia giữa hai sở chỉ huy có tên Liêu Đông và Huyền Thố vào khoảng năm 107. Liêu Đông sau đó bị một thống đốc người Hán chiếm giữ vào năm 189. Sau đó cả hai khu vực trên đã được thống nhất trong một thời gian ngắn dưới thời Tào Ngụy và Tây Tấn. Khu vực này đã bị xáo trộn trong thế kỷ thứ 4 do người Hồ chiếm đóng Trung Nguyên cho đến khi nước Cao Câu Ly chiếm cả hai sở chỉ huy vào năm 404. Họ đã thành lập các thành phố Xuantucheng và Gaimoucheng trong khu vực. Triều đại nhà Tùy sau này chiếm lại khu vực trên và thành lập một Sở chỉ huy Liêu Đông mới hiện nay là Thẩm Dương. Năm 645, nhà Đường khi đem quân xâm lược Cao Câu Ly và đã chiếm được Xuantucheng và Gaimoucheng. Ngay sau đó, Liêu Đông được tổ chức lại về mặt hành chính và được hưởng gần 250 năm ổn định và phát triển.

Năm 916, vùng Thẩm Dương được cai trị bởi nhà Liêu và được gọi là tỉnh Thẩm (州; Thẩm Châu) cho đến cuối thời nhà Kim (quốc gia đã chinh phục vùng đất này vào năm 1116), và trở thành Thẩm Dương Lộ (瀋陽路; Shěnyáng Lù) trong thời nhà Nguyên. Trong thời nhà Minh, nó được chỉ định là một "thị trấn bảo vệ" (các khu định cư được quân sự hóa, chẳng hạn như các thành phố hoặc thị trấn bị bao vây nặng nề) có tên là Vệ binh Thẩm Dương Trung Vệ (瀋陽中衛; Shěnyáng Zhōngwèi) và dần dần trở thành một trong những thành trì quan trọng nhất ngoài phạm vi của Sơn Hải quan.

Kinh đô của Mãn Châu

Năm 1625, vua nhà Hậu Kim Nỗ Nhĩ Cáp Xích chiếm được Thẩm Dương và quyết định di dời toàn bộ cơ quan đầu não của mình đến đây. Tên của kinh đô được đổi sang Thịnh Kinh (盛京) hay Phụng Thiên vào năm 1634. Theo lệnh của Nỗ Nhĩ Cáp Xích, Cung điện Hoàng gia được xây dựng vào năm 1626, tượng trưng cho vị thế mới nổi của thành phố là trung tâm chính trị của người Nữ Chân. Cung điện có hơn 300 phòng được trang trí phô trương và 20 khu vườn như một biểu tượng của quyền lực và sự hùng vĩ.

Sau sự sụp đổ của nhà Minh năm 1644 và chiến thắng trong trận Sơn Hải quan với quân Đại Thuận chỉ một ngày sau đó, người Mãn Châu đã thành công trong việc vượt qua Sơn Hải quan để thành lập triều đại nhà Thanh ở Trung Quốc đại lục, với kinh đô được chuyển đến Bắc Kinh. Tuy nhiên, Thẩm Dương vẫn giữ được tầm quan trọng đáng kể với tư cách là kinh đô thứ cấp và là ngôi nhà tinh thần của triều đại nhà Thanh qua nhiều thế kỷ. Kho báu của nhà hoàng gia được lưu giữ tại các cung điện của nó, và lăng mộ của những người cai trị đầu thời nhà Thanh đã từng là một trong những di tích nổi tiếng nhất ở Trung Quốc.

Ảnh hưởng của Nga và Nhật

Sau Chiến tranh Trung-Nhật đầu tiên, Nhật Bản đã cưỡng chế việc sáp nhập Bán đảo Liêu Đông với Hiệp ước Shimonoseki vào năm 1895, mặc dù đã buộc phải từ bỏ vì áp lực ngoại giao từ Sự can thiệp của Nga, Pháp và Đức. Sau hậu quả của mối đe dọa Nhật Bản, nhà lãnh đạo nhà Thanh Lý Hồng Chương đã đến thăm Moskva năm 1896 và ký một hiệp ước bí mật với Ngoại trưởng Nga, ông Mitchsey lobanov-Rostovsky, cho phép Đế quốc Nga xây dựng tuyến đường sắt của họ sang Mãn Châu, mở ra cánh cửa tiến tới chủ nghĩa bành trướng của Nga dưới hình thức một hội nghị cho thuê khác vào năm 1898, cho phép Nga sáp nhập cảng Arthur một cách hiệu quả trừ tên. Tuy nhiên, sau phong trào Nghĩa Hòa Đoàn năm 1900, các lực lượng Nga đã sử dụng lực lượng nổi dậy chống ngoại bang như một cái cớ để chính thức xâm chiếm và chiếm phần lớn Mãn Châu, và Phụng Thiên trở thành một thành trì của Nga ở Viễn Đông với việc xây dựng Đường sắt Nam Mãn Châu.

Trong Chiến tranh Nga-Nhật (1904-1905), Phụng Thiên là nơi diễn ra Trận Phụng Thiên từ ngày 19 tháng 2 đến ngày 10 tháng 3 năm 1905. Thu hút hơn 600.000 người tham gia chiến đấu, đây là trận chiến lớn nhất kể từ Trận Leipzig năm 1813 và cũng là trận chiến thời hiện đại lớn nhất từng xảy ra ở châu Á trước chiến tranh thế giới thứ hai. Sau chiến thắng của Nhật Bản, Phụng Thiên trở thành một trong những căn cứ chính của sự hiện diện và mở rộng kinh tế của Nhật Bản vào miền nam Mãn Châu. Chính trong thời gian này, Phụng Thiên là một trong những tâm dịch chính của bệnh dịch hạch Mãn Châu (1910-1911), cuối cùng đã dẫn đến khoảng 60.000 người chết.

Chiến tranh quân phiệt và sự xâm lược của Nhật Bản

Năm 1914, thành phố đổi lại tên cũ là Thẩm Dương, nhưng tiếp tục được gọi là Phụng Thiên (đôi khi được đánh vần là Moukden) trong một số tài liệu tiếng Anh và ở Nhật Bản trong suốt nửa đầu thế kỷ 20. Dấu bưu điện của chính quyền bưu chính Trung Quốc giữ chính tả "MOUKDEN /" để sử dụng trên thư quốc tế cho đến cuối những năm 1920. Sau đó, một dấu dữ liệu song ngữ tiếng Trung-Mãn "SHENYANG (MUKDEN) / (奉天)" đã được sử dụng cho đến năm 1933.

Đầu thế kỷ 20, Thẩm Dương bắt đầu mở rộng ra khỏi các bức tường thành phố cổ. Ga xe lửa Thẩm Dương trên tuyến đường sắt Nam Mãn Châu và Ga xe lửa Bắc Thẩm Dương trên tuyến đường sắt Jingfeng, cả phía tây của thành phố cổ, trở thành trung tâm thương mại mới của Thẩm Dương. Vào những năm 1920, Phụng Thiên là thủ đô của lãnh chúa Trương Tác Lâm, người sau đó bị ám sát khi đoàn tàu của ông bị nổ tung vào ngày 4 tháng 6 năm 1928 tại một cây cầu đường sắt được bảo vệ bởi Nhật Bản. Vào thời điểm đó, một số nhà máy được Trương xây dựng để sản xuất đạn dược ở vùng ngoại ô phía bắc và phía đông. Những nhà máy này đặt nền móng cho sự phát triển công nghiệp của Thẩm Dương.

Vào khoảng 10:20 tối ngày 18 tháng 9 năm 1931, một lượng nhỏ chất nổ đã được kích nổ gần một tuyến đường sắt gần Phụng Thiên thuộc sở hữu của Công ty Đường sắt Nam Mãn Châu Nhật Bản bởi Quân đội Kwantung Trung úy Kawamoto Suemori. Quân đội Đế quốc Nhật Bản, cáo buộc các nhà bất đồng chính kiến Trung Quốc về hành động này, sau đó sử dụng vụ nổ cờ giả làm cớ để tiến hành một cuộc tấn công hoàn toàn vào Phụng Thiên, và chiếm được thành phố vào sáng hôm sau (19 tháng 9). Sau sự kiện Phụng Thiên, người Nhật tiếp tục xâm chiếm và chiếm phần còn lại của vùng Đông Bắc Trung Quốc, và tạo ra quốc gia bù nhìn Mãn Châu Quốc với cựu hoàng Phổ Nghi làm lãnh đạo. Trong thời Mãn Châu Quốc (1932-1945), thành phố một lần nữa được gọi là Fengtian (và Mukden trong tiếng Anh), và được người Nhật phát triển thành một trung tâm công nghiệp nặng. Nhật Bản đã có thể khai thác tài nguyên ở Mãn Châu bằng cách sử dụng mạng lưới đường sắt rộng khắp. Ví dụ, những khu rừng rộng lớn của Mãn Châu đã bị chặt hạ. Sự phát triển của Thẩm Dương cũng không cân bằng trong giai đoạn này; các cơ sở của thành phố hầu hết nằm trong khu dân cư Nhật Bản, trong khi khu dân cư Trung Quốc có điều kiện sống tồi tàn.

Sau thế chiến thứ hai

Dưới thời Nguyên soái Liên Xô, ông Aleksandr Mikhailovich Vasilevsky, Bộ Tư lệnh Viễn Đông của lực lượng Liên Xô tiến vào Mãn Châu vào đầu tháng 8 năm 1945 sau khi Nhật Bản đầu hàng. Vào ngày 16 tháng 8 năm 1945, Phổ Nghi bị Hồng quân Liên Xô bắt giữ tại sân bay Thẩm Dương khi ông ta đang ở trên một chiếc máy bay để chạy trốn đến Nhật Bản. Vào ngày 20 tháng 8, quân đội Liên Xô đã chiếm được Thẩm Dương. Các báo cáo của Anh và Mỹ chỉ ra rằng quân đội Liên Xô chiếm đóng vùng Đông Bắc Trung Quốc và khu vực Đông Nội Mông Cổ đã cướp bóc và khủng bố người dân Thẩm Dương, và không bị chính quyền Liên Xô ngăn cản dù quân đội của họ đã trải qua "ba ngày cưỡng hiếp và cướp bóc". Liên Xô sau đó đã rút quân và phe Quốc dân đảng trở lại, những người đã bay trên các máy bay vận tải của Hoa Kỳ. Trong cuộc nội chiến Trung Quốc, Thẩm Dương vẫn là một thành trì của Quốc dân đảng từ năm 1946 đến năm 1948, mặc dù Đảng Cộng sản Trung Quốc kiểm soát các vùng nông thôn xung quanh. Thành phố đã bị chiếm bởi những người cộng sản vào ngày 30 tháng 10 năm 1948, sau một loạt các hành vi vi phạm Hiệp ước được gọi là Chiến dịch Liêu Thẩm.

Trong hơn 200 năm qua, Thẩm Dương đã cố gắng phát triển và gia tăng sức mạnh công nghiệp trong các cuộc chiến liên tiếp với Nga và Nhật Bản vào cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, Chiến tranh thế giới thứ hai và Nội chiến Trung Quốc (Thẩm Dương trở thành chiến trường chính giữa Cộng sản và Quốc dân đảng).

Địa lí

Thẩm Dương dao động ở vĩ độ từ 41 ° 11 'đến 43 ° 02' B và theo kinh độ từ 122 ° 25 'đến 123 ° 48' Đ, và nằm ở khu vực trung tâm của tỉnh Liêu Ninh. Các phần phía tây của khu vực hành chính của thành phố nằm trên vùng đồng bằng phù sa của hệ thống sông Liêu, trong khi phần phía đông bao gồm các vùng nội địa của dãy núi Trường Bạch và được bao phủ bởi rừng. Điểm cao nhất ở Thẩm Dương là 414 m (1.58 ft) so với mực nước biển và điểm thấp nhất chỉ 7 m (23 ft). Độ cao trung bình của khu vực đô thị là 45 m (148 ft).

Khu đô thị chính của thành phố nằm ở phía bắc sông Hun, trước đây là nhánh sông lớn nhất của Liêu Hà và thường được người dân địa phương gọi là "sông mẹ" của thành phố. Khu vực đô thị trung tâm được bao quanh bởi ba con sông nhân tạo, tương ứng là kênh Nam (南运河) từ phía nam và đông nam, sông Xinkai (新开河, trước đây là kênh Bắc) từ phía bắc và đông bắc và sông Weigong (卫工河, trước đây là Weigong Nullah) từ phía tây, tất cả được kết nối với nhau bằng các kênh như một tuyến đường thủy liên tục. Kênh Nam đặc biệt, nổi tiếng với một loạt các công viên và vườn tuyến tính dọc theo nó, được xây dựng theo dòng cũ của sông Wanquan (萬泉河; 'mười nghìn sông suối'), trong lịch sử còn được gọi là sông Tiểu Thẩm (小瀋水) hoặc sông Wuli (五里河; 'sông năm li'), là nguồn nước chính của thành phố cổ. Chúng được gia cố ở ngoại vi bởi các con sông nhỏ hơn như sông Xi (细河), sông Puhe (蒲河) và sông Mantang (满堂河), và chảy vào sông Hun tại ba địa điểm khác nhau ở phía đông nam, do phía nam và phía tây nam của thành phố. Trước đây cũng có một con kênh khác ở phía đông có tên Huishan Nullah (辉 山) chảy vào hạ lưu sông Xinkai, nhưng bây giờ không còn tồn tại do cải tạo đất từ các công trình đô thị.

Môi trường
Thẩm Dương có nhiều công viên, trong số những công viên nổi tiếng nhất là Công viên Tuyến Nam Kênh 14,5 km (9.0 运河 带状 14.5) nằm dọc theo con sông đồng nghĩa đi qua các khu vực phía nam của Dadong, Shenhe và Heping, bao phủ một khu vực rộng khoảng 1.400.000 m2 (350 mẫu Anh). Nó bao gồm 6 công viên lớn và 18 khu vườn ven sông, với nhiều loại thực vật kỳ lạ như hoa hồng, Prunus sibirica, Physalis alkekengi, tạo giáp, đại quân tử, xác pháo, bìm biếc và Rudbeckia hirta, và những thảm cỏ rộng lớn của đào, lê, Malus spectabilis, bạch quả, Salix babylonica, thông và dương hòe. Đây là không gian mở đô thị thực vật lớn nhất ở Thẩm Dương, đóng góp đáng kể vào "tỷ lệ phủ xanh" 40% hiện tại của thành phố, và là công cụ trong thành phố được trao danh hiệu "thành phố rừng quốc gia" năm 2005.

Theo Cục Bảo vệ Môi trường Thẩm Dương, việc sử dụng than vào mùa đông của các trạm lò hơi để sưởi ấm khu vực hydronic là nguồn gốc của 30% ô nhiễm không khí ở Thẩm Dương. Một nửa trong số 16 triệu tấn than mà thành phố tiêu thụ trong mùa đông 2013 2015 đã được sử dụng để sưởi ấm. Các yếu tố chính khác bao gồm bụi từ các công trường xây dựng (20 phần trăm), khí thải xe cộ (20 phần trăm), khí thải công nghiệp (10 phần trăm) và bụi ngoài khu vực (20 phần trăm, chủ yếu là bão cát vàng từ sa mạc Gobi). Tuy nhiên, chất lượng không khí được Cục mô tả là "cải thiện từ từ".

Khí hậu
Thẩm Dương có khí hậu lục địa ẩm bị ảnh hưởng bởi gió mùa (Köppen: Dwa) đặc trưng bởi mùa hè nóng ẩm do ảnh hưởng của gió mùa Đông Á và mùa đông lạnh, khô do ảnh hưởng của áp cao Siberia. Bốn mùa ở đây có đặc điểm khác nhau rất rõ rệt. Gần một nửa lượng mưa hàng năm xảy ra vào tháng Bảy và tháng Tám. Nhiệt độ trung bình hàng tháng dao động từ −11,2 °C (11,8 °F) vào tháng 1 đến 24,6 °C (76,3 °F) vào tháng 7, trung bình hàng năm là 8,53 °C (47,4 °F). Thời gian không có sương giá là 183 ngày, từ lâu đã xem xét mức độ nghiêm trọng của mùa đông. Thành phố nhận được 2.468 giờ nắng sáng hàng năm; phần trăm hàng tháng của các phạm vi có thể từ 45 phần trăm trong tháng bảy đến 62 phần trăm trong tháng mười. Nhiệt độ cực đại dao động từ −33,1 °C (−28 °F) đến 39,3 °C (103 °F).

Phân chia hành chính

Các quận nội thành
 Quận:
 Đại Đông (大東, 大东 Dàdōng)
 Hòa Bình (和平, 和平 Hépíng)
 Hoàng Cô (皇姑, 皇姑 Huánggū)
 Thẩm Hà (瀋河, 沈河 Shěnhé)
 Thiết Tây (鐵西, 铁西 Tiěxī)

Các quận, huyện ngoại thành
 Quận:
 Vu Hồng (於洪, 于洪 Yúhóng)
 Tô Gia Đồn (蘇家屯, 苏家屯 Sūjiātún)
 Hồn Nam (浑南)
 Thẩm Bắc Tân (瀋北新, 沈北新 Shěnběi Xīn) (gọi là quận Tân Thành Tử 新城子 cho tới tháng 10 năm 2006)
Liêu Trung (遼中, 辽中 Liáozhōng)
 Thành phố cấp huyện:
 Tân Dân (新民 Xīnmín)
 Huyện:
 Pháp Khố (法庫, 法库 Fǎkù)
 Huyện Khang Bình (康平, 康平 Kāngpíng)

Nhân khẩu

Thẩm Dương có dân số 8,1 triệu người và dân số đô thị là 5,74 triệu người. Đa dạng về sắc tộc và văn hóa, Thẩm Dương có 38 trong số 56 dân tộc được công nhận của Trung Quốc, trong đó đa số là người Hán khi chiếm đến 91,26% dân số Thẩm Dương. 37 nhóm dân tộc thiểu số gồm người Mãn Châu, người Triều Tiên, người Hồi, người Xibe, người Mông Cổ, người Tráng, người Miêu, người Thổ Gia, người Động, người Daur, người Bạch, người Uyghur, người Tạng, người Di, Thổ dân Đài Loan, người Xa, người Bố Y, người Dao, người Kazakh, |(Trung Quốc)|người Thái, người Lê, người Thủy, người Nạp Tây, người Kachin, người Kyrgyz, người Thổ, người Mulao, người Khương, người Mao Nam, người Cờ Lao, người Nga, người Evenk, người Tatar, người Oroqen, người Nanai và người Lhoba. Hầu hết các nhóm này không có nguồn gốc ở khu vực Thẩm Dương; một số ít, chẳng hạn như Mãn Châu và Xibe.

Thẩm Dương có nhiều đền thờ, nhà thờ Hồi giáo, nhà thờ và các nơi thờ cúng tôn giáo khác.

Kinh tế

Thẩm Dương là một trung tâm công nghiệp quan trọng ở Trung Quốc và là thành phố cốt lõi của Khu kinh tế Thẩm Dương, Khu cải cách đặc biệt mới. Nó đã được tập trung vào công nghiệp nặng, đặc biệt là hàng không vũ trụ, máy công cụ, thiết bị nặng và quốc phòng, và gần đây là phần mềm, ô tô và điện tử. Ngành công nghiệp nặng bắt đầu từ những năm 1920 và được phát triển tốt trước chiến tranh thế giới thứ hai. Trong kế hoạch năm năm đầu tiên (1951-1956), nhiều nhà máy đã được xây dựng ở quận Tiexi. Vào thời kỳ đỉnh cao vào thập niên 1970, Thẩm Dương là một trong ba trung tâm công nghiệp hàng đầu ở Trung Quốc cùng với Thượng Hải và Thiên Tân, và đã có lúc được xem xét nâng cấp lên thành phố tự trị trực tiếp. Tuy nhiên, khi nền kinh tế kế hoạch không còn được ưa chuộng sau những năm 1980, ngành công nghiệp nặng đã suy giảm dần và thành phố trở thành một thành phố vành đai rỉ sét, với hàng trăm ngàn người bị sa thải khỏi các nhà máy thuộc sở hữu nhà nước bị phá sản. Tuy nhiên, nền kinh tế của thành phố đã hồi sinh đáng kể trong những năm gần đây, nhờ vào chiến dịch "Hồi sinh Đông Bắc Trung Quốc" của chính phủ trung ương và sự phát triển nhanh chóng của các ngành công nghiệp sản xuất phần mềm và tự động. Trợ cấp đầu tư được cấp cho các tập đoàn đa quốc gia (MNC) thành lập văn phòng hoặc trụ sở tại Thẩm Dương.

Các ngành dịch vụ, đặc biệt là ngân hàng, đã được phát triển tại Thẩm Dương. Thẩm Dương có một số ngân hàng nước ngoài, chẳng hạn như Ngân hàng Hana của Hàn Quốc, Ngân hàng Tokyo-Mitsubishi UFJ của Nhật Bản, Ngân hàng Đông Á của Hồng Kông, Ngân hàng United Overseas của Singapore và HSBC có trụ sở tại Anh. Năm 2006, thành phố đã tổ chức tổng cộng 1.063 ngân hàng và chi nhánh ngân hàng và 144 công ty liên quan đến bảo hiểm. Đến năm 2010, nó nhằm mục đích thu hút 30 ngân hàng nước ngoài và 60 tổ chức tài chính phi ngân hàng.

Thành phố đã được Economist Intelligence Unit xác định vào tháng 11 năm 2010 là thành viên của CHAMPS (Trùng Khánh, Hợp Phì, An Sơn, Mã An Sơn, Bình Đỉnh Sơn và Thẩm Dương), một hồ sơ kinh tế của 20 thành phố mới nổi hàng đầu ở Trung Quốc.

Thẩm Dương có ba khu vực phát triển:

Khu Tài chính và Phát triển Thương mại Thẩm Dương
Khu phát triển công nghiệp công nghệ cao Thẩm Dương
Khu phát triển kinh tế và công nghệ Thẩm Dương

Nhiều công ty công nghiệp lớn có trụ sở tại Thẩm Dương. Brilliance Auto là nhà sản xuất ô tô lớn của Trung Quốc và hầu hết các nhà máy sản xuất của nó cũng được đặt tại Thẩm Dương. Tập đoàn máy bay Thẩm Dương sản xuất máy bay để sử dụng dân sự cũng như cho PLAAF. Neusoft Group là công ty phần mềm lớn nhất tại Trung Quốc. Tập đoàn máy công cụ Thẩm Dương là nhà sản xuất máy công cụ lớn nhất tại Trung Quốc. Tyco International, General Motors và Michelin Thẩm Dương Corporation đang mở rộng hoạt động tại Thẩm Dương.

GDP bình quân đầu người của thành phố Thẩm Dương là 78490 nhân dân tệ năm 2009 (xếp thứ 3 trong số 58 thành phố và quận thuộc tỉnh Liêu Ninh).

Giao thông
Là trung tâm giao thông của vùng Đông Bắc Trung Quốc, Thẩm Dương được phục vụ bằng đường hàng không, đường sắt, hệ thống tàu điện ngầm hai tuyến hiện tại và một mạng lưới đường phố và đường cao tốc rộng lớn, với dịch vụ xe buýt trên toàn thành phố. Nhà ga số 3 tại sân bay quốc tế Đào Tiên Thẩm Dương là nhà ga lớn nhất ở phía đông bắc Trung Quốc. Một hệ thống mạng lưới xe điện mới được xây dựng ở phía nam thành phố vào năm 2013.

Đường sắt

Thẩm Dương là trung tâm đường sắt của Đông Bắc Trung Quốc. Tám tuyến đường sắt kết nối Thẩm Dương với Bắc Kinh, Đại Liên, Trường Xuân, Cáp Nhĩ Tân và Phủ Thuận. Thành phố này cũng được phục vụ bởi tuyến đường sắt cao tốc Tần Hoàng Đảo-Thẩm Dương, hành lang vận chuyển hành khách chính trong và ngoài Sơn Hải quan, và tuyến đường sắt dành riêng cho hành khách đầu tiên ở Trung Quốc. Đầu năm 2007, một chuyến tàu cao tốc 200 km/h (120 dặm / giờ) đã giảm thời gian di chuyển giữa Bắc Kinh và Thẩm Dương gần gấp ba lần xuống còn khoảng 4 giờ. Tuyến đường sắt cao tốc Cáp Nhĩ Tân-Đại Liên khai trương vào cuối năm 2012 và kết nối Thẩm Dương với các thành phố lớn khác ở Đông Bắc Trung Quốc như Cáp Nhĩ Tân, Trường Xuân và Đại Liên với tốc độ lên tới 300 km / h (190 dặm / giờ).

Thẩm Dương có hai ga đường sắt chính: ga đường sắt Bắc Thẩm Dương ở quận Shenhe và ga đường sắt Thẩm Dương ở quận Heping.

Kể từ năm 2011, một dịch vụ đường sắt container trực tiếp hàng ngày đã vận chuyển các bộ phận ô tô 11.000 km (6.800 dặm) từ Leipzig, Đức đến Thẩm Dương qua Siberia với thời gian vận chuyển 23 ngày.

Đường bộ

Thẩm Dương được kết nối với các khu vực khác bằng một số đường cao tốc chính theo mô hình xuyên tâm. Đường cao tốc G15 Shenda (公路) về phía tây nam là đường cao tốc đầu tiên được xây dựng ở Trung Quốc và là đường cao tốc có kiểm soát 8 làn, 349,5 km (216,5 mi) với giới hạn tốc độ tối đa 120 km/h (75 dặm/giờ), kết nối Thẩm Dương với Đại Liên, một trong những thành phố cảng lớn nhất Trung Quốc. Đường cao tốc Shendan dài 222 km (138 dặm) về phía đông nam, một phần của đường cao tốc G1113 Đan Đông-Phủ Thuận đi qua Thẩm Dương từ phía tây bắc, là đường cao tốc 4 làn dẫn đến Bản Khê và Đan Đông, và cũng phục vụ Sân bay quốc tế Đào Tiên Thẩm Dương. Đường cao tốc G1212 Shenji 4 làn (吉 高速公路) về phía đông đã được hoàn thành vào năm 2011, nối Thẩm Dương với thành phố Cát Lâm qua Phủ Thuận. Đường cao tốc Jingshen 8 làn (沈) về phía tây là một phần không thể thiếu của Đường cao tốc G1 Jingha (公路) mở rộng ra phía đông bắc, và là một "con đường chính" liên tỉnh xuyên qua Sơn Hải quan nối với thủ đô Bắc Kinh cách đó khoảng 658 km (409 mi). Có các tuyến đường cao tốc cấp tỉnh nhỏ hơn ("tuyến S") đến các thành phố khác như Phủ Thuận, Liêu Dương và Bàn Cẩm, cũng như nhiều tuyến xe đò đường dài và xe tốc hành đến Bắc Kinh và các trung tâm khu vực Đông Bắc lớn khác thông qua các tuyến đường quốc gia lớn như Quốc lộ Trung Quốc 101, 102, 203 và 304.

Đường hàng không

Thành phố được phục vụ bởi sân bay quốc tế Đào Tiên Thẩm Dương Thẩm Dương, nằm ở quận Hunnan. Đây là một trong tám trung tâm hàng không lớn và là sân bay bận rộn thứ 20 ở Trung Quốc.

Có ba sân bay khác ở Thẩm Dương, không có sân bay nào mở cửa cho công chúng. Sân bay chùa Đông (塔 机场) ở quận Dadong là sân bay lâu đời nhất ở Thẩm Dương, được khai trương vào những năm 1920 và ngưng hoạt động vào những năm 1980, mặc dù đã có đề xuất vào năm 2013 để di dời và mở lại nó ở Xinmin. Sân bay Beiling (机场) ở quận Huanggu được Tập đoàn máy bay Thẩm Dương sử dụng cho các chuyến bay thử nghiệm. Sân bay Yuhong (机场) ở quận Yuhong được ủy quyền cho quân đội chỉ sử dụng bởi các đơn vị đồn trú của Bộ chỉ huy Nhà hát phía Bắc.

Phương tiện công cộng

Tại Thẩm Dương, có hơn 160 tuyến xe buýt. Thẩm Dương từng có khoảng 20 tuyến xe điện bánh hơi, một trong những mạng lưới xe buýt lớn nhất ở Trung Quốc. Toàn bộ mạng lưới đã bị phá hủy vào năm 1999 sau một vụ tai nạn điện giật nghiêm trọng làm 5 hành khách thiệt mạng vào ngày 12 tháng 8 năm 1998 và được thay thế bằng xe buýt chạy bằng diesel.

Xe điện ở Thẩm Dương được giới thiệu ở Thẩm Dương từ năm 1924 và có 6 tuyến hoạt động cho đến năm 1945. Nó đã bị gián đoạn lớn trong cuộc Nội chiến Trung Quốc do mất điện và các đợt ném bom của quân đội Quốc dân đảng, nhưng nhanh chóng hoạt động trở lại sau khi kết thúc Chiến dịch Liêu Thẩm. Sau khi thành lập Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, mạng lưới xe điện dần được thay thế bằng xe buýt và xe điện bánh hơi, và cuối cùng đóng cửa vào năm 1974. Vào tháng 12 năm 2011, chính quyền thành phố Thẩm Dương đã công bố kế hoạch xây dựng lại mạng lưới vận chuyển đường sắt nhẹ vào năm 2012, bao gồm 4 tuyến với khoảng cách 60 km (37 dặm) tại quận mới Hunnan. Mạng lưới xe điện hiện đại Thẩm Dương bắt đầu hoạt động vào ngày 15 tháng 8 năm 2013.

Thẩm Dương đã lên kế hoạch cho một hệ thống vận chuyển nhanh dưới lòng đất từ năm 1940, nhưng không thể hiện thực hóa ý tưởng do những hạn chế về địa chất và kỹ thuật của thành phố. Vào ngày 18 tháng 11 năm 2005, việc xây dựng tuyến tàu điện ngầm Thẩm Dương đầu tiên cuối cùng đã bắt đầu và việc xây dựng tuyến thứ hai bắt đầu vào ngày 18 tháng 11 năm 2006. Tuyến đầu tiên (đông-tây) đã được mở vào ngày 27 tháng 9 năm 2010 và tuyến thứ hai (phía bắc nam phía nam) đã được khai trương vào ngày 9 tháng 1 năm 2012. Việc xây dựng rất khó khăn do nền tảng giàu đá hoa cương mà thành phố được xây dựng.

Văn hóa

Điểm tham quan
Cố cung Phụng Thiên (沈阳故宫): cung điện cũ của triều đại nhà Thanh trước khi chiếm đóng Trung Quốc đại lục. Đây là một di sản thế giới của UNESCO.
Phúc Lăng (东陵): lăng mộ của hoàng đế đầu tiên của nhà Thanh, Nỗ Nhĩ Cáp Xích. Đây là một di sản thế giới của UNESCO.
Chiêu Lăng (北陵): lăng mộ của hoàng đế nhà Thanh thứ hai, Hoàng Thái Cực. Công viên có diện tích 3.300.000 mét vuông (36.000.000 feet vuông) và được phục vụ bằng xe điện cho những du khách không muốn (hoặc không thể) đi qua chiều dài của công viên. Đây là một di sản thế giới của UNESCO.
Núi Qipan (棋盘山): một khu nghỉ dưỡng giải trí ở quận mới Shenbei, phía đông bắc Thẩm Dương.
Vườn bách thảo Thẩm Dương (阳 植物园) nằm trong Khu du lịch Qipanshan. Với tổng diện tích 2,46 km2 (610 mẫu Anh), khu vườn đã tổ chức Triển lãm Làm vườn Quốc tế vào năm 2006. Kể từ đó, nó còn được gọi là Vườn Triển lãm Quốc tế Thẩm Dương (阳). Một loạt các triển lãm thực vật được tổ chức trong suốt cả năm.
Công viên rừng núi thiên thạch (山 森林), nằm ở phía đông nam của Thẩm Dương thuộc quận Hunnan. Thiên thạch lớn nhất nằm trên núi Huashitai của hạt Lixiang và dài 160 m (520 ft), rộng 54 m (177 ft), cao 42 m (138 ft) và nặng khoảng 2.000.000 tấn (2.200.000 tấn). Đây là thiên thạch lâu đời nhất trên thế giới được hình thành cách đây 4,5 tỷ năm và rơi xuống Trái Đất 1,9 tỷ năm trước.

Ẩm thực

Thẩm Dương có ẩm thực Đông Bắc Trung Quốc cổ điển. Các bữa ăn truyền thống trong vùng là suan cai (còn gọi là dưa cải Trung Quốc), gà hầm và nấm, và bánh nhân thịt. Ẩm thực Triều Tiên, chẳng hạn như bánh gạo (tiếng Triều Tiên:떡; RR: tteok) và mì lạnh (tiếng Triều Tiên:냉면; Hanja: 冷麵; RR: naengmyeon; tiếng Trung:冷面; bính âm: Lěng Miàn), là một phần trong bữa ăn của người Thẩm Dương do có một số lượng đáng kể người Triều Tiên trong thành phố. Ngoài ra, do khu vực này từng bị người Mãn Châu chiếm giữ trong quá khứ, ẩm thực ở Thẩm Dương chịu ảnh hưởng cơ bản từ ẩm thực Mãn Châu, cũng như Lễ hội Hoàng gia Mãn Hán Toàn Tịch.

Do số lượng người Hồi khá lớn ở Thẩm Dương, ẩm thực halal là một thứ phổ biến và cũng được những người không theo đạo Hồi yêu thích.

Xem thêm

Danh sách vùng đô thị châu Á

Tham khảo

Thành phố tỉnh Liêu Ninh
Thủ đô cựu quốc gia
Đơn vị hành chính cấp địa khu Liêu Ninh
Tỉnh lỵ Trung Quốc


title: Stetteldorf am Wagram

text:
Stetteldorf am Wagram là một thị trấn ở huyện Korneuburg thuộc bang Niederösterreich nước Áo. Đô thị  có diện tích 25,74 km², dân số năm 2001 là 1021 người.

Tham khảo

Đô thị của Niederösterreich


title: Meibomeus rodneyi

text:
Meibomeus rodneyi là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Romero & Johnson miêu tả khoa học năm 2002.

Chú thích

Tham khảo

Meibomeus


title: 1944 Günter

text:
1944 Günter là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1224.1712199 ngày (3.35 năm).

Nó được phát hiện ngày 14 tháng 9 năm 1925.

Tham khảo

Được phát hiện bởi Karl Wilhelm Reinmuth
Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1925


title: Khánh Phong

text:
Khánh Phong (chữ Hán: 庆封; ?-538 TCN) là tướng quốc nước Tề thời Xuân Thu trong lịch sử Trung Quốc. Ông đã thao túng chính sự nước Tề một thời gian và cuối cùng bị diệt cả gia tộc.

Diệt Thôi Trữ
Khánh Phong vốn là đại phu nước Tề, ông xuất hiện trong Sử ký từ khi Tề Cảnh công lên ngôi.

Năm 548 TCN, đại phu Thôi Trữ giết chết Tề Trang công, lập Tề Cảnh công lên ngôi và mời Khánh Phong cùng dự triều chính. Hai người chuyên quyền, muốn chèn ép các quan nước Tề, bắt họ thề theo mình. Án Anh không chịu theo, chỉ thề trung thành với nước Tề và vua Tề. Khánh Phong định giết Án Anh nhưng Thôi Trữ cản lại vì Án Anh rất có uy tín với người trong nước.

Thôi Trữ được phong làm tướng quốc, Khánh Phong mưu trừ Thôi Trữ để một mình chuyên quyền.

Thôi Trữ có hai con lớn là Thôi Thành và Thôi Cương là con người vợ cả. Mẹ của Thành và Cương qua đời, Thôi Trữ lấy vợ thứ sinh ra con nhỏ là Thôi Minh. Thôi Trữ yêu Thôi Minh, định lập Minh kế vị. Hai người con lớn là Thôi Thành, Thôi Cương bất bình.

Do bị những người cùng phe Thôi Minh là Vô Cữu và Đông Quách Yển bức bách, Thôi Thành và Thôi Cương sợ hãi chạy sang nhà Khánh Phong cầu cứu. Khánh Phong theo lời Lư Bồ Miết  nhân nhà họ Thôi có loạn bèn cấp quân cho Thành và Cương trở về đánh giết Vô Cữu và Yển. Cả nhà họ Thôi chạy tán loạn, Thôi Trữ cùng một người vợ lẽ họ Thôi chạy thoát ra ngoài. Thôi Trữ không biết vụ Thôi Thành và Thôi Cương do Khánh Phong tiếp tay, lại sai một viên hoạn quan đánh xe đến gặp Khánh Phong cầu cứu, trị tội hai người con lớn. Khánh Phong giả cách nhiệt tình giúp đỡ, lại sai lực sĩ Lư Bồ Miết mang quân sang nhà họ Thôi diệt trừ Thành và Cương.

Lư Bồ Miết theo lệnh Khánh Phong, đi giết Thành, Cương, nhân thể diệt toàn bộ gia quyến họ Thôi. Hai vợ chồng Thôi Trữ trở về nhà thấy nhà cửa tan hoang, cả họ bị giết không còn ai, mới nhận ra mưu đồ của Khánh Phong, bèn tự sát. Quyền hành nước Tề lọt vào tay Khánh Phong.

Thoát chết trong vụ diệt gia tộc
Khánh Phong nắm toàn quyền, cho con là Khánh Xá lo triều chính, còn mình ham thú săn bắn. Ông trọng dụng Lư Bồ Miết.

Khánh Phong mải hưởng lạc, mang cả thê thiếp sang ở nhà Lư Bồ Miết. Sau đó ông lại tha cho những người có tội đi trốn, trong đó có vệ sĩ cũ của Tề Trang công là Lư Bồ Quý và Vương Hà, cho họ làm thủ hạ của Khánh Xá. Khánh Xá gả con gái cho Lư Bồ Quý. Khánh Phong và Khánh Xá không nghi ngờ họ còn nuôi chí báo thù cho Tề Trang công.

Lư Bồ Quý và Vương Hà cố ý xui nhà bếp trong triều cung cấp đồ ăn cho các đại phu không chu đáo để họ ghét cha con Khánh Phong.

Bốn họ đại phu họ Bão, họ Cao, họ Loan và họ Điền cũng ghét cha con Khánh Phong chuyên quyền nên mưu trừ họ Khánh. Bốn họ đại phu lại liên kết Lư Bồ Quý và Vương Hà để mưu sự.

Tháng 10 năm 545 TCN, Khánh Phong đi săn ở đất Lai, để Khánh Xá ở nhà lo chính sự. Người trong họ là Khánh Tự khuyên Khánh Phong trở về nhưng ông không nghe. Con gái Khánh Xá, cháu nội Khánh Phong và vợ Quý là Khánh Khương biết chuyện, nhưng chỉ cảnh báo Khánh Xá có loạn mà không tiết lộ cho cha và ông biết người chủ mưu.

Sang tháng 11, Khánh Phong đi săn chưa về. Những người chủ mưu nhân lúc Khánh Xá cùng Tề Cảnh công làm lễ ở Thái miếu bèn phát động binh biến. Bốn đại phu họ Bão, họ Cao, họ Loan và họ Điền mang quân giúp. Lư Bồ Quý và Vương Hà đang đứng làm cận vệ bất ngờ đâm Khánh Xá. Lực lượng họ Khánh trong nước bị diệt.

Khánh Phong đi săn đang trở về Lâm Tri, nghe tin họ Khánh bị lật đổ, định thu hết thủ hạ đi theo đánh vào kinh đô nhưng không ai hưởng ứng, vì vậy ông phải bỏ trốn sang nước Lỗ.

Chết tại Chu Phương
Tề Cảnh công sai sứ sang nước Lỗ trách hỏi việc dung nạp Khánh Phong. Ông phải bỏ chạy sang nước Ngô. Vua Ngô Dư Sái thu nhận ông, gả con gái và cho Khánh Phong ở huyện Chu Phương.

Năm 538 TCN, Sở Linh vương muốn ra uy với chư hầu và trả thù nước Ngô nhiều lần lấn cướp biên giới, bèn lấy danh nghĩa trừng phạt Khánh Phong và mang quân đánh huyện Chu Phương.

Khánh Phong không chống cự nổi, bị quân Sở bắt. Sở Linh vương mang Khánh Phong ra, đặt đao búa lên người và dẫn đi rao trong doanh trại quân Sở, sai người hô to:
Không ai được theo gương Khánh Phong!

Khánh Phong bèn hô lại:
Đừng ai bắt chước con thứ Sở Cung vương là Vi (tức là Sở Linh vương) giết vua cướp ngôi và giao ước với chư hầu!

Trong quân Sở nhiều người bật cười. Sở Linh vương xấu hổ vì bản thân mình vốn giết vua cũ để giành ngôi, vội sai mang Khánh Phong tử hình ngay.

Tất cả gia quyến còn lại của Khánh Phong cũng bị Sở Linh vương giết chết. Sau đó Ngô Dư Sái mang quân báo thù vua Sở lấn đất, đánh chiếm 3 ấp của nước Sở.

Liên hệ trong lịch sử Việt Nam
Gần 2000 năm sau, khi Hồ Quý Ly bị Minh Thành Tổ Chu Lệ bắt mang về Yên Kinh (1407), vua Minh có hỏi tội giết các vua Trần cướp ngôi. Hồ Quý Ly không trả lời được. Minh Thành Tổ cũng vốn là phiên vương ngành thứ có hành động cướp ngôi của cháu là Minh Huệ Đế. Đến thời Nguyễn, vua Tự Đức phê vào đoạn này trong sách Khâm định Việt sử thông giám cương mục như sau:
Rất đáng tiếc Quý Ly không làm được như Khánh Phong nước Tề đối đáp với công tử Vi để làm sướng tai mắt ngàn đời.

Xem thêm
 Tề (nước)
 Tề Trang công
 Thôi Trữ
 Tề Cảnh công

Tham khảo
 Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
 Tề Thái công thế gia
 Khổng Tử (2002), Xuân Thu tam truyện, tập 4, Nhà xuất bản TP Hồ Chí Minh
 Khâm định Việt sử thông giám cương mục

Chú thích

Nhân vật chính trị Xuân Thu
Năm sinh thiếu
Mất năm 538 TCN


title: Esthesopus infimus

text:
Esthesopus infimus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Erichson miêu tả khoa học năm 1840.

Chú thích

Tham khảo

Esthesopus


title: Cầy giông sọc

text:
Cầy giông sọc (Viverra megaspila) là loài cầy bản địa ở Đông Nam Á và được liệt vào danh sách các loài động vật sắp nguy cấp của IUCN.

Mô tả
Cầy giông sọc là một loài thú cỡ lớn trong họ Cầy, chúng có kích thước và hình dáng gần giống với cầy giông thường. Chúng có đầu lớn, mõm dài, có một dải lông bờm cao màu đen dọc sống lưng đến mút đuôi, hai bên sườn bắp đùi và chân sau có các đốm đen lớn rõ rệt trên nền sáng, các đốm đen này có thể tách rời hoặc tạo thành dải. Vòng đuôi bị cắt bởi bờm lông màu đen ở mặt trên thành hình bán nguyệt, rõ nhất ở vòng màu trắng. Đuôi của cầy giông sọc có 4 vòng đen, trắng ở nửa phần gốc đuôi, còn nửa phần mút đuôi thì hoàn toàn màu đen và không có vòng. Chúng có tuyến xạ cạnh hậu môn.

Phân bố
Cầy giông sọc là một loài thú bản địa của vùng Đông Nam Á. Chúng được tìm thấy ở Việt Nam, Myanmar, Thái Lan, Lào, Campuchia và Malaysia, loài này cũng có mặt tại miền tây của Ấn Độ. Riêng ở Việt Nam, cầy giông sọc phân bố ở các tỉnh vùng Tây Nguyên và Nam Bộ.

Sinh thái và tập tính
Cầy giông sọc sinh sống ở vùng đồi núi cây bụi cạnh rừng, nương rẫy, dọc sông suối, ao hồ và kể cả rừng tràm, đước. Chúng có cuộc sống đơn độc, làm tổ ở hốc cây, bụi rậm. Cầy giông sọc kiếm ăn vào ban đêm, khẩu phần ăn của chúng bao gồm các loài thú nhỏ, chim, cá, ếch nhái, côn trùng, giun đất và một số quả cây. Đôi lúc chúng còn ăn cả gia cầm và gia súc nhỏ.

Loài cầy giông sọc sinh sản quanh năm, mỗi năm đẻ 2 lứa và mỗi lứa đẻ từ 2 đến bốn con.

Tình trạng bảo tồn
Tại Việt Nam, loài cầy giông sọc rất ít gặp trong thiên nhiên, chúng thường phong phú hơn ở sinh cảnh rừng tràm. Vùng phân bố và số lượng đã giảm sút nhiều do bị mất rừng và săn bắt bởi giá trị kinh tế của bộ da và lông.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

Động vật có vú châu Á
M
Động vật có vú Ấn Độ
Động vật có vú Bangladesh
Động vật có vú Đông Nam Á
Động vật có vú Thái Lan
Loài nguy cấp
Họ Cầy
Động thực vật Vân Nam


title: Agabus nevadensis

text:
Agabus nevadensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Hå.Lindberg miêu tả khoa học năm 1939.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Agabus


title: Thyreus scutellaris

text:
Thyreus scutellaris là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Fabricius mô tả khoa học năm 1781.

Chú thích

Tham khảo

Thyreus
Động vật được mô tả năm 1781


title: Megachile hampsoni

text:
Megachile hampsoni là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1906.

Chú thích

Tham khảo

H
Động vật được mô tả năm 1906


title: Agrypnus subcervinus

text:
Agrypnus subcervinus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1916.

Chú thích

Tham khảo

Agrypnus


title: Austrolittorina antipodum

text:
Austrolittorina antipodum (Philippi, 1847), hay là Banded periwinkle là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Littorinidae.

Phân bố
Phân loài ở trong bảng New Zealand

Tham khảo

Sources
 Reid, D.G. & Williams, S.T. (2004) The subfamily Littorininae (Gastropoda: Littorinidae) in the temperate Southern Hemisphere: the genera Nodilittorina, Austrolittorina and Afrolittorina. Records of the Australian Museum 56: 75122
 WoRMS (2010). Austrolittorina antipodum (Philippi, 1847). In: Bouchet, P.; Gofas, S.; Rosenberg, G. (2010) World Marine Mollusca database. Truy cập through: World Register of Marine Species at http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=446839 on 2010-06-05

Austrolittorina
Động vật thân mềm ăn được


title: Labathude

text:
Labathude là một xã thuộc tỉnh Lot trong vùng Occitanie phía tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Lot

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Lot


title: Lacconectus tonkinoides

text:
Lacconectus tonkinoides là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Brancucci miêu tả khoa học năm 1986.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Lacconectus


title: Saint-Vincent-des-Prés, Saône-et-Loire

text:
Saint-Vincent-des-Prés là một xã ở tỉnh Saône-et-Loire trong vùng Bourgogne-Franche-Comté nước Pháp.

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số 112 người.Con số ước tính năm 2005 là 117 người.

Xem thêm
Xã của tỉnh Saône-et-Loire

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Saône-et-Loire


title: Reinbek

text:
Reinbek là một thị xã ở huyện Stormarn, bang Schleswig-Holstein, Đức. Thị xã có các tuyến xa lộ A1, A24 và Bundesstraße 5 chạy qua.

Reinbek được đề cập lần đầu vào năm 1226. Thị xã nằm bên sông Bille, sông được đập ngăn tạo hồ.

Thành phố kết nghĩa
Täby, Thuỵ Điển, từ 1956
Königslutter, Lower Saxony, Đức, từ năm 1961
Padasjoki, Phần Lan, từ năm 1974
Koło, Poland, từ năm 1999

Tham khảo

Liên kết ngoài

Trang mạng chính thức

Xã và đô thị ở huyện Stormarn


title: Phá rừng

text:
nhỏ|Phá rừng ở New Zealand.
nhỏ|Hình ảnh vệ tinh về nạn phá rừng đang diễn ra ở miền đông Bolivia. Trên toàn thế giới, 10% diện tích hoang dã đã biến mất từ năm 1990 đến 2015.
nhỏ|Nạn phá rừng hàng năm.
nhỏ|Thay đổi diện tích rừng hàng năm.

Phá rừng hay giải phóng mặt bằng rừng là việc loại bỏ một khu rừng hoặc cây cối khỏi đất mà sau đó được chuyển đổi sang mục đích sử dụng không phải là rừng. Phá rừng có thể liên quan đến việc chuyển đổi đất rừng thành trang trại hoặc sử dụng đô thị. Nạn phá rừng tập trung xảy ra nhất là ở các khu rừng mưa nhiệt đới. Khoảng 31% diện tích bề mặt Trái Đất hiện được bao phủ bởi rừng. Con số này thấp hơn một phần ba so với diện tích rừng trước khi mở rộng nông nghiệp, một nửa sự mất đi diện tích rừng này xảy ra trong thế kỷ trước. Từ 15 triệu đến 18 triệu ha rừng, diện tích tương đương với Bangladesh, bị phá hủy hàng năm. Trung bình mỗi phút có 2.400 cây bị đốn hạ.

Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc định nghĩa nạn phá rừng là việc chuyển đổi rừng sang các mục đích sử dụng đất khác (bất kể đó có phải là do con người gây ra hay không).

Việc loại bỏ cây mà không tái trồng rừng đầy đủ đã dẫn đến thiệt hại về môi trường sống, mất đa dạng sinh học và khô hạn. Phá rừng gây ra sự tuyệt chủng, thay đổi điều kiện khí hậu, hoang mạc hóa, và sự thay đổi của các quần thể, như được quan sát bởi các điều kiện trong hiện tại và trong quá khứ thông qua hồ sơ hóa thạch. Phá rừng cũng làm giảm quá trình hấp thụ sinh học carbon dioxide trong khí quyển, làm tăng các chu kỳ phản hồi tiêu cực góp phần vào sự nóng lên toàn cầu. Sự nóng lên toàn cầu cũng làm gia tăng áp lực đối với các cộng đồng tìm kiếm an ninh lương thực bằng cách phá rừng để sử dụng cho mục đích nông nghiệp nói chung. Các vùng bị phá rừng thường phải chịu các tác động môi trường đáng kể khác như xói mòn đất và suy thoái thành đất hoang.

Tác động tới môi trường

Không khí
Phá rừng vẫn đang tiếp diễn và đang làm thay đổi khí hậu và địa lý.

Phá rừng là một nhân tố đóng góp cho sự nóng lên của Trái Đất, và được coi là một trong những nguyên nhân chính làm gia tăng hiệu ứng nhà kính. Rừng nhiệt đới bị phá hủy là tác nhân của 20% lượng khí nhà kính. Theo Ủy ban Liên chính phủ về Thay đổi Khí hậu, việc phá rừng, chủ yếu ở các vùng nhiệt đới, đóng góp 1/3 lượng khí thải carbon dioxide do con người gây ra. Các tính toán gần đây cho thấy lượng carbon dioxide thải ra môi trường do phá rừng và suy thoái rừng chiếm 20% lượng khí thải carbon dioxide gây ra bởi con người. Cây và các loại thực vật hấp thụ carbon trong quá trình quang hợp và nhả lại oxy vào không khí. Sự phân hủy và đốt gỗ làm lượng carbon tích trữ trong cây bị thải lại vào không khí. Để rừng có thể hấp thụ carbon, gỗ phải được thu hoạch và biến thành các sản phẩm tiêu thụ và cây phải được trồng lại. Phá rừng làm lượng carbon trong đất thoát trở lại không khí. Ở các khu vực bị phá rừng, đất tăng nhiệt nhanh hơn và thời tiết trở nên nóng hơn, điều này kích thích quá trình bốc hơi nước của đất, từ đó hình thành các đám mây và dẫn đến lượng mưa sẽ gia tăng.

Giảm lượng khí thải từ việc phá rừng ở các nước đang phát triển đang nổi lên như một phương thức bổ sung cho các chính sách khí hậu. Ý tưởng trong đó bao gồm việc cung cấp tài chính nhằm giảm lượng khí nhà kính từ phá rừng và suy thoái rừng.

Rừng mưa được cho là đóng góp một lượng lớn oxy của thế giới. Mặc dù vậy, hiện nay các nhà khoa học cho rằng rừng mưa chỉ đóng góp một lượng oxy nhỏ vào không khí và phá rừng không có ảnh hưởng gì tới mức độ oxy của bầu khí quyển. Tuy nhiên việc đốt rừng thải ra một lượng lớn carbon dioxide, làm gia tăng sự ấm lên của Trái Đất. Các nhà khoa học cũng cho biết, phá rừng nhiệt đới làm 1,5 tỉ tấn carbon được thải vào không khí mỗi năm.

Nước
Vòng tuần hoàn nước cũng bị ảnh hưởng bởi phá rừng. Cây hút nước trong lòng đất và giải phóng vào không khí (vòng tuần hoàn không khí và nước). Khi rừng bị phá bỏ, cây không còn làm bay hơi lượng nước này, điều này khiến khí hậu trở nên khô hạn hơn rất nhiều (địa lý)- graphy. Phá rừng làm giảm lượng nước trong đất, lượng nước ngầm và độ ẩm của không khí. Phá rừng làm giảm độ kết dính của đất, từ đó dẫn tới xói mòn, lũ lụt, lở đất. Rừng làm tái bổ sung nước ở tầng ngậm nước ở vài nơi, nhưng rừng là nguồn hút nước chủ yếu của tầng ngậm nước.

Phá rừng làm giảm khả năng giữ và bay hơi nước mưa của đất. Thay vì giữ nước mưa được thấm xuống tầng nước ngầm, phá rừng làm tăng quá trình rửa trôi nước bề mặt, sự di chuyển của nước bề mặt có thể dẫn đến lũ quét và gây nhiều lũ lụt hơn khi có rừng bảo vệ. Quá trình làm giảm thoát hơi nước, từ đó làm giảm độ ẩm không khí, trong một vài trường hợp có thể làm giảm lượng mưa theo hướng gió từ khu vực bị phá rừng, vì nước không được tuần hoàn trở lại rừng do bị mất trong quá trình rửa trôi và đổ thẳng ra biển.

Cây và thực vật nhìn chung ảnh hưởng rất lớn tới vòng tuần hoàn của nước:

 Tán cây giữ lại lượng nước mưa và bốc hơi trở lại không khí;
 Thân cây, cọng lá làm chậm quá trình rửa trôi bề mặt;
 Rễ cây có các lỗ lớn - là các ống dẫn nước trong đất làm gia tăng sự thấm nước;
 Cỏ khô, lá rụng, các cặn bã hữu cơ làm thay đổi đặc tính của đất, từ đó ảnh hưởng tới khả năng giữ nước của đất;
 Lá cây điều hòa độ ẩm của không khí thông qua quá trình bay hơi. 99% lượng nước hấp thụ bởi rễ cây được chuyển lên lá và bay hơi.

Sự tồn tại của cây cối và thực vật làm thay đổi lượng nước trên bề mặt, trong đất hay nước ngầm hoặc trong bầu không khí. Sự tồn tại hay không tồn tại của cây cối và thực vật làm thay đổi mức độ xói mòn và lượng nước cho các hoạt động của hệ sinh thái và của con người.

Trong một vài trường hợp như mưa lớn thì rừng không có mấy tác động lên lũ lụt, bởi mưa lớn có thể vượt quá khả năng lưu giữ nước của đất rừng nếu đất rừng đã ở mức độ bão hòa hoặc gần bão hòa.

Rừng nhiệt đới tạo ra 30% lượng nước ngọt trên Trái Đất.

Đất

Phá rừng làm tăng độ xói mòn của đất khi nó làm tăng độ rửa trôi và giảm độ bảo vệ đất của lá khô, lá rụng trong rừng. Hoạt động lâm nghiệp cũng có thể làm tăng độ xói mòn đất do phát triển đường sá và sử dụng dụng cụ cơ khí.

Cao nguyên Loess của Trung Quốc bị mất rừng từ hàng nghìn năm trước, tạo ra các thung lũng xẻ rạch, hình thành nên trầm tích khiến nước sông Hoàng Hà có màu vàng và gây ra lũ lụt ở các nhánh sông thấp.

Tuy nhiên, việc phá cây rừng không phải bao giờ cũng làm gia tăng mức độ xói mòn. Ở một vài vùng ở tây nam Hoa Kỳ, các cây bụi xâm thực lên đất cỏ. Các cây này làm giảm lượng cỏ. Khoảng trống giữa các tán cây bị xói mòn nghiêm trọng. Ủy ban về rừng của Hoa Kỳ đang nghiên cứu để phục hồi hệ sinh thái cũ, làm giảm xói mòn bằng cách chặt bớt cây.

Rễ cây liên kết đất với nhau, khi đất nông vừa đủ thì rễ cây có tác dụng kết dính đất với tầng đá gốc. Việc chặt phá cây trên các sườn núi dốc có nền đất nông do đó làm tăng nguy cơ lở đất, có thể ảnh hưởng tới những người dân gần khu vực đó. Tuy vậy thì việc phá rừng chỉ chặt cây tới thân chứ không ảnh hưởng tới rễ nên nguy cơ lở đất cũng không phải quá lớn.

Sinh thái
Phá rừng làm giảm sự đa dạng sinh thái và làm môi trường bị suy thoái. Rừng cung cấp đa dạng sinh thái, là nơi trú ẩn của các loài động vật, rừng tạo ra các cây thuốc hữu ích cho cuộc sống của con người. Các biotope của rừng là nguồn không thể thay thế của nhiều loại thuốc mới(ví dụ taxol), việc phá rừng có thể hủy hoại sự biến đổi gen.

Rừng nhiệt đới là hệ sinh thái đa dạng nhất thế giới, 80% đa dạng sinh học của thế giới được tìm thấy ở rừng nhiệt đới., sự phá hủy các khu vực rừng dẫn đến thoái hóa môi trường và giảm đa dạng sinh học.

Ước tính chúng ta đang mất đi 137 loài thực vật, động vật và côn trùng mỗi ngày do phá rừng mưa, con số này tương đương với 50.000 loài mỗi năm. Có những tranh cãi cho rằng phá rừng đang đóng góp vào sự tuyệt diệt của các loài động thực vật. Tỉ lệ tuyệt chủng mà chúng ta biết do phá rừng là rất thấp, khoảng 1 loài đối với động vật có vú và các loài chim, suy ra từ đó là vào khoảng 23.000 cho tất cả các loài. Nhiều dự đoán cho rằng 40% các loài động, thực vật ở Đông Nam Á có thể bị xóa sổ hoàn toàn vào thế kỷ 21. Các suy đoán này được đưa ra vào năm 1995 khi các số liệu cho thấy rất nhiều rừng nguyên sinh ở khu vực này đã bị chuyển đổi sang các đồn điền, tuy nhiên các loài có nguy cơ bị ảnh hưởng và hệ thực vật ở đây hiện vẫn có mức bao phủ cao và ổn định.

Hiểu biết của khoa học chưa đủ để đưa ra các dự đoán chính xác về tác động của phá rừng lên sự đa dạng sinh học. Phần lớn các dự đoán về suy giảm sự đa dạng sinh học được dựa trên các mẫu nơi sinh sống của các loài, với giả thuyết cho rằng rừng suy giảm cũng sẽ dẫn đến suy giảm sự đa dạng của hệ sinh thái. Tuy nhiên nhiều nghiên cứu kiểu này đã được chứng minh là sai lầm và việc mất nơi sinh sống chưa hẳn đã dẫn đến sự suy giảm loài trên quy mô lớn. Các mẫu dựa trên khu vực sinh sống của các loài được cho là đã phóng đại con số các loài bị đe dọa trong các khu vực đó, nơi phá rừng vẫn đang diễn ra, các nghiên cứu này cũng phóng đại con số các loài bị đe dọa trong khi các loài này vẫn có số lượng đông và trải rộng.

Tác động tới kinh tế
Thiệt hại về rừng và các yếu tố khác của tự nhiên có thể làm tồi tệ thêm mức sống của người nghèo trên thế giới và làm giảm 7% GDP của thế giới tới năm 2050, đây là một báo cáo tổng kết trong Hội nghị về Đa dạng Sinh học tại Bonn. Trong lịch sử, việc sử dụng gỗ đóng vai trò then chốt trong xã hội loài người, vai trò của gỗ có thể so sánh với nước và đất trồng trọt. Ngày nay, tại các nước phát triển gỗ vẫn được sử dụng để xây nhà và bột gỗ để làm giấy. Tại các quốc gia đang phát triển, gần 3 tỉ người phải dựa vào gỗ để sưởi ấm và đun nấu thức ăn.

Các sản phẩm từ rừng là một phần quan trọng của nền kinh tế ở tất cả các nước phát triển lẫn đang phát triển. Các lợi nhuận kinh tế ngắn hạn từ chuyển đổi đất rừng sang đất nông nghiệp, hay việc khai thác gỗ quá mức, thường dẫn đến những hậu quả kinh tế lâu dài, ảnh hưởng tới nguồn thu nhập lâu dài và sản lượng của rừng. Tây Phi, Madagascar, Đông Nam Á và nhiều vùng khác trên thế giới đã phải chịu những tổn thất thu nhập do suy giảm sản lượng gỗ. Sự khai khẩn trái phép làm nhiều nền kinh tế tổn thất hàng tỷ đô la mỗi năm.

Các nền kinh tế tăng trưởng nhanh thường có ảnh hưởng tới sự phá rừng. Áp lực chủ yếu đến từ các quốc gia đang phát triển, những nơi mà cả dân số và kinh tế đều tăng trưởng nhanh chóng. Năm 1995, tốc độ tăng trưởng kinh tế của các quốc gia đang phát triển là 6%, con số này cho các nước phát triển chỉ là 2%.". Khi dân số gia tăng, nhà cửa, đường sá, dân số đô thị mở rộng, khi phát triển thì cần có sự kết nối bằng việc xây dựng đường sá. Việc xây dựng đường sá ở nông thôn không chỉ kích thích phát triển kinh tế mà còn tạo điều kiện cho sự tàn phá rừng. Khoảng 90% rừng bị phá ở khu vực Amazon diễn ra trong phạm vi 100 kilômét so với đường.

Xem thêm
 Nạn phá rừng ở Việt Nam
 Rừng
 Cháy rừng
 Đốt phá rừng làm nương rẫy

Tham khảo

Liên kết

Our disappearing forests – Greenpeace China
EIA forest reports: Investigations into illegal logging.
EIA in the USA  Reports and info.
Cocaine destroys 4 m2 of rainforest per gram The Guardian
"Avoided Deforestation" Plan Gains Support – Worldwatch Institute
OneWorld Tropical Forests Guide
Some Background Info to Deforestation and REDD+

Truyền thông
ngày 14 tháng 3 năm 2007, Independent Online: Destruction of forests in developing world 'out of control'

Phim trực tuyến
Watch the National Film Board of Canada documentaries Battle for the Trees & Forest in Crisis
Video on Illegal Deforestation In Paraguay

Rừng

Vấn đề môi trường
Lâm nghiệp
Hậu chiến tranh
Lâm nghiệp thế giới
Vấn đề môi trường liên quan tới rừng
Bệnh lý học rừng


title: Sainte-Colombe-sur-Guette

text:
Sainte-Colombe-sur-Guette là một xã của Pháp, nằm ở tỉnh Aude trong vùng Occitanie.

Người dân địa phương trong tiếng Pháp gọi là Sainte-Colombois.

Hành chính

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Sainte-Colombe-sur-Guette trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
 Sainte-Colombe-sur-Guette trên trang mạng của Insee
 Sainte-Colombe-sur-Guette trên trang mạng của Quid
 Localisation de Sainte-Colombe-sur-Guette trên bản đồ Pháp và các xã giáp ranh
 Plan de Sainte-Colombe-sur-Guette sur Mapquest

Sainte-Colombe-sur-Guette


title: Acanthoscelides sexnotatus

text:
Acanthoscelides sexnotatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Steinheil miêu tả khoa học năm 1874.

Chú thích

Tham khảo

S


title: Parichha

text:
Parichha là một thị trấn thống kê (census town) của quận Jhansi thuộc bang Uttar Pradesh, Ấn Độ.

Địa lý
Parichha có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 213 mét (698 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Parichha có dân số 6849 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Parichha có tỷ lệ 78% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 84%, và tỷ lệ cho phái nữ là 71%. Tại Parichha, 10% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Uttar Pradesh


title: Phúc Khoa

text:
Phúc Khoa  là xã thuộc huyện Tân Uyên, tỉnh Lai Châu, Việt Nam.

Địa giới hành chính
Đông giáp tỉnh Lào Cai; Tây giáp xã Mường Khoa, huyện Tân Uyên và xã Bản Bo, huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu; Nam giáp thị trấn Tân Uyên, huyện Tân Uyên; Bắc giáp xã Bản Bo, huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu và xã San Sả Hồ, huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai.

Lịch sử hành chính
Xã Phúc Khoa được thành lập năm 2006 trên cơ sở điều chỉnh 8.309,09 ha diện tích tự nhiên và 3.749 người của xã Mường Khoa.

Tháng 10 năm 2008, xã Phúc Khoa chuyển từ huyện Than Uyên về huyện Tân Uyên mới thành lập.

Chú thích


title: Tầng phiên

text:
Tầng phiên là tầng thứ năm trong bảy tầng mô hình OSI. Tầng này đáp ứng các yêu cầu dịch vụ của tầng trình diễn và gửi các yêu cầu dịch vụ tới tầng giao vận.

Tầng phiên cung cấp một cơ chế để quản lý hội thoại giữa các tiến trình ứng dụng của người dùng cuối. Tầng này hỗ trợ cả lưỡng truyền (full duplex) và đơn truyền (half-duplex), và thiết lập các quy trình đánh dấu điểm hoàn thành (checkpointing), trì hoãn (adjournment), kết thúc (termination), và khởi động lại (restart).

Thông thường, tầng phiên hoàn toàn không được sử dụng, song có một vài chỗ nó có tác dụng. Ý tưởng là cho phép thông tin trên các dòng (stream) khác nhau, có thể xuất phát từ các nguồn khác nhau, được hội nhập một cách đúng đắn. Cụ thể, tầng này giải quyết những vấn đề về đồng bộ hóa, đảm bảo rằng không ai thấy các phiên bản không nhất quán của dữ liệu, hoặc những tình trạng tương tự.

Một chương trình ứng dụng trực quan rõ ràng là chương trình hội thoại trên mạng (web conferencing). Tại đây, chúng ta cần phải đảm bảo các dòng dữ liệu âm thanh và hình ảnh khớp nhau, hay nói cách khác, chúng ta không muốn gặp vấn đề lipsync (sự không đồng bộ giữa hình ảnh người nói và âm thanh được nghe thấy). Chúng ta cũng còn muốn "điều khiển sàn" (floor control), ví dụ như việc đảm bảo hình ảnh được xuất hiện trên màn ảnh và lời nói được tiếp âm là của người phát biểu, hoặc được chọn theo một tiêu chí nào đó khác.

Một ứng dụng lớn khác nữa là trong các chương trình truyền hình trực tiếp, trong đó các dòng âm thanh và hình ảnh, phải được hòa nhập với nhau một cách liền mạch, sao cho ta không có đến một nửa giây không phát hình hay nửa giây mà hai hình được phát đồng thời.

Tóm lại: tầng phiên thiết lập, quản lý, và ngắt mạch (phiên) kết nối giữa các chương trình ứng dụng đang cộng tác với nhau. Nó còn bổ sung thông tin về luồng giao thông dữ liệu (traffic flow information).

Các ví dụ
 ADSP, AppleTalk Data Stream Protocol
 ASP, AppleTalk Session Protocol
 H.245, Call Control Protocol for Multimedia Communication
 iSNS, Internet Storage Name Service
 L2F, Laer 2 Forwarding Protocol
 L2TP, Layer 2 Tunneling Protocol
 NetBIOS, Network Basic Input Output System
 PAP, Printer Access Protocol
 PPTP, Point-to-Point Tunneling Protocol
 RPC, Remote Procedure Call Protocol
 RTP, Real-time Transport Protocol
 RTCP, Real-time Transport Control Protocol
 SMPP, Short Message Peer-to-Peer
 SCP, Secure Copy Protocol
 SSH, Secure Shell
 ZIP, Zone Information Protocol

Tham khảo

Mô hình OSI
Giao thức OSI


title: Exomalopsis digressa

text:
Exomalopsis digressa là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1980.

Chú thích

Tham khảo

Exomalopsis
Động vật được mô tả năm 1980


title: Sevenia rosa

text:
Sevenia rosa là một loài bướm ngày thuộc họ Nymphalidae được tìm thấy ở Nam Phi.

Wingspan: 50–60 mm đối với con đực và 52–62 mm đối với con cái.

Flight period is recorded as tháng 10 đến tháng 1 but might be quanh năm.

Larval food is probably Maprounes africana.

Chú thích

Tham khảo

Sevenia
Bướm Châu Phi


title: Châtres-sur-Cher

text:
Châtres-sur-Cher là một commune thuộc tỉnh Loir-et-Cher trong vùng Centre-Val de Loire miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Loir-et-Cher

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Loir-et-Cher


title: Boeckella calcaris

text:
Boeckella calcaris là một loài động vật giáp xác trong họ Centropagidae. Loài này đang có nguy cơ tuyệt chủng cao.

Chú thích

Tham khảo

Boeckella
Động vật được mô tả năm 1955


title: Quận Grimes, Texas

text:
Quận Grimes (tiếng Anh: Grimes County) là một quận trong tiểu bang Texas, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở thành phố. Theo kết quả điều tra dân số năm  2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có dân số người.

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Texas


title: Omanimerelina

text:
Omanimerelina là một chi ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Rissoidae.

Các loài
Các loài trong chi Omanimerelina gồm có:

 Omanimerelina eloiseae Moolenbeek & Bosch, 2007

Chú thích

Tham khảo

Rissoidae


title: Melanotus martensi

text:
Melanotus martensi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Platia & Schimmel miêu tả khoa học năm 2001.

Chú thích

Tham khảo

Melanotus


title: (11168) 1998 FO15

text:
{{DISPLAYTITLE:(11168) 1998 FO15}}

(11168) 1998 FO15 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Seiji Ueda và Hiroshi Kaneda ở Kushiro, Hokkaidō, Nhật Bản, ngày 21 tháng 3 năm 1998.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 11001–12000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1998
Được phát hiện bởi Hiroshi Kaneda
Được phát hiện bởi Seiji Ueda
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Graptodytes veterator

text:
Graptodytes veterator là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Zimmermann miêu tả khoa học năm 1918.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Graptodytes


title: Danh sách máy bay của Trung Quốc

text:
Đây là danh sách máy bay được sản xuất bởi Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.

Chữ viết tắt chung

Máy bay ném bom

Máy bay tiêm kích

Máy bay cường kích

Máy bay huấn luyện

Máy bay vận tải

Trực thăng

Xem thêm
 Danh sách động cơ máy bay của Trung Quốc
 Aviation Industries of China I
 Aviation Industries of China II
 Không quân Quân giải phóng Nhân dân

Tham khảo

Hàng không Trung Quốc
Danh sách máy bay quân sự
Máy bay sản xuất bởi Trung Quốc
Hãng sản xuất máy bay Trung Quốc
Máy bay do Trung Quốc sản xuất


title: Ommen

text:
Ommen là một đô thị ở tỉnh Overijssel phía đông Hà Lan. Đô thị này nằm ở trong thung lũng Vecht của vùng Salland, tại trung tâm tỉnh Overijssel. Các ghi chép lịch sử đầu tiên về tên Ommen vào đầu thế kỷ 12 và Ommen chính thức thành lập làm thành phố vào năm 1248. Hiện đô thị này có 17.402 dân và diện tích 181,98 km².

Các trung tâm dân cư
Ngoài thành phố Ommen (dân số: 8.710 người) và thị trấn Lemele (dân số: 570 người), đô thị này còn bao gồm các làng sau:
Archem, Arriën, Arriërveld, Beerze, Beerzerveld, Besthmen, Eerde, Giethmen, Junne, Ommerschans, Stegeren, Stegerveld, Varsen, Vilsteren, Vinkenbuurt, Witharen và Zeesse.

Tham khảo

Đô thị Overijssel
Thành phố của Hà Lan
Liên minh Hanse
Salland


title: Arconcey

text:
Arconcey là một xã ở tỉnh Côte-d'Or trong vùng Bourgogne-Franche-Comté, phía đông nước Pháp. Khu vực này có độ cao trung bình 396 mét trên mực nước biển.

Dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Arconcey sur le site de l'Institut géographique national

Arconcey

Xã của Côte-d'Or


title: Borgwedel

text:
Borgwedel () là một đô thị thuộc huyện Schleswig-Flensburg, bang Schleswig-Holstein, Đức.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Schleswig-Flensburg


title: Sony Ericsson W800i

text:
Sony Ericsson (S.E) W800 là điện thoại di động đại diện của dòng họ Walkman Mobile-phones đầu tiên trên thế giới với tên gọi khá ấn tượng, đó là "Nữ hoàng nhạc số".

Tổng quan
S.E W800 được tích hợp tính năng Cyber-shot, chụp ảnh với camera có độ phân giải là 2.0mpx.
Kết nối của W800 có đầy đủ như GPRS, Hồng ngoại, Bluetooth, USB.
Có hỗ trợ thẻ nhớ StickDuo Pro đến 1 GB
W800 hỗ trợ xem phim và nghe nhạc đa định dạng (MP4,3GP-video;MP3,AAC)
W800 còn có thể khiến ta trở thành 1 DJ "chuyên nghiệp" với Music and Video DJ
Băng tần: GSM 900/1800/1900 (Trial-band)
Pin chuẩn: Li-Ion (900mAh)

Chú thích

W800i


title: Palaeorhiza anthracina

text:
Palaeorhiza anthracina là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Hirashima & Lieftinck mô tả khoa học năm 1982.

Chú thích

Tham khảo

Palaeorhiza
Động vật được mô tả năm 1982


title: Danh sách hành tinh vi hình: 401–500

text:
|-
| 401 Ottilia || 1895 BT || 16 tháng 3 năm 1895 || Heidelberg || B. W. Valle
|-
| 402 Chloë || 1895 BW || 21 tháng 3 năm 1895 || Nice || A. Charlois
|-
| 403 Cyane || 1895 BX || 18 tháng 5 năm 1895 || Nice || A. Charlois
|-
| 404 Arsinoë || 1895 BY || 20 tháng 6 năm 1895 || Nice || A. Charlois
|-
| 405 Thia || 1895 BZ || 23 tháng 7 năm 1895 || Nice || A. Charlois
|-
| 406 Erna || 1895 CB || 22 tháng 8 năm 1895 || Nice || A. Charlois
|-
| 407 Arachne || 1895 CC || 13 tháng 10 năm 1895 || Heidelberg || M. F. Wolf
|-
| 408 Fama || 1895 CD || 13 tháng 10 năm 1895 || Heidelberg || M. F. Wolf
|-
| 409 Aspasia || 1895 CE || 9 tháng 12 năm 1895 || Nice || A. Charlois
|-
| 410 Chloris || 1896 CH || 7 tháng 1, 1896 || Nice || A. Charlois
|-
| 411 Xanthe || 1896 CJ || 7 tháng 1, 1896 || Nice || A. Charlois
|-
| 412 Elisabetha || 1896 CK || 7 tháng 1, 1896 || Heidelberg || M. F. Wolf
|-
| 413 Edburga || 1896 CL || 7 tháng 1, 1896 || Heidelberg || M. F. Wolf
|-
| 414 Liriope || 1896 CN || 16 tháng 1, 1896 || Nice || A. Charlois
|-
| 415 Palatia || 1896 CO || 7 tháng 2 năm 1896 || Heidelberg || M. F. Wolf
|-
| 416 Vaticana || 1896 CS || 4 tháng 5 năm 1896 || Nice || A. Charlois
|-
| 417 Suevia || 1896 CT || 6 tháng 5 năm 1896 || Heidelberg || M. F. Wolf
|-
| 418 Alemannia || 1896 CV || 7 tháng 9 năm 1896 || Heidelberg || M. F. Wolf
|-
| 419 Aurelia || 1896 CW || 7 tháng 9 năm 1896 || Heidelberg || M. F. Wolf
|-
| 420 Bertholda || 1896 CY || 7 tháng 9 năm 1896 || Heidelberg || M. F. Wolf
|-
| 421 Zähringia || 1896 CZ || 7 tháng 9 năm 1896 || Heidelberg || M. F. Wolf
|-
| 422 Berolina || 1896 DA || 8 tháng 10 năm 1896 || Urania || G. Witt
|-
| 423 Diotima || 1896 DB || 7 tháng 12 năm 1896 || Nice || A. Charlois
|-
| 424 Gratia || 1896 DF || 31 tháng 12 năm 1896 || Nice || A. Charlois
|-
| 425 Cornelia || 1896 DC || 28 tháng 12 năm 1896 || Nice || A. Charlois
|-
| 426 Hippo || 1897 DH || 25 tháng 8 năm 1897 || Nice || A. Charlois
|-
| 427 Galene || 1897 DJ || 27 tháng 8 năm 1897 || Nice || A. Charlois
|-
| 428 Monachia || 1897 DK || 18 tháng 11 năm 1897 || München || W. Villiger
|-
| 429 Lotis || 1897 DL || 23 tháng 11 năm 1897 || Nice || A. Charlois
|-
| 430 Hybris || 1897 DM || 18 tháng 12 năm 1897 || Nice || A. Charlois
|-
| 431 Nephele || 1897 DN || 18 tháng 12 năm 1897 || Nice || A. Charlois
|-
| 432 Pythia || 1897 DO || 18 tháng 12 năm 1897 || Nice || A. Charlois
|-
| 433 Eros || 1898 DQ || 13 tháng 8 năm 1898 || Urania || G. Witt
|-
| 434 Hungaria || 1898 DR || 11 tháng 9 năm 1898 || Heidelberg || M. F. Wolf
|-
| 435 Ella || 1898 DS || 11 tháng 9 năm 1898 || Heidelberg || M. F. Wolf, A. Schwassmann
|-
| 436 Patricia || 1898 DT || 13 tháng 9 năm 1898 || Heidelberg || M. F. Wolf, A. Schwassmann
|-
| 437 Rhodia || 1898 DP || 16 tháng 7 năm 1898 || Nice || A. Charlois
|-
| 438 Zeuxo || 1898 DU || 8 tháng 11 năm 1898 || Nice || A. Charlois
|-
| 439 Ohio || 1898 EB || 13 tháng 10 năm 1898 || Mount Hamilton || E. F. Coddington
|-
| 440 Theodora || 1898 EC || 13 tháng 10 năm 1898 || Mount Hamilton || E. F. Coddington
|-
| 441 Bathilde || 1898 ED || 8 tháng 12 năm 1898 || Nice || A. Charlois
|-
| 442 Eichsfeldia || 1899 EE || 15 tháng 2 năm 1899 || Heidelberg || M. F. Wolf, A. Schwassmann
|-
| 443 Photographica || 1899 EF || 17 tháng 2 năm 1899 || Heidelberg || M. F. Wolf, A. Schwassmann
|-
| 444 Gyptis || 1899 EL || 31 tháng 3 năm 1899 || Marseilles || J. Coggia
|-
| 445 Edna || 1899 EX || 2 tháng 10 năm 1899 || Mount Hamilton || E. F. Coddington
|-
| 446 Aeternitas || 1899 ER || 27 tháng 10 năm 1899 || Heidelberg || M. F. Wolf, A. Schwassmann
|-
| 447 Valentine || 1899 ES || 27 tháng 10 năm 1899 || Heidelberg || M. F. Wolf, A. Schwassmann
|-
| 448 Natalie || 1899 ET || 27 tháng 10 năm 1899 || Heidelberg || M. F. Wolf, A. Schwassmann
|-
| 449 Hamburga || 1899 EU || 31 tháng 10 năm 1899 || Heidelberg || M. F. Wolf, A. Schwassmann
|-
| 450 Brigitta || 1899 EV || 10 tháng 10 năm 1899 || Heidelberg || M. F. Wolf, A. Schwassmann
|-
| 451 Patientia || 1899 EY || 4 tháng 12 năm 1899 || Nice || A. Charlois
|-
| 452 Hamiltonia || 1899 FD || 6 tháng 12 năm 1899 || Mount Hamilton || J. E. Keeler
|-
| 453 Tea || 1900 FA || 22 tháng 2 năm 1900 || Nice || A. Charlois
|-
| 454 Mathesis || 1900 FC || 28 tháng 3 năm 1900 || Heidelberg || A. Schwassmann
|-
| 455 Bruchsalia || 1900 FG || 22 tháng 5 năm 1900 || Heidelberg || M. F. Wolf, A. Schwassmann
|-
| 456 Abnoba || 1900 FH || 4 tháng 6 năm 1900 || Heidelberg || M. F. Wolf, A. Schwassmann
|-
| 457 Alleghenia || 1900 FJ || 15 tháng 9 năm 1900 || Heidelberg || M. F. Wolf, A. Schwassmann
|-
| 458 Hercynia || 1900 FK || 21 tháng 9 năm 1900 || Heidelberg || M. F. Wolf, A. Schwassmann
|-
| 459 Signe || 1900 FM || 22 tháng 10 năm 1900 || Heidelberg || M. F. Wolf
|-
| 460 Scania || 1900 FN || 22 tháng 10 năm 1900 || Heidelberg || M. F. Wolf
|-
| 461 Saskia || 1900 FP || 22 tháng 10 năm 1900 || Heidelberg || M. F. Wolf
|-
| 462 Eriphyla || 1900 FQ || 22 tháng 10 năm 1900 || Heidelberg || M. F. Wolf
|-
| 463 Lola || 1900 FS || 31 tháng 10 năm 1900 || Heidelberg || M. F. Wolf
|-
| 464 Megaira || 1901 FV || 9 tháng 1 năm 1901 || Heidelberg || M. F. Wolf
|-
| 465 Alekto || 1901 FW || 13 tháng 1 năm 1901 || Heidelberg || M. F. Wolf
|-
| 466 Tisiphone || 1901 FX || 17 tháng 1 năm 1901 || Heidelberg || M. F. Wolf, L. Carnera
|-
| 467 Laura || 1901 FY || 9 tháng 1 năm 1901 || Heidelberg || M. F. Wolf
|-
| 468 Lina || 1901 FZ || 18 tháng 1 năm 1901 || Heidelberg || M. F. Wolf
|-
| 469 Argentina || 1901 GE || 20 tháng 2 năm 1901 || Heidelberg || L. Carnera
|-
| 470 Kilia || 1901 GJ || 21 tháng 4 năm 1901 || Heidelberg || L. Carnera
|-
| 471 Papagena || 1901 GN || 7 tháng 6 năm 1901 || Heidelberg || M. F. Wolf
|-
| 472 Roma || 1901 GP || 11 tháng 7 năm 1901 || Heidelberg || L. Carnera
|-
| 473 Nolli || 1901 GC || 13 tháng 2 năm 1901 || Heidelberg || M. F. Wolf
|-
| 474 Prudentia || 1901 GD || 13 tháng 2 năm 1901 || Heidelberg || M. F. Wolf
|-
| 475 Ocllo || 1901 HN || 14 tháng 8 năm 1901 || Arequipa || D. Stewart
|-
| 476 Hedwig || 1901 GQ || 17 tháng 8 năm 1901 || Heidelberg || L. Carnera
|-
| 477 Italia || 1901 GR || 23 tháng 8 năm 1901 || Heidelberg || L. Carnera
|-
| 478 Tergeste || 1901 GU || 21 tháng 9 năm 1901 || Heidelberg || L. Carnera
|-
| 479 Caprera || 1901 HJ || 12 tháng 11 năm 1901 || Heidelberg || L. Carnera
|-
| 480 Hansa || 1901 GL || 21 tháng 5 năm 1901 || Heidelberg || M. F. Wolf, L. Carnera
|-
| 481 Emita || 1902 HP || 12 tháng 2 năm 1902 || Heidelberg || L. Carnera
|-
| 482 Petrina || 1902 HT || 3 tháng 3 năm 1902 || Heidelberg || M. F. Wolf
|-
| 483 Seppina || 1902 HU || 4 tháng 3 năm 1902 || Heidelberg || M. F. Wolf
|-
| 484 Pittsburghia || 1902 HX || 29 tháng 4 năm 1902 || Heidelberg || M. F. Wolf
|-
| 485 Genua || 1902 HZ || 7 tháng 5 năm 1902 || Heidelberg || L. Carnera
|-
| 486 Cremona || 1902 JB || 11 tháng 5 năm 1902 || Heidelberg || L. Carnera
|-
| 487 Venetia || 1902 JL || 9 tháng 7 năm 1902 || Heidelberg || L. Carnera
|-
| 488 Kreusa || 1902 JG || 26 tháng 6 năm 1902 || Heidelberg || M. F. Wolf, L. Carnera
|-
| 489 Comacina || 1902 JM || 2 tháng 9 năm 1902 || Heidelberg || L. Carnera
|-
| 490 Veritas || 1902 JP || 3 tháng 9 năm 1902 || Heidelberg || M. F. Wolf
|-
| 491 Carina || 1902 JQ || 3 tháng 9 năm 1902 || Heidelberg || M. F. Wolf
|-
| 492 Gismonda || 1902 JR || 3 tháng 9 năm 1902 || Heidelberg || M. F. Wolf
|-
| 493 Griseldis || 1902 JS || 7 tháng 9 năm 1902 || Heidelberg || M. F. Wolf
|-
| 494 Virtus || 1902 JV || 7 tháng 10 năm 1902 || Heidelberg || M. F. Wolf
|-
| 495 Eulalia || 1902 KG || 25 tháng 10 năm 1902 || Heidelberg || M. F. Wolf
|-
| 496 Gryphia || 1902 KH || 25 tháng 10 năm 1902 || Heidelberg || M. F. Wolf
|-
| 497 Iva || 1902 KJ || 4 tháng 11 năm 1902 || Heidelberg || R. S. Dugan
|-
| 498 Tokio || 1902 KU || 2 tháng 12 năm 1902 || Nice || A. Charlois
|-
| 499 Venusia || 1902 KX || 24 tháng 12 năm 1902 || Heidelberg || M. F. Wolf
|-
| 500 Selinur || 1903 LA || 16 tháng 1 năm 1903 || Heidelberg || M. F. Wolf
|-

Tham khảo

Danh sách hành tinh vi hình theo số


title: Tipula diabolica

text:
Tipula diabolica là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Nearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Notalina matthiasi

text:
Notalina matthiasi là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Notalina


title: Tipula sweetae

text:
Tipula sweetae là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Nearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Ma ơi chào mi

text:
Ma Ơi Chào Mi (Anh: Hello Ghost, Hàn: 헬로우 고스트, Hellowoo Goseuteu) là một phim hài của Hàn Quốc sản xuất năm 2010. Phim có sự tham gia của ngôi sao điện ảnh Cha Tae-hyun.

"Hello Ghost" (Ma Ơi Chào Mi) một bộ phim hài, câu chuyện làm cho chúng ta liên tưởng đến những bộ phim cùng thể loại như ''Heart and Souls'' và ''A Christmas Carol'', nhưng phim cũng có những khúc quanh tối tăm hơn. Cha Tea hyun đóng vai một chàng trai đang thất vọng và có ý định tự tử, nhưng trước khi anh thực hiện được việc làm ngu xuẩn đó của mình, những hồn ma đã ghé thăm anh và thay đổi được ý nghĩ của anh.
Những hồn ma có những tính cách khác nhau, và được thể hiện bởi các diễn viên Lee Moon-soo (Good Morning President), Go Chang-seok (Rough Cut), và Jang Young-nam. (Harmony). Trong đó, Kang Ye won sẽ đóng vai một y tá ở nhà tế bần.

Một bộ phim có ý nghĩa về tình yêu thương gia đình dành cho nhau. Nếu bạn là một fan của Cha Tae Huyn thi chắc hẳn luôn biết đến những bộ phim anh đóng đều là những bộ phim có giá trị về mặt nội dung rất nhân văn. Cuối phim chắc chắn bạn sẽ không thể nào cầm được nước mắt với kết thúc bộ phim này

Ma Ơi Chào Mi là phim có doanh thu cao thứ 9 tại Hàn Quốc năm 2010.

Diễn viên
Cha Tae-hyun... Sang-Man
Gang Ye-won... Jung Yun-Soo
Lee Mun-su... Perverted Ghost
Ko Chang-seok... Cigarette Smoking Ghost
Jang Young-nam... Crying Ghost
Cheon Bo-Keun... Elementary School Student Ghost

Tham khảo

Liên kết ngoài

Phim Hàn Quốc
Phim năm 2010
Phim ma
Phim hài thập niên 2010
Phim tiếng Triều Tiên
Phim hài Hàn Quốc


title: Lavazan

text:
Lavazan  là một xã thuộc tỉnh Gironde trong vùng Nouvelle-Aquitaine tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Gironde

Tham khảo

Xã của Gironde


title: Tudanca

text:
Tudanca là một đô thị trong tỉnh và cộng đồng tự trị Cantabria, Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là người với mật độ người/km². Đô thị này có cự ly km so với tỉnh lỵ Santander.

Tham khảo

Đô thị ở Cantabria


title: 4528 Berg

text:
4528 Berg (1983 PP) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 13 tháng 8 năm 1983 bởi Bowell, E. ở Flagstaff.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 4528 Berg

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Edward Bowell
Thiên thể phát hiện năm 1983


title: Norala

text:
Norala là một đô thị hạng 3 ở tỉnh South Cotabato, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2000 của Philipin, đô thị này có dân số 40.744 người trong 8.263 hộ.

Các đơn vị hành chính

Norala được chia thành 14 barangay.

 Dumaguil
 Esperanza
 Kibid
 Lapuz
 Liberty
 Lopez Jaena
 Matapol
 Poblacion
 Puti
 San Jose
 San Miguel
 Simsiman
 Tinago
 Benigno Aquino, Jr

Tham khảo

Liên kết ngoài
Mã địa lý chuẩn Philipin
Thông tin điều tra dân số Philipin năm 2000

Đô thị của South Cotabato


title: (26835) 1990 SH13

text:
{{DISPLAYTITLE:(26835) 1990 SH13}}

(26835) 1990 SH13 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henri Debehogne ở Đài thiên văn La Silla ở Chile ngày 23 tháng 9 năm 1990.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 26001–27000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1990
Được phát hiện bởi Henri Debehogne
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Dicranomyia hostica

text:
Dicranomyia hostica là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Cá dầy

text:
Cá dầy, cá dày, cá hom, cá chép đầm, cá trẻn/cá chẻn hay còn gọi là Tề ngư (danh pháp khoa học: Cyprinus melanes) là một loài cá chép thuộc chi Cyprinus. Theo IUCN, loài này sinh sống ở khu vực sông Kiến Giang, tỉnh Quảng Bình, Việt Nam, nhưng các tác giả Nguyễn Hữu Dực, Mai Đình Yên (1994) cho rằng loài này phân bố trong khu vực nước lợ-nhạt ở miền Trung - Nam Trung bộ Việt Nam. Tên gọi cá dầy/cá dày còn được dùng để chỉ loài Channa lucius (có tại Việt Nam) hoặc loài Rutilus caspicus ở biển Caspi (Nga).

Chú thích

Tham khảo

 Tiềm năng phát triển loài cá dày
 Món ăn cá dầy

Chi Cá chép
Cá Việt Nam
Động vật được mô tả năm 1978


title: Abu Nuwas

text:
Abū Nuwās al-Ḥasan ibn Hānī al-Ḥakamī (biến thể: Al-Ḥasan ibn Hānī 'Abd al-Awal al-Ṣabāḥ, Abū' Alī (), được gọi là Abū Nuwās al-Salamī ()  hoặc chỉ Abū Nuwās   (tiếng Ả Rập: أبو نواس, 750 – 810) – là một trong những nhà thơ Ả Rập xuất sắc thời trung cổ. Sinh ra tại thành phố Ahvaz, thuộc Iran ngày nay, với cha là người Ả Rập và mẹ là người Ba Tư, ông đã trở thành một bậc thầy của tất cả các thể loại thơ Ả Rập đương đại. Ông cũng đi vào truyền thống dân gian, xuất hiện nhiều lần trong Nghìn lẻ một đêm. Ông chết trong Nội chiến Abbasid vĩ đại trước khi al-Ma'mūn tiến quân từ Khurāsān vào năm 199 hoặc 200 AH (814–816).

Tiểu sử
Cha của Nuwas, Hānī, người mà nhà thơ chưa từng biết, là một người Ả Rập, hậu duệ của bộ tộc Jizani Banu Hakam và là một người lính trong quân đội của Marwan II. Mẹ ông là người Ba Tư, Jullaban, làm thợ dệt. Các nhà viết tiểu sử khác nhau về ngày sinh của Nuwas, với ước tính dao động từ 747 đến 762. Một số nguồn tin nói rằng ông sinh ra ở Basra.

Công việc
Ismail bin Nubakht, một trong những người cùng thời với Nuwas, cho biết:

"Tôi chưa bao giờ thấy một người đàn ông có học thức sâu rộng hơn Abu Nuwas, cũng như một người, với trí nhớ phong phú, mà lại sở hữu quá ít sách. giấy, trong đó là một bộ sưu tập các cách diễn đạt hiếm và các quan sát về ngữ pháp. "

Các tuyển tập thơ sớm nhất và tiểu sử của ông được sản xuất bởi:

 Yaḥyā ibn al-Faḍl và Ya'qūb ibn al-Sikkīt sắp xếp thơ của ông theo mười chủ đề, thay vì theo thứ tự bảng chữ cái. Al-Sikkīt đã viết một bài bình luận dài 800 trang về ông.
 Abū Sa'īd al-Sukkarī  đã biên tập thơ của Nuwas, cung cấp các chú giải và chú giải ngôn ngữ; ông đã hoàn thành việc chỉnh sửa khoảng hai phần ba kho ngữ liệu của một nghìn thư viện.
 Abū Bakr ibn Yaḥyā aI-Ṣūlī đã chỉnh sửa tác phẩm của Nuwas, sắp xếp các bài thơ theo thứ tự bảng chữ cái, và sửa chữa một số quy kết sai.
 'Alī ibn Ḥamzah al-Iṣbahānī cũng biên tập các tác phẩm của Nuwas, biên soạn các tác phẩm theo thứ tự bảng chữ cái.
 Yūsuf ibn al-Dāyah
 Abū Hiffān
 Ibn al-Washshā 'Abū Ṭayyib, học giả của Baghdād
 Ibn 'Ammār  low  đã viết một bài phê bình các tác phẩm của Nuwas, bao gồm cả việc trích dẫn các trường hợp bị cáo buộc là đạo văn.
 Gia đình Al-Munajjim: Abū Manṣūr; Yaḥyā ibn Abī Manṣūr; Muḥammad ibn Yaḥyā; 'Alī ibn Yaḥyā; Yaḥyā ibn 'Alī; Aḥmad ibn Yaḥyā; Hārūn ibn 'Alī; 'Alī ibn Hārūn; Aḥmad ibn 'Alī; Hārūn ibn 'Alī ibn Hārūn.
 Abū al-Ḥasan al-Sumaysāṭī cũng viết bài ca ngợi Nuwas.

Bị bỏ tù và cái chết
Vì thường xuyên say sưa và sống phóng túng, Nuwas đã bị bắt giam dưới triều đại của Al-Amin, ngay trước khi qua đời. Nguyên nhân cái chết của ông bị tranh cãi; một số người nói rằng Nuwas chết trong tù, trong khi những người khác cho rằng ông bị đầu độc. Nuwas được chôn cất tại nghĩa trang Shunizi ở Baghdad.

Di sản
Nuwas là một trong số những nhà văn được cho là đã phát minh ra hình thức văn học của mu'ammā (nghĩa đen là "bị mù" hoặc "bị che khuất"), một câu đố được giải "bằng cách kết hợp các chữ cái cấu thành của từ hoặc tên được tìm thấy". Ibn Quzman, người đang viết ở Al-Andalus vào thế kỷ 12, rất ngưỡng mộ ông và được so sánh với ông.

Kiểm duyệt
Trong khi các tác phẩm của ông được lưu hành tự do cho đến những năm đầu của thế kỷ XX, ấn bản hiện đại bị kiểm duyệt đầu tiên của các tác phẩm của ông đã được xuất bản ở Cairo vào năm 1932. Vào tháng 1 năm 2001, Bộ Văn hóa Ai Cập đã ra lệnh đốt khoảng 6.000 bản sách thơ ca đồng tính của Nuwas. Trong mục Từ điển bách khoa toàn cầu tiếng Ả Rập của Ả Rập Xê Út dành cho Abu Nuwas, tất cả các đề cập đến phong cách yêu trẻ vị thành niên đều bị bỏ qua.

Tượng đài
Thành phố Baghdad có một số địa danh được đặt theo tên nhà thơ này. Phố Abū Nuwās chạy dọc theo bờ đông của sông Tigris, trong một khu phố từng là nơi trưng bày của thành phố. Công viên Abu Nuwas nằm trên đoạn đường dài 2,5 km giữa Cầu Jumhouriya và một công viên kéo dài ra sông ở Karada gần Cầu 14 tháng Bảy.

Năm 1976, một miệng núi lửa trên hành tinh Mercury được đặt tên để vinh danh Abu Nuwas.

Trong văn hóa đại chúng
Abu Nuwas được hư cấu nhiều là nhân vật chính của các cuốn tiểu thuyết The Father of Locks (Dedalus Books, 2009) và The Khalifah's Mirror (2012) của Andrew Killeen, trong đó ông được miêu tả là một điệp viên làm việc cho Ja'far al-Barmaki.

Trong cuốn tiểu thuyết tiếng Sudan Mùa di cư đến phương Bắc (1966) của Tayeb Salih, thơ tình của Abu Nuwas được một trong những nhân vật chính của cuốn tiểu thuyết, người Sudan Mustafa Sa'eed, trích dẫn rất nhiều, như một phương tiện để quyến rũ một phụ nữ trẻ người Anh ở London: “Trái đất đang dậy sóng, / Rượu trinh nữ xưa kia có để lấy chăng?”

Nghệ sĩ người Tanzania Godfrey Mwampembwa (Gado) đã tạo ra một cuốn truyện tranh tiếng Swahili có tên Abunuwasi được xuất bản vào năm 1996. Nó có một nhân vật lừa gạt tên là Abunuwasi, nhân vật chính trong ba câu chuyện lấy cảm hứng từ văn hóa dân gian Đông Phi cũng như tiểu thuyết Nghìn lẻ một đêm của Abu Nuwasi.

Thư mục

 O Tribe That Loves Boys. Hakim Bey (Entimos Press / Abu Nuwas Society, 1993). With a scholarly biographical essay on Abu Nuwas, largely taken from Ewald Wagner's biographical entry in The Encyclopedia of Islam.
Esat Ayyıldız. "Ebû Nuvâs’ın Şarap (Hamriyyât) Şiirleri". Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 18 / 18 (2020): 147-173.
 Carousing With Gazelles. Subtitle: Homoerotic Songs of Old Baghdad. Translated by Jaafar Abu Tarab. New York, 2005.
 Jim Colville. Poems of Wine and Revelry: The Khamriyyat of Abu Nuwas. (Kegan Paul, 2005).
 Philip F. Kennedy. The Wine Song in Classical Arabic Poetry: Abu Nuwas and the Literary Tradition.. (Open University Press, 1997).
 Philip Kennedy: Abu Nuwas: A Genius of Poetry, OneWorld Press, 2005.
 The care and feeding of gazelles - Medieval Arabic and Hebrew love poetry. IN: Lazar, M. and Lacy, N. Poetics of Love in the Middle Ages. (George Mason University Press, 1989).
 Boy-love in Medieval Arabic Verse. Paidika, Vol 3, No.3, Winter 1994.
 Richard Nelson Frye. The Golden Age of Persia, p123, ISBN 0-06-492288-X)
 Schild, Maarten. Abu Nuwas: Encyclopedia of Homosexuality. Dynes, Wayne R. (ed.) New York and London, Garland Publishing, 1990. p. 7
 Fawn of My Delights - boy-love in Hebrew & Arabic Verse. IN: Sex in the Middle Ages. (Garland, 1991).
 Encyclopædia Britannica entry for Abu Nuwas

Tham khảo

Liên kết ngoài

 The Knitting Circle – Abu Nuwas
 Al-Funu.Org: Abu Nuwas
Abu Nawas, the Persian Arab  By Tamim al-Barghouti, Tuesday, ngày 15 tháng 6 năm 2004

Nhà thơ Ả Rập
Nhà thơ Ba Tư
Sinh năm 756
Mất năm 814
Nhà thơ LGBT


title: Neu Kosenow

text:
Neu Kosenow là một đô thị trong huyện Vorpommern-Greifswald (trước thuộc huyện Ostvorpommern), bang Mecklenburg-Vorpommern, miền bắc nước Đức..

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Vorpommern-Greifswald


title: Gibbula delgadensis

text:
Gibbula delgadensis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Trochidae, họ ốc đụn.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Gibbula


title: Anogramma

text:
Anogramma là một chi dương xỉ thuộc họ Pteridaceae. Chi có 8 putative loài:
 Anogramma ascensionis (Hook.) Diels – đặc hữu của đảo Ascension, South Atlantic Ocean.
 Anogramma caespitosa – chỉ có ở Mount Kilimanjaro, Tanzania.
 Anogramma chaerophylla
 Anogramma guatemalensis
 Anogramma leptophylla (L.) Link
 Anogramma lorentzii
 Anogramma novogaliciana
 Anogramma osteniana

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo


title: Danh sách địa danh tại Việt Nam có tên là từ đơn

text:
Các địa danh hành chính tại Việt Nam hiện có tên là những từ (như Hà Nội) hoặc liên danh (như Bà Rịa - Vũng Tàu) có một đến bốn âm tiết, trong đó hầu hết là hai âm tiết, nhưng cũng tồn tại một số địa địa danh là từ đơn (chỉ có một âm tiết).

Dưới đây là danh sách các địa danh (thành phố, huyện, thị xã, thị trấn, xã...) có tên là từ đơn trong tiếng Việt. Đa phần tên các địa danh này có từ lâu đời và là tên Nôm hoặc phiên âm từ tiếng dân tộc thiểu số mà ra.

(Danh sách không bao gồm các đơn vị hành chính có tên là số thứ tự như "Quận 1" hay "Phường 1").

Đơn vị hành chính cấp huyện
Thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế
Thành phố Pleiku, tỉnh Gia Lai
Thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An
Huyện Kbang, tỉnh Gia Lai
Huyện Lắk, tỉnh Đắk Lắk
Huyện M'Drắk, tỉnh Đắk Lắk
Huyện cũ Giằng thuộc tỉnh Quảng Nam; nay là huyện Nam Giang
Huyện cũ Hiên thuộc tỉnh Quảng Nam; nay là hai huyện Đông Giang và Tây Giang cùng tỉnh.

Đơn vị hành chính cấp xã

Các phường
Phường Bưởi, quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội
Phường B'Lao, thành phố Bảo Lộc, tỉnh Lâm Đồng
Phường Hồ, thị xã Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh.

Các thị trấn
Thị trấn Bo, huyện Kim Bôi, tỉnh Hòa Bình
Thị trấn Đu, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên
Thị trấn Me, huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh Bình
Thị trấn Vôi, huyện Lạng Giang, tỉnh Bắc Giang
Thị trấn Kép, huyện Lạng Giang, tỉnh Bắc Giang
Thị trấn Chũ, huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang
Thị trấn Nếnh, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang
Thị trấn Thắng, huyện Hiệp Hòa, tỉnh Bắc Giang
Thị trấn Thứa, huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh
Thị trấn Chờ, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh
Thị trấn Lim, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh
Thị trấn Cồn, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định
Thị trấn Gôi, huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định
Thị trấn Lâm, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định
Thị trấn Nghèn, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh
Thị trấn Nưa, huyện Triệu Sơn, tỉnh Thanh Hóa
Thị trấn Phùng, huyện Đan Phượng, thành phố Hà Nội
Thị trấn Vương, huyện Tiên Lữ, tỉnh Hưng Yên
Thị trấn Quế, huyện Kim Bảng, tỉnh Hà Nam
Thị trấn Sịa, huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế
Thị trấn Prao, huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam
Thị trấn Kbang, huyện Kbang, tỉnh Gia Lai
Thị trấn M'Drắk, huyện M'Drắk, tỉnh Đắk Lắk
Thị trấn D'Ran, huyện Đơn Dương, tỉnh Lâm Đồng
Thị trấn cũ Neo thuộc huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang; nay là một phần thị trấn Nham Biền
Thị trấn cũ Cày thuộc huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh; nay là một phần thị trấn Thạch Hà
Thị trấn cũ Trới thuộc huyện Hoành Bồ, tỉnh Quảng Ninh; nay là phường Hoành Bồ, thành phố Hạ Long
Thị trấn cũ Nhồi thuộc huyện Đông Sơn, tỉnh Thanh Hóa; nay là một phần phường An Hưng, thành phố Thanh Hóa.

Các xã
Xã Lìa, huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị
Xã Thanh, huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị
Xã Thuận, huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị
Xã Húc, huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị
Xã Xy, huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị
Xã Ba, huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam
Xã Tư, huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam
Xã Zuôih, huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam
Xã Ch'Ơm, huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam
Xã Dang, huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam
Xã Lăng, huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam
Xã Tr'Hy, huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam
Xã Kroong, thành phố Kon Tum, tỉnh Kon Tum
Xã Xốp, huyện Đăk Glei, tỉnh Kon Tum
Xã Hiếu, huyện Kon Plông, tỉnh Kon Tum
Xã Gào, thành phố Pleiku, tỉnh Gia Lai
Xã Ayun, huyện Chư Sê, tỉnh Gia Lai
Xã Dun, huyện Chư Sê, tỉnh Gia Lai
Xã HBông, huyện Chư Sê, tỉnh Gia Lai
Xã Glar, huyện Đak Đoa, tỉnh Gia Lai
Xã HNeng, huyện Đak Đoa, tỉnh Gia Lai
Xã HNol, huyện Đak Đoa, tỉnh Gia Lai
Xã KDang, huyện Đak Đoa, tỉnh Gia Lai
Xã Trang, huyện Đak Đoa, tỉnh Gia Lai
Xã Đông, huyện Kbang, tỉnh Gia Lai
Xã KRong, huyện Kbang, tỉnh Gia Lai
Xã SRó, huyện Kông Chro, tỉnh Gia Lai
Xã Uar, huyện Krông Pa, tỉnh Gia Lai
Xã Ayun, huyện Mang Yang, tỉnh Gia Lai
Xã Hra, huyện Mang Yang, tỉnh Gia Lai
Xã B'Lá, huyện Bảo Lâm, tỉnh Lâm Đồng
Xã Pró, huyện Đơn Dương, tỉnh Lâm Đồng
Xã Lát, huyện Lạc Dương, tỉnh Lâm Đồng
Xã Phan, huyện Dương Minh Châu, tỉnh Tây Ninh
Xã cũ Nhâm thuộc huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế; nay là một phần xã Quảng Nhâm.

Các địa danh khác
Ngoài những địa danh hành chính chính thức thì nhiều địa danh khác ở Việt Nam cũng có tên chỉ gồm một âm tiết, đa số là các làng, xóm, thôn, bản, vùng... ở vùng Bắc Bộ và Trung Bộ (chẳng hạn làng Cánh - chỉ khu vực thị trấn Hương Canh thuộc huyện Bình Xuyên, Vĩnh Phúc) hoặc tên các ấp ở Nam Bộ.

Sau đây là tên một số địa danh như thế vì số lượng của chúng nhiều vô kể:
Địa danh Trèm (hoặc Chèm), tên cũ chỉ huyện Từ Liêm (nay là 2 quận Bắc Từ Liêm và Nam Từ Liêm), Hà Nội
Địa danh Găn, Đài ở Bắc Giang
Địa danh Nhợm (Kẻ Nhợm)
Địa danh Nhổn ở Hà Nội, có tuyến đường sắt đô thị mang tên Nhổn - Ga Hà Nội
Địa danh Tó ở Hà Nội
Địa danh Láng ở Hà Nội, có trạm khí tượng Láng và các phường Láng Hạ, Láng Thượng ở quận Đống Đa
Địa danh Trôi, sau này có thị trấn Trạm Trôi, huyện Hoài Đức, Hà Nội
Thị trấn Chuối, tên không chính thức của thị trấn Nông Cống, Thanh Hóa
Thị trấn Giắt hay Quán Giắt, tên không chính thức của thị trấn Triệu Sơn, Thanh Hóa
Thị trấn Lèn hay Đò Lèn, tên không chính thức của thị trấn Hà Trung, Thanh Hóa
Thị trấn Dùng, tên không chính thức của thị trấn Thanh Chương, Nghệ An.

Tham khảo

Đ


title: Pseudolimnophila telephallus

text:
Pseudolimnophila telephallus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Pseudolimnophila
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Chrysoperla carnea

text:
Chrysoperla carnea là một loài côn trùng trong họ Chrysopidae. Nó phân bố ở nhiều nơi của Bắc Mỹ, Châu Âu và Châu Á. Các cá thể trưởng thành ăn mật hoa, phấn hoa và dịch ngọt do rệp tiết ra, nhưng ấu trùng lại là động vật săn mồi tích cực và chúng ăn thịt rệp và các côn trùng nhỏ khác. Nó đã được sử dụng làm tác nhân kiểm soát dịch bệnh sinh học đối với côn trùng gây hại trên cây trồng.

Chrysoperla carnea ban đầu được coi là loài duy nhất của chi với sự phân bố toàn khu vực Bắc bán cầu, nhưng hiện nay đã được chỉ ra là một tổ hợp của nhiều loài có quan hệ chị em khó hiểu. Chúng không thể phân biệt về mặt hình thái, nhưng có thể nhận ra thông qua sự khác nhau trong tần số tiếng rung động phát ra khi chúng sử dụng để giao tiếp với nhau, đặc biệt là trong thời gian chúng mời gọi bạn tình.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Chrysoperla
Động vật được mô tả năm 1836


title: Prasyptera kempeni

text:
Prasyptera kempeni là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1917.

Chú thích

Tham khảo

Prasyptera


title: Cyprinella santamariae

text:
Cyprinella santamariae (tên tiếng Tây Ban Nha là Sardinita De Santa Maria) là một loài cá vây tia thuộc họ Cyprinidae. Chúng là loài đặc hữu của México.

Chú thích

Tham khảo
 Contreras-Balderas, S. & Almada-Villela, P. 1996. Cyprinella santamariae. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

Cyprinella
Cá México


title: Pettorano sul Gizio

text:
Pettorano sul Gizio là một đô thịthuộc tỉnh L'Aquila trong vùng Abruzzo của Ý. Ý. Đô thị này có diện tích 62 km², dân số 1255 người. Các đô thị giáp ranh gồm: Cansano, Introdacqua, Pescocostanzo, Rocca Pia, Scanno, Sulmona

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh L’Aquila


title: Ennomosia

text:
Ennomosia là một chi bướm đêm thuộc họ Crambidae.

Species
Ennomosia atribasalis
Ennomosia basalis (Hampson, 1897)
Ennomosia geometridalis Amsel, 1956

Chú thích

Tham khảo

Glaphyriinae


title: Trận Fredericksburg

text:
Trận Fredericksburg là một trận đánh thời Nội chiến Hoa Kỳ diễn ra trong các ngày 11–15 tháng 12 năm 1862 giữa binh đoàn Potomac của Liên bang miền Bắc do tướng Ambrose E. Burnside chỉ huy kéo đến tấn công và binh đoàn Bắc Virginia thuộc Liên minh miền Nam của tướng Robert E. Lee phòng thủ trong và lân cận thành phố Fredericksburg, Virginia. Cuộc tấn công ngày 13 tháng 12 năm 1862, khi quân miền Bắc dàn hàng ngang và tiến đánh trực diện trong vô vọng, bị quân miền Nam nấp trong chiến hào trên các cao điểm xung quanh thành phố bắn gục hàng loạt, là một trong những trận chiến "một chiều" nhất của cuộc Nội chiến. Lực lượng miền Bắc tổn thất nặng nề gấp hơn hai lần so với đối phương.

Kế hoạch tấn công của Burnside là vượt qua sông Rappahannock tại Fredericksburg vào giữa tháng 11 và tiến về thủ đô Richmond của miền Nam trước khi quân đội của Lee có thể ngăn chặn. Không may là những vấn đề hành chính quan liêu đã khiến cho Burnside không thể có đủ số cầu phao cần thiết đúng lúc và Lee đã kịp hành quân đến chốt chặn vị trí này. Sau khi quân miền Bắc dựng được cầu và vượt qua sông dưới hỏa lực của đối phương, thì một cuộc chiến đấu đường phố đã diễn ra trong các ngày 11–12 tháng 12. Trong lúc đó thì quân miền Bắc cũng chuẩn bị cho cuộc tấn công vào các vị trí phòng thủ ở phía nam và tại cao điểm phòng thủ vững chắc Marye's Heights ở phía tây thành phố.

Ngày 13 tháng 12, đại đoàn của thiếu tướng miền Bắc William B. Franklin đã chọc thủng phòng tuyến đầu tiên do trung tướng Stonewall Jackson đóng giữ ở khu phía nam, nhưng cuối cùng lại bị đánh lui. Burnside lệnh cho các đại đoàn của Edwin V. Sumner và Joseph Hooker mở nhiều cuộc công kích trực diện vào vị trí của tướng James Longstreet trên cao điểm Marye's Heights, nhưng đều bị đẩy lui với thiệt hại nặng nề. Đến ngày 15 tháng 12, Burnside phải rút lui và bỏ dở chiến dịch tấn công thủ phủ Richmond của miền Nam. Đây lại là một chiến dịch thất bại khác của phe miền Bắc tại Mặt trận miền Đông trong cuộc Nội chiến.

Bối cảnh và kế hoạch của Burnside
Tháng 11 năm 1862, Tổng thống Abraham Lincoln nhận thấy cần phải chứng minh sự thành công của nỗ lực chiến tranh miền Bắc trước khi dư luận mất niềm tin vào chính quyền ông. Trước đó vào mùa thu, các binh đoàn miền Nam đã tấn công hai bang Kentucky và Maryland của miền Bắc, và mặc dù bị đẩy lui, quân chủ lực miền Nam vẫn còn nguyên vẹn và đủ sức tiếp tục tấn công. Do vậy, Lincoln khẩn cấp yêu cầu Thiếu tướng Ulysses S. Grant tiến đánh căn cứ quan trọng của miền Nam tại Vicksburg, Mississippi. Ông cũng thay Thiếu tướng Don Carlos Buell bằng Thiếu tướng William S. Rosecrans với hy vọng Rosecrans sẽ quyết đoán hơn trong việc giải quyết quân miền Nam tại Tennessee, và vào ngày 5 tháng 11, nhận thấy việc huyền chức Buell không thể thôi thúc Thiếu tướng George B. McClellan mạnh tay hành động, Lincoln hạ lệnh bãi chức Tư lệnh Binh đoàn Potomac tại Virginia của McCellan. McCellan trước đây đã chặn được bước tiến của Binh đoàn Bắc Virginia dưới quyền Robert E. Lee trong trận Antietam tại Maryland, nhưng không thể tiêu diệt binh đoàn Lee và cũng không truy kích Lee về Virginia một cách mạnh mẽ tương xứng với sự mong đợi của Lincoln.

Người thế chức McClellan là Thiếu tướng Ambrose E. Burnside, nguyên tư lệnh IX Corps. Burnside đã có được tên tuổi như một chỉ huy độc lập từ sau thắng lợi của ông trong các đợt tấn công dọc theo bờ biển North Carolina hồi đầu năm, và, khác với McCellan, ông không có tham vọng chính trị rõ rệt. Tuy vậy, Burnside cảm thấy mình không đủ năng lực để chỉ huy một binh đoàn và ban đầu ông từ chối đề cử của Lincoln. Ông chỉ chấp thuận sau khi nắm rõ rằng McCellan sẽ bị sa thải trong mọi tình huống và một ứng viên khác của Lincoln là Thiếu tướng Joseph Hooker, người mà Burnside không ưa và không tin. Burnside nhậm chức Tư lệnh Binh đoàn Potomac vào ngày 7 tháng 11.

Trước sự thúc giục của Lincoln và Tướng tư lệnh Henry W. Halleck, Burnside đã lên kế hoạch mở một cuộc tấn công cuối thu và trình bày kế hoạch cho Halleck vào ngày 9 tháng 11.

Tàn cuộc
Thiệt hại của quân miền Bắc lên đến 12.653 người (1.284 chết, 9,600 bị thương, 1.769 bị bắt/mất tích). Hai tướng miền Bắc bị thương chí mạng: Chuẩn tướng George D. Bayard và Conrad F. Jackson. Quân miền Nam tổn thất 5.377 người (608 chết, 4,116 bị thương, 653 mất tích/bị bắt), phần lớn là trong cuộc giao chiến ban đầu trên mặt trận của Jackson. Các chuẩn tướng Maxcy Gregg và T. R. R. Cobb đều bị thương chí mạng. Con số tổn thất của hai phe cho thấy sự tai hại của chiến thuật phe miền Bắc. Mặc dù cuộc chiến đấu ở mạn nam đã gây thương vong ngang ngửa cho hai phe (tầm 4.000 lính miền Nam, 5.000 lính miền Bắc), thương vong trên mạn bắc lại hoàn toàn "một chiều" khi phía miền Bắc phải mất 8 lính để đổi lấy 1 lính miền Nam. Nói cách khác, quân miền Bắc đã chịu tổn thất lớn hơn nhiều trong mũi tấn công mà ban đầu được Burnside dự trù là "đòn mồi nhử" hơn là trong mũi tấn công chủ lực của ông.

Chiến thắng Fredericksburg đã làm dấy lên không khí phấn khởi trong công chúng miền Nam. Tờ báo Examiner của Richmond mô tả trận chiến là một "thất bại choáng ngợp của quân xâm lược, một thắng lợi lừng lẫy của những người bảo vệ mảnh đất thiêng liêng."

Xem thêm
 Trận Fredericksburg thứ hai

Chú thích

Thư mục
 Alexander, Edward P. Military Memoirs of a Confederate: A Critical Narrative. New York: Da Capo Press, 1993. ISBN 0-306-80509-X. First published 1907 by Charles Scribner's Sons.
 Center of Military History. Fredericksburg Staff Ride: Briefing Book . Washington, DC: United States Army Center of Military History, 2002. .
 Eicher, David J. The Longest Night: A Military History of the Civil War. New York: Simon & Schuster, 2001. ISBN 0-684-84944-5.
 Carl Smith, Adam Hook, [http://books.google.com.vn/books?id=iMk8fH--NqsC&pg=PA95&dq=%22fredericksburg%22#v=onepage&q=%22fredericksburg%22&f=false Fredericksburg 1862: 'clear the way!'''], Osprey Publishing, 01-09-1999. ISBN 1855328410.
 James K. Bryant, The Battle of Fredericksburg: We Cannot Escape History, The History Press, 28-07-2010. ISBN 1596298405.
 Esposito, Vincent J. West Point Atlas of American Wars. New York: Frederick A. Praeger, 1959. . The collection of maps (without explanatory text) is available online at the West Point website .
 Foote, Shelby. The Civil War: A Narrative. Vol. 2, Fredericksburg to Meridian. New York: Random House, 1958. ISBN 0-394-49517-9.
 Freeman, Douglas S. R. E. Lee, A Biography. 4 vols. New York: Charles Scribner's Sons, 1934–35. .
 Gallagher, Gary W., ed. The Fredericksburg Campaign: Decision on the Rappahannock. Chapel Hill: University of North Carolina Press, 1995. ISBN 0-8078-2193-4.
 Goolrick, William K., and the Editors of Time-Life Books. Rebels Resurgent: Fredericksburg to Chancellorsville. Alexandria, VA: Time-Life Books, 1985. ISBN 0-8094-4748-7.
 Kennedy, Frances H., ed. The Civil War Battlefield Guide. 2nd ed. Boston: Houghton Mifflin Co., 1998. ISBN 0-395-74012-6.
 Marvel, William. Burnside. Chapel Hill: University of North Carolina Press, 1991. ISBN 0-8078-1983-2.
 O'Reilly, Francis Augustín. The Fredericksburg Campaign: Winter War on the Rappahannock. Baton Rouge: Louisiana State University Press, 2003. ISBN 0-8071-3154-7.
 Rable, George C. Fredericksburg! Fredericksburg! Chapel Hill: University Of North Carolina Press, 2002. ISBN 0-8078-2673-1.
 Salmon, John S. The Official Virginia Civil War Battlefield Guide. Mechanicsburg, PA: Stackpole Books, 2001. ISBN 0-8117-2868-4.
 Smith, Derek. The Gallant Dead: Union & Confederate Generals Killed in the Civil War. Mechanicsburg, PA: Stackpole Books, 2005. ISBN 0-8117-0132-8.
 Tucker, Spencer C. "First Battle of Fredericksburg." In Encyclopedia of the American Civil War: A Political, Social, and Military History, edited by David S. Heidler and Jeanne T. Heidler. New York: W. W. Norton & Company, 2000. ISBN 0-393-04758-X.
 U.S. War Department, The War of the Rebellion: a Compilation of the Official Records of the Union and Confederate Armies. Series 1, Vol. XXI, Part 1. Washington, DC: U.S. Government Printing Office, 1880–1901.
 Welcher, Frank J. The Union Army, 1861–1865 Organization and Operations. Vol. 1, The Eastern Theater. Bloomington: Indiana University Press, 1989. ISBN 0-253-36453-1.
 National Park Service battle description

Đọc thêm
 Catton, Bruce. Mr. Lincoln's Army. Garden City, NY: Doubleday and Company, 1951. ISBN 0-385-04310-4.
 Evans, Clement A., ed. Confederate Military History: A Library of Confederate States History. 12 vols. Atlanta: Confederate Publishing Company, 1899. .
 Glatthaar, Joseph T. General Lee's Army: From Victory to Collapse. New York: Free Press, 2008. ISBN 978-0-684-82787-2.
 Hattaway, Herman, and Archer Jones. How the North Won: A Military History of the Civil War. Urbana: University of Illinois Press, 1983. ISBN 0-252-00918-5.
 Michael Lee Lanning, The Civil War 100: The Stories Behind the Most Influential Battles, People and Events in the War Between the States, Sourcebooks, Inc., 01-02-2008. ISBN 140221040X.
 Wilmer L. Jones, Generals in Blue and Gray: Lincoln's generals, Greenwood Publishing Group, 2004. ISBN 0275983234.
 Longstreet, James. From Manassas to Appomattox: Memoirs of the Civil War in America. New York: Da Capo Press, 1992. ISBN 0-306-80464-6. First published in 1896 by J. B. Lippincott and Co.
 Wert, Jeffry D. The Sword of Lincoln: The Army of the Potomac. New York: Simon & Schuster, 2005. ISBN 0-7432-2506-6.
 Tim McNeese, America's Civil War, Lorenz Educational Press, 01-09-2003. ISBN 0787705845.

Liên kết ngoài

James Longstreet, "The Battle of Fredericksburg," The Century Magazine. Vol. XXXII. August 1886, No. 4.
J. Horace Lacy, "Lee at Fredericksburg," The Century Magazine''. Vol. XXXII. August 1886, No. 4.
Battle of Fredericksburg in Encyclopedia Virginia
 The Brothers War: The Battle of Fredericksburg
 Fredericksburg order of battle
 Battle of Fredericksburg: Maps, histories, photos, and preservation news (Civil War Trust)
 Chatham Plantation: Witness to the Civil War, a National Park Service Teaching with Historic Places (TwHP) lesson plan
Animated history of the Battle of Fredericksburg

Các trận đánh trong Nội chiến Hoa Kỳ
Xung đột năm 1862