title: Pépin Lùn

text:
Pepin hay Pippin (714 – 24 tháng 9 năm 768), hoặc Pepin Lùn, Pepin III là người đầu tiên của dòng họ Caroling lên làm vua của Vương quốc Frank từ năm 751 đến 768. Ông là cha của Charlemagne và là con của Charles Martel.

Quá trình nuôi dạy của Pepin được phân biệt bởi nền giáo dục giáo hội mà ông đã nhận được từ các tu sĩ Cơ đốc giáo của Nhà thờ Tu viện St. Denis, gần Paris. Kế vị cha ông với tư cách là quản thừa của Cung điện vào năm 741, Pepin cùng với anh trai của ông, Carloman, trị vì Francia. Pepin cai trị ở Neustria, Burgundy và Provence, trong khi anh trai của ông là Carloman tự lập ở Austrasia, Alemannia và Thuringia. Hai anh em đã tích cực trấn áp các cuộc nổi dậy do người Bavaria, người Aquitani, người Saxon và người Alemanni lãnh đạo trong những năm đầu trị vì của họ. Năm 743, họ kết thúc thời kỳ xen kẽ của người Frank bằng cách chọn Childeric III, vị vua cuối cùng của Merovingian, làm Vua bù nhìn của người Frank.

Có thái độ tốt đối với Nhà thờ Thiên chúa giáo và Giáo hoàng vì sự giáo dục trong giáo hội của họ, Pepin và Carloman tiếp tục công việc của cha họ trong việc hỗ trợ Saint Boniface trong việc cải cách nhà thờ Frankish và truyền giáo cho người Saxon. Sau khi Carloman, một người cực kỳ ngoan đạo, lui về tu hành vào năm 747, Pepin trở thành người cai trị duy nhất của người Frank. Anh ta đã đàn áp một cuộc nổi dậy do người anh cùng cha khác mẹ của mình là Grifo lãnh đạo, và đã thành công trong việc trở thành chủ nhân không thể tranh cãi của toàn bộ Francia. Từ bỏ sự giả vờ, Pepin sau đó buộc Childeric vào một tu viện và tự xưng là Vua của người Frank với sự ủng hộ của Giáo hoàng Zachary vào năm 751. Quyết định này không được tất cả các thành viên của gia đình Carolingian ủng hộ và Pepin phải dập tắt một cuộc nổi dậy do lãnh đạo. Con trai của Carloman, Drogo, và một lần nữa bởi Grifo.

Với tư cách là Vua của người Frank, Pepin bắt tay vào một chương trình đầy tham vọng nhằm mở rộng quyền lực của mình. Ông đã cải cách luật pháp của Franks và tiếp tục cải cách giáo hội của Boniface. Pepin cũng đã can thiệp để ủng hộ Giáo hoàng Stephen II chống lại người Lombard ở Ý. Vào giữa mùa hè năm 754, Stephen II đã xức dầu cho Pepin một lần nữa, cùng với hai con trai của ông, Charles và Carloman. Buổi lễ diễn ra tại Nhà thờ St. Denis của Tu viện, và Giáo hoàng chính thức cấm người Franks bầu làm vua bất kỳ ai không thuộc chủng tộc thiêng liêng của Pepin. Ông cũng phong cho Pepin và các con trai của ông danh hiệu Patrician of Rome. Pepin đã có thể chiếm được một số thành phố, sau đó ông đã tặng cho Giáo hoàng như một phần của Sự cống hiến của Pepin. Điều này hình thành cơ sở pháp lý cho các Quốc gia Giáo hoàng trong thời Trung cổ. Người Hy Lạp Byzantine, mong muốn thiết lập quan hệ tốt đẹp với sức mạnh ngày càng tăng của Đế chế Frankish, đã phong cho Pepin danh hiệu Patricius.

Trong các cuộc chiến tranh mở rộng lãnh thổ của người Frank, Pepin đã chinh phục Septimania từ tay người Hồi giáo Umayyad và Andalusia, đồng thời đánh bại họ trong cuộc bao vây Narbonne năm 759, và tiến hành chinh phục các vương quốc phía nam bằng cách liên tục đánh bại Waiofar và quân đội Gascon của ông ta , sau đó các lãnh chúa Gascon và Aquitanian không còn lựa chọn nào khác ngoài cam kết trung thành với người Frank. Tuy nhiên, Pepin gặp rắc rối trước các cuộc nổi dậy không ngừng của người Saxon và người Bavaria. Ông cũng vận động không mệt mỏi ở Germania, nhưng công cuộc khuất phục cuối cùng các bộ lạc Germanic được giao cho những người kế vị ông.

Pepin qua đời năm 768 không rõ nguyên nhân và được kế vị bởi các con trai của ông là Charlemagne và Carloman. Mặc dù chắc chắn là một trong những nhà cai trị quyền lực và thành công nhất trong thời đại của ông, triều đại của Pepin phần lớn bị lu mờ bởi triều đại của người con trai nổi tiếng hơn của ông, Charlemagne.

Giả định quyền lực
Cha của Pepin, Charles Martel qua đời năm 741. Ông chia quyền cai trị vương quốc Frank cho Pepin và anh trai mình, Carloman, những người con trai còn sống của ông cho người vợ đầu: Carloman trở thành Quản thừa của Cung điện Austrasia, Pepin trở thành Quản thừa của Cung điện Neustria. Grifo, con trai của Charles với người vợ thứ hai, Swanahild (còn được gọi là Swanhilde), yêu cầu được chia tài sản thừa kế, nhưng ông bị bao vây ở Laon, buộc phải đầu hàng và bị hai người anh cùng cha khác mẹ giam giữ trong một tu viện.

Trong vương quốc Frankish, sự thống nhất của vương quốc về cơ bản được kết nối với con người của nhà vua. Vì vậy, Carloman, để đảm bảo sự thống nhất này, đã đưa Merovingian Childeric lên ngôi (743). Sau đó, vào năm 747, Carloman quyết định vào một tu viện sau nhiều năm cân nhắc. Điều này khiến Francia rơi vào tay Pepin với tư cách là thị trưởng duy nhất của cung điện và dux et Princeps Francorum.

Vào thời điểm Carloman nghỉ hưu, Grifo đã thoát khỏi cảnh tù đày và trốn đến Công tước Odilo xứ Bavaria, người đã kết hôn với Hiltrude, em gái của Pepin. Pepin đã dập tắt cuộc nổi dậy mới do người anh cùng cha khác mẹ của mình lãnh đạo và đã thành công trong việc khôi phục hoàn toàn ranh giới của vương quốc.

Dưới sự tái tổ chức của Francia bởi Charles Martel, dux et Princeps Francorum là chỉ huy quân đội của vương quốc, bên cạnh nhiệm vụ hành chính là thị trưởng của cung điện.

Vua Carolingian đầu tiên
Với tư cách là thị trưởng của cung điện, Pepin chính thức phải tuân theo các quyết định của Childeric III, người chỉ có danh hiệu vua, không có quyền lực. Vì Pepin có quyền kiểm soát các ông trùm và thực sự có quyền lực của một vị vua, giờ đây ông đã gửi cho Giáo hoàng Zachary một câu hỏi gợi ý:

Liên quan đến các vị vua của Franks, những người không còn nắm giữ quyền lực hoàng gia: tình trạng này có phù hợp không?

Bị người Lombard thúc ép mạnh mẽ, Giáo hoàng Zachary hoan nghênh động thái này của người Frank nhằm chấm dứt tình trạng không thể chịu đựng được và đặt nền móng hiến pháp cho việc thực thi quyền lực của hoàng gia. Đức Giáo Hoàng trả lời rằng tình trạng như vậy là không thích hợp. Trong những trường hợp này, người nắm giữ quyền lực thực tế nên được gọi là Vua. Sau quyết định này, Childeric III bị phế truất và bị giam trong một tu viện. Ông là người cuối cùng của Merovingian.

Pepin sau đó được một hội đồng quý tộc Frank bầu làm Vua của người Frank, với một phần lớn quân đội của ông trong tay. Tài liệu sớm nhất về cuộc bầu cử và xức dầu của ông là Clausula de Pippino, được viết vào khoảng năm 767. Trong khi đó, Grifo tiếp tục nổi loạn, nhưng cuối cùng bị giết trong trận chiến Saint-Jean-de-Maurienne năm 753.

Pepin được hỗ trợ bởi người bạn Vergilius của Salzburg, một tu sĩ người Ireland, người có lẽ đã sử dụng một bản sao của "Collectio canonum Hibernensis" (một bộ sưu tập giáo luật của người Ireland) để khuyên ông nên nhận sắc lệnh của hoàng gia để giúp ông được công nhận là vua. Được xức dầu lần đầu tiên vào năm 751 tại Soissons, Pepin đã tăng thêm quyền lực của mình sau khi Giáo hoàng Stephen II đến Paris để xức dầu cho ông lần thứ hai trong một buổi lễ xa hoa tại Vương cung thánh đường St Denis vào năm 754, ban cho ông thêm danh hiệu Patricius Romanorum (Yêu nước của người La Mã). Đây là lần đăng quang đầu tiên của một nhà cai trị dân sự bởi một Giáo hoàng. Vì tuổi thọ của những ngày đó rất ngắn và Pepin muốn nối dõi tông đường, nên Giáo hoàng cũng đã xức dầu cho các con trai của Pepin, Charles (cuối cùng được gọi là Charlemagne), 12 tuổi và Carloman, 3 tuổi.

Ý nghĩa của nghi thức xức dầu thể hiện ở chỗ nó mới được Giáo hoàng chấp nhận và chưa từng có ở Rome. Điều này, cùng với việc trao danh hiệu Người yêu nước của người La Mã, có liên quan đến vai trò của Người bảo vệ Công dân (người bảo vệ các công dân bị áp bức), có nghĩa là Pippin hiện được chỉ định là người bảo vệ Nhà thờ.

Mở rộng vương quốc Frankish

Hành động quan trọng đầu tiên của Pepin với tư cách là một vị vua là tiến hành cuộc chiến chống lại vua Lombard Aistulf, người đã bành trướng thành ducatus Romanus. Sau cuộc gặp với Giáo hoàng Stephen II tại Ponthion, Pepin đã buộc vua Lombard phải trả lại tài sản đã chiếm đoạt của Nhà thờ. Ông xác nhận quyền sở hữu của giáo hoàng đối với Ravenna và Pentapolis, cái gọi là Hiến tặng của Pepin, theo đó các Quốc gia Giáo hoàng được thành lập và triều đại tạm thời của giáo hoàng chính thức bắt đầu. Vào khoảng năm 752, anh ấy chuyển sự chú ý sang Septimania. Vị vua mới tiến về phía nam trong một cuộc thám hiểm quân sự xuống thung lũng Rhone và nhận được sự phục tùng của phía đông Septimania (tức là Nîmes, Maguelone, Beziers và Agde) sau khi đảm bảo được lòng trung thành của bá tước Ansemund. Vua Frankish tiếp tục đầu tư vào Narbonne, thành trì chính của Umayyad ở Septimania, nhưng không thể chiếm được nó từ tay người Hồi giáo Iberia cho đến bảy năm sau vào năm 759, khi họ bị đánh đuổi tới Hispania.

Tuy nhiên, Aquitaine vẫn nằm dưới sự cai trị của người Gascon-Aquitanian của Waiofar và nằm ngoài tầm với của người Frank. Công tước Waiofar dường như đã tịch thu đất đai của Giáo hội, có thể phân phát chúng cho quân đội của ông ta. Năm 760, sau khi chinh phục Roussillon từ tay người Hồi giáo và tố cáo các hành động của Waiofar, Pepin chuyển quân đến Toulouse và Albi, tàn phá bằng lửa và gươm hầu hết Aquitaine, và để trả đũa, những người trung thành với Waiofar đã tàn phá Burgundy. Pepin, lần lượt, bao vây các thị trấn và thành trì của Aquitanian Bourbon, Clermont, Chantelle, Bourges và Thouars, được bảo vệ bởi quân đội Gascon của Waiofar, những người đã bị đánh bại, bị bắt và bị trục xuất về miền bắc nước Pháp cùng vợ con của họ.

Năm 763, Pepin tiến sâu hơn vào trung tâm các lãnh thổ của Waiofar và chiếm được các thành trì lớn (Poitiers, Limoges, Angoulême, v.v.), sau đó Waiofar phản công và chiến tranh trở nên gay gắt. Pepin đã chọn gieo rắc nỗi kinh hoàng, đốt cháy các biệt thự, phá hủy các vườn nho và cắt giảm các tu viện. Đến năm 765, các chiến thuật tàn bạo dường như đã mang lại kết quả cho người Franks, những người đã phá hủy sự kháng cự ở trung tâm Aquitaine và tàn phá toàn bộ khu vực. Thành phố Toulouse bị Pepin chinh phục năm 767 cũng như thủ đô Bordeaux của Waiofar.

Kết quả là, các quý tộc Aquitani và Gascons từ bên ngoài Garonne cũng không còn lựa chọn nào khác ngoài việc chấp nhận một hiệp ước hòa bình thân Frank (Fronsac, c. 768). Waiofar trốn thoát nhưng bị ám sát bởi chính những người theo thất vọng của mình vào năm 768.

Di sản
Pepin qua đời trong chiến dịch năm 768 ở tuổi 54. Ông được an táng tại Vương cung thánh đường Saint Denis ở Thủ đô Paris ngày nay. Vợ của ông là Bertrada cũng được an táng tại đó vào năm 783. Charlemagne đã xây dựng lại Vương cung thánh đường để vinh danh cha mẹ ông và đặt các điểm đánh dấu ở lối vào.

Vương quốc Frankish được phân chia theo luật Salic giữa hai người con trai của ông: Charlemagne và Carloman I.

Dư luận lịch sử [ai?] dường như thường coi ông là đứa con kém cỏi và là người cha kém cỏi hơn của hai người đàn ông vĩ đại hơn, mặc dù bản thân ông là một vĩ nhân. Anh tiếp tục xây dựng đội kỵ binh hạng nặng mà cha anh đã bắt đầu. Ông duy trì đội quân thường trực mà cha ông cho là cần thiết để bảo vệ vương quốc và tạo thành nòng cốt của quân đội đầy đủ trong thời chiến. Ông không chỉ chứa những người Hồi giáo Tây Ban Nha như cha ông đã làm, mà còn đánh đuổi họ ra khỏi nước Pháp ngày nay và điều quan trọng là ông đã khuất phục được người Aquitani và người Gascons sau ba thế hệ đụng độ trực tiếp, vì vậy đã mở được cánh cổng vào trung tâm. và miền nam Gaul và Tây Ban Nha theo đạo Hồi. Ông tiếp tục mở rộng nhà thờ Frankish của cha ông (công việc truyền giáo ở Đức và Scandinavia) và cơ sở hạ tầng thể chế (chế độ phong kiến) sẽ chứng minh xương sống của châu Âu thời trung cổ.

Sự cai trị của ông có tầm quan trọng về mặt lịch sử và mang lại lợi ích to lớn cho người Frank với tư cách là một người dân. Việc Pepin đảm nhận vương miện và danh hiệu Người yêu nước của Rome, là điềm báo trước về lễ đăng quang hoàng gia của con trai ông. Ông đã biến người Carolingian trở thành triều đại cai trị của người Frank và là cường quốc hàng đầu của châu Âu. Được biết đến như một nhà chinh phục vĩ đại, ông đã bất bại trong suốt cuộc đời của mình.

Gia đình
Pepin kết hôn với Leutberga từ vùng Danube. Họ có năm người con. Cô ấy đã bị từ chối một thời gian sau khi Charlemagne ra đời và các con của cô ấy đã được gửi đến tu viện.

Năm 741, Pepin kết hôn với Bertrada, con gái của Caribert xứ Laon. Được biết, họ có tám người con, ít nhất ba người trong số họ sống sót đến tuổi trưởng thành:

 Charles (Charlemagne) (2 tháng 4 năm 742 – 28 tháng 1 năm 814)
 Carloman (751 – 4 tháng 12, 771)
 Pepin (756–762)
 Gisela (757–810)
 Berthe, chết trẻ
 Adelais (Adelaide), chết trẻ, chôn ở Metz
 Chrothais (Rothaide), chết trẻ, chôn ở Metz.

Tham khảo

Sinh năm 714
Mất năm 768
Vua của người Frank
Quản thừa
Vương triều Caroling
Vua Frank


title: Virignin

text:
Virignin là một xã ở tỉnh Ain, vùng Auvergne-Rhône-Alpes thuộc miền đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ain

Tham khảo

Xã của Ain


title: Catasetum galeritum

text:
Catasetum galeritum là một loài phong lan.

Chú thích

Tham khảo

galeritum


title: Sân bay Malmö

text:
Sân bay Malmö cũng có tên là Sân bay Malmö Sturup ()  là sân bay bận rộn thứ tư của Thụy Điển, nằm cách Malmö khoảng 28 km và cách Lund 26 km. Qua cầu Oresund, sân bay này cách trung tâm Copenhagen 55 km và cách sân bay Copenhagen 47 km. Đây là một sân bay bổ sung cho sân bay Copenhagen khi bị đình công hay sương mù.

Sân bay này được xây xong năm 1972 với chi phí khoảng 130 triệu SEK, tăng gấp đôi so với dự toán. Sân bay này thay thế sân bay Bulltofta, một sân bay phục vụ khu vực này từ năm 1923. Kế hoạch xây dựng sân bay mới đã được soạn thảo từ thập niên 1960. Việc mở rộng sân bay hiệu hữu lúc đó bất khả thi vì sân bay quá gần thành phố. Sân bay mơớ được khởi công năm 1970 và khánh thành ngày 3 tháng 12 năm 1972. Lúc này sân bay Bulltofta bị đóng cửa. Tuy nhiên, đài không lưu của sân bay Malmö vẫn tạm dùng của sân bay Bulltofta cho đến năm 1983.

Sân bay này có 1 nhà ga với 8 cổng kết nối máy bay, 2 nhà ga hàng hóa, 20 chỗ đỗ máy bay.

Các hãng hàng không và tuyến bay
 Direktflyg (Borlänge, Örebro)
 Malmö Aviation (Stockholm-Bromma, charter to Innsbruck, Salzburg and Geneve)
 Scandinavian Airlines (Stockholm-Arlanda)
 Sterling Airlines (Alicante, Barcelona, Florence, London-Gatwick, Nice, Stockholm-Arlanda)
 Wizz Air (Budapest, Gdansk, Katowice, Poznan, Warsaw)

Các hãng vận tải hàng hóa
 Icelandair Cargo (Charlotte, Halifax, New York, Reykjavik)
 Pal (Dubai, Kuala Lumpur, Thượng Hải)
 SAS Cargo Group
 TNT (Helsinki, Gdansk, Kaunas, Minsk, St. Petersburg)
 UPS (Gdansk, Kaunas, Moscow, Riga)
 West Air Sweden
 Jett8 Airlines Cargo (Banglore, Singapore)

Liên kết ngoài
 Official site at Luftfartsverket (English)

Tham khảo

 http://www.lfv.se/templates/LFV_ArrivalsAndDepartures2005.aspx
 http://sydsvenskan.se/ekonomi/article270553.ece
 http://sydsvenskan.se/skane/article296833.ece

Sân bay Thụy Điển


title: Poppendorf, Feldbach

text:
Poppendorf là một đô thị thuộc huyện Feldbach trong bang Steiermark, nước Áo. Đô thị  có diện tích 11,22 km², dân số cuối năm 2005 là 324 người.

Tham khảo


title: Dãy Lucas

text:
Trong toán học, dãy Lucas  và  là các dãy số nguyên đệ quy không đổi thỏa mãn hệ thức truy hồi

với  và  là các số nguyên cho trước. Bất kỳ dãy số nào thỏa mãn hệ thức truy hồi này có thể được biểu diễn dưới dạng tổ hợp tuyến tính các dãy Lucas  và  .

Nói chung, dãy Lucas  và  biểu diễn dãy đa thức hệ số nguyên với biến  và .

Các ví dụ nổi tiếng về dãy Lucas gồm dãy Fibonacci, số nguyên tố Mersenne, số Pell, số Lucas, số Jacobsthal và tập siêu số Fermat. Các dãy Lucas được đặt theo tên nhà toán học Pháp Édouard Lucas.

Hệ thức truy hồi
Cho hai tham số nguyên P và Q, dãy Lucas thứ nhất Un(P,Q) và thứ hai Vn(P,Q) được xác định bằng hệ thức truy hồi :

và

Dễ thấy với  thì

Hệ thức trên có thể biểu diễn dưới dạng ma trận như sau:

Ví dụ
Các phần tử ban đầu của dãy Lucas Un(P,Q) và Vn(P,Q) được cho trong bảng:

Biểu thức tường minh
Phương trình đặc trưng của hệ thức truy hồi cho dãy Lucas  và  là:

Biệt thức delta  với:

thì:

Lưu ý rằng dãy  và dãy  cũng thỏa mãn hệ thức truy hồi nhưng không phải dãy số nguyên.

Nghiệm phân biệt
Khi , a và b khác nhau thì có thể xác định:

Theo đó, dãy Lucas có thể được biểu diễn qua a và b như sau

Nghiệm trùng nhau
Trường hợp  khi và chỉ khi  với  là số nguyên. Khi đó

  .

Tính chất

Hàm sinh
Hàm sinh thông thường là

Phương trình Pell
Khi , các dãy Lucas  và  sẽ thỏa mãn phương trình Pell:

Quan hệ các dãy với tham số khác nhau

 Với c là số bất kỳ, các dãy  và  với

 có biệt thức như  và  :

 Với c bất kỳ cũng có

Quan hệ khác
Các phần tử của dãy Lucas thỏa mãn quan hệ tổng quát giữa dãy Fibonacci  và số Lucas . Ví dụ:

Tính chia hết
 là bội số của , như vậy là dãy chia hết. Cụ thể  chỉ có thể là số nguyên tố khi n là số nguyên tố. Hệ quả khác là thuật toán bình phương và nhân để tính nhanh  khi n có giá trị lớn. Hơn nữa, nếu  thì  là dãy số chia hết mạnh.

Các tính chia hết khác:

 Nếu n / m lẻ thì  chia hết cho  .
 Gọi N là một số nguyên tố nhỏ hơn 2Q. Nếu tồn tại số nguyên dương r nhỏ nhất để N chia hết cho , thì đó tập hợp n thỏa mãn N chia hết cho  chính là tập hợp các bội số của r.
 Nếu P và Q chẵn thì  luôn chẵn, ngoại trừ
 Nếu P chẵn và Q lẻ thì  cùng tính chẵn lẻ với n và  luôn chẵn.
 Nếu P lẻ và Q chẵn thì  luôn lẻ với  .
 Nếu P và Q đều lẻ thì  chẵn khi và chỉ khi n là bội của 3.
 Nếu p là một số nguyên tố lẻ thì  (xem ký hiệu Legendre ).
 Nếu p là số nguyên tố lẻ và chia P và Q thì p chia hết  Cho mọi  .
 Nếu p là số nguyên tố lẻ và chia P mà không chia cho Q thì p chia  nếu và chỉ khi n chẵn.
 Nếu p là một số nguyên tố lẻ và không chia P mà chia cho Q thì p không bao giờ chia  vì  .
 Nếu p là số nguyên tố lẻ và không chia PQ mà chia D, thì p chia  nếu và chỉ khi p chia cho n .
 Nếu p là số nguyên tố lẻ và không chia PQD thì p chia hết , với  .

Mệnh đề cuối cùng khái quát Định lý nhỏ Fermat. Những tính chất này được dùng trong Kiểm tra tính nguyên tố Lucas-Lehmer. Mệnh đề đảo của mệnh đề cuối không đúng, vì đình lý đảo của định lý nhỏ Fermat cũng không đúng. Tồn tại hợp số n nguyên tố cùng nhau với D và chia hết , với . Hợp số này được gọi là số giả nguyên tố Lucas.

Thừa số nguyên tố của một phần tử trong dãy Lucas mà không chia hết bất kỳ phần tử nào trước đó trong dãy được gọi là primitive. Định lý Carmichael phát biểu rằng tất cả ngoại trừ rất nhiều số hạng trong dãy Lucas đều có thừa số nguyên tố. Thật vậy, Carmichael (1913) đã chỉ ra rằng nếu D dương và n khác 1, 2 hoặc 6 thì  có một thừa số nguyên tố primitive. Trong trường hợp D âm, Bilu, Hanrot, Voutier và Mignotte cho kết quả rằng nếu n > 30, thì  có một thừa số nguyên tố primitive và xác định tất cả các trường hợp  không có thừa số nguyên tố primitive.

Một số trường hợp cụ thể
Dãy Lucas cho một số giá trị cụ thể của P và Q:

  : Dãy Fibonacci
  : Số Lucas
  : Số Pell
  : Số Pell–Lucas
  : Số Jacobsthal
  : Số Jacobsthal–Lucas
  : Số nguyên tố Mersenne 2n − 1
  : Những số có dạng 2n + 1 bao gồm cả số Fermat
  : Căn bậc hai của số chính phương tam giác.
  : Đa thức Fibonacci
  : Đa thức Lucas
  : Đa thức Chebyshev loại hai
  : Đa thức Chebyshev loại một nhân 2
  : Chữ số lặp lại hệ cơ số x
  : xn + 1

Một số dãy Lucas được ghi nhận trong Bảng tra cứu dãy số nguyên trực tuyến:
{|class="wikitable" style="background: #fff"
|-
!!!!!!!
|-
| −1 || 3 ||
|-
| 1 || −1 ||  ||
|-
| 1 || 1 ||  ||
|-
| 1 || 2 ||  ||
|-
| 2 || −1 ||  ||
|-
| 2 || 1 ||
|-
| 2 || 2 ||  ||
|-
| 2 || 3 ||
|-
| 2 || 4 ||
|-
| 2 || 5 ||
|-
| 3 || −5 ||  ||
|-
| 3 || −4 ||  ||
|-
| 3 || −3 ||  ||
|-
| 3 || −2 ||  ||
|-
| 3 || −1 ||  ||
|-
| 3 || 1 ||  ||
|-
| 3 || 2 ||  ||
|-
| 3 || 5 ||
|-
| 4 || −3 ||  ||
|-
| 4 || −2 ||
|-
| 4 || −1 ||  ||
|-
| 4 || 1 ||  ||
|-
| 4 || 2 ||   ||
|-
| 4 || 3 ||  ||
|-
| 4 || 4 ||
|-
| 5 || −3 ||
|-
| 5 || −2 ||
|-
| 5 || −1 ||  ||
|-
| 5 || 1 ||  ||
|-
| 5 || 4 || ||
|-
| 6 || 1 || ||
|}

Ứng dụng
 Dãy Lucas được sử dụng trong kiểm tra xác suất giả nguyên tố Lucas nằm trong Kiểm tra tính nguyên tố Baillie-PSW thường dùng.
 Dãy Lucas được dùng trong một số phương pháp chứng minh tính nguyên tố, bao gồm Kiểm tra Lucas-Lehmer-Riesel và các phương pháp khác trong Brillhart-Lehmer-Selfridge 1975
 LUC là hệ thống mật mã khóa công khai dựa trên dãy Lucas thực hiện hệ analog ElGamal (LUCELG), Diffie – Hellman (LUCDIF) và RSA (LUCRSA). Việc mã hóa thông điệp trong LUC được tính như một phần tử của dãy Lucas nhất định, thay vì lũy thừa mô-đun như trong RSA hoặc Diffie – Hellman. Tuy nhiên, bài viết của Bleichenbacher và cộng sự cho thấy nhiều lợi thế bảo mật của LUC là không chính xác hoặc không đáng kể khi so sánh với các hệ thống dựa trên lũy thừa mô đun.

Chú thích

Tham khảo

 Dãy Lucas tại Bách khoa toàn thư Toán học

Chuỗi số nguyên


title: Dobbiaco

text:
Toblach (tiếng Ý: Dobbiaco; tiếng Latin: Duplagum) là một đô thị ở Nam Tirol trong vùng Trentino-Alto Adige/Südtirol của Ý, cách Val Pusteria khoảng 110 km về phía đông bắc của thành phố Trento và khoảng 70 km về phía đông bắc của thành phố Bolzano, ở biên giới với Áo. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 3.292 người và diện tích là 126,6 km².

Đô thị Toblach có các frazioni (các đơn vị cấp dưới, chủ yếu là các làng) Carbonin, Santa Maria and Valle San Silvestro.

Toblach giáp các đô thị: Gsies, Innichen, Niederdorf, Prags, Auronzo di Cadore, Cortina d'Ampezzo và Innervillgraten (Áo).

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
  Trang mạng của đô thị này

Đô thị Nam Tirol


title: Cenodagreutes coccyginus

text:
Cenodagreutes coccyginus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Cenodagreutes


title: Triphosa

text:
Triphosa là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Các loài
Chi này gồm các loài:
Triphosa atrifascia Inoue, 2004
Triphosa dubitata Linnaeus, 1758
Triphosa lugens Bastelberger, 1909
Triphosa praesumtiosa Prout, 1941
Triphosa quasiplaga Dyar, 1913
Triphosa rantaizanensis Wileman, 1916
Triphosa rotundata Inoue, 2004
Triphosa rubrifusa Bastelberger, 1909
Triphosa sabaudiata (Duponchel, 1830)
Triphosa tritocelidata Aurivillius, 1910
Triphosa umbraria (Leech, 1891)

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Rheumapterini


title: Preetz, Vorpommern-Rügen

text:
Preetz là một đô thị tại huyện Vorpommern-Rügen (trước thuộc huyện Nordvorpommern), bang Mecklenburg-Vorpommern, miền bắc nước Đức.

Tham khảo

Xã của bang Mecklenburg-Vorpommern
Xã và đô thị ở huyện Vorpommern-Rügen


title: Dettmannsdorf

text:
Dettmannsdorf là một đô thị tại huyện Vorpommern-Rügen (trước thuộc huyện Nordvorpommern), bang Mecklenburg-Vorpommern, miền bắc nước Đức.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Vorpommern-Rügen


title: Gynoplistia cultrata

text:
Gynoplistia cultrata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gynoplistia
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Bóng bầu dục Mỹ

text:
Bóng bầu dục Mỹ hay còn gọi là bóng đá kiểu Mỹ (American football hoặc Gridiron football), tiếng lóng Việt Nam gọi là bóng cà na, là một môn thể thao thi đấu đồng đội phổ biến tại Hoa Kỳ. Bóng bầu dục Mỹ có quan hệ gần gũi với bóng bầu dục Canada nhưng có một số khác biệt về luật chơi và nhiều đặc điểm khác. Tại Hoa Kỳ, một số dạng chính của bóng bầu dục là bóng bầu dục trung học, bóng bầu dục đại học và bóng bầu dục chuyên nghiệp, về cơ bản là giống nhau nhưng khác nhau ở vài điểm trong luật chơi.

Dụng cụ thi đấu

Sân chơi
Sân chơi của môn bóng bầu dục dài 100 yards (91,44 mét), chia làm 20 phần mỗi phần 5 yards (4,57 mét), được đánh dấu bằng 19 vạch dài màu trắng theo chiều ngang của sân. Giữa những vạch dài là bốn hàng vạch ngắn, mỗi hàng 4 vạch cách nhau 1 yard. Phần cuối cùng ở mỗi cuối sân được gọi là end-zone (vùng cấm địa), có chiều dài 10 yards (9,14 mét), thường thì được sọc chéo màu đỏ và được ngăn cách bởi một vạch trắng dài gọi là đường cấm địa (goal line). Cuối vùng cấm địa (end-zone) là vạch cuối (end line), sau đó là cột gôn (goal posts). Cột gôn được trồng chính giữa chiều ngang của sân,  cao 10 feet (3,05 mét), trên bắc một  thanh ngang dài 18 feet 6 inches (5,64 mét), hai đầu thanh ngang là hai thanh dọc cao 30 feet (9,14 mét). Tổng cộng, toàn sân chơi của môn football dài 120 yards (360 feet hay 109,73 mét) và ngang là 53 1/3  yards (160 feet hay 48,77 mét). Kể từ đường cấm địa (goal line), cứ mỗi 10 yards, sân sẽ được đánh dấu bằng số 10, 20, 30, 40 cho tới giữa sân là 50. Sau mức này, sân được đánh dấu ngược lại 40, 30, 20 và 10 cho đến vùng cấm địa của bên kia.

Bóng
Bóng làm bằng da hình bầu dục được bơm hơi nặng từ 400 gram đến 430 gram. Bóng thi đấu thường được đánh sáp dưỡng và phun chống ẩm nhằm tăng độ bám dính.

Mũ bảo hiểm
Mũ bảo hiểm được người chơi đội để bảo về vùng đầu khỏi va đập mạnh trong trận đấu. Mũ bảo hiểm bao gồm vỏ nhựa tổng hợp nhẹ, bên trong có lót lớp đệm xốp hoặc đệm bơm hơi để bảo vệ đầu, mặt nạ thép để bảo vệ mặt, 2 ốp hàm ở mỗi bên để bảo vệ hàm, lỗ thông tai, dây quai cằm và kính ốp polycarbonate chống chói. Mũ bảo hiềm thường được điểm xuyết với logo đội bóng, các loại họa tiết, sọc hay số thi đấu để dễ phân biệt từ xa.

Giáp bảo hộ và trang phục thi đấu
Giáp bảo hộ thường được mặc bên ngoài lớp đồ lót hút ẩm và bên dưới trang phục thi đấu giúp bảo vệ người chơi khỏi chấn thương. Giống như mũ bảo hiểm, giáp bảo hộ được cầu tạo gôm lớp nhựa cứng bên ngoài và đệm dầy thoáng khí bên trong. Các miếng giáp bao bọc quanh phần vai, ngực và lưng của người chơi được thiết chặt bằng một dây đai nhựa bao vòng quanh xương sườn.

Trang phục thi đấu bóng bầu dục được mặc sát lớp bảo hộ. Bộ trang phục thi đấu bao gồm 1 áo đấu và 1 quần. Áo đấu có số áo trên vùng ngực, lưng và cầu vai; tên gọi của đội bóng hay tên thành phố thường được ghi trên ngực áo, phần vai được đính logo đội hay sọc màu và tên cầu thủ được in ở vùng lưng trên. Quần đấu được làm từ chất liều bền dai, mặc sát người, với túi trong để nhét mút bảo hộ đùi và hông.

Vị trí, đội hình và chiến thuật

Một đội bóng bầu dục Mỹ có 53 người sẽ chia làm 3 đội phụ gồm đội tấn công (offensive unit), đội phòng ngự (defensive unit) và đội hỗn hợp hay đội đặc biệt (special team). Mỗi đội bóng chỉ được phép có tối đa 11 cầu thủ trên sân trong bất cứ lúc nào. Cầu thủ thông thường được phân loại làm cầu thủ phòng ngự (defensive player) hoặc cầu thủ tấn công (offensive player) và chỉ được chơi cho một trong hai đội tấn công hay đội phòng ngự. Cầu thủ tấn công lẫn phòng ngự đều chơi cho đội hỗn hợp trong các tình huống cần thiết.

1. Đội tấn công (Offense)
Gồm các Vị trí:

Center (C): Trung phong (người giao bóng) (1 người)

Offensive Guard (OG): Tiền vệ trong (2 người)

Offensive Tackle (OT): Tiền vệ ngoài (2 người)

Quarterback (QB): Tiền vệ chính (1 người)

Half Back/Running Back (HB/RB): Trung vệ chạy (1-2 người)

Full Back/Set Back (FB/H-Back): Hậu vệ chạy (1 người)

Wide Receiver (WR): Tiền đạo bắt bóng (2-4 người)

Tight End (TE): Trung vệ đuôi (1-3 người), vị trí này là sự kết hợp giữa vị trí tiền vệ và tiền đạo bắt bóng

 Hàng tiền vệ tấn công: Được xếp dọc các vạch ngang trên sân. Năm Tiền vệ trên hàng tiền vệ công (Offensive line) gồm Trung phong (Center) đứng giữa, hai bên là hai Tiền vệ trong (Guard), ngoài cùng có hai Tiền vệ ngoài (Tackle) - thường là người cao lớn nhất trên sân bóng. Trung vệ đuôi (Tight End) sẽ được kết hợp vào đôi hình chiến thuật (Formations) tùy thuộc vào tình huống trận đấu. Hàng tiền vệ có hai nhiệm vụ chính: bảo vệ Tiền vệ chính và tạo đường chạy cho Trung vệ chạy. Hàng tiền vệ tấn công của giải NFL có chiều cao và cân nặng trung bình là 1,95 mét và 141 kg.
 Nhóm kỹ năng: Nhóm kỹ năng (Skill positions), là nhóm cầu thủ thường chịu trách nhiệm ghi điểm trên sân bao gồm Tiền đạo bắt bóng (Wide receiver), Trung vệ chạy (Running back), Trung vệ đuôi (Tight end), và Hậu vệ (Full back). Các cầu thủ này tham gia tấn công bằng cách nhận bóng từ tiền vệ chính rồi chạy (hậu vệ, trung vệ chạy), hoặc bắt bóng ném từ tiền vệ chính rồi chạy (tất cả vị trí). Vị trí tiền vệ chính cũng thuộc nhóm này vì cầu thủ tiền vệ chính có quyền cầm bóng chạy và ghi điểm.
Tiền vệ chính: Vị trí tiền vệ chính (Quarterback) thường được ví là cầu thủ quan trọng nhất trên đội tấn công nói riêng, và toàn đội bóng nói chung. Tiền vệ chính giữ vị trí thủ quân vì anh nắm quyền phân phối bóng trong trận đấu bằng cách ném bóng (cho nhóm kỹ năng) hoặc giao bóng ("Handing-off") cho trung vệ chạy.  Người tiền vệ chính luôn đứng sau Tiền vệ trung tâm để nhận bóng, khoảng cách giữa anh và người giao bóng tùy thuộc vào nét đặc trưng của từng đội hình chiến thuật

Để chơi vị trí tiền vệ chính, cầu thủ cần có tầm nhìn kiến tạo tốt, đường ném chuẩn xác và tố chất lãnh đạo.

2. Đội phòng ngự (Defense)
Gồm các Vị trí:

Defensive End (DE): Tiền vệ Phòng ngự đuôi (2 người)

Defensive/Nose Tackle (DT/NT): Tiền vệ Phòng ngự chặn/mũi. (1-2 người)

Outside Linebacker (OLB): Trung vệ Phòng ngự ngoài (1-2 người)

Inside Linebacker/Middle Linebacker (ILB/MLB): Trung vệ phòng ngự trong (1-2 người)

Cornerback (CB): Hậu vệ Góc

Safety (S): Hậu vệ Sâu

 Hàng tiền vệ phòng ngự: Gồm 3 hay 4 Tiền vệ Phòng ngự xếp hàng ngang song song các Tiền vệ tấn công, ta gọi đây là Hàng tiền vệ phòng ngự (Defensive line). Hai bên cuối hàng gồm hai Tiền vệ Phòng ngự đuôi (Defensive end), bên trong là một đến hai Tiền vệ Phòng ngự chặn (Defensive tackle) tùy vào đội hình phòng ngự. Nhiệm vụ chính của các cầu thủ chơi ở vị trí này là ngăn chặn đội tân công đối phương rút ngắn khoảng cách tới vòng cấm địa (Endzone) bằng cách ngăn đường chạy và gây sưc ép lên Tiền vệ chính đối phương.
 Hàng trung vệ phòng ngự: Bao gồm 2-4 Trung vệ phòng ngự. Vốn dĩ danh từ Linebacker miêu tả đặc thù công việc của các Trung vệ phòng ngự, tức yểm trợ cho hàng tiền vệ ("backing up the line"), trong này "Line" chỉ Defensive Line. Vai trò của các linebackers cũng gần giống như hàng tiền vệ, kết hợp cùng với việc ngăn chặn các đường ném ngắn từ Trung phong.
 Hậu vệ phòng ngự: Hậu vệ phòng ngự đóng vai trò ngăn chặn các đường ném của trung phong đến tay nhóm cầu thủ kỹ năng, hậu vệ có thể phá bóng bằng tay hoặc chặn bắt bóng và giúp đội của mình giành quyền tấn công. Hậu vệ Góc thường xếp hàng đối diện với Tiền đạo bắt bóng và tham gia vào phòng thủ 1 kèm 1 (man-to-man defense) hay phòng thủ khu vực (zone defense). Hậu vệ Sâu (Safety) là vị trí sâu nhất trong đội hình phòng ngự, tương tự như vị trí Hậu vệ quét (Sweeper) trong môn bóng đá, nhiệm vụ của họ là tham gia tố chức phòng thủ khu vực, đánh chặn các đường chuyền sâu dọc đường biên (trong phương pháp phòng thủ cover 2 và cover 6) hay các đường ném xuống giữa sân (trong phương pháp cover 1, cover 3 và cover 4)

Hậu vệ Sâu gồm 2 loại: Free Safety (Hậu vệ Cắm) và Strong Safety (Hậu vệ Lùi). Hậu vệ Cắm thường xuyên tham gia đánh chặn bóng sâu trong khi Hậu vệ Lùi sẽ tham giai hộ trợ ngăn ngừa đường chạy cùng với các Trung vệ & Tiền vệ trong các tình huống chạy.

Đội hình phòng ngự: Base (Thông thường) 3-4-4, 4-3-4; Nickel 2-4-5, 3-3-5, 4-2-5; Dime 4-1-6, 2-3-6... Trong đó số đầu tượng trưng cho số tiền vệ, số giữa cho trung vệ và số cuối in đậm ám chỉ số lượng hậu vệ phòng ngự

3. Đội hỗn hợp/đặc biệt (Special team)
Gồm các Vị trí:

Long Snapper (LS): Người giao bóng

Punter (P): Cầu thủ sút dài

Placekicker (K): Cầu thủ sút điểm

Holder (H): Người giữ bóng (thông thường là Tiền vệ chính dự bị hay Cầu thủ sút dài)

Gunner: Trung vệ càn quét

Upback: Trung vệ chặn

Return Specialist (RS): Người trả bóng

 Người giao bóng: Người giao bóng (Long snapper), sẽ thay thế Tiền vệ trung tâm (Center) trong các trường hợp sút dài và sút điểm. Hàng tiền vệ trong các tình huống trên sẽ được gia cố thêm 2 cầu thủ (trong trường hợp sút dài) hay 4 cầu thủ (trong trường hợp sút điểm) do nhóm kỹ năng không còn tham gia tấn công. Theo hiệu lệnh của chân sút, người giao bóng sẽ bật bóng từ tư thế chồm hổm đến Người giữ bóng (Holder), trái bóng được đặt dựng đứng cho Chân sút điểm (Placekicker) lấy đà ghi bàn (field goal kick); hoặc, bóng sẽ được bật thằng tới tay Chân sút dài (Punter) để anh lật vi trị bóng trên sân trong trường hợp bóng nằm ngoai cự ly tối đa của Cầu thủ sút điểm.
 Cầu thủ sút: Thông thường trong trường hợp đội tấn công đến lượt xuống bóng cuối cùng (4th Down), Chân sút điểm (Placekicker) sẽ được điều lên sân để thử ghi 3 điểm (field-goal try). Cự ly tối đa trung bình để chân sút điểm ghi bàn nằm trong khoảng 50-55 yards cách cột gôn. Nếu đội tấn công đã đến lượt xuống bóng cuối mà bóng nằm quá cự ly tối đa để ghi 3 điểm (field-goal range), Chân sút dài sẽ được điều ra sân để giao quyền tấn công cho đội đối phương bằng cách sút bóng về phía khu cấm địa đội bạn, hay về phía người trả bóng. Chủ đích của hành động Sút dài (Punt) là gia tăng khoảng cách giữa đội tấn công đối phương với vùng cầm địa của đội nhà. Cầu thủ sút cũng được giao trọng trách Sút ra bóng mở màn (Kick-off) mỗi hiệp chính, hay sau khi đội nhà ghi bàn.
 Trung vệ hỗn hợp/đặc biệt (Special Teamer): Bao gồm Trung vệ càn quét và Trung vệ chặn. Trung vệ càn quét (Gunner) trong các tình huống sút dài có nhiệm vụ đốn ngã người trả bóng, nhằm hạn chế tối đa khoảng cách đến vùng cấm địa nhà. Trung vệ chặn (Upback), thực hiện nhiệm vụ bảo vệ Người sút dài nếu hàng tiền vệ có sảy ra sơ hở.
 Người trả bóng: Cầu thủ trả bóng (Return specialist) là vị trí thường được dành cho những cầu thủ kỹ năng hay hậu vệ phòng ngự khéo léo và nhanh chân nhất trong đội hình. Họ nhận bóng được sút từ các tình huống sút dài và sút mở màn rồi chạy về phía vùng cầm địa đối phương. Mục tiêu của người trả bóng là ghi điểm bằng cách chạy đến khu cấm địa đối phương, hoặc ít nhất là thu ngắn khoảng cách tấn công cho đội nhà.

Luật chơi và thời gian thi đấu

Một đội chỉ ghi điểm khi cầu thủ của đội đó đặt được quả bóng vào phía sau đường biên ngang của phần sân đối phương, hay còn gọi là đường biên ghi bàn (goal line), là được tính điểm.Cách tính điểm như sau đưa bóng vào khu vực vùng cấm địa (touchdown) và đặt nó vào phía sau goal line sẽ được 6 điểm, sau đó đá vào cầu môn từ khoảng cách 3 yard sẽ được thêm 1 điểm hoặc làm 1 cú touchdown từ khoảng cách 3 yard sẽ được 2 điểm. Cú đá phạt thành công được 3 điểm khi quả bóng chui qua hai cột đứng vào cao hơn xà ngang.cầu thủ lần lượt nắm quyền tấn công và phòng ngự. Đội tấn công được thực hiện 4 lượt xuống bóng  để tiến lên khoảng cách 10 yard. Nếu không ghi được điểm trong đợt tấn công đó thì đến lượt đội kia có bóng. Mỗi lần thay đổi quyền tấn công, cả 22 cầu thủ của hai đội sẽ rời sân thay người. Đội bị mất bóng sẽ thay toàn bộ cầu thủ chuyên phòng ngự, còn đội phòng ngự trước đó sẽ thay bằng đội hình tấn công.

Thời gian thi đấu mỗi trận đấu dài 60 phút, chia làm 4 hiệp, trừ thời gian chết (bóng ngoài cuộc), nên đôi khi tổng thời gian thi đấu trên sân lên đến 180 phút. Quả bóng được làm bằng da, nặng 400 gram, hình bầu dục, kẻ 2 vạch trắng để dễ nhìn nhưng ở NFL lại không có. Trọng tài còn được gọi là “Những con ngựa vằn” vì bộ đồng phục trắng, kẻ sọc đen. Mỗi trận đấu có từ 4 đến 7 trọng tài làm nhiệm vụ.

NFL và Super Bowl

Super Bowl (tạm dịch: Siêu cúp Bóng bầu dục Mỹ) là trận tranh chức vô địch thường niên của Liên đoàn Bóng bầu dục Quốc gia (NFL - National Football League), hiệp hội hàng đầu của bóng bầu dục Mỹ, kể từ năm 1967 và thường được tổ chức vào Chủ nhật đầu tiên của tháng Hai dương lịch, gọi là Super Bowl Sunday (Chủ nhật Siêu Cúp).

Đội thắng cuộc nhận được cúp Vince Lombardi Trophy, được đặt tên theo huấn luyện viên của đội Green Bay Packers, đội đã giành được chiến thắng hai trận Super Bowl đầu tiên và ba trong số năm giải vô địch NFL trước đó (năm 1961, 1962, và 1965). Cúp này được thực hiện độc quyền bởi hãng Tiffany & Co với giá 25.000 USD. Cuối trận đấu, cầu thủ xuất sắc nhất (Most Valuable Player  - viết tắt: MVP) sẽ được chọn và trao Cúp Pete-Rozelle, được đặt tên theo cựu ủy viên NFL Pete Rozelle. Các thành viên của đội chiến thắng sẽ được nhận những chiếc nhẫn làm bằng vàng và kim cương, được gọi là Super Bowl ring.

Trong hầu hết các năm qua, Super Bowl là chương trình được theo dõi nhiều nhất trong các chương trình phát sóng của truyền hình Mỹ. Ngày  Chủ nhật Siêu Cúp của giải Super Bowl không chỉ là một trong những sự kiện thể thao lớn nhất mà bây giờ được xem de facto như là ngày lễ quốc gia của Hoa Kỳ.

Chú thích

Xem thêm
 Super Bowl ("Siêu cúp Bóng bầu dục Mỹ")
 Bóng rugby

Sách

Liên kết ngoài

 American Youth Football

Trò chơi với bóng
Môn thể thao có nguồn gốc từ Hoa Kỳ
Các môn bóng đá
Bóng bầu dục Bắc Mỹ


title: Phân tích mật mã

text:
Cryptanalysis là ngành học nghiên cứu các phương thức để thu được ý nghĩa của thông tin đã được mã hóa. Điều này liên quan đến việc tìm khóa bí mật. Trong ngôn ngữ không kĩ thuật, đây là việc codebreaking hoặc là bẻ khóa code, mặc dù những cụm từ này cũng có một ý nghĩa kỹ thuật đặc biệt.

Cryptanalysis cũng được dùng để ám chỉ tới bất kỳ cố gắng để phá vỡ sự bảo mật của các giải thuật mật mã và giao thức khác nói chung. Tuy nhiên, cryptanalysis thường không bao gồm các phương thức tấn công mà không nhắm vào đích chính là những nhược điểm của các cách viết mật mã hiện nay, như bribery, physical coercion, burglary, keystroke logging, và social enginerring, mặc dù những loại tấn công này là một mối quan tâm quan trọng và thường hiệu quả hơn cryptanalysis truyền thống.
Dù mục đích có giống nhau, các phương thức và kỹ thuật của cryptanalysis đã thay đổi triệt để thông qua chiều dài lịch sử của mật mã, thích nghi với sự phát triển mật mã phức tạp, theo thứ tự từ các phương thức thông qua giấy mực trong quá khứ, tới các máy giống như Enigma trong chiến tranh thế giới thứ 2, tới các quy trình deaj vào máy tính như hiện nay. Kết quả của cryptanalysis cũng thay đổi-không còn nữa khả năng thành công giới hạn trong việc codebreaking, và có một sự phân cấp của những gì tạo nên một cuộc tấn công tốt. Vào giữa những năm 1970, một phương thức mới của mật mã được giới thiệu: asymmetric cryptography (mật mã bất đối xứng). Các phương thức để phá vỡ các hệ thống mật mã này hoàn toàn khác với những phương thức trước đó, và thường liên quan đến giải quyết những vấn đề cấu trúc một cách cẩn thận trong toán học thuần túy, nổi tiếng nhất là integer factorization.

Lịch sử của cryptanalysis

Classical cryptanalysisMặc dù thực sự từ "cryptananlysis" mới xuất hiện gần đây (được đặt bởi Willian Friedman vào năm 1920), nhưng các phương thức phá code và cipher đã có từ trước đó. Được biết đến đầu tiên vào thế ký thứ 9 được đưa ra bới nhà bác học người A rập, Al-Kindi, trong tác phẩm A Manuscript on Deciphering Cryptographic Messages.Trong cuốn này bao gồm một sự giải mã của phương thức frequency analysis được đưa ra bởi Ibrahim Al-Kadi vào năm 1992-1993.
Frequency analysis là phương thức cơ bản để phá vỡ hâu hết các khối cổ điển. Trong ngôn ngữ tự nhiên, các chữ cái chính trong bảng chữ cái xuất hiện nhiều hơn những cái khác; trong tiếng Anh, E giống như chữ cái chung nhất trong bất kỳ mẫu plaintext. Tương tự, TH là cặp chữ cái dùng nhiều nhất trong tiếng Anh. Frequency analysis dựa trên các khối không ẩn đi những thông tin được biểu diễn bằng các con số này.

Trong thực tế, frequency analysis dựa nhiều vào kiến thức ngôn ngữ khi làm việc trên thông tin được biểu diễn bằng số. Nhưng khi các khối trở nên phức tạp hơn, Toán học trở nên quan trọng hơn trong cryptanalysis.Sự thay đổi này được cụ thể trong thế chiến II với những nỗ lực đầu tiên để bẻ gãy khối Axis đòi hỏi những cấp độ mới của tinh hoa toán học. Hơn nữa, sự tự động được ứng dụng đầu tiên tới cryptanalysis trong thời kỳ này với dịch vụ Bompa của Ba Lan dùng card đục lỗ, và trong Colossus, một trong những máy tính sớm nhất.

Mô hình cryptanalysis

Trong các học viện, các thiết kế mới xuất hiện thường xuyên, và nó cũng bị phá vỡ thường xuyên:

-	Năm 1984, mã khối Madryga được tìm ra dễ bị phá bởi các sự tấn công chỉ nhắm vào ciphertext vào năm 1998.

-	FEAL-4, được đề xuất để thay thế cho giải thuật mã hóa tiêu chuẩn DES, bị hạ gục bới sự tấn công dồn dập của cộng đồng giảng viên

-	Trong công nghiệp cũng vậy, các khối cũng không tránh khỏi sai sót. VÍ dụ như các giải thuật A5/1,A5/2 và CMEA, được dùng trong kỹ thuật di động, có thể bị phá vỡ trong nhiều giờ, nhiều phút, hoặc thậm chí trong thời gian thực dùng các trang bị máy tính.

-	Năm 2001, Wired Equivalent Privacy (WEP), một giao thức sử dụng sự bảo mật Wi-fi wireless networks, cũng bị phá bởi một sự tấn công các khóa có liên quan.
Kết quả của cryptanalysis

Sự thành công của cryptanalysis có tác dụng chắc chắn trong lịch sử; khả năng đọc các suy nghĩa và kế hoạch bí mật giả định có thể là lợi thê quyết định. Ví dụ, trong thế chiến II, việc phá vỡ Zimmermann Telegram là phương tiện mang Mỹ vào chiến tranh. Trong thế chiến II, Sự giải mã khối German, bao gồm máy Enigma và khối Lorenz- được thừa nhận vào giữa cuối cuộc chiến tranh châu Âu trước khi xác định kết quả thật sự. Mỹ cũng được lợi từ sự giải mã mật mã code PURPLE của Nhật.
Các chính phủ đã nhận ra được các lợi ích tiềm năng của cryptanalysis cho tin tức tình báo, cả quân sự và ngoại giao, và đã thành lập một tổ chưa chuyên phá code và các khối của các quốc gia khác, ví dụ các tổ chức GCHQ va NSA vẫn hoạt động đến ngày nay.

Các kiểu tấn công
Về cơ bản, điều quan trong thực tế cần cho một cuộc tấn công dựa vào việc trả lời 3 câu hỏi sau:

1.	Kiến thức và khả năng nào là điều kiện tiên quyết?

2.	Có bao nhiêu thông tin bí mật được suy luận ra?

3.	Đòi hỏi bao nhiêu nỗ lực? (Bản chất phức tạp của tính toán là gì?) Kiến thức tiền đề: Chuỗi sự kiện cho analysisCryptanalysis có thể được thực hiện dưới nhiều giả thiết về bao nhiêu thứ cần quan sát và tìm ra về hệ thống dưới sự tấn công. Khi bắt đầu cơ bản thường giả sử rằng, cho mục đích phân tích, các giải thuật thông thường được biết; đây là nguyên lý "kẻ thù biết hệ thống" của Kerckhoff.

Các sự giả thiết khác bao gồm:
•	Ciphertext-only: người giải mã chỉ truy cập đến một tập các ciphertext hoặc codetext.
•	Known-plaintext: Người tấn công có một tập các ciphertext mà anh ta biết để đáp ứng các plaintext.
•	Chosen-plaintext (chosen-ciphertext): Người tấn công có thể nhận được ciphertext (plaintext) đấp ứng cho một tập các plaintext(ciphertext) bất kì cho sự lựa chọn của chính anh ta.
•	 Adaptive chosen-plaintext: giống như là tấn công một khối plaintext được chọn, trừ việc các kẻ tấn công có thể chọn các plaintext tiếp theo dựa trên thông tin học được từ các sự mã hóa trước đó. Tương tựu cho Adaptive chosen ciphertext attack.
•	Related-key attack: Giống như tấn công chọn sẵn plaintext, trừ việc kẻ tấn công có thể nhận được ciphertext được mã hóa với hai khóa khác nhau. Các khóa không được biết đến, những mối quan hệ giữa chúng thì được biết; ví dụ hai kháo chỉ khác nhau 1 bit.
Những kiểu tấn công này rõ ràng khác nhau trong cái cách hợp lý mà chúng được dùng trong thực tế. Mặc dù có một vài kiểu phù hợp hơn những kiểu khác, những người viết mật mã thường sẽ thận trọng để bảo mật và giả sử rằng trường hợp xấu nhất khi thiết kế các giải thuật, nếu một quy trình bảo mật thậm chí ngăn cản những đe dọa không có thực thì nó cũng chống lại sự giải mã trong thế giới thực tốt.Phân loại thành công trong cryptanalysisCác kết quả của cryptanalysis có thể khác nhau trong sự hữu dụng. Ví dụ, người viết mật mã Lars Knudsen (1998) đã phân các loại tấn công khác nhau trên mã khối dựa vào số lượng và chất lượng thông tin bí mật bị khám phá.

•	Total break — Kẻ tấn công tìm ra khóa bí mật.

•	Global deduction — Kẻ tấn công tìm ra giải thuật tương đương cho sự mã hóa và giải mã nhưng không học về key.

•	Instance (local) deduction — kẻ tấn công tìm ra khối plaintext (hoặc ciphertext) mà không được biết trước.

•	 Information deduction — Kẻ tấn công thu được một vài thông tin Shanon ve plaintext (hoặc ciphertext) không được biết trước.

•	Distinguishing algorithm — Kẻ tấn công có thể nhận biết được khối từ một sự hoán vị ngẫu nhiên.ComplexityCuộc tấn công có thể được đặc trưng bới số lượng tài nguyên mà chúng đòi hỏi.

•	Time — số "phép tính chính" được mô tả. Cái này không chặt chẽ, phép tính chính có thể là các chỉ dẫn máy tính cơ bản như cộng, XOR, luân phiên…,hoặc hoàn toàn là các phương thức mã hóa. Such as addition, XOR, shift, and so forth, or entire encryption methods.

•	Memory —Sô lưu trữ đòi hỏi để mô tả tấn công the amount of storage required to perform the attack.

•	Data — chất lượng của plaintext và ciphertext đòi hỏi.

Cryptanalysis of asymmetric cryptography
Mật mã bất đối xứng (còn gọi là mã public key) là mật mã dựa trên việc sử dụng 2 khóa: 1 public, 1 private. Sự bảo mật của mật ãm 2 khóa dựa trên các câu hỏi toán học theo kiểu mà mã khóa đơn thông thường không làm được và leein kết cryptanalysis tới các nghiên cứu các thuật toán rộng hơn theo một cách mới.

Một quy trình bất đói xứng được thiết kê quanh việc giải quyết các vấn đề toán học khác nhau. Nếu một giải thuật tiến bộ có thể được tìm thấy để giải quyết vấn đề, thì hệ thống sẽ trở nên yếu đi. Ví dụ, sự bảo mật của quy trình đổi khóa Diffie-Hellman dựa trên sự khó khăn trong tính toán logarit hữu hạn. Năm 1983, Don Coppersmith đã tìm ra cách nhanh hơn để tìm logarit hữu hạn, do đó đòi hỏi các nhà làm mật mã phải sử dụng những nhóm lớn (hoặc các loại nhóm khác nhau).
Đặc điểm khác biết của quy tình bất đối xứng không giống như tấn công các hệ thống mật mã đối xứng, bất kỳ cryptanalysis có cơ hội để sử dụng kiến thức thu được từ public key.Methods of cryptanalysis'''

Classical cryptanalysis:

•	Frequency analysis

•	Index of coincidence

•	Kasiski examination
Symmetric algorithms:

•	Boomerang attack

•	Brute force attack

•	Davies' attack

•	Differential cryptanalysis

•	Impossible differential cryptanalysis

•	Integral cryptanalysis

•	Linear cryptanalysis

•	Meet-in-the-middle attack

•	Mod-n cryptanalysis

•	Related-key attack

•	Slide attack

•	XSL attack

Hash functions:

•	Birthday attack

Attack models:

•	Chosen-ciphertext attack

•	Chosen-plaintext attack

•	Ciphertext-only attack

•	Known-plaintext attack

Side channel attacks:

•	Power analysis

•	Timing attack

Network attacks:

•	Man-in-the-middle attack

•	Replay attack

External attacks:

•	Black-bag cryptanalysis

•	Rubber-hose cryptanalysis

Tham khảo

Hoàn toàn không có nguồn tham khảo từ 2009-04-23
Hoàn toàn không có nguồn tham khảo
Mật mã học
Tấn công mật mã
Toán học ứng dụng


title: La Chapelle-Saint-Luc (tổng)

text:
Tổng Chapelle-Saint-Luc là một tổng của Pháp nằm ở tỉnh Aube trong vùng Grand Est.
Tổng này được tổ chức xung quanh La Chapelle-Saint-Luc ở quận Troyes.

Hành chính

Các đơn vị hành chính

|-
| La Chapelle-Saint-Luc || align="right" | 14 447 (1) || align="right" | 10600 || align="right" | 10081
|-
| Les Noës-près-Troyes || align="right" | 3 466 || align="right" | 10420 || align="right" | 10265
|}
(1) một phần xã.

Thông tin nhân khẩu

Xem thêm
 Aube
Quận của Aube
 Tổng của ‘Aube
Xã của Aube
Danh sách tổng ủy viên hội đồng của Aube

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Tổng Chapelle-Saint-Luc trên trang mạng của Insee
 plan du canton de Chapelle-Saint-Luc sur Mapquest
 Localisation du canton de Chapelle-Saint-Luc trên bản đồ Pháp

Chapelle-Saint-Luc


title: Bongo Bong and Je ne t'aime plus

text:
"Bongo Bong" và "Je Ne T'Aime Plus" là hai bài hát nhạc pop, nguyên gốc được sáng tác và biểu diễn bởi nam ca sĩ người Pháp Manu Chao. Năm 2006, hai bài này đã được kết hợp vào một bài hát và hát lại bởi ca sĩ người Anh Robbie Williams. Bài hát được sản xuất bởi Mark Ronson, phát hành làm đĩa đơn thứ ba từ album hát đơn thứ 10 của Williams, Rudebox, phát hành ở México và các quốc gia Tây Âu vào đầu năm 2007. Bài hát có sự góp giọng của nữ nghệ sĩ người Anh Lily Allen.

Không có video âm nhạc nào đã được thực hiện cho bài hát này.

Danh sách bài hát và định dạng
Một CD quảng cáo đã được gửi đến EMI Music Mexico và ca khúc cũng đã cho phép tải về từ đầu tháng 2. Tuy nhiên ngoài Mexico và các nước châu Âu, ca khúc này đều không được phát hành chính thức trên bất kì quốc gia nào khác. Tại thời điểm phát hành, đây là ca khúc được tải về nhiều thứ hai từ album Rudebox trên iTunes, chỉ sau bài hát "Rudebox".

CD México
Bongo Bong and Je Ne T'Aime Plus (Radio Edit)
Bongo Bong and Je Ne T'Aime Plus (Fedde Le Grand Remix)

CD châu Âu
Bongo Bong and Je Ne T'Aime Plus (Radio Edit)
Lovelight (Dark Horse Mix)

CD phối lại
Bongo Bong and Je Ne T'Aime Plus (Fedde Le Grand Remix)
Bongo Bong and Je Ne T'Aime Plus (Noisia Vocal Remix)
Bongo Bong and Je Ne T'Aime Plus (Noisia Trashdance Dub)

Danh sách thực hiện
Hát chính: Robbie Williams
Hát phụ: Lily Allen
Ghita thường và ghita điện: Tiggers
Moog synthesiser: Vaughan Merrick
Trumpet: Dave Guy
Saxophone tenor: Neil Sugarman
Sexophone baritone: Ian Hendrickson-Smith
Fender Rhodes, Juno Bass: Raymond Angry
Juno 106, ghita điện, ghita bass, phách: Mark Ronson
Hòa âm: Serban Ghenea

Xếp hạng

Chú thích

Bài hát năm 2006
Đĩa đơn năm 2007
Bài hát của Lily Allen
Bài hát của Robbie Williams
Bài hát sản xuất bởi Mark Ronson


title: Bóng đá đường phố

text:
Bóng đá đường phố là các loại hình bóng đá theo hình thức thể thao đường phố không được diễn ra một cách chính thức hoặc được diễn ra tại một địa điểm chính thức với những quy tắc khắt khe theo luật bóng đá, mà được diễn ra một cách tự phát, ngẫu hứng trên những địa điểm mà người chơi có thể tận dụng không gian để đá bóng như đường phố, hẻm phố, các ngõ, ngách, kho bãi, đất trống…

Đây là loại bóng đá tự phát, manh mún, chỉ cần một bãi đất trống, một quả bóng làm bằng giẻ cuộn lại với nhau hoặc bất kỳ vật liệu gì miễn sao có hình cầu là được (thậm chí nếu không có bóng hay bất cứ thứ gì có thể tạo ra hình cầu thì bất cứ đồ vật gì đá được như một cái chai,... cũng có thể trở thành bóng), thế là đã có bóng đá đường phố với những cầu thủ chơi theo cảm hứng không chịu bất kỳ sự ràng buộc vào từ đôi chân cho đến cái đầu (nghĩa đen là người chơi thậm chí chỉ cần đi chân đất, không nhất thiết phải đi giày thể thao).

Ở bóng đá đường phố bạn có thể tự do trình diễn kĩ thuật,chơi một cách phóng khoáng hơn là bóng đá chuyên nghiệp.

Tổng quan
Bóng đá đường phố là loại bóng đá mà ai cũng có thể chơi được, ở đâu cũng có thể chơi được. Nó không phân chia giàu, nghèo, độ tuổi, giới tính,..., không quá chú trọng đến luật lệ thi đấu, trang phục thi đấu, phong cách thi đấu,... và vì tính đơn giản của nó nên nó phổ biến trên thế giới. Bóng đá đường phố cũng cung cấp cho thế giới những ngôi sao bóng đá đẳng cấp với những kỹ thuật độc đáo.

Bóng đá đường phố được biết đến nhiều tại Brasil. Bóng đá Brasil có đặc trưng về tính ngẫu hứng, sự sáng tạo xuất phát từ nguyên nhân chính là rất nhiều danh thủ trong lịch sử bóng đá xứ sở samba trưởng thành từ bóng đá đường phố. Nhiều quốc gia cũng có phong trào bóng đá đường phố như Nam Phi, Việt Nam...

Ngày nay, bóng đá đường phố được hiểu là những cầu thủ trẻ, cầu thủ nhí đến cọ xát, thi đấu, thư giãn tại các hoạt động bóng đá cộng đồng do các câu lạc bộ chuyên nghiệp tổ chức. Đó là cách làm bóng đá đường phố mang tính chuyên nghiệp chứ không nghiệp dư như tại Nam Phi hoặc một số quốc gia châu Phi, châu Á,....

Các giải bóng đá đường phố
Ngày nay, người ta thường tổ chức các giải bóng đá đường phố để tìm kiếm tài năng ví dụ như Cúp bóng đá đường phố Andrés Escobar diễn ra tại Mariannenplatz, thủ đô Berlin của Đức với sự tham dự của 180 cầu thủ nam nữ trẻ. Giải này là một trong những hoạt động gắn kết giữa bóng đá và tuyên truyền cho hòa bình, đẩy lùi bạo lực, ma túy và AIDS. Tên của cúp bóng đá đường phố kỳ này là Copa Andrés Escobar - nhằm tưởng niệm cầu thủ Colombia bị bắn chết sau World Cup 1994 - với 22 đội bóng được mời tham dự (Ghana và Nigeria không được cấp visa đến Đức). Trong số này đáng chú ý có đội Afghanistan, Kenya, Colombia, Peru, Rwanda, Sénégal, Nam Phi, đội hỗn hợp Israel và Palestine... Nước chủ nhà Đức có hai đội và huấn luyện viên Jürgen Klinsmann làm đại sứ quảng bá cho giải này.

Trên thế giới

Brazil
Bóng đá đường phố Brazil phổ biến từ khi người Brazil bắt đầu yêu bóng đá cuồng nhiệt vào đầu thế kỷ XX. Một quốc gia nghèo, cơ sở vật chất nghèo nàn, diện tích rộng (so với mặt bằng dân số) thì dễ để phát triển bóng đá đường phố hơn là những quốc gia khác có nền kinh tế phát triển hơn. Vua bóng đá Pelé từng nói ông thành danh là nhờ những kỹ năng đá phủi học được từ bóng đá đường phố. Vua lừa bóng qua mọi thời đại Garrincha cũng là ông vua của bóng đá đường phố. Và từ những ngôi sao kiệt xuất như Pelé hay Garrincha, bóng đá đường phố trở thành niềm đam mê và hy vọng của rất nhiều thế hệ cầu thủ trẻ muốn thành công trong sự nghiệp bóng tròn.

Ngày nay bóng đá đường phố tại Brazil đã được thay thế bằng thứ bóng đá cộng đồng được phát triển có định hướng và rất hiệu quả. Những sân bóng đá mini, các giải đấu vào cuối tuần hoặc vào buổi tối, hằng hà sa số sân bóng mọc lên được sự tài trợ và theo dõi sát sao của các đội bóng khắp Brazil cạnh tranh quyết liệt trong khâu tuyển chọn, phát hiện nhân tài trẻ.

Brazil hàng năm xuất khẩu gần 1.000 cầu thủ nhưng nguồn lực cầu thủ nội vẫn dồi dào. Bóng đá là nghề có thể kiếm sống, không quá sung túc thì ít nhất cũng đủ ăn, đủ mặc. Các trường đào tạo trẻ của các câu lạc bộ khắp đất nước Brazil đủ sức chứa tất cả những tài năng bóng đá thật sự có tài. Không có tiền vẫn có thể đến với bóng đá cộng đồng. Câu lạc bộ São Paulo chẳng hạn, hơn 3 thập kỷ qua, đã phát hiện không ít nhân tài.

Edmílson Gomes, Luís Fabiano, Julio Baptista và nhất là Kaká xuất thân từ bóng đá trẻ São Paulo. Thông qua bóng đá cộng đồng, Kaká tự tìm đến São Paulo thay vì ngược lại. Goueva không gọi đó là bóng đá đường phố vì sân bóng không còn chỉ là bãi đất trống mà có đủ hai cầu môn, giới hạn biên, thậm chí còn có cả trọng tài.

Nam Phi
Nam Phi là đất nước nơi mà sự phân biệt giàu nghèo lớn hơn bất kỳ quốc gia nào tại châu Phi, bóng đá ở đây phát triển sau thời kỳ phân biệt chủng tộc Apartheid. Bóng đá là môn thể thao dành cho người da đen, tức những người nghèo. Còn những người giàu, tức người da trắng, đa phần thích bóng bầu dục. Chế độ Apartheid sụp đổ cũng là lúc bóng đá Nam Phi mới có cơ hội và triển vọng cất cánh. Sự ra đời của câu lạc bộ bóng đá Ajax Cape Town vào năm 1999 đánh dấu một bước tiến mới về bóng đá trẻ - bước tiếp theo của bóng đá đường phố - nhưng mức độ phát triển không được như ý.

Ở Nam Phi có không ít khu ổ chuột, những con đường, những khu vực dơ dáy với những đứa trẻ da đen quần thảo với trái bóng từ sáng đến tối nhưng như thế không thể xem là thứ bóng đá đường phố sẽ góp phần vào sự phát triển của bóng đá Nam Phi trong tương lai. Ngày nay Nam Phi đã có chính sách quy hoạch phát triển bóng đá, giảm tải nền bóng đá dựa trên bóng đá đường phố.

Việt Nam
Ở Việt Nam, bóng đá đường phố cũng thông dụng, vào buổi sáng, hay buổi chiều, buổi tối, từ thành thị tới nông thôn, bóng đá đường phố luôn diễn ra một cách sôi nổi. Các đường phố, hẻm phố, ngõ cụt, sân bê tông hay những bãi đất trống, thậm chí là những nơi vừa giải tỏa mặt bằng đang ngổn ngang,... cũng được tận dụng tối đa, các sân bóng tự tạo luôn có những người thi đấu. Dụng cụ cho trận đấu cực kỳ rẻ tiền và đa dạng, bóng có thể là từ bóng da đến bóng đúc, bóng chuyền, bóng cao su (bóng hơi), bóng nhựa, bóng rổ,…, khung thành có thể được dựng bằng giày, dép, gạch,... để đánh dấu. Xuất phát từ nhu cầu chơi bóng đá ngày càng cao trong khi số lượng các sân bóng có hạn và giá cả khá cao so với một số đối tượng thu nhập thấp, lao động chân tay,....

Thành phần tham gia bóng đá đường phố có thể nói là rất đa dạng, từ những em học sinh, sinh viên cho đến những người công nhân, lao động chân tay đến những người lao động trí óc, lứa tuổi cũng đa dạng, từ nhỏ (trẻ em) đến lớn (người lớn)... tất cả mọi người đều không phân biệt lứa tuổi, giàu nghèo, địa vị... đều tham gia một cách vui vẻ và sôi nổi.

Những cầu thủ nổi tiếng
 Vua bóng đá Pelé là cầu thủ xuất thân từ bóng đá đường phố
 Garrincha một danh thủ của bóng đá Brazil và cũng là ông vua của bóng đá đường phố.
 Nani – cầu thủ của Manchester United và đội tuyển Bồ Đào Nha với rất nhiều kỹ năng bóng đá đường phố độc đáo nữa mà chưa phô diễn hết
 Tiago Manuel Dias Correia, biệt danh: Bébé (tiếng Bồ Đào Nha có nghĩa là "Cậu bé"). Bébé vốn là trẻ mồ côi, lớn lên trong trại trẻ mồ côi, từng nổi danh từ bóng đá đường phố và có nguồn tin nói rằng anh đã từng tham dự World Cup cho người vô gia cư (Homeless World Cup) trong màu áo ĐT Bồ Đào Nha.

Xem thêm
 Bóng đá
 Bóng đá mini
 Luật bóng đá
 Thể thao đường phố
 Văn hóa đường phố

Chú thích

Biến thể bóng đá
Trò chơi đá bóng đường phố

Bóng đá


title: Cây AVL

text:
Trong khoa học máy tính, một Cây AVL là một cây tìm kiếm nhị phân tự cân bằng, và là cấu trúc dữ liệu đầu tiên có khả năng này. Trong một cây AVL, tại mỗi nút chiều cao của hai cây con sai khác nhau không quá một. Hiệu quả là các phép chèn (insertion), và xóa (deletion) luôn chỉ tốn thời gian O(log n) trong cả trường hợp trung bình và trường hợp xấu nhất. Phép bổ sung và loại bỏ có thể cần đến việc tái cân bằng bằng một hoặc nhiều phép quay.

Cây AVL được gọi theo tên của hai người đề xuất chúng, G.M. Adelson-Velsky và E.M. Landis, được công bố trong bài báo của họ vào năm 1962: "An algorithm for the organization of information." (Một thuật toán về tổ chức thông tin)

Cây AVL thường được so sánh với cây đỏ đen vì chúng hỗ trợ các phép toán như nhau và cùng tốn thời gian O(log n) cho các phép toán cơ sở. Cây AVL thường thi hành tốt hơn cây đỏ đen đối với các ứng dụng sâu sắc. Các thuật toán cân bằng cây AVL được cung cấp trong nhiều giáo trình về khoa học máy tính.

Định nghĩa

Hệ số cân bằng
Hệ số cân bằng của cây T là hiệu số giữa các chiều cao của cây con trái và cây con phải của nó. Ký hiệu hệ số cân bằng của cây con gôc u là balance(u). Hệ số cân bằng của cây T là balance(T).

balance(u)= height(u.right)-height(u.left)
Nếu với mọi đỉnh u của T ta có balance(u)= 0 thì T được gọi là cây cân bằng hoàn toàn;
Nếu balance(T) > 0, nghĩa là cây con phải cao hơn cây con trái T được gọi là cây lệch phải;
Nếu balance(T)< 0, nghĩa là cây con trái cao hơn cây con phải T  được gọi là cây lệch trái.

Cân bằng AVL và cây AVL
Các cây tìm kiếm nhị phân được xây dựng theo phương pháp chèn thông thường có thể có những biến dạng mất cân đối nghiêm trọng, chẳng hạn có thể hoàn toàn lệch phải (tất cả các nút trong chỉ có con phải) hoặc lệch trái (tất cả các nút trong chỉ có con trái). Trong các trường hợp này chi phí cho việc tìm kiếm trong trường hợp xấu nhất đạt tới n (n là số nút trên cây). Nếu có một cây tìm kiếm nhị phân cân bằng hoàn toàn, chi phí đó chỉ xấp xỉ log2n. Tuy nhiên nhiều khi không thể xây dựng một cây tìm kiếm nhị phân như vậy cho mọi dãy khóa. G.M. Adelson-Velsky và E.M. Landis đã đề xuất một tiêu chuẩn cân bằng (sau này gọi là cân bằng AVL), giảm nhẹ hơn so với cân bằng hoàn toàn.
Cây T được gọi là cân bằng AVL nếu tại mỗi nút u của nó hệ số cân bằng có trị số tuyệt đối không vượt quá 1. Điều đó cũng có nghĩa là với mọi nút u của T, balance(u) chỉ nhận một trong ba giá trị -1, 0, 1.
Khi đó cây T cũng được gọi là cây AVL. Nếu cây con gốc tại đỉnh u là cân bằng AVL, ta cũng gọi đỉnh u là cân bằng AVL.
Như vậy các lá là cân bằng AVL, cây chỉ gồm một nút gốc là cây AVL, cây chỉ gồm 2 nút là cây AVL. Cây gồm 3 nút có thể cân bằng AVL, cũng có thể không.

Phép chèn

Phép chèn và tính cân bằng AVL
Giả sử có một cây tìm kiếm nhị phân cân bằng AVL và u là một nút của T và một nút mới v được chèn vào u. Do v chỉ có thể được chèn vào đúng một trong hai cây con của u nên nhiều nhất là v có thể làm tăng chiều cao của một trong hai cây con đó. Nếu v không làm tăng chiều cao của cây con nào
hoặc v làm tăng chiều cao của  một cây con nhưng trước đó cây con này có chiều cao nhỏ hơn hoặc bằng chiều cao của cây con kia thì tính cân bằng AVL tại đỉnh u vẫn giữ nguyên. Tính cân bằng AVL tại u chỉ có thể bị phá vỡ khi v làm tăng chiều cao của cây con có chiều cao lớn hơn trong hai cây con của u.

Cũng như vậy, nếu v không làm tăng chiều cao của chính u thì v không làm thay đổi hệ số cân bằng tại các đỉnh tiền bối của u.

Mặt khác, nút v luôn được thêm vào với tư cách là con của một nút trước đó là lá hoặc nửa lá.

Nếu đỉnh cha của v trước khi thêm v là nửa lá, thì chiều cao của cây con gốc cha của v không thay đổi sau khi thêm v còn hệ số cân bằng tại đỉnh cha này bằng 0. Khi đó tất cả các nút tiền bối của cha của v không thay đổi hệ số cân bằng. Tính cân bằng AVL được giữ vững trên toàn bộ cây T.

Nếu đỉnh cha của v trước khi thêm v là lá, gọi u là đỉnh tiền bối của v có mức cao nhất mà tính cân bằng AVL bị phá vỡ.

Như vậy bốn trường hợp sau có thể phá vỡ tính cân bằng AVL tại u
 Trước khi chèn cây con gốc u lệch trái và v làm tăng chiều cao của cây con trái.
.Sau khi chèn cây con trái lệch trái (Case LL);
.Sau khi chèn cây con trái lệch phải (Case LR).
.Trước khi chèn cây con gốc u lệch phải và v làm tăng chiều cao của cây con phải.
.Sau khi chèn cây con phải lệch phải (Case RR);
.Sau khi chèn cây con phải lệch trái. (Case RL)

Tái cân bằng sau phép chèn
Khi tính cân bằng AVL tại u bị phá vỡ, cần một hoặc hai phép quay để tái cân bằng AVL cây con gốc u và biến đổi cây T trở thành cân bằng AVL.

Trường hợp 1 (LL)

Thực hiện phép quay phải tại u.

Trường hợp 2 (LR)
Trước hết thực hiện phép quay trái tại u.left để đưa về TH1 (LL) sau đó thực hiện phép quay phải tại u.

Trường hợp 3 (RR)
Thực hiện phép quay trái tại u.

Trường hợp 4 (RL)
Trước hết thực hiện phép quay phải tại u.right để đưa về TH3 (RR) sau đó thực hiện phép quay trái tại u.

Mã giả
Trong đoạn giả mã sau, height(u) là chiều cao của cây con của u. Khi đỉnh u là lá, height(u)=1. Với mỗi đỉnh u không là lá height(u)=max{height(u.left),height(u.right)}+1. Có thể dùng một phép duyệt hậu thứ tự để tính hàm height(u) tại mọi đỉnh trên cây T. Tuy nhiên, khi mỗi đỉnh mới được chèn vào cây (luôn là lá) ta sẽ tính lại giá trị hàm height(v) với mọi v là tiền bối của đỉnh đó.
  CALCULATE-BALANCE(u)
  // Tính hệ số cân bằng và chiều cao cây con tại đỉnh u.
  if  u.right = Null and u.left=Null then
      begin
          height(u)=1;
          balance(u)=0
      end;
  else
      if u.right = Null and u.left<>Null then
          begin
              height(u)=height(u.left)+1;
              balance(u)=height(u)
          end
      else
          if u.left = Null and u.right<>Null then
              begin
                  height(u)=height(u.right)+1;
                  balance(u)=-height(u)
              end;
          else
              begin
                  height(u)=max(height(u.left),height(u.right))+1;
                  balance(u)=height(u.left)-height(u.right);
              end;

  REBALANCE(v)
   // Thủ tục này tái cân bằng AVL (nếu bị mất cân bằng) các một đỉnh tiền bối của v bị mất cân bằng AVL.
   // Sau đó các  bậc tiền
   bối trên nữa sẽ không thay đổi hệ số cân bằng so với trước khi đỉnh v được chèn vào.
   // v là lá
   //Tìm đỉnh tiền bối v sao cho v có tri số tuyệt đối của v
   u= v
   while u<> T.root and abs(balance(u)) ≤1 do
       begin
           CALCULATE-BALACE(u)
           u=u.parent;
       end;
   if balance(u)>2 then
       if balance(u.left)>0 then
           RIGHT-ROTATE(u)
       else
           begin
               LEFT-ROTATE(u.left);
               RIGHT-ROTATE(u);
           end;
   else
       if balance(u)<-2 then
           if balance(u.right)< 0 then
               LEFT-ROTATE(u)
           else
               begin
                   RIGHT-ROTATE(u.right);
                   LEFT-ROTATE(u);
               end;

Phép xóa trên cây AVL
Giả sử phải xóa nút v trên cây AVL. Trước hết thực hiện phép xóa như với cây tìm kiếm nhị phân thông thường. Khi đó v luôn được thay bằng một nút lá hoặc nửa lá với con trái. Gọi p là cha của v, v1 là con trái của v (có thể NULL). Khi loại v khỏi cây, ta lấy con trái v1 thay vào vị trí của v. Chiều cao của cây con  con gốc v1  cũng như hệ số cân bằng của nó không thay đổi, tuy nhiên chiều cao và hệ số cân bằng của nút cha p có thể thay đổi. Khi đó cũng có 4 trường hợp như khi chèn, ta chỉ việc áp dụng thủ tục REBALANCE(p).

Xem thêm
Cây đỏ đen
Cây 2-3-4

Tham khảo

Cây (cấu trúc)


title: Botryonopa sheppardi

text:
Botryonopa sheppardi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Baly miêu tả khoa học năm 1858.

Chú thích

Tham khảo

Botryonopa


title: Anthophora acutilabris

text:
Anthophora acutilabris là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Morawitz mô tả khoa học năm 1880.

Chú thích

Tham khảo

Anthophora
Động vật được mô tả năm 1880


title: Họ Viễn chí

text:
Họ Viễn chí (danh pháp khoa học: Polygalaceae) là một họ thực vật có hoa thuộc bộ Đậu (Fabales). Chúng gần như phân bổ khắp thế giới, với khoảng 17-21 chi và 900-1.000 loài cây thân thảo, cây bụi và cây thân gỗ. Website của APG công nhận khoảng 21 chi và 965 loài. Khoảng một phần ba tổng số loài của họ này thuộc về chi Viễn chí (Polygala).

Trong hệ thống Cronquist cũ thì họ Polygalaceae đã được đặt trong một bộ riêng của chính nó với tên gọi Polygalales.

Các chi
APG chia họ này ra thành 4 tông, sự phân bố các chi theo tông như sau:
 Xanthophylleae Chodat: 1 chi và khoảng 95 loài cây bụi hay cây gỗ tích lũy nhôm, tại khu vực Ấn Độ-Malesia. Đồng nghĩa: Xanthophyllaceae Reveal & Hoogland
 Xanthophyllum (bao gồm cả Eystathes): Săng đá hay săng ớt.
 Polygaleae Chodat: Khoảng 12-18 chi (tùy cách định nghĩa chi) và 830 loài cây thân thảo, dây leo và cây bụi. Các chi đa dạng nhất là Polygala (325 loài, giới hạn chi chưa rõ), Monnina (180 loài), Muraltia (120 loài), Securidaca (80 loài). Phân bố rộng khắp thế giới, ngoại trừ vùng ven Bắc cực và New Zealand
 Badiera
 Balgoya
 Bredemeyera (bao gồm cả Hualania)
 Comesperma
 Epirixanthes (viết khác Epirhizanthes): Thượng căn hoa
 Monnina
 Muraltia
 Nylandtia (bao gồm cả Mundia, Mundtia)
 Polygala (bao gồm cả Acanthocladus, Monrosia, Phlebotaenia): Viễn chí, kích nhũ
 Pteromonnina
 Salomonia: sa mông, sa môn, xa lô mông
 Securidaca (bao gồm cả Elsota): Đằng ca
 Carpolobieae Eriksen: 2 chi, khoảng 6 loài tại vùng nhiệt đới châu Phi.
 Atroxima
 Carpolobia
 Moutabeae Chodat: 4 chi và khoảng 15 loài cây thân gỗ tích lũy nhôm. Phân bố tại vùng nhiệt đới châu Mỹ, và từ New Guinea tới New Caledonia.
 Barnhartia
 Diclidanthera
 Eriandra
 Moutabea

Phát sinh chủng loài
Cây phát sinh chủng loài ở mức tông lấy theo Forest và ctv, 2007. Phát sinh chủng loài ở cấp độ chi, xem bài về các tông tương ứng.

Hình ảnh

Ghi chú

Liên kết ngoài
Polygalaceae trong Watson L. và Dallwitz M.J. (1992 trở đi). The families of flowering plants: descriptions, illustrations, identification, and information retrieval. Phiên bản: ngày 20 tháng 5 năm 2010. http://delta-intkey.com

Viễn chí, họ


title: Pianfei

text:
Pianfei là một đô thị tại tỉnh Cuneo trong vùng Piedmont của Italia, vị trí cách khoảng 80 km về phía nam của Torino và khoảng 13 km về phía đông của Cuneo. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.980 người và diện tích là 15.1 km².

Pianfei giáp các đô thị: Chiusa di Pesio, Margarita, Mondovì, Roccaforte Mondovì và Villanova Mondovì.

Lịch sử thay đổi dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.pianfei.cn.it

Đô thị tỉnh Cuneo
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Louis

text:
Louis  có thể đề cập đến:
Louis IX của Pháp
Louis XIV của Pháp
Louis Pasteur

Xem thêm


title: Svastra albocollaris

text:
Svastra albocollaris là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1918.

Chú thích

Tham khảo

Svastra
Động vật được mô tả năm 1918


title: Constantiodes

text:
Constantiodes là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Hadeninae


title: Lioptilodes doeri

text:
Lioptilodes doeri là một loài bướm đêm thuộc chi Lioptilodes, có ở Argentina, Brasil, và Peru. Loài bướm này bay vào tháng 8 và tháng 10, và có sải cánh khoảng 22-23 milimét.

Chú thích

Tham khảo

Lioptilodes


title: 9274 Amylovell

text:
9274 Amylovell (1980 FF3) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 16 tháng 3 năm 1980 bởi C.-I. Lagerkvist ở Đài thiên văn Nam Âu.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 9274 Amylovell

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Claes-Ingvar Lagerkvist
Thiên thể phát hiện năm 1980


title: Madonna (album)

text:
Madonna là album phòng thu đầu tay mang chính tên của ca sĩ người Mỹ Madonna, phát hành ngày 27 tháng 7 năm 1983 bởi Sire Records. Năm 1985, nó được đổi tên thành Madonna: The First Album khi tái bản trên toàn cầu. Năm 1982, khi còn là ca sĩ trong Downtown New York, Madonna đã gặp Seymour Stein, chủ tịch hãng đĩa Sire Records, người quyết định ký hợp đồng ghi âm với cô sau khi nghe đĩa đơn "Everybody". Reggie Lucas được chọn là nhà sản xuất chính, ông cùng Madonna đã sáng tác 5 trong tổng số 8 bài hát của album. Tuy nhiên, cô không hài lòng với thành quả cuối cùng cũng như kỹ thuật sản xuất của Lucas. Sau đó, cô mời John "Jellybean" Benitez để giúp hoàn thành album. Benitez đã phối rất nhiều bài hát và sản xuất "Holiday".

Tổng thể âm nhạc của Madonna là tập hợp của nhiều âm thanh khác nhau, và sử dụng một số công nghệ mới của thời đại. Nội dung của album đề cập đến vấn đề tình yêu và các mối quan hệ. Để quảng bá cho album, Madonna thực hiện hợp đồng biểu diễn trong các câu lạc bộ và trên các chương trình truyền hình tại Hoa Kỳ và Vương quốc Anh trong suốt năm 1983-1984. Năm đĩa đơn đã được phát hành từ album, trong đó "Holiday" trở thành bài hát đầu tiên của cô lọt vào bảng xếp hạng Billboard Hot 100, và "Lucky Star" giúp cô có đĩa đơn đầu tiên vươn đến top 5. Album sau đó được quảng bá bằng chuyến lưu diễn The Virgin Tour (1985).

Madonna nhận được những phản ứng tích cực từ các nhà phê bình đương đại. Trong năm 2008, album xếp hạng 5 trong danh sách "Top 100 album hay nhất 25 năm qua" của Entertainment Weekly. Nó đạt vị trí thứ 8 trên bảng xếp hạng Billboard 200, và được chứng nhận 5 lần đĩa bạch kim bởi Hiệp hội Công nghiệp ghi âm Mỹ (RIAA). Album cũng lọt vào top 10 ở Úc, Pháp, Hà Lan, New Zealand, Thụy Điển và Vương quốc Anh, và tính đến nay đã bán được hơn 10 triệu bản trên toàn thế giới. Những nhà phê bình lưu ý rằng album đã giúp phổ biến nhạc dance trở thành dòng nhạc chính thống trong ngành công nghiệp ghi âm. Nó cũng giúp định hình phong cách cho nhiều nghệ sĩ nữ những năm 1980 và thiết lập nhiều tiêu chuẩn cho dance-pop những năm sau đó.

Danh sách bài hát

  nghĩa là người phối nhạc

Xếp hạng và chứng nhận

Xếp hạng tuần

Chứng nhận

Tham khảo

Nguồn

Liên kết ngoài

Library + Archives: Madonna  at the Rock and Roll Hall of Fame

Album của Madonna
Album đầu tay năm 1983
Album của Warner Bros. Records


title: Ptolemaios I Soter

text:
Ptolemaios I Soter (, Ptolemaĩos Sōtḗr, tạm dịch là "Ptolemaios Vua cứu độ"), còn được biết đến với tên gọi là Ptolemaios Lagides (khoảng 367 TCN - 283 TCN), là một vị tướng người Macedonia dưới trướng của vua Alexandros Đại đế, là người cai trị Ai Cập (323-283 TCN) và người sáng lập ra Vương quốc Ptolemaios và Nhà Ptolemaios. Trong năm 304/5 TCN, ông tự nhận tước hiệu Pharaon.

Xuất thân
Ptolemaios chào đời năm 367 TCN, là con của bà Arsinoe, có lẽ là thành viên một nhánh nhỏ của vương triều Macedonia và một quý tộc nhỏ là Lagus. Theo lời sử gia Arrianus thì Ptolemaios, người vốn lớn hơn thái tử Alexandros, xuất thân từ vùng Eordaia ở Thượng Macedonia, Đã có tin đồn rằng ông trên thực tế là con riêng của vua Philipos II của Macedonia với bà Arsinoe và là anh em cùng cha khác mẹ với Alexandros. Tuy nhiên, có lẽ tin đồn này chỉ là một sản phẩm tuyên truyền được nhà Ptolemaios tạo ra. Với việc xuất thân từ một nhánh nhỏ thuộc vương tộc Argead theo bên ngoại, ông tự tuyên bố rằng mình là hậu duệ của Heracles và Zeus. Với tuyên bố này, ông đã phản đòn các gia tộc đối địch như nhà Antigonos và nhà Seleukos, những người cũng tự nhận là dõng dõi của vương tộc Argead và Heracles. Ông có người em trai là Menelaos và là vua Síp về sau.

Tại triều đình Pella, người thanh niên trẻ tuổi Ptolemaios là bạn hữu và là một trong những cố vấn (syntrophoi) của thái tử Alexandros. Một giai thoại sau về tuổi trẻ của Alexandros và Ptolemaios cho thấy ông đã giữ chức vụ này: Sau trận Chaeronea (338 TCN) mà vua Philipos II - cha của Alexandros - đánh bại những người Hy Lạp khác, Ptolemaios đã khuyên Alexandros can thiệp vào cuộc hôn nhân chính trị giữa Arridaeus - anh khác mẹ Alexandros - với con gái phó vương xứ Caria là Pixodarus. Kết quả sự can thiệp của Alexandros rất tồi tệ: nhà vua Macedonia truyền lệnh cho Ptolemaios từ nay về sau không được làm cố vấn ở Macedonia. Ptolemaios và những bằng hữu khác của Alexandros như Nearchos, Laomedon, Erigyios und Harpalos phải sống trong cảnh đày ải (có lẽ là đến vùng Epirus) và chỉ về triều sau khi Philipos bị ám sát và Alexandros Đại đế lên ngôi vào mùa thu năm 336 TCN.

Tướng lĩnh của Alexandros Đại đế

Trong chiến dịch Ba Tư
Ptolemaios có thể đã tham gia chiến dịch phạt Ba Tư của Alexandros, từ khi cuộc chiến này khởi đầu năm 334 TCN. Trong cuộc chiến này Alexandros đã bất chợt hỏi ý Ptolemaios, nhưng chúng ta không thể xác nhận người này là con của Lagus hay một viên tướng trùng tên khác. Tuy vậy, có thể người con của Lagus đã thật sự tham gia Trận Issus tháng 11 năm 333 TCN và cùng vua Alexandros thăm miếu thờ thần Ammon xứ Ai Cập, ở hoang mạc Libya, vào mùa xuân năm 331 TCN. Nhà sử học Arrian của Nicomedia có đề cập đến sự có mặt của Ptolemaios trong Trận Cổng Ba Tư, nhưng sách của Arrianus căn cứ vào cuốn History of Alexander của Ptolemaios, và một số nguồn khác không nói gì về các hoạt động của ông.

Chúng ta biết rõ hơn về sự có mặt của Ptolemaios ở Persepolis, ngôi thành đã bị Alexandros phá hủy theo lời khuyên của Thais, tình nhân của Ptolemaios. Về chuyện tình giữa Ptolemaios và Thais thì không được biết nhiều, ngoại trừ việc cô sinh cho ông hai đứa con trai, Lagus và Leontiscus, và một con gái là Irene.

Sau sự kiện Philotas, Ptolemaios được phong làm somatophylax, một trong bảy vệ sĩ phục vụ với tư cách là người thay mặt của Alexandros. Ptolemaios làm chỉ huy độc lập ngay sau khi vượt sông Oxus, khi nghe tin Spitamenes muốn lật đổ Bessus, vua cuối cùng nhà Achaemenes của Ba Tư. Từ Termez ngày nay, Ptolemaios tiến tới miền bắc và chấp thuận sự trao trả tù binh ở Nautaca.

Về việc làm của Ptolemaios vào lúc khởi đầu cuộc chiến tranh Sogdian thì không được biết rõ, nhưng vào năm 328 TCN ông đã chỉ huy 5 đạo quân mà bắt nhân dân Sogdian phải bỏ lối sống làm ăn cổ xưa và sinh sống trong thành phố. Ptolemaios cũng có mặt trong cuộc bao vây hang đá Sisimithres.

Là một vệ sĩ, Ptolemaios không thể đón trước việc Alexandros giết Clitus, và ít lâu sau, ông cùng với Leonnatus phá được những kẻ chống lại vua. Việc này khiến cho ông được nhà vua trọng dụng, Alexandros hối hận về việc làm trước đó và cho ông làm tướng chỉ huy thứ hai để tỏ lòng nhớ ơn.

Trong chiến dịch Ấn Độ
Năm 326 TCN, ông tham gia trong chiến dịch Ấn Độ của Alexandros Đại đế. Bấy giờ, Ptolemaios nhanh chóng trở nên xuất chúng. Cùng với Craterus và Coenus, ông là một trong những tướng quan trọng nhất trong chiến dịch Swat (326 TCN) và chỉ huy một đạo quân tiến về chiếm Aornus. Trong cuộc chinh phạt chống người Mallians, ông chỉ huy đạo quân ở miền cực bắc, đạo quân này có khả năng bắt tất cả những người tị nạn và giết họ. Trong khi giao chiến ở miền nam sông Ấn, Ptolemaios trúng tên tẩm độc và bị thương, nhưng ông sống sót vì Alexandros có thuốc giải độc - theo Diodorus của Sicilia. Một giả thiết cho rằng hai người này là bạn thân của nhau, và được xem là tuyên truyền.

Ptolemaios cũng làm bạn với Calanus, một hiền triết người Ấn đã theo chân Alexandros tiến về phía tây, và lâm bệnh tại Pasargadae. Ptolemaios làm một dàn thiêu sống, và Calanus lên dàn thiêu. Khi Alexandros tổ chức lễ cưới ở Susa, Ptolemaios cưới Artacama, con gái một cận thần Ba Tư là Artabazus. Cùng thời điểm đó, ông nhận lấy vương miện (diadem) và được phong làm edeatros, tức 'người duyệt bản thảo' (taster) của thức ăn hoàng gia, có lẽ là một chức quan của Ba Tư xưa.

Năm sau, chúng ta thấy Ptolemaios là chỉ huy thứ hai của Alexandros trong cuộc chiến chống người Cossaeans, một bộ lạc du cư đến từ Luristan (ngày nay) ở vùng núi Zagros. Đây là cuộc chinh phạt cuối cùng của Alexandros. Vài tháng sau, nhà chinh phạt qua đời ở Babylon (11 tháng 6 năm 323 TCN).

Trên cương vị tổng trấn Ai Cập
Ngày hôm sau, tể tướng Perdikkas mời các tướng lĩnh Macedonia đến để thảo luận về tương lai của đất nước. Perdikkas đề nghị chờ người vợ Iran của Alexandros là Roxane sinh hạ đức bé mà cô đang có thai. Nếu nó là con trai, thì sẽ được phong vương. Đô đốc Nearchus phản đối: Alexandros còn có một đứa con lớn hơn tên Heracles với tiểu thư Barsine. Ptolemaios lại phản đối: cả hai đứa bé ấy đều là người lai. Đề xuất của ông là quyết định quan trọng nhất, và được những tướng khác chấp thuận, như một số cách chọn nhà lãnh đạo Macedonia. Trên thực tế, ông muốn đưa tầng lớp quý tộc lãnh đạo quân sự lên nôi vua Macedonia.

Cuối cùng, sự thỏa hiệp đã đạt được - mặc dù, ngay từ lần đầu tiên, theo đó Perdikkas đã có được quyền lực tối cao. Mọi người tôn Perdikkas làm nhiếp chính của người anh khác mẹ của Alexandros - Arridaeus thiếu tinh thần - trở thành vua Philipos III của Macedonia. Đồng thời, các tướng giỏi của triều đình được chia cho những satrapies (đất tổng trấn) quan trọng - trong đó Ptolemaios nhận được tỉnh Ai Cập giàu có. Bằng cách phong các tướng giỏi làm tổng trấn các tỉnh lớn, Perdikkas dường như đã đạt được các tham vọng của hắn; các tỉnh đều được những người đàn ông mạnh mẽ cai quản, và những người này đều xa cách triều đình Macedonia, nơi hắn nắm mọi quyền lực

Nhưng Perdikkas đã sai. Tương lai thuộc về những người theo chủ nghĩa phân lập, mà ta sẽ thấy sau:

Những người như Ptolemaios ở Ai Cập, Antipatros ở Macedonia, Lysimachos ở Thrace, Antigonos Monophthalmos ở Tiểu Á, và Seleukos ở Babylon (gọi chung là Diodochi, 'người thừa kế') đều chậm nhưng vững chắc trong việc xây dựng những vương triều mới. Những nơi đã bị Alexandros phá hoại, đều được các Diodochi hồi phục. Một biểu hiện của việc này là Ptolemaios kết hôn lần thứ hai, với một cô gái Ai Cập. Điều này khiến ông trở nên được lòng dân địa phương. Người vợ đầu tiên của ông, Artacama bị ly dị và được gửi đi nơi khác.

Đó không phải là cách duy nhất để được lòng dân bản địa Ai Cập. Trong những năm đó, Ptolemaios cũng thành lập sự thờ cúng thần Secrapis, một vị thần Ai Cập đã được "hồi phục" trong một kiểu cách điển hình mà cả người Hy Lạp và Macedonia cũng có thể thờ cùng vị thần này.

Vươn tới quyền lực
Trong thời buổi này, quan Nhiếp chính Perdiccas chiếm đoạt quyền lực tối cao chẳng ai dám cãi, và Thái hoàng thái hậu Olympias đã chứng nhận. Bà đã gả Công chúa Cleopatra con bà cho ông ta. Qua đó, Perdiccas thăng lên "như diều gặp gió", trở thành một Hoàng thân quốc thích, em rể của Alexandros Đại Đế. Thế nhưng, sự thành công lớn lao của Perdiccas lại dẫn tới sự sụp đổ của ông ta. Một vài võ tướng của tiên vương Alexandros Đại Đế là Antipatros, Lysimachos, Antigonos Monophthalmos, và Crateros đồng tâm hợp lực phản kháng lại Perdiccas ở xứ Macedonia, trong lúc ấy Perdiccas đang dẫn quân về hướng Tây Bắc. Thế nhưng, không phải Tiểu Á là nơi nạn binh đao bắt đầu.

Vào năm 322 trước Công Nguyên, Perdiccas lập kế hoạch đưa thi hài của Alexandros Đại Đế về mai táng tại lăng tẩm mà người ta đã xây cất sẵn tại thành Aegae - trung tâm tôn giáo của xứ Macedonia. Khi linh cữu đến Damascus, Ptolemaios đã tiếp kiến viên chỉ huy của đoàn hộ tống và thuyết phục ông ta rằng Alexandros Đại Đế sinh thời luôn ao ước được an nghỉ trong miếu thờ Thần Zeus Ammon. Cứ theo đó, ông mang linh cữu Alexandros Đại Đế đến xứ Ai Cập, và an táng tại kinh thành Alexandria. Rõ, Ptolemaios đã "tuyên chiến" với Perdiccas bằng việc đoạt lấy linh cữu Alexandros Đại Đế và Perdiccas đành phải "phản pháo".

Ptolemaios cũng không ngại lâm chiến với Perdiccas. Để chuẩn bị cho cuộc binh đao sắp tới, ông cất quân chinh phục Cyrenaica, lúc ấy do Ophellas thống trị, nhằm tránh kẻ thù có thể "bọc hậu" ông. Đồng thời, Ptolemaios cũng chiếm lĩnh được đảo Síp.

Vài năm 321 trước Công Nguyên, các quan tướng phái chống Perdiccas đã dùng hôn nhân để thắt chặt liên minh với nhau. Antipatros gả con gái là nàng Phila và Eurydice cho Crateros và Ptolemaios; một cô con gái khác của Antipatros là nàng Nicaea, được gả cho tướng quân Lysimachos xứ Thrace - xóa bỏ hoàn toàn hôn ước cũ giữa Nicaea với Perdiccas. Quan Nhiếp chính Perdiccas nhận thấy rằng phái chống Perdiccas đã được củng cố và giờ đây trở nên rất hùng mạnh. Để phản kích, ông ta cử binh xâm lược Ai Cập, và phái Eumenes (nguyên là quan Thị lang của Alexandros Đại Đế và giờ đây là quan Tổng trấn của Cappadocia) đem quân đánh dẹp Antipatros và Crateros. Sự kiện này đã khơi mào Chiến tranh Diadochi lần thứ nhất. Eumenes cùng giao chiến với Createros, thắng lớn và hạ sát được Createros.

Theo một thư tịch cổ Babylon là Biên niên sử Diadochi, vào tháng 5 hoặc tháng 6 năm 320 trước Công Nguyên, Perdiccas đem quân tới Ai Cập. Quan Nhiếp chính rắp tâm băng qua dòng sông Nile gần Pelusium, nhưng có những hai lần Ptolemaios đã ngăn chặn được kẻ thù. Sau hai đợt vượt sông bất thành, Perdiccas đưa quân về cao điểm của đồng bằng châu thổ sông Nile, và từ đây ông ta vượt sông lần nữa. Tuy nhiên, binh lính của Perdiccas đã bị dòng nước uốn trôi. Qua thư tịch cổ Babylon, ta có thể thấy rằng Perdiccas chẳng thể nào chinh phạt nổi xứ Ai Cập, và các chiến binh của ông ta đã làm loạn, do họ nổi điên lên vì cái kỷ cương hà khắc mà ông ta áp đặt. Perdiccas đành phải giảng hòa với các tướng sĩ tùy tòng là Peithon, Antigenes và Seleukos. Tuy nhiên, họ đã thẳng tay sát hại Perdiccas để sớm dứt điểm cuộc binh lửa.

Thừa thắng, Ptolemaios tổ chức đàm phán với các quân tướng tùy tòng của Perdiccas. Người ta toan phong Ptolemaios làm quan Nhiếp chính, nhưng ông từ chối nuốt mồi: ông muốn giữ những gì ông đã giành được, và không muốn có nguy cơ mất nó trong một canh bạc lớn hơn. Vì thế, ông đề xuất cử Peithon và một đình thần khác tên là Arridaeus - họ đều là những quan tướng tầm thường, và những võ tướng kỳ cựu dạng như Ptolemaios mà có phản kháng lại thì hẳn là họ sẽ chẳng thể nào làm gì được.

Tuy nhiên, Tướng quân Antipatros không bằng lòng. Ông ta khát khao trở thành quan Nhiếp chính, và qua đó ông ao ước tái hợp Đế quốc của Alexandros Đại Đế. Tại Triparadisus (thung lũng của sông Orontes ở Syria), ông ta tự biên tự diễn mọi việc thuận theo quyền lợi của mình:

Antipatros sẽ trở thành tân Nhiếp chính mới và chăm sóc cho Hoàng thái hậu Roxana, vua Philippos Arridaeus và ấu vương Alexandros IV. Bản thân Thái hậu và hai vua đã trở về chính quốc Macedonia.
Seleukos sẽ trở thành tổng trấn của tỉnh Babylon giàu có.
Đồng minh của Antipatros, Lysimachos giữ Thrace.
Một đồng minh khác của Antipatros, Antigonos Độc Nhãn được tái bổ nhiệm là tổng trấn của Pamphylia, Lycia và Phrygia và Lycaonia đã được bổ sung, ông ta sẽ tiếp nhận quân đội của Perdiccas và phải đánh đuổi Eumenes;
Ptolemaios vẫn tiếp tục là tổng trấn của Ai Cập.

Sau khi giải quyết mọi việc, Antipatros và gia đình hoàng gia quay về Macedonia.

Trong những năm đầu tiên sau hiệp ước tại Triparadisus, Ptolemaios đã hầu như không làm gì để mở rộng quyền lực của mình. Năm 319 TCN, Antipatros qua đời, và cuộc nội chiến nổ ra ở phần châu Âu, ngay trong quân đội Macedonia. Con trai của Antipatros, Kassandros đã bị tước quyền kế tục chức nhiếp chính, và một sĩ quan tên là Polyperchon đã trở thành nhiếp chính mới. Kassandros đã kêu gọi và nhận được sự giúp đỡ từ Ptolemaios, người cũng liên minh với Antigonos, vốn vẫn còn chiến đấu chống lại Eumenes - đồng minh duy nhất của Polyperchon. Cuộc chiến tranh được tiến hành bởi Antigonos, Ptolemaios, và Kassandros chống lại Eumenes và Polyperchon được gọi là cuộc chiến tranh Diadoch lần thứ hai (319-315 TCN).

Các chiến dịch chính do Antigonos tiến hành, ông ta đã đánh bại Eumenes gần Gabae (Isfahan) và ngay lập tức yêu cầu sự quy phục của Seleukos, người cai trị của Babylonia. Seleukos đã chạy trốn tới chỗ Ptolemaios. Đồng thời, Kassandros đánh đuổi Polyperchon và giết chết vua Philippos Arridaeus cùng hoàng thái hậu Olympias. Hành động duy nhất của Ptolemaios là một cuộc tấn công dọc theo bờ biển Palestine và Syria vào năm 317/316 TCN, mà ông đã chiếm được bởi vì tất cả các tướng lĩnh khác đang quan tâm đến một nơi khác. Đối với bất kỳ vị vua Ai Cập nào, đây là một việc làm bình thường: các pharaoh đã chinh phục các quốc gia này từ 1.000 năm trước, và các vị vua cuối cùng của Ai Cập độc lập, Teos và Nectanebo II, đã cố gắng làm như vậy.

Trong khi đó, Antigonos đã giành được quyền kiểm soát phía đông và đã trở nên rất hùng mạnh. Seleukos đã phải có cảnh báo cho Ptolemaios, ông sau đó báo cho Kassandros của Macedonia và Lysimachos của Thrace. Trong những tháng đầu tiên của năm 314 TCN, họ tuyên bố chiến tranh chống lại Antigonos: cuộc chiến tranh Diadochi lần Thứ ba.

Antigonos ngay lập tức nắm lấy thế chủ động. Ông ta đã xâm chiếm phần lãnh thổ Syria của Ptolemaios và chiếm Phoenicia với nguồn lực hải quân của nó. Vào mùa hè, Antigonos bao vây Týros, mà được bảo vệ bởi các binh sĩ của Ptolemaios. Họ đã chống đỡ kẻ thù của họ được gần một năm và ba tháng, trong đó cho phép Seleukos, người lúc này là đô đốc của Ptolemaios, một cơ hội để chiếm Síp.

Trong khi đó, Ptolemaios đã tập hợp lực lượng của ông. Mặc dù Týros đã thất thủ nhưng ông vẫn có một lực lượng hải quân lớn và quyết định tấn công Cilicia, phía bắc của Síp. Tại Gaza, quân đội của ông đã bị chặn lại bởi con trai Antigonos, Demetrios, người đã không thể chiến thắng được người cai trị của Ai Cập (mùa thu năm 312TCN). Ptolemaios đã tiến tới Syria, nhưng khi Antigonos đến, ông quay trở về nhà. Các nỗ lực của Ai Cập để tái chiếm lại phần đất đai ở châu Á đã không đem lại kết quả nào.

Tuy nhiên, chiến dịch đã không phải là không có thành công, bởi vì sau trận Gaza, Seleukos, đồng minh của Ptolemaios, đã có thể trở lại tỉnh riêng của mình, Babylonia.

Cuộc chiến tranh Diadochi

Trong cuộc chiến tranh kéo dài theo sau đó giữa những người thừa kế (Diadochi) khác nhau, mục tiêu đầu tiên của Ptolemaios;à bảo vệ Ai Cập, và thứ hai là bảo đảm quyền kiểm soát ở những khu vực xa xôi hẻo lánh: Cyrenaica và Síp, cũng như Syria, bao gồm cả tỉnh Judea. Sự chiếm đóng Syria đầu tiên của ông là vào năm 318 TCN, và ông đã thành lập đồng thời là người bảo hộ cho các vị vua nhỏ mọn của Síp. Khi Antigonus Độc nhãn, người chủ của châu Á vào năm 315TCN, cho các thế lực khác thấy được những tham vọng nguy hiểm của mình, Ptolemaios đã gia nhập liên minh chống lại ông, và chiến tranh bùng nổ, ông rút khỏi Syria. Ở Síp, ông đã chiến đấu du kích chống lại Antigonus, và tái chiếm hòn đảo (313TCN). Một cuộc nổi dậy tại Cyrene đã bị dập tắt cùng năm.

Năm 312, Ptolemaios và Seleukos, phó vương bỏ trốn của Babylon, cùng nhau xâm lược Syria, và đánh bại Demetrius Poliorcetes ("kẻ vây hãm các thành phố"), con trai của Antigonus, trong trận Gaza. Một lần nữa ông chiếm Syria, và một lần nữa, chỉ sau vài tháng, khi Demetrius đã giành một chiến thắng trước tướng lĩnh của ông, và Antigonus tiến vào Syria buộc ông phải rút lui. Năm 311TCN, hòa bình đã được ký kết giữa những người tham chiến. Ngay sau điều này,vị vua 13 tuổi Alexander IV, bị giết ở Macedonia, để cho phó vương của Ai Cập, tự mình nắm quyền. Hòa bình đã không kéo dài lâu, và trong năm 309TCN Ptolemaios tự mình chỉ huy một hạm đội mà chiếm lấy những thị trấn ven biển Lycia và Caria từ tay Antigonus, sau đó vượt biển sang Hy Lạp, nơi ông đã chiếm Corinth, Sicyon và Megara (308 TCN). Năm 306 TCN, một đội tàu lớn dưới quyền Demetrius tấn công Síp, Menelaus, anh trai của Ptolemaios đã bị đánh bại và bị bắt giữ trong trận đánh quyết định ở Salamis.

Trên cương vị vua Ai Cập
Năm 310 TCN, một biến cố xảy ra: Các vua kế tục Alexandros bị sát hại. Sau sự kiện này, các diodochi lần lượt xưng vương, trong số đó Ptolemaios lên ngôi pharaông của Ai Cập (305 TCN), trở thành vua Ptolemaios I.

Đối ngoại
Cùng năm đó, ông mang quân lên đảo Rhodes và giúp dân ở đây chống lại cuộc xâm lăng của Demetrius, nên được họ tôn làm Soter (Vị cứu tinh). Năm 302 TCN, Antigonus thảm bại trong trận Ipsus và đế quốc Antigonus bị xâm chiếm. Người hưởng nhiều hoa lợi nhất là Seleukos, nhưng dù sao thì Ptolemaios đã kiểm soát hầu hết vùng đất Palestine ở Trung Đông.

Sau trận Ipsus thì Ptolemaios không viễn chinh đến Tiểu Á nữa, và cuối cùng mất hết lãnh thổ của mình ở Hy Lạp. Tuy vậy, năm 295 TCN ông xua quân chiếm lại đảo Síp.

Đối nội
Cuối triều đại mình, ông dành phần lớn thời gian để tổ chức và xây dựng một triều đình tốt. Ông là một nhà bảo trợ của văn học và nghệ thuật, cho thành lập thư viện Alexandria lừng danh, và làm cho Alexandria trở thành một trung tâm học vấn có một không hai trong thế giới Hy Lạp. Bản thân ông cũng viết lịch sử các cuộc chinh phạt của Alexandros Đại đế. Năm 285 TCN, ông đã cho Ptolemaios II Philadelphos, con của thứ phi Berenice, làm vua. Con trưởng ông là Ptolemaios Keraunos sau đó chạy tới ở triều đình vua Lysimachos. Năm 283 TCN, Ptolemaios I Soter qua đời, hưởng thọ 84 tuổi, Ptolemaios trở thành vị vua duy nhất của vương quốc Ptolemaios.

Liên quan
Bản thân Ptolemaios là người bảo trợ của nhà toán học thiên tài Euclid, nhưng khi thấy tác phẩm Cơ sở thật khó học, ông hỏi Euclid xem có cách nào dễ hơn để một vị đế vương học hình học. Euclid đã trả lời:

Trên cương vị sử gia

Xem thêm
 Perdiccas
 Vương quốc Ptolemaios
 Ai Cập thuộc Hy Lạp
 Ptolemais
 Ptolemaios II Philadelphos

Chú thích

Tham khảo và liên kết ngoài

 Heritage History: Ptolemy I
 Ptolemy I Soter trong trang web Livius
 Ptolemy I Soter
 Ptolemy I Soter, the First King of Ancient Egypt's Ptolemaic dynasty

Pharaông nhà Ptolemaios
Alexandros Đại Đế
Sinh năm 367 TCN
Mất năm 283 TCN
Người Ai Cập thuộc Hy Lạp
Sử gia Hy Lạp cổ
Sử gia Macedonia cổ
Sử gia thế kỷ 3 TCN
Người thượng Macedonia
Hetairoi
Somatophylax
Pharaon Vương triều Ptolemaios
Mất thập niên 280 TCN
Năm 283 TCN
Năm 367 TCN