title: Nieuwkoop

text:
là một đô thị ở phía tây Hà Lan, trong tỉnh Zuid-Holland. Đô thị này đã được mở rộng vào ngày 1 tháng 1 năm 2007 thông qua việc hợp nhất Liemeer và Ter Aar.

Trước năm 2007, đô thị này có diện tích 38,50 km² (14,86 mile²) trong đó 8,69 km² (3,36 mile²) là diện tích mặt nước. Dân số năm 2004 là 11.092 người.

Đô thị Nieuwkoop gồm các cộng đồng sau:
Aardam
Korteraar
Langeraar
Nieuwkoop
Nieuwveen
Noordeinde
Noorden
Noordsedorp
Papeveer
Ter Aar
Vrouwenakker
Woerdense Verlaat
Zevenhoven

Tham khảo

Liên kết ngoài
 http://www.plattegronden.nl/gemeenteliemeer-teraar-nieuwkoop/

Đô thị Zuid-Holland
Khu dân cư ở Zuid-Holland


title: Corynura analis

text:
Corynura analis là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Herbst mô tả khoa học năm 1924.

Chú thích

Tham khảo

Corynura
Động vật được mô tả năm 1924


title: Salza di Pinerolo

text:
Salza di Pinerolo là một đô thị ở tỉnh Torino trong vùng Piedmont, có vị trí cách khoảng 50 km về phía tây nam của Torino, nước Ý. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 73 người và diện tích là 15,3 km².

Salza di Pinerolo giáp các đô thị: Pragelato, Massello, Perrero, và Prali.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Torino
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Văn Sỹ Hùng

text:
Văn Sỹ Hùng (sinh ngày 30 tháng 11 năm 1969-) là một cựu cầu thủ bóng đá Việt Nam. Văn Sỹ Hùng từng tham gia đội tuyển Việt Nam và được xem là một trong những cầu thủ nổi bật của bóng đá Việt Nam trong giai đoạn 1995-2005. Trong sự nghiệp cầu thủ, Văn Sỹ Hùng trưởng thành từ lò đào tạo trẻ của đội bóng Công an Thanh Hóa nhưng khi thành danh lại chủ yếu chơi cho đội bóng quê hương SLNA và dành nhiều danh hiệu với câu lại bộ này. Văn Sỹ Hùng có quê quán ở Quỳnh Lưu, Nghệ An, nhưng anh sinh tại Thanh Hóa.

Sự nghiệp

Tại câu lạc bộ
Sinh ra một gia đình bóng đá gồm bố - ông Văn Sỹ Chi - là cựu cầu thủ bóng đá của đội tuyển Việt Nam cũng như đội Thể Công và các em trai Văn Sỹ Sơn, Văn Sỹ Thủy và Văn Sỹ Linh đều là các cầu thủ khá nổi tiếng, Văn Sỹ Hùng chơi bóng đá từ nhỏ. Năm 16 tuổi (1986), đội bóng đá Công an Thanh Hóa đã tuyển Văn Sỹ Hùng vào lớp năng khiếu. Tuy nhiên, hai năm sau thì anh nhập ngũ và Văn Sỹ Hùng tham gia quân đội với nhiệm vụ cảnh vệ cho đến năm 1989.

Từ năm 1990 đến năm 1992, Văn Sỹ Hùng quay lại thi đấu cho đội bóng đá Công an Thanh Hóa. Sau đó 3 năm, Văn Sỹ Hùng chuyển sang thi đấu cho câu lạc bộ bóng đá Sông Lam Nghệ An tới tận năm 2002. Với đội bóng này, Văn Sỹ Hùng đã 2 lần vô địch Việt Nam (1999-2000 và 2000-2001), 2 lần giành cúp bóng đá Việt Nam (2001, 2002), 3 lần giành Siêu cúp bóng đá Việt Nam (2000, 2001, 2002) và vô địch giải mùa xuân năm 1999.

Tháng 9 năm 2002, Văn Sỹ Hùng chuyển đến câu lạc bộ bóng đá Hoàng Anh Gia Lai và một lần nữa giành chức vô địch quốc gia. Cuối năm 2003, Văn Sỹ Hùng xin nghỉ thi đấu cho Hoàng Anh Gia Lai vì lý do sức khỏe nhưng chỉ 4 tháng sau (tháng 4 năm 2004), Sỹ Hùng có tên trong danh sách thi đấu của đội bóng đá Khách sạn Khải Hoàn ở giải hạng Nhất.

Sự nghiệp quốc tế
Văn Sỹ Hùng được gọi vào Đội tuyển quốc gia Việt Nam năm 1997 để tham gia Sea Games 19. Trong trận đấu thứ hai của vòng bảng gặp đội chủ nhà Indonesia, Văn Sỹ Hùng đã lập được một cú đúp giúp đội tuyển Việt Nam hai lần cân bằng tỉ số trong thế bị dẫn trước và bị mất người do Đỗ Khải lĩnh thẻ đỏ. Ở bàn thắng đầu tiên, Văn Sỹ Hùng đã tung một cú móc "ngả bàn đèn" đẹp mắt từ đường phạt góc. Ở bàn thắng thứ 2, anh hạ gục thủ môn Indonesia trong tư thế đối mặt sau đường chuyền của Lê Huỳnh Đức vào phút thứ 89, san hòa tỉ số 2-2 cho đội tuyển Việt Nam.

Tại trận đấu đầu tiên của Đội tuyển Việt Nam dưới quyền chỉ đạo của huấn luyện viên Afred Riedl, trước CLB En Avant de Guingamp (Pháp), Văn Sỹ Hùng đã ghi bàn thắng duy nhất trong trận đấu mà đội tuyển đã để thua 1-2.

Tại Tiger Cup 1998 tổ chức tại Việt Nam, Văn Sỹ Hùng được đá cặp trên hàng công của đội tuyển cùng Lê Huỳnh Đức. Anh ghi bàn thắng ấn định tỉ số 3-0 trong trận bán kết với Thái Lan. Tuy nhiên, ngay sau đó, Văn Sỹ Hùng phải nhận thẻ đỏ và vắng mặt trong trận chung kết với Singapore, một trận đấu mà Việt Nam đã để thua với tỉ số 0-1.

Năm 1999, tại Dunhill Cup, trong trận tái đấu với Singapore, Văn Sỹ Hùng đã sút tung lưới đội này ghi bàn thắng duy nhất đem lại thắng lợi 1-0 cho Việt Nam.

Sea Games 20 (1999) là giải đấu cuối cùng của Văn Sỹ Hùng ở cấp độ đội tuyển. Trong giải này, anh lập được một cú hattrick trong chiến thắng mở màn của Việt Nam trước Lào với tỉ số 9-0.

Sự nghiệp huấn luyện
Tháng 12 năm 2006, Văn Sỹ Hùng trở thành huấn luyện trưởng câu lạc bộ Vinakansai Ninh Bình nhưng cũng chỉ được hơn 3 tháng do kết quả thi đấu kém.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Chuyện Sỹ Hùng "cưa cẩm" và lấy vợ

Người Nghệ An
Người Thanh Hóa
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Việt Nam
Cầu thủ bóng đá nam Việt Nam
Đội bóng đá Công an Thanh Hóa
Cầu thủ câu lạc bộ bóng đá Hoàng Anh Gia Lai
Cầu thủ câu lạc bộ bóng đá Sông Lam Nghệ An
Huấn luyện viên bóng đá Việt Nam
Nhân vật còn sống
Cầu thủ giải bóng đá vô địch quốc gia Việt Nam


title: Henan Airlines

text:
Henan Airlines hay Hãng hàng không Hà Nam (chữ Hán: 河南航空, Hà Nam Hang không), trước đây có tên Kunpeng Airlines (鲲鹏航空有限公司, Côn Bằng Hàng không Hữu hạn Công ty), là một hãng hàng không nội địa đóng tại miền bắc Trung Quốc. Kunpeng đầu tiên là một liên doanh của hai hãng hàng không Shenzhen Airlines của Trung Quốc và Mesa Air Group của Mỹ và cũng là hãng hàng không nội địa có chủ nội-ngoại lớn nhất ở Trung Quốc. Năm 2009, Mesa Air Group và Shenzhen chấm dứt liên doanh và Shenzhen tuyên bố rằng hãng hàng không này sẽ được đổi tên thành Henan Airlines.

Chú thích

Liên kết ngoài
  Trang chủ Henan Airlines

Hãng hàng không Trung Quốc
Trịnh Châu
Mesa Air Group
Khởi đầu năm 2006


title: Macroglossum corythus

text:
Macroglossum corythus là một loài Hawk moth trong họ Sphingidae. Nó được tìm thấy khắp các vùng nhiệt đới Ấn-Úc kéo dài về phía đông đến Nouvelle-Calédonie.

Sải cánh dài 50–66 mm.

Ấu trùng ăn các loài Loganiaceae và Rubiaceae.

Phụ loài
Macroglossum corythus corythus (Sri Lanka, miền nam India)
Macroglossum corythus luteata Butler, 1875 (đông bắc India, Bangladesh, Andaman và quần đảo Nicobar, Thailand, miền đông và miền nam China, Taiwan, Japan (đảo Tsushima), Malaysia (Peninsular, Sarawak, Sabah), Indonesia (Sumatra, Java, Kalimantan, Flores, Sumba, Sulawesi), the Philippines (Palawan, Mindanao, Luzon), Vietnam)
Macroglossum corythus oceanicum (Rothschild & Jordan, 1915) (Chagos)
Macroglossum corythus platyxanthum Rothschild & Jordan, 1903 (miền nam Japan)
Macroglossum corythus xanthurus Rothschild & Jordan, 1903 (Tenimber)
Macroglossum corythus pylene Felder, 1861 (New Guinea, Amboina, Buru, Moluccas)
Macroglossum corythus novirlandum D'Abrera, 1986 (quần đảo Bismarck)
Macroglossum corythus novebudensis Clark, 1926 (New Hebrides)
Macroglossum corythus fulvicaudata Butler, 1882 (New Britain)
Macroglossum corythus fuscicauda Rothschild & Jordan, 1903 (quần đảo Loyalty)

Hình ảnh

Tham khảo

 Pinhey, E (1962): Hawk Moths of Central và Southern Africa. Longmans Southern Africa, Cape Town.
The moths of the Chagos Archipelago with notes on their biogeography
Macroglossum corythus luteata at Sphingidae of the Eastern Palaearctic

Liên kết ngoài

Macroglossum
Bướm đêm Châu Á
Bướm đêm Nhật Bản


title: Danh sách người xứ Wales nổi tiếng

text:
Danh sách người xứ Wales nổi tiếng trong nước lẫn quốc tế trên nhiều lĩnh vực được sắp xếp tên theo thứ tự ABC.

Những nhà thám hiểm
John Evans (1770–1799)
George Everest (1790–1866)
Henry Morton Stanley (1841–1904, sinh tại Denbigh)

Những nhà làm phim
Marc Evans (sinh năm 1963), đạo diễn
Peter Greenaway (sinh năm 1942), đạo diễn
Craig Handley (sinh năm 1977), đạo diễn
Richard Marquand (1938–1987), đạo diễn của Star Wars Episode VI - Return of the Jedi
Andrew Jones (sinh năm 1983), đạo diễn
Sara Sugarman đạo diễn

Quốc vương
Gruffudd ap Cynan
Gruffudd ap Llywelyn
Hywel Dda
Edward II của Anh
Henry V của Anh
Henry VII của Anh
Llywelyn ap Gruffudd
Llywelyn Fawr
Maelgwn Gwynedd
Owain Glyndŵr
Owain Gwynedd
Peter Yochim

Những nhà khoa học
Edward George Bowen (1911–1991), người đi đầu trong việc sử dụng radar
Glyn Daniel (1914–1986), nhà khảo cổ học
Donald Davies (1924–2000), chuyên viên máy tính
Sir Sam Edwards (sinh năm 1928), nhà vật lý
Sir William Robert Grove (1811–1896), nhà hóa học
Sir John T. Houghton, nhà vật lý khí quyển
Steve Jones (sinh năm 1944), nhà sinh vật học
William Jones (1675–1749), nhà toán học
Brian David Josephson (sinh năm 1940), người đạt giải Nobel Vật lý
Hywel Owen (sinh năm 1969), nhà vật lý
William Henry Preece (1834–1913), kỹ sư
Gareth Roberts, nhà vật lý
Isaac Roberts (sinh 1882), người tiên phuông trong lĩnh vực nhiếp ảnh vũ trụ
Robert Recorde (khoảng 1510 – 1558), nhà toán học
Elmer Rees, nhà toán học
Lord Bertrand Russell (1872–1970), nhà toán học, triết gia, người phát minh CND, từng nhận giải Nobel
David Thomas, nhà di truyền học
John Meurig Thomas (sinh năm 1932), nhà hóa học
Alfred Russel Wallace (1823–1913), nhà sinh vật học

Những vận động viên nổi tiếng

Điền kinh
John Ainsworth-Davies (1895–1976), huy chương vàng Olympic
James Alford, Athletics
Timothy Benjamin (sinh năm 1982),
Jamie Baulch (sinh năm 1973), vận động viên 400 m
Lynn Davies, huy chương vàng Olympic
Tanni Grey-Thompson (sinh năm 1969)
Colin Jackson (sinh năm 1967), người nắm giữ kỷ lục thế giới, là nhà vô địch các giải Olympic, Thế giới và châu Âu
David Jacobs (1888–1976)), huy chương vàng Olympic
Steve Jones
Christian Malcolm (sinh năm  1979)
Iwan Thomas (sinh năm 1974), vận động viên 400 m
Rhys Williams (sinh năm 1984), vận động viên 400 m vượt rào

Vận động viên golf
Becky Brewerton (sinh năm 1982)
Bradley Dredge (sinh năm 1973)
Stephen Dodd (sinh năm 1966)
Brian Huggett (sinh năm 1936)
Becky Morgan (sinh năm 1974)
Phillip Price (sinh năm 1966)
Dai Rees (1913–1983)
Ian Woosnam (sinh năm 1958), từng đoạt Ryder Cup và là nhà vô địch giải US Masters Champion

Những tay đua nổi tiếng
Ian Lougher (sinh năm 1963), tay đua môtô
Tom Pryce (1949–1977)
Alan Rees (sinh năm 1936), tay đua xe Công thức 1

Bóng đá
Gareth Bale
Ryan Giggs
Mark Hughes
Aaron Ramsey

Xem thêm
Những người Mỹ gốc Wales
Những quý tộc xứ Wales
Những người xuất thân từ Wrexham

Tham khảo

Liên kết ngoài
Famous Welsh

Người Wales


title: Lê Lai

text:
Lê Lai là một tướng lĩnh tham gia Khởi nghĩa Lam Sơn, ông được coi là một anh hùng, một tấm gương trung nghĩa với sự kiện nổi tiếng trong lịch sử Việt Nam là cải trang thành Lê Lợi và bị quân Minh giết chết.

Nguồn gốc
Lê Lai sinh ra ở thôn Dựng Tú, xã Đức Giang huyện Lương Giang (nay là Thôn Thành Sơn (Làng Tép), xã Kiên Thọ, huyện Ngọc Lặc, tỉnh Thanh Hóa), cha tên là Lê Kiều, nối đời làm chức phụ đạo trong vùng, con lớn tên Lê Lạn, con thứ 2 là Lê Lai.

Lê Lai được sử gia Lê Quý Đôn miêu tả trong sách Đại Việt thông sử là có tính cương trực, dung mạo khác thường, chí khí cao cả lẫm liệt, lo việc hậu cần cho Lê Lợi rất chu đáo.

Tham gia khởi nghĩa Lam Sơn

Năm 1416, ông cùng Lê Lợi và 18 tướng lĩnh khác tham gia Hội thề Lũng Nhai, thề sống chết có nhau, nguyện chung sức đánh đuổi quân Minh đang cướp phá. Ông được ban tước Quan nội hầu, tổng quản của phủ Đô tổng quản. Anh trai của Lê Lai, Lê Lạn cũng tham gia Khởi nghĩa Lam Sơn, lập được nhiều công lao.

Bấy giờ khoảng năm 1418 nghĩa quân Lam Sơn lực lượng còn yếu, thiếu lương, thường bị quân Minh vây đánh, tình thế hết sức ngặt nghèo. Lê Lợi đã hỏi về việc ai có thể đóng giả ông để cứu nguy cho toàn quân, Lê Lai đã nhận lời. Sự kiện này được các sử liệu chép có sai khác, chép lại chi tiết dưới đây.

Sách Lam Sơn thực lục chép

 Theo sách Lam Sơn thực lục Nhà xuất bản Tân Việt (in lần thứ 3) 1956, bản điện tử, trang số 09) viết:
Khi ấy quân ta chỉ mới được nhỏ, mà thế giặc đương mạnh, Nhà vua bèn vời các tướng mà bảo rằng:

- Ai có thể thay thân khoác hoàng bào, lĩnh năm trăm quân, hai thớt voi, đánh vào thành Tây Đô? Thấy giặc ra đối địch, thì tự xưng tên: "Ta là chủ Lam Sơn đây!". Để cho giặc bắt? Cho trẫm được náu mình, nghỉ binh, thu họp cả quân sĩ, để mưu tính việc về sau!
Các tướng đều không dám nhận lời.'''

Chỉ có Lê Lai thưa rằng:
 - Thần bằng lòng xin thay mặc áo chủ công. Ngày sau Bệ Hạ gây nên đế nghiệp, có được thiên hạ, thương đến thần tử, cho con cháu muôn đời được chịu ơn nước. Đó là điều thần mong mỏi!
Đế lạy Trời mà khấn rằng:
  - Lê Lai có công đổi áo. Sau này trẫm cùng con cháu, các tướng tá, hay con cháu các công thần, nếu không thương đến công ấy, thì xin đền đài hóa ra rừng núi; ấn vàng hóa ra đồng sắt; gươm thần hóa ra đao binh!
Nhà vua khấn xong, Lê Lai liền đem quân đến cửa trại giặc khiêu chiến. Giặc cậy quân mạnh xông đánh. Lê Lai cưỡi ngựa, phi vào giữa trận giặc, nói rằng:

- Ta đây là chủ Lam Sơn!
Giặc bèn xúm lại vây, bắt lấy đem về trong thành, xử bằng hình phạt cực ác, ra hẳn ngoài những tội thường làm.

Sách Việt sử tiêu án chép
Sách Việt sử tiêu án (Ngô Thì Sĩ, 1775)

Bình Định Vương đại phá quân Minh ở Mang Thôi. Trước Vương khởi binh ở Lam Sơn, thế quân kém và ít, người Minh lùng bắt mãi, bèn mưu cùng tướng tá rằng: Ai có thể đem thân ra thay ta, để cho ta đi ẩn nấp, giấu tông tích mà cho quân nghỉ, để mưu đồ cử binh lần sau.
Lê Lai xin đem thân nhận lấy việc ấy, Vương lạy khấn trời nói:
 "Lê Lai đem thân thay chúa, nếu sau này không nhớ đến công, nguyện cung điện hóa thành rừng núi, bảo ấn hóa thành đồng, thần kiếm hóa thành dao cùn"
Lê Lai liền tự xưng là Bình Định Vương, khiêu chiến với quân Minh rồi chết. Đâu cũng truyền đi là Bình Định Vương chết rồi, người Minh cũng tin là thật, không lưu ý.

Sách Đại Việt thông sử, phần Liệt truyện chép
 Theo sách Đại Việt thông sử, Liệt truyện đệ tam, phần viết về Lê Lai:

Năm Mậu Tuất 1418, lúc vua mới dựng cờ khởi nghĩa, tướng ít, quân thiếu, bị tướng nhà Minh vây đánh ở Mường Một, vua chạy thoát về đóng ở Trịnh Cao, nơi hẻo lánh, không dân ở, tướng Minh chia quân chặn những chỗ hiểm yếu, tình thế rất cấp bách, nhà vua hỏi các tướng:
 Ai dám đổi áo thay ta đem quân ra đánh giặc, xưng danh hiệu của ta, bắt chước như Kỷ Tín đời Hán, để ta có thể giấu tiếng, nghỉ binh, tập hợp tướng sĩ, mưu tính cuộc nổi dậy về sau ?.

Các tướng đều không ai dám hưởng ứng. Riêng Lê Lai đứng dậy nói: Tôi xin đi. Sau này lấy được nước thì nghĩ đến công lao của tôi, khiến cho con cháu muôn đời được nhờ ơn nước, đó là nguyện vọng của tôi.

Nhà vua rất thương cảm. Ông nói: Bây giờ nguy khốn thế này, nếu ngồi giữ mảnh đất nguy hiểm, vua tôi đều bị tiêu diệt, sẽ sợ vô ích, nếu theo kế này, may ra có thể thoát được. Kẻ trung thần chết vì nước nào có tiếc gì. Nhà vua vái trời mà khấn rằng:

Lê Lai có công đổi áo, sau này tôi và con cháu tôi, cùng con cháu tướng ta công thần, nếu không nhớ đến công lao ấy, thì xin cho cung điện biến thành rừng núi, ấn báu thành cục đồng, gươm thần biền biến thành con dao cùn.

Ông bèn dẫn hai con voi và 500 quân kéo thẳng tới trại giặc khiêu chiến. Giặc dốc hết quân ra đánh, ông cưỡi ngựa tốt, xông thẳng vào giữa trận hô lên:Chúa Lam Sơn chính là ta đây, rồi đánh chết được rất nhiều quân giặc. Khi đã kiệt sức, ông bị địch bắt, xử cực hình. Sau đó giặc lui quân về thành Tây Đô, việc phòng bị chúng mới sơ hở, ta vừa có thời cơ, nghỉ binh nuôi chứa nhuệ khí, để có thể trăm trận trăm thắng và lấy được thiên hạ.

Sách Đại Việt thông sử, phần Đế Kỷ Đệ nhất chép

Theo sách Đại Việt thông sử, phần Đế kỷ Đệ nhất  cuối tháng 1 năm 1418, Thái Tổ Cao Hoàng bị thua trận ở Mường Một, chạy thoát về Trịnh Cao, quân Minh đuổi theo vây chặt các lối hiểm yếu. Trong tình thế nguy cấp, Thái Tổ họp các tướng lại hỏi:
Nay thế trận hiểm nguy, có ai dám làm như Kỷ Tín đời Hán, thân khoác hoàng bào mà hi sinh thay trẫm không?

Các tướng đều ngồi yên không ai dám thưa. Lê Lai đứng dậy nói rằng: "Thần nay nguyện được tử trận thay cho chủ công. Ví như sau này giành được giang sơn thì xin nghĩ đến công lao của thần, khiến cho con cháu muôn đời được nhờ quốc ân, được vậy thần chết cũng nhắm mắt."

Thái Tổ rất thương cảm. Lê Lai lại nói: "Tình hình nguy khổn, nếu ngồi khư khư, quân thần chung mạng, bao công sức đây hãy còn gì. Nếu theo kế này, may ra có thể thoát được. Kẻ trung thần chết vì nước nào có tiếc gì?"

Thái Tổ lại vái trời khấn rằng:
"Lê Lai có công đổi áo, nếu sau này khôi phục nghiệp xưa, nếu không nhớ đến công lao ấy, thì xin cho cung điện biến thành rừng núi, ấn triện biến thành cục đồng, gươm thần biến thành dao cùn."

Lê Lai vâng mệnh mang 2 voi và 500 quân kéo ra trại quân Minh khiêu chiến. Quân Minh đổ ra đánh. Lê Lai thúc ngựa xông thẳng vào giữa trận hô to:
"Ta là chủ Lam Sơn đây!"

Quân Minh ngỡ là Thái Tổ nên xúm lại đánh kịch liệt. Lê Lai cầm binh dùng kế cầm chân giặc khoảng 500 tấn công quân Minh ác liệt nhưng lại thất bại, bị quân Minh bắt và đem hành hình. Hôm ấy là ngày 29 tháng 4 (theo âm lịch).

Cái chết

Lê Lai chết rồi, Lê Lợi ngầm sai người tìm di hài đem về Lam Sơn mai táng. Năm Thuận Thiên thứ nhất (1428), phong Lê Lai là Công thần hạng nhất, tặng là Suy trung Đồng đức Hiệp mưu Bảo chính Lũng Nhai công thần, hàm Thiếu úy, thụy là Toàn Nghĩa.

Tháng 12 năm 1429, vua Lê Thái Tổ, sai Nguyễn Trãi viết hai bản lời thế ước trước và lời thề nhớ công của Lê Lai, để trong hòm vàng. Lại gia phong làm Thái úy Năm Thái Hòa thứ nhất 1443, ban tặng tước Bình Chương quốc quân trọng sự, ban cho túi kim ngư, ấn vàng, tước Huyện Thượng Hầu. Năm 1470, niên hiệu Hồng Đức tặng tước Diên Phúc Hầu. Năm 1484 truy tặng tước Thái úy Phúc Quốc Công, sau gia phong Trung Túc Vương.

Lê Thái Tổ mất ngày 22 tháng 8 âm lịch, năm 1433, trước khi mất có dặn lại đời sau phải làm giỗ Lê Lai trước một ngày, tức là ngày 21 tháng 8. Từ đó dân gian truyền lại câu: Hăm mốt Lê Lai, hăm hai Lê Lợi.

Theo sách Khâm định Việt sử thông giám cương mục, Lê Lai được ban tước Vương và ban ruộng tế tự, vào năm 1672, đời vua Lê Gia Tông, triều đình có chính sách giảm lộc điền đối với các công thần, nhưng riêng số ruộng cấp cho con cháu Lê Lai để tế tự thì vẫn được giữ nguyên, ban cho 100 mẫu. Đến năm 1761, triều đình lại biểu dương tấm lòng trung trinh của ông.

Gia đình
Cả gia đình Lê Lai đều chết vì việc nước. Anh ông là Lê Lạn tử trận khi tham gia đánh ải Khả Lưu năm 1425, được phong tặng Hiệp Quận Công, hàm Thái phó.

Lê Lai có ba con trai, đều được Lê Lợi nuôi như con đẻ:
 Lê Lư, tử trận khi vây thành Nghệ An năm 1425. Năm 1428 Tặng hàm Thiếu úy, đến đời vua Lê Thánh tông tặng tước Kiến tiết hầu, về sau gia tặng Kiến quận công.
 Lê Lộ, trong trận đánh năm 1421 ở ải Kình Lộng đã dẫn phụ binh đánh bại Trần Trí, thăng là Tả trung quân tổng đốc chư quân sự. Năm 1424 theo Lê Lợi đánh châu Trà Lân, phá quân Phương Chính và Sư Hựu, thăng làm Thái bảo. Tháng 10 năm 1424 ông trúng tên mà chết. Năm 1428, Lê Lợi tặng Thái úy. Đến đời vua Lê Thánh Tông tặng là Chiêu Công hầu, sau gia tặng Chiêu quận công.
 Lê Lâm, theo Lê Lợi lập được nhiều công lao, năm 1428 được phong làm Thứ thủ quân Thiết đột, là một trong những người được gọi là Lũng nhai công thần, phong là Trung Lượng đại phu, Câu kiềm vệ tướng quân, tước Thượng trí tự Suy trung đồng đức Hiệp mưu bảo chính công thần. Năm 1430, Lê Lâm làm tiên phong đi đánh Ai Lao, đuổi giặc bị trúng chông độc tử trận, tặng làm Thiếu úy. Lê Lâm sinh con là Lê Niệm làm trọng quan triều đình, gia phong làm Trung quốc công, ban tên thụy là Uy Vũ.

Những thông tin về những Lê Lai khác
Theo sách Võ tướng Thanh Hoá trong lịch sử dân tộc, sử sách, văn bia còn để lại một số nghi vấn về những nhân vật khác cũng có tên Lê Lai sống cùng thời khởi nghĩa Lam Sơn.

Sách Lam Sơn thực lục tục biên nêu trường hợp Nguyễn Thận người Mục Sơn (Thọ Xuân, Thanh Hoa) là công thần khởi nghĩa Lam Sơn, được đổi sang họ Lê và tên Lai. Sách có đề cập đến một Lê Lai liều mình cứu chúa bị tử trận và sau đó nhân vật Nguyễn Thận này vẫn tiếp tục hoạt động. Như vậy đây là hai người khác nhau.

Văn bia ở Quỳnh Lưu (Nghệ An) cũng đề cập đến một công thần khác của Lê Lợi cũng có tên là Lê Lai.

Trong Đại Việt sử ký toàn thư phần bản kỷ, quyển số 10, trang 27b chỉ thấy chép: "Ngày 13 tháng 1 năm Đinh Mùi (1427) giết Tư mã Lê Lai, tịch biên gia sản vì Lai cậy có chiến công nên nói năng khinh mạn". Nên có giả thuyết rằng, Lê Lai may mắn sống sót sau khi cứu chúa, tiếp tục tham gia kháng chiến và bị chính Lê Lợi ra lệnh giết về sau này. Tuy nhiên trong các sách viết về khởi nghĩa Lam Sơn chỉ có sách này chép việc Lê Lai bị Lê Lợi giết và sách này cũng không chép việc Lê Lai liều mình cứu chúa.

Nhận định

Các sử quan thời nhà Nguyễn đã cho rằng:Vua nhà Lê đã có tài như vua nhà Hán là Cao Tổ, tôi nhà Lê lại cũng trung liệt như tôi nhà Hán là Kỷ Tín: nghìn năm bất hủ.

Các công trình gắn với tên tuổi Lê Lai

Phố Lê Lai
Đây là con phố nhỏ thuộc phường Lý Thái Tổ, tại trung tâm quận Hoàn Kiếm, Hà Nội, Việt Nam, dài 420m, kéo từ phố Đinh Tiên Hoàng đến phố Trần Quang Khải.

Phố được chia làm hai đoạn. Đoạn từ Đinh Tiên Hoàng tới chỗ giao cắt Lý Thái Tổ - Ngô Quyền là đường một chiều (theo hướng Đinh Tiên Hoàng sang), đối xứng chiều với phố Lê Thạch song song qua vườn hoa Lý Thái Tổ. Phần kia là đường hai chiều.

Phố được xây trên nền đất của hai thôn cũ là Vọng Hà và Hậu Bi thuộc hai tổng Tả Túc và Hữu Túc, đều thuộc huyện Thọ Xương. Phố có từ thời Pháp thuộc, được phân ra làm hai phố là Rue Dominé (đoạn từ Đinh Tiên Hoàng tới chỗ giao cắt Lý Thái Tổ - Ngô Quyền) và Rue Bonhour (đoạn từ đường Trần Quang Khải tới chỗ giao cắt Lý Thái Tổ - Ngô Quyền). Sau năm 1945, hai phố này được gộp làm một và được đặt tên là Lê Lai.

Tên ông được đặt cho nhiều con đường trên khắp Việt Nam như đường Lê Lai ở phường Bến Thành, quận 1, thành phố Hồ Chí Minh; đường Lê Lai, thành phố Đà Nẵng, Hải Phòng.

Tại huyện Ngọc Lặc quê hương ông, trước đây có Phố Lê Lai (nay là Đường Phố Cống, thị trấn Ngọc Lặc).

Năm 2019, tỉnh Thanh Hóa quyết định đặt tên Đại lộ Lê Lai cho con đường lớn mới mở nối từ đường Hồ Chí Minh vào khu trung tâm hành chính mới của huyện Ngọc Lặc.

Đền thờ Lê Lai

Đền thờ Lê Lai (dân địa phương gọi là đền Tép) thuộc địa phận làng Tép (Thôn Thành Sơn), xã Kiên Thọ, Ngọc Lặc, Thanh Hóa, cách khu di tích Lam Kinh 5 km về phía Tây, được nhà nước công nhận là di tích quốc gia. Hàng năm vào các ngày mùng 8 tháng Giêng và 21/8 âm lịch địa phương đều mở hội, rước kiệu và dâng hương tại Đền thờ Trung Túc Vương Lê Lai (hay còn gọi là Đền Tép). Năm 2013, phần chính điện đã bị cháy. Hiện nay đã được phục dựng..

Tên trường
Năm 1999, UBND tỉnh Thanh Hóa ra quyết định thành lập Trường THPT Lê Lai tại chính quê hương ông ở xã Kiên Thọ, huyện Ngọc Lặc, Thanh Hóa.

Xem thêm
 Lê Lợi
 Lê Niệm

Sách dùng để viết bài
 Đại Việt Sử ký Toàn thư
 Đại Việt Thông sử, Nhà xuất bản văn hóa thông tin, 2007.
 Võ tướng Thanh Hóa trong lịch sử dân tộc
 Việt sử tiêu án (Ngô Thì Sĩ)
 Lam Sơn thực lục
Khâm định việt sử thông giám cương mục, Nhà xuất bản giáo dục Hà Nội, 1998.

Trích dẫn

Liên kết ngoài
Bàn thêm về câu hỏi ai giết Lê Lai
Ai giết Lê Lai?
Lê Lợi và Lê Lai
Nghe bàn chuyện Lê Lai

Người Thanh Hóa
Võ tướng nhà Lê sơ
Người tham gia Khởi nghĩa Lam Sơn (1418–1427)
Công thần khai quốc nhà Lê sơ
Vương tước truy phong Việt Nam
Người Mường


title: Anisophyllea beccariana

text:
Anisophyllea beccariana là một loài thực vật]] thuộc họ Anisophylleaceae. Loài này có ở Indonesia và Malaysia.

Chú thích

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Anisophyllea beccariana. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

Chi Bất đẳng diệp
Thực vật được mô tả năm 1875


title: Người La Chí

text:
Dân tộc La Chí, còn gọi là Cù Tê, La Quả, là một dân tộc thiểu số trong số 54 dân tộc tại Việt Nam.

Nhóm ngôn ngữ
Tiếng La Chí thuộc hệ ngôn ngữ Tai-Kadai. Jerold Edmondson (2008) ghi nhận khoảng 2.500 người nói tiếng La Chí ở Vân Nam, Trung Quốc, nhưng không rõ xếp loại về dân tộc .

Dân số và địa bàn cư trú
Cư trú chủ yếu ở các xã Bản Phùng, Bản Díu và Bản Máy của các huyện Xín Mần, Hoàng Su Phì (tỉnh Hà Giang), ngoài ra còn một số cư trú ở huyện Mường Khương và Bắc Hà (tỉnh Lào Cai).

Theo điều tra dân số 1999 thì người La Chí có tổng cộng khoảng 10.765 người.

Theo Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2009, người La Chí ở Việt Nam có dân số 13.158 người, cư trú tại 38 trên tổng số 63 tỉnh, thành phố. Người La Chí cư trú tập trung tại tỉnh
Hà Giang (12.072 người, chiếm 91,7% tổng số người La Chí tại Việt Nam), ngoài ra còn có tại
Lào Cai (619 người), Thành phố Hồ Chí Minh (152 người),
Tuyên Quang (100 người).

Đặc điểm kinh tế
Người La Chí làm ruộng bậc thang trồng lúa nước. Các gia đình thường nuôi trâu, ngựa, dê, lợn, gà, vịt, cá, nhưng theo nếp cũ thì không nuôi bò. Nghề dệt vải bông và nhuộm chàm của phụ nữ La Chí có truyền thống lâu đời.

Tổ chức cộng đồng
Mỗi dòng họ người La Chí có riêng trống và chiêng dùng vào việc cúng bái, có ông trưởng họ là người biết cúng. Con cái đều lấy theo họ cha.

Hôn nhân gia đình
Trong cưới xin, nhà trai phải nộp khoản "tiền công nuôi con gái".

Văn hóa
Người La Chí có nhiều truyện cổ, kể về ông tổ tiên của dân tộc là Hoàng Vần Thùng, về Pủ Lô Tô sinh ra các giống các loài và dạy họ mọi phong tục tập quán, về sự xuất hiện các hiện tượng tự nhiên, v.v... Trai gái La Chí thường hát ni ca. Nhạc cụ có trống, chiêng, đàn tính 3 dây, đàn môi bằng lá cây... Dịp lễ hội thường tổ chức các trò chơi ném còn, đánh quay, đu quay, đu dây, leo trèo
v.v... nơi bãi rộng cho đông người tham gia. Người La Chi ăn Tết Khu Cù Tê vào tháng 7 âm lịch khi việc cấy cày đã xong xuôi.

Nhà cửa
Người La Chí đã sống định canh định cư thành từng bản. Mỗi gia đình có nhà sàn để ở và nhà đất liền kề để làm bếp. Nhà sàn gồm 3 gian, chỉ có một cầu thang lên xuống ở gần đầu hồi phía giáp nhà đất, bàn thờ tổ tiên đặt tại gian nhà sàn to nhất.

Trang phục
Trang phục của người La Chí đơn giản, không cầu kỳ. Đàn ông mặc áo 5 thân dài tới ngang bắp chân (ngày nay áo ngắn hơn), quần lá tọa, đầu quấn khăn. Phụ nữ mặc áo dài tứ thân, có dây thắt lưng, yếm, đội khăn dài, mặc quần hay váy tùy người. Đồ trang sức của nam chỉ có vòng tay, còn nữ có thêm vòng tai. Phụ nữ La Chí thường quen đeo địu qua trán, dù địu làm bằng vải hay đan bằng giang cũng vậy. Nam giới lại đeo gùi qua hai vai.

Những người La Chí có danh tiếng

Tham khảo

Xem thêm
 Danh sách ngôn ngữ
 Danh sách các nước theo ngôn ngữ nói

Liên kết ngoài

La Chí


title: Yamagata Aritomo

text:
Công tước , Nguyên soái Lục quân Đế quốc Nhật Bản và hai lần làm Thủ tướng Nhật. Ông được coi là kiến trúc sư của nền tảng chính trị quân sự của Nhật Bản hiện đại. Yamagata Aritomo có thể được xem là cha đẻ của chủ nghĩa quân phiệt Nhật. Sự ủng hộ của ông đối với các chính sách chuyên quyền và mạnh bạo đã làm xói mòn sự phát triển của một xã hội mở, và góp phần vào việc tham dự vào cuộc Chiến tranh thế giới thứ hai của Nhật Bản.

Khởi nghiệp
Yamagata được sinh ra trong một gia đình samurai cấp thấp từ Hagi, thủ phủ của phiên Chōshū (ngày nay là tỉnh Yamaguchi). Ông đến Shokasonjuku, một trường tư của Yoshida Shōin, nơi đây ông cống hiến sức lực của mình để phát triển phong trào bí mật lật đổ Mạc phủ Tokugawa. Ông là chỉ huy của Kiheitai, một tổ chức bán quân sự theo kiểu bán phương Tây của phiên Chōshū. Trong cuộc chiến tranh Boshin, cách mạng năm 1867 và 1869 thường gọi là Minh Trị Duy Tân, ông là một sĩ quan tham mưu.

Sau sự thất bại của Mạc phủ Tokugawa, Yamagata cùng với Saigō Tsugumichi được các lãnh đạo của chính phủ mới lựa chọn đển đến Châu Âu năm 1869 để nghiên cứu hệ thống quân sự phương Tây. Yamagata giống như nhiều người Nhật khác bị ảnh hưởng mạnh mẽ bởi những thành công rực rỡ gần đây của nước Phổ trong việc tự chuyển mình từ một quốc gia nông nghiệp thành một cường quốc quân sự và công nghiệp hàng đầu. Ông đồng ý với những tư tưởng chính trị Phổ, cổ súy cho việc mở rộng lãnh thổ ra bên ngoài bằng quân đội và chính thể độc tài tại bản quốc. Khi trở về ông được yêu cầu tổ chức quân đội quốc gia Nhật Bản, và ông trở thành Bộ trưởng Bộ chiến tranh năm 1873. Yamagata hăng hái hiện đại hóa Lục quân Đế quốc Nhật Bản vẫn còn non nớt, và tổ chức nó theo kiểu quân đội Phổ. Ông bắt đầu hệ thống nghĩa vụ quân sự năm 1873.

Sự nghiệp quân sự
Là Bộ trưởng Chiến tranh, Yamagata xây dựng nền tảng Bộ tham mưu Lục quân Đế quốc Nhật Bản, là cội nguồn của sức mạnh chính trị của Yamagata và các sĩ quan quân sự khác cho đến khi kết thúc Chiến tranh thế giới thứ hai (1939 – 1945). Ông là Tổng tham mưu trưởng trong những năm 1874-76, 1878-82, và 1884-85.

Năm 1877 Yamagata dẫn đầu Lục quân Đế quốc đã được hiện đại hóa đánh dẹp cuộc nổi dậy Satsuma do Saigō Takamori (người Satsuma) - một chí sĩ của cuộc Minh Trị Duy Tân - cầm đầu. Cuối cuộc chiến, khi cái đầu đầy thương tích của Saigo được mang đến cho Yamagata, ông ra lệnh rửa sạch nó, và giữ chiếc đầu trên tay mình như ông đang tuyên án cho một anh hùng sa ngã.

Ông cũng đề nghị Thiên hoàng Minh Trị viết Quân nhân sắc dụ, năm 1882. Chiếu thư này được xem là nền tảng đạo đức cho Lục quân Nhật Bản và lực lượng hải quân cho đến khi chúng bị giải thế năm 1945.

Yamagata được thăng hàm Nguyên soái Lục quân năm 1898. Ông thể hiện năng lực lãnh đạo của mình trên các vấn đề quân sự khi đảm nhận vai trò Bộ trưởng Chiến tranh và Tổng tư lệnh trong cuộc Chiến tranh Thanh-Nhật; là Tư lệnh của Tập đoàn quân số một trong chiến tranh Nga-Nhật; và Tổng tham mưu trưởng tại Tokyo.

Ông được coi là thủy tổ của tư tưởng chính trị và quân sự Hokushin-ron  khi ông vạch ra những nét đầu tiên của chiến lược phòng thủ quốc gia chống lại Đế quốc Nga sau Chiến tranh Nga-Nhật.

Sự nghiệp chính trị
Yamagata là thành viên của nhóm 7 chính trị gia, sau này được gọi là genrō (Nguyên lão) thống trị chính trường Nhật Bản. Từ genrō dùng để chỉ những một tập hợp nhỏ các nhà lãnh đạo cách mạng cùng chung mục đích và những người cho đến năm 1880 đã hất cẳng hay cô lập được các nhà lãnh đạo ban đầu khác. 7 người này (thêm 2 người được chọn sau này sau khi một số trong 7 người ban đầu đã chết) lãnh đạo Nhật Bản trong nhiều năm, qua những biến chuyển to lớn từ một quốc gia nông nghiệp thành một đất nước công nghiệp và quân sự hiện đại. Tất cả các genrō đều nhiều lần làm Thủ tướng. Về mặt tổ chức, genrō không có địa vị chính thức, họ đơn giản chỉ là những cố vấn tin cẩn của Thiên hoàng. Các genrō cùng nhau đưa ra các quyết định quan trọng nhất, ví dụ như chính sách đối ngoại, chiến tranh và hòa bình, và khi nội các từ chức thì họ chọn một Thủ tướng mới. Vào thế kỷ 19, quyền lực của họ mất dần vì có những người qua đời hay bất đồng nội bộ, và quyền lực chính trị ngày càng tăng của lục quân và hải quân. Nhưng genrō vẫn có quyền lực trong việc chọn các Thủ tướng cho đến sau cái chết của genrō cuối cùng, Công tước Saionji năm 1940.

Yamagata và Itō Hirobumi là những người nổi bật nhất trong số 7 người, và sau vụ ám sát Itō năm 1909, Yamagata trở thành người đứng đầu các genrō. Nhưng Yamagata cũng có nền tảng quân sự lớn trong các sĩ quan lục quân và kẻ quân phiệt. Ông trở thành người đứng đầu của nhóm người Nhật bảo thủ. Ông không tin tưởng sâu sắc vào các cơ quan dân chủ, và ông đã giành phần còn lại của đời mình để xây dựng và bảo vệ quyền lực, đặc biệt là quyền lực chính trị, của quân đội.

Trong sự nghiệp dài và đa dạng của mình, Yamagata đã nắm giữ nhiều chức vụ quan trọng trong chính phủ. Năm 1882, ông trở thành Chủ tịch Hội đồng Lập hiến (Sanjiin) và khi là Bộ trưởng Nội vụ (1883–87) ông làm việc rất hăng say để đàn áp các đảng phái chính trị và ngăn chặn sự ủng hộ công khai trong các phong trào ruộng đất và công nhân. Ông cũng tổ chức một hệ thống hành chính địa phương, dựa trên hệ thống tỉnh-hạt-thành phố đến này vẫn được sử dụng tại Nhật Bản. Năm 1883, Yamagata được bổ nhiệm vào vị trí Chương Ấn quan, vị trí cao nhất trong hệ thống chính quyền trước khi Hiến pháp Minh Trị được ban hành năm 1889.

Yamagata trở thành Thủ tướng Nhật Bản thứ ba sau khi mở Nghị viện Hoàng gia theo quy định của Hiến pháp Minh Trị từ ngày 24 tháng 12 năm 1889 đến ngày 6 tháng 5 năm 1891. Trong nhiệm kỳ đầu của ông, Sắc dụ Giáo dục được ban hành.

Yamagata lần thứ hai nhậm chức Thủ tướng từ ngày 8 tháng 11 năm 1898 đến ngày 19 tháng 10 năm 1900. Năm 1900, trong nhiệm kỳ Thủ tướng thứ hai của mình, ông ban bố điều luật chỉ có các sĩ quan quân sự đương nhiệm mới được giữ chức Bộ trường Chiến tranh hay Bộ trường Hải quân, một điều luật cho quân đội có thể kiểm soát cấu trúc của bất kỳ nội các tương lại nào. Ông cũng đưa vào thực thi các điều luật ngăn cản thành viên của các đảng phái chính trị không được giữ những vị trí chủ chốt trong chính quyền.

Ông là Chủ tịch của Cơ mật viện trong thời gian 1893-94 và 1905-22.

Năm 1896, Yamagata dẫn đầu một phái đoàn ngoại giao đến Moskva, ký Hiệp ước Yamagata-Lobanov xác nhận quyền lợi của Nhật Bản và Nga tại Vương quốc Triều Tiên.

Yamagata được nâng lên hàng quý tộc, và nhận tước koshaku (Công tước) dưới hệ thống kazoku (Hoa tộc) năm 1907.

Từ 1900 đến 1909, Yamagata chống lại Itō Hirobumi, lãnh đạo của phe dân sự, và giành được ảnh hưởng từ người bảo trợ của mình là, Katsura Tarō. Sau cái chết của Itō Hirobumi năm 1909, Yamagata trở thành nhà chính trị giàu ảnh hưởng nhất Nhật Bản cho đến tận khi qua đời năm 1922, mặc dù ông đã rời khỏi các hoạt động chính trị sau Chiến tranh Nga-Nhật. Tuy vậy, là Chủ tịch Cơ mật viện từ 1909 đến 1922, Yamagata vẫn duy trì quyền lực đằng sau chính phủ và quyết định việc lựa chọn Thủ tướng tương lai cho đến khi qua đời.

Năm 1912, Yamagata tạo ra tiền lệ về việc quân đội có thể giải tán nội các. Một cuộc tranh cãi với Thủ tướng Hầu tước Saionji Kinmochi về ngân sách quân đội đã trở thành một cuộc khủng hoảng Hiến pháp, còn được biết đến với cái tên khủng hoảng Đại Chính sau khi Thiên hoàng Yoshihito lên ngôi. Bộ trưởng Lục quân, Tướng Uehara, từ chức khi nội các không cung cấp cho ông đủ số tiền ông cần. Saionji muốn thay thế ông ta. Luật Nhật Bản yêu cầu rằng các bộ trưởng lục quân và hải quân phải là các tướng lĩnh cao cấp và đô đốc tại nhiệm. Trong trường hợp này, tất cả các tướng quân đủ tư cách do sự xúi bẩy của Yamagata đều từ chối tham gia vào nội các Saionji, và nội các bị buộc phải từ chức.

Đời sống cá nhân và sở thích
Yamagata là một người thiết kế vườn tài năng, và ngày nay khu vườn mà ông thiết kế vẫn được coi là kiệt tác của Nhật Bản đình viên (vườn Nhật Bản). Một ví dụ đáng chú ý là vườn của biệt thự Murin-an ở Kyoto.

Khen thưởng
Năm 1906, Yamagata nhận Huân chương Công trạng do Vua Edward VII trao tặng. Các huân chương Nhật Bản của ông bao gồm Huân chương Diều hâu Vàng (hạng nhất), Huân chương Mặt trời mọc (hạng nhất với hoa Paulownia, dây đại kim tuyến) và Huân chương Hoa cúc.

Tham khảo

Chú thích

Thủ tướng Nhật Bản
Nguyên soái Lục quân Đế quốc Nhật Bản
Nhân vật thời chiến tranh Boshin
Huân chương Merit
Người Yamaguchi
Kazoku
Nhân vật thời chiến tranh Thanh-Nhật
Nhân vật thời chiến tranh Nga-Nhật
Người thời Minh Trị
Samurai
Bộ trưởng Nhật Bản
Mất năm 1922


title: Zeitlofs

text:
Zeitlofs là một đô thị ở huyện Bad Kissingen bang Bayern nước Đức. Đô thị Zeitlofs có diện tích 40,11 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 2231 người.

Tham khảo


title: Milano

text:
Milano (phát âm tiếng Ý: , phương ngữ Milano của tiếng Lombardia: Milan, ) là một thành phố chính của miền bắc Ý, một trong những đô thị phát triển nhất châu Âu, và là thủ phủ của vùng Lombardia. Nội thị thành phố có dân số khoảng 1.310.000 người, còn khu vực đô thị Milano là lớn nhất ở Ý và lớn thứ 5 ở Liên minh châu Âu với dân số 4.345.000 người trên một diện tích 2370 km². Vùng đô thị Milano lớn nhất Ý, theo ước tính của OECD thì có dân số 7.400.000 người.. Ranh giới thành phố tương đối nhỏ, bị giới hạn (khoảng 1/8 so với Roma) vì sự phát triển từ xưa của vùng nông nghiệp trù phú Lombardy. Đại đô thị Milano cũng được mở rộng tới một vài thành phố của Thụy Sĩ ở vùng phía nam Canton Ticino tuy nhiên nó không phải là một sự thống nhất về hành chính.

Thành phố được người Insubri thuộc nhóm dân Celt lập với tên gọi Medhlan.
Sau đó thành phố đã bị người La Mã chiếm vào năm 222 trước Công nguyên và trở nên thịnh vượng dưới thời Đế chế La Mã với tên gọi là Mediolanum trong tiếng Latinh. Sau đó Milano thuộc sự cai trị của Visconti, Sforza, người Tây Ban Nha vào thế kỷ 16 và thuộc cai trị của người Áo trong thế kỷ 18. Năm 1796, Milano bị Napoleon I chiếm và được chọn làm kinh đô của Vương quốc Ý của Napoleon I năm 1805. Trong thời kỳ lãng mạn, Milano đã là một trung tâm văn hóa ở châu Âu, thu hút nhiều nghệ sĩ, nhà soạn nhạc và các nhân vật văn học quan trọng. Trong thế chiến II, thành phố bị ảnh hưởng nặng nề của bom đạn Đồng Minh, và bị Đức chiếm đóng năm 1943, Milano đã trở thành trung tâm của kháng chiến của người Ý. Dù thế, sau chiến tranh Milano đã chứng kiến thời kỳ tăng trưởng kinh tế, thu hút hang ngàn dân nhập cư từ phía nam nước Ý và cư dân nước ngoài.

Là một thành phố quốc tế, Milano có 13,3% dân số đến từ nước ngoài. Thành phố này là một trong những trung tâm giao thông vận tải của châu Âu  đồng thời là một trong những trung tâm công nghiệp, Milano là trung tâm kinh doanh và tài chính quan trọng thứ 10 Liên minh châu Âu (2009) với nền kinh tế (xem kinh tế Milano) giàu thứ 26 thế giới về sức mua tương đương,. Vùng đô thị Milano có GDP thứ 7 châu Âu năm 2008. Tỉnh Milano (đang ngày càng trở thành một khu vực đô thị hành chính đơn nhất vượt quá phạm vi đô thị Milano) có GDP đầu người khoảng 40.000 euro năm 2007 (161% mức trung bình EU 27) là mức cao nhất trong các tỉnh của Ý (Il Sole 24 Ore Quality of life survey 2008) và công nhân thành phố này có tỷ lệ thu nhập cao nhất ở Ý, và thứ 26 thế giới. Ngoài ra, Milano là thành phố đắt đỏ thứ 11 trên thế giới cho những người làm công nước ngoài, và theo nghiên cứu năm 2010 được tiến hành bởi Economist Intelligence Unit, thành phố này có mức giá đắt đỏ thứ 12 thế giới. Môi trường kinh tế của thành phố này đã khiến nó là trung tâm tài chính và kinh doanh thứ 20 thế giới và thứ 10 châu Âu, Milano luôn được xem là một trong những thành phố nổi tiếng nhất thế giới.

Milano được công nhận là thủ đô thời trang và thiết kế của thế giới (từ milliner—thợ thiết kế mũ trong tiếng Anh có gốc từ tên của thành phố này), với sự ảnh hưởng lớn trong thương mại, công nghiệp, âm nhạc, thể thao, văn học, nghệ thuật và truyền thông đại chúng, khiến Milano là một trong các thành phố alpha thế giới của GaWC của thành phố toàn cầu. Siêu đô thị Lombard đặc biệt nổi tiếng về các cửa hiệu thời trang (như những cửa hiệu dọc theo Via Monte Napoleone) và Galleria Vittorio Emanuele ở Piazza Duomo (nổi tiếng là siêu thị cổ nhất thế giới). Thành phố có di sản văn hóa phong phú, có cuộc sống đêm sôi động, và có nền ẩm thực độc nhất với nhiều món ăn như bán Nôen Panettone và risotto alla Milanese. Thành phố đặc biệt nổi tiếng với truyền thống âm nhạc, đặc biệt là opera, là quê hương của nhiều nhà soạn nhạc quan trọng (như Giuseppe Verdi) và các nhà hát (như Teatro alla Scala). Milano nổi tiếng có nhiều bảo tàng, trường đại học, học viện, cung điện, giáo đường và thư viện (như Học viện Brera và Castello Sforzesco) và hai câu lạc bộ bóng đá nổi tiếng: A.C. Milan và F.C. Internazionale Milano. Do đó Milano là điểm đến du lịch thứ 52 châu Âu, với 1,914 triệu lượt du khách nước ngoài đến thành phố này trong năm 2008. Thành phố là nơi tổ chức Hội chợ Thương mại Thế giới vào năm 1906 và là ứng cử viên giành quyền đang cai Hội chợ toàn cầu vào năm 2015.

Kinh tế

Milano là một trong những trung tâm thương mại và tài chính quan trọng của thế giới. Thành phố là nơi đặt trụ sở của Thị trường chứng khoán Ý và tập đoàn Alfa Romeo, nổi tiếng với sản phẩm lụa. Milano là một trong những kinh đô thời trang của thế giới và là thành phố dẫn đầu về thiết kế, trong danh sách 10 thành phố toàn cầu Alpha world cities.

Milano là một trong những trung tâm tài chính và kinh doanh của thế giới, với GDP năm 2004 là lớn và các trung tâm kinh doanh, và với GDP năm 2004 của 241,2 tỷ euro (tương đương 312 tỷ USD), vùng đô thị Milano có GDP cao thứ 4 châu Âu, nếu thành phố này là một quốc gia thì nó sẽ có nền kinh tế đứng thứ 28 thế giới, lớn tương đương kinh tế nước Áo. Milano, theo một nghiên cứu của Chỉ số tăng trưởng kinh tế khu vực châu Âu, là thành phố có mức tăng trưởng GDP thứ 57 ở châu Âu, thấp hơn các thành phố khác Ý như Rome và Bologna, nhưng vượt Florence

Thể thao
Milano không chỉ nổi tiếng về sự phồn thịnh về kinh tế của mình, mà còn nổi tiếng về những câu lại bộ bóng đá danh tiếng: Inter Milan và AC Milan- 2 câu lạc bộ từng nhiều lần đạt chức vô địch Serie A.

Giao thông
Sau Bologna, Milano là trung tâm đường sắt thứ hai của Ý, và năm nhà ga xe lửa chính của Milano, trong đó nhà ga trung tâm Milano, thuộc trong số các nhà ga đường sắt tấp nập nhất nước Ý. Các tuyến đường xe lửa đầu tiên được xây dựng tại Milano, tuyến đường sắt Milan và Monza đã được khai trương phục vụ vào ngày 17 tháng 8 năm 1840.

Kể từ ngày 16 tháng 12 năm 2009, hai đường sắt cao tốc kết nối Milano với Bologna, Florence, Roma, Napoli Salerno theo một hướng, và đến Turino theo hướng khác.

Azienda Trasporti Milanesi (ATM) vận hành tuyến trong khu vực đô thị, quản lý một mạng lưới vận tải công cộng bao gồm ba tuyến đường sắt đô thị và xe điện, xe buýt. Đội xe điện bao gồm một xe ATM Peter Witt, ban đầu được xây dựng vào năm 1928 và hiện vẫn còn vận hành. Nhìn chung mạng lưới bao gồm gần 1.400 km đến 86 đô thị. Bên cạnh đó giao thông công cộng, ATM còn quản lý các bãi đỗ xe, các khu vực đỗ xe trên đường phố ở trung tâm lịch sử và trong các khu thương mại sử dụng hệ thống thẻ đỗ xe SostaMilano.

Milan có ba tuyến đường tàu điện ngầm trong một hệ thống gọi là Tàu điện ngầm Milano, với tổng chiều dài hơn 80 km. Nó bao gồm ba tuyến, tuyến dòng màu đỏ mà chạy về phía đông bắc và phía tây, tuyến màu xanh chạy về phía đông bắc và tây nam, và tuyến đường màu vàng chạy về phía bắc và phía nam.

Milano có một dịch vụ taxi thuộc các công ty tư nhân và được cấp giấy phép bởi thành phố Milano (comune di Milano). Tất cả các xe taxi có cùng màu, màu trắng. Giá cước được dựa trên giá vé quy định cho một đoạn đầu và giá vé một bổ sung dựa trên thời gian và khoảng cách đi. Số lượng giấy phép được giữ ở mức thấp do giới tài xế taxi vận động hành lang. Tìm một taxi có thể khó khăn trong giờ cao điểm hay ngày mưa, và hầu như không thể tìm thấy phương tiện giao thông công cộng trong thời gian đình công, vốn xảy ra thường xuyên.

Thành phố của Milano có hai sân bay quốc tế: sân bay quốc tế Malpensa, sân bay lớn thứ hai tại Ý, có cự ly khoảng 50 km từ trung tâm Milano và kết nối với trung tâm thành phố bằng "tuyến đường sắt nhanh Malpensa". Sân bay này phục vụ khoảng 17,7 triệu lượt hành khách trong năm 2009. Sân bay Linate, gần ranh giới thành phố, chủ yếu sử dụng cho trong nước và đường bay quốc tế ngắn, với hơn 9 triệu lượt khách trong năm 2007. Sân bay của Orio al Serio, gần thành phố Bergamo, phục vụ hàng không giá rẻ của Milano (với gần 6 triệu lượt khách trong năm 2007).

Khí hậu

Văn hóa

Nền văn hóa của Milano phát triển trong nhiều thế kỉ qua và in dấu vết của nhiều nền văn hóa khác nhau như Ý, Pháp, Áo,Đức, Tây Ban Nha qua sự hiện diện của nhiều cộng đồng người khác nhau trong thành phố. Ngày nay Milano là nơi tập trung nhiều học viện văn hóa, giáo dục nghệ thuật của cả nước như: triển lãm nghệ thuật Brera và học viện nghệ thuật Teatro alla Scala, Pinacoteca Ambrosiana, và trường đại học Bocconi và các trường kinh tế, Milano còn được biết đến trên các lĩnh vực có tầm ảnh hưởng ra ngoài nước như: kinh tế, thiết kế và thời trang. Milano có 1 giọng địa phương đặc trưng được gọi là Milanese, có rất nhiều bài hát và các tác phẩm văn học được sáng tác bằng giọng điệu này như "O mia bella Madonnina". Ngày nay, Milano được xem là 1 thành phố hiện đại, mặc dù nhiều công trình đã bị phá hủy trong thế chiến thứ 2 nhưng nơi đây vẫn còn tồn tại một số lượng lớn các cảnh quan lịch sử và 1 di sản văn hóa cổ đại.

Thiết kế

Milano là một trong những kinh đô về thiết kế công nghiệp và hiện đại, và là một trong những có tầm ảnh hưởng lớn trong các lĩnh vực này với những hàng nội thất kiểu cổ và hiện đại chất lượng cao và hàng hóa công nghiệp. Milano còn là nơi tổ chức FieraMilano, Europe’s biggest. Ngoài ra, Milano còn là địa điểm chính diễn ra các sư kiện liên quan đến thiết kế và kiến trúc như là "Fuori Salone" và "Salone del Mobile".

Vào những thập niên 50 và 60, Milano là trung tâm công nghiệp của Ý và là một trong những thành phố sôi động và phát triển cùng với Turin, các thiết kế và kiến trúc của thủ đô Ý thời hậu chiến là các toà nhà chọc trời như Tòa nhà Pirelli và Tháp Velasca được xây dựng. Các nghệ sĩ như Bruno Munari, Lucio Fontana, Enrico Castellani và Piero Manzoni, đã từng sống và làm việc tại thành phố này.

Văn học

Cuối thế kỉ 18 và xuyên suốt thế kỉ 19, Milano là một trong những trung tâm tranh luận trí tuệ và sáng tạo văn chương. Phong trào khai sáng đã phát triển từ đây. Trong những năm đầu của thế kỉ 19, văn học lãng mạn có nhiều ảnh hưởng dối với cuộc sống tại đây. Cũng tại đây, Giuseppe Parini, và Ugo Foscolo đã xuất bản những tác phẩm quan trọng nhất của họ, các tác phẩm này nhậm được nhiều sự ngưỡng mộ của các nhà thơ trẻ cũng như nhiều chuyên gia trong lĩnh vực. Bài thơ Dei Sepocri của Foscolo sáng tác dựa theo một đạo luật của Napoleon, đạo luật chống lại đại đa ý muốn của sân chúng – đã được truyền bá rộng rãi khắp nơi trong thành phố.

Trong thập niên thứ ba của thế kỉ 19, Alessandro Manzoni đã viết cuố tiểu thuyết I Promessi Sposi, được coi là tuyên ngôn chủ nghĩa lãng mạn của Ý. Các bài báo của những nhà thi ca lãng mạn và yêu nước như Silvio Pellico, Giovanni Berchet, Ludovico di Breme, xuất hiện định kì trên Il Conciliatore.

Sau khi nước Ý thống nhất vào năm 1861 thì Milano mất đi dần vị trí chính trị của nó nhưng vẫn duy trì được vị trí trung tâm trong các cuộc tranh luận về văn hóa, Ý tưởng mới và các phong trào từ các nước châu Âu khác đã được chấp thuận và bàn luận:Chủ nghĩ hiện thực và chủ nghĩa tự nhiên đã cho ra đời 1 phong trào ở Ý là Verismo. Tiểu thuyết gia nổi tiếng của phong trào Verismo, Giovanni Verga, sinh ra ở Sicilia nhưng lại viết những quấn sách quan trọng nhất của ông tại Milano.

Thời trang

Milano được mệnh danh là một trong những kinh đô thời trang của thế giới cùng với New York, Paris và Luân Đôn. Các thương hiệu thời trang nổi tiếng ở Milano như là Valentino, Gucci, Versace, Prada, Armani và Dolce & Gabbana hiện đặt trụ sở chính tại đây. Rất nhiều các nhãn hiệu thời trang quốc tế cũng đặt trụ sở chính tại Milano. Đây cũng là nơi diễn ra tuần lễ thời trang Milano 2 lần 1 năm, tương tự tại các kinh đô thời trang khác như Paris, London, Tokyo, và New York. Một số các con phố mua sắm ở Milano được mệnh danh là tứ giác thời trang. Các khu phố mua sắm nổi tiếng (Via Monte Napoleone, Via della Spiga, Via Sant'Andrea, Via Manzoni và Corso Venezia), cùng với Galleria Vittorio Emanuele II, Piazza del Duomo, Via Dante và Corso Buenos Aires là những quảng trường và khu phố mua sắm có uy tín. Mario Prada nhà sáng lập của hang thời trang nổi tiếng Prada, đã được sinh ra tại đây đã góp phần xây dựng nơi đây thành một trong những kinh đô thời trang của thế giới.

Truyền thông
Milano là nơi đạt trụ sở của nhiều hãng thông tấn địa phương, trong nước cũng như ngoài nước chẳng hạn như báo, tạp chí, đài truyền hình và đài phát thanh.

Báo

Corriere della Sera
Il Foglio
Il Giornale
Il Giorno
Il Sole 24 Ore
Il Manifesto

La Gazzetta dello Sport
La Padania
Libero
MF Milano Finanza

Tạp chí

La Settimana Enigmistica
Abitare (tạp chí định kì hàng tháng về kiến trúc và thiết kế)
Casabella (tạp chí định kì hàng tháng về kiến trúc và thiết kế)
Domus (tạp chí định kì hàng tháng về kiến trúc và thiết kế)
panorama (tuần san)
gente (tuần san)

Radio

R101
RTL 102.5
Radio 105 Network
Virgin Radio Italia

Radio Monte Carlo
Radio 24
Radio DeeJay
Radio Classica

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Thành phố Milano - website chính thức
 ATM - Công ty vận tải của Milano
 Hệ thống ngầm của Milano
 Hướng dẫn du lịch không chính thức của Milano
 Chiaravalle Abbey

Thành phố của Ý

Thành phố và thị trấn ở Lombardia

Đô thị Thành phố đô thị Milano
Khu dân cư thành lập thế kỷ 6 TCN


title: Caraffa del Bianco

text:
Caraffa del Bianco là một đô thị ở tỉnh Reggio Calabria trong vùng Calabria, Ý, có cự ly khoảng 100 km về phía tây nam của Catanzaro và khoảng 35 km về phía đông của Reggio Calabria. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 605 người và diện tích là 12,3 km².

Caraffa del Bianco giáp các đô thị: Bianco, Casignana, Ferruzzano, Sant'Agata del Bianco.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Reggio Calabria
Đô thị Thành phố trung tâm Reggio Calabria


title: Vương phi

text:
Vương phi (chữ Hán: 王妃; Kana: おうひOuhi; Hangul: 왕비Wangbi; tiếng Anh: Princess consort), là phong hiệu biến thể của Phi theo hệ thống tước vị. Thông thường đây là tước vị dành cho những người vợ của Quốc vương, hoặc những Hoàng tử được phong tước Vương tại các quốc gia Đông Á. Đối với Vợ Hoàng tử gọi là Hoàng tử phi.

Trong ngôn ngữ Nhật Bản, cách gọi "Vương phi" không chỉ là nói đến vợ của Thân vương, mà còn nói đến các bà Hoàng hậu hay Vương hậu một cách chung chung, tương tự cách người Việt Nam gọi "Hoàng hậu" cho toàn bộ vợ Vua, bất kể vị Vua ấy mang tước hiệu Hoàng đế hay Quốc vương.

Khái niệm
Như định nghĩa về chữ 「Phi; 妃」, đó nguyên bản là một cách gọi vợ, tức "chính thất" của các vị Vua thời viễn cổ, từ đời nhà Thương và nhà Chu thì 「"Thiên tử chi Phi viết Hậu"; 天子之妃曰后」, do đó từ "Phi" dần không còn được nhắc đến như một tước hiệu nữa, mà gần như thành một danh từ.

Từ thời nhà Hán, các Hoàng tử đều trở thành Quốc vương, ban đầu thì do chế độ chư hầu còn theo triều đại nhà Chu nên đất phong đều ở trạng thái Tiểu quốc độc lập quy phụ triều đình, do vậy vợ của các Hoàng tử Vương đều là Vương hậu, mẹ là Vương thái hậu. Từ thời Tào Ngụy về sau, tước Vương dần bị tiêu giảm đáng kể, đất phong dần thành Thực ấp phong kiến mà không còn hình thái Tiểu quốc độc lập quy phụ triều đình nữa, cho nên "Vương hậu" không còn thích hợp để gọi vợ của Hoàng tử Vương. Lúc này "Vương phi" được sử dụng.

Bên cạnh vợ cả, Hoàng tử Vương cũng có các thiếp xuất thân cao, lúc này lại phân ra tình trạng gọi 「Chính phi; 正妃」 cho người chính thất, mà các Thị thiếp có danh phận cao được gọi là 「Trắc phi; 側妃」 hoặc 「Thứ phi; 次妃」. Thế nhưng phần lớn "Chính phi" rồi "Trắc phi" này chỉ là một dạng nhã xưng - tức xưng hô lịch sự mà không đưa vào quy hoạch tước vị chính thức của triều đình, phần lớn "Vương phi" đều chỉ nói đến chính thất mà không phải trắc thất cùng thiếp thất.

Lịch sử
Từ thời Tây Hán, ngoài Hoàng đế thì nhà Hán còn ban hành chính sách "Chư hầu Vương", các Chư hầu Vương này cai trị một nước chư hầu, và vợ chính của họ được gọi là Vương hậu, tước "Phi" dùng để ám chỉ Hoàng thái tử phi - vợ của Hoàng thái tử. Như trường hợp ở đây có Vương Chính Quân, vợ của Hán Nguyên Đế, do họ Vương và là Thái tử phi, nên được gọi [Vương phi]. Sang thời Đông Hán, lịch sử Đông Á mới có lần đầu xuất hiện của tước vị Vương phi, ý chỉ đến "Vợ của tước Vương hiệu là Phi", đó là vợ cả của Thanh Hà Hiếu vương Lưu Khánh, xưng gọi [Thanh Hà Hiếu vương phi; 清河孝王妃], lại có sinh mẫu của Hán Chất Đế Lưu Toản là Trần phu nhân thụ phong [Bột Hải Hiếu vương phi; 渤海孝王妃], hoặc chính thê của Hán Thiếu Đế Lưu Biện là Đường Cơ được phong làm [Hoằng Nông vương phi; 弘農王妃]. Tuy vậy ba tước vị này lại chỉ mang ý nghĩa tấn tặng, vì thời điểm hai người thụ tước thì chồng đều đã qua đời, đại đa số đề cập chính thất của tước Vương đời Đông Hán được gọi đơn giản là [Vương phu nhân; 王夫人].

Từ đó về sau, sang thời Tào Ngụy, các Hoàng tử được phong làm tước Vương thì vợ chính của họ được gọi là Vương phi, như chính thê của Ngụy Minh Đế Tào Duệ khi còn là Bình Nguyên vương là Ngu phi, rồi Chử Toán Tử khi gả cho Tấn Khang Đế lúc còn là Lang Tà vương đã được gọi là Lang Tà vương phi. Lệ này kéo dài xuyên suốt các triều đại về sau, nhưng đến thời nhà Tống thì lại ban danh hiệu của Mệnh phụ cho vợ các Hoàng tử, trong đó có [Quốc phu nhân; 國夫人] hoặc [Quận phu nhân; 郡夫人] là những tước hiệu cố định dành cho Chính phi của các Hoàng tử mang tước Vương. Tiếp đó thời nhà Minh, cách gọi "Vương phi" dành cho Hoàng tử Chính phi được khôi phục. Do triều Minh chia tước Vương làm Thân vương và Quận vương, địa vị khác nhau, vợ của họ tương ứng được gọi là [Thân vương phi; 親王妃] cùng [Quận vương phi; 郡王妃] do đó cũng khác biệt về địa vị. Tuy các công thần khác họ vẫn có thể được truy tặng tước Vương, nhưng vợ của họ chỉ được gọi là ["Vương phu nhân"] mà không thể xưng Vương phi. Thời nhà Thanh, triều đình gọi các Vương phi là Phúc tấn, tuy nhiên "Vương phi" vẫn thỉnh thoảng được dùng theo một cách không chính thức.

Ở những nước cũng xưng Hoàng đế như Nhật Bản, vợ của Thân vương (親王) gọi là Thân vương phi (親王妃), như Thân vương phi Kiko, vợ của Thân vương Fumihito. Tại các quốc gia có truyền thống các vị vua xưng Vương, như Triều Tiên và Lưu Cầu thì chính thất của họ là Vương phi. Vào thời kỳ đầu Cao Ly, chính phối của Quốc vương xưng là Vương hậu, sau con lên ngôi xưng là [Vương thái hậu; 王太后]. Tuy nhiên, sau này các vua Cao Ly chỉ phong cho vợ mình làm Vương phi, chồng chết thành [Vương thái phi; 王太妃], sau khi chết mới được truy hiệu Vương hậu. Tục lệ này được nhà Triều Tiên noi theo, chỉ là Vương thái phi thay bằng [Vương đại phi; 王大妃] mà thôi. Tuy nhiên, vương tộc Triều Tiên Lý thị thời xưa thường gọi tránh danh hiệu Vương phi, mà thường gọi họ bằng các từ ám chỉ như là Trung điện (中殿), Khôn điện (坤殿), hay Trung cung (中宮).

Tại Vương quốc Lưu Cầu, Vương phi là chính thất của Quốc vương, còn được gọi tôn kính là [Quốc phi; 國妃].

Dịch thuật phương Tây
Cụm từ Princess consort là dành cho phối ngẫu của một Thân vương (Sovereign Prince) đang trị vì một Thân vương quốc hoặc là phối ngẫu của một Thân vương thuộc vương tộc, như 「Princess of Wales; Vương phi xứ Wales」, chính phối của danh hiệu 「Prince of Wales; Thân vương xứ Wales」 của Vương thất nước Anh.

Đôi khi danh từ này lại sử dụng cho chính phối của một Quốc vương (King), nếu cụm từ thông dụng là Vương hậu (Queen) không được dùng. Chẳng hạn như Princess Lalla Salma của Maroc, chính phi của Quốc vương Mohammed VI của Maroc. Camilla, Công tước phu nhân xứ Cornwall, vợ thứ hai của Charles, Thân vương xứ Wales từng phát biểu nếu Charles lên ngôi, bản thân bà sẽ chỉ dùng danh hiệu Princess consort (Vương phi) mà không phải là Queen consort (Vương hậu), điều này đã gây nhiều ngôn luận vì trong lịch sử nước Anh chưa từng có tiền lệ.

Tại Việt Nam
Ở Việt Nam, danh xưng "Vương phi" cũng dùng để gọi các vợ của Vương, là chúa Trịnh hoặc các Hoàng tử được phong tước, tuy nhiên không chính thức lắm. Theo Đại Việt thông sử của Lê Quý Đôn, ghi chép về vợ của An vương Lê Tuân là Trịnh Thị Chuyên được tặng làm "Thanh Tiết Quận phu nhân", thì có lẽ quy chế nhà Lê của Việt Nam khá tương đồng với nhà Tống.

Sang thời Nguyễn, các Hoàng tử phi đều gọi là Phủ thiếp, vì triều đại này cực kỳ hạn chế dùng tước Vương cho các Hoàng tử, đa phần chỉ là tước Công. Dùng danh xưng Vương phi thường chỉ để trao tặng những người có địa vị quan trọng, như bà Bùi Thị Thanh - mẹ đẻ của Vua Đồng Khánh. Theo vai vế tông pháp, Vua Đồng Khánh đã là con của Vua Tự Đức, nên ông chỉ nhận mẹ là bà Võ Thị Duyên, người đã được tôn làm Trang Ý Hoàng thái hậu. Dẫu vậy, nhà Vua vẫn nghị tôn cha mẹ ruột tước hiệu xứng đáng, nên đã triệu tập nghị sự. Đại Nam thực lục thời Đồng Khánh có nói qua chuyện này:

Xem thêm
 Hậu cung nhà Nguyễn
 Hoàng hậu
 Vương hậu
 Quốc vương
 Thái hậu
 Thái phi

Chú thích

Tham khảo
 Hán thư
 Hậu Hán thư
 Tam quốc chí
 Cựu Đường thư, Tân Đường thư cùng Thông điển
 Tống sử
 Minh sử
 Thanh sử cảo

Hoàng gia
Hoàng hậu
Danh hiệu


title: Systropha ugandensis

text:
Systropha ugandensis là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1931.

Chú thích

Tham khảo

Systropha
Động vật được mô tả năm 1931


title: Nho (định hướng)

text:
Nho có thể chỉ:
Thực vật: chi Nho (Vitis) và quả nho
Nho giáo.
Chữ Nho.
Mực nho


title: Xylocopa insola

text:
Xylocopa insola là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Vachal mô tả khoa học năm 1910.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ong bầu
Động vật được mô tả năm 1910


title: Căn bậc hai

text:
Trong toán học, căn bậc hai của một số a là một số x sao cho , hay nói cách khác là số x mà bình phương lên thì  a. Ví dụ, 4 và −4 là căn bậc hai của 16 vì .

Mọi số thực a không âm đều có một căn bậc hai không âm duy nhất, gọi là căn bậc hai số học, ký hiệu , ở đây √ được gọi là dấu căn. Ví dụ, căn bậc hai số học của 9 là 3, ký hiệu  = 3, vì  và 3 là số không âm.

Mọi số dương a đều có hai căn bậc hai:  là căn bậc hai dương và − là căn bậc hai âm. Chúng được ký hiệu đồng thời là ±  (xem dấu ±). Mặc dù căn bậc hai chính của một số dương chỉ là một trong hai căn bậc hai của số đó, việc gọi "căn bậc hai" thường đề cập đến căn bậc hai số học. Đối với số dương, căn bậc hai số học cũng có thể được viết dưới dạng ký hiệu lũy thừa, như là a1/2.

Căn bậc hai của số âm có thể được bàn luận trong khuôn khổ số phức.

Tính chất và sử dụng

Hàm số căn bậc hai chính f (x) =  (thường chỉ gọi là "hàm căn bậc hai") là một hàm số vạch ra tập hợp các số không âm. Căn bậc hai của x là số hữu tỉ khi và chỉ khi x là số hữu tỉ và có thể biểu diễn dưới dạng tỉ số căn bậc hai của hai số chính phương. Về phương diện hình học, đồ thị của hàm căn bậc hai xuất phát từ gốc tọa độ và có dạng một nửa parabol.

Đối với mọi số thực ''
     (xem giá trị tuyệt đối)

Đối với mọi số thực không âm x và y,

Đối với mọi số thực không âm x và và số thực dương y,

Hàm số căn bậc hai là hàm liên tục với mọi x không âm và khả vi với mọi x dương. Nếu f biểu thị hàm căn bậc hai thì đạo hàm của f là:

Căn bậc hai của số không âm được dùng trong định nghĩa chuẩn Euclid (và khoảng cách Euclid), cũng như trong những sự tổng quát hóa như không gian Hilbert. Nó xác định khái niệm độ lệch chuẩn quan trọng sử dụng trong lý thuyết xác suất và thống kê, được dùng trong công thức nghiệm của phương trình bậc hai; trường bậc hai,..., đóng vai trò quan trọng trong đại số và có áp dụng trong hình học. Căn bậc hai xuất hiện thường xuyên trong các công thức toán học cũng như vật lý.

Tính căn bậc hai

Hiện nay đa phần máy tính bỏ túi đều có phím căn bậc hai. Các bảng tính máy tính và phần mềm khác cũng thường được sử dụng để tính căn bậc hai. Máy tính bỏ túi thường thực hiện những chương trình hiệu quả, như phương pháp Newton, để tính căn bậc hai của một số thực dương. Khi tính căn bậc hai bằng bảng lôgarit hay thước lôga, có thể lợi dụng đồng nhất thức

 = e ( a) / 2 hay  = 10 (10 a) / 2.

trong đó  và 10 lần lượt là logarit tự nhiên và logarit thập phân.

Vận dụng phương pháp thử (thử và sai, trial-and-error) có thể ước tính  và thêm bớt cho tới khi đủ độ chính xác cần thiết. Giờ xét một ví dụ đơn giản, để tính , trước tiên tìm hai số chính phương gần nhất với số dưới dấu căn, một số lớn hơn và một số nhỏ hơn, đó là 4 và 9. Ta có  <  <  hay 2 <  < 3, từ đây có thể nhận thấy  nhỏ hơn và gần 2,5, chọn giá trị ước tính là 2,4. Có 2,42 = 5,76 < 6 < 6,25 = 2,52 suy ra 2,4 <  < 2,5; từ đây tiếp tục thấy rằng  gần với trung bình của 2,4 và 2,5, vậy giá trị ước đoán tiếp theo là 2,45...

Phương pháp lặp phổ biến nhất để tính căn bậc hai mà không dùng máy tính được biết đến với tên gọi "phương pháp Babylon hay "phương pháp Heron" theo tên người đầu tiên mô tả nó, triết gia người Hy Lạp Heron of Alexandria.
Phương pháp này sử dụng sơ đồ lặp tương tự phương pháp Newton–Raphson khi ứng dụng hàm số y = f(x)=x2 − a.
Thuật toán là sự lặp lại một cách tính đơn giản mà kết quả sẽ ngày càng gần hơn với căn bậc hai thực mỗi lần lặp lại. Nếu x ước tính lớn hơn căn bậc hai của một số thực không âm a thì a/x sẽ nhỏ hơn và bởi vậy trung bình của hai số này sẽ là giá trị chính xác hơn bản thân mỗi số. Tuy nhiên, bất đẳng thức AM-GM chỉ ra giá trị trung bình này luôn lớn hơn căn bậc hai thực, do đó nó sẽ được dùng như một giá trị ước tính mới lớn hơn đáp số thực để lặp lại quá trình. Sự hội tụ là hệ quả của việc các kết quả ước tính lớn và nhỏ hơn gần nhau hơn sau mỗi bước tính. Để tìm x:

Khởi đầu với một giá trị x dương bất kỳ. Giá trị này càng gần căn bậc hai của a thì càng cần ít bước lặp lại để đạt độ chính xác mong muốn.
Thay thế x bằng trung bình (x + a/x) / 2 của x và a/x.
Lặp lại bước 2, sử dụng giá trị trung bình này như giá trị mới của x.

Vậy, nếu x0 là đáp số phỏng đoán của  và  thì mỗi xn sẽ xấp xỉ với  hơn với n lớn hơn.

Áp dụng đồng nhất thức
 = 2-n,
việc tính căn bậc hai của một số dương có thể được đơn giản hóa thành tính căn bậc hai của một số trong khoảng . Điều này giúp tìm giá trị đầu cho phương pháp lặp gần hơn với đáp số chuẩn xác.

Một phương pháp hữu dụng khác để tính căn bậc hai là thuật toán thay đổi căn bậc n, áp dụng cho .

 Căn bậc hai của số nguyên dương
Một số dương có hai căn bậc hai, một dương và một âm, trái dấu với nhau. Khi nói về căn bậc hai của một số nguyên dương, nó thường là căn bậc hai dương.

Căn bậc hai của một số nguyên là số nguyên đại số — cụ thể hơn là số nguyên bậc hai.

Căn bậc hai của một số nguyên dương là tích của các căn của các thừa số nguyên tố của nó, vì căn bậc hai của một tích là tích của các căn bậc hai của các thừa số. Vì  , chỉ có gốc của các số nguyên tố đó cần có một lũy thừa lẻ trong việc phân tích nhân tử. Chính xác hơn, căn bậc hai của một thừa số nguyên tố là :

 Dưới dạng mở rộng thập phân
Căn bậc hai của các số chính phương (ví dụ: 0, 1, 4, 9, 16) là các số nguyên. Các số nguyên dương khác thì căn bậc hai đều là số vô tỉ và do đó có các số thập phân không lặp lại trong biểu diễn thập phân của chúng. Các giá trị gần đúng thập phân của căn bậc hai của một vài số tự nhiên đầu tiên được cho trong bảng sau.

Căn bậc hai của số âm và số phức

Bình phương của mọi số dương và âm đều là số dương, và bình phương của 0 là 0. Bởi vậy, không số âm nào có căn bậc hai thực. Tuy nhiên ta có thể tiếp tục với một tập hợp số bao quát hơn, gọi là tập số phức, trong đó chứa đáp số căn bậc hai của số âm. Một số mới, ký hiệu là i (đôi khi là j, đặc biệt trong điện học, ở đó "i" thường mô tả dòng điện), gọi là đơn vị ảo, được định nghĩa sao cho . Từ đây ta có thể tưởng tượng i là căn bậc hai của −1, nhưng để ý rằng  do đó −i cũng là căn bậc hai của −1. Với quy ước này, căn bậc hai chính của −1 là i, hay tổng quát hơn, nếu x là một số không âm bất kỳ thì căn bậc hai chính của −x là

Vế phải đích thực là căn bậc hai của −x, bởi

Đối với mọi số phức z khác 0 tồn tại hai số w sao cho : căn bậc hai chính của z'' và số đối của nó.

Xem thêm
 Căn bậc ba
 Căn bậc n

Tham khảo

Đọc thêm

Liên kết ngoài
 Algorithms, implementations, and more - Paul Hsieh's square roots webpage
 How to manually find a square root

Hàm số sơ cấp đặc biệt
Toán học sơ cấp
Phép toán một ngôi


title: Corse

text:
Corse (, , phát âm tiếng Việt là Coóc hoặc Coóc-xơ; , ) là một hòn đảo của Pháp tại Địa Trung Hải. Đảo nằm ở phía tây của Ý, phía đông nam của đại lục Pháp, và ở phía bắc đảo Sardegna của Ý. Đồi núi chiếm hai phần ba diện tích của đảo, tạo thành một dãy duy nhất.

Corse là một trong 18 vùng hay phân bộ của Pháp, song theo luật thì đây cũng là một tập thể lãnh thổ (collectivité territoriale) nên có những đặc quyền tự trị rộng lớn hơn các vùng khác tại Pháp. Về mặt hành chánh Corse được chia thành hai tỉnh, Haute-Corse và Corse-du-Sud; tỉnh lỵ của Corse-du-Sud là Ajaccio còn Bastia là lỵ sở của Haute-Corse. Hai thị trấn đó là khu vực tập trung dân chính ở Corse.

Về mặt địa lý Corse thuộc Pháp nhưng gần Ý hơn, chỉ cách biển Ligure với bán đảo Ý nên lịch sử của Corse Corse gắn liền với biến chuyển chính trị ở Ý. Nguyên thủy Corse thuộc Pisa, đến năm 1282 nhượng cho Cộng hòa Genova. Genova cai trị Corse ngót 500 năm năm 1282 đến năm 1755 thì thổ dân Corse nổi loạn đuổi quan lại Genova đi và tuyên bố độc lập, thành lập nước Cộng hòa Corse. Thời gian độc lập ngắn ngủi 15 năm thì Genova chính thức "bán" Corse cho Pháp để xóa nợ cũ. Pháp mở cuộc bình định xứ Corse từ năm 1769 và dần lập nền cai trị trên toàn đảo. Giấc mơ độc lập tuy nay đã lu mờ nhưng thổ dân Corse vẫn duy trì tiếng nói riêng và được Paris công nhận Tiếng Corse là một ngôn ngữ chính thức của vùng song hành với tiếng Pháp.

Riêng về danh nhân thì Corse đi vào lịch sử nhân loại vì đây là quê hương của Napoléon Bonaparte, sau lên ngôi làm hoàng đế nước Pháp. Ông sinh ra ở Ajaccio năm 1769. Căn nhà Casa Buonaparte của dòng họ Bonaparte nay được duy trì là nhà bảo tàng. Một nhân vật khác liên quan đến Corse là Cristoforo Colombo. Dân thị xã Calvi tin rằng người khám phá ra châu Mỹ ra đời ở đó.

Lịch sử

Con người có mặt trên đảo Corse từ thời kỳ đồ đá giữa. Họ thuộc nhóm dân cư vùng Địa Trung Hải trong suốt thời tiền sử.

Sang thời cổ đại Corse bị Carthago chiếm đóng tiếp nhận người Hy Lạp đến định cư và du nhập cả Văn minh Etrusca trước khi bị Cộng hòa La Mã sáp nhập. Corse trở thành một tỉnh của đế quốc La Mã cùng với Sardegna.

Vào thế kỷ thứ 5, Đế quốc La Mã tan rã, Corse bị các rợ như Vandal, Visigoth, Saracen, và Langobard xâm chiếm. Pepin Lùn, vua của người Frank và cha của Charlemagne, đem quân đuổi được các rợ ấy đi và dâng Corse cho Tòa Thánh của Giáo hoàng Stêphanô II. Corse thuộc giáo phận Ravenna (756).

Năm 1347 xứ Genova tiếp thu và cai trị Corse cho mãi đến năm 1729. trong thời gian gần 400 năm đó thì chỉ có một thời gian ngắn gián đoạn khi liên quân Pháp - Ottoman xâm chiếm Corsica năm 1553 nhưng rồi phải rút đi.

Corse độc lập
Năm 1729, Cách mạng Corse nhằm giành lấy độc lập bắt đầu bùng phát. Sau 26 năm đấu tranh chống lại Cộng hòa Genova, Cộng hòa Corse độc lập đã được thành lập vào năm 1755 dưới sự lãnh đạo của Pasquale Paoli và giữ được chủ quyền cho đến năm 1769 khi bị người Pháp chinh phục. Hiến pháp đầu tiên của Corse được Paoli viết bằng tiếng Ý (ngôn ngữ văn hóa tại Corse cho đến cuối thế kỷ 19). Ông tuyên bố rằng tiếng Ý là ngôn ngữ chính thức của Corse.

Cộng hòa Corse đã không thể đuổi người Genova khỏi các căn cứ chính ở ven biển. Sau khi Pháp thất bại trong Chiến tranh Bảy năm, người Pháp đã mua Corse từ Cộng hòa Genova vào năm 1764. Sau một thông cáo và cuộc chiến tranh ngắn ngủi 1768–69, sự kháng cự của người Corse phần lớn đã chấm dứt sau trận Ponte Novu. Mặc dù gây nên cuộc khủng hoảng Corse tại Vương quốc Anh, song người Corse đã không nhận được hỗ trợ quân sự ngoại quốc nào. Corse bị hợp nhất vào Pháp từ năm 1770, đánh dấu việc Corse bị mất chủ quyền. Tuy nhiên, tình cảm dân tộc chủ nghĩa vẫn còn dâng cao.

Sau khi Cách mạng Pháp bùng nổ vào năm 1789, Pasquale Paoli đã có thể trở về Corse sau khi lưu vong tại Anh. Năm 1794, ông đã mời quân Anh dưới quyền tử tước Samuel Hood can thiệp để giải phóng Corse khỏi sự kiểm soát của Pháp. Quân Anh-Corse đã đẩy người Pháp ra khỏi đảo và lập nên một Vương quốc Anh-Corse. Sau khi Tây Ban Nha tham gia vào cuộc chiến, người Anh đã quyết định rút lui khỏi Corse vào năm 1796. Corse sau đó trở lại dưới quyền cai quản của Pháp.

Năm 1814, gần thời điểm kết thúc Các cuộc chiến tranh của Napoléon, hòn đảo lại bị người Anh xâm chiếm trong một thời gian ngắn. Hiệp ước Bastia đã thiết lập chủ quyền hoàng gia Anh đối với hòn đảo, song sau đó Tử tước Castelreagh đã bác bỏ điều này và khẳng định hòn đảo phải được trao trả lại cho một nền quân chủ phục hồi của Pháp.

Tại Corse, hận thù là một điều lệ của xã hội, theo đó người Corse được yêu cầu phải giết chết bất kỳ ai hủy hoại danh dự gia đình. Từ năm 1821 đến 1852, không dưới 4.300 vụ án mạng đã xảy ra tại Corse.

Corse hiện đại
Sau khi Pháp sụp đổ trước Đức Quốc xã vào năm năm 1940, đảo nằm dưới sự cai quản của chính phủ Vichy. Đảo được người Ý và Lực lượng Pháp tự do giải phóng một thời gian ngắn sau thỏa thuận đình chiến giữa Ý và Đồng Minh vào năm 1943, sau đó đảo được sử dụng để làm căn cứ tấn công vùng do Đức chiếm đóng tại Ý.

Trong Thế chiến II, hòn đảo có biệt danh là "USS Corsica", do quân đội Hoa Kỳ đã lập ra 17 đường băng tại Corse để phục vụ cho việc ném bom chiến thuật tấn công các mục tiêu tại Ý. Một trong số các phi công đồn trú tại đảo là Joseph Heller, sau đó ông đã lấy những kinh nghiệm thời chiến của mình để viết nên cuốn tiểu thuyết Catch-22.

Trong cuộc khủng hoảng tháng 5 năm 1958, các lính dù Pháp từ quân đoàn Algérie đã đổ bộ lên Corse vào ngày 24 tháng 5, tiến hành một hành động không đổ máu trên đảo gọi là "Chiến dịch Corse."

Địa lý
Corse được tạo thành thông qua các vụ phun trào núi lửa, và là hòn đảo có địa hình đồi núi nhất tại Địa Trung Hải.

Chiều dài lớn nhất của Corse là , chiều rộng lớn nhất là , với  bờ biển, trên 200 bãi biển. Monte Cinto là đỉnh cao nhất trên đảo với cao độ , ngoài ra, Corse còn có đảo 20 đỉnh khác cao trên . Đồi núi chiếm hai phần ba diện tích hòn đảo, tạo thành một dãy duy nhất. Rừng chiếm 20% diện tích đảo.

Xấp xỉ  trong tổng diện tích bề mặt  được dành cho khu dự trữ tự nhiên (Parc Naturel Régional de Corse), chủ yếu là trong nội địa. Corse có GR20, một trong những tuyến đường mòn đi bộ đáng chú ý nhất châu Âu.

Hòn đảo cách  từ vùng Toscana tại Ý và cách  từ vùng Côte d'Azur tại Pháp. Đảo tách biệt với Sardegna ở phía nam qua eo biển Bonifacio, có chiều rộng tối thiểu là .

Các cộng đồng chính

Năm 2005, dân cư tại Corse sống trong xấp xỉ 360 xã.

Khí hậu

Sinh thái

Các đới theo độ cao
Hòn đảo được chia thành ba đới sinh thái lớn dựa theo độ cao. Dưới  là đới ven biển, với đặc điểm là có khí hậu Địa Trung Hải, mùa hè nóng và khô, còn mùa đông ôn hòa và ẩm ướt. Thảm thực vật tự nhiên là rừng, vùng rừng, và cây bụi Địa Trung Hải. Vùng đất thấp ven biển là một phần của vùng sinh thái rừng hỗn hợp và lá cứng Tyrrhenus-Adriatic, trong đó rừng và vùng rừng sồi thường xanh lá cứng chiếm ưu thế, chủ yếu là Quercus ilex và Quercus suber. Phần lớn các vùng đất thấp ven biển đã bị khai phá để phục vụ cho nông nghiệp, chăn thả gia súc và khai thác gỗ, khiến các khu rừng bị suy giảm đáng kể.

Có nhiều loài chim tại Corse và trong một số trưởng hợp, đảo là một phần trong giới hạn của loài. Ví dụ, các phân loài quạ đầu xám, Corvus cornix ssp cornix xuất hiện tại Corse, song không xuất hiện ở xa hơn về phía nam.

Từ  là đới sơn địa ôn đới. Khí hậu trên các ngọn núi mát hơn và ẩm ướt hơn, và tồn tại vùng sinh thái hỗn hợp và lá rộng vùng núi Corse, có các khu rừng đa dạng gồm sồi, thông, và các loài cây lá rộng rụng lá, với thảm thực vật đặc trưng giống như Bắc Âu. Dân cư trên đảo chủ yếu sống ở những nơi có độ cao dưới , chỉ có những người chăn cừu và đi bộ đường dài ở độ cao .

Từ  là đới núi cao. Thảm thực vật thưa thớt. Mặc dù nằm ở phương Nam, đỉnh cao nhất bị tuyết bao phủ với các sông băng nhỏ. Vùng này không có dân cư.

Các đới theo khu vực

Parc Naturel Régional de Corse
Hòn đảo có một vườn quốc gia (Parc Naturel Régional de Corse, Parcu di Corsica), nhằm bảo vệ các loài động thực vật quý hiếm. Vườn được thành lập vào năm 1972 và bao gồm Golfe de Porto, Khu bảo tồn thiên nhiên Scandola (một Di sản thế giới của UNESCO), và một số ngọn núi cao nhất hòn đảo. Scandola không thể tiếp cận nếu chỉ đi bộ, mọi người cần phải đi thuyền từ làng Galéria và Porto (Ota). Hai phân loài có nguy cơ tuyệt chủng thuộc nhóm động vật có móng, cừu rừng (Ovis aries musimon) và hươu đỏ Corse (Cervus elaphus corsicanus) sống trong vườn quốc gia. Hươu đỏ Corse được đưa vào lại thiên nhiên sau khi nó bị tuyệt chủng tại đảo do săn bắn quá mức. Phân loài hươu này cũng có tại Sardegna. Corse cũng có một số loài đặc hữu khác, đặc biệt là tại các vùng núi cao, như Trèo cây Corse (Sitta whiteheadi), kỳ giông đỏ Corse (Salamandra corsica) và sa giông suối Corse (Euproctus montanus) và nhiều phân loài thực vật.

Các động vật tuyệt chủng
Corse, giống như tất cả các đảo Địa Trung Hải khác, là nơi sinh sống của các loài động vật bản địa trong thế Canh Tân, một số là loài đặc hữu của đảo và một số là của đảo và Sardegna (do Sardegna được nối liền với Corse trong phần lớn thế Canh Tân). Sau khi con người phát triển trong thời kỳ đồ đá giữa, những loài động vật này bắt đầu biến mất, một phần bị tuyệt chủng, và một phần khác chỉ biến mất tại Corse. Tuy nhiên, hiện nay người ta đã biết rằng nhiều loài đã tồn tại được qua thời kỳ đồ đá giữa, và nhiều loài đã được ghi lại trong các tư liệu lịch sử.

Các loài bị tuyệt chủng là Cynotherium sardous, Megaloceros cazioti, Soriculus corsicanus, Prolagus sardus, Bubo insularis và Athene angelis. Các loài chim bị ảnh hưởng đặc biệt nặng nề. Một số loài đã bị tiệt trừ khỏi các vùng lân cận là Đại bàng đuôi trắng và Đại bàng đầu nâu.

Nhân khẩu
Phần lớn những người nhập cư đến Corse đến từ vùng Maghreb, đặc biệt là người Marocs (41,9%) song cũng bao gồm người Ý (18,7%) và người Bồ Đào Nha (12,3%).

Corse là một trong vài vùng của Pháp vẫn còn duy trì được ngôn ngữ địa phương trong cuộc sống hàng ngày, đó là tiếng Corse, là ngôn ngữ có liên hệ gần gũi hơn với tiếng Ý hơn tiếng Pháp. Tuy nhiên, do bị Pháp sáp nhập từ thế kỷ 18, tiếng Pháp là ngôn ngữ chiếm ưu thế trong truyền thông và thương mại, và theo ước tính thì chỉ 10% dân cư Corse còn có thể nói được tiếng Corse như tiếng mẹ đẻ, và chỉ 50% thành tạo phần nào tiếng Corse.

Kinh tế
Corse là khu vực phát triển kinh tế kém nhất tại Mẫu quốc Pháp. Du lịch đóng một vai trò lớn trong nền kinh tế Corse. Khí hậu, đồi núi và đường bờ biển của đảo đã khiến nó trở thành một địa điểm nổi tiếng đối với các du khách. Hòn đảo không có mức độ phát triển cao như những nơi khác tại Địa Trung Hải và do đó chủ yếu vẫn còn nguyên vẹn. Du lịch đặc biệt tập trung tại khu vực quanh Porto-Vecchio và Bonifacio ở phía nam hòn đảo và Calvi ở phía tây bắc.

Năm 1584, thống đốc người Genova đã ra lệnh rằng tất cả các nông dân và địa chủ phải trồng bốn loại cây mỗi năm; một cây hạt dẻ, ô liu, sung, và dâu tằm. Nhiều cộng đồng vẫn duy trì các khu rừng hạt dẻ trước đây. Bánh mì hạt dẻ giữ được tới ba tuần. Corse sản xuất pho mát, rượu vang, xúc xích, và mật ong để bán ở đại lục Pháp và để xuất khẩu. Mật ong Corse được chứng nhận nguồn gốc xuất xứ (Appellation d'origine contrôlée) bởi Viện Nguồn gốc và Chất lượng Quốc gia Pháp (Institut National des Appellations d'Origine – INAO).

Giao thông
Corse có 232 km (144 mi) đường sắt khổ hẹp. tuyến đường sắt chính chạy giữa Bastia và Ajaccio và có một tuyến nhánh từ Ponte-Leccia đến Calvi. Các tuyến đường do Chemins de fer de Corse (CFC) quản lý.

Cũng có một tuyến đường sát thứ ba chạy dọc theo bờ biển phía đông, song nay không còn được sử dụng do bị phá hoại nghiêm trọng trong Thế chiến II. Mặc dù có một số thảo luận song vẫn chưa có hành động khôi phục lại nó.

Ghi chú

Tham khảo

Liên kết ngoài

Vùng của Pháp
Đảo Pháp
Đảo Địa Trung Hải


title: Crassispira monilis

text:
Crassispira monilis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Crassispira


title: Callispa intermedia

text:
Callispa intermedia là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Uhmann miêu tả khoa học năm 1932.

Chú thích

Tham khảo

Callispa


title: Helius subreticulatus

text:
Helius subreticulatus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Helius
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Tachysphex pechumani

text:
Tachysphex pechumani là một loài ong thuộc họ Crabronidae. Đây là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

Chú thích

Tham khảo
 Kurczewski, F.E. 1996. Tachysphex pechumani. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.

P
Động vật cánh màng Bắc Mỹ
Động vật Mỹ
Động vật được mô tả năm 1938


title: (30823) 1990 SY15

text:
{{DISPLAYTITLE:(30823) 1990 SY15}}

(30823) 1990 SY15 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henry E. Holt ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 16 tháng 9 năm 1990.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 30001–31000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1990
Được phát hiện bởi Henry E. Holt
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Ampedus sinanoensis

text:
Ampedus sinanoensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Ôhira miêu tả khoa học năm 1974.

Chú thích

Tham khảo

Ampedus


title: Coelioxys crassiventris

text:
Coelioxys crassiventris là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1935.

Chú thích

Tham khảo

C
Động vật được mô tả năm 1935


title: 29568 Gobbi-Belcredi

text:
29568 Gobbi-Belcredi (tên chỉ định: 1998 FG16) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện ở Đài Quan sát San Vittore ở Bologna, Italy, ngày 25 tháng 3 năm 1998. Nó được đặt theo tên Gerolamo Gobbi-Belcredi, nhà vũ trụ vật lý học Ý thế kỉ thứ 19.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 29001–30000

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Einig

text:
Einig là một đô thị thuộc huyện Mayen-Koblenz bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Đô thị Einig có diện tích 3,09 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 149 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Mayen-Koblenz


title: Gourma (tỉnh)

text:
Gourma là một trong 45 tỉnh của Burkina Faso trong vùng Est. Tỉnh lỵ của Gourma là Fada N'gourma. Dân số Gourma năm 2006 là 304.169 người.

Gourma được chia thành 6 tổng:

Tham khảo

Tỉnh của Burkina Faso


title: Lectiles

text:
Tetrarhanis là một chi bướm ngày thuộc họ Lycaenidae.

Tham khảo

Họ Bướm xanh

en:Lectiles


title: 15608 Owens

text:
15608 Owens (2000 GK124) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 7 tháng 4 năm 2000 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 15608 Owens

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 2000


title: Danh sách khu dự trữ sinh quyển Canada

text:
Danh sách khu dự trữ sinh quyển Canada
Xem: Khu dự trữ sinh quyển, Hệ thống các khu dự trữ sinh quyển thế giới, Canada

Charlevoix, 1988 - Rừng cây lá kim hoặc cây gỗ phương bắc
Clayoquot Sound, 2000 - Rừng mưa ôn đới có yếu tố đại dương
Georgian Bay Littoral, 2004 - Đảo và bờ biển nước ngọt
Lac Saint-Pierre, 2000 - Các hệ thống cửa sông và vùng đất ngập nước ngọt
Long Point, 1986 - Rừng cây tán lá rộng và thân gỗ vùng ôn đới và bán bắc cực bao gồm hệ thống hồ nước.
Mont Saint-Hilaire, 1978 - Rừng cây tán lá rộng và thân gỗ vùng ôn đới
Mount Arrowsmith, 2000 - Rừng mưa ôn đới bao gồm các yếu tố đại dương
Niagara Escarpment, 1990 - Rừng cây lá rộng và thân gỗ vùng ôn đới
Redberry Lake, 2000 - Cỏ ôn đới, hồ nước mặn
Riding Mountain, 1986 - Cỏ ôn đới / Rừng cây lá kim hoặc cây gỗ phương bắc
Southwest Nova, 2001 - Rừng cây lá kim hoặc cây gỗ phương bắc
Thousand Islands - Frontenac Arch, 2002 - Rừng cây tán lá rộng và thân gỗ vùng ôn đới và bán bắc cực / Rừng cây lá kim hoặc cây gỗ phương bắc
Waterton, 1979 - Các hệ thống cao nguyên và núi hỗn hợp, hồ và các vùng đất nước ngọt

Tham khảo

Khu dự trữ sinh quyển
Khu dự trữ

en:World Network of Biosphere Reserves in Europe and North America#Canada


title: Andrena livida

text:
Andrena livida là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được LaBerge mô tả khoa học năm 1977.

Chú thích

Tham khảo

L
Động vật được mô tả năm 1977


title: Danh sách đĩa đơn quán quân năm 1949 (Mỹ)

text:
Đây là danh sách đĩa đơn đứng đầu của Hoa Kỳ trong năm 1949, được xuất bản trong tạp chí âm nhạc Billboard. Trước khi bảng liệt kê Hot 100 được phát hành chính thức vào tháng 8/1958, bảng xếp hạng Billboard đưa ra các đánh giá khác nhau vào mỗi tuần. Năm 1949, có ba loại bảng xếp hạng:
Bán chạy nhất (Bestseller) - Bảng xếp hạng các đĩa đơn bán chạy nhất tại các đại lý bán lẻ, dựa trên thông tin cung cấp bởi các cửa hàng được khảo sát trên toàn Hoa Kỳ.
Phát trên làn sóng phát thanh (được các DJ sử dụng nhiều nhất) - Bảng xếp hạng các bài hát được phát thanh trên hầu hết các đài phát thanh Hoa Kỳ, dựa trên thông tin cung cấp bởi các DJ và các đài phát thanh.
Jukebox (được các máy phát nhạc tự động Jukebox mở nhiều nhất) - Bảng xếp hạng các bài được chơi nhiều nhất bằng máy jukeboxe trên toàn nước Mỹ.

Dưới đây là các bài hát đứng đầu bảng xếp hạng Bán chạy nhất:

Chú thích

1949


title: Ansonia, Connecticut

text:
Ansonia, Connecticut là một thành phố thuộc quận quận trong tiểu bang Connecticut, Hoa Kỳ. Thành phố có tổng diện tích km², trong đó diện tích đất là km². Theo điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2010, thành phố có dân số người.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thành phố của Connecticut


title: Ava Gardner

text:
Ava Lavinia Gardner (24 tháng 12 năm 1922-25 tháng 1 năm 1990)là một nữ diễn viên người Mỹ gốc Ireland và gốc Anh, đã được đề cử nhận Giải Oscar và được ghi tên trong Danh sách 100 ngôi sao điện ảnh của Viện phim Mỹ.

Thời niên thiếu
Gardner sinh ngày 24 tháng 12 năm 1922 trong vùng trang trại nhỏ ở Grabtown cũng gọi là Brogden, Quận Johnston, Bắc Carolina gần Smithfield, Bắc Carolina, và là con út trong số 7 anh chị em (2 anh trai Raymond và Melvin, cùng 4 chị gái Beatrice, Elsie Mae, Inez và Myra), thuộc gia đình nông dân nghèo trồng bông vải và thuốc lá. Mẹ là Molly, gốc người Ireland-Scotland-Anh, theo giáo phái Tin lành Báp-tít; còn cha là Jonas Bailey Gardner, một người Công giáo gốc Ireland và bộ tộc da đỏ Tuscarora. Khi các con còn nhỏ, gia đình Gardner bị mất sản nghiệp, buộc người cha Jonas Gardner phải làm việc trong một xưởng cưa và người mẹ Molly bắt đầu làm quản gia và nấu ăn tại nhà ở tập thể của các giáo viên gần trường Brogden.

Khi Ava Gardner lên 13 tuổi, gia đình quyết định tìm vận may tại thành phố lớn hơn, Newport News, Virginia, tại đây bà mẹ tìm được việc làm là quản lý một nhà trọ nấu cơm tháng cho các công nhân đóng tàu. Việc làm này không được lâu, và gia đình di chuyển tới khu ngoại ô Rock Ridge của thành phố Wilson, Bắc Carolina. Ở đây bà mẹ cũng làm quản lý cho một nhà trọ nấu cơm tháng khác. Cha của Gardner chết vì bệnh viêm cuống phổi năm 1938. Gardner và vài anh chị em học trường cao trung ở Rock Ridge. Cô tốt nghiệp năm 1939 và theo học các lớp thư ký tại trường Atlantic Christian College ở Wilson trong vòng một năm.

Khi 18 tuổi, Gardner trở thành cô gái có da ngăm đen với đôi mắt xanh đẹp tuyệt vời. Khi tới thăm người chị Beatrice ("Bappie") ở New York năm 1941, thì Larry Tarr, chồng của Beatrice, một thợ chụp ảnh chuyên nghiệp, đã đề nghị chụp chân dung của nàng. Anh ta rất hài lòng về các ảnh chân dung này và trưng bày ở cửa sổ đàng trước ở tiệm chụp hình của mình tại Đại lộ thứ Năm (Fifth Avenue).

Sự nghiệp ban đầu

Năm 1941, một thư ký luật của rạp hát Loews Theatres, Barnard "Barney" Duhan, phát hiện hình của Gardner tại tiệm chụp hình của Tarr. Thời gian đó, Duhan thường giả bộ như một người săn tìm tài năng cho hãng phim MGM để gặp các cô gái, dùng sự kiện hãng MGM đã từng là công ty phụ của Loews. Duhan vào tiệm của Tarr tìm cách xin số của Gardner, nhưng bị nhân viên tiếp tân dứt khoát từ chối. Duhan bình luận ngay tức khắc: "Ai đó sẽ phải gửi thông tin của cô ta cho hãng MGM", và tiệm chụp hình của Tarr đã làm ngay việc đó. Ngay sau đó, Gardner - lúc đó là sinh viên của trường Atlantic Christian College - liền tới thành phố New York để được văn phòng của hãng MGM ở New York phỏng vấn. Cô được hãng MGM đề nghị một hợp đồng tiêu chuẩn, và bỏ trường để tới Hollywood năm 1941 cùng người chị Bappie đi kèm. Lệnh đầu tiên của hãng MGM là cho cô một thầy luyện giọng, vì giọng miền Carolina lè nhè của cô rất khó nghe hiểu.

Đề cử giải Oscar

Gardner được đề cử Giải Oscar cho vai diễn trong phim Mogambo (1953); tuy nhiên bị mất về tay Audrey Hepburn trong phim Roman Holiday. Nhiều người nghĩ rằng diễn xuất tinh tế của Gardner như một Maxine Faulk trong phim The Night of the Iguana (1964), trong đó cô ta không được đề cử. (tuy nhiên Grayson Hall, vai Judith Fellowes đau khổ vì bị kìm nén tình cảm, lại được đề cử giải Oscar thể loại diễn viên phụ xuất sắc nhất).

Các phim khác của Ava Gardner trong đó có The Hucksters (1947), Showboat (1951), The Snows of Kilimanjaro (1952), The Barefoot Contessa (1954) (mà một số người coi như phim tiêu biểu của Gardner, trong đó phản ánh tục lệ đi chân trần trong đời sống thực của nàng), Bhowani Junction (1956), The Sun Also Rises trong đó nàng đóng vai cô gái chỉ thích ăn chơi Brett Ashley, 1957), và phiên bản phim của quyển sách bán chạy nhất On the Beach của Neville Shute, cùng đóng vai chính với Gregory Peck.

Tuổi trung niên

Năm 1966, trong thời gian ngắn Gardner theo đuổi vai Mrs. Robinson trong phim The Graduate (1967) của Mike Nichols. Theo như thuật lại, Gardner đã gọi điện thoại cho Nichols và bảo: "Tôi muốn gặp anh! Tôi muốn nói về chuyện (phim) Graduate!". Nichols không hề có ý định nghiêm túc cho Gardner đóng vai đó, nhưng đã tới khách sạn thăm nàng, sau đó ông ta kể lại rằng "Cô ấy ngồi bên một bàn giấy nhỏ kiểu Pháp với chiếc điện thoại, lật kiếm từng cliché ngôi sao điện ảnh, và nói: 'Được, chúng ta hãy nói về phim của anh. Trước hết, tôi không cởi quần áo ra cho ai đâu.'"

Gardner di chuyển sang London, Anh năm 1968 để được giải phẫu cắt bỏ một phần tử cung (hysterectomy) để giảm các đau đớn do việc co thắt của bệnh ung thư dạ con, căn bệnh đã giết chết người mẹ. Năm đó Gardner đã diễn xuất thành công trong phim Mayerling mà một số người cho là một trong số phim hay nhất của bà, trong đó bà đóng vai hoàng hậu Áo Elisabeth, đối diện với James Mason trong vai hoàng đế Franz Joseph. Bà cũng xuất hiện trên nhiều phim thảm họa trong suốt thập niên 1970, đặc biệt là phim Earthquake (1974), The Cassandra Crossing (1976), và phim Canada City on Fire (1979). Phim cuối cùng của bà trước khi về hưu và sau đó từ trần là phim Regina Roma (1982).

Hôn nhân & Quan hệ tình ái

Mickey Rooney
Ngay sau khi tới Los Angeles, Gardner gặp nam diễn viên hợp đồng của hãng MGM là Mickey Rooney; họ kết hôn ngày 10.1.1942 ở Ballard, California, lúc đó Gardner 19 tuổi. Gardner đã đóng nhiều phim trước năm 1946, nhưng phải tới khi đóng vai chính cùng với nam diễn viên Burt Lancaster trong phim The Killers, thì Gardner mới trở thành ngôi sao điện ảnh và là biểu tượng sex. (Rooney và Gardner ly dị năm 1943, chủ yếu do Rooney không chịu từ bỏ lối sống nhậu nhẹt tiệc tùng với bạn bè). Sau này Rooney nói hào hứng về việc trình diễn trên giường của Gardner, tuy nhiên khi nghe điều đó Gardner đã trả đũa "Vâng, anh yêu, anh ta có thể hưởng thụ tình dục, nhưng có trời biết đấy là em không thể." Đã một lần bà nêu đặc tính cuộc hôn nhân của họ là "Love Finds Andy Hardy".

Artie Shaw
Cuộc hôn nhân thứ hai của Gardner là với nhạc sĩ trưởng ban nhạc jazz Artie Shaw, từ năm 1945 tới 1946.

Frank Sinatra
Cuộc hôn nhân thứ ba và cuối cùng của Gardner là với ca sĩ kiêm diễn viên Frank Sinatra (1951-1957). Sau này bà viết trong tự truyện của mình rằng trong số các người đàn ông mà mình quan hệ, thì anh ta là tình yêu trong cuộc đời của mình. Sinatra bỏ vợ, Nancy, để kết hôn với Ava và rồi cuộc hôn nhân của họ trở thành mục tin quan trọng hàng đầu. Sinatra bị hai nhà báo phụ trách mục ngồi lê đôi mách Hedda Hopper và Louella Parsons, giới quyền thế Hollywood, giáo hội Công giáo, cùng các người hâm mộ đả kích dữ dội vì đã bỏ người vợ tốt để theo một người đàn bà cực kỳ quyến rũ kỳ lạ. Cuộc hôn nhân với Sinatra là mãnh liệt, bão táp và ghen tuông, được cho là đã khiến cho Sinatra tìm cách tự tử ít nhất một lần, cùng nhiều vụ ly thân.

Gardner đã dùng ảnh hưởng lớn lao của mình đưa Sinatra vào vai diễn trong phim From Here to Eternity (1953), do đó Sinatra đã đoạt một giải Oscar cho nam diễn viên phụ xuất sắc nhất. Vai diễn này cùng với giải Oscar nói trên đã lại tiếp sinh khí cho cả hai sự nghiệp ca sĩ và diễn viên của Sinatra. Gardner nói về quan hệ hôn nhân với Sinatra: "Chúng tôi rất tuyệt ở trên giường. Thông thường thì chuyện khó chịu bắt đầu khi trên đường tới bô vệ sinh." (Lời trích dẫn này đã gợi cảm hứng cho bài hát "Frank and Ava" của Suzanne Vega.) Gardner đã mang thai trong cuộc hôn nhân này, nhưng do tính thất thường của cuộc hôn nhân nên bà đã phá thai. Bà luôn mong muốn có con, nhưng sau đó mấy năm đã nói: "Chúng tôi còn không chăm sóc được chính bản thân chúng tôi thì làm sao có thể chăm sóc một đứa con?" Gardner và Sinatra vẫn giữ được tình bạn suốt đời.

Howard Hughes
Gardner bắt đầu hò hẹn với phi công tỷ phú Howard Hughes khoảng giữa thập niên1940, một quan hệ tình ái kéo dài tới thập niên 1950.

Luis Miguel Dominguín
Gardner ly dị Sinatra năm 1957 và sang Tây Ban Nha, nơi mà tình bạn với nhà văn nổi tiếng Ernest Hemingway đã dẫn tới việc bà trở thành người hâm mộ các tay đấu bò tót như Luis Miguel Dominguín, và trở thành người yêu của anh ta.

Cuối đời
Do hút thuốc nhiều và lâu, Gardner bị bệnh khí thũng (emphysema), ngoài ra còn bị rối loạn hệ miễn nhiễm tự động (autoimmune) (có thể đã dẫn tới bệnh lupus). Sau 2 cơn đột quỵ năm 1986, khiến cho bà bị liệt từng phần và nằm liệt giường, Frank Sinatra trả chi phí thuốc thang cho bà (50.000$). Những lời cuối cùng của bà (với bà quản gia Carmen) trước khi qua đời vì bệnh viêm phổi ở tuổi 67, là: "Tôi mệt quá". Sau khi bà qua đời, một trong số con gái của Frank Sinatra tìm thấy cha mình sụp xuống trong phòng riêng, kêu gào, và không thể nói nên lời. Gardner không chỉ là tình yêu suốt đời, nhưng còn là nguồn cảm hứng cho một trong các ca khúc riêng tư của ông ta, "I'm a Fool to Want You", trong đó Sinatra (có tên đồng tác giả bài hát) đã được thâu vào đĩa 2 lần, vào khoảng lúc kết thúc hợp đồng với hãng đĩa Columbia Records và trong các năm ông ta làm việc ở hãng Capitol Records. Theo như tin tường thuật thì có một xe limousine màu đen đơn độc đậu sau đám đông khoảng 500 người dự đám tang của Ava. Không ai ra khỏi xe này, nhưng dường như người đưa đám giấu tên đó đúng là Frank Sinatra. Một vòng hoa nơi mộ của Gardner với dòng chữ đơn giản: "With My Love, Francis".

Nơi mai táng
Gardner được mai táng tại Sunset Memorial Park, Smithfield, Bắc Carolina, bên cạnh các anh em và cha mẹ, Jonah (1878-1938) & Mollie Gardner (1883-1943). Ngày nay thành phố Smithfield có nhà bảo tàng Ava Gardner.

Các mô tả chân dung trên phim
Gardner đã được mô tả chân dung trên phim bởi Marcia Gay Harden trong loạt phim ngắn truyền hình Sinatra, Deborah Kara Unger trong  The Rat Pack của HBO, và Kate Beckinsale trong phim tiểu sử The Aviator (2004) của Howard Hughes.

Danh mục phim

 Shadow of the Thin Man (1941)
 H. M. Pulham, Esq. (1941)
 Babes on Broadway (1941)
 Joe Smith, American (1942)
 This Time for Keeps (1942)
 Kid Glove Killer (1942)
 Sunday Punch (1942)
 Calling Dr. Gillespie (1942)
 Reunion in France (1942)
 Hitler's Madman (1943)
 Ghosts on the Loose (1943)
 Young Ideas (1943)
 DuBarry Was a Lady (1943)
 Swing Fever (1943)
 Lost Angel (1943)
 Two Girls and a Sailor (1944)
 Three Men in White (1944)
 Maisie Goes to Reno (1944)
 Blonde Fever (1944)
 She Went to the Races (1945)
 Whistle Stop (1946)
 The Killers (1946)
 Singapore (1947)
 The Hucksters (1947)
 One Touch of Venus (1948)
 The Bribe (1949)
 The Great Sinner (1949)
 East Side, West Side (1949)
 Pandora and the Flying Dutchman (1951)
 My Forbidden Past (1951)
 Show Boat (1951)
 Lone Star (1952)
 The Snows of Kilimanjaro (1952)
 Ride, Vaquero! (1953)
 The Band Wagon (1953) (Cameo)
 Mogambo (1953)
 Knights of the Round Table (1954)
 The Barefoot Contessa (1954)
 Bhowani Junction (1956)
 The Little Hut (1957)
 The Sun Also Rises (1957)
 The Naked Maja (1958)
 On the Beach (1959)
 The Angel Wore Red (1960)
 55 Days at Peking (1963)
 Seven Days in May (1964)
 The Night of the Iguana (1964)
 The Bible: In the Beginning (1966)
 Mayerling (1968)
 Tam-Lin (1970)
 The Life and Times of Judge Roy Bean (1972)
 Earthquake (1974)
 Permission to Kill (1975)
 The Blue Bird (1976)
 The Cassandra Crossing (1976)
 The Sentinel (1977)
 City on Fire (1979)
 The Kidnapping of the President (1980)
 Priest of Love (1981)
 Regina Roma (1982)

Phim ngắn
 Fancy Answers (1941)
 We Do It Because (1942)
 Mighty Lak a Goat (1942)
 Some of the Best (1949)
 On the Trail of the Iguana (1964)
 Vienna: The Years Remembered (1968)

Đọc thêm

 Server, Lee. Ava Gardner: Love is Nothing. St. Martin's Press, 2006. ISBN 0-312-31209-1

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Ava Gardner at TVGuide.com
 Ava Gardner Museum

Sinh năm 1922
Mất năm 1990
Người Mỹ gốc Anh
Người Mỹ gốc Ireland
Nữ diễn viên điện ảnh Mỹ
Nữ diễn viên Mỹ thế kỷ 20
Nữ diễn viên truyền hình Mỹ
Người viết hồi ký Mỹ
Nữ người mẫu Mỹ
Nữ diễn viên từ Bắc Carolina
Tử vong bệnh truyền nhiễm ở Anh


title: Rambouillet (tổng)

text:
Tổng Rambouillet là một tổng của Pháp, tọa lạc tại tỉnh Yvelines trong vùng Île-de-France của Pháp.

Phân chia hành chính

Tổng Rambouillet được chia thành 18 xã:
Auffargis: 1 859 dân
La Boissière-École: 725 dân
Les Bréviaires: 1 024 dân
Émancé: 738 dân
Les Essarts-le-Roi: 6 126 dân
Gambaiseuil: 54 dân
Gazeran: 1 156 dân
Hermeray: 831 dân
Mittainville: 514 dân
Orcemont: 826 dân
Orphin: 928 dân
Le Perray-en-Yvelines: 5 828 dân
Poigny-la-Forêt: 872 dân
Raizeux: 732 dân
Rambouillet: 24 758 dân
Saint-Hilarion: 799 dân
Saint-Léger-en-Yvelines: 1 322 dân
Vieille-Église-en-Yvelines: 742 dân

Tham khảo

Rambouillet, Canton de


title: Megorama ingens

text:
Megorama ingens là một loài bọ cánh cứng thuộc họ Ptinidae.

Chú thích

Tham khảo

Megorama


title: Albericus valkuriarum

text:
Albericus valkuriarum là một loài ếch trong họ Nhái bầu. Chúng là loài đặc hữu của Papua New Guinea.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vườn nông thôn, và các khu rừng trước đây bị suy thoái nặng nề. Loài này đang bị đe dọa do mất nơi sống.

Tham khảo

 Richards, S. & Allison, A. 2004. Albericus valkuriarum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Albericus
Động vật lưỡng cư Papua New Guinea


title: Perdita michelbacheri

text:
Perdita michelbacheri là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1962.

Chú thích

Tham khảo

Perdita
Động vật được mô tả năm 1962


title: Chương Thụ

text:
Chương Thụ (chữ Hán giản thể: 樟树市, âm Hán Việt: Chương Thụ thị) là một thành phố cấp huyện thuộc địa cấp thị Nghi Xuân, tỉnh Giang Tây, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Thành phố này có diện tích 1287 ki-lô-mét vuông, dân số 537.000 người. Mã số bưu chính của thành phố Chương Thụ là 331200, mã vùng điện thoại là 0795.

Hành chính
Chương Thụ được chia ra làm 19 đơn vị hành chính cấp hương, gồm 5 nhai đạo, 10 trấn và 4 hương. Ngoài ra thành phố này còn quản lí 3 đơn vị tương đương cấp hương khác.
Nhai đạo: Cam Dương (淦阳街道), Lộc Giang (鹿江街道), Phúc Thành (福城街道), Đại Kiều (大桥街道), Trương Gia Sơn (张家山街道)
Trấn: Lâm Giang (临江镇), Vĩnh Thái (永泰镇), Hoàng Thổ Cương (黄土岗镇), Kinh Lâu (经楼镇), Xương Bác (昌傅镇), Điếm Hạ (店下镇), Các Sơn (阁山镇), Lưu Công Miếu (刘公庙镇), Quan Thượng (观上镇), Nghĩa Thành (义成镇)
Hương: Trung Châu (中洲乡), Châu Thượng (洲上乡), Dương Hồ (洋湖乡), Ngô Thành (吴城乡)
Đơn vị ngang cấp hương khác
Khu công nghiệp thành phố Chương Thụ (樟树市工业园区)
Tân Giang tân thành (滨江新城)
Khu vườn nghệ thuật Song Kim (省双金园艺场)

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Giang Tây
Nghi Xuân, Giang Tây


title: Paratetrapedia arcuatilis

text:
Paratetrapedia arcuatilis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Vachal mô tả khoa học năm 1909.

Chú thích

Tham khảo

Paratetrapedia
Động vật được mô tả năm 1909


title: Chlerogella buyssoni

text:
Chlerogella buyssoni là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Vachal mô tả khoa học năm 1901.

Chú thích

Tham khảo

Chlerogella
Động vật được mô tả năm 1901


title: Megadytes australis

text:
Megadytes australis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Germain miêu tả khoa học năm 1854.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Megadytes


title: Dolichopeza perlongiseta

text:
Dolichopeza perlongiseta là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Dolichopeza


title: Pantolamprus terminatus

text:
Pantolamprus terminatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1935.

Chú thích

Tham khảo

Pantolamprus


title: 23277 Benhughes

text:
23277 Benhughes là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1233.3312287 ngày (3.38 năm).

Nó được phát hiện ngày 28 tháng 12 năm 2000.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 2000


title: Freychenet

text:
Freychenet  là một xã ở tỉnh Ariège, thuộc vùng Occitanie ở phía tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ariège

Tham khảo

Xã của Ariège


title: Gonomyia sparsisetosa

text:
Gonomyia sparsisetosa là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gonomyia
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Hexatoma tripunctipennis

text:
Hexatoma tripunctipennis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Hexatoma
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Ngưu tất

text:
Ngưu tất, hoài ngưu tất, cỏ xước hai răng, cỏ sướt hai răng (danh pháp hai phần: Achyranthes bidentata) là một loài thực vật thuộc họ Dền, được trồng ở Ấn Độ, Nepal, Trung Quốc, Nhật Bản và Việt Nam. Vị thuốc đông y hoài ngưu tất có tác dụng kháng viêm. Tại Nepal, nước từ củ ngưu tất dùng chữa đau răng. Hạt ngưu tất được dùng thay thế hạt ngũ cốc trong thời kì giáp hạt.

Hình ảnh

Mô tả
Cây thân thảo sống nhiều năm, cao 60–110 cm. Thân có 4 cạnh,  phình lên thành các đốt. Lá cây hình trái xoan bầu dục, mọc đối, mép lượn sóng có lông bao phủ, cuống ngắn 1– 3 cm. Hoa mọc ở ngọn hoặc đầu cành, ra vào tháng 5- 9, kết quả vào tháng 10- 11 có hình bầu dục, bên trong chứa 1 hạt hình trụ.

Thành phần hóa học
Thành phần hóa học chính trong cây ngưu tất bao gồm saponin tritecpenoid (sau khi qua nước thủy phân thành oleanolic acid và đường), genin là acid oleanolic, các sterol ecdysteron, inokosteron, glucoza, polysaccharide, muối kali...Ngoài ra cây ngưu tất còn hàm chứa arginine (Arg), 12 lọai amino acid và alkaloids, hợp chất coumarins, và nguyên tố vi lượng sắt, đồng…

Chú thích

Liên kết ngoài

B


title: Anthophora affinis

text:
Anthophora affinis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Brullé mô tả khoa học năm 1832.

Chú thích

Tham khảo

Anthophora
Động vật được mô tả năm 1832


title: Bulbophyllum minutibulbum

text:
Bulbophyllum minutibulbum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

minutibulbum]]

M


title: Truncadaphne

text:
Truncadaphne là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae.

Các loài
Các loài thuộc chi Truncadaphne bao gồm:

 Truncadaphne permiscere (Nowell-Usticke, 1969)

Chú thích

Tham khảo

Conidae


title: Arc-sous-Montenot

text:
Arc-sous-Montenot là một xã của tỉnh Doubs, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Doubs

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Doubs


title: Sankt Konrad

text:
St. Konrad (hay Sankt Konrad) là một thị xã ở huyện Gmunden của bang Oberösterreich ở nước Áo. Đô thị này có diện tích 19,3 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2005 là 1066 người. Thị xã này nằm ở độ cao 585 m trên mực nước biển. Khu vực này là một phần của vùng nghỉ dưỡng Salzkammergut tại Áo.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Tiscover.at thông tin về St. Konrad


title: Polycentropus longispinosus

text:
Polycentropus longispinosus là một loài Trichoptera thuộc họ Polycentropodidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Polycentropus


title: Sigapatella superstes

text:
Sigapatella superstes là một loài ốc biển, kích thước trung bình, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Calyptraeidae.

Hình ảnh

Tham khảo

 Powell A. W. B., William Collins Publishers Ltd, Auckland 1979 ISBN 0-00-216906-1

Sigapatella
Động vật chân bụng New Zealand


title: Bulbophyllum tahanense

text:
Bulbophyllum tahanense là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

tahanense]]

T