title: Vệ Tử Phu

text:
Hiếu Vũ Vệ Hoàng hậu (chữ Hán: 孝武衛皇后; ? - 91 TCN), còn gọi là Vệ Tư hậu (衛思后) hoặc Vệ Tử Phu (衛子夫), là Hoàng hậu thứ hai của Hán Vũ Đế Lưu Triệt - vị Hoàng đế thứ 7 nhà Tây Hán.

Vệ Tử Phu nổi tiếng từ một người hàn vi trở thành Hoàng hậu, rất được Hán Vũ Đế sủng ái và sinh nhiều con cho ông. Bà là mẹ của Lệ Thái tử Lưu Cứ, chị cùng mẹ của Đại tướng quân Vệ Thanh, dì của danh tướng Hoắc Khứ Bệnh và tằng tổ mẫu của Hán Tuyên Đế Lưu Tuân. Xuất thân hàn vi, nhưng từ khi trở thành Hoàng hậu, cả gia tộc họ Vệ nhận được vô vàn vinh sủng, đạt tới đỉnh cao quyền lực và vinh hoa phú quý. Cuối cùng phải chịu kết thúc bi thảm trong vụ án Vu cổ trứ danh cuối đời Hán Vũ Đế, làm chấn động cả một triều đại và giết chết con trai bà.

Ngoài ra, Vệ Tử Phu cũng là Hoàng hậu tại vị với thời gian dài nhất lịch sử nhà Hán là 38 năm, đồng thời dài thứ nhì lịch sử Trung Quốc, chỉ sau 42 năm tại vị của Hiếu Đoan Hiển hoàng hậu thời Minh Thần Tông. Bà cũng là Hoàng hậu đầu tiên trong lịch sử có thụy hiệu riêng, mở đầu cho việc Hoàng hậu sở hữu thụy hiệu không còn phụ thuộc hoàn toàn vào thụy hiệu của chồng.

Thân thế
Vệ Tư hậu là người quận Bình Dương (平阳郡; nay là Lâm Phần, tỉnh Sơn Tây). Sử sách không ghi rõ tên thật, chỉ biết Vệ thị có biểu tự Tử Phu (子夫), nên người đời mặc định tên bà là Vệ Tử Phu (衛子夫). Tuy nhiên biểu tự vốn là một dạng hiệu, không phải tên thật.

Khác với nhiều Hoàng hậu thời Tây Hán, Vệ Tử Phu xuất thân hàn vi, gia môn vô cùng phức tạp. Mẹ của bà là Vệ Ẩu (衛媼), nguyên là từ "Ẩu" ý chỉ là "đàn bà", cũng là hiệu sau khi bà về già, có gia hiệu Vệ thị, do đó mới gọi như vậy. Vệ Ẩu nguyên là gia đồng, có thuyết là thiếp thất của Bình Dương hầu Tào Thọ (曹時), chú dượng của Hán Vũ Đế. Sau đó, Vệ Ẩu sinh được 6 người con, 3 trai 3 gái đều lấy họ mẹ. Trong đó, 4 con trai là Vệ Trường Quân (衛長君), Vệ Thanh, Vệ Bộ (衛步), Vệ Quảng (衛廣); ba con gái là Vệ Quân Nhụ (衛君孺), Vệ Thiếu Nhi (衛少兒) và Vệ Tử Phu. Trong gia đình, Vệ Tử Phu là em gái của Vệ Trường Quân, Vệ Quân Nhụ, Vệ Thiếu Nhi, và là chị của Vệ Thanh, Vệ Bộ cùng Vệ Quảng. Về sau, Tào Thọ thành thân với Dương Tín công chúa, chị của Vũ Đế. Vệ Tử Phu từ nhỏ được học ca múa tại phủ Bình Dương, gọi là [Âu giả; 謳者].

Tương truyền, Vệ Tử Phu có mái tóc đen, dài và đẹp. Bất luận thơ phú từ xưa, hay văn học hiện đại, Vệ Tử Phu đều được mô tả vẻ đẹp gắn liền với mái tóc, điều này sớm nhất thấy trong Tây kinh phú (西京赋) của văn học gia, thiên văn học gia Trương Hành, trong đó có nói:"Vệ hậu hưng vu tấn phát, Phi Yến sủng vu thể khinh". Mặt khác, ở tiểu thuyết Hán Võ cố sự, có một đoạn về Vệ Tử Phu như sau:"Thượng kiến kỳ mỹ phát, duyệt chi, hoan nhạc" (Nguyên văn: 上見其美鬓，悅之，歡樂). Sang thời nhà Tống, sách Thái bình ngự lãm (太平御览) có viết về sự tích:"Vệ hoàng hậu tự Tử Phu... Thượng kiến kỳ phát tấn, duyệt chi, nhân lập vi Hậu".

Nhập cung

Được sủng hạnh
Hán Vũ Đế đăng cơ một thời gian, Trần Hoàng hậu mãi không sinh được con khiến Hoàng đế mệt mỏi chán ghét. Có thuyết cho rằng Hoàng hậu cậy mình là cháu ngoại của Đậu Thái hoàng thái hậu, lại có mẹ là Quán Đào công chúa, từng lập đại công phò trợ Hoàng đế nên tính nết ương ngạnh, không cho Vũ Đế gần gũi phi tần. Bên cạnh Vũ đế không có sủng phi, Bình Dương công chúa học theo cô mẫu Quán Đào từng hiến mỹ nữ cho cha là Hán Cảnh Đế, đích thân đào tạo mỹ nữ dâng tặng em trai, mong muốn sau này được hưởng lộc.

Năm Kiến Nguyên thứ 2 (139 TCN), tháng 3, tiết Thượng tỵ, Hán Vũ Đế đi tuần du Bá Thượng hiến tế tiên tổ nhà Hán, sau đó ghé sang phủ Bình Dương công chúa. Công chúa sai các mỹ nhân trong phủ ra nghênh tiếp, nhưng Vũ Đế không để mắt đến ai. Sau đó Công chúa bày yến, sai Vệ Tử Phu ca múa rót rượu. Tài nghệ và nhan sắc của nàng khiến Vũ Đế say mê không rời mắt. Vũ Đế giả vờ rời tiệc đi thay áo, Công chúa hiểu ý, bèn giục Vệ Tử Phu theo hầu, nàng được Vũ Đế sủng hạnh tại phòng thay đồ. Ngày hôm sau, Vũ Đế cao hứng ban thưởng Công chúa 1,000 cân vàng rồi mang Vệ Tử Phu về cung. Sau khi vào cung, Hoàng đế nhanh chóng quên đi Vệ Tử Phu, để mặc nàng vô sủng, sống chen chúc trong hậu cung hơn nghìn người mà chưa từng một lần triệu hạnh. Sang đến năm thứ 3 (138 TCN), Hán Vũ Đế sai viên hoạn quan chọn ra các cung nữ lớn tuổi để cho xuất cung. Vệ Tử Phu nghĩ mình không còn cơ hội hầu hạ Hoàng đế nên cũng xin viên hoạn quan cho tên vào danh sách rời cung. Trước khi cung nữ xuất cung, viên hoạn quan đưa họ đến cho Vũ Đế xem mặt lần cuối. Trông thấy Vũ Đế, Vệ Tử Phu bật khóc, xin ân chuẩn cho rời cung. Vũ Đế nhớ lại người đẹp mình từng gặp và sủng ái tại Bình Dương phủ, liền dắt tay nàng đưa về cung. Vệ Tử Phu phục sủng và nhanh chóng mang thai.

Quán Đào công chúa ỷ có công nên rất tự mãn. Nay Vệ thị đột nhiên đắc sủng, bà sợ đe dọa ngôi Hoàng hậu của con nên lập mưu trừ khử. Khi đó, Vũ Đế tuyển em trai Vệ Tử Phu là Vệ Thanh làm việc ở Kiến Chương điện, Quán Đào công chúa nhân cơ hội bắt nhốt Vệ Thanh vào ngục, chuẩn bị xử tử. May có người bạn là Công Tôn Ngao (公孙敖) và các tráng sĩ xông vào cứu, Vệ Thanh mới thoát chết. Vệ Tử Phu bất mãn việc làm của mẹ con Trần Hoàng hậu nên khóc lóc xin Vũ Đế cho Vệ Thanh một chức quan. Hán Vũ Đế chiều ý, liền triệu Vệ Thanh vào, thấy người cao lớn, giỏi võ nghệ nên cho làm Thị trung, anh cả Vệ Trường Quân của Vệ Tử Phu do đó cũng được triệu vào làm Thị trung, liên tiếp mấy ngày ban thưởng cho nhà họ Vệ số vàng lên đến hàng nghìn.

Nhiều năm gần gũi Hoàng đế, Vệ Tử Phu lần lượt sinh 3 công chúa là Vệ Trưởng công chúa, Thạch Ấp công chúa và Chư Ấp công chúa. Khi này hậu cung chưa có phi tần nào sinh con, nên Vệ Tử Phu được tấn phong Phu nhân (夫人), địa vị chỉ dưới Hoàng hậu. Trong thời gian này, sử sách liên tiếp ghi lại rằng ["Vệ thị đại hạnh"; 衛氏大幸] hay ["Hữu sủng"; 有宠] để mô tả sự chuyên sủng của Hán Vũ Đế đối với Vệ phu nhân. Do Vệ phu nhân hiển quý, người nhà liên tục nhận được mối hôn nhân tốt, chị cả Vệ Quân Nhụ gả cho Công Tôn Hạ, Công Tôn Hạ vì thế được tín nhiệm trong triều. Vệ Thiếu Nhi cùng Trần Chưởng có tư tình, Vũ Đế liền lập tức ban hôn. Công Tôn Ngao do thân cận với nhà họ Vệ nên càng được lợi, Vệ Thanh từ chức Thị trung được thăng làm Đại trung đại phu. Trần Hoàng hậu hận Hán Vũ Đế thiên vị, nhiều lần sai người hạ độc Vệ phu nhân, nhưng đều bị Vũ Đế phát hiện và ngăn cản. Từ đó Vũ Đế thôi thúc ý định phế hậu để lập Vệ phu nhân thay thế.

Lên ngôi Hoàng hậu
Năm Nguyên Quang thứ 5 (130 TCN), có người tố giác Trần Hoàng hậu triệu một Vu nữ là Sở Phục (楚服) vào cung, dùng thuật Vu cổ mê hoặc Hoàng đế, đồng thời có quan hệ thân thiết bất chính (tin đồn là đồng tính luyến ái). Hán Vũ Đế nghe xong vô cùng tức giận, mệnh Ngự sử đại phu Trương Âu (张欧) phụ trách vụ án, cùng Hầu ngự sử Trương Trang (张汤) điều tra, phát hiện Trần Hoàng hậu đích thực cùng Sở Phục lập từ đường, yểm bùa chú và có hành vi bất chính. Tháng 7 (ÂL) năm đó, Trần Hoàng hậu bị khép tội đại nghịch bất đạo và bị phế truất.

Năm Nguyên Sóc nguyên niên (128 TCN), mùa xuân, Vệ phu nhân sinh hạ Hoàng trưởng tử Lưu Cứ, con trai đầu tiên của Hán Vũ Đế, điều này khiến ông rất vui mừng, sai Đông Phương Sóc làm "Hoàng thái tử sinh phú" (皇太子生赋) cùng "Lập Hoàng tử môi chúc" (立皇子禖祝). Vì cảm tạ trời xanh ban cho đệ nhất hoàng tử, Vũ Đế bèn xây dựng linh đường tôn thờ thần sinh nở Cú Mang (句芒) thời thượng cổ. Hoàng tử được đặt tên là Lưu Cứ. Khi đó, Trung đại phu  dâng tấu lấy lý do "mẹ quý nhờ con" mà xin lập Vệ phu nhân làm Kế hậu. Hán Vũ Đế chuẩn tấu, lấy ngày 1 tháng 3 (âm lịch) cùng năm đó sách lập Vệ phu nhân làm Hoàng hậu. Chiếu rằng:

Đương thời Vệ hoàng hậu nhận được vô vàn sủng ái của Hán Vũ Đế, và cũng từ đây đã thành lệ cho các thời đại sau rằng hễ tiến hành đại lễ lập Hoàng hậu thì sẽ miễn xá thiên hạ. Năm Nguyên Thú nguyên niên (122 TCN), Lưu Cứ được 7 tuổi, Hán Vũ Đế chính thức làm đại lễ tấn lập làm Hoàng thái tử.

Vệ Tử Phu làm Hoàng hậu, nhà họ ngoại nhờ thế nhận vinh sủng ngất trời. Ngoài Vệ Thanh, Vệ Trường Quân cũng được Hán Vũ Đế cất nhắc trọng dụng. Vệ Thanh sau đó trở thành danh tướng nhà Hán, 6 lần cầm quân đánh bại Hung Nô, về cơ bản làm tan rã toàn bộ thế lực của Hung Nô, bảo vệ biên giới phía Bắc Trung Quốc. Sau đó, Vệ Thanh được phong Đại tư mã Đại tướng quân (大司马大将军) tham gia chính sự, tước Trường Bình hầu (長平侯), thực ấp 6.000 hộ, cả ba người con của ông là là Vệ Kháng (衛伉) làm Nghi Xuân hầu (宜春侯), Vệ Bất Nghi (衛不疑) thụ phong Âm An hầu (陰安侯) và Vệ Đăng (衛登) phong Phát Càn hầu (髮榦侯), mỗi tước thực ấp 1.300 hộ. Người cháu của Vệ hậu là Hoắc Khứ Bệnh, nhiều lần cùng Vệ Thanh ra trận đánh Hung Nô lập được công lao, được phong chức Phiêu kỵ tướng quân và Quán quân hầu (冠軍侯).

Nhà họ Vệ lúc đó rất vinh hiển, có năm người được phong Liệt hầu, vì vậy đương thời có câu đồng dao:

Khi ấy, Bình Dương công chúa góa chồng, muốn được tái giá. Có người khuyên công chúa chọn Vệ Thanh nhưng công chúa ngần ngại vì Vệ Thanh xuất thân là Thị vệ trong phủ, bèn hỏi ý kiến Vệ hoàng hậu. Vệ hậu rất vui mừng, muốn gia đình mình và hoàng tộc ngày càng thân thiết nên nói lại với Hán Vũ Đế, lập tức được tán thành, hạ chiếu cho Vệ Thanh kết duyên với công chúa.

Nhiều năm sau, Vệ hậu tuổi cao nhan sắc suy giảm, Hán Vũ Đế bắt đầu sủng ái các phi tần khác như Vương phu nhân, Lý phu nhân và Câu Dặc phu nhân. Dù vậy, bên ngoài Vệ Thanh cùng Hoắc Khứ Bệnh liên tiếp lập công nên Vệ Tử Phu vẫn có vinh hiển danh gia để dựa vào. Bên cạnh đó, mỗi khi tuần du bên ngoài, Hán Vũ Đế thường giao mọi việc của Thiếu phủ (少府) trong nội đình cho Vệ hậu quản lý, đến khi quay về thì Hoàng hậu chỉ cần đem những việc quan trọng bẩm báo. Hoàng đế chưa hề nghi kỵ những việc do Hoàng hậu xử lý, thậm chí cho phép ra chỉ không cần tấu lại. Có thể thấy vai trò của Vệ Hoàng hậu trong việc quản lý nội đình khá cao, cũng như tình cảm Đế-Hậu rất đỗi tốt đẹp.

Cái chết

Vu cổ họa khởi
Khi về già, Hán Vũ Đế tuổi cao, sa vào hưởng lạc, xây cất nhiều cung điện và tin vào chuyện mê tín. Giữa lúc đó, trong triều nảy sinh mâu thuẫn giữa Vũ Đế và Thái tử, cũng như việc ngoại thích Vệ thị quá mạnh đã khiến rất nhiều thế lực thù địch hợp sức tiêu diệt, đầu tiên phải kể đến dòng họ Công Tôn thị, hậu duệ của chị ruột Vệ Hoàng hậu.

Công Tôn Kính Thanh (公孙敬声), là con trai của Thừa tướng Công Tôn Hạ và chị ruột của Hoàng hậu là Vệ Quân Nhụ. Kính Thanh do ỷ mình là cháu gọi Hoàng hậu bằng dì, hành sự kiêu xa không tuân thủ pháp kỷ, lại vin vào chức quyền Thái bộc (太仆) có địa vị cao, lạm dùng quân lương đáng tiền hơn 1900 vạn tiền. Sự tình bại lộ, bị bắt hạ ngục. Lúc này, Hán Vũ Đế hạ chiếu bắt giữa người Dương Lăng là Chu An Thế (朱安世), chậm chạp không thể quy án, Công Tôn Hạ liền nhân đó xin Hoàng đế xá tội cho con trai, được y chuẩn. Tuy nhiên, về sau Chu An Thế đột nhiên bị bắt, hắn tố cáo Công Tôn Kính Thanh cùng Dương Thạch công chúa liên quan đến vụ án yểm bùa vu cổ trù Thiên tử. Sau khi Hoàng đế biết được, cực kì phẫn nộ, bèn sai diều tra trên dưới nhà Công Tôn Hạ.

Năm Chinh Hòa thứ 2 (92 TCN), mùa xuân, bắt giữ Thừa tướng Công Tôn Hạ, sau đó liệt kê toàn bộ tội danh tàn hại nước nhà, dung túng môn khách của nhà Công Tôn, cha con Công Tôn Hạ đều chết trong ngục. Lúc này, thế lực của Thái tử Lưu Cứ bị mất đi đáng kể trong triều đình, nhưng quan trọng hơn liên tiếp những thiên tai, đại nạn xảy ra ngay trong năm đó càng khiến những lời dị nghị không thể dập tắt. Tháng 4, mùa hè năm đó, Chư Ấp công chúa cùng Dương Thạch công chúa do liên lụy vụ án vu cổ mà đều bị xử tử. Con trai của Vệ Thanh là Vệ Kháng, cùng con trai của Vệ Trưởng công chúa là Tào Tông đều khép tội xử tử liên đới.

Giang Sung lúc này chủ trương trong vụ án Vu cổ, nên đắc tội với Thái tử, thấy Vũ Đế đã cao tuổi, sợ Thái tử lên ngôi thì khó toàn mạng, bèn bí mật tố cáo với Vũ Đế rằng có người mong Hoàng đế chết sớm, dùng thuật vu cổ để niệm chú nguyền rủa. Vũ Đế tin lời Giang Sung, bèn cho làm sứ giả, giao cho quyền xét xử các sai lầm của hoàng thân quốc thích. Vụ án này đã giết đến hơn vạn người.

Cùng quẫn tự sát
Hán Vũ Đế tuổi già, càng thêm tin tưởng việc Vu cổ. Giang Sung nhân đó nói việc Vu cổ hoành hành trong cung đến nỗi Thiên tử mắc bệnh lâu mà không giảm. Do đó, Vũ Đế cho Giang Sung lục soát cung đình, điều tra sự việc Vu cổ trong cung, đến tận Tiêu Phòng điện của Vệ hoàng hậu, nhưng trước mắt vẫn chưa thu được gì.

Năm Chinh Hòa thứ 2 (92 TCN), tháng 7 (ÂL), Giang Sung đến rà soát Đông Cung, hắn thông đồng với Án Đạo hầu Hàn Thuyết (韩说), Ngự sử Chương Cống (章赣) cùng Hoàng môn Tô Văn (苏文) đã phát hiện hình nhân gỗ bên dưới thềm Đông Cung. Thái tử Lưu Cứ đích thân đến Cam Tuyền cung (甘泉宮) giải trình, nhưng không gặp được Hoàng đế do đám người Giang Sung ngăn cản. Sợ Giang Sung hại mẹ con mình, Thái tử bèn hỏi kế Thiếu phó Thạch Đức. Theo lời Thạch Đức, Thái tử vội vã chạy tới Vị Ương cung cầu cứu Vệ Hoàng hậu. Giúp con, Vệ Hoàng hậu dùng Tỷ thụ của mình để điều Ngự mã và Xạ sĩ trong cung của Hoàng hậu tới trợ gúp, lại phái Vệ quân từ Trường Lạc cung hỗ trợ. Ngày 9 tháng 7 năm đó, Thái tử Lưu Cứ tập hợp quân sĩ, bèn giả lệnh phụ hoàng bắt bè đảng Giang Sung giết chết, rồi mang quân chiếm cứ các vị trí trọng yếu trong kinh thành Trường An, đánh phá kho vũ khí ở Trường Lạc cung. Kinh thành hoảng loạn. Người cùng phe cánh của Giang Sung là Tô Văn chạy thoát, tới Cam Tuyền cung báo cho Vũ Đế rằng Thái tử dấy quân khởi loạn. Vũ Đế đang dưỡng bệnh, nghe tin bèn sai Tả Thừa tướng Lưu Khuất Li đem quân bắt Thái tử. Hai bên đánh nhau tại Trường An 5 ngày liền. Cuối cùng Thái tử Lưu Cứ bị thua, phải chạy trốn khỏi kinh thành Trường An. Thiếu phó Thạch Đức cũng bị giết.

Tháng 7 năm đó, ngày Canh Dần, Thái tử được Tư trực Điền Nhân trợ giúp thoát khỏi Trường An qua Phúc Áng môn. Cùng ngày hôm đó, Vũ Đế sai Tông chính Lưu Trường Lạc (劉長樂) cùng Chấp kim ngô Lưu Cảm Phụng (劉敢奉) đến Tiêu Phòng điện, tịch thu tỉ thụ của Hoàng hậu. Bà vừa thẹn vừa hận nên đã tự sát. Sau khi Vệ hậu tự sát, Thái tử Lưu Cứ bị phát hiện trốn trong nhà dân ở Văn Hương, bị Vũ Đế mang quân vây bắt, phải tự vẫn, hai vị hoàng tôn là con của Thái tử cũng bị giết. Hàng ngàn người khác bị liên lụy trong vụ án, đây được sử gọi là Loạn Vu cổ. Gia tộc họ Vệ một thời lừng lẫy bị diệt vong.

Thi hài Vệ Tử Phu được Hoàng môn Tô Văn cùng Diêu Định Hán lấy xe con đưa thi thể vào trạm xá, đặt vào quan tài nhỏ, đem táng tạm tại Đồng Bách đình (桐柏亭), bên vệ đường phía Đông cạnh đại lộ bên ngoài Phúc Áng Môn, thuộc phía Đông Nam của thành Trường An.

Truy tặng
Một năm sau, Hán Vũ Đế điều tra ra những chuyện yểm bùa hầu hết là do Giang Sung bịa đặt, nên dù Giang Sung đã chết vẫn bắt giết cả nhà Giang Sung. Hán Vũ Đế rất ân hận cho cái chết của Thái tử Lưu Cứ, truy tặng Thái tử thụy hiệu Lệ Thái tử (戾太子), cho xây Tư Tử cung (思子宮) và Quy Lai Vọng Tư Đài (歸來望思台) để tưởng nhớ.

Lại thêm 18 năm sau nữa, cháu nội của Lệ Thái tử, cũng là cháu cố của Vệ hoàng hậu là Lưu Bệnh Dĩ được Hoắc Quang chỉ định làm người kế vị cho Hán Chiêu Đế. Lưu Bệnh Dĩ lên ngôi, đổi tên thành Lưu Tuân, sử gọi Hán Tuyên Đế.

Sau khi lên ngôi, Hán Tuyên Đế vì muốn đề cao xuất thân, quyết định truy tặng cho cha và ông nội, cũng khôi phục lại danh dự cho gia tộc họ Vệ và chính thức truy tặng cho Vệ hậu. Hoàng đế chiếu lệnh truy phong thụy hiệu cho Vệ hậu một chữ Tư (思), gọi là Vệ Tư hậu (衛思后) hay Hiếu Vũ Tư hoàng hậu (孝武思皇后). Nơi Đồng Bách đình chôn cất Vệ hậu được Tuyên Đế án theo mộ của Hoàng hậu mà xây lại, gọi là Tư hậu viên (思后園). Hán Tuyên Đế thiết trí phòng vệ ở viên tẩm, mỗi ngày dâng đồ ăn hiến tế, bốn mùa giao tế ở viên điện, đều án theo hiến tế Hoàng hậu mà làm. Cảm thấy còn chưa thỏa mãn, Hán Tuyên Đế lấy lý do Vệ Tư hậu sinh thời tinh thông âm luật, giỏi ca vũ, nên Hoàng đế lại thiết trí cho 1.000 người đàn ca trong viên tẩm của bà để tưởng niệm, do đó còn gọi là Thiên hương (千鄉).

Phần mộ ấy của Vệ Tư hậu đến thời nhà Đường vẫn còn. Sách Trường An chí (长安志) có đề cập đến "Hán Tư viên" ở phường hướng Tây Bắc phường Kim Thành. Phần mộ hiện tại đã không còn di chỉ, ở vị trí hiện nay là vùng phụ cận của Công viên Lao Động thuộc thành phố Tây An.

Gia tộc
 Mẹ: Vệ Ẩu (衛媪).
 Phối ngẫu: Hán Vũ Đế Lưu Triệt.
 Anh chị em:
 Vệ Trường Quân [衛長君], anh cả.
 Vệ Quân Nhụ [衛君孺], thường gọi là Vệ Nhụ, chị cả, kết hôn với Công Tôn Hạ (公孫賀).
 Vệ Thiếu Nhi [衛少兒], chị thứ, tư thông với người họ Hoắc sinh ra Hoắc Khứ Bệnh, sau kết hôn với Trần Chưởng (陳掌), chắt trai khai quốc công thần Trần Bình.
 Vệ Thanh [衛青], hay còn gọi là Trịnh Thanh, sau ông theo họ mẹ nên đổi lại là Vệ Thanh, em trai khác cha của Vệ Tử Phu, được phong là Trưởng Bình hầu (長平侯), là Đại tư mã Đại tướng Quân (大司馬大將軍).
 Vệ Bộ [衛步], em trai khác cha.
 Vệ Quảng [衛廣], em trai khác cha.
 Chị chồng, em dâu: Bình Dương công chúa, chị cả của Hán Vũ Đế, sau khi góa chồng thì tái hôn với Vệ Thanh.
 Hậu duệ:
 Hoàng thái tử Lưu Cứ [劉據], bị buộc tự sát, truy phong Lệ thái tử (戾太子).
 Vệ Trưởng công chúa [衛長公主], còn gọi là Đương Lợi công chúa (當利公主).
 Chư Ấp công chúa [諸邑公主], bị buộc tự sát năm 91 TCN.
 Thạch Ấp công chúa [石邑公主].
 Cháu họ:
 Công Tôn Kính Thanh [公孫敬聲], mẹ là Vệ Quân Nhụ, bị xử tử năm 91 TCN.
 Hoắc Khứ Bệnh [霍去病], mẹ là Vệ Thiếu nhi, cha Hoắc Trọng Nhụ (霍仲孺), tước Quán quân hầu (冠軍侯), sau truy phong Cảnh Hoàn hầu (景桓侯).
 Vệ Kháng [衛伉], con trai Vệ Thanh, tước Trường Bình hầu (長平侯), bị xử tử năm 91 TCN.
 Vệ Bất Nghi [衛不疑], con trai Vệ Thanh, tước Âm An hầu (陰安侯).
 Vệ Đăng [衛登], con trai Vệ Thanh, tước Phát Can hầu (發乾侯).
 Cháu nội:
 Lưu Tiến [劉進], truy phong Điệu hoàng khảo (悼皇考), con trai Lưu Cứ.
 Cháu cố:
 Lưu Bệnh Dĩ [劉病已], con trai Lưu Tiến, sau đổi tên Lưu Tuân (劉詢), tức Hiếu Tuyên hoàng đế.

Trong văn hóa đại chúng

Xem thêm
 Hán Vũ Đế
 Lưu Cứ
 Vệ Thanh
 Hoắc Khứ Bệnh

Tham khảo
 Sử ký Tư Mã Thiên
 Hán thư, quyển 6, 63, 97 thượng
 Tư trị thông giám, quyển 17, 18, 22.
 Bước thịnh suy của các triều đại phong kiến Trung Quốc, tập 1, Cát Kiếm Hùng chủ biên (2006), Nhà xuất bản Văn hoá thông tin
 Các hoàng đế Trung Hoa, Đặng Huy Phúc (2001), Nhà xuất bản Hà Nội
 Chính sử Trung Quốc qua các triều đại, Thương Thánh (2011), Nhà xuất bản Văn hóa thông tin
 Những người đàn bà của hoàng đế, Hướng Tư (2003), Nhà xuất bản Văn hóa thông tin
 365 truyện cổ sử chọn lọc Trung Quốc, tập 3, Chu Mục, Trần Thâm chủ biên (2003), Nhà xuất bản Thanh niên

Chú thích

Hoàng hậu nhà Hán
Người tự sát
Mỹ nhân Trung Hoa
Năm sinh không rõ
Mất năm 91 TCN
Mất thập niên 90 TCN
Năm 91 TCN
Người Sơn Tây (Trung Quốc)


title: Chevières

text:
Chevières  là một xã ở tỉnh Ardennes, thuộc vùng Grand Est ở phía bắc nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Ardennes

Tham khảo

Chevieres


title: Pinanga tashiroi

text:
Pinanga tashiroi là loài thực vật có hoa thuộc họ Arecaceae. Loài này được Hayata miêu tả khoa học đầu tiên năm 1913.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Pinanga
Thực vật được mô tả năm 1913


title: Göldenitz

text:
Göldenitz là một đô thị thuộc huyện Lauenburg, trong bang Schleswig-Holstein, nước Đức. Đô thị Göldenitz có diện tích 5,18 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 231 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Herzogtum Lauenburg


title: Khỉ đột

text:
Khỉ đột (danh pháp khoa học: Gorilla) là một chi thuộc họ người, bộ linh trưởng, động vật ăn cỏ sống trong rừng rậm châu Phi, là giống lớn nhất trong bộ Linh trưởng còn tồn tại. Khỉ đột được chia thành hai loài (có thể có 4 đến 5 phân loài nữa). DNA của khỉ đột giống của con người 98%-99%. Chúng có họ hàng rất gần gũi với con người chỉ sau 2 loài tinh tinh. Loài linh trưởng này có thân hình đồ sộ. Khỉ đột cao từ 1,7–2 m khi đứng thẳng và nặng từ 180–200 kg. Loài vật này thường đi bằng bốn chân dù chúng có thể đứng bằng hai chân. Gorilla sống ở những khu rừng nhiệt đới và cận nhiệt đới của châu Phi.

Phân loại
Họ hàng gần nhất của khỉ đột là hai loài tinh tinh và con người, tất cả các loài thuộc họ Người đã tách ra từ một tổ tiên chung khoảng 7 triệu năm trước. Chuỗi gen con người chỉ khác biệt trung bình 1.6% so với chuỗi gen tương ứng của khỉ đột. Cho đến gần đây, khỉ đột được coi là một loài duy nhất, với ba phân loài: khỉ đột đồng bằng phía tây, khỉ đột đồng bằng phía đông và khỉ đột núi. Hiện nay có hai loài khỉ đột với mỗi loài hai phân loài. Các loài và phân loài khác nhau phát triển từ một loài khỉ đột duy nhất vào kỷ băng hà.

Các nhà linh trưởng học đang tiếp tục nghiên cứu mối quan hệ giữa các quần thể khỉ đột khác nhau. Các loài và phân loài dưới đây được hầu hết các nhà khoa học đồng ý.

Gorilla beringei đôi khi được cho là có phân loài thứ ba, không được đặt danh pháp ba phần, chúng là những cá thể khỉ đột núi ở Bwindi, đôi khi được gọi là khỉ đột Bwindi.

Một vài đặc điểm để phân biệt khỉ đột gồm kích thước, màu lông, chiều dài, tính xã hội và độ rộng mặt. Hiện nay, hơn 100,000 cá thể khỉ đột đồng bằng phía tây được cho là tồn tại trong thiên nhiên, với 4,000 trong vườn thú; Khỉ đột đồng bằng phía đông với 4,000 trong thiên nhiên, 24 trong vườn thú. Khỉ đột núi có khả năng tuyệt chủng cao nhất, ước tính khoảng 620 cá thể còn lại trong thiên nhiên và không có trong các vườn thú.

Đặc điểm

Gorilla thường sống dưới mặt đất, đi bằng bốn chân và chỉ đi bằng hai chân khi chuẩn bị đánh nhau. Về đêm, chúng có thể ngủ trên cây. Gorilla dù có thân hình to lớn nhưng có thể leo cây khá tốt.

Khỉ đột di chuyển bằng đốt ngón tay, mặc dù đôi khi chúng có thể đứng thẳng khi mang theo thức ăn hay trong tình trạng phòng ngự. Khỉ đột trưởng thành hoang dã nặng  trong khi con cái thường chỉ nặng bằng nửa con đực . Con đực trưởng thành cao , với sải tay . Con cái có sải tay ngắn hơn. Khỉ đột đực trưởng thành được biết đến như "lưng bạc" do vùng lông màu bạc trên lưng của nó. Đôi khi, một con lưng bạc lớn hơn  và  được ghi nhận trong hoang dã. Những con khỉ đột béo phì trong tình trạng nuôi nhốt .

Phân bố và môi trường sống

Khỉ đột sống ở những khu rừng nhiệt đới và cận nhiệt đới của châu Phi. Hai loài khỉ đột hiện nay là Khỉ đột núi rất quý hiếm sống trong rừng trên núi Albertine Rift cao 2225 đến 4267 m, thuộc dãy Virunga phía đông châu Phi. Loài thứ 2 là Khỉ đột đồng bằng sống tại những khu rừng rậm rạp, đầm lầy và các vùng ngập nước xấp xỉ mực nước biển.

Thức ăn
Thức ăn chủ yếu của chúng là các loại thực vật như cây mọng nước, chồi non,... Gorilla thường sống trong rừng rậm, nơi có nhiều cây cối và đó là nguồn thực phẩm quan trọng của chúng. Tuy có thân hình to lớn và dữ tợn nhưng thực tế các con khỉ gorilla chủ yếu lại ăn thực vật và ít khi gây hại cho những con thú khác.

Hành vi

Khỉ đột sống theo đàn dưới sự chỉ huy của một con đực to khỏe nhất. Nhiệm vụ của con đực là lãnh đạo và bảo vệ cả đàn khỏi bị thú dữ tấn công. Kẻ thù nguy hiểm nhất của khỉ đột là loài báo hoa mai rất hung dữ. Khi bị đe dọa, con đực sẽ đứng thẳng người và dùng 2 tay đấm thình thịch vào bụng để cảnh báo trước khi chiến đấu. Khỉ đột được biết đến như một dã thú đầy sức mạnh với ngoại hình to lớn, khỏe hơn nhiều so với người, đôi tay mạnh mẽ, và thông minh và một cú đấm của khỉ đột có thể khiến mọi vật đối diện phải biến dạng. Dù có thân hình to lớn đồ sộ, Gorilla có tốc độ chạy ở mức trung bình, khoảng 40 km/h.

Tình trạng bảo tồn
Tất cả các loài (và các loài phụ) của khỉ đột được liệt kê là cực kỳ nguy cấp trong Danh sách đỏ của IUCN.Bây giờ, hơn 100.000 con khỉ đột vùng thấp phía tây được cho là tồn tại trong tự nhiên, với 4.000 trong các sở thú; khỉ đột vùng thấp phía đông có dân số dưới 5.000 trong tự nhiên và 24 ở các sở thú. Khỉ đột núi là loài có nguy cơ tuyệt chủng cao nhất, với dân số ước tính khoảng 880 con còn lại trong tự nhiên và không có loài nào trong vườn thú. [2] [70] Các mối đe dọa đối với sự sống sót của khỉ đột bao gồm phá hủy môi trường sống và săn trộm để buôn bán thịt rừng. Năm 2004, một quần thể vài trăm con khỉ đột ở Công viên Quốc gia Odzala, Cộng hòa Congo về cơ bản đã bị virus Ebola xóa sổ. [71] Một nghiên cứu năm 2006 được công bố trên Science đã kết luận hơn 5.000 con khỉ đột có thể đã chết trong những đợt bùng phát gần đây của virus Ebola ở miền trung châu Phi. Các nhà nghiên cứu chỉ ra cùng với việc săn bắt những con vượn này, virus tạo ra "một công thức tuyệt chủng sinh thái nhanh chóng ". [72] Những nỗ lực bảo tồn bao gồm Dự án Sinh tồn Vượn lớn, sự hợp tác giữa Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc và UNESCO, và cũng là một điều ước quốc tế, Hiệp định về Bảo tồn Khỉ đột và Môi trường sống của chúng, được ký kết dưới sự quản lý của UNEPCông ước về các loài di cư. Các Hiệp định Gorilla là công cụ ràng buộc pháp lý đầu tiên độc quyền nhắm mục tiêu bảo tồn khỉ đột; nó có hiệu lực vào ngày 1 tháng 6 năm 2008.

Tham khảo

Chi Khỉ đột
Động vật ăn cỏ


title: Villamuriel de Cerrato

text:
Villamuriel de Cerrato là một đô thị trong tỉnh Palencia, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 5.304 người.

The new Superior General of the Society of Jesus, Fr Adolfo Nicolás was born in Villamuriel de Cerrato in 1936.

Tham khảo

Đô thị ở Palencia


title: Micropterix abchasiae

text:
Micropterix abchasiae là một loài bướm đêm thuộc họ Micropterigidae. Nó được Zagulajev mô tả năm 1983. Nó là loài duy nhất được tìm thấy ở Abkhazia năm Gruzia.

Chú thích

Tham khảo

Micropterix
Động vật được mô tả năm 1983
Động vật châu Á
Côn trùng châu Á
Động vật đặc hữu Gruzia


title: Fulgurit

text:
Fulgurite (tiếng Latin: fulgur có nghĩa là lưỡi tầm sét) nó còn được gọi là Búa trời, Sét hóa đá hay Đá hóa thủy tinh, là một loại thủy tinh tự nhiên thường có dạng hình ống được hình thành từ thạch anh, cát, silicon hoặc đất khi sét đánh xuống và di chuyển vào trong lòng đất. Chúng được hình thành do nhiệt độ của sét quá cao tối thiểu khoảng  làm nóng chảy bất cứ thứ gì trên đường đi tạo thành thủy tinh trộn lẫn vào nhau khi nguội sẽ tạo thành fulgurite. Quá trình hình thành này rất nhanh chỉ diễn ra trong khoảng một giây và nó là dấu vết của đường di chuyển của sét vào lòng đất. Fulgurite cũng có thể được tạo ra khi dòng điện cao thế bị đứt rơi xuống mặt đất và nung chảy bất cứ thứ gì xung quanh. Các fulgurite có thể rất dài, đôi khi nó có thể dài đến  từ mặt đất đi xuống.

Nó có màu sắc thay đổi khác nhau tùy vào thành phần của đất mà nó được tạo ra như đen,nâu, xanh lá hay trắng đục... Hình dáng của fulgurite khi hình thành thường khá giống rễ cây với nhiều nhánh lớn và nhỏ do sét khi di chuyển vào lòng đất sẽ bắt đầu tản ra xung quanh. Bên trong của fulgurite rất mịn, đôi khi có các bong bóng xếp thành hàng, bề ngoài của fulgurite rất nhám với các hạt cát nóng chảy dính vào thân của fulgurite.

Sử dụng
Do có nhiều màu sắc và hình dáng khác nhau nên fulgurite có thể được dùng để trang trí, sưu tập hay làm đồ trang sức.

Chú thích

Liên kết ngoài
Fulgurites in New Scientist  (subscription required)
Glossary of Meteorology definitions (including Fulgurite).
Petrified Lightning by Peter E. Viemeister (pdf)
Mindat with location data
W. M. Myers and Albert B. Peck, A Fulgurite from South Amboy, New Jersey, American Mineralogist, Volume 10, pages 152-155, 1925
Vladimir A. Rakov, Lightning Makes Glass, 29th Annual Conference of the Glass Art Society, Tampa, Florida, 1999
Interview (The Event: Petrified Lightning from Central Florida) with artist Allan McCollum along with an historical archive of sixty-six downloadable PDF's on the subject of fulgurites.
Yale Bulletin and Calendar  Yale's Peabody Museum of Natural History displays the longest known preserved fulgurite.

Đá biến chất
Khoáng vật học
Thủy tinh trong tự nhiên
Tia sét
Cổ khí hậu học


title: Metalimnobia improvisa

text:
Metalimnobia improvisa là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Metalimnobia
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Pseudosimnia juanjosensii

text:
Pseudosimnia juanjosensii là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Ovulidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Pseudosimnia


title: Yaoi

text:
Yaoi (tiếng Nhật: やおい) còn được gọi là boys' love (hay BL - mối tình của những chàng trai) là thể loại manga chủ yếu dành cho nữ giới tập trung vào chủ đề mối quan hệ đồng tính nam, và thường được các nữ tác giả sáng tác. Một bài báo trên the Guide nói rằng yaoi đầu tiên do những độc giả tự vẽ những nhân vật hoạt hình nam. Vì thể loại này mô tả nam giới, độc giả nam giới thích nam giới cũng đọc tuy nhiên thể loại manga hướng tới độc giả nam là một thể loại khác. Những nhân vật chính trong yaoi thường theo mô típ là seme (top) theo đuổi uke (bottom).

Mặc dù thể loại này được gọi là boys' love (BL), những nhân vật thường ở tuổi dậy thì hoặc lớn tuổi hơn. Thể loại có nhân vật trước dậy thì được gọi là shotacon và là một thể loại khác. Yaoi, khi bắt đầu nổi tiếng trong cộng đồng nói tiếng Anh, đã phổ biến ra ngoài Nhật Bản: cả yaoi gốc và bản dịch đều có bán tại nhiều nước và ngôn ngữ khác nhau.

Yaoi bắt đầu ở thị trường dōjinshi ở Nhật Bản cuối những năm 1970, đầu những năm 1980, được phát triển từ thể loại shōnen-ai (thiếu niên ái) tuy nhiên trong khi shōnen-ai là những tác phẩm gốc, yaoi là những tác phẩm giống thể loại anime và manga shōnen.

Từ "yaoi" là viết tắt của 『山なしオチなし意味なし』 [Yama nashi Ochi nashi Imi nashi] nghĩa là "không cao trào, không điểm nhấn, không ý nghĩa" ban đầu được dùng để chỉ những truyện tranh hình ảnh xấu, thiếu chất lượng do giới đọc giả hâm mộ tự vẽ và xuất bản, sau này phát triển vượt trội. Lấy ba chữ đầu của 3 cụm Ya - O - I ghép lại sẽ ra được chữ "yaoi".

Dù vậy, sau này, yaoi không chỉ được hiểu là thể loại truyện mà còn được hiểu là thể loại nói chung trong các lĩnh vực nghệ thuật khác: anime (hoạt hình Nhật Bản), phim, game,...
Hầu hết độc giả yaoi là các cô gái hoặc phụ nữ trẻ. Ở Thái Lan, độc giả nữ giới chiếm 80%  và tỉ lệ thành viên là nữ ở Yaoi-Con, một hội nghị yaoi ở San Francisco, là 85%. Độc giả nữ thường được cho là phụ nữ dị tính luyến ái nhưng ở Nhật có những tác giả là đồng tính nữ  và độc giả là nữ đồng tính, song tính và chưa xác định. Những thăm dò độc giả ở cộng đồng tiếng Anh cho thấy 50-60% độc giả nữ tự nhận là dị tính luyến ái.

Lịch sử

Lịch sử của yaoi có thể được liên đới tới sự nổi lên của thể loại shonen ai vào đầu thập niên 1970, đáng chú ý nhất là những tác phẩm truyện tranh như Kaze to Ki no Uta của Takemiya Keiko. Yaoi, sau đó, được dẫn dắt vào nước Mỹ bởi những trang web "scanlation" do các manga fan nói tiếng Nhật lập nên với mong ước thu hút sự chú ý từ các nhà xuất bản Mỹ. Tokyopop và Viz là hai nhà xuất bản đầu tiên cho ra truyện manga đủ dạng và tính từ cuối năm 2004, dưới nhãn hiệu "BeBeautiful Manga", CPM khởi sự phát hành Yaoi. (Ví dụ: Selfish Love)

Phổ biến
Hiện nay, yaoi đang đi xuyên biên giới và lục địa, đây không còn là một dạng văn hoá đơn thuần là "made in Nhật Bản" nữa mà nó đang bành trướng thị trường sang những nước khác và ngày càng được các đọc giả nữ biết đến. Ở Mỹ, khó thể phủ nhận sự nổi tiếng của loại hình giải trí này. Theo thống kê từ Icv2.com, hai đầu truyện tranh Golden Cain và Selfish Love nằm vào danh sách những truyện được đánh giá cao nhất tại Amazon, trang web thương mại nổi tiếng, tính vào thời điểm tháng 11 năm 2004. (Theo "Stop it! My butt hurts!", The Invasion of Yaoi, bởi Kristy L. Valenti.)

Một đợt tìm kiếm trên Google được thực hiện ngày 16 tháng 11 năm 2003 đem lại kết quả đáng nể với chừng 770.000 trang web về yaoi, tăng từ 135.000 so với một năm rưỡi trước. Nếu tra cứu trên Google với một tựa phim hoạt hình cộng thêm một từ trung tính chẳng hạn như "miêu tả", có khả năng nhận được trang web về yaoi nằm lẫn trong mười kết quả đầu tiên. Trong mười tháng qua, số lượng tác phẩm truyện do fan sáng tác dựa trên phim hoạt hình và manga trên Fanfiction.net tăng những bốn lần, đạt đến gần 200.000 truyện với đề tài yaoi nằm ngay trong trang kết quả đầu tiên. (Theo Yaoi: Redrawing Male Love, bởi Mark McHarry).

Yaoi (hay boy's love) là một trong những phương cách phụ nữ sử dụng để biểu lộ niềm đam mê cùng khao khát của mình.

Tại nước Mỹ bây giờ, có hai trường phái suy nghĩ, một trường phái cho rằng yaoi là tất cả những gì mang âm hưởng tình yêu đồng giới nam, trường phái còn lại thì dùng shōnen ai để nhắc đến tất cả những truyện mà nội dung không gì xa hơn là một nụ hôn giữa hai đứa con trai với nhau, còn yaoi được dùng cho những thứ "nặng đô" hơn.

Seme, Uke và Reversible
Trong một mối quan hệ khác giới tính (heterosexual) thì thường người nam là người chủ động dẫn dắt mối quan hệ (dù hiện nay có phần thay đổi), trong yaoi thì có seme và uke. Seme ở đây thường có thể ví như nam trong mối quan hệ nam với nam thông thường. Nói cụ thể hơn thì seme là người chủ động dẫn dắt các mối quan hệ còn uke là người ở thế bị động.

Theo những truyền thống cũ thì thường seme nhìn sẽ khá nam tính, và có vẻ lớn hơn uke. Nhưng dần dần, theo sự phát triển và các ý tưởng mới cứ lần lượt ra đời thì điều này có vẻ không còn đúng nữa. Nay có những seme ít tuổi hơn uke (như trong The Tyrant who fall in love của Hikano Takanaga hay trong phần một Sensitive Pornograph của Ashika Sakura).

Ngoài ra, trong Yaoi còn có từ reversible (hay seke) dùng để chỉ những người là seme lẫn uke. Trong quan hệ nam - nam thì điều này rất dễ xảy ra khi cả hai người không thống nhất về vị trí của nhau. Reversible cũng có thể là người mà đối với người này thì là seme còn đối với người khác thì là uke (như Katou và Iwaki trong Haru wo daite ita).

Ngoài ra, đam mỹ ở Trung Quốc thì các từ này còn có cách gọi khác là công (seme), thụ (uke) và hỗ công (seke).

Doujinshi
Khởi đầu Yaoi không hoàn toàn là những manga mà tác giả của chúng là người tự sáng tạo ra nhân vật. Một phần không thể thiếu được của Yaoi hiện nay chính là các Doujinshi, những câu chuyện về những couple do fan tự sáng tác dựa trên các bộ manga nổi tiếng (đa phần là shounen) mà họ đọc.

Các Fan khi thấy 2 (hay nhiều) nhân vật nam mà họ yêu thích nhưng trong manga gốc không bao giờ trở thành một đôi thì khi đó, Doujinshi trở thành thiên đường để toại nguyện ý muốn của họ. Có thể nói Doujinshji là thế giới riêng do fan tạo nên nhằm thỏa mãn trí tưởng của bản thân cũng như thể hiện sự yêu thích dành cho nhân vật của mình.

Độc giả
Phụ nữ sáng tạo ra yaoi dù phần lớn vẫn còn trong độ tuổi thiếu niên. Họ thích Yaoi bởi vì đó là một trong những cách thức họ có thể giải trí bởi sex mà không phải lo ngại về những vấn đề thường gặp như mang thai. Thông thường thì, nếu sex diễn ra giữa một nam và một nữ, người đọc giả không còn sự lựa chọn nào khác là tự lồng mình vào nhân vật nữ, bất tiện ở chỗ luôn ở vị trí thụ động, còn nếu tự gán mình vào vị trí nhân vật nam thì cô ta sẽ bị đặt vào một vị trí khá bất ổn (làm chuyện ấy với một người phụ nữ khác). Với sự lý giải này, ta có thể dễ dàng hiểu được vì sao sex giữa hai người đàn ông đẹp, một trong số hai người ấy nữ tính hơn người kia, khả dĩ khắc phục được trở ngại trên.

Tranh luận
Mặc dù vậy, vẫn luôn tồn tại nhiều khúc mắt xoay quanh đề tài yaoi:

Yaoi không phải gay sex. Một câu hỏi khá thường gặp là: "Tại sao các cô ấy không xem gay sex luôn đi cho rồi?" Trước tiên, cảm xúc của các nhân vật trong yaoi luôn được ưu tiên hàng đầu trong khi sex chỉ giữ vai phụ (Dù rằng trong đại đa số mọi trường hợp, các cảnh trăng gió mây mưa xảy ra khá là thường xuyên). Trong Yaoi, người ta tìm kiếm "một tình yêu" chứ không phải chỉ có sex; Nhìn chung, hầu hết các gay sex đều không mang được ý nghĩa như thế, gay sex chủ yếu chỉ tập trung vào các hành động chăn gối chứ ít khi chú tâm đến tình cảm của từng nhân vật. Cộng thêm, các tuyến nam nhân vật trong Yaoi không hoàn toàn là gay, họ có là song tính luyến ái (bisexual) hay chỉ "trót lỡ yêu lầm một người con trai khác" (giống như: "Tôi không yêu cậu ấy vì cậu ấy là con trai, mà tôi yêu cậu ấy, trùng hợp là, cậu ấy là con trai"). Điều này hoàn toàn có lý bởi vì ta luôn cảm thấy kích thích hơn nếu nhân vật ta yêu mến có thể làm chuyện ấy với một người cùng giới với ta (nói đích xác hơn là với chính bản thân ta).
Yaoi khác với Shounen-ai. Bình thường nếu người mới đọc yaoi thì hay sẽ bị nhầm với Shounen-ai do trong truyện các vài cảnh nắm tay hay ôm hôn giữa hai trai. Nhưng Shounen-ai chỉ dừng lại ở những cái nắm tay, ôm hôn, thổ lộ tình yêu (khá giống với thể loại Thanh thủy văn trong Đam mỹ), còn yaoi thì còn tùy loại, hardcore hay nhẹ. Ranh giới giữa yaoi nhẹ và Shounen-ai khá là mỏng manh nên nhiều người vẫn sẽ nhầm. Phần lớn, yaoi khiến độc giả xúc động.

Một số bộ Yaoi
Ai no Kusabi
Bronze/Zetsuai
Haru wo Daiteita
Kusatta
Love Mode
Okane ga Nai
Overdose
Junjou Romantica
Little Butterfly
Croquis
Only The Ring Fingers Know (Shounen-ai)
Bukiyou na Silent
Goshujinsama ni Kiwotsukete
Viewfinder/Finder/You're My Love Prize in Viewfinder
Koisuru Boukun
Calling
Sekaiichi Hatsukoi
Yuuutsu Na Asa
Boy Next Door
Crimson Spell
Kawaii Akuma
Sailor Danshi
Papa i love you
Super Lovers
Papa to kiss in the dark
Sakura Gari
Nee, Sensei
Erotic M
Love Stage!!
Roumantei no Juunin
Kawaii Akuma
Good Children
Ten Count
Sensei no Kudokikata
Rutta to Kodama
Koi ni Nare
Kimi de Oboreta Ato Wa
Kaita Yoru No Machi Wo Oyogu
Asobi Ja Nai No
Choco, Strawberry, Vanilla
Denkou Sekka Boys
Koi no Mannaka
Sakuraga Mei
Otokogokoro
Kimi Ga Koi Ni Oboreru
Love Knot
Himegoto Asobi
Ai No Houritsu
Kimi Note
Maiden Rose
Neko Neko Honey
Kagakushitsu No Ouji
Hybrid Child
Hanakoi Tsurane
Porn Superstars
Omae wa Hitsuji
Only the flower knows
Caste Heaven
Koishite, Daddy
Gokujou Dessert
Ouji No Hakoniwa
Doushitemo furetakunai
Saezuru tori wa habatakanai
Loveless
Ohayou to oyasumi to sono ato ni
Rouge
Gosan no Heart
Welcome to the university of Love
ZE
Escape Journey
Boku no ako no
Crystal Palace
Seven Days
Under the umbrella, with you
Koi no Hajime
Links
Given
You were smiling
Banana fish
L'étranger series

Một số Mangaka chuyên vẽ Yaoi
Kazuma Kodaka
Makoto Tateno
Youka Nitta
Tsuge Amayo
Nakamura Shungiku
Takanaga Hinako
Minami Haruka
Sakuraga Mei
Yamamoto Kotetsuko
Takamiya Azuma
Kanda Neko
OOTSUKI Miu
Hidaka Shoko
 Kawai Touko
 Kitazawa Kyou
 Ogawa Chise (緒川千世)
 Madarame Hiro
 Yamane Ayano
 Nekota Yonezou
Yoneda Kou
Mazjojo
Justsyl
Nukobao
Torakitchen
Suiton00
Mikkoukun
Zael
Sorashu

Xem thêm
 Shonen-ai
 Đam mỹ - thể loại tương tự của Trung Quốc
 Truyện slash - thể loại tương tự của Mỹ

Chú thích

Liên kết ngoài

Tiếng Anh
Yaoi North
Be Beautiful Manga

Thuật ngữ anime và manga
Hentai
Yaoi
Đồng tính nam


title: Coise

text:
Coise là một xã thuộc tỉnh Rhône trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes phía đông nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 700 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE

Xã của Rhône


title: Sunnyvale, California

text:
Sunnyvale, California là một thành phố thuộc quận Santa Clara trong tiểu bang California, Hoa Kỳ. Thành phố có tổng diện tích 58,765 km², trong đó diện tích đất là 56,947 km². Theo điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2010, thành phố có dân số 140.081 người.
Sunnyvale là một trong các thành phố lớn tạo nên Thung lũng Silicon nằm ở khu vực vịnh San Francisco. Thành phố được bao bọc bởi các khu vực San Jose ở phía bắc, sân bay liên bang Moffett ở phía tây bắc, Mountain View ở phía tây, Los Altos ở phía tây nam, Cupertino về phía nam, và Santa Clara ở phía đông. Nó nằm dọc theo con đường El Camino Real lịch sử và đường cao tốc 101.

Là một phần của Thung lũng Silicon, các công ty công nghệ cao như Maxim Integrated Products, Juniper Networks, Palm, Inc, AMD, NetApp, Spansion, Yahoo!, AppliedMicro và Ariba đặt trụ sở chính tại đây. Sunnyvale cũng là nơi đặt trụ sở của một số công ty hàng không vũ trụ, công ty quốc phòng Lockheed Martin có một cơ sở chính tại Sunnyvale, và Honeywell, Northrop Grumman Electronic Systems - Marine Systems (trước đây là Joshua Hendy Iron Works), và Spirent cũng có văn phòng tại Sunnyvale. Sunnyvale cũng là nơi có Trạm căn cứ không quân Onizuka, nơi tòa nhà chính, tại địa phương được gọi là Blue Cube, là đặc điểm nổi bật nhất của nó. Các cơ sở, được đặt tên theo nhà du hành vũ trụ quá cố của tàu con thoi Challenger Ellison Onizuka, đã từng là cơ sở kiểm soát vệ tinh nhân tạo chính của lực lượng vũ trang của Hoa Kỳ cho đến khi tháng tám 2010.

Sunnyvale là một trong vài thành phố của Mỹ có một Sở an toàn công cộng thống nhất, nơi mà tất cả cán bộ, nhân viên được đào tạo như các nhân viên cứu hỏa, cảnh sát, và EMTs, để họ có thể đáp ứng với trường hợp khẩn cấp trong bất kỳ của ba vai trò.
Thành phố có Thư viện Công cộng Sunnyvale, nằm tại Trung tâm Civic Sunnyvale

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thành phố của California
Sunnyvale, California


title: Monocesta clarki

text:
Monocesta clarki là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1886.

Chú thích

Tham khảo

Monocesta


title: (6264) 1980 SQ

text:
(6264) 1980 SQ là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Zdeňka Vávrová ở Đài thiên văn Kleť gần České Budějovice, Cộng hòa Séc, ngày 29 tháng 9 năm 1980.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 6001–7000

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser

Thiên thể phát hiện năm 1980
Được phát hiện bởi Zdeňka Vávrová
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Viêm amidan

text:
Viêm amidan , hay Viêm hạch hạnh nhân (Tonsillistis), là sự biến đổi ác tính của tế bào biểu mô phủ amidan. Về lý thuyết có thể chẩn đoán sớm nhưng thực tế thì rất ít trường hợp được chẩn đoán sớm do nhầm lẫn với các bệnh viêm nhiễm vùng hầu họng.

Về mô học
Cấu tạo của amidan gồm biểu mô phủ và biểu mô liên kết nên có hai loại: ung thư biểu mô và sarcomma. Trong đó loại biểu mô thường gặp hơn. Đối với loại biểu mô, gồm hai loại: ung thư biểu mô vẩy chiếm khoảng 75 %, còn lại là ung thư biểu mô không biệt hóa.

Bệnh với lứa tuổi và giới tính
Bệnh thường gặp ở lứa tuổi 40 đến 70. Tỷ lệ gặp ở nam/nữ là 2,8 lần. Nhưng gần đây bệnh đã gặp ở lứa tuổi trên 20

Triệu chứng
Các triệu chứng thường gặp của viêm amiđan bao gồm:

 Màu đỏ và/hoặc sưng vùng amidan
 Các mảng màu trắng hoặc màu vàng trên vùng amiđan
 Nhạy cảm, cứng, và/hoặc sưng cổ
 Sưng hạch bạch huyết
 Đau họng
 Ho
 Đau đầu
 Đau mắt
 Đau nhức cơ thể
 Đau tai
 Sốt
 Ớn lạnh
 Mũi tắc nghẽn
 Loét

Trong trường hợp viêm amiđan cấp tính, bề mặt của amiđan có thể là màu đỏ tươi và với các khu vực có thể nhìn thấy những vệt trắng hoặc có mủ.
Các ảnh hưởng chủ yếu là đau họng 60 %, nuốt vướng 73%, đổi giọng nói 40%, khạc ra máu 25%, nuốt nghẹn 20%, khít hàm 18 %.

Nguyên nhân
 Do bị lạnh, các vi khuẩn và virus có sẵn ở mũi họng trở nên gây bệnh.
 Sau các bệnh nhiễm khuẩn lây của đường hô hấp trên như cúm, sởi, ho gà …Vi khuẩn bội nhiễm thường là liên cầu, tụ cầu; đặc biệt nguy hiểm là liên cầu tan huyết (nhóm A); Tạng bạch huyết; Có một số trẻ có tổ chức bạch huyết phát triển rất mạnh. Nhiều hạch ở cổ, ở họng quá phát rất dễ bị viêm nhiễm, tạo điều kiện thuận lợi cho viêm amiđan.
 Vệ sinh răng miệng kém, bị viêm nhiễm amiđan, viêm họng nhiều lần cũng làm tăng nguy cơ ung thư amiđan
 Do cấu trúc và vị trí của amiđan: VA và Amidan có nhiều khe hốc, là nơi vi khuẩn dễ trú ẩn và phát triển. Hơn nữa Amidan nằm trên ngã tư đường ăn-đường thở là cửa ngõ cho vi khuẩn, virus xâm nhập vào.
 Sử dụng thuốc lá, rượu, bia và các thức uống có cồn.
 Lạm dụng việc quan hệ tình dục sử dụng miệng.
 Yếu tố môi trường như hít khói bụi, làm việc căng thẳng bị stress… cũng là yếu tố gây viêm amiđan.
 Chế độ ăn uống thiếu vitamin A, ít rau xanh, củ quả, trái cây hoặc là chế độ ăn nhiều thịt đặc biệt là các loại thịt muối hoặc hun khói cũng là yếu tố nguy cơ ung thư amiđan.

Điều trị
Có nhiều cách thức điều trị ung thư amiđan như phẫu thuật, xạ trị, hóa trị.

Đối với ung thư amiđan giai đoạn sớm có thể lựa chọn một trong hai cách hoặc là phẫu thuật, hoặc là xạ trị, hiệu quả 2 cách này là như nhau tuy nhiên nếu ở giai đoạn muộn hơn thì việc điều trị khó khăn hơn, phải kết hợp các phương pháp điều trị như phẫu thuật với xạ trị, hóa trị với xạ trị.

Giai đoạn muộn điều trị khó khăn hơn và có nhiều biến chứng hơn.

Phẫu thuật ung thư amidan: phẫu thuật viên sẽ lấy toàn bộ các tổn thương amiđan và hố amiđan đồng thời có thể nạo hạch cổ 1 bên hoặc 2 bên sau đó nếu phẫu thuật chưa an toàn hoặc hạc cổ dương tính có thể kết hợp xạ trị sau khi mổ.

Hóa trị: trong trường hợp ung thư amiđan nói riêng và ung thư đầu cổ nói chung thường điều trị phối hợp chứ không điều trị hóa trị riêng lẻ. Bác sĩ có thể lựa chọn hóa trị trước sau đó mới phẫu thuật hoặc hóa trị trước sau đó xạ trị hoặc phương pháp mà bây giờ rất được nhiều thầy thuốc lựa chọn đó là hóa xạ trị đồng thời. Đó cũng là một cái tiến bộ làm tăng hiệu quả điều trị ung thư amiđan.

Giai đoạn sớm T0, T1, T2 bướu nhỏ hơn 4 cm và không có hạch có thể điều trị bằng một trong 2 phương pháp hoặc là phẫu thuật, hoặc là xạ trị.

Đối với giai đoạn 2 trở nên chúng ta có thể phối hợp cả hai phương pháp là phẫu thuật và xạ trị trong điều kiện là thể trạng bệnh nhân tương đối tốt, bệnh nhân đi lại tương đối bình thường và tuổi dưới 70.

Tỉ lệ thành công các phương pháp trên: Đối với ung thư amidan được chẩn đoán ở giai đoạn sớm thì khi áp dụng các phương pháp trên tỉ lệ sống được trên 5 năm là 100%, giai đoạn 2 là 90% và giai đoạn 3 giảm xuống còn 75%, giai đoạn 4 chỉ còn 25%

Tiến bộ trong điều trị ung thư amiđan chúng ta thường đề cập tới hóa trị và xạ trị. Hiện nay rất nhiều thuốc mới được nghiên cứu và áp dụng, thực tế tại Việt Nam các loại thuốc nhắm trúng đích đã được sử dụng.

Sử dụng thảo dược

Là phương pháp mới được áp dụng trong những năm gần đây do nhu cầu điều trị viêm amidan an toàn, không dùng kháng sinh tăng lên. Thay vì, sử dụng kháng sinh và cắt Amidan như các bác sĩ đề xuất, người bệnh hoàn toàn có thể lựa chọn các sản phẩm có chưa thảo dược để giải quyết vấn đề của mình.

Một số thảo dược tiêu biểu trong điều trị viêm amidan mà bạn có thể tham khảo, gồm: Cúc Lục Lăng, Xuyên Tâm Liên, Sơn Đậu Căn, Thăng Ma, Lược Vàng...

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Dấu hiệu viêm amidan?
 Coi chừng viêm amiđan
 Đừng vội cắt amiđan!

Amiđan
Đầu và cổ
Viêm
RTT


title: 21391 Rotanner

text:
21391 Rotanner (1998 FY31) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 20 tháng 3 năm 1998 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 21391 Rotanner

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Hylephila phyleus

text:
Hylephila phyleus là một loài bướm thuộc họ Bướm nhảy.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=117286 ITIS Report
 http://www.ipm.ucdavis.edu/TOOLS/TURF/PESTS/inskipper.html The UC Guide to Healthy Lawns

Hylephila
Động vật được mô tả năm 1773
Côn trùng México
Bướm Mỹ


title: Rhacophorus lateralis

text:
Rhacophorus lateralis là một loài ếch bị đe dọa thuộc họ Rhacophoridae đặc hữu của Tây Ghats ở Nam Ấn Độ. Môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, đầm nước ngọt có nước theo mùa và các đồn điền.

Tham khảo

Động vật lưỡng cư Ấn Độ
Ếch Ấn Độ
L


title: Tipula albostriata

text:
Tipula albostriata là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Hoffeld

text:
Hoffeld là một đô thị thuộc huyện Ahrweiler, bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Đô thị Hoffeld có diện tích 5,15 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 323 người.

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz


title: Quận Daviess, Missouri

text:
Quận Daviess là một quận thuộc tiểu bang Missouri, Hoa Kỳ. Theo điều tra dân số năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có dân số 8016 người . Quận lỵ đóng ở Gallatin Quận được tổ chức năm 1836 và được đặt tên theo Joseph Hamilton Daviess của Kentucky, người đã tử trận năm 1811 trong trận Tippecanoe

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có tổng diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Xa lộ

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số  năm 2000, quận đã có dân số 8.016 người, 3.178 hộ gia đình, và 2.265 gia đình sống trong quận hạt. Mật độ dân số là 14 người trên một dặm vuông (5/km ²). Có 3.853 đơn vị nhà ở với mật độ trung bình 7 trên một dặm vuông (3/km ²). Cơ cấu dân tộc của cư dân sinh sống ở quận này bao gồm 98,68% người da trắng, 0,05% da đen hay Mỹ gốc Phi, 0,39% người Mỹ bản xứ, 0,07% châu Á, Thái Bình Dương 0,19%, 0,21% từ các chủng tộc khác, và 0,41% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. 0,69% dân số là người Hispanic hay Latino thuộc một chủng tộc nào.

Có 3.178 hộ, trong đó 31,50% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 60,80% là đôi vợ chồng sống với nhau, 7,50% có một chủ hộ nữ và không có chồng, và 28,70% là không lập gia đình. 25,70% hộ gia đình đã được tạo ra từ các cá nhân và 13,20% có người sống một mình 65 tuổi hoặc cao tuổi hơn. Cỡ hộ trung bình là 2,50 và cỡ gia đình trung bình là 3.02.

Trong dân số đã đạt mức trải ra với 27,00% dưới độ tuổi 18, 7,60% 18-24, 24,10% 25-44, 23,70% từ 45 đến 64, và 17,60% từ 65 tuổi trở lên. Độ tuổi trung bình là 39 năm. Đối với mỗi 100 nữ có 92,90 nam giới. Đối với mỗi 100 nữ 18 tuổi trở lên, đã có 90,90 nam giới.

Thu nhập trung bình cho một hộ gia đình trong đã đạt mức USD 30.855, và thu nhập trung bình cho một gia đình là USD 35.585. Phái nam có thu nhập trung bình USD 24.888 so với 18.397 USD của phái nữ. Thu nhập bình quân đầu người là 15.953 USD. Có 11,40% gia đình và 15,20% dân số sống dưới mức nghèo khổ, bao gồm 21,30% những người dưới 18 tuổi và 13,20% của những người 65 tuổi hoặc hơn.

10,80% những người dưới 18 tuổi và 75,20% của những người 65 tuổi hoặc hơn.

Tham khảo

Quận của Missouri


title: Chi Bán hạ nam

text:
Chi Bán hạ nam (danh pháp khoa học: Typhonium) là một chi thực vật thuộc họ Ráy, đặc hữu của châu Á nhiệt đới, châu Đại Dương và Úc. Có khoảng 50 loài đã được nhận diện.

Một số loài
Typhonium acetosella
Typhonium adnatum
Typhonium albidinervum
Typhonium albispathum
Typhonium alismifolium
Typhonium alpinum
Typhonium angustilobum
Typhonium bachmaense
Typhonium blumei
Typhonium bognerianum
Typhonium brevipilosum
Typhonium brevipes
Typhonium brownii
Typhonium bulbiferum
Typhonium circinnatum
Typhonium cochleare
Typhonium cordifolium
Typhonium digitatum
Typhonium diversifolium (T. austrotibeticum)
Typhonium echinulatum
Typhonium eliosurum
Typhonium filiforme
Typhonium flagelliforme
Typhonium fultum
Typhonium gagnepainii
Typhonium gallowayi
Typhonium gaoligongense
Typhonium giganteum
Typhonium glaucum
Typhonium gracile
Typhonium griseum
Typhonium hayatae
Typhonium hirsutum
Typhonium horsfieldii (T. omeiense)
Typhonium huense
Typhonium hunanense
Typhonium inopinatum
Typhonium johnsonianum
Typhonium jonesii
Typhonium laoticum
Typhonium liliifolium
Typhonium lineare
Typhonium listeri
Typhonium medusae
Typhonium mirabile
Typhonium nudibaccatum
Typhonium orbifolium
Typhonium pedatisectum
Typhonium pedunculatum
Typhonium peltandroides
Typhonium penicillatum
Typhonium pottingeri
Typhonium preatermissum
Typhonium pusillum
Typhonium reflexum
Typhonium roxburghii (T. divaricatum)
Typhonium russell-smithii
Typhonium sagittariifolium
Typhonium saraburiensis
Typhonium subglobosum
Typhonium taylorii
Typhonium tentaculatum
Typhonium trifoliatum
Typhonium trilobatum
Typhonium varians
Typhonium venosum (Voodoo Lily)
Typhonium violaefolium
Typhonium watanabei
Typhonium weipanum
Typhonium wilbertii

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 Bown, Deni (2000). Aroids: Plants of the Arum Family. Timber Press. ISBN 0-88192-485-7.

T


title: Aglymbus eminens

text:
Aglymbus eminens là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Kirsch miêu tả khoa học năm 1873.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Aglymbus


Trại Họp bạn Tráng sinh Hướng đạo Thế giới (World Scout Moot) là một cuộc tụ họp các Hướng đạo sinh lớn tuổi, chính yếu là các Tráng sinh Hướng đạo (Rover Scouts) từ 18-26 tuổi từ khắp nơi trên thế giới. Trại Họp bạn này được tổ chức cứ bốn năm một lần và được Tổ chức Phong trào Hướng đạo Thế giới (WOSM) đứng ra tổ chức.

Tên tiếng Anh lúc ban đầu là World Rover Moot nhưng sau đó đổi thành World Moot (bởi vì từ Rover nghĩa trong Hướng đạo Việt Nam là Tráng sinh càng ngày càng ít khi được dùng) và sau cùng đổi thành World Scout Moot.

Trại Họp bạn Hướng đạo Thế giới (World Scout Jamboree) là một sự kiện tương tự và cũng được Tổ chức Phong trào Hướng đạo Thế giới tổ chức nhưng dành riêng cho Thiếu sinh Hướng đạo từ 14-17 tuổi.

Trại Họp bạn Tráng sinh Hướng đạo Thế giới sắp tới đã được dự định tổ chức tại Mozambique năm 2008, nhưng hiện giờ nó được dời và sẽ được tổ chức ở Kenya vào năm 2010.

Các Trại Họp bạn Tráng sinh Hướng đạo Thế giới

Tham khảo

Liên kết ngoài
World Scout Moot  on the WOSM web site
History of World Scout Moots on the Taiwan 2004 page

Trại Họp bạn Hướng đạo Thế giới


title: Brachyglossula leucothorax

text:
Brachyglossula leucothorax là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Trucco Aleman mô tả khoa học năm 1999.

Chú thích

Tham khảo

Brachyglossula
Động vật được mô tả năm 1999


title: Lập ngân sách vốn

text:
Lập ngân sách vốn (hay thẩm định đầu tư) là quá trình lập kế hoạch được sử dụng để xác định liệu các đầu tư dài hạn của một tổ chức như máy móc thiết bị mới, máy móc thay thế, các nhà máy mới, sản phẩm mới, và các dự án nghiên cứu phát triển có đáng theo đuổi hay không. Đây là ngân sách cho nguồn vốn, hoặc đầu tư, chi phí chính.

Nhiều phương pháp chính thức được sử dụng trong lập ngân sách vốn, bao gồm các kỹ thuật như
 Tỷ lệ hoàn vốn kế toán
 Giá trị hiện tại ròng
 Chỉ số lợi nhuận
 Tỷ lệ hoàn vốn nội bộ
 Tỷ lệ hoàn vốn nội bộ thay đổi
 Niên kim tương đương

Những phương pháp này sử dụng lưu chuyển tiền tệ gia tăng từ mỗi đầu tư, hoặc dự án tiềm năng. Các kỹ thuật dựa vào thu nhập kế toán và các quy tắc kế toán đôi khi được sử dụng - mặc dù các nhà kinh tế xem điều này không phù hợp - chẳng hạn như tỷ lệ hoàn vốn  hạch toán, và "hoàn vốn đầu tư". Các phương pháp đơn giản hóa và các phương pháp lai cũng được sử dụng, chẳng hạn như thời gian hoàn vốn và thời gian hoàn vốn chiết khấu.

Giá trị hiện tại ròng

Giá trị mỗi dự án tiềm năng nên được ước tính bằng cách sử dụng một định giá dòng tiền chiết khấu (DCF) để tìm giá trị hiện tại ròng (NPV). (Lần đầu tiên được áp dụng cho Tài chính doanh nghiệp bởi Joel Dean năm 1951; xem thêm Lý thuyết phân tách Fisher, John Burr Williams.) Định giá này đòi hỏi phải ước tính quy mô và thời gian của tất cả các dòng tiền gia tăng từ dự án. Những dòng tiền trong tương lai sau đó được chiết khấu để xác định giá trị hiện tại của chúng. Những giá trị hiện tại sau đó được tổng hợp để có được NPV. Xem thêm giá trị thời gian của tiền. Nguyên tắc quyết định NPV là chấp nhận tất cả các dự án có NPV dương trong một môi trường không bị giới hạn, hoặc nếu dự án loại trừ lẫn nhau, chấp nhận dự án có NPV(GE) cao nhất.

NPV bị ảnh hưởng rất nhiều bởi tỷ lệ chiết khấu, do đó, lựa chọn mức hợp lý đôi khi được gọi là tỷ lệ trở ngại - là rất quan trọng để làm cho quyết định đúng đắn. Tỷ lệ trở ngại là hoàn vốn tối thiểu chấp nhận được trên một khoản đầu tư.
Nó sẽ phản ánh rủi ro của đầu tư, thường được đo bằng biến động của dòng tiền, và phải đưa vào tài khoản tài chính hỗn hơp. Quản lý có thể sử dụng các mô hình như CAPM hoặc APT để ước tính một tỷ lệ chiết khấu phù hợp cho từng dự án cụ thể, và sử dụng chi phí vốn bình quân gia quyền ("WACC") để phản ánh sự pha trộn tài chính được lựa chọn. Một thực tế phổ biến trong việc lựa chọn một tỷ lệ chiết khấu đối với một dự án là áp dụng một WACC áp dụng cho toàn bộ công ty, nhưng tỷ lệ chiết khấu cao hơn có thể thích hợp hơn khi rủi ro của dự án là cao hơn nguy cơ của công ty như một toàn thể.

Tỷ lệ hoàn vốn nội bộ

Tỷ lệ hoàn vốn nội bộ (IRR) được định nghĩa là chiết khấu cung cấp cho một Giá trị hiện tại ròng (NPV) bằng không. Đây là một biện pháp thường được sử dụng để đo hiệu quả đầu tư.

Các phương pháp IRR sẽ cho kết quả trong quyết định tương tự như phương pháp NPV đối với (không loại trừ lẫn nhau) các dự án trong một môi trường không bị giới hạn, trong các trường hợp thông thường, nơi một dòng tiền âm xảy ra vào lúc bắt đầu của dự án, tiếp theo bởi tất cả các dòng tiền dương. Trong hầu hết các trường hợp thực tế, tất cả các dự án độc lập có một IRR cao hơn so với mức trở ngại nên được chấp nhận. Tuy nhiên, đối với các dự án loại trừ lẫn nhau, nguyên tắc quyết định của dự án với IRR cao nhất - đó là thường được sử dụng có thể lựa chọn một dự án với NPV thấp hơn.

Trong một số trường hợp, một số tỉ lệ chiết khấu NPV bằng không có thể tồn tại, do đó, không có IRR duy nhất. IRR tồn tại và là duy nhất nếu một hoặc nhiều năm đầu tư ròng (dòng tiền âm) được theo sau bởi năm doanh thu thuần. Nhưng nếu như dấu của dòng tiền thay đổi nhiều hơn một lần, có thể có nhiều IRR. Phương trình IRR thường không thể giải được bằng giải tích mà chỉ bằng phương pháp lặp.

Một thiếu sót của phương pháp IRR là nó thường bị hiểu sai để truyền đạt lợi nhuận thực tế của việc đầu tư hàng năm. Tuy nhiên, đây không phải là vấn đề bởi vì dòng tiền mặt trung gian hầu như không bao giờ tái đầu tư tại IRR của dự án, và do đó, tỷ lệ hoàn vốn thực tế là gần như chắc chắn sẽ thấp. Theo đó, một biện pháp được gọi là Tỉ lệ hoàn vốn nội bộ thay đổi (MIRR) thường được sử dụng.

Mặc dù có một sự ưa thích có tính hàn lâm mạnh mẽ cho NPV, khảo sát chỉ ra rằng người điều hành thích IRR hơn NPV , mặc dù chúng nên được sử dụng phối hợp. Trong một môi trường ngân sách hạn chế, biện pháp hiệu quả nên được sử dụng để tối đa hóa NPV tổng thể của công ty. Một số nhà quản lý thấy nó hấp dẫn hơn về trực giác để đánh giá đầu tư theo tỷ lệ phần trăm hoàn vốn hơn so với bằng tiền của NPV.

Phương pháp niên kim tương đương

Phương pháp niên kim tương đương thể hiện NPV như là một dòng chảy tiền mặt hàng năm chia cho giá trị hiện tại của các yếu tố tiền tài trợ hàng năm. Nó thường được dùng khi đánh giá chi phí của các dự án cụ thể mà có dòng tiền. Trong hình thức này được gọi là phương pháp "chi phí hàng năm tương đương" (EAC) là chi phí cho mỗi năm sở hữu và điều hành một tài sản trên toàn bộ vòng đời của nó.

Nó thường được dùng khi so sánh các dự án đầu tư có vòng đời không đồng đều. Ví dụ, nếu dự án A có vòng đời dự kiến là 7 năm, và dự án B có vòng đời dự kiến là 11 năm, nó sẽ là không phù hợp chỉ đơn giản là so sánh các giá trị hiện tại ròng (NPV) của hai dự án, trừ trường hợp dự án không thể được lặp đi lặp lại.

Việc sử dụng phương pháp EAC ngụ ý rằng dự án có thể bị thay thế bởi một dự án tương tự.

Ngoài ra chuỗi phương pháp có thể được sử dụng với phương pháp NPV dưới giả định rằng dự án này sẽ được thay thế bằng tiền mặt cùng một dòng chảy mỗi lần. Để so sánh các dự án có chiều dài không đồng đều, 3 năm và 4 năm, các dự án xích lại với nhau, tức là bốn lần lặp lại của dự án 3 năm so với ba lần lặp lại của dự án 4 năm. Phương pháp dây chuyền và phương pháp EAC cho câu trả lời về mặt toán học tương đương.

Giả định của các luồng tiền tương tự cho mỗi liên kết trong chuỗi bản chất là một giả định của số không lạm phát, vì vậy một lãi suất thực chứ không phải là một lãi suất danh nghĩa thường được sử dụng trong tính toán. Y

Tùy chọn thực tế

Phân tích tùy chọn thực tế đã trở nên quan trọng từ những năm 1970 do các mô hình hóa giá lựa chọn đã tinh vi hơn. Các phương pháp dòng tiền chiết khấu về cơ bản đánh giá các dự án như chúng là các trái phiếu rủi ro, với các dòng tiền mặt hứa hẹn đã được biết. Tuy nhiên, nhà quản lý sẽ có nhiều sự lựa chọn làm thế nào để tăng luồng tiền vào trong tương lai, hoặc giảm các luồng tiền ra trong tương lai. Nói cách khác, các nhà quản lý để quản lý các dự án - không chỉ đơn giản là chấp nhận hoặc từ chối chúng. Phân tích các tùy chọn thực tế cố gắng đánh giá các lựa chọn - giá trị tùy chọn - mà các nhà quản lý sẽ có trong tương lai và bổ sung thêm những giá trị này vào NPV.

Các dự án được xếp hạng
Giá trị thực tế của việc lập ngân sách vốn là để xếp hạng các dự án. Hầu hết các tổ chức có nhiều dự án có tiềm năng có thể được tài chính bổ ích. Một khi đã xác định được rằng một dự án cụ thể đã vượt rào cản của nó, thì sau đó nó nên được xếp hạng đối với các dự án ngang hàng (ví dụ: - từ chỉ số lợi nhuận cao nhất tới chỉ số lợi nhuận thấp nhất). Các dự án xếp hạng cao nhất nên được thực hiện cho đến khi vốn ngân sách đã được đóng.

Nguồn tài trợ
Khi một công ty xác định ngân sách vốn của nó, nó phải có quỹ. Ba phương pháp thường được dành cho công ty cổ phần giao dịch công khai: trái phiếu công ty, cổ phiếu ưu đãi, và cổ phiếu phổ thông. Sự kết hợp lý tưởng của những nguồn kinh phí được xác định bởi các nhà quản lý tài chính của công ty và có liên quan đến số lượng rủi ro tài chính công ty đó sẵn sàng thực hiện. Trái phiếu doanh nghiệp bao gồm rủi ro tài chính thấp nhất và do đó thường có lãi suất thấp nhất. Cổ phiếu ưu đãi không có rủi ro tài chính nhưng cổ tức, bao gồm tất cả còn thiếu, phải được trả cho các cổ đông ưu đãi trước khi giải ngân tiền mặt có thể được thực hiện cho các cổ đông phổ thông, chúng thường có lãi suất cao hơn so với trái phiếu doanh nghiệp. Cuối cùng, cổ phiếu phổ thông dẫn đến việc không có rủi ro tài chính, nhưng là cách tốn kém nhất để tài trợ cho các dự án vốn.

Liên kết ngoài và Tài liệu tham khảo

Capital Budgeting
International Good Practice: Guidance on Project Appraisal Using Discounted Cash Flow, International Federation of Accountants, June 2008, ISBN 978-1-934779-39-2
Prospective Analysis: Guidelines for Forecasting Financial Statements, Ignacio Velez-Pareja, Joseph Tham, 2008
To Plug or Not to Plug, that is the Question: No Plugs, No Circularity: A Better Way to Forecast Financial Statements, Ignacio Velez-Pareja, 2008
A Step by Step Guide to Construct a Financial Model Without Plugs and Without Circularity for Valuation Purposes, Ignacio Velez-Pareja, 2008
Long-Term Financial Statements Forecasting: Reinvesting Retained Earnings, Sergei Cheremushkin, 2008

Tài chính doanh nghiệp
Đầu tư
Ngân sách
Kế hoạch kinh doanh


title: Bảng số giả nguyên tố (4203–4636)

text:
Số giả nguyên tố từ 4203 đến 4636.

Tham khảo

Số giả nguyên tố


title: Quận Estill, Kentucky

text:
Quận Estill là một quận thuộc tiểu bang Kentucky, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số người. Quận lỵ đóng ở.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số  năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận đã có dân số có 15.307 người, 6.108 hộ gia đình, và 4.434 gia đình sống trong quận hạt. Mật độ dân số là 60 trên một dặm vuông (23 / km2). Có 6.824 đơn vị nhà ở với mật độ trung bình 27 trên một dặm vuông (10 / km2). Cơ cấu chủng tộc của dân cư sinh sống trong quận này bao gồm 99,07% người da trắng, 0,11% da đen hay Mỹ gốc Phi, 0,24% người Mỹ bản xứ, 0,03% ở châu Á, 0,06% từ các chủng tộc khác, và 0,49% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. 0,53% dân số là người Hispanic hay Latino thuộc một chủng tộc nào.

Có 6.108 hộ, trong đó 32,30% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 55,40% là đôi vợ chồng sống với nhau, 12,90% có nữ hộ và không có chồng, và 27,40% là không lập gia đình. 24,60% hộ gia đình đã được tạo ra từ các cá nhân và 10,70% có người sống một mình 65 tuổi hoặc lớn tuổi hơn. Cỡ hộ trung bình là 2,48 và cỡ gia đình trung bình là 2,94.

Trong quận này cơ cấu độ tuổi dân cư được trải ra với 24,20% dưới độ tuổi 18, 9,10% 18-24, 29,20% 25-44, 24,20% từ 45 đến 64, và 13,50% từ 65 tuổi trở lên người. Độ tuổi trung bình là 37 năm. Đối với mỗi 100 nữ có 93,80 nam giới. Đối với mỗi 100 nữ 18 tuổi trở lên, đã có 91,20 nam giới.

Thu nhập trung bình cho một hộ gia đình trong quận đã đạt mức USD 23.318, và thu nhập trung bình cho một gia đình là USD 27.284. Phái nam có thu nhập trung bình USD 29.254 so với 18.849 USD của phái nữ. Thu nhập bình quân đầu người của dân cư quận là 12.285 USD. Có 22,50% gia đình và 26,40% dân số sống dưới mức nghèo khổ, bao gồm 32,30% những người dưới 18 tuổi và 21,50% của những người 65 tuổi hoặc hơn.

Tham khảo

Quận của Kentucky


title: Trentepohlia africana

text:
Trentepohlia africana là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Trentepohlia
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Vitrey-sur-Mance

text:
Vitrey-sur-Mance là một xã ở tỉnh Haute-Saône trong vùng Franche-Comté phía đông Pháp. Xã có diện tích 13,48 km², dân số năm 2006 là 267 người. Khu vực này có độ cao từ 223-349 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Haute-Saône


title: Vadugapatti

text:
Vadugapatti là một thị xã panchayat của quận Erode thuộc bang Tamil Nadu, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Vadugapatti có dân số 10.919 người. Phái nam chiếm 50% tổng số dân và phái nữ chiếm 50%. Vadugapatti có tỷ lệ 58% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 66%, và tỷ lệ cho phái nữ là 49%. Tại Vadugapatti, 8% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Tamil Nadu


title: Cheilotrichia vasanta

text:
Cheilotrichia vasanta là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Cheilotrichia
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Bergholtzzell

text:
Bergholtzzell là một xã thuộc tỉnh Haut-Rhin trong vùng Grand Est, đồng bắc Pháp. Xã này có diện tích 2,29 km², dân số năm 1999 là 380 người. Khu vực này có độ cao trung bình 260 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
Xã của tỉnh Haut-Rhin

Tham khảo
 INSEE commune file

Xã của Haut-Rhin


title: Vitense

text:
Vitense là một đô thị tại huyện Nordwestmecklenburg, bang Mecklenburg-Vorpommern, miền bắc nước Đức. Từ 25 tháng 5 năm 2014, đô thị này được sáp nhập vào thị trấn Rehna.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Nordwestmecklenburg


title: Desmocerus palliatus

text:
D. palliatus (tên tiếng Anh: Elderberry Borer) là một loài Cerambycidae thấy ở Bắc Mỹ.

Môi trường sống
Loài này phân bố từ Oklahoma, miền trung Bắc Mỹ, đến những phần phía nam của dãy núi Appalachian.

Life cycle

Hình ảnh

Ghi chú

Liên kết ngoài

Desmocerus
Động vật được mô tả năm 1771


title: Aubonne, Doubs

text:
Aubonne là một xã của tỉnh Doubs, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Doubs

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Doubs


title: Molophilus unistylus

text:
Molophilus unistylus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Molophilus
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Bucculatrix xenaula

text:
Bucculatrix xenaula là một loài bướm đêm thuộc họ Bucculatricidae. Nó được tìm thấy ở Nam Úc.

Ấu trùng ăn lá của các loài thuộc chi Sterculia và Brachychiton.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Australian Faunal Directory

Bucculatrix


title: Tân Thanh (thị trấn)

text:
Tân Thanh là thị trấn huyện lỵ của huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam, Việt Nam.

Địa lý
Thị trấn Tân Thanh nằm ở phía đông huyện Thanh Liêm, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Liêm Sơn và xã Liêm Thuận
Phía tây giáp xã Thanh Phong
Phía nam giáp xã Thanh Hương
Phía bắc giáp xã Liêm Cần và xã Thanh Hà.

Thị trấn Tân Thanh có diện tích 11,76 km², dân số năm 2018 là 9.496 người, mật độ dân số đạt 807 người/km².

Hành chính
Thị trấn Tân Thanh được chia thành 9 tổ dân phố: Ba Nhất, Cẩm Du, Đạt Hưng, Đồi Ngang, Lã, Lãm, Ninh Tảo, Non, Thanh Liêm.

Lịch sử
Địa bàn thị trấn Tân Thanh hiện nay trước đây vốn là hai xã Thanh Bình và Thanh Lưu thuộc huyện Thanh Liêm.

Đến năm 2018, xã Thanh Lưu có diện tích 6,99 km², dân số là 5.916 người, mật độ dân số đạt 846 người/km², được chia thành 4 thôn: Non, Đồi Ngang, Cẩm Du và Ba Nhất. Xã Thanh Bình có diện tích 4,77 km², dân số là 3.580 người, mật độ dân số đạt 751 người/km², được chia làm 5 thôn: Ninh Tảo, Thanh Liêm, Lã, Lãm và Đạt Hưng.

Ngày 17 tháng 12 năm 2019, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 829/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã thuộc tỉnh Hà Nam (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2020). Theo đó, sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số của hai xã Thanh Bình và Thanh Lưu để thành lập thị trấn Tân Thanh, thị trấn huyện lỵ huyện Thanh Liêm.

Di tích
 Chùa Tiên
 Nhà thờ Non
Chùa Sơn Âm
Chùa Ninh Tảo
Núi Hang
Đình Cẩm Du.

Chú thích

Xem thêm
Danh sách thị trấn tại Việt Nam

Huyện lỵ Việt Nam


title: Agrypnus andersoni

text:
Agrypnus andersoni là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Blackburn miêu tả khoa học năm 1892.

Chú thích

Tham khảo

Agrypnus


title: Tuyệt chủng Miocen giữa

text:
Tuyệt chủng Miocen giữa đề cập đến làn sóng tuyệt chủng của các loài sống trên cạn và dười nước xảy ra vào khoảng Miocen giữa, cách đây 14,8 đến 14,5 triệu năm, trong tầng Langhian của Miocen.

Madelaine Bohme đã quan sát sự có mặt của Varanidae, Chamaeleon, Cordylidae, Tomistomidae, Alligatoridae, và rùa khổng lồ là những loài sống sót qua giai đoạn Miocene Climatic Optimum (18 đến 16 Ma) ở Trung Âu (42W 45 N palaeolatitude). Một giai đoạn lạnh và kéo dài diễn ra giữa 14,8 và 14,1 Ma, liên quan đến sự gia tăng của các khối nước sâu, lạnh ở Nam Cực và sự phát triển các dải băng ở đông Nam Cực. Hai chi cá sấu Gavialosuchus và Diplocynodon được ghi nhận là đã tồn tại ở những vĩ độ phía bắc này trước khi giai đoạn lạnh bắt đầu diễn ra sau đó thì tuyệt chủng trong khoảng 13,5 đến 14 Ma.

Các nhà nghiên cứu tranh cãi về quy mô đầy đủ của tuyệt chủng giữa thế Miocen; những người cực đoan nhất ước tính khoảng 30% các chi động vật có vú có vào đầu thế Miocen bị tuyệt chủng trong phá vỡ này — mặc dù các nhà khoa học khác ước tính sự kiện này ít trầm trọng hơn. Các nguyên nhân có thể vẫn chỉ là ước đoán: một số nhà nghiên cứu tập trung vào hậu quả của va chạm do vẫn thạch đã tạo ra hố va chạm Nördlinger Ries ở tây nam Đức, có niên đại trong thời kỳ này. Hoạt động của núi lửa cũng được lưu tâm; cụ thể là khối lượng tro núi lửa toàn cầu đạt tới cao điểm vào thời gian này, đáng chú ý là từ Thung lũng rạn nứt lớn ở Đông Phi, với sự lạnh đi của khí hậu toàn cầu sau đó, và trong dải băng Đông Nam Cực. Sự gia tăng đồng vị 18O trong Miocen giữa có liên quan đến sự gia tăng tương đối các đồng vị nặng của oxy, đã được ghi nhận trong Thái Bình Dương, Nam Băng Dương và Nam Đại Tây Dương.

Tham khảo

Đọc thêm

Liên kết ngoài
GeoWhen Database Criteria for defining the Middle Miocene in fossiliferous strata, based in part on Gradstein, Ogg, Smith, _A Geologic Time Scale, 2004.
Middle Miocene global map

Sự kiện tuyệt chủng
Địa thời học
Thế Miocen
Thú trong Miocen
Cổ sinh vật học


title: El Cardoso de la Sierra

text:
El Cardoso de la Sierra là một đô thị trong tỉnh Guadalajara, Castile-La Mancha, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 75 người.

Tham khảo

Đô thị ở Guadalajara


title: Bad Pyrmont

text:
Bad Pyrmont là một thành phố tại huyện Hamelin-Pyrmont, trong bang Niedersachsen, Đức, dân số khoảng 20.000 người (2003). Thành phố này nằm bên sông Emmer, cự ly khoảng 10 km về phía tây của Weser. Đây là một thành phố nghỉ dưỡng. Tại đây có tòa lâu đài theo phong cách kiến trúc Baroque (1706-1710).

Cư dân nổi tiếng

Max Born, nhà vật lý học, đoạt Giải Nobel và là ông nội của Olivia Newton-John

Tham khảo

Liên kết ngoài

 http://www.bad-pyrmont.de/
 Museum in the Castle (bằng tiếng Đức)
 Staatsbad Bad Pyrmont (bằng tiếng Đức)
 Principality of Waldeck (bằng tiếng Đức)
 Waldeck Free State (bằng tiếng Đức)

Chấm dứt năm 1812
Chấm dứt năm 1849
Cựu quốc gia châu Âu
Chấm dứt năm 1494
Thành phố của bang Niedersachsen
Xã và đô thị ở huyện Hameln-Pyrmont


title: Ong

text:
Ong là loài côn trùng có tổ chức xã hội cao như kiến, mối. Ong sống theo đàn, mỗi đàn đều có ong chúa, ong thợ, ong non... và có sự phân công công việc rõ ràng. Ong có nhiều loài khác nhau, các loài được con người nuôi để khai thác sản phẩm như mật ong, sáp ong, sữa ong chúa,...

Ong thường sống thành đàn, nhiều nhất có khi tới 25.000 – 50.000 con, trong các tổ ở hốc cây, kẽ đá, bụi rậm, trong rừng, hoặc các tổ hòm cải tiến do người nuôi làm chỗ ở.

Tiến hóa

Ong, giống như kiến, là một dạng đặc biệt của ong bắp cày. Tổ tiên của ong là ong bắp cày trong họ Crabronidae, và do đó chúng là loài săn các côn trùng khác. Sự thay đổi từ con mồi côn trùng sang phấn hoa có thể là kết quả của việc tiêu thụ các con mồi côn trùng mà các con mồi này cũng có mặt trong hoa và một phần của chúng bị dích phấn hoa khi chúng làm thức ăn cho ấu trùng của ong bắp cày. Kịch bản tiến hóa tương tự cũng thể hiện ở ong bắp cày trong họ vespoidea, các loài này thuộc nhóm "ong bắp cày phấn hoa" cũng liên quan đến tổ tiên săn mồi của chúng. Cho đến gần đây, hóa thạch ong không bị nén lâu đời nhất là Cretotrigona prisca trong hổ phách Jersey và có tuổi Creta, thuộc phân họ meliponine. Một hóa thạch ong được phát hiện gần đây trong chi Melittosphex được xem là "dòng tuyệt chủng của một nhánh các loài Apoidea lấy phấn hoa cùng cấp phân loại với ong hiện đại", và hóa thạch này có tuổi Creta sớm (~100 triệu năm). Các đặc điểm phát sinh về hình thái của chúng ("apomorphies") thể hiện rõ ở ong, nhưng vẫn còn hai đặc điểm không thay đổi so với tổ tiên của chúng ("plesiomorphies") là chân (two giữa-tibial spurs, và a slender hind basitarsus), cho thấy tình trạng chuyển tiếp của chúng.

Những bông hoa được thụ phấn nhờ động vật sớm nhất được thực hiện bởi côn trùng như bọ cánh cứng, do đó các biểu hiện của sự thụ phấn được thể hiện rõ trước khi ong xuất hiện đầu tiên. Tính mới ở ong đó là "sự biệt hóa" là một nhóm chuyên làm việc thụ phấn, với những thay đổi về vật lý và ứng xử đã làm tăng khả năng thụ phấn đặc biệt của chúng, và nhìn chung chúng làm công việc này hiệu quả hơn so với bất kỳ loài côn trùng thụ phấn nào khác như bọ cánh cứng, ruồi, bướm và ong bắp cày phấn hoa. Sự xuất hiện của các chuyên gia thực vật này được tin là đã đưa đến sự tỏa nhánh thích nghi của thực vật có hoa, và đến lựot nó, ong cũng phát triển theo.

Trong số các nhóm ong còn sinh tồn, họ ong Colletidae theo truyền thống được xem là nhóm nguyên thủy nhất, và nhánh chị em với nó là những con ong còn lại. Tuy nhiên, trong thế kỷ XXI, một vài nhà nghiên cứu đã tuyên bố rằng Dasypodaidae là một nhóm cơ sở, các loài trong nhóm colletidae là kết quả của sự tiến hóa hội tụ, hơn là thể hiện tình trạng có dạng chung. Chủ đề này vẫn còn những bất đồng, và quan hệ phát sinh loài giữa các họ ong vẫn chưa được hiểu rõ.

Tổ chức xã hội

Ong có thể sống đơn độc hoặc tập hợp thành nhiều kiểu cộng đồng khác nhau. Đặc trưng nhất của ong là sống thành các tập hợp có tổ chứa xã hội tốt thể hiện ở ong mật, ong nghệ, và ong không ngòi thuộc phân họ ong mật. Tính xã hội, của nhiều nhóm khác nhau, được tin là đã chúng đã tiến hóa tách biệt nhiều lần trong nhóm ong.

Trong xã hội ong mật, một ít ấu trùng được chọn làm ong chúa và đa số còn lại làm ong thợ. Đối với ong mật, các enzym trong ruột của ong mật có khả năng hóa giải chất độc của loại thuốc trừ sâu thường được sử dụng để diệt ve trong tổ ong mật.

Ong chúa là con ong cái duy nhất có quyền đẻ trứng trong đàn ong, dài và to hơn các ong đực, ong thợ, cánh ngắn hơn thân, có nhiệm vụ đẻ trứng nhưng không làm ra mật, ong chúa nở từ một cái trứng như các trứng khác, nhưng ấu trùng được nuôi bắng tuyến nước bọt của ong thợ đặc biệt rất bổ, chứa trong một ổ riêng chỉ sử dụng cho ong chúa hoặc ong chuẩn bị phát triển thành ong chúa. Ong chúa sống 3 - 5 năm, mỗi tổ chỉ có một con ong chúa, nếu trong tổ có nhiều ong sẽ tách thành tổ mới, thường vào mùa xuân.

Ong đực to hơn ong thợ, làm nhiệm vụ giao phối với ong chúa mỗi khi ong chúa bay ra. Ong đực thường xuất hiện vào mùa hè và chỉ sống 1 - 2 tháng, sang mùa thu thì bị đuổi ra khỏi tổ mà chết do bị bỏ đói.

Ong thợ đông nhất, làm đủ mọi việc: lấy mật, nuôi ấu trùng, bảo vệ tổ, thường sống 2 - 6 tháng.

Ong nghệ

Ong nghệ có tổ chứa xã hội tốt theo cách khá giống với tổ chức xã hội của Vespidae như ong bắp cày. Ong chúa sẽ tự tạo tổ của mình. Đàn ong nghệ có từ 50 đến 200 con tại thời điểm số cá thể cao nhất thường gặp vào giữa đến cuối hè. Kiến trúc tổ đơn giản, giới hạn bởi kích thước của khoang tổ, và các đàn hiếm khi tồn tại lâu năm.

Ong không ngòi
Ong không ngòi rất đa dạng về hành vi, nhưng tất cả đều cao có tính xã hội tốt. Chúng làm tổ có kiến trúc phức tạp, và các đàn thường tồn tại lâu năm.

Sản phẩm từ ong

Mật

Mật ong là phức hợp chất được thực hiện khi ong nuốt mật hoa, xử lý chúng và lưu trữ chất vào tầng tổ ong. Tất cả loài sống Apis dùng mật ong thu thập được nhờ loài bản địa để tiêu dùng. A. Mellifera và A. Cerana là những loài chỉ dùng mật ong thu hoạch cho mục đích giao đổi. Mật ong đôi khi cũng được tập hợp nhờ con người từ tổ ong không nọc khác nhau.

Năm 1911, một người nuôi ong ước tính một quart (khoảng một lít) mật ong là kết quả ong đàn ong bay trên khoảng 48.000 dặm để thu thập mật hoa cần thiết để sản xuất mật ong.

Mật hoa

Mật hoa, một chất lỏng chứa lượng sucrose cao, được sản xuất trong các tuyến thực vật được gọi là tuyến mật. Đây là nguồn năng lượng quan trọng cho ong mật và đóng một vai trò quan trọng trong hút mật và sự khác biệt tiến hóa giữa các phân loài khác nhau. Nó đã được đề xuất thông qua một thí nghiệm tiến hành với ong mật châu Phi, A. m. Scutellata, nhiệt độ mật hoa ảnh hưởng đến quyết định hút mật của ong mật.

Sáp ong

Ong thợ đạt độ tuổi nhất định sẽ hút sáp ong từ một loạt các tuyến trên bụng chúng. Chúng sử dụng sáp để tạo thành các bức tường và chóp tầng tổ ong. Giống như mật ong, sáp ong được con người thu thập vì nhiều mục đích khác nhau.

Phấn hoa

Ong thu phấn hoa trong giỏ phấn và mang nó trở lại tổ. Trong tổ, phấn hoa được sử dụng làm nguồn cung cấp protein cần thiết trong nuôi ong non. Trong một số môi trường nhất định, hạt phấn dư thừa có thể được lấy từ tổ ong của A. mellifera và A. cerana. Nó thường được ăn như một chất bổ sung sức khoẻ. Tuy nhiên, phấn hoa được ong thu thập và thu hoạch để thụ phấn phải được sử dụng trong vòng vài giờ vì nó mất hiệu lực nhanh chóng, có thể là do ảnh hưởng của enzym hoặc hóa chất khác từ ong

Bánh ong
Ong thợ kết hợp phấn hoa, mật ong và chất tiết đại tuyến và lên men hóa trong tầng tổ để làm bánh ong. Quá trình lên men tiết ra thêm chất dinh dưỡng từ phấn hoa và có thể sản sinh kháng sinh và axit béo để hạn chế hư hỏng. Bánh ong được ong y tá (ong thợ trẻ tuổi) ăn, những con ong này sau đó sản xuất sữa ong chúa giàu chất đạm cần thiết cho ong chúa và phát triển ấu trùng trong các tuyến dưới họng.

Keo ong

Keo ong, được ong tạo ra từ nhựa, cao thơm và mủ cây. Một số loài sử dụng keo ong để hàn trám vết nứt trong tổ. Ong ruồi đỏ sử dụng keo ong để bảo vệ chống kiến bằng cách phủ các nhánh, từ đó tổ chúng lơ lửng, tạo ra một hào kết dính. Keo ong được con người sử dụng như một chất bổ trợ sức khỏe theo nhiều cách khác nhau và cũng được sử dụng trong một số mỹ phẩm.

Hình ảnh

Hình ảnh

Chú thích

Đọc thêm
O'Toole, Christopher, và Raw, Anthony. (1991). Bees of the World. New York: Facts on File.
Michener, Charles D. (2007). The Bees of the World, second edition. Baltimore: Johns Hopkins.

Liên kết ngoài

 All Living Things Images, identification guides, and maps of bees
 Bee Genera of the World
 Carl Hayden Bee Research Center
 Rescuing Australian stingless bees
 The first bee of spring
 Solitary Bees & Things Solitary Bees in British gardens
 Scientists identify the oldest known bee, a 100 million-year-old specimen preserved in amber
 Search for North American species at Bugguide here
 The Bumblebee Conservation Trust - Learn about the UK's bumblebees, recent declines and how you can help
 For Hymenoptera: Bees and other related Insects  Natural History of Bees, Wasps, and Insects
 Bee images on Morphbank, biological image database
 Dickinson Lab
 Video: Life Cycle of a Honey Bee
 Video: Orchid Bees

Ong
Bài cơ bản dài trung bình


title: Clania ignobilis

text:
The Faggot Case Moth (Clania ignobilis) là một loài bướm đêm thuộc họ Psychidae. Nó được tìm thấy ở New South Wales, Queensland, Nam Úc, Tasmania và Victoria.

Adult males have wingspan of about 30 mm. Con cái không có cánh.

Ấu trùng ăn Eucalyptus, Betula pendula, Callitris và Pinus species.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
Australian Faunal Directory
Brisbane Insects
Australian Insects

Clania


title: Microvoluta teretiuscula

text:
Microvoluta teretiuscula là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Volutomitridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Microvoluta


title: Mesobrochus imbecillus

text:
Mesobrochus imbecillus là một loài Trichoptera hóa thạch trong họ Polycentropodidae.

Tham khảo

Hóa thạch Bộ Cánh lông
Mesobrochus


title: Amauropsis islandica

text:
Amauropsis islandica, tên tiếng Anh: Iceland moonsnail', là một loài ốc biển săn mồi, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Naticidae, họ ốc Mặt Trăng.

Phân bố

Miêu tả
Chiều dài tối đa của vỏ ốc được ghi nhận là 40 mm.

Môi trường sống
Độ sâu tối thiểu được ghi nhận là 9 m. Độ sâu tối đa được ghi nhận là 240 m.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Amauropsis


title: Mahavira

text:
Mahavira (chữ Phạn: महावीर; chữ Kannada: ಮಹಾವೀರ; chữ Tamil: அருகன் ("Arugan")) có nghĩa là "Đại anh hùng" hay "Anh hùng vĩ đại", 599—527 TCN) còn được gọi là Vardhamana hoặc Kevala là Tirthankara thứ 24 của Kỳ Na giáo. Ông là người kế thừa tinh thần của Tirthankara Parshvanatha thứ 23. Mahavira sinh vào đầu thế kỷ 6 trước Công nguyên trong một gia đình hoàng gia Kshatriya Jain ở Bihar, Ấn Độ. Tên mẹ của ông là Trishala và tên của cha là Siddhartha. Họ là những tín đồ của Parshvanatha. Mahavira từ bỏ mọi tài sản thế gian ở tuổi khoảng 30 và rời nhà để theo đuổi sự thức tỉnh tâm linh, trở thành một nhà khổ hạnh. Mahavira thực hành thiền định cường độ cao và khổ hạnh nghiêm khắc trong 12 năm rưỡi, sau đó ông đạt được Kevala Gyan (toàn giác). Ông đã thuyết giảng trong 30 năm và đạt được Moksha (sự cứu rỗi) vào thế kỷ thứ 6 trước Công nguyên, chi tiết cụ thể vào các năm khác nhau tùy theo giáo phái.

Trong lịch sử, Mahavira, người đã giảng đạo Kỳ Na giáo ở Ấn Độ cổ đại, là người cùng thời với Phật Gautama. Các học giả xác định niên đại của ông từ thế kỷ thứ 6 đến thế kỷ thứ 5 TCN và nơi sinh của ông cũng là một điểm còn tranh cãi.

Mahavira dạy rằng việc tuân thủ các lời thề ahimsa (bất bạo động), satya (chân lý), asteya (không trộm cắp), brahmacharya (trinh tiết), và aparigraha (không dính mắc) là cần thiết để giải thoát tâm linh. Ngài dạy các nguyên tắc của Anekantavada (thực tại nhiều mặt): syadvada và nayavada. Giáo lý của Mahavira được Indrabhuti Gautama (đệ tử chính của ông) biên soạn thành Jain Agamas. Các kinh sách này, được các nhà sư Jaina truyền miệng, được cho là đã bị thất lạc phần lớn vào khoảng thế kỷ 1 CN (khi phần còn lại được viết ra lần đầu tiên theo truyền thống Svetambara). Các phiên bản còn sót lại của Agamas do Mahavira giảng dạy là một số văn bản nền tảng của nhánh Svetambara của Kỳ Na giáo, nhưng tính xác thực của chúng bị tranh chấp với Kỳ Na giáo Digambara.

Thân thế
Mahavira tên thật là Vardhamana, xuất thân là hoàng tử của bộ lạc Lichavi, vương quốc Kosala. Thuộc đẳng cấp Kshastriya. Năm 19 tuổi, ông lập gia đình và có một con gái. Tới năm 30 tuổi, Vardhamana rời gia đình, từ bỏ vợ con, dấn thân vào cuộc sống khổ hạnh và khỏa thân. Con đường tầm đạo của ông kéo dài 12 năm trời mới thành đạo. Trong thời gian ấy, có thời ông hiệp đoàn với Gosaka, người về sau sáng lập Ajivikas, một hệ phái Ấn giáo phi chính thống khác.

Tới năm 42 tuổi, Vardhamana, thành tựu toàn tri — thuật ngữ Jaina giáo dùng để gọi sự thức ngộ, giác ngộ, vì thế được gọi là một Jina: người chinh phục. Các tín đồ của tôn giáo này được gọi là Jaina — thường viết tắt là Jain — nghĩa là những kẻ đi theo người chinh phục. Danh hiệu Mahavira có nghĩa là Đại Anh hùng, một biệt danh dùng để tôn vinh cá biệt vị tổ sư này.

Kết thúc 30 năm rao giảng, xây dựng và phát triển Jaina giáo, Mahavira từ trần sau một cuộc tuyệt thực cho tới chết tại Para, nơi gần Patna ngày nay. Và nơi ấy từ đó trở thành thánh địa hành hương của mọi tín đồ Jaina giáo.

Cho tới thời điểm nhập diệt, Đức Mahavira có rất đông đảo đệ tử gồm hai dạng: thứ nhất nam nữ tu sĩ (nữ đông hơn nam); và thứ hai các tín đồ tại gia (cư sĩ), luôn luôn giúp đỡ mọi mặt, đặc biệt về vật chất, cho giới tu sĩ.

Trong Trung Bộ kinh, phẩm 56 Upaly Sutra của Phật giáo có kể lại cuộc tranh luận giữa Đức Phật Sakyamuni (Thích Ca Mâu Ni) và Nigantha Dighatapassi (Trường Khổ Hạnh Giả), một cao đồ của Mahavira, cuối cùng Nigantha chịu thua và quy y theo đạo Phật. Sau đó, Phật Thích Ca còn thu phục được Gia chủ Upaly, một cao đồ cư sĩ của Mahavira. Kinh còn ghi lại cuộc tường thuật của hai cao đồ ấy cho Mahavira.

Lời giảng của Đức Mahavira

Gặp trường hợp có những hệ phái khác nhau của một tôn giáo, các học giả khó có thể thẩm định trong những lời tuyên bố không hoàn toàn giống nhau và đang ganh đua nhau ấy cái nào là tiếng nói xác thực của người sáng lập. Nhưng đối với Jaina giáo không có vấn đề đó, vì cả hai hệ phái chính — Svetambara và Digambara — chỉ bất đồng về vài điểm thực hành, đặc biệt ở chỗ tu sĩ nên khỏa thân hay mặc quần áo, chứ không có những thông giải triết học khác nhau về tôn giáo của mình. Do đó, chúng ta có thể khá tự tin khi cho rằng các khái niệm hiện lưu hành trong Jaina giáo thật sự phản ánh trung thực lời giảng dạy nguyên thủy của Mahavira 25 thế kỷ trước.

Ba điểm căn bản trong các lời giảng của Đức Đại Anh hùng là:

Bác bỏ các nghi lễ Bà la môn như là phương thế để thành tựu giải thoát, ông tái thông giải khái niệm về nghiệp báo mà truyền thống Ấn giáo chính thống ưu tiên áp dụng nó như là hậu quả tuôn trào từ việc cử hành chính xác các nghi lễ.
Phủ định sự hiện hữu của cảnh giới thiêng liêng vĩnh cửu, ông tin rằng linh hồn của con người bị mắc kẹt trong thế giới vật chất, cần được giải thoát nhằm thành tựu sự toàn mãn.
Biến giới luật bất tổn sinh (bất bạo động - ahimsa) thành tâm điểm tuyệt đối của triết học và đạo đức học thực hành của mình.

Tuy thế, những lời giảng của Mahavira không được ghi thành văn cho tới thế kỷ thứ 2 sau CN. Mãi tới thế kỷ thứ 5, cũng vẫn chưa có bản san định tổng thể các sách thánh chính của Jaina giáo. Để am hiểu triết học của mình, mọi hệ phái Jaina giáo đều chấp nhận thẩm quyền và đặt cơ sở xiển dương trên cuốn kinh Tattvartha Sutra (Kinh về những phạm trù nhận thức) do tu sĩ triết gia Umasvarti ghi lại vào khoảng đầu thế kỷ thứ 2 sau CN.

Tham khảo

Tôn giáo
Mất năm 468 TCN
Nhà triết học Ấn Độ
Jaina giáo
Người ủng hộ bất bạo động


title: Vriesea socialis

text:
Vriesea socialis là một loài thuộc chi Vriesea. Đây là loài bản địa của Venezuela.

Chú thích

Tham khảo

Checklist of Venezuelan Bromeliaceae with Notes on Species Distribution by State and Levels of Endemism truy cập 3 tháng 11 năm 2009

socialis
Thực vật Venezuela


title: 3539 Weimar

text:
3539 Weimar (1967 GF1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 11 tháng 4 năm 1967 bởi F. Borngen ở Tautenburg.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1967


title: 1377

text:
Năm 1377 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện
 Chiến tranh Việt-Chiêm 1367-1396: Quân Đại Việt bị quân Chiêm Thành phục kích đánh bại, Hoàng đế Trần Duệ Tông cùng một vài tướng (chẳng hạn như Nguyễn Nạp Hòa) tử trận.

Sinh

Mất
 Trần Duệ Tông (Trần Kính), vua nhà Trần của Đại Việt

Tham khảo

Năm 1377


title: Đào đậu

text:
Đào đậu hay còn gọi là cây cọc rào, hồng mai, đỗ mai, anh đào giả, sát thử đốm - danh pháp hai phần: Gliricidia maculata), thuộc họ Đậu (Fabaceae).

Loài này có nguồn gốc từ rừng tự nhiên châu Mỹ.

Mô tả
Đào đậu còn gọi là Đỗ mai. Cây gỗ nhỏ cao 4–8 m, tán mở rộng. Phân cành nhiều, dài mọc thẳng. Lá kép lông chi với 15-17 lá nhỏ mọc đối dạng thuôn, tù, màu xanh pha trắng, mép răn reo. Cụm hoa lớn, nhiều hoa, dài 0,5-1m hoặc có thể hơn.

Mùa hoa tháng 1-2 tùy theo vùng, trước khi ra hoa cây rụng trụi lá và nở hoa trước khi ra lá non. Hoa tuy mau tàn nhưng sai hoa nên rất đẹp, nở rộ vào mùa xuân thường đúng dịp Tết nên có thể cắt cành cắm bình lớn chơi tết thay cho mai, đào. Ở Bà Rịa – Vũng Tàu, cụ thể là Long Hải và Thành phố Vũng Tàu, đào đậu mọc thành từng vùng rộng, mỗi khi xuân về đào đậu nở rực rỡ trên triền đồi, sườn núi.

Gọi là đào đậu do quả có dạng quả đậu, dài 5–10 cm; có nơi còn gọi là "anh đào giả". Do dễ nhân giống bằng giâm cành nên được trồng rộng rãi nhiều khi được cắm là hàng rào.

Phân bổ
Ở Việt Nam, cây phổ biến rộng rãi ở các tỉnh Tây Nguyên như Gia Lai, Kon Tum, Đắk Lắk, Bà Rịa – Vũng Tàu. Đây là loài cây ưa sáng, mọc nhanh.

Sử dụng
Cây được gây trồng rộng rãi để làm cảnh vì cho hoa đẹp, dễ trồng, cây mọc nhanh và khỏe. Sở dĩ gọi là Sát thử đốm vì vỏ cây đem ngâm nước, lấy nước đó "nhuộm" mồi có thể làm thuốc diệt chuột.

Các hình ảnh

Chú thích

Liên kết ngoài

2.2 "Gliricidia sepium - a Multipurpose Forage Tree Legume" in Forage Tree Legumes in Tropical Agriculture, Edited by Ross C. Gutteridge and H. Max Shelton. Tropical Grassland Society of Australia Inc.
Gliricidia sepium (Jacq.) Steud. Purdue University.

M
Hoa
Thực vật Philippines
Thực vật Trung Mỹ
Cây Nam Mỹ
Thực vật México
Thực vật được mô tả năm 1760
Thực vật Guatemala


title: Diplectrona kelaino

text:
Diplectrona kelaino là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Diplectrona


title: Torremocha de Jiloca

text:
Torremocha de Jiloca là một đô thị trong tỉnh Teruel, Aragon, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 158 người.

Tham khảo

Đô thị ở Teruel


title: Epinotia mercuriana

text:
Epinotia mercuriana là một loài bướm đêm thuộc họ Tortricidae. Nó được tìm thấy ở hầu hết châu Âu (except Iceland, the Benelux, Đan Mạch, Cộng hòa Séc, Hungary, bán đảo Iberia, Ukraina, vùng Baltic và the Balkan Peninsula), phía đông đến phần phía đông của the Palearctic ecozone.

Sải cánh dài khoảng 11–14 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 7 đến tháng 9.

Ấu trùng ăn various low-growing moorland plants, bao gồm Calluna và Vaccinium myrtillus.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Fauna Europaea
 UKmoths

Epinotia
Côn trùng châu Âu


title: Pías

text:
Pías là một đô thị trong tỉnh Zamora, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 201 người.

Tham khảo

Đô thị ở Zamora


title: Genevrey

text:
Genevrey là một xã thuộc tỉnh Haute-Saône trong vùng Bourgogne-Franche-Comté phía đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Haute-Saône

Tham khảo
INSEE

Xã của Haute-Saône


title: Hổ Quyền

text:
Hổ Quyền (chữ Hán 虎圈) là một di tích trong quần thể di tích cố đô Huế, tọa lạc tại địa phận thôn Trường Đá, phường Thủy Biều, thành phố Huế, nơi đây là một chuồng nuôi hổ và là một đấu trường độc đáo mà có thể không hề có ở bất cứ nơi đâu trên thế giới. Dưới triều Nguyễn đây là đấu trường của những cuộc tử chiến giữa voi và hổ nhằm tế thần trong ngày hội và phục vụ nhu cầu giải trí tiêu khiển cho vua, quan lại và người dân.

Lịch sử hình thành
Trước khi Hổ Quyền được xây dựng, những trận đấu giữa voi và hổ được tổ chức sớm nhất có tư liệu ghi chép lại là vào thời các chúa Nguyễn và được tổ chức ở đảo Dã Viên trên sông Hương. Vào năm 1750, chúa Nguyễn Phúc Khoát cùng với triều thần đi trên 12 chiếc thuyền đến hòn Dã Viên để xem một cuộc đấu "vô tiền khoáng hậu" giữa voi và hổ. Đây có lẽ là trận đấu khủng khiếp và đẫm máu nhất trong lịch sử vì từ lúc bắt đầu cho đến kết thúc, 40 con voi đã tàn sát 18 con hổ được thả ra để làm vật tế thần trong ngày hội.

Thời các vua Nguyễn, khi chưa có một đấu trường riêng để đảm bảo an toàn, những cuộc đấu giữa voi và hổ vẫn được tổ chức và được xem là những ngày hội lớn của triều đình và dân chúng. Giai đoạn đó, có những sự cố xảy ra như dưới thời vua Gia Long, trong một trận đấu được tổ chức ở trước Kinh Thành, một con hổ đã nhảy lên tát người quản tượng rơi xuống đất và ông đã bị chính con voi do mình huấn luyện dẫm chết.

Thời Minh Mạng, nhân ngày lễ Tứ Tuần Đại Khánh (năm 1829), vua ngự thuyền rồng xem một trận đấu giữa voi và hổ ở bên bờ Bắc sông Hương. Trong khi giao đấu, hổ đã lao ra và bơi về phía thuyền rồng. Vua Minh Mạng kịp dùng con sào đẩy lùi được con hổ và nhờ vậy, quan quân mới kịp chèo thuyền đến giết chết hổ giữa dòng sông cứu vua kịp thời.

Do những sự cố này, năm Minh Mạng thứ 11 (1830), vua đã chọn vùng đất ở thôn Trường Đá, làng Nguyệt Biều, nằm về phía Tây Kinh Thành để xây dựng một đấu trường kiên cố nhằm tổ chức những cuộc đấu nói trên được an toàn.

Cấu trúc

Hổ Quyền là một đấu trường lộ thiên có dáng hình vành khăn. Vòng thành trong cao 5,80m; vòng thành ngoài 4,75m. Thành ngoài nghiêng tạo kiểu chân đế; chu vi tường ngoài là 140m, đường kính lòng chảo là 44m. Khán đài vua ngồi quay mặt về hướng đông nam của đấu trường, được xây cao hơn so với các vị trí xung quanh. Bên trái khán đài là hệ thống bậc cấp đi lên gồm 24 cấp dành cho vua và đình thần. Bên phải khán đài có một hệ thống bậc cấp khác xây tương tự dành cho các quan, binh lính và thân hào nhân sĩ. Mặt trong cao hơn mặt ngoài, dày trung bình 4,50m. Đối diện với khán đài có năm cái chuồng nhốt hổ, sân đấu là một thảm cỏ hình tròn.

Ngoài thành có một cửa cao 8 thước 7 tấc, rộng 4 thước 5 tấc có hai cánh cửa bằng gỗ mà đế làm bằng phiến đá thanh, trên cửa có ghi chữ "Hổ Quyền", voi được đưa vào sân đấu bằng lối cửa này. Vòng tường thành bên ngoài cách khoảng có hệ thống thoát nước với hoa văn hình mặt hổ, có tất cả là 2 lối dẫn lên khán đài bằng các bậc đá, một lối dành riêng cho vua và quốc thích đại thần, một lối dành cho dành cho quan chức và binh lính.

Tổ chức trận đấu

Việc tổ chức các cuộc đấu giữa voi và hổ ban đầu có mục đích rèn luyện tính chiến đấu cho voi, về sau như là một loại hình giải trí tiêu khiển. Trong ngày thi đấu, dân chúng và hương chức quanh vùng đặt hương án, lễ vật trên đoạn đường vua đi qua. Đấu trường được trang trí bởi nghi trượng, cờ, lọng. Có một đội lính mặc áo đỏ đội nón sơn, cầm khí giới nghiêm trang cung kính đứng hai bên đường từ đấu trường đến bến sông.

Đúng giờ Ngọ, vua ngự thuyền rồng từ Nghênh Lương Đình, dọc theo sông Hương để lên bến Long Thọ. Vua lên kiệu che bốn lọng và bốn tàn vàng, đi trước là Ngự lâm quân, Thị vệ cầm cờ Tam tài, cờ Ngũ hành, cờ Nhị thập bát tú, gươm tuốt trần; tiếp theo là đội nhạc cung đình.

Dưới triều Nguyễn, những trận tử chiến giữa voi và hổ thông thường mỗi năm tổ chức một lần. Trước mỗi trận đấu, hổ đều bị cắt nanh, bẻ vuốt, cho nên voi luôn giết chết và chà nát hổ.

Trận đấu cuối cùng được ghi nhận dưới triều Nguyễn, do vua Nguyễn là người tổ chức, cũng là người điều khiển, vừa là khán giả rất nhiệt tình cổ vũ cho trận đấu được tổ chức vào năm 1904 dưới triều vua Thành Thái. Đây cũng là một trận đấu hấp dẫn, đầy kịch tính được nhiều người đương thời chứng kiến và mô tả kỹ. Theo bài Hổ Quyền trong cuốn "Quần thể di tích Huế", tác giả Phan Thuận An, Nhà xuất bản Trẻ 2007, trang 293-299, đề cập: Voi cái bước vào đấu trường có vẻ hiên ngang, đi qua đi lại trước mặt cọp không một chút sợ hãi, vua Thành Thái khen: "con này can đảm lắm". Nhưng bỗng chốc, cọp nhảy lên trán voi, voi hất mạnh, cọp rơi xuống. Cọp lại nhảy lên bấu vào chỗ cũ. Voi tức giận, rống lên, vụt chạy đến dùng đầu đẩy mạnh cọp vào thành đấu trường, dùng sức mạnh ngàn cân vừa húc, vừa ép thật sát. Khi voi ngẩng đầu lên, cọp té xuống đất, voi dùng chân chà cọp đến chết...

Phục dựng
Từ cuối năm 2019, Trung tâm Di tích cố đô Huế đã tiến hành trùng tu với các hạng mục như hệ thống tường thành, bậc cấp, hệ thống ròng rọc gỗ mở cửa các chuồng hổ... Việc trùng tu này đến đầu năm 2022, cơ bản đã hoàn thành.

Chú thích

Tham khảo
 Bài Hổ Quyền. Sách Kiến Trúc Cô đô Huế của tác giả Phan Thuận An, Nhà xuất bản Đà Nẵng 2007
 Quần thể di tích Huế, tác giả Phan Thuận An, Nhà xuất bản Trẻ 2007
 Hổ Quyền  trên trang web Trung tâm bảo tồn di tích Cố đố Huế.

Liên kết ngoài
Làng Thủy Ba
 Không ảnh Hổ Quyền

Di tích ngoài Kinh Thành Huế


title: Orlu, Eure-et-Loir

text:
Orlu  là một xã thuộc tỉnh Eure-et-Loir trong vùng Centre-Val de Loire ở bắc trung bộ nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 150 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Eure-et-Loir


title: Boecillo

text:
Boecillo là một đô thị trong tỉnh Valladolid, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 2.327 người.

It has its own Casino.

Tham khảo

Đô thị ở Valladolid


title: Athous diplogrammus

text:
Athous diplogrammus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Orlov miêu tả khoa học năm 1994.

Chú thích

Tham khảo

Athous


title: Pfaffing, Vöcklabruck

text:
Pfaffing là một đô thị thuộc huyện Vöcklabruck thuộc bang Oberösterreich, Áo. Đô thị  có diện tích 13 km², dân số thời điểm cuối năm 2005 là 1368 người.

Tham khảo


title: Leptotarsus subtener

text:
Leptotarsus subtener là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Leptotarsus


title: Melanotus compactus

text:
Melanotus compactus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1860.

Chú thích

Tham khảo

Melanotus


title: Yuri Vasilyevich Kondratyuk

text:
Yuri Vasilievich Kondratyuk (21 tháng 6 năm 1897-1942) là một nhà khoa học người Ukraina, ông là nhà tiên phong trong ngành vũ trụ học và du hành vũ trụ. Những lý thuyết của ông đã tạo tiền đề cho việc phát triển tên lửa vũ trụ, ông là người đã đưa ra những giả thuyết về căn cứ trên quỹ đạo, phi thuyền ngoài không gian, đặc biệt là cách đổ bộ lên Mặt Trăng. Ông đã sử dụng một bút danh, trong khi tên khai sinh của ông là Oleksandr Gnatovich Shargei.

Kondratyuk sinh ra tại Poltava, Ukraina (sau đó là Đế quốc Nga). Cha của ông, Ignatiy Benediktovich Shargei, nghiên cứu Vật lý và Toán học tại Đại học Kiev. Mẹ của Kondratyuk, Ludmila Lvovna Schlippenbach dạy tiếng Pháp tại một trường trung học Kiev, chắc chắn đã mang thai vào thời điểm bà kết hôn vào tháng 1 năm 1897. Do họ không không bình thường của bà, người ta cho rằng có lẽ Ludmila phải là một hậu duệ của Wolmar Anton von Schlippenbach, một vị tướng người đã tham gia đội quân Charles XII của Thụy Điển xâm lược Nga nhưng thất bại.

Tham khảo

Nhà phát minh Nga
Nhà phát minh Ukraina


title: Picardia betsileo

text:
Picardia betsileo là một loài bướm đêm thuộc họ Pterophoridae. Nó được biết đến ở Madagascar.

Chú thích

Tham khảo

Picardia