title: Mairago

text:
Mairago là một đô thị ở tỉnh Lodi trong vùng Lombardia của Italia, cách khoảng 40 km về phía đông nam của Milano và khoảng 7 km về phía đông nam của Lodi. Tại thời điểm 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.269 người và diện tích là 11,4 km².

Đô thị Mairago bao gồm các frazione (đơn vị cấp dưới) Basiasco.

Mairago giáp các đô thị: Cavenago d'Adda, Turano Lodigiano, Ossago Lodigiano, Secugnago, Brembio.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Thành phố và thị trấn ở Lombardia
Đô thị tỉnh Lodi


title: Calliaspis brevicornis

text:
Calliaspis brevicornis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Spaeth miêu tả khoa học năm 1905.

Chú thích

Tham khảo

Calliaspis


title: Ruby (định hướng)

text:
Ruby có thể chỉ đến:

Khái niệm
 Ruby (ngôn ngữ lập trình) là một ngôn ngữ lập trình hướng đối tượng.
 Ngọc Ruby
 Ký tự phiên âm


title: Saint-Jean-de-la-Haize

text:
Saint-Jean-de-la-Haize là một xã thuộc tỉnh Manche trong vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 11 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintjeandelahaize


title: Thanh Hà, Thiết Lĩnh

text:
Thanh Hà (chữ Hán giản thể: 清河区, âm Hán Việt: Thanh Hà khu) là một quận của địa cấp thị Thiết Lĩnh, tỉnh Liêu Ninh, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Quận Thanh Hà có diện tích 423 km², dân số 100.000 người. Mã số bưu chính của Thanh Hà là 112003, huyện lỵ tại số 63 đường Thanh Hà. Huyện Thanh Hà được chia thành 2 nhai đạo biện sự xứ, 1 trấn, 1 hương dân tộc.
Nhai đạo biện sự xứ: Hướng Dương, Hồng Kỳ.
Trấn: Trương Tướng.
Hương dân tộc Mãn Tằng Gia Truân.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Liêu Ninh
Thiết Lĩnh


title: Olivenebula

text:
Olivenebula là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Loài
 Olivenebula confecta (Walker, 1865)
 Olivenebula monticola Kishida & Yoshimoto, 1977
 Olivenebula oberthueri (Staudinger, 1892)
 Olivenebula pulcherrima (Moore, 1867)
 Olivenebula subsericata (Herrich-Schäffer, 1861)
 Olivenebula xanthochloris (Boisduval, 1840)

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database
Olivenebula at funet

Hadeninae


title: Nectandra olida

text:
Nectandra olida là một loài thực vật thuộc họ Lauraceae. Loài này có ở Ecuador và Peru. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Rohwer, J.G. 1998. Nectandra olida. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 8 năm 2007.

Nectandra
Thực vật Ecuador
Thực vật Peru
Thực vật dễ tổn thương


title: Megacerus lherminieri

text:
Megacerus lherminieri là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Fåhraeus miêu tả khoa học năm 1839.

Chú thích

Tham khảo

Megacerus


title: Swartzia bombycina

text:
Swartzia bombycina là một loài rau đậu thuộc họ Fabaceae.
Loài này chỉ có ở Ecuador.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừngs ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

 Neill, D. & Pitman, N. 2004. Swartzia bombycina. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

bombycina
Thực vật Ecuador


title: Ossé

text:
Ossé () là một xã của tỉnh Ille-et-Vilaine, thuộc vùng Bretagne, miền tây bắc nước Pháp.

Dân số
Người dân ở Ossé được gọi là Osséens.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Ille-et-Vilaine

Tham khảo

 Mayors of Ille-et-Vilaine Association  ;
 INSEE ;
 IGN

Liên kết ngoài
 French Ministry of Culture list for Ossé

Xã của Ille-et-Vilaine


title: Affligem

text:
Affligem là một đô thị có cự ly khoảng 20 km về phía tây-tây bắc Brussels, tỉnh Vlaams-Brabant, gần thị xã Aalst, là một giao lộ đường sắt quan trọng của Denderleeuw.

Đô thị này bao gồm các làng Essene, Hekelgem và Teralfene. Tại thời điểm ngày 1 tháng 1 năm 2006, it had 11.956 người. Tổng diện tích là 17,70 km², với mật độ dân số là 676 người trên mỗi km².

Tham khảo

Liên kết ngoài
Affligem Municipality (official site, in Dutch)
Welcome to Affligem (unofficial site, in Dutch)
Affligem Beer  (commercial site, ở English)
 Gazetteer Entry

Đô thị của Vlaams-Brabant


title: Quận 11 (định hướng)

text:
Quận 11 có thể là:

 Quận 11, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam.
 Quận 11, Paris, Pháp.
 Quận 11, Marseille, Pháp.
 Quận 11, Roma, Ý.


title: Trao đổi địa nhiệt

text:
Trao đổi địa nhiệt là phương pháp ổn nhiệt/điều hòa nhiệt độ (sưởi hoặc làm mát) bằng hiếu trao đổi nhiệt với lòng đất (thường là với lớp vỏ Trái Đất ở độ sâu từ vài mét đến vài chục mét).

Lớp vỏ Trái Đất, ở độ sâu từ vài mét đến vài chục mét, có nhiệt độ ổn định theo thời gian trong ngày và theo thời gian trong mùa, gần với nhiệt độ trung bình năm của vùng lân cận. Ngược lại, các công trình xây dựng trên mặt đất, nếu không áp dụng các phương pháp điều hòa nhiệt độ, có thể có nhiệt độ thay đổi trong dải rộng theo thời gian trong ngày và trong năm, phụ thuộc vào thời tiết và công suất tỏa nhiệt của công trình. Nhiều ứng dụng đòi hỏi nhiệt độ của công trình không được thay đổi nhiều, khi đó, một hệ thống cho phép trao đổi nhiệt nhanh giữa công trình và lòng đất, sẽ tận dụng lòng đất như là nguồn nhiệt để sưởi ấm hoặc nguồn thu nhiệt để làm mát, giúp giữ được nhiệt độ của công trình ổn định gần với nhiệt độ của lòng đất.

Kỹ thuật trao đổi địa nhiệt ứng dụng trong điều hòa nhiệt độ cần được phân biệt với kỹ thuật dùng địa nhiệt để sản sinh điện năng (địa nhiệt điện), trong đó nguồn nhiệt là các tầng rất sâu của vỏ Trái Đất, gần với lớp đá nóng chảy.

Kết hợp với nhiều kỹ thuật khác, như sưởi ấm bằng năng lượng Mặt Trời, hay ổn nhiệt bằng vật liệu chuyển trạng thái, kỹ thuật trao đổi địa nhiệt giúp tăng hiệu quả sử dụng năng lượng của công trình lên cao, tiết kiệm đáng kể tiêu thụ điện năng cho công trình. Trong kỹ thuật này, dòng nhiệt trao đổi có thể theo chiều thuận (từ nguồn nóng sáng nguồn lạnh); tuy nhiên cũng có thể theo chiều ngược, từ nguồn lạnh sang nguồn nóng thông qua các bơm nhiệt, nếu nhu cầu ổn định nhiệt độ đòi hỏi (ví dụ khi lòng đất có nhiệt độ 5 độ C, và nhiệt độ ngoài trời là 0 độ C, bơm nhiệt từ lòng đất lên một phòng ở có nhiệt độ 20 độ C vẫn giúp tăng hiệu suất của hệ thống hơn là bơm từ ngoài trời), khi đó kỹ thuật còn có thể gọi là bơm nhiệt địa nhiệt. Theo một số đánh giá, kỹ thuật này là phương pháp Nhiệt, thông gió và điều hòa không khí (HVAC) có hiệu suất cao nhất. Các đầu tư mới cho những hệ thống như vậy được hoàn vốn, nhờ khoản tiết kiệm năng lượng mang lại, trong vòng dưới 10 năm; tuổi thọ của các thành phần nằm dưới mặt đất là trên 50 năm còn các bộ phận trên mặt đất là chừng 25 năm

Cho đến năm 2004, có hàng triệu hệ thống như này được lắp đặt trên thế giới, mang lại công suất ổn nhiệt tổng cộng 12 GW, và tốc độ tăng trưởng của các con số này là chừng 10%.

Công nghệ

Ống thông khí qua lòng đất

Các ống thông khí qua lòng đất thường phù hợp cho tiền xử lý về nhiệt độ cho các hệ thống thông khí, hơn là cho việc thay thế hoàn toàn hệ thống sưởi hoặc làm mát. Các hệ thống này dùng ống nhựa đường kính 100 đến 600 mm, chôn sâu từ 2m đến 12 m trong lòng đất, với toàn bộ chiều dài của ống vào cỡ 40 m. Các ống to giúp tốc độ lưu thông khí giảm, giảm công suất quạt hút khí và tăng hiệu quả trao đổi nhiệt. Trên các đường ống dài, quạt hút khí có hiệu suất cao hơn quạt đẩy khí. Ống khói Mặt Trời có thể tạo dòng đối lưu tự nhiên, gây ra lực kéo dòng khí trong các ống và giảm tiêu thụ cho quạt hút khí. Các quạt hút khí cũng có thể chạy bằng điện thu từ pin Mặt Trời. Góc bẻ trên các đường ống không nên quá cong để giảm nhiễu loạn dòng khí và do đó giảm lực cản.

Dòng khí đi qua các ống có thể lấy từ nguồn khí tươi ngoài trời, hoặc từ khí trong nội bộ hệ thống được làm mát (tòa nhà), hoặc kết hợp từ cả hai luồng.

Các ống thông khí qua lòng đất cần có độ nghiêng phù hợp (vài độ) để nước ngưng tụ trong ống chảy dễ dàng đến điểm thoát nước. Lòng ống có thể phủ chất chống vi khuẩn và nấm mốc. Đã có nhiều nghiên cứu cho thấy không khí sau khi đi qua ống dẫn dưới lòng đất có số vi khuẩn và nấm mốc giảm bớt, chưa kể đến có nồng độ oxy cao hơn khí quẩn trong nhà, do đó có lợi cho sức khỏe .

Có nhiều phần mềm cho phép mô phỏng thiết kế ống thông khí qua lòng đất như GAEA, AWADUKT Thermo, EnergyPlus, L-EWTSim, WKM,... Yếu tố quyết định cho hiệu quả của công nghệ là nhiệt độ của lòng đất. Công nghệ này ít có hiệu quả ở những vùng đất nóng ẩm, do nhiệt độ lòng đất khá gần với nhiệt độ ngoài trời.

Điều hòa có giàn ngoài trong lòng đất

Trong công nghệ này, giàn ngoài (nằm ngoài tòa nhà) của một hệ thống điều hòa không khí được đặt dưới lòng đất (thay vì đặt ngoài không khí), và trao đổi nhiệt trực tiếp với lòng đất hoặc các mạch nước ngầm. Giá thành của giàn ngoài này chiếm từ 1/3 tới 1/2 giá thành của toàn bộ hệ thống.

Dùng bộ trao đổi trung gian

Nhiệt có thể được trao đổi thông qua bộ trung gian, trong đó chất lưu của hệ thống điều hòa đi qua giàn ngoài nằm ở bộ trao đổi trung gian, và nhiệt từ bộ trao đổi trung gian được trao đổi với lòng đất qua các đường nước (hoặc nước pha chất phụ gia, ví dụ phụ gia chống đóng băng tại các nước ôn đới, như nước muối) hoặc chất lưu khác.

Đường ống đi qua lòng đất thường có đường kính cỡ 35mm, chiều dài lớn gấp đôi so với các ống thông khí. So với ống khí, các ống chất lỏng không bị hiện tượng ngưng tụ hơi nước và chống chọi tốt với nấm mốc.

Xem thêm
Làm mát bằng nguồn nước sâu

Tham khảo

Kỹ thuật xây dựng
Năng lượng địa nhiệt
Công nghệ bền vững

de:Wärmepumpenheizung
en:Geothermal heat pump
es:Calefacción geotérmica
fr:Pompe à chaleur#Pompe.C3.A0 chaleur g.C3.A9othermique
ja:地中熱
ro:Pompă de căldură geotermală


title: Amphylaeus nubilosellus

text:
Amphylaeus nubilosellus là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1910.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Amphylaeus
Động vật được mô tả năm 1910


title: Ellipteroides terebrellus

text:
Ellipteroides terebrellus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Ellipteroides
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Hydroporus tartaricus

text:
Hydroporus tartaricus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được LeConte miêu tả khoa học năm 1850.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Hydroporus


title: Terebra spirosulcata

text:
Terebra spirosulcata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Terebridae, họ ốc dài.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Terebra
Động vật được mô tả năm 1999


title: Amblypodia anita

text:
Amblypodia anita là một loài thuộc họ Lycaenidae hay bướm ngày xanh, được tìm thấy ở châu Á.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

A
Động vật Pakistan
Bướm tại Ấn Độ
A


title: Bulbophyllum hapalanthos

text:
Bulbophyllum hapalanthos là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

hapalanthos]]

H


title: Vương Nguyệt

text:
Vương Nguyệt (; sinh 31 tháng 3 năm 1987) là một đại kiện tướng cờ vua người Trung Quốc. Trong bảng xếp hạng mới nhất của FIDE , anh xếp số 3 Trung Quốc.

Tiểu sử
Vương Nguyệt sinh tại Thái Nguyên, Sơn Tây, học chơi cờ vua từ năm lên 4 tuổi. Từ hồi nhỏ vào mùa hè cậu bé Vương có thể bỏ cả tối để xem đánh cờ tướng trên hè phố. Khi lên 5 tuổi, với sự giúp đỡ của cha mẹ, Vương học đánh cờ ở trường và có tiến bộ nhanh chóng. Khi lên 9 cậu được nhận vào đội tuyển trẻ quốc gia và giành được Cúp Quốc gia thiếu nhi Lý Thành Trí. 12 tuổi Vương đã có tên trong đội tuyển quốc gia và năm 15 tuổi anh tham gia câu lạc bộ cờ Thiên Tân. Anh hiện là sinh viên ngành truyền thông thuộc Học viện văn học của Đại học Nam Khai ở Thiên Tân . Anh cũng thi đấu cho đội tuyển cờ vua của trường đại học.

Năm 2000, Vương đạt được danh hiệu Kiện tướng FIDE khi 13 tuổi. Năm 2003, anh có danh hiệu Kiện tướng quốc tế. Chỉ 1 năm sau, 2004, Vương đạt danh hiệu Đại kiện tướng khi mới 17 tuổi.

Từ năm 2004 anh là thành viên của đội cờ vua Olympiad Trung Quốc, cùng với Nghê Hoa, Bốc Tường Chí, Vương Hạo và Lý Siêu.

Năm 2005, Vương Nguyệt trở thành nhà vô địch cờ vua Trung Quốc trẻ nhất. Trong năm 2005 anh còn giành luôn cả chức vô địch cờ vua trẻ và vô địch cờ vua sinh viên Trung Quốc.

Anh còn tham gia một số trận đấu đồng đội tay đôi giữa Trung Quốc với các quốc gia khác như Mỹ (2002), Nga (2004, 2006, 2007, 2008), Pháp (2006) và Anh (2007).

Năm 2007 Vương là kì thủ Trung Quốc đầu tiên có hệ số Elo vượt qua ngưỡng 2700 và đang phấn đấu tới mốc 2750, qua trò chuyện với Susan Polgar tại Olympiad cờ vua 2008.

Sự nghiệp thi đấu

1999–2005: Kì thủ trẻ
Năm 1999, Vương Nguyệt có danh hiệu quốc tế đầu tiên khi vô địch lứa tuổi dưới 12 tại Giải vô địch cờ vua trẻ thế giới ở Oropesa del Mar, Tây Ban Nha.

Năm 2000, Vương về nhì ở lứa tuổi dưới 14 giải thế giới, cũng tổ chức tại Oropesa del Mar. Trong năm này và 2002, Vương đã có tên trong đội tuyển quốc gia tham dự Olympiad cờ vua dưới 16 tuổi. Năm 2002 đội tuyển Trung Quốc giành huy chương vàng và riêng anh có huy chương vàng bàn 1 với kết quả thuyết phục 8,5 điểm / 10 ván (+7,=3,–0)

Tháng 4 năm 2004, Vương dẫn đầu Giải vô địch đội tuyển cờ vua nam Trung Quốc tại Tế Nam với 9 điểm / 11 ván đấu , sau đó tháng 12 năm 2005 tại Bắc Kinh, anh trở thành nhà vô địch Trung Quốc với 12,5 điểm / 18 ván.

Năm 2004, khi đang là một kiện tướng FIDE, Vương Nguyệt tham gia Olympiad cờ vua đầu tiên ở Calvià, Mallorca và ghi được 8 điểm / 12 ván đấu (+5,=6,–1) ở bàn dự bị thứ nhất. Tại giải này anh đạt được chuẩn đại kiện tướng cuối cùng và trở thành đại kiện tướng cờ vua trẻ nhất Trung Quốc ở thời điểm đó.

Tháng 12 năm 2004 Giải cờ vua tưởng niệm Tigran Petrosian qua Internet được đồng thời tổ chức tại 4 quốc gia Pháp (Paris), Nga (Sankt Petersburg), Armenia (Yerevan) và Trung Quốc (Bắc Kinh). Thể thức thi đấu vòng tròn 2 lượt (6 vòng đấu) với luật tính thời gian Fischer (1 giờ 30 phút thêm vào 15 phút tại nước thứ 40; 30 giây cho mỗi nước sau đó). Giải được tổ chức trên Câu lạc bộ cờ vua Internet (ICC). Trung Quốc giành chức vô địch giải với Vương Nguyệt thắng trận quyết định trước Vadim Zvjaginsev của Nga.

Tháng 10 năm 2005, Vương xếp thứ ba (6,5 điểm / 9 ván đấu) tại Giải vô địch cờ vua châu Á lần thứ 5 ở Hyderabad, Ấn Độ. Tháng 11, anh lại về thứ ba (8,5 điểm / 13 ván) tại Giải vô địch cờ vua thanh niên thế giới ở Istanbul.

2006
Tháng 6 tại Olympiad cờ vua lần thứ 37 ở Torino, đội tuyển Trung Quốc lần thứ hai giành được huy chương bạc. Vương Nguyệt đánh ở bàn 4 với thành tích bất bại (10 điểm / 12 ván) (+8=4–0) đã nhận được huy chương vàng của bàn 4 và huy chương bạc về hệ số thi đấu của giải với 2837 điểm (chỉ kém Vladimir Kramnik).

Tháng 9 tại Giải cờ vua các kiện tướng trẻ ở Lausanne lần thứ 7, Vương xếp thứ nhì, chỉ thua Maxime Vachier-Lagrave ở trận cờ nhanh chung kết .

Tháng 12 tại Đại hội thể thao châu Á 2006 ở Doha, Vương ở bàn 2 đồng đội cùng đội tuyển quốc gia giành huy chương bạc với 6 điểm / 9 ván

2007
Tháng 2 Vương Nguyệt đồng hạng nhì tại giải Aeroflot ở Moskva với 6,5 điểm / 9 ván.

Tháng 3 anh vô địch hai giải Calvi Mở rộng (6 điểm / 7 ván) ở Pháp và Cappelle la Grande (7 điểm / 9 ván), sau khi thắng loạt tie-break với 5 kì thủ đồng điểm khác..

Tháng 4 Vương vô địch giải cờ vua vô địch Philippines Mở rộng ở Vịnh Subic với 7 điểm / 9 ván.

Trong tháng 7, 8 và 9 Vương Nguyệt cùng đội tuyển Trung Quốc tham gia các trận đấu với đội tuyển quốc tế, đội tuyển Nga  và đội tuyển Anh. Hệ số thi đấu của anh qua các trận này đều trên 2700.

Tháng 11 tại Cúp cờ vua thế giới ở Khanty-Mansiysk Vương vào đến vòng 4 sau khi thắng những kì thủ mạnh như Sergei Tiviakov hay đồng hương Bốc Tường Chí trước khi thua Ivan Cheparinov.

2008

Vào tháng 1, tại Giải vô địch cờ vua đồng đội châu Á lần thứ 15 tổ chức ở Visakhapatnam, Vương ngồi bàn 1, cùng với đội tuyển Trung Quốc giành chức vô địch .

Tháng 3 anh cao điểm nhất tại Giải cờ vua Reykjavík Mở rộng, cùng với Vương Hạo (kì thủ vô địch giải nhờ thắng tiebreak) và Hannes Stefansson.

Vương Nguyệt có tên tham dự Grand Prix cờ vua 2008-2009, là một phần của Giải vô địch cờ vua thế giới hiện tại. Vương tham dự là một trong bốn suất ứng cử viên do chủ tịch FIDE giới thiệu, cùng với Peter Svidler, Ivan Cheparinov và Etienne Bacrot . Tại giải Grand Prix đầu tiên ở Baku, anh đồng hạng nhất với Vugar Gashimov và Magnus Carlsen, ghi 8 điểm / 13 ván (+3,=10,-0).. Vương đánh giá đây là một "khởi đầu ác mộng" khi chuyến bay của anh từ Bắc Kinh ngày 18 phải hoãn lại vì thời tiết xấu, chỉ đến được Azerbaijan vào sáng sớm ngày 21, do vậy bỏ lỡ lễ khai mạc và gặp ngay hạt giống số 1 của giải Magnus Carlsen (Vương cầm quân đen) trong cùng ngày.

Vào tháng 7 và 8, tại Grand Prix thứ hai ở Sochi, anh đồng hạng ba với Gata Kamsky, đạt 7,5 điểm / 13 ván (+2, =11, -0) xếp sau quán quân Levon Aronian và á quân Teimour Radjabov.

Từ ngày 20 đến 30 tháng 8, Vương Nguyệt giành thắng lợi ở giải cờ vua NH  tại Amsterdam. Đội "Các ngôi sao đang lên" (gồm các kì thủ trẻ khoảng 20 tuổi Vương, Cheparinov, Caruana, L'Ami và Stellwagen) đã giành thắng lợi trước đội "Kinh nghiệm" (gồm các lão tướng, người trẻ nhất cũng ngoài 40 tuổi Agdestein, Bareev, Ljubojevic, Korchnoi  và Yusupov). Với 8,5 điểm / 10 ván, (+7, =3, -0; hệ số thi đấu 2892), Vương tiếp tục nối dài chuỗi bất bại. Với việc giành nhiều điểm nhất ở đội thắng, anh được mời tham dự giải cờ mù và cờ nhanh Amber tổ chức vào tháng 3 năm 2009 tại Nice và ngay sau khi toàn thắng 6 ván đầu tiên, Vương được Jeroen van den Berg mời tham dự giải cờ vua Corus nhóm A vào tháng 1 năm 2009.

Tháng 11 anh cùng đội cờ vua Trung Quốc tham dự Olympiad cờ vua lần thứ 38 ở Dresden, Đức giành 6,5 điểm / 10 ván (+3,=7-0) tại bàn 1. Trung Quốc xếp hạng 7 chung cuộc giải này.

Tháng 12 tại giải Grand Prix thứ ba được tổ chức ở Elista, Nga, anh xếp đồng hạng 5 với 6,5 điểm / 12 ván.

2009

Giải đấu lớn đầu tiên trong năm mà Vương Nguyệt tham dự là giải Corus lần thứ 71 (giải đấu nhóm 19 với Elo trung bình 2716) tại Wijk aan Zee, Hà Lan. Ở giải này anh thi đấu không thành công khi chỉ xếp đồng hạng 8 chung cuộc (/14 kì thủ) với 6 điểm / 13 ván (+2=8–3)  Anh có 2 ván thắng Alexander Morozevich và Magnus Carlsen trong giải. Các giải đấu lớn Vương tham gia tiếp theo gồm Linares lần thứ 26 (kì thủ Trung Quốc đầu tiên được mời tham dự giải, có trợ lý là kiện tướng cờ vua Lý Văn Lượng) giành hạng 6 / 8 kì thủ, giải cờ mù và cờ nhanh Melody Amber lần thứ 18  (cũng là kì thủ Trung Quốc đầu tiên tham dự giải, không thành công khi chỉ xếp cuối cùng ), M-Tel Masters lần thứ 5 (xếp thứ 4/6) , giải Grand Prix tại Elista, Cúp cờ vua thế giới.

2014
Vương Nguyệt ngồi bàn 1 đội tuyển Trung Quốc dự Olympiad cờ vua lần thứ 41 và giành huy chương vàng đồng đội. Đây là huy chương vàng đồng đội nam đầu tiên của Trung Quốc tại một Olympiad cờ vua.

Một vài thành tích

Vương Nguyệt hiện là tay cờ có thứ hạng cao thứ nhì châu Á, chỉ sau nhà vô địch thế giới Viswanathan Anand của Ấn Độ. Trong bảng xếp hạng tháng 10 năm 2007 anh là kì thủ đầu tiên của Trung Quốc và thứ hai châu Á vượt qua mốc điểm Elo 2700. Trong bảng xếp hạng FIDE tháng 10 năm 2008 Vương xếp hạng 11 thế giới, là thứ hạng cao nhất một tay cờ Trung Quốc đạt được (vượt kỉ lục hạng 17 của Hiệp Giang Xuyên năm 2000)

Anh hiện xếp thứ tư ở giải Grand Prix cờ vua của FIDE tổ chức với 353,33 điểm. (Hai người xếp đầu giải này sẽ có tên tham dự giải vô địch thế giới).

Từ tháng 3 đến tháng 12 năm 2008, Vương Nguyệt lập thành tích thi đấu 85 ván liên tiếp không thua (theo thể thức truyền thống), một trong những chuỗi ván đấu dài nhất trong lịch sử cờ vua. Thành tích bất bại của anh từ vòng 2 Giải cờ vua Reykjavík Mở rộng đến vòng 1 Grand Prix 2008-2009 thứ ba.

Phong cách thi đấu
Được đánh giá là một đấu thủ có kĩ thuật tốt, thi đấu vững chắc, anh thường thích đưa trận đấu tới tàn cuộc và tìm cách dần dần hạ đối thủ từ những ưu thế nhỏ. Khi giải Corus kết thúc vào tháng 2 năm 2009, Teimour Radjabov đã nhận xét trong một cuộc phỏng vấn: "[Vương Nguyệt] thường không cho đối thủ cơ hội triển khai thế trận tấn công và anh ấy sử dụng chiến thuật "bóp nghẹt" này rất hiệu quả." Vương có thần tượng thời thơ ấu là José Raúl Capablanca. và một lần từng phát biểu rằng Kramnik có ảnh hưởng tới phong cách thi đấu của mình, khi là một cậu bé 13 tuổi Vương đã có ấn tượng với chiến thắng của Kramnik trước Kasparov tại trận tranh ngôi vô địch thế giới ở London năm 2001.

Vương thường đi nước 1.d4 khi cầm trắng, còn khi cầm đen anh hay sử dụng phòng thủ Sicilia, Berlin hoặc Petroff chống nước e4 và phòng thủ Slav chống nước d4.

Ván đấu tiêu biểu

Năm 2005, khi 17 tuổi, Vương Nguyệt lần đầu tiên đánh bại một đối thủ có điểm Elo trên 2700: cựu vô địch thế giới FIDE Ruslan Ponomariov. (Vương Nguyệt (2549) vs Ruslan Ponomariov (2700) [A40] (Phòng thủ hiện đại); Giải cờ vua Aeroflot Mở rộng 2005, vòng 6; 20 tháng 2 năm 2005, Moskva, Nga)

1. d4 g6 2. c4 Bg7 3. e4 c5 4. d5 d6 5. Nc3 e6 6. Nf3 Ne7 7. h3 O-O 8. Bd3 Nd7 9. Bg5 h6 10. Be3 exd5 11. exd5 f5 12. Qc2 Nf6 13. O-O g5 14. Rae1 Kh8 15. Bd2 Bd7 16. b3 Nh5 17. a4 Ng6 18. Nb5 Bc8 19. Bc3 a6 20. Bxg7+ Kxg7 21. Nc3 Nhf4 22. Ne2 Qf6 23. Nxf4 Nxf4 24. Re3 Bd7 25. Rfe1 Rf7 26. Bf1 g4 27. hxg4 fxg4 28. Nd2 Raf8 29. Ne4 Qg6 30. b4 Bf5 31. bxc5 Bxe4 32. Qxe4 dxc5 33. g3 Qxe4 34. Rxe4 Ng6 35. Rxg4 h5 36. Rg5 Rf5 37. Rxg6+ Kxg6 38. Bd3 Kg5 39. f4+ Kg4 40. Kg2 R5f7 41. Rh1 1-0 (41. Re5 là nước đi tốt hơn, sẽ dẫn đến 41...Rxf4 42. Be2+ Rf3 43. Bxf3+ Rxf3 44. Re4+ Kf5 45. Kxf3) .

Xem thêm
 Thông tin từ ICC: yueyue (Nguyệt Nguyệt), một trong 30 tài khoản cờ chớp thành tích tốt nhất của câu lạc bộ.

Chú thích và tham khảo

Liên kết ngoài

 Vương Nguyệt trên trang Thể thao Sina
 Wang Yue  at the China Chess League
 Wang, Yue  at the ACP Tour
 Hồ sơ tại Grand Prix FIDE
 Elo Rating Table
 Thành tích tại các giải Olympiad cờ vua
 Rating Data
 Baku Grand Prix (May 2008) Interview with GM Wang Yue
 Wang Yue's May 2008 Blog Report on Baku Grand Prix
 Photo report of 2008 NH Chess Tournament won by Wang Yue
 Vương Nguyệt lên trang bìa tạp chí New In Chess (Tin tức cờ vua số tháng 7 năm 2008

Đại kiện tướng cờ vua Trung Quốc
Nhân vật còn sống
Nhà vô địch cờ vua trẻ thế giới


title: Hoplitis ochraceicornis

text:
Hoplitis ochraceicornis là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Ferton mô tả khoa học năm 1902.

Chú thích

Tham khảo

Hoplitis
Động vật được mô tả năm 1902


title: Splendrillia persica

text:
Splendrillia persica là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Drilliidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Splendrillia


title: Bát Tiên

text:
Bát Tiên () là một nhóm thần tiên trong Thần thoại Trung Quốc. Quyền năng của mỗi vị tiên này có thể chuyển thành Pháp khí (法器) hay còn gọi là bảo bối với khả năng trao cho sự sống hoặc tiêu diệt ác quỷ. Bá Pháp khí gọi là "Ám Bát Tiên" (暗八仙 ànbāxiān). Phần lớn họ được cho là sinh ra vào thời nhà Đường hoặc Nhà Tống. Bát Tiên được tôn sùng bởi những người theo Đạo giáo và là một thành tố được biết đến rộng rãi của văn hoá Trung Hoa. Người ta cho rằng họ sống ở đảo núi Bồng Lai.

Thờ phụng
Được xây dựng vào đời Nhà Tống, đền Bát Tiên Cung (八仙宮) tại Tây An, trước đây là Bát Tiên Am (八仙庵), có Bát Tiên Điện (八仙殿) là nơi đặt tượng của Bát Tiên. Ngoài ra có khá nhiều điện thờ Bát Tiên trên khắp Trung Quốc và Đài Loan. Singapore cũng có Tiên Cô Điện (仙姑殿) là nơi thờ phụng Hà Tiên Cô.

Trong văn hóa

Hiện nay ở Trung Quốc, Bát Tiên vẫn là một chủ đề phổ biến trong mỹ thuật. Hội họa, đồ gốm và tượng Bát Tiên vẫn được sử dụng rộng rãi trong các gia đình Trung Quốc và còn đang trở nên phổ biến hơn trên thế giới.

Thú cưỡi
Lý Thiết Quải cưỡi bạch tượng
Hán Chung Ly cưỡi Nai tiên
Lã Động Tân cưỡi Hạc tiên
Trương Quả Lão cưỡi Lừa ngược
Lam Thái Hòa cưỡi mây
Hà Tiên Cô cưỡi chim Phượng hoàng
Hàn Tương Tử cưỡi chim Công
Tào Quốc Cữu cưỡi Mai Hoa Lộc

Pháp bảo
 Lý Thiết Quải: thiết trượng và hồ lô
 Hán Chung Ly: quạt ba tiêu
 Lã Động Tân: phất trần và thuần dương kiếm
 Trương Quả Lão: ngư cổ
 Lam Thái Hòa: giỏ hoa lam
 Hà Tiên Cô: bông sen
 Hàn Tương Tử: ngọc tiêu
 Tào Quốc Cữu: thủ quyến

Tham khảo

Thần tiên Đạo giáo
Thần tiên Trung Hoa
Đạo giáo


title: Sông Hương

text:
Sông Hương hay Hương Giang (Hán Nôm 香江) là con sông chảy qua thành phố Huế thuộc tỉnh Thừa Thiên Huế, miền Trung Việt Nam.

Địa lý

Sông Hương có hai nguồn chính đều bắt nguồn từ dãy núi Trường Sơn.Dòng chính của Tả Trạch dài khoảng 67 km, bắt nguồn từ dãy Trường Sơn Đông, ven khu vực vườn quốc gia Bạch Mã chảy theo hướng tây bắc với 55 thác nước hùng vĩ, qua thị trấn Nam Đông rồi sau đó hợp lưu với dòng Hữu Trạch tại ngã ba Tuần (khoảng 3 km về phía bắc khu vực lăng Minh Mạng). Hữu Trạch dài khoảng 60 km là nhánh phụ, chảy theo hướng bắc, qua 14 thác và vượt qua phà Tuần để tới ngã ba Tuần, nơi hai dòng này gặp nhau và tạo nên sông Hương.

Từ ngã ba Tuần đến cửa Thuận An, sông Hương dài 33 km và chảy rất chậm (do chênh lệch độ cao giữa điểm đầu và cửa sông nhỏ). Khi chảy quanh dọc chân núi Ngọc Trản, sắc nước sông Hương xanh hơn – đây là địa điểm Điện Hòn Chén. Tại đây có một vực rất sâu.

Sông Hương được cho là rất đẹp khi chiêm ngưỡng nó từ nguồn và khi nó chảy quanh các chân núi, xuyên qua các cánh rừng rậm của hệ thực vật nhiệt đới. Con sông chảy chậm qua các làng mạc như Kim Long, Nguyệt Biều, Vỹ Dạ, Đông Ba, Gia Hội, chợ Dinh, Nam Phổ, Bao Vinh. Nó từng là nguồn cảm xúc của du khách khi họ đi thuyền dọc theo dòng sông để nhìn ngắm phong cảnh và lắng nghe những điệu ca Huế truyền thống.

Các công trình kiến trúc hai bên bờ sông gồm thành quách, thị tứ, vườn tược, chùa chiền, tháp và đền đài... ánh phản chiếu của chúng trên dòng nước khiến con sông mang theo nhiều chất thơ và tính nhạc. Nhiều người luôn gắn liền sự thanh bình, thanh lịch và cảnh vật đẹp đẽ của Huế với dòng Sông Hương.

Giữa sông Hương có cồn Hến.

Những cây cầu bắc qua sông Hương
 Cầu Tuần
 Cầu Dã Viên (bên cạnh có cầu đường sắt được gọi là Bạch Hổ)
 Cầu Phú Xuân
 Cầu Trường Tiền
 Cầu Chợ Dinh
 Đập Thảo Long

Lịch sử tên gọi
Theo các sách cổ, trước khi mang tên sông Hương, con sông này tuỳ theo thời gian có nhiều tên khác nhau.

Sách "Dư địa chí" của Nguyễn Trãi (1435), viết là sông Linh.

Sách "Ô châu cận lục" do Dương Văn An nhuận sắc vào năm 1555, viết sông cái Kim Trà (Kim Trà đại giang).

Sách "Phủ biên tạp lục" của Lê Quý Đôn gọi là sông Hương Trà (Hương Trà nguyên).

Từ nhiều tài liệu khác cho biết cho biết sông Hương đã từng mang tên sông Lô Dung, sông Dinh, sông Yên Lục.

Từ năm 1469 dưới thời Lê Thánh Tông, Kim Trà là tên của một huyện ở phủ Triệu Phong thuộc Thừa tuyên Thuận Hoá. Đến khi Đoan Quốc công Nguyễn Hoàng vào trấn phủ Thuận Hoá (1558), huyện Kim Trà được đổi tên là Hương Trà.

Trong nghệ thuật

Từ lâu, dòng Hương giang êm đềm đã tạo nên những cảm hứng cho các tác giả, nhất là thi sĩ và nhạc sĩ.

Nhạc sĩ Phạm Duy có những câu hát nổi tiếng về sông Hương:

Tôi yêu những sông Trường Sơn
Biết ái tình ở dòng sông Hương… (Tình ca, 1953)

hayNgười về chưa ghé sông Hương
Đã nghe tiếng gọi đôi đường đắng cay (Trường ca Con đường Cái quan)

Bên cạnh đó sông Hương cũng là cảm hứng cho Phạm Duy khi viết những ca khúc Hẹn hò, Khối tình Trương Chi.

Nhạc sĩ Phạm Đình Chương chọn sông Hương để đại diện cho miền Trung trong trường ca "Hội trùng dương: Phần thứ hai - Tiếng sông Hương" rất nổi tiếng của mình.

Sông Hương và núi Ngự Bình được nhắc đến trong lời bài hát Ai ra xứ Huế sáng tác bởi nhạc sĩ Duy Khánh:Ai ra xứ Huế thì ra
Ai về là về núi NgựAi về là về sông Hương
Nước sông Hương còn vương chưa cạnChim núi Ngự tìm bạn bay về
Người tình quê ơi người tình quê thương nhớ xin trở về

Nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo thì viếtSông Hương hóa rượu ta đến uống
Ta tỉnh, đền đài ngả nghiêng say...

"Tiếng hát sông Hương" của Tố Hữu:Trên dòng Hương Giang
Em buông mái chèoTrời trong veo
Nước trong veo...Trăng lên trăng đứng trăng tàn
Đời em ôm chiếc thuyền nan xuôi dòng

Diễm xưa của Trịnh Công Sơn:Thuở ấy có một người con gái rất mong manh, đi qua những hàng cây long não lá li ti xanh mướt để đến Trường Đại học Văn khoa ở Huế.
Nhiều ngày, nhiều tháng của thuở ấy, người con gái ấy vẫn đi qua dưới những vòm cây long não. Có rất nhiều mùa nắng và mùa mưa cũng theo qua. Những mùa nắng, ve râm ran mở ra khúc hát mùa hè trong lá. Mùa mưa Huế, người con gái ấy đi qua nhạt nhòa trong mưa giữa hai hàng cây long não mờ mịt...

Và Diễm Đi để được những con mắt chung quanh nhìn ngắm nhưng đồng thời cũng tự mình có thì giờ nhìn ngắm trời đất, sông nước và hoa lá thiên nhiên. Long não, bàng, phượng đỏ, muối, mù u và một dòng sông Hương chảy quanh thành phố đã phả vào tâm hồn thời con gái một lớp sương khói lãng mạn thanh khiết. Huế nhờ vậy không bao giờ cạn nguồn thi hứng.

Năm 2020, nhà hát ở Huế được khánh thành, lấy tên sông Hương đặt: nhà hát Sông Hương.

Lũ lụt
Hằng năm, vào mùa lụt, nước sông Hương dâng cao có thể gây ngập úng cho thành phố Huế và các vùng lân cận. Nhưng nhờ phù sa sau mỗi trận lụt, các miệt vườn như Nguyệt Biểu với đặc sản là quả Thanh Trà; Kim Long với măng cụt, các triền ven sông với bắp... sẽ tốt tươi hơn.

Thư viện ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thần kinh nhị thập cảnh
Hương
Huế


title: Anières

text:
Anières là một đô thị thuộc bang Geneva ở Thụy Sĩ.

Hai con sông giáp đô thị này là Hermance và Nant-d'Aisy.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Khu dân cư trên Hồ Genève


title: Le Gallet

text:
Le Gallet là một xã thuộc tỉnh Oise trong vùng Hauts-de-France tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 185 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

INSEE

Gallet


title: Niederrieden

text:
Niederrieden là một đô thị ở huyện Unterallgäu bang Bayern, Đức.

Tham khảo


title: Cochylimorpha

text:
Cochylimorpha là một chi bướm đêm thuộc phân họ Tortricinae của họ Tortricidae.

Các loài
Cochylimorpha acriapex (Razowski, 1967)
Cochylimorpha additana (Kennel, 1901)
Cochylimorpha agenjoi (Razowski, 1963)
Cochylimorpha alternana (Curtis, 1831)
Cochylimorpha alticolana (Razowski, 1964)
Cochylimorpha amabilis (Meyrick, in Caradja, 1931)
Cochylimorpha arenosana (Kuznetzov Jalava & Kullberg, 1998)
Cochylimorpha armeniana (Joannis, 1891)
Cochylimorpha asiana (Kennel, 1899)
Cochylimorpha bipunctata (Bai Guo & Guo, 1996)
Cochylimorpha blandana (Eversmann, 1844)
Cochylimorpha brandti (Razowski, 1963)
Cochylimorpha centralasiae (Razowski, 1964)
Cochylimorpha chionella (Schawerda, 1924)
Cochylimorpha clathrana (Staudinger, 1871)
Cochylimorpha clathratana (Staudinger, 1880)
Cochylimorpha coloratana (Kennel, 1899)
Cochylimorpha conankinensis (Ge, 1992)
Cochylimorpha cultana (Lederer, 1855)
Cochylimorpha cuspidata (Ge, 1992)
Cochylimorpha declivana (Kennel, 1901)
Cochylimorpha decolorella (Zeller, 1839)
Cochylimorpha despectana (Kennel, 1899)
Cochylimorpha diana (Kennel, 1899)
Cochylimorpha discolorana (Kennel, 1899)
Cochylimorpha discopunctana (Eversmann, 1844)
Cochylimorpha eberti (Razowski, 1967)
Cochylimorpha eburneana (Kennel, 1899)
Cochylimorpha elegans (Razowski, 1963)
Cochylimorpha elongana (Fischer von Rslerstamm, 1839)
Cochylimorpha emiliana (Kennel, 1919)
Cochylimorpha erlebachi Huemer & Trematerra, 1997
Cochylimorpha flaveola (Falkovitsh, 1963)
Cochylimorpha fluens (Razowski, 1970)
Cochylimorpha fucatana (Snellen, 1883)
Cochylimorpha fucosa (Razowski, 1970)
Cochylimorpha fuscimacula (Falkovitsh, 1963)
Cochylimorpha gracilens (Ge, 1992)
Cochylimorpha halophilana (Christoph, 1872)
Cochylimorpha hapala (Diakonoff, 1984)
Cochylimorpha hedemanniana (Snellen, 1883)
Cochylimorpha hilarana (Herrich-Schffer, 1851)
Cochylimorpha ignicolorana Junnilainen & Nupponen, in Nupponen, Junnilainen, Nupponen & Olschwag, 2001
Cochylimorpha innotatana (Warren, 1888)
Cochylimorpha isocornutana (Razowski, 1964)
Cochylimorpha jaculana (Snellen, 1883)
Cochylimorpha jucundana (Treitschke, 1835)
Cochylimorpha kenneli (Razowski, 1967)
Cochylimorpha kohibabae Razowski, 2005
Cochylimorpha kurdistana (Amsel, 1959)
Cochylimorpha lagara (Diakonoff, 1983)
Cochylimorpha langeana (Kalchberg, 1898)
Cochylimorpha lungtangensis (Razowski, 1964)
Cochylimorpha maleropa (Meyrick in Caradja & Meyrick, 1937)
Cochylimorpha meridiana (Staudinger, 1859)
Cochylimorpha meridiolana (Ragonot, 1894)
Cochylimorpha mongolicana (Ragonot, 1894)
Cochylimorpha monstrabilis (Razowski, 1970)
Cochylimorpha montana (Razowski, 1967)
Cochylimorpha moriutii (Kawabe, 1987)
Cochylimorpha nankinensis (Razowski, 1964)
Cochylimorpha nipponana (Razowski, 1977)
Cochylimorpha nodulana (Moschler, 1862)
Cochylimorpha nomadana (Erschoff, 1874)
Cochylimorpha nuristana (Razowski, 1967)
Cochylimorpha obliquana (Eversmann, 1844)
Cochylimorpha perfusana (Guenee, 1845)
Cochylimorpha perturbatana (Kennel, 1900)
Cochylimorpha peucedana (Ragonot, 1889)
Cochylimorpha pirizanica (Razowski, 1963)
Cochylimorpha psalmophanes (Meyrick, 1925)
Cochylimorpha pseudoalternana (Chambon & Khous, 1993)
Cochylimorpha pyramidana (Staudinger, 1871)
Cochylimorpha razowskiana Kuznetzov, 2005
Cochylimorpha salinarida Groenen & Larsen, 2003
Cochylimorpha santolinana (Staudinger, 1871)
Cochylimorpha scoptes (Razowski, 1984)
Cochylimorpha scrophulana (Razowski, 1963)
Cochylimorpha simplicis (Bai Guo & Guo, 1996)
Cochylimorpha simulata (Razowski, 1970)
Cochylimorpha sparsana (Staudinger, 1880)
Cochylimorpha stataria (Razowski, 1970)
Cochylimorpha straminea (Haworth, [1811])
Cochylimorpha subwoliniana (Danilevsky, in Danilevsky, Kuznetsov & Falkovitsh, 1962)
Cochylimorpha tamerlana (Ragonot, 1894)
Cochylimorpha thomasi Karisch, 2003
Cochylimorpha tiraculana (Bassi & Scaramozzino, 1989)
Cochylimorpha triangulifera (Kuznetzov, 1966)
Cochylimorpha wiltshirei (Razowski, 1963)
Cochylimorpha woliniana (Schleich, 1868)
Cochylimorpha yangtseana Razowski, 2006

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Cochylini


title: Baniopis

text:
Baniopis là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: Xuân Trường, Thọ Xuân

text:
Xuân Trường là một xã thuộc huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam.

Địa lý
Xã Xuân Trường nằm ở phía đông huyện Thọ Xuân, có vị trí địa lý:

 Phía đông giáp thị trấn Thọ Xuân
 Phía tây giáp các xã Xuân Hòa và Xuân Giang
 Phía nam giáp các các xã Tây Hồ và Xuân Giang
 Phía bắc giáp các xã Phú Xuân và Xuân Hòa.

Xã Xuân Trường có diện tích 4,83 km², dân số năm 2009 là 5.051 người, mật độ dân số đạt 1.046 người/km².

Chạy qua trung tâm xã có tỉnh lộ 506 đi Bái Thượng, Lam Sơn và Triệu Sơn, TP Thanh Hóa. Xuân Trường nằm cách quốc lộ 47 Thanh Hóa - Sao Vàng khoảng 10 km. Muốn sang tả ngạn sông Chu thì phải đi đò hoặc qua cầu Hạnh Phúc.

Xuân Trường có một ngôi chùa Tạu (đầu làng) và một nhà thờ đạo Thiên chúa nằm ở xóm Xuân chính (giữa làng), đa số giáo dân trong xã cũng đều tập trung sinh sống ở xóm này.

Giới thiệu
Xã Xuân Trường trước đây gồm có hai làng riêng biệt Xuân Phả và Cao Trường, cách nhau bởi con đê và bãi màu. Cuối những năm 70 của thế kỷ XX thì dân làng Cao Trường di dời vào bên trong đê, sáp nhập cùng làng Xuân Phả để tạo thành một khu dân cư tập trung như Xuân Trường ngày nay. Xã hiện nay được chia thành 6 thôn.

Trước đây do hệ thống tiêu thoát nước kém nên mỗi mùa lũ lụt là Xuân Trường gần như biến thành hòn đảo nhỏ. Đồng trước, bãi sau đều bị ngập úng, đâu đây chỉ còn nhìn thấy vài chú cua bám víu vào ngọn cây lúa hoặc những con rắn nước ngơ ngác bơi loằng ngoằn trong mênh mông nước. Đất hẹp người đông, dân không có nghề phụ nên Xuân Trường luôn là một xã nghèo trong khu vực. Có thời gian chính quyền xã Xuân Trường đã phải mượn đất của Xuân Phú cách xa chừng 30 km để chồng sắn nuôi dân. Ngày nay nhiều người đã phải bỏ xứ mà tha hương, mưu cầu cuộc sống trên những miền đất xa lạ. Thanh niên đa phần phải đi vào Nam làm thợ, công nhân…

Tự hào nhất của dân Xuân Trường là Trò Xuân Phả nổi tiếng hình thành từ thời nhà Đinh. Ngày nay mọi người được biết đến Trò Xuân Phả qua những lần họ biểu diễn ở Festival Huế hay những ngày đại lễ lớn như 1000 năm Thăng Long – Hà Nội vừa qua. Từ xa xưa lắm rồi, Trò Xuân Phả luôn được coi trọng và đánh giá cao về giá trị Văn hóa – Nghệ thuật. Dưới chế độ cũ đội Trò Xuân Phả vẫn thường được mời đi biểu diễn ở hoàng cung phục vụ vua chúa và triều thần. Khoảng thời gian 1936-1941 nhà cầm quyền Pháp tại Đông Dương còn có kế hoạch đưa Trò Xuân Phả sang Pari để biểu diễn và nghiên cứu. Nhưng do điều kiện chiến tranh phức tạp, chính trị nước Pháp thay đổi nên kế sách này không được thực hiện.

Di tích
Chùa Tạu (chùa Xuân Phả) có tên chữ là Hồi Long Tự. Chùa tọa lạc trên khu đất tương đối cao và bằng phẳng phía đầu làng, cách bờ đê sông Chu khoảng 100m. Khuôn viên của chùa có diện tích 2.696m2. Chùa Tạu được nhà nước công nhận là di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia vào năm 1993.

Chú thích

Tham khảo
Hoàng Anh Nhân, Phạm Minh Khang, Hoàng Hải - Khảo Sát Trò Xuân Phả- Nhà xuất bản Âm nhạc.
Trò Xuân Phả


title: Phyllodes verhuelli

text:
Phyllodes verhuelli là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Loài này được tìm thấy ở Sundaland, miền nam Myanmar và Philippines.

Liên kết ngoài
 Moths of Borneo

Chú thích

Phyllodes
Động vật được mô tả năm 1858


title: Niendorf an der Stecknitz

text:
Niendorf an der Stecknitz là một đô thị thuộc huyện Lauenburg, trong bang Schleswig-Holstein, nước Đức. Đô thị Niendorf an der Stecknitz có diện tích 8,41 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 632 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Herzogtum Lauenburg


title: Telmatobius hockingi

text:
Telmatobius hockingi là một loài ếch trong họ Leptodactylidae. Chúng là loài đặc hữu của Peru.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Monteza, J.I., Lehr, E., Aguilar Puntriano, C. & Sinsch, U. 2004. Telmatobius hockingi. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Telmatobius
Động vật lưỡng cư Peru
Động vật lưỡng cư Andes
Động vật đặc hữu Peru


title: 3302 Schliemann

text:
3302 Schliemann (1977 RS6) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 11 tháng 9 năm 1977 bởi N. Chernykh ở Nauchnyj.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 3302 Schliemann

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1977


title: Gardanne

text:
Gardanne là một xã ở tỉnh Bouches-du-Rhône, thuộc vùng Provence-Alpes-Côte d'Azur ở miền nam nước Pháp.

Hình ảnh

Xem thêm

Tham khảo

Liên kết ngoài

Official website

Xã của Bouches-du-Rhône


title: Thập niên 1050

text:
Thập niên 1050 là thập niên diễn ra từ năm 1050 đến 1059.

Chính trị và chiến tranh

Chiến tranh

Xung đột

Thuộc địa hóa

Các sự kiện chính trị nổi bật

Thiên tai

Hiệp hội

Công nghệ

Khoa học

Kinh tế

Văn hóa đại chúng

Văn học và nghệ thuật

Thể thao

Âm nhạc

Kiến trúc

Thời trang

Khác

Tiểu thuyết và phim

Nhân vật

Lãnh tụ thế giới

Tham khảo


title: Conus jourdani

text:
Conus jourdani là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

Giống như tất cả các loài thuộc chi Conus, chúng là loài săn mồi và có nọc độc. Chúng có khả năng "đốt" con người, do vậy khi cầm chúng phải hết sức cẩn thận.

Phân bố

Miêu tả
Chiều dài tối đa của vỏ ốc được ghi nhận là 30.2 mm.

Môi trường sống
Độ sâu tối thiểu được ghi nhận là 0 m. Độ sâu tối đa được ghi nhận là 0 m.

Chú thích

Tham khảo

 The Conus Biodiversity website

J
Động vật được mô tả năm 1984


title: Nyceryx tacita

text:
Nyceryx tacita là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Loài này có ở México, Guatemala, Costa Rica và Panama tới Bolivia.

Nó gần giống loài Nyceryx eximia eximia.

Cá thể trưởng thành có lẽ mọc cánh quanh năm.

Ấu trùng được ghi nhận ăn các loài Pentagonia donnell-smithii và Chimarrhis parviflora.

Chú thích

Tham khảo

Nyceryx


title: Tùng Dương, Lệ Thủy

text:
Tùng Dương (tiếng Trung: 松陽縣, Hán Việt: Tùng Dương huyện) là một huyện thuộc địa cấp thị Lệ Thủy, tỉnh Chiết Giang, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 1406 km2, dân số 230.000 người. Mã số bưu chính là 323400. Huyện lỵ huyện này đóng ở số 1 Tiền Nhai trấn Tây Bình. Huyện Tùng Dương có các đơn vị hành chính trực thuộc gồm 5 trấn (Tây Bình, Cổ Thị, Ngọc Nham, Tượng Khê, Đại Đông Bá), 14 hương, 1 hương dân tộc, 6 xã khu, 6 khu dân cư, 401 thôn hành chính.

Tham khảo

Ting

Đơn vị cấp huyện Chiết Giang
Lệ Thủy, Chiết Giang


title: Niết Bàn Tịnh Xá

text:
Niết Bàn Tịnh Xá là một ngôi chùa nằm bên triền Núi Nhỏ, thành phố Vũng Tàu. Tịnh xá được Hòa thượng Thích Thiện Huê tổ chức xây dựng từ năm 1969 đến năm 1974 trên triền Núi Nhỏ, trước kia có tên là núi Tao Phùng, hướng mặt ra biển. Đây là một công trình đồ sộ gồm nhiều dãy nhà, diện tích gần 10.000m2

Vị trí
Niết Bàn Tịnh Xá tọa lạc trên đường Hạ Long, thuộc phường 1, Tp. Vũng Tàu

Đặc điểm
Đây được coi là một trong những ngôi chùa đẹp nhất ở Vũng Tàu với những đường nét kiến trúc hiện đại.

Chùa "Niết Bàn Tịnh Xá" còn gọi là chùa "Phật Nằm" được xây dựng trên sườn núi Nhỏ, hướng mặt ra biển.

Chùa được khởi công xây dựng từ năm 1969 và khánh thành vào năm 1974 bằng tiền quyên góp của đồng bào phật tử. Cố HT. Thích Thiện Phụng  được sự giao phó của cố HT. Thích Thiện Huê trông coi và phụ trách việc xây dựng.

Ở phía trước chùa là một tháp cao 21m, được làm thành 42 bậc biểu tượng cho 42 trang kinh phật đầu tiên được lưu truyền vào Việt Nam vào thế kỷ thứ 2. Tháp được ốp gạch men màu vàng đỏ, trên có ba nhánh búp sen tỏa đều ra 3 hướng. Ở đây còn có chiếc lư đồng Tứ Linh (Long, Ly, Quy, Phụng). Cổng chùa có 4 chữ "NIẾT BÀN TỊNH XÁ" tức là nơi thanh cao nhất của đạo Phật.

Hai bên cổng chùa là 2 pho tượng "Thần Thiện" và "Thần Ác".

Khu điện thờ chính của chùa được bày trí thành một vườn hoa Sala theo cảnh Đức Phật nhập Niết Bàn. Nổi bật trong khu Chánh điện này là bức tượng "Phật Nằm", dài 12m tượng trưng cho "Thập Nhị Nhân Duyên" và được đặt lên bệ thờ cao 2,5m. Mặt ngoài của bệ thờ có đắp hình tượng các đồ đệ của Phật Thích Ca đang chứng kiến lúc Ngài nhập điện.

Phía trước chánh điện có một chiếc lư đồng với hình tượng bốn con vật Long, Lân, Qui, Phụng gọi chung là "Tứ Linh". Chiếc lư này là kết quả sau hơn hai năm lao động nghệ thuật miệt mài của một nghệ nhân ở tỉnh Bến Tre và đem tặng cho chùa năm 1971. Song song với lư ở hai bên là hai toà tháp cao khoảng 5m. Toà bên trái có tượng Phật A Di Đà, toà bên phải có tượng Phật Dược Sư.

Hậu điện dùng làm nơi thờ Phật Thích Ca và các vị tổ đã có công truyền bá Đạo Phật. Sau tượng Phật Thích Ca có treo một bức tranh vẽ hình "Đạt Ma Sư Tổ" là vị cao tăng đầu tiên truyền bá giáo lý nhà Phật Việt Nam. Pho tượng nghìn tay nghìn mắt biểu tượng thần thông phi thường của nhà Phật.

Tầng hai có chiếc thuyền rồng còn gọi là thuyền Bát Nhã dài 12m. Đó là thuyền Bát Nhã sẽ cứu vớt mọi người ra khỏi khổ ải rồi đưa đến chốn vĩnh cửu bất diệt.

Phía sau thuyền Bát Nhã là điện thờ Phật Quan Âm Bồ Tát. Tượng Phật được thể hiện theo hình dáng một phụ nữ hiền hoà đức độ, tay đổ bình nước cam lồ xuống để chữa bệnh cho dân chúng và làm cho cõi trần thêm sạch.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Niết Bàn Tịnh Xá
Vũng Tàu


title: Osmia titusi

text:
Osmia titusi là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1905.

Chú thích

Tham khảo

Osmia
Động vật được mô tả năm 1905


title: Stelis herberti

text:
Stelis herberti là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1916.

Chú thích

Tham khảo

Stelis (chi ong)
Động vật được mô tả năm 1916


title: Saturnia spini

text:
Saturnia spini (tên tiếng Anh: Bướm đêm hoàng đế Sloe) là một loài bướm đêm thuộc họ Saturniidae. Nó được tìm thấy ở miền đông Áo và Ba Lan ngang qua miền đông và tây Nam Âu to Hy Lạp, Thổ Nhĩ Kỳ, Armenia, Ukraina, Krym và Kazakhstan.

It has a wingspan of 55–110 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 4 đến tháng 6 làm một đợt.

Ấu trùng ăn Prunus spinosa, Rosa, Crataegus, Ulmus, Alnus, Salix, Populus and Malus in Europe. Ở Thổ Nhĩ Kỳ và Crimea nó hiện diện ở các cây thuộc họ Hoa hồng.
Không có phụ loài dù số bướm ở Ukraina và nam nước Nga đôi khi được xem là một phụ loài, Saturnia spini haversoni Watson, 1911.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Saturniidae of Europe

Saturnia
Côn trùng châu Âu


title: Alcohol allyl

text:
Alcohol allyl (danh pháp IUPAC: 2-Propen-1-ol) hay rượu allylic  là một hợp chất hữu cơ. Nó là một chất lỏng không màu, hòa tan trong nước với mùi vị tương tự như etanol khi ở nồng độ thấp và tương tự như mùi hăng của mù tạc khi ở nồng độ cao. Nói chung, hợp chất này có độc tính, dễ cháy và nguy hiểm. Rượu allyl được sử dụng làm thuốc trừ sâu và nguyên liệu thô cho sản xuất nhiều hợp chất hữu cơ khác.

2-Propen-1-ol có thể thu được bằng thủy phân propen chloride hay bằng oxy hóa propylen oxide với kali alum (KAl(SO4)2•12H2O) ở nhiệt độ cao hoặc bằng phương pháp khử nước của propan-1-ol hoặc bằng phản ứng của glycerol và acid formic. Rượu allyl là đại diện nhỏ nhất trong số các rượu gốc allyl. Các rượu allyl có thể điều chế bằng oxy hóa allyl của các hợp chất allyl, ví dụ bằng selen dioxide.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 MSDS tại michigan.gov
 MSDS tại hazmap.nlm.nih.gov
 MSDS tại ptcl.chem.ox.ac.uk
 Thông tin về các quy định điều chỉnh
 Rượu allyl từ glycerol và axít formic trong Organic Syntheses, Coll. Vol. 1, p. 42 (1941); Vol. 1, p. 15 (1921). Bài trên Internet

Alcohol
Alken


title: Ngủ

text:
Ngủ là trạng thái giảm hoạt động tinh thần và thể chất, trong đó ý thức bị thay đổi, hoạt động của các giác quan bị ức chế ở một mức độ nhất định. Trong khi ngủ, hoạt động của cơ bắp và các tương tác với môi trường xung quanh giảm đi đáng kể. Mặc dù ngủ khác với tình trạng thức về khả năng đáp ứng với các kích thích, nhưng trong giấc ngủ, não vẫn có hoạt động, vẫn có đáp ứng mạnh hơn so với não trong tình trạng hôn mê hoặc rối loạn ý thức.

Chu kỳ giấc ngủ là sự luân phiên giữa hai "chế độ" giấc ngủ riêng biệt: giấc ngủ REM và giấc ngủ non-REM. Mặc dù REM là viết tắt của "chuyển động mắt nhanh", ngoài sự hoạt động của mắt, chế độ ngủ này còn có nhiều khía cạnh khác như cơ thể bị tê liệt ảo. Giấc mơ là một chuỗi các hình ảnh, ý tưởng, cảm xúc và cảm giác thường xảy ra một cách không chủ ý trong tâm trí tại những giai đoạn nhất định của giấc ngủ. Trong khi ngủ, hầu hết các hệ cơ quan trong cơ thể đều trạng thái đồng hóa, giúp phục hồi miễn dịch, hệ thần kinh, hệ xương và hệ cơ; đây là những quá trình quan trọng giúp duy trì cảm xúc (mood), trí nhớ và chức năng nhận thức. Giấc ngủ đồng thời đóng vai trò quan trọng trong chức năng của hệ nội tiết và hệ miễn dịch. Đồng hồ sinh học có vai trò thúc đẩy giấc ngủ vào ban đêm. Các mục đích và cơ chế đa dạng của giấc ngủ là chủ đề của nhiều nghiên cứu đang được tiến hành. Ngủ là một hành vi được bảo tồn cao trong suốt quá trình tiến hóa của động vật, có thể đã có từ hàng trăm triệu năm trước.

Con người có thể bị các rối loạn giấc ngủ khác nhau:

 Loạn miên (dyssomnia) như mất ngủ, chứng mất ngủ, chứng ngủ rũ và ngưng thở khi ngủ
 Mất ngủ giả (hay cận miên, parasomnia) như mộng du (còn gọi là miên hành) và rối loạn hành vi khi ngủ chuyển động mắt nhanh (Rapid eye movement sleep behavior disorder); nghiến răng; và rối loạn giấc ngủ nhịp sinh học.

Ánh sáng nhân tạo đã thay đổi đáng kể thói quen ngủ của con người. Các nguồn ánh sáng nhân tạo phổ biến gồm ánh sáng từ đèn phố và màn hình của các thiết bị điện tử như điện thoại thông minh và tivi phát ra một lượng lớn ánh sáng xanh, một dạng ánh sáng thường có vào ban ngày, làm gián đoạn việc giải phóng hormone melatonin cần thiết để điều chỉnh chu kỳ giấc ngủ.

Sinh lý học
Trong giấc ngủ, những thay đổi sinh lý rõ rệt nhất xảy ra tại não. não sử dụng năng lượng ít hơn đáng kể trong khi ngủ so với khi thức, đặc biệt là trong giấc ngủ non-REM (không chuyển động mắt nhanh). Ở những khu vực bị giảm hoạt động, não phục hồi nguồn cung cấp adenosine triphosphate (ATP), phân tử được sử dụng để lưu trữ và vận chuyển năng lượng trong thời gian ngắn. Khi tỉnh và trong trạng thái nghỉ ngơi, não sử dụng 20% năng lượng của cơ thể, do đó sự giảm thiểu năng lượng sử dụng của não có tác động rõ rệt đến mức tiêu thụ năng lượng tổng thể.

Giấc ngủ làm tăng ngưỡng cảm giác. Nói cách khác, những người đang ngủ cảm nhận được ít kích thích hơn, nhưng nói chung vẫn có thể phản ứng với tiếng ồn lớn và các kích thích lên giác quan mạnh.

Trong giấc ngủ sóng chậm, cơ thể người tiết ra hormone tăng trưởng. Prolactin được tiết ra trong mọi giấc ngủ, kể cả ngủ ban ngày.

Các phương pháp chính để theo dõi và đo lường những thay đổi trong khi ngủ gồm điện não đồ (EEG) sóng não, điện nhãn đồ (EOG) theo dõi chuyển động mắt và điện cơ đồ (EMG) theo dõi cơ vân. Việc thu thập đồng thời các phương pháp này được gọi là đa ký giấc ngủ và thực hiện trong phòng thí nghiệm chuyên biệt về giấc ngủ. Các nhà nghiên cứu về giấc ngủ cũng sử dụng điện tâm đồ đơn giản hóa (ECG) theo dõi hoạt động của tim và biểu đồ cử động (actigraphy) để theo dõi cử động của động cơ.

Sóng não trong giấc ngủ
Hoạt động điện nhìn thấy trên điện não đồ đại diện cho sóng não. Biên độ của sóng điện não đồ ở một tần số cụ thể tương ứng với các điểm khác nhau trong chu kỳ thức-ngủ, chẳng hạn như trạng thái đang ngủ, đang thức hoặc đang buồn ngủ. Các sóng alpha, beta, theta, gamma và delta đều được thể hiện trong các giai đoạn khác nhau của giấc ngủ. Mỗi dạng sóng duy trì một tần số và biên độ khác nhau. Sóng alpha được nhìn thấy khi ở trạng thái nghỉ ngơi, nhưng vẫn hoàn toàn tỉnh táo. Họ có thể nhắm mắt và toàn bộ cơ thể đang nghỉ ngơi và ở trạng thái tương đối tĩnh, lúc đáp ứng cơ thể bắt đầu chậm lại. Sóng beta lấn át sóng alpha khi một người đang tập trung chú ý, chẳng hạn như lúc đang hoàn thành một nhiệm vụ hoặc đang tập trung vào điều gì đó. Sóng beta có tần số cao nhất và biên độ thấp nhất và xảy ra khi một người hoàn toàn tỉnh táo. Sóng alpha và beta là những sóng duy nhất quan sát được khi một người ở trạng thái tỉnh táo. Sóng gamma xuất hiện khi một người tập trung cao độ vào một nhiệm vụ, đang dành toàn bộ sự tập trung vào nhiệm vụ. Sóng theta xuất hiện trong thời gian một người ở trạng thái thức chuyển sang Giai đoạn 1 của giấc ngủ và xuất hiện ở giai đoạn 2. Sóng delta được nhìn thấy trong giai đoạn 3 và 4 của giấc ngủ, tức là khi chìm vào giấc ngủ sâu nhất.

Giấc ngủ non-REM và REM

Giấc ngủ được chia thành hai type lớn: giấc ngủ không chuyển động mắt nhanh (viết tắt là non-REM hoặc NREM) và giấc ngủ chuyển động mắt nhanh (viết tắt là REM). Giấc ngủ non-REM và REM khác nhau đến mức các nhà sinh lý học xác định đây là những trạng thái hành vi riêng biệt. Giấc ngủ non-REM xảy ra trước và sau một giai đoạn chuyển tiếp được gọi là giấc ngủ sóng chậm (slow-wave slee) hay còn gọi là giấc ngủ sâu. Trong giai đoạn này, nhiệt độ cơ thể và nhịp tim giảm, não sử dụng ít năng lượng hơn. Giấc ngủ REM chiếm một phần nhỏ hơn trong tổng thời gian ngủ. Đây là lúc những giấc mơ (hoặc ác mộng) xảy đến, và có liên quan đến sự không đồng bộ và nhanh của sóng não, của cử động mắt, sự mất trương lực cơ và sự thay đổi cân bằng nội môi.

Chu kỳ giấc ngủ của giấc ngủ non-REM và REM xen kẽ trung bình mất 90 phút, xảy ra 4–6 chu kỳ trong một đêm ngủ ngon giấc. Học viện Y học về Giấc ngủ Hoa Kỳ (AASM) chia non-REM thành ba giai đoạn: N1, N2 và N3, khoảng thời gian cuối cùng của từng giai đoạn trên còn được gọi là giấc ngủ delta hoặc giấc ngủ sóng chậm. Toàn bộ giai đoạn thường diễn ra theo thứ tự: N1 → N2 → N3 → N2 → REM. Giấc ngủ REM xảy ra khi giấc ngủ quay trở lại giai đoạn N2 hoặc N1 sau một giấc ngủ sâu. Nhiều giấc ngủ sâu (giai đoạn N3) xảy ra sớm hơn vào ban đêm, trong khi tỷ lệ giấc ngủ REM tăng lên trong hai chu kỳ giấc ngủ cuối cùng, ngay trước khi tỉnh (một cách tự nhiên).

Tỉnh

Tỉnh có nghĩa là kết thúc giấc ngủ, hoặc chỉ đơn giản là một khoảnh khắc để quan sát môi trường xung quanh và điều chỉnh lại vị trí cơ thể trước khi lại chìm vào giấc ngủ. Người đang ngủ thường tỉnh ngay sau khi kết thúc giai đoạn REM hoặc đôi khi ở giữa giai đoạn REM. Đồng hồ sinh học bên trong cùng với việc giảm thành công nhu cầu cân bằng nội môi trong khi ngủ, thường dẫn đến thức và kết thúc chu kỳ giấc ngủ. Thức kích hoạt dẫn truyền điện tăng cao trong não, bắt đầu từ đồi thị và lan rộng khắp vỏ đại não.

Trong một giấc ngủ ban đêm điển hình, trạng thái thức diễn ra trong thời gian rất ngắn. Trong nhiều nghiên cứu sử dụng  điện não đồ để theo dõi giấc ngủ, các nghiên cứu này nhận ra rằng thời gian của trạng thái thức so với tổng thời gian ngủ của phụ nữ là 0-1% còn nam giới là 0-2%. Ở người lớn, thời gian trạng thái thức dài lên. Các chu kỳ giấc ngủ càng gần về cuối giấc thì thời gian thức càng dài lên. Một nghiên cứu cho thấy trong chu kỳ giấc ngủ 90 phút đầu tiên, thời gian thức là 3%. Thời lượng này sẽ là 8% trong chu kỳ giấc ngủ thứ hai, 10% trong chu kỳ thứ ba, 12% trong chu kỳ thứ tư và 13–14% trong chu kỳ thứ năm. Hầu hết thời gian của trạng thái tỉnh này diễn ra ngay sau giấc ngủ REM.

Ngày nay, đồng hồ báo thức hỗ trợ con người tỉnh dạy; tuy nhiên có thể tự đánh thức mình vào một thời điểm cụ thể mà không cần đồng hồ. Có sự khác nhau về thời lượng ngủ giữa ngày làm việc so với ngày nghỉ, một hành vi dẫn đến tình trạng mất đồng bộ đồng hồ sinh học mạn tính. Nhiều người thường xuyên xem màn hình tivi hay màn hình điện thoại trước khi đi ngủ. Đây là yếu tố có thể làm trầm trọng thêm sự gián đoạn của chu kỳ sinh học. Các nghiên cứu khoa học giấc ngủ đã chỉ ra rằng ngủ gật lúc tỉnh là một yếu tố quan trọng trong việc làm trầm trọng thêm hiện tượng quán tính giấc ngủ.

Các yếu tố quyết định sự tỉnh táo sau khi thức dậy bao gồm thời lượng/chất lượng giấc ngủ, hoạt động thể chất của ngày hôm trước, bữa sáng giàu carbohydrat và đáp ứng liên quan đường huyết.

Thời gian
Thời gian ngủ được kiểm soát bởi đồng hồ sinh học (Quy trình C, chữ C lấy từ circadian clock), cân bằng nội môi thức-ngủ (Quy trình S, chữ S lấy từ sleep-wake homeostasis) và ở một mức độ nào đó thời gian ngủ phụ thuộc ý chí của cá nhân.

Đồng hồ sinh học

Thời gian ngủ phụ thuộc rất nhiều vào các tín hiệu hormone (nội tiết tố) từ đồng hồ sinh học (còn gọi là Quy trình C). Quy trình C là một hệ thống hóa học-thần kinh phức tạp sử dụng các tín hiệu từ môi trường của cơ thể để tái tạo nhịp ngày-đêm bên trong. Ở sinh vật ban ngày, trong giấc ngủ vào ban ngày, quy trình C chống lại cân bằng nội môi, còn giấc ngủ ban đêm thì quy trình C tăng cường cân bằng nội mô. Nhân trên giao thoa thị giác (còn gọi là nhân trên chéo, tiếng Anh là suprachiasmatic nucleus, viết tắt là SCN) là một vùng não ngay phía trên giao thoa thị giác, hiện được coi là cấu trúc giải phẫu quan trọng nhất cho quá trình này; tuy nhiên, hệ thống đồng hồ thứ cấp đã được tìm thấy trên khắp cơ thể.

Đồng hồ sinh học tác động liên tục lên cơ thể, ảnh hưởng đến thân nhiệt dao động theo đồ thị hình sin trong khoảng 36,2 °C và 37,2 °C. Bản thân nhân trên giao thoa thị giác tăng cường hoạt động lúc ban ngày ("ban ngày" ở đây phụ thuộc vào nhận thức chủ quan của cơ thể, có thể chính xác hay không chính xác so với thời gian thực) và giảm xuống gần như không vào ban đêm ("ban đêm" ở đây cũng phụ thuộc vào nhận thức chủ quan của cơ thể). Sự tạo nhịp sinh học trong nhân trên giao thoa thị giác có tiếp nối thần kinh trực tiếp với tuyến tùng (tuyến tiết ra hormone melatonin vào ban đêm). Nồng độ cortisol thường tăng vào ban đêm, cao nhất vào thời gian lúc thức giấc và giảm dần vào ban ngày. Sự bài tiết prolactin theo nhịp sinh học bắt đầu vào lúc xế chiều, đặc biệt là ở phụ nữ, và sau đó tăng cường bài tiết khi ngủ, đạt đỉnh vào nửa đêm. Nhịp sinh học gây ra một số ảnh hưởng đến việc tiết hormone tăng trưởng vào ban đêm.

Nhịp sinh học ảnh hưởng đến thời điểm lý tưởng của một giấc ngủ phục hồi. Buồn ngủ tăng lên trong đêm. Giấc ngủ REM xảy ra nhiều hơn khi nhiệt độ cơ thể ở ngưỡng thấp nhất trong chu kỳ sinh học, trong khi giấc ngủ sóng chậm xảy ra độc lập hơn với thời gian sinh học.

Đồng hồ sinh học bên trong bị ảnh hưởng sâu sắc bởi những thay đổi của ánh sáng, vì đây là manh mối chính "thông báo" cho đồng hồ biết lúc này là mấy giờ. Tiếp xúc với một lượng nhỏ ánh sáng trong đêm có thể ngăn chặn melatonin tiết ra, đồng thời làm tăng nhiệt độ cơ thể và tăng sự tỉnh táo. Các xung ánh sáng ngắn, vào đúng thời điểm trong chu kỳ sinh học, có thể 'thiết lập lại' đáng kể đồng hồ sinh học bên trong. Đặc biệt, ánh sáng xanh có tác dụng mạnh nhất, dẫn đến lo ngại rằng việc sử dụng màn hình trước khi đi ngủ có thể cản trở giấc ngủ.

Con người thời hiện đại thường thấy mình không đồng bộ với đồng hồ sinh học bên trong do yêu cầu của công việc (như đi làm ca đêm), di chuyển xa và ảnh hưởng của ánh sáng trong nhà. Ngay cả khi thiếu ngủ hoặc cảm thấy buồn ngủ, con người vẫn có thể gặp khó ngủ khi chu kỳ giấc ngủ đạt đỉnh và khó khăn khi thức dậy khi thời gian ngủ kết thúc.

Quy trình S
Nói chung, một sinh vật thức càng lâu thì càng cảm thấy cần phải ngủ bù (do "nợ ngủ"). Hiện tượng này được giải thích bằng Quy trình S. Sự cân bằng giữa ngủ và thức được điều chỉnh bởi một quá trình gọi là cân bằng nội môi. Ngủ ít gây ra tình trạng gọi là thiếu ngủ.

Quá trình S được thúc đẩy bởi sự cạn kiệt glycogen và tích tụ adenosine ở thùy trán làm mất ức chế nhân tiền thị sau ngoài (ventrolateral preoptic nucleus), cho phép ức chế bó thần kinh đi lên vỏ não của cấu tạo lưới (ascending reticular activating system).

Thiếu ngủ có xu hướng gây ra sóng não chậm hơn ở vỏ não trước, làm giảm thời gian tập trung chú ý, tăng lo lắng, suy giảm trí nhớ, gây tâm trạng cáu kỉnh. Ngược lại, nghỉ ngơi đầy đủ giúp cải thiện trí nhớ và tâm trạng. Các nghiên cứu chẩn đoán hình ảnh chức năng và sinh lý thần kinh đã chứng minh rằng các vùng phía trước của não chịu trách nhiệm cho cân bằng nội môi trong giấc ngủ.

Có sự bất đồng về liệu thời gian "nợ ngủ" có được tích lũy dựa trên giấc ngủ trung bình của một cá nhân hay một số tiêu chuẩn khác hay không. Cũng chưa rõ liệu tỷ lệ thiếu ngủ ở người trưởng thành có thay đổi đáng kể từ lúc thế giới chuyển sang thời đại công nghiệp hóa hay không. Có một số bằng chứng cho thấy thời lượng "nợ ngủ" có thể tích lũy, dồn lại. Tuy nhiên, về mặt chủ quan, con người dường như đạt đến trạng thái buồn ngủ tối đa 30 giờ sau khi thức dậy. Trẻ em xã hội phương Tây có khả năng ngủ ít hơn so với trước đây.

Một chất hóa học thần kinh chỉ điểm cho "nợ ngủ" là adenosine, một chất dẫn truyền thần kinh ức chế nhiều quá trình cơ thể liên quan đến sự tỉnh táo. Nồng độ adenosine tăng lên trong vỏ não và nền trước trong thời gian tỉnh táo kéo dài và giảm trong giai đoạn phục hồi giấc ngủ, có khả năng hoạt động như một chất điều hòa cân bằng nội môi của giấc ngủ. Cà phê, trà và các nguồn cafein khác tạm thời ngăn chặn tác dụng của adenosine, kéo dài thời gian trễ của giấc ngủ, đồng thời làm giảm tổng thời gian và chất lượng giấc ngủ.

Thời gian xã hội
Con người cũng bị ảnh hưởng bởi các khía cạnh của thời gian xã hội (social time), chẳng hạn như giờ cần phải thức dậy, giờ đi làm việc, giờ ghi trên đồng hồ, v.v. Múi giờ, giờ chuẩn dùng để thống nhất thời gian cho người dân trong cùng một khu vực, chỉ tương ứng gần đúng với sự mọc và lặn tự nhiên của mặt trời. Một ví dụ điển hình về bản chất gần đúng của các múi giờ là Trung Quốc, một quốc gia từng có năm múi giờ và hiện chỉ sử dụng chính thức một múi giờ (UTC+8).

Phân bố thời gian ngủ
Giấc ngủ đa pha là ngủ nhiều lần trong chu kỳ 24 giờ. Giấc ngủ một pha thì chỉ ngủ một lần. Con người có xu hướng luân phiên giữa ngủ và thức thường xuyên hơn (nghĩa là theo xu hướng giấc ngủ đa pha) nếu họ không có việc để làm. Trong điều kiện thí nghiệm, dưới bóng tối trong thời gian 14 giờ, con người có xu hướng ngủ hai lần, và thời điểm đầu và cuối thời gian dưới bóng tối. Trước thời kỳ cách mạng công nghiệp, con người thường ngủ 2 lần như vậy.

Một số kiểu phân bố thời gian ngủ (chronotype) được gọi nôm na bằng các từ ngữ như "chim sâu dậy sớm" và "cú đêm". Di truyền, giới tính và thói quen ảnh hưởng tới kiểu phân bố thời gian ngủ. Kiểu phân bố này có thể thay đổi theo từng giai đoạn cuộc đời. Trẻ 7 tuổi có khả năng dậy sớm vào buổi sáng tốt hơn so với trẻ 15 tuổi. Các kiểu phân bố thời gian nằm ngoài phạm vi bình thường được gọi là rối loạn giấc ngủ nhịp sinh học.

Giấc ngủ ngắn
Giấc ngủ ngắn là những khoảng thời gian ngủ ngắn ban ngày, thường là để có đủ thời gian nghỉ ngơi cần thiết. Trẻ nhỏ thường có giấc ngủ ngắn. Thời lượng những giấc ngủ kiểu này tối ưu là khoảng 10–20 phút, vì các nhà nghiên cứu đã chứng minh rằng phải mất ít nhất 30 phút để bước vào giấc ngủ sóng chậm, giai đoạn sâu nhất của giấc ngủ. Việc ngủ ngắn quá lâu khiến giấc ngủ bước vào chu kỳ sóng chậm có thể gây khó tỉnh dậy sau giấc ngủ ngắn và để lại cảm giác bất an. Khoảng thời gian buồn ngủ sau khi thức dậy được gọi là quán tính giấc ngủ.

Có bằng chứng cho rằng thói quen ngủ trưa có mối tương quan với tỷ lệ tử vong do bệnh mạch vành thấp hơn 37% so với không ngủ trưa, có thể là do ngủ trưa giúp giảm căng thẳng. Những giấc ngủ ngắn vào giữa ngày và tập thể dục nhẹ vào buổi tối được cho là có hiệu quả để cải thiện giấc ngủ, nhận thức và sức khỏe tâm thần ở người cao tuổi.

Di truyền

Gen quy định thời gian ngủ ngắn
Các gen DEC2, ADRB1, NPSR1 và GRM1 có liên quan đến giấc ngủ ngắn.

Chất lượng giấc ngủ
Chất lượng giấc ngủ được đánh giá từ góc nhìn khách quan và chủ quan. Chất lượng giấc ngủ dưới góc độ khách quan đề cập đến cách thức đi vào giấc ngủ và duy trì trạng thái ngủ như thế nào, cũng như số lần họ thức dậy trong một đêm. Chất lượng giấc ngủ được cho là kém khi chu kỳ chuyển đổi giữa các giai đoạn khác nhau của giấc ngủ bị cản trở. Ngược lại, chất lượng giấc ngủ dưới góc độ chủ quan đề cập đến cảm giác được nghỉ ngơi và tái tạo sau khi thức giấc. Một nghiên cứu của A. Harvey và cộng sự (2002) phát hiện ra rằng những người mất ngủ đòi hỏi khắt khe hơn trong việc đánh giá chất lượng giấc ngủ so với những người không gặp vấn đề về giấc ngủ.

Để có giấc ngủ được coi là "thỏa mãn", xu hướng cân bằng nội môi khi ngủ phải được cân bằng với yếu tố sinh học. Đồng hồ sinh học sẽ thông báo cho cơ thể biết khi nào cần phải ngủ. Thời điểm chính xác là khi hai dấu sinh học sau đây xảy ra sau giai đoạn giữa giấc ngủ và trước khi thức dậy: (1) nồng độ hormone melatonin tối đa, (2) thân nhiệt tối thiểu.

Thời lượng ngủ lý tưởng

Nhu cầu về giấc ngủ của con người thay đổi theo độ tuổi và tùy vào từng cá thể; Giấc ngủ được coi là đủ khi không cảm thấy buồn ngủ ban ngày hoặc rối loạn chức năng. Hơn nữa, thời lượng giấc ngủ do bệnh nhân nói cho bác sĩ biết chỉ có mối tương quan gần đúng với thời gian ngủ thực tế, vốn cần được đo bằng biểu đồ cử động (actigraphy). Một số bệnh nhân có nhận thức sai về trạng thái ngủ (mã ICD-10: G47.0, F51.0) thường báo cáo rằng họ chỉ ngủ được 4 giờ mặc dù họ ngủ đủ 8 giờ.

Các nhà nghiên cứu đã phát hiện ra rằng ngủ 6-7 giờ mỗi đêm tương quan với tuổi thọ và sức khỏe tim mạch ở người, mặc dù nhiều yếu tố nhiễu khác có can thiệp đến mối quan hệ nhân quả này.

Ngoài ra, khó ngủ còn liên quan đến các rối loạn tâm thần như trầm cảm, nghiện rượu và rối loạn lưỡng cực. Có tới 90% người lớn bị trầm cảm có khó ngủ. Điện não đồ phát hiện rối loạn tính liên tục của giấc ngủ, giảm giấc ngủ delta và thay đổi các kiểu REM liên quan đến thời gian tiềm (latency), phân bố giấc ngủ trong đêm (distribution across the night) và mật độ chuyển động của mắt (density of eye movements).

Thời gian ngủ có thể thay đổi theo mùa. Có tới 90% số người cho biết thời gian ngủ dài hơn vào mùa đông, có thể dẫn đến rối loạn cảm xúc theo mùa rõ rệt hơn.

Trẻ em

Khi trẻ 2 tuổi, kích thước não của trẻ đã đạt tới 90% kích thước não người lớn; sự phát triển não bộ này diễn ra phần lớn trong giai đoạn của cuộc đời có thời lượng ngủ nhiều nhất. Số giờ trẻ ngủ ảnh hưởng đến khả năng thực hiện các nhiệm vụ liên quan nhận thức. Những đứa trẻ ngủ ngon suốt đêm và ít thức giấc giữa đêm có khả năng nhận thức cao hơn và tính cách dễ tính hơn những đứa trẻ khác.

Ngủ cũng ảnh hưởng đến phát triển ngôn ngữ. Để kiểm tra mối tương quan giữa ngủ và ngôn ngữ, các nhà nghiên cứu đã dạy trẻ sơ sinh một "ngôn ngữ giả" và quan sát hồi ức của chúng về các quy tắc của ngôn ngữ giả đó. Trẻ sơ sinh ngủ trong vòng 4 giờ sau khi học ngôn ngữ có thể nhớ các quy tắc ngôn ngữ tốt hơn, trong khi những trẻ thức lâu hơn cũng không nhớ các quy tắc đó. Ngoài ra còn có một mối quan hệ giữa vốn từ vựng của trẻ sơ sinh và giấc ngủ: trẻ sơ sinh ngủ nhiều hơn vào ban đêm khi được 12 tháng tuổi sẽ có vốn từ vựng tốt hơn khi được 26 tháng tuổi.

Trẻ em hưởng lợi rất nhiều từ thói quen trước khi đi ngủ. Những thói quen này có thể khác nhau giữa các gia đình, nhưng nhìn chung sẽ có các "nghi thức" trước khi đi ngủ như đọc truyện, tắm, đánh răng hay là việc cha mẹ thể hiện tình cảm với con cái như ôm hoặc hôn trước khi đi ngủ. Một thói quen trước khi đi ngủ cũng sẽ bao gồm một khoảng thời gian nhất quán để sẵn sàng đi ngủ. Có một thói quen đi ngủ như vậy có thể giúp cải thiện chất lượng giấc ngủ của trẻ cũng như chuẩn bị cho trẻ thực hiện và giữ thói quen vệ sinh giấc ngủ lành mạnh trong tương lai.

Thời lượng đề xuất

Trẻ em cần ngủ nhiều giờ mỗi ngày để phát triển và hoạt động bình thường: tối đa 18 giờ đối với trẻ sơ sinh, trẻ lớn hơn thì số giờ ngủ giảm dần. Đầu năm 2015, sau 2 năm nghiên cứu, Tổ chức Giấc ngủ Quốc gia Hoa Kỳ đã công bố các khuyến nghị mới sửa đổi như trong bảng dưới đây.

Vai trò của giấc ngủ

Sự phục hồi
Khi tỉnh táo, quá trình trao đổi chất của não tạo ra sản phẩm chuyển hóa cuối cùng, chẳng hạn như loài oxy phản ứng (tiếng Anh: reactive oxygen species, ROS, thuật ngữ được dịch theo nguồn:). Neuron (tế bào thần kinh) là loại tế bào tiêu thụ rất nhiều oxy và tạo ra rất nhiều ROS. Chính ROS làm hỏng và ức chế chức năng của neuron. Trong khi ngủ, tốc độ trao đổi chất giảm và việc tạo ra ROS cũng giảm, tạo điều kiện các quá trình phục hồi. Bộ não khi ngủ đã được chứng minh là loại bỏ các sản phẩm chuyển hóa cuối cùng đã nêu ở trên với tốc độ nhanh hơn so với khi thức. Cơ chế loại bỏ này thể hiện trong hệ thống làm sạch hệ thần kinh trung ương (tiếng Anh: glymphatic system). Giấc ngủ có thể tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình tổng hợp các phân tử giúp sửa chữa và bảo vệ não khỏi các sản phẩm cuối cùng của quá trình trao đổi chất được tạo ra khi thức. Các hormone đồng hóa, chẳng hạn như hormon tăng trưởng, được tiết ra nhiều hơn trong khi ngủ. Nồng độ glycogen trong não tăng lên trong khi ngủ và cạn kiệt thông qua quá trình trao đổi chất khi thức.

Giấc ngủ đóng vai trò cần thiết để sửa chữa DNA và tự thực bào (tiếng Anh: autophagy) một cách hiệu quả. Thiếu giấc ngủ REM làm tăng lượng noradrenalin, một chất chống oxy hóa, khiến tế bào thần kinh chết theo chương trình nhiều hơn mức cần thiết. Noradrenalin trong não ảnh hưởng đến nhiều hoạt động, trong đó làm tăng hoạt động của Na+/K+-ATPase (bơm natri-kali).

Cơ thể người tự phục hồi về mặt thể chất trong khi ngủ, chủ yếu xảy ra trong giấc ngủ sóng chậm, trong đó nhiệt độ cơ thể, nhịp tim và mức tiêu thụ oxy của não giảm. Ở cả não và cơ thể, tỷ lệ trao đổi chất giảm cho phép kích hoạt các quá trình phục hồi. Bộ não cần ngủ để phục hồi, quá trình phục hồi cũng có thể diễn ra trong thời gian thức giấc nhưng không hoạt động. Tác dụng phục hồi của giấc ngủ đối với não quan trọng đến nỗi được một bài báo khoa học trên tạp chí Nature nhận định rằng: "Giấc ngủ là của não, do não và vì não." Lý thuyết này được củng cố bởi thực tế rằng giấc ngủ được coi là một hành vi cơ bản ở hầu hết các loài động vật, bao gồm cả một số loài động vật kém tiến hóa nhất không cần các chức năng khác của giấc ngủ, chẳng hạn như củng cố trí nhớ hoặc nằm mơ.

Ảnh hưởng của thời gian ngủ đối với sự phát triển thân thể (somatic) chưa được biết rõ. Một nghiên cứu đã ghi lại tăng trưởng, chiều cao và cân nặng tương quan với thời gian nằm trên giường ở 305 trẻ em trong khoảng thời gian 9 năm (1–10 tuổi), do phụ huynh chúng theo dõi và báo cáo. Người ta thấy rằng "sự thay đổi về thời lượng giấc ngủ ở trẻ em dường như không ảnh hưởng đến tốc độ tăng trưởng." Giấc ngủ sóng chậm ảnh hưởng đến nồng độ hormone tăng trưởng (GH) ở nam giới trưởng thành Trong giấc ngủ 8 tiếng, những người có tỷ lệ giấc ngủ sóng chậm (SWS) cao (trung bình 24%) cũng có lượng GH tiết ra cao, trong khi những đối tượng có tỷ lệ SWS thấp (trung bình 9%) có lượng GH tiết ra thấp.

Xử lý bộ nhớ

Giấc ngủ được cho là hỗ trợ hình thành trí nhớ dài hạn, và nói chung là làm tăng khả năng nhớ lại hay gợi lại (recall) những kinh nghiệm và học tập trước đây. Tuy nhiên, lợi ích của nó dường như phụ thuộc vào giai đoạn của giấc ngủ và loại trí nhớ. Ví dụ, hiện tượng gợi lại trí nhớ rõ ràng (explicit hay declarative memory) và trí nhớ phương thức (procedural memory, một phần của trí nhớ ẩn - implicit memory) xuất hiện trong giấc ngủ đêm kể cả ngủ sớm và ngủ muộn và trong tình trạng thức tĩnh tại, đã được chứng minh rằng trí nhớ rõ ràng cải thiện nhiều hơn trong thời gian ngủ sớm (do SWS chi phối) trong khi đó trí nhớ phương thức (do giấc ngủ REM) cải thiện nhiều hơn trong thời gian ngủ muộn.

Đối với trí nhớ rõ ràng, vai trò chức năng của SWS có liên quan đến việc phát lại hồi hải mã của các mẫu thần kinh được mã hóa trước đó dường như tạo điều kiện củng cố trí nhớ dài hạn. Giả định này dựa trên giả thuyết củng cố hệ thống tích cực (active system consolidation hypothesis), trong đó nêu rõ ràng rằng việc kích hoạt lặp đi lặp lại thông tin mới được mã hóa ở vùng hải mã trong giấc ngủ Non-REM làm trung gian cho sự ổn định và tích hợp dần dần của trí nhớ rõ ràng với các mạng lưới tri thức có sẵn ở cấp độ vỏ não. Giả thuyết trên giả định rằng hồi hải mã chỉ có thể lưu giữ thông tin tạm thời và kiến thức lĩnh hội ở tốc độ học nhanh, học lướt qua, trong khi vùng tân vỏ não có liên quan đến khả năng lưu trữ lâu dài và kiến thức học ở tốc độ chậm. Sự kết nối giữa hải mã và tân vỏ não xảy ra song song với các gợn sóng nhọn (sharp-wave ripples) tại hồi hải mã và các đợt sóng nhanh (sleep spindle - hoạt động của não bộ xuất hiện lớp sóng dồn trong một giai đoạn nhất định của giấc ngủ). Sự đồng bộ nêu trên thúc đẩy hình thành sự kiện gợn sóng nhọn-đợt sóng nhanh (spindle-ripple event), là điều kiện tiên quyết để hình thành trí nhớ dài hạn.

Mơ

Trong khi ngủ, đặc biệt là giấc ngủ REM, con người có xu hướng mơ. Đây là những trải nghiệm ở ngôi thứ nhất (trải nghiệm của chính mình), tuy nhiên rất khó nắm bắt và hầu như không thể đoán trước sự kiện sẽ xảy đến, đối với người khi đang mơ thì những trải nghiệm đó "có vẻ hợp lý và thực tế", còn dưới góc độ khi thức dậy, khi họ đánh giá lại trải nghiệm thì đó là những sự kiện thường mang tính kỳ quái, phi lý, siêu thực. Giấc mơ thường kết hợp liền mạch các khái niệm, tình huống, con người và đồ vật trong tâm trí của một người mà thông thường không song hành, không liên quan gì đến nhau. Giấc mơ có thể tạo ra các loại cảm giác rất rõ ràng, đặc biệt là cảm giác của thị giác và cảm giác đang chuyển động.

Những giấc mơ có xu hướng nhanh chóng bị lãng quên khỏi trí nhớ sau khi thức dậy. Một số người lựa chọn giải pháp ghi nhật ký giấc mơ, điều mà họ tin rằng sẽ giúp họ nhớ lại giấc mơ và tạo điều kiện cho khả năng trải nghiệm giấc mơ sáng suốt.

Giấc mơ sáng suốt (lucid dream) là một loại giấc mơ trong đó người ngủ nhận thức được rằng họ đang mơ trong khi mơ. Trong một số thí nghiệm, những người đang mơ có thể giao tiếp một cách có ý thức với những người làm thí nghiệm thông qua chuyển động của mắt hoặc tín hiệu cơ mặt, đồng thời có thể hiểu các câu hỏi phức tạp và sử dụng trí nhớ công việc (working memory).

Có nhiều giả thuyết về các chức năng của giấc mơ được đưa ra. Sigmund Freud cho rằng giấc mơ là biểu hiện tượng trưng của những ham muốn bị vỡ mộng đã bị chìm vào tiềm thức, và ông đã sử dụng phương pháp giải mộng dưới hình thức phân tâm học để cố gắng khám phá những ham muốn này.

Hiện tượng dương vật cương cứng khi ngủ trong những giấc mơ liên quan tình dục khi so với những giấc mơ khác thì không có những khác biệt đáng kể nào về tần suất xuất hiện. Hệ thần kinh đối giao cảm tăng hoạt động trong giấc ngủ REM, gây ra cương cứng dương vật hoặc âm vật. Ở nam giới, 80% đến 95% giấc ngủ REM thường đi kèm với hiện tượng dương vật cương cứng một phần đến hoàn toàn, trong khi chỉ có khoảng 12% giấc mơ của nam giới có nội dung tình dục.

John Allan Hobson và Robert McCarley đề xuất rằng giấc mơ là kết quả của việc truyền tín hiệu (firing) một cách ngẫu nhiên giữa các tế bào thần kinh trong vỏ đại não trong giai đoạn giấc ngủ REM. Thuyết này giúp giải thích rõ ràng sự phi lý của tâm trí trong giai đoạn REM, vì theo thuyết này, vỏ não trước sẽ tạo ra một câu chuyện nhằm cố gắng hòa giải, liên kết và hiểu ý nghĩa của các thông tin vô nghĩa của giác quan. Thuyết trên đã giải thích bản chất kỳ quái của nhiều giấc mơ.

Các rối loạn giấc ngủ

Mất ngủ
Mất ngủ là thuật ngữ chung chỉ tình trạng khó đi vào giấc ngủ và/hoặc duy trì giấc ngủ. Mất ngủ là vấn đề về giấc ngủ phổ biến nhất, rất nhiều người trưởng thành đã từng gặp tình trạng mất ngủ và 10–15% người trưởng thành gặp mất ngủ mạn tính.

Một tổng quan hệ thống năm 2010 về các đề tài nghiên cứu khoa học đã công bố cho thấy rằng tập thể dục nói chung giúp cải thiện giấc ngủ cho hầu hết mọi người và giúp điều trị rối loạn giấc ngủ như mất ngủ. Thời gian tối ưu để tập thể dục có thể là từ 4 đến 8 giờ trước khi đi ngủ, mặc dù tập vào bất kỳ thời điểm nào trong ngày đều có lợi. Tập nặng ngay trước khi đi ngủ có thể làm rối loạn giấc ngủ. Tuy nhiên, không có đủ bằng chứng để đưa ra kết luận chi tiết về mối quan hệ giữa tập thể dục và giấc ngủ. Thuốc an thần không benzodiazepin như zolpidem (Ambien), zopiclone (Imovane) và eszopiclone (Lunesta, còn được gọi là "thuốc Z"), trước khia được cho là tốt hơn và an toàn hơn các thế hệ thuốc an thần chứa benzodiazepin, tuy nhiên hiện tại các thuốc này được chứng minh là gần giống nhau về mặt dược lực học, chỉ khác nhau trong cấu trúc hóa học của dược chất, và do đó những thuốc này có lợi ích, tác dụng phụ tương tự nhau. Tiếng ồn trắng là một phương pháp điều trị đầy hứa hẹn cho mất ngủ.

Sức khỏe giấc ngủ
Giấc ngủ kém chất lượng có liên quan đến các tình trạng sức khỏe như bệnh tim mạch, béo phì và bệnh tâm thần. Mặc dù giấc ngủ kém phổ biến ở những người mắc bệnh tim mạch, nhưng một số nghiên cứu chỉ ra rằng giấc ngủ kém lại là nguyên nhân gây ra các vấn đề về tim mạch. Thời gian ngủ< 7 tiếng một ngày có mối tương quan với bệnh mạch vành và tăng nguy cơ tử vong do bệnh mạch vành. Thời lượng giấc ngủ > 9 tiếng có mối tương quan với bệnh mạch vành, đột quỵ và các biến cố tim mạch.

Ở cả trẻ em và người lớn, thời lượng ngủ ngắn có liên quan đến việc tăng nguy cơ béo phì, với nhiều nghiên cứu báo cáo nguy cơ này tăng lên 45 – 55%. Các khía cạnh khác của sức khỏe giấc ngủ có liên quan đến béo phì, bao gồm giấc ngủ ngắn ban ngày, thời gian ngủ, sự thay đổi của thời gian ngủ và hiệu quả giấc ngủ thấp. Tuy nhiên, thời lượng giấc ngủ được nghiên cứu nhiều nhất về tác động của nó đối với bệnh béo phì.

Các vấn đề về giấc ngủ thường được coi là một triệu chứng của bệnh tâm thần hơn là một yếu tố gây bệnh. Tuy nhiên, ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy đây vừa là nguyên nhân vừa là triệu chứng của bệnh tâm thần. Mất ngủ là một yếu tố dự báo quan trọng của chứng rối loạn trầm cảm nặng. Thật vậy, một phân tích tổng hợp trên 170.000 người cho thấy chứng mất ngủ khi bắt đầu giai đoạn nghiên cứu cho thấy nguy cơ mắc chứng rối loạn trầm cảm nặng tăng gấp đôi. Một số nghiên cứu cũng chỉ ra mối tương quan giữa mất ngủ và lo lắng, rối loạn căng thẳng sau chấn thương (PSTD) và tự sát. Rối loạn giấc ngủ có thể làm tăng nguy cơ loạn thần và làm trầm trọng thêm mức độ nghiêm trọng của các giai đoạn loạn thần.

Nghiên cứu về giấc ngủ cũng cho thấy sự khác biệt về chủng tộc và giai cấp. Tại Hoa Kỳ, ngủ thời lượng ngắn và ngủ không ngon giấc được quan sát thấy thường xuyên hơn ở các dân tộc thiểu số so với người da trắng. Người Mỹ gốc Phi trải qua số lần ngủ có thời lượng ngủ ngắn gấp 5 lần so với người da trắng, có thể là kết quả của các yếu tố xã hội và môi trường. Trẻ em da đen và trẻ em ở các khu dân cư khó khăn có tỷ lệ mắc hội chứng ngưng thở khi ngủ cao hơn nhiều so với trẻ em da trắng và đáp ứng kém hơn với điều trị.

Có thể cải thiện sức khỏe giấc ngủ thông qua việc thực hiện các thói quen vệ sinh giấc ngủ tốt. Giữ vệ sinh giấc ngủ tốt có thể giúp cải thiện sức khỏe thể chất và tinh thần. Một số cách để cải thiện sức khỏe giấc ngủ bao gồm đi ngủ vào những thời điểm cố định mỗi đêm, tránh mọi thiết bị điện tử như tivi trong phòng ngủ, tập thể dục đầy đủ trong ngày và tránh dùng cafein trong vài giờ trước khi đi ngủ. Có thể thiết lập một môi trường ngủ yên bình và thư thái. Ngủ trong phòng tối và sạch sẽ với những máy móc như máy tạo tiếng ồn trắng có thể giúp tạo điều kiện cho giấc ngủ ngon.

Thuốc và chế độ ăn uống

Các loại thuốc gây buồn ngủ, được gọi là thuốc ngủ, bao gồm benzodiazepin (mặc dù những loại thuốc này có can thiệp vào REM); Thuốc ngủ không benzodiazepine như eszopiclone (Lunesta), zaleplon (Sonata) và zolpidem (Ambien); thuốc kháng histamin như diphenhydramin (Benadryl) và doxylamin; alcohol (ethanol, có tác dụng kích thích hồi phục sau đó trong đêm và cản trở giấc ngủ REM) thuốc an thần (cản trở giấc ngủ REM), melatonin (một thành phần của đồng hồ sinh học) và cần sa (cũng có thể can thiệp vào REM). Một số thuốc phiện (bao gồm morphin, codein, heroin và oxycodone) cũng gây buồn ngủ và có thể phá vỡ cấu trúc giấc ngủ và phân bố giai đoạn giấc ngủ. Điều thú vị là thuốc gamma-hydroxybutyrat (GHB) có khả năng tạo ra giấc ngủ chất lượng cao, giấc ngủ này không thể phân biệt được với cấu trúc giấc ngủ tự nhiên ở người.

Các chất kích thích, ức chế giấc ngủ, bao gồm cafein, một chất đối kháng adenosin; amphetamin, methamphetamin, MDMA (thuốc lắc, 3,4-methylenedioxymethamphetamin), empathogen-entactogen và các loại thuốc liên quan; cocain, có thể làm thay đổi nhịp sinh học, methylphenidat, có tác dụng tương tự;các loại thuốc eugeroic (thuốc chống ngủ) như modafinil và armodafinil có cơ chế chưa rõ. Bệnh nhân dùng một lượng lớn chất kích thích cafein có thể dẫn đến gián đoạn giấc ngủ, thiếu ngủ, dẫn đến buồn ngủ, sau đó tiếp tục dùng nhiều cafein hơn để tỉnh táo vào ngày hôm sau. Vòng luẩn quẩn này dẫn đến suy giảm chức năng nhận thức và cảm giác cơ thể lúc nào cũng uể oải, mệt mỏi.

Một số loại thuốc có thể thay đổi cấu trúc giấc ngủ mà không ức chế hoặc gây buồn ngủ. Các loại thuốc khuếch đại hoặc ức chế tiết endocrine và hệ miễn dịch liên quan đến các giai đoạn nhất định của giấc ngủ đã được chứng minh là làm thay đổi cấu trúc giấc ngủ. Chất chủ vận thụ thể hormone giải phóng hormone tăng trưởng MK-677 (Ibutamoren) đã được chứng minh là làm tăng xấp xỉ 20% thời lượng giấc ngủ REM ở người trưởng thành cũng như tăng xấp xỉ 50% thời lượng giấc ngủ giai đoạn IV ở độ tuổi thanh niên.

Chế độ ăn uống
Lựa chọn chế độ ăn uống và dinh dưỡng có thể ảnh hưởng đến thời lượng và chất lượng giấc ngủ. Một đánh giá năm 2016 chỉ ra rằng chế độ ăn giàu carbohydrat giúp rút ngắn thời gian đi vào giấc ngủ và thời gian ngủ dài hơn so với chế độ ăn giàu chất béo. Một điều tra năm 2012 chỉ ra rằng cân bằng chất dinh dưỡng vi lượng và đa lượng là cần thiết để thúc đẩy giấc ngủ chất lượng. Một chế độ ăn uống đa dạng bao gồm trái cây và rau quả tươi, ít chất béo bão hòa và ngũ cốc nguyên cám có thể là lựa chọn tối ưu cho những người đang tìm cách cải thiện chất lượng giấc ngủ. Cần có nhiều thử nghiệm lâm sàng chất lượng cao để tìm hiểu tác động của ăn kiêng dài hạn, chế độ ăn uống đối với chất lượng giấc ngủ.

Trong văn hóa

Nhân chủng học

Nghiên cứu cho thấy rằng mô hình giấc ngủ khác nhau đáng kể giữa các nền văn hóa. Sự khác biệt nổi bật nhất được quan sát thấy giữa các xã hội không có và xã hội có sử dụng nguồn ánh sáng nhân tạo. Xã hội có sử dụng nguồn ánh sáng nhân tạo có nhiều người bị gián đoạn giấc ngủ hơn. Những người không sử dụng ánh sáng nhân tạo có thể đi ngủ sớm hơn rất nhiều sau khi mặt trời lặn, nhưng sau đó thức dậy nhiều lần trong đêm, có những khoảng thời gian tỉnh táo kéo dài vài giờ. Thời kỳ xã hội tiền công nghiệp ở Châu Âu, con người thường ngủ hai pha. Thời điểm bắt đầu giấc ngủ được quyết định không phải bởi giờ đi ngủ cố định, mà bởi khi con người chẳng còn việc gì để làm.

Ranh giới giữa ngủ và thức bị xóa nhòa trong những xã hội không có sử dụng ánh sáng nhân tạo. Một số nhà quan sát cho rằng giấc ngủ ban đêm ở xã hội nêu trên thường được chia thành hai giai đoạn chính, giai đoạn đầu tiên được đặc trưng chủ yếu bởi giấc ngủ sâu và giai đoạn thứ hai là giấc ngủ REM.

Một số xã hội thể hiện mô hình giấc ngủ bị phân mảnh, trong đó mọi người ngủ vào mọi thời điểm trong ngày còn đến đêm thì ngủ ít hơn. Trong xã hội kiểu du mục hoặc săn bắt và hái lượm, con người có thể ngủ ngày hoặc đêm tùy thuộc vào môi trường sống và các biến cố xung quanh. Ánh sáng nhân tạo xuất hiện ở phương Tây thời dại công nghiệp hóa ít nhất là từ giữa thế kỷ 19, gây nên thay đổi đáng kể về mô hình giấc ngủ: ngủ tập trung hơn vào đêm, đi ngủ muộn hơn nhiều, mặc dù xu hướng này không phải lúc nào cũng đúng.

Nhà sử học A. Roger Ekirch cho rằng mô hình truyền thống về " giấc ngủ phân mảnh ", như cách gọi của nó, bắt đầu biến mất trong tầng lớp thượng lưu thành thị ở châu Âu vào cuối thế kỷ 17 và sự thay đổi lan rộng trong 200 năm tiếp theo; vào những năm 1920, "ý tưởng về giấc ngủ thứ nhất và thứ hai đã hoàn toàn biến mất khỏi ý thức xã hội của chúng ta." Ekirch cho rằng sự thay đổi này là do gia tăng "chiếu sáng đường phố, chiếu sáng trong nhà và sự gia tăng số lượng quán cà phê", điều này dần dần khiến ban đêm trở thành thời gian có thể hoạt động, làm giảm thời gian nghỉ ngơi. Ngày nay, ở hầu hết các xã hội, mọi người ngủ vào ban đêm, nhưng ở những vùng khí hậu rất nóng, họ có thể ngủ ngày. Trong tháng Ramadan, nhiều người Hồi giáo ngủ vào ban ngày thay vì ban đêm.

Trong một số nền văn, mọi người ngủ với ít nhất một người khác (đôi khi nhiều người) hoặc với động vật. Ở một số nền văn hóa khác, mọi người hiếm khi ngủ với bất kỳ ai ngoại trừ bạn đời. Trong hầu hết các xã hội, ngủ với bạn đời được quy định chặt chẽ bởi các tiêu chuẩn xã hội. Ví dụ: một người chỉ có thể ngủ với gia đình ruột thịt, đại gia đình, vợ/chồng hoặc bạn đời, ngủ với con cái đến một độ tuổi nhất định, ngủ với con cái thuộc một giới tính cụ thể, ngủ với bạn thâm cùng giới tính, ngủ với đồng nghiệp có cấp bậc xã hội bình đẳng, hoặc chỉ ngủ một mình. Giấc ngủ có thể là thời gian tích cực mang tính xã hội, tùy thuộc vào các nhóm giấc ngủ, không có hạn chế về tiếng ồn hoặc hoạt động lúc ngủ.

Con người ngủ ở nhiều địa điểm khác nhau, có thể ngủ ngay trên mặt đất; ngủ trên chăn mền trải dưới đất; ngủ trên giường. Có thể ngủ cần đắp chăn, nằm cần có gối mềm, nằm gối tựa đầu như ngủ trong xe ô tô, một số người ngủ không cần gối. Những thói quen này được hình thành bởi nhiều yếu tố, chẳng hạn như khí hậu, tập tính tránh xa động vật ăn thịt, phụ thuộc vào loại nhà ở, công nghệ sử dụng và sở thích cá nhân.

Trong hội họa
Về các chủ đề thể hiện giấc ngủ trong nghệ thuật, bác sĩ và nhà nghiên cứu về giấc ngủ Meir Kryger đã viết, "[Các nghệ sĩ] có niềm đam mê mãnh liệt với thần thoại, giấc mơ, chủ đề tôn giáo, tính song hành giữa giấc ngủ và cái chết, phần thưởng, sự từ bỏ kiểm soát một cách có ý thức, sự chữa lành, lối miêu tả về sự ngây thơ và thanh thản, và sự gợi tình."

Tham khảo

Đọc thêm

Liên kết ngoài

 Rethinking Sleep, David K. Randall, New York Times, September 2012
 How to Sleep, James Hamblin, The Atlantic, January 2017

Ngủ
Trang sử dụng div col có tham số small
Bài viết có đoạn trích
Trang có bản dịch chưa được xem lại


title: Elasmosomus variegatus

text:
Elasmosomus variegatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1902.

Chú thích

Tham khảo

Elasmosomus


title: Cateus philippinus

text:
Cateus philippinus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Platia & Gudenzi miêu tả khoa học năm 2001.

Chú thích

Tham khảo

Cateus


title: Desmopachria bryanstonii

text:
Desmopachria bryanstonii là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Clark miêu tả khoa học năm 1862.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Desmopachria


title: Catocala elocata

text:
Catocala elocata là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuoidea. Loài này có ở Trung Âu, Nam Âu, Bắc Phi, Anatolia, Uzbekistan và Kazakhstan.

Ấu trùng ăn dương và liễu.

Hình ảnh

Liên kết ngoài
Vlindernet
Moths và Butterflies of châu Âu và North Africa

Chú thích

Động vật được mô tả năm 1787
Catocala
Côn trùng châu Âu


title: Villar de Argañán

text:
Villar de Argañán là một đô thị ở tỉnh Salamanca, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số năm 2004 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha, đô thị này có dân số 105 người.

==Tham khảo==

Đô thị ở Salamanca


title: Mammilla priamus

text:
Mammilla priamus là một loài ốc biển săn mồi, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Naticidae, họ ốc mặt trăng.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Mammilla


title: Pseudoclitocybe cyathiformis

text:
Pseudoclitocybe cyathiformis, thường được biết đến với tên tiếng Anh goblet funnel cap, là một loài nấm trong họ Tricholomataceae, và là loài điển hình của chi Pseudoclitocybe. Nó được mô tả lần đầu với danh pháp Agaricus cyathiformis bởi Jean Baptiste François Pierre Bulliard năm 1786, sau đó được xếp vào chi Pseudoclitocybe bởi Rolf Singer năm 1956. loài này được tìm thấy ở Bắc Mỹ và châu Âu.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Pseudoclitocybe
Nấm châu Âu
Nấm Bắc Mỹ


title: Omorgus tessellatus

text:
Omorgus tessellatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Trogidae.

Chú thích

Tham khảo

Omorgus