title: Johannes Vermeer

text:
Johannes Vermeer hay Jan Vermeer (rửa tội 31 tháng 10 năm 1632 - 15 tháng 12 năm 1675) là một họa sĩ người Hà Lan thời Baroque, nổi tiếng với các tác phẩm về đời sống hiện thực. Ông sống phần lớn cuộc đời tại thị trấn Delft. Tuy nhiên, cuộc đời của Vemeer dường như chưa bao giờ ổn định, chủ yếu là do ông chỉ sáng tác ít tác phẩm. Khi qua đời, Vemeer để lại cho vợ và mười một người con một món nợ.

Ông vẽ rất chậm và vô cùng tỉ mỉ, ông cũng hay sử dụng những màu xa xỉ thời đó. Ông nổi tiếng với cách xử lý và sử dụng điêu luyện ánh sáng trong các tác phẩm của mình.

Vermeer vẽ chủ yếu là những cảnh gia đình. "Hầu như tất cả các bức tranh của ông đều được đặt vào bối cảnh hai phòng nhỏ trong nhà của ông ở Delft, chúng có cùng đồ nội thất và các đồ trang trí, chỉ khác nhau cách bài trí khác và tranh thường miêu tả cùng một người, chủ yếu là phụ nữ."

Sau khi bị lãng quên gần hai thế kỷ, năm 1866 nhà phê bình nghệ thuật người Pháp Thoré Bürger đã cho xuất bản một bài tiểu luận về 66 bức tranh được coi là của Vermeer (chỉ có 35 bức được xác nhận là của Vemeer). Từ đó, danh tiếng của ông đã nổ rộ nhanh chóng, hiện nay Vermeer được coi là một trong những họa sĩ vĩ đại nhất của Thời kì vàng kim Hà Lan.

Phong cách hội họa
Vermeer có thể đã bắt đầu thực hiện các bức tranh của mình giống như hầu hết các hoạ sỹ cùng thời đại của mình, sử dụng các xám-tối đơn sắc ("grisaille") hoặc một bảng giới hạn các màu nâu và màu xám ("màu chết"), rồi sau đó ông sẽ có thể điểm thêm nhiều màu thuần hơn (đỏ, vàng và xanh dương) dưới dạng những ánh bóng lên, trong suốt. Các bức tranh của ông cung cấp vài gợi ý về phương pháp chuẩn bị.

Chắc chắn không có họa sĩ thế kỷ 17 nào khác sử dụng những màu cực kỳ đắt tiền, ví dụ như bột ngọc lưu ly (màu xanh biển biếc tự nhiên), nhiều và sớm như Vermeer. Ông còn sử dụng màu nâu vỏ gỗ (umbre) màu vàng hoàng thổ (orche) để diễn tả ánh sáng ấm áp bên trong nội thất của một bức tranh, phản chiếu nhiều màu sắc của nó lên tường. Bằng cách này, ông đã tạo ra một thế giới còn đẹp hơn bất cứ cái mà ông đã chứng kiến. Phương pháp vẽ này có lẽ được lấy cảm hứng từ sự hiểu biết của Vermeer về cách quan sát của Leonardo: bề mặt của mọi vật thể chia sẻ màu sắc của vật thể liền kề. Điều này có nghĩa là không có vật thể nào được nhìn thấy hoàn toàn bằng màu tự nhiên của nó.

Tham khảo

Họa sĩ Hà Lan
Mất năm 1675


title: Bulbophyllum pachyanthum

text:
Bulbophyllum pachyanthum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

pachyanthum]]

P


title: Madema

text:
Madema là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: Adam Johnson (cầu thủ bóng đá)

text:
Adam Johnson (sinh ngày 14 tháng 7 năm 1987 tại Easington, County Durham, Anh) là cầu thủ bóng đá người Anh. Là sản phẩm của học viện đào tạo trẻ Middlesbrough, Johnson đã thi đấu cho Middlesbrough 94 trận và có thời gian thi đấu theo hợp đồng cho mượn tại Leeds United và Watford trước khi chuyển đến Manchester City vào tháng 2 năm 2010. Anh quay trở về thi đấu cho đội bóng quê hương Sunderland vào năm 2012 với giá 10 triệu £. Johnson cũng từng thi đấu 12 trận cho Đội tuyển bóng đá quốc gia Anh.

Ngày 11 tháng 2 năm 2016, tại Tòa án Hoàng gia Bradford, Adam Johnson thừa nhận 2 tội danh xâm phạm tình dục trẻ em và đối mặt với án tù giam tối thiểu 2 năm. Lập tức câu lạc bộ Sunderland và nhà tài trợ Adidas đã chấm dứt hợp đồng với thủ này.

Tuổi thơ
Johnson sinh ra trong một gia đình là cổ động viên của Sunderland. Lớn lên, anh chuyển sang ủng hộ Manchester United và ngưỡng mộ Ryan Giggs. Johnson sau này được huấn luyện viên Stuart Pearce và Roberto Mancini so sánh với Giggs. Sau khi chứng kiến Johnson ghi 2 bàn trong một trận đấu trường học 7 người ở Wembley, tiền vệ nổi tiếng Johnny Haynes đã khen ngợi "anh là một cầu thủ trẻ tuyệt vời và có chân trái rất dễ thương."

Johnson từng thi đấu cho câu lạc bộ Cleveland Juniors và đội bóng đá trường Easington.

Sự nghiệp thi đấu câu lạc bộ

Middlesbrough
Mặc dù sinh ra tại Sunderland, Johnson đã gia nhập học viện đào tạo cầu thủ trẻ của Middlesbrough sau khi rời khỏi học viện của Newcastle United (nơi anh theo học từ năm 10 đến 12 tuổi) và được các tuyển trạch viên của Boro phát hiện trong một trận đấu tại trường. Anh cùng với các đồng đội David Wheater, Tony McMahon và Andrew Taylor giành chức vô địch Giải trẻ Cúp FA 2003–04. Ngày 17 tháng 3 năm 2005, ở tuổi 17, anh có trận đấu đầu tiên cho câu lạc bộ trong trận thua 1–0 trước Sporting Lisbon tại cúp UEFA. 6 tháng sau, anh có trận đấu đầu tiên tại Premier League và được ra sân ngay từ đầu trong chiến thắng 2-1 trước Arsenal khi mà Stewart Downing chấn thương.

Nửa đầu mùa giải 2005–06, anh thường xuyên phải ngồi ghế dự bị và chỉ được ra sân trong các trận đấu ở cúp UEFA. Johnson có trận đấu thứ hai vào sân từ đầu trận trong chiến thắng 2-0 trước Litex Lovech ngày 15 tháng 12 và có đường chuyền để Massimo Maccarone mở tỉ số. Trong giai đoạn còn lại của mùa giải, anh được ra sân thường xuyên hơn và chủ yếu là dự bị cho Downing. Bàn thắng đầu tiên của Johnson cho Middlesbrough đến trong trận đấu với Bolton Wanderers ngày 3 tháng 5 năm 2006, trong trận đấu mà huấn luyện viên Steve McClaren cất phần lớn đội hình chính thức chuẩn bị cho trận đấu chung kết cúp UEFA. Ngày 30 tháng 6, anh được gia hạn hợp đồng với câu lạc bộ thêm 4 năm.

Leeds United
Ngày 16 tháng 10 năm 2006, Johnson gia nhập Leeds United theo bản hợp đồng cho mượn có thời hạn 1 tháng nhưng thời điểm này Leeds đang gặp nhiều khó khăn ở Championship nên Johnson không có nhiều cơ hội để thể hiện dù được bầu chọn là cầu thủ xuất sắc nhất ngay trận đấu đầu tiên. Sau khi thi đấu 5 trận theo hợp đồng cho mượn 1 tháng, Johnson trở lại Middlesbrough sau khi Leeds quyết định không gia hạn hợp đồng mượn. Giai đoạn còn lại của mùa giải, anh chỉ được ra sân 16 trận nhưng được bầu là Cầu thủ xuất sắc nhất trận đấu tại vòng 4 Cúp FA với Bristol City.

Watford
Tháng 9 năm 2007, Johnson gia nhập câu lạc bộ tại Championship là Watford theo hợp đồng cho mượn có thời hạn ba tháng. Tại đây, anh đã thi đấu 12 trận, ghi được 5 bàn trước khi được Middlesbrough gọi trở về sớm hơn thời hạn hợp đồng do phong độ ấn tượng của anh.

Trở lại Middlesbrough

Trong trận đấu cuối cùng của mùa giải 2007-08, ngay sau khi được vào sân từ băng ghế dự bị, Johnson đã ghi bàn trong chiến thắng 8-1 của Boro trước Manchester City. Trong mùa giải 2008–09, anh đóng vai trò dự bị cho Downing. Phong độ của Johnson giúp anh nhận được nhiều sự quan tâm của các câu lạc bộ khác tại Premier League Huấn luyện viên của Middlesbrough đã khẳng định không bán Johnson vào kỳ chuyển nhượng mùa hè 2009 dù anh từ chối ký hợp đồng mới và hợp đồng cũ của anh sẽ hết hạn vào cuối mùa bóng 2009-10. Sau khi Downing chuyển đến Aston Villa, Johnson trở thành trụ cột của Middlesbrough và đã ghi ba bàn thắng trong năm trận đấu đầu tiên của mùa giải 2009-10.

Chỉ trong nửa đầu mùa giải, anh đã ghi đến tám bàn thắng và dẫn đầu danh sách ghi bàn của Boro khiến cho huấn luyện viên Gordon Strachan phải lo ngại về sự phụ thuộc của đội vào phong độ ghi bàn của anh. Ngày 13 tháng 12, anh bị chấn thương gân kheo trong trận thua 1-0 trước Cardiff City. Ngày 26 tháng 1, anh có cú đúp thứ ba trong mùa giải và là cầu thủ xuất sắc nhất trong chiến thắng 4-1 trước Doncaster Rovers.

Johnson rời Boro trong kỳ chuyển nhượng mùa đông 2009-10 sau khi có 96 trận đấu cho câu lạc bộ này và 13 bàn thắng kể từ năm 2005.

Manchester City
Khi kỳ chuyển nhượng mùa đông mở cửa, Johnson trở thành mục tiêu chuyển nhượng của nhiều câu lạc bộ trong đó có Manchester City. Ngày 1 tháng 2 năm 2010, Man City đã ký hợp đồng với anh, phí chuyển nhượng 8 triệu bảng và bản hợp đồng có thời hạn 4 năm rưỡi. Anh có trận đấu đầu tiên cho Man City vào ngày 6 tháng 2, vào sân thay cho Stephen Ireland trong trận gặp Hull City. Ba ngày sau, anh được ra sân ngay từ đầu trong trận đấu với Bolton Wanderers, cùng với Carlos Tevez và Emmanuel Adebayor hợp thành bộ ba tấn công, sau trận đấu anh được đánh giá là cầu thủ xuất sắc nhất trận.

Johnson có bàn thắng đầu tiên cho Man City trong trận đấu với Sunderland khi mà pha treo bóng của bay vòng cung rồi rót vào góc chữ A đi vào lưới ở phút 92 của trận đấu giúp Man City có được 1 điểm. Phong độ ấn tượng đã giúp anh được huấn luyện viên Fabio Capello gọi vào đội tuyển Anh. Ngày 3 tháng 10, đúng 3 phút sau khi được tung vào sân thay Gareth Barry, Johnson có pha xử lý bóng kỹ thuật, loại bỏ hai hậu vệ Newcastle trước khi tung cú sút hiểm hóc ấn định chiến thắng 2-1 cho Man City. Sau đó, tại UEFA Europa League, vào ngày 1 tháng 12, nhận bóng từ Adebayor, anh đi bóng qua ba hậu vệ Red Bull Salzburg rồi dứt điểm chính xác ấn định tỷ số 3-0 cho Man City.

Vào ngày đầu năm, anh đã ghi bàn thắng duy nhất trong chiến thắng 1-0 của Manchester City trước Blackpool và tặng bàn thắng này cho người bạn thân là thủ môn Dale Roberts, người đã tự sát vào ngày 14 tháng 12 năm 2010. Anh kết thúc mùa giải 2010-11 bằng danh hiệu đầu tiên trong sự nghiệp là chức vô địch Cúp FA.

Anh ghi bàn thắng đầu tiên trong mùa giải 2011-12 trong chiến thắng 4-0 trước Blackburn Rovers tại Ewood Park. Trận đấu tiếp theo với Aston Villa, anh tiếp tục ghi bàn. Ngày 26 tháng 10 năm 2011, anh có một bàn thắng và một pha kiến tạo trong trận thắng Wolverhampton Wanderers 5–2 tại League Cup. Ba ngày sau, anh lại ghi bàn vào lưới Wolves, lần này là trong chiến thắng 3–1 tại Giải ngoại hạng Anh. Anh vào sân thay người trong chiến thắng 5-1 trước Norwich City và có bàn thắng thứ năm trong mùa giải. Ngày 14 tháng 4, anh lại ghi bàn vào lưới Norwich, lần này là trong chiến thắng 6-1. Johnson kết thúc mùa giải với 26 trận đấu tại Premier League và cùng Man xanh giành danh hiệu vô địch ngay trong ngày cuối cùng của mùa giải.

Tại Manchester City, Johnson có tổng cộng 15 bàn thắng trong 97 trận đấu nhưng 43 trận trong số đó, anh vào sân từ băng ghế dự bị do không thể có được vị trí chính thức trong đội hình của huấn luyện viên Roberto Mancini.

Sunderland
Ngày 24 tháng 8 năm 2012, câu lạc bộ Sunderland đã ký hợp đồng có thời hạn bốn năm với Johnson, phí chuyển nhượng 10 triệu £. Ngày 28 tháng 8, Johnson có trận đấu đầu tiên cho Sunderland trong chiến thắng 2-0 trước đội bóng hạng dưới Morecambe trong khuôn khổ League Cup và đã có hai pha kiến tạo. Bàn thắng đầu tiên của anh cho Sunderland đến trong trận thua Everton 1-2 ngày 10 tháng 11. Bàn thắng tiếp theo là trong trận thua Chelsea 3-1 trên sân nhà. Trong Ngày tặng quà năm 2012, Johnson ghi bàn thắng duy nhất, giúp Sunderland đánh bại đội bóng cũ Manchester City 1-0.

Bàn thắng đầu tiên của Johnson trong mùa giải 2013–14 diễn ra trong trận đấu League Cup với MK Dons, trận đấu mà Sunderland đã ghi bốn bàn trong 12 phút để giành chiến thắng 4–2. Sau khi để mất vị trí trong đội hình chính thức, anh trở lại ấn tượng trong trận đấu vòng ba Cúp FA với Carlisle với pha ghi bàn từ quả đá phạt và góp công trong hai bàn còn lại giúp Sunderland thắng 3–1. Hai ngày sau, anh vào sân từ băng ghế dự bị trong trận bán kết lượt đi League Cup và đem về quả phạt đền giúp cho Fabio Borini ghi bàn ấn định chiến thắng 2-1 trước Manchester United, giúp anh nhận được lời khen từ huấn luyện viên Gus Poyet. Ngày 11 tháng 1 năm 2014, anh có hat-trick đầu tiên trong sự nghiệp và còn kiến tạo cho Ki Sung-Yueng ghi bàn giúp Sunderland đánh bại Fulham 4-1. Phong độ tuyệt vời của Johnson trong tháng 1 năm 2014 với 5 bàn/3 trận giúp anh giành được danh hiệu cầu thủ xuất sắc nhất trong tháng của Giải bóng đá ngoại hạng Anh.

Sự nghiệp thi đấu đội tuyển quốc gia
Từng là cựu cầu thủ của đội tuyển U-19 Anh, Johnson được gọi vào đội tuyển U-21 Anh thi đấu Giải vô địch U-21 châu Âu 2009 tại Thụy Điển. Tại vòng loại, anh ghi được một bàn vào lưới U-21 Bồ Đào Nha và 1 bàn trong trận play-off thắng U-21 Wales 5-4. Anh ra sân trong cả ba trận đấu vòng bảng và được chọn là cầu thủ xuất sắc nhất trong trận hoà 1-1 với U-21 Đức ở lượt trận cuối vòng bảng. Chung cuộc, tuyển Anh để thua U-21 Đức 4-0 trong trận chung kết.

Cuối tháng 2 năm 2010, Johnson lần đầu được huấn luyện viên Fabio Capello chọn vào danh sách 30 cầu thủ chuẩn bị cho trận giao hữu với Ai Cập nhưng sau đó đó đã không có tên trong 23 cầu thủ chính thức.

Tháng 5 năm 2010, Capello điền tên Johnson vào danh sách sơ bộ 30 cầu thủ Anh dự kiến tham dự World Cup 2010 tại Nam Phi. Johnson có trận đấu đầu tiên trong màu áo đội tuyển trong trận giao hữu thắng Mexico 3-1 ngày 24 tháng 5 trên sân Wembley, khi vào sân thay cho James Milner. Ngày 1 tháng 6, Capello thông báo danh sách 23 cầu thủ chính thức và Johnson đã không có tên trong danh sách này.

Ngày 11 tháng 8, Johnson thi đấu trọn vẹn 90 phút trong trận đấu với Hungary tại sân Wembley trong khuôn khổ vòng loại Euro 2012. Anh ghi bàn thắng đầu tiên cho đội tuyển trong chiến thắng 4-0 trước Bulgaria ngày 3 tháng 9. Bàn thắng thứ hai đến bốn ngày sau đó trong chiến thắng 3-1 trước Thụy Sĩ khi anh vào sân thay cho Theo Walcott bị chấn thương.

Danh hiệu

Câu lạc bộ
Middlesbrough
Vô địch Giải trẻ cúp FA: 2003-04

Manchester City
 Premier League (1): 2011–12
 Cúp FA (1): 2010–11
 FA Community Shield (1): 2012

Quốc tế
U-21 Anh
 Á quân Giải vô địch bóng đá U-21 châu Âu: 2009

Cá nhân
 Cầu thủ xuất sắc nhất trong tháng của Giải bóng đá ngoại hạng Anh (1): tháng 1 năm 2014

Thống kê sự nghiệp

Câu lạc bộ

Bàn thắng cho đội tuyển quốc gia

Chú thích

Liên kết ngoài

Thông tin về Adam Johnson trang web chính thức của Manchester City

Thông tin về Adam Johnson trên trang web của Premier League

Sinh năm 1987
Cầu thủ bóng đá Anh
Người Sunderland
Cầu thủ bóng đá Middlesbrough F.C.
Cầu thủ bóng đá Leeds United F.C.
Cầu thủ bóng đá Watford F.C.
Cầu thủ bóng đá Manchester City F.C.
Cầu thủ bóng đá Sunderland A.F.C.
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá Premier League
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Anh
Cầu thủ đội tuyển bóng đá U-21 quốc gia Anh


title: Grazay

text:
Grazay  là một xã thuộc tỉnh Mayenne trong vùng Pays de la Loire tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 133 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Mayenne


title: Đồi Bà Nài

text:
Đồi Bà Nài là một quần thể cảnh quang hữu tình nằm tại phường Phú Hài, cách trung tâm thành phố Phan Thiết chừng 7 km, bao gồm các di tích cổ như Tháp Po Sah Inư và Lầu Ông Hoàng

Khởi đầu tháp Po Sah Inư được người Chăm xây dựng từ khoảng cuối thế kỷ thứ 8 đầu thế kỷ thứ 9 để thờ vị thần Shiva. Đến thế kỷ 15, người Chăm xây dựng thêm một số đền thờ với kiến trúc đơn giản để thờ công chúa Po Sha Inư. Công chúa Po Sha Inư (con vua Para Chanh) là người có tài đức và phép ứng xử nên được người Chăm đương thời yêu quý. Tháp Po Sah Inư được nhà nước xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia năm 1991

Lầu Ông Hoàng là một dinh thự cổ do nhà quý tộc người Pháp, Công tước de Montpensier (1884-1924) cho xây dựng vào năm 1911 (nay chỉ còn lại phế tích). Nơi đây là chốn tham quan du lịch ưa thích của nhiều du khách hiếu kỳ, trong số có thi sĩ Hàn Mặc Tử (1912-1940) cùng bạn gái là Mộng Cầm (1917-2007)(tên thật Huỳnh thị Nghệ), trước khi thi sĩ phải vào điều trị ở trại phong Quy Hòa (Ghềnh Ráng, Quy Nhơn) và qua đời tại đây vào ngày 11 tháng 11 năm 1940.

Chú thích
 Tháp Po Sah Inư từng bị tàn phá nặng nề trong thời kỳ chiến tranh (đã được tôn tạo), còn Lầu Ông Hoàng, sau đã bị quân đội viễn chinh Pháp cho xây lô cốt bao quanh (di tích).

Tham khảo
"Đất Việt Trời Nam", Thái văn Kiểm, 1960.
"Tờ trình đi xem công tác xây cất các tháp Kalong và Sopmandronhay để chứa bảo vật các vua Chăm và ghé thăm các tháp Pô Dam và Phố Hải (Pajai), Nghiêm Thẩm.
"Điêu tàn", thơ, Chế Lan Viên, 1937.
"Việt-Nam văn học sử yếu", Dương Quảng Hàm, 1943.
"Thi nhân Việt Nam hiện đại (1880-1965)", Sa Giang Trần Tuấn Kiệt, quyển 1.

Di tích tại Bình Thuận


title: Colymbothetidae

text:
Colymbothetidae là một họ bọ cánh cứng đã tuyệt chủng trong phân bộ Adephaga.

Phân loại
Colymbothetis Ponomarenko, 1993
Mormolucoides Hitchcock, 1858

Chú thích

Tham khảo

Adephaga
Họ côn trùng
Côn trùng tuyệt chủng


title: Santa Ana la Real

text:
Santa Ana la Real là một đô thị của tỉnh Huelva, Andalucía, Tây Ban Nha. Dân số đô thị này năm 2007 là 484 người. Diện tích là 27 km² và mật độ dân số là 18,6 người/km². Tọa độ địa lý là 37º 52' độ vĩ bắc, 6º 43' độ kinh đông. Đô thị này nằm trên độ cao 641 mét và cách tỉnh lỵ Huelva 101 km.

Dân số

Nguồn: INE (Tây Ban Nha)

Tham khảo

Liên kết ngoài
Santa Ana la Real  - Hệ thống thông tin về các vùng của Andalucía

Đô thị ở Huelva


title: Họ Cá tuyết

text:
Họ Cá tuyết (danh pháp khoa học: Gadidae) là một họ cá biển, thuộc về bộ Cá tuyết (Gadiformes). Nó bao gồm khoảng 12 chi với 22-24 loài cá tuyết, cá êfin, whiting và cá pôlăc (cá minh thái). Một vài dạng cá khác đã từng có thời được đưa vào họ này, nhưng đã bị loại ra để chuyển sang các họ khác; ngược lại, họ Ranicipitidae hiện nay chỉ được coi là một phần của họ Gadidae (với một loài duy nhất là Raniceps raninus).

Khu vực phân bổ của họ này là các đại dương như Bắc Băng Dương, miền bắc Đại Tây Dương và Thái Bình Dương, trong các vùng nước ven Bắc cực và ôn đới. Họ này đứng thứ hai sau họ Cá trích (Clupeidae) về sản lượng cá biển bị đánh bắt trên toàn thế giới.

Đặc điểm
Các loài cá trong họ này có 3 vây lưng và 2 vây hậu môn, vây lưng thứ nhất ngay phía sau đầu. Các vây không có gai. Các xương chậu phía trước vây ức. Răng có trên xương lá mía. Thông thường có râu. Kích thước dài tối đa là gần 2 m ở cá tuyết Đại Tây Dương. Phần lớn các loài là sinh vật sống đáy (ăn chìm), chủ yếu ăn các loại cá nhỏ và động vật không có xương sống. Một vài loài thích sống thành bầy và có khả năng di cư xa.

Các chi
 Arctogadus: Cá tuyết Bắc Cực
 Boreogadus: Cá tuyết vùng cực
 Eleginus
 Gadiculus
 Gadus
 Melanogrammus
 Merlangius (đồng nghĩa: Odontogadus)
 Microgadus
 Micromesistius
 Pollachius
 Raniceps
 Therargra
 Trisopterus
 Urophycis? (có lẽ thuộc về họ Phycidae)

Các chi đã chuyển
Các chi đã chuyển hiện nay thuộc họ Lotidae, bao gồm:
 Brosme
 Gaidropsarus
 Lota
 Molva

Chú thích

Tham khảo

 Gadidae trong FishBase, chủ biên Ranier Froese và Daniel Pauly. Phiên bản tháng 12 năm 2005. N.p.: FishBase, 2005.

Cá tuyết, họ


title: Tipula strictiva

text:
Tipula strictiva là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Indomalaya.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Buberos

text:
Buberos là một đô thị ở tỉnh Soria, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số năm 2004 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha, đô thị này có dân số 44 người.

Tham khảo

Đô thị ở Soria


title: Megachile hei

text:
Megachile hei là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Wu mô tả khoa học năm 2005.

Chú thích

Tham khảo

H
Động vật được mô tả năm 2005


title: Villageriz

text:
Villageriz là một đô thị trong tỉnh Zamora, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 59 người.

Tham khảo

Đô thị ở Zamora


title: Diadasia distinguenda

text:
Diadasia distinguenda là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Spinola mô tả khoa học năm 1851.

Chú thích

Tham khảo

Diadasia
Động vật được mô tả năm 1851


title: Đảng Cộng sản Trung Hoa Dân Quốc

text:
Đảng Cộng sản Trung Hoa Dân Quốc (, Hán Việt: Trung Hoa Dân Quốc Cộng sản đảng) là một chính đảng tại Trung Hoa Dân Quốc (Đài Loan). Chính đảng này chính thức được đăng ký với Bộ Nội Chính vào ngày 31 tháng 3 năm 2009 và trở thành chính đảng thứ 147 tại đảo quốc và là đảng cộng sản thứ hai được công nhận tại Đài Loan sau Đảng Cộng sản Đài Loan . Đảng kỳ của Đảng Cộng sản Trung Hoa Dân Quốc là lá cờ Ngũ tinh hồng kỳ – quốc kỳ Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Tổng bí thư của Đảng là Trần Thiên Phúc (陳天福). Ông là một người anh em họ của cựu Tổng thống Trung Hoa Dân Quốc Trần Thủy Biển, tuy nhiên cựu tổng thống vốn là thành viên của Đảng Dân Tiến, một đảng chủ trương đòi độc lập cho Đài Loan và từ bỏ danh xưng Trung Hoa Dân Quốc.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
Đảng Cộng sản Đài Loan (2008)
Đảng Cộng sản Dân chủ Đài Loan

Đảng cộng sản ở Đài Loan
Tổ chức liên kết với Đảng Cộng sản Trung Quốc


title: Qapqal

text:
Huyện tự trị dân tộc Tích Bá Qapqal (, Hán Việt: Sát Bố Tra Nhĩ Tích Bá tự trị huyện; Tích Bá:  Cabcal Sibe beye dasangga siyan, cũng được chuyển tự thành Chapchal) là một huyện tự trị của Châu tự trị dân tộc Kazakh - Ili (Y Lê), khu tự trị Tân Cương, Trung Quốc. Qapqal có nghĩa là "vựa lúa" trong tiếng Tích Bá. Người Tích Bá vốn cư trú ở vùng đông bắc Trung Quốc và trước đây được nhà Thanh cử đến đồn trú tại khu vực này. Huyện có một tờ báo bằng tiếng Tích Bá. Đài truyền hình có một vài chương trình bằng tiếng Tích Bá và được trình chiếu vài lần mỗi tháng.

Dân cư

Trấn
 Sát Bố Tra Nhĩ (察布查尔镇)
 Ái Tân Xá Lý (爱新舍里镇)

Hương

Hương dân tộc
 Hương dân tộc Hồi - Mễ Lương Toàn (米粮泉回族乡)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang thông tin chính thức

Đơn vị cấp huyện Tân Cương
Ili
Huyện tự trị Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa


title: Sân bay quốc tế Pointe-à-Pitre

text:
Sân bay quốc tế Pointe-à-Pitre hay Sân bay Pointe-à-Pitre - Le Raizet , cũng gọi là Aéroport Guadeloupe Pôle Caraïbes trong tiếng Pháp, là một sân  bay ở Pointe-à-Pitre, Guadeloupe. Đây là trung tâm hoạt động của hãng hàng không Air Caraïbes. Sân bay này cách trung tâm thành phố 3 km.

Năm 2003, sân bay Pointe-à-Pitre phục vụ 1.761.455 lượt khách.

Các hãng hàng không và các tuyến điểm
 Air Antilles Express (Fort-de-France, Saint Martin, St. Barthélemy)
 Air Caraïbes (Belem, Cayenne, Curacao, Desirade, Fort-De-France, La Habana, Les Saintes, Marie-Galante, Miami, Panama City, Paris-Orly, Port-au-Prince,  Port of Spain, Puerto Plata, San Jose (CR), San Juan, Santo Domingo, St. Barthélemy, St. Maarten/St. Martin, St. Lucia, Stockholm-Arlanda, Venice)
 Air Canada (Montréal)
 Air France (Cayenne, Fort-de-France, Miami, Orlando, Paramaribo, Paris-Orly, Port-au-Prince, St. Maarten, Santo Domingo)
 Air Italy (Milan-Malpensa)
 American Airlines
 American Eagle do Executive Air cung ứng (San Juan)
 Corsairfly (Bordeaux, Nantes, Paris-Orly)
 Leeward Islands Air Transport (Antigua, Dominica)
 Neos (Milan-Malpensa)
 WestJet (Montréal) [theo mùal]

Tham khảo
French Aeronautical Information Publication for  (PDF) - POINTE À PITRE LE RAIZET

Liên kết ngoài
Aéroport Guadeloupe Pôle Caraïbes (trang mạng chính thức)
Aéroport de Pointe-à-Pitre-Le Raizet  (Union des Aéroports Français)

Sân bay Guadeloupe


title: Crayssac

text:
Crayssac là một xã thuộc tỉnh Lot trong vùng Occitanie phía tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Lot

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Lot


title: 12897 Bougeret

text:
12897 Bougeret (1998 RY5) là một tiểu hành tinh vành đai chính.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 12897 Bougeret

012897
012897
Tiểu hành tinh được đặt tên
19980913


title: Holger Badstuber

text:
Holger Badstuber (sinh ngày 13 tháng 3 năm 1989 ở Memmingen) là một cầu thủ bóng đá người Đức chơi ở vị trí hậu vệ.

Sự nghiệp
Badstuber là một sản phẩm của lò đào tạo trẻ Bayern München và được thử thách qua các đội trẻ và dự bị trước khi ký hợp đồng chuyên nghiệp vào tháng 7 năm 2009, cùng với đồng đội Thomas Müller, trở thành một cầu thủ dự bị nhưng không được dùng đến ở đầu mùa giải 2008-09. Anh có trận ra mắt ở giải vô địch quốc gia ở mùa giải 2009-10, tiếp TSG 1899 Hoffenheim và kể từ đó có vị trí quan trọng trong hàng phòng thủ. Anh có bàn thắng đầu tiên trong trận gặp Borussia Mönchengladbach vào ngày 4 tháng 12 năm 2009. Anh cùng Bastian Schweinsteiger là những lựa chọn hàng đầu để thực hiện các quả phạt. Ban đầu là một trung vệ, song anh đã chuyển sang chơi ở vị trí hậu vệ trái và Philipp Lahm chơi ở vị trí hậu vệ phải, tuy nhiên ở vị trí này Badstuber tỏ ra không phù hợp lắm. Cầu thủ trẻ này đã gây ấn tượng và cùng với Lahm và Schweinsteiger là 3 cầu thủ ra sân ở tất cả các trận, họ trở thành bộ khung tuyển thủ Đức trong đội hình Bayern.

Thi đấu quốc tế
Sau đó, anh được gọi vào đội tuyển U-21 Đức, có trận ra mắt trong trận thua 3-1 trước Thổ Nhĩ Kỳ.

Thống kê sự nghiệp

Câu lạc bộ

Bàn thắng quốc tế

Tham khảo

Xem thêm

Cầu thủ bóng đá nam Đức
Cầu thủ bóng đá Bayern München
Cầu thủ bóng đá FC Schalke 04
Cầu thủ bóng đá VfB Stuttgart
Hậu vệ bóng đá
Cầu thủ bóng đá Bundesliga
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Đức
Cầu thủ đội tuyển bóng đá trẻ quốc gia Đức
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2010
Cầu thủ đội tuyển bóng đá U-21 quốc gia Đức
Cầu thủ bóng đá 2. Bundesliga
Cầu thủ bóng đá 3. Liga
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Thụy Sĩ
Cầu thủ bóng đá Bayern München II
Cầu thủ bóng đá FC Luzern
Cầu thủ bóng đá nam Đức ở nước ngoài
Cầu thủ bóng đá Regionalliga
Cầu thủ Giải bóng đá vô địch quốc gia Thụy Sĩ
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá châu Âu 2012


title: Nymphuliella

text:
Nymphuliella là một chi bướm đêm thuộc họ Crambidae.

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Acentropinae


title: Chilkasa

text:
Chilkasa falcata là một loài bướm đêm thuộc họ Erebidae. Đây là loài duy nhất thuộc chi Chilkasa. Nó được tìm thấy ở Ấn Độ, Thái Lan, bán đảo Mã Lai, Sumatra, Borneo và Philippines.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Moths of Borneo
Taxonomy
Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: Fresneda de Cuéllar

text:
Fresneda de Cuéllar là một đô thị ở tỉnh Segovia, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số năm 2004 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha, đô thị này có dân số 222 người.

Tham khảo

Đô thị ở Segovia


title: Stigmella ficulnea

text:
Stigmella ficulnea là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được tìm thấy ở Turkmenistan.

Ấu trùng ăn Ficus carica. They probably mine the leaves of their host.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Revised Check-List Of Mining Lepidoptera (Nepticuloidea, Tischerioidea And Gracillarioidea) From Trung Á

F


title: Josip Broz Tito

text:
Josip Broz Tito (Tiếng Serbia: Јосип Броз Тито, (7 hay 25 tháng 5 năm 1892 – 4 tháng 5 năm 1980) là nhà cách mạng và chính khách người Nam Tư. Ông là Tổng Thư ký và sau đó là Chủ tịch của Liên đoàn Những người Cộng sản Nam Tư (từ năm 1939 đến năm 1980), tham gia và lãnh đạo kháng chiến nhân dân Nam Tư trong Chiến tranh thế giới lần thứ hai. Sau cuộc chiến ông lên giữ quyền Thủ tướng (1945–1963) và sau đó lên chức Tổng thống (1953–1980) của Cộng hòa Liên bang Xã hội chủ nghĩa Nam Tư. Từ năm 1943 cho đến khi ông mất, Tito còn giữ cấp bậc Nguyên soái, Tổng chỉ huy Quân đội Nhân dân Nam Tư (JNA).

Tito là người sáng lập quốc gia Nam Tư thứ hai, tồn tại từ Chiến tranh thế giới lần thứ hai đến năm 1991. Mặc dù là một trong những thành viên ban đầu của Cominform, Tito là người đầu tiên và duy nhất của châu Âu có khả năng chống lại điều khiển của Liên Xô với tư cách là một quốc gia nhỏ, còn trên thế giới thì có hai chính phủ cộng sản không thuộc Liên Xô đó là Nam Tư và chính phủ Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa của Mao Trạch Đông ly khai Liên Xô vào năm 1959 nhưng lại là một quốc gia lớn, ngoài ra chính phủ Khmer Đỏ của Pol Pot tuy không thuộc Liên Xô nhưng lại thân Trung Quốc. Do không thuộc Liên Xô nên Nam Tư thuộc Phong trào không liên kết, không chống nhưng cũng không ngả theo phe nào trong hai phe đối đầu của Chiến tranh lạnh.

Trước Chiến tranh thế giới lần thứ nhất
Josip Broz sinh tại Kumrovec thuộc Croatia, khi đó còn là thuộc địa của Đế quốc Áo-Hung. Ông là con thứ 7 của ông Franjo Broz người Croatia và bà Marija Broz người Slovenia. Khi nhỏ ông sống với ông ngoại. Năm 1907 Broz lên tỉnh Sisak theo học nghề thợ máy và gia nhập phong trào công nhân năm 1910 và theo Đảng Dân chủ Xã hội Croatia. Trong những năm 1911 - 1913 Broz làm tại nhiều hãng ở khắp nơi và cũng có làm cho hãng xe hơi Benz ở Đức và Daimler tại Áo.

Mùa thu 1912, Broz bị bắt đi lính cho Đế quốc Áo-Hung và được cho làm Thượng sĩ thuộc Trung đoàn 25 Croatia tại Zagreb. Tháng 5 năm 1914 Broz được huy chương bạc trong môn thể thao đấu kiếm tại Budapest. Khi Chiến tranh thế giới lần thứ nhất bùng nổ Broz được đẩy đi Ruma nhưng ông bị bắt bỏ tù vì tội phát động phong trào phản chiến. Tháng 1 năm 1915 Broz bị đầy ra chiến trận miền Đông, chống lại quân Nga. Tại đây ông chiến đấu anh dũng và được khen thưởng, trở thành thượng sĩ trẻ nhất của quân đội Đế quốc Áo-Hung. Ngày 25 tháng 3 1915, ông bị bắn trọng thương và bị quân Nga bắt làm tù binh.

Tù binh và cách mạng Nga
Sau 13 tháng nằm viện dưỡng thương, Broz bị đày đi trại tù lao động vùng núi Ural, tù nhân chọn ông làm trại trưởng. Tháng 2 năm 1917 công nhân nổi dậy vào đánh phá và mở cửa trại. Broz từ đó nhập theo đoàn Bolshevik. Tháng 4 ông bị bắt nhưng trốn thoát và tham gia các cuộc biểu tình vào tháng 7 tại Petrograd. Trên đường sang Phần Lan Broz lại bị bắt nhưng trên đường ra trại tù ông nhảy từ xe lửa trốn thoát và trú ẩn trong gia đình một người Nga. Tại đây ông gặp cô Pelagija Belousova. Sau Cách mạng Tháng Mười Broz gia nhập Hồng quân Nga tại Omsk. Khi bị quân Bạch vệ tấn công, Broz bỏ chạy về Kirgiziya và sau đó về Omsk và cưới Pelagija Belousova làm vợ.

Mùa xuân năm 1918 Broz gia nhập phân bộ Nam Tư của Đảng Cộng sản Nga. Sau đó ông tiếp tục làm nghề thợ máy kiếm tiền nuôi gia đình. Tháng 1 năm 1920 ông cùng gia đình làm cuộc hành trình vất vả về Nam Tư. Đến tháng 9 gia đình Broz mới về tới Nam Tư. Ông gia nhập Đảng Cộng sản Nam Tư, đảng này phát triển mạnh mẽ và trong cuộc bầu cử năm 1920 giành được 59 ghế trong Quốc hội và là đảng lớn thứ 3 trong nước. Đảng Cộng sản thắng thế tại nhiều cuộc bầu cử địa phương, thành công nhất khi Svetozar Delić giành được chức Thị trưởng thành phố Zagreb. Vua Nam Tư không ưa Đảng Cộng sản và ra lệnh cấm đảng này hoạt động và mọi thành quả của đảng trong những năm 1920-1921 bị hủy. Broz tiếp tục hoạt động ngầm và về Bjelovar làm nghề thợ máy. Năm 1925 ông làm cho hãng thuyền tại Kraljevica và năm sau trong vai trò thủ lĩnh công đoàn khởi động cuộc đình công tại hãng này. Ông bị đuổi sở và phải về Beograd làm tại hãng xe lửa. Ông được bầu làm đại diện công nhân nhưng sau đó bị đuổi khi lý lịch thành viên Đảng Cộng sản bị tiết lộ. Broz lại về Zagreb lĩnh chức Thư ký Công đoàn Công nhân Nghề sắt Croatia. Năm 1928 ông lên làm Thư ký cho phân bộ Zagreb của Đảng Cộng sản Nam Tư. Sau đó Broz bị bắt, kết án và bỏ tù vì tội theo cộng sản. Trong tù, ông gặp và học hỏi từ Moša Pijade về lý luận chính trị. Sau khi được thả, Broz sống ẩn và lấy nhiều tên tắt như "Walter" và "Tito".

Năm 1934 phân bộ Đảng gửi Tito sang Vienna, Áo nơi Đảng Cộng sản Nam Tư đang lánh nạn. Ông được vào Ủy ban của Đảng và kết nạp được nhiều đảng viên thân cận trong gồm có Edvard Kardelj, Milovan Djilas, Aleksandar Rankovic, và Boris Kidric. Năm 1935 Tito sang Liên Xô hoạt động cho phong trào Đệ Tam Quốc tế cho khu vực Balkan. Tito gia nhập Đảng Cộng sản Nga và hoạt động cho Cảnh sát Mật vụ Xô viết NKVD. Năm 1936 Comintern gửi Tito về Nam Tư thanh lọc Đảng Cộng sản nước này. Năm 1937 Stalin ra mật lệnh thủ tiêu Milan Gorkić tại Moskva. Sau đó Tito được bầu lên làm thủ lĩnh Đảng Cộng sản Nam Tư (lúc bấy giờ vẫn còn là đảng bất hợp pháp).

Chiến tranh thế giới lần thứ hai

Chiến tranh Nam Tư

Ngày 6 tháng 4 1941, quân Đức Quốc xã, Phát xít Ý và Hungary mở cuộc tấn công vào Nam Tư. Vua Nam Tư bỏ trốn ngày 17 tháng 4 và chính quyền Nam Tư đầu hàng sau đó. Quân xâm lăng tiến vào và nhanh chóng chia rẽ xứ Nam Tư. Quân Đức chiếm vùng miền bắc Slovenia và điều khiển quân sự tại Serbia đồng thời lập chính phủ bù nhìn tại Croatia. Quân của Mussolini giành phần còn lại của Slovenia, Kosovo và vùng ven biển Dalmatia và các đảo trong biển Adriatic. Ý cũng lập chính phủ bù nhìn tại Montenegro. Quân Hungary chiếm Vojvodina, sát nhập vào Baranja, Bačka, Međimurje và Prekmurje. Còn quân Bulgaria chiếm gần hết lãnh thổ Macedonia.

Trong những ngày đầu của cuộc xâm lăng, ngày 10 tháng 4 1941 Tito thành lập Ủy ban Quân sự trong Đảng Cộng sản Nam Tư và ngày 1 tháng 5 bắt đầu phát truyền đơn kêu gọi dân Nam Tư đoàn kết chống ngoại xâm. Ngày 4 tháng 7 nghe tin Đức tấn công Liên Xô, Tito mở cuộc họp thành lập Quân đội Kháng chiến Vũ trang và ông được chọn làm Thủ lĩnh. Trong khu rừng vùng Brezovica gần Sisak Croatia, đội quân kháng chiến vũ trang chống phát xít đầu tiên tại châu Âu được thành lập, phần lớn là người Croatia ở các vùng lân cận.

Ngoài quân xâm lăng, Tito và quân kháng chiến còn phải đương đầu với lực lượng "kháng chiến" khác do Draža Mihailović chỉ huy. Lực lượng này mang tên Chetnik, lúc đầu phối hợp với Tito nhưng không bao lâu sau dần dần ngả theo phe phát xít, nhận viện trợ của Ý tấn công quân của Tito. Quân Tito mở cuộc chiến tranh du kích giành được nhiều thắng lợi, giải phóng nhiều vùng bị quân phát xít xâm chiếm. Quân Đức phản công bằng các cuộc thanh trừng giết hại thường dân: cứ mỗi lính Đức chết thì 100 dân Nam Tư phải đền mạng, và 50 cho mỗi lính Đức bị thương. Dẫu thế dân Nam Tư vẫn kiên trì chống trả và bảo vệ những vùng giải phóng, nổi tiếng nhất là vùng đất mang tên Cộng hòa Užice. Trong những khu giải phóng, quân kháng chiến tổ chức những Chính phủ Nhân dân. Tito mở hai cuộc họp của tổ chức gọi là Hội đồng Giải phóng Quốc gia Nam Tư chống Phát xít tại Bihać ngày 26 tháng 11 1942 và tại Jajce ngày 29 tháng 11 1943, tổ chức này được coi như là đại diện của quân dân kháng chiến Nam Tư, và Tito là lãnh tụ. Trong hai cuộc họp này các thành viên đặt nền móng cho quốc gia Nam Tư sau cuộc chiến và riêng tại Jajce nhận Tito làm Chủ tịch Hội đồng. Ngày 4 tháng 12 1943, trong khi cuộc chiến còn đang tiếp diễn, Tito tuyên bố thành lập Chính phủ Dân chủ Nam Tư.

Quân phát xít lúc này đang lo ngại quân Đồng Minh đổ bộ vào bán đảo Balkan, bèn mở cuộc hành quân ra sức tiêu diệt kháng chiến Nam Tư. Quân Đức đặc biệt kéo 200.000 quân tấn công vào các cứ điểm của quân kháng chiến, như Neretva (trong trận đánh này quân Chetniks theo phe quân Đức tấn công quân Nam Tư) và tại Sutjeska. Trong trận Sutjeska quân kháng chiến bị bao vây và gần bị tiêu diệt nhưng nhờ khả năng hành quân linh động có khả năng vừa đánh vừa rút thoát khỏi vòng vây, Tito trúng đạn bị thương trong trận này. Quân Đức suýt bắt và giết được Tito ba lần; tại Neretva, tại Sutjeska và tại Drvar. Trong trận Drvar (thuộc Bosnia) Otto Skorzeny cầm đầu toán lính dù Đức tấn công phòng chỉ huy của Tito, nhưng ông may mắn trốn thoát.

Quân Đồng minh lâu nay vẫn ủng hộ quân Chetniks, nhưng khi thấy quân này lộ mặt thân phát xít và khi nhận tin về sức kháng cự của kháng chiến quân Tito, quyết định ủng hộ lực lượng Tito. Tại Hội nghị Tehran, Vua Peter II của Nam Tư, Tổng thống Hoa Kỳ Franklin Roosevelt, Thủ tướng Anh Winston Churchill và Chủ tịch Liên Xô Joseph Stalin tuyên bố chính thức công nhận Tito và quân kháng chiến do ông chỉ huy, và cho lính dù Đồng minh nhảy vào hỗ trợ quân kháng chiến Nam Tư. Ngày 17 tháng 6 năm 1944 Hiệp ước Vis được ký kết với mục đích kết hợp lực lượng Tito và Chính phủ Lưu vong Hoàng gia Nam Tư. Quân kháng chiến Nam Tư sau đó được lực lượng của Đồng minh hỗ trợ trực tiếp, gồm không quân và lục quân.

Ngày 28 tháng 9 năm 1944 báo Cơ quan Điện thư Liên Xô (TASS) báo tin Tito cho ký giấy cho quân Liên Xô hành quân vùng đông-bắc Nam Tư. Quân kháng chiến Nam Tư dựa vào lực lượng hỗ trợ mở cuộc tổng tấn công quân phát xít tại nhiều nơi và nhanh chóng giải phóng Nam Tư. Khi quân Đức rút ra khỏi lãnh thổ, Tito cũng lập tức yêu cầu tất cả các lực lượng Đồng minh kéo ra ngoài Nam Tư.

Thời hậu chiến

Ngày 7 tháng 3 1946 Chính phủ Lâm thời Liên hiệp Dân chủ Nam Tư (Demokratska Federativna Jugoslavija, DFY) ra đời tại Beograd, chưa quyết định thể chế cộng hòa hay vương quốc. Chính phủ này do Tito lãnh đạo trong chức Thủ tướng, cùng thành viên của Chính phủ Lưu vong Hoàng gia khi trước và nhiều người khác, trong đó có Ivan Šubašić. Trong cuộc bầu cử thành lập chính phủ chính thống vào tháng 11 năm 1945, Tito và nhóm cộng hòa do Đảng Cộng sản Nam Tư ủng hộ thắng lớn. Đây là thời điểm Tito được quần chúng yêu chuộng với hình ảnh ông là người giải phóng đất nước.

Chính phủ Nam Tư cố gắng hàn gắn những sứt mẻ trong thời gian bị chiếm; nhất là vấn đề chia rẽ giữa các nước nhỏ thuộc Liên hiệp Nam Tư. Ngoài ra họ còn phải gây dựng lại xứ sở bị chiến tranh tàn phá, luôn đưa hình ảnh đoàn kết xây dựng như mục đích chung của cả nước. Nam Tư được cho danh xưng chính thức là Cộng hòa Liên hiệp Nhân dân Nam Tư, sau đổi thành Cộng hòa Liên hiệp Nam Tư. Ngày 29 tháng 11 năm 1945, vua Peter II của Nam Tư chính thức bị Quốc hội truất phế. Hiến pháp cộng hòa sau đó được soạn thảo và công bố.

Quân đội Nam Tư, Quân đội Nhân dân Nam Tư (Jugoslavenska narodna armija, hay JNA), được thành lập trên căn bản của quân kháng chiến ngày trước, từng được xếp hạng 4 hùng hậu nhất châu Âu. Cảnh sát An ninh Nam Tư (Uprava državne bezbednosti/sigurnosti/varnosti, UDBA) và Cơ quan Mật vụ (Organ Zaštite Naroda (Armije), OZNA) được thiết lập truy nã, bắt giữ và đem ra tòa xử các tội phạm chiến tranh và nhóm người theo phát xít ngày trước. Trong đám tội phạm này có nhiều Linh mục Công giáo của giáo xứ Croatia thuộc chính quyền Ustaša. Draža Mihailović từng chỉ huy quân Chetniks bị xét xử và xử bắn vào tháng 7 năm 1946.

Josip Broz Tito gặp Aloysius Stepinac, Chủ tịch Hiệp hội Giám mục Nam Tư ngày 4 tháng 6 năm 1945 để thương lượng về chính sách tôn giáo nhưng không đạt thành quả. Stepinac và các Giám mục chỉ trích Tito trong vụ thanh trừng tôn giáo vào tháng 9 năm 1945. Năm sau Stepinac bị bắt và kết án 16 năm tù giam với tội cấu kết nhóm khủng bố Ustaše và xúi giục dân chúng theo đạo Công giáo. Tháng 10 năm 1946, Vatican trong phiên họp bất thường lần đầu tiên trong 75 năm, ly khai chính phủ Tito về vụ bắt Stepenac, nhờ đó Stepenac được ân xá và bản án rút xuống thành quản thúc tại gia với phép cho xuất cảnh. Nam Tư sau đó được xem là có tự do tôn giáo hơn các nước Đông Âu láng giềng thuộc khối Xô viết.

Trong những năm đầu sau Chiến tranh thế giới lần thứ hai, Tito được xem là nhà lãnh tụ cộng sản chân chính, chỉ đứng sau Stalin. Lực lượng Phòng không Nam Tư từng bắn rơi máy bay Hoa Kỳ bay vào không phận Nam Tư và đưa liên hệ với Tây Âu vào chỗ khó khăn. Stalin thì lại không mấy ưa Tito, cho ông là quá độc lập.

Tổng thống Nam Tư

Tách rời Stalin

Khác với những nước thuộc khối Cộng sản Đông Âu, Nam Tư không phụ thuộc Hồng quân Liên Xô trong cuộc giải phóng chống Phát xít. Mặc dù trong thời gian đầu, Tito là đồng minh với Stalin, ông tin tưởng Nam Tư có khả năng đứng riêng rẽ, tự chủ, không phụ thuộc thế lực bên ngoài. Do đó, liên hệ với Liên bang Xô viết dần dần trở nên căng thẳng. Ngay từ năm 1945 Liên Xô đã gài điệp viên vào Đảng Cộng sản Nam Tư để theo dõi và tạo ảnh hưởng.

Mặt khác, Nam Tư cũng không chịu để Đồng Minh Tây Âu lấn ép. Nhiều cuộc đụng độ vũ trang xảy ra giữa Nam Tư và quân Đồng minh Tây Âu. Nam Tư giành lại lãnh thổ Istria, hai thành phố Zadar và Rijeka từng bị Ý chiếm giữ từ những năm 1920. Khi Tito muốn lấy lại khu vực Trieste thì bị Tây Âu phản kháng. Từ đó xảy ra nhiều căng thẳng quân sự. Nghiêm trọng nhất những là vụ không quân Nam Tư tấn công máy bay của Hoa Kỳ, từ năm 1945 tới năm 1948 ít nhất 4 phi cơ Mỹ bị Nam Tư bắn rơi. Stalin rất lo ngại về những xung đột này, cho rằng Liên Xô lúc bấy giờ còn đang hồi phục sau Chiến tranh thế giới lần thứ hai, chưa đủ tư thế tham gia chiến tranh giữa Đông và Tây Âu. Trong khi Tito công khai ủng hộ phe cộng sản trong Nội chiến Hy Lạp, Stalin không tuyên bố quan điểm vì đã hứa với Churchill là Liên Xô không xen vào chuyện nội bộ của Hy Lạp. Đến năm 1948, Tito quyết định đặt kế hoạch phát triển kinh tế không lệ thuộc hệ thống của Liên Xô. Từ đó, liên hệ giữa Nam Tư và Liên Xô bắt đầu tan rã. Tito viết thư cho Stalin:

Liên Xô phản kháng bằng cách chỉ trích Tito và Đảng Cộng sản Nam Tư đã không biết sửa sai và quá tự hào trong chiến thắng chống Đức mà đã quên rằng Liên Xô là cứu tinh của Nam Tư. Ngày 17 tháng 5 Tito cho mời họp các nước cộng sản Đông Âu để điều đình vào tháng 6 nhưng ông không đến họp, ngại rằng Nam Tư sẽ bị tấn công. Thời đoạn này là cuộc khủng hoảng quân sự trầm trọng, quân Liên Xô và Hungary kéo đến đóng tại biên giới phía bắc Nam Tư. Ngày 28 tháng 6 Nam Tư bị trục xuất khỏi khối Đông Âu, và bị kết tội là đảng Cộng sản Nam Tư đã để những thành phần chủ nghĩa quốc gia lên cầm đầu. Những phần tử có tư tưởng giống Tito ("Tito-ist") trong những nước này cũng bị thanh trừng hay trục xuất. Riêng Stalin lại đi xa hơn, ra lệnh thủ tiêu Tito nhưng thất bại. Tito lại gửi thư cho Stalin:

Tito nhân tình huống này quay sang nhận viện trợ từ đối thủ của Liên Xô là Hoa Kỳ, theo chương trình Kế hoạch Marshall. Ông cũng tiếp tục duy trì vị trí của Nam Tư, đứng đầu trong Phong trào không liên kết. Sự kiện này là một thất bại lớn trong kế hoạch phát triển thế lực cộng sản của Stalin. Trong giai đoạn Informbiro này Tito và Nam Tư rơi vào thế khó khăn. Trong khi những thành phần có xu hướng theo Tito tại những nước Đông Âu bị thanh trừng, Nam Tư cũng tống giam những thành phần theo Liên Xô tại đảo Goli Otok (thuộc Croatia). Từ năm 1946 đến năm 1956, gần 10.000 tù nhân đã bị đày ra trại tù kín ở đảo này - với nhiều nhân chứng từng bị tra tấn hành hạ và cưỡng bức lao động.

Ngày 26 tháng 6 năm 1950 Hội nghị Quốc gia thông qua nghị quyết do Milovan Đilas và Tito đề cử về chính sách tự quản, một hình thức chủ nghĩa xã hội dựa trên kinh tế quốc doanh và chia lãi cho người lao động. Ngày 13 tháng 1 năm 1953 kinh doanh tự quản được xem là căn bản của kinh tế Nam Tư. Ngày 14 tháng 1 1953, Tito lên thay Ivan Ribar nhận chức Tổng thống Nam Tư. Sau khi Stalin chết, chính quyền Liên Xô mời Tito sang giảng hòa nhưng ông từ chối không sang. Năm 1955 Nikita Khrushchev và Nikolai Bulganin phải sang Belgrade xin lỗi Tito về những hành động của Stalin khi trước. Tito sang Liên Xô năm 1956 bắt đầu cuộc hòa giải giữa hai nước. Nhưng đến thập niên năm 1960, Nam Tư và Liên Xô lại có hiềm khích. Tito kết luận:

Nam Tư trung lập

Năm 1961 lãnh tụ của 5 quốc gia Nam Tư, Ấn Độ, Ai Cập, Indonesia và Ghana phát huy Phong trào không liên kết, đồng ý không theo phe nào trong chiến tranh Lạnh, đồng thời phát triển liên hệ với giữa các nước chậm tiến. Hành động này có lợi cho nền kinh tế và quan hệ ngoại giao của Nam Tư. Ngày 1 tháng 9 năm 1961, Tito được bầu lên làm Tổng Thư ký của Phong trào không liên kết.
Ngày 7 tháng 4 năm 1963, Nam Tư đổi tên quốc hiệu thành Cộng hòa Liên hiệp Xã hội chủ nghĩa Nam Tư. Chính quyền phát động đổi mới, cho phép đầu tư cá nhân và nới lỏng kiểm soát tôn giáo và phát huy quyền tự do ngôn luận. Tito sau đó đi công du Châu Mỹ. Tại Chile, hai Bộ trưởng từ chức để lên tiếng phản đối Tito. Tại Liên Hợp Quốc, dân Croatia và Serbia biểu tình trong lúc Tito phát biểu trước hội nghị. Nghị sĩ Hoa Kỳ Thomas J. Dodd lên tiếng kết tội Tito về những vụ thanh trừng chính trị tại Nam Tư. Năm 1966, nhân dịp Linh mục Stepanec từ trần, Tito và Tòa thánh Vatican ký thỏa ước cho phép nhà thờ Công giáo truyền đạo tại Nam Tư.

Về phía Đông Âu, Tito phải đối phó với âm mưu của tay cộng sản gộc Aleksandar Ranković. Cùng năm, Tito ra tuyên ngôn rằng người cộng sản phải từ đây cùng nhau xây dựng phát triển Nam Tư qua quyền tự do bàn thảo, và chính quyền độc tài sẽ không còn tồn tại. Cơ quan Mật vụ Chính phủ Nam Tư bị cắt giảm chỉ còn 5.000 nhân viên.

Ngày 1 tháng 1 năm 1967 Nam Tư là nước cộng sản đầu tiên mở cửa biên giới cho dân nước ngoài ra vào tự do không cần giấy visa. Cùng năm, Tito tham gia công cuộc giải hòa giữa Do Thái và Ả Rập. Ông kêu gọi khối Ả Rập công nhận lãnh thổ Do Thái để đổi lấy những phần đất bị Do Thái chiếm đóng.

Tito cũng ủng hộ chính quyền Tiệp Khắc do Alexander Dubček trong cuộc khủng hoảng với Liên Xô, hứa sẽ bay sang Praha bất cứ khi nào Dubček kêu cứu.

Năm 1971 Tito tái đắc cử Tổng thống Nam Tư lần thứ 6. Trong bài diễn văn tại Hội nghị Liên Hiệp Nam Tư ông đề xuất 20 sửa đổi trong Hiến chương, tạo dựng nền tảng cho phát triển quốc gia Nam Tư. Qua các thay đổi hiến chương hình thành một chính quyền gồm 1 Tổng thống và 1 Hội đồng gồm 22 thành viên được bầu lên từ 6 nước cộng hòa thành viên của Liên hiệp Nam Tư và 2 vùng tự trị. Đứng đầu Hội đồng này là một Thủ hiến, chọn lên lần lượt từ các nước thành viên. Trong trường hợp có mâu thuẫn và Hội đồng không quyết định được thì Tổng thống có quyền lực để quyết định sau cùng. Thay đổi của Hiến chương Nam Tư còn cho phép các chính phủ thành viên tự thiết lập cơ sở hiến pháp riêng, không cần theo chủ thuyết của Đảng Cộng sản. Džemal Bijedić được bầu làm Thủ hiến. Tuy các nước thành viên được tăng quyền tự trị, nhóm lãnh đạo Liên hiệp Nam Tư giữ kiểm soát về ngoại giao, an ninh quốc phòng, tài chính, thương mại trong Nam Tư và liên hệ giúp đỡ các nước nghèo láng giềng. Giáo dục, y tế và an sinh xã hội hoàn toàn thuộc về chính quyền các nước thành viên.

Đối với cách nhìn của các nước phương Tây, Tito nổi bật nhất là khả năng giữ được sức liên kết của các nước thành viên Nam Tư, ông liên tục đánh chìm mọi khuynh hướng quốc gia. Một trong những thử thách của công trình giữ nền liên hiệp của Tito là cuộc bùng dậy từ Croatia. Chính quyền Tito đã nỗ lực dẹp tan các cuộc biểu tình công cộng, đồng thời ngăn chặn các nhóm bất đồng chính kiến trong Đảng Cộng sản Nam Tư. Tito tuyên bố về cuộc nổi dậy này: "Sông Sava sẽ chảy ngược khi Croatia lập được nước riêng". Tuy bị chặn đứng, cuộc bùng dậy Croatia này cũng đạt được vài thành công vì sau đó có vài thay đổi trong Hiến chương.

Ngày 16 tháng 5 năm 1974, một Hiến chương mới được công nhận và Josip Broz Tito được bầu làm Tổng thống suốt đời.

Chính sách ngoại giao

Tito được người ta biết đến nhiều vì ông theo đuổi chính sách trung lập trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh và luôn hợp tác với các nước đang phát triển. Vì vậy Tito bị Stalin ly gián và sau đó Nam Tư không được khối Đông Âu ủng hộ. Chính sách trung lập này luôn được ông nêu lên trong các bài diễn văn trước công chúng. Ông nhấn mạnh tính quan trọng của sự liên kết của các nước trung lập, cùng nhau phát triển nhưng không được gây áp lực buộc Nam Tư phải ngả theo phe nào trong Chiến tranh Lạnh. Liên hệ giữa Nam Tư và các cường quốc Âu-Mỹ do đó có phần dễ chịu hơn.

Khác với các nước cộng sản chuyên chính, Nam Tư có chính sách du lịch dễ dãi, cho phép người trong và ngoài nước ra vào tự do. Nhiều người Nam Tư do đó có thể đi làm tại các nước khắp châu Âu.

Tito cũng có bang giao với Miến Điện thời chính quyền U Nu, sang thăm nước này vào năm 1955 và 1959. Khi Ne Win lên nắm quyền Miến Điện thì Tito không sang nữa.

Vì trung lập, Nam Tư có bang giao với các quốc gia cực hữu, chống cộng sản như Paraguay dưới chính thể của Alfredo Stroessner.

Nam Tư cùng với nhiều quốc gia thân tả cắt bang giao với Chile sau cuộc đảo chính năm 1973.

Cuối đời

Sau khi nhận chức Tổng thống suốt đời, Tito trở thành một chính khách ngoại giao. Ông dần dần bớt can thiệp trực tiếp vào hoạt động của chính quyền Nam Tư.

Tháng 1 năm 1980, Tito bị tắc mạch máu ở chân sau đó phải vào bệnh viện và bị cưa chân bên trái. Sau đó ông qua đời ngày 4 tháng 5 năm 1980. Đám tang Tito có nhiều chính khách các nước khác đến dự. Trong thời kỳ này, đây là một đám tang đông khách đến dự nhất, với 110 nhà lãnh đạo đến dự. Trong đó có 4 vị vua, 46 Tổng thống và chủ tịch Hội đồng Nhà nước, 1 Toàn quyền, 7 Hoàng tử, 48 Thủ tướng và Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, 65 Ngoại trưởng và 20 Chủ tịch Quốc hội. Họ đến từ 180 quốc gia, 21 tổ chức quốc tế, từ cả hai phe của cuộc Chiến tranh Lạnh. Ngoài ra còn có đại diện đến từ 83 tổ chức chính trị trên thế giới.

Sau khi Tito qua đời, nền tảng liên hiệp của Nam Tư từ từ tan rã. Các nước thành viên xung đội lẫn nhau vì vấn đề khác biệt sắc tộc đưa đến các cuộc chiến tương tàn kéo dài hàng chục năm sau đó.

Tito được chôn tại nghĩa trang Kuća Cveća (Nhà Hoa) ở Beograd. Ngày nay vẫn có du khách đến viếng để tưởng nhớ những ngày phồn thịnh xa xưa của Nam Tư.

Chú thích

Tham khảo
 <chú thích id=refBanac1988></chú thích>
 <chú thích id=refBarnett2006></chú thích>
 <chú thích id=refVinterhalter1972></chú thích>

Đọc thêm
Beloff, Nora. Tito's Flawed Legacy: Yugoslavia and the West since 1939. Westview Pr, 1986 (hardcover, ISBN 0-8133-0322-2)
Barnett, Neil. Tito. London: Haus Publishing, 2006 (paperback, ISBN 1-904950-31-0)
Reviewed by Adam LeBor in the New Statesman, 11 tháng 9 năm 2006
Carter, April. Marshal Tito: A Bibliography (Bibliographies of World Leaders). Westport, CT: Greenwood Press, 1989 (hardcover, ISBN 0-313-28087-8)
Dedijer, Vladimir. Tito. New York: Arno Press, 1980 (hardcover, ISBN 0-405-04565-4)
Đilas, Milovan, Tito: The Story from Inside. London: Phoenix Press, 2001 (new paperback ed., ISBN 1-84212-047-6)
Lorraine M. Lees. Keeping Tito Afloat - The United States, Yugoslavia, and the Cold War, 1945–1960. Pennsylvania State University Press, 1993 (paperback, ISBN 978-0-271-02650-3)
MacLean, Fitzroy. Tito: A Pictorial Biography. McGraw-Hill 1980 (Hardcover, ISBN 0-07-044671-7)
Pavlowitch, Stevan K. Tito: Yugoslavia's Great Dictator, A Reassessment. Columbus, OH: Ohio State University Press, 1992 (hardcover, ISBN 0-8142-0600-X; paperback, ISBN 0-8142-0601-8); London: C. Hurst & Co. (Publishers), 1993 (hardcover, ISBN 1-85065-150-7; paperback, ISBN 1-85065-155-8)
Vukcevich, Boško S. Tito: Architect of Yugoslav Disintegration. Orlando, FL: Rivercross Publishing, 1995 (hardcover, ISBN 0-944957-46-3)
West, Richard. Tito and the Rise and Fall of Yugoslavia. London: Sinclair-Stevenson, 1994 (hardcover, ISBN 1-85619-437-X); New York: Carroll & Graf Publishers, 1996 (paperback, ISBN 0-7867-0332-6)

Liên kết ngoài

 Josip Broz Tito Reference Archive at the Marxists Internet Archive
 Unseen pictures from US Archives
 Sign the first virtual memorial of Marshal Tito

Chính khách Nam Tư
Sinh năm 1892
Mất năm 1980
Người cộng sản Croatia
Người Croatia theo chủ nghĩa Marx
Người được trao tặng Huân chương Polonia Restituta


title: Hart bei Graz

text:
Hart bei Graz là một đô thị thuộc huyện Graz-Umgebung bang Steiermark, nước Áo. Đô thị  có diện tích 10,99 km², dân số thời điểm cuối năm 2008 là 4376 người.

Tham khảo


title: Serba

text:
Serba là một đô thị thuộc huyện Saale-Holzland, trong bang Thüringen, Đức. Đô thị Serba có diện tích 7,07 km².

Tham khảo


title: Audeloncourt

text:
Audeloncourt  là một xã thuộc tỉnh Haute-Marne trong vùng Grand Est đông bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 340 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Haute-Marne


title: Kiss & Tell (album của Selena Gomez & the Scene)

text:
Kiss & Tell là album đầu tay của ban nhạc Mỹ Selena Gomez & the Scene. Album được phát hành vào ngày 29 tháng 9 năm 2009, sản xuất bởi hãng đĩa Hollywood Records. Selena Gomez đã làm việc với nhiều tác giả, nhà sản xuất trong album bao gồm Gina Schock của ban nhạc The Go-Go's. Album này đứng vị thứ #9 trên bảng xếp hạng Billboard 200 bán 66.000 bản trong tuần đầu tiên. Nó đứng vị thứ #22 trên Canadian Albums Chart. Album này có hai đĩa đơn, đĩa đơn "Falling Down" nằm trong bảng xếp hạng Billboard Hot 100 và đĩa đơn thứ hai "Naturally". Trong tháng 3 năm 2010, album được chứng nhận đĩa Vàng của RIAA và đã bán được hơn 600.000 bản tại Mỹ.

Danh sách bài hát

Xếp hạng

Xếp hạng cuối năm

Chứng nhận

Lịch sử phát hành

Chú thích

Liên kết ngoài
Website chính thức của Selena Gomez

Album đầu tay năm 2009
Album sản xuất bởi Greg Wells
Album sản xuất bởi Toby Gad
Album của Hollywood Records


title: Protambulyx eurycles

text:
Protambulyx eurycles là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Loài này có ở Suriname, Guyana, Guyane thuộc Pháp, Colombia, Ecuador, Peru, Bolivia, Brasil, Costa Rica, Nicaragua và México.

Nó gần giống loài Protambulyx euryalus nhưng dải viền cánh trước rộng hơn và viền cánh có lỗ nhỏ. Con cái ít sặc sỡ hơn con đực.

Mỗi năm loài này có thể có nhiều thế hệ. Cá thể trưởng thành được ghi nhận vào tháng 3, tháng 8 và tháng 10 ở Bolivia và vào tháng 9 ở Brasil.

Ấu trùng có lẽ ăn các loài Anacardiaceae.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Protambulyx
Bướm Nam Mỹ
Động vật mô tả năm 1854


title: Cryptalaus lynceus

text:
Cryptalaus lynceus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1874.

Chú thích

Tham khảo

Cryptalaus


title: Cambarus chaugaensis

text:
Cambarus chaugaensis là một loài tôm càng sông trong họ Cambaridae. Chúng thường được tìm thấy ở Bắc Mỹ.

Chú thích

Tham khảo

Cambarus
Động vật được mô tả năm 1972
Động vật giáp xác nước ngọt Bắc Mỹ


title: Podersdorf am See

text:
Podersdorf am See () là một đô thị ở huyện Neusiedl am See thuộc bang Burgenland phía đông nước Áo. Đô thị này có diện tích 41,73 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2005 là 2044 người. Đô thị này nằm bên bờ biển Neusiedler. Kinh tế địa phương dựa vào ngành du lịch.

Tham khảo


title: Padang Sidempuan

text:
Padang Sidempuan là một thành phố (kota) thuộc tỉnh Bắc Sumatra, Indonesia. Đây là huyện lỵ huyện Nam Tapanuli. Thành phố này có diện tích 114,65 km², dân số theo điều tra năm 2010 là 191.554 người
.

Tham khảo

Thành phố của Indonesia
Bắc Sumatra


title: Acrocercops leuconota

text:
Acrocercops leuconota là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Colombia. Nó được miêu tả bởi P.C. Zeller năm 1877.

Chú thích

Tham khảo

Acrocercops


title: Amanoa strobilacea

text:
Amanoa strobilacea là một loàithực vật thuộc họ Euphorbiaceae. Loài này có ở Angola, Cameroon, Ghana, và Liberia. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

 Hawthorne, W. 1998. Amanoa strobilacea. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

Amanoa
Thực vật dễ tổn thương


title: Cá nhà táng

text:
Cá nhà táng hay cá nhà đòn (danh pháp hai phần: Physeter macrocephalus, tiếng Anh: sperm whale), là một loài động vật có vú sống trong môi trường nước ở biển, thuộc bộ Cá voi, phân bộ Cá voi có răng và là thành viên duy nhất của chi cùng tên. Cá nhà táng đã từng có tên khoa học là Physeter catodon. Nó là một trong ba loài còn tồn tại của siêu họ Cá nhà táng cùng với cá nhà táng nhỏ (Kogia breviceps) và cá nhà táng lùn (Kogia sima).

Một con cá nhà táng đực lớn có thể dài tới 20,5m và nặng 80 tấn, trong đó cá thể lớn nhất dài đến 24,5m và nặng 124 tấn. Nó là loài động vật có răng lớn nhất trên thế giới với những chiếc răng dài đến 24 cm. Đối với những con đực, đầu có thể dài đến bằng 1/3 tổng chiều dài thân mình - nói đến đầu thì cá nhà táng là loài động vật có bộ não lớn nhất trên thế giới. Nó phân bổ toàn thế giới trên khắp các đại dương. Cá nhà táng chủ yếu ăn mực - thậm chí các loài mực khổng lồ và mực Nam Cực khổng lồ cũng là nạn nhân của nó - nhưng đôi khi chúng cũng đánh chén các loài cá. Chúng là loài động vật có vú lặn sâu thứ nhì thế giới, sau cá voi mõm khoằm Cuvier. Và âm thanh lách cách của cá nhà táng cũng là loại âm thanh lớn nhất được tạo ra bởi các loài động vật. Âm thanh này được dùng để định vị vật cản, mục tiêu cũng như trong các mục đích khác. Cá nhà táng sống trong các nhóm nhỏ gọi là "đơn vị xã hội". Các đơn vị của cá cái và cá con sống tách biệt với cá đực trưởng thành. Cá cái hợp tác với nhau để bảo vệ con cũng như giúp nhau cho con bú. Cứ cách ba đến sáu năm thì cá nhà táng sinh con một lần và thời gian chăm con có thể kéo dài đến hơn 10 năm. Cá nhà táng có rất ít kẻ thù tự nhiên, rõ ràng có rất ít sinh vật đủ mạnh để tấn công một con cá nhà táng trưởng thành khỏe mạnh; tuy nhiên một bầy cá hổ kình có thể tiêu diệt những con cá nhà táng con. Tuổi thọ của cá nhà táng có thể lên tới hơn 70 năm.

Trước đây, cá nhà táng được gọi là "cá răng" (cachalot, từ tiếng Pháp có nghĩa là "răng"). Trong suốt từ đầu thế kỷ 18 đến cuối thế kỷ 20, cá nhà táng thường xuyên bị săn bắt để lấy các sản phẩm như dầu cá - dùng để làm nến, xà phòng, mỹ phẩm, dầu máy,... - và long diên hương. Đánh bắt cá voi đã là một ngành công nghiệp lớn trong thế kỷ XIX, như được tường thuật  trong tiểu thuyết Moby Dick.  Do kích thước lớn, đôi khi cá nhà táng có thể chống trả lại những kẻ săn bắt nó, điển hình như vào năm 1820 một con cá nhà táng đã tấn công và đánh chìm chiếc tàu săn cá voi mang tên Essex. Hiện nay, IUCN xếp cá nhà táng vào danh sách loài dễ thương tổn.

Tên gọi
Tên tiếng Anh của cá nhà táng (sperm whale) là cách gọi tắt của từ spermaceti whale (cá voi tinh dịch, ở đây dầu cá nhà táng (spermaceti) từng bị tưởng nhầm là tinh dịch của cá voi). Dầu cá nhà táng là một chất lỏng hơi sệt, giống sáp, được tìm thấy trong túi dầu nằm ở phía trước hộp sọ của cá, cũng như ở mô sáp, một mô nằm ở phía trên sọ và dưới túi dầu. Lớp vỏ bao gồm một chất sáp mềm màu trắng bão hòa với dầu tinh dịch (spermaceti). Mô sáp bao hàm các khoang chứa chất sáp tương tự như trong dầu cá và các mô liên kết xen giữa.

Trước đây, cá nhà táng cũng được gọi là "cá răng" (cachalot). Từ "cachalot" bắt nguồn từ một từ tiếng Pháp có nghĩa là "răng" hay "răng to" (từ này vẫn còn được bảo tồn trong tiếng Gasconha dưới một phiên bản là từ cachau (từ này hoặc là bắt nguồn từ ngôn ngữ Roman hay ngôn ngữ Euskara). Từ điển từ nguyên học của Corominas nói rằng nguồn gốc của từ này không rõ ràng, tuy nhiên nó có thể đến từ một từ bình dân của tiếng La tinh là cappula, số nhiều của cappulum, có nghĩa là cán kiếm. Theo từ điển Encarta, từ cachalot đến với tiếng Anh thông qua từ cachalote của tiếng Tây Ban Nha hay tiếng Bồ Đào Nha và có thể là đến từ từ cachola của tiếng Bồ Đào Nha, có nghĩa là "đầu to". Thuật ngữ này cũng được dùng trong tiếng Nga (кашалот - kashalot) cũng như nhiều thứ tiếng khác.

Phân loại và tên khoa học

Cá nhà táng thuộc về Bộ Cá voi, phân bộ Cá voi có răng (bao hàm cá heo và các loài cá voi có răng khác) và là thành viên duy nhất của họ Cá nhà táng (Physeteridae) và của chi cùng tên (Physeter). Hiện có hai loài "cá nhà táng" có mối quan hệ gần gũi với nó, đó là cá nhà táng nhỏ (Kogia breviceps) và cá nhà táng lùn (K. simus) của họ Cá nhà táng nhỏ (Kogiidae) và chi cùng tên (Kogia). Trong một số hệ thống phân loại khác, cá nhà táng nhỏ/lùn và cá nhà táng "lớn" được xếp vào siêu họ Cá nhà táng.

Cá nhà táng là một trong những loài vật đầu tiên được mô tả trong tác phẩm Systema Naturae của Linnaeus vào năm 1758. Linnaeus lúc đó cho rằng chi Cá nhà táng có 4 loài, nhưng không lâu sau đó giới khoa học nhận ra rằng chỉ có một loài cá nhà táng duy nhất tồn tại. Hai tên khoa học P. catodon và P. macrocephalus - 2 trong 4 tên mà Linnaeus dùng để gọi các "loài" cá nhà táng - được đề cử và hiện nay chúng vẫn được dùng song song, tuy nhiên gần đây giới khoa học chủ yếu dùng tên gọi macrocephalus làm tên chính thức và catodon chỉ là tên đồng nghĩa ít dùng.

Mô tả

Kích thước

Cá nhà táng là loại cá voi có răng to nhất trên thế giới, với cá đực có thể dài từ 13,5-17.5m, và nặng từ 43-65 tấn. Trong khi đó thì loài cá voi có răng lớn thứ nhì là cá voi có mỏ baird chỉ dài  và nặng . Bảo tàng cá voi Nantucket hiện vẫn còn giữ một xương hàm cá nhà táng dài tới . Theo bảo tàng, chiếc hàm đó thuộc về con cá nhà táng dài , còn con cá nhà táng đâm chìm chiếc tàu săn cá voi Essex (một trong những cảm hứng cho tiểu thuyết Moby-Dick) được cho là dài . Tuy nhiên, các thông số trên cũng như các khẳng định khác về những con cá voi đực trưởng thành dài hơn  gặp phải những ý kiến không đồng tình.

Việc săn cá voi quy mô lớn - nhất là sau thế chiến thứ hai có lẽ đã khiến kích thước trung bình của cá nhà táng giảm đi vì những con cá đực lớn thường bị các tay thợ săn truy lùng. Hiện nay, cá nhà táng đực thường không dài quá  và nặng quá . Một số trường hợp bắt gặp những con dài từ 21,5-24,5m, một số ý kiến khác cho rằng thật ra việc săn bắt quá mức không ảnh hưởng gì đến kích thước cá nhà táng đực và trên thực tế kích thước của chúng đáng ra phải tăng lên do mật độ cá thể giảm đi và vì vậy số lượng thức ăn chia theo đầu cá sẽ tăng lên.

Cá nhà táng là loài cá voi có hiện tượng dị hình giới tính rõ rệt nhất. Lúc mới sinh thì cá đực và cá cái to như nhau nhưng cá đực trưởng thành dài hơn 30% tới 50% và nặng gấp 2 lần cá cái.

Ngoại hình
Cá nhà táng có hình dạng cơ thể đặc biệt và khó lẫn với các loài khác. Cụ thể, đầu của chúng rất lớn và có dạng khối, có thể chiếm từ 1/4 đến 1/3 chiều dài cơ thể. Lỗ thở hình chữ S nằm rất gần phía trước đầu và hơi chệch về phía bên trái cơ thể. Cấu trúc này khiến cá nhà táng có một thân hình rất bệ vệ, nhất là ở phía trước.

Đuôi của cá nhà táng có hình tam giác và rất dày. Khi cá chuẩn bị lặn sâu để tìm kiếm thức ăn, chúng vung đuôi lên cao khỏi mặt nước. Cá nhà táng không có vây lưng mà thay vào đó là một số lằn gợn nhỏ mọc trên lưng, trong đó gờ to nhất được dân săn cá voi gọi là "bướu" và thường dễ lầm lẫn với vây lưng của một loài cá hay cá voi nhỏ hơn.

Cá nhà táng không có da nhẵn mượt như phần lớn các loài cá voi to xác khác, trái lại da lưng của chúng nhăn nheo, sần sùi và thường bị liên tưởng đến hình ảnh của một trái mận khô. Thông thường da cá nhà táng có màu xám tuyền, mặc dù dưới ánh mặt trời chúng có thể trông như màu nâu. Cá nhà táng bạch tạng cũng đã từng được ghi nhận.

Hàm và răng

Hàm dưới của cá nhà táng rất hẹp và được đỡ từ bên trên. Con vật có từ 18 đến 26 răng ở mỗi bên của hàm dưới và những răng này khớp vào các lỗ ở hàm trên vốn không có răng. Răng cá nhà táng hình nón và có thể nặng tới  mỗi chiếc. Răng chúng dài khoảng 24 cm, lực cắn của chúng là 7-11 tấn có một số chức năng nhất định trong đời sống của cá nhà táng nhưng dường như nó không thật sự cần thiết cho việc săn bắt và ăn thịt các loài như mực và người ta từng tìm thấy những cá thể ăn uống đầy đủ nhưng không có răng. Một giả thuyết được đặt ra là răng của cá nhà táng được dùng trong các cuộc tỉ thí giữa những con đực. Cá đực trưởng thành có những vết sẹo trên người, có vẻ như là do bị cắn mà ra. Dấu tích của răng thoái hóa cũng xuất hiện ở hàm trên nhưng chúng ít khi trồi ra ở trong miệng.

Hô hấp và khả năng lặn sâu
Cá nhà táng, cùng với cá voi mũi chai và voi biển là những loài thú có khả năng lặn sâu nhất thế giới. Cá nhà táng được tin là có thể lặn sâu tới  và nín thở dưới nước tới 90 phút. Tuy nhiên thông thường con vật chỉ lặn sâu chừng  và nín hơi trong vòng 35 phút. Đôi khi trong quá trình lặn sâu, cá nhà táng bị mắc vào những cáp liên lạc dưới mặt biển và chết chìm dưới đó cho đến khi những cải tiến về việc lắp đặt và bảo trì cáp ngầm được thực thi.

Lối sống đặc biệt khiến cá nhà táng phải thích nghi sự biến thiên lớn và đột ngột về áp suất của nước khi nó lặn sâu xuống lòng biển. Lồng ngực của con vật rất linh hoạt giúp phổi có thể co rút lại và làm giảm lượng nitơ hấp thu; quá trình biến dưỡng cũng giảm đi nhằm tiết kiệm oxy. Hàm lượng myoglobin, chất mang oxy chủ yếu ở các cơ, của cá nhà táng cao hơn rất nhiều so với các động vật sống trên đất liền. Máu của con vật cũng có nồng độ hồng cầu - tế bào mang hemoglobin - rất cao và vì vậy có thể chứa rất nhiều oxy. Máu chứa oxy được vận chuyển trực tiếp đến não và các nội quan tối cần thiết khi nồng độ oxy xuống thấp. Ở đây, túi dầu ở đầu cá nhà táng cũng tham gia trong việc điều chỉnh sức nổi của con vật.

Mặc dù thích nghi tốt với việc lặn sâu, việc lặn nhiều lần liên tiếp cũng để lại tác hại lâu dài với cá nhà táng. Bộ xương của những cá thể cá nhà táng có tồn tại những lỗ nhỏ li ti, triệu chứng của bệnh khí ép hay còn gọi là bệnh thợ lặn. Những bộ xương của cá già có nhiều lỗ trong khi cá con thì không có. Từ đây có thể suy luận rằng bệnh khí ép là một vấn đề đáng kể của cá nhà táng và việc nổi lên mặt nước đột ngột có thể gây hậu quả tai hại cho con vật.

Giữa những lần lặn sâu, cá nhà táng phải nổi một thời gian chừng 8 phút để hít thở, chuẩn bị cho lần lặn kế tiếp. Cá nhà táng, cũng như các loài cá voi có răng khác, thở qua một lỗ thở hình chữ S trên đỉnh đầu. Trong những khoảng thời gian nghỉ lấy hơi như vậy, con vật hít thở chừng 3-5 lần mỗi phút, tuy nhiên ngay sau khi mới nổi lên thì con số này là khoảng 6-7 lần mỗi phút. Mỗi lần thở cá nhà táng phun ra một cột nước có thể cao tới  hay hơn và chéo một góc 45 độ cùng với một tiếng động chói tai. Trung bình, cá cái và cá con hít thở một lần cách nhau 12,5 giây trước khi lặn, còn cá đực trưởng thành là 17,5 giây.

Bộ não và trí thông minh

Não của cá nhà táng là bộ não lớn nhất trong số tất cả các động vật còn tồn tại hay đã tuyệt chủng từng được biết, nặng tới , tuy nhiên chỉ số hình thành não bộ của con vật không phải hạng cao, nhìn chung là thấp hơn so với cá heo và nhiều loài cá voi khác, thấp hơn vượn người và thấp hơn rất nhiều so với con người.

Chức năng của phức hợp mũi và dầu cá nhà táng

Trước đây, phần phức hợp mũi của cá nhà táng (bao gồm cả túi dầu cá, cơ quan sản sinh dầu cá và các nội quan đi kèm) được con vật dùng trong việc tông phần đầu của chúng vào kẻ địch hay được dùng để điều chỉnh sức nổi của bản thân; tuy nhiên, các nghiên cứu gần đây cho thấy phức hợp này chính là một trong những hệ thống định vị bằng sóng âm mạnh nhất trong tự nhiên.

Do ánh sáng bị hấp thu dần dần khi nó đi xuyên qua môi trường nước, hầu như từ đô sâu vài trăm mét trở đi thì lòng biển trở nên tối om om và tầm nhìn cũng bị hạn chế. Vì vậy, cá nhà táng và các loài cá voi có răng khác đã phát triển một hệ thống định vị bằng tiếng vọng để tìm thức ăn cũng như tránh vật cản trong lòng biển tối đen. Phương pháp tương tự cũng được các loài thuộc phân bộ Dơi nhỏ áp dụng khi săn mồi trong đêm tối. Cụ thể, trong lúc bơi lặn cá nhà táng liên tục phát ra những âm thanh lách cách có dải tần rộng và sóng âm của các âm thanh này lan tỏa theo một hướng xác định. Những âm thanh này phát ra ở hai môi phát âm (còn gọi là "môi khỉ" hay "mõm hát") ở chót đầu của mũi, ngay phía trước lỗ thở. Sóng âm này sẽ chạy ngược về mũi xuyên qua cơ quan chứa dầu của cá nhà táng. Phần nhiều năng lượng âm thanh từ đây lại dội về một túi khí nằm tựa vào hộp sọ và sau đó di chuyển xuống mô sáp, tại đây âm thanh được tập trung tại một cấu trúc hình thấu kính của mô. Một phần âm thanh sẽ dội ngược về cơ quan dầu cá và chạy tới trước mũi, lúc này nó lại dội ngược về cơ quan dầu cá thêm lần nữa. Âm thanh cứ dội đi dội lại như thế nhiều lần chỉ trong một phần nghìn giây và tạo nên một cấu trúc nhấp đa xung. Cấu trúc này giúp cho các nhà nghiên cứu có thể đo đạc cơ quan dầu cá nhà táng chỉ dựa vào âm thanh con vật phát ra và thông số về kích thước của cơ quan này theo mối tương quan với kích thước của toàn con vật, các nhà sinh học có thể đo lường các con cá nhà táng dựa theo việc ghi nhận âm thanh do chúng phát ra. Hàm dưới của cá là nơi chủ yếu thu nhận tiếng vọng dội lại và một đường ống dẫn liên tục chứa đầy chất béo đảm nhiệm vai trò chuyển âm thanh nhận được vào tai trong.

Nguồn âm thanh được tuồn qua môi phát âm nhờ vào đường ống mũi bên phải. Trong khi đường ống bên trái có vai trò trong việc mở và đóng lỗ phun khí, đường bên phải đã tiến hóa để cung cấp không khí cho môi phát âm. Người ta cho rằng, hai đường ống khí này có nguồn gốc từ hai lỗ mũi của tổ tiên của cá nhà táng hồi còn sống trên cạn. Khi tiến hóa để thích nghi với đời sống dưới nước, lỗ mũi phải đã trở thành môi phát âm còn lỗ mũi trái thì trở thành lỗ phun khí để hít thở.

Cơ quan túi dầu cũng có thể giúp điều chỉnh sức nổi của cá nhà táng. Một giả thuyết được đặt ra là, trước khi con vật lặn xuống, nước lạnh tuồn vào túi dầu và làm mạch máu co lại, lưu lương máu giảm đi và nhiệt độ của khu vực này hạ xuống. Dầu cá và sáp ở đầu con vật vì vậy mà cứng lại và giảm thể tích, tăng tỉ trọng tương đối và gây ra một lực kéo hướng xuống dưới có độ lớn chừng , giúp cho cá nhà táng lặn ít tốn sức hơn. Trong quá trình săn mồi,  việc tiêu thụ oxy cùng với việc giãn nở mạch máu sản sinh nhiệt và làm tan chảy, giãn nở dầu cá nhà táng, giúp tăng sức nổi và khiến cá nổi lên dễ dàng. Tuy nhiên, các nghiên cứu gần đây cho thấy thuyết này hàm chứa nhiều khuyết điểm, tỉ như không tính đến cấu trúc cơ thể cá dùng cho việc trao đổi nhiệt thực chất.

Trong tác phẩm Moby Dick của Herman Melville khoang chứa dầu cá nhà táng được tiến hóa để con vật có thể tông đầu vào nhau trong các cuộc tỉ thí giữa cá nhà táng đực. Tuy nhiên, hiện này hầu như không có bất kỳ ghi chép nào về các cuộc tỉ thí như thế này cả. Ngoại trừ một số trường hợp nổi tiếng như việc các tàu săn cá voi Essex và Ann Alexander bị đánh đắm bởi những con cá nhà táng chỉ nặng bằng 1/5 tàu, giả thuyết "tông nhau" này không được ủng hộ mạnh mẽ trong các tài liệu khoa học hiện hành.

Sinh thái, hành vi và vòng đời

Phân bố
Cá nhà táng nằm trong những loài có mức độ phân bố toàn thế giới rộng nhất. Chúng ưa thích các vùng nước không đóng băng sâu hơn . Cả con đực và con cái đều sinh sống ở các vùng biển nhiệt đới và ôn đới còn ở các vĩ độ cao hơn thì chỉ có cá đực hiện diện.

Cá nhà táng có mức độ hiện diện cao từ vùng cực cho tới xích đạo, ở tất cả các đại dương, kể cả các biển kín như Địa Trung Hải. Tuy nhiên loài vật này không được ghi nhận xuất hiện ở biển Đen, và sự hiện diện của loài ở biển Đỏ thì chưa được xác định chắc chắn. Hai biển này có lối vào chật hẹp với độ sâu thấp và đây được cho là nguyên nhân của sự vắng bóng của cá nhà táng ở khu vực này. Đồng thời, các lớp nước phía dưới của biển Đen có hàm lượng oxy cực kì thấp cùng như chứa nhiều các hơp chất lưu huỳnh tỉ như hiđrô sulfide.

Mật độ cá nhà táng tập trung cao hơn ở các vùng thềm lục địa và hẻm núi tạo ra bởi sự xói mòn của các dòng thủy lưu. Chúng cũng được tìm thấy ở các vùng biển sâu ngoài khơi, tuy nhiên ở những khu vực có thềm lục địa hẹp thì chúng thích quan quẩn gần bờ hơn và mật độ của con vật giảm nhanh chóng trong vùng biển có độ sâu . Vùng duyên hải với số lượng lớn cá nhà táng có thể kể tới như ở quần đảo Açores và đảo Dominica.

Sinh sản

Tuổi thọ của cá nhà táng có thể lên tới 70 hoặc hơn. Chúng là một đại diện của nhóm những loài theo xu hướng chon lọc K với chiến lược sinh sản thích hợp với môi trường có điều kiện ổn định, đặc trưng bởi tỉ lệ sinh thấp, cha mẹ chăm con kỹ lưỡng, trưởng thành muộn và tuổi thọ cao.

Quá trình cá nhà táng kết đôi chưa được hiểu biết tỏ tường. Hiện có những bằng chứng cho thấy cá đực có vai trò xã hội chiếm ưu thế nhưng chọn lựa của cá cái cũng có những ảnh hưởng đáng kể. Thai kỳ kéo dài từ 14 đến 16 tháng, mỗi lứa đẻ một con. Thời kỳ tiết sữa thì dao động từ 19 đến 42 tháng, tuy nhiên có một số ít cá nhà táng con đến 13 tuổi mới cai sữa. Cá con cũng có thể bú sữa của những con cá cái khác ngoài mẹ chúng. Thông thường, cứ từ 3 đến 6 năm thì cá nhà táng mới sinh con một lần.

Cá nhà táng cái trưởng thành sinh dục vào khoảng 7 đến 13 tuổi trong khi cá đực thì vào 18 tuổi. Khi trưởng thành, cá đực di chuyển lên các khu vực có vĩ độ cao, nơi nước lạnh hơn và thức ăn phong phú hơn; trong khi con cái vẫn tiếp tục sống ở các khu vực có vĩ độ thấp. Cá đực đạt kích thước cơ thể lớn nhất vào lúc 50 tuổi.

Hành vi xã hội

Cá nhà táng cái thường đi thành từng đàn chừng 12 con trường thành cộng với con cái của chúng. Cá đực trưởng thành rời đàn khi chúng được từ 4 tới 21 tuổi. Cá đực trưởng thành đôi khi đi thành những nhóm có mối quan hệ lỏng lẻo với những con cá cùng tuổi và kích thước. Cá đực già thì chủ yếu sống đơn độc. Cá đực được ghi nhận là tụ tập với nhau ở gần bờ biển cùng với nhau, cho thấy rằng giữa chúng có mối quan hệ hợp tác ở một mức độ nào đó mà đến nay vẫn chưa được hiểu rõ.

Kẻ thù thông thường nhất của cá nhà táng (ngoại trừ con người) là cá hổ kình, nhưng cá voi hoa tiêu và cá ông chuông đôi khi cũng quấy nhiễu chúng. Cá hổ kình thường tập kích các bầy cá nhà táng cái, thường nhằm săn bắt những con non trong bầy. Nếu như bầy cá hổ kình quá đông, chúng cũng có thể làm thịt một con cá nhà táng cái trưởng thành. Cá nhà táng đực thì được cho là quá lớn và quá khỏe nên không thể bị cá hổ kình đe dọa và cũng không có kẻ thù nào ngoài con người. Khi bị tấn công, bầy cá nhà táng cái lập tức quây thành vòng tròn để bao bọc lấy các con con, đầu hướng vào trong và đuôi quay ra ngoài để quật vào mặt kẻ tấn công. Đôi khi cá cái quay đầu ra ngoài và chiến đấu với kẻ thù bằng hàm răng sắc nhọn. Đội hình này được đặt tên là "hoa cúc tây" và cũng được áp dụng để bảo vệ một thành viên bị thương trong bầy. Tập tính này được các tay săn cá voi tận dụng triệt để: họ cố tình làm bị thương một thành viên trong bầy cá nhà táng khiến cả bầy quây vòng lại một nơi và thế là bị hốt trọn ổ.

Săn mồi

Cá nhà táng thường lặn từ  và đôi khi đến  để kiếm ăn. Mỗi lần lặn như thế có thể kéo dài hơn 1 giờ. Thức ăn của chúng bao gồm vài loài động vật, đáng nói nhất là các loài mực khổng lồ, mực khổng lồ Nam Cực, bạch tuộc và nhiều loài cá như các loài cá đuối sống ở đáy nước; tuy nhiên phần chủ yếu trong thực đơn của cá nhà táng là các loài mực ống có kích thước trung bình. Đôi khi một số con vật xui xẻo cũng vô tình bị cá nhà táng nuốt phải cùng với con mồi. Và, phần lớn những thông tin về các loài mực ở biển sâu có được từ việc nghiên cứu những mẩu xác nằm trong bụng cá nhà táng, mặc dù các nghiên cứu gần đây tập trung vào phân của con vật. Một nghiên cứu tại quần đảo Galápagos cho thấy các chi mực Histioteuthis (62%), Ancistrocheirus (16%) và Octopoteuthis (7%) nặng khoảng  là nạn nhân chủ yếu nhất của cá nhà táng. Việc cá nhà táng săn bắt mực khổng lồ Nam Cực (một loài mực có thể nặng gần ) chưa từng được chứng kiến, nhưng các vết sẹo trên da cá nhà táng như trong hình trên rất có thể là do loài mực này gây ra khi con vật cố gắng chống trả lại kẻ săn bắt mình. Một nghiên cứu xuất bản và năm 2010 cho thấy có những bằng chứng ám chỉ rằng những con cá nhà táng cái có thể hợp tác với nhau khi săn bắt những con mực Humboldt.

Trong một nghiên cứu trước đó, khảo sát về những con cá nhà táng bị bắt ở eo biển Cook bởi các tàu săn cá voi của Tân Tây Lan, tỉ lệ khối lượng mực: cá trong thức ăn là 1,69:1. Đôi khi, cá nhà táng cũng tiện tay "thuổng" cá tại khu vực hoạt động của các tàu câu dầm, tỉ như các loài cá than và cá vược Chile. Những ngư dân câu dầm ở Vịnh Alaska than phiền rằng cá nhà táng thường xuyên mò lại các khu vực câu dầm của họ để "chôm chỉa" vì lượng cá tập trung nhiều ở đây giúp chúng không phải cất công đi kiếm mồi. Tuy nhiên, tính ra thì số cá ăn trộm được không đáng là bao so với nhu cầu của con vật. Trong một đoạn phim, một con cá nhà táng đực đã "nảy" trong một thời gian rất dài để bắt cá. Loài cá mập miệng to, một loại cá mập lớn và hiếm ở vùng biển sâu, cũng được cho là nằm trong thực đơn của cá nhà táng. Cá mập miệng to từng được quan sát thấy là bị vờn hay bị tấn công bởi ba con cá nhà táng. Tuy vậy, loài cá nhà táng có  một địch thủ cực lớn trong đại dương, đó là cá voi sát thủ. Theo đánh giá, đàn cá voi sát thủ đã có những cuộc tấn công vào đàn cá nhà táng, đặc biệt là tử vong nhiều ở những con non. Vì vậy, cá nhà táng không thích đối đầu với đàn cá voi sát thủ. Trong thực tế, cá nhà táng rất ít khi chạm chạn với cá voi sát thủ vì chúng luôn lặn dưới biển sâu.

Sức ăn của cá nhà táng phải nói là đạt tầm cỡ phi thường, cụ thể mỗi ngày chúng tiêu thụ một lượng thức ăn nặng bằng 3 phần trăm trọng lượng cơ thể của mình. Khối lượng thực phẩm hàng năm mà cá nhà táng tuồn vào miệng lên tới  — lớn hơn cả số lượng hải sản mà con người tiêu thụ trong cùng thời gian.

Cho đến nay, các nhà nghiên cứu vẫn chưa rõ tại sao đầu cá nhà táng có kích thước quá lớn so với hàm dưới của nó. Một giả thuyết cho rằng khả năng định vị bằng tiếng vọng dùng trong việc săn mồi của con vật là nguyên nhân khiến đầu của chúng to như vậy. Tuy nhiên, các loại mực - con mồi chính của cá nhà táng - thì lại có đặc tính âm học quá giống với nước khiến cho âm thanh không thể dội lại một cách hiệu quả được. Cấu trúc môi phát âm trên đầu cá nhà táng có thể tạo ra một source level lên tới hơn 230 decibels re 1 micropascal tạu một khoảng cách  – nói cách khác đó là loại âm thanh lớn nhất do một động vật có thể tạo ra, lớn hơn 10–14 dB so với tiếng súng trường loại mạnh nghe từ khoảng cách . Một giả thuyết khác cho rằng tiếng động đó được tạo ra để gây choáng váng cho con mồi, tuy nhiên các thí nghiệm tạo ra âm thanh tương tự không gây ra được thương tổn mong muốn trên mục tiêu.

Long diên hương của cá nhà táng được cho là hình thành bởi những mảng mai mực nằm kẹt trong bụng con vật, theo nguyên lý giống như là hình thành ngọc trai. Cụ thể, những mảnh mai mực đã gây kích thích ruột non của cá nhà táng và kích hoạt quá trình tiết ra một chất bôi trơn trong ruột con vật.

Xem thêm

Mực Nam Cực khổng lồ
Mực khổng lồ
Cá voi có răng
Cá voi

Chú thích

Cước chú
Until 1974 the species was generally known as P. catodon. In that year, however, Husson & Holthuis proposed that the correct name should be P. macrocephalus, the second name in the genus Physeter published by Linnaeus concurrently with P. catodon. This proposition was based on the grounds that the names were synonyms published simultaneously, and, therefore, the ICZN principle of "First Reviser" should apply. In this instance, it led to the choice of P. macrocephalus over P. catodon, a view re-stated in Holthuis, 1987. This has been adopted by most subsequent authors, although Schevill (1986 and 1987) argued that macrocephalus was published with an inaccurate description and that therefore only the species catodon was valid, rendering the principle of "First Reviser" inapplicable. At the present time, the name P. catodon is used in the Catalogue of Life . However, this is expected to be changed to follow the most recent version of ITIS, which has recently altered its usage from P. catodon to P. macrocephalus following L. B. Holthuis, and recent (2008) discussions with relevant experts (refer cited ITIS page for additional information).

Nguồn dẫn

Tham khảo

 Spermaceti in candles  ngày 22 tháng 7 năm 2007
 Retroposon analysis of major cetacean lineages: The monophyly of toothed whales and the paraphyly of river dolphins ngày 19 tháng 6 năm 2001

Xem thêm

 Heptner, V. G.; Nasimovich, A. A; Bannikov, Andrei Grigorevich; Hoffmann, Robert S, Mammals of the Soviet Union, Volume II, part 3 (1996). Washington, D.C.: Smithsonian Institution Libraries and National Science Foundation

Liên kết ngoài

The Dominica Sperm Whale Project- a long-term scientific research program focusing on the behavior of sperm whale units.
Society for Marine Mammalogy Sperm Whale Fact Sheet
US National Marine Fisheries Service Sperm Whale web page
 70South—information on the sperm whale
 MarineBio: Sperm Whale, Physeter catodon
 "Physty"-stranded sperm whale nursed back to health and released in 1981
ARKive —Photographs, video.
Whale Trackers —An online documentary film exploring the sperm whales in the Mediterranean Sea.
Prof Malcolm Clarke discusses anatomy of sperm whales —Clarke has spent a lifetime studying sperm whales and giant squid.
Convention on Migratory Species page on the Sperm Whale
Website of the Memorandum of Understanding for the Conservation of Cetaceans and Their Habitats in the Pacific Islands Region
Official website of the Agreement on the Conservation of Cetaceans in the Black Sea, Mediterranean Sea and Contiguous Atlantic Area

M
Động vật được mô tả năm 1758
Động vật Ấn Độ Dương
Động vật Đại Tây Dương
Động vật Thái Bình Dương
Cá voi châu Úc
Loài EDGE


title: Hradec Králové (vùng)

text:
Vùng Hradec Králové () là một đơn vị hành chính () của Cộng hòa Séc, tọa lạc ở đông bắc của vùng lịch sử Bohemia. Vùng này được đặt tên theo thủ phủ Hradec Králové.
Phía nam giáp vùng Pardubice, tây nam giáp vùng Trung Bohemia còn phía tây giáp vùng Liberec. Vùng này giáp với tỉnh Hạ Silesia của Ba Lan.

Thành phố và thị xã
 Hradec Králové
 Broumov
 Červený Kostelec
 Česká Skalice
 Chlumec nad Cidlinou
 Dvůr Králové nad Labem
 Hořice
 Hronov
 Jaroměř
 Jičín
 Náchod
 Nechanice
 Nový Bydžov
 Rychnov nad Kněžnou
 Smiřice
 Teplice nad Metují
 Trutnov
 Vrchlabí
 Libčany

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức
 Số liệu thống kê vùng

Vùng của Cộng hòa Séc


title: Saleich

text:
Saleich  là một xã thuộc tỉnh Haute-Garonne trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 415 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Haute-Garonne


title: Osiris fasciatus

text:
Osiris fasciatus là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Radoszkowski mô tả khoa học năm 1884.

Chú thích

Tham khảo

Osiris (chi ong)
Động vật được mô tả năm 1884


title: Tell Me A Lie

text:
là mẩu truyện tranh ngắn được sáng tác ngẫu nhiên bởi tác giả truyện tranh Nhật Bản nổi tiếng Aoyama Gōshō. Câu chuyện kể về cô học sinh trung học  có khả năng đọc thấu suy nghĩ của mình nhờ vào đôi mắt và mũi của người nói khác.

Bộ truyện ngắn này bao gồm 6 trang giấy, trong đó có một trang đầy đủ hình và tô màu. Bộ truyện cũng đã nhận được rất nhiều những sự bất đồng từ phía các độc giả về độ dài của nó: Trong khi nội dung của nó mang nhiều điều hư cấu bất chợt, có một vài yếu tố về mảng giới thiệu và những tiềm tàng ở bên trong câu truyện; nó khiến cho nhiều người thấy đó là nỗi nhục nhã rằng đấy không phải là một series mới toanh. Trong khi đó, nhiều người nói rằng Aoyama nên mở rộng câu chuyện này ra.

Một điều thú vị hơn về câu chuyện này: Trong khi nhân vật chính của câu truyện thấy rằng năng lực siêu nhiên của mình gây ra "rắc rối", cô thấy rằng nó không phải là một thứ lời nguyền hay tác dụng phụ của tế bào bài tiết của những người xung quanh cô. Cũng từ đó mà cô nhận ra những sự nghi ngờ, lòng tốt giả dối, hay những sự ghen tị và suy nghĩ xấu xa của con người thường trong tiềm thức của cô.

Tham khảo

en:Tell Me A Lie


title: Zelandotipula strangalia

text:
Zelandotipula strangalia là một loài ruồi trong họ Tipulidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Zelandotipula


title: Odontopodisma

text:
Odontopodisma là một chi côn trùng thuộc họ Acrididae. Chi này có các loài sau:
 Odontopodisma montana
 Odontopodisma rubripes

Chú thích

Tham khảo

Acrididae


title: Agriotes aquilus

text:
Agriotes aquilus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Platia miêu tả khoa học năm 2003.

Chú thích

Tham khảo

Agriotes


title: Luriecq

text:
Luriecq là một xã trong tỉnh Loire miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Loire

Tham khảo

Xã của Loire


title: Cuperly

text:
Cuperly  là một xã thuộc tỉnh Marne trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 135 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Marne


title: Hành Dương (huyện)

text:
Hành Dương (chữ Hán giản thể: 衡阳县, Hán Việt: Hành Dương huyện) là một huyện thuộc địa cấp thị Hành Dương, tỉnh Hồ Nam, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 2502  km², dân số năm 2004 là 1,12 triệu người, trong đó dân số đô thị là 214.000 người, nông thôn là 908.900 người.
Huyện này giáp các đơn vị cấp huyện: Song Phong, Kỳ Đông, Thiệu Đông, Hành Nam, Hành Sơn.

Ghi chú

Đơn vị cấp huyện Hồ Nam
Hành Dương


title: Mont-Dore

text:
Mont-Dore là một xã trong tỉnh Puy-de-Dôme, thuộc vùng hành chính Auvergne-Rhône-Alpes của nước Pháp, có dân số là 1.682 người (thời điểm 1999).

Nhân khẩu học

Tham khảo

Xã của Puy-de-Dôme


title: Oxymeris albida

text:
Oxymeris albida là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Terebridae, họ ốc dài.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Oxymeris


title: Rhamphophryne macrorhina

text:
Rhamphophryne macrorhina là một loài cóc thuộc họ Bufonidae.
Đây là loài đặc hữu của Colombia.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất nơi sống.

Chú thích

Tham khảo
 Bolívar, W. & Lynch, J. 2004. Rhamphophryne macrorhina. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

Rhamphophryne
Động vật lưỡng cư Colombia


title: Sorlada

text:
Sorlada là một đô thị trong tỉnh và cộng đồng tự trị Navarre, Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là 6,41 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là 62 người với mật độ 9,67 người/km². Đô thị này có cự ly 71 km so với tỉnh lỵ Pamplona.

Tham khảo

Đô thị ở Navarre
Khu dân cư ở Navarre


title: Cassano all'Ionio

text:
Cassano allo Ionio là một đô thị và cộng đồng (comune) ở tỉnh Cosenza trong vùng Calabria miền nam nước Ý.
Đô thị Cassano allo Ionio có diện tích ki lô mét vuông, dân số thời điểm năm 2007 là người.
Đô thị này có các đơn vị dân cư (frazioni) sau:
Các đô thị giáp ranh:

Tham khảo

Đô thị tỉnh Cosenza


title: Assiminea infirma

text:
Assiminea infirma là một loài ốc có mài nhỏ sống ở biển trong họ Assimineidae., sống ở đầm ngập mặn; of the Badwater Basin ở thung lũng Death, California, Hoa Kỳ.

Đây là loài đặc hữu của sa mạc Mojave ở California.

Chú thích

Tham khảo
 Mollusc Specialist Group 1996. Assiminea infirma.
 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 6 tháng 8 năm 2007.

I
Động vật Mỹ
Assimineidae
Thung lũng Chết
Động vật đặc hữu California


title: Nomada portalensis

text:
Nomada portalensis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Broemeling mô tả khoa học năm 1989.

Chú thích

Tham khảo

Nomada
Động vật được mô tả năm 1989


title: Panaphelix asteliana

text:
Panaphelix asteliana là một loài bướm đêm thuộc họ Tortricidae. Nó là loài đặc hữu của Oahu.

Ấu trùng ăn Astelia veratroides.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Insects of Hawaii. Volume 9, Microlepidoptera

Panaphelix
Loài đặc hữu của Hawaii


title: Bộ Bồ nông

text:
Bộ Bồ nông (danh pháp khoa học: Pelecaniformes) là một bộ các loài chim nước kích thước trung bình và lớn, tìm thấy khắp thế giới. Theo định nghĩa truyền thống chúng được phân biệt với các loài chim khác bởi đặc điểm của chân là cả bốn ngón đều có màng chân, mặc dù việc gộp nhóm như vậy là một tổ hợp không đơn ngành. Phần lớn các loài có túi cổ họng trần và các lỗ mũi đã tiến hóa thành các khe không hoạt động, buộc chúng phải thở thông qua đường miệng. Hiện nay khi hiểu theo nghĩa hẹp nhất thì bộ này có 3 họ chứa 3 chi với 10 loài.

Thức ăn của chúng là cá, mực hay các động vật biển tương tự. Chúng làm tổ thành đàn, mặc dầu có quan hệ sinh dục đơn phối ngẫu (một vợ một chồng), và các con chim non mới sinh trần trụi và rất yếu ớt, ngược lại với nhiều loại chim lội nước khác.

Hệ thống học
Các nghiên cứu phân tử gần đây ủng hộ mạnh mẽ giả thiết cho rằng các điểm tương tự trong bộ Pelecaniformes truyền thống là kết quả của tiến hóa hội tụ hơn là do có nguồn gốc tổ tiên chung, và như thế nhóm này là đa ngành/cận ngành. Các nghiên cứu giới hạn lai ghép DNA-DNA của Sibley và Ahlquist trong thập niên 1990 đã dẫn họ tới việc đặt các họ truyền thống xếp trong bộ Pelecaniformes như chim lặn, chim cốc, cốc biển, chim điên, chim cổ rắn, chim nhiệt đới, kền kền Tân Thế giới, chim cánh cụt, hải âu, hải yến và chim lặn chân màng trong một phân nhóm của một bộ được mở rộng đáng kể là bộ Ciconiiformes, một sự chuyển dịch lớn nhưng hiện nay đã bị bác bỏ. Bộ "Ciconiiformes" của họ chỉ đơn thuần là sự lắp ghép tất cả các dạng chim biển và chim đất liền tiến hóa sớm lại cùng nhau trong khi kỹ thuật nghiên cứu của họ lại đưa ra các giải pháp phát sinh chủng loài thiếu dữ kiện.

Tất cả các họ trong bộ Pelecaniformes truyền thống hay sửa đổi, ngoại trừ họ Phalacrocoracidae, chỉ có một ít loài, nhưng nhiều họ đã từng đông loài trong thời kỳ Tiền Neogen. Các chi và loài hóa thạch được đề cập tại loạt bài về họ hay chi tương ứng; tuy nhiên, một dạng bồ nông cổ đại ít được biết đến lại không thể phân loại chính xác đủ để gán vào một họ nào đó. Đó là "Sula" ronzoni từ các lớp đá thuộc Tiền Oligocen tại Ronzon (Pháp), mà ban đầu người ta cho rằng nó là vịt biển và có thể là tổ tiên của các dạng bồ nông.

Các dòng dõi dạng "bồ nông" dường như có nguồn gốc vào khoảng cuối kỷ Creta. Đơn ngành hay không, chúng dường như thuộc về một nhóm chặt chẽ chứa các "chim lội bậc cao", trong đó bao gồm cả các nhóm như chim cánh cụt và Procellariiformes. Một điều thú vị cần lưu ý là có rất nhiều xương hóa thạch từ khoảng ranh giới K–Pg mà không thể đặt chắc chắn vào bất kỳ bộ nào trong số này và có các đặc điểm tổ hợp của một vài nhóm trong chúng. Tất nhiên, điều này chỉ là dự kiến, nếu lý thuyết cho rằng phần lớn (nếu không phải tất cả) các dòng dõi "chim lội bậc cao" này đã bắt nguồn xung quanh khoảng thời gian đó là chính xác. Trong số các đơn vị phân loại dường như là cơ sở này, các đơn vị sau thể hiện một vài điểm tương tự với bộ Pelecaniformes truyền thống:

 Lonchodytes (lạch Lance, Creta muộn tại Wyoming, Hoa Kỳ)
 Torotix (Creta muộn)
 Tytthostonyx (Creta muộn/Tiền Palaeocen)
 Cladornis (Deseado, Tiền Oligocen tại Patagonia, Argentina)
 "Liptornis" - nomen dubium

Họ Elopterygidae, một họ được đề xuất, được coi là họ thuộc kỷ Creta của bộ Pelecaniformes - là không đơn ngành mà Elopteryx dường như cũng không là chim hiện đại. Argilliornis từ Tiền Eocen tại Anh (London Clay) có thể thuộc Pelagornithidae.

Danh sách các họ

Theo truyền thống bộ này bao gồm các họ sau:
 Phaethontidae (chim nhiệt đới)
 Prophaethontidae †
 Fregatidae (cốc biển)
 Sulidae (chim điên)
 Anhingidae (chim cổ rắn)
 Phalacrocoracidae (cốc)
 Pelecanidae (bồ nông)
 Pelagornithidae ? (†)
 Plotopteridae ? †
 Protoplotidae ? †

Phân tích phân tử của Ericson et al. (2006) cho thấy họ Pelecanidae (8 loài bồ nông) và 2 họ đơn loài là Balaenicipitidae (cò mỏ giày) và Scopidae (cò đầu búa) có quan hệ họ hàng gần. Do vậy gần đây người ta xếp 3 họ này trong bộ Bồ nông.
 Một loài cò đầu búa (Scopus umbretta), tạo thành họ đơn loài Scopidae, thường được đặt trong bộ Ciconiiformes truyền thống, nhưng thực tế nó là dòng dõi rất khác biệt của bộ Pelecaniformes.
 Một loài cò mỏ giày (Balaeniceps rex), tạo thành họ đơn loài Balaenicipitidae, thường được đặt trong bộ Ciconiiformes truyền thống, nhưng thực tế nó là dòng dõi rất khác biệt của bộ Pelecaniformes.
 Họ Pelecanidae (8 loài bồ nông): Là các loài chim rất lớn với các túi tại cổ họng để chúng lưu trữ cá trong khi đi săn mồi.

Kể từ bổ sung thứ 51, Hiệp hội Điểu học Bắc Mỹ (AOU) đã công nhận bộ Chim điên (Suliformes). Tuy nhiên từ trước đó Sharpe (1891) đã coi Sulae như là một phân bộ của Pelecaniformes. Bộ Chim điên bao gồm các họ sau:
 Họ Fregatidae (5 loài chim cốc biển): Một nhóm chứa 5 loài chim lớn có quan hệ họ hàng gần với bộ lông đen hay trắng, các cánh rất dài và hành vi đi săn ký sinh. Túi cổ họng màu đỏ căng phồng.
 Họ Sulidae: (10 loài chim điên). Các loài có kích thước từ trung bình tới lớn, chúng đi săn mồi bằng cách lao từ không khí xuống dưới nước biển. Chúng có cánh và mỏ dài, chân thường có màu.
 Họ Anhingidae (4 loài chim cổ rắn): Một nhóm nhỏ khác của 4 loài chim lớn có quan hệ họ hàng gần, bộ lông đen-trắng, với mỏ dài, cổ tương tự như hình con rắn và khả năng bơi lội với phần thân ngập dưới mặt nước. Bộ lông không có khả năng chống thấm nước hoàn toàn.
 Họ Phalacrocoracidae (42 loài chim cốc): Các loài có kích thước từ trung bình tới lớn với mỏ cong và thông thường có bộ lông đen hay sẫm màu. Bộ lông không có khả năng chống thấm nước hoàn toàn.
 Họ † Protoplotidae: tuyệt chủng, dường như có cùng một tổ tiên với chim cổ rắn, nhưng người ta biết rất ít về chúng.

Các họ sau đây cũng có thể thuộc về bộ Bồ nông, theo như nghiên cứu DNA của Hackett et al. (2008), hay xếp riêng thành các bộ độc lập.
 Họ Ardeidae: 67 loài diệc, vạc
 Họ Threskiornithidae: 35 loài cò quăm và cò thìa

Họ Phaethontidae (chim nhiệt đới, chim đuôi chổi) và các họ hàng tiền sử của chúng, họ Prophaethontidae, theo truyền thống đặt trong bộ Pelecaniformes, nhưng các nghiên cứu phân tử và hình thái học chỉ ra rằng chúng không là họ hàng gần và không tạo thành một phần của bộ này. Hiện tại, chúng được đặt trong bộ của chính mình, gọi là Phaethontiformes. Chúng là chim kích thước trung bình, đã thích nghi với kiểu sống trên mặt biển tương tự như cốc biển. Chim trưởng thành có các lông đuôi trung tâm dài, không có túi cổ họng và lỗ mũi bình thường. Chim non có lông tơ bao phủ. Dường như gần với bộ Procellariiformes.

Các họ có thể thuộc bộ này
 Họ † Pelagornithidae: chim răng giả. Họ tuyệt chủng chứa các loài chim biển lớn trông tương tự như hải âu lớn, nhưng có mỏ to với các chỗ lồi lên tương tự như răng cho phép chúng dễ dàng bắt các con mồi trơn như cá hay mực dễ dàng hơn. Họ này đôi khi được xếp riêng trong bộ Odontopterygiformes.
 Họ † Plotopteridae: Một nhóm các loài chim đã tuyệt chủng, có hình dáng tương tự như chim cánh cụt. Có thể liên quan tới chim cánh cụt và một vài dạng bồ nông. Phụ thuộc vào việc phần còn lại của bộ Pelecaniformes có thể bị chia tách như thế nào mà Plotopteridae có thể được đặt trong bộ đơn họ. Một bài báo gần đây của Smith et al. (2010) xếp họ này trong nhóm Phalacrocoracoidea (tức là Sulae), có quan hệ họ hàng gần với Phalacrocoracidae và Anhingidae.

Phát sinh chủng loài
Bồ nông là tên gọi để tạo ra bộ Pelecaniformes, một bộ có lịch sử phân loại biến động liên tục. Các loài chim nhiệt đới, chim cổ rắn, cốc, chim điên và cốc biển, tất cả theo truyền thống đều là thành viên của bộ này, nhưng kể từ đó đã được phân loại lại: chim nhiệt đới vào bộ của chính nó là Phaethontiformes, còn các nhóm chim còn lại như vừa liệt kê thì vào bộ Suliformes. Thay vào đó, hai họ đơn loài là cò mỏ giày (Balaenicipitidae) và cò đầu búa (Scopidae) có quan hệ họ hàng gần nhất với bồ nông và đã được chuyển sang bộ Pelecaniformes. Mối quan hệ chính xác giữa 3 dòng dõi này vẫn chưa được sáng tỏ. Việc duy trì chúng như là 3 họ tách biệt là do tính độc đáo duy nhất của chúng cũng như sự phân chia của chúng dường như là rất cổ xưa. Gibb et al. (2013) ước tính sự phân chia bồ nông-cò mỏ giày diễn ra vào đầu thế Eocen (khoảng 55-50 Ma). Theo Prum et al. (2015) thì cò mỏ giày có quan hệ họ hàng gần với bồ nông hơn, còn cò đầu búa là cơ sở trong nhóm này.

Các loài diệc, vạc, cò ma, cò lửa (họ Ardeidae); cò quăm, cò thìa (họ Threskiornithidae) cũng có thể xếp trong bộ Bồ nông nghĩa rộng (Pelecaniformes sensu lato). Kết quả nghiên cứu bộ gen ti thể của Gibb et al. (2013) cho thấy Ardeidae và Threskiornithidae không tạo thành một nhánh như đề xuất của Hackett et al. (2008), và ước tính chúng đã tách khỏi nhau từ đầu thế Paleocen (khoảng 63-60 Ma). Do không chắc chắn về các họ hàng gần nhất của chúng cũng như mỗi họ đại diện cho một dòng dõi thật sự cổ xưa nên việc duy trì chúng trong các bộ tách biệt, tương ứng là Ardeiformes và Plataleiformes, cũng là một giải pháp hợp lý.

Kuramoto et al. (2015) tìm thấy chứng cứ về lai ghép sớm giữ các loài diệc và cò quăm/cò thìa cổ xưa sau sự chia tách giữa các dòng dõi bồ nông và diệc. Điều này có thể giải thích cho các kết quả mâu thuẫn nhau trong các nghiên cứu trước đó.

Dưới đây là biểu đồ phát sinh chủng loài thể hiện mối quan hệ giữa các họ trong bộ:

Liên kết ngoài

Ghi chú

Bộ Bồ nông
Chim biển


title: Lautert

text:
Lautert là một đô thị ở huyện Rhein-Lahn, bang Rheinland-Pfalz, in phía tây nước Đức.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Rhein-Lahn


title: Giải Lựa chọn của Nhà phê bình điện ảnh cho phim hoạt hình hay nhất

text:
Giải BFCA cho phim hoạt hình hay nhất là một trong các giải của BFCA dành cho phim hoạt hình được bầu chọn là hay nhất. Giải này được lập từ năm 1998.

Các phim đoạt giải & được đề cử

Thập niên 1990
1998: A Bug's Life 1999: Toy Story 2

Thập niên 2000
2000: Chicken Run2001: Shrek
Monsters, Inc.
Waking Life

2002: Spirited Away (Sen to Chihiro no Kamikakushi)
Ice Age
Lilo & Stitch2003: Finding Nemo
Brother Bear
The Triplets of Belleville (Les triplettes de Belleville)

2004: The Incredibles
Shrek 2
The Polar Express2005: Wallace & Gromit: The Curse of the Were-Rabbit
Chicken Little
Corpse Bride
Howl's Moving Castle (Hauru no ugoku shiro)
Madagascar

2006: Cars
Flushed Away
Happy Feet
Monster House
Over the Hedge

2007: Ratatouille
Bee Movie
Beowulf
Persepolis
The Simpsons Movie

'2008: WALL-EBoltKung Fu PvàaMadagascar: Escape 2 AfricaWaltz with Bashir''

Thập niên 2010

Tham khảo

Giải thưởng BFCA
Giải thưởng cho phim hoạt hình hay nhất
Giải BFCA


title: Longitarsus rubiginosus

text:
Longitarsus rubiginosus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Foudras miêu tả khoa học năm 1860.

Chú thích

Tham khảo

Longitarsus


title: Trấn Bình, An Khang

text:
Trấn Bình (chữ Hán phồn thể: 鎮坪縣, chữ Hán giản thể: 镇坪县, âm Hán Việt: Trấn Bình huyện) là một huyện thuộc địa cấp thị An Khang, tỉnh Thiểm Tây, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 1504 ki-lô-mét vuông, dân số năm 1999 là 57.037 người, năm 2002 là 60.000 người. Mã số bưu chính là 725600. Chính quyền huyện Trấn Bình đóng ở. Về mặt hành chính, huyện Trấn Bình được chia thành 1 trấn, 13 hương.
Trấn: Thành Quan.
Hương: Phỉ Hà, Tằng Gia, Hồng Thạch, Hồng Dương, Ngưu Đầu Điếm, Bạch Gia, Thạch Trại, Thượng Trúc, Tiểu Thự Hà, Chung Bảo, Ngõa Tử Bình, Hoa Bình, Thự Bình.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Thiểm Tây
An Khang


title: Graptodytes granularis

text:
Graptodytes granularis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Linnaeus miêu tả khoa học năm 1767.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Graptodytes


title: Boigneville

text:
Boigneville là một xã ở tỉnh Essonne trong vùng Île-de-France nước Pháp

Theo điều tra dân số năm 1999, dân số xã này là 461 người. Ước tính dân số năm 2007 là 422.

Danh xưng cư dân địa phương Boigneville trong tiếng Pháp là Boignevillois.

Tham khảo

Mayors of Essonne Association
INSEE
IGN

Liên kết ngoài
Mérimée database - Cultural heritage
Land use (IAURIF)

Xã của Essonne


title: Giải thưởng Điện ảnh Hồng Kông lần thứ 17

text:
Giải thưởng Điện ảnh Hồng Kông lần thứ mười bảy được tổ chức ngày 26 tháng 4 năm 1998 tại Hồng Kông.

Danh sách các đề cử và giải thưởng

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang web chính thức của Giải thưởng Điện ảnh Hồng Kông

17
Hồng Kông


title: Higashiōsaka

text:
Higashiōsaka hay Đông Osaka (tiếng Nhật: 東大阪市, Hi-ga-xi-ô-xa-kha) là thành phố của tỉnh Osaka, Nhật Bản.

Lịch sử
Thành phố Higashiōsaka thành lập 1 tháng 2 năm 1967 với sự sáp nhập của ba thành phố Fuse (布施, Fuse?), Kawachi (河内, Kawachi?) và Hiraoka (枚岡, Hiraoka?), ở phía đông tỉnh Osaka.

Thành phố liên kết
  Berlin-Mitte, Đức (since 1959)
  Glendale, California, Mỹ (từ 1960)

Tham khảo

Liên kết ngoài

  Official website
  International Information Plaza

Đô thị trung tâm vùng Nhật Bản
Thành phố phủ Ōsaka


title: Geranomyia brevibasis

text:
Geranomyia brevibasis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Geranomyia
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Stuhlmannia moavi

text:
Stuhlmannia moavi là một loài loài thực vật họ Đậu (Fabaceae).
Loài này có ở Kenya, Madagascar, và Tanzania.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Lovett, J. & Clarke, G.P. 1998. Stuhlmannia moavi. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

Stuhlmannia
Thực vật Kenya
Thực vật Madagascar
Thực vật Tanzania
Thực vật dễ tổn thương


title: Triaenodes torresianus

text:
Triaenodes torresianus là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Chú thích

Tham khảo

Triaenodes