title: Hưng Đạo, thành phố Cao Bằng

text:
Hưng Đạo là một xã thuộc thành phố Cao Bằng, tỉnh Cao Bằng, Việt Nam.

Địa lý
Xã Hưng Đạo nằm ở phía tây bắc thành phố Cao Bằng, cách trung tâm thành phố 9 km, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp phường Đề Thám
Phía tây và phía nam giáp huyện Hòa An
Phía bắc giáp huyện Hòa An xã Vĩnh Quang.

Xã Hưng Đạo có diện tích 10,54 km², dân số năm 2019 là 5.473 người, mật độ dân số đạt 519 người/km².

Xã Hưng Đạo là nơi giao nhau giữa quốc lộ 3 và quốc lộ 34. Sông Bằng chảy qua trung tâm xã theo chiều đông - tây. Trên địa bàn xã có các chùa Đà Quận, Đống Lân, Quan Triều.

Hành chính
Xã Hưng Đạo được chia thành 9 xóm: Phố Cao Bình, Đà Quận, Đồng Chúp, Hồng Quang 1, Hồng Quang 2, Ngọc Quyến, Nam Phong 1, Nam Phong 2, Nam Phong 3.

Lịch sử
Xã Hưng Đạo xưa là trấn lỵ Cao Bình. Thời nhà Mạc, khi rút về Cao Bằng, Cao Bình cùng với Nà Lự (xã Hoàng Tung, huyện Hòa An ngày nay) chính là nơi nhà Mạc đóng đô.

Sau năm 1975, Hưng Đạo là một xã thuộc huyện Hòa An.

Ngày 1 tháng 11 năm 2010, Chính phủ ban hành Nghị quyết 42/NQ-CP về việc sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số của xã Hưng Đạo thuộc huyện Hòa An vào thị xã Cao Bằng quản lý.

Đến năm 2019, xã Hưng Đạo được chia thành 19 xóm: Phố Cao Bình, Đà Quận, Bó Mạ, Ngọc Quyến 1, Ngọc Quyến 2, Ngọc Quyến 3, Ngọc Quyến 4, Hồng Quang 1, Hồng Quang 2, Hồng Quang 3, Hồng Quang 4, Hồng Quang 5, Hồng Quang 6, Nam Phong 1, Nam Phong 2, Nam Phong 3, Nam Phong 4, Nam Phong 5, Nam Phong 5A.

Ngày 9 tháng 9 năm 2019, Hội đồng nhân dân ban hành Nghị quyết số 27/NQ-HĐND về việc sáp nhập, đổi tên các xóm, tổ dân phố trên địa bàn tỉnh Cao Bằng:
Sáp nhập hai xóm Hồng Quang 2 và Hồng Quang 3 vào xóm Hồng Quang 1
Sáp nhập xóm Hồng Quang 4 vào Phố Cao Bình
Sáp nhập hai xóm Hồng Quang 5 và Hồng Quang 6 thành xóm Hồng Quang 2
Sáp nhập xóm Bó Mạ vào xóm Đà Quận
Sáp nhập hai xóm Ngọc Quyến 1 và Ngọc Quyến 2 thành xóm Đồng Chúp
Sáp nhập hai xóm Ngọc Quyến 3 và Ngọc Quyến 4 thành xóm Ngọc Quyến
Sáp nhập xóm Nam Phong 2 vào xóm Nam Phong 1
Sáp nhập xóm Nam Phong 4 vào xóm Nam Phong 3
Sáp nhập hai xóm Nam Phong 5 và Nam Phong 5A thành xóm Nam Phong 2.

Di tích

Thành Bản Phủ
Thành Bản Phủ ở phố Cao Bình thuộc xã Hưng Đạo là di tích lịch sử của hai thời kỳ. Thời kỳ thứ nhất tương truyền là vua Thục Chế (cha của vua Thục Phán) lấy Cao Bình làm kinh đô nước Nam Cương gọi là Nam Bình, lấy thành Bản Phủ làm vương phủ, xây dựng vào năm 214 trước công nguyên. Thời kỳ thứ 2 là nhà Mạc thất thế ở Thăng Long chạy lên Cao Bằng (1594 - 1677) cũng chọn Bản Phủ đóng làm vương phủ, nơi thiết triều của ba đời vua Mạc là Mạc Kính Cung, Mạc Kính Khoan và Mạc Kính Vũ, trải dài 83 năm.

Chùa Đống Lân
Chùa Đống Lân thuộc xóm Hồng Quang 2, xã Hưng Đạo là di tích lịch sử văn hoá nổi tiếng của tỉnh Cao Bằng.

Thời thập nhị sứ quân (tức thời kỳ 12 sứ quân trị vì), ở Châu Thạch Lâm có hai anh em Trần Quý và Trần Kiên nổi tiếng là người biết nghề thuốc, có kinh nghiệm trừ được rắn độc. Các ông có tài trừ tà ma, yêu quái đã giúp cho dân chúng yên ổn làm ăn. Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân bị thương đã mời hai ông đã tận tình cứu chữa. Khi các ông mất Vua Đinh Tiên Hoàng cấp đất cho dân dựng đền tại đỉnh Khau Dủa, phía bắc làng Nà Vài. Đỉnh Khau Dủa núi cao, khe sâu rừng rậm, nhiều thú dữ, đi lại khó khăn, nguy hiểm. Nhân dân làm lễ cầu khẩn xin chuyển vị trí đền. Sau khi làm lễ vào một ngày trời không mưa không nắng, có một cơn lốc ập tới làm tốc cả mái đền, một gắp gianh bay là là rơi xuống sườn nam gò Đống Lân. Nhân dân dựng đền tại đó và rước bát hương từ Khau Dủa về thờ.

Chú thích

Tham khảo

Đơn vị hành chính Việt Nam đặt tên theo tên người


title: 213

text:
Năm 213 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện
 Năm diễn ra trận Ký Thành giữa quân nổi dậy của các bộ tộc rợ Khương và rợ Đê do Mã Siêu chỉ huy chống lại quân triều đình nhà Hán ở vùng Lũng Thượng

Sinh

Mất
 Đổng Tập, tướng lĩnh nhà Đông Ngô thời Tam Quốc.
Triệu Nguyệt, tì tướng của võ tướng Mã Siêu vì có cha phản bội Mã Siêu nên đã bị ông này chém để tế cờ

Tham khảo

Năm 213


title: Myrmica tschekanovskii

text:
Myrmica tschekanovskii là một loài kiến, trong chi Myrmica.

Chú thích

Tham khảo

Myrmica
Animals described năm 1994


title: Desmognathus imitator

text:
Desmognathus imitator (tên tiếng Anh: Imitator Salamander) là một loài kỳ giông thuộc họ Plethodontidae.
Đây là loài đặc hữu của Bắc Mỹ.

Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ôn đới, sông ngòi, sông có nước theo mùa, suối nước ngọt, và vùng nhiều đá.

Tham khảo

 Hammerson, G. 2004. Desmognathus imitator. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài

Động vật lưỡng cư Mỹ
Desmognathus
Động vật lưỡng cư Bắc Mỹ
Động vật được mô tả năm 1927


title: Conoderus lacerosus

text:
Conoderus lacerosus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schwarz miêu tả khoa học năm 1906.

Chú thích

Tham khảo

Conoderus


title: Bayerius

text:
Bayerius là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Buccinidae.

Các loài
Các loài trong chi Bayerius gồm có:

 Bayerius peruvianus Warén & Bouchet, 2001

Chú thích

Tham khảo

Buccinidae


title: Prouilly

text:
Prouilly  là một xã thuộc tỉnh Marne trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 138 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Marne


title: Solignat

text:
Solignat  là một xã ở tỉnh Puy-de-Dôme trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Puy-de-Dôme

Tham khảo

 INSEE commune file

Xã của Puy-de-Dôme


title: Athripsodes taounate

text:
Athripsodes taounate là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Chú thích

Athripsodes


title: Adicella najas

text:
Adicella najas là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Chú thích

Adicella


title: Gigean

text:
Gigean là một tỉnh thuộc tỉnh Hérault trong vùng Occitanie ở phía nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 44 mét trên mực nước biển. Dân số thời điểm năm 1999 là 4756 người.

Tham khảo

 INSEE commune file

Liên kết ngoài
  Site officiel de Gigean
  "Gigean-village" - Site d'information en pays gigeannais
  Abbaye Saint-Félix-de-Montceau à Gigean (decouverte34.com)

Xã của Hérault


title: Melanotus sulcicollis

text:
Melanotus sulcicollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Mulsant & Guillebeau miêu tả khoa học năm 1855.

Chú thích

Tham khảo

Melanotus


title: Eskişehir

text:
Eskişehir (có nghĩa là phố cổ) là một thành phố tự trị (büyük şehir) của Thổ Nhĩ Kỳ. Thành phố nằm hai bên bờ sông Porsuk, ở độ cao 792 mét trên mực nước biển, nhìn ra đồng bằng Phrygia màu mỡ. Các đồi gần đó có các suối nước nóng.

Thành phố nhằm cách thủ đô Ankara 233 km về phía tây, cựu đô Istanbul 330 km về phía đông nam và cách thành phố Kütahya 78 km về phía đông bắc.

Tổng quan
Eskişehir là một thành phố cổ xưa, có nền văn hóa phát triển. Eskişehir có 2 trường đại học: Đại học Eskişehir Osmangazi ESOGU, và Anadolu Üniversitesi, đại học lớn nhất Thổ Nhĩ Kỳ với một số văn phòng chi nhánh tại châu Âu. Sân bay Eskişehir là sân bay quốc tế chính của thành phố.

Khí hậu

Tham khảo

Nguồn

Liên kết ngoài
  Anadolu University in Eskişehir .
  Eskişehir Osmangazi University.
  Eskişehir Weather Forecast Information

Thành phố của Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh Eskişehir


title: Schwarzenbach an der Saale

text:
Schwarzenbach an der Saale là một đô thị ở huyện Hof bang Bavaria thuộc nước Đức.

Tham khảo


title: Temnora angulosa

text:
Temnora angulosa là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Loài này có ở Nigeria tới Congo.

Chiều dài cánh trước khoảng 32 mm.

Chú thích

Tham khảo

Temnora
Động vật Gabon
Côn trùng Cameroon


title: Chiến lược gia

text:
Chiến lược gia hay nhà chiến lược là các nhà quản trị chuyên hoạch định và thực hiện việc quản trị chiến lược, các chiến lược. Những người này chịu trách nhiệm cao nhất về sự thành bại của một tổ chức, đặc biệt một doanh nghiệp.

Các chiến lược gia có thể đảm nhận nhiều vai trò khác nhau trong việc quản trị hay quản lý công ty, tổ chức. Chiến lược gia giỏi cần có tầm nhìn tốt. Họ cũng cần có tri thức tổng hợp nhiều mặt, thay vì chỉ có tri thức về quản trị. Chiến lược gia giỏi cũng cần biết giải quyết hài hòa các mục tiêu, hóa giải các mâu thuẫn của quá trình phát triển.

Tham khảo

 Strategy, Charles W.L. Hill, Gareth R. Jones, Houghton Miffin Company, Boston, USA, 4th edition.

Quản trị chiến lược
Chiến lược


title: Ếch bám đá

text:
Amolops ricketti là một loài ếch trong họ Ranidae.
Nó được tìm thấy ở Trung Quốc và Việt Nam.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, rừng mây ẩm nhiệt đới và cận nhiệt đới, và sông.
Nó không được xem là bị đe dọa theo IUCN.

Tham khảo

 van Dijk, P.P., Bain. R., Lau, M.W.N., Ermi, Z. & Huiqing, G. 2004. Amolops ricketti. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài

R
Động vật lưỡng cư Trung Quốc
Động vật lưỡng cư Việt Nam
Động vật được mô tả năm 1899


title: Maleville

text:
Maleville  là một xã ở tỉnh Aveyron, thuộc vùng Occitanie ở miền nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Aveyron

Tham khảo

Xã của Aveyron


title: Villabuena del Puente

text:
Villabuena del Puente là một đô thị trong tỉnh Zamora, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 898 người.

Tham khảo

Đô thị ở Zamora


title: Assigny, Cher

text:
Assigny là một xã thuộc tỉnh Cher trong vùng Centre-Val de Loire miền trung Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Cher

Liên kết ngoài
Assigny on the Quid website

Ghi chú

Xã của Cher


title: Quận Edwards, Kansas

text:
Quận Edwards là một quận thuộc tiểu bang Kansas, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2010, quận có dân số 3,037 người. Quận lỵ đóng ở.

Tham khảo

Quận của Kansas


title: Falsilunatia fartilis

text:
Falsilunatia fartilis là một loài ốc biển săn mồi, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Naticidae, họ ốc mặt trăng.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Falsilunatia


title: Microgomphus schoutedeni

text:
Microgomphus schoutedeni là một loài chuồn chuồn ngô thuộc họ Gomphidae. Loài này có ở Cộng hòa Dân chủ Congo, Kenya, và Uganda. Môi trường sống tự nhiên của nó là các khu rừng đất thấp ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông.

Chú thích

Tham khảo

 Clausnitzer, V. 2005. Microgomphus schoutedeni. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2007.

S
Động vật được mô tả năm 1949


title: Arcoptilia pongola

text:
Arcoptilia pongola là một loài bướm đêm thuộc họ Pterophoridae. Nó được tìm thấy ở Nam Phi.

Chú thích

Tham khảo

Arcoptilia


title: Lesgor

text:
Lesgor là một xã, thuộc tỉnh Landes trong vùng Nouvelle-Aquitaine. Xã này có diện tích 28,19 km², dân số năm 2006 là 417 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 62 mét trên mực nước biển.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Lesgor trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Lesgor


title: Vendel, Ille-et-Vilaine

text:
Vendel (, Gallo: Vandèu) là một xã của tỉnh Ille-et-Vilaine, thuộc vùng Bretagne, miền tây bắc nước Pháp.

Dân số
Người dân ở Vendel được gọi là Vendelais.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ille-et-Vilaine

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Geography of Brittany
French Ministry of Culture list for Vendel

Xã của Ille-et-Vilaine


title: Vương tộc Habsburg

text:
Nhà Habsburg (tiếng Đức: Haus Habsburg [ˈhaːpsbʊʁk]; tiếng Tây Ban Nha: Casa de Habsburgo [aβzˈβuɾɣo]; tiếng Hungary: Habsburg család; tiếng Anh: House of Habsburg), còn được gọi là Nhà Áo hay Vương tộc Áo (tiếng Đức: Haus Österreich; tiếng Tây Ban Nha: Casa de Austria), là một triều đại của người Đức từng là một trong những gia tộc vương thất nổi bật nhất của châu Âu trong thiên niên kỷ 2.

Vương tộc này được đặt theo tên của Lâu đài Habsburg, một pháo đài xây dựng bởi Radbot xứ Klettgau vào những năm 1020 ở Thụy Sĩ ngày nay. Cháu trai của ông là Otto II là người đầu tiên lấy tên pháo đài làm họ của mình và thêm từ Habsburg đằng sau tước vị, đây cũng là dấu mốc cho sự ra đời của Bá tước xứ Habsburg, nguồn gốc khởi đầu của các quân chủ Đế chế Habsburg trong suốt gần 1000 năm tiếp theo. Năm 1273, hậu duệ đời thứ 7 của Bá tước Radbot là Rudolph của Habsburg được bầu làm Vua của người La Mã Đức. Lợi dụng vương triều Babenberg tuyệt tự dòng nam kế vị và chiến thắng của ông trước Ottokar II của Bohemia trong trận chiến trên Marchfeld năm 1278, Rudolf I đã cho chuyển cơ sở quyền lực của gia tộc Habsburg đến Viên (thủ đô của Áo ngày nay), nơi các quân chủ Habsburg cai trị cho đến năm 1918.

Đế miện của Thánh chế La Mã liên tục thuộc về Nhà Habsburg từ năm 1440 cho đến khi gia tộc này tuyệt tự dòng nam kế vị vào năm 1740, và sau cái chết của Franz I của Thánh chế La Mã, từ năm 1765 cho đến khi Đế quốc La Mã Thần thánh bị giải thể vào năm 1806, ngai vàng đế quốc đều thuộc về hậu duệ của Franz I và Maria Theresa của Áo, cuộc hôn nhân của họ đã tạo ra Vương tộc Habsburg-Lothringen, kế thừa huyết thống của Nhà Habsburg và Nhà Lorraine. Vương tộc này cũng sản sinh ra các vị vua của Bohemia, Hungary, Croatia, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha và Galicia-Lodomeria. Quân chủ Habsburg còn cai trị một hệ thống các thuộc địa như Hà Lan Áo, nhiều Công quốc và Đại công quốc ở Bán đảo Ý, và vào thế kỷ XIX, các hoàng đế của Đế quốc Áo và Áo-Hung cũng như 1 vị hoàng đế của Mexico đều là người Nhà Habsburg. Vương tộc này cũng nhiều lần chia ra các chi nhánh song song, vì thế mà vào giữa thế kỷ XVI, Nhánh Tây Ban Nha Habsburg đã kế thừa quyền cai trị Đế quốc Tây Ban Nha, trong khi đó Habsburg Áo thì vẫn giữ quyền cai trị của tổ tiên ở Đế chế La Mã Thần thánh.

Các thành viên của gia đình Habsburg giám sát chi nhánh Áo của Huân chương Lông cừu vàng và Huân chương Hoàng gia Thánh George. Người đứng đầu gia đình hiện tại là Karl von Habsburg.

Lịch sử
Hoàng tộc này được lấy theo tên của Lâu đài Habsburg, một pháo đài được xây dựng vào những năm 1020 thuộc bang Aargau (Thuỵ Sĩ ngày nay). Bá tước Radbot xứ Klettgau đã đặt tên cho pháo đài của mình là Habsburg. Cháu trai của ông là Otto II là người đầu tiên lấy tên của pháo đài làm tên riêng của mình và thêm cụm từ “Bá tước Habsburg” vào tước phong của mình. Năm 1273, hậu duệ thứ 7 của Bá tước Radbot là Rudolph đã trở thành Hoàng đế của Đế chế La Mã Thần thánh. Ông đã chuyển trung tâm quyền lực của Hoàng gia Habsburg đến Công quốc Áo, nơi mà Nhà Habsburg cai trị cho đến năm 1918.

Một loạt các cuộc hôn nhân của người thuộc Hoàng tộc Habsburg với các hoàng gia khác đã giúp dòng họ này mở rộng phạm vi rộng lớn bao gồm Bourgogne, Tây Ban Nha và đế chế thuộc địa của nó, Bohemia, Hungary và các lãnh thổ khác. Vào thế kỷ 16, gia đình này tách ra thành các nhánh Habsburg của Tây Ban Nha là dòng chính và nhánh Habsburg của Áo là dòng phụ.

Hoàng tộc Habsburg tuyệt chủng dòng nam vào thế kỷ XVII, nhánh Habsburg Tây Ban Nha tuyệt dòng nam sau cái chết của vua Charles II vào năm 1700 và được thay thế bởi Nhà Bourbon. Nhánh Habsburg của Áo tuyệt chủng dòng nam vào năm 1740, sau cái chết của Hoàng đế La Mã Thần thánh Charles VI. Dòng này được kế thừa bởi con cháu của Maria Theresa (con gái lớn của Charles VI) khi bà kết hôn với Francis III – Công tước của Lorraine và Hoàng tộc này được gọi là Nhà Habsburg – Lorraine.

Sau Chiến tranh thế giới thứ nhất, Nhà Habsburg là nơi phản đối kịch liệt Chủ nghĩa xã hội quốc gia và Chủ nghĩa cộng sản. Ở Đức, Adolf Hitler phản đối các nguyên tắc của Nhà Habsburg trong hàng thế kỷ trước đó về việc cho phép các cộng đồng địa phương dưới sự cai trị của họ duy trì các văn hoá dân tộc, tôn giáo và ngôn ngữ truyền thống, và ông ta mang trong mình lòng căm thù với gia đình Habsburg. Trong Chiến tranh thế giới thứ hai, có một phong trào kháng chiến Habsburg mạnh mẽ ở Trung Âu, đã bị khủng bố triệt để bởi Đức Quốc xã và Gestapo. Lãnh đạo không chính thức của các nhóm này là Otto von Habsburg, người đã vận động chống lại Đức Quốc xã và cho một Trung Âu tự do ở Pháp và Mỹ. Hầu hết các chiến binh kháng chiến, chẳng hạn như Heinrich Maier, người đã chuyển giao thành công địa điểm sản xuất và kế hoạch về tên lửa V-2, xe tăng Tiger và máy bay cho Đồng minh, đã được thực hiện. Gia đình Habsburg đóng vai trò hàng đầu trong sự sụp đổ của Bức màn sắt và sự sụp đổ của Khối Cộng sản Đông Âu.

Đế chế Habsburg có lợi thế về quy mô, nhưng cũng có nhiều nhược điểm. Có đối thủ ở 4 phía, tài chính không ổn định, dân số gồm nhiều sắc tộc và cơ sở công nghiệp mỏng. Nguồn lực hải quân của nó hạn chế nên nó đã không cố gắng xây dựng một đế chế ở nước ngoài. Nó có lợi thế về các nhà ngoại giao giỏi, điển hình là Hoàng tử Metternich; họ có một chiến lược vĩ đại để tồn tại giúp đế chế tiếp tục tồn tại bất chấp các cuộc chiến tranh với Ottoman, Frederick Đại đế, Napoléon và Bismarck, cho đến thảm họa cuối cùng của Chiến tranh thế giới thứ nhất. Cùng với triều đại Capetian, hoàng tộc đối địch truyền thống của Nhà Habsburg, nó là một trong hai triều đại hoàng gia châu Âu lâu đời nhất và cũng là một trong những triều đại hùng mạnh nhất, đóng vai trò quan trọng trong nền chính trị châu Âu trong gần 5 thế kỷ.

Vua La Mã và sự hợp nhất lãnh thổ ở Đông Alps

Vào nửa sau thế kỷ XIII, hậu duệ thứ 7 của Bá tước Radbot là Bá tước Rudolf IV (1218 - 1291), đã trở thành một trong những lãnh chúa có ảnh hưởng nhất đến lãnh thổ ở khu vực giữa Dãy núi Vosges và Hồ Constance, do điều này nên ngày 01/10/1273, Rudolph được bầu chọn làm Vua của Đế chế La Mã với đế hiệu là Rudolf I.

Một bước đi quan trọng hướng đến việc thiết lập một lãnh thổ quyền lực của riêng mình ở Đông Alps, Rudolph đã dẫn đầu liên minh chống lại vua Ottokar II của Bohemia, người đã lợi dụng Great Interregnum để mở rộng lãnh thổ về phía Nam, trước tiên chiếm lấy Babenberg (Áo, Styria, Savinja) và sau đó thừa kế Spanheim (Carinthia và Carniola). Năm 1278, Ottokar bị đánh bại và bị giết trong Trận Marchfeld. Các vùng đất mà ông đã có trong những thập kỷ trước được nhập vào Đế chế La Mã Thần thánh. Năm 1282, Nhà Habsburg giành được cho mình quyền cai trị các Công quốc Áo và Styria liên tục trong hơn 600 năm, cho đến năm 1918. Các lãnh thổ phía Nam của vương quốc cũ của Ottokar gồm Carinthia, Carniola và Savinja được ông trao cho các đồng minh của mình.

Sau cái chết của Rudolph, Nhà Habsburg không thể duy trì vương quyền trong Đế chế. Trong những năm 1300, họ đã nỗ lực giành lấy vương quốc Bohemia, nhưng thất bại. Tuy nhiên, sự suy yếu của Nhà Gorizia trong cuộc chiến tranh giành quyền kế vị đã cho phép người Nhà Habsburg mở rộng lãnh thổ về phía Nam: Năm 1311, họ chiếm Savinja và sau cái chết của Henry của Bohemia năm 1335, họ chiếm Carniola và Carinthia. Năm 1369, họ nắm quyền Tyrol. Sau cái chết của Albert III của Gorizia năm 1374, họ giành được chỗ đứng đầu tiên tại vùng Biển Adriatic, ở trung tâm Istria (Mitterburg), và năm 1382 họ giành được Trieste. Trong khi đó, các lãnh thổ phát tích Nhà Habsburg ở Aargau, Thuỵ Sĩ đã mất vào tay của Liên minh Thuỵ Sĩ vào thế kỷ XIV.

Thông qua cuộc hôn nhân với Elisabeth của Luxembourg, con gái của Sigismund của Thánh chế La Mã vào năm 1437, Công tước Albert V (1397 - 1439) trở thành người cai trị Bohemia và Hungary. Năm sau, Albert V được bầu lên làm Hoàng đế của Thánh chế La Mã với đế hiệu là Albert II. Sau cái chết của ông trong cuộc chiến với người Ottoman năm 1439 và cái chết của con trai ông là Ladislaus Postumus năm 1457, Nhà Habsburg lại mất Bohemia và Hungary. Tuy mất quyền kiểm soát vùng lãnh thổ này trong nhiều thập kỷ, nhưng thông qua sự tuyệt tự dòng nam của Nhà Celje vào năm 1456 và Nhà Wallsee-Enns vào năm 1466/1483, người Nhà Habsburg đã nắm quyền thế tục các lãnh thổ rộng lớn của mình và tạo ra một vùng rộng lớn. Với cái chết của Ladislaus vào năm 1457, dòng Habsburg Albertine tuyệt diệt dần, và dòng Habsburg Leopoldian tiếp quản tất cả các tài sản của Hoàng tộc.

Đế chế đa ngôn ngữ
Khi vương tộc Habsburg trở thành một thế lực hùng mạnh ở Trung Âu với vương quyền và tước vị bao phủ cả trong và ngoài Đế chế La Mã Thần thánh, họ đã bắt đầu phát triển một truyền thống đa ngôn ngữ độc đáo qua nhiều thế kỷ. Trên thực tế, Đế chế La Mã Thần thánh ngay từ đầu đã thể hiện tính đa ngôn ngữ, mặc dù các hoàng đế của nó là những người nói tiếng Đức bản địa. Vấn đề ngôn ngữ trong Đế chế dần trở nên nổi bật hơn khi việc sử dụng tiếng Latinh không theo tôn giáo đã giảm mạnh và ngôn ngữ quốc gia trở nên nổi bật trong suốt giai đoạn Trung kỳ Trung Cổ. Hoàng đế Karl V được biết đến là người thông thạo tiếng Séc, tiếng Pháp, tiếng Đức, tiếng Ý và tiếng Latin.

Phần nội dung cuối trong Sắc chỉ vàng 1356, Hoàng đế Karl V đã chỉ rõ rằng, những người thừa kế Tuyển đế hầu "nên được giáo dục bằng nhiều loại phương ngữ và ngôn ngữ khác nhau", vì trên thực tế họ là người Đức nên sẽ nói tiếng Đức từ lúc nhỏ, ngoài ra họ cũng sẽ được hướng dẫn về ngữ pháp tiếng Ý và tiếng Slavơ, bắt đầu từ năm 7 tuổi đến năm 14 tuổi. Vào thế kỷ XV, Nhà biên niên sử Jakob Twinger von Königshofen đã khẳng định rằng Hoàng đế Charlemagne đã thông thạo 6 ngôn ngữ, mặc dù ông thích tiếng Đức hơn cả.

Xem thêm
 Quân chủ Habsburg
 Habsburg Tây Ban Nha
 Nhà Habsburg-Lothringen
 Thể loại:Nhà Habsburg
Đế quốc Áo-Hung
Chiến tranh Ba Mươi Năm
Hoàng đế Áo
 Hầm mộ Hoàng gia

Tham khảo

Đọc thêm
 Henry Bogdan: Histoire des Habsbourg: des origines à nos jours. Perrin, Paris 2005, ISBN 2-262-02376-X.
 Michael Erbe: Die Habsburger (1493–1918). Eine Dynastie im Reich und in Europa. Kohlhammer, Stuttgart [u. a.] 2000 (Urban-Taschenbücher, Bd. 454: Geschichte/Kulturgeschichte), ISBN 978-3-17-011866-9 („setzt Karl Friedrich Kriegers Die Habsburger im Mittelalter fort" ).
 Dorothy Gies McGuigan: Familie Habsburg 1273 bis 1918. Glanz und Elend eines Herrscherhauses. 10. Auflage, Berlin 2003, ISBN 3-548-33173-4 („kurzweilige Familienhistorie").
 Heinz-Dieter Heimann: Die Habsburger – Dynastie und Kaiserreiche. 3. Auflage, Beck, München 2006 (Beck Wissen), ISBN 978-3-406-44754-9.
 Lothar Höbelt: Die Habsburger. Aufstieg und Glanz einer europäischen Dynastie. Theiss, Stuttgart 2009, ISBN 978-3-8062-2196-1.
 Karl-Friedrich Krieger: Die Habsburger im Mittelalter. Von Rudolf I. bis Friedrich III. 2. Auflage, Kohlhammer, Stuttgart 2004, ISBN 978-3-17-018228-8.
 René Kollo: „Ein Kaiserschmarrn". Deutschland und die Habsburger, Lau-Verlag, 2010, ISBN 978-3-941400-31-3.
 Bruno Meier: Ein Königshaus aus der Schweiz. Die Habsburger, der Aargau und die Eidgenossenschaft im Mittelalter. Baden/Schweiz 2008, ISBN 978-3-03919-069-0.
 Dietmar Pieper, Johannes Saltzwedel: Die Welt der Habsburger: Glanz und Tragik eines europäischen Herrscherhauses. Spiegel-Buchverlag/DVA, Hamburg 2010, ISBN 978-3-421-04476-1.
 Karl Vocelka, Lyenne Heller: Die Lebenswelt der Habsburger. Kultur- und Mentalitätsgeschichte einer Familie. Graz/Wien/Köln 1997.
 Karl Vocelka, Lyenne Heller: Die private Welt der Habsburger. Leben und Alltag einer Familie. Graz/Wien/Köln 1998.
 Walter Pohl, Karl Vocelka: Die Habsburger. Eine Europäische Familiengeschichte. Hrsg. von Brigitte Vacha. Graz/Wien/Köln 1992, ISBN 3-222-12107-9.
 Adam Wandruszka: Das Haus Habsburg. Die Geschichte einer europäischen Dynastie. 7. Auflage, Herder, Wien [u. a.] 1989 (zuerst 1956), ISBN 3-210-24569-X („immer noch Standardwerk" ).

 Biographische Nachschlagewerke
 Brigitte Hamann (Hrsg.): Die Habsburger. Ein biographisches Lexikon. Wien/München 1996 (3. Auflage).
 Richard Reifenscheid: Die Habsburger in Lebensbildern. Von Rudolf I. bis Karl I. Wien 1990 (4. Auflage).

Liên kết ngoài

 Die Welt der Habsburger Virtuelle Ausstellung über die Geschichte der Habsburger von 1278–1918
 Auf den Spuren der Habsburger Informationen zum 2008 Habsburger Gedenkjahr
 private Seite Stammbaum der Habsburger (bis Maria Theresia)
 The Hapsburg Monarchy (Wickham Steed, 1913)  eLibrary Austria Project (englisch, E-Book)

Vương tộc Habsburg-Lothringen
Vương tộc Lorraine
Vương tộc châu Âu
Gia tộc Công giáo Rôma
Khởi đầu năm 1282 ở châu Âu
Khởi đầu thập niên 1280 ở Đế quốc La Mã Thần thánh


title: Saint-Yrieix-la-Montagne

text:
Saint-Yrieix-la-Montagne là một xã thuộc tỉnh Creuse trong vùng Nouvelle-Aquitaine miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Creuse

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintyrieixlamontagne


title: 24198 Xiaomengzeng

text:
24198 Xiaomengzeng là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1613.8905769 ngày (4.42 năm).

Nó được phát hiện ngày 6 tháng 12 năm 1999.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Aulamorphus variabilis

text:
Aulamorphus variabilis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Gahan miêu tả khoa học năm 1909.

Chú thích

Tham khảo

Aulamorphus


title: Cao lầu

text:
Cao lầu là một món mì ở Quảng Nam, Việt Nam. Đây được xem là món ăn đặc sản của thành phố Hội An. Món mì này có sợi mì màu vàng, được dùng với tôm, thịt lợn (heo), các loại rau sống và rất ít nước dùng. Sợi mì màu vàng là do bột được hòa chung với tro từ một loại cây ở địa phương.

Theo lịch sử ghi chép, cao lầu đã xuất hiện từ thế kỷ 17. Trong khoảng thời gian này, các thương nhân Trung Quốc và Nhật Bản thường xuyên lui tới cảng Hội An. Họ đã mang theo văn hóa ẩm thực riêng của nước họ, rồi dần dần tạo điều kiện cho món cao lầu ra đời - có thể được xem là sự pha trộn giữa nền ẩm thực Trung và Nhật.

Chưa dừng lại ở đó, món cao lầu còn được biến tấu theo thời gian để hợp khẩu vị hơn đối với người Việt, rồi trở thành món ăn đặc sản của người dân miền Trung.

Tên gọi “cao lầu” có nghĩa là món ăn cao lương mỹ vị và được thưởng thức ở trên lầu cao. Nói một cách khác, thực khách có thể vừa dùng món ăn, vừa ngắm được toàn bộ cảnh đẹp của phố phường Hội An ngay từ trên lầu cao.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Cao lầu phố Hội - Hướng dẫn làm món Cao lầu Hội An

Hội An
Ẩm thực Việt Nam
Ẩm thực Quảng Nam
Ẩm thực Hội An
Món lợn
Đặc sản Quảng Nam


title: Hoplitis loreicornis

text:
Hoplitis loreicornis là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Benoist mô tả khoa học năm 1934.

Chú thích

Tham khảo

Hoplitis
Động vật được mô tả năm 1934


title: Every Little Thing

text:
Every Little Thing(gọi tắt là ELT) là một ban nhạc pop-soft rock Nhật Bản có 3 thành viên gồm Mochida Kaori, Ito Ichiro  và Igarashi Mitsuru.Sau khi nhóm cho ra đời album thứ 3 Eternity năm 2000, Igarashi Mitsurru đã rời nhóm. Từ đó ELT chỉ còn hai thành viên.

Thành viên

Mochida Kaori:ca sĩ hát chính, người viết lời nhạc (sinh ngày 24/3/1978)

Ito Ichiro: chơi gita, người soạn nhạc (sinh ngày 10/11/1967)

Iragashi Mitsuru: keyboar, sản xuất nhạc, người viết lời (sinh ngày 17/5/1969)

Tiểu sử

Nhóm được sáng lập bởi Iragashi Mitsuru năm 1996.Ông là một nhà sản xuất nhạc của hãng đĩa Avex Trax.Lúc đó, Igarashi đang tìm kiếm một giọng ca nữ mới để thành lập  nhóm nhạc trong đó ông cũng tham gia vào
làm thành viên với tư cách là một nhạc công keyboar. Ông đã phát hiện ra Mochida Kaori- một cô gái trẻ đang cố gắng tự khẳng định mình trong vai trò ca sĩ hát đơn sau khi nhóm The Kuro Buta All Stars của cô tan rã (Một nhóm nhạc gồm nhiều cô gái trẻ rất giống với Morning Musume).Vào thời điểm đó, Kaori vẫn còn đi học.

Igarashi đã không thốt lên được lời nào sau khi nghe thử giọng của Kaori. Ông bị ấn tượng mạnh bởi giọng ca ngọt ngào nhưng rất mạnh mẽ của cô. Igarashi yêu cầu Kaori tham gia vào nhóm nhạc của mình và cô đồng ý. Ngoài ra, ông còn nhờ  bạn của mình là Ito Ichiro tham gia giúp đỡ trong thời gian thực hiện đĩa đơn đầu tiên với vai trò là người chơi gita. Đĩa đơn "Feel my heart" do chính Igarashi viết lời, soạn nhạc, hòa thanh đã đạt được thứ hạng khả quan trên bảng xếp hạng dẫn đến việc nhóm đã bắt đầu tạo nên sự chú ý. Sau đó Ito Ichiro quyết định ở lại nhóm cùng với bạn mình.

Album đầu tiên của họ "Everlasting" là một thành công lớn. Bán được gần 2 triệu bản giúp ELT trở nên vô cùng nổi tiếng. Hóm đứng nhất lần đầu tiên trên bảng xếp hạng trong lần phát hành điac đơn For the moment

Album thứ 2 "Time to destination" phát hành năm 1998 đã trở thành một album bán chạy nhất của năm. Đến bây giờ, "Time to destination vẫn được xem như một album bán chạy nhất của ELT. Album này bao gồm luôn cả
đĩa đơn bán chạy nhất "Time goes by"- một giai điệu ballad.

Vào thời điểm phát hành album thứ 3 "Eternity" năm 2000, Igarashi đã quyết định rời nhóm để sản xuất nhạc cho một vài ca sĩ khác của Avex. Từ đó, ELT chỉ còn hai người (Theo đúng như dự định ban đầu của Igarashi).Với sự ra đời của đĩa đơn "Ai no Kakera" trong hoàn cảnh đó, ELT đã thay đổi phong cách âm nhạc của mình từ sự phối hợp hai thể loại nhạc pop-rock mang đậm dấu ấn của Igarashi sang thể loại Soft-rock nhẹ nhàng hơn. Trước đó, đĩa đơn "Sure" (được xem như bài hát cuối cùng có sự tham gia của Iragashi) đã cho thấy sự chuyển biến và người nghe có thể cảm nhận điều đó rõ ràng hơn trong đĩa đơn "Ai no kakera". Vào ngày 1/1/2001, đĩa đơn "Fragile" phát hành tạo nên một sự đột phá, bài hát mang tên đĩa đơn được đưa vào danh sách các bài hát bất hủ của ELT mọi thời đại. Đĩa đơn này bán được 829.580 bản vào năm 2001.

Album mới nhất của họ vào năm 2004 "Commonplace" có khá nhiều các bài hát ballad nhẹ nhàng. Tuy nhiên album bị xem như một thất bại vì số lượng tiêu thụ không cao (chỉ khoảng 313 ngàn bản). Sự nổi tiếng của ELT bắt đầu đi xuống. Nhưng không giống như những ban nhạc nổi tiếng đương thời bị tan rã như Do As Infinity và Day After Tomorow, hai thành viên vẫn hợp tác bền bỉ, làm gợi nhớ tới các ban nhạc nổi tiếng lâu năm nhưng còn gắn bó thân thiết như Dreams Come True hay Globe.

Tháng 11/2004, cặp bài trùng này cho ra đời đĩa đơn "Koibumi/Good night".Đây quả là một bất ngờ cho nhiều người vì đĩa đơn trụ được khá lâu trên bảng xếp hạng và số lượng bán ra cũng tăng khả quan so với các đĩa đơn trước đó. Có thể nguyên do là vì bài hát "Good night" là nhạc nền cho game mang tên "Tales of rebirth".

ELT đã không phát hành đĩa nhiều như trước đây nữa (hai đĩa đơn năm 2004, chỉ duy nhất 1 đĩa đơn năm 2005, một acoustic compilation album "ACOUSTIC:LATTE").

Tháng 3/2006, họ cho ra đời đĩa đơn thứ 29 "Azure moon" và kỷ niệm 10 năm ca hát của mình bằng việc phát hành đĩa đơn "Hi-Fi message". Tổ chức A concert tour 2006-2007 nhằm quảng bá cho album "Crispy Park" phát hành tháng 8/2006. Đĩa đơn thứ 31 "Swimmy"- bài hát cho bộ phim truyền hình của Nhật "Kekkon dekinai otoko" cũng ra vào cuối tháng. Đĩa đơn tiếp theo phát hành vào ngày 8/8/2007 của nhóm mang tên "Kirameki hour".

Các phát hành

Album
[1997.04.09] everlasting
[1998.04.15] Time to Destination
[2000.03.15] eternity
[2001.03.22] 4 FORCE
[2003.03.19] Many Pieces
[2004.03.10] commonplace
[2006.08.09] Crispy Park
[2008.03.05] Door

Đĩa đơn
[1996.08.07] Feel My Heart
[1996.10.23] Future World
[1997.01.22] Dear My Friend
[1997.06.04] For the moment
[1997.08.06] Deatta Koro no You ni (出逢った頃のように; Like The Time When We Met)
[1997.10.22] Shapes of Love / Never Stop|Shapes Of Love / Never Stop!
[1998.01.07] Face the change
[1998.02.11] Time goes by
[1998.06.17] FOREVER YOURS
[1998.09.30] NECESSARY
[1999.01.27] Over and Over
[1999.03.03] Someday, Someplace
[1999.10.20] Over and Over / ELT Songs from L.A.
[2000.01.01] Pray / Get Into A Groove
[2000.02.16] sure
[2000.06.14] Rescue me / Smile Again
[2000.10.18] Ai no Kakera (愛のカケラ; Fragments of Love)
[2001.01.01] fragile / JIRENMA
[2001.02.21] Graceful World
[2001.10.17] jump
[2002.05.15] Kioku (キヲク; A Memory)
[2002.08.16] Sasayaka na Inori (ささやかな祈り; Modest Prayer)
[2002.12.18] UNTITLED~4ballads~
[2003.03.12] Grip!
[2003.07.30] Fundamental Love (ファンダメンタル・ラブ)
[2003.11.12] Mata Ashita (また　あした; See You Again Tomorrow)
[2004.02.25] Soraai (ソラアイ)
[2004.12.15] Koibumi / good night (恋文; Love Letter)
[2005.10.26] Kimi no Te (きみのて; Your Hand)
[2006.03.15] azure moon
[2006.06.14] Hi-Fi Message (ハイファイ メッセージ)
[2006.08.30] Swimmy (スイミー)
[2007.08.08] Kirameki Hour (キラメキアワー; Twinkle Hour)
[2007.10.31] Koi wo Shiteiru / Fuyu ga Hajimaru yo feat. Makihara Noriyuki (恋をしている / 冬がはじまるよ; I Love / Winter Has Begun)
[2008.02.13] Sakurabito (サクラビト; Cherry Blossom Person)
[2008.08.27] Atarashii Hibi / Ougon no Tsuki (あたらしい日々 / 黄金の月; New Days / Gold Moon)

Đĩa DVD
[2000.03.29] Every Little Thing Concert Tour '98 Time to Destination
[2000.03.29] The Video Compilation (8Clips)
[2000.08.30] Every Little Thing concert tour spirit 2000
[2001.01.31] Ai no Kakera (愛のカケラ)
[2001.03.07] The Video CompilationII (7Clips)
[2001.03.28] fragile~Graceful World
[2001.09.27] Every Little Thing Concert Tour 2001 4 FORCE
[2002.03.13] THE VIDEO COMPILATION I & II
[2002.12.11] Every Little Thing BEST CLIPS
[2003.01.29] nostalgia
[2003.04.16] THE VIDEO COMPILATION III
[2003.12.03] every little thing: 2003 tour MANY PIECES
[2005.03.24] every little thing commonplace tour 2004 2005
[2006.09.27] THE VIDEO COMPILATION IV
[2007.03.07] every little thing concert tour 2006-2007 ~Crispy Park~
[2007.08.08] Every Little Thing 10th Anniversary Special Live at Nippon Budokan

Album khác
[1997.09.17] The REMIXES
[1998.11.18] The REMIXES II
[1999.03.31] Every Best Single + 3
[2001.09.05] SUPER EUROBEAT presents Euro Every Little Thing
[2001.12.05] Every Ballad Songs
[2002.02.27] Cyber TRANCE presents ELT TRANCE
[2002.02.27] The Remixes III ~Mix Rice Plantation~
[2002.05.29] The Japan Gold Disc Award 2002 (#3 fragile)
[2003.09.10] Every Best Single 2
[2005.02.16] ACOUSTIC: LATTE
[2007.02.14] 14 message ~every ballad songs 2~
[2007.07.25] iTunes Originals - Every Little Thing (download-exclusive)

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang chính  Every Little Thing
Nippop Profile | Every Little Thing

Ban nhạc Nhật Bản
Ban nhạc rock Nhật Bản


title: Tipula agrippina

text:
Tipula agrippina là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Tipula soror

text:
Tipula soror là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Rhyacophila gudrunae

text:
Rhyacophila gudrunae là một loài Trichoptera trong họ Rhyacophilidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Rhyacophila


title: Molophilus duplex

text:
Molophilus duplex là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Molophilus
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Andrena nilotica

text:
Andrena nilotica là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Warncke mô tả khoa học năm 1967.

Chú thích

Tham khảo

N
Động vật được mô tả năm 1967


title: Trung Kỳ

text:
Trung Kỳ (chữ Hán: 中圻) là tên gọi do vua Minh Mạng đặt ra cho phần giữa của Việt Nam năm 1834, và là một trong ba vùng của Việt Nam khi đó, cùng với Bắc Kỳ và Nam Kỳ. Người Pháp sau khi chiếm toàn bộ Việt Nam năm 1884 đã đặt vùng đất này thành xứ bảo hộ Trung Kỳ nằm trong Đông Dương thuộc Pháp. Thời Đế quốc Việt Nam năm 1945, tên gọi Trung Kỳ được đổi thành Trung Bộ.

Trung Bộ cũng được gọi là Trung Phần thời Quốc gia Việt Nam và Việt Nam Cộng hòa (1948–1975); hai chính thể kế tiếp nhau này chỉ còn nắm giữ vùng phía Nam vĩ tuyến 17 của Trung Phần theo sau Hiệp định Genève, 1954. Từ năm 1975, miền Trung Việt Nam được thống nhất và gọi là Trung Bộ trong các văn bản hành chính.

Lịch sử
Trung Kỳ thời nhà Nguyễn độc lập thì tâm điểm là kinh thành Huế, tức phủ Thừa Thiên (承天) do triều đình trực tiếp quản lý. Năm tỉnh phía bắc Huế gọi là Hữu Kỳ:
Thanh Hóa (清化),
Nghệ An (乂安),
Hà Tĩnh (河靜),
Quảng Bình (廣平),
Quảng Trị (廣治).

Và sáu tỉnh phía nam, gọi là Tả Kỳ gồm:
Quảng Nam (廣南),
Quảng Ngãi (廣義),
Bình Định (平定),
Phú Yên (富安),
Khánh Hòa (慶和), và
Bình Thuận (平順).

Nhà Nguyễn đặt ra chức tổng đốc quản hạt từ 2 đến 3 tỉnh. Các tỉnh Trung Kỳ thường đặt dưới quyền quản hạt của 6 vị tổng đốc (thường là tổng đốc Thanh Hóa, tổng đốc An-Tĩnh (Nghệ An và Hà Tĩnh), tổng đốc Bình-Trị (Quảng Bình và Quảng Trị), tổng đốc Nam-Ngãi (Quảng Nam và Quảng Ngãi), tổng đốc Bình-Phú (Bình Định và Phú Yên), tổng đốc Thuận-Khánh (Bình Thuận và Khánh Hòa)), và 1 vị phủ doãn phủ Thừa Thiên. Đứng đầu mỗi tỉnh Trung Kỳ, cũng giống toàn bộ 30 tỉnh trong cả nước (trừ phủ Thừa Thiên), đều là một viên quan tuần phủ. Cương vực Trung Kỳ thời nhà Nguyễn bao gồm cả những phần đất nay thuộc về lãnh thổ Lào (là những vùng đất thuộc địa giới các tỉnh bắc Trung Kỳ từ Thanh Hóa đến Quảng Trị) và 2 quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa (chưa phân biệt rõ ràng và trực thuộc tỉnh Quảng Ngãi). Nhưng Trung Kỳ không bao gồm Tây Nguyên. Đà Nẵng và Ninh Thuận ngày nay, vào thời nhà Nguyễn đã nằm trong Trung Kỳ nhưng thuộc địa giới của 2 tỉnh Quảng Nam và Bình Thuận (Đà Nẵng thuộc Quảng Nam, Ninh Thuận thuộc Bình Thuận). Trừ 3 tỉnh bắc Trung Kỳ là Thanh Hóa, Nghệ An và Hà Tĩnh (là đất của người Việt cổ), thì phần lớn còn lại của Trung Kỳ (từ đèo Ngang đến hết Bình Thuận) từng là đất đai của vương quốc Chăm Pa.

Theo hiệp ước Harmand ký ngày 25 tháng 8 năm 1883 thì Trung Kỳ (tiếng Pháp gọi là Annam) kéo dài từ địa giới phía bắc tỉnh Bình Thuận đến Đèo Ngang (tức là tách 3 tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh ở phía bắc và tỉnh Bình Thuận ở phía nam ra khỏi Trung Kỳ (An Nam)). Pháp đặt một viên Công sứ (Résident) tại Huế thay mặt cho chính quyền bảo hộ của Pháp tại Trung Kỳ. Hiệp ước Patenôtre ký ngày 6 tháng 6 năm 1884 quy định lại ranh giới Trung Kỳ: từ địa giới phía nam tỉnh Bình Thuận trở ra đến địa giới phía nam tỉnh Ninh Bình (như trước năm 1883). Thực dân Pháp đặt chức "Tổng Công sứ Trung – Bắc Kỳ" (Résident général de l'Annam et du Tonkin), gọi tắt là Tổng sứ,thay mặt cho chính phủ Pháp chủ trì mọi công việc đối ngoại của triều đình Việt Nam và thường được gọi là "Toàn quyền lưỡng kỳ" hoặc "Toàn quyền Trung – Bắc Kỳ". Chức Tổng sứ bị bãi bỏ năm 1889, Khâm sứ Trung Kỳ đảm nhiệm các công việc cho chính phủ Pháp bên cạnh Nam triều.

Danh sách các khâm sứ Trung Kỳ
Pháp thiết lập một văn phòng đại diện ngoại giao tại Huế từ giữa năm 1875. Tháng 4 năm 1876 (Tự Đức 28), trụ sở tòa Đại diện Ngoại giao được khởi công xây dựng và hoàn thành vào tháng 7 năm 1878. Nhân viên đứng đầu được gọi là Đại diện Ngoại giao (Chargés d'Affaires).

Sau hiệp ước Harmand ký ngày 25 tháng 8 năm 1883, Đại diện Ngoại giao đổi thành Công sứ (Résident) tại Huế thay mặt cho chính quyền bảo hộ của Pháp tại Trung Kỳ. Năm 1885, chính phủ Pháp đặt ra "Tổng Công sứ Trung – Bắc Kỳ" (Résident général de l'Annam et du Tonkin), còn gọi là Tổng Trú sứ hay Tổng sứ, thay mặt cho chính phủ Pháp chủ trì mọi công việc đối ngoại của triều đình Việt Nam và thường được gọi là "Toàn quyền lưỡng kỳ" hoặc "Toàn quyền Trung – Bắc Kỳ". Quyền hành của Toàn quyền Lưỡng kỳ ngang với Thống đốc Nam Kỳ và độc lập đối với Thống đốc Nam Kỳ. Toàn quyền Lưỡng kỳ nắm mọi quyền dân sự, quân sự, chủ trì, mọi quan hệ đối ngoại của Nam triều và mọi quan hệ giữa giới cầm quyền Pháp và Nam Kỳ. Dưới quyền trực tiếp của Toàn quyền Lưỡng kỳ là một hệ thống quan lại thực dân Pháp giúp việc: đứng đầu Bắc Kỳ là Thống sứ Bắc Kỳ (Résident supérieur du Tonkin); đứng đầu Trung Kỳ là Khâm sứ Trung Kỳ (Résident supérieur de l’Annam) và đứng đầu mỗi tỉnh ở cả Bắc Kỳ và Trung Kỳ là Công sứ (Résident) và Phó sứ (Résident adjoint).

Chức Tổng Trú sứ bị bãi bỏ năm 1889, chức vụ Khâm sứ Trung Kỳ (Résident supérieur d'Annam), còn được gọi là Đại trú sứ, được đặt ra để đảm nhiệm các công việc cho chính phủ Pháp bên cạnh Nam triều.

Thời kỳ Đại diện Ngoại giao (1875-1884)

Thời kỳ Công sứ (1884-1886)

Thời kỳ Tổng sứ (1885-1889)

Khâm sứ Trung Kỳ tại Huế (1886-1945)

Thời kỳ Công sứ Nhật tại Trung Bộ (1945)

Sau khi Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc, Pháp tìm cách trở lại phục hồi quyền thống trị tại Việt Nam, vì vậy đã đặt chức vụ Ủy viên Cộng hòa Pháp tại Trung và Bắc Kỳ. Chức vụ này có chức năng gần tương đương với chức vụ Tổng sứ Trung Bắc Kỳ trước kia, nhưng đặt trụ sở ở Hà Nội.

Xem thêm
 Bắc Kỳ
 Trực Kỳ
 Tả Kỳ
 Nam Kỳ

Tham khảo

Legrand de la Liraye, Notes historiques sur la nation annamite (Paris, 1866?)
C. Gosselin, L'Empire d'Annam (Paris, 1904)
E. Sombsthay, Cours de législation et d' administration annamites (Paris, 1898).

Địa danh cũ Việt Nam
Trung Bộ
Hành chính Việt Nam thời Nguyễn
Thành viên Liên bang Đông Dương
Cựu quốc gia ở Đông Nam Á
Liên hiệp Pháp
Cựu thuộc địa ở Châu Á
Cựu bảo hộ
Cựu quốc gia trong lịch sử Việt Nam
Cựu thuộc địa của Pháp
Vùng của Việt Nam
Khởi đầu năm 1883 ở Việt Nam


title: Brazzeia

text:
Brazzeia là một chi thực vật thuộc họ Lecythidaceae. Chi này có các loài sau (tuy nhiên danh sách này có thể chưa đủ):
 Brazzeia longipedicellata, Verdc.

Tham khảo

Brazzeia
Họ Lộc vừng


title: Hydatophylax nigrovittatus

text:
Hydatophylax nigrovittatus là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Hydatophylax


title: Carmenta subaerea

text:
Carmenta subaerea là một loài bướm đêm thuộc họ Sesiidae. Nó được miêu tả bởi Edwards năm 1883 và được tìm thấy ở Arizona, Hoa Kỳ.

Chú thích

Tham khảo

Carmenta


title: Amage, Haute-Saône

text:
Amage là một xã thuộc tỉnh Haute-Saône trong vùng Bourgogne-Franche-Comté phía đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Haute-Saône

Tham khảo
INSEE

Xã của Haute-Saône


title: Étusson

text:
Étusson là một xã trong tỉnh Deux-Sèvres trong vùng Nouvelle-Aquitaine ở phía tây nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 116 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

 INSEE

Xã của Deux-Sèvres


title: Wieskau

text:
Wieskau là một đô thị thuộc huyện Anhalt-Bitterfeld, bang Saxony-Anhalt, Đức.

Tham khảo


title: Granuliterebra persica

text:
Granuliterebra persica là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Terebridae, họ ốc dài.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Granuliterebra


title: La Boissière, Calvados

text:
La Boissière là một xã ở tỉnh Calvados, thuộc vùng Normandie ở tây bắc nước Pháp.

Personalities
 Pierre Lambert de la Motte

Xem thêm
 Xã của tỉnh Calvados

Tham khảo

Boissiere


title: Robert Bridges

text:
Robert Seymour Bridges (23 tháng 10 năm 1844 – 21 tháng 4 năm 1930) – nhà thơ Anh.

Tiểu sử
Robert Bridges sinh ở Walmer, Kent, học ở Eton College và Corpus Christi College, Oxford. Nhận bằng Y khoa và từng làm nghề y tại bệnh viện St Bartholomew, London cho đến năm 1882, sau đó đi về sống ở vùng quê và làm thơ cho đến hết đời.

Robert Bridges theo đuổi một phong cách thơ giản dị mà rõ ràng và tương đối thành công trong những bài thơ trữ tình hay tả cảnh. Trong nhiều tác phẩm của mình Robert Bridges sử dụng những truyền thuyết cổ đại nổi tiếng như Thần Prometheus (Prometheus, 1883); Thần Tình Yêu và Tâm Hồn (Eros and Psyche, 1885); Uy-li-xơ trở về (The Return of Ulysses, 1890)....

Chúc thư của Cái đẹp (The Testament of Beauty, 1929;1930) là một tác phẩm thơ ca triết học viết bằng một thể thơ tự do được đánh giá là tác phẩm rất thành công của Robert Bridges. Năm 1913 ông được tặng danh hiệu "Nhà thơ giải thưởng" (poet laureate).

Ngoài thơ ca, Robert Bridges còn được coi là nhà phê bình uyên bác và sắc sảo trong những tác phẩm nghiên cứu về thi pháp của John Milton và John Keats như: Milton's Prosody, With a Chapter on Accentual Verse (1893); Keats (1895).

Robert Bridges qua đời ngày 21 tháng 4 năm 1930 ở Boars Hill, Oxford.

Tác phẩm
Thơ:
The Growth of Love (1876-1889)
Prometheus the Firegiver: A Mask in the Greek Manner (1884)
Nero (1885)
Eros and Psyche: A Narrative Poem in Twelve Measures (Thần tình yêu và Tâm hồn, 1885-1894), a story from the Latin of Apuleius
Return of Ulysses (Ulysses trở về, 1890)
Shorter Poems, Books I - IV (1890)
Shorter Poems, Books I - V (1894)
Ibant Obscuri: An Experiment in the Classical Hexameter
The Necessity of Poetry (1918)
October and Other Poems (1920)
New Verse (1925)
The Tapestry: Poems (1925)
The Testament of Beauty (Chúc thư của Cái đẹp, 1929-1930)
Phê bình:
Milton's Prosody, With a Chapter on Accentual Verse (1893).
Keats (1895)
The Spirit of Man (1916)
Collected Essays, Papers, Etc. (1927-36)

Tham khảo

Liên kết ngoài
Complete works at Archive.org
Robert Bridges' Grave

Nhà thơ Anh
Mất năm 1930
Cựu học sinh Eton College
Sinh năm 1844


title: Dolichopeza infuscata

text:
Dolichopeza infuscata là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Dolichopeza


title: Vermenton (tổng)

text:
Tổng Toucy là một tổng của Tỉnh của Yonne.

Phân chia hành chính

Tổng Toucy réunit les xã de:

Beauvoir;
Diges;
Dracy;
Égleny;
Fontaines;
Lalande;
Leugny;
Levis;
Lindry;
Moulins-sur-Ouanne;
Parly;
Pourrain;
Toucy;
Villiers-Saint-Benoît.

Hành chính

Tham khảo

Liên kết ngoài
 [néant]

Tổng Vermenton là một tổng của Tỉnh của Yonne.

Phân chia hành chính

Tổng Vermenton''' réunit les 13 xã suivantes:

Accolay;
Arcy-sur-Cure;
Bazarnes;
Bessy-sur-Cure;
Bois-d'Arcy;
Cravant;
Lucy-sur-Cure;
Mailly-la-Ville;
Prégilbert;
Sacy;
Sainte-Pallaye;
Sery;
Vermenton.

Hành chính

Toucy
Vermenton


title: Sainte-Ode

text:
Sainte-Ode là một đô thị của Bỉ. Đô thị này nằm ở tỉnh Luxembourg, vùng Wallonie.

Ngày 1 tháng 1 năm 2007, đô thị này có diện tích 97,87 km², có dân số 2.305 dân với mật độ dân số 23,6 người trên mỗi km².

Tham khảo

Đô thị của tỉnh Luxembourg


title: Neorina patria

text:
Neorina patria, là một loài satyrine bướm ngày được tìm thấy ở Ấn Độ (Assam), Myanmar, Thái Lan, Lào và Việt Nam.

Chú thích

Tham khảo

Neorina
Côn trùng Việt Nam
Bướm tại Ấn Độ
Động vật được mô tả năm 1891


title: 2268 Szmytowna

text:
2268 Szmytowna (1942 VW) là một tiểu hành tinh vành đai chính do Liisi Oterma phát hiện tại Turku ngày 6.11.1942.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 2268 Szmytowna

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1942


title: Alia (Columbellidae)

text:
Alia là một chi very ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Columbellidae.

Các loài
According to the Cơ sở dữ liệu sinh vật biển (WoRMS), the following species with a valid name are gồm cód withtrong genus Alia:
 Alia aurantiaca (Dall, 1871)
 Alia callimorpha Dall, 1919
 Alia carinata (Hinds, 1844)
 Alia gausapata (Gould, 1850)
 Alia gouldi (Carpenter, 1856)
 Alia permodesta (Dall, 1890)
 Alia unifasciata (G.B. Sowerby, 1832)

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 GBIF info at:

Columbellidae


title: Ngôi nhà Levi H. Gale

text:
Ngôi nhà của Levi H. Gale (tiếng Anh: Levi H. Gale House) là một ngôi nhà cổ có tình lịch sử lâu dài ở Newport, Rhode Island. Ngôi nhà ngày được Russell Warren xây dựng vào năm 1835 để dành cho luật sư Levi Gale sử dụng. Ngôi nhà được thiết kế theo phong cách phương Tây với kiến trúc vuông vức, có 02 cột trụ ở tấm lam trước cửa chính ra vào, nhà gồm 2 tầng chính với 01 tầng thượng và tọa lạc giữa hai đường phố giao nhau. Theo hiện trạng, gam màu trắng sáng là màu chủ đạo của ngôi nhà này.

Bắt đầu khởi công và xây dựng trong hai năm 1925 đến 1926, quá trình xây dựng ngôi nhà đã được chuyển từ vị trí ban đầu của nó nằm trên quảng trường Washington đến đây. Giáo đoàn Do Thái gần đó ở Synagogue Touro đã chi trả tiền để di chuyển, xây dựng và bảo vệ ngôi nhà này để sử dụng như là một Trung tâm Cộng đồng Do Thái. Ngôi nhà nằm ở góc của Touro và Division Street. Năm 1971, ngôi nhà Levi Gale đã được bổ sung vào Sổ bộ Địa danh Lịch sử Quốc gia Hoa Kỳ và tiếp tục được sử dụng như một trung tâm của cộng đồng Do Thái.

Tham khảo

Rhode Island Historical Preservation & Heritage Commission Listing info

Di tích
Nhà
Do Thái ở Rhode Island


title: Samantha

text:
Samantha  có thể đề cập đến:
Samantha Tajik
Samantha Smith
Samantha Castillo
3147 Samantha

Xem thêm


title: Lauregno

text:
Laurein tiếng Ý: Lauregno) là một đô thị ở tỉnh Bolzano-Bozen trong vùng Trentino-Alto Adige/Südtirol của Ý, có vị trí cách khoảng 45 km về phía bắc của Trento và khoảng 20 km west of Bolzano. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 360 người và diện tích là 14,2 km².

Laurein giáp các đô thị: Brez, Cagnò, Castelfondo, Cloz, Proveis, Revò, St. Pankraz và Ulten.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
   Trang nhà của thành phố

Đô thị Nam Tirol


title: Granges-sur-Baume

text:
Granges-sur-Baume là một xã trong vùng hành chính Franche-Comté, thuộc tỉnh Jura, quận Lons-le-Saunier, tổng Voiteur. Tọa độ địa lý của xã là 46° 42' vĩ độ bắc, 05° 38' kinh độ đông. Granges-sur-Baume nằm trên độ cao trung bình là 495 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 400 mét và điểm cao nhất là 550 mét. Xã có diện tích 7.93 km², dân số vào thời điểm 1999 là 130 người; mật độ dân số là 16 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Địa điểm tham quan
Nhà thờ của Granges-sur-Baume được khánh thành năm 1802.

Xem thêm
Xã của tỉnh Jura

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Jura


title: Zazuar

text:
Zazuar là một đô thị trong tỉnh Burgos, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 267 người.

Tham khảo

Đô thị ở Burgos


title: Degarmoara

text:
× Degarmoara viết tắt trong thương mại là Dgmra. là một chi lan lai giữa các chi Brassia, Miltonia và Odontoglossum (Brs. x Milt. x Odm.).

Hình ảnh

Chú thích

Lan lai


title: (13949) 1990 RN3

text:
{{DISPLAYTITLE:(13949) 1990 RN3}}

(13949) 1990 RN3 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henry E. Holt ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 14 tháng 9 năm 1990.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 13001–14000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1990
Được phát hiện bởi Henry E. Holt
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: 12003 Hideosugai

text:
12003 Hideosugai (1996 FM5) là một tiểu hành tinh nằm phía ngoài của vành đai chính được phát hiện ngày 20 tháng 3 năm 1996 bởi T. Okuni ở Nanyo.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 12003 Hideosugai

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1996


title: Möllenhagen

text:
Möllenhagen là một đô thị tại huyện Mecklenburgische Seenplatte (trước thuộc huyện Müritz), bang Mecklenburg-Vorpommern, miền bắc nước Đức.

Tham khảo

Xã của bang Mecklenburg-Vorpommern
Xã và đô thị ở huyện Mecklenburgische Seenplatte


title: Klein Trebbow

text:
Klein Trebbow là một đô thị tại huyện Nordwestmecklenburg, bang Mecklenburg-Vorpommern, miền bắc nước Đức.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Nordwestmecklenburg


title: Anoplischius dimidiatus

text:
Anoplischius dimidiatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Zayas miêu tả khoa học năm 1988.

Chú thích

Tham khảo

Anoplischius


title: Otopharynx lithobates

text:
Otopharynx lithobates là một loài cá thuộc họ Cichlidae. Nó là loài đặc hữu của các đảo của Cape MaClear National Park ở miền nam Lake Malawi.

Nguồn
 Kasembe, J. 2005. Otopharynx lithobates. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Động vật Malawi
Otopharynx


title: Neoeromene

text:
Neoeromene là một chi bướm đêm thuộc họ Crambidae.

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Diptychophorini


title: 24369 Evanichols

text:
24369 Evanichols (tên chỉ định: 2000 AE132) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi dự án Nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất Lincoln ở Socorro, New Mexico, ngày 3 tháng 1 năm 2000. Nó được đặt theo tên Eva Megan Nichols, an American high school student whose chemistry team project won second place ở the 2008 Giải thưởng Khoa học và Kỹ thuật Intel.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 24001–25000

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thiên thể phát hiện năm 2000


title: 613

text:
Năm 613 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 613


title: Glückstadt

text:
Glückstadt là một thị xã Đức thuộc Schleswig-Holstein, bên tả ngạn sông Elbe, tại nơi hợp lưu của sông này với Rhin, cự ly 28 dặm Anh về phía tây bắc của Altona, bên tuyến đường sắt nối Itzehoe và Elmshorn. Glückstadt thuộc vùng đô thị Hamburg (Metropolregion Hamburg). Dân số của Glückstadt năm 2004 là 12.600 người.

Tại Glückstadt có phà qua Elbe đến Altendorf/Wischhafen.

Glückstadt được Christian IV của Đan Mạch lập năm 1617, và được xây thành năm 1620. Khu vực này đã sớm trở thành một trung tâm thương mại quan trọng.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Steinburg
Khởi đầu thập niên 1610 ở Đế quốc La Mã Thần thánh


title: Acronicta extricata

text:
Acronicta extricata là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở Bắc Mỹ, bao gồm Texas.

Chú thích

Liên kết ngoài

Acronicta


title: Lahr, Cochem-Zell

text:
Lahr là một đô thị ở huyện Cochem-Zell, bang Rheinland-Pfalz, Đức. Đô thị này có diện tích 3,6 ki-lô-mét vuông.

Tham khảo

Rhein-Hunsrück (huyện)
Xã và đô thị ở huyện Cochem-Zell


title: Euryglossina gracilis

text:
Euryglossina gracilis là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Exley mô tả khoa học năm 1968.

Chú thích

Tham khảo

Euryglossina
Động vật được mô tả năm 1968


title: Eleutherodactylus nivicolimae

text:
Eleutherodactylus nivicolimae (tên tiếng Anh: Rana-chirriadora Del Nevado De Colima) là một loài ếch trong họ Leptodactylidae. Chúng là loài đặc hữu của México.

Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.
Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Santos-Barrera, G. & Canseco-Márquez, L. 2004. Eleutherodactylus nivicolimae. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

N


title: (61731) 2000 QV148

text:
{{DISPLAYTITLE:(61731) 2000 QV148}}

(61731) 2000 QV148 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Robert H. McNaught ở Đài thiên văn Siding Spring ở Coonabarabran, New South Wales, Australia, ngày 29 tháng 8 năm 2000.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 61001–62000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 2000
Được phát hiện bởi Robert H. McNaught
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Taeniogramma

text:
Taeniogramma là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Cassymini


title: Basiprionota latissima

text:
Basiprionota latissima là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Wagener miêu tả khoa học năm 1881.

Chú thích

Tham khảo

Basiprionota


title: Phan Văn Dật

text:
Phan Văn Dật (1907-1987), bút hiệu: Tiêu Lang, Thường Nga Phố; là: nhà giáo, nhà phiên dịch, nhà văn, và là nhà thơ Việt Nam.

Tiểu sử
Phan Văn Dật sinh ngày 17 tháng 8 năm 1907<ref>Chép theo Từ điển Văn học (bộ mới, tr. 1399). Nhà nghiên cứu văn học Nguyễn Tấn Long giải thích thêm: Thi nhân Việt Nam ghi ông Dật sinh ngày 17 tháng 8 năm 1909 là không chính xác. Là vì thuở nhỏ ông theo học Hán văn, đến khi vào trường Quốc học Huế thì hơi quá tuổi nên gia đình phải khai trụt xuống. (Thi nhân tiền chiến [quyển hạ]. Nhà xuất bản Sống Mới, 1968, tr.113).</ref> tại phủ An Thường công chúa ở xóm Xuân An, làng Phú Xuân (nay là phường Vĩnh Ninh, thành phố Huế). Tuy nhiên, chánh quán của ông thì ở làng Đạo Đầu, xã Triệu Trung huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị.

Cha ông là Thị độc đại học sĩ Phan Văn Dư, cháu nội nhiều đời của Đô thống hậu quân Phan Văn Thúy (một bộ tướng của chúa Nguyễn Ánh), An Thường công chúa(con vua Minh Mạng) và Phò mã Phan Văn Uýnh.

Xuất thân trong một gia đình có họ ngoại với hoàng tộc, có nhiều người làm quan võ, nhưng Phan Văn Dật lại yêu thích nghiệp văn, rất có thể vì ông chịu ảnh hưởng từ cha (Thị độc đại học sĩ) và hai cậu (nhà văn Trần Thanh Mại và nhà văn Trần Thanh Địch).

Thuở nhỏ, Phan Văn Dật theo học chữ Hán, lớn lên mới theo học chữ quốc ngữ tại Trường Quốc Học Huế.

Năm 1927, ông tốt nghiệp bằng Thành chung, vì gia cảnh phải thôi học vào làm thư ký tại Sở Trước bạ Đà Nẵng.

Năm 1939, ông về lại Huế làm ở Nha Ngân khố Trung Kỳ, rồi trải qua các sở: Sở Văn hóa, Nha Thông tin, Sở Ngân chánh Huế, đồng thời dạy học tại Trường Nữ học Đồng Khánh và Trường Quốc Học Huế.

Năm 1951, ông làm Chủ sự Phòng Trước bạ Huế. Tháng 11 năm này, ông được cử đi tu nghiệp ở Trường Trước bạ quốc gia Lyon, Pháp cho đến tháng 5 năm 1952.

Năm 1959, ông được biệt phái sang Viện Đại học Huế, năm sau được cử làm Giảng viên Viện Hán học, sau kiêm cả chức vụ Giám học cho đến năm 1963.

Năm 1964, ông về hưu nhưng vẫn tiếp tục dạy giờ tại các trường Cao đẳng Mỹ thuật, Nông Lâm Súc, trường Bách khoa Bình dân và Trung học tư thục Đào Duy Từ.

Phan Văn Dật mất tại Huế vào ngày 11 tháng 2 năm 1987, hưởng thọ 80 tuổi, sau hơn mười năm rời bục giảng và cũng không còn viết lách gì được nữa.

Tác phẩm
Tác phẩm của Phan Văn Dật, gồm:
Bâng Khuâng (thơ, 1935)
Diễm Dương trang (tiểu thuyết, giải thưởng Tự lực văn đoàn năm 1935)
Những ngày vàng lụa (thơ, chỉ đăng rải rác ở các báo, ở trong các sách hợp tuyển, chưa in)
Bên cạnh đó, ông còn nhiều bài viết đăng trên các báo: Nam Phong tạp chí, Thực nghiệp dân báo, Thần Kinh tạp chí, Tràng An, tạp chí Khuyến học, Rạng Đông, Cười...
Ngoài ra, ông còn để lại một số công trình nghiên cứu và dịch thuật khi Viện Đại học Huế mời ông giảng dạy và tham gia việc biên soạn sử liệu.
Nhận xét
Phan Văn Dật là một người rất mê đọc sách báo, ngay từ 6 tuổi, ông đã biết để dành tiền mua chúng. Năm 1924, lúc 14 tuổi, ông bắt đầu sáng tác và có thơ văn đăng báo.

Tháng 12 năm 1935, Hoài Thanh và Hoài Chân có viết một bài về quyển thơ Bâng khuâng của ông trên báo Tràng An, sau được trích in lại trong quyển Thi nhân Việt Nam. Cùng năm này, tiểu thuyết Diễm Dương trang của ông được giải thưởng của Tự lực văn đoàn, và bài viết Nghệ thuật và nhân sinh của ông đăng trên tạp chí Khuyến học tại Hà Nội số ra ngày 15 tháng 12 năm 1935. Bài viết trên ngay sau đó đã bị báo chí thời bấy giờ lên tiếng phê phán và liệt ông vào phái " nghệ thuật vị nghệ thuật" bên cạnh Hoài Thanh, Lưu Trọng Lư, Thiếu Sơn, Lê Tràng Kiều...Và cũng chính vì theo khuynh hướng này, nên thơ ông thường đa sầu, hoài cổ và mộng mơ.

Về thơ
Nhận xét về tập thơ Bâng Khuâng, Hoài Thanh và Hoài Chân viết:...Nguyễn Nhược Pháp với tập "Ngày xưa" đã nhìn vào cảnh vật xưa bằng con mắt một người thời nay, Phan Văn Dật với tập "Bâng khuâng" đã nhìn cảnh vật ngày nay sau bức màn một tâm hồn xưa...Giữa cuộc đời náo động, người ngoảnh mặt làm ngơ và tự tạo cho mình một thế giới riêng, một thế giới lặng lẽ đầy mơ mộng...Tôi không hay hưởng cùng cái hiện tại.
Hững hờ, tôi thường để nó đi qua.Chuyện ngày nay sau tôi sẽ xót xa,
Tôi chỉ tiếc những giờ không trở lại.

...Nói cho đúng, thi nhân chẳng phải hoàn toàn sống trong cảnh xưa cảnh mộng và cái thế giới chung quanh tuyệt không có trong con mắt thi nhân. Người cũng biết say vì cảnh đẹp thoáng qua trước mắt. Có lúc bỗng sực nhớ mình là một trai trẻ đương tuổi yêu, nghệ sĩ nắn mấy vần thơ:

Ca ngợi tình yêu, vẻ đẹp em,Lời thơ réo rắt tôi săn tìm.
Cậy người mang tặng cho em đọc,Em để vào ngăn em chẳng xem....Thơ Phan Văn Dật không rực rỡ không réo rắt, không hùng tráng, không làm tha bồi hồi ngây ngất, nhưng vẫn khiến ta ưa đọc: nó là những vần thơ dễ thương. Ta không cảm phục mà ta lưu luyến, cũng như ta lưu luyến đất Kinh đô là nơi quê hương của thi nhân...Nhìn chung, thơ Phan Văn Dật ít tả cảnh mà thiên về tình, cái tình hoài niệm ấy lại thường gửi gắm qua một câu chuyện tự sự. Ở ông không có những cảm xúc cháy lên như Xuân Diệu, cũng không phải là một tiếng thơ gợi lại những gì mộc mạc, thôn dã kiểu Nguyễn Bính, mà là thứ tình cảm tiếc nuối, nhân hậu, hướng về những gì đã qua đi không trở lại...
Phan Văn Dật sớm tiếp thu cổ văn Trung Quốc và văn học cổ điển Pháp, lại ít nhiều chịu ảnh hưởng tư tưởng tự do dân chủ, nhưng ông vẫn neo chặt ngòi bút của mình vào khuôn phép đạo đức truyền thống, tuy không quá cổ hủ song cũng không dám buông thả...Điều đó, không chỉ thể hiện trong nội dung thơ, mà nó còn biểu hiện phần nào ở thi pháp nghệ thuật của ông. Đa phần thơ ông làm theo lối thất ngôn, ngũ ngôn của Đường luật, lục bát và song thất lục bát chứ chưa dám bước sang ranh giới của lối thơ phá thể, thơ tự do...

Về văn
Diễm Dương trang là tác phẩm văn duy nhất của Phan Văn Dật, được viết vào khoảng thời gian ông vào làm việc tại Sở Trước bạ Đà Nẵng, cho nên bối cảnh được tác giả đưa vào truyện chủ yếu tại bãi biển Mỹ Khê nằm cách Đà Nẵng không xa. Nội dung Diễm Dương trang kể về mối tình của anh thư ký Tòa sứ với các cô gái nhà khá giả như Dinh, Nga...

Đề cập đến tác phẩm này, Từ điển Văn học (bộ mới) viết: Tuy kết cấu còn đơn giản, nhưng tác giả đã biết dẫn dắt cốt truyện theo một trình tự thời gian đảo ngược giữa hiện tại và quá khứ một cách khá hiện đại. Đặc biệt, văn chương hết sức óng chuốt, không thua bất cứ nột tác phẩm văn xuôi nào thời bấy giờ....Qua "Diễm Dương trang", chứng tỏ ngoài thơ, ông còn là một cây bút văn xuôi tinh tế, nhạy cảm, và không thiếu phần sắc sảo...Tiểu thuyết Diễm Dương trang'' đã được Tự lực văn đoàn xét tặng giải thưởng năm 1935.

Chú thích

Liên kết ngoài
Phan Văn Dật không chỉ có Diễm Dương trang
Thơ Phan Văn Dật
Thơ Phan Văn Dật

Nhà giáo Việt Nam
Dịch giả Việt Nam
Người Huế
Nhà thơ Việt Nam thời Pháp thuộc
Nhà văn Việt Nam thời Pháp thuộc
Nhà thơ tiền chiến


title: Nicaragua

text:
Nicaragua (phiên âm Tiếng Việt: Ni-ca-ra-goa), tên chính thức là Cộng hòa Nicaragua (tiếng Tây Ban Nha: República de Nicaragua, IPA ) là một quốc gia tại Trung Mỹ. Đây là nước lớn nhất ở Trung Mỹ, nhưng cũng có mật độ dân cư thấp nhất với số nhân khẩu chỉ tương đương các nước láng giềng nhỏ hơn. Nước này giáp với Honduras ở phía bắc, Costa Rica ở phía nam. Bờ biển phía tây trên bờ Thái Bình Dương, còn phía đông là Biển Caribe.

Tên nước xuất phát từ chữ Nicarao, tên của bộ lạc sử dụng ngôn ngữ Nahuatl từng sống trên bờ biển Lago de Nicaragua trước khi Cuộc chinh phục châu Mỹ của Tây Ban Nha diễn ra, và từ tiếng Tây Ban Nha Agua, nghĩa là nước, vì sự hiện diện của hai hồ lớn Lago de Nicaragua và Lago de Managua trong vùng.

Thời chinh phục của Tây Ban Nha, Nicaragua là tên của một dải đất hẹp giữa Hồ Nicaragua và Thái Bình Dương. Thủ lĩnh Nicarao là người đứng đầu vùng đất này khi những kẻ chinh phục đầu tiên đặt chân tới. Thuật ngữ sau này đã được công nhận, và mở rộng, để chỉ nhóm người sống tại vùng đó: người Nicaraos hay Niquiranos.

Bộ tộc Nicarao đã di cư tới vùng này theo lời khuyên của các vị chức sắc tôn giáo từ các vùng phía bắc sau khi Teotihuacán sụp đổ. Theo truyền thống, họ đi về phía nam cho tới khi gặp một cái hồ với hai ngọn núi lửa nổi trên mặt nước, và họ đã dừng lại khi tới Ometepe, hòn đảo núi lửa nước ngọt lớn nhất thế giới.

Lịch sử

Năm 1524, conquistador Francisco Hernández de Córdoba đã thành lập những khu định cư thường trực Tây Ban Nha đầu tiên, gồm hai thị trấn chính của Nicaragua: Granada tại Hồ Nicaragua và León phía đông Hồ Managua. Được coi như một thuộc địa của Tây Ban Nha bên trong vương quốc Guatemala trong thập niên 1520, Nicaragua đã trở thành một phần của Đế chế Mexico và sau này giành lại độc lập như một phần của Các tỉnh Trung Mỹ Thống nhất năm 1821 và sau đó như một nhà nước cộng hòa độc lập với quyền của riêng mình năm 1838. Mosquito Coast dựa trên Bluefields tại Đại Tây Dương được Đế quốc Anh tuyên bố là khu vực bảo hộ từ năm 1655 tới 1850; vùng này được giao lại cho Honduras năm 1859 và tiếp tục chuyển cho Nicaragua năm 1860, dù nó vẫn tiếp tục có quy chế tự trị cho tới năm 1894.

Giai đoạn chính trị đầu tiên sau khi giành độc lập của Nicaragua có đặc điểm ở sự đối đầu giữa tầng lớp lãnh đạo tự do tại León và tầng lớp lãnh đạo bảo thủ tại Granada. Sự đối đầu này đã dẫn tới cuộc nội chiến. Ban đầu được những người tự do mời tham gia cùng họ vào cuộc đấu tranh chống phe bảo thủ (1855), một nhà thám hiểm Mỹ tên là William Walker hầu như chưa kịp chiến đấu đã thu được thắng lợi cho phe tự do. Vì thế ông ta thấy rằng việc chiếm lấy cả đất nước cũng không khó khắn. Walker tự phong mình làm tổng thống năm 1856 với ý định thành lập một nhà nước nô lệ khác cho Hoa Kỳ. Sợ kế hoạch của ông ta sẽ còn mở rộng thêm, nhiều nước Trung Mỹ khác đã phối hợp lật đổ Walker khỏi Nicaragua năm 1857, mỉa mai thay với sự ủng hộ của nhà công nghiệp Hoa Kỳ Cornelius Vanderbilt, người trước đó đã trợ cấp cho hành động cướp nước Nicaragua của Walker. Walker bị hành quyết tại nước Honduras láng giềng ngày 12 tháng 9 năm 1860. Tiếp sau đó là giai đoạn cầm quyền ba thập kỷ của phe bảo thủ.

Lợi dụng sự chia rẽ trong phe bảo thủ, José Santos Zelaya đã lãnh đạo một cuộc nổi dậy đưa ông tới quyền lực năm 1893. Zelaya đã chấm dứt cuộc tranh cãi từ lâu với Anh Quốc về Atlantic Coast năm 1894, và tái nhập Mosquito Coast vào Nicaragua.

Nicaragua đã cung cấp hỗ trợ trong Chiến tranh thế giới thứ hai, và là nước đầu tiên trên thế giới phê chuẩn Hiến chương Liên hiệp quốc.

Nicaragua từng nhiều lần bị can thiệp từ bên ngoài và những giai đoạn độc tài quân sự kéo dài, thời kỳ dài nhất là thời gian cầm quyền của gia đình Somoza, trong hầu như cả thế kỷ XX. Gia đình Somoza lên nắm quyền lực một phần nhờ hiệp ước năm 1927 do Mỹ đề xướng muốn thúc đẩy việc thành lập đội quân Phòng vệ Quốc gia thay thế cho các quân đội cá nhân nhỏ trước đó. Vị tướng duy nhất của Nicaragua từ chối ký hiệp ước này (el tratado del Espino Negro) là Augusto César Sandino ông đã bỏ lên vùng núi phía bắc Las Segovias, và chiến đấu chống lại các lực lượng lính thủy đánh bộ Mỹ trong năm năm.

Cuối cùng lực lượng lính thủy đánh bộ đạt được một thỏa thuận với phe du kích Sandinista. Lính thủy đánh bộ rút đi và Juan Bautista Sacasa nắm quyền kiểm soát toàn bộ đất nước. Một lực lượng Phòng vệ Quốc gia được thành lập và Anastasio Somoza Garcia, một người từng học tập tại Hoa Kỳ, trở thành người đứng đầu lực lượng mới này.

Từ vị trí của mình trong lực lượng Phòng vệ Quốc gia, Somoza cuối cùng đã thâu tóm được toàn bộ đất nước. Sợ sự chống đối quân sự có thể xảy ra từ Sandino, Somoza mời ông tới gặp tại Managua, nơi ông bị lực lượng Phòng vệ Quốc gia ám sát ngày 21 tháng 2 năm 1934. Somoza kiểm soát toàn bộ đất nước và tiêu hủy mọi đội quân vũ trang nào có khả năng chống lại mình. Tới lượt Somoza bị Rigoberto Lopez Perez, một nhà thơ Nicaragua, ám sát năm 1956. Luis Somoza Debayle, con trai lớn của nhà độc tài, chính thức lãnh đạo Nicaragua sau cái chết của cha mình.

Luis chỉ nắm quyền được vài năm khi ông chết vì một cơn đau tim. Ông được cho là một người ôn hoà. Tiếp sau đó là vị tổng thống bù nhìn Rene Shick. Anastasio Somoza Debayle, người chỉ huy lực lượng Phòng vệ Quốc gia, nắm quyền kiểm soát đất nước. Ông chính thức lên nhậm chức tổng thống sau Shick. Năm 1961, một sinh viên trẻ, Carlos Fonseca, ngưỡng mộ Sandino, thành lập nên Mặt trận Giải phóng dân tộc Sandinista (FSLN). FSLN trong suốt thập kỷ 1960 chỉ là một đảng nhỏ, nhưng sự căm ghét của Somoza với FSLN và sự đối xử thẳng tay với bất kỳ ai bị ông cho là một người yêu mến Sandinista khiến nhiều người dân thường Nicaragua có cảm giác rằng những người Sandinista mạnh hơn thực tế.

Một số nhà sử học Nicaragua cho rằng trận động đất tàn phá Managua năm 1972 chính là "chiếc đinh cuối cùng đóng vào quan tài" cho Somoza. Khoảng 90% thành phố bị phá huỷ, và sự tham nhũng vô liêm sỉ của Somoza, việc tổ chức cứu tế kém cỏi (khiến ngôi sao của đội bóng chày Pittsburgh Pirates Roberto Clemente phải đích thân bay tới Managua ngày 31 tháng 12 năm 1972 - một chuyến bay chấm dứt với cái chết bi thảm của ông) và việc từ chối tái xây dựng Managua khiến Sandinista bỗng trở nên một biểu tượng với những người tuổi trẻ Nicaragua, những người đã không còn gì để mất.

Somoza cho rằng các công ty độc quyền trong lĩnh vực công nghiệp là điều cần có để tái thiết quốc gia, nhưng không cho phép các thành viên khác trong tầng lớp thượng lưu chia sẻ lợi nhuận từ hoạt động tăng trưởng kinh tế. Điều này khiến hình ảnh của Somoza càng xấu đi trong mắt giới kinh tế và họ không còn ủng hộ ông ta nữa. Năm 1976 một loại bông nhân tạo, một trong những trụ cột của kinh tế Nicaragua, được phát triển. Việc này khiến giá bông giảm sút, và nền kinh tế Nicaragua rơi vào khủng hoảng.

Các vấn đề kinh tế càng khiến phe Sandinista có được tình cảm từ phía nhân dân trong cuộc đấu tranh chống Somoza và nhiều người Nicaragua ở các tầng lớp phía trên cho rằng họ là cứu cánh duy nhất đưa đất nước thoát khỏi chế độ bạo tàn Somoza. Vụ ám sát Pedro Joaquin Chamorro, tổng biên tập tờ báo quan trọng nhất Nicaragua và là người công khai đối đầu Somoza vào tháng 1 năm 1978, được cho là tia lửa dẫn tới sự bùng phát tình cảm chống Somoza trong nhân dân. Khi ấy thủ phạm được cho là thành viên của lực lượng Phòng vệ quốc gia.

Những người Sandinistas, được sự ủng hộ của đa số dân chúng, Nhà thờ Cơ đốc giáo, và các chính phủ khu vực cũng như quốc tế lên nắm quyền vào tháng 7 năm 1979. Somoza rời bỏ đất nước và những kẻ trung thành trong lực lượng Phòng vệ quốc gia của mình, chết ở Paraguay vì bị ám sát tháng 9 năm 1980 bởi những thành viên của Đảng Công nhân Cách mạng Argentina. Những chương trình lớn và quan trọng của Sandinistas gồm cuộc Thập tự chinh Xóa mù chữ Quốc gia (tháng 3-tháng 8 năm 1980) và một cuộc cải cách ruộng đất lớn đưa đất đai vào tay những người nông dân vô sản.

Tổng thống Mỹ Jimmy Carter, người từng cắt viện trợ cho Somoza năm trước, ban đầu lựa chọn viện trợ cho chính phủ mới, nhưng tới cuối nhiệm kỳ viện trợ ngày càng giàm và cuối cùng bị Tổng thống Reagan vì có bằng chứng cho thấy Sandinista ủng hộ những người nổi loạn FMLN tại El Salvador. Trước khi Hoa Kỳ ngừng viện trợ, Bayardo Arce, một chính trị gia FSLN, đã cho rằng "Nicaragua là nước duy nhất xây dựng chủ nghĩa xã hội của riêng mình bằng đồng đôla của chủ nghĩa đế quốc."

Sau một giai đoạn thắng lợi ngắn, những người Sandinista phải đối mặt với một cuộc nội chiến với Contra, một lực lượng kiểu khủng bố xuất hiện trong thời cầm quyền của tổng thống Ronald Reagan. Contra được Mỹ huấn luyện và cung cấp tài chính để chiến đấu với Sandinista, gây ra sự chỉ trích ngày càng tăng bên trong Hoa Kỳ, kể cả tại Nghị viện. Khi Nghị viện cắt bỏ khoản viện trợ cho Contra, Đại tá phụ tá của Reagan là Oliver North đã dựng lên một kế hoạch cung cấp viện trợ cho Contra thông qua việc bí mật bán vũ khí cho Iran, một thất bại dẫn tới cái gọi là Vụ Iran-Contra.

Daniel Ortega đã giành chiến thắng áp đảo trong cuộc bầu cử tổng thống năm 1984, nhưng những năm chiến tranh đã làm suy yếu nền kinh tế Nicaragua và khiến nhiều gia đình rơi vào tình trạng khó khăn. Cuộc bầu cử được các tổ chức phi chính phủ phương tây được phép vào Nicaragua giám sát cho là minh bạch, dù một số người vẫn cho rằng Ortega đã đàn áp các đảng đối lập.

Nicaragua đã giành thắng lợi lịch sử trong vụ kiện chống lại Hoa Kỳ tại Tòa án Luật pháp Quốc tế năm 1986 (xem Nicaragua và Hoa Kỳ), và Hoa Kỳ buộc phải trả Nicaragua 12 tỷ đôla vì vi phạm chủ quyền của Nicaragua qua việc tiến hành tấn công họ. Hoa Kỳ từ chối chấp nhận Tòa án và cho rằng họ không có thẩm quyền đối với những việc quan hệ của quốc gia có chủ quyền. Chính phủ Hoa Kỳ từ chối trả khoản tiền, thậm chí cả khi nghị quyết của Đại hội đồng Liên hiệp quốc về vấn đề này đã được thông qua.

Thập kỷ 1990 và Thời kỳ Hậu Sandinista
Cuộc bầu cử đa đảng được tổ chức năm 1990 với phần thua thuộc về phe Sandinista trước liên minh các đảng chống Sandinista (thuộc cả cánh tả và cánh hữu) do Violeta Chamorro, vợ góa của Pedro Joaquín Chamorro, lãnh đạo. Sự thất cử đã làm phe Sandinista ngạc nhiên bởi những cuộc thăm dò ý kiến trước bầu cử cho thấy một thắng lợi chắc chắn của Sandinista và những cuộc bận động tranh cử trước bầu cử của họ đã thu hút những đám đông hàng trăm ngàn người. Kết quả không ngờ đó đã trở thành chủ đề của nhiều bài phân tích và bình luận, và được các nhà bình luận như Noam Chomsky và S. Brian Willson quy cho có nguyên nhân từ những lời đe dọa của phe Contra tiếp tục chiến tranh nếu người Sandinista còn nắm giữ quyền lực, những người dân Nicaragua nói chung đã quá mệt mỏi vì chiến tranh và một phần khác là những khoản viện trợ to lớn của Hoa Kỳ cho phe đối lập.

Mặt khác, P. J. O'Rourke đã viết trong cuốn "Return of the Death of Communism" về "những lợi thế không hợp lệ khi sử dụng các nguồn tài nguyên quốc gia cho các mục đích đảng phái, về cách làm thế nào Sandinista kiểm soát hẹ thống chuyển tiếp ngăn chặn những người ủng hộ Liên đoàn đối lập thống nhất Nicaragua (UNO) tham gia các cuộc tuần hành tranh cử, làm cách nào Sandinista buộc các binh sĩ trong quân đội bỏ phiếu cho Ortega và bằng cách nào bộ máy quan liêu Sandinista ngăn chặn khoản tiền viện trợ 3,3 triệu đôla của Hoa Kỳ cho chiến dịch tranh cử không thể tới tay UNO trong khi Daniel Ortega chi tiêu hàng triệu đôla do những người dân ở nước ngoài quyên tặng và hàng triệu triệu từ ngân khố Nicaragua..."

Những cuộc phỏng vấn người dân Nicaragua sau khi họ đã bầu cử cho thấy đại đa số cử tri đã bỏ phiếu cho Charmorro vì lệnh cấm vận kinh tế của Mỹ chống chính phủ Ortega. Những cuộc phỏng vấn này cũng thuyết phục Daniel Ortega rằng các kết quả bầu cử là hợp pháp và góp phần vào quyết định chấp nhận kết quả bầu cử của nhân dân rút lui khỏi quyền lực của ông ta thay vì không chấp nhận nó.

Chamorro nhận được một nền kinh tế đã hoàn toàn suy sụp. Thu nhập trên đầu người của người dân Nicaragua đã giảm tới 80% trong thập niên 1980, vì các chi phí tài chính và xã hội cho cuộc chiến với Contra của chính phủ Sandinista. Điều gây ngạc nhiên cho người Mỹ và lực lượng Contra, Chamorro không giải tán Quân đội Sandinista, dù tên của nó đã được đổi thành Quân đội Nicaragua. Đóng góp chủ yếu của Chamorro cho Nicaragua là việc giải giáp các nhóm vũ trang tại các vùng phía bắc và miền trung đất nước. Điều này giúp tăng sự ổn định vốn thiếu ở nước này trong hơn một thập kỷ.

Trong cuộc bầu cử tiếp sau năm 1996, Daniel Ortega và những người Sandinista thuộc FSLN một lần nữa bị đánh bại, lần này là bởi Arnoldo Alemán thuộc Đảng Tự do Lập hiến (PLC). Tổng thống Alemán đã có sự đồng thuận chiến lược với Ortega và FSLN, và chính trị Nicaragua hầu như được thành lập trên một hệ thống lưỡng đảng, với PLC và FSLN cùng hợp tác phân chia quyền lợi chính phủ cũng như các địa vị để ngăn cản các đảng nhỏ.

Trong cuộc bầu cử năm 2001, PLC một lần nữa đánh bại FSLN, và Enrique Bolaños thắng cử Tổng thống. Tuy nhiên, Tổng thống Bolaños sau đó đã chia tay PLC và cáo buộc cựu Tổng thống Alemán tham nhũng, với những tội danh có thể bị tuyên án tới 20 năm tù như biển thủ, rửa tiền và tham nhũng. Đảng Sandinista và các thành viên Tự do trung thành với Alemán phản ứng bằng cách tước đoạt quyền lực của Tổng thống Bolaños cùng các bộ trưởng và đe dọa buộc tội phản quốc. Cuộc "đảo chính diễn biến chậm" này đã bị ngăn chặn một phần nhờ sức ép từ phía Hoa Kỳ, với lời hứa hẹn những thay đổi hiến pháp bị trì hoãn cho tới cuộc bầu cử theo dự kiến năm 2006.

Tháng 10 năm 1996, Đảng Liên minh tự do, bảo thủ lên cầm quyền sau khi thắng cử, Tổng thống Arnoldo Aleman bị cáo buộc tham nhũng và làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng của đất nước.

Tổng thống thuộc Đảng Tự do hợp hiến Enrique Bolanos Geyer (từ tháng 1 năm 2002) không giải quyết được tình trạng khủng hoảng.

Bầu cử ngày 5 tháng 11 năm 2006, lãnh tụ Mặt trận Giải phóng dân tộc Sandino (FSLN) Daniel Ortega Saavedra giành thắng lợi và trở lại cầm quyền sau 16 năm.

Chính trị

Chính trị Nicaragua theo cơ cấu một nhà nước cộng hòa tổng thống đại diện dân chủ, theo đó Tổng thống Nicaragua vừa là lãnh đạo nhà nước vừa là lãnh đạo chính phủ, và một hệ thống đa đảng phái. Quyền hành pháp do chính phủ đảm nhiệm. Quyền lập pháp vừa do chính phủ vừa do Quốc hội đảm nhiệm. Tư pháp độc lập với hành pháp và lập pháp. Tổng thống hiện nay của Nicaragua là Enrique Bolaños Geyer . Những cuộc bầu cử lập pháp và tổng thống diễn ra ngày 5 tháng 11 năm 2006.
Cuộc bầu cử này đã mở đường cho Daniel Ortega lên nắm quyền lần thứ ba. Ông đã thắng 39% số phiếu bầu, đủ để chiến thắng.

Đối ngoại

Nicaragua dưới sự lãnh đạo của Mặt trận Giải phóng dân tộc Sandino chủ trương tăng cường đoàn kết, liên kết Mỹ Latinh, đẩy mạnh quan hệ hợp tác chặt chẽ với Cuba, Venezuela và các nước dân tộc, độc lập ở khu vực; đã chính thức gia nhập "Lựa chọn Boliva cho châu Mỹ" (ALBA) (ngày 15 tháng 1 năm 2007).

Là thành viên của Liên Hợp Quốc, WTO, Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), Nhóm 77 (G-77), Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Phong trào không liên kết....

Địa lý

Chiếm diện tích 129.494 km² - tương đương diện tích Hy Lạp hay bang New York và rộng gấp 1,5 lần Bồ Đào Nha. Gần 8% lãnh thổ là các vườn quốc gia hay các khu dự trữ sinh quyển. Nước này giáp Costa Rica ở phía nam, Honduras ở phía bắc và Biển Caribe ở phía đông.

Nicaragua là một nước cộng hoà nhất thể. Vì các mục đích hành chính đất nước được chia thành 15 khu vực hành chính (departamentos) và hai vùng tự trị dựa theo mô hình Tây Ban Nha. Hai vùng tự trị là Región Autónoma del Atlántico Norte và Región Autónoma del Atlántico Sur, thường được gọi tắt là RAAN và RAAS theo thứ tự. Cho tới khi hai vùng này được trao quy chế tự trị năm 1985 đây từng là một khu vực hành chính duy nhất với tên gọi Zelaya.

Nicaragua có ba vùng địa lý khác biệt: Những vùng đất thấp Thái bình dương, Vùng núi Trung Bắc và Những vùng đất thấp Đại Tây Dương.

Những vùng đất thấp dọc Thái Bình Dương
Nằm ở phía tây đất nước, những vùng đất thấp này là một đồng bằng màu mỡ, rộng và nóng. Nổi bật trên đồng bằng là nhiều miệng núi lửa thuộc dãy Maribios, gồm cả Mombacho ngay bên ngoài Granada, và Momotombo gần León. Vùng đất thấp chạy từ Vịnh Fonseca tới biên giới phía Thái Bình Dương của Nicaragua với Costa Rica phía nam Hồ Nicaragua. Đây là vùng đông dân cư nhất. Khoảng 27% dân số quốc gia sống trong và xung quanh Managua, thành phố thủ đô, trên bờ phía nam Hồ Managua.

Ngoài những bãi biển và các khu nghỉ dưỡng, những vùng đất thấp dọc Thái Bình Dương còn là nơi chứa đứng nhiều di sản thời thuộc địa Tây Ban Nha của Nicaragua. Các thành phố như Granada và León đều có nhiều công trình kiến trúc và vật dụng thuộc địa.

Vùng trung tâm

Đây là một vùng đất cao nằm cách xa bờ biển Thái Bình Dương, với thời tiết lạnh hơn các vùng đất thấp Thái Bình Dương. Khoảng một phần tư ngành nông nghiệp Nicaragua thuộc vùng này, cây cà phê được trồng tại những khu vực đất dốc cao. Sồi, thông, rêu (moss), dương xỉ và lan rất phong phú tại những khu rừng mây trong vùng.

Các loài chim sống trong những khu rừng vùng trung này gồm Chim đuôi seo, sẻ cánh vàng, chim ruồi, chim giẻ cùi và chim tu can.

Những vùng đất thấp dọc Đại Tây Dương
Vùng rừng nhiệt đới rộng lớn này có ít dân cư sinh sống, với nhiều con sông lớn chảy xuyên qua. Río Coco tạo thành biên giới với Honduras. Bờ biển Caribe quanh co hơn nhiều so với bờ biển Thái Bình Dương tương đối thẳng phía bên kia. Các đầm phá và châu thổ bố trí không đều tạo ra kiểu địa hình này.

Bờ biển nhiệt đới phía đông Nicaragua rất khác biệt so với những vùng còn lại của đất nước. Khí hậu chủ yếu là nhiệt đới, nhiệt độ cao, độ ẩm cao. Quanh khu vực thành phố Bluefields, tiếng Anh được sử dụng rộng rãi với tiếng Tây Ban Nha là ngôn ngữ chính thức trong cộng đồng dân cư rất giống với nhiều cộng đồng tiêu biểu tại các cảng biển Caribe hơn mọi nơi khác tại Nicaragua.

Rất nhiều loài chim sinh sống ở khu vực này gồm đại bàng, gà gô, chim tu can, vẹt đuôi dài và macaw. Các loài động vật gồm nhiều loài khỉ, thú ăn kiến, hươu đuôi trắng và heo vòi.

Xem thêm:
Núi lửa Nicaragua
Danh sách thành phố Nicaragua

Kinh tế

Kinh tế Nicaragua từ lâu đã dựa vào xuất khẩu các loại cây trồng như chuối, cà phê, và thuốc lá. Rượu rum Nicaragua nổi tiếng có chất lượng cao nhất Mỹ La tinh, và thuốc lá cùng thịt bò của họ cũng được đánh giá cao. Trong thời Chiến tranh Sandinista đầu thập niên 1980, đa số hạ tầng quốc gia đã bị hư hại hay phá huỷ, lạm phát từng lên tới mức hàng nghìn phần trăm. Từ cuối cuộc chiến hai thập kỷ trước đây, nhiều ngành công nghiệp thuộc sở hữu nhà nước đã được tư nhân hoá. Lạm phát đã xuống mức kiểm soát được và kinh tế tăng trưởng khá nhanh trong những năm gần đây.

Như nhiều quốc gia đang phát triển khác, một tỷ lệ lớn người nghèo tại Nicaragua là phụ nữ. Ngoài ra, một số phần trăm khá cao hộ gia đình Nicaragua do phụ nữ làm chủ hộ: 39% tại thành phố và 28% tại nông thôn.

Đất nước này vẫn đang là một nền kinh tế đang hồi phục và tiếp tục áp dụng các biện pháp cải cách hơn nữa, và chúng cũng chính là điều kiện do Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) đặt ra. Năm 2005, các bộ trưởng tài chính của tám nước công nghiệp hàng đầu (G-8) đã xóa nợ nước ngoài cho Nicaragua, như một phần trong chương trình Các nước nghèo có số nợ lớn (HIPC). Tới năm 2016, Nicaragua là nước nghèo thứ ba tại châu Mỹ sau Bolivia và Honduras, với mức Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) trên đầu người khoảng $13.413, đứng thứ 123 thế giới và đứng thứ 19 khu vực Mỹ Latin. Tỷ lệ thất nghiệp chính thức khoảng 11%, và 36% khác ở tình trạng bán thất nghiệp.

Đơn vị tiền tệ Nicaragua là Córdoba (NIO) được đặt theo tên Francisco Hernández de Córdoba người sáng lập quốc gia.

Du lịch
Trong khoảng 15 năm qua, lĩnh vực du lịch đã phát triển mạnh mẽ, và ảnh hưởng tích cực tới đời sống và kinh tế Nicaragua. Từ năm 2001, 600 triệu đôla đã được đầu tư cho du lịch, đa số khoản tiền này có từ các nhà đầu tư Nicaragua và Hoa Kỳ. Đất nước này nổi tiếng về phong cảnh, hệ động thực vật, văn hoá, các bãi biển và tất nhiên là cả các hồ nước và núi lửa.

Theo Bộ Du lịch Nicaragua, thành phố thời thuộc địa Granada, Nicaragua là địa điểm du lịch hoàn hảo. Tương tự, các thành phố León, Masaya, Rivas và các địa điểm khác như San Juan del Sur, San Juan River, Ometepe, Mombacho Volcano, Corn Island & Little Corn Island, và các nơi khác cũng là những địa điểm thu hút nhiều du khách. Ngoài ra, du lịch sinh thái và môn thể thao lướt sóng cũng là điểm cuốn hút du khách tới Nicaragua.

Những lợi ích kinh tế có thể thu được từ du lịch là điều không thể tranh cãi; ngày nay, du lịch chiếm khoảng 10% thu nhập Nicaragua. Nhiều khoản đầu tư và hỗ trợ từ phía chính phủ sẽ được đổ thêm vào đây sau khi Thỏa thuận Tự do Thương mại Trung Mỹ-Dominica được ký kết.

Nhân khẩu

Theo cuộc điều tra dân số năm 2005, Nicaragua có dân số 5.483.400 triệu người, tăng 20% so với con số 4.357.099 triệu trong cuộc điều tra năm 1995.

Người Nicaraguan gốc Âu hay lai Âu và người da rất đen cũng như người có tổ tiên bản xứ (mestizos) chiếm tới 86% dân số, và 80% trong số họ là mestizos và 17% có nguồn gốc Châu Âu (chủ yếu là Tây Ban Nha, Đức, Italia và Pháp).

Ở thế kỷ 19, có một thiểu số bản xứ nhỏ, nhưng nhóm này đã bị đồng hóa văn hóa nhiều và bị gộp vào nhóm chính Mestizo. Chủ yếu trong thế kỷ mười chín, Nicaragua đã chứng kiến nhiều đợt di dân từ các quốc gia châu Âu. Đặc biệt ở cá thành phố phía bắc như Esteli và Matagalpa có các cộng đồng dân cư Đức thế hệ thứ tư khá đông đúc. Đa số người Mestizo và gốc Âu sống tại các vùng phía tây đất nước tại các thành phố Managua, Granada and Leon.

Khoảng 9% dân số Nicaragua là người da đen, hay người da đen Nicaragua, và chủ yếu sống tại những vùng thưa thớt dân cư ở bờ biển Caribe hay Đại Tây Dương. Người da đen chủ yếu có nguồn gốc Tây Ấn (Antillean), con cháu của những công nhân da đen được mua về chủ yếu từ Jamaica và Haiti khi vùng này còn thuộc quyền bảo hộ của Anh. Nicaragua là nước có số dân da đen đông thứ hai tại Trung Mỹ sau Panama. Cũng có một số lượng nhỏ người Garifuna, một dân tộc lai Carib, Angola, Congo và Arawak.

5% dân số còn lại gồm hậu duệ của những người thổ dân trong nước chưa lai tạp. Dân số Nicaragua thời tiền Colombo gồm người Nahuatl-người nói tiếng Nicarao ở phía tây và tên đất nước cũng bắt nguồn từ dân tộc này, và sáu nhóm sắc tộc gồm Miskito, Ramas và Sumo dọc theo bờ biển Caribe. Tuy còn rất ít người Nicarao thuần chủng, các dân tộc Caribe vẫn giữ nét khác biệt của mình. Giữa thập niên 1980 chính phủ đã chia khu hành chính Zelaya - gồm phần phía đông dất nước - thành hai vùng tự trị vvà trao cho người Phi cùng người bản xứ trong vùng quyền tự quản hạn chế bên trong nước Cộng hoà.

Có một cộng đồng người Nicaragua Trung Đông nhỏ tại nước này với các sắc tộc Syria, Armenia, Palestin và Liban tại Nicaragua tổng cộng khoảng 30.000 người, và một cộng đồng các sắc tộc Đông Á như Nhật Bản, Đài Loan và Trung Quốc khoảng 8.000 nghìn người. Các cộng đồng thiểu số nói tiếng Tây Ban Nha cũng vẫn giữ các ngôn ngữ của tổ tiên mình.

Văn hoá

Nicaragua có dân số rất trẻ với khoảng 36% dưới 18 tuổi. Đất nước này có các truyền thống dân gian, âm nhạc và tôn giáo mạnh mẽ, bị ảnh hưởng mạnh từ văn hoá Bán đảo Iberia và trở nên giàu có thêm với âm nhạc cùng đặc trưng Amerindia. Nicaragua từ lâu đã là trung tâm thơ văn của thế giới Hispanic (người châu Mỹ nói tiếng Tây Ban Nha), với những tác gia nổi tiếng như Rubén Darío.

Giáo dục là miễn phí cho mọi người daâ Nicaraguan. Giáo dục tiểu học miễn phí và là bắt buộc, tất cả các cộng đồng tại Bờ biển Đại Tây Dương đều được tiếp cận giáo dục bằng ngôn ngữ mẹ đẻ của họ. Giáo dục bậc cao hơn được quyền tự quyết về tài chính, cơ cấu và quản lý hành theo pháp luật. Tương tự như vậy, tự do của các công dân cũng được công nhận.

Văn hóa Nicaragua có thể được xác định sâu hơn nữa qua nhiều nét riêng biệt. Phía tây đất nước bị Tây Ban Nha thực dân hóa và người dân ở đây đa số là người Mestizo và European; tiếng Tây Ban Nha luôn là ngôn ngữ thứ nhất của họ.

Trái lại, nửa phía đông đất nước, từng là vùng bảo hộ của Anh. Tiếng Anh vẫn giữ vị trí thống trị tại đây và được sử dụng song song với tiếng Tây Ban Nha. Cả hai ngôn ngữ đều được dạy trong trường học. Văn hóa của vùng này tương tự như các quốc gia Caribe từng thuộc quyền quản lý của Anh, như Jamaica, Belize, Quần đảo Cayman, vân vân. Dù những cuộc di cư gần đây của người mestizo đã gây ảnh hưởng lớn trên các thế hệ trẻ tuổi và làm tăng số lượng dân sử dụng cả hai ngôn ngữ trong gia đỉnh hay chỉ nói tiếng Tây Ban Nha. Một phần khá lớn dân chúng người là lai Phi, cũng như số người Garifuna ít đông đảo hơn. Vì ảnh hưởng châu Phi, ở Bờ biển phía Đông, có nhiều kiểu âm nhạc. Loại nhạc nhảy được nhiều người ưa chuộng gọi là 'Palo de Mayo', hay Maypole, được sử dụng trong dịp Lễ hội Maypole, tháng 5. Âm nhạc này mang nhiều tính nhục dục với nhiều nhịp điệu. Lễ hội này bắt nguồn từ lễ Maypole dịp May Day của người Anh, và đã những người Nicaragua gốc Phi tại Caribe hay Mosquito Coast thay đổi để thích hợp với đời sống của họ.

Trong số những nền văn hóa từng hiện diện trước thời kỳ thực dân châu Âu, những dân tộc nói tiếng Nahuatl sống đông đúc ở phía tây đất nước hầu như đã đồng hóa vào văn hóa latinh. Tuy nhiên, ở phía đông, nhiều nhóm bản xứ vẫn giữ được bản sắc của mình. Các dân tộc Miskito, Sumo, và Rama vẫn giữ tiếng nói của mình, và sử dụng thêm tiếng Anh và/hay tiếng Tây Ban Nha. Dân tộc ít người Garifuna nói Garifuna của riêng họ cùng tiếng Anh và Tây Ban Nha.

Ngôn ngữ và Tôn giáo

90% dân cư sử dụng tiếng Tây Ban Nha; người Nicaragua nói thứ tiếng Tây Ban Nha Iberoamerica với một số điểm tương đồng với tiếng Tây Ban Nha El Salvador, Guatemala và Honduras—về cấu trúc sử dụng "vos" thay cho "tu" cùng với sự kết hợp "vos". Dân cư da đen vùng bờ biển phía đông dùng tiếng Anh như ngôn ngữ mẹ đẻ. Nhiều dân tộc bản xứ ở phía đông vẫn sử dụng ngôn ngữ riêng của mình, các ngôn ngữ chính trong số này gồm Miskito, Sumo, và nhóm bản xứ Rama. Ngôn ngữ Ký hiệu Nicaragua thu hút sự quan tâm đặc biệt của các nhà ngôn ngữ học.

Tôn giáo là một phần quan trọng của nền văn hóa Nicaragua và được bảo vệ trong hiến pháp.Tự do tôn giá, đã được đảm bảo kể từ năm 1939, và khoan dung tôn giáo được thúc đẩy bởi chính phủ Nicaragua và hiến pháp.

Các tôn giáo lớn nhất, và truyền thống của đa số người dân là Công giáo La Mã. Số người thực hành niềm tin Công giáo La Mã đã sụt giảm, trong khi tín đồ của các nhóm truyền đạo Tin Lành và Giáo hội Mặc Môn đã phát triển nhanh chóng về số lượng từ những năm 1990. Ngoài ra còn có các cộng đồng giáo phái Anh và Moravian khá đông đảo ở vùng bờ biển Caribe. Cuộc điều tra dân số năm 1995 cho thấy các tôn giáo xếp hạng như sau: Công giáo La Mã 72,9%, Phúc Âm 15,1%, Moravian 1,5%, Episcopal 0,1%, khác 1,9%, không theo tôn giáo 8,5%.

Công giáo La Mã đến Nicaragua trong thế kỷ XVI với cuộc chinh phục của Tây Ban Nha và đến năm 1939, Giáo hội Công giáo Nicaragua thành lập. Tin Lành và các giáo phái Kitô giáo khác đến Nicaragua trong thế kỷ XIX, nhưng chỉ phát triển mạnh ở các vùng ven bờ biển Caribbean trong thế kỷ XX.

Ẩm thực
Với diện tích 130.373 km², Nicaragua là đất nước lớn nhất vùng Trung Mỹ. Nằm trong vùng nhiệt đới, thiên nhiên Nicaragua vô cùng phong phú và đó cũng là một trong những yếu tố tạo nên nền ẩm thực có hương vị rất riêng của đất nước này.

Từ xa xưa, thành phần chính của thức ăn Nicaragua đã là bắp. Thừa hưởng cách chế biến thức ăn từ những bộ lạc cổ sống trên vùng đất này, người dân Nicaragua sử dụng bắp rộng rãi trong mọi món ăn, từ các loại soup cho đến món thịt. Điều này giải thích sự tương đồng giữa thức ăn Nicaragua và thức ăn của những nước khác ở Trung Mỹ và México.

Nguyên liệu bắp có thể dùng trong nhiều loại nước uống như Chicha (trái cây và bắp lên men nhẹ, độ cồn chỉ khoảng 1-3%) hay Pinol (bắp xay cùng vài loại hạt, sau đó dùng pha nước). Bắp còn dùng làm những món ăn chính như Nacatamal (món bánh giống bánh tét của Việt Nam, cũng có bột, gạo, các loại thịt, bắp, lá thơm cũng như các gia vị khác, gói bằng lá chuối rồi hấp chín), Indio Viejo (món soup hầm nhừ với bắp, khoai, cà chua và hành tây cùng với thịt và gia vị đủ loại sau đó pha thêm bơ và nước), và Sopa de Albondiga (soup thịt băm viên, thêm vào nhiều rau củ, các loại đậu, bắp và gia vị thơm, có tác dụng chống cảm cúm rất tốt). Thậm chí bắp có mặt trong cả các món ăn vặt như Atolillo (món tráng miệng làm từ bắp non xay, bột bắp, sữa, quế và đường) và Perrereque (bánh mì làm từ bắp).

Ngoài ra, người Nicaragua còn sử dụng những loại thịt mà người phương Tây sẽ thấy khó ăn như đuôi, vú, ruột, óc... của bò; hay da, móng và huyết heo. Ẩm thực Nicaragua còn khai thác cả những loại đặc sản bị các nhà khoa học khuyến cáo vì sự tuyệt chủng của giống loài đó như trứng rùa, các loại kỳ nhông và trăn Nam Mỹ.

Nicaragua có rất nhiều món ăn truyền thống. Mỗi vùng miền đều có những món đặc trưng riêng, góp phần làm nên diện mạo ẩm thực của Nicaragua.

Các chủ đề khác
Viễn thông Nicaragua
Qua hệ nước ngoài Nicaragua
Quân đội Nicaragua
Miskito
Mosquito Coast
Ẩm thực Nicaragua
Cộng đồng người Do Thái Nicaragua
Vận tải Nicaragua
Asociación de Scouts de Nicaragua
Danh sách phim và sách về Nicaragua

Tham khảo

 Christopher Andrew, Vasili Mitrokhin. The World Was Going Our Way: The KGB and the Battle for the Third World, Basic Books, ngày 20 tháng 9 năm 2005.
 Matilde Zimmermann. Sandinista, Duke Universtiy Press, 2000.
The Encyclopedia of World History, Sixth addition, Ed. Peter N. Stearns, 2001. p. 954

Đọc thêm

After Revolution: Mapping Gender and Cultural Politics in Neoliberal Nicaragua Florence E. Babb
Blood of Brothers: Life and War in Nicaragua Stephen Kinzer
The Civil War in Nicaragua: Inside the Sandinistas Roger Miranda and William Ratliff
Confronting the American Dream: Nicaragua under U.S. Imperial Rule Michel Gobat
Contradiction and Conflict: The Popular Church in Nicaragua Debra Sabia
The Contras, 1980-1989: A Special Kind of Politics R. Pardo-Maurer
The Country Under My Skin: A Memoir of Love and War Gioconda Belli
The Contras' Valley Forge: How I View the Nicaraguan Crisis Enrique Bermúdez, Policy Review magazine, The Heritage Foundation, Summer 1988Cultivating Coffee: The Farmers of Carazo, Nicaragua, 1880-1930 Julie A. CharlipDark Alliance: The CIA, the Contras, and the Crack Cocaine Explosion Gary WebbThe Death of Ben Linder: The Story of a North American in Sandinista Nicaragua Joan KruckewittTo Die in This Way: Nicaraguan Indians and the Myth of the Mestizaje 1880-1965 Jeffrey L. GouldDisparate Diasporas: Identity and Politics in an African Nicaraguan Community Edmund T. GordonThe Grimace of Macho Raton: Artisans, Identity, and Nation in Late-Twentieth Century Western Nicaragua Les W. FieldThe Jaguar Smile: A Nicaraguan Journey Salman RushdieLife Is Hard: Machismo, Danger, and the Intimacy of Power in Nicaragua Roger N. LancasterLife Stories of the Nicaraguan Revolution Denis Lynn Daly HeyckManufacturing Consent: The Political Economy of the Mass Media Edward S. Herman and Noam ChomskyMothers of Heroes and Martyrs: Gender Identity Politics in Nicaragua 1979 - 1999 Lorraine Bayard de VoloMy Car in Managua Forrest D. Colburn and Roger Sanchez FloresNicaragua Thomas WalkerNicaragua Betrayed Anastasio Somoza and Jack CoxNicaragua: Revolution in the Family Shirley ChristianOverthrow: America's Century of Regime Change from Hawaii to Iraq Stephen KinzerThe Patient Impatience: From Boyhood to Guerilla: A Personal Narrative of Nicaragua's Struggle for Liberation Tomas BorgePeasants in Arms: War & Peace in the Mountains of Nicaragua, 1979-1994 Lynn HortonThe Real Contra War: Highlander Peasant Resistance in Nicaragua Timothy C. BrownResistance and Contradiction: Miskitu Indians and the Nicaraguan State, 1894-1987 Charles R. HaleSandinista: Carlos Fonseca and the Nicaraguan Revolution Matilde ZimmermannSandinista Communism and Rural Nicaragua Janusz BugajskiSandinistas: The Party And The Revolution Dennis Gilbert Sandinistas Speak Tomas BorgeThe Sandino Affair Neill MacAulaySandino's Daughters: Testimonies of Nicaraguan Women in Struggle Margaret Randall and Lynda YanzTwilight Struggle: American Power and Nicaragua, 1977-1990 Robert KaganThe War in Nicaragua William WalkerWashington, Somoza and the Sandinistas: Stage and Regime in US Policy toward Nicaragua 1969-1981 Morris H. MorleyWashington's War on Nicaragua Holly SklarWith the Old Corps in Nicaragua'' George B. Clark

Liên kết ngoài
LANIC: Latin American Network Information Center: Nicaragua
ProNicaragua  Nicaragua Investment Promotion Agency  &
Intur Nicaragua Tourism Institute  &
Managua International Airport  &
Country profile: Nicaragua (BBC)
Marcaacme Art, Literature & Cultural Events in Nicaragua.
NicaLiving.com A mostly English-language site about living in Nicaragua
ViaNica.com Nicaragua travel website  &
Nicaragua Online  Arte, historia, politica, y mas...
Arte Nicaraguense
Bildungsservice Nicaragua Photos (German)

Cộng hòa
Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Tây Ban Nha
Quốc gia vùng Caribe
Quốc gia Bắc Mỹ
Quốc gia Trung Mỹ
Quốc gia thành viên của Liên Hợp Quốc


title: Elista

text:
Elista (tiếng Nga: Элиста; tiếng Kalmyk: Элст, Elst) là thủ đô của Cộng hòa Kalmykia, một chủ thể liên bang của Liên bang Nga. Dân số là 104.254 người (2002).

Địa lý

Khí hậu
Elista có khí hậu lục địa ẩm (Köppen Dfa), mặc dù đôi khi được phân loại thành khí hậu bán khô hạn (Köppen BSk). Thành phố có mùa đông lạnh giá trong khi mùa hè nóng bức. Lượng mưa trung bình hàng năm là 349 mm (14 in), chủ yếu rơi vào mùa hè.

Thành phố kết nghĩa
Elista kết nghĩa với:

 Aktau, Kazakhstan
 Khoni, Gruzia
 Kyzyl, Nga
 Lhasa, Trung Quốc
 Ulaanbaatar, Mông Cổ
 Ulan-Ude, Nga

Hình ảnh
</div>

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Elista on Google Maps
 http://www.elista.org
 http://www.bumbinorn.ru
 http://www.freekalmykia.org
 http://r08.info/elista.php  (RU version)
 Live webcam from the Lenin Square
 Elista city places of interest

Đế quốc Nga năm 1865
Thủ đô nước cộng hòa thuộc Nga

Khởi đầu năm 1865


title: Giải quần vợt Úc Mở rộng 2008 – Đôi nữ

text:
Cara Black và Liezel Huber là đương kim vô địch, tuy nhiên thất bại ở tứ kết trước cặp đôi chị em Alona Bondarenko và Kateryna Bondarenko.

Cặp chị em giành chiến thắng trong trận chung kết 2–6, 6–1, 6–4, trước Victoria Azarenka và Shahar Pe'er.

Hạt giống

Kết quả

Chung kết

| RD1-score09-1=6
| RD1-score09-2=6
| RD1-score09-3=
| RD1-seed10=
| RD1-team10= A Kerber Y Meusburger
| RD1-score10-1=2
| RD1-score10-2=0
| RD1-score10-3=
| RD1-seed11=
| RD1-team11= L Domínguez Lino A Parra Santonja
| RD1-score11-1=3
| RD1-score11-2=5
| RD1-score11-3=
| RD1-seed12=
| RD1-team12= M Sharapova T Tanasugarn
| RD1-score12-1=6| RD1-score12-2=7| RD1-score12-3=
| RD1-seed13=
| RD1-team13= O Govortsova D Kustova
| RD1-score13-1=6
| RD1-score13-2=7
| RD1-score13-3=
| RD1-seed14=
| RD1-team14= E Gallovits IR Olaru
| RD1-score14-1=3
| RD1-score14-2=5
| RD1-score14-3=
| RD1-seed15=
| RD1-team15= J Janković B Mattek
| RD1-score15-1=6| RD1-score15-2=6
| RD1-score15-3=6| RD1-seed16=5
| RD1-team16= N Dechy D Safina
| RD1-score16-1=3
| RD1-score16-2=7| RD1-score16-3=4
| RD2-seed01=4
| RD2-team01= K Peschke R Stubbs
| RD2-score01-1=6
| RD2-score01-2=6
| RD2-score01-3=
| RD2-seed02=
| RD2-team02= J Kostanić Tošić M Müller
| RD2-score02-1=1
| RD2-score02-2=1
| RD2-score02-3=
| RD2-seed03=
| RD2-team03= S Foretz S Sfar
| RD2-score03-1=2
| RD2-score03-2=3
| RD2-score03-3=
| RD2-seed04=16
| RD2-team04= I Benešová G Voskoboeva
| RD2-score04-1=6| RD2-score04-2=6| RD2-score04-3=
| RD2-seed05=10
| RD2-team05={{nowrap| A Medina Garrigues V Ruano Pascual}}
| RD2-score05-1=6
| RD2-score05-2=6
| RD2-score05-3=
| RD2-seed06=
| RD2-team06= M Sharapova T Tanasugarn
| RD2-score06-1=3
| RD2-score06-2=1
| RD2-score06-3=
| RD2-seed07=
| RD2-team07= O Govortsova D Kustova
| RD2-score07-1=4
| RD2-score07-2=3
| RD2-score07-3=
| RD2-seed08=
| RD2-team08= J Janković B Mattek
| RD2-score08-1=6| RD2-score08-2=6| RD2-score08-3=
| RD3-seed01=4
| RD3-team01= K Peschke R Stubbs
| RD3-score01-1=4
| RD3-score01-2=6
| RD3-score01-3=6
| RD3-team02= I Benešová G Voskoboeva
| RD3-seed02=16
| RD3-score02-1=6
| RD3-score02-2=2
| RD3-score02-3=4
| RD3-seed03=10
| RD3-team03=
| RD4-score02-1=6
| RD4-score02-2=6
| RD4-score02-3=
}}

Nửa dưới

Nhánh 3

Nhánh 4

| RD1-score07-1=2
| RD1-score07-2=6
| RD1-score07-3=6
| RD1-seed08=9
| RD1-team08= L Raymond F Schiavone
| RD1-score08-1=6
| RD1-score08-2=4
| RD1-score08-3=2
| RD1-seed09=14
| RD1-team09= V King N Pratt
| RD1-score09-1=5
| RD1-score09-2=3
| RD1-score09-3=
| RD1-seed10=
| RD1-team10= M Ani M Tu
| RD1-score10-1=7| RD1-score10-2=6| RD1-score10-3=
| RD1-seed11=
| RD1-team11= T Garbin R Vinci
| RD1-score11-1=6
| RD1-score11-2=79
| RD1-score11-3=
| RD1-seed12=
| RD1-team12= A Jidkova A Morigami
| RD1-score12-1=4
| RD1-score12-2=67
| RD1-score12-3=
| RD1-seed13=WC
| RD1-team13= M Adamczak C Wheeler
| RD1-score13-1=5
| RD1-score13-2=1
| RD1-score13-3=
| RD1-seed14=
| RD1-team14= S Williams V Williams
| RD1-score14-1=7| RD1-score14-2=6| RD1-score14-3=
| RD1-seed15=
| RD1-team15= J Gajdošová B Stewart
| RD1-score15-1=4
| RD1-score15-2=3
| RD1-score15-3=
| RD1-seed16=2
| RD1-team16= K Srebotnik A Sugiyama
| RD1-score16-1=6
| RD1-score16-2=6
| RD1-score16-3=
| RD2-seed01=7
| RD2-team01= Z Yan J Zheng
| RD2-score01-1=6| RD2-score01-2=6'''
| RD2-score01-3=
| RD2-seed02=
| RD2-team02= K Jans C Wozniacki
| RD2-score02-1=2
| RD2-score02-2=3
| RD2-score02-3=
| RD2-seed03=
| RD2-team03= S-w Hsieh A Kudryavtseva
| RD2-score03-1=3
| RD2-score03-2=4
| RD2-score03-3=
| RD2-seed04=
| RD2-team04=

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đôi nữ
Giải quần vợt Úc Mở rộng theo năm - Đôi nữ
Thể thao nữ Úc năm 2008