title: Hoạn quan

text:
Hoạn quan (chữ Nho: 宦官) hay quan hoạn là người đàn ông do khiếm khuyết ở bộ phận sinh dục nên không thể có gia đình riêng, được đưa vào cung kín vua chúa để hầu hạ những việc cẩn mật.

Có nhiều tên gọi để chỉ hoạn quan: thái giám (太監), công công (公公), tự nhân (寺人), yêm nhân (閹人), nội thị (內侍), thị nhân, yêm hoạn, hoạn giả, trung quan, nội quan, nội thân, nội giám...

Hoạn quan Trung Quốc

Trong lịch sử Trung Quốc, hoạn quan đã có từ thời Tây Chu, đương thời gọi là tử nhân, hoặc hạng nhân, yêm doãn, nội tiểu thần. Được tuyển dụng để làm một số công việc cung đình: truyền lệnh của nhà vua đến các quan, canh gác hậu cung, quét dọn phòng ốc, liên lạc giữa nhà vua với các cung phi... Vào thời Tây Chu các nước Tề, Sở, Tần, đều có hoạn quan, và gọi bằng các tên như hình thần, ty cung. Thời Chiến Quốc nước Triệu có Hoạn giả lệnh coi về hoạn quan. Nước Tần có hoạn quan đảm nhận chức Xa phủ lệnh. Sau khi Tần thống nhất Trung nguyên, hoạn quan có người làm đến Thừa tướng, gọi là Trung thừa lệnh. Thời Tây Hán, các hoạn quan được gọi là thường thị có những hoạn quan đảm nhận các chức Hoàng môn lệnh, Dịch đình lệnh. Đến nhà Đường đổi là trung quan.

Tại các triều nhà Tùy, nhà Đường, nhà Tống đặt ra cơ cấu Nội thị tỉnh do hoạn quan đảm nhiệm, trông coi các việc nội bộ ở trong cung đình. Hoạn quan ở hai triều Đường, Tống có người trực tiếp thống lãnh quân đội. Đến đời nhà Minh, đặt ra Thập nhị giám, Tứ ty, Bát cục gọi là Nhị thập tứ nha môn, trông coi về việc phục dịch trong cung đình, mỗi cơ cấu có thái giám trông coi. Đến đời nhà Thanh có Tổng quản thái giám, người đứng đầu thái giám, trực thuộc Nội vụ phủ.

Hoạn quan vốn chỉ là quan trong nội đình, không có quyền can dự chính sự, nhưng là người hầu cận thường ngày gần nhất của hoàng đế, được hoàng đế tin dùng, nên có khả năng lộng quyền, nắm được đại quyền chính trị, thậm chí có thể phế lập hoàng đế. Dưới các triều Đông Hán, Đường, Minh đều từng xảy ra những việc hoạn quan chuyên quyền làm bậy.

Chữ Hán, có hơn ba mươi từ ngữ dùng để chỉ hoạn quan, nên thường giải thích hoạn quan là thái giám. Nhưng kỳ thực, khái niệm về hai từ ngữ này có chỗ khác biệt. Mới đầu hoạn quan không nhất thiết phải là người bị thiến. Trong lịch sử Trung Quốc cổ xưa đã có hoạn quan. "Hoạn quan" chỉ là danh xưng chỉ chung những quan viên phục dịch, hầu hạ hoàng đế và gia tộc trong hoàng cung. Cho đến đầu đời nhà Đông Hán, khi Lưu Tú quang phục lại Hán thất, mới ban lệnh hoạn quan tất yếu phải là người đàn ông bị thiến. Trước đó, thời Hán Võ Đế, năm 99 trước Công nguyên, khi Lý Lăng thua trận đầu hàng Hung Nô, Tư Mã Thiên vì bênh vực Lý Lăng mà bị thiến và tuy là người bị thiến nhưng Tư Mã Thiên không phải là hoạn quan.

Từ ngữ "thái giám" xuất hiện sớm nhất vào đời Đường Cao Tông Lý Trị năm Long Sóc nhị niên, tức năm 662, khi đem thay đổi danh xưng "Điện trung tỉnh", cơ cấu chuyên lo việc xa giá, y phục trong hoàng cung thành "Trung ngự phủ", và cải "Giám thành trung ngự" thành "thái giám" và "thiếu giám".

Đến đầu đời nhà Minh thiết lập "Nhị thập tứ nha môn", mỗi nha môn đặt ra một thái giám giữ ấn tín phục dịch hoàng đế cùng gia thuộc, và người được giữ chức thái giám tất yếu phải là hoạn quan. Từ đấy "thái giám" thành danh xưng chuyên chỉ hoạn quan. Đến giữa thời kỳ nhà Minh, quyền thế của thái giám được mở rộng thêm ra. Thái giám có quyền làm sứ giả, trông coi quân đội, coi xét quan lại, dân tình nên trở thành lộng quyền.

Đến đời nhà Thanh, xét thấy sự chuyên hoành và tệ hại của thái giám mới đặt ra chức "Tổng quản Thái giám" làm thủ lĩnh, lệ thuộc vào "Nội vụ phủ" và giới hạn tước vị đến "tứ phẩm" để nhằm làm giảm quyền lực của thái giám.

Theo các nhà nghiên cứu, nguồn gốc hoạn quan ở Trung Quốc có ba nguyên nhân chủ yếu sau đây:
 Hoạn quan là những tội phạm, tù binh hoặc phản nghịch bị cắt sinh thực khí.
 Hoạn quan là cống phẩm của địa phương tiến cống vào cung đình.
 Tự nguyện xin thiến làm hoạn quan để mưu cầu phú quý.

Một số phương pháp yêm cát

Loại trừ những người đã khiếm khuyết khi sinh ra, một hoạn quan phải qua một "thủ thuật" hết sức đau đớn gọi là "yêm cát", "cung hình", "tàm thất", "hủ hình" hay "âm hình". Việc yêm cát như thế nào, sử sách ghi chép bất nhất. Theo Nam tinh thái giám khốc hình thì ghi lại có 4 phương pháp để thiến con trai:

 Cắt toàn bộ âm kinh và dịch hoàn
 Chỉ cắt bỏ dịch hoàn
 Đè cho vỡ nát dịch hoàn
 Cắt bỏ ống dẫn tinh

Theo sách Mạt đại thái giám bí văn còn liệt kê một phương pháp thiến nữa là "thằng hệ pháp", tức dùng dây cột chặt dịch hoàn của đứa bé, lâu dần thực khí mất công năng, bị chết đi. Hoặc cho đứa trẻ uống một thứ thuốc tê gọi là ma tuý dược, rồi dùng kim chích hoài vào dịch hoàn đứa trẻ khiến cho sinh thực khí không còn công năng nữa.

Carter Stent miêu tả về việc cát thể ở Trung Hoa cuối đời Mãn Thanh như sau:

Trước khi cát thể, người có ý định trở thành thái giám được đặt nằm nghiêng trên một cái giường thấp và được hỏi lần cuối cùng có hối hận gì khi bị thiến hay không. Nếu người đó trả lời không thì một người sẽ giữ chặt bụng người đó, hai người khác banh hai chân ra giữ cho khỏi cục cựa. Băng vải được quấn chặt ở bụng dưới và hai đùi và bệnh nhân được cho uống một thang thuốc mê (ma phế thang), bộ phận sinh dục của y được chà xát bằng nước ngâm ớt. Cả dương vật lẫn dịch hoàn được cắt xoẹt bằng một nhát dao sát tận đáy, một nút bằng kim loại cắm ngay vào lỗ sinh thực khí và vết thương được băng chặt bằng giấy bản, bên ngoài quấn vải thật chặt.

Người thái giám lập tức được những "đao tử tượng" dìu đi quanh phòng trong hai ba giờ liền trước khi được quyền nằm nghỉ. Người đó vừa đau đớn, vừa khát nước nhưng không được ăn uống và tiểu tiện trong ba ngày. Sau ba ngày, vải băng được cởi ra và cái nút được rút ra và nếu bệnh nhân có thể đi tiểu được ngay thì cuộc giải phẫu thành công và qua được thời kỳ nguy hiểm. Nếu người thái giám không tiểu tiện được có nghĩa là đường sinh thực khí đã bị thu hẹp hay bịt kín và chỉ còn đường chờ chết...

Thế nhưng việc tĩnh thân để thành thái giám không phải chỉ trong việc cắt bỏ bộ phận sinh dục mà thôi. Có gia đình chuẩn bị việc cho con mình tương lai sẽ làm thái giám tử khi còn nhỏ. Một bà vú (bảo mẫu) thuê để đặc biệt chăm sóc cho đứa trẻ ngay từ khi còn nằm trong nôi. Bà vú này có một thủ thuật riêng, mỗi ngày ba lần nắn bóp dịch hoàn đứa trẻ khiến đứa bé đau đến khóc thét lên. Lực bóp cũng tăng thêm và cơ quan sinh dục của đứa bé dần dần bị hủy hoại. Khi lớn lên không những mất khả năng sinh dục mà dương vật còn teo dần khiến đứa trẻ có nhiều nữ tính, không có yết hầu, hai vú nhô cao, mông nở, giọng nói lanh lảnh, dáng điệu ẻo lả và trở thành "ái nam, con gái"

Năm 1996, Tôn Diệu Đình (孫耀庭 Sun Yaoting), vị hoạn quan cuối cùng của chế độ phong kiến Trung Hoa qua đời, đặt dấu chấm hết cho hiện tượng hoạn quan của Trung Quốc.

Hoạn quan Việt Nam

Mặc dù văn hóa Việt Nam và văn hoá Trung Hoa có rất nhiều tương đồng, tương cận nhưng tại Việt Nam hầu như ít có những thái giám khuynh loát triều chính như ở Trung Hoa, trái lại có khá nhiều danh thần xuất thân từ hàng yêm hoạn.

Người hoạn quan thứ nhất cũng rất tiếng tăm là Việp Quận công Hoàng Ngũ Phúc làm quan dưới đời vua Lê Hiển Tông, đã cùng Phạm Đình Trọng dẹp yên hai cuộc khởi nghĩa của Nguyễn Hữu Cầu và Nguyễn Danh Phương, khi về hưu được phong làm Quốc lão. Về sau ông đem đại quân đánh vào Phú Xuân, bắt được Trương Phúc Loan rồi trấn thủ Thuận Hóa, chấm dứt một giai đoạn phân tranh Nam – Bắc kéo dài hơn 200 năm.

Người thứ ba là Tả quân Lê Văn Duyệt khai quốc công thần triều Nguyễn mà nay mộ của ông tại Bà Chiểu, Gia Định vẫn là một đền thờ được dân chúng chiêm bái gọi là Lăng Ông. Lê Văn Duyệt tuy cũng xuất thân hoạn quan nhưng ông bản chất là người liên giới tính chứ không phải tự thiến để thành quan thị như Việp Quận công Hoàng Ngũ Phúc.

Ở Việt Nam, hoạn quan được ghi nhận là có từ thời nhà Lý, đến triều Nguyễn, hoạn quan được chia làm năm trật:

 Quản vụ Thái giám và Điển sự Thái giám.
 Kiểm sự Thái giám và Phụng nghi Thái giám.
 Thừa vụ và Điển nô Thái giám.
 Cung sự và Hộ nô Thái giám.
 Cung phụng và Thừa biện Thái giám.

Việc kén chọn hoạn quan ưu tiên tuyển những trẻ em "ái nam con gái" do lệnh của triều đình. Người dân nào sinh con có khuyết tật đó được quan sở tại tới khám xét rồi làm sớ tâu lên. Cha mẹ đứa bé sẽ nuôi con đến lúc 13 tuổi, sau đó Bộ Lễ sẽ đưa vào cung tập sự hoạn quan. Làng nào có hoạn quan tiến cử được miễn binh lính, phu phen tạp dịch và cả sưu thuế. Nếu không có đủ số trẻ ái nam con gái, thanh niên nào tự nguyện thiến bộ phận sinh dục sẽ được tuyển chọn. Tuy nhiên, thái giám Việt Nam chỉ là một số nhỏ không được trọng vọng lại chỉ được làm những việc lặt vặt chưa thành hẳn một tầng lớp có ảnh hưởng như Trung Hoa. Theo chỉ dụ của vua Minh Mạng, thái giám không được dự vào phẩm hàm hay quan chức triều đình và chỉ được hầu hạ trong cung mà thôi, cũng có thể nhà vua không muốn xảy ra việc hoạn quan chuyên quyền như Trung Hoa hay vì đố kỵ với Tả quân Lê Văn Duyệt trong vụ nổi loạn thành Phiên An. Tấm bia khắc là toàn văn bản dụ này nay vẫn còn trong Văn Miếu, Huế. Thái giám cũng có riêng một nghĩa trang trong khuôn viên chùa Từ Hiếu, cách Huế khoảng 1 km theo hướng tây nam và vì thế chùa này còn được gọi là chùa Thái Giám.

Trong một số thời kỳ, nước Việt phải đem cống sang Tàu một số người tài giỏi, sau đó bị trở thành hoạn quan. Theo Hoàng Minh thông ký, một hoạn quan người Việt là Nguyễn An đã vẽ kiểu tu tạo thành Bắc Kinh bao gồm 9 cửa, 2 cung, 3 điện, 5 phủ, công đường, nha môn 6 bộ và các trường xưởng nhà trạm. Ông làm quan trải năm đời vua triều Minh là: Thành Tổ, Nhân Tông, Tuyên Tông, Anh Tông, và Cảnh Tông, tính tình liêm khiết rất đáng kính trọng.

Thái giám dưới thời Lê - Trịnh
Thời Hoàng hậu nguyên bùi, niên hiệu Bảo Thái (1720 - 1729), trong hàng quan lại, ngoài Văn ban và Võ ban, chúa Trịnh còn đặt ra một ban thứ ba là Giám ban với các chức:
 Tổng thái giám (hàm Chánh tam phẩm)
 Đô thái giám (Tòng tam phẩm)
 Thái giám (Chánh tứ phẩm)
 Thiếu thái giám (Tòng tứ phẩm)
 Đồng trị giám sự (Chánh ngũ phẩm)
 Tả hữu thiếu giám (Tòng ngũ phẩm)...
Trong thời kỳ này, hoạn quan được trực tiếp tham gia chính sự, viên chức đứng đầu Giám ban chỉ kém vế hơn Thượng thư (Tòng nhị phẩm) một bậc, còn chức danh Thiếu giám (Tòng ngũ phẩm), một loại quan nhỏ trong Giám ban còn to hơn cả quan Tri phủ tại địa phương (Tòng lục phẩm) đến hai bật.

Theo ký sự của R.P Koffler, một người Pháp đã đến Đại Việt thời kỳ này, có ba viên quan đứng đầu Giám ban giữ những nhiệm vụ hết sức quan trọng: một người quản lý ngân khố triều đình, thu thuế, thanh toán mọi chi tiêu trong cung đình; còn hai người kia phụ trách việc thương mại với người nước ngoài và chỉ có họ mới được phép bán vàng, sắt, ngà voi... cho thương nhân Châu Âu. Điều này chứng tỏ các chúa Trịnh luôn có ý dùng Giám quan làm một lực lượng hậu thuẫn riêng cho mình. Hậu quả của tình trạng đó là sự lộng quyền của nhiều hoạn quan trong triều, điển hình là trường hợp Hoàng Công Phụ, một hoạn quan được phong đến tước Hiệp quận công, đã thao túng việc triều chính, lấn át cả chúa Trịnh Giang khiến một số quan lại ở phủ liêu phải đứng lên truất Trịnh Giang lập em là Trịnh Doanh lên thay và triệt hạ phe cánh Hoàng Công Phụ. Cũng từ đó Giám ban bị bãi bỏ hẳn.

Thái giám dưới thời Nguyễn
Dưới thời Gia Long, vị vua này không có những sửa đổi nào đáng kể trong quy chế hoạn quan. Phải đợi đến ngày 1.2 năm Minh Mạng thứ 17 (17.3.1836), nhà vua mới ban hành một chỉ dụ quan trọng nhằm hạn chế quyền hạn của hàng hoạn quan trong triều đình. Theo chỉ dụ này, hoạn quan phải trở lại với những công việc cố hữu là phục dịch trong cung. Họ không còn được xếp trong ngạch chung của các quan lại mà xếp riêng làm 5 hạng:
 Hạng nhất (Thủ đẳng) gồm Quảng vụ và Điểm sự thái giám.
 Hạng nhì (Thứ đẳng) gồm Kiểm sự và Phụng nghi thái giám.
 Hạng ba (Trung đẳng) gồm Thừa vụ và Điển thắng thái giám.
 Hạng tư (Ái đẳng) gồm Cung sự và Hộ thắng thái giám.
 Hạng năm (Hạ đẳng) gồm Cung phụng và Thừa biện thái giám.
Chỉ dụ được ban ra không đầy nữa năm sau khi dẹp xong vụ khởi loạn của Lê Văn Khôi cùng binh lính ở Gia Định thành và truy xét tội của Tả quân Lê Văn Duyệt, nguyên là một thái giám trong phủ chúa Nguyễn Phúc Ánh (thập niên 1780). Điều này cho thấy vua Minh Mạng đã để những ấn tượng về biến cố Gia Định thành chi phối quyết định của mình. Để chỉ dụ được phỉ biến rộng rãi, nhà vua cho khắc vào một bia đá đặt ngay trước Quốc Tử Giám để các giám sinh xem và truyền đạt lại đời sau. Đến cuối thập niên 1910, người ta vẫn còn thấy tấm bia này. Các đời Đồng Khánh (1887), Thành Thái (1895), có những thay đổi nhỏ trong quy chế thái giám, chủ yếu là về lương bổng hàng năm. Riêng đời Thành Thái (1889 - 1907) trong cung có 15 thái giám: 5 người phụ coi lăng tẩm của tiên đế, 2 người phục dịch Hoàng thái hậu, còn 2 giúp các việc trong cung cấm. Đến thời Duy Tân (1914), triều đình tuy không quyết định bãi bỏ hẳn lớp hoạn quan, những vẫn giữ lại những người đương chức và từ đó về sau không tuyển mới nữa.

Hoạn quan Triều Tiên

Các quốc gia khác
Trung Quốc là nước đã định chế hóa vai trò của thái giám nhưng tập tục này đã hiện diện trong nhiều quốc gia, nhiều bộ lạc và xã hội có tục đa thê. Người ta thường sử dụng những người bị yêm hoạn làm kẻ hầu người hạ, canh giữ các tì thiếp của vua chúa hay phú gia. Ngày nay, việc giải phẫu cắt bỏ sinh thực khí của mình vì bệnh tật, vì tôn giáo hay vì một quan điểm tính dục nào đó vẫn còn công khai hay lén lút tại một vài nơi trên thế giới.

Theo truyền thuyết, việc cắt bỏ bộ phận sinh dục phái nam đã có rất lâu như một nỗ lực mà người đàn ông muốn trở thành nữ nhân để mong có được khả năng truyền chủng như phụ nữ (womanlike fertility). Tại Trung Đông và một số quốc gia châu Phi có tục cắt da qui đầu vào tuổi dậy thì để đánh dấu sự thành niên của con trai cũng là nhằm bắt chước việc hành kinh của đàn bà và mảnh da đó dùng như một tế phẩm để dâng lên thượng đế (offerings to Yahweh). Người Trung Đông còn quan niệm rằng nếu giữ mình trong sạch thì sẽ dễ được lên thiên đàng và chính vì thế nhiều nam nhân đã tự nguyện được thiến để thành yêm hoạn ngõ hầu được sống đời đời sau khi chết.

Dưới thời Đế quốc La Mã, những thanh niên khỏe mạnh được tuyển chọn để đem thiến đi làm hoạn quan. Ví dụ Bagoas là hoạn thần được Alexander Đại đế sủng ái, còn vua Nero thì có hoạn quan tên là Sporus.

Người Ấn Độ chia người yêm hoạn ra thành ba loại: loại bẩm sinh lúc đẻ ra có dương vật nhưng không có dịch hoàn, loại không có cả dương vật lẫn dịch hoàn và loại trở thành yêm hoạn sau khi giải phẫu. Ở Ấn Độ trước đây có những người đi rong từ vùng này sang vùng khác thiến người khác để kiếm ăn (traveling eunuch-makers). Phương pháp của họ rất giản dị là buộc chặt bộ phận sinh dục bằng một mảnh băng (ligature) rồi cắt xoẹt đi bằng một con dao thật sắc.

Trong thời Trung cổ, một số quốc gia thuộc châu Âu cũng có tục lệ thiến những kẻ bị kết án đa dâm (excessive cupidity) và nhiều giáo sĩ muốn giữ mình trong sạch cũng tự cắt bỏ bộ phận sinh dục để khỏi vướng mắc vào đường tình ái. Những người này được gọi dưới cái tên hesychasti có nghĩa là "kẻ mãi mãi trong sạch".

Nước Ý có thời điểm có đến 4000 người yêm hoạn, nhiều nhất là các tu sĩ Thiên Chúa giáo và chính Giáo hoàng Clement 14 đã phải ra lệnh cấm thi hành hủ tục này. Còn tại Pháp, những người nào tự hủy mình sẽ bị trừng phạt theo hình luật.

Ở Ai Cập và Ba Tư, những ai phạm tội hiếp dâm cũng bị thiến để trừng trị.

Tại một số di tích ở Ai Cập, người ta đã phát hiện được những hình ảnh về những người nô lệ bị hoạn nhằm phục vụ cho những phu nhân của các gia đình giàu có. Những dấu tích đó cho thấy hoạn quan đã từng tồn tại ở Ai Cập cách đây khoảng 4.000 năm. Theo hình luật của Vương quốc Assyrie – khu vực Lưỡng Hà (1450–1250 TCN), nếu người chồng bắt được vợ mình đang ngoại tình với kẻ khác, anh ta có thể trừng phạt kẻ tình địch bằng cách thiến, biến thành hoạn quan.

Một số quốc gia khác thì có tập tục thiến những ca sinh có giọng cao (tenor) trong những ca đoàn tôn giáo để giữ cho những người này khỏi vỡ tiếng khi dậy thì. Những ca sinh đó gọi là castrati được tịnh thân từ khi còn nhỏ vì người ta tin rằng giọng trong trẻo của họ sẽ khiến cho Thiên Chúa vừa lòng hơn những ca sinh con gái, và vì thế trong thời Trung cổ phụ nữ không được gia nhập các ca đoàn này.

Tại Nga, giáo phái tên là Bồ Câu Trắng (White Dove), hay còn gọi là giáo phái Skoptzy do Ssaliwanow sáng lập vào thế kỷ 18, đã khuyến khích giáo đồ tự nguyện cắt bỏ bộ phận sinh dục, coi đó như là một hành vi dâng hiến cho Thiên Chúa. Phương pháp này áp dụng cho cả nam lẫn nữ tín đồ. Nam nhân có thể bị cắt cả sinh thực khí lẫn dịch hoàn hay chỉ một trong hai, còn đàn bà thì cắt bỏ tử cung, ngoại âm thần, nhũ hoa tùy theo mức độ trong sạch mà họ muốn. Những người cắt bỏ hoàn toàn bộ phận sinh dục được mang nhãn hiệu "người mang dấu ấn của Vương triều" (Bearer of the Imperial Seal)...

Nhiệm vụ và đời sống hoạn quan

Nhiệm vụ
Dưới các triều đại phong kiến Trung Quốc cũng như Việt Nam, triều đình có hệ thống quan lại để tham gia làm việc nước, chia làm hai ban văn - võ, từ lớn đến nhỏ gồm cửu phẩm, mỗi phẩm lại phân biệt chánh và tòng, cuối cùng là hạng vị nhập lưu (chưa được liệt vào hạng nào cả). Ngoài ra, trong cấm cung, hoàng gia đông đúc cũng cần người phục vụ công việc hàng ngày và chầu hầu từ nhà vua đến tam cung lục viện. Họ phần lớn thuộc phái yếu gọi là nữ quan, có nhan sắc, được tuyển chọn hàng năm trong dân gian, ai may mắn được lọt vào mắt xanh của nhà vua, được sủng ái và sinh hạ hoàng nam, hoàng nữ thì được cất nhắc dần lên địa vị lục tần, tam phi còn lại đều thuộc hạng thị tỳ và làm việc ở các cơ sở nội đình như nhà kho (cung nô), nhà bếp (cung trù), hay quét tước, coi sóc các cung điện...

Trong cấm thành còn có bao nhiêu công việc mà phái yếu không làm nổi, phải cậy đến phái mạnh. Nhưng một kẻ phái mạnh chính tông mà ở giữa đám phái yếu xinh như hoa, đẹp như mộng thì quá nguy hiểm. Để tránh những sự cố đáng tiếc xảy ra, nhà vua phải cần đến những người đàn ông không còn là đàn ông nữa. Đó là hoạn quan. Tuy nhiên, mặc dù hoạn quan bị mất khả năng sinh dục, họ vẫn có những thèm khát và đòi hỏi, nhất là những người bị thiến sau khi đã đến tuổi trưởng thành. Trong nhiều trường hợp, chính họ là nạn nhân của những cung phi bị dồn nén, nhất là những thái giám còn nhỏ tuổi. Trong một vài triều đại, họ còn được phép ngủ chung với đàn bà trong cung để cho các phi tần có chút khí dương ngõ hầu ít bệnh tật. Đối với những hoạn quan chỉ bị cắt dịch hoàn rất có thể họ vẫn cương cứng được và chính vì thế nhiều lời đồn đãi rằng họ vẫn có thể phục vụ cung nhân...

Những tiểu thái giám xinh đẹp chừng mười mấy tuổi được tĩnh thân để tiến cung gọi là "đồng giám" hay "hài giám" thường được hoàng hậu, quý phi, quý nhân yêu thích. Những đứa trẻ này vì đã tĩnh thân từ khi còn rất nhỏ nên được coi là rất trong sạch chưa vương vấn một ý niệm tính dục nào và thường được cung nhân, phi tần nuôi như như người ta nuôi một con vật yêu thích. Chúng cũng được tự do hơn nghĩa là được vào phục vụ các cung nhân trong khuê phòng hay trong buồng tắm ở những khung cảnh kín đáo nhất. Tuy nhiên khi đã lớn, họ vẫn bị thay thế bằng những thái giám nhỏ tuổi hơn và được điều động ra làm công việc ở bên ngoài khu vực phụ nữ sinh sống.

Nhiệm vụ của hoạn quan là làm đủ thứ việc trong nội cung, như trà nước, xe kiệu, chợ búa, hầu hạ hoàng đế, thái hậu, phi tần, truyền mệnh lệnh vua, liên lạc thông tin và canh phòng, bảo vệ an ninh các cung điện. Thái giám hầu cận bên vua bao giờ cũng được tuyển chọn rất kỹ, còn lại là cung dám làm các việc vặt như quét tước nhà cửa, chăm sóc cây cối, cất giữ hóa phẩm... Như vậy, thái giám là một hệ thống nội quan chỉ phục vụ công việc hàng ngày trong cấm cung, không liên quan gì đến triều đình.

Thế nhưng trong lịch sử, không ít trường hợp ngoại lệ xảy ra, có những người tài năng, nhờ được vua yêu mà lập nên sự nghiệp lẫy lừng, lưu danh muôn thuở; trái lại, cũng có những người dựa thế vua mà khuynh loát cả triều đình, tạo nên cái thế rối loạn, suy sụp. Hoạn quan mỗi khi lấn quyền triều đình thì gây nhiều tai họa, vua Minh Mạng đã cảnh báo trong bài dụ hiện còn ở Văn Miếu, Huế, trong đó có đoạn:
Đời sau dần dần không noi phép cổ, để bọn điêu đang tham chính nắm quyền, không khác cho chúng nắm gươm đằng chuôi, như bọn thập thường thị đời Hán, bọn trung quan đời Đường, bọn tứ hung đời Minh, cho đến lũ Hoàng Công Phụ đời Lê ở nước An Nam; cái thế của chúng nổi lên như lửa, những điều họa hại theo nhau đổ đến. Nguyên do là bởi ông vua đương thời làm đầu têu, thấy chúng dễ sai bảo nên yêu thích, rồi hết sức tin cậy, rốt cuộc quyền thế của chúng đã thành, không thề đè nén được. Dẫm sương biết sẽ có tuyết, gương đã rõ ràng...

Đời sống hoạn quan
Họ sống rất đầy đủ, sung sướng về mặt vật chất, nhưng lại thiếu thốn, đau khổ về mặt tinh thần. Người xưa vốn rất coi trọng nhiệm vụ truyền giống, phê phán, kết tội nặng những kẻ tuyệt chủng, bất hiếu hữu tam, vô hậu vi đại (có ba điều bất hiếu, lớn nhất là không có con nối dõi tông đường), vì thế, họ bị người đời coi thường, khinh rẻ. Sống với mặc cảm ấy, nên họ luôn bị dằn vặt làm cho đau khổ, nhất là đối với những người bất đắc dĩ vướng vào cái nghiệp oan trái này. Đối với tổ tiên, cha mẹ, họ tự coi mình là tội nhân bất hiếu; đối với bản thân, họ không thoát khỏi cái cảnh trăm năm cô đơn, và đến khi nhắm mắt, sẽ trở thành loài ma lang thang, không nơi nương tựa. Vì vậy, họ níu vào chùa để nương nhờ hương khói mai sau và đã có những thời, thái giám trở thành một tầng lớp cách biệt.

Sau khi đã cắt bỏ bộ phận sinh dục, âm nang, âm hành của họ được gọi dưới cái tên bảo cụ sẽ được dùng những kỹ thuật riêng để bảo tồn và coi như một món đồ quý, giữ gìn rất cẩn thận. Trước hết bảo cụ được tẩm vôi bột để cho khỏi thối và hút hết những máu mủ còn trong đó để cho được khô ráo, sau đó dùng vải hay giấy bản lau sạch rồi mới đem ướp trong hương liệu để cho dầu thấm vào, đặt trong bao bằng lụa, cất trong hộp gỗ rồi hàn kín lại. Người ta chọn ngày lành tháng tốt cung kính đưa chiếc hộp đó đến từ đường họ người bị thiến, cung kính treo chiếc hộp đó trên xà nhà. Sau đó mỗi năm, họ lại rút cái hộp đó lên cao thêm một chút, ý chúc tụng cho người bị yêm hoạn phục vụ trong triều đình được thăng quan tiến chức.

Việc gìn giữ "bảo cụ" có hai lý do. Thứ nhất, mỗi khi được thăng thưởng thái giám phục vụ trong cung đình đều phải trình cho thượng quan xem của quý để chứng minh rằng quả thực mình đã được tĩnh thân (nghiệm bảo). Lý do thứ hai, là khi người đó chết đi, lúc tẩm liệm người ta sẽ hạ phần thân thể bị cắt ra còn đang treo trên xà nhà xuống may cho dính lại chỗ cũ, còn tờ tự nguyện yêm cát thư (đơn tình nguyện xin cắt bỏ bộ phận sinh dục) sẽ được đốt trước linh sàng để người chết được khôi phục nguyên trạng ngõ hầu dưới cửu tuyền còn mặt mũi mà nhìn lại cha mẹ tổ tiên và nếu có đầu thai thì kiếp sau cũng được toàn vẹn thân thể.

Chính thủ tục này cũng gây nên nhiều chuyện trớ trêu, hoặc đao tử tượng giữ bảo cụ làm của riêng để sau này bán lại hoặc cho thuê những ai muốn thăng quan nhưng lại không giữ được món đồ của mình vì bị thất lạc hay bị kẻ gian ăn cắp mất. Mỗi khi có biến loạn ở kinh thành, nhiều thái giám đã hoảng hốt chạy đi tìm cái bảo cụ của mình, có khi tranh cướp nhau để mong được chết toàn thây.

Mặc dù bị thiến vẫn có những hoạn quan vẫn hoang tưởng rằng họ có thể "mọc" lại được. Chính vì niềm tin đó, đời Thanh đã có luật lệ rằng tiểu thái giám nhập cung rồi sau ba năm sẽ phải qua một kỳ "tiểu tu", năm năm qua một kỳ "đại tu" để những thái giám chuyên môn xét lại xem ngọc hành có "trùng sinh" hay không. Theo sách Thần Viên Tạp Thức, thái giám thường thích ăn các loại thức ăn tráng dương và dùng những toa thuốc như Mẫu Cẩu Cảnh Tán, Thiên Khẩu Nhất Bôi Ẩm, Ngọc Cảnh Trùng Sinh Phương... để mong trở lại bình thường.

Về phần ngoại mạo, người đã bị yêm cát thay đổi rất nhiều, trở nên có nhiều nữ tính, không mọc râu, không lộ hầu, ngực nhô lên, mông nở, giọng nói the thé, hành động yểu điệu, da dẻ cũng nhẵn nhụi hơn trông chẳng khác gì đàn bà giả đàn ông. Vì hạ thể nở nang (đùi và chân to ra) nên thái giám thường đi chân chữ bát, bước ngắn mà nhanh. Thái giám cũng dễ trở nên phì nộn, mặc dầu da thịt thường nhão nhoẹt nhưng đến già lại teo đi nên những người có tuổi da dẻ lại nhăn nheo hơn bình thường khiến thái giám bốn mươi tuổi trông già như người già tám mươi.

Thái giám thường là đề tài để cho người ta diễu cợt, châm chọc lắm khi rất tàn nhẫn. Ở Bắc Kinh có một khu vực tên là "Thiên Kiều" là nơi có trình diễn những nghệ thuật dân gian, trong đó có một loại hí kịch gọi là "tướng thanh" bao gồm hai người, kẻ xướng người đáp trong đó thái giám thường bị lôi ra làm trò cười.

Người bị thiến ngoài những thay đổi thể chất, tinh thần cũng ảnh hưởng nặng nề và chính vì thế họ trở nên độc ác, nhỏ nhen, tàn nhẫn khác với người thường. Ngoài ra, thái giám vì bị khiếm khuyết các cơ ở hạ bộ nên thường hay bị són nước tiểu ra quần, thành thử nặng mùi nên cũng hay bị chế giễu. Trong một xã hội còn kém văn minh, những người bất hạnh vì cơ thể bị khuyết tật không được xã hội ưu đãi mà thường bị ngược đãi. Hiện tượng đó vẫn còn xảy ra ở một vài nơi trên thế giới...

Một số hoạn quan nổi tiếng

Việt Nam

 Đỗ Thích, hoạn quan thời nhà Đinh, người đã ám sát vua Đinh Tiên Hoàng và Đinh Liễn
 Lý Thường Kiệt, thời nhà Lý
 Dương Chấp Nhất, thời nhà Mạc, người đã đầu độc tướng Nguyễn Kim
 Hoàng Ngũ Phúc đời vua Lê Hiển Tông.
 Lê Văn Duyệt, Tả quân khai quốc công thần triều Nguyễn, nguyên là một thái giám trong phủ chúa Nguyễn Phúc Ánh

Trung Quốc
 Triệu Cao nhà Tần
 Tào Đằng cuối thời Đông Hán, hoạn quan duy nhất có tước hiệu hoàng đế (truy tôn)..
 Thập Thường thị thời Tam Quốc (Trương Nhượng, Kiển Thạc...)
 Ngụy Trung Hiền thời nhà Minh
Nguyễn An, kiến trúc sư người Việt sống vào thế ky 15 tại Trung Quốc. Ông là tổng công trình sư và cùng với Sái Tín là kiến trúc sư trưởng xây dựng Tử Cấm Thành Bắc Kinh, Trung Quốc thời vua Minh Thành Tổ Chu Đệ (1403 - 1424).
 Lý Liên Anh, thời Thanh

Tham khảo
 Tạp chí Nghiên cứu và phát triển số 3 (51).2005 do Sở Khoa học và Công nghệ Thừa Thiên-Huế phát hành.
 Hoạn-Quan-Thị. Tác giả Bình Giang, Nhà nghiên cứu Hán Nôm, Việt Kiều tại Pháp.

Xem thêm
 Phim Mạt đại hoàng tôn của Hồng Kông: phim có một phần đề cập về cuộc đời một Thái giám trước và sau khi vị Hoàng đế cuối cùng của Trung Hoa bị phế bỏ.

Tham khảo

Tham khảo

Hoạn giả


title: Macronema fulvum

text:
Macronema fulvum là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Macronema


title: 3512 Eriepa

text:
3512 Eriepa (1984 AC1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 8 tháng 1 năm 1984 bởi Wagner, J. ở Flagstaff (AM).

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 3512 Eriepa

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1984


title: Bồn Man

text:
Bồn Man (盆蠻) hay  Trấn Ninh, Muang Phuan là một quốc gia cổ từng tồn tại ở khu vực tỉnh Xiêng Khoảng, một phần các tỉnh Hủa Phăn đến Khăm Muộn, ở phía Đông nước Lào, và một phần phía tây các tỉnh miền Bắc Trung bộ Việt Nam (khoảng Nghệ An đến Quảng Bình). Vùng đất này từng bị chi phối, tranh giành bởi nhiều quốc gia lân cận như Đại Việt, Lan Xang, Xiêm La và sau cùng là Pháp, và ngày nay thuộc lãnh thổ nước Lào. Vùng này từng nằm dưới sự cai trị của nước Đại Việt từ thời vua Lê Nhân Tông với tên gọi là Trấn Ninh (鎮寧), thuộc xứ Nghệ An. Sau hơn 350 năm thì vùng này bị Nguyễn Ánh (vua Gia Long nhà Nguyễn) cắt cho Lào. Tính đến nay thì đây là vùng lãnh thổ lớn nhất mà Việt Nam bị mất, và đặc biệt hơn nữa là vùng này bị mất không phải do bị xâm chiếm mà là do vua Việt Nam tự ý cắt cho nước ngoài.

Đến thời Minh Mạng thì Việt Nam chiếm lại, nhưng đến thời Pháp thuộc, Trấn Ninh được người Pháp cắt sang lãnh thổ Lào thuộc Liên bang Đông Dương, sau này trở thành tỉnh Xiengkhuang của nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào.

Thành lập
Dân tộc Tai Phuan hoặc người Phuan là một nhóm dân tộc Thái-Lào theo Phật giáo, di cư từ miền Tây Nam Trung Quốc đến (Ai Lao) Lào. Khoảng cuối thế kỷ 13 đã hình thành bộ lạc độc lập sống tập trung ở Cánh đồng Chum (trên cao nguyên Xiêng Khoảng).

Tiểu quốc Bồn Man của Người Tai Phuan được thành lập vào khoảng năm 1369 sau khi nhà Nguyên mất quyền kiểm soát ở Vân Nam vào tay nhà Minh bên Trung Quốc. Các bộ tộc người Thái ở phía nam Vân Nam giành được cơ hội độc lập trong lãnh thổ họ cư trú.

Ranh giới Bồn Man với phía Bắc, phía Tây và phía Nam là vương quốc Lan Xang, phía Đông là Đại Việt. Ban đầu, khoảng nửa cuối thế kỷ 14, Bồn Man được hợp nhất vào Lan Xang dưới thời vua Fa Ngum.

Vương quốc Bồn Man được các tù trưởng thuộc dòng họ Cầm cai trị, với thủ đô là Xieng Khouang, dân số ước chừng 9 vạn hộ<ref>Ngô Sĩ Liên, Đại Việt Sử Ký Toàn Thư</ref>. Tuy nhiên, tiểu quốc Bồn Man đã có một quyền tự chủ cao trước Lan Xang, mặc dù họ đã phải cống nạp thuế cho Lan Xang.

Theo Khâm định Việt sử Thông giám cương mụcː "Tháng 7, mùa thu. 1448. Tồn Bồn Man cầu xin phụ thuộc về ta. Triều đình đem đất của Tồn Bồn Man đặt làm châu Quy Hợp. Lời chua - Tồn Bồn Man: Đất này ở về phía tây tỉnh Nghệ An, đông nam giáp miền thượng du Nghệ An và phần rừng rú thuộc Quảng Bình, tây bắc giáp châu Ninh Biên thuộc Hưng Hóa và miền thượng du thuộc Thanh Hóa, phía dưới tiếp giáp với Quỳ Châu và Tương Dương thuộc Nghệ An. Tồn Bồn Man còn tên nữa là Bồn Man, Cầm Lư thị nối đới làm thổ tù. Khi Lê Thái Tổ đã khai quốc, Bồn Man mới bắt đầu đến triều cống. Dưới triều Lê Nhân Tông, năm Thái Hòa thứ 5 (1447), Bồn Man đến tiến cống voi và xin phụ thuộc về ta. Nhà vua xuống chiếu cho đổi Bồn Man làm châu Quy Hợp lệ thuộc vào phủ Lâm An. Theo Nhất thống chí của Lê Định thì châu Quy Hợp có 12 sách và động, đều là dân người Mán cả. Có quan quân đóng ở đó để phòng thủ. Từ đồn Quy Hợp này đi lên phía tây thì đến phủ Trấn Ninh, đường dài 1.929 tầm. Đó là con đường mà nước Vạn Tượng sang ta triều cống tất phải đi qua."

Theo cuốn Lịch sử Lào của M.L. Manich: Từ thế kỷ thứ 7 thời vua Piloko, hoàng tử Chet Chuang con trai Piloko đã được gửi đến cai trị Xiêng Khoảng. Sau đó khoảng năm 698, Muang Phuan hoặc Xiengkhuang được thành lập bởi hoàng tử Chet Chuang. Từ đó Chieng Khouang Muang Phuan trở thành một quốc gia bộ lạc tồn tại độc lập bên cạnh các quốc gia Chiang Saen, Sukhothai nối tiếp nhau của người Thái-Lào và sau đó là Lan Xang của Phà Ngừm. Đến thời Phà Ngừm, ông chinh phục được các vương quốc Lào cổ trong đó có cả Chieng Khouang, nhập vào Lan Xang. Riêng Bồn Man vào năm 1349, Phà Ngừm thu nạp được là nhờ sự liên kết với hoàng tử Khio Kamyor, con của tù trưởng Xieng Khouang lúc đó là Chao Kamphong, chống lại cha mình.

Tên của các vị tù trưởng (vua) của Bồn Man, cai trị Chieng Khuoang sau Chet Chuang, cho đến trước thời nước Lan Xang ra đời bên cạnh Bồn Man, là:
Chetchuan, Chetchod, Chetchue, Chetchan, Chetyod Yohkam, Chao Pra Yeehin, Chao Pra Kue, Chao Kamlun, Chao Kampeng, Chao Kamkhod, Chao Kamrong, Chao Kamchaek, Chao Kamphan, Chao Ruea, Chao Rueang (chỉ như là nhiếp chính), Chao Kampin (con trai của Kamphan), Chao Kamton, Chao Kamtodsak, Chao Kamkuon, Chao Kamluon, Chao Kamnah, Chao Kamtao, Chao Kamkao, Chao Kamphong.

 Xung đột với Đại Việt

Nguyên do một phần đất Bồn Man đã xin nội thuộc Đại Việt dưới triều Hoàng đế Lê Nhân Tông, được vua Nhân Tông nhập vào nước Đại Việt, thành châu Quy Hợp xứ Nghệ An và cử quan quân sang, nhưng vẫn cho họ Lư Cầm đời đời làm Phụ đạo.

Năm 1478, Cầm Công (hay Lư Cầm Công thủ lĩnh của Bồn Man) liên kết với Lan Xang đem binh quấy nhiễu châu Quy Hợp.
Vua Lê Thánh Tông sai các tướng Lê Thọ Vực, Trịnh Công Lệ... đánh quân Bồn Man và Lão Qua. Quân Đại Việt đi chia làm 5 đạo từ Nghệ An, Thanh Hóa, Hưng Hóa và đã đánh bại đồng thời đánh đuổi tới lưu vực sông Mê Kông giáp với Miến Điện ngày nay.

Theo Việt Nam sử lược thì: Sau khi Cầm Công bị giết, vua Lê Thánh Tông đã sáp nhập lãnh thổ Bồn Man vào Đại Việt, đặt tên là Phủ Trấn Ninh và giao cho một người họ hàng của Cầm Công là (Lư) Cầm Đông làm Tuyên úy Đại sứ và đặt các quan cai trị (Quy Hợp) như trước.. Vùng đất này đặt thành phủ Trấn Ninh, gồm 7 huyện là:
Cảnh Thuần (景淳)
Châu Lang (珠琅),
Kim Sơn (金山),
Minh Quảng (明廣),
Quang Vinh (光荣),
Thanh Vị (清渭),
Trung Thuận (忠顺).

 Sáp nhập vào Việt Nam thời Hậu Lê
Phần lãnh thổ Bồn Man thuộc về Việt Nam từ năm 1479 thời vua Lê Thánh Tông (ít phụ thuộc Lão Qua (Lan Xang) hơn), nhưng dưới hình thức tự trị (địa phương tự xử lý những việc nội bộ ít quan trọng. Nhà Lê cho thổ quan là người họ Cầm cai quản, mà không cử lưu quan sang cai trị. Về mặt hành chính, lãnh thổ Bồn Man được Đại Việt xem là thuộc xứ Nghệ An của Đại Việt.

Năm 1707, khi nhà nước Lan Xang phân rã thành 3 tiểu quốc nhỏ: Vương quốc Vientiane, Vương quốc Luang Phrabang và Vương quốc Champasak thì Muang Phuan trở thành một tiểu quốc chư hầu của Vương quốc Luang Phrabang.

Năm 1720, Muang Phuan phụ giúp vương quốc Luang Prabang trong cuộc chiến chống lại vương quốc của người Miến và người Xiêm. Dưới sự lãnh đạo của Chao Kham Sattha, Muang Phuan một lần nữa tham gia cuộc chiến với vùng Thakhek, 1 chư hầu của Vương quốc Vientiane.

Vào khoảng thời gian cuối những năm Vĩnh Hựu (1735-1739) thời Lê Ý Tông, Trấn Ninh (với cả Sầm Châu và Trình Quang) bị một hoàng thân nhà Lê là Lê Duy Mật chiếm cứ (bắt giam tù trưởng Trấn Ninh là (Lư) Cầm Hương), chống lại nhà Lê-Trịnh. Năm 1770, Trịnh Sâm điều quân sang đánh dẹp Lê Duy Mật, lấy lại Trấn Ninh và giao cho cháu Cầm Hương là Lư Cầm Uẩn làm tù trưởng. Đến cuối thế kỷ 18 (thập niên 1770), vương quốc Xiêm đã hình thành và lớn mạnh, thì các tù trưởng Muang Phuan (Trấn Ninh) bắt đầu triều cống cho Xiêm, nhưng vẫn thuộc về Đại Việt.

 Ly khai và nhà Tây Sơn tái chiếm
Thời nhà Tây Sơn Việt Nam, các tù trưởng Trấn Ninh, theo Xiêm và Vạn Tượng (Viêng Chăn) chống lại nhà Tây Sơn. Năm 1791, Trần Quang Diệu mang 3 vạn quân sang Trấn Ninh, chiếm lại vùng này bắt được các tù trưởng Thiệu Kiểu, Thiệu Đế của Trấn Ninh.

Tháng 8, Trần Quang Diệu bình được Trịnh Cao và Quy Hiệp. Tháng 10, thủ lãnh Vạn Tượng bỏ thành chạy, quân Tây Sơn lấy được vô số chiêng, trống và vài chục thớt voi. Thừa thắng đánh thẳng đến biên giới Xiêm La, chém được Tả súy là Phan Dung và Hữu súy là Phan Siêu. Binh Xiêm thua chạy tán loạn. Đất Trấn Ninh lại thuộc về Đại Việt.

 Bị Gia Long cắt cho Vạn Tượng
Nhà Nguyễn đánh bại Tây Sơn, ngay sau khi lên ngôi, Gia Long đem đất Trấn Ninh cắt về cho vương quốc Vạn Tượng của A Nỗ (Anouvong). Sự việc này được chép ngắn gọn trong Khâm định Việt sử Thông giám cương mục:

Đại Nam thực lục cũng chép:

Như vậy sau hơn 300 năm thuộc về lãnh thổ Đại Việt dưới thời nhà Hậu Lê và nhà Tây Sơn, Trấn Ninh đã bị cắt cho nước khác.

 Minh Mạng tái chiếm

Khi Chiêu Xanh, tù trưởng Trấn Ninh khi ấy chết, A Nỗ không lập con Chiêu Xanh là Chiêu Nội (Chao Noi) lên, nên Chiêu Nội thù A Nỗ, đồng thời Chiêu Nội chạy sang phủ Trà Lân xứ Nghệ và xin nội thuộc lại Đại Nam (nhà Nguyễn).

Đại Nam Thực Lục ghi lại sự kiện nước Vientiane diệt vong và Minh Mạng ra lệnh lấy lại phủ Trấn Ninh như sau:Trấn Ninh vốn là bờ cõi cũ của ta, xưa đức Tiên đế đem cho Vạn Tượng, không tính đến tiết nhỏ. Nay A Nỗ xiêu dạt, tù trưởng đất ấy không chỗ nương tựa, lại đem đất ấy dâng ta, thế là ta không mất một mũi tên mà được người xa thần phục, kinh lược như thế là có tiếng giỏi. Vả lại đất ấy hiểm yếu, đời Lê trước Lê Duy Mật chiếm giữ hơn 30 năm, nhà Lê không làm gì được, hình thế vững chắc như thế đấy. Nay lại về ta, thực đủ san phẳng sào huyệt của kẻ gian mà thêm phên giậu mạnh cho nước nhà”Đến khi A Nỗ chống lại nước Xiêm, bị vua Xiêm là Rama III sai Chao Phraya Bodin Decha đánh cho thua chạy sang Nghệ An, qua Trấn Ninh bị Chiêu Nội bắt nộp cho Xiêm năm 1828. Chiêu Nội bị Minh Mạng khép tội chết vì hành động này.

Sau khi giết Chiêu Nội, nhà Nguyễn cử quan Việt sang cai trị Trấn Ninh. Năm 1823, nhà Nguyễn đặt thêm huyện Liêm. Phủ Trấn Ninh từ đấy bao gồm 7 huyện:
Liên,
Khâm,
Quảng,
Khang,
Cát,
Xôi,
Mộc,
Liêm (vốn là mán Mường Hiểm).

Tháng 3/1832, nổ ra cuộc khởi nghĩa của hơn 200 binh lính Trấn Ninh, do Trần Tứ và Đỗ Bắc lãnh đạo, nổi dậy chống nhà Nguyễn và liên kết với cuộc khởi nghĩa của Lê Duy Lương. Những năm 1833-1834, trong chiến tranh Việt-Xiêm, người Thái tấn công Đại Nam (một trong các hướng là qua ngả Trấn Ninh), đất Trấn Ninh bị người Thái lấn dần. Khi người Pháp thành lập Liên bang Đông Dương, năm 1893, đã dựa theo địa hình và cắt tỉnh Houaphan (Hủa Phăn), Xiêng Khoảng giao về lãnh thổ Lào (Ai Lao).

 Xung đột với Xiêm
Sau khi người Xiêm giành được độc lập sau cuộc xâm lược của người Miến Điện, Vương triều Chakri đã được thành lập và nhanh chóng phục hồi, các vị vua Xiêm thực hiện các cuộc viễn chinh xâm lược chinh phục các nước xung quanh. Trong đó, người Xiêm đã thực hiện các chiến dịch lên vùng lãnh thổ phía Đông sông Mê Kông của Lào năm 1770, tấn công đất Bồn Man (1777–79, 1834–36 và 1875/76) và cưỡng bức dân cư ở đây di chuyển đến vùng lãnh thổ phía Bắc được kiểm soát bởi người Xiêm.

Năm 1870, các cuộc xâm phạm của đám tàn quân Thái Bình Thiên Quốc (Trận Ho) đã tàn phá Luang Prabang, Xieng Khuang và phá hoại các đến thờ tại vùng Bồn Man.

Các điều khoản trong hiệp ước Pháp-Xiêm 1893 đã đặt Xieng Khouang dưới sự cai trị như một phần thuộc địa của Đông Dương thuộc Pháp cho đến sau Thế chiến II.

 Lãnh thổ
Lãnh thổ của Bồn Man xưa thuộc khu vực phía tây của xứ Nghệ (tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh ngày nay), tức là tỉnh Xiêng Khoảng và một phần tỉnh Hủa Phăn, đến châu Quy Hợp (vùng biên giới tỉnh Khăm Muộn (Lào) với Hà Tĩnh và Quảng Bình Việt Nam ngày nay).

Xiêng Khoảng ở phía Tây Nghệ An, Hủa Phăn ở Tây Bắc Nghệ An. Theo Phan Huy Chú, phủ Lâm An xứ Nghệ vốn trước là phần đất của Bồn Man chư hầu của Ai Lao, đến năm 1448 niên hiệu Thái Hòa thứ 5, tù trưởng vùng này sang thần phục nhà Lê, Lê Nhân Tông cho nhập vào Đại Việt đổi tên thành Quy Hợp, địa giới nằm ở tận cùng phía tây xứ Nghệ. Năm 1828 Quy Hợp được đổi thuộc phủ Trấn Tĩnh.

Theo Lịch triều hiến chương loại chí của Phan Huy Chú: đến đời trấn quận (tức khi thành Trấn Ninh) nhà Lê lấy thêm được đất Hô Mường ở phía Bắc, tức là đất thuộc Lão Qua (Lan Xang) xưa cho gộp vào trấn Ninh (Hô Mường (Huameuang) vùng đất nay là tỉnh Hủa Phăn Lào). Phía Tây Trấn Ninh tiếp giáp với Ai Lao, (sửa sang nhà cửa, đóng ở Trình Quang) tức là lấy Trình Quang (Xiêng Khoảng) làm lỵ sở.

Theo Đại Việt địa dư toàn biên của Phương Đình Nguyễn Văn Siêu:
Phủ Trấn Ninh, lĩnh 8 huyện ở phía tây tỉnh thành (Nghệ An) (chưa rõ bao dặm). Trước là đất Bồn Man. Đời Lê khoảng năm Hồng Đức, Thánh Tông sai Lê Thọ Vực, Trịnh Công Lệ đánh phá Ai Lao, lấy đất đặt làm phủ này. Trước lĩnh 7 huyện là Kim Sơn, Thanh Vị, Cảnh Thuần, Quang Vinh, Minh Quảng, Châu Lang, Trung Thuận. Đời Lê trở về trước, đều do thổ tù thế tập, đất rộng, dân đông, đứng đầu các mán...
Năm Minh Mệnh thứ 8 (1828),..., tù trưởng Trấn Ninh là Chiêu Nội biếu sổ nhân dân thổ địa, xin theo vào nước ta (Đại Nam), vua bèn cho Chiêu Nội làm Trấn Ninh phòng ngự sử,... Sau Chiêu Nội có tội bị giết. Triều đình (nhà Nguyễn) mới đặt lưu quan để cai trị. Năm Minh Mạng 13 (1833), lại đặt thêm huyện Liêm. Huyện Liêm (vốn là mán Mường Hiểm (nay thuộc huyện Viengthong, Hủa Phăn, nước Lào hiện đại) gồm 2 tổng, 3 bạn (bản)), huyện Khâm (tức Kham của Xiêng Khoảng hiện đại) (3 tổng, 3 bạn), huyện Quảng (trước tên là Khoáng có 2 tổng, 2 bạn), huyện Khang (2 tổng, 2 bạn), huyện Cát (2 tổng, 3 bạn), huyện Xôi (2 tổng, 2 bạn), huyện Mộc (nay thuộc Mường Mộc của Xiêng Khoảng hiện tại) (2 tổng, 2 bạn), huyện Liên (2 tổng, 2 bạn).

Nhưng cũng theo Nguyễn Văn Siêu:
vùng đất tỉnh Hủa Phăn ngày nay lại thuộc hai phủ Trấn Biên tỉnh Nghệ An và phủ Trấn Man của tỉnh Thanh Hóa thời Nguyễn. Phần phía Nam của Hủa Phăn ngày nay là phủ Trấn Biên, nằm ở phần tây bắc tỉnh Nghệ An nhà Nguyễn, trước thuộc đất xứ Mang Hổ nước Ai Lao, gồm 4 huyện: Xa Hổ, Xầm Tộ (nay là Xamtay, hay còn gọi là Xầm Tơ tỉnh Hủa Phăn) vốn là Hổ Phân Xầm Tộ, Mang Lan (Mường Lan) vốn là Hổ Phân Mang Lan, Mang Soạn vốn là Hổ Phân Mang Soạn. Phần phía Bắc Hủa Phăn là phủ Trấn Man thuộc Thanh Hóa thời nhà Nguyễn, được chuyển từ phủ Trấn Biên tỉnh Nghệ An sang năm Minh Mạng thứ 9 (1829), gồm 3 huyện: Trình Cố (tức Xiềng Kho, hay Xiengkhor của Hủa Phăn, trước đó có tên là châu Trình Cụ, cuối thời Lê được nhập thêm châu Mã Nam (Nam sông Mã) từ xứ Hưng Hóa (Sơn La ngày nay) vào), Xầm Nưa hay Sam Neua (châu Xầm Nưa nhà Lê), Man Duy (tức châu Sơn Thôi nhà Lê hay mường Man Xôi đầu nhà Nguyễn, nay là Mường Xon tỉnh Hủa Phăn).

Các vua của Thân vương quốc Phuan (1707–1899)
 Kham Sanh (1651–1688, Thống đốc Xiengkhuang của Lan Xang)
 Kam Lan (1688–1700, con của Kham Sanh)
 Kham Sattha (1723–1751, cháu trai của Kam Lan, phiên thuộc quốc của Đại Việt, Luang Phrabang và Viêng Chăn)
 Ong Lo (1751–1779)
 Somphou (1779–1803)
 Chao Noi (Southaka Souvanna Koumar, Chiêu Nội (昭內), 1803–1831, cháu trai của Somphou, bị Minh Mạng giết)
 Vua Minh Mạng, Cho lập phủ Trấn Ninh của Đại Nam (1832–1848) Sáp nhập Lào vào Việt Nam. ''
 Chao Po (1848–1865, con của Chao Noi, phụ thuộc quốc của Xiêm và Đại Nam)
 Chao Ung (1866–1876, con của Chao Noi)
 Khanti (1876–1880, con của Chao Ung, phụ thuộc quốc của Xiêm)
 Kham Ngon (1880–1899)

Tham khảo

Xem thêm
 Đại Việt sử ký toàn thư
 Việt Nam sử lược
 History of Laos (Lịch sử Lào) của M.L. Manich (bản pdf tiếng Anh)

Cựu quốc gia châu Á
Quốc gia cổ trong lịch sử Lào
Lịch sử Việt Nam
Lịch sử Thái Lan
Xứ Bảo hộ Lào
Lịch sử Lào
Cựu quốc gia trong lịch sử Việt Nam


title: Đại Nhã

text:
Đại Nhã ( là một khu (quận) của thành phố Đài Trung, Trung Hoa Dân Quốc (Đài Loan). Đây là nơi trồng lúa mỳ duy nhất tại Đài Loan. Đại nhã có diện tích 32,4109 km², dân số vào tháng 8 năm 2011 là 90.415 người thuộc 26.641 hộ gia đình; mật độ dân cư đạt 2789,6 người/km².

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang thông tin chính thức

Đài Trung


title: 1909

text:
Sự kiện

Tháng 1

 15 tháng 1 - Colombia thừa nhận Panama độc lập.

Tháng 3
 12 tháng 3 - Tứ Xuyên cách mạng đảng Hùng Khắc Võ khởi nghĩa tại Quảng An thất bại.

Tháng 5
 11 tháng 5 - Vân Nam liên tiếp bị động đất.

Tháng 7
 13 tháng 7 - Tìm thấy vàng gần Cochrane, Ontario.

Tháng 9
 25 tháng 9 - cực quang xảy ra ở Singapore.

Tháng 10
 30 tháng 10 - Tôn Trung Sơn sang Hoa Kỳ

Sinh
30 tháng 4 - Nữ hoàng Juliana của Hà Lan (m. 2004)
22 tháng 5 - Chu Văn Tấn, Thượng Tướng đầu tiên của quân đội nhân dân Việt Nam (m. 1984)
19 tháng 6 - Dazai Osamu, nhà văn người Nhật thuộc văn phái Buraiha (Vô Lại Phái) (m. 1948)
7 tháng 7 - Thạch Lam, nhà văn Việt Nam (m. 1942) (theo Nguyễn Tuân)
9 tháng 7 - Pavle Đurišić, chỉ huy quân Chetnik Montenegro (m. 1945)
13 tháng 7 - Hoàng thân Souphanouvong của Lào (m. 1995)

Mất
 5 tháng 2 - Nguyễn Khuyến, nhà thơ Việt Nam (s. 1835)
 24 tháng 3 – John Millington Synge, nhà soạn kịch người Ireland (s. 1871)
 26 tháng 10 - Hoàng tử Ito Hirobumi, Thủ tướng Nhật Bản đầu tiên (bị ám sát) (s. 1841)
 10 tháng 11 – Nguyễn Phúc Trinh Tĩnh, phong hiệu Bái Trạch Công chúa, công chúa con vua Minh Mạng (s. 1839).
 Không rõ – Nguyễn Nhược Thị Bích, phong hiệu Tam giai Lễ tần, phi tần của vua Tự Đức (s. 1830).
 Liêu Thiêm Đinh, vua trộm

Giải Nobel
 Vật lý - Guglielmo Marconi, Ferdinand Braun
 Hóa học - Wilhelm Ostwald
 Y học - Emil Theodor Kocher
 Văn học - Selma Lagerlöf
 Hòa bình - Auguste Beernaert, Paul Henri Balluet d'Estournelles de Constant

Xem thêm

Tham khảo


title: Ceriagrion nipponicum

text:
Ceriagrion nipponicum là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Ceriagrion nipponicum được Asahina miêu tả khoa học năm 1967.

Chú thích

Tham khảo

Ceriagrion


title: Bích Câu kỳ ngộ

text:
Bích Câu kỳ ngộ (chữ Hán: 碧溝奇遇, Cuộc gặp gỡ lạ lùng ở Bích Câu) là truyện Nôm của Việt Nam, dài 678  câu thơ lục bát, kể về sự tích một người học trò tên là Trần Tú Uyên gặp nàng Giáng Kiều ở đất Bích Câu (Bích Câu có nghĩa là ngòi biếc, nay thuộc thành phố Hà Nội).

Tác giả
Trước đây, nhiều người (trong đó có Dương Quảng Hàm, Thanh Lãng) cho rằng truyện thơ Bích Câu kỳ ngộ là của một tác giả khuyết danh; nhưng theo các nhà nghiên cứu văn học Việt hiện nay (trong đó có Trần Văn Giáp, Nguyễn Phương Chi, Hoàng Hữu Yên, Phạm Ngọc Lan), thì người sáng tác ra truyện thơ này là Vũ Quốc Trân (? - ?), người làng Đan Loan, huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương; nhưng sống ở phường Đại Lợi (một phần phố Hàng Đào thuộc Hà Nội ngày nay) vào khoảng giữa thế kỷ 19.
Vũ Quốc Trân sống đồng thời với Nguyễn Văn Siêu, Cao Bá Quát. Ông đi đỗ mấy khoa tú tài nên thường được gọi là "cụ (ông) Mền Đại Lợi".

Tác phẩm

Giới thiệu sơ lược
Bích Câu kỳ ngộ nguyên là một tiểu thuyết bằng chữ Hán, xuất hiện trong tập Truyền kỳ tân phả của nữ sĩ Đoàn Thị Điểm (1705-1748). Có người cho rằng tập truyện này là của Đặng Trần Côn (? -1745), nhưng học giả Trần Văn Giáp dựa vào nhiều tài liệu lại khẳng định là của Đoàn Thị Điểm.

Truyện thơ Bích Câu kỳ ngộ tuy chỉ là bản dịch ra chữ Nôm, song do thành công về nghệ thuật nên được phổ biến rộng rãi hơn so với nguyên bản.

Theo Dương Quảng Hàm thì phần nhiều các truyện Nôm cũ của Việt Nam thường mượn sự tích ở sử sách hoặc tiểu thuyết của Trung Quốc, nhưng truyện Bích Câu thì không thế, tức nội dung hoàn toàn là của Việt Nam.

Lược truyện
Bích Câu kỳ ngộ là một câu chuyện truyền kỳ xảy ra dưới triều Hồng Đức nhà Lê (tức thời vua Lê Thánh Tông, ở ngôi từ năm 1460 đến 1497).

Theo GS. Dương Quảng Hàm thì truyện này có thể chia làm 4 hồi và có nội dung đại để như sau:
Hồi I. Tú Uyên gặp Giáng Kiều, về ốm tương tư:
Tú Uyên, một thư sinh nghèo, cha mẹ mất sớm. Một lần đến Bích Câu, thấy phong cảnh đẹp bèn làm nhà ở đấy học. Một hôm nhân tiết xuân, Tú Uyên đi chơi hội chùa Ngọc Hồ, nhặt được một chiếc "lá hồng" có đề một câu thơ. Chàng định họa lại thì thấy một thiếu nữ tuyệt đẹp trước cửa tam quan, liền đi theo, nhưng đến đình Quảng Văn thì thiếu nữ bỗng biến mất. Về nhà, chàng ngày đêm tưởng nhớ người đẹp đến sinh bệnh.

Hồi II. Tú Uyên kết duyên cùng Giáng Kiều:
Một người bạn học là Hà sinh đến thăm, khuyên chàng không nên tơ tưởng nữa, nhưng Tú Uyên vẫn không sao quên được. Chàng đến đền Bạch Mã bói thẻ. Đêm ấy, chàng nằm mộng thấy một vị thần dặn sớm mai ra đợi ở Cầu Đông. Hôm sau, Tú Uyên ra cầu đứng đợi đến chiều tối, thì thấy có một ông lão bán tranh tố nữ mà hình dạng giống hệt người thiếu nữ đã gặp hôm trước. Chàng liền mua bức tranh về treo ở thư phòng. Cứ đến bữa ăn, dọn hai cái bát, hai đôi đũa, mời người trong tranh cùng ăn.

Một hôm Tú Uyên bận việc ở trường nên về muộn. Về nhà thấy có một mâm cơm thịnh soạn bày sẵn, chàng lấy làm lạ nhưng vẫn ngồi vào ăn. Hôm sau chàng giả bộ đi đến trường, nhưng đi được một quãng liền quay trở lại nhà, nấp vào một chỗ. Một lát sau, một thiếu nữ từ trong tranh bước ra lo việc bếp núc, nhà cửa. Tú Uyên mừng rỡ, bước ra chào hỏi. Thiếu nữ cho biết tên là Giáng Kiều, vốn là người cõi tiên, vì có tiền duyên với chàng nên xuống hạ giới. Nói rồi, nàng hóa phép ra lâu đài nguy nga với đầy đủ người hầu hạ.

Hồi III. Giáng Kiều giận Tú Uyên bỏ đi, sau lại trở về:
Vợ chồng sống hạnh phúc trong ba năm, thì Tú Uyên đâm ra rượu chè say sưa. Giáng Kiều khuyên can nhưng vô hiệu, bèn bỏ đi. Đến lúc tỉnh rượu, Tú Uyên hết sức đau khổ và hối hận. Một hôm vì tuyệt vọng, chàng định quyên sinh thì Giáng Kiều bỗng hiện về tha lỗi cho chồng. Hai người lại sống với nhau mặn nồng hơn xưa.

Hồi IV. Tú Uyên và Giáng Kiều lên cõi tiên:
Sau hai vợ chồng có được một con trai, đặt tên là Chân Nhi. Nghe lời Giáng Kiều, Tú Uyên học phép tu tiên. Một hôm sau khi dặn dò Chân Nhi ở lại cõi trần, hai vợ chồng cùng cưỡi hạc bay lên cõi tiên.

Nhận xét
Bích Câu kỳ ngộ là câu chuyện tình mang màu sắc hoang đường. Nhưng phía sau câu chuyện tình là một vấn đề xã hội. Tác phẩm bộc lộ một quan niệm nhân sinh muốn thoát ly thế giới thực tại. Tư tưởng yếm thế này ít nhiều cũng đã thể hiện cái nhìn phê phán xã hội của tác giả trong hoàn cảnh một đất nước loạn lạc, chiến tranh, đầy dẫy bất trắc. Mặt khác, ở đây cũng là một xu hướng giải tỏa tâm thức của những con người lúc bấy giờ: muốn rời bỏ đạo Nho mà tìm đến Phật giáo và Đạo giáo.

Về hình thức, Bích Câu kỳ ngộ là câu chuyện thuần túy Việt Nam, với những tên đất, tên người Việt Nam. Nhờ đó, âm hưởng dân tộc của truyện khá đậm nét. Hơn nữa, tác phẩm còn đạt tới một bút pháp nghệ thuật tinh vi: kết hợp tả cảnh với tả tình (có những chỗ còn táo bạo trình bày cả quan hệ nhục cảm) và khắc họa thành công tâm trạng nhân vật. Đặc biệt, ngôn ngữ truyện trong sáng, giàu hình ảnh và nhạc điệu do biết vận dụng tục ngữ, ca dao và nhất là tiếp thu những thành tựu của ngôn ngữ Truyện Kiều.

Thông tin thêm
Bích Câu kỳ ngộ là câu chuyện ly kỳ thần bí xảy ra ở trên đất Thăng Long (Hà Nội bây giờ). Hiện nay, ở phố Cát Linh gần Văn Miếu - Quốc Tử Giám (Hà Nội) còn có một tòa nhà Bích Câu đạo quán, tương truyền được dựng trên nền nhà cũ của Tú Uyên thuở xưa. Ngoài ra, còn nhiều sự tích trong truyện, nào là sông Tô Lịch, chùa Bà Ngô (ở phố Sinh Từ, tức chùa Ngọc Hồ ở trong truyện), đền Bạch Mã (nay ở phố Hàng Buồm), gò Kim Quy (Tháp Rùa), Cầu Đông (nay ở phố Hàng Đường), đình Quảng Văn (vườn hoa Cửa Nam, Hà Nội ngày nay), v.v... Tên các di tích ấy, theo học giả Trần Văn Giáp, đã đủ chứng thực tính dân tộc của truyện .

Chú thích

Sách tham khảo
Dương Quảng Hàm, Việt Nam thi văn hợp tuyển (mục "Bích Câu kỳ ngộ"). Trung tâm học liệu xuất bản. Bản in lần thứ 9, Sài Gòn, 1968.
Nhiều người soạn, Từ điển bách khoa Việt Nam (Tập 1, mục từ "Bích Câu kì ngộ"). Trung tâm biên soạn Từ điển bách khoa Việt Nam xuất bản, Hà Nội, 1995.
Thanh Lãng, Bảng lược đồ văn học Việt Nam (Quyển Thượng). Nhà xuất bản Trình bày, Sài Gòn, không ghi năm xuất bản.
Phạm Thế Ngũ, Việt Nam văn học sử giản ước tân biên (Quyển Trung), Quốc học tùng thư, Sài Gòn, không ghi năm xuất bản.
Trần Văn Giáp, Giới thiệu và xác định giá trị Bích Câu kỳ ngộ, in trong tập Nhà sử học Trần Văn Giáp. Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, 1996.
Hoàng Hữu Yên, Văn học thế kỷ 19, mục "Vũ Quốc trân và Bích Câu kỳ ngộ". Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, 2004.
Phạm Ngọc Lan,"Vũ Quốc Trân và Bích Câu kỳ ngộ" in trong sách Gương mặt văn học Thăng Long do GS. Nguyễn Huệ Chi làm Chủ biên. Nhà xuất bản Hà Nội, 2010.

Hoa nương
Tác phẩm Nôm
Truyện thơ Việt Nam


title: Lotus oblongifolius

text:
Lotus oblongifolius là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu có tên thông dụng là streambank bird's-foot trefoil. Nó là loài bản địa của western North America from Oregon to northern Mexico. Nó là loài đặc hữu của Sierra Nevada, Tulare County, California.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
Jepson Manual Treatment
USDA Plants Profile
Photo gallery

oblongifolius
Thực vật California
Thực vật Tây Hoa Kỳ


title: Leibstadt

text:
Leibstadt là một đô thị ở huyện Zurzach, bang Aargau, Thụy Sĩ.

Tham khảo

Đô thị của bang Aargau


title: Đại úy

text:
Đại úy là cấp bậc cao nhất của sĩ quan cấp úy. Quân hàm này đảm nhiệm các chức từ đại đội trưởng đến tiểu đoàn trưởng.

Trong Quân lực Việt Nam Cộng hoà và quân đội các nước khác (Ví dụ Quân đội Mỹ, Quân đội Hoàng gia Anh và quân đội Pháp), Đại úy ở trên cấp trung úy và dưới cấp thiếu tá. Trong Quân đội nhân dân Việt Nam, quân hàm này trên cấp Thượng úy và dưới cấp Thiếu tá. Theo phân bậc của NATO, quân hàm Đại úy của Việt Nam thường được xếp chung với cấp bậc Thượng úy vào OF-2 (cấp chỉ huy đại đội). Tuy nhiên, trong một số trường hợp, vẫn được xếp riêng vào OF-3 (cấp chỉ huy tiểu đoàn).

Hình ảnh cấp hiệu Đại úy một số quốc gia

Danh xưng cấp bậc Đại úy ở một số quốc gia

Liên hiệp Anh
 Captain trong Lục quân và Thủy quân lục chiến
 Flight Lieutenant trong Không quân
 Lieutenant trong Hải quân

Pháp
 Capitaine trong Lục quân và Không quân
 Lieutenant de vaisseau trong Hải quân

Hoa Kỳ
 Captain trong Lục quân, Thủy quân lục chiến và Không quân
 Lieutenant trong Hải quân, Tuần duyên

Xem thêm
Quân hàm
Trung úy
Thượng úy
Thiếu tá

Tham khảo

Quân hàm


title: Coulonges-sur-l'Autize

text:
Coulonges-sur-l'Autize là một xã trong tỉnh Deux-Sèvres trong vùng Nouvelle-Aquitaine ở phía tây nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 83 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Deux-Sèvres


title: Josia fusigera

text:
Josia fusigera là một loài bướm đêm thuộc họ Notodontidae. Nó được tìm thấy ở miền nam México to Nicaragua.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Species page at Tree of Life project


title: Melanophryniscus cupreuscapularis

text:
Melanophryniscus cupreuscapularis là một loài cóc thuộc họ Bufonidae.
Đây là loài đặc hữu của Argentina.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng cây bụi ẩm khu vực nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, đồng cỏ nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng ngập nước hoặc lụt theo mùa, và đầm nước ngọt có nước theo mùa.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất nơi sống.

Chú thích

Tham khảo
 Céspedez, V. & Langone, J. 2004. Melanophryniscus cupreuscapularis . 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

Melanophryniscus
Động vật lưỡng cư Argentina
Động vật đặc hữu Argentina


title: Ikaztegieta

text:
Ikaztegieta  là một đô thị trong tỉnh Guipúzcoa thuộc cộng đồng tự trị Xứ Basque, Tây Ban Nha.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Official Website  Thông tin bằng Tiếng Tây Ban Nha và Basque.
 IKAZTEGIETA in the Bernardo Estornés Lasa - Auñamendi Encyclopedia (Euskomedia Fundazioa) Thông tin bằng Tiếng Tây Ban Nha

Đô thị ở Gipuzkoa


title: Should've Said No

text:
Should've Said No là một bài hát được sáng tác và thu âm bởi ca sĩ kiêm sáng tác âm nhạc người Mỹ Taylor Swift, trích từ album phòng thu đầu tay mang chính tên cô (2006). Bài hát được gửi đến các đài phát thanh nhạc đồng quê ở Mỹ như là đĩa đơn thứ năm và đĩa đơn cuối cùng từ album vào ngày 19 tháng 5 năm 2008, bởi hãng đĩa Big Machine Records.

Bảng xếp hạng

Chú thích

Đĩa đơn năm 2008
Bài hát của Taylor Swift
Đĩa đơn quán quân Billboard Hot Country Songs
Bài hát năm 2006
Đĩa đơn của hãng Big Machine Records
Bài hát viết bởi Taylor Swift
Bài hát về sự phản bội


title: Tillandsia zoquensis

text:
Tillandsia zoquensis là một loài thuộc chi Tillandsia. Đây là loài đặc hữu của México.

Chú thích

Tham khảo

Checklist of Mexican Bromeliaceae with Notes on Species Distribution and Levels of Endemism  truy cập 3 tháng 11 năm 2009

Z
Thực vật đặc hữu Mexico


title: Maxillaria vitelliniflora

text:
Maxillaria vitelliniflora, the Yolk-yellow Flower Maxillaria, là một loài lan ranging from Brasil to Argentina (Misiones).

Chú thích

Tham khảo

V|vitelliniflora


title: Megachile hopilitis

text:
Megachile hopilitis là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Vachal mô tả khoa học năm 1903.

Chú thích

Tham khảo

H
Động vật được mô tả năm 1903


title: Mátészalka

text:
Mátészalka là một thị xã ở hạt Szabolcs-Szatmár-Bereg, vùng Đại Đồng Bằng Bắc của đông Hungary.
Thị xã có diện tích  và dân số 18.084 người (2005).

Mátészalka kết nghĩa với Zevenaar (NED).
Đây là nguyên quán của diễn viên Tony Curtis.

Tham khảo

Khu dân cư ở hạt Szabolcs-Szatmár-Bereg


title: Tillandsia fasciculata

text:
Tillandsia fasciculata là một loài thuộc chi Tillandsia. Đây là loài bản địa của Costa Rica, México, Venezuela và Hoa Kỳ.

Giống
 Tillandsia 'Beauty'
 Tillandsia 'Casallena'
 Tillandsia 'Cathcart'
 Tillandsia 'Chevalieri'
 Tillandsia 'Chiquininga'
 Tillandsia 'Ervin Wurthmann'
 Tillandsia 'Florida'
 Tillandsia 'Hines Poth'
 Tillandsia 'Jalapa Fortin'
 Tillandsia 'Latas au Pair'
 Tillandsia 'Maria Teresa L.'
 Tillandsia 'Miz Ellen'
 Tillandsia 'Neerdie'
 Tillandsia 'Pachuca'
 Tillandsia 'Silver Bullets'
 Tillandsia 'Summer Dawn'
 Tillandsia 'Sybil Frasier'
 Tillandsia 'Tropiflora'
 Tillandsia 'Unamit'
 Tillandsia 'Verraco'
 Tillandsia 'Veteran'

Hình ảnh

Tham khảo

An Annotated Checklist of the Bromeliaceae of Costa Rica truy cập 3 tháng 11 năm 2009
Checklist of Mexican Bromeliaceae with Notes on Species Distribution and Levels of Endemism  truy cập 3 tháng 11 năm 2009
Checklist of Venezuelan Bromeliaceae with Notes on Species Distribution by State and Levels of Endemism truy cập 3 tháng 11 năm 2009
Bromeliaceae of the United States (excluding Puerto Rico and the Virgin Islands) truy cập 30 tháng 10 năm 2009
BSI Cultivar Registry  Truy cập 11 tháng 10 năm 2009

F
Thực vật Costa Rica
Thực vật México
Thực vật Venezuela
Thực vật Hoa Kỳ
Thực vật Florida
Thực vật Trung Mỹ
Thực vật Nam Mỹ
Thực vật Đông Nam Hoa Kỳ
Thực vật được mô tả năm 1788


title: Địch (họ)

text:
Địch là một họ của người Trung Quốc (chữ Hán: 狄, Bính âm: Di). Trong danh sách Bách gia tính họ này xếp thứ 108.

Người Trung Quốc họ Địch nổi tiếng
 Địch Nhân Kiệt, Quan nhà Đường, Võ Chu
 Địch Thanh, danh tướng thời Tống Nhân Tông
 Địch Chí Viễn, cựu thành viên Hội đồng Lập pháp Hồng Kông
 Địch Dị Đạt, ca sĩ Hồng Kông

Tham khảo

Họ người Trung Quốc


title: Danh sách quốc kỳ

text:
Danh sách quốc kỳ của các quốc gia trên thế giới.

Quốc gia là thành viên Liên Hợp Quốc

A

Â

B

C

D

Đ

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

Q

R

S

T

U

V

Y

Z

Quốc gia không phải là thành viên Liên Hợp Quốc

Xem thêm
 Danh sách quốc gia
 Danh sách ngôn ngữ

Tham khảo

Danh sách lá cờ


title: Thrincophora

text:
Thrincophora là một chi bướm đêm thuộc phân họ Tortricinae của họ Tortricidae.

Các loài
Thrincophora archboldi Diakonoff, 1952
Thrincophora cinefacta (Turner, 1945)
Thrincophora deloptycha Diakonoff, 1952
Thrincophora dryinodes (Meyrick, 1910)
Thrincophora impletana (Walker, 1863)
Thrincophora inconcisana (Walker, 1863)
Thrincophora leucotorna Diakonoff, 1952
Thrincophora lignigerana (Walker, 1863)
Thrincophora microtera Diakonoff, 1952
Thrincophora nebulosa Diakonoff, 1952
Thrincophora ochracea Diakonoff, 1944
Thrincophora ostracopis (Meyrick, 1938)
Thrincophora signigerana (Walker, 1863)
Thrincophora stenoptycha (Turner, 1926)

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Archipini


title: Dörth

text:
Dörth là một đô thị ở huyện Rhein-Hunsrück, bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức.

Tham khảo


title: Blankenberge

text:
Blankenberge là một đô thị ở tỉnh Tây Flanders. Đô thị này gồm thị trấn Blankenberge và Uitkerke.

Tại thời điểm 1 tháng 1 năm 2007, Blankenberge có dân số 18.329 người. Tổng diện tích 17,41 km² với mật độ dân số là 1.053 người trên mỗi km².

Đô thị này có khu nghỉ dưỡng ven biển.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức  tiếng Anh, tiếng hà Lan, tiếng Pháp và tiếng Đức)
 Tourist Information Blankenberge
 The Pier Blankenberge

Xã của West-Vlaanderen


title: Colle di Tora

text:
Colle di Tora là một đô thị ở tỉnh Rieti trong vùng Latium, có khoảng cách khoảng 50 km về phía đông bắc của Roma và cách khoảng 20 km southvề phía đông của Rieti. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 373 người và diện tích là 14,2 km².

Colle di Tora giáp các đô thị: Castel di Tora, Poggio Moiano, Pozzaglia Sabina, Rocca Sinibalda.

Quá trình thay đổi dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Rieti


title: Caradjia

text:
Caradjia là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Hadeninae


title: Lasioglossum rufulipes

text:
Lasioglossum rufulipes là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1938.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1938


title: Dielmissen

text:
Dielmissen là một đô thị trong huyện Holzminden, bang Niedersachsen, Đức. Đô thị Dielmissen có diện tích 7,47 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Holzminden


title: Senots

text:
Senots là một xã thuộc tỉnh Oise trong vùng Hauts-de-France phía bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 79 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

INSEE

Xã của Oise


title: Pseudothyatira cymatophoroides

text:
Pseudothyatira cymatophoroides là một loài bướm đêm thuộc họ Drepanidae và loài duy nhất thuộc chi Pseudothyatira. Nó được tìm thấy ở Newfoundland, British Columbia, miền bắc California, Maryland, Tây Virginia, Kansas và North Carolina.

Sải cánh dài 38–44 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 6 đến tháng 9 tùy theo địa điểm.

Ấu trùng ăn Betula nigra, Betula populifolia và Prunus virginiaca.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Species info

Pseudothyatira


title: Malans, Haute-Saône

text:
Malans là một xã thuộc tỉnh Haute-Saône trong vùng Bourgogne-Franche-Comté phía đông nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Haute-Saône

Tham khảo
 INSEE

Xã của Haute-Saône


title: Parvat

text:
Parvat là một thị trấn thống kê (census town) của quận Surat thuộc bang Gujarat, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Parvat có dân số 20.694 người. Phái nam chiếm 59% tổng số dân và phái nữ chiếm 41%. Parvat có tỷ lệ 64% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 71%, và tỷ lệ cho phái nữ là 53%. Tại Parvat, 15% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Gujarat


title: Atrophaneura luchti

text:
Atrophaneura luchti là một loài bướm ngày thuộc họ Papilionidae. Nó là loài đặc hữu của Indonesia.

Chú thích

Tham khảo

Atrophaneura
Động vật đặc hữu Indonesia


title: Grumo Nevano

text:
Grumo Nevano là một đô thị ở tỉnh Napoli ở vùng Campania, cách khoảng 11 km về phía bắc của Napoli. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 18.926 người và diện tích là 2,9 km².

Grumo Nevano giáp các đô thị: Arzano, Casandrino, Frattamaggiore, Sant'Antimo, Sant'Arpino.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.grumo-nevano.na.it/

Comune của tỉnh Napoli
Thành phố và thị trấn ở Campania


title: Lương Hòa (định hướng)

text:
Lương Hòa có thể là một trong số các địa danh Việt Nam sau đây:

 Xã Lương Hòa, huyện Giồng Trôm, Bến Tre.
 Xã Lương Hòa, huyện Bến Lức, Long An.
 Xã Lương Hòa, huyện Châu Thành, Trà Vinh.
 Xã Lương Hòa A, huyện Châu Thành, Trà Vinh.


title: Francmonrosia

text:
Francmonrosia là một chi bọ cánh cứng thuộc họ Scarabaeidae.

Chú thích

Tham khảo

Họ Bọ hung


title: Quận Jerauld, South Dakota

text:
Quận Jerauld là một quận thuộc tiểu bang Nam Dakota, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở Wessington Springs. Quận được đặt tên theo. Dân số theo điều tra năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là 2295 người.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận này có diện tích 1372 km2, trong đó có 7 km2 là diện tích mặt nước.

Các quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

J


title: Mahbubnagar

text:
Mahbubnagar là một thị xã của quận Mahbubnagar thuộc bang Andhra Pradesh, Ấn Độ.

Địa lý
Mahbubnagar có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 498 mét (1633 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Mahbubnagar có dân số 130.849 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Mahbubnagar có tỷ lệ 74% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 80%, và tỷ lệ cho phái nữ là 67%. Tại Mahbubnagar, 12% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Telangana

sa:मेहबूब् नगरमण्डलम्


title: Hambuch

text:
Hambuch là một đô thị thuộc huyện Cochem-Zell, bang Rheinland-Pfalz, Đức. Đô thị này có diện tích 4,81 ki-lô-mét vuông.

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz
Xã và đô thị ở huyện Cochem-Zell


title: Tiên Hậu

text:
Chòm sao Tiên Hậu (tiếng Trung: 仙后) hay Thiên Hậu, (tiếng La Tinh: Cassiopeia) là một trong 48 chòm sao Ptolemy và cũng là một trong 88 chòm sao hiện đại, mang hình ảnh của nữ hoàng Cassiopeia trong truyền thuyết Hy Lạp. Chòm sao này dễ dàng được nhận dạng do hình dạng chữ "M" được tạo thành từ 5 ngôi sao sáng của chòm. Tiên Hậu được bao quanh bởi chòm Tiên Nữ ở hướng nam, chòm Anh Tiên ở hướng đông nam và chòm Tiên Vương ở hướng Bắc. Nó đối diện với nhóm sao Bắc Đẩu của chòm Đại Hùng. Ở các địa điểm ở bán cầu bắc bên trên vĩ độ 34 có thể thấy chòm sao này quanh năm và ở vùng (cận) nhiệt đới nó có thể thấy rõ ràng nhất từ tháng 9 tới đầu tháng 11 trong hình dạng chữ "M" đặc trưng.

Đặc trưng nổi bật
Có 4 sao sáng nổi bật trong chòm Tiên Hậu, với độ sáng sáng hơn 3,0.
 Sao Alpha Cassiopeiae, thường gọi là Shedir, là một sao đôi. Sao chính là một sao khổng lồ màu cam, ở độ sáng 2.2, cách Trái Đất 229 năm ánh sáng. Sao thứ hai có độ sáng 8.9.
 Sao Beta Cassiopeiae, hay là Caph, là một sao màu trắng ở độ sáng 2.3, cách Trái Đất 54 năm ánh sáng.
 Hai sao sáng nổi bật khác là những sao thay đổi độ sáng. Đó là  Gamma Cassiopeiae và  Delta Cassiopeiae.

Định hướng
Nếu kẻ 1 đường vuông góc từ đoạn nối 2 sao δ và sao γ ta sẽ có đường chỉ hướng bắc-nam rất chính xác

Thiên thể nổi bật
Vì nằm trong vùng nhiều sao của dải Ngân Hà nên chòm Tiên Hậu chứa nhiều thiên thể sâu thẳm trong vũ trụ như tinh vân và cụm sao mở.

Hai thiên thể Messier,  M52 (NGC 7654) và M103 (NGC 581) trong chòm Tiên Hậu là những cụm sao phân tán. M52 từng được miêu tả là "cụm sao hình quả thận" chứa đựng xấp xỉ 100 sao và cách Trái Đất 5.200 năm ánh sáng. Thành viên nổi bật nhất của cụm này là một sao màu cam ở độ sáng 8.0 nằm gần rìa của cụm sao. M103 ít sao hơn M52 chỉ với khoảng 25 sao, nhưng nó lại ở xa hơn khi cách Trái Đất 8.200 năm ánh sáng.

Các cụm sao mở nổi bật khác trong chòm là NGC 457 và NGC 663, cả hai đều có khoảng 80 sao.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Bài viết Truyền thuyết về chòm sao Cassiopeia  trên trang Ftvh. Ngày 2 tháng 11 năm 2014.

Chòm sao
Chòm sao theo Ptolemy
Chòm sao phương bắc


title: Xylocopa hottentotta

text:
Xylocopa hottentotta là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1854.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ong bầu
Động vật được mô tả năm 1854


title: Tinodes braueri

text:
Tinodes braueri là một loài Trichoptera trong họ Psychomyiidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Chú thích

Tham khảo

Tinodes


title: Bamra (bướm đêm)

text:
Bamra là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Các loài
Bamra acronyctoides
Bamra albicola (Walker, 1858)
Bamra cazeti (Mabille, 1893)
Bamra delicata Hampson, 1922
Bamra diplostigma
Bamra discalis
Bamra exclusa (Leech, 1889)
Bamra glaucopasta (Bethune-Baker, 1911)
Bamra jucunda Griveaud & Viette, 1961
Bamra lepida (Moore, 1867)
Bamra madagascariensis
Bamra marmorifera (Walker, 1858)
Bamra melli
Bamra mundata (Walker, 1858)
Bamra myrina
Bamra sublimis

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Catocalinae
Erebidae


title: Sevenig (Our)

text:
Sevenig (Our) là một đô thị ở huyện Bitburg-Prüm, trong bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Đô thị Sevenig (Our) có diện tích 5,92 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 61 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Bitburg-Prüm


title: Khỉ đuôi dài

text:
Khỉ đuôi dài (Macaca fascicularis), còn gọi là khỉ ăn cua, là một loài linh trưởng họ Khỉ Cựu Thế giới có nguồn gốc từ Đông Nam Á. Nó được gọi là khỉ cynomolgus trong các phòng thí nghiệm. Nó có lịch sử lâu đời sống chung với con người; nó đã được luân phiên coi là một loài gây hại nông nghiệp, động vật linh thiêng trong một số ngôi đền, và gần đây hơn, vật thí nghiệm trong y học.

Khỉ đuôi dài sống trong các nhóm xã hội mẫu hệ lên đến tám cá thể do con cái thống trị. Các thành viên đực rời nhóm khi đến độ tuổi dậy thì. Nó là loài ăn tạp cơ hội và đã được ghi nhận bằng là biết sử dụng các công cụ để kiếm thức ăn ở Thái Lan và Myanmar. Khỉ đuôi dài là một loài xâm lấn và là mối đe dọa đối với đa dạng sinh học ở một số nơi, bao gồm Hồng Kông và phía tây New Guinea. Sự chồng chéo đáng kể trong không gian sống của khỉ và con người đã dẫn đến sự mất môi trường sống nghiêm trọng hơn, và sự tranh chấp xung đột về tài nguyên.

Từ nguyên
Macaca bắt nguồn từ từ tiếng Bồ Đào Nha macaco, có nguồn gốc từ makaku, một từ Ibinda (ngôn ngữ Tây Phi) (kaku có nghĩa là "khỉ" trong Ibinda). Tên gọi cụ thể fascicularis là tiếng Latinh nghĩa là một dải hoặc sọc nhỏ. Ngài Thomas Raffles, người đặt tên khoa học cho loài này vào năm 1821, không nói rõ ý của ông khi sử dụng từ này.

Ở Indonesia và Malaysia, M. fascicularis và các loài khỉ khác thường được gọi chung là kera, có thể do tiếng kêu the thé của chúng.

Loài này có một vài tên gọi chung. Nó thường được gọi là khỉ đuôi dài do đuôi của nó thường dài hơn thân. Cái tên khỉ ăn cua đề cập đến việc nó thường được nhìn thấy ở các bãi biển kiếm cua để ăn. Một tên thông thường khác của M. fascicularis là khỉ cynomolgus, từ tên của một chủng tộc người có mái tóc dài và râu đẹp sử dụng chó để săn bắn theo Aristophanes của Byzantium, người dường như là người bắt nguồn từ nguyên của từ cynomolgus từ tiếng Hy Lạp κύωκύ, cyon 'chó' (gen. cyno-s) và động từ ἀμέλγειν, amelgein 'vắt sữa' (adj. amolg-os), bằng cách nói nhưng không có chứng cứ rằng chúng vắt sữa những con chó cái. Tên này thường được sử dụng trong các phòng thí nghiệm.

Ở Thái Lan, loài này được gọi là "ลิงแสม" (Ling s̄æm; nghĩa đen là 'khỉ rừng ngập mặn') vì nó sống và kiếm ăn trong các khu rừng ngập mặn.

Phân loại
10 phân loài của M. fascicularis là:

 Khỉ đuôi dài thông thường, M. f. fascicularis
 Khỉ đuôi dài Miếm điện, M. f. aurea
 Khỉ đuôi dài Nicobar, M. f. umbrosa
 Khỉ đuôi dài vương miện tối, M. f. atriceps
 Khỉ đuôi dài Côn Đảo, M. f. condorensis
 Khỉ đuôi dài Simeulue, M. f. fusca
 Khỉ đuôi dài Lasia, M. f. lasiae
 Khỉ đuôi dài Maratua, M. f. tua
 Khỉ đuôi dài Kemujan, M. f. karimondjawae
 Khỉ đuôi dài Phi luật tân, M. f. philippensis

Đặc điểm
Chiều dài cơ thể của con trưởng thành, khác nhau giữa các phân loài, là 38–55 cm với tay và chân tương đối ngắn. Con đực lớn hơn đáng kể so với con cái, cân nặng 5–9 kg so với cân nặng 3–6 kg của con cái. Đuôi dài hơn cơ thể, thường dài 40–65 cm, được sử dụng để giữ thăng bằng khi chúng nhảy khoảng cách lên đến 5 m. Các phần trên của cơ thể có màu nâu sẫm với các chóp màu nâu vàng nhạt. Các phần bên dưới có màu xám nhạt với phần đuôi màu xám đậm/nâu. Khỉ ăn cua có lông đỉnh hướng ra sau, đôi khi tạo thành mào ngắn ở đường giữa. Da của chúng có màu đen ở bàn chân và tai, trong khi da ở mõm có màu hồng xám nhạt. Mí mắt thường có những mảng trắng nổi rõ và đôi khi có những chấm trắng trên tai. Con đực có ria mép và râu trên má đặc trưng, trong khi con cái chỉ có râu trên má. Khỉ ăn cua có một túi má dùng để đựng thức ăn trong khi kiếm ăn. Con cái không có biểu hiện sưng hậu môn.

Tham khảo

Liên kết ngoài

F
Động vật có vú Bangladesh
Động vật có vú Brunei
Động vật có vú Campuchia
Động vật có vú Đông Timor
Động vật có vú Indonesia
Động vật có vú Lào
Động vật có vú Malaysia
Động vật có vú Myanmar
Động vật có vú Philippines
Động vật có vú Thái Lan
Động vật có vú Việt Nam
Loài động vật có vú xâm hại
Động vật được mô tả năm 1821
Động vật có vú Borneo
Động vật có vú châu Đại dương
Động vật có vú Singapore


title: Eleutherodactylus vulcani

text:
Eleutherodactylus vulcani là một loài ếch trong họ Leptodactylidae. Chúng là loài đặc hữu của México.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, và sông.

Nguồn
 Santos-Barrera, G. 2004. Eleutherodactylus vulcani. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Tham khảo

vulcani


title: Strongylopus bonaespei

text:
Strongylopus bonaespei (tên tiếng Anh: Banded Stream Frog) là một loài ếch trong họ Ranidae. Chúng là loài đặc hữu của Nam Phi.

Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ôn hòa, thảm cây bụi kiểu Địa Trung Hải, sông, và đầm nước. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Tham khảo

 Minter, L. & Harrison, J. 2004. Strongylopus bonaespei. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Động vật lưỡng cư Nam Phi
Strongylopus
Động vật được mô tả năm 1981
Động vật đặc hữu Nam Phi


title: Melanotrichia attiaides

text:
Melanotrichia attiaides là một loài Trichoptera trong họ Xiphocentronidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Melanotrichia


title: Palicourea heilbornii

text:
Palicourea heilbornii là một loài thực vật thuộc họ Rubiaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador.

Chú thích

Tham khảo
 Jaramillo, T., Cornejo, X. & Pitman, N. 2004. Palicourea heilbornii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ecuador
Palicourea


title: Kênh 1 (Nga)

text:
Kênh Một (, dịch nghĩa: Kênh đầu tiên hoặc Kênh truyền hình 1, Tiếng Anh: Channel One Russia) là kênh truyền hình đầu tiên phát sóng ở Liên Bang Nga. Trụ sở của Kênh 1 nằm ở Trung tâm kỹ thuật Ostankino gần tháp Ostankino, Moskva.

Là Kênh đầu tiên phát sóng toàn quốc của Nga, Kênh 1 có hơn 250 triệu người xem trên toàn thế giới.

Từ năm 1995 đến 2002, kênh được gọi là Truyền hình Nga (, ORT) hoặc Truyền hình công cộng Nga.

Lịch sử hình thành và phát triển
Ngày 27 tháng 12 năm 1991, do sự hình thành của CIS (Cộng đồng các quốc gia độc lập), cùng với việc chấm dứt hoạt động của các cơ quan nhà nước của Liên Xô, và cũng để đảm bảo hoạt động của truyền hình liên bang trong khối CIS, Đài Truyền hình Trung ương Liên Xô đã giải thể. Đài Phát thanh và Truyền hình Nhà nước Nga "Ostankino" được thành lập trên cơ sở kế thừa toàn bộ vật chất, bao gồm các tần số phát sóng và việc sản xuất chương trình phát thanh, truyền hình của Đài truyền hình Trung ương Liên Xô trước đây. Theo đó, kênh 1 (Chương trình 1, Первая программа ЦТ/Pervaya Programma CT) của Đài Truyền hình Trung ương Liên Xô được đổi tên thành Kênh 1 Ostankino (1 Канал Останкино/1 Kanal Ostankino).

Ban đầu, chương trình mang tính chất thông tin và nghệ thuật, chương trình hàng ngày bao gồm tin tức, khoa học phổ biến, chương trình văn hóa và giáo dục, phim tài liệu, phim truyền hình một phần và các miniseries. Tuy nhiên, do giảm chi tiêu cho truyền hình nhà nước, số lượng phát sóng và phim truyền hình do đài sản xuất đã giảm. Chúng được thay thế bởi các chương trình giải trí, được sản xuất chủ yếu bởi các công ty truyền hình tư nhân. Một vấn đề khác là sự lan truyền của quảng cáo của các hãng phim chuyên đề đã bắt đầu từ thời kỳ Đài Truyền hình Trung ương Liên Xô (ví dụ: Cơ quan Tin tức (Информационное телевизионное агентство - ИТА/Informatsionnoye televizionnoye agentstvo - ITA) của Đài có bộ phận quảng cáo riêng). Cơ quan Quảng cáo và Thương mại chính của Đài được thành lập vào tháng 5 năm 1993. Cơ quan quảng cáo của Đài truyền hình Ostankino, chỉ đặt quảng cáo giữa các chương trình. Về vấn đề này, nội dung của kênh bắt đầu thay đổi từ thông tin và nghệ thuật sang thông tin và giải trí.

Ngày 03 tháng 10 năm 1993, trong thời gian diễn ra trận đấu bóng đá giữa hai đội "Rotor" và "Spartacus" trong khuôn khổ Giải bóng đá Ngoại hạng Nga lúc 19:26 (giờ Moskva), do sự bao vây vũ trang bên ngoài Đài truyền hình Ostankino, kênh 1 và 4 Ostankino, cùng với kênh truyền hình MTK (Moskva) và TV-6, đã phải tạm dừng phát sóng. Chỉ có kênh 5 của Đài truyền hình St. Petersburg và kênh RTR vẫn được phát sóng. Trên kênh RTR, bản tin thời sự (Vesti/Вести) xuất hiện sau mỗi nửa tiếng, cũng như tiếp sóng chương trình từ kênh CNN. Vào ngày 4 tháng 10, lúc 6:30 sáng (giờ Moscow), chương trình trên kênh 1 Ostankino trở lại. Trên chương trình buổi sáng (Утро/Utro), cảnh quay về cuộc bao vây vũ trang của trung tâm truyền hình Ostankino đã được trình chiếu, cũng như phát sóng trực tiếp cuộc tấn công của Nhà Trắng.

Vào mùa thu năm 1992, OITV (Kênh Truyền hình quốc tế Ostankino) được thành lập bởi các doanh nhân người Nga ở Israel. Kênh này trình chiếu các quảng cáo bằng tiếng Nga của Israel, đôi khi kênh chặn các chương trình của Kênh 1 Ostankino. Kênh lên sóng vào mùa thu năm 1993, tiếp sóng từ một trong những phiên bản khu vực của Kênh 1 Ostankino. Một phiên bản của kênh này đã lên sóng ở chính Israel, vào đầu tháng 2 năm 1994 tại Transnistria, một thời gian ở Ukraine. Ở một số khu vực ở nước Nga, do sự gián đoạn trong việc truyền tín hiệu (theo nguồn tin khác, do các khoản nợ của Đài truyền hình Ostankino cho các trung tâm truyền hình khu vực) của kênh 1 Ostankino, các trung tâm truyền hình khu vực đã chuyển sang tiếp sóng kênh OITV từ đầu năm 1994. Có thể OITV đã ngừng phát sóng sau khi ra mắt kênh ORT, vào khoảng tháng 4 - tháng 5 năm 1995. (logo OITV đã ngừng xuất hiện trên sóng từ ngày 24 đến 26 tháng 4 năm 1995.)

Từ ngày 1 tháng 8 năm 1994, trong khung giờ nghỉ sóng của Kênh 1 (buổi chiều từ 11:20 đến 16:00 và sau 1 giờ sáng) tại Moskva và Sankt–Petersburg, một công ty truyền hình tư nhân AOZT bắt đầu phát sóng chương trình "Global Media System" (Hệ thống truyền thông toàn cầu). Chương trình này, bao gồm các bản tin 10 phút mỗi giờ, hai chương trình chiếu phim truyền hình (từ tháng 10 năm 1994 - chỉ còn một) và bất kỳ một chương trình văn hóa, giáo dục hoặc giải trí. Hầu hết tất cả các chương trình được thực hiện bởi Đài truyền hình Ostankino. Đến đầu tháng 9, các chương trình của nó đã có mặt ở mười hai thành phố khác của Nga. Tuy nhiên, tại một số quốc gia lân cận, việc phát sóng của Kênh 1 Ostankino, hoàn toàn không thực hiện được, do đặc thù của các múi giờ, ví dụ, ở Armenia thời lượng phát sóng của kênh là khoảng 6 giờ, trong khi ở các khu vực phía đông của Kazakhstan để xem chương trình của Kênh 1 Ostankino hoàn toàn không thể xem theo thời gian thông thường.

Vào ngày 3 tháng 10 năm 1994, lịch phát sóng mới của kênh đã được thông qua: các bản tin phát hành vào phút thứ 52 mỗi giờ, dừng các chương trình được phát vào thời điểm đó, thời gian của mỗi bản phát hành là 8 phút. Bản tin thời sự lúc 21 giờ, "Время" (Vremya, tạm dịch: Thời gian) không bị ảnh hưởng bởi sự thay đổi này.

Vào cuối năm 1994, các nhân viên của công ty truyền hình và phát thanh nhà nước Nga Ostankino yêu cầu để các công ty truyền hình tư nhân chia sẻ một phần thời gian phát sóng, có nghĩa là đóng cửa một số chương trình của các công ty truyền hình tư nhân. Sau đó, các công ty truyền hình tư nhân (VID, ATV, REN-TV và Klass!) thành lập Hiệp hội các nhà sản xuất truyền hình độc lập, chủ động tạo ra Đài Truyền hình đại chúng Nga (Общественное Российское Телевидение/Obshchestvennoye Rossiyskoye Televideniye, gọi tắt là ORT, chữ Kirill hoặc Latin: OPT), phần lớn cổ phần của họ sẽ thuộc về các đại diện doanh nghiệp khác nhau và ORT sẽ phát sóng trên kênh đầu tiên - kênh 1. Vào ngày 29 tháng 11 năm 1994, theo nghị định của Tổng thống Liên bang Nga, Đài Truyền hình đại chúng Nga (ORT) đã được thành lập, 51% trong số đó thuộc về nhà nước và 49% còn lại cho đại diện các doanh nghiệp tư nhân (theo đề xuất ban đầu, Công ty truyền hình tư nhân VID sở hữu 15%, Công ty truyền hình ATV, Ren-TV, RTV-Press, 20%; 20% từ ngân hàng và 20% từ nhà nước). Trong khi đó, tình hình tài chính khó khăn của Đài truyền hình Ostankino (thể hiện ở việc không thể thực hiện các hoạt động bình thường ngay cả trong trường hợp trợ cấp lớn từ ngân sách Nga; đến cuối năm 1994, công ty đã tích lũy khoản nợ cho trung tâm truyền hình 100 tỷ rúp) có thể dẫn tới việc chấm dứt phát sóng Kênh 1 Ostankino vào ngày 1 tháng 1 năm 1995, là một trong những thuận lợi cho việc tư nhân hóa Kênh truyền hình 1.

Tổng giám đốc của công ty truyền hình VID, Vladislav Listyev, được bổ nhiệm làm Tổng giám đốc đầu tiên của Đài Truyền hình đại chúng Nga (ORT); Arkady (Badri) Patarkatsishvili và Kirill Ignatyev được bổ nhiệm làm phó tổng giám đốc, và cựu Chủ tịch Đài truyền hình Ostankino - Alexander Yakovlev - được bầu giữ chức Chủ tịch Hội đồng Quản trị của ORT. Người ta cũng quyết định đưa ra một lệnh cấm quảng cáo trên Kênh 1 Ostankino, từ ngày 1 tháng 3 năm 1995. Quyết định này ngay lập tức đã gây tranh cãi. Vladislav Listyev cũng là giám đốc điều hành có thời gian tại vị ngắn nhất của ORT. Chỉ đúng một tháng sau khi được bổ nhiệm làm giám đốc đài ORT, ông bị bắn chết ngay tại lối vào nhà riêng của mình vào ngày 1 tháng 3 năm 1995, ngay khi vừa hoàn thành đợt ghi hình chương trình Giờ cao điểm (Час Пик/Chas Pik) ba tiếng trước đó. Listyev bị ám sát đúng ngày lệnh cấm quảng cáo trên có hiệu lực. Ngay ngày hôm sau, 2 tháng 3 năm 1995, cùng với kênh truyền hình 1 Ostankino, tất cả các kênh truyền hình Nga như RTR, 2x2, NTV, TV-6 (ngoại trừ kênh 5 Petersburg), đồng loạt ngừng phát sóng tất cả các chương trình (ngoại trừ tin tức), và treo bảng thông báo việc ông Vladislav Listyev bị ám sát

Sergey Blagovolin trở thành tổng giám đốc của Đài truyền hình đại chúng Nga (ORT), và Arkady Evstafiev trở thành giám đốc của Cơ quan tin tức (ИTA/ITA).

Khi Kênh 1 Ostankino dừng phát sóng, mức độ phổ biến của nó bắt đầu giảm mạnh. Các bản tin thời sự (ИТА Новости/ITA Novosti và ИТА Время/ITA Vremya) bắt đầu kém hơn về xếp hạng so với các chương trình thông tin khác, đặc biệt là Вести/Vesti (Tin tức) của RTR và Сегодня/Segodnya (Hôm nay) của NTV. Người xem không tin tưởng vào thông tin từ tiền tuyến của chiến tranh Chechnya lần thứ nhất, được phát sóng trên kênh. Chương trình chào Năm mới của kênh 1 đã thu hút một lượng khán giả chỉ bằng một nửa chương trình karaoke trên NTV. Khán giả tin tức của Kênh 1 ngày càng trở nên liên quan đến tuổi tác: đối tượng cốt lõi của nó chủ yếu là người cao tuổi với trình độ học vấn thấp và quan điểm chính trị bảo thủ.

Vào ngày 1 tháng 4 năm 1995, Kênh Truyền hình đại chúng Nga (ORT) chính thức phát sóng, thay thế Kênh 1 Ostankino. Giờ nghỉ sóng ngày không còn, chương trình của công ty truyền hình GMS biến mất. Các bản tin lên sóng với khung giờ cũ - lúc 9:00, 12:00, 15:00, 18:00 và sau nửa đêm với thời gian 20 phút. Đài truyền hình Ostankino trở thành đơn vị sản xuất chương trình cho kênh ORT. Trong những tháng đầu tiên của lệnh cấm phát sóng quảng cáo thương mại vẫn còn hiệu lực, ORT đã độc quyền phát sóng quảng cáo dịch vụ công cộng.

Ngày 6 tháng 10 năm 1995, Tổng thống Liên bang Nga, Boris Yeltsin, ký sắc lệnh giải thể Đài truyền hình Ostankino. Ngày 12 tháng 10 năm 1995, Đài truyền hình Ostankino chấm dứt hoạt động. Việc sản xuất một số chương trình, cùng với Cơ quan tin tức (ИТА/ITA), được chuyển giao cho Đài truyền hình đại chúng Nga (ORT). Tháng 3 năm 1996, Cơ quan tin tức (ИТА/ITA) bị giải thể, Ban chương trình tin tức của kênh ORT được thành lập.

Vào ngày 20 tháng 10 năm 1996, tại Ukraina, kênh ORT đã được thay thế bởi kênh Inter, nhưng cho đến năm 2002, việc phát sóng kênh Inter TV vẫn bao gồm việc tiếp sóng một số chương trình từ ORT. ORT/Kênh 1 Nga sở hữu 29% cổ phần của kênh Inter cho đến năm 2015.

Ngày 11 tháng 1 năm 1997, ORT đăng ký một tên miền cho trang web chính thức của mình trên Internet - ortv.ru. Trang web đã chính thức đi vào hoạt động vào tháng Tư năm đó.

Vào tháng 4 và tháng 10 năm 1997, Đài đã thành lập công ty sản xuất các băng video "ORT-Video" và "ORT-Records".

Từ ngày 1 tháng 7 đến ngày 30 tháng 12 năm 1997, việc phát sóng tới tất cả các khu vực của Nga, ngoại trừ Moskva và Vùng thủ đô Moskva, được thực hiện vào các ngày trong tuần với thời gian nghỉ sóng hàng ngày từ 12:15 đến 15:00 (từ ngày 3 tháng 11 năm 1997 - từ 13:00 đến 14:55). Điều này là do các khoản nợ của kênh cho các trung tâm truyền hình khu vực cho việc truyền tín hiệu phát sóng miễn phí.

Vào ngày 12 tháng 2 năm 1998, tại một cuộc họp của các cổ đông của Đài truyền hình công cộng Nga, Đài đã được chuyển đổi từ một công ty cổ phần "đóng" thành một công ty "mở".

Kể từ mùa xuân năm 1998, ORT (cùng với RTR), theo quyết định của hội đồng quản trị, đã bắt đầu từ chối hiển thị quảng cáo trên sóng vào ngày 9 tháng 5, vì tin rằng cho các cựu chiến binh và người già xem truyền hình vào ngày này, quảng cáo không phù hợp và gây phiền nhiễu (trên các kênh khác, nó tiếp tục được phát). Từ ngày 31 tháng 12 năm 2005 đến ngày 1 tháng 1 năm 2015, các đơn vị quảng cáo trên kênh cũng không được phát vào những ngày đầu tiên của năm mới (từ ngày 31 tháng 12 đến ngày 1 tháng 1). Từ ngày 31 tháng 12 năm 2015, quảng cáo không được phát sóng vào ngày 1 tháng 1 và ngày 9 tháng 5.

Vào mùa xuân năm 2000, hai đài truyền hình lớn của Nga - ORT và TV Center (ТВ Центр) - đã hết hạn giấy phép phát sóng. Giấy phép ORT đã hết hạn vào ngày 24 tháng 5 và giấy phép TVC đã hết hạn vào ngày 20 tháng 5. Bộ trưởng Báo chí lúc đó đã đề cập đến giấy phép phát sóng kênh, được cấp từ năm 1995 và có hiệu lực đến năm 2000, nhưng không chú ý đến thực tế là khi ORT đăng ký từ AOZT sang OJSC vào năm 1998, Đài đã nhận được giấy phép mới cho đến tháng 4 năm 2003. Sau đó, các kênh truyền hình đã nhận được sự cho phép tạm thời để phát sóng. Đồng thời, về tần số của các kênh truyền hình (Kênh 1 và 3 tại Moskva), cuộc thi giành giấy phép phát sóng của Bộ trưởng Báo chí Liên bang Nga Mikhail Lesin, đã được thông báo rằng ORT đã chiến thắng (đối thủ cạnh tranh duy nhất trong cuộc thi là Kênh truyền hình RTR). Tất cả 9 thành viên của Ủy ban Cạnh tranh Liên bang đã bỏ phiếu để tiếp tục phát sóng kênh ORT.

Vào ngày 27 tháng 8 năm 2000, trong một vụ hỏa hoạn tại tháp truyền hình Ostankino, kênh ORT phải tạm ngừng phát sóng và chuyển sang tần số của kênh truyền hình Stolitsa (ТВ Столица), một trong hai kênh truyền hình còn hoạt động tại thời điểm đó ở Moskva. Đến ngày 30 tháng 8 năm 2000, thành lập kênh phát sóng chung giữa ORT và RTR, trong đó các chương trình phát sóng của cả hai kênh được phát. Có cả hai logo kênh trên màn hình: RTR ở góc trên bên trái và ORT ở góc trên bên phải; bên dưới là dòng chữ: Kênh phát chung của ORT và RTR. Ở các thành phố khác, các kênh tiếp tục phát sóng riêng. Vào ngày 29 tháng 8 năm 2000, phát sóng kênh ORT thông qua dịch vụ truyền hình vệ tinh NTV-Plus.

Tên gọi Kênh Truyền hình 1 (Первый канал/Perviy Kanal) chính thức được sử dụng từ ngày 2 tháng 9 năm 2002 đến nay.

Năm 2012, Kênh Truyền hình 1 phát sóng thêm một phiên bản của kênh trên định dạng truyền hình độ nét cao chuẩn HDTV 1080i.

Năm 2018, trong khuôn khổ Giải vô địch bóng đá thế giới 2018, Kênh Truyền hình 1 phát sóng thử nghiệm truyền hình độ nét cực cao chuẩn 4K.

Chương trình
Các chương trình nổi tiếng nhất của Kênh truyền hình số 1 bao gồm: Ai muốn là triệu phú?, Người sống sót và Xưởng sao. Đài truyền hình này cũng đã sản xuất ra nhiều bộ phim truyền hình chất lượng và có doanh thu cao như: Tuần đêm (2004), Điệp viên Thổ Nhĩ Kỳ (2005), Tuần ngày (2006),...

Đặc biệt, bộ phim Tuần đêm và phần tiếp là Tuần ngày thực sự là một tác phẩm lớn của truyền hình Nga. Bộ phim không những gây chú ý bởi những kỹ xảo điện ảnh, tính chất ma quái, các cuộc tàn sát quy mô mà còn bởi những dòng phụ đề thông minh và khéo léo tạo nên sự uyển chuyển trên màn hình cùng ý nghĩa nhân văn của nó. Ngay sau khi gây cơn sốt tại Nga, Tuần đêm đã được Fox Searchlight Pictures của Mỹ phát hành rộng rãi trên toàn thế giới.

Tranh cãi và chỉ trích

Tuyên truyền chính trị quá nhiều

Về mặt chính trị, kênh này tuân theo một quy trình ủng hộ chính phủ nghiêm ngặt và phổ biến thông tin tuyên truyền của Nga.

Kênh 1 trong thời đại của Tổng thống Vladimir Putin thường bị chỉ trích do cách đưa tin có tính tuyên truyền, hô hào, chỉ tập trung vào những mặt tích cực của Chính phủ mà thờ ơ với nhiều vấn đề gây tranh cãi, chẳng hạn như cuộc chiến tranh ở Chechnya hay các vấn đề xã hội khác.

Đặc biệt quan điểm chính trị của Kênh 1 thường hay bị ảnh hưởng bởi quan điểm chính trị của Chính phủ Nga. Một ví dụ là vào năm 2004, trong cuộc bầu cử tổng thống ở Ukraina, Chính phủ Nga tin vào chiến thắng của Thủ tướng đương nhiệm Ukraina, ông Viktor Yanukovych. Liền đó Kênh 1 có bài nhận định: "Thủ tướng Ukraina đang vận động tranh cử dựa trên việc giải quyết vấn đề kinh tế và xã hội, ông không hô hào khẩu hiệu, không chỉ trích đối thủ, trong khi chính sách tranh cử của ông Viktor Yushchenko hoàn toàn trái ngược".

Một ví dụ khác, vào ngày 12 tháng 2 năm 2005, một người dẫn chương trình chủ chốt của Kênh 1 đã nói trong chương trình của mình: "Câu hỏi tâm điểm của tuần là: Tổng thống Cộng hòa Gruzia là Mikheil Saakasvili và Tổng thống Ukraina là Viktor Yushchenko khác nhau ở chỗ nào? Câu trả lời là: Dường như chỉ khác nhau về vẻ ngoài mà thôi, còn lạ, họ đều rất giống những nhân vật trong bộ phim Attack of the Clones (Cuộc tấn công của những người nhân bản vô tính)".

Ngoài ra, những lời chỉ trích còn cho rằng Kênh 1 thường xuyên có những bài bình luận đã được biên tập quá kỹ chứ không giống những tin tức đơn thuần, giống như là những tin tức đã được soạn kịch bản.

Mặc dù chịu nhưng lời chỉ trích như vậy, Kênh 1 vẫn phát triển lớn mạnh và là nơi sinh ra nhiều nhà báo Nga xuất sắc như Vladimir Pozner, Ekaterina Andreeva, Petr Tolstoy, Mikhail Leontiev.

Chất lượng phát sóng các chương trình thể thao
Hai huấn luyện viên nổi tiếng Valery Gazzaev, Yevhen Lovchev đã ghi nhận chất lượng phát sóng các chương trình thể thao trên Kênh 1 quá yếu kém, vì các chương trình phát sóng bắt đầu với độ trễ 10-15 phút và quảng cáo thường xuyên xuất hiện nhiều lần.

Chương trình lịch sử có vấn đề
Một số bộ phim truyền hình dài tập do Kênh 1 sản xuất bị khán giả chỉ trích nặng nề vì mức độ chính xác lịch sử thấp, chẳng hạn như: Brezhnev, The Saboteur, Yesenin và Trotsky.

Ngược đãi động vật
Vào ngày 12 tháng 1 năm 2008 trên chương trình thời sự Sức khỏe (tiếng Nga: Здоровье), về hội chứng Guillain – Barré, một con chuột bị giết dã man. Một số người xem cho biết, điều này là không thể chấp nhận được trong một chương trình có khán giả bao gồm trẻ em và nó trái với Bộ luật Hình sự của Liên bang Nga. Đặc biệt, một số người cho rằng việc xem những cảnh bạo lực và tàn ác như vậy đã ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe, tinh thần của một số trẻ em và người lớn.

Biên tập sai sót bản dịch
Vào ngày 20 tháng 9 năm 2009, Chương trình Vremya đã phát sóng về Tổng thống Obama, nhưng bản dịch sai sót rất nhiều. Nhiều khán giả coi Kênh 1 là một công cụ để đánh lừa người Nga.

Ukraina cấm sóng vì bất ổn chính trị
Vào tháng 3 năm 2014, trong bối cảnh cuộc bất ổn chính trị leo thang năm 2014 ở Ukraina, sự kiện Nga sáp nhập bán đảo Krym. Kênh 1 cùng với hàng loạt kênh Rossiya 24, NTV của Nga đã bị cấm ở Ukraina vì bị cáo buộc thúc đẩy chủ nghĩa ly khai bằng những thông tin thiên vị chính phủ Nga.

Thông tin sai lệch
Vào năm 2014, trong Chiến tranh Donbass, Kênh 1 đã phát sóng bản tin với một báo cáo tuyên bố rằng quân đội Ukraina bị cáo buộc đã tra tấn và đóng đinh một đứa trẻ 3 tuổi tại quảng trường công cộng ở Sloviansk. Vụ việc sẽ trở thành một thông tin sai lệch bịa đặt.

Vào năm 2016, Kênh 1 tuyên bố rằng Lisa F., 13 tuổi, người Đức gốc Nga, đã bị những người di cư bắt cóc và hãm hiếp. Sau khi điều tra, cảnh sát Đức sẽ kết luận không có vụ bắt cóc hay cưỡng hiếp.

Tháng 2 năm 2018, Kênh 1 bị khán giả chỉ trích vì đã phát các cảnh trong trò chơi máy tính ArmA, tuyên bố rằng đây là cảnh chiến đấu của lực lượng Nga ở Syria.

Vào tháng 11 năm 2018, nhân kỷ niệm 5 năm phong trào Euromaidan, Kênh 1 đã phát sóng một chương trình về một người Ukraine thất vọng hối hận vì đã tham gia biểu tình. Các blogger Nga tiết lộ người đàn ông này là một diễn viên người Belarus chưa bao giờ tham gia phong trào Euromaidan. Buổi biểu diễn được ghi hình ở Minsk (thủ đô của Belarus) chứ không phải ở Kryvyi Rih như đã tuyên bố. Kênh 1 khẳng định, đài truyền hình đã bị lừa dối trong quá trình quay phim. Nam diễn viên cho biết anh cảm thấy xấu hổ khi làm việc trong chương trình.

Belarus tịch thu giấy phép phát sóng truyền hình
Vào tháng 5 năm 2020, sau một số tài liệu về sự bùng phát của Đại dịch COVID-19 tại Belarus, Bộ Ngoại giao Belarus đã tịch thu giấy phép phát sóng của Kênh 1, vì lý do tuyên bố những cáo buộc về sự lây lan của dịch bệnh là dối trá và không đáng tin cậy.

Estonia cấm sóng vĩnh viễn
Sau khi tổng thống Vladimir Putin đã đọc bài phát biểu trên truyền hình hôm 21 tháng 2 và Nga đã bắt đầu tấn công Ukraina hôm 24 tháng 2, cơ quan quản lý kỹ thuật và bảo vệ người tiêu dùng Estonia (TTJA) đã ra lệnh cho các công ty viễn thông ngừng phát sóng vĩnh viễn Kênh 1.

Lý do lệnh này là kênh tuyên truyền kích động bạo lực vi phạm pháp luật, gây tổn hại đến an ninh xã hội (bao gồm cả an ninh nội bộ của nhà nước), gây nguy hiểm cho an ninh quốc gia và các nước láng giềng châu Âu.

Bị Liên hiệp Phát sóng châu Âu đình chỉ hoạt động
Ngày 25 tháng 2 năm 2022, vì sự kiện Cuộc tấn công của Nga vào Ukraina 2022, Liên hiệp Phát sóng châu Âu đã cấm Nga tham gia Cuộc thi Eurovision Song Contest 2022.

Ngoài ra, một số đài truyền hình công cộng ở châu Âu đã yêu cầu Liên hiệp Phát sóng châu Âu đình chỉ tất cả các đài phát thanh và truyền hình của Nga vào ngày 28 tháng 2. Tuy nhiên, chính các đài phát thanh và truyền hình của Nga (VGTRK, Kênh 1 và Radio Domo Ostankino) đã rời khỏi Liên hiệp Phát sóng châu Âu hai ngày trước đó.

Chính phủ Ba Lan cấm sóng trên toàn quốc
Ngày 4 tháng 3 năm 2022, Hội đồng Phát thanh Truyền hình Quốc gia Ba Lan đã thông qua nghị quyết xoá các kênh truyền hình của Nga và Belarus khỏi Sổ đăng ký các chương trình truyền hình được phân phối độc quyền trong hệ thống Công nghệ thông tin và truyền thông. Đồng thời cũng cấm sóng tại quốc gia này. Lệnh này có hiệu lực vĩnh viễn.

Lý do xóa khỏi danh sách đăng ký là nội dung đăng tải trên truyền hình có nguy cơ đe dọa đến an ninh và quốc phòng của nhà nước.

Tin tặc chiếm quyền điều hành phát sóng
Ngày 8 tháng 3 năm 2022, Kênh 1 bị tin tặc Anonymous điều khiển phát sóng, phát những cảnh quay về chiến sự Ukraina. Sau khi đoạn phim kết thúc, một thông điệp ở cuối kêu gọi chống chiến dịch quân sự tại Ukraine.

Các nền tảng phát trực tuyến và các kênh truyền hình hiện đã phát sóng trở lại. Đây không phải là vụ tấn công bằng tin tặc đầu tiên vào các cơ quan truyền thông của Nga. Tuần trước, Anonymous tuyên bố đã tấn công một số phương tiện truyền thông của Nga, bao gồm cả hãng thông tấn nhà nước TASS, Kommersant, Izvestia, Fontanka, Forbes và RBK

Biên tập viên xông vào phản đối Cuộc tấn công của Nga vào Ukraina 2022
Vào ngày 14 tháng 3 năm 2022, Marina Ovsyannikova, một biên tập viên của Kênh 1 đã cắt ngang buổi phát sóng trực tiếp của đài truyền hình nhà nước để phản đối Nga xâm lược vào Ukraine, mang theo một tấm áp phích lớn xen giữa tiếng Nga và tiếng Anh: "Hãy chấm dứt chiến tranh, đừng tin vào lời tuyên truyền, họ đang bị dối trá".

Albania ngừng phát sóng vô thời hạn
Hội đồng Quốc gia Albania cho biết, đã ra lệnh ngừng phát sóng vô hiệu lực kênh truyền thông của Nga (trong đó có Kênh 1) trên tất cả các nền tảng kỹ thuật số. Ngoài ra, cơ quan quản lý AMA đã thông báo công khai cho giới chức thanh tra truyền thông Albania về các quy tắc phải thận trọng khi sử dụng thông tin liên quan đến nước Nga.

Hoa Kỳ trừng phạt
Ngày 8 tháng 5 năm 2022, Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài của Bộ Ngân khố Hoa Kỳ đã áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với Kênh 1 theo Lệnh hành pháp 14024 vì thuộc sở hữu, kiểm soát, có ý định hành động, thay mặt cho trực tiếp hoặc gián tiếp với Chính phủ Nga.

Gói trừng phạt thứ 9 do EU ban hành
Trong bối cảnh Nga xâm lược Ukraina 2022, ngày 16 tháng 12 năm 2022, Liên minh châu Âu đã ban hành gói trừng phạt thứ 9 tới Nga, lệnh này bao gồm tất cả các kênh truyền thông do chính phủ Nga tài trợ, đồng thời tước giấy phép và cấm sóng trên toàn châu Âu.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Danh sách kênh truyền hình tại Việt Nam
Official website
YouTube channel
Official Worldwide Site
Company Site  http://eng.1tvrus.com/

Hãng truyền hình Liên Xô
Hãng truyền hình Nga
Đài phát sóng công cộng
Công ty truyền thông đại chúng Nga
lv:Pirmais Baltijas Kanāls


title: Perdita parryellae

text:
Perdita parryellae là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1971.

Chú thích

Tham khảo

Perdita
Động vật được mô tả năm 1971


title: Eatoniella cana

text:
Eatoniella cana là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Eatoniellidae.

Phân bố

Miêu tả
Chiều dài tối đa của vỏ ốc được ghi nhận là 2,51 mm.

Môi trường sống
Độ sâu tối thiểu được ghi nhận là 2 m. Độ sâu tối đa được ghi nhận là 10 m.

Chú thích

Tham khảo

Eatoniella


title: Habropoda tristissima

text:
Habropoda tristissima là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1904.

Chú thích

Tham khảo

Habropoda
Động vật được mô tả năm 1904