title: James Bond

text:
Loạt tác phẩm James Bond xoay quanh một nhân vật mật vụ người Anh hư cấu, được sáng tạo bởi nhà văn Ian Fleming vào năm 1953. Fleming đã khắc họa Bond trong 12 cuốn tiểu thuyết và 2 tuyển tập truyện ngắn. Sau khi ông qua đời vào năm 1964, đã có tám tác giả tiếp tục viết tiếp các tác phẩm tiểu thuyết hoặc tiểu thuyết chuyển thể về James Bond, bao gồm: Kingsley Amis, Christopher Wood, John Gardner, Raymond Benson, Sebastian Faulks, Jeffery Deaver, William Boyd và Anthony Horowitz. Forever and a Day của Anthony Horowitz, xuất bản vào tháng 5 năm 2018, là cuốn tiểu thuyết James Bond mới nhất. Ngoài ra, có thể kể đến loạt truyện viết về Bond thời trẻ của Charlie Higson hay Kate Westbrook với bộ ba tiểu thuyết dựa trên cuốn nhật ký của Moneypenny, một nhân vật từng xuất hiện trong loạt truyện.

Nhân vật James Bond còn được biết tới với mã tên 007, được chuyển thể rộng rãi thành các tác phẩm truyền hình, phát thanh, truyện tranh, trò chơi điện tử và phim ảnh. Loạt phim về James Bond hiện đang là loạt phim liên tục dài nhất mọi thời đại và thu về tổng doanh thu 7.04 tỉ đô la Mỹ, trở thành loạt phim có doanh thu cao thứ sáu lịch sử. Nó được khởi đầu vào năm 1962 bằng phần phim Dr. No với ngôi sao Sean Connery trong vai Bond. Tính tới năm 2020, loạt phim do Eon Productions sản xuất đã có 24 phần. Spectre (2015) là bộ phim James Bond gần nhất, có sự tham gia diễn xuất của Daniel Craig với lần thứ tư anh thủ vai mật vụ Bond trong loạt phim của Eon. Ngoài ra, còn có hai tác phẩm độc lập: Casino Royale (một phiên bản giễu nhại ra mắt năm 1967, với sự tham gia của David Niven) và Never Say Never Again (bản làm lại bộ phim do Eon sản xuất trước đó của Thunderball, ra mắt năm 1965, cả hai bản đều có sự tham gia của Connery). Năm 2015, với trị giá ước tính 19.9 tỷ đô la Mỹ, James Bond trở thành một trong những thương hiệu truyền thông có doanh thu cao nhất từ trước tới nay.

Các bộ phim về Bond nổi tiếng bởi một số điểm đặc trưng, như phần nhạc đệm với các bài hát chủ đề đã nhiều lần được đề cử Oscar và chiến thắng hai lần. Vài yếu tố xuyên suốt quan trọng khác bao gồm những chiếc xe hơi của Bond, các khẩu súng của anh và những thiết bị mà anh được Q Branch cung cấp. Mỗi phần phim cũng chú ý khắc họa mối quan hệ của Bond với nhiều phụ nữ khác nhau, đôi khi được gọi là các "Bond girl".

Lịch sử phát hành

Sáng tạo và nguồn cảm hứng
Ian Fleming xây dựng hình tượng hư cấu cho James Bond với vai trò nhân vật trọng tâm trong các tác phẩm của ông. Bond là một sĩ quan tình báo thuộc Cơ quan Tình báo mật, thường gọi tắt là MI6. Anh được gán cho mã mật vụ 007, và từng là trung tá Lực lượng Dự bị Hải quân Hoàng gia. Fleming lấy cảm hứng sáng tạo nhân vật từ một số cá nhân mà ông từng tiếp xúc khi còn làm việc cho Bộ phận Tình báo Hải quân và Đơn vị Xung kích 30 trong Thế chiến thứ 2. Ông thừa nhận rằng Bond "là bản tổng hợp của tất cả các mật vụ và biệt kích mà tôi đã gặp thời chiến tranh". Trong số những cá nhân này có cả anh trai của Fleming, người từng tham gia các chiến dịch giữa lòng địch tại Na Uy và Hy Lạp. Bên cạnh anh trai, những cái tên như Conrad O'Brien-ffrench, Patrick Dalzel-Job và Bill "Biffy" Dunderdale cũng cung cấp một vài khía cạnh để Fleming tô điểm cho Bond.

Tên nhân vật xuất phát từ tên của nhà điểu học người Mỹ James Bond, một chuyên gia về chim vùng Caribe và là tác giả của cuốn sách hướng dẫn thực địa Birds of the West Indies. Fleming rất hăng hái tham gia hoạt động ngắm chim và đã có trong tay bản sao cuốn sách của Bond. Về sau, ông giải thích với vợ của nhà điểu học rằng "Tôi chợt nhận ra, cái tên ngắn gọn, gai góc, đậm chất Anglo-Saxon và đầy nam tính này chính là thứ mà tôi cần, và thế là James Bond thứ hai ra đời". Fleming chia sẻ thêm: Khi viết cuốn sách đầu tiên vào năm 1953, tôi muốn Bond là một người đàn ông cực kỳ buồn tẻ, luôn lãnh đạm với những điều từng xảy ra. Anh ta phải trở nên thật sắt đá và dứt khoát... trong lúc tìm tên cho nhân vật chính, tôi đã nghĩ James Bond là cái tên nhàm chán nhất mà mình từng nghe. — Ian Fleming, The New Yorker, ngày 21 tháng 4 năm 1962Trong một dịp khác, Fleming bộc bạch: "Tôi thích một cái tên đơn giản, nhạt nhẽo và dễ nghe nhất có thể, 'James Bond' hay hơn nhiều so với những cái tên xem chừng thú vị như 'Peregrine Carruthers'. Dù phải trải qua hay đứng giữa những điều kỳ lạ, anh ta vẫn sẽ là một nhân vật trung dung, một cây búa vô danh được sử dụng bởi chính phủ."

Fleming quyết định rằng Bond sẽ phải vừa là chính mình vừa có nét giống ca sĩ người Mỹ Hoagy Carmichael. Trong Casino Royale, nhân vật Vasper Lynd nhận xét, "Bond làm tôi nhớ tới Hoagy Carmichael, nhưng có chút gì đó lạnh lùng và tàn nhẫn." Tương tự, Gala Brand, một nhân viên chi nhánh tình báo trong Moonraker, nghĩ rằng Bond "rõ ràng là rất đẹp trai... Theo góc nhìn nào đấy thì khá giống Hoagy Carmichael. Họ đều có mái đen xõa xuống lông mày trái, cũng đều trông xương xẩu như nhau. Nhưng khuôn miệng anh ta có nét hơi hung hiểm, và ánh mắt thì sắc lạnh."

Fleming cũng ban cho Bond nhiều đặc điểm của riêng ông, bao gồm việc có cùng số điểm chấp khi chơi golf, đều thích ăn trứng bác và sử dụng cùng một nhãn hiệu đồ vệ sinh cá nhân. Sở thích của Bond cũng được lấy từ Fleming, tình yêu mà nhân vật này dành cho môn golf và cờ bạc, phản chiếu chính bản thân tác giả. Fleming dùng kinh nghiệm nghề gián điệp cũng như tất cả các khía cạnh khác trong cuộc sống làm nguồn cảm hứng khi viết, bao gồm cả việc sử dụng tên của bạn bè ở trường, người thân và người yêu xuyên suốt các cuốn sách của mình.

Mãi tới cuốn tiểu thuyết áp chót, You Only Live Twice, Fleming mới cho Bond một chút ý thức về nền tảng gia đình. Đây là tác phẩm đầu tiên được viết sau khi bộ phim Dr. No ra mắt và việc Sean Connery hóa thân thành Bond đã ảnh hưởng tới cách Fleming diễn dịch nhân vật, mang đến cho nhân vật chất hài hước mà những tiền nhân Scotland không có được trong những câu chuyện trước đó.

Trong một cáo phó tưởng tượng đăng trên tờ The Times, cha mẹ của Bond được cho là Andrew Bond, người làng Glencoe, Scotland, và Monique Delacoix, đến từ bang Vaud, Thụy Sĩ. Fleming không cung cấp ngày sinh cụ thể của Bond, nhưng trong cuốn tiểu sử hư cấu James Bond: The Authorized Biography of 007 của John Pearson, sinh nhật của anh là ngày 11 tháng 11 năm 1920. Với nghiên cứu của mình, John Griswold lại chỉ ra rằng James Bond ra đời vào ngày 11 tháng 11 năm 1921.

Tiểu thuyết và các tác phẩm liên quan

Những cuốn tiểu thuyết của Ian Fleming
Khi còn đang phục vụ tại Phòng Tình báo Hải quân, Fleming đã lên kế hoạch trở thành một nhà văn, và từng nói với một người bạn, "Tôi sẽ viết truyện điệp viên kết thúc mọi câu chuyện gián điệp." Ngày 17 tháng 2 năm 1952, ông bắt tay viết cuốn tiểu thuyết James Bond đầu tiên của mình, Casino Royale, tại điền trang Goldeneya ở Jamaica, cũng là nơi Fleming viết tất cả các tác phẩm về Bond trong suốt tháng 1 và tháng 2 hàng năm. Ông khởi nguồn câu chuyện ngay trước đám cưới của mình với cô bạn gái đang mang thai Ann Chateris, để phân tâm bản thân khỏi lễ thành hôn sắp tới.

Sau khi hoàn thành bản thảo Casino Royale, Fleming đưa nó cho bạn mình (và sau này là biên tập viên) William Plomer đọc thử. Plomer rất thích bản thảo và gửi nó tới cho nhà xuất bản Jonathan Cape, nhưng không được họ đánh giá cao. Cape cuối cùng đã xuất bản cuốn sách vào năm 1953 theo lời giới thiệu của Peter, anh trai của Fleming, một cây bút chuyên viết về du lịch. Từ năm 1953 đến năm 1966, hai năm sau khi Fleming qua đời, mười hai tiểu thuyết và hai tuyển tập truyện ngắn đã được ra mắt. Trong đó, hai cuốn sách cuối cùng là The Man with the Golden Gun and Octopussy và The Living Daylights, được ấn bản sau khi di cảo. Jonathan Cape là đơn vị phát hành tất cả các tác phẩm tại Anh.

Những cuốn tiểu thuyết hậu Fleming
nhỏ|Goldeneye, Jamaica, nơi Fleming viết tất cả các tiểu thuyết về Bond|198x198px
Năm 1968, sau khi Ian Fleming qua đời, Kingsley Amis (bút danh Robert Markham) xuất bản cuốn tiểu thuyết tiếp theo có tên Colenel Sun. Trước đó vào năm 1965, Amis từng có một chuyên luận văn học về các tác phẩm James Bond của Fleming, mang tựa đề The James Bond Dossier. Mặc dù nhà biên kịch Christopher Wood đã cho ra mắt tiểu thuyết chuyển thể của hai bộ phim do Eon Prodictions sản xuất là The Spy Who Loved Me và James Bond and Moonraker, loạt tiểu thuyết lại không được tiếp tục cho tới những năm 1980. Tới năm 1981, nó mới được John Gardner tái khởi động với Licence Renewed. Gardner đã viết tổng cộng 16 tác phẩm về Bond, trong đó, Licence to Kill và GoldenEye được chuyển thể từ hai bộ phim cùng tên của Eon Productions. Ông đưa bối cảnh câu chuyện về những năm 1980, nhưng vẫn giữ nguyên độ tuổi các nhân vật như khi Fleming dừng viết. Năm 1996, vì lí do sức khỏe, Gardner nghỉ viết sách James Bond.

Năm 1996, nhà văn người Mỹ Raymond Benson trở thành người viết truyện James Bond tiếp theo. Trước đó vào năm 1984, Benson là tác giả của cuốn The James Bond Beside Companion. Cho tới khi chuyển sang các dự ác khác vào năm 2002, Benson đã viết sáu tiểu thuyết, ba tiểu thuyết chuyển thể và ba truyện ngắn.

Sáu năm sau, Ian Fleming Publications ủy quyền cho Sebastian Faulks viết một tác phẩm tiểu thuyết James Bond mới, ra mắt vào ngày 28 tháng 5 năm 2008, kỷ niệm 100 năm ngày sinh của Fleming. Cuốn sách có nhan đề Devil May Care, được Penguin Books phát hành ở Anh và Doubleday phát hành ở Mỹ. Nhà văn Mỹ Jeffery Deaver cũng được Fleming Publications phó thác sáng tác cuốn Carte Blanche, xuất bản vào ngày 26 tháng 5 năm 2011. Carte Blanche cập nhật Bond thành một điệp viên hậu 11/9, thay vì MI5 hay MI6. Ngày 26 tháng 9 năm 2013, William Boyd phát hành Solo lấy bối cảnh năm 1969. Tháng 10 năm 2014, có thông báo rằng Anthony Horowitz sẽ viết một phần tiểu thuyết tiếp nối loạt truyện Bond. Tác phẩm chứa những tài liệu chưa được phát hành của Fleming, lấy mốc thời gian những năm 1950, hai tuần sau cái kết của Goldfinger. Trigger Mortis ra mắt vào ngày 8 tháng 9 năm 2015. Tiểu thuyết Bond thứ hai của Horowitz có tên Forever and a Day, kể về nguồn gốc của Bond với tư cách là một điệp viên 00 trước các sự kiện trong Casino Royale.

Young Bond
Charlie Higson là người khởi xướng loạt tác phẩm Young Bond. Từ năm 2005 đến 2009, năm tiểu thuyết và một truyện ngắn đã được xuất bản. Cuốn tiểu thuyết Young Bond đầu tiên, SilverFin, cũng được Puffin Books chuyển thể và phát hành dưới dạng tiểu thuyết đồ họa vào ngày 2 tháng 10 năm 2008. Tháng 10 năm 2013, Ian Fleming Publications thông báo rằng Stephen Cole sẽ tiếp tục bộ truyện, với ấn bản đầu tiên dự kiến phát hành vào mùa thu năm 2014.

The Moneypenny Diaries
Bộ ba tiểu thuyết The Moneypenny Diaries ghi lại cuộc đời Moneypenny, nữ thư ký riêng của M. Tác phẩm được Samantha Weinberg chấp bút dưới bút danh Kate Westbrook, với vai trò "biên tập viên". Phần đầu tiên của bộ ba, Guardian Angel, phát hành vào ngày 10 tháng 10 năm 2005 tại Anh. Tập thứ hai, Secret Servant, được John Murray phát hành vào ngày 2 tháng 11 năm 2006 tại Anh. Tập thứ ba, Final Fling, phát hành vào ngày 1 tháng 5 năm 2008.

Phóng tác

Truyền hình
Năm 1954, CBS trả cho Ian Fleming 1000 đô la Mỹ (9,520 đô la Mỹ vào năm 2019), để chuyển thể cuốn tiểu thuyết Casino Royale của ông thành một tập truyền hình phiêu lưu một giờ, nằm trong loạt chương trình Climax!. Nó được phát sóng trực tiếp vào ngày 21 tháng 10 năm 1954, có sự tham gia diễn xuất của Barry Nelson trong vai James Bond "Card Sense" và Peter Lorre trong vai Le Chiffre. Cuốn tiểu thuyết khi được truyền hình hóa, hướng tới khán giả Mỹ, đã biến Bond thành một "Đặc vụ hợp tác". Trong khi Felix Leiter từ một nhân vật người Mỹ, trở thành một người Anh có tên "Clarence Leiter".

Năm 1973, BBC cho ra mắt bộ phim tài liệu Omnibus: The British Hero, khắc họa Christopher Cazenove trong vai các nhân vật dạng như tiêu đề tác phẩm đề cập (ví dụ: Richard Hannay và Bulldog Drummond). James Bond xuất hiện với các cảnh dựng của Goldfinger (đặc biệt là cảnh 007 bị đe dọa bởi một chiếc cưa đĩa, thay vì tia laze như trên phim) và Diamonds Are Forever. Năm 1991, loạt phim hoạt hình dẫn xuất dành cho trẻ em, James Bond Jr., được sản xuất, với Corey Burton trong vai cháu trai Bond (cũng được gọi là James Bond).

Truyền thanh
Năm 1958, đài phát thanh Nam Phi chuyển thể và phát sóng Moonraker. Bob Holness là người lồng tiếng cho Bond. Theo The Independent, "thính giả trên khắp Liên hiệp, hồi hộp theo từng giọng điệu văn hoa của Bob, khi anh đánh bại những tên tội phạm bậc thầy độc ác, đang tìm cách thống trị nhân loại".

BBC đã chuyển thể và phát sóng năm cuốn tiểu thuyết của Fleming. Năm 1990, You Only Live Twice được dựng thành một vở kịch phát thanh dài 90 phút, dành cho đài BBC Radio 4, với Michael Jayston trong vai James Bond. Nó được phát lại nhiều lần từ năm 2008 đến năm 2011. Ngày 24 tháng 5 năm 2008, đài BBC Radio 4 phát sóng Dr. No. Diễn viên Toby Stephens, người từng đóng vai phản diện Gustav Graves trong phiên bản Die Another Day của Eon Productions, hóa thân thành Bond. David Suchet thủ vai Tiến sĩ No. Nối tiếp thành công, ngày 3 tháng 4 năm 2010, BBC Radio 4 cho ra mắt Goldfinger, với Stephens một lần nữa nhận vai Bond. Sir Ian McKellen đóng vai Goldfinger. Bạn diễn của Stephens trong Die Another Day, Rosamund Pike, đóng vai Pussy Galore. Tác phẩm được Archie Scottney chuyển thể từ tiểu thuyết gốc của Fleming và do Martin Jarvis đạo diễn. Năm 2012, tiểu thuyết From Russia, with Love được dựng kịch bản cho Radio 4; có sự tham gia đầy đủ của dàn diễn viên cũ với Stephens trong vai Bond. Vào tháng 5 năm 2014, On Her Majesty's Secret Service lên sóng. Stephens vẫn đóng vai Bond, bên cạnh Alfred Molina trong vai Blofeld, và Joanna Lumley trong vai Irma Bunt.

Truyện tranh
Năm 1957, tờ Daily Express tiếp cận Ian Fleming, mong muốn chuyển thể những câu chuyện của ông thành truyện tranh. Họ trả cho Fleming 1,500 bảng Anh trên mỗi đầu tiểu thuyết và một phần doanh thu từ nghiệp đoàn. Fleming chấp nhận thỏa thuận, dù ban đầu ông cảm thấy các dải tranh sẽ không thể truyền tải hết chất lượng tác phẩm của mình. Để hỗ trợ Daily Express minh họa Bond, Fleming ủy quyền cho một nghệ sĩ, vẽ phác thảo nhân vật theo mường tượng của ông. Tuy nhiên, họa sĩ minh họa John McLusky lại cảm thấy 007 của Fleming trông quá "lỗi thời" và "tiền chiến". Ông quyết định cải biến Bond để anh trông nam tính hơn. Phần truyện tranh đầu tiên, Casino Royale, được xuất bản từ ngày 7 tháng 7 năm 1958 đến ngày 13 tháng 12 năm 1958. Trong đó, Anthonyn Hern đảm nhiệm phần lời còn John McLusky vẽ tranh minh họa.

Từ đó, hầu hết tiểu thuyết và truyện ngắn về Bond, đều được truyển thể thành truyện minh họa, kể cả cuốn Colonel Sun của Kingsley Amis. Chúng được viết lời bởi Henry Gammidge hoặc Jim Lawrence, minh họa bởi Yarsolav Horak, người thay thế cho McClusky từ năm 1966. Sau khi các tác phẩm của Fleming và Amis được chuyển thể, những câu chuyện gốc vẫn tiếp tục được sản xuất và đăng trên Daily Express, Sunday Express cho đến tháng 5 năm 1977.

Bộ phim For Your Eyes Only phát hành năm 1981, được Marvel Comics cho xuất bản hai ấn bản truyện tranh chuyển thể. Khi Octopussy công chiếu năm 1983, Marvel tiếp tục cho ra mắt một quyển truyện tranh theo kèm. Mặc dù Timothy Dalton từ chối cho phép sử dụng hình ảnh của mình, Eclipse vẫn sản xuất một cuốn truyện tranh độc nhất cho License to Kill. Những câu chuyện James Bond mới hơn được Marvel, Eclipse Comics, Dark Horse Comics và Dynamite Entertainment vẽ và xuất bản từ năm 1989.

Điện ảnh

Những bộ phim của Eon Productions
Eon Productions do Harry Saltzman người Canada và Albert R. "Cubby" Broccoli người Mỹ đồng sở hữu, đã phát hành bộ phim điện ảnh chuyển thể từ tiểu thuyết của Ian Fleming đầu tiên, Dr. No (1962), dựa trên cuốn sách cùng tên năm 1958, với Sean Connery trong vai 007. Connery tiếp tục đóng James Bond trong bốn tác phẩm nữa trước khi rời vai diễn sau You Only Live Twice (1967), và Geogre Lazenby trở thành người kế nhiệm trong On Her Majesty's Secret Service (1969). Lazenby rời loạt phim chỉ sau một lần xuất hiện và Connery lại được đưa trở lại Diamonds Are Forever, phim cuối cùng mà ông hợp tác với Eon.

Roger Moore được bổ nhiệm vào vai 007 trong Live and Let Die (1973). Ông đóng vai Bond thêm sáu lần, trong vòng mười hai năm, trước khi bị thay thế bởi Timothy Dalton trong hai bộ phim tiếp theo. Sau sáu năm gián đoạn vì những tranh cãi pháp lý xoay quanh hoạt động sản xuất phim James Bond của Eon, nam diễn viên người Ireland Pierce Brosnan đã được chọn vào vai Bond trong GoldenEye (1995). Ông tiếp tục đảm nhận vai diễn này trong tổng cộng bốn bộ phim cho đến năm 2002. Năm 2006, Daniel Craig hóa thân thành James Bond trong Casino Royale (2006), tác phẩm tái khởi động loạt phim. Craig đã xuất hiện trong bốn phần James Bond, phần phim thứ năm của anh dự kiến ra mắt vào năm 2021. Cho đến nay, loạt phim đã thu về gần 7 tỷ đô la Mỹ, trở thành loạt phim có doanh thu cao thứ ba (xếp sau Harry Potter và Vũ trụ Điện ảnh Marvel), và là cao nhất mọi thời đại nếu điều chỉnh theo lạm phát.

Những bộ phim khác
Năm 1967, một bộ phim giễu nhại James Bond chuyển thể từ Casino Royale ra mắt, với sự tham gia của David Niven trong vai Sir James Bond và Ursula Andress trong vai Vesper Lynd. Fleming rất yêu thích vai Bond của Niven. Sau một vụ kiện tại Tòa án Tối cao Luân Đôn năm 1963, Kevin McClory được quyền làm lại Thunderball với tựa đề Never Say Never Again, vào năm 1983. Mặc dù có Sean Connery thủ vai Bond, tác phẩm do công ty Taliafilm của Jack Schwartzman sản xuất, không nằm trong loạt phim của Eon. Năm 1997, tất cả hoặc một số quyền của McClory được Tập đoàn Sony mua lại và rồi tiếp tục được sang tay cho MGM. Ngày 4 tháng 12 năm 1977, MGM thông báo rằng họ đã mua bản quyền Never Say Never Again từ Taliafilm. Tính đến năm 2015, Eon giữ toàn quyền chuyển thể tất cả các tiểu thuyết James Bond của Fleming.

Nhạc phim
"James Bond Theme" được viết bởi Monty Norman và hòa âm lần đầu bởi John Barry Orchestra trong Dr. No năm 1962, mặc dù quyền tác giả thực sự của bản nhạc là vấn đề gây tranh cãi trong nhiều năm. Năm 2001, The Sunday Times phải bồi thường thiệt hại cho Norman 30,000 bảng Anh vì họ cho rằng Barry là người hoàn toàn chịu trách nhiệm sáng tác "James Bond Theme". Bài nhạc chủ đề mà Norman viết và Barry biên khúc, được một nhà soạn nhạc phim James Bond khác là David Arnold mô tả: "nhịp rung bebop-swing cùng tiếng guitar điện méo mó, tối tăm, xấu xa đó, dứt khoát là một đoạn nhạc rock 'n' roll... nó đại diện cho mọi thứ về nhân vật mà bạn muốn: tự mãn, vênh vang, tự tin, đen tối, nguy hiểm, khêu gợi, quyến rũ, và không gì cản nỗi. Ông ấy đã truyền tải tất cả chỉ trong vòng hai phút." Barry đã soạn nhạc cho mười một bộ phim James Bond và từng đóng góp nhưng không được ghi nhận trong Dr. No, với vai trò biên khúc cho Bond Theme.

Điểm cốt lõi trong những bộ phim James Bond là các bài hát chủ đề được phát trong các đoạn giới thiệu nhan đề, do các ca sĩ nổi tiếng trình bày. Một số ca khúc sản xuất cho phim đã được đề cử Giải Oscar cho Bài hát gốc hay nhất, bao bồm "Live and Let Die" của Paul McCartney, "Nobody Does It Better" của Carly Simon, "For Your Eyes Only" của Sheena Easton ", "Skyfall" của Adele, và "Writing's on the Wall" của Sam Smith. Adele cùng Smith lần lượt giành giải tại Lễ trao giải Oscar lần thứ 85 và Lễ trao giải Oscar lần thứ 88. Đối với bộ phim Casino Royale không do Eon sản xuất, Burt Bacharach đảm nhận phần nhạc phim, trong đó có ca khúc "The Look of Love" từng được để cử Giải Oscar cho Bài hát hay nhất.

Trò chơi điện tử
Năm 1983, Parker Brothers phát triển và công bố trò chơi điện tử đầu tiên có sự xuất hiện của Bond, phát hành cho các hệ máy Atari 2600, Atari 5200, Atari 800, Commodore 64, ColecoVision. Kể từ đó, nhiều trò chơi điện tử James Bond khác, dựa trên các bộ phim hoặc sử dụng cốt truyện gốc lần lượt ra đời. Năm 1997, Rare phát triển game bắn súng góc nhìn thứ nhất GoldenEye 007 cho nền tảng Nintendo 64, dựa trên bộ phim GoldenEye (1995) của Pierce Brosnan. GoldenEye 007 đã nhận nhiều phản hồi tích cực, được trao tặng Giải thưởng Giải trí Tương tác BAFTA cho hạng mục Nhà phát triển người Anh xuất sắc nhất vào năm 1998 và bán được hơn 8 triệu bản trên toàn cầu, thu về 250 triệu đô la Mỹ tổng doanh thu.

Electronic Arts được cấp phép và phát hành Tomorrow Never Dies vào ngày 16 tháng 12 năm 1999. Tháng 10 năm 2000, hãng này ra mắt The World Is Not Enough cho Nintendo 64, tiếp đó là 007 Racing cho PlayStation vào ngày 21 tháng 11 cùng năm. Năm 2003, Electronic Arts cho lên kệ tựa game chuyển thể James Bond 007: Everything or Nothing, bao gồm các nhân vật có diện mạo và giọng nói giống Pierce Brosnan, Willem Dafoe, Heidi Klum, Judi Dench, John Cleese cùng một số diễn viên khác. Tháng 11 năm 2005, Electronic Arts trình làng video game chuyển thể 007: From Russia with Love với sự góp mặt của Sean Connery lồng tiếng cho Bond. Năm 2006, hãng ra thông báo về một sản phẩm dựa trên phim điện ảnh Casino Royale sắp công chiếu, nhưng rồi phải hủy bỏ vì không kịp xuất xưởng khi bộ phim ra rạp vào tháng 11. Vì MGM không còn lợi tức do mất phí cấp phép, nhượng quyền thương mại được chuyển từ EA sang Activision. Ngày 31 tháng 10 năm 2008, Activision phát hành 007: Quantum of Solace dựa trên bộ phim cùng tên.

Tháng 11 năm 2010, GoldenEye 007 bản mới có sự góp mặt của Daniel Craig, được phát hành cho Wii và hệ máy chơi game cầm tay của Nintendo DS. Một năm sau, một phiên bản mới lại tiếp tục ra mắt cho nền tảng Xbox 360 và PlayStation 3 với tựa đề GoldenEye 007: Reloaded. Năm 2012, 007 Legend được phát hành. Trong trò chơi, mỗi diễn viên từng thủ vai James Bond trong loạt phim của Eon đều sở hữu một nhiệm vụ.

Trò chơi nhập vai
Từ năm 1983 đến 1987, Victory Games (một chi nhánh của Avalon Hill) được cấp phép phát hành trò chơi nhập vai trên bàn James Bond 007: Role-Playing In Her Majesty's Secret Service do Gerald Christopher Klug thiết kế. James Bond 007: Role-Playing In Her Majesty's Secret Service trở thành trò chơi nhập vai tình báo nổi tiếng nhất tại thời điểm đó. Bên cạnh việc cung cấp cho người chơi những chất liệu cần thiết để họ tự tạo ra kịch bản gốc, trò chơi còn mang đến cơ hội trải nghiệm cảm giác ly kì như trong các bộ phim chuyển thể của Eon Productions. Dù vậy, nó vẫn có vài sự điều chỉnh như tạo ra thêm thử thách, để tránh việc người chơi quá bắt chước hành động của James Bond trong truyện.

Súng, xe cộ và trang bị

Súng
Đối với năm cuốn tiểu thuyết đầu tiên, Fleming trang bị cho Bond một khẩu Beretta 418, cho đến khi ông nhận được một lá thư từ Geoffrey Boothroyd, một người đam mê James Bond và cũng là một chuyên gia súng đạn 31 tuổi, gọi khẩu Beretta 418 là "súng dành cho một quý bà - và chẳng có quý bà đẹp đẽ nào ở đây hết!" Boothroyd gợi ý rằng Bond nên đổi khẩu Beretta lấy khẩu Walther PPK 7,65mm và điều này đã được thực hiện trong Dr. No. Ông cũng đưa ra lời khuyên cho Fleming về bao đựng súng Berns-Martin và một vài vũ khí được sử dụng bởi SMERSH cũng như những kẻ phản diện khác. Để tri ân sự giúp đỡ, Fleming đã đặt tên nhân vật nhà sản xuất vũ khí của MI6 trong Dr. No là thiếu tá Boothroyd, M cũng giới thiệu với Bond rằng Boothroyd là "chuyên gia vũ khí vĩ đại nhất thế giới". Bond từng sử dụng nhiều loại súng trường, bao gồm Savage Model 99 trong "For Your Eyes Only" và súng trường mục tiêu Winchester.308 trong "The Living Daylights". Trong những tác phẩm của Fleming, các khẩu súng ngắn mà Bond từng dùng gồm có Colt Dectitive Special và Colt.45 Army Special nòng dài.

Trong bộ phim James Bond đầu tiên, Dr. No, M đã ra lệnh cho Bond bỏ lại khẩu Beretta và sử dụng khẩu Walther PPK, cũng là khẩu súng mà anh dùng trong 18 phim khác nhau. Trong Tomorrow Never Dies và hai phần phim kế tiếp, vũ khí chính của Bond là súng lục bán tự động Walther P99.

Xe cộ
Trong những câu chuyện James Bond đầu tiên, Fleming đã tặng cho Bond một chiếc Bentley 4 1⁄2 Lít màu xám chiến hạm với bộ tăng áp Amherst Villiers. Sau khi chiếc xe của Bond bị Hugo Drax xóa sổ trong Moonraker, Fleming dành cho Bond một chiếc Bentley Continental Mark II, cũng là chiếc xe mà anh sử dụng trong tất cả các phần còn lại của bộ truyện. Trong Goldfinger, Bond được cấp một chiếc Aston Martin DB Mark III với một thiết bị định vị, mà anh đã sử dụng để theo dõi Goldfinger trên khắp nước Pháp. Bond trở lại với chiếc Bentley của mình trong các tiểu thuyết tiếp theo.

James Bond trên màn ảnh cũng sở hữu nhiều dòng xe hơi, bao gồm Aston Martin V8 Vantage, trong những năm 1980, V12 Vanquish và DBS trong những năm 2000, ngoài ra còn có Lotus Esprit, BMW Z3, BMW 750iL và BMW Z8. Đôi khi, anh cần phải lái một số loại phương tiện khác, từ chiếc Citroën 2CV đến xe buýt Routemaster.

Chiếc xe nổi tiếng nhất của Bond là chiếc Aston Martin DB5 màu xám bạc, xuất hiện lần đầu trong Goldfinger và tiếp tục quay trở lại trong Thunderball, GoldenEye, Tomorrow Never Dies, Casino Royale, Skyfall và Spectre. Loạt phim đã sử dụng một số chiếc Aston Martins khác nhau để phục vụ quay phim và quảng bá, một trong số đó được bán cho một nhà sưu tập giấu tên ở châu Âu, trong một cuộc đấu giá tại Mỹ, vào tháng 1 năm 2006. Năm 2010, một chiếc DB5 khác dùng trong Goldfinger, cũng được bán đấu giá với giá 4,6 triệu đô la Mỹ (2,6 triệu bảng Anh).

Trang bị khác
Những cuốn tiểu thuyết gốc của Fleming cũng như những tác phẩm chuyển thể đầu tiên đã trình làng các trang thiết bị tối thiểu, chẳng hạn như chiếc bẫy mìn dạng cặp tài liệu trong From Russia with Love, dù cho điều này đã thay đổi đáng kể trong các bộ phim tiếp theo. Tuy nhiên, hiệu ứng của hai tác phẩm James Bond do Eon sản xuất là Dr. No và From Russia with Love đã ảnh hưởng đến tiểu thuyết The Man with the Golden Gun, làm tăng số lượng thiết bị được sử dụng trong cuốn truyện cuối cùng của Fleming.

Đối với loạt phim James Bond chuyển thể, những chỉ dẫn trước nhiệm vụ của Q Branch trở thành một mô-típ xuyên suốt. Dr. No không có sự xuất hiện của các trang bị gián điệp nhưng một bộ đếm Geiger đã được sử dụng; nhà thiết kế công nghiệp Andy Davey nhận thấy rằng thiết bị gián điệp trên màn ảnh đầu tiên là một chiếc cặp tài liệu trong From Russia with Love, mà ông gọi là "sản phẩm 007 cổ điển". Các thiết bị giả định có hồ sơ cao hơn trong Goldfinger năm 1964. Thành công của Goldfinger đã khuyến khích nhà làm phim cung cấp thêm các thiết bị gián điệp từ Q Branch cho Bond, dù rằng việc ngày càng áp dụng nhiều công nghệ khiến Bond bị cáo buộc phụ thuộc thiết bị, nhất là trong các phim về sau.

Davy lưu ý rằng "Đồ đạc của Bond là tuân theo tinh thần thời đại nhất, hơn mọi... chi tiết khác trong phim" khi họ chuyển những hình ảnh đại diện tương lai tiềm năng trong các phim đầu tiên trở thành những nỗi ám ảnh thương hiệu trong các phim về sau.

Cũng cần phải lưu ý rằng, mặc dù Bond sở hữu một số trang bị từ Q Branch, bao gồm trực thăng Little Nellie, bộ đồ bay phản lực và một quả bom va li, các nhân vật phản diện cũng được trang bị tốt với các thiết bị tùy chỉnh, có thể kể đến khẩu súng vàng của Scaramanga, đôi giày tẩm chất độc của Rosa Klebb, chiếc mũ quả dưa có gọng thép của Oddjob và các thiết bị liên lạc của Blofeld trong chiếc hộp gián điệp của ông.

Ảnh hưởng văn hóa
Trên phương diện điện ảnh, James Bond đã tạo nên ảnh hưởng to lớn đối với dòng phim điệp viên kể từ phần phim Dr. No năm 1962. Riêng trong năm 1966, có tới 22 phim điệp viên được phát hành nhằm tận dụng sự nổi tiếng và thành công của loạt phim Bond. Trong bản James Bond giễu nhại đầu tiên, Carry On Spying (1964), nhân vật phản diện Tiến sĩ Crow đã bị các đặc vụ James Bind (Charles Hawtry) và Daphane Honeybutt (Barbara Windsor) đánh bại. Loạt phim Harry Palmer là một trong những tác phẩm làm trái hình ảnh chân dung điệp viên James Bond, khởi đầu với bộ phim The Icpress File ra mắt năm 1965. Người hùng cùng tên của loạt phim, được học giả Jeremy Packer gọi là "phản Bond", hay như cách mà Christoph Linder mô tả là "Bond của người có đầu óc". Loạt Harry Palmer được sản xuất bởi Harry Saltman, người sử dụng chính các thành viên trong ê kíp của loạt James Bond, bao gồm nhà thiết kế Ken Adam, biên tập Peter R. Hunt và nhà soạn nhạc John Barry. Bốn phim "Matt Helm" do Dean Martin thủ vai chính (phát hành từ năm 1966 đến năm 1969), loạt "Flint" do James Coburn thủ vài chính (hai phim ra mắt lần lượt các năm 1966 và 1969), và tám bộ phim chuyển thể từ The Man from U.N.C.L.E., tất cả đều là minh chứng rõ nét cho sự nổi bật của James Bond trong nền văn hóa đại chúng. Gần đây hơn, loạt phim Austin Powers của nhà văn, nhà sản xuất kiêm diễn viên hài Mike Myers, và các phim nhại khác như bộ ba Johnny English, cũng sử dụng các yếu tố nguyên gốc hoặc nhại lại từ loạt phim James Bond.

Sau khi bộ phim Dr. No được phát hành vào năm 1962, câu "Bond... James Bond", đã trở thành một câu cửa miệng đi vào từ điển của văn hóa đại chúng phương Tây: các nhà văn Cork và Scivally đã nói về phần giới thiệu của Dr. No rằng "dòng ký hiệu ở đoạn giới thiệu bộ phim đã trở thành dòng chữ trên phim nổi tiếng và được yêu mến nhất mọi thời đại".

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Ian Fleming
 Young Bond

Tiểu thuyết Vương quốc Liên hiệp Anh được chuyển thể thành phim
Thương hiệu truyền thông đại chúng
Tiểu thuyết được chuyển thể thành chương trình phát thanh
Tiểu thuyết được chuyển thể thành video game


title: Andrena caneibia

text:
Andrena caneibia là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Strand mô tả khoa học năm 1915.

Chú thích

Tham khảo

C
Động vật được mô tả năm 1915


title: Bộ Ưng

text:
Bộ Ưng (danh pháp khoa học: Accipitriformes) là một bộ chim ăn thịt bao gồm phần lớn các loài chim săn mồi ban ngày như diều hâu, đại bàng, kền kền và nhiều loài khác nữa, với tổng cộng khoảng 263 loài.

Bộ Ưng và bộ Cắt
Trong quá khứ người ta có xu hướng thường gộp tất cả các loài chim săn mồi với các loài trong họ Cắt (Falconidae), bao gồm các loài chim cắt và caracara) vào bộ Cắt (Falconiformes). Khi tất cả các loài chim ăn thịt săn mồi ban ngày được coi như là một bộ duy nhất, thì bộ Cắt nghĩa rộng (Falconiformes sensu lato) bao gồm khoảng 329 loài. Tuy nhiên, một số tác giả vẫn nghi ngờ về tính đơn ngành của bộ Cắt nghĩa rộng và công nhận sự tồn tại của bộ Ưng.

Nếu các loài chim cắt và các đồng minh của chúng được cho là đủ khác biệt để tách riêng như một bộ độc lập, thì bộ Cắt nghĩa hẹp (Falconiformes sensu stricto) chỉ bao gồm khoảng 66 loài chim cắt trong họ Cắt (Falconidae), còn các họ còn lại trở thành một phần của bộ Ưng (Accipitriformes).

Nghiên cứu DNA gần đây chỉ ra rằng các loài cắt không có quan hệ họ hàng gần với các loài chim săn mồi còn lại, thay vì thế chúng có quan hệ họ hàng gần với các loài vẹt (Psittaciformes) và sẻ (Passeriformes), trong khi các họ Pandionidae và Sagittariidae là có quan hệ họ hàng gần nhất với họ Accipitridae, và chúng tạo thành một nhánh đơn ngành. Kể từ đó sự tách ra (nhưng không phải là vị trí của cắt cận kề với vẹt và sẻ) đã được các tổ chức có uy tín về điểu học như Ủy ban Phân loại Nam Mỹ (SACC), Ủy ban Phân loại Bắc Mỹ (NACC) trực thuộc Hiệp hội các nhà điểu học châu Mỹ (AOU) và Đại hội Điểu học Quốc tế (IOC) công nhận.

Đề xuất dựa trên DNA cũng như các phân loại của NACC và IOC gộp các loài kền kền Tân thế giới vào bộ Accipitriformes. Cách tiếp cận này được tuân theo trong bài này. Phân loại của SACC tách kền kền Tân thế giới thành bộ riêng gọi là Cathartiformes. Vị trí phân loại của kền kền Tân thế giới đã từng không rõ ràng kể từ đầu thập niên 1990, với một số học giả từng đặt kền kền Tân thế giới trong bộ Ciconiiformes; trên cơ sở một số chứng cứ nghiên cứu phân tử, hình thái và hành vi cho thấy chúng có quan hệ họ hàng gần gũi với các loài cò hơn là với họ Accipitridae.

Phân loại
Các loài ưng biển có nhiều điểm tương tự như họ Accipitridae và thông thường cũng hay được coi như là các thành viên của họ này. Tuy vậy, do chúng cũng có nhiều điểm khác biệt rõ ràng, nên người ta cũng đặt nó trong một họ riêng là họ Pandionidae.
 Họ Cathartidae: Kền kền Tân thế giới. Có thể tách thành bộ riêng (Cathartiformes). 5 chi và 7 loài.
 Họ Pandionidae: Ưng biển, ó cá. 1 chi, 1-2 loài. Pandion cristatus được tách ra từ P. haliaetus (theo Wink và ctv. 2004, Christidis & Boles 2008 thì là 3-4 loài), hiện tại IOC công nhận 2 loài, nhưng BirdLife International (2011) lại không công nhận.
 Họ Accipitridae: Ưng, diều hâu, đại bàng, ó buteo, kền kền Cựu thế giới, diều, diều mướp và các đồng minh (cắt-không thực thụ). 65-70 chi và 253 loài.
 Họ Sagittariidae: Diều ăn rắn. 1 chi, 1 loài.
 †Horusornithidae

Phát sinh chủng loài
Cây phát sinh chủng loài trong phạm vi bộ Ưng dưới đây vẽ theo Ericson và ctv. (2006), Hackett và ctv. (2008).

Đặc trưng
Các loài trong bộ Accipitriformes được biết đến từ Trung Eocen (chi có lẽ là cơ sở Masillaraptor từ mỏ đá Messel) và thông thường có mỏ hình móc cong sắc nhọn với da gốc mỏ (khối mềm) trên bề mặt đầu gần lưng, nơi chứa lỗ mũi. Các cánh của chúng dài và khá rộng, phù hợp cho kiểu bay liệng, với 4–6 lông cánh sơ cấp có khía phía ngoài.

Accipitriformes có các chân khỏe và bàn chân với các móng vuốt của chim ăn thịt và một vuốt sau mọc ngược. Gần như tất cả các loài trong bộ Accipitriformes đều là chim ăn thịt, săn mồi trong thời gian ban ngày hay vào lúc chạng vạng. Chúng có tuổi thọ cao và phần lớn có tốc độ sinh sản chậm.

Chim non có giai đoạn lớn rất nhanh kéo dài, tiếp theo là 3–8 tuần được chim bố mẹ chăm sóc tại tổ sau lần tập bay đầu tiên, và 1 tới 3 năm để thuần thục về mặt sinh dục. Chim trống và mái có kích thước khác biệt rõ nét và đôi khi chim mái to và nặng hơn chim trống tới 2 lần. Dị hình giới tính này đôi khi lên tới cực điểm ở các loài chuyên ăn thịt chim, chẳng hạn như ở các loài ưng thuộc chi Accipiter, và gần như không thấy có khác biệt ở các loài kền kền (Aegypiinae). Nói chung chúng có kiểu quan hệ một vợ một chồng (đơn phối ngẫu), mặc dù khi một con chết đi thì con còn lại có thể tìm kiếm bạn tình mới.

Bộ Accipitriformes thuộc về số các bộ có sự đa dạng nhất về kích thước, từ nhỏ như các loài chim ưng nhỏ cho tới lớn như các loài kền kền Cựu thế giới, còn thần ưng Andes (Vultur gryphus) là loài chim to lớn nhất còn sinh tồn, nếu như họ Cathartidae được gộp trong bộ này.

Chú thích

Liên kết ngoài


title: Alterosa guapimirim

text:
Alterosa guapimirim là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Alterosa


title: 2983 Poltava

text:
2983 Poltava (1981 RW2) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 2 tháng 9 năm 1981 bởi N. Chernykh ở Nauchnyj.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 2983 Poltava

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1981


title: Pampliega

text:
Pampliega là một đô thị trong tỉnh Burgos, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2005 (INE), đô thị này có dân số là 395 người.

Tham khảo

Đô thị ở Burgos


title: Concepción (tỉnh Chile)

text:
Tỉnh Concepción là một tỉnh ở vùng Bío-Bío, Chile. Tỉnh này có diện tích 3439 ki-lô-mét vuông, dân số theo điều tra năm 2002 là 1,01 triệu người.

Các đô thị
Tỉnh này được chia thành 12 đô thị (comuna):

 Concepción
 Coronel
 Chiguayante
 Florida
 Hualpén
 Hualqui
 Lota
 Penco
 San Pedro de la Paz
 Santa Juana
 Talcahuano
 Tomé

Tham khảo

Tỉhh Chile
Tỉnh của Chile


title: Pyrearinus cinnameus

text:
Pyrearinus cinnameus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Costa miêu tả khoa học năm 1978.

Chú thích

Tham khảo

Pyrearinus


title: Ceratina quadripunctata

text:
Ceratina quadripunctata là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Wu mô tả khoa học năm 2000.

Chú thích

Tham khảo

Ceratina
Động vật được mô tả năm 2000


title: Herny

text:
Herny là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Boulay-Moselle, tổng Faulquemont. Tọa độ địa lý của xã là 48° 59' vĩ độ bắc, 06° 28' kinh độ đông. Herny nằm trên độ cao trung bình là 250 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 225 mét và điểm cao nhất là 303 mét. Xã có diện tích 9,64 km², dân số vào thời điểm 1999 là 394 người; mật độ dân số là 40 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Xã của Moselle


title: Halictus pilicrus

text:
Halictus pilicrus là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1921.

Chú thích

Tham khảo

Halictus
Động vật được mô tả năm 1921


title: Anaissus tarsalis

text:
Anaissus tarsalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1857.

Chú thích

Tham khảo

Anaissus


title: 207 Hedda

text:
Hedda (định danh hành tinh vi hình: 207 Hedda) là một tiểu hành tinh cỡ lớn ở vành đai chính. Nó thuộc kiểu C, nghĩa là có thành phần cấu tạo bằng cacbonat nguyên thủy và có màu tối. Ngày 17 tháng 10 năm 1879, nhà thiên văn học người Áo Johann Palisa phát hiện tiểu hành tinh Hedda khi ông thực hiện quan sát ở Pola và đặt tên nó theo tên Hedwig, vợ của nhà thiên văn học người Đức Friedrich A. T. Winnecke.

Xem thêm
 Danh sách tiểu hành tinh: 1–1000

Tham khảo

Liên kết ngoài
 The Asteroid Orbital Elements Database
 Asteroid Albedo Compilation

Hedda
18791017
Hedda
Tiểu hành tinh kiểu C (Tholen)
Tiểu hành tinh kiểu Ch (SMASS)
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Ngô Thì Trí

text:
Ngô Thì Trí (1766-?), hiệu: Dưỡng Hạo; là một danh sĩ thời Lê trung hưng, nhà Tây Sơn trong lịch sử Việt Nam.

Tiểu sử
Ngô Thì Trí là người ở làng Tả Thanh Oai, huyện Thanh Oai, trấn Sơn Nam (nay thuộc huyện Thanh Trì, Hà Nội).

Ông là con thứ sáu của danh sĩ Ngô Thì Sĩ. Lên 5 tuổi, ông mồ côi mẹ; 14 tuổi (1780), ông mồ côi cha, nên thường sống ở nhà người anh cả là Ngô Thì Nhậm.

Năm 1782, Trịnh Khải lên ngôi chúa. Ngô Thì Nhậm vì có liên quan đến vụ án năm Canh Tý nên phải bỏ trốn về quê vợ ở Thái Bình. Gia đình họ Ngô trước đã sa sút, nay thêm ly tán. Ông lớn lên trong gia cảnh ấy và trong một xã hội nhiều biến động.

Khi trưởng thành, Ngô Thì Trí ra làm quan cho nhà Lê trung hưng, giữ việc biên soạn, tu thư ở sử quán. Năm 1788, Nguyễn Huệ ra Bắc lần thứ hai. Lúc này cả vua Lê và chúa Trịnh đều đã đổ. Ngô Thì Trí theo anh là Ngô Thì Nhậm ra làm quan cho nhà Tây Sơn, làm đến chức Hữu thị lang bộ Hộ, tước Bính Phong hầu.

Năm 1802, nhà Tây Sơn bị nhà Nguyễn tiêu diệt, ông về sống ẩn ở quê nhà.

Ông mất năm nào không rõ, nhưng phải sau năm 1826, vì năm này ông còn làm bài văn khấn thần xin tu sửa lại đình Hoa Xá.

Tác phẩm
Tác phẩm của Ngô Thì Chí chỉ có tập Sóc Nam hành kính (trên con đường xuyên Bắc Nam) bằng chữ Hán, gồm 26 bài thơ (tính theo đầu đề), 2 bài phú, 22 bài văn và một số câu đối.

Ngô Thì Chí không viết nhiều, ít khi đề vịnh. Nhưng những bài viết khi có việc (chủ yếu gửi cho anh em và con cháu) đều rất tình cảm, giản dị, chân thật. Ngoài ra, nhờ ông đề xướng (và khởi công biên soạn tập đầu tiên) việc sưu tập các tác phẩm của dòng họ Ngô Thì, mà ngày nay văn học Việt Nam còn lại được bộ sách Ngô gia văn phái đồ sộ .

Chú thích

Sách tham khảo
 Trần Thị Băng Thanh, mục từ Ngô Thì Trí  trong Từ điển văn học (bộ mới). Nhà xuất bản Thế giới, 2004.
 Nguyễn Q. Thắng-Nguyễn Bá Thế, Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam. Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1992.

Ngô gia văn phái
Quan lại nhà Lê trung hưng
Quan lại nhà Tây Sơn
Nhà văn Việt Nam thời Lê trung hưng
Nhà văn Việt Nam thời Tây Sơn
Người Hà Nội
Sinh năm 1774
Năm mất thiếu
Ngô Thì Sĩ
Hầu tước Việt Nam


title: Hạt

text:
Hạt hay hột là một phôi cây hoặc hạt giống nhỏ, cứng, khô, có hoặc không có lớp áo hạt hoặc quả kèm theo, được thu hoạch để tiêu thụ cho người hoặc động vật. Một cây lương thực là cây trồng lấy hạt. Hai loại cây trồng hạt thương mại chính là ngũ cốc và cây họ đậu.

Sau khi được thu hoạch, ngũ cốc khô có độ bền cao hơn các loại thực phẩm thiết yếu khác, chẳng hạn như trái cây có tinh bột (chuối, bánh mì, v.v.) và củ (khoai lang, sắn, v.v.). Sự bền vững này đã làm cho ngũ cốc rất phù hợp với nền nông nghiệp mang tính công nghiệp, vì chúng có thể được thu hoạch bằng máy móc, vận chuyển bằng đường sắt hoặc tàu, được lưu trữ trong thời gian dài trong các silo và nghiền thành bột hoặc ép lấy dầu. Do đó, các thị trường hàng hóa toàn cầu lớn về ngô, gạo, đậu nành, lúa mì, các loại ngũ cốc khác tồn tại còn nhưng không có với củ, rau hoặc các loại cây trồng khác.

Cấu trúc hạt

Một hạt điển hình gồm có ba phần cơ bản: một phôi, một nguồn dinh dưỡng cho phôi, và một lớp áo hạt.

Hạt và các bộ phận của hạt
Sau quá trình thụ tinh, noãn của thực vật có hạt sẽ biến đổi thành hạt (còn gọi là hạt giống hay chủng tử). Những phần của noãn sẽ biến đổi thành những phần tương ứng của hạt. Hạt gồm có vỏ (còn gọi là áo), phôi (hay phôi mầm) và phôi nhũ (bao gồm nội nhũ và ngoại nhũ, chứa các chất dinh dưỡng dự trữ).

Vỏ hạt có các hình dạng sau: nhẵn bóng, sần sù, mọng nước...

Phôi của hạt gồm: rễ mầm, thân mầm, lá mầm và chồi mầm.

Chất dinh dưỡng dự trữ của hạt chứa trong lá mầm hoặc trong phôi nhũ.

Cây Hai lá mầm phôi của hạt có hai lá mầm, cây Một lá mầm phôi của hạt chỉ có một lá mầm.
Tuỳ thuộc vào sự có mặt của nội nhũ và ngoại nhũ trong hạt, người ta phân chia hạt thành bốn loại sau: hạt có nội nhũ, hạt không có nội nhũ, hạt vừa có nội nhũ vừa có ngoại nhũ, và hạt có ngoại nhũ.

Lưu ý trong tiếng Việt, với một số loài thực vật, cách gọi "hạt" (hay "hột", "hạch") theo nghĩa thông thường còn bao gồm cả phần vỏ quả trong (endocarp) đã cứng lại, bao bọc bên ngoài hạt giống (hạt theo nghĩa sinh học). Khi đó, hạt theo nghĩa sinh học sẽ được gọi là nhân (ví dụ, "nhân đào" chính là hạt theo nghĩa sinh học của loài đào, nằm trong "hạt đào").

Phôi

Phôi là cây non mà từ đó sẽ phát triển thành một cây mới ở điều kiện thích hợp. Với thực vật một lá mầm, phôi chỉ có một lá mầm. Với thực vật hai lá mầm, phôi có hai lá mầm. Với thực vật hạt trần thì có thể có hơn hai lá mầm. Phần rễ mầm là rễ của phôi, chồi mầm là chồi của phôi. Phần thân phôi ở trên điểm gắn liền các lá mầm là trụ trên lá mầm, nếu nằm ở dưới thì được gọi là trụ dưới lá mầm.

Phần dự trữ

Bên trong hạt thường có một nơi chứa chất dinh dưỡng cho cây non và nó sẽ phát triển lên từ phôi. Các hình thức chứa dưỡng chất rất đa dạng và phụ thuộc vào các loại cây. Ở cây hạt kín, phần dưỡng chất lúc đầu là một mô được gọi là nội nhũ, được chuyển hóa từ cây mẹ thông qua thụ tinh kép. Nội nhũ của thực vật tam bội thường có nhiều dầu, tinh bột và protein. Ở thực vật hạt trần, chẳng hạn như các loại cây có quả hình nón, phần mô chứa dưỡng chất (cũng được gọi là nội nhũ) là một phần của giao tử cái, một mô đơn bội. Ở một số loài, phần phôi được ôm hẳn trong nội nhũ hay giao tử cái, và cây non sẽ sử dụng khi nảy mầm. Nói một cách khác, phần nội nhũ sẽ được phôi hấp thụ và phát triển bên trong hạt, và lá mầm của phôi sẽ chứa đầy dưỡng chất. Khi trưởng thành, hạt của những loài này không có nội nhũ và được gọi là hạt có albumin bên ngoài. Một số hạt có albumin bên ngoài là hạt đậu, sồi, óc chó, bí, hướng dương và cải. Hạt có nội nhũ khi trưởng thành được gọi là hạt có albumin ở trong. Hầu hết các cây một lá mầm (ví dụ như cỏ và cọ) và nhiều cây hai lá mầm (ví dụ như quả hạch Brazil và thầu dầu) đều cho hạt có chứa albumin ở trong. Tất cả các hạt của thực vật hạt trần đều có albumin ở trong.

Áo hạt

Phần áo hạt (gọi là "testa") phát triển từ phần mô bọc xung quanh noãn. Phần áo hạt của một hạt trưởng thành có thể là một lớp mỏng như giấy (ví dụ như hạt đậu phộng) hoặc dày hơn (lớp áo hạt của bồ kết ba gai và dừa thì dày và cứng, hoặc như một lớp thịt đối với quả lựu).Phần áo hạt giúp bảo vệ phôi khỏi các chấn thương cơ học, bị ăn bởi động vật hay bị rơi ra ngoài. Tùy vào sự phát triển mà phần áo hạt có thể là dạng đôi (bitegmic) hoặc đơn (unitegmic). Áo hạt đôi được tạo thành từ lớp vỏ ngoài và lớp vỏ trong còn với áo hạt đơn ta chỉ thấy phần áo hạt (testa)

Biểu bì của lớp áo hạt có vài tầng. Thường thì những bộ phận của phần áo hạt hay phần vỏ trong (tegmen) sẽ tạo thành một màng bảo vệ cơ học cứng. Tầng "endotegmen" chuyển hóa từ biểu bì phía trong cùng của lớp vỏ trong. Tầng "exotegmen" chuyển hóa từ biểu bì phía ngoài cùng của phần vỏ trong. Tương tự, Tầng "endotesta" chuyển hóa từ biểu bì phía trong cùng của phần vỏ ngoài và tầng ngoài cùng của phần áo hạt chính là biểu bì ngoài cùng, hay còn gọi là "exotesta". Nếu "exotesta" cũng là lớp bảo vệ cơ học thì hạt đó được gọi là "hạt vỏ cứng bên ngoài".Nhưng nếu như lớp bảo vệ cơ học là phần "endotegmen", thì hạt đó gọi là "hạt vỏ cứng bên trong". Phần "exotesta" có thể chứa một hoặc nhiều dãy tế bào được kéo dài ra và giống như một hàng rào (ví dụ như của họ Đậu (Fabaceae)). Màng bảo vệ cơ học có thể chống thấm nước, do đó ngăn hạt nảy mầm. Giữa các loại màng bảo vệ đó có thể có sự hiện diện của tế bào cứng hóa gỗ.

Ngoài ba phần cơ bản, một số hạt còn có phần phụ trên lớp áo hạt chẳng hạn như "aril", là phần thịt phát triển bên ngoài cán phôi (thủy tùng và nhục đậu khấu) hoặc "enlaiosome" (cây corydalis) hoặc lông hạt. Những cấu trúc như sợi tóc trên phần biểu bì là túm lông của hạt (chi Bông vải). Một vết sẹo có thể còn lại trên lớp áo hạt, gọi là rốn hạt (hilum), là chỗ mà hạt gắn liền với vách của bầu nhụy bởi phần cán phôi.

Sự tạo hạt
Hạt được tạo thành trong vài nhóm thực vật có quan hệ với nhau và cách thức thì khác biệt giữa thực vật hạt kín và thực vật hạt trần. Hạt của thực vật hạt kín được tạo thành trong một cấu trúc cứng hoặc có thịt gọi là quả, nó bao phủ hạt đúng như tên gọi. (Một số quả có cả lớp vỏ cứng và lớp thịt). Ở thực vật hạt trần, không có cấu trúc đặc biệt nào phát triển để bao phủ hạt, mà hạt sẽ bắt đầu phát triển một cách "trần trụi" trên lá bắc của phần nón. Tuy nhiên, hạt chắc chắn được bảo vệ trong các vảy xếp theo hình nón nếu chúng phát triển ở các loại quả hình nón. Lượng hạt được cho ra bởi thực vật trong tự nhiên thay đổi rất lớn theo năm, tùy thuộc vào thời tiết, côn trùng, bệnh dịch và vòng đời của các loại thực vật. Ví dụ, cứ khoảng 20 năm, những khu rừng thông lá kim cho ra từ không có cây nào đến gần năm triệu hạt thông khỏe trên mỗi hecta. Hết khoảng thời gian này, khi thu hoạch hạt, người ta thấy có 6 vụ bội thu, 5 vụ kém và 9 vụ tốt khi được đánh giá về phần trồng cây con thích hợp để tái tạo rừng.

Sự phát triển hạt

Hạt có phôi với hai nơi để phát triển (một là từ thân, hai là từ rễ) được bao phủ trong một lớp áo hạt với một ít chất dinh dưỡng dự trữ. Hạt của thực vật hạt kín có ba cấu tạo riêng biệt về mặt di truyền: 1 là phôi tạo thành từ hợp tử, 2 là nội nhũ, thường ở dạng tam bội, 3 là lớp áo hạt, chuyển hóa từ mô cái của noãn. Ở thực vật hạt kín, quá trình phát triển hạt bắt đầu bằng sự thụ tinh kép và có liên quan đến sự kết hợp của trứng với nhân tinh trùng trong hợp tử. Giai đoạn hai của quá trình này là sự kết hợp giữa phần nhân đối nhau (polar nuclei) với nhân tinh trùng thứ hai, tạo thành nội nhũ chính. Ngay sau khi thụ tinh, hợp tử gần như không hoạt động, nhưng nội nhũ chính sẽ phân chia liên tục để tạo thành mô nội nhũ. Mô này sẽ trở thành dưỡng chất cho cây con sử dụng đến khi rễ phát triển sau khi nảy mầm. Lớp áo hạt tạo thành từ hai phần vỏ hay là lớp bên ngoài của tế bào noãn, chuyển hóa từ mô của cây mẹ. Phần vỏ bọc nằm bên trong sẽ tạo thành lớp trần (tegmen), còn phần vỏ bọc bên ngoài sẽ tạo thành lớp áo hạt (testa). Khi lớp áo hạt được tạo thành từ một tầng duy nhất, nó cũng được gọi là "testa", dù rằng không phải "testa" nào cũng giống nhau giữa các loài.

Ở thực vật hạt trần, tế bào của hai tinh trùng được chuyển đi từ hạt phấn không tạo hạt bằng thụ tinh kép, nhưng một nhân tinh trùng sẽ kết hợp với một nhân trứng và tinh trùng còn lại sẽ không được sử dụng. Đôi khi mỗi tinh trùng sẽ thụ tinh với một tế bào trứng còn hợp tử sẽ bị bỏ đi hoặc hấp thụ trong giai đoạn sớm phát triển hạt. Hạt gồm có phôi (kết quả của sự thụ tinh) và mô của cây mẹ, và cũng tạo thành một dạng nón bao quanh hạt đối với các cây cho quả hình nón như thông và vân sam.

Noãn sau khi thụ tinh sẽ phát triển thành hạt, những bộ phận chính của noãn là những sợi nhỏ, nối liền noãn với thực giá noãn (placenta), hay còn gọi là phôi tâm (nucellus). Vùng chính của noãn nơi mà giao tử lớn phát triển là lỗ noãn (micropyle), là một lỗ nhỏ mở sâu vào noãn để ống phấn đi vào trong suốt quá trinh thụ tinh. Còn phần điểm hợp (chalaza) là phần đáy noãn, đối diện với lỗ noãn, là nơi mà vỏ bao và phôi tâm gắn liền với nhau.

Hình dạng của noãn khi phát triển thường ảnh hưởng đến hình dạng cuối cùng của hạt. Thực vật thường tạo ra noãn với bốn hình dạng: dạng thường gặp nhất là noãn ngược (Anatropous), có hình uốn cong. Noãn mọc thẳng (Orthotropous) có dạng thẳng với các bộ phận của noãn nằm trên một hàng dài và tạo thành hạt không uốn cong. Noãn nằm ngang (Campylotropus) có giao tử lớn uốn cong và thường cho hạt hình chữ "C" kín. Dạng noãn cuối cùng là noãn đính ngược (Amphitropous), noãn sẽ đảo ngược một phần và xoay về sau 90 độ trên cán phôi của nó. Hai dạng ít gặp còn lại là Hemianatropus (noãn xoay 90 độ trên cán phôi hoặc thể noãn về góc phải của cán phôi) và Circinotropous (noãn xoay hơn 360 độ, và cán phôi có dạng cuộn, uốn quanh noãn)

Trong nhiều loài thực vật có hoa, lần phân chia đầu tiên của hợp tử được định hướng là nằm ngang về phần trục dài, và điều này tạo nên hai hướng (polarity) của phôi. Phần ở trên là về hướng điểm hợp, trở thành nơi phát triển chính của phôi. Còn phần ở dưới là về hướng lỗ noãn, sẽ tạo thành cuống noãn giống như thân nối liền với lỗ noãn. Cuống noãn (suspensor) hấp thụ và tạo ra chất dinh dưỡng từ nội nhũ và được sử dụng trong quá trình phát triển của phôi.

Phôi gồm nhiều bộ phận khác nhau: phần trụ trên lá mầm (epicotyl) phát triển thành chồi, rễ mầm (radicle) triển thành rễ chính, trụ dưới lá mầm (hypocotyl) nối liền lá mầm và rễ mầm, và lá mầm (cotyledole) sẽ tạo thành lá của hạt. Thực vật một lá mầm có những cấu trúc khác; thay vì theo dạng trụ trên và dưới của lá mầm, nó có một lá bao mầm trên (coleoptile) được tạo thành từ lá đầu tiên và nối với lá bao mầm dưới (coleorhiza) với rễ chính, cùng với rễ phụ mọc ra từ một bên. Hạt bắp được tạo thành với dạng cấu trúc này; phần vỏ thịt quả (pericarp) với lá mầm đơn lớn (Scutellum) hấp thụ dưỡng chất từ nội nhũ, chồi mầm, rễ mầm, lá bao mầm trên và lá bao mầm dưới – hai cấu trúc sau cùng có dạng như một chiếc vỏ, có tác dụng bảo vệ chồi mầm và rễ mầm. Phần áo hạt của cả thực vật một lá mầm và hai lá mầm đều đặc trưng về bề mặt hay hoa văn, hoặc có cánh hay chùm lông nhỏ.

Kích cỡ hạt và hình thể

Hạt có rất nhiều kích cỡ. Hạt có dạng như bụi của các loài Lan là nhỏ nhất, mỗi gam có thể có đến một triệu hạt; chúng thường là hạt phôi với phôi non và không có phần dự trữ năng lượng đáng kể. Các loại Lan và vài nhóm thực vật khác là thực vật dị dưỡng – liên kết với nấm (mycoheterotroph) và chúng phụ thuộc vào sự cộng sinh giữa nấm với rễ của chúng (mycorrhiza) để có được dưỡng chất cho sự nảy mầm và giai đoạn phát triển sớm của cây con. Thật sự, cây con của một số loại Lan đất trong vài năm đầu phải chuyển hóa năng lượng từ nấm và chúng không tạo ra lá xanh. Hạt giống lớn nhất là của cây dừa kép (coco de mer) với trong lượng trên 20 kg. Những thực vật cho hạt nhỏ hơn thì lượng hạt cho ra trong mỗi hoa sẽ nhiều hơn, còn những thực vật cho hạt lớn hơn sẽ phải cần nhiều dưỡng chất hơn, do đó lượng hạt cũng ít hơn. Các hạt nhỏ nhanh chín và có thể phân tán sớm, vì thế mà các loại thực vật ra hoa vào mùa thu thường cho nhiều hạt nhỏ. Nhiều loại thực vật sống một năm cho ra một lượng rất lớn hạt, điều này đảm bảo được ít nhất một lượng nhỏ hạt sẽ có nơi thích hợp để phát triển. Các loại thực vật thân cỏ và gỗ lâu năm thường cho hạt lớn hơn, chúng có thể cho hạt qua nhiều năm, và hạt lớn có nhiều năng lượng dự trữ hơn để nảy mầm và phát triển cây con, do đó cây con sẽ khỏe và cứng cáp hơn.

Hình dáng và vẻ ngoài
Hạt có thể có dạng hình đĩa, hình cầu, cầu dẹt. Hạt dạng khía là hạt có các đường hoặc sống song song theo chiều dọc.

Chức năng của hạt

Hạt có vài chức năng đối với những thực vật đã tạo ra chúng. Những chức năng chính bao gồm: nuôi dưỡng phôi, phân tán đến chỗ khác, và đưa vào trạng thái tiềm sinh nếu điểu kiện bên ngoài không thích hợp. Hạt là hình thức sinh sản chủ yếu. Và hầu hết các loại hạt đều là sản phẩm của sinh sản hữu tính, mà từ đó là sự hòa trộn vật chất di truyền và sự đa dạng về kiểu hình, tùy thuộc vào sự chọn lọc tự nhiên.

Sự nuôi dưỡng phôi
Hạt giống bảo vệ và nuôi dưỡng phôi hoặc cây non. Chúng thường cho cây non một khởi đầu sớm hơn bào tử non từ bào tử, bởi vì chúng có lượng dưỡng chất dự trữ lớn hơn và sự đa bào của phôi.

Sự phát tán hạt

Không giống các loài động vật, thực vật bị giới hạn trong khả năng tìm kiếm điều kiện phù hợp để sống và phát triển. Kết quả là thực vật đã tiến hóa, phát triển theo nhiều cách để phân tán cây con bằng nhiều cách phát tán hạt của chúng. Bằng cách nào đó, hạt giống phải "đến" được một nơi thích hợp và ở đó một thời gian để nảy mầm và phát triển. Khi quả tách ra và giải phóng hạt ra ngoài theo cách bình thường, điều đó được gọi là sự tự nẻ, và thường phân biệt giữa các nhóm thực vật có quan hệ với nhau; Những nhóm quả này bao gồm: quả nang, quả đại, quả đậu và quả cải. Khi quả không tự mở và phóng hạt đi theo cách bình thường, chúng được gọi là "không tự nẻ". Bao gồm các nhóm quả như: quả hạch, quả nứt, quả hạt, quả cánh.

Sự phát tán hạt được thấy khá rõ ràng ở các loại quả. Tuy nhiên, nhiều loại hạt tự hỗ trợ sự phân tán của chúng. Một số loại hạt được phát tán khi vẫn còn ở trong quả hay quả hình nón, và sau đó quả sẽ tách hoặc vỡ ra để giải phóng hạt. Các loại hạt khác bị đẩy ra khỏi trái trước khi phân tán. Ví dụ, thực vật chi Bông tai cho quả thuộc dạng quả đạ, nên sau đó quả tự tách ra ở một bên để giải phóng hạt. Quả nang của cây diên vĩ (iris) tách làm 3 "van" để giải phóng hạt.

Phát tán bởi gió
Vài loại hạt (ví dụ: hạt thông) có một cánh để hỗ trợ phân tán bằng sức gió.
Các hạt có dạng như bụi của các loài Lan được mang đi bởi gió rất hiệu quả.
Vài loại hạt (ví dụ: chi Bông tai, cây dương) có lông hỗ trợ phân tán bằng sức gió.

Các loại hạt khác được bao phủ trong cấu trúc quả mà có thể lông hỗ trợ phân tán bằng sức gió như: Bồ công anh, quả bế có lông, cây thích, quả có hai cánh, quả cây Bồ công anh.

Phát tán bởi nước
Vài loại thực vật, chẳng hạn như Mucuna và chi thực vật họ Đậu (Dioclea) cho hạt giống trôi nổi được (được gọi là "hạt biển" hoặc "hạt nổi"). Chúng có thể nổi và trên sông và biển, sau đó dạt vào bờ.

Phát tán bởi động vật
Các loại hạt có gai hoặc móc (ví dụ: Anacea, ngưu bàng, chút chít) có thể bám vào lông hoặc lông vũ của động vật, và sau đó rơi xuống.
Các loại hạt được bao phủ bởi một lớp thịt (ví dụ: táo, anh đào, bách xù) bị ăn bởi các loài động vật như (chim, động vật có vú, bò sát, cá) và được phân tán nhờ chúng.
Hạt (quả hạt) là nguồn dự trữ dưỡng chất dài hạn của các loài động vật (ví dụ: hạt dẻ, hạt phỉ, hạt óc chó). Hạt được trữ ở xa khỏi cây mẹ, và một số có thể không bị ăn nếu các loài động vật quên chúng.

Myrmecochory là sự phân tán hạt giống bởi các loài kiến. Kiến tìm thức ăn sẽ phân tán các hạt có bộ phận phụ gọi là thể dầu (elaiosome). Ví dụ như các loài thực vật họ Anh túc, họ Keo, họ Quắn hoa. "Thể dầu" là cấu trúc mềm, nhiều thịt và có nhiều chất dinh dưỡng mà các loài động vật ăn. Kiến mang các hạt vè tổ và ăn "thể dầu". Phần còn lại cứng và không ăn được, sẽ nảy mầm bên trong tổ hoặc ở nơi mà kiến đem bỏ đi. Mối quan hệ của sự phân tán này là ví dụ về sự hỗ sinh. Vì thực vật phụ thuộc vào kiến để phân tán hạt, còn kiến lại phụ thuộc vào hạt để lấy thức ăn. Kết quả là, nếu số lượng một bên giảm đi sẽ kéo theo cả bên kia. Ở Nam Phi, loài kiến Argentina (Linepithema humile) đã xâm lấn và đuổi loài kiến bản địa đi. Không giống như các loài kiến bản địa, kiến Argentina không thu hoặc hạt của Mimetes cucullatus (họ Quắn hoa) hay ăn phần "thể dầu". Kết quả là những vùng mà loài kiến này xâm lấn, số lượng cây Mimete con bị sụt giảm.

Trạng thái tiềm sinh của hạt

Trạng thái tiềm sinh của hạt có hai chức năng chính: thứ nhất là đồng bộ hóa sự nảy mầm với những điều kiện tối ưu để sống sót của cây con. Thứ hai là trải đều sự nảy mầm của một "mẻ" hạt liên tục vì thế các rủi ro sau khi nảy mầm (ví dụ: sương giá, hạn hán, các loài động vật ăn cỏ) sẽ không làm chết hết các hạt của một cây. Trạng thái tiềm sinh của hạt được định nghĩa là khi một hạt không thể nảy mầm dưới những điều kiện môi trường tối ưu cho sự nảy mầm, thường là với nhiệt độ và độ ẩm của đất phù hợp. Bởi vậy, trạng thái tiềm sinh thật sự này hay tiềm sinh bẩm sinh được gây ra bởi các điều kiện bên trong của hạt. Do đó, tiềm sinh là trạng thái của hạt, không phải của môi trường. Trạng thái tiềm sinh bắt buộc hay còn gọi là sự thụ động của hạt xảy ra khi hạt không thể nảy mầm do điều kiện môi trường bên ngoài không thích hợp cho sự nảy mầm, thường xảy ra khi đìều kiện bên ngoài quá tối hoặc quá sáng, quá lạnh hoặc quá nóng, quá khô.

Trạng thái tiềm sinh của hạt không giống như sự bền bỉ của hạt ở trong đất hoặc trong thực vật, mặc dù ngay cả trong các xuất bản khoa học, chúng vẫn thường bị nhầm lẫn và sử dụng như từ đồng nghĩa. Bình thường, Trạng thái tiềm sinh của hạt được chia làm bốn loại chính: ngoại sinh, nội sinh, tổ hợp và thứ cấp. Một hệ thống mới đây chia trạng thái tiềm sinh của hạt thành năm loại: hình thái, sinh lý, hình thái - sinh lý, vật lý và tổ hợp.

Trạng thái tiềm sinh ngoại sinh gây ra bởi các điều kiện bên ngoài phôi, bao gồm:
Tiềm sinh vật lý hay áo hạt dạng cứng xảy ra khi hạt có tính chống thấm nước. Khi trạng thái tiềm sinh mất đi, một cấu trúc đặc biệt còn gọi là "khe nước" sẽ vỡ ra và phản ứng với tín hiệu môi trường, đặc biệt là nhiệt độ. Khi đó, nước sẽ xâm nhập vào hạt và sự nảy mầm sẽ xảy ra. Các họ thực vật có trạng thái tiềm sinh vật lý là Đào lộn hột, Dong riềng, Bìm bìm, Đậu và Cẩm quỳ.
Tiềm sinh hóa học là khi có một loại hóa chất ngăn cản sự nảy mầm. Hóa chất này có thể được loại khỏi hạt bởi nước mưa, tuyết tan hoặc bằng các nào đó trở nên thụ động. Sự lọc bỏ các hóa chất ngăn cản bởi nước mưa thường được cho là nguyên nhân là mất đi trạng thái tiềm sinh ở các loài thực vật sa mạc, tuy nhiên ít có bằng chứng xác nhận điều này.

Tiềm sinh ngoại sinh gây ra bởi các điều kiện bên trong phôi, bao gồm:

Tiềm sinh hình thái là khi sự nảy mầm bị ngăn cản bởi các đặc trưng hình thái của phôi. Ở một số loài, phôi vẫn chỉ là một khối tế bào khi hạt được phân tán và chưa tách biệt rõ ràng. Trước khi sự nảy mầm có thể xảy ra, sự tách biệt và phát triển của phôi phải có trước. Ở các loài khác, phôi đã tách biệt rõ ràng nhưng vẫn chưa phát triển đầy đủ khi phân tán, và phôi cần phát triển đến một độ dài cần thiết tùy theo loài trước khi nảy mầm. Các họ thực vật có trạng thái tiềm sinh hình thái là: Hoa tán, Cycas, Loa kèn, Mộc lan, Mao lương.
Tiềm sinh hình thái – sinh lý là khi các hạt với phôi chưa phát triển, và mang những đặc tính sinh lý của trạng thái tiềm sinh. Những hạt này cần những cách xử lý đặc biệt để phá vỡ trạng thái tiềm sinh cũng như cần một khoảng thời gian để phôi phát triển đầy đủ. Các họ thực vật mà trạng thái tiềm sinh hình thái – sinh lý xảy ra là Hoa tán, Nhựa ruồi, Loa kèn, Mộc lan, Anh túc và Mao lương.[27] Vài loài thực vật với tiềm sinh hình thái – sinh lý chẳng hạn như chi Tế tân, Trillium lại có cách thức tiềm sinh đa dạng. Một cách sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển rễ mầm, cách còn lại sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển của chồi mầm. Thuật ngữ "tiềm sinh kép" hay "hạt giống hai năm" được sử dụng cho các loài có hạt giống cần hai năm để nảy mầm hoàn tất hoặc ít nhất hai mùa đông và một mùa hạ. Trạng thái tiềm sinh của rễ mầm (rễ con) sẽ không bị phá vỡ vào mùa đông đầu tiên sau khi phân tán, nhưng trạng thái tiềm sinh của chồi mầm sẽ bị phá vỡ vào mùa đông thứ hai.
Tiềm sinh sinh lý có nghĩa là do điều kiện sinh lý, phôi không thể tập trung đủ năng lượng để phá vỡ lớp áo hạt, nội nhũ hoặc các cấu trúc bao phủ khác. Trạng thái tiềm sinh thường bị phá vỡ trong điều kiện mát ẩm, ấm và ẩm hoặc ấm khô. Axít Abscisic thường là nhân tố ức chế phát triển của hạt, và sự hình thành nó có thể bị ảnh hưởng bởi ánh sáng.
Sự làm khô ở một vài loại thực vật bao gồm một số loại cỏ và các loài ở những vùng khô theo mùa, là điều cần thiết trước khi chúng nảy mầm. Khi hạt giống được giải phóng, chúng cần một lượng ẩm thấp hơn trước khi sự nảy mầm có thể bắt đầu. Nếu hạt vẫn còn khá ẩm sau khi phân tán, sự nảy mầm có thể bị trì hoãn nhiều tháng, thậm chí là nhiều năm. Với nhiều loài thực vật thân cỏ từ những vùng có khí hậu ôn hòa, hạt đã không còn trạng thái tiềm sinh sinh lý khi hạt được làm khô. Những loài thực vật khác, hạt sẽ nảy mầm sau khi phân tán chỉ trong phạm vi nhiệt độ hẹp, nhưng khi hạt đã khô thì sẽ có thể nảy mầm trong một phạm vi nhiệt độ rộng hơn.
Với những hạt có khả năng tiềm sinh tổ hợp, phần áo hạt hoặc vỏ quả sẽ chống thấm nước và phôi có khả năng tiềm sinh sinh lý. Tùy thuộc vào loài, trạng thái tiềm sinh vật lý có thể bị phá vỡ trước hoặc sau trạng thái tiềm sinh sinh lý bị phá vỡ.
Tiềm sinh thứ cấp được gây ra bởi vài điều kiện sau khi hạt đã được phân tán. Điều đó xảy ra ở một vài loại hạt, khi mà hạt không tiềm sinh tiếp xúc với những điều kiện không phù hợp cho việc nảy mầm, thường là do nhiệt độ cao. Cơ chế của tiềm sinh thứ cấp vẫn chưa được hiểu rõ ràng, nhưng có thể liên quan đến sự mất tính nhạy cảm của các cơ quan thụ cảm trong màng sinh chất (plasma membrane).

Những trạng thái tiềm sinh sau đây không liên quan đến hạt, mà do ảnh hưởng của môi trường:
Tiềm sinh ánh sáng hay là sự nhạy cảm với ánh sáng ảnh hưởng đến sự nảy mầm của vài loại hạt. Những loại hạt này cần một khoảng thời gian trong tối hoặc ngoài sáng để nảy mầm. Ở những hạt với lớp áo hạt mỏng, ánh sáng có thể xuyên vào phôi. Việc có hay không có ánh sáng có thể kích hoạt hay ức chế quá trình nảy mầm ở vài hạt nằm quá sâu dưới đất, hoặc hạt không nằm trong đất.
Tiềm sinh nhiệt độ là sự nhạy cảm của hạt đối với sự nóng hoặc lạnh, bao gồm cây ké đầu ngựa và thực vật chi Dền, chỉ nảy mầm ở nhiệt độ cao (30 độ C hoặc 86 độ F). Nhiều loại thực vật có hạt nảy mầm vào đầu hoặc giữa mùa hè đều có khả năng tiềm sinh nhiệt độ, chỉ nảy mầm khi nhiệt độ của đất khá ấm. Những loại hạt khác cần đất mát để nảy mầm, trong khi với một số loài như cần tây, sự nảy mầm sẽ bị ức chế nếu nhiệt độ của đất trở nên quá ấm. Thường thì, trạng thái tiềm sinh nhiệt độ sẽ mất đi nếu hạt già hoặc khô.

Không hẳn toàn bộ hạt đều trải qua trạng thái tiềm sinh. Hạt của vài loài đước là ở dạng cây con, chúng bắt đầu nảy mầm khi vẫn còn ở trên cây mẹ. Phần rễ lớn và nặng cho phép chúng cắm thẳng vào đất khi rơi xuống. Hạt của nhiều loài cây trong vườn sẽ bắt đầu nảy mầm ngay khi chúng có nước và nhiệt độ đủ ấm; dù "tổ tiên" trong thiên nhiên của chúng có thể có khả năng tiềm sinh thì những cây được trồng lại không có. Sau nhiều thế hệ được chọn lọc kỹ lưỡng bởi những người nhân giống và làm vườn, khả năng tiềm sinh đã bị loại bỏ.

Với các loài cây sống một năm, hạt là cách để sống sót qua mùa khô hoặc mùa lạnh. Các loại thực vật sớm ra hoa và sớm tàn thường là loại sống một năm, chúng có thể cho hạt sau mỗi sáu tuần.

Trạng thái ngủ đông

Trạng thái ngủ đông của hạt khác với trạng thái tiềm sinh. Khi mà trạng thái tiềm sinh có thể được định nghĩa là: "Một hạt giống không nảy mầm khi mà các điều kiện như ánh sáng, nước / dưỡng chất đều có sẵn hoặc có sự hiện diện của các hóa chất kích hoạt như khói … thuận lợi". Còn ngủ đông là khả năng tồn tại của hạt khi mà các điều kiện thiết yếu để hạt phát triển không đầy đủ (nước, ánh nắng, dưỡng chất, …) hoặc trong điều kiện khắc nghiệt (quá lạnh, quá nóng, đất quá cứng, …). Không có giới hạn cụ thể về thời gian ngủ đông của hạt. Những hạt giống lâu đời nhất từng được tìm thấy và còn có thể sống được là hạt cây chà là (Phoenix dactylifera): vài hạt được tìm thấy ở pháo đài Masada ở Israel được xác định theo phương pháp cacbon phóng xạ và có độ tuổi khoảng 2000 năm. Một hạt giống vẫn còn có thể nảy mầm (Sallon et al., 2008 Science). Khi các điều kiện đều ổn thỏa cho một loại hạt cụ thể, thì nó có thể thoát khỏi trạng thái ngủ đông và sẽ nảy mầm.

Sự nảy mầm của hạt

Sự nảy mầm của hạt là quá trình mà phôi hạt sẽ phát triển thành một cây con. Nó có liên quan đến sự tái kích hoạt quá trình trao đổi chất, dẫn đến sự phát triển và xuất hiện rễ mầm với chồi mầm. Sự xuất hiện của cây con trên mặt đất là giai đoạn tiếp theo trong sự phát triển của thực vật và được gọi là sự hình thành cây con.

Ba điều kiện cơ bản phải tồn tại trước khi sự nảy mầm có thể xảy ra: (1) Phôi phải còn sống, hay còn gọi là "khả năng sống của hạt". (2) Bất kỳ trạng thái tiềm sinh nào cũng phải được vượt qua. (3) Điều kiện môi trường phù hợp phải tồn tại cho sự nảy mầm.

Khả năng sống của hạt là khả năng để phôi nảy mầm và bị ảnh hưởng bởi một vài điều kiện khác nhau. Vài loại thực vật cho ra hạt với phôi không có đủ chức năng, hoặc không phải hạt nào cũng có phôi, hay còn gọi là hạt rỗng. Các loài động vật hoặc nguồn bệnh có thể gây thương tổn hoặc làm chết hạt khi vẫn còn ở trong quả hoặc sau khi phân tán. Các điều kiện môi trường như lũ lụt hoặc nhiệt độ cao cũng có thể làm chết hạt trước hoặc trong khi nảy mầm. Tuổi của hạt ảnh hưởng đến sức khỏe và khả năng nảy mầm. Bởi vì hạt có mô sống, các tế bào quá tuổi sẽ chết và không được thay thế. Vài loại hạt có thể sống một thời gian dài trước khi nảy mầm, trong khi những loại khác chỉ có thể tồn tại một thời gian ngắn sau khi phân tán trước khi chết.

Sức sống của hạt là thước đo chất lượng của hạt, và có liên quan đến khả năng sống của hạt, tỉ lệ nảy mầm, tốc độ nảy mầm, và sức khỏe của cây con. Tỉ lệ nảy mầm chỉ đơn giản là lượng hạt nảy mầm trong tất cả các hạt dưới điều kiện tốt để phát triển. Tốc độ nảy mầm là khoảng thời gian cần thiết để hạt nảy mầm. Tỉ lệ nảy mầm và tốc độ nảy mầm bị ảnh hưởng bởi khả năng sống của hạt, còn trạng thái tiềm sinh và điều kiện môi trường ảnh hưởng trực tiếp đến hạt và cây con. Trong nông nghiệp và làm vườn, các hạt có chất lượng thường có sức sống cao, được tính toán bởi tỉ lệ nảy mầm và tốc độc nảy mầm. Kết quả này dựa trên phần trăm số hạt nảy mầm trong một khoảng thời gian nhất định, ví dụ như 90% số hạt nảy mầm trong 20 ngày. Tình trạng tiềm sinh cũng vậy, nhiều loại thực vật cho hạt với mức độ tiềm sinh khác nhau, và các hạt trong cùng một quả cũng khác nhau về điều này. Ta có thể thu được hạt không tiềm sinh nếu chúng phân tán ngay và không bị làm khô (nếu hạt khô chúng sẽ rơi vào trạng thái tiềm sinh sinh lý). Sự đa dạng giữa các loài thực vật là rất lớn và hạt tiềm sinh vẫn có thể sống được ngay cả khi tỉ lệ nảy mầm là rất thấp.

Những điều kiện môi trường ảnh hưởng đến sự nảy mầm của hạt bao gồm: nước, oxy, nhiệt độ và ánh sáng. Ba giai đoạn riêng biệt của sự nảy mầm là: giai đoạn hấp thụ nước, giai đoạn trì hoãn, giai đoạn nhú rễ mầm.

Để tách được lớp áo hạt ra, phôi phải hấp thu nước được (ngâm trong nước), và phôi sẽ phù lên, tách được lớp áo hạt. Tuy nhiên, bản chất của áo hạt sẽ quyết định thời gian mà nước có thể được hấp thu vào hạt và sau đó mới bắt đầu sự nảy mầm. Tốc độ hấp thu nước phụ thuộc vào tính thẩm thấu của phần áo hạt, lượng nước trong môi trường và diện tích tiếp xúc với nước của hạt. Với một số loại hạt, hấp thu nước quá nhiều và quá nhanh có thể làm chết hạt. Còn với vài loại hạt khác, một khi nước đã thấm vào, thì quá trình nảy mầm sẽ không thể dừng lại được, do đó nếu làm khô hạt vào thời điểm đó sẽ rất nguy hiểm. Có loại hạt có thể hấp thụ và mất nước vài lần vẫn không bị ảnh hưởng, nhưng nếu bị làm khô có thể rơi vào trạng thái tiềm sinh thứ cấp.

Nảy mầm bắt buộc
Một vài cách được những nhà làm vườn sử dụng để phá vỡ trạng thái tiềm sinh của hạt. Rạch nông (Scarification) là rạch một vết nhỏ để cho nước và khí xâm nhập vào hạt, bao gồm các phương pháp thủ công để phá vỡ lớp áo hạt hoặc làm mềm bằng hóa chất, chẳng hạn như ngâm trong nước nóng, đục một lỗ nhỏ bằng cái ghim, chà xát bằng giấy nhám hoặc ép bằng búa. Ngâm hạt trong dung môi hoặc axit có thể ảnh hưởng nhiều đến hạt. Đôi khi quả được thu hoạch trong khi hạt vẫn còn non và phần áo hạt vẫn chưa phát triển đầy đủ và lại gieo hạt ngay trước khi lớp áo hạt trở nên chống thấm nước. Dưới những điều kiện tự nhiên, lớp áo hạt bị bục dần do các loài gặm nhấm, bị chà xát vào sỏi đá (do bị gió hoặc nước cuốn đi), trải qua quá trình đóng băng và tan, hoặc đi qua hệ tiêu hóa của động vật. Trong trường hợp này, lớp áo hạt bảo vệ hạt không bị tiêu hóa, nhưng cũng bị mòn dần, vì thế hạt có thể nảy mầm khị bị thải ra ngoài. Các loài vi sinh vật cũng có hiệu quả trong việc phá vỡ lớp áo hạt và đôi lúc được sử dụng; hạt được trữ ở một chỗ có cát ấm và ẩm trong vài tháng dưới những điều kiện thích hợp.

Sự phân tầng (Stratification), hay còn gọi là quá trình ẩm-lạnh, sẽ phá vỡ trạng thái tiềm sinh sinh lý của hạt. Độ ẩm của hạt sẽ được gia tăng để hạt có thể hấp thu nước, và hạt sẽ chịu một khoảng thời gian trong điều kiện ẩm–lạnh cho đến sau khi phôi chín. Gieo hạt vào thời điểm cuối mùa hè và mùa thu và để cho đến hết mùa đông với điều kiện mát mẻ bên ngoài là một cách hiệu quả để phân tầng hạt. Vài loại hạt phản ứng một cách thuận lợi với những khoảng thời gian dao động nhiệt độ như thế này, tương tự như ngoài tự nhiên.

Ngâm chiết (Leaching) hay ngâm trong nước để loại bỏ các hóa chất ức chế nảy mầm ở vài loại hạt giống. Trong tự nhiên, mưa và tuyết tan sẽ làm điều này. Vì hạt được gieo trong vườn, sử dụng nước là phương pháp tốt nhất. Nếu ngâm trong một vật chứa thì khoảng 12–24 giờ là đủ. Càng ngâm lâu, đặc biệt là trong nước tù thì có thể gây thiếu oxy và làm chết hạt. Hạt với lớp áo hạt cứng cò thể được ngâm trong nước nóng để phá vỡ lớp tế bào chống thấm nước.

Những cách khác để hỗ trợ sự nảy mầm của những hạt có trạng thái tiềm sinh bao gồm: làm lạnh sơ bộ, làm khô sơ bộ, thay đổi nhiệt độ hàng ngày, tiếp xúc với ánh sáng, Kali nitrat, sử dụng các chất điều hòa phát triển hạt như giberela, cytokinin, ethylen, thiourea, natri hypoclorit và những chất khác. Vài loại hạt nảy mầm tốt nhất sau một trận cháy, do lửa làm mất lớp áo hạt. Tiềm sinh hóa học cũng bị phá vỡ bởi khói ở một số hạt. Khói dạng lỏng cũng được các nhà làm vườn sử dụng để hỗ trợ nảy mầm.

Hạt không thể nảy mầm

Hạt có thể trở nên không thể nảy mầm được vì vài lý do: không được chiếu sáng, không được thụ phấn, tế bào quá già hoặc vì mục đích nhân giống.

Nguồn gốc và sự tiến hóa
Nguồn gốc hạt của các loài thực vật vẫn là một vấn đề chưa được giải đáp. Tuy nhiên, càng ngày càng có nhiều dữ liệu có xu hướng cho rằng nguồn gốc của hạt là từ kỷ Devon. Sự mô tả về hạt giống nguyên thủy Runcaria heinzelinii ở tầng Givet vào năm 2004 tại Bỉ đã chỉ ra nguồn gốc cổ đại của hạt thực vật. Như các loài dương xỉ hiện đại, các loài thực vật trước thời điểm này sinh sản bằng cách phân tán bào tử vào không khí, bào tử đến nơi khác và tạo thành một cây con.
Các hạt giống thật sự được mô tả từ kỷ Devon muộn, có lẽ là nơi khởi nguồn thật sự của việc tiến hóa và phân loại của chúng. Hạt của các loài thực vật dần dần trở thành một yếu tố quan trọng của gần như tất cả hệ thống sinh thái.

Tầm quan trọng về kinh tế

Các loại hạt ăn được

Nhiều loại hạt có thể ăn được và phần lớn nguồn năng lượng của con người là từ các loại hạt, đặc biệt là ngũ cốc, quả đậu và quả hạt. Các loại hạt cũng cho ta nhiều loại dầu nấu ăn, thức uống, gia vị và những phụ gia thực phẩm quan trọng. Ở những loại hạt khác nhau, phôi hạt và nội nhũ chiếm và cung cấp phần lớn dưỡng chất. Các protein trong phôi và nội nhũ khác nhau về thành phần amino acid và tính chất vật lý. Ví dụ như gluten trong lúa mì, góp phần tạo sự đàn hồi của bột bánh mì.

Hạt cũng được dùng để gieo trồng như các loại hạt ngũ cốc, quả đậu, tái tạo rừng, luống cỏ, đồng cỏ. Với các nước đang phát triển, một vấn đề bắt buộc phải đối mặt là sự không thỏa đáng trong thị trường. Những nhà làm nông nghèo không có đủ hạt giống. Do đó việc giữ lại hạt giống để sử dụng là điều khá thường xuyên. Hạt cũng được dùng để nuôi gia súc, làm thức ăn cho các loài chim.

Ngộ độc và an toàn thực phẩm
Trong khi một số hạt có thể ăn được, thì những hạt khác lại có độc và có thể nguy hiểm chết người. Thực vật và hạt thường có những hóa chất để cản trở các loài động vật ăn cỏ và hạt. Trong vài trường hợp, những chất này chỉ đơn giản là có vị khó ăn (như cây mù tạc), nhưng với những trường hợp khác thì chúng rất độc hoặc phân rã thành chất độc trong hệ tiêu hóa. Trẻ em thường dễ bị ngộ độc với các loại hạt hay thực vật hơn người lớn.

Một loại chất độc là ricin từ hạt cây thầu dầu, theo báo cáo ở các nơi thì liều gây tử vong là từ 2 đến 8 hạt. Dù rằng chỉ vài trường hợp tử vong được kể lại là do động vật ăn phải. Thêm nữa là, các hạt có chứa Amygdalin như hạt táo, mơ, hạnh nhân đắng, đào, mận, mơ, anh đào, mộc qua và những loại khác, nếu ăn đến một lượng nào đó có thể gây ngộ độc cyanide. Những hạt có chứa chất độc khác bao gồm hạt chi Na, bông vải, vú sữa, thược dược, hạt sầu riêng sống, kim tước, họ Bồ hòn, vải, xuân đào, me, cam thảo dây, mãng câu xiêm, mãng cầu ta, đậu tía và thủy tùng. Hạt cây mã tiền cũng có chất độc là stricnin.

Hạt của nhiều loại quả đậu, bao gồm đậu cô ve, có chứa một protein gọi là lectin có thê gây đau dạ dày nếu ăn sống. Đậu cô-ve và đậu nành có chứa chất ức chế trypsin sẽ gây rối loạn hoạt động tiêu hóa trypsin. Quá trình nấu bình thường sẽ làm các chất ức chế trở nên vô hại.

Những cách sử dụng khác
Sợi bông phát triển trên hạt bông vải. Các loại sợi khác như bông gạo hoặc thực vật chi Bông tai. Nhiều loại dầu không dùng trong thực phẩm cũng được chiết từ các loại hạt. Dầu lanh dùng trong sơn. Hạt cây jojoba và crambe có tác dụng như mỡ cá voi. Hạt cũng là một số nguồn dược phẩm như thầu dầu, thực vật họ đào kim nương và thuốc trị ung thư là amygdalin. Nhiều loại hạt được dùng làm vòng cổ hay chuỗi hạt như bo bo, xoan, cam thảo dây và hạt thầu dầu. Tuy nhiên, ba loại sau có chứa chất độc. Ngoài ra, hạt cũng được dùng làm vật cân, đồ chơi, trích lấy nhựa, thuốc diệt ký sinh, thức ăn động vật và phân bón.

Kỷ lục về hạt

Hạt lâu đời nhất vẫn còn sống được xác định theo phương pháp cacbon phóng xạ là khoảng 2000 năm tuổi, là một hạt chà là Judea. Nó được phát hiện và phục hồi tại khu khai quật cung điện của Herod Đại đế ở Masada, Israel. Nó nảy mầm vào năm 2005. Một trường hợp khác là sự phục hồi cây Silene stenophylla từ những vật chất được bảo quản trong 31800 năm ở khu vục đóng băng vĩnh cửu Siberia, nhưng là sử dụng phương pháp trích mô giá noãn, không phải trồng từ hạt.
Hạt giống lớn nhất là từ cây "coco de mer" hay còn gọi là "dừa kép". Toàn bộ quả có thể cân nặng đến 23 kg và thường có một hạt đơn.
Những hạt giống hóa thạch sớm nhất được phát hiện là khoảng 365 triệu năm tuổi vào cuối kỷ Devon, tại Tây Virginia. Những hạt này là noãn chưa phát triển và được bảo quản của cây Elkinsia polymorpha.

Hạt giống trong văn thư cổ đại

Sách Sáng Thế trong Kinh Cựu Ước bắt đầu với một lời giải thích làm thế nào mà tất cả các loài thực vật bắt đầu: "Và Đức Chúa Trời phán rằng, hãy để trái đất mang lại cỏ, thảo mộc cho ra hạt giống, và các cây ăn quả cho ra trái cây tùy theo loại của mình, có hạt giống trong chính mình, trên mặt đất: và nó đã là như vậy. Và trái đất sinh ra cỏ, thảo mộc và cho ra hạt giống tùy theo loại của mình, và cây ăn quả cho ra quả, có hạt giống trong chính nó, theo loài của nó: Đức Chúa Trời thấy rằng điều đó là tốt. Và buổi tối và buổi sáng là ngày thứ ba."

Kinh Qur'an nói về sự nảy mầm của hạt, "Đó là Thánh Allah người làm cho các hạt ngũ cốc và hạt chà là cứng như đá tách ra và nảy mầm. Người làm cho sự sống bắt đầu từ cái chết, và Người là Đấng duy nhất làm cho cái chết là kết quả của sự sống. Đó là Thánh Allah: vậy làm thế nào các ngươi lừa dối được sự thật?

Chú thích

Liên kết ngoài

The Seed Site: collecting, storing, sowing, germinating, and exchanging seeds, with pictures of seeds, seedpods and seedlings.
The Seed Biology Place seed structure, dormany, evolution, ecology, etc.
The Millennium Seed Bank Project Kew Garden's ambitious preservation project
The Svalbard Global Seed Vault - a backup facility for the world's seed banks
Plant Physiology online: Types of Seed Dormancy and the Roles of Environmental Factors

Thực vật học
Sinh sản thực vật


title: Belpasso

text:
Belpasso () là một đô thị ở tỉnh Catania trong vùng Sicilia, có khoảng cách khoảng 150 km về phía đông nam của Palermo và cách khoảng 10 km về phía tây bắc của Catania. Tại thời điểm ngày 30 tháng 4 năm 2017, đô thị này có dân số 28128 người và diện tích là 164,4 km².

Đô thị Belpasso có các frazione (đơn vị cấp dưới) Piano Tavola.

Belpasso giáp các đô thị: Adrano, Biancavilla, Bronte, Camporotondo Etneo, Castiglione di Sicilia, Catania, Lentini, Maletto, Mascalucia, Motta Sant'Anastasia, Nicolosi, Paternò, Ragalna, Ramacca, Randazzo, San Pietro Clarenza, Sant'Alfio, Zafferana Etnea.

Quá trình thay đổi dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.belpasso.ct.it/

Đô thị tỉnh Catania


title: Voyager 2

text:
Voyager 2 là tàu thăm dò không gian được NASA phóng vào ngày 20 tháng 8 năm 1977, để nghiên cứu các hành tinh bên ngoài và không gian giữa các vì sao bên ngoài nhật quyển của Mặt Trời. Là một phần của chương trình Voyager, nó được phóng 16 ngày trước tàu song sinh của nó, Voyager 1, trên một quỹ đạo mất nhiều thời gian hơn để đến được các hành tinh khí khổng lồ Sao Mộc và Sao Thổ nhưng lại cho phép bay ngang qua thêm các hành tinh băng khổng lồ Sao Thiên Vương và Sao Hải Vương. Voyager 2 vẫn là tàu vũ trụ duy nhất đã bay ngang qua hai hành tinh băng khổng lồ. Voyager 2 là tàu thăm dò vũ trụ thứ ba trong số năm tàu vũ trụ đạt được vận tốc thoát khỏi Mặt trời, cho phép nó rời khỏi Hệ Mặt Trời.

Voyager 2 đã hoàn thành xuất sắc sứ mệnh chính của bản thân là ghé thăm hệ thống sao Mộc vào năm 1979, hệ thống sao Thổ năm 1981, hệ thống sao Thiên Vương năm 1986 và hệ thống sao Hải Vương năm 1989. Tàu vũ trụ hiện đang thực hiện nhiệm vụ mở rộng là nghiên cứu môi trường liên sao. Nó đã hoạt động được  kể từ . Tính đến tháng 10 năm 2023, nó đã đạt khoảng cách  tính từ Trái đất.

Tàu thăm dò đi vào không gian giữa các vì sao vào ngày 5 tháng 11 năm 2018, ở khoảng cách  tính từ Mặt Trời và di chuyển với vận tốc tương đối  phía mặt trời. Voyager 2 đã rời khỏi nhật quyển của Mặt trời và đang du hành qua môi trường liên sao, một vùng không gian ngoài thiên thể nằm ngoài ảnh hưởng của Hệ Mặt trời, gia nhập cùng Voyager 1, đã đến được môi trường liên sao vào năm 2012. Voyager 2 đã bắt đầu cung cấp những phép đo trực tiếp đầu tiên về mật độ và nhiệt độ của plasma giữa các vì sao.
Voyager 2 vẫn liên lạc với Trái Đất thông qua Mạng lưới giám sát Không gian Sâu NASA. Thông tin liên lạc là trách nhiệm của ăngten liên lạc DSS 43 của Úc, đặt gần Canberra.

Hồ sơ phi vụ

Voyager 2 ban đầu được sắp đặt kế hoạch để trở thành Mariner 12, một sự mở rộng của các tàu vũ trụ thuộc chương trình Mariner.

Tàu vũ trụ Voyager 2 được phóng đi ngày 20 tháng 8 năm 1977, từ Mũi Canaveral, Florida, Hoa Kỳ trên một tên lửa phóng Titan IIIE/Centaur, trong một phi vụ hoàn mỹ không gặp bất kỳ trở ngại nào vào đúng quỹ đạo. Một số tuần sau, những người điều khiển mặt đất của chương trình Voyager gặp phải một vấn đề sau lần phóng đầu tiên với Voyager 1, và họ quên gửi mã nguồn nâng cấp quan trọng cho Voyager 2. (Các tàu vũ trụ này đã được lập trình để chờ một thông điệp radio theo một số dạng từ Mạng Lưới Không Gian Sâu ít nhất mỗi lần một tuần để kiểm tra xem các hệ thống radio của chúng còn hoạt động hay không.) Sai sót này trong việc nhận tín hiệu radio khiến Voyager 2 tắt thiết bị nhận radio chính của nó và chuyển sang sử dụng thiết bị nhận dự phòng tương tự, với một hư hỏng nhẹ. Trong quá trình bật tắt chuyển giữa hai máy thu nhận trong vài lần, một cầu chì trong nguồn cấp điện một chiều của máy thu chính bị nổ, làm nó ngừng hoạt động vĩnh viễn. Vì thế từ thời điểm đó về sau toàn bộ phi vụ phải dựa vào máy thu dự phòng.

May thay, sau khi đợi thêm một tuần, Voyager 2 tự động bật máy thu radio dự phòng một lần nữa, và các kỹ sư radio thuộc Mạng Lưới Không Gian Sâu đã có thể thiết lập lại tiếp xúc thông qua máy thu radio dự phòng của tàu vũ trụ. Máy thu radio này từ đó trở nên "khó tính", nhưng nó đã được "chăm sóc" về mặt kỹ thuật, và không bao giờ hư hỏng. Tương tự, theo định kỳ, các tập tin tiến trình để Voyager 2 tuân thủ trong tương lai được tải lên thông qua Mạng Lưới Không Gian Sâu để trao cho Voyager 2 một kế hoạch đại cương về những nhiệm vụ phải thực hiện trong vài tháng, trong trường hợp máy thu radio hư hỏng vĩnh viễn, làm mất mọi liên lạc từ Trái Đất đến Voyager 2.
Tuy nhiên, máy thu radio dự phòng cho Voyager 2 không hư hỏng, và nó vẫn đang hoạt động ở thời điểm ngày 28 tháng 11 năm 2009. Về hai máy thu radio của for Voyager 1, chúng chưa từng gặp một vấn đề nào. Hơn nữa, chưa bao giờ có vấn đề với các máy truyền phát X-band traveling wave tube ở cả Voyager 1 và Voyager 2.

Những khó khăn khi phóng
Các con quay hồi chuyển và máy tính của Voyager 2 đã hoạt động trong giai đoạn phóng của tên lửa Titan/Centaur, giám sát chuỗi các sự kiện, để các hệ thống này đảm nhiệm việc điều khiển tư thế và các chức năng khác của tàu vũ trụ ngay sau khi tách khỏi tầng cuối cùng của tên lửa Centaur. Nhưng ở thời điểm đó, điều không mong đợi đã xảy ra: máy tính của Voyager 2 gặp một sự "mất thăng bằng" rôbốt. Trong tình trạng nhầm lẫn, nó đã bật các cảm biến dự phòng một cách không cần thiết, khiến các "cảm biến" của nó ngừng hoạt động.

Máy tính điều khiển bay mất phương hướng của Voyager 2 tiếp tục bị ngắt khỏi các tên lửa điều chỉnh mạnh của Voyager ở thời điểm đó, vì thế nó không gây ra thiệt hại cho vụ phóng trong thời gian phóng. Hệ thống điều khiển tư thế của Centaur tiếp tục chịu trách nhiệm, không gặp phải hiện tượng "mất thăng bằng" và, theo đúng kế hoạch, đã sửa chữa sự mất thăng bằng này của máy tính của Voyager ngay trước khi tách nhau.

Từ trung tâm điều khiển tàu vũ trụ, các kỹ sư và kỹ thuật viên quan sát một cách bất lực những trò hề của chiếc máy tính đã mất phương hướng của Voyager 2. Một giờ 11 phút sau vụ phóng, tên lửa nhiên liệu rắn của riêng Voyager 2 hoạt động trong 45 giây, để tăng động lượng lần cuối cho nó để đủ sức tới Sao Mộc.

Một và một nửa phút sau khi tên lửa chính của Voyager 2 ngừng hoạt động, cánh tay khớp nối dài ba mét giữ camera và các thiết bị cảm biến từ xa khác mở ra và hoạt động theo kế hoạch. Sau đó, máy tính của Voyager 2 một lần nữa cảm thấy tình trạng khẩn cấp vì một số lý do. Lần này nó chuyển sang một bộ điều khiển khác và kích hoạt các van để kiểm soát các luồng khí phụt nhỏ để ổn định tư thế của nó trong vũ trụ. "Người bạn ruột" robot của Voyager 2 (chương trình điều khiển của nó) sau đó nghi ngờ một số phần của máy tính trong một nỗ lực điên rồ nhằm sửa chữa sự sai hướng mà nó phát hiện ra.

Ở thời điểm này, Voyager 2 sau các quy trình thông thường mà các kỹ sư của Jet Propulsion Laboratory đã cài đặt trên máy tính để giải quyết các tình trạng khẩn cấp cho tàu vũ trụ robot trong không gian xa—mất phương hướng điều khiển tư thế. Voyager 2 tắt hầu hết liên lạc với Trái Đất nhằm bắt đầu chỉnh lại hướng.

Bảy mươi phút trôi qua trong khi Voyager 2 tự mình tìm kiếm Mặt trời với một cảm biến để thiết lập một điểm hướng. Cuối cùng Voyager 2 phát sóng radio về phía Trái Đất thông báo rằng nó đã hoạt động bình thường. Tới thời điểm này ta vẫn không biết liệu các cảm biến dày đặc trên đó có hoạt động sai không, hay các máy tính số trên tàu đã hư hỏng.

Việc tìm kiếm lỗi trên máy tính của Voyager 2 khi ấy được thực hiện trên giả thiết đau lòng rằng nó sẽ chỉ bị gây ra bởi một lỗi phần cứng khi đã cách Trái Đất hàng trăm triệu dặm. Trong sự kiện đó, Voyager 2 sẽ thậm chí không thể thiết lập các liên hệ khẩn cấp với những người điều khiển bay, họ không thể giúp đỡ nó ở khoảng cách ấy, trong bất kỳ trường hợp nào.

Voyager 2 đã được lập trình để hầu như tắt mọi liên lạc với Trái Đất trong những tình huống khẩn cấp ở sâu trong vũ trụ như vậy và để tự sửa chữa. Tuy nhiên, các quy trình đó đã được khởi động ngay sau khi phóng, khi đáng ra chúng không được xảy ra. Không hề có lỗi phần cứng nào trong máy tính—chỉ là một cài đặt nhầm nhỏ nhưng nghiêm trọng của các thiết bị đo tư thế trong máy tính trên tàu.

Gặp Sao Mộc
Lần tiếp cận Sao Mộc gần nhất diễn ra ngày 9 tháng 7 năm 1979. Nó bay vào trong khoảng cách 570,000 km (350,000 dặm) từ các đám mây cao nhất trên hành tinh này. Nó đã phát hiện một số vành đai xung quanh Sao Mộc, cũng như hoạt động núi lửa bên trên Mặt Trăng Io.

Đốm Đỏ Lớn được khám phá là một cơn bão phức tạp đang di chuyển theo hướng ngược chiều kim đồng hồ. Một mạng lưới các cơn bão và xoáy lốc nhỏ hơn đã được tìm thấy trên khắp dải mây.

Việc phát hiện các hoạt động núi lửa trên Mặt Trăng Io là khám phá lớn nhất không được mong đợi tại Sao Mộc. Đây là lần đầu tiên các hoạt động núi lửa được quan sát thấy trên một vật thể khác trong Hệ mặt trời. Cùng với nhau, hai tàu Voyager đã quan sát những vụ phun trào của chín núi lửa trên Io, và có bằng chứng rằng những vụ phun trào khác cũng đã xảy ra giữa hai lần bay ngang của các tàu Voyager.

Mặt Trăng Europa thể hiện các đặc điểm gồm rất nhiều các đường kẻ cắt nhau trong những bức ảnh có độ phân giải thấp từ Voyager 1. Ban đầu, các nhà khoa học tin rằng các đặc điểm này có thể là các vết nứt sâu, gây ra bởi tình trạng trôi dạt lớp áo hay các quá trình kiến tạo. Tuy nhiên, các bức ảnh chụp gần có độ phân giải cao của Voyager 2, khiến các nhà khoa học bối rối: Các đặc điểm quá thiếu cao độ địa hình khiến một nhà khoa học đã miêu tả chúng, chúng "có thể đã được sơn lên bằng một chiếc bút dạ." Europa có hoạt động ở bên trong vì nhiệt thủy triều ở mức độ bằng khoảng một phần mười của Io. Europa được cho là có lớp vỏ mỏng (dày chưa tới 30 kilômét hay 18 dặm) gồm băng nước, có thể nổi trên một đại dương sâu 50 kilômét (30 dặm).

Hai vệ tinh mới, nhỏ, Adrastea và Metis, đã được tìm thấy với quỹ đạo ngay ở bên ngoài vành đai. Một vệ tinh mới thứ ba, Thebe, đã được phát hiện giữa các quỹ đạo của Amalthea và Io.

Gặp Sao Thổ
Lần tiếp cận gần nhất với Sao Thổ diễn ra ngày 26 tháng 8 năm 1981.

Khi đang bay qua phía sau Sao Thổ (khi được nhìn từ Trái Đất), Voyager 2 đã thám hiểm khí quyển trên cao của Sao Thổ với đường nối radio của nó để thu thập thông tin về nhiệt độ và mật độ khí quyển. Voyager 2 phát hiện ra rằng các mức độ áp suất cao nhất (bảy kilopascal áp suất), nhiệt độ của Sao Thổ khoảng 70 kelvin (−203 °C), trong khi những mức độ thấp nhất đo được là (120 kilopascal) nhiệt độ tăng lên tới 143 K (−130 °C). Cực bắc được phát hiện lạnh hơn 10 kelvin, dù đây có thể là theo mùa (xem thêm Đối diện Sao Thổ).

Sau khi bay qua Sao Thổ, dàn camera của Voyager 2 đã hướng lên trong một thời gian ngắn, khiến nguy cơ mở rộng phi vụ tới Sao Thiên Vương và Sao Hải Vương gặp nguy hiểm, các kỹ sư của phi vụ đã giải quyết được vấn đề này (gây ra bởi việc sử dụng quá mức khiến dầu bôi trơn của nó tạm thời bị mất), và tàu vũ trụ Voyager 2 tiếp tục bay đi để thám hiểm hệ Sao Thiên Vương.

Gặp Sao Thiên Vương

Lần tiếp cận gần nhất Sao Thiên Vương diễn ra ngày 24 tháng 1 năm 1986, khi Voyager 2 bay vào trong 81,500 kilômét (50,600 dặm) từ các đám mây trên đỉnh hành tinh. Voyager 2 cũng đã phát hiện ra 10 vệ tinh trước kia chưa được biết tới của Sao Thiên Vương; nghiên cứu khí quyển độc nhất của hành tinh, gây ra bởi độ nghiêng trục 97.8°Của nó; và xem xét hệ thống vành đai Sao Thiên Vương.

Sao Thiên Vương rõ ràng là hành tinh lớn thứ ba (Sao Hải Vương có khối lượng lớn hơn, nhưng thể tích nhỏ hơn) trong Hệ mặt trời. Nó quay quanh Mặt trời ở khoảng cách khoảng 2.8 tỷ kilômét (1.7 tỷ dặm), và hoàn thành một vòng sau 84 năm. Độ dài một ngày trên Sao Thiên Vương như Voyager 2 đo đạc là 17 giờ, 14 phút. Sao Thiên Vương là độc nhất trong số các hành tinh có trục nghiêng khoảng 90°, có nghĩa trục của nó gần như song song, chứ không vuông góc với mặt phẳng ecliptic. Độ nghiêng trục quá lớn này được cho là kết quả của một va chạm giữa hành tinh Thiên Vương đang hình thành với một vật thể cỡ hành tinh khác trong lịch sử Hệ mặt trời. Với độ nghiêng trục bất thường của nó, với các vùng cực của Sao Thiên Vương liên tục nhận được ánh sáng Mặt trời hay bị che khuất trong nhiều năm, các nhà khoa học hành tinh không chắc chắn điều gì sẽ xảy ra khi quan sát hay đo đạc Sao Thiên Vương.

Voyager 2 thấy rằng một trong những hiệu ứng đáng ngạc nhiên nhất của việc quay sang bên của Sao Thiên Vương là hiệu ứng trên đuôi của từ trường hành tinh. Nó cũng bị nghiêng khoảng 60 độ so với trục quay của Sao Thiên Vương. Đuôi từ trường của hành tinh được thể hiện bị vặn xoắn bởi Sao Thiên Vương thành một hình nút bần dài theo sau hành tinh. Sự hiện diện của từ trường mạnh của Sao Thiên Vương chưa từng được biết tới cho tới khi Voyager's 2 đến.

Các vành đai bức xạ của Sao Thiên Vương được phát hiện có độ dày đặc như các vành đai của Sao Thổ. Mật độ phát xạ bên trong các vành đai Sao Thiên Vương khiến sự bức xạ sẽ "nhanh chóng" tối đi -trong 100,000 năm- bất kỳ methane nào bị bẫy trong các bề mặt băng của các mặt trănb bên trong và các phần tử vành đai. Kiểu tối đi này có thể đã góp phần vào những bề mặt tối của các Mặt Trăng và các phần tử vành đai, hầu như đều có màu xám tối.

Một quầng sương mù trên cao được phát hiện xung quanh cực có ánh nắng của Sao Thiên Vương. Khu vực này cũng được phát hiện phát ra một lượng lớn ánh sáng cực tím, một hiện tượng được gọi là "dayglow." Nhiệt độ khí quyển trung bình khoảng 60 K (âm 350 độ Fahrenheit/âm 213 độ Celsius). Đáng ngạc nhiên, cực tối và cực được chiếu sáng, và hầu hết hành tinh có nhiệt độ gần như nhau ở các đám mây trên đỉnh.

Mặt Trăng của Sao Thiên Vương Miranda, vệ tinh nằm gần phía trong nhất trong số năm vệ tinh lớn, được phát hiện là một trong những vật thể kỳ lạ nhất đã từng được quan sát thấy trong Hệ mặt trời. Các hình ảnh chi tiết từ chuyến bay ngang của Voyager 2 qua Miranda cho thấy những hẻm núi lớn được tạo thành từ các đứt gãy địa chất sâu tới 20 kilômét (12 dặm), các lớp đất, và một sự pha trộn giữa các bề mặt cũ và mới. Một giả thuyết cho rằng Miranda có thể gồm tái tích tụ vật chất sau một sự kiện trước đó khi Miranda bị tan ra từng mảnh sau một vụ va chạm.

Tất cả chín vành đai từng biết trước kia của Sao Thiên Vương đã được các khí cụ trên Voyager 2 nghiên cứu. Những đo đạc này cho thấy các vành đai Sao Thiên Vương hoàn toàn khác biệt so với các vành đai Sao Mộc và Sao Thổ. Hệ thống vành đai Sao Thiên Vương có thể khá trẻ, và nó không hình thành cùng thời điểm hình thanh Sao Thiên Vương. Các phần tử tạo nên các vành đai có thể là các tàn tích của một vệ tinh đã bị tan vỡ hoặc bởi sự kiện va chạm tốc độ cao hoặc bởi các hiệu ứng thủy triều.

Gặp Sao Hải Vương

Lần tiếp cận gần nhất của Voyager 2 với Sao Hải Vương diễn ra ngày 25 tháng 8 năm 1989. Bởi đây là hành tinh cuối cùng trong Hệ mặt trời của chúng ta mà Voyager 2 có thể tới thăm, Nhà khoa học Lãnh đạo Dự án, các thành viên đội, và những người điều khiển bay quyết định cũng thực thiện một chuyến bay ngang vệ tinh lớn duy nhất của Sao Hải Vương, Triton, để thu thập được càng nhiều thông tin càng tốt về Sao Hải Vương và Triton, không cần biết tới Voyager 2 sẽ bay khỏi Sao Hải Vương ở góc nào. Đây cũng giống như trường hợp Voyager 1 gặp Sao Thổ và vệ tinh lớn của nó là Titan.

Thông qua các thử nghiệm quỹ đạo bay gặp gỡ được tiến hành nhiều lần xuyên qua hệ Sao Hải Vương trước đó, những người điều khiển bay đã tìm ra cách tốt nhất để Voyager 2 bay xuyên qua hệ Sao Hải Vương-Triton. Bởi mặt phẳng của quỹ đạo Triton nghiêng khá lớn so với mặt phẳng Ecliptic, thông qua những điều chỉnh giữa chặng, Voyager 2 được hướng vào một đường bay cách cực bắc Sao Hải Vương nhiều nghìn dặm. Ở thời điểm đó, Triton ở phía sau và phía dưới (phía nam của) Sao Hải Vương (ở góc khoảng 25 độ bên dưới mặt phẳng Ecliptic), gần với apoapsis quỷ quỹ đạo elíp của nó. Lực kéo hấp dẫn của Sao Hải Vương làm cong quỹ đạo của Voyager 2 xuống theo hướng về Triton. Trong chưa tới 24 giờ, Voyager 2 đã vượt qua khoảng cách giữa Sao Hải Vương và Triton, và sau đó nó quan sát bán cầu bắc của Triton khi Voyager 2 đã vượt qua cực bắc của Triton.

Hiệu ứng thực và cuối cùng trên quỹ đạo của Voyager 2 là làm cong đường bay của nó về phía nam xuống dưới mặt phẳng Ecliptic khoảng 30 độ. Voyager 2 luôn nằm trên đường bay này, và vì thế, nó thám hiểm không gian phía nam mặt phẳng Ecliptic, đo đạc các từ trường, các phần tử mang, vân vân, tại đó, và gửi những đo đạc về Trái Đất qua telemetry.

Khi đang ở trong vùng lân cận Sao Hải Vương, Voyager 2 đã phát hiện ra "Đốm Đen Lớn", và từ đó đốm này đã biến mất, theo những quan sát bởi Kính thiên văn vũ trụ Hubble. Ban đầu được cho là một đám mây lớn, "Đốm Đen Lớn" sau này được giả thiết là một hố ở dưới vùng mây có thể nhìn thấy của Sao Hải Vương.

Khí quyển Sao Hải Vương gồm hydro, heli, và methane. Methane trong thượng tầng khí quyển Sao Hải Vương hấp thụ ánh sáng đỏ từ Mặt trời, nhưng nó phản chiếu ánh sáng xanh từ Mặt trời vào không gian. Điều này giải thích tại sao Sao Hải Vương có màu xanh.

Trong nhiều thập kỷ, bắt đầu từ cuối thế kỷ 19, mọi người đa phần nghĩ rằng một hành tinh chưa nhìn thấy (được gọi là "Hành tinh X") đang ảnh hưởng tới quỹ đạo của Sao Thiên Vương và Sao Hải Vương, bằng cách gây nhiễu loạn tới chúng, bởi vị trí quan sát và vị trí dự đoán của chúng theo tính toán hơi khác biệt nhau. Khái niệm này có thể đã dẫn tới việc phát hiện ra Sao Diêm Vương vào năm 1930, nhưng việc phát hiện thực tế ra Sao Diêm Vương của Clyde Tombaugh năm 1930 chỉ là một điều tình cờ xảy ra khi một số nhà thiên văn học đang xem xét các khu vực bầu trời để tìm kiếm "Hành tinh X".

Ý tưởng về "Hành tinh X" vẫn tồn tại, bởi trong nhiều thập kỷ từ năm 1930, ngày càng rõ rằng Sao Diêm Vương không thể có đủ khối lượng để ảnh hưởng ở mức có thể đo được với hai hành tinh kia. Khi Voyager 2 bay qua Sao Hải Vương, nó đã có thể đo đạc được chính xác hơn khối lượng của ngôi sao này. Sao Hải Vương được ước tính thấp hơn khoảng 0.5 phần trăm khối lượng so với con số mọi người tính trước đó, đây là một khác biệt lớn bằng cả khối lượng sao Hoả. Khi các quỹ đạo của Sao Thiên Vương và Sao Hải Vương được tính toán lại bằng con số khối lượng chính xác hơn, mọi người thấy rằng sự sai lầm trong khối lượng của Sao Hải Vương - chứ không phải lực hút từ một hành tinh chưa được phát hiện thấy - đã gây ra sự sai khác trong quỹ đạo mà tư lâu khiến nhiền nhà thiên văn học hành tinh phải đau đầu.

Với quyết định của Liên đoàn Thiên văn học Quốc tế xếp hạng lại Sao Diêm Vương là một "hành tinh lùn" năm 2008, chuyến bay ngang Sao Hải Vương của Voyager 2 năm 1989 trở thành điểm khi mọi hành tinh lớn trong Hệ mặt trời đều đã được viếng thăm ít nhất một lần bởi một tàu vũ trụ.

Thoát khỏi Hệ mặt trời
Bởi sứ mệnh hành tinh của nó đã kết thúc, Voyager 2 hiện được coi là đang thực hiện một phi vụ liên sao, mà NASA hiện đang tiến hành để khám phá Hệ mặt trời như thế nào bên ngoài nhật quyển. Ngày 30 tháng 8 năm 2007, Voyager 2 đã vượt qua sốc kết thúc vào trong nhật bao, xấp xỉ 1 tỷ dặm (1.6 tỷ km) gần Mặt trời hơn Voyager 1. Điều này bởi từ trường liên sao địa phương của vũ trụ. Bán cầu nam của nhật quyển của hệ mặt trời đang bị đẩy vào.

Ở thời điểm ngày 13 tháng 4 năm 2010, Voyager 2 ở khoảng cách khoảng 91,898 AU (13,747 tỉ km, 8,542 tỉ dặm, hay 0,001443 năm ánh sáng) từ Mặt trời, ở sâu trong đĩa phân tán, và đang bay ra ngoài với tốc độ khoảng 3,264 AU mỗi năm.
 Nó cách xa Mặt trời gấp hai lần so với Sao Diêm Vương, và xa phía ngoài điểm cận nhật của 90377 Sedna, nhưng vẫn chưa ở ngoài các giới hạn bên ngoài của quỹ đạo của hành tinh lùn Eris.

Voyager 2 không hướng về bất kỳ ngôi sao cụ thể nào. Nếu cứ để như vậy, nó sẽ bay qua Sirius, hiện đang ở cách 2,6 parsec từ Mặt trời và đang di chuyển chéo khỏi Mặt trời, ở khoảng cách 1,32 parsec (4.3 năm ánh sáng, 25 nghìn tỷ dặm) trong khoảng 296,000 năm.

Voyager 2 được chờ đợi sẽ tiếp tục truyền các thông điệp sóng radio yếu ít nhất cho tới năm 2025, hơn 48 năm từ khi nó được phóng lên.

Bên trong tàu vũ trụ có một trong hai Đĩa Vàng Voyager. Nó được dự định gửi cho bất kỳ hình thức sự sống thông minh ngoài Trái Đất nào có thể tìm thấy nó. Đĩa có những hỉnh ảnh về Trái Đất và các hình thức sự sống ở trên Trái Đất, một số thông tin khoa học, những lời chào mừng từ mọi người (ví dụ Tổng thư ký Liên hiệp quốc và Tổng thống Hoa Kỳ, và trẻ em của Hành tinh Trái Đất và một sự pha trộn, "Các âm thanh của Trái Đất", gồm cả các âm thanh của cá voi, tiếng trẻ em khóc, tiếng sóng vỗ bờ, và nhiều loại âm nhạc.

Tình trạng hiện tại
Voyager 2 ở cách Mặt trời 92 AU ở thời điểm tháng 3 năm 2010. Ngày 1 tháng 11 năm 2009, nó ở độ nghiêng -54.59° và Right Ascension 19.733 h, khiến nó ở trong chòm sao Telescopium khi quan sát từ Trái Đất

Ngày 30 tháng 11 năm 2006, một lệnh cho Voyager 2 đã bị máy tính trên tàu giải mã sai - trong một lỗi ngẫu nhiên - là một lệnh bật các máy sưởi điện và từ kế của tàu. Các máy sưởi điện này vẫn được bật cho tới ngày 4 tháng 12 năm 2006, và trong thời gian đó dẫn tới một nhiệt độ lên tới trên 130 °C (266 °F), cao hơn rất nhiều so với nhiệt độ để các từ kế được thiết kế có thể chịu được, và một cảm biến đã quay khỏi hướng chuẩn của nó. Vẫn chưa thể phân tích và sửa chữa hoàn toàn thiệt hại gây ra với từ kế của Voyager 2, dù những nỗ lực để thực hiện việc đó vẫn đang được tiến hành.

Thông tin về việc tiếp tục liên lạc với Voyager 2 có trên. Thông tin về vị trí hiện tại của Voyager 2 có thể thấy tại.

Voyager 2 cũng thường xuyên thông báo khoảng cách thực của nó với Trái Đất bằng cách phát đi tín hiệu với tốc độ ánh sáng.

Một nhà khoa học Đức tuyên bố sinh vật ngoài Trái Đất cướp tàu vũ trụ Voyager 2 của Mỹ và sử dụng nó để liên lạc với Trái Đất.

Xem thêm
 Pioneer 10
 Pioneer 11
 Voyager 1
 Đĩa vàng Voyager
 Voyager trong viễn tưởng và văn hoá đại chúng
 Chương trình Voyager để biết thêm thông tin về tàu vũ trụ này

Chú thích

Tham khảo

Đọc thêm

 Nardo, Don (2002). Neptune. Thomson Gale. ISBN 0-7377-1001-2

Liên kết ngoài

 NASA Voyager website
 Voyager Spacecraft Lifetime
 Voyager 2 Mission Profile  by NASA's Solar System Exploration
 Voyager 2 (NSSDC Master Catalog)
 Spacecraft Escaping the Solar System  - current positions and diagrams
 Mission state
 Voyager Recent 6-hour History
 Voyager 2 Detects Odd Shape of Solar System's Edge ngày 23 tháng 5 năm 2006
 Voyager 2 software faults at launch, 1977 Aug 20 10:29
 Voyager Cosmic Rays Chart
 Voyager 2 Twitter

Truyền phát tần số Radio
Chương trình Voyager
Tàu vũ trụ đến Sao Mộc
Tàu vũ trụ đến Sao Thổ
Tàu vũ trụ đến Sao Thiên Vương
Tàu vũ trụ đến Sao Hải Vương
Tàu vũ trụ đang hoạt động ngoài Trái Đất
Tàu vũ trụ đang thoát khỏi Hệ mặt trời
1977 trong thám hiểm vũ trụ
1977 ở Hoa Kỳ
Hoa Kỳ năm 1977
Tàu thăm dò vũ trụ NASA


title: Remolinos

text:
Remolinos là một đô thị ở tỉnh Zaragoza, Aragon, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 của Viện thống kê Tây Ban Nha (INE), đô thị này có dân số là 1.210 người. Diện tích đô thị này là 18 ki-lô-mét vuông.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị ở Zaragoza


title: Đại học Saga

text:
; gọi tắt là  hay  là một trường đại học ở Saga, Nhật Bản.
Trường có 5 khoa với tổng số sinh viên là 7000, Trường có 2 cơ sở, tại  và .

Các cựu sinh viên nổi tiếng
Heiji Ogawa (Japanese governor)
Hiroshi Tanaka (Researcher)
Kozueko Morimoto (Cartoonist)
　etc.

Xem thêm
 Saga University - official webpage
 World Universities' ranking on the Web

Tham khảo

Đại học Nhật Bản
Saga
Đại học Quốc gia Nhật Bản


title: La Neuville-aux-Joûtes

text:
La Neuville-aux-Joûtes  là một xã ở tỉnh Ardennes, thuộc vùng Grand Est ở phía bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ardennes

Tham khảo

Neuvilleauxjoutes


title: Saint-Julien-l'Ars

text:
Saint-Julien-l'Ars là một xã, tọa lạc ở tỉnh Vienne trong vùng Nouvelle-Aquitaine, Pháp. Xã này có diện tích 18,46 kilômét vuông, dân số năm 2006 là 2170 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 120 m trên mực nước biển. Dân địa phương danh xưng tiếng Pháp là Sancto-Julianais.

Biến động dân số

Liên kết ngoài
 Saint-Julien-l'Ars Trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Tham khảo

Saint-Julien-l'Ars