title: Rô phi sông Nin

text:
Rô phi sông Nin, hay rô phi vằn, còn gọi đơn giản là rô phi (danh pháp hai phần: Oreochromis niloticus) là một loài cá thuộc họ Cá hoàng đế (Cichlidae), có nguồn gốc từ châu Phi, là loài bản địa của khu vực từ Syria tới miền đông châu Phi, qua Congo tới Liberia. Nó là loài cá có giá trị kinh tế cao và đã được đưa vào nuôi tại nhiều khu vực khác nhau, trong đó có Việt Nam; trên phạm vi thế giới, có lẽ nó chỉ đứng sau rô phi Mozambique (hay rô phi đen, O. mossambicus) trong số các loài cá của họ này được con người nuôi thả. Tại Việt Nam, dạng đột biến của nó còn có tên gọi là cá điêu hồng (diêu hồng) hoặc rô phi Đài Loan, rô phi Florida, rô phi Israel.

Một số tài liệu cho thấy chúng là loài cá sinh sống bằng sinh vật phù du và là động vật ăn tạp. Chúng cũng ăn cả các loại thực vật ở mức độ mà người ta có thể sử dụng trong kiểm soát cỏ dại.

Phân loài

 Oreochromis niloticus baringoensis Trewavas, 1983
 Oreochromis niloticus cancellatus Nichols, 1923
 Oreochromis niloticus eduardianus Boulenger, 1912
 Oreochromis niloticus filoa Trewavas, 1983
 Oreochromis niloticus niloticus Linnaeus, 1758
 Oreochromis niloticus sugutae Trewavas, 1983
 Oreochromis niloticus tana Seyoum & Kornfield, 1992
 Oreochromis niloticus vulcani Trewavas, 1933

Xem thêm
 Rô phi Mozambique

Hình ảnh

Ghi chú

Tham khảo
 Oreochromis niloticus (TSN 553310). IT IS, truy cập ngày 11 tháng 3 năm 2006.

 "Oreochromis niloticus", FishBase. Chủ biên Ranier Froese và Daniel Pauly. Phiên bản tháng 11 năm 2005. N.p.: FishBase, 2005.

N
Động vật được mô tả năm 1758
Loài cá xâm lấn


title: Helicopsyche guadeloupensis

text:
Helicopsyche guadeloupensis là một loài Trichoptera thuộc họ Helicopsychidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Helicopsyche


title: Chthoneis fucatus

text:
Chthoneis fucatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Erichson miêu tả khoa học năm 1847.

Chú thích

Tham khảo

Chthoneis


title: Tấn Thành công

text:
Tấn Thành công (chữ Hán: 晋成公, cai trị: 606 TCN – 600 TCN), tên thật là Cơ Hắc Đồn (姬黑臀), là vị vua thứ 27 của nước Tấn - chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Thân thế
Tấn Thành công là con thứ của Tấn Văn công – vua thứ 24 nước Tấn. Mẹ ông là con gái nhà Chu. Khi Tấn Văn công sắp mất cho Hắc Đồn sang làm quan nhà Chu.

Năm 607 TCN, Tấn Linh công xa xỉ, mưu giết đại thần, bị Triệu Xuyên đánh úp giết chết. Đại phu Triệu Thuẫn sai Triệu Xuyên sang nhà Chu đón Hắc Đồn về lập làm vua, tức là Tấn Thành công.

Tranh bá với Sở
Nước Tấn thời Thành công vẫn duy trì vai trò bá chủ chư hầu. Năm 606 TCN, Tấn Thành công sai Triệu Thuẫn đi đánh nước Trịnh vì nước Trịnh bỏ Tấn theo Sở.

Năm 604 TCN, Trịnh Tương công lên ngôi xin giảng hòa, thần phục nước Tấn. Sở Trang vương bèn mang quân đánh Trịnh. Tấn Thành công điều quân đi cứu Trịnh.

Năm 600 TCN, Tấn Thành công hội chư hầu ở đất Hỗ. Trần Linh công sợ nước Sở nên không tới hội. Tấn Thành công sai Tuân Lâm Phủ đi đánh Trần, nhân đó đánh Sở để cứu nước Trịnh. Quân Tấn đánh bại quân Sở.

Cùng năm đó Tấn Thành công qua đời. Ông ở ngôi 7 năm. Con ông là Cơ Cứ được lập nối ngôi, tức là Tấn Cảnh công.

Xem thêm
 Triệu Thuẫn
 Tấn Linh công
 Sở Trang vương
 Tấn Cảnh công

Tham khảo
 Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
 Tấn thế gia
 Phương Thi Danh (2001), Niên biểu lịch sử Trung Quốc, Nhà xuất bản Thế giới
 Khổng Tử (2002), Xuân Thu tam truyện, tập 3, Nhà xuất bản TP Hồ Chí Minh

Chú thích

Vua nước Tấn
Năm sinh không rõ
Mất năm 600 TCN
Năm 600 TCN


title: Hoa hậu Hoàn vũ 1989

text:
Hoa hậu Hoàn vũ 1989 là cuộc thi Hoa hậu Hoàn vũ lần thứ 38 được tổ chức tại thành phố Cancún, Mexico vào ngày 23 tháng 5 năm 1989. Cuộc thi có tổng cộng 76 thí sinh tham dự với chiến thắng thuộc về người đẹp Angela Visser đến từ Hà Lan.

Kết quả

Thứ hạng

Thứ tự gọi tên

Top 10

Top 5

Chung kết

 Hoa hậu
 Á hậu 1
 Á hậu 2
 Á hậu 3
 Á hậu 4
 Top 10
(#) Xếp hạng ở mỗi phần thi

Giải thưởng đặc biệt

Giám khảo
 Brenda Dykgraaf - Nhà vô địch thể dục nhịp điệu Mỹ
 Phil Richards - Chuyên gia trang điểm
 Jacqueline Briskin - nhà văn Mỹ chuyên viết tiểu thuyết lịch sử
 José Eber - Thợ làm tóc người Pháp
 Rosalynn Sumners - Vận động viên trượt băng nghệ thuật
 Michael Warren - diễn viên truyền hình người Mỹ và là cựu cầu thủ bóng rổ đại học
 Josie Natori - Nhà thiết kế thời trang người Philippines kiêm Giám đốc điều hành và Người sáng lập The Natori Company
 Giuseppe Della Schiava - Biên tập viên và nhà xuất bản của Harper's Bazaar Italia
 Jane Feinberg - Giám đốc casting
 Sy Weintraub - Cựu Chủ tịch của Columbia Pictures
 Emmanuel - Ca sĩ

Thí sinh

 - Luisa Norbis
 - Karina Felix
 - Karen Wenden
 - Bettina Berghold
 - Tasha Ramirez
 - Anne de Baetzelier
 - Andrea Sherman McKoy
 - Cornelia Furbert
 - Raquel Cors Ulloa
 - Flavia Cavalcanti Rebello
 - Viola Joseph
 - Juliette Powell
 - Carol Ann Balls
 - María Macarena Mina Garachena
 - María Teresa Egurrola Hinojosa
 - Luana Freer Bustamante
 - Anna Mosteiro
 - Louise Mejlhede
 - Anny Canaán Camido
 - María Eugenia Molina
 - Sally Attah
 - Beatriz López Rodríguez
 - Raquel Marie Jory
 - Åsa Maria Lövdahl
 - Pascale Meotti
 - Andrea Stelzer
 - Tatiana Desoisa
 - Kristiana Latani
 - Naja-Rie Sorensen
 - Janice Santos
 - Helka Cuevas
 - Glaphyra Jean-Louis
 - Angela Visser
 - Frances Siryl Milla
 - Trương Úc Lôi
 - Guðbjörg Gissurardóttir
 - Dolly Minhas
 - Collette Jackson
 - Nicole Halperin

 - Christiana Bertasi
 - Sandra Foster
 - Eri Tashiro
 -  Kim Sung-Ryung
 - Chris Scott
 - Carmen Cheah Swee
 - Sylvana Sammut Pandolfino
 - Jacky Randabel
 - Adriana Abascal
 - Shelley Soffe
 - Bianca Onoh
 - Soreen Villanueva
 - Lene Ornhoft
 - Ana Victoria Schaerer
 - Mariana Sovero
 - Sarah Jane Paez
 - Joanna Gapińska
 - Anna Francisco Sobrinho
 - Catalina Villa
 - Trần Yến Bình
 - Victoria Susannah Lace
 - Pauline Chong
 - Eva Pedraza
 - Veronica Ruston
 - Camille Samuels
 - Consuela Cruden
 - Louise Drevenstam
 - Karina Berger
 - Yonlada Ronghanam
 - Guenevere Helen Keishall
 - Jasmine Baradan
 - Sharon Simons
 - Carolina Pies Riet
 - Gretchen Polhemus
 - Nathalie Lynch
 - Eva Lisa Larsdotter Ljung
 - Andrea Caroline Jones

Thông tin về các cuộc thi quốc gia

Lần đầu tham dự
 lần đầu tiên tham dự với tư cách là một quốc gia có chủ quyền sau khi giành được độc lập từ Vương quốc Anh vào cuối năm 1979, mặc dù lãnh thổ Saint Vincent thuộc Anh đã tham dự trước đó vào các năm 1964, 1978 và 1979.

Trở lại
Lần cuối tham dự vào 1979:

Lần cuối tham dự vào 1982:

Lần cuối tham dự vào 1985:

Lần cuối tham dự vào 1986:

Lần cuối tham dự vào 1987:

Thay thế
 - Stephanie Zlotkowski chưa đủ tuổi trước ngày 1 tháng 2, vì vậy chọn Á hậu 1 tham dự.
 - Lý Gia Hân rút lui vì vấn đề sức khỏe vào thời điểm đó.

Truyền hình quốc tế

: América 2
: P4A-TV
: Seven Network
: TW1
: ZNS-TV
: ZBM-TV
: VRT
: Unitel
: SBT
: BNT 1
: CBC Television
: TVN
: CCTV-1
: Caracol
: PJC-TV
: Teletica
: RIK 1
: DR1
: Gamavision
: ETV
: YLE TV1
: TF1
: ARD
: ET1
: KUAM-LP
: 4VMR-TV
: Nederland 2
: Canal 11
: TVB Pearl
: m1
: DD National
: RTÉ One
: Aroutz 1
: Rai Uno
: Ination TV
: ABC
: KBS
: Télé Liban

: Martinique (1re)
: TV1
: TVM
 (nước đăng cai): Televisa
: Namibian Broadcasting Corporation
: TV One
: WSZE
: NRK1
: Telemetro
: TV Cerro Cora
: ATV
: GMA Radio-Television Arts
: TVP1
: RTP1
: TVR1
: Perviy Kanal
: South African Broadcasting Corporation
: SBC Fifth Frequency
: TVE1
: Sri Lanka Rupavahini Corporation
: SVT1
: SF 1
: CTS
: Channel 7 (Thailand)
: WIV-TV
: CCN TV6
: BBC One
: CBS
: WMNS-LP
: TVN
: Venevisión

Tham khảo

1989
Năm 1989


title: Caryedon cyprus

text:
Caryedon cyprus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Johnson, Southgate & Delobele miêu tả khoa học năm 2004.

Chú thích

Tham khảo

Caryedon


title: Mystacides fennicus

text:
Mystacides fennicus là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Chú thích

Tham khảo

Mystacides


title: Telex (kiểu gõ)

text:
Telex (hay TELEX) là một kiểu gõ tiếng Việt theo hình thức bỏ dấu của tín hiệu điện tín tiếng Việt, khi nhập văn bản vào máy tính từ bàn phím quốc tế. Kiểu gõ này dựa trên quy ước thể hiện tiếng Việt trên máy telex, gọi là quy ước telex.

Khi nhập văn bản theo quy ước Telex trên bàn phím quốc tế, phần mềm tự động chuyển các cụm chữ từ quy ước này sang chữ cái đặc biệt hay dấu thanh tương ứng trong font chữ tiếng Việt đang dùng.

Lịch sử
 gõ Telex, còn gọi là Quốc ngữ điện tín, có nguồn gốc từ quy ước thể hiện tiếng Việt trên văn bản gửi qua máy telex (máy điện tín), ra đời ở Việt Nam từ những năm 1920-1930 khi có nhu cầu chuyển điện tín qua bưu điện. Dịch vụ điện tín lúc đó hoạt động trên các máy móc và cơ sở hạ tầng chế tạo tại những nước không dùng tiếng Việt, và chỉ hoạt song với bảng chữ cái Latin cơ bản. Giải pháp để đọc tiếng Việt trên bức điện tín chỉ chứa chữ Latin thông thường là dùng quy ước Telex. Học giả Nguyễn Văn Vĩnh được cho là người đã nghĩ ra cách gõ .

Kiểu gõ Telex được đưa vào máy tính đầu tiên qua phần mềm VietStar. Sau đó được phát triển thêm qua phần mềm BKED của Quách Tuấn Ngọc (như z, ] thành ư, [ thành ơ...). Sau này phổ biến với bộ này VietKey, Vietres (chạy dưới DOS) và UniKey.

Quy ước telex
Cơ sở của quy ước này là thể hiện các chữ Latinh trong tiếng Việt mà không có trong tiếng Anh (ă, â, ê, ô, ơ, ư, đ) bằng cách lặp lại chữ cái gốc hai lần hoặc thêm chữ cái w ngay sau chữ cái gốc (để được chữ cái đặc biệt) và/hoặc thêm vào cuối từ một trong các chữ cái f, r, x, s, j (để thể hiện dấu thanh). Đây là những cách viết không xuất hiện trong chính tả tiếng Việt thông thường (ngoại trừ trường hợp "oo" ), do đó không gây nhầm lẫn với từ có nghĩa (w, f, và j không có trong bảng chữ cái tiếng Việt), tuy nhiên sẽ bất lợi nếu viết một văn bản có lẫn lộn, xen kẽ tiếng Việt và ngoại ngữ khác. Quy ước này hoàn toàn chỉ sử dụng các chữ cái trong bảng chữ cái Latin cơ bản để thể hiện tiếng Việt.

Quy ước thêm trong bộ gõ trên máy tính
Để thuận tiện trong việc gõ văn bản trong máy tính, một số quy ước được thêm hỗ trợ việc nhập liệu thuận tiện hơn.

Hủy dấu đã gõ
Hiện nay đa số các phần mềm bỏ dấu đều có chức năng hủy dấu đã bỏ vào chữ cái khi gõ thêm "z" đằng sau, ví dụ gõ "asz" sẽ được "a". Ngoài ra, dấu cũng có thể được hủy bằng cách gõ lặp lại ký tự của dấu đó hoặc (sửa dấu), ví dụ gõ "beeer" sẽ được "beer", gõ "herr" sẽ được "her". Điều này tiện lợi trong trường hợp văn bản có các từ không phải tiếng Việt.

Dấu cũng có thể được sửa bằng cách gõ tiếp ký tự cho dấu khác, như khi gõ "nhafs" sẽ được "nhá".

ư và ơ
Một số phần mềm gõ tiếng Việt tự động chuyển w thành ư, và W thành Ư và ngoài ra còn có thể sử dụng { thay cho ơ tương tự } = ư, shift + { = Ơ, shift + } = Ư. Tuy vậy, một số bộ gõ không hỗ trợ kiểu gõ nhanh này.

Thứ tự bỏ dấu và tự động đặt dấu theo chính tả
Trên văn bản viết theo quy ước telex, ký tự biểu thị dấu cho nguyên âm và chữ đ phải đi sát chữ cái nó ảnh hưởng. Khi gõ văn bản máy tính, để phù hợp với thói quen viết, dấu cho nguyên âm và chữ đ có thể được gõ có thể sau cả khi gõ dấu thanh. Ví dụ, gõ "baan" hay "bana" đều cho ra "bân," và "banfa" cũng cho ra "bần." Các dấu thanh nên được gõ ở cuối từ để được đặt đúng vị trí, chẳng hạn để được "hoàn", nên gõ "hoanf" thay vì "hoafn", vì trường hợp sau có thể được hiểu là "*hòan" (sai chính tả). Tuy vậy, hiện nay một số bộ gõ có khả năng tự động điều chỉnh vị trí dấu trên từ cho thích hợp.

Chức năng bỏ dấu theo chính tả áp dụng cho cả các cách gõ theo mã hóa khác như VNI hay VIQR.

Ưu và nhược điểm so với các bộ gõ khác
Telex có ưu điểm là các phím sinh dấu đều nằm trong phím chữ, việc di chuyển ngón tay là ngắn nên tốc độ gõ nhanh. Kiểu gõ này hiện là một kiểu gõ phổ biến và được đa số phần mềm gõ tiếng Việt hỗ trợ. Tuy nhiên nó cũng có nhược điểm là khá bất tiện khi muốn gõ nhiều từ tiếng Anh song song với tiếng Việt, đặc biệt là trong ngành lập trình. Vì thường hay xảy ra hiện tượng nhầm lẫn do bộ gõ tự động thêm dấu vào từ dẫn đến thông tin sai lệch. Hơn nữa dùng bộ gõ này gõ các ngôn ngữ khác sử dụng kí tự Latin rất tốn thời gian vì phải tốn thêm một bước nữa đó là bấm phím huỷ dấu trong phần lớn trường hợp bộ gõ thêm dấu ngoài ý muốn. Điều này không xảy ra với VNI vì các phím sinh dấu nằm trong hàng phím số.

Chú thích

Xem thêm
VIQR
VNI
 Bộ gõ tiếng Việt

Kiểu gõ chữ Việt
Telex


title: Esnon

text:
Esnon là một xã của Pháp,tọa lạc ở tỉnh Yonne trong vùng Bourgogne-Franche-Comté.
Esnon có diện tích 12,05  km², dân số 338 người (1999).

Thông tin nhân khẩu

Xem thêm
 Xã của Yonne

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Esnon trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Xã của Yonne


title: Sobekhotep IV

text:
Khaneferre Sobekhotep IV là một trong số những vị vua Ai Cập hùng mạnh thuộc vương triều thứ 13 (khoảng từ 1803 TCN tới khoảng năm 1649 TCN), ông đã trị vì ít nhất tám năm. Những người anh của ông, Neferhotep I và Sihathor là các tiên vương của ông và người sau chỉ cai trị như là nhiếp chính trong vài tháng.

Sobekhotep tuyên bố trên một tấm bia đá tìm thấy tại ngôi đền Amun ở Karnak rằng ông được sinh ra ở Thebes. Nhà vua được tin là đã cai trị trong khoảng 10 năm. Ông được biết đến nhờ vào một số lượng tương đối lớn các công trình kỷ niệm, bao gồm các tấm bia đá, các bức tượng, nhiều con dấu và các đồ vật nhỏ khác. Ngoài ra còn có các chứng thực cho những công trình xây dựng tại Abydos và Karnak.

Gia đình
Sobekhotep là con trai của 'người cha của vị thần' Haankhef và 'người mẹ của đức vua' Kemi. Ông nội của ông là người chỉ huy trung đoàn của thành phố Nehy. Bà nội của ông có tên là Senebtysy. Sobekhotep có thể đã có một vài người vợ, nhưng chỉ có duy nhất một người trong số đó là được biết rõ, "người vợ của đức vua" Tjan. Một vài người con của ông cũng được biết đến. Họ là Amenhotep và Nebetiunet, cả hai đều là con của Tjan. Ngoài ra còn có thêm ba người con trai của đức vua khác là: Sobekhotep Miu, Sobekhotep Djadja và Haankhef Iykhernofret. Mẹ của họ không được ghi lại trong các ghi chép hiện còn.

Triều đình hoàng gia
Triều đình hoàng gia của ông cũng được biết rõ từ những nguồn cùng thời với Neferhotep I, chúng cung cấp bằng chứng cho thấy rằng Sobekhotep IV đã tiếp tục đường lối chính trị của người anh trai của ông trong việc cai trị. Vizier là Neferkare Iymeru. Viên quan coi quốc khố là Senebi và viên đại thị thần là Nebankh.

Trị vì
Một tấm bia đá của nhà vua được tìm thấy tại Karnak ghi lại việc dâng hiến cho đền thờ của Amun-Ra. Một cặp thanh đứng khung cửa với tên của nhà vua đã được tìm thấy ở Karnak, chứng thực cho một số công trình xây dựng. Ngoài ra còn có một bản khắc được khôi phục trên bức tượng của vua Mentuhotep II, cũng đến từ Karnak. Từ Abydos, một số khối đá có khắc chữ chứng thực một vài hoạt động xây dựng tại ngôi đền địa phương Vị vizier Neferkare Iymeru thuật lại trên một trong những bức tượng của ông ta được tìm thấy ở Karnak (Paris, Louvre A 125) rằng ông ta xây dựng một kênh đào và một Ngôi nhà hàng triệu năm dành cho đức vua. Bức tượng của vị vizier đã được tìm thấy ở Karnak và có thể chỉ ra rằng các công trình đó đã được xây dựng tại đây.

Trong năm thứ 6, một cuộc thám hiểm tới các mỏ thạch anh tím ở Wadi el-Hudi ở cực nam Ai Cập đã được chứng thực. Cuộc thám hiểm này đã được chứng thực thông qua bốn tấm bia đá được dựng tại Wadi el-Hudi. Đến từ Wadi Hammamat là một tấm bia đá có niên đại vào năm thứ 9 của nhà vua.

Ông có thể đã được chôn cất tại Abydos, tại đây một ngôi mộ khổng lồ (so với: S10) ghi tên một vị pharaoh Sobekhotep đã được Josef W. Wegner thuộc Đại học Pennsylvania tìm thấy ngay bên cạnh khu phức hợp tang lễ của Senusret III thuộc Vương triều thứ Mười Hai. Mặc dù ban đầu nó được quy cho là thuộc về pharaoh Sekhemre Khutawy Sobekhotep I, phong cách chôn cất này cho thấy niên đại của ngôi mộ là dưới thời Sobekhotep IV.

Sự cai trị của Sobekhotep IV đối với một đất nước Ai Cập chia cắt

Trong khi Sobekhotep IV là một trong số những vị vua hùng mạnh nhất của vương triều thứ 13 và sự kiểm soát của ông đối với Memphis, Miền Trung Ai Cập và Thebes được chứng thực rõ ràng bởi các ghi chép lịch sử, người ta tin rằng ông đã không cai trị một đất nước Ai Cập thống nhất. Theo như nhà Ai Cập học Kim Ryholt, vương triều thứ 14 hiện đã nắm quyền kiểm soát miền đông châu thổ sông Nile vào thời điểm đó.

Ngoài ra, N. Moeller và G. Marouard lập luận rằng miền đông châu thổ sông Nile đã nằm dưới sự cai trị của vị vua Hykos thuộc vương triều thứ 15 là Khyan vào thời Sobekhotep IV. Lập luận của họ, được trình bày trên một bài báo mới xuất bản gần đây,
dựa trên việc phát hiện ra một tòa nhà hành chính quan trọng thuộc giai đoạn đầu vương triều thứ 12 (Trung Vương quốc) ở Tell Edfu, Thượng Ai Cập, mà đã được tiếp tục sử dụng từ giai đoạn đầu thời kỳ Chuyển Tiếp thứ Hai cho tới khi nó không còn được sử dụng dưới thời vương triều thứ 17. Quá trình nghiên cứu trên thực địa của các nhà Ai Cập học vào năm 2010 và 2011 đối với tàn tích của tòa nhà cũ của vương triều thứ 12 này, mà vẫn được sử dụng dưới thời vương triều thứ 13, dẫn đến việc phát hiện ra một đại sảnh lớn nằm kế bên, mà có chứa 41 dấu niêm phong cho thấy đồ hình của vị vua Hyksos là Khyan cùng với 9 dấu niêm phong có tên của vị vua thuộc vương triều thứ 13 là Sobekhotep IV.
Theo như Moeller, Marouard và Ayers thì: "Những phát hiện này đến từ một phạm vi khảo cổ học được gìn giữ an toàn và bịt kín và mở ra những câu hỏi mới về sự tiến triển của văn hóa và thứ tự thời gian của giai đoạn cuối Thời kỳ Trung Vương quốc và giai đoạn đầu Thời kỳ Chuyển tiếp Thứ Hai." Họ kết luận rằng, thứ nhất, Khyan thực sự là một trong những vị vua Hyksos đầu tiên và có thể không được kế vị bởi Apophis—người là vị vua cuối cùng thứ hai của vương quốc Hyksos—và thứ hai là vương triều thứ 15 (Hyksos) đã tồn tại vào giai đoạn giữa vương triều thứ 13 bởi vì Khyan đã kiểm soát một phần của miền Bắc Ai Cập vào cùng thời điểm khi Sobekhotep IV cai trị phần còn lại của Ai Cập như là pharaon của vương triều thứ 13.

Phân tích này và các kết luận rút ra từ nó lại bị nghi ngờ bởi Robert Porter, tuy nhiên ông ta lập luận rằng Khyan đã cai trị muộn hơn nhiều so với Sobekhotep IV. Porter chỉ ra rằng những con dấu của một pharaoh đã được sử dụng thậm chí lâu hơn sau khi ông ta đã qua đời, nhưng ông ta cũng băn khoăn liệu rằng Sobekhotep IV đã cai trị muộn hơn nhiều hoặc là giai đoạn đầu vương triều thứ Mười Ba đã kéo dài lâu hơn như đã nghĩ trước kia hay không. Trong biên niên sử của Ryholt về giai đoạn Chuyển Tiếp Thứ Hai, Khyan và Sobekhotep IV cách nhau khoảng 100 năm. Một con số tương tự cũng được Nicolas Grimal đưa ra.

Bất kể giả thuyết nào là đúng đi chăng nữa, hoặc là vương triều thứ 14 hoặc là vương triều 15 đã kiểm soát khu vực châu thổ vào thời đại của Sobekhotep IV.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Sobekhotep IV

Pharaon Vương triều thứ Mười ba của Ai Cập
Pharaon


title: 18779 Hattyhong

text:
18779 Hattyhong (1999 JN44) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 10 tháng 5 năm 1999 bởi Nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 18779 Hattyhong

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Omorgus tytus

text:
Omorgus tytus là một loài bọ cánh cứng trong họ Trogidae.

Chú thích

Tham khảo

Omorgus


title: Cardiophorus eleonorae

text:
Cardiophorus eleonorae là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Gené miêu tả khoa học năm 1836.

Chú thích

Tham khảo

Cardiophorus


title: 7714 Briccialdi

text:
7714 Briccialdi (1996 CC1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 9 tháng 2 năm 1996 ở Đài thiên văn Santa Lucia Stroncone.

Tiểu hành tinh đặt tên theo Giulio Briccialdi.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 7714 Briccialdi

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1996


title: Kelimutu

text:
Kelimutu () là một núi lửa, gần thị xã Moni ở trung bộ đảo Flores của Indonesia có 3 đỉnh hồ miệng núi lửa có màu thay đổi. Tiwu Ata Mbupu (Hồ người già) thường có màu xanh da trời là hồ cực tây trong ba hồ, cách hai hồ kia 200 m. Hai hồ kia, Tiwu Nuwa Muri Koo Fai (Hồ chàng trai trẻ và thiếu nữ) có màu xanh lục và Tiwu Ata Polo (hồ mê hoặc và nổi bật) có màu đỏ được tách bởi một tường miệng núi lửa chung.
Cứ sau một khoảng thời gian nhất định màu nước trong ba hồ lại thay đổi. Năm 2009, màu nước của cả ba hồ chuyển sang xanh lục nhạt.
Tháng 12 năm 2008, màu nước trong hai hồ thay đổi. Từ màu đen, nước trong hai hồ phía đông lần lượt chuyển sang xanh lục thẫm và xanh dương. Nước trong hồ phía tây vẫn giữ màu đen.
Người ta cho rằng khí phun ra từ những lỗ dưới đáy hồ là nguyên nhân gây nên hiện tượng nước đổi màu trong hai hồ ở phía đông. Khi các loại khí bên dưới đáy hồ phun lên qua các lỗ, chúng tương tác với những chất khoáng trong hồ khiến màu nước thay đổi.
Viện Khoa học Indonesia khẳng định nếu nước trong một hồ chuyển sang màu xám thẫm thì đó là dấu hiệu báo trước núi lửa sắp phun trào.
Núi này nằm trong vườn quốc gia Kelimutu.

Tham khảo

Núi lửa Indonesia
Núi Indonesia
Hồ miệng núi lửa


title: Sân bay Altay

text:
Sân bay Altay ()  là một sân bay phục vụ nhu cầu đi lại hàng không cho thành phố Altay, và các vùng lân cận thuộc khu tự trị Tân Cương, Trung Quốc.

Tiện nghi
Sân bay nằm trên độ cao  so với mức nước biển. Sân bay chỉ có một đường băng kiểu 11/29 nghĩa là .

Điểm đến

Xem thêm
 Danh sách sân bay ở cộng hòa Nhân dân Trung Hoa

Tham khảo

Altay


title: Volsk

text:
Volsk (tiếng Nga: Вольск) là một thành phố Nga. Thành phố này thuộc chủ thể Saratov Oblast. Thành phố có dân số 71.124 người (theo điều tra dân số năm 2002). Đây là thành phố lớn thứ 218 của Nga theo dân số năm 2002. Dân số qua các thời kỳ:

Tham khảo

Thành phố của Nga
Tỉnh Saratov
Volsk


title: Garcihernández

text:
Garcihernández là một đô thị ở tỉnh Salamanca, phía tây Tây Ban Nha, cộng đồng tự trị Castile-Leon. Đô thị này có cự ly 30 kilômét so với thành phố tỉnh lỵ Salamanca và có dân số 590 người.

Địa lý
Đô thị này có diện tích 47,59 km².

Đô thị này nằm ở khu vực có độ cao 814 mét trên mực nước biển.

Mã số bưu chính là 37810.

Tham khảo

Đô thị ở Salamanca


title: Saiki, Ōita

text:
là một thành phố thuộc tỉnh Ōita, Nhật Bản. Thành phố được thành lập ngày 29 tháng 4 năm 1941.

Đến năm 2003, dân số thành phố là 49.183 người trên diện tích 197,37 km², mật độ 249.19 người/ km².

Tham khảo

Liên kết ngoài
  Saiki official website

Thành phố tỉnh Ōita
Khu định cư cảng Nhật Bản


title: Leptispa

text:
Leptispa là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1858 bởi Baly.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Leptispa abdominalis (Baly, 1858)
 Leptispa allardi (Baly, 18891890)
 Leptispa anceyi (Pic, 1924)
 Leptispa angolensis (Pic, 1931)
 Leptispa angulata Uhmann, 1954
 Leptispa angustata (Pic, 1951)
 Leptispa angustata (Pic, 1953)
 Leptispa angustior (Pic, 1951)
 Leptispa anu (Basu, 1999)
 Leptispa arundina Maulik, 1937
 Leptispa atra (Gestro, 1917)
 Leptispa atripes (Pic, 1925)
 Leptispa bambuse Voronova & Zaitzev, 1982
 Leptispa bengalensis Takizawa, 1989
 Leptispa bicolor (Pic, 1929)
 Leptispa bicoloripennis Voronova & Zaitzev, 1982
 Leptispa bicornis (Spaeth, 1933)
 Leptispa bifoveolata (Pic, 1951)
 Leptispa bouchardi (Gestro, 1906)
 Leptispa clavareaui (Weise, 1902)
 Leptispa collaris (Chen & Yu, 1961)
 Leptispa collarti (Uhmann, 1936)
 Leptispa conicicollis Voronova & Zaitzev, 1982
 Leptispa cornuta (Uhmann, 1936)
 Leptispa denticulata Achard, 1917
 Leptispa distincta (Gestro, 19061908)
 Leptispa donckieri Pic, 1925
 Leptispa filiformis (Germar, 1842)
 Leptispa formosana Chûjô, 1934
 Leptispa frontalis (Weise, 1903)
 Leptispa godwini (Baly, 1869)
 Leptispa gracilis Péringuey, 1898
 Leptispa graminum Gestro, 1906
 Leptispa grandis Pic, 1937
 Leptispa hova (Gestro, 1909)
 Leptispa impressa (Uhmann, 1939)
 Leptispa impressicollis (Pic, 1939)
 Leptispa impressithorax (Pic, 1953)
 Leptispa inculta Gestro, 1908
 Leptispa intermedia Uhmann, 1949
 Leptispa irregularis (Pic, 1951)
 Leptispa kanistha (Basu, 1999)
 Leptispa krishna (Basu, 1999)
 Leptispa latifrons (Weise, 1904)
 Leptispa latior Pic, 1925
 Leptispa longipennis (Gestro, 1890)
 Leptispa longissima Pic, 1924
 Leptispa madagassa (Weise, 1909)
 Leptispa magna (Chen & Yu, 1962)
 Leptispa malaisei Uhmann, 1939
 Leptispa medvedevi Voronova & Zaitzev, 1982
 Leptispa miwai Chûjô, 1933
 Leptispa miyamotoi (Kimoto, 1957)
 Leptispa natalensis Baly, 1858
 Leptispa nigra (Weise, 1904)
 Leptispa notaticollis Pic, 1925
 Leptispa parallela (Gestro, 1890)
 Leptispa perforata Pic, 1925
 Leptispa perroti (Gestro, 1909)
 Leptispa pici (Uhmann, 1958)
 Leptispa piriformis Uhmann, 1960
 Leptispa punctata Uhmann, 1954
 Leptispa pygmaea (Baly, 1858)
 Leptispa quadraticollis (Fairmaire, 1884)
 Leptispa ruandana Uhmann, 1942
 Leptispa rufithorax (Maulik, 1919)
 Leptispa rugifrons Uhmann, 1938
 Leptispa samkirna Maulik, 1919
 Leptispa sebakuena Péringuey, 1908
 Leptispa sobrina Péringuey, 1908
 Leptispa stigmata Uhmann, 1964
 Leptispa taguchii Chûjô, 1956
 Leptispa tonkinea (Pic, 1929)
 Leptispa virida (Gressitt, 1950)

Chú thích

Tham khảo

Leptispa
Leptispini


title: Trox scaber

text:
Trox scaber là một loài bọ cánh cứng trong họ Trogidae.

Chú thích

Tham khảo

Trox
Động vật được mô tả năm 1767


title: Geranomyia uberis

text:
Geranomyia uberis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Geranomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Prosternon viduus

text:
Prosternon viduus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Brown miêu tả khoa học năm 1936.

Chú thích

Tham khảo

Prosternon


title: Macroglossum cadioui

text:
Macroglossum cadioui là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó được tìm thấy ở Sulawesi.

Chiều dài cánh trước là 22–24 mm đối với con đực và 23–25 mm đối với con cái. Nó rất giống với loài Macroglossum caldum caldum.

Chú thích

Tham khảo

Macroglossum


title: Ectoedemia hadronycha

text:
Ectoedemia hadronycha là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được tìm thấy dọc theo đông bắc bờ biển của Queensland.

Ấu trùng ăn Capparis arborea. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Australian Faunal Directory

Ectoedemia


title: Thông Triều Tiên

text:
Thông Triều Tiên (danh pháp hai phần: Pinus koraiensis) là một loài thông bản địa của khu vực Đông Á, từ Mãn Châu, viễn đông Nga, Triều Tiên tới miền trung Nhật Bản. Ở phía bắc của khu vực phân bố của nó, thông Triều Tiên có thể sinh sống tới các độ cao vừa phải, thông thường khoảng 600–900 m, trong khi xa hơn về phía nam thì nó là loài cây miền núi, sinh sồnmgs tại độ cao tới 2.000-2.600 m như ở Nhật Bản. Nó là cây thân gỗ lớn, cao tới 40–50 m, và đường kính thân cây tới 1,5–2 m.

Nó là thành viên của phân chi Strobus (nhóm thông trắng), và giống như các thành viên của nhóm này, các lá kim của nó mọc thành bó (chùm) gồm 5 kim, với lớp vỏ bao sớm rụng. Các lá kim dài khoảng 7–13 cm. Các nón của thông Triều Tiên dài khoảng 8–17 cm, màu xanh lục hay tía trước khi thuần thục, chuyển thành màu nâu vào khoảng 18 tháng sau khi thụ phấn. Các hạt dài 14–18 mm chỉ có cánh dạng vết tích và được phát tán nhờ chim bổ hạt đốm (Nucifraga caryocatactes).

Thông Triều Tiên khác với họ hàng gần với nó (thông Siberi) ở chỗ có các nón lớn hơn với các phần đỉnh có vảy ngược và các lá kim dài hơn.

Hạt thông Triều Tiên được thu hoạch và bán như là một loại hạt ăn được, khá phổ biến ở khu vực đông bắc Trung Quốc và nó là loại hạt thông được buôn bán rộng nhất trên thị trường quốc tế.

Thông Triều Tiên là loại cây cảnh phổ biến trong các công viên và các khu vườn lớn tại các khu vực có khí hậu lạnh, chẳng hạn như miền đông Canada và các bang đông bắc Hoa Kỳ, với sự phát triển không nhanh nhưng ổn định ở nhiều nơi. Nó chịu được mùa đông giá lạnh với nhiệt độ có thể xuống tới khoảng -50 °C.

Chú thích

Tham khảo

 USDA NRCS Plant Profile Pinus koraiensis
 USDA, ARS, National Genetic Resources Program

K
Thực vật Nga
Thực vật Nhật Bản
Thực vật Đông Bắc Á
Thực vật Trung Quốc


title: 26922 Samara

text:
26922 Samara (1996 TD40) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 8 tháng 10 năm 1996 bởi E. W. Elst ở Đài thiên văn Nam Âu. Nó được đặt theo tên thành phố Nga thuộc Samara và cũng là dòng sông (sông Samara).

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 26922 Samara

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1996
Được phát hiện bởi Eric Walter Elst


title: Billère

text:
Billère là một xã trong tỉnh Pyrénées-Atlantiques, thuộc vùng Nouvelle-Aquitaine của nước Pháp, có dân số là 13.398 người (thời điểm 1999).

Tham khảo

Xã của Pyrénées-Atlantiques


title: Dan Wheldon

text:
Daniel Clive "Dan" Wheldon (22 tháng 6 năm 1978 – 16 tháng 10 năm 2011) là một vận động viên đua xe người Anh. Anh từng tham gia các giải đấu quy mô nhỏ ở ô-tô Formula 1 rồi sau đó là vài giải đua xe bánh mở trước khi giành được thành công ở giải IndyCar của Mỹ.

Sinh trưởng và trưởng thành
Wheldon sinh ra ở Emberton, gần Olney, Buckinghamshire, Anh. Dan đã tham gia karting lúc lên 4 tuổi với sự tài trợ từ cha mình, cậu đã tiến bộ thông qua các cuộc đua xe cấp bậc cơ sở trong năm học của mình. Cậu theo học trường Bedford cho đến khi đã hoàn tất GCSE ở tuổi 16, anh thường xuyên dành thời gian cho cuộc đua.

Trong suốt sự nghiệp đầu tiên của mình, trong các cuộc đua bánh xe mở, anh đã có một sự cạnh tranh với Jenson Button trước khi cuối cùng rời khỏi Vương quốc Anh để đua ở Mỹ. Lý do đằng sau của việc ra đi của Dan là mức độ đầu tư cần thiết để tài trợ cho sự nghiệp đua xe của mình ở Anh đã không thể được cung cấp bởi gia đình. Chuyển đến Hoa Kỳ vào năm 1999, anh đã dành nhiều năm ở các cuộc đua xe bánh mở như F2000 Championship Series, Toyota Atlantic series và Indy Lights series.

Thành công

Dan Wheldon bắt đầu thi đấu ở IndyCar từ năm 2002. Anh vô địch thể loại serie năm 2005. Anh cũng lập kì tích 2 lần về nhất ở Indy 500 Indianapolis (2005 và 2011).

Dan Wheldon là một tay đua tài năng và tính tình khá ôn hòa, tuy nhiên đôi khi anh vẫn có những hiềm khích đối với những tay đua khác, điển hình là với "nữ hoàng tốc độ" Danica Patrick .

Đời sống cá nhân
Wheldon cưới Susie Behm vào năm 2008. Họ có hai người con trai: Sebastian (sinh năm 2009) và Oliver (sinh tháng 3 năm 2011). Gia đình Wheldon sống ở Florida, Mỹ.

Qua đời
Wheldon qua đời trong một tai nạn đua xe kinh hoàng tại chặng đua cuối cùng của năm 2011 ở Las Vegas Motor Speedway, vào 4 giờ rạng sáng ngày 17 tháng 10 theo giờ Hà Nội.

Sau khi không thể có được chức vô địch mùa giải, Dan quyết định xuất phát ở vị trí cuối cùng, để hi vọng giành được giải thưởng trị giá 5 triệu USD từ IndyCar cho tay đua vô địch dù xuất phát ở vị trí chót. Wheldon đã leo lên 10 bậc trong 12 vòng cho đến trước khi xảy ra tai nạn. Có tất cả 34 xe tham dự chặng đua.

Tai nạn xảy ra ở góc cua thứ hai của vòng 12, nơi các tay đua đang chạy với vận tốc trên 300 km/h. Chiếc Dallara-Honda của Wheldon đã bắn lên cao rồi phát nổ khi va đập mạnh vào hàng rào. Wheldon đã nhanh chóng được đưa đến bệnh viện bằng máy bay và 20 bác sĩ chung tay chiến đấu, nhưng sinh mạng cho ngôi sao 33 tuổi không thể được bảo toàn. Anh chết khoảng hai tiếng sau khi gặp tai nạn.

Đây là tai nạn chết người đầu tiên trên đường đua trong 40 năm lịch sử của IndyCar. Trước đó từng xảy ra vụ Paul Dana tử nạn trong buổi chạy thử cho chặng mở màn Toyota Indy 300 ở đường đua Homestead Miami Speedway năm 2006.

Sau khi tai nạn xảy ra, chặng đua đã bị hủy bỏ. Ban tổ chức cho các tay đua còn lại chạy năm vòng để tưởng niệm Wheldon. Duy nhất số xe 77 của tay đua xấu số xuất hiện trên bảng điểm .

Tưởng niệm
Lewis Hamilton, nhà vô địch của F1 năm 2008, đã bày tỏ sự tiếc thương đối với người đồng hương và là bậc tiền bối mà anh luôn muốn noi theo. "Thật là một mất quá lớn khi anh ấy phải ra đi ở độ tuổi còn trẻ như vậy. Dan là người tôi luôn theo dõi suốt cả sự nghiệp, chúng tôi càng đạt được thành công với môn thể thao này ở Anh thì tôi lại càng muốn theo dõi anh ấy hơn. Với tôi, đó là một tay đưa thực sự tài năng. Là một người Anh, không chỉ đến thi đấu ở Mỹ, anh ấy còn hai lần vô địch Indy 500. Đó là một tay đua có thể đem đến cho người khác nguồn cảm hứng dạt dào. Chứng kiến anh ấy trên đường đua, chúng ta luôn phải dành cho anh ấy những sự tôn trọng."

Trên trang mạng xã hội Twitter, nhà vô địch F1 năm 2009, cũng là một người Anh, Jenson Button đã viết: "Thật là một tin kinh hoàng. Dan Wheldon, xin hãy yên nghỉ. Tôi có nhiều ký ức đẹp trên đường đua với Dan hồi đầu những năm 1990. Chúng ta không chỉ mất đi một tượng đài trong thể thao, mà còn mất đi một nhân cách lớn."

Danica Patrick, "nữ hoàng tốc độ" của đường đua IndyCar cũng tri ân qua trang cá nhân Facebook: "Hôm nay là một mất mát đau đớn – tưởng nhớ và cầu chúc cho gia đình của Dan Wheldon."

Tham khảo

Sinh năm 1978
Mất năm 2011


title: Singerina indica

text:
Singerina là một chi nấm trong họ Agaricaceae. Đây là chi đơn loài, chứa một loài Singerina indica.

Chú thích

Tham khảo

Singerina at Index Fungorum

I


Giải đua ô tô Công thức 1 Tây Ban Nha năm 2007 là chặng đua thứ tư của giải vô địch thế giới Công thức 1 năm 2007. Giải được tổ chức vào ngày 13 tháng 5 năm 2007.

Xếp hạng chi tiết

Ghi chú
Thời gian nhanh nhất một vòng: Felipe Massa, 1:22.680 (Vòng 14)

Tham khảo

Liên kết ngoài
Kết quả chi tiết Giải đua ô tô Công thức 1 Tây Ban Nha 2007

Tây Ban Nha
2007


title: Nago

text:
Nago là một thành phố của Nhật Bản, ở phía Bắc đảo Okinawa. Đây là nơi mà vào năm 2000 đã diễn ra hội nghị thượng đỉnh G8. Nơi đây còn có các văn phòng khu vực phía Bắc của chính quyền tỉnh Okinawa. Okinawa đang xây dựng Nago trở thành một trung tâm công nghệ cao và tài chính không chỉ của Nhật Bản mà còn cả của Đông Á. Nhiều công ty trong ngành công nghệ thông tin và viễn thông, các bộ phận quản lý thông tin của các tập đoàn đa quốc gia và các công ty tài chính của Nhật Bản và nước ngoài đã được thu hút vào các Khu Nago Mutimedia Center và Nago Industry Support Center. Từ sân bay Naha, có thể đến Nago bằng xe buýt theo đường cao tốc Okinawa.

Thư viện ảnh

Tham khảo

Thành phố tỉnh Okinawa
Thành phố ven biển


title: Nguyên thủ quốc gia

text:
Nguyên thủ quốc gia là người đứng đầu một quốc gia.

Trong một số quốc gia, nguyên thủ kiêm trách nhiệm đứng đầu cơ quan hành pháp. Tuy nhiên, hiện nay ngoài một vài nguyên thủ quốc gia như Tổng thống Hoa Kỳ, Tổng thống Indonesia,… cũng là người đứng đầu chính phủ, hầu hết các nguyên thủ quốc gia khác chỉ giữ một chức vụ danh dự với những quyền lực hạn chế như đại diện quốc gia trong các nghi lễ quan trọng, phong thưởng các tước hàm cao cấp, ký các sắc lệnh và tuyên bố tình trạng chiến tranh.

Một số danh xưng Việt dùng để chỉ vị trí Nguyên thủ quốc gia

Ngoài ra còn một số danh xưng nguyên thủ được xem là tương đương với danh hiệu Hoàng đế, như:
 Sultan = Vua Thổ Nhĩ Kỳ, vua ở một số nước Hồi giáo;
 Emir = Tiểu vương (Hồi giáo);
 Shah = Vua Ba Tư;
 Padishah = Vua Ba Tư, vua Thổ Nhĩ Kỳ;
 Kaiser = Danh hiệu của các Hoàng đế La Mã Thần thánh, cũng như các Hoàng đế Áo và Hoàng đế Đức sau này;

Và 2 danh hiệu dành cho 2 nhà độc tài ở châu Âu:
 Führer = (chỉ dùng cho Hitler);
 Duce (chỉ dùng cho Mussolini);

Các vị nguyên thủ trên thế giới
Để tra cứu nhanh các vị nguyên thủ đương nhiệm, xin xem Danh sách lãnh tụ quốc gia.

Để tra cứu về các vị cựu nguyên thủ, xin xem danh sách theo từng nước, thí dụ:
 Anh: Quân chủ Anh
 Ấn Độ: Tổng thống Ấn Độ
 Campuchia: Quốc vương Campuchia
 Canada: Toàn quyền Canada
 Đức: Tổng thống Đức
 Hàn Quốc: Tổng thống Hàn Quốc
 Việt Nam: Chủ tịch Việt Nam
 Hoa Kỳ: Tổng thống Hoa Kỳ
 Nga: Tổng thống Nga
Nhật Bản: Thiên hoàng Nhật Bản
 Pháp: Tổng thống Pháp
 Úc: Toàn quyền Úc

Chú thích

Chế độ quân chủ
Chức vụ có thẩm quyền

Tổ chức chính quyền


title: Sông Nin Trắng

text:
Sông Nin Trắng (tiếng Ả Rập: النيل الأبيض, phiên âm: an-Nīl al-Ābyaḍ) là một con sông ở châu Phi, nó cũng là một chi lưu của sông Nin. Chi lưu này hợp với sông Nin Xanh tại thủ đô của Sudan, Khartoum để tạo thành dòng Nin chính. Dòng sông này dài khoảng 3.700 km tính từ hồ Victoria đến chỗ hợp lưu với dòng Nin chính.

Tham khảo

Trắng
Trắng
Sông Sudan
Sông Uganda
Hồ Victoria


title: Thập niên 1420

text:
Thập niên 1420 là thập niên diễn ra từ năm 1420 đến 1429.

Chính trị và chiến tranh

Chiến tranh

Xung đột

Thuộc địa hóa

Các sự kiện chính trị nổi bật

Thiên tai

Hiệp hội

Công nghệ

Khoa học

Kinh tế

Văn hóa đại chúng

Văn học và nghệ thuật

Thể thao

Âm nhạc

Kiến trúc

Thời trang

Khác

Tiểu thuyết và phim

Nhân vật

Lãnh tụ thế giới

Tham khảo


title: Andrena ishikawai

text:
Andrena ishikawai là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Hirashima mô tả khoa học năm 1958.

Chú thích

Tham khảo

I
Động vật được mô tả năm 1958


title: Shinsengumi

text:
(còn được gọi là Tân Đảng) là lực lượng cảnh sát được thành lập để trấn áp các thế lực chống đối Mạc Phủ Tokugawa, và giữ nhiệm vụ trị an cho kinh đô Kyoto vào cuối thời kỳ Edo; đây còn là tổ chức quân sự đã chiến đấu trong chiến tranh Mậu Thìn với tư cách là thành viên của tàn quân Mạc Phủ.
Ngoài ra, tên của nhóm được ghi song song hai chữ "Tuyển (選)" và "Soạn (撰)", cùng đọc là "sen". Bản thân cục trưởng Kondō Isami cũng sử dụng song song hai chữ này.

Bối cảnh
Cuối thời kỳ Edo, Nhật Bản bị buộc phải mở cửa kể từ sau chuyến viếng thăm của Phó đề đốc Hải quân Hoa Kỳ là Matthew Perry năm 1853, tình hình chính trị của nước này ngày càng trở nên hỗn loạn. Đất nước bị chia thành nhiều phe phái chính trị phần lớn hoạt động tại Kyoto - trung tâm chính trị cốt yếu cả nước, nơi tập trung rất nhiều chí sĩ phái quá khích thuộc phong trào Tôn hoàng nhương di và Tôn hoàng đảo Mạc đến từ các phiên, khiến cho việc trị an ngày càng xấu dần, một trong những trường phái tư tưởng (đã tồn tại từ trước khi Perry tới) là sonnō jōi ("Tôn hoàng nhương di)."

Những người ban đầu đi theo tư tưởng này bắt đầu thực hiện các hành động ám sát và bạo lực ở kinh đô Kyoto. Từ trước đến giờ việc duy trì trị an ở Kyoto đều thuộc quyền của hai cơ quan chính là Kyōto Shoshidai (Kinh Đô Sở Tư Đại) và Machibugyō (Đinh Phụng Hành) mà cho đến cuối thời Mạc Phủ không thể kiểm soát nổi. Hy vọng chống lại xu hướng này và để đảm bảo an ninh trật tự, Mạc Phủ cho thành lập lực lượng cảnh sát lâm thời Rōshigumi (浪士組; ‘’Lang Sĩ Tổ’’) sau đổi tên thành Shinsengumi, một nhóm gồm 234 lãng nhân (rōnin), dưới quyền chỉ huy trên danh nghĩa của cơ quan trị an tối cao là Shugo (Thủ Hộ) do phiên chủ Aizu Matsudaira Katamori đảm nhiệm và người đứng đầu thực sự là Kiyokawa Hachirō (chí sĩ xuất thân từ phiên Shonai). Nhiệm vụ chính của đội này là bảo vệ Tokugawa Iemochi, shogun thứ 14, người chuẩn bị lên tàu đến thăm Kyoto. Shinsengumi là một tổ chức tương tự như Mikaigumi. Tuy nhiên, Shinsengumi thực ra chỉ là lực lượng phi chính quy (cốt canh giữ Phiên Aizu) mà thành phần chính là ronin (bao gồm võ sĩ, thị dân và nông dân), trái ngược với Mikaigumi là lực lượng chính quy mà thành phần chính là gia thần Mạc Phủ.

Số thành viên ban đầu tất cả là 24 người đều xuất thân từ nhóm Miburoshigumi, thời toàn thịnh Shinsengumi có tới hơn 200 thành viên. Nhiệm vụ chính của nhóm là truy đuổi và lùng bắt các võ sĩ phiêu bạt đang hoạt động ngầm tại Kyoto, đồng thời chịu trách nhiệm tuần tra, phòng vệ kinh thành, hộ tống các quan chức cao cấp của Mạc Phủ và trấn áp phản loạn. Ngoài ra, chính quyền Mạc Phủ còn buộc giới thương nhân phải chu cấp kinh phí hoạt động cho nhóm, kế đến nhóm còn lặp đi lặp lại nhiều lần các cuộc giao chiến nội bộ thảm khốc nhằm thanh trừng những kẻ vi phạm nội quy trong đội. Kẻ thù lớn nhất của Shinsengumi là các ronin và samurai được phe bảo hoàng của gia tộc Mori ở Chōshū bảo trợ (và sau này, là những đồng minh cũ gia tộc Shimazu ở Satsuma.)

Vào tháng 6 năm Keiō thứ 3 (1867), Shinsengumi được thâu nạp làm gia thần Mạc Phủ, tới năm sau cuộc chiến tranh Mậu Thìn bắt đầu bùng nổ thì nhóm chính thức gia nhập quân đội cựu Mạc Phủ tham chiến, thế nhưng liên tiếp thua trận, dẫn đến bất ổn nội bộ khiến cho từng thành viên lần lượt bỏ đi, cuối cùng chiến tranh chấm dứt, Shinsengumi buộc phải ra đầu hàng quân chính phủ rồi tự giải tán.

Do thuộc hai bên chiến tuyến khác nhau nên Shinsengumi trở thành phe đối địch chính yếu với phái đảo Mạc được lập nên là chính phủ Minh Trị, ngoài ra Shinsengumi còn trở thành tâm điểm xoay quanh những nghiên cứu của giới sử học trong các năm gần đây mà phần lớn đều tỏ lòng thương tiếc. Lịch sử sống động cộng vẻ hào hùng của nhóm đã để lại nhiều ảnh hưởng to lớn đến người hâm mộ hiện tại thông qua các tác phẩm văn học hư cấu, phim truyền hình, manga, anime, game, tiểu thuyết và chuyện kể kiểu kōdan có từ thời Minh Trị cùng nhiều trước tác có liên quan sẽ được đề cập sau. Chúng còn thu hút sự chú ý cao độ từ nam nữ già trẻ, rất nhiều người hâm mộ đã tới viếng mộ các thành viên của Shinsengumi.

Lịch sử

Hình thành
Năm Bunkyū thứ 2 (1862), Chí sĩ Kiyokawa Hachirō đến từ Phiên Shonai dâng kiến sách lên Mạc phủ Edo, nhân dịp tướng quân Tokugawa Iemochi lên kinh diện thánh, với mục đích tuyển mộ lang sĩ được Mạc phủ tài trợ trên danh nghĩa hộ tống tướng quân.

Ngày 27 tháng 2 năm Bunkyū thứ 3 (1863), Kiyokawa tuyển được hơn 2000 lang sĩ (rōshi) lập thành một nhóm mang tên Rōshigumi, dưới sự chỉ huy của 13 thành viên chủ chốt về sau trở thành 13 sáng lập viên của Shinsengumi. Trước khi tướng quân lên kinh, cả nhóm chia nhau đóng quân ở hướng tây đường Nakasen, chủ quản Rōshigumi gồm các chí sĩ nổi tiếng đương thời là Matsudaira Kazusanosuke, Udono Kyūō, Kubota Shigekatsu, Yamaoka Tetsutarō, Matsuoka Yorozu, ChyūJō Kinnosuke và Sasaki Tadasaburo đồng nhậm chức. Kiyokawa Hachirō hiểu rõ thế lực Cần Vương, lúc đó Rōshigumi phát hiện ra bản kế hoạch do binh lực thuộc hạ Thiên Hoàng sử dụng. Kết quả diễn ra hội nghị giữa các viên chủ quản của Rōshigumi, nhằm ngăn chặn kế hoạch của Kiyokawa, Rōshigumi đã trở về Edo. Ít lâu sau xuất hiện mầm mống bè phái và đối đầu gay gắt trong nhóm bao gồm phái Shieikan mà trung tâm là Kondō Isami và Hijikata Toshizō, phái Suido mà trung tâm là Serizawa Kamo, vì cố gắng bảo vệ tướng quân mà họ chủ trương lưu lại Kyoto.

Udono Kyūō ban chỉ thị chiêu mộ những người lưu lại giao cho hai đội viên Iesato Tsuguo và Tonouchi Yoshio của Rōshigumi thực hiện, đáp lại chỉ có phái Shieikan và Suido, còn lại một phái dưới quyền Iesato là Negishi Yūzan thuộc làng Mibu ở Kyoto, phái Negishi Yūzan ly khai ngay sau đó, khiến Iesato và Tonouchi quyết định tẩy chay họ. Tháng 3 cùng năm, với mục đích thực hiện quyết định nhương Di căn cứ vào chính sách Công Vũ hợp thể, tiền thân của Shinsengumi là bắt nguồn từ nhóm Miburōshigumi. Mặt khác, những thành viên trung thành với Mạc phủ Tokugawa thì trở về Edo và thành lập nhóm Shinchōgumi (新徴組) (‘’Tân Trưng Tổ’’). Các thành viên Shinsengumi ban đầu được gọi là Miburō (壬生浪) (‘’Nhâm Sinh Lang’’), nghĩa là "ronin của Mibu", trụ sở của Miburōshigumi đóng ở dinh Yagi và Maekawa ở làng Mibu thuộc vùng ngoại ô Kyoto, tiến hành tuyển mộ thành viên đợt đầu tiên. Kết quả hình thành một tập thể khoảng 36 người, quan Thủ Hộ Kyoto là Matsudaira Katamori chủ yếu đảm nhiệm việc phòng vệ trong thành kiêm chủ quản các lang sĩ lang thang. Tuy vậy, danh tiếng của Shinsengumi bị vấy bẩn không lâu sau đó, và biệt danh của họ đổi thành "những con sói ở Mibu" (壬生狼, cùng cách phát âm ‘’Nhâm Sinh Lang’’). Chỉ huy ban đầu của Shinsengumi là Serizawa Kamo, Kondō Isami, và Shinmi Nishiki.

Ban đầu, Shinsengumi được chia thành 3 phái: phái Serizawa, phái Kondō và phái Tonouchi. Tuy nhiên, Tonouchi và Iesato bị ám sát không lâu sau khi nhóm này thành lập.

Sau khi Tonouchi Yoshio và phái thứ ba bị trừ khử, đội được phân thành hai phái: phái Mito của Serizawa và phái Seikan của Kondō Isami, cả hai đều đóng ở Mibu gần Kyoto. Nhóm này đệ trình một bức thư lên gia tộc Aizu xin phép đảm nhận nhiệm vụ trị an ở Kyoto, và để chống lại những nhóm chí sĩ chống lại Mạc phủ Tokugawa. Yêu cầu này được chấp nhận.

Tháng 4 cùng năm, Hiranoya Goeimon, một lái buôn tiền người Osaka đồng ý chu cấp 100 ryō cho nhóm, kế đến Miburōshigumi bắt đầu tự tay làm trang phục, cờ xí cùng việc chế định nội quy trong đội. Sang tháng 6, xảy ra vụ ẩu đả giữa Miburōshigumi với nhóm lực sĩ Sumo người Osaka khiến vài thành viên bị thương. Cả nhóm vội đưa người bị thương ra ngoài và dâng cáo trạng đòi xét xử, Phụng Hành Sở phán lỗi thuộc về phía lực sĩ, yêu cầu phía lực sĩ phải xin lỗi bằng cách bồi thường 50 ryō qua cho Miburōshigumi.

Tháng 8 cùng năm, Serizawa Kamo tuyển mộ được khoảng 30 thành viên vô nhóm mình, chủ hiệu buôn tơ lụa ở Kyoto là Yamatoya Shōeimon vì lén lút buôn bán với người nước ngoài nên đã bị nhóm của Serizawa giết chết rồi nổi lửa đốt cháy cửa hiệu, không may lửa cháy lan dữ dội khiến dân chúng quanh phố phải vội gọi đội cứu hỏa Bukebikeshi tới dập lửa ngay, hỏa hoạn suốt đêm làm thiệt hại nhà cửa các hộ dân xung quanh. Matsudaira Katamori vô cùng phẫn nộ khi nhận được tin này, vội ra lệnh triệu Kondō tới xử trí vụ việc, tuy không ít tài liệu hiện tại đã phủ nhận sự kiện này.

Vào trung tuần tháng 8, gia tộc Chōshū bị Mạc phủ Tokugawa, phiên Aizu và phiên Satsuma ép phải rời khỏi triều đình. Tất cả các thành viên của Miburōshigumi nhận lệnh của phiên Aizu xuất quân đến cứu viện và giữ cho những người Chōshū tránh xa khỏi cung điện. Điều này dẫn đến một cuộc chuyển giao quyền lực chính trị ở vùng Kyoto, từ những lực lượng cực đoan Chōshū chống Tokugawa về tay lực lượng Aizu ủng hộ Tokugawa. Hành động này được sử sách gọi là cuộc chính biến ngày 18 tháng 8, chính trong sự kiện này mà toàn đội phụng mệnh cấp trên chính thức đổi sang tên mới thành Shinsengumi. Cái tên mới "Shinsengumi" được cho là do Phiên chủ Matsudaira Katamori ban cho (daimyo của gia tộc Aizu) cho cộng việc canh gác cổng của họ. Ngoài ra, tên gọi này có thuyết nói là do Vũ gia truyền tấu ban cho. Thuyết của hậu thế thì nói Katamori ban cho tên này có ý nghĩa nhằm ám chỉ lực lượng phòng vệ tổng hành dinh Phiên chủ Aizu.

Trớ trêu là, những hành động thiếu cẩn trọng của Serizawa và Shinmi, thực hiện dưới cái tên Shinsengumi, khiến nhóm này làm cả Kyoto phải sợ hãi, trong khi nhiệm vụ chính của họ là giữ gìn hòa bình. Ngày 19 tháng 10 cùng năm, Hijikata và Yamanami hạ lệnh giáng Shinmi Nishiki xuống cấp phó chỉ huy vì đã đánh nhau với một võ sĩ sumo, sau cùng ép phải mổ bụng tự sát (‘’Seppuku’’).

Không đến hai tuần sau đó, nhóm của Kondō, Hijikata Serizawa đã ra tay ám sát Hirayama Gorō và Serizawa Kamo tại dinh thự Yagitei theo lệnh của Matsudaira Katamori. Một vài thành viên sống sót trong nhóm là Hirama Jyūsuke kịp thời tẩu thoát còn Noguchi Kenji bị bắt và buộc phải thực hiện seppuku vào tháng 12. Phái Suido chính thức bị tiễu trừ, từ đó trở đi phái Shieikan hoàn toàn nắm độc quyền kiểm soát toàn đội và chuẩn bị tổ chức đạt tới đỉnh điểm dưới sự chỉ huy tài tình của Kondō Isami.

Phát triển
Ngày 5 tháng 6 năm Genji nguyên niên (1864), Shinsengumi ra quân đột kích và bắt giữ các chí sĩ phái Tôn Vương nhương Di đồng thời kịp ngăn được vụ thiêu cháy Kyoto trong sự kiện Ikedaya, khiến cho danh tiếng của họ vang lừng khắp thiên hạ. Tháng 8, cả nhóm tham gia vào việc trấn áp loạn quân Chōshū trong sự biến Cấm Môn.

Nhờ các hoạt động công vụ tích cực tại Ikedaya, Cấm Môn mà Shinsengumi được triều đình, Mạc Phủ và phiên Aizu xuống chiếu ban thưởng hơn 200 ryō cùng thư khen ngợi. Tháng 9 cùng năm, Shinsengumi chính thức tiến hành đợt tuyển mộ thành viên lần hai, trong lúc ấy thì Kondō vội trở về quê nhà ở Edo nhân dịp Itō Kashitaro cùng thân thuộc dưới trướng xin gia nhập đội. Kể từ đó, Shinsengumi dần trở thành một tập đoàn lớn mạnh với hơn 200 thành viên, để có chỗ thu nạp thêm thành viên toàn đội quyết định dời trụ sở từ đồn Mibu chuyển sang chùa Nishi Honganji.

Ngoài ra, nhằm phát huy tính minh xác trong mệnh lệnh chỉ huy trên chiến trường để chuẩn bị tham gia vào cuộc chinh phạt Chōshū do Mạc Phủ phát động, toàn đội lập tức tiến hành cải tổ theo chế độ tiểu đội (chia ra làm tám đội gồm đội một đến đội tám kèm khí cụ Shōkadazatsu), ban hành quy định trong quân ngũ. Tuy không trực tiếp tham chiến chính thức nhưng Shinsengumi vẫn điều quân tới hỗ trợ đội quân thảo phạt. Tháng 1 năm Keiō nguyên niên (1865), Shinsengumi kịp thời phát hiện và ngăn chặn kế hoạch thâu tóm thành Osaka của dư đảng cần Vương phiên Tosa trong sự kiện Zenzaiya.

Tháng 8 năm Keiō thứ 2 (1866), Tướng quân Tokugawa Iemochi đột ngột qua đời khi đang trên đường dẫn quân thảo phạt phiên Chōshu, ít lâu sau cuộc chinh phạt Chōshū lần 2 thất bại hoàn toàn, đánh dấu thời khắc suy tàn của quân đội Mạc Phủ sau hơn 260 năm thống trị Nhật Bản. Shinsengumi lập tức phái người tới bảo vệ trong lễ tang của tướng quân. Một tháng sau thì xảy ra sự kiện Sanjyō Seisatsu (Tam Điều Chế Trát), bắt nguồn từ vụ bảng cáo thị buộc phiên Chōshū tội phản bội Thiên Hoàng đặt cạnh cầu Daisanjou bị những võ sĩ phiên Tosa phá bỏ rồi vứt xuống dưới cầu, Shinsengumi được lệnh canh giữ bảng cáo thị, đồng thời điều quân lùng sục và bắt giữ thủ phạm gây án. Sau khi xử lý sự vụ xong thì cả nhóm được thưởng một số tiền lớn.

Tháng 3 năm Keiō thứ 3 (1867), Itō Kashitaro vì mâu thuẫn tư tưởng với Shinsengumi mà tự ý rút khỏi nhóm thành lập đội Goryōeji (Ngự Lăng Vệ Sĩ) với mục đích bảo về hoàng cung. Tháng 6 cùng năm Shinsengumi được đề bạt làm gia thần Mạc Phủ. Bước sang tháng 11, nhằm củng cố nội bộ trong nhóm, tránh gây chia rẽ nên Shinsengumi dưới trướng của Kondō, Hijikata đã quyết định ra quân tập kích đội Goryōeji và ám sát Itō trong sự kiện Aburanokō (được xem là cuộc xung đột nội bộ cuối cùng của Shinsengumi).

Tan rã
Tháng 10 năm Keiō thứ 3 (1867), tướng quân Tokugawa Yoshinobu thực hiện Đại Chính Phụng Hoàn. Tuy nhiên, Shinsengumi vẫn trung thành với Mạc phủ Tokugawa và chính thức gia nhập hàng ngũ quân đội Mạc Phủ tham chiến trong chiến tranh Mậu Thìn với vai trò là lính bảo an ở Fushimi, rồi rời khỏi Kyoto một cách hòa bình dưới sự giám sát của wakadoshiyori Nagai Naoyuki, ít lâu sau sự rút lui của Tokugawa Yoshinobu.

Hạ tuần tháng 1 năm Keiō thứ 4 (1868), chiến sự nổ ra giữa Mạc Phủ và liên minh Satsuma – Chōshū (gọi tắt là Satchō) tại trận Toba-Fushimi mà Shinsengumi tham chiến cùng. Quân Mạc Phủ chiếm ưu thế về số lượng, nhưng chẳng mấy chốc đã bị quân Satchō cùng vũ khí tối tân áp đảo buộc cả nhóm phải rút lui về căn cứ dưỡng sức rồi đầu quân dưới trướng của Enomoto Takeaki, tổng tư lệnh hạm đội quân Mạc Phủ, ít lâu sau thừa lệnh của Enomoto, toàn đội triệt thoái cùng quân Cựu Mạc về Edo.

Tiếp đến, Shinsengumi được trao nhiệm vụ ngăn chặn đường tiến quân của quân đội phiên Kai thuộc phe Tân chính phủ (gồm quân liên minh các phiên đảo Mạc) nhưng do binh lực quá sức chênh lệnh nên toàn quân đại bại trong trận Kōshū Katsunuma, ít lâu sau thì quân Tân chính phủ kéo đến bao vây toàn bộ lâu đài Edo, buộc tòa thành phải đầu hàng vô điều kiện vào đầu tháng 4. Sau đó, Shinsengumi theo lệnh Mạc Phủ tiến quân đến lãnh địa phiên Aizu nhằm bảo toàn lực lượng và tổ chức phòng thủ, tại đây cả nhóm quyết định đổi tên đội thành Kōyō Chinbutai. Về sau, toàn đội lại quay về Edo, do mâu thuẫn về chính sách của nhóm nên hai thành viên chủ chốt là Nagakura Shinpachi và Harada Sanosuke lập tức rời khỏi đội tạo dựng một đội riêng mang tên Seiheitai, với nhiệm vụ tham chiến cùng quân Mạc Phủ tại Kanuma. Kondō, Hijikata tập hợp những thành viên còn lại tiếp tục lui binh, khi di chuyển đến núi Nagareyama thì Kondō Isami bị quân chính phủ Minh Trị bắt sống và đem ra chém đầu ở pháp trường Itabashi, riêng Okita Sōji phải ở lại Edo dưỡng bệnh vì chứng lao phổi kinh niên bắt đầu chuyển biến xấu dần rồi ít lâu sau thì qua đời.

Trung tuần tháng 4 cùng năm, Shinsengumi dưới trướng quân đội Mạc Phủ tham gia trận tấn công thành Utsunomiya, đại bản doanh của quân Tân chính phủ trong chiến tranh Aizu nhưng đại bại chỉ sau bốn ngày chiến đấu, thành viên chủ chốt của đội là Saitō Hajime quyết định rời nhóm và ở lại Aizu cố thủ, số thành viên còn lại liên hợp với quân của Enomoto rút về vùng Ezo, tại đây họ mau chóng đánh bại phiên Matsumae cai trị Ezo rồi thừa cơ chiếm lấy cảng Hakodate làm nơi đóng quân. Thượng tuần tháng 1 năm Minh Trị thứ 2 (1869), Enomoto cùng các quan chức và quân đội Cựu Mạc đã chính thức thành lập nước Cộng hòa Ezo ở Hakodate. Tuy nhiên, nước Cộng hòa non trẻ đã phải đối mặt với hàng loạt cuộc tiến công dữ dội của quân Tân chính phủ qua các trận chiến ở vịnh Miyako, Futamataguchi và Matsueguchi. Quân Tân chính phủ với ưu thế về vũ khí và số lượng đông đảo đã nhanh chóng tiến hành bao vây Hakodate, Hijikata cùng vài thành viên còn lại trong nhóm cố gắng giải vây tại pháo đài Benten Daiba,nhưng không may trúng đạn tử trận trên đường ứng cứu, đám tàn quân còn lại của Shinsengumi ra sức cố thủ nhưng vì lương thực đã cạn kiệt, khó mà tiếp tục chiến đấu, toàn bộ thành viên Shinsengumi dưới quyền tân cục trưởng Sōma Kazue lần lượt bước ra ngoài thành đầu hàng ở Benten Daiba.. Quân đội cựu Mạc Phủ trú đóng tại thành Goryokaku ở Hakodate cũng tự động buông khí giới và mở cổng thành ra hàng quân chính phủ Minh Trị, sứ mệnh nước Cộng hòa Ezo cùng vai trò lịch sử của Shinsengumi chính thức cáo chung.

Một vài thành viên cối lõi khác, ví dụ như Shinpachi Nagakura, Saito Hajime, và Shimada Kai, sống sót sau khi nhóm bị giải tán. Vài thành viên, ví dụ như Takagi Teisaku, sau này thậm chí trở thành những nhân vật nổi bật trong xã hội và có những đóng góp quan trọng vào sự phát triển chung của Nhật Bản mãi về sau.

Đánh giá
Sau cuộc Minh Trị Duy Tân, những người có quan hệ với hai phiên Satsuma và Chōshū đã nắm lấy thực quyền chính trị trung ương đều ra sức công kích những thế lực cũ từng đối địch với họ, trong đó có cả Shinsengumi, do chịu ảnh hưởng bởi tư tưởng Hoàng quốc sử quan (lấy Thiên Hoàng làm trung tâm, ai nằm ngoài thì bị coi là phản tặc), phong trào phủ nhận và bài bác Shinsengumi dâng cao trong giới hải quân. Hậu quả khiến cho những nghiên cứu mang tính lịch sử về Shinsengumi đều bị trì hoãn trong thời gian dài. Điển hình như trong cuốn tiểu thuyết Yên ngựa chó trời  (Kurama Tengu) do nhà văn Osaragi Jirō công bố vào thời Taishō, thì Shinsengumi được ông miêu tả như những nhân vật phản diện. Tuy nhiên, Shinsengumi lại được đông đảo người hâm mộ nhất định thuộc tầng lớp thứ dân thường chịu ảnh hưởng từ các câu chuyện kể lịch sử (kōdan). Ngoài ra, Kondō Isami trong tác phẩm Yên ngựa chó trời lại được tác giả miêu tả như một tay hào kiệt đầy khí phách và là người có nhân cách khác biệt hẳn so với những thành viên khác.

Hai tác phẩm Tân Tuyển tổ thủy mạt ký (Shinsengumi shimatsuki) của Shimozawa Kan và Tân Tuyển tổ sử lục (Shinsengumi shiroku) của Michio Hirao được xuất bản vào năm Shōwa thứ 3 (1928). Bắt đầu khởi xướng lại việc đánh giá chuẩn xác và tích cực về Shinsengumi. Vào năm Shōwa thứ 8 (1933), nhằm đối phó với các cuộc khủng bố tiếp theo trong nước, Sở Cảnh sát Nhật Bản đã cho thiết lập Đội Bảo vệ An ninh Đặc biệt (nay là Đội Cảnh sát Cơ động thuộc Sở Cảnh sát Nhật Bản), nhằm kêu gọi sự thân mật và tin cậy từ tầng lớp thị dân. Bên cạnh đó, Không quân Đế quốc Nhật Bản còn ra lệnh thành lập Phi đội Chiến đấu Lục quân là Phi đội bay 47 với mục đích phòng không trong chiến tranh Thái Bình Dương, thường gọi là Shinsengumi trên không. Ngoài ra, đến cuối thời đại chiến, Hải quân Đế quốc Nhật Bản còn thành lập Phi đội chiến đấu 301 trực thuộc Phi hành đoàn Hải quân 343 cũng được giới quân nhân quen gọi là Shinsengumi.

Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, Shinsengumi được sử dụng làm nhân vật chính trong nhiều bộ phim truyền hình lẫn điện ảnh, tên những thành viên của đội còn được đưa vào trong như các bản tin thời sự ngắn. Những năm gần đây, cả game và anime đều sử dụng mô típ từ Shinsengumi, đồng thời cũng phát sinh nhiều tác phẩm parody có liên quan đến Shinsengumi, rất được các thế hệ người hâm mộ yêu thích sâu rộng ở Nhật Bản.

Niên biểu Shinsengumi (1863 - 1869)

Năm Bunkyū (Văn Cửu) thứ 3 (1863)
Ngày 8 tháng 2 năm Bunkyū thứ 3: Rōshigumi khởi hành từ Edo, Ngày 23 tháng 2 đến Kyoto
Ngày 12 tháng 3 năm Bunkyū thứ 3: Làm thuộc hạ dưới trướng phiên Aizu, được đề cử vào Miburōshigumi
Ngày 25 tháng 3 năm Bunkyū thứ 3: Ám sát Tonōchi Yoshio
Ngày 3 tháng 6 năm Bunkyū thứ 3: Ẩu đả với lực sĩ Osaka
Ngày 12 tháng 8 năm Bunkyū thứ 3: Sự kiện ẩu đả phóng hỏa nhà Yamato
Ngày 18 tháng 8 năm Bunkyū thứ 3: Chính biến ngày 18 tháng 8
Ngày 13 tháng 9 năm Bunkyū thứ 3: Niimi Nishiki thực hiện Seppuku (thuyết khác)
Ngày 18 tháng 9 năm Bunkyū thứ 3: Serizawa Kamo, Hirayama Gorō bị thanh trừng trong cuộc chiến nội bộ, Hirama Jyūsuke thoát chết (thuyết khác)
Ngày 25 tháng 9 năm Bunkyū thứ 3: Miburōshigumi đổi tên thành "Shinsengumi"
Ngày 26 tháng 9 năm Bunkyū thứ 3: Thanh trừng các gián điệp của phiên Chōshū gồm Okura Isei Takeshi, Arakida Samanosuke và Kusunoki Kojyūrō
Ngày 27 tháng 12 năm Bunkyū thứ 3: Noguchi Kenji thực hiện seppuku

Năm Bunkyū (Văn Cửu) thứ 4, Genji (Nguyên Trị) nguyên niên (1864)
Ngày 20 tháng 5 Genji nguyên niên: Ám sát Uchiyama Hikojirō
Ngày 5 tháng 6 Genji nguyên niên: Xảy ra sự kiện Ikedaya khiến Andō Hayatarō, Nittakakuzaemon bị thương rồi chết một tháng sau, Okuzawa Eisuke tử trận
Ngày 10 tháng 6 Genji nguyên niên: Sự kiện Akebōnotei, ra quân truy lùng và bắt giữ dư đảng trong sự kiện Ikedaya.
Ngày 19 tháng 7 Genji nguyên niên: Sự biến Cấm Môn, trấn áp thành công loạn quân Chōshū
Khoảng tháng 8 năm Genji nguyên niên: Vì phàn nàn về thái độ của Kondō Isami, nên Nagakura Shinpachi, Harada Sanosuke Saitō Hajime, Shimada Kai và Ozeki Masajirō đề xuất Phi Hành Ngũ Điều (5 điều về hành vi không tốt) với Matsudaira Katamori
Ngày 27 tháng 10 Genji nguyên niên: Itō Kashitarō gia nhập Shinsengumi

Năm Genji (Nguyên Trị) thứ 2, Keiō (Khánh Ưng) nguyên niên (1865)
Ngày 8 tháng 1 năm Genji thứ 2: Sự kiện Zenzaiya, phát hiện và ngăn chặn kế hoạch thâu tóm thành Osaka của dư đảng cần Vương phiên Tosa
Ngày 23 tháng 2 năm Genji thứ 2: Yamanami Keisuke thực hiện seppuku
Ngày 10 tháng 3 năm Genji thứ 2: Chuyển đến trụ sở ở chùa Nishihonganji
Ngày 1 tháng 5 Keiō nguyên niên: Shinsengumi được lệnh hộ tống và bảo vệ tướng quân Tokugawa Iemochi lên kinh diện thánh tại lâu đài Nijō
Ngày 1 tháng 9 Keiō nguyên niên: Matsubara Chūji tử vong

Năm Keiō (Khánh Ưng) thứ 2 (1866)
Ngày 15 tháng 2 năm Keiō thứ 2: Kawai Kisaburō thực hiện seppuku
Ngày 1 tháng 4 năm Keiō thứ 2: Tanisan Jyūrō tử vong
Ngày 12 tháng 9 năm Keiō thứ 2: Sự kiện Sanjyō Seisatsu, lùng bắt đám võ sĩ phiên Tosa phá bảng cáo thị tại cầu Sanjyō

Năm Keiō (Khánh Ưng) thứ 3 (1867)
Ngày 20 tháng 3 năm Keiō thứ 3: Itō Kashitarō, Tōdō Heisuke, Saitō Hajime cùng 13 người khác rời nhóm (về sau Saitō Hajime quay trở về Shinsengumi) thành lập đội Goryou Eji (Ngự Lăng Vệ Sĩ)
Ngày 10 tháng 6 năm Keiō thứ 3: Được đề bạt làm gia thần Mạc Phủ
Ngày 15 tháng 6 năm Keiō thứ 3: Di chuyển đến trụ sở ở làng Fudōdō
Ngày 22 tháng 6 năm Keiō thứ 3: Ám sát Takeda Kanryūsai
Ngày 18 tháng 11 năm Keiō thứ 3: Trong trận giao chiến của đội Goryō Eji trong Sự kiện Abura Nokōji, Itō Kashitarō, Tōdō Heisuke, Mōnai Arinosuke, Hattori Takeo bị ám sát chết
Ngày 7 tháng 12 năm Keiō thứ 3: Sự kiện Tenmaya, chiến đấu với binh sĩ của đội Kaientai (Hải Viện Đội) và Rikuentai (Lục Viện Đội), Miyagawa Nobukichi và Funatsu Kamataro tử trận, Umedo Katsunoshin bị thương nặng
Ngày 18 tháng 12 năm Keiō thứ 3: Kondō Isami trúng đạn bị thương trong một cuộc phục kích, hai ngày sau được gửi đến lâu đài Osaka để điều trị.

Năm Keiō (Khánh Ưng) thứ 4, Minh Trị nguyên niên (1868)
Ngày 3 tháng 1 năm Keiō thứ 4: Trận Toba-Fushimi, 2 thành viên tử trận
Ngày 5 tháng 1 năm Keiō thứ 4: Trận Yodo Senryou Matsu, Inoue Genzaburō cùng 14 thành viên tử trận
Ngày 6 tháng 1 năm Keiō thứ 4: Trận Hashihon, 4 thành viên tử trận
Ngày 10 tháng 1 năm Keiō thứ 4: Hai tàu chiến Fujiyama Maru, Jyūndō Maru của Shinsengumi đang trên đường tới Edo, Yamazaki Susumu lâm bệnh nặng tử vong (thuyết khác)
Ngày 6 tháng 3 năm Keiō thứ 4: Trận Kōshū-Katsunuma 2 thành viên tử trận
Ngày 12 tháng 3 năm Keiō thứ 4: Nagakura Shinpachi cùng Harada Sanosuke rời khỏi Shinsengumi, tự lập đội Seheitai (Tĩnh Binh Đội) và tham gia quân đội Mạc Phủ tại Kanuma
Ngày 13 tháng 3 năm Keiō thứ 4: Shinsengumi dời sang tạm trú ở trụ sở mới xây tại trung tâm Kinkoke ở Goheieshinta (nay là khu phố 4 đường Ayase khu Adachi thủ đô Tokyo) (có thể là ngày 1 tháng 4)
Ngày 2 tháng 4 năm Keiō thứ 4: Shinsengumi bày binh bố trận tại Nagareyama thuộc tỉnh Shimōsa
Ngày 3 tháng 4 năm Keiō thứ 4: Kondō Isami đầu hàng quân đội Tân chính phủ
Ngày 11 tháng 4 năm Keiō thứ 4: Lâu đài Edo đầu hàng vô điều kiện
Ngày 12 tháng 4 năm Keiō thứ 4: Hijikata Toshizō, gia nhập quân đội Mạc Phủ
Ngày 19 tháng 4 năm Keiō thứ 4: Trận thành Utsunomiya
Ngày 25 tháng 4 năm Keiō thứ 4: Kondō Isami bị chém đầu tại pháp trường tadashi
Ngày 25 tháng 4 (nhuận) năm Keiō thứ 4: Trận Shirakawaguchi
Ngày 17 tháng 5 năm Keiō thứ 4: Harada Sanosuke tử vong (thuyết khác)
Ngày 30 tháng 5 năm Keiō thứ 4: Okita Sōji tử vong vì bệnh lao
Ngày 21 tháng 8 năm Keiō thứ 4: Trận đèo Bonari
Ngày 24 tháng 8 năm Keiō thứ 4: Saitō Hajime, Ikeda Shichisaburō cùng 13 thành viên khác ở lại phòng thủ Aizu
Ngày 26 tháng 10 năm Minh Trị nguyên niên: Các thành viên Shinsengumi còn lại theo Quân Cựu Mạc Phủ rút binh tới vùng Hokkaidō phía bắc nước Nhật
Ngày 5 tháng 11 năm Minh Trị nguyên niên: Một cánh quân Cựu Mạc dưới sự chỉ huy của Hijikata tiến đánh phiên Matsumae cai trị xứ Ezo, kết quả chiếm được thành Goryōkaku làm đại bản doanh
Hạ tuần tháng 12 năm Minh Trị nguyên niên: Phiên Matsumae trốn khỏi Ezo, đại quân Cựu Mạc đổ bộ lên được bờ biển Esashi thuộc phía tây Hakodate nhưng bị mất hai tàu chiến là Kaiyō và Shinsokumaru

Năm Minh Trị thứ 2 (1869)
Ngày 27 tháng 1 năm Minh Trị thứ 2: Nước Cộng hòa Ezo được thành lập ở Hakodate, Hijikata Toshizō được bầu làm tư lệnh lục quân
Ngày 25 tháng 3 năm Minh Trị thứ 2: Hải chiến vịnh Miyako, 24 thành viên tử trận, 23 người khác bị trọng thương
Ngày 13 tháng 4 năm Minh Trị thứ 2: Trận Futama Taguchi lần 1
Ngày 24 tháng 4 năm Minh Trị thứ 2: Trận Futama Taguchi lần 2
Ngày 5 tháng 5 năm Minh Trị thứ 2: Ichimura Tetsunosuke rời khỏi Hakodate
Ngày 7 tháng 5 năm Minh Trị thứ 2: Hải chiến vịnh Hakodate, Shinsengumi ra sức cố thủ tại pháo đài Benten Daiba
Ngày 10 tháng 5 năm Minh Trị thứ 2: Quân Cựu Mạc tổ chức buổi tiệc từ biệt tại Musashi Norō
Ngày 11 tháng 5 năm Minh Trị thứ 2: Hijikata Toshizō dẫn quân cứu viện Benten Daiba rồi tử trận gần cổng Ippon Ki Kanmon
Ngày 14 tháng 5 năm Minh Trị thứ 2: Sōma Kazue nhậm chức cục trưởng Shinsengumi, cùng toàn bộ thành viên Shinsengumi ở Benten Daiba ra hàng
Ngày 18 tháng 5 năm Minh Trị thứ 2: Tàn quân Mạc Phủ chính thức đầu hàng, nước Cộng hòa Ezo cáo chung, chiến tranh Mậu Thìn kết thúc

Tổ chức

Ở thời kỳ đỉnh cao, Shinsengumi có khoảng 300 thành viên. Học là những nhóm samurai đầu tiên dưới thời Tokugawa cho phép những người không có nguồn gốc samurai như nông dân, thương nhân tham gia. Trước đó, Nhật Bản có một hệ thống cấp bậc khắt khe. Rất nhiều người gia nhập nhóm với khao khát được trở thành samurai và được tham dự vào các sự kiện chính trị. Tuy vậy, có quan niệm sai lầm rằng phần lớn các thành viên của Shisengumi đến từ các đẳng cấp không phải samurai. Trong số 106 thành viên Shinsengumi (trong số 302 thành viên vào thời điểm đó), có 87 samurai, 8 nông dân, 3 thương nhân, 3 bác sĩ, 3 thầy tu, và 2 thợ thủ công. Khá ít chỉ huy, ví dụ như Yamanami, Okita, Nagakura, và Harada, sinh ra trong gia đình samurai.

Số lượng thành viên
 Tháng 3 năm Bunkyū thứ 3: 13 người (có thuyết nói 24 người)
 Tháng 6 năm Genji nguyên niên (trước sự kiện Ikeda): 83 người
 Thời kỳ cao điểm: 170 ~ 180 người
 Trước trận Toba-Fushimi: 66 người

Điều kiện gia nhập
Điều kiện gia nhập đội không hạn chế thân phận và tuổi tác, miễn là người vào đội phải có sức khỏe tráng kiện cùng ý nguyện tận trung báo quốc. Cộng thêm việc kiểm tra kỹ năng thực sự. Tuy nhiên, đối với những người đã kết hôn thì điều kiện bắt buộc là nơi ở phải cách xa trên 10 lý (khoảng 40km) tính từ trụ sở đồn Mibu. Cũng bởi vì Shinsengumi được xây dựng dựa theo chế độ trại huấn luyện tập trung chỉ dành riêng cho nam giới, hàm ý rằng quy định này nhằm ngăn ngừa những thành viên ở gần vợ con đến mức không sẵn lòng tự nguyện tuân theo mệnh lệnh đề ra. Chỉ khi cán bộ được thăng chức thì mới được phép rước cả gia đình gồm vợ con cùng thê thiếp lên Kyoto.

Theo như lời Kabuto Kuninori, võ sĩ phiên Kuwana, người từng giao lưu với Shinsengumi đương thời cho biết thì những ai mới vào đội sau một thời gian nhất định đều phải trải qua một đợt dùng thử gọi là Katōshi, tức những tân binh bị buộc phải thực hiện các cuộc tấn công trong đêm tối nhằm thử nghiệm tính can đảm, người nào lộ vẻ nhát gan đều bị trục xuất ngay lập tức.

Nhiệm vụ
Shinsengumi là một cơ quan cảnh sát đúng nghĩa, chuyên hoạt động tại Kyoto với nhiệm vụ chính là đảm bảo an ninh trật tự, tuần tra khu vực xung quanh kinh thành, tiến hành truy đuổi, lùng bắt những chí sĩ phái đảo Mạc cùng những lãng sĩ bất hợp pháp thường quấy nhiễu dân lành.

Chịu ảnh hưởng từ nhiều tác phẩm hư cấu sẽ được nhắc sau, từ việc giết hại nhiều lang sĩ đã khiến Shinsengumi để lại ấn tượng xấu của một tập đoàn giết người không nương tay, trên thực tế lthì họ đều tuân theo nguyên tắc bắt giữ (chủ yếu là bắt sống) đối phương, với những phạm nhân ra sức kháng cự đến cùng đều bị giết chết trong trường hợp không thể bắt giữ được. Nhất là trận ác chiến trong sự kiện Ikedaya nổi tiếng, ban đầu vì số kẻ địch quá nhiều nên cả nhóm đổi sang trận chiến theo phương châm chém giết, khi đội của Hijikata tới kịp lúc giúp cho Shinsengumi giành được lợi thế, liền đổi sang phương châm bắt sống. Sau sự kiện này, dựa theo báo cáo của Kondō Isami cho biết kết quả trận chiến: giết 7 tên, bị thương 4 tên, bắt sống 23 tên.

Khu vực do Shinsengumi phụ trách nay là quận Fushimi, Gion thuộc phố Kanrakugai, cùng hơn 1000 quân tinh nhuệ của phiên Aizu canh gác ở khu Gose và phố Kanchōgai, xung quanh được củng cố thêm 500 quân thuộc đội Mikaigumi xuất thân từ gia thần Mạc Phủ. Từ trước đến giờ công việc duy trì trị an đều do hai cơ quan Shishodai và Machibugyō nắm giữ. Do tuân theo sự quản lý từ tổ chức khác, nên ít khi Shinsengumi phá rối sự quản lý với lý do bỏ trốn của lang sĩ.

Trong các bộ phim điện ảnh và phim truyền hình, Shinsengumi nhiều lần được trình chiếu với dáng vẻ của một tập đoàn tuần tra hiên ngang dẫn đầu với lá cờ chữ Thành tung bay phấp phới, dù không có tài liệu nào ghi chép về sự chứng kiến này, cho đến nay dáng vẻ cụ thể của việc tuần tra vẫn chưa đoán được.

Huấn luyện
Shinsengumi chủ yếu chú trọng vào võ thuật Nhật Bản (đặc biệt là kiếm thuật), Năm 1865 (Keiō nguyên niên) họ cho lập thầy dạy các môn như kích kiếm, nhu thuật, văn học, pháo binh, cưỡi ngựa, thương thuật nhằm nâng cao sức chiến đấu cho các thành viên. Tuy nhiên, quá trình hoạt động như thế nào đến nay vẫn không rõ.

Cục trưởng Kondō Isami, Phó Cục trưởng Hijikata Toshizō và Đội trưởng đội 1 Okita Sōji được xem là những đại biểu cho kiếm khách của dòng Tennen Rishin (Thiên Nhiên Lý Tâm), một dòng kiếm thuật khá nổi tiếng trong Shinsengumi, ngoài ra một số thành viên trong đội còn sử dụng các dòng kiếm thuật khác như Shindō Munen (Thần Đạo Vô Niệm) và Hokushin Ittō (Bắc Thần Nhất Đao), tuy không bì được so với Tennen Rishin của Shinsengumi, trong 7 thầy dạy kiếm thuật thì có một người thuộc dòng Tennen Rishin (Okita Sōji). Vì không có hình thức luyện tập nào khác trong thời gian vào đội lẫn trường phái, việc rèn luyện chỉ giới hạn ở hình thức dùng kiếm tre (shinai) tập đánh hằng ngày. Với trường hợp có biểu hiện hơi quá khích trong luyện tập, Shinsengumi sẽ chuyển sang đồn trú ở khu Yagiki Saburō trong dinh Yagitei, nhằm canh chừng những kẻ tỏ ý chống đối.

Việc luyện tập diễn ra khá gắt gao, theo lời của Yagitame Saburo ở dinh Yagitei mà Shinsengumi đồn trú cho biết, chính ông đã thấy những thành viên của Shinsengumi không hề bỏ chạy khi bị kẻ thù hạ gục. Ví dụ như trong trường hợp này, lúc mà Kondō Isami và Serizawa Kamo ngồi ở chỗ cao nhiều lần trông thấy Hijikata Toshizō mặc giáp phục luyện tập tới mức đổ mồ hôi như suối thì liền la lên nhè nhẹ thôi.

Chiến thuật
Nhằm tăng cường sức mạnh của tổ chức, Shinsengumi quyết định cho lập chức vụ phụ trách, tạo nên hệ thống mệnh lệnh chỉ huy. Chiến thuật này chủ yếu trông vào số lượng thành viên đông đảo, dễ khống chế và bao vây tập thể kẻ thù. Ví như trường hợp chuẩn bị tới 34 thành viên đồng minh đối đầu 8 người của địch trong sự kiện Sanjō Seisatsu, rồi 35 người đối đầu 7 người phe địch, tập kích 6 người trong sự kiện Abura Kōji. Hơn nữa,việc ấn định sớm sự thay đổi luân phiên người đột nhập vào tử phiên là nhằm đề phòng sự lo sợ tất yếu khi xảy ra các sự kiện đột nhiên.

Để thực hiện việc huấn luyện hỏa khí, Shinsengumi thường yêu cầu các thành viên phải đáp ứng yêu cầu về võ thuật Nhật Bản ở mức thượng thừa, tất nhiên họ chỉ giới hạn hoạt động duy trì trị an tại Kyoto. Như trường hợp một số thành viên của Shinsengumi đã nổ súng ở cự ly gần vào 6 tên lính đến từ Miyakonojo khi đang trinh sát cho Phụng Hành sở Fushimi ngay trước khi mở màn cuộc chiến Mậu Thìn, kiểu bắn trúng một phát khiến địch quân đã vội bỏ chạy, chứng tỏ mức độ rèn luyện của các thành viên Shinsengumi khá cao.

Tuy vậy, Shinsengumi cũng chịu thất bại khi đối đầu bằng kiếm với thứ vũ khí mới của quân Tân chính phủ tại trận Toba Fushimi trong chiến tranh Mậu Thìn, như Hijikata đã nói: "dù thứ vũ khí này không thế địch nổi với pháo và súng, nhưng tôi vẫn chưa từ bỏ việc cầm kiếm với thương một lần trong đời". Về sau, do quân đội Cựu Mạc Phủ du nhập loại hình huấn luyện quân mới theo kiểu Pháp, khiến cho các thành viên Shinsengumi từ bỏ hẳn lối đánh cận chiến truyền thống chuyển sang chiến thuật súng ống hiện đại kiểu Tây phương.

Đồng phục
Thành viên của Shinsengumi dễ nhận biết trong trận đánh vì đồng phục đặc biệt của họ. Theo lệnh của Cục trưởng Shinsengumi Serizawa Kamo, đồng phục tiêu chuẩn bao gồm haori may theo kiểu dandara (một loại áo khoác ngoài kiểu Nhật, chỉ được toàn đội sử dụng được một năm sau đó mới bỏ hẳn) và hakama xen lẫn kimono, với một dây thừng trắng nhỏ gọi là tasuki vắt qua ngực và thắt ở đằng sau. Chức năng của tasuki ngắn tay áo của kimono ảnh hưởng đến di chuyển của cánh tay. Haori kiểu dandara nằm trong cán áo haori từng được 47 võ sĩ Akō mặc khi tiến hành vụ đột kích vào dinh thự của Kira Yoshihisa vào thời Edo. Bộ đồng phục độc nhất vô nhị rõ ràng nhất là ở haori, có màu asagiiro (浅葱色 (‘’Thiển Thông Sắc’’), hay màu xanh nhạt, nhưng cũng hơi vàng nhạt), asagiiro còn là màu của bộ kamishimo được mặc khi võ sĩ thực hiện seppuku (mổ bụng). Cánh tay haori được cắt tỉa các đường viền núi màu trắng, dẫn đến một vẻ ngoài thật hào nhoáng, không giống như màu xám, đen, nâu thường thấy trong trang phục samural.

Căn cứ theo lời ghi chép cuối cùng của một nhân chứng từng mặc đồng phục Shinsengumi vào lúc xảy ra sự kiện Ikedaya, cho biết trang phục của từng đội viên khi anh ta tận mắt chứng kiến hai ngày sau sự kiện này bao gồm một bộ juban mặc thêm, bên ngoài khoác hakama phủ dài cùng đôi ghệt kyahan màu chàm, đầu đeo dải băng hachimaki cùng dây thắt quanh kimono là tasuki màu trắng tinh. Theo Watanabe Noboru, một võ sĩ phiên Ōmura cho biết lúc theo dõi Shinsengumi thì ông đã phát hiện ra bộ hakama màu đen mà đội viên đang mặc, đôi lúc các thành viên còn đổi sang dùng bộ jinhaori được may bằng vải len màu đen. Trong giữa trận chiến, đồng phục Shinsengumi không chỉ giúp dễ nhận diện mà còn là một mối đe dọa trực tiếp đến kẻ thù. Hiện nay, các bộ trang phục này đều có bán tại Ōmojiya Gofukuya (tiệm chuyên bán đồ truyền thống của Nhật thường treo bảng hiệu chữ to) ở Kyoto và Tokyo, nhưng theo một thuyết khác nói là chúng được bày bán ở tiệm Hishiya thuộc hãng buôn Gofuku, rất được các fan hâm mộ mọi giới tìm đến thường xuyên.

Trang bị
Lúc chiến đấu và tuần tra thì Shinsengumi được trang bị các dụng cụ bảo hộ gồm mũ sắt (hachigane), bao tay sắt (kote) và áo giáp lưới sắt bọc phần thân người (kusarikatabira). Vũ khí chính mà các thành viên được phép mang theo chỉ có kiếm (katana) với thương (yari). Cục trưởng Kondō Isami thì ưa thích mang theo thanh đả đao (uchigatana) cùng tấc và kiếm ngắn (wakizashi) bên mình. Phó Cục trưởng Hijikata Toshizō cũng sử dụng thanh katana gồm hai loại là Horikawa Kunihiro dài 1 thước 9 tấc 5 phân và Izuminokami Kanesada, lưỡi gươm dài khoảng 2 thước 8 tấc. Ngay sau khi đại bại trước quân tân chính phủ tại trận Toba Fushimi, Hijikata được Phiên Aizu cấp cho 2000 ryō đã cho bổ sung những trang bị quân đội kiểu mới của phương Tây nhằm thay thế những loại vũ khí truyền thống của các võ sĩ.

Cờ đội
Cờ đội có màu đỏ, nhuộm thêm chữ "Thành" "誠" (nghĩa là thật thà, thành thật) màu vàng, ở giữa có thêm chút màu trắng, đồng phục của cả đội đều được may bằng chất liệu Dandara, nhằm phân biệt với thường dân. Chữ "Thành" "誠" được mọi người chú ý nhờ nằm ở giữa cờ và dễ đu đưa lá cờ, có vẻ như đó là bí mật cho lý do khi nhìn vào chữ "Thí" "試" trong "試衛館" (Thí Vệ Quán) của thân sinh Kondō Isami. Nói lên tham vọng của Hijikata và là ý nghĩa to lớn cho sự tồn tại của phái Kondō Isami. Ngoài cờ hiệu chính của đội, còn lại tổng cộng đội có tất cả sáu loại cờ khác nhau. Ngoài ra, nó còn là vật đại diện cho đội, nhằm khủng bố, uy hiếp tinh thần kẻ địch. Lá cờ đội hiện nay cùng bộ quần áo cũ đang được phục chế như một món đồ đặc biệt, được làm bằng cô tông và bán ra tại tiệm Takashima ở Nhật Bản.

Lương bổng
Ngay từ khi mới thành lập ban đầu thì dù được chính quyền tài trợ nhưng Shinsengumi đã vấp phải không ít khó khăn liên quan đến vấn đề kinh phí hoạt động. Do đó người bảo trợ cho Shinsengumi là Satō Hikogorō đã kêu gọi giới thương gia cùng góp tiền chung nhằm đảm bảo nguồn kinh phí hạn hẹp để duy trì sinh hoạt hàng ngày cùng nguồn quỹ chi dùng cho công vụ riêng biệt của cả đội.

Shinsengumi dưới thời phụng sự Shugo ở Kyoto, việc chi trả đều lấy từ nguồn công quỹ của phiên Aizu, riêng các đội viên thì được Mạc Phủ trả lương chính thức. Theo cuốn Shinsengumi Nagakura Shinpachi (sách tư gia năm Showa thứ 2) cho biết thì lương tháng được phân chia như sau: cục trưởng 50 ryō, phó cục trưởng 40 ryō, phó cục trưởng trợ cần 30 ryō, đội viên thông thường 10 ryō, trên thực tế số tiền này có khả năng cao hơn nhiều. Ngoài ra, nhóm còn được nhận số tiền khen thưởng mỗi khi ra quân hoàn thành nhiệm vụ được giao phó.

Nội quy

Nhằm kiểm soát chặt chẽ và chỉ huy toàn bộ đám lãng sĩ ô hợp trở thành một tập đoàn lớn mạnh đi kèm với thứ kỷ luật nghiêm ngặt, Shinsengumi đã chế định ra một loại nội quy được truyền tụng là cực kỳ tàn khốc, mà dân gian hay gọi là Pháp độ trong Cục (Cục Trung Pháp Độ). Tuy nhiên, nội quy được cả nhóm vận dụng một cách triệt để đến mức bị coi là quá khắc nghiệt, đội viên nào vi phạm không kể chức vụ lớn nhỏ đều bị thanh trừng. Nội quy Shinsengumi được Kondō Isami của phái Shieikan và Serizawa Kamo thuộc phái Mito đề xuất thành lập vào năm 1863 kể từ khi nhóm được phiên Aizu thâu nạp dưới thời còn mang tên cũ Rōshigumi. Bị chỉ trích giống y như màn Kamifumi lúc thực hiện lời thề khi nhập môn dòng kiếm thuật Tennen Rishin.

Quy định bắt đầu có hiệu lực kể từ lúc Kondō và Hijikata chuẩn bị cho tổ chức sau khi đổi tên thành Shinsengumi, chúng được ứng dụng vào lúc ám sát Itō Kashitarō. Điều một Xa rời luật lệ Samurai, nội dung có phần hơi trừu tượng, được một số nhà nghiên cứu giải thích cho đó là ý kiến cá nhân do Cục trưởng và Phó cục trưởng đưa ra.

Luật này bao gồm năm điều khoản, cấm những điều sau đây:

Thêm nữa, Shisengumi có những điều luật sau:
 Nếu chỉ huy của đơn vị bị thương chí tử trong trận đánh, tất cả các thành viên của đơn vị phải chiến đầu và chết trên vị trí.
 Thậm chí trong trận chiến có thiệt hại nhân mạng lớn, không được phép lấy lại xác của người chết, trừ xác của chỉ huy đơn vị.

Câu đáng chú ý nhất là: "Nếu một thành viên của Shinsengumi giao chiến với một người lạ, dù có phải là nhiệm vụ hay không, nếu anh ta bị thương và không thể giết được kẻ địch, không cho phép anh ta chạy, thậm chí trong trường hợp bị thương ở lưng, cũng vẫn phải mổ bụng tự sát." Hijikata ép họ phải tuyệt đối tuân thủ luật này để làm cho nhóm phản ảnh rõ nét tư tưởng võ sỹ đạo, và tạo ra sự sợ hãi trong nhóm theo đó họ sẽ tuyệt đối chấp hành mệnh lệnh của Hijikata và Kondo. Những điều lệ này là lý do chính tại sao họ lại mạnh và đáng sợ đến vậy, gồm hàng trăm tay kiếm chuyên nghiệp, trung thành vô hạn và giết người không ghê tay. Khá ít thành viên bị ép phải mổ bụng tự sát hay bị giết vì làm gián điệp.

Năm điều khoản được biết đến như trên do học giả Shimozawa Kan giới thiệu trong tác phẩm nổi tiếng của ông là Tân Tuyển tổ thủy mạt ký (Shinsengumi shimatsuki), các nguồn sử liệu cùng thời đều tỏ ý nghi ngờ về tính xác thực của các điều khoản này mà chho đến hiện tại vẫn chưa tìm ra bất kỳ chứng cứ nào đủ sức thuyết phục giới sử học chính thống. Tuy nhiên, trong bài ký sự của tờ Otaru Shinbun căn cứ vào lời ghi chép nội dung của Nagakura Shinpachi vào năm Taisho thứ 2 (1913), cho biết ngoại trừ điều thứ năm Tự tiện giao chiến cá nhân ra thì không có tên gọi Pháp độ trong Cục, cũng không thấy nhắc đến Cấm lệnh và Pháp lệnh. Vì thế, tên gọi của 5 điều luật Pháp độ trong Cục như trên, đặc biệt có không ít người đoán rằng có khả năng Shimozawa Kan đã chuyển thể và pha trộn từ danh xưng Pháp độ trong Quân mà định thành Pháp độ trong Cục.

Đã có 45 thành viên chết trong các cuộc xung đột nội bộ Shinsengumi vào 5 năm trước khi xảy ra trận Toba Fushimi. Phần lớn đều bị ám sát và mổ bụng trong các cuộc thanh trừng và đấu tranh nội bộ, thế nhưng chỉ có sáu người chết trong các trận giao chiến với những chí sĩ đảo Mạc. Đa phần Shinsengumi thường ra tay giết hại những người đồng đội hơn là tiêu diệt kẻ địch thực sự.

Trị liệu
Matsumoto Jun là ngự điển y (bác sĩ thời Edo) của thủ đầu (tương đương chức chủ tịch) Sở Y học Tây dương Mạc Phủ (hoặc gọi là Bệnh xá Tây dương Mạc Phủ), từng làm việc tại trạm quân y của quân đội Mạc Phủ trong chiến tranh Mậu Thìn. Lúc đầu ông nhận lời mời của Kondō Isami đến tiến hành khám bệnh và điều trị cho các đội viên trong nhóm. Chính nhờ lời khuyên của Matsumoto đã giúp Kondo cải thiện vấn đề vệ sinh ở trụ sở của Shinsengumi. Ngoài việc buộc các đội viên phải dành thời gian để làm vệ sinh toàn bộ trụ sở ra thì Kondo còn tận tình chuẩn bị riêng một phòng bệnh cho Matsumoto đến khám chữa bệnh định kỳ. Bên cạnh đó, một thành viên khác là Yamazaki Susumu cũng học lóm được phương pháp khâu vết thương từ Matsumoto.

Ngoài ra, Matsumoto cũng khuyến khích việc sử dụng đồ ăn dư thừa để nuôi gà và heo, nhằm thúc đẩy việc nuôi heo, ông đã đưa lứa heo con từ Kobe lên trụ sở của Shinsengumi đóng ở chùa Nishi Honganji, nhờ đó mà các loại thực phẩm mới được đưa vào là thịt heo và trứng gà đã giúp cải thiện bữa ăn cho các đội viên. Về sau ông giải nghệ làm bác sĩ ở khu Kiyacho và truyền lại cho đệ tử là Minamibu Seiichi kế nghiệp.

Chức vụ
Đứng đầu Shinsengumi là Cục trưởng, kế đến là Phó Cục trưởng (có nhiệm vụ trợ lý kiêm cố vấn), dưới thì lập các chức vụ phụ trách gồm Trợ thủ phó cục trưởng, giám sát viên (mật thám), khám định viên (kế toán). Trợ thủ phó cục trưởng là Đội trưởng chỉ huy các đội viên thông thường. Cả nhóm chia thành mười đội, đội ngũ nhân viên trước sau gồm 10 người. Dưới Đội trưởng lập thêm Ngũ trưởng. Biên chế tổ chức của Shinsengumi là chế độ một người khác với các tổ chức thời Edo dựa theo nguyên tắc chế độ số nhiều của chức vụ, tuy bị chỉ trích là chịu ảnh hưởng của quân chế kiểu Tây.

Ảnh hưởng văn hóa

Phim
Năm 2003, kịch samurai Nhật Bản, Khi thanh kiếm cuối cùng rời vỏ , tả lại sự chấm dứt của Shinsengumi, tập trung vào các rất nhiều nhân vật lịch sử như Saito Hajime.

Bộ phim năm 1999 Điều cấm kỵ (Gohatto) tả về Shinsengumi một năm sau Sự kiện Ikedaya.

Thanh kiếm hủy diệt (1966) là một bộ phim hư cấu về samurai Tsukue Ryunosuke, người gia nhập Shinsengumi dưới quyền của Serizawa Kamo, và nhận lệnh giết Kondo.

Bộ phim năm 1969 tên gọi Shinsengumi có sự diễn xuất của Toshirō Mifune, nói thoáng qua về sự khởi đầu và sụp đổ của Shinsengumi.

TV Drama
Năm 2004, đài truyền hình Nhật Bản NHK bắt đầu làm seri kịch truyền hình dài một năm về lịch sử của Shinsengumi, gọi là 新選組!  (Shinsengumi!), được phát sóng vào tối chủ nhật. Các diễn viên bao gồm Kōji Yamamoto, Tatsuya Fujiwara, Joe Odagiri, và Katori Shingo của nhóm nhạc pop thần tượng SMAP. Kịch bản do nhà đạo diễn và biên kịch Nhật Bản, Mitani Koki phụ trách. Rất nhiều seri và cuộc thi đặc biệt miêu tả lịch sử và những sự kiện hư cầu quanh nhóm này.

Trò chơi điện tử
Trò chơi điện tử năm 2004 Fu-un Shinsengumi (Phong Vân Tân Tuyển Tổ) được hãng Genki phát triển và Konami phát hành dựa trên các sự kiện lịch sử của Shinsengumi.

Trong phiên bản mở rộng của tựa game Total War: Shogun 2 là Fall of the Samurai, Shinsengumi cũng được đưa vào game dưới dạng các đơn vị khi người chơi chọn các thế lực của phe Mạc phủ gồm các phiên Aizu, Nagaoka, Sendai, Jozai và Obama để chiến đấu trên chiến trường.

Anime và manga
Bộ manga "Rurouni Kenshin" phát hành vào năm 1994 được Nobuhiro Watsuki sáng tác là loạt truyện lịch sử, trong truyện có một thành viên Shinsengumi là Hajime Saito, xuất hiện trong tập 7. Xuyên suốt cốt truyện, Có vài tài liệu tham khảo liên quan đến Shinsengumi.

Vào năm 2003 manga Getsu Mei Sei Ki hoặc Goodbye Shinsengumi được Kenji Morita sáng tác, bộ truyện miêu ta cuộc đời của Hijikata Toushizou.

Bộ manga Kaze Hikaru giới thiệu cốt truyện hư cấu về một thiếu nữ giả trang thành nam nhân và gia nhập Shinsengumi nhằm báo thù cho cha nhưng lại có tình cảm với Okita Soji.

Bộ manga Peacemaker Kurogane do Nanae Chrono sáng tác là truyện lịch sử hư cấu lấy bối cảnh vào cuối thời kỳ Mạc Phủ, truyện kể về một cậu thanh thiếu niên tên Ichimura Tetsunosuke muốn gia nhập vào Shinsengumi.

Loạt manga/anime Gintama cũng có một lực lượng cảnh sát đặc biệt mang tên Shinsengumi, một số tên nhân vật trong truyện gần giống với các thành viên có thật trong Shinsengumi.

Vào năm 2003 manga, Ouran High School Host Club (桜蘭高校ホスト部, Ōran Kōkō Hosuto Kurabu), do Bisco Hatori sáng tác và anime ăn theo, dàn nhân vật chính, trong lễ hội cosplay, đã hoá trang, ăn mặc y như những thành viên Shinsengumi. sự việc này xuất hiện trong tập 8 tankōbon và tập 22 trong anime "Mori-senpai Has an Apprentice Candidate!".

Loạt anime/manga Hakuouki kể về một thiếu nữ, đang tìm kiếm người cha bị thất lạc (một bác sĩ từng làm việc trong Shinsengumi), gia nhập Shinsengumi. Xuyên suốt bộ truyện hư cấu, viễn tưởng, có thêm những yếu tố siêu nhiên và kẻ thù hư cấu, pha trộn những yếu tố này với các sự kiện có thật. Những nhân vật trong Shinsengumi mà cô hợp tác chung với sự phóng tác được tiểu thuyết hóa một số thành viên có thật của Shinsengumi và giữ lại tên thật của họ trong suốt bộ truyện.

Một bộ truyện tranh kỹ thuật số "Okita and the Cat" kể về giai thoại những ngày cuối cùng của Okita Sōji, với Tōdō Heisuke và Hajime Saito xuất hiện trong sự kiện nổi tiếng "Ikeda". Bộ truyện này, được Josh Hechinger và mpMann sáng tác, minh họa, và phát hành cho các thiết bị di động của Apple vào tháng 8 năm 2010 thông qua nhà xuất bản Arrow.

Xem thêm
Bakumatsu
Minh Trị Duy tân
Chiến tranh Mậu Thìn
Rōshigumi
Goryōeji
Kōyō Chinbutai
Seheitai
Shinchōgumi
Mikaigumi
Lữ đoàn Shinsen – Là tên gọi của lực lượng tuần cảnh được tuyển mộ tạm thời trong chiến tranh Tây Nam, khiến nhiều người lầm tưởng rằng là Shinsengumi tái tạo thành. Trên thực tế là do các cựu thành viên của Shinsengumi sáp nhập vào.

Tham khảo
Sở Cảnh sát Kyoto, Lịch sử Cảnh sát Kyoto – tập 1, 1971.
Tsuri Youichi, Shinsengumi saikukki (Tân Tuyển Tổ tái quật ký), Nhà xuất bản Shinjinmono Ouraisha, 1972.
Itō Serō, Shinsengumi ha kyoto de nani wo shiteitaka (Shinsengumi làm gì ở Kyoto), KTC Chuou Shuppan, 2003.
Sêri loạt tranh lịch sử, Zusetsu - Shinsengumi shiseki kikou (minh họa bằng tranh - Ghi chép về sự tích lịch sử Shinsengumi), Gakushu Kenkyusha, 2003.
Kikuchi Akari, Shinsengumi no shinjitsu (sự thực về Shinsengumi), PHP Kenkyusho, 2004.
Sêri loạt tranh lịch sử (bộ mới), Hijikata Toshizō, Gakushu Kenkyusha, 2008.
 Shinsengumi: The Shogun's Last Samurai Corps, by Romulus Hillsborough (2005) ISBN 0804836272
 Samurai Sketches: From the Bloody Final Years of the Shogun, by Romulus Hillsborough (2001) ISBN 0966740181
 Kikuchi Akira 菊地明 and Aikawa Tsukasa 相川司. Shinsengumi Jitsuroku 新選組実錄. Tokyo: Chikuma-shobō 筑摩書房, 1996.
 Ōishi Manabu 大石学. Shinsengumi: Saigo no Bushi no Jitsuzō 新選組： 「最後の武士」の実像. Tokyo: Chūōkōron-shinsha 中央公論新社, 2004.
 Sasaki Suguru 佐々木克. Boshin sensō: Haisha no Meiji ishin 戊辰戦争: 敗者の明治維新. Tokyo: Chūōkōron-shinsha 中央公論社, 1977.

Chú thích

Link liên quan
 Shinsengumi Headquarters Website tạo ra để đáp ứng nhu cầu của những người yêu thích lịch sử, film/TV/anime liên quan, fanfiction, fanart và nhiều cách thể hiện Shinsengumi.
 Hajimenokizu Site dành cho Saitou Hajime và nhóm Shinsengumi trong nhiều cách thể hiện văn học và lịch sử.
Samurai Archives - Shinsengumi
Bách khoa toàn thư về Shinsengumi
tàng lịch sử, Chương bạo loạn────Shinsengumi và cuộc Duy tân cuối thời Mạc Phủ, Thời kỳ Chiến Quốc, Trận Genpei────
Quê hương và Bảo tàng lịch sử Shinsengumi ở thành phố Hino
Chùa Mibu
Nhà Yagike
Mộ Kondō Isami
Tennen Rishin-ryū ─ kiếm thuật Nhật Bản cuối thời Mạc Phủ, vẫn còn đến nay (Urban Heritage Chronicle từ bài ký sự)

Minh Trị Duy tân
Thời kỳ Bakumatsu
Thời kỳ Minh Trị
Lực lượng cảnh sát Nhật Bản
Lịch sử Nhật Bản cuối thời Mạc Phủ
Lịch sử Nhật Bản đầu thời Minh Trị
Chiến binh Nhật Bản
Minh Trị Duy Tân


title: Courcelles-sur-Viosne

text:
Courcelles-sur-Viosne là một xã ở tỉnh Val-d’Oise, thuộc vùng Île-de-France ở miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Val-d’Oise

Tham khảo

 Association of Mayors of the Val d'Oise
 INSEE
 IGN

Liên kết ngoài
 Mérimée database - Cultural heritage
 Land use (IAURIF)

Xã của Val-d'Oise


title: 8763 Pugnax

text:
8763 Pugnax (3271 T-1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 26 tháng 3 năm 1971 bởi Cornelis Johannes van Houten, Ingrid van Houten-Groeneveld và Tom Gehrels ở Đài thiên văn Palomar.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 8763 Pugnax

Thiên thể phát hiện năm 1971
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Passalotis

text:
Passalotis là một chi bướm đêm thuộc họ Cosmopterigidae.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Cosmopterigidae


title: Pancheria robusta

text:
Pancheria robusta là một loài thực vật thuộc họ Cunoniaceae. Đây là loài đặc hữu của New Caledonia.

Tham khảo

 Jaffré, T. et al. 1998. Pancheria robusta. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Nouvelle-Calédonie
Pancheria


title: Apagobelus

text:
Apagobelus là một chi bọ cánh cứng trong họ Belidae.

Các loài
 Apagobelus brevirostris (Lea, 1917)

Chú thích

Tham khảo

Belidae


title: Abelater davaoensis

text:
Abelater davaoensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Ôhira miêu tả khoa học năm 1973.

Chú thích

Tham khảo

Abelater


title: Andorra, Teruel

text:
Andorra là một đô thị trong tỉnh Teruel, Aragon, Tây Ban Nha. Dân số 7.816, diện tích 141 km² và mật độ 55,43/km².

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Aerial view of the town of Andorra, Teruel Province, Tây Ban Nha(Google maps)

Đô thị ở Teruel


title: Scissurella mantelli

text:
Scissurella mantelli là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Scissurellidae.

Chú thích

Tham khảo
 Powell A. W. B., New Zealand Mollusca, William Collins Publishers Ltd, Auckland, New Zealand 1979 ISBN 0-00-216906-1

Liên kết ngoài

Scissurella
Động vật chân bụng New Zealand


title: Bernadets-Dessus

text:
Bernadets-Dessus là một xã thuộc tỉnh Hautes-Pyrénées trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Khu vực này có độ cao trung bình 480 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE

Xã của Hautes-Pyrénées


title: 1723

text:
Năm 1723 (số La Mã: MDCCXXIII) là một năm thường bắt đầu vào thứ Sáu trong lịch Gregory (hoặc một năm thường bắt đầu vào thứ ba của lịch Julius chậm hơn 11 ngày).

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 1723


title: Sørfold

text:
Sørfold là một đô thị hạt Nordland, Na Uy. Nó là một phần của khu vực truyền thống Salten. Trung tâm hành chính của đô thị này là làng Straumen. Các đô thị cũ của Folden được chia thành Sørfold và Nordfold-Kjerringøy ngày 1 tháng 1 năm 1887.

Đô thị này được đặt tên theo các vịnh hẹp Folda (tiếng Norse cổ: Gấp). Phần bên trong của vịnh hẹp được chia thành hai cánh tay Nordfolda ("các Folda phía bắc") và Sørfolda ("các Folda phía Nam"). Ý nghĩa của tên vịnh hẹp là chưa biết (có thể là "một trong những rộng").

Tham khảo

Thành phố của Na Uy
Đô thị của Nordland


title: Wiang Kum Kam

text:
Wiang Kum Kam là một khu định cư xưa, bị ngập nước và bị bỏ hoang hơn 700 năm, có niên đại trước Chiang Mai nay được phục hồi dọc theo sông Ping. Ngôi chùa chính của thành phố này là Wat Chedi Liem (Wat Kuu Kham), hiện vẫn là nơi tu hành của các nhà sư. Người ta tin rằng, Wiang Kum Kam là khu định cư lịch sử sớm nhất ở Chiang Mai do người Môn thiết lập làm thị xã vệ tinh của vương quốc Hariphunchai. Các hiện vật khai quật được tại đây như các bia đá với văn tự Môn, đồ sứ, tượng Phật, kiến trúc cho thấy có một khu lịch sử liên tục và lâu dài từ thế kỷ 8. Wiang Kum Kam từng là thủ đô của vương quốc Lan Na trong một thời gian ngắn. Sau khi thiết lập Chiang Mai, Wiang Kum Kam tiếp tục tồn tại như một thành phố vệ tinh của Lan Nna.

Tham khảo

Chiang Mai
Công trình xây dựng Chiang Mai
Chùa Chiang Mai


title: Ampedus auranticulus

text:
Ampedus auranticulus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Reitter miêu tả khoa học năm 1887.

Chú thích

Tham khảo

Ampedus


title: Yzeure (tổng)

text:
Tổng Yzeure là một tổng ở tỉnh Allier trong vùng Auvergne.

Địa lý
Tổng này được tổ chức xung quanh Yzeure thuộc quận Moulins. Độ cao thay đổi từ 194 m (Villeneuve-sur-Allier) đến 278 m (Yzeure) với độ cao trung bình 235 m.

Hành chính

Các đơn vị cấp dưới
Le canton d'Yzeure gồm 6 xã với dân số là 16 496 người (điều tra năm 1999, dân số không tính trùng)

|-
| Aurouër || align="right" | 319 || align="right" | 03460 || align="right" | 03011
|-
| Gennetines || align="right" | 559 || align="right" | 03400 || align="right" | 03121
|-
| Saint-Ennemond || align="right" | 617 || align="right" | 03400 || align="right" | 03229
|-
| Trévol || align="right" | 1 366 || align="right" | 03460 || align="right" | 03290
|-
| Villeneuve-sur-Allier || align="right" | 939 || align="right" | 03460 || align="right" | 03316
|-
| Yzeure || align="right" | 12 696 || align="right" | 03400 || align="right" | 03321
|}

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Le canton d'Yzeure trên trang mạng của Insee
 plan du canton d'Yzeure sur Mapquest
 Localisation du canton d'Yzeure trên một bưu thiếp của Pháp

Yzeure


title: Achyrolimonia decemmaculata

text:
Achyrolimonia decemmaculata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Hình ảnh

Liên kết ngoài

Tham khảo

Achyrolimonia
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Guy de Maupassant

text:
Henri René Albert Guy de Maupassant (phiên âm: Guy đơ Mô-pa-xăng; chữ ngữ âm IPA: ; 1850–1893) là nhà văn viết truyện ngắn nổi tiếng người Pháp.

Cuộc đời
Guy de Maupassant sinh tại vùng Normandie ở miền bắc nước Pháp ngày 5 tháng 8 năm 1850 trong một gia đình giàu có.

Cha mẹ Maupassant ly thân năm ông lên mười một tuổi, và bà mẹ đã một mình nuôi dạy con. Từ ảnh hưởng ấy, bà đã trở thành nhân vật nữ trong rất nhiều câu chuyện của ông. Maupassant được gửi đến trường nội trú ở Yvetot vì bản tính bất trị, hay nổi loạn. Ông từng học ở trường Phổ thông cao đẳng tại Rouen và được bằng Cử nhân Văn chương. Sau khi tốt nghiệp, Maupassant gia nhập quân đội và tham gia Chiến tranh Pháp–Phổ (1870–1871).

Năm 1871, ông đến Paris làm một viên chức nhỏ cho Bộ Hải quân. Từ năm 1878 trở đi ông làm một viên chức Bộ Giáo dục. Cuộc đời làm viên chức nhỏ kéo dài khá lâu, đã để lại nhiều dấu ấn trong tư tưởng và sự nghiệp của ông, góp phần quan trọng vào việc hình thành "hình tượng con người bé nhỏ" - một kiểu nhân vật văn học quan trọng sẽ ra đời vào cuối thế kỷ 19 và thịnh hành suốt nửa đầu thế kỷ 20.

Với những khó khăn dồn dập, Maupassant ngày càng trở nên bi quan đến nỗi bị chứng nhức đầu kinh niên không dứt, chỉ có thể làm dịu cơn đau bằng cách hít ether. Việc lạm dụng ether đã gây cho ông nhiều ảo giác và cuối cùng Maupassant bị sụp đổ tinh thần hoàn toàn. Rồi ông trở nên giàu có, và chi tiêu bừa bãi vào thú ăn chơi. Nhưng sau thời gian này, ông trở nên tuyệt vọng, vào năm 1892, ông tự sát nhưng được cứu sống.

Sau đó Maupassant bị giam trong dưỡng trí viện tư nhân Doctor Blanche tại Passy, Paris.

Maupassant mất ngày 6 tháng 7 năm 1893, chỉ vừa 42 tuổi, trong thời kỳ thứ ba của bệnh giang mai, căn bệnh đã sát hại cuộc đời của nhà văn.

Sự nghiệp
Hoạt động văn chương của ông bắt đầu khoảng giữa thời gian từ 1871-1880, bắt đầu bằng những bài thơ. Ông chịu ảnh hưởng sâu sắc của người thầy, người cha đỡ đầu Gustave Flaubert, và ông bắt đầu quay sang khuynh hướng hiện thực và tiếp nhận những nguyên lý nghệ thuật của Flaubert.

Cũng trong thời gian này, Maupassant gia nhập nhóm "Chủ nghĩa Tự nhiên" mà đứng đầu là Emile Zola. Năm 1888, truyện vừa Viên mỡ bò ra đời, là thành công đầu tiên trên con đường sự nghiệp của ông xác định một tài năng về nghệ thuật kể chuyện.

Từ năm [1880-1891], ông đã sáng tác thêm khoảng 300 truyện ngắn, trong đó có rất nhiều truyện xuất sắc như: Người đã khuất, Món tư trang, Cái thùng con, Con quỷ, Đi ngựa, Người đàn bà làm nghề độn ghế... Và 6 tiểu thuyết: Une Vie (Một cuộc đời, 1883), Bel Ami (Ông bạn đẹp, 1885), Mon Oriol (Oriol của tôi, 1887), Pierre et Jean (1888), Fort comme la Mort (Mạnh như cái chết, 1889), Notre Coeur (Lòng ta, 1889).

Tư tưởng và nghệ thuật
Là học trò giỏi của Flaubert nên Guy de Maupassant chịu ảnh hưởng sâu sắc của thầy mình về hai phương diện nghệ thuật và tư tưởng.

Chủ nghĩa bi quan, hoài nghi là cảm quan chính chi phối nhiều sáng tác của ông và ông còn đi xa hơn thầy của mình về "sự tuyệt vọng triết học" (le désespoir philosophique). Tác phẩm của Maupassant là sự thể hiện của niềm thất vọng trước sự bé nhỏ và bất lực của con người trước xã hội và định mệnh, về sự tuyệt vọng đã dập tắt mọi khát vọng, về cái ác... Chính sự tuyệt vọng triết học này đã làm cho quan niệm nghệ thuật về con người của ông trở nên bi quan khi ông cho rằng mình đang phản ánh những con người "chưa bao giờ ít chất người hơn thế". Tuy có cái nhìn bi đát về hiện thực như vậy, nhưng ông cũng có những điểm tích cực và khác biệt hơn so với người thầy Flaubert của mình. Ông dành nhiều tình cảm cho cho những người thuộc tầng lớp dưới, những người bất hạnh chịu nhiều thiệt thòi nhất trong xã hội, chịu sự khinh rẻ của định kiến xã hội như: cô gái giang hồ, trẻ mồ côi, thiếu nữ sa ngã... mà ông phản ánh qua một số truyện: Viên mỡ bò, Bố của Simon (Le Papa de Simon), Rachel... Các tác phẩm của ông phản ánh sâu sắc nhiều phương diện của xã hội Pháp nửa cuối thế kỉ XIX.

Cũng từ các ảnh hưởng nghệ thuật của Flaubert, ông đã tiếp thu thái độ khách quan hiện thực, sự gọn nhẹ, trong sáng và sự tinh tế của bút pháp nghệ thuật miêu tả chi tiết sự việc. Sở trường đặc biệt về truyện ngắn của Guy de Maupassant đã nói lên khả năng nắm bắt và thể hiện thực tại trong từng khía cạnh cụ thể trong một thể loại (truyện ngắn) yêu cầu rất cao về nghệ thuật gói gọn thông tin vào trong những giới hạn cho phép. Nên ông được xem là bậc thầy về truyện ngắn thế giới.

Tác phẩm
Tác phẩm đầu tiên được xuất bản của Maupassant là Viên mỡ bò (Boule de Suif), một trong những truyện ngắn in trong tập Les Soirées de Médan viết về cuộc chiến Pháp-Phổ. Có thể nói tiểu thuyết gia Gustave Flaubert đã ảnh hưởng rất lớn đến cuộc đời và văn nghiệp của Maupassant. Flaubert là một người bạn thâm niên của mẹ Maupassant, và còn là cha nuôi của ông Maupassant. Đối với riêng bản thân Maupassant, Flaubert là người bạn thân thiết, và còn là người thầy đã dẫn dắt ông trong suốt thời thơ ấu. Dưới ảnh hưởng của Flaubert, văn phong của Maupassant được thể hiện rất tự nhiên nhưng đầy bi quan về cuộc sống. Maupassant có thiên tư tiềm tàng về hồi tưởng. Chính khả năng này đã giúp ông viết câu chuyện thật dễ dàng và uyển chuyển bằng những hình ảnh chứa đựng sẵn trong đầu. Nhưng không bao lâu, ông thoát khỏi cái nhìn tự nhiên đơn giản và nhận thức rõ chân dung sự thật. Điều này đòi hỏi phải có óc quan sát tỉ mỉ và miêu tả thật chính xác. Maupassant từng làm việc cho các nhà báo ở Paris, như tờ Gil Blas và tờ Le Gaulois dưới các bút hiệu khác nhau như Joseph Prunier, Guy de Valmont và Maufrigneude.

Chỉ trong vòng một thập niên, ông đã viết gần 300 truyện ngắn, 200 bài đăng báo, 6 quyển tiểu thuyết và 3 bút ký du hành – chứng tỏ một sức sáng tác rất mạnh. Trong số tác phẩm nổi tiếng của ông có thể kể Une vie (Một cuộc đời), Bel-Ami (Ông bạn đẹp), Pierre et Jean (Pierre và Jean), Fort comme la Mort (Mạnh hơn cái chết) và Claire de Lune. Vở kịch đầu tiên của ông là À la feuille se rose: Maison Turque. Tác phẩm Une vie và Le Papa de Simon đã được đưa vào trong chương trình giảng dạy văn học phổ thông ở Việt Nam.

Nhận định tổng quát
Tư tưởng phê bình của Maupassant thường nhắm vào luân lý đạo đức xã hội. Cái nhìn căn bản của ông là đề tài hiện thực, ảnh hưởng của Flaubert, và các khía cạnh về lối tự thuật. Bài thơ Au bord de l'eau của Maupassant bị đặt nhiều nghi vấn vì chứa đầy dục tính, thậm chí bài thơ còn bị đe dọa mang ra trước pháp luật. Sức khoẻ của Maupassant đã gây nhiều khó khăn cho ông. Từ thời trai trẻ, Maupassant đã mang chứng bệnh giang mai dẫn đến suy đồi thoái hoá, thậm chí còn ảnh hưởng liên tục đến thị lực của ông. Có thể nói, tình trạng sức khoẻ của Maupassant đã khiến ông khủng hoảng trầm trọng và ngã quỵ từ tâm hồn đến thể xác. Trong câu truyện Le Horla, ta sẽ thấy rõ bằng chứng của một tâm hồn bất bình thường nơi Maupassant.

Chuyện bên lề
Ông từng rất ghét tòa tháp Eiffel hồi mới được xây dựng xong: ông quyết định thường tới ăn trưa tại nhà hàng ngay bên trong tháp vì cho rằng đây là nơi duy nhất ở Paris giúp ông không phải nhìn thấy nó. Ông cho rằng hình chóp cao và gầy của các thang sắt trông rất vô duyên và thô kệch, nó sẽ tạo nên một hình dạng nực cười như các ống khói của nhà máy.

Tác phẩm

Tiểu thuyết
 Một cuộc đời (Une vie, 1883)
 Ông bạn đẹp (Bel-Ami, 1885)
 Oriol của tôi (Mont-Oriol) (1887)
 Pierre và Jean (Pierre et Jean) (1888)
 Mạnh hơn cái chết  (Fort comme la Mort) (1889)
 Lòng ta (Notre Coeur) (1890)

Truyện ngắn
 Viên mỡ bò (Boule de Suif, 1880)
 La Maison Tellier (1881)
 Une partie de campagne (1881)
 Mademoiselle Fifi, (1882)
 Contes de la Bécasse (1883)
 Au soleil (1884)
 Clair de Lune (1883)
 Les sœurs Rondoli (1884)
 Yvette (1884)
 Cô Harriet (Miss Harriet, 1884)
 Adieu (1884)
 Monsieur Parent (1885)
 Contes du jour et de la nuit (1885)
 La Petite Roque (1886)
 Toine (1886)
 Le Horla (1887)
 Sur l'eau (1888)
 Le Rosier de madame Husson (1888)
 L'héritage (1888)
 La Main gauche (1889)
 Histoire d'une fille de ferme (1889)
 La vie errante (1890)
 L'Inutile beauté
 Le père Millon (1899, sau khi chết)
 Le colporteur (1900)
 Les dimanches d'un bourgeois de Paris (1900)
 Bố của Simon (Le Papa de Simon)
 La Ficelle (1883)
 La Légende du Mont St Michel (1882)

 Kịch
 Histoire du vieux temps (1879)
 Musotte (1890)
 La paix du ménage (1893)
 Une répétition (1910)

 Phê bình
 Émile Zola (1883)
 Étude sur Flaubert'' (1884)

Chú thích

Liên kết ngoài

 Université McGill: le roman selon les romanciers  Recensement et analyse des écrits non romanesques de Guy de Maupassant
 Works by Guy de Maupassant at Online Literature (HTML)

Nhà văn Pháp
Người Normandy
Sinh năm 1850
Mất năm 1893
Người từ Seine-Maritime
Tử vong do giang mai