title: 1484 Postrema

text:
1484 Postrema (1938 HC) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 29 tháng 4 năm 1938 bởi G. Neujmin ở Simeis.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 1484 Postrema

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1938


title: Duellmanohyla schmidtorum

text:
Duellmanohyla schmidtorum là một loài ếch thuộc họ Nhái bén.
Loài này có ở Guatemala và México.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ôn đới, rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, và sông ngòi.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Santos-Barrera, G. & Muñoz Alonso, A. 2004. Duellmanohyla schmidtorum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

Duellmanohyla
Động vật lưỡng cư Guatemala
Động vật lưỡng cư México


title: Elasmosomus mirificus

text:
Elasmosomus mirificus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

Elasmosomus


title: Milhas

text:
Milhas  là một xã thuộc tỉnh Haute-Garonne trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 475 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Haute-Garonne


title: 6526 Matogawa

text:
6526 Matogawa (1992 TY) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 1 tháng 10 năm 1992 bởi K. Endate ở Kitami.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 6526 Matogawa

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1992


title: Trophonella longstaffi

text:
Trophonella longstaffi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Trophonella


title: Trichocolletes marginatulus

text:
Trichocolletes marginatulus là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Michener mô tả khoa học năm 1965.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Trichocolletes
Động vật được mô tả năm 1965

nl:Trichocolletes marginatulus


title: Phối thể một răng

text:
Phối thể một răng là một dạng phối thể chỉ tạo ra duy nhất một liên kết với nguyên tử trung tâm, thông thường là ion kim loại. Phối thể một răng còn gọi là "phối thể đơn răng". Giống như các loại phối thể khác, nó có thể là phân tử trung hòa hay ion với một cặp điện tử cô độc.

Một vài ví dụ về các phối thể một răng phổ biến là các phân tử trung hòa bao gồm H2O, NH3, CH3NH2, CO, và NO.

Một vài ví dụ về các phối thể một răng phổ biến là các anion có F- (floro), CN- (xyano), Cl- (cloro), Br- (bromo), I- (iodo), NO2- (nitro) và OH- (hydroxo).

Ion hexaxyanoferrat(II), [Fe(CN)6]4-, chứa 6 phối thể xyanua một răng (CN-) gắn với nguyên tử sắt ở trung tâm.

Tham khảo

 Zumdahl Steven S. Chemical Principles, Ấn bản lần 5. New York: Houghton Mifflin, 2005. 944-948.

Hóa học phối hợp

en:Monodentate
fr:Monodentate


title: Leptonema harpagum

text:
Leptonema harpagum là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Leptonema (Hydropsychidae)


title: Quốc lộ N1

text:
Quốc lộ N1 là trục giao thông thứ năm (bốn tuyến còn lại là Quốc lộ 1, Đường Hồ Chí Minh, Đường cao tốc Bắc - Nam phía Tây, Quốc lộ 60) kết nối hệ thống đường hành lang ở các tỉnh Đồng bằng Sông Cửu Long dọc biên giới tây nam Việt Nam.

Đầu tuyến đường N1 kết nối với điểm cuối tuyến Quốc lộ 14C tại thị trấn Đông Thành, huyện Đức Huệ, tỉnh Long An. Lộ trình tuyến qua Đức Huệ - Mỏ Vẹt xã Thuận Bình và Xã Tân Hiệp - Bình Hiệp - Tân Hồng - Hồng Ngự - Tân Châu - Châu Đốc - Tịnh Biên - Hà Tiên, qua các tỉnh Long An, Đồng Tháp, An Giang và Kiên Giang.

Tổng chiều dài của tuyến đường N1 là 235 km.

Đức Huệ - Mỏ Vẹt
Đoạn Đức Huệ - Mỏ Vẹt trùng với Đường tỉnh 839 đã nâng cấp.

Mỏ Vẹt - Bình Hiệp
Dự án này được phê duyệt theo quyết định số 922/QĐ-BGTVT của Bộ Giao thông vận tải Việt Nam ngày 10/4/2009 với quy mô đường cấp bốn ở khu vực đồng bằng, nền rộng 9 m, mặt rộng 6 m (giai đoạn một mặt đường đá dăm láng nhựa, giai đoạn hai xây dựng mặt đường bê tông nhựa).

Trên đoạn đường này cần xây dựng 15 cầu tải trọng HL93, khổ cầu 9m với tổng mức đầu tư là 625,7 tỷ đồng. Toàn tuyến dài khoảng 30 km.

Xét đề nghị của Ủy ban Nhân dân tỉnh Long An (Văn bản số 6121/Ủy ban Nhân dân-CN ngày 29/11/2007), ý kiến của Bộ Kế hoạch và Đầu tư (Văn bản số 8260/BKH-KCHT&ĐT ngày 09/11/2007) và Bộ GTVT (Văn bản số 203/BGTVT-KHĐT ngày 09/01/2008) về việc đầu tư Dự án xây dựng đường Bình Hiệp - Mỏ Vẹt, tỉnh Long An, ngày 22/1, Thủ tướng Chính phủ có Văn bản số 127/TTg – CN cho phép đầu tư Dự án xây dựng đường Bình Hiệp - Mỏ Vẹt, tỉnh Long An như đề nghị của Ủy ban Nhân dân tỉnh Long An tại văn bản nêu trên. Tuy nhiên, do thực hiện Nghị quyết 11/NQ-CP ngày 24/02/2011 của Chính phủ nên đến nay (2018), dự án vẫn chưa được bố trí nguồn vốn để triển khai.

Bình Hiệp - Tân Hồng
Đoạn Bình Hiệp - Tân Hồng đang được kiến nghị đầu tư.

Tân Hồng - Hồng Ngự
Đoạn Tân Hồng - Hồng Ngự trùng với Quốc lộ 30 đã đầu tư xong.

Hồng Ngự - Tân Châu
Đoạn Hồng Ngự - Tân Châu trùng với tỉnh lộ 841 đã đầu tư xong.

Tân Châu - Châu Đốc
Đoạn qua địa phận tỉnh An Giang (Tân Châu - Châu Đốc, từ Km 139+922 – Km 160+590) dự kiến đi song song và cách Đường tỉnh 953 khoảng 1,5 - 2 km; có chiều dài khoảng 21 km, điểm đầu là nút giao với Tỉnh lộ 954 (phường Long Sơn, TX. Tân Châu), điểm cuối là nút giao với Quốc lộ 91 (phường Vĩnh Mỹ, TP. Châu Đốc). Dự án có 2 hợp phần chính là đường và cầu. Trong đó, tuyến chính được thiết kế theo tiêu chuẩn cấp III đồng bằng và cầu Châu Đốc dài 667m, ngang 14m. Dự án có tổng vốn đầu tư 2.131 tỷ đồng, trong đó, vốn Trung ương 1.493 tỷ đồng, vốn của tỉnh An Giang 637 tỷ đồng, thời gian thực hiện 4 năm (2021-2024).

Dự án sau khi hoàn thành sẽ rút ngắn thời gian đi từ Châu đốc, Tân Châu đến thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh miền Đông Nam Bộ, tạo điều kiện thu hút du khách đến tham quan khu du lịch Quốc Gia Núi Sam, Miếu Bà Chúa Xứ, từng bước hoàn thiện kết cấu hạ tầng giao thông, tạo điều kiện phát triển ngành du lịch, đáp ứng nhu cầu phát triển phát triển kinh tế xã hội tỉnh An Giang, góp phần đảm bảo an ninh quốc phòng khu vực biên giới Tây Nam.

Châu Đốc - Tịnh Biên
Đoạn Châu Đốc - Tịnh Biên là tuyến tránh Quốc lộ 91 đã được hoàn thành năm 2015.

Tịnh Biên - Hà Tiên
Đoạn từ Tịnh Biên (An Giang) đi Hà Tiên (Kiên Giang) đã được hoàn thành. Đoạn này chạy dọc theo kênh Vĩnh Tế và biên giới Việt Nam-Campuchia.
Chiều dài gần 63 km và gần bằng chiều dài của đường cao tốc Mai Sơn – Quốc lộ 45 với 25 km thuộc địa phận An Giang, 38 km thuộc địa phận Kiên Giang.
Kinh phí đầu tư ban đầu là 297 tỷ đồng.
Bắt đầu triển khai thi công từ tháng 5 năm 2004.
Hoàn thành năm 2007.

Tham khảo

 Báo Long An ngày 15/04/2019, "Long An kiến nghị đầu tư Quốc lộ N1 kết nối Long An – Đồng Tháp – An Giang".
 Thanh Niên ngày 17/10/2008, "5 trục dọc đường bộ về miền Tây".

Giao thông Long An
Giao thông Đồng Tháp
Giao thông An Giang
Giao thông Kiên Giang
N1


title: Hyphaenia clypealis

text:
Hyphaenia clypealis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 2001.

Chú thích

Tham khảo

Hyphaenia


title: Độ rỗng hiệu dụng

text:
Độ rỗng hiệu dụng là một khái niệm có nhiều nghĩa, nhưng được dùng phổ biến nhất trong địa chất học. Ở đó, độ rỗng hiệu dụng là phần độ rỗng của đá hoặc lớp trầm tích chứa các lỗ rỗng thông với nhau nên cho phép chất lưu di chuyển và thoát ra được, thông thường là chảy vào trong giếng khoan.

Độ rỗng hiệu dụng  được tính bằng công thức:

trong đó:
 : thể tích lỗ rỗng mà chất lưu có thể di chuyển vào/ra,
 : tổng thể tích khối đá, .

Độ rỗng hiệu dụng không bao gồm thể tích lớp màng nước siêu mỏng hấp phụ bởi các hạt sét (clay bound water) và phần lỗ rỗng không thông với nhau (không cho phép chất lưu di chuyển ra ngoài). Vì lý do đó, độ rỗng hiệu dụng luôn nhỏ hơn độ rỗng tổng (Total Porosity). Độ rỗng hiệu dụng là một khái niệm có vai trò hết sức quan trọng trong việc đánh giá khả năng khai thác dầu, khí hoặc nước từ một vỉa trầm tích.

Tham khảo

Xem thêm
Độ rỗng
Độ thẩm thấu

Địa chất học
Địa chất dầu khí
Thủy văn học


title: Fabbriche di Vallico

text:
Fabbriche di Vallico là một đô thị ở tỉnh Lucca trong vùng Toscana, có cự ly khoảng 70 km về phía tây bắc của Florence và khoảng 20 km về phía tây bắc của Lucca. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 520 người và diện tích là 15,5 km².

Fabbriche di Vallico giáp các đô thị: Borgo a Mozzano, Gallicano, Pescaglia, Vergemoli.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Lucca


title: Lonchopria porteri

text:
Lonchopria porteri là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Ruiz mô tả khoa học năm 1937.

Chú thích

Tham khảo

Lonchopria
Động vật được mô tả năm 1937


title: Columbarium hystriculum

text:
Columbarium hystriculum là một loài ốc biển cỡ lớn, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Turbinellidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Columbarium


title: Joseph Rego-Costa

text:
Joseph Rego-Costa (sinh ngày 3 tháng 7 năm 1919 tại Fall River, Massachusetts; mất ngày 27 tháng 4 năm 2002 tại Fall River, Massachusetts) là cựu cầu thủ bóng đá của Mỹ chơi ở vị trí trung vệ và là đội trưởng của đội vào thế vận hội mùa hè 1948

Sự nghiệp
Ông đã chơi cho đội Ponta Delgada S.C. đã thắng cúp nghiệp dư quốc gia năm 1947.

Đội tuyển quốc gia và Olympic
Dựa trên kết quả năm 1947, Liên đoàn bóng đá Mỹ đã chọn Ponta Delgada để tham gia vào đội bóng đá quốc gia Mỹ tại giải vô địch Liên đoàn bóng đá Bắc Mỹ năm 1947. Trong trận đầu, đội Mỹ thắng Mexico với tỉ số 5-0 và trong trận thứ hai, họ thua Cua với tỉ số 5-2. Trong năm tiếp theo, ông đã được chọn làm đội trưởng đội bóng tại thế vận hội mùa hè 1948. Đội Mỹ thua Italy với tỉ số 9-0 ngay vòng đầu. Rego-Costa played two more full internationals with the U.S. team following the Olympics, an 11-0 loss to Norway and a 5-0 loss to Ireland

Ông được tôn vinh vào năm 1988.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 2001 Newspaper article on Rego-Costa

Cầu thủ bóng đá nam Hoa Kỳ
Thế vận hội mùa hè 1948
Fall River, Massachusetts
Massachusetts
Sinh năm 1919
Mất năm 2002
Cầu thủ bóng đá Thế vận hội của Hoa Kỳ


title: Prosopodonta suturalis

text:
Prosopodonta suturalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Baly miêu tả khoa học năm 1858.

Chú thích

Tham khảo

Prosopodonta


title: Styringomyia melanopinax festiva

text:
Styringomyia melanopinax là một phân loài ruồi của loài Styringomyia melanopinax trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Chú thích

Tham khảo

Styringomyia
Limoniidae ở vùng Australasia


title: La Bazoge, Manche

text:
La Bazoge  là một xã thuộc tỉnh Manche trong vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 203 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Bazoge


title: 1003

text:
Năm 1003 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 1003


title: Lasioglossum pendschakenticum

text:
Lasioglossum pendschakenticum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Blüthgen mô tả khoa học năm 1935.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1935


title: Coelomera tibialis

text:
Coelomera tibialis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Clark miêu tả khoa học năm 1865.

Chú thích

Tham khảo

Coelomera


title: Apatania moharamana

text:
Apatania moharamana là một loài Trichoptera trong họ Apataniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Apatania


title: Hitokage

text:
còn gọi là Charmander (), là một loài Pokémon trong loạt Pokémon của Nintendo và Game Freak. Được tạo bởi Atsuko Nishida, Hitokage xuất hiện lần đầu tiên trong các trò chơi video Pokémon Red và Blue và các phần tiếp theo, sau đó xuất hiện trong nhiều sản phẩm khác nhau, tựa đề spinoff và phim hoạt hình và in chuyển thể trong nhượng quyền thương mại. Mỗi con Hitokage đều có một ngọn lửa ở đuôi, ngọn lửa này thể hiện sức khoẻ cũng như tâm trạng của con Hitokage đó. Nếu ngọn lửa nhỏ đi thì sức khoẻ nó rất yếu và ngược lại ngọn lửa to thì nó đang rất sung sức.

Hitokage là một Pokémon xuất phát mà người chơi có thể chọn khi bắt đầu trong Pokémon Red and Blue, và phiên bản làm lại, Pokémon FireRed and LeafGreen. Trong anime, Satoshi đã thu nhận một con Hitokage vào buổi đầu của loạt phim, và trở thành một trong những Pokémon thường dùng nhất của anh. Trong manga Pokémon Adventures, Green đã nhận Hitokage từ ông của cậu, Tiến sĩ Okido. Kể từ khi xuất hiện trong sê-ri Pokémon, Hitokage đã nhận được sự đón nhận tích cực.

Hitokage tiến hóa thành Lizardo, sau đó sẽ tiến hóa thành Lizardon, ban đầu là hình thức cuối cùng của nó. Kể từ khi phát hành Pokémon X và Y, Lizardon có thể phát triển thành 2 dạng Tiến Hóa khác nhau, đó là Mega Lizardon X hoặc Mega Lizardon Y, cho thời gian của một trận chiến. Điều này mang lại cho nó chỉ số nâng cấp tạm thời.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Charmander (Hitokage) trên Bulbapedia
Hitokage trên Từ điển Pokémon Việt Nam
 Charmander (Hitokage) trên Pokemon.com

Loài bò sát hư cấu
Nhân vật hư cấu được giới thiệu năm 1996
Loài thằn lằn hư cấu
Pokémon hệ Lửa
Loài Pokémon

id:Charmander
bs:Charmander
ca:Línia evolutiva de Charmander#Charmander
cs:Seznam pokémonů (1-20)#Charmander
da:Pokémon (1-20)#Charmander
en:Charmander
es:Charmander
fr:Salamèche et ses évolutions#Salamèche
ko:파이리
hr:Charmander
it:Charmander
la:Charmander
nl:Charmander (Pokémon)
ja:ヒトカゲ (ポケモン)
no:Charmander
pl:Lista Pokémonów (1-20)#Charmander
pt:Família de Charmander
simple:Charmander
sk:Charmander
sh:Charmander
fi:Charmander
th:ฮิโตะคาเงะ
tr:Charmander
zh:小火龍


title: Setodes akutila

text:
Setodes akutila là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Chú thích

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Setodes


title: 4904 Makio

text:
4904 Makio (1989 WZ) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 21 tháng 11 năm 1989 bởi Mizuno và T. Furuta ở Kani.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 4904 Makio

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1989


title: Silao

text:
Silao là một thành phố và là một khu vực quy hoạch (notified area) của quận Nalanda thuộc bang Bihar, Ấn Độ.

Địa lý
Silao có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 60 mét (196 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Silao có dân số 20.177 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Silao có tỷ lệ 52% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 60%, và tỷ lệ cho phái nữ là 43%. Tại Silao, 19% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Bihar

es:Silao
eo:Silao de la Victoria
ru:Силао


title: Baeoura obtusistyla

text:
Baeoura obtusistyla là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Baeoura
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Lục Yên

text:
Lục Yên là một huyện thuộc tỉnh Yên Bái, Việt Nam.

Địa lý
Huyện Lục Yên nằm ở phía bắc của tỉnh Yên Bái, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang
Phía tây giáp huyện Văn Yên và huyện Bảo Yên, tỉnh Lào Cai
Phía nam giáp huyện Yên Bình
Phía bắc giáp huyện Bắc Quang và huyện Quang Bình thuộc tỉnh Hà Giang.

Huyện Lục Yên có diện tích 810,01 km², dân số năm 2019 là 108.817 người, mật độ dân số đạt 134 người/km².

Huyện lỵ là thị trấn Yên Thế nằm cách quốc lộ 70 khoảng 18 km về hướng đông và cách thành phố Yên Bái gần 100   km về hướng bắc.

Hành chính
Huyện Lục Yên có 24 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm thị trấn Yên Thế (huyện lỵ) và 23 xã: An Lạc, An Phú, Động Quan, Khai Trung, Khánh Hòa, Khánh Thiện, Lâm Thượng, Liễu Đô, Mai Sơn, Minh Chuẩn, Minh Tiến, Minh Xuân, Mường Lai, Phan Thanh, Phúc Lợi, Tân Lập, Tân Lĩnh, Tân Phượng, Tô Mậu, Trúc Lâu, Trung Tâm, Vĩnh Lạc, Yên Thắng.

Lịch sử
Ngày 16 tháng 12 năm 1964, tách 14 xã: Cộng Hoà, Quyết Tiến, Quang Vinh, Minh Tân, Hạnh Phúc, Long Khánh, Hoà Bình, Vĩnh Yên, Nghĩa Đô, Tân Tiến, Dân Chủ, Lương Sơn, Việt Tiến và Long Phúc để thành lập huyện Bảo Yên.

Ngày 13 tháng 11 năm 1965, chia xã Toàn Thắng thành 2 xã: Minh Xuân và Liễu Đô.

Ngày 28 tháng 1 năm 1967, chuyển hai xã An Phú và Phú Mỹ thuộc huyện Yên Bình về huyện Lục Yên quản lý.

Năm 1975, hợp nhất tỉnh Lào Cai, tỉnh Yên Bái và tỉnh Nghĩa Lộ thành tỉnh Hoàng Liên Sơn, huyện Lục Yên thuộc tỉnh Hoàng Liên Sơn, gồm 23 xã: An Lạc, An Phú, Động Quan, Khai Trung, Khánh Hòa, Khánh Thiện, Lâm Thượng, Liễu Đô, Mai Sơn, Minh Chuẩn, Minh Tiến, Minh Xuân, Mường Lai, Phan Thanh, Phúc Lợi, Tân Lập, Tân Lĩnh, Tân Phượng, Tô Mậu, Trúc Lâu, Trung Tâm, Vĩnh Lạc và Yên Thắng.

Ngày 12 tháng 2 năm 1987, thành lập thị trấn Yên Thế (thị trấn huyện lỵ huyện Lục Yên) trên cơ sở tách 439,40 ha diện tích tự nhiên với 1.744 nhân khẩu của xã Yên Thắng, xã Yên Thắng còn 1.394,99 ha diện tích đất tự nhiên với 2.168 nhân khẩu.

Ngày 12 tháng 8 năm 1991, tái lập tỉnh Yên Bái từ tỉnh Hoàng Liên Sơn cũ, huyện Lục Yên thuộc tỉnh Yên Bái.

Ngày 24 tháng 12 năm 2003, mở rộng thị trấn Yên Thế trên cơ sở sáp nhập 850 ha diện tích tự nhiên và 1.558 nhân khẩu của xã Yên Thắng.

Huyện Lục Yên có 1 thị trấn và 23 xã như hiện nay.

Chú thích

Xem thêm


title: 3713 Pieters

text:
3713 Pieters (1985 FA2) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 22 tháng 3 năm 1985 bởi E. Bowell ở Flagstaff (AM). Nó được đặt theo tên của nhà khoa học hành tinh Carle M. Pieters.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 3713 Pieters

Được phát hiện bởi Edward Bowell
Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1985


title: Breitenau, Austria

text:
Breitenau là một thị xã thuộc huyện Neunkirchen trong bang Niederösterreich.

Tham khảo

Đô thị của Niederösterreich


title: Perret, Côtes-d'Armor

text:
Perret () là một xã của tỉnh Côtes-d’Armor, thuộc vùng Bretagne, tây bắc Pháp.

Dân số
Người dân ở Perret được gọi là Perretois.

Xem thêm
Xã của tỉnh Côtes-d’Armor

Tham khảo

Liên kết ngoài
French Ministry of Culture list for Perret

Xã của Côtes-d'Armor


title: (55871) 1997 UE1

text:
{{DISPLAYTITLE:(55871) 1997 UE1}}

(55871) 1997 UE1 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Yoshisada Shimizu và Takeshi Urata ở Đài thiên văn Nachi-Katsuura ở Nachikatsuura, Wakayama, VN ngày 21 tháng 10 năm 1997.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 55001–56000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1997
Được phát hiện bởi Takeshi Urata
Được phát hiện bởi Yoshisada Shimizu
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Đông Hội

text:
Đông Hội là một xã thuộc huyện Đông Anh thành phố Hà Nội, Việt Nam.

Địa lý
Xã Đông Hội nằm ở phía nam huyện Đông Anh, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Mai Lâm
Phía tây giáp xã Xuân Canh
Phía nam giáp quận Long Biên với ranh giới là sông Đuống
Phía bắc giáp xã Cổ Loa và xã Xuân Canh.

Xã Đông Hội có diện tích 7,24 km², dân số năm 2022 là 15.438 người, mật độ dân số đạt 2.132 người/km².

Xã có Tòa chung cư Eurowindow River Park.

Hành chính
Xã Đông Hội được chia thành 6 thôn: Tiên Hội, Trung Thôn, Hội Phụ, Lại Đà, Đông Ngàn, Đông Trù.

Lịch sử
Đầu thế kỷ XIX, xã Đông Hội bao gồm bốn xã: Hội Phụ (gồm 2 làng: Cự Trình, Lại Đà); Đông Ngàn (gồm 4 xóm: Long Tửu, Thượng, Trung, Hạ); Đông Trù và Tiên Hội (gồm 2 làng: Nội Thôn, Trung Thôn) thuộc tổng Hội Phụ, huyện Đông Ngàn, phủ Từ Sơn. Lần lượt thuộc trấn Kinh Bắc (năm 1802), trấn Bắc Ninh (năm 1820) và tỉnh Bắc Ninh (năm 1831).

Năm 1919, xã Đông Hội thuộc tổng Hội Phụ, huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh.

Năm 1946, hợp nhất xã Đông Trù và xã Đông Ngàn thành xã Song Đông thuộc huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh.

Năm 1949, ba xã: Hội Phụ, Tiên Hội và Song Đông được sáp nhập thành xã Đông Hội thuộc huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh.

Ngày 31 tháng 5 năm 1961, Hội đồng Chính phủ ban hành 78-CP về việc sáp nhập xã Đông Hội (gồm 6 làng: Hội Phụ, Lại Đà, Đông Trù, Đông Ngàn, Tiên Hội, Trung Thôn) của huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh vào huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội quản lý.

Giao thông
Các tuyến, hệ thống giao thông quan trọng đi qua xã:
 Quốc lộ 5 (đường 5 kéo dài: khu công nghiệp Thăng Long - Cầu Chui)
 Quốc lộ 3: Hà Nội - Cao Bằng
 Đường đê tả Đuống
 Đường sông: Sông Đuống, sông Ngũ Huyện Khê
 Hệ thống xe buýt: 15, 17, 43, 46, 65, 122.

Danh nhân
Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng sinh năm 1944, quê ở thôn Lại Đà.

Chú thích

Tham khảo


title: Niederönz

text:
Niederönz là một đô thị thuộc huyện Oberaargau, bang Bern, Thụy Sĩ. Đô thị này có diện tích 2,79 km2, dân số thời điểm tháng 12 năm 2020 là 1691 người.

Tham khảo

Liên kết ngoài
[Trang mạng chính thức]

Đô thị của hạt Oberaargau
Đô thị của bang Bern


title: Dicranomyia lugubris

text:
Dicranomyia lugubris là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Jordanita algirica

text:
Jordanita algirica là một loài bướm đêm thuộc họ Zygaenidae. Nó được tìm thấy ở Maroc, Algérie và Tunisia. Cũng có ghi nhận chưa được khẳng định từ Sicilia.

Chiều dài cánh trước là 8,1–13 mm đối với con đực và 7,1–12 mm đối với con cái. Con trưởng thành bay từ tháng 4 trở đi ở độ cao thấp và đến tháng 7 ở khu vực miền núi. Chúng ăn mật hoa của nhiều loài Asteraceae khác nhau.

Ấu trùng ăn Carthamus calvus.

Chú thích

Tham khảo
C. M. Naumann, W. G. Tremewan: The Western Palaearctic Zygaenidae. Apollo Books, Stenstrup 1999, ISBN 8788757153

Liên kết ngoài
The Barcode of Life Data Systems (BOLD)

Jordanita
Procridinae


title: Artenay

text:
Artenay là một xã trong tỉnh Loiret, vùng Centre-Val de Loire bắc trung bộ nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 117-129 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Loiret


title: Cometera

text:
Cometera là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Noctuidae


title: Ceratina cobaltina

text:
Ceratina cobaltina là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cresson mô tả khoa học năm 1878.

Chú thích

Tham khảo

Ceratina
Động vật được mô tả năm 1878


title: Agapetus mahadhyandika

text:
Agapetus mahadhyandika là một loài Trichoptera trong họ Glossosomatidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Agapetus


title: Callionima guiarti

text:
Callionima guiarti là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae, được tìm thấy ở Brasil. Nó được mô tả bởi Debauche vào năm 1934, và tương tự như Callionima parce, nhưng có màu nâu đồng nhất hơn.

Chú thích

Tham khảo

Callionima


title: Thái Trạch

text:
Thái Trạch (蔡澤) hiệu là Cương Thành Quân (綱成君), mũi hếch, vai lồi, mặt to, sống mũi tẹt, đầu gối cong, người nước Yên. Đi du thuyết nhiều nước đều không thành công. Năm 43 đời Tần Chiêu vương (264 TCN), biết thừa tướng nước Tần là Phạm Thư lo sợ vì tiến cử phải những người làm phản, nên ông sang Tần. Thái Trạch khích Phạm Thư, thế là 2 nhà thuyết khách thi tài với nhau. Cuối cùng Phạm Thư phát hiện ra tài của Thái Trạch, ông tiến cử Thái Trạch với Tần Chiêu Vương thay mình làm thừa tướng. Thái Trạch làm thừa tướng mấy tháng, có người gièm, sợ bị giết ông cáo bệnh trả ấn thừa tướng nhưng vẫn ở Tần hơn mười năm, Thời Chiêu vương, Hiếu Văn vương, Tương vương và Thủy Hoàng đế.

Tham khảo

Sử ký Tư Mã Thiên, Phạm Thư, Thái Trạch liệt truyện

Nhân vật lịch sử Trung Hoa
Nhân vật chính trị Chiến Quốc
Nước Tần


title: Chimarrhodella paria

text:
Chimarrhodella paria là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Chimarrhodella


title: Kurumbalur

text:
Kurumbalur là một thị xã panchayat của quận Perambalur thuộc bang Tamil Nadu, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Kurumbalur có dân số 11.124 người. Phái nam chiếm 50% tổng số dân và phái nữ chiếm 50%. Kurumbalur có tỷ lệ 64% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 72%, và tỷ lệ cho phái nữ là 56%. Tại Kurumbalur, 10% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Tamil Nadu


title: Parasbecesta breviuscula

text:
Parasbecesta breviuscula là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1904.

Chú thích

Tham khảo

Parasbecesta


title: Deuli

text:
Deuli là một thị trấn thống kê (census town) của quận Medinipur thuộc bang Tây Bengal, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Deuli có dân số 8165 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Deuli có tỷ lệ 69% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 77%, và tỷ lệ cho phái nữ là 62%. Tại Deuli, 11% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang West Bengal


title: Heidenreichstein

text:
Heidenreichstein là một thị trấn ở huyện Gmünd thuộc bang Niederösterreich nước Áo. Đô thị  có diện tích 58,41 km², dân số năm 2001 là 4565 người.

Tham khảo

Đô thị của Niederösterreich


title: Thánh địa Mỹ Sơn

text:
Thánh địa Mỹ Sơn thuộc xã Duy Phú, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam, cách thành phố Đà Nẵng khoảng 69 km và gần thành cổ Trà Kiệu, bao gồm nhiều đền đài Chăm Pa, trong một thung lũng đường kính khoảng 2 km, bao quanh bởi đồi núi. Đây từng là nơi tổ chức cúng tế của vương triều Chăm Pa. Thánh địa Mỹ Sơn được coi là một trong những trung tâm đền đài chính của Ấn Độ giáo ở khu vực Đông Nam Á và là di sản duy nhất của thể loại này tại Việt Nam.

Thông thường người ta hay so sánh Thánh địa này với các tổ hợp đền đài chính khác ở Đông Nam Á như Borobudur (Java, Indonesia), Pagan (Myanmar), Wat Phou (Lào), Angkor Wat (Campuchia) và Prasat Hin Phimai (Thái Lan). Từ năm 1999, Thánh địa Mỹ Sơn đã được UNESCO chọn là một trong các di sản thế giới tân thời và hiện đại tại phiên họp thứ 23 của Ủy ban di sản thế giới theo tiêu chuẩn C (II) như là một ví dụ điển hình về trao đổi văn hoá và theo tiêu chuẩn C (III) như là bằng chứng duy nhất của nền văn minh châu Á đã biến mất. Hiện nay, nơi đây đã được thủ tướng chính phủ Việt Nam đưa vào danh sách xếp hạng 23 di tích quốc gia đặc biệt quan trọng.

Lịch sử
Mỹ Sơn có lẽ được bắt đầu xây dựng vào thế kỷ IV. Trong nhiều thế kỷ, Thánh địa này được bổ sung thêm các ngọn tháp lớn nhỏ và đã trở thành khu di tích chính của văn hóa Chămpa tại Việt Nam. Ngoài chức năng hành lễ, giúp các vương triều tiếp cận với các Thánh thần, Mỹ Sơn còn là trung tâm văn hóa và tín ngưỡng của các triều đại Chămpa và là nơi chôn cất các vị vua, thầy tu nhiều quyền lực. Những di vật đầu tiên được tìm thấy ghi dấu thời đại vua Bhadravarman I (Phạm Hồ Đạt) (trị vì từ năm 381 đến 413), vị vua đã xây dựng một Thánh đường để thờ cúng linga và Shiva. Mỹ Sơn chịu ảnh hưởng rất lớn của Ấn Độ cả về kiến trúc (thể hiện qua các đền tháp đang chìm đắm trong huy hoàng quá khứ), và về văn hóa—thể hiện qua các dòng bia ký bằng chữ Phạn cổ trên các tấm bia.

Dựa trên các tấm bia văn tự khác, người ta biết nơi đây đã từng có một đền thờ đầu tiên được làm bằng gỗ vào thế kỷ IV. Hơn 2 thế kỷ sau đó, ngôi đền bị thiêu hủy trong một trận hỏa hoạn lớn. Vào đầu thế kỷ VII, vua Sambhuvarman (Phạm Phạn Chi) (trị vì từ năm 577 đến năm 629) đã dùng gạch để xây dựng lại ngôi đền còn tồn tại đến ngày nay (có lẽ sau khi dời đô từ Khu Lật về Trà Kiệu). Các triều vua sau đó tiếp tục tu sửa lại các đền tháp cũ và xây dựng các đền tháp mới để thờ các vị thần. Gạch là vật liệu tốt để lưu giữ ký ức của một dân tộc kỳ bí; và kỹ thuật xây dựng các tháp này của người Chăm cho tới nay vẫn còn bí ẩn. Người ta vẫn chưa tìm ra lời giải đáp thích hợp nào về chất liệu gắn kết, phương thức nung gạch và xây dựng.

Những ngọn tháp và lăng mộ có niên đại từ thế kỷ VII đến thế kỷ XIV, nhưng các kết quả khai quật cho thấy các vua Chăm đã được chôn cất ở đây từ thế kỷ IV. Tổng số công trình kiến trúc là trên 70 chiếc. Thánh địa Mỹ Sơn có thể là trung tâm tôn giáo và văn hóa của nhà nước Chăm Pa khi thủ đô của quốc gia này là Trà Kiệu hay Đồng Dương.

Khảo cổ học
Sau khi vương quốc Chiêm Thành lụi tàn, Thánh địa Mỹ Sơn đã chìm trong lãng quên hàng thế kỷ, đến năm 1885, nó mới được phát hiện. Mười năm sau, các nhà nghiên cứu bắt đầu thực hiện các cuộc phát quang, nghiên cứu khu di tích này.

Có thể chia việc nghiên cứu của các nhà khoa học Pháp về Mỹ Sơn thành hai giai đoạn:
Từ năm 1898 đến 1899: Louis Finot và Launet de Lajonquere nghiên cứu các văn bia.
Từ năm 1901 đến 1902: Henri Parmentier nghiên cứu về nghệ thuật, năm 1904 ông cùng Olrpeaus tổ chức khai quật khảo cổ học tại đây.

Đến năm 1904, những tài liệu cơ bản nhất về Mỹ Sơn đã được L. Finot và H. Parmentier công bố. Từ công trình nghiên cứu của H. Parmentier, người ta biết cách đây hơn 100 năm Mỹ Sơn còn 68 công trình kiến trúc, và ông đã chia chúng thành các nhóm từ A, A’ đến N.

Nhà nghiên cứu nghệ thuật F.S. Tern chia di tích Chăm Việt Nam thành 7 phong cách nghệ thuật theo quá trình tiến triển của nó. Mỹ Sơn có đủ đại biểu các phong cách, trong đó có 2 phong cách xuất phát từ Mỹ Sơn. Đặc biệt phong cách Mỹ Sơn A1 với xuất phát là đền A1 thường được gọi là kiệt tác kiến trúc của di tích Chăm.

Các nhà khảo cổ học Pháp chia các công trình kiến trúc ở Mỹ Sơn ra làm 10 nhóm chính: A, A', B, C, D, E, F, G, H, K để đặt tên cho mỗi công trình theo kiểu ghép chữ cái và số.

Kiến trúc

Về mặt kiến trúc thì các đền tháp, lăng mộ ở Mỹ Sơn là nơi hội tụ của các kiểu dáng khác nhau, từ những kiểu cổ đại hay kiểu Mỹ Sơn E1 (thế kỷ VIII, Mỹ Sơn E1 và F1), kiểu Hòa Lai (cuối thế kỷ VIII - đầu thế kỷ IX, Mỹ Sơn A2, C7 và F3), kiểu Đồng Dương (cuối thế kỷ IX - đầu thế kỷ X, Mỹ Sơn A10, A11-13, B4, B12), kiểu Mỹ Sơn A1 (thế kỷ X, Mỹ Sơn B5, B6, B7, B9, C1, C2, C5, D1, D2, D4), kiểu chuyển tiếp Mỹ Sơn A1-Bình Định (đầu thế kỷ XI - giữa thế kỷ XII, Mỹ Sơn E4, F2, nhóm K) và kiểu Bình Định (cuối thế kỷ XI - đầu thế kỷ XIV, Mỹ Sơn B1 và các nhóm G, H).

Nghệ thuật và kiến trúc qua bố cục đền tháp mang ảnh hưởng lớn của phong cách Ấn Độ. Khu Thánh địa gồm nhiều cụm tháp, bố cục mỗi cụm tháp đều có một tháp chính (Kalan) ở giữa và nhiều tháp phụ nhỏ bao bọc xung quanh. Kalan thường thờ Linga (sinh thực khí) hay linh tượng Shiva. Mặt trước mỗi cụm tháp là một tháp cổng (Gopura), tiếp đến tiền đình (Mandapa), hạng mục công trình có chức năng là nơi sắp xếp lễ vật và múa hát nghi thức hành lễ. Bên cạnh là một kiến trúc luôn quay về hướng Bắc (hướng thần tài lộc Kuvera), gồm 1 hay 2 phòng, gọi là Kósa Grha dùng để chứa đồ tế nhuyễn và thức ăn (cỗ) cúng chư thần. Các tháp đều có hình chóp, biểu tượng của đỉnh Meru thần Thánh, nơi cư ngụ của các vị thần Hindu. Cổng tháp thường quay về phía đông để tiếp nhận ánh sáng Mặt Trời. Nhiều tháp có kiến trúc rất đẹp với hình những vị thần được trang trí với nhiều loại hoa văn. Phần lớn những kiến trúc này hiện nay đã bị suy tàn, nhưng đây đó vẫn còn sót lại những mảng điêu khắc mang dấu ấn hoàng kim của các triều đại Chăm Pa huyền thoại. Những đền thờ chính ở Mỹ Sơn thờ một bộ linga hoặc hình tượng của thần Shiva - thần bảo hộ của các triều vua Chăm Pa. Những người cầu nguyện thời trước thường đi vòng quanh tháp theo chiều kim đồng hồ trên một lối nhỏ.

Cụm tháp A (Kalan Mỹ Sơn A1) thờ một bộ Linga, có 6 ngôi đền nhỏ từ A2-A7 đối xứng nhau bao quanh thờ các vị thần phương hướng (trừ 2 hướng Đông, Tây): hướng Đông-thần sấm Indra, hướng Đông Nam-thần lửa Agni, hướng Nam-Diêm vương Yama, hướng Tây-thần bầu trời Varuna, hướng Tây Nam-thần Nirrti, hướng Tây Bắc-thần gió Vayu, hướng Bắc-thần Kuvera, hướng Đông Bắc-thần toàn năng Isána. Tháp A1 có 2 cửa chính đối diện nhau, quay về 2 hướng Đông và Tây. Bao phía ngoài, xa tháp chính A1 hơn, là các tháp phụ tương đối lớn, được ký hiệu từ A8-A12, phân bố trên một mặt bằng vuông vắn.

Đối diện với cụm tháp A, là cụm tháp B (Kalan Mỹ Sơn B1) là cụm tháp trung tâm của Thánh địa Mỹ Sơn.

Mặc dù chịu ảnh hưởng lớn từ Ấn Độ giáo, song biểu tượng của Phật giáo cũng tìm thấy ở Mỹ Sơn, vì đạo Phật Đại Thừa (Mahayana) đã trở thành tín ngưỡng chính của người Chăm vào thế kỷ X. (Một số đền đài đã được xây dựng trong thời gian này, tuy nhiên vào thế kỷ XVII nhiều tòa tháp ở Mỹ Sơn đã được tu sửa và xây dựng thêm) thông tin này không chính xác.

Đền đá
Tại Thánh địa Mỹ Sơn có một đền xây dựng bằng đá, nó cũng là đền đá duy nhất của các di tích Chăm. Văn bia tại Mỹ Sơn cho biết, đền này được trùng tu lần cuối cùng bằng đá vào năm 1234. Nhưng rất tiếc là xây dựng chưa hoàn thành. Khi người Pháp khám phá Mỹ Sơn nó có nền như ngày nay, phía trên là đống gạch khổng lồ mà họ phải dọn dẹp 2 tháng mới xong (theo Vòng tròn Mỹ Sơn, tác giả Parmentier, 1904) Ngày nay, ngôi đền này đã bị sập (có lẽ do bom Mỹ trong chiến tranh Việt Nam, vì ngay sát tháp là một hố bom sâu hoắm vẫn dấu tích) nhưng hệ móng của nó cho thấy nó cao trên 30 m và đây là ngôi đền cao nhất của Thánh địa này. Các tài liệu thu thập được xung quanh khu đền này cho thấy nhiều khả năng đây là vị trí của ngôi đền đầu tiên vào thế kỷ IV.

Bảo tồn
Công việc bảo tồn đầu tiên diễn ra năm 1937 bởi các nhà khoa học người Pháp. Trong giai đoạn từ năm 1937 đến 1938, đền A1 và các đền nhỏ xung quanh nó được trùng tu. Các năm sau, từ năm 1939 đến 1943, các tháp B5, B4, C2, C3, D1, D2 được trùng tu và gia cố lại. Tuy nhiên, nhiều tháp và lăng mộ (bao gồm tổ hợp A với tháp A1 đã từng rất tráng lệ - gồm tháp chính A1 cao 24 mét và 6 tháp phụ xung quanh, bị hủy diệt năm 1969) đã bị hủy diệt trong Chiến tranh Việt Nam.

Phần lớn các đền đài trong các nhóm khu vực trung tâm như B, C và D còn tồn tại, và mặc dù rất nhiều pho tượng, bệ thờ và linga đã bị lấy về Pháp trong thời kỳ thực dân hay gần đây được chuyển tới các viện bảo tàng như Viện bảo tàng Lịch sử Việt Nam, Viện bảo tàng Thành phố Hồ Chí Minh và Bảo tàng Nghệ thuật điêu khắc Chăm Đà Nẵng, vẫn có một viện bảo tàng thứ ba được thiết lập trong 2 ngôi đền với sự trợ giúp của người Đức và Ba Lan để trưng bày các mô hình các lăng mộ và hiện vật còn lại. Ngày 24 tháng 3 năm 2005 tỉnh Quảng Nam đã tổ chức lễ khánh thành nhà trưng bày, giới thiệu di tích Mỹ Sơn với diện tích 5.400 m² với nhà trưng bày chính rộng 1.000 m² ngay lối dẫn vào di tích (khoảng 1 km) do Nhật Bản tài trợ không hoàn lại. Tuy nhiên, hiện nay vẫn còn nhiều lo ngại về tình trạng của các công trình kiến trúc, một số trong đó có khả năng sập đổ. Trong giai đoạn từ năm 2002 đến 2004, Bộ Văn hóa và Thông tin Việt Nam đã chi khoảng 7 tỷ VNĐ (USD 440.000) cho dự án phục chế khẩn cấp Thánh địa Mỹ Sơn; một dự án của UNESCO được hỗ trợ bởi chính phủ Ý với số tiền là USD 800.000 và các cố gắng phục chế có nguồn vốn từ Nhật Bản hiện nay cũng đang góp phần ngăn chặn tình trạng xuống cấp của chúng. Các công việc phục chế tại đây cũng được World Monuments Fund (WMF) góp vốn.

Hình ảnh

Tham khảo

Xem thêm
Phong cách nghệ thuật các tháp Chăm
Danh sách đền tháp Chăm Pa
Tháp Chăm
 Di tích Việt Nam

Liên kết ngoài

Thánh địa Mỹ Sơn
Mỹ Sơn
Loạt bài liên quan đến công tác khảo cổ, trùng tu tại Mỹ Sơn

Du lịch Quảng Nam
Di tích tại Quảng Nam
Mỹ Sơn, Thánh địa
Đền tại Việt Nam
T
Chấm dứt thế kỷ 13
Khởi đầu thế kỷ 4
Amaravati (Chăm Pa)
Việt Nam cổ đại
Lịch sử Chăm Pa


title: Dipropus chiriquensis

text:
Dipropus chiriquensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Champion mô tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

Dipropus


title: Bộ Lưỡi rắn

text:
{{Bảng phân loại
| image = File:Ophioglossum closeup.jpg
| image_caption = Phần ngọn của cây Ophioglossum vulgatum (dương xỉ lưỡi rắn) mọc ở cồn cát Anglesey.
| regnum = Plantae
| divisio = Pteridophyta
| classis = Psilotopsida
| ordo = Ophioglossales
| ordo_authority = Link, 1833
| subdivision_ranks = Các họ và chi
| subdivision =
Họ Ophioglossaceae
Ophioglossum (kể cả Cheiroglossa)
Mankyua
Họ Botrychiaceae
Botrychium
Botrypus (the rattlesnake fern)Sceptridium (the grape-ferns)Helminthostachys|name=Dương xỉ lưỡi rắn}}
Bộ Lưỡi rắn (danh pháp khoa học: Ophioglossales) là một bộ chứa các loài  dương xỉ có thể bào tử có dạng giống như lưỡi con rắn. Theo truyền thống chúng được đưa vào trong ngành Dương xỉ (Pteridophyta), nguyên thủy như một họ và sau đó là như một bộ. Trong một số phân loại, nhóm này được đặt trong ngành riêng tách biệt, gọi là Ophioglossophyta, nhưng các nghiên cứu hệ thống hóa phân tử gần đây đã chỉ ra rằng bộ Ophioglossales có quan hệ gần với bộ Quyết lá thông (Psilotales). Phân loại gần đây nhất của Smith và ctv. (2006) đặt hai bộ này cạnh nhau trong lớp Quyết lá thông (Psilotopsida)

Ophioglossales chỉ chứa một họ, Ophioglossaceae, mà trong một số phân loại đôi khi được tách ra thành 2 hay 3 họ, lần lượt là lưỡi rắn, Ophioglossaceae, và âm địa quyết Botrychiaceae. Loài khác biệt Helminthostachys zeylanica (sâm chân rết, sâm bòng bong, nhập địa ngô công, thất chỉ quyết hay quản trọng) đôi khi được đặt trong họ riêng của chính nó là Helminthostachyaceae. Loài mới phát hiện gần đây và chi mới, Mankyua chejuense, làm cho bức tranh càng thêm phức tạp. Các xử lý gần đây nhất về các dạng lưỡi rắn đều coi tất cả chúng chỉ nằm trong một họ Ophioglossaceae.

Các loài thực vật này có các bào tử sống ngắn ngày được hình thành trong các túi bào tử thiếu hàng các tế bào hình khuyên bao quanh ổ túi bào tử và sinh ra trên cuống tách ra từ phiến lá; và các rễ to dày. Nhiều loài chỉ ra một lá lược hay phiến lá mỗi năm. Một số loài chỉ sinh ra các bông sinh sản mà không có phiến lá thông thường. Các thể giao tử là dạng sống ngầm dưới đất. Các bào tử sẽ không nảy nở nếu bị đưa ra ngoài ánh sáng, và các thể giao tử có thể sống khoảng 20 năm mà không hình thành nên thể bào tử.

Chi Ophioglossum có số nhiễm sắc thể cao nhất trong số các loài thực vật đã biết. Loài giữ kỷ lục hiện nay là Ophioglossum reticulatum, với số nhiễm sắc thể đạt tới 1.260.

Phân loại
Họ OphioglossaceaeOphioglossum (kể cả Cheiroglossa)MankyuaHọ BotrychiaceaeBotrychium: Âm địaBotrypus
Sceptridium
Helminthostachys đôi khi còn được xếp vào họ Ophioglossaceae (Xem Ophioglossales)

Hình ảnh

Chú thích

Liên kết ngoài

 Ophioglossophyta images

Lưỡi rắn


title: 29 tháng 5

text:
Ngày 29 tháng 5 là ngày thứ 149 (150 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 216 ngày trong năm.

Sự kiện
479 – Sau khi buộc Lưu Tống Thuận Đế phải thiện vị, Tiêu Đạo Thành lên ngôi hoàng đế, mở đầu triều Nam Tề.
1453 – Constantinopolis thất thủ: Quân Ottoman dưới quyền Sultan Mehmed II chiếm được Constantinopolis sau 53 ngày bao vây, kết thúc Đế quốc Đông La Mã.
1660 – Chế độ quân chủ tại Anh được khôi phục dưới quyền của Quốc vương .

 1937 – Báo L'Avant Gardel (Tiền phong), cơ quan của lao động và nhân dân Đông Dương, ra số đầu tiên tại Sài Gòn.
 1946 – Ngày thành lập Hội Liên hiệp Quốc dân Việt Nam, gọi tắt là hội Liên Việt.
1900 – Sĩ quan Pháp Émile Gentil thành lập đô thị Fort-Lamy, nay là thủ đô N'Djamena của Tchad.
1953 – Edmund Hillary và Tenzing Norgay trở thành những người đầu tiên lên đến đỉnh của Everest.
1968 – Manchester United trở thành câu lạc bộ bóng đá Anh đầu tiên đoạt Cúp vô địch châu Âu khi đánh bại câu lạc bộ Benfica trong trận chung kết.
1985 – Dưới lực đẩy của những người hâm mộ bóng đá trong cơn náo loạn trước trận chung kết Cúp vô địch châu Âu giữa đội Liverpool và Juventus, một bức tường tại sân vận động Heysel ở Bruxelles, Bỉ sụp đổ, khiến 39 người thiệt mạng và hơn 600 người bị thương.
2007 – Hiệp định về phân định ranh giới thềm lục địa giữa Việt Nam và Indonesia có hiệu lực.\
2023-cuộc bầu cử tổng thống 2023 ở Thổ Nhĩ Kì  kết thúc với chiến thắng của Recep tayyip erdogan

Sinh
 1860 – Isaac Albéniz (Isắc Anbênit), nhạc sĩ Tây Ban Nha.
 1905 – Hoàng Quốc Việt, Uỷ viên Bộ chính trị Trung ương Đảng, Chủ tịch Tổng Công đoàn, Viện trưởng Viện kiểm sát Nhân dân Tối cao, Chủ tịch Đoàn chủ tịch Ủy ban trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.
1917 – John F. Kennedy (m. 1963), Tổng thống thứ 35 của Hợp Chúng Quốc Hoa Kỳ
1929 – Đỗ Quốc Sam (m. 2010), Giáo sư, Tiến sĩ Khoa học, nguyên Đại biểu Quốc hội Việt Nam, nguyên Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Bộ trưởng đầu tiên của Bộ Kế hoạch và Đầu tư Việt Nam.
1999 — Park Ji-hoon, thần tượng âm nhạc, diễn viên người Hàn Quốc, cựu thành viên nhóm nhạc Wanna One.

Mất
 1854 – Nguyễn Phúc Đoan Thuận, phong hiệu Định Mỹ Công chúa, công chúa con vua Minh Mạng (s. 1820).
 1892 – Bahá'u'lláh, người sáng lập tôn giáo Bahá'í.
 1971 – Nguyễn Thị Định, thứ phi của vua Thành Thái, mẹ của vua Duy Tân (s. 1883).
 2021
 Gavin McLeod, diễn viên người Mỹ (s. 1931).
 B. J. Thomas, ca sĩ, diễn viên người Mỹ (s. 1942).

Những ngày lễ và kỷ niệm

Tham khảo

29
Ngày trong năm


title: Amet

text:
Amet là một thành phố và khu đô thị của quận Rajsamand thuộc bang Rajasthan, Ấn Độ.

Địa lý
Amet có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 575 mét (1886 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Amet có dân số 16.669 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Amet có tỷ lệ 66% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 76%, và tỷ lệ cho phái nữ là 56%. Tại Amet, 15% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Rajasthan


title: Hypendalia

text:
Hypendalia là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: 1236

text:
Năm 1236 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 1236


title: Bảo tàng Neues

text:
Neues Museum (tiếng Đức có nghĩa: Bảo tàng Mới) là một bảo tàng tại Berlin, Đức, nằm ở phía bắc của Bảo tàng Altes (Bảo tàng Cũ), thuộc khu vực Đảo Bảo Tàng.

Neues Museum được xây dựng lần đầu vào năm 1843 và hoàn thành năm 1855, theo bản thiết kế của kiến trúc sư Friedrich August Stüler. Vào đầu Thế chiến thứ hai, năm 1939, Neues Museum phải đóng cửa do hư hại trong những cuộc oanh tạc của Không quân Anh. Tháng 10 năm 2009, bảo tàng được mở cửa trở lại sau khi đã được kiến trúc sư người Anh David Chipperfield trùng tu. Neues Museum hiện nay trưng bày nhiều hiện vật về Ai Cập cổ đại và thời tiền sử.

Hình ảnh
Các phòng triển lãm trong Bảo tàng:

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Neues Museum Berlin
 Masterplan für die Museumsinsel
 Rede von Kulturstaatsministerin Christina Weiss am 24. Juni 2003
 Monuments in Berlin/Senate Department of Urban Development in Berlin
 Bundesamt für Bauwesen und Raumordnung: Wiederaufbau und Restaurierung des Neuen Museums mit vielen Bildern

Bảo tàng Berlin
Đảo Bảo Tàng


title: Manzonia guitiani

text:
Manzonia guitiani là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Rissoidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Manzonia


title: Sphecodes capriciosus

text:
Sphecodes capriciosus là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Schrottky mô tả khoa học năm 1906.

Chú thích

Tham khảo

Sphecodes
Động vật được mô tả năm 1906


title: Leptocerina pauliani

text:
Leptocerina pauliani là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Tham khảo

Chú thích

Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi
Leptocerina


title: Araotes lapithis

text:
Araotes lapithis, là một loài bướm nhỏ có ở Ấn Độ thuộc Họ Bướm xanh (Lycaenidae).

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 Evans, W.H. (1932) The Identification of Indian Butterflies. (2nd Ed), Bombay Natural History Society, Mumbai, India
 Gaonkar, Harish (1996) Butterflies of the Western Ghats, India (including Sri Lanka) - A Biodiversity Assessment of a threatened mountain system. Journal of the Bombay Natural History Society.
 Gay,Thomas; Kehimkar,Isaac & Punetha,J.C.(1992) Common Butterflies of India. WWF-India and Oxford University Press, Mumbai, India.
 Haribal, Meena (1994) Butterflies of Sikkim Himalaya and their Natural History.
 Kunte,Krushnamegh (2005) Butterflies of Peninsular India. Universities Press.
 Wynter-Blyth, M.A. (1957) Butterflies of the Indian Region, Bombay Natural History Society, Mumbai, India.

Xem thêm
Lycaenidae

Bướm tại Ấn Độ
Araotes


title: Họ Cỏ cào cào

text:
Họ Cỏ cào cào hay họ Thủy ngọc trâm (danh pháp khoa học: Burmanniaceae) là một họ trong thực vật có hoa, chứa khoảng 95-100 loài (chi Burmannia khoảng 63 loài và chi Gymnosiphon khoảng 30 loài) cây thân thảo nhỏ trong khoảng 9 chi. Thông thường chúng rất dễ nhận ra do phần lớn các loài thường có màu đỏ nhiều hơn là màu xanh lục và không có nhiều lá. Họ này phân bổ khắp vùng nhiệt đới, chủ yếu ở châu Mỹ và các cánh rừng Việt Nam.

Hệ thống APG II năm 2003 đặt họ này trong bộ Củ nâu (Dioscoreales) của nhánh monocots. Định nghĩa của họ này trong APG II là rộng hơn so với trong hệ thống APG năm 1998, do bao gồm cả các loài của họ Thismiaceae trong APG.

Nhóm thân cây của họ Burmanniaceae có lẽ đã xuất hiện khoảng 116 triệu năm trước (Ma), còn nhóm chỏm cây thì khoảng 93 Ma.

Đặc điểm
Các loài trong họ Burmanniaceae chủ yếu là cây thân thảo nhỏ không có diệp lục. Chúng hoặc là tự dưỡng hoặc là dị dưỡng (hoại sinh). Các hoa lưỡng tính (hoặc đơn tính cùng gốc) đối xứng tâm có màu xanh lam, bầu nhụy hạ có cánh. Các lá đài ngoài lớn hơn các lá đài trong và chỉ có 3 nhị, mọc đối diện với các lá đài trong. Quả nang nứt ra khi chín, chứa 15-100 hạt.

Trụ giữa của rễ là 2- tới 5 vòng và có thể không có lõi xốp, và mặc dù rễ của các loài trong họ thường được miêu tả như là thiếu các lông rễ, do nó hợp với mối quan hệ gần gũi của chúng với nấm, nhưng trên thực tế ở chi Burmannia thì có lông rễ. Ở các nhóm không chứa diệp lục thì các mao mạch chỉ có ở rễ, nhưng ở các nhóm khác thì có các mao mạch trong lá.

Phát sinh chủng loài
Cây phát sinh chủng loài dưới đây lấy theo APG II (2003) và APG III (2009).

Phát sinh chủng loài trong phạm vi họ Burmanniaceae vẽ theo Merckx V. và ctv (2006); Merckx V. và ctv (2008)

Các chi

Apteria
Burmannia (bao gồm cả Tripterella): Cỏ cào cào, thủy ngọc trâm
Campylosiphon (bao gồm cả Dipterosiphon)
Cymbocarpa
Dictyostega
Gymnosiphon (bao gồm cả Benitzia, Desmogymnosiphon, Ptychomeria): Hủ thảo
Hexapterella
Marthella
Miersiella

Thư viện ảnh

Liên kết ngoài
 Burmanniaceae , Thismiaceae  trong L. Watson và M.J. Dallwitz (1992 trở đi). Các họ thực vật có hoa : Miêu tả, minh họa, nhận dạng, thông tin tra cứu. Phiên bản ngày 9-3-2006. http://delta-intkey.com
 Monocot families (USDA)
 Burmanniaceae trong Quần thực vật Bắc Mỹ
 Burmanniaceae.org, một website phục vụ cho nghiên cứu về họ này.
 Burmanniaceae trên www.staff.uni-marburg.de
 Phân loại trong NCBI
 Liên kết  tại csdl.tamu.edu, Texas

Ghi chú

Cỏ cào cào, họ


title: Callispa popovi

text:
Callispa popovi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Chen & Yu miêu tả khoa học năm 1961.

Chú thích

Tham khảo

Callispa


title: Cuộc bạo động Brunei

text:
Cuộc bạo động Brunei diễn ra vào ngày 8 tháng 12 năm 1962, do Yassin Affandi lãnh đạo, khiến vua Brunei là Omar Ali Saifuddin III phải chạy sang nước láng giềng Malaysia và kêu gọi sự trợ giúp của quân đội Anh. Lực lượng bạo động đã tấn công vào Seria, thị trấn dầu lửa quan trọng nhất của lãnh thổ này. Sự tấn công được tập trung chủ yếu vào các cơ sở của hãng Shell, các đồn cảnh sát và một số các trụ sở chính quyền quan trọng. Cuộc bạo động này thường được coi như màn đầu tiên của Cuộc đụng đầu Indonesia-Malaysia.

Bối cảnh
Giữa những năm 1959 và 1962, nhiều cuộc đàm phán được tiến hành giữa các bên Đế quốc Anh, Malaya, Singapore, Sabah và Sarawak nhằm tiến tới thành lập một nhà nước liên bang mới - Liên bang Malaysia. Tuy vậy, Philippines và, đặc biệt là, Indonesia đã phản ứng dữ dội về sự có mặt của Sarawak và Sabah trong chính thể liên bang đang được thành hình này. Ngay trên phần bắc đảo Borneo, sự phản đối dữ dội cũng tới từ nhiều cánh chính trị: một số cánh chính trị địa phương từ lâu đã trù định nhằm thành lập một nhà nước độc lập cho riêng họ trên phần bắc bán đảo Borneo. Ngay như Charles Vyner Brooke, ông vua cuối cùng người da trắng của Sarawak, cũng từng có dự định như vậy, nhưng đã từ bỏ ý định đó từ năm 1941.

Từ thập niên 1950, những nhóm cánh tả và nhóm cộng sản, vốn hoạt động sôi nổi và mạnh mẽ trong cộng đồng người Hoa tại Sarawak, đã tuyên truyền mạnh mẽ cho sự ra đời của một nhà nước cánh tả tên là Bắc Kalimantan. Ý tưởng về nhà nước này, thoạt kì thủy, được khởi xướng bởi A.M. Azahari, nhà lãnh đạo của Đảng Nhân dân Brunei từ thập niên 1940. Ý tưởng này đương nhiên là đối chọi và là cản lực chính yếu với những hoạt động đang được tiến hành để thành lập nhà nước Liên bang Malaysia. Azahari, Yassin Affandi và những cộng sự lập luận rằng những khác biệt và xung khắc trên mọi mặt kinh tế, lịch sử, chính trị, văn hóa giữa Borneo và phần bán đảo Malaysia khiến cho ý tưởng về một nhà nước bao trùm trên cả bán đảo Malaysia và Borneo là không hiện thực.

Ngược với cách nghĩ của phần đông mọi người, căn cứ vào tài liệu và tư liệu lịch sử thì cho tới nay chưa có bất cứ một bằng chứng xác đáng nào chứng tỏ rằng Tổng thống Indonesia thời kì này, ông Sukarno có tham vọng về lãnh thổ trên đất Sarawak. Sukarno đã tuyên bố mạnh mẽ từ năm 1945 rằng Indonesia chỉ cố gắng giành lại và ấn định biên giới quốc gia trên những phần đất đã từng là thuộc địa của Hà Lan trước đây mà thôi. Có thể chứng thực khá rõ quan điểm này của Sukarno bằng những hành động thực tế khi Sukarno, trong khi luôn nhấn mạnh và nỗ lực giành quyền kiểm soát phần đất Tây Papua, thì dường như không hề có một hành động nào chứng tỏ muốn sáp nhập và kiểm soát Đông Timo - vốn là thuộc địa của Bồ Đào Nha.

Tuy vậy, chính phủ của Sukarno đã can thiệp bằng nhiều cách vào tình hình Bắc Borneo trong thời gian này. Với lo sợ sự kiểm soát của nhà nước Malaysia trên phần Bắc Borneo sẽ ảnh hưởng trực tiếp và mạnh mẽ tới quyền lợi của mình, Sukarno đã tiếp sức cho nhiều lực lượng chống đối Malaysia. Từ trước khi có chiến tranh với Malaysia, nhiều đoàn gián điệp Indonesia đã được gởi tới hoạt động tại vùng này.

Tham khảo

Lịch sử Brunei
Lịch sử Malaysia
Xung đột năm 1962
Cách mạng thế kỷ 20


title: Tully, Somme

text:
Tully là một xã ở tỉnh Somme, vùng Hauts-de-France, Pháp.

Địa lý
Thị trấn này có cự ly khoảng 15 miles về phía tây nam của Abbeville, trên đường D229.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Somme

Liên kết ngoài
 Tully trên trang mạng của INSEE
 Tully trên trang mạng của Quid

Tham khảo

Xã của Somme


title: Neuropolodes

text:
Neuropolodes là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Propsephus vanderplaetseni

text:
Propsephus vanderplaetseni là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Girard miêu tả khoa học năm 1991.

Chú thích

Tham khảo

Propsephus


title: Azereix

text:
Azereix  là một xã thuộc tỉnh Hautes-Pyrénées trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Khu vực này có độ cao trung bình 359 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE

Xã của Hautes-Pyrénées


title: 49 TCN

text:
Năm 49 TCN là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 49 TCN


title: Spirostyliferina lizardensis

text:
Spirostyliferina lizardensis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Litiopidae.

Miêu tả

Phân bố

Tham khảo

Liên kết ngoài

Spirostyliferina
Động vật được mô tả năm 2006


title: Mocis marcida

text:
Mocis marcida là một loài bướm đêm thuộc họ Erebidae. Nó được tìm thấy ở bờ biển của North Carolina tới Florida, phía tây đến Texas, rarely straying northward as far as New York.

Sải cánh dài khoảng 47 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 4 đến tháng 11 hoặc all quanh năm ở miền nam Florida và Texas. Có nhiều lứa trong năm.

Ấu trùng ăn nhiều loại cỏ.

Liên kết ngoài
Images
Bug Guide

Chú thích

Mocis


title: Cầu Cổng Vàng

text:
Cầu Cổng Vàng (tiếng Anh: Golden Gate Bridge) hoặc Kim Môn kiều là một cây cầu treo bắc qua Cổng Vàng, eo biển rộng một dặm (1,6 km) nối liền vịnh San Francisco và Thái Bình Dương. Cầu này nối thành phố San Francisco, California của Mỹ - mũi phía bắc của Bán đảo San Francisco - đến Quận Marin, bao gồm cả Quốc lộ Hoa Kỳ 101 và Quốc lộ 1 California qua eo biển. Cây cầu là một trong những biểu tượng được quốc tế công nhận nhất của San Francisco, California và Hoa Kỳ. Cầu đã được Hiệp hội kỹ sư dân dụng Hoa Kỳ (American Society of Civil Engineers) tuyên bố là một trong những kỳ quan thế giới hiện đại.

Khi được hoàn thành vào năm 1937, Golden Gate Bridge là cây cầu treo dài nhất trên thế giới, và đã trở thành một biểu tượng quốc tế của San Francisco, California, Hoa Kỳ, với nhịp chính dài 4.200 feet (1.280 m) và tổng chiều cao 746 feet (227 m). Kể từ khi hoàn thành đến nay đã có tám chiếc cầu khác có chiều dài vượt qua Cầu Cổng Vàng. Tuy thế, đây vẫn là cây cầu treo dài thứ hai ở Hoa Kỳ, sau cầu Verrazzano-Narrows ở New York.

Lịch sử

Dịch vụ phà
Trước khi cây cầu được xây dựng, cách duy nhất để đi lại giữa San Francisco và vùng đất mà ngày nay là hạt Marin là bằng tàu thuyền đi xuyên qua một phần của vịnh San Francisco. Dịch vụ phà bắt đầu được sử dụng khoảng đầu những năm 1820, đến thập kỷ 1840 thì dịch vụ được thực hiện thường xuyên theo lịch để mang nước đến San Francisco. Năm 1867 công ty dịch vụ Đất liền và phà Sausalito được thành lập và sau này trở thành công ty Phà Cổng Vàng, một công ty con của Đường Sắt Nam Thái Bình Dương, tập đoàn cung cấp dịch vụ phà lớn nhất thế giới những năm 1920. Chỉ phục vụ cho hành khách đường sắt và khách hàng, dịch vụ phà của Nam Thái Bình Dương mang lại lợi nhuận rất lớn và đóng vai trò quan trọng cho nền kinh tế trong vùng. Đi phà từ Hyde Street Pier, San Francisco đến Sausalito của hạt Marin mất khoàng 20' với giá 1.00 USD cho một phương tiện, sau đó mức giá này được hạ xuống để cạnh tranh với chiếc cầu mới.

Nhiều người muốn xây dựng một cây cầu để nối San Francisco với hạt Marin. San Francisco là thành phố lớn nhất của Mỹ vẫn còn đi lại chủ yếu bằng tàu phà. Vì không có một con đường cố định nối liền các cộng đồng xung quanh vịnh với nhau nên mức tăng trưởng của thành phố thấp hơn mức trung bình của quốc gia. Nhiều chuyên gia cho rằng, một cây cầu không thể được xây dựng trên eo biển. Eo biển này có thủy triều và dòng nước mạnh và xoáy, nước ở trung tâm rất sâu và có gió mạnh thường xuyên. Các chuyên gia cho rằng những cơn gió hung tợn và sương mù dày đặc sẽ gây khó khăn cho việc xây dựng và hoạt động.

Ý tưởng

Mặc dù ý tưởng về một cây cầu bắc qua Cổng Vàng đã có từ trước nhưng mãi đến năm 1916 thì ý tưởng đó mới được đưa ra trong một bản tin của San Francisco bởi James Wilkins lúc đó đang là sinh viên kỹ thuật. Theo ước tính của Hội Kỹ Sư thành phố, đế xây dựng được một cây cầu phải tốn 100 triệu USD, một con số quá lớn trong thời kỳ đó và một câu hỏi đã đặt ra cho các kỹ sư cầu đường là liệu họ có thể xây dựng được một chiếc cầu với chi phí thấp hơn không. Một người đã đưa ra đáp án cho vấn đề trên, đó là Joseph Strauss, một kỹ sư có nhiều hoài bão và mơ ước. Trong luận văn tốt nghiệp của mình ông thiết kế một cây cầu sắt dài bắc qua eo biển Bering. Trước đó Strauss đã hoàn tất 400 chiếc cầu kéo, hầu hết là được xây dựng trên đất liền, chưa có công trình nào mang tầm cỡ của công trình mới này. Trong những bản vẽ đầu tiên của mình Strauss thiết kế một mút chìa đỡ bao lơn cực lớn ở hai phía của eo biển, hai mút chìa này được nối với nhau bởi một đoạn treo ở trung tâm mà theo Strauss phân đoạn này có thể được xây dựng với 17 triệu USD.

Chính quyền địa phương đồng ý việc xây cầu theo ý tưởng của Strauss với điều kiện là Strauss phải chỉnh sửa thiết kế và chấp nhận thông tin đầu vào từ các chuyên gia tư vấn dự án. Một bản thiết kế về một cây cầu treo được xem là thực tế nhất bởi vì nó phù hợp với những tiến bộ trong ngành luyện kim thời bấy giờ.

Strauss phải mất hơn mười năm để kêu gọi sự ủng hộ của cộng đồng Bắc California.. Việc xây dựng chiếc cầu vấp phải nhiều sự phản đối kể cả kiện tụng. Cục Chiến tranh lo ngại rằng cây cầu sẽ cản trở giao thông đường thủy; hải quân sợ rằng một vụ va chạm tàu hoặc việc phá hủy cầu có thể chặn lối vào một trong những cảng chính của nó. Liên đoàn lao động yêu cầu phải tuyển dụng nhân công địa phương làm việc cho công trình. Tập đoàn Đường sắt Nam Thái Bình Dương, một trong những đơn vị kinh doanh phát đạt nhất ở California đã phản đối việc xây chiếc cầu vì cho rằng chiếc cầu sẽ gây ảnh hưởng đến dịch vụ phà của họ và đệ đơn kiện chống lại dự án. Sự việc đó dẫn đến một cuộc tẩy chay hàng loạt nhằm vào dịch vụ phà của tập đoàn này. Tháng 5 năm 1924, Đại tá Herbert Deakyne thay mặt cho Bộ trưởng Chiến tranh tổ chức phiên điều trần thứ hai yêu cầu sử dụng đất liên bang cho việc việc xây dựng cầu. Deakyne, thay mặt cho Bộ trưởng Chiến tranh, chấp thuận chuyển nhượng đất đai cần thiết cho việc xây dựng cây cầu và các con đường huyết mạch cho "Hiệp hội Xây dựng cầu Cổng Vàng". Strauss có thêm một đồng minh nữa là ngành công nghiệp sản xuất xe ôtô mới ra đời mong muốn sự phát triển cầu đường sẽ kích thích nhu cầu mua xe của người dân.

Tên của cầu lần đầu tiên được sử dụng vào năm 1917 trong cuộc thảo luận ban đầu giữa Strauss và kỹ sư của thành phố San Fransisco. Cái tên được chính thức công nhận trong đạo luật Golden Gate Bridge and Highway District do cơ quan luật pháp của tiểu ban hành năm 1923.

Thiết kế

Strauss là kỹ sư trưởng phụ trách thiết kế tổng thể và xây dựng của dự án. Tuy nhiên, do ông có ít kinh nghiệm và hiểu biết trong thiết kế cáp treo nên phần lớn các nhiệm vụ liên quan đến kỹ thuật và thiết kế do những chuyên gia khác phụ trách.

Irving Morrow, một kiến trúc sư dân cư gần như chưa được biết đến đảm trách thiết kế hình dáng tổng thể của những tháp cầu, kết cấu chiếu sáng, và các loại trang trí nghệ thuật như đèn đường, lan can và lối đi. Với sự thuyết phục của nhiều người dân địa phương, Morrow đã thay màu xám bạc chuẩn mực bằng màu cam quốc tế nổi tiếng dùng cho lớp sơn phủ của cây cầu và từ đó đến nay màu sắc đó vẫn không thay đổi.

Kỹ sư lão luyện Charles Alton Ellis, cộng tác từ xa với nhà thiết kế cầu nổi tiếng Leon Moisseiff, là kỹ sư chính của dự án. Với thiết kế kết cấu cơ bản của mình, Moisseiff đã đưa ra "lý thuyết độ lệch" mà theo đó một con đường mỏng và mềm mại sẽ lúc lắc theo gió, điều này làm giảm đáng kể sức ép đối với cây cầu bằng cách chuyển các áp lực vào các dây cáp treo và đến tháp cầu. Mặc dù Cầu Cổng vàng đã chứng minh được sự hoàn chỉnh trong thiết kế, tuy nhiên, một thiết kế sau này của Moiseiff, cây cầu Tacoma Narrow đầu tiên đã đổ sập trong một trận dông bão không lâu sau khi hoàn tất.

Ellis là một học giả và là nhà toán học có thời gian làm giảng viên kỹ thuật cho trường Đại học Illinois mặc dù ông không có bằng cấp kỹ thuật nào (cuối cùng ông cũng lấy được bằng kỹ sư dân dụng của trường Đại học Illinois trước khi thiết kế cầu Cổng Vàng và sau đó làm giảng viên của Đại học Purdue trong 12 năm trước khi về hưu). Ông trở thành chuyên gia trong thiết kế kết cấu, tác giả của những quyển sách giáo khoa chuẩn mực thời bấy giờ. Ellis đã đóng góp nhiều lý thuyết và kỹ thuật để xây dựng cây cầu nhưng ông lại ít được tín nhiệm.Tháng mười một năm 1931, lấy lý do là để hạn chế chi phí gởi và nhận điện tín với Moisseiff, Strauss sa thải Ellis và thay thuộc cấp cũ của mình là Clifford Paine vào vị trí của Ellis.Do quá say sưa với dự án và không thể tìm được việc làm khác trong thời kỳ Suy Thoái, Ellis chấp nhận làm việc không lương 70 giờ một tuần.

Để tự quảng bá bản thân và được lưu danh, Strauss đã hạ thấp những đóng góp của các cộng sự của mình, những người đã làm việc hết mình để cây cầu được hoàn thành dù họ nhận được rất ít sự thừa nhận và được trả lương rất thấp. Ông đã làm được việc ghi công mình như là người đóng vai trò chính trong thiết kế và tầm nhìn của cây cầu. Chỉ rất lâu sau đó đóng góp của các thành viên khác mới được đánh giá một cách đúng đắn. Tháng 5 năm 2007, quận Cầu Cổng Vàng đưa ra báo cáo chính thức về 70 năm cống hiến của chiếc cầu nổi tiếng và quyết định điều chỉnh sai lầm cũ bằng cách công nhận Ellis là người thiết kế cây cầu.

Tài chính
Theo một đạo luật được đưa ra bởi cơ quan lập pháp California vào năm 1928, The Golden Gate Bridge and Highway District được công nhận là một tổ chức chính thức để thiết kế, xây dựng và chi trả cho việc xây dựng Cầu Cổng Vàng. Tuy nhiên, sau khi phố Wall sụp đổ năm 1929, tổ chức này không thể tăng ngân quỹ dành cho xây dựng, do đó họ vận động biện pháp bán trái phiếu để thu được 38 triệu USD. Tháng 11 năm 1930 việc bán trái phiếu được thông qua trong cuộc biểu quyết giữa các hạt liên quan đến cây cầu. Ngân sách xây dựng tại thời điểm phê duyệt là 30.100.000 $. Tuy nhiên, trái phiếu không thể bán được cho đến năm 1932 khi Amadeo Giannini, nhà sáng lập Ngân hàng Hoa Kỳ đóng tại San Francisco, thay mặt cho ngân hàng của ông đồng ý mua toàn bộ trái phiếu để giúp đỡ cho nền kinh tế địa phương.

Xây dựng
Việc xây dựng bắt đầu vào ngày 05 tháng 1 năm 1933. Chi phí cho dự án hơn 35.000.000 USD.

Strauss là người đứng đầu xuyên suốt của dự án, giám sát việc xây dựng hàng ngày và tham gia vào việc động thổ. Là cựu sinh viên của trường ĐH Cincinnati, ông đã dùng một viên gạch của hội trường McMicken của trường này sau khi bị phá hủy và đặt vào trụ thả neo trước khi chỗ này được đổ bê tông. Bằng việc cải tiến cách sử dụng lưới an toàn di động đặt bên dưới công trường xây dựng, ông đã giúp cho nhiều công nhân tránh khỏi những tai nạn đáng tiếc.Trong số 11 người thiệt mạng trong quá trình xây dựng, mười người bị thiệt mạng (khi cây cầu sắp được hoàn thành) khi lưới an toàn bị rơi dưới sức ép của một dàn giáo bị ngã.Chiếc lưới này đã cứu sống 19 người khác, những người này về sau trở thành những thành viên đầy tự hào trong Câu lạc bộ Nửa đường đến Địa ngục.

Dự án này được hoàn thành vào tháng 4 năm 1937. Chi phí cho dự án thấp hơn ngân sách cho phép là 1,3 triệu USD.

Khánh thành

Lễ khánh thành bắt đầu ngày 27 tháng 5 năm 1937 và kéo dài một tuần. Một ngày trước khi các phương tiện giao thông được cho phép đi lại, 200.000 người đã đi trên cầu bằng cách đi bộ hoặc trượt băng. Trong ngày khai mạc, thị trưởng Angelo Rossi và các quan chức đi phà sang hạt Marin và đi qua chiếc cầu trên một đoàn xe hộ tống để trở về quận Highway. Bài hát "There's a Silver Moon on the Golden Gate" (tạm dịch là "Cổng vàng lấp lánh ánh trăng bạc") được chọn làm bài hát chính thức cho lễ kỷ niệm. Strauss viết một bài thơ "Hoàn thành một sứ mệnh cao cả" mà hiện nay bạn có thể đọc thấy khi đi trên chiếc cầu. Buổi trưa ngày hôm sau, tổng thống Franklin D. Roosevelt phát tín hiệu cho phép các phương tiện bắt đầu lưu thông trên cầu. Khi các hoạt động kỷ niệm vượt ra ngoài tầm kiểm soát, phòng cảnh sát San Fransisco phải giải tán một đám đông gây rối ở trung tâm khu vực Polk Gulch. Sau đó các hoạt động dân sự và văn hóa "Fiesta" ("Ngày Hội") diễn ra suốt nhiều tuần lễ. Tượng của Strauss được chuyển đến một công trường gần chiếc cầu vào năm 1955.

Các đặc tính
Nhiều kỹ sư, chuyên viên đã góp công từ kỹ thuật cho đến mỹ thuật tô điểm cho cây cầu vừa hùng vĩ, hoành tráng vừa rực rỡ màu sắc dưới ánh nắng ban ngày cho đến huy hoàng lộng lẫy dưới ánh đèn ban đêm. Ánh sáng và màu sắc được thiết kế theo lối Art Deco Theme. Cầu được sơn màu đỏ cam "orange vermilion" nổi bật huy hoàng giữa vùng biển xanh và núi cỏ khô vàng nhạt, màu đỏ cam tươi sáng tàu bè dễ nhìn thấy từ xa.

Lớp sơn nguyên thủy sau nhiều năm bị rỉ sét vì hơi muối từ nước biển đến năm 1965 đã được cạo bỏ và sơn lại bằng sơn lót zinc silicate và phủ bên ngoài bằng sơn acrylic emulsion. Vừa cạo vừa sơn lại phải mất 30 năm và hoàn tất năm 1995. Hiện nay hàng ngày một toán thợ sơn 38 người lo sơn cầu, họ làm việc quanh năm vì vừa sơn xong đến đầu cầu bên này thì đầu cầu bên kia!

Các thông số kỹ thuật
Nhịp cầu chính giữa là nhịp cầu dài nhất trong các cây cầu treo cho đến năm 1964, khi chiếc cầu Verrazano-Narrows được dựng lên giữa hai quận Staten Hhjnnd và Brooklyn ở New York. Những chiếc tháp của cầu Cổng Vàng cũng là những cái tháp cầu treo cao nhất thế giới thời bấy giờ.Năm 1957 cầu Michigan's Mackinac hoàn thành với chiều dài vượt qua cầu Cổng Vàng và trở thành chiếc cầu treo hai tháp dài nhất thế giới. Tuy thế nhịp cầu của Mackinac vẫn ngắn hơn nhịp cầu của cầu Cổng Vàng.

Kết cấu
Trọng lượng của phần lưu thông được chuyển sang hai dây cáp xuyên qua hai tháp chính và cố định ở phần bê tông ở hai đầu. Mỗi dây cáp được làm bằng 27.572 sợi kim loại. Tổng chiều dài các sợi cáp cấu thành hai dây cáp chính là 80.000 dặm (129.000 km); tổng chiều dài này bằng 5,79 lần đường kính Trái Đất. Tổng số đinh tán dùng cho cây cầu là 1.200.000 cây.

Giao thông

Vì là con đường duy nhất để đi từ San Francisco đến phía Bắc, cây cầu là một phần của quốc lộ U.S Route 101 và California Route 1. Lằn ranh giới giữa các làn xe được dịch chuyển để phù hợp với mô hình giao thông. Vào buổi sáng các ngày thường, giao thông chủ yếu theo hướng nam vào thành phố nên bốn trong số sáu làn xe dành cho các phương tiện chạy theo hướng nam. Ngược lại, vào buổi chiều các ngày trong tuần, bốn làn xe dành cho các phương tiện chạy theo hướng bắc. Mặc dù việc lấp đặt một hàng rào di động được bàn đến từ những năm 1980, mãi đến tháng 3 năm 2005. Ban giám đốc quản lý chiếc cầu mới cam kết sẽ tìm nguồn tài trợ để thực hiện công tác nghiên cứu trị giá hàng triệu USD trước khi có thể thực hiện việc lắp đặt một hàng rào di động. Lối đi phía đông chỉ dành cho người đi bộ và xe đạp vào ban ngày của những ngày trong tuần, và lối đi phía tây mở cửa cho xe đạp vào buổi chiều ngày của những ngày trong tuần trong tuần, cuối tuần, và ngày lễ.

Tính thẩm mỹ

Mặc dù nhìn giống như màu đỏ nhưng màu của cây cầu được gọi một cách chính thức là màu cam đỏ, được biết đến qua cái tên "quốc tế cam". Kiến trúc sư tư vấn Irving Morning là người lựa chọn màu sắc cho chiếc cầu bởi vì nó phù hợp với môi trường tự nhiên xung quanh và cũng để nó có thể nổi bật được giữa lớp sương mù.

Cây cầu được nhắc đến là một trong những ví dụ đẹp nhất của kỹ thuật xây cầu, cả về những thách thức trong thiết kế kết cấu và sự hấp dẫn thẩm mỹ của nó. Nó được Hội kỹ sư dân dụng Hoa Kỳ bầu chọn là một trong những kỳ quan hiện đại của thế giới. Tạp chí du lịch Frommer thì cho rằng Cầu Cổng vàng "có thể là một cây cầu đẹp nhất, chắc chắn là một cây cầu được chụp ảnh nhiều nhất trên thế giới" (mặc dù Frommers cũng dành chữ "được chụp ảnh nhiều nhất" để vinh danh cầu tháp ở Luân Đôn, Anh).

Vấn đề thẩm mỹ là nguyên nhân chính khiến cho bản thiết kế đầu tiên của Strauss bị từ chối. Khi tái đệ trình kế hoạch xây dựng cây cầu của mình, ông thêm thắt các chi tiết, chẳng hạn như ánh sáng, để phác thảo cáp và tháp của cây cầu.

Các vấn đề hiện tại

Những vụ tự vẫn
Cầu Cổng Vàng bắc qua Vịnh San Francisco là một trong những công trình xây dựng giao thông vĩ đại nhất của nước Mỹ trong thế kỷ 20. Thế nhưng nó lại được mệnh danh là "Bãi tự sát nổi tiếng thế giới". Làn đường trên cầu cách mặt nước 79m. Sau khi nhảy từ trên cầu xuống, khoảng 4s sau thì chạm mặt nước, lúc đó vận tốc xấp xỉ là 142 Km/h.

Vụ tự vẫn đầu tiên xảy ra sau khi cây cầu khánh thành 1 ngày. Không có số liệu chính xác số người tự vẫn ở đây từ khi cây cầu hoàn thành. Bởi vì có nhiều vụ không có người chứng kiến, vì trời tối và nơi đây thường có sương mù dày đặc.

Nước ở nơi đây chỉ khoảng 8 độ C. Đặc biệt ở đây có loài cá mập trắng. Chúng thường tụ tập thành từng đàn và quanh quẩn dưới chân cầu.

Tính đến năm 2005 người ta đã thống kê được có khoảng 1200 vụ tự vẫn tại đây. Đó là những vụ người ta chứng kiến và ghi chép lại. Người ta thống kê rằng trung bình khoảng 2 tuần thì xảy ra một vụ. Trong năm 2006 có 34 vụ nhảy cầu tự vẫn xác vớt lên được. Có 4 vụ xác không tìm thấy. Bên cạnh đó có một vài xác vớt lên từ dưới dòng nước được cho là từ các vụ tự vẫn.

Gió
Kể từ khi hoàn thành, Cầu Cổng Vàng bị đóng cửa 3 lần do các điều kiện thời tiết: vào ngày 01 tháng 12 năm 1951 do gió mạnh lên đến 111 km/giờ; vào 23 tháng 12 năm 1982, do gió mạnh 113 km/giờ; và ngày 03 tháng 12 năm 1983 với sức gió 121 km/giờ.

Tăng cường kháng chấn
Những hiểu biết hiện đại về ảnh hưởng của động đất đến các công trình xây dựng đã làm người ta quan tâm đến việc tăng cường kháng chấn cho cầu Cổng Vàng. Do cầu này nằm gần đứt gãy San Andreas, một đứt gãy có khả năng gây ra các trận động đất lớn. Khi nghĩ đến khả năng có thể đứng vững trước những trận động đất được dự báo, cây cầu hoàn hoàn có thể bị phá hủy về cấu trúc (như sụp đổ) bởi sự phá hủy của dàn chịu lực trên vòm cao 98 m trên Fort Point. Một chương trình trị giá 392 triệu USD được tiến hành để nâng cấp khả năng chịu lực của cấu trúc với những thiệt hại nhỏ nhất. Chương trình tăng cường kháng chấn sẽ được hoàn thành theo kế hoạch vào năm 2012..

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Golden Gate Bridge official site

 Images of the Golden Gate Bridge from San Francisco Public Library's Historical Photograph database

Công trình kiến trúc San Francisco
Art Deco
Cầu tại California
Vịnh San Francisco
Cầu dây võng
Giao thông San Francisco
Danh lam thắng cảnh San Francisco


title: Leptotarsus macquartii

text:
Leptotarsus macquartii là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Leptotarsus


title: Charidotella pallescens

text:
Charidotella pallescens là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Boheman miêu tả khoa học năm 1855.

Chú thích

Tham khảo

Charidotella


title: Randy Jackson

text:
Randall Darius "Randy" Jackson (sinh 23 tháng 6 năm 1956 tại Baton Rouge, Louisiana, Hoa Kỳ) là một nhạc sĩ và nhà sản xuất âm nhạc người Mỹ từng đoạt giải Grammy. Ông nổi tiếng với vai trò là giám khảo cuộc thi âm nhạc American Idol.

Tham khảo

Nhạc sĩ Mỹ
Người Louisiana
Nhà sản xuất thu âm Mỹ
Nam ca sĩ Mỹ
Người đoạt giải Grammy
Thí sinh American Idol
Nghệ sĩ của Columbia Records
Nhân vật còn sống


title: Xylocopa vachali

text:
Xylocopa vachali là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Pérez mô tả khoa học năm 1901.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ong bầu
Động vật được mô tả năm 1901


title: 11974 Yasuhidefujita

text:
11974 Yasuhidefujita (1994 YF) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 24 tháng 12 năm 1994 bởi T. Kobayashi ở Oizumi.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 11974 Yasuhidefujita

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1994


title: Tetraloniella flaviscopa

text:
Tetraloniella flaviscopa là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Hedicke mô tả khoa học năm 1933.

Chú thích

Tham khảo

Tetraloniella
Động vật được mô tả năm 1933


title: Carolles

text:
Carolles  là một xã thuộc tỉnh Manche trong vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 0-77 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Manche


title: Dicranomyia caledoniensis

text:
Dicranomyia caledoniensis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Riềng lông nhung

text:
Riềng lông hay riềng lông nhung (danh pháp hai phần: Alpinia velutina) là cây thân thảo thuộc họ Gừng.

Cây mọc ven suối và dưới tán rừng ở Trung Quốc và miền Trung Việt Nam.

Chú thích

Tham khảo

V
Thực vật Việt Nam


title: (14870) 1990 SM14

text:
{{DISPLAYTITLE:(14870) 1990 SM14}}

(14870) 1990 SM14 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henri Debehogne ở Đài thiên văn La Silla ở Chile ngày 24 tháng 9 năm 1990.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 14001–15000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1990
Được phát hiện bởi Henri Debehogne
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Hải Hậu

text:
Hải Hậu là một huyện ven biển thuộc tỉnh Nam Định, Việt Nam.

Địa lý
Huyện Hải Hậu nằm ở phía đông nam tỉnh Nam Định, cách thành phố Nam Định khoảng 35 km về phía đông nam, cách trung tâm thủ đô Hà Nội khoảng 135 km, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp huyện Giao Thủy
Phía tây giáp huyện Trực Ninh và huyện Nghĩa Hưng
Phía nam giáp Biển Đông
Phía bắc giáp huyện Xuân Trường.

Cực Nam của huyện nằm tại cửa Lạch Giang của sông Ninh Cơ, thị trấn Thịnh Long, ranh giới với huyện Nghĩa Hưng. Bờ biển Hải Hậu dài dọc theo thị trấn Thịnh Long và các xã Hải Hòa, Hải Triều, Hải Chính, Hải Lý, Hải Đông và giáp với huyện Giao Thủy.

Hành chính
Huyện Hải Hậu có 34 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm 3 thị trấn: Yên Định (huyện lỵ), Cồn, Thịnh Long và 31 xã: Hải An, Hải Anh, Hải Bắc, Hải Châu, Hải Chính, Hải Cường, Hải Đông, Hải Đường, Hải Giang, Hải Hà, Hải Hòa, Hải Hưng, Hải Long, Hải Lộc, Hải Lý, Hải Minh, Hải Nam, Hải Ninh, Hải Phong, Hải Phú, Hải Phúc, Hải Phương, Hải Quang, Hải Sơn, Hải Tân, Hải Tây, Hải Thanh, Hải Triều, Hải Trung, Hải Vân, Hải Xuân.

Lịch sử
Ngày 27 tháng 12 năm 1888, Thống sứ Pháp chuẩn y Quyết định của Nha Kinh lược Bắc Kỳ thành lập huyện Hải Hậu gồm các tổng Quần Phương (gồm các làng: Quần Anh Thượng, Quần Anh Trung, Quần Anh Hạ, Phương Đê của tổng Ninh Cường), Ninh Nhất của huyện Trực Ninh, phần lớn tổng Kiên Trung (7 xã phía nam) của huyện Giao Thuỷ và tổng Tân Khai (vùng đất mới khai phá và vẫn tiếp tục được khai phá). Khi mới thành lập, huyện Hải Hậu gồm 5 tổng, 36 xã, thôn.

Sau năm 1954, huyện Hải Hậu có 39 xã: Hải An, Hải Anh, Hải Bắc, Hải Bình, Hải Cát, Hải Châu, Hải Chính, Hải Cường, Hải Đông, Hải Đường, Hải Giang, Hải Hà, Hải Hòa, Hải Hùng, Hải Hưng, Hải Lộc, Hải Long, Hải Lý, Hải Minh, Hải Nam, Hải Ninh, Hải Phong, Hải Phú, Hải Phúc, Hải Phương, Hải Quang, Hải Sơn, Hải Tân, Hải Tây, Hải Thắng, Hải Thanh, Hải Thành, Hải Thịnh, Hải Tiến, Hải Toàn, Hải Triều, Hải Trung, Hải Vân, Hải Xuân.

Năm 1958, thành lập thị trấn Cồn trên cơ sở một phần diện tích tự nhiên và dân số các xã Hải Tiến, Hải Tân và Hải Lý. Đây là thị trấn được thành lập đầu tiên tại Nam Định.

Ngày 29 tháng 1 năm 1966, sáp nhập một phần diện tích và dân số của xã Hải Lộc vào xã Hải Đông.

Ngày 26 tháng 3 năm 1968, sáp nhập 7 xã: Trực Thái, Trực Phú, Trực Đại, Trực Hùng, Trực Cường, Trực Tiến và Trực Thắng của huyện Trực Ninh vào huyện Hải Hậu.

Ngày 28 tháng 8 năm 1971, sáp nhập xã Hải Bình vào xã Hải Minh.

Ngày 18 tháng 12 năm 1976, sáp nhập xã Hải Tiến vào thị trấn Cồn; hợp nhất xã Hải Đường và xã Hải Cát thành một xã lấy tên là xã Hải Đường; hợp nhất xã Hải Trung và xã Hải Thành thành một xã lấy tên là xã Hải Trung; hợp nhất xã Trực Đại và xã Trực Tiến thành một xã lấy tên là xã Trực Đại.

Ngày 27 tháng 6 năm 1977, hợp nhất xã Hải Hưng và xã Hải Thắng thành một xã lấy tên là xã Hải Hưng, hợp nhất xã Hải Anh và xã Hải Hùng thành một xã lấy tên là xã Hải Anh.

Ngày 1 tháng 4 năm 1986, thành lập thị trấn Yên Định, thị trấn huyện lỵ huyện Hải Hậu trên cơ sở 31,72 ha diện tích tự nhiên của xã Hải Bắc, 79,04 ha diện tích tự nhiên của xã Hải Hưng và 112,6 ha diện tích tự nhiên của xã Hải Phương.

Ngày 26 tháng 2 năm 1997, chuyển 6 xã: Trực Thái, Trực Phú, Trực Đại, Trực Hùng, Trực Cường về huyện Trực Ninh vừa tái lập; chuyển xã Hải Thịnh thành thị trấn Thịnh Long.

Ngày 10 tháng 12 năm 2014, thị trấn Thịnh Long được công nhận là đô thị loại IV.

Ngày 1 tháng 2 năm 2020, sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số của xã Hải Toàn vào xã Hải An.

Huyện Hải Hậu có 3 thị trấn và 31 xã trực thuộc như hiện nay.

Kinh tế - xã hội
Tốc độ tăng trưởng GDP bình quân giai đoạn 2003 - 2005 đạt 8,1%/năm, giai đoạn 2006 - 2010 đạt 9,5%/năm; bình quân cả thời kỳ 2003 - 2010 là 8,5%/năm. Thu nhập bình quân năm 2016 đạt khoảng 34,48 triệu đồng/người (theo giá hiện hành).

Hải Hậu là một trong những vựa lúa của Nam Định cũng như vùng đồng bằng sông Hồng. Đây là một trong những đơn vị đầu tiên đạt năng suất lúa 5 tấn/ha. Hải Hậu khá nổi tiếng với gạo tám, nếp hương, dự, v.v...

Kinh tế của Hải Hậu khá đa dạng, gồm nông nghiệp (trồng lúa), đánh bắt và chăn nuôi thủy hải sản, thủ công mỹ nghệ (nghề mộc), làm muối, cây cảnh và đặc biệt là du lịch. Huyện Hải Hậu phát triển du lịch tại bãi tắm Thịnh Long. Ngoài ra cảng Thịnh Long cũng đóng vai trò trong phát triển kinh tế của huyện. Bốn xã được coi là mũi nhọn trong nền kinh tế Hải Hậu là thị trấn Cồn – nơi có chợ Cồn là trung tâm của cả vùng, thị trấn Thịnh Long, thị trấn Yên Định – là trung tâm huyện và xã Hải Giang, Hải Phong, Hải Ninh nơi có những cánh đồng lúa tám thơm đặc sản Hải Hậu. Bờ biển Hải Hậu còn có các cánh đồng muối. Người dân ở đây cũng tham gia đánh bắt hải sản. Ngoài ra, vào lúc nông nhàn người dân cũng đi làm ở các nơi đem lại một nguồn thu nhập quan trọng trong mỗi gia đình.

Hạ tầng
Trong những năm qua, với phương châm Nhà nước và nhân dân cùng làm, Hải Hậu đã tập trung xây dựng những công trình trọng điểm nhằm góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế, xã hội - văn hoá và nâng cao đời sống cho người dân. Đến cuối năm 2004, 99% đường giao thông nông thôn trên địa bàn huyện đã được nhựa hoá, bê tông hoá; 99% hộ dân được dùng điện lưới quốc gia, trạm xá được xây dựng theo tiêu chuẩn của Bộ Y tế, 50% số dân được dùng nước sạch.

Đặc sản
Gạo tám xoan Hải Hậu là một loại gạo thu hoạch trên việc trồng lúa tám xoan tại một số cánh đồng nhỏ của mảnh đất Hải Hậu. Đây là một loại gạo thơm tự nhiên và giàu chất dinh dưỡng. Hiện nay, việc trồng lúa tám xoan chỉ thực sự trồng trên được 2 – 3 xã có chất đất khá đặc biệt của huyện Hải Hậu tỉnh Nam Định. Loại gạo tám này đã được xuất khẩu ra nước ngoài và hiện đang được nhiều các nhà khoa học quan tâm để phát triển giống lúa này. Ngoài gạo tám xoan nổi tiếng, Hải Hậu còn có một số đặc sản như bánh nhãn.

Làng nghề
Nói đến vùng đất trăm nghề người ta thường nghĩ tới khu vực Hà Nội, phía tây Bắc Ninh, phía bắc Hưng Yên, phía đông nam Vĩnh Phúc, các huyện của tỉnh Hà Tây cũ, hay ven thành phố lớn, khu vực giao thông thuận lợi,... Nếu như so với các huyện, khu vực phía Nam vùng đồng bằng sông Hồng thì Hải Hậu là một huyện hiếm hoi đa dạng nhiều làng nghề, làng có nghề và nhóm nghề và có thu nhập bình quân đầu người rất cao từ hiệu quả làng nghề. Các làng nghề truyền thống cũ, làng nghề mới, làng có nghề tại huyện:
Các làng nghề trồng hoa, cây cảnh như: Nguyễn Chẩm A và Đỗ Bá ở thị trấn Cồn; Hồng Tiến ở Hải Phú; Bắc Hưng ở Hải Hưng; Phạm Tăng ở Hải Tân; Hải Sơn; Tam Tùng Nam ở Hải Đường; Văn Lý ở Hải Lý; Xuân Bắc ở Hải Xuân; Cờ Hồng ở Hải Long; Hải Hòa
Trồng dược liệu ở Hải Quang và lân cận
Nghề đan lưới và nghề cá ở Hải Triều
Nghề nuôi trồng thủy sản ở xã Hải Châu và xã Hải Chính
Nghề làm muối ở Hải Lý
Nghề đúc nhôm và mộc ở Hải Vân
Nghề mộc Đông Hữu (Hải Anh)
Các làng nghề mộc mỹ nghệ như: Tam Tùng Đông (Hải Đường); Cồn Thịnh (Hải Anh); Bình Minh (Hải Minh); Phạm Rỵ (Hải Trung)
Nghề đồ cổ xóm 9, 10 khu Tân Tiến (Hải Minh)
Nghề dệt chiếu An Đạo (Hải An) và Phương Đức (Hải Bắc)
Xe đay, dệt chiếu Giáp Nam (Hải Phương)
Kéo sợi PE, dệt lưới thị trấn Thịnh Long
Làm kèn tây Phạm Pháo (Hải Minh)
Làm bánh kẹo Đông Cường (thị trấn Yên Định)
Một số có nghề chế biến thực phẩm thị trấn Yên Định
Một số có nghề chế biến cau ở Hải Đường
Làng nghề xây dựng xã Hải Phúc, Hải Phong.

Giáo dục
Giáo dục, đào tạo ngày càng được xã hội hoá sâu rộng. Tất cả các thị xã, thị trấn đều có trường học cao tầng, nhiều xã có 3 – 4 trường. Chất lượng giáo dục toàn diện được củng cố vững chắc cả về giáo dục, trí dục, đức dục, giáo dục quốc phòng và pháp luật. Đặc biệt, số học sinh ở cả ba cấp đạt kết quả cao qua các kỳ thi học sinh giỏi tăng đều qua các năm, đạt thứ hạng 2, 3 toàn tỉnh. Đến năm 2002, 100% xã, thị trấn hoàn thành phổ cập giáo dục trung học cơ sở. Năm 2004, toàn huyện có 6 trường mầm non, 30 trường tiểu học, 3 trường trung học cơ sở và 1 trường trung học phổ thông đạt chuẩn quốc gia trong giai đoạn 2001 – 2010.

Huyện Hải Hậu có 8 trường THPT công lập: THPT A Hải Hậu, THPT B Hải Hậu, THPT C Hải Hậu, THPT Thịnh Long và THPT Trần Quốc Tuấn, PTTH Vũ Văn Hiếu, THPT An Phúc, THPT Dân Lập Hải Hậu. Trong đó, trường THPT A Hải Hậu là một trong những lá cờ đầu trong tỉnh về giáo dục đào tạo.

Dân số
Huyện có diện tích 230,22 km². Toàn bộ diện tích huyện Hải Hậu là đồng bằng với khoảng 32 km bờ biển, trên địa bàn huyện không có ngọn núi nào. Huyện có dân số 262.901 người (1/4/2019). 45% dân số theo đạo Thiên Chúa.

Huyện có diện tích 228,14 km², dân số năm 2022 là 333.415 người, mật độ dân số đạt 1.461 người/km².

Giao thông
Huyện có đường bộ quốc lộ 21A (điểm cuối là thị trấn Thịnh Long), Quốc lộ 21B, Quốc lộ 37B (tỉnh lộ 56 cũ), Tỉnh lộ 488, 488C, 489B; đường sông (sông Ninh Cơ) và đường biển. Đây là địa phương có dự án Đường cao tốc Ninh Bình – Hải Phòng đi qua.

Tháng 10/2018, Cầu Thịnh Long nối liền 2 huyện Nghĩa Hưng và Hải Hậu đã chính thức được khởi công và khánh thành vào ngày 28/5/2020 với tổng mức đầu tư hơn 1.158 tỉ đồng.

Danh nhân
 Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu (1947-) Thứ trưởng Bộ Quốc Phòng (1998-2011) Phó Tổng tham mưu trưởng Quân Đội Nhân Dân Việt Nam, Anh Hùng Lực Lượng Vũ Trang Nhân Dân, Tư Lệnh Quân Đoàn 1, Tư Lệnh thứ nhất quân đoàn 1
Thượng Tướng Vũ Hải Sản (1961-) Ủy viên Ban Chấp hành trung ương Đảng - Ủy viên Quân ủy Trung ương, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, nguyên Phó Bí thư Đảng ủy, Tư lệnh Quân khu 3.
 Thiếu tướng Lê Quốc Sản(1920-2000)
 Thiếu tướng Lâm Trọng Đông - Ủy viên Thường Vụ Đảng Ủy Chủ nhiệm Chính trị Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng
 Giáo sư Ngô Đức Thịnh, ông nguyên là Viện trưởng Viện Nghiên cứu Văn hóa Việt Nam
 Nhà thơ Vũ Quần Phương, tên thật là Vũ Ngọc Chúc là nhà thơ, nhà báo và nhà phê bình văn học.
 Nhà văn Mai Thảo,tên thật: Nguyễn Đăng Quý, bút hiệu khác: Nguyễn Đăng; là một nhà văn hiện đại Việt Nam.
 Nhà văn Nguyễn Thi, một nhà văn Việt Nam nổi tiếng trong thời kì chiến tranh Việt Nam, ông đã được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học - Nghệ thuật năm 2000.
 Nhà văn Đào Hồng Cẩm, nhà viết kịch, nhà văn Việt Nam. Ông đã được trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học –Nghệ thuật đợt 1 (1996).
 Nhạc sĩ Vũ Thành An, một trong những nhạc sĩ nổi bật của miền Nam Việt Nam thời kỳ 1954 - 1975. Các "Bài không tên" là những tác phẩm nổi tiếng của ông. Hiện nay, ông là một phó tế của Giáo hội Công giáo Rôma, đã ngừng sáng tác nhạc tình ca mà chỉ sáng tác thánh ca.[3]
 Nhạc sĩ Trương Ngọc Ninh - Phó giám đốc Sở Văn hóa – Thông tin Hà Nội và Phó chủ tịch Hội Âm nhạc Hà Nội
 Nhạc sĩ Anh Quân, là nhạc sĩ, nhà sản xuất âm nhạc đã nhận 2 đề cử và giành được 1 giải Cống hiến, chồng của Ca sĩ Mỹ Linh
 Ca sĩ Mỹ Linh, là một trong bốn diva Việt Nam bên cạnh Thanh Lam, Hồng Nhung và Trần Thu Hà. Cô cũng là nghệ sĩ đã giành được 7 đề cử và chiến thắng 3 lần tại giải Cống hiến.
 Giáo sư Lương Kim Định, là giáo sư, nhà triết học, linh mục Việt Nam. Ông có nhiều tác phẩm nghiên cứu triết học Việt Nam (mà ông gọi là Việt Triết hay Việt Nho).
 Nhà giáo ưu tú, Nhà thơ Nguyễn Ngọc Ký...lập kỷ lục Việt Nam "Người thầy đầu tiên của Việt Nam dùng chân để viết".
 Giáo sư Kim Cương Đại học Bách Khoa Hà Nội
 Ủy viên TW Đảng, Bí thư tỉnh ủy Điện Biên Trần Văn Sơn, nguyên thứ trưởng bộ Xây dựng,là một chính trị gia người Việt Nam. Ông hiện là đại biểu quốc hội Việt Nam khóa XIV nhiệm kì 2016-2021, thuộc đoàn đại biểu quốc hội tỉnh Điện Biên, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa XII, Bí thư Tỉnh ủy Điện Biên.[1]
 Ủy Viên Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Văn Phòng Quốc hội Vũ Mão, là một chính khách, nhà thơ, nhạc sĩ Việt Nam. Ông từng giữ các chức vụ Bí thư Thứ nhất Ban Chấp hành Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh từ năm 1982 đến năm 1987, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội và Hội đồng Nhà nước từ năm 1987 đến 1992, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội từ năm 1992 đến năm 2002, Chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại của Quốc hội từ năm 2002 đến năm 2007, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam năm khóa (khóa 5 đến khóa 9) từ năm 1982 đến năm 2006, Ủy viên Ủy ban thường vụ Quốc hội các khóa 9, 10, 11, Uỷ viên Uỷ ban sửa đổi Hiến pháp 1992.
 Giáo Sư Tiến Sĩ Trần Văn Nhung, Thứ trưởng Bộ Giáo dục & Đào tạo
 Thiếu tướng Đỗ Ngọc Cẩn Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Chính trị Công An Nhân Dân. Ông là thành viên Hội đồng Quốc gia Giáo dục và Phát triển nhân lực nhiệm kỳ 2016- 2021, nguyên Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Xây dựng lực lượng Công an nhân dân (2014-2018), nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy.
 Thiếu tướng Trần Văn Đạt nguyên Phó Chủ Nhiệm Ủy Ban Kiểm Tra Quân ủy Trung ương
 Thiếu Tướng  Trần Văn Doanh Cục phó cục cảnh sát Ma Tuý - Bộ Công An
 Trung tướng Trần Thanh Huyền - Chính ủy Quân Chủng Hải Quân, là một sĩ quan cấp cao của Quân đội nhân dân Việt Nam, hàm Phó Đô đốc, nguyên Chính ủy Quân chủng Hải quân (2008–2012).
 Trung tướng Trần Đình Xuyên - Phó Tư lệnh Quân Chủng Hải Quân
Thiếu tướng Trần Ngọc Quyến, quân chủng Phòng Không Không Quân
 Đức đệ nhất pháp chủ giáo hội phật giáo Việt Nam Hoà Thượng Thích Đức Nhuận.

Chú thích

Tham khảo

Huyện duyên hải Việt Nam