title: Dương cầm điện tử

text:
Dương cầm điện tử là một nhạc cụ dùng bàn phím được thiết kế để tái tạo các âm sắc của một chiếc đàn dương cầm (đôi khi là đàn clavơxanh hay đàn Organ) sử dụng phương pháp mạch tượng tự.

Chiếc dương cầm điện tử đầu tiên xuất hiện vào thập niên 1970 và phần lớn chúng được chế tạo ở Ý (Davies 2001), mặc dù những mẫu tương tự cũng được sản xuất cùng lúc tại Nhật Bản. Một ngoại lệ trong lĩnh vực nhạc cụ là những chiếc đàn được chế tạo bởi công ty RMI ở Hoa Kỳ trong giai đoạn 1967-1980 và được sử dụng bởi các nhóm nhạc Genesis, Yes, Deep Purple, các ca sĩ Elton John và Rick Wakeman (Reid, 2001). Các dương cầm điện tử đời đầu này (kể cả những chiếc do RMI sản xuất) không thật sự nhạy cảm với vận tốc, tỉ như giữa việc ấn bàn phím mạnh hay nhẹ thì âm thanh phát ra gần như không có sự khác biệt nào đáng kể, giống như trong trường hợp đàn organ.

.

Dương cầm điện tử trở nên kém thông dụng hơn trong thập niên 1980 khi các dương cầm kỹ thuật số và các máy tổng hợp âm có khả năng tạo nhiều âm thanh trở nên phong phú hơn về số lượng và giá cả cũng trở nên phải chăng, phù hợp cho việc sử dụng chuyên nghiệp hay sử dụng tại gia với tư cách là một nhạc cụ chi phí thấp, nhỏ và nhẹ hơn chiếc đàn piano cơ.

Sách tham khảo
Davies, Hugh. 2001. "Electronic Piano". The New Grove Dictionary of Music and Musicians, second edition, edited by Stanley Sadie and John Tyrrell. London: Macmillan Publishers.
Reid, Gordon. 2001. "Prog Spawn! The Rise And Fall Of Rocky Mount Instruments (Retro) Gordon Reid". Sound on Sound (December) (Accessed ngày 21 tháng 6 năm 2011)..
Wilson, Chris. 2009.

Tham khảo

Đọc thêm
Tünker, Helmuth. 1975. Electronic-Pianos und Synthesizer. Nach industriellen Gesichtspunkten entworfene, jedoch für den Selbstbau geeignete Schaltungen. Munich: Franzis.
 Weyer, Rolf-Dieter. 1973. "Typical Sound Characteristics of Piano Sounds, Analysed on the Basis of Piano Sounds and Piano-Like Sounds". In Papers of the 44th Convention of the Audio Engineering Society, Central Europe Section (1973): Rotterdam, edited by O. H. Bjor. New York: Audio Engineering Society.

Dụng cụ điện tử
Dương cầm


title: Repentigny, Calvados

text:
Repentigny là một xã ở tỉnh Calvados, thuộc vùng Normandie ở tây bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Calvados

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Repentigny sur le site de l'Institut géographique national

Xã của Calvados


title: Cressin-Rochefort

text:
Cressin-Rochefort là một xã ở tỉnh Ain, vùng Auvergne-Rhône-Alpes thuộc miền đông nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Ain

Tham khảo

Cressinrochefort


title: Ptychadena cooperi

text:
Ptychadena cooperi là một loài ếch trong họ Ptychadenidae. Chúng là loài đặc hữu của Ethiopia.

Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, đồng cỏ ở cao nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, sông, sông có nước theo mùa, đầm nước ngọt, đầm nước ngọt có nước theo mùa, vùng đồng cỏ, vườn nông thôn, các vùng đô thị, và đất nông nghiệp có lụt theo mùa. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Tham khảo

 Largen, M. 2004. Ptychadena cooperi. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Ptychadena
Động vật lưỡng cư Ethiopia
Động vật đặc hữu Ethiopia


title: Lythria purpuraria

text:
The Purple-barred Yellow (Lythria purpuraria) là một loài bướm đêm thuộc họ Geometridae. Nó được tìm thấy ở miền tây châu Âu to Siberia, Nga, Ukraina, Turkmenistan và Kazakhstan.

Con trưởng thành bay từ tháng 4 đến tháng 6 và again từ tháng 7 đến tháng 9. It là một day-flying species. Có hai lứa trưởng thành một năm.

Ấu trùng ăn Polygonum aviculare.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
UKmoths

Lythria
Côn trùng châu Âu


title: Chimarra dominicana

text:
Chimarra dominicana là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Chimarra


title: Jatxou

text:
Jatxou là một commune tỉnh Pyrénées-Atlantiques, thuộc vùng Nouvelle-Aquitaine, tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Pyrénées-Atlantiques

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Pyrénées-Atlantiques


title: Amnemopsyche

text:
Amnemopsyche là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Geometridae


title: Bars, Gers

text:
Bars  là một xã thuộc tỉnh Gers trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này có độ cao trung bình 250 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Gers


title: Telipogon

text:
Telipogon là một chi phong lan trong họ Orchidaceae.

Xem thêm
Danh sách các chi Phong lan

Hình ảnh

Tham khảo

Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (1999). Genera Orchidacearum 1. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2001). Genera Orchidacearum 2. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2003). Genera Orchidacearum 3. Oxford Univ. Press
Berg Pana, H. 2005. Handbuch der Orchideen-Namen. Dictionary of Orchid Names. Dizionario dei nomi delle orchidee. Ulmer, Stuttgart

Danh sách các chi phong lan
Maxillarieae


title: Glenniea unijuga

text:
Glenniea unijuga là một loài thực vật thuộc họ Sapindaceae. Đây là loài đặc hữu của Sri Lanka.

Chú thích

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Glenniea unijuga. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Sri Lanka
U
Thực vật dễ tổn thương


title: Brachystephanus nimbae

text:
Brachystephanus nimbae là một loài thực vật thuộc họ Acanthaceae. Loài này có ở Cameroon, Bờ Biển Ngà, Ghana, Guinea, và Liberia.

Tham khảo

 Darbyshire, I. 2004. Brachystephanus nimbae. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

Brachystephanus
Thực vật dễ tổn thương


title: Kraiburg

text:
Kraiburg là một đô thị thuộc huyện Mühldorf bang Bayern nước Đức

Tham khảo


title: Helius albogeniculatus

text:
Helius albogeniculatus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Helius
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Cosmid

text:
Cosmid là những vecto nhân tạo được ghép nối từ một plasmid với các trình tự cos của phage λ. Gen cos giúp cho DNA của phage λ từ dạng thẳng nối đầu lại thành vòng tròn. Cosmid có khả năng chứa đoạn gen lạ dài đến 45 kb hiện được dùng để lập thư viện gen ở ruồi giấm, chuột, người...

Tham khảo

Bruce A. Voyles (2002) The biology of viruses ấn bản lần thứ 2. ISBN 0-07-237031-9
Stryer, Lubert (1995) Biochemistry ấn bản lần thứ 4. ISBN 0-7167-2009-4

Sinh học phân tử
Kỹ thuật di truyền


title: Epeolus melectimimus

text:
Epeolus melectimimus là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell & Sandhouse mô tả khoa học năm 1924.

Chú thích

Tham khảo

Epeolus
Động vật được mô tả năm 1924


title: Atopsyche chirihuana

text:
Atopsyche chirihuana là một loài Trichoptera trong họ Hydrobiosidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Chú thích

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Atopsyche


title: Oides clarkii

text:
Oides clarkii là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1833.

Chú thích

Tham khảo

Oides


title: Leioproctus paahaumaa

text:
Leioproctus paahaumaa là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Donovan mô tả khoa học năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Leioproctus
Động vật được mô tả năm 2007


title: Visseiche

text:
Visseiche () là một xã của tỉnh Ille-et-Vilaine, thuộc vùng Bretagne, miền tây bắc nước Pháp.

Dân số
Người dân ở Visseiche được gọi là Visseichais.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ille-et-Vilaine

Tham khảo

Mayors of Ille-et-Vilaine Association  ;
INSEE ;
IGN

Liên kết ngoài
Official website Visseiche
French Ministry of Culture list for Visseiche

Xã của Ille-et-Vilaine


title: Ectoedemia nigrisquama

text:
Ectoedemia nigrisquama là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được miêu tả bởi Scoble năm 1983. Loài này có ở Nam Phi (Nó đã dược miêu tả ở Pretoria).

Chú thích

Tham khảo

Ectoedemia


title: Agrypnus tuberosus

text:
Agrypnus tuberosus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Vats & Kashyap miêu tả khoa học năm 1992.

Chú thích

Tham khảo

Agrypnus


title: Hemicrepidius kibane

text:
Hemicrepidius kibane là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Kishii miêu tả khoa học năm 1989.

Chú thích

Tham khảo

Hemicrepidius


title: Rùa Trung bộ

text:
Rùa Trung bộ (danh pháp khoa học: Mauremys annamensis) là một loài rùa thuộc họ Rùa đầm (Geoemydidae = Bataguridae).

Rùa Trung bộ là loài đặc hữu của một vùng nhỏ ở miền Trung Việt Nam. Loài này được thấy khá nhiều trong những năm 1930 nhưng tất cả các cuộc khảo sát sau năm 1941 đều không cho thấy một cá thể nào sống hoang dã.

Do hầu như không bắt gặp loài rùa này bị buôn bán để làm thực phẩm nên loài này hầu như không còn tồn tại trong tự nhiên.

Nam 2006, một quần thể rùa Trung bộ hoang dã đã được tìm thấy ở gần Hội An thuộc tỉnh Quảng Nam. Mặc dù rất hiếm, các mẫu vật rùa Trung bộ vẫn được bán ở Trung Quốc và Hồng Kông, thậm chí còn được nhập cảnh trái phép vào Hoa Kỳ. Một số ít rùa Trung bộ đang được nuôi giữ ở đảo Hải Nam, Trung Quốc cũng như ở Trung tâm Bảo tồn rùa Cúc Phương đóng tại Vườn Quốc gia Cúc Phương ở miền Bắc Việt Nam. Loài này gần như đã tuyệt chủng trong tự nhiên do tình trạng săn bắt trái phép .

Một dòng lai giữa rùa Trung bộ với một loài khác thuộc họ Rùa đầm là rùa hộp lưng đen (Cuora amboinensis) đã được phát hiện. Ngoài ra, một loài mới được đề xuất là Ocadia glyphistoma, là con của rùa cổ sọc (Ocadia sinensis) đực với rùa Trung bộ cái, loài lai này có thể được lai ngoài tự nhiên hoặc trong môi trường nuôi giữ.

Đặc điểm nhận dạng
Rùa Trung Bộ có kích cỡ trung bình, chiều dài mai khoảng 17 cm. Mai hơi dẹp, đằng sau mai không có răng cưa, trên mai có 3 gờ chạy dọc, gờ giữa lưng là rõ nhất. Đầu màu nâu sẫm hoặc xám đen, mỗi bên có 3 sọc vàng : 1 sọc từ mũi qua ổ mắt rồi tới cổ, 1 sọc khác lớn hơn từ mũi qua ổ mắt và màng nhĩ tới cổ và 1 sọc chạy dọc phía dưới hàm tới cổ. Mai có màu xám sẫm, yếm màu vàng hay da cam, có những đốm lớn màu đen ở mỗi tấm yếm.

Sinh học, sinh thái
Rùa Trung Bộ sống ở suối và đầm lầy. Thường tìm kiếm thức ăn ở những nơi nước chảy chậm hoặc tĩnh. Là một loài ăn tạp ( côn trùng, giun, cá và thực vật thủy sinh ).

Phân bố
Tại Việt Nam : Đà Nẵng, Quảng Nam.

Chú thích

Tham khảo

Buskirk James R.; Parham James F. & Feldman Chris R. (2005): On the hybridisation between two distantly related Asian turtles (Testudines: Sacalia × Mauremys). Salamandra, 41: 21-26. toàn văn PDF
 Parham James Ford; Simison W. Brian; Kozak Kenneth H.; Feldman Chris R. & Shi Haitao (2001): New Chinese turtles: endangered or invalid? A reassessment of two species using mitochondrial DNA, allozyme electrophoresis and known-locality specimens. Animal Conservation 4(4): 357–367.HTML abstract Erratum: Animal Conservation 5(1): 86 tóm tắt HTML
Rùa Trung Bộ

Liên kết ngoài
Phát hiện Rùa Trung bộ ngoài tự nhiên sau 65 năm
Major infusion of new bloodlines forecast for the Vietnam Pond Turtle, Mauremys annamensis, TMG
Mauremys Gallery

A
Động vật bò sát Việt Nam
Động vật đặc hữu Việt Nam
Trung Bộ
Động vật được mô tả năm 1903
A
A
G


title: Yên (nước)

text:
Yên (Phồn thể: 燕國; Giản thể: 燕国) là một quốc gia chư hầu ở phía bắc của nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc, tồn tại từ thời kỳ đầu của Tây Chu qua Xuân Thu tới Chiến Quốc. Trong thời kỳ Chiến Quốc, Yên là một trong số 7 bảy quốc gia hùng mạnh và có ảnh hưởng tới chiến cuộc nhất, được sử sách liệt vào Chiến Quốc Thất hùng. Lãnh thổ của Yên bao gồm miền bắc tỉnh Hà Bắc, đông bắc tỉnh Sơn Tây, cực đông nam khu tự trị Nội Mông Cổ, phần lớn tỉnh Liêu Ninh, thành phố Thiên Tân và một phần thủ đô Bắc Kinh của Trung Quốc ngày nay.

Thời kì đầu lập quốc, nước Yên được đánh giá yếu thế hơn hẳn các quốc gia như nước Tề, nước Sở, nước Triệu, nước Tần, thường xuyên là nạn nhân của các tộc man di phía Đông Bắc. Khi Yên Dịch vương qua đời, Yên vương Khoái kế vị, nội tộc nước Yên bị chấn động do Yên vương Khoái nhường Vương vị cho Tướng quốc Tử Chi. Đến khi Yên Chiêu vương lên ngôi, nước Yên trọng chiêu hiền đãi sĩ, đủ cường lực một thời gian có thể đánh bại quốc gia đối địch nhiều năm là nước Tề.

Năm 222 TCN, nước Yên bị nước Tần tiêu diệt.

Khởi nguyên
Thời kỳ đầu Tây Chu, sau khi Chu Vũ Vương tiêu diệt nhà Thương, tới thời Chu Thành vương trị vì, nhà Chu phong cho tôn thất Triệu công Cơ Thích vào đất Yên , nhưng Triệu công không tới nơi này mà giao cho con trai trưởng là Cơ Khắc đến cai quản. Tuy nhiên theo Dương Khoan trong Tây Chu sử thì sau khi Chu Công Cơ Đán chinh phạt miền Đông, Chu Thành vương phong cho Công tử Khắc ở đất Yên. Vùng đất này tương ứng với miền Trung và miền Bắc các tỉnh thành phố ngày nay là Bắc Kinh và Hà Bắc, do vùng đất phong tại Yên Sơn (燕山), vì thế mà nước này được gọi là Yên.

Kinh đô của nước Yên đặt tại Kế Thành (nay thuộc quận Phong Đài, Bắc Kinh).

Lịch sử

Lập quốc

Thời kỳ Tây Chu
Tầng lớp quý tộc nhà Chu cùng tầng lớp quý tộc bản địa cũ của Thương khi đó sinh sống tại đây đã cùng nhau lập ra chính quyền liên hợp, trên một dải đất bao gồm vùng Ký Bắc (Liêu Tây). Sau đó Yên tiêu diệt các tiểu quốc như Kế, cổ Hàn. Sử sách cho rằng khu vực này vốn là đất đai của Đông Hồ bị người Hán chiếm đóng.

Thời kỳ Xuân Thu

Nước Yên từ khi lập quốc trở đi chỉ là vùng đất có nền kinh tế-văn hóa kém phát triển, tại thời kỳ đầu Xuân Thu bị các dân tộc du mục phương Bắc xâm nhập nhiều lần, đứng trước nguy cơ mất nước. Khoảng thế kỷ 7 TCN, người Sơn Nhung trước sau mấy lượt tiến xuống phía Nam, công phạt các nước Trịnh, Yên, Tề, kết quả đến thời Yên Hoàn hầu nước Yên buộc phải dời đô tới Lâm Dịch để tránh bị Sơn Nhung xâm chiếm, tàn phá.

Thời Yên Trang công, người Sơn Nhung từng mở chiến dịch quân sự lớn xâm lược Yên. Với sức mạnh quân sự yếu kém, Trang công không thể địch nổi Sơn Nhung, phải sai sứ sang nước Tề cầu viện. Nước Tề khi đó do Tề Hoàn công cai trị đã áp dụng chính sách "tôn vương nhương di" đem quân đội sang cứu, giúp cho Yên thoát khỏi vận mất nước. Tề Hoàn công lấy lý do cứu Yên xuất quân chinh phạt Sơn Nhung, nhân cơ hội đó cũng đánh chiếm và tiêu diệt các quốc gia/bộ lạc du mục phương Bắc khác như Cô Trúc, Lệnh Chi, Vô Chung. Khi rút quân về nam, Tề Hoàn công giao lại lãnh thổ 3 nước này cho Yên Trang công. Từ đó lãnh thổ nước Yên được mở rộng thêm.

Thời Yên Huệ công (Tả truyện ghi là thời Yên Giản công), nội bộ nước Yên phát sinh nguy cơ chính trị do Huệ công trọng dụng các quan lại nguồn gốc thấp hèn làm "chư đại phu", điều này đã gây ra sự bất bình và phản đối mãnh liệt của tầng lớp quý tộc nguồn gốc cao quý. Huệ công bất đắc dĩ phải chạy trốn sang nước Tề tị nạn. Chư đại phu nước Yên lập ra vua mới là Yên Điệu công để đối lại với Huệ công đang ở Tề. Do liên minh Tề-Tấn có sự chia rẽ trong sách lược đối với Yên nên nước Tề cuối cùng đã phải công nhận vị quân chủ mới của Yên thay cho Huệ công.

Quật khởi
Đầu thời kỳ Chiến Quốc, các quốc gia khác lần lượt tiến hành cải cách, duy chỉ có nước Yên là không quan tâm tới điều đó và rơi vào tình trạng lạc hậu, kém phát triển. Nhân cơ hội đó nước Tề tìm cách mở rộng về phương bắc, bất ngờ tấn công nước Yên và năm 380 TCN, Tề chiếm đoạt vùng Tang Khâu của Yên. Tuy nhiên, năm 373 TCN, tại Lâm Doanh (Lâm Hồ) nước Yên đã đánh bại Tề.

Năm 355 TCN, nước Tề lại xâm lược vùng đất ven sông Dịch Thủy của Yên. Được ba quốc gia Hàn, Triệu, Ngụy chi viện nên Yên đã đẩy lui cuộc xâm lăng của Tề, ngăn cản dã tâm của nước này. Tuy nhiên, tại phía bắc thì Yên vẫn bị Đông Hồ uy hiếp, nên chiến thuật chính của Yên tại phía bắc chủ yếu vẫn là phòng ngự.

Cực thịnh

Yên Khoái nhượng quốc
Năm 323 TCN, Yên Dịch công tham gia hoạt động Ngũ quốc xưng vương do Công Tôn Diễn đề xuất, cùng các nước như Hàn, Ngụy, Triệu, Trung Sơn. Cùng năm đó Dịch công xưng Vương, tức Yên Dịch vương. Hai năm sau, Dịch vương chết, con là Cơ Khoái kế vị.

Yên vương Khoái nối ngôi được 3 năm, tức tới năm 318 TCN, nghe theo kiến nghị của Lộc Mao Thọ, nhường ngôi cho tướng quốc Tử Chi. Ông cũng thu hồi toàn bộ ấn quan của các quý tộc, giao hết công việc triều chính cho Tử Chi. Điều này làm cho thái tử Bình cùng các cựu quý tộc không tâm phục, khẩu phục.

Năm 314 TCN, họ khởi binh tấn công Tử Chi nhưng bị thất bại. Thái tử Bình cùng tướng quân Thị Bị đều chết trong đám loạn quân. Việc này đã làm cho nhân tâm trong nước Yên chia rẽ, sức mạnh của Yên bị giảm sút nghiêm trọng. Tề Tuyên vương theo kế của Mạnh Tử nhân cơ hội này chinh phạt Yên. Tướng quân Khuông Chương đem quân đánh chiếm kinh đô của Yên. Nước Yên đại bại, đứng trước nguy cơ bị tiêu diệt và Yên vương Khoái cùng Tử Chi đều bị giết. Đồng thời, nước Trung Sơn nhân cơ hội này cũng đem quân đánh chiếm một bộ phận lãnh thổ nước Yên. Do quân và dân Yên kiên trì chiến đấu, cùng với việc các nước Triệu, Hàn, Tần, Sở liên tục gây áp lực nên cuối cùng Tề phải rút quân. Nước Triệu lập con tin của Yên tại Hàn là công tử Chức làm vua Yên, sau đó hộ tống ông này về Yên, đó là Yên Chiêu vương.

Chiêu hiền đãi sĩ
Chiêu vương lên ngôi với quyết tâm phục hưng nước Yên để chờ cơ hội báo thù nhục nước. Ông áp dụng các kiến nghị của Quách Nguy, trong đó có việc chiêu hiền đãi sĩ. Ông bái Quách Nguy làm thầy, hết sức kính trọng và ưu đãi, nhờ đó nhiều người có tài năng tìm đến, trong số này có Tô Tần, Nhạc Nghị, Trâu Diễn.

Chiêu vương cùng bách tính đồng cam khổ, viếng thăm người mới khuất, thăm hỏi người mồ côi, sau lại dùng Nhạc Nghị làm á khanh để chủ trì công việc trong nước, nên chẳng quá 28 năm sau đã biến một nước Yên nhược tiểu thành một nước Yên hùng mạnh.

Phá Tề
Chiêu vương sau đó phái Tô Tần đi sứ sang Tề, trước hết thuyết phục Tề Tuyên vương trả lại cho Yên những vùng đất và thành trì mà trước đó Tề đã nhân cơ hội nước Yên có nội loạn để chiếm đóng, sau đó khuyên vua Tề tấn công nước Tống, li gián quan hệ hai nước Tề-Triệu. Tô Tần sau lại tới chỗ Triệu Vũ Linh vương, Ngụy Tương vương, Sở Hoài vương, Hàn Tương vương tiến hành du thuyết, ngoại giao.

Năm 286 TCN, Tề Mẫn vương diệt nước Tống, làm chấn động các nước khác. Vì thế liên minh chống Tề hình thành. Năm 284 TCN, Chiêu vương bái Nhạc Nghị làm thượng tướng quân, chỉ huy liên quân gồm Yên và 4 nước Tần, Hàn, Triệu, Ngụy chinh phạt Tề và giành thắng lợi, giết chết Tề Mẫn vương và chỉ trong vòng 5 năm đã hạ trên 70 thành trì của Tề, trả thù mối hận nước Tề xâm chiếm nước Yên trước đó.

Sau đó, tại lãnh thổ của Tề tách ra thành 2 kinh đô là Cử (nay là huyện Cử, địa cấp thị Nhật Chiếu tỉnh Sơn Đông) và Tức Mặc.

Phạt Hồ
Thời kỳ Yên Chiêu vương, có tướng Tần Khai (秦开), phải sang Đông Hồ làm con tin. Sau khi về nước, Tần Khai khởi binh tập kích, đại phá Đông Hồ. Đông Hồ phải lui trên 1.000 dặm, kết quả vùng lãnh thổ phía đông của Yên được mở rộng trên 1.000 dặm. Nước Yên cho sửa sang, xây đắp trường thành phía bắc. Trường thành này khởi đầu từ phía tây tại Tạo Dương (nay thuộc đông bắc quận Tuyên Hóa, địa cấp thị Trương Gia Khẩu, tỉnh Hà Bắc), kéo dài về phía đông tới Tương Bình (nay là phía bắc Liêu Dương, tỉnh Liêu Ninh).

Suy yếu

Thất bại ở Tề
Năm 278 TCN, Yên Chiêu vương chết, thái tử kế vị, tức là Yên Huệ vương. Khi còn là thái tử, Huệ vương không hòa hợp với Nhạc Nghị. Tướng quốc nước Tề khi đó là Điền Đan nhân cơ hội quân thần nước Yên không hòa hợp nhau đã thực thi kế phản gián làm Huệ vương bị mắc bẫy, dùng Kị Kiếp thay thế Nhạc Nghị. Nhạc Nghị lo sợ bị giết hại nên chạy sang nước Triệu.

Kị Kiếp thực tế là người không có tài năng nhưng lại được thay Nhạc Nghị làm tướng, làm cho quân sĩ nước Yên dao động. Điền Đan lại cố ý dụ cho Kị Kiếp phạm sai lầm, đồng thời khích lệ chí khí quân Tề. Năm 279 TCN Điền Đan dùng "hỏa ngưu trận" một trận đánh bại quân Yên. Kị Kiếp bị quân Tề giết chết, quân Yên tháo chạy. Nhờ đó nước Tề thu hồi lại trên 70 thành bị mất trước đó. Năm 272 TCN, nội bộ tập đoàn thống trị nước Yên phát sinh mâu thuẫn, Huệ vương bị tướng Công Tôn Tháo giết chết rồi lập con Huệ vương làm Yên Vũ Thành vương, một vị vua bù nhìn.

Chiến tranh Yên-Triệu
Trải qua thời kỳ trị vì của 3 vị vua là Yên Vũ Thành vương, Yên Hiếu vương và Yên vương Hỉ, các vị vua Yên thường theo ý của nước Tần hay thừa cơ nước Triệu nguy nan để tiến hành các cuộc chiến, cướp đoạt đất đai. Năm 265 TCN, nhân lúc nước Triệu có sự thay đổi quân chủ với triều chính bất ổn, nước Tần chiếm lấy 3 thành, Yên cùng Tần từ hai phía nam bắc giáp công. Nước Tề sai tướng quốc Điền Đan xuất quân cứu Triệu. Sau khi ở phía tây cầm cự được với quân Tần thì liên quân Triệu-Tề tấn công Yên, chiếm vùng Trung Dương (nay là huyện Đường, địa cấp thị Bảo Định, tỉnh Hà Bắc) của Yên. Năm 259 TCN, nhân cơ hội nước Triệu đại bại trong trận Trường Bình, Yên dụ dỗ vũ viên lệnh ở phía bắc của Triệu là Phó Báo, Vương Dung, Tô Xạ dẫn người sang hàng Yên. Yên vương vui mừng, lần lượt vào các năm 251 TCN và 245 TCN đã sai Lật Phúc, Kịch Tân tấn công Triệu, nhưng bị quân Triệu đánh bại, sau đó Triệu phản kích bao vây kinh đô của Yên, nước Yên buộc phải cắt đất cầu hòa. Năm 236 TCN, Triệu một lần nữa xuất quân phạt Yên, tấn công Thủ Li, Dương Thành. Kết quả Yên lần lượt thất trận, rơi vào thế suy vong. Nước Tần lấy cớ cứu Yên bất ngờ xuất quân chiếm đất của Triệu.

Diệt vong
Năm 230 TCN, Tần diệt Hàn. Năm 228 TCN, quân Tần chiếm kinh đô của Triệu là Hàm Đan, tiến sát nước Yên, thành trì nước Yên lúc này trở thành mục tiêu tấn công của quân Tần. Để đối lại, tập đoàn thống trị nước Yên bày ra 2 đối sách: thứ nhất dùng mưu giết Tần vương; thứ hai là cùng tàn dư thế lực của Triệu là Đại vương Gia liên hợp chống Tần. Thái tử Đan nước Yên từng có thời cùng Tần Doanh Chính làm con tin tại Triệu, sau khi trở về nước Yên ông cho tìm người làm thích khách và gặp Kinh Kha. Năm 227 TCN, thái tử Đan tiễn Kinh Kha cùng trợ thủ là Tần Vũ Dương mới 13 tuổi tới bờ sông Dịch Thủy ở Yên Thành (nay là huyện Dịch, tỉnh Hà Bắc). Kinh Kha ứng tác hai câu thơ:

Phong tiêu tiêu hề Dịch Thủy hàn
Tráng sĩ nhất khứ hề bất phục hoàn

Dịch

Gió hiu hắt chừ, Dịch thủy lạnh ghê
Tráng sĩ ra đi chừ, không bao giờ về

Sau đó Kinh Kha định giết Tần vương Doanh Chính nhưng không thành. Vì sự kiện này mà quân Tần quyết định tấn công Yên ngay.

Cùng năm, vua Tần hạ lệnh đại tướng Vương Tiễn, Tân Thắng dẫn quân công phá Yên. Tại Dịch Thủy, quân Yên đại bại, lãnh thổ nước Yên bị quân Tần chiếm quá nửa. Năm 226 TCN, quân Tần công phá Kế Thành, Yên vương Hỉ cùng thái tử Đan dẫn quân lui về Liêu Đông, tướng Tần là Lý Tín xuất quân truy đuổi. Lý Tín nghĩ ra một kế, bèn kể tội thái tử Đan để Yên vương Hỉ giết thái tử, dâng thủ cấp để cầu hòa.Lý Tín giả cho quân rút đi cho Yên yên tâm,sau đó phản công bất ngờ làm cho Yên trở tay không kịp,Yên vương Hỉ bị bắt.,nước Yên diệt vong. Tại vùng đất quân Tần chiếm được, vua Tần cho thành lập các quận Ngư Dương, Hữu Bắc Bình, Liêu Tây. Năm sau lại lập quận Thượng Cốc, Quảng Dương.

Lãnh thổ
Vùng đất phong của nước Yên thời kỳ đầu Tây Chu là không rõ, căn cứ vào các đồ vật khai quật được tại di chỉ Lưu Ly Hà thì thời kỳ đầu thuộc địa phận nước Yên có 6 tiểu quốc. Thời Tây Chu, Xuân Thu thì phát triển về hướng Ký Bắc và Liêu Tây, tiêu diệt các nước như Kế, Cổ Hàn, Cô Trúc, Lệnh Chi, Vô Chung.

Thời kỳ đầu Chiến Quốc, lãnh thổ của Yên đại khái bao gồm miền bắc tỉnh Hà Bắc, đông bắc tỉnh Sơn Tây. Toàn cảnh có thể thấy phía đông bắc là biên giới với Đông Hồ, phía tây có biên giới với Trung Sơn và Triệu, phía nam giáp biển và có biên giới với Tề. Thời kỳ Yên Chiêu vương, do quân sự hùng mạnh lên lãnh thổ cũng được mở rộng. Yên xâm chiếm một dải đất phía bắc Trung Sơn, (nay là huyện Đường). Tướng Yên là Tần Khai về phía đông xâm chiếm Đông Hồ, mở rộng đất đai trên nghìn dặm, tới tận Liêu Đông và phía bắc bán đảo Triều Tiên, một thời chiếm hữu một phần lớn nước Tề. Chiến Quốc sách có viết: Nước Yên đông có Triều Tiên, Liêu Đông, bắc có Lâm Hồ, Lâu Phiền, tây có Vân Trung, Cửu Nguyên, nam có Hô Đà, Dịch Thủy. Thiết lập 5 quận Thượng Cốc, Ngư Dương, Hữu Bắc Bình, Liêu Tây, Liêu Đông.

Thể chế chính trị
Do lịch sử nước Yên rất dài, nhưng các ghi chép lại ít nên về thể chế chính trị cũng chỉ biết sơ lược.

Cơ cấu quan lại
Tại các nước thời Xuân Thu-Chiến Quốc, quan lại phân ra hai ban văn võ là đặc điểm chủ yếu của chế độ quan lại. Tại trung ương, từ thời các Yên hầu trở đi, nước Yên đã đặt ra một cơ cấu tổ chức quan lại, trong đó các chức vụ trọng yếu là tướng quốc và tướng quân, phân ra cai quản các công việc văn võ.

Tướng quốc là người đứng đầu hệ thống quan văn. Những người từng làm tướng quốc nước Yên có: Tử Chi (thời Yên vương Khoái), Công Tôn Tháo (thời Yên Huệ vương), Lật Phúc (thời Yên vương Hỉ)

Tướng quân là người đứng đầu hệ thống quan võ, theo sử sách ghi chép lại có: Thị Bị, Tần Khai. Trong cấp bậc tướng quân có chức "thượng tướng quân", Nhạc Nghị từng giữ chức này; trong đó thượng tướng quân thời Chiến Quốc là tương đương với nguyên soái thời Xuân Thu. Về chức quan võ còn có "tư mã".

Vè mặt tước trật, nước Yên có 2 bậc tước trật phong cho các quan là khanh và đại phu. Khanh có "thượng khanh", "á khanh", đại phu có "trưởng đại phu", "thượng đại phu", "trung đại phu", "ngũ đại phu".

Về mặt bổng lộc, nước Yên dùng "thạch" để quy định. Lã Tổ Khiêm thời Nam Tống trong Đại sự ký viết: "lấy thạch tính bổng lộc..., trong đó 10 thăng là 1 đấu, 10 đấu là 1 thạch, mỗi thạch nặng 120 cân.

Về mặt tổ chức hành chính, nước Yên áp dụng chế độ quận huyện 2 cấp. Tổng cộng Yên có 5 quận: Thượng Cốc, Ngư Dương, Hữu Bắc Bình, Liêu Tây, Liêu Đông.

Trưởng quan hành chính của quận là "thú", vùng đô thị do võ quan được điều đến nhậm chức; trưởng quan hành chính của huyện là "lệnh", sau thiết lập thừa, úy. Dưới huyện là hương, lý, tụ (thôn) hoặc liên, lư. Theo các ấn quan có thể thấy tại các địa phương nước Yên có các chức quan như "tư đồ", "tư mã", "tư công", "thừa".

Chế độ phân phong
Thời Chiến Quốc, các nước phổ biến thiết lập hệ thống hành chính quận huyện, thực hành chế độ trung ương tập quyền, nhưng vẫn tồn tại các vùng đất phân phong cho một số quý tộc nhất định. Tại Yên, một số người có các vùng đất phân phong. Cụ thể như:

Quân sự
Chế độ và cấu trúc quân đội của Yên, do thời gian tồn tại thì dài nhưng các ghi chép còn lưu lại rất ít nên khó có thể biết chi tiết. Các cứ điểm quân sự quan trọng của Yên có: Lệnh Tỳ tái (nay là phía tây Thiên An, Hà Bắc), Cư Dong tái (nay là phía tây bắc Cư Dong quan thuộc huyện Xương Bình, tỉnh Hà Bắc), chủ yếu để phòng bị Đông Hồ. Thành Vũ Dương (nay là đông nam huyện Dịch tỉnh Hà Bắc), nằm ở phía tây bắc trường thành, chủ yếu để phòng bị Tề và Triệu.
Quân đội nước Yên đạt tới 100.000 người, chiến xa 600 cỗ, ngựa 6000 con

Kinh tế
Từ vùng Yên Sơn về phía nam thì ngành kinh tế chủ yếu là nông nghiệp, còn về phía bắc thì chăn thả gia súc là cơ bản. Tại vùng Yên Sơn và Ký Đông thì cả nông nghiệp lẫn chăn thả gia súc đều có tầm quan trọng như nhau. Từ quận Đại về phía đông tới vùng duyên hải thì nghề làm muối phát triển, phía bắc xuất sản ngựa bò dê, phía nam sản phẩm chủ yếu là các loại lúa mì, lúa gạo, vùng đồi núi có các mỏ quặng đồng và sắt. Các công, nông cụ bằng sắt được sử dụng phổ biến ở các địa phương.

Các công trình thủy lợi quan trọng có: Tại phía nam U Châu là đầm Đốc Kháng, kênh Đốc Kháng, tại lưu vực sông Vĩnh Định trong địa phận Bắc Kinh ngày nay có Đào tỉnh, tại nam trường thành có đê ngăn giữ lũ lụt từ sông Dịch Thủy, tại khu vực Hạ Đô có sông Vận Lương.

Ngành thủ công nghiệp luyện kim chủ yếu liên quan tới sản xuất và chế tạo các vật dụng từ sắt và đồng thiếc. Thời Chiến Quốc thủ công nghiệp chế tạo sắt và vật dụng từ sắt tại Yên khá phát triển, với các loại vũ khí chế tạo từ sắt, đồng thời thủ công nghiệp chế tác đồng thiếc cũng có những cải tiến kĩ thuật đạt mức phát triển cao.

Thành thị
Do thương nghiệp, thủ công nghiệp phát triển, nên đô thị từ không có gì lúc ban đầu đã bắt đầu xuất hiện và phồn thịnh. Thời kỳ Yên Chiêu vương, khu vực đô thị của nước Yên hình thành thể chế "tam đô", bao gồm Thượng Đô Kế Thành, Trung Đô (nay là phía tây trấn Đậu Điếm, quận Phòng Sơn, Bắc Kinh) và Hạ Đô Vũ Dương.

Trừ vùng đô thành cũ, khu vực đô thị của Yên tại vùng đất thu được có trình độ phát triển không đồng đều, như Tương Bình (trụ sở quận Liêu Đông của Yên (nay là quận Cự Thành, địa cấp thị Liêu Dương, tỉnh Liêu Ninh).

Nhân vật quan trọng
Triệu Khang công
Yên Chiêu vương
Tử Chi
Tô Tần
Nhạc Nghị
Trâu Diễn
Yên Đan
Kinh Kha

Danh sách các vị quân chủ
Danh mục các vị quân chủ nước Yên chủ yếu dựa theo Sử ký của Tư Mã Thiên, phần Yên thế gia, có bổ sung và đối chiếu theo Chiến Quốc sử của Dương Khoan, Yên quốc sử cảo của Bành Hoa và Trúc thư kỉ niên.

Thế phả các vị vua

Chú thích

Tham khảo
 Lưu Hướng: Chiến Quốc sách, các phần Triệu sách tứ, Yên sách nhị
 Tư Mã Thiên: Sử ký, các phần Yên Triệu công thế gia, Triệu thế gia, Lục quốc niên biểu, Tô Tần liệt truyện, Nhạc Nghị liệt truyện.
 Chiến Quốc tung hoành gia thư
 Bành Hoa: Yên quốc sử cảo
 Dương Khoan: Chiến Quốc sử

Liên kết ngoài
 Danh sách vua nước Yên

Nước Yên
Các nước chư hầu Trung Quốc cổ đại
Lịch sử Bắc Kinh


title: Ô môi (thực vật)

text:
Ô môi là loài thực vật có danh pháp khoa học: Cassia grandis L.f., thuộc phân họ Vang.

Mô tả
Cây gỗ trung bình, cao 10–20m, phát triển chậm, phân cành lớn, mọc ngang thẳng, vỏ thân nhẵn, những cành non có lông màu rỉ sắt, cành già màu nâu đen. Lá kép lông chim với 8 - 20 đôi lá phụ dạng thuôn dài tròn cả hai đầu, dài 7–12 cm, rộng 4–8 cm, có phủ lông mịn, màu xanh bóng, gân rõ. Cụm hoa nở rộ khi lá rụng, dạng chùm dài mang hoa lớn, xếp thưa, màu hồng đậm, thõng xuống. Hoa màu hồng tươi mọc thành chùm ở những kẽ lá đã rụng. Quả hình trụ dẹt dài 40–60 cm, cong như lưỡi liềm, đường kính 3–4 cm, có 50-60 ô, mỗi ô chứa một hạt dẹt màu vàng cứng, quanh hạt có cơm màu nâu đen, vị ngọt, mùi hắc.

Phân bố
Cây có nguồn gốc từ các nước Nam Mỹ, được trồng làm cây lấy bóng mát, hoa đẹp ở nhiều nước trên thế giới. Ở Việt Nam, ô môi trồng chủ yếu ở các tỉnh phía Nam.

Công dụng

Cây làm cảnh vì hoa đẹp.

Cơm quả dùng ăn chơi hoặc ngâm rượu làm thuốc có tác dụng giúp ăn ngon miệng, tiêu hóa tốt, chữa đau lưng, đau xương, nhức mỏi.

Hạt ô môi ngâm nước nóng tới khi lớp vỏ cứng bong mềm ra, lấy nhân bên trong, đem nấu với nước đường cho mềm, dùng trong chè giải khát, tương tự như các loại hạt trong sâm bổ lượng.

Cao cơm quả ô môi là thuốc kích thích tiêu hóa, nhuận tràng.

Lá ô môi dùng tươi đem giã nát, xát vào những vết hắc lào, lở ngứa, có thể chữa khỏi. Lá ô môi sắc nước làm thuốc cũng có công dụng chữa đau lưng, nhức mỏi như cơm quả.

Với nhiều công dụng làm thuốc, cây ô môi còn được ví như là Canh ki na của Việt Nam, khiến nhiều người lầm tưởng cây ô môi là cây Canh ki na.

Biểu tượng trong văn hóa - nghệ thuật
Hoa ô môi đẹp, nét đẹp thơ ca và vì thế nhiều nhạc sĩ, họa sĩ đã đưa hình ảnh của loài hoa dân dã, chân quê vào tác phẩm của mình. Trong "Mùa hoa ô môi" của tác giả Nguyễn Thành Luân, trích một đoạn vọng cổ được soạn giả Viễn Châu đưa hình ảnh hoa ô môi đi vào đời sống văn hóa của người Nam bộ, có đoạn: "Ô môi rụng cánh ngoài sân. Mấy mùa hoa nở mấy năm đợi chờ… Ô môi rụng cánh tơi bời. Chuông tắt lâu rồi, tôi còn đứng mong ai".

Một nhạc sĩ nổi tiếng khi ghé thăm vùng Đồng Tháp Mười, cũng từng phải thốt lên khi nói về loài hoa rất đặc biệt của miền Tây: Có một bài hát mà đọng lại trong tôi bao tò mò "Ai về miền Nam, qua Đồng Tháp Mười, gặp hoa ô môi, biết mùa xuân đã tới…".

Chú thích

Tham khảo

Thuốc bổ từ cây ô môi

G
Cây thuốc
G
G
Thực vật Guatemala
Thực vật México
Cây thuốc Trung Mỹ


title: Trận Nghiệp Thành

text:
Trận Nghiệp Thành trong lịch sử Trung Quốc có thể là:
 Trận Nghiệp Thành (204) giữa Tào Tháo và họ Viên thời Tam Quốc
 Trận Nghiệp Thành (758-759) giữa Đại Đường và Đại Yên trong loạn An Sử


title: Hà Trung (thị trấn)

text:
Hà Trung là thị trấn huyện lỵ của huyện Hà Trung, tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam.

Thị trấn còn có tên gọi không chính thức là thị trấn Đò Lèn hay thị trấn Lèn.

Địa lý
Thị trấn Hà Trung nằm ở phía nam huyện Hà Trung, trải dài theo sông Lèn, một phân lưu của sông Mã, chia xã Yến Sơn thành hai phần, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Yến Sơn
Phía tây giáp các xã Hà Đông, Hà Ngọc và Yến Sơn
Phía nam giáp huyện Hậu Lộc
Phía bắc giáp xã Hà Bình và xã Hà Lai.

Thị trấn Hà Trung có diện tích 5,11 km², dân số năm 2018 là 9.196 người, mật độ dân số đạt 1.800 người/km².

Hành chính
Thị trấn Hà Trung được chia thành 10 tiểu khu: 1, 2, 3, 4, 5, 6, Phong Vận, Thượng Quý, Trang Các, Tương Lạc.

Lịch sử
Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, địa bàn thị trấn Hà Trung hiện nay thuộc các xã Bình Hòa, Ngọc Âu và Yến Sơn của huyện Hà Trung. Năm 1954, xã Ngọc Âu chia thành hai xã Hà Ngọc và Hà Đông; xã Yến Sơn chia thành ba xã Hà Lâm, Hà Ninh và Hà Phong; xã Bình Hòa chia thành 3 xã: Hà Yên, Hà Bắc, Hà Bình.

Ngày 3 tháng 6 năm 1988, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định số 99-HĐBT. Theo đó, thành lập thị trấn Hà Trung, thị trấn huyện lỵ huyện Hà Trung trên cơ sở tách 38,2 ha diện tích tự nhiên của xã Hà Bình, 52,9 ha diện tích tự nhiên và 625 người của xã Hà Ninh, 61,4 ha diện tích tự nhiên và 490 người của xã Hà Phong, 8,7 ha diện tích tự nhiên và 320 người của xã Hà Ngọc cùng 4.470 người là cán bộ, công nhân viên và người ăn theo.

Sau khi thành lập, thị trấn Hà Trung có 161,2 ha diện tích tự nhiên và 5.905 người. Xã Hà Phong còn lại 267,2 ha diện tích tự nhiên và 1.932 người, có 4 thôn: Thượng Thôn, Tương Lạc, Trang Các và Phong Vận.

Đến năm 2018, thị trấn Hà Trung có diện tích 2,03 km², dân số là 6.565 người, mật độ dân số đạt 3.234 người/km². Xã Hà Phong có diện tích 3,08 km², dân số là 2.631 người, mật độ dân số đạt 854 người/km².

Ngày 16 tháng 10 năm 2019, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 786/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã thuộc tỉnh Thanh Hóa (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 12 năm 2019). Theo đó, sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số của xã Hà Phong vào thị trấn Hà Trung.

Giao thông
 Quốc lộ 1 chạy qua thị trấn.
 Sông Nhà Lê hay đoạn sông Lèn qua Hà Trung được xem là một trong những tuyến giao thông đường thủy đầu tiên trong lịch sử Việt Nam.

Xem thêm
Danh sách thị trấn tại Việt Nam

Chú thích

Huyện lỵ Việt Nam


title: Gymnopilus fibrillosipes

text:
Gymnopilus fibrillosipes là một loài nấm thuộc họ Cortinariaceae.

Xem thêm

Danh sách các loài Gymnopilus

Tham khảo

Liên kết ngoài
Gymnopilus fibrillosipes at Index Fungorum

fibrillosipes


title: Atoposmia pycnognatha

text:
Atoposmia pycnognatha là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Michener mô tả khoa học năm 1943.

Chú thích

Tham khảo

Atoposmia
Động vật được mô tả năm 1943


title: Surmont

text:
Surmont là một xã của tỉnh Doubs, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Doubs

Tham khảo

INSEE
IGN
Surmont on the regional Web site

Xã của Doubs


title: Đại hội Giới trẻ Thế giới

text:
Ngày Giới Trẻ Thế giới (tiếng Anh: World Youth Day) là ngày hội của giới trẻ Công giáo toàn thế giới. Ngày Giới trẻ Thế giới được Giáo hoàng Gioan Phaolô II khởi xướng nhân ngày Lễ Lá năm 1984 tại Roma. Ngày Giới trẻ Thế giới thực ra được tổ chức nhiều ngày liên tục (thường là một tuần) nên còn được gọi là Đại hội Giới trẻ Thế giới.

Đại hội cấp quốc tế

1Đây là sự phản ánh lượng người có mặt trong thánh lễ đại trào, có thể gồm nhiều người dân địa phương tham dự như là một sự kiện. Trừ khi có quy định khác được tham chiếu, các số liệu này được trích từ website USCCB .
2Danh sách các ngôn ngữ này được sử dụng trong các phiên bản chính của ca khúc. Các bản dịch của ca khúc trong các ngôn ngữ khác cũng có thể được sử dụng.

Đại hội cấp giáo phận

Chương trình khung

Chú thích

Liên kết ngoài

 Đại Hội Giới Trẻ Thế giới kỳ XX tại Köln
 Trang chính thức Đại Hội Giới Trẻ Thế giới

Tổ chức giới trẻ Công giáo
Giáo hội Công giáo Rôma
Ngày lễ và Ngày Hành động trong tháng Tư
Ngày lễ và Ngày Hành động trong tháng Ba
Ngày lễ và Ngày Hành động trong tháng Năm
Giáo hoàng Gioan Phaolô II


title: Nguyễn Đức Bình (giáo sư)

text:
Giáo sư triết học, Nhà giáo Nhân dân Nguyễn Đức Bình (9 tháng 9 năm 1927 – 31 tháng 1 năm 2019) là một trong những nhà lý luận chính trị của Đảng Cộng sản Việt Nam, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị khóa VII, VIII, nguyên Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương, nguyên Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh.

Tiểu sử

Ông sinh ngày 9 tháng 9 năm 1927 tại làng Đức Hồng, nay là phường Trung Lương, thị xã Hồng Lĩnh, tỉnh Hà Tĩnh.

Từ năm 1945 đến năm 1949, ông công tác tại tỉnh Hà Tĩnh.

Từ 1950 đến năm 1954, ông lần lượt giữ các chức vụ: Chuyên viên nghiên cứu Ban Tuyên huấn Liên khu ủy IV; Trưởng ban Tuyên huấn tiền phương thuộc Hội đồng Cung cấp Mặt trận Liên khu IV trong chiến dịch Trung – Lào.

Từ năm 1959 đến năm 1975: Giảng viên, Phó Trưởng Khoa Triết học Trường Đảng Cao cấp Nguyễn Ái Quốc.

Năm 1982, ông được bầu Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa V. Giữ chức Hiệu trưởng Trường Đảng Cao cấp Nguyễn Ái Quốc (Tức Học viện Chính trị Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh hiện nay) cho đến năm 2001.

Năm 1984, ông được Nhà nước Việt Nam công nhận chức danh Giáo sư Triết học.

Năm 1986, ông được bầu Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa VI.

Năm 1991, là Ủy viên Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa VII.

Tháng 6 năm 1996 ông được tái trúng cử vào Bộ Chính trị khóa VIII, giữ chức Bí thư Trung ương Đảng, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương kiêm Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh.

Ông đã nghỉ hưu từ tháng 1 tháng 2008.

Nguyễn Đức Bình qua đời vào lúc 0 giờ 44 phút ngày 31 tháng 1 năm 2019, hưởng thọ 92 tuổi do tuổi cao sức yếu lâm bệnh nặng.

Quan điểm chính trị
Quan điểm chính trị của ông gắn bó với chủ nghĩa Marx – Lenin truyền thống. Trước Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam X (khai mạc ngày 18 tháng 4 năm 2006) ông có viết một số bài đăng báo góp ý dự thảo văn kiện Đại hội Đảng. Ông suy tư: "Điều tôi băn khoăn, trăn trở ở chỗ: tư duy lý luận của chúng ta về chủ nghĩa xã hội lâu nay đã thật sự độc lập tự chủ hay chưa, đã thật sự sáng tạo trên mảnh đất Việt Nam hay chưa? Trung Quốc nói "chủ nghĩa xã hội mang đặc sắc Trung Quốc". Vậy Việt Nam đã thật sự có một lý luận và đường lối của mình tiến lên chủ nghĩa xã hội trong thời kỳ quá độ hay chưa?" . Khi nói đến vấn đề đảng viên được làm kinh tế, ông phê phán: "Dự thảo mới vẫn tránh nói kinh tế tư bản tư nhân mà đưa lẫn vào trong một biến báo mới: "Đảng viên làm kinh tế tư nhân không giới hạn về quy mô". Điều đó có nghĩa là gì? Có nghĩa là có thể làm giàu hết cỡ, làm tư bản tư nhân hết cỡ, có thể bóc lột hết cỡ mà (với những điều kiện nhất định?) có thể được làm đảng viên, như vậy có trái sờ sờ với "lẽ tự nhiên" như Bác Hồ nói không?". "Nhưng tại sao một chính sách mới của Đảng quan trọng như thế mà lại không nói thẳng thắn, đàng hoàng, minh bạch, thậm chí không gọi sự vật đúng tên của nó? Chỉ riêng điều đó đã là một điểm yếu căn bản của "quan điểm mới"".

Ông không đồng ý với báo cáo của đại hội vì đảng viên, "không thể vừa là chiến sĩ cộng sản lấy việc xóa bỏ chế độ bóc lột làm lý tưởng đời mình, lại vừa làm ông chủ tư bản lấy bóc lột lợi nhuận làm lẽ sống". Ông nói "Ông chủ tư bản làm sao có thể dễ dàng trở thành người cộng sản?... Thật không có gì sai bằng lập luận thế này: Ta đang ở thời kỳ quá độ, vậy trong thành phần xã hội của đảng viên cũng có sự quá độ. Nói thế khác gì quan điểm cho rằng kinh tế nhiều thành phần thì chính trị tất yếu phải đa đảng và tư tưởng trong Đảng tất yếu cũng phải đa nguyên".

Ông khẳng định: "Trước sau tôi vẫn không đồng ý quan điểm trong Đảng có thể có tư bản tư nhân", vì theo Hồ Chí Minh và cũng là chủ nghĩa Marx – Lenin: "Không bóc lột người. Đảng chống chế độ "người bóc lột người". Lẽ tự nhiên, ai bóc lột người thì không thể làm đảng viên" (Hồ Chí Minh toàn tập, tập 7, tr.237)".

Ông nói: "thật vô cùng nghịch lý khi nghĩ rằng kết nạp cả tư sản để mở rộng cơ sở xã hội, cơ sở quần chúng cho cách mạng xã hội chủ nghĩa! Quần chúng công nông, các lực lượng vũ trang con em công nông sẽ hỏi chúng ta ngay: vậy các anh là Đảng của ai?"

Đóng góp ý kiến với lãnh đạo Đảng
Ông đề xuất với lãnh đạo Đảng:

"Tôi đề nghị trung ương cho ra một tờ nội san, lưu hành có hạn chế trong Đảng". "Việc ra nội san tranh Luận đã đến lúc chín muồi vì những quan điểm khác nhau trong Đảng nay đã bộc lộ công khai hay nửa công khai bằng phát ngôn và phát tán tài liệu rất có hại vì nó làm phân tâm, phân tán tư tưởng nghiêm trọng trong Đảng và trong xã hội". Ông viết: "Sự thiếu nhất trí trong Đảng ta hiện nay chủ yếu là trên mặt nhận thức. Là vấn đề nhận thức, phải giải quyết bằng nhận thức, bằng trao đổi, thảo luận, tranh luận thẳng thắn trên tinh thần đồng chí. Muốn vậy, phải đặt thẳng những vấn đề có ý kiến khác nhau lên bàn, trước hết là mấy vấn đề then chốt sau đây:
 Sau thảm họa sụp đổ ở Liên Xô, Đông Âu, chúng ta có nên tiếp tục con đường xã hội chủ nghĩa nữa hay không? Có thể có con đường nào khác phù hợp hơn? Hoặc: hãy thôi nói chủ nghĩa xã hội, thôi nói chủ nghĩa Mác – Lênin, mà cứ làm sao cho "dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh" là được rồi?
 Bản chất Đảng có gì thay đổi? Có nên giữ như lâu nay: "Đảng ta là đội tiên phong của giai cấp công nhân, đại biểu trung thành cho lợi ích của giai cấp công nhân, của nhân dân lao động, của cả dân tộc" hay nên thay bằng công thức mới: "Đảng ta là đội tiên phong của giai cấp công nhân, đồng thời là đội tiên phong của nhân dân lao động, của dân tộc".
 Về đảng viên, có nên cho phép đảng viên làm kinh tế tư bản tư nhân, cho phép kết nạp cả những nhà tư bản tư nhân vào Đảng hay không?"
Ông băn khoăn: "Rất tiếc mấy tháng vừa rồi  tại đại hội Đảng các cấp từ cơ sở đến tỉnh, thành phố, đến đại hội Đảng các cơ quan trung ương, các vấn đề rất ít được đặt ra để thảo luận, tranh luận. Tôi cho đó là một hạn chế lớn không đáng có".

Liên kết ngoài
Ông Nguyễn Đức Bình có bảo thủ?
Đôi lời cùng GS. Nguyễn Đức Bình và Góp ý với Đảng Cộng sản Việt Nam.
Bóc lột: vấn đề nhiều người muốn tiếp tục được làm rõ.

Chú thích

Người Hà Tĩnh
Nhà giáo Nhân dân
N
Ủy viên Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam
Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa V
Ủy viên Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa VI
Ủy viên Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa VII
Ủy viên Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa VIII
Người họ Nguyễn tại Việt Nam
Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh


title: 2255 Qinghai

text:
2255 Qinghai (1977 VK1) là một tiểu hành tinh vành đai chính.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 2255 Qinghai

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1977


title: Sparganothis reticulatana

text:
The Reticulated Sparganothis (Sparganothis reticulatana) là một loài bướm đêm thuộc họ Tortricidae. Nó được tìm thấy ở hầu hết miền đông Bắc Mỹ.

Sải cánh dài 15–17 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 6 đến tháng 8.

Ấu trùng ăn cây tổng quán sủi, cây táo, ash, aster, beech, cây việt quất, cherry, cây thích, cây sồi và pear.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Bug Guide
Images

Động vật được mô tả năm 1860
Sparganothis


title: Myrmica ademonia

text:
Myrmica ademonia là một loài kiến được miêu tả ban đầu ở Nga.

Chú thích

Tham khảo

Bolton, B. 1995. A new general catalogue of the ants of the world. Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 504 pp. [Page 277: Replacement name for Myrmica aspersa]
Kupyanskaya, A. N. 1990. Ants of the Far Eastern USSR. Vladivostok: Akademiya Nauk SSSR, 258 pp. [Page 105: Junior primary homonym: worker, queen, male described.]

Myrmica


title: Sumitrosis obscura

text:
Sumitrosis obscura là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Chapuis miêu tả khoa học năm 1877.

Chú thích

Tham khảo

Sumitrosis


title: Hưng Đạo (định hướng)

text:
Hưng Đạo có thể là một số địa danh Việt Nam sau đây:

 Phường Hưng Đạo, quận Dương Kinh, thành phố Hải Phòng
 Phường Hưng Đạo, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh
 Xã Hưng Đạo, thành phố Cao Bằng, tỉnh Cao Bằng
 Xã Hưng Đạo, thành phố Chí Linh, tỉnh Hải Dương
 Xã Hưng Đạo, huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng
 Xã Hưng Đạo, huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng
 Xã Hưng Đạo, huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương
 Xã Hưng Đạo, huyện Tiên Lữ, tỉnh Hưng Yên
 Xã Hưng Đạo, huyện Bình Gia, tỉnh Lạng Sơn
 Xã Hưng Đạo, huyện Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An.

Xem thêm
 Hưng Đạo là tước hiệu của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn (1232-1300)


title: Carrie Underwood

text:
Carrie Underwood (sinh ngày 10 tháng 3 năm 1983 tại Checotaw, Oklahoma, Mỹ) là một nữ ca sĩ nhạc đồng quê và nhạc sĩ người Mỹ. Cô nổi tiếng từ khi đoạt danh hiệu American Idol phần thứ tư vào năm 2005 và đã từng 7 lần đoạt giải Grammy. Album nhạc đồng quê đầu tiên của Carrie Underwood là Some Hearts đã có nhiều bài hát hit lọt vào các bảng xếp hạng của Mỹ và Canada như "Inside Your Heaven", "Jesus,Take the Wheel", "Don't Forget to Remember Me", "Wasted" và một trong những bài hát xếp hạng cao nhất là "Before He Cheats". Một trong những bài hát đã đưa cô vào Top 10 Billboard là "I'll Stand by You". Album Some Hearts của Carrie Underwood đã bán được tới 7 triệu bản và là album của một American Idol bán chạy nhất hiện nay. Album thứ hai của cô Carnival Ride cũng bán được tới 3 triệu bản với những ca khúc nổi bật như "So Small" và "All-American Girl". Trong hai năm qua, cô đã bán được 14 triệu đĩa tất cả và trở thành một trong những ca sĩ trẻ thành công nhất hiện nay.

Tiểu sử

Những năm tháng đầu đời
Carrie Underwood, tên thật là Carrie Marie Underwood sinh ngày 10/3/1983 tại Muskogee, Oklahoma và lớn lên trong trang trại của gia đình ở thành phố Checotah, Oklahoma. Cô có hai chị là Shanna Underwood và Stephanie Underwood. Cha cô, Stephen Underwood, làm việc trong một xưởng giấy và mẹ cô là một giáo viên tiểu học. trong những năm tháng tuổi thơ, Carrie đã từng trình diễn ở Robbins Memorial Talent Show, hát tại nhà thờ Free Will Baptist và một số dịp khác ở Checotah, gia nhập câu lạc bộ Lion. Năm 1996, cô đã định ký hợp đồng với Capitol Records, nhưng hợp đồng đã bị hủy bỏ khi công ty này đổi người quản lý mới.

Học tập
Carrie tốt nghiệp trường cấp 3 Checotah năm 2001. Sau trung học, cô đã vào đại học Northeastern State ở Tahlequah, tốt nghiệp năm 2006 với bằng cử nhân và có một bằng trong ngành du lịch. Carrie là một thành phiên của Alpha Iota - một tổ chức tình nguyện. Trong suốt 2 năm, vào mùa hè, cô trình diễn ở Northeastern Downtown Country show tổ chức ở Tahlequa. Cô cũng tham gia một cuộc thi hoa hậu tại trường Đại học và được chọn là á khôi (năm 2004).

American Idol
Hè năm 2004, Carrie thử giọng cho American Idol tại St.Louis. Trong tuần thi Top 11 của cuộc thi, Carrie đã trình diễn một ca khúc thập niên 80 (được coi là hit thời kỳ đó) có tên là "Alone" và giám khảo Simon Cowell đã nhận xét rằng Carrie chắc chắn không những thắng cuộc thi mà còn tuyệt hơn tất cả những người thắng cuộc AI trước đó. Carrie là một trong năm người chiến thắng chưa bao giờ rơi vào Bottom 3 (cùng với Kelly Clarkson, Taylor Hicks, Jordin Sparks, David Cook). Một trong những nhà sản xuất của AI đã nói sau đó rằng Carrie đã làm chủ cuộc bầu chọn, chiến thắng từng tuần nằm trong tầm tay của cô. Trong suốt cuộc thi, Carrie đã gây dựng được một lượng fan hùng hậu. Cộng đồng fan này gọi mình là "Carrie's Care Bears". 25/5/2005, Carrie đã được trao vương miện chiến thắng của Season 4 AI.

Carrie đã xuất hiện lại một lần nữa ở Season 6 của AI với tư cách khách mời. Cô đã hát "Wasted" (ngày 8/3). Carrie cũng trình diễn ở nhạc hội Idol Gives Back, hát bài mới của mình, "I'll Stand By You" (cover một hit của Pretenders) cùng với Kelly Clarkson, Rascal Flatts và một số người nữa. Carrie cũng hát cùng bài hát này vào đêm chung kết AI ngày 23/5/2007. Carrie đã hát "Praying For Time" của Geogre Michael trong mini-marathon của AI Season 7 Idol Gives Back. Cô cũng trở lại sân khấu AI ngày 21/5/08, trình diễn "Last Name" cho đêm chung kết AI diễn ra ngày đó.

2005-2007: Some Hearts
Album đầu tay của Carrie, có tên "Some Hearts" đã lên kệ đĩa ngày 15/11/2005, lọt vào Billboard 200 với 315.000 bản bán được. Lượng đĩa bán được rất lớn trong tuần đầu tiên này đã đưa Some Hearts đạt #1 Billboard Top Country Albums chart và đạt debut cao nhất, tính từ năm 1991 tới 2005. Some Hearts đã được trao đĩa bạch kim bởi RIAA, và được SoundScan ghi nhận là album country bán chạy nhất trong lịch sử

Single thứ hai của album, có tên "Jesus, Take the Wheel" ra mắt trên Radio ngày 18/10/2005. Nó đạt lượng Airplay rất cao và đã chạm tới #39 trên Billboard Country chart trong tuần đầu tiên. 6 tuần liên tiếp sau đó, nó đạt #1. Những nhạc sĩ sáng tác ca khúc "Jesus, Take the Wheel" là Gordie Sampson, Brett James, Hillary Lindsey, đã được trao giải Grammy 2006 cho bài hát country của năm.

Single thứ ba của Carrie, Some Hearts, chỉ được phát hành ở một số hạng mục nhạc như Pop, Adult Contemporary và Hot Adult Contemporary tháng 10 năm 2005, đạt #25 trên Hot AC. "Don't Forget to Remember Me", single thứ tư của Carrie đạt #2 trên Billboard Hot Country Chart, #49 trên Billboard Hot 100. Dù sao, nó cũng đã đạt được #1 trong tuần đầu tiên ra mắt trên Radio & Records Country Single Chart.

Cả hai singles "Jesus, Take the Wheel" và "Don't Forget to Remember Me" đều đã đạt #1 trên Christian Radio Countdowns. "Jesus, Take the Wheel" đã thắng giải Single Country hay nhất năm của lễ trao giải Gospel music Association.. Carrie đã trình diễn "Jesus, take the Wheel" ngày 23/5/2006 và nhận được sự hoan nghênh nhiệt liệt tại lễ trao giải ACM. Cô đã kết thúc lễ trao giải bằng việc nhận được 2 giải thưởng quan trọng: Best New Female Vocalist và Single of the year. Cô cũng được đề cử cho giải Song of the Year và Female Vocalist of the year, nhưng không thắng 2 giải này.

Cuối mùa thu đó, Single tiếp theo của Carrie, "Before He Cheats" đã đạt #1 trên billboard's hot Country Songs, đứng ở vị trí này trong 5 tuần liên tiếp. Bài hát đã đạt #8 trên billboard Hot 100. Sau 1 năm ra mắt, single này vẫn còn ở trong Billboard. Để quảng bá cho "Before He Cheats", Carrie đã trình diễn ở lễ trao giải Country Music Association lần thứ 40 ngày 6/11/2006 và thắng cả hai giải Horizon cho New Country Artists và Female Vocalist.

Ngày 21/11/2006, Carrie đến với lễ trao giải American Music với 2 đề cử và đã ra về với giải Breakthrough Artist. Cô cũng được đề cử Best Female Country Artist nhưng không thắng ở hạng mục này. Cô cũng tới dự lễ trao giải Billboard Music Awards 2006 và ra về với 5 giải thưởng. Cô thắng các giải: Album of the year, Top 200 Female Artist of the Year, Female Country Artist, New Country Artist và Country Album of the Year. Carrie đã được đề cử 5 giải Academy of Country Music ở hạng mục: Best Female Vocalist, Song of the Year, Video of the Year, Album of the year, single Record of the Year. Cô thắng 3 trong số 5 đề cử đó: album of the year, video of the Year và Female Vocalist of the Year. Ngày 24/3/2007, Carrie đã tham gia làm khách mời của Saturday Night Live. Cô đã trình diễn "Before He Cheats và Wasted".

Ngày 11/4/2007, Carrie tiếp tục thành công của mình với sự ra mắt single "Wasted". Bài hát này đã đạt #1 trên Hot Country Songs Chart, #37 trên Billboard Hot 100. Video của "Wasted" debut #2 trên GACTV Top 20 Countdown. Tại lễ trao giải CMT Awards 2007 ở Nashvilê, Tennessee ngày 16/4, Carrie được đề cử ba giải thưởng, bao gồm Video Of The Year, Female Video Of The Year và Video Director Of The Year, tất cả cho "Before He Cheats". Carrie đã thắng cả ba giải. Cô cũng đã trình diễn "Before He Cheats" tại lễ trao giải này.

Đầu tháng 4, Carrie đã đi một chuyến tới Nam Phi để hoạt động tình nguyện theo chương trình "Idol Gives Back". Một video quay từ chuyến đi của cô đã lên sóng trên AI ngày 25/4. Carrie đã thu một bản acoustic của "I'll Stand By You". Single phục vụ cho hoạt động tình nguyện này đã ra mắt trên iTunes, đạt #2. Carrie cũng xuất hiện trong album mới nhất của Brad Paisley, "5th Gear", hát cùng Brad bài hát "Oh Love". Ngoài những hoạt động này, cô đã trình diễn "Before He Cheats" và "Wasted" tại Lễ hội âm nhạc CMA.

Tháng 8/2008, "Jesus, take the Wheel" đã được ghi nhận rằng đã bán được hơn 1 triệu bản nhạc chuông điện thoại và trao giải bạch kim, đưa Carrie trở thành nghệ sĩ country đầu tiên có hai bài hát đạt giải bạch kim về lượng bản chuông điện thoại bán được (cùng với Before He Cheats).

Danh sách đĩa nhạc

 2005: Some Hearts
 2007: Carnival Ride
 2009: Play On
 2012: Blown Away
 2015: Storyteller

Danh sách phim

Chú thích

Nữ ca sĩ Mỹ
Ca sĩ nhạc đồng quê
Người đoạt giải Grammy
Quán quân American Idol
Nhân vật còn sống
Nữ diễn viên điện ảnh Mỹ
Nữ diễn viên Mỹ thế kỷ 21
Nữ diễn viên truyền hình Mỹ
Tín hữu Tin Lành Mỹ
Sinh năm 1983
Ca sĩ nhạc pop Mỹ
Nghệ sĩ của 19 Recordings
Ca sĩ Mỹ thế kỷ 21
Nữ ca sĩ-người viết bài hát Mỹ
Ca sĩ-người viết bài hát Mỹ
Người hoạt động xã hội vì quyền động vật
Nghệ sĩ dương cầm thế kỷ 21
Tín hữu Kitô giáo Mỹ
Ca sĩ kiêm sáng tác nhạc đồng quê người Mỹ
Nữ ca sĩ nhạc đồng quê người Mỹ
Nữ nghệ sĩ guitar người Mỹ
Nghệ sĩ dương cầm người Mỹ
Nữ ca sĩ thế kỷ 21

Nghệ sĩ của Capitol Records

Người ăn chay


title: Ponzano Monferrato

text:
Ponzano Monferrato là một đô thị ở tỉnh Alessandria trong vùng Piedmont của Italia, có vị trí cách khoảng 45 km về phía đông của Torino và khoảng 35 km về phía tây bắc của Alessandria. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 405 người và diện tích là 11,6 km².

Ponzano Monferrato giáp các đô thị: Castelletto Merli, Cereseto, Mombello Monferrato, Moncalvo, và Serralunga di Crea.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Alessandria
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Antares

text:
Sao Antares, định danh là Alpha Scorpii A, còn được gọi là sao Tâm Tú Nhị (心宿二), tên gốc tiếng Ả Rập là Ķalb al Άķrab nghĩa là "trái tim của bọ cạp", là ngôi sao sáng nhất trong chòm sao Thiên Yết và là thiên thể sáng thứ 16 quan sát được từ Trái Đất. Sao này nằm cách chúng ta khoảng 520 năm ánh sáng và nằm trong dải Ngân Hà.

Hệ thống sao

Antares A

Antares A (Tâm Tú Nhị A) là một ngôi sao khổng lồ đỏ, nên nó không được đặc cho lắm, khối lượng của nó chỉ lớn hơn Mặt Trời chúng ta khoảng 15 lần, nhưng kích thước của nó lớn hơn Mặt Trời tới 883 lần, nghĩa nếu nó đặt thế chỗ Mặt Trời, thì nó sẽ nhấn chìm Sao Thuỷ, Sao Kim, Trái Đất, Sao Hoả.

Antares A là một sao khổng lồ đỏ đã đến giai đoạn cuối đời. Nó sẽ phát nổ vào khoảng 1 đến 1,4 triệu năm nữa. Trong vài tháng, siêu tân tinh Antares có thể sáng như trăng tròn và có thể nhìn thấy vào ban ngày.

Antares B

Antares B (Tâm Tú Nhị B) là một sao dãy chính loại B, nó cũng có nhiều vạch quang phổ bất thường cho thấy nó đã bị ô nhiễm bởi vật chất do Antares đẩy ra. Nó có khối lượng gấp 7,5 lần Mặt Trời và bán kính gấp 5,2 lần Mặt Trời. Nó rất khó nhìn bởi kính thiên văn do bị ánh sáng của Antares A che mất.

Xem thêm
Bong bóng địa phương
Đám mây liên sao địa phương

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Lưu Văn Hy, Vũ trụ huyền bí, Nhà xuất bản thanh niên, 2003, 463tr

Nhánh Lạp Hộ
Thiên thể Bayer
Sao đôi
Sao dãy chính loại B
Siêu sao khổng lồ loại M
Chòm sao Thiên Yết
Stars with proper names
Sao dãy chính nhóm B
Thiên thể HR
Thiên thể Durchmusterung
Thiên thể Flamsteed
Thiên thể HD
Thiên thể Hipparcos
Sao siêu khổng lồ nhóm M


title: Perrancey-les-Vieux-Moulins

text:
Perrancey-les-Vieux-Moulins là một xã thuộc tỉnh Haute-Marne trong vùng Grand Est đông bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 294 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Perranceylesvieuxmoulins


title: Vitularia triangularis

text:
Vitularia triangularis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Vitularia


title: Tiêu Tử Hiển

text:
Tiêu Tử Hiển (chữ Hán: 萧子显; bính âm: Xiā Zi Xiǎn) (487–537) là nhà văn, nhà sử học thời Lương Nam Triều Trung Quốc, tự Cảnh Dương, người Lương Nam, Lan Lăng (nay thuộc Thường Châu, tỉnh Chiết Giang), cháu của Tề Cao Đế Tiêu Đạo Thành, là con trai thứ 8 của Dự Chương Vương, Đại tư mã Tiêu Nghi, em trai là nhà văn, thư gia Tiêu Tử Vân. Ông là người chủ trì việc biên soạn bộ chính sử Nam Tề thư.

Tiểu sử
Ông lúc nhỏ thông minh, sáng dạ, được cha rất mực yêu mến, năm 7 tuổi được phong làm Ninh Đô huyện hầu, vì có dính líu đến hỗn loạn cuối thời Nam Tề, nên ông luôn trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng, sau ra sức hợp tác giúp Tiêu Diễn (tức Vũ Đế nhà Lương) nắm thực quyền triều đình, đoạt được ngôi vua, kiến lập nhà Lương. Thời Lương từng giữ các chức vụ quan trọng như Thái Tử trung xá nhân, Kiến Khang lệnh, Quốc tử tế tửu, Thị trung, Lại bộ thượng thư. Năm 537, được phong làm Nhân Uy Tướng quân, Thái thú Ngô Hưng, trên đường tới nhận chức ở huyện thì mắc bệnh qua đời, hưởng thọ 49 tuổi.

Tiêu Tử Hiển nổi tiếng vì hay chữ, có tài văn chương, lúc nhỏ từng được Thẩm Ước khen ngợi. Hoàng Thái tử Tiêu Cương (sau là Giản Văn Đế) rất coi trọng ông, thường xuyên cử bọn tôi tớ trong cung tới phục vụ yến tiệc của ông, tuy nhiên ông có tật hay tự đại về tài năng của mình, lúc còn làm Lại bộ thượng thư, từng bắt mọi người tự tay cầm quạt giấy, quạt cho mình, vì thế nhiều người ghét ông, sau khi mất, Lương Vũ Đế ra chiếu ban thụy hiệu cho ông là "Kiêu".

Trước tác của Tiêu Tử Hiển bao gồm Hậu Hán thư, Tấn sử thảo, Nam Tề thư, Tấn thông Bắc phạt ký, Quý Kiệm truyện, ngoại trừ Nam Tề thư ra, đa số còn lại đều bị thất lạc.

Tài liệu truyện ký
"Lương thư" quyển 35
"Nam sử" quyển 42

Tham khảo

Liên kết ngoài
二十五史 (簡体中国語／繁体中国語)

Nhà sử học Trung Quốc
Nhân vật Ngụy Tấn Nam Bắc Triều
Người họ Tiêu tại Trung Quốc
Sinh năm 487
Mất năm 537
Sinh năm 489


title: Bérulle

text:
Bérulle là một xã ở tỉnh Aube, thuộc vùng Grand Est ở phía bắc miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aube

Tham khảo

Berulle


title: Phosphor

text:
Phosphor (từ tiếng Hy Lạp: phôs có nghĩa là "ánh sáng" và phoros nghĩa là "người/vật mang"), là một nguyên tố hóa học trong bảng tuần hoàn có ký hiệu P và số nguyên tử 15. Là một phi kim đa hóa trị trong nhóm nitơ, phosphor chủ yếu được tìm thấy trong các loại đá phosphat vô cơ và trong các cơ thể sống. Do độ hoạt động hóa học cao, không bao giờ người ta tìm thấy nó ở dạng đơn chất trong tự nhiên. Nó phát xạ ra ánh sáng nhạt khi bị phơi ra trước oxy (vì thế có tên gọi của nó trong tiếng Latinh để chỉ "ngôi sao buổi sáng", từ tiếng Hy Lạp có nghĩa là "ánh sáng" và "mang"), và xuất hiện dưới một số dạng thù hình. Nó cũng là nguyên tố thiết yếu cho các cơ thể sống. Sử dụng quan trọng nhất trong thương mại của nó là để sản xuất phân bón. Nó cũng được sử dụng rộng rãi trong các loại vật liệu nổ, diêm, pháo hoa, thuốc trừ sâu, kem đánh răng và chất tẩy rửa.

Các đặc trưng nổi bật
Dạng phổ biến của phosphor là chất rắn dạng sáp có màu trắng có mùi đặc trưng khó ngửi tương tự như tỏi. Dạng tinh khiết của nó là không màu và trong suốt. Phi kim này không hòa tan trong nước nhưng hòa tan trong carbon disulfide. Phosphor tinh khiết bắt cháy ngay trong không khí và tạo ra khói trắng chứa phosphor pentoxide P2O5.

Thù hình
Phosphor tồn tại dưới ba dạng thù hình cơ bản có màu: trắng, đỏ và đen. Các dạng thù hình khác cũng có thể tồn tại. Phổ biến nhất là phosphor trắng và phosphor đỏ, cả hai đều chứa các mạng gồm các nhóm phân bổ kiểu tứ diện gồm 4 nguyên tử phosphor. Các tứ diện của phosphor trắng tạo thành các nhóm riêng; các tứ diện của phosphor đỏ liên kết với nhau thành chuỗi. Phosphor trắng cháy khi tiếp xúc với không khí hay khi bị tiếp xúc với nguồn nhiệt và ánh sáng.

Phosphor cũng tồn tại trong các dạng ưa thích về mặt động học và nhiệt động lực học. Chúng được tách ra ở nhiệt độ chuyển tiếp -3,8 °C. Một dạng gọi là dạng "alpha", dạng kia gọi là "beta". Phosphor đỏ là tương đối ổn định và thăng hoa ở áp suất 1 atm và 170 °C nhưng cháy do va chạm hay nhiệt do ma sát. Thù hình phosphor đen tồn tại và có cấu trúc tương tự như graphit – các nguyên tử được sắp xếp trong các lớp theo tấm lục giác và có tính dẫn điện.

Ứng dụng
Acid phosphoric đậm đặc, có thể chứa tới 70% - 75% P2O5 là rất quan trọng đối với ngành nông nghiệp do nó được dùng để sản xuất phân bón. Nhu cầu toàn cầu về phân bón đã dẫn tới sự tăng trưởng đáng kể trong sản xuất phosphat (PO43-) trong nửa sau của thế kỷ XX. Các sử dụng khác còn có:
 Các phosphat được dùng trong sản xuất các loại thủy tinh đặc biệt được sử dụng trong các loại đèn hơi natri.
 Tro xương, calci phosphat, được sử dụng trong sản xuất đồ sứ.
 Natri triphosphat được sản xuất từ acid phosphoric được sử dụng trong bột giặt ở một số quốc gia, nhưng lại bị cấm ở một số quốc gia khác.
 Acid phosphoric được sản xuất từ phosphor nguyên tố được sử dụng trong các ứng dụng như các đồ uống chứa soda. Acid này cũng là điểm khởi đầu để chế tạo các phosphat cấp thực phẩm. Các hóa chất này bao gồm calci phosphat được dùng trong bột nở và natri triphosphat và các phosphat khác của natri. Trong số các ứng dụng khác, các hóa chất này được dùng để cải thiện các đặc trưng của thịt hay pho mát đã chế biến. Người ta còn dùng nó trong thuốc đánh răng. natri phosphat được dùng trong các chất làm sạch để làm mềm nước và chống ăn mòn cho các đường ống/nồi hơi.
 Phosphor được sử dụng rộng rãi để sản xuất các hợp chất hữu cơ chứa phosphor, thôngqua các chất trung gian như phosphor pentachloride và phosphor sulfide. Các chất này có nhiều ứng dụng, bao gồm các chất làm dẻo, các chất làm chậm cháy, thuốc trừ sâu, các chất chiết và các chất xử lý nước.
 Nguyên tố này cũng là thành phần quan trọng trong sản xuất thép, trong sản xuất đồng thau chứa phosphor và trong nhiều sản phẩm liên quan khác.
 Phosphor trắng được sử dụng trong các ứng dụng quân sự như bom lửa, tạo ra các màn khói như trong các bình khói và bom khói, và trong đạn lửa.
 Phosphor đỏ được sử dụng để sản xuất các vỏ bao diêm an toàn, pháo hoa và nhất là methamphetamin (C10H15N).
 Với một lượng nhỏ, phosphor được dùng như là chất thêm vào cho các loại bán dẫn loại n.
 Phosphor P32 và phosphor P33 được dùng như là các chất phát hiện dấu vết phóng xạ trong các phòng thí nghiệm hóa sinh học (xem Đồng vị dưới đây)

Vai trò sinh học
Phosphor là nguyên tố quan trọng trong mọi dạng hình sự sống đã biết. Phosphor vô cơ trong dạng phosphat PO43- đóng một vai trò quan trọng trong các phân tử sinh học như DNA và RNA trong đó nó tạo thành một phần của phần cấu trúc cốt tủy của các phân tử này. Các tế bào sống cũng sử dụng phosphat để vận chuyển năng lượng tế bào thông qua adenosin triphosphat (ATP). Gần như mọi tiến trình trong tế bào có sử dụng năng lượng đều có nó trong dạng ATP. ATP cũng là quan trọng trong phosphat hóa, một dạng điều chỉnh quan trọng trong các tế bào. Các phospholipid là thành phần cấu trúc chủ yếu của mọi màng tế bào. Các muối calci phosphat được các động vật dùng để làm cứng xương của chúng. Trung bình trong cơ thể người chứa khoảng gần 1 kg phosphor, và khoảng ba phần tư số đó nằm trong xương và răng dưới dạng apatit. Một người lớn ăn uống đầy đủ tiêu thụ và bài tiết ra khoảng 1-3 g phosphor trong ngày trong dạng phosphat.

Theo thuật ngữ sinh thái học, phosphor thường được coi là chất dinh dưỡng giới hạn trong nhiều môi trường, tức là khả năng có sẵn của phosphor điều chỉnh tốc độ tăng trưởng của nhiều sinh vật. Trong các hệ sinh thái sự dư thừa phosphor có thể là một vấn đề, đặc biệt là trong các hệ thủy sinh thái, xem thêm sự dinh dưỡng tốt và bùng nổ tảo.

Lịch sử
Phosphor (từ tiếng Hy Lạp phosphoros, có nghĩa là "vật mang ánh sáng" và nó cũng là tên gọi cổ đại của Sao Kim) đã được nhà giả kim thuật người Đức là Hennig Brand tình cờ phát hiện ra năm 1669 thông qua việc điều chế (ông đã chưng cất 60 xô nước tiểu) nước tiểu để biến chúng thành vàng. Làm việc ở Hamburg, Brand đã cố gắng chưng cất các muối bằng cách cho bay hơi nước tiểu, và trong quá trình đó ông đã thu được một khoáng chất màu trắng phát sáng trong bóng đêm và cháy sáng rực rỡ. Kể từ đó, từ lân quang, liên quan đến các ánh sáng lân tinh của phosphor, đã được sử dụng để miêu tả các chất phát sáng trong bóng tối mà không cần cháy. Tuy nhiên bản chất vật lý của hiện tượng lân quang không trùng với cơ chế phát sáng của phosphor: Brand đã không nhận ra rằng thực tế phosphor cháy âm ỉ khi phát sáng.

Các loại diêm đầu tiên sử dụng phosphor trắng trong thành phần của chúng, nó là nguy hiểm do độc tính của phosphor trắng. Các trường hợp giết người, tự sát và các vụ ngộ độc ngẫu nhiên là hậu quả của việc sử dụng chất này. Ngoài ra, sự phơi nhiễm trước hơi phosphor đã làm cho nhiều công nhân bị mắc chứng bệnh hoại tử xương hàm. Khi phosphor đỏ được phát hiện, khả năng cháy kém hơn cũng như độc tính thấp hơn của nó đã làm cho dạng phosphor này được nhanh chóng chấp nhận như là một chất thay thế cho phosphor trắng trong sản xuất diêm.

Sự phổ biến
Do độ hoạt động hóa học cao đối với oxy trong không khí và các hợp chất chứa oxy khác nên phosphor trong tự nhiên không tồn tại ở dạng đơn chất, mà nó phân bổ rộng rãi trong các loại khoáng chất khác nhau. Các loại đá phosphat, trong đó một phần cấu tạo là apatit (khoáng chất chứa calci phosphat dạng không tinh khiết) là một nguồn quan trọng về mặt thương mại của nguyên tố này. Các mỏ apatit lớn có ở Nga, Maroc, Florida, Idaho, Tennessee, Utah v.v. Tại Việt Nam có mỏ apatit tại Lào Cai. Tuy nhiên, đang có các e ngại là các mỏ apatit sẽ nhanh chóng cạn kiệt. Hoa Kỳ sẽ không còn các mỏ apatit vào khoảng năm 2035. Trung Quốc và Maroc sở hữu các mỏ apatit lớn nhất đã biết hiện nay, nhưng rồi chúng cũng sẽ cạn kiệt. Cùng với sự cạn kiệt các mỏ này thì sẽ nảy sinh các vấn đề nghiêm trọng đối với việc sản xuất lương thực, thực phẩm của thế giới do phosphor là một thành phần cơ bản trong các loại phân bón.

Thù hình màu trắng của phosphor có thể được sản xuất theo nhiều cách khác nhau. Trong một quy trình, phosphat tricalci thu được từ các loại đá phosphat, được nung nóng trong các lò nung với sự có mặt của carbon và silica. Phosphor dạng nguyên tố sau đó được giải phóng dưới dạng hơi và được thu thập lại dưới dạng acid phosphoric.

Phòng ngừa
Đây là nguyên tố có độc tính với 50 mg là liều trung bình gây chết người (phosphor trắng nói chung được coi là dạng độc hại của phosphor trong khi phosphat và orthophosphat lại là các chất dinh dưỡng thiết yếu). Thù hình phosphor trắng cần được bảo quản dưới dạng ngâm nước do nó có độ hoạt động hóa học rất cao với oxy trong khí quyển và gây ra nguy hiểm cháy và thao tác với nó cần được thực hiện bằng kẹp chuyên dụng do việc tiếp xúc trực tiếp với da có thể sinh ra các vết bỏng nghiêm trọng. Ngộ độc mãn tính phosphor trắng đối với các công nhân không được trang bị bảo hộ lao động tốt dẫn đến chứng chết hoại xương hàm. Nuốt phải phosphor trắng có thể sinh ra tình trạng mà trong y tế gọi là "hội chứng phân bốc khói". Các hợp chất hữu cơ của phosphor tạo ra một lớp lớn các chất, một số trong đó là cực kỳ độc. Các ester florophosphat thuộc về số các chất độc thần kinh có hiệu lực mạnh nhất mà người ta đã biết. Một loạt các hợp chất hữu cơ chứa phosphor được sử dụng bằng độc tính của chúng để làm các thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ, thuốc diệt nấm v.v. Phần lớn các phosphat vô cơ là tương đối không độc và là các chất dinh dưỡng thiết yếu.

Khi phosphor trắng bị đưa ra ánh sáng Mặt Trời hay bị đốt nóng thành dạng hơi ở 250 °C thì nó chuyển thành dạng phosphor đỏ, và nó không tự cháy trong không khí, do vậy nó không nguy hiểm như phosphor trắng. Tuy nhiên, việc tiếp xúc với nó vẫn cần sự thận trọng do nó cũng có thể chuyển thành dạng phosphor trắng trong một khoảng nhiệt độ nhất định và nó cũng tỏa ra khói có độc tính cao chứa các phosphor oxide khi bị đốt nóng.

Khi bị phơi nhiễm phosphor, trong quá khứ người ta đề nghị rửa bằng dung dịch chứa 2% sulfat đồng CuSO4 để tạo ra một hợp chất không độc có thể rửa sạch. Tuy nhiên, theo báo cáo của Hải quân Mỹ  gần đây thì "...đồng(II) sulfat có độc tính và việc sử dụng nó sẽ được dừng lại. Sulfat đồng có thể gây độc cho thận và não cũng như phá hủy hồng cầu trong mạch máu."

Hướng dẫn này cũng đề xuất thay thế là "dung dịch bicarbonat để trung hòa acid phosphoric...".

Có thể tìm thêm tài liệu về xử lý ngộ độc phosphor tại Emergency War Surgery NATO Handbook: Phần I: Types of Wounds and Injuries: Chương III: Burn Injury: Chemical Burns And White Phosphorus injury.

Đồng vị
Các đồng vị phóng xạ của phosphor bao gồm:
 P32: chất tạo bức xạ beta (1,71 MeV) với chu kỳ bán rã 14,3 ngày. Nó được dùng trong các phòng thí nghiệm khoa học nghiên cứu về sự sống, chủ yếu để tạo ra các mẫu DNA và RNA đánh dấu phóng xạ, ví dụ để sử dụng trong các phương pháp đánh dấu Northern hay đánh dấu Southern. Do các hạt beta cao năng lượng được tạo ra thâm nhập qua da và giác mạc, và do bất kỳ lượng P32 nào được đi vào cơ thể theo các đường tiêu hóa, hô hấp hay hấp thụ qua các đường khác đều kết hợp lại trong xương và các acid nucleic, OSHA yêu cầu là mọi người làm việc với P32 bắt buộc phải dùng quần áo bảo hộ, găng tay và kính bảo hộ, và phải tránh sự tiến hành công việc trên các thùng chứa hở để bảo vệ mắt. OSHA cũng yêu cầu phải có sự giám sát cá nhân, quần áo và bề mặt bị phơi nhiễm. Ngoài ra, do năng lượng cao của các hạt beta, thông thường người ta hay sử dụng các vật liệu nặng để che chắn (chẳng hạn chì), nhưng điều này lại tạo ra bức xạ thứ cấp các tia X, thông qua một tiến trình được biết đến như là Bremsstrahlung, có nghĩa là bức xạ phanh. Vì thế, các tấm che phải kèm theo với các vật liệu nhẹ như plexiglas, acrylic, lucit, chất dẻo, gỗ hay nước  .
 P33; chất tạo bức xạ beta (0,25 MeV) với chu kỳ bán rã 25,4 ngày. Nó được dùng trong các phòng thí nghiệm khoa học về sự sống trong các ứng dụng mà bức xạ beta thấp năng lượng là ưu thế hơn, ví dụ trong sắp xếp chuỗi DNA.

Hợp chất
Amoni phosphat ((NH4)3PO4)
 Phosphin (PH3)
Diphosphan (P2H4)
Calci phosphat (Ca3(PO4)2)
Supephosphat (Ca(H2PO4)2)
Calci phosphide (Ca3P2)
Sắt(III) phosphat (FePO4)
Sắt(II) phosphat (Fe3(PO4)2)
Acid hypophosphorơ (H3PO2)
 Thuốc thử Lawesson (C14H14O2P2S4)
 Parathion (C10H14NO5PS)
Acid phosphoric (H3PO4)
 Acid phosphorơ (H3PO3)
Phosphor pentabromide (PBr5)
Phosphor pentoxide (P2O5)
Phosphor tribromide (PBr3)
Phosphor trichloride (PCl3)
Phosphor triiodide (PI3)
 Sarin (C4H10FO2P)
 Somon
Kali biphosphat (KH2PO4)
Natri phosphat (Na3PO4)
 VX (C11H26NO2PS)

Tham khảo

 Phòng thí nghiệm quốc gia Los Alamos National, Hoa Kỳ – Phosphor

Liên kết ngoài

 WebElements.com – Phosphor
 Entrez PubMed - Ngộ độc cấp tính phosphor vàng

Phi kim
Pnictogen
Nguyên tố hóa học

Chất khoáng dinh dưỡng


title: Ptychadena pumilio

text:
Ptychadena pumilio là một loài ếch trong họ Ptychadenidae.
Nó được tìm thấy ở Bénin, Cameroon, Cộng hòa Trung Phi, Cộng hòa Dân chủ Congo, Bờ Biển Ngà, Ethiopia, Mali, Nigeria, Sénégal và Sierra Leone, có thể có ở Burkina Faso, Tchad, Gambia, Ghana, Guinée, Guiné-Bissau, Liberia, Mauritanie, Niger, Sudan, Togo và Uganda.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, xavan khô, xavan ẩm, đồng cỏ nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng ngập nước hoặc lụt theo mùa, đồng cỏ nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất cao, sông, đầm nước ngọt, đầm nước ngọt có nước theo mùa, vùng đồng cỏ, vườn nông thôn, ao, và kênh đào và mương rãnh.

Hình ảnh

Tham khảo

 Rödel, M.-O., Amiet, J.-L. & Largen, M. 2004. Ptychadena pumilio. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài

Ptychadena


title: Acosmeryx naga

text:
Acosmeryx naga là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó được miêu tả bởi Moore năm 1858, và được tìm thấy ở Nhật Bản, Tajikistan, Afghanistan, Trung Quốc và đông Nam Á.

sự miêu tả
Sải cánh dài 86-112mm.

phân phát

Ở miền bắc Trung Quốc, có một lứa trưởng thành mỗi năm, con trưởng thành bay từ tháng 4 đến tháng 6. Ở Triều Tiên, con trưởng thành bay từ đầu tháng 5 đến giữa tháng 8.

sinh học
Ấu trùng ăn Vitis, Ampelopsis, Actinidia, và Saurauia.

Phụ loài
Acosmeryx naga naga (Himalayan foothills of Pakistan, India, Nepal và China, bán đảo Mã Lai, Thailand, miền bắc Vietnam, miền đông và miền nam China, Taiwan, Korea và Japan)
Acosmeryx naga hissarica Shchetkin, 1956 (miền nam Tajikistan và Afghanistan)

Chú thích

Tham khảo

Acosmeryx


title: Hespagarista caudata

text:
Hespagarista caudata là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở miền tây Châu Phi.

Liên kết ngoài

Chú thích

C
Động vật Cộng hòa Congo
Côn trùng Malawi
Động vật được mô tả năm 1879
C
Động vật Zambia
Côn trùng Tây Phi


title: Ambillou-Château

text:
Ambillou-Château là một xã thuộc tỉnh Maine-et-Loire trong vùng Pays de la Loire tây nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 77 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Ambillouchateau


title: Ctenophora ornata

text:
Ctenophora ornata là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Hình ảnh

Tham khảo

Ctenophora


title: Poligné

text:
Poligné () là một xã của tỉnh Ille-et-Vilaine, thuộc vùng Bretagne, miền tây bắc nước Pháp.

Dân số
Người dân ở Poligné được gọi là Polinéens.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Ille-et-Vilaine

Tham khảo

 Mayors of Ille-et-Vilaine Association  ;
 INSEE ;
 IGN

Liên kết ngoài
 French Ministry of Culture list for Poligné

Xã của Ille-et-Vilaine


title: Molophilus quinquespinosus

text:
Molophilus quinquespinosus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Molophilus
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Udara blackburnii

text:
Udara blackburnii là một loài bướm ngày thuộc họ Bướm xanh. Nó là loài đặc hữu của Hawaii.

Sải cánh dài 22–29 mm.

Ấu trùng ăn Acacia species (bao gồm Acacia koa), Pithecellobium, Samanea saman, Perottetia sandwicensis, Dodonaea viscose và Pipturus albidus.

Chú thích

Tham khảo
Images
Butterflies và Moths of North America

B
B
B
B
Động vật được mô tả năm 1878
Động vật đặc hữu Hawaii


title: 22174 Allisonmae

text:
22174 Allisonmae (2000 XG28) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 4 tháng 12 năm 2000 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 22174 Allisonmae

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 2000


title: Saint-Léger-sur-Roanne

text:
Saint-Léger-sur-Roanne là một xã trong tỉnh Loire miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Loire

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintlegersurroanne


title: Abanilla

text:
Abanilla là một đô thị ở Comarca Oriental (bao gồm Fortuna và Abanilla) ở Cộng đồng tự trọ Murcia. Đô thị này nằm gần ranh giơi với Alicante ở Cộng đồng tự trị Valencia.

Địa lý
Abanilla có diện tích 236,6 km² và nằm ở độ cao 222 m trên mực nước biển.

Dân số

Dân số của Abanilla là 6.256 (INE, 2005), với mật độ 26,48 người/km².

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang web chính thức của Abanilla
Viva Murcia Photos & Information for the Murcia Province

Đô thị ở Murcia
Đô thị vùng Murcia


title: Euspilapteryx

text:
Euspilapteryx là một chi bướm đêm thuộc họ Gracillariidae.

Các loài
Euspilapteryx auroguttella Stephens, 1835
Euspilapteryx crypta Vári, 1961

Tham khảo

Liên kết ngoài
Global Taxonomic Database of Gracillariidae (Lepidoptera)

Gracillariidae


title: Danao, Bohol

text:
Danao là đô thị hạng 5 ở tỉnh Bohol, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2007, đô thị này có dân số 17.716 người.

Các đơn vị hành chính
Danao về mặt hành chính được chia thành 17 khu phố (barangay).

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Mã địa lý chuẩn Philipin
 2000 Thông tin điều tra dân số Philipin
 Municipality of Danao

Đô thị của Bohol


title: Walliswil bei Wangen

text:
Walliswil bei Wangen là một đô thị thuộc huyện Oberaargau, bang Bern, Thụy Sĩ. Đô thị này có diện tích 3,1 km2, dân số thời điểm tháng 12 năm 2009 là 581 người.

Tham khảo

Liên kết ngoài
[Trang mạng chính thức]

Đô thị của hạt Oberaargau
Đô thị của bang Bern


title: Tonna sulcosa

text:
Tonna sulcosa là một loài ốc biển lớn, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Tonnidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Tonna


title: Katwa

text:
Katwa là một thành phố và khu đô thị của quận Barddhaman thuộc bang Tây Bengal, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Katwa có dân số 71.573 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Katwa có tỷ lệ 74% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 78%, và tỷ lệ cho phái nữ là 69%. Tại Katwa, 10% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang West Bengal


title: Idiocera hasta

text:
Idiocera hasta là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Idiocera
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Stigmella oritis

text:
Stigmella oritis là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được tìm thấy ở Himachal Pradesh in Ấn Độ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Nepticulidae và Opostegidae of the world

O


title: Rimma Fyodorovna Kazakova

text:
Rimma Fyodorovna Kazakova (tiếng Nga: Ри́мма Фёдоровна Казако́ва, 27 tháng 1 năm 1932 – 19 tháng 5 năm 2008) – nữ nhà thơ Nga Xô Viết, tác giả của rất nhiều bài hát nổi tiếng thời Liên Xô.

Tiểu sử
Rimma Kazakova sinh ở thành phố quân cảng Sebastopol. Bố là một sĩ quan quân đội, mẹ làm nghề thư ký đánh máy. Lúc đầu bố mẹ đặt tên là Remo (Рэмо), đấy là viết tắt của các từ: Cách mạng, Điện khí hóa, Tháng Mười thế giới (Революция, Электрификация, Мировой Октябрь). Năm lên 20 tuổi mới đổi thành Rimma.

Sau khi tốt nghiệp phổ thông Rimma thi vào khoa sử Đại học Tổng hợp Leningrad và tốt nghiệp năm 1954. Bảy năm làm nghề giáo viên, biên tập báo và làm ở xưởng phim vùng Viễn đông. Năm 1958 xuất bản tập thơ đầu tiên: Ta gặp nhau ở Phương Đông (Встретимся на Востоке) ở thành phố Khabarovsk. Năm 1959 được kết nạp vào Hội Nhà văn Liên Xô. Năm 1964 kết thúc khóa cao học do Hội Nhà văn tổ chức. Các năm 1976 – 1981 là thư ký của Hội Nhà văn Liên Xô. Sau đó được bầu làm Tổng thư ký Hội Nhà văn Moskva cho đến cuối đời.

Rimma Kazakova là tác giả của một số tập thơ và lời của nhiều bài hát nổi tiếng. Ngoài sáng tác thơ bà còn dịch thơ của các nước thuộc Liên Xô (cũ) ra tiếng Nga. Bà mất ngày 19 tháng 5 năm 2008 và được mai táng tại nghĩa trang Vagankovskoye nổi tiếng ở Moskva.

Tác phẩm
Ta gặp nhau ở Phương Đông (Встретимся на Востоке) (1958) tập thơ
Nơi anh đang ở - There, where you are «Там, где ты»
Thơ - Verses / «Стихи»
Thứ sáu - Fridays / «Пятницы»
Không khóc trong rừng Taiga - In Taiga Nobody Cries / «В тайге не плачут»
Thông xanh - Fir-trees Green / «Елки зеленые»
Bà già tuyết - Snow Babe / «Снежная баба»
Nhớ - I Remember / «Помню»
Trắng xóa - On White / «Набело»
Xứ sở tình yêu - Country named Love / «Страна Любовь»
Đá thử - Touchstone / «Пробный камень»
Từ trên đồi - Out of Mind / «Сойди с холма»
Chuyện của niềm hy vọng - Plot of Hope / «Сюжет надежды».

Một vài bài thơ

Tham khảo

Liên kết ngoài
 «Эхо Москвы»
 Интервью и фото Риммы Казаковой

Nhà thơ Nga
Nhà văn Nga
Nữ nhà văn thế kỷ 20


title: Sân bay Sønderborg

text:
Sân bay Sønderborg ()  là một sân bay ở Sønderborg, Đan Mạch.

Các hãng hàng không và các điểm đến
Cimber Air (Copenhagen)

Tham khảo

AIP Denmark: Soenderborg - EKSB
VFR Flight Guide Denmark: Soenderborg - EKSB

Liên kết ngoài
Trang mạng chính thức của sân bay Sønderborg

farecompare.com: các điểm đến của Sønderborg

Sønderborg


title: Santa Sofía, Boyacá

text:
Santa Sofía là một thị xã và đô thị ở Departamento of Boyacá, thuộc phân vùng Ricaurte, Colombia.

Tham khảo

Đô thị của Boyacá
Khu dân cư ở tỉnh Boyacá


title: Grontardo

text:
Grontardo là một đô thị ở tỉnh Cremona, vùng Lombardia của Italia, có vị trí cách khoảng 80 km về phía đông nam của Milan và khoảng 12 km về phía đông bắc của Cremona. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.322 người và diện tích là 12,2 km².

Grontardo giáp các đô thị: Corte de' Frati, Gabbioneta-Binanuova, Gadesco-Pieve Delmona, Persico Dosimo, Pescarolo ed Uniti, Scandolara Ripa d'Oglio, Vescovato.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Cremona
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: Tournecoupe

text:
Tournecoupe  là một xã thuộc tỉnh Gers trong vùng Occitanie miền nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Gers

Tham khảo

Xã của Gers


title: Saint-Gourson

text:
Saint-Gourson  là một xã ở tỉnh Charente phía tây nước Pháp. Xã này có diện tích 10,09 km², dân số năm 1999 là 136 người. Khu vực này có độ cao trung bình 130 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
Thị trấn của tỉnh Charente

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintgourson


title: Hàng không năm 1929

text:
Đây là danh sách các sự kiện hàng không nổi bật xảy ra trong năm 1929:

Các sự kiện
 Một số lượng lớn các tai nạn máy bay dân sự nghiêm trọng trong lịch sử Hoa Kỳ.
 Cubana de Aviacion bắt đầu hoạt động.
 Pan Am bắt đầu các dịch vụ bay dân dụng.
 Đội máy bay nhào lộn trên không Canada là Siskins được thành lập.
 Văn phòng vận chuyển bưu phẩm đầu tiên ở Quận Mackenzie thuộc phía tây Canada được mở cửa.
 Airway Beacon được thành lập ở St. Paul, Minnesota. Nó vẫn còn hiện vật được lưu giữ ở Công viên Indian Mounds (Saint Paul, Minnesota).

Tháng 1
 1 tháng 1 - Hãng hàng không LOT của Ba Lan thành lập.
 1 tháng 1-7 – Carl Spaatz, Ira Eaker, và Elwood Quesada lập 1 kỷ lục về thời gian bay là 151 giờ trong không trung trên một chiếc Fokker F.VIIa-3m.
 27 tháng 1 - Tàu sân bay USS Saratoga thực hiện thành công một cuộc tấn công giả định vào Kênh đào Panama trong một bài tập huấn luyện.

Tháng 3
 30 tháng 3 - Imperial Airways bắt đầu các chuyến bay giữa Anh và Ấn Độ.

Tháng 4
 24 tháng 4-26 - A. G. Jones-Wiliams và N. H. Jenkins thực hiện chuyến bay không dừng đầu tiên từ Anh đến Ấn Độ trên một chiếc Fairey Long-range Monoplane.

Tháng 7
 3 tháng 8 - Trung úy A. W. Gordon thành công khi neo chiếc Vought VO-1 vào khí cầu USS Los Angeles của Hải quân Hoa Kỳ, trong một thí nghiệm về máy bay chiến đấu ký sinh.
 7 tháng 8 - Transcontinental Air Transport bắt đầu mở các dịch vụ vận chuyển hành khách xuyên nước Mỹ trong 48 giờ, sử dụng cả tàu hỏa và máy bay cho những chặng đường khác nhau trong hành trình.
 22 tháng 8 - Lufthansa sử dụng máy phóng để phóng máy bay Heinkel He 12 từ tàu chở khách Bremen, cách New York 400 km (249 mile).

Tháng 8
4 tháng 8 - 16 - Cuộc đua máy bay du lịch quốc tê đầu tiên có tên gọi Challenge 1929 ở Paris, với 5.942 km đường đua vòng quanh châu Âu, Fritz Morzik người Đức và các thành viên thuộc phi đoàn của anh đã chiến thắng trên một chiếc BFW M.23.
 8 tháng 8-29 - Khí cầu Graf Zeppelin thực hiện chuyến bay vòng quanh thế giới, bắt đầu và kết thúc tại Lakehurst, New Jersey.

Tháng 9
 6 tháng 9 - Cúp Schneider được tổ chức tại Calshot Spit, Vương Quốc Anh. Người chiến thắng là Henry Waghorn trên một chiếc Supermarine S.6 với vận tốc 528.9 km/h (328.7 mph).
 24 tháng 9 - Trung úy Jimmy Doolittle thực hiện thành công một chuyến bay trong đêm tối bao gồm cất cánh, bay trên không và hạ cánh.
 29 tháng 9 - Dieudonne Costes và Maurice Bellonte đến Manchuria trên một chiếc Breguet 19, lập một kỷ lục về quãng đường là 7.905 km (4.912 miles) từ Le Bourget, Pháp.

Tháng 10
20 tháng 10 - Sân bay thuộc Trạm Không quân Hải quân Glenview, được đặt ở Glenview, IL, và nhà chứa máy bay của nó được đánh giá là lớn nhất thế giới.

Tháng 11
 27 tháng 11-28 - Richard Byrd và các thành viên khác thực hiện chuyến bay đầu tiên trên Nam Cực với một chiếc Ford Trimotor.

Chuyến bay đầu tiên

Tháng 1
 Gloster Gauntlet

Tháng 7
 RWD-2
 29 tháng 7 - Dornier Do X

Tháng 9
 9 tháng 9 - De Havilland Puss Moth
 17 tháng 9 - Adcox Student Prince

Tháng 10
 2 tháng 10 - Acme Sportsman

Tháng 11
 6 tháng 11 - Junkers G.38

Bắt đầu hoạt động

Tháng 5
 Bristol Bulldog trong Phi đội số 3 RAF

Tham khảo

Hàng không năm 1929


title: Inodrillia acova

text:
Inodrillia acova là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Inodrillia


title: Thiết kế đồ họa

text:
Thiết kế đồ họa là cụm từ để chỉ một chuyên ngành thuộc về mỹ thuật. Trong đó danh từ "đồ họa" để chỉ những bản vẽ được hiển thị trên một mặt phẳng (đa chất liệu), và động từ "thiết kế" bao hàm ý nghĩa kiến thiết, sáng tạo. Từ đó có thể hiểu, "thiết kế đồ họa" là kiến tạo một hình ảnh, một tác phẩm lên một bề mặt chất liệu nào đó, mang ý nghĩa nghệ thuật, thẩm mỹ nhằm mục đích trang trí, làm đẹp, phục vụ nhu cầu con người cũng như truyền tải được thông điệp một cách hiệu quả hơn.

Từ thời Đồ đá, ý thức về thiết kế đồ họa đã hình thành, nhưng tất nhiên còn rất sơ khai. Con người lúc này đã biết vẽ hoặc khắc hình lên đá, ban đầu nhằm mục đích truyền tin, đánh dấu hoặc ghi nhớ. Sau này, thiết kế đồ họa mới phát triển với ý nghĩa trang trí nghệ thuật, và dần trở thành một thành phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần của con người.

Ngày nay, thiết kế đồ họa đã trở thành một ngành dịch vụ quan trọng, có ảnh hưởng lớn đến hầu hết các ngành nghề khác trong xã hội. Ý nghĩa của khái niệm thiết kế đồ họa giờ đây thường được hiểu là tạo ra những hình ảnh như logo, quảng cáo, trang trí trên đồ vật, quần áo vải vóc... dưới sự trợ giúp của máy vi tính. Lẽ dĩ nhiên đó chỉ là một khía cạnh của thiết kế đồ họa. Tuy nhiên đó là khái niệm thực dụng nhất về thiết kế đồ họa hiện nay mà hầu như ai cũng có thể biết đến.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thiết kế


title: 3188 Jekabsons

text:
3188 Jekabsons (1978 OM) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 28 tháng 7 năm 1978 bởi Đài thiên văn Perth ở Perth, Western Australia.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 3188 Jekabsons

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1978


title: Trận Chi Lăng – Xương Giang

text:
Chiến dịch Chi Lăng – Xương Giang là một loạt trận đánh diễn ra từ ngày 18 tháng 9 năm 1427 đến cuối tháng 10 năm 1427  giữa nghĩa quân Lam Sơn người Việt do Bình Định vương Lê Lợi cùng Lê Sát, Lưu Nhân Chú và nhiều tướng khác chỉ huy và 2 đạo quân gồm 15 vạn quân viện binh nhà Minh do Liễu Thăng và Mộc Thạnh chỉ huy. Quân Lam Sơn đánh tan các cánh quân Minh, giết Liễu Thăng và nhiều tướng khác, Mộc Thạnh phải bỏ chạy.

Chiến thắng này khiến cho tướng nhà Minh là Vương Thông hết hy vọng, quyết định giảng hòa với Lê Lợi khi chưa được sự cho phép của triều đình nhà Minh.

Bối cảnh lịch sử
Tháng 11 năm 1426, quân khởi nghĩa Lam Sơn đại phá quân Minh trong trận Tốt Động – Chúc Động, 5 vạn quân Minh bị diệt, hơn 1 vạn quân bị bắt sống, chưa kể số chạy qua sông Ninh Giang bị chết đuối. Bản thân Vương Thông bị thương. Kế hoạch dùng 10 vạn quân để phản công của Vương Thông bị sụp đổ khiến viên tướng này phải cố thủ trong thành Đông Quan.

Vương Thông bí thế muốn đầu hàng, bèn viết thư xin giảng hòa để rút toàn bộ quân về. Lê Lợi đã bằng lòng cho, sai người đi làm giao ước. Tuy nhiên lúc đó các tướng người Việt là Trần Phong và Lương Nhữ Hốt sợ khi quân Minh rút về thì bản thân mình sẽ bị giết, bèn nói với Vương Thông:
Trước đây quân Ô Mã Nhi bị thua ở sông Bạch Đằng, mang toàn quân quy hàng, Hưng Đạo Vương bằng lòng cho, nhưng lại dùng kế lấy thuyền to chở quân cho về, rồi sai người bơi giỏi sung vào làm phu chở thuyền. Đang đêm ra đến ngoài biển, rình lúc quân Ô Mã Nhi ngủ say, lặn xuống đục thuyền, làm cho những người đã quy hàng chết đuối, không ai sống sót trở về được.

Vương Thông nghe vậy hoảng sợ, nghi ngờ Lê Lợi, bề ngoài tuy nói giảng hòa, nhưng bề trong lại sai người đào hào, rắc chông để phòng thủ và viết thư xin cầu viện vua Tuyên Đức (Minh Tuyên Tông) nhà Minh.

Lê Lợi liền sai các quân ra đánh các thành Điêu Diêu, Thị Cầu, Tam Giang, Xương Giang, Ôn Khâu, chỉ còn bốn thành Đông Quan, Tây Đô, Cổ Lộng, Chí Linh là chưa bị hạ.

Theo sách Việt sử tiêu án, khi quân Minh thua trận ở Tốt Động - Chúc Động, Thượng thư Trần Hiệp tử trận, việc đến tai vua Minh, đình thần Minh tranh nhau nói:
Từ khi Hoàng Phúc bị triệu về, Trung quân Mã Kỳ sang thay, khích thành biến loạn ở Giao Chỉ, xin lại cho Hoàng Phúc sang nhậm chức cũ, thì loạn ở Giao Chỉ tự nhiên yên được.

Vua Minh nghe lời, sai Liễu Thăng đem quân cứu viện thành Đông Quan và sai Hoàng Phúc đi tòng quân, chia làm 2 đạo quân:Liễu Thăng  đi ra cửa Pha Lũy (Lạng Sơn) là chính binh, Mộc Thạnh đi ra cửa Lê Hoa (Tuyên Quang) làm quân ứng cứu cho Liễu Thăng.

Lực lượng quân Minh
Trước nguy cơ hoàn toàn thất bại, và để cứu đạo quân Vương Thông đang bị vây hãm ở Đông Quan, đầu năm 1427 nhà Minh đã quyết định phái sang Việt Nam hai đạo quân cứu viện lớn, một đạo do Liễu Thăng chỉ huy, một đạo do Mộc Thạnh chỉ huy.

Lực lượng quân Minh theo Đại Việt sử ký toàn thư lên đến 15 vạn quân, trong đó đạo của Liễu Thăng gồm 10 vạn, đạo của Mộc Thạnh gồm 5 vạn. Theo Lam Sơn thực lục thì quân cứu viện đông tới 20 vạn. Trong khi đó, theo Minh sử, cánh quân của Liễu Thăng chỉ gồm 7 vạn. Cả hai viên tướng Liễu Thăng và Mộc Thạnh đều đã có kinh nghiệm chinh chiến ở Việt Nam trước đây. Ngoài ra còn có Lương Minh là viên tướng thiện chiến, Lý Khánh và Hoàng Phúc là 2 viên quan cấp Thượng thư làm tham mưu cho Liễu Thăng.

Lực lượng nghĩa quân Lam Sơn
Theo Lam Sơn thực lục, lúc ấy nghĩa quân có 5 vạn tinh binh, Lê Lợi điều tất cả những vị tướng giỏi nhất của mình tham gia chiến dịch. Theo Đại Việt sử ký toàn thư, tổng số quân của khởi nghĩa Lam Sơn, theo lời Lê Lợi, lúc đó là 35 vạn quân.

Con số 35 vạn này có lẽ tính cả dân binh chứ không phải chỉ tính quân chính quy.

Lê Lợi chuẩn bị chống viện binh
Nghe tin viện binh nhà Minh xâm lấn, tháng 4, năm 1427 Lê Lợi sai Phòng ngự sứ Trần Ban đôn đốc tu sửa ải Lê Hoa. Ban lời dụ cầu người hiền tài, ban 10 điều quân luật cho quân lính, 3 điều răn cho quan văn võ, tuyển chọn tráng đinh bổ sung, phòng thủ nghiêm mật.

Lê Lợi cho rằng thành Xương Giang là con đường mà quân Minh hay đi về tất phải qua. Ngày 8/9/1427 Thái úy Trần Nguyên Hãn, Tư mã Lê Sát, Thiếu úy Lê Triện, Nguyễn Lý hạ được thành Xương Giang. Trước đó Lê Lợi hạ lệnh rằng hạ cho được thành này trước khi Liễu Thăng và Mộc Thạnh kéo sang. Nghĩa quân đã bao vây thành này trải qua hơn 6 tháng trời cầm cự với các quân Khoái Châu, Lạng Giang, quân Minh vừa đánh vừa giữ, khiến quan quân không thể lên được thành. Lê Lợi sai các tướng đắp đất, mở đường đánh nhau với giặc, dùng câu liêm, giáo dài, nỏ cứng, tên lửa, súng lửa, bốn mặt đánh vào, thành cuối cùng bị hạ. Tướng giữ thành Kim Dận, Lý Nhậm tự sát, Vương Thông nghe tin, làm văn tế. Sau đó 10 ngày viện binh nhà Minh tới nhưng thành đã bị hạ.

Lê Lợi sai đắp đê Vạn Xuân để làm chiến lũy. Các tướng sĩ nhiều người khuyên Lê Lợi nên đánh gấp thành Đông Quan, nhưng Lê Lợi cho rằng:

Lê Lợi sai các đạo quân Lạng Sơn, Bắc Giang, Tuyên Quang, Tam Đới dọn quang cánh đồng để tránh viện binh của quân Minh, hạ lệnh cho các xứ Lạng Giang, Bắc Giang, Tam Đái, Tuyên Quang, Quy Hóa dời vợ con của quân dân đi xa để tránh viện binh giặc tấn công.

Trận Chi Lăng
Ngày 18, tháng 9, năm 1427 nhà Minh sai Tổng binh Chinh Lỗ tướng quân Thái tử Thái phó An Viễn hầu Liễu Thăng, Tham tướng Bảo Định bá Lương Minh, Đô đốc Thôi Tụ, Binh bộ Thượng thư Lý Khánh, Công bộ Thượng thư Hoàng Phúc, thổ quan Hữu bố chính sứ Nguyễn Đức Huân đem hơn 10 vạn quân và 2 vạn ngựa đánh vào cửa Pha Lũy. Chinh Nam tướng quân Thái phó Kiềm Quốc công Mộc Thạnh, Tham tướng Hưng An bá Từ Hanh, Tân Ninh bá Đàm Trung đem 5 vạn quân và 1 vạn ngựa đánh vào cửa Lê Hoa. Cả hai đều đã tới đầu địa giới Đại Việt.

Lê Lợi họp với các tướng bàn rằng:

Lê Lợi sai Lê Sát, Lưu Nhân Chú, Lê Lãnh, Đinh Liệt, Lê Thụ đem 1 vạn quân tinh nhuệ, 5 thớt voi, bí mật mai phục trước ở ải Chi Lăng để đợi quân Minh.

Quân Minh tiến đến cửa Pha Lũy, Trần Lựu giữ cửa Pha Lũy, thấy quân Minh đến, lui giữ cửa Ải Lưu. Quân Minh tiến đánh, Trần Lựu lại bỏ cửa Ải Lưu lui về đóng ở Chi Lăng, Liễu Thăng thừa thắng đuổi theo, đi đến đâu cũng không ai dám kháng cự, càng tỏ ra mặt kiêu ngạo.

Lê Lợi lại sai người đến quân môn của Liễu Thăng xin lập Trần Cảo, Liễu Thăng nhận thư không thèm mở xem, cứ dẫn quân thẳng tiến. Trần Dong nói với Lý Khánh rằng: Chí của Thống binh kiêu lắm rồi, quân địch quyệt trá lắm, biết đâu chúng không làm ra thế yếu để nhử ta; huống chi trong sắc thư dặn rằng Lê Lợi chỉ chuyên dùng cách mai phục mà thắng, ta không nên khinh địch, Lý Khánh bảo với Liễu Thăng, Liễu Thăng không hề để ý.

Ngày 20 tháng 9 (10/10 dương lịch), quân Minh đánh ải Chi Lăng. Lê Sát, Lưu Nhân Chú mật sai Trần Lựu ra đánh rồi vờ thua chạy. Liễu Thăng đốc suất đại quân đuổi theo. Đến chỗ có phục binh, Lê Sát, Lưu Nhân Chú tung hết quân mai phục, bốn mặt đều nổi dậy xông vào đánh. Liễu Thăng bị trảm ở núi Mã Yên, có thuyết cho rằng Liễu Thăng bị quân Lam Sơn phóng lao đâm chết, hơn 1 vạn quân Minh bị giết.

Trận Cần Trạm
Tì tướng quân Minh là Thôi Tụ, Hoàng Phúc thu nhập tàn quân, gượng tiến đến ải núi Mã Yên. Ngày 25 tháng 9, Lê Lợi sai Nguyễn Lý, Lê Văn An đem 3 vạn quân tới tiếp viện. Lê Sát, Lưu Nhân Chú tung hết quân ra đánh, chém tại trận Bảo Định bá Lương Minh, Binh bộ Thượng thư Lý Khánh tự tử...

Trận Phố Cát
Thôi Tụ nghĩ rằng thành Xương Giang chưa bị hạ, vẫn tiếp tục kéo quân về hướng thành Xương Giang. Lê Sát mở đường cho tiến, chờ đến chỗ phục binh, mới tung quân đón đánh.

Trong trận Phố Cát, Lê Sát, Lưu Nhân Chú lại đánh bại quân Minh, chém được hơn 2 vạn người, bắt được lừa ngựa, trâu bò, quân tư khí giới nhiều không kể xiết.

Trận Xương Giang
Mùa đông, tháng 10, Lê Lợi sai Nguyễn Lý và Lê Văn An đem 3 vạn quân bao vây bốn mặt, lại dựng rào lũy ở tả ngạn sông Xương Giang để ngăn chặn. Quân Minh tuy thua nhưng còn đông và mạnh. Thôi Tụ dự tính vào thành Xương Giang làm nơi trú quân để phối hợp với Vương Thông, nhưng khi tiến đến gần Xương Giang mới biết là thành đã bị quân Lam Sơn hạ. Thôi Tụ phải đóng quân ngoài cánh đồng Xương Giang tại nơi nay có thể là xã Tân Dĩnh (huyện Lạng Giang, Bắc Giang) và xung quanh, cách thành Xương Giang khoảng 3 km, đắp lũy đất để phòng thủ. Lại cho quân bắn pháo làm hiệu để quân ở Đông Quan đến ứng cứu.

Quân Minh đóng quân trong một vị trí mà phía nam là thành Xương Giang kiên cố; phía tây bắc, tây và tây nam là sông Thương; phía đông nam có sông Lục Nam; phía bắc, quân của Lê Sát, Lưu Nhân Chú, Lê Lý, Lê Văn An, sau trận Phố Cát tiếp tục bám lưng đối phương. Quân Lam Sơn còn cử các đơn vị thủy quân lên bố trí trên sông Thương và sông Lục Nam.

Lê Lợi bèn sai các quân thủy, bộ cùng tiến quân bao vây. Lại chia quân chặn hết các ải Mã Yên, Chi Lăng, Pha Lũy, Bàng Quan. Thôi Tụ và Hoàng Phúc muốn tiến cũng không được, muốn lui cũng không xong, bèn giả hòa, nhưng âm mưu định chạy vào thành Chí Linh. Lê Lợi biết được quỷ kế của chúng, kiên quyết khước từ không cho hòa.

Lê Lợi sai Trần Nguyên Hãn chặn đứng đường vận chuyển lương thực của giặc, sai Lê Vấn, Lê Khôi đem 3 nghìn Thiết đột quân, 4 thớt voi chiến cùng với quân của Lê Sát, Lưu Nhân Chú, Nguyễn Lý, Lê Văn An tấn công.

Sách Việt sử tiêu án viết rằng: Gặp lúc có mưa gió to, người và ngựa chỉ trông nhau không đi được bước nào; Vương [Lê Lợi] sai chư quân đến vây kín.

Ngày 15, tháng 10, năm 1427, quân Minh đại bại, nghĩa quân chém chết hơn 5 vạn thủ cấp, bắt sống Thôi Tụ, Hoàng Phúc và hơn 3 vạn người, thu được vũ khí, ngựa chiến, vàng bạc, vải lụa nhiều không kể xiết. Còn những kẻ chạy trốn thì trong khoảng không đến 5 ngày đều bị bọn chăn trâu kiếm củi bắt gần hết, không sót một ai.

Thôi Tụ không chịu đầu hàng, Lê Lợi sai giết đi. Còn Hoàng Phúc vì trước đã nhậm chức Bố chính, hơi được lòng dân, không nỡ gia hại. Hoàng Phúc nhân xin tương kiến với Vương Thông để điều đình việc giảng hòa bãi binh.

Đánh bại Mộc Thạnh
Tổng binh Vân Nam là Kiềm Quốc công Mộc Thạnh cùng với các tướng Lam Sơn là Phạm Văn Xảo, Trịnh Khả, Lê Trung, Lê Khuyển cầm cự nhau ở Lê Hoa. Lê Lợi liệu tính rằng Mộc Thạnh tuổi đã già, từng trải việc đời đã nhiều, lại biết tiếng nghĩa quân từ trước, nhất định còn đợi xem Liễu Thăng thành bại ra sao chứ không nhẹ dạ tiến quân, bèn gởi thư mật, bảo Trịnh Khả, Lê Khuyển cứ đặt mai phục chờ đợi, chớ giao chiến vội. Khi quân Liễu Thăng đã bị thua, Lê Lợi sai lấy 1 chỉ huy và 3 thiên hộ của quân Minh mà ta bắt được, cùng những sắc thư, phù ấn của Liễu Thăng đưa đến chỗ quân Mộc Thạnh.

Mộc Thạnh trông thấy rất hoảng sợ, trong phút chốc quân tan vỡ tháo chạy. Phạm Văn Xảo, Trịnh Khả thừa thắng tung quân ra đánh, phá tan quân giặc ở Lãnh Câu và Đan Xá, chém hơn 1 vạn thủ cấp, bắt sống hơn 1 nghìn người và hơn 1 nghìn con ngựa, còn bị chết đuối ở khu vực thì nhiều không kể xiết. Mộc Thạnh thì chỉ còn một mình một ngựa tháo chạy. Nghĩa quân thu được chiến khí, của cải, xe cộ nhiều hơn hẳn trận thành Xương Giang.

An Nam truyện trong Minh sử chép: 沐晟軍至水尾, 造船將進, 聞通已議和, 亦引退, 賊乘之, 大敗 (Mộc Thạnh quân chí Thủy Vĩ, tạo thuyền tương tiến, văn Thông dĩ nghị hòa, diệc dẫn thoái, tặc thừa chi, đại bại) nghĩa là "Mộc Thạnh kéo quân đến Thủy Vĩ, làm thuyền bè, sửa soạn để chực tiến quân. Được tin Thông đã nghị hòa, Thạnh cũng rút lui. Địch thừa thắng đổ ra đánh. Thạnh thua to". Theo Minh thực lục, ngày 14 tháng 12 năm 1427, Mộc Thạnh cùng thuộc hạ chạy tới Cao Trại, Thủy Vĩ thì bị quân Lam Sơn phục kích cả trên sông lẫn trên bờ, phải vất vả làm lại thuyền mới đi tiếp được.

Lê Lợi đưa Hoàng Phúc đến thành Đông Quan, Vương Thông lo sợ, tập họp tướng sĩ bàn rằng: Thành không thể giữ được, mà đánh không thể thắng, không gì bằng toàn quân trở về Bắc. Bèn sai Sơn Thọ đưa thư cầu hòa, xin mở cho con đường về nước, Lê Lợi chấp thuận.

Theo sách Đại Việt thông sử, trong chiến dịch này, công của Lê Sát đứng đầu các vị tướng.

Kết quả
Chỉ trong vòng chưa đầy 1 tháng, đạo quân viện binh đông tới 10 vạn quân của nhà Minh đã bị tiêu diệt hoàn toàn ở Xương Giang. Bộ chỉ huy quân Minh bị chết trận hay bị bắt gần hết. Trong khi bao vây Xương Giang, quân Lam Sơn đưa tù binh của cánh quân Liễu Thăng lên báo tin cho Mộc Thạnh. Mộc Thạnh vội vàng cho quân rút chạy. Nghĩa quân dưới sự chỉ huy của Phạm Văn Xảo, Trịnh Khả đã truy kích tiêu diệt trên 1 vạn quân Minh, làm tan rã hoàn toàn cánh quân này. Như vậy, toàn bộ lực lượng viện binh của quân Minh đã bị đại bại. Kết quả này là một trong những nhân tố quan trọng khiến Vương Thông phải chấp nhận nghị hòa và không xin phép triều đình Minh đã tự ý rút quân về nước.

Trong văn học
Tác phẩm Bình Ngô đại cáo (Nguyễn Trãi) viết rằng:
Ngày mười tám, trận Chi Lăng, Liễu Thăng thất thế,
Ngày hai mươi, trận Mã Yên, Liễu Thăng cụt đầu.
Ngày hăm lăm, Bá tước Lương Minh bại trận tử vong,
Ngày hăm tám, Thượng thư Lý Khánh cùng kế tự vẫn.
...
Đánh một trận, sạch không kình ngạc,
Đánh hai trận, tan tác chim muông.
...
Đô đốc Thôi Tụ lê gối dâng tờ tạ tội,
Thượng thư Hoàng Phúc trói tay để tự xin hàng.
Lạng Giang, Lạng Sơn, thây chất đầy đường,
Xương Giang, Bình Than, máu trôi đỏ nước...

Xem thêm
 Khởi nghĩa Lam Sơn
 Trận Xương Giang
 Lê Lợi
 Lê Sát
 Liễu Thăng
Lưu Nhân Chú
Nguyễn Lý
Lê Văn An
Lê Khôi

Tham khảo
 Đại Việt sử ký toàn thư, Nhà Xuất bản Khoa học Xã hội Hà Nội, 1993, dịch giả Viện Sử học Việt Nam.
 Lê Quý Đôn (1977), Đại Việt thông sử, Nhà Xuất bản Khoa học Xã hội.
 Trương Hữu Quýnh chủ biên (2007), Đại cương lịch sử Việt Nam (tập I), Nhà Xuất bản Giáo dục, Hà Nội.
 Minh sử, cuốn 154.
 Lam Sơn thực lục, Nhà Xuất bản Tân Việt, 1956, Dịch giả Mạc Bảo Thần.
 Việt sử tiêu án, Tác giả Ngô Thì Sỹ, Nhà Xuất bản Văn Sử, 1991, Dịch giả: Hội Việt Nam Nghiên cứu Liên lạc Văn hóa Á Châu.
 Đại Việt thông sử, Tác giả Lê Quý Đôn, Nhà Xuất bản Văn hóa Thông tin, 1976, dịch giả Ngô Thế Long.

Liên kết ngoài
Nghệ thuật đánh địch trong trận Chi Lăng - Xương Giang
Nghĩa quân Lam Sơn thắng trận Chi Lăng - Xương Giang
Trận Chi Lăng – Xương Giang bạt vía quân thù.

Chú thích

Khởi nghĩa Lam Sơn
Lịch sử Việt Nam thời Bắc thuộc lần 4
Xung đột 1427
Việt Nam năm 1427
Trận đánh liên quan tới Việt Nam
Trận đánh liên quan tới Trung Quốc


title: Ninville

text:
Ninville là một xã thuộc tỉnh Haute-Marne trong vùng Grand Est đông bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 385 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintloupsuraujon


title: Bulbophyllum purpurascens

text:
Bulbophyllum purpurascens là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

Liên kết ngoài

purpurascens]]

P