title: Các vụ giết người tại Indonesia 1965–1966

text:
Các vụ giết người ở Indonesia giai đoạn 1965-1966 là một cuộc thanh trừng chống cộng sản sau một cuộc đảo chính không thành công ở Indonesia. Ước tính được chấp nhận rộng rãi nhất là hơn 500.000 đến 1 triệu người đã thiệt mạng. với một số nguồn gần đây hơn ước tính con số nạn nhân bị giết chết lên đến hai hoặc ba triệu người. Các cuộc thanh trừng là một sự kiện quan trọng trong quá trình chuyển đổi sang "Trật tự mới" trong đó Đảng Cộng sản Indonesia (PKI) đã bị loại bỏ như một lực lượng chính trị và các biến động dẫn đến các sự sụp đổ của Tổng thống Sukarno, bắt đầu thời kỳ cầm quyền ba mươi năm của tổng thống Suharto.

Cuộc đảo chính không thành công đã tạo ra sự dồn nén hận thù xã hội. Quân đội đã nhanh chóng đổ lỗi cho PKI. Lực lượng cộng sản bị thanh trừng khỏi đời sống chính trị, xã hội, và quân sự. PKI đã bị cấm hoạt động. Các vụ thảm sát bắt đầu vào tháng 10 năm 1965 trong những tuần lễ sau các âm mưu đảo chính, và đạt đến đỉnh cao trong phần còn lại của năm trước khi chuyển qua những tháng đầu năm 1966. Các cuộc thanh trừng bắt đầu ở thủ đô Jakarta, lan đến Trung và Đông Java, và sau đó Bali. Hàng nghìn dân quân địa phương và các đơn vị quân đội giết chết những người bị cáo buộc là cộng sản. Mặc dù các vụ giết người xảy ra trên khắp Indonesia, cuộc thanh trừng tồi tệ nhất lại diễn ra trong các căn cứ địa của PKI ở Trung Java, Đông Java, Bali, và phía bắc Sumatra. Có thể có hơn một triệu người đã bị giam cầm.

Sự cân bằng của Sukarno mang tên "Nasakom" bao gồm chủ nghĩa dân tộc, tôn giáo, cộng sản. Trụ cột quan trọng nhất hỗ trợ ông, PKI, trên thực tế đã bị loại bỏ khỏi hai trụ cột, quân đội và chính trị Hồi giáo. Quân đội trở thành một quyền lực không bị thách thức. Trong tháng 3 năm 1967, Sukarno bị Quốc hội lâm thời của Indonesia tước quyền lực còn lại. Suharto được bầu làm quyền tổng thống. Tháng 3 năm 1968, Suharto được chính thức bầu làm tổng thống.

Các vụ giết người được bỏ qua trong hầu hết các sách lịch sử của Indonesia, và tương đối ít được quốc tế chú ý. Giải thích thỏa đáng cho quy mô và sự điên cuồng của bạo lực đã thách thức các học giả từ tất cả các quan điểm ý thức hệ. Khả năng quay trở lại với biến động tương tự được trích dẫn như là một yếu tố bảo thủ của "Trật tự mới " trong đó chính quyền kiểm soát chặt chẽ hệ thống chính trị. Trong 30 năm cai trị, tổng thống Suharto luôn cảnh giác chống lại một mối đe dọa cộng sản. Ở phương Tây, những vụ giết người và những cuộc thanh trừng này ở Indonesia lại được miêu tả như là một chiến thắng đối với cộng sản ở đỉnh cao của Chiến tranh Lạnh.

Bối cảnh

Sự ủng hộ đối với tổng thống Sukarno trong nền "Dân chủ hướng dẫn" của ông phụ thuộc vào liên minh bắt buộc và không ổn định giữa quân đội, các nhóm tôn giáo và cộng sản. Việc gia tăng ảnh hưởng và tính chiến đấu ngày càng tăng của Đảng Cộng sản Indonesia (PKI) là mối quan tâm đối với người Hồi giáo và quân đội. Sự căng thẳng đã tăng lên đều đặn đầu và giữa thập niên 1960. Là đảng cộng sản lớn thứ ba bên trên thế giới, PKI có khoảng 300.000 cán bộ, 2 triệu đảng viên. Các nỗ lực quyết đoán của đảng này trong việc tăng tốc độ cải cách ruộng đất đối với các địa chủ và đe dọa vị trí xã hội của các giáo sĩ Hồi giáo.

Vào tối ngày 30 tháng chín và ngày 1 tháng 10 năm 1965, 6 tướng đã bị giết bởi một nhóm tự gọi mình là Phong trào 30 tháng 9. Nhiều nhà lãnh đạo quân sự hàng đầu của Indonesia chết hoặc mất tích. Suharto, một trong những tướng còn sống sót cao cấp nhất, giữ quyền kiểm soát của quân đội vào sáng hôm sau. Ngày 02 tháng 10, ông kiên quyết kiểm soát quân đội và công bố rằng có một âm mưu đảo chính không thành công. Quân đội đổ lỗi PKI đã thực hiện đảo chính. Vào ngày 5 tháng Mười, trong ngày đám tang của các vị tướng đã chết, một chiến dịch tuyên truyền quân sự bắt đầu khắp đất nước, đã thành công trong việc thuyết phục cả dân Indonesia và quốc tế rằng đó là một cuộc đảo chính cộng sản, và rằng những vụ giết người là những tội ác hèn nhát đã thực hiện chống lại những anh hùng Indonesia. Việc PKI bác bỏ đã thực hiện những vụ giết người có ảnh hưởng rất nhỏ. Các căng thẳng bị dồn nén và hận thù đã được tạo dựng trong nhiều năm đã được phóng thích.

Tham khảo

Lịch sử Indonesia
Chủ nghĩa chống cộng
Xung đột trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh
Diệt chủng
Lịch sử Bali
Vi phạm nhân quyền


title: (58176) 1990 SN16

text:
{{DISPLAYTITLE:(58176) 1990 SN16}}

(58176) 1990 SN16 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henry E. Holt ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 17 tháng 9 năm 1990.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 58001–59000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1990
Được phát hiện bởi Henry E. Holt
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Petilla de Aragón

text:
Petilla de Aragón là một đô thị trong tỉnh và cộng đồng tự trị Navarre, Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là ki-lô-mét vuông, dân số năm 2007 là người với mật độ người/km². Đô thị này có cự ly km so với tỉnh lỵ Pamplona.

Tham khảo

Đô thị ở Navarre
Khu dân cư ở Navarre


title: Porela subfasciata

text:
Porela subfasciata là một loài bướm đêm thuộc họ Lasiocampidae. Nó được tìm thấy ở Tasmania và Victoria.

Sải cánh dài khoảng 30 mm đối với con đực và khoảng 40 mm đối với con cái.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

CSIRO Ecosystem Sciences - Australian Moths Online

S
S
B
Động vật được mô tả năm 1855


title: Khanu Woralaksaburi (huyện)

text:
Khanu Woralaksaburi () là một huyện (amphoe) ở miền nam của tỉnh Kamphaeng Phet, phía bắc Thái Lan.

Lịch sử
Năm 1987, sinh viên lịch sử của Đại học Silpakorn đã khảo sát khu vực huyện Khanu Woralaksaburi. Họ đã tìm thấy rìu đá, nồi đất sét thuộc cộng đồng Khao Kalon. Họ ước tính những hiện vật này có niên đại 5000-1000 năm trước thời kỳ lịch sử.

Trong thời kỳ Sukhothai Kingdom, Mueang Saen To đã là một thành phố cổ cùng thời với Mueang Trai Trueng, Phan, Khanathi, Nakhon Chum, Thep Nakhon và Chakangrao.

Tambon Saen To, Salok Bat, Bo Tham, Yang Sung và Rahan đã được tách từ từ Khlong Khlung và lập nên tiểu huyện (King Amphoe) Saen To. Tiểu huyện was renamed to Khanu Woralaksaburi năm 1939. Tiểu huyện này đã được nâng cấp thành huyện năm 1947.

Địa lý
Các huyện giáp ranh là (từ phía tây theo chiều kim đồng hồ) Pang Sila Thong, Khlong Khlung, Bueng Samakkhi của tỉnh Kamphaeng Phet, Banphot Phisai, Lat Yao và Mae Wong của tỉnh Nakhon Sawan.

Hành chính
Huyện này được chia thành 11 phó huyện (tambon), các đơn vị này lại được chia thành 141 làng (muban). Có hai thị trấn (thesaban tambon) - Khanu Woralaksaburi nằm trên một phần của tambon Yang Sung, Pa Phutsa and Saen To; and Salok Bat nằm trên một phần của same-named tambon. Ngoài ra có 11 Tổ chức hành chính tambon (TAO).

Tham khảo

Liên kết ngoài
amphoe.com

Khanu Woralaksaburi


title: 16525 Shumarinaiko

text:
16525 Shumarinaiko (1991 CU2) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 14 tháng 2 năm 1991 bởi K. Endate và K. Watanabe ở Kitami.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 16525 Shumarinaiko

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1991
Hệ tiểu hành tinh đôi


title: Oecetis ancala

text:
Oecetis ancala là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Chú thích

Tham khảo

Oecetis


title: Cnestispa reimoseri

text:
Cnestispa reimoseri là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Spaeth miêu tả khoa học năm 1937.

Chú thích

Tham khảo

Cnestispa


title: Cheumatopsyche saplaca

text:
Cheumatopsyche saplaca là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Cheumatopsyche


title: Galatro

text:
Galatro () là một đô thị ở tỉnh Reggio Calabria trong vùng Calabria, Ý, có cự ly khoảng 60 km về phía tây nam của Catanzaro và khoảng 60 km về phía đông bắc của Reggio Calabria. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 2.077 người và diện tích là 50,5 km².

Galatro giáp các đô thị: Fabrizia, Feroleto della Chiesa, Giffone, Grotteria, Laureana di Borrello, Mammola, Maropati, San Pietro di Caridà.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Reggio Calabria
Đô thị Thành phố trung tâm Reggio Calabria


title: Sarov

text:
Sarov (tiếng Nga: Саров) là một thành phố Nga. Thành phố này thuộc chủ thể tỉnh Novgorod. Thành phố có dân số   Đây là thành phố lớn thứ 187 của Nga theo dân số năm 2002. Dân số qua các thời kỳ:

Sarov hay còn được biết tới với cái tên Arzamas-16 là một trong hàng chục thành phố bí mật được Liên Xô xây dựng trong giai đoạn đầu của Chiến tranh Lạnh. Arzamas-16 có vai trò khá đặc biệt khi nó là nơi Liên Xô nghiên cứu phát triển Dự án vũ khí hạt nhân của nước này.

Lịch sử
Thành phố Arzamas-16 được chính thức thành lập vào năm 1948 nằm cách Moskva chỉ 450 km và nó hoàn toàn biệt lập với thế giới bên ngoài thậm chí không tồn tại trên bản đồ vào thời kỳ đó. Ban đầu Arzamas-16 chỉ là trung tâm phát triển và thiết kế vũ khí hạt nhân thuộc Cục thiết kế KB-11 nhưng sau đó quy mô của nó ngày càng được mở rộng và trở thành một đô thị thực sự. Trên thực tế cái tên Arzamas-16 được Liên Xô đặt theo tên thành phố Arzamas nằm cách đó 75 km và mọi thông tin từ Arzamas-16 đều được dẫn tới Arzamas nhằm giữ bí mật cho trung tâm hạt nhân lớn nhất Liên Xô này. Trong hệ thống mã bưu chính Liên Xô, số 16 được hiểu là khu vực này nằm cách 16 km từ thành phố chính Arzamas.

Để đảm bảo an ninh và bí mật tuyệt đối cho dự án, quân đội Liên Xô đã xây dựng một vành đai bao quanh khu vực có diện tích 232 km². Trong năm 1947, tên gọi hành chính của khu vực này bị xóa khỏi tất cả các bản đồ chính thức và tài liệu thống kê của Liên Xô. Quá trình cô lập khu vực hoàn tất vào năm 1948.

Thành phố khép kín có hai cơ sở hạt nhân, một viện thiết kế lắp ráp và tháo gỡ đầu đạn hạt nhân. Về quy mô công nghệ, Arzamas-16 có thể so sánh với Phòng thí nghiệm Quốc gia Los Alamos của Mỹ, trở thành hai trung tâm phát triển vũ khí hạt nhân lớn nhất thế giới thời bấy giờ.

Quy mô thành phố bí mật được giới hạn trong khu vực hình lục giác. Toàn bộ khu vực được bao bọc bởi hàng rào thép gai 2 lớp, lực lượng an ninh tuần tra liên tục. Quân đội hình thành một vòng cung bảo vệ với chu vi 40 km từ bên ngoài thành phố và được giám sát rất chặt chẽ. Những năm tháng Chiến tranh Lạnh, vòng ngoài được bảo vệ bởi một trung đoàn tên lửa phòng không và các đơn vị khác. Quân đội và lực lượng an ninh của Bộ Nội vụ liên tục tuần tra thành phố. Có một số khu vực bên trong bị hạn chế ra vào, đặc biệt là khu vực chứa vật liệu hạt nhân. Khu vực này được bao bọc bởi nhiều bức tường và hàng rào có lắp hệ thống cảm biến dày đặc để phát hiện mọi đối tượng tình nghi.

Thành phố có một sân bay nhỏ với đường băng rộng bất thường. Cư dân sống trong thành phố phải tuân thủ những nội quy rất nghiêm ngặt nhưng bù lại, họ được hưởng rất nhiều ưu đãi mà các khu vực khác không có. Cư dân thành phố luôn được cung cấp đầy đủ mọi thứ cho dù ở những khu vực khác có thể thiếu hụt. Tình hình tội phạm gần như không tồn tại. Những người làm việc tại các cơ sở hạt nhân được hưởng chế độ tiền lương, phúc lợi xã hội cao hơn nhiều so với mặt bằng chung của cả nước.

Những năm 1950, các kỹ sư, nhà khoa học hay những người khác tham gia vào quá trình phát triển vũ khí hạt nhân, bao gồm cả thành viên trong gia đình không được phép rời khỏi thành phố, ngay cả trong kỳ nghỉ. Hạn chế này sau đó đã được bỏ; họ có thể đến thành phố chính Arzamas hay các thành phố lớn khác, nhưng phải di chuyển trên một chiếc xe buýt đặc biệt. Công dân Liên Xô ở các khu vực khác và người nước ngoài không được phép đến nơi này.

Những người sống bên ngoài thành phố muốn vào thăm thân nhân bên trong phải trải qua quy trình thẩm định và cấp phép đặc biệt. Những người mới đến luôn phải chấp hành các quy định nghiêm ngặt: phải ký một bản thỏa thuận không được tiết lộ về địa điểm, trang thiết bị nghiên cứu hay bất kỳ hoạt động sản xuất nào trong thành phố.

Sau vụ thử thành công Tsar Bomba. Ngày 5 tháng 8 năm 1963, Washington và Moscow đã ký kết Hiệp ước ngăn cấm thử nghiệm vũ khí hạt nhân trong khí quyển, trong không gian vũ trụ bên ngoài và dưới nước. Thành phố bí mật Arzamas-16 được xuất hiện trở lại trên các bản đồ chính thức từ năm 1994. Ngày nay, thành phố này được biết đến với tên gọi Sarov.

Tham khảo

Thành phố của Nga
Tỉnh Novgorod
Sarov
Chương trình vũ khí hạt nhân của Liên Xô


title: Geocrinia laevis

text:
Geocrinia laevis, tên tiếng Anh: Smooth hoặc Southern Smooth Froglet, là một loài ếch trong họ Myobatrachidae. Chúng là loài đặc hữu của Tasmania, dãy núi Grampians và phía tây nam Victoria.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ôn hòa, đầm nước nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, đầm nước, hồ nước ngọt có nước theo mùa, đầm nước ngọt, và đầm nước ngọt có nước theo mùa. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

Geocrinia
Động vật lưỡng cư South Úc
Động vật lưỡng cư Victoria (Úc)
Động vật lưỡng cư Tasmania


title: Chaponost

text:
Chaponost là một xã thuộc tỉnh Rhône trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes phía đông nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 325mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE

Liên kết ngoài
 Map of Chaponost

Xã của Rhône


title: Mùa thu chết

text:
"Mùa thu chết" là một bài hát của nhạc sĩ Phạm Duy sáng tác năm 1970. Phần lời được dịch từ bài thơ tiếng Pháp L'Adieu của Guillaume Apollinaire. Bài hát nổi tiếng vào thập niên 70 tại Sài Gòn, và gắn liền với tiếng hát của Julie Quang.

Nội dung
Lời bài hát phân ra làm 16 câu, dịch từ những câu thơ nổi tiếng của Apollinaire:

J'ai cueilli ce brin de bruyère
L'automne est mort souviens-t'en...

Bùi Giáng dịch thành:

Ta ngắt đi một cụm hoa thạch thảo
Em nhớ cho mùa thu đã chết rồi...

Một số người cho rằng Mùa thu chết chứa ẩn ý về Cách mạng tháng 8 năm 1945 với sự sụp đổ của chế độ thực dân Pháp; tuy nhiên, trên thực tế, đây chỉ là bản phổ nhạc của bài thơ L'Adieu.
Trong một bài phỏng vấn của báo Người Lao động đăng ngày 28/4/2012, khi được hỏi:"Trong số 14 ca khúc được phép phổ biến lần này có tác phẩm Mùa thu chết (thơ Apollinaire; dịch lời Việt: Bùi Giáng), một thời bị nhiều ý kiến quy kết là nói đến mùa thu cách mạng nay được Nhà nước cho phép phổ biến ông có thấy mình như được giải oan?",
Phạm Duy đã trả lời:"Tôi chẳng nghĩ gì cả, ai từng hiểu sai là quyền của họ, tôi cũng không cần phải giải thích gì về điều đó cả.

Ca sĩ thể hiện

Nhiều ca sĩ đã trình bày ca khúc này như Julie Quang, Thái Thanh, Lệ Thu, Khánh Ly, Anh Khoa, Duy Quang, Cẩm Vân, Elvis Phương, Ngọc Lan, Hồ Hoàng Yến, Ngọc Anh, Bằng Kiều, Ý Lan, Thu Phương, Hồng Mơ, Đức Tuấn, Quang Dũng, Hoàng Anh Thư, Giang Hồng Ngọc.

Chú thích

Liên kết ngoài
 Ngọc Anh hát (2010)
 Bằng Kiều hát

Nhạc Phạm Duy
Bài hát tình khúc 1954–1975
Bài hát tiếng Việt
Bài hát Việt Nam


title: SPQR

text:
S.P.Q.R (hoặc là SPQR) là một từ viết tắt từ một thành ngữ La Tinh Senātus Populusque Rōmānus (dịch ra tiếng Việt là Viện Nguyên lão và Nhân dân La Mã hay Thượng nghị viện và Nhân dân Rôma) chỉ đến chính quyền Cộng hòa La Mã, và được sử dụng như một dấu hiệu chính thức của cả chính quyền. Nó xuất hiện ở các đồng tiền La Mã, và cuối các văn bản khắc đá hoặc kim loại công công, trong lời đề tặng của các đài kỷ niệm và các công trình công cộng, và được trang trí trên biểu tưởng của các Lê dương La Mã. Câu thành ngữ này xuất hiện hàn trăm lần trong lịch sử chính trị, luật pháp, văn hóa La Mã, bao gồm các bài diễn văn của Marcus Tullius Cicero và các bản chép lịch sử của Titus Livius. Từ khi ý nghĩa của các từ không bao giờ thay đổi, trừ về cách viết và ý nghĩa đúng của chữ populus trong văn học, trong các từ điển La Tinh phân loại nó như là một dạng thể thúc.

Thời hiện đại, SPQR là khẩu hiệu của Thành phố Roma và xuất hiện trên biểu tượng của thành phố, cũng như là trên nhiều công trình đô thị và nắp cống.

Lịch sử
Thời gian xuất hiện của thuật ngữ này là không rõ, nhưng ý nghĩa của nó đã chỉ ra rằng thời kỳ nó xuất hiện là từ khi xuất hiện Cộng hòa La Mã. Cả hai nghĩa hợp pháp mà câu thuật ngữ trên chỉ ra là Senatus và Populus Romanus (Viện Nguyên lão và Nhân dân La Mã). Trong đó Populus (nhân dân) có nghĩa tối cao và sự kết hợp [Senatus và Populus Romanus] cũng có ý nghĩa như vậy, nhưng Senatus (Viện Nguyên lão) đứng một mình không có cùng ý nghĩa. Dưới chế độ quân chủ thì câu thành ngữ không thể xuất hiện. Bởi vậy, câu thành ngữ có thể được suy đoán rằng đã xuất hiện không thể sớm hơn sự thành lập của nền Cộng hòa.

Khẩu hiệu này được tiếp tục sử dụng trong thời kỳ Đế quốc La Mã. Các hoàng đế luôn quan tâm đến sự hiện diện của nhân dân mặc dù senatus consulta, hay các sắc luật của Viện Nguyên lão, hầu như luôn luôn được làm ra dưới áp lực của Hoàng đế.

Populus Romanus trong văn học La Mã là một cầu thành ngữ có ý nghĩa chỉ đến chính quyền Cộng hòa La Mã. khi người La Mã đặt tên cho các chính quyền của các nước khác học vẫn thường hay dùng populus ở nghĩa độc nhất hoặc số nhiều, ví dụ như populi Priscorum Latinorum, "chính quyền của những người cựu La tinh". Romanus là một tính từ dùng để chỉ đến người La Mã, như là trong civis Romanus, "công dân la Mã". Từ cách vị trí, Romae, "ở Roma", không bao giờ được dùng trong mục đích này.

Cư dân La Mã xuất hiện rất thường xuyên trong luật lê và lịch sử ở các câu thành ngữ như là dignitas, maiestas, auctoritas, libertas populi Romani, "phẩm giá, oai nghiêm, uy quyền và tự do của Nhân dân La Mã". Một từ khác populus liber, những người tự do. Một cụm từ khác exercitus, imperium, iudicia, honores, consules, voluntas: "quân đội, luật lệ, phán xử, phục vụ, chấp chính tối cao và ý chí của Nhân dân La Mã". Chúng xuất hiện sớm trong tiếng La Tinh như là Popolus và Poplus (cả hai đều mang nghĩa Nhân dân), như vậy thóm quen suy nghĩ các từ trên là tự do và thực thể quyền lực hợp pháp duy nhất đã trở thành thâm căn cố đế.

Người la Mã tin rằng tất cả các quyền lực đều đến từ nhân dân. Có thể nói rằng kiểu nói này cũng xuất hiện trong chính trị hiện đại và các cuộc cách mạng xã hội. Nhân dân ở ý nghĩa này chỉ toàn bộ chính quyền. Sau đó, về bản chất, từ ngữ này đã phân chia ra thành một Viện Nguyên lão Quý tộc, những người sẽ được điều hành bởi các chấp chính và các pháp quan, và comitia centuriata, "ủy ban của nhân dân", những người sẽ được các hộ dân quan bảo vệ.

Trong các ngữ cảnh chính thức hơn, Senatus Populusque Romanus được sử dụng để đánh dấu sự ngừng làm gì đó. Ở số ít được sử dụng trong từơng hợp có chỉ định. Câu thành ngữ có thể được sử dụng trong các từơng hợp khác: senatu populoque consentientibus, [được] "Viện Nguyên lão và Nhân dân thông qua" (một câu được đặt thuần túy một cách máy móc).

Biến đổi trong thời hiện đại

Câu thành ngữ từ đã được dùng lại nhiều trong thời kỳ hiện đại, ở châu Âu và lân cận. SPQ- đôi khi được dùng để khẳng định sự kiêu hãnh của một thành phố và các quyền công dân. Thị trấn Reggio Emilia có khắc chữ SPQR trong biểu tượng của mình, ý nghĩa "Senatus Populusque Regiensis". Vài nơi khác cũng có dùng SPQ-:

 Amsterdam, một trong các nhà hát chính và vài cây cầu
 Antwerp, trong Tòa thị chính Antwerp.
 Benevento, trên các nắp cống
 Bruges
 Brussel, nhiều lần ở Palais de Justice, và trên các bệ dài của Nhà hát Opera La Monnaie/De Munt
 Firenze
 Florianópolis
 Iaşi, Lâu đài Văn hóa
 London
 Liverpool, nhiều cánh cổng khác nhau của Đại sảnh Thánh George (St. George's Hall)
 Lübeck, trong Holstentor
 Lucerne
 Olomouc
 Palermo
 Siena
 Tivoli
 Terracina
 Verviers, ở nhà hát lớn.
 Viên

Chú thích

Liên kết ngoài

 Polybius on the Senate and People (6.16)
 Lewis & Short dictionary entry for populus
 Instances of "Roman Senate and People"

La Mã cổ đại
Từ và thành ngữ Latinh
Lê dương La Mã
Từ viết tắt từ chữ đầu


title: Bize, Haute-Marne

text:
Bize là một xã thuộc tỉnh Haute-Marne trong vùng Grand Est đông bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 225 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Haute-Marne


title: Rîbnița

text:
Rîbnița, cũng viết Râbniţa (Rumani: Rîbniţa, Râbniţa, Ukraina: Рибниця Rybnytsia, tiếng Nga: Рыбница, Rybnitsa, Ba Lan: Rybnica) là một thành phố ở Moldova. Thành phố này là dưới sự quản lý của chính phủ ly khai Transnistria. Theo điều tra dân số năm 2004 tại Transnistria, có dân số 53.648 người. Rîbniţa là nằm ở nửa phía bắc của Transnistria, trên bờ trái của Dniester, và được tách ra từ sông một con đập bê tông. Thành phố này là chỗ của Rîbniţa sub-huyện.

Lịch sử
Rîbnița được lập năm 1628. Năm 1657, Rîbnița đã được đề cập trong các tài liệu là một thị trấn quan trọng, lúc đó thuộc Vương quốc Ba Lan. Các ảnh hưởng mạnh mẽ của Tây Âu có thể nhìn thấy ở thị xã từng thuộc Ba Lan này. Năm 1793, Rîbnița chuyển từ Ba Lan sang Nga.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thành phố Moldova
Rîbnița


title: Halland (hạt)

text:
Hạt Halland (Hallands län) là một hạt (län) nằm ở bờ tây của Thụy Điển. Hạt này gần trùng với tỉnh văn hóa lịch sử Halland. Thủ phủ hạt là thành phố Halmstad.

Halland giáp các hạt: Västra Götaland, Jönköping, Kronoberg, Skåne và biển Kattegat.

Các đô thị

Các đô thị hạt này (từ bắc đến nam):
 Kungsbacka (69.352 dân)
 Varberg (54.676)
 Falkenberg (39.595)
 Hylte (10.377)
 Halmstad (87.900)
 Laholm (23.039)

(dân số thời điểm 30/6/2005)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Ban hành chính hạt Halland
 Hội đồng hạt Halland
 Regional Association of Local Authorities in Halland

Hạt của Thụy Điển
Halland


title: Autrans

text:
Autrans là một xã thuộc tỉnh Isère, vùng Rhône-Alpes đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 1005-1711 mét trên mực nước biển.
Tại Thế vận hội mùa Đông 1968 ở Grenoble này đăng cai biathlon, trượt tuyết và ski jumping.

Tham khảo

Xã của Isère


title: Saint-Igny-de-Roche

text:
Saint-Igny-de-Roche là một xã ở tỉnh Saône-et-Loire trong vùng Bourgogne-Franche-Comté nước Pháp.

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số 578.Con số ước tính năm 2005 là 620.

Xem thêm
Xã của tỉnh Saône-et-Loire

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Saône-et-Loire


title: Rùa quản đồng

text:
Rùa quản đồng hay đú (danh pháp hai phần: Caretta caretta) thuộc họ Vích, Bộ Rùa, là một loài rùa biển phân bố trên toàn thế giới. Loài này phân bố khắp Việt Nam, nhưng tập trung ở khu đảo Bạch Long Vĩ đến Cát Bà.

Loài rùa này là một trong những loài rùa lớn nhất, có chiều dài trung bình khoảng 1,8m khi trưởng thành hoàn toàn, mặc dù vài mẫu vật lớn hơn đã được phát hiện. Loài này có trọng lượng vào khoảng trên 300 kg và dưới 400 kg, với những mẫu vật lớn nhất nặng khoảng hơn 400 kg (1.000 lb). Màu da từ vàng đến nâu, và mai thường có màu nâu đỏ. Không có sự khác biệt giới tính bên ngoài cho đến khi loài này trưởng thành, sự khác biệt rõ ràng nhất là con đực trưởng thành có đuôi dày hơn và yếm ngắn hơn so với con cái.

Đây là loài thủy sinh quý hiếm có trong Danh mục các loài động vật, thực vật hoang dã quy định trong Công ước CITES, có nguy cơ tuyệt chủng, tuyệt đối cấm đánh bắt, mua bán, vận chuyển, kể cả trứng của chúng.

Tham khảo

 A 3D animation of a sea turtle.

C
C
C
C
A
C
E
Động vật được mô tả năm 1758
Động vật Cuba
Động vật Iran
Động vật bò sát Guatemala
Động vật bò sát Honduras
Động vật bò sát Nhật Bản
Động vật bò sát Nicaragua
Động vật bò sát Panama
Động vật bò sát Úc
Động vật bò sát Costa Rica
Động vật bò sát México
Động vật bò sát Pakistan


title: Frankly, my dear, I don't give a damn

text:
"Frankly, my dear, I don't give a damn." (tạm dịch là: "Thật lòng mà nói, em yêu ạ, anh cóc quan tâm.") là một câu thoại trong bộ phim Cuốn theo chiều gió.

Câu nói này là những lời cuối cùng của Rhett Butler (Clark Gable thủ vai) nói với Scarlett O'Hara (Vivien Leigh). Lời nói này được bật ra trong đoạn cuối của bộ phim khi Scarlett hỏi Rhett: "Em sẽ đi đâu? Em sẽ làm gì?" nếu Rhett bỏ cô. Câu nói trở thành đáng nhớ không chỉ bởi nó chứa một câu chửi thề (nói chung không được phép sử dụng trong các phim tại thời điểm đương thời - những năm 1930), mà còn nó biểu hiện rằng cuối cùng Rhett cũng rời xa Scarlett và không còn quan tâm điều gì xảy ra với cô nữa.

Bình chọn
Lời thoại này được bầu chọn là Câu thoại hay nhất trong Danh sách 100 câu thoại đáng nhớ trong phim của Viện phim Mỹ.

Hoàn cảnh của câu thoại
Trong tiểu thuyết Cuốn theo chiều gió, Rhett đã không nói "Thật lòng mà nói" (nguyên văn: "Frankly") mà chỉ đơn giản là: "Em yêu ạ, anh cũng cóc cần quan tâm". Bối cảnh của câu nói cũng khác, anh nói một cách thanh thản với Scarlett trong phòng, chứ không phải quát lên đầy kịch tính khi đã đi ra khỏi nhà.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Press release by AFI

Cuốn theo chiều gió
Câu thoại phim
Cụm từ tiếng Anh


title: Brissy-Hamégicourt

text:
Brissy-Hamégicourt là một xã ở tỉnh Aisne, vùng Hauts-de-France thuộc miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aisne

Tham khảo

Brissyhamegicourt


title: Île de Sein

text:
Île de Sein là một xã của tỉnh Finistère, thuộc vùng Bretagne, miền tây bắc Pháp.

Dân số
Người dân ở Île-de-Sein được gọi là Sénans.

Xem thêm
Xã của tỉnh Finistère

Tham khảo

Mayors of Finistère Association  ;
INSEE ;
IGN

Liên kết ngoài

French Ministry of Culture list for Île-de-Sein

Iledesein
Iledesein


title: Jean-Pierre Papin

text:
Jean-Pierre Papin (sinh 5 tháng 11 năm 1963 tại Boulogne-sur-Mer, Pháp) là một trong những cầu thủ bóng đá xuất sắc của Pháp, giành Quả Bóng Vàng năm 1991.

Sự nghiệp cầu thủ
Bắt đầu sự nghiệp cầu thủ chuyên nghiệp của mình tại câu lạc bộ Brugge năm 1985, nhưng ông đạt đến đỉnh cao khi chơi tại câu lạc bộ hàng đầu Pháp là Olympique Marseille ở vị trí trung phong với năm lần liên tiếp đoạt chức vua phá lưới giải vô địch quốc gia Pháp, từ 1988 đến 1992.

Mùa bóng 1992-1993, Papin chuyển sang A.C. Milan và gặp lại Olympique Marseille trong trận chung kết Champions League năm 1993. Kết quả là đội bóng mới của ông đã thua đội bóng cũ 0-1. Sau đó, Papin lần lượt trải qua các câu lạc bộ Bayern München, Girondins de Bordeaux, Guingamp trước khi giải nghệ năm 1999.

Sau khi từ giã sự nghiệp thi đấu chuyên nghiệp, ông tiếp tục chơi bóng cho đến năm 40 tuổi, khi đầu quân cho các đội bóng nghiệp dư gần nơi mình sinh sống: Jeunesse sportive Saint-Pierroise (tại đảo Reunion) và US Cap-Ferret, nơi ông đã ghi được tổng cộng 140 bàn trong ba mùa bóng.

Papin chơi cho đội tuyển Pháp 54 trận từ năm 1986 đến năm 1995, ghi 30 bàn. Thành tích cao nhất của ông khi chơi cho đội tuyển quốc gia là hạng ba World Cup 1986 tại México. Ông đoạt giải Quả bóng vàng châu Âu 1991. Papin cũng có trong danh sách 125 cầu thủ hay nhất thế giới còn sống do FIFA bình chọn năm 2004, với những pha ngả bàn đèn đã trở thành kinh điển. Kỹ thuật này là thành quả của sự khổ luyện trong nhiều năm của ông, độ chuẩn xác và uy lực của cú sút bù đắp cho thể hình có phần khiêm tốn của Papin. Nó khiến cho ông trở thành một mẫu tiền đạo vô cùng độc đáo, khi là một trung phong cắm nhưng lại có khả năng ghi bàn từ xa. Ngày nay, động tác này mang tên ông, các cú papinade.

Sự nghiệp Huấn luyện viên
Trong những năm thi đấu cho US Cap-Ferret, Papin tranh thủ thi lấy bằng Huấn luyện viên. CLB đầu tiên mà ông dẫn dắt là FC Bassin d'Arcachon, một đội thi đấu tại Division d'Honneur (Giải hạng 6 Pháp) nằm tại miền Tây nước Pháp. Dưới sự dẫn dắt của ông, đội đã giành được cúp vùng Nouvelle-Aquitaine cũng như quyền thăng hạng, lên chơi ở giải CFA 2 (hạng 5) ở mùa bóng 2004-2005.

Đội bóng chuyên nghiệp đầu tiên mời ông về huấn luyện là RC Strasbourg tại mùa giải 2006-2007 ngay sau khi họ bị xuống hạng. Papin đã lèo lái đội khá thành công, giúp đội trở lại Ligue 1 chỉ sau đúng một năm thi đấu tại giải hạng hai. Nhưng tại cuối mùa bóng này, vì một số vấn đề nội bộ mà ông không tiếp tục dẫn dắt đội. Trong mấy tháng thất nghiệp, nhiều thông tin tuyên bố đội  có mời ông về làm Huấn luyện viên trưởng đội tuyển quốc gia nước này nhưng ông từ chối. Ông cũng từ chối về dẫn dắt FC Nantes Atlantique.

Khi giải vô địch Pháp năm 2007-2008 khởi tranh được 4 vòng đấu, ông chính thức thay thế huấn luyện viên gạo cội Guy Roux về cầm quân RC Lens sau những kết quả khá thất vọng của đội này tại đầu mùa bóng. Nhưng Papin cũng không thể giúp đội giành quyền trụ hạng thành công với lực lượng cầu thủ không phải do ông lựa chọn trước khi mùa giải diễn ra. Kết thúc mùa bóng ông thôi giữ chức huấn luyện viên trưởng của RC Lens. Ngay sau đó ông có một số lời đề nghị khác (như của FC Nantes Atlantique hay Châteauroux) nhưng sau kinh nghiệm trên ông đều từ chối khi đánh giá chưa tìm được đội bóng và môi trường làm việc thích hợp.

Các danh hiệu

Với Đội tuyển Pháp
Giải vô địch bóng đá thế giới
Thứ 3 tại Mexico 1986
Giải vô địch bóng đá châu Âu
 Dự vòng chung kết năm 1992

Với câu lạc bộ FC Brugge
Cúp Quốc gia Bỉ: 1986

Với câu lạc bộ Olympique Marseille
Vô địch Pháp: 1989, 1990, 1991, 1992
Cúp Quốc gia Pháp: 1989

Với câu lạc bộ A.C. Milan
UEFA Champions League: 1994
Vô địch Ý: 1993, 1994
Siêu cúp bóng đá Ý: 1992

Với câu lạc bộ FC Bayern München
Cúp UEFA: 1996

Các danh hiệu cá nhân
Quả bóng vàng châu Âu 1991
Vua phá lưới Ligue 1 5 năm liên tiếp: 1988, 1989, 1990, 1991, 1992
Vua phá lưới Cúp C1 3 năm liên tiếp: 1990, 1991, 1992
Nhận Bắc đẩu bội tinh năm 2005
Được Pelé đưa vào danh sách FIFA 100

Thống kê thành tích từng mùa giải

Bàn thắng cho đội tuyển quốc gia

Ghi chú

Papin, Jean-Pierre
Papin, Jean-Pierre
Papin, Jean-Pierre
Papin, Jean-Pierre
Papin, Jean-Pierre
Papin, Jean-Pierre
Papin, Jean-Pierre
Papin, Jean-Pierre
Huấn luyện viên bóng đá Pháp
Cầu thủ bóng đá Serie A
Cầu thủ bóng đá Bundesliga
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Ý
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Đức
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Bỉ
Cầu thủ bóng đá nam Pháp ở nước ngoài
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Pháp
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 1986


title: Hajdu-Bihar (hạt)

text:
Hajdú-Bihar là một hạt (comitatus hay megye) của Hungary. Hạt này giáp với România. Hạt có ranh giới với các hạt của Hungary gồm Szabolcs-Szatmár-Bereg, Borsod-Abaúj-Zemplén, Jász-Nagykun-Szolnok và Békés. Thủ phủ hạt đóng ở thành phố Debrecen, là thành phố lớn thứ nhì của Hungary, sau thủ đô Budapest. Hạt này có dân số người, diện tích là km2. Hạt thuộc vùng Bắc Đại Đồng Bằng.

Khu dân cư

Thành phố
Debrecen

Thị xã, thị trấn
(dân số năm 2001)

Hajdúböszörmény (32.228)
Nádudvar (9.213)
Tiszacsege (5.003)
Hajdúszoboszló (23.695)
Polgár (8.418)
Földes (4.382)
Balmazújváros (18.615)

Nyíradony (7.893)
Biharkeresztes (4.273)
Hajdúnánás (18.185)
Létavértes (7.218)
Nyírábrány (3.973)
Berettyóújfalu (16.227)
Kaba (6.446)

Sárrétudvari (3.049)
Püspökladány (16.126)
Téglás (6.338)
Pocsaj (2.732)
Hajdúhadház (13.001)
Komádi (6.143)
Bagamér (2.454)

Hajdúsámson (10.946)
Egyek (5.620)
Csökmő (2.188)
Hajdúdorog (9.595)
Hosszúpályi (5.525)
Derecske (9.285)
Vámospércs (5.497)

Các làng

Tham khảo

Hạt của Hungary


title: Hydropsyche siltalai

text:
Hydropsyche siltalai là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Hydropsyche


title: Austrolimnophila marcida

text:
Austrolimnophila marcida là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Austrolimnophila
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Breviceps sopranus

text:
Breviceps sopranus (tên tiếng Anh: Whistling Rain Frog) là một loài ếch trong họ Nhái bầu.
Loài này có ở Nam Phi, Swaziland, và có thể cả Mozambique.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ôn hòa, xavan khô, xavan ẩm, và vùng bờ biển cát. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Minter, L., Channing, A. & Harrison, J. 2004. Breviceps sopranus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Breviceps


title: Vũ khí hủy diệt hàng loạt

text:
Vũ khí hủy diệt hàng loạt (tiếng Anh: weapon of mass destruction, gọi tắt là WMD) là loại vũ khí có khả năng gây cho đối phương tổn thất rất lớn về sinh lực, phương tiện kỹ thuật, cơ sở kinh tế, quốc phòng, môi trường sinh thái, có tác động mạnh đến tâm lý-tinh thần. Nhìn chung đó là thuật ngữ để chỉ các vũ khí hạt nhân, vũ khí sinh học, vũ khí hóa học và phóng xạ. Thuật ngữ này nảy sinh từ năm 1937 khi báo chí đề cập đến vụ ném bom thảm sát tại Guernica, Tây Ban Nha. Sau Vụ ném bom nguyên tử xuống Hiroshima và Nagasaki tại Nhật Bản, cũng như những diễn tiến suốt thời kỳ Chiến tranh Lạnh, nó ngày càng được dùng phổ biến để chỉ những thứ vũ khí phi quy ước. Đồng nghĩa với thuật ngữ WMD, người ta còn sử dụng các thuật ngữ như "Vũ khí nguyên tử, sinh học và hóa học" (ABC), "Vũ khí hạt nhân, sinh học và hóa học" (NBC) và "Vũ khí hóa học, sinh học, phóng xạ và hạt nhân" (CBRN) mặc dù trong số này vũ khí hạt nhân vẫn được coi là có tiềm năng lớn nhất trong hủy diệt hàng loạt. Lối nói này được sử dụng rộng rãi trong mối liên quan tới chiến tranh Iraq năm 2003 do Mỹ đứng đầu.

Có thể nói vũ khí hạt nhân cũng như vũ khí phóng xạ là hệ quả trực tiếp của cuộc Cách mạng khoa học-kỹ thuật, cái đã giúp loài người chinh phục được nguồn năng lượng lớn chưa từng có. Vì thế chúng được xếp vào thế hệ vũ khí thứ 5, tức là còn hiện đại hơn những vũ khí tự động (liên thanh) ra đời cuối thế kỷ XIX.

Nhìn chung các vũ khí hủy diệt hàng loạt đều mang đặc tính hủy diệt lớn không lựa chọn. Do tác động hủy diệt không lựa chọn nên chính mối lo sợ vũ khí WMD đã có tác động định hình các chính sách và các hoạt động chính trị, thúc đẩy các phong trào xã hội. Thái độ ủng hộ hoạt động phát triển, hoặc ngược lại, kiểm soát vũ khí WMD là khác biệt nhau trên bình diện quốc gia cũng như quốc tế. Song nhìn chung người ta chưa hiểu rõ bản chất của những mối đe dọa này, một phần bởi vì thuật ngữ bị chính giới và giới truyền thông trên thế giới sử dụng một cách không chính xác.

Phòng chống vũ khí hủy diệt hàng loạt là 1 nội dung được chú ý trong lĩnh vực quân sự hiện nay khi mà trình độ khoa học-công nghệ về vũ khí đã đạt đến trình độ cao.

Lịch sử sử dụng thuật ngữ "Vũ khí hủy diệt hàng loạt"

Nguồn gốc
Trên tờ TIME (thời báo) số ra ngày 28/12/1937 lần đầu tiên thuật ngữ "vũ khí hủy diệt hàng loạt" được đưa ra trong các bài báo nói về vụ ném bom tại Guernica của không quân Đức:
Điều này nói về vụ ném bom san phẳng Guernica mà trong đó tới 70% thị trấn bị thiêu hủy. Lúc đó vũ khí hạt nhân chưa hề tồn tại, song vũ khí sinh học đã được nghiên cứu, còn vũ khí hóa học đã được sử dụng rỗng rãi. Năm 1946, ngay sau các vụ Hiroshima và Nagasaki, Liên Hợp Quốc đã đưa ra nghị quyết đầu tiên về vấn đề này. Đó là nghị quyết thành lập Ủy ban Năng lượng nguyên tử (tiền thân của Cơ quan Năng lượng nguyên tử Quốc tế IAEA) và dùng các từ ngữ: "...vũ khí nguyên tử và mọi vũ khí khác có thể gây hủy diệt hàng loạt".

Từ đó, thuật ngữ "vũ khí WMD" được sử dụng rộng rãi trong cộng đồng kiểm soát vũ khí. Các thuật ngữ bộ 3 vũ khí nguyên tử, sinh học và hóa học (ABC) và sau đó là bộ 3 vũ khí hạt nhân, sinh học và hóa học (NBC) dần dần được đưa ra. Công ước về vũ khí sinh học và độc tố năm 1972 đã dứt khoát đưa các vũ khí sinh học và vũ khí hóa học vào hàng vũ khí WMD: "Tin chắc tầm quan trọng và tính cấp bách của việc loại trừ khỏi kho vũ khí của các quốc gia, thông qua những biện pháp hữu hiệu, những vũ khí hủy diệt hàng loạt nguy hiểm như những vũ khí sử dụng các tác nhân hóa học và vi trùng".

Thời Chiến tranh lạnh
Thuật ngữ WMD đã bị sử dụng lệch lạc từ đầu Chiến tranh Lạnh (chủ yếu để chỉ vũ khí hạt nhân) cho đến tận năm 1990. Sau đó, trong Chiến tranh Vùng Vịnh 1991, nó đã được chính giới và giới truyền thông đại chúng cải tử hoàn sinh và sử dụng phổ biến, mặc dù có hơi hướng khá lỗi thời. Nó được sử dụng suốt những năm 90 khi đề cập tới yêu cầu tiếp tục trừng phạt và ngăn chặn Iraq bằng quân sự. Thuật ngữ vũ khí WMD, gộp vũ khí thuộc những phạm trù rất khác nhau thành 1 nắm (vũ khí hóa học và vũ khí sinh học khác hẳn vũ khí hạt nhân) về cơ bản là 1 cách dùng từ mang tính chính trị chứ không phải là quân sự, và có thể nhất trí rằng việc sử dụng thuật ngữ WMD trong giai đoạn 1990-2003 rõ ràng là nhằm vào các mục đích chính trị. Cách dùng từ này đạt đến đỉnh cao với cuộc khủng hoảng giải trừ vũ khí Iraq năm 2002 về sự tồn tại của vũ khí hủy diệt hàng loạt tại Iraq, cái đã trở thành lý lẽ chính của Mỹ trong cuộc chiến tranh Iraq 2003. Do sử dụng quá nhiều, hội phương ngữ Hoa Kỳ đã bầu chọn WMD là từ của năm vào năm 2002. Và trong năm 2003, đại học bang Lake Superior đã bổ sung thuật ngữ WMD vào danh mục các thuật ngữ bị tẩy chay do "sử dụng sai, lạm dụng và nói chung là vô dụng".

Các loại vũ khí hủy diệt hàng loạt

Vũ khí hạt nhân (tiếng Anh: nuclear weapon)

Vũ khí hạt nhân là loại vũ khí mà năng lượng của nó do các phản ứng phân hạch hoặc/và nhiệt hạch gây ra. 1 vũ khí hạt nhân nhỏ nhất cũng có sức công phá lớn hơn bất kỳ vũ khí thông thường nào. Loại vũ khí này có sức công phá tương đương với 10 triệu tấn thuốc nổ có thể phá hủy hoàn toàn 1 thành phố. Trong lịch sử chiến tranh có 2 quả bom hạt nhân được dùng trong Chiến tranh thế giới thứ hai: quả bom thứ nhất được ném xuống Hiroshima (Nhật Bản) vào ngày 6/8/1945 có tên là Little Boy và được làm từ urani; quả sau có tên là Fat Man và được ném xuống Nagasaki, cũng ở Nhật Bản 3 ngày sau đó, được làm từ plutoni gây ra hậu quả hủy diệt vô cùng lớn.

Vũ khí hóa học (tiếng Anh: chemical weapon)

Vũ khí hóa học là loại vũ khí sử dụng hóa chất (thường là chất độc quân sự) gây tổn thương, nguy hại trực tiếp cho người, động vật và cây cỏ. Vũ khí hóa học là một trong những loại vũ khí hủy diệt lớn gây chết người hàng loạt. Vũ khí hóa học dựa trên đặc điểm độc tính cao và gây tác dụng nhanh của chất độc quân sự để gây tổn thất lớn cho đối phương.

Vũ khí sinh học (tiếng Anh: biological weapon)

Vũ khí sinh học là loại vũ khí hủy diệt lớn dựa vào đặc tính gây bệnh hay truyền bệnh của các vi sinh vật như vi trùng, vi khuẩn; hoặc các độc tố do một số vi trùng tiết ra để giết hại hàng loạt.

Vũ khí phóng xạ (tiếng Anh: radioative weapon)

Vũ khí xung điện từ (tiếng Anh: electromagnetic pulse weapon)

Vũ khí xung điện từ là loại vũ khí hủy diệt, phóng xung điện từ ngắn đôi khi còn được gọi là nhiễu điện từ quá độ do con người chủ động tạo ra. Tùy thuộc vào nguồn phát mà nó có thể như là 1 bức xạ điện hoặc từ trường. Ảnh hưởng của vũ khí xung điện từ lên các thiết bị điện tử sẽ gây rối loạn và tổn hại, nếu ở mức năng lượng cao (như sét đánh) thậm chí có thể làm hư hại các công trình kiến trúc.

Vũ khí trọng lực (tiếng Anh: Gravity weapon)

Vũ khí trọng lực là loại vũ khí hủy diệt có thể phát ra các sóng hấp dẫn, nếu được đặt ở trong quỹ đạo gần Trái Đất.

WMD trong các phương tiện truyền thông

Chú thích

Đọc thêm

Liên kết ngoài

 Office of the Special Assistant for Chemical Biological Defense and Chemical Demilitarization Programs , Official Department of Defense web site that provides information about the DoD Chemical Biological Defense Program
 United Nations: Disarmament
 US Department of State
 Nuclear Threat Initiative (NTI)
 Video of German chemicals and NBC gear at Rustimiya Iraqi Army facility.
 Nuclear Threat Initiative (NTI)
 Federation of American Scientists (FAS)
 Carnegie Endowment for International Peace
 Congressional Research Service (CRS) Reports regarding Weapons of Mass Destruction
 GlobalSecurity.org
 Avoiding Armageddon, PBS
 FAS assessment of countries that own weapons of mass destruction
 Terrorism and the Threat From Weapons of Mass Destruction in the Middle East
 Iranian Chemical Attacks Victims  (Payvand News Agency)
 Iran: 'Forgotten Victims' Of Saddam Hussein Era Await Justice
 Comparison of Chinese, Japanese and Vietnamese translations
 Nuclear Age Peace Foundation
 Come Clean - The WMD Awareness Programme
 Nuclear Weapons Effects These tables describe the effects of various nuclear blast sizes. All figures are for 15-mph winds. Thermal burns represent injuries to an unprotected person. The legend describes the data.
 Biological Weapons Effects The types of organisms used in biological weapons and how they can be destroyed.
 Chemical Weapons Effects The types of chemicals used in chemical weapons and how they can be destroyed.
 Environmental Degradation of Materials in Nuclear Systems-Water Reactors


title: Acanthoscelides cruciatus

text:
Acanthoscelides cruciatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Hummel miêu tả khoa học năm 1827.

Chú thích

Tham khảo

C


title: HMS Cumberland (57)

text:
HMS Cumberland (57) là một tàu tuần dương hạng nặng của Hải quân Hoàng gia Anh Quốc thuộc lớp County thuộc lớp phụ Kent. Cumberland đã tham gia hoạt động trong suốt Chiến tranh Thế giới thứ hai và như một tàu thử nghiệm vũ khí trong thập niên 1950 cho đến khi được tháo dỡ vào năm 1959.

Thiết kế và chế tạo
Cumberland được chế tạo bởi hãng Vickers-Armstrong tại Barrow in Furness, được đặt lườn vào ngày 18 tháng 10 năm 1924. Nó được hạ thủy vào ngày 16 tháng 3 năm 1926, và đưa ra hoạt động vào ngày 23 tháng 2 năm 1928.

Lịch sử hoạt động

Nam Đại Tây Dương
Cumberland phục vụ tại China Station Cùng với Hải đội Tuần dương 5 từ năm 1928 đến năm 1938, và quay trở về Anh Quốc vào tháng 3 năm 1935 để tái trang bị. Đến năm 1938, nó gia nhập Hải đội Tuần dương 2 và hoạt động tại khu vực Nam Mỹ.

Vào lúc bắt đầu Chiến tranh Thế giới thứ hai vào năm 1939, Cumberland được phân về Hải đội Tuần dương 2 thuộc "Lực lượng G" tại khu vực Nam Mỹ. Vào đầu tháng 12 nó bị buộc phải tự bảo trì tại Quần đảo Falkland, và vì vậy đã khiến thiếu hụt tàu chiến có khả năng nhất của "Lực lượng G". Không có nó, các chiếc HMS Exeter, Ajax và Achilles đối đầu với thiết giáp hạm bỏ túi Đức Admiral Graf Spee, một tàu chiến tham gia chiến tranh cướp tàu buôn, trong Trận River Plate vào ngày 13 tháng 12. Cumberland nhận được tin tức về việc phát hiện ra đối phương và đã lên đường hướng lên phía Bắc để hỗ trợ, đi đến Río de la Plata lúc 22 giờ 00 ngày 14 tháng 12 sau khi di chuyển suốt 34 giờ. Admiral Graf Spee bị buộc phải rút về cảng trung lập Montevideo và bị mắc kẹt tại đây, khi Cumberland cùng với Ajax và Achilles (Exeter đã bị hư hại) tuần tra bịt kín lối ra vào cửa sông, đưa đến việc Admiral Graf Spee bị chính thủy thủ đoàn của mình tự đánh đắm vào ngày 17 tháng 12.

Nam Phi
Sau đó Cumberland khởi hành đi Simonstown, Nam Phi, trải qua giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 2 cho một đợt tái trang bị. Sau đó nó hộ tống các đoàn tàu vận tải đi lại dọc theo bờ biển châu Phi, hướng sang khu vực Trung Đông. Trong tháng 7 nó lại được tái bố trí cùng với con tàu chị em HMS Cornwall trong nhiệm vụ truy đuổi chiếc tàu cướp tàu buôn Đức Thor. Trong khi trên đường tuần tra, nó ngăn chặn và đánh chìm chiếc tàu buôn Poitiers thuộc phe Pháp Vichy đang vận chuyển đạn dược đến Bờ biển Ngà. Cuối tháng đó, nó tham gia tấn công Dakar, và chịu đựng hư hại bởi một khẩu đội pháo phòng thủ duyên hải Pháp. Một quả đạn pháo 239 mm (9,4 inch) duy nhất đã xuyên thủng lườn tàu ngay bên trên đai giáp, hệ thống động lực của nó ngừng hoạt động do không được cung cấp nước đến các nồi hơi, và nó bị buộc phải quay về ụ tàu ở Simonstown để sửa chữa, và công việc kéo dài cho đến tháng 11. Sang tháng 12, một lần nữa Cumberland đi săn đuổi chiếc tàu cướp tàu buôn Thor, nhưng việc truy tìm thất bại.

Hộ tống đoàn tàu vận tải Bắc Cực
Trong tháng 10 năm 1941, Cumberland gia nhập Hải đội Tuần dương 1 thuộc Hạm đội Nhà, tiến hành hộ tống các đoàn tàu vận tải Bắc Cực cho đến tháng 1 năm 1944.

Viễn Đông

Sau đó Cumberland được điều sang Viễn Đông trong thành phần Hải đội Tuần dương 4 thuộc Hạm đội Viễn Đông. Trong tháng 7 nó tham gia cuộc bắn phá Sabang, và trong tháng 9 nó tiến hành bắn phá khu vực phía Bắc Sumatra. Đến tháng 10 Hạm đội Viễn Đông được sử dụng như một lực lượng nghi binh tấn công quần đảo Nicobar, để cuộc đổ bộ lên Leyte có thể diễn ra suôn sẻ, nhưng không may là đòn tấn công phân tán đã không thành công. Vào ngày 7 tháng 2 năm 1945, Cumberland quay trở lại Simonstown để sửa chữa bánh lái. Sang tháng 4, trong khi hoạt động tại Ấn Độ Dương, Cumberland tham gia cuộc bắn phá Sabang, và đến tháng 5 nó bắn phá Nicobar và Port Blair thuộc quần đảo Andaman. Vào ngày 3 tháng 9, cùng với tàu tuần dương HMS London, nó cho đổ bộ lên bờ các phân đội thủy quân lục chiến tại Sabang thuộc Sumatra sau khi Nhật Bản đầu hàng ngày hôm trước. Nó đi đến Jakarta vào ngày 15 tháng 9 cùng với một tàu hộ tống và bốn tàu quét mìn Australia. Do các cuộc bạo loạn trên bờ giữa những người Quốc gia Indonesia và quân đội Nhật, một tiểu đoàn lính Anh đã không đổ bộ lên Batavia cho đến ngày 29 tháng 9.

Sau chiến tranh
Cumberland quay trở về Anh Quốc vào ngày 12 tháng 11 năm 1945 và tham gia vào việc vận chuyển binh lính cho đến tháng 6 năm 1946, khi nó được đưa về lực lượng dự bị cho đến năm 1949. Nó được cho tái trang bị tại Xưởng hải quân Devonport trong giai đoạn 1949-1951 như một tàu tuần dương thử nghiệm, với các cột ăn-ten dạng thanh giằng, các hệ thống điều khiển mới và các chỗ nghỉ ngơi bổ sung. Dàn vũ khí nguyên thủy được tháo dỡ toàn bộ, nhưng các loại vũ khí nhẹ được bổ sung lần lượt trong từng giai đoạn để thử nghiệm, và kiểu tháp pháo tự động nòng đôi bắn nhanh 152 mm (6 inch) Mark 26 dành cho lớp tàu tuần dương Tiger được thử nghiệm trên tháp pháo B của nó, và nó cũng từng trải qua các thử nghiệm với bụi phóng xạ. Vào tháng 4 năm 1955, sợi thủy tinh, một vật liệu mà ngày nay được sử dụng trong việc chế tạo tàu cho đến 700 tấn, bắt đầu được sử dụng, khi một kiểu xuồng đa năng dài 8,8 m (29 ft) làm bằng vật liệu này được đưa lên Cumberland để bắt đầu được thử nghiệm vào mùa Hè năm đó tại Địa Trung Hải. Vào tháng 8 năm 1956, vào lúc bắt đầu vụ Khủng hoảng kênh đào Suez, Cumberland được bố trí để tăng cường lực lượng đến đảo Cộng hòa Síp. Đến tháng 11 năm 1959, Cumberland rời Malta quay trở về Barrow-in-Furness.

Cumberland được cho tháo dỡ tại Cashmore, Newport, bắt đầu vào ngày 3 tháng 11 năm 1959.

Văn hóa đại chúng
Vào năm 1926, HMS Cumberland là chủ đề của một bức tranh màu nước của họa sĩ chuyên về đề tài hàng hải A. B. Cull. Mặc dù hầu hết tác phẩm của Cull đã bị mất trong cuộc không kích Anh Quốc trong chiến tranh Thế giới thứ hai, một số tác phẩm vẫn còn sót lại và đang được trưng bày trong bộ sưu tập của Bảo tàng Hàng hải Quốc gia. Tuy nhiên, tác phẩm mô tả HMS Cumberland hiện đang nằm trong một bộ sưu tập tư nhân tại Australia.

Trong bộ phim The Battle of the River Plate năm 1956, HMS Cumberland đã tham gia thể hiện chính vai trò của nó trong lịch sử, vào lúc mà một phần vũ khí của nó đã được tháo dỡ.

Xem thêm

Chú thích

Tham khảo
 Boniface, Patrick, HMS Cumberland: A Classic British Cruiser in War and Peace, Periscope Publishing Limited, London, 2006
 British and Empire Warships of the Second World War, H T Lenton, Greenhill Books, ISBN 1-85367-277-7
 Conway's All the World's Fighting Ships, 1922-1946, Ed. Robert Gardiner, Naval Institute Press, ISBN 0-87021-913-8
 Colledge, J. J.; Warlow, Ben (1969). Ships of the Royal Navy: the complete record of all fighting ships of the Royal Navy (Rev. ed.). London: Chatham. ISBN 978-1-86176-281-8. OCLC 67375475.

Liên kết ngoài
 HMS Cumberland at U-boat.net
 http://www.royal-navy.mod.uk/server/show/nav.1615

Lớp tàu tuần dương Kent
Lớp tàu tuần dương County
Tàu tuần dương của Hải quân Hoàng gia Anh
Tàu tuần dương trong Thế Chiến II


title: Dominic Matteo

text:
Tham khảo

Dominic Matteo (sinh ngày 28 tháng 4 năm 1974) là cựu cầu thủ bóng đá người Scotland và là cựu tuyển thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Scotland. Câu lạc bộ gần nhất mà anh khoác áo là Stoke City nhưng phần lớn sự nghiệp của anh gắn bó với câu lạc bộ Liverpool và Leeds United.

Anh chào đời tại Dumfries và bắt đầu sự nghiệp với tại câu lạc bộ Liverpool FC (chơi từ năm 1992 và 2000). Tháng 8 năm 2000 anh gia nhập Leeds United, cuối cùng anh chơi cho Stoke City. Là một mẫu cầu thủ có thể hình, thể lực, Matteo có thể đảm nhiệm tốt vị trí được phân công đặc biệt là vai trò đánh chặn của một tiền vệ phòng ngự vì vậy anh cũng đã góp công vào nhũng thành tích của đội bóng anh phục vụ.

Thống kê thành tích

Xem thêm
 Liverpool

Sinh năm 1974
Cầu thủ bóng đá Scotland
Cầu thủ bóng đá Liverpool F.C.
Cầu thủ bóng đá Blackburn Rovers F.C.
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá Premier League
Cầu thủ bóng đá Sunderland A.F.C.

Cầu thủ đội tuyển bóng đá U-21 quốc gia Anh


title: Lê Văn Thiêm

text:
Lê Văn Thiêm (1918-1991) là tiến sĩ toán học đầu tiên của Việt Nam, giáo sư toán học và là một trong số các nhà khoa học tiêu biểu nhất của Việt Nam trong thế kỷ 20. Ông nghiên cứu chủ yếu về lý thuyết các hàm phân hình, diện Riemann và một số vấn đề về toán học ứng dụng. Lê Văn Thiêm được chính phủ Việt Nam phong tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt 1 vào năm 1996 và Huân chương Độc lập hạng nhất về những công trình toán học đặc biệt xuất sắc.

Tiểu sử
Ông sinh ngày 29 tháng 3 năm 1918 tại xã Trung Lễ, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh, trong một gia đình có truyền thống khoa bảng.

Năm 1939, ông thi đỗ thứ nhì trong kỳ thi kết thúc lớp P.C.B (Lý - Hoá - Sinh) và được cấp học bổng sang Pháp du học tại trường đại học sư phạm Paris (école Normale Supérieure).

Học tập và nghiên cứu tại châu Âu

Người ta đã phải mất rất nhiều công sức tìm hiểu mới có thể tìm tư liệu về GS Lê Văn Thiêm giai đoạn 1943-1946, nhưng lại không có nhiều thông tin về thời kỳ 1946-1949. Nhờ vào hai Giáo sư H. Esnault và E. Viehweg từ Đại học tổng hợp Essen, Đức, mới biết được thời gian GS Lê Văn Thiêm ở Đức.

Ông tốt nghiệp Thạc sĩ năm 1943 tại Paris, sau đó ông sang làm luận án Tiến sĩ tại Đại học Göttingen (Đức) với học bổng của Quỹ Alexander von Humboldt dưới sự hướng dẫn của nhà toán học Hans Wittich.

Luận án Tiến sĩ Toán học của ông về giải tích phức được bảo vệ thành công năm 1945 tại Đại học Göttingen với hồ sơ bảo vệ số Math.Nat.Prom. 0728. Tên của luận án là "Über die Bestimmung des Typus einfach zusammenhängender offener Riemannscher Flächen", tạm dịch: "Về việc xác định kiểu của một diện Riemann mở đơn liên". Buổi bảo vệ được tổ chức vào ngày 4/4/1945, sau đó bằng tiến sĩ được trao vào ngày 8/4/1946 với điểm đánh giá trung bình: Giỏi. Ông được xem là người Việt Nam đầu tiên có bằng Tiến sĩ Toán học.

Ông tiếp tục bảo vệ luận án Tiến sĩ Quốc gia ở Pháp năm 1949 tại Đại học Paris 11 với luận văn có nhan đề là "Sur le problème d'inversion dans la théorie de la distribution des valeurs des fonctions méromorphes", tạm dịch: "Về bài toán ngược trong lý thuyết phân phối giá trị các hàm phân hình".

Ông có một thời gian làm việc cùng với GS. Rolf Herman Nevanlinna tại Đại học Zurich, Thụy Sĩ cho tới năm 1949.

Về nước

Năm 1949, theo lời kêu gọi của Hồ Chủ tịch, GS. Lê Văn Thiêm từ bỏ địa vị khoa học của mình ở Zurich để về nước tham gia tích cực vào cuộc chiến đấu giành độc lập cho dân tộc. Ông đã trở về nước qua đường bay Paris - Băng Cốc, rồi từ Băng Cốc bằng đường bộ qua Campuchia về rừng U Minh, khu 9 miền Nam tham gia kháng chiến chống thực dân Pháp, công tác tại Sở Giáo dục Nam Bộ từ ngày 19 tháng 12 năm 1949.

Trong thời gian công tác ở khu 9, Lê Văn Thiêm đã được GS. Hoàng Xuân Nhị giới thiệu vào Đảng Cộng sản Việt Nam. Một Việt kiều, mới về nước có 4 tháng, đã được kết nạp vào Đảng Cộng sản, đây là điều hiếm thấy.

Sau thắng lợi vang dội của chiến dịch Biên giới năm 1950, Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa khẩn trương chuẩn bị lực lượng cán bộ khoa học cho việc kiến thiết đất nước sau ngày toàn thắng.

Tháng 7.1950, Đề án giáo dục được thông qua nhằm đáp ứng kịp thời các nhu cầu của thời kỳ cách mạng mới.

Từ năm học 1950 - 1951, trong điều kiện khó khăn gian khổ của cuộc kháng chiến, Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã từng bước hình thành ba trung tâm đại học: trung tâm Việt Bắc gồm các trường: Đại học Y, Ban quân dược, Cao đẳng Công chính, Cao đẳng Mỹ thuật; trung tâm Thanh - Nghệ với hai phân hiệu Khoa học Xã hội và Khoa học Tự nhiên; Khu học xá Trung ương (đặt nhờ tại Nam Ninh, Quảng Tây, Trung Quốc) đào tạo cán bộ khoa học và giáo viên trung học.

Năm 1951, Lê Văn Thiêm được Chính phủ điều động từ Nam Bộ ra Việt Bắc để nhận nhiệm vụ mới. Ông đã phải lội bộ 6 tháng theo đường rừng để ra đến Việt Bắc. Ông được giao nhiệm vụ xây dựng Trường Khoa học Cơ bản và Trường Sư phạm Cao cấp, được cử giữ chức vụ Hiệu trưởng của hai trường này và giảng dạy môn Cơ học lý thuyết. (khi đó có tên là Đại học Sư phạm Khoa học) và Đại học Khoa học Tự nhiên Hà Nội (khi đó có tên là Đại học Khoa học Cơ bản) (1951-1954).

Ông là Viện trưởng đầu tiên của Viện Toán học, chủ tịch đầu tiên của Hội Toán học Việt Nam và tổng biên tập đầu tiên của hai tạp chí toán học Việt Nam là tạp chí "Acta Mathematica Vietnamica" và "Vietnam Journal of Mathematics".

Ông giữ vị trí đại diện toàn quyền của Việt Nam tại Viện Liên hợp Nghiên cứu Hạt nhân Dubna, Liên Xô (1956 – 1980).

Ông mất ngày 3 tháng 7 năm 1991 tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Nghiên cứu khoa học
Giáo sư Lê Văn Thiêm là một tài năng toán học xuất sắc, là người có công đầu đặt nền móng xây dựng và phát triển nền toán học Việt Nam. Dưới sự lãnh đạo của ông, Viện Toán học đã trở thành một trung tâm toán học được thế giới biết đến của Việt Nam. Ông là một trong những người đầu tiên giải được bài toán ngược của lý thuyết phân phối giá trị hàm phân hình, hiện nay trở thành kết quả kinh điển trong lý thuyết này.

GS. Lê Văn Thiêm có đóng góp lớn trong việc thiết lập quan hệ hợp tác quốc tế giữa các nhà toán học Việt Nam và các nhà toán học thế giới. Ông đã đưa Hội Toán học Việt Nam tham gia vào Hội Toán học quốc tế với tư cách là thành viên chính thức, đưa Viện Toán học tham gia vào Trung tâm Toán học quốc tế Banach (Ba Lan). Nhờ mối quan hệ tốt và uy tín khoa học của ông mà nhiều nhà toán học có tên tuổi trên thế giới như Laurent Schwartz, Alexander Grothendieck, Stephen Smale và Chomsky (Mỹ)... đã sang Việt Nam và nhiệt tình giúp đỡ, cộng tác với các nhà toán học Việt Nam.

Năm 1963, nghiên cứu công trình về ứng dụng hàm biến phức trong lý thuyết nổ, vận dụng phương pháp Lavrentiev, giáo sư Thiêm cùng các học trò tham gia giải quyết thành công một số vấn đề thực tiễn ở Việt Nam như:
 Tính toán nổ mìn buồng mỏ đá Núi Voi lấy đá phục vụ xây dựng khu gang thép Thái Nguyên (1964)
 Phối hợp với Cục Kỹ thuật Bộ Quốc phòng lập bảng tính toán nổ mìn làm đường (1966)
 Phối hợp với Viện Thiết kế Bộ Giao thông Vận tải tính toán nổ mìn định hướng để tiến hành nạo vét kênh Nhà Lê từ Thanh Hoá đến Hà Tĩnh (1966 – 1967)

Ông đã ứng dụng hàm biến phức sang các lĩnh vực khác như: lý thuyết đàn hồi, chuyển động của chất lỏng nhớt. Kết hợp nghiên cứu lý thuyết với ứng dụng, Lê Văn Thiêm đề xuất một phương pháp độc đáo sử dụng nguyên lý thác triển đối xứng của hàm giải tích để tìm nghiệm tường minh cho bài toán thấm trong môi trường không đồng chất. Công trình này được đánh giá cao, được đưa vào cuốn sách chuyên khảo "The Theory of Groundwater Movement" (Lý thuyết chuyển động nước ngầm) của nữ Viện sĩ người Nga P.Ya.Polubarinova Kochina, xuất bản ở Moskva năm 1977.

Ông đã cùng với các cộng sự ở Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam dùng toán học để góp phần giải quyết các vấn đề như:
 Tính toán nước thấm và chế độ dòng chảy cho các đập thủy điện Hòa Bình, Vĩnh Sơn
 Tính toán chất lượng nước cho công trình thủy điện Trị An

Ông đã được Nhà nước Việt Nam trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt 1 năm 1996.

Các công trình Toán học
Ông cùng với Phạm Tỉnh Quát được xem là những người Việt Nam đầu tiên có công bố quốc tế về Toán học hiện đại. Các công trình sắp theo thứ tự thời gian đó là
 Le-Van, Thiem Beitrag zum Typenproblem der Riemannschen Flächen. (German) Comment. Math. Helv. 20, (1947). 270–287.
 Thiem, Le Van Le degré de ramification d'une surface de Riemann et la croissance de la caractéristique de la fonction uniformisante. (French) C. R. Acad. Sci. Paris 228,(1949). 1192–1195.
 Thiem, Le Van Un problème de type généralisé. (French) C. R. Acad. Sci. Paris 228, (1949). 1270–1272.
 Thiem, Le-Van Über das Umkehrproblem der Wertverteilungslehre. (German) Comment. Math. Helv. 23, (1949). 26–49.
 Thiem, Le Van Sur un problème d'inversion dans la théorie des fonctions méromorphes. (French) Ann. Sci. École Norm. Sup. (3) 67, (1950). 51–98.
 Le Van Thʹem On the type of Riemann surfaces defined by the linear substitution group. (Russian) Sibirsk. Mat. Ž. 5 (1964) 853–857.
 Lê Van Thiêm Sur un problème d'infiltration à travers un sol à deux couches.(French) Acta Sci. Vietnam. 1 (1964) 3–9.
 Lê Van Thiêm Sur l'existence d'un potentiel automorphe borné. (French) Acta Sci. Vietnam. 2 (1965) 1–4.
 Lê Văn Thiêm; Hoàng Đình Dung; Ngô Văn Lu'ọ'c Les fonctions-analytiques et le mouvement des liquides visqueux à symétrie axiale. Acta Sci. Vietnam. 9/10 (1974), 24–33.
 Lê Văn Thiêm; Hoàng Đình Dung Ecoulement plan des fluides visqueux en régime d'Oseen. (French) Acta Math. Vietnam. 2 (1977) 23-33.
 Lê Văn Thiêm; Hô Van Hoà Sur certaines relations entre les coefficients binômiaux. (French) Acta Math. Vietnam. 3 (1978), no. 2, 29–34.
 Lê Văn Thiêm; Hô Van Hoà Sur certaines sommes binomiales. (French) Acta Math. Vietnam. 5 (1980), no. 1, 178–179 (1981).
 Lê Văn Thiêm On an expression for the velocity component in the Oseen regime.(Vietnamese) Tạp chí Toán học 9 (1981), no. 2, 10–16.
 Lê Văn Thiêm Sur la vitesse d'écoulement plan en régime d'Oseen. (French) [Velocity of Oseen plane flow] Acta Math. Vietnam. 6 (1981), no. 1, 95–100 (1982).
Ông chủ biên nhiều sách về toán học. Trong đó có 2 cuốn sách chuyên khảo: Một số vấn đề toán học trong lý thuyết đàn hồi (1970) và Một số vấn đề toán học chất lỏng nhớt (1970).

Vinh danh
 Giải thưởng Lê Văn Thiêm của Hội Toán học Việt Nam dành cho những người nghiên cứu, giảng dạy toán và học sinh giỏi toán xuất sắc ở Việt Nam được trao hàng năm.
 Năm 2007, UBND thành phố Hà Nội có quyết định đặt tên phố Lê Văn Thiêm nối từ đường Lê Văn Lương cắt ngang qua phố Ngụy Như Kon Tum đến phố Nguyễn Huy Tưởng. Lê Văn Thiêm là nhà Toán học Việt Nam đương đại đầu tiên được đặt tên đường. Trước đây đã có hai đường mang tên Lương Thế Vinh và Vũ Hữu là hai nhà Toán học từ thế kỷ XV ở Việt Nam được đặt ở Hà Nội. Hai tuyến đường mang tên hai nhà toán học trên nằm trên phường Trung Văn, quận Nam Từ Liêm và phường Thanh Xuân Bắc, quận Thanh Xuân, rất gần với tuyến đường đặt tên ông ở phường Thanh Xuân Trung, quận Thanh Xuân.
 Lê Văn Thiêm cũng là tên của trường Trung học cơ sở ở thành phố Hà Tĩnh, tỉnh Hà Tĩnh, tiền thân là trường năng khiếu thị xã Hà Tĩnh. Ngôi trường luôn là lá cờ đầu trong công tác thi đua dạy và học khối THCS trong toàn tỉnh.

Tham khảo

Thư mục

 Hà Huy Khoái, 2019, Le Van Thiem—the Founder of Contemporary Mathematics in Vietnam, Acta Mathematica Vietnamica

Người Hà Tĩnh
Nhà khoa học Việt Nam
Nhà toán học Việt Nam
Giáo sư Việt Nam
Cựu giảng viên Đại học Sư phạm Hà Nội
Cựu giảng viên Đại học Quốc gia Hà Nội
Toán học
Người nhận giải thưởng Hồ Chí Minh
Học sinh trường Bưởi
Tổng biên tập Việt Nam
Nhà toán học thế kỷ 20
Mất năm 1991
Tiến sĩ Khoa học Việt Nam
Tiến sĩ Toán học Việt Nam


title: 1016

text:
Năm 1016 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh
Casimir I the Restorer - thành viên của triều đại Piast.

Mất

Tham khảo

Năm 1016


title: Dicranomyia indefensa

text:
Dicranomyia indefensa là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: U

text:
U, u là chữ thứ 21 trong phần nhiều chữ cái dựa trên Latinh và là chữ thứ 25 trong chữ cái tiếng Việt.

Trong bảng mã ASCII dùng ở máy tính, chữ U hoa có giá trị 85 và chữ u thường có giá trị 117.
Trong hóa sinh học, U là biểu tượng cho uracil.
Trong Hoá Học, U là ký hiệu cho nguyên tố urani (Uranium Z = 92).
Trong toán học, U là biểu tượng cho nhóm đơn vị.
U được gọi là Uniform trong bảng chữ cái âm học NATO.
Trong bảng chữ cái Hy Lạp, U tương đương với  và u tương đương với .
Trong bảng chữ cái Cyrill, U tương đương với У và u tương đương với у.

Tham khảo

Ký tự Latinh
Mẫu tự nguyên âm


title: Neohemsleya

text:
Neohemsleya là một chi thực vật thuộc họ Sapotaceae. Nó được công nhận là một chi vào năm 1991. Chỉ có một loài thuộc chi này được biết đến, đó là Neohemsleya usambarensis, loài đặc hữu của núi Usambara của Tanzania. Loài này được liệt vào sách loài vật dễ bị tổn thương.

Chú thích

Neohemsleya


title: Mỹ Hiệp, huyện Cao Lãnh

text:
Mỹ Hiệp là một xã thuộc huyện Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp, Việt Nam.

Địa lý
Xã Mỹ Hiệp nằm ở phía đông huyện Cao Lãnh, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp huyện Tháp Mười
Phía tây giáp xã Mỹ Long
Phía nam giáp xã Bình Thạnh
Phía bắc giáp xã Tân Hội Trung
Phía đông nam giáp tỉnh Tiền Giang.

Xã có diện tích 23,36 km², dân số năm 1999 là 11.699 người, mật độ dân số đạt 501 người/km².

Lịch sử
Ngày 27 tháng 12 năm 1980, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định 382-CP về việc chia xã Long Hiệp thành hai xã lấy tên là xã Mỹ Long và xã Mỹ Hiệp.

Ngày 5 tháng 1 năm 1981, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định 4-CP về việc chia huyện Cao Lãnh thành hai huyện lấy tên là huyện Cao Lãnh và huyện Tháp Mười. Xã Mỹ Hiệp thuộc huyện Cao Lãnh.

Ngày 23 tháng 2 năm 1983, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định 13-HĐBT về việc thành lập thị xã Cao Lãnh trên cơ sở điều chỉnh một phần diện tích và dân số của huyện Cao Lãnh. Xã Mỹ Hiệp thuộc huyện Cao Lãnh.

Văn hóa - du lịch
Khu di tích lịch sử Xẻo Quýt thuộc địa phận xã Mỹ Hiệp và xã Mỹ Long.

Chú thích

Tham khảo


title: Cầu Concorde

text:
Cầu Concorde (tiếng Pháp: Pont de la Concorde) là một cây cầu bắc qua sông Seine tại Paris, Pháp. Cây cầu này nối liền kè Tuileries (thuộc Quảng trường Concorde) với kè Orsay.

Lịch sử
Năm 1725 trong kế hoạch xây dựng Quảng trường Louis XV (nay là Quảng trường Concorde) người ta dự kiến xây dựng một cây cầu mới thay cho bến đò hoạt động tại vị trí quảng trường. Vào năm 1787 công trình này được giao cho kiến trúc sư Jean-Rodolphe Perronet, người vào năm 1775 đã cùng với Daniel-Charles Trudaine thành lập Trường Cầu đường Quốc gia Pháp (École nationale des ponts et chaussées). Công trình được hoàn thành vào năm 1791 mà gần như không chịu ảnh hưởng từ các biến động của cuộc Cách mạng Pháp, nó thậm chí còn được thừa hưởng lượng vật liệu lớn là các tảng đá khai thác từ ngục Bastille bị phá huỷ ngày 14 tháng 7 năm 1789.

Năm 1810, Napoléon Bonaparte ra lệnh đặt các bức tượng ở chân cầu để vinh danh các vị tướng đã chết trận trong các chiến dịch của Đệ nhất đế chế.

Sau khi Napoléon mất ngôi, các bức tượng này được thay bằng 12 bức tượng cẩm thạch trắng của 4 bộ trưởng (Colbert, Richelieu, Suger, Sully), 4 tướng lĩnh (Bayard, Condé, Du Guesclin, Turenne) và 4 đô đốc (Duguay-Trouin, Duquesne, Suffren, Tourville). Nhưng do các bức tượng này quá nặng so với cấu trúc của cầu, vua Louis-Philippe I đã phải chuyển chúng về Lâu đài Versailles.

Do mật độ giao thông qua cầu quá lớn, từ năm 1930 đến năm 1932 người ta đã phải cho mở rộng gấp đôi bề ngang cầu nhưng vẫn giữ nguyên kiến trúc Tân Cổ điển của lần xây dựng đầu. Lần tu sửa gần đây nhất của cầu Concorde là năm 1983. Hiện nay đây là cây cầu ở trung tâm Paris có mật độ giao thông lớn nhất.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Bài viết trên trang của thành phố Paris
 Structurae: Cây cầu ban đầu
 Structurae: Cây cầu sau khi mở rộng

Concorde
Concorde
Concorde
Concorde
Concorde
Concorde
Cầu vòm


title: 1871 Astyanax

text:
1871 Astyanax (1971 FF) là một thiên thể Troia của Sao Mộc, trong nhóm Troia, được phát hiện ngày 24 tháng 3 năm 1971 bởi Cornelis Johannes van Houten, Ingrid van Houten-Groeneveld và Tom Gehrels ở Đài thiên văn Palomar.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 1871 Astyanax

Thiên thể Troia của Sao Mộc (nhóm Troia)
Được phát hiện bởi Cornelis Johannes van Houten
Được phát hiện bởi Ingrid van Houten-Groeneveld
Được phát hiện bởi Tom Gehrels
Thiên thể phát hiện năm 1971


title: Kerman (tỉnh)

text:
Tỉnh Kerman (tiếng Ba Tư: استان کرمان, Ostān-e Kerman) là một trong 31 tỉnh nằm ở đông nam của Iran. Tỉnh lỵ đóng ở Kerman. Tỉnh có diện tích 180.726  km² là tỉnh rộng thứ nhì Iran, dân số năm 2006 là 2,65 người, mật độ dân số người/ km². Tỉnh có huyện. Tỉnh có huyện. Các thị trấn chính của tỉnh Kerman là: Baft, Bardsir, Bam, Jiroft, joupar, Rafsanjan, Zarand, Sirjan, Shahr-e-Babak, Kerman, Mahan, Rayen, Kahnuj, Ghale-Ganj, Manujan, Roodbar-e-Jonob, Anbar Abad, và Ravar.
Trong năm 1996, 52,9% dân số tỉnh Kerman sống ở khu vực thành thị và 46% trong khu vực lân cận nông thôn, 1.1% còn lại không phải dân cư trú. Thành phố Kerman (dân số: 400.000) chiếm khoảng 80% dân số đô thị, là thành phố phát triển nhất và lớn nhất của tỉnh.

Tham khảo

Tỉnh của Iran
Tỉnh Kerman


title: Homalium spathulatum

text:
Homalium spathulatum là một loài thực vật thuộc họ Salicaceae. Đây là loài đặc hữu của Malaysia. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Chua, L.S.L. 1998. Homalium spathulatum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Malaysia
s


title: Dalsinghsarai

text:
Dalsinghsarai là một thành phố và là một khu vực quy hoạch (notified area) của quận Samastipur thuộc bang Bihar, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Dalsinghsarai có dân số 20.181 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Dalsinghsarai có tỷ lệ 60% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 69%, và tỷ lệ cho phái nữ là 51%. Tại Dalsinghsarai, 16% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Bihar


title: Gymnastes catagraphus

text:
Gymnastes catagraphus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gymnastes
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Lasioglossum uyacicola

text:
Lasioglossum uyacicola là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1949.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1949


title: Gartz

text:
Gartz là một đô thị ở huyện Uckermark bang Brandenburg, Đức. Đô thị này có diện tích 61,69 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 2521 người. Đô thị này nằm bên bờ tây sông Oder, khoảng 30 km về phía nam Szczecin (Stettin).

Các thị xã gẫn
 Szczecin (Ba Lan)
 Penkun (Đức)
 Schwedt (Đức)
 Vierraden (Đức)
 Gryfino (Ba Lan)

Tham khảo


title: Nguyễn Thái Học

text:
Nguyễn Thái Học (chữ Hán: 阮太學; 1902 – 1930) là nhà cách mạng Việt Nam chủ trương dùng vũ lực lật đổ chính quyền thực dân Pháp, giành độc lập cho Việt Nam. Ông là một trong số những người sáng lập Việt Nam Quốc dân đảng và lãnh đạo cuộc khởi nghĩa Yên Bái năm 1930. Cuộc khởi nghĩa thất bại, ông bị thực dân Pháp bắt và chém đầu ngày 17 tháng 6 năm 1930 tại Yên Bái.

Thân thế
Nguyễn Thái Học sinh ngày 1 tháng 12 năm Nhâm Dần (tức ngày 30 tháng 12 năm 1902) tại làng Thổ Tang, tổng Lương Điền, phủ Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Yên (nay là thị trấn Thổ Tang, huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc). Ông là con cả của cụ Nguyễn Văn Hách và bà Nguyễn Thị Quỳnh. Gia đình ông là một gia đình trung nông sống bằng nghề làm ruộng và dệt vải, buôn vải. Từ 4 tuổi ông đã được cha mẹ cho đi học chữ Hán, và năm 11 tuổi ông bắt đầu theo học chương trình tiểu học Pháp-Việt tại thị xã Vĩnh Yên.

Năm 19 tuổi ông thi đậu vào trường Cao đẳng sư phạm Hà Nội, và nhận học bổng của Chính phủ Bảo hộ Pháp. Do tính tình cương trực và không thích khuất phục lối giáo dục của người Pháp, ông bỏ học vào năm thứ ba, và sau đó ghi danh học trường Cao đẳng Thương mại thuộc Đại học Đông Dương (1925-1927). Trong thời gian này, ông tham gia thành lập Nam Đồng Thư xã và tiếp xúc với một số sinh viên đồng chí hướng, trong số đó có Phó Đức Chính, sinh viên trường Cao đẳng Công chánh và Hồ Văn Mịch, sinh viên trường Cao đẳng Sư phạm, hai nhà cách mạng tương lai sẽ gắn liền với cuộc đời cách mạng của ông sau này.

Cũng trong thời gian là sinh viên của Đại học Đông Dương, Nguyễn Thái Học đã gửi cho Toàn quyền Đông Dương Alexandre Varenne một số bức thư kêu gọi chính quyền thực dân Pháp tiến hành một loạt cải cách tiến bộ ở Việt Nam. Sở dĩ Nguyễn Thái Học gửi những đề xuất cải cách của mình cho Varenne vì ông ta vốn là một đảng viên của Đảng Xã hội Pháp, người vừa mới tới nhậm chức toàn quyền đã quyết định ân xá Phan Bội Châu và hứa hẹn nhiều cải cách rộng lớn ở xứ thuộc địa Đông Dương. Tuy nhiên, đó chỉ là những lời hứa suông, và ông ta không bao giờ quan tâm trả lời những bức thư đầy tâm huyết của Nguyễn Thái Học.

Hoàn toàn thất vọng về con đường cải cách của chính quyền thuộc địa, Nguyễn Thái Học và các đồng chí của ông đi đến quyết định là: con đường duy nhất để mở ra cơ hội phát triển cho dân tộc Việt Nam chỉ có thể là con đường dùng vũ trang lật đổ chế độ thực dân Pháp và chế độ phong kiến, thành lập một nước Việt Nam độc lập với thể chế cộng hòa và thiết lập một nền dân chủ trên toàn cõi Đông Dương.

Hoạt động cách mạng

Thành lập Việt Nam Quốc Dân Đảng
Năm 1927, tổ chức Nam Đồng Thư xã quyết định ủng hộ cuộc khởi nghĩa Bắc Ninh do Quản Trạc lãnh đạo. Công việc bị bại lộ, đa số thành viên của Nam Đồng Thư xã bị thuyên chuyển hoặc bị truy lùng phải đào tẩu, chỉ còn lại Nguyễn Thái Học và một số ít đồng chí. Tháng 10 năm này, ông triệu tập số người còn lại và đưa ra ý định thành lập một đảng cách mạng bí mật, dùng vũ lực lật đổ thực dân Pháp. Đảng này mang tên Việt Nam Quốc Dân Đảng (VNQDĐ), và chi bộ đảng đầu tiên mang tên là "Chi Bộ Nam Đồng Thư Xã", do ông làm Chi bộ trưởng, gồm các ủy viên: Hồ Văn Mịch, Phó Đức Chính, Lê Văn Phúc, Hoàng Văn Tùng, Hoàng Phạm Trân (tức Nhượng Tống) và một số đồng chí khác. Tháng 12 năm 1927, VNQDĐ tổ chức đại hội đảng lần thứ nhất và bầu ông làm Chủ tịch Tổng bộ đảng kiêm Chủ tịch đảng. Dưới sự lãnh đạo của ông, VNQDĐ bắt đầu phát triển rất nhanh chóng để kết nạp tầng lớp trí thức, giáo viên, nông dân, công chức, binh sĩ trong guồng máy cai trị với mục đích dùng bạo động lật đổ chính quyền thực dân Pháp, thành lập một chế độ cộng hòa dân chủ độc lập trên toàn cõi Việt Nam. Đến đầu năm 1929, VNQDĐ đã thành lập được 120 chi bộ tại Bắc kỳ với 1500 đảng viên.

Pháp khởi sự tiêu diệt Việt Nam Quốc Dân Đảng

Năm 1929, tại Bắc kỳ và Bắc Trung kỳ có cao trào mộ phu, đưa dân đi làm phu cho các đồn điền cao su tại các nơi như miền Nam, Miên (Campuchia), Lào, Nouvelle-Calédonie (Tân Ca-lê-đô-ni-a hay Tân Thế giới) và Nouvelles-Hébrides (nay là Vanuatu), nơi những người phu này trở thành nô lệ cho các chủ đồn điền. Một trong những người mua nô lệ nổi tiếng là Bazin tại Hà Nội. Trùm mộ phu người Pháp này chuyên dụ dỗ hay bắt cóc dân đem làm phu lấy lợi. Mặc dù không được sự chấp thuận của Tổng Bộ và Nguyễn Thái Học, ba đảng viên thuộc một Thành bộ VNQDĐ gồm Nguyễn Văn Viên, Nguyễn Văn Lân và Nguyễn Đức Lung đã tự ý ám sát Bazin vào ngày 9 tháng 2 năm 1929 tại Chợ Hôm, Hà Nội.

Nhân vụ ám sát, Pháp khởi sự đàn áp nhằm tiêu diệt VNQDĐ trong khi cơ sở của họ chưa kịp chuẩn bị ứng phó trước kế hoạch khủng bố trắng của chính quyền thuộc địa. Sở mật thám Bắc Việt được một nội ứng phản đảng tên Bùi Tiên Mai chỉ điểm, đã bắt giam 227 đảng viên VNQDĐ nhưng không bắt được hai lãnh tụ đảng lúc đó là Nguyễn Thái Học và Nguyễn Khắc Nhu, Chủ tịch Ban Hành pháp VNQDĐ nhiệm kỳ 3.

Sau khi Bùi Tiên Mai nhận diện và đối chứng với những đồng chí tại các phiên tòa Hội đồng Đề hình, ban ám sát VNQDĐ tổ chức giết người này vì tội phản đảng và quên lời thề trước bàn thờ tổ quốc. Trên đường hành thích, sự việc bị đổ bể và một đảng viên bị chết, một bị tù cấm cố 10 năm. Hai đảng viên khác, Nguyễn Văn Kinh và Nguyễn Văn Ngọc, khi bị bắt do mật thám tra tấn dã man đã khai báo và chỉ điểm cho Pháp mọi đường đi nước bước của các yếu nhân lãnh đạo của VNQDĐ. Ban ám sát VNQDĐ cũng tổ chức giết hai người này, tuy thành công nhưng thêm một số đảng viên bị bắt và hành hình qua các vụ ám sát này.

Để xử các tù nhân chính trị này, Toàn quyền Pháp Pasquier quyết định không giao cho Biện lý cuộc, nhưng ký nghị định thành lập một Hội đồng Đề hình (Commission criminelle) để tuyên án và xử tội. Hội đồng này trả tự do cho 149 người và kết án 78 người từ 2 đến 15 năm tù tại các tỉnh thượng du Bắc Việt hoặc lưu đày ra Côn Đảo, và mỗi người bị cộng thêm một án 5 năm biệt xứ (interdiction de séjour).

Lực lượng của VNQDĐ bị suy yếu, tổn thất nặng nề, và hoàn toàn rơi vào thế bị động sau việc ám sát Bazin. Các lãnh tụ buộc phải tiến hành cuộc khởi nghĩa 8 tháng sau đó để tránh cho các cơ sở đang gặp nguy cơ bị tiêu diệt hoặc tan rã.

Khởi nghĩa Yên Bái

Trước tình thế hàng ngũ đảng có nhiều phản bội, thực dân áp bức gay gắt có chiều hướng đưa đến tan rã, trung tuần tháng 5 năm 1929, Nguyễn Thái Học triệu tập đại hội đảng toàn quốc tại làng Đức Hiệp, phủ Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh, quyết định chuẩn bị tổng khởi nghĩa. Công việc chuẩn bị chưa hoàn tất, cuối năm 1929 tại Bắc Giang một cơ sở chế bom bị tai nạn phát nổ, và đầu năm 1930 người Pháp bắt giữ và khám phá được thêm rất nhiều cơ sở chế tạo bom, đao, kiếm và nhiều đảng viên bị bắt. Trước tình hình nguy cấp, Nguyễn Thái Học triệu tập hội nghị khẩn cấp, quyết định tiến hành khởi nghĩa tại các địa điểm Hưng Hóa, Lâm Thao, Phú Thọ, Yên Bái, Sơn Tây, Hải Dương, Hải Phòng, Kiến An, Bắc Ninh, Đáp Cầu, Phả Lại và Hà Nội vào đêm mồng 10, rạng ngày 11 tháng 2 năm 1930.

Theo kế hoạch ban đầu cuộc khởi nghĩa vũ trang sẽ nổ ra trên hai địa bàn chính ở Bắc Kỳ vào đêm ngày 9 tháng 2 năm 1930. Nguyễn Thái Học sẽ lãnh đạo cuộc khởi nghĩa ở miền xuôi, trong khi Nguyễn Khắc Nhu và Phó Đức Chính được phân công chỉ huy cuộc nổi dậy ở miền núi. Gần tới ngày nổi dậy, do cơ sở ở miền xuôi tương đối yếu lại bị đánh phá nặng nề nên không chuẩn bị kịp, Nguyễn Thái Học cử người báo cho Nguyễn Khắc Nhu hoãn cuộc nổi dậy tới ngày 15 tháng 2. Tuy nhiên, liên lạc viên lại bị địch bắt giữa đường. Vì vậy, cuộc khởi nghĩa vẫn nổ ra ở một loạt các địa điểm từ Sơn Tây, Phú Thọ cho tới Yên Bái vào đêm ngày 9, rạng sáng ngày 10 tháng 2. Tuy cuộc tổng nổi dậy xảy ra nhiều nơi khác nhau, nhưng lịch sử mệnh danh nó là cuộc Khởi nghĩa Yên Bái, hay Tổng Khởi nghĩa Yên Bái, cốt để vinh danh những cái chết hào hùng của các lãnh tụ Nguyễn Thái Học, Phó Đức Chính và 11 đảng viên VNQDĐ ở pháp trường Yên Bái ngày 17 tháng 6 năm 1930. Quân nổi dậy đã chiếm được một phần đồn binh Pháp và làm chủ tỉnh lỵ Yên Bái trong gần hai ngày. Ngày 15 tháng 2 năm 1930, mặc dù cuộc khởi nghĩa ở miền núi đã thất bại, Nguyễn Thái Học và cơ sở Việt Nam Quốc dân Đảng vẫn quyết định khởi nghĩa ở miền xuôi như kế hoạch cũ. Cuộc vùng lên quyết liệt nhất là ở Phụ Dực (Thái Bình) và Vĩnh Bảo (lúc đó thuộc Hải Dương).

Sự việc không thành, ngày 20 tháng 2 năm 1930, Nguyễn Thái Học bị bắt tại ấp Cổ Vịt (Chí Linh, Hải Dương).

Đền nợ nước
Pháp thành lập một Hội đồng Đề hình để xử các nghĩa quân VNQDĐ. Rất nhiều đảng viên VNQDĐ bị chung thân khổ sai, một số tự sát và bị hành hình như:
Ngày 11 tháng 2 năm 1930, Nguyễn Khắc Nhu đập đầu tự sát trong ngục thất ở Hưng Hóa.
Ngày 8 tháng 3 năm 1930, Đặng Văn Lương, Đặng Văn Tiệp, Nguyễn Thanh Thuyết, Ngô Hải Hoằng bị xử chém tại Yên Bái.
Ngày 17 tháng 6 năm 1930, Nguyễn Thái Học và 12 đồng chí bị xử chém tại Yên Bái.
Ngày 18 tháng 6 năm 1930, Nguyễn Thị Giang (Cô Giang) dùng súng tự sát ở gốc cây đề làng Thổ Tang, tỉnh Vĩnh Yên nay là tỉnh Vĩnh Phúc.
Ngày 7 tháng 9 năm 1930, Đỗ Thị Tâm nuốt giải yếm tự sát trong ngục thất ở Hà Nội.
Ngày 22 tháng 11 năm 1930, Nguyễn Văn Toại và 4 đồng chí bị xử chém tại Phú Thọ.
Tháng 12 năm 1930, Đoàn Trần Nghiệp, hay Đặng Trần Nghiệp, tức Ký Con, và 6 đồng chí là Lương Ngọc Tốn, Nguyễn Văn Nho, Nguyễn Quang Triều, Nguyễn Minh Luân, Nguyễn Trọng Bằng, Phạm Văn Khuê bị xử chém tại trước cổng nhà tù Hỏa Lò tại Hà Nội.
Ngày 23 tháng 6 năm 1931, Trần Quang Diệu, Vũ Văn Giáo, Trần Nhật Đồng và một số đồng chí bị xử chém tại Hải Dương.
Ngày 23 tháng 6 năm 1931, Lê Hữu Cảnh bị hành hình trước cổng ngục thất Hỏa Lò Hà Nội.
Năm 1936, Nguyễn Đức Trạch tức Sư Trạch, tự sát tại ngục thất ở Guyane thuộc Pháp.
Sau khi hành quyết một số lãnh tụ và nghĩa quân của VNQDĐ tại Yên Bái, Pháp cho chôn chung một mộ tại thị xã Yên Bái, cách ga xe lửa độ một cây số, và cho lính canh giữ đến cuối năm 1930. Năm 1945, quân đội VNQDĐ chiếm đóng Yên Bái, cho trùng tu mộ phần của 17 vị anh hùng và lập đền thờ kỷ niệm. Khu mộ này sau được nhà nước Việt Nam trùng tu và xếp hạng di tích lịch sử văn hóa tại Quyết định số 177 VH/QĐ ngày 5/3/1990.

Tên ông được dùng đặt tên nhiều đường phố và trường học tại Việt Nam.

Trong cuộc hội thảo ngày 24 tháng 12 năm 2003 tổ chức tại quê hương ông, các nhà khoa học đã đề nghị Đảng và Nhà nước tôn vinh Nguyễn Thái Học là Anh hùng dân tộc.

Giai thoại

Theo Tế Xuyên thì khi Nguyễn Thái Học vào thi bằng thành chung (Diplome) thì đề tài bài thi là "Sự nghiệp của Jules Ferry". Nguyễn Thái Học viết trả lời vỏn vẹn có một câu: "Người Việt Nam không hề biết tên người này!". Không lạ gì khi ông bị đánh trượt.

Câu nói nổi tiếng
Khi thụ án, ông có đọc trích đoạn một bài thơ:
"Mourir pour sa patrie,
"C'est le sort le plus beau
"Le plus digne... d'envie...
Dịch thơ:

Khi bị xử tử, ông cùng 12 đồng chí đã hô vang: ("Việt Nam muôn năm")

Các tác phẩm
Đảng cương Việt Nam Quốc dân đảng
Thử gửi Toàn quyền Đông Dương
Thư gửi Hạ nghị viện Pháp

Văn tế Nguyễn Thái Học
Sau khi ông mất, sinh viên học sinh Huế tổ chức lễ truy điệu và đọc bài Văn tế các Tiên-liệt Việt Nam Quốc Dân Đảng sau đây do cụ Phan Bội Châu trước tác.
Gươm ba thước chọc trời kinh, chớp cháy, này Lâm Thao, này Yên Bái, này Vĩnh Bảo, khí phục thù hơi thở một tầng mây!
Súng liên thanh vang đất thụt, non reo, nào chủ đồn, nào xếp cẩm, nào quan binh, ma hút máu người bay theo ngọn gió.
Trách nông nỗi trời còn xoay tít, trước cờ binh sao quay gió cản ngăn;
Tiếc sự cơ ai quá lờ mờ, dưới trướng giặc bấy nhiêu tay len lỏi.
Ma cường quyền đắc thế sinh hùng uy,Thần công lý bó tay nghe tử tội.Ôi thôi, mù thảm mây sầu,Gió cuồng mưa vội;Cửa quỷ thênh thang!Đường trời vòi vọi!Nhân dân chí sĩ, sát thân vào luật dã man;Nữ kiệt anh hùng, thất thế đang hồi đen rủi.Trường tuyên án chị chị anh anh cười tủm tỉm, tức nỗi xuất sư vị tiệp,vai bể non gánh nặng hãy trìu trìu,Đoạn đầu đài sau sau trước trước bước ung dung, gớm gan thị tử như quy,mặc cây cỏ máu tươi thêm chói chói.Tuy kim cổ hữu hình thì hữu hoại, sóng Bạch Đằng, mây Tam Đảo, hơi sầu cuộn cuộn bóng rồng thiêng đành ông HỌC xa xuôi,Nhưng sơn hà còn phách ắt còn linh, voi nàng Triệu, ngựa nàng Trưng, hình hạc gió, hãy cô GIANG theo đuổi.Đoàn trẻ chúng tôi nay:Tiếc nước còn đau,Nghĩ mình càng tủi!Nghĩa lớn khôn quên,Đường xa dặm mỏi!Giây nô lệ quyết rày mai cắt đứt, anh linh thời ủng hộ, mở rộng đường công nhẩy, bằng bay;Bể lao lung đua thế giới vẫy vùng, nhân đạo muốn hoàn toàn, phải gắng sức rồng dành, cọp chọi,Đông đủ người năm bộ lớn, đốt hương nồng, pha máu nóng, hồn thiên thu như sống như còn,Ước ao trong bấy nhiêu niên, rung chông bạc, múa cờ vàng, tiếng vạn tuế càng hô càng trỗi.Tình khôn xiết nói,Hồn xin chứng cho,Thượng hưởng!—Sào Nam Phan Bội Châu (1932)Xem thêm
Việt Nam Quốc dân đảng
Khởi nghĩa Yên Bái
Nguyễn Thị Giang

Tham khảo

 Việt Nam Quốc-Dân-Đảng: Lịch sử đấu tranh cận đại 1927-1954, Hoàng Văn Đào (HVĐ), Nhà xuất bản Tân Dân, Sài Gòn, 1970, Thiên Phụ, chương I, trang 493
 HVĐ, sđd, Thiên thứ nhất, 1927-1932, chương II, trang 26
 HVĐ, sđd, Thiên thứ nhất, 1927-1932, chương II, trang 28
 Việt Nam Thời Pháp Đô-Hộ, GS TS Nguyễn Thế-Anh, Tủ Sách Sử-Địa Học, Nhà xuất bản Lửa Thiêng, Sài Gòn, 1970, trang 329
 HVĐ, sđd, Thiên thứ nhất, 1927-1932, chương IV, trang 61-62, 69-70
 HVĐ, sđd, Thiên thứ nhất, 1927-1932, chương V, trang 82-87
 HVĐ'', sđd, Thiên thứ nhất, 1927-1932, chương IX, trang 164
 ý khóc cô Giang, vị hôn thê của Nguyễn Thái Học, cùng là đồng chí và đảng viên, đã tuẫn tiết sau khi thấy ông bị hành hình
 Đỗ Phủ trong bài thơ Thục tướng viết khi thăm miếu Gia Cát Lượng có câu: "Xuất sư vị tiệp thân tiên tử, Trường sử anh hùng lệ mãn khâm", tạm dịch: Ra quân chưa kịp chiến thắng thân đã khuất, mãi khiến những ai giống như ông cũng phải chạnh lòng nước mắt đẫm đầy vạt áo.
 thị tử như quy: xem cái chết như chỗ đi về

Liên kết ngoài
Loạt bài "Việt Nam Quốc Dân đảng và người lãnh đạo Nguyễn Thái Học": phần 1, phần 2 và phần 3 của Tiến sĩ Lê Mạnh Hùng đăng trên Đài RFA
Bài viết về Nguyễn Thái Học trên website Đại học Quốc gia Hà Nội
Học bổng Nguyễn Thái Học
Kế Hoạch Dân Chủ Hóa Đông Dương, Nguyễn Đại Việt, BBC

Nhà cách mạng Việt Nam
Đảng viên Việt Nam Quốc dân đảng
Khởi nghĩa Yên Bái
Nhà dân tộc chủ nghĩa Việt Nam
Người Vĩnh Phúc
Người họ Nguyễn tại Việt Nam
Nhà hoạt động độc lập


title: Phaedra (bướm)

text:
Phaedra là một chi bướm ngày thuộc họ Lycaenidae.

Chú thích

Tham khảo

Họ Bướm xanh


title: Melanoxanthus divergens

text:
Melanoxanthus divergens là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Van Zwaluwenburg miêu tả khoa học năm 1957.

Chú thích

Tham khảo

Melanoxanthus


title: Ormosia clavata

text:
Ormosia clavata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Ormosia (chi ruồi)
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Saint-Sulpice-de-Grimbouville

text:
Saint-Sulpice-de-Grimbouville là một xã của tỉnh Eure, thuộc vùng Normandie, miền bắc nước Pháp.

Until 1991, the name of the commune was spelled Saint-Sulpice-de-Graimbouville.

Xem thêm
Xã của tỉnh Eure

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintsulpicedegrimbouville


title: Ampedus trossulus

text:
Ampedus trossulus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Gurjeva miêu tả khoa học năm 1979.

Chú thích

Tham khảo

Ampedus


title: Pseudorthodes

text:
Pseudorthodes là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Loài
 Pseudorthodes angustimargo (Dyar, 1910)
 Pseudorthodes calceolarius (Strecker, 1900)
 Pseudorthodes ignescens (Schaus, 1903)
 Pseudorthodes iole (Schaus, 1894)
 Pseudorthodes imora (Strecker, 1898)
 Pseudorthodes irrorata (Smith, 1888)
 Pseudorthodes keela (Smith, 1908)
 Pseudorthodes puerilis (Grote, 1874)
 Pseudorthodes vecors (Guenée, 1852)
 Pseudorthodes virgula (Grote, 1883)

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database
Pseudorthodes at funet

Eriopygini


title: Herophydrus heros

text:
Herophydrus heros là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Sharp miêu tả khoa học năm 1882.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Herophydrus


title: Erioptera bicornifer

text:
Erioptera bicornifer là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc và miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Erioptera
Limoniidae ở vùng Palearctic
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Mario Lopez

text:
Mario Lopez (sinh ngày 10 tháng 10 năm 1973 tại San Diego, Mỹ) là một nam diễn viên của Mỹ xuất hiện trong các chương trình truyền hình. Anh bắt đầu nổi tiếng từ chương trình hài kịch Saved by the Bell và là một ngôi sao của chương trình Dancing with the Stars. Anh cũng là người dẫn chương trình của nhiều cuộc thi sắc đẹp như Miss Teen USA, Miss America, Hoa hậu Hoàn vũ, American Best Dance Crew,Miss Universe 2020

Những chương trình đã tham gia
 Kids Incorporated (1984) (chương trình tivi) (1984-1986)
 The Golden Girls (1986) (chương trình tivi)
 Colors (1988) (phim)
 Saved by the Bell (1989) (chương trình tivi)
 Masters Of The Maze (1994-1996) (chương trình tivi) Season 2 host
 Name Your Adventure (1993) (chương trình tivi)
 Killing Mr. Griffin (1997) (TV)
 Breaking the Surface: The Greg Louganis Story (1997)
 Miss Teen USA (1998)
 Pacific Blue (TV series)|Pacific Blue (1996) (chương trình tivi) (1998-2000)
 Big Brother Trouble (2000) (phim gia đình)
 Popular (2000)
 King Rikki (2002)
 Outta Time (2002)
 Pet Star (2002) (chương trình tivi)
 Eve (2003) (chương trình tivi)
 America's Most Talented Kid (2003) (chương trình tivi)
 Miss Teen USA (2003)
 The Bold and the Beautiful (2006) (chương trình tivi)
 Nip/Tuck (2006) (chương trình tivi)
 Dancing with the Stars (2006) (chương trình tivi)
 Mind of Mencia (2007) (TV series) phần 3 tập 4
 George Lopez (2007)
 Eight Days a Week (2007)
 Miss America (2007)
 Hoa hậu Hoàn vũ (2007)
 America Best Dance Crew''

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trang chủ của Mario Lopez

Sinh năm 1973
Nhân vật còn sống
Người San Diego
Người Mỹ gốc México
Nam diễn viên Mỹ thế kỷ 20
Nam diễn viên Mỹ thế kỷ 21
Nam diễn viên truyền hình Mỹ
Nam diễn viên lồng tiếng Mỹ
Nam diễn viên thiếu nhi Mỹ
Người dẫn chương trình truyền hình Mỹ
Tín hữu Công giáo La Mã Hoa Kỳ


title: Dancé, Orne

text:
Dancé là một xã thuộc tỉnh Orne vùng Normandie tây bắc nước nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 131 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

 INSEE

Xã của Orne


title: Tipula sophista

text:
Tipula sophista là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Indomalaya.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: 7115 Franciscuszeno

text:
7115 Franciscuszeno (1986 WO7) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 29 tháng 11 năm 1986 bởi A. Mrkos ở Klet.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 7115 Franciscuszeno

Thiên thể phát hiện năm 1986
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Megachile stulta

text:
Megachile stulta là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Bingham mô tả khoa học năm 1897.

Chú thích

Tham khảo

S
Động vật được mô tả năm 1897


title: Saint-Gérand

text:
Saint-Gérand () là một xã ở tỉnh Morbihan trong vùng Bretagne tây bắc Pháp. Xã này có diện tích 18,05 km², dân số năm 1999 là 891 người. Khu vực này có độ cao từ 82-151 mét trên mực nước biển.
Cư dân của Saint-Gérand danh xưng trong tiếng Pháp là Géranais.

Tham khảo

 Các thị trưởng của Hiệp hội Morbihan
 Hồ sơ của thị trấn trên trang mạng INSEE

Liên kết ngoài
French Ministry of Culture list for Saint-Gérand
Bản đồ của Saint-Gérand trên Michelin

Saintgerand


title: Xeromelecta larreae

text:
Xeromelecta larreae là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1900.

Chú thích

Tham khảo

Xeromelecta
Động vật được mô tả năm 1900


title: Ptilogyna inornata

text:
Ptilogyna inornata là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Australia.

Tham khảo

Ptilogyna


title: Glyphostoma scalarinum

text:
Glyphostoma scalarinum là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Clathurellidae, họ ốc cối.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

scalarinum


title: Monolepta haemorrhoidalis

text:
Monolepta haemorrhoidalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Fabricius miêu tả khoa học năm 1801.

Chú thích

Tham khảo

Monolepta


title: 12093 Chrimatthews

text:
12093 Chrimatthews (1998 HF99) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 21 tháng 4 năm 1998 bởi Nhóm Nghiên cứu Thiên thạch gần Trái Đất thuộc phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 12093 Chrimatthews

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Rhyacophila lurella

text:
Rhyacophila lurella là một loài Trichoptera trong họ Rhyacophilidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Tân bắc
Rhyacophila


title: Amel-sur-l'Étang

text:
Amel-sur-l'Étang là một xã thuộc tỉnh Meuse trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 252 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Amelsurletang


title: Eumaeus (chi bướm)

text:
Eumaeus là một chi bướm ngày thuộc họ Lycaenidae.

Hình ảnh

Tham khảo

Eumaeini


title: NNP

text:
NNP là từ viết tắt trong tiếng Anh của Net National Product tức Tổng sản phẩm ròng quốc gia, là tổng giá trị thị trường của tất cả sản phẩm cuối cùng và các dịch vụ được sản xuất hay cung ứng bởi công dân của một quốc gia (GNP) trong một khoảng thời gian nào đó trừ đi khấu hao. Khấu hao được đo bằng giá trị của một phần GNP mà cần phải chi tiêu vào các sản phẩm vốn nhằm duy trì luồng vốn hiện tại.

NNP là giá trị ròng của sản phẩm trong một năm cụ thể nào đó mà có thể tiêu dùng không có khấu trừ đi phần giá trị mà có thể tiêu dùng trong tương lai. Việc để ra một phần của NNP vào đầu tư sẽ giúp cho việc tăng trưởng của luồng vốn và việc tiêu dùng được nhiều sản phẩm hơn trong tương lai.
Trần Vinh Hiển

Công thức tính
NNP = GNP - Khấu hao

Xem thêm
NNI
GDP
Tăng trưởng kinh tế

Tham khảo

Chỉ số kinh tế


title: Tarenna luhomeroensis

text:
Tarenna luhomeroensis là một loài thực vật thuộc họ Rubiaceae. Đây là loài đặc hữu của Tanzania.

Chú thích

Tham khảo
 Lovett, J. & Clarke, G.P. 1998. Tarenna luhomeroensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Tanzania
Tarenna
Thực vật dễ tổn thương


title: Vụ án năm Canh Tý

text:
Vụ án năm Canh Tý xảy ra vào tháng 9 năm Canh Tý (1780). Đây là một vụ án lớn đã xảy ra ngay trong phủ chúa Trịnh, mà bên nguyên đơn là Nguyễn Huy Bá, người theo phe Tuyên Phi Đặng Thị Huệ; và bị can là Trịnh Khải (còn có tên là Tông, con trưởng của Tĩnh Đô vương Trịnh Sâm), cùng với một số đại thần đương thời. Theo sử Việt thì vụ án này đã làm cho nội bộ nhà Lê - Trịnh ở Đàng Ngoài thêm rạn nứt, thêm suy yếu.

Nguyên nhân
Nguyên nhân vụ án là do Trịnh Khải là con trưởng đã lớn dẫu vậy nhưng ngôi Thế tử vẫn bị bỏ ngỏ mà trong khi đó chúa Trịnh Sâm lại hết mực cưng sủng Đặng Thị Huệ và con trai Trịnh Cán. Vì vậy Trịnh Khải lo sợ một ngày không xa cha sẽ sắc phong Trịnh Cán làm Thế tử chứ không phải mình. Vả lại, khi đó lại có tin đồn rằng chúa Trịnh Sâm đang bị bệnh rất nặng, nên Trịnh Khải nghĩ rằng phải gấp rút hành động để giành thế chủ động vốn thuộc về mình trước phe Tuyên phi.

Diễn biến

Mưu đồ
Trịnh Khải bàn mưu với gia thần là Đàm Xuân Thụ, Thế Thọ, Thẩm Thọ và Vĩnh Vũ bí mật sắm sửa vũ khí, chiêu tập dũng sĩ, để chờ thời cơ giết chết Đặng Thị Huệ và Hoàng Đình Bảo. Ngoài ra, Trịnh Khải còn ngầm liên kết với Trấn thủ Sơn Tây là Hồng lĩnh hầu Nguyễn Khản, Trấn thủ Kinh Bắc là Tuân sinh hầu Nguyễn Khắc Tuân để sẵn sàng hỗ trợ việc tranh ngôi Thế tử của mình.

Vỡ lở
Sách Khâm định Việt sử thông giám cương mục, có kể rằng: Quan Đốc đồng Kinh Bắc là Ngô Thì Nhậm từng giữ việc ngày ngày giảng sách cho (Trịnh) Khải, cũng rất được Khải thân yêu. Tên đầy tớ, cũng là học trò của (Thì) Nhậm lúc này đang giữ sách cho Khải là Hà Như Sơn biết được cơ mưu trên, bèn nói với Nhậm.
Bấy giờ có viên Cấp sự trung là Nguyễn Huy Bá, vốn tính ưa giảo hoạt, từng vì tội tham ô mà bị bãi chức. Bá cho con dâu vào thị tì, hầu hạ Đặng Thị (Huệ), lại còn sai người thân tín vào cầu cạnh để làm môn hạ của Nguyễn Khắc Tuân (là người đối nghịch với phe Đặng Thị Huệ). Nhờ kẻ thân tín này, mà Bá dò biết được cơ mưu, liền tố cáo ngay với Đặng Thị (Huệ). (Ngô Thì) Nhậm cũng phụ họa với Đặng Thị, bèn cùng với Bá hợp mưu tố cáo rằng Khải đã lén lút liên hệ với hai viên trấn thủ (Sơn Tây & Kinh Bắc) để làm chuyện phản nghịch. (Trịnh) Sâm giận lắm, cho triệu (Hoàng) Đình Bảo vào phủ bàn việc này.
(Trịnh) Sâm muốn trị tội ngay, song (Hoàng) Đình Bảo can rằng: "Sở dĩ (Trịnh) Khải dám làm chuyện ghê gớm này, chung quy cũng vì có hai viên trấn thủ Sơn Tây & Kinh Bắc chủ mưu. Nay, cả hai người này đang cầm quân ở ngoài, nếu vội vàng trị tội thì sợ là sẽ có biến cố khác. Vậy chi bằng hãy triệu hết hai viên trấn thủ ấy về triều rồi hãy trị tội cũng không muộn". (Trịnh) Sâm cho lời ấy là phải.

Bị kết án
Nghe theo lời bàn của Hoàng Đình Bảo, chúa Trịnh Sâm bèn hạ lệnh triệu hồi Nguyễn Khản về kinh, rồi cho bí mật bắt hết bè đảng của viên trấn thủ này. Đồng thời, chúa cũng cho triệu Nguyễn Khắc Tuân về triều. Sau khi giam tất cả lại, chúa sai Ngô Thì Nhậm cùng viên hoạn quan là Phạm Huy Thức cùng lo việc tra khảo. Bất ngờ, cha Ngô Thì Nhậm là Ngô Thì Sĩ mất, nên ông phải về chịu tang, nên chúa dùng Lê Quý Đôn để thay.

Kết cục, theo Khâm định Việt sử thông giám cương mục, thì:  Đàm Xuân Thụ, Thế Thọ, Thẩm Thọ và Vĩnh Vũ đều bị giết. Nguyễn Khản, Nguyễn Khắc Tuân đều bị giam vào ngục, còn Nguyễn Phương Đính (hoặc Định) bị kết tội nuôi dưỡng Trịnh Khải không nên người, bị lột hết chức tước và đuổi về làng. Sau, Nguyễn Khắc Tuân và Chu Xuân Hán đều uống thuốc độc mà chết. Riêng Trịnh Khải bị phế, chỉ được ở ngôi nhà ba gian, ăn uống đi lại đều không được tự do.

Sách Lê Quý dật sử do Bùi Dương Lịch soạn, còn cho biết người nhũ mẫu của Trịnh Khải là Thị Quỳnh (vợ của người lính Sơn Tây là Quỳnh Tài, nhờ có nhiều sữa tốt, nên được làm vú nuôi) chạy trốn ở Sơn Tây, vào làm bà vãi ở chùa, (cũng) bị lính đuổi theo, bắt được giải về kinh, chúa cho voi đực dày xéo.

Ở sách Hoàng Lê nhất thống chí, chỉ ghi ba đại thần theo phe Trịnh Khải đều phải mất mạng, đó là: Khê trung hầu, Tuân sinh hầu (Nguyễn Khắc Tuân) đều uống thuốc độc tự tử, Nguyễn Quốc Tuấn (thuộc hạ của Khắc Tuân) bị án chém; còn Trịnh Khải bị quản thúc ngặt trong một ngôi nhà ba gian.

Thấy nhiều người bị án, ai nấy đều ái ngại nhưng không dám nói ra. Bấy giờ, chỉ có viên Tri châu là Lê Vĩ, dâng thư xin tội cho Trịnh Khải, nhưng thư ấy không được chúa Trịnh Sâm xem xét. Ngay trong năm này, mặc dù Trịnh Cán chỉ mới 4 tuổi vẫn được lập làm Thế tử, và Quận Huy được cử làm A phó để phò tá.

Hậu quả
Vụ án năm Canh Tý đã làm cho triều đình Lê-Trịnh bị tổn thất nhân sự, nội bộ nhà Lê - Trịnh thêm rạn nứt và suy yếu. Phe Trịnh Khải thất thế và phe Đặng Tuyên phi - Trịnh Cán thắng thế. Tuy nhiên, cục diện này không duy trì lâu, chỉ 2 năm sau, Trịnh Sâm chết, phe Trịnh Tông lại trỗi dậy, xảy ra loạn kiêu binh giết quận Huy và lật đổ Trịnh Cán, sau đó còn làm hỗn loạn và khổ sở cho rất nhiều người trong suốt mấy năm liền, khiến Bắc Hà thêm suy yếu. (Xem Nạn kiêu binh).

Nghi vấn
Đốc đồng trấn Kinh Bắc Ngô Thì Nhậm có phải là người đồng tố giác việc mưu sự của phe Trịnh Khải hay không, vẫn còn là một nghi vấn trong sử Việt.

Kết tội Ngô Thì Nhậm, có Khâm định Việt sử thông giám cương mục. Sách này chép:

Trước khi Ngô (Thì) Nhậm tố cáo cơ mưu của Trịnh Khải, có đem bàn với cha là Ngô (Thì) Sĩ. Ngô (Thì) Sĩ cố sức ngăn... Đến khi hay tin Ngô (Thì) Nhậm đã tố cáo, Ngô (Thì) Sĩ buồn bực mà uống thuốc độc tự tử. Ngô (Thì) Nhậm, vì có công tố giác, được thăng làm Hữu Thị lang bộ Công, nhưng thiên hạ lúc ấy lại có câu rằng: "Sát tứ phụ nhi Thị lang", nghĩa là "giết bốn người cha mà làm Thị lang".

Và sách Lê Quý dật sử:
... (Ngô Thì) Sĩ thấy con bè đảng xu phụ Tuyên Phi (Đặng Thị Huệ), vu khống Thế tử, ông bất bình, ra sức khuyên ngăn, nhưng (Ngô Thì) Nhậm không nghe, ông phẫn uất uống thuốc độc tự tử... (Sau vụ án) cất nhắc Ngô Thì Nhậm làm Công bộ tả thị lang, vì tố cáo Thế tử (Trịnh Khải) nên được ban thưởng, thăng vượt cấp bảy lần.

Bênh vực ông, có Hoàng Lê nhất thống chí. Theo sách này thì chỉ có một mình Nguyễn Huy Bá đứng ra tố giác. Sách này còn kể ông Nhậm đã có lời khuyên Nguyễn Khắc Tuân phải hỏa tốc về kinh can ngăn Trịnh Khải dừng lại cơ mưu, nhưng không được nghe. Đến khi ông Tuân bị bắt giam, ông Nhậm định tìm cách gỡ tội, nhưng vì việc tang nên phải về.

Tuy nhiên người đương thời là Phạm Đình Hổ cho rằng Ngô Thì Chí khi viết Hoàng Lê nhất thống chí đã che đậy cho Ngô Thì Nhậm:
Năm Canh Tý phát ra cái án của Thế tử là do Ngô Thì Nhậm. Ông Thì Nhậm nhờ công ấy được thăng làm Công bộ thị lang. Người thời bấy giờ có câu: "Giết bốn cha mà được thị lang, trung cần chí hiếu". Cái lỗi của Thì Nhậm, dư luận không dung thứ. Khi em là ông Thì Chí vào làm Thiêm tri hình phiên, có soạn bộ sách Nhất thống chí; chép về cái mật án ấy, cũng có che đậy đi ít nhiều. Nhưng về những việc trong cung phủ thì chép được tường lắm, không nên nhất nhất đều chê cả.

Năm Nhâm Dần (1782), quân ưu binh giết Hoàng Đình Bảo, bỏ Trịnh Cán và Đặng Thị Huệ, lập Trịnh Khải lên làm chúa. Bị cho là người có liên quan đến vụ án Canh Tý, Ngô Thì Nhậm phải trốn về quê vợ ở Bách Tính, Nam Định (nay là Bách Tính, Nam Hồng, Nam Trực, Nam Định) lánh nạn, rồi theo giúp nhà Tây Sơn. Chính vì vậy, có người cho rằng sử nhà Nguyễn và Lê Quý dật sử đều có cái nhìn không mấy thiện cảm về ông; còn sách Hoàng Lê nhất thống chí, các tác giả đều là người cùng họ Ngô Thì, nên có thể có thiên vị. Vì thế để sáng tỏ vấn đề này cần phải tra cứu thêm.

Xem thêm
Đặng Thị Huệ
Hoàng Đình Bảo
Trịnh Cán
Trịnh Khải
Nạn kiêu binh

Chú thích

Tham khảo
Bùi Dương Lịch, Lê quý dật sử. Bản dịch của Phạm Văn Thắm. Nhà xuất bản KHXH, Hà Nội, 1987.
Khâm định Việt sử thông giám cương mục (chính biên, quyển 45). Nguyễn Khắc Thuần dẫn lại trong Việt sử giai thoại tập 7. Nhà xuất bản Giáo dục, 1988.
Ngô Gia Văn Phái, Hoàng Lê nhất thống chí, tập I, Nhà xuất bản Văn học, Hà Nội, 1984.
Trần Trọng Kim, Việt Nam sử lược. Nhà xuất bản Tân Việt, Sài Gòn, 1968.

Liên kết ngoài
Hoàng Lê nhất thống chí, đoạn liên quan.

Lịch sử Việt Nam thời Lê trung hưng
Đảo chính
Pháp luật Việt Nam thời Lê trung hưng


title: Megachile nigeriensis

text:
Megachile nigeriensis là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1937.

Chú thích

Tham khảo

N
Động vật được mô tả năm 1937


title: Aulacophora cinctipennis

text:
Aulacophora cinctipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Duvivier miêu tả khoa học năm 1884.

Chú thích

Tham khảo

Aulacophora


title: Waldweistroff

text:
Waldweistroff là một xã trong tỉnh Moselle, vùng Grand Est đông bắc nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Moselle

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Moselle


title: Dante Di Loreto

text:
Dante Di Loreto là một nhà biên kịch và nhà sản xuất người Mỹ, hay còn được biết đến là giám đốc sản xuất của bộ phim truyền hình của hãng 20th Century Fox, Glee.

Sự nghiệp
Trước khi anh cùng Ryan Murphy và Brad Falchuk sáng lập ra Glee, Di Loreto cũng sản xuất vài chương trình truyền hình và một vài bộ phim điện ảnh đáng chú ý. Anh đã nằm trong đội sản xuất của phim Pretty/Handsome, My Louisiana Sky, Temple Grandin và Die, Mommie, Die!, bộ phim giúp anh nhận được giải thưởng Sundance Film Festival’s Special Jury Prize.

Di Loreto sau đó cũng đã trở thành Chủ tịch Sản xuất của hãng Ryan Murphy Television, và sau đó cũng đã làm giám đốc sản xuất Glee. Trước khi làm việc cho Ryan Murphy, Di Loreto cũng đã trở thành người sáng lập hãng Bill Kenwright Ltd.

Đời sống riêng tư
Di Loreto đã tốt nghiệp trường University of California, Santa Barbara. Và sau đó đã nhận M.F.A. từ American Film Institute. Hiện anh đang sống tại Los Angeles, California.

Chú thích

Liên kết ngoài

Biography  Tiểu sử chính thức của Dante Di Loreto

Nhân vật còn sống
Biên kịch người Mỹ
Nhà sản xuất truyền hình Mỹ


title: El Granado

text:
Tham khảo

El Granado là một đô thị ở tỉnh Huelva, Andalucía, Tây Ban Nha. Dân số năm 2007 của đô thị này 616 người. Đô thị này có diện tích 98 km² và mật độ dân số 6,4 người/km². Tọa độ địa lý là 37º 31' độ vĩ bắc, 7º 25' độ kinh đông. Đô thị này nằm ở độ cao 146 m và cách tỉnh lỵ Huelva 60 km.

Dân số
Dân số của đô thị này biến động như sau

Các tượng đài

 Iglesia de Santa Catalina. Thế kỷ XVIII
 Ermita de la Trinidad. Thế kỷ XV
 Molino de Viento. Thế kỷ XVIII
 Molino de Viento "el Santo". Thế kỷ XVIII
 Lavadero Municipal. Giữa thế kỷ XX
 Puerto de la Laja. Thế kỷ XIX.
 Pilar romano.
 Cementerio San Lucas. Thế kỷ XIX.

Liên kết ngoàis
El Granado  - Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía

Đô thị ở Huelva


title: Sarupathar Bengali

text:
Sarupathar Bengali là một thị trấn thống kê (census town) của quận Dibrugarh thuộc bang Assam, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Sarupathar Bengali có dân số 6607 người. Phái nam chiếm 55% tổng số dân và phái nữ chiếm 45%. Sarupathar Bengali có tỷ lệ 78% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 82%, và tỷ lệ cho phái nữ là 74%. Tại Sarupathar Bengali, 12% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Assam
Dibrugarh


title: Opostega horaria

text:
Opostega horaria là một loài bướm đêm thuộc họ Opostegidae. Nó được Edward Meyrick miêu tả năm 1921. Nó được tìm thấy ở Queensland ở Úc.

Con trưởng thành bay vào tháng 10.

Chú thích

Tham khảo

Opostega