title: Narmadapuram

text:
Narmadapuram là một thành phố và khu đô thị của quận Narmadapuram thuộc bang Madhya Pradesh, Ấn Độ.

Địa lý
Narmadapuram có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 278 mét (912 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Narmadapuram có dân số 97.357 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Narmadapuram có tỷ lệ 73% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 80%, và tỷ lệ cho phái nữ là 66%. Tại Narmadapuram, 13% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Madhya Pradesh


title: Karangasso-Vigué

text:
Karankasso-Vigue là một tổng thuộc  tỉnh Houet ở tây nam Burkina Faso. Thủ phủ là thị xã Karankasso-Vigue..

Các thị xã và làng xã
Dan, Deguele, Deregouan, Dindiaradougou-Nemato, Diosso, Gnaoue, Kimi, Klesso, Koueredougou, Kouremaganfesso, Larama, Mandiasso, Ouara, Ouere, Piere, Pinguina, Poya, Poya-Obaga, Seye, Seye-Kouremangofesso, Signoghin, Somaguina, Soumousso, Tiebadialofasso e Yeguere.

Tham khảo

Tổng của Burkina Faso
Houet (tỉnh)
Tỉnh Houet


title: Fosses-la-Ville

text:
Fosses-la-Villelà một đô thị ở tỉnh Namur. Tại thời điểm ngày 1 tháng 1 năm 2006 Fosses-la-Ville có dân số 9.311 người. Tổng diện tích là 63,24 km² với mật độ dân số là 147 người trên mỗi km².

Các làng:

Aisemont
Le Roux
Sart-Eustache
Sart-Saint-Laurent
Vitrival

Tham khảo

Liên kết ngoài
http://www.fosses-la-ville.be

Đô thị của Namur


title: Favartia aliceae

text:
Favartia aliceae là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Favartia


title: Molophilus walpole

text:
Molophilus walpole là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Molophilus
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Calzada de Calatrava

text:
Calzada de Calatrava là một đô thị thuộc Ciudad Real, Castile-La Mancha, Tây Ban Nha. Đô thị này có dân số là 4.568.

Tham khảo

Đô thị ở Ciudad Real


title: Vexillum cubanum

text:
Vexillum cubanum là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Costellariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Vexillum


title: Conus variegatus

text:
Conus variegatus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

Giống như tất cả các loài thuộc chi Conus, chúng là loài săn mồi và có nọc độc. Chúng có khả năng "đốt" con người, do vậy khi cầm chúng phải hết sức cẩn thận.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

 The Conus Biodiversity website

variegatus
Động vật được mô tả năm 1845


title: Epirhinus

text:
Epirhinus là một chi bọ cánh cứng thuộc họ Scarabaeidae.

Chú thích

Tham khảo

Họ Bọ hung


title: Batu (thành phố)

text:
Batu là một thành phố nằm ở Đông Java, Indonesia. Trước đây, nó là một bộ phận của nhiếp chính khu Malang; nhưng năm 2001, Batu trở thành một thành phố độc lập theo Sắc luật 11, 2001 và trở thành thành phố có hội đồng và thị trưởng.

Dân số 170.000 người, bao gồm người Java và người Madur. Thị trấn này trước 1945 là nơi nghỉ ngơi giải trí của người Hà Lan thực dân.

Hành chính
Thành phố được chia ra thành 3 phó huyện (kecamatan): Batu, Bumiaji, và Junrejo. Các phó huyện này được chia thành 23 xã (kelurahan).

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thành phố của Indonesia


title: 11027 Astafʹev

text:
11027 Astafʹev (1986 RX5) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 7 tháng 9 năm 1986 bởi L. I. Chernykh ở Đài vật lý thiên văn Crimean.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 11027 Astafʹev

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Lyudmila Chernykh
Thiên thể phát hiện năm 1986


title: Sortosa appendiculata

text:
Sortosa appendiculata là một loài Trichoptera thuộc họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Sortosa


title: Rhabdomastix inclinata

text:
Rhabdomastix inclinata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Rhabdomastix
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Omphalotropis elongatula

text:
Omphalotropis elongatula là một loài ốc nhỏ sống ở đầm ngập mặn có nắp, là động vật thân mềm chân bụng sống trên cạn, trong họ Assimineidae. Đây là loài đặc hữu của Guam.

Chú thích

Tham khảo
 Mollusc Specialist Group 1996. Omphalotropis elongatula. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 7 tháng 8 năm 2007.

Động vật Guam
Omphalotropis
Động vật được mô tả năm 1894
Assimineidae


title: Afranthidium lebanense

text:
Afranthidium lebanense là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Mavromoustakis mô tả khoa học năm 1955.

Chú thích

Tham khảo

Afranthidium
Động vật được mô tả năm 1955


title: Pyrgocythara melita

text:
Pyrgocythara melita là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Conidae, họ ốc cối.

mô tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

melita
Động vật được mô tả năm 1919


Những cuộc phiêu lưu khó tin của người Ý trên đất Nga (tiếng Nga: Невероятные приключения итальянцев в России, tiếng Ý: Una matta, matta, matta corsa in Russia/Cuộc chạy đua điên cuồng, điên cuồng, điên cuồng trên đất Nga) là một bộ phim phiêu lưu - hài hước của đạo diễn Eldar Ryazanov, ra mắt lần đầu năm 1973.

Nội dung
Một signora russa emigrata (quý bà mệnh phụ) Nga di cư già hấp hối tại một bệnh viện Roma, khi hấp hối bà kể cho cô cháu Olga duy nhất rằng bà có một kho báu lớn chôn ở Leningrad, dưới chân tượng sư tử ("подо львом"). Và thế là tất cả những ai biết về bí mật này vội vàng bay tới Leningrad - Olga, hai điều dưỡng Giuseppe và Antonio, một bác sĩ của bệnh viện, một bệnh nhân của bệnh viện với cái chân gãy và một gã mafioso Rosario Agrò, người cũng tình cờ nghe được những lời cuối cùng của signora. Và ở Moscow thì tự dưng lại thêm Andrei, một anh hướng dẫn viên du lịch cũng bị lôi cuốn vào cuộc tìm kiếm phức tạp này...

Trong quá trình tìm kiếm kho báu, "nhóm làm việc" đã tiêu diệt cơ man là sư tử đá (đặc biệt năng suất là anh bạn mafioso Rosario Agrò). Rồi thì họ đào cả dưới chân đài tưởng niệm Lev Tolstoi - cũng là подо львом mà. Tuy nhiên cuối cùng thì hoá ra là kho báu chôn trong Vườn thú Leningrad, trong chỗ dấu bí mật dưới một chuồng sư tử sống. Họ tìm được kho báu và tìm cách thoát khỏi con sư tử - anh chàng sư tử này luôn theo sát người có kho báu...

Diễn viên
 Andrey Mironov... Andrey Vasilyev (Cảnh sát trưởng)
 Ninetto Davoli... Giuseppe
 Antonia Santilli... Olga
 Alighiero Noschese... Antonio Lo Mazzo
 Tano Cimarosa... Rosario Agrò
 Yevgeny Yevstigneyev... Người tàn tật
 Olga Aroseva... Mẹ Andrey
 Gigi Ballista... Dottore
 Valentin Grachyov... Nhân viên Hải quan
 Zoya Isayeva... Bác sĩ
 Aleksandr Lukyanov
 Yury Mikhailov
 Ella Nekrasova
 Boris Runge
 Franca Sciutto
 Larisa Vikkel... Tiếp viên Hàng không
 Valery Vinogradov

Ê-kíp

Xem thêm

 Thông tin trên Website Điện ảnh Nga
 Thông tin trên Website Kino-Teatr
 Thông tin trên Website MyMovies.IT

Phim do Eldar Ryazanov đạo diễn
Phim của Mosfilm
Phim của Dino de Laurentiis
Phim hài Liên Xô
Phim hài Ý
Phim năm 1973
Phim năm 1974
Phim Liên Xô
Phim Ý
Phim tiếng Nga


title: Alonina rygchiiformis

text:
Alonina rygchiiformis là một loài bướm đêm thuộc họ Sesiidae. Nó được tìm thấy ở Nam Phi.

Chú thích

Tham khảo

Alonina


title: Swietenia humilis

text:
Swietenia humilis là một loài cây trong Họ Xoan (Meliaceae). Nó là một trong ba loài thuộc chi Dái ngựa (Swietenia), cả ba loài này đều được coi là "cây dái ngựa thực sự". Với độ cao 6 m, nó cao bằng 1/5 chiều cao của S. mahagoni và 1/6 chiều cao của S. macrophylla. Tên loài của nó, humilis, có nghĩa là "nhỏ" hoặc "cá lùn".

Các tên thường gọi gồm cây dái ngựa Bờ biển Thái Bình Dương, caoba del Pacifico, caoba del Honduras, caobilla, cobano, gateado, sopilocuahuilt, venadillo và zapaton. Trong ngành buôn bán gỗ, nó được gọi là cây dái ngựa Honduras và cây dái ngựa Mexico.

Loài cây đã bị khai thác quá mức để lấy gỗ có giá trị làm đồ nội thất. Cây cũng được quan tâm như một nguồn dầu hạt thương mại và các hợp chất có hoạt tính dược lý.

Phân bố và sinh cảnh
Khu vực phân bố tự nhiên là các vùng khô hơn của dãy núi Sierra Madre phía tây từ Mexico qua Guatemala, Belize, Honduras và El Salvador. Sự phân bố ở Guatemala và Honduras kéo dài về phía đông từ Bờ biển Thái Bình Dương gần đến Đại Tây Dương. Ở Honduras, phạm vi phân bố cũng kéo dài từ phía tây Sierra Madre đến dãy núi phía bắc Nicaragua. Nửa phần phía bắc của Bờ biển Thái Bình Dương của Costa Rica cũng bao gồm môi trường sống. Nó được tìm thấy ở độ cao lên tới 1.200 m. Môi trường sống của nó là cả rừng rụng lá khô và ướt, trảng cỏ xavan, bụi rậm, sườn đồi đá và các cánh đồng canh tác. Những loài bị khai thác quá mức, những cây còn sót lại thường là những cá thể sống rải rác và biệt lập. Các cá thể lớn rất hiếm.

Luật pháp bảo vệ quốc tế
Hiệp ước đa phương CITES (Công ước về buôn bán quốc tế các loài động, thực vật hoang dã nguy cấp) liệt kê S. humilis trong Phụ lục II (tất cả các bộ phận và dẫn xuất ngoại trừ hạt). Nó cũng được xếp vào danh sách đỏ IUCN (Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế) là loài sắp nguy cấp (phiên bản 2011.2).

Các hợp chất sinh học

Chất độc
Vỏ và hạt có một chất alkaloid được cho là rất độc hại. Các chất chiết xuất đã ức chế đáng kể sự phát triển và việc ăn của ấu trùng của Tenebrio molitor (sâu bột). Chất độc cũng đã cho thấy là hiệu quả chống lại ấu trùng của Ostrinia nubilalis, sâu đục bẹ ngô châu Âu, và Spodoptera ridgiperda, sâu quân đội Fall.

Dược phẩm
Hạt của S. humilis được sử dụng trong y học cổ truyền để điều trị đau tức ngực, ho, ung thư và bệnh amip, đồng thời dùng để tẩy giun sán. Các nghiên cứu dược lý về hạt và vỏ cây đã được tiến hành từ những năm 1990.

Dầu hạt
Mặc dù hạt có độc, loài cây này có tiềm năng là một nguồn cung cấp dầu hạt với các đặc tính giống như dầu bơ và dầu hướng dương. Mầm hạt tạo ra khoảng 45% lượng dầu ăn theo khối lượng. Trong sản lượng này, tỷ lệ axit béo là khoảng 18% bão hòa (chủ yếu là palmitic và stearic), 30% không bão hòa đơn (chủ yếu là oleic), và 48% không bão hòa đa (chủ yếu là linoleic và linolenic). Nó cũng có thể được quan tâm thương mại như một thành phần của mỹ phẩm và thuốc trừ sâu.

Tham khảo

Chi Dái ngựa
Cây gỗ Costa Rica
Cây gỗ El Salvador
Cây gỗ Guatemala
Cây gỗ Honduras
Cây gỗ Mexico
Cây gỗ Nicaragua
Thực vật dễ tổn thương
Thực vật Guatemala
Thực vật México


title: 1666

text:
Năm 1666 (Số La Mã:MDCLXVI) là một năm thường bắt đầu vào thứ Sáu (liên kết sẽ hiển thị đầy đủ lịch) trong lịch Gregory (hoặc một năm thường bắt đầu vào thứ hai của lịch Julius chậm hơn 10 ngày).

Sự kiện
 2 tháng 9 - Đại hỏa hoạn Luân Đôn
 12 tháng 12 - Nhà cải cách phụng vụ Giáo hội Chính thống giáo Nga Thượng phụ Nikon bị phán quyết và tước hết mọi phẩm trật.

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 1666


title: Chicoreus varius

text:
Chicoreus varius là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả
Kích thước vỏ ốc trong khoảng 29 mm tới 65 mm

Phân bố
Loài này có ở Đại Tây Dương dọc theo Senegal và Angola

Chú thích

Tham khảo
 Gastropods.com: Hexaplex (Trunculariopsis) varius; truy cập: 1 tháng 11 năm 2010
 Gofas, S.; Afonso, J.P.; Brandào, M. (Ed.). (S.a.). Conchas e Moluscos de Angola = Coquillages et Mollusques d'Angola. [Shells and molluscs of Angola]. Universidade Agostinho / Elf Aquitaine Angola: Angola. 140 pp
 Merle D., Garrigues B. & Pointier J.-P. (2011) Fossil and Recent Muricidae of the world. Part Muricinae. Hackenheim: Conchbooks. 648 pp.

V
Động vật được mô tả năm 1834


title: Stadtkyll

text:
Stadtkyll là một đô thị thuộc bang Trier region và huyện Vulkaneifel trong bang Rhineland-Palatinate, phía tây nước Đức. Đô thị này có diện tích 20,78 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 1529 người.

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz
Xã và đô thị ở huyện Vulkaneifel


title: Coelioxys gigantea

text:
Coelioxys gigantea là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1922.

Chú thích

Tham khảo

G
Động vật được mô tả năm 1922


title: Drapetes chalybeus

text:
Drapetes chalybeus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Gerstaecker miêu tả khoa học năm 1860.

Chú thích

Tham khảo

Drapetes


title: Barkeria spectabilis

text:
Barkeria spectabilis là một loài lan.

Tham khảo

Hình ảnh

spectabilis


title: Chthoneis albicollis

text:
Chthoneis albicollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Baly miêu tả khoa học năm 1878.

Chú thích

Tham khảo

Chthoneis


title: Thập niên 1150

text:
Thập niên 1150 là thập niên diễn ra từ năm 1150 đến 1159.

Chính trị và chiến tranh

Chiến tranh

Xung đột

Thuộc địa hóa

Các sự kiện chính trị nổi bật

Thiên tai

Hiệp hội

Công nghệ

Khoa học

Kinh tế

Văn hóa đại chúng

Văn học và nghệ thuật

Thể thao

Âm nhạc

Kiến trúc

Thời trang

Khác

Tiểu thuyết và phim

Nhân vật

Lãnh tụ thế giới

Tham khảo


title: Oides pectoralis

text:
Oides pectoralis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Clark miêu tả khoa học năm 1865.

Chú thích

Tham khảo

Oides


title: MZ Motorrad- und Zweiradwerk

text:
MZ Motorrad- und Zweiradwerk GmbH là một nhà máy sản xuất mô tô đặt tại Zschopau, Đức. MZ là viết tắt của cụm từ Motorradwerk Zschopau (tiếng Đức: nhà máy sản xuất mô tô Zschopau) tại vùng Erzgebirge Saxony. Từ năm 1992 đến 1999 công ty có tên MuZ, là viết tắt của Motorrad und Zweiradwerk (nhà máy sản xuất mô tô và xe hai bánh).

Đọc thêm

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trang mạng chính thức
 The Long History of Reverse-Cylinder Engine Designs  – motocrossactionmag.com

Nhà máy sản xuất mô tô Đức
Xích đờ ca

IFA
Nhãn hiệu Đức


title: Dypsis ambositrae

text:
Dypsis ambositrae là loài thực vật có hoa thuộc họ Arecaceae. Loài này được Beentje mô tả khoa học đầu tiên năm 1995.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

Chi Cau tua
Thực vật được mô tả năm 1995
Thực vật Madagascar


title: Bosc-Mesnil

text:
Bosc-Mesnil là một xã thuộc tỉnh Seine-Maritime trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-Maritime
Seine-Maritime
Normandy

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
Bosc-Mesnil on the Quid website

Xã của Seine-Maritime


title: Trịnh Kinh

text:
Trịnh Kinh (chữ Hán phồn thể: 鄭經; giản thể: 郑经; bính âm: Zhèng Jìng) (1642 – 1681), tên Cẩm, tự Hiền Chi, Nguyên Chi, hiệu Thức Thiên, biệt danh Cẩm Xá, là con trưởng của Trịnh Thành Công, người thống trị Đài Loan thứ hai của vương triều họ Trịnh và là Quốc chủ Đông Ninh, một trong những lực lượng chống Thanh của nhà Nam Minh.

Tiểu sử

Tranh đoạt quyền thừa kế
Trịnh Kinh sinh ngày 25 tháng 10 năm 1642 (năm Sùng Trinh thứ 15) tại huyện Nam An tỉnh Phúc Kiến, Trung Quốc. Lúc nhỏ thông minh đỉnh ngộ, ham thích văn học, là người nhân đức, rất được lòng dân, về sau kết hôn cùng con gái của quan Thượng thư Đường Hiển Duyệt. Thời Trịnh Thành Công bốn lần xuất dương chinh chiến, Trịnh Kinh cùng mẹ là Đổng Thị ở lại Kim Môn, Hạ Môn trù tính lo liệu lương thực và cung cấp quân nhu.

Năm Vĩnh Lịch thứ 15 (1661) Trịnh Thành Công đông chinh Đài Loan, quan trấn thủ Hồng Húc, trước ở dưới trướng Đề đốc Hoàng Đình trú đóng tại Kim Môn, Hạ Môn tới phụ giúp Trịnh Kinh phòng thủ Hạ Môn, trong lúc ấy Trịnh Kinh bèn nhân cơ hội tư thông với người vú nuôi của em trai là Chiêu Nương, kết quả của mối tình vụng trộm ấy đã hạ sinh một đứa con trai, đặt tên là Trịnh Khắc Tang. Sĩ đại phu đương thời đều cho là loạn luân, Trịnh Thành Công nghe được tin ấy bèn hạ lệnh xử tử Chiêu Nương, Trịnh Kinh từ chối giao nộp, đem giấu người vú nuôi ấy đi. Về sau, cha vợ của Trịnh Kinh là Đường Hiển Duyệt tố cáo, khiến Trịnh Thành Công nổi cơn thịnh nộ, lập tức triệu con thứ là Trịnh Thái tới thay thế Trịnh Kinh phòng thủ hai đảo Kim Môn và Hạ Môn. Trịnh Kinh bèn hạ lệnh hành quyết Hồng Húc, từ chối tuân theo mệnh lệnh của cha, bắt đầu khẩn trương xúc tiến mối quan hệ Kim Môn, Hạ Môn và Đài Loan.

Ngày 8 tháng 5 năm Vĩnh Lịch thứ 16 (ngày 23 tháng 6 năm 1662), Trịnh Thành Công tạ thế tại thành Zeelandia, bọn Hoàng Chiêu, Tiêu Củng Thần lấy cớ Trịnh Kinh đắc tội với cha, bèn ủng hộ lập người em trai thứ năm của Trịnh Thành Công là Trịnh Thế Tập làm Đại Lý Chiêu Thảo Đại tướng Quân. Trong khi ấy, Trịnh Kinh tại Hạ Môn tuyên bố chính mình mới là người kế thừa hợp pháp, tập phong Duyên Bình Quận vương, Trịnh Thế Tập mang quân chống lại, vương triều họ Trịnh kể từ đó thành một chia hai.

Trịnh Kinh hiểu được mối đe dọa của quân Thanh, đề xuất gia nhập vào hệ thống triều cống của nhà Thanh và giao thiệp với vua Khang Hy, lợi dụng cơ hội đình chiến. Vào ngày 1 tháng 11 năm Vĩnh Lịch thứ 16 (ngày 11 tháng 12 năm 1662) Trịnh Kinh chỉ huy quân đội tiến công Đài Loan, bộ tướng Trịnh Thế Tập là Hoàng Chiêu trúng loạn tên tử trận, quân đội dưới quyền Trịnh Thế Tập còn lại đều đầu hàng, Trịnh Kinh sau khi giành thắng lợi, tiến vào thành An Bình, chém đầu Tiêu Củng Thần và để Trịnh Thế Tập trở về Hạ Môn, kết thúc cuộc nội chiến.

Rút về Đài Loan
Tháng 1 năm Vĩnh Lịch thứ 17 (1663), Trịnh Kinh phát hiện Trịnh Thái bí mật liên lạc với nhà Thanh, tuy nhiên việc đàm phán cũng do Trịnh Thái phụ trách, Trịnh Kinh bắt đầu hoài nghi lòng trung thành của ông, bèn giam cầm Trịnh Thái, người em và đứa con của Trịnh Thái chạy sang nương tựa nhà Thanh. Không may vua Khang Hy từ chối điều kiện của Trịnh Kinh, nhà Thanh cùng với người Hà Lan hợp thành liên quân đối kháng Trịnh Kinh. Ngày 19 tháng 10 (18 tháng 11) cùng năm, liên quân Thanh Hà tiến công Kim Môn, Hạ Môn, quân Trịnh không chống cự mà bỏ chạy khỏi nơi phòng thủ, rút về Đồng Sơn. Sau khi kết thúc trận chiến, lòng người bắt đầu dao động, Liên Đại tướng Chu Toàn Bân chạy sang hàng nhà Thanh, Trịnh Kinh bèn hạ lệnh rút toàn bộ quân đội về Đài Loan.

Tháng 4 năm Vĩnh Lịch thứ 19 (1665), liên quân Thanh Hà tấn công Bành Hồ, trên đường đi đã gặp phải bão lớn nên rút về, do đó Thanh triều từ bỏ ý định tiến công Đài Loan, khôi phục việc đàm phán với vương triều họ Trịnh, cuộc đàm phán được tiến hành hai lần vào năm 1667 và 1669. Cũng vì Trịnh Kinh không chịu cắt tóc quy phục nên chấm dứt việc đàm phán, sau khi loại bỏ sự uy hiếp của nhà Thanh, Trịnh Kinh dồn hết tâm trí vào việc bình định Đài Loan. Năm 1666 tiến đánh Cơ Long. Tuy nhiên lại gặp phải sự đề kháng dữ dội của quân Hà Lan thủ thành cho đến năm 1668 thì thành bị chiếm, cũng vì vậy mà người Hà Lan từ bỏ mộng đoạt lại Đài Loan.

Phát triển thương mại
Sau khi Trịnh Kinh rút về Đài Loan, cố gắng nâng cao sức mạnh quốc gia thông qua thương mại, bởi vì nhà Thanh đã thực thi lệnh thiên giới, ông tiếp nhận đề nghị của Trần Vĩnh Hoa, hối lộ các tướng lĩnh nhà Thanh để tiến hành buôn lậu, do lưu dân ven biển vận chuyển hàng hóa, người Hán ở Đài Loan đương thời nam nhiều nữ ít, thậm chí còn tiến hành giao dịch nhân khẩu phụ nữ, lưu dân dưới quyền ông thay thế quân Trịnh đảm nhận việc bảo vệ, phòng thủ các căn cứ ở quần đảo.

Mạc phủ Tokugawa là cộng sự thương mại quan trọng của vương triều họ Trịnh, Đài Loan chủ yếu nhập bạc, đồng, chì, mũ giáp từ Nhật Bản với số lượng lớn dùng để cung ứng cho nhu cầu chiến tranh, thương mại giữa hai bên từ năm 1665 đến 1672 đã đạt tới đỉnh cao, để tăng cường vương triều họ Trịnh và mối quan hệ thương mại với Nhật Bản, Trịnh Kinh cho phép thương nhân Nhật Bản được cư trú tại Cơ Long.

Công ty Đông Ấn Anh cũng nhận được lời mời của Trịnh Kinh đến Đài Loan, hai bên đã ký kết hiệp ước thông thương vào năm 1672. Trịnh Kinh vì vậy thông qua nước Anh mà nhận được thuốc súng và vũ khí, ngoài ra người Anh còn giúp đỡ quân Trịnh huấn luyện pháo binh, đồng thời Trịnh Kinh cũng vay mượn chiến lược pháo binh của nước Anh để cải thiện khả năng tác chiến của quân Trịnh.

Vượt biển Tây chinh
Ngày 16 tháng 3 năm Vĩnh Lịch thứ 28 (21 tháng 4 năm 1674), Cảnh Tinh Trung hưởng ứng Ngô Tam Quế phát động Loạn Tam Phiên, đã gửi chiến hạm đến cho Trịnh Kinh nhằm thỉnh cầu ông xuất binh, Trịnh Kinh đáp ứng. Tháng 5 năm 1674, Trịnh Kinh xuất phát từ Đài Loan đến Hạ Môn, yêu cầu Cảnh Tinh Trung đến Chương Châu, Tuyền Châu chu cấp cho ông. Tại thời điểm này Cảnh Tinh Trung đã nắm được toàn bộ tỉnh Phúc Kiến, cho rằng binh lực Trịnh Kinh quá ít, từ lâu đã hủy bỏ việc tác chiến chung với ông, lại còn từ chối các yêu cầu tiếp tế của ông. Trịnh Kinh nổi giận lập tức xua quân chiếm giữ Hải Đăng, Đồng An, Cảnh Tinh Trung cho cắt đứt tuyến đường thương mại của Trịnh Kinh để trả thù, quan hệ giữa hai bên trở nên xấu dần.

Các nơi ở đại lục như Tuyền Châu, Chương Châu, Triều Châu đều lần lượt quy thuận lực lượng của Trịnh Kinh, Cảnh Tinh Trung nhận thấy thanh thế của Trịnh Kinh ngày càng lớn mạnh, liền cử người tới đàm phán với hy vọng ông sẽ trả lại Tuyền Châu thế nhưng Trịnh Kinh không đồng ý, khiến Cảnh Tinh Trung quyết định dùng vũ lực đoạt lại Tuyền Châu. Trịnh Kinh phái bộ tướng Lưu Quốc Hiên tới Đồ Lĩnh (nay là thị trấn Đồ Lĩnh khu Tuyền Cảng) đánh lui quân của Cảnh Tinh Trung, sau đó vì hai bên tranh đoạt Chương Phố mà phát sinh chiến sự. Đến tháng 1 năm Vĩnh Lịch thứ 29 (1675), Cảnh Tinh Trung thực hiện thỏa thuận trước đây, cung cấp 5 chiếc tàu chiến cho Trịnh Kinh và phân chia ranh giới tại Phong Đình (nay là thị trấn Phong Đình huyện Tiên Du), phía bắc thuộc Cảnh Tinh Trung, phía nam thuộc Trịnh Kinh, hai bên tạm thời ngưng chiến.

Trịnh Kinh tuy hai lần đẩy lui quân Thanh ở Quảng Đông, nhưng vẫn còn vài huyện thuộc Triều Châu từ chối phục tùng, sau khi giảng hòa với Cảnh Tinh Trung, Trịnh Kinh dự tính nam chinh Triều Châu, trước tiên ông phái Lưu Quốc Hiên đánh bại Thượng Chí Tín, rồi tự mình dẫn quân tiến đến Hải Đăng. Tuy nhiên, bộ tướng phòng thủ Triều Châu của ông là Hoàng Phương Độ lại bí mật liên hệ với nhà Thanh, Trịnh Kinh nghi ngờ lòng trung thành của ông này, muốn ông phải ra khỏi thành và gặp mặt Trịnh Kinh, hoặc phái quân đội cùng nhau tiến công, cả hai lệnh này Hoàng Phương Độ từ chối tuân theo, vả lại vào tháng 6 cùng năm còn cử binh phản kháng. Trịnh Kinh đích thân tự mình dẫn quân bao vây Triều Châu. Ngày 6 tháng 10 (22 tháng 11) chiếm được Triều Châu, sai người tới ép Hoàng Phương Độ phải tự sát, nhằm trả thù cho việc thuộc hạ của ông này là Hoàng Ngô phá nát mộ phần nhà họ Trịnh. Trịnh Kinh hạ lệnh ngũ mã phanh thây thi thể của Hoàng Phương Độ và Hoàng Ngô, lại còn xử tử cả gia tộc của Hoàng Phương Độ ở Triều Châu.

Năm Vĩnh Lịch thứ 30 (1676) Thượng Chí Tín một lần nữa lại bị quân Trịnh đánh bại, đã tham gia vào mặt trận chống Thanh của Tam Phiên, bèn nhường lại Huệ Châu cho Trịnh Kinh. Lúc này ông chỉ còn nhận được sự ủng hộ từ thủ phủ ở bốn nơi là Chương Châu, Tuyền Châu, Triều Châu, Huệ Châu, Các đồng minh ở xung quanh, trong đó có lãnh thổ nhà Thanh nhường cho ông, do đó khiến ông rơi vào các cuộc tranh đoạt lãnh thổ và xung đột đồng minh. Tháng 5, Cảnh Tinh Trung dự tính tham gia cùng Ngô Tam Quế tiến đánh Giang Nam, kêu gọi Tổng binh Đinh Châu Lưu Ứng Lân xuất binh hưởng ứng, thế nhưng Lưu Ứng Lân không chịu phái binh, bí mật liên lạc với Trịnh Kinh, đánh hạ Đinh Châu.

Sự kiện này đã gây chia rẽ liên minh Trịnh, Cảnh. Cảnh Tinh Trung bề ngoài tỏ ý theo quân Trịnh bao vây quân Thanh, nhưng thực sự thì lại muốn đến đầu hàng nhà Thanh. Vì lực lượng của Cảnh Tinh Trung và Trịnh Kinh quá ít ỏi để khi cần thiết trực tiếp chống lại chủ lực quân Thanh, trước tiên ông phái ba vạn quân tiến đánh Phúc Châu, thế nhưng vào ngày 15 tháng 10 (20 tháng 11) năm 1676 lại bị quân Thanh đánh bại tại Ô Long Giang, lãnh địa của ông liên tục thất thủ, Trịnh Kinh chỉ còn cách quay về Hạ Môn.

Cuối đời
Sau khi Trịnh Kinh gặp thất bại ở đại lục, ông cố gắng kiên trì phòng thủ Hạ Môn. Phái xuất tướng lãnh phòng thủ các quần đảo ven biển phía nam Chiết Giang, Lưỡng Quảng, Phúc Kiến, ổn định lòng quân, điều Lưu Quốc Hiên quay về Hạ Môn và phong cho ông này làm Thống soái đại quân, chuẩn bị phản công Mân Nam. Ngày 18 tháng 2 năm Vĩnh Lịch thứ 32 (10 tháng 3 năm 1678) Trịnh Kinh cử Lưu Quốc Hiên trước tiên đánh hạ Giang Đông Kiều, cắt đứt sự liên hệ của Chương Châu, Tuyền Châu sau hơn 3 tháng bao vây, vào ngày 10 tháng 6 (28 tháng 7) chiếm được Hải Đăng, thế nhưng tình hình ở các khu vực Chương Châu, Tuyền Châu vẫn còn tràn ngập chiến sự ác liệt, tại đây quân Trịnh đánh mãi mà không giành được chiến thắng quyết định nào dẫn đến tình trạng chiến sự rơi vào bế tắc.

Tháng 12 cùng năm, nhà Thanh một lần nữa cho khôi phục lệnh thiên giới, thiết lập hàng loạt căn cứ trọng yếu, bắc đến Phúc Châu, nam tới ven biển Chiêu An, biện pháp này đã giáng một đòn nặng vào hoạt động thương mại của vương triều họ Trịnh, buộc họ phải thông qua con đường hối lộ với quan viên Thanh triều để tiến hành giao dịch. Trải qua nhiều năm chinh chiến, tài chính của họ Trịnh ngày càng bị hao hụt nghiêm trọng, quân đội thiếu chu cấp, tiếp tế, Trịnh Kinh buộc lòng phải từ bỏ các cứ điểm chiếm hữu nằm ven biển Đông Nam. Ngày 12 tháng 3 năm Vĩnh Lịch thứ 34 (10 tháng 4 năm 1680) Trịnh Kinh dẫn toàn bộ binh tướng rút về Đài Loan, mọi việc chính sự trong nước đều giao cho con là Trịnh Khắc Tang xử lý.

Ngày 28 tháng Giêng năm Vĩnh Lịch thứ 35 (17 tháng 3 năm 1681) Trịnh Kinh lâm trọng bệnh mất ở Phủ Thừa Thiên, Đài Loan, hưởng thọ 40 tuổi.

Thơ ca
Phần lớn các tác phẩm của Trịnh Kinh đều là thơ do chính ông sáng tác gồm các bài như:
Mãn tù về cáu gắt vì không quần áo, đất đai mà phải chịu thuế (滿酋使來有不登岸不易服之說憤而賦之 Mãn tù sử lai hữu bất đăng ngạn bất dịch phục chi thuyết phẫn nhi phú chi)
Nguyên văn:
王氣中原盡，衣冠海外留。
雄圖終未已，日夕整戈矛。
Hán Việt:
Vương khí Trung Nguyên tận, y quan hải ngoại lưu.
Hùng đồ chung vị dĩ, nhật tịch chỉnh qua mâu.
Tạm dịch:
Vương khí Trung Nguyên vừa cạn kiệt, còn lại áo mũ ở ngoài quan.
Mưu toan hùng mạnh hết chưa thôi, ngày đêm sửa sang lại qua mâu.
Đề cảnh tự thuật ở bức tường lầu phía Đông (題東壁樓景自敘 Đề đông bích lâu cảnh tự tự)
Nguyên văn:
西郭樓臺近水濱，青山白雲相與鄰。
試問閣中誰隱者，昔日先朝一漢臣。
Hán Việt:
Tây quách lâu đài cận thủy tân, thanh sơn bạch vân tương dữ lân.
Thí vấn các trung thùy ẩn giả, tích nhật tiên tiêu nhất Hán thần.
Tạm dịch:
Ngoài thành phía Tây cạnh ven sông, núi xanh mây trắng kế liền kề.
Lắng nghe ẩn sĩ ở trong lầu, tôi thần nhà Hán thuở ngày xưa.
Buồn vì Trung Nguyên chưa khôi phục (悲中原未復 Bi Trung nguyên vị phục)
Nguyên văn:
胡虜腥塵遍九州，忠臣義士懷悲愁。
既無博浪子房擊，須效中流祖狄舟。
故國山河盡變色，舊京宮闕化成丘。
復仇雪恥知何日，不斬樓蘭誓不休！
Hán Việt:
Hồ lỗ tinh trần biến cửu châu, trung thần nghĩa sĩ hoài bi sầu.
Ký vô bác lãng tử phòng kích, tu hiệu trung lưu Tổ Địch chu.
Cố quốc sơn hà tận biến sắc, cựu kinh cung khuyết hóa thành khâu.
Phục cừu tuyết sỉ tri hà nhật, bất trảm Lâu Lan thệ bất hưu !
Tạm dịch:
Dấu chân giặc Hồ khắp chín châu, trung thần nghĩa sĩ nhớ bi sầu.
Đã không đánh lấy phòng lãng tử, ví sao Tổ Địch chèo ngược xuôi.
Sông núi nước xưa cạn biến sắc, cửa cung kinh cũ hóa thành gò.
Phục thù rửa hận biết ngày nào, không chém Lâu Lan thề không nghỉ !
Nghe phía Tây vừa giành lại thích vịnh được chữ Thành (聞西方反正喜詠得誠字 Vấn Tây phương phản chính hỉ vịnh đắc Thành tự)
Nguyên văn:
群胡亂宇宙，百折守丹誠。
海島無鸞信，鄉關斷雞聲。
義師興棘岫，壯氣撼長鯨。
旗旆荊襄出，刀兵日月明。
一聞因色動，滿喜又心驚。
原掃腥羶幕，悉恢燕鎬京。
更開朝貢路，再築受降城。
Hán Việt:
Quần Hồ loạn vũ trụ, bách chiết thủ đan thành.
Hải đảo vô loan tín, hương quan đoạn kê thanh.
Nghĩa sư hưng cức tụ, tráng khí hám trường kình.
Kỳ bái Kinh Tương xuất, đao binh nhật nguyệt minh.
Nhất vấn nhân sắc động, mãn hỉ hựu tâm kinh.
Nguyên tảo tinh thiên mạc, tất khôi Yến Hạo kinh.
Canh khai triều cống lộ, tái trúc thụ hàng thành.
Tạm dịch:
Quần Hồ loạn vũ trụ, trăm gấp đợi thành đỏ.
Biển đảo không chim Loan, cổng làng dứt tiếng gà.
Nghĩa thầy thức hang gai, khí mạnh lay cá kình.
Cờ bái Kinh Tương ra, đao binh ngày tháng sáng.
Nhân nghe một tiếng động, thừa thích lòng kinh sợ.
Vốn quét mộ hôi tanh, tất dựng kinh Yến Hạo.
Càng mở đường triều cống, lại đắp lấy hàng thành.

Đánh giá
Học giả người Mỹ Denny Roy cho biết thì tuy Trịnh Kinh tại Đài Loan mặc dù xưng là Duyên Bình Quận vương, nhưng trên thực tế thì Đài Loan vẫn coi nhà Minh là triều đại chính thống, dù rằng nhà Minh đã bị diệt vong và nhà Thanh vẫn chưa nói gì về chủ quyền hành xử của Đài Loan, thực chất thì Đài Loan đã là một chính quyền độc lập.

Liên quan đến gia đình

Cha
Trịnh Thành Công

Mẹ
Đổng Thị

Anh em
Trịnh Thông, tự Triết Thuận, hiệu Di Đường, năm Khang Hy thứ 22, trao chức tam phẩm.
Trịnh Minh, tự Triết Hy, hiệu Hy Chi, năm Khang Hy thứ 22, trao chức tứ phẩm.
Trịnh Duệ, tự Triết Thánh, hiệu Thánh Chi, mất sớm, được chôn chung ở mộ phần họ Trịnh nay là khu mộ hai công tử họ Trịnh ở Phiên Phủ thuộc khu Nam thành phố Đài Nam.
Trịnh Trí, tự Triết Tích, hiệu Tích Chi, năm Khang Hy thứ 22, trao chức tứ phẩm.
Trịnh Khoan, tự Triết Thạc, hiệu Thạc Chi, không rõ.
Trịnh Dụ, tự Triết Ích, hiệu Ích Chi, năm Khang Hy thứ 22, trao chức tứ phẩm.
Trịnh Ôn, tự Triết Niệm, hiệu Niệm Trai, năm Khang Hy thứ 22, trao chức tứ phẩm.
Trịnh Nhu, tự Triết Năng, hiệu Năng Chi, năm Khang Hy thứ 22, trao chức tứ phẩm.
Trịnh Phát, tự Triết Chấn, hiệu Phấn Chi, mất sớm, được chôn chung ở mộ phần họ Trịnh nay là khu mộ hai công tử họ Trịnh ở Phiên Phủ thuộc khu Nam thành phố Đài Nam.

Con cái
Con trưởng: Trịnh Khắc Tang; lấy con gái của Trần Vĩnh Hoa làm vợ, Khắc Tang nguyên là người thừa kế chính danh ngôi vị họ Trịnh, nhưng lại bị bọn người Phùng Tích Phạm mưu sát, mất khi vừa mới tròn 16 tuổi.
Con thứ hai: Trịnh Khắc Sảng; tên húy là Tần, tự Thực Hoằng, hiệu Hối Đường', lấy con gái của Trần Vĩnh Hoa làm vợ, kế thừa tước Duyên Bình Quận vương của cha, giữ chức Thống soái Đại tướng quân, vào năm 1683 đầu hàng nhà Thanh, kết thúc sự thống trị hai mươi mốt năm của vương triều họ Trịnh tại Đài Loan.
Con thứ ba: Trịnh Khắc Cử; sau khi Trịnh Khắc Sảng đầu hàng nhà Thanh, đã thỉnh cầu vua Khang Hy ban cho Khắc Cử một chức quan.
Trịnh Khắc Quân: không rõ
Trịnh Khắc Bạt: không rõ
Trịnh Khắc Thương: không rõ
Trịnh Khắc Kỳ: không rõ
Trịnh Khắc Xác: không rõ

Chú thích

Tham khảo
Triệu Nhĩ Tốn, Thanh sử cảo, quyển 224, liệt truyện 11, Trịnh Thành Công truyện phụ Trịnh Cẩm truyệnHạ Lâm, Hải kỷ tập yếuBành Tôn Di, Tĩnh hải chíUất Vĩnh Hà, Tỳ hải kỷ duGiang Nhật Thăng, Đài Loan ngoại kýTrịnh Diệc Châu, Trịnh Thành Công truyệnTừ Tài, Tiểu thiển kỷ niênThị Thôn Tán Thứ Lang, Trịnh thị quan hệ văn thưThanh Thánh Tổ thực lục tuyển tậpTất cả các tài liệu trên bao gồm cả văn bản điện tử thư tịch chữ Hán ở Trung tâm Kế toán Viện Nghiên cứu Trung ương.

Ủy ban Văn hiến tỉnh Đài Loan biên soạn Đài Loan sử (Lịch sử Đài Loan), Đài Bắc: Nhà xuất bản Chúng Văn Đồ thư, năm 1990.
Đới Bảo Thôn – Đài Loan chính trị sử (Lịch sử chính trị Đài Loan), Đài Bắc: Nhà xuất bản Ngũ Nam Đồ thư, năm 2006.
Trịnh Duy Trung – Chế tác Phúc Nhĩ Ma Sa, truy tầm Tây dương cổ thư đích Đài Loan thân ảnh (Sản xuất Formosa, tình trạng truy tìm sách cổ phương Tây của Đài Loan) Đài Bắc: Như Quả xuất bản xã, Đại Nhạn văn hóa phát hành, năm 2006.
Lý Đằng Nhạc – Trịnh Thành Công tử nhân khảo (nghiên cứu nguyên nhân tử vong của Trịnh Thành Công)

Cũng có thể tham khảo thêm điều mục của Trịnh Kinh trong sách Phúc Kiến tỉnh chí'', tự thuật rõ ràng, [Website http://www.fjsq.gov.cn/showtext.asp?ToBook=36&index=270]

Duyên Bình Quận Vương
Nhân vật chính trị nhà Minh
Trịnh
Người họ Trịnh tại Trung Quốc
Lịch sử Đài Loan
Mất năm 1681
Sinh năm 1642


title: Gunungiella myrrha

text:
Gunungiella myrrha là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Gunungiella


title: An Mỹ (định hướng)

text:
An Mỹ có thể là một trong số các địa danh Việt Nam sau đây:

 Phường An Mỹ, thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam
 Xã An Mỹ, huyện Mỹ Đức, thành phố Hà Nội
 Xã An Mỹ, huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên
 Xã An Mỹ, huyện Kế Sách, tỉnh Sóc Trăng
 Xã An Mỹ, huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình
 Xã cũ An Mỹ thuộc huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam; nay là một phần thị trấn Bình Mỹ.

Xem thêm
Ân Mỹ
Mỹ An


title: Leptotarsus mathewsi

text:
Leptotarsus mathewsi là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Leptotarsus


title: Abbasanta

text:
Abbasanta (Latin: Ad Medias) là một đô thị ở tỉnh Oristano, Sardinia (Italia), nằm ở trên tuyến đường chính giữa Macomer và Oristano. Đô thị này nằm ở độ cao 313 m trên mực nước biển, có diện tích 39,85 km², và dân số năm 2006 là 2.888 người.

Tham khảo

Barrington Atlas of the Greek and Roman World, Map 48.

Đô thị tỉnh Oristano


title: Melicope cruciata

text:
Melicope cruciata (tiếng Anh thường gọi là Cross-bearing Pelea) là một loài thực vật thuộc họ Rutaceae. Đây là loài đặc hữu của quần đảo Hawaii.

Chú thích

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Melicope cruciata. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 8 năm 2007.

cruciata
Thực vật tuyệt chủng Hawaii


title: Vexillum semifasciatum

text:
Vexillum semifasciatum là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Costellariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Vexillum


title: Dolichopeza polita pratti

text:
Dolichopeza (Oropeza) polita pratti là một phân loài ruồi của loài Dolichopeza (Oropeza) polita trong họ langpootmuggen (Tipulidae). Phân loài này phân bố ở miền Tân bắc.

Chú thích

Tham khảo

Dolichopeza


title: Dima ferruginea

text:
Dima ferruginea là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel & Platia miêu tả khoa học năm 1991.

Chú thích

Tham khảo

Dima


title: Taj Mahal

text:
Tāj Mahal (tiếng Urdu: تاج محل, tiếng Hindi: ताज महल) là một lăng mộ nằm tại Agra, Ấn Độ. Hoàng đế Mogul Shāh Jahān (gốc Ba Tư, lên ngôi năm 1627); trong tiếng Ba Tư Shah Jahan (شاه جها) có nghĩa là "chúa tể thế giới" đã ra lệnh xây nó cho người vợ của mình là Mumtaz Mahal, khi bà qua đời. Công việc xây dựng bắt đầu năm 1631 và hoàn thành năm 1653. Một số tranh cãi xung quanh câu hỏi ai là người thiết kế Taj Mahal; rõ ràng một đội các nhà thiết kế và thợ thủ công đã chịu trách nhiệm thiết kế công trình và Ustad Ahmad Lahauri được coi là kiến trúc sư chính.

Taj Mahal nói chung được coi là hình mẫu tuyệt vời nhất của Kiến trúc Mogul, một phong cách tổng hợp các yếu tố của các phong cách Kiến trúc Ba Tư, Thổ Nhĩ Kỳ, Ấn Độ, và Hồi giáo. Tuy phần mái vòm bằng đá cẩm thạch trắng của lăng là phần nổi bật nhất, thực tế Taj Mahal là một tổng hợp các phong cách kiến trúc. Nó được liệt vào danh sách các Địa điểm Di sản Thế giới của UNESCO năm 1983 và được miêu tả là một "kiệt tác được cả thế giới chiêm ngưỡng trong số các di sản thế giới". Việc xây dựng Taj Mahal đã được giao phó cho một hội đồng quản trị của kiến trúc sư dưới sự giám sát của triều đình, bao gồm Abd ul-Karim Khan Ma'mur, Makramat Khan, và Ustad Ahmad Lahauri. Lahauri thường được coi là người thiết kế chính.

Nguồn gốc và cảm hứng
Shah Jahan, vị hoàng đế của Đế quốc Mogul trong giai đoạn cực thịnh của nó, nắm trong tay nhiều nguồn tài nguyên to lớn. Năm 1631 người vợ thứ ba của ông đã qua đời khi sinh đứa con gái thứ hai, và cũng là đứa con chung thứ mười bốn của họ. Shah Jahan được cho là không thể khuây khoả trước mất mát đó. Những cuốn biên niên sử triều đình thời kỳ đó chứa nhiều câu chuyện liên quan tới nỗi buồn đau của Shah Jahan trước cái chết của Mumtaz; chúng chính là cơ sở của những câu "chuyện tình" thường được cho là cảm hứng tạo nên Taj Mahal. Ví dụ, 'Abd al-Hamid Lahawri, đã ghi chép rằng, trước khi bà chết vị hoàng đế có "hai mươi sợi râu bạc," nhưng sau đó không còn sợi nào không bạc cả.

Việc xây dựng đền Taj Mahal đã bắt đầu tại Agra ngay sau cái chết của Mumtaz năm 1632. Lăng chính được hoàn thành năm 1648, và các công trình xung quanh cùng vườn cây hoàn thành năm năm sau đó. Tới thăm Agra năm 1663, nhà du lịch người Pháp François Bernier đã viết:
Tôi sẽ kết thúc bức thư này với những dòng miêu tả về hai lăng mộ tuyệt vời và chúng chính là sự vượt trội đáng kể nhất của Agra trước Delhi. Một lăng được Jehan-guyre [sic] xây lên để vinh danh người cha Ekbar; và Chah-Jehan đã xây lăng kia để tưởng nhớ vợ mình Tage Mehale, một phụ nữ đẹp và nổi tiếng khác thường, người được chồng yêu thương rất mực tới mức có ghi chép rằng trong suốt cuộc đời và khi bà chết đức vua đã luôn ở bên và hầu như đã muốn theo bà vào trong mộ.

Ảnh hưởng

Lăng Taj Mahal sở hữu và là nơi phát triển nhiều truyền thống kiến trúc, đặc biệt là kiến trúc Hindu, Ba Tư và kiến trúc Mogul trước đó. Một số cảm hứng đặc trưng lấy từ một số công trình Timur và Mogul đã thành công trước đó. Chúng gồm Gur-e Amir (mộ của Timur, người khởi lập triều Timur, tại Samarkand), Mộ của Humayun, Mộ Itmad-Ud-Daulah (thỉnh thoảng được gọi là Baby Taj), và chính Jama Masjid của Shah Jahan tại Delhi. Dưới sự bảo trợ của ông, công trình Mogul đã đạt tới đỉnh cao hoàn thiện mới. Trong khi các công trình Mogul chủ yếu được xây bằng đá sa thạch đỏ, Shah Jahan đã ủng hộ việc sử dụng đá cẩm thạch trắng được khảm các loại đá bán quý khác.

Các thợ thủ công Hindu, đặc biệt là các nhà điêu khắc và thợ đá, đã mở rộng phạm vi buôn bán ra toàn châu Á vào thời điểm đó, và tài nghệ của họ được những người chịu trách nhiệm xây lăng mộ lưu tâm tìm kiếm. Tuy kiến trúc cắt đá là đặc điểm chủ yếu của những công trình xây dựng ở thời kỳ đó nhưng nó lại ít ảnh hưởng tới Taj Mahal (chạm khắc chỉ là một hình thức của yếu tố trang trí), các công trình Ấn Độ khác như cung điện Man Singh tại Gwalior là một nguồn cảm hứng cho hầu hết kiến trúc cung Mogul và cũng là nguồn cảm hứng của đài kỷ niệm chhatris bên trong Taj Mahal.

Vườn
Phức hợp này được đặt trong và ngoài một charbagh lớn (một Vườn Mogul tiêu chuẩn thường được chia thành bốn phần).
Với kích thước 320 m × 300 m, vườn có những đường đi đắp cao chia mỗi phần của nó thành 16 bồn hoa hay luống hoa thấp. Một bể nước bằng đá marble cao ở trung tâm vườn, khoảng giữa mộ và cổng chính, và một bể phản chiếu gióng theo trục bắc nam phản chiếu hình ảnh Taj Mahal. Mọi nơi trong vườn đều được bố trí những đường đi với các hàng cây và vòi phun nước.

Vườn charbagh được vị hoàng đế Mogul đầu tiên là Babur đưa vào Ấn Độ, đây là kiểu thiết kế lấy cảm hứng từ các vườn cây Ba Tư. Charbagh có nghĩa phản chiếu các khu vườn thiên đàng (từ từ paridaeza trong tiếng Ba Tư—một khu vườn có tường bao). Trong các văn bản thần bí Hồi giáo thời kỳ Mogul, thiên đàng được miêu tả là một khu vườn lý tưởng, phong phú. Nước đóng một vai trò quan trọng trong những phần miêu tả đó: Ở Thiên đường, những cuốn sách đó viết, bốn con sông bắt nguồn từ một dòng suối ở trung tâm hay một quả núi, và chúng chia khu vườn thành bốn phần bắc, tây, nam và đông.

Đa số các charbagh của Mogul đều có hình tam giác, với một ngôi mộ hay ngôi đình lớn ở trung tâm vườn. Vườn Taj Mahal lại đặt yếu tố chính, ngôi mộ, ở phía cuối chứ không phải ở giữa vườn. Nhưng sự tồn tại của một Mahtab Bagh hay "Vườn Ánh trăng" mới được khám phá ở phía bên kia Yamuna cho ta một cách giải thích khác—rằng chính Yamuna được tích hợp vào thiết kế vườn, và mang ý nghĩa là một trong những dòng sông của Thiên đường.

Cách bố trí của khu vườn, và các đặc điểm kiến trúc của nó như các vòi phun nước, gạch, và các lối đi lát đá marble, những luống hoa theo các hình khác nhau cùng những đặc điểm khác, tương tự với Shalimar, và cho thấy vườn có thể cũng đã được kiến trúc sư Ali Mardan thiết kế. Early accounts of the garden describe its profusion of vegetation, including abundant roses, daffodils, and fruit trees.

Những lời miêu tả đầu tiên về khu vườn nói tới sự phong phú của các loài thực vật, gồm hoa hồng, thủy tiên hoa vàng, và các loại cây ăn quả. Khi Đế quốc Mogul suy tàn, khu vườn cũng tàn tạ theo. Khi người Anh nắm quyền kiểm soát Taj Mahal, họ đã thay đổi cảnh quan để khiến nó giống với những vườn cỏ tại Luân Đôn.

Các công trình phía ngoài

Phức hợp Taj Mahal được bao quanh bởi một bức tường đá sa thạch đỏ có bố trí lỗ châu mai ở ba cạnh. Mặt quay ra con sông không có tường bao. Bên ngoài bức tường là nhiều công trình phụ trợ khác, gồm cả lăng mộ của những người vợ khác của Shah Jahan, và một ngôi mộ lớn cho người hầu thân cận của Mumtaz. Các công trình đó, chủ yếu được xây dựng bằng đá sa thạch đỏ, nói chung nhỏ hơn các ngôi mộ Mogul cùng thời kỳ.

Phía bên trong (vườn), bức tường được xây mặt trước bằng những mái vòm với cột chống, một đặc điểm điển hình cả các đền thờ Hindu sau này đã được tích hợp vào các thánh đường Mogul. Bức tường được đặt rải rác một số ngôi nhà nhỏ (chattris) mái vòm, và các công trình nhỏ có thể từng được dùng làm nơi quan sát hay đài chiêm ngưỡng (như cái gọi là Ngôi nhà Âm nhạc, hiện được dùng như bảo tàng).

Cổng chính (darwaza) là một cấu trúc kỷ niệm được xây chủ yếu bằng đá marble. Phong cách làm ta liên tưởng tới phong cách kiến trúc Mogul của các vị hoàng đế Mogul trước đó. Cổng mái vòm của nó phản ánh hình ảnh cổng mái vòm của ngôi mộ, và trên các vòm cung pishtaq của nó được trang trí bằng những nét chữ viết. Cổng được trang trí với các motif hoa lá theo kiểu phù điêu đắp nổi thấp và pietra dura (khảm). Những vòm trần và những bức tường được trang trí các hình học phức tạp, như những hình được tìm thấy tại các công trình xây bằng đá sa thạch khác trong phức hợp.

Ở góc xa nhất của phức hợp, hai công trình xây bằng đá sa thạc đỏ lớn mở ra hai phía lăng mộ. Tường phía sau chúng song song với các bức tường bao phía tây và phía đông.

Hai công trình này là hình ảnh phản chiếu của nhau. Công trình phía tây là một thánh đường; phía đối diện của nó là jawab hay "sự đối diện", mục đích chính của nó là để tạo sự cân bằng kiến trúc (và có thể nó từng được sử dụng như một nhà khách ở thời Mogul). Sự khác biệt giữa chúng là jawab không có mihrab, một hốc tường bên trong hướng về phía Mecca, và sàn của jawab có kiểu thiết kế hình học, trong khi sàn thánh đường Hồi giáo được khảm 596 tấm thảm của người cầu nguyện bằng đá marble đen.

Thiết kế căn bản của thánh đường tương tự với những thánh đường khác được Shah Jahan xây dựng, đặc biệt là thánh đường Jama Masjid tại Delhi: một sảnh dài nổi lên với ba lớp mái vòm. Các thánh đường Mogul giai đoạn này chia sảnh điện thành ba khu vực: một điện chính với các điện nhỏ hơn ở hai bên. Tại Taj Mahal, mỗi điện dẫn tới một sảnh mái vòm lớn.

Mộ

Móng

Điểm nhấn của Taj Mahal là lăng mộ đá cẩm thạch trắng. Giống như hầu hết lăng mộ Mogul khác, các yếu tố căn bản đều có nguồn gốc Ba Tư: một tòa nhà đối xứng với iwan, một ô cửa hình vòm, trên đỉnh là một vòm lớn.

Lăng mộ đứng trên một bệ hình vuông. Cấu trúc nền lớn và có nhiều phòng. Phòng chính là nơi đặt bia kỷ niệm Shah Jahan và Mumtaz (mộ ở dưới một cấp).

Nền chủ yếu là hình khối với các cạnh xoi, khoảng 55 mét mỗi cạnh (xem sơ đồ nền, bên phải). Ở các cạnh dài, một pishtaq, hay lối đi có mái vòm lớn, bao quanh iwan, với một ban công hình vòm tương tự bên trên. Các vòm chính kéo dài trên mái tòa nhà bằng cách sử dụng mặt ngoài nối tiếp.

Mỗi bên vòm chính, các lối đi có mái vòm phụ được sắp xếp bên trên và bên dưới. Motif sắp xếp pistaq được lặp lại tại khu góc xoi.

Thiết kế hoàn toàn đồng nhất và như nhau ở mọi phía tòa nhà. Bốn tháp, ở mỗi góc chân cột, đối diện với các góc xoi, tạo thành khung bao mộ.

Vòm

Vòm đá marble trên mộ là điểm đáng chú ý nhất. Nó cao bằng với nền tòa nhà khoảng 35m. Chiều cao của nó nổi bật nhờ được đặt trên một cấu trúc hình trụ cao khoảng 7 mét.

Vì hình dạng của nó, vòm thường được gọi là vòm củ hành (cũng được gọi là amrud hay vòm ổi). Đỉnh vòm được trang trí một bông hoa sen, với vai trò nhấn mạnh chiều cao. Đỉnh cao nhất là một hình chạm đầu mái mạ vàng, theo phong cách pha trộn Ba Tư truyền thống và các yếu tố Hindu.

Hình dạng vòm được nhấn mạnh bởi bốn chattris (buồng) nhỏ hơn đặt ở bốn góc. Chattri vòm tuân theo hình dạng củ hành của vòm chính. Đáy hình cột của chúng mở qua mái mộ, và dẫn ánh sáng vào bên trong. chattris cũng có đỉnh là các hình chạm đầu mái mạ vàng.

Các đường xoắn ốc trang trí (guldastas) kéo dài từ cách cách đáy tường, và là điểm nhấn quang học cho chiều cao vòm.

Motif hoa sen được lặp lại trên cả chattris và guldastas.

Hình chạm đầu vòm
Đỉnh của mái vòm chính có một chóp nhọn (hay hình chạm) dát vàng. Cho tới những năm đầu 1800 đỉnh chóp được làm bằng vàng, ngày nay nó được làm từ đồng. Hình chóp chính là bằng chứng rõ ràng cho thấy có sự hòa nhập giữa truyền thống Ba Tư và những yếu tố trang trí Hindu. Trên cùng của hình chóp là một Mặt Trăng theo motif Hồi giáo truyền thống, có hai đầu nhọn hướng lên trời. Do vị trí của nó ở trên đầu mái, hai đầu nhọn của Mặt Trăng và đỉnh chóp tạo thành một hình đinh ba—gợi lại một biểu tượng truyền thống Hindu là Shiva. Những đỉnh tháp đều có dạng củ hành tương tự nhau. Đỉnh tháp trung tâm giống hệt như một chén đựng nước thánh của người Hindu ('kalash hay kumbh).

 Tháp
Tại mỗi góc của mặt nền lăng mộ là các ngọn tháp theo kiểu giáo đường Hồi giáo: bốn ngọn tháp lớn cao hơn 40m. Một lần nữa các ngọn tháp đã thể hiện xu hướng chủ đạo cơ bản của Taj Mahal là sự đối xứng và thiết kế lặp lại.
Các ngọn tháp được thiết kế với công năng tương tự như các ngọn tháp truyền thống ở giáo đường Hồi giáo, đó là nơi các muezzin (thầy tu) kêu gọi những tín đồ sùng đạo cầu nguyện. Mỗi ngọn tháp được chia làm ba phần bằng nhau rõ rệt bởi hai ban công, dùng để rung chuông cho tháp. Trên đỉnh mỗi ngọn tháp là ban công cao nhất với một chhatri trên cùng, phản chiếu lại những thiết kế trên hầm mộ.
Chhatri của các ngọn tháp đều có những chi tiết hoàn thiện giống nhau: thiết kế hình hoa sen, trên cùng là hình chạm đầu mái. Mỗi ngọn tháp đều được xây hơi nghiêng ra phía ngoài của mặt nền, để cho khi tháp có bị sụp đổ (một sự cố thường xảy ra đối với những công trình cao tầng vào thời đó)thì các mảnh vụn cũng sẽ có xu hướng rơi ra xa hầm mộ.

 Trang trí
 Trang trí bên ngoài

Các trang trí bên ngoài đền Taj Mahal được đánh giá là những trang trí đẹp nhất thời vương triều Mogul. Một chi tiết trang trí nổi bật chính là các dòng chữ pishtaq nổi tiếng. Các chữ pistaq phía dưới được viết nhỏ hơn phía trên để khi từ dưới nhìn lên, ta có cảm tưởng là các chữ này to bằng nhau. Chúng được viết bằng sơn, hoặc bằng vữa, hoặc bằng đá khảm hoặc đơn giản hơn là chạm khắc thẳng vào vách tường.

Các đoạn văn trên tường đền Taj Mahal được viết theo kiểu Thuluth, một kiểu chữ rất đẹp và bóng bẩy do Amanat Khan tạo ra. Chúng được khảm bởi các loại đá quý như đá hoa và cẩm thạch, đặc biệt các đoạn chữ viết trên bệ đá cẩm thạch của đài tưởng niệm trong đền lại càng chi tiết và thanh nhã hơn. Một số đoạn văn bản trong kinh Koran cũng được trang trí trên tường đền, tương truyền rằng đích thân Amanat Khan đã chọn những đoạn này.Koch, p. 100.

Khi bước vào cổng Taj Mahal, có một dòng chữ viết như sau: O Soul, thou art at rest. Return to the Lord at peace with Him, and He at peace with you. (tạm dịch là: Này linh hồn, bạn đang yên nghỉ. Hãy trở về bên Thượng đế, bình yên với Ngài, và Ngài sẽ bình yên với bạn.)

 Trang trí bên trong

Nội thất bên trong lăng Taj Mahal đã vượt ra khỏi những yếu tố trang trí truyền thống. Có thể nhận xét không hề cường điệu, lăng mộ đúng là một món trang sức. Những chi tiết trang trí ở đây không phải là tranh khảm mà là chạm khắc. Vật liệu trang trí trên bề mặt không phải là cẩm thạch hay ngọc bích mà là đá quý hay đá bán quý. Mỗi chi tiết trang trí ngoại thất của hầm mộ đều được đánh giá lại với nghệ thuật kim hoàn.

 Xây dựng

Taj Mahal được xây trên một thửa đất ở phía nam của thành phố cổ Agra. Shah Jahan presented Maharajah Jai Singh với một cung điện lớn ở trung tâm Agra để trao đổi lấy đất xây dựng. Khu vực có diện tích gần 3 acre (khoảng 12.000 m2) được đào lên, lấp đầy bụi để giảm thấm, và ở độ cao  so với bờ sông. Ở khu vực mộ, các giếng được đào lên và lấp đầu cuội sỏi để tạo móng cho mộ. Thay vì dùng tre chống đỡ, những người thợ đã xây dựng một giàn giáo bằng gạch lớn phản chiếu ngôi mộ. Giàn giáo rất to lớn theo ước tính mất khoảng vài năm để những người thợ tháo dỡ nó.

Theo truyền thuyết, Shah Jahan ra lệnh rằng bất cứ ai cũng có thể giữ những viên gạch lấy từ giàn giáo, và do đó nó đã bị những người nông dân tháo dỡ chỉ trong một đêm. 15 km (9,3 mi) đường dốc bằng đất đầm nện được xây dựng để vận chuyển đá cẩm thạch và các vật liệu khác đến để xây dựng công trình và các đội gồm 20 hoặc 30 con bà được dùng để kéo các khối đá trên các toa xe có cấu tạo đặc biệt. Một hệ thống ròng rọc phức tạp được sử dụng để nâng các khối đá lên đến vị trí thiết kế. Nước được lấy từ sông bằng một loạt các purs'', theo cơ chế dùng sức kéo của súc vật, đổ vào một hồ chứa nước lớn và đưa lên các bồn phân phối lớn. Nó được đưa qua 3 bồn chứa nhỏ hơn, từ đó cấp đến các phức hợp.

Các trụ và ngôi mộ mất khoảng 12 năm để hoàn thành. Phần còn lại của khu phức hợp mất thêm 10 năm và đã được hoàn thành theo thứ tự tháp, nhà thờ Hồi giáo và Jawab, và cổng. Vì phức hợp được xây dựng trong nhiều giai đoạn, nên có sự khác biệt về ngày hoàn thành do những quan điểm khác nhau về sự "hoàn thành". Ví dụ, riêng lăng mộ, về cơ bản hoàn thành năm 1643, nhưng công việc vẫn còn tiếp tục để hoàn thành những phần còn lại của khu phức hợp. Dự toán chi phí xây dựng có sự khác biệt do những khó khăn trong dự toán chi phí theo thời gian. Tổng chi phí đã được ước tính là khoảng 32 triệu Rupees tại thời điểm đó.

Vật liệu xây dựng Taj Mahal được lấy từ nhiều nơi trên khắp Ấn Độ và châu Á và có hơn 1000 con voi được sử dụng để vận chuyển vật liệu xây dựng. Đá cẩm thạch trắng mờ được mua từ Makrana, Rajasthan, jasper từ Punjab, jade và pha lê từ Trung Quốc. Turquoise từ Tây Tạng và Lapis lazuli từ Afghanistan, trong khi sapphire từ Sri Lanka và carnelian từ Ả Rập. Tổng cộng có 28 loại đá quý và bán quý được khảm vào đá cẩm thạch trắng.

Việc xây dựng Taj Mahal đã được giao phó cho một hội đồng quản trị của kiến trúc sư dưới sự giám sát của triều đình, bao gồm Abd ul-Karim Khan Ma'mur, Makramat Khan, và Ustad Ahmad Lahauri. Lahauri is generally considered to be the principal designer.

20.000 lao động được sử dụng từ khắp miền bắc Ấn Độ. Các nhà điêu khắc từ Bukhara, nhà thư pháp từ Syria và Ba Tư, người xếp lớp đá từ miền nam Ấn Độ, người cắt đá từ Baluchistan, một chuyên gia trong việc xây dựng tháp pháo, một người chỉ chuyên khắc hoa trên đá cẩm thạch, trong tổng số 37 người tạo ra tuyệt tác này. Một số thợ xây tham gia xây dựng Taj Mahal là:
 Ismail Afandi (a.k.a. Ismail Khan) - trước đó làm việc cho Ottoman Sultan và được xem là một trong những người thiết kế mái vòm.
 Ustad Isa, sinh ở Shiraz, đế quốc Ottoman hoặc Agra – có vai trò quan trọng trong việc thiết kế kiến trúc và mái vòm chính.
 'Puru' từ Benarus, Ba Tư – là người giám sát kiến trúc.
 Qazim Khan, người Lahore – cast the solid gold finial.
 Chiranjilal - nhà điêu khắc trưởng và khảm đá.
 Amanat Khan từ Shiraz, Iran – thư pháp trưởng.
 Muhammad Hanif – giám sát phần xây nề.
 Mir Abdul Karim và Mukkarimat Khan của Shiraz – phụ trách tài chính và quản lý sản xuất hàng ngày.

Xem thêm

 Lăng mộ của Mausolus
 Lăng Hồ Chí Minh
 Lăng mộ Tần Thủy Hoàng
 Lăng Lenin
 Kiến trúc Ba Tư
 Mộ Humayun
 Pháo đài Agra
 Fatehpur Sikri
 Bibi Ka Maqbara
 Kiến trúc Thổ Nhĩ Kỳ

Tham khảo

Tài liệu
 Asher, Catherine B. Architecture of Mughal India New Cambridge History of India I.4 (Cambridge University Press) 1992 ISBN 0-521-26728-5
 Bernier, Françoi' Travels in the Moghul Empire A.D. 1657-1668 (Westminster: Archibald Constable & Co.) 1891
 Carroll, David (1971). The Taj Mahal, Newsweek Books ISBN 0-88225-024-8
 Chaghtai, Muhammad Abdullah Le Tadj Mahal d'Agra (Inde). Histoire et description (Brussells: Editions de la Connaissance) 1938
 Copplestone, Trewin. (ed). (1963). World architecture - An illustrated history. Hamlyn, London.
 Gascoigne, Bamber (1971). The Great Moguls, Harper & Row
 Havel, E.B. (1913). Indian Architecture: Its Psychology, Structure and History, John Murray
 Kambo, Muhammad Salih Amal-i-Salih or Shah Jahan Namah Ed. Ghulam Yazdani (Calcutta: Baptist Mission Press) Vol.I 1923. Vol. II 1927

 Lahawri, 'Abd al-Hamid Badshah Namah Ed. Maulawis Kabir al-Din Ahmad and 'Abd al-Rahim under the superintendence of Major W.N. Lees. (Calcutta: College Press) Vol. I 1867 Vol. II 1868
 Lall, John (1992). Taj Mahal, Tiger International Press
 Rothfarb, Ed (1998). In the Land of the Taj Mahal, Henry Holt ISBN 0-8050-5299-2
 Saksena, Banarsi Prasad History of Shahjahan of Dihli (Allahabad: The Indian Press Ltd.) 1932
 Stall, B (1995). Agra and Fathepur Sikri, Millennium
 Stierlin, Henri [editor] & Volwahsen, Andreas (1990). Architecture of the World: Islamic India, Taschen
 Tillitson, G.H.R. (1990). Architectural Guide to Mughal India, Chronicle Books

Liên kết ngoài

 Taj Mahal in UNESCO List
 Chronology of events associated with the Taj Mahal based on 17th Century Sources
 Berger Foundation (Fondation Berger)  French site displaying dozens of detailed photos of Taj Mahal
 Moonlight Garden and the Black Taj Myth
 'The Man Of Marble' - Outlook India
 Taj Mahal's 360° panorama photo 1 MB Download 11640 X 770 size Photo (Creative Commons).

Kiến trúc 1654
Khởi đầu năm 1654
Lăng
Lăng mộ tại Ấn Độ
Công trình tưởng niệm tại Ấn Độ
Kiến trúc Mogul
Kiến trúc Hồi giáo
Kiến trúc Ba Tư
Agra
Vòm
Du lịch Uttar Pradesh
Kỳ quan thế giới mới
Bài cơ bản dài
Di sản thế giới tại Ấn Độ
Kiến trúc vòm
Du lịch Ấn Độ


title: Evergestis limbata

text:
Evergestis limbata là một loài bướm đêm thuộc họ Crambidae. Loài này có ở châu Âu.

Sải cánh dài 20–23 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 6 đến tháng 8 tùy theo địa điểm.

Ấu trùng ăn các loài Brassicaceae, such as Garlic Mustard và Hedge mustard.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
 http://www.waarneming.nl/soort.php?id=9575
 Lepidoptera of Belgium
 Evergestis limbata at UKmoths

Evergestis
Côn trùng châu Âu


title: Dung Tổ Nhi

text:
Dung Tổ Nhi có tên tiếng Anh là Joey Yung (sinh ngày 16 tháng 6 năm 1980 tại Hồng Kông thuộc Anh) là một nữ ca sĩ, diễn viên lồng tiếng kiêm diễn viên truyền hình-diễn viên điện ảnh nổi tiếng người Hồng Kông gốc Trung Quốc. Cô từng tám lần thắng giải "Nữ ca sĩ được yêu thích nhất" tại Giải thưởng Kình Ca Kim Khúc của TVB (2003-2007, 2010-2012) và rất nhiều giải thưởng âm nhạc khác ở Hồng Kông. Năm 2010, sau khi kết thúc bản hợp đồng với tập đoàn EEG, Dung Tổ Nhi đã ký tiếp hợp đồng với tập đoàn này và trở thành nghệ sĩ giàu nhất Hong Kong với giá trị hợp đồng là 64 triệu USD.

Danh sách đĩa nhạc

Album phòng thu và EP
 Joey EP (1999)
 Don't Miss (2000)
 Who Will Love Me (2000)
 All Summer Holiday (2001)
 Solemn on Stage (2001)
 Honestly (2001)
 Something About You (2002)
 A Person's Love Song (2002)
 My Pride (2003)
 Lonely Portrait (2003)
 Show Up! (2003)
 Nin9 2 5ive (2004)
 Give Love A Break (2004)
 Bi-Heart (2005)
 Ten Most Wanted (2006)
 Close Up (2006)
 Jump Up - 9492 (2006)
 Glow (2007)
 Little Little (2007)
 In Motion (2008)
 A Time For Us (2009)
 Very Busy (2009)
 Joey Ten (2010)
 Airport (2010)
 Joey & Joey (2011)
 Moment (2012)
 Little Day (2013)
 The 100th(11/2016)

Album tổng hợp

 Love Joey (2001)
 Love Joey 2 (2002)
 Love Joey 3 (2005)
 Love Joey 4 (2008)

Danh sách phim

Phim điện ảnh
 The Accident (1999)
 Winner Takes All (2000)
 Feel 100% II (2001)
 Expect a Miracle (2001)
 My Schoolmate, the Barbarian (2001)
 Demi-Haunted (2002)
 The Attractive One (2004)
 Crazy N' The City (2005)
 The Jade and the Pearl (2010)
 Toy Story 3 (2010 - lồng tiếng tiếng Quảng Đông)
 Diva (2012)

Phim truyền hình
 Màu Xanh Hi Vọng (2000, TVB)
 Sự Hoàn Hảo (2003, TVB)
 Bầu Nhiệt Huyết(2004, TVB - khách mời)
 Kung Fu Soccer (2004)
 Cảnh Sát Mới Ra Trường (2007, TVB)
 Stage of Youth (2009)

Tham khảo

Ca sĩ Hồng Kông
Diễn viên Hồng Kông
Thần tượng Hồng Kông
Người Quảng Đông
Sinh năm 1980
Nhân vật còn sống
Nữ ca sĩ thế kỷ 21
Nữ ca sĩ thế kỷ 20


title: 4734 Rameau

text:
4734 Rameau (1982 UQ3) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 19 tháng 10 năm 1982 bởi F. Borngen ở Tautenburg.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 4734 Rameau

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1982


title: Badnagar

text:
Badnagar là một thành phố và khu đô thị của quận Ujjain thuộc bang Madhya Pradesh, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Badnagar có dân số 30.951 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Badnagar có tỷ lệ 75% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 80%, và tỷ lệ cho phái nữ là 69%. Tại Badnagar, 14% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Madhya Pradesh


title: Aeolus rubripennis

text:
Aeolus rubripennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1889.

Chú thích

Tham khảo

biologie|2011|10|30}}

Aeolus


title: Parnassius nadadevinensis

text:
Parnassius nandadevinensis là một loài bướm ngày sinh sống ở vùng núi cao được tìm thấy ở ly on Mt Nanda Devi, Ấn Độ.
It là một member of the Snow Apollo genus Parnassius of the Swallowtail (Papilionidae) family.

Chú thích

Tham khảo

 Weiss, J.-C. 1992. The Parnassiinae of the World. Part 2. Sciences Nat, Venette; 87 pp.

Parnassius
Bướm tại Ấn Độ


title: Schwielowsee

text:
Schwielowsee là một đô thị thuộc huyện Potsdam-Mittelmark, bang Brandenburg, Đức.

Tham khảo


title: Aydın

text:
Aydın là một thành phố tự trị (büyük şehir) đồng thời cũng là một tỉnh (il) của Thổ Nhĩ Kỳ.

Địa lý - Khí hậu
Thành phố nằm ở khu vực đồng bằng màu mỡ được sông Büyük Menderes, sông lớn nhất ở vùng Aegean cung cấp nguồn nước, dãy núi Aydın nằm ở phía bắc và dãy núi Menteşe ở hướng nam. Phía tây thành phố là bờ biển Aegean với hồ Bafa.

Khí hậu nhiệt đới mang đặc điểm khí hậu của vùng đồng bằng sông Menderes, rất nóng vào mùa Hè. Phong cảnh nông thôn của thành phố gồm các cánh đồng trồng cam, chanh và olive.

Hành chính
Thành phố được phân thành 17 đơn vị hành chính cấp huyện sau:
 Bozdoğan
 Buharkent
 Çine
 Didim
 Efeler
 Germencik
 Incirliova
 Karacasu
 Karpuzlu
 Koçarlı
 Köşk
 Kuşadası
 Kuyucak
 Nazilli
 Söke
 Sultanhisar
 Yenipazar

Trong đó, huyện Efeler được thành lập từ thành phố tỉnh lỵ (merkez ilçesi) Aydın trước đây.

Tham khảo

Huyện thuộc tỉnh Aydın
Khu dân cư ở tỉnh Aydın
Caria
Địa điểm khảo cổ Hy Lạp cổ đại ở Thổ Nhĩ Kỳ
Di tích La Mã ở Thổ Nhĩ Kỳ
Huyện Aydın


title: Elater aberrans

text:
Elater aberrans là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Kirsch miêu tả khoa học năm 1875.

Chú thích

Tham khảo

Elater


title: 20760 Chanmatchun

text:
20760 Chanmatchun (2000 DR8) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 27 tháng 2 năm 2000 bởi W. K. Y. Yeung ở Rock Finder Observatory.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 20760 Chanmatchun

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 2000


title: Bán kính van der Waals

text:
Bán kính van der Waals của một nguyên tử là bán kính của một hình cầu cứng, tưởng tượng được dùng để mô hình hóa cho nguyên tử đó. Bán kính van der Waals được đo đạc từ khoảng cách giữa các cặp nguyên tử không có liên kết bên trong các tinh thể.

Bán kính van der Waals được đặt tên theo nhà bác học Johannes Diderik van der Waals, người đạt giải Nobel về Vật lý năm 1910.

Các loại khí thực không ổn định như dự đoán. Trong một số trường hợp, độ lệch có thể rất lớn. Ví dụ, các khí lý tưởng không thể có dạng lỏng và rắn, cho dù ta có làm lạnh hay nén chúng thế nào đi nữa. Vì thế, một đề xuất thay đổi định luật khí lý tưởng , đã được đưa ra. Và hữu ích, nổi tiếng nhất là phương trình trạng thái van der Waals: , với a và b là các tham số có thể điều chỉnh từ đo đạc thực nghiệm được thực thi trên các khí thực. Các giá trị này thay đổi tùy loại khí

Phương trình van der Waals cũng áp dụng cho vi mô. Các phân tử tương tác với nhau. Sự tương tác này là lực đẩy rất lớn với khoảng cách rất ngắn, trở thành lực hút với khoảng cách vừa, và biến mất khi ở khoảng cách xa. Định luật khí lý tưởng cần đúng trong trường hợp lực hút và lực đẩy được xem xét. Ví dụ, lực đẩy qua lại giữa các phân tử có tác dụng giữ các nguyên tử cách nhau ở một khoảng cách nhất định. Vì thế, một phần không gian không thuộc về phân tử. Và nó cần được loại trừ ra khỏi thể tích chứa (V), nghĩa là: (V - nb). Một hệ số khác được giới thiệu trong phương trình van der Waals là , nhằm mô tả lực hút yếu giữa các phân tử, mà nó sẽ gia tăng khi n tăng hay V giảm, và các phân tử trở có mật độ dày đặc hơn.

Thể tích Van der Waals

Thể tích van der Waals của một nguyên tử là thể tích của hình cầu với bán kính Van der Waals của nguyên tử đó.

Hai nguyên tử không có liên kết hóa học với nhau thì có khoảng cách ngắn nhất nối 2 tâm của chúng, và bằng với tổng của các bán kính Van der Waals của chúng. Tuy nhiên, nếu hai nguyên tử liên kết bằng liên kết hóa trị, thì khoảng cách giữa 2 tâm sẽ nhỏ hơn.

Vì thế, thể tích van der Waals của một phân tử với các liên kết hóa trị sẽ nhỏ hơn tổng của các thể tích van der Waals của các nguyên tử.

Thể tích van der Waals của một hệ thống các phân tử là bằng với tổng của các thể tích van der Waals của các phân tử thành phần.

Xem thêm

 Hằng số van der Waals
 Phương trình van der Waals
 Lực Van der Waals
 Tiềm năng van der Waals
 Bề mặt van der Waals

Tham khảo

 L. Pauling, The Nature of the Chemical Bond, Cornell University Press, USA, 1945.

Liên kết ngoài
 van der Waals radii at Webelements
 Structural Biology Glossary: van der Waals radii

Tính chất hóa học
Lực tương tác liên phân tử
Thuộc tính hóa học
Lực tương tác giữa các phân tử


title: Zelandotipula songoensis

text:
Zelandotipula songoensis là một loài ruồi trong họ Tipulidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Zelandotipula


title: (19153) 1990 QB3

text:
{{DISPLAYTITLE:(19153) 1990 QB3}}

(19153) 1990 QB3 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henry E. Holt ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 28 tháng 8 năm 1990.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 19001–20000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1990
Được phát hiện bởi Henry E. Holt
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Arachis batizocoi

text:
Arachis batizocoi là loài trong chi lạc bản địa của Bolivia và Paraguay. Loài này được chọn làm nguồn cung cấp gene cho nghiên cứu sinh học thực vật của cây lạc (Arachis hypogaea).

Tham khảo

Liên kết ngoài
International Legume Database & Information Service: Arachis batizocoi

batizocoi
Thực vật Bolivia
Thực vật Paraguay


title: Sarrey

text:
Sarrey là một xã thuộc tỉnh Haute-Marne trong vùng Grand Est đông bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 351 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Haute-Marne


title: Mombaruzzo

text:
Mombaruzzo là một đô thị ở tỉnh Asti vùng Piedmont thuộc Ý, nằm ở vị trí cách khoảng 70 km về phía đông nam của Torino và khoảng 25 km về phía đông nam của Asti. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.178 người và diện tích là 22,1 km².

Mombaruzzo giáp các đô thị: Bruno, Carentino, Cassine, Castelnuovo Belbo, Fontanile, Frascaro, Gamalero, Maranzana, Nizza Monferrato, Quaranti và Ricaldone.

Quá trình biến động dân số

http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Mombaruzzo&action=edit
Editing Mombaruzzo - Wikipedia, the free encyclopedia

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.mombaruzzo.at.it

Đô thị tỉnh Asti
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Potim

text:
Potim là một đô thị ở bang São Paulo của Brasil, trong tiểu vùng Guaratinguetá. Đô thị này nằm ở vĩ độ 22º50'34"độ vĩ nam và kinh độ 45º15'05"độ vĩ tây, trên khu vực có độ cao 535 m. Dân số năm 2004 ước tính là 15.583 người.

Địa lý

Đô thị này có diện tích 44,788 km², mật độ dân số 347,93 người/km².

Các đô thị giáp ranh gồm Guaratinguetá về phía bắc, Aparecida về phía đông nam, Roseira về phía nam và Pindamonhangaba về phía tây.

Thông tin nhân khẩu

Dữ liệu dân số theo điều tra dân số năm 2000

Tổng dân số: 13.605
Urbana: 12.967
Rural: 638
Homens: 6.908
Mulheres: 6.697
Mật độ dân số (người/km²): 305,04

Tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh dưới 1 tuổi (trên một triệu người): 16,97

Tuổi thọ bình quân (tuổi): 70,64

Tỷ lệ sinh (số trẻ trên mỗi bà mẹ): 2,61

Tỷ lệ biết đọc biết viết: 91,70%

Chỉ số phát triển con người (HDI-M): 0,758
Chỉ số phát triển con người - Thu nhập: 0,642
Chỉ số phát triển con người - Tuổi thọ: 0,761
Chỉ số phát triển con người - Giáo dục: 0,870
(Nguồn: IPEADATA)

Sông ngòi
 Sông Paraiba do Sul
Local aonde foi encontrada a imagem da Nossa senhora.

Các xa lộ
 BR-116 / SP-62

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng của đô thị

Đô thị bang São Paulo


title: Cymatium raderi

text:
Cymatium raderi là một loài ốc biển săn mồi, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Ranellidae, họ ốc tù và.

Phân bố

Miêu tả
Chiều dài tối đa của vỏ ốc được ghi nhận là 240 mm.

Môi trường sống
Độ sâu tối thiểu được ghi nhận là 0 m. Độ sâu tối đa được ghi nhận là 46 m.

Chú thích

Tham khảo

Cymatium


title: Đại từ

text:
Trong ngôn ngữ học và ngữ pháp, một đại từ hay đại danh từ (tiếng Latin: pronomen) là một dạng thế thay thế cho một danh từ (hoặc danh ngữ) có hoặc không có từ hạn định, ví dụ: you và they trong tiếng Anh. Ngữ được thay thế được gọi là tiền ngữ (tiếng Anh: antecedent - tổ tiên, quá khứ) của đại từ.

Ví dụ chúng ta xét câu "Lisa gave the coat to Phil." (Lisa đã đưa áo khoác cho Phil). Tất cả ba danh từ trong câu trên (Lisa, the coat, Phil) đều có thể được thay thế bằng đại từ: "She gave it to him." (Cô ấy đã đưa nó cho anh ấy). Nếu như the coat (cái áo khoác), Lisa (cô gái tên Lisa), và Phil (chàng trai tên Phil) đã được nhắc tới trước đó thì người nghe có thể rút ra là các đại từ she (cô ấy), it (nó) và him (anh ấy) nói tới ai/cái gì và do đó họ sẽ hiểu được nghĩa của câu. Nhưng nếu câu "She give it to him." được nói lần đầu tiên để diễn đạt ý và không có đại từ nào có tiền ngữ thì mỗi đại từ đều có thể bị hiểu một cách mập mờ. Đại từ không có tiền ngữ cũng được gọi là đại từ vô tiền ngữ (tiếng Anh: unprecursed). Ngữ pháp tiếng Anh cho phép đại từ có thể có nhiều ứng cử viên tiền ngữ. Quá trình xác định tiền ngữ nào đã được hiểu ngầm được biết đến là giải pháp anaphora.

Các loại đại từ
Dưới đây là danh sách các loại đại từ phổ biến được tìm thấy trong các ngôn ngữ trên thế giới:

1.Đại từ nhân xưng đại diện cho tên người và tên vật:

1.1. Đại từ chủ ngữ được sử dụng khi người/vật là Chủ ngữ của câu hay mệnh đề.

Ví dụ tiếng Anh: I like to eat snacks but she does not. (Tôi thích ăn bim bim, nhưng cô ấy thì không.)

1.1.1. Đại từ ngôi thứ hai hình thức và thân mật (tiếng Anh: T-V distinction (khác biệt T-V)). Ví dụ, vous (ngôi thứ hai lịch thiệp) và tu (ngôi thứ hai thân mật) trong tiếng Pháp. Không có sự khác biệt trong tiếng Anh hiện đại mặc dù tiếng Anh thời Elizabeth có sự khác biệt giữa "thou" (ngôi thứ hai số ít, thân mật) và "you" (ngôi thứ hai hình thức, dạng số nhiều hoặc số ít).

1.1.2. Chúng ta, chúng tôi xác định người nghe có được gộp vào hay không. Các đại từ này trong tiếng Anh không có sự khác biệt (đều là we).

1.1.3. Đại từ tăng cường, còn được gọi là đại từ nhấn mạnh, nhấn mạnh lại một danh từ hoặc đại từ đã được nhắc tới.

Tiếng Anh sử dụng cũng dạng đó cho đại từ phản thân:

Ví dụ: I did it myself (Tôi đã tự mình làm nó.)

So sánh với cách sử dụng phản thân tương phản: I did it to myself (Tôi đã làm nó cho chính mình.)

1.2. Đại từ tân ngữ được sử dụng khi người/vật là tân ngữ của câu/mệnh đề.

Ví dụ tiếng Anh: John likes me but not him. (John thích tôi nhưng không thích anh ấy.)

1.2.1. Đại từ tân ngữ trực tiếp và gián tiếp. Tiếng Anh sử dụng chung một dạng cho cả hai loại đại từ tân ngữ trực tiếp và gián tiếp;

Ví dụ 1: Mary loves him. (him ở đây là tân ngữ trực tiếp), có nghĩa là: Mary yêu anh ấy.

Ví dụ 2: Mary sent him a letter (him ở đây là tân ngữ gián tiếp), có nghĩa là: Mary đã gửi cho anh ấy một bức thư).

Ví dụ 3: Alex loves her. (her ở đây là tân ngữ trực tiếp), có nghĩa là: Alex yêu cô ấy

1.2.2. Đại từ phản thân được sử dụng khi một người/vật tác động lên chính nó.

Ví dụ tiếng Anh: John played with himself., có nghĩa là: John đã chơi với chính anh ấy (hay John đã chơi một mình).

1.2.3. Đại từ tương hỗ chỉ mối quan hệ tương hỗ.

Ví dụ tiếng Anh: They do not like each other. (Họ không thích nhau.)

1.3. Giới đại từ theo sau một giới từ. Trong tiếng Anh không tồn tại các dạng phân biệt;

Ví dụ tiếng Anh: Anna and Maria looked at him. (Anna và Maria đã nhìn vào anh ấy.)

1.4. Đại từ phân biệt được sử dụng trong việc biệt lập hoặc trong các ngữ cảnh ngữ pháp đặc biệt và nhất định khác. Tiếng Anh không có các dạng khác nhau cho các đại từ phân biệt.

Ví dụ tiếng Anh: Who does this belong to? Me. (Cái này thuộc về ai? (về) Tôi.)

1.5. Đại từ hình thức được sử dụng khi các quy tắc ngữ pháp yêu cầu phải có một danh từ (hoặc đại từ) nhưng không yêu cầu bổ sung ngữ nghĩa.

Ví dụ tiếng Anh: It is raining.(dịch từng chữ: Nó đang mưa., dịch nghĩa: Trời đang mưa.)

1.6. Đại từ yếu.

2. Đại từ sở hữu được sử dụng để chỉ sự sở hữu hay quyền sở hữu.

Nếu xét nghĩa một cách nghiêm ngặt, đại từ sở hữu là những từ chỉ đóng vai trò cú pháp của danh từ.

Ví dụ tiếng Anh: Those clothes are mine. (Những quần áo đó là của tôi.)

Mặc dù vậy, thông thường thuật ngữ "đại từ sở hữu" cũng được áp dụng cho tính từ sở hữu (hay từ hạn định sở hữu).

Ví dụ tiếng Anh: I lost my wallet. (Tôi đã đánh mất cái ví của tôi.)

Vì chúng không phải là các đại từ nói chính xác (không thay thế cho một danh từ hoặc danh ngữ), nên một số nhà ngữ pháp đã xếp những thuật ngữ này vào từ loại riêng được gọi là từ hạn định (chúng có vai trò cú pháp gần với tính từ, luôn luôn chính xác hóa một danh từ).

3. Đại từ chỉ định phân biệt người hoặc đối tượng mà chúng chỉ tới ra khỏi các ứng cử viên có khả năng khác.

Ví dụ tiếng Anh: I'll take these. (Tôi sẽ lấy những cái này.)

4. Đại từ bất định chỉ các phạm trù chung của người/vật.

Ví dụ tiếng Anh: Anyone can do that. (Bất cứ ai cũng có thể làm việc đó)

4.1. Đại từ phân chia dùng để chỉ tới những thành viên của một nhóm một cách riêng lẻ hơn là tập hợp.

Ví dụ tiếng Anh: To each his own. (Với mỗi thứ của riêng anh ấy.)

4.2. Đại từ phủ định chỉ sự không tồn tại của người/vật.

Ví dụ tiếng Anh: Nobody thinks that. (Không ai nghĩ thế.)

5. Đại từ quan hệ tham chiếu lùi người/vật đã được nhắc tới trước đó.

Ví dụ tiếng Anh: People who smoke should quit now. (dịch từng chữ: Con người + người mà + đã hút thuốc + nên + bỏ + bây giờ., dịch nghĩa: Người nào hút thuốc thì nên từ bỏ ngay từ bây giờ.)

Đại từ quan hệ bất định có một số tính chất của đại từ quan hệ và đại từ bất định. Nó có một nghĩa là "tham chiếu lùi", nhưng người/vật mà nó chỉ tới chưa được gọi tên rõ ràng trước đó.

Ví dụ tiếng Anh: I know what I like. (dịch từng chữ: Tôi biết cái gì tôi thích; dịch nghĩa: Tôi biết tôi thích gì.)

6. Đại từ nghi vấn hỏi người/vật nào đang được nói tới.

Ví dụ tiếng Anh: Who did that? (Ai đã làm điều đó?)

Trong nhiều ngôn ngữ (ví dụ, tiếng Czech, tiếng Anh, tiếng Pháp, Interlingua, và tiếng Nga), các tập hợp đại từ quan hệ và đại từ nghi vấn gần như đồng nhất. Trong tiếng Anh bạn hãy thử so sánh Who is that? (nghi vấn) (dịch nghĩa: Ai đó?) với I know who that is. (quan hệ) (dịch nghĩa: Tôi biết đó là ai.)

Đại từ và từ hạn định

Đại từ và từ hạn định liên hệ chặt chẽ với nhau, và một số nhà ngôn ngữ học nghĩ rằng đại từ là những từ hạn định thực sự không có danh từ hoặc danh ngữ. Bảng ở bên phải cho thấy liên hệ giữa chúng trong tiếng Anh.

Xem thêm
Trong tiếng Anh
Đại từ nhân xưng tiếng Anh
Đại từ tiếng Anh cổ

Trong các ngôn ngữ khác
Đại từ tiếng Hà Lan cổ
Đại từ tiếng Bungary
Đại từ tiếng Trung Quốc
Ngữ pháp tiếng Hà Lan: Đại từ
Ngữ pháp tiếng Esperanto:Đại từ
Đại từ tiếng Pháp
Đại từ tiếng Đức
Đại từ tiếng Ido
Đại từ tiếng Interlingua
Từ pháp tiếng Ireland: Đại từ
Ngữ pháp tiếng Italia: Đại từ
Đại từ tiếng Nhật Bản
Đại từ tiếng Hàn Quốc
Đại từ tiếng Macedonia
Novial: Đại từ
Đại từ nhân xưng tiếng Bồ Đào Nha
Đại từ tiếng Proto-Indo-European
Đại từ tiếng Sloven
Ngữ pháp tiếng Tây Ban Nha: Đại từ
Đại từ tiếng Việt

Chung
 Anaphora (ngôn ngữ học)
 Cataphora
 Clusivity
 Gender-specific pronoun
 Gender-neutral pronoun
 Generic antecedents
Deixis
Inalienable possession
Phi features
Pro-form
Trò chơi đại từ

Chú thích

Liên kết ngoài

Ngữ pháp
Từ loại


title: Lecteria obscura

text:
Lecteria obscura là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Lecteria
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Semiotopsis

text:
Semiotopsis là một chi bọ cánh cứng trong họ
Elateridae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1887 bởi Candèze.

Các loài
Chi này có các loài:
 Semiotopsis ungulata Candèze, 1887

Chú thích

Tham khảo

Ampedini


title: Jurisdicción de San Zadornil

text:
Jurisdicción de San Zadornil là một đô thị trong tỉnh Burgos, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 110 người.

Tham khảo

Đô thị ở Burgos


title: Callionima nomius

text:
Callionima nomius (tên tiếng Anh: Fan-tailed Bark Moth) là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. It is located miền trung America và the North miền tây Half of South America. Người ta nghi ngờ rằng ấu trùng loài này ăn các cây thuộc họ Apocynaceae.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Life Cycle

Callionima


title: 13733 Dylanyoung

text:
13733 Dylanyoung (1998 RA59) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 14 tháng 9 năm 1998 bởi Nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 13733 Dylanyoung

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: 19818 Shotwell

text:
19818 Shotwell (2000 SB150) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 24 tháng 9 năm 2000 bởi Nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 19818 Shotwell

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 2000


title: Hòn Nghệ

text:
Hòn Nghệ hay còn gọi là Hòn Minh Hoà, là một xã thuộc huyện Kiên Lương, tỉnh Kiên Giang, Việt Nam.

Địa lý
Xã Hòn Nghệ có diện tích 3,47 km², dân số năm 2020 là 2.434 người, mật độ dân số đạt 701 người/km².

Hòn Nghệ là một đảo nhỏ trên vịnh Thái Lan ngoài khơi Kiên Giang. Ở phía nam có đảo nhỏ là Hòn Dung .

Xã Hòn Nghệ bao gồm nhóm đảo trong vịnh Thái Lan, trong đó đảo lớn nhất là đảo Hòn Nghệ.

Đảo cách mũi Hòn Chông khoảng 15 km về phía Tây Nam. Cách quần đảo Bà Lụa 8 km về phía Đông Nam. Cách Rạch Giá 60 km. Đảo có hình bầu dục, chiều dài 2,5 km, rộng 1,6 km, chu vi 7,5 km, diện tích 3,8 km². Đỉnh cao nhất đảo 338 m. Đảo được cấu tạo thành từ đá sa thạch xen lẫn đá vôi karst, phía Bắc của đảo có đá vôi loại tốt dùng để sản xuất xi măng trắng.

Dân cư trên đảo tập trung chính ở ven bờ biển, kinh tế chủ yếu là nghề nuôi trồng và đánh bắt hải sản.

Hành chính
Xã Hòn Nghệ được chia thành 2 ấp: Bãi Chướng, Bãi Nam.

Lịch sử
Sách Gia Định Thành Thông Chí của Trịnh Hoài Đức gọi Hòn Nghệ là Uất Kim Dữ, chu vi 20 dặm ở về phía Nam của trấn Hà Tiên. Đảo hòn Nghệ được người Pháp gọi là Pôlô-Tekere.

Trước đây, xã Hòn Nghệ thuộc huyện Kiên Hải.

Ngày 17 tháng 8 năm 2000, Chính phủ ban hành Nghị định 33/2000/NĐ-CP. Theo đó, chuyển xã Hòn Nghệ về huyện Kiên Lương quản lý.

Du lịch
Phần nội địa của đảo vẫn còn hoang sơ, tập trung nhiều loại động vật phong phú như chim, sóc, kỳ đà...

Địa điểm nổi bật trên đảo:
 Miếu Bà Chúa Xứ và miếu Vinh ông Nam Hải tại bãi Chướng, có trưng bày xương cá ông.
 Chùa Linh Sơn cổ tự, có tượng Phật Bà Nam Hải cao 20m.
 Hang vua Gia Long.

Tàu từ Ba Hòn (Kiên Lương) ra hòn Nghệ mỗi ngày có một chuyến: sáng 8g khởi hành từ hòn Nghệ ra Ba Hòn và quay trở về hòn Nghệ lúc 12g.

Chú thích

Tham khảo

Đảo Việt Nam
Xã, phường, thị trấn hải đảo Việt Nam
Vịnh Thái Lan


title: Charidotella marculenta

text:
Charidotella marculenta là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Boheman miêu tả khoa học năm 1855.

Chú thích

Tham khảo

Charidotella


title: Cầu diệp hoa thưa

text:
Cầu diệp hoa thưa (danh pháp hai phần: Bulbophyllum laxiflorum) là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum. Loài này phân bố hầu khắp Đông Nam Á.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

L
Thực vật Việt Nam
Thực vật Đông Nam Á


title: Bộ Cá chình

text:
Bộ Cá chình (danh pháp khoa học: Anguilliformes; ) là một bộ cá, bao gồm 4 phân bộ, 16 họ, 154 chi và khoảng trên 900 loài. Phần lớn các loài cá chình là động vật săn mồi.

Phần lớn các loài cá chình ưa thích sinh sống trong các vùng nước nông hay ẩn mình dưới đáy biển, đôi khi trong các lỗ. Các lỗ này gọi là lỗ cá chình. Chỉ có họ Anguillidae là di chuyển vào vùng nước ngọt để sinh sống nhưng không sinh sản tại đó. Một vài loài cá chình sinh sống trong các vùng nước sâu (trong trường hợp họ Synaphobranchidae, chúng có thể xuống tới độ sâu 4.000 m (13.123 ft)) hoặc là những loài bơi lội tích cực (họ Nemichthyidae - tới độ sâu 500 m (1.640 ft)). Chúng hoạt đọng vào ban đêm để đi săn mồi

Phân loại
Phân loại dưới đây liệt kê theo FishBase, với phân chia thành 16 họ. Các họ bổ sung được đưa ra trong các hệ thống phân loại khác (như ITIS và Systema Naturae 2000) được ghi phía dưới các họ mà trong hệ thống của FishBase thì chúng được gộp trong họ đó.

Phân bộ và họ

 Phân bộ Anguilloidei
 Anguillidae (cá chình nước ngọt): 2 chi, 23 loài.
 Nemichthyidae (cá chình mỏ dẽ): 3 chi, 9 loài. (trước đây coi là thuộc phân bộ Nemichthyoidei)
 Serrivomeridae (cá chình răng cưa): 2 chi, 11 loài. (trước đây coi là thuộc phân bộ Nemichthyoidei)
 Phân bộ Chlopsoidei
 Chlopsidae (cá chình moray giả): 8 chi, 22 loài.
 Phân bộ Moringuoidei
 Moringuidae (cá chình giun): 2 chi, 15 loài.
 Phân bộ Muraenoidei
 Heterenchelyidae (cá chình bùn): 2 chi, 8 loài.
 Myrocongridae (cá chình đỏ Đại Tây Dương): 1 chi, 5 loài.
 Muraenidae (cá chình moray): 16 chi, 201 loài.
 Phân bộ Synaphobranchoidei
 Synaphobranchidae (cá chình họng xẻ): 12 chi, 38 loài.
 Gộp các họ Dysommidae, Nettodaridae, Simenchelyidae
 Phân bộ Protanguilloidei
 Protanguillidae: 1 chi, 1 loài.
 Phân bộ Congroidei
 Congridae (cá lạc): 30 chi, 195 loài. Có lẽ đa ngành.
 Gộp cả họ Macrocephenchelyidae: 1 chi, 2 loài.
 Derichthyidae (cá chình cổ dài): 2 chi, 3 loài.
 Gộp cả họ Nessorhamphidae.
 Gộp cả họ Colocongridae (chình đuôi ngắn): 1-2 chi, 7-9 loài.
 Muraenesocidae: 6 chi, 15 loài.
 Nettastomatidae (cá chình mỏ vịt): 6 chi, 42 loài.
 Ophichthidae (cá lịch cu, cá chình rắn): 59 chi, 313 loài.

Trong một số phân loại gần đây thì các họ Cyematidae, Eurypharyngidae, Monognathidae, Saccopharyngidae và họ đề xuất năm 2018 là Neocyematidae cũng được gộp trong bộ Anguilliformes như là phân bộ Saccopharyngoidei, nhưng trong một vài hệ thống phân loại trước đây thì chúng được đặt trong bộ Saccopharyngiformes.

Loài gọi là "cá chình điện" hay "lươn điện" (Electrophorus electricus) ở Nam Mỹ không phải là cá chình thật sự.

Phát sinh chủng loài
Phát sinh chủng loài vẽ theo Johnson et al. (2012).

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Cá lịch cu, họ Cá lịch cu Ophychthyidae

Cá thương mại


title: Xylophanes furtadoi

text:
Xylophanes furtadoi là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó được tìm thấy ở Brasil.

Chiều dài cánh trước khoảng 78 mm. There are probably at least three generations with adults recorded vào tháng 6 và tháng 10.

Ấu trùng có thể ăn các loài Rubiaceae và Malvaceae.

Chú thích

Tham khảo

Xylophanes
Động vật Brasil
Động vật đặc hữu Brasil


title: Eleutherodactylus tamsitti

text:
Eleutherodactylus tamsitti là một loài ếch trong họ Leptodactylidae. Chúng là loài đặc hữu của Colombia.
Môi trường sống tự nhiên của nó là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Ramírez Pinilla, M.P., Osorno-Muñoz, M., Rueda, J.V., Amézquita, A. & Ardila-Robayo, M.C. 2004. Eleutherodactylus tamsitti. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Tham khảo

tamsitti
Động vật lưỡng cư Colombia


title: Vịnh Phang Nga

text:
Vịnh Phang Nga có diện tích 400 km², nằm tại Biển Andaman giữa đảo Phuket và lục địa của Bán đảo Mã Lai ở miền Nam Thái Lan. Từ năm 1981, một phần lớn của vịnh này được bảo vệ với tên gọi Vườn quốc gia Ao Phang Nga.

Đảo nổi tiếng nhất trong vịnh có tên gọi là Đảo James Bond (Ko Tapu). Đó là một đảo đá vôi nhọn, nổi tiếng trong phim The Man with the Golden Gun. Một trong các làng gần đó là Ao Luk.

Mô tả

Phang Nga – nơi tập trung những ngọn núi đá vôi khổng lồ, đứng thẳng ngoài biển cả. Một chiếc thuyền lượn quanh những ngọn núi đá vôi này đúng hải trình ra tận các đảo ngoài xa, mặc sức để cho ảo giác của du khách tưởng tượng ra những con thú lớn nhỏ có tính cách giả tưởng do những hình thể của các ngọn núi gợi ra. Một con thuyền vận chuyển du khách khởi hành ngay trước cửa khẩu dòng sông Phang Nga, sẽ đến gần chân núi Khao Kien. Tại đây, có những hang động lớn tối hiện ra, trưng bày những bức tranh tượng thời nguyên thủy, mô tả dáng vẻ bề ngoài về ngưới và thú. Phía tay mặt có hòn đảo đá rộng lớn trải dài ra, gọi là Ko Panyl, nơi đây là một ngôi làng của ngư dân hoàn toàn là tín đồ Hồi Giáo, mảnh đất đứng trên những khe hở và đường rạch đầy nước.

Hang động
Nơi đây là núi đá vôi, những hình dáng của đá vôi tạo nên những hình thú kỳ quái, nổi tiếng nhất là động Tham Lad. Lối vào hang động dài hơn 50 mét, chiếc thuyền lướt qua những nhũ đá khổng lồ. Nhiều tảng đá từ dưới nước nhô lên cao, như là có vị thần cầm thanh kiếm cắt tảng đá thành nhiều lát mỏng.

Tại hang động Tham Nak, ngay lối vào, một hang đá xoắn lại tương tự như con rắn thần Naga. Nhủ đá màu xanh lá cây tràn đầy từ trên đỉnh buông xuống, giống như thác nước đóng băng. Toàn bộ hòn đảo có núi non, ngắm nhìn từ bên ngoài và có dòng nước nhỏ giọt, tạo thành những đường kẻ sọc ngay núi đá vôi.

Xem thêm
Đảo James Bond

Tham khảo

Meher Mc Arthur, Phan Quang Định, tìm hiểu Mỹ thuật Phật giáo, Nhà xuất bản Mỹ thuật.
G.S Nguyễn Tấn Đắc, Văn hóa Đông Nam Á, nhà Xuấn Bản Khoa Học Xã hội.
Trịnh Huy Hóa (biên dịch), đối thoại với các nền văn hóa – Thái Lan, Nhà xuất bản Trẻ.
Vân Khánh – Hương Giang, Đền vàng Wat Prathat, Cẩm nang ẩm thực và khách sạn.
Hoàng Văn Quang (sưu tầm và biên soạn), Hướng dẫn tham quan thủ đô Bangkok – nhà xuất bản Phương Đông.
Đại đức Thích Chân Tính, Lược truyện Đức Phật Thích Ca, nhà xuất bản Tôn Giáo.
Thu Thanh – Pattaya – điểm hẹn lý tưởng, Tiếp thị và gia đình.
Nguyễn Chí Thông – Từ điển Thái Lan -Việt, nhà xuất bản văn hóa thông tin.
Ts. Đỗ Quốc Thông – Giáo trình địa lý du lịch thế giới.
Ts.Trần Văn Thông, Quy hoạch du lịch, Nhà xuất bản giáo dục.
Lê Quốc Vinh (chủ biên) – Hà Bích Liên, Các nhân vật lịch sử trung đại, Nhà xuất bản giáo dục.
Elvis,English – Thai – English, Top. Bk.th
Khumudriemsop,Hi-ed publishing,Spicy Co.ltd.

Vườn quốc gia Thái Lan
Vịnh của Thái Lan
Eo biển Malacca
Địa lý tỉnh Phang Nga


title: Probreviceps rungwensis

text:
Probreviceps rungwensis là một loài ếch trong họ Nhái bầu. Chúng là loài đặc hữu của Tanzania.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vườn nông thôn, và các khu rừng trước đây bị suy thoái nặng nề. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Loader, S., Poynton, J.C. &Howell, K. 2004. Probreviceps rungwensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Probreviceps


title: Acanthoscelides semenovi

text:
Acanthoscelides semenovi là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Lukjanovitsch & Ter-Minassian miêu tả khoa học năm 1954.

Chú thích

Tham khảo

S


title: 282 Clorinde

text:
Clorinde  (định danh hành tinh vi hình: 282 Clorinde) là một tiểu hành tinh điển hình ở vành đai chính. Ngày 28 tháng 1 năm 1889, nhà thiên văn học người Pháp Auguste H. Charlois phát hiện tiểu hành tinh Clorinde khi ông thực hiện quan sát ở Nice và đặt tên nó theo tên nữ anh hùng Clorinda trong sử thi Jerusalem Delivered (1581) (Jerusalem được giải phóng) của thi sĩ Ý Torquato Tasso.

Xem thêm
 Danh sách tiểu hành tinh: 1–1000

Tham khảo

Liên kết ngoài

Clorinde
18890128
Clorinde
Tiểu hành tinh kiểu B (SMASS)
Tiểu hành tinh kiểu BFU:: (Tholen)
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Ramallah

text:
Ramallah (  Rāmallāh) (nghĩa là "đỉnh cao của Chúa") là một thành phố Palestine ở trung tâm Bờ Tây cự ly 10 km (6 dặm) về phía bắc Jerusalem, tiếp giáp với al-Bireh. Nó hiện là thủ đô hành chính tạm thời Chính quyền Quốc gia Palestine. Với dân số gần 25.500 người, Ramallah trong lịch sử là một thị trấn Kitô giáo, nhưng ngày nay Tín đồ Hồi giáo đa số dân số, với một thiểu số Kitô giáo mạnh.

Thành phố kết nghĩa
Ramallah kết nghĩa với:

 Bordeaux, Pháp
 Hounslow, Anh, Vương quốc Anh
 Johannesburg, Nam Africa
 Liège, Bỉ
 Muscatine, Iowa, Hoa Kỳ
 Oxford, Anh, Vương quốc Anh
 Sur, Thổ Nhĩ Kỳ
 Trondheim, Na Uy

Người nổi tiếng

 Paul Ajlouny
 Mahmoud Eid
 Amber Fares
 Jibril Rajoub
 Mosab Hassan Yousef, cựu cư dân

Tham khảo

Thành phố Bờ Tây

Tỉnh Ramallah và al-Bireh
Thủ đô Nhà nước Palestine
Cộng đồng Kitô giáo Palestine
Khởi đầu thế kỷ 16


title: Fissurellidea

text:
Fissurellidea là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Fissurellidae.

Các loài
Các loài trong chi Fissurellidea gồm có:

 Fissurellidea genevievae Dautzenberg, 1929

Chú thích

Tham khảo

Fissurellideini


title: Oncocephala tenax

text:
Oncocephala tenax là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1897.

Chú thích

Tham khảo

Oncocephala


title: Astralium provisorium

text:
Astralium provisorium là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Turbinidae, họ ốc xà cừ.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

 Schepman 1908–1913, The Prosobranchia of the Siboga Expedition; Leyden,E. J. Brill, 1908–13
 Kreipl K. & Dekker H. 2003. A new species of Astralium Link, 1807 (Mollusca, Gastropoda, Turbinidae) from the Philippine Islands. Novapex 4(1): 25–27
 Alf A. & Kreipl K. (2011) The family Turbinidae. Subfamilies Turbininae Rafinesque, 1815 and Prisogasterinae Hickman & McLean, 1990. In: G.T. Poppe & K. Groh (eds), A Conchological Iconography. Hackenheim: Conchbooks. pp. 1–82, pls 104–245.

P


title: Fumane

text:
Fumane là một đô thị ở tỉnh Verona trong vùng Veneto của Ý, có cự ly khoảng 110 km về phía tây của Venice và khoảng 15 km về phía tây bắc của Verona. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 3.908 người và diện tích là 34,3 km².

Đô thị Fumane có các frazioni (các đơn vị trực thuộc, chủ yếu là các làng) Mazzurega, Cavalo, Molina, và Breonio.

Fumane giáp các đô thị: Dolcè, Marano di Valpolicella, San Pietro in Cariano, Sant'Ambrogio di Valpolicella, và Sant'Anna d'Alfaedo.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Verona
Thành phố và thị trấn ở Veneto


title: Acrocercops galeopa

text:
Acrocercops galeopa là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Assam, Meghalaya Ấn Độ. Nó được miêu tả bởi Edward Meyrick năm 1908.

Chú thích

Tham khảo

Acrocercops


title: Bần nữ thán

text:
Bần nữ thán (chữ Nho: 貧女嘆, Lời than của một người con gái nghèo) là một tác phẩm trong văn chương Việt Nam viết theo thể song thất lục bát bằng chữ Nôm.

Tác giả cuốn sách này nay không lưu danh nên Bần nữ thán được liệt vào hạng khuyết danh. Năm sáng tác cũng không được minh xác, có thể vào thế kỷ 18 hoặc muộn hơn, như vào cuối thế kỷ 19 triều Tự Đức nhà Nguyễn.

Tác phẩm dài 216 câu song thất lục bát. Nội dung là tự tình của một người con gái trách số phận vì nghèo túng mà thua thiệt không lấy được người chồng sang cả. Dù vậy đoạn kết vẫn có hậu, vì vẫn tin tưởng đến một ngày mai tươi sáng hơn.

Bần nữ thán từng được dùng làm sách giáo khoa vì có giá trị văn chương và được Phạm Xuân Độ dịch sang Pháp văn do nhà xuất bản Alexandre de Rhodes (Đắc Lộ thư xã) in năm 1945 ở Hà Nội; họa sĩ Mạnh Quỳnh minh họa.

Chú thích

Liên kết
Bản chụp chữ Nôm Bần nữ thán ấn bản năm 1922 trong văn khố Southeast Asia Digital Library

Tác phẩm Nôm
Thơ Việt Nam
Bài thơ Việt Nam


title: Lepetodrilus tevnianus

text:
Lepetodrilus tevnianus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Lepetodrilidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Lepetodrilus


title: Coluzea naxa

text:
Coluzea naxa là một loài ốc biển cỡ lớn, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Turbinellidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Coluzea


title: Crenigomphus denticulatus

text:
Crenigomphus denticulatus là một loài chuồn chuồn ngô thuộc họ Gomphidae. Nó là loài đặc hữu của Ethiopia. Nó bị đe dọa do mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

 Clausnitzer, V. 2005. Crenigomphus denticulatus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 9 tháng 8 năm 2007.

D
Côn trùng Ethiopia
Động vật được mô tả năm 1892


title: 8974 Gregaria

text:
8974 Gregaria (3357 T-2) là một tiểu hành tinh vành đai chính có quỹ đạo vành đai tiểu hành tinh giữa Sao Hỏa và Sao Mộc. Nó được khám phá 25 tháng 9 năm 1973 bởi Cornelis Johannes van Houten và Ingrid van Houten-Groeneveld.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1973


title: Colletes penulatus

text:
Colletes penulatus là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Noskiewicz mô tả khoa học năm 1936.

Chú thích

Tham khảo

Colletes
Động vật được mô tả năm 1936


title: Cassida scymnoides

text:
Cassida scymnoides là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Borowiec miêu tả khoa học năm 1999.

Chú thích

Tham khảo

Cassida


title: Gia Định thành thông chí

text:
Gia Định thành thông chí (嘉定城通志) hay Gia Định thông chí (嘉定通志) là một quyển địa chí của Trịnh Hoài Đức (1765-1825) viết về miền đất Gia Định bằng chữ Nho và chữ Nôm, là một sử liệu quan trọng về Nam Bộ thời nhà Nguyễn.

Bối cảnh biên soạn
Không rõ thời gian Trịnh Hoài Đức biên soạn sách này, một số học giả cho rằng sách này được hoàn thành vào đời Gia Long (1802–1820) và được hiến vào năm Minh Mạng thứ nhất (Canh Thìn, 1820) sau khi triều Nguyễn có chiếu tìm kiếm và thu thập thư tịch cũ. Theo G. Aubaret thì sách được viết vào thời Minh Mạng, khoảng những năm 1830. Dương Bảo Quân, một học giả của trường Đại học Bắc Kinh, thận trọng cho rằng việc biên soạn được tiến hành vào giữa các năm 1820 và 1822.

Cấu trúc và nội dung

Quyển sách này ghi chép rất công phu và tỉ mỉ về núi sông, khí hậu, hành chính, thành trì, cũng như về phong tục tập quán, tính cách và sinh hoạt của dân cư tại vùng đất Gia Định từ thời Nguyễn Hữu Cảnh vào kinh lược đất này từ năm 1698 cho đến những năm đầu thế kỷ 19. Gia Định hay Gia Định thành ban đầu vốn là tên gọi để dùng toàn bộ khu vực miền Nam Việt Nam. Cho nên bộ sách viết về cả miền Gia Định, hay Nam Bộ xưa. Nguyên bản (bản khắc gỗ) hiện nay không thấy, nhưng theo bản chép tay lưu tại thư viện Viện sử học Việt Nam (ký hiệu HV. 151 (1-6)) thì sách gồm toàn bộ sáu quyển, đóng làm 3 tập khổ 17x30cm, chữ hàng 8 (8 cột), mỗi hàng 21 chữ. Mỗi quyển viết về một phương diện khác nhau.

Quyển I- Tinh dã chí
 Gồm 6 tờ: Quyển này viết về vị trí đất Gia Định so với các vì sao theo thiên văn cổ cũng như phân tích khí hậu vùng đất này. Tác giả căn cứ vào các thiên văn chí và địa lý chí của sách, sử Trung Quốc như Chu lễ sớ, Tiền Hán thư, Đường thư, Nam Việt chí, Tinh kinh... xác định các đất Ngô, Việt và Dương Châu đối với các vì sao để suy ra vị trí của đất Gia Định về mặt thiên văn. Đào Duy Anh đánh giá phần này không có giá trị thiết thực,
 Phần phụ về khí hậu thì có phần thiết thực hơn, mặc dù vẫn ảnh hưởng căn bản của Hán học.

Quyển II- Sơn xuyên chí
 Gồm 90 tờ: Mô tả núi, sông Gia Định theo từng trấn:
Trấn Biên Hòa:
Trấn Phiên An
Trấn Định Tường
Trấn Vĩnh Thanh
Trấn Hà Tiên
Tên các núi, sông được ghi bằng chữ Hán và chú thêm chữ Nôm, rất tiện lợi cho việc tra cứu, không như các sách địa chí từ thời Minh Mạng trở về sau chỉ chép tên dịch nghĩa bằng chữ Hán.

Quyển III- Cương vực chí
 Gồm 85 tờ: Chép lịch sử khai phá vùng đất Gia Định của các chúa Nguyễn, dẫn nhiều từ Phủ biên tạp lục của Lê Quý Đôn, có những tài liệu độc đáo về các cuộc gặp giữa các chúa Nguyễn và các vua Cao Miên.
 Phần sau chép về cương vực đất Gia Định và các trấn với danh sách các phủ, huyện, tổng, xã, thôn, lân. Phần về trấn Hà Tiên có những tư liệu độc đáo về quan hệ với Cao Miên và Xiêm La.

Quyển IV- Phong tục chí
 Gồm 18 tờ: Nói về các tập tục, cách ăn mặc, nhà cửa, tín ngưỡng, lễ tết, hội hè trong toàn cõi Gia Định, và những phong tục đặc sắc của mỗi trấn.

Quyển V- Vật sản chí
 Gồm 25 tờ: Nói về nông sản, tình tình ruộng đất, giống lúa và hoa màu, lâm sản, thổ sản, thủy sản... của đất Gia Định.

Quyển VI- Thành trì chí
Gồm 45 tờ: Giới thiệu về vị trí, giới hạn, quy mô các thành, trấn và huyện lỵ, đồn, lũy, đền, chùa, cầu, chợ, phố xá.

Các bản dịch

Nội dung bộ sách viện dẫn nhiều sách cổ Trung Quốc, và sử dụng nhiều chữ Nôm, cũng như các tên riêng, thổ ngữ, tập tục tại các địa phương. Điều này thể hiện tác giả là một nhà Hán học uyên thâm và hiểu rõ vùng đất mà ông sinh sống. Đồng thời việc dịch tập sách này cũng đòi hỏi kỹ năng dịch chữ Hán và chữ Nôm sang chữ quốc ngữ, và phải am hiểu về các tên gọi và phong tục của miền Nam, nhất là tên các địa danh bằng chữ Nôm. Hơn nữa, một số bản chép tay còn sót lại cũng chứa đựng không ít sai sót gây khó khăn cho các dịch giả.

Sau khi thực dân Pháp đặt chân tới Nam Kỳ, Bộ Hàng hải và Thuộc địa Pháp đã yêu cầu Gabriel Aubaret dịch sách này sang tiếng Pháp để họ nắm tình hình thổ địa và nhân dân vùng đất Nam Bộ, phục vụ cho công cuộc chinh phục của họ. Bản dịch này được Imprimerie Impériale ("Nhà in Đế quốc") xuất bản năm 1863 tại Paris với tựa đề Histoire et description de la Basse Cochinchine (chuyển tự từ chữ Hán thành Gia-dinh-Thung-chi). Bản dịch này không theo đúng kết cấu của nguyên tác, mục đích phục vụ cho độc giả người Pháp và thực dân Pháp. Các khu vực hành chính không được dịch vì dịch giả này cho rằng chúng đã lạc hậu, hơn nữa lại quá khó dịch vì lúc bấy giờ thực dân Pháp mới chỉ xâm lược ba tỉnh miền Đông, ông ta chưa có điều kiện thực địa để đối chiếu với tên gọi tại các địa phương bằng chữ Nôm. Thay vào đó, ông thay bằng một bảng phụ lục những khu vực hành chính thời Tự Đức. Đào Duy Anh đánh giá tác giả sách này có phiên âm sai các tên riêng, tuy nhiên không nhiều, và khuyết điểm nghiêm trọng nhất của bản dịch là dịch sai do dịch giả không hiểu vững vàng Hán văn.

Vào những năm 1964, các nhà Hán học thuộc Ban Cổ sử của Viện Sử học Việt Nam bao gồm Đỗ Mộng Khương và Nguyễn Ngọc Tỉnh đã dịch sang chữ Quốc ngữ sách này, với sự hiệu đính và chú thích của Đào Duy Anh. Bản dịch này dựa theo một bản chép tay từ thư viện của Viện Sử học, có sự đối chiếu với bản của Thư viện Khoa học trung ương, cũng như bản dịch của Gabriel Aubaret và các sách có liên quan, như Phủ Biên tạp lục, Đại Nam thực lục tiền biên, Đại Nam nhất thống chí. Tuy nhiên bản dịch này chỉ được lưu truyền nội bộ tại Viện Sử học dưới dạng bản đánh máy. Mãi sau này, Nhà xuất bản Giáo dục mới tiến hành biên tập lại và xuất bản vào tháng 12 năm 1998 dưới dạng sách bìa cứng, gồm bản dịch và toàn bộ bản chép bằng chữ Hán Nôm. Bản dịch này đã đáp ứng được nhu cầu thực tế, làm tài liệu tốt cho nghiên cứu, và giáo dục trong nhà trường; nhân dịp các tỉnh thành Nam Bộ kỷ niệm 300 năm hình thành và phát triển. Tuy thế, bản dịch này cũng nhầm khi dịch các tên địa danh như nhầm Láng Thé thành Lãng Đế, Cần Giuộc thành Cần Dọt; hay "tư võ (tư mã) giặc Trần Tuấn" dịch nhầm thành "quân giặc là Võ Trần Tuấn".

Tại miền Nam Việt Nam, nhóm Tu Trai Nguyễn Tạo đã dịch và xuất bản sách này vào năm 1972. Đây là bản thông dụng nhất tại miền Nam Việt Nam trước năm 1975. Tuy nhiên, bản dịch này cũng có nhiều sai sót.

Năm 1991, tại Trịnh Châu, Trung Quốc, Nhà xuất bản sách cổ Trung Châu đã cho xuất bản một bộ gồm ba quyển sách sử của Việt Nam là Gia Định thành thông chí, Lĩnh Nam trích quái, và Hà Tiên trấn Hiệp trấn Mạc thị gia phả, bằng chữ Trung giản thể, do Đái Khả Lai biên dịch và Dương Bảo Quân hiệu chú.

Năm 2004, Lý Việt Dũng đã tổng hợp và điều chỉnh các sai sót của các bản dịch trước thành 6 nhóm: nhầm địa danh, nhầm nhân danh, nhầm tên sản vật, nhầm nghĩa Hán văn, chép sai hoặc thiếu, lỗi mo-rát, sau đó biên dịch lại, chú giải, được Huỳnh Văn Tới hiệu đính, giới thiệu và Nhà xuất bản Tổng hợp Đồng Nai tái bản.

Đánh giá
Bộ sách được xem là một trong những công trình nghiên cứu đặc sắc nhất thời nhà Nguyễn, được người đương thời đánh giá cao và tin cậy vào độ sử liệu của chúng, và coi như một tác phẩm kinh điển và ở khía cạnh nào đó là tác phẩm chính thức về Nam Bộ dưới góc độ địa lý và lịch sử, quan lại Nam Bộ hầu như đều phải nắm rõ sách này. Các sử gia triều Nguyễn đã dựa vào sách này để soạn các bộ: Đại Nam thực lục (Tiền biên), Đại Nam liệt truyện (Tiền biên), Đại Nam nhất thống chí (phần Lục tỉnh Nam bộ). Năm 1862, sau khi thực dân Pháp chiếm được ba tỉnh miền Đông Nam kỳ gồm Gia Định, Định Tường, Biên Hòa đã tổ chức biên dịch ngay sách này thành tiếng Pháp để phục vụ cho công cuộc khai thác thuộc địa của họ. Tại Trung Quốc, sách này cũng được xuất bản cùng với Lĩnh Nam trích quái, và Hà Tiên trấn Hiệp trấn Mạc thị gia phả năm 1991 nhằm giúp hiểu rõ hơn về lịch sử di dân sang Việt Nam của người Trung Quốc vào đầu thời nhà Thanh.

Gia Định thành thông chí là sách đầu tiên mô tả kỹ lưỡng sông núi miền Nam, cũng như mô tả kỹ càng các khu vực hành chính Gia Định từ trấn, phủ tới thôn, lân; các sách địa chí đời sau, như Đại Nam nhất thống chí ở đời Tự Đức cũng không mô tả kỹ hơn. Tên các núi, sông được ghi bằng chữ Hán và chú thêm chữ Nôm, rất tiện lợi cho việc tra cứu, không như các sách địa chí từ thời Minh Mệnh trở về sau chỉ chép tên dịch nghĩa bằng chữ Hán, ví dụ Chợ Củi chép thành Sài Thị. Trong chương Phong tục, tác giả đã kỹ lưỡng trong việc chú giải cách phiên âm chữ Nôm của mình: Nếu gặp quốc âm hay tên địa phương thì cũng lấy trong sách chữ Hán có âm y hệt hay na ná rồi thêm vào trên đầu hay bên hông trái, khi thì bộ sơn để chỉ chữ thuộc núi non, bộ điểu thuộc chim chóc, bộ mộc thuộc cây cối, bộ thảo thuộc hoa cỏ....

Tuy vậy, tác giả ảnh hưởng căn bản của Hán học nên dựa vào khá nhiều vào thư tịch Hán văn khi phân tích hay mở đầu các chương, Đào Duy Anh đánh giá những phần này ít có giá trị thiết thực, chẳng hạn như phần về thiên văn.

G. Aubaret phê phán tác giả thiếu hiểu biết về khoa học khi cho rằng bệnh sốt rét phổ biến ở đất Gia Định là do khí hậu.

Chú thích

Tham khảo

 .
 .
 .
 .
 .

Liên kết ngoài
Gia Định thành thông chí (phần 1) , (phần 2) , (phần 3) , (phần 4) . Bản dịch sang quốc ngữ của Lý Việt Dũng, Nhà xuất bản Tổng hợp Đồng Nai.
Bản dịch của Trần Kinh Hòa trên Nam Dương Học Báo (1956).
Bản in khắc gỗ lưu trữ tại thư viện Gallica https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10093307r
Bản dịch của Lý Việt Dũng: https://cvdvn.net/2018/05/23/gia-dinh-thanh-thong-chi-trinh-hoai-duc/

Trịnh Hoài Đức
Địa chí
Sách lịch sử Việt Nam
G
Lịch sử Việt Nam thời Nguyễn
Lịch sử Đàng Trong
Quốc sử quán (triều Nguyễn)


title: Xenophyllum acerosum

text:
Xenophyllum acerosum là một loài thực vật có hoa thuộc họ Asteraceae.
Loài này chỉ có ở Ecuador.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng cây bụi khô khu vực nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

 Montúfar, R. & Pitman, N. 2003. Xenophyllum acerosum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 7 năm 2007.

Xenophyllum
Thực vật Ecuador


title: Triclisia lanceolata

text:
Triclisia lanceolata là một loài thực vật thuộc họ Menispermaceae. Loài này có ở Cameroon và Cộng hòa Dân chủ Congo. Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Tham khảo

 Pollard, B.J. 2004. Triclisia lanceolata. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Triclisia


title: Anthomyzidae

text:
Anthomyzidae là một họ các loài ruồi màu vàng đến đen, có kích thước nhỏa. Có ít hơn 100 loài thuộc họ này được biết đến, chủ yếu ở châu Âu. Có 20 loài trong họ này.

Đọc thêm
Jindřich Roháček, 1996. Revision of miền Cổ bắc Stiphrosoma, bao gồm the Anthomyza-laeta group (Diptera, Anthomyzidae). Eur. J. Entomol. 93:89-120, ISSN 1210-5759 European Journal of Entomology

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Anthomyzidae
Họ côn trùng