title: Kerala

text:
Kerala, tên cũ là Keralam, là một bang thuộc miền Nam Ấn Độ. Bang được thành lập ngày 1 tháng 11 năm 1956 theo Đạo luật Tái tổ chức Bang, theo đó những vùng nói tiếng Malayalam tập hợp thành bang Kerala. Kerala rộng hơn 38.863 km², tiếp giáp bang Karnataka về phía bắc và đông bắc, bang Tamil Nadu về phía đông và nam, và biển Laccadive về phía tây. Theo thống kê năm 2011, Kerala có 33.387.677 dân, là bang đông dân thứ mười ba tại nước này. Bang được chia làm 14 huyện, trong đó có thủ phủ Thiruvananthapuram. Tiếng Malayalam là ngôn ngữ phổ biến nhất và cũng là ngôn ngữ chính thức của bang.

Từ khoảng năm 3000 trước Công nguyên, vùng đất Kerala đã nổi tiếng là nơi buôn bán gia vị sầm uất. Trong giai đoạn từ thế kỉ 3 trước Công nguyên cho đến thế kỉ 12 sau Công nguyên, Kerala thuộc Chera, một vương quốc quan trọng ở miền Nam Ấn Độ và thường có xung đột với các nước láng giềng Chola và Pandya. Đến thế kỉ 15, người Bồ Đào Nha đã đặt chân đến Kerala với mục đích tìm kiếm các loại gia vị được người châu Âu ưa chuộng, từ đó dẫn đến việc vùng đất Kerala và sau này là cả Ấn Độ trở thành thuộc địa của thực dân châu Âu. Đến khi Ấn Độ giành được độc lập năm 1949, vương quốc Travancore và thành phố Cochin gia nhập Cộng hòa Ấn Độ, Travancore-Cochin trở thành một bang năm 1949. Năm 1956, bang Kerala chính thức được thành lập bằng cách kết hợp phần lớn bang Travancore-Cochin cũ với huyện Malabar và huyện Kasaragod.

Trong các bang của Ấn Độ, Kerala nổi bật về mặt nhân khẩu với một số đặc điểm sau: chỉ số phát triển con người (HDI) cao nhất, đạt 0,790 năm 2011 (so với mức trung bình cả nước 0,513); tỷ lệ biết chữ cao nhất, 93,91% năm 2011 (trung bình cả nước là 74,04%); tuổi thọ trung bình cao nhất, 77 tuổi năm 2004 (trung bình cả nước là 63,5 tuổi); và tỷ lệ giới tính nữ trên nam cao nhất, 1084 nữ trên 1000 nam năm 2011 (trung bình cả nước là 940 nữ trên 1000 nam). Trong thập niên 1970 và 1980, kinh tế các nước Ả Rập vùng Vịnh phát triển mạnh đã thu hút một số lượng lớn người lao động Kerala di cư sang các nước này, dẫn đến hệ quả ngày nay kinh tế bang Kerala phụ thuộc vào nguồn kiều hối từ cộng đồng Kerala ở nước ngoài. Ấn Độ giáo là tôn giáo phổ biến nhất tại Kerala, bên cạnh Hồi giáo và Kitô Giáo.

Kerala là bang sản xuất hồ tiêu và cao su quan trọng của Ấn Độ. Dừa, chè, cà phê, hạt điều và các loại gia vị chiếm vai trò lớn trong nền nông nghiệp của bang cùng với hoạt động khai thác thủy sản nhờ đường bờ biển dài gần 600 km. Kerala có ngành truyền thông phát triển với các đầu báo phát hành bằng 9 thứ tiếng, chủ yếu là tiếng Anh và tiếng Malayalam. Kerala cùng là địa điểm du lịch nổi tiếng của Ấn Độ với những hồ nước, đầm phá, bãi biển đẹp, cảnh quan nhiệt đới xanh tươi và hình thức du lịch chữa bệnh Ayurveda.

Tên gọi
Có nhiều cách giải thích khác nhau về tên gọi Kerala. Một trong số những giả thuyết phổ biến cho rằng cái tên Kerala bắt nguồn từ chữ kera (cây dừa trong tiếng Malayalam) và alam (nghĩa là đất), do vậy Kerala có nghĩa là miền đất của cây dừa. Đây cũng chính là một tên hiệu được sử dụng phổ biến ngày nay bởi dừa là loài cây mọc nhiều và quen thuộc trong đời sống của người dân tại đây.

Tên gọi Kerala lần đầu tiên được ghi nhận trong một bản khắc bằng đá từ thời hoàng đế Ashoka (274-237 trước Công nguyên). Văn bản đó nhắc đến một nhà cai trị ở địa phương bằng từ Keralaputra (có nghĩa là người con của Chera trong tiếng Phạn). Thông tin này mâu thuẫn với giả thuyết phổ biến cho rằng chữ kera bằt nguồn từ cây dừa. Một giải thích khác lại cho rằng Kerala xuất phát từ chữ hồ nước trong một ngôn ngữ cổ tổ tiên của tiếng Malayalam và tiếng Tamil ngày nay.

Tên gọi Kerala cũng xuất hiện trong tập thánh ca Rigveda của Ấn Độ cổ, cũng như trong hai bộ sử thi nổi tiếng Ramayana và Mahabharata. Tấm bản đồ Hy Lạp-La Mã Periplus Maris Erythraei gọi vùng đất này là Celobotra.

Lịch sử

Thời tiền sử

Một phần đáng kể Kerala có thể từng nằm dưới mặt biển từ thời xa xưa, với việc những hóa thạch sinh vật biển được tìm thấy tại khu vực gần Changanacherry (miền nam Kerala) đã củng cố thêm cho giả thuyết này.

Những phát hiện khảo cổ học tại Kerala bao gồm các mộ đá của thời đồ đá mới tại Marayur, huyện Idukki mà người dân địa phương gọi chúng là "muniyara", từ này xuất phát từ muni (nhà tu hành hay nhà hiền triết) và ara (mộ đá). Bên cạnh đó, có những bảng khắc đá trong nhóm hang Edakkal, Wayanad có niên đại từ năm 6000 TCN. Các nhà khảo cổ cũng phát hiện những vùng di tích thời đồ đá giữa và đồ đá mới tại Kerala; và nghiên cứu khảo cổ học chỉ ra rằng xã hội và văn hóa Kerala đã phát triển ngay từ thời đại đồ đá cũ. Sự tiếp xúc bên ngoài đã góp phần vào sự hình thành văn hóa này; và sau thời kỳ đồ đá, có khả năng người dân Kerala đã có những tiếp xúc với văn minh lưu vực sông Ấn vào cuối thời đại đồ đồng và đầu thời đại đồ sắt.

Thời cổ đại

Theo những ghi chép của người Sumer cổ đại, Kerala đã xuất khẩu gia vị với quy mô lớn từ năm 3000 trước Công nguyên và cho đến ngày nay, Kerala vẫn giữ được vị thế này với tên hiệu "vườn gia vị của Ấn Độ". Sự phong phú về gia vị của Kerala đã thu hút các thương nhân từ Babylon, Assyria và Ai Cập đến buôn bán từ thiên niên kỉ 3 và 2 trước Công nguyên. Vào thời hoàng đế Ashoka, vùng đất với tên gọi Keralaputra là một trong bốn vương quốc cổ đại của miền Nam Ấn Độ cùng với Chola, Pandya, và Satiyaputra. Keralaputra được coi là tên gọi khác của vương quốc Chera, vương triều lớn đầu tiên cai trị miền đất Kerala.

Vào thiên niên kỉ 1 trước Công nguyên, vùng bờ biển Kerala đóng vai trò quan trọng trong giao thương với Hy Lạp và La Mã nhờ mặt hàng gia vị, đặc biệt là hồ tiêu. Vương quốc Chera cũng duy trì các mối quan hệ thương mại với Trung Quốc, Tây Á và Ai Cập thông qua Con đường tơ lụa trên biển.

Do thương mại phát triển, nhiều thương nhân từ Tây Á và Nam Âu đã thành lập các điểm buôn bán, thậm chí định cư và kết hôn với cư dân bản địa tại Kerala. Những thương nhân này mang theo tôn giáo của họ đến Kerala, khiến vùng đất này tiếp xúc với nhiều tôn giáo nước ngoài từ rất sớm. Bang Kerala có Cheraman Juma (xây năm 629) là nhà thờ Hồi giáo đầu tiên của Ấn Độ và Paradesi (xây năm 1569) là hội đường Do Thái giáo cổ nhất còn hoạt động trong toàn khối Thịnh vượng chung Anh.

Thời trung đại

Trong thời kỳ của vương quốc Chera thứ hai (800-1102), triều đại Kulasekhara cai trị một lãnh thổ bao gồm toàn bộ Kerala ngày nay và một phần của bang Tamil Nadu. Trong thời kỳ này, Kerala chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của nghệ thuật, văn học, thương mại và phong trào Bhakti của Ấn Độ giáo. Một điểm đáng chú ý là bắt đầu từ thế kỉ 7, bản sắc văn hóa và ngôn ngữ của người Kerala đã dần tách biệt với người Tamil. Toàn vương quốc được chia thành các tỉnh, đứng đầu là các lãnh chúa (gọi là "naduvazhi"). Mỗi tỉnh lại chia thành nhiều đơn vị nhỏ hơn gọi là "desam" và được cai trị bởi các quan ("desavazhi").

Trong thế kỉ 11, chiến tranh liên miên với vương quốc Chola láng giềng khiến ngoại thương của vương quốc suy giảm. Cũng trong thời kỳ này, Phật giáo và Kỳ na giáo chấm dứt sự tồn tại ở Kerala và cấu trúc xã hội ở đây bị chia rẽ thành các đẳng cấp. Năm 1102, vương triều Kulasekhara của Chera sụp đổ khi bị hai nước Pandya và Chola đồng loạt tiến đánh.

Sang thế kỉ 14, vua Ravi Varma Kulashekhara của vương quốc Venad tại miền nam Kerala thống nhất được miền Nam Ấn Độ trong một thời gian ngắn ngủi. Sau khi ông mất, đất nước lại tan vỡ và vùng đất Kerala bị phân thành 30 tiểu quốc đánh lẫn nhau, trong đó hùng mạnh nhất là vương quốc Samuthiri ở miền bắc, Kochi ở miền trung, và Venad ở miền nam.

Vào thế kỉ 18, vua Marthanda Varma của xứ Travancore dùng quân đội đánh dẹp và thống nhất được miền nam của bang Kerala ngày nay, rồi đạt được thỏa thuận hòa bình với người cai trị của Kochi. Tiểu vương quốc Travancore sau này sẽ nằm trong Raj thuộc Anh, trở thành tiền thân của miền nam bang Kerala ngày nay. Còn tiền thân miền bắc của Kerala là huyện Malabar thì lại nằm dưới sự cai trị trực tiếp của thực dân Anh.

Thời thuộc địa

Người Ả Rập nắm độc quyền việc buôn bán gia vị giữa Ấn Độ và châu Âu trong suốt giai đoạn Trung kỳ Trung Cổ và Hậu kỳ Trung Cổ. Tuy nhiên, thế độc quyền đó dần suy yếu khi người châu Âu bước vào Thời đại Khám phá với những chuyến hải trình sang phương Đông để săn tìm gia vị, đặc biệt là hồ tiêu. Năm 1498, Vasco Da Gama cập cảng thành phố Kozhikode ở Kerala, dẫn đến sự thống lĩnh của người Bồ Đào Nha trong thương mại với phương Đông.

Ban đầu, vua của Kozhikode cho phép người Bồ Đào Nha buôn bán với cư dân địa phương và thu được những khoản lợi nhuận to lớn. Nhưng sau đó, việc Bồ Đào Nha tấn công người Ả Rập trong địa phận vương quốc đã khiến vua Kozhikode nổi giận. Do đó, Bồ Đào Nha về sau đã liên minh với vương quốc địch thủ của Kozhikode là Kochi. Năm 1505, Bồ Đào Nha chỉ định Francisco de Almeida làm phó vương Ấn Độ thuộc Bồ Đào Nha và lập thủ phủ tại Kochi thay vì Kozhikode là nơi đầu tiên họ đặt chân đến. Người Bồ Đào Nha nhanh chóng xây dựng một vài pháo đài ở Ấn Độ nhưng sau đó bị quân Kozhikode đánh bại.

Lợi dụng mâu thuẫn giữa hai vương quốc Kozhikode và Kochi, Công ty Đông Ấn Hà Lan nhanh chóng hất cẳng người Bồ Đào Nha để kiểm soát thương mại tại vùng đất Kerala. Sau đó, đến lượt người Hà Lan lại mắc vào giao tranh với vua Marthanda Varma của vương quốc Travancore. Năm 1741, quân Travancore đánh bại Hà Lan trong trận Colachel và chấm dứt tham vọng thuộc địa của Hà Lan tại Ấn Độ. Nước Travancore sáp nhập các vương quốc láng giếng và vươn lên thành một thế lực mạnh tại Kerala.

Năm 1766, vua Hyder Ali của vương quốc Mysore tấn công miền bắc Kerala. Con trai và người thừa kế Mysore của ông là Tippu Sultan giao chiến với Công ty Đông Ấn Anh nhưng sau đó thất bại và phải nhượng huyện Malabar và Dakshina Kannada cho người Anh vào thập niên 1790. Công ty Đông Ấn nhanh chóng biến các tiểu vương quốc trong vùng trở thành xứ phụ thuộc: Kochi năm 1791 và Travancore năm 1795. Vào cuối thế kỉ 18, toàn bộ vùng đất Kerala nằm dưới sự cai trị của thực dân Anh hoặc trực tiếp hoặc gián tiếp qua các tiểu vương.

Đầu thế kỉ 20, tại Kerala diễn ra một số phong trào đấu tranh nổi bật. Năm 1921, cuộc nổi dậy Malabar diễn ra tại miền bắc Kerala khi người Hồi giáo Mappila chống lại người Anh và giới cai trị Ấn Độ giáo. Tại Travancore ở miền nam Kerala, phong trào đấu tranh chống bất công xã hội đã dẫn đến việc thông qua một đạo luật năm 1936, cho phép người dân của tất cả mọi đẳng cấp được bước chân vào đền thờ Hindu.

Thời hiện đại
Sau sự chia cắt Ấn Độ thành hai nước Ấn Độ và Pakistan vào năm 1947, vương quốc Travancore và thành phố cảng Kochi cùng gia nhập Ấn Độ và được ghép thành bang Travancore-Cochin. Ngày 1 tháng 11 năm 1956, Đạo luật Tái tổ chức Bang chính thức thành lập bang Kerala bằng cách kết hợp phần lớn bang Travancore-Cochin (ngoại trừ 4 đơn vị hành chính gọi là taluk được sáp nhập vào bang Tamil Nadu) với huyện Malabar và huyện Kasaragod. Năm 1957, người dân Kerala bầu ra chính phủ do Cộng sản lãnh đạo đầu tiên tại Ấn Độ do E. M. S. Namboodiripad lãnh đạo. Chính phủ của ông sau đó tiến hành tái phân bổ đất đai và các cải cách giáo dục.

Địa lý

Bang Kerala nằm giữa biển Laccadive và dãy núi Ghats tây và có đường bờ biển dài 590 km. Trên bản đồ, Kerala là một dải đất hẹp nằm dọc theo bờ biển phía tây nam của Ấn Độ với bề rộng dao động từ 11 đến 121 km.

Phía đông của bang Kerala là vùng núi Ghats tây với những dãy núi cao và hiểm trở, địa hình bị chia cắt mạnh. Đây là nơi xuất phát chính của các con sông thuộc Kerala. Dãy Ghats tây được ví như một bức tường lớn chia cắt Kerala với bang Tamil Nadu ở phía đông và chỉ bị gián đoạn ở khu vực đèo Palakkad. Dãy Ghats tây cao trung bình 1.500 m với một số đỉnh núi có thể cao đến 2.500 m. Anamudi là ngọn núi cao nhất Kerala và cả miền Nam Ấn Độ với chiều cao là 2.695 m.

Ngược lại với phía đông, vùng bờ biển miền tây Kerala có địa hình tương đối thấp và bằng phẳng. Vùng đầm phá Kerala là thắng cảnh nổi bật của bang với một hệ thống đầm phá, sông hồ và kênh rạch nước lợ được kết nối với nhau dày đặc. Hồ Vembanad là hồ nước lớn nhất Kerala và rộng tới 200 km². Mặc dù chỉ chiếm 1% diện tích Ấn Độ nhưng Kerala sở hữu tới 8% đường giao thông thủy của nước này.

Kerala có tổng cộng 44 con sông, 41 sông chảy về phía tây còn 3 sông chảy về phía đông. Trong số đó những con sông dài nhất là sông Periyar (244 km), sông Bharathapuzha (209 km) và sông Pamba (176 km). Độ dài trung bình các con sông ở Kerala là 64 km, hầu hết là sông nhỏ và phụ thuộc vào nước mưa do gió mùa mang đến. Sông ngòi ở Kerala dễ chịu tác động từ các hoạt động khai thác khoáng sản và cát của con người. Những thiên tai mà Kerala thường gặp phải bao gồm lở đất, lũ lụt và hạn hán. Bang Kerala cũng chịu nhiều thiệt hại trong trận động đất và sóng thần Ấn Độ Dương 2004.

Khí hậu
Kerala có khí hậu xích đạo. Bang có nhiệt độ cao quanh năm với nhiệt độ trung bình năm dao động trong khoảng 25,0-27,5 °C ở vùng đồng bằng ven biển phía tây và 20,0-22,5 °C ở vùng núi phía đông. Bang này có khoảng 120-140 ngày mưa mỗi năm. Khí hậu của Kerala ẩm do chịu ảnh hưởng của biển và hai đợt gió mùa tây nam và đông bắc. Khoảng 65% lượng mưa của Kerala được ghi nhận trong thời gian từ tháng 6 đến tháng 8 khi gió mùa tây nam hoạt động. Dãy Ghats tây có ảnh hưởng lớn đến khí hậu của bang Kerala. Khi gió mùa tây nam từ biển Ả Rập thổi vào Ấn Độ, nó va phải dãy núi cao chắn ở miền đông Kerala và khiến bang này trở thành nơi đầu tiên ở Ấn Độ nhận được mưa. Trong khi đó, gió mùa đông bắc thổi xuống từ miền bắc Ấn Độ cũng mang đến hơi ẩm do nó đi qua vịnh Bengal. Tuy nhiên, dãy Ghats tây lại ngăn gió mùa đông bắc xuống tới Kerala nên lúc này chỉ một phần nhỏ của bang ở phía nam là nhận được mưa. Lượng mưa trung bình hàng năm của Kerala là 2.923 mm.

Hành chính

Toàn bộ bang Kerala được chia thành 14 huyện. Các huyện lại được chia thành 75 xã ("taluk") và dưới xã là 1453 làng.

Danh sách 14 huyện của bang Kerala:

Alappuzha
Ernakulam
Idukki
Kannur
Kasaragod
Kollam
Kottayam
Kozhikode
Malappuram
Palakkad
Pathanamthitta
Thiruvananthapuram
Thrissur
Wayanad

Chính trị

Theo Hiến pháp Ấn Độ, chính quyền bang Kerala được tổ chức theo thể chế Đại nghị với hình thức dân chủ đại nghị. Mọi công dân đều được hưởng quyền phổ thông đầu phiếu.

Chính quyền bang Kerala được tổ chức thành ba nhánh:

 Lập pháp: Nghị viện của Kerala có hình thức đơn viện (chỉ có một viện duy nhất) được gọi là Niyamasabha. Người dân Kerala bầu ra 140 ghế trong Nghị viện. Sau đó, các đại biểu trúng cử tiếp tục bầu ra Chủ tịch và Phó chủ tịch Nghị viện. Mỗi phiên họp Nghị viện đều có sự tham gia của Chủ tịch Nghị viện và trong trường hợp người này vắng mặt thì Phó chủ tịch sẽ thay thế. Bang Kerala có 20 ghế trong Lok Sabha và 9 ghế trong Rajya Sabha của Quốc hội Ấn Độ.
 Hành pháp: Thống đốc Kerala là nguyên thủ của bang và do Tổng thống Ấn Độ bổ nhiệm. Đứng đầu hệ thống hành pháp của Kerala là chức Thủ tịch Bộ trưởng (Chief Minister). Chức vụ này do Thống đốc chỉ định lãnh đạo của đảng chiếm đa số trong Nghị viện nắm. Hội đồng Bổ trưởng cũng được thống đốc chỉ định với sự tham vấn của Thủ tịch Bộ trưởng. Nhánh hành pháp của Kerala được đặt tại thủ phủ Thiruvananthapuram.
 Tư pháp: bao gồm Tòa cấp cao Kerala và hệ thống các toà án cấp dưới. Tòa cấp cao của Kerala được đặt tại thành phố Kochi, bao gồm 1 thẩm phán trưởng, 23 thẩm phán thường trực và 7 thẩm phán lâm thời. Tòa cấp cao Kerala có thẩm quyền xét xử đối với lãnh thổ liên hiệp Lakshadweep.

Kinh tế

Sau khi Ấn Độ giành được độc lập, kinh tế Kerala được định hướng theo mô hình chủ nghĩa xã hội dân chủ. Từ thập niên 1990, nền kinh tế dần được tự do hóa dẫn đến tăng trưởng kinh tế cao hơn và tạo ra nhiều công ăn việc làm hơn. Kinh tế Kerala tương đối phụ thuộc vào nguồn kiều hối của người Kerala làm việc ở các nước vùng Vịnh gửi về.

Nông nghiệp mang lại việc làm cho gần một nửa lao động tại Kerala. Gạo là loại cây lương thực được trồng phổ biến. Bên cạnh đó, những sản phẩm nông nghiệp quan trọng khác Kerala là dừa, chè, cà phê, cao su, hồ tiêu và nhiều loại gia vị (ớt, bạch đậu khấu, nhục đậu khấu, vani, quế). Từ xa xưa, Kerala đã nổi tiếng là nơi trồng nhiều hương liệu và đến nay vẫn được mệnh danh là "vườn gia vị của Ấn Độ".

Các ngành thủ công nghiệp truyền thống của Kerala là sản xuất xơ dừa, khung cửi và nhiều sản phẩm thủ công mỹ nghệ. Công nghiệp và xây dựng đóng góp khoảng 21% vào GDP của bang Kerala, trong khi dịch vụ chiếm khoảng 63% và chủ yếu gồm các lĩnh vực như giao thông, du lịch, viễn thông, ngân hàng, bảo hiểm và bất động sản. Những năm gần đây, Kerala tập trung phát triển ngành công nghệ thông tin và thu hút nhiều doanh nghiệp lớn về phần mềm như Infosys, Oracle, Tata Consultancy Services đặt văn phòng tại bang.

Nhân khẩu

Theo điều tra dân số năm 2011 của Ấn Độ, dân số của Kerala là 33.388.000 người. Kerala chiếm 2,76% tổng dân số Ấn Độ. Thiruvananthapuram là thành phố đông dân nhất của bang.

Mật độ dân số của Kerala khá cao, lên tới 859 người/km² vào năm 2011, tức cao hơn gấp đôi mức trung bình cả nước là 370 người/km². Trong khi vùng ven biển mật độ dân số có thể lên đến hơn 2000 người/km² thì vùng đồi núi ở phía đông dân cư tương đối thưa thớt.

Tiếng Malayalam là ngôn ngữ chính thức của bang Kerala. Ngoài ra, cư dân Kerala còn nói một số ngôn ngữ khác như tiếng Tamil, tiếng Kannada, tiếng Konkan.

Kerala được coi là một trong những nơi mà phụ nữ được đối xử bình đẳng nhất ở Ấn Độ, một phần do hoàn cảnh lịch sử riêng biệt của bang này. Bang Kerala có truyền thống mẫu hệ từ xưa, nhờ đó người mẹ hoàn toàn có thể trở thành người chủ của gia đình. Những đoàn truyền giáo của phương Tây trong lịch sử còn góp phần xây dựng trường học cho trẻ em gái thuộc các gia đình nghèo, mở rộng cơ hội học hành cho người phụ nữ Kerala. Kết quả là phụ nữ ở Kerala có nhiều cơ hội học hành và làm việc hơn, dù vẫn chưa đạt được sự bình đẳng toàn diện so với nam giới.

Chỉ số phát triển con người
Kerala là bang có Chỉ số phát triển con người (HDI) cao nhất tại Ấn Độ. Năm 2011, HDI của Kerala đạt 0,625 (so với mức trung bình của Ấn Độ là 0,504) và được xếp vào nhóm các bang có HDI thuộc nhóm "trung bình". Từ thế kỷ 19, chính quyền Kerala đã đầu tư nhiều vào phổ cập giáo dục tiểu học và chăm sóc sức khỏe toàn dân. Truyền thống này vẫn được tiếp tục sau khi Ấn Độ giành độc lập và nhờ đó, Kerala ngày nay là bang có tỷ lệ biết chữ đứng đầu Ấn Độ (đạt 93,91% năm 2011).

Tôn giáo
Theo điều tra dân số năm 2011, 54,73% người dân Kerala theo Ấn Độ giáo, 26,56% theo Hồi giáo và 18,38% theo Kitô giáo.

Nhờ vị trí quan trọng trong giao thương của Ấn Độ với nước ngoài, bang Kerala sớm tiếp nhận nhiều tôn giáo khác nhau. Phật giáo từng có thời thịnh hành tại Kerala dưới thời vua Ashoka nhưng đã suy tàn và biến mất hẳn vào thế kỷ 12.

Văn hóa

Bang Kerala là nơi giao hòa của hai luồng văn hóa lớn của Ấn Độ: văn hóa của người Ấn-Arya của Bắc Ấn và người Dravida miền Nam Ấn. Sự hòa trộn đó được người dân Kerala mà đại bộ phận là dân tộc Malayali bảo tồn và phát triển. Dãy núi Ghats Tây tạo thành một bức bình phong ngăn cách Kerala với các phần khác của Ấn Độ, góp phần tạo điều kiện cho bang này phát triển những nét văn hóa đặc trưng riêng.

Bang Kerala có nhiều đền đài, mỗi ngôi đền lại gắn với một lễ hội riêng. Một trong những lễ hội nổi bật nhất của bang Kerala là Thrissur Pooram với những đoàn diễu hành voi hoành tráng kèm trình diễn pháo hoa. Còn lễ hội Onam mang đậm dấu ấn nông nghiệp của cư dân Kerala, được tổ chức vào mùa thu hoạch. Onam được quy định chính thức là lễ hội của bang và kéo dài tổng cộng 4 ngày. Trong lễ hội này, người dân Kerala thường trang trí nhà cửa bằng một thảm hoa tươi nhiều màu sắc trên sàn nhà và tham gia các trò chơi truyền thống như đua thuyền.

Nghệ thuật múa truyền thống của Kerala rất phát triển với 5 điệu múa cổ điển là Kathakali, Mohiniyattam, Koodiyattom, Thullal và Krishnanattam. Các điệu múa này thường được biểu diễn trong đền thờ và được giới quý tộc bảo trợ. Múa Kathakali nổi tiếng bởi hình ảnh các vũ công biểu diễn cùng trang phục và lớp trang điểm cầu kỳ, sặc sỡ.

Về điện ảnh, Kerala là quê hương của dòng phim nói tiếng Malayalam, một bộ phận quan trọng của nền điện ảnh Ấn Độ.

Chú thích

Kerala
Nam Ấn Độ


title: Neobrotica pluristicta

text:
Neobrotica pluristicta là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Fall miêu tả khoa học năm 1910.

Chú thích

Tham khảo

Neobrotica


title: Bani Walid

text:
Bani Walid () là một thành phố ở quận Mistrata của Libya. Trước năm 2007, đây là thủ phủ của quận Bani Walid. Thành phố Bani Walid, Libya có dân số thời điểm năm 2006 là 68.940 người. Đây là thành phố lớn thứ 11 tại Libya. Thành phố là quê hương của bộ lạc Warfalla, thành phố duy nhất có một bộ lạc sinh sống. Một khu trường sở của Đại học Mistrata (tên cũ là Đại học 7 tháng 10) nằm ở Bani Walid.

Giao thông
Sân bay Bani Walid nằm cách thành phố khoảng 4,5 km về phía tây, với một đường băng được trải nhựa.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Bảo tàng Bani Walid
 Trường Cao đẳng Công nghệ Điện tử Bani Walid

Khu dân cư ở Libya


title: Tần số âm cơ bản

text:
Tần số cơ bản là tốc độ rung của dây thanh, gọi là F0. Người nói có thể điều khiển mức độ căng của hai dây thanh để khoảng giữa hai dây thanh đó đóng lại hoàn toàn, tạo thành khe hẹp hay mở rộng ra. Khoảng không ở giữa này được gọi là thanh môn. Khi thanh môn hẹp, không khí đi qua nó sẽ tạo ra một âm thanh điều hòa. Thuật ngữ  cao độ (pitch) dùng để chỉ tần số cơ bản mà người nghe có thể nhận thức được. Nói chung, F0 và pitch có thể coi là một. Bằng cách thay đổi độ căng của dây thanh, người nói có thể điều chỉnh tần số cơ bản. Bình thường, tần số cơ bản của giọng nam thay đổi từ 80 Hz đến 250 Hz, trong khi đó giọng nữ là 120 Hz đến 400 Hz.

Tham khảo

Âm học


title: Người sói (định hướng)

text:
Người sói có thể là:

 Người sói: bài viết về 1 sinh vật tưởng tượng, khi bình thường là người nhưng mỗi đêm trăng tròn lại biến thành nửa người nửa sói.
 Người sói (phim 2010): bài viết về bộ phim kinh dị được đạo diễn bởi Joe Johnston khởi chiếu năm 2010.
 Người sói Wolverine, phim năm 2013.
 The Werewolves of Millers Hollow, tên tiếng Việt là Ma sói, là một trò chơi bài được sáng tạo tại Pháp vào năm 2001.


title: Vexillum pardalis

text:
Vexillum (Pusia) pardalis, tên tiếng Anh: Reeve's Bloodied Mitre, là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Costellariidae.

Miêu tả
Loài này có kích thước giữa 14January 2011April 2010}}

Phân bố
Chúng phân bố ở Biển Đỏ, ở Ấn Độ Dương dọc theo Mauritius, Aldabra Atoll and vùng bể Mascarene và miền tây Thái Bình Dương Ocean (but not along Hawaii)

Chú thích

Tham khảo
 Taylor, J.D. (1973). Provisional list of the mollusca of Aldabra Atoll.
 Michel, C. (1988). Marine molluscs of Mauritius. Editions de l'Ocean Indien. Stanley, Rose Hill. Mauritius
 Drivas, J. & M. Jay (1988). Coquillages de La Réunion et de l'île Maurice
 Turner H. 2001. Katalog der Familie Costellariidae Macdonald, 1860. Conchbooks. 1-100
page(s): 49

Liên kết ngoài
 Gastropods.com: Vexillum (Pusia) pardalis; accessed: 28 tháng 1 năm 2011

Vexillum


title: Đường giới hạn cây gỗ

text:
Đường giới hạn cây gỗ là biên giới địa lý thiên nhiên chia vùng thấp nơi có cây rừng và vùng cao nơi cây cối không thể mọc được. Trên một vĩ độ hay cao độ nhất định nào đó thì môi trường sinh thái không đủ để cây cối phát triển, thường là vì nhiệt độ quá thấp, bầu không khí ít ỏi, thiếu áp suất, hoặc không đủ độ ẩm.

Vùng sơn cước khi lên cao đến đường giới hạn cây gỗ thì cây cối bị cằn cỗi, có khi chỉ mọc ở dạng lùm bụi trước khi biến mất hẳn vì môi trường khắc nghiệt. Hiện tượng gió cao còn có thể tạo thế cây uốn vặn, hạn chế khiến cây cối không thể mọc được.

Từ xa, đường giới hạn có thể dễ nhận diện nhưng khi quan sát tại chỗ thì đường giới hạn thường là khu vực chuyển tiếp dần từ cây cao đến lùm bụi rồi mất hẳn.

Tham khảo

Địa mạo
Khí hậu
Cây
Ngành Thông
Sinh thái rừng


title: Bruchidius luteopygus

text:
Bruchidius luteopygus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Van tonder miêu tả khoa học năm 1985.

Chú thích

Tham khảo

L


title: Mắm tôm chua

text:
Mắm tôm chua là một món ăn của Nam Bộ và miền Trung Việt Nam, đặc biệt là tại Gò Công và Huế, làm từ tôm bạc đất ủ chua. Gò Công và Huế là hai nơi làm mắm tôm chua nổi tiếng, tuy nhiên ở Huế thì nhiều cơ sở sản xuất hơn. Món này bắt nguồn từ Huế,  được Nam Phương Hoàng hậu mang vào Gò Công. Ngày nay tại Gò Công vẫn còn rất nhiều hộ gia đình vẫn giữ nghề và bán trên thị trường.

Khác với mắm tôm mặn có màu nâu và con tôm đã bị giã nhuyễn, mắm tôm chua có màu đỏ và con tôm còn nguyên hình. Khi làm mắm tôm chua phải chọn con tôm còn sống, rửa sạch bằng nước muối (nếu rửa bằng nước ngọt thì tôm sẽ bị tanh). Tôm rửa sạch được làm chín bằng cách ngâm vào rượu trắng mạnh. Tôm chín màu đỏ rực. Đem tôm trộn đều với thính gạo, ớt, riềng, gừng và tỏi đã thái chỉ. Cuối cùng cho tất cả vào một cái hũ bằng sành hoặc đất nung, phía trên xếp một lớp lá chùm ruột hay ổi rửa sạch và vẩy cho hết nước, đậy kín lại. Sau 5-7 ngày là thành mắm tôm chua.

Tham khảo

Tôm chua
Sốt cá
Ẩm thực Thừa Thiên Huế
Món tôm


title: Carrington, North Dakota

text:
Carrington là một thành phố quận lỵ quận Foster tiểu bang Bắc Dakota, Hoa Kỳ. Thành phố này có diện tích km2, dân số theo điều tran năm 2000 là 2268 là người.

Tham khảo

Thành phố của North Dakota


title: Gilbuena

text:
Gilbuena là một đô thị trong tỉnh Ávila, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 99.

Tham khảo

Đô thị ở Ávila


title: Bảo Bình (chòm sao)

text:
Bảo Bình (tiếng Latin: Aquarius tức người mang nước) là một chòm sao nằm trong Đai Hoàng Đạo, nằm giữa Ma Kết và Song Ngư. Tên của chòm sao này trong tiếng Latinh có nghĩa là "người mang nước", và có biểu tượng là  (♒). Bảo Bình là một trong những chòm sao được phát hiện sớm nhất trong Đai Hoàng Đạo. Bảo Bình cũng là một trong 48 chòm sao được liệt kê bởi nhà thiên văn học Ptolemy vào thế kỷ thứ hai, và vẫn là một trong 88 chòm sao hiện đại. Bảo Bình, cùng với Kình Ngư đại diện cho con cá voi, Song Ngư cho con cá và Ba Giang cho dòng sông, tạo nên một vùng được gọi là Biển Khơi.

Beta Aquarii là ngôi sao sáng nhất trong chòm sao Bảo Bình, với cấp sao biểu kiến là 2.9.

Đặc điểm

 M2 là cụm sao cầu (NGC 7089) được Jean-Dominique Maraldi tìm thấy năm 1746, với đường kính khoảng 175 ly và khoảng 150.000 ngôi sao. Đây là một trong các cụm sao giàu sao nhất và có mật độ sao cao nhất. Khoảng cách M2 đến Mặt Trời khoảng 36.000 ly, một số tài liệu cho rằng khoảng cách này là 50.000 ly. Cụm sao có 13 tỷ năm tuổi. So với một số cụm sao khác, cụm sao M2 có khá ít sao biến đổi, phần lớn ở loại sao RR Lyrae, trong đó các sao sáng nhất trong cụm là các sao khổng lồ vàng và các sao khổng lồ đỏ.
 NGC 7009 là ký hiệu của tinh vân Thổ Tinh do William Herschel tìm thấy ngày 7 tháng 9 năm 1782.
 Helix còn được gọi là tinh vân Ốc Sên với ký hiệu NGC 7293 là tinh vân hành tinh lớn nhất và gần nhất. Trên bầu trời, nó chiếm diện tích bằng một nửa đĩa Mặt Trăng tròn. Helix cách Mặt Trời khoảng 450 ly. Vào những đêm tối trời, Helix có thể quan sát bằng ống nhòm.
 δ Aquarids là mưa sao băng lớn, với cực điểm diễn ra vào khoảng 28 tháng 7 hàng năm.123
 Trappist-1 là tên ngôi sao nằm cách Trái Đất 40 năm ánh sáng. Ngày 22 tháng 2 năm 2017, NASA công bố ít nhất 2 trong số 7 hành tinh quay quanh ngôi sao này nằm trong khu vực có thể sống được của nó.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 The Deep Photographic Guide to the Constellations: Aquarius
 Aquarius Constellation at Constellation Guide
 Warburg Institute Iconographic Database (over 300 medieval and early modern images of Aquarius)

Chòm sao theo Ptolemy
Chòm sao xích đạo


title: Dimidiochromis strigatus

text:
Dimidiochromis strigatus, the Sunset Haplo (short for "haplochromine"), là một loài cá thuộc họ Cichlidae. It was formerly placed in the chi Haplochromis và được gọi là Haplochromis 'sunset' in the aquarium fish trade.

Nó là loài đặc hữu của Malawi. Môi trường sống tự nhiên của chúng là hồ nước ngọt.

Chú thích

Tham khảo

 Kazembe, J. & Makocho, P. 2005. Dimidiochromis strigatus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Động vật Malawi
Dimidiochromis


title: Trần Công Minh

text:
Trần Công Minh (sinh ngày 01/9/1970 ở xã Hòa Long, Quận Đức Thành, tỉnh Sa Đéc nay là thị trấn Lai Vung, huyện Lai Vung, tỉnh Đồng Tháp) là một cựu cầu thủ của Câu lạc bộ Đồng Tháp và đội tuyển Việt Nam, hiện nay ông là huấn luyện viên bóng đá. Ông thi đấu ở vị trí hậu vệ phải và được xem là một trong những hậu vệ cánh xuất sắc nhất lịch sử bóng đá Việt Nam từ trước tới nay và là một thành viên chủ chốt của đội tuyển Việt Nam từ năm 1993 đến 2000. Ông giành được danh hiệu Quả bóng vàng Việt Nam vào năm 1999 và một số danh hiệu Quả bóng bạc và đồng ở các năm trước đó. Sau khi giải nghệ vào năm 2002, Trần Công Minh chuyển sang công tác huấn luyện. Hiện ông đang là HLV trưởng Câu lạc bộ Đồng Tháp.

Sự nghiệp tại câu lạc bộ
Trần Công Minh vốn không phải cầu thủ được đào tạo chuyên nghiệp. Ông xuất thân là một sinh viên của trường Cao đẳng Sư phạm Đồng Tháp. Với năng khiếu chơi bóng, năm 1987, ông tham gia đội bóng đá trẻ Đồng Tháp, sau đó chuyển lên đội hình chính cùng lứa với các cầu thủ như Trần Thanh Nhạc, Trịnh Tấn Thành, Huỳnh Quốc Cường, Phạm Anh Tuấn, Ngô Công Nhậm, Nguyễn Phát Đạt. Năm 1989 và 1996, Trần Công Minh đoạt chức vô địch quốc gia trong màu áo Đồng Tháp. Ông đã thi đầu cho Đồng Tháp đến khi giải nghệ vào năm 2002.

Sự nghiệp thi đấu quốc tế
Trần Công Minh được gọi vào đội tuyển quốc gia lần đầu tiên vào năm 1995 để chuẩn bị cho SEA Games 18. Tại Sea Games này, ông chia sẻ vị trí hậu vệ phải với hậu vệ Nguyễn Chí Bảo (Công an TP.HCM). Trong trận đấu cuối cùng của vòng bảng gặp Indonesia, chính nỗ lực dốc bóng lăn xả của ông đã tạo cơ hội để tiền vệ Nguyễn Hữu Đang đệm bóng ghi bàn thắng quyết định của trận đấu, loại đội tuyển chủ nhà Indonesia, đồng thời đem lại chiếc vé vào bán kết cho đội tuyển Việt Nam.

Kể từ sau SEA Games 18, ông trở thành hậu vệ phải không thể thay thể trong đội tuyển Việt Nam. Với lối chơi công thủ toàn diện và tinh thần thi đấu cao độ, ông để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng người hâm mộ.

Tại Tiger Cup 1996, Trần Công Minh là một trong những tuyển thủ thi đấu xuất sắc nhất. Ông đã ghi được 2 bàn thắng cho đội tuyển: một bàn trong trận thắng Campuchia 3-1 và một bàn thắng đáng nhớ trong trận thắng Myanmar 4-1.

Tại SEA Games 19, do chấn thương, ông đã không tham dự trận đấu đầu tiên gặp Malaysia. Thế vào chỗ của ông là cầu thủ Nguyễn Phúc Nguyên Chương. Đội tuyển Việt Nam đã để thua 0-1.

Tại Tiger Cup 1998, ông một lần nữa tỏa sáng trong vai trò hậu vệ phải. Trong trận đấu đầu tiên gặp Lào, ông đã kiến tạo 2 đường chuyền thành bàn cho đồng đội. Tuy nhiên, đội tuyển Việt Nam một lần nữa lỗi hẹn với chức vô địch.

Tại SEA Games 20, hàng phòng ngự của Việt Nam gồm Đỗ Khải, Mai Tiến Dũng, Phạm Như Thuần, Nguyễn Đức Thắng và Trần Công Minh được xem là hàng phòng ngự chắc chắn nhất giải. Cho đến trước trận chung kết, họ không để lọt lưới một bàn nào. Tuy nhiên, đội tuyển Việt Nam cũng chỉ giành được huy chương Bạc, sau khi thúc thủ 0-2 trước Thái Lan. Trần Công Minh giành được danh hiệu Quả bóng vàng năm đó.

Tiger Cup 2000 là giải đấu cuối cùng của Trần Công Minh cho đội tuyển Việt Nam. Mặc dù đã lớn tuổi nhưng ông vẫn làm tròn vai trò phòng ngự của mình. Tại giải đấu này, Việt Nam bị loại tại bán kết sau khi thua 2-3 trước Indonesia trong hiệp phụ.

Cũng trong năm 2000, trước khi Tiger Cup 2000 khởi tranh, Trần Công Minh được góp mặt trong đội hình những ngôi sao toàn châu Á trong trận đấu chia tay tuyển thủ người Iran Nader Mohammadkhani, sánh vai cũng với Dusit Chalermsan, Hong Myeong-bo, Lee Dong-gook, Tochtawan Sripan, Yoo Sang-chul và Atsuhiro Miura đối đầu với tuyển chủ nhà Iran. Iran thắng trận đấu này 5-0.

Bàn thắng

Sự nghiệp huấn luyện
Trần Công Minh từ giã sân cỏ năm 2002. Năm 2003, Công Minh bắt đầu công việc huấn luyện và đã từng giữ vai trò huấn luyện viên trưởng đội 1 Đồng Tháp. Ông từng là trợ lý huấn luyện viên trưởng đội Đồng Tâm Long An. Tháng 7, 2008 ông lên thay huấn luyện viên Ednaldo Patricio làm huấn luyện viên trưởng và có trận thắng đầu tiên trước Hải Phòng với tỷ số 2-1 ngày 27 tháng 7 năm 2008. Sau đó ông liên tục là người đóng thế ở Đồng Tâm Long An. Tháng 4, 2012 Trần Công Minh chính thức thanh lý hợp đồng với Đồng Tâm Long An và trở về quê nhà Sa Đéc ba ngày sau ông được lãnh đạo đội Đồng Tháp mời làm huấn luyện viên trưởng thay thế Trang Văn Thành và đúng 1 năm sau khi thành tích của đội bóng không như mong muốn thì đội bóng đã quyết định sa thải.

Từ tháng 2.2015 ông được Liên đoàn bóng đá Việt Nam VFF mời làm trợ lý cho HLV Miura ở Đội tuyển Quốc gia và Đội tuyển U23 Việt Nam.

Tháng 12.2015 ông cho biết về việc nhận lời làm HLV trưởng, dẫn dắt đội Cà Mau thi đấu tại Giải hạng nhất 2016 với mục tiêu đến năm 2020 đưa Cà Mau lên V-League. Tuy dẫn dắt Cà Mau tham dự Giải hạng nhất 2016 nhưng ông và đội Cà Mau không ký kết hợp đồng với nhau "vì không tìm được tiếng nói chung".

Đến tháng 5 năm 2016, ông quyết định nhận lời làm HLV trưởng đội Đồng Tháp sau khi đội Đồng Tháp chỉ có được 3 điểm sau 7 trận tại V-League 2016.

Thành tích
Vô địch Việt Nam: Vô địch: 1989, 1996
Cúp Tiger
Hạng nhì: 1998
Hạng ba: 1996
Các lần tham dự khác: 2000
SEA Games
Hạng nhì: SEA Games 1995, SEA Games 1999
Hạng ba: SEA Games 1997
Quả bóng vàng Việt Nam:
Quả bóng vàng: 1999
Quả bóng bạc: 1996
Quả bóng đồng: 1997, 1998

Chú thích

Liên kết ngoài
huấn luyện viên Trần Công Minh "đốt" mình cho khát vọng  trên Việt Nam Net ngày 1 tháng 2 năm 2007

Người Đồng Tháp
Huấn luyện viên bóng đá Việt Nam
Cầu thủ bóng đá nam Việt Nam
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Việt Nam
Huấn luyện viên câu lạc bộ bóng đá Đồng Tháp
Cầu thủ câu lạc bộ bóng đá Đồng Tháp
Câu lạc bộ bóng đá Long An
Quả bóng vàng Việt Nam


title: Quan Tây

text:
Quan Tây () là một trấn của huyện Tân Trúc, tỉnh Đài Loan, Trung Hoa Dân Quốc (Đài Loan). Sông Ngưu Lan và sông Phượng Sơn hợp lưu với nhau trên địa bàn Quan Tây. Điểm cao nhất trấn là núi Điểu Thủy (1790 mét trên mực nước biển). Tổng diện tích của trấn là 125,5193 km², dân số vào tháng 8 năm 2011 là 31.601 người thuộc 9.303 hộ gia đình, mật độ cư trú đạt 251,8 người/km².

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang thông tin chính thức

Tân Trúc (huyện)


title: Erioptera brahma

text:
Erioptera brahma là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Erioptera
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Joe Jonas

text:
Joseph Adam "Joe" Jonas (sinh ngày 15 tháng 8 năm 1989) là ca sĩ, nhạc sĩ và diễn viên người Mỹ. Anh cùng với em trai Nick hát chính trong ban nhạc Jonas Brothers, một ban nhạc pop-rock do anh với 2 anh em, Nick và Kevin, thành lập. Anh từng đóng vai chính Joseph Lucas trong series truyền hình của Disney Channel, JONAS.

Tiểu sử
Joseph Adam Jonas sinh ra tại Casa Grande, Arizona Anh là con trai thứ hai của Denise, một giáo viên dạy ngôn ngữ ước hiệu và một ca sĩ, và Paul Kevin Jonas, Sr., một nhà soạn nhạc, nhạc sĩ và cựu mục sư ở nhà thờ. Joe mang dòng máu Ý (từ cụ nội), Đức, Ai-len, Anh, Cherokee và Canada cùng với Pháp. Joe có anh trai là Kevin Jonas và em trai Nick Jonas.

Sự nghiệp âm nhạc
Xem thêm: Jonas Brothers
Joe là ca sĩ hát chính của ban nhạc Jonas Brothers cùng với anh trai Kevin và em trai Nick. Anh cũng chơi trống lắc, đánh guitar và keyboard trong một số bài hát của nhóm. Joe là ca sĩ hát chính của nhóm DNCE được thành lập vào năm 2015 với single đầu tay "Cake by The Ocean" được ra mắt vào tháng 9 năm 2015.

Diễn xuất
Joe vào vai chính Shane Gray trong phim Camp Rock được phát trên Disney Channel (Nick đóng vai Nate còn Kevin đóng vai Jason). Shane, Nate và Jason trong ban nhạc nổi tiếng tên Connect Three trong phim.

Series thực tế Jonas Brothers: Living the dream được phát sóng trên Disney Channel, nói về tour diễn "When You Look Me In The Eyes" của ban nhạc. Joe đóng vai chính Joseph Lucas, 1 ca sĩ trong ban nhạc nổi tiếng JONAS trong phim. Họ phải cố gắng sống cuộc sống bình thường, đi học và làm việc nhà trong khi là 1 ban nhạc nổi tiếng. Phim sẽ chiếu trên Disney Channel Asia ngày 9 tháng 8 năm 2009.

Đời tư
Năm 2006, Joe hẹn hò với AJ Michalka của nhóm Aly & AJ, như được khẳng định bởi Michalka trên blog MySpace của cô.

Năm 2008, Joe hẹn hò với ca sĩ đồng quê Taylor Swift, </ref>. Ngày 11 tháng 11 năm 2008, trong 1 cuộc phỏng vấn trên The Ellen DeGeneres Show, Swift khẳng định Joe chia tay với cô bằng 1 cuộc điện thoại 27 giây. Trong cùng cuộc phỏng vấn với Ellen DeGeneres, Swift cho biết bài hát Forever & Always, Last Kiss và Better than Revenge được cho rằng ám chỉ mối quan hệ của cô với Jonas.

Năm 2016, Joe bắt đầu hẹn hò với Sophie Tuner - sao nữ của series phim "Games of Thrones" và họ đính hôn vào tháng 10 năm 2017.

Danh sách đĩa nhạc

 Album phòng thu
2011: Fastlife

Tham khảo

Sinh năm 1989
Người Wyckoff, New Jersey
Nam ca sĩ Mỹ
Nhân vật còn sống
Nam diễn viên điện ảnh Mỹ
Nam diễn viên Mỹ thế kỷ 21
Nam diễn viên truyền hình Mỹ
Tín hữu Kitô giáo Mỹ
Người Mỹ gốc Anh
Người Mỹ gốc Đức
Người Mỹ gốc Ireland
Người Mỹ gốc Ý
Nghệ sĩ của Hollywood Records
Nam ca sĩ tự sáng tác Mỹ
Nam diễn viên New Jersey
Ca sĩ từ New Jersey


title: Neuvy, Allier

text:
Neuvy là một xã ở tỉnh Allier thuộc miền trung nước Pháp.

Tham khảo

Xã của Allier


title: Tipulodina lumpurensis

text:
Tipulodina lumpurensis là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Indomalaya.

Chú thích

Tham khảo

Tipulodina


title: Chalcolema sangzhiensis

text:
Chalcolema sangzhiensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Tan miêu tả khoa học năm 1993.

Chú thích

Tham khảo

Chalcolema


title: Sukhoi Su-24

text:
Sukhoi Su-24 (tiếng Nga: Су-24) (tên ký hiệu của NATO Fencer - kiếm sĩ) là một máy bay cường kích ném bom của Liên Xô ra đời vào giữa những năm 1970. Nó có thể bay trong mọi thời tiết, có 2 chỗ, 2 động cơ, đây là chiếc máy bay Xô Viết đầu tiên được trang bị hệ thống tích hợp số dẫn đường/tấn công, giống như loại General Dynamics F-111 Aardvark của Hoa Kỳ, dù Su-24 cũng có những khả năng tương đương với Panavia Tornado. Tới năm 2010 nó dần bị thay thế trong Không quân Nga bởi loại Su-34 tiên tiến hơn, nhưng nó vẫn hoạt động tích cực trong không quân nhiều quốc gia trên thế giới.

Lịch sử
Su-24 bắt đầu được lên kế hoạch thiết kế chế tạo vào đầu những năm 1960, theo sau một sự đòi hỏi về một máy bay tấn công ném bom mới để thay thế cho Ilyushin Il-28 và Yakovlev Yak-28. Các bản vẽ kỹ thuật đã được hoàn thiện vào năm 1964, thiết kế này là một máy bay có thể bay trong mọi thời tiết, đạt tốc độ siêu âm ở độ cao thấp, và một khả năng dẫn đường và ném bom chính xác cao. Hơn nữa, các tướng lĩnh Không quân Xô Viết nhận thấy đây là một máy bay còn có thế thay thế được những máy bay cường kích hiện có của họ, nó chỉ cần một đường băng ngắn là có thể cất cánh và hạ cánh.

Sukhoi cũng như đối thủ Mikoyan-Gurevich (lúc này cũng đang phát triển một máy bay chiến đấu mà sau này sẽ trở thành MiG-23), vào lúc đầu đã nghiên cứu khả năng của động cơ phản lực cho phép máy bay giảm bớt đường băng cất cánh. Mẫu đầu tiên có tên gọi là T-6-1, bay lần đầu tiên vào năm 1967, nó có cánh tam giác với động cơ nâng trong thân máy bay, tương tự như T-58VD 'Flagon-B', nhưng thiết kế này tỏ ra kém hiệu quả. Một phiên bản sửa đổi, T-6-2, không có những động cơ nâng trong thân, nhưng đã quay trở lại loại cánh bẻ xuống ở đầu cánh và có rãnh. Cánh này giống với loại BAC TSR-2 của Anh. Trong khi T-6-2 chứng minh nó có thể sử dụng dễ dàng, nhưng lực nâng của cánh thấp đã gây ra những thất bại trong thử nghiệm do không đạt yêu cầu.

Một giải pháp tốt hơn là loại cánh có hình dạng thay đổi được, cũng được ứng dụng trên Su-17 và Mikoyan-Gurevich 23-11 lúc đó. Mẫu thứ hai của Sukhoi được gắn một đôi cánh có thể thay đổi được hình dạng, có tên gọi là T-6-2IG. Nó bay lần đầu tiên vào năm 1970, và đã thử nghiệm thành công để đưa vào sản xuất hàng loạt, lúc đầu dưới tên gọi là Su-15M (tên gọi này đã bị dịch sai bởi những nhà phân tích quân sự Phương Tây, và nó còn nhầm lẫn với tên gọi Su-19 cho đên năm 1981).

Việc sản xuất Su-24 (tên ký hiệu của NATO là 'Fencer-A') được tiến hành khẩn trương và nó bay lần đầu tiên vào tháng 12-1971, và bắt đầu phục vụ vào năm 1974. NATO không có một bức ảnh tình báo rõ ràng nào về Su-24 cho đến khi một trung đoàn được triển khai đến Đông Đức 5 năm sau đó vào năm 1979, và với những khả năng của mình, Fencer đã gây ra những mối lo sợ trong các nhà phân tích quân sự Phương Tây lúc đó, giống như MiG-25 Foxbat. Nó là một máy bay chiến đấu tinh vi nhất trong trang bị của Liên Xô cho đến nay, Su-24 đã trải qua những vấn đề khác nhau, nhưng nó rất được các phi công yêu thích. Mặc dù được biết đến với tên gọi Fencer ở Phương Tây, nhưng các phi công Liên Xô lại đặt cho nó cái tên là Chemodan (чемодан, va li) vì khả năng mang vũ khí và tính linh hoạt của nó.

Su-24 được cải tiến nhiều lần và có các phiên bản nâng cấp khác nhau, và các phiên bản này lại được NATO gọi với các tên khác nhau (dù trong trang bị của Liên Xô, chúng vẫn có cùng tên gọi như nhau). Một phiên bản nâng cấp phát triển được sử dụng rộng rãi là Su-24M (tên ký hiệu của NATO là 'Fencer-D'), bắt đầu được sản xuất vào năm 1978. Su-24M được biên chế trong các đơn vị vào năm 1983. 2 phiên bản chuyên dụng khác là Su-24MR ('Fencer-E' - phiên bản trinh sát) và Su-24MP ('Fencer-F' - phiên bản thu thập ELINT), được phát triển từ Su-24M.

Một phiên bản xuất khẩu của Su-24M là Su-24MK (K là kommercheskiy - thương mại), được bán cho vài khách hàng nước ngoài. 10 chiếc được bán cho Algérie, 15 chiếc cho Lybia và 12 chiếc cho Syria. Tổng cộng 32-33 chiếc Su-24MK đã được bán cho Iran và Iraq, nhưng nguồn tin không rõ ràng. Những thông tin của Nga công bố 9 chiếc được bán cho Iran và 24 chiếc cho Iraq, hiện tại đều đang hoạt động trong không quân Iran. Iran nói rằng họ có 14 chiếc và thu được 16-18 chiếc của Iraq, những chiếc máy bay này đã chạy trốn khỏi Iraq khi Chiến tranh vùng Vịnh nổ ra năm 1991.

Su-24 Fencer dần bị thay thế bởi một máy bay chiến đấu ném bom khác của Sukhoi là Su-34 'Fullback' hoặc một máy bay hiện đại nào đó kể từ thập niên 2010.

Miêu tả
Hình dạng khí động học của Su-24 tương tự như máy bay chiến đấu cùng thời MiG-23 'Flogger', mặc dù về thực chất thì Su-24 lớn hơn. Nó có cánh ở nửa phía trên của thân, cánh của Su-24 có một đoạn nhỏ gắn cố định trên thân, còn phần cánh còn lại có thể chuyển động. Phần cánh còn lại có thể di chuyển đên 4 góc khác nhau: 16° để cất cánh và hạ cánh, 35° và 45° cho bay tuần tiễu tại những độ cao khác nhau, và 69° cho tỷ lệ tối thiểu giữa cánh và diện tích cho sự lao tới ở độ cao thấp. Cánh cụp cánh xòe cung cấp khả năng thực hiện thao tác STOL hoàn hảo, cho phép tốc độ hạ cánh đạt 230 km/h (143 mph), thậm chí thấp hơn cả Su-17 'Fitter' dù Su-24 có trọng lượng cất cánh lớn hơn nhiều. Lực nâng cánh cao cung cấp một sự vững chắc ổn định khi bay và hạn chế tối đa các rung động khi có gió mạnh, nhưng theo báo cáo thì Su-24 có phần nào hơi khó bay.

Những lo sợ ở Phương Tây về Fencer có lẽ là từ động cơ phản lực hiệu quả của Su-24, với động cơ hoạt động hiệu quả đã khiến cho tầm hoạt động của Su-24 tăng lên. Thật ra, Su-24 có 2 động cơ phản lực đốt lần hai loại Saturn/Lyulka AL-21F-3A có công suất 109.8 kN (24.700 lbf) mỗi chiếc. Những động cơ này đưa đến một hiệu suất hoàn hảo, nhưng lại tiêu thụ nhiều nhiên liệu hơn những động cơ khác. Nó cũng khá đắt để sản xuất và bảo dưỡng.

Su-24 có 2 khe lấy không khí được thiết kế ở 2 bên thân, không giống như Su-17 ở mũi. Fencer-A có những khe lấy không khí có thể thay đổi được độ dốc, cho phép Su-24 đạt tốc độ tối đa là 2.320 km/h (1.440 mph), Mach 2.18, trên độ cao là 17.500 m (57.400 ft). Vì Su-24 được sử dụng trong các nhiệm vụ tầm thấp, nên những cơ cấu truyền động để thay đổi độ dốc ở khe lấy không khí đã được loại bỏ để giảm trọng lượng và bảo dưỡng. Điều này không có hiệu quả ở hiệu suất bay ở độ cao thấp, nhưng tốc độ cực đại tuyệt đối và độ cao đạt được ở mức Mach 1.35 và 11.000 m (36.100 ft). Những chiếc Fencer-A đầu tiên có một cái hộp ở sau thân máy bay, và nó nhanh chóng bị thay thế trong sản xuất bằng một bộ phận chứa dù ở phía sau, bộ phận dù sẽ được bung ra khi máy bay hạ cánh để giảm bớt lực kéo. Máy bay cũng được sửa lại để tăng thêm 3 chiếc ăng-ten đặt cạnh nhau ở mũi, một bộ phận hãm bằng dù cố định, và một bộ nạp không khí ở cánh đuôi đứng. Máy bay cải tiến này được NATO gọi với tên 'Fencer-B', nhưng không xứng đáng là một tên gọi Xô Viết mới.

Su-24 có 2 ghế được đặt cạnh nhau (giống như F-111, 1 phi công và một sĩ quan điều khiển hệ thống vũ khí. Hệ thống điện tử hiện đại nhất từng được sử dụng ở Liên Xô, với một hệ thống tích hợp đầu tiên của Liên Xô, và hệ thống máy tính hóa dẫn đường/tấn công. Những chiếc Su-24 đầu tiên mang vũ khí tấn công và radar địa hình riêng biệt, cùng với một bộ dẫn đường Doppler.

Máy bay có thể hoạt động cả ở chế độ thủ công, bán tự động (phi công thực hiện các lệnh của máy tính), và hoàn toàn tự động. Các nhà thiết kế đã tạo ra một tổ hợp độc đáo để giải quyết các nhiệm vụ chiến lược — chiến thuật, kết hợp cả các chức năng của máy bay cường kích, trinh sát và gây nhiễu. Su-24 có thể thực hiện các động tác nhào lộn trên không, cơ động để tránh hỏa lực đối phương, đây là một khả năng vượt trội so với các máy bay cường kích cũ hơn như Ilyushin Il-28, Su-17.

Vũ khí trang bị của Su-24 là một pháo đơn bắn nhanh GSh-6-23 với 500 viên đạn, gắn ở dưới bụng. Không giống như MiG-27 'Flogger-J' đặt pháo ở bên ngoài, Su-24 có một cửa chớp để khi không sử dụng súng thì đóng lại. Nó có 8 điểm treo vũ khí (2 dưới phần khớp quay cánh, 2 dưới cánh ngoài và 4 dưới thân máy bay) có thể mang đến 8.000 kg (17.600 lb) vũ khí, bao gồm các vũ khí hạt nhân khác nhau.

Do được thiết kế là máy bay cường kích nên khả năng không chiến của Su-24 là tương đối yếu, nó thường được máy bay tiêm kích bay kèm để hộ tống. Trong trường hợp không có tiêm kích hộ tống, Su-24 có thể mang theo 2 hoặc 4 tên lửa dẫn đường hồng ngoại tầm ngắn R-60 (NATO AA-8 'Aphid') để tự vệ. Tuy nhiên do tầm bắn của AA-8 khá ngắn nên Su-24 được khuyến cáo chỉ nên giao chiến với máy bay vận tải, cường kích hoặc trực thăng chứ không nên tìm cách không chiến với máy bay tiêm kích đối phương.

Những chiếc Su-24 ban đầu chỉ có hệ thống chống gây nhiễu điện tử yếu ớt, với nhiều chiếc thuộc phiên bản 'Fencer-A' và 'Fencer-B' bị hạn chế với radar cảnh báo đã cũ Sirena không có hệ thống phân tích. Những chiếc Su-24 sản xuất sau này có những radar cảnh báo thông minh, cảnh báo tên lửa và trang bị EMC tích cực, với những ăng-ten tam giác trên cạnh của đầu vào không khí và đỉnh của cánh đuôi đứng. Những chiếc Su-24 này có tên gọi là 'Fencer-C', dù lần nữa nó không có một tên gọi riêng biệt ở Liên Xô. Một vài chiếc 'Fencer-C' và Su-24M 'Fencer-D' sau đó có cánh lớn hơn nên được trang bị những mảnh kim loại gây nhiễu hoặc pháo sáng gây nhiễu.

Trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, Su-24 là phản ứng của Liên Xô đối với việc Mỹ nghiên cứu chế tạo máy bay cường kích F-111 và châu Âu trang bị máy bay chiến đấu ném bom Panavia Tornado.

Quá trình hoạt động
Liên Xô sử dụng một số chiếc Su-24 trong chiến tranh Afghanistan năm 1984, và Fencer được trong thấy trong các phi vụ trong xung đột Chechnya những năm 1990. Khả năng ném bom chính xác của nó đã gây ra những tranh cãi, vì nó thường chỉ sử dụng bom thông thường chứ không phải bom thông minh trong các cuộc xung đột này.

Khoảng 1.400 chiếc Su-24 thuộc mọi phiên bản đã được sản xuất. Một phần lớn số lượng Su-24 của Liên Xô đã được chuyển đến phục vụ trong không quân các nước Azerbaijan, Belarus, Kazakhstan, Nga, Uzbekistan và Ukraina. Tới năm 2000, có 577 chiếc đang hoạt động trong biên chế các đơn vị ở Nga, chia ra 447 chiếc thuộc Không quân Nga và 130 chiếc thuộc Hải quân Nga, số Su-24 này dần bị thay thế bởi loại máy bay Su-34 tiên tiến hơn. Tới năm 2008, còn khoảng 415 chiếc phục vụ trong quân đội Nga, gồm 321 chiếc thuộc Không quân Nga và 94 chiếc thuộc Hải quân Nga. Tới năm 2017, còn khoảng 177 chiếc phục vụ trong quân đội Nga, gồm 159 chiếc thuộc Không quân Nga và 18 chiếc thuộc Hải quân Nga.

Trong cuộc chiến tranh với Gruzia năm 2008, mọi máy bay ném bom của Nga, kể cả Su–24 chỉ sử dụng các vũ khí cũ như bom phá thông thường và tên lửa không điều khiển. Muốn vậy máy bay phải bay đến cách mục tiêu 2–3 km và nằm lọt trong vòng ngắm của lưới lửa phòng không. Theo chuyên gia quân sự Anton Lavrov nói với báo Izvestia rằng: "Không quân Nga hiện có nhiều Su–24. Chúng rơi đều đều, riêng năm 2012 đã rơi ba chiếc, nhưng vẫn đủ cho mấy năm tới. Lại còn có Su–24M đã được trang bị tổ hợp ngắm mới SVP–24, cũng như Su–24M2" nên việc chậm cung cấp Su-34 theo chuyên gia Anton Lavrov cũng không đến nỗi nghiêm trọng.

Từ năm 2000 đến 2012, Nga đã tổn thất 16 chiếc Su-24 do sự cố. Cùng với thân máy bay lão hóa, điều khiển những chiếc Su-24 còn đang hoạt động trở nên nguy hiểm, xu thế nghỉ hưu khó tránh khỏi. Nhiều quốc gia sử dụng Su-24 trong 10 năm qua đã cho loại máy bay này nghỉ hưu, do họ không thể gánh được chi phí hoạt động và bảo trì đắt đỏ, chỉ có Nga còn đang bảo trì một số máy bay Su-24 còn chưa quá cũ của nước này

Trong cuộc nội chiến Syria nổ ra từ năm 2012, quân đội Syria đã sử dụng Su-24 để chống lại phiến quân. Tuy nhiên tất cả phi đội Su-24 của Syria đều là phiên bản xuất khẩu Su-24MK đã cũ, chúng không được trang bị bom/tên lửa dẫn dường, cũng không được tích hợp bất kỳ hệ thống đối kháng điện tử hiện đại nào như phiên bản Su-24M2 mà Nga trang bị.

Năm 2015, Su-24 được Nga sử dụng trong cuộc nội chiến Syria với nhiệm vụ ném bom các mục tiêu mặt đất, yểm trợ trên không cho quân đội Chính phủ Syria chống lại quân nổi dậy. Những chiếc Su-24M và Su-25SM nâng cấp của Nga đã được trang bị một hệ thống định vị mục tiêu mới SVP-24 Gefest. SVP-24 phân tích dữ liệu từ hệ thống định vị vệ tinh GLONASS hoặc máy bay cảnh báo sớm để xác định vị trí của máy bay và mục tiêu, tự động tính toán mức áp suất khí quyển, độ ẩm không khí, tốc độ gió, tốc độ bay và một số yếu tố khác để tính toán hướng bay, tốc độ và độ cao của việc ném bom, sau đó khi máy bay sẽ tiến hành ném bom ở chế độ gần như tự động. SVP-24 cho phép giảm tối thiểu sai số khi bom rơi (khi bom được thả ở độ cao 6.000m thì độ chệch mục tiêu chỉ khoảng 4-7 mét), độ chính xác đạt được tương tự như trên các loại bom thông minh của Nga và Phương Tây hiện tại. Với hệ thống ngắm mục tiêu này, máy bay Su-24 của Nga đã có khả năng ném bom thông thường với độ chính xác như bom thông minh. Các hệ thống như SVP-24 đã giúp Nga giảm đáng kể chi phí cho các hoạt động quân sự tại Syria mà vẫn đảm bảo độ chính xác khi tấn công, khi mà mỗi quả bom hay tên lửa dẫn đường thông minh thường có giá cao gấp hàng chục lần bom thông thường.

Máy bay Su-24 đã thể hiện tốt khả năng hoạt động bền bỉ, dễ bảo trì trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt. Tại Syria năm 2016, máy bay Nga đã tiến hành khoảng 70-80 cuộc không kích mỗi ngày, mỗi máy bay đã phải tham gia vào ít nhất một phi vụ mỗi ngày. Trong khi liên quân do Mỹ đứng đầu có khoảng 180 máy bay và thực hiện khoảng 19,68 phi vụ mỗi ngày, như vậy là mỗi máy bay Mỹ chỉ tham gia 1 phi vụ mỗi 10 ngày.

Biến thể
 T-6-1: mẫu đầu tiên với cánh tam giác.
 T-6-2: cánh bẻ xuống ở đầu cánh và có rãnh.
 T-6-2IG: mẫu thứ 3 được lắp cánh cụp cánh xòe.
 Su-24 {'Fencer-A'}: phiên bản chính thức đầu tiên.
 Su-24 {'Fencer-B'}: phát triển thân hoàn chỉnh.
 Su-24 {'Fencer-C'}:
 Su-24M ('Fencer-D'): một phiên bản Fencer nâng cấp bắt đầu phát triển vào giữa những năm 1970. bay lần đầu tiên vào năm 1976 và được biên chế vào năm 1983, phần buồng lái phía trước được làm dài thêm 0.76m, thêm vào một cần tiếp nhiên liệu trên không có thể thu vào được, và một mái che ngắn cho loại radar tấn công mới 'Orion-A'. Nó có thể được nhận dạng nhờ vào một que gồm ba nhánh ở mũi máy bay. Radar tấn công mới được thích hợp với radar địa hình Relyef và hệ thống điều khiển bay tự động SAU-6M1, cho phép máy bay có thể tự động bay ở độ cao thấp. Một hệ thống dẫn đường quán tính mới PNS-24M và máy tính cũng được thêm vào. Một hệ thống dẫn đường bằng laser/TV (tương tự như hệ thống Pave Tack của Mỹ) cũng được gắn vào phần dư ra ở phía dưới cạnh thân máy bay tương thích với những vũ khí được điều khiển, bao gồm bom điều khiển laser và bom điều khiển TV, và tên lửa Kh-14 (AS-12 'Kegler') và Kh-59 (AS-13 'Kingbolt'), và cả với tên lửa và bom không điều khiển. Những hệ thống mới đã làm giảm sứ chứa nhiên liệu bên trong tới 85 lít (22.4 gallon).
 Su-24BM:
 Su-24MM: Su-24M với động cơ Saturn AL-31.
 Su-24MK ('Fencer-D'): phiên bản xuất khẩu của Su-24M (một số phục vụ trong các trung đoàn không quân của các quốc gia thuộc khối SNG), chuyến bay đầu tiên vào năm 1987, về cơ bản giống với Su-24M, nhưng với hệ thống điện tử yếu hơn. Và không có hệ thống tiếp nhiên liệu trên không.
 Su-24K:
 Su-24bis:
 Su-24MR ('Fencer-E'): phiên bản trinh sát chiến thuật, bay lần đầu tiên vào tháng 9-1980 và bắt đầu phục vụ năm 1985. Nó giữ lại một số hệ thống của Su-24M như hệ thống dẫn đường, bao gồm radar địa hình, nhưng lại loại bỏ radar tấn công Orion-A, hệ thống laser/TV, và pháo, thay vào đó là 2 camera toàn cảnh, camera TV 'Aist-M' ('Stork'), radar cảnh báo trên không RDS BO 'Shtik' ('Bayonet') (SLAR), và hệ thống trinh sát hồng ngoại 'Zima' ('Winter'). Những cảm biến khác được mang trong những mẫu dạng pod.
 Su-24MP ('Fencer-F'): phiên bản ELINT, người ta có ý định thay thế Yak-28PP 'Brewer-E' bằng phiên bản này. Nó bay lần đầu tiên vào tháng 12-1979. Su-24MP được thêm vào những ăng-ten bổ sung cảm biến thu lượm thông tin tình báo, bỏ qua hệ thống laser/TV, nhưng giữ lại pháo và 4 tên lửa không đối không R-60 (AA-8) để phòng không. Chỉ có một số lượng nhỏ được chế tạo (12 đến 20 chiếc).
 Su-24M2: phiên bản nâng cấp từ Su-24M và Su-24MK, chuyến bay đầu tiên vào năm 2001, trang bị hệ thống GPS, nâng cấp màn hình buồng lái với màn hình đa chức năng MFDs), HUD, bản đồ chuyển động số, hệ thống hiển thị trên mũ phi công, và các vũ khí dẫn đường mới, bao gồm tên lửa không đối không R-73 (AA-11 'Archer').
 Su-24MK2: phiên bản xuất khẩu Su-24M2 cho Algeri.
 Su-24MRK2: phiên bản Su-24MR xuất khẩu cho Algeri dựa trên Su-24M2.

Các nước sử dụng

  Afghanistan: 15 chiếc Su-24MK được sơn màu sơn của Không quân Afghanistan trong suốt những năm 1980, thật chất là những máy bay Xô Viết, và chúng rút khỏi Afghanistan năm 1989.
  Algérie: mua 44 chiếc.
  Azerbaijan:
  Belarus:
  Iran: 9 đến 14 chiếc được mua bởi không quân nước này, và sau đó 18 chiếc nữa từ Iraq đào thoát chạy sang Iran.
  Iraq: 18 đến 24 chiếc được mua (không phục vụ từ năm 2003).
  Kazakhstan:
  Libya: 15 chiếc.
  Liên Xô: chuyển cho các nước cộng hòa sau khi tan rã.
  Nga: khoảng 177 chiếc vẫn đang phục vụ vào năm 2017, 159 chiếc trong Không quân Nga và 18 chiếc trong Hải quân Nga.
  Syria: 20 chiếc vào năm 2013.
  Ukraina: khoảng 200 chiếc được chuyển lại từ Liên Xô. Tới năm 2018 chỉ còn khoảng 23 chiếc đang hoạt động.
  Uzbekistan:

Thông số kỹ thuật (Su-24M)

Đặc điểm riêng
 Phi đoàn: 2 (phi công và sĩ quan điều khiển vũ khí)
 Chiều dài: 22.67 m (80 ft 6 in)
 Sải cánh: 17.63 m cánh xòe, 10.36 m cánh cụp tối đa (57 ft 10 in / 34 ft 0 in)
 Chiều cao: 6.19 m (20 ft 3 in)
 Diện tích: 55.2 m² (594 ft²)
 Trọng lượng rỗng: 22.300 kg (49.160 lb)
 Trọng lượng cất cánh: 35.910 kg (79.170 lb)
 Trọng lượng cất cánh tối đa: 39.700 kg (87.500 lb)
 Động cơ: 2x động cơ phản lực Saturn/Lyulka AL-21F-3A, công suất 75 kN và 110 kN khi đốt nhiên liệu lần 2 (16.900 lbf / 24.700 lbf)

Hiệu suất bay
 Vận tốc cực đại: Mach 1.1, 1.340 km/h trên biển; 1.550 km/h trên độ cao thường (830 mph / 960 mph)
 Tầm bay: 2.500 km (tuần tiễu), 560 km (tấn công) (1.550 mi / 350 mi)
 Trần bay: 11.000 m (36.100 ft)
 Vận tốc lên cao: 150 m/s (29.500 ft/min)
 Lực nâng của cánh: 651 kg/m² (133 lb/ft²)
 Lực đẩy/trọng lượng: 0.62

Vũ khí
 1x pháo 23 mm GSh-6-23 500 viên đạn
 9 giá treo mang được 8.000 kg (17.600 lb) vũ khí, gồm 4 tên lửa điều khiển bằng sóng vô tuyến Kh-23 (AS-7 'Kerry'), 4 tên lửa điều khiển bằng laser Kh-25ML (AS-10 'Karen'), 2 Kh-28 (AS-9 'Kyle'), Raduga Kh-58 (AS-11 'Kilter'), hoặc tên lửa chống bức xạ Raduga Kh-31P; 3 tên lửa dẫn đường bằng laser/TV Kh-29L/T (AS-14 'Kedge'); 2 tên lửa TV Kh-59, hoặc bom điều khiển TV/laser KAB-500KR và KAB-500L
 Rocket S-5 55 mm, Rocket S-8 80 mm hoặc Rocket S-13 120 mm.
 Các vũ khí khác gồm bom thông dụng, gun pod, và vũ khí hạt nhân chiến thuật.
 2 tên lửa không đối không R-60 (AA-8 'Aphid') để phòng không, máy bay nâng cấp có thể mang R-73 (AA-11 'Archer').

Chú thích

Máy bay có tính năng tương đương
 F-111 Aardvark
 BAC TSR-2
 Tornado IDS
 Dassault Mirage 2000
 Xian JH-7

Liên kết ngoài

 SU-24 from CombatAircraft.com
 SU-24 from Russian Military

Su-24
Máy bay quân sự Liên Xô thập niên 1970
Máy bay trong Chiến tranh Vùng Vịnh
Máy bay chiến đấu
Máy bay quân sự
Máy bay cường kích
Máy bay tác chiến điện tử
Máy bay trinh sát
Máy bay hai động cơ phản lực
Máy bay cánh trên
Máy bay cánh cụp cánh xòe
Máy bay chiến đấu thời kỳ chiến tranh lạnh
Máy bay chiến đấu Liên Xô và Nga
Máy bay cường kích Liên Xô và Nga


title: Pseustoplaca

text:
Pseustoplaca là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Roncoferraro

text:
Roncoferraro là một đô thị tại tỉnh Mantova trong vùng Lombardia của Italia, có vị trí cách khoảng 140 km về phía đông nam của Milano và khoảng 11 km về phía đông nam của Mantova.

Roncoferraro giáp các đô thị: Bagnolo San Vito, Bigarello, Castel d'Ario, Mantova, San Giorgio di Mantova, Sustinente, Villimpenta.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.roncoferraro.mn.it/

Đô thị tỉnh Mantova
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: Allyl

text:
Nhóm anlyl là một nhóm anken hydrocarbon với công thức H2C=CH-CH2-. Nó có thể coi như một nhóm vinyl, CH2=CH-, gắn với mêtylen -CH2. Ví dụ rượu anlyl có cấu trúc H2C=CH-CH2OH. Các hợp chất chứa nhóm anlyl thông thường được nói đến như là các hợp chất anlyl.

Vị trí của nguyên tử cacbon bão hòa, trong đó nhóm anlyl được gắn vào (trong trường hợp này, nguyên tử cacbon bên cạnh nhóm OH trong rượu anlyl) được gọi là vị trí anlyl. Nhóm, chẳng hạn -OH, được gắn tại vị trí anlyl đôi khi được mô tả như là anlyl. Hai ví dụ đơn giản nhất về các hợp chất anlyl là anlyl chloride và rượu anlyl.

Các sự thay thế cho nhóm nói trên, chẳng hạn trans-but-2-en-1-yl hay nhóm crôtyl (CH3CH=CH-CH2-) cũng có thể coi như là các nhóm anlyl.

Các nhóm mêtylen anlyl có phản ứng đặc biệt chẳng hạn như trong các phản ứng oxy hóa anlyl, phản ứng -en và ankyl hóa anlyl bất đối xứng Trost.

Tham khảo

Alken
Nhóm chức


title: Carposina nigronotata

text:
Carposina nigronotata là một loài bướm đêm thuộc họ Carposinidae. Nó là loài đặc hữu của Maui và Hawaii.
Ấu trùng ăn quả và hoa của Myrsine lessertiana.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Insects of Hawaii. Volume 9, Microlepidoptera
New island record of Carposina nigronotata Walsingham on Maui (Lepidoptera: Carposinidae)

Copromorphoidea
Loài đặc hữu của Hawaii


title: Tipula cumulata

text:
Tipula cumulata là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Sint Maarten

text:
Sint Maarten là một trong bốn quốc gia cấu thành của Vương quốc Hà Lan. Trước ngày 10 tháng 10 năm 2010, Sint Maarten được gọi là Lãnh thổ Đảo Sint Maarten () và là một trong năm lãnh thổ đảo (Eilandgebieden) của Antille thuộc Hà Lan. Nó bao gồm nửa phía nam của đảo Saint Martin. Theo điều tra dân số Antille thuộc Hà Lan năm 2001, dân số của Eilandgebied là 30.594 người. Dân số ước lượng chính thức vào ngày 1 tháng 1 năm 2009 là 50.300, tức mật độ dân số là 1.965 người/km². Các ngôn ngữ chính thức là tiếng Hà Lan và tiếng Anh. Một thổ ngữ giống tiếng Anh cũng được sử dụng.

Sint Maarten giáp với cộng đồng hải ngoại Saint-Martin thuộc Pháp, nó chiếm nửa đảo phía bắc.

Chú thích

Liên kết ngoài
 Lt. Governor of St. Maarten — Official site

Saint Martin
Đảo của Antille thuộc Hà Lan
Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Anh
Quốc gia Caribe của Vương quốc Hà Lan
Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Hà Lan


title: Talas (vùng)

text:
Vùng Talas (tiếng Kyrgyzstan: Талас областы) là một vùng (oblast) của Kyrgyzstan. Thủ phủ vùng đóng ở thành phố cùng tên Talas. Vùng này giáp các vùng: phía tây và bắc giáp tỉnh Jambyl của Kazakhstan, Chuy ở phía đông, phía nam giáp vùng Jalal-Abad và phía tây bắc giáp tỉnh Toshkent của Uzbekistan. Ranh giới phía nam xác định bởi Kirgiz Alatau. Vùng được lập ngày 21 tháng 11 năm 1939. Vùng Jalal-Abad có 8 huyện, gồm 5 thị trấn, 8 khu định cư kiểu đô thị, 415 làng.

Các huyện
Vùng này được phần thành 4 huyện.:

Tham khảo

Vùng của Kyrgyzstan


title: Fleurey-lès-Lavoncourt

text:
Fleurey-lès-Lavoncourt là một xã thuộc tỉnh Haute-Saône trong vùng Bourgogne-Franche-Comté phía đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Haute-Saône

Tham khảo
INSEE

Xã của Haute-Saône


title: Granyanella

text:
Granyanella là một đô thị trong tỉnh Lleida, cộng đồng tự trị Cataluña Tây Ban Nha. Đô thị Granyanella có diện tích là 24,4 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là 156 người với mật độ 6,39 người/km². Đô thị Granyanella có cự ly km so với tỉnh lỵ Lleida.

Tham khảo

Đô thị ở Lérida


title: Dicranomyia imperturbata

text:
Dicranomyia imperturbata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Chamanthedon tapeina

text:
Chamanthedon tapeina là một loài bướm đêm thuộc họ Sesiidae. Nó được tìm thấy ở Nam Phi.

Chú thích

Tham khảo

Chamanthedon


title: Negishi Eiichi

text:
là một nhà hóa học người Nhật Bản. Năm 2010, ông cùng Richard Heck, Suzuki Akira đoạt giải Nobel Hóa học cho những nghiên cứu về paladi với vai trò là chất xúc tác trong các phản ứng tổng hợp hữu cơ.

Tham khảo

Sinh năm 1935
Nhà hóa học Nhật Bản
Người Nhật đoạt giải Nobel
Người đoạt giải Nobel Hóa học
Nhân vật còn sống
Người Trường Xuân
Người Nhật từ Mãn Châu quốc


title: Lantéfontaine

text:
Lantéfontaine  là một xã của tỉnh Meurthe-et-Moselle, thuộc vùng Grand Est, đông bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 232 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Meurthe-et-Moselle


title: Quận Huntington, Indiana

text:
Quận Huntington là một quận thuộc tiểu bang Indiana, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số người. Quận lỵ đóng ở.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Indiana


title: Neopolyptychus serrator

text:
Neopolyptychus serrator là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó được tìm thấy ở forests from the Congo to Uganda và miền tây Kenya. Nó cũng được tìm thấy ở Cameroon.

Sải cánh dài 31–39 mm đối với con đực và 39–44 mm đối với con cái. Cánh trước con đực màu xám.

Ấu trùng ăn Maesopsis eminii.

Chú thích

Tham khảo

Neopolyptychus
Động vật Cộng hòa Trung Phi


title: Khu vực Mậu dịch Tự do ASEAN

text:
Khu vực Mậu dịch Tự do ASEAN (viết tắt là AFTA từ các chữ cái đầu của ASEAN Free Trade Area) là một hiệp định thương mại tự do (FTA) đa phương giữa các nước trong khối ASEAN. Theo đó, sẽ thực hiện tiến trình giảm dần thuế quan xuống 0-5%, loại bỏ dần các hàng rào thuế quan đối với đa phần các nhóm hàng và hài hòa hóa thủ tục hải quan giữa các nước, thúc đẩy hội nhập kinh tế với các quốc gia khác trong khu vực và quốc tế.

Sáng kiến về AFTA vốn là của Thái Lan. Sau đó hiệp định về AFTA được ký kết vào ngày 28 tháng 1 năm 1992 tại Singapore. Ban đầu chỉ có sáu nước là Brunei, Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore và Thái Lan (gọi chung là ASEAN-6). Các nước Campuchia, Lào, Myanma và Việt Nam (gọi chung là CLMV) được yêu cầu tham gia AFTA khi được kết nạp vào khối này. Hiện tại đây là một trong những khu vực mậu dịch tự do lớn nhất thế giới.

Hoàn cảnh ra đời
Vào đầu những năm 90, khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, những thay đổi trong môi trường chính trị, kinh tế quốc tế và khu vực đã đặt kinh tế các nước ASEAN trước những thách thức to lớn không dễ dàng vượt qua nếu không có sự liên kết chặt chẽ và nỗ lực của toàn hiệp hội, những thách thức đó là:

 Quá trình toàn cầu hoá kinh tế thế giới diễn ra nhanh chóng và mạnh mẽ, đặc biệt trong lĩnh vực thương mại, chủ nghĩa bảo hộ truyền thống trong ASEAN ngày càng mất đi sự ủng hộ của các nhà hoạch định chính sách trong nước cũng như quốc tế.
 Sự hình thành và phát triển các tổ chức hợp tác khu vực mới đặc biệt  như Khu vực Mậu dịch Tự do Bắc Mỹ và Khu vực Mậu dịch Tự do châu Âu của EU, NAFTA sẽ trở thành các khối thương mại khép kín, gây trở ngại cho hàng hoá ASEAN khi thâm nhập vào những thị trường này.
 Những thay đổi về chính sách như mở cửa, khuyến khích và dành ưu đãi rộng rãi cho các nhà đầu tư nước ngoài, cùng với những lợi thế so sánh về tài nguyên thiên nhiên và nguồn nhân lực của các nước Trung Quốc, Việt Nam, Nga và các nước Đông Âu đã trở thành những thị trường đầu tư hấp dẫn hơn ASEAN, đòi hỏi ASEAN vừa phải mở rộng về thành viên, vừa phải nâng cao hơn nữa tầm hợp tác khu vực.
 Để đối phó với những thách thức trên, năm 1992, theo sáng kiến của Thái Lan, Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN họp tại Singapore đã quyết định thành lập một Khu vực Mậu dịch Tự do ASEAN (gọi tắt là AFTA).

Mục đích
Mục đích của AFTA là nâng cao năng lực cạnh tranh của ASEAN với tư cách là một cơ sở sản xuất trên thế giới, đồng thời tăng cường tính hấp dẫn đối với đầu tư trực tiếp nước ngoài.

Cắt giảm thuế quan
Theo Hiệp định về Thuế quan Ưu đãi có Hiệu lực Chung (CEPT), sáu quốc gia gia nhập ASEAN trước sẽ xóa bỏ khoảng 98% tổng số dòng thuế của mình đối với các quốc gia thành viên khác vào năm 2006. Thời hạn dành cho bốn quốc gia gia nhập sau là năm 2013. Các sản phẩm được xem xét giảm thuế quan được nêu trong bốn danh mục, đó là:
 Danh mục các sản phẩm giảm thuế ngay,
 Danh mục các sản phẩm tạm thời chưa giảm thuế,
 Danh mục các sản phẩm nông sản chưa chế biến nhạy cảm,
 Danh mục các sản phẩm loại trừ hoàn toàn.

Xóa bỏ hàng rào phi thuế quan
AFTA đã thực hiện xóa bỏ hàng rào phi thuế quan

Các quốc gia thành viên
Các nước đồng ý loại bỏ hàng rào thuế quan với nhau:

Quan sát viên:

Cuộc họp gần nhất của ASEAN còn có sự tham gia của:

Xem thêm
ASEAN
Cộng đồng Kinh tế ASEAN
 Khu vực mậu dịch tự do ASEAN – Trung Quốc
Khu vực Đầu tư ASEAN
Kế hoạch Hợp tác Công nghiệp ASEAN
Hiệp định Khung ASEAN về Dịch vụ

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Khu vực Thương mại Tự do ASEAN (AFTA) và quá trình gia nhập AFTA của Việt Nam (Bộ Tài chính)  (Tài liệu theo định dạng MS Word)

Cộng đồng kinh tế ASEAN
Tổ chức liên kết với Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á
Thương mại quốc tế
Tiền tệ châu Á
Kinh tế Đông Nam Á
Tổ chức ngoại giao quốc tế


title: Adelocera nitidus

text:
Adelocera nitidus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1857.

Chú thích

Tham khảo

Adelocera


title: Leptonema salvini

text:
Leptonema salvini là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Leptonema (Hydropsychidae)


title: 161

text:
Năm 161 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh
 Lưu Bị (161 -223), Hoàng đế đầu tiên của nước Thục Hán

Mất

Tham khảo

Năm 161

als:160er#161


title: 22065 Colgrove

text:
22065 Colgrove (2000 AZ99) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 5 tháng 1 năm 2000 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 22065 Colgrove

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 2000


title: Y tế Việt Nam Cộng hòa

text:
Y tế Việt Nam Cộng hòa là hệ thống cung cấp dịch vụ y khoa công cộng của Việt Nam Cộng hòa. Cơ cấu này tồn tại trong thời gian 20 năm, từ năm 1955 đến 1975.

Vào đầu thập niên 1970 sinh suất Việt Nam Cộng hòa là khoảng 35-42 trẻ mỗi 1000 dân; tử suất là 13-18.

Tổ chức

Bộ Y tế
Bộ Y tế có tổng trưởng đứng đầu, trụ sở đặt tại số 59 đường Hồng Thập Tự. Bộ trực tiếp điều hành một số bệnh viện công như Bệnh viện Từ Dũ, Bệnh viện Nhi đồng, Bệnh viện Vì dân, Bệnh viện Hùng Vương ở Chợ Lớn nhưng vào cuối thập niên 1960 thì nhiều cơ sở chuyển sang quy chế tự trị. Riêng bệnh viện Bình dân thuộc Bộ Quốc gia Giáo dục, dùng làm nơi thực tập cho sinh viên y khoa.

Bộ Y tế còn có cơ sở điều trị khác như Trung tâm bài trừ ma túy ở Ngã ba Tam Hiệp, Biên Hòa.

Bộ Y tế cũng là cơ quan điều hành hai phòng thí nghiệm chuyên về y tế công cộng và vi sinh học ở Ban Mê Thuột và Huế. Viện Quốc gia Y tế Công cộng bắt đầu hoạt động từ năm 1969, trụ sở ở 699 đường Trần Hưng Đạo, Sài Gòn đến năm 1971 thì chuyển về 135 đường Trần Hoàng Quân rồi lại chuyển về cơ sở mới đường Hưng Phú, Quận 8 năm 1974 nới có phòng ốc huấn luyện và thí nghiệm của Bộ Y tế.

Y tế dân sự

Dịch vụ y tế bắt đầu ở cấp xã. Mỗi xã có một ủy viên y tế và một nữ hộ sinh, thường gọi là "cô đỡ" trông coi và giúp đỡ sản phụ ở thôn quê. Ủy viên y tế làm việc dưới sự giám sát của Hội đồng xã.

Ở cấp quận thì có Chi y tế dưới sự điều hành của cán sự y tế. Mỗi tỉnh thì có một bệnh viện thuộc Ty y tế. Tính đến năm 1963 thì có hai tỉnh Quảng Tín và Phú Bổn không có bệnh viện. Các tỉnh kia đều có đủ cơ sở bệnh viện, phòng thí nghiệm và quang tuyến. Bệnh viện tỉnh thường chia thành ba khu nội y, giải phẫu và sản khoa. Trưởng ty y tế là một bác sĩ phụ trách chương trình y tế trong tỉnh. Giám đốc bệnh viện cũng là một bác sĩ y khoa. Bệnh nhân nhập viện vào các bệnh viện công cộng không phải trả tiền. Những bệnh viện công cộng lớn gồm có Bệnh viện Chợ Rẫy, Bệnh viện Vì Dân, Bệnh viện Nhi đồng Sài Gòn và Bệnh viện Từ Dũ.

Tổng số bệnh viện dân sự toàn quốc vào năm 1965 là 101 cơ sở với 25.000 giường. Riêng thủ đô Sài Gòn có 11 bệnh viện công cộng cung cấp gần 5.000 giường. Tính vào năm 1970 thì trên toàn quốc có hơn 570.000 ca nhập viện, và bình quân là 1 giường bệnh viện mỗi 625 dân.

Một số chuyên khoa có bệnh viện riêng như Bệnh viện Nhi đồng Sài Gòn. Khoa tâm thần có ba cơ sở chính: Bệnh viện Chợ Quán ở Sài Gòn, Bệnh viện Huế, và Bệnh viện Nguyễn Văn Hoài ở Biên Hòa. Bệnh viện Biên Hòa có 1200 giường (1965).

Năm 1971 dưới sự bảo trợ của Đệ nhất phu nhân bà Nguyễn Văn Thiệu nhân danh chủ tịch Hội Phụ nữ Phụng sự Xã hội, Bệnh viện Vì Dân khai trương trên đường Nguyễn Văn Thoại gần Ngã tư Bảy Hiền. Cơ sở y tế đó có tiếng là bệnh viện hiện đại nhất lúc bấy giờ, cao bảy tầng với 400 giường trong đó 100 giường dành cho bệnh nhân nghèo, số còn lại phải trả tiền.

{| class="wikitable" style="float:right; margin:1em; margin-top:0;"
|-
! colspan="4" | Số liệu bệnh viện lớn tại Sài Gòn
|- style="background:lightgrey;"
! Bệnh viện
! Chuyên khoa
! Số giường  (theo tiêu chuẩn Hoa Kỳ)
! Số bệnh nhân trung bình
|-
| Bình Dân, 371 đường Phan Thanh Giản || || ||
|-
| Chợ Rẫy, 42 đường Thuận Kiều  sau đổi tên là đường Trần Hoàng Quân || đa khoa || 1.085 || 1.200
|-
| Hùng Vương, 128 đường Hùng Vương|| sản phụ khoa|| 244 (147) || 350
|-
| Hồng Bàng, 32 đường Hùng Vương || bệnh lao || 459 (290) || 600
|-
| Nhi đồng, 2 đường Sư Vạn Hạnh || nhi khoa || 443 || 500
|-
| Bình dân, 371 đường Phan Thanh Giản || || 350 (192) || 350
|-
| Từ Dũ, 284 đường Cống Quỳnh || sản phụ khoa || 435 || 600
|-
| Sài Gòn (Đô thành), 125 đại lộ Lê Lợi|| || 250 (150) || 300
|-
| Nguyễn Văn Học || ung thư || 600 || 600
|-
| Chợ Quán, 152 bến Hàm Tử || bệnh truyền nhiễm, bệnh tâm thần ||778 (442) ||
|-
| Grall, 14 đường Gia Long || || 560
|-
| Vì Dân, đường Nguyễn Văn Thoại || đa khoa || 400 (400) ||
|-}

Bác sĩ y khoa
Nằm ngoài hệ thống của chính phủ là các phòng mạch, dưỡng đường và bệnh viện tư nhân (bốn bệnh viện ở Sài Gòn với hơn 800 giường). Vào giữa thập niên 1960 Việt Nam Cộng hòa có khoảng 800 bác sĩ y khoa. Tính trung bình thì có một bác sĩ cho mỗi 36.000 dân.

Bệnh viện tư
Bệnh viện tư lớn phải kể Bệnh viện Grall và Bệnh viện Saint-Paul ở Sài Gòn, Bệnh viện Sùng Chính (200 giường) ở Chợ Lớn. Riêng Giáo hội Công giáo vào năm 1963 sở hữu 48 bệnh viện, 35 viện dưỡng lão, tám trại phong và 159 phòng phát thuốc. Giáo hội Cơ Đốc Phục Lâm (Seventh Day Adventist) cũng có một bệnh viện 40 giường ở Phú Nhuận, Sài Gòn có tiếng là cơ sở y tế tân tiến.

Quân y
Ngoài hệ thống bệnh viện cho thường dân, vì tình hình chiến cuộc, Việt Nam Cộng hòa còn có hệ thống quân y viện và hệ thống tản thương. Trụ sở chính cũng là cơ sở lớn nhất là Tổng Y viện Cộng hòa ở Sài Gòn với 550 giường (1965) sang thập niên 1970 tăng lên thành 1.800 giường trong khi ở những địa phương khác như Nha Trang, Quy Nhơn cũng có bệnh viện. Tổng số bệnh viện quân y là 19 cơ sở với 9.000 giường.

Ngoài cơ sở điều trị là một số trung tâm hồi lực cho những thương binh. Ở Thủ Đức có nguyên một làng cho thương phế binh định cư. Con số thương binh bị cụt tay chân là khoảng 35.000 người và 31.000 người mù mắt.

Viện trợ quốc tế
Vì chiến cuộc tình hình y tế của Việt Nam Cộng hòa gặp nhiều trở ngại. Ước tính hàng năm có khoảng 50.000 thường dân bị thương vong, một con số vượt khả năng cung cấp của hệ thống y tế. Một số quốc gia như New Zealand, Nam Hàn, Philippines và nhất là Hoa Kỳ đã lập chương trình viện trợ y tế dân sự Provincial Health Assistance Program, PHAP ở cấp tỉnh vào thập niên 1960 nhưng không thành công vì tình hình bất ổn. Năm 1965 Quân đội Hoa Kỳ thực hiện chương trình Military Provincial Health Assistance Program, MILPHAP dùng nhân sự bên nhà binh của Hoa Kỳ để giúp đỡ ngành y tế dân sự Việt Nam. Đến năm 1970 thì những đội MILPHAP có mặt trực tiếp ở 22 tỉnh thành Miền Nam cùng trợ giúp ty y tế tỉnh của 30 tỉnh, tựu trung vào việc củng cố các bệnh viện ở tỉnh lỵ. Ngoài ra lại có Medical Civic Action Program, MEDCAP. Chương trình này dùng những đội y tế di động về vùng quê chữa bệnh.

Một số nước cũng tiếp sức gián tiếp trong ngành y tế như Tây Đức giúp phần kỹ thuật và tài chánh xây lò sát sinh giúp kiểm soát nguồn thực phẩm. Chính phủ Tây Đức cũng gửi con tàu Helgoland với 145 giường và 60 bác sĩ để chữa bệnh cho dân chúng.

Cơ sở đào tạo

Trường đại học y khoa
Hai trường đại học y khoa ở Sài Gòn và Huế đào tạo hơn 250 bác sĩ y khoa hằng năm.

Học trình là một năm tiền y khoa và bốn năm y khoa. Năm thứ năm sinh viên luân phiên thực tập ở các bệnh viện. Năm thứ sáu thì nhập ngũ phục vụ trong Quân lực Việt Nam Cộng hòa. Một số nhỏ khoảng 10% thì được miễn quân vụ sau cuộc thi tuyển để vào nội trú thực tập. Tính vào năm 1965 thì tổng cộng trên toàn quốc có 12.000 sinh viên y khoa.

Trường y tá, hộ sinh, trường đại học dược khoa
Việt Nam Cộng hòa có 11 trường y tá, mỗi năm cho tốt nghiệp gần 600 y tá vào thập niên 1970. Giáo trình thoạt tiên là hai năm, đến năm 1966 thì tăng lên thành ba năm. Trong số này có hai trường, một ở Sài Gòn, một ở Cần Thơ do Hội Hồng thập tự điều hành giúp đào tạo y tá miễn phí. Trong khi đó Trường Đại học Dược khoa Sài Gòn cung cấp 542 dược sĩ năm 1970.

Chương trình MILPHAP của Hoa Kỳ cũng giúp huấn luyện y tá. Năm 1970 khoảng 700 y tá người Việt được thụ huấn qua chương trình này.

Hai viện đại học Sài Gòn và Huế cũng có trường hộ sinh với giáo trình ba năm. Ở các tỉnh thì có giáo trình rút ngắn sáu tháng để nữ hộ sinh có thể tác nhiệm mau chóng.

Hoạt động

Chương trình y tế công cộng ở miền Nam Việt Nam gồm những dịch vụ bài lao, chống cùi, trừ muỗi để ngừa bệnh sốt rét. Giữa thập niên 1960 có 15.000 người cùi đăng ký ở Miền Nam.

Đối với sản phụ và nhi đồng thì có chương trình "Bảo trợ mẫu nhi" và chiến dịch chích ngừa các bệnh truyền nhiễm như bạch hầu, uốn ván, ho gà cho các trẻ nhỏ. Viện Pasteur Sài Gòn, Nha Trang và Đà Lạt cung cấp vắc-xin bào chế ở quốc nội cho các đợt chích ngừa bệnh đậu mùa.

Chính phủ còn điều hành 16 trung tâm kế hoạch gia đình hầu giúp nữ bệnh nhân tự kiểm soát sinh đẻ.

Ngày 6 Tháng Sáu năm 1969 tại bệnh viện Sài Gòn (Đô thành) hai đoàn bác sĩ giải phẫu Việt và Mỹ hợp tác làm cuộc ghép thận đầu tiên ở Việt Nam. Bác sĩ Nguyễn Phước Đại điều khiển cuộc giải phẫu ghép thận của người mẹ sang người con trai 21 tuổi.

Vì chiến sự Việt Nam Cộng hòa vào thời điểm 1974 có 83.000 người bị cụt tay hay cụt chân; 8.000 bị liệt bán thân; và 40.000 người mù hoặc điếc.

Sau khi Sài Gòn thất thủ, 55% tổng số nhân viên y tế Việt Nam Cộng hòa đã bỏ nước vượt biên tỵ nạn sang các nước Tây phương.

Nhân vật liên quan
Bác sĩ Trần Đình Đệ: Tổng trưởng Y tế 1960-1963
Bác sĩ Trần Lữ Y: Tổng trưởng Y tế 1963-1969
Bác sĩ Trần Minh Tùng: Tổng trưởng Y tế 1969-1973
Bác sĩ Văn Văn Của: Viện trưởng Viện Quốc gia Y tế Công cộng

Tham khảo & chú thích

Department of Health Data. Health Data Publication No 5: The Republic of Viet-Nam. Washington, DC: Walter Reed Army Institute of Research, 1966.
Lê Ánh. Từ Hòn Khói, tôi đi.... ?: Ninh-hoa, 2014.
Ruhe, William et al. Saigon Medical School, An Experiment in International Medical Education. American Medical Association, 1998.
Từ Uyên. "Y tế Việt Nam: hôm qua, hôm nay, ngày mai". Truyền thông số 37-38. St-Léonard, Canada, 2010. tr 217-244.

Việt Nam Cộng hòa
Y tế Việt Nam
V


title: (180213) 2003 UM8

text:
{{DISPLAYTITLE:(180213) 2003 UM8}}

(180213) 2003 UM8 là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 19 tháng 10 năm 2003 bởi James Whitney Young ở Đài thiên văn Núi bàn gần Wrightwood, California.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 180213

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi James Whitney Young


title: Rousset, Bouches-du-Rhône

text:
Rousset là một xã ở tỉnh Bouches-du-Rhône, thuộc vùng Provence-Alpes-Côte d'Azur ở miền nam nước Pháp.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Official website

Xã của Bouches-du-Rhône


title: Arhaphes erythrurus

text:
Arhaphes erythrurus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schwarz miêu tả khoa học năm 1902.

Chú thích

Tham khảo

Arhaphes


title: Kosmas

text:
Kosmas, hay Cosmas, là một tên Hy Lạp của các người sau đây trong lịch sử:
 Thánh Kosmas và Damian, sống trong thế kỷ thứ 3
 Kosmas Indicopleustes, một nhà thám hiểm người Hy Lạp sống trong thế kỷ thứ 6
 Thánh Kosmas, sống trong thế kỷ thứ 8
 Kosmas của Praha, nhà sử gia người Séc của thế kỷ 12

Ngoài ra còn có 3 giáo hoàng của Giáo hội Coptic mang tên Cosmas:
 Cosmas của Alexandria
 Cosmas II của Alexandria
 Cosmas III của Alexandria


title: Palaeorhiza sculpturalis

text:
Palaeorhiza sculpturalis là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Hirashima mô tả khoa học năm 1978.

Chú thích

Tham khảo

Palaeorhiza
Động vật được mô tả năm 1978


title: Ferrières, Meurthe-et-Moselle

text:
Ferrières  là một xã của tỉnh Meurthe-et-Moselle, thuộc vùng Grand Est, đông bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 300 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Meurthe-et-Moselle


title: Strombus eryhtraensis

text:
Strombus eryhtraensis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Strombidae, họ ốc nhảy.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Strombus


title: Họ Bổ củi

text:
Bài này viết về Họ Bổ Củi. Đối với các định nghĩa khác, xem Bổ củi.
Họ Bổ củi (danh pháp khoa học: Elateridae) là một họ bọ cánh cứng.

Các chi đặc trưng

Actenicerus
Adelocera
Adrastus
Aeoloderma
Aeoloides
AeolusAgriotes
Agrypnus
AlausAmpedusAnchastus
Anostirus
Aplotarsus
Athous
Berninelsonius
Betarmon
Brachygonus
BrachylaconCalambusCardiophorusChalcolepidus
Cidnopus
ConoderusCraspedostethusCrepidophorusCteniceraDacnitus
Dalopius
Danosoma
Denticollis
Diacanthous
Dicronychus
Dima
Drasterius
Eanus
Ectamenogonus
Ectinus
Elater
Elathous
EopenthesFleutiauxellusHaterumelaterHemicleusHemicrepidiusHeteroderesHoristonotus
Hypnoidus
Hypoganus
HypolithusIdolusIdotarmonidesIschnodesIsidusItodacne
Jonthadocerus
LaconLanelaterLimoniscusLimoniusLiotrichusMegapenthesMelanotusMelanoxanthus
Metanomus
Mulsanteus
Negastrius
Neopristilophus
Nothodes
Oedostethus
Orithales
Paracardiophorus
Paraphotistus
Peripontius
Pheletes
Pittonotus
PityobiusPlastocerusPodeoniusPorthmidiusProcraerusProdrasterius
Prosternon
Pseudanostirus
PyrophorusQuasimusReitterelaterSelatosomusSericusSimodactylus
Spheniscosomus
Stenagostus
Synaptus
Tetrigus
Zorochros

Tham khảo

Liên kết ngoài

Elateridae
Click beetles, Alaus spp. on the University of Florida / Institute of Food and Agricultural Sciences Featured Creatures website
Taiwanese Site  images binomial names

Họ côn trùng


title: 23 tháng 11

text:
Ngày 23 tháng 11 là ngày thứ 327 trong mỗi năm thường (thứ 328 trong mỗi năm nhuận). Còn 38 ngày nữa trong năm.

Sự kiện
 1499 – Hoàng tử giả Perkin Warbeck bị treo cổ do cố thoát ra khỏi Tháp Luân Đôn. Ông đã xâm lược Anh vào năm 1497, cho rằng ông là con mất của Quốc vương Edward IV của Anh.
 1644 – Areopagitica của John Milton được xuất bản.
 1863 – Nội chiến Hoa Kỳ: Chiến dịch Chattanooga bắt đầu khi quân đội Liên bang dẫn đầu bởi tướng Ulysses S. Grant tăng viện cho Chattanooga, Tennessee và phản công quân đội các Tiểu bang Liên minh Hoa Kỳ.
 1869 – Ở Dumbarton, Scotland, tàu nhanh Cutty Sark được khởi đầu. Nó là một trong những tàu nhanh cuối cùng được xây dựng, và hiện nay chỉ có tàu nhanh này.
 1876 – William Marcy Tweed, thường được gọi Ông trùm Tweed, người ăn hối lộ dẫn Tammany Hall, bị mang đến cảnh sát ở Thành phố New York sau khi bị bắt ở Tây Ban Nha.
 1890 – Quốc vương Willem III của Hà Lan bị chết, chưa có con trai để thừa kể, cho nên một đạo luật đặc biệt được thông qua, để con gái ông Bà hoàng Wilhelmina trở thành Nữ hoàng.
 1940: Nam Kỳ khởi nghĩa. Cũng là ngày được cho rằng đã ra mắt lá quốc kỳ cờ đỏ sao vàng do Nguyễn Hữu Tiến vẽ.
 1945: Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh số 64–SL thành lập Ban Thanh tra đặc biệt, tổ chức tiền thân của Thanh tra Chính phủ Việt Nam.
 1946: Thành lập Hội Chữ thập đỏ Việt Nam.
 1955: Anh Quốc trao quyền kiểm soát Quần đảo Cocos (Keeling) trên Ấn Độ Dương cho Úc.
 1963: BBC phát sóng tập đầu tiên của Doctor Who, bộ phim truyền hình khoa học giả tưởng dài nhất trên thế giới cho đến nay.
 1978: Quy ước tần số vô tuyến điện Geneva 1975. Theo đó, chỉ số tần số sóng AM (sóng trung và sóng dài - đơn vị kHz) có tổng các chữ số bằng 9 hoặc là bội số của 9 (558-567-576-...-1404-1413-1422-1431-1440)
 1996: Angola gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới.
 2009: 58 người bị bắt cóc và sát hại tại Maguindanao, Philippines khi đang trên đường nộp một đơn ứng cử chức Thống đốc tỉnh của Esmael Mangudadatu.
2010: Xung đột Triều Tiên: Hàn Quốc và Triều Tiên xảy ra pháo chiến tại khu vực đảo Yeonpyeong trên Hoàng Hải.

Sinh
 1872 – Dannie Heineman, là một kỹ sư và nhà kinh doanh người Hoa Kỳ gốc Bỉ (m. 1962)
 1888 – Arthur Adolph Harpo Marx, người thứ hai trong số 5 anh em nhà Marx (m. 1964)
 1922 – Võ Văn Kiệt, cựu Thủ tướng Việt Nam (m. 2008)
 1931 – Phạm Song, giáo sư, viện sĩ y học, cựu Bộ trưởng Bộ Y tế Việt Nam (m. 2011)
 1941 – Mai Văn Dâu, cựu chính khách Việt Nam, cựu Thứ trưởng Thường trực Bộ Thương mại Việt Nam.
1982 – Namthip Jongrachatawiboon, nữ diễn viên, người mẫu Thái Lan.
 1984 – Lucas Grabeel, diễn viên, ca sĩ người Mỹ.
 1992 – Miley Cyrus, diễn viên, ca sĩ người Hoa Kỳ.

Mất
1839 – Hồ Thị Tùy, phong hiệu Ngũ giai An tần, phi tần của vua Minh Mạng (s. 1795)
1871 – Nguyễn Trường Tộ, chí sĩ, danh sĩ, kiến trúc sư Việt Nam (s. 1828)
1835 – Nguyễn Phúc Miên Hoành, tước phong Vĩnh Tường Quận vương, hoàng tử con vua Minh Mạng (s. 1811)
 1892 – Tống Duy Tân, thủ lĩnh cuộc Khởi nghĩa Hùng Lĩnh chống Pháp trong lịch sử Việt Nam (s. 1837).
 1919 – Henry Laurence Gantt, kĩ sư cơ khí người Mỹ, tác giả sơ đồ Gantt (s. 1861)
2003 – Trần Hoàn, nhạc sĩ, chính khách Việt Nam, cựu Bộ trưởng Bộ Văn hóa – Thông tin Việt Nam (s. 1928)
2021 - Chun Doo-hwan, cựu Tổng thống Hàn Quốc (s.1931)

Những ngày lễ và ngày kỷ niệm
 Bắt đầu tiểu tuyết
 Ngày sinh cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt

Tham khảo

Tháng mười một
Ngày trong năm


title: Schloßberg, Leibnitz

text:
Schloßberg (tiếng Slovenia: Gradišče) là một đô thị thuộc huyện Leibnitz trong bang Steiermark, nước Áo. Đô thị Schloßberg, Leibnitz có diện tích 29,31 km², dân số cuối năm 2005 là 1160 người.

Tham khảo


title: Vaughtia transkeiensis

text:
Vaughtia transkeiensis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Vaughtia
Động vật được mô tả năm 1987


title: Chaetocnema tarsalis

text:
Chaetocnema tarsalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Wollaston miêu tả khoa học năm 1860.

Chú thích

Tham khảo

Chaetocnema


title: Tây Yorkshire

text:
West Yorkshire là một hạt đô thị trong Yorkshire và Humber của nước Anh với dân số 2,2 triệu. West Yorkshire trở thành một hạt đô thị vào năm 1974 sau khi thông qua Đạo luật Chính quyền địa phương 1972.

West Yorkshire là một hạt không giáp biển, bao gồm năm quận đô thị (thành phố Bradford, Calderdale, Kirklees, thành phố Leeds và thành phố Wakefield) và có đường biên giới với các hạt Derbyshire (phía nam), Đại đô thị Manchester (ở phía tây nam), Lancashire (ở phía tây bắc), North Yorkshire (ở phía bắc và phía đông) và South Yorkshire (ở phía đông nam).

Hội đồng hạt West Yorkshire đã bị giải tán bỏ vào năm 1986, và do đó, huyện (quận trung tâm thành phố) là cơ quan có hoạt động đơn nhất. Tuy nhiên, quận đô thị, trong đó bao gồm diện tích 2.029 km vuông (783 sq mi), tiếp tục tồn tại trong pháp luật, và như một khung địa lý của các tài liệu tham khảo.

West Yorkshire bao gồm vùng đô thị West Yorkshire, đó là khu vực đô thị được xây dựng lên và lớn nhất trong phạm vi ranh giới quận lịch sử của Yorkshire.

Tham khảo

Hạt của Anh
Hạt nghi lễ

Hạt của Anh khởi đầu năm 1974


title: Bộ Đà điểu

text:
Bộ Đà điểu (Struthioniformes) là một bộ gồm các loài chim lớn, không biết bay có nguồn gốc từ Gondwana, phần lớn trong chúng hiện nay đã tuyệt chủng. Không giống như các loài chim không bay khác, các loài đà điểu không có xương chạc trên xương ức của chúng và như thế thiếu nơi neo đủ mạnh cho các cơ cánh của chúng, vì thế chúng không thể bay được mặc dù chúng có các cánh phù hợp cho việc bay lượn.

Phần lớn khu vực đại lục Gondwana cổ đã do các loài đà điểu chiếm lĩnh, hoặc có chúng cho đến thời gian tương đối gần đây.

Các loài còn sinh tồn
 Đà điểu châu Phi là loài đà điểu lớn nhất hiện còn tồn tại. Thành viên lớn nhất của loài này có thể cao tới 3 m, cân nặng 135 kg và chạy nhanh hơn ngựa.
 Đà điểu Emu là loài đứng thứ hai về kích thước, cao tới 2 m và cân nặng khoảng 60 kg. Giống như đà điểu châu Phi, nó chạy nhanh, là loài chim đầy sức mạnh của đồng bằng và miền rừng.
 Cũng có nguồn gốc ở Australia và các đảo phía bắc là 3 loài Đà điểu đầu mào. Chúng ngắn hơn Emu và có cơ thể rắn chắc, đà điểu đầu mào ưa thích các cánh rừng nhiệt đới rậm rạp. Chúng có thể rất nguy hiểm khi bị dồn vào thế bí hay khi chúng bị bất ngờ. Tại New Guinea, trứng của đà điểu đầu mào bị lấy đi và cho nở thành con non để ăn thịt như là một loại đặc sản, mặc dù có (hay có lẽ do) những rủi ro mà chúng gây ra đối với tính mạng con người.
 Các loài chim chạy nhỏ nhất là 5 loài chim kiwi ở New Zealand. Kiwi có kích thước cỡ như gà, chúng nhút nhát và nóng tính. Chúng làm tổ trong các hang sâu và sử dụng cơ quan khứu giác phát triển cao để bới đất nhằm tìm kiếm các loài côn trùng nhỏ. Kiwi đáng chú ý vì chúng đẻ trứng có tỷ lệ rất lớn so với kích thước cơ thể. Trứng chim kiwi có thể tương đương với 15-20% trọng lượng cơ thể chim mái.
 Nam Mỹ có 2 loài đà điểu châu Mỹ có kích thước trung bình, chạy nhanh trên những cánh đồng cỏ hoang (pampa) ở Nam Mỹ. Các cá thể lớn nhất của loài đà điểu Nam Mỹ lớn (Rhea americana) có thể cao tới 1,5 m và cân nặng 20 – 25 kg. Tại Nam Mỹ còn có 47 loài trong 9 chi, bao gồm các loài chim nhỏ và cư trú dưới đất nhưng không phải là không bay được, thuộc họ Tinamidae và chúng có họ hàng gần với các loài đà điểu.

Các loài tuyệt chủng
 Aepyornis, tức "chim voi" ở Madagascar, đã từng là loài chim lớn nhất được biết. Mặc dù chúng thấp hơn những con moa cao nhất, nhưng những cá thể to lớn nhất có thể cân nặng tới 450 kg. Có hai loài đã từng tồn tại khi con người di cư đến từ Borneo và châu Phi, có lẽ trong thế kỷ I. Cả hai dường như đã sống sót một thời gian khá dài: loài Aepyornis mullerornis nhỏ hơn có thể đã biến mất trước còn loài Aepyornis maximus to hơn có thể còn tồn tại cho đến tận đầu thế kỷ XVII.
 Họ Dinornithidae (moa) có ít nhất là 11 loài khác nhau từng sinh sống tại New Zealand cho đến khi con người bắt đầu xuất hiện nhiều tại đây vào thế kỷ XIII hay sớm hơn. Chúng có kích thước dao động trong khoảng từ cỡ như gà tây cho tới moa khổng lồ (Dinornis giganteus) với chiều cao đạt 3,3 m (11 ft) và cân nặng tới 250 kg (550 lb). Giống như đà điểu đầu mào, moa chủ yếu sống trong các cánh rừng không có kẻ thù là các loài các động vật ăn thịt. Chúng được cho là bị tuyệt chủng vào khoảng năm 1500 do sự săn bắn trong vài trăm năm kể từ khi có sự định cư của con người. Tuy nhiên, một số người vẫn tin rằng các quần thể nhỏ có thể vẫn còn tồn tại trong các khu vực hoang vắng biệt lập cho tới thời gian gần đây.

Ngoài ra, các mảnh vỏ trứng tương tự như vỏ trứng của Aepyornis cũng được tìm thấy trên quần đảo Canary. Các mảnh này có niên đại tới Trung hay Hậu Miocen, và không có giả thuyết phù hợp nào đã được đề ra là chúng tới đây như thế nào do sự không chắc chắn về việc các đảo này có từng được nối liền với đại lục hay không.

Tiến hóa và hệ thống học

HIện tại tồn tại 2 phương thức tiếp cận phân loại học trong phân loại chim chạy: phương thức thứ nhất, được sử dụng tại bài này, kết hợp các nhóm như là các họ trong bộ Struthioniformes, trong khi phương thức thứ hai cho rằng các dòng dõi đã tiến hóa chủ yếu là độc lập với nhau và vì thế nâng các họ lên cấp bộ (như Rheiformes, Casuariiformes, Apterygiformes v.v.).

Một số nghiên cứu dựa trên hình thái học, miễn dịch học và trình tự DNA chỉ ra rằng các loài chim chạy là đơn ngành. Miêu tả truyền thống về tiến hóa của chim chạy là một nhóm xuất hiện ở dạng chim không bay tại Gondwana trong kỷ Creta, sau đó đã tiến hóa theo các hướng tách biệt do các châu lục bị trôi dạt ra xa nhau. Tuy nhiên, phân tích gần đây về biến thiên gen giữa các loài chim chạy lại mâu thuẫn với điều đó: phân tích DNA dường như chỉ ra rằng các loài chim chạy đã rẽ nhánh ra khỏi nhau quá gần đây để có thể chia sẻ cùng một tổ tiên Gondwana chung. Bên cạnh đó, hóa thạch Trung Eocen của "tiền-đà điểu" Palaeotis từ Trung Âu có thể ngụ ý rằng giả thuyết "ngoài Gondwana" là sai. Ngoài ra, phân tích gần đây với 20 gen hạt nhân đã đặt câu hỏi về tính đơn ngành của nhóm, gợi ý rằng các loài tinamou có thể bay được cũng gộp lại trong phạm vi dòng dõi chim chạy.

Nghiên cứu so sánh đối với toàn bộ trình tự DNA ti thể của các loài chim chạy còn sinh tồn cộng với 2 loài moa (khủng điểu) đặt moa tại vị trí cơ sở, tiếp theo là đà điểu châu Mỹ, tiếp nữa là đà điểu châu Phi, tiếp theo là kiwi, với đà điểu Úc (emu) và đà điểu đầu mào là các họ hàng gần gũi nhất. Một nghiên cứu khác lại đảo lại vị trí tương đối của moa và đà điểu châu Mỹ và chỉ ra rằng chim voi không phải là họ hàng gần của đà điểu châu Phi hay các loài chim chạy khác, trong khi nghiên cứu các gen hạt nhân lại chỉ ra là đà điểu châu Phi rẽ nhánh đầu tiên, tiếp theo là đà điểu châu Mỹ và tinamou, sau đó là kiwi tách ra từ đà điểu Úc và đà điểu đầu mào. Các nghiên cứu chia sẻ các niên đại rẽ nhánh ngụ ý rằng trong khi các tổ tiên của moa có thể từng tồn tại ở New Zealand kể từ khi nó tách ra khỏi các phần khác của Gondwana, các tổ tiên của kiwi dường như bằng một cách nào đó đã phát tán tới đây (New Zealand) từ Australia gần đây hơn, có lẽ thông qua cầu đất liền hay bằng cách "nhảy" qua các đảo. Theo các phân tích có sớm hơn thì đà điểu châu Phi dường như đã tới châu Phi theo một lộ trình nào đó sau khi nó tách khỏi Nam Mỹ (như bằng xâm lấn đại lục Á Âu và sau đó châu Phi tách ra khỏi Ấn Độ), nhưng các dữ liệu hạt nhân chỉ ra rằng đà điểu châu Phi rẽ nhánh đầu tiên có lẽ phù hợp với trình tự tách mảng kiến tạo của Gondwana. Các khía cạnh khác (nhưng không phải tất cả) trong cổ địa sinh học chim chạy là phù hợp với giả thuyết hình thành loài theo địa lý (sự chia tách kiến tạo mảng của Gondwana).

Các nghiên cứu bộ gen phát sinh loài gần đây gợi ý rằng tinamou trên thực tế có thể thuộc về nhóm này. Nếu như thế, nó làm cho nhóm 'chim chạy' trở thành cận ngành chứ không phải đơn ngành. Điều này cũng đặt ra câu hỏi đáng chú ý về tiến hóa của khả năng bay được và khả năng không bay được trong nhóm này, do chim chạy theo truyền thống được cho là có tổ tiên không bay được và là nhóm đơn ngành, trong khi sự rẽ nhánh của tinamou trong phạm vi dòng dõi chim chạy chỉ ra rằng hoặc là khả năng bay được đã tái tiến hóa ở tinamou, hoặc là đã mất đi ở các loài chim chạy khác.

Vào năm 2014, một phân tích phát sinh chủng loài DNA ti thể bao gồm cả các thành viên hóa thạch chỉ ra rằng tinamou lồng sâu bên trong nhóm đà điểu. Đà điểu châu Phi được đặt ở nhánh đầu tiên (cơ sở), tiếp theo là đà điểu Nam Mỹ, sau đó là nhánh chứa moa và tinamou, tiếp theo là hai nhánh cuối cùng, một nhánh chứa emu và đà điểu đầu mào, trong khi nhánh còn lại chứa chim voi và kiwi. Mối quan hệ chị-em của moa-tinamou là phù hợp với các phát hiện khác có sớm hơn cũng như đương thời, trong khi mối quan hệ chị-em của chim voi và kiwi thì là phát hiện mới. Hỗ trợ bổ sung cho điều này cũng thu được từ phân tích hình thái học.

Ảnh hưởng đến văn minh loài người
Vào thời Ai Cập cổ đại, người ta dùng hình lông đà điểu để chỉ ý nghĩa chính nghĩa vì lông đà điểu tương đối bằng nhau.

Các loài viễn tưởng
Chocobo trong loạt trò chơi điện tử Final Fantasy là loài chim viễn tưởng tương tự như các loài chim chạy. Trong các trò chơi này thì chocobo là một dạng phương tiện vận tải,và chúng được cưỡi và kéo xe tương tự như ngựa.

Đáng chú ý là roc (từ tiếng Ba Tư: رخ - rokh) thời Ả Rập trung cổ, theo truyền thuyết là loài chim tương tự như các loài đà điểu và đủ lớn để có thể nhấc bổng cả voi. Theo vài nguồn thì nó chính là đà điểu châu Phi. Quân xe trong cờ vua có lẽ có nguồn gốc từ đây.

Hình ảnh

Ghi chú và Liên kết ngoài

Hóa thạch sống
Đà điểu


title: Ocotea langsdorffii

text:
Ocotea langsdorffii là một loài thực vật thuộc họ Lauraceae. Đây là loài đặc hữu của Brasil. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Luật xây dựng Vườn quốc gia Serra do Cipó và để bảo vệ các loài này vẫn chưa được thiết lập. Loài này được đưa vào danh sách chính thức của các cây trồng Brazil bị đe doạ bởi IBAMA.

Chú thích

Tham khảo
 Varty, N. 1998. Ocotea langsdorffii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Brasil
L
Thực vật dễ tổn thương


title: Jitte

text:
Jitte (十手, âm Hán Việt đọc là "thập thủ") là một món vũ khí trong các võ phái cổ Nhật Bản. Đây cũng là một trong những dụng cụ bắt bớ thông dụng thời cổ. Tùy từng lưu phái, có khi nó được biểu ký bằng Hán tự là "thực thủ" (実手). Môn võ đánh Jitte được gọi là Jitte-jutsu.

Khái yếu

Jitte là món vũ khí dài chừng 30 cm~1m, gồm một mũi thép nhọn gắn vào cán gỗ, từ mũi thép chẻ ra một nhánh thép nhọn ngắn hơn nằm gần cán. Cũng có loại Jitte gồm một nhánh thép chính và hai nhánh thép phụ ở gần cán, hình trạng giống như mũi Sai. Công dụng chính của Jitte là phòng thủ kiếm của đối phương, dùng để đâm và đôi khi là để bẻ khớp địch thủ. Có phái Nhu thuật còn kết hợp Jitte trong những đòn quật và chế ngự đối phương. Jitte là món vũ khí ngắn, chuyển động linh hoạt và được cho là xảo diệu hơn cả 10 cánh tay, chính vì thế nên nó được gọi là Jitte (thập thủ). Từ này thường được trực dịch sang Anh ngữ là "Ten hands".

Lịch sử và cách sử dụng

Người ta tìm thấy một số văn kiện thời Edo viết là món vũ khí này được một văn nhân họ Trần (Hán tự: 陳元贇, Hán việt: Trần Nguyên Uân) từ Minh quốc (Đại lục) mang sang Nhật vào thời kỳ này, nhưng thực tế từ giữa thời Muromachi đã thấy có thuật đánh Jitte. Từ cuối thời Muromachi cho đến thời Chiến quốc rất thịnh hành một món vũ khí gọi là Kabuto-wari(兜割), hình trạng gần giống với Jitte, gồm một lưỡi đao có nhánh thép nhọn chẻ ra từ đằng cán. Công dụng của Kabuto-wari là để đâm, chém và khống chế, bắt bớ đối phương. Vì vậy có nhiều kiến giải cho rằng Jitte được phát triển từ Kabuto-wari trước đó.
Về cách sử dụng thì ngoài việc dùng mũi thép phụ để bắt kiếm của đối phương, còn có phái Nhu thuật sử dụng Jitte như một cây gậy ngắn để khống chế tay chân đối phương để bắt sống và kết hợp với đòn quăng quật. Vì vậy Jitte-jutsu trở nên phổ biến vào thời Edo, nó là món vũ khí không thể thiếu của lực lượng cảnh sát để bắt sống tội phạm thời bấy giờ. Có một giai thoại rằng, cha của kiếm khách vô song Miyamoto Musashi là Shinmen Munisai là một đại cao thủ sử Jitte thuộc phái Tōri-ryū, được Tướng quân Ashikaga Yoshiaki mến mộ võ nghệ mà ban thưởng cho danh hiệu "Nhật hạ vô song".

Lưu phái

 Tōri-ryū
 Ikkaku-ryū Jitte-jutsu
 Komagawa Kaishin-ryū
 Shibukawa-ryū
 Rikishin-ryū
 Edaima Shin-ryū

Tham khảo

Vũ khí Nhật Bản
Vũ khí của Samurai


title: Cobitis arachthosensis

text:
Cobitis arachthosensis là một loài cá vây tia trong họ (Cobitidae). Loài này đặc hữu Hy Lạp..
Loài này thuộc phân chia Bicanestrinia, cùng với C. hellenica, C. meridionalis và C. trichonica. Môi trường sinh sống tự nhiên của nó là lưu vực sông Arachthos. Nó bị đe dọa do mất môi trường sống.

Cước chú

Tham khảo

  (2008): Cobitis species. Version of 2008-MAY-03. Truy cập 2008-AUG-15.
  (2008): The molecular diversity of adriatic spined loaches (Teleostei, Cobitidae). Mol. Phylogenet. Evol. 46(1): 382–390. (HTML abstract)

Cobitis
Động vật được mô tả năm 1996


title: Pachybrachis korotjaevi

text:
Pachybrachis korotjaevi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Lopatin miêu tả khoa học năm 1995.

Chú thích

Tham khảo

Pachybrachis


title: Sân bay quốc tế Amausi

text:
Sân bay quốc tế Amausi , cũng gọi là Sân bay quốc tế Lucknow, là một sân bay ở gần Lucknow, bang Uttar Pradesh, Ấn Độ. Sân bay này phục vụ vùng đô thị Lucknow và Kanpur. Sân bay này được đặt tên theo làng Amausi.

Các hãng hàng không và các tuyến điểm

Nội địa
Air India (Delhi)
Indian Airlines (Delhi, Mumbai)
Air-India Express (Delhi)
Deccan (Delhi, Mumbai)
Jet Airways (Delhi)
Jet Lite (Delhi, Mumbai, Kolkata)
Kingfisher Airlines (Delhi, Goa)

Quốc tế
Air India (Jeddah)
Air-India Express (Dubai)
Indian Airlines (Sharjah)
Oman Air (Muscat)

Các điểm đến trong tương lai
Air Arabia (Sharjah) [đợi phê duyệt]
Cosmic Air (Kolkata, Kathmandu)
IndiGo Airlines (Delhi)
Malaysia Airlines (Kuala Lumpur)
Saudi Arabian Airlines (Riyadh) [đã thông báo]

Tham khảo

 Amausi Airport
 World Airport Codes
 Cosmic air plan

Liên kết ngoài
 Sân bay Amausi  trên trang web chính thức của Cục sân bay Ấn Độ

Sân bay Ấn Độ
Lucknow


title: Paul Rand

text:
Paul Rand (tên sinh Peretz Rosenbaum; 15 tháng 8 năm 1914 – 26 tháng 11 năm 1996) là nhà đồ họa Mỹ, nổi tiếng vì các logo mà ông thiết kế cho công ty. Rand học ở Học viện Pratt (1929–1932), the Trường Thiết kế Parsons (1932–1933), và trường Liên minh Học sinh Nghệ thuật (1933–1934). Ông là một trong những người phát minh Kiểu đồ họa Thụy Sĩ. Từ 1956 đến 1969, và lần nữa từ 1974, Rand dạy đồ họa tại Đại học Yale ở New Haven, Connecticut. Rand được đưa vào Hall of Fame của Câu lạc bộ Đạo diễn Nghệ thuật New York vào năm 1972. Ông thiết kế nhiều áp phích quảng cáo và hệ thống nhận dạng thương hiệu (corporate identity), bao gồm các logo nổi tiếng nhất của IBM, United Parcel Service (UPS), và Công ty Truyền thông Mỹ (ABC). Rand qua đời vì ung thư vào năm 1996.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Thảo luận về việc thay đổi logo mà Rand thiết kế cho UPS
Tiểu sử Paul Rand – Học viện Kỹ thuật Rochester (RIT)

Sinh năm 1914
Mất năm 1996
Người Mỹ gốc Do Thái
Thiết kế giao tiếp
Chết vì ung thư
Người Brooklyn