title: Lê Tương Dực

text:
Lê Tương Dực (chữ Hán: 黎襄翼; 16 tháng 7 năm 1495 – 8 tháng 5 năm 1516) tên thật là Lê Oanh (黎瀠), là vị hoàng đế thứ chín của Hoàng triều Lê sơ nước Đại Việt. Ông cai trị từ năm 1509 đến năm 1516 với niên hiệu Hồng Thuận (洪順), ở ngôi tổng cộng 7 năm.

Khi mới lên ngôi, Lê Tương Dực tỏ ra là vị vua siêng năng, hăng hái cải cách nền chính trị đang trên đà suy thoái với mong muốn chấn hưng lại vương triều sau 5 năm bị suy đồi dưới thời Uy Mục, giai đoạn đầu cai trị của ông thường gọi là Hồng Thuận trung hưng (洪順中興). Nhưng không lâu sau, ông lại buông lỏng chính sự, ăn chơi trụy lạc, cuối cùng bị gian thần hại chết và từ đó dẫn tới thời kỳ loạn lạc cuối triều Lê Sơ.

Lê Oanh là cháu nội của Lê Thánh Tông và theo vai vế là em họ của Lê Uy Mục. Năm 1509, khi bị Lê Uy Mục bắt giam, ông vượt ngục trốn vào Thanh Hóa, cùng đại thần Nguyễn Văn Lang nổi quân ba phủ khởi nghĩa, quyết lật đổ Lê Uy Mục. Quân khởi nghĩa tiến ra Đông Kinh, đánh bại và giết chết Uy Mục. Lê Oanh tự lập làm vua, buổi đầu có một số cố gắng chỉnh đốn triều chính, sửa sang giáo dục, khôi phục văn miếu, biên chép sử sách. Nhưng chẳng bao lâu sau ông lại sa đọa như Uy Mục trước đây. Đặc biệt, năm 1516, Tương Dực sai Vũ Như Tô xây dựng cung điện 100 nóc, lại xây công trình quy mô lớn là Cửu Trùng đài, làm nhiều cung điện quy mô hơn xung quanh. Cũng vì vậy, tài nguyên đất nước dần suy kiệt, người lao động bị sai đi xây dựng đến kiệt sức, tạo mầm mống cho nhiều cuộc nổi loạn xảy ra, tiêu biểu là các cuộc khởi nghĩa của Trần Tuân (1511) và Trần Cảo (1516) khiến nhà vua và các tướng phải đánh dẹp rất vất vả.

Năm 1516, Nguyên quận công Trịnh Duy Sản bàn mưu Thái sư Lê Quảng Độ và Thượng thư Trình Chí Sâm, đang đêm đem quân vào kinh sư giết chết Hồng Thuận đế. Trịnh Duy Sản giáng Hồng Thuận làm Linh Ẩn vương (靈隱王) rồi lập tông thất Lê Y (黎椅) lên thay, tức Lê Chiêu Tông. Ít lâu sau, Trịnh Duy Sản đi đánh Trần Cảo thì tử trận, Chiêu Tông mới xuống chiếu truy tôn Linh Ẩn vương là Tương Dực đế (襄翼帝).

Thân thế
Ông tên húy là Lê Oanh (黎瀠), còn có tên là Lê Trừu (黎晭), là cháu nội của Lê Thánh Tông, con trai thứ hai của Kiến vương Lê Tân và bà Trịnh Thị Tuyên, người làng Thủy Chú, huyện Lôi Dương (tức Thọ Xuân, Thanh Hóa).

Kiến vương Lê Tân có bốn người con trai, đều do Trịnh Phu nhân sinh ra: con cả là Lê Sùng (黎漴) được phong Cẩm Giang vương (錦江王), con thứ 2 chính là Lê Oanh; con thứ 3 là Lê Vinh (黎濴) được phong Tĩnh Lượng công (靖亮公) và con út là Lê Quyên (黎娟) do còn nhỏ nên chưa được phong.

Dưới thời Lê Hiến Tông, ông được phong làm Giản Tu công (簡修公).

Lật đổ Lê Uy Mục
Vua Lê Uy Mục từ khi lên ngôi chỉ ăn chơi sa đọa, lại có tính hung bạo nên các tông thất, thân vương họ Lê vô cùng bất bình. Do nghĩ rằng những người này đang mưu phản, vua thường cho người bắt giam, tra khảo, giết hại nhiều anh em chú bác bên họ nội của mình, lại dung túng cho ngoại thích chuyên quyền. Bản thân Lê Oanh khi đó là em họ của Uy Mục cũng bị tống vào ngục. Do muốn chạy thoát ra ngoài, ông đem của cải đút lót cho người cai ngục. Người cai ngục được tiền, liền thả cho ông chạy thoát. Lê Oanh một mình chạy trốn vào thành Tây Đô mà không kịp báo tin cho mẹ, anh em mình. Đến khi chạy đến được cửa biển Thần Phù, Lê Oanh được đại thần thất sủng là Nguyễn Văn Lang ra đón rước, rồi được tôn lên làm minh chủ. Ông cùng Nguyễn Văn Lang và những người khác như Nguyễn Diễn, Ngô Khế, Nguyễn Bá Cao, Lê Trạm, Nguyễn Bá Tuấn, Lê Tung, Nguyễn Thì Ung dấy binh khởi nghĩa chống lại Lê Uy Mục.

Để chiêu dụ các đại thần và các quan, Lê Oanh sai Lương Đắc Bằng viết hịch rằng:

Ngày 8 tháng 11 năm 1509, Giản Tu công Lê Oanh khởi binh tiến quân thủy bộ từ thành Tây Đô. Thủy quân tiến đến núi Thiên Kiện. Uy Mục đế dùng hai chiếc thuyền nhẹ Hà Thanh và Hải Thanh đi đến chùa Bảo trên núi Thiên Kiện, bắt được một viên tướng thủy quân của Giản Tu công và giết được 20 binh sĩ đem xác về ngoài cửa Đông Hoa. Uy Mục cho Lê Vũ làm Tán lý cũng nhiều người khác đem cấm quân và quan quân thuộc các vệ Thần vũ, Hiệu lực, Điện tiền đi chống giữ nhưng bị Lê Oanh đánh bại.

Ngày 23 tháng 11 cùng năm, các anh em trai của ông là Cẩm Giang vương Lê Sùng (黎漴), Tĩnh Lượng công Lê Vinh (黎濴), Lê Quyên (黎娟) cùng Trịnh Phu nhân (mẹ Lê Oanh) và phò mã Nguyễn Kính (阮敬) đều bị Uy Mục bắt giết. Tuy vậy, quân của ông vẫn dùng cờ chiêu an của Cẩm Giang vương (錦江王) để dụ Lê Vũ về hàng. Lê Vũ mới đem đầu Cẩm Giang vương ra trước trận, giơ lên cho xem và nói:
Đây là cái đầu của Cẩm Giang vương, chúng bay còn nói láo làm gì?

Nói rồi, Vũ mới cưỡi voi chỉ huy binh sĩ tiến đánh đến xứ Đồng Lạc. Quân của Lê Oanh không mất sĩ khi, đánh tan được đạo quân của Lê Vũ và bắt sống được ông. Lê Oanh dụ hàng nhưng Vũ vẫn một mực không chịu khuất phục nên giết luôn Vũ. Trận này, quân của Uy Mục đại bại, các tướng triều đình như Dương Trực Nguyên, Phạm Thịnh, Trần Năng cũng bị chết ở Châu Cầu.

Ngày 26 năm ấy, các dinh quân của Lê Oanh đều tiến đến các xứ Bảo Đà, Nhân Mục, Hồng Mia, Thiêu Thân ở ngay sát Đông Kinh. Uy Mục đế vì cần thêm quân để chống giữ mới lấy vàng bạc tiền của ban cho bọn tội nhân bị giam ở ty Ngũ hình mỗi người 3 quan, rồi sai đi đánh quân Lê Oanh. Tù nhân nhận được tiền, không những không đi đánh mà người nào người nấy đều bỏ về nhà. Uy Mục Đế sợ hãi lại vội vã chọn người đi gọi quân các xứ. Những người này đi chưa đến nơi thì đại quân của Lê Oanh đã áp sát vào kinh thành, nhiều người bỏ chạy thoát thân.

Tướng trấn thủ Đông Kinh là Lê Quảng Độ (黎廣度) muốn quy thuận Giản Tu công, đã bí mật làm nội ứng cho ông. Hai bên người trong kẻ ngoài thông tin với nhau, lại cho bắn súng làm hiệu, dựng gậy làm cờ, chặt cây làm binh khí giả đánh lộn lẫn nhau cho các quân kinh hãi, rồi mới ép Uy Mục chạy lên phía Bắc. Giản Tu công Lê Oanh sau khi đem quân vào thành Đông Kinh nghe tin gia quyến đều bị hại, liền sai quan sửa việc tang và làm lễ chôn cất.

Ngày 28 năm ấy, Uy Mục chạy tới phường Nhật Chiêu thì bị một vệ sĩ cũ bắt được, nộp cho Giản Tu công. Ông cho giết tên vệ sĩ vì tội bất trung, rồi đem giam Uy Mục ở cửa Lệ Cảnh. Ngày 1 tháng 12, Uy Mục thấy đường cùng nên đã uống thuốc độc tự tử. Giản Tu công Lê Oanh vì căm hận việc Uy Mục sát hại gia quyến mình rất thảm khốc, nên sai người để xác Uy Mục vào miệng súng thần công, rồi bắn cho nổ tan xác.

Ngày 4 tháng 12 cùng năm ấy (tức ngày 23 tháng 1 năm 1510 âm lịch), Giản Tu công Lê Oanh tự lập làm Hoàng đế, tức Lê Tương Dực, lấy niên hiệu là Hồng Thuận (洪順). Ông lấy ngày sinh làm Thiên Bảo thánh tiết (天保聖節), tự xưng là Nhân Hải Động chủ (仁海洞主).

Trị vì

Hưng trị
Vừa khi lên ngôi, Tương Dực đã trọng thưởng các công thần. Ông ra chỉ ban thưởng như sau:
Nguyễn Văn Lang từ Nghĩa quận công (義郡公) lên làm Nghĩa quốc công (義國公); Lê Quảng Độ từ Thiệu quận công (紹郡公) lên làm Thiệu quốc công (紹國公); Lê Phụ (黎輔) từ Lượng quận công (諒郡公) lên làm Lượng quốc công (諒國公); Lê Bá Lân (黎伯璘) từ Uy quận công (威郡公) lên làm Uy quốc công (威國公); Trịnh Duy Đại (鄭維岱) từ Hộ bộ Thượng thư lên làm Văn quận công (文郡公); Trịnh Hựu (鄭侑) từ Thụy Dương hầu (瑞陽侯) lên làm Thọ quận công (壽郡公); Lê Mậu Chiêu (黎荗昭) từ Phò mã Đô úy lên làm Diên quận công (延郡公); Nguyễn Hoằng Dụ được ban làm An Hòa hầu (安和侯); Trịnh Duy Sản làm Mỹ Huệ hầu (美惠侯); Nguyễn Bá Tuấn (阮伯俊) từ Tổng binh chiêm sự Thanh Hóa thành Lễ bộ Thượng thư, tước Do Lễ bá (由禮伯); Lê Tung từ Thanh Hóa Thừa tuyên sứ thành Lại bộ Thượng thư, tước Đôn Thư bá (敦書伯); Nguyễn Thì Ung (阮時雍) từ Thanh Hóa Tham chính thành Ngự sử đài Đô ngự sử, tước Lương Văn bá (良文伯); Đàm Thận Huy (譚慎徽) được phong Hình bộ Thượng thư, Hàn lâm viện Thị độc, chưởng quản Hàn lâm viện; Lương Đắc Bằng (梁得朋) được làm Lại bộ tả Thị lang.

Ngay sau đó Tương Dực cho bàn đặt quan Đề lĩnh, có các chức Chưởng đề lĩnh, Đồng đề lĩnh và Phó đề lĩnh, trông nom việc quân ở bốn mặt thành, chức trách là tuần phòng ở Kinh sư, canh phòng các nơi, tìm bắt kẻ gian.

Trong những năm đầu cầm quyền, Tương Dực cũng có vài đóng góp thể hiện sự cố gắng vực dậy đất nước đã suy tàn, nhất là trong lĩnh vực khoa cử. Năm 1511, ông tổ chức kỳ thi Hội, đến kỳ thi Đình thì ông đích thân ra đề văn hỏi về đạo trị quốc. Đến năm 1514, các kỳ thi này tiếp tục được tổ chức, và vua đã thân hành ngự điện ra đầu bài văn sách hỏi về nhân tài. Tương Dực cũng cho trùng tu Quốc Tử Giám, dựng lại bia tiến sĩ tỏ rõ sự khuyến khích hiền tài. Đông các Đại học sĩ Đỗ Nhạc đã soạn bài ký ở Quốc Tử giám ca ngợi công đức của Tương Dực Đế: Hoàng đế thông minh xứng đáng bậc chí tôn, sáng suốt làm gương cả nước, khôi phục quy mô xây dựng cơ nghiệp của Thái Tổ Cao Hoàng, mở rộng nền móng văn giáo thịnh trị của Thánh Tông Thuần Hoàng. Sáng vầng sao Khuê, ngang trời dọc đất thì có tập Bảo thiên thanh hạ; mở gương trị giáo mẫu mực xưa nay thì có tập Quang thiên thanh hạ. Thánh học ngày càng cao minh, thánh đức ngày càng thuần túy. Hơn nữa, đến nhà Thái Học hỏi về đạo trị nước, ra nơi điện đình thi chọn bọn học trò, then máy cổ võ lại càng chu đáo lắm. Đã sai quan trùng tu Quốc tử giám và làm mới nhà bia, lại nghĩ tới hai khoa Ất Sửu, Mậu Thìn chưa có dựng bia, liền sai quan khắc bia soạn ký để dựng lên. Như vậy có thể thấy được cái ý tôn sùng đạo học, khuyến khích hiền tài sâu sắc dường nào!Việc thuế má thời bấy giờ cũng như mấy triều trước, nhưng không biết rõ tiền tài sản vật đồng niên thu được những gì. Đến đời Tương Dực thấy sử chép rằng trước thì thuế vàng thuế bạc đồng niên thu được: Vàng mười, thứ tốt gọi là "kiêm kim" 480 lượng; Vàng mười 2.883 lượng; Bạc 4.930 lượng.

Nay, Tương Dực định lệ đổi lại mỗi năm thu được: Vàng mười thứ "kiêm kim" 449 lượng; Vàng mười 2.901 lượng; Bạc 6.125 lượng. Những vàng bạc đó nộp vào kho để cho hoàng gia tiêu dùng. Còn cách thu nộp thế nào cũng không rõ.

Năm 1510, Lê Tương Dực sai Binh bộ Thượng thư, Quốc tử giám Tư nghiệp kiêm Sử quan Đô tổng đài Vũ Quỳnh soạn bộ Đại Việt thông giám thông khảo, gọi tắt là Đại Việt thông giám hay Việt giám thông khảo. Đại Việt thông giám chép theo lối biên niên các triều đại, gồm 26 quyển, chia thành Ngoại kỷ, chép từ thời Hồng Bàng đến hết nhà Ngô, và Bản kỷ, từ thời Đinh Tiên Hoàng đến khi Lê Thái Tổ bình định thiên hạ. Nhà vua còn sai Thiếu bảo Lễ bộ Thượng thư kiêm Đông các Đại học sĩ, kiêm Quốc tử giám Tế tửu tri kinh diên sự Lê Tung soạn bài tổng luận về bộ sử ấy. Theo sĩ phu thời Nguyễn Phan Huy Chú, bộ sách này được Lê Nại đánh giá là quy mô và đúng với kinh, trúng với sử. Cũng trong thời Tương Dực, Vũ Quỳnh soạn sách Tứ triều bản kỷ (四朝本紀) chép biên niên bốn triều vua Lê Thánh Tông, Hiến Tông, Túc Tông và Uy Mục. Rất có thể đây là tài liệu quan trọng mà sau này nhóm Phạm Công Trứ dựa vào để hoàn tất biên soạn Đại Việt Sử ký Toàn thư.

Ngày 27 tháng 4 năm 1511, ông ban sách Trị bình bảo phạm cho cả nước, gồm 50 điều khuyên răn, nhắc nhở từ quan lại đến dân chúng phải biết giữ lòng trung lương với hoàng đế, làm những điều có ích cho xã hội, giữ lẽ công bằng, học tập siêng năng, có trách nhiệm với công việc, đồng thời nghiêm trị với những trường hợp vi phạm. Ông cũng chủ trương ban hành giáo hoá, thận trọng hình phạt để lấy được lòng dân, với mục đích đổi mới chính trị, yên ổn xã tắc, khắc phục những tệ nạn do thời Đoan Khánh gây ra.

Nội loạn Trần Tuân
Ngày 11 tháng 11 năm 1511, người làng Quang Bị, huyện Bất Bạt là Trần Tuân nổi loạn ở vùng Sơn Tây. Bấy giờ, nhân dân các phố xá ở kinh thành náo động, đều đem vợ con về quê quán, đường phố không còn một ai đi lại. Hoàng đế sai Hộ bộ hữu Thị lang Lê Đĩnh Chi, cùng các quan khoa, đài đi khám xét các phố xá hàng chợ, xem người nào còn nhà ở, người nào vợ con đã về quê quán, ra lệnh cấm rất nghiêm ngặt, xử tội rất nặng những người đã cho vợ con về quê quán, dân chúng khó bề nhấc chân động tay. Những người đã để vợ con về quê, thì phần nhiều đem người khác đến, nói dối là vợ con mình để đợi sai quan tới khám xét. Đến đây, lại sai xá nhân đến tận nhà các đại thần và văn thần xem thực hư ra sao, thì thấy vợ con của 5 người là bọn Lê Đĩnh Chi, Nguyễn Tông Thốc, Nguyễn Lý Quang và Hàn lâm Kiểm thảo Ngô Tuy, Giám sát Ngự sử Trần Húc đều về nguyên quán. Hoàng đế sai giết bọn Đĩnh Chi ở ngã ba phường Đông Hà, vì bọn Đĩnh Chi làm quan đi khám xét mà vợ con lại trốn về quê trước, cho nên xử tội.

Tương Dực sai Mỹ Huệ hầu Trịnh Duy Sản chỉ huy quan quân đi đánh Trần Tuân. Bấy giờ, quân của Tuân đã bức sát đến huyện Từ Liêm (Quốc Oai), quan quân bại trận, lui về đóng ở các xứ Đông Ngạc, Nhật Chiêu.

Thế quân của Tuân rất mạnh, muốn bức sát kinh thành. Nghĩa quốc công Nguyễn Văn Lang sai quân 6 vệ Điện tiền kéo thuyền Tiểu Thiên Quang xuống sông, định đưa hoàng đế ngự về Thanh Hóa, giữ nơi hiểm yếu rồi gọi hết bọn thợ của các sở ở Công bộ và thợ thường ban, bày kỵ binh ở xứ Đông Hà để giữ. Đến đêm, bọn họ hoảng sợ trốn về cả. Tương Dực sai Minh Luân bá Lê Niệm, Tổng Thái giám Lê Văn Huy và 2 người khoa văn học sinh đem lực sĩ của hai ty Hải Thanh và Hà Thanh chèo hai chiếc thuyền nhẹ ra xứ Từ Liêm để dò xét tình hình quân giặc.

Niệm đến chợ An Giang trước thấy phố xá bị thiêu trụi, quan quân đã bại trận rút về, vượt sông vào xã Quả Hối. Niệm lại chạy về, vào điện tâu trước mặt Tương Dực. Bấy giờ, Duy Sản bị giặc đánh bại, thủ hạ chỉ còn hơn 30 người, xé áo làm hiệu, thề cùng nhau đánh giặc. Giờ Dậu, Duy Sản thình lình xuất hiện, đột nhập vào dinh của Tuân, thấy Tuân mặc áo đỏ ngồi trên giường uống rượu, liền dùng giáo đâm chết Tuân, bè đảng của Tuân đều tan chạy cả. Bấy giờ quân lính của Tuân đóng ở chỗ khác, không biết là Tuân đã chết, vẫn cứ đóng quân như trước.

Ngày 20, Tương Dực làm lễ tấu cáo ở Thái Miếu, rồi sai Nguyễn Văn Lang đem tướng sĩ, voi ngựa của các doanh đi đánh. Bấy giờ, Duy Sản đã giết Trần Tuân, liền thừa thế bắn ba tiếng súng, các quân đánh trống hò reo tiến vào, đánh tan quân giặc, đuổi theo đến các xã Thuỵ Hương, Quả Động, Đông Ngạc, đâm chết rất nhiều tên địch. Sau này vua định công ban thưởng, ban phong Trịnh Duy Sản là Nguyên quận công (原郡公), những người đi theo Duy Sản đâm chết được nhiều giặc đều được trao chức đô chỉ huy đồng tri.

Suy trị
Năm 1513, hoàng đế Đại Minh là Vũ Tông sai chánh sứ Trần Nhược Thủy và phó sứ Phan Huy Tăng (潘希曾) sang Đại Việt để sắc phong Tương Dực làm An Nam quốc vương (安南國王). Đến khi trông thấy ông, Huy Tăng nói với người đồng hành Nhược Thủy rằng: "Quốc vương An Nam mặt thì đẹp mà người lại lệch, tính háo dâm, là vua lợn, loạn vong sẽ không lâu đâu" (安南國王貌羙而身傾性好滛乃諸王也乱亡不久矣), nên từ đấy có lời dị gọi ông là Trư vương (豬王). Đến khi đoàn sứ giả về, Tương Dực tặng biếu rất hậu. Nhược Thủy và Hy Tăng không nhận. Ông có bài thơ họa lại tiễn sứ thần về nước.

Lời nói của sứ thần Đại Minh như báo hiệu cho nghiệp trị nước của Tương Dực sẽ sớm lụi tàn. Những năm về sau, ông chểnh mảng chính sự, chỉ lo xây cất nhà cửa, lâu đài, chơi bời xa xỉ trụy lạc. Tháng 5 năm 1514, nghe lời gièm pha của Hiệu úy Hữu Vĩnh, Tương Dực giết chết 15 vương công họ tông thất, cho gọi các cung nhân cũ của Lê Uy Mục vào cung để thông dâm. Cùng tháng đó, vua sai đắp thành bao sông Tô Lịch để làm điện Tường Quang.

Năm 1516, hoàng đế cho đắp thành rộng cả ngàn trượng chắn ngang sông Tô Lịch. Để thể hiện uy quyền đế vương, ông sai một người thợ là Vũ Như Tô xây điện 100 nóc, rồi lại xây Cửu Trùng đài. Quân dân làm trong mấy năm trời không xong, hao tổn tiền của, sức lực, khiến nhiều người chết. Từ khi bỏ bê việc nước, vua chỉ ngày ngày du ngoạn Hồ Tây, lại nghĩ ra nhiều trò tiêu khiển quái lạ. Thói trụy lạc của Tương Dực ngày càng lộ rõ khi ông từng ra lệnh làm thuyền chiến thật trang hoàng lộng lẫy để đi ngao du trên Hồ Tây, rồi còn bắt các cung nữ trần truồng, tay cầm cái chèo đánh nhịp làm đại nhạc để hoàng đế thưởng sắc.

Mô tả về sự sa đọa của Tương Dực, sách Đại Việt sử ký toàn thư đã chép:

Các cuộc nổi loạn
Việc Lê Tương Dực bỏ mặc việc triều chính khiến nhà Lê càng lún sâu vào con đường suy vong; kinh tế, nông nghiệp của đất nước trở nên tiêu điều. Vào tháng 5 năm 1512, nhiều nơi ở Đại Việt liên tiếp xảy ra nạn đói nghiêm trọng do hạn hán và mất mùa. Do đó, những năm dưới thời Hồng Thuận thường xuyên xảy ra nhiều cuộc khởi nghĩa nông dân, khiến triều đình phải đánh dẹp vô cùng vất vả.

Tháng giêng năm 1512, Nguyễn Nghiêm nổi loạn vùng Sơn Tây và Hưng Hóa nhưng nhanh chóng bị tướng Đỗ Nhạc đánh dẹp.

Đến tháng 4 năm đó, Lê Hy, Trịnh Hưng, Lê Minh Triệt làm loạn ở vùng Nghệ An. Vua sai Khang quận công Trần Nghi và Đông các hiệu thư Trần Dực đi đánh. Vào đến địa phận Nghệ An, quân triều đình bị quân phản loạn phục kích cả hai mặt. Quan quân vượt xa biển, bị sóng gió đánh vỡ thuyền, toàn quân bị chết đuối. Nghi và Dực cũng chết chìm ngoài biển. Quân phản loạn tiến đến Lôi Dương. Tháng 5, vua sai Trịnh Duy Sản chỉ huy quan quân, và Đỗ Nhạc làm Tán lý quân vụ đến Thanh Hoa, Nghệ An đánh dẹp quân giặc, chém đầu Lê Minh Triệt đưa về Kinh sư bêu ở phường Đông Tân; bắt sống được Hy và Hưng đóng cũi giải về Kinh sư rồi giết.

Tháng 1 năm 1515, Thuỵ quận công Ngô Bính và Nguyên quận công Trịnh Duy Sản được cử làm Đô tướng, Ngự sử đài thiêm đô ngự sử Nguyễn Khiêm Bính được cử làm Tán lý quân vụ đi đánh cuộc khởi nghĩa Phùng Chương ở vùng núi Tam Đảo. Phùng Chương thua chạy.

Tháng 10 năm 1515, Đặng Hân và Lê Hất làm loạn ở vùng huyện Ngọc Sơn, Thanh Hoa. Ngày 27 tháng đó, vua sai tướng thống lãnh binh sĩ, lấy Đỗ Nhạc làm Tán lý quân vụ đi đàn áp cuộc nổi loạn.

Ngày 23 tháng giêng năm 1516, Trần Công Ninh nổi loạn ở xứ đò Hối, huyện Yên Lãng. Ngày 23, vua sai Đông các đại Đỗ Nhạc trấn giữ Kinh thành, vua đích thân đem các đại thần văn võ và đô đốc năm phủ đi theo. Quân ra cửa Bắc Thần, vua ngự ở hành tại bên sông Nhị Hà, ra lệnh cho các tướng qua sông tiến đánh, phá tan quân giặc, giết được rất nhiều tên địch.

Bị hại
Tháng 4 năm Hồng Thuận thứ 8 (1516), nước Đại Việt xảy ra một cuộc nổi loạn lớn đánh dấu sự sụp đổ của triều đại Lê Tương Dực.

Ở huyện Thủy Đường (Hải Phòng), một người là Trần Cảo (hay còn gọi là Trần Cao), thấy sấm nói rằng ở phương đông có thiên tử khí, bèn tụ tập được nhiều người chiếm lấy đất Hải Dương, Thủy Đường, Đông Triều, rồi tự xưng là vua Đế Thích giáng sinh. Trần Cảo thành lập quân đội, người đi theo đến hàng vạn.

Trần Cảo đem quân về đóng ở đất Bồ Đề, bên kia sông Nhị Hà, định sang lấy kinh đô Đông Kinh. Tương Dực đích thân xuất chinh đi đánh giặc, ngự ở trên điện ra lệnh điều động các tướng. Sau đó quân triều đình sang đánh, buộc Trần Cảo phải lui về đóng ở Trâu Sơn, thuộc phủ Từ Sơn. Tương Dực sai An Hòa hầu là Nguyễn Hoằng Dụ sang đóng quân ở Bồ Đề để tiếp tục chống giữ.

Nguyên quận công là Trịnh Duy Sản, trước có công đi đánh dẹp Trần Tuân, do nhiều lần can gián trái ý Tương Dực, từng bị vua sai đem đánh bằng roi, nên sinh lòng thù hận. Duy Sản bất mãn mưu với Thái sư Lê Quảng Độ và Trình Trí Sâm để giết vua rồi lập người khác, sửa sang binh giới ở bến Thái Cực, nói dối là đi đánh giặc. Đêm ngày 6 tháng 4, hồi canh hai, Duy Sản đem hơn 3000 người ở các vệ Kim ngô và Hộ vệ tiến vào cửa Bắc Thần. Tương Dực nghe tin ấy, ngờ là có giặc đến, bèn lên ngựa chạy ra ngoài cửa Bảo Khánh.

Ngày mồng 7, mờ mờ sáng, có Thừa chỉ Nguyễn Vũ theo hoàng đế đi tắt qua cửa nhà Thái Học. Đến hồ Chu Tước, phường Bích Câu, hoàng đế gặp Duy Sản, vẫn không hay biết gì, liền hỏi: "Giặc ở phương nào?". Duy Sản không trả lời, quay đi nhìn chỗ khác rồi cười ầm lên. Hoàng đế ngờ ngợ, quất ngựa chạy về phía tây. Duy Sản sai võ sĩ là tên Hạnh cầm giáo đuổi theo, đâm ông ngã ngựa rồi giết chết. Nguyễn Vũ cũng bị giết theo. Duy Sản sai người đem xác Tương Dực về quán Bắc Sứ, khâm liệm rồi đem thiêu. Khâm Đức Hoàng hậu cũng nhảy vào lửa tự thiêu. Quân sĩ đem hai quan tài về chôn ở huyện Ngự Thiên (nay là thị trấn Hưng Nhân xã Tân Lễ huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình).

Lê Tương Dực ở ngôi được 7 năm, thọ 21 tuổi. Ban đầu Trịnh Duy Sản giáng hoàng đế xuống làm Linh Ẩn Vương (靈隱王). Sau này Lê Chiêu Tông lên ngôi, cải thụy hiệu cho ông là Tương Dực Đế (襄翼帝), mộ phần được cải thành Nguyên Lăng (元陵).

Gia quyến
 Cha: Kiến vương Lê Tân, về sau truy tôn làm Đức Tông Kiến Hoàng đế (德宗建皇帝).
 Mẹ: Trịnh Thị Tuyên, cháu gái Dương Vũ công thần Ngọc quận công Trịnh Khắc Phục. Năm 1509, bà cùng các anh em Tương Dực bị Uy Mục giết chết. Tương Dực truy tôn bà làm Huy Từ Kiến Hoàng hậu (徽慈建皇后).

 Hậu cung:

 Hậu duệ:
Lê Tương Dực có 3 hoàng nữ do Khâm Đức Hoàng hậu Nguyễn Thị Đạo sinh ra:

Nhận định
Đại Việt Sử ký Toàn thư có một số nhận định về Lê Tương Dực:

Mặc dù được xem là một hôn quân khét tiếng thời Lê sơ bên cạnh Lê Uy Mục, Lê Tương Dực cũng được xem là một nhà cai trị quyết đoán và có năng lực. Những việc làm có ích, đáng khen ngợi của Tương Dực, nhất là giai đoạn đầu làm vua có thể kể đến như đề cao sự hiếu nghĩa, luôn chủ động trong đối ngoại với nhà Minh và với các quốc gia ở phương Nam và phía Tây là Champa và Ai Lao. Vua đặc biệt rất cứng rắn trong việc giữ gìn nội trị, sai quân đánh dẹp, thậm chí có lần còn thân chinh chỉ huy việc bình định phản loạn, khôi phục lại ổn định địa phương. Vai trò duy trì an ninh quốc gia của Tương Dực càng được thể hiện rõ sau khi ông bị hại, khi nhiều cuộc khởi nghĩa nông dân liên tiếp nổ ra, và các tướng lĩnh triều đình cũng quay sang đánh giết lẫn nhau, khiến nhà Lê sơ trải qua cuộc khủng hoảng chính trị kéo dài cho đến khi sụp đổ năm 1527. Ngoài ra ông cũng giải quyết ruộng đất cho nông dân; phân định rõ ràng các loại thuế và để khuyến khích việc nông tang, có lần vua còn tự mình cày ruộng tịch điền.

Về xây dựng kiến trúc, sử sách chê rằng Lê Tương Dực làm quá nhiều việc thảo mộc, nhưng không thể phủ nhận những công trình ấy đều có quy mô hoành tráng và vĩ đại, thể hiện tài năng của người thợ nước Việt. Tuy nhiên, ông lại sớm thỏa mãn với những thành tựu đã đạt được để rồi sớm sa vào lối sống hưởng lạc, phóng túng, không chủ trương "khoan thư sức dân" mà lại thích xây dựng nhiều công trình to lớn làm tổn hao ngân khố, bóc lột sức dân đến tận xương tủy dẫn đến cơ nghiệp sụp đổ. Ngoài ra do bị coi là người háo sắc, dâm dật nên cuối cùng Lê Tương Dực còn phải mang biệt danh đầy tai tiếng là "vua lợn''".

Lê Tương Dực được xem là vị hoàng đế có thực quyền cuối cùng của nhà Hậu Lê, vì Lê Chiêu Tông, Lê Cung Hoàng cũng như các vị hoàng đế thời Lê Trung Hưng sau này chỉ còn là những con rối trong tay của các quyền thần, bao gồm cả chúa Trịnh. Vì thế, cái chết của ông đã đánh dấu sự suy yếu của chế độ phong kiến tập quyền trong lịch sử Việt Nam.

Xem thêm
Nhà Hậu Lê
Lê Uy Mục
Kiến Vương
Trịnh Duy Sản
Trần Cảo

Chú thích

Tham khảo
 Đại Việt Sử ký Toàn thư (bản kỷ)

Mất năm 1516
Sinh năm 1495
Tương Dực, Lê
Vua Việt Nam bị giết
Người Hà Nội
Vua nhà Hậu Lê


title: Phanerochaetaceae

text:
The Phanerochaetaceae là một họ nấm thuộc bộ Polyporales.

Chi
Amethicium
Antrodiella
Australicium
Australohydnum
Byssomerulius
Candelabrochaete
Ceriporia
Ceriporiopsis
Climacodon
Hjortstamia
Hyphodermella
Inflatostereum
Meruliopsis
Meruliporia
Phanerochaete
Phlebiopsis
Porostereum
Pouzaroporia
Rhizochaete
Roseograndinia
Terana

Tham khảo

Liên kết ngoài

Index Fungorum

Bộ Nấm lỗ


title: Xienghone

text:
Xienghone là một huyện (muang, mường) thuộc tỉnh Xayabury ở bắc Lào .

Hành chính

Chú thích

Huyện thị Lào


title: Tsuchiya Masatsugu

text:
(1544? - 9/7/1575) là một samurai, con thứ hai của Karamaru Torayoshi (mất năm 1572). Ông đã tham gia nhiều trận chiến của Takeda Shigen, trong đó nổi tiếng nhất là trận Kawanakajima lần thứ 4. Ông đã có ý định tự sát sau cái chết của Shigen vào năm 1573 nhưng Kosaka Masanobu đã thuyết phục được ông tiếp tục sống để phục vụ nhà Takeda. Ông bị giết 2 năm sau đó, bị bắn chết tại trận chiến Nagashino. Ba người con trai của ông là những tướng lĩnh cuối cùng của nhà Takeda, họ đều bị tử trận khi cố gắng cầm cự quân của nhà Oda ở Temmokuzan để kéo dài thời gian cho chủ nhân của mình Takeda Katsuyori tiến hành nghi thức tự sát.

Tham khảo

Samurai
Mất năm 1575
Sinh năm 1544


title: Conoderus rectangulus

text:
Conoderus rectangulus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1859.

Chú thích

Tham khảo

Conoderus


title: USS Independence (CVL-22)

text:
USS Independence (CV-22/CVL-22) là một tàu sân bay hạng nhẹ của Hải quân Hoa Kỳ, là tàu chiến thứ tư của Hải quân Mỹ mang cái tên này, và là chiếc dẫn đầu trong lớp của nó. Được đưa vào hoạt động năm 1943, nó tham gia nhiều chiến dịch tại mặt trận Thái Bình Dương, bao gồm trận Hải chiến vịnh Leyte, được tặng thưởng 8 Ngôi sao Chiến đấu. Sau chiến tranh, nó được sử dụng làm mục tiêu cho các cuộc thử nghiệm bom nguyên tử tại đảo san hô Bikini, và sau đó bị đánh chìm do đã bị nhiễm phóng xạ nặng vào năm 1951.

Thiết kế và chế tạo
Được đặt lườn bởi hãng New York Shipbuilding Corporation tại Camden, New Jersey, vào ngày 1 tháng 5 năm 1941 như chiếc tàu tuần dương hạng nhẹ Amsterdam (CL-59), thuộc lớp Cleveland, nó được cải biến trong quá trình chế tạo và được đổi tên thành Independence, được hạ thủy dưới số hiệu CV-22 vào ngày 22 tháng 8 năm 1942; được đỡ đầu bởi Bà Rawleigh Warner, và được đưa vào hoạt động ngày 14 tháng 1 năm 1943, dưới quyền chỉ huy của Thuyền trưởng G. R. Fairlamb, Jr..

Lịch sử hoạt động
Là chiếc dẫn đầu trong lớp tàu sân bay mới được cải tạo từ thân những chiếc tàu tuần dương hạng nhẹ, Independence tiến hành chạy thử và huấn luyện tại vùng biển Caribbe. Sau đó nó đi ngang qua kênh đào Panama để gia nhập Hạm đội Thái Bình Dương, đi đến San Francisco ngày 3 tháng 7 năm 1943. Independence lên đường đi đến Trân Châu Cảng ngày 14 tháng 7, và sau khi được đổi số hiệu thành CVL-22 vào ngày 15 tháng 7 năm 1943, nó trải qua hai tuần thực hành huấn luyện rồi đi cùng các tàu sân bay hạng nặng Essex (CV-9) và Yorktown (CV-10) trong đợt không kích đảo Marcus. Máy bay từ các tàu sân bay đã phá hủy được hơn 70% các cơ sở quân sự trên đảo trong ngày 1 tháng 9, và trong chiến dịch tiếp theo sau nó tiến hành đợt không kích tương tự lên đảo Wake trong các ngày 5 và 6 tháng 10.

Không kích Rabaul và quần đảo Gilbert
Independence rời Trân Châu Cảng ngày 21 tháng 10 đi Espiritu Santo, và trong trận không kích tiếp theo sau nhắm vào Rabaul ngày 11 tháng 11, các xạ thủ trên tàu đã ghi được những chiến công đầu tiên khi sáu máy bay Nhật bị bắn rơi. Sau chiến dịch này chiếc tàu sân bay được tiếp tế nhiên liệu tại Espiritu Santo rồi hướng đến quần đảo Gilbert tung ra các đợt không kích chuẩn bị cho việc đổ bộ lên đảo Tarawa từ ngày 18 tháng 11 đến ngày 20 tháng 11 năm 1943. Trong một đợt phản công của Nhật vào ngày 20 tháng 11, Independence bị một nhóm máy bay tấn công sát mặt nước. Sáu chiếc bị bắn rơi, nhưng chúng cũng xoay xở thả được ít nhất năm quả ngư lôi, trong đó một quả đã đánh trúng mạn phải con tàu. Chiếc tàu sân bay bị hư hỏng nghiêm trọng và phải rút lui về Funafuti ngày 23 tháng 11 để sửa chữa. Trong khi chiếc dịch Gilbert, chặng đầu tiên trên con đường chinh phục đến Nhật Bản tại Trung Thái Bình Dương đang tiếp diễn, Independence bị buộc phải quay về San Francisco vào ngày 2 tháng 1 năm 1944 để được sửa chữa triệt để.

Tái trang bị và huấn luyện hoạt động ban đêm
Chiếc tàu sân bay giờ đây trở thành kỳ cựu quay trở về Trân Châu Cảng ngày 3 tháng 7 năm 1944. Trong thời gian sửa chữa, con tàu được trang bị thêm một máy phóng, và sau khi đi đến vùng biển Hawaii, Independence bắt đầu huấn luyện để hoạt động ban đêm. Nó tiếp tục công việc tiền phong này từ ngày 24 đến ngày 29 tháng 8 ngoài khơi Eniwetok. Chiệc tàu cùng đội đặc nhiệm của nó khởi hành vào ngày 29 tháng 8 tham gia chiến dịch Palau và Trận Peleliu, nhằm mục đích củng cố các căn cứ vững chắc trước khi tiến hành đợt tấn công Philippines vào tháng 10. Independence thực hiện vai trò trinh sát và tuần tra chiến đấu trên không vào ban đêm để bảo vệ Lực lượng Đặc nhiệm 38 trong chiến dịch này.

Philippines
Vào tháng 9 năm 1944, Lực lượng Đặc nhiệm 38 thường xuyên thực hiện các cuộc không kích vào Philippines chuẩn bị cho việc chiếm đóng quần đảo này. Khi Nhật Bản không có hành động phản công nào đáng kể trong giai đoạn này, Independence chuyển sang các hoạt động thường xuyên ban ngày, tấn công vào các mục tiêu trên đảo Luzon. Sau khi được tiếp tế tại Ulithi vào đầu tháng 10, Lực lượng Đặc nhiệm 38 lên đường ngày 6 tháng 10 hướng đến Okinawa. Trong những ngày tiếp theo sau, các con tàu sân bay không kích Okinawa, Đài Loan và Philippines thể hiện khả năng di chuyển và cân bằng của hạm đội. Các đợt phản không trên không của Nhật bị đẩy lui, khi Independence còn hỗ trợ bảo vệ cho đội đặc nhiệm vào ban ngày ngoài việc thực hiện tuần tra chiến đấu và trinh sát vào ban đêm.

Khi các đội đặc nhiệm tàu sân bay di chuyển đến phía Đông Philippines vào ngày 23 tháng 10, nó trở nên rõ ràng, như Đô đốc Robert Carney sau này nhớ lại, rằng "có cái gì đó với quy mô lớn sắp xảy ra". Đó chính là hạm đội Nhật Bản đang tiến đến gần với ba gọng kìm nhằm phản công lại cuộc đổ bộ của Mỹ tại vịnh Leyte. Trong quá trình Trận chiến biển Sibuyan diễn ra sau đó, máy bay xuất phát từ Đội đặc nhiệm 38.2 của Independence dưới quyền chỉ huy của Chuẩn Đô đốc Bogan đã phát hiện lực lượng tấn công của Phó Đô đốc Takeo Kurita trong biển Sibuyan vào ngày 24 tháng 10. Máy bay của Independence và các tàu sân bay khác đã tung ra nhiều đợt tấn công liên tục, đánh chìm thiết giáp hạm khổng lồ Musashi và đánh hỏng một tàu tuần dương.

Chiều tối hôm đó Đô đốc William Halsey ra một quyết định tai hại cho Lực lượng Đặc nhiệm 38 quay mũi hướng lên phía Bắc truy đuổi đội tàu sân bay của Đô đốc Jisaburo Ozawa. Những chiếc máy bay trinh sát bay đêm của Independence bắt gặp và tiếp tục theo dõi các tàu chiến Nhật Bản cho đến bình minh ngày 26 tháng 10, khi các tàu sân bay tung ra một đợt tấn công lớn. Trong phần thứ hai của Trận chiến vịnh Leyte vĩ đại này, cả bốn chiếc tàu sân bay Nhật Bản đều bị đánh chìm, trong khi các tàu chiến Mỹ có được một chiến thắng lớn tại Trận chiến eo biển Surigao và các tàu sân bay hộ tống Mỹ tí hon đã cầm cự được trước các tàu chiến hùng mạnh của Đô đốc Kurita trong Trận chiến ngoài khơi Samar. Sau trận đánh lớn này, vốn đặt một dấu chấm hết lớn cho mối đe dọa chính của Hải quân Nhật Bản, Independence tiếp tục tung máy bay trinh sát và tiêm kích tuần tra ban đêm để bảo vệ cho Lực lượng Đặc nhiệm38 tại Philippine. Trong các hoạt động này, chiếc tàu sân bay đã đóng góp phần đáng kể trong việc phát triển học thuyết về chiến thuật của đội đặc nhiệm tàu sân bay.

Independence quay trở về Ulithi cho một đợt nghỉ ngơi và tiếp liệu đã bị trì hoãn khá lâu từ ngày 9 đến ngày 14 tháng 11, nhưng không lâu sau lại phải lên đường hoạt động ngoài khơi Philippine trong các nhiệm vụ tấn công ban đêm và phòng vệ. Công việc này được tiếp tục cho đến ngày 30 tháng 12 năm 1944, khi lực lượng đặc nhiệm hùng mạnh lại rời Ulithi hướng lên phía Bắc một lần nữa. Từ ngày 3 đến ngày 9 tháng 1 năm 1945, những chiếc tàu sân bay hỗ trợ cho việc đổ bộ lên Lingayen thuộc đảo Luzon, rồi sau đó Đô đốc Halsey táo bạo đưa hạm đội của ông đột kích vào biển Nam Trung Quốc. Trong những ngày sau đó, máy bay của Lực lượng Đặc nhiệm tấn công các sân bay trên đảo Đài Loan và dọc theo bờ biển Đông Dương và Trung Quốc. Các hoạt động này nhằm hỗ trợ cho chiến dịch Philippine, nhưng cũng kết thúc một giai đoạn hoạt động ban đêm của con tàu sân bay, và Independence lên đường ngày 30 tháng 1 năm 1945 quay về Trân Châu Cảng để sửa chữa.

Okinawa
Independence quay trở về Ulithi ngày 13 tháng 3 năm 1945 rồi lại khởi hành ngay ngày hôm sau để tiến hành chiến dịch không kích Okinawa, mục tiêu cuối cùng tại Thái Bình Dương trước khi đến lượt bản thân Nhật Bản. Chiếc tàu sân bay thực hiện đợt không kích chuẩn bị cho cuộc chiếm đóng từ ngày 30 đến ngày 31 tháng 3, và sau khi cuộc đổ bộ diễn ra vào ngày 1 tháng 4, nó tuần tra ngoài khơi hòn đảo tung máy bay tuần tra chiến đấu trên không và không kích hỗ trợ mặt đất. Máy bay của nó đã bắn rơi nhiều máy bay đối phương trong những nỗ lực vô vọng của Nhật Bản nhằm phản công vào lực lượng đổ bộ. ở lại ngoài khơi Okinawa cho đến ngày 10 tháng 6 khi nó lên đường quay về Leyte.

Trong tháng 7 và tháng 8, Independence tham gia các đợt tấn công bằng tàu sân bay cuối cùng xuống chính quốc Nhật Bản, đánh thẳng vào tinh thần chiến đấu của binh lính đối phương. Sau khi chiến tranh kết thúc vào ngày 15 tháng 8, máy bay của Independence tiếp tục các phi vụ trinh sát bên trên chính quốc Nhật Bản nhằm phát hiện các trại tập trung tù binh cũng như hỗ trợ cho việc độ bộ lực lượng chiếm đóng Đồng Minh. Chiếc tàu sân bay rời Tokyo ngày 22 tháng 9 năm 1945, đi ngang qua Saipan và Guam trước khi về đến San Francisco ngày 31 tháng 10 năm 1945.

Thử nghiệm bom nguyên tử trên đảo san hô Bikini

Independence tham gia vào Chiến dịch Magic Carpet chuyên chở các cựu chiến binh quay trở về Hoa Kỳ, bắt đầu từ ngày 15 tháng 11 năm 1945 cho đến khi nó quay về San Francisco ngày 28 tháng 1 năm 1946. Được chỉ định làm một tàu mục tiêu cho cuộc thử nghiệm bom nguyên tử tại Bikini ngày 1 tháng 7, nó được đặt cách tâm điểm vụ nổ 2,4 km (1,5 dặm). Tuy nhiên, chiếc tàu chiến kỳ cựu đã không bị chìm, cho dù ống khói và đảo cấu trúc thượng tầng bị sụp đổ do vụ nổ; và sau khi tham gia vào một vụ nổ thử nghiệm thứ hai vào ngày 25 tháng 7 mà vẫn sống sót, nó được kéo về Kwajalein và được cho ngừng hoạt động vào ngày 28 tháng 8 năm 1946. Thân tàu bị nhiễm phóng xạ nặng sau đó được đưa về Trân Châu Cảng và San Francisco để tiếp tục khảo sát, và cuối cùng nó bị đánh đắm ngoài khơi vùng biển San Francisco, California vào ngày 29 tháng 1 năm 1951. Những cuộc tranh cãi sau đó đã nổ ra về việc đánh chìm Independence, xoay quanh việc dư luận cho rằng nó đã được chất lên các thùng chứa chất thải phóng xạ vào lúc nó được đánh chìm, và các chất thải này đã gây hại cho môi trường sinh sống hoang dã và ảnh hưởng đến công nghiệp đánh cá của quần đảo Farallon.

Phần thưởng
Independence được tặng thưởng tám Ngôi sao Chiến đấu do thành tích phục vụ trong Thế Chiến II.

Tham khảo

 Bài này có các trích dẫn từ nguồn Dictionary of American Naval Fighting Ships thuộc phạm vi công cộng: Independence IV

Liên kết ngoài
 USS Independence CVL-22 Reunion Group homepage
 Navy photographs of Independence (CVL-22)
 USS Independence CVL-22 Reunion Group, Inc. Veteran's Website
 USS Independence  at Nine Sisters Light Carrier Historical Documentary Project

Xem thêm
 USS Independence về những tàu chiến khác cùng tên của Hải quân Hoa Kỳ
 Danh sách các tàu sân bay
 Danh sách các tàu chiến trong Thế Chiến II

Tàu sân bay của Hải quân Hoa Kỳ
Tàu sân bay trong Thế Chiến II


title: Neomicropteryx kiwana

text:
Neomicropteryx kiwana là một loài bướm đêm thuộc họ Micropterigidae. Nó được Hashimoto miêu tả năm 2006. Loài này có ở Nhật Bản.

Chiều dài cánh trước là 5.3-5.8 mm đối với con đực và 5.3-5.5 mm đối với con cái.

Chú thích

Tham khảo

Neomicropteryx
Động vật đặc hữu Nhật Bản


title: Phân họ Báo

text:
Phân họ Báo (Pantherinae) là một phân họ trong họ Mèo (Felidae), chỉ còn hai chi Panthera, Neofelis sau khi Báo tuyết được nhập vào chi Báo. Các loài trong 2 chi này, ngoại trừ hổ và sư tử, đều được gọi là "báo", do đó đây là tên chung cho phân họ này.

Các loài
 Phân họ Pantherinae
 Chi Panthera
Hổ (P. tigris)
Sư tử (P. leo)
Báo đốm (P. onca)
Báo hoa mai (P. pardus)
 Báo tuyết (P. uncia)
 Chi Neofelis
Báo gấm (N. nebulosa)
 Báo gấm Sunda (N. diardi)

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

P


title: Dawit Isaak

text:
Dawit Isaak (sinh ngày 27 tháng 10 năm 1964) là nhà soạn kịch, nhà báo và nhà văn người Thụy Điển gốc Eritrea. Ông đã bị cầm tù ở Eritrea từ năm 2001 mà không đưa ra tòa án xét xử.

Sự nghiệp
Năm 1987, ông xin tỵ nạn ở Thụy Điển và năm 1992 ông trở thành công dân Thụy Điển. Isaak sống ở thành phố Göteborg ở bờ biển phía Tây Thụy Điển. Khi Eritrea giành được độc lập, Isaak đã trở lại quê hương, kết hôn và có các con.

Ông bắt đầu làm việc như một phóng viên cho tờ báo độc lập đầu tiên của quê hương, tờ Setit. Sau đó ông trở thành người đồng sở hữu tờ báo này.

Bị tù
Ngày 23.9.2001, Isaak bị bắt tại nhà ông ở Asmara, Eritrea. Cùng thời gian đó, 10 nhà báo độc lập khác và 11 chính trị gia cải cách nổi tiếng của tổ chức gọi là G-15 đã bị bắt, với lý do là đòi hỏi cải cách dân chủ trong một loạt thư gửi cho tổng thống Isayas Afeworki. Báo chí độc lập, trong đó có tờ Setit, đã loan tin đầy đủ về cuộc đối đầu giữa tổng thống và các nhà cải cách.

Trong số các nhà báo và chính trị gia bị cầm tù trong tháng 9 năm 2001, đã có ít nhất 10 người chết trong tù, trong đó có cựu bộ trưởng ngoại giao Mahmud Ahmed Sherifo.

Vận động phóng thích Isaak
Tháng 4 năm 2002, Ủy ban bảo vệ các nhà báo cho biết là Isaak đã được đưa vào bệnh viện vì bị tra tấn. Chính phủ Eritrea phủ nhận việc ông bị tra tấn, nhưng không cho phép bất cứ ai vào thăm ông. Isaak đã không được đưa ra tòa án xét xử.

Vì ông có 2 quốc tịch Thụy Điển và Eritrea, nên chính quyền Thụy Điển bắt đầu can thiệp để ông được thả ra bằng cách dùng chiến thuật "ngoại giao thầm lặng" (quiet diplomacy) theo nguồn tin của chính phủ.

Ngày 19.11.2005, Isaak được thả ra khỏi nhà tù, và theo nguồn tin chính thức của Eritrea thì ông được thả chỉ để tới khám bệnh nơi một bác sĩ. Sau chỉ 2 ngày được tự do, Isaak lại bị bắt giam khi ông trên đường tới bệnh viện. Ông được cho là bị giam trong nhà tù Carchele ở miền trung Asmara.

Hàng tuần, nhiều tổ chức, trong đó có Phóng viên không biên giới và "Câu lạc bộ báo chí quốc gia Thụy Điển", đều thỉnh cầu Đại sứ quán Eritrea ở Stockholm trả tự do cho Isaak.

Ngày 27.3.2009, bốn trong số 5 tờ báo lớn nhất Thụy Điển là Aftonbladet, Expressen, Dagens Nyheter và Svenska Dagbladet, đăng trên các trang nhất lời thỉnh cầu phóng thích Isaak. Ngoài ra, 5 tờ báo cùng đăng chung các báo cáo về tình trạng của Isaak và một thỉnh cầu chung được trao cho Đại sứ quán Eritrea ở Stockholm ngày 4.5.2009.

Ngày 4.5.2009 có 209.963 người đã ký vào thỉnh nguyện thư yêu cầu trả tự do cho Isaak, trong đó có Benny Andersson, Bruce Springsteen và Clarence Clemons.

Nữ nghệ sĩ Madonna trong một buổi trình diễn nhạc ở London cũng ủng hộ đợt vận động này..

Các người hâm mộ câu lạc bộ bóng đá Örgryte IS của thành phố Göteborg đã chăng một biểu ngữ yêu cầu trả tự do cho Isaak trong một trận đấu trên sân nhà với đội Hammarby IF năm 2009. Câu lạc bộ Örgryte IS đã bị Liên đoàn bóng đá Thụy Điển phạt 10 000 krona Thụy Điển vì phạm nội quy của Liên đoàn, cấm bày tỏ vấn đề chính trị trên khán đài.

Chính quyền Eritrea trả lời
Ngày 26.5.2009, trong cuộc phỏng vấn của đài truyền hình Thụy Điển TV4, tổng thống Eritrea bác bỏ hoàn toàn vấn đề này khi nói rằng "Chúng tôi sẽ không có bất kỳ vụ xét xử nào trước tòa án và chúng tôi sẽ không trả tự do cho ông ta. Chúng tôi biết phải xử lý loại người như ông như thế nào." và "Đối với tôi, Thụy Điển không liên quan (tới vụ này). Chính phủ Thụy Điển không dính dáng gì tới chúng tôi."

Công tác "ngoại giao thầm lặng", phương pháp mà chính quyền Thụy Điển sử dụng để tìm cách cho Isaak được phóng thích đã bị phương tiện truyền thong đại chúng Thụy Điển chỉ trích, và chủ tịch phân ban Thụy Điển của tổ chức Phóng viên không biên giới, Jesper Bengtsson, đã phát biểu trong tháng 4 năm 2010 rằng: "thật là hổ thẹn khi Dawit vẫn còn ở trong tù và đáng lưu ý là chính phủ Thụy Điển đã không cố gắng hơn nữa để cho ông được thả ra."

Isaak đã được Tổ chức Ân xá Quốc tế công nhận là tù nhân lương tâm.

Giải thưởng
Ngày 2.3.2007, Isaak được trao một giải thưởng mới thành lập để tưởng niệm nhà báo Nga Anna Politkovskaya, do Câu lạc bộ báo chí quốc gia Thụy Điển tặng thưởng.
Ngày 14.3.2010, Isaak được trao "Giải Tự do Ngôn luận" 2009 của Hiệp hội Tác giả Na Uy, trong cuộc họp hàng năm của Hiệp hội này.
Giải Bút vàng Tự do năm 2011
Giải Tucholsky của "Trung tâm PEN" Thụy Điển năm 2009

Đọc thêm

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Website advocating his release
 Donald Boströms intervju med Eritreas president, Isaias Afewerki
 Expressen.se: Free Dawit 19 februari 2009 inledde Expressen en namninsamling för den fängslade journalisten.
 Mothugg - Johan Karlssons blogg
 Esayas Isak: Skrämmande tystnad bland eritreanerna i Sverige - debattartikel i Göteborgs-Posten
 Isaak på sjukhus - ambassadör på väg

Sinh năm 1964
Nhân vật còn sống
Nhà báo Thụy Điển
Nhà báo Eritrea
Giải thưởng tự do báo chí
Tù nhân lương tâm


title: Puget-Théniers (tổng)

text:
Tổng Puget-Théniers là một tổng của Pháp. Tổng này nằm ở tỉnh Alpes-Maritimes trong vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur.

Các đơn vị hành chính
Tổng Puget-Théniers bao gồm các xã Puget-Théniers, La Penne, Rigaud, Ascros, Puget-Rostang, La Croix-sur-Roudoule, Saint-Antonin, Saint-Léger và Auvare.

Lịch sử

Biến động dân số

Xem thêm
Tổng của Alpes-Maritimes | Xã của Alpes-Maritimes | Danh sách các tổng ủy viên hội đồng Alpes-Maritimes

Tham khảo

Puget-Théniers


title: Sumatra

text:
Sumatra () là một đảo lớn ở miền tây Indonesia thuộc quần đảo Sunda lớn. Đây là đảo lớn nhất hoàn toàn thuộc về Indonesia (hai đảo lớn hơn, Borneo và New Guinea, được chia ra giữa Indonesia và các quốc gia khác), và là đảo lớn thứ sáu trên thế giới với diện tích 473,481 km² (tính cả những đảo lân cận thuộc quần đảo Riau và Bangka Belitung). Dân cư Sumatra tập trung chính ở phần phía bắc và giữa đảo ở các tỉnh Bắc Sumatra, Nam Sumatra và Lampung.

Sumatra nằn theo chiều tây bắc-động nam. Nó giáp với Ấn Độ Dương cũng như với các đảo lân cận Simeulue, Nias và Mentawai về phía tây. Ở phía đông bắc là eo biển Malacca chia tách hòn đảo khỏi bán đảo Mã Lai. Ở phía đông nam là eo biển Sunda chia tách Sumatra khỏi Java. Bắc của Sumatra gần với quần đảo Andaman, Bangka và Belitung. Dãy núi Bukit Barisan, gồm nhiều núi lửa đang hoạt động, tạo nên phần trung tâm Sumatra, còn phần đông bắc là vùng đất thấp với đầm lầy, rừng ngập mặn và các hệ thống sống chằng chịt. Xích đạo đi ngang hòn đảo ở khoảng giữa, tại các tỉnh Tây Sumatera và Riau. Sumatra có khí hậu nhiệt đới, nóng và ẩm với những khu rừng mưa nhiệt đới.

Sumatra có một hệ động thực vật đa dạng, những 50% rừng mưa nhiệt đới trên đảo đã bị tàn phá trong 35 qua, và nhiều loài đang bị đe dọa nghiêm trọng như , hổ Sumatra, voi Sumatra, tê giác Sumatra, và đười ươi Sumatra.
Hoạt động phá rừng trên đảo cũng đã gây ảnh hưởng nghiêm trong đến các nước láng giềng, như vụ khói mù Đông Nam Á 2013 gây tác động đáng kể đến Malaysia và Singapore.

Chú thích

Liên kết ngoài

 http://www.nature-conservation.or.id/sumatra/
 indahnesia.com - Sumatra

Sumatra
Đảo Indonesia


title: Mercedes-Benz

text:
Mercedes-Benz là một trong những hãng sản xuất xe ô tô, xe buýt, xe tải danh tiếng trên thế giới. Hãng được xem là một trong những hãng sản xuất xe hơi lâu đời nhất còn tồn tại đến ngày nay. Khởi đầu, hãng thuộc sở hữu bởi Daimler-Benz. Hiện tại, hãng là một thành viên của công ty mẹ, Daimler AG (tên trước đây là DaimlerChrysler AG). Mercedes-Benz còn là một trong những hãng đi tiên phong trong việc giới thiệu nhiều công nghệ và những sáng kiến về độ an toàn mà sau đó đã trở nên phổ biến trên toàn thế giới.

Khẩu hiệu của hãng là "The best or nothing".

Lịch sử

Nguồn gốc ban đầu của hãng được xem là phát triển từ hai nhánh hoàn toàn độc lập nhau. Năm 1883, Karl Benz thành lập "Benz & Co. Rheinische Gasmotorenfabrik Mannheim" (Nhà máy động cơ khí Rhein Mannheim Benz & Co.). Năm 1886, hãng đã cho ra đời những chiếc xe đầu tiên mang nhãn hiệu Benz Patent Motorwagen. Chỉ trong 15 năm sau đó, hãng đã trở thành một trong những nhà máy sản xuất xe hơi lớn nhất trên thế giới.

Hoàn toàn không liên quan gì, dù cách đấy không xa, năm 1890, Gottlieb Daimler và Wilhelm Maybach cùng thành lập "Daimler Motoren Gesellschaft" (DMG - Công ty Động cơ Daimler). Hai năm sau, hãng giới thiệu mẫu xe đầu tiên với phần động cơ mang tên Phoenix do hai ông chế tạo. Mẫu xe đã thu hút sự chú ý của một nhà ngoại giao - doanh nhân người Áo là Emil Jellinek. Năm 1900, sau khi Daimler qua đời, Jellinek đã đầu tư một khoản lớn vào "Daimler Motoren Gesellschaft" kèm theo điều kiện là Maybach sẽ thiết kế một mẫu xe với một vài chi tiết mà Jellinek yêu cầu, đồng thời mẫu xe này phải được đặt theo biệt danh con gái mới sinh của ông là Mercédès, một từ mà trong tiếng Tây Ban Nha có nghĩa là "món quà" hoặc "sự yêu mến". Những chiếc xe đầu tiên mang nhãn hiệu Daimler-Mercedes lần đầu được đưa ra bán vào năm 1901 bởi Daimler Motoren Gesellschaft. Sự thành công của mẫu xe vượt mức mong đợi, đến mức ngày 23 tháng 6 năm 1902, DMG quyết định sử dụng tên Mercedes là thương hiệu cho sản xuất ô tô của hãng và chính thức đăng ký thương quyền vào ngày 26.

Sự phát triển của 2 hãng đều có những lúc thăng trầm. Benz ngưng không tham gia trực tiếp vào các công việc của nhà máy vào năm 1903. Maybach rời khỏi DMG năm 1907. Hai năm sau đó, Jellinek cũng không tham gia với DMG nữa.

Chiến tranh thế giới thứ nhất nổ ra và kết thúc với phần bại trận thuộc về nước Đức. Việc làm ăn của cả hai hãng sau chiến tranh rơi vào khủng hoảng trầm trọng. Để vực dậy được hoạt động kinh doanh, năm 1926 hai công ty "Benz & Co. Rheinische Gasmotorenfabrik Mannheim" và "Daimler Motorengesellschaft" (Công ty động cơ Daimler) hợp nhất thành Daimler-Benz AG (Công ty cổ phần Daimler-Benz). Thương hiệu xe mới là sự kết hợp của cả hai hãng xe danh tiếng một thời: Mercedes-Benz.

Studebaker-Packard
Vào năm 1958, Mercedes-Benz đã đạt được một thoả thuận với hãng Studebaker-Packard ở South Bend, Indiana (Mỹ). Theo thoả thuận, Studebaker sẽ cho phép Mercedes-Benz hoạt động theo một mạng lưới ở Mỹ, cung cấp phương tiện cho các chi nhánh bán hàng, và đổi lại, nhận được tiền lãi từ những chiếc xe đã bán. Studebaker cũng cho phép sử dụng tên tiếng Đức của những chiếc xe khi quảng cáo, điều này sẽ gây sức ép về chất lượng hơn là số lượng.

Khi Studebaker có những cuộc đàm phán không chính thức với hãng sản xuất xe hơi Facel Vega về việc đề nghị những mẫu xe Facel Vega Exellence ở Mỹ, Mercedes-Benz đã phản đối với đề nghi này. Studebaker, hãng cần Mercedes-Benz phân phối tiền trả để giúp họ tránh lỗ nặng, không tạo thêm hành động nào cho vụ này.

Mercedes-Benz đặt văn phòng ở South Bend từ năm 1958 tới 1963, khi Studebaker ở Mỹ dừng hoạt động. Vào thời điểm đó vẫn còn nhiều chi nhánh của Mercedes-Benz hoạt động dưới sự kiểm soát của Studebaker. Khi Studebaker ở Canada dừng hoạt động và rời khỏi thị trường xe hơi vào năm 1966, các đại lý còn lại của Studebaker có quyền lựa chọn để chuyển đổi các đại lý của họ theo thoả thuận từ các đại lý của Mercedes-Benz.

Chi nhánh sản xuất
Mercedes-Benz AMG trở thành chủ sở hữu chính của Mercedes-Benz từ năm 1998. Công ty này đã kết hợp với DaimlerChrysler vào năm 1999, và trở thành Mercedes-Benz AMG bắt đầu từ ngày 1 tháng 1 năm 1999.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trang chủ

Công ty sản xuất xe hơi Đức
Xe phân loại theo nhãn hiệu
Thương hiệu xe hơi hạng sang
Nhãn hiệu Đức
Công ty đa quốc gia có trụ sở tại Đức
Khởi đầu năm 1926 ở Đức


title: 9711 Želetava

text:
9711 Želetava là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1874.7159610 ngày (5.13 năm).

Nó được phát hiện ngày 7 tháng 8 năm 1972.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1972


title: Prades, Pyrénées-Orientales

text:
Prades là một xã trong vùng Occitanie, thuộc tỉnh Pyrénées-Orientales, quận Prades, tổng Prades. Tọa độ địa lý của xã là 42° 37' vĩ độ bắc, 02° 25' kinh độ đông. Prades nằm trên độ cao trung bình là 357 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 300 mét và điểm cao nhất là 745 mét. Xã có diện tích 10,87 km², dân số vào thời điểm 1999 là 5800 người; mật độ dân số là 533 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Các thành phố kết nghĩa
  Ripoll, Tây Ban Nha
  Lousã, Bồ Đào Nha
  Kitzingen, Đức

Nhân vật nổi tiếng
 Pablo Casals
 Thomas Merton

Địa điểm tham quan
 Nhà thờ Saint-Pierre.

Tham khảo

Xã của Pyrénées-Orientales
Quận lỵ của Pháp


title: Val-d'Auzon

text:
Val-d'Auzon là một xã ở tỉnh Aube, thuộc vùng Grand Est ở phía bắc miền trung nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
 Xã của tỉnh Aube
 Parc naturel régional de la Forêt d'Orient

Liên kết ngoài
 Val-d'Auzon sur le site de l'Institut géographique national
 Val-d'Auzon sur le site de l'Insee
 Val-d'Auzon sur le site du Quid
 Localisation de Val-d'Auzon sur une carte de France et communes limitrophes
 Plan de Val-d'Auzon sur Mapquest

Tham khảo

Val-d'Auzon


title: Aleiantus

text:
Aleiantus là một chi bọ cánh cứng thuộc họ Scarabaeidae.

Chú thích

Tham khảo

Canthonini


title: Đường cong từ nhiệt

text:
Trong ngành từ học, đường cong từ nhiệt (tiếng Anh: thermomagnetic curve) là đường cong mô tả sự phụ thuộc nhiệt độ của độ từ hóa của các vật liệu từ. Đường cong này còn có tên là đường cong dạng Weiss.

Đối với các chất ở trạng thái sắt từ, từ độ phụ thuộc vào nhiệt độ theo hàm Brillouin cho bởi :

với:
 là magneton Bohr, đơn vị của mômen từ
,  là mật độ,  là nhiệt độ,  là từ trường.
là hàm phụ thuộc nhiệt độ của độ cứng sóng spin,  chỉ số tới hạn (x = 3/2 với sắt với cơ chế sóng spin, hoặc x = 5/2 cho các cơ chế khác).
Một cách gần đúng, ở gần lân cận nhiệt độ Curie, đường cong từ nhiệt có thể khai triển thành hàm đơn giản hơn, ví dụ như theo mô hình sóng spin:

với A là hằng số.

Đối với các chất ở trạng thái thuận từ, độ từ hóa phụ thuộc vào nhiệt độ theo định luật Curie-Weiss:

với N là mật độ nguyên tử,  là mômen từ nguyên tử,  là cảm ứng từ và hằng số Boltzmann.

Phép đo đường cong từ nhiệt

Phép đo đường cong từ nhiệt thông thường
Là kỹ thuật đo đường cong từ nhiệt trong từ trường ở nhiệt độ bắt đầu từ nhiệt độ thấp (thấp hơn nhiều so với các nhiệt độ trật tự từ: nhiệt độ Curie, nhiệt độ Néel...). Đây là một kỹ thuật hiệu quả nhất cho phép xác định chính xác các nhiệt độ chuyển pha và các loại chuyển pha trong vật liệu.

Đường cong từ nhiệt FC và ZFC
ZFC và FC là chữ ký hiệu của ‘’Zero-Field Cooled’’ và ‘’Field Cooled’’ là chỉ kỹ thuật đo đường cong từ nhiệt đặc biệt hơn so với kỹ thuật đo đường cong từ nhiệt thông thường. Trong kỹ thuật này, ban đầu chất được làm nóng lên trên nhiệt độ Curie, sau đó làm lạnh về nhiệt độ thấp dưới nhiệt độ Curie và sau đó mới tiến hành đo đường cong từ nhiệt. Nếu trong quá trình làm lạnh, ta có đặt từ trường ngoài, ta có đường cong từ nhiệt FC, nếu không đặt từ trường ngoài, ta có đường cong ZFC. Hai đường cong này thường được đo liên tục và rất hữu hiệu trong việc xác định các hiệu ứng từ đặc biệt, ví dụ như hiệu ứng thủy tinh-spin (spin-glass). Điểm khác biệt quan trọng nhất của nó so với kỹ thuật đo từ nhiệt thông thường là sự làm lạnh có từ trường hoặc không có từ trường vì quá trình này có thể dẫn tới việc đóng băng các mômen từ hoặc phá vỡ sự đóng băng...

Ứng dụng của đường cong từ nhiệt
 Xác định các nhiệt độ chuyển pha (nhiệt độ Curie, nhiệt độ Néel...), loại chuyển pha (loại I, loại II...), xác định các cơ chế tạo từ tính: ví dụ cơ chế sóng spin..
 Quan sát các hiệu ứng đặc biệt ví dụ như hiệu ứng Hopkinson, hiệu ứng thủy tinh-spin...

Xem thêm
 Nhiệt độ Curie
 Hiệu ứng Hopkinson

Tham khảo

Từ học
Vật lý chất rắn


title: Dongar Parasia

text:
Dongar Parasia là một thành phố và khu đô thị của quận Chhindwara thuộc bang Madhya Pradesh, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Dongar Parasia có dân số 37.876 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Dongar Parasia có tỷ lệ 71% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 78%, và tỷ lệ cho phái nữ là 64%. Tại Dongar Parasia, 12% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Madhya Pradesh


title: Euaraliopsis dumicola

text:
Euaraliopsis dumicola là một loài thực vật thuộc họ Araliaceae. Đây là loài đặc hữu của Trung Quốc.

Chú thích

Tham khảo
 China Plant Specialist Group 2004. Euaraliopsis dumicola. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Euaraliopsis
Thực vật đặc hữu Trung Quốc


title: Chi Lai

text:
Chi Lai (danh pháp khoa học: Aleurites) là một chi nhỏ chứa 2 loài cây gỗ sinh sống trong khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới châu Á, các đảo trên Thái Bình Dương và Nam Mỹ, thuộc về họ Đại kích (Euphorbiaceae).

Các loài trong chi này đa phần là đơn tính cùng gốc, thường xanh và sống lâu năm hay bán-lâu năm. Chúng là các loài cây gỗ lớn, cao từ 15 tới 40 m (49–130 ft), với các cành trải rộng rủ xuống hay đâm lên.

Lá mọc so le, có thùy, hình trứng tới hình trứng-mũi mác với các lá kèm nhỏ. Các lá này có lông tơ cả hai mặt khi còn non nhưng sau đó trở thành không lông.

Cụm hoa bao gồm các chùm đầu cành chứa các hoa nhỏ, màu trắng kem hình chuông và có hương thơm, tạo nhánh từ đế cụm hoa. Các hoa thông thường đơn tính, với các hoa có nhụy (hoa cái) đơn độc nằm ở cuối của mỗi trục chính. Các xim hoa ở bên là hoa có nhị (hoa đực). Có 5 hay 6 cánh hoa xếp đè lên nhau. Hoa đực nói chung dài hơn nhưng mảnh dẻ hơn hoa cái, với 17-32 nhị hoa không lông xếp thành 4 vòng xoắn. Hoa cái có bầu nhụy thượng.

Quả là dạng quả hạch lớn với vỏ quả ngoài dày cùi thịt và vỏ quả trong mỏng dạng hóa gỗ. Chúng dao động về kích thước, phù hợp với số lượng các ngăn đã phát triển. Hạt của chúng chứa dầu, và có thể gây ngộ độc.

Dầu của các loài lai từng được sử dụng làm parafin, dầu bôi trơn, như là một thành phần hợp thành hay trong chế tạo véc ni, sơn và xà phòng. Khi loại bỏ hoàn toàn các chất có khả năng gây ngộ độc thì nó có thể dùng như là dầu ăn.

Một vài loài trước đây phân loại trong chi này với lá sớm rụng, sinh sống tại Trung Quốc và cận kề, hiện nay đã được tách ra và coi thuộc về chi Vernicia.

Tên gọi Aleurites có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp ἄλευρον có nghĩa là "bột mì", do bề ngoài mặt dưới của lá.

Các loài

 Aleurites moluccanus (L.) Willd., 1805 (đồng nghĩa: Aleurites trilobus J.R.Forst. & G.Forst., 1776) - Loài điển hình.
 Aleurites rockinghamensis (Baill.) P.I.Forst., 1996

Loài phổ biến rộng nhất là lai hay trẩu xoan (Aleurites moluccanus), sinh sống trong khu vực nhiệt đới châu Á, các đảo trên Thái Bình Dương, từ Ấn Độ tới Trung Quốc và Polynesia, Úc và New Zealand.

Các loài tách ra
Một số loài trước đây xếp trong chi Aleurites hiện nay được xếp trong các chi như Croton, Mallotus, Omphalea, Reutealis, Vernicia. Cụ thể như sau:
 A. cordatus - Vernicia cordata
 A. erraticus - Omphalea papuana
 A. fordii - Vernicia fordii
 A. japonicus - Vernicia cordata
 A. laccifer - Croton laccifer
 A. montanus - Vernicia montana
 A. peltatus - Mallotus peltatus
 A. saponarius - Reutealis trisperma
 A. trispermus - Reutealis trisperma
 A. vernicifluus - Vernicia cordata
 A. vernicius - Vernicia montana

Xem thêm

Tham khảo

Tông Lai


title: Molophilus insanus

text:
Molophilus insanus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Molophilus
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Conus mcbridei

text:
Conus mcbridei là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

Giống như tất cả các loài thuộc chi Conus, chúng là loài săn mồi và có nọc độc. Chúng có khả năng "đốt" con người, do vậy khi cầm chúng phải hết sức cẩn thận.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

 The Conus Biodiversity website

M
Động vật được mô tả năm 2005


title: Brachysetodes quadrifidus

text:
Brachysetodes quadrifidus là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Chú thích

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Brachysetodes


title: Aprica

text:
Aprica là một đô thị ở tỉnh Sondrio, vùng Lombardia, phía bắc Italia. Đô thị này có dân số 1583 người, tổng diện tích là 20 km2. Đô thị này giáp Corteno Golgi, Teglio, Villa di Tirano

Vào mùa Đông, ở đây là nơi du khách đến trượt tuyết.

Tình hình biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 ApricaOnLine
 Hình ảnh trượt tuyết ở Aprica

Đô thị tỉnh Sondrio
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: Gomméville

text:
Gomméville  là một xã ở tỉnh Côte-d’Or trong vùng Bourgogne-Franche-Comté, phía đông nước Pháp. Xã Gomméville nằm ở khu vực có độ cao trung bình 193 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Côte-d'Or


title: Cabarroguis

text:
Cabarroguis là một đô thị hạng 4 ở tỉnh Quirino, Philippines. Đây là thủ phủ của Quirino. Theo điều tra dân số năm 2000, đô thị này có dân số 25.832 người trong 5.336 hộ.

Barangay

Cabarroguis được chia thành 17 barangay.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Mã địa lý chuẩn Philipin
 Thông tin điều tra dân số năm 2000 của Philipin

Đô thị của Quirino


title: Adelândia

text:
Adelândia là một đô thị ở bang Goiás. Dân số đô thị này năm 2004 ước khoảng 2.522 người.

Tham khảo

Đô thị bang Goiás


title: Luperaria elongata

text:
Luperaria elongata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 1993.

Chú thích

Tham khảo

Luperaria


title: Hexatoma fulvithorax

text:
Hexatoma fulvithorax là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Hexatoma
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Chu sa liên

text:
Chu sa liên hay thanh mộc hương, bội xà sinh (danh pháp hai phần: Aristolochia tuberosa) là một loài thực vật thuộc họ Mộc hương nam. Đây là loài đặc hữu của Trung Quốc. Môi trường sống của loài này là các bụi rậm, các thung lũng hay các vách núi đá vôi ở cao độ 100-1.600 m tại các tỉnh Quảng Tây, Quý Châu, Hồ Bắc, Hồ Nam, Tứ Xuyên và Vân Nam.

Đặc điểm
Cây thân thảo leo cuốn; rễ hình thoi hay hình cầu. Thân góc cạnh, nhẵn nhụi. Cuống lá 7–10 cm, không lông; phiến lá hình tim, 8-14 × 5–11 cm, cả hai mặt không lông, gân lá hình chân vịt, 2-3 cặp từ gốc lá, gốc lá hình tim, lõm gian thùy sâu 1-2,5 cm, đỉnh tù. Có 1-3 hoa trên mỗi nách lá. Cuống hoa thẳng dần lên, khoảng 1,5 cm, không lông; lá bắc con hình trứng, khoảng 5 × 6 mm, mọc gần cuống hoa. Đài hoa màu vàng lục, họng màu tía sẫm; ống tràng thẳng, không lông ở đầu xa trục; túi nhỏ hình cầu, đường kính khoảng 5 mm, không cuống; ống tràng có kích thước khoảng 9 × 1,5 mm; phiến lá đài ở một bên, có lưỡi bẹ, thuôn dài, khoảng 2 × 0,4 cm, đỉnh tù hay có điểm nhọn trên đầu. Bao phấn hình elip, kích thước 0,3-0,4 mm. Bộ nhụy 6 thùy. Quả nang hình trứng ngược, khoảng 3 × 2,5 cm, nứt theo chiều hướng ngọn. Hạt hình trứng, khoảng 4 × 3 mm. Ra hoa tháng 11 năm trước tới tháng 4 năm sau, kết quả từ tháng 6 tới tháng 10.

Chú thích

Tham khảo
 China Plant Specialist Group 2004. Aristolochia tuberosa. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

Thực vật đặc hữu Trung Quốc
T


title: Eumuelleria

text:
Eumuelleria là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Hadeninae


title: Ngày Tiếng mẹ đẻ Quốc tế

text:
Ngày tiếng mẹ đẻ Quốc tế (International Mother Language Day) được tổ chức vào ngày 21 tháng 2 hàng năm bởi UNESCO. Ngày này được UNESCO chọn tại hội nghị ngày 17 tháng 11 năm 1999. Ngày lễ quốc tế này đã được Đại hội đồng Liên Hợp Quốc chính thức công nhận trong nghị quyết trong đó quyết định năm 2008 là Năm Ngôn ngữ Quốc tế.

Ngày tiếng mẹ đẻ Quốc tế bắt nguồn từ sự thừa nhận trên toàn thế giới Ngày Phong trào Ngôn ngữ, tưởng niệm sự kiện diễn ra tại Bangladesh (trước đây là Đông Pakistan) từ năm 1952, khi một số sinh viên của trường Đại học Dhaka bị cảnh sát và quân đội Pakistan giết chết tại Dhaka trong Phong trào ngôn ngữ Bengal.

Ngày tiếng mẹ đẻ Quốc tế được các quốc gia thành viên UNESCO tổ chức hàng năm tại các trụ sở UNESCO nhằm quảng bá sự đa dạng ngôn ngữ, văn hóa và tính đa ngôn ngữ.

Lịch sử

Vào ngày 21 tháng 3 năm 1948, Mohammed Ali Jinnah, Toàn quyền Pakistan, tuyên bố rằng Urdu sẽ là ngôn ngữ chính thức duy nhất cho cả Tây và Đông Pakistan. Người dân Đông Pakistan (ngày nay là Bangladesh), với thứ tiếng chính là tiếng Bengal, bắt đầu phong trào phản đối quyết định này. Ngày 21 tháng 2 năm 1952 (tức là ngày 8 Falgun 1359 theo lịch Bengal), những sinh viên tại thành phố mà nay là thủ đô Dhaka kêu gọi bãi công trên toàn tỉnh. Chính quyền ban bố lệnh giới nghiêm để ngăn chặn việc này và sự phản kháng có phần giảm xuống để không vi phạm luật giới nghiêm. Cảnh sát Pakistan đã bắn vào sinh viên dù họ đang biểu tình một cách hòa bình và một số sinh viên đã bị giết chết.

Chủ đề hàng năm

Những lần tổ chức Ngày tiếng mẹ đẻ Quốc tế thường có một chủ đề, được ghi trong chương trình tổ chức chính thức của UNESCO, hoặc tuyên bố công khai cho công chúng.

 2008, Năm Quốc tế Ngôn ngữ
 2007, Học vấn đa ngôn ngữ
 2006, Ngôn ngữ và Mạng thông tin
 2005, chữ Braille và ngôn ngữ dấu hiệu
 2004, Trẻ em được học hành (buổi lễ tại UNESCO có ghi "cuộc triển lãm độc đáo gồm những sách bài tập của trẻ em trên toàn thế giới thể hiện quá trình trẻ em học tập và thành thạo cách sử dụng kỹ năng viết trong lớp học")
 2003, Lễ mừng thường niên thứ tư
 2002, Đa dạng Ngôn ngữ: 3000 Ngôn ngữ đang gặp nguy (khẩu hiệu: Trong dải ngân hà các ngôn ngữ, mỗi một từ là một ngôi sao)
 2001, Lễ mừng thường niên thứ hai
 2000, Lễ ra mắt Ngày tiếng mẹ đẻ Quốc tế

Những lễ kỷ niệm quốc tế

 Giải thưởng Linguapax được trao hàng năm vào Ngày tiếng mẹ đẻ Quốc tế.
 UNESCO lập chủ đề cho từng Ngày tiếng mẹ đẻ Quốc tế và tổ chức những sự kiện liên quan tại các trụ sở tại Paris vào khoảng ngày 21 tháng 2 hàng năm.
 Năm 2008, Năm Quốc tế Ngôn ngữ được chính thức bắt đầu vào Ngày tiếng mẹ đẻ Quốc tế.

Xem thêm
 Tiếng mẹ đẻ
 Phong trào ngôn ngữ Bengal
 Tuyên ngôn Quyền ngôn ngữ Quốc tế
 UNESCO
 Ngày lễ quốc tế

Tham khảo

Liên kết ngoài
 UNESCO homepage for International Mother Language Day
 Video Clip by Machizo Multimedia on 21 February: Spot 2008
 UN Information Resources
 Official related page from Bangladesh
 UNESCO Education (includes links to information on past IMLD observances)
 Special Supplement on International Mother Language Day by Bangladesh Embassy in the Netherlands

Tiếng mẹ đẻ
Chính sách ngôn ngữ
Ngày lễ và Ngày Hành động trong tháng Hai


title: Megachile ambigua

text:
Megachile ambigua là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Pasteels mô tả khoa học năm 1965.

Chú thích

Tham khảo

A
Động vật được mô tả năm 1965


title: Nepanagar

text:
Nepanagar là một thành phố và khu đô thị của quận East Nimar thuộc bang Madhya Pradesh, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Nepanagar có dân số 31.658 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Nepanagar có tỷ lệ 69% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 77%, và tỷ lệ cho phái nữ là 61%. Tại Nepanagar, 12% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Madhya Pradesh


title: Gallerucida bifasciata

text:
Gallerucida bifasciata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Motschulsky miêu tả khoa học năm 1860.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Gallerucida


title: Imagine

text:
Imagine là từ trong tiếng Anh có nghĩa là tưởng tượng.

Imagine  có thể đề cập đến:

Âm nhạc

Album
 Imagine (album), album năm 1971 của John Lennon
 Imagine: John Lennon (soundtrack), 1988
 Imagine (album của Armin van Buuren), 2008
 Imagine (album của Eva Cassidy), 2002
 Imagine (album của Mort Shuman), 1976
 Imagine, album năm 1989 của Sébastien El Chato
 Imagine, album năm 1993 của Gonzalo Rubalcaba
 Imagine, album năm 1995 của Keiko Lee
 Imagine, album năm 1996 của Ofra Harnoy
 Imagine, album năm 1997 của 14 Karat Soul
 Imagine, album năm 2000 của Aaron Benward
 Imagine, album năm 2004 của Minmi
 Imagine, album năm 2005 của Stride
 Imagine, album năm 2008 của Vox Angeli

Bài hát
 "Imagine" (bài hát của John Lennon), 1971
 "Imagine" (bài hát của Snoop Dogg), 2006
 "Imagine" (bài hát của Tone Damli), 2012
 "Imagine" (bài hát của Ariana Grande), 2018
 "I Can Only Imagine" (bài hát của MercyMe), còn được gọi là "Imagine"
 "Imagine", bài hát trong phim Athena
 "Imagine", bài hát của Christ Crosby trong phim Flipper's New Adventure
 "Imagine", bài hát trong phim The Bobo
 "Imagine", bài hát năm 1969 của Argosy
 "Imagine", bài hát của Sébastien El Chato từ album cùng tên
 "Imagine", bài hát năm 1990 của Daniël Sahuleka
 "Imagine", bài hát năm 1997 của Salt-N-Pepa
 "Imagine", bài hát của Armin van Buuren từ album cùng tên

Điện ảnh và truyền hình
 Imagine: John Lennon, bộ phim tài liệu năm 1988
 Imagine (phim 1972), do John Lennon và Ono Yōko đạo diễn
 Imagine (phim 2012), phim của Ba Lan
 Imagine, phim ngắn năm 1986 của Zbigniew Rybczyński
 Imagine Entertainment, công ty sản xuất chương trình truyền hình do Brian Grazer và Ron Howard sáng lập
 Imagine (chương trình truyền hình), chương trình truyền hình của BBC về nghệ thuật
 Imagine TV, kênh truyền hình tiếng Hindi của Ấn Độ, ngưng hoạt động kể từ năm 2012

Trò chơi điện tử
 Imagine (loạt trò chơi điện tử), một loạt các trò chơi của Nintendo DS và Wii
 Shin Megami Tensei: Imagine, một trò chơi nhập vai trực tuyến nhiều người chơi
 Imagine Software, công ty sản xuất trò chơi điện tử Vương quốc Anh

Sách và tạp chí
 Imagine (sách), viết bởi Alan McCombes và Tommy Sheridan
 Imagine: How Creativity Works, sách năm 2012 của Jonah Lehrer
 Imagine (tạp chí trò chơi), tạp chí về các trò chơi phiêu lưu
 Imagine (tạp chí giáo dục), dành cho học sinh lớp 7 đến lớp 12
 Imagine Publishing, nhà xuất bản tạp chí có trụ sở tại Vương quốc Anh
 Imagine!, nhà xuất bản sách của Mỹ
 Imagine, tạp chí truyện tranh thập niên 1970 do Star Reach xuất bản
 Imagine, tạp chí chính thức của Đảng xã hội Canada

Xem thêm


title: Conotalopia singaporensis

text:
Conotalopia singaporensis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Solariellidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

S


title: Guimaras

text:
Guimaras là một tỉnh đảo của Philippines nằm ở vùng Tây Visayas, đây là tỉnh nhỏ nhất trong vùng. Tỉnh lị là Jordan. Hòn đảo nằm trên vịnh Panay, giữa hai hòn đảo lớn là đảo Panay và đảo Negros. Phía tây bắc hòn đảo là tỉnh Iloilo và phía đông nam là tỉnh Negros Occidental. Ngoài ra tỉnh còn bao gồm cả hòn đảo Inampulugan. Guimaras là một đơn vị hành chính của Iloilo cho đến khi tách ra ngày 22/05/1992.

Địa lý
Nằm ở phía tây nam của hòn đảo Panay lân cận, Guimaras về mặt tự nhiên là một vùng riêng biệt qua một eo biển hẹp, thời gian di chuyển là 15 phút từ Ortiz, Iloilo đến thủ phủ Jordan. Guimaras nôi tiếng với các bãi biển nước trong xanh, cát trắng và cuộc sống sinh vật dưới đáy đại dương.

Nhân khẩu
Người dân Guimaras được gọi là người Guimarasnon và ngôn ngữ chính trên đảo là tiếng Hiligaynon, ngoài ra còn có tiếng Kinaray-a. Phần lớn dân chúng cũng có thể nói tiếng Tagalog và tiếng Anh.

Kinh tế
Nề kinh tế tỉnh chủ yếu phụ thuộc vào nông nghiệp với các nông sản chủ yếu là dừa, xoài, rau, gia súc, gia cầm và thủy sản.

Hành chính
Tỉnh bao gồm 5 đơn vị hành chính:
Buenavista
Jordan
Nueva Valencia
San Lorenzo
Sibunag

Tham khảo

Liên kết ngoài
Website chính thức của Guimaras

Tỉnh của Philippines
Tỉnh đảo của Philippines


title: Vexillum thorssoni

text:
Vexillum thorssoni là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Costellariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Vexillum


title: Walt Disney Pictures

text:
Walt Disney Pictures, còn được gọi là Disney Live Action, là một xưởng sản xuất phim của Mỹ và là công ty con của Walt Disney Studios, thuộc sở hữu của Công ty Walt Disney. Hãng phim này là nhà sản xuất hàng đầu của phim người đóng trong đơn vị Walt Disney Studios, và có trụ sở tại Walt Disney Studios ở Burbank, California. Các bộ phim hoạt hình do Walt Disney Animation Studios và Pixar Animation Studios sản xuất cũng được phát hành dưới biểu ngữ của hãng phim. Walt Disney Studios Motion Pictures phân phối và tiếp thị các bộ phim do Walt Disney Pictures sản xuất.

Disney bắt đầu sản xuất phim người thật đóng vào những năm 1950, dưới cái tên chung của công ty, Walt Disney Productions . Bộ phận live-action lấy tên hợp nhất hiện tại là Walt Disney Pictures vào năm 1983, khi Disney tổ chức lại toàn bộ bộ phận studio của mình; trong đó bao gồm việc tách khỏi bộ phận hoạt hình nổi bật và việc tạo ra Touchstone Pictures sau đó ; một bộ phận chị em chịu trách nhiệm sản xuất những bộ phim dành cho người trưởng thành không phù hợp để phát hành thông qua Walt Disney Pictures. Vào cuối thập kỷ đó, kết hợp với sản lượng của Touchstone, Walt Disney Pictures đã nâng Walt Disney Studios lên thành một trong những hãng phim lớn của Hollywood.

Walt Disney Pictures hiện là một trong năm xưởng phim người đóng trong Walt Disney Studios, những xưởng khác là 20th Century Studios, Marvel Studios, Lucasfilm và Searchlight Pictures. Bản làm lại năm 2019 của Vua sư tử là phim có doanh thu cao nhất của hãng phim trên toàn cầu với 1,6 tỷ đô la, và Cướp biển vùng Caribe là loạt phim thành công nhất của hãng, với năm phần phim thu về tổng doanh thu phòng vé trên 4,5 tỷ đô la trên toàn thế giới.

Danh sách phim
Phim người thật đóng đầu tiên của hãng là Đảo kho báu (1950). Phim hoạt hình do Walt Disney Animation Studios và Pixar sản xuất cũng do Walt Disney Pictures phát hành. Hãng phim đã phát hành 4 bộ phim nhận được đề cử Giải Oscar cho Phim xuất sắc nhất: Mary Poppins (1964), Người đẹp và quái vật (1991), Vút bay (2009) và Câu chuyện đồ chơi 3 (2010).

Phim được xếp hạng PG-13
Mặc dù Walt Disney Pictures duy trì hình ảnh thân thiện với gia đình, thường phát hành các bộ phim được xếp hạng G và PG , nhưng đôi khi hãng vẫn phát hành các bộ phim được xếp hạng PG-13, điều mà Touchstone Pictures đã có thể làm được cho đến khi đóng cửa vào năm 2016. Bộ phim đầu tiên được xếp hạng PG-13 do Walt Disney Pictures phát hành là Pirates of the Caribbean: The Curse of the Black Pearl. Ngoài ra, Tales from Earthsea, một bộ phim của Studio Ghibli, là bộ phim hoạt hình đầu tiên và duy nhất cho đến nay do Walt Disney Pictures phát hành nhận được xếp hạng này. Hamilton đáng chú ý vì là bộ phim đầu tiên của Walt Disney Pictures sử dụng câu " f*ck", mặc dù hai trường hợp của nó đã được kiểm duyệt để tránh bị xếp hạng R. Bản làm lại live-action năm 2020 của Mulan là live-action làm lại đầu tiên của Disney nhận được xếp hạng PG-13, sau đó Cruella cũng làm theo.

Các bộ phim do Walt Disney Pictures phát hành với xếp hạng PG-13 bao gồm:

 Cướp biển vùng Caribe: Lời nguyền của tàu Ngọc Trai Đen (2003)
 Cướp biển vùng Caribe: Chiếc rương tử thần (2006)
 Cướp biển vùng Caribe: Nơi tận cùng thế giới (2007)
 Tales from Earthsea (2010)
 Hoàng tử Ba Tư: Dòng cát thời gian (2010)
 Cướp biển vùng Caribe: Suối nguồn tươi trẻ (2011)
 John Carter (2012)
 Kỵ sĩ cô độc (2013)
 Cuộc giải cứu thần kỳ (2013)
 The Finest Hours (2016)
 Cướp biển vùng Caribe: Salazar báo thù (2017)
 Hamilton (2020)
 Hoa Mộc Lan (2020)
 Cruella (2021)
 Jungle Cruise: Thám hiểm rừng xanh (2021)
 The Beatles: Get Back – The Rooftop Concert (2022)

Loạt phim và nhượng quyền thương mại

Phim có doanh thu cao nhất
Walt Disney Pictures đã sản xuất năm bộ phim live-action thu về hơn 1 tỷ đô la tại các phòng vé trên toàn thế giới: Cướp biển vùng Caribe: Chiếc rương tử thần (2006), Alice ở xứ sở thần tiên (2010), Cướp biển vùng Caribe: Suối nguồn tươi trẻ (2011), Người đẹp và Quái vật (2017) và Aladdin (2019); và đã phát hành tám bộ phim hoạt hình đạt được cột mốc đó: Câu chuyện đồ chơi 3 (2010), Nữ hoàng băng giá (2013), Zootopia, Finding Dory (đều cùng 2016), Gia đinh siêu nhân 2 (2018), Vua sư tử, Câu chuyện đồ chơi 4 và Nữ hoàng băng giá II (đều cùng 2019).

Tham khảo

Công ty Walt Disney
Pixar
Công ty có trụ sở tại California
Buena Vista International
Công ty Mỹ
Hãng phim hoạt hình Hollywood
Steve Jobs
Thành lập năm 1983
Công ty sản xuất phim Mỹ


title: Jungia glandulifera

text:
Jungia glandulifera là một loài thực vật có hoa thuộc họ Asteraceae.
Loài này chỉ có ở Ecuador.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Montúfar, R. & Pitman, N. 2003. Jungia glandulifera. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 7 năm 2007.

Glandulifera
Thực vật Ecuador


title: Apollodotos II

text:
Apollodotos II (tiếng Hy Lạp: ), là một vị vua Ấn-Hy Lạp, ông đã cai trị ở các vùng đất phía tây và phía đông Punjab. Bopearachchi xác định niên đại của ông vào khoảng năm 80-65 trước Công nguyên, và RC Senior cho là từ khoảng năm 85-65 trước Công nguyên. Apollodotos II là một vị vua vĩ đại, dưới triều đại của ông, vương quốc Ấn-Hy Lạp đã phần nào khôi phục lại sức mạnh của nó. Taxila ở Tây Punjab đã được ông chiếm lại từ tay của người Scythia du mục, và theo Bopearachchi, lãnh thổ phía đông đã được ông giành lại từ tay những vương quốc Ấn Độ.

Triều đại
Apollodotos II dường như đã là một thành viên của triều đại Menander I, bởi vì ông đã sử dụng hình tượng điển hình của vị thần Athena Alkidemos trên hầu hết các đồng bạc của mình, và cũng sử dụng tên hiệu Soter của Menandros (tiếng Hy Lạp: ΣΩΤΗΡ "Vị cứu tinh"), trên tất cả các đồng tiền của ông. Trên một số đồng tiền, ông cũng tự gọi mình Philopator (tiếng Hy Lạp: ΦΙΛΟΠΑΤΩΡ "Tình thương của người cha"), chứng tỏ rằng người cha của ông đã từng trị vì trước đó. RC Senior dự đoán rằng Amyntas hoặc Epander có thể là cha của ông.

Apollodotos có thể đã bắt đầu cai trị từ Punjab, trong khi vua Scythia Maues cai trị ở Gandhara với kinh đô đặt tại Taxila. Có thể Apollodotos II đã chiếm lấy Taxila sau khi Maues qua đời, mặc dù không chắc chắn rằng ông đã đánh bại Maues hoặc con cháu của ông ta, hoặc là đồng minh hoặc liên quan đến triều đại của Maues. Vương quốc Ấn-Hy Lạp vào thời kỳ cuối có thể đã có sự pha trộn giữa người Ấn Độ và người Scythia. RC Senior cho rằng Apollodotus đã thành lập một liên minh với một vị vua Scythia, Azes I.

Sự thống trị của người Scythia ở Gandhara đã bị suy yếu sau khi Maues qua đời, và các tiểu vương có nguồn gốc hỗn hợp hoặc không chắc chắn, như Artemidorus con trai của Maues, Telephus và có lẽ cả Menander II đã nổi lên ở khu vực này. Những vị vua này không phải là mối đe dọa cho Apollodotos II, bởi vì trên một số tiền xu của ông, ông đã sử dụng mang tước hiệu Basileus megas (tiếng Hy Lạp: ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΜΕΓΑΣ "Đại Đế").

Sau khi Apollodotos II qua đời, vương quốc Ấn-Hy Lạp lại bị chia cắt một lần nữa.

Tiền xu của Appollodotos II
Apollodotos II đã ban hành một số lượng lớn tiền xu. Ông đúc những đồng xu bạc với chân dung đeo vương miện trên Mặt chính và trên mặt sau là một chân dung của Athena Alkidemos, ông cũng có một đồng xu độc đáo với hình ảnh đảo ngược của một vị vua, có thể là Alexander Đại đế, ngồi trên một con ngựa có sừng tương tự như Bucephalus của Alexandros.

Ông đã cho đúc những chiếc huy chương bằng đồng với chân dung thần Apollo, vốn đã được vị vua có cùng tên với ông là Apollodotos I sử dụng trước đó.

Các đồng tiền của Apollodotos II có các phẩm chất khác nhau. Một số vẫn còn có những bức chân dung hiện thực đặc trưng của đồng tiền Ấn-Hy Lạp trước đó và Bopearachchi cho rằng chúng thuộc về khu vực phía tây vương quốc của ông. Những đồng xu khác được đúc rất kém và có những bức chân dung trông vụng về và méo mó, và chúng được Bopearachchi cho rằng là thuộc về những xưởng đúc mới được mở ra ở miền đông Punjab, có lẽ chúng được đúc bởi những người thợ Ấn Độ không biết nhiều về cách khắc chữ như người Hy Lạp.

Liên kết ngoài
Coins of Apollodotus II
More coins of Apollodotus II

Tham khảo

 "The Shape of Ancient Thought. Comparative studies in Greek and Indian Philosophies" by Thomas McEvilley (Allworth Press and the School of Visual Arts, 2002) ISBN 1-58115-203-5
 "The Greeks in Bactria and India", W.W. Tarn, Cambridge University Press.

Vua Ấn Độ
Vua Ấn-Hy Lạp


title: Wattenheim

text:
Wattenheim là một đô thị thuộc huyện Bad Dürkheim, trong bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Đô thị Wattenheim có diện tích 12,53 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 1637 người.

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz
Xã và đô thị ở huyện Bad Dürkheim


title: Mirachelus corbis

text:
Mirachelus corbis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Chilodontidae.

Miêu tả

Phân bố
Loài này thường gặp ở Biển Caribe, Vịnh Mexico, vùng biển quanh Cuba và Tiểu Antilles.

Tham khảo

 Rosenberg, G., F. Moretzsohn, and E. F. García. 2009. Gastropoda (Mollusca) of the Gulf of Mexico, Pp. 579–699 in Felder, D.L. and D.K. Camp (eds.), Gulf of Mexico–Origins, Waters, and Biota. Biodiversity. Texas A&M Press, College Station, Texas

Liên kết ngoài

Mirachelus


title: Fleischmannia lloensis

text:
Fleischmannia lloensis là một loài thực vật có hoa thuộc họ Asteraceae.
Loài này chỉ có ở Ecuador.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng cây bụi nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất cao.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Montúfar, R. & Pitman, N. 2003. Fleischmannia lloensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 7 năm 2007.

Fleischmannia
Thực vật Ecuador
Thực vật dễ tổn thương


title: Eschweilera squamata

text:
Eschweilera squamata là một loài thực vật linhin thuộc họ Lecythidaceae.
Loài này chỉ có ở Guyane thuộc Pháp.

Chú thích

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Eschweilera squamata. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 18 tháng 7 năm 2007.

Eschweilera
Thực vật Guyane thuộc Pháp
Thực vật dễ tổn thương
Thực vật đặc hữu Guyane thuộc Pháp


title: Grafenau, Freyung-Grafenau

text:
Grafenau là một town in the Freyung-Grafenau district, trong bang Bayern, nước Đức. Đô thị Grafenau, Freyung-Grafenau có diện tích 63,79 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 8829 người. Grafeau nằm ở trong rừng Bayern, 32 km về phía bắc Passau.

Tham khảo


title: Aliteus farinosus

text:
Aliteus farinosus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Olivier miêu tả khoa học năm 1792.

Chú thích

Tham khảo

Aliteus


title: Manfredonia

text:
Manfredonia là một thành phố thuộc tỉnh Foggia trong vùng des Puglia của Ý. Đô thị này có diện tích km², dân số người. Thành phố này có diện tích 351 km2, dân số 57.424 người.
Đô thị này có các làng sau: Siponto, Riviera Sud, San Salvatore, Pastini, Tomaiuolo, Ruggiano.
Manfredonia giáp với các đô thị sau: Carapelle, Cerignola, Foggia, Monte Sant'Angelo, San Giovanni Rotondo, San Marco in Lamis, Zapponeta.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Foggia
Khởi đầu năm 1256
Lâu đài Ý


title: Hằng số Erdős–Borwein

text:
Hằng số Erdős–Borwein là tổng của tất cả các nghịch đảo của các số Mersenne. Hằng số này mang tên hai nhà toán học Paul Erdős và Peter Borwein.

Theo định nghĩa giá trị của hằng số bằng:

Có thể chứng minh được một số đẳng thức dưới đây

với σ0(n) = d(n) là hàm ước số, có giá trị bằng tổng số ước số nguyên dương của một số tự nhiên. Để chứng minh các đẳng thức này, chú ý rằng chúng đều có dạng chuỗi Lambert và do đó có thể rút gọn được theo lý thuyết về chuỗi Lambert.

Erdős năm 1948 chỉ ra rằng E là một số vô tỉ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Eric W. Weisstein, Erdos-Borwein Constant (Hằng số Erdos-Borwein) tại MathWorld.
 Chuỗi Sloan A065442 trên OEIS

Hằng số toán học
Số vô tỉ


title: Chuối rừng

text:
Chuối rừng (danh pháp hai phần: Musa acuminata) là loài chuối dại bản địa của vùng Đông Nam Á. Cùng với Chuối hột, đây là tổ tiên của các loài chuối hiện đại.

Loài này được mô tả lần đầu vào năm 1820 bởi nhà thực vật học người Ý Luigi Aloysius Colla.

Các phân loài
Chuối rừng có từ 6 đến 9 phân loài, tùy theo quan điểm của các tác giả. Các phân loài sau đây đã được chấp nhận rộng rãi:

Musa acuminata subsp. burmannica Simmonds
= Musa acuminata subsp. burmannicoides De Langhe
Phân bố tại Myanmar, nam Ấn Độ và Sri Lanka.
Musa acuminata subsp. errans Argent
= Musa errans Teodoro, Musa troglodyatarum L. var. errans, Musa errans Teodoro var. botoan
Phân bố tại Philippines.
Musa acuminata subsp. malaccensis (Ridley) Simmonds
= Musa malaccensis Ridley
Phân bố tại bán đảo Malaysia và Sumatra.
Musa acuminata subsp. microcarpa (Beccari) Simmonds
= Musa microcarpa Beccari
Phân bố tại Borneo.Musa acuminata subsp. siamea Simmonds
Phân bố tại Campuchia, Lào và Thái Lan.
Musa acuminata subsp. truncata (Ridley) Kiew
Musa acuminata subsp. zebrina  (Van Houtte) R. E. Nasution
Bản địa của Java.

Xem thêm

Chi Chuối
Musa balbisiana
Danh sách các giống chuối

Hình ảnh

Chú thích

Chuối


title: Hầu Tuyển

text:
Hầu Tuyển (chữ Hán:侯選; bính âm: Hou Xuan) là một thế lực quân phiệt cát cứ ở Tây Lương ở thời kỳ Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc. Khi Mã Siêu cất quân giao chiến với Triều đình nhà Hán ở Trận Đồng Quan (211), Hầu Tuyển đã hưởng ứng cuộc khởi sự này. Ông đã góp 10.000 binh lính trong liên quân Quan Trung. Sau khi thất bại trận chiến này, không rõ tung tích của Hầu Tuyển. Trong Tam Quốc diễn nghĩa, La Quán Trung hư cấu ông là bộ tướng của Hàn Toại và cùng Hàn Toại lập mưu bắt Mã Siêu nhưng đã bị Mã Siêu đánh đuổi và sau này đã hàng Tào Tháo và được phong chức tước.

Tham khảo

Xem thêm
 Mã Siêu
 Hàn Toại

Nhân vật quân sự Tam Quốc
Năm mất không rõ
Nhân vật Tam quốc diễn nghĩa
Nhân vật được tiểu thuyết hóa


title: Gonomyia serpentigera

text:
Gonomyia serpentigera là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gonomyia
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: 1420

text:
Năm 1420 là một năm nhuận bắt đầu vào ngày Thứ Hai trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

 24 tháng 11 - John Stafford, bá tước thứ nhất của Wiltshire, chính trị gia Anh (mất 1473)
 Ngày chưa biết:
 Jean Fouquet, họa sĩ người Pháp (mất 1481)
 Nicolas Jenson, nhà điêu khắc người Pháp (mất 1480)
 Antoinette de Maignelais, tình nhân của Charles VII của Pháp (mất 1474)
 Tomás de Torquemada, người Tây Ban Nha (mất 1490)

Mất
 11 tháng 6 - John III, Burgrave của Nuremberg (1369 TCN)
 9 tháng 8 - Pierre d'Ailly, nhà thần học và giáo chủ hồng y người Pháp (sinh 1351)
 Ngày 03 tháng 9 - Robert Stewart, Công tước thứ nhất xứ Albany, nhiếp chính của Scotland
 Ngày chưa biết:
 Epiphanius các Wise, thánh Nga
 Andrew của Wyntoun, nhà sử học Scotland (sinh 1350)

Tham khảo

Năm 1420


title: BM-14

text:
{{Infobox Weapon
|name= Cachiusa (Katyusha)
|image=
|caption= Một bệ phóng 140mm, 16 viên (BM-14) gắn trên xe tải GAZ-63.
|origin=
|type= Katyusha

|service= 1952 – c.1990 (Liên Xô) / hiện tại (Khác)
|used_by=
|wars= Chiến tranh thế giới thứ hai

|designer=
|design_date=
|manufacturer=
|production_date=
|number=
|variants= BM-13, BM-8, BM-31, BM-14, BM-21, BM-24, BM-25, BM-27, BM-30
}}
BM-14 (tiếng Nga: БМ-14) là một loại pháo phản lực Katyusha do Liên Xô chế tạo ngay sau Chiến tranh thế giới thứ hai, có nhiều điểm tương đồng với BM-13. Loại pháo này bao gồm một dàn phóng đạn phản lực 16 nòng xếp thành 4 tầng mỗi tầng 4 ống cỡ 140 mm gắn trên một xe tải hạng nhẹ GAZ-66 8 bánh. Sau này, BM-14 cải tiến đặt trên xe tải Zil-131 và hệ thống gồm có hai tầng, mỗi tầng 8 ống phóng.

BM-14 cho phép bắn liên tiếp 16-17 phát trong vòng 8 giây với tầm bắn gần 10 km. Có thể bắn đạn hóa học. BM-14 có thể trang bị cho lực lượng nhạy dù và thả xuống bằng dù.

BM-14 được trang bị cho quân đội nhiều nước như Liên Xô, Algérie, Cuba và Việt Nam. Nó được sử dụng tích cực ở Việt Nam trong tuyến phòng thủ chống Trung Quốc sau năm 1979, nội chiến Algérie, chiến tranh Afganistan.

Tham khảo

BM-14 / RPU-14 140-mm towed rocket launcher

Xem thêm
BM-21
BM-30
DKB

Liên kết ngoài

Pháo phản lực
Pháo do Liên Xô sản xuất
Vũ khí trong Chiến tranh Việt Nam


title: Herophydrus rufus

text:
Herophydrus rufus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Clark miêu tả khoa học năm 1863.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Herophydrus


title: Sinezona macleani

text:
Sinezona macleani là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Scissurellidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Sinezona


title: Macrotes

text:
Macrotes là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Cardiophorus badchysicus

text:
Cardiophorus badchysicus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Dolin miêu tả khoa học năm 1977.

Chú thích

Tham khảo

Cardiophorus


title: 1754 Cunningham

text:
1754 Cunningham (1935 FE) là một tiểu hành tinh nằm phía ngoài của vành đai chính được phát hiện ngày 29 tháng 3 năm 1935 bởi Delporte, E. ở Uccle.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 1754 Cunningham

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Eugène Joseph Delporte
Thiên thể phát hiện năm 1935
Tiểu hành tinh kiểu P (Tholen)


title: Batillaria multiformis

text:
Batillaria multiformis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Batillariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Batillaria


title: 22403 Manjitludher

text:
22403 Manjitludher (1995 LK) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 5 tháng 6 năm 1995 bởi D. J. Asher ở Siding Spring.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 22403 Manjitludher

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1995


title: Hyphydrus soni

text:
Hyphydrus soni là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Biström miêu tả khoa học năm 1982.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Hyphydrus


title: Tillandsia suescana

text:
Tillandsia suescana là một loài thuộc chi Tillandsia. Đây là loài bản địa của Venezuela.

Chú thích

Tham khảo

Checklist of Venezuelan Bromeliaceae with Notes on Species Distribution by State and Levels of Endemism truy cập 3 tháng 11 năm 2009

S
Thực vật Venezuela