Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi khí hậu (tên tiếng Anh: Intergovernmental Panel on Climate Change - IPCC) là một cơ quan khoa học chịu trách nhiệm  đánh giá rủi ro về biến đổi khí hậu do hoạt động con người gây ra. Ủy ban này đã được thành lập năm 1988 bởi Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) và Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP), hai tổ chức này tạo nên Ipcc

IPCC đã cùng nhận Giải Nobel Hòa bình năm 2007 với cựu Phó Tổng thống Hoa Kỳ Al Gore.

Mục tiêu
"ổn định nồng độ khí nhà kính trong khí quyển ở mức độ ngăn chặn sự can thiệp của con người nguy hiểm (do con người gây ra) với hệ thống khí hậu".

Hoạt động
IPCC không tiến hành nghiên cứu hay quan trắc khí hậu hay các hiện tượng liên quan. Một trong những hoạt động chính của IPCC là xuất bản các báo cáo đặc biệt về các chủ đề liên quan tới việc thực thi Công ước khung Liên Hợp Quốc về Biến đổi Khí hậu (UNFCCC - là một hiệp ước quốc tế công nhận khả năng thay đổi khí hậu gây nguy hại; việc thực thi UNFCCC cuối cùng đã dẫn đến Nghị định thư Kyoto). IPCC căn cứ các đánh giá của mình chủ yếu vào những tài liệu khoa học được xuất bản và đánh giá tương đương.

IPCC chỉ mở cửa đón nhận các quốc gia thành viên của WMO và UNEP.

Các báo cáo của IPCC được trích dẫn rộng rãi trong hầu như các cuộc tranh luận nào liên quan tới biến đổi khí hậu. Các phản ứng quốc gia và quốc tế đối với sự biến đổi khí hậu nhìn chung xem ủy ban này là có căn cứ chính xác và đủ thẩm quyền.

Các báo cáo tổng kết thu hút sự quan tâm của phần lớn các cơ quan truyền thông, cả sự xem xét của các chính phủ có tham gia xem xét cùng với việc tính toán khoa học.

Tham khảo

 «UN scientist backs '350' target for CO2 reduction», AFP, 25. august 2009

Xem thêm

Liên kết ngoài

Tổ chức đoạt giải Nobel Hòa bình
Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu
Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc


title: Sân bay Shonai

text:
Sân bay Shonai là một sân bay ở Sakata, Yamagata, Nhật Bản, gần thành phố Shonai .  Sân bay này có 1 đường băng dài 1999 m bề mặt nhựa đường.

Các hãng hàng không và các tuyến điểm
Hiện có các hãng hàng không sau đang hoạt động tại sân bay này:
All Nippon Airways (Tokyo-Haneda)
Ibex Airlines (Osaka-Itami)

Tham khảo

các điểm đến sân bay Shonai

Shonai
Shonai


title: Opera (định hướng)

text:
Opera hay Opéra có thể là:

 Nhạc kịch Opera: một thể loại nhạc kịch.
 Trình duyệt Opera: một trình duyệt internet nổi tiếng về tốc độ và dịch vụ.


title: Palomar de Arroyos

text:
Palomar de Arroyos là một đô thị trong tỉnh Teruel, Aragon, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 227 người.

Tham khảo

Đô thị ở Teruel


title: Aguna (bướm)

text:
Aguna là một chi bướm ngày thuộc họ Bướm nâu.

Các loài

 Aguna albistria albistria (Plötz, 1880) Brazil
 Aguna albistria leucogramma(Mabille, 1888) southeast Mexico to Colombia and Venezuela (Surinam?)
 Aguna asander (Hewitson, 1867) Gold-spotted Aguna type locality Brazil
 Aguna asander asander (Hewitson, 1867) Nam Hoa Kỳ (as stray) to Argentina
 Aguna asander haitensis (Mabille & Boullet, 1912) Cuba and Hispaniola
 Aguna asander jasper Evans, 1952 Jamaica
 Aguna aurunce Hewitson, 1867 type locality Brazil
 Aguna aurunce hypozonius (Plötz, 1880) south east Mexico to Venezuela
 Aguna camagura (R. Williams, 1926) type locality Brazil
 Aguna cirrus Evans, 1952 type locality Brazil
 Aguna claxon Evans, 1952 Emerald Aguna Cuba, south Texas to Colombia and Surinam
 Aguna clina Evans, 1952 type locality Colombia
 Aguna coeloides Austin & O. Mielke, 1998 southeast Mexico to southern Brazil
 Aguna coelus (Stoll, 1781) Stoll's Aguna Costa Rica and Panama to Peru and central Brazil
 Aguna ganna (Möschler, 1879) Ganna Aguna Costa Rica to Colombia and Venezuela
 Aguna glaphyrus (Mabille, 1888) type locality Brazil
 Aguna latifascia Austin & O. Mielke, 1998 type locality Ecuador
 Aguna latimacula Austin & O. Mielke, 1998 type locality Brazil
 Aguna longicauda Austin & O. Mielke, 1998 type locality Brazil
 Aguna megaeles (Mabille, 1888) type locality Brazil
 Aguna megaeles malia Evans, 1952 type locality Venezuela
 Aguna mesodentata Austin & O. Mielke, 1998 type locality Brazil
 Aguna metophis (Latreille, [1824]) Long-tailed Aguna south Texas to south Brazil
 Aguna nicolayi Austin & O. Mielke, 1998 type locality Brazil
 Aguna panama Austin & O. Mielke, 1998 Panamanian Aguna Honduras to Venezuela
 Aguna parva Austin & O. Mielke, 1998 type locality Brazil
 Aguna penicillata Austin & O. Mielke, 1998 type locality Brazil
 Aguna similis Austin & O. Mielke, 1998 type locality Brazil
 Aguna spatulata Austin & O. Mielke, 1998 type locality Brazil
 Aguna spicata Austin & O. Mielke, 1998 type locality Brazil
 Aguna squamalba Austin & O. Mielke, 1998 type locality Brazil
 Aguna venezuelae O. Mielke, 1971 type locality Venezuela

Chú thích

Tham khảo

 Austin, George T., Olaf H. H. Mielke. 2008. Hesperiidae of Rondônia, Brazil: Porphyrogenes Watson (Lepidoptera: Pyrginae: Eudamini), with descriptions of new species from Central and South America Insecta Mundi 0044:1-56
 images representing Aguna at Consortium for the Barcode of Life


title: Đặng Trần Thường

text:
Đặng Trần Thường (chữ Hán: 鄧陳常: 1759-1813) là công thần khai quốc nhà Nguyễn trong lịch sử Việt Nam.

Sự nghiệp
Đặng Trần Thường người huyện Chương Đức (nay là huyện Chương Mỹ, Hà Nội); đậu Sinh đồ về cuối đời nhà Lê.

Đặng Trần Thường là con cháu của Trần Tuân, do nổi loạn chống nhà Lê nên  phải đổi sang họ Đặng Trần khi tới định cư tại thôn Lương Xá xưa (nay thuộc xã Lam Điền, huyện Chương Mỹ). Đời nhà Lê, dòng họ Đặng Trần lập được nhiều công tích lớn nên rất được trọng dụng.

Thuở nhỏ, Đặng Trần Thường được cha cho học văn từ năm lên 9 tuổi. Tuy nhiên, vốn tính hiếu động, Đặng Trần Thường lại thích luyện tập võ nghệ, trận giả cùng chúng bạn và... nghịch những trò không giống ai.

Tương truyền, hồi nhỏ, có lần cậu bé Thường vào nghịch trong một đền thờ thổ địa. Làng ấy năm đó bỗng nhiên có động, nhờ thầy bói xem. Thầy bói nói rằng, có một người đã vào đuổi thần thổ địa đi nên phải làm lễ mời thần về lại. Hỏi ra, mới biết tên người đã cả gan đuổi thần đi là Đặng Trần Thường. Vì chuyện này, cụ thân sinh đã trách cứ ông rất nhiều, còn dân làng cứ thì thào với nhau rằng, có lẽ lớn lên, Đặng Trần Thường sẽ rất hiển đạt, vì nào có phải bất kỳ ai cũng làm quỷ thần kinh hãi được đâu.

Sáng dạ nên năm 16 tuổi, Đặng Trần Thường đã thi Hương trúng cách vào đệ Tam trường. Nhận rõ thời cuộc và biết rằng chẳng thể làm gì có ích cho đời nếu theo nghiệp bút nghiên, Đặng Trần Thường đã quyết định sẽ lập thân bằng nghề võ và đi khắp thiên hạ kết giao cùng các bậc hào kiệt và trí giả để cùng chờ thời. Trong thâm tâm ông chỉ mong ngóng có một minh quân để theo làm nghiệp lớn, ích nước lợi nhà.

Ngay từ trẻ, Đặng Trần Thường đã bộc lộ một tính cách không bằng phẳng. ông có cách hành xử ngạo nghễ, cương cường, bạo ăn, bạo nói của một hiệp sĩ tự nhận thức được năng lực và sứ mệnh khác thường của mình. Với ông, những của cải vật chất thường ngày là phù du, quan trọng là cái đích trị quốc bình thiên hạ cần theo đuổi.

Tuy nhiên, sau rất nhiều lận đận và bôn ba, phải dấn thân vào không chỉ một trận chiến ác liệt để "Cần Vương", Đặng Trần Thường đã sớm hiểu ra rằng, cách hành xử dựa vào ngoại bang để khôi phục lại vương triều như của Lê Chiêu Thống sẽ không thể dẫn tới một kết cục tốt đẹp nên ông không cộng tác với ông vua này...

Sau khi nhà Lê mất, ông xin ra làm quan với nhà Tây Sơn nhưng không được tiếp nhận nên vào Gia Định, theo giúp Nguyễn Ánh lập nhiều công trạng làm đến chức Tán lý. Là người rất muốn thi thố với đời, lại rất tinh anh, Đặng Trần Thường dĩ nhiên là đã nhìn ra triển vọng mới cho mình trong việc đi theo phò tá cho lực lượng của Nguyễn Ánh.

Vua Gia Long coi Đặng Trần Thường là "nhân vật anh kiệt ở đất Bắc Hà" và rất trọng dụng ông trong các đợt hành binh giành lấy quyền lực.

Năm 1808, Đặng Trần Thường đã được giữ Tổng lý đê chính Bắc Thành.

Tháng 8 năm 1809, Đặng Trần Thường được triệu về Phú Xuân để nhận chức Thượng thư rồi mới lại quay ra Bắc Thành thực thi công vụ.

Năm 1810, có chiếu triệu ông về kinh đô Phú Xuân làm Thượng thư Bộ Binh.

Năm 1813, ông phạm vào tội làm gian sắc phong thần cho Hoàng Ngũ Phúc, một tướng nhà Trịnh vào bậc phúc thần, phải bị bắt giam trong ngục. Triều đình lúc đó đã kết tội án chém đầu nhưng sau đó ông được tha chết. Tuy nhiên, sau đó ít lâu ông bị soi ra tội khác liên quan đến đinh điền và chiếm giữ đầm ao nên tiếp tục bị giam vào ngục, sau bị xử giảo (xử treo cổ).

Trả thù Ngô Thì Nhậm
Đặng Trần Thường có tài văn học, lúc Ngô Thì Nhậm được vua Quang Trung trọng dụng thì Đặng Trần Thường đến xin Nhậm tiến cử. Trông thấy vẻ khúm núm làm mất phong độ của kẻ sĩ, Ngô Thì Nhậm thét bảo Thường:
Ở đây cần dùng người vừa có tài vừa có hạnh, giúp vua cai trị nước. Còn muốn vào luồn ra cúi thì đi nơi khác.

Đặng Trần Thường hổ thẹn ra về, rồi mang khăn gói vào Nam, phụng sự Nguyễn Phúc Ánh (Gia Long), làm đến Binh Bộ Thượng thư.

Khi thay đổi triều đại, Đặng Trần Thường vì mối tư thù cá nhân trước đó với Ngô Thì Nhậm nên đã cho tẩm thuốc độc vào roi mà đánh Ngô Thì Nhậm.
(Theo Việt Nam sử lược và Quốc Triều Chính Biên).

Câu đối nổi tiếng của 2 ông:

Đặng Trần Thường ra đối:
Ai công hầu, ai khanh tướng, vòng trần ai, ai dễ biết ai

Ngô Thì Nhậm đối lại:
Thế Chiến Quốc, thế Xuân Thu, thế đã thế, thế thời phải thế

Đặng Trần Thường giận Ngô Thì Nhậm bèn sai người dùng gậy tẩm thuốc độc đánh Nhậm. Vì thế Nhậm về đến nhà thì chết.

Cái chết
Sau này, vì làm gian Sắc phong thần cho Hoàng Ngũ Phúc, tướng của chúa Trịnh vào bậc phúc thần, triều đình kết án phải tội chém. Nhưng rồi ông lại được tha.

Đặng Trần Thường trước có hiềm khích với Lê Chất, nên Chất mới bới những việc sai phạm của Thường như khi ra coi tàu binh ở Bắc Thành, có giấu thuế đầm ao và dinh điền. Thường lại bị bắt giam. Trong ngục, Trần Thường tỏ ý mỉa mai, đến tai đình thần, nên khi kết án, đình thần xử tội giảo.

Tương truyền Đặng Trần Thường ở trong ngục có làm bài Hàn Vương Tôn Phú bằng quốc âm để ví mình như Hàn Tín đời nhà Hán.

Xem thêm
Ngô Thì Nhậm

Chú thích

Tham khảo

Quan lại nhà Nguyễn
Người Hà Nội
Dòng họ Đặng ở Lương Xá


title: Trường Trung học phổ thông chuyên Lam Sơn

text:
Trường trung học phổ thông chuyên Lam Sơn là trường trung học phổ thông (THPT) công lập nằm ở thành phố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa. Là một trong những trường trung học phổ thông chuyên đầu tiên của cả nước và duy nhất của tỉnh Thanh Hoá, tuyển chọn và đào tạo học sinh năng khiếu cấp THPT các môn văn hóa, ngoại ngữ trên địa bàn toàn tỉnh Thanh Hóa.

Tên gọi Lam Sơn được lấy từ tên địa danh Lam Sơn gắn liền với cuộc khởi nghĩa Lam Sơn do Lê Lợi lãnh đạo và kết thúc bằng việc giành lại độc lập cho nước Đại Việt và sự thành lập nhà Hậu Lê.

Trường THPT chuyên Lam Sơn ngày nay kế tục và phát triển từ Collège de Thanh Hoa, thành lập năm 1931, sau đó là Collège Đào Duy Từ (1943-1950). Từ năm 1951, trường mang tên trường phổ thông cấp III Lam Sơn.

Ngày nay, trường bao gồm 3 khối lớp 10,11,12 với các lớp Chuyên: Toán, Ngữ Văn, tiếng Anh, Vật Lí, Hoá Học, Sinh Học, Lịch Sử, Địa Lí, Tin Học. Trong đó, chuyên Toán và chuyên Anh mỗi chuyên được chia ra gồm 2 lớp.

Lịch sử

Giai đoạn 1931 - 1943
Collège de Thanh Hoa được thành lập và là trường trung học duy nhất của toàn tỉnh Thanh Hóa.

Giai đoạn 1943 - 1950
Trường mang tên Collège Đào Duy Từ .

Năm 1946, cuộc kháng chiến chống Pháp nổ ra toàn quốc, nhà trường phải sơ tán về nông thôn. Sau hai năm phân tán, năm 1948, trường tập trung về vùng Cốc (thuộc huyện Triệu Sơn, Thanh Hóa ngày nay), dạy trong các đình, chùa, nhà dân, lán lớp tự dựng với 22 lớp (từ tiểu học, trung học đến chuyên khoa). Trong giai đoạn này, do chiến tranh, có nhiều giáo viên, học sinh sơ tán đến từ Hà Nội và các tỉnh lân cận.

Năm học đầu tiên dưới chính thể Việt Nam dân chủ cộng hòa của trường Lam Sơn không phải vào tháng 9/1945 như bài giới thiệu "Lịch sử trường College de Thanh Hóa – Đào Duy Từ - Lam Sơn (1931 – 2004) " trên website của trường PTTH Đào Duy Từ.

Theo cố GS-TS Dương Thiệu Tống, nguyên giáo sư tiếng Anh của trường lúc bấy giờ thì trường khai giảng vào tháng 10/1945 và hiệu trưởng là ông Ưng Quả, người nói giọng Huế.

Giai đoạn 1950 - nay

Năm 1951: Đổi tên thành trường phổ thông cấp III Lam Sơn.
Tháng 10/1954: Trở về thị xã Thanh Hóa. Lúc đầu trường đặt tại trường Mission cũ (Nay là phòng giáo dục và trung tâm giảng dạy Kỹ thuật tổng hợp).
Cuối năm 1955: Trường trở về vị trí của College Thanh Hóa (Nay là xí nghiệp may Quân Nhu, đường Minh Khai).
Năm 1957: Bắt đầu xây dựng khu trường mới tại địa chỉ hiện nay.
Năm 1959: Hoàn chỉnh xây dựng khu trường mới. Một bộ phận thầy giáo và học sinh Lam Sơn được chuyển đi thành lập 2 trường cấp 3 mới là: Thọ Xuân và Hà Trung.
Năm 1964: Hội trường lần thứ nhất.
Năm 1965: Kháng chiến lần thứ hai.
Tháng 1/1965: Sơ tán 4 lớp về Đông Xuân, 11 lớp còn lại vẫn ở lại thị xã Thanh Hóa.
Tháng 9/1965:
 Thành lập trường cấp 3 Đông Sơn.
 Trường cấp 3 Lam Sơn sơ tán về xã Đông Văn, huyện Đông Sơn.
Năm 1969: Chuyển về địa điểm xã Đông Tân (Nay là doanh trại quân đội nhân dân Việt Nam).
Năm 1970: Chuyển về thị xã Thanh Hóa
Năm 1972: Sơ tán về Đông Tiến huyện Triệu Sơn.
Năm 1973: Trở về thị xã Thanh Hóa.
Năm 1975: Thành lập trường cấp 3 Hàm Rồng .
Tháng 9/1982: Khối chuyên Văn – Toán từ PTTH Hàm Rồng chuyển về trường PTTH Lam Sơn.
Năm 1989: Trường được hội đồng Nhà nước tặng Huân Chương Lao động hạng 3.
Ngày 20/08/1992: tách làm 2 trường
 Đổi tên trường PTTH Lam Sơn thành Trường PTTH Đào Duy Từ: Có nhiệm vụ giảng dạy chương trình PTTH cho học sinh TP Thanh Hóa.
 Tách khối chuyên ra thành lập Trường PTTH chuyên Lam Sơn: Có nhiệm vụ giảng dạy và bồi dưỡng học sinh năng khiếu toàn tỉnh tại địa chỉ mới số 89 Hàn Thuyên, Ba Đình, thị xã Thanh Hóa. Sau đó trường Đào Duy Từ trở lại tên cũ từ năm 1992 và vẫn ở vị trí cũ của trường PTTH Lam Sơn ngày trước: 33 Lê Quý Đôn, phường Ba Đình, thành phố Thanh Hóa.
 Năm học 2016-2017: trường Trung học phổ thông chuyên Lam Sơn được chuyển về cơ sở mới tại 307 Lê Lai, phường Đông Sơn, thành phố Thanh Hóa.

Danh sách hiệu trưởng của trường qua các thời kỳ

Thành tích

Đường lên đỉnh Olympia

Cựu học sinh tiêu biểu
 Trần Mai Ninh : Nhà thơ, nhà cách mạng của Việt Nam.
 Phan Diễn : Ủy viên Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, thường trực ban bí thư (khóa IX).
 Nguyễn Dy Niên : Uỷ viên Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao chính phủ nước CHXHCN Việt Nam (giai đoạn 2000-2006).
 Lê Thành Long : Uỷ viên Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Bộ trưởng Bộ Tư pháp
 Nguyễn Thành Vinh: Á quân Olympia 2000, Huy chương bạc Olympic Hóa học quốc tế năm 2000 tại Đan Mạch
 Đỗ Quang Yên: Huy chương bạc Olympic Toán học quốc tế năm 1998, Huy chương vàng Olympic Toán học quốc tế năm 1999.
 Lê Văn Thành: Thư kí toà soạn Báo Tiền Phong

Tham khảo

Liên kết ngoài

Trang web của trường

L
Lam Sơn
Trường trung học tại Thanh Hóa


title: Xenochalepus cruentus

text:
Xenochalepus cruentus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Uhmann miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Xenochalepus


title: Stenocrepidius rubripennis

text:
Stenocrepidius rubripennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schwarz miêu tả khoa học năm 1900.

Chú thích

Tham khảo

Stenocrepidius


title: Lambis truncata

text:
Lambis truncata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Strombidae.

Phụ loài
Phụ loài của Lambis truncata gồm:
 Lambis truncata truncata (Humphrey, 1786)
 Lambis truncata sebae (Kiener, 1843)

Miêu tả
Lambis truncata là loài lớn nhất và nặng nhất của ốc vỏ nhện, đến 40 cm. Lambis truncata giống như Lambis lambis nhưng với một a more squarish outline. Vỏ con non hơn có màu trắng kem; columella và môi thường là màu hoa cà nâu khi già hơn.

Phân bố
Phân bố của Lambis truncata bao gồm Ấn Độ Dương:
 Aldabra
 Chagos
 Madagascar
 Mauritius
 Tanzania

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 http://www.animalbase.uni-goettingen.de/zooweb/servlet/AnimalBase/home/species?id=3660

Động vật được mô tả năm 1786
Lambis


title: Ligny-en-Cambrésis

text:
Ligny-en-Cambrésis là một xã ở tỉnh Nord trong vùng Hauts-de-France, Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Nord

Tham khảo

 INSEE commune file

Lignyencambresis


title: Torellia didyma

text:
Torellia didyma là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Capulidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Torellia


title: Hồng Trạch

text:
Hồng Trạch (chữ Hán phồn thể:洪澤, chữ Hán giản thể:洪泽区) là một quận thuộc địa cấp thị Hoài An, tỉnh Giang Tô, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Quận này có diện tích 1292 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2004 là 392.500 người. Về mặt hành chính, quận này được chia thành các đơn vị hành chính gồm 12 trấn: Cao Lương Giản, Tương Bá, Nhân Hòa, Xã hà, Tây Thuận Hà, Lão Tử Sơn, Tam Hà, Châu Bá, Hoàng Tập, Vạn Tập, Đông Song Câu, Cộng Hòa.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Giang Tô
Hoài An


title: Brondello

text:
Brondello là một đô thị tại tỉnh Cuneo trong vùng Piedmont của Italia, vị trí cách khoảng 60 km về phía tây nam của Torino và khoảng 25 km về phía tây bắc của Cuneo. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 349 người và diện tích 9,9 km². Brondello giáp các đô thị: Isasca, Martiniana Po, Pagno, Revellovà Venasca.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Cuneo
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Antocha postnotalis

text:
Antocha postnotalis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Antocha
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Người Xa

text:
Xa (Trung văn: 畲族; phiên âm Hán Việt: Xa tộc) là một trong 56 dân tộc được công nhận chính thức tại Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa . Chữ"畲"trong tên gọi của tộc này có nghĩa là"đốt nương làm rẫy", đọc là"xa". Người Xa tự gọi mình là  (山哈).  trong tiếng Xa có nghĩa là"núi",  có nghĩa là khách, người khách,  ý là người khách sống trong núi .

Tộc Xa là dân tộc thiểu số có số dân đông nhất tỉnh Phúc Kiến. Ngoài ra, dân tộc này cũng sinh sống tại các tỉnh Chiết Giang, An Huy, Giang Tây và Quảng Đông. Một số người Xa cũng di cư đến Đài Loan và được xếp vào cộng đồng Khách Gia.

Ngôn ngữ
Tiếng Xa là một ngôn ngữ thuộc ngữ hệ H'Mông-Miền. Tiếng Xa không có văn tự riêng. Hiện nay 99 phần trăm người Xa sử dụng phương ngôn Khách Gia của tiếng Hán . Những người còn lưu giữ được ngôn ngữ của dân tộc mình - xấp xỉ 1.200 tại tỉnh Quảng Đông - tự gọi mình là  (người miền núi) (活聶). Một số người cho rằng họ là hậu duệ của người Đông Di, Nam Man hay Bách Việt.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Official Website of Jingning She Autonomous County
She Nationality
The She ethnic minority
Chinese Nationalities (She Minority)
畲族网

Nhóm sắc tộc được Trung Quốc chính thức công nhận
Chiết Giang
Nhóm sắc tộc ở Phúc Kiến


title: Đền Đô

text:
Đền Đô, tên chữ là Cổ Pháp điện, còn được gọi là Đền Lý Bát Đế, là một quần thể kiến trúc tín ngưỡng thờ tám vị vua đầu tiên của nhà Lý. Đền Đô đã được Nhà nước Việt Nam công nhận là di tích lịch sử - văn hóa theo Quyết định số 154 của Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) ngày 25 tháng 1 năm 1991. Năm 2014, nơi đây cùng với khu lăng mộ các Vua nhà Lý đã được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt.

Khái quát

Đền Đô thuộc khu phố Thượng, phường Đình Bảng, thành phố Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh. Đền nằm cách Thủ đô Hà Nội gần 15 km về phía Bắc, thuộc địa phận hương Cổ Pháp, châu Cổ Pháp (làng Đình Bảng, Từ Sơn, Bắc Ninh) nên còn gọi là đền Cổ Pháp.

Đền thờ tám vị vua nhà Lý, đó là:
Lý Công Uẩn tức Lý Thái Tổ (1009-1028);
Lý Thái Tông (1028-1054);
Lý Thánh Tông (1054-1072);
Lý Nhân Tông (1072-1128);
Lý Thần Tông (1128-1138);
Lý Anh Tông (1138-1175);
Lý Cao Tông (1175-1210) và
Lý Huệ Tông (1210-1224)

Từ xa xưa, Cổ Pháp được liệt vào làng "tam cổ": "Thứ nhất Cổ Bi, thứ nhì Cổ Loa, thứ ba Cổ Pháp". Đất Cổ Pháp là nơi thắng địa bậc nhất Kinh Bắc, vượng khí, linh thiêng. Làng Cổ Pháp được cho là nơi phát tích của triều đình nhà Lý, kéo dài hơn 200 năm.

Đền Đô được khởi công xây dựng từ ngày 3 tháng 3 năm Canh Ngọ 1030 bởi Lý Thái Tông khi vị hoàng đế này về quê làm giỗ cha. Sau này, đền được nhiều lần trung tu và mở rộng. Lần trùng tu lớn nhất là vào năm thứ 3 niên hiệu Hoằng Định của vua Lê Kính Tông (tức năm 1602), khắc văn bia ghi lại công đức của các vị vua triều Lý.

Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, quân Pháp đã phá hủy nhiều di sản văn hóa ở Cổ Pháp. Năm 1952, quân Pháp dội bom, phá hủy hoàn toàn đền. Đến năm 1989, đền đã được khởi công xây dựng lại, theo đúng hình dáng và kiến trúc mà các nhà nghiên cứu lịch sử đã phác thảo, căn cứ vào dấu tích còn lại và các tài liệu lưu trữ.

Kiến trúc

Đền Đô rộng 31.250 m², với trên 20 hạng mục công trình, chia thành 2 khu vực: nội thành và ngoại thành. Tất cả đều được xây dựng công phu, đắp vẽ chạm khắc tinh xảo.

Khu vực nội thành có kiến trúc theo kiểu "nội công ngoại quốc". Cổng vào nội thành gọi là Ngũ Long Môn vì hai cánh cổng có trạm khắc hình năm con rồng. Trung tâm của Khu nội thành và cũng là trung tâm đền là chính điện. Chính điện gồm trước tiên là Phương đình (nhà vuông) 8 mái 3 gian rộng đến 70 m². Tiếp đến nhà Tiền tế 7 gian rộng 220 m². Tại đây có điện thờ vua Lý Thái Tổ. Phía bên trái điện thờ có treo tấm bảng ghi lại "Chiếu dời đô" của vua Lý Thái Tổ được coi là bức chiếu bằng gốm lớn nhất Việt Nam với chiều cao 3,5 mét, rộng hơn 8 mét, được ghép lại từ 214 chữ Hán làm bằng gốm Bát Tràng. Phía bên phải có treo tấm bảng ghi bài thơ nổi tiếng Nam quốc sơn hà:

"Nam quốc sơn hà Nam đế cư

Tiệt nhiên định phận tại thiên thư

Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm

Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư".

Sau cùng là Cổ Pháp điện gồm 7 gian rộng 180 m² là nơi đặt ngai thờ, bài vị và tượng của 8 vị vua nhà Lý. Gian giữa là nơi thờ Lý Thái Tổ và Lý Thái Tông; ba gian bên phải lần lượt thờ Lý Thánh Tông, Lý Thần Tông và Lý Cao Tông; ba gian bên trái lần lượt thờ Lý Nhân Tông, Lý Anh Tông, và Lý Huệ Tông.

Trong nội thành còn có nhà chuyển bồng, kiến trúc theo kiểu chồng diêm 8 mái, 8 đao cong mềm mại, nhà tiền tế, nhà để kiệu thờ, nhà để ngựa thờ. Đặc biệt, phía Đông đền có nhà bia, nơi đặt "Cổ Pháp Điện Tạo Bi" (bia đền Cổ Pháp). Tấm bia đá này cao 190 cm, rộng 103 cm, dày 17 cm, được khắc dựng năm Giáp Thìn (1605), do tiến sĩ Phùng Khắc Khoan soạn văn bia, ghi lại sự kiện lịch sử nhà Lê xây dựng lại đền và ghi công đức của các vị vua triều Lý.

Khu ngoại thất đền Đô gồm thủy đình trên hồ bán nguyệt. Đây là nơi để các chức sắc ngày trước ngồi xem biểu diễn rối nước. Hồ này thông với ao Cả trên và ao Cả dưới và sông Tiêu Tương xưa. Thủy đình ở phía Bắc hồ rộng 5 gian có kiến trúc chồng diêm 8 mái, 8 đao cong. Thủy đình đền Đô từng được Ngân hàng Đông Dương thời Pháp thuộc chọn là hình ảnh in trên giấy bạc "năm đồng vàng" và là hình in trên đồng tiền xu 1000 hiện nay. Nhà văn chỉ ba gian chồng diêm rộng 100 m² nằm bên trái khu nội thành thờ Tô Hiến Thành và Lý Đạo Thành, những quan văn đã có công lớn giúp nhà Lý. Nhà võ chỉ có kiến trúc tương tự nhà văn chỉ, ở bên phải khu nội thành thờ Lê Phụng Hiểu, Lý Thường Kiệt, Đào Cam Mộc, những quan võ đã có công lớn giúp nhà Lý. Ngoài ra, ở khu vực ngoại thành còn có nhà chủ tế, nhà kho, nhà khách và đền vua Bà (thờ Lý Chiêu Hoàng, còn gọi là đền Rồng), v.v...

Hội Đền
Lễ hội đền Đô được tổ chức vào các ngày 14, 15, 16 tháng 3 âm lịch nhằm kỷ niệm ngày Lý Công Uẩn đăng quang (ngày 15/3 năm Canh Tuất 1010), ban "Chiếu dời đô". Đây là ngày hội lớn thu hút nhiều khách hành hương thể hiện lòng thành kính và nhớ ơn của người dân Việt đối với các vua Lý. Đó cũng là lễ hội truyền thống có từ lâu đời và trở thành phong tục được nhân dân phường Đình Bảng tự nguyện lưu giữ, trở thành nhu cầu không thể thiếu trong đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân.

Hội bắt đầu vào ngày 14, 8 kiệu của Bát Đế ở Đền Đô và kiệu vua Lý Chiêu Hoàng ở đền Rồng đi tới chùa Dận (chùa Ứng Tâm) nơi thờ Minh Đức hoàng thái hậu Phạm thị (Phạm Thị Ngà) - mẹ vua Lý Thái Tổ - để đến ngày 15 rước bà về đền Đô dự lễ đăng quang của con trai. Lễ rước kiệu dẫn đầu bởi 3  võ tướng vạm vỡ thân đóng khố tay cầm trùy đồng, theo sau là các văn võ bá quan và đoàn khiêng kiệu. Đi trước là kiệu Thánh Mẫu với 18 nữ tướng theo phò, tiếp đến là ngựa, kiệu Bát Đế mỗi kiệu có 16 nam tướng mặc áo đỏ uy nghi tháp tùng và kiệu vua Lý Chiêu Hoàng do các thanh nữ xinh đẹp đưa rước. Cuối cùng của đoàn rước kiệu là hương lão trong làng, dân chúng và khách tham quan.

Chú giải

Nguồn tư liệu

Hội Đền đô  12/12/2003
Di tích lịch sử văn hóa Đền Đô
Thiêng liêng hồn Việt, tình quê

Nhà Lý
Lý
Từ Sơn
Du lịch Bắc Ninh


title: Agapostemon leunculus

text:
Agapostemon leunculus là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Vachal mô tả khoa học năm 1903.

Chú thích

Tham khảo

Agapostemon
Động vật được mô tả năm 1903


title: Solariella cancapae

text:
Solariella cancapae là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Solariellidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Solariella


title: Athous scapularis

text:
Athous scapularis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Say miêu tả khoa học năm 1839.

Chú thích

Tham khảo

Athous


title: Nomada basalis

text:
Nomada basalis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Herrich-Schäffer mô tả khoa học năm 1839.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Nomada
Động vật được mô tả năm 1839


title: Acantholeucania

text:
Acantholeucania là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Các loài
 Acantholeucania caricis
 Acantholeucania collecta
 Acantholeucania curvula
 Acantholeucania denotata
 Acantholeucania exterior
 Acantholeucania loreyi
 Acantholeucania loreyimima
 Acantholeucania pseudoloreyi
 Acantholeucania ptyonophora
 Acantholeucania thoracica

Chú thích

Tham khảo

 Bates DL, Fenton MB (1990) Aposematism or startle? Predators learn their responses to the defenses of prey. Can J Zool 68:49–52
 Dunning DC, Krüger M (1995) Aposematic sounds in African moths. Biotropica 27:227–231
 Dunning DC, Acharya L, Merriman CB, Ferro LD (1992) Interactions between bats and arctiid moths. Can J Zool 70:2218–2223
 Fullard JH, Fenton MB, Simmons JA (1979) Jamming bat echolocation: the clicks of arctiid moths. Can J Zool 57:647–649
 William Conner (ed.). (2009). Tiger moths and woolly bears: behavior, ecology, and evolution of the Arctiidae. Oxford University Press: New York. ISBN 9780195327373
 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Hadeninae


title: Tipula cineracea

text:
Tipula cineracea là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic và Nearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Antocha venosa

text:
Antocha venosa là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Antocha
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Pentzia tomentosa

text:
Pentzia tomentosa là một loài thực vật có hoa thuộc họ Asteraceae.
Loài này chỉ có ở Namibia.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng nhiều đá.

Chú thích

Tham khảo

 Craven, P. 2004. Pentzia tomentosa. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 7 năm 2007.

Pentzia
Thực vật Namibia


title: Martis

text:
Martis là một đô thị ở tỉnh Sassari trong vùng Sardinia, có khoảng cách khoảng 180 km về phía bắc của Cagliari và cách khoảng 25 km về phía đông của Sassari. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 608 người và diện tích là 22,9 km².

Martis giáp các đô thị: Chiaramonti, Laerru, Nulvi, Perfugas.

Quá trình thay đổi dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Sassari


title: Tangstedt, Pinneberg

text:
Tangstedt là một đô thị tại huyện Pinneberg, trong bang Schleswig-Holstein, nước Đức. Đô thị này có diện tích 12,52 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 2132 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Pinneberg


title: Ursogastra

text:
Ursogastra là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae, hiện tại nó được coi là đồng nghĩa của Hypotrix.

Loài
 Ursogastra lunata Smith, 1906

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database
Ursogastra at funet

Eriopygini


title: Comitas opulenta

text:
Comitas opulenta là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Chú thích

Tham khảo

Comitas


title: Thảm sát trường trung học Jokela

text:
Thảm sát trường trung học Jokela là vụ thảm sát được cho là do Pekka-Eric Auvinen, bí danh là Sturmgeist89 gây ra lúc 11h44 ngày 7 tháng 11 năm 2007 tại Tuusula, gần thủ đô Helsinki của Phần Lan.

Hậu quả: 9 người chết và 10 người bị thương

Liên kết ngoài

 Thảm sát tại trường học Phần Lan: 8 người thiệt mạng
 Nổ súng đẫm máu tại một trường trung học ở Phần Lan
 Chùm ảnh vụ thảm sát đẫm máu tại trường học Phần Lan
 Video thảm sát trong trường học

Tham khảo

Thảm sát tại trường học
Lịch sử Phần Lan
Mất năm 2007


title: Vĩnh Thanh, Lang Phường

text:
Vĩnh Thanh (chữ Hán giản thể: 永清县) là một huyện thuộc địa cấp thị Lang Phường, tỉnh Hà Bắc, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 774 ki-lô-mét vuông, dân số 370.000 người. Mã số bưu chính là 065600. Huyện lỵ đóng tại trấn Vĩnh Thanh. Về mặt hành chính, huyện được chia thành 5 trấn, 4 hương và 1 hương dân tộc.
Trấn: Vĩnh Thanh, Hàn Thôn, Hậu Dịch, Biệt Cổ Trang, Lý Lan Thành.
Hương: Tam Thánh Khẩu, Tào Gia Các, Lưu Cận, Long Hổ Trang.
Hương dân tộc Hồi Quảng Gia Các.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Hà Bắc
Lang Phường


title: Écoquenéauville

text:
Écoquenéauville  là một xã thuộc tỉnh Manche trong vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 18 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Manche


title: Phyllonorycter scopariella

text:
Phyllonorycter scopariella là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở the Ireland to central Nga và from Đan Mạch to Pháp, Ý, Cộng hòa Séc, Slovakia và Ukraina. It is also known from Bồ Đào Nha.

Sải cánh dài khoảng 7 mm. Con trưởng thành bay từ cuối tháng 5 đến tháng 7.

Ấu trùng ăn Cytisus grandiflorus, Cytisus multiflorus, Cytisus scoparius, Cytisus striatus và Sarothamnus species. They mine under the bark of their host plant.

Chú thích

Tham khảo

Phyllonorycter
Côn trùng châu Âu


title: Nam Hà (phường)

text:
Nam Hà là một phường thuộc thành phố Hà Tĩnh, tỉnh Hà Tĩnh, Việt Nam.

Lịch sử
Tiểu khu Nam Hà được thành lập năm 1977, bao gồm các khu phố: Thành Đông I, Thành Đông II, Đồng Quế. Đến ngày 1/7/1994 phường Nam Hà được hoàn chỉnh về địa giới hành chính và đã trở thành một phường trung tâm của thị xã Hà Tĩnh.

Hiện nay Nam Hà là một trong những phường trung tâm của thành phố Hà Tĩnh, có trên 60 cơ quan, đơn vị cấp trung ương, tỉnh và thành phố đóng trên địa bàn, là nơi hội đủ mọi tiềm năng và thế mạnh để phát triển kinh tế xã hội theo hướng thương mại dịch vụ, tiểu thủ công nghiệp và vườn đô thị.

Vị trí địa lý, diện tích tự nhiên

Bắc giáp phường Bắc Hà
Đông giáp phường Tân Giang
Nam giáp các phường Văn Yên, Hà Huy Tập
Tây giáp phường Hà Huy Tập

Diện tích tự nhiên: 109,46 ha.

Dân cư
Dân số: 2.217 hộ; 7.083 người, được bố trí thành 10 khối phố.

Kinh tế - văn hoá- xã hội

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Phường Nam Hà. Trang thông tin điện tử TP. Hà Tĩnh.


title: Volvarina roberti

text:
Volvarina roberti là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Marginellidae, họ ốc mép.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Volvarina


title: Catocala residua

text:
Catocala residua là một loài bướm đêm thuộc họ Erebidae. Nó được tìm thấy ở miền nam Ontario, Quebec và Maine phía nam đến North Carolina và Georgia phía tây đến Mississippi và Missouri và phía bắc đến Iowa, Illinois và Michigan.

Sải cánh dài 60–73 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 7 đến tháng 9 tùy theo địa điểm.

Ấu trùng ăn Carya glabra, Carya illinoinensis, Carya laciniosa và Carya ovata.

Liên kết ngoài
Species info

Chú thích

Catocala


title: Paradetis

text:
Paradetis là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Nhà thiên văn Hoa Kỳ

text:
Danh sách các nhà thiên văn Mỹ nổi tiếng và một số nhà khoa học có tác động gần gũi đến thiên văn học.

 Marc Aaronson (1950-1987), nhà thiên văn
 Charles Greeley Abbot (1872-1973), nhà vật lý thiên văn
 George Ogden Abell (1927-1983), nhà thiên văn
 Charles Hitchcock Adams (1868-1951), nhà thiên văn
 Walter Sydney Adams (1876-1956), nhà thiên văn
 Saul Adelman (1944), nhà thiên văn
 Robert Grant Aitken (1864-1951), nhà thiên văn
 Lawrence Hugh Aller (1913-2003), nhà thiên văn
 Carl David Anderson (1905-1991), nhà thiên văn, Giải thưởng Nobel về vật lý
 Halton Arp (1927), nhà thiên văn
 Wallace Walter Atwood (1872-1949), nhà thiên văn, địa chất, địa lý, nhà phát minh
 Harold Delos Babcock (1882-1968), nhà thiên văn
 Horace Welcome Babcock (1912-2003), nhà thiên văn
 Edward Emerson Barnard (1857-1923), nhà thiên văn
 George Van Biesbroeck (1880-1974), nhà thiên văn Bỉ - Hoa Kỳ
 Bart Jan Bok (1906-1983), holandsko-nhà thiên văn
 William Cranch Bond (1789-1859), nhà thiên văn
 George Phillips Bond (1825-1865), nhà thiên văn
 Benjamin Boss (1880-1970), nhà thiên văn
 Lewis Boss (1846-1912), nhà thiên văn
 Edward L. G. Bowell (1943), nhà thiên văn
 Ira Sprague Bowen (1898-1973), nhà vật lý và thiên văn
 William Robert Brooks (1844-1921), nhà thiên văn
 Dirk Brouwer (1844-1921), nhà thiên văn
 Ernest William Brown (1844-1921), nhà thiên văn và toán học
 Sherburne Wesley Burnham (1838-1921), nhà thiên văn
 William Wallace Campbell (1871-1966), nhà thiên văn
 Annie Jump Cannonová (1863-1941), nhà thiên văn
 Alvan Clark (1804-1887), nhà thiên văn
 George Bassett Clark (1827-1891), nhà thiên văn
 Gérard Clemence (1908-1974), nhà thiên văn
 Heber Doust Curtis (1872-1942), nhà thiên văn
 Armin Joseph Deutsch (1918-1969), nhà thiên văn
 Frank D. Drake (1930), nhà thiên văn
 Henry Draper (1837-1882), nhà thiên văn
 Raymond Smith Dugan (1878-1940), nhà thiên văn
 Albert Einstein (1879-1955), nhà vật lý Hoa Kỳ gốc Đức, Giải thưởng Nobel về vật lý
 Henry Lee Giclas (1910), nhà thiên văn
 Edwin Powell Hubble (1889-1953), nhà thiên văn
 Russell Alan Hulse (1950), nhà thiên văn vô tuyến
 Gerard Peter Kuiper (1905-1973), nhà thiên văn Hoa Kỳ - Hà Lan
 Francis Preserved Leavenworth (1858-1928), nhà thiên văn
 Henry Norris Russell (1877-1957), nhà thiên văn
 Carl Sagan (1934-1996), nhà thiên văn
 Carolyn Jean Spellman Shoemakerová (1929), nhà thiên văn
 Eugene Merle Shoemaker (1928-1997), nhà thiên văn
 Joseph Hooton Taylor (1941), nhà thiên văn vô tuyến
 Clyde William Tombaugh (1906-1997), nhà thiên văn
 Robert Julius Trumpler (1886-1956), nhà thiên văn Hoa Kỳ - Thụy Sĩ
 George Van Biesbroeck (1880-1974), nhà thiên văn Hoa Kỳ - Bỉ
 Fritz Zwicky (1898-1974), nhà vật lý và thiên văn Thụy Sĩ - Hoa Kỳ

Tham khảo

Danh sách liên quan đến thiên văn học


title: Teucholabis lauta

text:
Teucholabis lauta là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Teucholabis
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Vườn quốc gia Murramarang

text:
Vườn quốc gia Murramarang là một vườn quốc gia ở bang New South Wales, Úc, cách thành phố Sydney 206 km về phía tây nam. Vườn quốc gia này nằm dọc theo bờ biển từ Long Beach bắc tới Merry Beach gần Ulladulla. Vườn này có 3 khu rừng quốc gia bao quanh là các rừng Kioloa, South Brooman và Benandarrah.

Bãi biển Pebbly

Bãi biển Pebbly là một trong các điểm hấp dẫn chính của vườn, nằm giữa 2 mũi đất, tạo thành một bãi biển cát đẹp để bơi lội và lướt ván trên nước, bên trong là đồng cỏ trên vùng nhiều đồi rồi tới khu rừng cây bụi.

Các điểm hấp dẫn khác
Du khách có thể xem các con Kangaroo gặm cỏ ở gần bãi biển. Khu này cũng có các kỳ đà sinh sống và vô số loài chim.

Trong khu rừng cây bụi sau bãi biển, có khu cắm trại

Tham khảo

Liên kết ngoài
NPWS page
2002 NPWS Plan of Management

Vườn quốc gia New South Wales
IUCN Loại II


title: Castetner

text:
Castetner là một commune tỉnh Pyrénées-Atlantiques, thuộc vùng Nouvelle-Aquitaine, tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Pyrénées-Atlantiques

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Pyrénées-Atlantiques


title: Hoplitis pinkeunia

text:
Hoplitis pinkeunia là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Warncke mô tả khoa học năm 1991.

Chú thích

Tham khảo

Hoplitis
Động vật được mô tả năm 1991


title: Alrance

text:
Alrance là một xã ở tỉnh Aveyron, thuộc vùng Occitanie ở miền nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aveyron

Tham khảo

Liên kết ngoài
 The tower of Peyrebrune in Alrance

Xã của Aveyron


title: Nageliella

text:
Nageliella là một chi thực vật có hoa trong họ, Orchidaceae.

Xem thêm
Danh sách các chi Phong lan

Tham khảo

Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (1999). Genera Orchidacearum 1. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2001). Genera Orchidacearum 2. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2003). Genera Orchidacearum 3. Oxford Univ. Press
Berg Pana, H. 2005. Handbuch der Orchideen-Namen. Dictionary of Orchid Names. Dizionario dei nomi delle orchidee. Ulmer, Stuttgart

Danh sách các chi phong lan
Phân họ Lan


title: Danh sách tiểu hành tinh: 15001–15100

text:
|-
| 15001 - ||  || 21 tháng 11 năm 1997 || Xinglong || Chương trình tiểu hành tinh Bắc Kinh Schmidt CCD
|-
| 15002 - ||  || 29 tháng 11 năm 1997 || Socorro || LINEAR
|-
| 15003 Midori ||  || 5 tháng 12 năm 1997 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 15004 Vallerani ||  || 7 tháng 12 năm 1997 || Asiago || M. Tombelli, G. Forti
|-
| 15005 Guerriero ||  || 7 tháng 12 năm 1997 || Cima Ekar || M. Tombelli, U. Munari
|-
| 15006 - ||  || 27 tháng 2 năm 1998 || Cima Ekar || G. Forti, M. Tombelli
|-
| 15007 Edoardopozio || 1998 NA || 5 tháng 7 năm 1998 || Colleverde || V. S. Casulli
|-
| 15008 Delahodde ||  || 24 tháng 8 năm 1998 || Caussols || ODAS
|-
| 15009 - ||  || 24 tháng 8 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 15010 - ||  || 28 tháng 8 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 15011 - ||  || 28 tháng 8 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 15012 - ||  || 28 tháng 8 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 15013 - ||  || 28 tháng 8 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 15014 Annagekker ||  || 14 tháng 9 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 15015 - ||  || 14 tháng 9 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 15016 - ||  || 16 tháng 9 năm 1998 || Caussols || ODAS
|-
| 15017 Cuppy ||  || 22 tháng 9 năm 1998 || Anderson Mesa || LONEOS
|-
| 15018 - ||  || 16 tháng 9 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 15019 Gingold ||  || 29 tháng 9 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 15020 Brandonimber ||  || 16 tháng 9 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 15021 Alexkardon ||  || 16 tháng 9 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 15022 - ||  || 20 tháng 9 năm 1998 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 15023 Ketover ||  || 16 tháng 9 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 15024 - || 1998 TB || 2 tháng 10 năm 1998 || Gekko || T. Kagawa
|-
| 15025 Uwontario ||  || 15 tháng 10 năm 1998 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 15026 Davidscott ||  || 14 tháng 10 năm 1998 || Anderson Mesa || LONEOS
|-
| 15027 - ||  || 23 tháng 10 năm 1998 || Đài thiên văn Zvjezdarnica Višnjan || K. Korlević
|-
| 15028 Soushiyou ||  || 16 tháng 10 năm 1998 || Nanyo || T. Okuni
|-
| 15029 - ||  || 11 tháng 11 năm 1998 || Đài thiên văn Zvjezdarnica Višnjan || K. Korlević
|-
| 15030 Matthewkroll ||  || 10 tháng 11 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 15031 Lemus ||  || 10 tháng 11 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 15032 Alexlevin ||  || 10 tháng 11 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 15033 - ||  || 10 tháng 11 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 15034 Décines || 1998 WH || 16 tháng 11 năm 1998 || San Marcello || M. Tombelli, L. Tesi
|-
| 15035 - ||  || 18 tháng 11 năm 1998 || Kushiro || S. Ueda, H. Kaneda
|-
| 15036 Giovannianselmi ||  || 18 tháng 11 năm 1998 || Dossobuono || Madonna di Dossobuono
|-
| 15037 Chassagne ||  || 22 tháng 11 năm 1998 || Village-Neuf || Village-Neuf
|-
| 15038 - ||  || 23 tháng 11 năm 1998 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 15039 - ||  || 21 tháng 11 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 15040 - || 1998 XC || 1 tháng 12 năm 1998 || Xinglong || Chương trình tiểu hành tinh Bắc Kinh Schmidt CCD
|-
| 15041 Paperetti ||  || 8 tháng 12 năm 1998 || San Marcello || L. Tesi, A. Boattini
|-
| 15042 Anndavgui ||  || 14 tháng 12 năm 1998 || Le Creusot || J.-C. Merlin
|-
| 15043 - ||  || 11 tháng 12 năm 1998 || Woomera || F. B. Zoltowski
|-
| 15044 - ||  || 15 tháng 12 năm 1998 || Đài thiên văn Zvjezdarnica Višnjan || K. Korlević
|-
| 15045 Walesdymond ||  || 10 tháng 12 năm 1998 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 15046 - ||  || 14 tháng 12 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 15047 - ||  || 14 tháng 12 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 15048 - ||  || 14 tháng 12 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 15049 - ||  || 15 tháng 12 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 15050 - ||  || 12 tháng 12 năm 1998 || Mérida || O. A. Naranjo
|-
| 15051 - ||  || 17 tháng 12 năm 1998 || Kleť || Kleť
|-
| 15052 Emileschweitzer ||  || 17 tháng 12 năm 1998 || Caussols || ODAS
|-
| 15053 Bochníček ||  || 17 tháng 12 năm 1998 || Ondřejov || P. Pravec, U. Babiaková
|-
| 15054 - ||  || 21 tháng 12 năm 1998 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 15055 - ||  || 25 tháng 12 năm 1998 || Đài thiên văn Zvjezdarnica Višnjan || K. Korlević, M. Jurić
|-
| 15056 Barbaradixon ||  || 28 tháng 12 năm 1998 || Jornada || D. S. Dixon
|-
| 15057 Whitson ||  || 22 tháng 12 năm 1998 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 15058 Billcooke ||  || 22 tháng 12 năm 1998 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 15059 - ||  || 25 tháng 12 năm 1998 || Đài thiên văn Zvjezdarnica Višnjan || K. Korlević
|-
| 15060 - || 1999 AD || 5 tháng 1 năm 1999 || Višnjan Observatory || K. Korlević
|-
| 15061 - || 1999 AL || 6 tháng 1 năm 1999 || Višnjan Observatory || K. Korlević
|-
| 15062 - ||  || 9 tháng 1 năm 1999 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 15063 - ||  || 10 tháng 1 năm 1999 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 15064 - ||  || 10 tháng 1 năm 1999 || High Point || D. K. Chesney
|-
| 15065 - ||  || 9 tháng 1 năm 1999 || Đài thiên văn Zvjezdarnica Višnjan || K. Korlević
|-
| 15066 - ||  || 13 tháng 1 năm 1999 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 15067 - ||  || 10 tháng 1 năm 1999 || Xinglong || Chương trình tiểu hành tinh Bắc Kinh Schmidt CCD
|-
| 15068 Wiegert ||  || 13 tháng 1 năm 1999 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 15069 - ||  || 15 tháng 1 năm 1999 || Đài thiên văn Zvjezdarnica Višnjan || K. Korlević
|-
| 15070 - ||  || 20 tháng 1 năm 1999 || Nachi-Katsuura || Y. Shimizu, T. Urata
|-
| 15071 Hallerstein ||  || 24 tháng 1 năm 1999 || Črni Vrh || Črni Vrh
|-
| 15072 Landolt ||  || 25 tháng 1 năm 1999 || Baton Rouge || W. R. Cooney Jr., P. M. Motl
|-
| 15073 - ||  || 25 tháng 1 năm 1999 || Đài thiên văn Zvjezdarnica Višnjan || K. Korlević
|-
| 15074 - ||  || 25 tháng 1 năm 1999 || High Point || D. K. Chesney
|-
| 15075 - ||  || 24 tháng 1 năm 1999 || Đài thiên văn Zvjezdarnica Višnjan || K. Korlević
|-
| 15076 Joellewis ||  || 18 tháng 1 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 15077 Edyalge || 1999 CA || 2 tháng 2 năm 1999 || Gnosca || S. Sposetti
|-
| 15078 - || 1999 CW || 5 tháng 2 năm 1999 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 15079 - ||  || 15 tháng 2 năm 1999 || Đài thiên văn Zvjezdarnica Višnjan || K. Korlević
|-
| 15080 - ||  || 10 tháng 2 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 15081 - ||  || 10 tháng 2 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 15082 - ||  || 10 tháng 2 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 15083 Tianhuili ||  || 10 tháng 2 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 15084 - ||  || 10 tháng 2 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 15085 - ||  || 10 tháng 2 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 15086 - ||  || 12 tháng 2 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 15087 - ||  || 12 tháng 2 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 15088 Licitra ||  || 10 tháng 2 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 15089 - ||  || 10 tháng 2 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 15090 - ||  || 10 tháng 2 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 15091 Howell ||  || 9 tháng 2 năm 1999 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 15092 Beegees ||  || 15 tháng 3 năm 1999 || Reedy Creek || J. Broughton
|-
| 15093 Lestermackey ||  || 4 tháng 10 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 15094 - ||  || 17 tháng 11 năm 1999 || Catalina || CSS
|-
| 15095 - ||  || 28 tháng 11 năm 1999 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 15096 - ||  || 5 tháng 12 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 15097 - ||  || 8 tháng 12 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 15098 - ||  || 1 tháng 1 năm 2000 || San Marcello || G. Forti, A. Boattini
|-
| 15099 Janestrohm ||  || 5 tháng 1 năm 2000 || Socorro || LINEAR
|-
| 15100 - ||  || 5 tháng 1 năm 2000 || Socorro || LINEAR
|-

Tham khảo


title: Paramartyria ovalella

text:
Paramartyria ovalella là một loài bướm đêm thuộc họ Micropterigidae. Nó được Issiki miêu tả năm 1931. Nó được tìm thấy ở Đài Loan.

Chú thích

Tham khảo

Paramartyria


title: Đại Thành, Lang Phường

text:
Đại Thành (chữ Hán giản thể: 大城县) là một huyện thuộc địa cấp thị Lang Phường, tỉnh Hà Bắc, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 910 ki-lô-mét vuông, dân số 450.000 người. Mã số bưu chính là 065900. Huyện lỵ đóng tại trấn Bình Thư. Về mặt hành chính, huyện Đại Thành được chia thành 7 trấn, 3 hương.
Trấn: Bình Thư, Vượng Thôn, Nam Triệu Phù, Đại Thưởng Đồn, Các Trang, Quyền Thôn, Lý Đán.
Hương: Bắc Ngụy, Đại Quảng An, Tang Đồn.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Hà Bắc
Lang Phường


title: Melanotus inornatus

text:
Melanotus inornatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Platia & Schimmel miêu tả khoa học năm 2001.

Chú thích

Tham khảo

Melanotus


title: Cố đô Huế

text:
Cố đô Huế là thủ phủ Đàng Trong dưới thời các chúa Nguyễn từ năm 1687 đến 1774, sau đó là thủ đô của triều đại Tây Sơn từ năm 1788 khi Hoàng đế Quang Trung tức Nguyễn Huệ lên ngôi. Khi Nguyễn Ánh lên ngôi vào năm 1802 lấy niên hiệu là Gia Long, ông cũng chọn thành Phú Xuân làm kinh đô cho nhà Nguyễn – triều đại phong kiến cuối cùng trong lịch sử Việt Nam. Huế kết thúc sứ mệnh là thủ đô Việt Nam vào năm 1945 khi vị hoàng đế cuối cùng của nhà Nguyễn là Bảo Đại thoái vị

Lịch sử cố đô huế

Thời kỳ hình thành và phát triển
Năm 1306, Công chúa Huyền Trân về làm vợ vua Chiêm là Chế Mân, đổi lấy hai châu Ô và Rí làm sính lễ. Năm 1307, vua Trần Anh Tông tiếp thu vùng đất mới và đổi tên là châu Thuận và châu Hóa. Việc gom hai châu này làm một dưới cái tên phủ Thuận Hóa (chữ Hán: 順化) được thực hiện dưới thời nội thuộc Nhà Minh. Đến đời Nhà Hậu Lê, Thuận Hóa là một đơn vị hành chính cấp tỉnh. Năm 1604, Nguyễn Hoàng đã cắt huyện Điện Bàn thuộc trấn Thuận Hóa, nâng lên thành phủ, sáp nhập vào trấn Quảng Nam. Thuận Hóa dưới thời các chúa Nguyễn, (thế kỷ 17- 18) là vùng đất trải dài từ phía nam đèo Ngang cho tới đèo Hải Vân.

Năm 1626, để chuẩn bị cho việc chống lại quân Trịnh, Chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên dời dinh đến làng Phước Yên (Phúc An) thuộc huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên và đổi Dinh làm Phủ.

Năm 1636, Chúa Thượng Nguyễn Phúc Lan chọn làng Kim Long, thuộc huyện Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên, làm nơi đặt Phủ. Năm 1687, Chúa Nghĩa Nguyễn Phúc Thái, dời Phủ chúa về làng Phú Xuân (富春), thuộc huyện Hương Trà và năm 1712, chúa Minh Nguyễn Phúc Chu dời phủ về làng Bác Vọng, huyện Quảng Điền, Thừa Thiên làm nơi đặt Phủ mới.
Đến khi Vũ Vương Nguyễn Phúc Khoát lên cầm quyền năm 1738 thì phủ chúa mới trở về lại vị trí Phú Xuân và yên vị từ đó cho đến ngày thất thủ về tay quân họ Trịnh vào năm 1774..

Trong thời kỳ nhà Tây Sơn, Phú Xuân là đất phong của Nguyễn Huệ khi ông còn là Bắc Bình Vương. Từ trước khi lên ngôi hoàng đế, Nguyễn Huệ đã định dời đô ra Lam Thành, Yên Trường nhưng mà ông cũng đều không thành. Ở năm 1788, Sau khi chính thức lên ngôi Hoàng đế, ông vẫn chọn Phú Xuân là kinh đô của nhà Tây Sơn. Song vì hoàn cảnh chiến tranh, Quang Trung phải lo đối phó cả hai phía bắc (nhà Thanh) và nam (Nguyễn Ánh), nên ông có ý định chọn tỉnh Nghệ An làm nơi đóng đô vì đây là trung tâm giữa hai đường ra vào, gọi là Phượng Hoàng trung đô. Tuy nhiên thành mơi đang xây dang dở thì vua Quang Trung qua đời, hành cung chưa kịp đổi tên thành cung điện, vua kế vị là Nguyễn Quang Toản vẫn tiếp tục ở lại thành Phú Xuân, không xây dựng Phượng Hoàng trung đô nữa.

Sau khi Hoàng đế Quang Trung mất, thế lực của nhà Tây Sơn suy yếu dần, vua Cảnh Thịnh lên ngôi vẫn còn nhỏ tuổi, nhân cơ hội này, năm 1802, Nguyễn Phúc Ánh lật đổ nhà Tây Sơn, lên ngôi hoàng đế lập ra nhà Nguyễn và vẫn chọn Huế làm kinh đô cho triều đại mới vì nhiều lý do: về mặt lịch sử khi trước đó 9 đời chúa Nguyễn đã chọn đất Phú Xuân làm kinh đô, về địa thế Huế nằm ở trung tâm lãnh thổ Việt Nam thống nhất khi ấy, cũng như về chính trị khi ông lo ngại dân chúng phía Bắc còn thương tiếc triều Lê.

Tuy nhiên, kinh đô này cũng bộc lộ ba điểm yếu quan trọng:
 Thứ nhất là khung cảnh tự nhiên chật hẹp và vị trí địa lý bị cô lập. Huế nằm ở trung tâm của một dải đồng bằng nhỏ hẹp và ít dân, rất khó để huy động một nguồn lực lớn để phản ứng với tình thế khẩn cấp ở nơi khác. Nơi này lệ thuộc về lương thực, thuế khóa của các vùng khác chuyển tới, minh chứng là khi Tây Sơn chiếm được Quy Nhơn và cắt đôi Đàng Trong, Huế đã rơi vào cuộc khủng hoảng lương thực.
 Thứ hai, Huế nằm ở xa cả 2 trung tâm kinh tế, quân sự của Việt Nam là đồng bằng sông Hồng và đồng bằng sông Cửu Long. Riêng việc vận tải lúa gạo, lương thực, quân lính, tiền đúc… hàng năm giữa Gia Định - Huế - Hà Nội đã là một gánh nặng khổng lồ so với nhân lực thời bấy giờ.
Thứ ba, Huế không phải là nơi có thể phòng thủ tốt. Nơi đây quá gần bờ biển, không thể phòng thủ nếu như cửa Thuận An bị hải quân địch cô lập (như Pháp sẽ làm vào năm 1883)

Một số vua triều Nguyễn ý thức phần nào về bất lợi trong vị trí địa lý của Huế, tuy nhiên triều đình không có lựa chọn nào khác tối ưu hơn.

Khi chọn Huế làm kinh đô, vua Gia Long đã cho xây dựng dạng kinh đô có tính phòng thủ: xây dựng một loạt tường thành, cung điện, công sở, đồn lũy ở bờ bắc sông Hương như Kinh Thành cùng với các phòng, bộ nha viện trong kinh thành, các công trình phòng thủ quân sự dọc bờ nước sông Hương, sông Hộ Thành và cửa biển Thuận An. Các công trình trên được xây dựng theo lối kiến trúc truyền thống của Huế, kết hợp với kiểu mẫu bố trí từ Trung Quốc và kỹ thuật quân sự, xây tường thành theo lối Vauban từ các nước phương Tây đồng thời tuân thủ theo nguyên tắc địa lý phong thủy phương Đông. Việc xây dựng này kéo dài suốt từ triều Gia Long tới triều vua Minh Mạng, từ 1802 tới tận 1917 với một loạt các công trình phục vụ cho công việc triều đình, sinh hoạt, tín ngưỡng giải trí của vua quan như: Lục Bộ Đường, Nội Các, Thái Y Viện, Đô Sát Viện, Khâm Thiên Giám, Thái Miếu, Hưng Miếu, điện Phụng Tiên... Ngoài kinh thành còn có các công trình phục vụ giáo dục như Văn Miếu, Võ Miếu, Quốc Tử Giám, Trường Thi...; ngoại giao như Thượng Bạc Viện và giải trí như Hổ Quyền. Cũng trong khoảng thời gian này, Huế đã tự hình thành cho mình một phong cách xây dựng lăng tẩm riêng theo phong cách triết học có sự chi phối của phong thủy địa lý, kết hợp phong cách nhà vườn Huế với phong cách cung đình Huế như ở các khu lăng tẩm tiêu biểu của vua Gia Long, Minh Mạng, Thiệu Trị, Tự Đức, Dục Đức và Đồng Khánh. Ngoài các công trình trên, giai đoạn này cũng là giai đoạn nhiều chùa quán, đền miếu được xây dựng trùng tu với bốn ngôi quốc tự Thiên Mụ, Giác Hoàng, Diệu Đế, Thánh Duyên và quốc quán Linh Hựu cùng với nhiều chùa chiến đền miếu nhỏ khác. Việc này đã hình thành thiền kinh của Phật giáo Việt Nam thế kỷ thứ 19 . Cũng với sự có mặt của hoàng gia, giai đoạn này hàng loạt các công trình phủ đệ được xây dựng mà lúc đỉnh cao có đến 85 phủ .

Từ năm 1917, nhiều công trình dân sự mang phong cách kiến trúc châu Âu vào Huế. Tiền đề của việc này đã có từ năm 1884, khi triều đình ký hiệp ước Patenôtre mở đường cho người Pháp xây dựng các công trình mang kiến trúc châu Âu ở trấn Bình Đài và lân cận: tòa Khâm Sứ Trung Kỳ ở bờ nam sông Hương được xây dựng và một loạt các công trình: dinh Công Sứ, nhà Dây Thép, nhà Đoan, nhà Đèn.. cùng với sự xuất hiện của khu phố Tây (quartier Européen) đã khiến cho các trại binh nhà Nguyễn ở nam sông Hương bị xóa sổ và dạng kiến trúc dân sự châu Âu xuất hiện ở Huế. Đến năm 1916, khi vị vua chống Pháp là Duy Tân bị bắt và đày đi đảo La Réunion và lập Khải Định lên ngôi, phong cách kiến trúc châu Âu bắt đầu chính thức xâm nhập mạnh mẽ vào Huế kể cả các công trình đền đài cung điện. Vua Khải Định bắt đầu cho xây dựng, cải tạo hàng loạt công trình với phong cách kiến trúc mới, vật liệu mới phi truyền thống mà tiêu biểu là xây mộ vua Đồng Khánh năm 1917, cải tạo nâng cấp khu vực Hoàng Thành (1921-1923), xây An Định Cung và tiêu biểu nhất là Ứng Lăng với phong cách châu Âu kết hợp với lý số phong thủy phương Đông, trang trí theo Nho giáo. Người kế vị vua Khải Định là Bảo Đại cũng cải tạo một loạt các công trình trong Hoàng Thành theo phong cách Âu hóa tạo một diện mạo kiến trúc mới cho quần thể các di tích ở Kinh đô Huế.

Thời kỳ hiện đại
Cách mạng tháng Tám thành công kết thúc 143 năm trị vì của nhà Nguyễn, đồng thời cũng đánh dấu một giai đoạn khủng hoảng và suy thoái của quần thể di tích Huế. Việc người Pháp quay trở lại Đông Dương và sau đó là sự tham chiến của Mỹ đã biến Huế với địa thế của mình những năm đó thành một chiến trường giành giật ác liệt của tất cả các phe tham chiến đặc biệt trong các trận đánh vào tháng 2 năm 1947 và tết Mậu Thân năm 1968. Trong chiến tranh Đông Dương nhiều cung điện ở Huế bị Việt Minh phá hủy khi thực hiện chính sách tiêu thổ kháng chiến. Một loạt các công trình ở Huế trở thành phế tích. Điện Cần Chánh cùng hàng loạt công trình khác bị thiêu rụi, cầu Trường Tiền bị đánh sập 2 lần, Trấn Bình Đài bị quân đội Pháp rồi sau đó tới Quân lực Việt Nam Cộng hòa quân sự hóa mà tới giờ vẫn còn dấu tích. Trong sự kiện tết Mậu Thân 1968, quân đội các bên tham chiến giành giật nhau ác liệt Huế với cường độ bom đạn ác liệt đã tàn phá các di tích Huế dữ dội: đàn Nam Giao bị chặt trụi thông, các khu Quan Cư, Binh Xá, Thần Trù... vòng tường thành ngoài cùng bị máy bay ném bom phá hủy. Khu vực lăng tẩm bị rơi vào khu vực tranh chấp hoặc bị bom đạn tàn phá nặng nề. Ngoài ra năm 1953 và năm 1971, Huế còn trải qua hai trận lũ lớn càng làm cho các di tích Huế bị thương tổn nặng.

1975 kết thúc chiến tranh Việt Nam, nhưng trước đó toàn bộ quần thể di tích Huế bị tàn phá hư hỏng nặng nề với việc Tử Cấm thành gần như bị xóa sổ, các khu vực lăng tẩm đền miếu trong ngoài Kinh Thành bị hư hỏng nặng. Ngoài ra do không được chăm sóc, các công trình xây dựng còn bị tàn phá bởi thiên nhiên, cây cỏ xâm thực, ao hồ tù đọng không nạo vét. Mặc dù chính quyền mới thành lập đã đưa việc lập xếp hạng di tích, đưa quần thể kiến trúc di tích Huế vào bảo vệ ngay những buổi đầu sau chiến tranh, nhưng do các vấn đề chính trị - kinh tế khi ấy đã khiến việc bảo vệ di tu Huế vẫn bị lãng quên thậm chí xuất hiện việc sử dụng bừa bãi các công trình di tích không đúng mục đích, cho đến ngày thành lập Công ty Quản lý Lịch sử Văn hóa Huế vào năm 1982.

Thời kỳ khôi phục
Năm 1981, tại Hà Nội, ông Amadou Mahtar M'Bow tổng giám đốc UNESCO đã ra lời kêu gọi cứu vãn Huế và phát động một cuộc vận động quốc tế giúp đưa việc di tu tôn tạo Huế trở lại quỹ đạo ban đầu. Năm 1982, nhóm công tác Huế-UNESCO được thành lập để theo dõi chỉ đạo công cuộc trùng tu lại Huế. Nhóm này đã tổ chức được 9 kỳ họp để triển khai phân công công tác bảo tồn với sự hỗ trợ và hợp tác của chính quyền Việt Nam. Qua 19 năm tích cực thực hiện công cuộc khôi phục, di tích Huế đã từng bước được cứu vãn và hồi sinh. Nhiều di tích có mức độ hư hỏng từ 30%–60% đã được tu bổ. Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố Đô Huế đã sửa chữa nâng cấp tôn tạo nhiều công trình với tổng kinh phí trên 66 tỷ đồng từ ngân sách địa phương và viện trợ quốc tế trong đó có nhiều công trình giá trị cao như: Ngọ Môn, Thái Hòa, Hưng Tổ Miếu, Long An Điện, Kỳ Đài... Năm 1999 tiếp tục trùng tu một đợt lớn với kinh phí trên 20 tỷ đồng với ngân sách từ chính quyền trung ương Việt Nam là 11,5 tỷ. Cả UNESCO và chính phủ Việt Nam là hai nhân tố quan trọng cùng tác động và hỗ trợ quá trình phục hồi và hồi sinh quần thể di tích Huế. Năm 1998, UNESCO chính thức kiến nghị chấm dứt cuộc vận động quốc tế cứu vãn Huế để chuyển sang giai đoạn ủng hộ sự phát triển bền vững.

Chính phủ Việt Nam đã phê duyệt Dự án quy hoạch bảo tồn và phát huy giá trị khu di tích cố đô Huế từ năm 1995 đến năm 2010 nhằm định hướng cho công cuộc bảo tồn di tích Cố đô Huế. Năm 2019, Thừa Thiên Huế khởi động Đề án “Di dời dân cư, giải phóng mặt bằng khu vực I hệ thống di tích Kinh thành Huế thuộc Quần thể di tích Cố đô Huế”. Đề án thực hiện trong 6 năm, từ năm 2019 đến năm 2025 với kinh phí hơn 4.000 tỷ đồng. Theo đó, người dân sống ở khu vực I di tích Kinh thành Huế đồng ý chuyển đến các khu tái định cư, trả lại không gian để tôn tạo lại di sản.

Di sản văn hóa vật thể

Quá trình công nhận của UNESCO
Năm 1951, Quốc gia Việt Nam dưới thời Quốc trưởng Bảo Đại gia nhập UNESCO. Các năm 1971 và 1973, UNESCO 2 lần cử chuyên gia Brown Morton để khảo sát về di tích triều Nguyễn và lượng định khả năng trùng tu. Năm 1974, ông Brown đệ trình lên UNESCO bản báo cáo kỹ thuật nhan đề "The Conservation of Historic Sites and Monuments of Hue". Năm 1976, nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam chính thức gia nhập UNESCO và sau đó 2 năm, năm 1978, UNESCO lại cử một chuyên gia tên Pierre Pichard đến khảo sát Huế một lần nữa. Sau khi về Paris, ông Pierre đệ trình lên UNESCO một bản báo cáo nhan đề "La Conservation des Monuments de Huế" (Bảo tồn Di tích Huế). Năm 1980, UNESCO cùng với Chính phủ Việt Nam đề ra kế hoạch hành động "Bảo vệ, Tu sửa và Tôn tạo di tích Huế". 1981, tại Hà Nội, ông Amadou Mahtar M'Bow tổng giám đốc UNESCO đã ra lời kêu gọi cứu vãn Huế và phát động một cuộc vận động quốc tế giúp đưa việc di tu tôn tạo Huế trở lại quỹ đạo ban đầu rồi sau đó họ cử nhiều chuyên gia và đưa nhiều gói viện trợ nhằm hỗ trợ Việt Nam. Đến năm 1987, Việt Nam gia nhập "công ước Bảo vệ Di sản Văn Hóa và Thiên nhiên Thế giới" của UNESCO.

Năm 1990, UNESCO đề nghị Chính phủ Việt Nam lập hồ sơ một số công trình kiến trúc, thiên nhiên trong đó có khu Di tích Huế. Với sự hướng dẫn giúp đỡ của các chuyên gia UNESCO, trong hai năm 1992 và 1993, Trung tâm bảo tồn Di tích Cố Đô Huế đã thực hiện bộ hồ sơ về Quần thể di tích Cố đô Huế nộp lên Hội đồng Di sản Thế giới thuộc UNESCO (ICCROM). Tháng 3 năm 1993, một chuyên gia của ICCROM và IUCN đến Việt Nam để thẩm định giá trị của các khu vực Việt Nam nộp hồ sơ, trong đó có khu di tích Huế và đến tháng 9 năm 1993, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô gửi hồ sơ bổ sung cho UNESCO. Ngày 11 tháng 12 năm 1993, trong một phiên họp tại Carthagène (Colombia), Hội đồng đã ghi danh Quần thể di tích Cố đô Huế vào Danh mục Di sản Thế giới. Ngày 2 tháng 8 năm 1994, đích thân Phó Tổng Giám đốc UNESCO, ông Daniel Janicot, đến Huế trao tấm bằng chứng nhận của UNESCO cho Huế có chữ ký của Tổng Giám đốc UNESCO, ông Fédérico Mayor Zaragoza với dòng chữ: "Ghi tên vào danh mục công nhận giá trị toàn cầu đặc biệt của một tài sản văn hóa hoặc thiên nhiên để được bảo vệ vì lợi ích nhân loại".

Cụm di tích trong kinh thành Huế

Kinh thành Huế

Kinh thành Huế được vua Gia Long và đại thần Nguyễn Văn Yến tiến hành khảo sát thực địa vào hai năm 1803 và 1804. Đến mùa hè năm 1805, công trình xây dựng kinh thành bắt đầu được khởi công xây dựng với địa bàn nằm trên khu vực hai chi lưu của sông Hương là Kim Long và Bạch Yến; với mặt bằng nằm trên khu vực 8 làng cổ là: Phú Xuân, Vạn Xuân, Diễn Phát, An Vân, An Hòa, An Mỹ, An Bảo và Thế Lại. Quá trình xây dựng kéo dài không liên tục cho đến tận năm 1823 mới cơ bản hoàn thành dưới triều vua Minh Mạng với sức lao động của hàng vạn lính và dân từ khắp các tỉnh, thành trong cả nước mà chủ yếu đến từ miền Trung Việt Nam. Kinh thành Huế được xây dựng trên một mặt bằng gần như như hình vuông với mặt trước hơi khum hình cánh cung, tuân thủ chặt chẽ theo nguyên tắc kiến trúc của dân tộc Việt Nam xuất phát từ Dịch Lý và thuật Phong Thủy dựa vào các thực thể thiên nhiên để tạo các yếu tố hài hòa về Phong Thủy như núi Ngự là Tiền Án, sông Hương là Minh Đường, cồn Hến và cồn Dã Viên lần lượt là tả Thanh Long và hữu Bạch Hổ và quay mặt về hướng nam theo một quy định của sách Chu Dịch: "Vua quay mặt về phía nam để cai trị, hướng về lẽ sáng để làm việc nước". Vòng tường thành với chu vi 10571 m được xây bó bằng gạch được xây dựng kiến trúc Vauban hay "thành lũy hình ngôi sao" với 24 pháo đài và 10 cửa chính cùng 1 cửa phụ cùng; với một hệ thống hào nước phức tạp. Sau đó, hệ thống công trình kinh thành được liên tục bổ sung tu bổ xây dựng thêm công trình mới 1836, 1839, 1842, 1844, 1846, 1848... Chức năng chính của Kinh thành dùng để phòng vệ, phục vụ sinh hoạt của triều đình và nhà vua. Dù chịu sự tàn phá dữ dội của bom đạn, mà đặc biệt là năm Mậu thân (1968), nhưng cụm công trình này vẫn tồn tại với đầy đủ diện mạo của nó.

Hiện nay, Kinh thành Huế có vị trí trong bản đồ Huế như sau: phía nam giáp đường Trần Hưng Đạo và, Lê Duẩn; phía tây giáp đường Lê Duẩn; phía bắc giáp đường Tăng Bạt Hổ; phía đông giáp đường Phan Đăng Lưu. Bên trong kinh thành, được giới hạn theo bản đồ thuộc các đường như sau: phía nam là đường Ông Ích Khiêm; phía tây là đường Tôn Thất Thiệp; phía bắc là đường Lương Ngọc Quyến và phía đông là đường Xuân 68.

Khu vực Đại Nội

Hoàng Thành và Tử Cấm Thành là hai không gian có liên hệ chặt chẽ với nhau với Tử Cấm Thành nằm trong lòng Hoàng Thành, nên thường được gọi chung là Hoàng thành hay Đại Nội. Việc xây dựng hệ thống Hoàng cung này đã được bắt đầu từ năm 1803, nhưng vì đòi hỏi về nơi sinh hoạt ăn ở của Hoàng gia, công trình đã được ưu tiên xây dựng từ năm 1804, trước khi Kinh thành được xây một năm. Việc xây dựng tường thành được đích thân vua Gia Long trực tiếp giao cho hai Đại thần Nguyễn Văn Trương và Lê Văn Chất đứng ra đốc thúc xây dựng. Còn các công trình đền miếu, cung điện quan trọng đều do các quan lớn như Nguyễn Đức Xuyên, Lê Văn Duyệt, Phan Văn Đức, Lê Công Nga chịu trách nhiệm trông coi. Dưới thời vua Gia Long, hầu hết các công trình cơ bản đã hoàn tất như về thờ cúng: Thế Miếu, Triệu Tổ Miếu, Hoàng Khảo Miếu, điện Hoàng Nhân, các công trình phục vụ việc triều chính, sinh hoạt, giáo dục của quan lại, hoàng gia: điện Cần Chánh, cung Trường Thọ, cung Khôn Thái, điện Thái Hòa, viện Thái Y, điện Quang Minh, Điện Trinh Minh, Điện Trung Hòa... Tới thời vua Minh Mạng, ông đã liên tục nâng cấp xây dựng hoàn chỉnh thêm nhiều công trình như cung Trường Ninh,Hiển Lâm Các, Thế Miếu, dời điện Thái Hòa ra phía trước, xây dựng Đại Cung môn, Ngọ Môn, đúc Cửu Đỉnh và nhiều công trình khác như lầu Minh Viễn, sở Thượng Thiện, Đông Các, nhà hát Duyệt Thị... hoàn chỉnh diện mạo kiến trúc của Hoàng thành và Tử Cấm thành. Đời vua sau đó như Thiệu Trị cũng xây dựng được thêm một số công trình như vườn Cơ Hạ, nhà hát Tịnh Quan, hoàn chỉnh nâng cấp Lục Viện và cung Trường Sanh. Tám đời vua kế nghiệp tiếp theo từ Tự Đức đến Duy Tân, do tình hình đất nước khó khăn, kinh tế tài chính suy tàn sa sút, họ chỉ cố gắng giữ những gì mà 3 vị vua đầu triều để lại. Tới thời vua Khải Định và Bảo Đại, họ thực hiện một loạt cải tạo (các cửa Hoàng Thành) hoặc làm mới các công trình kiến trúc (lầu Kiến Trung, Ngự tiền Văn phòng, lầu Tứ Phương Vô Sự, lầu Tịnh Minh...) theo phong cách chịu ảnh hưởng theo phong cách phương Tây. Tất cả chia ra làm 3 khu vực: đại lễ, thờ cúng, sinh hoạt, kho tàng, học tập, làm việc của quan lại và hoàng gia.

Mặt bằng của cụm công trình này có hình chữ nhật với mặt trước mặt sau dài 622m và mặt trái mặt phải dài 604m. Xung quanh tường thành của Hoàng thành là các pháo đài xây nhô ra và hệ thống tường hào bao bọc với 4 cửa để ra vào là Ngọ Môn, Hòa Bình, Hiển Nhân, Chương Đức. Phần tường thành của Tử Cấm thành có hình chữ nhật mặt trước sau 324m và trái phải 290m không có hao bao bọc, chỉ có duy nhất một cửa ngay tường giữa là Đại Cung môn và ba cửa mặt sau là Tường Loan, Nghi Phụng, và Văn phòng môn mới xây sau đó. Mặt trái có ba cửa Đông An, Cấm Uyển và Duyệt Thị có lẽ được trổ thời vua Bảo Đại, mặt phải có hai cửa là Tây An và Gia Tường. Tất cả bố cục đều tuân theo dịch lý, bố trí theo kiểu chặt chẽ và đối xứng từng cặp qua đường trục Ngọ Môn.

Đây là khu vực bị tàn phá rất nặng nề vì bom đạn chiến tranh.

Các di tích ngoài kinh thành

Lăng tẩm các vua Nguyễn

Hầu hết các vua triều Nguyễn đều xây dựng lăng mộ cho mình ngay khi còn sống vì quan điểm sống gởi thác của nhà Nho và triết lý sắc không vô thường của nhà Phật. Các khu lăng mộ xây sẵn có hai chức năng: là nơi khi còn sống các vua thỉnh thoảng lui tới để vui chơi và là nơi chôn cất khi họ mất. Tất cả các lăng đều được xây dựng, quy hoạch theo đúng triết lý phong thủy phương Đông: bất cứ lăng nào cũng tuân thủ các nguyên tắc sơn triều thủy tụ, tiền án hậu chẩm, tả long hữu hổ... đã làm cho các lăng này có được những kiến trúc rất đẹp và thơ mộng. Tuy triều Nguyễn có 13 vua, nhưng vì nhiều lý do kinh tế, chính trị nên chỉ 7 vị vua được xây dựng lăng đó là: Lăng Gia Long, Lăng Minh Mạng, Lăng Thiệu Trị, Lăng Tự Đức, Lăng Đồng Khánh, Lăng Dục Đức, Lăng Khải Định. Mỗi lăng được xây dựng với một kiểu kiến trúc khác nhau, tùy vào hoàn cảnh đất nước thời kỳ các vị vua lúc còn tại vị. Trong đó, hoành tráng nhất có lẽ là lăng Gia Long được xây dựng trên một quần sơn gồm 42 quả đồi lớn nhỏ, trên tổng diện tích khoảng 28 km² với kiến trúc truyền thống Việt Nam. Độc đáo nhất là lăng vua Khải Định là sự kết hợp kiến trúc Đông Tây Kim Cổ với các bức tranh ghép sành sứ độc đáo và không tuân theo bất cứ trường phái kiến trúc nào. Do những điều kiện lịch sử, lăng Dục Đức là lăng tẩm duy nhất chôn cất và thờ tự 3 vua Dục Đức, Thành Thái và Duy Tân.

Hiện nay, qua thời gian các khu di tích này đều đã xuống cấp khá nhiều, gần đây đã bắt đầu có những kế hoạch để trùng tu.

Các di tích khác

Trong Quần thể di tích Cố đô Huế còn có một loạt công trình khác phục vụ cho nhiều mục đích khác nhau như: phục vụ giáo dục (Văn Miếu, Võ Miếu, Quốc Tử Giám, Trường Thi...); ngoại giao (Thượng Bạc Viện); quân sự (Trấn Hải Thành) và giải trí (Hổ Quyền). Ngoài các công trình trên, các cơ sở tôn giáo đóng vai trò quan trọng trong chính sách của triều Nguyễn với rất nhiều chùa quán, đền miếu được xây dựng trùng tu như: bốn ngôi quốc tự Thiên Mụ, Giác Hoàng, Diệu Đế, Thánh Duyên và quốc quán Linh Hựu cùng với nhiều chùa chiến, đền miếu nhỏ khác. Việc này đã hình thành thiền kinh của Phật giáo Việt Nam vào thế kỷ 19.

Di sản văn hóa phi vật thể

Cùng với di sản văn hóa vật thể, di sản văn hóa phi vật thể của Cố đô Huế cũng vô cùng phong phú và có giá trị văn hóa cao. Vào năm 2003, Nhã nhạc cung đình Huế đã được UNESCO công nhận là Kiệt tác truyền khẩu và phi vật thể nhân loại.

Cùng tồn tại với dòng âm nhạc mang tính lễ nghi, cung đình, các loại hình âm nhạc mang tính giải trí tiêu khiển, dân gian của Cố đô Huế cũng được biết đến như một điển hình mang đậm bản sắc riêng của một vùng văn hóa, mộc mạc thuần khiết, đặc thù không pha trộn. Đó là những điệu múa Huế, những vở tuồng Huế, những bài ca Huế đã thu hút sự chú ý của du khách.

Chú thích

Tham khảo

Nguồn chính

Nguồn thứ hai

Xem thêm
Huế
Nhã nhạc cung đình Huế
Sông Hương
Núi Ngự Bình

Liên kết ngoài
Giới thiệu di sản văn hoá Huế  tại trang web của Trung tâm bảo tồn Cố đô Huế
Quần thể di tích Cố đô Huế hai thế kỷ nhìn lại  tại trang web của NetCoDo - Huế.
Quần thể di tích Cố đô Huế  tại trang web của UNESCO Việt Nam

Di sản văn hoá vật thể
H
Nhà Nguyễn
Chúa Nguyễn
Nhà Tây Sơn
Huế
Lịch sử Đàng Trong


title: Tipula plitviciensis

text:
Tipula plitviciensis là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Lopburi (định hướng)

text:
Lopburi có thể là

Thị xã Lopburi
Tỉnh Lopburi
Huyện Lopburi
Sông Lopburi


title: Pseudopristilophus summus

text:
Pseudopristilophus summus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1881.

Chú thích

Tham khảo

Pseudopristilophus


title: Pittosporum collinum

text:
Pittosporum collinum là một loài thực vật thuộc họ Pittosporaceae. Đây là loài đặc hữu của New Caledonia.

Tham khảo

 Jaffré, T. et al. 1998. Pittosporum collinum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Nouvelle-Calédonie
Pittosporum
Thực vật dễ tổn thương


title: Chrysispa

text:
Chrysispa là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được Weise miêu tả khoa học năm 1897.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Chrysispa acanthina (Reiche, 1850)
 Chrysispa natalica (Péringuey, 1898)
 Chrysispa paucispina (Weise, 1897)
 Chrysispa viridiaenea (Guérin-Méneville, 1841)
 Chrysispa viridicyanea (Kraatz, 1895)

Chú thích

Tham khảo

Hispini


title: Sông Cần Giuộc

text:
Sông Cần Giuộc (hay sông Rạch Cát, sông Phước Lộc) là một dòng sông nhỏ, chảy qua địa phận Thành phố Hồ Chí Minh (quận 8 và huyện Bình Chánh) và tỉnh Long An (huyện Cần Giuộc và Cần Đước). Đoạn chảy qua Thành phố Hồ Chí Minh của dòng sông này dài khoảng 10 km từ ngã ba sông Chợ Đệm đến cầu Ông Thìn, sau đó chảy trên địa phận tỉnh Long An, tiếp giáp nhiều kênh rạch của lưu vực sông Vàm Cỏ và sông Soài Rạp. Tới địa phận xã Phước Đông, huyện Cần Đước thì gặp kênh Nước Mặn nối với sông Vàm Cỏ rồi tiếp tục chảy theo hướng Đông ra sông Soài Rạp.

Xuôi dòng sông này, nếu đi theo phía Đông có thể ra sông Xoài Rạp, phía Nam ra sông Vàm Cỏ, phía Bắc ra sông Chợ Đệm, ra Kinh Đôi và từ đó ra sông Sài Gòn. Tính từ lưu vực sông Vàm Cỏ đến sông Chợ Đệm, tổng chiều dài dòng sông này khoảng 38 km. Có lưu vực vận tải khoảng 56 m³/s.

Dòng sông này còn có trận đánh lịch sử giữa quân Pháp - Việt năm 1858, Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc cũng là một tác phẩm liên quan đến dòng sông này do Nguyễn Đình Chiểu sáng tác.

Xem thêm
Vàm Cỏ Đông
Vàm Cỏ Tây

Chú thích

Tham khảo

Vietnam Administrative Atlas, Nhà xuất bản Bản Đồ, 2004

Liên kết ngoài

Sông tại Long An
Cần Giuộc


title: Kim điệp

text:
Kim điệp có thể là một trong các loài hoa lan hoàng thảo sau đây:

 Kim điệp thân phình (Dendrobium chrysotoxum)
 Kim điệp quăn (Dendrobium fimbriatum)


title: Mouralia

text:
Mouralia là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae, chỉ gồm một loài Mouralia tinctoides. Loài này có ở Florida đến đông nam Texas, Georgia, miền nam California, quần đảo Antilles, từ México qua Brasil tới bắc Argentina và ở Peru.

Sải cánh khoảng 44 mm.

Ấu trùng ăn các loài Tradescantia fluminensis và Zebrina pendula.

Liên kết ngoài
Species info
Species info on Moths of Jamaica
Mouralia at funet

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Plusiinae


title: Vieux-Reng

text:
Vieux-Reng là một xã của tỉnh Nord, thuộc vùng Hauts-de-France, miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Nord

Tham khảo

 INSEE commune file

Vieuxreng
Bỉ–France border crossings


title: Đầu tư (kinh doanh)

text:
Đầu tư là việc nhà đầu tư bỏ vốn bằng các loại tài sản hữu hình hoặc vô hình để hình thành tài sản tiến hành các hoạt động đầu tư theo quy định của Luật đầu tư và các quy định khác của pháp luật có liên quan. Đầu tư là một hình thức kinh doanh.

Tham khảo

Đầu tư


title: Sijhua

text:
Sijhua là một thị trấn thống kê (census town) của quận Bokaro thuộc bang Jharkhand, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Sijhua có dân số 4478 người. Phái nam chiếm 54% tổng số dân và phái nữ chiếm 46%. Sijhua có tỷ lệ 50% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 63%, và tỷ lệ cho phái nữ là 35%. Tại Sijhua, 16% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Jharkhand


title: Orbita, Tây Ban Nha

text:
Orbita là một đô thị trong tỉnh Ávila, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 97.

Tham khảo

Đô thị ở Ávila


title: Athripsodes asanus

text:
Athripsodes asanus là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Tham khảo

Chú thích

Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi
Athripsodes


title: 24318 Vivianlee

text:
24318 Vivianlee (tên chỉ định: 2000 AE14) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi dự án Nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất Lincoln ở Socorro, New Mexico, ngày 3 tháng 1 năm 2000. Nó được đặt theo tên Vivian Alice Lee, an American high school student whose behavioral và social sciences project won second place ở the 2008 Giải thưởng Khoa học và Kỹ thuật Intel.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 24001–25000

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thiên thể phát hiện năm 2000


title: Melanotus tornatorei

text:
Melanotus tornatorei là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Platia & Schimmel miêu tả khoa học năm 2002.

Chú thích

Tham khảo

Melanotus


title: Euhesma acantha

text:
Euhesma acantha là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Exley mô tả khoa học năm 2004.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Euhesma
Động vật được mô tả năm 2004


title: Pammenodes

text:
Pammenodes là một chi bướm đêm thuộc phân họ Olethreutinae, họ Tortricidae Tortricidae.

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

Tortricidae


title: Zorochros gurjevae

text:
Zorochros gurjevae là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Dolin miêu tả khoa học năm 1995.

Chú thích

Tham khảo

Zorochros


title: Breviceps fichus

text:
Breviceps fichus là một loài ếch trong họ Nhái bầu. Chúng là loài đặc hữu của Tanzania.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là đồng cỏ ở cao nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.

Tham khảo

 Stuart, S.N. 2006. Breviceps fichus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Breviceps


title: Crassispira consociata

text:
Crassispira consociata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Crassispira


title: Nhóm ngôn ngữ Hy Lạp

text:
Nhóm ngôn ngữ Hy Lạp hay nhóm ngôn ngữ Hellen (thuật ngữ tiếng Anh: Hellenic) là một nhánh con của ngữ hệ Ấn-Âu, với phân nhánh chính là tiếng Hy Lạp. Trong hầu hết các phân loại, nhóm này chỉ bao gồm tiếng Hy Lạp, nhưng vẫn có một số nhà ngôn ngữ học sử dụng thuật ngữ Hellenic để bao hàm tiếng Hy Lạp chuẩn và các biến thể khác được cho là có quan hệ họ hàng nhưng đủ khác biệt để được coi là ngôn ngữ riêng biệt, giữa các ngôn ngữ cổ đại  hoặc các biến thể tiếng Hy Lạp hiện đại.<ref>David Dalby. The Linguasphere Register of the World's Languages and Speech Communities (1999/2000, Linguasphere Press).  tr. 449-450.</ref>

Cây phát sinh
Có đề xuất cho rằng thuật ngữ "Hellenic" nên được dùng để bao hàm cả tiếng Hy Lạp chuẩn và tiếng Macedon cổ, một ngôn ngữ hầu như chưa được chứng thực và chưa rõ mức độ quan hệ với tiếng Hy Lạp. Giả thuyết "Hellenic" với hai nhánh nêu trên đây cho rằng tiếng Macedon cổ không phải là một phương ngữ của tiếng Hy Lạp mà là một "ngôn ngữ chị em" bên ngoài nhóm Hy Lạp chuẩn.LinguistList, Ancient Macedonian Nhiều đề xuất khác lại gộp tiếng Macedon cổ vào tiếng Hy Lạp chuẩn,  hoặc gộp nó vào nhóm Cổ-Balkan chưa được phân loại.

Nhánh Hy Lạp tách ra làm hai phân nhánh chính:
Nhánh Attiki hay Ἀττικὴ διάλεκτος còn được gọi là Nhánh phía Đông. Nhánh này có tên Attic vì tập trung tại vùng Attike chung quanh thủ đô Athena và bao gồm tiếng Hy Lạp, tiếng Hy Lạp cổ cũng như các loại tiếng Hy Lạp dùng tại Thổ Nhĩ Kỳ (tiếng Ponti), dùng bởi một nhóm người Do Thái tại Hy Lạp (tiếng Yevanic),...
Nhánh Dorismos hay Δωρισμός còn được gọi là Nhánh phía Tây'' và chỉ có tiếng Tsakonia. Nhánh này có tên Dori vì là hậu thân của một loại tiếng Hy Lạp dùng bởi người Dori cổ.

Tham khảo

Nhóm ngôn ngữ gốc Hy Lạp
Tiếng Hy Lạp


title: Hướng thiện (Gia đình Phật tử)

text:
Hướng thiện là một bậc học trong chương trình tu học của Gia đình Phật tử Việt Nam. Bậc học này dành cho các nam nữ ngành Thiếu bao gồm Ngành Thiếu Nam và Thiếu Nữ, cũng là bậc học đầu tiên của ngành Thiếu.

Chủ đề

Lục Hòa :
Thân hòa đồng trú.
Khẩu hòa vô tranh.
Ý hòa đồng duyệt.
Kiến hòa đồng giải.
Giới hòa đồng tu.
Lợi hòa đồng quân.

Chương trình tu học

Phật pháp

Kiến thức
Tam bảo và quy y Tam bảo
Niệm Phật
Sám hối và ý nghĩa bài Sám hối
Ăn chay
Ngũ giới
Tam độc
Lịch sử Đức Phật từ sơ sanh đến xuất gia.
Mục đích GĐPT
Lục hòa
Châm ngôn Bi-Trí-Dũng
Luật đoàn
Ý nghĩa và cách vẽ huy hiệu hoa sen
Ý nghĩa màu Lam
Ý nghĩa và cách thức chào kính trong GĐPT

Rèn chí
Chuyện tiền thân và chuyện đạo.
Nghi thức tụng niệm trong GĐPT.
Thiết bàn thờ Phật.
Dâng hoa.
Ăn chay.
Làm sổ Dũng.
Thể hiện tinh thần Lục hòa trong cuộc sống.

Chuyên môn
Biết, hiểu hệ thống tổ chức một đoàn.
Gút: dẹt, cẳng chó, số 8, dệt, cọc chèo.
Trình bày bìa thư, bao thư, kết nút áo, thuê khăn, vá áo.
Thông tin: Morse, Mật thư thông thường.
Sơ - Cấp cứu: Lý thuyết cứu thương, Băng cánh tay bị trật, băng vết thương bàn tay, cánh tay, đầu bàn chân. Biết các chữa đau đầu, đau bụng, chảy máu mũi.
Dấu đi đường: gồm có 26 dấu thông dụng và 10 dấu bằng vật liệu thiên nhiên.
Thể dục: Đi bộ, đi xe đạp, biết thở đúng cách.
Lý thuyết Phương hướng, biết cách sử dụng la bàn.
Trại: Biết dựng lều 2 mái

Văn nghệ
Âm nhạc: Biết các bài ca chính thức của GĐPT và 10 bài ca khác (ngắn).
Sân khấu: Kể chuyện Đạo, chuyện tiền thân, biết vài điệu múa, tập thuyết trình.
Hội họa và điêu khắc: Tập nặn hình tĩnh vật, biết vài kiểu chữ in, khắc chữ trên phấn, trên vỏ cây, soạn thảo văn bản bằng máy vi tính.
Văn chương: Viết cảm tưởng, hồi ký, thơ tự do, tóm lược truyện.
Nhiếp ảnh: biết các bộ phận bên ngoài của một máy ảnh.

Tham khảo

Nội quy quy chế gia đình Phật tử Việt Nam.
Chương trình tu học Bậc Hướng thiện.

Gia đình Phật tử
Ngành thiếu


title: Saint-Connan

text:
Saint-Connan () là một xã của tỉnh Côtes-d’Armor, thuộc vùng Bretagne, tây bắc Pháp. It is known for its rich history of wine making.

Dân số
Người dân ở Saint-Connan được gọi là Saint-Connanais.

Xem thêm
Xã của tỉnh Côtes-d’Armor

Tham khảo
INSEE
IGN

Liên kết ngoài
French Ministry of Culture list for Saint-Connan

Xã của Côtes-d'Armor


title: Xylocopa pulchra

text:
Xylocopa pulchra là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1874.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ong bầu
Động vật được mô tả năm 1874


title: Bệnh lây truyền qua đường tình dục

text:
Bệnh lây truyền qua đường tình dục còn gọi là bệnh hoa liễu, hay nhiễm trùng lây qua đường tình dục là bệnh có xác suất truyền từ người sang người thông qua các hành vi tình dục, bao gồm cả giao hợp âm đạo, quan hệ tình dục bằng miệng hay hậu môn.

Từ nguyên học
"Hoa liễu" (chữ Hán: 花柳) nghĩa gốc là "hoa và liễu", nghĩa bóng là chỉ kỹ viện và kỹ nữ. Gọi là bệnh hoa liễu ý muốn nói đây là bệnh của, hoặc lây truyền từ gái mại dâm.

Phân loại
Cho đến những năm 1990, bệnh lây truyền qua đường tình dục thường được gọi là bệnh phong tình, hoặc uyển ngữ thường gọi là bệnh xã hội.

Nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục là một thuật ngữ rộng hơn so với bệnh lây truyền qua đường tình dục. Nhiễm trùng là sự xâm chiếm của các loài ký sinh trùng mà có thể không gây tác hại gì, trong khi đó một căn bệnh nhiễm trùng thường dẫn đến suy giảm chức năng hoặc bất thường. Trong cả hai trường hợp điều kiện không có thể biểu hiện các dấu hiệu hoặc triệu chứng.

Nguyên nhân

Bệnh do vi khuẩn
 Hạ cam mềm (Haemophilus ducreyi)
 Chlamydia (Chlamydia trachomatis)
 U hạt bẹn (Klebsiella granulomatis)
 Bệnh lậu (Neisseria gonorrhoeae)
 Giang mai (Treponema pallidum)

Bệnh do nấm

 Nấm da đùi
 Bệnh nấm Candida: còn gọi là nhiễm trùng men hay nhiễm nấm men.

Bệnh do virus

 Viêm gan siêu vi B
(Lưu ý: Bệnh viêm gan A và viêm gan E được truyền qua đường tiêu hóa, viêm gan C hiếm khi lây lan qua đường tình dục, viêm gan D có thể lây qua đường tình dục (không chắc chắn).
 Herpes sinh dục
 HIV / AIDS
Bệnh sùi mào gà, bệnh mồng gà hay HPV (Human Papilloma Virus): các loại HPV gây ra hầu hết các loại ung thư cổ tử cung, cũng như ung thư hậu môn, ung thư dương vật, ung thư âm hộ hoặc gây ra mụn cóc ở bộ phận sinh dục.
 U mềm lây (Molluscum contagiosum)

Bệnh do ký sinh trùng
 Bệnh rận mu do Rận mu hay còn gọi là chấy cua gây ra
 Bệnh ghẻ

Xác suất lây truyền
Các nguy cơ và xác suất lây truyền của các bệnh lây truyền qua đường tình dục được tóm tắt trong những hành vi ở bảng dưới đây.

Sinh lý bệnh
Nhiều bệnh hoa liễu dễ dàng truyền nhiễm thông qua các màng nhầy của dương vật, âm hộ, trực tràng, đường tiểu một số đường khác nhưng ít phổ biến hơn (tùy thuộc vào loại nhiễm trùng): miệng, họng, đường hô hấp và mắt. Màng nhầy khác với làn da ở chỗ chúng cho phép một số tác nhân gây bệnh vào cơ thể, các tác nhân gây bệnh cũng có thể đi qua những chỗ da bị rách hoặc tổn thương. Dương vật đặc biệt dễ bị tổn thương do ma sát trong quá trình quan hệ tình dục.

Mặc dù, màng nhầy cũng có trong miệng như trong bộ phận sinh dục, nhưng sự truyền nhiễm bệnh thông qua đường tình dục dễ xảy ra hơn qua đường từ miệng sang miệng, ví dụ như hôn. Theo thống kê về tình dục an toàn, nhiều bệnh nhiễm trùng có thể dễ dàng lây truyền từ miệng qua bộ phận sinh dục hoặc từ bộ phận sinh dục qua miệng, việc truyền từ miệng sang miệng ít xảy ra. Với HIV, chất dịch sinh dục là tác nhân gây bệnh dễ dàng hơn so với nước bọt. Một số bệnh lây qua đường tình dục cũng có thể lây truyền qua tiếp xúc da trực tiếp, ví dụ như: Herpes simplex và HPV. Virus Herpes dòng Kaposi có thể được truyền qua nụ hôn sâu,hoặc khi nước bọt được sử dụng như một chất bôi trơn tình dục.

Mọi hành vi tình dục có liên quan đến liên hệ với các chất dịch cơ thể của người khác cần phải rất cẩn thận vì nó có chứa một số nguy cơ lây truyền các bệnh qua đường tình dục. Hầu hết người ta chỉ chú ý tập trung vào HIV, tuy nhiên mỗi bệnh hoa liễu đều tiềm ẩn một mối nguy hiểm riêng.

Các chuyên gia y tế cho thấy tình dục an toàn, chẳng hạn như việc sử dụng bao cao su, là phương pháp đáng tin cậy nhất để giảm nguy cơ mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục trong quá trình hoạt động tình dục, nhưng tình dục an toàn không có nghĩa là một sự bảo vệ tuyệt đối.

Dịch tễ học

Các bệnh lây truyền qua đường tình dục vẫn chiếm số lượng cao trên toàn thế giới, nhiều nền văn hóa gây khó khăn cho bác sĩ trong việc xử lý công khai và thẳng thắn với bệnh nhân về vấn đề tình dục. Ngoài ra, phát triển và lây lan của vi khuẩn kháng thuốc (ví dụ, kháng penicillin gonococci) làm cho một số bệnh khó chữa hơn. Du lịch được coi là nguyên nhân gây phát tán HIV từ châu Phi sang châu Âu và châu Mỹ cuối những năm 1970.
Năm 1996, Tổ chức Y tế Thế giới ước tính rằng hơn 1 triệu người đã bị nhiễm bệnh hằng ngày. Khoảng 60% các ca nhiễm bệnh ở những người trẻ <25 tuổi, và trong số này có 30% <20 tuổi. Trong độ tuổi từ 14 và 19, bệnh lây truyền qua đường tình dục thường lây cho các bé gái nhiều hơn bé trai với một tỷ lệ gần như 02:01. Một con số ước tính khoảng 340.000.000 trường hợp mới mắc bệnh giang mai, bệnh lậu, chlamydia, và trichomonas trên toàn thế giới vào năm 1999.

AIDS là nguyên nhân gây tử vong lớn nhất ngày nay ở châu Phi khu vực hạ Sahara. Phần lớn các ca nhiễm HIV là do không được bảo vệ trong quan hệ tình dục. Khoảng 1,1 triệu người đang sống với HIV / AIDS tại Hoa Kỳ, và AIDS vẫn là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở phụ nữ Mỹ gốc Phi ở độ tuổi từ 25 và 34. Viêm gan siêu vi B cũng được phân loại như là một căn bệnh qua đường tình dục vì nó có thể được truyền qua đường tình dục. Căn bệnh này được tìm thấy trên toàn cầu, với tỷ lệ cao nhất ở châu Á và châu Phi và thấp hơn ở châu Mỹ, châu Âu.

Phòng ngừa

Phòng ngừa là biện pháp chính trong việc phòng các bệnh lây qua đường tình dục không chữa được, chẳng hạn như HIV và Herpes sinh dục.
Cách hiệu quả nhất để ngăn ngừa lây truyền bệnh qua đường tình dục là tránh tiếp xúc trực tiếp với các bộ phận cơ thể hoặc chất dịch có thể mang mầm bệnh. Điều này không ám chỉ đến việc xem các hoạt động tình dục như làm tình qua điện thoại, làm tình ảo, hoặc thủ dâm là biện pháp để tránh tiếp xúc. Việc sử dụng bao cao su thích hợp có thể làm giảm tiếp xúc và nguy cơ lây bệnh. Mặc dù bao cao su là hiệu quả trong việc hạn chế tiếp xúc, nhưng một số bệnh vẫn có thể lây được ngay cả khi dùng bao cao su.

Lý tưởng nhất là cả hai đối tác sẽ nhận được xét nghiệm trước khi bắt đầu quan hệ tình dục. Nhiều bệnh không phát hiện được ngay lập tức sau khi tiếp xúc với mầm bệnh, mà chỉ có thể phát hiện bằng xét nghiệm sau một thời gian phơi nhiễm nhất định.

Vắc xin
Vắc xin có sẵn có thể bảo vệ chống lại virus lây qua đường tình dục, chẳng hạn như viêm gan siêu vi B và một số loại HPV. Tiêm phòng trước khi bắt đầu quan hệ tình dục để đảm bảo được bảo vệ tối đa.

Bao cao su
Bao cao su chỉ có thể bảo vệ như một rào cản khi sử dụng đúng cách. Khu vực không được che chắn bởi bao cao su vẫn có thể bị lây nhiễm nhiều bệnh. Trong trường hợp bệnh HIV, dương vật che chắn đúng cách với bao cao su có hiệu quả ngăn lây nhiễm HIV, mặc dù chất dịch sinh dục có thể lây nhiễm HIV cho vùng da bị thương về mặt lý thuyết vẫn có thể xảy ra trong quan hệ tình dục, điều này có thể tránh được chỉ đơn giản bằng cách không tham gia vào quan hệ tình dục khi có vết thương chảy máu.

Sử dụng bao cao su đúng cách:
 Không mang bao cao su quá chặt ở cuối, và để lại 1,5 cm ở đầu bao dự phòng cho việc xuất tinh.
 Không đeo bao cao su quá rộng so với kích cỡ dương vật.
 Không được lật ngược bao cao su để sử dụng.
 Không dùng bao cao su được làm bằng các chất không phải là cao su hoặc nhựa tổng hợp, loại bao cao su này không thể bảo vệ chống lại HIV.

Chẩn đoán

Không phải tất cả các bệnh lây truyền qua đường tình dục đều có triệu chứng, hoặc có triệu chứng ngay sau khi mắc bệnh, trong một số trường hợp, người bệnh mang mầm bệnh nhưng hoàn toàn không có bất kì triệu chứng đáng kể nào, điều này tăng nguy cơ lây bệnh cho người khác. Một số bệnh lây truyền qua đường tình dục không được điều trị sẽ dẫn đến vô sinh, đau mãn tính hoặc chết. Cần sớm được chẩn đoán bệnh bằng các phương pháp xét nghiệm để tiến hành điều trị và hạn chế việc lây truyền dịch bệnh.

Lịch sử

Bệnh giang mai bùng nổ vào năm 1494 khi quân Pháp bao vây phía trong thành phố Napoli nước Ý, từ vùng này, dịch bệnh đã càn quét ra toàn châu Âu. Jared Diamond đã mô tả về nó như sau: Ca giang mai đầu tiên chắc chắn được ghi nhận ở Châu Âu vào năm 1495, mụn mủ bao bọc từ đầu đến đầu gối, từng mảng thịt rơi vữa trên mặt bệnh nhân, và dẫn đến tử vong trong vòng chưa đến 1 tháng sau.

Trước khi phát minh ra các loại thuốc hiện đại, các bệnh lây truyền qua đường tình dục nói chung không chữa được, và việc điều trị được giới hạn trong điều trị các triệu chứng của bệnh. Bệnh viện đầu tiên cho các bệnh hoa liễu được thành lập năm 1746 tại Bệnh viện London Lock. Trong nửa sau của thế kỷ 19, một đạo luật đã được sử dụng để bắt giữ gái mại dâm bị nghi ngờ nhiễm bệnh.

Với sự phát hiện của thuốc kháng sinh, một số lớn các bệnh lây truyền qua đường tình dục có thể dễ dàng được chữa trị. Điều này, kết hợp với các chiến dịch y tế hiệu quả, đã dẫn đến một nhận thức trong công chúng vào thập niên 1960 và thập niên 1970, các bệnh hoa liễu không còn là mối đe dọa y tế nghiêm trọng.

Trong những năm 1980, lần đầu tiên người ta phát hiện ra bệnh herpes sinh dục và AIDS, được xem là các bệnh lây truyền qua đường tình dục không thể được chữa khỏi bằng y học hiện đại. AIDS có một thời kỳ dài không có triệu chứng, trong thời gian này HIV có thể nhân rộng và bệnh có thể được truyền cho người khác, tiếp theo là giai đoạn có triệu chứng và dẫn đến tử vong.

Xem thêm
 Tình dục an toàn

Chú thích

Liên kết ngoài
 Thư viện hình ảnh về bệnh lây truyền qua đường tình dục/New Zealand
 Bệnh lây truyền qua đường tình dục: Thực tế và hình ảnh

Khoa học sức khỏe
Tình dục

Bệnh da liễu
Da liễu học
Bài cơ bản dài trung bình
Tính dục người


title: 169 (số)

text:
169 (một trăm sáu mươi chín) là một số tự nhiên ngay sau 168 và ngay trước 170.

Tham khảo


title: Máy bay tiêm kích hạng nặng

text:
Máy bay tiêm kích hạng nặng là một loại máy bay tiêm kích được thiết kế để mang những vũ khí hạng nặng hay hoạt động tầm xa. Để đạt được những hiệu suất cần thiết, đa số các máy bay tiêm kích hạng nặng đều có hai động cơ. Một số máy bay tiêm kích hạng nặng có thể hoạt động với phạm vi lớn còn có thể được sử dụng như một máy bay tiêm kích hộ tống.

Máy bay tiêm kích hạng nặng hai động cơ là lớp thiết kế chính trong suốt thời gian đầu của Chiến tranh thế giới II. Hiệu suất của động cơ máy bay đã tăng lên đáng kể trong những năm đầu của chiến tranh, năng lực của những máy bay tiêm kích hai động cơ đã sớm tiếp cận những thành tựu này, chúng sẽ phải hy sinh tính cơ động khi có hai động cơ. Rất nhiều máy bay tiêm kích hạng nặng thiết kế vào đầu chiến tranh đã trở thành những máy bay tiêm kích ban đêm và máy bay ném bom tiêu diệt.

Nhiều thiết kế tiêm kích hạng nặng được phỏng theo những máy bay ném bom trước đó. Một trong những máy bay tiêm kích hạng nặng thành công nhất là Bristol Beaufighter, nó được sử dụng lại từ những phần chính của máy bay ném bom phóng ngư lôi Beaufort ban đầu. Vũ khí gồm 6 khẩu súng máy.303, bốn khẩu pháo 20 mm và các loại bom và tên lửa, Beaufighter có khả năng chống tàu và tấn công mặt đất rất tốt, nên nó được sử dụng nhiều tại Thái Bình Dương và châu Âu. Với việc lắp đặt thêm radar, nó đã trở thành một trong những máy bay tiêm kích ban đêm đầu tiên của Không quân Hoàng gia Anh. Tương tự, máy bay ném bom tốc độ cao de Havilland Mosquito cũng đã được chuyển đổi để trở thành máy bay tiêm kích ban đêm và ban ngày.

Các thiết kế tiêm kích hạng nặng chính khác như Messerschmitt Bf 110, một máy bay tiêm kích trước chiến tranh của Đức, mà Không quân Đức đã coi trọng hơn những máy bay tiêm kích một động cơ của mình. Messerschmitt Bf 110 được dự định sử dụng như một máy bay ném bom hộ tống trong những nhiệm vụ tầm xa, rồi sử dụng tốc độ vượt trội của mình vượt qua những máy bay tiêm kích đánh chặn có độ cơ động cao hơn để tấn công mục tiêu. Trong thực tế, Bf 110 chỉ có khả năng sử dụng sự kết hợp này trong một thời gian ngắn, nó được sử dụng để chống lại những chiếc Hawker Hurricane trong suốt thời gian diễn ra Trận đánh Pháp, nhưng dễ dàng bị Supermarine Spitfire hạ gục trong Trận Anh. Sau khi những chiếc Me 210 và Me 410 Hornisse được thiết kế cải tiến, nhưng trong giai đoạn này của chiến tranh, những máy bay tiêm kích một động cơ có thể dễ dàng đạt được tốc độ của những máy bay hai động cơ. Những chiếc Bf 110 giống như các máy bay tiêm kích hạng nặng của Anh đã được chuyển đổi thành tiêm kích ban đêm và máy bay ném bom tiêu diệt, chúng đã hoạt động trong nhiều cuộc chiến. Loại Dornier Do 335 Pfeil có thể đã trở thành một thiết kế tiêm kích Zerstörer hai động cơ lý tưởng cho Không quân Đức, loại máy bay này có thiết kế đặc biệt với hai động cơ được đặt ở đầu và đuôi của máy bay, điều này cho phép máy bay có độ cơ động cao hơn, và cho phép đạt tốc độ cao hơn (khoảng 750 km/h hay 465 mph) hơn nhiều loạt máy bay hai động cơ piston cùng thời, nhưng giống như nhiều thiết kế máy bay tiên tiến khác của Đức đã không được sản xuất vào cuối cuộc chiến, Do 335 chưa bao giờ có cơ hội để được sản xuất.

Có lẽ một trong những máy bay tiêm kích hạng nặng thành công nhất là Lockheed P-38 Lightning, thiết kế ban đầu là một máy bay ném bom tiêu diệt để bảo vệ Hoa Kỳ. Trong vai trò tương tự như Bf 110 và có thiết bị tương tự, với vũ khí hạng nặng và khả năng hoạt động tầm xa. Vì một vài lý do khác nhau, đáng chú ý là bộ tăng nạp cho chế hòa khí vượt trội các loại máy bay cùng thời, nó có ưu điểm vượt trội so với những loại máy bay tương tự của Anh và Đức. Trong các hoạt động, nó được sử dụng như một máy bay tiêm kích hộ tống, đi theo những chiếc B-17 Flying Fortress trong các cuộc tấn công đột kích sâu vào lãnh thổ Đức, vào các địa điểm được bảo vệ bởi các máy bay tiêm kích hạng nhẹ của Đức. Nó cũng rất thành công tại chiến trường Thái Bình Dương, nơi mà tầm hoạt động lớn của nó tỏ ra là một lợi thế chủ chốt. Do giá thành đắt trong sản xuất và bảo quản, nó đã bị loại bỏ khỏi các vai trò khác khi những chiếc P-51D Mustang tầm xa được đưa vào sử dụng trong các phi đội.

Mặc dù nhiều thiết kế tiêm kích hiện đại có thể được gọi là những tiêm kích hạng nặng, như F-15 Eagle của Không quân Mỹ và F-14 Tomcat của Hải quân Mỹ, nhưng trong thuật ngữ chung thì nó không còn được sử dụng.

Xem thêm
Máy bay tiêm kích ban đêm
Máy bay tiêm kích hộ tống
Máy bay tiêm kích hạng nhẹ
Máy bay tiêm kích tấn công
Máy bay tiêm kích đánh chặn

Tham khảo


title: Calomicrus moralesi

text:
Calomicrus moralesi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Codina miêu tả khoa học năm 1963.

Chú thích

Tham khảo

Calomicrus


title: Paimbœuf

text:
Paimbœuf là một xã thuộc tỉnh Loire-Atlantique, trong vùng Pays de la Loire ở phía tây nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 0-11 mét trên mực nước biển. Theo điều tra dân số năm 2006 của INSEE, xã có dân số 3054 người.

Tham khảo

Paimboeuf


title: Stenophylax hatatitlus

text:
Stenophylax hatatitlus là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Stenophylax


title: Chaetocnema nebulosa

text:
Chaetocnema nebulosa là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1886.

Chú thích

Tham khảo

Chaetocnema


title: Danh sách tập truyện Naruto

text:
Naruto là một bộ manga được viết bởi Kishimoto Masashi và được phát hành bởi Shueisha trên Tuần san Shōnen Jump. Bộ truyện tập trung vào người anh hùng và nhân vật chính mang tên Uzumaki Naruto, một ninja đến từ làng Lá với khả năng sử dụng nhẫn thuật siêu phàm, là vật chủ của Cửu Vĩ và ước mơ trở thành Hokage để tìm kiếm sự công nhận từ dân làng và bảo vệ họ khỏi bất kỳ mối đe dọa nào. Chương đầu tiên của bộ truyện bắt đầu được đăng trên số 43 của tạp chí từ năm 1999. Sau đó, các chương truyện này đã được Shueisha tập hợp thành một tập tankōbon. Phần đầu trong cốt truyện của Naruto được gọi là Phần I và bao gồm 244 chương truyện đầu tiên. Phần II bao gồm tất cả các chương truyện còn lại và nội dung của phần này lấy bối cảnh hai năm rưỡi sau phần I. Viz Media được cấp phép xuất bản bộ truyện Naruto chuyển ngữ sang tiếng Anh tại Bắc Mỹ. Tại đây, bộ truyện được đăng nhiều kỳ trên tạp chí Shonen Jump của Hoa Kỳ và phát hành dưới dạng tập.

Nhiều tác phẩm đã được chuyển thể từ Naruto, bao gồm hai bộ anime truyền hình dài tập và bảy phim điện ảnh. Bộ anime đầu tiên cũng lấy tên là Naruto, gồm 220 tập và được chuyển thể từ Phần I. Bộ anime thứ hai có tên là , được chuyển thể từ Phần II. Cả hai sê-ri đều do Studio Pierrot và TV Tokyo sản xuất, và được phát sóng trên TV Tokyo.

Tổng cộng 72 tập truyện đã được Shueisha phát hành tại Nhật Bản, trong đó 27 tập đầu tiên thuộc Phần I và 45 tập còn lại thuộc Phần II. Tập đầu tiên được phát hành vào ngày 3 tháng 3 năm 2000 trong khi tập 72 được phát hành vào ngày 4 tháng 2 năm 2015. Ngoài ra, từ ngày 7 tháng 11 năm 2008 đến ngày 10 tháng 4 năm 2009, Shueisha đã tái bản toàn bộ Phần I dưới dạng sōshūhen bao gồm 9 tập mang tên .

Tại Việt Nam, TVM Comics công bố bản quyền phát hành Naruto vào năm 2008. Sau khi TVM Comics ngừng hoạt động, Naruto đã được Nhà xuất bản Kim Đồng tái phát hành, trong đó tập 1 ra mắt ngày 3 tháng 12 năm 2018 và tập 72 đến với độc giả vào ngày 28 tháng 3 năm 2022. Ở Bắc Mỹ, Viz Media đã phát hành 72 tập manga chuyển ngữ tiếng Anh với tập 1 phát hành vào ngày 6 tháng 8 năm 2003 và tập 72 phát hành vào ngày 6 tháng 10 năm 2015. Để thu hẹp khoảng cách các tập truyện giữa phiên bản tiếng Nhật và tiếng Anh, Viz đã công bố chiến dịch mang tên "Naruto Nation". Trong chiến dịch này, họ sẽ phát hành ba tập mỗi tháng trong bốn tháng cuối vào năm 2007. Vào năm 2009, một chiến dịch tương tự đã diễn ra mang tên "Generation Ninja", trong đó mười một tập từ Phần II của bộ truyện đã được phát hành từ tháng 2 đến tháng 4 năm đó để bắt kịp số tập truyện phiên bản tiếng Nhật. Từ việc phát hành tập 45 trở đi vào tháng 7 năm 2009, Viz bắt đầu phát hành các tập truyện Naruto theo quý.

Danh sách tập truyện tranh

Phần I

Phần I của bộ manga Naruto bao gồm 244 chương truyện đầu tiên, được tập hợp thành 27 tập tankōbon. Toàn bộ 27 tập truyện đã được phát hành tại Nhật Bản bởi Shueisha, tại Bắc Mỹ bởi Viz Media và tại Việt Nam bởi Nhà xuất bản Kim Đồng. Viz đã phát hành từ tập 16 đến tập 27 trong vòng 4 tháng qua chiến dịch "Naruto Nation" nhằm thu hẹp khoảng cách các tập truyện giữa phiên bản tiếng Nhật và tiếng Anh.

Phần II
Phần II của Naruto bao gồm tất cả các chương truyện từ chương 245 đến chương 700, nội dung lấy bối cảnh hai năm rưỡi sau Phần I. Phiên bản chuyển ngữ tiếng Anh của phần II được đăng nhiều kỳ trên tạp chí Shonen Jump của Hoa Kỳ từ ngày 4 tháng 12 năm 2007 và tập truyện đầu tiên được phát hành vào ngày 4 tháng 3 năm 2008. Để bắt kịp số tập truyện phiên bản tiếng Nhật, mười một tập từ Phần II của bộ truyện đã được phát hành từ tháng 2 đến tháng 4 năm 2009 và sau đó, các tập truyện Naruto bắt đầu được phát hành theo quý.

Tập 28–48

Tập 49–72

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang web Naruto chính thức từ Viz Media

Naruto
Naruto


title: Tương Châu (định hướng)

text:
Tương Châu có thể là:
 Quận Tương Châu thuộc địa cấp thị Tương Dương, tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc.
 Tên gọi của hai khu hành chính cổ đại của Trung Quốc trong các thời kỳ khác nhau. Xem Tương Châu (địa danh cổ).


title: Naubaisa Gaon

text:
Naubaisa Gaon là một thị trấn thống kê (census town) của quận Jorhat thuộc bang Assam, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Naubaisa Gaon có dân số 5042 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Naubaisa Gaon có tỷ lệ 81% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 88%, và tỷ lệ cho phái nữ là 74%. Tại Naubaisa Gaon, 8% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Assam
Jorhat


title: Volvarina laurauae

text:
Volvarina laurauae là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Marginellidae, họ ốc mép.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Volvarina