title: Ngũ Hồ thập lục quốc

text:
Thập lục quốc (), còn gọi là Ngũ Hồ loạn Hoa, là một tập hợp gồm nhiều quốc gia có thời gian tồn tại ngắn ở bên trong và tại các vùng lân cận Trung Quốc từ năm 304 đến 439 kéo theo sự rút lui của nhà Tấn về miền nam Trung Quốc đến khi Bắc triều thống nhất toàn bộ phương bắc, mở ra cục diện mới là Nam Bắc triều.

Tên gọi và nguồn gốc

Nguồn gốc thuật ngữ này do Thôi Hồng đưa ra trong văn bản hiện đã mất Thập lục quốc Xuân Thu và giới hạn trong mười sáu quốc gia ở thời kỳ này, gồm:
 Hán Triệu
 Hậu Triệu
 Thành Hán
 Tiền Lương
 Hậu Lương
 Bắc Lương
 Tây Lương
 Nam Lương
 Tiền Yên
 Hậu Yên
 Bắc Yên
 Nam Yên
 Tiền Tần
 Hậu Tần
 Tây Tần
 Hạ

Thuật ngữ này đã được mở rộng ra cho tất cả các quốc gia tồn tại trong giai đoạn 304 đến 439. Tất cả các nước này đều không tồn tại được trong toàn bộ giai đoạn này.

Giai đoạn này còn gọi là "Ngũ Hồ loạn Hoa" (năm dân tộc Hồ làm loạn Trung Hoa). Ngũ Hồ tính 5 tộc:
 Hung Nô (Lưu Uyên - Hán Triệu)
 Yết (Thạch Lặc - Hậu Triệu)
 Tiên Ti (Mộ Dung - các nước Yên, trừ Bắc Yên)
 Đê (Phù Kiên - Tiền Tần, Lý Đặc - Thành Hán)
 Khương (Diêu Trường - nước Hậu Tần)

Một thuật ngữ ít được sử dụng hơn là Giai đoạn thập lục quốc miêu tả thời kỳ hỗn loạn này từ năm 304 đến 439.

Hầu như quân chủ của các quốc gia trên đều có nguồn gốc từ dân tộc Ngũ Hồ và đều xưng đế và vương. Quân chủ bốn nước Bắc Yên, Tây Lương, Tiền Lương và nước Ngụy (Nhiễm Nguỵ) là người Hán. Sáu vị vua nước Tiền Lương vẫn giữ tước hiệu danh nghĩa của Nhà Tấn. Bắc Ngụy (với tiền thân là nước Đại) không được coi là một trong thập lục quốc dù cũng được thành lập trong giai đoạn này, vì về sau nó phát triển thành quốc gia lớn mạnh, thống nhất làm chủ cả Trung Nguyên, trở thành Bắc triều trong thời Nam Bắc triều.

Sự xâm nhập của các tộc Hồ
Sự xâm nhập của các dân tộc Hồ vào Trung Hoa thực ra đã bắt đầu từ lâu. Ngay từ cuối thời Đông Hán tới Tam Quốc, do nội chiến liên miên, dân số giảm sút, giai cấp thống trị cần bổ sung nhân lực cho chiến tranh nên cho các ngoại tộc vào trong Vạn Lý Trường Thành. Các địa chủ người Hán thường mộ họ làm tá điền, làm lính và cướp bán cho người khác làm nô lệ.

Người Hung Nô

Từ cuối thời Tây Hán, Hung Nô có nội loạn. Một thiền vu là Hô Hàn Tà mang 5.000 hộ vào hàng nhà Hán. Tới thời Đông Hán, thiền vu Nam Hung Nô cũng hàng Hán, được dời đến ở Thiểm Tây và bắc Sơn Tây. Tới thời Tam Quốc, dân Hung Nô đã đông đúc, thế lực lớn dần. Tào Tháo bèn phân tán người Hung Nô thành 5 bộ, cho ở 5 huyện thuộc Sơn Tây hiện nay là: Huyền Thị (huyện Cao Bình), Bồ Tử (huyện Bồ), Tân Hưng (Hãn Châu), Đại Lăng (huyện Văn Thủy), Kỳ huyện (huyện Kỳ). Mỗi bộ đặt một quan cầm đầu gọi là Súy, sau đổi làm Đô úy và chọn một người Hán làm chức Tư mã để cai quản chung. Trong 5 bộ đó, bộ nhỏ có khoảng 3.000 hộ, bộ lớn khoảng 10.000 hộ.

Người Yết

Đây là một bộ lạc nhỏ của người Hung Nô, từ Trung Á dời đến miền Vũ Hương ở đông nam Sơn Tây (huyện Tẩm) và chịu sự lãnh đạo của các quý tộc Hung Nô tại đây.

Người Tiên Ti

Là một tộc Đông Hồ. Cuối thời Đông Hán, sau khi người bắc Hung Nô dời về phía tây thì người Tiên Ty lấn gần hết đất cũ của Hung Nô. Tới giữa thế kỷ 2, người Tiên ty khống chế một vùng rộng lớn từ khu vực Liêu Hà tới hành lang Hà Tây, giáp U Xum và có một bộ phận đã vào bên trong Vạn Lý trường thành. Thị tộc Tiên Ty có 4 họ: Mộ Dung, Đoàn, Thác Bạt, Vũ Văn.

Người Chi (hay Đê)

Là một tộc ở miền đông Cam Túc, trước đây thời nhà Chu gọi là Tây Nhung. Sau này một bộ phận rời đến Thiểm Tây. Người Chi có 5 họ: Du Mi (huyện Kinh Dương - Thiểm Tây), Nghiên, Hưng Quốc, Lâm Vi, Lược Dương. Thời Tam Quốc, người Chi vào Trung nguyên rất nhiều.

Người Khương

Cũng là một tộc Tây Nhung, ở rải rác miền Cam Túc, Thanh Hải và Thiểm Tây. Thời Hán, người Khương luôn đánh nhau với người Hán. Người Khương có tới 150 thị tộc.

Người Tung
Dân tộc Tung vốn ở đất Ba Thục cổ, vùng Ba Tây, Giang Cừ (huyện Thượng Khê, huyện Cừ tỉnh Tứ Xuyên). Người Tung có 5 họ: Ba, Phàm, Thẩm, Tướng, Trịnh. Họ Ba làm vua, các họ kia làm tôi. Cuối thời Đông Hán, một bộ phận người Tung rời vào Hán Trung. Tào Tháo phân tán đến đất Lược Dương cho ở lẫn với người Chi. Cuối thời Tây Tấn, lưu dân trở về Ba Thục cùng tù trưởng Lý Đặc.

Sự sụp đổ của nhà Tây Tấn

Loạn bát vương làm nhà Tây Tấn suy yếu trầm trọng. Hàng loạt tông thất có thế lực và tài năng bị giết, khiến hoàng tộc khủng hoảng nhân sự không có người phò trợ. Các bộ tộc ngoại lai thừa cơ xâm nhập và làm loạn Trung Nguyên.

Do khủng hoảng nhân sự, các vị vương nhà Tấn phải dùng tới các tướng sĩ người "Hồ" và họ nhân đó phát triển thế lực. Một bộ tướng của Thành Đô vương Tư Mã Dĩnh (người tham gia loạn bát vương) là Lưu Uyên đã lớn mạnh trong lúc các sứ quân họ Tư Mã giết hại lẫn nhau. Khi loạn bát vương chấm dứt, Tư Mã Dĩnh đã bị giết; trong 8 vương chỉ còn lại Đông Hải vương Tư Mã Việt nắm quyền trong triều.

Lưu Uyên phát triển thành cánh quân độc lập. Năm 304, Uyên xưng làm vua, lập ra nước Hán, sử gọi là Hán Triệu. Uyên mang quân đánh chiếm đất nhà Tấn, các vương công nhà Tấn vẫn mải mê chém giết lẫn nhau không lo trừ họa ngoại tộc. Trước khi Lưu Uyên nổi dậy, năm 303, người tộc Tung là Lý Đặc, Lý Hùng ở Tây Thục đã nổi lên chống Tấn. Sau khi Lý Đặc bị quân Tấn giết, Lý Hùng kế tục, tỏ ra là tướng có tài, đánh chiếm Tây Xuyên mà nhà Tấn không còn khả năng quản lý, lập ra nước Thành, sử gọi là Thành Hán.

Tháng 11 năm 306, Tư Mã Việt giết Huệ Đế Tư Mã Trung, lập Hoài Đế Tư Mã Xí lên thay. Nhà Tấn không dẹp nổi sự làm loạn của các ngoại tộc người Hồ tràn lan khắp Trung Nguyên.

Năm 310, Lưu Uyên chết, con là Vũ Đế Lưu Thông lên thay. Năm 311, Lưu Thông tấn công kinh thành Lạc Dương, bắt sống Tấn Hoài Đế và nhiều triều thần nhà Tấn. Trong cuộc tấn công của Lưu Thông, quân Tấn thất bại nhanh chóng do không đủ mạnh và các sứ quân nhà Tấn đều chỉ nhân loạn lạc để phát triển cơ đồ riêng, không muốn cứu vua. Vua Tấn bị bắt nhưng vẫn không ai lập vua thay để có chính lệnh điều khiển "thiên hạ" cứu vãn tình thế. Mãi tới năm 313, nghe tin Hoài đế bị Lưu Thông giết hại, một bộ phận triều thần lập Tư Mã Nghiệp lên nối ngôi ở Trường An, tức là Tấn Mẫn Đế. Tuy nhiên chính thể của Mẫn Đế cũng đã rất suy yếu, chỉ cai quản một góc Trường An. Năm 316, Lưu Thông lại điều quân dễ dàng đánh chiếm Trường An bắt sống Mẫn Đế. Tấn Mẫn Đế làm tù binh rồi bị Lưu Thông giết chết. Nhà Tây Tấn diệt vong.

Một quý tộc nhà Tấn là Lang Nha vương Tư Mã Tuấn (hay Duệ - cháu nội Tấn Vũ Đế) tập hợp lực lượng ở Giang Đông, tự xưng làm vua, tức là Tấn Nguyên Đế, trở thành người kế tục Tấn Mẫn Đế. Do nhà Tấn của Tư Mã Tuấn đóng đô ở Kiến Khang, phía đông so với nhà Tấn của các vua trước nên sử gọi là nhà Đông Tấn (317-420).

Ngũ Hồ hỗn chiến

Tiền Triệu - Hậu Triệu
Một bộ tướng của cha con Lưu Uyên - Lưu Thông là Thạch Lặc, người tộc Yết, trong quá trình giúp Hán Triệu diệt nhà Tấn, đã tranh thủ phát triển thế lực riêng.

Sau khi diệt được Tây Tấn, Lưu Thông không chú tâm đến chính sự, chỉ chơi bời hưởng lạc, việc triều đình bị Cận Chuẩn (靳準) thao túng. Năm 318, Thông quá ham tửu sắc mà chết, con là Lưu Xán lên thay. Cận Chuẩn nắm quyền lấn át Xán, lộng hành phế truất giết Xán, tàn sát con cháu Lưu Uyên và Lưu Thông. Một người con nuôi của Lưu Uyên là Lưu Diệu đang cầm quân ngoài mặt trận, kéo về kinh đô Bình Dương (Sơn Tây) diệt Cận Chuẩn. Lưu Diệu được một số lớn đại thần ủng hộ đưa lên ngôi đế, đặt quốc hiệu là Triệu, còn gọi là Tiền Triệu. Lúc đó các tộc Hồ tràn xuống Trung Nguyên rất nhiều. Lưu Diệu lên ngôi, bình định dẹp hết sự phản kháng của các dân tộc thiểu số như Chi, Khương, Ba, Yết. Để củng cố quyền thống trị, ông chia rẽ tộc Hồ và Hán và lợi dụng một số phần tử thượng tầng dân tộc để cai trị dân tộc ấy.

Cùng lúc Lưu Diệu diệt Cận Chuẩn, tướng Thạch Lặc cầm quân ở ngoài cũng ra mặt xưng vương, ly khai Tiền Triệu, cũng đặt tên nước là Triệu, sử gọi là Hậu Triệu.

Vì giới thống trị chính trị hủ bại, nội bộ Tiền Triệu mâu thuẫn gay gắt, cơ bản quốc gia hoàn toàn bất ổn. Năm 329, Lưu Diệu bị Thạch Lặc đánh bại, bắt sống và giết chết. Nước Hán Triệu mất.

Tiền Lương - Tiền Yên - Bắc Đại
Trong khi Ngũ Hồ xâu xé đất đai Trung Nguyên, một tướng vùng biên phía tây của nhà Tây Tấn là Trương Quỹ coi giữ Lương Châu, không hàng phục các chính quyền Ngũ Hồ, tự giữ bờ cõi cai trị và vẫn dùng niên hiệu nhà Tấn. Tới khi Trung Nguyên cơ bản mất về tay Ngũ Hồ, ông tự lập làm Lương Vương, lập ra nước Tiền Lương, định kỳ vẫn sai người đi sứ tới Kiến Khang xin lệnh nhà Đông Tấn.

Dòng họ Trương Quỹ cai trị Tây Lương rất được lòng dân, truyền được 9 đời kéo dài hơn 70 năm, một thời gian dài trong số 16 nước thời đó.

Trong khi đó tại vùng phía bắc và đông bắc có đông người Tiên Ty sinh sống, trong đó có họ tộc Mộ Dung và họ Thác Bạt lớn mạnh.

Họ Thác Bạt trấn trị phía bắc, xen lẫn với người Hung Nô. Cuối thời Tây Tấn, thủ lĩnh Thác Bạt Y Lô có công cùng thứ sử U châu nhà Tấn là Vương Tuấn đánh lui vài cuộc tấn công của quân Hán Triệu do Thạch Lặc chỉ huy. Vì vậy, Y Lô được nhà Tấn phong làm Đại Công, cai trị đất Đại. Khi Tiền Triệu và Hậu Triệu lấy gần trọn trung nguyên, họ Thác Bạt xưng vương, lập ra nước Bắc Đại.

Ở phía đông bắc, họ Mộ Dung cũng nhân lúc hai nước Triệu hỗn chiến và nhà Tấn nép xuống phía nam để phát triển lực lượng. Năm 337, Mộ Dung Hối lập ra nước Tiền Yên.

Hậu quả từ sự tan rã của Hậu Triệu: Tiền Tần
Tới giữa thế kỷ 4, phía bắc Trung Quốc có một loạt biến động dẫn tới sự diệt vong của hàng loạt quốc gia Ngũ Hồ và thay vào đó là sự ra đời của một loạt nước khác.

Sau khi diệt Tiền Triệu, Hậu Triệu trở thành nước lớn nhất miền bắc, tuy chưa diệt được Thành Hán, Tiền Yên và Tiền Lương nhưng vẫn hay can thiệp vào Bắc Đại. Thạch Lặc rất chú trọng xây dựng chính quyền, tiếp thu văn minh Hán tộc. Năm 333, Thạch Lặc chết, quyền hành rơi vào tay em Lặc là Thạch Hổ. Hổ giết hết con cháu Lặc, tự xưng làm vua. Nhưng Hổ là bạo chúa, tàn sát rất nhiều quan lại rồi cả con cháu của mình. Ông còn xây dựng tràn lan, cướp cả vợ con người khác để hoang dâm vô độ, nhân dân chết đói rất nhiều.

Do vậy các dân tộc nổi dậy phản kháng không ngừng. Các con trai Thạch Hổ tranh quyền. Thái tử Thạch Tuyên giết Thạch Thao, Thạch Hổ giết Thạch Tuyên. Năm 349, Thạch Hổ chết, chính quyền rơi vào tay con nuôi Hổ là Thạch Mẫn (vốn tên là Nhiễm Mẫn, là người Hán). Mẫn giết hết con cháu Thạch Hổ, tự lập làm vua, đặt tên nước là Nguỵ, tức là nước Nhiễm Nguỵ. Một người trong hoàng tộc Hậu Triệu là Thạch Chi tự lập ở Tương Quốc. Nhiễm Mẫn đánh bại bức hàng tướng của Chi là Lưu Hiển, sai Lưu Hiển đánh giết Thạch Chi. Hậu Triệu mất.

Tuy nhiên Nhiễm Mẫn hung hăng không được bao lâu. Có trong tay binh hùng tướng mạnh, Nhiễm Mẫn diệt Hậu Triệu. Năm 352, Nhiễm Mẫn mang quân đánh Tiền Yên, đánh chiếm hơn nửa đất Yên, sắp thống nhất miền bắc. Biết Nhiễm Mẫn kiêu ngạo chủ quan khinh địch, Yên vương Mộ Dung Tuấn dùng kế bắt sống được Mẫn chém chết. Nước Nhiễm Ngụy tồn tại chỉ hơn 2 năm.

Năm 347, quyền thần Đông Tấn là Hoàn Ôn mang quân diệt nước Thành Hán của Lý Thế (cháu Lý Hùng).

Khi Hậu Triệu tan rã, một loạt các tù trưởng các bộ tộc người Chi, người Khương ra sức tự lập. Năm 350, một tướng cũ của Hậu Triệu, người tộc Chi (hay Đê) là Bồ Hồng chiếm giữ Quan Trung, lập ra nước Tiền Tần, đổi ra họ Phù. Khi đó Hậu Triệu chưa mất hẳn, Phù Hồng bị tướng Hậu Triệu là Ma Thu đầu độc chết, con là Phù Kiện lên thay.

Năm 351, đại tướng Hoàn Ôn của Đông Tấn sau khi diệt Thành Hán lại mang quân đánh Tiền Tần. Phù Kiện bỏ Trường An chạy, nhưng lại dùng kế "vườn không nhà trống", đốt hết lúa ngoài đồng khiến quân Đông Tấn bị đói. Hoàn Ôn buộc phải rút quân về.

Tạm yên mặt nam, Phù Kiện tấn công về phía đông, tranh giành đất cũ của Hậu Triệu và Nhiễm Ngụy với Tiền Yên. Về cơ bản, sau năm 352, Trung Nguyên nằm trong tay Tiền Tần và Tiền Yên, phía bắc xa xôi là Bắc Đại, phía tây xa xôi là Tây Lương (Tiền Lương).

Năm 355, Phù Kiện chết, con là Phù Sinh lên thay. Phù Sinh sinh ra đã chỉ có 1 mắt, rất tàn nhẫn, sát hại nhiều quan lại và người trong họ, hễ những người này lỡ phạm phải những chữ "một", "thiếu" "lẻ"... vì Sinh cho rằng ám chỉ đến tật một mắt của mình. Vì thế lòng người chán ghét Sinh. Năm 357, em họ Sinh là Phù Kiên giết Sinh lên thay, trở thành một trong những vua nổi tiếng nhất thời Ngũ Hồ.

Nhờ chính sách hòa hợp dân tộc, thu hút nhân tài người Hán, Tiền Tần dưới tay Phù Kiên lớn mạnh rất nhanh. Năm 371, Kiên đánh bắt sống vua Tiền Yên là Mộ Dung Vĩ. Tới năm 376, bức hàng nước Tây Lương của Trương Thiên Tích. Sau đó, nhân khi Bắc Đại có tranh chấp nội bộ, Phù Kiên diệt Bắc Đại, chia đất làm hai. Về cơ bản, lần đầu tiên Phù Kiên thống nhất toàn miền bắc Trung Quốc kể từ năm 304.

Vai trò của Đông Tấn

Bắc phạt
Đông Tấn dù phải nép xuống phía nam, nhưng nếu so tiềm lực với các nước Ngũ Hồ bị chia cắt ở phía bắc thì cũng là một nước lớn. Tuy nhiên, nội bộ Đông Tấn luôn ẩn chứa mâu thuẫn giữa các họ tộc nắm quyền trong triều. Họ Tư Mã làm vua chỉ có hư vị, quyền hành trong tay các chi họ quý tộc lớn, một số ở Giang Nam, một số di cư từ phương bắc xuống.

Tổ Địch

Khi nhà Tây Tấn mới mất, nhiều thành trì phía bắc vẫn trong tay các tướng trung thành với nhà Tấn. phía nam, một bộ phận tướng lĩnh, điển hình là Tổ Địch, rất tha thiết phối hợp với các tướng phía bắc tiến hành bắc phạt để thu phục Trung Nguyên.

Nhưng vua Đông Tấn và đại đa số các địa chủ miền nam không muốn chiến tranh, do đó không cấp quân và vũ khí, chỉ cho Tổ Địch một ít lương thực. Tổ Địch vượt Trường Giang đến lưu vực Hoài Hà, tự tổ chức chế tạo vũ khí và mộ quân.

Trong vòng 7-8 năm từ năm 323, quân Tổ Địch tấn công vào quân Hậu Triệu của Thạch Lặc, giành lại khá nhiều đất đai. Nhưng các đại thần nhà Đông Tấn sợ chiến thắng ngoài mặt trận sẽ khiến uy thế của ông quá lớn nên tìm cách kìm chế ông. Những hành động đơn lẻ của Tổ Địch dần dần bị cô lập, yếu đi và không mang lại kết quả lớn. Quân Ngũ Hồ thừa cơ phản công giành lại đất đai. Ông buồn rầu qua đời.

Không lâu sau đó các tướng phía bắc như Vương Tuấn, Lưu Côn, Lý Củ lần lượt bị quân Ngũ Hồ đánh bại, miền bắc mất hoàn toàn.

Hoàn Ôn

Tuy không thành công, nhưng ý chí chống Ngũ Hồ của Tổ Địch, Lưu Côn đã trở thành những tấm gương cho tướng sĩ thế hệ sau các ông noi theo.

Sau Tổ Địch, một thời gian dài Đông Tấn cố thủ ở miền nam không phát binh đánh miền bắc. Mãi tới khi Hoàn Ôn cầm quyền trong triều, việc bắc phạt mới được chú trọng. Là người có tài và quyết đoán, Hoàn Ôn tổ chức quân đội đánh Thành Hán. Năm 347, ông diệt nước Thành Hán của người Tung.

Năm 351, ông lại tiến quân đánh Tiền Tần của Phù Kiện nhưng đường xa bị thiếu lương nên phải rút về.

Năm 354, Hoàn Ôn làm trấn thủ Kinh châu lại cất quân bắc phạt đánh Phù Kiện nước Tiền Tần. Nhân dân người Hán thấy quân của Hoàn Ôn đều mừng rỡ, mang rượu thịt ra đón, nhưng các địa chủ ở gần Trường An lại không có ai hoan nghênh. Hoàn Ôn lấy làm lạ. Hỏi ra ông mới biết rằng từ khi vào chiếm Trung Nguyên, các triều đình người Hồ đã dùng chính sách ưu đãi địa chủ người Hán, cất nhắc làm quan và cho miễn sưu dịch. Vì thế các địa chủ người Hán rất ủng hộ các triều đình Ngũ Hồ. Hoàn Ôn đóng quân thêm một thời gian nữa nhưng vẫn không thể kêu gọi được tầng lớp này. Ông đành phải rút quân về nam. Trong lần bắc phạt này Hoàn Ôn cũng đã cầu danh sĩ người Hán là Vương Mãnh ra giúp mình, nhưng Mãnh từ chối và quay sang giúp quý tộc Tiền Tần, người sau đó trở thành vua Tần là Phù Kiên.

Do mấy lần bắc phạt không thành, uy thế trong triều của Hoàn Ôn bị giảm sút. Họ Vương, họ Tạ nhân dịp ông già yếu, đã ngăn cản việc đoạt ngôi nhà Tấn của ông năm 372.

Đại chiến Phì Thủy
Hoàn Ôn mất, Tạ An nắm quyền. Tạ An tỏ ra là người mềm mỏng hơn Hoàn Ôn, không hiếp chế vua Tấn.

Lúc đó, Tần Chiêu đế (Phù Kiên) đã làm chủ toàn bộ miền bắc, ông huy động 90 vạn quân gồm nhiều sắc tộc Hồ và cả người Hán đi đánh miền nam, bất chấp sự phản đối của nhiều đại thần. Phù Kiên chủ quan kiêu ngạo nói rằng quân Tần chỉ cầm ném roi ngựa xuống Trường Giang là đủ lấp sông rồi.

Tướng tiên phong là Phù Dung được lệnh cầm 27 vạn quân tiên phong đi trước. Tạ An tiến cử cháu là Tạ Huyền với Tấn Hiếu Vũ Đế Tư Mã Diệu làm tướng, mang 8 vạn quân ra đóng ở Lạc Giản đón quân Tiền Tần.

Khi hai bên sắp đối trận, Phù Kiên đã mắc sai lầm là tin tưởng vào hàng tướng người Hán của Đông Tấn mới hàng là Chu Tự, sai Tự đi dụ hàng Đông Tấn. Chu Tự còn nhớ Đông Tấn, nên mang hết tình hình Tiền Tần tiết lộ cho Tạ Huyền, khuyên nên chủ động đánh quân Tần trước khi đại quân 90 vạn kịp tập hợp đông đủ. Tự còn hẹn làm nội ứng cho quân Tấn.

Lúc đó Phù Dung đang án ngữ sông Phì. Tạ Huyền bèn sai người nói với Phù Dung xin quân Tần tạm rút để quân Tấn qua sông quyết chiến. Phù Kiên cũng muốn lợi dụng quân Tấn qua một nửa sẽ đánh úp nên đồng ý rút lui một đoạn.

Đúng hẹn, quân Tấn sang sông. Trong đêm tối, quân Tần đang chờ nghênh địch, Chu Tự cầm một cánh quân, bỗng hô to:

Quân Tần thua to rồi!

Quân Tần đa sắc tộc, vốn bị cưỡng bức ra trận cho Phù Kiên, nghe nói thua trận liền quay đầu nhất loạt bỏ chạy, tiên phong Phù Dung không thể ngăn lại được. Tạ Huyền thấy quân Tần chạy, thừa cơ thúc quân Tấn truy kích, giết chết rất nhiều. Phù Dung bị tử trận trong loạn quân.

Đó là trận Phì Thủy, lớn nhất thời Ngũ Hồ, quyết định cục diện nam bắc, cứu vãn sự tồn tại của nhà Tấn và làm suy yếu trầm trọng nước Tần. 90 vạn quân Tần đại bại bỏ chạy về phía bắc. Phù Kiên về tới Lạc Dương thu thập tàn quân chỉ còn mấy chục vạn.

Sự thống nhất của Bắc Nguỵ

Xé nát Tiền Tần
Đại quân Tiền Tần của Phù Kiên chạy về bắc, tan rã từng mảng. Nhân sự suy yếu của Tiền Tần, các tướng dưới quyền bắt đầu thực hiện ý định ly khai, tái lập thế chia cắt Ngũ Hồ ở miền bắc như trước đây.

Thực ra, nguy cơ tái chia cắt đã tồn tại ngay khi Phù Kiên thống nhất, vì trong hàng ngũ tướng sĩ của ông, có nhiều người dị tộc được ông thu phục, đã manh tâm ly khai.

Khi cầm đại quân xuống phía nam, Phù Kiên đã giao cho tướng Lã Quang đi dẹp các nước thiểu số phía tây thuộc nước Tiền Lương cũ. Dẹp xong vùng Tây Lương, Quang nhân Phù Kiên bại trận bèn cắt đất Lương xưng làm Lương vương, lập ra nước Hậu Lương (384).

Năm sau, một thủ lĩnh người Tiên Ty khác là Khất Phục Quốc Nhân cũng nổi dậy xé đất Tần, lập ra nước Tây Tần (ở vùng Cam Túc ngày nay).

Ngay năm 383, các tướng họ Mộ Dung, con cháu nước Tiền Yên cũ, đã tách riêng khỏi đại quân Tiền Tần tháo chạy về phía bắc, lập lực lượng riêng chống lại Phù Kiên. Ngay trong hàng ngũ các tướng họ Mộ Dung cũng chia cắt và không thần phục nhau. Con Tiền Yên vương Mộ Dung Tuấn là Mộ Dung Thùy lập ra nước Hậu Yên, một tướng khác là Mộ Dung Xung chiếm vùng Sơn Tây lập ra nước Tây Yên.

Năm sau, một bộ tướng người Khương, cũng từng được Phù Kiên cho hàng không giết trong khi thống nhất phương bắc là Diêu Trường, nhân bị sai đi đánh Tây Yên bại trận, sợ bị Phù Kiên bắt tội, bèn ly khai, lập ra nước Hậu Tần.

Dòng dõi nước Bắc Đại cũ là Thác Bạt Khuê, được một số cựu thần trung thành, nhân khi thiên hạ đại loạn, đón lập làm vua, tái lập nước Bắc Đại, đến năm 386 đổi tên là Nguỵ, sử gọi là Bắc Nguỵ.

Như vậy, chỉ sau một thời gian rất ngắn sau trận Phì Thủy, miền bắc lại bị chia cắt trở lại, trên bản đồ phía bắc có sự tồn tại của 7 quốc gia.

Ngũ Hồ tái hỗn chiến

Tần diệt Tần, Yên nuốt Yên
Mộ Dung Thùy nắm trong tay lực lượng khá mạnh cũ của Tiền Tần, nên nhanh chóng phát triển nước Hậu Yên thành nước lớn, đóng đô ở Trung Sơn.

Hai nước Tây Yên và Hậu Tần liền kề với đất Tiền Tần nên xung đột xảy ra ác liệt. Năm 385, Phù Kiên bị quân Tây Yên của Mộ Dung Xung cũng kéo đến đánh Tiền Tần để báo thù họa vong quốc năm 371, vây đánh ở Trường An, phải phá vây ra ngoài. Cùng lúc đó quân Hậu Tần của Diêu Trường thừa cơ đón bắt giết Kiên. Một số triều thần sót lại của Tiền Tần lập con Kiên là Phù Phi lên ngôi ở Nghiệp Thành, nhưng nhanh chóng bị quân Tây Yên đánh bại. Phù Phi bị tử trận.

Chính trong nội bộ các quốc gia ly khai Tiền Tần cũng vô cùng rối ren. Nước Tây Yên từ năm 384 đến 386 liên tục đổi chủ, họ Mộ Dung chém giết lẫn nhau. Cuối cùng, năm 386, Mộ Dung Vĩnh giành được ngôi vua. Nhưng lúc đó Tây Yên đã suy yếu, bị mất Trường An vào tay Hậu Tần.

Năm 386, nghe tin vua Tiền Tần là Phù Phi bị giết, cháu họ của Phù Kiên là Phù Đăng được lập làm vua. Các vua Tiền Tần nối đời kế tục nhau chiến tranh với Hậu Tần của Diêu Trường, nhưng cuối cùng đều bị cha con Diêu Trường - Diêu Hưng đánh bại. Năm 394, Phù Đăng bị quân Hậu Tần của Diệu Hưng giết chết. Phù Sùng được lập lên thay, nhưng vẫn không xoay chuyển được tình thế. Phù Sùng bị quân Hậu Tần đánh bại, bỏ chạy về phía tây, bị quân Tây Tần bắt giết. Nước Tiền Tần mất.

Hậu Tần diệt được Tiền Tần, phát triển thành nước lớn phía tây. Trong khi đó, Hậu Yên vương Mộ Dung Thùy không muốn họ tộc Mộ Dung bị chia rẽ, bèn mang quân đánh Tây Yên. Năm 394, Mộ Dung Thùy giết được Mộ Dung Vĩnh, diệt nước Tây Yên. Hậu Yên cũng trở thành nước lớn. Về cơ bản, Hậu Tần và Hậu Yên đóng ở vị trí như Tiền Tần và Tiền Yên trước đây.

Hai nước Yên mới
Tuy nhiên, cục diện đó lập tức bị phá vỡ. Nước Ngụy của Thác Bạt Khuê nhanh chóng lớn mạnh, cất quân nam tiến, đánh Hậu Yên. Quân yên không chống nổi, thái tử Mộ Dung Bảo liên tục bị thua trận. Mộ Dung Thùy phải tự tay cầm quân tạm đẩy lui được quân Nguỵ, nhưng không lâu sau thì già yếu mà mất (396).

Quân Ngụy lại nam tiến, lấy đất Hậu Yên như tằm ăn lá dâu. Vùng Hà Nam, Hà Bắc bị quân Ngụy chiếm. Hậu Yên rút lên phía bắc, chỉ bao gồm đất của nước Yên cổ thời Chiến Quốc xưa kia. Cùng lúc đó nội bộ Hậu Yên lại xảy ra tranh đoạt, chém giết lẫn nhau, khiến liên tiếp chỉ trong chưa đầy 10 năm, các vua Mộ Dung Bảo (398), Mộ Dung Thịnh (401), Mộ Dung Hy (407) đều bị giết. Một người con nuôi của Mộ Dung Bảo là Cao Vân giết Hy làm vua, nhưng không lâu sau bị quyền thần giết chết (409). Một đại thần người Hán là Phùng Bạt được lập lên ngôi, đổi quốc hiệu là Bắc Yên, vì khi đó nước Yên nằm ở phương bắc, để phân biệt với nước Nam Yên.

Khi Hậu Yên bị Ngụy xâm chiếm, một người con của Mộ Dung Thùy là Mộ Dung Đức bỏ chạy về vùng Sơn Đông, bị tách khỏi lực lượng của Mộ Dung Bảo, không thể liên hệ được. Nghe tin Mộ Dung Bảo bị giết (398), Đức bèn chiếm lấy vùng Hoài Bắc, giáp với Đông Tấn, xưng làm Nam Yên vương. Trên thực tế Nam Yên và Bắc Yên đều rất nhỏ bé, không có đủ thực lực để tái lập sự hùng mạnh của Tiền Yên.

Chia nhỏ Hậu Lương
Tại nước Hậu Lương, sau khi vua sáng lập Lã Quang chết (399), nội bộ cũng lục đục, những người trong họ tranh nhau quyền, giết hại lẫn nhau. Các bộ tộc lân cận thừa cơ ly khai, chia cắt nước Hậu Lương lớn thành 4 nước nhỏ: người tộc Hung Nô là Thư Cừ Mông Tốn dựng Đoàn Nghiệp làm vua Bắc Lương, người Tiên Ty là Thốc Phát Ô Cô lập ra nước Nam Lương, người Hán là Lý Cảo lập ra nước Tây Lương. Cùng lúc đó nước Hậu Lương vẫn chưa mất hẳn.

Tới năm 403, cháu Lã Quang là Lã Long bị vua Hậu Tần là Diêu Hưng diệt. Trên bản đồ phía bắc khi đó có 8 nước: Bắc Ngụy (lớn nhất), Bắc Yên, Nam Yên, Hậu Tần, Tây Tần, Bắc Lương, Nam Lương, Tây Lương.

Cá lớn nuốt cá bé
Chiến tranh sinh tồn giữa Đông Tấn và Ngũ Hồ vẫn ác liệt. Năm 407, hậu duệ của một tộc người Hung Nô, con của Lưu Vệ Thần - thủ lĩnh người Hung Nô bị Thác Bạt Khuê đánh bại khi dựng nước Ngụy năm 386 - tên là Lưu Bột nổi dậy ở miền bắc, đổi họ là Hách Liên. Hách Liên Bột Bột vốn là thuộc tướng của Hậu Tần. Diêu Hưng phân cấp cho ông 5 bộ Tiên Ti và hơn 2 vạn người Hồ trấn thủ phương bắc, vì đó ông được nắm quân tự lập ra nước Hạ, định đô ở Thống Vạn (Hành Sơn, Thiểm Tây).

Năm 410, tướng Đông Tấn là Lưu Dụ diệt nước Nam Yên của cháu Mộ Dung Đức là Mộ Dung Siêu.

Năm 414, vua Tây Tần là Khất Phục Sí Bàn diệt nước Nam Lương của Thốc Phát Nục Đàn.

Năm 417, tướng Đông Tấn là Lưu Dụ lại bắc tiến, chiếm Trường An, diệt nước Hậu Tần của cháu Diệu Trường là Diêu Hoằng. Dụ để con là Nghĩa Chân ở lại giữ Trường An rồi rút quân về. Nhân khi Lưu Dụ mải tranh giành quyền hành trong triều Tấn để chuẩn bị cướp ngôi, không chú ý tới miền bắc, vua Hạ là Hách Liên Bột Bột (Lưu Bột) mang quân đánh chiếm Trường An - kinh đô cũ của Hậu Tần. Lưu Nghĩa Chân bỏ Trường An chạy về nam. Từ đó Hạ cũng thành một nước lớn, thế chỗ của Hậu Tần.

Năm 420, Lưu Dụ cướp ngôi nhà Tấn, lập ra nhà Tống, sử gọi là Lưu Tống.

Năm 421, vua Bắc Lương là Thư Cừ Mông Tốn (cướp ngôi Đoàn Nghiệp năm 401) mang quân diệt Tây Lương của cháu Lý Cảo là Lý Tuân.

Như vậy tới năm 421, trên bản đồ phía bắc chỉ còn các nước: Bắc Nguỵ, Bắc Yên, Hạ, Bắc Lương, Tây Tần.

Năm 431, vua Hạ là Hách Liên Định mang quân diệt Tây Tần. Nhưng cùng năm 431, vua Bắc Ngụy là Thái Vũ Đế Thác Bạt Đảo điều quân đánh Hạ. Nước Hạ vừa qua chiến tranh với Tây Tần, bị quân Ngụy diệt gọn, nước Hạ mất. Thế là 2 nước bị diệt năm 431. Đây cũng là lần duy nhất trong lịch sử nội chiến Trung Quốc, một nước vừa diệt một nước khác lại bị diệt ngay trong 1 năm.

Năm 436, Bắc Ngụy đánh Bắc Yên, bắt vua Yên là Phùng Hoằng. Nước Bắc Lương còn lại trơ trọi cũng không tồn tại được lâu. Năm 439, Thác Bạt Đào đánh Bắc Lương, bắt vua Lương là Thư Cừ Mục Kiền. Cục diện Ngũ Hồ loạn Hoa hơn 100 năm với hơn 20 quốc gia chấm dứt.

Toàn thể phương bắc được thống nhất trong tay Bắc Ngụy. Ở miền nam trong tay nhà Lưu Tống, sử gọi thời kỳ các triều đại nam và bắc nối nhau cai trị hai miền là Nam Bắc triều. Chiến tranh vẫn chưa chấm dứt.

Bình luận

Tính sắc tộc
Tính cả các vua nhà Tấn, thời Ngũ Hồ thập lục quốc có tới gần 150 vua xưng đế hoặc xưng vương. Chiến tranh xảy ra liên miên trên hầu khắp miền bắc Trung Quốc. Miền nam tuy không nhiều chiến sự như miền bắc nhưng cũng gặp phải loạn do các tướng gây ra và sau đó là khởi nghĩa nông dân.

Không giống như những thời đại loạn lạc Chiến Quốc trước đó hay Ngũ đại Thập quốc sau đó, chiến tranh Ngũ Hồ loạn Hoa mang nặng tính sắc tộc. Đây là lần đầu tiên các tộc Hồ phương Bắc tràn xuống Trung Nguyên và dựng lên chính quyền của chính mình, tranh giành với người Hán và tàn sát lẫn nhau. Do đó mức độ đối địch giữa các sắc tộc gay gắt hơn so với thời Ngũ Đại thế kỷ 10, khi các tộc này đã có bề dày vài trăm năm ở lẫn với người Hán và ít nhiều được hưởng địa vị nhất định trong xã hội, không đơn thuần làm nô tỳ như trước đây.

Những ông vua hiếu chiến
Một loạt quốc gia nay được dựng lên rồi mai đổ, thay hiệu, đổi ngôi chia cắt triền miên. Chẳng những chiến tranh tàn khốc mà nền cai trị của các vua Ngũ Hồ cũng tàn khốc, một phần do tính sắc tộc. Không giống với các vua người Hán, các vua Ngũ Hồ phần lớn xuất thân có trình độ văn hóa thấp, có tinh thần thượng võ, hiếu chiến và ưa dùng vũ lực. Các nhà sử học đã xác nhận thời kỳ này xuất hiện những bạo chúa như Thạch Hổ, Nhiễm Mẫn, Phù Sinh, Hách Liên Bột Bột... Nhiều vua Ngũ Hồ đồng thời là những viên tướng thiện chiến, thường trực tiếp làm tướng cầm quân ra mặt trận và lập công hiển hách như Thạch Lặc, Thạch Hổ, Phù Kiên, Mộ Dung Thuỳ, Diêu Trường, Hách Liên Bột Bột... Đồng thời không ít vị bị bắt hoặc bỏ mình ngoài chiến trường như Lưu Diệu nước Tiền Triệu; Nhiễm Mẫn nước Nhiễm Nguỵ; Phù Kiên, Phù Đăng, Phù Xung nước Tiền Tần... Đó là một điểm khác của các vua Ngũ Hồ với các vua Đông Tấn - thường kết thúc số mệnh trong cung đình, dù là trong thời hòa bình hay loạn lạc.

Những quốc gia và ông vua vắn số
Hiển nhiên, trong cung đình các triều đại Ngũ Hồ ngắn ngủi cũng không ít biến loạn. Hơn 20 nước thay nhau chia cắt miền bắc. Cũng như số phận các vua nhà Tây Tấn, hầu hết các quốc gia Ngũ Hồ đều chỉ hưng thịnh được một đời với một vị vua anh minh và vua khai quốc. Các vua khai quốc chưa đủ thời gian và lực lượng thống nhất đã qua đời hoặc bị trừ khử. Cuộc thanh trừng diễn ra trong hầu hết nội bộ các triều đại Ngũ Hồ. Tính trung bình, mỗi vị vua chỉ ngồi ngai vàng được vài năm. Trong số 20 nước chỉ có các nước Tiền Lương, Tiền Yên, Bắc Yên, Hạ, Tây Tần, Hậu Tần là tương đối yên ổn nội bộ, không có lật đổ, thoán đoạt. Còn lại những quốc gia khác đều xảy ra chém giết, sát hại cung đình, trong khi đó bên ngoài biên giới, chiến sự còn đang rối ren, nguy cơ mất nước cận kề. Suốt hơn 100 năm, chỉ có vài vị vua Ngũ Hồ được giới sử học đánh giá cao, như Lưu Uyên nước Hán Triệu, Thạch Lặc nước Hậu Triệu, Lý Hùng nước Thành Hán, Phù Kiên nước Tiền Tần và Mộ Dung Thùy nước Hậu Yên. Chính nước Bắc Ngụy hùng mạnh, có công thống nhất miền bắc cũng không tránh khỏi những biến loạn cung đình, ngay trong thời kỳ xây dựng: vua sáng lập Thác Bạt Khuê và vua thống nhất Thác Bạt Đảo đều bị sát hại.

Về nhà Tấn trong chiến tranh với Ngũ Hồ
Xét toàn cục sâu xa, ngọn lửa Ngũ Hồ có thể không cháy lan rộng và kéo dài như đã diễn ra trong lịch sử, nếu những người cầm quyền họ Tư Mã sáng suốt hơn.

 Thứ nhất là loạn bát vương châm lửa cho loạn Ngũ Hồ. Những người Hồ mở đầu cho cuộc đại loạn như Lưu Uyên, Lý Đặc sẽ không dám khởi loạn, hoặc sẽ bị dẹp nhanh chóng nếu kế tục Tấn Vũ Đế là một ông vua sáng suốt và loạn bát vương dừng lại ở trong cung đình, không trở thành chiến trường lan rộng ra ngoài kinh thành. Chính từ khi các vương tập hợp đại quân hỗn chiến để đánh Tư Mã Luân (301), Lý Đặc và Lưu Uyên mới lần lượt có cơ hội lộ diện (302, 304). Nực cười là trong loạn bát vương các vương ra sức dựng cờ cần vương phò tá hoàng đế còn khi Ngũ Hồ loạn Hoa thì các hoàng thân chỉ đứng nhìn Tây Tấn sụp đổ hoàng đế bị giết, rồi tự lập.
 Thứ hai, Đông Tấn chứa thêm mâu thuẫn của các sĩ tộc gốc Giang Nam và các sĩ tộc di cư từ Trung Nguyên. Các sĩ tộc miền nam bị đặt thấp hơn địa vị sĩ tộc miền bắc trong chính quyền Đông Tấn, vì vậy không thể huy động toàn thể sức mạnh của Giang Nam vào cuộc chiến.
 Thứ ba là sự ươn hèn của những người cầm quyền Đông Tấn. Các vua Đông Tấn không có ai đáng kể trong lịch sử Trung Quốc, kể cả vua sáng lập Nguyên Đế Tư Mã Tuấn và Tấn Hiếu Vũ Đế Tư Mã Diệu - ông vua trong thời gian cai trị có trận Phì Thủy. Các vua Đông Tấn đại thể mờ nhạt như các vua Đông Hán sau Lưu Tú, đại quyền nằm trong tay các thế tộc. Ngay trong các thế tộc chia nhau nắm quyền thì hai họ lớn là họ Vương, họ Tạ cũng không có tinh thần bắc tiến, chỉ muốn giữ Giang Nam yên ổn.Thậm chí các thế tộc còn tranh giành quyền lực lẫn nhau và với cả hoàng thất Đông Tấn. Vì thế, trước những cơ hội thu phục miền bắc như khi Cận Chuẩn tàn phá Hán Triệu, Nhiễm Mẫn tàn phá Hậu Triệu (và kêu gọi hợp tác), Phù Kiên đại bại ở Phì Thủy, Đông Tấn đều không tận dụng triệt để. Vì vậy, miền bắc tiếp tục trong tay tộc này hay tộc khác của Ngũ Hồ không chỉ trong thời Đông Tấn mà suốt gần 300 năm (tới năm 581). Chính sách đối phó của đại thần Vương Đạo là "Cứ bình tĩnh, hòa hoãn tạm thời rồi đâu lại vào đó". Tạ An khi kế tục Hoàn Ôn cũng lập lại chính sách của Vương Đạo. Cái chết uất ức của Tổ Địch, dù không oan khuất như Nhạc Phi, nhưng cũng xuất phát từ nguyên nhân "hòa hoãn, ngại bắc tiến" của các vua Đông Tấn - như Tống Cao Tông sau này.

Đông Tấn được xem là kế tục Đông Ngô theo cách gọi Lục triều ở Giang Nam, nhưng nội bộ chia rẽ và bất ổn hơn nhiều so với Đông Ngô trước đây. Vì vậy, dù chiến thắng Phì Thủy có dáng dấp của chiến thắng Xích Bích - quân nam đại thắng quân bắc, dùng địa thế hiểm trở, lấy vài vạn địch trăm vạn, tận dụng sự chủ quan của địch mạnh..., nhưng sau đó Đông Tấn vẫn không mạnh lên như Đông Ngô mà lại yếu đi. Chiến thắng này chỉ ngăn cản sự nghiệp của Phù Kiên nói riêng, người Hồ nam tiến nói chung và duy trì thêm sự tồn tại của nhà Tấn. Vì vậy đời sau cũng không xem Phù Kiên như Tào Tháo, không so Tạ Huyền với Chu Du, không xếp Tư Mã Diệu ngang với Tôn Quyền.

 Có một nguyên nhân khác khiến nhà Tấn không thể bắc tiến thành công, đó là chính sách cai trị của các triều Ngũ Hồ. Họ biết tận dụng giai cấp địa chủ Trung Nguyên, cho hưởng ưu đãi, thu dụng làm quan để tận dụng trình độ văn hoá và cho miễn lao dịch. Vì vậy số đông địa chủ phía bắc đã ủng hộ các triều đại Ngũ Hồ.

Danh sách các nước

Thập lục quốc

Số khác

Xem thêm
 Ngũ Hồ (dân tộc)
 Nhà Tấn
 Loạn bát vương
 Hán hoá
 Trận Phì Thủy
 Danh sách vua Ngũ Hồ thập lục quốc

Tham khảo
 Các hoàng đế Trung Hoa - Đặng Huy Phúc, 2001
 Lịch sử Trung Quốc từ thượng cổ đến Ngũ đại Thập quốc, Học viện quân sự cấp cao - 1992
 Lịch sử Trung Quốc - Nhà xuất bản Giáo dục - 1995

Ghi chú

Chú thích

Nhà Tấn
Trung Quốc thế kỷ 5
Trung Quốc thế kỷ 4


title: Amphineurus bicinctus

text:
Amphineurus bicinctus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Amphineurus
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Priopus vitalisi

text:
Priopus vitalisi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1933.

Chú thích

Tham khảo

Priopus


title: Micropterix fenestrellensis

text:
Micropterix fenestrellensis là một loài bướm đêm thuộc họ Micropterigidae. Nó được Heath và Kaltenbach mô tả năm 1984. Nó được tìm thấy ở Ý.

Chiều dài cánh trước là 3.3 mm đối với con đực và 3–3.2 mm đối với con cái.

Chú thích

Tham khảo

Micropterix
Động vật được mô tả năm 1851
Động vật châu Âu
Động vật đặc hữu Ý
Côn trùng châu Âu
Micropterigidae
Bướm đêm Châu Âu


title: Gymnocarpos kuriensis

text:
Gymnocarpos kuriensis là một loài thực vật thuộc họ Caryophyllaceae. Đây là loài đặc hữu của Yemen. Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng cây bụi khô khu vực nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, và vùng nhiều đá.

Chú thích

Tham khảo
 Miller, A. 2004. Gymnocarpos kuriensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Yemen
Gymnocarpos


title: Ceylalictus perditellus

text:
Ceylalictus perditellus là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1905.

Chú thích

Tham khảo

Ceylalictus
Động vật được mô tả năm 1905


title: Vertigo (phim)

text:
Vertigo là phim tâm lý ly kỳ của Mỹ năm 1958, đạo diễn Alfred Hitchcock, diễn viên chính James Stewart và Kim Novak, với sự tham gia của Barbara Bel Geddes. Biên kịch Alec Coppel và Samuel A. Taylor, chuyển thể từ tiểu thuyết của Boileau-Narcejac, bộ phim kể về một thám tử yêu người mà mình được thuê theo dõi, một cô gái đầy bí ẩn, và sau đó anh khám phá ra cô không phải là người mà anh tưởng. Mặc dù có nhiều ý kiến trái ngược khi mới phát hành nhưng trong nhiều năm qua, Vertigo luôn giành được cảm tình của khán giả, và được coi là một trong những bộ phim tâm lý hay nhất trong lịch sử điện ảnh.

Nội dung

John "Scottie" Ferguson (James Stewart) - một cảnh sát, sau cái chết của người đồng nghiệp, đã mắc chứng sợ độ cao. Anh bị thôi việc nhưng lại được một người bạn cũ, Gavin Elster (Tom Helmore) thuê để theo dõi vợ mình – Madeleine (Kim Novak). Scottie phát hiện ra cô hay dành cả ngày đến thăm mộ phần và chân dung của Carlotta Valdes, một người đẹp nổi tiếng đã tự vẫn cách đây đúng 100 năm. Madeleine trang điểm y hệt Carlotta và dường như bị hồn ma nhập vào mình, cô thường xuyên có những hành động bất thường và tìm cách tự tử. Sau một lần cứu Madeleine khỏi chết đuối, Scottie yêu cô say đắm. Nhưng điều đó cũng không giúp cho Scottie cứu được Madelein khi cô ta bị sai khiến leo lên một tháp chuông để tự vẫn, anh đã không vượt qua được chứng sợ độ cao và cô rơi từ trên tháp xuống chết.

Câu chuyện ma quái và bi kịch đó đã không dừng lại. Khi rời khỏi bệnh viện dành cho những người mắc chứng trầm cảm, Scottie đã ngẫu nhiên gặp một cô gái khác giống hệt Madeleine nhưng lại mang tên Judy Barton với mái tóc, cách ăn mặc và lối cư xử khác hẳn. Thực ra Judy chính là "Madelein" mà Scottie đã theo dõi, nhưng lại không phải bà Madeleine Elster, cô gái đã được thuê đóng giả làm vợ của Gavin Elster trong kế hoạch giết người vợ thật của hắn. Scottie đã không hề biết được điều đó cho đến khi Judy vô tình đeo chiếc dây chuyền giống hệt như trong bức chân dung Carlotta Valdes. Anh đưa Judy đến cái tháp chuông để buộc cô nói ra sự thật nhưng do quá sợ hãi khi một bà xơ xuất hiện trong bóng tối, Judy đã ngã xuống khỏi tháp chuông và chịu cái chết y như Madeleine trước kia.

Diễn viên

 James Stewart - vai John "Scottie" Ferguson
 Kim Novak - vai Madeleine Elster / Judy Barton
 Barbara Bel Geddes - vai Marjorie "Midge" Wood
 Tom Helmore - vai Gavin Elster
 Henry Jones - vai Cảnh sát
 Raymond Bailey - vai bác sĩ
 Ellen Corby - vai Chủ khách sạn McKittrick
 Jean Corbett - vai Madeleine Elster thật

Giải thưởng và vinh dự

Giải Oscar
Vertigo được đề cử cho 2 hạng mục:
 Chỉ đạo nghệ thuật xuất sắc - Hal Pereira, Henry Bumstead, Samuel M. Comer, Frank McKelvy
 Giải Oscar cho hòa âm hay nhất

Vinh dự

 Năm 1989, Vertigo được Thư viện Quốc hội Mỹ chọn bảo tồn trong Viện lưu trữ phim Quốc gia Mỹ vì "tính văn hoá, lịch sử và tín hiệu thẩm mĩ"
 Danh sách của Viện phim Mỹ
 100 phim hay nhất #61
 100 phim rùng rợn và ly kỳ #18
 100 năm nhạc phim #12
 100 phim tình cảm #18
 100 phim hay nhất (đính chính) #9
 10 phim hay nhất thuộc 10 thể loại #1 Trinh thám

Chú thích

Liên kết ngoài

 Filmsite.org in-depth review and analysis
 Alfred Hitchcock Wiki:Vertigo (1958)
 Film Noir of the Week

Phục chế
 A Very Different "Slice of Cake:" Restoring Alfred Hitchcock's Vertigo
 A Swimming in the Head  Detailed critique of the 1996 restoration

Hình ảnh
 Vertigo: Then & Now  Before and after images of San Francisco locations seen in the film
 Vertigo Screenshot Gallery  at Alfred Hitchcock Fans Online

Phim năm 1958
Phim Mỹ
Phim tiếng Anh
Phim dựa theo tác phẩm của nhà văn
Phim của Paramount Pictures
Phim của Viện lưu trữ phim Quốc gia Mỹ
Phim do Alfred Hitchcock đạo diễn
Phim tâm lý
Phim lấy bối cảnh ở California
Phim huyền bí Mỹ
Phim lấy bối cảnh ở San Francisco, California
Phim tâm lý kinh dị
Phim được lưu trữ tại Cơ quan lưu trữ phim Quốc gia Hoa Kỳ
Phim của Universal Pictures
Phim về tự sát
Phim noir màu


title: Les Baux-de-Breteuil

text:
Les Baux-de-Breteuil  là một xã thuộc tỉnh Eure trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Eure

Tham khảo

Bauxdebreteuil


title: Indoreonectes evezardi

text:
Indoreonectes evezardi là một loài cá vây tia thuộc họ Balitoridae.
Loài này chỉ có ở Ấn Độ.

Chú thích

Tham khảo
 World Conservation Monitoring Centre 1996. Indoreonectes evezardi. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

E
Cá Ấn Độ
Cá châu Á


title: Granès

text:
Granès là một xã của Pháp, nằm ở tỉnh Aude trong vùng Occitanie.

Người dân địa phương trong tiếng Pháp gọi là Granettois.

Hành chính

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Granès trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Granes


title: 8691 Etsuko

text:
8691 Etsuko (1992 UZ1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 21 tháng 10 năm 1992 bởi Yoshio Kushida và Osamu Muramatsu ở the .

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 8691 Etsuko

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1992


title: Ginoza, Okinawa

text:
là một làng thuộc huyện Kunigami, tỉnh Okinawa, Nhật Bản.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Làng ở Okinawa


title: Stigmella crenulatae

text:
Stigmella crenulatae là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Loài này có ở quần đảo Canaria và bán đảo Iberia.

Ấu trùng ăn Rhamnus crenulata và Rhamnus lycioides. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Fauna Europaea
bladmineerders.nl

C
Bướm đêm Châu Phi
Bướm đêm Châu Âu
Nepticulidae


title: Cantharolethrus luxeri

text:
Cantharolethrus luxerii là một loài stag beetle.

Chú thích

Cantharolethrus
Động vật được mô tả năm 1843


title: Daroca

text:
Daroca là một đô thị ở tỉnh Zaragoza, Aragon, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 của Viện thống kê Tây Ban Nha (INE), đô thị này có dân số là người. Diện tích đô thị này là 52,05 ki-lô-mét vuông. Đô thị này nằm ở độ cao 776 m trên mực nước biển.

Tham khảo

Đô thị ở Zaragoza


title: That's Not What I Heard

text:
That's Not What I Heard (Tiếng Việt: Nó không phải là những gì tôi nghe được) là album đầu tay của nhóm nhạc rock Mĩ Gossip (với tên cũ là The Gossip), album này đã được phát hành vào ngày 23 tháng 11 năm 2003 bởi hãng Kill Rock Stars và được các chuyên gia âm nhạc đánh giá khá cao.
Trong album này kèm theo một ca khúc trước đó đã xuất hiện trong đĩa EP The Gossip đó chính là "Jailbreak".

Danh sách ca khúc
 "Swing Low" (Xoay nhẹ) – 1:18
 "Got All This Waiting" (Có tất cả sự đợi chờ) – 1:47
 "Bones" (Xương) – 2:09
 "Sweet Baby" (Cưng yêu) – 1:41
 "Tuff Luv" (Đỉnh điểm tình yêu) – 1:14
 "Got Body If You Want It" (Hãy lấy thân thể em nếu anh muốn) – 2:02
 "Where the Girls Are" (Những cô gái đâu rồi) – 1:44
 "Bring It On" (Sôi động lên nào) – 2:26
 "Heartbeats" (Nhịp tim) – 1:44
 "Catfight" (Các cô gái ẩu đả) – 1:15
 "Jailbreak" (Thoát tù) – 1:23
 "Southern Comfort" (Miền Nam) – 1:07
 "And You Know..." (Anh có biết...) – 1:49
 "Hott Date" (Cuộc hẹn nóng bỏng) – 2:16

Ê-kíp
 Beth Ditto – Giọng chính, piano
 Brace Paine – Guitar, Bass
 Kathy Mendonça – Trống

Tham khảo

Album được bày bán trên Amazon

Album của năm 2001


title: Cryptocephalus simoni

text:
Cryptocephalus simoni là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1882.

Chú thích

Tham khảo

S


title: Höchberg

text:
Höchberg là một đô thị ở huyện Würzburg bang Bayern thuộc nước Đức.

Tham khảo


title: Amalda lanceolata

text:
Amalda lanceolata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Olividae, ốc ôliu.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Amalda


title: Trichotrimicra medleri

text:
Trichotrimicra medleri là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Tham khảo

Trichotrimicra
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Centroxena

text:
Centroxena là một chi bướm đêm thuộc phân họ Olethreutinae, họ Tortricidae Tortricidae.

Các loài
Centroxena ulophora Diakonoff, 1971

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Grapholitini


title: Sultan Pur

text:
Sultan Pur là một thị trấn thống kê (census town) của quận South thuộc bang Delhi, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Sultan Pur có dân số 11.336 người. Phái nam chiếm 57% tổng số dân và phái nữ chiếm 43%. Sultan Pur có tỷ lệ 69% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 75%, và tỷ lệ cho phái nữ là 61%. Tại Sultan Pur, 15% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc lãnh thổ Delhi


title: Atea

text:
Atea là một đô thị ở tỉnh Zaragoza, cộng đồng tự trị Aragon của Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích 34,68 km² và dân số 180 người (INE 2004), với mật độ dân số 5,19 người/km². Đô thị này nằm ở độ cao 842 m trên mực nước biển.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị ở Zaragoza


title: Narayanpet

text:
Narayanpet là một thị xã và là một nagar panchayat của quận Mahbubnagar thuộc bang Andhra Pradesh, Ấn Độ.

Địa lý
Narayanpet có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 431 mét (1414 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Narayanpet có dân số 37.529 người. Phái nam chiếm 50% tổng số dân và phái nữ chiếm 50%. Narayanpet có tỷ lệ 58% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 67%, và tỷ lệ cho phái nữ là 49%. Tại Narayanpet, 13% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thị trấn thuộc huyện Mahbubnagar


title: Léon Jouhaux

text:
Léon Jouhaux (1 tháng 7 năm 1879 – 28 tháng 4 năm 1954) là một nhà lãnh đạo công đoàn người Pháp. Ông được biết đến nhiều với tư cách người nhận giải Nobel Hòa bình năm 1951.

Tham khảo

 Nobel Committee information on Jouhaux
 Léon Jouhaux at Find-A-Grave

Người đoạt giải Nobel Hòa bình
Sinh năm 1879
Mất năm 1954
Người Pháp đoạt giải Nobel
Chôn cất tại nghĩa trang Père-Lachaise


title: Tiểu Hùng

text:
Chòm sao Tiểu Hùng 小熊, (tiếng La Tinh: Ursa Minor, có nghĩa là Con gấu nhỏ), cũng được biết tới trong Tiếng Anh là Little Bear (Gấu nhỏ) là một chòm sao của bầu trời phương bắc. Giống như chòm sao Ursa Major (hay Great Bear- Gấu lớn), những ngôi sao chính trong chòm Tiểu Hùng cũng có hình dạng của một cái gáo hoặc môi múc nước, do đó mà có tên gọi khác là Little Dipper (môi múc nước nhỏ). Nó là một trong 48 chòm sao Ptolemy và cũng là một trong 88 chòm sao hiện đại. Chòm Tiểu Hùng nổi tiếng vì nằm gần Thiên cực Bắc nhất, tuy nhiên điều này sẽ thay đổi sau vài thế kỷ nữa do sự Tiến động/Tuế sai.
Chòm sao này có diện tích 256 độ vuông, nằm trên thiên cầu bắc, chiếm vị trí thứ 56 trong danh sách các chòm sao theo diện tích.
Chòm sao Tiểu Hùng nằm kề các chòm sao Thiên Long, Lộc Báo, Tiên Vương.

Lịch sử và thần thoại

Bí ẩn

Đặc điểm chòm sao

Thiên thể nổi bật

Sao
Polaris (hay Alpha Ursae Minoris) sao sáng nhất của chòm, là một sao siêu khổng lồ (siêu kềnh) màu trắng vàng, và là sao thay đổi độ sáng Cepheid sáng nhất trên bầu trời, với độ sáng biểu kiến dao động trong khoảng 197- 2.00 trong một chu kỳ 3.97 ngày. Ngôi sao này hiện đang ở rất gần Thiên cực Bắc nên được coi là sao Bắc Cực. Sao này cách Trái Đất 432 năm ánh sáng.

Beta Ursae Minoris, thường được gọi là Kochab, sáng yếu hơn Polaris một chút ở độ sáng 2.08, cách Trái Đất 131 năm ánh sáng và là một sao khổng lồ cam.

Các thiên thể sâu trong vũ trụ
Chòm Tiểu Hùng có khá ít các Thiên thể sâu trong vũ trụ (Deep-sky object).

Ursa Minor Dwarf, một thiên hà lùn phỏng cầu được khám phá bởi  Albert George Wilson năm 1955, trung tâm của nó cách Trái Đất 225 000 năm ánh sáng

NGC 6217 là một thiên hà xoắn ốc bị chắn (barred spiral galaxy), cách Trái Đất 67 triệu năm ánh sáng, chỉ quan sát được qua kính thiên văn 10 cm (4 in).hoặc lớn hơn.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Chòm sao
Chòm sao theo Ptolemy
Chòm sao phương bắc


title: Quận Henry, Virginia

text:
Quận Henry là một quận thuộc tiểu bang Virginia, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số người. Quận lỵ đóng ở.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Virginia


title: Pachybrachis limbatus

text:
Pachybrachis limbatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Ménétriés miêu tả khoa học năm 1836.

Chú thích

Tham khảo

Pachybrachis


title: Hồng Sơn, Vũ Hán

text:
Hồng Sơn (tiếng Trung: 洪山区, Hán Việt: Hồng Sơn khu) là một quận của thành phố Vũ Hán (武汉市), thủ phủ tỉnh Hồ Bắc, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Quận Hồng Sơn có diện tích 509 km2, dân số năm 2001 là 650.000 người. Quận này được chia ra thành 6 nhai đạo (Quan Sơn, Lạc Nam, Hồng Kỳ, Sư tử, Trương Gia, Cát Hóa), 2 trấn (Hoa Sơn, Tả Lĩnh) và 6 hương (Kiến Thiết, Hòa Bình, Hồng Sơn, Thanh Lăng, Cửu Phong, Thiên Hưng)

Tham khảo

Vũ Hán
Đơn vị cấp huyện Hồ Bắc


title: Hoplosmia anceyi

text:
Hoplosmia anceyi là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Pérez mô tả khoa học năm 1879.

Chú thích

Tham khảo

Hoplosmia
Động vật được mô tả năm 1879


title: Fustius

text:
Fustius là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Các loài
 Fustis sterlingi Fibiger, 2010
 Fustis malaysiensis Fibiger, 2010
 Fustis parasensora Fibiger, 2010
 Fustis sensora Fibiger, 2010
 Fustis biextuta Fibiger, 2010
 Fustis extuta Fibiger, 2010
 Fustis gregerseni Fibiger, 2010
 Fustis s-forma Fibiger, 2010
 Fustis papei Fibiger, 2010

Tham khảo

  2010: Revision of the Micronoctuidae (Lepidoptera: Noctuoidea) Part 3, Taxonomy of the Tactusinae. Zootaxa, 2583: 1–119. Preview

Micronoctuini


title: Mimosestes arizonensis

text:
Mimosestes arizonensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Schaeffer miêu tả khoa học năm 1904.

Chú thích

Tham khảo

Mimosestes


title: Scelida flaviceps

text:
Scelida flaviceps là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Horn miêu tả khoa học năm 1893.

Chú thích

Tham khảo

Scelida


title: Tilapia sp. nov. 'jewel'

text:
Tilapia sp. nov. 'jewel' là một loài cá thuộc họ Cichlidae. Nó là loài đặc hữu của Cameroon.

Nguồn
 Stiassny, M. 1996. Tilapia sp. nov. 'jewel'. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 5 tháng 8 năm 2007.

Tham khảo

Động vật Cameroon
Chi Cá rô phi

en:Tilapia sp. nov. 'jewel'


title: Exoneura melaena

text:
Exoneura melaena là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1918.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Exoneura
Động vật được mô tả năm 1918


title: Parexosoma metallicum

text:
Parexosoma metallicum là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bryant miêu tả khoa học năm 1954.

Chú thích

Tham khảo

Parexosoma


title: Grosvenoria campii

text:
Grosvenoria campii là một loài thực vật có hoa thuộc họ Asteraceae.
Loài này chỉ có ở Ecuador.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Montúfar, R. & Pitman, N. 2003. Grosvenoria campii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 7 năm 2007.

Grosvenoria
Thực vật Ecuador


title: Lịch lưu diễn Projekt Revolution

text:
Linkin Park chủ trì lịch lưu diễn của Projekt Revolution từ năm Năm 2002 đến nay (sẽ tiếp tục năm sau). Sân khấu chính đã có những ban nhạc:  HIM, DJ Z-Trip, Cypress Hill, Adema, Deftones, Xzibit, Mudvayne, Korn, Snoop Dogg, The Used, My Chemical Romance, Taking Back Sunday,, Placebo, Julien-K và sân khấu cách mạng đã có những ban nhạc: Less Than Jake, Ghostface Killah, Funeral for a Friend, Downset, M.O.P, Mike V. & The Rats, Instruction, No Warning, Mindless Self Indulgence, Saosin, The Bled, Styles of Beyond, và Madina Lake.

Năm 2002
Gồm có Linkin Park, DJ Z-Trip, Cypress Hill, Adema

  29 Tháng 1 Năm 2002 - Colorado Springs, CO tại World Arena
  30 Tháng 1 Năm 2002 - Wichita, KS tại Kansas Coliseum
  1 Tháng 2 Năm 2002 - Chicago, IL tại UIC Pavilion
  2 Tháng 2 Năm 2002 - Madison, WI tại Alliant Energy Center Memorial Coliseum
  4 Tháng 2 Năm 2002 - Detroit, MI tại Cobo Arena
  5 Tháng 2 Năm 2002 - Dayton, OH tại Nutter Center
  7 Tháng 2 Năm 2002 - Wilkes-Barre, PA tại First Union Center
  8 Tháng 2 Năm 2002 - Uniondale, NY tại Nassau Coliseum
  9 Tháng 2 Năm 2002 - State College, PA tại Bryce Jordan Center
  11 Tháng 2 Năm 2002 - Lowell, MA tại Tsongas Arena
  12 Tháng 2 Năm 2002 - Fairfax, VA tại Patriot Center
  13 Tháng 2 Năm 2002 - Philadelphia, PA tại First Union Center
  16 Tháng 2 Năm 2002 - Memphis, TN tại Mid-South Coliseum
  17 Tháng 2 Năm 2002 - Dallas, TX tại Fort Worth Convention Center
  18 Tháng 2 Năm 2002 - Oklahoma City, OK tại Fairgrounds Arena
  20 Tháng 2 Năm 2002 - Phoenix, AZ tại American West Arena
  22 Tháng 2 Năm 2002 - Long Beach, CA tại Long Beach Arena
  23 Tháng 2 Năm 2002 - San Diego, CA tại Cox Arena
  24 Tháng 2 Năm 2002 - Las Vegas, NV tại Thomas & Mack Center

Năm 2003
Gồm có Linkin Park, Blindside, Xzibit, và Mudvayne

  9 Tháng 4 Năm 2003 - State College, PA tại Bryce Jordan Center
  11 Tháng 4 Năm 2003 - Evansville, IN tại Robert's Stadium
  12 Tháng 4 Năm 2003 - Memphis, TN tại Mid-South Coliseum
  13 Tháng 4 Năm 2003 - New Orleans, LA tại Keifer UNO Lakefront Arena
  15 Tháng 4 Năm 2003 - El Paso, TX tại Don Haskins Centre
  16 Tháng 4 Năm 2003 - Albuquerque, NM tại Tingley Coliseum
  18 Tháng 4 Năm 2003 - Phoenix, AZ tại American West Arena
  19 Tháng 4 Năm 2003 - Tucson, AZ tại Tucson Convention Center
  21 Tháng 4 Năm 2003 - West Valley City, UT tại E Center
  22 Tháng 4 Năm 2003 - Boise, ID tại Idaho Centre
  23 Tháng 4 Năm 2003 - Spokane, WA tại Spokane Arena
  25 Tháng 4 Năm 2003 - Billings, MT tại Metra Park Arena
  26 Tháng 4 Năm 2003 - Rapid City, SD tại Rushmore Plaza Civic Center
  22 Tháng 7 Năm 2003 - Rochester, NY tại Blue Cross Arena (Lên lại lịch từ Ngày 8)
  29 Tháng 7 Năm 2003 - Council Bluffs, IA tại Mid-America Center (Lên lại lịch từ Ngày 28)
  30 Tháng 7 Năm 2003 - Valley Center, KS tại Kansas Coliseum (Lên lại lịch từ Ngày 29)

Năm 2004
Gồm có Linkin Park, Korn, Snoop Dogg, The Used, và Less Than Jake trên Sân khấu Chính.  Sân khấu Cách mạng có  Ghostface Killah, Funeral for a Friend, Downset, M.O.P, Mike V. and The Rats, Instruction, và No Warning.

  23 Tháng 7 Tháng 8 Năm 2004 - Cincinnati, OH tại Riverbend Music Center
  24 Tháng 7 Tháng 8 Năm 2004 - Colombus, OH  tại Germain Amphitheatre
  26 Tháng 7 Tháng 8 Năm 2004 - Clarkston, MI tại DTE Energy Music Theatre
  27 Tháng 7 Tháng 8 Năm 2004 - Darien Center, NY tại Darien Lake Performing Arts Center
  29 Tháng 7 Tháng 8 Năm 2004 - Mansfield, MA tại Tweeter Center for the Performing Arts
  30 Tháng 7 Tháng 8 Năm 2004 - Holmdel, NJ tại PNC Bank Arts Center
  31 Tháng 7  Tháng 8 Năm 2004 - Hartford, CT tại Meadows Music Centre
  2 Tháng 8 Tháng 8 Năm 2004 - Wantagh, NY tại Jones Beach Amphitheatre
  3 Tháng 8 Tháng 8 Năm 2004 - Camden, NJ tại Tweeter Center At The Waterfront
  5 Tháng 8 Năm 2004 - Cuyahoga Falls, OH tại Blossom Music Center
  6 Tháng 8 Năm 2004 - Noblesville, IN tại Verizon Wireless Music Center
  7 Tháng 8 Năm 2004 - Tinley Park, IL tại Tweeter Center
  9 Tháng 8 Năm 2004 - Burgettstown, PA tại Post Gazette Pavilion
  10 Tháng 8 Năm 2004 - Bristow, VA tại Nissan Pavilion Stone Ridge
  11 Tháng 8 Năm 2004 - Virginia Beach, VA tại Verizon Wireless Amphitheater
  13 Tháng 8 Năm 2004 - Atlanta, GA tại HiFi Buys Amphitheatre
  14 Tháng 8 Năm 2004 - Charlotte, NC tại Verizon Wireless Amphitheatre
  17 Tháng 8 Năm 2004 - West Palm Beach, FL tại Sound Advice Amphitheater
  18 Tháng 8 Năm 2004 - Tampa, FL tại Tampa Bay Amphitheatre
  20 Tháng 8 Năm 2004 - Dallas, TX tại Smirnoff Centre
  21 Tháng 8 Năm 2004 - Selma, TX tại Verizon Wireless Amphitheatre
  22 Tháng 8 Năm 2004 - Spring, TX tại Cynthia Woods Mitchell Pavilion
  24 Tháng 8 Năm 2004 - Bonner Springs, KS tại Verizon Wireless Amphitheatre
  25 Tháng 8 Năm 2004 - Maryland Heights, MO tại UMB Bank Pavilion
  27 Tháng 8 Năm 2004 - East Troy, WI tại Alpine Valley Music Theatre
  28 Tháng 8 Năm 2004 - Somerset, WI tại Float-rite Park
  30 Tháng 8 Năm 2004 - Englewood, CO tại Coors Amphitheater
  31 Tháng 8 Năm 2004 - Albuquerque, NM tại Journal Pavilion
  1 Tháng 9 Năm 2004 - Phoenix, AZ tại Cricket Pavilion
  3 Tháng 9 Năm 2004 - Chula Vista, CA tại Coors Amphitheatre
  4 Tháng 9 Năm 2004 - Devore, CA tại Hyundai Pavilion at Glen Helen
  5 Tháng 9 Năm 2004 - Mountain View, CA tại Shoreline Amphitheatre

Năm 2007
Gồm có Linkin Park, My Chemical Romance, Taking Back Sunday, HIM, Placebo, và Julien-K trên Sân khấu Chính.  Trên Sân khấu Cách mạng là  Mindless Self Indulgence, Saosin, The Bled, Styles of Beyond, và Madina Lake

  25 Tháng 7 Năm 2007 - Auburn, WA tại White River Amphitheatre
  27 Tháng 7 Năm 2007 - Marysville, CA tại Sleep Train Amphitheatre
  28 Tháng 7 Năm 2007 - San Bernardino, CA tại Hyundai Pavilion
  29 Tháng 7 Năm 2007 - Mountain View, CA tại Shoreline Amphitheatre
  31 Tháng 7 Năm 2007 - Chula Vista, CA tại Coors Amphitheatre
  1 Tháng 8 Năm 2007 - Phoenix, AZ tại Cricket Pavilion
  3 Tháng 8 Năm 2007 - Selma, TX tại Verizon Wireless Amphitheater
  4 Tháng 8 Năm 2007 - Dallas, TX tại Smirnoff Music Centre
  5 Tháng 8 Năm 2007 - Woodlands, TX tại The Cynthia Woods Mitchell Pavilion
  7 Tháng 8 Năm 2007 - Atlanta, GA tại HiFi Buys Amphitheatre
  8 Tháng 8 Năm 2007 - Charlotte, NC tại Verizon Wireless Amphitheatre
  10 Tháng 8 Năm 2007 - West Palm Beach, FL tại Sound Advice Amphitheatre
  11 Tháng 8 Năm 2007 - Tampa, FL tại Ford Amphitheatre
  13 Tháng 8 Năm 2007 - Raleigh, NC tại Walnut Creek Amphitheatre
  14 Tháng 8 Năm 2007 - Virginia Beach, VA tại Verizon Wireless Virginia Beach Amphitheater
  15 Tháng 8 Năm 2007 - Wantagh, NY tại Nikon at Jones Beach Theater
  17 Tháng 8 Năm 2007 - Cuyahoga Falls, OH tại Blossom Music Center
  18 Tháng 8 Năm 2007 - Darien Center, NY tại Darien Lake Performing Arts Center
  19 Tháng 8 Năm 2007 - Bristow, VA tại Nissan Pavilion
  21 Tháng 8 Năm 2007 - Toronto, Ontario tại Molson Amphitheatre
  22 Tháng 8 Năm 2007 - Clarkston, MI tại DTE Energy Music Theatre
  24 Tháng 8 Năm 2007 - Mansfield, MA tại Tweeter Center for the Performing Arts
  25 Tháng 8 Năm 2007 - Camden, NJ tại Tweeter Center at the Waterfront
  26 Tháng 8 Năm 2007 - Hartford, CT tại New England Dodge Music Center
  28 Tháng 8 Năm 2007 - Syracuse, NY tại NY State Fair
  29 Tháng 8 Năm 2007 - Holmdel, NJ tại PNC Bank Arts Center
  31 Tháng 8 Năm 2007 - Noblesville, IN tại Verizon Wireless Music Center
  1 Tháng 9 Năm 2007 - Tinley Park, IL tại First Midwest Bank Amphitheatre
  3 Tháng 9 Năm 2007 - Englewood, CO tại Coors Amphitheatre

Năm 2008

Châu Âu
Gồm có Linkin Park, HIM (Chỉ có ở Đức), Jay-Z, Pendulum, N*E*R*D, Queens of the Stone Age, Enter Shikari và The Bravery được khẳng định đến nay.

  10 Tháng 6 Năm 2008 - Vilnius, Lithuania tại Siemens Arena
  11 Tháng 6 Năm 2008 - Riga, Latvia tại Riga Arena
  17 Tháng 6 Năm 2008 - Brno, Czech Republic tại Velodrom
  18 Tháng 6 Năm 2008 - Graz, Austria tại Stadthalle Graz
  21 Tháng 6 Năm 2008 - Munich, Germany tại Reitstadion Riem
  22 Tháng 6 Năm 2008 - Dublin, Ireland tại RDS Arena
  25 Tháng 6 Năm 2008 - Athens, Hy Lạp tại Terra Vibe Park
  27 Tháng 6 Năm 2008 - Berlin, Germany tại Waldbühne
  28 Tháng 6 Năm 2008 - Düsseldorf, Germany tại LTU Arena
  29 Tháng 6 Năm 2008 - Milton Keynes, England tại The Bowl
  30 Tháng 6 Năm 2008 - Birmingham, England tại Millenium Point (vé giới hạn)

Bắc Mỹ
Gồm có Linkin Park, Chris Cornell, The Bravery, và Ashes Divide trên Sân khấu Chính.  Cũng như Atreyu, 10 Years, Hawthorne Heights, Armor For Sleep, và Street Drum Corps trên Sân khấu Cách mạng.

  16 Tháng 7 Năm 2008 - Mansfield, MA tại Tweeter Center
  18 Tháng 7 Năm 2008 - Burgettstown, PA tại Post-Gazette Pavilion
  19 Tháng 7 Năm 2008 - Camden, NJ tại Susquehana Bank Center
  20 Tháng 7 Năm 2008 - Hartford, CT tại New England Dodge Music Center
  22 Tháng 7 Năm 2008 - Wantagh, NY tại Nikon at Jones Beach Theater
  23 Tháng 7 Năm 2008 - Holmdel, NJ tại PNC Bank Arts Center
  25 Tháng 7 Năm 2008 - Raleigh, NC tại Time Warner Cable Music Pavilion ở Walnut Creek
  26 Tháng 7 Năm 2008 - Virginia Beach, VA tại Verizon Wireless Virginia Beach Amphitheater
  27 Tháng 7 Năm 2008 - Bristow, VA tại Nissan Pavilion
  30 Tháng 7 Năm 2008 - Charlotte, NC tại Charlotte Verizon Wireless Amphitheatre
  1 Tháng 8 Năm 2008 - West Palm Beach, FL tại Cruzan Amphitheatre
  2 Tháng 8 Năm 2008 - Tampa, FL tại Ford Amphitheatre
  3 Tháng 8 Năm 2008 - Atlanta, GA tại Lakewood Amphitheatre
  7 Tháng 8 Năm 2008 - Phoenix, AZ tại Cricket Wireless Pavilion
  9 Tháng 8 Năm 2008 - Mountain View, CA tại Shoreline Amphitheatre
  10 Tháng 8 Năm 2008 - Irvine, CA tại Verizon Wireless Amphitheatre
  12 Tháng 8 Năm 2008 - Greenwood Village, CO tại Fiddler’s Green Amphitheatre
  15 Tháng 8 Năm 2008 - Cincinnati, OH tại Riverbend Music Center
  16 Tháng 8 Năm 2008 - East Troy, WI tại Alpine Valley Music Theatre
  17 Tháng 8 Năm 2008 - Noblesville, IN tại Verizon Wireless Music Center Indianapolis
  19 Tháng 8 Năm 2008 - Cuyahoga Falls, OH tại Blossom Music Center
  21 Tháng 8 Năm 2008 - St. Louis, MO tại Verizon Wireless Amphitheater St. Louis
  23 Tháng 8 Năm 2008 - Dallas, TX tại Superpages.com Center
  24 Tháng 8 Năm 2008 - Houston, TX tại Cynthia Woods Mitchell Pavilion

Tham khảo

Liên kết ngoài

Linkin Park công bố danh sách thành phần tham gia Projekt Revolution 2008

Linkin Park


title: Hải Châu, Liên Vân Cảng

text:
Hải Châu (chữ Hán phồn thể:海州區, chữ Hán giản thể:) là một quận thuộc địa cấp thị Liên Vân Cảng, tỉnh Giang Tô, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Quận này có diện tích 159 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2005 là 130.000 người. Về mặt hành chính, quận Hải Châu được chia ra các đơn vị gồm 4 nhai đạo, 2 trấn.
Nhai đạo: Hạnh Phúc, Hải Châu, Cù Dương, Hồng Môn.
Trấn: Cẩm Bình, Tân Bá.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Giang Tô
Liên Vân Cảng


title: Cầu Bình Phước

text:
Cầu Bình Phước là một trong những cây cầu bắc qua sông Sài Gòn. Cầu nằm trên Quốc lộ 1, giáp ranh giữa Quận 12 và thành phố Thủ Đức.

Cầu có chiều dài 483 m, rộng 7 m gồm 13 nhịp, nhịp chính gồm 3 nhịp với kinh phí đầu tư 104 tỷ đồng. Công ty xây dựng công trình giao thông 61 tiếp tục trải bê-tông nhựa để kịp thông xe kỹ thuật vào ngày 26 tháng 4 năm 2003. Cầu Bình Phước thuộc Dự án đường xuyên Á, thiết kế cho 4 làn xe ô tô và 2 làn xe thô sơ, tải trọng 30 tấn. Hiện nay đã có cầu Bình Phước 2 nằm song song với cầu Bình Phước cũ, tải trọng từ 25 - 30 tấn.

Mở rộng 12 làn xe

Ngày 7/7/2015, TPHCM cũng phải cấm xe máy lưu thông qua cầu Bình Phước 1 để xây dựng quy mô 12 làn xe. Ngày 4/6/2016, chính thức thông xe cầu Bình Phước 1 mới với 6 làn xe. Ngày 10/6/2016, chính thức ngừng lưu thông qua cầu Bình Phước 2 để sửa chữa. Ngày 22/12/2017, thông xe toàn tuyến chính thức với 12 làn xe

Tham khảo

Bình Phước
Quốc lộ 1
Thủ Đức
Quận 12


title: Symplecta hygropetrica

text:
Symplecta hygropetrica là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Symplecta
Limoniidae ở vùng Nearctic


title: Stanhopea insignis

text:
Stanhopea insignis là một loài lan đặc hữu của miền nam và đông nam Brasil. Đây là loài điển hình của chi Stanhopea.

Chú thích

Tham khảo

insignis


title: Royon

text:
Royon là một xã trong tỉnh Pas-de-Calais, vùng Hauts-de-France, Pháp.

Địa lý
Royon có cự ly 10 mile (16 km) về phía đông Montreuil-sur-Mer trên đường D130, trong thung lũng sông Créquoise.

Dân số

Địa điểm nổi bật
 Nhà thờ St.Germain, thế kỷ 16 .

Xem thêm
Xã của tỉnh Pas-de-Calais

Tham khảo
INSEE
IGN

Liên kết ngoài
 Royon on the Quid website

Xã của Pas-de-Calais


title: Pháp chủ

text:
Pháp chủ (chữ Hán: 法主) danh xưng đầy đủ là: Pháp chủ Hội đồng Chứng minh (chữ Hán: 越南佛教教會證明理事會法主) hay Thiền gia Pháp chủ (chữ Hán: 禪家法主) là ngôi vị cao nhất đứng đầu Giáo hội Phật giáo Việt Nam, tương tự ngôi vị Tăng thống trong một số giáo hội khác.

Pháp chủ Giáo hội Phật giáo Việt Nam

Pháp chủ danh xưng đầy đủ là Pháp chủ Hội đồng Chứng minh, là tôn hiệu cao nhất đứng đầu Giáo hội Phật giáo. Hiện nay, chức vụ Pháp chủ dùng để gọi người lãnh đạo cao nhất của Giáo hội Phật giáo Việt Nam. Pháp chủ là người đứng đầu Hội đồng Chứng minh, thay mặt Hội đồng Chứng minh ban hành các Giáo chỉ, các văn bản quan trọng nhất, đại diện cho Giáo hội trong các hoạt động đối ngoại. Ngôi vị Pháp chủ chỉ được suy tôn bởi Đại hội Phật giáo toàn quốc và là ngôi vị tại vị suốt đời.

Từ khi thành lập vào 1981 đến nay, Giáo hội Phật giáo Việt Nam đã suy tôn các vị Pháp chủ của Hội đồng chứng minh:

Trụ sứ của các đời Pháp chủ
Từ khi thành lập Giáo hội năm 1981, Đức Pháp chủ đệ nhất Thích Đức Nhuận và Đức Pháp chủ đệ nhị Thích Tâm Tịch trú tại chùa Quán Sứ là trụ sở chính của Giáo hội Phật giáo Việt Nam.

Đại hội Phật giáo Toàn quốc khóa VI vào tháng 11 năm 2007 đã suy tôn Đức Đại lão Hòa thượng Thích Phổ Tuệ lên ngôi vị Pháp chủ. Mặc dù ở ngôi vị Pháp chủ nhưng Đại lão Hòa thượng Thích Phổ Tuệ không trú tại chùa Quán sứ - Trụ sở Giáo hội Phật giáo Việt Nam, mà vẫn trụ trì ở chùa Viên Minh (chùa Ráng) Phú Xuyên, Hà Nội.

Theo Quy chế hoạt động của Ban Thường trực Hội đồng Chứng minh GHPGVN tu chỉnh lần thứ nhất, Văn phòng của Đức Pháp chủ đệ tứ được đặt tại Việt Nam Quốc Tự - TP.HCM, Văn phòng Ban Giám luật (trước đây là Hội đồng Giám luật) đặt tại chùa Vĩnh Nghiêm - Q.3, TP.HCM. Trú xứ của Trưởng lão Hoà thượng Thích Trí Quảng vẫn tại chùa Huê Nghiêm (Thành phố Thủ Đức, TP.HCM).

Quyền Pháp chủ Hội đồng Chứng minh
Trong Điều 17 - Hiến chương Giáo hội Phật giáo Việt Nam có ghi: "Trong thời gian của nhiệm kỳ, nếu Đức Pháp chủ khuyết vị thì Ban Thường trực Hội đồng Chứng minh cung thỉnh một trong các vị Phó Pháp chủ đảm nhiệm Quyền Pháp chủ và thông báo Hội đồng Chứng minh, Hội đồng Trị sự biết để suy tôn trong Hội nghị Thường niên gần nhất của Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam."

Năm 1993 và năm 2005, sau khi hai vị Đệ Nhất và Đệ Nhị Pháp chủ viên tịch, Giáo hội đã không suy tôn Quyền Pháp chủ nào mà đợi đến Đại hội kế tiếp của Giáo hội (vào năm 1997 và năm 2007) mới suy tôn một vị Pháp chủ kế vị.

Năm 2021, ngay sau khi Đức Đệ Tam Pháp chủ Thích Phổ Tuệ viên tịch, nhân dịp lễ tưởng niệm tuần thất thứ 6 Đức Pháp Chủ tại chùa Vĩnh Nghiêm (TP.HCM), Ban Thường trực HĐCM đã tổ chức phiên họp đặc biệt để suy tôn Hoà thượng Thích Trí Quảng lên ngôi Quyền Pháp chủ. Sau đó, lễ suy tôn diễn ra sáng 31/12, tại hội nghị kỳ 6, khóa VIII (nhiệm kỳ 2017 - 2022) của Hội đồng trị sự Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam.

Thiền gia Pháp chủ Hội Phật giáo Bắc Kỳ

Trong thời kì chấn hưng Phật giáo, tại miền Bắc đã có ba vị được tôn làm Thiền gia Pháp chủ (gọi tắt là Pháp chủ), đứng đầu Hội Phật giáo Bắc Kỳ sau đổi là Giáo hội Tăng già Bắc Việt:

Thiền gia Pháp chủ Hòa thượng Thích Thanh Hanh (1934 - 1936)
 Thiền gia Pháp chủ Hoà Thượng Thích Thanh Tường (1936): Sư thế danh là Đinh Xuân Lạc (1858-1936), trụ trì chùa Vũ Thạch quận Hoàn Kiếm và chùa Trầm huyện Chương Mĩ, Hà Nội.
Thiền gia Pháp chủ Hòa thượng Thích Mật Ứng (1951 - 1952)

Phó Pháp chủ Giáo hội Phật giáo Việt Nam
Phó Pháp chủ là một giáo phẩm cao cấp chỉ đứng sau Pháp chủ trong Hội đồng Chứng minh, thường dành cho các Hòa thượng có tuổi hạ cao, uy tín trong Giáo hội, là thành viên Hội đồng Chứng minh. Các vị này thường được thỉnh đi chứng minh các sự kiện trọng đại của Phật giáo, tham dự các buổi lễ quan trọng; tham khảo và hỏi ý kiến trước khi thông qua các quyết định quan trọng cho Giáo hội Phật giáo; được thỉnh chủ trì, chứng minh trong các giới đàn; thường được ngồi tại vị trí trang trọng nhất của Lễ đài, sự kiện.

Phó Pháp Chủ kiêm Giám luật là một danh vị nhầm để suy cử cho các vị Hoà thượng tinh thông giáo điển đặc biệt là giới luật và hành trì nhầm để tôn vinh những đống góp đặc biệt của các ngài.

Phó Pháp Chủ kiêm Chánh Thư ký là một danh vị nhầm để suy cử cho vị Hòa thượng đảm trách vai trò thư kí của ban Thường trực Hội đồng Chứng minh.

Dưới đây là tổng hợp các Phó Pháp chủ từ khi thành lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam năm 1981 đến nay:

Chư Tôn Hoà thượng Pháp Chủ - Phó Pháp chủ còn tại thế

Tham khảo

Liên kết ngoài
Việt Nam Phật giáo Sử luận
Phật tử Việt Nam

Phật giáo Việt Nam
Nhà lãnh đạo tôn giáo
Phật giáo


title: Vitellius

text:
Aulus Vitellius Germanicus, tên khai sinh là  Aulus Vitellius và thường được gọi là Vitellius (; ngày 24 tháng 12 năm 15-22 tháng 12 năm 69), là một hoàng đế La Mã trị vì từ ngày 16 tháng 4 năm 69-22 tháng 12 cùng năm. Vitellius trở thành hoàng đế sau các triều đại ngắn ngủi của Otho và Galba trong một năm của các cuộc nội chiến được gọi là năm của bốn hoàng đế. Vitellius là vị hoàng đế đầu tiên thêm tên riêng Germanicus của mình vào tên hiệu của hoàng đế thay vì tên hiệu Ceasar khi kế vị.

Tuyên bố lên ngôi của ông đã sớm bị thách thức bởi những quân đoàn đồn trú tại các tỉnh miền Đông, họ đã tuyên bố ủng hộ chỉ huy của mình là Vespasianus trở thành hoàng đế tại nơi ông ta đóng quân. Chiến tranh xảy ra sau đó, dẫn đến một thất bại tan nát cho Vitellius trong trận Bedriacum lần thứ hai. Khi ông nhận ra mình thiếu sự ủng hộ, Vitellius đã chuẩn bị thoái vị để ủng hộ Vespasianus làm hoàng đế, nhưng đã bị hành quyết tại Rome bởi lực lượng của phe Flavius vào ngày 22 tháng 12 năm 69.

Gia đình
Ông là con trai của Lucius Vitellius với người vợ của ông ta, Sextilia, ông đã có một người em trai, Lucius Vitellius Trẻ. Suetonius đã ghi hai bản khác nhau về nguồn gốc của Vittelius. Một trong đó là có nguồn gốc từ con cháu của những nhà vua của Latium còn bản kia là nói về nguồn gốc thấp kém. Suetonius nhận xét hợp lý rằng cả hai nguồn này có thể là của những kẻ nịnh bợ hoặc của kẻ thù của Vitellius-ngoại trừ việc chúng đã lưu hành trước khi Vitellius trở thành hoàng đế. Suetonius cũng ghi nhận rằng khi Vitellius sinh ra, lá số tử vi của ông khiến cha mẹ ông sợ hãi và đã cố ngăn ông làm chấp chính quan.

Ông đã lập gia đình lần đầu năm 40 với Petronia, con gái của Publius hoặc Gaius Petronius Pontius Nigrinus, họ có một người con tên là Aulus Vitellius Petronianus.

Ông kết hôn lần 2 vào khoảng năm 50 với Galeria Fundana (khoảng năm 40 - sau năm 69), Có lẽ là cháu gái của Gaius Galerius (ca 15 TCN -năm 23). Họ có hai con, một con trai tên là Germanicus và một con gái không tên (sinh khoảng năm 55). Settipani và Birley đã gợi ý rằng người con gái này đã kết hôn với Decimus Rupilius Libo Frugi, cha Rupilia Faustina.

Sự nghiệp chính trị

Chính trị và quân sự
Ông là chấp chính quan năm 48,và được cho là tổng đốc của hành tỉnh châu Phi vào năm 60 hoặc 61.Nhờ nỗ lực của mình,ông đã trả được hết nợ nần. Vào cuối năm 68,Galba bất ngờ chọn ông để chỉ huy quân đội của Hạ Germania.

Vươn tới quyền lực

Ông đã có được sự ủng hộ lên ngôi từ Caecina và Fabius Valens, chỉ huy của hai quân đoàn ở sông Rhine. Thông qua hai người này một cuộc cách mạng quân sự được nhanh chóng hoàn thành, họ đã từ chối gia hạn lời thề về sự trung thành với Hoàng đế Galba, ngày 01 tháng 1 năm 69, và đầu năm 69 Vitellis được tuyên bố là hoàng đế tại Köln. Chính xác hơn, ông được tuyên bố là hoàng đế của quân đội ở Hạ Germania và thượng Germania. Quân đội của Gaul, Brittania và Raetia ủng hộ họ ngay sau đó. Tuy nhiên khi mà họ hành quân về Rome, người mà họ đã phải đối đầu đó là Otho, và không phải là Galba.

Thực tế, ông không bao giờ được công nhận là hoàng đế của toàn bộ thế giới La Mã, mặc dù tại Rome, viện nguyên lão chấp nhận ông ta và ban cho ông danh hiệu hoàng đế bình thường. Để thưởng cho chiến thắng của những người lính Lê dương, Vitellius giải tán lực lượng cận vệ hoàng gia hiện có và bố trí những người lính của mình để thay thế.

Hoàng đế

Nắm quyền
Suetonius, mà cha ông đã chiến đấu cho Otho tại Bedriacum, cung cấp cho một nguồn thông tin bất lợi về chính quyền ngắn ngủi của Vitellius ': ông mô tả ông ta là thiếu tham vọng. Vitellius được mô tả là lười biếng và tự đam mê lạc thú, thích ăn uống, và vì tham ăn nên trở nên béo phì, ăn tiệc bốn lần một ngày và ăn thịt các loại thực phẩm hiếm hoi mà ông ta phái lực lượng hải quân La Mã đi tìm kiếm. Ông được ghi lại rằng đã bỏ đói mẹ của mình cho đến chết, để hoàn thành một lời tiên tri rằng ông sẽ cai trị lâu dài nếu mẹ ông qua đời đầu tiên. các sử gia khác, cụ thể là Tacitus và Cassius Dio, không đồng ý với một số các xác nhận của Suetonius, mặc dù các thông tin riêng của họ về Vitellius cũng nhiều tiêu cực.

Mặc dù cầm quyền ngắn ngủi, ông đã có hai đóng góp quan trọng đối với chính phủ La Mã mà tồn tại lâu hơn ông ta. Tacitus mô tả cả hai trong lịch sử của mình:

Sự thách thức
Vào tháng 7 năm 69, Vitellius biết được rằng quân đội của các tỉnh miền Đông đã tuyên bố lập một hoàng đế đối lập, chỉ huy của họ, Titus Flavius Vespasianus. Ngay sau khi ông biết rằng quân đội của phương Đông, Dalmatia, và Illyricum đã tuyên bố ủng hộ cho Vespasianus, Vitellius, đã bị bỏ rơi bởi những người ủng hộ của ông, sẽ phải từ bỏ danh hiệu hoàng đế.

Thoái vị và qua đời
Người ta nói rằng Vitellius đã chờ đợi quân đội của Vespasian tại Mevania. Có người nói rằng các điều khoản của sự thoái vị đã thực sự được thoả thuận với Marcus Antonius Primus, người chỉ huy của quân đoàn thứ sáu đóng ở Pannonia và là một trong những người ủng hộ chính quyền của Vespasianus, nhưng lực lượng cận vệ hoàng gia từ chối không cho ông thực hiện các thỏa thuận, và buộc ông phải trở về cung điện.

Chú thích

Hoàng đế La Mã
La Mã cổ đại
Sinh năm 15
Mất năm 69
Chấp chính quan của Đế quốc La Mã
Năm tứ đế
Hoàng đế La Mã thế kỷ 1


title: Xylopia latipetala

text:
Xylopia latipetala là một loài thực vật thuộc họ Annonaceae. Đây là loài đặc hữu của Tanzania. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

 Lovett, J. & Clarke, G.P. 1998. Xylopia latipetala. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 24 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Tanzania
L


title: Đức Hóa, Tuyền Châu

text:
Đức Hóa (tiếng Trung: 德化, Hán Việt: Đức Hóa) là một huyện của thành phố Tuyền Châu (泉州), tỉnh Phúc Kiến, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.

Huyện này có diện tích 2.220 km², dân số 300.000 người, mã số bưu chính 362500. Huyện lỵ Đức Hóa đóng tại trấn Tầm Trung.

Phân chia hành chính
Huyện Đức Hóa được chia thành 10 trấn, 8 hương.
 Trấn: Tầm Trung, Long Tầm, Tam Ban, Long Môn Than, Lôi Phong, Nam Trình, Thủy Khẩu, Xích Thủy, Thượng Dũng, Cát Khanh.
 Hương: Dương Mai, Thang Đầu, Quế Dương, Cái Đức, Quốc Bảo, Mĩ Hồ, Đại Minh, Xuân Mĩ.

Lịch sử

Năm Quang Khải thứ hai (886) thời Đường Hy Tông, Vương Triều chiếm Tuyền Châu. Sau này em trai ông là Vương Thẩm Tri sáng lập nước Mân. Năm Long Khải thứ nhất (933), nước Mân lấy trường Quy Đức ở huyện Vĩnh Thái lập ra huyện Đức Hóa. Thời Tống thuộc Tuyền Châu. Thời Nguyên thuộc lộ Tuyền Châu của hành tỉnh Phúc Kiến. Thời Minh thuộc phủ Tuyền Châu tỉnh Phúc Kiến. Thời Ung Chính nhà Thanh đổi cho thuộc về châu trực lệ Vĩnh Xuân. Từ tháng 10 năm 1950 thuộc Tuyền Châu.

Thời cổ, đây là một trong ba kinh đô gốm sứ của Trung Quốc. Đức Hóa có nhiều cao lanh và nổi tiếng vì những sản phẩm gốm sứ của mình, đặc biệt là các loại đồ thủ công và bát đĩa, bao gồm chân nến, lợn đất, khung ảnh, hộp đồ trang sức, bình, chai, lọ, vò, hũ, bảng, biển, đồ trang trí trong vườn, các loại tượng to nhỏ, hình chim thú v.v...

Các lò gốm tại Đức Hóa cũng cố gắng tái tạo đồ gốm Kiến.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Phúc Kiến
Tuyền Châu


title: Matelea pastazana

text:
Matelea pastazana là một loài thực vật thuộc họ Apocynaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Tham khảo

 Pitman, N. 2003. Matelea pastazana. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ecuador
P
Thực vật dễ tổn thương


title: Callohesma lacteipennis

text:
Callohesma lacteipennis là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Michener mô tả khoa học năm 1965.

Chú thích

Tham khảo

Callohesma
Động vật được mô tả năm 1965


title: Psylliodes huaxiensis

text:
Psylliodes huaxiensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Wang miêu tả khoa học năm 1992.

Chú thích

Tham khảo

Psylliodes


title: Platynychus inflatus

text:
Platynychus inflatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1860.

Chú thích

Tham khảo

Platynychus


title: Choerophryne longirostris

text:
Choerophryne longirostris là một loài ếch trong họ Nhái bầu. Chúng là loài đặc hữu của Papua New Guinea.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.

Nguồn
 Richards, S. & Allison, A. 2004. Choerophryne longirostris. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Choerophryne
Động vật lưỡng cư Papua New Guinea
Động vật đặc hữu Papua New Guinea


Đội tuyển bóng đá quốc gia Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất đại diện Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất trong bóng đá.

Thành tích tốt nhất của đội cho đến nay là ngôi vị á quân của Asian Cup 1996. Đội đã một lần tham dự World Cup là vào năm 1990. Tại giải năm đó, đội đã để thua cả 3 trận trước ,  và , do đó dừng bước ở vòng bảng.

Cán sự
Lần cập nhật về ban huấn luyện và ban y tế: tháng 3 năm 2019.

Ban huấn luyện

Ban y tế

Cầu thủ
Đội hình cho 2 trận giao hữu gặp  và  vào tháng 3 năm 2023. Số trận và bàn thắng tính đến ngày 28 tháng 3 năm 2023 sau trận gặp .

Triệu tập gần nhất

 PRE
 PRE

 PRE

 PRE

 INJ

 PRE

 PRE

SUS Vắng mặt ở trận kế tiếp
INJ Rút lui do chấn thương
PRE Đội hình sơ bộ
RET Đã chia tay đội tuyển quốc gia

Đối đầu
Tính đến 26 tháng 3 năm 2019.

Giải đấu

Tham khảo

Ả Rập


title: 767 Bondia

text:
767 Bondia

767 Bondia là một tiểu hành tinh ở vành đai chính, thuộc nhóm tiểu hành tinh Themis. Nó được xếp loại tiểu hành tinh kiểu C, có bề mặt tối và thành phần cấu tạo dường như bằng vật liệu cacbonat.

Tiểu hành tinh này do Joel Hastings Metcalf phát hiện ngày 23.9.1913 ở Winchester, Massachusetts và được đặt theo tên William Cranch Bond và George Phillips Bond, hai cha con nhà thiên văn học người Mỹ..

Tham khảo

Liên kết ngoài
Orbital simulation from JPL (Java) / Ephemeris
 Phát hiện Circumstances: Numbered Minor Planets

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1913


title: Ringsberg

text:
Ringsberg () là một đô thị thuộc huyện Schleswig-Flensburg, trong bang Schleswig-Holstein, nước Đức. Đô thị Ringsberg có diện tích 5,26 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 521 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Schleswig-Flensburg


title: Stramonita delessertiana

text:
Stramonita delessertiana là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Stramonita
Động vật được mô tả năm 1841


title: Neonemobius

text:
Neonemobius là một chi côn trùng thuộc họ Gryllidae.

Các loài
Chi này có các loài sau:
 Neonemobius eurynotus

Chú thích

Tham khảo

Họ Dế mèn


title: Dragon Ball Z: Tobikkiri no Saikyō tai Saikyō

text:
{{Infobox_Film
| name           = Dragon Ball Z: Cooler phục thù
| image          = DBZ THE MOVIE NO. 5.jpg
| caption        =
| director       = Hashimoto Mitsuo
| producer       = Imada ChiakiKayano Rikizô
| writer         = Toriyama AkiraKoyama Takao
| starring       = Nozawa MasakoNakao RyuuseiTanaka MayumiFurukawa ToshioTatsuta NaokiWatanabe NaokoMyauchi KoheiNagai IchirōHayami ShowYanami Joji
| music          = Kikuchi Shunsuke American Bands
| cinematography =
| editing        =
| distributor    =
| released       =  21 tháng 7 năm 1991  22 tháng 1 năm 2002
| runtime        = 46 phút
| language       = Tiếng Nhật và Tiếng Anh Mĩ
| budget         =
| imdb_id        = 1125254
| preceded_by    = Lord Slug
| followed_by    = Return of Cooler}}

 là bộ phim hoạt hình Dragon Ball Z thứ 5. Được sản xuất tại Nhật Bản vào ngày 21 tháng 7 năm 1991 và tại Hoa Kỳ ngày 22 tháng 1 năm 2002.

 Tổng quan
Cooler chính là anh trai của Frieza, hắn ta đã xâm chiếm Trái Đất trả thù cho em trai mình. Vậy là Goku, Gohan và các bạn của họ phải đánh bại Cooler để giữ hòa bình cho trái Đất

 Nội dung

 Lồng tiếng

 Âm nhạc
 Opening Song
 "CHA-LA HEAD-CHA-LA"
 Lời: Mori Yukinojō, Nhạc: Kiyoka Chiho, Arrangement: Yamamoto Kenji, Thể hiện: Kageyama Hironobu
 Lời bài hát
 Ending Song

 Lời: Satō Masaru, Nhạc: Kiyoka Chiho, Arrangement: Yamamoto Kenji'', Thể hiện: Kageyama Hironobu & Ammy
 Lời bài hát

Tham khảo

Liên kết ngoài
Bộ phim trên bách khoa toàn thư Anime New Network

Phim hoạt hình Bảy viên ngọc rồng
Funimation
Phim năm 1991
Phim Nhật Bản


title: Bulbophyllum makoyanum

text:
Bulbophyllum makoyanum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

Liên kết ngoài

makoyanum]]

M


title: Sữa ong chúa

text:
Sữa ong chúa là chất tiết ra từ ong mật được dùng làm chất dinh dưỡng nuôi ấu trùng, cũng như ong chúa trưởng thành. Sữa ong chúa được tiết ra từ các tuyến trong hầu dưới của ong thợ và nuôi dưỡng tất cả ấu trùng trong đàn, bất kể giới tính hay vị thế.

Trong quá trình một tổ ong đang tìm ra ong chúa mới, ong thợ sẽ kiến tạo tế bào ong chúa đặc biệt. Ấu trùng trong các tế bào này được cho ăn nhiều sữa ong chúa. Kiểu cho ăn này kích hoạt sự phát triển hình thái của ong chúa, bao gồm cả buồng trứng phát triển đầy đủ cần thiết để đẻ trứng.

Sữa ong chúa được bán rộng rãi trên thị trường như một loại thực phẩm chức năng. Đây là một loại thuốc thay thế thuộc danh mục liệu pháp châm nọc ong. Năm 2010, tại Hoa Kỳ, Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm đã có hành động pháp lý chống lại các công ty sử dụng tuyên bố vô căn cứ về lợi ích sức khỏe để tiếp thị sản phẩm sữa ong chúa. Các nghiên cứu được thực hiện kể từ đó đã phát hiện ra sữa ong chúa có khả năng tăng cường sản xuất collagen, giãn mạch, giảm tác động của hội chứng tiền kinh nguyệt, và như một phương pháp điều trị sau mãn kinh ở người, và chống lại bệnh Alzheimer ở động vật.

Ảnh hưởng đến sức khỏe con người

Nhưng điều đáng chú ý là sữa ong chúa chứa hormon và các chất đặc biệt có tác dụng củng cố và tăng cường sức khoẻ con người. Nó là thuốc rất bổ đặc biệt đối với người già, suy nhược, thiếu máu... Có nghiên cứu cho thấy trẻ em ăn nhiều sữa ong chúa sẽ dậy thì sớm hơn so với trẻ em cùng lứa.

Sữa ong chúa chứa một tỷ lệ đáng kể của protein, amino acid, lipid, vitamin và đường, và cũng có nhiều giá trị dinh dưỡng và dược lý.

Cụ thể, thành phần của nó bao gồm: protein, 22 loại amino acid, lipid (chủ yếu là acid béo 10-DHA), carbohydrate (chủ yếu là đường glucose, fructose), các vitamin (vitamin B1, vitamin B2, vitamin B3, vitamin B5, vitamin B6, vitamin B9,vitamin C, vitamin H, Inositol…) và các chất khoáng (K, Ca, Mg, Cu, Fe, Zn, Se, Li, Ga…). Sữa ong chúa không có các vitamin A, D, E và K.

Trong thực tế, các nghiên cứu khoa học đã chứng minh số lợi ích của sữa ong chúa với sức khỏe con người. Tuy nhiên, một số thí nghiệm trong phòng và trên cơ thể người cho thấy::

 Chất hoạt động làm giãn mạch và làm hạ huyết áp;
 Chất hoạt động làm giảm cholesterol;
 Chất chống ung thư.

Những lợi ích của sữa ong chúa với phụ nữ sau mãn kinh cũng được một nghiên cứu lâm sàng Nhật Bản đề cập, vì liên quan đến việc sản xuất estrogen. Tuy nhiên, kiến thức về tác động của loại thuốc trong dài hạn khi sử dụng sữa ong chúa lâu dài với phụ nữ sau mãn kinh, cũng như con người nói chung, vẫn chưa biết được đầy đủ .

Về những tác động tiêu cực có thể có sức khỏe con người, chỉ có một trường hợp viêm đường ruột liên quan đến tiêu chảy đã được báo cáo tại Nhật Bản vào năm 1997 sau khi dùng sữa ong chúa hàng ngày với liều lượng 10 ml trong vòng 25 ngày trên một người phụ nữ cao tuổi. Trường hợp này, liên quan đến tiêu thụ quá mức của sữa ong chúa, và không hấp thụ được hết.

Xem thêm
 Mật ong

Tham khảo

Thực phẩm
Thuốc
Mỹ phẩm
Ong
Chất dinh dưỡng bổ sung
Sản phẩm động vật


title: Fujitsu

text:
là một công ty Nhật Bản chuyên ngành trong lĩnh vực bán dẫn, máy tính, truyền thông và dịch vụ đặt trụ sở tại Tokyo.

Thành lập năm 1935, hiện tại Fujitsu có 170.000 công nhân và 500 nhánh công ty khắp thế giới. Tính tới năm 2016 chủ tịch tập đoàn của Fujitsu là ông Tatsuya Tanaka. Tại thị trường quốc tế, Fujitsu coi IBM là đối thủ chính trong khi tại thị trường nội địa, NEC được coi là đối thủ của Fujitsu. Đối với mảng dịch vụ, vị trí của Fujitsu thường nằm ở vị trí thứ 3 đến thứ 5 trên thế giới và số 1 tại thị trường Nhật Bản.

Chiến lược phát triển của Fujitsu luôn tuân thủ theo 1 định nghĩa gọi là "Đường lối Fujitsu" (Fujitsu Way).

Tiến xa ra thị trường toàn cầu, Fujitsu mang theo những sự đổi mới đột phá trong cách suy nghĩ của người Nhật và độ chính xác của người Đức, khi đa số các sản phẩm về công nghệ như Server, Storage đều được sản xuất ở Nhật Bản và Đức.

Theo con số thống kê gần nhất (2017) thì Fujitsu đứng hạng 248 các công ty, tập đoàn toàn cầu theo số liệu của Fortune 500 ranking.

Khẩu hiệu của công ty là "Shaping tomorrow with you" (Cùng bạn định hình tương lai) và trước đó là "The possibilities are infinite" (Mọi khả năng là vô tận). Có thể nhìn thấy ở phía dưới logo chính của công ty và kết nối với logo nhỏ ở trên chữ J và I trong từ Fujitsu.

Tham khảo

Công ty điện tử Nhật Bản
Khởi đầu năm 1935 ở Nhật Bản
Công ty lưu trữ máy tính
Công ty sản xuất điện thoại di động
Công ty công nghệ Nhật Bản
Công ty niêm yết tại Sở giao dịch chứng khoán Tokyo
Chỉ số TOPIX 100
Nhà cung cấp điện toán đám mây

Công ty quốc phòng Nhật Bản
Công ty công nghệ hiển thị
Tập đoàn Furukawa
Nhãn hiệu Nhật Bản
Công ty đa quốc gia có trụ sở tại Nhật Bản


title: Amegilla murrayensis

text:
Amegilla murrayensis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Rayment mô tả khoa học năm 1935.

Chú thích

Tham khảo

Amegilla
Động vật được mô tả năm 1935


title: Quận Judith Basin, Montana

text:
Quận Judith Basin là một quận thuộc tiểu bang Montana, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở , Montana. Quận được đặt tên theo. Dân số theo điều tra năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là người.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận này có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Các quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Theo điều tra dân số  năm 2000, quận này đã có dân số 2.329 người, 951 hộ gia đình, và 661 gia đình sống trong quận hạt. Mật độ dân số là <1/km ² (1/sq mi). Có 1.325 đơn vị nhà ở mật độ trung bình của <1/km ² (1/sq mi). Thành phần chủng tộc của cư dân sinh sống trong quận gồm 98,63% người da trắng, 0,04% da đen hay Mỹ gốc Phi, 0,34% người Mỹ bản xứ, 0,09% ở châu Á, 0,04% từ các chủng tộc khác, và 0,86% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. 0,56% dân số là người Hispanic hay Latino thuộc một chủng tộc nào. 27,1% là người gốc Đức, Na Uy 11,3%, 10,0% người Ailen, 9,8% gốc Anh và 8,7% gốc Mỹ theo điều tra dân số năm 2000. 92,0% nói tiếng Anh và 7,5% tiếng Đức là ngôn ngữ đầu tiên của họ.

Có 951 hộ, trong đó 30,00% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 62,70% là đôi vợ chồng sống với nhau, 4,30% có một chủ hộ nữ không có mặt chồng, và 30,40% là không lập gia đình. 27,50% hộ gia đình đã được tạo ra từ các cá nhân và 12,30% có người sống một mình65 tuổi hoặc cao hơn. Cỡ hộ trung bình là 2,45 và cỡ gia đình trung bình là 3.02.

Trong quận cơ cấu độ tuổi dân cư được trải ra với 26,80% dưới độ tuổi 18, 4,60% 18-24, 23,30% 25-44, 28,20% từ 45 đến 64, và 17,20% từ 65 tuổi trở lên người. Độ tuổi trung bình là 42 năm. Đối với mỗi 100 nữ có 107,90 nam giới. Đối với mỗi 100 nữ 18 tuổi trở lên, đã có 103,90 nam giới.

Thu nhập trung bình cho một hộ gia đình trong quận đạt mức USD 29.241, và thu nhập trung bình cho một gia đình là USD 34.243. Phái nam có thu nhập trung bình USD 21.789 so với 14.615 USD đối với phái nữ. Thu nhập bình quân đầu người là 14.291 USD. Có 16,30% gia đình và 21,10% dân số sống dưới mức nghèo khổ, bao gồm 30,60% những người dưới 18 tuổi và 13,30% của những người 65 tuổi hoặc cao hơn.

Tham khảo

Quận của Montana


title: Haussy

text:
Haussy là một xã ở tỉnh Nord trong vùng Hauts-de-France, Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Nord

Tham khảo

 INSEE commune file

Xã của Nord


title: Bulbophyllum pleiopterum

text:
Bulbophyllum pleiopterum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

pleiopterum]]

P


title: Labidochromis shiranus

text:
Labidochromis shiranus là một loài cá thuộc họ Cichlidae. Nó là loài đặc hữu của Malawi. Môi trường sống tự nhiên của chúng là hồ nước ngọt.

Chú thích

Tham khảo

 Kasembe, J. 2005. Labidochromis shiranus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Động vật Malawi
Labidochromis


title: Pythagoreion

text:
Pythagoreion là một địa điểm khảo cổ của thị trấn Samos cổ xưa nằm trên đảo Samos, Hy Lạp. Ngày nay nó nằm trong khu vực thị trấn hiện đại Pythagoreio, từ đó nó có tên như hiện tại. Tại đây chứa các di tích khảo cổ Hy Lạp và La Mã cổ đại, cùng một đường hầm cổ nổi tiếng thế giới được gọi là đường hầm Eupalinos hay cống Eupalinia, một hệ thống thủy lợi cổ có từ thế kỷ 6 TCN. Cùng với Heraion của Samos, Pythagoreion đã được TUNESCO công nhận là di sản thế giới từ năm 1992..

Tham khảo

Di sản thế giới tại Hy Lạp
Công trình Hy Lạp cổ đại


title: Dũng tuyền

text:
Dũng tuyền là huyệt vị nằm ở gan bàn chân của con người. Nó nằm trên kinh Thận.

Nhận biết
Huyệt Dũng tuyền nằm trên gan bàn chân. Lấy khoảng cách từ ngón chân thứ 2 (tạm gọi là ngón chân trỏ) tới gót chân chia làm 5 phần, thì huyệt Dũng tuyền chính là điểm lõm nằm cách ngón chân trỏ 2/5 khoảng cách đó (tức là cách gót 3/5).

Ý nghĩa

Huyệt Dũng tuyền nằm trên kinh Thận (Túc Thiếu Âm Thận Kinh), có tác dụng chữa một số chứng chóng mặt, suy nhược thần kinh.

Dũng tuyền cũng là huyệt rất quan trọng trong dưỡng sinh. Cùng với Hội âm nhiều khi Dũng tuyền sẽ được lấy làm của ngõ của cơ thể với sinh khí của mặt đất. Nhiều khi ngồi kiết già thì nó lại là cửa ngõ của cơ thể con người với trời.

Dũng tuyền cũng là một trong 36 tử huyệt. Trong thuật điểm huyệt cơ thể theo giờ thì Dũng tuyền ứng với giờ Hợi.

Tham khảo

Tử huyệt
Kinh Thận
Huyệt vị


title: Reinsberg, Mittelsachsen

text:
Reinsberg là một đô thị trong huyện Mittelsachsen, bang tự do Sachsen, nước Đức. Đô thị Reinsberg có diện tích 49,75 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2005 là 3247 người.

Tham khảo


title: Bulbophyllum hians

text:
Bulbophyllum hians là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

hians]]

H


title: Cubalaskeya machoi

text:
Cubalaskeya machoi là một loài ốc biển, động vật chân bụng trong họ Cerithiopsidae. Nó được Espinosa, Ortea and Moro, mô tả năm 2008.

Chú thích

Tham khảo

Cubalaskeya
Động vật được mô tả năm 2008


title: Caloptilia scutigera

text:
Caloptilia scutigera là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Queensland.

Chú thích

Tham khảo

Caloptilia


title: Lunamatrona

text:
Lunamatrona là một đô thị ở tỉnh Medio Campidano trong vùng Sardinia của Italia, cách khoảng 50 km về phía tây bắc của Cagliari và khoảng 9 km về phía bắc của Sanluri. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.806 người và diện tích là 20,6 km².

Lunamatrona giáp các đô thị: Collinas, Pauli Arbarei, Sanluri, Siddi, Villamar, Villanovaforru.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Thành phố và thị trấn ở Sardegna


title: Saint-Léger-du-Ventoux

text:
Saint-Léger-du-Ventoux là một xã trong tỉnh Vaucluse thuộc vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur ở đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 386 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Vaucluse


title: Michelbach, Haut-Rhin

text:
Michelbach là một xã ở tỉnh Haut-Rhin trong vùng Grand Est ở đông bắc Pháp. Xã này có diện tích 3,35 km², dân số năm 1999 là 316 người. Khu vực này có độ cao 340 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
Thị trấn của tỉnh Haut-Rhin

Tham khảo
INSEE

Xã của Haut-Rhin


title: San Calogero

text:
San Calogero () là một đô thị ở tỉnh Vibo Valentia trong vùng Calabria, có cự ly khoảng 60 km về phía tây nam của Catanzaro và khoảng 13 km về phía tây namcủa Vibo Valentia. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 4.571 người và diện tích là 25,1 km².

San Calogero giáp các đô thị: Candidoni, Filandari, Limbadi, Mileto, Rombiolo.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Vibo Valentia


title: Nguyễn Tử Quảng

text:
Nguyễn Tử Quảng (sinh ngày 11 tháng 6 năm 1975) là Giám đốc Trung tâm An ninh mạng Bkis thuộc Đại học Bách khoa Hà Nội, và là giám đốc tập đoàn công nghệ BKAV.

Tiểu sử và sự nghiệp
Nguyễn Tử Quảng sinh tại xã Ninh Nhất huyện Hoa Lư, nay xã này thuộc thành phố Ninh Bình tỉnh Ninh Bình. Nguyễn Tử Quảng học lớp chuyên toán của Trường Trung học phổ thông Chuyên Đại học Sư Phạm Hà Nội và sau đó trở thành sinh viên Khoa Công nghệ Thông tin trường Đại học Bách khoa Hà Nội.

Năm 1995, Nguyễn Tử Quảng bắt đầu thực hiện các chương trình chống virus khi đang là sinh viên năm thứ ba Khoa công nghệ thông tin, trường Đại học Bách khoa Hà Nội, và cung cấp miễn phí (đến năm 2005) cho cộng đồng mạng.

Năm 1997, sau khi tốt nghiệp, Quảng được giữ lại làm giảng viên bộ môn Kỹ thuật máy tính, khoa CNTT, tiếp tục nghiên cứu Bkav và các chương trình khác. Tháng 7 năm 1997 công bố công trình hoàn thành phần mềm chống virus trên mạng đầu tiên của Việt Nam với tên AV-ONLINE và đến tháng 11, 1997 viết thành công phần mềm hỗ trợ kiểm duyệt thông tin trên mạng Internet, phục vụ cho việc kết nối Internet của công ty FPT - một trong ba nhà cung cấp dịch vụ Internet đầu tiên của Việt Nam.

Tháng 12 năm 2001, thành lập Trung tâm Phần mềm và Giải pháp an ninh mạng (BKIS) dưới sự bảo trợ của Đại học Bách khoa Hà Nội với chín thành viên khác, và trở thành giám đốc của Trung tâm này.

Năm 2003, được Tạp chí EChip phong tặng danh hiệu Hiệp sĩ Công nghệ thông tin.

Năm 2005, sau 10 năm cung cấp miễn phí, Bkav chính thức được thương mại hóa. .

Năm 2008, Nguyễn Tử Quảng đã cộng tác với Bộ Giáo dục và Đào tạo trong quá trình điều tra vụ việc "Lộ đề thi toán khối A" trong cuộc thi tuyển sinh vào đại học năm học 2008 - 2009.

Năm 2015, công ty của Nguyễn Tử Quảng đã cho ra mắt Bphone, sản phẩm điện thoại di động đầu tiên. Nguyễn Tử Quảng tự tin khẳng định những sản phẩm như iPhone 6, hay Samsung Galaxy S6 là có nhiều chi tiết thừa, thiết kế kém tinh tế; tuy nhiên Bphone gặp phải phản ứng trái chiều từ xã hội do sản phẩm không tốt như quảng cáo.

Năm 2017, Bkav ra mắt điện thoại Bphone 2017 sau 2 năm kể từ thế hệ đầu tiên trình làng.

Năm 2018, Nguyễn Tử Quảng cùng các cộng sự tiếp tục cho ra mắt điện thoại Bphone 3 và Bphone 3 Pro.

Năm 2020, Nguyễn Tử Quảng ra mắt Bphone B86 - Bphone thế hệ thứ 4 vào ngày 25/03.  Tại sự kiện ra mắt, không chỉ có Bphone B86, Bkav còn giới thiệu thêm 3 dòng máy khác là B40, B60, B86s.  Tuy nhiên sản phẩm B40, B60 đã dừng bán ở Việt Nam và được xuất khẩu sang 1 quốc gia Châu âu

Năm 2021, Nguyễn Tử Quảng ra mắt tai nghe có tên gọi AirB Pro với ngoại giống sản phẩm của Apple, đây được coi là một bước đột phá của BKAV khi họ tuyên bố đã sở hữu trong tay công nghệ lõi trong việc chế tạo bản lề nắp gập hộp chứa tai nghe bằng chất liệu nhựa dẻo đặc biệt và tin rằng đây là thiết kế tinh xảo nhất mà họ có thể làm ra cho tới thời điểm hiện tại.

Ngoài ra, cuối năm 2021, Bkav mở bán 3 dòng sản phẩm Bphone A series là Bphone A40, Bphone A50, Bphone A60 thuộc phân khúc tầm trung giá rẻ, sản xuất  theo phương thức ODM mà đã được Nguyễn Tử Quảng công khai ngay từ những thông tin đầu tiên về phẩm Bphone A series.

Biệt danh
Bên cạnh danh hiệu "hiệp sĩ công nghệ thông tin" do eChip tặng, Nguyễn Tử Quảng còn bị một số thành viên ở các diễn đàn Việt Nam đặt cho biệt danh như "Quảng nổ", "Quảng bom". Kết quả tìm kiếm Google hiện từ "nổ" khi tìm kiếm "Nguyễn Tử Quảng". Những người chỉ trích gán biệt danh này cho Nguyễn Tử Quảng bởi các phát biểu gây ấn tượng mạnh khi luôn cho rằng các sản phẩm mình tạo ra không thua kém các thương hiệu nổi tiếng. Mặc dù mang nghĩa chỉ trích nhiều hơn là ca ngợi, song Nguyễn Tử Quảng tự cảm thấy khá hài lòng  và vui vẻ chấp nhận biệt danh này.

Câu nói nổi tiếng
"Thật không thể tin nổi! Chính chúng tôi cũng không thể tin nổi khi mình làm được như vậy."

Chú thích

Liên kết ngoài
 Trang chủ Bkav

Người Ninh Bình
Cựu sinh viên Đại học Bách khoa Hà Nội
Kỹ sư Việt Nam
Bkav


title: Dicranomyia curtivena

text:
Dicranomyia curtivena là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc và miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Palearctic
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: 144 Vibilia

text:
Vibilia  (định danh hành tinh vi hình: 144 Vibilia) là một tiểu hành tinh lớn và tối ở vành đai chính. Nó là tiểu hành tinh lớn duy nhất trong nhóm tiểu hành tinh họ Vibilia. Ngày 3 tháng 6 năm 1875, nhà thiên văn học người Mỹ gốc Đức Christian H. F. Peters phát hiện tiểu hành tinh Vibilia khi ông thực hiện quan sát tại Đài quan sát Litchfield thuộc Đại học Hamilton ở Clinton, New York, Hoa Kỳ và đặt tên nó theo nữ thần Vibilia trong thần thoại La Mã.

Từ năm 1993 đến năm 2018, các nhà quan sát đã quan sát thấy 11 lần Vibilia che khuất một ngôi sao.

Xem thêm
 Danh sách tiểu hành tinh: 1–1000

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Orbital simulation from JPL (Java) / Ephemeris
 144 Vibilia - baneparametre hos JPL Solar System Dynamics
 Asteroid Lightcurve Database (LCDB), query form (info )
 Dictionary of Minor Planet Names, Google books
 Asteroids and comets rotation curves, CdR – Observatoire de Genève, Raoul Behrend
 Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets (1)-(5000) – Minor Planet Center

Vibilia
Thiên thể được quan sát bởi che khuất sao
18750603
Vibilia
Tiểu hành tinh kiểu C (Tholen)
Tiểu hành tinh kiểu Ch (SMASS)
Tiểu hành tinh vành đai chính
Tiểu hành tinh Vibilia


title: Rantechaux

text:
Rantechaux  là một xã của tỉnh Doubs, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Doubs

Tham khảo

Xã của Doubs


title: Palicourea corniculata

text:
Palicourea corniculata là một loài thực vật thuộc họ Rubiaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador.

Chú thích

Tham khảo
 Jaramillo, T., Cornejo, X. & Pitman, N. 2004. Palicourea corniculata. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ecuador
Palicourea
Thực vật dễ tổn thương


title: Tipula punctoargentea

text:
Tipula punctoargentea là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: St. Louis Park, Minnesota

text:
St. Louis Park, Minnesota là một thành phố nằm ở quận Hennepin thuộc tiểu bang Minnesota, Hoa Kỳ. Thành phố có diện tích 28,3  km² với diện tích mặt nước là 0,5  km², dân số theo ước tính năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là 44.126 người.

Tham khảo

Thành phố của Minnesota


title: Lacquy

text:
Lacquy là một xã, thuộc tỉnh Landes trong vùng Nouvelle-Aquitaine. Xã này có diện tích 19,28 km², dân số năm 2006 là 225 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 96 mét trên mực nước biển.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Lacquy trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Lacquy


title: Dicranoptycha byersi

text:
Dicranoptycha byersi là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranoptycha
Limoniidae ở vùng Nearctic


title: La Paz (định hướng)

text:
La Paz có thể là địa danh ở nhiều nơi trên thế giới:
 Argentina
 La Paz, Entre Ríos
 La Paz, Mendoza
 La Paz Department, Catamarca
 La Paz Department, Mendoza
 Bolivia
 La Paz, thủ đô hành chính
 La Paz (tỉnh Bolivia)
 Costa Rica
 Thác La Paz, Costa Rica
 El Salvador
 La Paz (tỉnh El Salvador)
 Honduras
 La Paz, Honduras
 La Paz (tỉnh Honduras)
 México
 La Paz, Baja California Sur
 La Paz, Chihuahua
 La Paz, Coahuila
 La Paz, Michoacán
 La Paz, Nuevo León
 La Paz, Oaxaca
 Los Reyes Acaquilpan
 Philippines
 La Paz, Abra
 La Paz, Agusan del Sur
 La Paz, Iloilo City, một quận của thành phố Iloilo
 La Paz, Leyte
 La Paz, Tarlac
 Hoa Kỳ
 La Paz, Indiana
 La Paz (quận), Arizona
 La Paz, Uruguay ở tỉnh Canelones