title: Nelson (lớp thiết giáp hạm)

text:
Nelson là tên của một lớp thiết giáp hạm gồm hai chiếc: Nelson và Rodney được chế tạo cho Hải quân Hoàng gia không lâu sau khi Hiệp ước Hải quân Washington năm 1922 có hiệu lực, và tuân thủ chặt chẽ theo những giới hạn được quy định bởi Hiệp ước này. Chúng là những thiết giáp hạm Anh duy nhất được chế tạo giữa lớp Revenge (được đặt hàng năm 1913) và lớp King George V (được đặt hàng năm 1936).

Hai chiếc trong lớp được đặt tên theo hai vị đô đốc Anh nổi tiếng: George Brydges Rodney, người chỉ huy Hải quân Hoàng gia Anh giành chiến thắng trong trận mũi St. Vincent (trong khuôn khổ Chiến tranh Cách mạng Mỹ) trước Tây Ban Nha và Horatio Nelson người chỉ huy Hải quân Hoàng gia Anh giành chiến thắng trong các trận Nile và Trafalgar.

Để phù hợp với những hạn chế do Hiệp ước Washington đặt ra, những con tàu này có một thiết kế khác thường với nhiều đặc tính mới lạ. Chúng thường được xem là những thiết giáp hạm hiệp ước đầu tiên. Thiết kế của lớp Nelson khá độc đáo đối với truyền thống chế tạo thiết giáp hạm của Anh. Chúng là lớp thiết giáp hạm duy nhất của Anh được trang bị pháo 406 mm (16 inch) trên 3 tháp pháo, mỗi tháp pháo có 3 khẩu pháo tác chiến độc lập với nhau, và tất cả các tháp pháo này đều được bố trí ở phía trước tháp chỉ huy - đặc điểm dễ nhận biết nhất của lớp Nelson so với các lớp thiết giáp hạm khác của Anh.

Bối cảnh lịch sử
Trận Jutland đã cho Hải quân Hoàng gia Anh thấy rõ giá trị của hỏa lực và sự bảo vệ bằng vỏ giáp so với tốc độ và sự cơ động. Vì vậy, thế hệ tàu chiến tiếp theo của Anh đã được vận dụng và tích hợp triệt để những bài học này. Sau khi Chiến tranh Thế giới thứ nhất kết thúc, Bộ Hải quân Anh đã lên kế hoạch chế tạo và đưa vào sử dụng những chiếc tàu chiến-tuần dương và thiết giáp hạm mới có kích thước lớn hơn, bọc giáp dày hơn và trang bị hỏa lực mạnh hơn nhiều so với mọi lớp tàu chiến trước đó của họ. Lớp tàu chiến-tuần dương G3 sẽ được trang bị 9 khẩu pháo 406 mm (16 inch); và lớp thiết giáp hạm N3 sẽ được trang bị 9 khẩu pháo 457 mm (18 inch). Chúng được dự định là những tàu chiến mặt nước mạnh nhất thế giới sau khi được hoàn thành. Hải quân Hoàng gia Anh có kế hoạch duy trì lực lượng hải quân khổng lồ để thể hiện sự thống trị tuyệt đối trên biển trong cuộc chạy đua vũ trang đang bùng phát giữa các cường quốc thắng trận sau Thế chiến 1, bất chấp những thiết kế tàu chiến lớn tương đương đang được Nhật Bản và Hoa Kỳ phát triển.

Việc phát triển đột ngột bị cắt giảm Hiệp ước Hải quân Washington, và nó đã khiến cho cuộc chạy đua vũ trang hải quân giữa các nước này bị tạm dừng. Việc chế tạo 4 chiếc tàu chiến-tuần dương lớp G3 được đặt hàng trước đó đều đã bị hủy bỏ; một số vật liệu, chi tiết cần thiết đã được giữ lại và sử dụng cho Nelson và Rodney. Hiệp ước đã giới hạn trọng tải choán nước của tất cả các thiết giáp hạm thuộc sở hữu của mọi quốc gia được đóng mới trong giai đoạn này ở mức 35.000 tấn Anh
và dàn pháo chính của chúng có cỡ nòng không được vượt quá 406 mm (16 inch). Người Anh đã thành công trong việc đảm bảo là định nghĩa về trọng tải choán nước tối đa – mệnh danh "trọng tải choán nước tiêu chuẩn" – không bao gồm nhiên liệu và nước cấp cho nồi hơi. Họ đã tranh luận về chiến lược trải rộng của Đế quốc Anh, điều đó có nghĩa là những tàu chiến của họ phải mang theo nhiều nhiên liệu và nước hơn, và chúng đương nhiên không phải chịu thiệt hại hay bị trừng phạt bởi Hiệp ước Washington so với những tàu chiến của Pháp, Nhật Bản hay Ý, vốn hoạt động gần các căn cứ quê hương của chúng hơn nhiều. Kết quả là, các phình chống ngư lôi đổ đầy nước bên trong đã được thêm vào. Điều này không gây tăng thêm trọng lượng "khô" (tiêu chuẩn) của tàu và do đó không vượt quá giới hạn của Hiệp ước.

Thiết kế
Những giới hạn của Hiệp ước chắc chắn dẫn đến những thỏa hiệp trong thiết kế của hai chiếc tàu chiến mới, và kết quả là lớp Nelson đã phải hy sinh về tốc độ để đổi lại trang bị hỏa lực và lớp giáp bảo vệ tốt hơn. Chúng thường được gọi là lớp "cây anh đào", do "bị cắt giảm bởi Washington". Nhu cầu trong việc giới hạn trọng tải choán nước đã dẫn đến một thiết kế tàu chiến mới được rút ra từ thiết kế G3 và N3 trước đó. Để giảm trọng lượng của vỏ giáp, các tháp pháo chính của lớp Nelson đều được bố trí toàn bộ phía trước cấu trúc thượng tầng nhằm rút ngắn chiều dài thân tàu. Tháp pháo 'B' được bố trí bên trên tháp pháo 'A', còn tháp pháo 'X' được bố trí trên boong tàu phía sau tháp 'B' nên nó không thể bắn trực tiếp ra trước mũi hay sau đuôi của con tàu. Dàn pháo hạng hai được bố trí trên các tháp súng kín nước và được điều khiển ngay trên sàn tàu chính và được nhóm về phía sau – một yếu tố cải tiến khác vay mượn từ thiết kế của G3 và N3.

Trọng lượng vỏ giáp cũng được giới hạn bằng cách sử dụng đai giáp bên trong nghiêng. Độ dốc giúp gia tăng bề dày tương đối của đai giáp đối với một đầu đạn bắn tới. Cách sắp đặt bên trong được dự định để cung cấp một đường đi đề kháng kém hướng áp lực nổ của quả ngư lôi hướng ra ngoài con tàu bằng những tấm thép dời chỗ được, mặc dù biện pháp này không thành công. Vỏ bên ngoài của lườn tàu không được bọc giáp: lớp vỏ ngoài được dự tính làm kích nổ quả đạn pháo vốn sẽ phát nổ bên ngoài vỏ giáp. Sơ đồ vỏ giáp được thiết kế theo nguyên tắc "tất cả hoặc không có gì"; các khu vực được bảo vệ tốt hoặc là không bảo vệ gì cả, loại bỏ nhiều độ dày vỏ giáp trung gian thường thấy trên các thiết kế cũ trước đây. Lần đầu tiên một thiết giáp hạm Anh có một lớp giáp sàn tàu dày duy nhất để bảo vệ chống lại đạn pháo bắn từ tàu chiến và bom thả từ máy bay.

Hệ thống động lực của 2 con tàu cũng bị giới hạn về trọng lượng, kích cỡ và công suất, nên chỉ có hai trục với hai chân vịt trong khi mọi thiết giáp hạm khác của Anh kể từ chiếc Dreadnought (1906) đều có bốn trục với bốn chân vịt. Nhằm để cho khói thoát ra không che khuất cấu trúc thượng tầng, các phòng nồi hơi được chuyển ra phía sau các phòng động cơ, và chúng thoát khói vào một ống khói duy nhất – một đặc tính độc đáo khác trong các thiết giáp hạm Anh. Do bị giới hạn về động lực, lườn tàu được cấu tạo theo dạng hiệu quả về thủy động học nhằm đạt được tốc độ tối đa có thể.

Cấu trúc thượng tầng lớn có mặt cắt hình tam giác đôi khi được gọi là "Lâu đài Hoàng hậu Anne", do kiểu dáng tương tự với tòa nhà cùng tên 14 tầng xây bằng gạch tại vị trí đối diện với Trạm tàu điện ngầm Công viên St. James tại London. Cấu trúc thượng tầng cung cấp chỗ làm việc rộng rãi, kín nước cho các sĩ quan hoa tiêu và mọi sĩ quan hạm đội có mặt trên tàu. Nó còn là một tháp chỉ huy khẩn cấp bên dưới bệ và các bộ dẫn hướng kiểm soát hỏa lực cho dàn pháo chính phía trên đỉnh, nhưng có vỏ giáp nhẹ chỉ đủ chống lại mảnh đạn nhằm nhằm làm nhẹ bớt. Các biện pháp tiết kiệm trọng lượng còn bao gồm việc sử dụng các vật liệu nhẹ như nhôm trong trang bị, và gỗ linh sam thay thế cho gỗ teak để lót sàn, cho dù trong thực tế sàn gỗ teak được trang bị trong những năm 1920, sau khi có mối lo ngại là con tàu không thể bắn một loạt pháo toàn bộ qua mạn tàu mà không gây tổn hại cho cấu trúc của sàn tàu.

Lớp Nelson là một thiết kế thỏa hiệp, nên không ngạc nhiên là nó có những khiếm khuyết. Sự sắp xếp của cấu trúc thượng tầng lui về phía sau gây những vấn đề về cơ động khi gió lớn, khi mà cấu trúc thượng tầng gây ra hiệu ứng giống như cánh buồm làm con tàu bị tạt theo chiều gió như cái chong chóng khi di chuyển ở tốc độ thấp. Đây là một vấn đề đặc biệt nguy hiểm trong những cảng đông đúc chật chội, khiến tàu khó cập cảng. Chúng cũng khó xoay chuyển, và khó bẻ lái khi chạy lùi. Điều này được quy cho là do chỉ có hai trục chân vịt và một bánh lái trung tâm duy nhất ngoài tầm quay của chân vịt. Tuy nhiên khi ở ngoài biển khơi, chúng được báo cáo là hoạt động tốt.

Việc bố trí đai giáp nghiêng đã gia tăng sự nguy hiểm của những quả đạn pháo bơi ngầm bên dưới đai giáp. Với những chuyển động của sóng dọc theo lườn tàu hoặc tàu nghiêng do chủ định khi cơ động hoặc do hư hại, con tàu gặp phải nguy cơ từ những quả đạn pháo xâm nhập hầu như không bị ngăn chặn vào các khoang mang tính sống còn. Trong những thông tin được công bố rộng rãi, Bộ Hải quân Anh luôn trình bày lớp vỏ giáp nghiêng sâu hơn là như trong thực tế.

Các khẩu pháo 406 mm (16 inch) của dàn pháo chính được bố trí trên những tháp pháo ba nòng, là những thiết giáp hạm Hải quân Hoàng gia duy nhất có đặc tính này. Bản thân các khẩu pháo này cũng tách rời khỏi tiêu chuẩn thiết kế Anh. Khi mà các vũ khí Hải quân Hoàng gia trước đây bắn các đầu đạn với lưu tốc vừa phải, vũ khí trang bị cho Nelson lại đi theo thực hành của người Đức khi có đầu đạn nhẹ hơn với lưu tốc cao. Thay đổi về chính sách này là do những thử nghiệm mà người Anh thực hiện trên các thiết bị của Đức sau chiến tranh, cho dù những thử nghiệm tiếp theo đưa đến kết quả trái ngược; và những vũ khí này chưa bao giờ được xem là thành công như kiểu BL 380 mm (15 inch)/42 caliber Mark I trước đó. Các khẩu pháo này phải chịu đựng độ hao mòn nòng súng đáng kể và độ phân tán lớn trên sơ đồ điểm đạn rơi. Kết quả là lưu tốc đầu đạn phải được giảm xuống kéo theo sự suy giảm sức mạnh đâm xuyên. Cần có một đầu đạn nặng hơn để khắc phục điểm yếu này, nhưng chi phí chế tạo kiểu đạn pháo mới, cũng như cải biến các thiết bị chứa và chuyển đầu đạn, lại đặt ra vào lúc mà ngân quỹ dành cho Hải quân Hoàng gia bị cắt giảm mạnh. Nhu cầu phải giảm trọng lượng và việc sử dụng tháp pháo ba nòng cũng dẫn đến những vấn đề về máy móc vận chuyển và nạp đạn. Sự sáp nhập nhiều đặc tính an toàn có được với các vật liệu nhẹ hơn khiến cho các thiết bị phức tạp nhưng tương đối mong manh phải được bảo trì liên tục trong suốt tuổi đời con tàu. Những con tàu này được trang bị hệ thống kiểm soát hỏa lực HACS cho pháo phòng không và kiểu Admiralty Fire Control Table Mk I để điều khiển dàn hỏa lực chính.

Cuối cùng, tiếng nổ của các khẩu súng làm ngắt quãng công việc của các sĩ quan trên cầu tàu đến mức mà các khẩu pháo thường bị cấm không được bắn qua mạn về phía sau. Những nỗ lực lớn đã được thực hiện nhằm tìm cách khắc phục điều này, nhưng không có giải pháp nào đem lại hiệu quả; kể cả việc trang bị kính tôi an toàn cho các cửa sổ trên cầu tàu, nhưng sức ép của các khẩu pháo khi bắn làm vỡ tung chúng và phủ đầy cầu tàu với những mảnh thủy tinh bay tứ tung.

Do hình dáng khá khác thường của chúng, HMS Nelson và tàu chị em Rodney bị Hải quân Hoàng gia đặt những cái tên lóng châm biếm Nelsol và Rodnol – những vấn đề trong khi cơ động và kiểu dáng chỉ có một ống khói duy nhất gợi nhớ những chiếc tàu chở dầu, và một loạt các tàu chở dầu hạm đội được chế tạo trong Chiến tranh Thế giới thứ nhất mang những cái tên tận cùng bằng "ol".

Một lời đồn đại được lưu truyền khá lâu là những con tàu này không thể bắn toàn bộ qua mạn (tất cả các khẩu pháo chính) vì sẽ gây tổn hại cho cấu trúc của sàn tàu. Điều này đã được chính thức phủ nhận trong hoạt động của Rodney khi đánh chìm thiết giáp hạm Đức Bismarck lúc mà tất cả các khẩu pháo đã bắn qua mạn mà không gây hiệu ứng ngược nào.

Lịch sử hoạt động
Được đưa vào hoạt động trong những năm 1927-1930, cả hai chiếc thiết giáp hạm thuộc lớp Nelson đều phục vụ rộng rãi tại Đại Tây Dương, Địa Trung Hải và Ấn Độ Dương trong Chiến tranh Thế giới thứ hai. Rodney trở nên nổi tiếng do vai trò nổi bật trong việc đánh chìm thiết giáp hạm Đức Bismarck vào tháng 5 năm 1941. Cả hai đều sống sót qua cuộc chiến và bị tháo dỡ sau đó không lâu.

Những chiếc trong lớp

Xem thêm

Tham khảo

Chú thích

Thư mục
 Siegfried Breyer, Battleships and Battlecruisers 1905-1970 (Doubleday and Company; Garden City, New York, 1973) (originally published in German as Schlachtschiffe und Schlachtkreuzer 1905-1970, J.F. Lehmanns, Verlag, Munchen, 1970). Contains various line drawings of the ships in various configurations.

Lớp thiết giáp hạm

Thiết giáp hạm của Hải quân Hoàng gia Anh
Thiết giáp hạm trong Thế Chiến II


title: (100003) 1983 RN3

text:
{{DISPLAYTITLE:(100003) 1983 RN3}}

(100003) 1983 RN3 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henri Debehogne ở Đài thiên văn La Silla ở Chile ngày 1 tháng 9 năm 1983.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 100001–101000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1983
Được phát hiện bởi Henri Debehogne
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Lacon bicolor

text:
Lacon bicolor là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1940.

Chú thích

Tham khảo

Lacon


title: Leioproctus ruber

text:
Leioproctus ruber là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Toro mô tả khoa học năm 1970.

Chú thích

Tham khảo

Leioproctus
Động vật được mô tả năm 1970


title: Parornix cotoneasterella

text:
Parornix cotoneasterella là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Tajikistan và Turkmenistan.

Ấu trùng ăn Cotoneaster avellana và Cotoneaster hissarica. Chúng có thể ăn lá nơi chúng làm tổ.

Chú thích

Tham khảo

Parornix


title: Cancilla larranagai

text:
Cancilla larranagai là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Mitridae, họ ốc méo miệng.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Cancilla


title: Melanotus augustianus

text:
Melanotus augustianus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Lee miêu tả khoa học năm 1998.

Chú thích

Tham khảo

Melanotus


title: Codrongianos

text:
Codrongianos là một đô thị ở tỉnh Sassari trong vùng Sardinia, có khoảng cách khoảng 170 km về phía bắc của Cagliari và cách khoảng 13 km về phía đông nam của Sassari. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.305 người và diện tích là 30,4 km².

Codrongianos giáp các đô thị: Cargeghe, Florinas, Osilo, Ploaghe, Siligo.

Quá trình thay đổi dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức

Đô thị tỉnh Sassari


title: Baltzenheim

text:
Battenheim là một xã thuộc tỉnh Haut-Rhin trong vùng Grand Est, đông bắc Pháp. Xã này có diện tích 16,88 km², dân số năm 1999 là 1307 người. Khu vực này có độ cao tu 223-231 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
Xã của tỉnh Haut-Rhin

Tham khảo
 INSEE commune file

Xã của Haut-Rhin


title: Catharsiocopris

text:
Catharsiocopris là một chi bọ cánh cứng thuộc họ Scarabaeidae.

Chú thích

Tham khảo

Họ Bọ hung


title: Lara Dutta

text:
Lara Dutta là một hoa hậu Ấn Độ, diễn viên và đại sứ thiện chí của Liên Hợp Quốc, Hoa hậu Hoàn vũ 2000.

Tham khảo

Nữ diễn viên điện ảnh Ấn Độ
Hoa hậu Hoàn vũ
Hoa hậu Ấn Độ
Sinh năm 1978
Nhân vật còn sống


title: Paradelphomyia platymera

text:
Paradelphomyia platymera là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Paradelphomyia
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Manduca

text:
Manduca là một chi bướm đêm thuộc họ Sphingidae (bướm đại bàng).

Các loài

Manduca afflicta
Manduca albiplaga - White-plaqued Sphinx
Manduca albolineata
Manduca andicola
Manduca armatipes
Manduca aztecus
Manduca barnesi
Manduca bergarmatipes
Manduca bergi
Manduca blackburni - Blackburn's Sphinx
Manduca boliviana
Manduca brasiliensis
Manduca brontes
Manduca brunalba
Manduca camposi
Manduca caribbeus
Manduca chinchilla
Manduca clarki
Manduca contracta
Manduca corallina
Manduca corumbensis
Manduca dalica
Manduca diffissa
Manduca dilucida
Manduca duquefi Haxaire & Vaglia, 2007
Manduca empusa
Manduca extrema
Manduca feronia
Manduca florestan
Manduca fosteri
Manduca franciscae
Manduca gloriosa Eitschberger & Haxaire, 2007
Manduca gueneei
Manduca hannibal
Manduca huascara
Manduca incisa
Manduca janira

Manduca jasminearum - Ash Sphinx
Manduca johanni
Manduca jordani
Manduca kuschei
Manduca lamasi Eitschberger & Haxaire, 2007
Manduca lanuginosa
Manduca lefeburii
Manduca lefeburii bossardi (Gehlen, 1926)
Manduca leucospila
Manduca lichenea
Manduca lucetius
Manduca manducoides
Manduca morelia
Manduca mossi
Manduca muscosa - Muscosa Sphinx
Manduca neglecta Haxaire & Vaglia, 2006
Manduca occulta - Occult Sphinx
Manduca ochus
Manduca pellenia
Manduca prestoni
Manduca quinquemaculata - Five-spotted Hawkmoth; caterpillar: tomato hornworm
Manduca reducta
Manduca rustica - Rustic Sphinx
Manduca schausi
Manduca scutata
Manduca sesquiplex
Manduca sesquiplex opima (Rothschild & Jordan, 1903)
Manduca sexta - Carolina Sphinx; caterpillar: tobacco hornworm
Manduca stuarti
Manduca trimacula
Manduca tucumana
Manduca undata
Manduca vestalis
Manduca violaalba
Manduca wellingi

Thư viện ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài


title: Pomachilius pusillus

text:
Pomachilius pusillus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schwarz miêu tả khoa học năm 1900.

Chú thích

Tham khảo

Pomachilius


title: Miconia jorgensenii

text:
Miconia jorgensenii là một loài thực vật có hoa trong họ Mua. Loài này được Wurdack mô tả khoa học đầu tiên năm 1967.

Chú thích

Liên kết ngoài

J
Thực vật được mô tả năm 1967
Thực vật Ecuador
Thực vật dễ tổn thương


title: Susan Delfino

text:
Susan Mayer (họ gốc: Bremmer, sau này mang họ Delfino) là một nhân vật giả tưởng được thể hiện bởi Teri Hatcher trong loạt phim truyền hình Desperate Housewives của đài ABC. Nhân vật này được sáng tạo bởi Marc Cherry và xuất hiện lần đầu trong tập đầu tiên của loạt phim vào ngày 3 tháng 10 năm 2004. Susan sống ở con đường giả tưởng Wisteria Lane tại Fairview, thuộc bang Eagle. Trong số 4 nhân vật chính của phim, Susan nổi tiếng là một người phụ nữ hậu đậu, nhưng lãng mạn với một "sức quyến rũ lôi cuốn." Nội dung nói về cuộc sống của cô trong phim thường xoay quanh các mối quan hệ tình cảm, đặc biệt là với Mike Delfino (James Denton).

Ban đầu, Marc Cherry tạo dựng nhân vật Susan theo kiểu mẫu cô hàng xóm hiền lành, đa sầu đa cảm. Marc phát triển nhân vật dựa trên trải nghiệm cá nhân của chính mình và những người phụ nữ độc thân mà ông quen biết. Vai diễn Susan ban đầu được dành cho diễn viên Mary-Louise Parker, nhưng cô đã từ chối, nên sau đó được giao cho Teri Hatcher. Teri đã thể hiện nhân vật theo kiểu vừa hài hước vừa mỏng manh yếu đuối. Trong phần đầu tiên của series, tính cách gốc của nhân vật và phần diễn xuất thêm của Teri nhận được nhiều đánh giá tích cực từ các nhà phê bình. Teri đã nhận được một giải Quả Cầu Vàng và một giải Screen Actors Guild cho phần diễn xuất của mình trong phim.

Chú thích

Liên kết ngoài
 Lý lịch nhân vật trên ABC
 Lý lịch trên IMDB

Nhân vật trong Desperate Housewives
Nhân vật truyền hình
Nghệ sĩ giả tưởng


title: Trần Văn Thọ

text:
Trần Văn Thọ là giáo sư kinh tế tại trường Đại học Waseda, Tokyo, Nhật Bản. Ông cũng là một nhà nghiên cứu và có nhiều đóng góp về tư duy kinh tế cho Việt Nam.

Tiểu sử

Ông sinh năm 1949 tại Quảng Nam, năm 1967 sang Nhật Bản du học. Mặc dù đến nay đã sống ở Nhật Bản hơn 40 năm nhưng ông vẫn giữ quốc tịch Việt Nam cho mình .

Ông học cho đến khi lấy được bằng tiến sĩ kinh tế Đại học Hitotsubashi, Tokyo. Ở lại Nhật, ông vào làm việc tại Trung tâm Nghiên cứu kinh tế Nhật Bản, sau đó làm phó giáo sư, rồi giáo sư Đại học Obirin (Tokyo). Từ năm 2000 đến nay, ông làm Giáo sư kinh tế Đại học Waseda (Tokyo).

Năm 1990, báo chí Nhật đưa tin: Lần đầu tiên có ba người nước ngoài được mời làm thành viên chuyên môn trong Hội đồng Tư vấn Kinh tế của Thủ tướng Nhật, ông là một trong ba người đó. Ông ở cương vị này trong gần 10 năm, qua nhiều đời Thủ tướng Nhật .

Đóng góp về tư duy kinh tế Việt Nam
Ông có tham gia cộng tác trong các Tổ Tư vấn cải cách kinh tế hoặc trong Ban Nghiên cứu chính sách của các thủ tướng Việt Nam như Võ Văn Kiệt và Phan Văn Khải. Ông là sáng lập viên Trung tâm kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (VAPEC) tại Hà Nội, Đà Nẵng và TP. Hồ Chí Minh. Ngoài ra ông còn là cầu nối giao lưu giữa sinh viên Nhật Bản - Việt Nam và là cây bút quen thuộc trên các báo: Thời báo Kinh tế Sài Gòn, Tuổi Trẻ, Thanh Niên, Tia Sáng ...

Ngoài các đóng góp về tư duy kinh tế, thời gian gần đây ông cũng có các đóng góp về các lĩnh vực khác của xã hội như giáo dục Việt Nam dựa vào các kinh nghiệm về giáo dục ở Nhật Bản mà ông có được .

Ngày 28 tháng 7 năm 2017, Tổ Tư vấn kinh tế của Thủ tướng Chính phủ Việt Nam Nguyễn Xuân Phúc nhiệm kì 2016-2021 được thành lập theo Quyết định 1120/QĐ-TTg, ông là một trong 15 thành viên.

Ý kiến
Theo BBC Việt ngữ, ngày 9.12.2015, ông cùng với 126 người khác, trong đó có các nhân vật như Nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Đầu, Thiếu tướng Nguyễn Trọng Vĩnh, TS Nguyễn Quang A, GS Nguyễn Huệ Chi, GS Hoàng Tụy, GS Nguyễn Đình Cống, GS Tương Lai, Huỳnh Tấn Mẫm, Hồ Ngọc Nhuận, GS Nguyễn Đăng Hưng, Đại sứ Nguyễn Trung, GS Phạm Xuân Yêm..., đã gửi một bức thư ngỏ đến Bộ Chính trị, Ban Chấp hành Trung ương khóa XI, các đại biểu dự Đại hội lần thứ XII và toàn thể đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam. Bức thư đề nghị "đổi tên đảng (không gọi là Đảng Cộng sản); đổi tên nước (không gọi là Cộng hòa xã hội chủ nghĩa); trả lại tự do cho những người khác chính kiến đang bị giam giữ; chấm dứt sự trấn áp và ngăn chặn nhân dân thực hiện quyền tự do dân chủ theo Hiến pháp" đồng thời nêu ý kiến "Thực tiễn của nước ta cũng như trải nghiệm của nhiều nước trên thế giới đã cho thấy rõ sai lầm và thất bại của đường lối xây dựng chủ nghĩa xã hội theo chủ nghĩa Mác - Lênin".

Tác phẩm
Phát triển công nghiệp trong tương quan với các công ty đa quốc gia: Kiểm chứng tính năng động tại vùng châu Á - Thái Bình Dương, xuất bản ở Nhật năm 1992.
Công nghiệp hóa Việt Nam trong thời đại châu Á - Thái Bình Dương, Nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh - 1997
Biến động kinh tế Đông Á và con đường công nghiệp hóa Việt Nam, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - 2005
Cú sốc thời gian và kinh tế Việt Nam, Nhà xuất bản Tri Thức, 2015
Kinh tế Nhật Bản, giai đoạn phát triển thần kỳ 1955-1973, Nhà xuất bản Đà Nẵng, 2022

Tôn vinh
Năm 2018, Ông được Nhật Hoàng Nhật Bản trao tặng huân chương Thụy Bảo hạng 4 - tia vàng cùng hình hoa hồng vì những đóng góp cho sự phát triển quan hệ kinh tế giữa Nhật Bản và Việt Nam, thúc đẩy sự hiểu biết về Nhật Bản tại Việt Nam, cùng với 2 người Việt Nam khác được trao huân chương Thụy Bảo hạng 6 - tia bạc.

Gia đình
Ông là anh trai ruột của GS.TSKH Trần Văn Nam - Nguyên Thành ủy viên, Giám đốc Đại học Đà Nẵng (hiện đã nghỉ hưu).

Bài viết
 Chiến lược xoay trục quan hệ kinh tế Việt Trung 20/6/2014
 Việt Nam: Giấc mơ thành quốc gia thượng đẳng? 05/02/2014

Xem thêm
Vũ Quang Việt
Trần Hữu Dũng
Cao Huy Thuần
Ngô Vĩnh Long
Nguyễn Văn Tuấn (giáo sư dịch tễ học)

Ghi chú

Liên kết ngoài
GS. Trần Văn Thọ: Chỉ làm bất động sản thì không thể công nghiệp hoá!

Người Quảng Nam
Nhà nghiên cứu kinh tế Việt Nam
Người Nhật gốc Việt
Giáo sư gốc Việt
Nhà khoa học Việt Nam
Tiến sĩ Kinh tế Việt Nam
Thành viên Tổ Tư vấn kinh tế của Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc
Tiến sĩ Việt Nam tốt nghiệp tại Nhật Bản


title: Anacamptis laxiflora

text:
Anacamptis laxiflora là một loài lan.

Hình ảnh

Tham khảo

[[Thể loại:Anacamptis|Anacamptis_laxiflora}}


title: Limonia firestonei

text:
Limonia firestonei là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Limonia (Limoniidae)
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Paracardiophorus humeralis

text:
Paracardiophorus humeralis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux & Germain miêu tả khoa học năm 1860.

Chú thích

Tham khảo

Paracardiophorus


title: Trường Trung học phổ thông Võ Thị Sáu, Thành phố Hồ Chí Minh

text:
là một trường trung học phổ thông công lập tại quận Bình Thạnh, Thành phố Hồ Chí Minh. Trường được thành lập năm 1957 với tên nguyên thủy là Trường Trung học Trương Tấn Bửu và từ năm 1960 là Trường Nữ Trung học Lê Văn Duyệt.

Lịch sử

Thời Việt Nam Cộng hòa
Trường được thành lập năm 1957, nguyên thủy mang tên Trung học Trương Tấn Bửu nằm trong khuôn viên của Trường Tiểu học Nam tỉnh lỵ, nay là trường Trung học cơ sở Lê Văn Tám. Ban đầu trường có ba lớp đệ thất gồm cả nữ sinh và nam sinh.

Năm 1959 trường vẫn nằm tại vị trí trên nhưng tách nam sinh ra học tại Trường Nam trung học Hồ Ngọc Cẩn (nay trở thành mặt bằng của Trường Tiểu học Nguyễn Đình Chiểu), còn nữ sinh có 6 lớp vẫn học tại trường.

Năm 1960, trường được xây dựng mới trên một diện tích rộng lớn vốn là đầm lầy, dời về số 95 Lê Văn Duyệt và đổi tên thành Trường Nữ Trung học Lê Văn Duyệt, vừa có cấp II và cấp III, với đồng phục áo trắng. Tên trường được đặt theo tên đường Lê Văn Duyệt mà sau 1975 bị cải danh thành đường Đinh Tiên Hoàng, đã phục danh vào năm 2019.

Trong những năm chiến tranh, nữ sinh trường Lê Văn Duyệt đã tham gia vào phong trào học sinh sinh viên chống lại chính thể Việt Nam Cộng hòa. Trong giai đoạn này, trường có các chiến sĩ theo phe Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam như Phạm Thị Thu Vân, Đào Thị Hạnh, Cao Thị Tuyết Hoa đã tham gia sự kiện Tết Mậu Thân năm 1968.

Sau năm 1975
Sau khi Việt Nam thống nhất, trường được đổi tên thành Trường cấp III Võ Thị Sáu. Năm học 1978 – 1979, trường giải thể cấp II, thu nhận cả nam sinh và nữ sinh, trở thành Trường Trung học Phổ thông Võ Thị Sáu.

Từ 1975 – 1999 trường có 16 phòng học, một số phòng chức năng, lúc nhiều học sinh nhất có 37 lớp cả ba khối. Các thế hệ hiệu trưởng từng gắn bó với trường như bà Trần Hoàng Mai, Hồ Thị Liên An, Nguyễn Thị Thanh Tâm, Nguyễn Thị Yến Thu, Lâm Túy Bích. Trong hơn 20 năm, các cán bộ, giáo viên, công nhân viên nhà trường đã nỗ lực phấn đấu để dạy tốt, học tốt, giữ gìn trật tự kỷ cương và xây dựng được một tập thể sư phạm đoàn kết nhất trí cao, đào tạo được biết bao thế hệ học sinh đóng góp một phần không nhỏ vào công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Năm 2013, trường được UBND Thành phố Hồ Chí Minh trao giấy chứng nhận kiểm định chất lượng đạt cấp độ 3 (cấp độ cao nhất). Ngày 15 tháng 8 năm 2015, trường được nhận Huân chương Lao động hạng III.

Cơ sở vật chất
Trường rộng hơn 5000 m² và 100% phòng học được trang bị máy tính, máy chiếu, máy lạnh, thiết bị âm thanh... và phủ sóng wifi toàn trường.

Năm học 2014-2015, toàn trường có 2.424 học sinh, trong đó 541 em đạt HS giỏi; 26 em đạt giải cấp thành phố, 26 em đạt HS giỏi Olympic các tỉnh phía Nam; 15 huy chương Hội khỏe Phù Đổng cấp thành phố...

Câu lạc bộ
 Câu lạc bộ Vật Lý - Sáng tạo: thuộc tổ Vật Lý và Đoàn trường THPT Võ Thị Sáu, thành lập ngày 1/1/2012. Tên Tiếng Anh: "Vothisauhighschool Physics – Creativity Club". Viết tắt là: VPCC. Chủ nhiệm là thầy Nguyễn Trung Hiếu. Đây là CLB học thuật, thành lập với mục đích để chiêu mộ các bạn học sinh trong trường yêu thích đam mê bộ môn vật lý có một sân chơi bổ ích và dành cho những bạn chưa giỏi môn vật lý nhưng có khát khao học tập tốt môn học này. CLB hoạt động trên 3 lĩnh vực chính:
 Nhóm Vật Lý Phổ Thông: giúp thành viên nắm vững kiến thức phổ thông trong SGK, ngoài ra còn chuyên lý thuyết và thực hành các bài tập nâng cao, đáp ứng nhu cầu sở thích học tập tốt môn vật lý.
 Nhóm Thiên Văn Học: đây là một môn khoa học mới nhưng lý thuyết môn học này rất lý thú. Thành viên tham gia có thể vừa được học tập lý thuyết vừa được thực hành chế tạo Kính Thiên Văn, quan sát thiên văn bằng kính trong các sự kiện được tổ chức tại trường.
 Nhóm Tên Lửa Nước: đây là một trò chơi mới, áp dụng lý thuyết vật lý để thực hành chế tạo TLN. Nhóm dành cho các bạn thành viên giỏi chế tạo, đòi hỏi phải có sự sáng tạo và kiên nhẫn học hỏi. Ngoài ra phát triển thành một nhóm để thi đấu TLN giữa các trường được tổ chức hàng năm.
 Câu lạc bộ Guitar: Được thành lập ngày 26/10/2012 do cô Hồ Hằng, giáo viên Giáo dục Quốc phòng phụ trách. Câu lạc bộ là nơi các bạn học sinh được cùng nhau thỏa mãn đam mê âm nhạc sau mỗi tuần học tập căng thẳng. Câu lạc bộ ra đời với mong muốn nâng cao nhận thức tầm quan trọng về âm nhạc trong đời sống tinh thần của các thành viên, khuyến khích các bạn theo đuổi đam mê, truyền đạt những kiến thức về tư duy âm nhạc, cách xây dựng bài hát và kiểm soát giọng hát. Đồng thời tạo cơ hội rèn luyện kỹ năng teamwork hỗ trợ định hướng kiến thức truyền thông cho các bạn học sinh.  Hằng năm Câu lạc bộ luôn tổ chức buổi biểu diễn nghệ thuật để tổng kết quá trình rèn luyện và phát triển của các thành viên. Điều cốt lõi mà Câu lạc bộ hướng tới đó là biến cảm xúc thành âm nhạc và đưa âm nhạc của chính mình đến với mọi người xung quanh.
Câu lạc bộ Truyền thông THPT Võ Thị Sáu - V6M
 Mắt Bão
 Câu lạc bộ Nhiếp Ảnh
 Câu lạc bộ Mỹ thuật
Câu lạc bộ V.CREW
Câu lạc bộ Truyền Thông
Câu lạc bộ sáng mắt ra
Câu lạc bộ Tiếng Anh
Câu lạc bộ Hoá Học

Danh sách hiệu trưởng
 Trần Hoàng Mai
 Hồ Thị Liên An
 Nguyễn Thị Thanh Tâm
 Nguyễn Thị Yến Thu
 Lâm Túy Bích
 Ngô Huynh
 Lê Văn Phước
 Nguyễn Văn Thành

Cựu học sinh nổi bật
 Danh ca Thanh Tuyền
 Danh ca Sơn Ca
 Ca sĩ Miu Lê
 Ca sĩ Đào Bá Lộc
 Hoa hậu Nguyễn Thị Ngọc Khánh
 Diễn viên Thanh Trúc
 Lý Thị Xuân Mai: Miss Teen 2009
 Trần My

Chú thích

Liên kết ngoài
 Trang chính thức của trường Võ Thị Sáu
 Trang tư liệu về nghị luận xã hội của trường THPT Võ Thị Sáu

V
Khởi đầu năm 1957
Bình Thạnh


title: Brachycyttara

text:
Brachycyttara là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Các loài
 Brachycyttara crypsipyrrha Turner, 1933

Tham khảo

 Brachycyttara at funet.fi
 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: Dompremy

text:
Dompremy  là một xã thuộc tỉnh Marne trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 110 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Marne


title: Ramesses VI

text:
Ramesses VI Nebmaatre-Meryamun (đôi khi được viết là Ramses hoặc Rameses, còn được biết đến với tên gọi khi là hoàng tử của ông là Amenherkhepshef C) là vị vua thứ Năm thuộc Vương triều thứ Hai Mươi của Ai Cập. Ông đã trị vì trong khoảng 1145 TCN cho đến năm 1136 TCN và là một người con trai của Ramesses III với nữ hoàng Iset Ta-Hemdjert. Khi là một hoàng tử, ông được biết đến với tên gọi Ramesses Amunherkhepeshef và giữ tước hiệu người ký lục hoàng gia và tướng kỵ binh. Ông được kế vị bởi người con trai của ông với nữ hoàng Nubkhesbed, Ramesses VII Itamun.

Sau cái chết của vị pharaon đương triều, Ramesses V, con trai người anh cả của Ramesses VI, Ramesses IV, Ramesses VI đã lên ngôi. Trong hai năm đầu tiên sau lễ đăng quang của mình, Ramesses VI đã chặn đứng được những cuộc đột kích thường xuyên của người Libya hoặc những kẻ cướp người Ai Cập ở Thượng Ai Cập và chôn cất vị tiên vương của ông trong một ngôi mộ chưa được biết đến thuộc khu nghĩa trang Thebes. Ramesses VI đã chiếm đoạt KV9, một ngôi mộ ở thung lũng các vị Vua được dự kiến dành cho Ramesses V, ông đã mở rộng và tái trang trí lại cho bản thân mình. Các túp lều của những người thợ thủ công ở gần lối vào của KV9 đã che đậy lối vào ngôi mộ của Tutankhamun, và bảo vệ nó khỏi một làn sóng của những kẻ cướp mộ mà đã diễn ra trong vòng chưa đầy 20 năm sau khi Ramesses VI qua đời. Ramesses VI có thể đã lên kế hoạch và xây dựng thêm 6 ngôi mộ nữa ở thung lũng các Hoàng hậu, không có ngôi mộ nào trong số đó được biết đến ngày nay.

Ai Cập đã đánh mất quyền kiểm soát các thành trì cuối cùng của nó ở Canaan vào khoảng thời gian dưới triều đại của Ramesses VI. Mặc dù người Ai Cập tiếp tục chiếm đóng Nubia, việc để mất các vùng lãnh thổ ở Châu Á đã gây nên căng thẳng đối với nền kinh tế yếu kém của Ai Cập và lạm phát. Cùng với việc các dự án xây dựng ngày càng khó khăn hơn trong việc tài trợ, Ramesses VI đã chiếm đoạt các công trình tưởng niệm của cha ông mình bằng cách khắc đồ hình của ông lên trên của họ. Ông còn khoe khoang vì đã "[phủ kín] tất cả các vùng đất với những công trình tưởng niệm vĩ đại bằng tên của ta [...] đã xây dựng để tỏ lòng tôn kín những vị tổ tiên của ta các vị thần". Ông yêu thích những bức tượng thờ cúng của bản thân mình; mà vốn được biết là dùng để miêu tả ông hơn bất cứ vị vua nào của vương triều thứ 20 sau thời Ramesses III. Nhà Ai Cập học Amin Amer mô tả Ramesses VI như là "một vị vua muốn tự cho mình là một pharaon vĩ đại trong một thời kỳ bất ổn và suy tàn".

Quyền lực của pharaon ở Thượng Ai Cập đã suy yếu dưới sự cai trị của Ramesses VI. Mặc dù người con gái của ông, Iset đã được bổ nhiệm làm Người Vợ Thần Thánh của Amun, Nữ Tư Tế tối cao của Amun, Ramessesnakht đã biến Thebes trở thành thủ phủ tôn giáo của Ai Cập và là trung tâm quyền lực thứ hai ngang hàng với Pi-Ramesses ở Hạ Ai Cập, nơi mà vị pharaon ngự trị. Bất chấp những điều này, không có bằng chứng nào cho thấy rằng triều đại của Ramessesnakht đã tiến hành chống lại các lợi ích của hoàng gia, điều này có thể cho thấy rằng các vị vua nhà Ramesses có thể đã chấp thuận những thay đổi này.
Ramesses VI qua đời ở độ tuổi bốn mươi, vào năm cai trị thứ tám hoặc thứ chín của ông. Chỉ chưa đầy 20 năm sau khi qua đời, xác ướp của ông đã bị những kẻ cướp mộ phá hoại. Thi hài này sau đó được đưa tới KV35 dưới triều đại của Pinedjem I, và được phát hiện vào năm 1898.

Thân thế

Gia đình và thời niên thiếu
Ramesses VI là một người con trai của Ramesses III, người được coi là vị pharaon vĩ đại cuối cùng của thời kỳ Tân Vương quốc. Mối quan hệ cha con này được thiết lập ngoại trừ sự nghi ngờ từ một bức phù điêu lớn được tìm thấy trong khu vực hành lang thuộc ngôi đền Medinet Habu của Ramesses III, nó được biết đến với tên gọi "Đám rước của các hoàng tử". Bức phù điêu này cho thấy mười vị hoàng tử bao gồm cả Ramesses VI, đang thờ phụng người cha của họ.Những thợ điêu khắc của Ramesses III dường như vẫn chưa hoàn thiện bức phù điêu này; chỉ có hình của nhà vua và các hoàng tử là xuất hiện và không có cái tên nào được viết trong khoảng trống bên cạnh họ. Bức phù điêu này dường như ban đầu đã được thực hiện khi Ramesses VI vẫn còn là một vị hoàng tử trẻ tuổi, vì ông được thể hiện là đang để kiểu tóc bên vốn được sử dụng để biểu thị tuổi thơ ấu.
Khi Ramesses VI trở thành vua, ông đã thêm tên gọi khi còn là hoàng tử của mình "Ramesses Amunherkhepeshef" bên trong đồ hình hoàng gia cũng như tước hiệu mà ông đã giữ trước khi lên ngôi là "Người con trai của đức vua từ thân thể của ngài, Người yêu dấu của ngài, thái tử, ký lục của hoàng gia [và] tướng quân kỵ binh". Ông đã sửa đổi lại hình tượng trẻ tuổi của mình trên "Đám rước của các hoàng tử" bằng một uraeus nhấn mạnh vào địa vị hoàng gia của ông và hoàn thành bức phù điêu cùng với tên của những người anh em và con cái của ông, ngoại trừ Ramesses IV, người vốn đã viết tên hoàng gia của mình trên bức phù điêu này.

Sự suy đoán liên quan đến niên đại và phả hệ của vương triều Thứ Hai Mươi trong ngành Ai Cập học vào những năm 1960 và 1970 cũng như là sự không chắc chắn ảnh hưởng tới danh tính của vị vua được thể hiện trên bức phù điêu "Đám rước của các hoàng tử" dẫn đến việc một số học giả đề xuất rằng Ramesses VI là một người cháu nội của Ramesses III và người con trai của một hoàng tử vô danh hoặc là con trai của Pentawer, người có liên quan đến vụ ám sát Ramesses III. Những giả thuyết như vậy hiện nay đã bị bác bỏ và bức phù điêu này được hiểu theo đúng chính xác nghĩa mà nó thể hiện: Ramesses VI là một người con của Ramesses III. Mẹ của Ramesses VI có thể là Iset Ta-Hemdjert, Người vợ Hoàng gia Vĩ Đại của Ramesses III, như được gợi ý bởi sự hiện diện của những đồ hình của Ramesses VI trên một khung cửa thuộc ngôi mộ của bà trong Thung lũng các Hoàng Hậu.

Hôn phối và con cái

Chính cung của Ramesses VI là hoàng hậu Nubkhesbed. Các nhà Ai Cập học như Aidan Dodson và Dyan Hilton tin rằng bà đã sinh cho Ramesses VI tổng cộng bốn người con: các hoàng tử Amenherkhepshef, Panebenkemyt và Ramesses Itamun—vị pharaon tương lai Ramesses VII, người đã kế vị cha mình trong một thời gian ngắn—và công chúa Iset, người được bổ nhiệm vào vai trò "Nữ Tư tế thần thánh của Amun". Một tấm bia thuật lại chi tiết sự bổ nhiệm này đã được phát hiện ở Koptos và chứng minh rằng Nubkhesbed thực sự là mẹ của Iset.

Hoàng tử Amenherkhepshef đã qua đời trước người cha của mình và được chôn cất trong ngôi mộ KV13 thuộc thung lũng các vị vua, ban đầu nó được xây cho Quan chưởng Ấn Bay, một vị đại thần đầy quyền lực thuộc giai đoạn cuối của vương triều thứ 19. Trang trí của ngôi mộ đã được điều chỉnh lại như là hệ quả của điều này, đặc biệt là có một số bức phù điêu đã đề cập tới Nubkhesbed.Cỗ quan tài của Amenherkhepshef được lấy từ của nữ hoàng Twosret.

Mối quan hệ cha con của Ramesses VII được thiết lập thông qua một dòng chữ khắc trên một khung cửa tới từ Deir el-Medinaeh mà đọc là "vị thần rộng lượng, chúa tể của hai vùng đất, Usimaare-meryamun-setepenre, con trai của Re, chúa tể của những thấu hiểu, Ramesses [VII], (It)-Amun, vị thần, vua của Heliopolis— ngài đã xây như là đài kỷ niệm của mình dành cho cha của ngài, (cầu mong) vị thần nhân từ sống mãi, chúa tể của hai vùng đất, Nebmaare-meryamun, con trai của Re, [Ramesses VI]".

Các nhà Ai Cập học James Harris, Edward F. Wente và Kenneth Kitchen còn đề xuất rằng, dựa vào bằng chứng gián tiếp, rằng Ramesses IX là một người con của Ramesses VI và do đó là một người em của Ramesses VII. Họ giải thích rằng Ramesses IX đã tôn vinh Ramesses VII trên hai bệ hiến tế, điều này cho thấy họ là họ hàng gần. Ramesses IX đặt tên một trong những người con của ông ta là Nebmaatre, đây là tên ngai của Ramesses VI, có thể như là một cách để tôn vinh cha của mình. Giả thuyết này đã bị nghi ngờ bởi các học giả khác bao gồm Dodson và Hilton, họ tin rằng Ramesses IX thay vào đó là một người con trai của hoàng tử Montuherkhopshef và do vậy là một người cháu họ của Ramesses VI. Họ đưa ra kết luận của mình dựa trên bằng chứng gián tiếp: đầu tiên đó là một mô tả của Montuherkhopshef trong KV19 mà tại đó tên ngai của Ramesses IX đã được thêm vào. Thứ hai đó là mẹ của Ramesses IX có tên là Takhat và vợ của Montuherkhopshef có thể là một công nương có cùng tên, do đó có thể là cùng một người.

Triều đại

Thời gian cai trị
Ngày nay sự đồng thuận về học thuật cho rằng Ramesses VI đã cai trị vào giai đoạn giữa thế kỷ 12 TCN trong một giai đoạn đủ 8 năm và sống thêm khoảng 2 tháng vào năm trị vì ngắn ngủi cuối cùng của mình. Một cách chính xác hơn nữa, nhà Ai Cập học Steve Vinson đề xuất rằng ông đã cai trị trong khoảng thời gian 1156 TCN và 1149 TCN, trong khi Encyclopædia Britannica ghi lại là 1145–1137 TCN, Jürgen von Beckerath đưa ra là 1142–1134 TCN, Erik Hornung là 1145–1139 TCN, Nicolas Grimal là 1144–1136 TCN, điều này khiến cho ông là một người sống cùng thời với Nebuchadrezzar I của Isin, Ian Shaw, theo Jacobus van Dijk và Michael Rice là 1143–1136 TCN, và 1132–1125 TCN trong một nghiên cứu năm 2017.

Năm 1977, Các nhà Ai Cập học Wente và Charles van Siclen là những người đầu tiên đề xuất, dựa trên việc xem xét lại niên đại của thời kỳ Tân Vương quốc, rằng Ramesses VI vẫn sống vào năm trị vì thứ 8 của mình Giả thuyết này đã được chứng minh vào năm sau đó bởi nhà Ai Cập học Jac Janssen, ông đã công bố một phân tích về một ostracon mà đề cập tới việc cho vay một con bò cái vào năm thứ 7 và 8 của một vị vua không rõ tên mà có thể chỉ là Ramesses VI. Hai năm sau, Lanny Bell nhắc đến một bằng chứng khác mà cho rằng Ramesses VI không chỉ trị vì vào năm thứ 8 của mình mà rất có thể đã hoàn tất nó và sống tới tận năm trị vì thứ 9 của mình.
Năm trị vì thứ 8 của Ramesses VI có thể cũng được đề cập tới trên bức graffito Thebes 1860a, mà ghi lại tên của vị Tư tế tối cao của Amun đang phụng sự khi đó, Ramessesnakht. Bức graffito còn được quy cho Ramesses X, nhưng cách giải thích này không được thừa nhận và phương án gán cho Ramesses VI đã được đề xuất như là một sự lựa chọn khác. Vấn đề này hiện vẫn được tranh luận.Một mảnh chứng cứ quan trọng khác được nhận diện đầu tiên bởi Jansen vào năm 1978, nhưng chỉ được khám phá hoàn toàn 5 năm sau đó bởi nhà Ai Cập học Raphael Ventura, được tìm thấy trên cuộn giấy cói Turin 1907+1908, nó trải dài từ năm trị vì thứ năm của Ramesses VI tới tận năm thứ 7 của Ramesses VII.
Sự phục dựng lại tài liệu này theo như đề xuất của Ventura cho thấy rằng cách giải quyết đơn giản nhất có thể được nhằm giải thích bảng niên đại của thời kỳ này mà được lấp đầy bởi cuộn giấy cói kia đó là Ramesses VI đã có được một triều đại đủ 8 năm, qua đời vào năm thứ 9 của mình, và được kế vị bởi Ramesses VII hơn là Ramesses VIII, vốn vẫn được tranh luận tới tận khi đó.

Các hoạt động và tình hình ở Ai Cập

Giai đoạn đầu triều đại: Xung đột ở vùng đất Thebes

Ngay lập tức sau khi lên ngôi, Ramesses VI và triều đình của ông đã tới thăm Thebes nhân dịp Lễ hội đẹp của Thung lũng hoặc lễ hội Opet, đồng thời với việc sửa soạn cho việc mai táng Ramesses V. Ramesses VI đã tới thăm thành phố này ít nhất thêm một dịp khác nữa, khi ông làm lễ tấn phong cho người con gái của mình là Nữ Tư tế thần thánh của Amun. Tình hình của miền Nam Ai Cập vào thời điểm Ramesses VI lên ngôi là không hoàn toàn ổn định, như được chứng thực bởi các ghi chép cho thấy rằng các công nhân của Deir el-Bahari không thể làm việc ở ngôi mộ của nhà vua do sự hiện diện của "kẻ thù" trong khu vực lân cận, một tình huống mà đã diễn ra trong một giai đoạn kéo dài ít nhất 15 ngày trong năm trị vì đầu tiên của Ramesses VI. "Kẻ thù này" được đồn rằng là đã cướp bóc và thiêu rụi địa phương Per-Nebyt và vị thủ lĩnh Medjay của Thebes—về bản chất là cảnh sát—đã ra lệnh cho những người công nhân giữ nguyên việc tạm dừng công việc và canh gác ngôi mộ của nhà vua. Chúng ta không rõ những kẻ thù này là ai, thuật ngữ này có thể được dùng để gọi những nhóm người Meshwesh gốc Libya, Libu và các kẻ cướp người Ai Cập, hoặc như nhà Ai Cập học Jaroslav Černý phỏng đoán, một cuộc nội chiến công khai đã nổ ra giữa những người ủng hộ của Ramesses V và Ramesses VI, một giả thuyết được ủng hộ bởi Rice nhưng đã bị Kitchen phản bác một cách mạnh mẽ và bởi Grimal và van Dijk.
Một chiến dịch quân sự ngắn có thể đã xảy ra và từ năm trị vì thứ hai của Ramesses VI trở đi những rắc rối này dường như đã chấm dứt. Chiến dịch này có thể kết nối với một bức tượng bất thường của Ramesses VI cho thấy ông đang nắm giữ một tù binh Libya nhảy lên, cũng như với một miêu tả Ramesses VI đang chiến thắng trước những binh lính ngoại quốc trên cửa tháp môn thứ hai của đền Karnak. Cảnh tượng chiến thắng này là cảnh tượng chiến thắng cuối cùng được tạc nên ở Ai Cập cho tới tận các triều đại sau này của Siamun (986–967 TCN) và Shoshenq I (943–922 TCN).

Những dấu hiệu khác ủng hộ cho vấn đề xung đột và các hoạt động quân sự diễn ra vào giai đoạn đầu triều đại của Ramesses VI đó là những tên gọi mà ông sử dụng khi lên ngôi, tên Horus của ông nghĩa là "Bò đực hùng mạnh, sự vĩ đại của những chiến thắng, giữ sống hai vùng đất" cũng như tên Nebty của ông "Những cánh tay hùng mạnh, tấn công gấp hàng vạn lần".

Giai đoạn sau của triều đại
Sau những sự kiện này, vào năm trị vì thứ hai của mình, Ramesses VI cuối cùng đã an táng Ramesses V trong một ngôi mộ chưa được xác định ở thung lũng các vị vua, đồng thời chiếm đoạt một ngôi mộ ban đầu được chuẩn bị cho người tiền nhiệm của ông.Nhân dịp tới thăm Thebes lần này, Ramesses VI đã làm lễ tấn phong con gái của ông Iset là Người Vợ Thần của Amun và Nữ Tư Tế Thần Thánh của Amun, trước sự chứng kiến của mẹ ông, người đang giữ vai trò vizier Nehy và các quan chức khác. Cùng năm đó, ông đã ra lệnh giảm số đội công nhân làm việc ở ngôi mộ của nhà vua từ 120 thành viên về 60 như trước đây, mà vốn được thay đổi dưới triều đại của Ramesses IV. Sau sự kiện này, cộng đồng các công nhân tại Deir el-Medina đã dần trở nên suy tàn, khu định cư này cuối cùng đã bị bỏ hoang dưới thời vương triều thứ 21 sau đó.Bất chấp sự cắt giảm này, cuộn giấy cói Turin chỉ ra rằng Ramesses VI đã ra lệnh xây dựng sáu ngôi mộ ở Thung lũng các Hoàng Hậu, một con số mà có thể bao gồm cả ngôi mộ được hoàn thiện một cách vội vàng của Iset Ta-Hemdjert, mẹ của Ramesses VI.
Chúng ta không rõ liệu rằng những ngôi mộ này đã được hoàn thiện hay chưa và trong bất cứ trường hợp nào, ngày nay chúng vẫn chưa thể được nhận diện.

Vào một thời điểm nào đó dưới triều đại của ông, một bức tượng thờ cúng của Ramesses VI đã được đặt vào trong một điện thờ của Ramesses II ở ngôi đền Hathor tại Deir el-Medina. Bức tượng này được gọi là "Chúa tể của Hai Vùng đất, Nebmaatre Meryamun, Người con trai của Re, Chúa tể của các vương miện, Ramesses Amunherkhepeshef Vị vua Thần thánh của Iunu, Được yêu quý giống Amun".
Một bản mô tả đầy đủ của nó đã được lưu giữ lại trên mặt sau của bản đồ giấy cói Turin, nó được tôn vinh là bản đồ địa hình lâu đời nhất còn tồn tại. Cuộn giấy cói này cho biết rằng bức tượng này được làm từ hai thành phần chính là gỗ sơn màu và đất sét, nó miêu tả vị pharaon mặc một chiếc khố vàng, một vương miện bằng lapis-lazuli và đá quý, một uraeus bằng vàng và đôi dép bằng electrum. Bức tượng này được thuật lại là nhận được 3 lần phục vụ hương và rượu cúng hằng ngày.Nguyên văn của cuộn giấy cói này là một bức thư được gửi trực tiếp tới Ramesses VI thỉnh cầu rằng một người nào đó sẽ được giao trách nhiệm về các đồ tế lễ. Bức thư này dường như đã được nhà vua đón nhận một cách thuận lợi, vì cháu nội của tác giả bức thư này được biết là đã giữ tước hiệu "Tư tế tối cao của Nebmaatre [Ramesses VI], Người được yêu quý của Amun".

Ramesses VI dường như rất yêu thích các bức tượng thờ cúng và không dưới mười bức tượng và một tượng nhân sư đã được phát hiện ở Tanis, Bubastis và Karnak, nhiều hơn bất cứ vị vua Ramesses thuộc Vương triều thứ 20 sau triều đại của Ramesses III. Ngôi mộ của Penne, một vị quan lại cấp cao người Ai Cập ở Nubia thuật lại rằng Penne đã thực hiện một sự quyên tặng đất đai để tạo ra hoa lợi dành cho việc gìn giữ một bức tượng thờ cúng khác của Ramesses VI. Ramesses VI đã rất hài lòng với việc làm này tới mức ông đã ra lệnh cho vị phó vương của Kush "ban hai bình mỡ gôm bằng bạc, cho vị cấp dưới [Penne]".

Trong khi chỉ có một số hoạt động của Ramesses VI được biết một cách chi biết, ông lại được chứng thực rõ ràng bởi nhiều những bức phù điêu, bản khắc đá, tượng và các hiện vật nhỏ từ Karnak, Koptos và Heliopolis.

Sự suy giảm về kinh tế
Trong suốt giai đoạn kéo dài từ triều đại của Ramesses VI, VII và VIII, giá của các loại hàng hóa cơ bản, đặc biệt là thóc lúa, đã tăng cao.
Với việc nền kinh tế của Ai Cập ngày càng yếu kém, Ramesses VI đã quay sang chiếm đoạt các bức tượng và những công trình kỷ niệm của các vị tiên vương, thường xuyên trát vữa và sau đó khắc đồ hình của ông thay thế của họ, đặc biệt là những cái của Ramesses IV mà được trang trí nổi bật dọc theo các tuyến đường dành cho đám rước ở Karnak và Luxor.Trong các ví dụ khác, ông đã chiếm đoạt một bức tượng của Ramesses IV, những cột bản văn được khắc bởi Ramesses IV trên một cột tháp của Thutmose I ở Karnak, và trong ngôi mộ của Ramesses V. Kitchen lưu ý rằng không nên diễn giải quá mức những sự chiếm đoạt này như là các dấu hiện của sự đối lập nhân danh Ramesses VI với sự kính trọng dành cho người anh trai và cháu trai của ông. Những sự chiếm đoạt này là không hoàn toàn mà thay vào đó đã được nhắm vào những địa điểm nổi bật nhất, tại đó đồ hình của Ramesses VI sẽ được nhìn thấy rõ nhất. Bên cạnh đó, Ramesses VI đã để cho đồ hình của Ramesses IV nguyên vẹn ở nhiều nơi, bao gồm ở những nơi mà cả tên của ông và những cái đặc trưng của người anh trai ông nằm gần nhau như tại ngôi đền Medinet Habu của Ramesses III, do vậy giả thuyết về một damnatio memoriae—theo đó tất cả những gì nhắc đến một người nào đó đều bị loại bỏ một cách có hệ thống để xóa bỏ người đó khỏi trí nhớ và lịch sử- có thể bị loại bỏ.

Một bằng chứng có thể cho các công trình kiến trúc thực sự nhân danh Ramesses VI được tìm thấy ở Memphis, tại đó một dòng chữ khắc trên một gờ của cánh cổng bằng đá granite thuộc ngôi đền Ptah tuyên bố rằng ông đã dựng một tháp môn vĩ đại bằng loại đá tốt. Ramesses VI sau đó khoe khoang "[phủ kín] tất cả các vùng đất với những công trình tưởng niệm vĩ đại bằng tên của ta [...] đã xây dựng để tỏ lòng tôn kín những vị tổ tiên của ta các vị thần".
Nhà Ai Cập học Amin Amer mô tả Ramesses VI như là "một vị vua muốn tự cho mình là một pharaon vĩ đại trong một thời kỳ bất ổn và suy tàn".

Sự suy yếu về quyền lực

Các quan đại thần
Một số quan đại thần của Ramesses VI được biết đến, như là bộ trưởng tài chính và Quan coi ngân khố Montuemtawy ông ta nắm giữ chức vụ này từ giai đoạn cuối triều đại của Ramesses III; vizier Neferronpe nắm giữ chức vụ từ lúc Ramesses IV lên ngôi; con trai của ông ta là vizier Nehy; Amenmose thị trưởng của Thebes và quản gia của đức vua Qedren. Về phía Nam, chỉ huy quân đội của Kush là Nebmarenakhte và người cai quản Wawat—vùng đất nằm giữa thác nước thứ nhất và thứ hai của sông Nile—thị trưởng của Anîba và người quản lý Ngôi đền Horus tại Derr là Penne.

Triều đại của Ramessesnakht

Ở Thebes, chức vụ Tư tế tối cao nằm dưới quyền kiểm soát của Ramessesnakht và gia tộc của ông ta vào triều đại của Ramesses IV, có thể do cha của Ramessesnakht, Merybaste nắm giữ quyền kiểm soát tối cao đối với các thể chế tài chính của vương quốc. Ramessesnakht là Vizier miền Nam chính thức của Ramesses VI và quyền lực của ông ngày càng tăng lên trong khi của vị pharaon lại suy yếu dần bất chấp thực tế là Iset đã được gắn kết với chức vụ tư tế của Amun cũng như "trong vai trò của bà là Người Vợ Thần của Amun hoặc nữ Tư tế thần thánh".Nếu điều này là thực, Ramessesnakht rất có thể đã giám sát việc xây dựng kiến trúc tang lễ của Iset trong khu phức hợp lăng mộ K93.12, và trong khi đó, như nhà Ai Cập học Daniel Polz nói, "ông ta và những người thân của mình là những người quyền lực nhất ở Ai Cập vào giai đoạn cuối vương triều thứ Hai Mươi", các hoạt động của ông ta đã không trực tiếp chống lại lợi ích của hoàng gia. Ramessesnakht thường tham dự vào việc phân phối các đồ tiếp tế cho công nhân và kiểm soát phần lớn các hoạt động liên quan đến việc xây dựng ngôi mộ của nhà vua, có thể bởi vì ngân khố của vị tư tế tối cao của Amun lúc này đã tài trợ ít nhất một phần cho các công trình này. Người con trai của Ramessesnakht, Usermarenakhte được bổ nhiệm làm Quản gia của Amun và trở thành người cai quản những vùng đất lớn được vạt cỏ ở miền Trung Ai Cập. Ông ta đã kế tục vai trò của Merybaste là người kiểm soát việc đánh thuế của vương quốc, điều này đảm bảo rằng gia tộc của Ramessesnakht có toàn quyền kiểm soát đối với cả ngân khố của hoàng gia và ngân khố của Amun. Những chức vụ quan trọng khác như là chức vụ tư tế thứ hai và thứ ba và "người cha thần thánh của Amun" đã được giao cho những người mà có liên quan đến gia tộc của Ramesesnakht thông qua hôn nhân.

Ramessesnakht đã có đủ quyền lực để xây cho bản thân mình một trong những cơ ngơi lớn nhất dành cho việc tang lễ trong toàn bộ khu vục nghĩa địa Thebes vào giai đoạn cuối của thời kỳ Tân Vương quốc, khi mà các dự án xây dựng của hoàng gia bao gồm cả ngôi đền tang lễ bị Ramesses VI chiếm đoạt đã bị bỏ hoang. Công trình tưởng niệm của Ramessesnakht, ở Dra' Abu el-Naga', đã tái sử dụng lại một công trình kiến trúc cũ có niên đại thuộc về vương triều thứ 17 hoặc 18 và được tân trang lại để thể hiện địa vị về chính trị và kinh tế của vị chủ nhân. Nhìn chung, các nhà Ai Cập học ngày nay đánh giá rằng Ramessesnakht và triều đại của ông ta về cơ bản đã thiết lập một trung tâm quyền lực thứ hai ở Thượng Ai Cập, trên danh nghĩa là thay mặt cho các vị vua vương triều thứ Hai Mươi cai trị từ Memphis và Pi-Ramesses ở Hạ Ai Cập. Điều này thực sự đã biến Thebes thành thủ phủ tôn giáo của Ai Cập cũng như là một thủ phủ hành chính ngang hàng với miền bắc,, nó cũng đặt nền móng cho sự trỗi dậy của vương triều thứ Hai Mươi Mốt dưới thời Herihor và Pinedjem I, 50 tới 70 năm sau đó.

Tình hình đế quốc Ai Cập ở nước ngoài

Ở Caanan

Sự suy yếu về chính trị và kinh tế của Ai Cập vẫn tiếp tục tiến triển dưới triều đại của Ramesses VI. Ông là vị vua cuối cùng của thời kỳ Tân Vương quốc có tên được chứng thực trên những mảnh tường vỡ có khắc chữ cũng như là hai cây cột trụ của ngôi đền Hathor thuộc khu vực Serabit el-Khadim ở Sinai, ông đã phái các đoàn thám hiểm tới đây để khai thác quặng đồng.

Tuy nhiên, Ai Cập có thể vẫm còn một phần ảnh hưởng nào đó hoặc ít nhất vẫn còn một số sự liên hệ với tàn dư đế chế của nó ở khu vực Cận Đông, như được gợi ý bởi phần đế của một bức tượng đồng bị vỡ của Ramesses VI được phát hiện tại Megiddo ở Canaan, và một đồ vật hình bọ hung của ông đến từ Alalakh nằm trên bờ biển phía nam của Anatolia.

Sự hiện diện của người Ai Cập ở Canaan đã kết thúc dưới hoặc ngay sau triều đại của Ramesses VI, với việc những đơn vị đồn trú cuối cùng rời khỏi miền nam và miền tây Palestine vào khoảng thời gian này,và biên giới giữa Ai Cập và nước ngoài trở lại thành một phòng tuyến được củng cố nối Địa Trung Hải và biển Đỏ.Một nghiên cứu khảo cổ học vào năm 2017 đã đi đến kết luận tương tự, rằng triều đại của Ramesses VI là giới hạn cuối cùng cho sự hiện diện của quân đội Ai Cập ở Jaffa, mà đã bị phá hủy hai lần vào khoảng thời gian này.Những người chống lại chủ quyền của người Ai Cập là các cư dân bản địa, có thể có nguồn gốc từ các thành phố Canaan ở khu vực đồng bằng ven biển Cận Đông, một sự phản kháng khác sau cùng đối với quyền bá chủ của người Ai Cập lại là hệ quả từ việc Hải nhân đặt chân tới vùng đất này dưới triều đại của Ramesses III.Việc đánh mất tất cả các lùng lãnh thổ ở châu Á làm tăng căng thẳng hơn nữa sự tái phân bố lại nền kinh tế của xã hội Ai Cập dưới thời Tân Vương quốc, khiến cho các vị vua sau này mất đi phần lớn tính hợp pháp của họ.

Tiếp tục hiện diện ở Nubia
Sự kiểm soát của người Ai Cập đối với Nubia dường như đã vững chắc hơn nhiều vào thời điểm đó, hoặc là do cư dân địa phương đã Ai Cập hóa nhiều hơn hoặc là do tầm quan trọng về kinh tế của vùng đất này. Các đồ hình của Ramesses VI đã được phát hiện ở đảo Sehel gần Aswan và trong ngôi đền của Ramesses II ở Wadi es-Sebua. Ramesses VI được đề cập tới trong ngôi mộ của Penne ở Anîba, không xa thác nước thứ ba của sông Nile. Penne cũng thuật lại các cuộc tấn công quân sự mang tính trừng phạt xa hơn về phía nam, mà từ đó ông ta tuyên bố là đã mang chiến lợi phẩm về cho vị pharaon.

Các di tích tang lễ

Lăng mộ

Ramesses VI đã được an táng tại Thung lũng các vị Vua, trong một ngôi mộ ngày nay được gọi là KV9. Ngôi mộ này đầu tiên được xây dựng bởi Ramesses V, ông ta có thể đã được an táng tại đây trong một thời gian ngắn cần thiết để chờ một ngôi mộ khác, dường như không được trang trí, sẽ được đục cho ông ta ở một nơi nào đó trong thung lũng các vị Vuavà vẫn còn chưa được phát hiện.Trong bất cứ hoàn cảnh nào đi chăng nữa, Ramesses VI đã ra lệnh rằng KV9 phải được trang trí lại toàn bộ cho bản thân ông cũng như không có bất cứ chỗ trống nào dành cho sự mai táng lâu dài của Ramesses V, ông ta cuối cùng đã được an táng vào năm trị vì thứ hai của Ramesses VI, có thể bởi vì sự ổn định đã quay trở lại với Thebes vào thời điểm này. Sự chiếm đoạt ngôi mộ của Ramesses V có thể là dấu hiệu cho thấy rằng Ramesses VI đã không giành nhiều sự kính trọng dành cho người tiền nhiệm của mình, điều này có thể giải thích tại sao ông đã tẩy xóa tên của Ramesses V và thay bằng tên của mình nhiều lần. Mặt khác, nó có thể phản ánh mối quan tâm thực tế của nhà vua đối với các biện pháp kinh tế.

Việc khôi phục lại các công việc ở KV9 là nguyên nhân giúp bảo tồn ngôi mộ của Tutankhamun, lối vào của nó đã bị chôn vùi bên dưới các túp lều được dựng cho những người thợ thủ công làm việc tại ngôi mộ của Ramesses VI. Những công việc này dường như đã được hoàn tất vào năm trị vì thứ sáu của Ramesses VI, vào thời điểm này Ramessesnakht đã nhận được 600 deben các công cụ bằng đồng bị cùn ở tiền sảnh lớn của Amun tại Karnak, có lẽ ngụ ý về sự kết thúc công việc xây dựng ở ngôi mộ. Hơn nữa, nếu ostracon Thebes 1860a đề cập tới Ramesses VI và không phải Ramesses X, thì điều đó cho thấy rằng ngôi mộ cuối cùng đã sẵn sàng cho vị vua vào năm thứ 8 dưới triều đại của nhà vua, vào thời điểm này ông có thể đã ốm yếu và sắp qua đời. Sau khi hoàn thành, ngôi mộ này có chiều dài và bao gồm cả một trong số ba phiên bản hoàn chỉnh duy nhất thuộc về Sách của các cánh cổng vốn được biết đến ở các khung cảnh tang lễ hoàng gia, cũng như là một phiên bản hoàn chỉnh của Sách của các hang động.

Chỉ trong vòng 20 năm sau khi Ramesses VI được an táng, ngôi mộ có lẽ đã bị xâm phạm và cướp phá bởi những kẻ cướp mộ, họ đã chặt đứt tay và chân xác ướp của Ramesses để dễ dàng lấy được đồ châu báu của ông. Những sự kiện này, diễn ra dưới triều đại của Ramesses XI, được miêu tả trong cuộn giấy cói Mayer B mặc dù vậy việc xác định ngôi mộ được nhắc tới trong nguồn này lại không hoàn toàn chắc chắn. Xác ướp của Ramesses VI sau đó đã được đưa tới ngôi mộ KV35 của Amenhotep II dưới triều đại của Pinedjem thuộc giai đoạn đầu vương triều thứ Hai Mươi Mốt, tại đây nó được phát hiện vào năm 1898 bởi Victor Loret.
Một khám nghiệm y khoa với xác ướp này tiết lộ rằng Ramesses VI đã qua đời ở độ tuổi 40, và cho thấy cơ thể của ông đã bị tổn thương nghiêm trọng, phần đầu và thân đã bị vỡ thành nhiều mảnh gây ra bởi một chiếc rìu được những kẻ cướp mộ sử dụng.

Năm 1898, Georges Émile Jules Daressy đã dọn sạch KV9, mà đã được mở y nguyên từ thời cổ đại, ông ta phát hiện ra những mảnh vỡ của một chiếc hòm lớn bằng đá granit cũng như là nhiều mảnh vỡ thuộc về cỗ quan tài đá của Ramesses VI, phần mặt của cỗ quan tài ngày nay nằm tại bảo tàng Anh. Chiếc quan tài này đã được khôi phục lại vào năm 2004 sau hai năm làm việc với hơn 250 mảnh vỡ được thu thập từ ngôi mộ và ngày nay nó được trưng bày ngay tại đó. Zahi Hawass, khi đó là người đứng đầu Hội đồng tối cao khảo cổ học, đã không thành công trong việc yêu cầu bảo tàng Anh trả lại phần mặt của chiếc quách cho Ai Cập.

Ngôi đền tang lễ
Ramesses VI dường như đã chiếm đoạt ngôi đền tang lễ lớn ở El-Assasif của Ramesses V, bản thân ông ta có khả năng cũng đã chiếm đoạt nó từ người cha của mình là Ramesses IV. Ngôi đền này được dự kiến là có kích thước gần bằng một nửa kích thước của ngôi đền Medinet Habu và nó chỉ đang trong giai đoạn nền móng vào thời điểm Ramesses IV qua đời. Chúng ta không rõ liệu rằng nó đã
bao giờ được hoàn thành hay chưa, nhưng ngôi đền này được đề cập như là một đơn vị sở hữu đất đai trong cuộn giấy cói Wilbour có niên đại là vào triều đại của Ramesses V. Các cuộc khai quật khảo cổ học cho thấy rằng phần lớn những trang trí còn sót lại của nó đã được thực hiện dưới triều đại của Ramesses VI.

Chú thích, tham khảo, nguồn

Chú thích

Tham khảo

Nguồn

.

Liên kết ngoài
 Ramesses VI Nebmaatre-meryamun trên Digital Egypt

Pharaon Vương triều thứ Hai mươi của Ai Cập
Năm sinh không rõ
Tân Vương quốc
Pharaon


title: Gynoplistia wilsonella

text:
Gynoplistia wilsonella là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gynoplistia
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Fanfan Hoa Tulip

text:
Fanfan Hoa Tulip (tiếng Pháp: Fanfan la Tulipe) là một bộ phim hài phiêu lưu của điện ảnh Pháp sản xuất năm 2003, do Gérard Krawczyk đạo diễn, với sự tham gia của Vincent Perez và Penelope Cruz. Đây là bộ phim làm lại của bản phim năm 1952 từng rất nổi tiếng trước đây do Christian-Jaque đạo diễn, Gérard Philipe và Gina Lollobrigida thủ vai chính, từng đoạt giải Gấu bạc tại Liên hoan phim Berlin và giải dành cho đạo diễn tại Liên hoan phim Cannes cùng năm, cũng như từng chiếu trên sóng HTVC và VTV3, và các bản phim trước đó. Bộ phim đã được chọn để trình chiếu khai mạc liên hoan phim Cannes năm 2003.

Nội dung
Một tay giang hồ quyến rũ bị lừa gia nhập quân đội của vua Louis XV với niềm tin sai lầm rằng nhờ vậy anh sẽ được phép kết hôn với một trong những cô con gái của Nhà vua.

Diễn viên
Vincent Perez - Fanfan "Hoa Tulip"
Penélope Cruz - Adeline la Franchise
Didier Bourdon - Louis XV
Hélène de Fougerolles - Me de Pompadour
Michel Muller - Tranche Montagne
Philippe Dormoy - Pierre Bras
Jacques Frantz - Franchise
Gérald Laroche - Corsini
Guillaume Gallienne - Houlette
Gilles Arbona - Marechal
Jean-Pol Dubois - L'aumônier
Yves Pignot - Guillaume
Jean-François Lapalus - L'oncle de Lison
François Chattot - Le cure
Jacques Dynam - Chaville

Liên kết ngoài

Tham khảo

Phim hài Pháp
Phim lãng mạn của Pháp
Phim năm 2003
Phim Pháp
Phim phiêu lưu hài hước
Phim tiếng Pháp
Phim phiêu lưu Pháp
Phim chuyển thể Pháp
Phim Pháp thập niên 2000


title: Liêu Thánh Tông

text:
Liêu Thánh Tông (chữ Hán: 遼聖宗; 971 – 1031), tên thật theo Hán danh là Long Tự (隆绪) và tên Khiết Đan là Văn Thù Nô (文殊奴), là vị Hoàng đế thứ sáu thuộc dòng họ Gia Luật (耶律氏) của nhà Liêu trong lịch sử Trung Quốc. Là con của Liêu Cảnh Tông, ông kế vị vua cha năm 982 khi mới 12 tuổi, nên mẹ ông là Thái hậu Tiêu Xước nắm thực quyền, và cai trị đất nước mạnh mẽ.

Trong thời gian ông cai trị Liêu là một quốc gia hết sức hùng mạnh. Ông có đưa quân đi đánh nhà Tống và cuối cùng đã bắt Tống Chân Tông phải ký hòa ước Thiền Uyên.

Chinh phục Định An Quốc
Liêu Thánh Tông kế vị cha mình là Liêu Cảnh Tông khi ông 12 tuổi vào năm 982. Khi ông còn quá nhỏ để cai trị vào thời điểm đó, mẹ ông là Thái hậu Tiêu Xước trở thành người nhiếp chính. Tiêu thái hậu đổi tên nước trở lại là Đại Khiết Đan như cũ (tuy nhiên trên phương diện ngoại giao thì vẫn dùng tên nước là Đại Liêu), tiến hành một loạt cải cách, phát triển đất nước.

Khi đó hậu duệ của vương quốc Bột Hải (quốc gia kình địch của của nhà Liêu) là Định An Quốc (đời vua Ô Huyền Minh) vẫn đang tồn tại trong lãnh thổ cũ của vương quốc Bột Hải. Điều đó khiến cho nhà Liêu e ngại về việc người Bột Hải của quốc gia này sẽ gây họa phía sau cho họ.

Năm 985 Thái hậu Tiêu Xước phái quân Khiết Đan chinh phục Định An Quốc (đời vua Ô Huyền Minh). Tuy nhiên quân Khiết Đan đã bị quân Định An Quốc đánh bại. Không thể trừ khử mối đe dọa, nhà Liêu quyết định dựng nên ba pháo đài với quân đồn trú ở khu vực thung lũng sông Áp Lục.

Biết được sức mạnh quân sự của nhà Tống (đời vua Tống Thái Tông) yếu hơn so với nhà Liêu (đời vua Liêu Thánh Tông) và thường thua trận trước họ, cùng năm 985, vua Ô Huyền Minh của Định An Quốc cử sứ giả đến Cao Ly (đời vua Cao Ly Thành Tông) và cầu cứu. Nhưng vua Cao Ly Thành Tông đã từ chối lời đề nghị đó và đã dùng vũ lực đuổi sứ giả Định An Quốc ra ngoài hoàng cung.

Tháng 12 năm 985 Thái hậu Tiêu Xước lại phái quân Khiết Đan chinh phục Định An Quốc (đời vua Ô Huyền Minh). Thành Phù Châu (nay là Khai Nguyên, Liêu Ninh, Trung Quốc), thành Hà Châu (nay là Hoa Điện, Cát Lâm, Trung Quốc) và thành Nô Châu (nay là Thông Hóa, Cát Lâm, Trung Quốc) của Định An Quốc nhanh chóng bị quân Khiết Đan đánh hạ.

Nhân dân Bột Hải trong lãnh thổ Định An Quốc đều không thần phục vua Ô Huyền Minh (do Ô Huyền Minh từng làm binh biến lớn cướp ngôi vua của vua Liệt Vạn Hoa vào 10 năm trước) nên họ đã quy hàng và dẫn dắt quân Khiết Đan công hạ kinh đô Tây Kinh (nay là Lâm Giang, Cát Lâm, Trung Quốc) của Định An Quốc. Kinh đô Tây Kinh thất thủ vào tháng 1 năm 986. Nhân dân Bột Hải dẫn quân Khiết Đan đi bắt vua Ô Huyền Minh. Định An Quốc bị sụp đổ và bị sáp nhập vào lãnh thổ nhà Liêu.

Năm 990, Liêu Thánh Tông đem một cô gái họ Tiêu (gọi là Tiêu thị) thuộc vương tộc Bột Hải (cháu gái của hoàng gia Bột Hải) gả cho em trai mình là Gia Luật Long Khánh (耶律隆庆). Sang năm 991, Tiêu thị đó đã hạ sinh Gia Luật Tông Giáo (991 - 1053). Gia Luật Tông Giáo trở thành một tướng Liêu mang hai dòng máu hoàng gia Bột Hải và hoàng gia Khiết Đan.

Vương quốc Hậu Bột Hải của vương tộc họ Đại tại thành Hốt Hãn (nay là Ninh An, Hắc Long Giang, Trung Quốc) thuộc Long Tuyền phủ vẫn duy trì tồn tại cho đến tận năm 994 thì bị một thuộc tướng có nguồn gốc từ vương quốc Yên Pha tên là Ô Chiêu Đạc (烏昭度, Oh So-do) lật đổ, đổi quốc hiệu sang Ô Nha (올야, 兀惹, Olya). Kinh thành Hốt Hãn trở thành kinh thành Ô Xá của vương quốc Ô Nha. Sang năm 996, vương quốc Ô Nha (đời vua Ô Chiêu Đạc) trở thành quốc gia chư hầu của nhà Liêu (đời vua Liêu Thánh Tông). Sau đó vua Ô Chiêu Đạc mất, con là Ô Chiêu Khánh (烏昭慶, Oh So-gyeong) lên kế vị ngôi vua. Từ năm 1004 đến năm 1022 người Nữ Chân và người Thiết Lợi Mạt Hạt đã bắt bớ những người dân Bột Hải của vương quốc Ô Nha và cống nạp hết mình cho nhà Liêu (đời vua Liêu Thánh Tông), khiến cho vương quốc Ô Nha bị suy yếu nhanh chóng do thiếu con người làm việc, thiếu nhân lực lao động. Cùng năm 1022 vua Ô Chiêu Khánh mất, dòng họ Ô tiếp tục cai trị vương quốc Ô Nha cho đến năm 1114 thì bị bộ tộc Nữ Chân (đời thủ lĩnh Hoàn Nhan A Cốt Đả) tiêu diệt và bị sáp nhập vào bộ tộc Nữ Chân.

Giao tranh với Bắc Tống
Năm Thống Hòa nguyên niên (982), Tiêu thái hậu lệnh 10 vạn quân Liêu tái xâm phạm Nhạn Môn Quan của nhà Tống. Quân Liêu bị phụ tử Dương Nghiệp và Dương Diên Lãng đánh cho đại bại, lại còn bị họ chinh phạt khắp vùng Sơn Tây. Tiêu thái hậu buộc phải từ bỏ ý định nam xâm.

Năm Thống Hòa thứ 4 (986), vua Tống Thái Tông của nhà Tống thấy nhà Liêu có hoàng thượng nhỏ tuổi và thái hậu nhiếp chính, vì thế đã phái quân Bắc phạt vào kinh đô phía nam của triều đại Liêu (Bắc Kinh ngày nay) để thu phục Yên Vân thập lục châu mà Thạch Kính Đường từng dâng cho người Khiết Đan khi xưa. Tháng 1, quân Tống phân làm 3 lộ để đến ba địa điểm chiến lược khác cách tiếp cận thủ đô phía Nam của nhà Liêu. Theo đó thì Đông lộ công U châu, Trung lộ công Uý châu, Tây lộ công Vân châu và Sóc châu; trong đó danh tướng Dương Nghiệp nằm trong Tây lộ. Thái hậu Tiêu Xước lệnh Gia Luật Hưu Ca thủ U châu, Gia Luật Tà Chẩn ngăn Trung lộ quân và Tây lộ quân của Tống, còn thái hậu Tiêu Xước cùng Liêu Thánh Tông đến trú trát tại Đà La Khẩu (nay thuộc Bắc Kinh) ứng phó.

Thoạt đầu, quân Tống giành được thắng lợi lớn, công hãm Kì Câu Quan, Cố An, Trác châu, còn Hoàn châu, Ứng châu, Sóc châu thì hàng Tống. Tuy nhiên, Thái hậu Tiêu Xước và Liêu Thánh Tống đã dẫn kỵ binh chi viện cho Gia Luật Hưu Ca, đánh bại Đông lộ quân của đại tướng Tống là Tào Bân (曹彬), quân Tống tử thương không đếm xuể. Tháng 7 năm 986, thái hậu Tiêu Xước lại lệnh cho Gia Luật Tà Chẩn phản kích Đông lộ quân và Trung lộ quân của Tống. Do Đông lộ quân thảm bại tại đèo Kì Câu nên chiến dịch của nhà Tống thực tế đã thất bại, vua Tống Thái Tông hạ lệnh toàn tuyến triệt thoái về nam.

Tháng 9 nhuận năm Thống Hòa thứ 22 (1004), thái hậu Tiêu Xước ra yêu sách đòi lại vùng Quan Nam mà Hậu Chu Thế Tông đã từng thu phục, đem quân phạt Tống. Một cuộc xâm lược quy mô lớn của nhà Liêu đã diễn ra trên lãnh thổ của nhà Tống. Trừ việc bị ngăn cản tại Doanh châu, quân Liêu thế như chẻ tre, đến tháng 11 năm 1004 thì quân Liêu đã tiến đến Thiền Uyên - cửa ngõ của kinh đô Khai Phong của Tống. Quân Liêu cắm trại tại thị trấn Thiền Uyên, khoảng 100 dặm về phía bắc của thủ đô Khai Phong.

Vua Tống Chân Tông của nhà Tống lo sợ, muốn rời đô về phương nam, song do tể tướng Khấu Chuẩn kiên trì thuyết phục, Tống Chân Tông ngự giá thân chinh đến tiền tuyến Thiền Uyên, quân Tống thấy vậy thì phấn chấn. Đại tướng tiên phong của Liêu là Tiêu Thát Lẫm (蕭撻凜) khi xem xét địa hình đốc chiến ở tiền tuyến đã bị bắn vào đầu, đến tối thì chết. Sĩ khí của quân Liêu vì thế mà suy giảm, lại có quân Tống thâm nhập nên rất mệt mỏi, ngoài ra, quân Tống còn tấn công hậu lộ của quân Liêu.

Thái hậu Tiêu Xước liền tận dụng tâm lý muốn cầu hòa của vua Tống Chân Tông. Bà ta đã cùng triều đình nhà Tống đàm phán, ký kết hiệp ước Thiền Uyên chi minh vào giữa tháng 1 năm 1005, rồi cho quân Liêu triệt thoái về bắc. Sau đó, mỗi năm nhà Tống mỗi năm phải nộp cho nhà Liêu 10 vạn lượng bạc trắng, 20 vạn thất lụa để đổi lấy hòa bình. Việc thực hiện hiệp ước Thiền Uyên chi minh này vẫn được duy trì cho đến cuối triều đại nhà Liêu.

Năm Thống Hòa thứ 24 (1006), Liêu Thánh Tông xuất quần thần phong tôn hiệu cho thái hậu Tiêu Xước là Duệ Đức Thần Lược Ứng Vận Khải Hóa Pháp Đạo Hồng Nhân Thánh Vũ Khai Thống Thừa Thiên hoàng thái hậu (睿德神略應運啟化法道洪仁聖武開統承天皇太后). Năm Thống Hòa thứ 27 (1009), thái hậu Tiêu Xước quy chính cho Liêu Thánh Tông, không tiếp tục nhiếp chính nữa. Tháng 12 cùng năm 1009, thái hậu Tiêu Xước bệnh mất ở hành cung, hưởng thọ 57 tuổi. Năm sau (1010), thái hậu Tiêu Xước được táng ở Càn Lăng.

Chiến tranh với Cao Ly
Việc nhà Liêu tiêu diệt Định An Quốc (đời vua Ô Huyền Minh) và sáp nhập Định An Quốc vào lãnh thổ nhà Liêu khiến Cao Ly (đời vua Cao Ly Thành Tông) lo lắng. Các hành động quân sự này của nhà Liêu diễn ra rất gần với lãnh thổ Cao Ly, cộng thêm nhà Liêu từng dự tính xâm lược vào Cao Ly năm 947 (song hủy bỏ), cùng quan hệ ngoại giao và văn hóa bền chặt giữa Cao Ly và nhà Tống, quan hệ nhà Liêu-Cao Ly do vậy cực kỳ kém. Cả nhà Liêu và Cao Ly đều nhìn nhận đối phương như một mối đe dọa quân sự; nhà Liêu sợ rằng Cao Ly sẽ cố gắng kích động các cuộc nổi loạn trong số cư dân Bột Hải sống tại lãnh thổ Liêu, trong khi Cao Ly lo sợ bị nhà Liêu xâm lược.

Năm 991 Thái hậu Tiêu Xước của nhà Liêu phái quân Khiết Đan tấn công người Nữ Chân ở hạ lưu sông Áp Lục. Khi đó nhà Liêu đã bắt đầu các cuộc tấn công chống lại Cao Ly (đời vua Cao Ly Thành Tông).

Tháng 11 năm 993, Thái hậu Tiêu Xước phái quân Liêu xâm lược thành Pongsan, biên giới tây bắc của Cao Ly (đời vua Cao Ly Thành Tông) với khoảng 60.000 lính. Quân Cao Ly bị quân Liêu do Tiêu Tốn Ninh(蕭遜寧) chỉ huy liên tiếp đánh bại, bị dồn xuống phía nam sông Đại Đồng. Các tướng lĩnh nhà Liêu tuyên bố rằng họ có 80 vạn quân, yêu cầu Cao Ly nhượng cho nhà Liêu một số lãnh thổ quanh sông Áp Lục. Cao Ly Thành Tông kêu gọi đồng minh quân sự là nhà Tống (đời vua Tống Thái Tông) giúp đỡ, song không có sự hỗ trợ nào của nhà Tống đối với Cao Ly. Quân Liêu yêu cầu Cao Ly đầu hàng và dâng đất cho nhà Liêu. Quân Liêu tiến quân vững chắc về phía nam, đến khu vực sông Thanh Xuyên. Tại đây quân Liêu kêu gọi tiến hành các cuộc đàm phán giữa các lãnh đạo quân sự của hai bên Liêu và Cao Ly. Nhà Liêu thoạt đầu yêu cầu Cao Ly đầu hàng hoàn toàn. Sau một sự bế tắc quân sự, các cuộc đàm phán bắt đầu giữa hai nước, đưa đến những nhượng bộ sau: Thứ nhất, Cao Ly chính thức chấm dứt mọi quan hệ với nhà Tống, đồng ý cống nạp cho nhà Liêu và dùng niên hiệu của nhà Liêu.

Ban đầu, vua Cao Ly Thành Tông định chấp nhận dâng đất cầu hòa, nhường lãnh thổ phía bắc Bình Nhưỡng ngày nay cho nhà Liêu. Tuy nhiên, Từ Hi (Seo Hui) đã thuyết phục được vua Cao Ly Thành Tông nên ra sức chiến đấu.

Sau đó, hậu duệ của vương quốc Bột Hải là Trung lang tướng Đại Đạo Tú (con trai của thái tử Đại Quang Hiển, hậu duệ đời thứ 11 của Đại Dã Bột - đệ của Bột Hải Cao Vương) cùng Phó trung lang tướng Yu Bang đã lãnh đạo quân dân Cao Ly tại thành An Nhung (Anyung) đánh bại quân Liêu do Xiao Hengde chỉ huy. Sau trận đánh thành An Nhung (Anyung), quân Liêu đã bị chặn lại. Từ Hi (Seo Hui) đã tình nguyện ra đàm phán trực tiếp với tướng Khiết Đan là Tiêu Tốn Ninh. Ông ta sang doanh trại quân Liêu, thuyết phục tướng Liêu rằng Cao Ly kế thừa Cao Câu Ly, điều đã được Tiêu thái hậu và người Khiết Đan chấp nhận. Quân Liêu đồng ý và rút lui. Cao Ly lấy lại được phần đất bị Liêu chiếm và vùng thượng du sông Áp Lục (lúc đó đang bị chiếm giữ bởi các bộ tộc Nữ Chân chuyên rắc rối cho nhà Liêu, với lý do rằng trong quá khứ vùng đất này thuộc về Cao Câu Ly) được hợp nhất vào lãnh thổ Cao Ly. Tuy nhiên Cao Ly trở thành chư hầu của nhà Liêu.

Quân Khiết Đan rút lui vào tháng 12 năm 993 và nhượng lại lãnh thổ phía đông sông Áp Lục sau khi Cao Ly đồng ý chấm dứt liên minh với nhà Tống (đời vua Tống Thái Tông).

Năm 994, trao đổi ngoại giao theo thường lệ giữa nhà Liêu và Cao Ly được bắt đầu, còn mối quan hệ giữa Cao Ly và nhà Tống không thể ấm lên.

Tuy nhiên, Cao Ly sau đó vẫn tiếp tục giao thiệp với nhà Tống cùng năm 994 và đã củng cố vị thế của mình bằng cách xây dựng Thiên Lý Trường Thành tại vùng lãnh thổ phía bắc mới giành được.

Năm 997 vua Cao Ly Thành Tông băng hà, Vương Tụng lên kế tức là vua Cao Ly Mục Tông và được nhà Liêu (đời vua Liêu Thánh Tông) chấp thuận. Tuy nhiên sang năm 1009, Khang Triệu (Gang Jo), người mà Cao Ly Mục Tông đã nhờ cậy để tiêu diệt âm mưu phản loạn của Kim Trí Dương (Kim Chi–yang) nhưng sau đó ông ta đã giết luôn vua Cao Ly Mục Tông. Vương Tuân được tướng Khang Triệu (Gang Jo) đưa lên ngai vàng vào năm 1009, tức là vua Cao Ly Hiển Tông. Khang Triệu đã thành lập nên chế độ cai trị Cao Ly bằng quân sự.

Mùa thu năm 1010, tận dụng thời cơ triều đình Cao Ly đang có tranh giành quyền lực khi Khang Triệu (Gang Jo) vừa giết vua Cao Ly Mục Tông, quân Khiết Đan nhà Liêu (đời vua Liêu Thánh Tông) một lần nữa lại tấn công Cao Ly với lý do báo thù cho Cao Ly Mục Tông. Theo nguồn tin của Cao Ly, 400.000 quân nhà Liêu do vua Liêu Thánh Tông thân chinh cầm quân đã xâm chiếm lãnh thổ Cao Ly, Xiao Baiya đi theo tháp tùng. Ngoài ra, nhà Liêu cũng tuyên bố có sáu thành trì ở phía đông sông Áp Lục, nơi Cao Ly tuyên bố là lãnh thổ của mình trong các cuộc đàm phán đình chiến từ năm 993.

Quân Liêu tấn công lần đầu nhưng không chiếm được pháo đài của Hueng hwa, nơi tướng Yang Kyu trấn giữ. Tuy nhiên pháo đài của Cao Ly ở Hueng hwa vẫn nhanh chóng bị quân Liêu chiếm đóng, hai tướng Cao Ly giữ pháo đào là Yang Kyu và Kim Suk-heung đều tử trận. Quân Liêu tiến đến thành Seoyeong.

Khi đó tướng quân Đại Đao Tú (khi đó đã hơn 70 tuổi, con trai của thái tử Đại Quang Hiển, hậu duệ dời thứ 11 của Đại Dã Bột - đệ của Bột Hải Cao Vương) đã chỉ huy quân Cao Ly phòng thủ thành Seoyeong trước sự tấn công vũ bão của quân Liêu. Đại Đạo Tú lên kế hoạch tấn công quân Liêu gần đó cùng với chỉ huy Cao Ly là Tak Sachong. Tuy nhiên, khi thời cơ đến, Tak Sachong đã không gửi quân Cao Ly đến chi viện khiến cho quân đội của Đại Đạo Tú bị tổn thất và Đại Đạo Tú bị quân Khiết Đan bắt giữ. Thành Seoyeong rơi vào tay quân Liêu. Không rõ kết cục sau này của Đại Đạo Tú. Người con trai của Đại Đạo Tú là Đại Hanh Nhân (대형인, 大亨仁, Dae Hyongin) cùng cháu nội của Đại Đạo Tú là Đại Hồng Duẫn (대홍윤, 大洪允, Dae Hongyun) tiếp tục sinh sống tại Cao Ly.

Quân Liêu nhanh chóng nam hạ tiến đánh đến Hoàng Châu - nơi Thiên Thu Vương thái hậu đang bị lưu đày. Dân gian lưu truyền rằng Thiên Thu Vương thái hậu đã lãnh đạo dân quân tại Hoàng Châu đứng lên chống trả lại quân Liêu rất ác liệt. Nhưng do lực lượng mỏng hơn nên Thiên Thu Vương thái hậu phải rút lui khỏi Hoàng Châu. Quân Liêu chiếm đóng Hoàng Châu rồi tiếp tục nam hạ đến Tongju.

Quân Liêu cuối cùng cũng tiến đến thành phố Tongju của Cao Ly, nơi Khang Triệu (Gang Jo) và 30.000 quân Cao Ly đang chờ đợi. Khang Triệu mai phục trên một con đèo hẹp mà quân Liêu chắc chắn sẽ phải vượt qua. Tại đây, Khang Triệu đã trực tiếp dẫn quân tấn công ba theo ba cánh khi quân Liêu đến. Quân Liêu buộc phải rút lui và 10.000 quân Liêu đã chết trong cuộc phục kích này. Quân Liêu lại tấn công thành Tongju của Cao Ly nhưng phải chịu thất bại nhục nhã với thương vong nặng nề.

Chỉ huy quân Liêu đã phát động một cuộc tấn công khác vào thành phố Tongju, với mục tiêu chính là bắt sống Khang Triệu. Quân Liêu bị quân Cao Ly đánh bại lần thứ ba và buộc phải rút lui một lần nữa. Trong một nỗ lực cuối cùng, quân Liêu tấn công Tongju một lần nữa, nhưng lần này, Khang Triệu không trực tiếp dàn dựng cuộc tấn công mà thay vào đó chơi cờ vây với một trong những trung úy của mình vì nghĩ rằng chiến thắng là điều hiển nhiên. Cùng lúc đó, tướng quân Liêu là Yelu Pennu đã dẫn quân Liêu tấn công và chiếm pháo đài Sanshu của Cao Ly. Tuy nhiên, sau khi nghe nguồn tin Khang Triệu không hề có biện pháp nào để ngăn cản quân Liêu. Sau đó, một trong những người của Khang Triệu đã kể lại kế hoạch của mình cho quân đội nhà Liêu. Quân Liêu sau đó đã xuyên thủng hàng phòng ngự của thành phố Tongju. Sau khi quân Liêu mở cuộc tấn công bất ngờ, quân Cao Ly trong thành Tongju đã bị đánh bại. Cuối cùng 30.000 binh sĩ Cao Ly trong thành Tongju đã bị giết và Khang Triệu đã bị quân Liêu bắt sống. Khang Triệu từ chối đầu hàng vua Liêu Thánh Tông nên đã bị vua Liêu hạ lệnh chém đầu vào ngày 24 tháng 11 âm lịch năm 1010 (tức là ngày 31 tháng 12 dương lịch năm 1010).

Quân Liêu tiếp tục nam hạ, rồi chiếm đóng và đốt cháy kinh đô Khai Thành (Kaesong) của Cao Ly. Khương Hàm Tán (Gang Gam-han) đã thúc giục vua Cao Ly Hiển Tông trốn khỏi cung điện Khai Thành (Kaesong), không đầu hàng quân Liêu xâm lược. Cao Ly Hiển Tông làm theo lời khuyên của Khương Hàm Tán và trốn thoát khỏi kinh đô đang bốc cháy. Cao Ly Hiển Tông và Khương Hàm Tán cùng triều đình Cao Ly di chuyển sâu về phía nam đến tận thành Naju. Bất chấp thất bại này, Cao Ly Hiển Tông vẫn giữ được yêu sách của mình đối với sáu thành trì phía đông sông Áp Lục.

Sau đó vua Cao Ly Hiển Tông hứa sẽ tái khẳng định mối quan hệ triều cống với nhà Liêu với điều kiện quân Liêu phải rút lui. Một cuộc nổi dậy của nhân dân Cao Ly (trong đó có Thiên Thu Vương thái hậu tham gia) đã bắt đầu quấy rối lực lượng quân Liêu của vua Liêu Thánh Tông và Xiao Baiya. Không thể thiết lập được chỗ đứng và tránh các cuộc phản công của quân Cao Ly đã tập hợp lại, quân Liêu của vua Liêu Thánh Tông và Xiao Baiya đã rút lui vào năm 1011 khi không giành được lợi lộc gì to lớn, mặc khác cuộc xâm lược Cao Ly lần này đã khiến cho nhà Liêu lãng phí nguồn tài nguyên quý giá và làm giảm ngân khố quốc gia.

Sau đó, vua Cao Ly Hiển Tông cầu hòa nhưng hoàng đế nhà Liêu là Thánh Tông yêu cầu ông ta phải đích thân đến nhà Liêu triều cống và nhượng lại các khu vực biên giới trọng điểm (6 thành trì phía đông sông Áp Lục) cho nhà Liêu. Triều đình Cao Ly từ chối các yêu cầu của nhà Liêu, dẫn đến một thập kỷ thù địch giữa hai quốc gia. Trong thời gian đó cả hai bên đều củng cố biên giới để chuẩn bị cho chiến tranh.

Liêu Thánh Tông đã phái quân Liêu liên tục tấn công vào 6 thành trì phía đông sông Áp Lục của Cao Ly (đời vua Cao Ly Hiển Tông) vào các năm 1015, 1016 và 1017, nhưng không thể đánh chiếm được 6 thành trì này của Cao Ly.

Từ mùa hè năm 1018, nhà Liêu (đời vua Liêu Thánh Tông) đã xây dựng một cây cầu bắc qua sông Áp Lục để chuẩn bị xâm lược Cao Ly (đời vua Cao Ly Hiển Tông) lần nữa.

Vào tháng 12 năm 1018, 100.000 quân Liêu dưới sự chỉ huy của tướng quân Xiao Baiya đã vượt cầu vào lãnh thổ Cao Ly, nhưng gặp phải một cuộc phục kích của binh lính Cao Ly. Vua Cao Ly Hiển Tông đã nghe tin về cuộc xâm lược nên triệu tập bá quan thương nghị. Lần này, nhiều quan chức thúc giục Cao Ly Hiển Tông bắt đầu đàm phán hòa bình, vì thiệt hại từ Chiến tranh Cao Ly-Khiết Đan lần thứ hai (1010 - 1011) đã là quá lớn, đã khiến Cao Ly khó phục hồi. Tuy nhiên, Khương Hàm Tán (Gang Gam-chan) khuyên Cao Ly Hiển Tông nên tuyên chiến với quân Liêu, vì quân địch ít hơn nhiều so với những cuộc xâm lược trước. Khương Hàm Tán tình nguyện làm quyền Thứ trưởng Bộ chiến tranh trong suốt thời gian chiến tranh ở tuổi 71. Cao Ly Hiển Tông sau đó ra lệnh cho quân đội của mình chiến đấu chống lại quân xâm lược nhà Liêu. Tướng quân Khương Hàm Tán (Gang Gam-chan), người không có kinh nghiệm quân sự từ khi còn là quan chức chính phủ, đã trở thành chỉ huy của quân đội Cao Ly gồm khoảng 208.000 người (quân Liêu vẫn có lợi thế, thậm chí đông hơn 2 chọi 1, vì quân Liêu hầu hết đều được trang bị, trong khi người Cao Ly thì không), và tiến quân về phía sông Áp Lục.

Gần khu định cư Heunghwajin có một con suối nhỏ ở phía đông. Khương Hàm Tán ra lệnh xây đập ngăn chặn dòng suối cho đến khi quân Liêu bắt đầu vượt qua, và khi quân Liêu đi được nửa đường, Khương Hàm Tán ra lệnh phá hủy con đập để nước nhấn chìm phần lớn quân Liêu. Sau đó Khương Hàm Tán tấn công quân địch với 12.000 kỵ binh Cao Ly, bất ngờ bắt chúng, gây tổn thất nặng nề và cắt đứt đường rút lui của chúng. Thiệt hại là rất lớn, nhưng quân Liêu do Xiao Baiya chỉ huy vẫn không từ bỏ chiến dịch của mình bất chấp việc luôn gặp phải những thách thức từ quân Cao Ly phòng thủ và điều kiện mùa đông ở phía tây bắc.

Quân Liêu vượt qua Seoyeong, tiến đến Hoàng Châu thì bị dân quân Cao Ly do Thiên Thu Vương thái hậu chỉ huy liên tục tập kích, quấy phá suốt ngày đêm. Nhờ quân số vượt trội nên quân Liêu của Xiao Baiya vẫn chiếm được Hoàng Châu. Thiên Thu Vương thái hậu chỉ huy dân quân Cao Ly rút về phía nam. Quân Liêu nam hạ chiếm Tongju rồi tiến tới kinh đô Khai Thành (Kaesong) của Cao Ly nhưng bị đánh bại bởi lực lượng Cao Ly do tướng Khương Hàm Tán chỉ huy.

Khương Hàm Tán sau đó đã cắt đứt nguồn cung cấp lương thực cho quân Liêu và cho quân tiến hành quấy rối họ không ngừng. Quân Liêu tiếp tục tiến về kinh đô Khai Thành nhưng gặp phải sự kháng cự gay gắt và các cuộc tấn công liên tục từ quân dân Cao Ly do Thiên Thu Vương thái hậu chỉ huy. Kiệt sức, tướng Liêu là Xiao Baiya nhận ra rằng nhiệm vụ không thể hoàn thành nên quyết định rút lui về phía bắc. Sau khi theo dõi hướng di chuyển của quân Liêu, Khương Hàm Tán biết rằng quân Liêu sẽ rút khỏi cuộc chiến và đi ngang Quy Châu (Gwiju). Do đó Khương Hàm Tán đã dàn quân chờ đợi quân Liêu của Xiao Baiya tại pháo đài Quy Châu (Gwiju), nơi ông ta đã chạm trán lớn với quân Liêu đang rút lui vào ngày 10 tháng 3 năm 1019. Nản lòng và đói khát, quân Liêu bị quân Cao Ly đánh bại. Quân đội của Khương Hàm Tán tiêu diệt gần hết 90.000 quân Liêu trong trận Quy Châu này. Nhiều người khác bị quân Cao Ly bắt sau khi đầu hàng dọc theo bờ sông. Chỉ có tướng Xiao Baiya và vài nghìn quân Liêu còn lại may mán sống sót và thoát khỏi thất bại nặng nề ở Quy Châu.

Quân Liêu đầu hàng Cao Ly được chia ra các tỉnh Cao Ly và định cư trong các cộng đồng biệt lập và được canh gác. Những tù nhân này được đánh giá cao nhờ kỹ năng săn bắn, giết mổ, lột da và thuộc da. Trong vài thế kỷ tiếp theo, họ phát triển thành tầng lớp Bạch Đinh (백정, 白丁, Baekjeong, nghĩa là "những người bán thịt, những tên đồ tể"), tầng lớp thấp nhất của người dân Cao Ly.

Năm 1020, Liêu Thánh Tông đã tập hợp một đội quân Liêu lớn khác để chuẩn bị tiến hành một cuộc xâm lược khác vào Cao Ly (đời vua Cao Ly Hiển Tông).

Tuy nhiên, hiểu được khó khăn để đạt được thắng lợi quyết định, hai nước Liêu và Cao Ly đã ký hiệp ước hòa bình vào năm 1022. Cao Ly và Liêu đạt được thỏa thuận hòa bình qua thương lượng và thiết lập quan hệ bình thường. Nhà Liêu không bao giờ xâm lược Cao Ly nữa. Cả nhà Liêu và Cao Ly đều bước vào một thời kỳ hòa bình và văn hóa đạt đến đỉnh cao.

Bình định Hưng Liêu

Khoảng năm 1007, hậu duệ đời thứ 7 của Bột Hải Cao Vương là Đại Diên Lâm (Dae Yeon-rim) gia nhập quân đội nhà Liêu và được nhà Liêu (đời vua Liêu Thánh Tông) phong tướng và giao quản lý các phủ miền Trung của nhà Liêu. Trong khi phục tùng với cương vị một tướng của nhà Liêu, Đại Diên Lâm đã mơ tưởng về việc tái lập hào quang của vương quốc Bột Hải trước đây, và bắt đầu tập hợp những người có nguồn gốc Bột Hải.

Năm 1029, Đại Diên Lâm (khi đó đã hơn 40 tuổi) chỉ huy quân dân Bột Hải đánh chiếm thành Đông Kinh (nay là Liêu Dương, Liêu Ninh, Trung Quốc) làm căn cứ chính. Sau đó Đại Diên Lâm chia quân cho các tướng đi đánh chiếm 50 châu ở bán đảo Liêu Đông của nhà Liêu (đời vua Liêu Thánh Tông). Cuối cùng Đại Diên Lâm đã lập nên Hưng Liêu đế quốc trong năm 1029 tại bán đảo Liêu Đông, khu vực phía tây của lãnh thổ vương quốc Bột Hải trước đó.

Đại Diên Lâm tự xưng là Thiên Hưng hoàng đế, đặt quốc hiệu là Hưng Liêu quốc, chọn niên hiệu là "Thiên Khánh", định đô tại Đông Kinh (nay là Liêu Dương, Liêu Ninh, Trung Quốc). Vua Cao Ly Hiển Tông của Cao Ly cũng phái sứ giả sang kết minh với Hưng Liêu của Đại Diên Lâm để cùng chống lại nhà Liêu (đời vua Liêu Thánh Tông).

Hưng Liêu của Thiên Hưng hoàng đế Đại Diên Lâm đã giành được sự chú ý của nhiều người Bột Hải, và phát triển cho đến năm 1030, khi nhà Liêu (đời vua Liêu Thánh Tông) đã cử một đội quân đến chinh phục quốc gia này. Liên tục bị quân Liêu đánh bại, 50 châu của Hưng Liêu đế quốc ở bán đảo Liêu Đông đều lần lượt rơi vào tay quân Liêu. Hưng Liêu đế quốc của Thiên Hưng hoàng đế Đại Diên Lâm chỉ còn kinh đô Đông Kinh. Quân Liêu tiến hành bao vây Đông Kinh. Quân Hưng Liêu của Thiên Hưng hoàng đế Đại Diên Lâm trong thành Đông Kinh tiếp tục giao tranh kịch liệt với quân Liêu.

Sự sụp đổ của Hưng Liêu đế quốc là một việc rất bi kịch, do một kẻ phản bội, người là phó lãnh đạo của chính Đại Diên Lâm. Khi nhà Liêu xâm lược và cố gắng chinh phục đế quốc, trong tất cả cửa thành của kinh đô Đông Kinh chỉ còn một cửa là đứng vững. Nhưng cửa thành cuối cùng đó cũng đã bị mở từ bên trong bởi người phó tướng này của Đại Diên Lâm. Quân Liêu ồ ạt tràn vào Đông Kinh nước thác lũ và cuối cùng đã dẫn đến sự sụp đổ của một đế quốc Hưng Liêu ngắn ngủi.

Sau chỉ một năm tồn tại, Hưng Liêu đế quốc của Đại Diên Lâm đã sụp đổ dưới tay chính phó tướng của ông. Thiên Hưng hoàng đế Đại Diên Lâm bị nhà Liêu bắt và bị xử tử, hưởng thọ 43 tuổi.

Lịch sử không còn rõ số phận của các tướng trung thành với Đại Diên Lâm. Sau đó, vua Cao Ly Hiển Tông của Cao Ly thấy vậy đã xưng thần nạp cống với người Khiết Đan nhà Liêu.

Giáo dục
Thánh Tông cũng thể chế hóa các kỳ thi tuyển chọn quan lại của nhà nước, được thực hiện vào năm 988, dựa trên các mô hình được sử dụng bởi các triều đại nhà Đường và nhà Tống do người Hán đứng đầu. Mặc dù tầm quan trọng của sự trở lại của hệ thống thi cử, ban đầu nó chỉ mở đường cho một số lượng rất nhỏ, vì ban đầu chỉ có ba đến năm người được trao giải, và con số chỉ tăng lên từ 30 đến 130 ứng viên vượt qua kỳ thi ba năm một lần vào năm 1014.

Truyền bá Phật Giáo
Thánh Tông bắt đầu tích cực bảo trợ Phật giáo, xây dựng lại các ngôi chùa. Trong vòng một thế kỷ trị vì của ông, ước tính có khoảng 10% dân số Liêu là tăng ni hoặc tu sĩ Phật giáo, mặc dù con số này có thể đã được phóng đại. Trong khi người Khiết Đan không kết hợp Phật giáo với người Trung Quốc vì nó được coi là một tôn giáo của người Duy Ngô Nhĩ và do đó không phải là tôn giáo của người Trung Quốc, những người mà họ coi là thấp kém, điều không rõ ràng là mức độ mà Phật giáo thâm nhập vào dân cư Khiết Đan, vì phần lớn các đền thờ Phật giáo nằm ở phần phía nam của các lãnh thổ Liêu là nơi phần lớn dân số Trung Quốc ít vận động cư trú.

Đổi mới
Dưới thời cai trị của Thánh Tông, triều đại Liêu đã tiến hành cải cách phong kiến, thúc đẩy nền kinh tế. Trước đó, triều đại Liêu phụ thuộc vào sự mở rộng lãnh thổ, chế độ nô lệ và nạn trộm cắp. Dưới sự cai trị của Thánh Tông hầu hết nô lệ đều được giải phóng, trở thành thành viên bình thường của xã hội. Các bộ phận quan trọng nhất của nền kinh tế từ đó trở đi là chăn nuôi, đặc biệt là chăn nuôi ngựa và cừu, cũng như nông nghiệp và đánh cá. Dưới thời trị vì của Thánh Tông triều đại Liêu được hưởng thái bình và thịnh vượng, vì vậy người ta ca ngợi rằng triều đại của Thánh Tông là một thời kỳ hoàng kim của triều đại Liêu.

Qua đời
Ông băng hà năm Thái Bình thứ 10 (1031). Hoàng tộc chọn Miếu hiệu là Thánh Tông (聖宗),Thụy hiệu Văn Vũ Đại Hiếu Tuyên hoàng đế (文武大孝宣皇帝). Thọ 59 tuổi, táng tại lăng Vĩnh Khánh (永慶陵), con ông Gia Luật Tông Chân kế vị.

Gia quyến

Thê thiếp

Hoàng hậu

 Tiêu thị , nguyên là Hoàng hậu đầu tiên , sau bị phế truất thành Phi vì tính tình ác độc.
 Tiêu Bồ Tát Ca (983-1032) , Hoàng hậu thứ hai , tấn phong ngày 15 tháng 5 năm Thông Hà thứ 19 (1001) , sinh hai con trai chết yểu , nhận nuôi Hưng Tông , bị Hoàng hậu Tiêu Nậu Cân (萧耨斤) hại chết trong chuyến đi săn vào mùa xuân của Hưng Tông. Năm 1052 truy thụy Nhân Đức Hoàng hậu.
 Tiêu Nậu Cân (蕭耨斤, ?-1057) , nhập cung làm cung nữ , sinh hai gái hai trai bao gồm Liêu Hưng Tông. Hưng Tông đăng cơ , được tôn làm Thái hậu , năm 1034 bàn bạc quyền thần muốn tấn lập con út làm Hoàng đế , Hưng Tông băng không mảy may đau buồn. Năm 1054 được dâng tôn hiệu Nhân Tư Thánh Thiện Khâm Hiếu Khoát Đức An Tĩnh Trinh Thuần Ý Hòa Khoan Hậu Sùng Giác Nghi Thiền Hoàng hậu (仁慈聖善欽孝廣德安靜貞純懿和寬厚崇覺儀天皇太后) , hay Khâm Ai Hoàng hậu.

Phi tần

 Tiêu Quý phi , trưởng nữ của Tiêu Bài Áp (萧排押) , sinh được hai gái một trai. Năm 985 nhập cung , năm 991 sách phong Quý phi , hai năm sau qua đời.
 Tiêu thị (?-1017) , nguyên vị Đức phi , ban tử năm Khai Thái thứ sáu (1017).
 Khương Thục nghi
 Cảnh Thục nghi , sinh lục tử
 Mã Lệ nghi
 Bạch Chiêu nghi , nguyên là Thượng tẩm (尚寢) , nghi là cùng một người với Mã Lệ nghi
 Lý Thuận nghi , nguyên là Thượng phục (尚服)
 Nghệ Phương nghi , nguyên là Thượng công (尚功)
 Tôn Hòa nghi , nguyên là Thượng thư (尚书)
 Bộc Ngôi thị
 Tiêu thị , con gái của thúc phụ Thánh Tông
 Tiêu thị , sinh lục nữ
 Mã thị , sinh thất nữ
 Bạch thị , sinh bốn con gái
 Lý thị , sinh thập tam nữ
 Nghệ thị , sinh thập tứ nữ
 Lý Phương nghi (?) , con gái của Nam Đường Nguyên Tông , tính xác thực chưa rõ.

Con cái

Hoàng tử

 Gia Luật Phật Bảo Nô (989-?) , trưởng tử , có thể là chết yểu nên không được tính thứ tự , không rõ mẹ.
 Hai con trai chết yểu của Nhân Đức Hoàng hậu.
 Liêu Hưng Tông , trưởng tử trên danh nghĩa mẹ là Khâm Ai Hoàng hậu.
 Gia Luật Chúc Tư (耶律属思 , 1017-?) , không rõ mẹ , được Thánh Tông ân xá , ngoài ra không có ghi chép.
 Gia Luật Trung Nguyên (1021-1063) , nhị tử , còn được gọi là Bột Cát Chỉ (孛吉只) , mẹ là Khâm Ai Hoàng hậu , tiến hành nổi dậy năm 1063 nhưng thất bại , sau đó chạy trốn đến sa mạc rồi tự sát.
 Tam tử , Gia Luật Tôn Giản , không rõ mẹ
 Tứ tử , Gia Luật Tôn Huấn , mẹ là Bộc Ngôi thị.
 Ngũ tử , Gia Luật Tôn Vĩ , mẹ là Bộc Ngôi thị.
 Lục tử , Gia Luật Tôn Nguyện (1018/1019 -?) , mẹ là Cảnh Thục nghi.

Con gái

 Trưởng nữ , Gia Luật Yên Ca , mẹ là Tiêu Quý phi. Sơ phong Tùy quốc công chúa rồi Tần quốc công chúa rồi Lương quốc công chúa. Hạ giá Tiêu Thiệu Tôn (萧绍宗) , sinh năm trai sáu gái , trong đó con gái lớn là Tiêu Tam Thiến Hoàng hậu của Liêu Hưng Tông.
 Nhị nữ , Gia Luật Nam Mô Cần , mẹ là Tiêu Nậu Cân Hoàng hậu. Sơ phong Ngụy quốc công chúa rồi Tần quốc Trưởng công chúa.
 Tam nữ , Gia Luật Sáo Cổ , mẹ là Tiêu Nậu Cân Hoàng hậu. Sơ phong Việt quốc công chúa , Tấn quốc công chúa rồi Thục quốc Trưởng công chúa. Hạ giá Tiêu Hiếu Trung (蕭孝忠) , có con gái là Tuyên Ý Hoàng hậu của Liêu Đạo Tông.
 Tứ nữ , Gia Luật Thôi Bát (?-1030) , mẹ là Tiêu thị. Phong hiệu Nam Dương công chúa , hạ giá Tiêu Hiếu Tiên (萧孝先). Đại Diên Lâm , hậu duệ Bột Hải vương nổi dậy , tự xưng là Thiên Thanh Hoàng đế , Công chúa và phu quân bị giết.
 Ngũ nữ , Gia Luật Dao Ca , mẹ là Tiêu thị. Phong hiệu Trường Ninh công chúa , hạ giá Tiêu Dương Lục (萧杨六). Đại Diên Lâm , hậu duệ Bột Hải vương nổi dậy , tự xưng là Thiên Thanh Hoàng đế , Công chúa và phu quân bị giết.
 Lục nữ , Gia Luật Điền Nặc , mẹ là Tiêu thị. Phong hiệu Bình Nguyên quận chúa rồi Kinh quốc công chúa , hạ giá Tiêu Song Cổ (萧双古) , con trai  của Tiêu Đồ Ngọc (萧图玉),
 Thất nữ , Gia Luật Cưu Ca , mẹ là Mã thị. Phong hiệu Tầm Dương công chúa , hạ gia Tiêu Liên (萧琏).
 Bát nữ , Gia Luật Trường Thọ , mẹ là Thái thị. Phong hiệu Lâm Hải quận chúa rồi Lâm Hải công chúa , ban đầu hạ giá Thái Lực Thu (大力秋) , sau do Thái Lực Thu liên quan đến sự biến Đại Diên Lâm nên bị giết , công chúa cải giá với Tiêu Cổ (萧古).
 Cửu nữ , Gia Luật Thập Ca , mẹ là Bạch thị. Phong hiệu Tam Hà quận chúa rồi Tam Hà công chúa , hạ giá Tiêu Cao Cửu (萧高九).
 Thập nữ ,  Gia Luật Bát Kha , mẹ là Bạch thị. Phong hiệu Đồng Xương huyện chúa rồi Đồng Xương công chúa , hạ giá Lưu Tam Hỗ (刘三嘏) , con trai Lưu Thận Hành (刘慎行). Lưu Tam Hỗ sống với Công chúa không hòa hợp đã trốn sang nhà Tống vào thời Tống Chân Tông , song bị nhà Tống đuổi về , bị cầm tù rồi xử tử.
 Thập nhất nữ , Gia Luật Bài Thất , mẹ là Bạch thị. Phong hiệu Nhân Thọ huyện chúa rồi Nhân Thọ công chúa , hạ giá Lưu Tứ Đoan (劉四端).
 Thập nhị nữ , Gia Luật Thái Ca , mẹ là Bạch thị. Hạ giá Tiêu Hốt Liệt (萧忽烈) , không rõ phong hiệu.
 Thập tam nữ , Gia Luật Trại Ca , mẹ là Lý thị. Phong hiệu Kim Hương quận chúa rồi Kim Hương công chúa , hạ giá Tiêu Đồ Ngọc (萧图玉). Tháng hai năm Khai Thái thứ sáu (1017) , công chúa đánh chết cung nữ vô tội , giáng làm Quận chúa , giam lỏng tới chết.
 Thập tứ nữ , Gia Luật Hưng Ca , mẹ là Nghệ thị. Hạ giá Tiêu Vương Lục (萧王六) , chỉ huy quân đội Nam Kinh , không rõ phong hiệu.

Tham khảo
 Mote, F. W. (1999). Imperial China: 900 - 1800. Harvard University Press. Các trang 68 - 71, 76 - 86, 115 - 116.

Vua nhà Liêu
Sinh năm 971
Mất năm 1031
Sinh năm 972


title: Blastobasis monozona

text:
Blastobasis monozona là một loài bướm đêm thuộc họ Blastobasidae. Nó được tìm thấy ở Úc.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Australian Faunal Directory

Blastobasis


title: Di chỉ Thạch Lạc

text:
Vị trí
Di chỉ khảo cổ học nằm trên hai quả gò nằm ở giữa thôn Thanh Sơn, xã Thạch Lạc, huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh (Bên cạnh trường tiểu học Thạch Lạc và UBND xã Thạch Lạc). Di chỉ là tiêu biểu cho văn hoá khảo cổ Thạch Lạc.

Quá trình khai quật
Các nhà khảo cổ tiến hành khai quật lần đầu vào năm 1963, tên diện tích rộng 1500m2. Tầng văn hoá dày đến 2,70m được cấu tạo bởi các vỏ sò huyết. Hiện vật có 103 đồ đá như: rìu tứ diện, bàn mài, hòn ghè, bi gốm, suối chỉ, nhiều xương răng động vật; đồ gốm ở đây có nhiều loại được xác định qua mảnh vỡ như: nồi, bình, vò, âu.

Năm 2002 khai quật tiếp trên diện tích 100m2, thu được gần 150 chiếc rìu và nhiều công cụ khác bằng đá như bàn chày nghiền, bàn kê và hàng chục mảnh vỡ đồ gốm, các vòng trang sức làm bằng xương và gốm. Đặc biệt còn tìm thấy một bộ xương người chôn theo tư thế nằm ngửa kèm theo bên là một chiếc rìu đá. Theo xác định ban đầu, di cốt này có niên đại từ 3.000-3.500 cách ngày nay.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Địa điểm khảo cổ
Di tích tại Hà Tĩnh
Di tích khảo cổ Việt Nam


title: 6261 Chione

text:
6261 Chione (1976 WC) là một thiên thạch xuyên Sao Hỏa được phát hiện vào ngày 30 tháng 11 năm 1976 bởi Schuster, H.-E. tại La Silla.

Link ngoài
JPL Small-Body Database Browser on 6261 Chione

Thiên thể phát hiện năm 1976


title: Mortoniella limona

text:
Mortoniella limona là một loài Trichoptera trong họ Glossosomatidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Mortoniella


title: Euphorbia antso

text:
Euphorbia antso là một loài thực vật thuộc họ Euphorbiaceae. Đây là loài đặc hữu của Madagascar. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng cây bụi khô khu vực nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Haevermans, T. 2004. Euphorbia antso. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Madagascar
A


title: Chicoreus strigatus

text:
Chicoreus strigatus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Chicoreus


title: Thái Biện

text:
Thái Biện hay Sái Biện (1048-1117; chữ Hán: 蔡卞) là đại thần nhà Bắc Tống trong lịch sử Trung Quốc.

Sự nghiệp
Thái Biện tự là Nguyên Độ (元度), người Tiên Du, Hưng Hóa. Cha ông là Thái Chuẩn, anh ông là Thái Kinh, sau này 5 lần làm thừa tướng nhà Bắc Tống.

Niên hiệu Hy Ninh thời Tống Thần Tông (1058-1078), Thái Biện cùng anh là Thái Kinh lên thi ở kinh thành Khai Phong, cả hai anh em cùng đỗ Tiến sĩ.

Thái Biện được Thừa tướng Vương An Thạch đang thi hành "Khang Ninh biến pháp" quý mến và gả con gái cho và thăng tiến rất nhanh, lên chức Trung thư xá nhân kiêm Thị giảng. Thái Kinh cũng tỏ ra là người ủng hộ biến pháp của Vương An Thạch nên được thăng làm Thôi quan ở Thư châu.

Sau đó anh em Thái Biện cùng được thăng làm Trung thư xá nhân. Trong khi Thái Kinh trải qua nhiều thăng trầm trên quan trường, Thái Biện ít gặp biến động hơn. Ông chuyển sang chức vụ Đồng tri gián viện.

Năm 1086, Tống Triết Tông lên ngôi, Thái Biện được bổ nhiệm làm Lễ bộ thị lang. Năm 1094 đầu niên hiệu Thiệu Thánh, nhờ khéo ca tụng công đức của vua, Thái Biện được giao soạn quốc sử.

Năm 1097, Thái Biện giữ chức Thượng thư tả thừa. Ông thực thi đường lối theo học thuyết Thiệu thuật (Thuật trị nước trong niên hiệu Thiệu Thánh).

Năm 1100, Tống Huy Tông lên ngôi, quan gián nghị Trần Quán tố cáo 6 tội của Thái Biện khiến ông bị giáng chức.

Năm 1102, anh ông là Thái Kinh được thăng làm Hữu thừa tướng, Thái Biện được phục chức, về triều làm Trung thái ất cung sứ, rồi thăng chức Tri khu mật viện sứ.

Năm 1103, Thái Kinh được thăng từ Hữu thừa tướng lên Tả thừa tướng, Thái Biện làm việc dưới quyền anh, nhưng hai anh em lại có chính kiến khác nhau. Nhân việc Thái Biện nghi ngờ Trương Hoài Tố mưu phản, vua Huy Tông xét thấy không đúng nên giáng chức ông làm Thị độc.

Một thời gian sau Thái Biện được điều sang làm Khai phủ nghi đồng tam tư tri sĩ.

Năm 1117, Thái Biện qua đời, thọ 69 tuổi. Trước tác ông còn để lại là Mao thi danh vật giải.

Xem thêm
 Tống Khâm Tông
 Tống Huy Tông
 Sái Kinh

Tham khảo
 Chu Thiệu Hầu (2003), Tổng tập lược truyện các Tể tướng trong lịch sử Trung Quốc, tập 2, Nhà xuất bản Văn hóa thông tin
 Nhiễm Vạn Lý chủ biên (2010), Mười đại gian thần trong lịch sử Trung Quốc, Nhà xuất bản Văn học

Chú thích

Người Phúc Kiến
Nhân vật chính trị nhà Tống
Sinh năm 1048
Mất năm 1117
Tiến sĩ nhà Tống
Người họ Thái


title: Chavéria

text:
Chavéria là một xã của tỉnh Jura, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Jura

Tham khảo
 INSEE
 IGN

Xã của Jura


title: Notocelia rosaecolana

text:
Notocelia rosaecolana là một loài bướm đêm thuộc họ Tortricidae. Nó được tìm thấy ở the Palearctic ecozone. The moth closely resembles Notocelia trimaculana và Notocelia roborana

Sải cánh dài 15–20 mm. Con trưởng thành bay từ cuối tháng 5 đến tháng 8. .

Ấu trùng ăn various roses.

Hình ảnh

Ghi chú
The flight season refers to Bỉ và The Netherlands. This may vary in other parts of the range.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 http://www.waarneming.nl/soort.php?id=9027
 Lepidoptera of Belgium
 Notocelia rosaecolana at UK Moths

Notocelia


title: (153031) 2000 PM9

text:
{{DISPLAYTITLE:(153031) 2000 PM9}}

(153031) 2000 PM9 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Robert H. McNaught ở Đài thiên văn Siding Spring ở Coonabarabran, New South Wales, Australia, ngày 6 tháng 8 năm 2000.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 153001–154000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 2000
Được phát hiện bởi Robert H. McNaught
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Demotina punctata

text:
Demotina punctata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Takizawa miêu tả khoa học năm 1978.

Chú thích

Tham khảo

Demotina


title: 11886 Kraske

text:
11886 Kraske (1990 TT10) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 10 tháng 10 năm 1990 bởi L. D. Schmadel và F. Borngen ở Tautenburg.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 11886 Kraske

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1990


title: Asiophrida oblongoguttata

text:
Asiophrida oblongoguttata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Chapuis miêu tả khoa học năm 1875.

Chú thích

Tham khảo

Asiophrida


title: Lys, Pyrénées-Atlantiques

text:
Lys, Pyrénées-Atlantiques là một commune tỉnh Pyrénées-Atlantiques, thuộc vùng Nouvelle-Aquitaine, tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Pyrénées-Atlantiques

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Pyrénées-Atlantiques


title: 2270 Yazhi

text:
2270 Yazhi (1980 ED) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 14 tháng 3 năm 1980 bởi E. Bowell ở trạm Anderson Mesa thuộc Đài thiên văn Lowell.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser 2270 Yazhi

Được phát hiện bởi Edward Bowell
Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1980


title: Cophixalus riparius

text:
Cophixalus riparius là một loài ếch trong họ Nhái bầu. Chúng là loài đặc hữu của Papua New Guinea.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.

Tham khảo

 Richards, S. & Allison, A. 2004. Cophixalus riparius. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Cophixalus
Động vật lưỡng cư Papua New Guinea


title: Euphylidorea albipes

text:
Euphylidorea albipes là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Euphylidorea
Limoniidae ở vùng Nearctic


title: Lema danumensis

text:
Lema danumensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Mohamedsaid miêu tả khoa học năm 1993.

Chú thích

Tham khảo

Lema


title: (11839) 1986 QX1

text:
{{DISPLAYTITLE:(11839) 1986 QX1}}

(11839) 1986 QX1 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henri Debehogne ở Đài thiên văn La Silla ở Chile ngày 27 tháng 8 năm 1986.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 11001–12000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1986
Được phát hiện bởi Henri Debehogne
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Philodendron musifolium

text:
Philodendron musifolium là một loài thực vật thuộc họ Araceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

 Benavides, G. & Pitman, N. 2003. Philodendron musifolium . 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ecuador
musifolium
Thực vật dễ tổn thương