title: Liên bang Ba Lan và Lietuva

text:
{{Infobox Former Country
 | native_name=
 | conventional_long_name = Thịnh vượng chung Ba Lan và Litva
 | common_name= Liên bang Ba Lan-LitvaThịnh vượng chung Ba Lan-Litva
 | continent=Châu Âu
 | status=Quốc gia Liên Bang
 | p1=Vương quốc Ba Lan (1385–1569)
 | image_p1=
 | p2=Đại công quốc Lietuva
 | image_p2=
 | s1=Vương quốc Phổ
 | flag_s1=Flag of Prussia (1750).svg
 | s2=Vương quốc Galicia và Lodomeria
 | flag_s2=Flag of the Habsburg Monarchy.svg
 | s3=Đế quốc Nga
 | flag_s3=Flag of Russia.svg
 | year_start=1569
 | date_start= 1 tháng 7
 | event_start=Thành lập
 | year_end=1795
 | date_end= 24 tháng 10
 | event_end=Lần chia cắt thứ 3
 | event1=Lần chia cắt thứ nhất
 | date_event1= 5 tháng 8 năm 1772
 | event2=Hiến pháp ngày 3 tháng 5 năm 1791
 | date_event2= 3 tháng 5 năm 1791
 | event3=Lần chia cắt thứ 2
 | date_event3= 23 tháng 1 năm 1793
 | image_flag=Flaga Rzeczpospolitej Obojga Narodow.svg
 | flag =
 | flag_type = Cờ của vua Zygmunt III Waza
 | image_coat= Lob Rech Pospolita.svg
 | symbol= Quốc huy của Vương quốc Ba Lan và Đại công quốc Lietuva
 | image_map=Polish-Lithuanian Commonwealth (orthographic projection).svg
 | image_map_caption=Lãnh thổ của Vương quốc Ba Lan và Đại công quốc Lietuva vào năm 1619
 | government_type=Quân chủ di truyền, cha truyền con nối (1569–1573 và 1791-1795)Quân chủ tuyển cử, vua do giới quý tộc bầu lên (1573–1791)
 | legislature=Sejm của liên bang Ba Lan-Litva
 | title_leader=Vua Ba Lan/Đại vương công Lietuva
 | leader1=Zygmunt II August
 | year_leader1 = 1569-1572 (đầu tiên)
 | leader2=Stanisław II August
 | year_leader2 = 1764-1795 (cuối cùng)
 | religion=
| capital=của cả hai quốc gia và của Vương quốc Ba Lan: Kraków, Warszawa (từ năm 1600);của Đại công quốc Lietuva: Vilnius
 | stat_area1=815000
 | stat_pop1=6.500.000
 | stat_year1=1582
 | stat_area2=1153465
 | stat_pop2=10.500.000
 | stat_year2=1618
 | national_motto= Pro Fide, Lege et Rege{{small|Vì Đức tin, Luật pháp và Đức Vua, từ thế kỷ thứ 18}}
 | common_languages=
 | today=
}}
Thịnh vượng chung Ba Lan và Litva (, ) hay Liên bang Ba Lan – Litva hay Thịnh vượng chung Ba Lan – Litva là một trong những quốc gia rộng lớn và đông dân nhất Châu Âu thế kỷ 16 và 17. Trong thế kỷ 15-16, nhà nước này liên tiếp bành trướng lãnh thổ, xâm chiếm và đô hộ nhiều vùng đất của người Đông Slav (mà ngày nay thuộc Nga, Ucraina và Belarus), có thời điểm họ còn đem quân bao vây Moskva và suýt nữa đã xâm chiếm được thủ đô của nước Nga. Tại thời điểm lớn mạnh nhất của nó vào đầu thế kỷ 17, nhà nước này có lãnh thổ rộng đến  và dân số gồm 11 triệu người thuộc nhiều sắc tộc khác nhau.

Thịnh vượng chung Ba Lan-Litva chính thức được thành lập theo liên minh Lublin vào tháng 7 năm 1569, nhưng trên thực tế vương quốc Ba Lan đã hợp nhất với Đại công quốc Lietuva từ năm 1386, khi nữ vương Ba Lan Hedwig thành hôn với đại vương công Lietuva Jogaila – ông này được tấn phong làm vua Władysław II Jagiełło, đồng trị vì Ba Lan với vợ mình.

Thịnh vượng chung Ba Lan và Litva có đặc trưng độc nhất so với các quốc gia cùng thời vì hệ thống chính trị của nó đặc trưng bởi sự kiểm soát nghiêm ngặt đối với quyền lực của nhà vua. Những sự kiểm soát này được bảo đảm tồn tại bởi một nghị viện (Sejm) do các quý tộc (szlachta) điều khiển. Đặc điểm của chế độ này là tiền thân của những khái niệm về chế độ dân chủ, quân chủ lập hiến, liên bang hiện đại. Hai quốc gia cấu thành liên bang là ngang hàng nhau, tuy nhiên Ba Lan có ảnh hưởng lớn hơn hẳn trong liên bang. Một đặc điểm nữa của Thịnh vượng chung Ba Lan và Litva là sự đa dạng về sắc tộc và sự khoan dung tôn giáo hiếm thấy, mặc dù mức độ khoan dung này thay đổi theo thời gian. Sự khoan dung này bị suy giảm đáng kể sau sự kiện gọi là Trận đại hồng thủy (Tiếng Ba Lan: Potop), một thời kỳ hỗn loạn do cuộc xâm lăng của Đế quốc Thụy Điển gây ra cho Ba Lan.

Sau nhiều thập kỷ của quyền lực và lãnh thổ rộng lớn, Nhà nước Thịnh vượng chung đi vào thời kỳ suy thoái kéo dài. Quân đội và kinh tế suy giảm, sự suy yếu dần của Thịnh vượng chung Ba Lan và Litva dẫn đến sự phân chia nó giữa các lân bang hùng mạnh gồm Áo, Phổ và Nga vào cuối thế kỷ 18. Vào năm 1772, Thịnh vượng chung Ba Lan và Litva yếu đuối bị mất 1/3 lãnh thổ trong cuộc chia cắt Ba Lan lần thứ nhất. Trong khoảng thời gian ngắn trước khi bị xóa sổ, thịnh vượng chung đã cố gắng thông qua các cải cách lớn và ban hành hiến pháp ngày 3 tháng 5 năm 1791. Văn bản được xem như là hiến pháp lâu đời thứ hai trong lịch sử hiện đại.John Markoff describes the advent of modern codified national constitutions as one of the milestones of democracy, and states that "The first European country to follow the U.S. example was Poland in 1791." John Markoff, Waves of Democracy, 1996, ISBN 0-8039-9019-7, p.121.. Đến năm 1795, Thịnh vượng chung Ba Lan và Litva hoàn toàn tan rã trong cuộc phân chia Ba Lan lần thứ ba.Heritage: Interactive Atlas: Polish–Lithuanian Commonwealth. For population comparisons, see also those maps:  ,

Tên gọi
Tên gọi chính thức của thực thể này là Thịnh vượng chung Ba Lan và Litva (, , ). Nó được nhắc đến trong các tài liệu trước thế kỷ 18 bằng tên Tiếng La Tinh là Regnum Poloniae Magnusque Ducatus Lithuaniae. Từ thế kỷ 17 trở đi nó thường được nhắc đến như Cộng hòa Ba Lan (, ) trong thư từ ngoại giao. Người dân của quốc gia này thường gọi tên của đất nước mình là Rzeczpospolita (cộng hòa) (, tiếng Ruthenia: Рѣч Посполита, ). Những người nước ngoài chỉ thường gọi nó là Ba Lan mặc dù Ba Lan chỉ là một thành viên trong liên minh này.

Thuật ngữ phổ biến gần đây trong tiếng Ba Lan "Rzeczpospolita Obojga Narodów" (Thịnh vượng chung/ Cộng hòa của hai quốc gia) mới chỉ xuất hiện vào thế kỷ 20.

Lịch sử

Ba Lan và Litva đã trải qua những cuộc chiến tranh và liên minh với nhau trong suốt thế kỷ 14 và đầu thế kỷ 15. Vài hiệp ước liên minh đã từng được thiết lập rồi xóa bỏ trước khi thành lập Liên minh Lublin năm 1569 (liên minh Krakow và Vilna, liên minh Krewo, liên minh Vilnius và Radom, liên minh Grodno, liên minh Horodlo). Hiệp ước liên minh này là thành tựu đáng kể của Zygmunt II của Ba Lan, vị vua cuối cùng của triều đại Jagiello. Zygmunt tin rằng có thể duy trì được triều đại của mình bằng cách chấp nhận việc vua của đất nước được bầu ra chứ không phải theo truyền thống cha truyền con nối. Cái chết của ông năm 1572 được nối tiếp bởi thời kỳ ngắt quãng ba năm, trong thời gian đó đã có những điều chỉnh để cho ra đời một hệ thống hiến pháp, những sự điều chỉnh này làm tăng đáng kể quyền lực của giới quý tộc Ba Lan và thiết lập một chế độ bầu chọn Quân Vương thực sự.

Nước này đạt đến thời kỳ hoàng kim của nó vào đầu thế kỷ 17. Nghị viện có quyền lực lớn được kiểm soát bởi những quý tộc. Những người đã miễn cưỡng dây dựa vào cuộc chiến tranh Ba mươi năm. Phần nhiều sự trung lập này đã miễn cho đất nước khỏi sự tàn phá của những cuộc xung đột chính trị tôn giáo đã tàn phá hầu hết châu Âu thời đó. Nước này đã có thể có được khả năng chống lại những địch thủ của mình là Thụy Điển, Nga và những chư hầu của Đế quốc Ottoman. Không những vậy, nó bắt đầu bành trướng thành công trong những cuộc tấn công chống lại những quốc gia láng giềng. Trong một số cuộc xâm lược Nga, Ba Lan-Litva đã xâm chiếm toàn bộ Ucraina và Belarus, thậm chí tiến sát tới thành Moskva và bao vây nó từ 27 tháng 9 năm 1610 đến 4 tháng 11 năm 1612, cho tới khi phải rút lui do cuộc kháng cự quyết liệt để giải vây của người Nga.

Sức mạnh của nước này bắt đầu suy yếu sau hàng loạt cuộc tấn công trong những thập kỷ tiếp theo. Những cuộc khởi nghĩa lớn của người Cossack ở phía đông nam bắt đầu từ năm 1648 đã làm suy yếu dần thịnh vượng chung này. Sự suy yếu còn là kết quả của những yêu sách đòi độc lập từ Ukraina, dưới các điều khoản của hiệp ước Pereyaslav được bảo hộ bởi Nga hoàng. Ảnh hưởng của Nga với Ukraina dần thay thế Ba Lan. Cuộc tấn công khác là cuộc xâm lược của người Thụy Điển năm 1655, được hỗ trợ bởi quân của công tước Transilvania György Rákóczi II và tuyển hầu tước Brandenburg Friedrich Wilhelm I. Và sự kiện mang tên Trận đại hồng thủy là kết quả của cuộc xâm lăng của Thụy Điển đối với Ba Lan-Litva.

Cuối thế kỷ 17, vua Ba Lan-Litva Jan III Sobieski đã liên kết với hoàng đế Đế quốc La Mã Thần thánh Leopold I của Thánh chế La Mã để chống lại sự bành trướng vào Trung Âu của đế quốc Thổ Nhĩ Kỳ. Năm 1683, quân Thổ bao vây uy hiếp kinh đô Viên của Đế quốc La-Đức. Jan kéo quân sang Viên và hợp lực với quân đội Đế quốc La Mã Thần thánh đánh tan quân Thổ trong trận Kahlenberg, làm thất bại hoàn toàn ý đồ thôn tính Viên của hoàng đế Thổ Nhĩ Kỳ. Kết quả trận Kahlenberg được xem là bước ngoặt cuối cùng trong cuộc xung đột kéo dài 250 năm giữa các nước phong kiến phương Tây với người Thổ Nhĩ Kỳ. Chiến thắng Kahlenberg cùng nhiều nỗ lực khác của người Ba Lan-Litva trong hàng thế kỷ chiến đấu chống quân Thổ đã khiến họ được thế giới Ki-tô giáo phong tặng danh hiệu "Thành đồng của Cơ Đốc giáo" (Antemurale Christianitatis).Poland, the knight among nations, Louis Edwin Van Norman, New York: 1907, p. 18 Trong 16 năm tiếp theo, Ba Lan-Litva đã tham gia Đại chiến Thổ Nhĩ Kỳ và góp phần đánh bật người Thổ về mạn nam sông Donau, khiến họ vĩnh viên không bao giờ uy hiếp Trung Âu được nữa.

Đến thế kỷ 18, sự bất ổn về chính trị đã làm cho Ba Lan đi đến bờ vực của sự hỗn loạn. Nội bộ quốc gia trở nên lục đục, dễ bị các quốc gia khác chi phối. Một cuộc nội chiến giữa nhà vua và quý tộc đã nổ ra vào năm 1715, vua Nga Pyotr I của Nga đã đứng ra hòa giải và hành động đó càng làm suy yếu hơn nữa Thịnh vượng chung Ba Lan và Litva. Quân đội Nga hiện diện tại Nghị viện Im lặng năm 1717, điều này đã buộc Ba Lan giới hạn quân đội của mình ở mức 24 nghìn người và tái khẳng định quyền tự do phủ quyết (liberum veto), trục xuất quân đội của Tuyển hầu tước Sachsen khỏi Ba Lan. Cuối cùng Pyotr I đã thành công trong việc đưa Thịnh vượng chung Ba Lan và Litva trở thành một chư hầu của nước Nga. Dưới triều vua Louis XV của Pháp, nước Pháp toan tính khôi phục lại quyền bảo hộ Ba Lan, và vua Pháp đã tôn người cha vợ của mình là Stanisław I Leszczyński làm vua Ba Lan.

Nhưng trong cuộc Chiến tranh Kế vị Ba Lan, liên quân Nga - Áo đánh bại quân Pháp. Đến giữa thế kỷ 18, tình hình chính trị châu Âu diễn ra thất thường. Trong cuộc Chiến tranh Bảy năm, giữa liên quân Nga - Áo - Pháp - Thụy Điển - Sachsen..., Quân đội Nga thường dùng Ba Lan làm bàn đạp cho các chiến dịch của họ. Sau cuộc chiến tranh này, việc vua Ba Lan là August III (1763) lại dấy lên tranh cãi về việc kế vị ngai vàng Ba Lan. Vua Friedrich II của Phổ không để yên cho Áo và Nga đột chiếm Ba Lan, trong bối cảnh châu Âu đã kiệt quệ với cuộc Chiến tranh Bảy năm và hai nước Nga, Áo có thể lợi dụng tình hình vô chính phủ của Ba Lan.Christopher Duffy, Frederick the Great: A Military Life, trang 263 Ông ta lo sợ Nữ hoàng Nga là Ekaterina II sẽ hoàn tất công cuộc sáp nhập Ba Lan vào Nga qua việc đưa một người tình cũ của bà là nhà quý tộc người Ba Lan tên là Stanisław Antoni Poniatowski lên làm Quốc vương Ba Lan, tức vua Stanisław II August Poniatowski. Một khi Đế quốc Nga trở nên quá hùng mạnh, họ có thể chiếm luôn vùng đất Đông Phổ do vùng đất này bị ngăn cách với phần đất còn lại của chế độ quân chủ nước Phổ.

Việc Phổ không có một đồng minh nào sau Chiến tranh Bảy năm, kết hợp với việc triều định Áo phản đối Ekaterina II tôn Poniatowski làm Quốc vương Ba Lan, đã đưa đến sự hình thành của liên minh Nga-Phổ năm 1764. Một trong các điều khoản của Liên minh này là cả hai cường quốc Phổ và Nga đều là "những người bảo hộ của quyền bầu cử tự do của nhân dân Ba Lan" và đều là những người bảo trợ của vua Stanisław II Poniatowski. Liên minh Nga - Phổ đã đưa nước Phổ thoát khỏi nguy cơ cô lập, đóng vai trò quan trọng đối với Friedrich II. Triều đình Phổ giờ đây có thể đục khoét sâu vào vấn đề Ba Lan để chi phối những chính sách của Triều đình Nga. Vào năm 1768, nước Ba Lan chỉ khá hơn một chút so với một tỉnh của nước Nga, trong khi Liên minh Bar được một nhóm quý tộc thiết lập vào năm 1768, vùng lên khởi nghĩa chống lại quân Nga. Quân đội Nga đánh bại quân khởi nghĩa Bar và đẩy lui họ về Thổ Nhĩ Kỳ. Quân Thổ tuyên chiến với quân Nga, nhưng bị đánh thảm bại, và quân Nga tiến đánh xứ Wallachia và xứ Moldavia - ngày nay là România.

Nước Áo lo sợ quân Nga sẽ vượt sông Danube, nên tổng động viên quân sĩ ở vùng biên giới và đe dọa chiến tranh với Nga. Qua Hiệp ước phòng thủ Nga - Phổ (1764), Friedrich II phải phái một đạo quân đến giúp quân Nga, hoặc là viện trợ cho họ khi có chiến tranh nổ ra. Do đó, nước Phổ ở trong tình thế nguy hiểm: hai nước Nga và Áo có thể sẽ cùng nhau xâu xé Thổ Nhĩ Kỳ rồi sau đó xé bỏ Liên minh Nga - Phổ. Do đó, ông hoạt động vô cùng năng nổ cho công cuộc xâu xé Ba Lan sắp tới. Vào năm 1772, ông yêu cầu Nữ hoàng Ekaterina II và Nữ hoàng Maria Theresia của Áo tiến hành cuộc chia cắt Ba Lan lần thứ nhất.Heinrich von Treitschke, George Haven Putnam, Confessions of Frederick the Great and the Life of Frederick the Great, trang 22 Nước Nga giành được một phần đất rộng lớn hơn hẳn Phổ, và nước Áo giành được một phần đất đông dân hơn hẳn Phổ, nhưng nước Phổ nhận được lợi thế nhất. Vùng Đông Phổ không còn bị cô lập, vua Phổ mở được những vùng biên cương chiến lược của đất nước đến sông Wisla và sông Netze.

Đến các thập niên 1780 - 1790, trong khi nước Nga lâm chiến với Thổ Nhĩ Kỳ và Thụy Điển, nhân dân Ba Lan nhận thấy cơ hội giành lại độc lập cho mình. Vua nước Phổ là Friedrich Wilhelm II hứa sẽ giúp đỡ phong trào Cách mạng Ba Lan, và lời hứa hẹn này đã khuyến khích dân tộc Ba Lan ban hành Hiến pháp vào ngày 3 tháng 5 năm 1791, bãi bỏ quyền "tự do phủ quyết" và tuyên bố thực hiện chế độ quân chủ cha truyền con nối. Nhưng sau đó, Triều đình Nga ký kết hòa ước với Triều đình Thổ Nhĩ Kỳ, quân Nga tiến đánh Ba Lan. Quân khởi nghĩa Ba Lan chống cự yếu ớt. Cùng lúc, phong trào Cách mạng Pháp bùng nổ, do không muốn nước Phổ phải đương đầu với cả Pháp lẫn Nga, vua Friedrich Wilhelm II không những không giúp Ba Lan, mà lại còn xua quân chinh phạt nước này. Để khuyến khích Triều đình Phổ chiến đấu mãnh liệt với Cách mạng Pháp, và để ngăn ngừa Triều đình Phổ giúp đỡ Ba Lan, Triều đình Nga thỏa thuận chia cắt Ba Lan với Triều đình Phổ, và đó là cuộc chia cắt Ba Lan lần thứ hai (1793)..

Tuy nhiên, vào Mùa Xuân năm sau, nhân dân Ba Lan lại vùng lên khởi nghĩa. Họ giết chết hoặc bắt sống binh lính Nga đồn trú ở kinh đô Warsawa. Hay tin, Quốc vương Friedrich Wilhelm II xua Quân đội Phổ đến đánh bại quân khởi nghĩa Ba Lan và đánh úp Cracow, nhưng phải rút khỏi kinh thành Warsawa để đối mặt với một cuộc bạo loạn ở miền Nam Phổ. Trong khi đó, quân tinh nhuệ Nga và Áo cũng xâm lược Ba Lan, dưới sự chỉ huy của Nguyên soái Aleksandr Vasilyevich Suvorov và viên tướng Ivan Ivanovitch Hermann von Fersen. Để ngăn cách hai đạo quân Nga của Suvorov và Fersen liên kết với nhau, quân khởi nghĩa Ba Lan tấn công quân Nga của Fersen, nhưng bị đánh tan tác và người thủ lĩnh của họ bị bắt làm tù binh. Quân Nga của Nguyên soái Suvorov cũng chiếm đóng thành phố Praha. Cuộc chiến đấu kết thúc với sự kiện kinh đô Warsawa thất thủ và Stanisław II thoái vị, ông mất năm 1798 tại kinh đô Sankt-Peterburg của Nga. Cuối cùng, cuộc chia cắt Ba Lan lần thứ ba (1795), cũng là cuộc chia cắt Ba Lan lần cuối cùng được thực hiện giữa ba nước Phổ, Áo và Nga. Kinh thành Warsawa rơi vào tay Vương quốc Phổ trước khi được trao lại cho người Nga, nước sau đó sẽ đánh chiếm nhiều đất nhất của thịnh vượng chung cũ. Với cuộc chia cắt Ba Lan vào năm 1795, Ba Lan và Litva đã hoàn toàn bị xóa sổ khỏi bản đồ châu Âu. Năm 1918 nền độc lập của Ba Lan và Litva mới được khôi phục lại hoàn toàn sau khi Đế quốc Nga và Đế quốc Đức sụp đổ.

Tổ chức nhà nước và chính trị
Quyền tự do vàng

Học thuyết chính trị của Thịnh vượng chung Ba Lan và Litva là: nhà nước của chúng ta là một nền cộng hòa dưới nhiệm kỳ cai trị của nhà vua. Quan chưởng ấn Jan Zamoyski đã khẳng định lại học thuyết này khi ông nói rằng: Rex regnat et non gubernat ( nhà vua ngự trị nhưng không cai trị). Thịnh vượng chung Ba Lan và Litva cho phép lập một nghị viện, Sejm. Nhà vua có nghĩa vụ tôn trọng các quyền công dân được ghi rõ trong các điều luật của vua Henry cũng như trong Pacta conventa (những thỏa thuận phải tán thành) đã được đàm phán vào lúc bầu chọn ông.

Quyền lực của nhà vua bị giới hạn vì sự chi phối của số đông tầng lớp quý tộc. Mỗi vị vua mới phải ký vào những điều luật của vua Henry, thứ trở thành nền tảng của hệ thống chính trị Ba Lan(và bao gồm cả những cam kết gần như chưa từng có đối với sự khoan dung tôn giáo). Theo thời gian, các điều luật của vua Henry đã hợp nhất với Pacta conventa trở thành những cam kết rõ ràng mà vị vua mới được bầu phải chấp nhận. Từ thời điểm đó trở đi, nhà vua thực sự trở thành một cộng sự với giới quý tộc và luôn bị giám sát bởi một nhóm nghị sĩ. Sejm có quyền phủ quyết nhà vua trong những vấn đề quan trọng, bao gồm cả quyền lập pháp, những vấn đề đối ngoại, tuyên bố chiến tranh và cả hệ thống thuế (những thay đổi đối với các loại thuế hiện hành hoặc tiền thu được từ một loại thuế mới).

Nền tảng hệ thống chính trị của Thịnh vượng chung Ba Lan và Litva, quyền tự do vàng(Tiếng Ba Lan: Zlota Wolność, một thuật ngữ được sử dụng từ năm 1573 trở đi) bao gồm:

Tự do bầu chọn vua bởi tất cả quý tộc muốn tham gia.
Sejm tức nghị viện của liên bang, Nhà vua phải tổ chức hai năm một lần.
Pacta conventa (Tiếng La Tinh), "Những thỏa thuận phải tán thành" Đàm phán với vị vua mới được bầu, Bao gồm cả một dự luật về các quyền ràng buộc lên nhà vua xuất phát từ các điều luật của vua henry trước đó.
Rokosz (quyền nổi dậy) là quyền của szlachta để tạo ra một cuộc nổi dậy hợp pháp chống lại một vị vua vi phạm sự bảo đảm các đặc quyền của szlachta.
Liberum veto (Tiếng La Tinh) Quyền của một nghị sĩ trong Sejm để chống lại một phán quyết trước số đông trong một kỳ họp Sejm. Những tuyên bố tự do phủ quyết như vậy sẽ làm vô hiệu hóa tất cả các đạo luật định thông qua trong kỳ họp đó, trong thời kỳ khủng hoảng vào nửa sau thế kỷ 17, các quý tộc Ba Lan có khả năng sử dụng cả quyền tự do phủ quyết tại Sejmik (nghị viện địa phương).
Konfederacja, quyền thành lập một tổ chức thông qua quyền lực để nhắm đến một mục tiêu chính trị chung.

Ba khu vực của Thịnh vượng chung Ba Lan và Litva được hưởng quyền tự trị. Mỗi Voivodship (đơn vị hành chính của Ba Lan-Litva tương đương với tỉnh) có một nghị viện riêng (Sejmik) để thực hiện các quyền hạn chính trị, bao gồm cả lựa chọn đại diện đến Sejm quốc gia và giao cho người đại diện các chỉ dẫn cụ thể để biểu quyết tại Sejm. Đại công quốc Lietuva có quân đội, ngân khố riêng và thành lập hầu hết các chính quyền khác của mình.

Quyền tự do vàng tạo ra một nhà nước đặc biệt trong thời đại của nó. Mặc dù có phần tương tự với những chế độ chính trị tồn tại ở các thành bang cùng thời như cộng hòa Venezia. Điều thú vị là cả hai nhà nước này đều được gọi là nước cộng hòa thanh bình nhất. Vào thời điểm hầu hết các quốc gia châu âu đều tập trung vào chế độ quân chủ chuyên chế, chiến tranh giữa các triều đại và tôn giáo. Duy nhất Thịnh vượng chung Ba Lan và Litva thử nghiệm với mô hình về sự phân quyền, liên minh và liên bang, nền dân chủ, sự khoan dung tôn giáo và thậm chí cả chủ nghĩa hòa bình. Sejm thường sử dụng quyền phủ quyết trong các cuộc chiến tranh được xem như một ví dụ về học thuyết hòa bình dân chủ.

Hệ thống chính trị đặc biệt so với thời đại của nó xuất phát từ sự thắng lợi của tầng lớp quý tộc szlachta trước những tầng lớp xã hội khác và trước chế độ quân chủ. Theo thời gian, Szlachta đã tích lũy đủ các đặc quyền điều mà không một vị vua nào có thể hi vọng đánh đổ được sự nắm quyền của szlachta. Thịnh vượng chung Ba Lan và Litva có thể được miêu tả như một sự pha trộn của:

Liên minh và liên bang, Vì tồn tại quyền tự trị rộng rãi của các khu vực. Song điều đó trở thành khó khăn khi muốn kêu gọi một trong số các liên minh hoặc liên bang trong thịnh vượng chung.
Đầu sỏ chính trị, vì chỉ có szlachta tức gần 15% dân số có quyền lực chính trị.
Chế độ dân chủ, vì tất cả szachta có các quyền và đặc quyền ngang nhau, và Sejm có quyền phủ quyết nhà vua trong các vấn đề quan trọng. Ngoài ra 15% dân số của thịnh vượng chung được hưởng các quyền lợi chính trị đấy (các szlachta) một tỷ lệ lớn hơn hầu hết các nước châu âu, lưu ý rằng vào năm 1789 ở Pháp chỉ có khoảng 1% dân số có quyền bầu cử, và vào năm 1867 ở Anh chỉ khoảng 3%.
Nền quân chủ bầu chọn vua, vì nhà vua được bầu bởi các szlachta.
Quân chủ lập hiến, vì nhà vua bị giới hạn bởi Pacta conventa và những đạo luật khác và szlachta có thể bất tuân mệnh lệnh của bất kỳ vị vua nào mà họ cho rằng bất hợp pháp.

 Di sản
Công quốc Warszawa được thành lập năm 1807 là vết tích còn lại của thịnh vượng chung. Những phong trào phục hồi khác xuất hiện trong cuộc Khởi nghĩa tháng Mười Một (1830–31), Khởi nghĩa tháng Giêng (1863–64) và vào năm 1920 gồm cả những nỗ lực thất bại của Józef Piłsudski nhằm tạo ra Międzymorze'' một liên bang gồm nhiều quốc gia đông-trung Âu và vùng Ban Tích dưới sự bảo trợ của Ba Lan nhằm phục hồi lại nhà nước Ba Lan-Litva cũ, liên bang đó sẽ bao gồm cả Litva và Ukraina. Ngày hôm nay Cộng hòa Ba Lan tự xem mình là quốc gia kế thừa của thịnh vượng chung. Nhưng ngược lại, cộng hòa Litva được thành lập vào cuối chiến tranh thế giới thứ nhất xem sự tham gia của Litva vào Thịnh vượng chung Ba Lan và Litva xưa kia hầu hết bằng một cái nhìn phủ nhận trong giai đoạn đầu giành lại độc lập của mình Nhưng quan điểm này đã thay đổi gần đây.

Đọc thêm
 Phân vùng Phổ
 Phân vùng Nga
 Phân vùng Áo

Chú thích

Liên kết ngoài
 http://www.conflicts.rem33.com/images/Poland/PLCommonwealth.htm

Lịch sử cận đại Belarus
Lịch sử cận đại Litva
Lịch sử cận đại Ba Lan
Lịch sử cận đại Ukraina
Cựu quốc gia Slav
Cựu quốc gia châu Âu
Cựu quốc gia quân chủ châu Âu
.
Lịch sử chính trị Litva
Lịch sử chính trị Ba Lan
Lịch sử chính trị Ukraina
Quan hệ Ba Lan-Litva
Cựu cộng hòa
Cựu liên minh quốc gia
Công quốc Livonia
Lịch sử Transnistria
Khởi đầu năm 1569
Chấm dứt năm 1795
Ba Lan năm 1569
Ba Lan năm 1795
Litva thế kỷ 16
Litva thế kỷ 17
Litva thế kỷ 18
Ba Lan thế kỷ 16
Ba Lan thế kỷ 17
Ba Lan thế kỷ 18
Ukraina thế kỷ 16
Ukraina thế kỷ 17
Ukraina thế kỷ 18


title: Maoridaphne

text:
Maoridaphne là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae.

Các loài
Các loài thuộc chi Maoridaphne bao gồm:

 Maoridaphne supracancellata (Schepman, 1913)

Chú thích

Tham khảo

Conidae


title: Chi Chiêu liêu

text:
Chi Chiêu liêu hay chi Bàng (danh pháp khoa học: Terminalia) là một chi chứa khoảng 280 loài cây gỗ lớn trong họ Trâm bầu (Combretaceae), phân bổ trong khu vực nhiệt đới. Tên khoa học của chi này có nguồn gốc từ tiếng La tinh terminus, chỉ tới một thực tế là các lá của chúng mọc trên đỉnh của thân cây.

Các loài cây trong chi này được biết đến như là nguồn các chất chuyển hóa thứ cấp, chẳng hạn các triterpen vòng và các dẫn xuất của chúng, các flavonoit, tanin và các hợp chất thơm khác. Một số trong các chất nói trên có các tính chất kháng nấm, kháng khuẩn, chống ung thư và bảo vệ gan.

Các loài

Dưới đây chỉ liệt kê một số loài

Terminalia acuminata (Fr. Allem.) Eichl.
Terminalia albida Scott-Elliot
Terminalia amazonia (J.F.Gmel.) Exell (T. hayesii, Chuncoa amazonia)
Terminalia angustifolia (T. bentzoe, T. bentzoin)
Terminalia arborea (T. citrina)
Terminalia arbuscula Sw.
Terminalia archipelagi Coode
Terminalia argentea
Terminalia arjuna (Roxb. ex DC.) Wight & Arn. (Pentaptera arjuna, Pentaptera glabra)
Terminalia arostrata Ewart & O.B.Davies – crocodile tree
Terminalia australis Cambess – palo amarillo, tanimbú
Terminalia avicennioides
Terminalia bellirica  (Gaertn.) Roxb. (Myrobalanus bellirica) - Bàng hôi, bàng mốc, bàng nhứt, chiêu liêu xanh, choại
Terminalia bialata (Roxb.) Steud. – Indian silver greywood, silver greywood
Terminalia buceras  (Bucida buceras)
Terminalia bucidoides Standley & L.O.Williams
Terminalia bursarina  – Bendee
Terminalia calamansanai (Blanco) Rolfe - Chiêu liêu nước, chiêu liêu tôm, chiêu liêu bướm
Terminalia cambodiana Gagnep.
Terminalia canescens (DC.) Radlk. – jalool
Terminalia carolinensis Kaneh.
Terminalia catappa L. – Bàng, bàng biển
Terminalia chebula Retz. (T. reticulata) – Chiêu liêu hồng, xàng, tiếu. Quả gọi là kha tử dùng làm thuốc trong Đông y.
Terminalia cherrieri McKee
Terminalia circumalata F.Muell.
Terminalia copelandii (T. procera)
Terminalia corticosa (T. mucronata) - Chiêu liêu ổi, bàng ổi, bằng lăng ổi
Terminalia cunninghamii C.A.Gardner – Pindan quondong
Terminalia eddowesii Coode
Terminalia edulis (T. microcarpa)
Terminalia engleri Gere & Boatwr. – terenifù (West Africa to Cameroon)
Terminalia elliptica Willd. (T. alata, T. tomentosa) – Chiêu liêu khế, chiêu liêu đen, bằng lăng khế
Terminalia eriostachya A.Rich.
Terminalia erythrophylla (T. erythrophyllum)
Terminalia ferdinandiana Exell - Mận gubinge
Terminalia fitzgeraldii C.A.Gardner
Terminalia foetidissima (T. ovocarpa)
Terminalia franchetii (T. triptera)
Terminalia glabrescens
Terminalia grandiflora Benth.
Terminalia hadleyana W.Fitzg.
Terminalia hainanensis - Chiêu liêu Hải Nam
Terminalia ivorensis A.Chev.
Terminalia januariensis DC.
Terminalia kaernbachii Warb. (T. okari)
Terminalia kangeanensis Slooten
Terminalia kuhlmannii Alwan & Stace
Terminalia kumpaja R.L.Barrett
Terminalia latifolia Sw.
Terminalia latipes Benth.
Terminalia littoralis L.
Terminalia macroptera Guill. & Perr.
Terminalia microcarpa Decne.
Terminalia molinetii (Bucida molinetii)
Terminalia muelleri
Terminalia myriocarpa - Chò xanh, chiêu liêu ngàn trái, chiêu liêu quả nhỏ
Terminalia neotaliala – Madagascar almond tree
Terminalia nigrovenulosa Pierre - Chiêu liêu nghệ, chiêu liêu gân đen
Terminalia nitens C.Presl
Terminalia novocaledonica Däniker
Terminalia oblonga
Terminalia oblongata F.Muell.
Terminalia paniculata Roth
Terminalia parviflora Thwaites
Terminalia pellucida C.Presl
Terminalia petiolaris Benth. – maroolTerminalia phillyreifolia (Van Heurck & Müll.Arg.) Gere & Boatwr.Terminalia platyphylla F.Muell.Terminalia platyptera F.Muell.Terminalia porphyrocarpaTerminalia prunioidesTerminalia reitzii ExcellTerminalia rerei CoodeTerminalia richii A.GrayTerminalia schimperiana Hochst.Terminalia sericea Burch. ex DC. – silver terminaliaTerminalia superba Engl. & Diels (T. altissima)Terminalia tetrandraTerminalia trifloraTerminalia triptera Chiêu liêu nghệ, chiêu liêu gân đenTerminalia volucris'' Benth.

Tham khảo

Liên kết ngoài

T
Cây thuốc


title: Kwail

text:
Kwail là một huyện thuộc tỉnh Hwanghae Nam tại Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên. Đây là một trong số ít các huyện tại Triều Tiên có tên gọi không bắt nguồn từ âm Hán, nghĩa của tên gọi này là "hoa quả". Huyện đối diện với Hoàng Hải ở phía tây. Kwail có diện tích 364,25 km², dân số năm 2008 là 89.895 người (42.213 nam và 47.682 nữ), dân số đô thị là 22.519 người (25,1%) và dân số nông thôn là 67.376 người (74,9%).

Kinh tế
Nền kinh tế của huyện chủ yếu dựa vào việc trồng hoa quả. Huyện Kwail được hình thành vào năm 1967 từ một phần của huyện Songhwa, với mục đích phiến toàn bộ vùng đất trồng trọt của huyện thành "100 lý (dặm) vườn cây ăn quả nở hoa".

Xem thêm
Phân cấp hành chính Bắc Triều Tiên

Tham khảo

Hwanghae Nam


title: Osmia emarginata

text:
Osmia emarginata là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Lepeletier mô tả khoa học năm 1841.

Chú thích

Tham khảo

Osmia
Động vật được mô tả năm 1841


title: Augochlora microchlorina

text:
Augochlora microchlorina là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1949.

Chú thích

Tham khảo

Augochlora
Động vật được mô tả năm 1949


title: Agrypnus lakhoni

text:
Agrypnus lakhoni là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Hayek miêu tả khoa học năm 1973.

Chú thích

Tham khảo

Agrypnus


title: Chân giống khổng lồ

text:
Chân giống khổng lồ (còn gọi là Bọ biển, Bọ cánh cứng đại dương, Gián biển, Bọ chân đều hay Rận biển) là một chi giáp xác lớn nhất trong bộ Chân đều, sống ở độ sâu hơn 700m. Nó trông rất giống con bọ cánh cứng. Bên cạnh đó, chân giống khổng lồ còn là các loài giáp xác ăn thịt. Chúng có nhiều ở vùng nước lạnh và sâu ở Đại Tây Dương, Thái Bình Dương, và Ấn Độ Dương. Bathynomus giganteus, loài điển hình, thường được coi là loài đẳng lập lớn nhất trên thế giới, mặc dù các loài Bathynomus tương đối kém được biết đến có thể đạt kích thước tương tự (ví dụ:, B. kensleyi).. Do nguồn thức ăn vô cùng khan hiếm, chúng dần quen với việc phải ăn bất cứ thứ gì rơi vãi từ tầng nước trên xuống và ăn thịt một số loài động vật nhỏ ở cùng ở độ sâu. Chiều dài mà chân giống khổng lồ có thể đạt tới là từ 19 đến 37 cm nhưng khi bị đe doạ chúng sẽ co tròn lại để được bảo vệ trong chiếc vỏ giáp xác rất cứng. Chân gống khổng lồ có cấu tạo vòm miệng khá phức tạp để đảm bảo đầy đủ các chức năng của một loài ăn thịt: đâm thủng, xâu xé, mổ bụng con mồi.
Chúng chủ yếu sống ở vùng biển ít biến động có độ sâu từ 170 đến hơn 2.100m, nơi có áp lực cao và nhiệt độ trung bình dưới 4 độ C như Đại Tây Dương, Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương.

Các loài
Chi này có các loài sau:
Bathynomus affinis
Bathynomus brucei
Bathynomus bruscai
Bathynomus crosnieri
Bathynomus decemspinosus
Bathynomus doederleinii
Bathynomus giganteus
Bathynomus immanis
Bathynomus jamesi
Bathynomus kapala
Bathynomus keablei
Bathynomus kensleyi
Bathynomus lowryi
Bathynomus maxeyorum
Bathynomus miyarei
Bathynomus obtusus
Bathynomus pelor
Bathynomus propinquus (nomen dubium)
Bathynomus raksasa
Bathynomus richeri

Tham khảo

Liên kết ngoài
Bathynomus giganteus, l'isopode géant
Crustacés profonds capturés aux casiers aux Antilles françaises
Pêches expérimentales des crustacés profonds dans les eaux de la Martinique

B


title: Gagliano Aterno

text:
Gagliano Aterno là một đô thị thuộc tỉnh L'Aquila trong vùng Abruzzo Ý. Đô thị này có diện tích 33 km², dân số năm 2001 là 314 người. Các đô thị giáp ranh gồm: Castelvecchio Subequo, Celano, Secinaro

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh L'Aquila


title: 6969 Santaro

text:
6969 Santaro (1991 VF5) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 4 tháng 11 năm 1991 bởi S. Otomo ở Kiyosato.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 6969 Santaro

Thiên thể phát hiện năm 1991
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Saint-Griède

text:
Saint-Griède  là một xã của tỉnh Gers, thuộc vùng Occitanie, tây nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Gers

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintgriede


title: Dilochia

text:
Dilochia là một chi thực vật có hoa trong họ Lan (Orchidaceae).

Xem thêm
Danh sách các chi Phong lan

Tham khảo

Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (1999). Genera Orchidacearum 1. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2001). Genera Orchidacearum 2. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2003). Genera Orchidacearum 3. Oxford Univ. Press
Berg Pana, H. 2005. Handbuch der Orchideen-Namen. Dictionary of Orchid Names. Dizionario dei nomi delle orchidee. Ulmer, Stuttgart

Danh sách các chi phong lan


title: Aptopus gracilis

text:
Aptopus gracilis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Horn miêu tả khoa học năm 1884.

Chú thích

Tham khảo

Aptopus


title: Sân bay Yacuíba

text:
Sân bay Yacuíba  là một sân bay tọa lạc ở Yacuíba, Bolivia.
Sân bay này có một đường cất hạ cánh dài 2100 mét, bề mặt rải nhựa đường.

Các hãng hàng không và tuyến bay
TAM - Transporte Aéreo Militar (Tarija, Sucre, Cochabamba)

Tham khảo

Sân bay Bolivia
Danh sách sân bay


title: Danh sách tiểu hành tinh: 24901–25000

text:
|-
| 24901 - ||  || 11 tháng 1 năm 1997 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 24902 ||  || 11 tháng 1 năm 1997 || Xinglong || Chương trình tiểu hành tinh Bắc Kinh Schmidt CCD
|-
| 24903 ||  || 11 tháng 1 năm 1997 || Xinglong || Beijing Schmidt CCD Asteroid Program
|-
| 24904 - ||  || 31 tháng 1 năm 1997 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 24905 - ||  || 1 tháng 2 năm 1997 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 24906 - ||  || 4 tháng 2 năm 1997 || Haleakala || NEAT
|-
| 24907 Alfredhaar ||  || 4 tháng 2 năm 1997 || Prescott || P. G. Comba
|-
| 24908 - ||  || 13 tháng 2 năm 1997 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 24909 ||  || 7 tháng 2 năm 1997 || Xinglong || Chương trình tiểu hành tinh Bắc Kinh Schmidt CCD
|-
| 24910 Haruoando ||  || 14 tháng 2 năm 1997 || Nanyo || T. Okuni
|-
| 24911 Kojimashigemi || 1997 DU || 27 tháng 2 năm 1997 || Kitami || K. Endate, K. Watanabe
|-
| 24912 - ||  || 3 tháng 3 năm 1997 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 24913 - ||  || 4 tháng 3 năm 1997 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 24914 - ||  || 4 tháng 3 năm 1997 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 24915 - ||  || 7 tháng 3 năm 1997 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 24916 Stelzhamer ||  || 7 tháng 3 năm 1997 || Davidschlag || E. Meyer
|-
| 24917 - ||  || 3 tháng 3 năm 1997 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 24918 Tedkooser ||  || 10 tháng 3 năm 1997 || Lime Creek || R. Linderholm
|-
| 24919 Teruyoshi ||  || 3 tháng 3 năm 1997 || Kitami || K. Endate, K. Watanabe
|-
| 24920 ||  || 2 tháng 3 năm 1997 || Xinglong || Chương trình tiểu hành tinh Bắc Kinh Schmidt CCD
|-
| 24921 - ||  || 11 tháng 3 năm 1997 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 24922 - ||  || 4 tháng 3 năm 1997 || Socorro || LINEAR
|-
| 24923 - ||  || 5 tháng 3 năm 1997 || Socorro || LINEAR
|-
| 24924 ||  || 15 tháng 3 năm 1997 || Xinglong || Chương trình tiểu hành tinh Bắc Kinh Schmidt CCD
|-
| 24925 || 1997 FW || 18 tháng 3 năm 1997 || Xinglong || Beijing Schmidt CCD Asteroid Program
|-
| 24926 - ||  || 2 tháng 4 năm 1997 || Socorro || LINEAR
|-
| 24927 - ||  || 3 tháng 4 năm 1997 || Socorro || LINEAR
|-
| 24928 - ||  || 3 tháng 4 năm 1997 || Socorro || LINEAR
|-
| 24929 - ||  || 3 tháng 4 năm 1997 || Socorro || LINEAR
|-
| 24930 - ||  || 3 tháng 4 năm 1997 || Socorro || LINEAR
|-
| 24931 - ||  || 3 tháng 4 năm 1997 || Socorro || LINEAR
|-
| 24932 - ||  || 6 tháng 4 năm 1997 || Socorro || LINEAR
|-
| 24933 - ||  || 8 tháng 4 năm 1997 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 24934 - ||  || 6 tháng 4 năm 1997 || Socorro || LINEAR
|-
| 24935 Godfreyhardy ||  || 28 tháng 4 năm 1997 || Prescott || P. G. Comba
|-
| 24936 - ||  || 30 tháng 4 năm 1997 || Socorro || LINEAR
|-
| 24937 - ||  || 30 tháng 4 năm 1997 || Socorro || LINEAR
|-
| 24938 - ||  || 30 tháng 4 năm 1997 || Socorro || LINEAR
|-
| 24939 Chiminello || 1997 JR || 1 tháng 5 năm 1997 || Bologna || Osservatorio San Vittore
|-
| 24940 Sankichiyama ||  || 1 tháng 5 năm 1997 || Nanyo || T. Okuni
|-
| 24941 - ||  || 3 tháng 5 năm 1997 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 24942 - ||  || 3 tháng 5 năm 1997 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 24943 - ||  || 3 tháng 5 năm 1997 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 24944 Harish-Chandra ||  || 11 tháng 6 năm 1997 || Prescott || P. G. Comba
|-
| 24945 - ||  || 7 tháng 6 năm 1997 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 24946 - || 1997 NQ || 1 tháng 7 năm 1997 || Colleverde || V. S. Casulli
|-
| 24947 Hausdorff ||  || 7 tháng 7 năm 1997 || Prescott || P. G. Comba
|-
| 24948 Babote ||  || 9 tháng 7 năm 1997 || Pises || Pises
|-
| 24949 Klačka ||  || 4 tháng 8 năm 1997 || Modra || A. Galád, A. Pravda
|-
| 24950 Nikhilas || 1997 QF || 23 tháng 8 năm 1997 || Kleť || Z. Moravec
|-
| 24951 - || 1997 QK || 24 tháng 8 năm 1997 || Kleť || Z. Moravec
|-
| 24952 ||  || 28 tháng 8 năm 1997 || Mauna Kea || J. X. Luu, C. A. Trujillo, D. C. Jewitt, K. Berney
|-
| 24953 - ||  || 23 tháng 9 năm 1997 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 24954 - ||  || 23 tháng 9 năm 1997 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 24955 ||  || 16 tháng 9 năm 1997 || Xinglong || Chương trình tiểu hành tinh Bắc Kinh Schmidt CCD
|-
| 24956 ||  || 16 tháng 9 năm 1997 || Xinglong || Beijing Schmidt CCD Asteroid Program
|-
| 24957 - ||  || 27 tháng 9 năm 1997 || Uenohara || N. Kawasato
|-
| 24958 - ||  || 28 tháng 9 năm 1997 || Woomera || F. B. Zoltowski
|-
| 24959 - || 1997 TR || 3 tháng 10 năm 1997 || Modra || A. Galád, A. Pravda
|-
| 24960 - ||  || 6 tháng 10 năm 1997 || Kitami || K. Endate, K. Watanabe
|-
| 24961 ||  || 8 tháng 10 năm 1997 || Xinglong || Chương trình tiểu hành tinh Bắc Kinh Schmidt CCD
|-
| 24962 Kenjitoba ||  || 27 tháng 10 năm 1997 || Kuma Kogen || A. Nakamura
|-
| 24963 - ||  || 16 tháng 10 năm 1997 || Oohira || T. Urata
|-
| 24964 ||  || 27 tháng 10 năm 1997 || Xinglong || Chương trình tiểu hành tinh Bắc Kinh Schmidt CCD
|-
| 24965 - ||  || 19 tháng 11 năm 1997 || Nanyo || T. Okuni
|-
| 24966 - ||  || 24 tháng 12 năm 1997 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 24967 - ||  || 14 tháng 1 năm 1998 || Ondřejov || L. Šarounová
|-
| 24968 Chernyakhovsky ||  || 23 tháng 1 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 24969 Lucafini ||  || 13 tháng 2 năm 1998 || San Marcello || L. Tesi, A. Boattini
|-
| 24970 - ||  || 25 tháng 3 năm 1998 || Haleakala || NEAT
|-
| 24971 - ||  || 24 tháng 3 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 24972 - ||  || 31 tháng 3 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 24973 - ||  || 2 tháng 4 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 24974 Macúch ||  || 21 tháng 4 năm 1998 || Modra || P. Kolény, L. Kornoš
|-
| 24975 - ||  || 20 tháng 4 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 24976 - ||  || 25 tháng 4 năm 1998 || Anderson Mesa || LONEOS
|-
| 24977 Tongzhan ||  || 21 tháng 4 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 24978 ||  || 28 tháng 4 năm 1998 || Mauna Kea || J. X. Luu, C. A. Trujillo, D. J. Tholen, D. C. Jewitt
|-
| 24979 - ||  || 1 tháng 5 năm 1998 || Haleakala || NEAT
|-
| 24980 - ||  || 22 tháng 5 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 24981 Shigekimurakami ||  || 22 tháng 5 năm 1998 || Kuma Kogen || A. Nakamura
|-
| 24982 - ||  || 22 tháng 5 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 24983 - ||  || 22 tháng 5 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 24984 - ||  || 27 tháng 5 năm 1998 || Anderson Mesa || LONEOS
|-
| 24985 Benuri ||  || 22 tháng 5 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 24986 Yalefan ||  || 22 tháng 5 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 24987 - ||  || 22 tháng 5 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 24988 Alainmilsztajn ||  || 19 tháng 6 năm 1998 || Caussols || ODAS
|-
| 24989 - ||  || 19 tháng 6 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 24990 - ||  || 24 tháng 6 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 24991 - ||  || 24 tháng 6 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 24992 - ||  || 24 tháng 6 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 24993 - ||  || 24 tháng 6 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 24994 - ||  || 23 tháng 6 năm 1998 || Anderson Mesa || LONEOS
|-
| 24995 - || 1998 OQ || 20 tháng 7 năm 1998 || Caussols || ODAS
|-
| 24996 - ||  || 20 tháng 7 năm 1998 || San Marcello || V. Goretti, L. Tesi
|-
| 24997 Petergabriel ||  || 23 tháng 7 năm 1998 || Caussols || ODAS
|-
| 24998 Hermite ||  || 28 tháng 7 năm 1998 || Prescott || P. G. Comba
|-
| 24999 Hieronymus ||  || 24 tháng 7 năm 1998 || Ondřejov || P. Pravec
|-
| 25000 Astrometria ||  || 28 tháng 7 năm 1998 || Prescott || P. G. Comba
|-

Tham khảo


title: Lasioglossum petrellum

text:
Lasioglossum petrellum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1903.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1903


title: Fyodor Sergeyevich Bondarchuk

text:
Fyodor Sergeyevich Bondarchuk (tiếng Nga: Фёдор Сергеевич Бондарчук, sinh ngày 9 tháng 3 năm 1972 tại Moskva) là một nhà làm phim nổi tiếng người Nga.

Tiểu sử và sự nghiệp

Phim đã tham gia
 1986 — Boris Godunov — Sa hoàng Fyodor
 1989 — Stalingrad — Ivan
 1989 — Сон в летнее утро — Фёдор
 1992 — Арбитр
 1992 — Бесы — Федька-каторжный
 1993 — Ангелы смерти — снайпер Иван
 1997 — Кризис среднего возраста
 1999 — Восемь с половиной долларов
 2000 — Витрина
 2001 — Даун Хаус — князь Мышкин
 2002 — В движении
 2004 — Свои — Полицмейстер
 2005 — Đại đội 9 — Khokhol
 2005 — От 180 и выше
 2005 — Статский советник — Бурчинский Пётр Иванович
 2005 — Продаётся дача
 2005 — Мужская работа
 2005 — Девять месяцев
 2005 — Мама не горюй 2 — политтехнолог Лёва
 2005 — Гибель империи — генерал Деникин
 2006 — Три полуграции
 2006 — ЖАRА — оператор
 2007 — 7 кабинок — Наркодилер
 2007 — Я остаюсь — Инструктор
 2007 — Нулевой километр
 2007 — Глянец
 2007 — Артистка
 2007 — Тиски — Наркоторговец Игорь Вернер
 2007 — Năm 1814
 2008 — Đô đốc Hải quân — Sergey Bondarchuk
 2009 — Дикое счастье
 2009 — Обитаемый остров — Умник
 2009 — Самый лучший фильм 2 (камео)
 2010 — Пирамммида
 2010 — Псевдоним для героя — Директор фирмы
 2010 — Про любоff — (Влад) Владимир Викторович Каманин (главная роль)
 2011 — Шпион

Phim đã thực hiện
 1989 — Сон в летнее утро — короткометражный, дипломная работа
 1990 — клип группы "Моральный Кодекс" — "До свидания, мама!"
 1992 — клип "Посмотри в Глаза"
 2005 — Đại đội 9
 2008 — Đảo có người
 2011 — Зимняя королева
 2011 — Stalingrad
 2011 — Одноклассники
 2012 — Форумка.ру

Xem thêm
 IMDb

Tham khảo

Nam diễn viên điện ảnh Nga
Sinh năm 1967
Nhân vật còn sống
Đạo diễn điện ảnh Nga
Đạo diễn video âm nhạc
Người Moskva


title: Helius liliputanus

text:
Helius liliputanus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Helius
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Coniostola

text:
Coniostola là một chi bướm đêm thuộc phân họ Olethreutinae, họ Tortricidae Tortricidae.

Các loài
Coniostola omistus Diakonoff, 1988
Coniostola stereoma (Meyrick, 1912)

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Grapholitini


title: Marles-les-Mines

text:
Marles-les-Mines là một xã ở tỉnh Pas-de-Calais trong vùng Hauts-de-France của Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Pas-de-Calais

Tham khảo
INSEE
IGN

Liên kết ngoài
 Marles-les-Mines on the Quid website

Marleslesmines


title: Adicella iole

text:
Adicella iole là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Chú thích

Adicella


title: Tabanus bovinus

text:
Tabanus bovinus là một loài ruồi trong họ Tabanidae. Đối với con người nó ít gây hại hơn các loài Chrysops).

Giống tất cả các loài ruồi trâu khác, chỉ có con cái cần hút máu, điều này giúp nó có đủ protein để đẻ trứng. Con đực không cắn và có khuynh hướng sống ở vùng đất rừng, nơi có các động vật trên cạn.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Động vật được mô tả năm 1758
Tabanus
Côn trùng hai cánh châu Âu


title: Hypnoidus pictus

text:
Hypnoidus pictus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Bessolitzina & Dolin in Dolin & Bessolitzina miêu tả khoa học năm 1991.

Chú thích

Tham khảo

Hypnoidus


title: 3179 Beruti

text:
3179 Beruti (1962 FA) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 31 tháng 3 năm 1962 bởi ở La Plata.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 3179 Beruti

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1962
Tiểu hành tinh kiểu C


title: Cipangocharax kiuchii

text:
Cipangocharax kiuchii là một loài ốc nhiệt đới cỡ nhỏ đất liền với một nắp, là động vật chân bụng sống trên cạn mollusks thuộc họ Cyclophoridae.

Đây là loài đặc hữu của the limestone region of Tokushima-ken, Nhật Bản.

Chú thích

Cipangocharax kiuchii n. sp. (Alycaeidae) from Limestone Region of Tokushima-ken, Japan (in Japanese); Minato, Hiroshi.; Abe, Chikaichi., 1982: The Japanese journal of malacology. Venus Tokyo 40(4), p. 200-202

Cipangocharax


title: Caloptilia ischiatris

text:
Caloptilia ischiatris là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở New South Wales.

Chú thích

Tham khảo

Caloptilia


title: Melanotus frontalis

text:
Melanotus frontalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Platia & Schimmel miêu tả khoa học năm 2001.

Chú thích

Tham khảo

Melanotus


title: Hàng không năm 1985

text:
Đây là danh sách các sự kiện hàng không nổi bật xảy ra trong năm 1985:

Các sự kiện

Chuyến bay đầu tiên
Tháng 2
 3 tháng 2 - Atlas Alpha XH-1
 12 tháng 2 - Valmet L-90 Redigo nguyên mẫu OH-VBB

Tháng 3
 11 tháng 3 - ARV Super 2

Tháng 7
 29 tháng 7 - Kawasaki T-4

Tháng 8
 30 tháng 8 - Bell D-292

Tháng 10
 15 tháng 10 - Fairchild Republic T-46

Bắt đầu hoạt động
Tháng 12
 3 tháng 12 - ATR-42 trong Air Littoral

Tham khảo


title: Abondance, Haute-Savoie

text:
Abondance là một xã thuộc Haute-Savoie, vùng Auvergne-Rhône-Alpes miền đông nam Pháp.

Nó nằm trong dãy Alps ngay phía nam Hồ Geneva trên biên giới với Thụy Sĩ.

Chú thích
INSEE

Liên kết ngoài
  Official website

Communes of Haute-Savoie
Xã của Haute-Savoie


title: 10310 Delacroix

text:
10310 Delacroix (1990 QZ8) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 16 tháng 8 năm 1990 bởi E. W. Elst ở Đài thiên văn Nam Âu.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser 10310 Delacroix

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Eric Walter Elst
Thiên thể phát hiện năm 1990


title: Usseaux

text:
Usseaux là một đô thị ở tỉnh Torino trong vùng Piedmont, có vị trí cách khoảng 50 km về phía tây của Torino, nước Ý. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 190 người và diện tích là 38,5 km².

Usseaux giáp các đô thị: Exilles, Chiomonte, Gravere, Meana di Susa, Pragelato, và Fenestrelle.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.usseaux.to.it

Đô thị tỉnh Torino
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Bulbophyllum lupulinum

text:
Bulbophyllum lupulinum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

lupulinum]]

L


title: Zygia oriunda

text:
Zygia oriunda là một loài rau đậu thuộc họ Fabaceae.
Loài này chỉ có ở Peru.

Chú thích

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Zygia oriunda. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

oriunda
Thực vật Peru
Thực vật dễ tổn thương


title: Gemmuloborsonia clandestina

text:
Gemmuloborsonia clandestina là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Gemmuloborsonia


title: Stelis melanura

text:
Stelis melanura là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1924.

Chú thích

Tham khảo

Stelis (chi ong)
Động vật được mô tả năm 1924


title: Goupillières, Eure

text:
Goupillières  là một xã thuộc tỉnh Eure trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Eure

Tham khảo

Xã của Eure


title: 12211 Arnoschmidt

text:
12211 Arnoschmidt (1981 KJ) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 28 tháng 5 năm 1981 bởi H.-E. Schuster ở Đài thiên văn Nam Âu.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 12211 Arnoschmidt

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1981


title: Ctenicera aplastoides

text:
Ctenicera aplastoides là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Van Dyke miêu tả khoa học năm 1932.

Chú thích

Tham khảo

Ctenicera


title: Khởi nghĩa Khăn Vàng

text:
Khởi nghĩa Khăn Vàng, tức loạn Hoàng Cân, loạn Huỳnh Cân hay loạn Khăn Vàng (Trung văn giản thể: 黄巾之乱, Trung văn phồn thể: 黃巾之亂, bính âm: Huáng Jīn zhī luàn, âm Hán-Việt: Hoàng Cân chi loạn), là một cuộc khởi nghĩa nông dân chống lại nhà Hán vào năm 184. Cuộc khởi nghĩa có tên này là do các lãnh tụ và binh lính khởi nghĩa đeo khăn vàng trên đầu. Cuộc khởi nghĩa này có liên hệ với phái đạo Lão bí mật và là một trong những mốc quan trọng trong lịch sử đạo Lão.

Nguyên nhân bùng nổ
Cuối thời Đông Hán, triều chính mục nát, ngoại thích và hoạn quan thay nhau hoành hành. Khắp nơi đều có tham quan ô lại, thêm vào đó thiên tai lụt lội, hạn hán triều miên. Hán Linh Đế buông lỏng kỷ cương, không dùng người tài. Nghe theo lời khuyên của các hoạn quan Trương Nhượng và Triệu Trung, Linh Đế tăng thuế khóa thêm 10 đồng trên mỗi mẫu ruộng khiến nhân dân phải đóng góp thêm nặng nề, nhằm có thêm tiền xây cất cung điện.

Hoàng tộc và quan lại ăn chơi xa xỉ. Hán Linh Đế ăn tiêu hoang phí, cho áp dụng chính sách mua bán quan chức: chức Tam công bán 10 triệu, tước hầu bán 5 triệu. Những người sau khi bỏ nhiều tiền ra mua chức tước lại càng vơ vét của dân làm giàu.

Trong hoàn cảnh đó, nhân dân bị bóc lột nặng nề vì sưu cao thuế nặng, không được sống yên ổn từ gần 100 năm đã vùng dậy phản kháng theo sự kêu gọi của anh em Trương Giác.

Thủ lĩnh và đệ tử
Cầm đầu khởi nghĩa Khăn Vàng là Trương Giác và 2 người em là Trương Bảo và Trương Lương. Về thứ tự của Trương Bảo và Trương Lương, các sách sử ghi khác nhau: Hậu Hán thư và Tư trị thông giám đều ghi Trương Bảo là anh hai, Trương Lương là em thứ ba; còn Cửu châu xuân thu và Hậu Hán kỷ lại ghi Trương Lương là anh hai, Trương Bảo là em thứ ba.

Ba anh em họ Trương dùng phương thức ma thuật hoặc thuật thôi miên, vẽ bùa niệm chú chữa bệnh cứu người, lấy được lòng tin của nhiều người trong thiên hạ. Trương Giác hành nghề chữa bệnh sau hơn 10 năm, nhân danh dùng Đạo giáo tập hợp được rất nhiều tín đồ. Cách dùng lý thuyết của Lão Tử tập hợp quần chúng của Trương Giác bị sử sách chính thống thời phong kiến gọi là "giả thác đại đạo, mê hoặc tiểu dân". Tôn giáo mà Trương Giác tôn thờ còn được gọi bằng những tên khác như đạo Thiên sư, đạo Thái bình.

Trước tình hình nhà Hán ngày càng suy yếu và mục nát và mất lòng tin của nhân dân cực khổ, anh em Trương Giác quyết định phát động quần chúng nổi dậy nhằm lật đổ chính quyền Đông Hán.

Ảnh hưởng của anh em Trương Giác ngày càng rộng. Các đệ tử của họ có khắp nơi. Ông kết nạp được 36 vạn giáo chúng, cứ 1 vạn người thì lập thành 1 "phương", mỗi phương đặt ra 1 đại soái. Ba mươi sáu phương đó được phân bố ở 8 trong tổng số 12 châu lớn của lãnh thổ nhà Đông Hán là Thanh, U, Từ, Ký, Kinh, Dương, Duyện, Dự.

Trương Giác khởi sự, nhà Hán lo đối phó
Để chuẩn bị khởi sự chống nhà Đông Hán, Trương Giác sai người liên kết với hai viên Trung thường thị trong cung Hán Linh Đế là Phong Tư và Từ Phụng. Hai người này xin làm nội ứng cho Trương Giác.

Trương Giác dự định khởi binh đồng loạt trên cả tám châu vào ngày 5 tháng 3 âm lịch năm 184. Tất cả các giáo chúng đều chít khăn vàng trên đầu làm hiệu, vì vậy lực lượng này được gọi là quân Khăn Vàng. Để tăng cường tuyên truyền làm giảm uy tín của nhà Hán, tăng uy thế cho mình, Trương Giác sai người phao tin trong dân gian: "Thương thiên dĩ tử, hoàng thiên đương lập. Tuế tại Giáp Tí, Thiên hạ đại cát" () (ứng với màu vàng của mình).

Nhưng khi Trương Giác chưa kịp khởi sự thì một đệ tử là Đường Chu phản lại ông, bí mật tố giác với triều đình nhà Hán. Nhân việc này Lang trung Trương Câu dâng thư lên Hán Linh Đế kể tội "thập thường thị" do Trương Nhượng đứng đầu, cho rằng sở dĩ nhân dân theo Trương Giác chống triều đình vì thập thường thị và những người nhà làm quan lại các châu quân bóc lột dân chúng quá nặng, do đó nên bắt chém hết thì sẽ yên thiên hạ. Nhưng vua Hán nhận được bản tâu của Trương Câu lại mang cho Trương Nhượng xem. Trương Nhượng cùng thập thường thị vội tạ tội và xin cống hiến gia tài phục vụ cho việc đánh dẹp. Hán Linh Đế bèn xá miễn cho Trương Nhượng và các hoạn quan, rồi gọi Trương Câu vào mắng.

Trương Câu lại dâng tờ tấu nữa với nội dung tương tự. Trương Nhượng và các hoạn quan bèn giữ tờ tâu lại không đưa lên trình vua nữa. Hán Linh Đế nghe theo Trương Nhượng, bèn sai đình úy truy tìm những người đồng đảng tham gia đạo Thái Bình với Trương Giác. Quan Ngự sử chiều ý Trương Nhượng bèn sai người vu cáo Trương Câu học đạo Thái Bình, vì vậy Linh Đế hạ lệnh bắt Trương Câu giam vào ngục. Không lâu sau Trương Câu bị bức tử trong ngục.

Nhờ sự tố cáo của Đường Chu, ngoại thích - Đại tướng quân Hà Tiến sai quân bắt người phụ trách các đệ tử của Trương Giác tại Lạc Dương là Mã Nguyên Nghĩa mang xé xác. Hoạn quan Phong Tư và Từ Phụng cũng lập tức bị bắt bỏ ngục. Đồng thời, hơn 1000 đệ tử của Trương Giác ở kinh thành bị bắt giam và giết chết.

Biết việc bị lộ, Trương Giác phải khởi sự gấp gáp ngay trong tháng 2 năm đó.

Diễn biến

Sự lan rộng của Khăn Vàng
Ngày nổi dậy, Trương Giác tự xưng là Thiên công tướng quân, Trương Bảo tự xưng là Địa công tướng quân, Trương Lương tự xưng là Nhân công tướng quân. Trong quân may cờ màu vàng làm hiệu.

Quân Khăn Vàng đồng loạt nổi lên tấn công vào các thôn trang, gặp nha môn là đốt phá. Các đầu mục tại các địa phương chia nhau tấn công các nơi dưới quyền các tướng: Trương Mạn Thành, Trương Ngưu Giác, Lý Đại Mục, Trương Trượng Bát, Đào Bình Hán, Lôi Công, Bạch Tước, Ba Tài. Các quan lại địa phương của nhà Hán hầu như không dám chống cự. Chỉ trong không đầy 10 ngày, người trong thiên hạ hưởng ứng rất nhiều, kinh đô Lạc Dương chấn động.

Trước tình hình nguy cấp, Tả trung lang tướng Hoàng Phủ Tung kiến nghị Hán Linh Đế bỏ lệnh cấm và xá tội cho các lực lượng quần chúng bị xem là "bè đảng" trong xã hội để giảm sự bất bình của họ; đồng thời thưởng tiền cho tướng sĩ để khuyến khích họ ra trận lập công. Đại thần Lã Cường cũng có kiến nghị tương tự. Các kiến nghị này của được Linh Đế chấp thuận.

Hán Linh Đế theo đề nghị của Đại tướng quân Hà Tiến, phái 3 tướng là Bắc trung lang tướng Lư Thực, Tả trung lang tướng Hoàng Phủ Tung và Hữu trung lang tướng Chu Tuấn ra mặt trận đánh dẹp. Lư Thực được cử lên Ký châu, Hoàng Phủ Tung và Chu Tuấn được cử đi Dự châu.

Mặt trận phía nam
Hoàng Phủ Tung và Chu Tuấn điều động tập hợp kị binh 5 hiệu và chiêu mộ thêm binh sĩ, tổng cộng được 40 vạn người. Hai tướng chia nhau suất lĩnh một cánh quân ra đánh quân Khăn Vàng ở Dĩnh Xuyên.

Hoàng Phủ Tung và Chu Tuấn bị tướng Khăn Vàng là Ba Tài đánh bại trận đầu, bèn lui về giữ Trường Xã. Quân Khăn Vàng kéo tới bao vây. Quân Khăn Vàng phần đông là nông dân mới vào quân, chưa quen chiến đấu chuyên nghiệp, chỉ tác chiến ban ngày tới đêm thì ngủ. Một nhược điểm nữa của quân Khăn Vàng là chủ tướng Ba Tài không biết tìm chỗ đóng quân hợp lý, lại chọn nơi đồng cỏ khô đóng đồn trại.

Vì vậy Hoàng Phủ Tung quyết định đánh tập kích vào ban đêm khi quân Khăn Vàng đang nghỉ ngơi không kịp trở tay. Nhân gió đêm đó có gió, Hoàng Phủ Tung dùng hỏa công đánh vào doanh trại địch, đồng cỏ khô cháy dữ dội, quân Khăn Vàng bị phá tan, thiệt hại hàng vạn người.

Ba Tài mang tàn quân bỏ chạy tới Dương Hoắc. Hoàng Phủ Tung và Chu Tuấn thừa thắng mang quân đuổi theo. Hoàng Phủ Tung tiếp tục đánh thắng quân Khăn Vàng tại Nhữ Nam, nước Trần, truy kích Ba Tài. Sau đó Hoàng Phủ Tung đánh tướng Khăn Vàng khác là Bành Thoát, liên tục thắng lợi, đoạt lại được 3 quận.

Tháng 8 năm đó, Hoàng Phủ Tung đụng độ tướng Khăn Vàng là Bốc Dĩ ở Thương Đình. Ông phá tan quân Bốc Dĩ, giết hơn 7000 người.

Mặt trận phía bắc
Ở mặt trận phía bắc vùng Ký châu, Trương Giác chiếm giữ Quảng Tông, khống chế trung tâm Hà Bắc. Tướng Lư Thực mang quân tới giao chiến. Dù quân ít hơn nhưng Lư Thực vẫn bao vây được Quảng Tông. Hai bên giằng co nhiều ngày chưa phân thắng bại.

Hán Linh Đế sai hoạn quan Tả Phong đi thị sát Lư Thực. Tả Phong đòi Lư Thực hối lộ, Lư Thực không chịu đáp ứng. Vì vậy Tả Phong về vu cáo với Hán Linh Đế rằng lẽ ra quân Hán có thể diệt được Trương Giác nhưng Lư Thực không hết sức đánh trận nên chiến sự kéo dài.

Hán Linh Đế nghe theo Tả Phong, bèn sai sứ đến Quảng Tông cách chức, bắt giam Lư Thực, cử Đông trung lang tướng Đổng Trác ra thay. Tuy nhiên Đổng Trác cũng không thắng được Trương Giác, bị Trương Giác đánh bại. Hán Linh Đế bèn lệnh phái Hoàng Phủ Tung lên mặt trận phía bắc.
Tam quốc diễn nghĩa kể rằng khi Đổng Trác bị đánh bại đã được ba anh em Lưu Bị, Quan Vũ, Trương Phi cứu thoát.

Giữa lúc chiến sự chưa phân thắng bại thì Trương Giác lâm bệnh qua đời. Trương Lương lên thống lĩnh quân sĩ.

Hoàng Phủ Tung giữ vững trận thế, không ra mặt đối địch với Trương Lương. Chờ khi quân Khăn Vàng lơi lỏng, Hoàng Phủ Tung mới bất ngờ tập kích Trương Lương lúc rạng sáng khiến quân địch không kịp trở tay. Kết quả trận Quảng Tông, Trương Lương cùng quân Khăn Vàng bị giết 7 vạn người, ngoài ra có hơn 5 vạn quân Khăn Vàng nhảy xuống sông chết đuối. Hơn 3 vạn xe quân nhu của quân Khăn Vàng bị quân Hán thiêu hủy. Quân chủ lực Khăn Vàng tan vỡ. Hoàng Phủ Tung tìm đến mộ Trương Giác, sai quân băm xác, chặt đầu mang về Lạc Dương dâng Hán Linh Đế.

Các thủ lĩnh Khăn Vàng chỉ còn lại Trương Bảo. Tháng 11 năm 184, Trương Bảo chạy về Hạ Khúc Dương. Hoàng Phủ Tung mang quân đuổi theo, lệnh cho Thái thú Cự Lộc là Phùng Dực cùng hợp lực truy kích. Hai cánh quân phối hợp đại phá quân Khăn Vàng ở Khúc Dương. Trương Bảo bị quân Hán bắt và mang chém. Số quân Khăn Vàng bị giết tại Hạ Khúc Dương lên tới hàng chục vạn người, được chôn chung ở phía nam thành Hạ Khúc Dương thành ngôi mộ rất lớn (kinh quan).

Cả ba anh em Trương Giác đều chết, lực lượng Khăn Vàng khởi sự ban đầu bị dẹp. Tuy nhiên, các thủ hạ của Trương Giác vẫn tiếp tục chống lại nhà Hán trong nhiều năm sau.

Tàn dư

Uyển Thành
Lực lượng tàn dư của Khăn Vàng còn khá mạnh. Trương Man Thành khởi binh tại Nam Dương, tự xưng là Thần thượng sứ, có vài vạn quân, đánh phá quận giết chết Thái thú Chử Cống, chiếm lĩnh Uyển Thành. Thái thú mới quận Nam Dương là Tần Hiệt mang quân tới giao phong chém chết Trương Man Thành.

Thủ hạ của Man Thành là Triệu Hoằng được tôn làm tướng, tập hợp được vài vạn quân. Các tướng nhà Hán là Chu Tuấn cùng Thứ sử Kinh châu là Từ Cù và Thái thú Nam Dương là Tần Hiệt hợp binh được 18.000 người cùng tấn công Triệu Hoằng. Ba tướng vây đánh từ tháng 6 đến tháng 8 năm 185, cuối cùng Chu Tuấn công phá được Uyển Thành, giết chết Triệu Hoằng.

Quân Khăn Vàng lại tôn Hàn Trung làm tướng, tái chiếm Uyển Thành. Quân Hán ít hơn, Chu Tuấn bèn cho mở vòng vây, cắm doanh trại và dựng núi đất đối diện với thành. Ông cho quân làm nghi binh giả cách muốn đánh mặt nam, quân Khăn Vàng dồn quân ra ứng chiến. Chu Tuấn tự mình lĩnh 5000 tinh binh tấn công phía đông bắc. Quân Hán hăng hái trèo lên mặt thành đánh vào trong. Hàn Trung vội bỏ chạy vào trong Tiểu thành cố thủ, sau đó liệu thế không chống được bèn sai người ra cầu xin đầu hàng.

Các tướng định cho Hàn Trung đầu hàng. Chu Tuấn không nghe, cho rằng làm như vậy là dung túng cho kẻ làm loạn khiến loạn lạc không dứt và thúc quân công phá nhưng liên tiếp mấy tháng không hạ được. Sau khi suy nghĩ, Chu Tuấn hiểu ra rằng Hàn Trung bị dồn đường cùng nên liều chết kháng cự; vì vậy ông dự định cởi bỏ vòng vây cho Hàn Trung chạy ra rồi sẽ truy kích.

Hàn Trung thấy vòng vây được mở, bèn mang quân ra ngoài. Chu Tuấn thừa cơ tấn công, đại phá quân Khăn Vàng, truy kích hơn 10 dặm, giết hơn 1 vạn người. Hàn Trung không chống cự được đành phải đầu hàng, bị Tần Hiệt giết chết.

Những người còn lại của Khăn Vàng lại tập hợp tôn Tôn Hạ làm chủ, lại chiếm đóng Uyển Thành. Chu Tuấn tấn công lần thứ 3, hạ được thành. Tôn Hạ bỏ chạy, Chu Tuấn lại truy kích giết hơn 1 vạn người nữa. Quân Khăn Vàng tan vỡ chạy tứ tán.

Ích châu
Sang năm 186, quân Khăn Vàng vẫn không chấm dứt hoạt động, nông dân tại các vùng bị bóc lột nặng nề vẫn nổi lên theo các tướng Khăn Vàng chống triều đình, tập hợp từng nhóm nhỏ thì 6000-7000 người, nhiều thì 2-3 vạn người.

Tại Ích châu, Thứ sử Khước Kiệm áp dụng chính sách thuế khoá hà khắc khiến người dân bất mãn, tàn dư quân Khăn Vàng đánh phá nhiều nơi. Tướng Khăn Vàng là Mã Tương, Triệu Chi lấy thành Miên Trúc làm căn cứ, thu phục được khá nhiều dân chúng, dần dần có 1 vạn người. Quân Khăn Vàng giết chết tướng nhà Hán là Lý Thăng và đánh phá Lạc huyện. Sau đó thứ sử Khước Kiệm ra giao chiến cũng bị tử trận. Quân Khăn Vàng đánh phá các quận Quảng Hán, Kiện Vi.

Lưu Yên được bổ nhiệm làm Ích châu mục, đến nhiệm sở bèn thực hiện chính sách khoan dung, vỗ về dân chúng và tranh thủ sự ủng hộ của các quý tộc địa phương.

Nghe quận Kiện Vi cấp báo, Lưu Yên sai Tùng sự Ích châu là Giả Long ra kháng cự, ngăn chặn được Mã Tương lấn ra xung quanh. Sau đó Lưu Yên tự mình dẫn quân chủ lực ra trận, giết chết Mã Tương, lấy lại thành Miên Trúc, dẹp yên được quân Khăn Vàng ở Ích châu.

Hắc Sơn – Thanh châu
Sau khi Trương Ngưu Giác tử trận, thủ hạ là Chử Phi Yến kế tục làm đầu mục, đổi họ tên là Trương Yên, tự tập hợp được vài chục vạn quân. Quân Trương Yên là mạnh nhất trong các lực lượng tàn dư Khăn Vàng. Trương Yên chiếm cứ Hắc Sơn, có hàng chục vạn người đi theo, nhà Hán không thể chế ngự được.

Năm 191, cánh quân Khăn Vàng ở Thanh châu có 30 vạn người tiến vào quận Bột Hải, định liên hợp với quân của Trương Yên ở Hắc Sơn. Sứ quân ở Bình Nguyên là Công Tôn Toản mang 2 vạn quân đón đánh ở Đông Quang. Quân Khăn Vàng bị thua lớn, thiệt hại 3 vạn người, phải bỏ lại xe cộ và lương thực trốn sang sông. Công Tôn Toản nhân lúc quân Khăn Vàng sang nửa chừng bèn thúc quân truy sát, dìm chết vài vạn quân Khăn Vàng nữa. Có 7 vạn quân đầu hàng Công Tôn Toản.

Cùng năm, nhân lúc quân Hắc Sơn không liên kết được với quân Thanh châu, quân phiệt Tào Tháo mang quân đánh nhau với quân Khăn Vàng tại Hắc Sơn. Quân khởi nghĩa tuy đông nhưng ô hợp, bị Tào Tháo dùng kế đánh bại.

Dù bại trận song lực lượng Khăn Vàng còn mạnh. Quân Khăn Vàng chiếm lĩnh Đông quận. Năm 192, quân khởi nghĩa tổ chức phản công. Tào Tháo dùng số quân nhỏ cố thủ ở phía đông Vũ Dương, tự mình mang quân chủ lực tập kích căn cứ Đông quận của địch, chiếm được thành.

Không lâu sau, cánh quân Khăn Vàng từ Thanh châu lại mạnh, tổ chức tấn công Duyện Châu, giết chết thứ sử Lưu Đại. Theo lời đề nghị của Bão Tín, Tào Tháo mang quân đến cứu Duyện châu. Ông cùng quân Khăn Vàng quyết chiến tại Thọ Dương. Bão Tín giao chiến bị tử trận. Tào Tháo mang 1000 quân tập kích doanh trại địch nhưng quân Khăn Vàng đã đề phòng khiến ông suýt bị bắt sống.

Thấy không thể dùng chiến thuật đánh nhanh, Tào Tháo đổi hướng, đánh chắc từng phần. Ông áp dụng chiến thuật tiêu hao từng bước, quân Khăn Vàng phải lùi dần. Sau cùng, Tào Tháo dồn quân Khăn Vàng vào Tế Bắc và bao vây. Khi đó phía sau lưng quân Khăn Vàng là Thanh châu và Ký châu do Viên Thiệu chiếm giữ. Sau một thời gian, quân Khăn Vàng bị tuyệt lương, không còn đường chạy nên phải đầu hàng. Tào Tháo thu hàng 30 vạn người, từ đó trở thành lực lượng hùng hậu. Việc thu phục chứ không tàn sát quân Khăn Vàng của Tào Tháo khiến ông được đánh giá cao hơn Hoàng Phủ Tung trong việc dẹp yên lực lượng này.

Tháng 3 năm 193, quân Khăn Vàng ở Hắc Sơn do Trương Yên và Can Độc cầm đầu liên kết với binh chúng nổi dậy ở Ngụy quận (Ký châu) cùng đánh chiếm Nghiệp Thành, giết chết Thái thú. Vùng đất thuộc quyền sứ quân Viên Thiệu quản lý. Tháng 6 năm đó, Viên Thiệu ra quân đánh vào khe Thương Nhan, núi Cự Tràng, Triều Ca. Sau 5 ngày giao chiến, Can Độc và hơn 1 vạn thủ hạ bị quân Viên Thiệu giết chết.

Viên Thiệu men theo núi tiến quân, lần lượt đánh phá các cánh quân của Trương Bát, Lưu Thạch, Thành Ngưu Giác, Hoàng Long, Quách Đại Hiền, Lý Đại Mục, Vu Đê Căn. Hàng vạn quân Khăn Vàng bị giết, các doanh trại bị Viên Thiệu san bằng.

Lúc đó Lã Bố đang nương nhờ Viên Thiệu, được sai mang quân sang Thường Sơn giao tranh với Trương Yên. Lã Bố cưỡi ngựa Xích thố, mỗi ngày cùng vài chục thủ hạ xông thẳng vào trại địch ba bốn lần. Sau hơn 20 ngày, quân Trương Yên thua tan tác. Trương Yên rút về cố thủ, sau đó nản lòng, cuối cùng nhận sự chiêu an của triều đình, được phong làm Bình nam trung lang tướng, coi việc quân ở Hà Bắc.

Về sau Trương Yên lại cất quân chống triều đình. Triều đình bổ nhiệm Chu Tuấn làm Thái thú Hà Nội, mang quân đánh bại được Trương Yên.

Trương Yên vẫn không hoàn toàn chịu thần phục, sau này lại chiếm cứ Hắc Sơn, thanh thế có hàng chục vạn quân. Năm 199, sứ quân Công Tôn Toản giao tranh với Viên Thiệu bị vây tại Dịch Kinh, bèn sai em là Công Tôn Tục sang Hắc Sơn cầu cứu Trương Yên. Trương Yên nhận lời, dẫn 10 vạn quân chia làm 3 đường đi cứu Công Tôn Toản. Quân cứu viện sắp đến, hẹn Công Tôn Toản đến giờ đốt lửa làm hiệu sẽ cùng giáp công trong ngoài. Nhưng thư bị Viên Thiệu bắt được. Thiệu bèn đốt lửa lừa Công Tôn Toản ra quân rồi phục binh đánh giết. Công Tôn Toản thất bại tự sát. Trương Yên thấy vậy lui binh.

Sau trận Quan Độ (200), thế lực quân phiệt Tào Tháo ngày càng hùng mạnh, Viên Thiệu suy yếu đi nhiều. Viên Thiệu chết (202), các con là Viên Đàm và Viên Thượng tranh quyền. Năm 204, khi Tào Tháo mang quân đánh các con Viên Thiệu là Viên Đàm và Viên Thượng, Trương Yên ở Hắc Sơn sai sứ đến liên lạc với Tào Tháo tỏ ý quy phục, được phong làm Bình bắc tướng quân.

Mùa hè năm 205, thế lực anh em họ Viên ngày càng suy kiệt, Trương Yên chính thức đầu hàng Tào Tháo, được phong làm An Quốc đình hầu. Hoạt động của quân Khăn Vàng từ khi Trương Giác phát động chỉ trong vài tháng, nhưng những người đi sau duy trì thêm hơn 20 năm nữa.

Hậu quả
Tuy khởi nghĩa Khăn Vàng thất bại trong việc lật đổ nhà Hán, nhưng đã phát động cuộc chiến tranh với quy mô khá rộng trên lãnh thổ Trung Quốc đương thời, khiến nhà Hán ngày càng suy sụp. Các tướng lĩnh quân phiệt nhân cơ hội suy vi của nhà Hán bắt đầu ly khai và xây dựng lực lượng riêng vì mục đích cá nhân, gây thành cuộc chiến quân phiệt kéo dài cho tới khi nhà Hán sụp đổ hơn 30 năm sau (220).

Trên toàn bộ chiến trường dẹp Khăn Vàng trong năm 184, Hoàng Phủ Tung đóng vai trò lớn nhất, trên cả mặt trận phía bắc và phía nam. Trong khi các tướng Lư Thực không thắng trận, Đổng Trác bại trận thì những thắng lợi quyết định của quân Hán đều gắn với tên tuổi Hoàng Phủ Tung.

Tuy nhiên, Hán Linh Đế chỉ tin yêu các hoạn quan, không coi Hoàng Phủ Tung là có công đầu trong việc dẹp Khăn Vàng, mà lại ghi công đầu cho Trương Nhượng, người không có công ngoài mặt trận.

Hoàng Phủ Tung được thăng làm Tả quân Kỵ tướng quân, Châu mục Ký châu, tước Hòe Lý hầu, thực ấp 8000 hộ. Chu Tuấn được phong làm Trấn tặc trung lang tướng; sau khi dẹp được tàn dư Khăn Vàng được thăng làm Hữu xa kỵ tướng quân, tăng ấp lên 5000 hộ, cải phong làm Tiền Đường hầu.

Ngoài các tướng kỳ cựu của triều đình, trong việc đánh dẹp anh em Trương Giác có sự tham gia của những tướng lĩnh trẻ tuổi mới xuất hiện. Tuy họ chưa đóng vai trò chủ chốt trong cuộc chiến này nhưng bắt đầu bước vào chính trường và về sau trở thành những người có vai trò quan trọng trên chính trường cuối Đông Hán đầu Tam Quốc như Tào Tháo, Lưu Bị và Tôn Kiên. Những năm sau, các thế lực quân phiệt ngoài Tào Tháo còn có Viên Thiệu, Công Tôn Toản phải đối phó vất vả nhiều năm với tàn dư Khăn Vàng.

Nguyên nhân thất bại
Lực lượng Khăn Vàng đông đảo và mạnh mẽ, trải rộng trên lãnh thổ Trung Quốc. Tuy nhiên, trong không đầy 1 năm, anh em Trương Giác nhanh chóng bị đánh bại.

Các sử gia lý giải nguyên nhân thất bại của anh em Trương Giác như sau: người cầm đầu cuộc khởi nghĩa thiếu kiến thức học vấn, không hiểu hoàn cảnh khách quan hiện tại, không có ý niệm về xã hội và lý tưởng về chính quyền sắp tới mà mình sẽ thay thế chính quyền hiện tại ra sao, lại không tập hợp hoặc đào tạo được lực lượng nhân tài làm chính trị và quân sự cho mình.

Anh em Trương Giác được so sánh giống như nhiều thủ lĩnh khởi nghĩa nông dân Trung Quốc sau này như Hoàng Sào và Lý Tự Thành: chỉ vì vô cùng bất mãn trước chế độ đương thời mà nhất thời kích động, "cách mạng để cách mạng", hủy diệt hiện tại nhưng sau đó không rõ xây dựng gì cho tương lai. Ngay từ đầu họ đã nhắm mắt hành động một cách mù quáng nên không tránh khỏi thất bại.

Việc xưng làm Cha của Trời, của Đất và của Người của anh em họ Trương bị các sử gia xem là vừa hài hước và thể hiện sự nông cạn, ấu trĩ trong tư duy của họ. Các lực lượng Khăn Vàng sau này tại Thanh châu, Hắc Sơn dù đông nhưng không được tổ chức tốt nên không đủ mạnh và không có ý tưởng gì mới hơn anh em Trương Giác để thắng các thế lực sứ quân trong cuộc hỗn chiến đương thời.

Nhân vật tham chiến trọng yếu

Trong Tam quốc diễn nghĩa
Cuộc khởi nghĩa của anh em Trương Giác được mô tả trong hồi 1 và hồi 2 tiểu thuyết Tam Quốc diễn nghĩa. Trong quá trình dẹp cuộc nổi dậy này, tác giả La Quán Trung lần lượt giới thiệu các nhân vật chính của tác phẩm như Lưu Bị, Quan Vũ, Trương Phi, Tào Tháo, Tôn Kiên với mục đích nêu bật tài năng của những người đánh dẹp.

Do đứng trên quan điểm lấy nhà Hán làm chính thống, tác giả coi lực lượng anh em Trương Giác là cường khấu, dùng phép yêu thuật khi lâm trận.

Về tàn dư của Khăn Vàng, La Quán Trung chỉ đề cập sâu tới lực lượng Uyển Thành (có sự tham gia đánh dẹp của anh em Lưu Bị), còn lực lượng tại Hắc Sơn và Thanh châu được nói tới khá mờ nhạt.

Xem thêm
 Hán Linh Đế
 Hoàng Phủ Tung
 Chu Tuấn
 Đổng Trác
 Trương Giác
 Trương Yên

Tham khảo
 Cát Kiếm Hùng chủ biên (2006), Bước thịnh suy của các triều đại phong kiến Trung Quốc, tập 1, Nhà xuất bản Văn hoá thông tin
 Lê Đông Phương (2007), Kể chuyện Tam Quốc, Nhà xuất bản Đà Nẵng
 Lê Đông Phương, Vương Tử Kim (2007), Kể chuyện Tần Hán, Nhà xuất bản Đà Nẵng
 Trịnh Phúc Điền, Khả Vĩnh Quyết, Dương Hiệu Xuân (2006), Tướng soái cổ đại Trung Hoa, tập 1, Nhà xuất bản Thanh niên.
 Vương Xuân Du (1996), Truyện các hoạn quan Trung Quốc, Nhà xuất bản Văn hóa thông tin

Chú thích

Khởi nghĩa Trung Quốc
Quân nổi dậy Trung Quốc
Nhà Hán
Nội chiến ở Trung Quốc
Khởi nghĩa nông dân
Trận chiến thời Tam Quốc
Đạo giáo


title: Alaus anguis

text:
Alaus anguis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1865.

Chú thích

Tham khảo

Alaus


title: Granat

text:
Granat hay đá thạch lựu, là một nhóm khoáng vật silicat với công thức hóa học tổng quát là: A3B2(SiO4)3, trong đó A = Ca+2, Mg+2, Fe+2, Mn+2; B = Al+3, Fe+3, V+3, Cr+3.

Tên gọi
Tên gọi bắt nguồn từ tiếng La tinh Granatus - có nghĩa là "hạt, hột", có thể để chỉ tới quả thạch lựu (Punica granatum) vì các tinh thể của một số loại granat có hình dáng, kích thước, màu sắc tương tự như hạt của quả thạch lựu. Từ năm 1803 thuật ngữ "granat" được dùng cho cả nhóm khoáng vật này.

Tên gọi khác, biến thể: Bechita-Chevert (Tên gọi granat trong tiếng Nga cổ), Cabun cul (granat có màu đỏ rực), leikgranat (Granat trong suốt không màu), Melannit-Sorlomit (granat màu tối gần như đen).

Những đặc điểm chính
Những tinh thể granat trong đá trông như hạt của quả lựu, bao gồm 6 dạng khoáng vật là almandin, grossular, andradit, pirop, spessartit, uvariovit với màu sắc của các dạng khoáng vật rất đa dạng (đỏ, đỏ sẫm, hồng, đen, đỏ nâu, da cam, vàng, phớt lục...) được tạo bởi các ion crom, sắt, mangan. Granat tạo thành 2 loạt dung dịch rắn: 1. pyrop-almandin-spessarit (gọi chung là pyralspit) và 2. uvarovit-grossular-andradit (gọi chung là ugrandit).

Tính chất vật lý

Tính chất
Các dạng granat được tìm thấy với nhiều màu, như đỏ, cam, vàng, lục, lam, tía, nâu, đen, hồng và không màu. Hiếm nhất trong số này là granat lam, được phát hiện cuối thập niên 1990 tại Bekily, Madagascar. Nó cũng được tìm thấy tại một vài nơi ở Hoa Kỳ, Nga và Thổ Nhĩ Kỳ. Nó đổi màu từ lục-lam trong ánh sáng ban ngày thành tía trong ánh sáng đèn nóng sáng (đèn dây tóc), như là kết quả của lượng tương đối cao vanadi (khoảng 1% trọng lượng tính theo V2O3). Các dạng granat đổi màu khác cũng tồn tại. Trong ánh sáng ban ngày, khoảng màu của chúng từ các sắc thái lục, be, nâu, xám và lam, nhưng trong ánh sáng đèn nóng sáng, chúng dường như có màu hồng ánh đỏ hay ánh tía. Do sự thay đổi màu của chúng nên chúng dễ bị nhầm lẫn là alexandrit.

Các tính chất truyền ánh sáng của granat có thể dao động trong khoảng từ các dạng trong suốt với chất lượng của đá quý tới các dạng trong mờ sử dụng trong công nghiệp làm đá mài. Ánh của chúng có thể được coi như là thủy tinh hay nhựa (tương tự hổ phách).

Cấu trúc tinh thể

Granat là nhóm khoáng vật silicat (nesosilicat) có công thức chung A3B2(SiO4)3. Vị trí A thường là các cation hóa trị +2 (Ca2+, Mg2+, Fe2+) và vị trí B là các cation hóa trị +3 (Al3+, Fe3+, Cr3+) trong một hệ bát diện/tứ diện với [SiO4]4− chiếm các đỉnh của tứ diện. Granat thường được tìm thấy ở dạng hình đơn là hình 12 mặt, nhưng cũng hay được tìm thấy ở dạng hình 24 mặt thang. Chúng kết tinh trong hệ lập phương, có ba trục với độ dài đơn vị bằng nhau và vuông góc với nhau. Granat không thể hiện cát khai, vì thế khi chúng đứt gãy dưới ứng lực, các miếng không đều và sắc nhọn được tạo ra.

Độ cứng
Do thành phần hóa học của granat là không cố định nên các liên kết nguyên tử ở một số dạng là mạnh hơn ở các dạng khác. Kết quả là nhóm khoáng vật này có độ cứng không cố định theo thang độ cứng Mohs, với khoảng giá trị là 6,0-7,5. Các dạng cứng nhất, như almandin, thường được dùng làm vật liệu mài.

Nguồn gốc
Granat có độ phổ biến rộng và đặc biệt đặc trưng cho đá biến chất — đá phiến kết tinh và gơnai. Trong đá phiến kết tinh, granat (chủ yếu là almandin) là khoáng vật tạo đá (mica-granat và các dạng đá phiến khác). Đồng hành với đá phiến là mica: disten, clorit. Nguồn gốc của granat trong trường hợp này là biến chất.
Dạng phát sinh quan trọng thứ hai là quá trình tiếp xúc (skarn). Đối với các granat dạng tiếp xúc với đá vôi là grossular và andradit. Trong các skarn granat được bắt gặp cùng salit, hedenbergit, vezuvian, epidot, scheelit, magnetit, các sulfide sắt, đồng, chì và kẽm. Các skarn granat với scheelit là quặng quan trọng chứa wоlfram.
Granat cũng là thành phần của một số đá macma (pyrop trong peridotit và kimberlit), pegmatit granit (almandin và spessartin), nhiều loại đá biến chất (grossular trong eclogit và grospidit, almandin và rodolit trong gơnai và đá phiến kết tinh), các skarn đá vôi và magnesi (grossular, andradit), cũng như trong các thành hệ nhiệt dịch siêu mafic (uvarovit và demantoid). Trong quá trình phong hóa, granat, là khoáng vật bền về mặt hóa học, khó bị phân hủy và chuyển thành sa khoáng.

Các dạng granat

Trong văn hóa

Granat - đá của tình yêu, có khả năng khơi dậy niềm đam mê trong tình yêu và làm phấn chấn tâm hồn. Nó xua đuổi bất hạnh và đem lại hạnh phúc cho chủ nhân. Granat có tính gợi tình, khơi dậy lòng quả cảm, tăng cường ý chí và sự dẻo dai cũng như giúp phát triển lòng tự tôn. Người ta tin rằng, nhẫn gắn mặt đá granat đem lại chủ nhân của nó quyền thống trị người khác. Granat cũng được coi là biểu tượng của lòng chung thủy, niềm tin, lòng trung thành và sức mạnh. Granat có thể giao tiếp với thế giới của những người đã khuất. Nó có tác dụng với những người có mong muốn nhìn vào tương lai.

Granat là biểu tượng của chòm sao Thiên Bình và Thiên Yết (Thiên Hạt) trong cung hoàng đạo, năng lượng chiếu xạ của dương có tác dụng tới luân xa vùng xương cùng: cung cấp năng lượng cho trực tràng, bộ máy nâng đỡ - vận động: giúp tạo ý chí trong cuộc sống, năng lượng thể chất, tiềm năng, khơi dậy cảm giác vững tin và kiên định.

Công dụng khác: Granat trong suốt có màu đẹp dùng làm đồ trang sức. Các loại cứng như anmandin, pirop, spesatin dùng làm nguyên liệu để mài làm giấy nhám đánh các gờ gỗ cứng, mài gương, đánh da, gỗ cứng...

Ghi chú

Silicat đảo
Đá quý
Khoáng vật magnesi


title: Port-en-Bessin-Huppain

text:
Port-en-Bessin-Huppain là một xã ở tỉnh Calvados, thuộc vùng Normandie ở tây bắc nước Pháp.

Dân số

Hình ảnh

Notes & références

Xem thêm

Articles connexes
Xã của tỉnh Calvados

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Port-en-Bessin-Huppain sur le site de l'Institut géographique national
 Notice sur Port-en-Bessin (1894) par L. Aubourg.
 Collège de Port-en-Bessin-Huppain

Xã của Calvados


title: Swartzia haughtii

text:
Swartzia haughtii là một loài rau đậu thuộc họ Fabaceae.
Loài này chỉ có ở Ecuador.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừngs ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo
 Neill, D. & Pitman, N. 2004. Swartzia haughtii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

haughtii
Thực vật Ecuador
Thực vật dễ tổn thương


title: Pierrelongue

text:
Pierrelongue là một xã thuộc tỉnh Drôme trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở đông nam nước Pháp. Xã Pierrelongue nằm ở khu vực có độ cao từ 293-960 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Drôme


title: Guizancourt

text:
Guizancourt là một xã ở tỉnh Somme, vùng Hauts-de-France, Pháp.

Địa lý
Thị trấn này tọa lạc trên đường D94, khoảng 15 dặm Anh về phía tây nam của Amiens.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Somme

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Guizancourt trên trang mạng của INSEE
 Guizancourt trên trang mạng của Quid

Xã của Somme


title: Amnéville

text:
Amnéville là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Metz-Campagne, tổng Rombas. Tọa độ địa lý của xã là 49° 15' vĩ độ bắc, 06° 08' kinh độ đông. Amnéville nằm trên độ cao trung bình là 157 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 130 mét và điểm cao nhất là 366 mét. Xã có diện tích 10,46 km², dân số vào thời điểm 1999 là 9314 người; mật độ dân số là 890 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Xã của Moselle


title: Quincy, Cher

text:
Quincy là một thị trấn trong tỉnh Cher (tỉnh), thuộc vùng hành chính Centre của nước Pháp, có dân số là 775 người (thời điểm 1999). Vùng đất nằm cạnh sông Cher này có điều kiện lý tưởng để trồng nho. Vùng trồng nho Quincy mang tên của thị trấn này.

Nhân khẩu học

Tham khảo

Thị trấn của Cher (tỉnh)
Xã của Cher


title: Drumettaz-Clarafond

text:
Drumettaz-Clarafond là một xã thuộc tỉnh Savoie trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở đông nam nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Savoie

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Savoie


title: Quận Petroleum, Montana

text:
Quận Petroleum là một quận thuộc tiểu bang Montana, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở , Montana. Quận được đặt tên theo. Dân số theo điều tra năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là người.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận này có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Các quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số  năm 2000, quận này đã có dân số 493 người, 211 hộ gia đình, và 136 gia đình sống trong quận hạt. Mật độ dân số là 0,29 người trên một dặm vuông (0.11/km ²). Có 292 đơn vị nhà ở mật độ trung bình 0,17 trên một dặm vuông (0.07/km ²). Thành phần chủng tộc của cư dân sinh sống trong quận gồm 99,19% người da trắng, 0,20% người Mỹ bản xứ, 0,20% từ các chủng tộc khác, và 0,41% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. 1,22% dân số là người Hispanic hay Latino thuộc một chủng tộc nào. 37,0% là người gốc Đức, 14,3% người Mỹ, Na Uy 13,2% và 10,9% gốc tiếng Anh theo điều tra dân số năm 2000.

Có 211 hộ, trong đó 31,30% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 55,90% là đôi vợ chồng sống với nhau, 5,70% có một chủ hộ nữ không có mặt chồng, và 35,10% là không lập gia đình. 31,30% hộ gia đình đã được tạo ra từ các cá nhân và 17,50% có người sống một mình65 tuổi hoặc cao hơn. Cỡ hộ trung bình là 2,34 và cỡ gia đình trung bình là 2,95.

Trong quận cơ cấu độ tuổi dân cư được trải ra với 26,00% dưới độ tuổi 18, 6,10% 18-24, 22,70% 25-44, 28,20% từ 45 đến 64, và 17,00% từ 65 tuổi trở lên người. Độ tuổi trung bình là 41 năm. Đối với mỗi 100 nữ có 110,70 nam giới. Đối với mỗi 100 nữ 18 tuổi trở lên, đã có 111,00 nam giới.

Thu nhập trung bình cho một hộ gia đình trong quận đạt mức USD 24.107, và thu nhập trung bình cho một gia đình là USD 32.667. Phái nam có thu nhập trung bình USD 20.694 so với 17.188 USD đối với phái nữ. Thu nhập bình quân đầu người là 15.986 USD. Có 21,00% gia đình và 23,20% dân số sống dưới mức nghèo khổ, bao gồm 25,60% những người dưới 18 tuổi và 17,30% của những người 65 tuổi hoặc cao hơn.

Tham khảo

Quận của Montana


title: École Militaire

text:
École Militaire, có nghĩa Trường quân sự, là một công trình ở Quận 8 thành phố Paris. Vị trí của École Militaire nằm ở phía Đông-Nam của Champ-de-Mars, gần tháp Eiffel.

Công trình được xây dựng dưới thời vua Louis XV để làm trường quân sự. Nơi đây đã đào tạo nhiều sĩ quan cho Quân đội Pháp, trong đó có cả Napoléon Bonaparte. Ngày nay, École Militaire là trụ sở của nhiều cơ quan thuộc Bộ Quốc phòng Pháp.

Lịch sử

Người đề xướng École Militaire là nhà tài chính Joseph Paris Duverney. Với sự giúp đỡ của Madame de Pompadour, năm 1750, Joseph Paris Duverney trình lên vua Louis XV dự án mở một trường để giúp đỡ các quý tộc nghèo muốn tham gia quân đội của hoàng gia.

Năm 1751, Louis XV yêu cầu kiến trúc sư Ange-Jacques Gabriel thiết kế một công trình rộng hơn cả Điện Invalides, vốn được Louis XIV xây dựng trước đó. Dự án ban đầu École Militaire có tầng một với kiến trúc vòm, ở giữa là một nhà thờ lớn, phía trước có hàng cột giống nhà thờ San Pietro ở Roma.

Năm 1753, việc xây dựng bắt đầu nhưng tiến triển chậm bởi ngân sách hoàng gia thiếu hụt. Năm 1756, khi xây xong nhà nội trú và các phòng học, École Militaire bắt đầu mở cửa đón sinh viên.
Đến năm 1760 thì dừng thi công. Louis XV quyết định tách đôi cơ sở, thêm Trường thiếu sinh quân La Flèche. Năm 1766, công trình tiếp tục với bản vẽ mới được công tước Étienne François de Choiseul phê chuẩn với một diện tích nhỏ hơn trước. Tới năm 1773, École Militaire hoàn thành.

École Militaire từng là nơi đạo tạo nhiều sĩ quan cho Quân đội Pháp. Các sinh viên vào học ở đây từ năm 14 tuổi và được hưởng học bổng. Còn Trường thiếu sinh quân La Flèche là trường dự bị cho École Militaire với các học sinh từ 8 tuổi. Chương trình học ở École Militaire gồm nhiều môn khoa học, kỹ thuật như toán, vật lý, cơ học, xây dựng quân sự. Trong số sinh viên từng học ở École Militaire có Napoléon Bonaparte. Napoléon vào học từ tháng 10 năm 1784 và ra trường một năm sau đó.

Ngày 9 tháng 10 năm 1787, École Militaire đóng cửa và có dự định chuyển Hôtel-Dieu về đây. Nhưng sau đó tòa nhà bị bỏ trống rồi bị cướp phá trong thời kỳ Cách mạng Pháp. Tiếp theo, nơi đây thành nhà kho rồi doanh trại quân đội.

Đến năm 1878, École Militaire mới được mở cửa trở lại và dành cho Trường cao cấp chiến tranh (École supérieure de guerre). Từ năm 1911 thì nơi đây dành cho Trung tâm nghiên cứu quân sự (Centre des hautes études militaires).

Ngày nay

Ngày nay École Militaire tập trung các cơ quan của một số viện đào tạo quân sự: Viện nghiên cứu quốc phòng quốc gia (Institut des hautes études de Défense nationale - IHEDN), Trung tâm đào tạo quân sự cao cấp (Centre des hautes études militaires - CHEM), Trung tâm đào tạo vũ trang cao cấp (Centre des hautes études de l'armement - CHEAr), Trường liên binh chủng quốc phòng (Collège interarmées de défense - CID), Trường sĩ quan đặc biệt của bộ tham mưu (École supérieure des officiers de réserve spécialistes d'état-major - ESORSEM) cùng các trung tâm đào tạo lục quân, hải quân, không quân và hiến binh.

Tòa nhà cũng là trụ sở của nhiều phòng hành chính của Bộ Quốc phòng Pháp. Từ năm 1924, nơi đây còn dành cho Tư lệnh bộ tham mưu và các phòng khách. Và cũng từ lâu, bởi điện Điện Élysée có những bất lợi nên École Militaire là một trong những địa điểm được xem xét để làm phủ tổng thống.

Tham khảo

 L'Ecole Militaire trên trang L'Art Nouveau
 L'Ecole Militaire trên trang France Balade

Liến kết ngoài

 Collège Interarmées de Défense
 Institut des Hautes Études de la Défense Nationale

Giáo dục Paris
Công sở ở Paris
Quận 7, Paris
Bộ quốc phòng Pháp
Công trình xây dựng Paris


title: Son Sen

text:
Son Sen (12 tháng 6 năm 1930 – 10 tháng 6 năm 1997) bí danh là Khieu, ông là một thành viên của Ủy ban Trung ương của Đảng Cộng sản Kampuchea sau đó là Đảng Kampuchea Dân chủ từ năm 1974 đến năm 1992. Thời kỳ Khmer Đỏ cầm quyền tại Campuchia (1975-1979) Son Sen từng giữ chức vụ Bộ trưởng Quốc Phòng và là người giám sát mọi hoạt động nhà tù an ninh S21. Cũng giống như Pol Pot, Ieng Sary, Hu Nim hay Khieu Samphan ông từng du học tại Paris trong thập niên 1950. Ông là người Campuchia gốc Hoa.

Tiểu sử

Thời trẻ
Son Sen sinh ra tại Trà Vinh, miền nam Việt Nam, một số nguồn nói ông có nguồn gốc Hoa-Việt và lớn lên trong cộng đồng thiểu số Campuchia. Ông học tại Phnom Penh vào thập niên 1950 nhận học bổng tại Paris, nơi ông đã trở thành thành viên của một nhóm sinh viên Kampuchea theo chủ nghĩa Marx mà nhân vật trung tâm là Saloth Sar (Pol Pot).Khi ông trở về Campuchia, ông đã trở thành giám đốc nghiên cứu tại Viện Sư phạm quốc gia cũng như thành viên hàng đầu của Đảng Công nhân Kampuchea tái lập.

Hoạt động
Tháng 7 năm 1963, Bí thư đầu tiên của Đảng nhân dân Campuchia là Tou Samouth bị chính quyền Norodom Sihanouk ám sát tại Phnom Penh (một số nguồn khác thì cho rằng Pol Pot là người đứng sau vụ ám sát), sau đó Pol Pot đã đứng ra tổ chức đại hội Đảng lần thứ hai và được leo lên vị trí Bí thư thay thế cho Tou Samouth đồng thời nắm hết mọi quyền lực. Son Sen được Pol Pot đưa vào ban lãnh đạo và Son Sen cũng trở thành cánh tay đắc lực của Pol Pot.

Cuối những năm 1960, Son Sen trốn vào rừng cùng với nhiều thành viên chủ chốt khác của Khmer Đỏ tiến hành chiến tranh vũ trang chống lại chính quyền thân Mỹ của Lon Nol.

Vào ngày 17 tháng 4 năm 1975, khi Khmer Đỏ lên nắm chính quyền tại Campuchia, Son Sen giữ chức vụ Bộ trưởng bộ quốc phòng của Khmer Đỏ. Năm 1976-1978, Son Sen cùng với Pol Pot và Nuon Chea được xem là 3 người đứng đầu trong việc ra lệnh thanh trừng và sát hại những thành viên chủ chốt trước đây của Khmer Đỏ như Hu Nim, Touch Phoun, Keo Meas, Koy Thoun hay Vorn Vet...

Cái chết
Tháng 1 năm 1979, khi quân tình nguyện Việt Nam tiến hành cuộc phản công trong chiến dịch biên giới Tây Nam và tiến vào Phnom Pênh lật đổ chính quyền Khmer Đỏ giúp nhân dân Campuchia thoát khỏi nạn diệt chủng, Son Sen cùng các lãnh đạo cao cấp khác của Khmer Đỏ như Pol Pot, Nuon Chea, Ieng Sary, Khieu Samphan, Ta Mok cùng tàn quân Khmer Đỏ dời căn cứ sang tận vùng hẻo lánh Anlong Veng (gần sát biên giới Thái Lan). Tháng 6 năm 1997, Pol Pot ra lệnh hành quyết Son Sen và 11 người trong gia đình vì cho rằng Son Sen có ý định chấp nhận tiến trình hòa bình của chính phủ.

Tham khảo

Khmer Đỏ
Sinh năm 1930
Mất năm 1997
Người Trà Vinh
Người Khmer Krom
Người Khmer


title: Họ Thủy mạch đông

text:
Họ Thủy mạch đông (danh pháp khoa học: Juncaginaceae) là một họ thực vật có hoa trong bộ Trạch tả (Alismatales). Trong khoảng vài chục năm gần đây họ này được phần lớn các nhà phân loại học công nhận.

Hệ thống APG II năm 2003 (không thay đổi so với hệ thống APG năm 1998), cũng công nhận họ này và đặt nó trong bộ Trạch tả, thuộc nhánh thực vật một lá mầm (monocots). Họ này có lẽ bao gồm 3-4 chi (với Triglochin được biết đến nhiều nhất), với tổng cộng khoảng 15 tới 25 loài, được tìm thấy trong các khu vực ôn đới hay lạnh ở cả Bắc bán cầu lẫn Nam bán cầu.

Đặc điểm
Chúng là cây thân thảo của các khu vực đầm lầy với các lá một mặt nhiều hay ít. Các loài trong họ chủ yếu là cây lâu năm, với một ít là cây một năm, ưa ẩm (đôi khi ưa mặn). Khi là cây ưa ẩm thì có rễ ăn sâu. Các lá nhỏ hoặc trung bình, mọc so le hay xoắn ốc. Hoa đơn tính khác gốc hay đa phối ngẫu-đơn tính cùng gốc. Thụ phấn nhờ gió. Chùm hoa có cọng hay cụm hoa dạng bông. Quả kép. Các lá noãn tạo quả nếu là dạng noãn rời, hay được cho là vậy, thì kết hợp lại thành quả tụ thứ cấp hay không kết hợp. Nếu là dạng quả tụ thì là dạng quả nẻ. Hạt chứa tinh bột, không có nội nhũ.

Tiến hóa
Nhóm thân cây trong cây phát sinh loài của họ Juncaginaceae có niên đại khoảng 82 triệu năm trước (Ma) còn nhóm chỏm cây của họ Juncaginaceae có niên đại khoảng 52 Ma (Janssen & Bremer 2004).

Phát sinh chủng loài
Cây phát sinh chủng loài dưới đây lấy theo APG II, với họ Maundiaceae vẫn nằm trong họ Juncaginaceae còn họ Limnocharitaceae vẫn đứng độc lập.

Các chi
Lilaea
Tetroncium
Triglochin: thủy mạch đông

Chi Maundia trong hệ thống APG II năm 2003 được xếp trong họ này, nhưng trong hệ thống APG III năm 2009 thì nó được tách ra để tạo thành họ Maundiaceae với 1 loài duy nhất (Maundia triglochinoides) nhưng vị trí chưa rõ ràng trong cây phát sinh chủng loài.

Chú thích

Tham khảo

Juncaginaceae trong Quần thực vật Bắc Mỹ
Phân loại trong NCBI
Liên kết tại CSDL, Texas

Thủy mạch đông, họ
Thực vật thủy sinh

J


title: Thoropa lutzi

text:
Thoropa lutzi là một loài ếch thuộc họ Leptodactylidae.
Đây là loài đặc hữu của Brasil.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, sông ngòi, và vùng nhiều đá.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Tham khảo

 Potsch de Carvalho-e-Silva, S. & Carnaval, A.C. 2004. Thoropa lutzi. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Thoropa
Động vật đặc hữu Brasil
Động vật lưỡng cư Brasil


title: Mora de Rubielos

text:
Mora de Rubielos là một đô thị trong tỉnh Teruel, Aragon, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 1.433 người.

Tham khảo

Đô thị ở Teruel


title: 21671 Warrener

text:
21671 Warrener (1999 RP12) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 7 tháng 9 năm 1999 bởi Nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 21671 Warrener

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Opostega basilissa

text:
Opostega basilissa là một loài bướm đêm thuộc họ Opostegidae. Nó được Edward Meyrick miêu tả năm 1893. Nó được tìm thấy ở Tây Úc.

Con trưởng thành bay vào tháng 10 và tháng 11.

Chú thích

Tham khảo

Opostega


title: Số điện thoại thứ 601

text:
Số điện thoại thứ 601 () là một bộ phim điện ảnh được đạo diễn Trương Quốc Lập sản xuất năm 2006. Bộ phim được công chiếu trên khắp Trung Quốc vào ngày 16 tháng 8 năm 2006.

Nội dung
Câu chuyện xoay quanh ba nhân vật trẻ với hoàn cảnh sống khác biệt nhau.

Dị Thục là một cô gái với dáng vẻ bình thường. Cô cho rằng bản thân mình luôn gặp những chuyện xui xẻo, trục trặc mà chỉ có cách đổi tên họ mới may có thể giúp cô giải hạn vận xui của mình.

Thiên Hựu là một ngôi sao vừa có sắc vừa có tài và rất nổi tiếng lúc bấy giờ. Tuy sống trong ánh hào quang sân khấu rực rỡ, nhưng đằng sau là một tâm hồn cô đơn. Cô luôn tìm kiếm những bài hát hay, ý nghĩa cho riêng mình chứ không phải khoác lên mình những bài hát vô hồn của công nghệ lăng xê.

Hiểu Văn là một chàng trai trẻ đam mê âm nhạc, đầy lạc quan và nghị lực. Anh rất hâm mộ Thiên Hựu và mong muốn có thể sáng tác một bài hát cho cô.

Sự kiện 600 số điện thoại của các ngôi sao, diễn viên, ca sĩ được công bố trên mặt báo đã khiến 3 người trẻ xa lạ này lại mắc xích với nhau. Số điện thoại của Thiên Hựu trên báo bị viết sai một con số, và đó cũng chính là số điện thoại của Dị Thục.

Ngày ngày Dị Thục nhận vô số cuộc gọi trong đó có cuộc gọi rất đặc biệt từ Hiển Văn. Dù mang trong mình căn bệnh ung thư quái ác nhưng anh luôn cố gắng hoàn thành tác phẩm cho Thiên Hựu...

Dị Thục - Hiểu Văn - Thiên Hựu liệu họ có thể gặp được nhau không?

Các diễn viên chính
 Hồ Ca vai Hiểu Văn
 Chu Bút Sướng vai Di Thục
 Trương Bá Chi vai Thiên Hựu
 Trương Quốc Lập vai Ông bầu
 Trương Manh vai Hà Linh
 Quách Đức Cương vai Xa Hướng Tiền
 Ngưu Bôn vai Người quản lý

Tham khảo

Liên kết ngoài

 The 601st Phone Call at Cinemasie

Phim năm 2006
Phim Trung Quốc
Phim chính kịch thập niên 2000


title: Attricourt

text:
Attricourt là một xã thuộc tỉnh Haute-Saône trong vùng Bourgogne-Franche-Comté phía đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Haute-Saône

Tham khảo
INSEE

Xã của Haute-Saône


title: Cúp bóng đá Nam Mỹ 2011 (Bảng A)

text:
Bảng A của Cúp bóng đá Nam Mỹ 2011 là một trong ba bảng đấu của Cúp bóng đá Nam Mỹ 2011 bao gồm các đội tuyển Argentina, Bolivia, Colombia và Costa Rica. Bảng đấu thi đấu từ ngày 1 tháng 7 đến ngày 11 tháng 7.

Kết quả chung cuộc là Colombia dẫn đầu bảng và gặp Peru, Argentina về nhì và gặp Uruguay— đội nhì bảng C ở tứ kết. Costa Rica và Bolivia bị loại sau vòng đấu bảng.

Bảng xếp hạng

</noinclude>{|class="wikitable" style="text-align:center;"
|-
!width="165"|Đội
!width=20|Số trận
!width=20|Thắng
!width=20|Hòa
!width=20|Thua
!width=20|Bànthắng
!width=20|Bànthua
!width=20|Hiệusố
!width=20|Điểm
|-bgcolor=ccffcc
|align=left|
|3||2||1||0||3||0||+3||7
|-bgcolor=ccffcc
|align=left|
|3||1||2||0||4||1||+3||5
|-
|align=left|
|3||1||0||2||2||4||−2||3
|-
|align=left|
|3||0||1||2||1||5||−4||1
|}<noinclude>

Giờ thi đấu tính theo giờ địa phương (GMT -3).

Argentina - Bolivia

Colombia - Costa Rica

Argentina - Colombia

Bolivia - Costa Rica

Colombia - Bolivia

Argentina - Costa Rica

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang web chính thức Cúp bóng đá Nam Mỹ 2011

Bảng A


title: Neudorf bei Staatz

text:
Neudorf bei Staatz là một thị xã thuộc huyện Mistelbach trong bang Niederösterreich.

Tham khảo

Đô thị của Niederösterreich


title: Midi-Pyrénées

text:
Midi-Pyrénées từng là một vùng của nước Pháp, bao gồm tám tỉnh: Ariège, Aveyron, Haute-Garonne, Hautes-Pyrénées, Gers, Lot, Tarn và Tarn-et-Garonne. Thủ phủ của vùng này là thành phố Toulouse. Từ ngày 1 tháng 1 năm 2016, lãnh thổ này là bộ phận của vùng mới Occitanie.

Lịch sử

Hành chính

Chính trị

Địa lý

Giao thông

Kinh tế

Nhân khẩu học

Văn hóa

Tham khảo

Liên kết ngoài
  Trang chính thức của vùng
  Trang chính thức về du lịch của vùng

Vùng cũ Pháp
Vùng cấp hai Liên minh châu Âu


title: Amphipyra pyramidea

text:
Amphipyra pyramidea là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Loài này phân bố ởacross vùng miền Cổ bắc.

Loài này có sải cánh khoảng 47–54 mm, con cái thường lớn hơn con đực. Ấu trùng màu xanh lá cây với các điểm trắng. Con bướm bị thu hút bởi ánh đèn và đường.

The larva is green with white markings và a pointed hump at the rear end. It feeds on a variety của cây gỗ và cây bụi (see list below). Chúng qua mùa đông dưới dạng trứng.

Các cây thức ăn được ghi nhận

Fraxinus - Ash
Ligustrum - Privet
Lonicera - kim ngân
Malus - Apple
Quercus - sồi
Rhododendron
Rosa - Rose
Sorbus - Wild Service Tree
Syringa - đinh hương châu Âu

Hình ảnh

Tham khảo
Chinery, Michael Collins Guide to the Insects of Britain và Western Europe 1986 (Reprinted 1991)
Skinner, Bernard Colour Identification Guide to Moths of the British Isles 1984

Liên kết ngoài

Chú thích

Amphipyra
Côn trùng châu Âu
Amphipyrinae
Động vật được mô tả năm 1758
Bướm đêm Châu Phi
Bướm đêm Châu Á
Bướm đêm Châu Âu
Bướm đêm Bắc Mỹ
Nhóm loài do Carl Linnaeus đặt tên


title: Âu Dương (họ)

text:
Âu Dương (chữ Hán: 歐陽, bính âm: Ōuyáng) là một họ của người Trung Quốc, họ này cũng xuất hiện tại Việt Nam. Âu Dương là một trong 60 họ kép (gồm hai chữ) trong danh sách Bách gia tính. Đây là một trong số khoảng 20 họ kép còn tồn tại đến ngày nay ở Trung Quốc.

Nhiều người Việt hiện nay hay hiểu nhầm họ Âu Dương (歐陽) và họ Âu (區) là cùng một họ (do chữ Quốc ngữ chỉ biểu âm, không biểu rõ nghĩa như chữ Hán và chữ Nôm khi có thể thấy hai chữ Âu là khác nhau).

Người Việt Nam họ Âu Dương
 Âu Dương Lân
 Âu Dương Quân - cầu thủ bóng đá
 Âu Dương Thảo Hiền

Người Trung Quốc họ Âu Dương

Nhân vật có thật
 Cha con Âu Dương Tuân, Âu Dương Thông, thư pháp gia thời nhà Đường
 Âu Dương Tu, đại thần thời Bắc Tống, nhà văn, một trong Đường Tống bát gia
 Âu Dương Tự Viễn, nhà khoa học phụ trách chương trình nghiên cứu Mặt Trăng của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa
 Âu Dương Phấn Cường, diễn viên Trung Quốc
 Âu Dương Chấn Hoa, diễn viên Hồng Kông
 Âu Dương Na Na, nhạc sĩ, ca sĩ, người mẫu Đài Loan

Nhân vật hư cấu
Bắc hiệp Âu Dương Xuân thời Bắc Tống
Quái hiệp Âu Dương Đức thời nhà Thanh
Tây Độc Âu Dương Phong, Nhân Vật trong Anh Hùng Xạ Điêu và Thần Điêu Hiệp Lữ
Bạch Đà sơn chúa Âu Dương Khắc, Nhân Vật trong Anh Hùng Xạ Điêu

Xem thêm
 Họ kép Trung Hoa
 Họ người Hoa

Tham khảo

Họ người Trung Quốc
Họ người Việt Nam
Họ kép


title: Rougeries

text:
Rougeries  là một xã ở tỉnh Aisne, vùng Hauts-de-France thuộc miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aisne

Tham khảo

Xã của Aisne


title: Typhlobarbus nudiventris

text:
Typhlobarbus nudiventris là một loài cá vây tia thuộc họ Cyprinidae.
Loài này chỉ có ở Trung Quốc.

Chú thích

Tham khảo
 Kottelat, M. 1996. Typhlobarbus nudiventris. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

N
Cá châu Á
Cá Trung Quốc
Động vật được mô tả năm 1982


title: Cybalomia

text:
Cybalomia là một chi bướm đêm thuộc họ Crambidae.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Glaphyriinae


title: Randstad

text:
Randstad là chùm đô thị lớn nhất ở Hà Lan và thuộc loại lớn nhất của Liên minh châu Âu. Dân số toàn vùng lên đến 7,1 triệu người, trong đó dân số đô thị là 6,6 triệu người. Diện tích lên đến 8287 km² trong đó phần đô thị là 4300 km². Rand nghĩa là chuỗi, còn stad là thành phố. Randstad bao trùm bốn tỉnh của Hà Lan là Noord-Holland, Zuid-Holland, Utrecht và Flevoland.

Đô thị

Bốn thành phố lớn nhất của Hà Lan là Amsterdam, Rotterdam, The Hague và Utrecht đều nằm trong vùng này.  Ngoài ra, còn có các thành phố lớn khác là Almere, Amersfoort, Delft, Dordrecht, Gouda, Haarlem, Hilversum, Leiden, và Zoetermeer. Nhỏ hơn, song vẫn được xem là các trung tâm của vùng bao gồm Alphen aan den Rijn, Amstelveen, Capelle aan den IJssel, Hoofddorp, Katwijk, Leidschendam, Maassluis, Nieuwegein, Houten, Purmerend, Rijswijk, Schiedam, Spijkenisse, Vlaardingen, Voorburg, Zeist và Zaanstad.

Kết cấu hạ tầng giao thông

Randstad có một hệ thống giao thông hiện đại và đồng bộ, gồm nhiều tuyến đường cao tốc, đường sắt, đường xe điện mặt đất và xe điện ngầm. Để giảm tắc nghẽn giao thông, các chính quyền ở đây đã và đang phát triển hệ thống đường dành cho người đi xe đạp và khuyến khích loại hình giao thông này.

Tham khảo

Vùng đô thị Hà Lan


title: Hoa hậu Thế giới 2005

text:
Hoa hậu Thế giới 2005 là cuộc thi Hoa hậu Thế giới thứ 55 được tổ chức tại Nhà hát Vương miện sắc đẹp, Tam Á, Trung Quốc vào ngày 10 tháng 12 năm 2005. Chín cựu Hoa hậu Thế giới và Julia Morley là giám khảo của cuộc thi. Hoa hậu Thế giới 2004 María Julia Mantilla đã trao vương miện cho tân Hoa hậu Thế giới là Unnur Birna Vilhjálmsdóttir đến từ Iceland. 102 thí sinh từ khắp nơi trên thế giới đã cùng tụ hội về Tam Á để tranh tài giành chiếc vương miện.

Đây là lần đầu tiên cuộc thi Hoa hậu Thế giới chia các thí sinh thành 6 khu vực: Châu Á - Thái Bình Dương, Bắc Âu, Nam Âu, Vùng Caribe, Châu Mỹ và Châu Phi. Dựa trên kết quả bình chọn của khán giả, sẽ có 2 thí sinh đẹp nhất của mỗi châu lục được vào top 15 cùng với 3 thí sinh đoạt 3 giải phụ: Hoa hậu Bãi biển, Hoa hậu Tài năng và Hoa hậu Nhân ái. Trong đêm chung kết của cuộc thi, 9 cựu Hoa hậu Thế giới đã chấm điểm để chọn ra tân Hoa hậu Thế giới.

Kết quả

Thứ hạng

Các nữ hoàng sắc đẹp khu vực

Thứ tự công bố

Top 15

Top 6

Các giải phụ

Thí sinh
Có tất cả 102 thí sinh tham dự cuộc thi Hoa hậu Thế giới 2005 được chia thành 6 khu vực.

Châu Á – Thái Bình Dương

Bắc Âu

Nam Âu

Vùng biển Caribê

Châu Mỹ

Châu Phi

Các giám khảo
Có mười người góp phần vào việc chọn ra Hoa hậu Thế giới 2005.
Julia Morley - Giám đốc Tổ chức Hoa hậu Thế giới
Denise Perrier - Hoa hậu Thế giới 1953 từ Pháp
Ann Sydney - Hoa hậu Thế giới 1964 từ Vương quốc Anh
Lúcia Petterle - Hoa hậu Thế giới 1971 từ Brazil
Wilnelia Merced - Hoa hậu Thế giới 1975 từ Puerto Rico
Mariasela Álvarez - Hoa hậu Thế giới 1982 từ Cộng hòa Dominican
Julia Kourotchkina - Hoa hậu Thế giới 1992 từ Nga
Diana Hayden - Hoa hậu Thế giới 1997 từ Ấn Độ
Agbani Darego - Hoa hậu Thế giới 2001 từ Nigeria
Azra Akin - Hoa hậu Thế giới 2002 từ Thổ Nhĩ Kỳ

Tham khảo

2005


title: Duy Dương

text:
Duy Dương (chữ Hán phồn thể:維揚區, chữ Hán giản thể: 维扬区) là một quận thuộc địa cấp thị Dương Châu, tỉnh Giang Tô, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Quận này có diện tích 120 ki-lô-mét vuông, dân số 260.000 người. Mã số bưu chính là 225002. Về mặt hành chính, quận này được chia ra thành 3 nhai đạo, 1 trấn, 3 hương.
Nhai đạo: Song Kiều, Mai Lĩnh, Cam Tuyền.
Trấn: Tây Hồ.
Hương: Song Kiều, Thành Bắc, Bình Sơn.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Giang Tô
Dương Châu


title: Caladenia carnea

text:
Caladenia carnea (Pink Fingers Orchid) là một loài lan sống ở miền đông Australia. Đây là loài đặc trưng trong chi Caladenia.

Hình ảnh

Ghi chú

carnea