title: Sử thi

text:
nhỏ|Phiến đất sét Đại hồng thủy từ Sử thi Gilgamesh, lấy từ tàn tích thư viện Ashurbanipal, thế kỉ thứ 7 TCN, hiện đang trưng bày ở Bảo tàng Anh
Sử thi hay trường ca là thuật ngữ văn học dùng để chỉ những tác phẩm theo thể tự sự, có nội dung hàm chứa những bức tranh rộng và hoàn chỉnh về đời sống nhân dân với nhân vật trung tâm là những anh hùng, dũng sĩ đại diện cho một thế giới nào đó.

Khu biệt khái niệm
Sử thi (thuật ngữ châu Âu: épos, épic) là khái niệm được tiếp nhận từ các nền học thuật chịu ảnh hưởng quan niệm văn học và mỹ học thuộc truyền thống châu Âu dưới hai phạm vi rộng và hẹp: trong nghĩa rộng, thuật ngữ chỉ một thể loại tự sự, một trong ba loại thể văn học phân biệt với kịch và trữ tình. Ở phạm vi hẹp, hiện nay được dùng một cách tương đối phổ biến trong các nền văn học dân tộc nói chung, thuật ngữ chỉ thể loại sử thi anh hùng.

Đặc điểm
Trong nghĩa hẹp, chuyên biệt và có cách hiểu tương đối phổ quát, sử thi chỉ một hoặc một nhóm thể loại trong tự sự, đó là sử thi anh hùng, tức những thiên tự sự kể về quá khứ anh hùng, là bức tranh rộng và hoàn chỉnh về đời sống nhân dân và về những anh hùng, dũng sĩ, tiêu biểu cho một thế giới sử thi. Sử thi anh hùng tồn tại dưới cả dạng truyền miệng và văn bản thành văn. Phần lớn những bản chép các thiên sử thi anh hùng tiêu biểu đều có ngọn nguồn dân gian và bản thân các đặc điểm của thể loại cũng hình thành ở cấp độ dân gian.

Cái đẹp đặc trưng của sử thi anh hùng được biểu lộ trong tính hài hòa riêng của nó, vốn gắn với các quan hệ xã hội chưa trưởng thành. Điều này được Karl Marx nhấn mạnh khi ông liệt sử thi vào thời đại trước khi bắt đầu có sản xuất nghệ thuật thực thụ, đồng thời cho rằng sử thi ở dạng cổ điển làm thành một thời đại trong lịch sử văn hóa.

Ở sử thi, tác giả chỉ can hệ đến thế giới mà các quan hệ thân tộc ngay trong đời sống hiện thực còn đóng vai trò trung gian, môi giới cho phạm vi riêng tư và phạm vi chính trị; các lợi ích của các hành động khác nhau còn bện chặt vào nhau, sự liên hệ giữa các cuộc đấu tranh toàn dân và các hoạt động cá nhân còn mang tính trực tiếp, khác biệt với tiểu thuyết khi nhà văn buộc phải viện cớ riêng cho sự tham dự của nhân vật vào các xung đột chính trị.

Trường ca cũng thường được dùng để gọi các tác phẩm sử thi cổ đại và trung đại, khuyết danh hoặc có tên tác giả. Các nhà nghiên cứu có các ý kiến khác nhau. Theo Aleksander Nikolayevich Veselovski, chúng được soạn bằng cách xâu chuỗi các bài hát sử thi và truyện kể, hoặc theo A. Hoysler thì nới rộng một hoặc một vài truyền thuyết dân gian. Theo Albert Bates Lord và Milman Parry thì trường ca được soạn bằng cách cải biên các cố truyện cổ xưa trong tiến trình tồn tại của sáng tác dân gian.

Phân loại
Có nhiều thể loại trường ca: trường ca anh hùng, trường ca giáo huấn, trường ca châm biếm, trường ca có cốt truyện lãng mạn, trường ca mang tính kịch-trữ tình...

Được coi như nhánh chủ đạo của thể loại là những trường ca với đề tài lịch sử toàn dân hoặc lịch sử toàn thế giới như Illiad, Mahābhārata, La Chanson de Roland (Bài ca chàng Roland)... các đề tài tôn giáo như Divina Commedia (Thần khúc) của Dante, Paradise Lost (Thiên đường đã mất) của John Milton, La Gerusalemme liberata (Jerusalem giải phóng) của Torquato Tasso, La Henriade của Voltaire, Der Messias của Friedrich Gottlieb Klopstock, Rossiad của Mikhail Matveyevich Kheraskov...

Một nhánh khác cũng có ảnh hưởng lớn trong lịch sử thể loại là dạng trường ca có cốt truyện lãng mạn, vốn gắn với các truyền thống tiểu thuyết hiệp sĩ trung đại. Có thể kể ra một số tác phẩm tiêu biểu như Vepkhistkaosani (Chàng dũng sĩ khoác áo da hổ) của Shota Rustaveli, Shāhnāma của Firdousi, Orlando furioso (Chàng Orlando cuồng nộ) của Ludovico Ariosto.

Dần dần trong trường ca các đề tài cá nhân, triết lý, đạo đức được đặt lên hàng đầu, các yếu tố kịch trữ tình được tăng cường, các truyền thống folklore được phát hiện và khai thác, tạo nên những trường ca của thời đại tiền lãng mạn như các trường ca của James Macpherson, Walter Scott

Giai đoạn phát triển rực rỡ nhất của trường ca là thời đại của chủ nghĩa lãng mạn với sự chú trọng đặc biệt đến thể loại của nhiều nhà thơ khắp thế giới, các tác phẩm chiếm vị trí đỉnh cao của thời này thường có tính triết lý xã hội hoặc tượng trưng triết lý, như Kỵ sĩ đồng (Медный всадник) của Aleksandr Sergeyevich Pushkin, Con quỷ của Mikhail Yuryevich Lermontov, Deutschland. Ein Wintermärchen (Nước Đức) của Heinrich Heine...

Nửa sau thế kỷ 19, lúc thể loại đang suy thoái, vẫn xuất hiện một số trường ca lãng mạn xuất sắc như The Song of Hiawatha (Bài ca về Hiawatha) của Henry Wadsworth Longfellow, đồng thời có sự xuất hiện của những trường ca theo xu hướng hiện thực như Thần băng giá mũi đỏ (Mороз, Красный нос) và Ai được sống sung sướng ở Nga (Кому на Руси жить хорошо) của Nikolay Alexeyevich Nekrasov.

Thể loại

Sử thi thần thoại

Sử thi anh hùng dân gian nảy sinh trên cơ sở truyền thống các sử thi thần thoại kể về những bậc thủy tổ - những anh hùng văn hóa, về các tích truyện dũng sĩ; xa xưa hơn nữa là các truyền thuyết lịch sử, các bài tụng ca. Nảy sinh vào thời đại tan rã của chế độ công hữu nguyên thủy và phát triển trong xã hội cổ đại, phong kiến, nơi còn bảo lưu từng phần các quan hệ gia trưởng, sử thi anh hùng ảnh hưởng của các quan hệ và quan niệm ấy, đã miêu tả về quan hệ xã hội như quan hệ dòng máu, tông tộc với tất cả các chuẩn mực luật lệ, tập tục.

Ở dạng cổ xưa nhất của sử thi, tính anh hùng còn hiện diện trong vỏ bọc thần thoại hoang đường (các dũng sĩ không chỉ có sức mạnh chiến đấu mà còn có năng lực siêu nhiên, ma thuật, kẻ địch thì luôn hiện diện dưới dạng quái vật giả tưởng). Những đề tài chính được sử thi cổ xưa miêu tả: chiến đấu chống quái vật (cứu người đẹp và dân làng), người anh hùng đi hỏi vợ, sự trả thù của dòng họ.

Sử thi cổ điển
Các dạng cổ điển của sử thi có nhân vật thường là các dũng sĩ kiêm thủ lĩnh và các chiến binh đại diện dân tộc ở tầm lịch sử; các kẻ thù của họ thường được đồng nhất với bọn xâm lược, những kẻ áp bức, ngoại bang và dị giáo (như người Turk, người Tartar với sử thi Slavơ). Thời gian sử thi ở đây khác với sử thi dân gian, không còn là thời đại sáng chế các thần thoại, mà là quá khứ vinh quang trong buổi bình minh của lịch sử dân tộc. Được ca ngợi trong các dạng sử thi cổ điển là các nhân vật và biến cố lịch sử (hoặc ngụy lịch sử), mặc dù bản thân sự miêu tả các chất liệu lịch sử bị phụ thuộc vào sơ đồ cốt truyện truyền thống, đôi khi còn sử dụng cả mô hình nghi lễ thần thoại. Các nền sử thi thường là các cuộc đấu tranh của hai bộ lạc hoặc bộ tộc, sắc tộc ít nhiều tương ứng với sự thật lịch sử (như cuộc chiến Troia trong Iliad, việc tranh đoạt Sampo trong Kalevala). Quyền lực được tập trung trong các nhân vật trung tâm có hành động tích cực là các ông vua của thế giới sử thi (như Karl Đại Đế trong bản Anh hùng ca Roland), hay các dũng sĩ. Các nhân vật nổi loạn, cách mạng xung đột với quyền lực (Akhillos trong Iliad, Đăm San trong khan Êđê, Robin Hud trong thiên ballade của Anh, các nhân vật trong Thủy hử ở Trung Hoa) xuất hiện ít ỏi trong giai đoạn tan rã hình thức cổ điển của sử thi anh hùng.

Sử thi anh hùng
Những anh hùng ca, với tư cách là các tác phẩm sử thi anh hùng cỡ lớn, thể hiện sự tương quan giữa yếu tố cá nhân anh hùng và yếu tố sử thi tập thể rõ rệt, đủ để bộc lộ tính tích cực cá nhân, đã trở thành công cụ đắc lực cho sự biểu hiện yếu tố toàn dân, và dân tộc. Trường ca sử thi "về thực chất có liên quan đến thời trung đại, khi dân chúng tỉnh dậy từ giấc ngủ nặng nề, nhưng tinh thần thì đã cứng cáp đến mức tạo được thế giới riêng của mình và tự cảm thấy mình gắn bó máu thịt với thế giới ấy... Khi bản thân cái cá nhân được giải phóng khỏi khối vẹn toàn dân tộc khởi thủy với trạng thái chung, lối nghĩ lối cảm chung, hoạt động và số phận chung, thì thay cho thơ ca sử thi những cái sẽ phát triển chín muồi hơn cả một mặt là thơ và mặt khác là kịch" (Hegel).

Tác phẩm
Sử thi anh hùng còn lại trong văn học nhân loại dưới dạng các thiên anh hùng ca cỡ lớn, được ghi chép thành sách như Iliad, Odyssey của Hy Lạp cổ đại, Mahabharata, Ramayana của Ấn Độ cổ đại; dưới dạng truyền miệng như Sử thi Gilgamesh, Dzangar, Alphamysh, Manas, Đăm Săn, Đẻ đất đẻ nước; hoặc các bài ca sử thi ngắn (bulina của Nga, junas của Nam Tư) được xâu chuỗi phần nào thành liên hoàn. Thường thấy các tác phẩm dưới dạng bài ca và lời thơ hòa lẫn vào nhau, hiếm khi thấy tác phẩm dạng văn xuôi.

Xu hướng đương đại
Sang thế kỷ 20 và những năm đầu của thế kỷ 21, trường ca thường phát triển theo hướng trữ tình, tâm lý, triết lý; các xúc cảm riêng tư đặt trong liên hệ với những chấn động lịch sử, trong khi đó yếu tố cốt truyện được giảm xuống thậm chí tương đối mờ nhòe. Điển hình cho loại thể là các trường ca Đám mây mặc quần (Облако в штанах) của Vladimir Vladimirovich Mayakovsky, Hội ngộ lần đầu của Andrei Belyi, Đầu tường và Trong bão của Robert Frost, Những vật chuẩn của Saint-John Perse... Dù không thể trở lại thời hoàng kim như những năm đầu thế kỷ 19, nhưng trường ca, với tư cách một thể loại tổng hợp, trữ tình-tự sự, hoành tráng, cho phép kết hợp những chấn động lớn, những xúc cảm trầm sâu và những quan niệm về lịch sử, vẫn chiếm được vị trí nhất định trong thi ca thế giới, là thể loại mà bất cứ nhà thơ lớn nào cũng đều muốn thử sức.

Thông tin thêm
Thể loại thơ Choka (hay Nagauta, trường ca) của Nhật thịnh hành thời tiền Heian chỉ những bài thơ dài xét về số lượng câu, nhưng không hoàn toàn là trường ca theo cách hiểu hiện nay.

Chú thích

Tham khảo
Sử thi hay trường ca là một thuật ngữ văn học dùng để chỉ những tác phẩm theo thể tự sự, có nội dung hàm chứa những bức tranh rộng và hoàn chỉnh về đời sống nhân dân với nhân vật trung tâm là những anh hùng, dũng sĩ đại diện cho một thế giới nào đó.

Khu biệt khái niệm
Sử thi (thuật ngữ châu Âu: épos, épic) là khái niệm được tiếp nhận từ các nền học thuật chịu ảnh hưởng quan niệm văn học và mỹ học thuộc truyền thống châu Âu dưới hai phạm vi rộng và hẹp: trong nghĩa rộng, thuật ngữ chỉ một thể loại tự sự, một trong ba loại thể văn học phân biệt với kịch và trữ tình. Ở phạm vi hẹp, hiện nay được dùng một cách tương đối phổ biến trong các nền văn học dân tộc nói chung, thuật ngữ chỉ thể loại sử thi anh hùng.

Đặc điểm
Trong nghĩa hẹp, chuyên biệt và có cách hiểu tương đối phổ quát, sử thi trỏ một hoặc một nhóm thể loại trong tự sự, đó là sử thi anh hùng, tức những thiên tự sự kể về quá khứ anh hùng, là bức tranh rộng và hoàn chỉnh về đời sống nhân dân và về những anh hùng, dũng sĩ, tiêu biểu cho một thế giới sử thi. Sử thi anh hùng tồn tại dưới cả dạng truyền miệng và văn bản thành văn. Phần lớn những bản chép các thiên sử thi anh hùng tiêu biểu đều có ngọn nguồn dân gian và bản thân các đặc điểm của thể loại cũng hình thành ở cấp độ dân gian.

Cái đẹp đặc trưng của sử thi anh hùng được biểu lộ trong tính hài hòa riêng của nó, vốn gắn với các quan hệ xã hội chưa trưởng thành. Điều này được Các Mác nhấn mạnh khi ông liệt sử thi vào thời đại trước khi bắt đầu có sản xuất nghệ thuật thực thụ, đồng thời cho rằng sử thi ở dạng cổ điển làm thành một thời đại trong lịch sử văn hóa.

Ở sử thi, tác giả chỉ can hệ đến thế giới mà các quan hệ thân tộc ngay trong đời sống hiện thực còn đóng vai trò trung gian, môi giới cho phạm vi riêng tư và phạm vi chính trị; các lợi ích của các hành động khác nhau còn bện chặt vào nhau, sự liên hệ giữa các cuộc đấu tranh toàn dân và các hoạt động cá nhân còn mang tính trực tiếp, khác biệt với tiểu thuyết khi nhà văn buộc phải viện cớ riêng cho sự tham dự của nhân vật vào các xung đột chính trị.

Trường ca cũng thường được dùng để gọi các tác phẩm sử thi cổ đại và trung đại, khuyết danh hoặc có tên tác giả. Các nhà nghiên cứu có các ý kiến khác nhau. Theo Aleksander Nikolayevich Veselovski, chúng được soạn bằng cách xâu chuỗi các bài hát sử thi và truyện kể, hoặc theo A. Hoysler thì nới rộng một hoặc một vài truyền thuyết dân gian. Theo Albert Bates Lord và Milman Parry thì trường ca được soạn bằng cách cải biên các cố truyện cổ xưa trong tiến trình tồn tại của sáng tác dân gian.

Phân loại
Có nhiều thể loại trường ca: trường ca anh hùng, trường ca giáo huấn, trường ca châm biếm, trường ca có cốt truyện lãng mạn, trường ca mang tính kịch-trữ tình...

Được coi như nhánh chủ đạo của thể loại là những trường ca với đề tài lịch sử toàn dân hoặc lịch sử toàn thế giới như Illiad, Mahābhārata, La Chanson de Roland (Bài ca chàng Roland)... các đề tài tôn giáo như Divina Commedia (Thần khúc) của Dante, Paradise Lost (Thiên đường đã mất) của John Milton, La Gerusalemme liberata (Jerusalem giải phóng) của Torquato Tasso, La Henriade của Voltaire, Der Messias của Friedrich Gottlieb Klopstock, Rossiad của Mikhail Matveyevich Kheraskov...

Một nhánh khác cũng có ảnh hưởng lớn trong lịch sử thể loại là dạng trường ca có cốt truyện lãng mạn, vốn gắn với các truyền thống tiểu thuyết hiệp sĩ trung đại. Có thể kể ra một số tác phẩm tiêu biểu như Vepkhistkaosani (Chàng dũng sĩ khoác áo da hổ) của Shota Rustaveli, Shāhnāma của Firdousi, Orlando furioso (Chàng Orlando cuồng nộ) của Ludovico Ariosto.

Dần dần trong trường ca các đề tài cá nhân, triết lý, đạo đức được đặt lên hàng đầu, các yếu tố kịch trữ tình được tăng cường, các truyền thống folklore được phát hiện và khai thác, tạo nên những trường ca của thời đại tiền lãng mạn như các trường ca của James Macpherson, Walter Scott

Giai đoạn phát triển rực rỡ nhất của trường ca là thời đại của chủ nghĩa lãng mạn với sự chú trọng đặc biệt đến thể loại của nhiều nhà thơ khắp thế giới, các tác phẩm chiếm vị trí đỉnh cao của thời này thường có tính triết lý xã hội hoặc tượng trưng triết lý, như Kỵ sĩ đồng (Медный всадник) của Aleksandr Sergeyevich Pushkin, Con quỷ của Mikhail Yuryevich Lermontov, Deutschland. Ein Wintermärchen (Nước Đức) của Heinrich Heine...

Nửa sau thế kỷ 19, lúc thể loại đang suy thoái, vẫn xuất hiện một số trường ca lãng mạn xuất sắc như The Song of Hiawatha (Bài ca về Hiawatha) của Henry Wadsworth Longfellow, đồng thời có sự xuất hiện của những trường ca theo xu hướng hiện thực như Thần băng giá mũi đỏ (Mороз, Красный нос) và Ai được sống sung sướng ở Nga (Кому на Руси жить хорошо) của Nikolay Alexeyevich Nekrasov.

Thể loại

Sử thi thần thoại
Sử thi anh hùng dân gian nảy sinh trên cơ sở truyền thống các sử thi thần thoại kể về những bậc thủy tổ - những anh hùng văn hóa, về các tích truyện dũng sĩ; xa xưa hơn nữa là các truyền thuyết lịch sử, các bài tụng ca. Nảy sinh vào thời đại tan rã của chế độ công hữu nguyên thủy và phát triển trong xã hội cổ đại, phong kiến, nơi còn bảo lưu từng phần các quan hệ gia trưởng, sử thi anh hùng ảnh hưởng của các quan hệ và quan niệm ấy, đã miêu tả về quan hệ xã hội như quan hệ dòng máu, tông tộc với tất cả các chuẩn mực luật lệ, tập tục.

Ở dạng cổ xưa nhất của sử thi, tính anh hùng còn hiện diện trong vỏ bọc thần thoại hoang đường (các dũng sĩ không chỉ có sức mạnh chiến đấu mà còn có năng lực siêu nhiên, ma thuật, kẻ địch thì luôn hiện diện dưới dạng quái vật giả tưởng). Những đề tài chính được sử thi cổ xưa miêu tả: chiến đấu chống quái vật (cứu người đẹp và dân làng), người anh hùng đi hỏi vợ, sự trả thù của dòng họ.

Sử thi cổ điển
Các dạng cổ điển của sử thi có nhân vật thường là các dũng sĩ kiêm thủ lĩnh và các chiến binh đại diện dân tộc ở tầm lịch sử; các kẻ thù của họ thường được đồng nhất với bọn xâm lược, những kẻ áp bức, ngoại bang và dị giáo (như người Turk, người Tartar với sử thi Slavơ). Thời gian sử thi ở đây khác với sử thi dân gian, không còn là thời đại sáng chế các thần thoại, mà là quá khứ vinh quang trong buổi bình minh của lịch sử dân tộc. Được ca ngợi trong các dạng sử thi cổ điển là các nhân vật và biến cố lịch sử (hoặc ngụy lịch sử), mặc dù bản thân sự miêu tả các chất liệu lịch sử bị phụ thuộc vào sơ đồ cốt truyện truyền thống, đôi khi còn sử dụng cả mô hình nghi lễ thần thoại. Các nền sử thi thường là các cuộc đấu tranh của hai bộ lạc hoặc bộ tộc, sắc tộc ít nhiều tương ứng với sự thật lịch sử (như cuộc chiến Troia trong Iliad, việc tranh đoạt Sampo trong Kalevala). Quyền lực được tập trung trong các nhân vật trung tâm có hành động tích cực là các ông vua của thế giới sử thi (như Karl Đại Đế trong bản Anh hùng ca Roland), hay các dũng sĩ. Các nhân vật nổi loạn, cách mạng xung đột với quyền lực (Akhillos trong Iliad, Đăm San trong khan Êđê, Robin Hud trong thiên ballade của Anh, các nhân vật trong Thủy hử ở Trung Hoa) xuất hiện ít ỏi trong giai đoạn tan rã hình thức cổ điển của sử thi anh hùng.

Sử thi anh hùng
Những anh hùng ca, với tư cách là các tác phẩm sử thi anh hùng cỡ lớn, thể hiện sự tương quan giữa yếu tố cá nhân anh hùng và yếu tố sử thi tập thể rõ rệt, đủ để bộc lộ tính tích cực cá nhân, đã trở thành công cụ đắc lực cho sự biểu hiện yếu tố toàn dân, và dân tộc. Trường ca sử thi "về thực chất có liên quan đến thời trung đại, khi dân chúng tỉnh dậy từ giấc ngủ nặng nề, nhưng tinh thần thì đã cứng cáp đến mức tạo được thế giới riêng của mình và tự cảm thấy mình gắn bó máu thịt với thế giới ấy... Khi bản thân cái cá nhân được giải phóng khỏi khối vẹn toàn dân tộc khởi thủy với trạng thái chung, lối nghĩ lối cảm chung, hoạt động và số phận chung, thì thay cho thơ ca sử thi những cái sẽ phát triển chín muồi hơn cả một mặt là thơ và mặt khác là kịch" (Hegel).

Tác phẩm
Sử thi anh hùng còn lại trong văn học nhân loại dưới dạng các thiên anh hùng ca cỡ lớn, được ghi chép thành sách như Iliad, Odyssey của Hy Lạp cổ đại, Mahabharata, Ramayana của Ấn Độ cổ đại; dưới dạng truyền miệng như Sử thi Gilgamesh, Dzangar, Alphamysh, Manas, Đăm Săn, Đẻ đất đẻ nước; hoặc các bài ca sử thi ngắn (bulina của Nga, junas của Nam Tư) được xâu chuỗi phần nào thành liên hoàn. Thường thấy các tác phẩm dưới dạng bài ca và lời thơ hòa lẫn vào nhau, hiếm khi thấy tác phẩm dạng văn xuôi.

Xu hướng đương đại
Sang thế kỷ 20 và những năm đầu của thế kỷ 21, trường ca thường phát triển theo hướng trữ tình, tâm lý, triết lý; các xúc cảm riêng tư đặt trong liên hệ với những chấn động lịch sử, trong khi đó yếu tố cốt truyện được giảm xuống thậm chí tương đối mờ nhòe. Điển hình cho loại thể là các trường ca Đám mây mặc quần (Облако в штанах) của Vladimir Vladimirovich Mayakovsky, Hội ngộ lần đầu của Andrei Belyi, Đầu tường và Trong bão của Robert Frost, Những vật chuẩn của Saint-John Perse... Dù không thể trở lại thời hoàng kim như những năm đầu thế kỷ 19, nhưng trường ca, với tư cách một thể loại tổng hợp, trữ tình-tự sự, hoành tráng, cho phép kết hợp những chấn động lớn, những xúc cảm trầm sâu và những quan niệm về lịch sử, vẫn chiếm được vị trí nhất định trong thi ca thế giới, là thể loại mà bất cứ nhà thơ lớn nào cũng đều muốn thử sức.

Thông tin thêm
Thể loại thơ Choka (hay Nagauta, trường ca) của Nhật thịnh hành thời tiền Heian chỉ những bài thơ dài xét về số lượng câu, nhưng không hoàn toàn là trường ca theo cách hiểu hiện nay.

Xem thêm

 Phim sử thi
 Calliope ((Nàng thơ Hy Lạp của sử thi trong thần thoại)

Chú thích

Tham khảo

Thuật ngữ văn học
Thể loại văn học
Thơ
Hư cấu
Anh hùng


title: 25 tháng 6

text:
Ngày 25 tháng 6 là ngày thứ 176 (177 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 189 ngày trong năm.

Sự kiện
613 – Trong khi Tùy Dạng Đế tấn công Cao Câu Ly, Dương Huyền Cảm đem quân tiến vào Lê Dương, bắt đầu cuộc nổi dậy chống triều đình Tùy.
1788 – Virginia phê chuẩn Hiến pháp Hợp chúng quốc Hoa Kỳ, trở thành bang thứ 10 của liên bang.
1940 – Chiến tranh thế giới thứ hai: Các hiệp định đình chiến giữa Pháp với Đức và Ý có hiệu lực, trận chiến nước Pháp kết thúc với thắng lợi của phe Trục.
1946 - Việt Nam: Trường Huấn luyện Công an được thành lập theo Nghị định số 215/NĐ-P2 của Bộ Nội vụ, tiền thân của Học viện An ninh nhân dân
1947 – Nhật ký Anne Frank được phát hành, sách gồm các trích đoạn từ một cuốn nhật ký viết trong thời kỳ Đức Quốc xã chiếm đóng Hà Lan.
1950 – Quân đội Triều Tiên vượt qua đường ranh giới quân sự tấn công Hàn Quốc, khởi đầu chiến tranh Triều Tiên nhằm tranh giành quyền kiểm soát toàn bán đảo.
1953– Watson và Crick đã công bố Cấu trúc DNA trên tạp chí khoa học Nature.
1991 – Hai nước cộng hòa thuộc Nam Tư là Croatia và Slovenia tuyên bố độc lập từ liên bang.
1993 – Kim Campbell được bầu làm lãnh đạo Đảng Bảo thủ Tiến bộ Canada và trở thành nữ Thủ tướng đầu tiên của Canada.

Sinh
1824 – Nguyễn Phúc Thục Thận, phong hiệu Cảm Đức Công chúa, công chúa con vua Minh Mạng (m. 1907)
1839 – Nguyễn Phúc Trinh Tĩnh, phong hiệu Bái Trạch Công chúa, công chúa con vua Minh Mạng (m. 1909)
1926 – Đàm Thị Loan, người kéo cờ ngày 2/9/1945 trong Lễ Độc lập tổ chức tại Quảng trường Ba Đình, Hà Nội; phu nhân của Đại tướng Hoàng Văn Thái
1980 – Maja Latinović, người mẫu Serbia
1982 – Mikhail Youzhny, tay vợt người Nga
1982 – Rain, ca sĩ, diễn viên người Hàn Quốc

Mất
1868 – Carlo Matteucci, nhà vật lý người Ý (s. 1811)
1935 – N'Trang Lơng, tù trưởng người dân tộc M'Nông, nổi dậy kháng chiến chống Pháp ở Nam Tây Nguyên (Sinh 1870)
2009 – Farrah Fawcett, diễn viên người Mỹ (s. 1947)
2009 – Michael Jackson, ca sĩ nhạc pop/R&B Mỹ (s. 29 tháng 8 năm 1958)
2021 – Nguyễn Văn Lập, Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân Việt Nam

Ngày lễ và kỷ niệm

Tham khảo

25
Ngày trong năm


title: UTC-02:30

text:
Giờ UTC−2:30 là giờ tiết kiệm ánh sáng ngày của Giờ chuẩn Newfoundland.

Thời gian này hiện tại:

Xem thêm
 Giờ tiết kiệm ánh sáng ngày

Tham khảo

Múi giờ


title: 1863 Antinous

text:
1863 Antinous là một tiểu hành tinh Apollo và có quỹ đạo cắt ngang sao Hỏa, được phát hiện năm 1948 bởi Carl A. Wirtanen. Nó được đặt theo tên Antinous trong thần thoại Hy Lạp.

Tham khảo

 Catchall Catalog of Minor Planets
 NeoDys

 jpl horizons
 jpl horizons telnet

001863
001863
19480307
Được phát hiện bởi Carl A. Wirtanen
Tiểu hành tinh được đặt tên


title: Rijkevorsel

text:
Rijkevorsel là một đô thị ở tỉnh Antwerp. Đô thị này gồm thị trấn Rijkevorsel, Achtel,Sint-Jozef-Rijkevorsel và Gammel. Tại thời điểm ngày 1 tháng 1 năm 2006, Rijkevorsel có dân số 10.674 người. Tổng diện tích là 46,79 km² với mật độ dân số là 228 người trên mỗi km².

Cư dân nổi bật
AC ZImi, nhà văn
Aster Berkhof, nhà văn
Leo Pleysier, nhà văn

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang mạng chính thức - Chỉ bằng tiếng Hà Lan

Xã của Antwerpen


title: Rhyacophila hirticornis

text:
Rhyacophila hirticornis là một loài Trichoptera trong họ Rhyacophilidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Rhyacophila


title: Khủng hoảng Kênh đào Suez

text:
{{Xung đột quân đội|
conflict=Khủng hoảng Kênh đào Suez Cuộc xâm lược Ba bên Chiến tranh Sinai
|partof=Xung đột Ả Rập-Israel Trong Chiến tranh lạnh
|campaign=
|colour_scheme=background:#bccccc
|image=
|caption=Xe cộ của Ai Cập bị phá hủy trong cuộc khủng hoảng.
|date=29 tháng 10 năm 1956 – 6 tháng 11 năm 1956 (Kết thúc các chiến dịch quân sự) – tháng 3 năm 1957 (Kết thúc chiếm đóng)
|place=Ai Cập, (khu vực Sinai và Kênh đào Suez)
|result=Chiến thắng chính trị của Ai CậpChiến thắng quân sự của liên quân với sự rút quân sau đó của Anh và Pháp Israel chiếm đóng Sinai (cho đến 1957)
Lệnh ngừng bắn của Liên Hợp QuốcUNEF chiếm đóng SinaiEo biển Tiran tái mở cửa cho việc lưu thông hàng hải của Israeli
|casus=Ai Cập quốc hữu hóa Kênh đào Suez
|combatant1=     Pháp
|combatant2= Ai Cập
|commander1=
|commander1  =
|commander2  =
|commander2=  Abdel Hakim Amer
|strength1= 175.000    45.000   34.000
|strength2=  300.000
|casualties1=Israel:177 người chết899 người bị thương4 người bị bắtAnh:16 người chết 96 người bị thươngPháp:10 người chết33 người bị thương
|casualties2=1.650-3.000 chết4,900 người bị thương6,185-30.000+ bị bắt
|}}
Khủng hoảng Kênh đào Suez (tiếng Ả Rập: أزمة السويس - العدوان الثلاثي ʾAzmat al-Sūwais/Al-ʿIdwān al-Thalāthī; tiếng Pháp: Crise du canal de Suez; tiếng Hebrew: מבצע קדש Mivtza' Kadesh "Chiến dịch Kadesh" hay מלחמת סיני Milhemet Sinai, "Chiến tranh Sinai") là một cuộc chiến tranh giữa một bên là liên quân giữa Vương quốc Anh, Pháp, Israel và một bên là Ai Cập bắt đầu từ ngày 29 tháng 10 năm 1956.Roger Owen "Suez Crisis" The Oxford Companion to the Politics of the World, Second edition. Joel Krieger, ed. Oxford University Press Inc. 2001.

Cuộc tấn công diễn ra sau quyết định của Ai Cập về việc quốc hữu hóa kênh đào Suez, sau việc Anh và Hoa Kỳ rút khỏi dự án tài trợ xây dựng Đập Aswan, một động thái đáp trả việc Ai Cập công nhận Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa trong thời kỳ đỉnh điểm căng thẳng giữa Trung Quốc và Đài Loan.

Liên minh giữa ba quốc gia, đặc biệt là Israel, đã khá thành công trong việc đạt được các mục tiêu quân sự trước mắt, nhưng áp lực từ Hoa Kỳ và Liên Xô tại Liên Hợp Quốc và nhiều nơi đã buộc liên minh này phải rút lui. Anh và Pháp hoàn toàn thất bại với mục tiêu chính trị và chiến lược trong việc kiểm soát Kênh đào Suez, Israel đã đạt được vài mục tiêu, trong đó có việc giành được quyền tự do lưu thông hàng hải qua eo biển Tiran và làm lắng dịu tranh chấp biên giới Ai Cập-Israel thông qua UNEF.

 Ghi chú

 Liên kết ngoài

 Israel's Second War of Independence , essay in Azure magazine.
 Sinai Campaign 1956
 Canada and the Suez Crisis
 tháng 7 năm 2006, BBC, Suez 50 years on
 Suez and the high tide of Arab nationalism International Socialism'' 112 (2006)
 Detailed report on the Suez campaign by Ground Forces Chief of Staff General Beaufre, French Defense Ministry archive  (French)
 Bodleian Library Suez Crisis Fiftieth anniversary exhibiiton
 Royal Engineers Museum  - Royal Engineers and Suez 1956
 July 26th speech by Gamal Abdel Nasser (english translation, original text in Arabic)

Quan hệ quốc tế năm 1956
Lịch sử Đế quốc Anh


title: Thrinchostoma obscurum

text:
Thrinchostoma obscurum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Blüthgen mô tả khoa học năm 1933.

Chú thích

Tham khảo

Thrinchostoma
Động vật được mô tả năm 1933


title: Eupilaria melanoptera

text:
Eupilaria melanoptera là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Eupilaria
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Danh sách thành phố của tiểu bang Indiana

text:
Dưới đây là danh sách các thành phố hợp nhất ở tiểu bang Indiana đến ngày 7 tháng 7 năm 2007, với dân số ước tình từ năm 2000 qua năm 2005.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Indiana Association of Cities & Towns

Thành phố của Indiana
Indiana


title: Ceratispa spiniceps

text:
Ceratispa spiniceps là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1911.

Chú thích

Tham khảo

Ceratispa


title: Lasioglossum orihuelicum

text:
Lasioglossum orihuelicum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Blüthgen mô tả khoa học năm 1924.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1924


title: Tương

text:
Tương hay tương cái là một loại nước chấm lên men thịnh hành trong ẩm thực Việt Nam, được làm từ gạo nếp đồ xôi, đậu tương, nước sạch, muối. Những địa phương làm tương nổi tiếng là Bần và phố Hiến (Hưng Yên), Cự Đà (Hà Tây), Nam Đàn (Nghệ An). Cần phân biệt tương với xì dầu, mà phương ngữ miền Nam Việt Nam gọi là "nước tương".

Cách làm
Mỗi địa phương có một bí quyết làm tương riêng, nhưng những nét chung trong cách làm là:

Thứ nhất, rang đỗ tương lên cho có mùi thơm rồi xay nhỏ hoặc giã cho vỡ nhỏ (tùy theo từng địa phương mà độ nhỏ khác nhau). Sau đó đem ngâm nước muối cho mềm.

Thứ hai, gạo nấu thành cơm rồi đem ủ lên mốc vàng hoa cau. Khi đã lên mốc và thành phẩm có mùi thơm ngọt rồi thì cho ngâm cùng đỗ. Hỗn hợp được cho vào vật đựng (hũ) kín và ngăn được ánh sáng.

Thứ ba, đem hũ phơi nắng vài ngày để lợi dụng nhiệt năng của ánh sáng mặt trời làm cho tương tiếp tục lên men và chín.

Tương dùng để chấm và để nấu.

Tương trong văn hóa ẩm thực Á Đông
Một số nước Á Đông khác cũng có thứ thực phẩm tương tự như Nhật Bản có miso, Triều Tiên có doenjang, Trung Quốc có hoàng tương. Tuy nhiên miso của Nhật Bản được cô đặc hơn tương Việt Nam và trong nguyên liệu bao gồm dấm. Miso có vị mặn, thơm như mùi bánh mì nướng chứ không nặng mùi như tương Việt Nam. Thậm chí, người Nhật còn sử dụng các biện pháp để khử mùi của tương.

Biến thể
Một số thành phẩm có dạng sệt, dùng để chấm hoặc sử dụng như một thứ gia vị cũng được coi như những dạng tương: tương ớt, tương me v.v.

Thành ngữ
 Nát như tương.
 Dưa La, cà Láng, nem Báng, tương Bần, nước mắm Vạn Vân, cá rô Đầm Sét
 Nhút Thanh Chương, Tương Nam Đàn.
 Tương cà là gia bản.
 Anh đi anh nhớ quê nhà/nhớ canh rau muống nhớ cà dầm tương/nhớ ai dãi nắng dầm sương...

Xem thêm
 Tương Nam Đàn
 Tương Bần

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Tương Dục Mỹ - đi tìm thương hiệu
 Hương vị nước tương

Tương
Ẩm thực Việt Nam
Thực phẩm lên men


title: Nhà hát Chèo Quân đội

text:
Nhà hát Chèo Quân đội  là đơn vị hoạt động nghệ thuật sân khấu chèo chuyên nghiệp, trực thuộc Quân đội nhân dân Việt Nam. Nhà hát được thành lập trên cơ sở nâng cấp Đoàn Chèo Tổng cục Hậu cần từ năm 2010. Nhà hát Chèo Quân đội có trụ sở tại Phường Xuân Đỉnh, Quận Bắc Từ Liêm, Hà Nội. Đây là 1 trong 3 đơn vị nghệ thuật lớn nhất trên tổng số 13 đoàn nghệ thuật thuộc Quân đội nhân dân Việt Nam.

Lịch sử hình thành
Nghệ thuật chèo truyền thống của Việt Nam chủ yếu xuất phát ở tứ chiếng chèo nổi tiếng của vùng châu thổ sông Hồng: Chiếng Bắc, chiếng Nam, chiếng Đông và chiếng Đoài. Kể từ ngày 1-10-1954, tại thủ đô kháng chiến Thái Nguyên - với sự ra đời của Đoàn văn công Tổng cục cung cấp, sau này đổi tên thành Đoàn văn công Tổng cục Hậu cần rồi Đoàn chèo Tổng cục Hậu cần và hiện nay là Nhà hát chèo Quân đội, ngành chèo Việt Nam có thêm một đơn vị hoạt động trên địa bàn rộng.

Trong kháng chiến chống Mỹ, lính chèo có mặt hầu khắp các binh trạm Trường Sơn, phục vụ bộ đội, thanh niên xung phong, dân công hỏa tuyến... trên nhiều chiến trường, nhiều hướng chiến dịch. Những làn điệu chèo, trích đoạn chèo truyền thống của Đoàn được biểu diễn trực tiếp trên mặt trận và được phát trên sóng Đài Tiếng nói Việt Nam như: Trần Quốc Toản ra quân, Nguyễn Viết Xuân, Đường về trận địa, Lá thư tiền tuyến, Chuyến đò sông Mã, Anh lái xe và cô chống lầy...

Thời kỳ đổi mới, Đoàn Chèo Tổng cục Hậu cần vẫn đứng vững trong cơ chế thị trường và kiên định phát triển nghệ thuật chèo truyền thống. Đặc biệt, bộ ba tác phẩm chèo Bài ca giữ nước của Đoàn trở thành một hiện tượng của sân khấu Việt Nam những năm đầu thập niên 80 của thế kỷ XX. Nhiều cuộc hội thảo khoa học về bộ tác phẩm này đã được tổ chức và khẳng định: Bài ca giữ nước là mẫu mực của phương hướng cách tân, đổi mới chèo truyền thống, là bộ tác phẩm kinh điển của sân khấu chèo đương đại.

Những năm gần đây, Nhà hát Chèo Quân đội vẫn tiếp tục phát huy tốt truyền thống của đơn vị nghệ thuật hàng đầu, phát triển nghệ thuật chèo truyền thống, tổ chức dàn dựng được nhiều tác phẩm có giá trị nội dung và nghệ thuật cao như: Lý trưởng, mẹ mõ, Thị Mầu lên chùa, Súy Vân giả dại, Phù thủy sợ ma, Tuần Ty đào Huế... Nhiều tác phẩm vang bóng một thời của đoàn cũng được tái dựng thành công, như: Anh lái xe và cô chống lầy, Đôi mắt, Người năm ấy... Đồng thời, Đoàn đã cộng tác với các tác giả kịch bản và đạo diễn trong và ngoài quân đội; tổ chức tọa đàm, đi thực tế, đặt hàng, thẩm định... để xây dựng nhiều vở diễn mới được dư luận đánh giá cao, như: Dòng chảy thần kỳ, Ánh sao đầu núi, Vụ án sau 20 năm, Đã một lần, Chuyện người xưa, Trạng Quỳnh, Đêm trắng...

Ngoài ra, hằng năm Đoàn đều tổ chức từ một đến hai đợt hành quân dã ngoại biểu diễn phục vụ khán giả quân dân Trường Sa, Tây Bắc, Việt Bắc, miền Trung, Tây Nguyên, Nam Bộ... và nước bạn Lào, khẳng định uy tín của thương hiệu "Chiếng chèo bộ đội" trong tình cảm của khán giả quân-dân Việt Nam.

Tiếp sau những tên tuổi như: Tào Mạt, Nguyễn Thành, Nguyễn Thế Phiệt, Xuân Theo, Ngọc Viễn... thế hệ hiện nay của Đoàn như: Đào Lê, Thanh Hải, Quốc Trượng, Trung Sinh, Minh Tiến, Phương Thúy, Tự Long, Hiền Lương, Kim Liên, Thùy Linh, v.v. đang tiếp nối xứng đáng truyền thống của thế hệ cha anh. "Chiếng chèo bộ đội" có nhiều tên tuổi thuộc hàng ngôi sao, trong đó có 13 Nghệ sĩ ưu tú. Đoàn đã được Nhà nước tuyên dương Đơn vị Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân thời kỳ đổi mới.

Thành tích

Cuộc thi chèo
Năm 2020, Tại Cuộc thi Tài năng trẻ diễn viên Chèo toàn quốc năm 2020 đã diễn ra tại Hà Nam, Nhà hát Chèo Quân Đội đã xuất sắc giành 1 huy chương vàng (Nguyễn Thị Huyền), 3 huy chương bạc (Trọng Thế, Hương Giang, Hà Thị Nga) và 3 giải triển vọng khác, xếp thứ tư các đoàn tham gia theo thành tích huy chương.
Năm 2019, Tại Liên hoan sân khấu chèo toàn quốc diễn ra tại Bắc Giang, chèo Quân đội đã xuất sắc giành huy chương vàng cho vở diễn "Công lý không gục ngã"; giành 4 huy chương vàng cá nhân (Xuân Dương, Quỳnh Sen, Đình Óng, Văn Cường) và 6 huy chương bạc, xếp thứ 2/16 đơn vị tham gia theo thành tích huy chương.
Năm 2017, Cuộc thi Tài năng trẻ Diễn viên sân khấu Tuồng, Chèo chuyên nghiệp toàn quốc diễn ra ở Thanh Hóa, Chèo Quân đội xếp thứ nhì với 2 HCV của Nguyễn Văn Hà, Nguyễn Thị Thu Thảo và 1 HCB của Nông Quỳnh Sen.
Năm 2016, Tại cuộc thi Nghệ thuật Sân khấu chèo chuyên nghiệp toàn quốc diễn ra ở Ninh Bình, Chèo Quân đội giành huy chương vàng với vở diễn "Đời luận anh hùng" và nhiều giải thưởng khác, xếp hạng nhì theo thành tích huy chương.
Năm 2013, Tại cuộc thi Nghệ thuật Sân khấu chèo chuyên nghiệp toàn quốc 2013 diễn ra ở Hải Phòng Nhà hát Chèo Quân đội giành Huy chương vàng vở diễn "Người thầy của muôn đời". Giải cá nhân có 06 Huy chương vàng (NSƯT Tự Long, NSƯT Minh Tiến, Thanh Tuyết, Duy Từ, Thùy Linh, Thúy Nga) và 07 Huy chương bạc (Hiền Lương, Xuân Nghĩa, Ngọc Sơn, Đình Óng, Thu Hải, Đức Hải, Thanh Huấn). Cơ cấu giải cuộc thi có 03 vở diễn đạt HCV và 06 vở diễn đạt HCB, 42 HCV cá nhân, 68 HCB cá nhân. Xếp thứ 2/17 đoàn tham dự theo thành tích huy chương.
Năm 2011, Tại Liên hoan Sân khấu Chèo về đề tài hiện đại – 2011 diễn ra ở Thái Bình, Chèo Quân đội giành Huy chương bạc vở diễn "Bến nước đời người". Giải cá nhân có 03 Huy chương vàng (Thảo Quyên, Thùy Linh, NSƯT. Minh Tiến) và 07 Huy chương bạc (Đình Óng, Duy Từ, NSƯT. Phương Thúy, Ngọc Sơn, Thu Hải, Thanh Huấn, Xuân Nghĩa). Giải Dàn nhạc xuất sắc với vở "Bến nước đời người". Cơ cấu giải thưởng cuộc thi có tổng 03 vở diễn đạt HCV và 03 vở diễn đạt HCB, 27 HCV cá nhân, 50 HCB cá nhân. Xếp hạng 4/13 đoàn tham dự theo thành tích huy chương.
Năm 2009, Tại Hội diễn sân khấu Chèo chuyên nghiệp toàn quốc - 2009 diễn ra ở Quảng Ninh Nhà hát Chèo Quân đội (Đoàn nghệ thuật Tổng cục Hậu cần) giành Huy chương bạc vở diễn "Hùng ca Bạch Đằng Giang" (Cơ cấu giải hội diễn có 02 vở diễn đạt Huy chương vàng và 05 vở diễn đạt Huy chương bạc). Giải cá nhân có 02 Huy chương vàng (Tự Long, NSƯT Minh Tiến) và 05 Huy chương bạc (NSƯT Quốc Trượng, Hiền Lương, Thanh Tuyết, Anh Tuấn, Duy Từ).Và Giải thưởng Nhạc sĩ xuất sắc: Nhạc sĩ Hạnh Nhân - trong vở Hùng ca Bạch Đằng Giang. Xếp thứ 5/17 đoàn tham dự về số lượng huy chương.
Tại Hội diễn nghệ thuật chuyên nghiệp toàn quân năm 2008, Đoàn giành một loạt giải thưởng: Huy chương vàng cho vở diễn; Bằng khen của Tổng cục chính trị và Giải thưởng của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch dành cho tác phẩm xuất sắc về đề tài Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh; 03 Huy chương vàng và 05 Huy chương bạc cho 8 diễn viên thể hiện thành công các vai diễn; 02 giải thưởng xuất sắc của Hội nghệ sĩ sân khấu dành cho Nghệ sĩ nhân dân Đào Lê chỉ đạo nghệ thuật vở diễn và nghệ sĩ trẻ Ngọc Cao.

Thành tích khác
Đến năm 2016, Nhà hát Chèo Quân đội đã có các thành tích sau:
Đơn vị Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân trong thời kỳ đổi mới.
3 Huân chương Chiến công
Huân chương Bảo vệ Tổ quốc hạng Ba
1 Huân chương Quân công hạng Ba
1 Huân chương Lao động hạng Nhì
50 Huy chương vàng, 75 Huy chương bạc qua các kỳ hội diễn.
Năm 2019, tại lễ kỷ niệm 65 năm Ngày truyền thống (1-10-1954 / 1-10-2019) :
Huân chương Bảo vệ Tổ quốc hạng Nhì.

Lãnh đạo hiện nay
Giám đốc: Đại tá, NSND Nguyễn Quốc Trượng

Phó Giám đốc: Đại tá, NSND Vũ Tự Long

Chú thích
"Chiếu chèo chiến sĩ": Nhiều "sao" nhưng không có "bệnh ngôi sao"

Tổng cục Hậu cần, Bộ Quốc phòng Việt Nam
Chèo
Sân khấu cổ truyền Việt Nam
Nhà hát tại Hà Nội


title: Coronta

text:
Coronta là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: Arceau

text:
Arceau là một xã ở tỉnh Côte-d'Or trong vùng Bourgogne, phía đông nước Pháp. Khu vực này có độ cao trung bình 229 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Côte-d'Or


title: Quận Đông, Gia Nghĩa

text:
Quận Đông (, Hán Việt: Đông khu) là một khu (quận) của thành phố Gia Nghĩa, tỉnh Đài Loan, Trung Hoa Dân Quốc (Đài Loan). Quận chiếm một nửa phía đông của thành phố và có diện tích 29,1192 km², dân số vào tháng 8 năm 2011 là 124.898 người thuộc 44.348 hộ gia đình, mật độ cư trú đạt 4289,2 người/km².

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang thông tin chính thức

Gia Nghĩa (thành phố Đài Loan)


title: Quốc kỳ Quần đảo Cook

text:
Quốc kỳ Quần đảo Cook () được dựa trên thiết kế truyền thống dành cho các cựu thuộc địa Anh Quốc ở vùng Thái Bình Dương. Nền màu xanh chứa cờ Vương quốc Anh ở phía góc trái, và ở bên phải có mười lăm ngôi sao tạo thành vòng tròn. Lá cờ của Vương quốc Anh là biểu tượng cho mối liên kết về mặt lịch sử của quốc gia với chính quốc trong thời kỳ thuộc địa. Các ngôi sao đại diện cho mười lăm hòn đảo tạo thành Quần đảo Cook (Tongareva, Rakahanga, Manihiki, Pukapuka, Nassau, Suwarrow, Pamlerston, Aitutaki Manuae,Takutea, Aitu, Mitiaro, Mauke, Rarotonga & Mangaia. Màu lam là biểu tượng của đại dương và bản chất hoà bình của cư dân sinh sống tại đây. Lá cờ Vương quốc Anh còn chỉ ra tư cách thành viên của và mối liên hệ lịch sử lâu dài của Quần đảo Cook với Khối thịnh vượng chung Anh.

Từ năm 1973 đến 1979, Quần đảo Cook sử dụng lá cờ có nền màu lục với các ngôi sao màu vàng. Màu lục tượng trưng cho sự phát triển lâu bền và cuộc sống; màu vàng tượng trưng cho lòng tin, tình yêu, hạnh phúc, và sự tận tâm của các cư dân. Vòng tròn tượng trưng cho liên minh của các hòn đảo và các cư dân của nó.

Các lá cờ trong lịch sử

Xem thêm
 Danh sách lá cờ của New Zealand

World Statesmen - Cook Islands

Tham khảo

Biểu tượng quốc gia của Quần đảo Cook
Quần đảo Cook


title: Leptaulaca bifasciata

text:
Leptaulaca bifasciata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Laboissiere miêu tả khoa học năm 1920.

Chú thích

Tham khảo

Leptaulaca


title: Oecetis curta

text:
Oecetis curta là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Chú thích

Tham khảo

Oecetis


title: Cranopsis billsae

text:
Cranopsis billsae là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Fissurellidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

B
B


title: Vaals

text:
Vaals () là một đô thị ở cực đông nam của tỉnh Limburg, một tỉnh ở đông nam Hà Lan.

Đô thị này có diện tích 23,90 km² nằm trên chân đồi của dãy Ardennes-Eifel và có cự ly khoảng 23 km về phía đông thành phố Maastricht và 5 km về phía tây thành phố Aachen.

Đô thị này giáp cả Bỉ và Đức. Hai biên giới này gặp nhau ở Drielandenpunt cách đỉnh cao nhất Hà Lan Vaalserberg mấy trăm mét.

Đô thị Vaals gồm các thị xã, thị trấn, làng sau: Camerig, Cottessen, Harles, Holset, Lemiers, Mamelis, Melleschet, Oud Lemiers, Raren, Rott, Vijlen, Wolfhaag.

Du lịch là ngành mang lại thu nhập chính cho cư dân ở  Vaals.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang mạng chính thức (tiếng Hà Lan)

Đô thị Limburg Hà Lan


title: Steironepion maculatum

text:
Steironepion maculatum là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Columbellidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Steironepion


title: Athripsodes bifidus

text:
Athripsodes bifidus là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Tham khảo

Chú thích

Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi
Athripsodes


title: Bão Chebi

text:
Chebi là một trong những tên bão do Tổ chức Khí tượng Thế giới thuộc khu vực tây bắc Thái Bình Dương dùng để đặt cho các cơn bão xuất hiện trong khu vực. Bão Chebi có thể là:

Bão Chebi (2001): Là một cơn bão xảy ra năm 2001
Bão Chebi (2006): Là một cơn bão xuất hiện vào tháng 11 năm 2006

Bão


title: Ecpetelia

text:
Ecpetelia là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Melanoxanthus vittipennis

text:
Melanoxanthus vittipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schwarz miêu tả khoa học năm 1901.

Chú thích

Tham khảo

biologie|2011|11|13}}

Melanoxanthus


title: Rhyacophila kardakoffi

text:
Rhyacophila kardakoffi là một loài Trichoptera trong họ Rhyacophilidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Rhyacophila


title: Hymenostegia talbotii

text:
Hymenostegia talbotii là một loài rau đậu thuộc họ Fabaceae.
Loài này chỉ có ở Nigeria.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất nơi sống.

Chú thích

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Hymenostegia talbotii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

Hymenostegia
Thực vật Nigeria


title: Bất đẳng thức Nesbitt

text:
Trong toán học, bất đẳng thức Nesbitt (tiếng Anh: Nesbitt's inequality) là một trường hợp đặc biệt của bất đẳng thức Shapiro khi số phần tử là 3. Nó được phát biểu như sau:

Cho a,b,c là ba số thực dương. Khi đó ta có:

Chứng minh
Bất đẳng thức này có nhiều cách chứng minh. Dưới đây trình bày 2 cách.

Cách thứ nhất
Bắt đầu từ bất đẳng thức Nesbitt (đề xuất năm 1903)

Biến đổi vế trái:

Thêm một bước biến đổi:

Điều này luôn đúng với mọi a,b,c thực dương (Theo bất đẳng thức Cauchy - Schwarz với 3 số dương)
Chia cả hai vế cho 3 và chuyển vế:

Vế trái là trung bình cộng, vế phải là trung bình điều hoà, do vậy bất đẳng thức đúng, ta có điều cần chứng minh.

(Ta cũng có thể sử dụng trung bình nhân của ba biến để chứng minh).

Cách thứ hai
Không mất tính tổng quát, giả sử , ta có:

Đặt:

Tích vô hướng của 2 vector trên cực đại theo Bất đẳng thức hoán vị nếu chúng được xếp cùng hướng. Đặt  và  là các vector thu được từ  chuyển tương ứng 1 và 2 vị trí, ta có:

Cộng 2 bất đẳng thức trên ta được bất đẳng thức Nesbitt

Chú thích

Tham khảo

Nesbitt


title: Laccophilus leechi

text:
Laccophilus leechi là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Zimmerman miêu tả khoa học năm 1970.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Laccophilus


title: (13528) 1991 PM16

text:
{{DISPLAYTITLE:(13528) 1991 PM16}}

(13528) 1991 PM16 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henry E. Holt ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 7 tháng 8 năm 1991.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 13001–14000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1991
Được phát hiện bởi Henry E. Holt
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Bệnh viện Mount Elizabeth

text:
Bệnh viện Mount Elizabeth (tên tiếng Anh: Mount Elizabeth Hospital and Medical Centre (tên chữ Hán giản thể: 伊丽莎白医院, âm Hán Việt: Y Lệ Sa Bạch Y viện) là một bệnh viện tư ở Singapore.

Lịch sử
Bệnh viện Mount Elizabeth được bắt đầu xây dựng năm 1976 và chính thức khai trương ngày 8 tháng 12 năm 1979.

Kể từ năm 1995, chủ sở hữu bệnh viện này là Parkway Holdings Ltd.

Bệnh viện Mount Elizabeth được công nhận trong toàn khu vực bởi dịch vụ y tế chuyên sâu và đội ngũ bác sĩ giỏi. Các chuyên khoa tại đây đa dạng bao gồm: tim mạch, thần kinh, ung thư và nhiều các chuyên khoa cấp 3 khác. Mount Elizabeth có trung tâm ung thư tư nhân đầu tiên trong khu vực và là bệnh viện tư nhân đầu tiên tại Singapore đặt catheter tĩnh mạch trung tâm, thực hiện số lượng ca phẫu thuật tim và thần kinh nhiều nhất trong khối y tế tư nhân trong khu vực

Năm 1994, Bệnh viện Mount Elizabeth đã dành giải thưởng Asian Manegement Award cho sự nghiệp quản lý và phát triển con người. Giải thưởng do Viện quản lý châu Á trao tặng nhằm quảng bá khả năng quản lý của châu Á

Năm 1995, Parkway Holding đã sở hữu thêm một bệnh viện dẫn đầu về dịch vụ y tế chuyên môn cấp 3, đó là bệnh viện Gleneagles. Cùng với bệnh viện Mount Elizabeth và East Shore, Parkway Holiding trở thành tổ chức y tế tư nhân lớn nhất tại Singapore

Từ đó tới nay, Mount Elizabeth đã giành được nhiều giải thưởng danh tiếng do các tổ chức trong và ngoài nước trao tặng.

Trang thiết bị và dịch vụ

• 505 giường bệnh

• Cấp cứu 24/24

• 15 khu phòng bệnh.

• Khoa chăm sóc đặc biệt với 20 giường.

• Khoa hồi sức với 15 giường.

• Khoa chăm sóc đặc biệt trẻ sơ sinh với 12 giường nhỏ.

• Khoa phẫu thuật với 12 phòng mổ, 1 phòng phẫu thuật dành cho thụ tinh nhân tạo và 1 phòng phẫu thuật trong ngày.

• Khoa sản với 8 phòng sinh và 1 phòng chờ sinh 4 giường.

• Là bệnh viện chuyển tuyến khu vực với công nghệ hàng đầu.

• Bệnh viện tư đầu tiên thành lập một Trung tâm y học hạt nhân.

• Bệnh viện đầu tiên ở Đông Nam Á lắp đặt hệ thống Endosuite, hệ thống Hermes Voice-Command.

• Bệnh viện đầu tiên được trang bị các thiết bị như PET/CT, máy xạ trị Tomotherapy.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Bệnh viện Mount Elizabeth - Trang web chính thức.

Bệnh viện tư


title: Andrena nuptialis

text:
Andrena nuptialis là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Pérez mô tả khoa học năm 1902.

Chú thích

Tham khảo

N
Động vật được mô tả năm 1902


title: Dryadopsis

text:
Dryadopsis là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Neunkirchen am Brand

text:
Neunkirchen am Brand là một đô thị thuộc huyện Forchheim trong bang Bayern nước Đức. Đô thị Neunkirchen am Brand có diện tích 26,37 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 8243 người.

Đô thị này có các khu vực dân cư sau:
 Neunkirchen
 Baad
 Ebersbach
 Ermreuth
 Großenbuch
 Rödlas
 Rosenbach

Thị xã kết nghĩa
 Deerlijk của Bỉ
 Tótkomlós của Hungary

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trang mạng chính thức của Neunkirchen am Brand
 Trang mạng (tiếng Đức)


title: Anabolia nervosa

text:
Anabolia nervosa là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Hình ảnh

Liên kết ngoài

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Anabolia


title: 20832 Santhikodali

text:
20832 Santhikodali (2000 UQ47) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 24 tháng 10 năm 2000 bởi Nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 20832 Santhikodali

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 2000


title: Diabrotica funerea

text:
Diabrotica funerea là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bowditch miêu tả khoa học năm 1911.

Chú thích

Tham khảo

Diabrotica


title: Eulonchopria gaullei

text:
Eulonchopria gaullei là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Vachal mô tả khoa học năm 1909.

Chú thích

Tham khảo

Eulonchopria
Động vật được mô tả năm 1909


title: Barbus caninus

text:
Barbus caninus (tên tiếng Anh là Brook Barbel) là một loài cá vây tia thuộc họ Cyprinidae. Loài này có ở Ý và Thụy Sĩ. Môi trường sống tự nhiên của chúng là sông ngòi. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất nơi sống.

Tham khảo

 Crivelli, A.J. & Bianco, P.G. 2005. Barbus caninus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

C
Cá châu Âu
Cá nước ngọt châu Âu


title: Orlu, Ariège

text:
Orlu  là một xã ở tỉnh Ariège, thuộc vùng Occitanie ở phía tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ariège

Tham khảo

Xã của Ariège


title: Procambarus steigmani

text:
Procambarus steigmani, sometimes called the Parkhill Prairie crayfish, là một loài tôm sông trong họ Cambaridae. Nó là loài đặc hữu của Parkhill Prairie, in the Trinity River basin of Collin County, Texas, and is listed as Data Deficient on the Sách Đỏ IUCN, although it may be a synonym of Procambarus regalis.

Chú thích

Tham khảo

Procambarus
Động vật được mô tả năm 1991


title: Pérez Zeledón (tổng)

text:
Pérez Zeledón là một tổng ở tỉnh San José thuộc Costa Rica. Tổng này có diện tích 1.905,51 km² (1), diện tích lớn thứ 8 trong số 81 tổng của quốc gia này. Dân số là 130.982 người (2). Lỵ sở của tổng này là thị trấn San Isidro de El General.

Ranh giới tây bắc là sông Savegre, sông Guabo và một loạt các dãy núi ven biển tạo thành ranh giới phía tây nam và nam, các đỉnh của các núi cao nhất thuộc Cordillera de Talamanca (dãy núi Talamanca) nằm ở phía đông. Ở giữa là sông General chạy theo hướng từ bắc đến nam qua một thung lũng.

Tổng Pérez Zeledón được chia thành 11 huyện.

 San Isidro de El General
 General
 Daniel Flores
 Rivas, Costa Rica
 San Pedro
 Platanares
 Pejibaye
 Cajón
 Barú
 Río Nuevo
 Páramo

Tham khảo

(1) Instituto Geográfico Nacional (IGN), 2001.

(2) Estimates of Instituto Nacional de Estadística y Censos (INEC), May 2003.

Tổng của Costa Rica


title: Adiscus vietnamensis

text:
Adiscus vietnamensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 2001.

Chú thích

Tham khảo

Adiscus
Côn trùng Việt Nam


title: Montrabé

text:
Montrabé  là một xã thuộc tỉnh Haute-Garonne trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 150 mét trên mực nước biển..

Các di tích

Tham khảo

Xã của Haute-Garonne


title: Agrypnus orientalis

text:
Agrypnus orientalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Hope miêu tả khoa học năm 1843.

Chú thích

Tham khảo

Agrypnus


title: Gynoplistia tenuistylus

text:
Gynoplistia tenuistylus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gynoplistia
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Lộc Tuyền

text:
Lộc Tuyền (chữ Hán giản thể: 鹿泉区, pinyin: Lùquán Qu) âm Hán Việt: Lộc Tuyền khu) là một quận thuộc địa cấp thị Thạch Gia Trang, tỉnh, Hà Bắc, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Nguyên là huyện Hoạch Lộc, năm 1994 nâng cấp thành thành phố cấp huyện và đổi tên thành Lộc Tuyền, năm 2014 chuyển thành quận như hiện nay. Quận này có diện tích 603 km2, dân số 360.000 người. Thời Chiến Quốc có tên là huyện Thạch Ấp, thời nhà Đường đổi tên thành huyện Hoạch Lộc. Quận này nằm ở chân núi Thái Hành Sơn, ở độ cao 100 m trên mực nước biển, khí hậu ôn hòa, nhiệt độ trung bình năm là 13,3 độ C, tháng 1 xuống -2,1 độ C, tháng 7 là 25,9 độ C.

Tham khảo

Thạch Gia Trang
Đơn vị cấp huyện Hà Bắc
Thành phố tỉnh Hà Bắc


title: Le Fau

text:
Le Fau là một xã ở tỉnh Cantal, thuộc vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở miền trung nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Cantal

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Le Fau sur le site de l'Institut géographique national

Fau


title: Wawer

text:
Wawer là một quận của thành phố Warszawa, thủ đô Ba Lan, nằm ở khu vực đông nam của thành phố. Sông Vistula chảy dọc theo ranh giới phía tây của huyện này. Wawer đã trở thành một quận của Vác Xa Va vào ngày 27 tháng 10 năm 2002 (trước đó quận này là một phần của quận Praga Południe).

Wawer giáp Praga Południe và Rembertów về phía bắc, Wesoła về phía đông và Wilanów về phía tây (nhìn qua sông Vistula).

Tham khảo

Quận của Warszawa


title: Laccophilus sharpi

text:
Laccophilus sharpi là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Régimbart miêu tả khoa học năm 1889.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Laccophilus


title: Leptotarsus igniceps

text:
Leptotarsus igniceps là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Leptotarsus


title: Bính Thìn

text:
Bính Thìn (chữ Hán: 丙辰) là kết hợp thứ 53 trong hệ thống đánh số Can Chi của người Á Đông. Nó được kết hợp từ thiên can Bính (Hỏa dương) và địa chi Thìn (rồng). Trong chu kỳ của lịch Trung Quốc, nó xuất hiện trước Đinh Tỵ và sau Ất Mão.

Các năm Bính Thìn
Giữa năm 1700 và 2200, những năm sau đây là năm Bính Thìn (lưu ý ngày được đưa ra được tính theo lịch Việt Nam, chưa được sử dụng trước năm 1967):

1736
1796
1856
1916 (03/02/1916 - 22/01/1917)
1976 (31/01/1976 - 17/02/1977)
2036 (28/01/2036 - 14/02/2037)
2096 (25/01/2096 - 11/02/2097)
2156

Tham khảo

Can Chi


title: Littoraria aberrans

text:
Littoraria aberrans là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Littorinidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Chi Ốc vùng triều


title: Vaux-Montreuil

text:
Vaux-Montreuil  là một xã ở tỉnh Ardennes, thuộc vùng Grand Est ở phía bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ardennes

Tham khảo

Vauxmontreuil


title: Symplecta rainieria

text:
Symplecta rainieria là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Symplecta
Limoniidae ở vùng Nearctic


title: Tấn Liệt công

text:
Tấn Liệt công (chữ Hán: 晋烈公, cai trị: 421 TCN – 395 TCN hoặc 415 TCN - 389 TCN), tên thật là Cơ Chỉ (姬止), là vị vua thứ 38 của nước Tấn - chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Tấn Liệt công là con của Tấn U công – vua thứ 37 nước Tấn. Sau khi U công bị giết, đại phu Ngụy Tư lập Cơ Chỉ lên nối ngôi, tức là Tấn Liệt công.

Năm 403 TCN, Chu Uy Liệt Vương chính thức phong cho 3 đại phu Hàn Kiền, Triệu Tịch và Ngụy Tư làm chư hầu ngang hàng với vua Tấn. Từ đó trên lãnh thổ nước Tấn cũ có 4 nước cùng tồn tại là Tấn, Hàn, Triệu, Ngụy. Thực lực của Tấn Liệt công lúc đó đã rất suy yếu.

Tấn Liệt công ở ngôi 27 năm. Ông mất khoảng năm 395 TCN/389 TCN. Con ông là Cơ Kỳ lên nối ngôi, tức là Tấn Hoàn công.

Xem thêm
 Tấn Hoàn công
 Tấn U công
 Hàn
 Triệu
 Ngụy

Tham khảo
 Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
 Tấn thế gia
 Phương Thi Danh (2001), Niên biểu lịch sử Trung Quốc, Nhà xuất bản Thế giới

Chú thích

Vua nước Tấn
Năm sinh thiếu
Mất năm 395 TCN
Mất năm 389 TCN
Năm sinh không rõ
Mất thập niên 380 TCN
Năm 389 TCN


title: Hòa Khánh (định hướng)

text:
Hòa Khánh có thể là một số địa danh Việt Nam sau đây:

 Xã Hòa Khánh, thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk
 Xã Hòa Khánh, huyện Cái Bè, tỉnh Tiền Giang
 Phường Hòa Khánh Bắc, quận Liên Chiểu, thành phố Đà Nẵng
 Phường Hòa Khánh Nam, quận Liên Chiểu, thành phố Đà Nẵng
 Xã Hòa Khánh Đông, huyện Đức Hòa, tỉnh Long An
 Xã Hòa Khánh Nam, huyện Đức Hòa, tỉnh Long An
 Xã Hòa Khánh Tây, huyện Đức Hòa, tỉnh Long An
 Xã cũ Hòa Khánh, thuộc huyện Đức Hòa, tỉnh Long An. Nay tương ứng với các xã Hòa Khánh Đông, Hòa Khánh Nam và Hòa Khánh Tây.


title: 19656 Simpkins

text:
19656 Simpkins (1999 RA122) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 9 tháng 9 năm 1999 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 19656 Simpkins

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Passiflora incarnata

text:
Chanh leo, chanh dây, mắc mát, mát mát, lạc tiên hoa tía (danh pháp hai phần: Passiflora incarnata), là một loài dây leo sống lâu năm lớn nhanh với thân bò leo. Là một loài trong chi Lạc tiên (Passiflora), chanh leo có các hoa lớn với các nhụy và nhị hoa to. Là một trong số các loài có thân cứng nhất trong chi Lạc tiên. Tuy tên gọi có chữ "chanh", nhưng nó không có quan hệ họ hàng gì với các loài chanh trong chi Cam chanh (Citrus spp.)

Thân cây có thể trơn nhẵn hoặc có lông tơ; dài, bò leo và có nhiều tua cuốn. Các lá hình chân vịt 3 thùy mọc so le (mọc cách), kích thước 6–15 cm. Chúng có 2 tuyến đặc trưng ở gốc của phiến lá trên cuống lá. Các hoa 5 cánh màu trắng ánh tím tía. Chúng tạo ra một vành hoa màu trắng xen tía, một cấu trúc của các phần phụ giữa các cánh hoa và tràng hoa. Hoa được thụ phấn nhờ một số loài côn trùng như ong nghệ, còn tự nó là vô sinh.

Quả mọng nhiều cùi thịt hình ô van màu ánh vàng khi chín với kích thước cỡ quả trứng gà. Khi còn xanh nó có màu xanh lục. Ở loài chanh leo này, các chất nhầy màu vàng xung quanh các hạt của quả có vị ngọt và ăn được. Tuy nhiên, nó có nhiều hạt và vì thế chủ yếu làm nguồn thức ăn cho động vật hoang dã. Giống như các loài lạc tiên khác, nó là nguồn thức ăn cho ấu trùng của một số loài bướm.

Tại một số khu vực, toàn bộ cây chanh leo tươi hay khô đã từng được sử dụng như là một loại thảo dược làm an thần và điều trị chứng mất ngủ. Lá và thân cây phơi khô, thái nhỏ thường được dùng ở châu Âu để trộn lẫn với lá chè để uống. Một loại kẹo cao su có tác dụng an thần cũng đã từng được sản xuất từ chanh leo. Tại Việt Nam, người ta dùng quả chanh leo để làm một loại đồ uống giải khát trong mùa hè.

Chanh leo mọc thành bụi rậm ở những khu vực bỏ hoang, các bãi chăn thả không được cắt cỏ, ven đường bộ và đường sắt. Nó phát triển tốt trong các khu vực nhiều nắng.

Thư viện ảnh

Tham khảo

 Floridata.com: Passiflora incarnata
 Passiflora incarnata: Thông tin và hình ảnh
 Chanh leo trên website của Đại học Florida
 Thông tin về chanh leo trong trang của USDA, bao gồm các hình chụp hoa và quả.
 Thông tin về thực vật và thảo dược, Stephen Foster.

I
Cây thuốc
Cây thức ăn cho bướm
Thực vật Alabama
Thực vật Florida
Thực vật Đông Hoa Kỳ
Thực vật Đông Nam Hoa Kỳ
Thực vật được mô tả năm 1753


title: Basilepta sakaii

text:
Basilepta sakaii là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Takizawa miêu tả khoa học năm 1987.

Chú thích

Tham khảo

Basilepta


title: Ceraclea transversa

text:
Ceraclea transversa là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Chú thích

Trichoptera miền Tân bắc
Ceraclea


title: Hysterura

text:
Hysterura là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Các loài
 Hysterura agaura
 Hysterura bergmani
 Hysterura cervinaria
 Hysterura declinans
 Hysterura hypischyra
 Hysterura literataria
 Hysterura multifaria
 Hysterura protagma
 Hysterura vacillans

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Cidariini


title: 1822

text:
1822 (số La Mã: MDCCCXXII) là một năm thường bắt đầu vào thứ Ba trong lịch Gregory.

Sự kiện

Sinh

 2 tháng 1 – Nguyễn Phúc Đoan Thận, phong hiệu Tân Hòa Công chúa, công chúa con vua Minh Mạng (m. 1866).
21 tháng 2 – Nguyễn Phúc Miên Vũ, tước phong Lạc Hóa Quận công, hoàng tử con vua Minh Mạng (m. 1849).
17 tháng 3 – Nguyễn Phúc Miên Tống, tước phong Hà Thanh Quận công, hoàng tử con vua Minh Mạng (m. 1858).
27 tháng 4 – Ulysses S. Grant, Tổng thống thứ 18 của Mỹ (m. 1885)
21 tháng 10 – Nguyễn Phúc Miên Tể, tước phong Nghĩa Quốc công, hoàng tử con vua Minh Mạng (m. 1844).
27 tháng 12 – Louis Pasteur (m. 1895).
 Không rõ – Nguyễn Phúc Nhàn Thận, phong hiệu Quỳnh Lâm Công chúa, công chúa con vua Minh Mạng (m. 1849).

Mất

 Không rõ – Nguyễn Văn Nhơn, một trong Ngũ hổ tướng triều Nguyễn (s. 1753).

Xem thêm

Tham khảo

22


title: Trại Họp bạn Hướng đạo Thế giới lần thứ 15 (bị hủy bỏ)

text:
Trại Họp bạn Hướng đạo Thế giới lần thứ 15 (15th World Scout Jamboree) được dự định tổ chức vào tháng 7 năm 1979 bởi Iran ở Neyshâbûr, nhưng bị hủy bỏ vì bất ổn chính trị.

Trại Họp bạn Hướng đạo Thế giới lần thứ 15 đã được dự định tổ chức tại Công viên Hướng đạo Omar Khayyám rộng 10 km², gần biên giới với Afghanistan và Turkmenistan. Trại Họp bạn vùng châu Á-Thái Bình Dương lần thứ hai đã được tổ chức tại nơi này trong mùa hè năm 1977 như để thử nghiệm cho việc chuẩn bị Trại Họp bạn Thế giới. Tuy nhiên, các sự kiện bất ổn của Cách mạng Hồi giáo đã làm cho Trại Họp bạn lần thứ 15 bị hủy bỏ gần cuối năm 1978. Thay vào đó, Tổ chức Phong trào Hướng đạo Thế giới tuyên bố "Năm Trại Họp bạn Thế giới" (World Jamboree Year) bằng cách tổ chức vài trại "Năm Trại Họp bạn Thế giới" quốc tế tại Úc, Canada, Thụy Điển, Thụy Sĩ và Hoa Kỳ và đã lấy được động năng. Tuy nhiên, một số các vật kỷ niệm đã được làm ra cho sự kiện này, nhu cầu và giá trị của các đồ vật này tăng vọt rất lớn vì Trại Họp bạn bị hủy bỏ. Những đồ vật kỷ niệm còn lại có giá trị rất lớn đối với các người sưu tầm, mặc dù hiếm đã ra đến thị trường.

Trại Họp bạn kế tiếp được Canada tổ chức năm 1983, và được đặt tên là "Tinh thần sống mãi" (The Spirit Lives On) để chứng tỏ cách mà tinh thần anh em quốc tế Hướng đạo có thể vượt qua trở ngại của sự việc hủy bỏ Trại Họp bạn Thế giới năm 1979.

Xem thêm
Hướng đạo
Trại Họp bạn Hướng đạo Thế giới lần thứ 15

Tham khảo

Liên kết ngoài
Jamboree Histories at ScoutBase
Jamboree Histories at Scout.org

15


title: Uttar Durgapur

text:
Uttar Durgapur là một thị trấn thống kê (census town) của quận South Twentyfour Parganas thuộc bang Tây Bengal, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Uttar Durgapur có dân số 5062 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Uttar Durgapur có tỷ lệ 67% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 74%, và tỷ lệ cho phái nữ là 60%. Tại Uttar Durgapur, 11% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang West Bengal


title: Estedt

text:
Estedt là một đô thị thuộc huyện Altmarkkreis Salzwedel, bang Saxony-Anhalt, Đức.

Tham khảo

Tỉnh Sachsen
Làng ở Sachsen-Anhalt
Xã và đô thị thuộc huyện Altmarkkreis Salzwedel


title: Guanzate

text:
Guanzate là một đô thị ở tỉnh Como trong vùng Lombardia, có cự ly khoảng  về phía tây bắc của Milano và khoảng  về phía tây nam của Como. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 5.290 người và diện tích là 6,9 km².

Guanzate giáp các đô thị: Appiano Gentile, Bulgarograsso, Cadorago, Cassina Rizzardi, Cirimido, Fenegrò, Fino Mornasco, Lomazzo, Veniano.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.guanzate.co.it

Đô thị tỉnh Como
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: Megachile ituriana

text:
Megachile ituriana là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1935.

Chú thích

Tham khảo

I
Động vật được mô tả năm 1935


title: Limnephilus hermonianus

text:
Limnephilus hermonianus là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Limnephilus


title: Neolythria

text:
Neolythria là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Eleutherodactylus klinikowskii

text:
Eleutherodactylus klinikowskii là một loài ếch trong họ Leptodactylidae. Chúng là loài đặc hữu của Cuba.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và vùng nhiều đá.

Nguồn
 Hedges, B. & Díaz, L. 2004. Eleutherodactylus klinikowskii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Tham khảo

klinikowskii
Động vật đặc hữu Cuba


title: Ampedus bonianus

text:
Ampedus bonianus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel miêu tả khoa học năm 2003.

Chú thích

Tham khảo

Ampedus


title: Piovene Rocchette

text:
Piovene Rocchette là một đô thị tại tỉnh Vicenza ở vùng Veneto, Ý.
Đô thị này có diện tích 12 km2, dân số là 8272 người (thời điểm 31 tháng 8 năm 2008). Núi Summano là cảnh quan nổi bật Piovene Rocchette và đã là một địa điểm hành hương tôn giáo từ thế kỷ 15. Trên sườn núi này có nhà nguyện nhỏ.

Tham khảo

Đô thị tỉnh Vicenza


title: Fusinus martinezi

text:
Fusinus martinezi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Fasciolariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Fusinus


title: Stigmella guittonae

text:
Stigmella guittonae là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được tìm thấy ở Argentina.

Ấu trùng ăn Senecio bonariensis và Jussiaea longifolia. Chúng có thể ăn lá nơi chúng làm tổ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Nepticulidae và Opostegidae of the world

G


title: La Granjuela

text:
La Granjuela là một thành phố tại tỉnh Córdoba, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2006 (INE), thành phố này có dân số là 501 người.

Tham khảo

Liên kết ngoài
La Granjuela  - Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía

Đô thị ở Córdoba


title: Mopleonus hirtus

text:
Mopleonus hirtus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Laurent miêu tả khoa học năm 1966.

Chú thích

Tham khảo

Mopleonus


title: Smicridea hybrida

text:
Smicridea hybrida là một loài Trichoptera thuộc họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Smicridea


title: Nasser al-Din Shah Qajar

text:
Nasser al-Din Shah Qajar, (16 tháng 6 năm 1831-1 tháng 5 năm 1896) là vị vua thứ tư của nhà Qajar của Ba Tư, trị vì từ 17 tháng 9 năm 1848 cho đến 1 tháng 5 năm 1896. Ông là con của Mohammad Shah Qajar, và là vị quốc vương có thời gian cai trị lâu dài thứ ba trong lịch sử Ba Tư, sau Shapur II của nhà Sassanid và Tahmasp I của nhà Safavid. Ông có quyền lực tối cao trong 50 năm và cũng là vua Ba Tư đầu tiên viết và xuất bản một cuốn hồi ký về cuộc đời mình. Nasser al-Din Shah Qajar cũng được xem như là vị quốc vương nổi bật nhất của triều đại Qajar.

Trong đầu thời trị vì của ông, các thủ lĩnh tôn giáo địa phương đã liên tiếp chống đối ông. Ngoài ra thời kỳ của ông cũng có nhiều cải cách, chủ yếu là từ vị thủ tướng Amir Kabir.

Ông cũng là vị quốc vương Ba Tư hiện đại đầu tiên đến thăm châu âu vào cả 3 lần: 1873, 1878, và 1889.

Năm 1896, quốc vương Nasser al-Din Shah Qajar bị ám sát sau sinh nhật lần thứ 65 của ông. Thủ phạm là Mirza Reza Kermani đã dùng súng để bắn chết ông. Về sau đó, người dân Ba Tư nhớ đến ông như "Vị vua tử vì đạo".

Xem thêm
 Nhà Qajar
 Nghệ thuật Qajar

Chú thích

Liên kết ngoài

Sinh năm 1831
Mất năm 1896
Vua nhà Qajar
Người bị ám sát
Nhân vật thời chiến tranh Anh-Ba Tư
Bắc Đẩu Bội tinh hạng nhất
Tội ác năm 1896
Người Tabriz


title: Chùm iôn hội tụ

text:
Chùm iôn hội tụ (tiếng Anh: Focused ion beam, thường được viết tắt là FIB) là kỹ thuật sử dụng trong các ngành vật lý chất rắn, khoa học và công nghệ vật liệu, cho phép tạo các cấu kiện, các lát cắt mỏng, bay bốc, lắng đọng vật liệu bằng cách điều khiển một chùm iôn được gia tốc ở năng lượng cao và được điều khiển để hội tụ trên điểm nhỏ nhờ các hệ thấu kính điện, từ.

Cấu tạo và nguyên lý hoạt động của FIB
Trên nguyên tắc, FIB có cấu trúc gần giống một kính hiển vi điện tử quét. Các thiết bị chùm iôn hội tụ hiện nay bao gồm 2 chùm tia: một chùm iôn để thực hiện các thao tác chế tạo, và một chùm điện tử hẹp dùng để tạo ảnh, quan sát trực tiếp quá trình làm việc.

Iôn được dùng ở đây thường là iôn gali (Ga) vì Ga là chất dễ dàng bị bay hơi và iôn hóa từ Ga kim loại lỏng. Iôn Ga được đốt bay hơi và iôn hóa, sau đó được gia tốc và hội tụ thành chùm iôn hẹp nhờ hệ thấu kính từ (hoặc thấu kính tĩnh điện). Thế gia tốc được sử dụng phổ biến hiện nay là từ 10 đến 50 kV, và chùm iôn có thể được hội tụ thành chùm tia có diện tích nhỏ tới một vài nanomet. Chùm điện tử có tác dụng như chùm điện tử quét kính hiển vi điện tử quét, quét trên bề mặt chi tiết để ghi lại ảnh thông qua việc ghi lại tín hiệu từ điện tử thứ cấp.

Thiết bị FIB hoạt động dựa trên nguyên tắc một hệ phún xạ. Khi chùm iôn hẹp có năng lượng cao quét trên bề mặt, động năng của các iôn sẽ làm cho các nguyên tử chất rắn tại bề mặt bị bốc bay tức thời. Độ sâu, rộng của phần chất rắn bị bốc bay phụ thuộc vào thế gia tốc và cường độ chùm iôn. Cường độ dòng điện của chùm iôn có thể thay đổi từ vài chục pA, cho đến vài chục nA. Để tạo hình cho các chi tiết, chùm iôn được điều khiển quét (giống như việc quét chùm tia điện tử để tạo hình trong màn hình hoặc trong kỹ thuật lithography..). Để bảo vệ chi tiết chế tạo khỏi bị phá hủy bởi chùm iôn, người ta có thể phủ một lớp platin (Pt) hoặc tungsten (thường pha trộn thêm cácbon để dễ bay bốc). Các lớp này có thể tạo thành hình các chi tiết, cấu kiện cần tạo nhờ sự điều khiển của hệ thấu kính. Nói một cách đơn giản, chùm iôn có năng lượng cao hoạt động như một "lưỡi dao", có tác dụng phá hủy những phần mẫu không cần dùng để tạo ra các cấu kiện như ý muốn.

Các hệ FIB hiện nay thường có các hệ thống điều khiển cơ học chính xác để dịch chuyển, quay mẫu hỗ trợ cho quá trình thao tác. Phổ biến là thiết bị 2D FIB (FIB 2 chiều), thao tác chủ yếu từ trên bề mặt và thêm một hướng quay mẫu. Ngoài ra, còn có 3D FIB (các thiết bị rất đắt tiền), cho phép theo tác từ nhiều hướng, tạo các vật liệu theo 3 chiều.

Các ứng dụng của FIB
Ban đầu, FIB chủ yếu được dùng trong công nghệ bán dẫn và trong phép xử lý mẫu cho TEM, nhưng dần dần, FIB được cải tiến trở thành một thiết bị rất mạnh và đa năng.
Như một kính hiển vi điện tử quét có độ phân giải cao: Việc ghi lại điện tử thứ cấp từ chùm điện tử và chùm iôn cho phép FIB có được hình ảnh như một SEM. Ảnh SEM trên FIB có thể đến từ 2 nguồn: từ nguồn do chùm điện tử quét và từ điện tử thứ cấp phát ra từ tương tác của chùm iôn. Vì thế, FIB có thể ghi đồng thời 2 ảnh ở 2 góc độ khác nhau. Cũng nhờ tính năng này, FIB có thể thực hiện phép ghi ảnh 3 chiều với độ phân giải và chất lượng cao.
Tạo lát cắt mỏng cho mẫu quan sát trong kính hiển vi điện tử truyền qua: Các phép đo trên kính hiển vi điện tử truyền qua chỉ có thể thực hiện khi mẫu đủ mỏng. Thiết bị FIB cho phép dễ dàng tạo ra mẫu mỏng cho TEM bằng cách thực hiện các nhát cắt, cắt ra một lát mỏng ngang mẫu, sau đó gắp ra nhờ một mũi dò Pt, gắn mẫu vào giá đỡ, sau đó lại dùng chùm iôn năng lượng thấp để mài mẫu đủ mỏng cho các phép đo TEM. FIB cho phép tạo ra mẫu mỏng tới 30 nm, đủ mỏng cho các phép quan sát HRTEM (hiển vi điện tử phân giải cao) với thời gian nhanh hơn và ít thao tác hơn so với các phương pháp xử lý mẫu truyền thống, đồng thời lại giữ được mẫu ít bị phá hủy hơn so với cách truyền thống. Đối với các mẫu màng mỏng cần quan sát cắt ngang, xử lý bằng FIB đặc biệt hiệu quả.
Chế tạo, sửa chữa, hàn gắn các chi tiết nhỏ: Đây là một tính năng mạnh của FIB, giống như việc tạo các chi tiết bề mặt nhỏ ở lithography... Hệ thống điều khiển chùm iôn cho phép tạo ra các chi tiết nhỏ trực tiếp bằng cách phá hủy màng mỏng. Với khả  năng này, người ta còn gọi FIB là kỹ thuật direct-write lithography, có nghĩa là quang khắc trực tiếp. Các chi tiết có thể được tạo ra, sửa chữa... một cách trực tiếp và quá trình chế tạo có thể được điều khiển, quan sát trực tiếp. Độ phân giải tốt nhất của FIB hiện nay có thể đạt 5-10 nm và có tốc độ nhanh hơn so với lithography. FIB là một công cụ mạnh của công nghệ nano, MEMS, NEMS...
Làm yếu các cấu trúc điện từ: Người ta có thể tạo các cấu trúc điện, từ nhân tạo bằng cách sử dụng chùm iôn của FIB phá hủy cấu trúc ban đầu (vẫn giữ nguyên chất rắn nhưng thay đổi cấu trúc điện, từ). Kỹ thuật này cho phép tạo ra các cấu trúc điện từ có hình dạng xác định, làm thay đổi hoàn toàn tính chất điện từ của vật liệu cũng như linh kiện.
Vẽ các chi tiết: FIB cho phép tạo ra các hình ảnh như ý muốn bằng cách điều khiển hình dạng của chùm vật liệu bay bốc lên bề mặt đế nhờ bộ điều khiển thấu kính điện từ.

Nhược điểm của FIB
Mặc dù FIB cho khả năng tạo các chi tiết với tốc độ rất cao, và có khả năng cho độ phân giải chi tiết tương đương với kỹ thuật quang khắc chùm điện tử (kỹ thuật tạo chi tiết có độ phân giải tốt nhất hiện nay), nhưng FIB lại bị vướng phải những nhược điểm từ chính những điểm mạnh đó:
 Rìa của các chi tiết (nơi tiếp xúc trực tiếp với chùm tia iôn) dễ bị nhiễm bẩn do các iôn kim loại Ga có năng lượng cao hấp thụ vào, và do đó tính chất của rìa dễ bị thay đổi (điều này rất quan trọng trong các linh kiện mà cấu trúc rìa có thể ảnh hưởng đến tính chất của linh kiện).
 Chất lượng của các chi tiết bị phụ thuộc quá lớn vào khả năng lấy nét chùm tia (focus).
 FIB xử lý kém với các hình ảnh rời rạc.
 Điện trở suất của các mạch kim loại hàn gắn bằng FIB thường bị thay đổi do ảnh hưởng từ các chùm ion và cácbon trong hệ sputter.

Xem thêm
Kính hiển vi điện tử quét
Kính hiển vi điện tử truyền qua
Quang khắc

Tham khảo

Liên kết ngoài
Focused Ion Beam in Glasgow
FEI DualBeam systems

Vật lý chất rắn
Khoa học vật liệu
Công nghệ điện tử
Kỹ thuật khoa học
Kính hiển vi điện tử


title: Ái Tân Giác La

text:
Ái Tân Giác La (, phiên âm: Aisin Gioro; ) là một gia tộc Mãn Châu cai trị các triều đại Hậu Kim (1616–1636), triều đại nhà Thanh (1636–1912) và Mãn Châu Quốc (1932–1945).

Dưới triều đại nhà Minh, các thành viên của gia tộc Ái Tân Giác La từng là tù trưởng của Kiến Châu Nữ Chân, một trong ba bộ tộc Người Nữ Chân lớn vào thời điểm này. Các chiến binh nhà Thanh vượt qua Vạn Lý Trường Thành vào năm 1644, đánh bại triều đình Đại Thuận tồn tại trong thời gian ngắn và triều đại Nam Minh, và giành quyền kiểm soát toàn bộ Trung Quốc. Triều đại đạt đến đỉnh cao dưới thời Hoàng đế Càn Long, người trị vì từ năm 1735 đến năm 1796. Triều đại này suy tàn dần dần trong một thế kỷ tiếp theo, rồi bị mất quyền lực vào năm 1912 sau cuộc Cách mạng Tân Hợi. Phổ Nghi, Hoàng đế Ái Tân Giác La cuối cùng, tiếp tục trị vì trong Tử Cấm Thành cho đến khi các Điều kiện ưu đãi của Hoàng đế nhà Thanh bị thu hồi vào năm 1924. Nhà Thanh là triều đại phong kiến chính thống cuối cùng của Trung Quốc.

Từ nguyên
Từ Ái Tân (aisin) có nghĩa là vàng trong tiếng Mãn (điều này lý giải việc một số hậu duệ nhà Thanh sau này đã đổi thành họ Kim), và từ Giác La (gioro) là tên của một địa danh mà nay là Y Lan thuộc Hắc Long Giang. Theo phong tục Mãn Châu, các dòng họ được nhận biết đầu tiên là bởi Hala (哈拉, cáp lạp), tức là tên họ tộc hay bộ tộc của họ, và sau đó là Mukūn (穆昆, mục côn), một sự phân loại mang đặc trưng của các gia đình, dòng tộc. Trong trường hợp của Ái Tân Giác La, Ái Tân là Mukūn, và Giác La là Hala. Các dòng họ khác của bộ tộc Giác La bao gồm Y Nhĩ Căn Giác La (伊爾根覺羅, Irgen Gioro), Thư Thư Giác La (舒舒覺羅, Susu Gioro) và Tây Lâm Giác La (西林覺羅, Sirin Gioro) và một số dòng họ khác.

Vào thời nhà Kim (1115 - 1234), người Nữ Chân, tổ tiên của người Mãn đã được gọi là Aisin Gurun. Trong những năm đầu dưới triều nhà Thanh, dòng họ này được gọi là () amaga aisin gurun,. Từ khi nhà Thanh sụp đổ, một số thành viên của dòng họ đã chuyển họ của mình sang Kim (). Đáng chú ý, em trai của Hoàng đế Phổ Nghi đã chuyển họ tên của mình từ Ái Tân Giác La Phổ Nhậm (愛新覺羅溥任, phiên âm Mãn: Aisin-Gioro Puren) thành Kim Hữu Chi (金友之) và các con của ông cũng mang họ Kim.

Nguồn gốc
Gia tộc Ái Tân Giác La có nguồn gốc từ Bố Khố Lý Ung Thuận, một chiến binh huyền thoại ở thế kỷ 13. Hoàng đế Hoàng Thái Cực tuyên bố rằng Bố Khố Lý Ung Thuận được thụ thai từ khi còn là một trinh nữ. Theo truyền thuyết, ba thiên nữ là Ân Cổ Luân(, 恩古倫), Chính Cố Luân(, 正古倫) và Phất Khố Luân(, 佛庫倫), đang tắm tại một hồ nước tên là Bulhūri Omo gần dãy Trường Bạch. Một con chim ác là đã đánh rơi một miếng trái cây màu đỏ gần Phất Khố Luân, người đã ăn nó. Sau đó cô có thai Bố Khố Lý Ung Thuận.

Nỗ Nhĩ Cáp Xích (Nurhaci) tạo ra gia tộc Ái Tân Giác La như một phần của quá trình tái tổ chức xã hội Nữ Chân do ông khởi xướng vào năm 1601. Những người ủng hộ ông đã được ghi danh vào các kỳ và quân sự hóa dân cư. Gia tộc Giác La đã được phân chia. Những người hậu duệ của Tháp Khắc Thế, cha của Nỗ Nhĩ Cáp Xích, được chỉ định là Ái Tân Giác La. Nỗ Nhĩ Cáp Xích giao các Gác La khác cho các gia tộc khác, bao gồm bao gồm Y Nhĩ Căn Giác La (伊爾根覺羅, Irgen Gioro), Thư Thư Giác La (舒舒覺羅, Susu Gioro) và Tây Lâm Giác La (西林覺羅, Sirin Gioro) và một số dòng họ khác.

Khi người Nữ Chân được Nỗ Nhĩ Cáp Xích tổ chức lại thành Bát Kỳ, nhiều gia tộc được tạo ra gồm một nhóm những người vốn không liên quan về huyết thống (mukun) bằng cách sử dụng tên nguồn gốc địa lý, chẳng hạn như các địa danh cho hala (tên gia tộc) của họ

Thuật ngữ "người Mãn Châu" có cách định danh tương tự. Mặc dù những người sống tại vùng Mãn Châu do dòng họ Ai Tân Giác La cai trị có sự pha trộn về sắc tộc (gồm cả gốc Hán, Nữ Chân, Triều Tiên...), nhưng toàn bộ dân số đó đã được chỉ định là "người Mãn Châu" vào năm 1635.

Sự bành trướng của Nỗ Nhĩ Cáp Xích và Hoàng Thái Cực
Dưới sự lãnh đạo của Nỗ Nhĩ Cáp Xích và con trai là Hoàng Thái Cực, bộ tộc Ái Tân Giác La đã giành được quyền lãnh đạo các bộ tộc Nữ Chân ở vùng đông, và sau đó thông qua chiến tranh hay liên minh đã mở rộng phạm vi lãnh đạo đến tận khu vực Nội Mông ngày nay. Nỗ Nhĩ Cáp Xích đã thành lập các đội quân lớn và thường trực được gọi là "kỳ" để thay thế các nhóm lính nhỏ mà vốn trước đó chỉ là các thợ săn. Một kỳ bao gồm các nhóm nhỏ hơn; và có khoảng 7.500 chiến binh cùng gia đình của họ, gồm cả lao nô, và nằm dưới quyền chỉ huy của thủ lĩnh. Mỗi kỳ được nhận biết bởi một lá cờ với các màu sắc khác nhau như vàng, trắng, lam hay đỏ; chỉ có màu trơn hoặc thể hiện ranh giới. Ban đầu chỉ có bốn kỳ, về sau con số này tăng lên tám và được gọi là Bát Kỳ; các kỳ mới được thành lập khi người Mãn chiếm được một vùng đất mới, và cuối cùng có tổng cộng 24 kỳ chia đều cho 3 tộc là Mãn, Mông và Hán. Năm 1648, chỉ có dưới một phần sáu binh lính các kỳ thật sự có nguồn gốc Mãn. Các cuộc chinh phục của người Mãn được thực hiện với một đội quân đa sắc tộc do các quý tộc Mãn và tướng người Hán lãnh đạo.

Việc đổi tên từ Nữ Chân sang Mãn Châu được thực hiện để che giấu sự thật rằng tổ tiên của người Mãn Châu, người Kiến Châu Nữ Chân, bị cai trị bởi người Trung Quốc. Nhà Thanh đã cẩn thận cất giấu 2 ấn bản gốc của bộ sách "Thanh Thái Tổ Vũ Hoàng đế Thật lục" và "Mãn Châu Thật lục Từ" (Thái Tổ Thật lục Từ) trong cung điện nhà Thanh, cấm công chúng xem vì cho thấy dòng họ Mãn Châu Ái Tân Giác La đã được cai trị bởi triều đại nhà Minh. Vào thời nhà Minh, người Triều Tiên thời Joseon gọi các vùng đất sinh sống của người Nữ Chân ở phía Bắc bán đảo Triều Tiên, phía trên sông Yalu và Tumen là một phần của nhà Minh Trung Quốc, là "Quốc gia thượng đẳng" (sangguk) mà họ gọi là nhà Minh Trung Quốc. Nhà Thanh cố tình loại trừ các tài liệu tham khảo và thông tin cho thấy người Nữ Chân (Mãn Châu) là phụ thuộc vào triều đại nhà Minh, khỏi Minh Sử để che giấu mối quan hệ chư hầu cũ của mình với nhà Minh. Minh thực lục không được sử dụng để làm nguồn nội dung về Nữ Chân trong thời kỳ cai trị của nhà Minh trong Minh sử vì điều này. Chủ nghĩa xét lại lịch sử này đã giúp loại bỏ cáo buộc nổi loạn từ gia đình thống trị nhà Thanh từ chối đề cập trong Minh sử thực tế rằng những người sáng lập nhà Thanh là thần dân của nhà Minh Trung Quốc. Hoàng đế Ung Chính nhà Thanh đã cố gắng viết lại hồ sơ lịch sử và tuyên bố rằng Ái Tân Giác La không bao giờ là thần dân của các triều đại và đế chế trong quá khứ khi cố gắng ép Nỗ Nhĩ Cáp Xích chấp nhận các danh hiệu nhà Minh như Long Hổ Tướng quân (longhu jiangjun 龍虎 將軍) bằng cách tuyên bố rằng ông chấp nhận để  "please Heaven".

Lãnh đạo gia tộc
Gia tộc Ái Tân Giác La không có hệ thống kế thừa tự động như quyền con trưởng hay luật thừa kế. Thay vào đó, Hoàng đế sẽ chỉ định một người thừa kế trong một di chúc bí mật. Di chúc sẽ được đọc trước các thành viên cao cấp của gia tộc sau cái chết của Hoàng đế. Một Hoàng đế có thể có nhiều con trai bởi những phụ nữ thuộc nhiều cấp bậc khác nhau. Năm 1912, triều đại nhà Thanh bị lật đổ và Trung Quốc được tuyên bố là một nước Cộng hòa. Phổ Nghi, Hoàng đế cuối cùng, được quyền duy trì vương hiệu của mình trong Tử Cấm Thành cho đến năm 1924, khi Điều kiện ưu đãi của Hoàng đế nhà Thanh bị bãi bỏ. Ông đi đến Trường Xuân ở đông bắc Trung Quốc để làm Quốc trưởng (1932–1934) và sau đó là Hoàng đế (1934–1945) của Mãn Châu Quốc, một nhà nước bù nhìn của Nhật Bản.

Những người đứng đầu gia tộc gần đây hơn được đưa ra theo luật kế vị được Phổ Nghi phê duyệt vào năm 1937. Điều này tuân theo thông lệ của các báo cáo tin tức và các tác phẩm tham khảo có liên quan. Pháp luật đã quy định về việc kế vị cha con. Anh em trai có thể thừa kế trong trường hợp không có con trai. Là một người em trai, Phổ Kiệt được ưu tiên hơn người em cùng cha khác mẹ Kim Hữu Chi.

Cây phả hệ

 Miên Ninh, Đạo Quang Đế (1782-1850)
 Dịch Trữ, Hàm Phong Đế (1831-1861)  Tải Thuần, Đồng Trị Đế (1856-1875)
 Dịch Hoàn (1840-1891)
 Tải Điềm, Quang Tự Đế (1871-1908)
 Tái Phong (1883-1951)
 Phổ Nghi, (1906-1967) Tuyên Thống Đế của Trung Quốc và Mãn Châu Quốc
Phổ Kiệt, trưởng tộc Ái Tân Giác La (1907-1994)
 Phổ Nhậm, trưởng tộc Ái Tân Giác La (1918-2015)
Kim Dục Chướng, trưởng tộc Ái Tân Giác La (sinh 1942)
(1) Kim Dục Quan (金毓峑, sinh 1946)
 (2) Kim Dục Lam (金毓嵐, sinh 1948)

Xem thêm
Mãn Châu
Y Nhĩ Căn Giác La
Thư Thư Giác La
Họ phức Trung Hoa

Tham khảo

Người Mãn Châu
Hoàng tộc nhà Thanh
Văn hóa triều Thanh
Họ người Trung Quốc
Họ kép


title: Allodape tridentipes

text:
Allodape tridentipes là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1933.

Chú thích

Tham khảo

Allodape
Động vật được mô tả năm 1933


title: Trứng cá muối

text:
Trứng cá muối là trứng của nhiều loại cá khác nhau được chế biến bằng cách ướp muối, mà nổi tiếng nhất là từ trứng cá tầm. Nó được buôn bán trên thị trường thế giới như là đồ cao lương mỹ vị và được ăn chủ yếu trong dạng đồ phết trên các đồ nguội khai vị hay ăn với sushi.

Trong tiếng Anh, nó được gọi là caviar, có nguồn gốc từ خاگ‌آ (Khag-avar) trong tiếng Ba Tư, có nghĩa là "vật sinh trứng". Trên thực tế, trong tiếng Ba Tư, tên gọi này được dùng để chỉ chính cá tầm và sản phẩm của nó là trứng cá tầm.

Việc khai thác trứng cá muối

Hiện nay, trứng cá muối tốt nhất có được là từ cá tầm được Nga và Iran đánh bắt ở biển Caspi. Các loại trứng cá muối đắt nhất là các loại Beluga, Ossetra, and Sevruga (lưu ý rằng trứng cá muối Beluga thu được từ cá tầm trắng, tiếng Nga: Белуга-Beluga, mà không phải từ cá voi trắng cũng có tên bằng tiếng Nga là Белуга-Beluga).

Loại trứng cá muối màu vàng từ cá tầm sông Danube đã từng là món ăn khoái khẩu của các vị vua chúa phương Tây nhưng ngày nay loài cá này đã gần như tuyệt chủng.

Việc đánh bắt và khai thác quá tải cũng như sự ô nhiễm nguồn nước đã làm cho người ta phải tìm các nguồn thay thế rẻ tiền hơn, được chế biến từ trứng cá hồi trắng và cá hồi Bắc Đại Tây Dương và làm cho chúng trở nên phổ biến hơn.

Đây cũng là lý do tại sao ngày nay trong một số văn bản thì người ta dịch caviar thành trứng cá hồi. Từ "malossol" trên tem mác các loại trứng cá muối trong tiếng Nga có nghĩa là "ít muối", và nó chỉ ra rằng các loại trứng cá này được chế biến với một lượng tối thiểu muối ăn.

Trong những năm gần đây, việc nuôi cá tầm đã tăng lên, đặc biệt là tại Pháp, Uruguay và miền nam California của Hoa Kỳ và trứng cá tầm thìa đã được phổ biến trên thị trường.

Các loại trứng cá muối giá rẻ này cũng thu được từ các loại cá thuộc họ cá tầm. Gần đây thì lượng cá cho phép khai thác tự nhiên đã giảm xuống và nó là lý do của sự tăng giá các loại trứng cá muối.

Do giá cả rất cao của nó, nên trong văn hóa phương Tây thì các loại trứng cá muối đồng nghĩa với sự xa xỉ và giàu có giống như máy bay, du thuyền và lâu đài của cá nhân. Tại Nga và một số nền văn hóa khác, mặc dù là món ăn xa xỉ, nhưng trứng cá muối là một phần phổ biến trong các ngày lễ hay đám cưới.

Trứng cá muối được đựng trong các đồ dùng nhà bếp bằng sừng, gỗ hay vàng (xà cừ và nhựa cũng rất phổ biến), chứ ít khi trong các đồ bằng bạc hay thép không rỉ, là các đồ dùng có thể có ảnh hưởng đến hương vị và màu sắc của trứng cá muối.

Sản xuất trứng cá muối thương mại bao gồm việc đánh bắt, xẻ thịt cá (thông thường với thân và đầu) và tách ổ trứng ra, mặc dù hiện nay một số nông dân đang thử nghiệm việc tách ổ trứng bằng phẫu thuật từ cá tầm sống và điều này cho phép cá tầm cái có thể tạo ra nhiều trứng hơn trong thời gian sinh sống của chúng.

Trứng cá muối là một sản phẩm từ động vật vì thế nó không thể coi là món ăn chay. Tuy vậy, hiện nay trên thị trường cũng có loại "trứng cá muối" làm từ đậu tương và nó là một đồ ăn chay thực thụ.

Bảo vệ nguồn trứng cá

Đầu thập niên 1900, cả Canada và Hoa Kỳ là các nhà cung cấp chính trứng cá muối vào châu Âu bằng cách khai thác trứng của cá tầm hồ ở miền trung phía tây các quốc gia này, cũng như từ cá tầm mũi ngắn và cá tầm Đại Tây Dương khi chúng vào các con sông ở bờ biển phía đông vào mùa sinh đẻ.

Tuy nhiên vậy nhưng hiện nay thì cá tầm mũi ngắn đã được liệt kê như là dễ tổn thương trong sách đỏ của IUCN về các loài đang ở tình trạng nguy cấp và là nguy cấp trong Luật về các loài đang nguy cấp của Hoa Kỳ.

Dịch vụ cá và động vật hoang dã Hoa Kỳ đã chính thức cấm việc nhập khẩu trứng cá muối Beluga được đánh bắt từ biển Caspi vào tháng 9 năm 2005 trong cố gắng nhằm bảo vệ loài cá tầm trắng đang gặp nguy hiểm tuyệt chủng này. Một tháng sau, lệnh cấm này đã được mở rộng cho trứng cá tầm muối được đánh bắt từ biển Đen vì các lý do tương tự.

Tháng một năm 2006, CITES- công ước về buôn bán các loài đang nguy cấp, đã thông báo rằng họ "không thể cấp hạn ngạch xuất khẩu" năm 2006 cho các loại trứng cá muối khai thác từ các nguồn hoang dã. Nếu điều này không được giải quyết thì việc buôn bán trứng cá muối sẽ bị giới hạn cho các loại cá tầm được nuôi nhân tạo.

Chú thích

Món mặn
Sản phẩm từ cá
Trứng
Ẩm thực Azerbaijan
Ẩm thực Iran
Ẩm thực Kazakhstan
Ẩm thực Liên bang Nga
Ẩm thực Pháp
Hải sản


title: Bulbophyllum nasseri

text:
Bulbophyllum nasseri là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

nasseri]]

N


title: Micropterix aureoviridella

text:
Micropterix aureoviridella là một loài bướm đêm thuộc họ Micropterigidae. Loài này có ở Ý, Thụy Sĩ, Đức, Áo, Ba Lan, Slovenia và Slovakia.

Sải cánh dài khoảng 7 mm. Con trưởng thành bay từ cuối tháng 5 đến tháng 7.

Thức ăn của con trưởng thành là những cây bụi có hoa, bao gồm Pinus mugo.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Lepforum

Micropterix
Động vật được mô tả năm 1898
Động vật châu Âu
Côn trùng châu Âu


title: Kai Siegbahn

text:
Kai Siegbahn, tên khai sinh là Kai Manne Börje Siegbahn (20.4.1918 – 20.7.2007) là nhà vật lý học người Thụy Điển đã đoạt giải Nobel Vật lý năm 1981.

Cuộc đời và Sự nghiệp
Ông sinh tại Lund, Thụy Điển. Cha ông là Manne Siegbahn cũng đoạt giải Nobel Vật lý năm 1924. Siegbahn đậu bằng tiến sĩ ở Đại học Stockholm năm 1944 và làm giáo sư ở Học viện Công nghệ Hoàng gia Thụy Điển từ 1951-1954, sau đó làm giáo sư vật lý thực nghiệm ở Đại học Uppsala từ 1954-1984 - cùng một chức giáo sư như cha ông đã từng đảm nhận. Năm 1981 ông đoạt Giải Nobel Vật lý chung với Nicolaas Bloembergen và Arthur Schawlow cho công trình nghiên cứu Phổ học của họ.

Siegbahn đoạt giải này vì đã triển khai phương pháp Phổ học điện tử để phân tích Hóa học (ESCA), nay thường được mô tả như Phổ học quang điện tử bằng tia X (X-ray photoelectron spectroscopy, viết tắt là XPS). Vào thời điểm từ trần, ông vẫn hoạt động như nhà khoa học ở Phòng thí nghiệm Ångström của Đại học Uppsala.

Tác phẩm
Kai Siegbahn là một trong các biên tập viên nguyên thủy của Encyclopedia of Analytical Chemistry

Tham khảo

Liên kết ngoài
Nobelprize.org, Giải Nobel Vật lý 1981
Kai M. Siegbahn – Curriculum Vitae at nobelprize.org
Nobel Lecture, 8 tháng 12 năm 1981
Tiểu sử người chết trên Upsala Nya Tidning, 4.8.2007  (tiếng Thụy Điển)

Sinh năm 1918
Mất năm 2007
Nhà vật lý Thụy Điển
Người đoạt giải Nobel Vật lý
Người Thụy Điển đoạt giải Nobel
Nhà vật lý thực nghiệm
Cựu sinh viên Đại học Stockholm
Người từ Lund


title: Bath, Somerset

text:
Bath (/ˈbɑːθ/ hoặc /ˈbæθ/) là thành phố ở hạt lễ nghi Somerset ở tây nam nước Anh. Thành phố có cự ly 156 km về phía tây Luân Đôn và 21 km về phía đông nam Bristol. Dân số thành phố là 83.992 người. Nó được ban tư cách thành phố theo hiến chương hoàng gia bởi nữ hoàng Elizabeth I vào năm 1590, và được chuyển thành county borough vào năm 1889 cho phép thành phố độc lập về hành chính khỏi hạt, Somerset. Thành phố đã trở thành một phần của Avon khi hạt này được lập năm 1974. Từ năm 1996, khi Avon bị giải thể, Bath đã trở thành trung tâm chính của chính quyền đơn nhất Bath and North East Somerset (B&NES).
Thành phố đã được lập làm một khu nghỉ dưỡng với tên gọi Latin, Aquae Sulis ("nước của Sulis") bởi những người La Mã vào năm 43, họ cho xây các phòng tắm La Mã và một ngôi đền ở các đồi bao quanh của Bath trong thung lũng sông Avon xung quanh các suối nước nóng, là các suối nước nóng duy nhất xuất hiện tự nhiên ở Vương quốc Anh.
Thành phố có công trình Royal Crescent.
Thành phố Bath được đưa vào danh sách di sản thế giới năm 1987.

Thành phố kết nghĩa

  Aix-en-Provence, Pháp
  Alkmaar, Hà Lan
  Braunschweig, Đức
  Kaposvár, Hungary
  Beppu, Nhật Bản

Chú thích

Di sản thế giới tại Anh
Thành phố ở South West England
Bathon


title: Parorena

text:
Parorena là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: Mikoyan-Gurevich I-75

text:
Mikoyan-Gurevich I-75 là một mẫu máy bay chiến đấu thử nghiệm của Liên Xô được phát triển cuối thập kỷ 1950. Nó được đưa ra để cạnh tranh với mẫu Sukhoi T-431 trong việc sản xuất hàng loạt.

Lịch sử
Mẫu máy bay này giữ lại cánh của I-7U và thiết kế ra-đa Bão to 5 với phạm vi cảnh giới 30 km, và trang bị tên lửa không đối không Kaliningrad K-8, I-75 bay thử lần đầu tiên vào 28 tháng 4-1958. Động cơ là loại Lyulka AL-7F-1 có lực đẩy là 6.240 kg và 9.215 kg với nhiên liệu phụ trội, I-75 bay 5 lần trước khi được trang bị loại ra-đa Bão to 5B vào 15 tháng 5. Việc thử nghiệm được tiếp tục vào 25 tháng 12-1958. Dù I-75 trình diễn một hiệu suất hiếm có, mẫu thử nghiệm này chỉ bay có 18 lần sau khi tiếp tục lại chương trình thử nghiệm, chương trình này hoàn thành và 11 tháng 5-1959 với quyết định chấp nhận cạnh tranh với Sukhoi T-431  trong giành quyền sản xuất hàng loạt (như Su-9).

Thông số kỹ thuật

Đặc điểm riêng
Phi đoàn: 1
Chiều dài: 18.27 m
Sải cánh: 9.98 m
Chiều cao: N/A
Diện tích cánh: 31.90 m²
Trọng lượng rỗng: 8.274 kg
Trọng lượng cất cánh: 10.950 kg
Động cơ: 1x Lyulka AL-7F-1 có lực đẩy là 6.240 kg và 9.215 kg với nhiên liệu phụ trội

Hiệu suất bay
Vận tốc cực đại: 2.050 km/h
Tầm bay: 1.470 km
Trần bay: N/A

Vũ khí
2x tên lửa không đối không Kaliningrad K-8

Nội dung liên quan
MiG Ye-4 - MiG Ye-5 - MiG Ye-50 - MiG I-7U - MiG SM-12 - MiG I-75 - MiG Ye-152A

Tham khảo

I-075
Máy bay quân sự Liên Xô thập niên 1950
Máy bay tiêm kích Liên Xô và Nga
Máy bay tiêm kích đánh chặn
Máy bay một động cơ
Máy bay phản lực
Máy bay cánh giữa
Dự án máy bay hủy bỏ của Liên Xô
Máy bay một động cơ phản lực


title: Eopaectes

text:
Eopaectes là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: Saint-Roch-sur-Égrenne

text:
Saint-Roch-sur-Égrenne là một xã thuộc tỉnh Orne trong vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 130 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintrochsuregrenne


title: Paduniella uralensis

text:
Paduniella uralensis là một loài Trichoptera trong họ Psychomyiidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Paduniella


title: Trận Ông Thành

text:
Trận Ông Thành là một trận đánh trong Chiến tranh Việt Nam, diễn ra vào ngày 17 tháng 10 năm 1967 tại khu vực Suối Ông Thành, thuộc huyện Chơn Thành, tỉnh Bình Dương (cách Sài Gòn 60 km về phía tây bắc). Theo các tài liệu tại Mỹ thì đây là cuộc đụng độ giữa Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 28 "Sư tử đen", Sư đoàn 1 Bộ binh, Quân đội Hoa Kỳ với Trung đoàn Q761, Sư đoàn 9 Quân Giải phóng miền Nam. Còn theo Đại tá Võ Minh Triết, chỉ huy Quân Giải phóng trong trận này thì chỉ có 2 tiểu đoàn thuộc Trung đoàn 1. Mặc dù là một chiến thắng lớn của QGP, trận đánh này ít được nhắc đến trong các tài liệu Việt Nam vì nó diễn ra bất ngờ ngoài dự tính (theo Đại tá Triết thì đơn vị của ông bất ngờ chạm địch khi đang hành quân chuẩn bị cho một chiến dịch). Trong thời kì Chiến tranh Việt Nam, phía Mỹ cũng không công bố chi tiết về trận đánh này đến công chúng cho đến năm 1991.

Bối cảnh

Tháng 10 năm 1967, Trung tá Terry Allen, chỉ huy trưởng Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 28 "Sư tử đen" có nhiệm vụ càn quét, tìm và diệt Quân giải phóng tại một số khu vực nằm giữa Sài Gòn và biên giới với Campuchia, trong đó có khu vực tây và bắc thị trấn Lai Khê. Trung đoàn 28 đóng quân tại Lai Khê, để thực hiện nhiệm vụ vốn là một phần của Chiến dịch Shenandoah II.

Ngày 8 tháng 10, tiểu đoàn của Trung tá Allen nhận được tin tình báo bộ đội đang ẩn nấp tại khu vực gần Chơn Thành. Ba đại đội của tiểu đoàn là Alpha (A), Bravo (B) và Delta (D) được lệnh di chuyển bằng máy bay trực thăng 21 km về hướng tây bắc Lai Khê. Còn đại đội thứ tư của tiểu đoàn là Đại đội Charlie (C) được điều đi hỗ trợ ở mặt trận khác - bảo vệ đường tiếp vận cho Đoàn pháo binh 15 Hoa Kỳ.

Đến nơi, ba đại đội A, B, D của Tiểu đoàn 2 đóng quân ở khu vực ngã ba suối Ông Thành, một vùng có nhiều cây cao và bụi cây đan xen rất dày, có nhiều con lạch nhỏ. Và họ gần như lập tức phát hiện thấy dấu vết của đối phương. Từ đây, mỗi khi quân Mỹ tổ chức đi lùng sục xung quanh khu vực họ đóng quân, họ đều phát hiện thấy dấu vết của Quân giải phóng. Vào ngày 16 tháng 10, quân Mỹ đã chạm súng với một phần của Trung đoàn 1 Quân Giải phóng (mà phía Mỹ gọi là Trung đoàn 271) do Trung tá Võ Minh Triết chỉ huy.

Theo Trung tá Triết, trung đoàn của ông đang trên đường hành quân cho một chiến dịch khác thì hết gạo ăn, và phải dừng lại chờ Đoàn 83 đưa gạo đến tiếp tế. Việc trung đoàn của ông phải đụng độ với quân Mỹ ngay tại khu vực đóng quân chờ tiếp viện lương thực là hoàn toàn bất ngờ, và không thể tránh khỏi, dù quân lính của ông đã tìm cách ẩn nấp và cố gắng tránh đụng độ với quân Mỹ. Cho đến sáng ngày 17 tháng 10, khi trận đánh diễn ra, trung đoàn của ông đã hết gạo ăn đến 6 ngày.

Vào đêm ngày 16, Mỹ huy động B-52 đã ném bom khu vực suối Ông Thành để mờ đường cho một trận càn mới vào sáng hôm sau. Dù có nhiều ý kiến phản đối, đặc biệt là từ chỉ huy Đại đội Delta là Trung úy Clark Welch, cho rằng việc dàn quân đối mặt trực tiếp với Việt Cộng là khá nguy hiểm, nhưng Tiểu đoàn trưởng Allen vẫn quyết định mở một cuộc hành quân bằng bộ binh vào thẳng nơi Quân Giải phóng đang ẩn nấp.

Diễn biến

8 giờ sáng ngày 17 tháng 10, Đại đội B ở lại làm nhiệm vụ bảo vệ doanh trại dã chiến. Trung tá Allen cùng 9 sĩ quan chỉ huy khác, và hai Đại đội A và D, tổng cộng khoảng 160 người trực tiếp mở cuộc hành quân để giáp mặt tiêu diệt cứ điểm của đối phương. Họ đi xuyên qua vùng cây cối rất rậm rạp, di chuyển khá khó khăn, chỉ được 800m sau khoảng 2 giờ đồng hồ. Đại úy Jim George, chỉ huy Đại đội A, nói:"Chúng tôi không nhìn hay nghe thấy đối phương, nhưng họ lại ở ngay xung quanh chúng tôi". Đại đội A đi trước dẫn đường, tiếp sau bọc hậu là Đại đội D cùng với 10 sĩ quan chỉ huy. Mỹ ước tính đối phương có quân số của một trung đoàn khoảng 1.400 người, họ cho rằng trong trận đó họ phải chống lại đối phương với tỉ lệ 1:10. Tuy vậy, theo Đại tá Triết trả lời phỏng vấn đài PBS trong cuộc phỏng vấn vào năm 2005, ông nói tham gia trận đánh hôm đó chỉ có hai tiểu đoàn của Trung đoàn 1 với quân số không đầy đủ, tổng cộng khoảng 600 người.

Quân Giải phóng đã dự tính được cuộc càn quét này, nên họ đã tổ chức phòng thủ từ vài hôm trước, với những công sự cá nhân, hầm trú ẩn tránh bom, và cả những vọng gác bằng chính những cây cao rậm rạp, nơi mà họ trèo lên đó, ngụy trang và chờ quân Mỹ xuất hiện.

Khoảng 10 giờ sáng, Đại đội A bất ngờ dừng lại, họ nghi ngờ và cho người đi tìm kiếm dấu vết đối phương, cùng lúc này, họ phát hiện thấy dấu chân người và cả bóng người thấp thoáng sau những lùm cây. Đúng lúc này, một loạt những tiếng gõ mạnh được truyền qua lại giữa những thân cây gỗ, và hiệu lệnh đồng loạt nổ súng của Quân giải phóng bắt đầu.

Trung đội tiên phong của Đại đội A hứng chịu hỏa lực của đầu tiên của Quân Giải phóng, đó là súng trường cá nhân, súng máy mặt đất, súng phóng lựu RPG và cả mìn Claymore. Hỏa lực bắn về phía quân Mỹ từ khắp mọi nơi, thậm chí từ trên những cây cao bắn xuống, nơi bộ đội ngụy trang và ẩn nấp. Người đầu tiên tử trận là Lynn Breeden, anh ta bị giết bởi 6 vết đạn trên người, Trung đội trưởng Johnson bị bắn đến chết bởi gần 100 phát đạn. Lính cứu thương Tom Hinger vụt chạy dưới làn đạn để cứu chữa những người bị thương, trong khi một số khác trườn đến vị trí thích hợp để bắn trả, số khác cố gắng bò thấp để cứu đồng đội ra khỏi khu vực nguy hiểm. Đại úy George điều trung đội thứ hai lên tiếp cứu. Trong ít phút, trung đội này cũng bị thiệt hại nặng: lính tiền tiêu, lính điện đài và lính trinh sát đều bị diệt.

Một bộ đội Việt Nam cầm một trái mìn Claymore xông thẳng vào nhóm lính Mỹ nơi Đại úy George đang đứng và kích cho trái mìn nổ tung. George bị thương nặng và ngất đi, vài lính Mỹ chết và bị thương nằm xung quanh George. Chỉ ít phút sau khi súng nổ, Đại đội A đã bị tiêu diệt hoàn toàn.

Đến lượt Đại đội D được tung vào cuộc chiến, họ vừa đưa những người bị thương về cứu chữa, vừa thay thế từng vị trí của Đại đội A đã bị tiêu diệt để chiến đấu. Hỏa lực của Quân Giải phóng giờ dồn cả về Đại đội D, từ phía trực diện và từ sườn bên phải, rất gần, chỉ khoảng 10 đến 20m. Quân Giải phóng nấp kín trong từng vị trí, trong khi quân Mỹ hoàn toàn thiếu sự che chắn, họ phơi mình ra trước hỏa lực của đối phương.

Đại đội D không thể tiến lên, họ nấp lại tại vị trí chiến đấu, sau từng lùm cây, sau mỗi gốc cây, và sau bất cứ thứ gì có thể tránh đạn, và tránh cả tầm quan sát của đối phương. Cùng lúc, Đại tá Triết tung tiểu đoàn dự bị đánh mạnh vào sườn phải của quân Mỹ. Lính phóng lựu Bill McGath sau đôi chút hoảng sợ đã nấp lại sau gốc cây, anh ta nghe thấy tiếng bước chân dồn dập của đối phương đang chạy đến gần gốc cây nơi anh ta đang nấp, rồi lại chạy ra xa để tìm anh ta. Lấy lại được bình tĩnh, McGath đã tiêu diệt một lính bắn tỉa của đối phương bằng một phát M-79.

Lính trinh sát của Đại đội D là Harold Durham đã tìm cách gọi pháo binh hỗ trợ. Ban đầu, yêu cầu này bị từ chối vì chỉ có Đại đội A là đại đội dẫn đường mới được phép gọi pháo binh hỗ trợ. Durham khẳng định qua điện đàm rằng Đại đội A đã bị đối phương tiêu diệt hoàn toàn, và giờ Đại đội D đang chiến đấu mới là đại đội chủ lực dẫn đường để được quyền gọi pháo binh. Chỉ huy Đại đội D, Trung úy Clark Welch nói: "Thật quá thần kỳ, rất thần kỳ rằng anh ta đã gọi được pháo binh". Durham sau đó đã bị giết ngay lập tức bên điện đài khi đang định vị cho pháo binh.

Trận chiến kéo dài đến hai giờ đồng hồ, như một cơn ác mộng đối với lính Mỹ. Toàn bộ 10 sĩ quan chỉ huy, trong đó có Trung tá Allen, đều tử trận. Trung sỹ Lee Price chết gục trên người Đại úy George. Trung úy Welch, đại đội trưởng Đại đội D bị thương, ông trườn đến bên cạnh Trung tá Allen bị thương nặng trong cơn hấp hối, Welch nói được vài lời cuối với Allen rồi ngất lịm đi cho đến khi ông được quân Mỹ cứu về và tỉnh lại tại bệnh viện Long Bình. Trung tá Allen tử trận ngay tại chiến trường. Theo lời vợ ông thì bà được thông báo sau đó là họ không tìm thấy xác của chồng bà.

Cho đến khi Trung tá Triết ra lệnh ngừng bắn và rút quân, giao tranh mới chấm dứt. Theo ông Triết khi đó quân của ông đã nhận thấy toàn bộ trận địa đã bị tiêu diệt và hỏa lực của họ đã tắt. Lính của ông đi kiểm tra thu dọn chiến trường trước khi rút đi theo lệnh của ông. Điều này được Trung úy Welch xác nhận trong cuộc gặp gỡ với ông Triết vào năm 2005 để thực hiện bộ phim tài liệu Two Days in October của đài PBS. Theo Welch thì Đại tá Triết đã nói với ông rằng họ rút đi sau trận đánh để tránh gặp phải B-52 lần nữa.

Kết quả

Trên thực tế, 64 tên lính và sĩ quan Mỹ đã tử trận, hầu hết số còn lại đều bị thương nặng. Vẫn chưa có chi tiết cụ thể về thương vong của Quân Giải phóng. Theo Đại úy George, thương vong sẽ còn cao hơn nếu Đại đội A ban đầu không dừng lại tại nơi họ phát hiện dấu chân của bộ đội Giải phóng Quân. "Nếu chúng tôi tiếp tục tiến thêm, có lẽ toàn bộ chúng tôi sẽ bị tiêu diệt", ông nói.

Trong thời gian diễn ra cuộc chiến tranh Việt Nam, những thông tin chi tiết về trận đánh này đã không được thông báo đầy đủ đến công chúng Mỹ. Nhiều tờ báo và hãng tin của Mỹ vẫn tường thuật trận đánh này là một chiến thắng của quân đội Mỹ.

Trận đánh này đã được David Maraniss chuyển thể vào tác phẩm They Marched into Sunlight, xuất bản năm 2003. Vào năm 2005, đài PBS của Mỹ đã công chiếu bộ phim tài liệu mang tên Two days in October nói về trận đánh này, với những thước phim thô được quay vào thời điểm diễn ra trận đánh và những bài phỏng vấn với những binh lính và sĩ quan chỉ huy trực tiếp tham chiến của cả hai bên.

Tham khảo
Susan Katz Keating, 'Black Lions' - Battle of Ong Thanh
Two Days in October, PBS, 2005

Chú thích

Trận đánh và chiến dịch trong Chiến tranh Việt Nam
Trận đánh liên quan tới Việt Nam
Việt Nam năm 1967
Xung đột năm 1967


title: Turraea kimbozensis

text:
Turraea kimbozensis là một loài thực vật thuộc họ Meliaceae. Đây là loài đặc hữu của Tanzania. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

 Lovett, J. & Clarke, G.P. 1998. Turraea kimbozensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Tanzania
Turraea