title: Siberia

text:
Siberia (phiên âm: Xi-bia, Xi-bê-ri hoặc Xi-bê-ri-a) ( ) là vùng đất rộng lớn gần như nằm trọn trong nước Nga, chiếm gần toàn bộ phần Bắc Á và bao gồm phần lớn thảo nguyên Á-Âu. Siberia trong lịch sử là một phần của nước Nga hiện đại kể từ nửa sau thế kỷ 16.

Vùng đất này bắt đầu từ phía đông dãy núi Ural trải dài đến Thái Bình Dương; phía bắc là Bắc Băng Dương xuống phía nam là các ngọn đồi miền bắc Kazakhstan và có biên giới với Mông Cổ và Trung Quốc. Trừ phần tây-nam không nằm trong lãnh thổ Nga, các vùng khác nhau của Siberia chiếm tới 77% diện tích nước này, trong khi đó chỉ chiếm có 27% dân số toàn Nga. Điều này tương đương với mật độ dân số trung bình khoảng 3 người trên mỗi km vuông (7,8/dặm vuông) (gần bằng với Úc), khiến Siberia trở thành một trong những khu vực dân cư thưa thớt nhất trên Trái Đất. Nếu Siberia là một quốc gia, nó vẫn là quốc gia lớn nhất hành tinh, nhưng về dân số, nó sẽ chỉ đứng thứ 35 thế giới và thứ 14 của châu Á.

Trên thế giới, Siberia nổi tiếng chủ yếu với mùa đông dài và khắc nghiệt, với nhiệt độ trung bình tháng 1 là −25 °C (−13 °F). Đây cũng là nơi mà các chính phủ đế quốc Nga và Liên Xô sử dụng để xây nhà tù, trại cải tạo nhằm lưu đày những tù nhân chính trị trong lịch sử.

Tên gọi
Tồn tại vài phiên bản về nguồn gốc của từ "Siberia" và cho tới nay người ta vẫn chưa thể chắc chắn phiên bản nào là gần với sự thật nhất.

Các phiên bản, gắn với nguồn gốc của một ngôn ngữ nào đó trong nhóm ngôn ngữ Altai/tiếng Nga:
 "Siber/Chiber" — Một từ tiếng Turk cổ (tiếng Bashkir/Tatar), có nghĩa là "đẹp" hay "sặc sỡ". Chẳng hạn, hồ Chebakul dịch từ tiếng Tatar có nghĩa là "hồ đẹp". Trong ngôn ngữ Turk cổ đại từng phổ biến tên gọi Shibir, chẳng hạn trong tên gọi của vị khả hãn (khagan, khắc hàn, khả hàn) người Turk nổi tiếng trong thế kỷ 7 là Shibir Khan Turk-shad, người đã góp phần làm nhà Tùy sụp đổ nhanh chóng. Trong các ngôn ngữ Turk (cụ thể trong tiếng Tatar) có từ "Seber(ү)" có nghĩa là "gió cuốn tuyết" hay "bão tuyết (tuyết bị gió cuốn lên)", như thế tên gọi Sibir rất có thể có nghĩa liên quan tới bão tuyết.
 "Shibir" — Từ trong tiếng Mông Cổ, có nghĩa là vùng đất đầm lầy, với những cây bạch dương mọc thành các khu rừng rậm. Người ta cho rằng, vào thời kỳ Thành Cát Tư Hãn thì người Mông Cổ dùng tên gọi này để chỉ khu vực rừng-thảo nguyên của Taiga sát biên giới với lãnh thổ của họ.
 Một diễn giải cho rằng tên gọi bắt nguồn một từ trong tiếng Nga để chỉ "phương bắc" (север, sever) được sử gia Ba Lan là Chycliczkowski đưa ra, nhưng diễn giải này đã bị Anatole Baikaloff bác bỏ trên nền tảng cho rằng các dân tộc cận kề như người Trung Quốc, người Ả Rập hay người Mông Cổ, với tên gọi của khu vực này là gần giống nhau, có thể đã không biết tiếng Nga. Ông cũng đưa ra gợi ý cho rằng tên gọi này là sự kết hợp của hai từ trong tiếng Turk cổ là "su" (nước) và "birr" (vùng đất hoang dã).

Các phiên bản gắn với một nhóm sắc tộc nào đó (người ta tin rằng chúng nói chung không ảnh hưởng tới từ nguyên, nhưng được liệt kê ở đây như là những phiên bản có thể nhất):
 Theo phiên bản của Z. Ya. Boyarshinova thì tên gọi Sibir xuất phát từ tên gọi của một nhóm sắc tộc là Sipyr, mà nguồn gốc ngôn ngữ của họ hiện vẫn còn đầy tranh cãi. Sau đó tên gọi này được áp dụng cho nhóm sắc tộc thuộc ngôn ngữ Turk, từng sinh sống dọc theo sông Irtysh trong khu vực ngày nay là Tobolsk.
 Theo phiên bản của V. Sophronov, thì tên gọi Sibir bắt nguồn từ nhóm sắc tộc gốc Turk, hiện nay được biết đến như là người Tatar Siberia, với tên họ tự gọi (Sabyr), theo ý kiến tác giả, thực tế có nghĩa là sự kiên nhẫn. Một ý kiến khác thì cho rằng nó có nghĩa là "địa phương/bản xứ" (y/ir — đàn ông, nhân dân, người; siber/y — sa khoáng, bỏ lại trên mặt đất; nguyên văn: "những người sinh sống tại đó phát tán").
 Một phiên bản khác cho rằng khu vực này được đặt tên theo người Tích Bá (Xibe).

Sự phổ biến tên gọi "Sibir" trên những vùng lãnh thổ rộng lớn trực tiếp gắn liền với tên gọi của thủ đô của Hãn quốc Siberia của người Tatar, bị sáp nhập vào Sa quốc Moskva dưới thời Ivan Hung đế (1530-1584). Trích đoạn phỏng dịch từ biên niên sử Esipov (tiếng Nga cổ): "…tiến vào đất Sibir…người Tatar sợ hãi trước nhiều lần tiến đánh của các chiến binh Nga, chạy trốn khỏi thành lũy của mình, mà trước đó người Tatar gọi thành phố thủ đô của họ nơi cửa sông Tobol và Irtysh là Sibir, bỏ lại nó trống không. Những chiến binh Nga tới và đóng lại đó và khẳng định thành lũy này vững mạnh, hiện nay gọi là thành Tobolesk Chúa Cứu thế".

Bắt đầu từ thế kỷ 13 tên gọi Sibir bắt đầu được sử dụng không những để chỉ sắc tộc mà còn để chỉ nơi mà sắc tộc đó sinh sống. Theo ý nghĩa này thì tên gọi của khu vực lần đầu tiên được các tác giả Iran nhắc tới trong thế kỷ 13, với tên gọi "Sebur" lần đầu tiên xuất hiện trên bản đồ trong tập bản đồ Catalan năm 1375. Trong các biên niên sử Nga thế kỷ 15 thì Sibir được dùng để chỉ khu vực ở hạ lưu sông Tobol và trung lưu sông Irtysh.

Nhưng việc sử dụng từ Sibir theo ý nghĩa địa chính trị thì lại gắn liền với toàn bộ vùng đất nằm ở phía đông sông Volga. Trong bức thư gửi nữ hoàng Elizabeth I (năm 1570) Ivan Hung đế tự gọi mình là: "Vua Pskov và đại công tước xứ Smolensk, Tver, các vùng đất Chernigov, Ryazan, Polotsk, Ros… (phần này của từ bị mất) và toàn bộ vùng đất Sibir".

Thời tiền sử
Khu vực này có nhiều giá trị về cổ sinh vật học, vì nó chứa các cơ thể của những loài động vật thời tiền sử từ Kỷ nguyên thế Pleistocene, được bảo quản trong băng hoặc trong tầng đất đóng băng vĩnh cửu. Mẫu vật của sư tử châu Âu Goldfuss sống trong hang động, Yuka (voi ma mút) và một con voi ma mút lông xoăn từ Oymyakon, một con tê giác lông mượt từ sông Kolyma, và bò rừng bizon và ngựa từ Yukagir đã được tìm thấy.

Các vùng đá núi lửa Siberia được hình thành bởi một trong những sự kiện núi lửa lớn nhất được biết đến trong 500 triệu năm qua của lịch sử địa chất Trái Đất. Hoạt động của nó tiếp tục trong một triệu năm và một số nhà khoa học coi đó là nguyên nhân có thể của "Cuộc tàn sát vĩ đại" khoảng 250 triệu năm trước, ước tính đã giết chết 90% các loài hiện có vào thời điểm đó.

Ít nhất ba loài người sống ở Nam Siberia khoảng 40.000 năm trước: Homo sapiens, người Neanderthal và người Denisova. Năm 2010 bằng chứng DNA xác định cuối cùng là một loài riêng biệt.

Lịch sử

Nhiều nhóm dân du mục có mặt ở Siberia từ rất xa xưa ví dụ như Yenet, Nenet, Hung Nô, Uyghur. Người Khiết Đan cũng chiếm đóng một phần của khu vực. Hãn (Khan) vùng Siberia ở gần Tobolsk ngày nay được biết đến là nhân vật quyền lực lớn, đã từng phong tước cho Kubrat (một vị vua người Bulgaria) là Khả hãn (Khagan) vùng Avaria năm 630. Đế quốc Mông Cổ xâm chiếm nơi này vào thế kỷ 13 và cho vùng đất này quyền tự trị, gọi là Hãn quốc Siberia.

Với sự diệt vong của hãn quốc Kim Trướng, Khả hãn tự trị của Sibir được hình thành vào cuối thế kỷ 15. Bộ lạc Yakut nói tiếng Turk di cư về phía bắc từ khu vực hồ Baikal dưới áp lực của các bộ lạc Mông Cổ trong thế kỷ 13 đến 15. Khi ấy, Siberia vẫn là một khu vực dân cư thưa thớt. Nhà sử học John F. Richards đã viết: "Thật sự rất đáng nghi ngờ khi biết rằng tổng dân số Siberia hiện đại ban đầu vượt quá 300.000 người".

Vào thế kỷ 16, thế lực lớn mạnh của nước Nga ở phía tây bắt đầu làm suy yếu Hãn quốc Siberia. Đầu tiên, những nhóm thương nhân và người Cô-dắc xâm nhập khu vực, rồi quân đội Nga xây dựng những tiền đồn tiến xa dần về phía đông để bảo vệ những người định cư mới di cư từ lãnh thổ Nga bên châu Âu. Những thị trấn như Mangazeya, Tara, Yeniseysk và Tobolsk (trung tâm vùng Siberi, cuối cùng trở thành thủ phủ thực tế của Siberia từ năm 1590) bắt đầu hình thành và phát triển. Vào thời điểm này, Sibir là tên của một pháo đài tại Qashlik, gần Tobolsk. Gerardus Mercator, trong một bản đồ xuất bản năm 1595, đánh dấu Sibier là tên của một khu định cư và lãnh thổ xung quanh dọc theo một nhánh bên trái của Ob. Các tài liệu khác cho rằng bộ lạc Xibe, một dân tộc Tungusic bản địa, đã kháng cự quyết liệt đối với sự bành trướng của Nga bên kia dãy Ural. Một số người cho rằng thuật ngữ "Siberia" là một từ ngữ của dân tộc học của họ.

Cho đến thế kỷ 17, vùng kiểm soát của nước Nga đã chạm đến bờ Thái Bình Dương. Khoảng 230.000 người Nga đã định cư ở Siberia vào năm 1709. Các thế kỷ tiếp theo, Siberia nhìn chung vẫn là vùng đất không người ở và chưa được khám phá. Chỉ có rất ít chuyến thám hiểm và những người buôn bán sống ở đây. Một nhóm người khác bị đưa đến đây sinh sống là những tù nhân chính trị đến từ phía tây nước Nga hoặc những vùng đất bị Nga cai trị khi ấy, ví dụ như Ba Lan.

Tuyến đường sắt xuyên Siberia xây dựng từ 1891-1903 là thay đổi to lớn cho "vùng đất đang ngủ yên" này. Tuyến đường đã nối liền Siberia với những miền phía tây nước Nga đang công nghiệp hoá nhanh chóng dưới thời sa hoàng Nikolai II (r. 1894-1917). Khoảng bảy triệu người di cư đến Siberia từ Nga thuộc châu Âu trong khoảng thời gian từ năm 1801 đến 1914. Từ năm 1859 đến 1917, hơn nửa triệu người đã di cư đến vùng Viễn Đông Nga. Siberia có nguồn tài nguyên phong phú và dồi dào. Trong suốt thế kỷ 20, chúng được khai thác và nhiều khu dân cư công nghiệp mọc lên trong vùng.

Năm 1908, tại đây đã có một vụ nổ lớn, thường được biết đến với tên vụ nổ Tunguska. Vào lúc 7:15 sáng ngày 30 tháng 6 năm 1908, sự kiện Tunguska đã đốn hạ hàng triệu cây gần sông Podkamennaya Tunguska (Stony Tunguska) ở trung tâm Siberia. Hầu hết các nhà khoa học tin rằng kết quả này là do vụ nổ không khí của sao băng hoặc sao chổi. Mặc dù chưa tìm thấy miệng hố liên quan đến vụ nổ, cảnh quan trong khu vực (dân cư thưa thớt) vẫn mang dấu vết của sự kiện này.

Trong những thập niên đầu của Liên Xô (đặc biệt là trong những năm 1930 và 1940), chính phủ đã sử dụng Siberia để quản lý một hệ thống trại cải tạo hình sự. Theo ước tính bán chính thức của Liên Xô, vốn không được công khai cho đến sau khi chính quyền Xô viết sụp đổ năm 1991, từ năm 1929 đến 1953, hơn 14 triệu người đã đi qua các trại và nhà tù này, nhiều người trong số họ ở Siberia. Bảy đến tám triệu người khác đã bị trục xuất nội bộ đến các vùng xa xôi của Liên Xô (bao gồm toàn bộ quốc tịch hoặc sắc tộc trong một số trường hợp).

Nửa triệu (516.841) tù nhân đã chết trong các trại cải tạo từ năm 1941 đến 1943 do thiếu lương thực do chiến tranh thế giới thứ hai gây ra. Ở các thời kỳ khác, tỷ lệ tử vong tương đối thấp hơn. Quy mô, phạm vi và cách thức hoạt động của các trại lao động cải tạo vẫn là chủ đề của nhiều nghiên cứu và tranh luận. Nhiều trại hoạt động ở những vùng cực kỳ xa xôi của vùng đông bắc Siberia. Các khu trại nổi tiếng nhất bao gồm Sevvostlag (Trại Đông Bắc) dọc theo sông Kolyma và Norillag gần Norilsk, nơi 69.000 tù nhân sống vào năm 1952. Các thành phố công nghiệp lớn của Bắc Siberia, như Norilsk và Magadan, được phát triển từ các trại được xây dựng bởi các tù nhân và được điều hành bởi các cựu tù nhân.

Địa lí

Với diện tích 13,1 triệu km², Siberia chiếm khoảng 77% lãnh thổ Nga và gần 10% diện tích đất của Trái Đất (diện tích đất của Trái Đất là 148.940.000 km2, 57.510.000 dặm vuông). Trong khi Siberia hoàn toàn nằm trong khu vực châu Á, nhiều cơ quan chức năng của Liên Hợp Quốc sẽ không chia nhỏ quốc gia và sẽ đặt toàn bộ ở lãnh thổ Nga của châu Âu và/hoặc Đông Âu. Hai vùng địa lý chủ yếu là Bình nguyên Tây Siberia và Cao nguyên trung tâm Siberia.

Đông và trung Cộng hòa Sakha bao gồm nhiều dãy núi phía bắc-nam ở nhiều độ tuổi khác nhau. Những ngọn núi này kéo dài tới gần 3.000 mét (9.800 ft), nhưng trên vài trăm mét, chúng gần như hoàn toàn không có thảm thực vật. Dãy Verkhoyansk hoàn toàn đóng băng ở thế Pleistocene, nhưng khí hậu quá khô để băng hà kéo dài trên độ cao thấp. Ở những độ cao thấp này là vô số thung lũng, nhiều trong số chúng sâu và được bao phủ bởi rừng thông rụng lá, ngoại trừ ở cực bắc là nơi lãnh nguyên thống trị. Đất chủ yếu là turbels (một loại gelisol). Lớp hoạt động có xu hướng sâu dưới một mét, ngoại trừ gần các con sông.

Điểm cao nhất ở Siberia là ngọn núi lửa đang hoạt động Klyuchevskaya Sopka, trên bán đảo Kamchatka. Đỉnh của nó cao 4.750 mét (15,580 ft).

Các dãy núi

Dãy núi Altai
Dãy Anadyr
Dãy núi Baikal
Chamar-Daban
Phạm vi Chersky
Dãy núi Dzhugdzhur
Núi Gydan
Núi Koryak
Dãy núi Sayan
Dãy núi Tannu-Ola
Dãy núi Ural
Dãy núi Verkhoyansk
Dãy núi Yablonoi

Hồ và sông

Sông Anabar
Sông Angara
Sông Indigirka
Sông Irtysh
Sông Kolyma
Hồ Baikal
Sông Lena
Hạ lưu sông Tunguska
Hồ chứa nước Novosibirsk
Sông Ob
Sông Popigay
Sông Stony Tunguska
Thượng lưu sông Angara
Uvs Nuur
Sông Yana
Sông Yenisei

Đồng cỏ
Cao nguyên Ukok - một phần của Di sản Thế giới UNESCO

Địa chất

Bình nguyên Tây Siberia bao gồm phần lớn đất trầm tích từ Đại Tân Sinh, rất thấp và tương đối bằng phẳng, nếu mực nước biển dâng 50 m sẽ làm toàn bộ vùng đất giữa Bắc Băng Dương và Novosibirsk (thành phố ở giữa nước Nga, chếch về phía nam) ngập trong nước và băng tuyết. Rất nhiều khu vực trên vùng đất thấp này là kết quả của các đập băng tạo ra một hồ sông băng lớn. Hồ sông băng này đến cuối kỷ Pleistocene đã chặn dòng chảy về phía bắc của sông Ob và sông Yenisei, dẫn đến việc chuyển hướng tây nam vào biển Caspi và biển Aral qua thung lũng Turgai. Vùng này chủ yếu là đầm lầy, những vùng có đất cứng là đất mùn và ở phía bắc là vùng đất lạnh quanh năm không có cây. Ở phía nam, nơi nhiệt độ cao hơn, đồng cỏ tươi tốt trù phú, là phần mở rộng của Bình nguyên Kazakh đã hình thành thảm thực vật nguyên thủy, hầu hết không còn nhìn thấy được.

Cao nguyên trung tâm Siberia là nền đất ổn định đã là lục địa từ kỷ Permi. Vùng đất này rất dồi dào khoáng sản, gồm vàng, kim cương, quặng mangan, chì, thiếc, nikel, coban và molipden. Phần khá lớn của vùng đất này chứa nhiều đá mắc-ma của vụ phun trào núi lửa cuối kỷ Permi, gần như trùng khớp với sự kiện tuyệt chủng kỷ Permi-kỷ Trias, là vụ phun trào lớn nhất của lịch sử Trái Đất. Chỉ có vùng cực tây bắc bị đóng băng trong kỷ Đệ Tứ, nhưng hầu như tất cả đều nằm dưới lớp băng vĩnh cửu sâu đặc biệt, và cây duy nhất có thể phát triển mạnh, bất chấp mùa hè ấm áp, là cây Siberian Larch (Larix sibirica) rụng lá với bộ rễ rất nông. Bên ngoài vùng cực tây bắc, rừng taiga chiếm ưu thế, chiếm một phần đáng kể trong toàn bộ lãnh thổ Siberia. Đất ở đây chủ yếu là các turbel, nhường chỗ cho podzol nơi lớp hoạt động trở nên dày hơn và hàm lượng băng thấp hơn.

Khí hậu
Thảm thực vật ở Siberia chủ yếu là taiga, với vành đai lãnh nguyên ở rìa phía bắc và các dạng rừng lá rộng và hỗn hợp ôn đới ở phía nam.

Khí hậu Siberia có sự khác biệt rất lớn vào các thời điểm trong năm, nhưng nó thường có mùa hè ngắn và mùa đông lạnh khắc nghiệt kéo dài. Siberia lạnh nhất vào tháng 1 và nóng nhất vào tháng 7. Ở bờ biển phía bắc lục địa, giáp Bắc Băng Dương, trên vòng cực Bắc, mùa hè rất ngắn, chỉ kéo dài một tháng. Khí hậu nơi này là khí hậu vùng cực, mùa đông kéo dài gần như quanh năm.

Hầu như tất cả dân cư sống ở phía nam, dọc theo tuyến đường sắt xuyên Siberia. Vùng phía nam có khí hậu lục địa ẩm ướt (Köppen Dfb) với mùa đông lạnh nhưng mùa hè lại khá ấm áp và kéo dài ít nhất bốn tháng. Nhiệt độ trung bình hàng năm là khoảng 0,5 °C (32,9 °F). Nhiệt độ trung bình tháng 1 khoảng −20 °C (4 °F) và tháng 7 khoảng +19 °C (66 °F) trong khi nhiệt độ ban ngày vào mùa hè thường trên 20 °C (68 °F). Với khí hậu ổn định, mùa hè nhiều nắng và đất đai khá màu mỡ, vùng đất phía nam Siberia có thể được sử dụng với mục đích nông nghiệp có lợi nhuận, như đã được chứng minh vào đầu thế kỷ 20.

Cho đến nay, khí hậu phổ biến nhất ở Siberia là khí hậu cận cực lục địa (Koppen Dfc hoặc Dwc), với nhiệt độ trung bình hàng năm khoảng 5 °C (23 °F), trung bình vào tháng 1 là −25 °C (−13 °F) trong khi trung bình tháng 7 là +17 °C (63 °F), mặc dù điều này thay đổi đáng kể theo từng khu vực, với nhiệt độ trung bình tháng 7 khoảng 10 °C (50 °F) trong vùng đệm taihga-lãnh nguyên. Siberia được xem là địa điểm có nhiệt độ cực hạn thấp thứ nhì thế giới, chỉ kém châu Nam Cực. Trang web và blog theo định hướng kinh doanh Business Insider đã liệt kê hai khu định cư Verkhoyansk và Oymyakon, tại Cộng hòa Sakha của Siberia, để cạnh tranh cho danh hiệu "Cực giá lạnh" của vùng Bắc bán cầu. Oymyakon là một ngôi làng ghi nhận nhiệt độ −67,7 °C (−89,9 °F) vào ngày 6 tháng 2 năm 1933 mặc dù nơi đây đã từng trải qua nhiệt độ kỷ lục ghi được là -71,2 °C. Verkhoyansk, một thị trấn xa hơn về phía bắc và sâu hơn trong đất liền, ghi nhận nhiệt độ −69,8 °C (−93,6 °F) trong ba đêm liên tiếp: 5, 6 và 7 tháng 2 năm 1933. Mỗi khu định cư được luân phiên trao danh hiệu là Cực giá lạnh của Bắc bán cầu, nghĩa là địa điểm có nhiệt độ thấp nhất ở Bắc bán cầu. Cả Oymyakon và Verkhoyansk cũng thường xuyên đạt nhiệt độ lên tới 86 °F (30 °C) vào mùa hè, mang lại cho hai khu định cư này và hầu hết phần còn lại của Siberia biên độ nhiệt cao nhất trên thế giới giữa mùa hè và mùa đông, thường cao hơn 170-180 °F (94-100 °C) giữa các mùa.

Những cơn gió ấm từ Trung Á và Trung Đông thổi đến nam Siberia, làm cho vùng tây Siberia (như Omsk, Novosibirsk) ấm hơn vùng phía đông (Irkutsk, Chita) tới vài độ C, nơi mà ở phía bắc khí hậu cực đoan mùa đông (Köppen Dfd hoặc Dwd) chiếm ưu thế. Tuy nhiên, nhiệt độ vào mùa hè của một số nơi có thể nóng đến 36-38 °C (98-100 °F). Cộng hòa Sakha, nơi thủ phủ Yakutsk của nó được xem là thành phố lạnh nhất thế giới, là vùng lạnh nhất Siberia và lưu vực sông Yana là nơi có nhiệt độ thấp nhất, với tầng đất đóng băng vĩnh cửu ở đây dày đến 1.493 m (4.898 ft). Tuy vậy, nước Nga không có kế hoạch đưa người sống ở đây, do đó, khí hậu khắc nghiệt của vùng đất này chưa từng bị coi là một vấn đề nghiêm trọng. Phía nam Siberia ở gần khu vực không khí áp suất cao, nhờ đó mà vào mùa đông, gió không mạnh.

Mặc dù là khu vực băng giá, tuyết ở đây rất ít, đặc biệt là vùng phía đông. Lượng mưa ở Siberia nhìn chung là thấp, chỉ có vùng bán đảo Kamchatka có lượng mưa hơn 500 mm nhờ gió ẩm từ biển Okhotsk thổi vào gặp núi cao – tạo ra các sông băng lớn duy nhất của khu vực, mặc dù các vụ phun trào núi lửa và nhiệt độ thấp vào mùa hè khiến rừng phát triển hạn chế. Vùng Primorsky Krai ở cực nam chịu ảnh hưởng của gió mùa nên có mưa lớn vào mùa hè.

Các nhà nghiên cứu, bao gồm Sergei Kirpotin tại Đại học bang Tomsk và Judith Marquand tại Đại học Oxford, cảnh báo rằng miền Tây Siberia đã bắt đầu tan băng do sự nóng lên toàn cầu. Các mỏ than bùn đông lạnh ở khu vực này có thể chứa hàng tỷ tấn khí metan, có thể được thải vào khí quyển. Khí mê-tan là một loại khí nhà kính mạnh hơn 22 lần so với carbon dioxide. Năm 2008, một đoàn thám hiểm nghiên cứu của Hiệp hội Địa vật lý Hoa Kỳ đã phát hiện ra mức độ khí mê-tan lên tới 100 lần so với bình thường trong bầu khí quyển ở Bắc Cực Siberia, có khả năng là kết quả của khí metan được giải phóng qua các lỗ trên 'lớp băng' dưới đáy biển băng giá sự ra đời của sông Lena và khu vực giữa biển Laptev và biển Đông Siberia.

Kinh tế

Nông nghiệp bị hạn chế nhiều bởi mùa hè ngắn ngủi. Song, phía tây nam với khí hậu ôn hòa và đất đai màu mỡ, có các cây lương thực như lúa mì, lúa mạch, lúa mạch đen và khoai tây cùng đồng cỏ cho cừu và gia súc. Ở những nơi đất cằn cỗi và mùa hè ngắn ngủi, thức ăn có được từ chăn thả tuần lộc – một hình thức kiếm ăn được người dân ở đây duy trì từ hơn 10 nghìn năm trước. Siberia có những khu rừng rộng nhất trên thế giới. Gỗ mang lại nguồn thu quan trọng, mặc dù nhiều khu rừng ở phía đông đã được khai thác nhanh hơn nhiều so với khả năng phục hồi. Biển Okhotsk là một trong những biển nhiều cá nhất thế giới nhờ luồng nước lạnh và thủy triều trải rộng. Siberia cung cấp khoảng 10% lượng cá đánh bắt toàn cầu, sản lượng có giảm sút từ khi Liên Xô sụp đổ.

Siberia là vùng rất giàu tài nguyên khoáng sản, bao gồm gần như tất cả các loại kim loại có giá trị. Một số mỏ ở đây có trữ lượng vào hàng lớn nhất thế giới như nikel, vàng, chì, molypden, kim cương, bạc và thiếc. Bên cạnh đó là nguồn dầu mỏ và khí tự nhiên khổng lồ. Khoảng 70% các mỏ dầu phát triển của Nga nằm ở khu vực Khanty-Mansiysk. Nga chứa khoảng 40% tài nguyên niken được biết đến trên thế giới tại mỏ Norilsk ở Siberia. Norilsk Niken là nhà sản xuất niken và palladium lớn nhất thế giới. Phần lớn những tài nguyên này phân bổ ở vùng xa xôi, lạnh lẽo, điều kiện sinh sống và đi lại khắc nghiệt.

Trong khi sự phát triển của năng lượng tái tạo ở Nga bị kìm hãm do thiếu khung chính sách của chính phủ có lợi, Siberia vẫn mang đến những cơ hội đặc biệt cho sự phát triển năng lượng tái tạo ngoài lưới. Các bộ phận từ xa của Siberia quá tốn kém để kết nối với lưới điện và khí đốt trung tâm, do đó trong lịch sử đã được cung cấp động cơ diesel tốn kém, đôi khi được bằng trực thăng. Trong những trường hợp như vậy, năng lượng tái tạo thường rẻ hơn

Công nghiệp của vùng đã từng được chú trọng phát triển mạnh mẽ trong Chiến tranh thế giới thứ hai. Những nhà máy quy mô lớn được xây dựng ở phía tây Siberia và một số ở quanh hồ Baikal, tuy vậy bước phát triển đã dừng lại kể từ khi không còn nhà nước Xô viết.

Động thực vật

Thực vật
Picea obovata
Thông lùn Siberi

Động vật

Loài ăn thực vật
Nai Mãn Châu
Hươu xạ Siberia
Hươu đỏ
Hoẵng Siberia
Tuần lộc
Nai sừng tấm
Lợn rừng
Lạc đà hai bướu
Bò bison châu Âu
Bò xạ hương

Loài ăn thịt

Họ chó
Sói xám
Sói đài nguyên
Cáo Bắc Cực
Cáo đỏ

Họ Mèo
Báo Amur
Hổ Siberia
Báo tuyết
Linh miêu Á-Âu
Mèo manul

Họ Chồn
Triết bụng trắng
Chồn ecmin
Triết núi
Triết Siberia
Chồn hôi thảo nguyên
Chồn zibelin
Rái cá thường
Lửng châu Á
Chồn sói

Họ Gấu
Gấu đen châu Á
Gấu nâu
Gấu Bắc Cực

Dân cư

Dù diện tích rộng lớn, dân số ở Siberia rất thưa thớt. Theo Tổng điều tra dân số Nga năm 2010, các vùng liên bang Siberia và vùng liên bang Viễn Đông, nằm hoàn toàn ở phía đông dãy núi Ural, cùng có dân số khoảng 25,6 triệu người. Tyum và Kurgan Oblasts, có vị trí địa lý ở Siberia nhưng thuộc khu vực hành chính của Quận Liên bang Urals, cùng có dân số khoảng 4,3 triệu người. Do đó, toàn bộ khu vực Nga thuộc châu Á (hay Siberia theo cách sử dụng rộng rãi nhất của thuật ngữ này) là nơi sinh sống của khoảng 30 triệu người. Mật độ dân cư ở vùng đất này rất thấp 3 người/km², chủ yếu là người Nga và các sắc dân gốc Xlavơ, họ bắt đầu đến ở đây từ 400 năm trước. Phần lớn cư dân sống ở phía nam, dọc theo tuyến đường sắt xuyên Siberia. Tất cả người Siberia đều là công dân mang quốc tịch Nga, và trong số những công dân Nga ở Siberia này, hầu hết là người Nga gốc Xlavơ và người Nga gốc Ukraina. Các công dân Nga còn lại của Siberia bao gồm các nhóm khác có nguồn gốc dân tộc không bản địa và những người có nguồn gốc Siberia bản địa. Các dân tộc có nguồn gốc Mông Cổ và Đột Quyết như Buryat, Tuva và Yakut đã sống ở đây từ rất lâu. Các nhóm người thiểu số khác là Ket, Evenk, Chukchi, Koryak và Yukaghir.

Khoảng 70% dân số là ở các thành phố. Phần lớn thị dân sống trong các căn hộ. Ở ngoài đô thị, người dân ở trong những nhà gỗ, lớn và giản dị. Novosibirsk là thành phố đông dân nhất của Siberia (thứ ba ở Nga chỉ sau Moskva và Sankt-Peterburg) với 1,5 triệu người. Tobolsk, Tomsk, Irkutsk, Yakutsk và Omsk là các trung tâm cổ kính hơn.

Trong số các nhóm công dân Nga không phải là người Slav lớn nhất ở Siberia, có khoảng 400.000 người German gốc Volga, Người Rumani gốc Nga có nguồn gốc tổ tiên từ Bessarabia (Moldova ngày nay) cũng sống ở Siberia. Các nhóm bản địa gốc của Siberia, bao gồm các nhóm Mông Cổ và Thổ Nhĩ Kỳ như Buryat, Tuvinia, Yakut và Tatar Siberia vẫn chủ yếu cư trú ở Siberia, mặc dù họ là thiểu số vượt trội so với tất cả những người Siberia không bản địa khác. Thật vậy, người Nga gốc Slav vượt xa tất cả các dân tộc bản địa cộng lại, cả ở Siberia nói chung và các thành phố của nó, ngoại trừ Cộng hòa Tuva.

Người Nga gốc Slav chiếm đa số tại Cộng hòa Buryat, Sakha và Altai, vượt xa người Buryat bản địa, Sakha và Altai. Buryat chỉ chiếm 25% ở nước cộng hòa của riêng họ, và Sakha và Altai mỗi nơi chỉ chiếm một phần ba, và Chukchi, Evenk, Khanti, Mansi và Nenets bị chiếm bởi 90% dân số Nga gốc Slav bản địa.

Theo điều tra dân số năm 2002, có 500.000 người Tatar ở Siberia, nhưng trong số đó, 300.000 là Tatar Volga cũng định cư ở Siberia trong thời kỳ thuộc địa và do đó cũng là người Siberia không bản địa, trái ngược với 200.000 người Tatar bản địa ở Siberia.

Trong số những người Siberia bản địa, người Buryat, với số lượng khoảng 500.000 người, là nhóm đông đảo nhất ở Siberia và họ tập trung chủ yếu ở quê hương của họ, Cộng hòa Buryat. Theo điều tra dân số năm 2002, có 443.852 người Yakut bản địa. Các nhóm dân tộc khác bản địa ở Siberia bao gồm Ket, Evenk, Chukchi, Koryak, Yupik và Yukaghir.

Tuy nhiên, kể từ năm 2012, khi Tổng thống Nga Putin thành lập Bộ phát triển Viễn Đông Nga và khuyến khích sinh sản, tỉ lệ sinh ở Siberia đã tăng đáng kể. Theo nhiều chuyên gia, đến năm 2015, số dân ở Siberia sẽ tăng từ 30%-35% và đến năm 2020 có thể chạm ngưỡng 45%.

Phân chia đơn vị hành chính

Thuật ngữ "Siberia" có một lịch sử lâu dài. Ý nghĩa của nó đã dần thay đổi trong các thời đại. Trong lịch sử, Siberia được định nghĩa là toàn bộ phần của Nga ở phía đông của dãy núi Ural, bao gồm cả vùng Viễn Đông của Nga. Theo định nghĩa này, Siberia mở rộng về phía đông từ dãy núi Ural đến bờ biển Thái Bình Dương và về phía nam từ Bắc Băng Dương đến biên giới Trung Á của Nga và biên giới quốc gia của cả Mông Cổ và Trung Quốc.

Các nguồn từ thời Liên Xô (Từ điển bách khoa toàn thư của Liên Xô và các nguồn khác) và những người Nga hiện đại thường định nghĩa Siberia là một khu vực kéo dài về phía đông từ dãy núi Ural đến lưu vực giữa lưu vực thoát nước Thái Bình Dương và Bắc Cực và về phía nam từ Bắc Băng Dương những ngọn đồi ở phía bắc trung tâm Kazakhstan và biên giới quốc gia của cả Mông Cổ và Trung Quốc. Theo định nghĩa này, Siberia bao gồm các đối tượng liên bang của Quận Liên bang Siberia và một số Quận Liên bang Ural, cũng như Cộng hòa Sakha (Yakutia), một phần của Quận Liên bang Viễn Đông. Về mặt địa lý, định nghĩa này bao gồm các phân khu của một số đối tượng khác của Ural và các quận liên bang Viễn Đông, nhưng chúng không được bao gồm về mặt hành chính. Định nghĩa này không bao gồm Sverdlovsk Oblast và Chelyabinsk Oblast, cả hai đều được bao gồm trong một số định nghĩa rộng hơn về Siberia.

Các nguồn khác có thể sử dụng một định nghĩa có phần rộng hơn nói rằng bờ biển Thái Bình Dương, chứ không phải đầu nguồn, là ranh giới phía đông (bao gồm cả vùng Viễn Đông Nga) hoặc hẹp hơn một chút giới hạn Siberia ở Quận Liên bang Siberia (do đó không bao gồm tất cả các đối tượng của các quận khác). Trong tiếng Nga, từ Siberia được sử dụng để thay thế tên của quận liên bang bởi những người sống trong khu vực và ít được sử dụng để biểu thị quận liên bang bởi những người cư trú bên ngoài nó.

 Altai Krai, trung tâm hành chính - Barnaul
 Cộng hòa Altai, thủ phủ - Gorno-Altaysk
 Cộng hòa Buryat, thủ phủ - Ulan-Ude
 Vùng Zabaykalsky, trung tâm hành chính - Chita
 Tỉnh Irkutsk, trung tâm hành chính - Irkutsk
 Cộng hòa Khakassia, thủ phủ - Abakan
 Tỉnh Kemerovo, trung tâm hành chính - Kemerovo
 Vùng Kamchatka, trung tâm hành chính - Petropavlovsk-Kamchatsky
 Vùng Krasnoyarsk, trung tâm hành chính - Krasnoyarsk
 Tỉnh Novosibirsk, trung tâm hành chính - Novosibirsk
 Tỉnh Omsk, trung tâm hành chính - Omsk
 Cộng hòa Sakha, thủ phủ - Yakutsk
 Tỉnh Tomsk, trung tâm hành chính - Tomsk
 Cộng hòa Tuva, thủ phủ - Kyzyl
 Primorsky Krai, thủ phủ - Vladivostok

Thể thao

Các đội bóng đá chuyên nghiệp bao gồm FC Tom Tomsk, FC Sibir Novosibirsk và FK Yenisey Krasnoyarsk.

Đội bóng rổ Yenisey Krasnoyarsk đã chơi ở VTB United League kể từ mùa 2011-12.

Môn thể thao phổ biến thứ ba của Nga, bandy, rất quan trọng ở Siberia. Trong trận đấu 2015-16 ở giải Bandy Super League của Nga 2015 Yenisey của Krasnoyarsk đã trở thành nhà vô địch năm thứ ba liên tiếp bằng cách đánh bại Baykal-Energiya của Irkutsk trong trận chung kết. Hai hoặc ba đội nữa (tùy theo định nghĩa của Siberia) thi đấu tại Super League, nhà vô địch 20161717 SKA-Neftyanik từ Khabarovsk cũng như Kuzbass từ Kemerovo và Sibselmash từ Novosibirsk. Năm 2007 Kemerovo có sân vận động trong nhà đầu tiên của Nga được xây dựng đặc biệt cho bandy. Bây giờ Khabarovsk có sân vân động trong nhà lớn nhất thế giới được xây dựng dành riêng cho bandy, Arena Yerofey. Đó là địa điểm cho Giải A của Giải vô địch thế giới 2018. Trong thời gian cho Giải vô địch thế giới năm 2020, một sân vận động trong nhà sẽ sẵn sàng để sử dụng tại Irkutsk. Sân đó cũng sẽ tổ chức môn trượt băng tốc độ hình bầu dục.

Đại hội thể thao đại học mùa đông 2019 được tổ chức bởi Krasnoyarsk.

Giao thông
Nhiều thành phố ở phía bắc Siberia, như Petropavlovsk-Kamchatsky, không thể đến được bằng đường bộ, vì hầu như không có kết nối nào từ các thành phố lớn khác ở Nga hoặc châu Á. Cách tốt nhất để tham quan Siberia là thông qua Đường sắt xuyên Sibir. Tuyến đường sắt xuyên Sibir khởi hành từ thủ đô Moskva ở phía tây đến Vladivostok ở phía đông. Các thành phố nằm cách xa đường sắt được tiếp cận tốt nhất bằng đường hàng không hoặc bằng đường sắt Baikal-Amur (BAM) riêng biệt.

Tôn giáo
Có nhiều tín ngưỡng trên khắp Siberia, bao gồm chính thống giáo Đông phương, các giáo phái khác của Kitô giáo, Phật giáo Tây Tạng và Hồi giáo. Chỉ riêng vùng liên bang Siberia có ước tính 250.000 người Hồi giáo. Ước tính 70.000 người Do Thái sống ở Siberia, một số người ở Khu tự trị Do Thái. Nhóm tôn giáo chiếm ưu thế là Giáo hội Chính thống giáo Nga.

Truyền thống coi Siberia là ngôi nhà nguyên mẫu của pháp sư, và đa thần giáo là phổ biến. Những tập tục thiêng liêng bản địa này được các bộ lạc coi là rất cổ xưa. Có những ghi chép về các phương pháp chữa bệnh của bộ lạc Siberia có từ thế kỷ 13. Lãnh thổ rộng lớn của Siberia có nhiều truyền thống địa phương khác nhau của các vị thần. Những người này Tomam, Xaya Iccita, Zonget. Những nơi có khu vực linh thiêng bao gồm Olkhon, một hòn đảo ở hồ Baikal.

Ẩm thực
Stroganina là một món cá sống của người bản địa ở Siberia ở miền Bắc Cực được làm từ cá đông lạnh sống, mỏng, dài. Đây là một món ăn phổ biến của người Siberia bản địa

Xem thêm
 Rừng Taiga
Bắc Á

Tham khảo

Liên kết ngoài

Địa lý Nga
Bắc Á
Khu vực của Nga
Địa lý Kazakhstan


title: Tillandsia harrisii

text:
Tillandsia harrisii là một loài thuộc chi Tillandsia, đặc hữu của Guatemala..

Giống
 Tillandsia 'Pink Velvet'
 Tillandsia 'Unamit'

Chú thích

Tham khảo

BSI Cultivar Registry  Truy cập 11 tháng 10 năm 2009

H


title: Astictopterus

text:
Astictopterus là một chi bướm ngày thuộc họ Bướm nâu.

Các loài
Astictopterus abjecta (Snellen, 1872) – Abject Hopper
Astictopterus anomoeus (Plötz, 1879) – Yellow Hopper
Astictopterus bruno (Evans, 1937)
Astictopterus fujiananus Chou & Huang, 1994
Astictopterus inornatus (Trimen, 1864) – Modest Slyph
Astictopterus jama C. & R. Felder, 1860 – Forest Hopper
Astictopterus punctulata (Butler, 1895)
Astictopterus stellata (Mabille, 1891) – Spotted Sylph or Fairy
Astictopterus tura Evans, 1951

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Liên kết ngoài
Astictopterus at funet


title: Neu Boltenhagen

text:
Neu Boltenhagen là một đô thị trong huyện Vorpommern-Greifswald (trước thuộc huyện Ostvorpommern), bang Mecklenburg-Vorpommern, miền bắc nước Đức..

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Vorpommern-Greifswald


title: Liodessus guttatus

text:
Liodessus guttatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Biström miêu tả khoa học năm 1988.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Liodessus


title: Mesamphiagrion demarmelsi

text:
Mesamphiagrion demarmelsi là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Mesamphiagrion demarmelsi được miêu tả khoa học năm 1986 bởi Cruz.

Chú thích

Tham khảo

Mesamphiagrion


title: 432

text:
Năm 432 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 432


title: Diorhabda fischeri

text:
Diorhabda fischeri là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Faldermann miêu tả khoa học năm 1837.

Chú thích

Tham khảo

Diorhabda


title: Bruno Van Peteghem

text:
Bruno Van Peteghem là nhà bảo vệ môi trường người New Caledonia. Ông đã đoạt Giải Môi trường Goldman năm 2001, cho cuộc đấu tranh để đưa rạn san hô của đảo - một trong các rạn san hô lớn nhất và bất thường nhất thế giới - vào Danh sách Di sản thế giới của UNESCO nhằm bảo vệ rạn san hô này khỏi bị phá hoại do các công nghiệp đào mỏ khai thác kền.

Tham khảo

Năm sinh thiếu
Nhân vật còn sống
Nhà bảo vệ môi trường


title: Calcio, Bergamo

text:
Calcio là một đô thị ở tỉnh Bergamo, Lombardia, Italia. Đô thị này có diện tích 15 km2, dân số 5083 người.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Bergamo
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: Ra đời trong bão táp

text:
Ra đời trong bão táp (tiếng Nga: Рождённые бурей) là một cuốn tiểu thuyết được sáng tác dựa trên các nguyên lý của trường phái hiện thực xã hội chủ nghĩa của nhà văn Nikolai Ostrovsky vào năm 1936. Tác phẩm bắt đầu vào tháng 1 năm 1924, và tập trung vào cuộc chiến Liên Xô-Ukraine. Tuy vậy, tiểu thuyết chưa bao giờ được hoàn thành do tác giả đột ngột qua đời, tập bản thảo và các bản in của tiểu thuyết đã ra mắt trong buổi tang lễ của Nikolai Ostrovsky. Bản thân tác giả cũng nhận định rằng, tác phẩm đã có sự yếu đi về bút pháp so với các cuốn sách trước đó.

Tóm tắt cốt truyện
Diễn biến của Ra đời trong bão táp tiếp tục vào những ngày mùa thu năm 1918 khi Ba Lan giành được độc lập sau 123 năm bị chia cắt. Quân xâm lược Đức di chuyển ra khỏi vùng lãnh thổ Ukraine trong khi lực lượng địa phương Ba Lan đang hình thành giấc mơ thêm các vùng đất Ukraine, Belarus và Lithuania (Litva) vào Liên bang Ba Lan tiếp giáp với phần phế tích của Nga, Đức và Đế chế Áo Hung.

Chuyển thể
 Ra đời trong bão táp (phim, 1957)

Xem thêm

Nikolai Ostrovsky
Tiểu thuyết Liên Xô
Tiểu thuyết Ukraina
Tác phẩm về Nội chiến Nga
Hiện thực xã hội chủ nghĩa


title: Anjou, Isère

text:
Anjou là một xã thuộc tỉnh Isère, vùng Rhône-Alpes đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 218-383 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Isère


title: Bruchus canescens

text:
Bruchus canescens là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Motschulsky miêu tả khoa học năm 1874.

Chú thích

Tham khảo

Bruchus


title: 4320 Jarosewich

text:
4320 Jarosewich (1981 EJ17) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 1 tháng 3 năm 1981 bởi Schelte J. Bus ở Đài thiên văn Siding Spring trong một khóa học về Khảo sát tiểu hành tinh Schmidt-Caltech vương quốc Anh. Nó được đặt theo tên Eugene Jarosewich.

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 4320 Jarosewich

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Schelte J. Bus
Thiên thể phát hiện năm 1981


title: Ouilly-le-Tesson

text:
Ouilly-le-Tesson là một xã ở tỉnh Calvados, thuộc vùng Normandie ở tây bắc nước Pháp.

Dân số

Article connexe
Xã của tỉnh Calvados

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Ouilly-le-Tesson sur le site de l'Institut géographique national

Xã của Calvados


title: Marchéville-en-Woëvre

text:
Marchéville-en-Woëvre là một xã thuộc tỉnh Meuse trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 218 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Marchevilleenwoevre


title: Oecetis umbra

text:
Oecetis umbra là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Chú thích

Tham khảo

Oecetis


title: Zamia herrerae

text:
Zamia herrerae là một loài thực vật thuộc họ Zamiaceae. Loài này có ở El Salvador, Guatemala, Honduras, và México. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

 Donaldson, J.S. 2003. Zamia herrerae. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 24 tháng 8 năm 2007.

gentryi
Thực vật dễ tổn thương


title: Chlanidota palliata

text:
Chlanidota palliata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Buccinidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Chlanidota


title: Thanh Hiên thi tập

text:
Thanh Hiên thi tập (清軒詩集, Tập thơ Thanh Hiên) là tập thơ chữ Hán đầu tiên của Nguyễn Du (阮攸; 1765–1820, tên chữ là Tố Như, hiệu là Thanh Hiên).
Theo Văn học 11 tập I thì thi tập này được ông viết vào những năm trước 1802, để nói lên tình cảnh, tâm sự của mình trong hoàn cảnh lênh đênh, lưu lạc hoặc trong thời gian ẩn náu ở quê nhà, lúc gia đình đã sa sút theo đà sụp đổ của chế độ Lê - Trịnh.

Tiểu dẫn
Thơ chữ Hán Nguyễn Du cho biết tập thơ hiện chỉ còn 78 bài và các bài được chép không theo một thứ tự nào. Do đó, nhóm biên soạn do GS. Lê Thước & GS. Trương Chính chủ biên đã phải dựa vào đời sống & tâm sự của nhà thơ để sắp xếp, phân chia chúng vào ba giai đoạn:

Mười năm gió bụi: (1786 - khoảng cuối 1795 đầu năm 1796): tức năm Tây Sơn bắt đầu đưa quân ra Bắc Hà, cho đến năm Nguyễn Du trở về quê nhà ở Hồng Lĩnh,
Dưới chân núi Hồng (1796-1802): quãng thời gian ông về ẩn tại quê nhà (Hà Tĩnh).
Làm quan ở Bắc Hà (1802-1804): quãng thời gian ông bắt đầu ra làm quan cho nhà Nguyễn.

Vài ý chính
Trích trong các sách:

Thơ chữ Hán Nguyễn Du:

Năm 1789, Nguyễn Huệ đánh tan hai mươi vạn quân Thanh, đã làm nhiều người có tư tưởng chống Tây Sơn phải chùng bước, trong số đó có Nguyễn Du. Cho nên, trong bấy nhiêu bài thơ làm Thanh Hiên thi tập, toàn là một điệu cảm thương của người tuyệt vọng...

Văn học 11 tập I:

Thanh Hiên thi tập chứa đựng tình cảm quê hương thân thuộc, có khi ốm đau mà chẳng thuốc thang gì, có lúc đói rét phải nhờ cậy vào lòng thương của người khác. Tâm sự của tác giả trong thời kỳ này là một tâm sự buồn rầu, có khi chán nản, uất ức…

Từ điển Văn học (bộ mới):

Thanh Hiên thi tập chính là tâm tình của Nguyễn Du trong những năm tháng sống long đong vất vả ở Thái Bình (quê vợ), cũng như ở Tiên Điền (quê nhà).
Những bài thơ làm ở Thái Bình hay than thở về cuộc sống, nay đây mai đó, hết ở nhờ nhà người này lại ở nhờ nhà người khác, "thân thế trăm năm phó mặc cho gió bụi" (Mạn hứng), "mới rét mà đã thấy khổ vì thiếu áo" (Thu Dạ) và lúc nào cũng "ở đất khách, giả vụn để phòng thói tục, gặp thời loạn vì muốn giữ toàn mạng nên luôn sợ người ta" (U cư)...
Trong những bài làm trong thời gian về Tiên Điền (Hà Tĩnh), nhà thơ cũng có một tâm lý chán chường như thế. Có lúc, Nguyễn Du muốn đi ở ẩn, muốn trốn vào tôn giáo, rồi có lúc ông lại muốn hành lạc (Hành lạc từ). Nói vậy, nhưng không thể làm vậy, cho nên ông lại tiếp tục với nỗi buồn của mình và than thở cho cuộc đời nghèo túng.Những bài thơ Nguyễn Du viết khi ra làm quan cũng chẳng vui gì hơn. Mới ra làm, ông đã than thở mình "sinh ra vốn không mang sẵn tướng công hầu, chưa chết thì có ngày sẽ làm bạn với hươu nai" (Ký hữu)...
Nhìn chung, tất cả những điều ông viết dường như chỉ là một lớp váng nổi trên bề mặt, còn thực chất tâm sự của nhà thơ là gì, ông không nói ra cụ thể và hình như ông cũng chưa nhận thức cụ thể. Sau này, trong Nam trung tạp ngâm, vẫn là tiếng thở dài của nhà thơ trước một thực trạng mà ông không thấy có gì gắn bó; và ở đó ông cũng vẫn chưa nói rõ cái tâm sự thật của mình.

Mấy vẻ mặt thi ca Việt Nam:Nhà thơ đau khổ, dằn vặt mình rất nhiều, thậm chí suốt đời mang một tâm hồn u ám. Tuy nhiên, cần hiểu rằng, nếu những mặt bế tắc trong tư tưởng Nguyễn Du muốn dắt ông đến buông xuôi theo định mệnh, thì những mặt lành mạnh trong tình cảm của nhà nghệ sĩ lại kéo ông về với cuộc sống, giúp ông phát hiện ra cái đẹp của tạo vật và con người, cũng như làm cho ông thao thức không nguôi trước mọi nỗi thống khổ của quần chúng....

Bảng lược đồ Văn học Việt Nam, xuất bản ở Sài Gòn trước 1975, cũng đã nêu hơn mười khía cạnh phức tạp của nhà thơ, trích một đoạn:Bởi bị chìm đắm, bao bọc trong cõi cô liêu vô biên, cho nên Nguyễn Du luôn triền miên mang tâm thức cô đơn và hoảng sợ...Muốn san sẻ, nhưng không có lối thoát. Cho nên trong bài "My trung mạn hứng", ông nói ông có mang "một tâm sự mà chẳng biết tỏ cùng ai...và ông đã tự khóc cho thân thế của mình (Độc Tiểu Thanh ký)...

Sau khi phân tích, người soạn kết luận:
Dựa vào mảng thơ chữ Hán của Nguyễn Du, ta thấy ông được dựng nên bằng sự nhào nặn thuần nhất bởi những chất liệu: già, tóc bạc, bệnh hoạn, điêu tàn, dang dở, hốt hoảng, xao xuyến, băn khoăn... .

Trích thi tập

Chú thích

Liên kết ngoài

Tác phẩm của Nguyễn Du
Tập thơ Việt Nam


title: Chợ nổi Damnoen Saduak

text:
Damonen Saduak (Tiếng Thái: ดำเนินสะดวก, phát âm như Đâm-nơn Sà-đuộc, nghĩa là Chợ di chuyển thuận tiện) là chợ nổi không họp trên sông mà họp trên các kênh rạch chằng chịt thuộc huyện Damnoen Saduak, tỉnh Ratchaburi cách Bangkok 105 km về phía Tây Nam. Đây được xem là ngôi chợ khá sầm uất và đa dạng hàng hóa. Chợ là địa điểm thu hút khách du lịch và là chợ du khách có thể mua hàng lưu niệm cũng như khám phá nét đẹp của cuộc sống người dân Thái trên kênh rạch rõ nét nhất.

Lịch sử
Quay trở lại dòng lịch sử, du khách được biết đến chợ nổi Damnoen Saduak được xây dựng trên các kênh đào từ năm 1866 theo yêu cầu của quốc vương Thái. Khu chợ bắt đầu hoạt động vào năm 1967 và ngày nay nó phát triển, cuốn hút khách du lịch trên toàn thế giới. Chợ nổi hoạt động trên những kênh đào chằng chịt - nút giao thông khá quan trọng, giúp các thành phố liên lạc với nhau dễ dàng, người dân sống dọc các kênh đào thường dùng thuyền như phương tiện giao thông chính trong sinh hoạt.

Đặc điểm

Chợ khá nhỏ nhưng trải dài vài chục km từ bến thuyền len lõi khắp các kênh rạch. Các lô đất ở đây dược phân lô và bày bán la liệt hàng hóa. Ghe sử dụng của cư dân địa phương chính là loại ghe vuông, bằng mũi và chiếc nón lá đặc trưng. Ở đây có tất cả mọi thứ để thu hút khách du lịch, từ hàng thủ công mỹ nghệ đến nông sản, trái cây, gia vị, hoa và ngay cả massage Thái cổ truyền tại chợ. Ngay cả trái cây cũng được bóc vỏ sẵn. Chợ còn là nơi bán hàng thủ công mỹ nghệ và hàng lưu niệm. Từ chiếc mặt nạ Thái, tượng boxing hay những chú voi bằng gỗ, quần áo may sẵn hay sản phẩm chế biến.

Theo hết con chợ sẽ là kênh rạch chằng chịt chảy ngang qua các cánh đồng trái cây như cam, quýt, bưởi,...

Chợ mang tính thương mại chủ yếu để phục vụ khách du lịch. Sự giao thương ở đây nhắm đến khách vãng lai là chính và sự can thiệp, "nhân tạo" của ngành du lịch Thái Lan khá đậm nét.
Chợ nổi Thái Lan không có sự giao thương rộng lớn (bán sỉ) giữa các cư dân trong vùng; ít thấy cảnh giao nhận hàng mà chỉ là cuộc mua bán nhỏ, lẻ, trực tiếp với người "bên ngoài"và "khách du lịch", nên chợ cũng không nhóm từ khuya mà chỉ bắt đầu khi trời sáng.
Vì là chợ mang tính thương mại nên chợ không có cảnh trao đổi hàng hóa, vận chuyển hàng hóa hay các cây bẹo thường thấy ở chợ nổi ở Việt Nam mà thay vào đó là các bảng hiệu.

Thời gian tham quan chợ

Thời gian tốt nhất để tham quan chợ vào lúc sáng sớm.

Giá vé
Chương trình trọn gói: 1000 – 1300 Baht trọn gói.
Chương trình nửa ngày chợ nổi; 500 Baht.
Chương trình cả ngày 1.500 – 1.650 Baht cho tour chợ nổi, vườn hồng, xiếc rắn và bao gồm một bữa ăn trưa.
Giá thuyền: 2000 Baht/một thuyền.

Phương tiện và cơ sở lưu trú
Xe bus: tuyến 78 và chuyến 996 từ bến xe phía Nam. Giá vé 80 Baht/khách.
Khách sạn: đến chợ vào buổi tối hôm trước và nghỉ lại khách sạn Noknoi với giá 200-350 Baht/phòng/đêm.
Thuê đò tại bến Sukhaphiban  với giá 150 – 200 Baht/1 giờ.

Chú thích

Tham khảo
Thái Lan. Tác giả Trịnh Huy Triều. Nhà xuất bản Trẻ (Tháng 01/2004).
Thái Lan Venise Phương Đông. Dịch giả: Bùi Tiến Sinh, Nguyễn Văn Điều. Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin (Tháng 07/2004).
Ts. Đỗ Quốc Thông, Giáo trình địa lý du lịch thế giới.

Damnoen Saduak
Tỉnh Ratchaburi
Damnoen Saduak


title: Lacconectus pacholatkoi

text:
Lacconectus pacholatkoi là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Brancucci miêu tả khoa học năm 2003.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Lacconectus


title: Paracolax tristalis

text:
Paracolax tristalis là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuoidea. Nó được tìm thấy ở miền Cổ bắc.

Sải cánh dài 28–35 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 6 đến tháng 8 tùy theo địa điểm.

Ấu trùng ăn nhiều loại cây bụi và cây rụng lá mùa đông.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Vlindernet
Lepidoptera of Belgium
Clay Fan-foot at UKmoths

Paracolax
Côn trùng châu Âu
Động vật được mô tả năm 1794


title: Hydropsyche declinans

text:
Hydropsyche declinans là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Hydropsyche


title: Bulbophyllum elbertii

text:
Bulbophyllum elbertii là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

elbertii]]

E


title: Mét

text:
Mét (tiếng Pháp: mètre, tiếng Anh: metre (Anh) hoặc meter (Mỹ)) là đơn vị đo khoảng cách, một trong 7 đơn vị cơ bản trong hệ đo lường quốc tế (SI), viết tắt là m. Định nghĩa gần đây nhất của mét Văn phòng Cân đo Quốc tế (Bureau International des Poids et Mesures) vào năm 1983 là: "Metre (mét) là khoảng cách ánh sáng đi được trong chân không trong khoảng thời gian giây".

Mét được định nghĩa là chiều dài của con đường đi du lịch bằng ánh sáng trong chân không trong  của một giây. Đồng hồ ban đầu được xác định vào năm 1793 là một phần mười triệu khoảng cách từ xích đạo đến Bắc Cực dọc theo một vòng tròn lớn, do đó chu vi của Trái Đất là khoảng 40000 km. Năm 1799, mét được xác định lại theo nghĩa của thanh đo nguyên mẫu (thanh thực tế được sử dụng đã được thay đổi vào năm 1889). Năm 1960, mét được xác định lại theo một số bước sóng nhất định của một đường phát xạ nhất định của krypton-86. Định nghĩa hiện tại đã được thông qua vào năm 1983 và được cập nhật một chút vào năm 2019.

Trong cách hành văn hàng ngày, nhiều khi một mét còn được gọi là một thước hay thước tây.

Từ nguyên
Nguồn gốc của đơn vị đo này có thể được bắt nguồn từ động từ Hy Lạp μετρέω (metreo) (để đo, đếm hoặc so sánh) và danh từ μέτρον (metron) (đo lường), được sử dụng để đo lường vật lý, đo lượng thơ và mở rộng để kiểm duyệt.

Lịch sử

Năm 1671, Jean Picard đã đo chiều dài của một "con lắc giây" (một con lắc có chu kỳ hai giây) tại đài thiên văn Paris. Ông đã tìm thấy giá trị của 440,5 dòng Toise of Châtelet gần đây đã được làm mới. Ông đã đề xuất một toise phổ quát (tiếng Pháp: Toiseiverseelle) có chiều dài gấp đôi con lắc giây. Tuy nhiên, người ta đã sớm phát hiện ra rằng chiều dài của một con lắc giây thay đổi từ nơi này sang nơi khác: nhà thiên văn học người Pháp Jean Richer đã đo được chênh lệch 0,3% về chiều dài giữa Cayenne (ở Guiana thuộc Pháp) và Paris.

Jean Richer và Giovanni Domenico Cassini đã đo thị sai của Sao Hỏa giữa Paris và Cayenne ở Guiana thuộc Pháp khi Sao Hỏa ở gần Trái Đất nhất vào năm 1672. Họ đã tìm ra một con số cho thị sai mặt trời là 9,5 cung giây, tương đương với khoảng cách Mặt trời Trái Đất vào khoảng  bán kính Trái Đất. Họ cũng là những nhà thiên văn học đầu tiên có quyền truy cập vào một giá trị chính xác và đáng tin cậy cho bán kính Trái Đất, được đo bởi đồng nghiệp Jean Picard vào năm 1669 là 3269 nghìn toise. Các quan sát trắc địa của Picard đã bị giới hạn trong việc xác định độ lớn của Trái Đất được coi là một hình cầu, nhưng khám phá của Jean Richer đã khiến sự chú ý của các nhà toán học đến sự sai lệch của nó so với dạng hình cầu. Ngoài tầm quan trọng của nó đối với bản đồ học, việc xác định Hình dạng Trái Đất trở thành một vấn đề có tầm quan trọng cao nhất trong thiên văn học, bởi vì đường kính của Trái Đất là đơn vị mà tất cả các khoảng cách thiên thể phụ thuộc vào nó.

Định nghĩa kinh tuyến

Do hậu quả của Cách mạng Pháp, Viện Hàn lâm Khoa học Pháp đã yêu cầu một ủy ban xác định một thang đo duy nhất cho tất cả các đo lường. Vào ngày 7 tháng 10 năm 1790, ủy ban đó đã tư vấn cho việc áp dụng hệ thống thập phân và vào ngày 19 tháng 3 năm 1791 đã khuyên nên áp dụng thuật ngữ mètre ("biện pháp"), một đơn vị chiều dài cơ bản, được xác định bằng một phần mười triệu khoảng cách giữa Bắc Cực và Xích đạo dọc theo kinh tuyến qua Paris. Năm 1793, Công ước Quốc gia Pháp đã thông qua đề xuất này.

Viện Hàn lâm Khoa học Pháp đã ủy thác một cuộc thám hiểm do Jean Baptiste Joseph Delambre và Pierre Méchain dẫn đầu, kéo dài từ năm 1792 đến 1799, trong đó cố gắng đo chính xác khoảng cách giữa một tòa nhà ở lâu đài Dunkerque và Montjuïc ở Barcelona ở kinh độ của Paris Panthéon. Cuộc thám hiểm đã được hư cấu ở Denis Guedj, Le Mètre du Monde. Ken Alder đã viết thực tế về cuộc thám hiểm trong Đo lường tất cả mọi thứ: cuộc phiêu lưu bảy năm và lỗi tiềm ẩn đã thay đổi thế giới. Phần này của kinh tuyến Paris, là cơ sở cho chiều dài của một nửa kinh tuyến nối Bắc Cực với Xích đạo. Từ năm 1801 đến 1812, Pháp đã sử dụng định nghĩa đồng hồ này là đơn vị đo chiều dài chính thức dựa trên kết quả của cuộc thám hiểm này kết hợp với nhiệm vụ của Phái bộ trắc địa đến Peru. Phần sau có liên quan đến Larrie D. Ferreiro trong Đo đạc Trái Đất: Cuộc thám hiểm khai sáng đã định hình lại thế giới của chúng ta.

Một xác định chính xác hơn về Hình dạng của Trái Đất sẽ sớm có kết quả từ phép đo Vòng cung trắc đạc Struve (1816-1855) và sẽ đưa ra một giá trị khác cho định nghĩa về độ dài này. Điều này không làm mất hiệu lực của máy đo nhưng nhấn mạnh rằng những tiến bộ trong khoa học sẽ cho phép đo kích thước và hình dạng Trái Đất tốt hơn. Sau Cách mạng tháng 7 năm 1830, đồng hồ trở thành tiêu chuẩn dứt khoát của Pháp từ năm 1840. Vào thời điểm đó, nó đã được Ferdinand Rudolph Hassler áp dụng cho Khảo sát Bờ biển Hoa Kỳ.

"Đơn vị độ dài mà tất cả các khoảng cách đo được trong Khảo sát bờ biển được gọi là metre của Pháp, một bản sao xác thực được lưu giữ trong kho lưu trữ của Văn phòng Khảo sát Bờ biển. Đó là tài sản của Hiệp hội triết học Hoa Kỳ, người được ông Hassler tặng, người đã nhận nó từ Tralles, một thành viên của Ủy ban Pháp bị buộc tội xây dựng metre tiêu chuẩn bằng cách so sánh với cây toise, đã phục vụ là đơn vị đo chiều dài trong phép đo các cung tròn ở Pháp và Peru. Nó sở hữu tất cả tính xác thực của bất kỳ metre đo gốc nào, không chỉ mang dấu ấn của Ủy ban mà còn là dấu hiệu ban đầu mà nó bị phân biệt từ các thanh khác trong quá trình vận hành tiêu chuẩn. Nó luôn được chỉ định là metre của ủy ban "(tiếng Pháp: Mètre des Archives).

Năm 1830, Tổng thống Andrew Jackson đã yêu cầu Ferdinand Rudolf Hassler xây dựng các tiêu chuẩn mới cho tất cả các tiểu bang Hoa Kỳ. Theo quyết định của Quốc hội Hoa Kỳ, Tiêu chuẩn Parlementary của Anh từ năm 1758 được giới thiệu là đơn vị độ dài. Một geodesist với kỹ năng đo lường đã đóng một vai trò then chốt trong quá trình quốc tế hóa trọng lượng và các phép đo, Carlos Ibáñez e Ibáñez de Ibero người sẽ trở thành tổng thống đầu tiên của cả Hiệp hội trắc địa quốc tế và Ủy ban Quốc tế về Cân đo.

Thanh mẫu mét quốc tế

Năm 1867 tại hội nghị chung thứ hai của Hiệp hội đo đạc quốc tế tổ chức tại Berlin, câu hỏi về đơn vị độ dài tiêu chuẩn quốc tế đã được thảo luận để kết hợp các phép đo được thực hiện ở các quốc gia khác nhau để xác định kích thước và hình dạng của Trái Đất. Hội nghị đề nghị áp dụng mét thay thế cho toise và thành lập ủy ban mét quốc tế, theo đề xuất của Johann Jacob Baeyer, Adolphe Hirsch và Carlos Ibáñez e Ibáñez de Ibero, người đã nghĩ ra hai tiêu chuẩn trắc địa được hiệu chỉnh trên mét cho bản đồ của Tây Ban Nha. Việc truy xuất nguồn gốc đo lường giữa toise và mét được đảm bảo bằng cách so sánh tiêu chuẩn Tây Ban Nha với tiêu chuẩn do Borda và Lavoisier nghĩ ra để khảo sát vòng cung kinh tuyến nối Dunkirk với Barcelona.

Thành viên của Ủy ban trù bị từ năm 1870 và đại diện Tây Ban Nha tại Hội nghị Paris năm 1875, Carlos Ibáñez e Ibáñez de Ibero đã can thiệp với Viện hàn lâm Khoa học Pháp để tập hợp Pháp vào dự án để tạo ra một Văn phòng đo lường quốc tế được trang bị các thiết bị khoa học cần thiết để xác định lại các đơn vị của hệ mét theo tiến trình của khoa học.

Trong những năm 1870 và với sự chính xác hiện đại, một loạt các hội nghị quốc tế đã được tổ chức để đưa ra các tiêu chuẩn số liệu mới. Công ước mét (Công ước du Mètre) năm 1875 đã bắt buộc thành lập một Cục đo lường và đo lường quốc tế vĩnh viễn (BIPM: ) được đặt tại Sèvres, Pháp. Tổ chức mới này là để xây dựng và bảo quản một thanh mét nguyên mẫu, phân phối các nguyên mẫu số liệu quốc gia và duy trì sự so sánh giữa chúng và các tiêu chuẩn đo lường phi số liệu. Tổ chức này đã phân phối các thanh như vậy vào năm 1889 tại Hội nghị chung về Trọng lượng và Đo lường đầu tiên (CGPM: ), thiết lập Mẫu mét quốc tế như khoảng cách giữa hai dòng trên thanh tiêu chuẩn bao gồm một hợp kim 90% bạch kim và 10% iridium, được đo tại điểm nóng chảy của băng.

Việc so sánh các nguyên mẫu mới của máy đo với nhau và với mẫu mét của Ủy ban (tiếng Pháp: Mètre des Archives) liên quan đến việc phát triển thiết bị đo đặc biệt và định nghĩa thang đo nhiệt độ có thể tái tạo. Công trình đo nhiệt của BIPM đã dẫn đến việc phát hiện ra các hợp kim đặc biệt của sắt-niken, đặc biệt là invar, mà giám đốc của nó, nhà vật lý người Thụy Sĩ Charles-Edouard Guillaume, đã được trao giải thưởng Nobel về vật lý năm 1920.

Như Carlos Ibáñez e Ibáñez de Ibero đã nói, sự tiến bộ của đo lường kết hợp với những phép đo trọng lực thông qua việc cải tiến con lắc của Kater đã dẫn đến một kỷ nguyên mới của trắc địa. Nếu đo lường chính xác cần sự trợ giúp của đo đạc, thì sau này không thể tiếp tục phát triển nếu không có sự trợ giúp của đo lường. Thật vậy, làm thế nào để diễn tả tất cả các phép đo của vòng cung trên mặt đất như là một hàm của một đơn vị, và tất cả các phép xác định lực hấp dẫn với con lắc, nếu phép đo không tạo ra một đơn vị chung, được tất cả các quốc gia văn minh chấp nhận và tôn trọng, và ngoài ra, người ta không so sánh, với độ chính xác cao, với cùng một đơn vị tất cả các tiêu chuẩn để đo các cơ sở trắc địa, và tất cả các thanh con lắc đã được sử dụng hoặc sẽ được sử dụng trong tương lai? Chỉ khi loạt so sánh đo lường này kết thúc với sai số có thể xảy ra là một phần nghìn milimét thì mới có thể liên kết các công trình của các quốc gia khác nhau với nhau, và sau đó công bố kết quả của phép đo cuối cùng của Quả cầu. Do hình dạng của Trái Đất có thể được suy ra từ các biến thể của chiều dài con lắc giây với vĩ độ, Khảo sát Bờ biển Hoa Kỳ đã chỉ thị Charles Sanders Peirce vào mùa xuân năm 1875 để tiến tới châu Âu với mục đích thực hiện các thí nghiệm con lắc cho các trạm ban đầu để vận hành thuộc loại này, để đưa các quyết định của các lực hấp dẫn ở Mỹ vào giao tiếp với các khu vực khác trên thế giới; và cũng với mục đích thực hiện một nghiên cứu cẩn thận về các phương pháp theo đuổi các nghiên cứu này ở các quốc gia khác nhau của châu Âu. Năm 1886, hiệp hội trắc địa đổi tên cho Hiệp hội trắc địa quốc tế, mà Carlos Ibáñez e Ibáñez de Ibero đã chủ trì cho đến khi ông qua đời vào năm 1891. Trong giai đoạn này, Hiệp hội trắc địa quốc tế (tiếng Đức: Quốc tế Erdmessung) đã đạt được tầm quan trọng trên toàn thế giới với sự gia nhập của Hoa Kỳ, México, Chile, Argentina và Nhật Bản.

Những nỗ lực để bổ sung cho các hệ thống khảo sát quốc gia khác nhau, bắt đầu từ thế kỷ 19 với nền tảng của Mitteleuropäische Gradmessung, dẫn đến một loạt các elipsoids toàn cầu của Trái Đất (ví dụ, Helmert 1906, Hayford 1910/1924) sau này sẽ phát triển Hệ thống trắc địa thế giới. Ngày nay, việc đo mẫu mét thực tế có thể thực hiện ở mọi nơi nhờ các đồng hồ nguyên tử được nhúng trong các vệ tinh GPS.

Định nghĩa bằng bước sóng
Năm 1873, James Clerk Maxwell đề xuất rằng ánh sáng phát ra từ một nguyên tố được sử dụng làm tiêu chuẩn cho cả mét và giây. Hai đại lượng này sau đó có thể được sử dụng để xác định đơn vị khối lượng.

Năm 1893, máy đo tiêu chuẩn lần đầu tiên được đo bằng giao thoa kế của Albert A. Michelson, người phát minh ra thiết bị và là người ủng hộ sử dụng một số bước sóng ánh sáng cụ thể làm tiêu chuẩn về chiều dài. Đến năm 1925, giao thoa kế được sử dụng thường xuyên tại BIPM. Tuy nhiên, Máy đo nguyên mẫu quốc tế vẫn là tiêu chuẩn cho đến năm 1960, khi CGPM thứ mười một xác định máy đo trong Hệ thống đơn vị quốc tế (SI) mới bằng  bước sóng của vạch phát xạ màu đỏ cam trong phổ điện từ của nguyên tử krypton-86 trong chân không.

Định nghĩa bằng tốc độ ánh sáng
Để giảm thêm sự không chắc chắn, CGPM thứ 17 vào năm 1983 đã thay thế định nghĩa của mét bằng định nghĩa hiện tại của nó, do đó cố định độ dài của mét tính theo giây và tốc độ ánh sáng:

Mét là chiều dài của con đường ánh sáng đi được trong chân không trong khoảng thời gian  giây.

Định nghĩa này đã cố định tốc độ ánh sáng trong chân không ở chính xác  mét mỗi giây (≈ ). Một sản phẩm phụ dự định của định nghĩa CGPM thứ 17 là nó cho phép các nhà khoa học so sánh chính xác tần số sử dụng laser, dẫn đến bước sóng với một phần năm độ không đảm bảo liên quan đến so sánh trực tiếp bước sóng, vì các lỗi giao thoa kế đã được loại bỏ. Để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho khả năng tái tạo từ phòng thí nghiệm đến phòng thí nghiệm, CGPM lần thứ 17 cũng đã chế tạo laser neon helium bằng ổn định iod "một bức xạ được khuyến nghị" để thực hiện máy đo. Với mục đích phân định máy đo, BIPM hiện đang xem xét bước sóng laser HeNe, , là  với độ không đảm bảo chuẩn tương đối ước tính (U) là . Sự không chắc chắn này hiện là một yếu tố hạn chế trong việc thực hiện máy đo trong phòng thí nghiệm, và nó có độ lớn kém hơn so với thứ hai, dựa trên đồng hồ nguyên tử đài phun nước Caesium (). Do đó, ngày nay, việc xác định đơn vị mét thường được phác họa (không xác định) trong các phòng thí nghiệm là  bước sóng của ánh sáng laser helium-neon trong chân không, lỗi chỉ nói là xác định tần số. Ký hiệu khung này biểu thị lỗi được giải thích trong bài viết về độ không đảm bảo đo.

Phép đo thực tế của mét là không chắc chắn trong việc mô tả môi trường, với các độ không đảm bảo khác nhau của giao thoa kế, và không chắc chắn trong việc đo tần số của nguồn. Một phương tiện thường được sử dụng là không khí và Viện Tiêu chuẩn và Công nghệ Quốc gia (NIST) đã thiết lập một máy tính trực tuyến để chuyển đổi bước sóng trong chân không thành bước sóng trong không khí. Theo mô tả của NIST, trong không khí, sự không chắc chắn trong việc mô tả môi trường bị chi phối bởi các lỗi trong việc đo nhiệt độ và áp suất. Lỗi trong các công thức lý thuyết được sử dụng là thứ cấp. Bằng cách thực hiện hiệu chỉnh chiết suất như thế này, ví dụ, việc thực hiện gần đúng máy đo có thể được thực hiện trong không khí, bằng cách sử dụng công thức của máy đo là bước sóng  của ánh sáng laser helium. và chuyển đổi các bước sóng trong chân không thành các bước sóng trong không khí. Không khí chỉ là một phương tiện có thể sử dụng để đo đơn vị mét, và có thể sử dụng bất kỳ khoảng chân không nào, hoặc một số khí quyển trơ như khí heli, cung cấp các hiệu chỉnh thích hợp cho chỉ số khúc xạ được thực hiện.

Mét được định nghĩa là chiều dài đường đi của ánh sáng trong một thời gian nhất định và các phép đo chiều dài phòng thí nghiệm thực tế tính bằng mét được xác định bằng cách đếm số bước sóng ánh sáng laser của một trong những loại tiêu chuẩn phù hợp với chiều dài, và chuyển đổi đơn vị bước sóng đã chọn thành mét. Ba yếu tố chính giới hạn độ chính xác đạt được với giao thoa kế laser để đo chiều dài:

 độ không đảm bảo trong bước sóng chân không của nguồn,
 sự không chắc chắn trong chỉ số khúc xạ của môi trường,
 đếm số lượng ít nhất độ phân giải của giao thoa kế.

Trong số này, cái cuối cùng là đặc thù của chính giao thoa kế. Việc chuyển đổi độ dài của bước sóng thành chiều dài tính bằng mét dựa trên mối quan hệ

mà chuyển đổi các đơn vị bước sóng λ thành mét sử dụng c, vận tốc ánh sáng trong chân không với đơn vị m/s. Ở đây n là chỉ số khúc xạ của môi trường trong đó phép đo được thực hiện và f là tần số đo của nguồn. Mặc dù chuyển đổi từ bước sóng sang mét gây ra một lỗi bổ sung về chiều dài tổng thể do lỗi đo trong việc xác định chiết suất và tần số, đo tần số là một trong những phép đo chính xác nhất hiện có.

Hệ thống SI

Xem thêm
 Hệ đo lường quốc tế
 Vận tốc ánh sáng

Tham khảo

 Bureau International des Poids et Mesures. The International System of Units (SI), 7th ed. 1998 (tiếng Anh)

Liên kết ngoài

 Length—Evolution from Measurement Standard to a Fundamental Constant  tại website NIST
 The History of the Meter
 La convention du mètre , BIPM
 Quy đổi các đơn vị đo chiều dài

Đơn vị cơ bản trong SI
Đơn vị đo chiều dài
Hệ đo lường MKS
Từ gốc Pháp
Bài cơ bản dài


title: Guinecourt

text:
Guinecourt là một xã của tỉnh Pas-de-Calais, thuộc vùng Hauts-de-France, miền bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Pas-de-Calais

Tham khảo
INSEE
IGN

Liên kết ngoài
 Guinecourt on the Quid website

Xã của Pas-de-Calais


title: Senodonia quadricollis

text:
Senodonia quadricollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Laporte miêu tả khoa học năm 1838.

Chú thích

Tham khảo

Senodonia


title: Moudon (huyện)

text:
Moudon là một huyện ở bang Vaud, Thụy Sĩ. Huyện lỵ là thị xã Moudon.

Huyện này bao gồm 32 đô thị với tổng diện tích là 119,61 km², dân số cuối năm 2003 là 12.273 người.


title: Nguyễn Đình Lộc

text:
Nguyễn Đình Lộc (sinh ngày 13 tháng 9 năm 1935, mất ngày 24 tháng 1 năm 2021), Quê quán: Xã Diễn An, huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An; Tiến sĩ Luật học, Phó Chủ tịch Hội luật gia Việt Nam; nguyên Bộ trưởng Bộ Tư pháp (1992-2002) ; Đại biểu Quốc hội Việt Nam khoá VII (1981-1987), IX (1992-1997), X (1997-2002), XI (2002-2007), Ủy viên Ủy ban Pháp luật của Quốc hội khóa VI (1981 - 1986) khóa XI (2002-2007). Ông có vai trò trong biên soạn Hiến Pháp 1992 và Bộ luật hình sự 1999.
 Một phát minh mới đây là Hệ thống ổn định điện tử (ESP) do Bosch

Tiểu sử
Nguyễn Đình Lộc Sinh năm 1935 trong một gia đình quê ở huyện Diễn Châu, Nghệ An, ông Nguyễn Đình Lộc lớn lên trong hoàn cảnh cha mẹ mất sớm. Thuộc thành phần cơ bản thời ấy và lại thông minh ham học, ông được lựa chọn trong lứa thanh niên đầu tiên được Nhà nước cử đi đào tạo một cách bài bản về luật học tại Liên Xô, bắt đầu là cử nhân, sau đó là nghiên cứu sinh phó tiến sĩ.

Cùng thời học luật ở Liên Xô ấy có ông Trịnh Hồng Dương (1938 - 2008) hay ông Vũ Đức Khiển. Đây là lứa luật học đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, ở giai đoạn miền Bắc xây dựng hậu phương lớn xã hội chủ nghĩa, chi viện cho chiến trường miền Nam đánh Mỹ.

Về nước ông Nguyễn Đình Lộc công tác tại trường Trung cấp Tòa án, rồi sang Văn phòng Quốc hội, lên đến chức vụ cao nhất là Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội.

Ở Văn phòng Quốc hội, ông Nguyễn Đình Lộc có cơ hội mang chuyên môn luật học của mình giúp việc cho Ủy ban Soạn thảo Hiến pháp 1980 của nước Việt Nam thống nhất, sau đó là Hiến pháp 1992 của thời kỳ đầu đổi mới - giai đoạn mà một số nguyên lý cơ bản của nhà nước pháp quyền bắt đầu được thừa nhận.

Khi Quốc hội khóa VIII thông qua Hiến pháp 1992, ông Nguyễn Đình Lộc cũng được bầu làm Bộ trưởng thứ hai của Bộ Tư pháp, kế nhiệm ông Phan Hiền – Bộ trưởng đầu tiên, liên tục hơn 10 năm, từ khi Bộ này được tái lập, năm 1981…

Ông Lộc là đại diện cho một nhóm nhân sỹ đưa ra góp ý dự thảo Sửa đổi Hiến pháp 1992. Một số trang hải ngoại cho rằng nhóm của ông chính là nhóm Kiến nghị 72, nhưng trong buổi phỏng vấn với VTV, ông đã bác bỏ việc mình đóng vai trò đại diện cho nhóm này.

Phát ngôn

Xem thêm
Kiến nghị 72

Chú thích

Người Nghệ An
Tiến sĩ Luật Việt Nam
Bộ trưởng Bộ Tư pháp Việt Nam
Nhóm Kiến nghị 72
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa VII
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa IX
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa X
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XI


title: Villers-sur-Meuse

text:
Villers-sur-Meuse  là một xã thuộc the tỉnh Meuse trong vùng Grand Est đông bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 210 mét trên mực nước biển. Dân số theo điều tra năm 1999 của INSEE là 206 người.

Tham khảo

Villerssurmeuse


title: Caloptilia heringi

text:
Caloptilia heringi là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Nhật Bản (Hokkaidō) và vùng Viễn Đông Nga.

Sải cánh dài 11.5–13 mm.

Ấu trùng ăn Acer mono. Chúng có thể ăn lá nơi chúng làm tổ.

Etymology
The name of the species is dedicated to Prof. Dr. E. M. Hering of Berlin, leading authority of the leaf-mining insects.

Chú thích

Tham khảo

Caloptilia


title: Dapanoptera hipmilta

text:
Dapanoptera hipmilta là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dapanoptera
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Betul

text:
Betul là một thành phố và khu đô thị của quận Betul thuộc bang Madhya Pradesh, Ấn Độ.

Địa lý
Betul có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 658 mét (2158 foot).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Betul có dân số 83.287 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Betul có tỷ lệ 76% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 81%, và tỷ lệ cho phái nữ là 71%. Tại Betul, 13% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Madhya Pradesh


title: Zeltus

text:
Zeltus là một chi bướm ngày thuộc họ Lycaenidae.

Chú thích

Tham khảo

Hypolycaenini


title: Udine

text:
Udine là một đô thị và cộng đồng (comune) ở tỉnh Udine trong vùng Friuli-Venezia Giulia miền Bắc nước Ý.
Đô thị Udine có diện tích 56 ki lô mét vuông, dân số thời điểm năm 2016 là 99.244 người còn dân số vùng đô thị là 175.000 người.
Udine nằm giữa biển Adriatic và các dãy núi Alps (Alpi Carniche), ít hơn 40 km từ biên giới với nước Slovenia.

Đô thị này có các đơn vị dân cư (frazioni) sau:

Các đô thị giáp ranh:

Hình ảnh

Tham khảo

Đô thị tỉnh Udine


Glee: The Music, The Rocky Horror Glee Show là EP được trình bày bởi dàn diễn viên của bộ phim Glee, phát hành vào ngày 19 tháng 10 năm 2010. Đĩa EP gồm 7 ca khúc từ tập phim đặc biệt "The Rocky Horror Glee Show", phát sóng ngày 26 tháng 10 năm 2010 trên kênh Fox. Trong tập chủ đề Halloween này, đội hát đã tái tạo lại bộ phim hài-nhạc kịch kinh dị năm 1973, The Rocky Horror Show, gồm những ca khúc được soạn và sáng tác bởi Richard O'Brien. Dante Di Loreto và Brad Falchuk sau đó đã trở thành giám đốc sản xuất của đĩa mở rộng này.

Bối cảnh và thực hiện
Tập phim của Glee, "The Rocky Horror Glee Show" được phát sóng lần đầu tiên vào ngày 26 tháng 10 năm 2010 và trở thành một phần trong chuỗi chương trình chủ đề Halloween của kênh Fox, kèm theo những màn trình diễn của vở nhạc kịch The Rocky Horror Show do những thành viên của nhóm tái tạo lại. Kế hoạch thực hiện tập phim này đã được tiết lộ tại San Diego Comic-Con International 2010 bởi người sáng lập của Glee, Ryan Murphy sau khi diễn viên của bộ phim, Chris Colfer đã chia sẻ khao khát thực hiện ca khúc "Time Warp" trong chương trình. Jayma Mays, người thủ vai giáo viên tâm lý, Emma Pillsbury, đã tham gia thử vai với ca khúc "Touch-a, Touch-a, Touch-a, Touch Me" nhưng có một số thay đổi trong lời nhạc. "Tôi chắc chắn sẽ lấy cô gái này trong bộ phim", Murphy chia sẻ trong phần tuyển vai của cô. "Whatever Happened to Saturday Night" sau đó đã được trình diễn bởi John Stamos, còn ca khúc "Damn It, Janet" thì trình diễn bởi Cory Monteith và Lea Michele.

Danh sách ca khúc của đĩa mở rộng đã được chính thông báo trong một bài báo ngày 28 tháng 9 năm 2010. Đĩa được phát hành kỹ thuật số và ghi đĩa vào ngày 19 tháng 10 năm 2010 tại Bắc Mỹ.

Tiếp nhận
Andrew Leahey của Allmusic cho đĩa EP này ba sao rưỡi và gọi Glee: The Music, The Rocky Horror Glee Show là "một trong những bản thu âm xuất sắc nhất của Glee" và nói thêm đây là "một album tưởng nhớ gọn gàng, tỏa sáng và trình diễn tốt." Anh đặc biệt khen ngợi phần trình diễn của những nghệ sĩ không thường xuyên trình diễn trong chương trình như Naya Rivera, Jayma Mays, và John Stamos. Dù vậy, anh cho rằng Amber Riley không thích hợp với vai Tiến sĩ Frank-N-Furter.

Glee: The Music, The Rocky Horror Glee Show xuất hiện trên bảng xếp hạng Billboard 200 với vị trí thứ sáu trong tuần 27 tháng 10 năm 2010 với 48,000 bản được tiêu thụ, trở thành tuần bán đầu tiên thấp nhất của nhóm tại Hoa Kỳ. Phần xuất hiện xếp hạng này của Glee trở thành album nhạc phim thứ sáu của họ trong top 10 tại Mỹ và là vị trí cao nhất mà Rocky Horror từng vươn lên. Vào tháng 4 năm 2011, đây đã trở thành đĩa EP của nhóm có số lượng đĩa tiêu thụ thấp nhất tại Mỹ khi chỉ bán được 160,000 bản.

Danh sách ca khúc

Thực hiện
Danh sách ở dưới là những người đã xác minh rằng mình đã thực hiện album này.

Adam Anders – quản lý; kỹ thuật âm thanh; sản xuất; sản xuất nhạc phim; trình diễn
Alex Anders – kỹ thuật âm thanh
Nikki Anders – trình diễn
Peer Åström – quản lý; kỹ thuật âm thanh; phối khí; sản xuất
Dave Bett – chỉ đạo nghệ thuật
Per Björling – quản lý
PJ Bloom – giám sát thu âm
Geoff Bywater – giám đốc sản xuất chuyên về phần nhạc
Deyder Cintron – trợ lý kỹ thuật âm thanh
Kamari Copeland – trình diễn
Tim Davis – quản lý thu âm; nhà thầu thu âm; trình diễn
Dante Di Loreto – giám đốc sản xuất
Brad Falchuk – giám đốc sản xuất
Heather Guibert – chỉnh sửa
Missi Hale – trình diễn

Tobias Kampe-Flygare - trình diễn
Storm Lee – trình diễn
David Loucks – trình diễn
Meaghan Lyons – chỉnh sửa
Dominick Maita – giám đốc
Maria Paula Marulanda – chỉ đạo nghệ thuật
Ryan Murphy – sản xuất
Richard O'Brien – biên soạn
Martin Persson – quản lý; phổ khúc; kỹ thuật
Stefan Persson – quản lý nhân viên
Patrick Randak – nhiếp ảnh gia
Federico Ruiz – thiết kế
Jenny Sinclair – nhà thầu
Windy Wagner – trình diễn

Lịch sử phát hành

Chú thích

Liên kết ngoài
Glee: The Music, The Rocky Horror Glee Show trên GleeTheMusic.com

Âm nhạc của Glee (phim truyền hình)
EP năm 2010
Nhạc phim năm 2010
Nhạc phim của Columbia Records
EP của Columbia Records
Rocky Horror
Nhạc phim truyền hình


title: Arzamopsis

text:
Arzamopsis là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Hadeninae


title: Arima brachyptera

text:
Arima brachyptera là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Kuster miêu tả khoa học năm 1844.

Chú thích

Tham khảo

Arima


title: Conoderus froggatii

text:
Conoderus froggatii là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Van Zwaluwenburg miêu tả khoa học năm 1940.

Chú thích

Tham khảo

Conoderus


title: 11269 Knyr

text:
11269 Knyr (1987 QG10) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 26 tháng 8 năm 1987 bởi L. G. Karachkina ở Đài vật lý thiên văn Crimean.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 11269 Knyr

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1987


title: Nectandra canaliculata

text:
Nectandra canaliculata là một loài thực vật thuộc họ Lauraceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo
 Muriel, P. & Pitman, N. 2004. Nectandra canaliculata. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ecuador
Nectandra
Thực vật dễ tổn thương


title: Clitenella punctata

text:
Clitenella punctata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Laboissiere miêu tả khoa học năm 1927.

Chú thích

Tham khảo

Clitenella


title: Andrena icterina

text:
Andrena icterina là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Warncke mô tả khoa học năm 1974.

Chú thích

Tham khảo

I
Động vật được mô tả năm 1974


title: 1543 Bourgeois

text:
1543 Bourgeois (1941 SJ) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 21 tháng 9 năm 1941 bởi Delporte, E. ở Uccle.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 1543 Bourgeois

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Eugène Joseph Delporte
Thiên thể phát hiện năm 1941


title: Manduca franciscae

text:
Manduca franciscae, là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. M. franciscae, gặp ở Venezuela.

Tham khảo

Manduca


title: Weenzen

text:
Weenzen là một thị xã ở huyện Hildesheim trong bang Niedersachsen, Đức. Đô thị Weenzen có diện tích 4,16 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 445 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Hildesheim


title: Mouchy-le-Châtel

text:
Mouchy-le-Châtel là một xã thuộc tỉnh Oise trong vùng Hauts-de-France phía bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 120 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

INSEE

Mouchylechatel


title: 19 tháng 4

text:
Ngày 19 tháng 4 là ngày thứ 109 trong mỗi năm dương lịch thường (ngày thứ 110 trong mỗi năm nhuận). Còn 256 ngày nữa trong năm.

Sự kiện

Thế kỷ 19 trở về trước
 1320 - Thạc Đức Bát Lạt lên ngôi tại Đại Đô, trở thành Hoàng đế thứ 5 của triều Nguyên
 1770 – Thuyền trưởng James Cook lần đầu tiên nhìn thấy đất Úc.
 1775 - Chiến tranh Cách mạng Mỹ bắt đầu với chiến thắng của quân đội thuộc địa trước quân Anh tại concord
 1775 – Trận Lexington và Concord mở màn cuộc chiến giành độc lập của 13 thuộc địa Bắc Mỹ chống lại thực dân Anh.
 1783 – Nữ hoàng Ekaterina II sáp nhập Krym và tỉnh Kuban nước Nga.
 1810 – Venezuela giành được sự tự trị: Dân chúng Caracas lật đổ Toàn quyền Emparan và lập một uỷ ban hành chính.
 1839 – Hiệp ước Luân Đôn thành lập Vương quốc Bỉ.
 1892 – Charles Duryea nói rằng đã chạy được chiếc xe hơi đầu tiên ở Hoa Kỳ, tại Springfield (bang Massachusetts).

Thế kỷ 20
 1903 – Bắt đầu cuộc thảm sát Kishinev, một trong những vụ thảm sát dân Do Thái đẫm máu nhất ở Nga (đến ngày 21 tháng 4).
 1919 – Leslie Irvin, người Mỹ, lần đầu tiên nhảy dù thành công.
 1928 – Xuất bản tập cuối cùng của bộ Từ điển tiếng Anh Oxford (Oxford English Dictionary - OED).
 1937 – Hoàn tất việc xây dựng cầu Cổng Vàng tại California, Hoa Kỳ.
 1943 – Chiến tranh thế giới thứ hai: Quân Đức tiến vào khu ghetto Warzsawa để bố ráp những người Do Thái còn lại, gây ra Cuộc nổi dậy ghetto Warzsawa.
 1943 – Ngày Xe đạp - Nhà hoá học Thuỵ Sĩ, tiến sĩ Albert Hofmann chủ tâm dùng LSD lần đầu tiên.
 1945 – Chiến tranh thế giới thứ hai: Các sĩ quan cấp cao của Anh được chỉ thị không được tiết lộ tin tức rằng mã Enigma đã bị phá.
 1956 – Hôn lễ của nữ diễn viên Mỹ Grace Kelly và Hoàng thân Rainier III của công quốc Monaco.
 1960 – Sinh viên Hàn Quốc tổ chức phản kháng toàn quốc, ủng hộ dân chủ, chống lại tổng thống Lý Thừa Vãn, buộc ông này từ chức.
 1961 – Cuộc đổ bộ Vịnh Con Heo ở Cuba kết thúc thất bại.
 1965 – Định luật Moore lần đầu tiên được công bố rộng rãi trên Electronics Magazine.
 1971 – Sierra Leone trở thành một nước cộng hoà.
 1971  – Liên Xô phóng Salyut 1, trạm vũ trụ đầu tiên.
 1975 – Giải phóng Bình Thuận.
1993 – 51 ngày bao vây trụ sở của giáo phái Branch Davidian tại ngoại ô Waco, Texas, Hoa Kỳ kết thúc khi hỏa hoạn bùng phát, khiến hơn 70 người thiệt mạng.
 1995 – Toà nhà liên bang Alfred P. Murrah ở Thành phố Oklahoma (bang Oklahoma, Hoa Kỳ) bị đánh bom, 168 người chết.
 1999 – Quốc hội Đức dọn trở về Berlin.
 2000 – Máy bay Boeing 737-200 của hãng Air Philippines rơi gần phi trường Davao, 131 người chết.

Thế kỷ 21
 2005 – Joseph Ratzinger được bầu làm giáo hoàng trong Mật nghị Hồng y, tức Biển Đức XVI, ông là giáo hoàng đầu tiên sinh ra ở Đức trong gần 500 năm.
 2011 –  Fidel Castro chính thức từ nhiệm Tổng bí thư Đảng Cộng sản Cuba, người kế nhiệm là Raúl Castro.
 2005 – Hồng y người Đức Joseph Ratzinger được bầu làm giáo hoàng vào ngày thứ hai của Mật nghị Hồng y, lấy hiệu là Biển Đức XVI.
 2018 – Quốc vương Mswati III thông báo thay đổi tên của Vương quốc Swaziland thành Vương quốc eSwatini, vào dịp kỷ niệm 50 năm ngày Swaziland độc lập.

Sinh

 476 – Phạm Tu, danh tướng, công thần khai quốc nhà Tiền Lý Việt Nam (m. 545)
 1320 – Vua Pedro I của Bồ Đào Nha (m. 1367)
1825 – Nguyễn Phúc Hồng Bảo, tước phong An Phong Quận vương, hoàng tử con vua Thiệu Trị nhà Nguyễn (m. 1854)
 1912 – Glenn Seaborg, nhà khoa học nguyên tử Mỹ, tổng hợp ra các nguyên tố siêu-urani, giải Nobel hoá học năm 1951 (m. 1999)
 1931 – Út Tịch, nữ Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam (m. 1968)
 1933 – Jayne Mansfield, nữ diễn viên (m. 1967)
 1968 – Ashley Judd, nữ diễn viên Mỹ
 1972 – Rivaldo, cầu thủ bóng đá Brasil, quả bóng vàng châu Âu, cầu thủ xuất sắc nhất thế giới năm 1999
 1979 – Kate Hudson, nữ diễn viên
 1980 – Đổng Khiết, nữ diễn viên, vũ công người Trung Quốc
 1987 – Maria Sharapova, nữ đấu thủ quần vợt Nga
1999 – Đoàn Văn Hậu, cầu thủ bóng đá Việt Nam

Mất

Thế kỷ 19 trở về trước
 1390 – Vua Robert II của Scotland (s. 1316)
 1578 – Uesugi Kenshin, samurai, lãnh chúa Nhật Bản (s. 1530)
 1632 – Sigismund, vua Thuỵ Điển và Cộng đồng Ba Lan-Litva (s. 1561)
 1689 – Nữ hoàng Christina của Thuỵ Điển (s. 1626)
 1824 – George Gordon Byron, Nam tước Byron đời thứ 6, nhà thơ vĩ đại người Anh (s. 1788)
1863 – Nguyễn Phúc Hồng Phi, tước phong Vĩnh Quốc công, hoàng tử con vua Thiệu Trị nhà Nguyễn (s. 1835)
 1881 – Benjamin Disraeli, nguyên Thủ tướng Anh (s. 1804)
 1882 – Charles Darwin, nhà sinh vật học vĩ đại người Anh, tác giả cuốn Nguồn gốc các loài, căn bản của thuyết chọn lọc tự nhiên và đấu tranh sinh tồn (s. 1809)

Thế kỷ 20
 1906 – Pierre Curie, nhà vật lý Pháp, tìm ra poloni và radi, giải Nobel vật lý năm 1903 (s. 1859)
 1965 - Phạm Phú Quốc, Đại tá Quân lực Việt Nam Cộng hòa
 1967 – Konrad Adenauer, nguyên Thủ tướng Đức (s. 1876)
 1974 – Ayub Khan, nguyên Tổng thống Pakistan (s. 1907)
 1987 – Maxwell Taylor, tướng Mỹ (s. 1901)
 1989 – Daphne du Maurier, nhà văn nữ người Anh, tác giả tiểu thuyết Rebecca (s. 1907)
 1998 – Octavio Paz, nhà văn, nhà thơ, nhà ngoại giao México, giải Nobel văn chương năm 1990 (s. 1914)

Thế kỷ 21
 2021 – Walter Mondale (s. 1928).
 2023 – Moon Bin, nam ca sĩ, diễn viên và người mẫu người Hàn Quốc, thành viên của nhóm nhạc nam  Astro (s. 1998).

Ngày lễ và kỷ niệm
 Ngày Ái quốc (bang Massachusetts, Hoa Kỳ)
 Ngày Tuyên bố Độc lập (Venezuela)
 Ngày Cộng hoà (Sierra Leone)
 Cuộc đổ bộ của 33 người (Uruguay)
 Ngày Hoa anh thảo (Anh) - Vào ngày mất của cố thủ tướng Anh Benjamin Disraeli, người ta đặt hoa anh thảo trước tượng ông trên Quảng trường Quốc hội (Luân Đôn). Hoa anh thảo là loại hoa yêu thích của ông.
 Kết thúc ngày hội Cerealia của La Mã, hội tôn vinh nữ thần mùa màng Ceres. (Đế quốc La Mã)
 Ngày Xe đạp
 Lễ Phục sinh vào các năm 1908, 1981, 1987, 1992, 1998. Ngày lễ Phục sinh rơi vào ngày 19 tháng 4 nhiều hơn bất cứ ngày nào khác.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 BBC: On This Day (tiếng Anh)

19
Ngày trong năm


title: Sassey

text:
Sassey là một xã thuộc tỉnh Eure trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Eure

Tham khảo

Xã của Eure


title: Conthil

text:
Conthil là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Château-Salins, tổng Château-Salins. Tọa độ địa lý của xã là 48° 53' vĩ độ bắc, 06° 39' kinh độ đông. Conthil nằm trên độ cao trung bình là 255 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 219 mét và điểm cao nhất là 320 mét. Xã có diện tích 9,31 km², dân số vào thời điểm 2004 là 172 người; mật độ dân số là 18,3 người/km². Xã thuộc Pháp từ năm 1766.

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Xã của Moselle


title: Paralimnophila flavipes

text:
Paralimnophila flavipes là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Paralimnophila
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Andújar

text:
Andújar (tên cổ là Illiturgi hay Slilurgi), là một đô thị trong tỉnh Jaén, Tây Ban Nha. Dân số (2005) 38.539 người.

Tham khảo

Andujar


title: Vatica hullettii

text:
Vatica hullettii là một loài thực vật thuộc họ Dipterocarpaceae. Đây là loài đặc hữu của Malaysia.

Chú thích

Tham khảo
 Ashton, P. 1998. Vatica hullettii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 24 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Malaysia
Chi Táu
Thực vật đặc hữu


title: Inukami!

text:
là một bộ light novel được viết bởi Arisawa Mamizu và minh họa bởi Wakatsuki Kanna. Tác phẩm bắt đầu đăng trên tạp chí số 17 của ASCII Media Works hiện giờ được biết với tên Dengeki hp vào ngày 18 tháng 4 năm 2002. Bốn chương tiếp tục được đăng định kỳ, sau đó được tập hợp thành một cuốn sách. Với 14 cuốn tiểu thuyết chính và hai cuốn thêm được minh họa bởi Matsuzawa Mari đã được xuất bản bởi ASCII Media Works dưới thương hiệu Dengeki Bunko của họ từ ngày 10 tháng 1 năm 2003 đến ngày 10 tháng 12 năm 2008. Cốt truyện xay quanh một nữ thần khuyển tên Yōko và chủ của cô ta là Kawahira Keita cả hai cùng chiến đấu để chống lại các linh hồn chuyên gây rối. Cũng có nhiều nữ thần khác ngoài Yōko đảm nhận các vị trí quan trọng. Tên inukami (いぬかみ) được nói lái từ tên gọi của một sinh vật thần thoại Nhật Bản là inugami (いぬがみ). Việc nói lái này có thể là do inugami thường gây rắc rối nhiều hơn là giúp đỡ và đôi khi có thể sử dụng như một lời nguyền chết chóc.

Bộ tiểu thuyết này cũng đã được chuyển thể thành các phương tiện truyền thông khác nhau. Một chuyển thể manga được thực hiện bởi Matsuzawa Mari đang trên tạp chí truyện tranh dành cho shōnen là Dengeki Comic Gao! của MediaWorks từ tháng 10 năm 2005 đến tháng 2 năm 2008. Seven Seas Entertainment đã được cấp bản quyền phân phối loạt manga này tại thị trường Bắc Mỹ. Tập đầu tiên đã được phát hành tháng 11 năm 2008. Chuyển thể anime gồm 26 tập đã được thực hiện bởi Seven Arcs và phát sóng từ ngày 06 tháng 4 đến ngày 28 tháng 9 năm 2006 trên kênh TV Tokyo tại Nhật Bản. Một chương trình internet radio cùng với một visual novel đã được thực hiện bởi ASCII Media Works, một phim anime đã được trình chiếu tạp các rạp ở Nhật Bản vào tháng 4 năm 2007. Một tập tiểu thuyết khác tên Inukami Special Edition cũng đã được xuất bản như một món quà chỉ cho ai xem phim anime tại rạp.

Sơ lược cốt truyện

Truyền thông

Light novel
Inukami! là một bộ light novel được viết bởi Arisawa Mamizu và minh họa bởi Wakatsuki Kanna. Nó bắt đầu đăng trên số 17 của tạp chí chuyên về tiểu thuyết Dengeki hp của MediaWorks vào ngày 18 tháng 4 năm 2002. Tập tankōbon dầu đã phát hành vào ngày 10 tháng 1 năm 2003 bởi ASCII Media Works với thương hiệu Dengeki Bunko của họ. Các tập tiểu thuyết này tiếp tục được xuất bản cho đến ngày 10 tháng 12 năm 2008 với 16 tập trong đó 14 tập là cốt truyện chính còn tập 15 có tựa Inukami! EX Wan! và tập 16 có tựa Inukami! EX Wanwan!! là ngoại truyện tập hợp các mẫu truyện ngắn với minh họa được vẽ bởi Matsuzawa Mari cũng là người vẽ loạt manga Inukami!. Một tập tiểu thuyết mang tên Inukami Special Edition được phát hành và phát như một món quà dành riêng cho những ai xem phim anime tại rạp. Một số mẫu truyện ngắn không được tập hợp cũng dược đăng trên Dengeki hp. Mười mẫu truyện ngắn này có thể xem trên wesite chính thức của anime.

Manga
Chuyển thể manga được vẽ bởi Matsuzawa Mari đăng trên tạp chí truyện tranh Dengeki Comic Gao! từ ngày 27 tháng 10 năm 2005 đến ngày 27 tháng 2 năm 2008 bởi MediaWorks. Một loạt 6 tankōbon đã được xuất bản bởi ASCII Media Works thông qua thương hiệu Dengeki Comics của họ từ ngày 27 tháng 3 năm 2006 đến ngày 27 tháng 5 năm 2008. Một tập các tuyển tập có tựa Inukami! ~Anthology~ đã được ASCII Media Works xuất bản vào ngày 27 tháng 9 năm 2006. Tuyển tập này được thực hiện bởi 16 họa sĩ và mangaka khác nhau. Loạt manga này đã được cấp bản bản quyền phát hành cho Seven Seas Entertainment để phân phối phiên bản tiếng Anh tại thị trường Bắc Mỹ, phiên bản tiếng Anh bán nguyên loạt theo bộ của loạt manga này đã phát hành vào tháng 11 năm 2010.

Anime
Một chuyển thể anime đã được Seven Arcs thực hiện và đạo diễn bởi Kusakawa Keizō đã phát sóng tại Nhật Bản từ ngày 06 tháng 4 đến ngày 28 tháng 9 năm 2006 với 26 tập. bộ anime này đã phát hành thành 9 hộp DVD cho phiên bản giới hạn từ ngày 09 tháng 8 năm 2006 đến ngày 04 tháng 4 năm 2007 và phiên bản bình thường được phát hành từ ngày 04 tháng 10 năm 2006 đến ngày 06 tháng 6 năm 2007. Hộp DVD đầu tiên chỉ có 2 tập trong khi các hộp còn lại chứa 3 tập. Hong feng Entertainment đã được cấp bản quyền cho bộ anime này với phiên bản DVD phụ đề tiếng Anh phát hành trên mọi khu vực tại Malaysia.

Internet radio
Một chương trình internet radio có tựa Inukami! Web Radio: Koinu no Jikan (いぬかみっ! Webラジオ こいぬのじかん) đã phát từ ngày 12 tháng 5 năm 2006 đến ngày 25 tháng 5 năm 2007 trên Starchild Net Radio vào thứ sáu hàng tuần. Với 55 chương trình và người dẫn chương trình là Nazuka Kaori (người lồng tiếng cho nhận vật Nadeshiko) cùng Hasegawa Shizuka (lồng tiếng cho nhân vật Tomohane) những người đã lồng tiếng cho anime. Bài hát chủ đề của chương trình là Puppy's clock cũng như sử dụng 3 bài hát chủ đề trong anime là: Hikari sử dụng trong chương trình số 27, Yūjō Monogatari: Danshi (?) Version sử dụng làm bài hát kết thúc của chương trình số 20 và 27, Yūjō Monogatari sử dụng như bài hát kết thúc của tất cả các chương trình còn lại. Chương trình có các khách mời là người đã tham gia vào việc thực hiện anime như: Arisawa Mamizu, Fukuyama Jun, Horie Yui, Morinaga Rika. Một CD có chứa một số chương trình internet radio phát hành vào ngày 24 tháng 1 năm 2007.

Visual novel
Chuyển thể visual novel có tựa Inukami! feat. Animation và giống như tên của nó các cảnh của nó là hoạt hình với cốt truyện dựa theo light novel. Nó được phát triển bởi ASCII Media Works cho hệ Nintendo DS và được phát hành thông qua thương hiệu DS Dengeki Bunko của Media Works với hai bản giới hạn và bình thường vào ngày 06 tháng 12 năm 2007, phiên bản đặc biệt có đính kèm một drama CD.

Phim anime
Một phim anime có tựa Inukami! The Movie: Tokumei Reiteki Sōsakan Karina Shirō! (いぬかみっ! THE MOVIE 特命霊的捜査官・仮名史郎っ!) đã được thực hiện bởi Seven Arcs và đạo diễn bởi Kusakawa Keizō. Phim chỉ dài có 25 phút, nó dược chiếu tại các rạp của Nhật Bản vào ngày 21 tháng 4 năm 2007 như một trong ba phim được trình chiếu tại liên hoan phim Dengeki Bunko, hai phim khác là Shakugan no Shana và Kino's Journey. Nó được King Records phát hành thành DVD vào ngày 26 tháng 9 năm 2007.

Âm nhạc
Bộ anime này có bốn bài hát chủ đề, một bài mở đầu và ba bài kết thúc. Bài hát mở đầu có tên Hikari (ヒカリ) trình bày bởi Horie Yui nó đã được phát hành trong đĩa đơn maxi vào ngày 24 tháng 5 năm 2006. Bài hát kết thúc chính là bài Yūjō Monogatari (友情物語) trình bày bởi nhóm Aice5 cũng đã được phát hành trong đĩa đơn với cả phiên bản đặc biệt và bình thường ngày 24 tháng 5 năm 2006. Bài hát kết thúc của tập 12 là bài Kei no Uta (ケイのうた) trình bày bởi Mizuki Nana và bài hát kết thúc của tập 18 là bài Yūjō Monogatari: Danshi (?) Version (友情物語・男子(?)バージョン) được trình bày bởi Super Zō-sans & Rice5. Album tập hợp các bản nhạc của anime đầu tiên được phát hành ngày 21 tháng 9 năm 2006 và album thứ hai phát hành vào ngày 22 tháng 11 năm 2006.

Bảy album bài hát của các nhân vật đã được phát hành từ ngày 25 tháng 1 đến ngày 23 tháng 8 năm 2006, và một album hợp ca của các nhân vật mang tên Paradiso đã được phát hành vào ngày 21 tháng 12 năm 2006.

Các bản nhạc dùng trong phim anime đã phát hành trong đĩa đính kèm khi phát hành phiên bản DVD của phim.

Đón nhận

Liên kết ngoài
Inukami!  tại ASCII Media Works
Trang Anime chính thức
anime Inukami! tại TV Tokyo
Trang phim chính thức
Inukami!  tại Seven Seas Entertainment

Anime năm 2006
Anime năm 2007
Manga năm 2005
Seven Arcs
Anime và manga kỳ ảo
Shōnen manga
Light novel
Visual novel
Anime và manga ecchi
Bishōjo game
Trò chơi điện tử năm 2006
Dengeki Comics
Trò chơi Nintendo DS


title: Gastrotheca guentheri

text:
Gastrotheca guentheri là một loài nhái trong họ Hemiphractidae.
Nó sống ở miền Andes của Colombia (Cordillera Occidental và khối núi Colombia) và Ecuador (Cordillera Occidental). Gastrotheca guentheri là loài lưỡng cư không đuôi duy nhất có răng trên cả hai hàm.

Mô tả
Gastrotheca guentheri là loài lưỡng cư không đuôi duy nhất có răng thực sự trên hàm dưới. Bộ răng này là kết quả của tái tiến hóa sau 200 triệu năm thiếu vắng, thách thức luật Dollo về tính không đảo ngược.

Con đực dài  còn con cái dài  (chiều dài mõm-huyện).

Môi trường sống và bảo tồn
Môi trường sống tự nhiên của Gastrotheca guentheri là rừng ẩm nhiệt đới. Chúng sống về đêm, nấp mình trên cây, gồm cả dứa leo.

Loài này đang giảm mạnh về số lượng. Một nguyên nhân là mất môi trường sống, nhưng tại Ecuador, chúng giảm số lượng cả ở nơi sống thích hợp, có lẽ do thay đổi khí hậu hay chytridiomycosis.

Chú thích

Liên kết ngoài
Discover life: Hylidae - Treefrogs
Breathing Space: Gastrotheca guentheri

Chi Nhái túi
Động vật lưỡng cư Colombia
Động vật lưỡng cư Ecuador
Động vật được mô tả năm 1882


title: Limnophila tenuicornis

text:
Limnophila tenuicornis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Limnophila (chi ruồi)
Limoniidae ở vùng Nearctic


title: Isola Rizza

text:
Isola Rizza là một đô thị ở tỉnh Verona trong vùng Veneto của Ý, có cự ly khoảng 90 km về phía tây của Venice và khoảng 25 km về phía đông nam của Verona. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 2.977 người và diện tích là 16,8 km².

Isola Rizza giáp các đô thị: Bovolone, Oppeano, Ronco all'Adige, Roverchiara, và San Pietro di Morubio.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune-isolarizza.it/

Đô thị tỉnh Verona
Thành phố và thị trấn ở Veneto


title: Helius infirmus

text:
Helius infirmus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Helius
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Syphaxia spectanda

text:
Syphaxia spectanda là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Clark miêu tả khoa học năm 1865.

Chú thích

Tham khảo

Syphaxia


title: Khu kinh tế Năm Căn

text:
Khu kinh tế Năm Căn là một khu kinh tế được thành lập vào giữa năm 2010 tại huyện Năm Căn, phía Nam tỉnh Cà Mau nhằm mục đích phát huy lợi thế địa lý trên Quốc lộ 1, để tạo ra một động lực phát triển kinh tế - xã hội cho tỉnh Cà Mau và cho các tỉnh phía Nam đồng bằng sông Cửu Long Việt Nam nói chung.

Tổng quan
Khu kinh tế Năm Căn nằm dọc theo hành lang trục Quốc lộ 1, có diện tích tự nhiên 11.000 ha, thuộc địa bàn huyện Năm Căn bao gồm thị trấn Năm Căn, xã Hàm Rồng, xã Hàng Vịnh và ấp Ông Do của xã Đất Mới.

Mục tiêu phát triển của khu kinh tế Năm Căn là khai thác tối đa lợi thế về điều kiện tự nhiên, vị trí địa lý kinh tế và chính trị trong giao thương, dịch vụ quốc tế và trong nước, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Cà Mau và khu vực đồng bằng sông Cửu Long nhằm góp phần thu hẹp khoảng cách khu vực này với các vùng khác ở Việt Nam.

Theo định hướng, sẽ xây dựng và phát triển khu kinh tế Năm Căn với các ngành chủ chốt là công nghiệp cơ khí, đóng mới sửa chữa tàu biển, lắp ráp máy, điện tử, công nghiệp chế biến hàng thủy sản xuất khẩu, công nghiệp và dịch vụ dầu khí, may mặc, vật liệu xây dựng,...

Khu kinh tế Năm Căn bao gồm 2 khu chức năng chính là khu phi thuế quan và khu thuế quan. Trong đó, khu thuế quan có các khu chức năng như: khu cảng và dịch vụ hậu cần cảng, các khu công nghiệp, khu du lịch, nghỉ dưỡng, vui chơi giải trí, khu phân bố và các vùng nuôi trồng thủy sản và rừng, khu dân cư đô thị, khu hành chính.

Dự kiến đến hết năm 2011 sẽ hoàn thành công tác quy hoạch chung và quy hoạch chi tiết xây dựng các khu chức năng của KKT. Từ năm 2012 - 2015, tập trung xây dựng kết cấu hạ tầng KKT. Giai đoạn 2016 - 2020, hoàn thiện đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng, tập trung thu hút dự án đầu tư phát triển sản xuất kinh doanh.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Cà Mau: Thành lập khu kinh tế Năm Căn 11.000ha
Lập Khu kinh tế Năm Căn, tỉnh Cà Mau
Xây dựng và phát triển khu kinh tế Năm Căn

Năm Căn
Kinh tế Cà Mau


title: Oecetis machadoi

text:
Oecetis machadoi là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Chú thích

Tham khảo

Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi
Oecetis


title: Cấu trúc công ty

text:
Cấu trúc công ty là một vấn đề căn bản trong quản trị chiến lược công ty. Cấu trúc sẽ quyết định các mục tiêu và chính sách được hoạch định. Nó cũng quyết định việc phân bổ các nguồn lực của công ty.

Mỗi công ty có một cách cấu trúc khác nhau. Có thể phối hợp các cách cấu trúc

Bảy loại cấu trúc thường gặp
Cấu trúc theo chức năng
Cấu trúc theo khu vực, theo các vùng địa lý
Cấu trúc theo sản phẩm, dòng sản phẩm
Cấu trúc theo các nhóm khách hàng
Cấu trúc theo các quá trình đơn lẻ
Cấu trúc theo các đơn vị kinh doanh chiến lược (SBU)
Cấu trúc ma trận:

Tham khảo

Chú thích

Kinh doanh
Quản trị chiến lược


title: Longuich

text:
Longuich là một đô thị thuộc trong huyện Trier-Saarburg thuộc bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Đô thị này có diện tích 8,82 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 1225 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Trier-Saarburg


title: Amegilla ternatensis

text:
Amegilla ternatensis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1910.

Chú thích

Tham khảo

Amegilla
Động vật được mô tả năm 1910


title: Eix

text:
Eix  là một xã thuộc tỉnh Meuse trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 242 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Meuse


title: Chân như

text:
Chân Như (zh. 真如, sa., pi. tathatā, bhūtatathatā) là một khái niệm quan trọng của Đại thừa Phật giáo, chỉ thể tính tuyệt đối cuối cùng của vạn sự. Chân như chỉ thể tính ổn định, thường hằng, nằm ngoài mọi lý luận nhận thức. Chân như nhằm chỉ cái ngược lại của thế giới hiện tượng thuộc thân thuộc tâm. Tri kiến được Chân như tức là Giác ngộ, vượt khỏi thế giới nhị nguyên, chứng được cái nhất thể của khách thể và chủ thể. Chân như đồng nghĩa với Như Lai tạng, Phật tính, Pháp thân.

Các thuật ngữ
Sau đây là một số thuật ngữ bao gồm từ Chân như thường gặp:
 Chân như pháp giới (zh. zhēnrú făjiè 眞如法界, ja. shinnyo hōkai) là Pháp giới của chân như. Vì Pháp giới và Chân như cơ bản hàm ý như nhau nên đây chỉ là một cách gọi thể tính chân như mà chư Phật cảm nhận được.
 Chân như tính khởi (zh. zhēnrú xìngqĭ 眞如性起, ja. shinnyo shōki) chỉ sự sinh khởi của mọi hiện tượng tùy thuộc hoặc nương vào Chân như.
 Chân như tướng (zh. zhēnrú xiāng 眞如相, ja. shinnyosō) chỉ tướng thứ 8 trong "Thập hồi hướng" theo pháp tu của hàng Bồ Tát. Giai vị mà hàng Bồ Tát dùng trí huệ trung đạo để làm sáng tỏ tính chất hữu vô của các pháp, và thấy các pháp đều là chân như pháp giới.
 Chân như vô vi (zh. zhēnrú wúwéi 眞如無爲, ja. shinnyomui) là một trong 6 pháp vô vi trong giáo lý Duy thức. Chân như là thể tính chân thực của mọi hiện tượng. Chân như được gọi là vô vi vì ý niệm rằng ngay cả trí huệ giác ngộ của chư Phật tự nó vốn chẳng thực là chân như, bởi vì trí huệ giác ngộ được xếp vào những pháp hữu vi.

Xem thêm

 Vô vi (Phật giáo)
 Ngộ
 Vô ngã

 Vô minh
 Không tính
 Luân hồi

Tham khảo

 Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-Guang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
 Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren, Bern 1986.

Triết lý Phật giáo
Thuật ngữ và khái niệm Phật giáo
Khái niệm triết học Phật giáo


title: 671

text:
Năm 671 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 671


title: Teucholabis lipacantha

text:
Teucholabis lipacantha là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Teucholabis
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Dahlica triquetrella

text:
Dahlica triquetrella là một loài bướm đêm thuộc họ Psychidae. Nó được tìm thấy ở châu Âu và Bắc Mỹ.

Sải cánh dài 9–13 mm đối với con đực. Con cái là không cánh. Mặc dù con đực có cánh xuất hiện ở một số khu vực tại châu Âu, chỉ có con cái không cánh sinh sản đơn tính từ Dahlica triquetrella đã được ghi nhận ở Anh. Con trưởng thành sống một thời gian rất ngắn.

Các thức ăn ấu trùng ăn địa y và tảo trên thân cây, đá và các bức tường cũ. Chế độ ăn uống này phải được bổ sung bởi côn trùng đã chết cho chúng hoàn toàn phát triển. Ấu trùng hoạt động làm tuyết tan chảy ở châu Âu.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
Ukmoths
Swedish Moths
Bug Guide

Dahlica
Côn trùng châu Âu


title: Nephrotoma nigrirostris

text:
Nephrotoma nigrirostris là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Nephrotoma