title: Dido (ca sĩ)

text:
Dido Florian Cloud de Bounevialle Armstrong (; sinh ngày 25 tháng 12 năm 1971), được biết đến rộng rãi với nghệ danh Dido, là một nữ ca sĩ kiêm sáng tác nhạc nổi tiếng người Anh. Sau khi hợp tác cùng anh trai Rollo Armstrong trong album đầu tay của nhóm nhạc Faithless, cô bắt đầu theo đuổi theo sự nghiệp đơn ca của mình, khi ký kết hợp đồng cùng hãng thu âm Arista Records vào năm 1997. Cô cho phát hành album phòng thu đầu tay mang tên No Angel vào năm 1999 tại Hoa Kỳ. Album được khán giả và giới phê bình âm nhạc trên toàn cầu đón nhận nồng nhiệt sau hơn 1 năm phát hành, chủ yếu là nhờ lần xuất hiện của cô cùng bài hát "Thank You" trong đĩa đơn "Stan" của nam rapper người Mỹ Eminem vào năm 2000. Đến nay, album đã đạt ngưỡng doanh thu 21 triệu bản trên toàn cầu và đem về cho cô giải BRIT Awards cho "Album Anh Quốc xuất sắc nhất" vào năm 2002.

Album phòng thu thứ 2, Life for Rent (2003), tiếp tục là một thành công lớn về thương mại và chuyên môn của Dido, khi trở thành một trong những album có tốc độ bán nhanh nhất của một nữ nghệ sĩ tại thị trường Anh Quốc. Đĩa đơn đầu tiên trích từ album, "White Flag" mang về cho cô lần đề cử đầu tiên cho giải Grammy trong hạng mục "Trình diễn giọng Pop nữ xuất sắc nhất" và giành giải BRIT Awards cho "Đĩa đơn Anh Quốc xuất sắc nhất". Cô trở lại sự nghiệp âm nhạc cùng album phòng thu thứ 3, Safe Trip Home (2008), với sự tán dương rộng rãi bởi các nhà phê bình âm nhạc, giúp cô giành thêm một đề cử Grammy nữa tại mùa giải lần thứ 52, đồng thời là album bán chạy thứ 44 trên toàn cầu trong năm 2008. Vào tháng 3 và tháng 11 năm 2013, cô liên tiếp cho phát hành album phòng thu thứ 4, Girl Who Got Away và album tuyển tập đầu tay Greatest Hits.

Trong sự nghiệp âm nhạc kéo dài gần 2 thập kỷ, Dido đã bán ra hơn 30 triệu album trên toàn thế giới, giúp cô trở thành một trong những nữ nghệ sĩ Anh Quốc thành công nhất mọi thời đại. Cô hiện vẫn đang là nữ nghệ sĩ duy nhất có hai album xuất hiện trong danh sách những album bán chạy nhất trong lịch sử nước Anh, đồng thời cũng nằm trong những album bán chạy nhất trong thập kỉ 2000 ở đó. Cô còn nhận được nhiều đề cử và giải thưởng quan trọng, nổi bật có 2 đề cử cho giải Grammy, 1 đề cử cho giải Oscar, 6 đề cử cho giải Video âm nhạc của MTV, giành chiến thắng tại 4 giải World Music Awards, 4 giải BRIT Awards, 1 giải Âm nhạc châu Âu của MTV và 4 giải NRJ Awards. Tạp chí âm nhạc Billboard còn xếp cô vào danh sách nghệ sĩ của thập niên 2000 trên Billboard 200, dựa trên những thành công vượt bậc của mình.

Thuở niên thiếu

Dido được hạ sinh tại một bệnh viện có tên là St Mary Abbots tại Kensington, Luân Đôn, vào đúng ngày Giáng Sinh năm 1971. Họ tên đầy đủ trên giấy khai sinh của cô là Florian Cloud de Bounevialle Armstrong. Vì được sinh đúng vào ngày lễ Giáng Sinh nên hồi bé có một lần cô đã tổ chức sinh nhật theo truyền thống ở Vương quốc Anh đúng vào ngày "Sinh nhật chính thức" 25 tháng 6. Mẹ của Dido, bà Claire (tên tiếng Pháp là Collins), là một nhà thơ người Pháp còn bố cô, ông Williams O’Malley Amstrong (sinh ngày ngày 9 tháng 11 năm 1938 - mất ngày 22 tháng 12 năm 2006) từng là một chủ toà soạn và giám đốc điều hành công ty "Sidgwick & Jackson". Cô có một người anh trai tên là Rowland Constantine O'Malley Armstrong, còn được biết đến rộng rãi hơn là một nhà sản xuất âm nhạc Rollo, tham gia trong nhóm tam ca Faithless. Không như tên đầy đủ của mình, họ nổi tiếng bởi tên gọi hồi còn nhỏ của mình - Dido và Rollo. Dido hiện nay đã đính chính cái tên "Dido" đã chính thức là tên thật của mình, và không còn chỉ đơn thuần là nghệ danh hay tên gọi nữa. Tên của cô được lấy cảm hứng từ truyền thuyết nữ hoàng Cathage huyền thoại. Vậy nên khi còn nhỏ, cô thường bị bắt nạt vì tính mơ hồ của tên tuổi, khiến cô phải giả vờ đó không phải là tên thật của mình. Cô giải thích:

Dido học cấp I tại trường Thornhill, vào cấp II trường nữ sinh thành phố Luân Đôn và tốt nghiệp cấp III ở trường trung học Westminster, nơi cô đã được một nhạc công đương thời và cũng là Trưởng Học viện Âm nhạc ở đó, Sinan Savaskan giảng dạy. Lúc 5 tuổi cô từng lấy trộm một cây sáo của nhà trường, 6 tuổi cô vào học trường Guildhall School of Music ở Luân Đôn. Năm lên mười Dido đã học chơi piano, sáo và vĩ cầm, sau này cô còn biết chơi thêm ghi-ta và đã có cơ hội thể hiện khả năng của mình trong chuyến lưu diễn quảng bá cho album "Life for Rent" vào năm 2004. Trước khi quyết tâm theo đuổi âm nhạc, Dido đã từng tham gia các hoạt động văn học trong khi vẫn đang theo học ngành luật tại Birkbeck, University of London, mặc dù vậy cô chưa bao giờ hoàn thành khoá học của mình.

Sự nghiệp âm nhạc

1995-1996: Những bản thu âm đầu tiên

Năm 1995, Dido bắt đầu thực hiện album thu thử "Odds & Ends" do Nettwerk phát hành. Dido gây được sự chú ý qua sự hợp tác của cô trong album đầu tay của nhóm nhạc Faithless (Dido đồng sáng tác và góp giọng vào các bài trong album như "Flowerstand Man" hay "Hem of His Garment") và phần nhảy minh hoạ do anh trai cô, Rollo Armstrong chỉ đạo, nhờ đó mà cô đã được ký hợp đồng với Nettwerk. Album tuyển tập này được Nettwerk phát hành năm 1995 dưới dạng đĩa CD-R, có sự phối lại giữa những sản phẩm đã hoàn thành với các bản thu thử mà sau này Dido định cho vào album đầu tay của mình phát hành năm 1999 – "No Angel". "Odds & Ends" được hãng đĩa Arista Records để mắt tới cùng với hãng Cheeky Records của anh trai cô. Aristy chịu trách nhiệm phát hành "No Angel" ở Mỹ còn "Cheeky Records" đảm nhận phần công việc ở Anh. Trong số các bản nhạc của "Odds & Ends", "Take My Hands" được đưa vào album "No Angel" làm bài hát đính kèm, "Sweet Eyed Baby" thì được phối lại và đổi tên thành "Don't Think of Me", còn "Worthless" và "Me" thì được thêm vào ấn bản phát hành riêng ở Nhật Bản. Peter Leak trở thành quản lý của Dido trong suốt thời gian ghi âm album "No Angel", từ sau khi Edge đã nghe được một vài bản thu chưa chính thức của cô và hoàn toàn "bị ấn tượng" bởi chúng.

1998-2002: No Angel và thành công vượt bậc
Cheeky Records, hãng đĩa mà Dido ký hợp đồng, đã bị BMG Records mua lại vào năm 1999. Sự kiện này khiến cho "No Angel" bị hoãn phát hành tại Anh, nhưng đồng thời cũng giúp Dido có thời gian tập trung cho việc quảng bá album ở Mỹ, bao gồm có cả một chân trong chuyến lưu diễn Lilith Fair của nữ ca sĩ Sarah McLachlan. Nhờ việc đi lưu diễn, cả trước và sau khi album được phát hành, âm nhạc của Dido bắt đầu được gây được nhiều sự chú ý hơn. Đĩa đơn chính thức đầu tiên được chính cô và hãng đĩa chọn để phát hành, "Here with Me", gặp khó khăn trong việc gây chú ý trên các đài phát thanh, nhưng khi đang được hãng đĩa cân nhắc để đổi lại chiến lược quảng bá bằng một bài hát mang âm điệu alternative khác, thì ca khúc bất ngờ được chọn làm nhạc nền cho loạt phim truyền hình dài tập - Roswell, và gây được chú ý với khán giả của bộ phim. Quản lý của cô, Peter Leak có chia sẻ, ca khúc đã tăng từ 2.000 lên đến 9.000 bản chỉ trong tuần lễ xuất hiện trong tập cuối bộ phim. Tuy nhiên người ta cho rằng chính là vì video âm nhạc đầy sáng tạo (lấy bối cảnh là đường cao tốc NYC) của "Here With Me" liên tục được phát sóng trên MTV châu Âu đã tạo đà cho những thành công sau này của cô. Theo đó, bộ phim hài lãng mạn Anh, Love Actually cũng sử dụng bài hát này. Năm 1998, nhà sản xuất âm nhạc cho phim Sliding Doors có chọn bài hát "Thank You" của cô làm nhạc phim. Sau cùng, "No Angel" được phát hành lần đầu tiên vào năm 1999.

Rapper người Mỹ Eminem đã giúp cô giới thiệu album đầu tay đến thính giả, khi anh đưa một đoạn của "Thank You" vào đĩa đơn ăn khách mang tên "Stan" sau khi được Dido chấp thuận. Cô cũng xuất hiện trong vai cô bạn gái mang thai ở video ca nhạc của Stan. Ban đầu cô không muốn xuất hiện trong video, khi cảm thấy không thoải mái trong một cảnh quay, lúc cô bị trói lại và bị dính băng dính vào miệng, nhưng sau đó đã đồng ý nhận vai. Nhiều người sau đó đã tìm đến album của cô, giúp đưa nó lên các bảng xếp hạng ăn khách nhất châu Âu, album nhanh chóng đạt lên top 5 UK Albums Chart, trước khi được phát hành tái bản tại đó. "Thank You" cũng được dùng làm phần nhạc mẫu cho bài hát "Stanley Here I Am". Sau đó, bài hát có xuất hiện trong top 40 tại ỤK Singles Chart vào tháng 4 năm 2001.

No Angel trở thành album bán chạy nhất năm 2001, ở cả Anh và trên toàn thế giới, và có quay lại tại vị trí đầu bảng ở UK Albums Chart nhiều lần trong suốt năm đó. Nó đã cho ra hai đĩa đơn lọt vào top 10 UK Singles Chart là "Here with Me" và "Thank You", một đĩa đơn lọt vào top 20 là "Hunter", và đĩa đơn thứ 4 cũng là đĩa đơn cuối cùng từ album, "All You Want", cũng kịp lọt vào top 25. Album đạt chứng nhận đĩa bạch kim ở hơn 35 quốc gia khác nhau, và ước tính đã bán ra hơn 21 triệu bản trên toàn thế giới. Kiểu tóc của Dido cũng trở nên thịnh hành trong khoảng thời gian đó, và được biết đến rộng rãi với cái tên "Dido flip". Cô còn tham gia chuyến lưu diễn cháy vé cùng sự góp mặt của nghệ sĩ hip-hop Pete Miser trong vai trò DJ. No Angel đạt vị trí thứ 97 theo Bảng xếp hạng album bán chạy nhất thập kỷ của Billboard.

2003–2005: Life for Rent và Live 8
Album phòng thu thứ hai của cô, Life for Rent được phát hành vào năm 2003. Với đĩa đơn mở đầu ăn khách của cô mang tên "White Flag", album này đã tiêu thụ hơn 102,000 bản chỉ trong ngày đầu tiên ở Anh, và tiếp tục lên đến con số hơn 400,000 bản trong tuần đầu tiên. Ba đĩa đơn tiếp theo, "Life for Rent", "Don't Leave Home" và "Sand in My Shoes", cũng lần lượt được trích từ album, cùng việc Dido khai màn chuyến lưu diễn vòng quanh thế giới của mình để quảng bá cho album (một tư liệu DVD được trích từ chuyến lưu diễn đã được phát hành năm 2005 với tên gọi Live at Brixton Academy).

Theo chuyến lưu diễn cháy vé năm 2004 của cô, Dido được mời trình diễn trong ba buổi diễn cho Live 8 vào ngày 2 tháng 7 năm 2005 - tại Luân Đôn, Cornwall, trước khi bay đến Paris, trình diễn độc diễn ("White Flag") và hát chung cùng Youssou N'Dour ("Thank You" v2 "Seven Seconds").

Cũng trong năm 2005, Dido cũng tham gia phần giọng nền cho dự án âm nhạc của anh trai cô cùng ban nhạc Dusted trong album Safe from Harm. Cô có góp giọng trong các bài hát "Time Takes Time", "Hurt U" và "Winter" và đồng sáng tác ba bài hát: "Always Remember to Respect & Honour Your Mother, Part 1", "The Biggest Fool in the World" và "Winter".

2007–2010: Safe Trip Home và sự gián đoạn
Dido bắt đầu tham gia thực hiện album phòng thu thứ ba của mình vào tháng 10 năm 2005 tại Los Angeles. Album có sự tham gia sản xuất của Jon Brion và chính cô. Các cộng tác viên khác trong album còn có Brian Eno, Questlove, Mick Fleetwood, Rollo Armstrong và Matt Chamberlain. Công đoạn thu âm được diễn ra tại phòng thu Abbey Road và tại phòng thu tại nhà Jon Brion tại Los Angeles. Trong suốt quá trình thực hiện album, Dido đã tham gia các lớp học về âm nhạc và Anh ngữ vào ban đêm tại trường Đại học California, Los Angeles.

Trang mạng chính thức của Dido cũng đồng thời được mở ra cùng với thời điểm ra mắt album. Ngày phát hành của album bị hoãn lại nhiều lần, cho dù không có lý do chính thức nào được đưa ra. Đĩa đơn đầu tiên từ album, "Don't Believe in Love" bị rò rỉ từ cộng đồng mạng vào ngày 5 tháng 9 năm 2008 và được ra mắt bằng bản kĩ thuật số vào ngày 27 tháng 10 năm 2008. Sau đó, cả album bị rò rỉ trên mạng vào ngày 1 tháng 11 năm 2008, tức chỉ sớm 16 ngày trước khi phát hành chính thức. Vào ngày 13 tháng 11 năm 2008, album được ra mắt dưới dạng nghe tại iLike, mà sau này đã nâng cấp thành MySpace.

Vào ngày 22 tháng 8 năm 2008, trang mạng chính thức của Dido có xác nhận album mới của cô mang tên Safe Trip Home, được dự định phát hành vào 13 tháng 11 năm 2008. Ca khúc được phát hành miễn phí từ album, "Look No Further" được ra mắt dưới dạng tải nhạc số từ trang mạng trên trong thời gian có hạn. Những ca khúc khác có trong album là: "It Comes And It Goes", "The Day Before the Day", "Never Want To Say It's Love" và "Grafton Street", ca khúc cô đồng sáng tác cùng Brian Eno. Ảnh bìa của album là tấm ảnh của phi hành gia Bruce McCandless II trong khi du hành ngoài không gian, trong nhiệm vụ của con tàu con thoi STS-41-B.

Vào tháng 12 năm 2008, ca khúc "Let's Do The Things We Normally Do" của Dido gặp phải sự chỉ trích bởi Gregory Campbell khi phần lời được cho là đã tham khảo từ ca khúc "The Men Behind the Wire". Campbell có diễn tả "The Men Behind the Wire" là một bài "được viết về những người từng là sát nhân, kẻ đốt phá và khủng bố". Campbell đã nói thêm "cô ấy [Dido] nên làm rõ vị thế của mình để những người hâm mộ của cô và cả cộng đồng biết cô ấy đã dựa trên những điều từ ca khúc này". Album này của cô tuy không thể đạt được doanh thu như các sản phẩm trước, nhưng lại mang về cho cô một đề cử cho giải Grammy trong hạng mục "Album xây dựng xuất sắc nhất, không thuộc cổ điển". Vào tháng 10 năm 2010, cựu phi hành gia NASA, Bruce McCandless II đâm đơn kiện Dido vì sử dụng hình ảnh ông đang du hành vũ trụ năm 1984 cho bìa album Safe Trip Home khi chưa được uỷ quyền. Vụ kiện - bao gồm cả tên của Sony Corp.'s Sony Music Entertainment và Getty Images Inc như là những bị cáo - không có bất cứ vi phạm nào về bản quyền mà chỉ vi phạm ở phạm vi cá nhân.

2011–nay: If I Rise, Girl Who Got Away và Greatest Hits
Dido có hé lộ về việc sáng tác nhiều bài hát mới tại phòng thu âm, nhấn mạnh vào dự án cho album phòng thu thứ 4 sắp tới của cô sau khi album Safe Trip Home được phát hành không lâu. Vào tháng 7 năm 2009, Dido khẳng định album mới của mình sẽ có nhiều giai điệu điện tử, nhằm khiến album này có hướng đi hoàn toàn khác so với những sản phẩm âm nhạc trước.

Vào tháng 9 năm 2010, Dido cho ra mắt đĩa đơn "Everything to Lose" dưới dạng tải về kĩ thuật số, mà trước đó đã xuất hiện trong phần nhạc phim của Sex and the City 2. Vào tháng 1 năm 2011, Dido tiếp tục cho ra một bài hát khác mang tên "If I Rise", hợp tác cùng nhà sản xuất A.R. Rahman mà tiếp đó, một video ca nhạc đã được phát hành.

Dido thông báo qua trang web chính thức của cô rằng quá trình thu âm album mới của cô đã diễn ra tại Luân Đôn và California, và một vài bài hát mới đã được thu âm tại chính phòng khách sạn của cô, với một chiếc đàn điện tử và một chiếc mic-rô. Cô cũng mô tả album của mình là một sản phẩm "ngông cuồng đầy niềm vui với giai điệu điện tử". Trong buổi phỏng vấn cùng Daily Mail, cô cũng tiết lộ album mới sẽ có sự hợp tác sản xuất của Rollo Armstrong, Sister Bliss, Lester Mendez, A. R. Rahman, Rick Nowels, Greg Kurstin, Brian Eno, Jeff Bhasker, và album đang trong quá trình hoàn thành. Vào ngày 2 tháng 11 năm 2012, Dido có đăng một tấm ảnh lên trang Twitter chính thức của cô, thông báo album mới của mình đã hoàn thành. Không lâu sau đó, cô tiếp tục hé lộ về việc góp giọng của cặp đôi Rizzle Kicks trong một ca khúc mới nằm trong album sắp tới, mà sau đó đã tiết lộ rằng họ đã thu bài hát đó 2 năm trước, không lâu sau khi họ phát hành đĩa đơn đầu tay, "Down with the Trumpets", khi họ đã loại ca khúc ra khỏi danh sách ca khúc chính thức cuối cùng của album.

Dido đã thông báo tựa đề chính thức Girl Who Got Away của album vào ngày 8 tháng 11 năm 2012, sau khi tiết lộ cái tên này được đặt theo tên một ca khúc trong album. Trong cùng ngày hôm đó, trang mạng chính thức của Dido cũng cho biết vài chi tiết về album mới này. Hãng đĩa của Dido, Sony Music Entertainment cho phát hành album vào ngày 4 tháng 3 năm 2013 tại châu Âu và ngày 26 tháng 3 năm 2013 tại Bắc Mỹ. "No Freedom" được chọn làm đĩa đơn đầu của album vào ngày 18 tháng 1 năm 2013.

Những công việc khác
Trong lúc đang hoạt động với vai trò đơn ca, Dido cũng tham gia đồng sáng tác và góp giọng nền cho một vài bản cùng với Faithless, có bao gồm "One Step Too Far" - ca khúc được phát hành dưới dạng đĩa đơn phiên bản có hạn tại Anh, nơi mà nó đã đạt tới vị trí thứ 6 - và "No Roots", ca khúc có tựa đề trùng với album thứ tư của Faithless. Rollo, anh trai của Dido cũng đồng sáng tác và đồng sản xuất cho rất nhiều bài hát mà Dido sử dụng trong quá trình hoạt động nghệ thuật của mình, bao gồm nhiều tác phẩm trong các album No Angel, Life for Rent và Safe Trip Home.

Cô còn tham gia góp giọng nền cho từng album trong từng album của Faithless, từ album năm 1996 Reverence đến The Dance năm 2010. Dido đã làm việc với anh trai của cô trong CD đi kèm với quyển sách dành cho thiếu nhi mà anh viết cùng Jason White, Safe from Harm. Cô cũng đồng sáng tác trong bài hát ăn khách đạt vị trí đầu bảng trên toàn thế giới của Britney Spears - "I'm Not a Girl, Not Yet a Woman", cũng là ca khúc nhạc phim trong bộ phim đầu tiên mà Spears tham gia diễn vai chính.

Năm 2006, cô tái bản lại ca khúc "Christmas Day", cho dù nó không thể leo lên bảng xếp hạng tại Anh. Nó từng xuất hiện trong EP năm 2001 của cô mang tên "All You Want" (một bài hát trích trong album No Angel).

Dido cũng tham gia góp giọng nền cho nhiều bài hát bởi nhiều nghệ sĩ khác nhau, bao gồm "Feels Like Fire" cho album năm 2002 của Carlos Santana, Shaman, và bản song ca cùng Rufus Wainwright mang tên "I Eat Dinner (When the Hunger's Gone)" cho bộ phim Bridget Jones: The Edge of Reason. Một đoạn nhạc mẫu của ca khúc "Do You Have a Little Time" của cô cũng được dùng trong bài "Don't You Trust Me?" của Tupac, trong album "Loyal to the Game", được sản xuất hoàn toàn bởi Eminem năm 2004.

Annie Lennox đã cùng Dido và 22 nghệ sĩ nữ khác nâng cao tính nhận thức về vấn đề truyền nhiễm HIV từ mẹ sang con đến những đứa trẻ chưa ra đời tại châu Phi. Đĩa đơn "Sing" đã được phát hành trong Ngày AIDS thế giới (1 tháng 12 năm 2007), cùng sự xuất hiện của Annie Lennox tại đêm diễn Nelson Mandela 46664 ở Nam Phi.

Năm 2010, bài hát "Everything to Lose" được xuất hiện trong bộ phim Sex and the City 2. Ca khúc được chắp bút bởi Dido tại quê nhà, nơi cô thu âm album thứ tư của mình.

Cũng trong năm 2010, Dido xuất hiện trong phần nhạc phim 127 Hours, một bộ phim ly kì do đạo diễn Danny Boyle thực hiện. Bài hát bao gồm phần trộn lẫn giữa guitar điện và dàn nhạc cùng với sóng âm thanh. Tác giả A.R. Rahman và Dido đã cùng nhau thu âm ca khúc mang tên "If I Rise" có xuất hiện trong đoạn cao trào của phim. Ca khúc được đề cử cho giải Satellite Award, Houston Film Critics Society Awards, Las Vegas Film Critics Society Award và Giải Oscar. Nó đã thắng giải Broadcast Film Critics Association Award cho Bài hát trong phim xuất sắc nhất. Một video ca nhạc cho ca khúc có sự xuất hiện của Dido và A. R. Rahman đã được phát hành vào ngày 17 tháng 2.

Đời tư
Sau khi phát hành No Angel năm 1999, Dido chính thức chia tay với hôn phu là luật sư giải trí Bob Page, sau mối quan hệ kéo dài 7 năm. Hiện cô đã kết hôn cùng Rohan Gavin và có một đứa con trai, tên là Stanley, sinh vào tháng 7 năm 2011.

Giải thưởng và đề cử

Danh sách đĩa nhạc

 No Angel (1999)
 Life for Rent (2003)
 Safe Trip Home (2008)
 Girl Who Got Away (2013)

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trang web chính thức
 Trang diễn đàn chính thức
 Blog trên Myspace của Dido
 Dido tại Live 8

Người đoạt giải BRIT
Nữ ca sĩ pop Anh
Người đoạt giải Ivor Novello
Người Islington
Người Kensington
Ca sĩ Luân Đôn
Cựu sinh viên Đại học California tại Los Angeles
Nhân vật còn sống
Nữ ca sĩ Anh
Sinh năm 1971
Ca sĩ tự sáng tác người Anh
Nữ ca sĩ Vương quốc Liên hiệp Anh
Nghệ sĩ của RCA Records
Ca sĩ Vương quốc Liên hiệp Anh thế kỷ 20
Ca sĩ Vương quốc Liên hiệp Anh thế kỷ 21
Ca sĩ tự sáng tác người Vương quốc Liên hiệp Anh
Nữ ca sĩ thế kỷ 21


title: 14584 Lawson

text:
14584 Lawson (1998 RH63) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 14 tháng 9 năm 1998 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 14584 Lawson

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Wando

text:
Wando (Wando-gun, âm Hán Việt: Hoàn Đảo quận) là một huyện của tỉnh Jeolla Nam, Hàn Quốc. Huyện này có diện tích 391,81 km², dân số năm 2001 là 66.978 người. Huyện được lấy tên theo đảo Wando, đảo lớn nhất huyện, cũng là thủ phủ huyện Wando.

Khí hậu

Thành phố kết nghĩa
 Dung Thành, Trung Quốc

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang mạng chính quyền huyện

Huyện Hàn Quốc
Jeolla Nam
Huyện Jeolla Nam


title: Paul Ludwig Ewald von Kleist

text:
Paul Ludwig Ewald von Kleist (8 tháng 8 năm 1881 – 13 tháng 11 1954) là một thống chế Đức quốc xã trong Thế chiến thứ hai.

Sự nghiệp

Paul von Kleist sinh ra trong một gia đình quý tộc tại thị trấn Braunfels, tuổi trẻ ông theo học tại học viện quân sự Phổ và tốt nghiệp năm 1900. Trong Thế chiến thứ nhất ông là một trung úy kị binh và chỉ huy một trong đoàn bộ binh. Sau cuộc chiến Kleist trở thành chỉ huy kị binh Đức Quốc xã từ 1932-1935.

Kleist nghỉ hưu trong vòng 4 năm và vào tháng 8 năm 1939,ông được Hitler gọi là để chuẩn bị cho cuộc chiến ở tuổi 58.

Trong cuộc xâm lược Ba Lan, Kleist chỉ huy quân đoàn thiết giáp XXII. Tiếp theo trong trận chiến nước Pháp Kleist chỉ huy tập đoàn quân thiết giáp mang tên ông bao gồm quân đoàn xe tăng XLI và quân đoàn thiết giáp XIX, hai quân đoàn trong dự định vượt eo biển Manche tấn công nước Anh theo kế hoạch của người Đức.Trong khoảng thời gian này Kleist đã thuyết phục Guderian về một kế hoạch vượt eo biển để tấn công nước Anh ngay sau khi chiếm được Pháp nhưng chỉ huy cụm tập đoàn quân A thống chế Gerd von Rundstedt đã bác bỏ đề nghị này và người Anh đã thoát khỏi một mối nguy.

Vào tháng 4 năm 1941. Kleist chỉ huy tập đoàn quân xe tăng số 1, bao gồm các quân đoàn III, XIV, XLVIII và quân đoàn bộ binh XXIX là mũi tấn công trực tiếp vào Nam Tư và Hy Lạp. Và với tập đoàn quân này Kleist đã tham gia vào chiến dịch Barbarossa như là một phần của cụm tập đoàn quân Nam.

Năm 1942 Kleist chỉ huy một binh đoàn dù có nhiệm vụ chiếm vùng dầu mỏ quan trọng ở Kavkaz. Vào tháng 11 năm 1942 ông được chỉ định làm chỉ huy cụm tập đoàn quân A. Kleist được thăng hàm thống chế năm 1943. Ông đã có một mệnh lệnh trái với Hitler đó là để cho tập đoàn quân số 8 rút lui trước những áp lực không ngừng từ phía Đông của Hồng Quân.

Năm 1945 Kleist rơi vào tay quân đội Hoa Kỳ. Kleist được gửi tới Nam Tư năm 1946 để chứng kiến tội ác chiến tranh. Năm 1948 ông được trao trả cho Liên Xô và bị cầm tù ở đây. Ông chết trong trại Vladimir năm 1954, ông là sĩ quan cấp bậc cao nhất của Đức quốc xã chết trong các trại tù của Liên Xô.

Tham khảo

Viên chức Đức Quốc Xã
Thống chế Lục quân Đức Quốc Xã
Nhân vật trong Thế chiến thứ hai
Quân nhân Đức trong Thế chiến thứ nhất


title: 818

text:
Năm 818 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 818


title: Uyển ngữ

text:
Khinh từ, uyển ngữ hay nói giảm nói tránh là thuật ngữ ngôn ngữ học và văn học dùng để chỉ lối nói tinh tế và tế nhị. Nó là biện pháp tu từ ngược lại với ngoa dụ và, ở phương diện nào đó, khá gần với nhã ngữ.

Ứng dụng
Được sử dụng nhằm giảm bớt hoặc né tránh hậu quả kích động và xúc phạm người khác của diễn ngôn hay thông báo, khinh từ ứng dụng nhiều trong ngôn ngữ thường nhật và đặc biệt là trong văn học.

Một số ví dụ cho thấy sự ứng dụng khinh từ hiệu quả, chẳng hạn để thông báo sự kiện mất mát lớn như cái chết, người ta có thể sử dụng các từ như "mất", "quy tiên", "từ trần". Trong văn học, cái chết còn có thể được miêu tả hình tượng hóa như "Nửa chừng xuân thoắt gãy cành thiên hương" (Nguyễn Du), "Bác Dương thôi đã thôi rồi / nước mây man mác ngậm ngùi lòng ta" (Nguyễn Khuyến), "Bác đã lên đường theo tổ tiên" (Tố Hữu, chỉ việc Hồ Chí Minh từ trần).

Tham khảo

 150 thuật ngữ văn học, Lại Nguyên Ân biên soạn, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội, trang 175-176.

Thuật ngữ văn học
Ngôn ngữ học
Kỹ xảo tuyên truyền
Kiểm duyệt


title: Théminettes

text:
Théminettes là một xã thuộc tỉnh Lot trong vùng Occitanie phía tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 350 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Lot


title: Hiến pháp Liên bang Nga

text:
Hiến pháp Liên bang Nga (, Konstitutsiya Rossiyskoy Federatsii; ) dựa trên sự tan rã Liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô Viết, sự thông qua các bản tuyên ngôn về chủ quyền quốc gia của các nước cộng hòa thuộc Liên Xô là nền tảng tất yếu cho việc thông qua Hiến pháp mới của Liên bang Nga thay thế Hiến pháp năm 1978, phản ánh những thay đổi đã và đang diễn ra trong xã hội. Ngày 12/6/1990, Đại hội dân biểu lần thứ nhất Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô – viết Liên bang Nga (Xô – viết Tối cao) đã thông qua Tuyên bố về chủ quyền quốc gia Nga, đồng thời xác định tính tất yếu của việc thông qua bản Hiến pháp mới. Tại Đại hội này, Ủy ban Hiến pháp đã được thành lập. Tháng 3/1992, bản dự thảo Hiến pháp chính thức được công bố và lấy ý kiến công chúng.

Tháng 6/1993, theo Sắc lệnh của Tổng thống Liên bang Nga, Hội nghị lập hiến đã được triệu tập nhằm hoàn chỉnh dự thảo Hiến pháp. Các hoạt động chủ yếu của hội nghị được triển khai ở 5 nhóm đại biểu. Đến tháng 11/1993, công tác tu chính dự thảo Hiến pháp đã được Hội đồng lập hiến hoàn tất với sự tham gia của các đại biểu từ các cơ quan chính quyền, đại diện các tổ chức chính trị - xã hội, các nhà khoa học, các nhà hoạt động thực tiễn...

Theo điều khoản về việc toàn dân biểu quyết đối với dự thảo Hiến pháp Liên bang Nga được phê chuẩn bởi Sắc lệnh của Tổng thống Nga, ngày 12 tháng 12 năm 1993, cuộc trưng cầu dân ý nhằm thông qua Hiến pháp đã được tổ chức. Kết quả là 54,8% số cử tri có tên trong danh sách tham gia cuộc trưng cầu và 58,4% số cử tri tham gia bỏ phiếu đã ủng hộ bản dự thảo Hiến pháp. Hiến pháp Liên bang Nga chính thức có hiệu lực vào ngày 25 tháng 12 năm 1993.

Đặc điểm cơ bản của Hiến pháp
Hiến pháp Liên bang Nga là văn bản pháp luật chính thống, tối cao về mặt luật pháp, chính trị và tư tưởng, chiếm giữ một vị trí đặc biệt trong hệ thống pháp luật của nước Nga. Hiến pháp là văn bản duy nhất cho phép toàn thể nhân dân: sáng lập những nguyên tắc cơ bản trong việc xây dựng xã hội và nhà nước; xác định chủ thể quyền lực quốc gia và cơ chế hoạt động của chúng; xác định cơ sở Hiến pháp đối với những quyền, tự do và nghĩa vụ của con người và công dân cũng như xác lập nền tảng của hệ thống pháp luật.

Hiến pháp Liên bang Nga năm 1993 được xây dựng dựa trên các nguyên tắc như: chủ quyền nhân dân; đa nguyên về chính trị và tư tưởng trong đời sống xã hội; hỗ trợ kinh tế thị trường; dân chủ và chống chế độ chuyên quyền; tạo điều kiện phát huy tính chủ động của con người trong mọi lĩnh vực đời sống, đảm bảo mức sống tương xứng với sự bảo trợ của nhà nước.

Theo các nhà khoa học Nga, vị trí đặc biệt của Hiến pháp trong hệ thống văn bản pháp luật được thể hiện qua các tính chất sau:

• Chủ thể đặc biệt của quyền lập hiến: Hiến pháp được thông qua năm 1993 bằng việc trưng cầu dân ý toàn Nga. Sự kiện này đồng nghĩa với việc thừa nhận quyền lực tối cao của nhân dân.

• Tính chất khởi đầu (sáng lập) của quyền lập hiến: Sự thừa nhận tính chất sáng lập của các tiêu chuẩn Hiến pháp được đảm bảo bởi: trình tự đặc biệt trong việc thông qua Hiến pháp, hiệu lực pháp lý tối cao của Hiến pháp đối với hệ thống pháp luật.

• Phạm vi điều chỉnh của Hiến pháp: Hiến pháp ảnh hưởng đến mọi mặt của các quan hệ trong cộng đồng xã hội như chính trị, kinh tế, xã hội, tinh thần...

• Tính chất pháp luật đặc biệt của Hiến pháp: được thể hiện thông qua tính sáng lập, tính hợp pháp, tính tối cao trong quyền lực, tính trực tiếp của hiệu lực, tính hiện thực, có sự hiện diện của những nguyên tắc cơ bản, tính cương lĩnh, tính ổn định, tính bảo hộ đặc biệt.

 Tính sáng lập: Hiến pháp đã đề ra các những nền tảng cơ bản của bộ máy nhà nước và xã hội, quy định về tổ chức và hoạt động của các cơ quan nhà nước quan trọng nhất, nhằm hiện thực hoá quyền lực nhà nước và thiết lập trình tự ban hành các văn bản pháp luật hiện hành cũng như xác định tính thứ bậc của chúng trong hệ thống pháp luật.
Tính hợp pháp: Hiến pháp được thông qua bởi hình thức trưng cầu dân ý với điều kiện tán đồng đa số.
Tính quyền lực tối cao: Hiến pháp có tính tối cao trên toàn lãnh thổ Liên bang Nga. Tính tối cao này đảm bảo cho quá trình hình thành nhà nước pháp quyền, cho sự tuân thủ pháp luật của nhà nước. Hiến pháp xác định định hướng phát triển xã hội và là nền tảng cho việc hình thành những mối quan hệ giữa các chủ thể liên bang.
Tính hiệu lực trực tiếp: Hiệu lực tối cao và trực tiếp của Hiến pháp đòi hỏi các văn bản pháp luật khác không được mâu thuẫn với Hiến pháp. Đồng thời, các cơ quan quyền lực nhà nước, các cơ quan tự quản địa phương, các cá nhân có chức trách, toàn thể công dân và các tập thể phải tuân thủ Hiến pháp. Hiến pháp cần được thực thi một cách trực tiếp mà không kèm theo bất cứ quy định cụ thể nào; tuy nhiên, nhiều chuẩn mực hiến định do tính khái quát hóa cao đòi hỏi thêm những chế định phụ và các văn bản pháp luật tương ứng.
Tính hiện thực: Tính hiện thực của Hiến pháp thể hiện qua sự tương thích giữa những nguyên tắc hiến định với thực tiễn các mối quan hệ xã hội; khả năng phản ánh một cách khách quan những thành quả trong các lĩnh vực chính trị, kinh tế, xã hội...; sự đảm bảo cho công dân khả năng hiện thực hoá các quyền hiến định như quyền được nhận hỗ trợ y tế, quyền được sống trong một môi trường lành mạnh v.v...
Sự hiện diện của các nguyên tắc cơ bản: Hiến pháp đóng vai trò định hướng sự phát triển xã hội và hệ thống pháp luật. Hiến pháp xác định chuẩn mực của hoạt động lập pháp: xác định tên gọi và hiệu lực của các văn bản pháp luật, chủ thể ban hành, trình tự thông qua cũng như danh sách các văn bản pháp luật cần được ban hành một cách tương thích với Hiến pháp.
Tính cương lĩnh: Những điều khoản của Hiến pháp giúp tăng cường tính định hướng đối với sự phát triển xã hội, đặc trưng cho tính thống nhất giữa mục đích tối cao của nhà nước với mỗi cá nhân và trong một phạm vi nào đó phản ánh ý tưởng toàn dân tộc. Điều này thể hiện gián tiếp trong lời mở đầu Hiến pháp, trong đó nêu rõ khát vọng đảm bảo sự thịnh vượng và phồn vinh của dân tộc Nga.
Tính ổn định: Quan điểm hiện đại về tính ổn định của Hiến pháp đảm bảo việc duy trì các nguyên tắc xây dựng bộ máy nhà nước và sự phát triển xã hội. Các nguyên tắc này chỉ có thể thay đổi khi hệ thống xã hội thay đổi (cách mạng xã hội); do vậy, người ta hết sức thận trọng khi tiến hành sửa đổi Hiến pháp, đặc biệt là đối với những điều khoản hiến định có liên quan đến các nguyên tắc cơ bản của chế độ Hiến pháp cũng như địa vị pháp lý cơ bản của cá nhân. Trình tự xem xét, sửa đổi và bổ sung Hiến pháp đều được quy định cụ thể.
Tính bảo vệ đặc biệt: Hiến pháp được toàn thể các cơ quan quyền lực nhà nước bảo vệ dưới các hình thức pháp luật khác nhau. Theo khoản 2 điều 80 Hiến pháp, Tổng thống Liên bang Nga là người bảo hộ Hiến pháp, có trách nhiệm tuân thủ và bảo vệ Hiến pháp Liên bang Nga, được pháp luật trao quyền đình chỉ hoạt động các cơ quan quyền lực hành pháp của các chủ thể liên bang trong trường hợp có sự mâu thuẫn với Hiến pháp (khoản 2 điều 85). Tổng thống, Đuma Quốc gia và Hội đồng Liên bang có thể đề xướng việc xem xét tính hợp hiến của các văn bản pháp luật trước Toà án Hiến pháp Liên bang (khoản 2 điều 125).

Cấu trúc của Hiến pháp
Hiến pháp Liên bang Nga năm 1993 có cấu trúc thống nhất; bao gồm lời mở đầu và hai phần: phần thứ nhất bao gồm 9 chương với 137 điều, phần thứ hai bao gồm 9 điều về "điều khoản kết thúc và chuyển tiếp".
 Lời mở đầu: Điểm đặc biệt về cấu trúc của Hiến pháp Liên bang Nga năm 1993 thể hiện ở chỗ lời mở đầu không được giới thiệu như một phần riêng trong mục lục xuất bản. Lời mở đầu là lời hiệu triệu cộng đồng đa sắc tộc Nga trong việc thông qua Hiến pháp và là lời tuyên ngôn những ý tưởng cơ bản, minh chứng cho khát vọng đạt được những giá trị dân chủ, nhân văn, hoà bình và dân quyền, đảm bảo sự thịnh vượng và hạnh phúc dân tộc, sự bình đẳng và quyền dân tộc tự quyết. Lời mở đầu đồng thời cũng nhấn mạnh việc bảo tồn tính thống nhất quốc gia từ lịch sử lâu đời, phục hưng cương vị quốc gia trong cộng đồng quốc tế. Tuy nhiên, tính chất quy phạm của lời mở đầu vẫn là đề tài gây tranh luận giữa các nhà Hiến pháp học Nga.

Tham khảo

Partlett, William.  The Dangers of Popular Constitution-Making, Brooklyn Journal of International Law, Volume 38, 193-238 (2012). Available at http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1924958.

Liên kết ngoài
 Hiến pháp Liên bang Nga

Hiến pháp
Luật năm 1993


title: Afrostelis otavica

text:
Afrostelis otavica là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1937.

Chú thích

Tham khảo

Afrostelis
Động vật được mô tả năm 1937


title: Bulbophyllum rhopalophorum

text:
Bulbophyllum rhopalophorum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

rhopalophorum]]

R


title: Yport

text:
Yport là một xã trong vùng hành chính Normandie, thuộc tỉnh Seine-Maritime, quận Le Havre, tổng Fécamp. Tọa độ địa lý của xã là 49° 44' vĩ độ bắc, 0° 18' kinh độ đông. Yport nằm trên độ cao trung bình là 30 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 0 mét và điểm cao nhất là 96 mét. Xã có diện tích 2,07 km², dân số vào thời điểm 2004 là 1035 người; mật độ dân số là 500 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Xã của Seine-Maritime


title: Bertiolo

text:
Bertiolo (tiếng Friulia Bertiûl) là một đô thị ở tỉnh Udine trong vùng Friuli-Venezia Giulia thuộc Ý, có cự ly khoảng 70 km về phía tây bắc của Trieste và khoảng 20 km về phía tây nam của Udine. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006, đô thị này có dân số 2.555 người và diện tích là 26,2 km².

Đô thị Bertiolo có các frazioni (đơn vị cấp dưới, chủ yếu là các làng) Virco, Pozzecco, và Sterpo.

Bertiolo giáp các đô thị: Codroipo, Lestizza, Rivignano, Talmassons, Varmo.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.bertiolo.ud.it

Đô thị tỉnh Udine


title: Devara

text:
Devara là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Breviceps adspersus

text:
Breviceps adspersus (tên tiếng Anh: Common Rain Frog) là một loài ếch trong họ Nhái bầu.
Nó được tìm thấy ở Angola, Botswana, Mozambique, Namibia, Nam Phi, Swaziland, Zambia, và Zimbabwe.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là xavan khô, xavan ẩm, vùng cây bụi ôn đới, vùng cây bụi khô khu vực nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng cây bụi ẩm khu vực nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng đồng cỏ ôn đới, đồng cỏ khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất thấp, đất canh tác, vùng đồng cỏ, các đồn điền, và các vùng đô thị.

Tham khảo

 Minter, L., Channing, A., Poynton, J.C. & Harrison, J. 2004. Breviceps adspersus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài

Breviceps
Động vật Botswana
Động vật lưỡng cư Angola
Động vật lưỡng cư Nam Phi
Động vật được mô tả năm 1882
Động vật lưỡng cư Namibia


title: Alphen aan den Rijn

text:
(dân số: 72.128 người năm 2008) là một đô thị ở phía tây Hà Lan, trong tỉnh Zuid-Holland, giữa Leiden và Utrecht. Thị xã tọa lạc hai bên bờ sông Oude Rijn (Old Rhine). Đô thị này có diện tích 57,68 km² (22,27 mile²) trong đó 2,61 km² (1,01 mile²) là diện tích mặt nước.
Đô thị Alphen aan den Rijn also bao gồm các cộng đồng Aarlanderveen và Zwammerdam.

Cư dân
J.C. Bloem (1887-1966), nhà thơ
Petrus Wernink (1895-1971)
Matthijs van Heijningen (sinh năm 1944), nhà sản xuất phim
Wouter van Pelt (sinh năm 1968), cầu thủ hôc-ki
Arjan van Heusden (sinh năm 1972), cầu thủ bóng đá
Evert-Jan 't Hoen (sinh năm 1975), cầu thủ bóng chày
Wilbert Pennings (sinh năm 1975), vận động viên nhảy cao
Jeannette Pennings (sinh năm 1977), vận động viên điền kinh
Martin Verkerk (sinh năm 1978), tuyển thủ tennis
Salah Edin (sinh năm 1981), nhạc rap
John Heitinga (sinh năm 1983), cầu thủ bóng đá

Tham khảo

Liên kết ngoài

Trang mạng chính thức
Dữ liệu cơ bản
Bản đồ
Tean International Tennis Tournament

Đô thị Zuid-Holland
Khu dân cư ở Zuid-Holland


title: Kỳ Xuân

text:
Kỳ Xuân là một xã thuộc huyện Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh, Việt Nam.

Hiện nay có 8 thôn gồm: Nguyễn Huệ, Xuân Tiến, Trần Phú, Quang trung, Lê Lợi, Xuân thắng, Cao Thắng.

Địa giới hành chính
Xã Kỳ Xuân nằm ở cực bắc của huyện Kỳ Anh.
Phía bắc và phía đông giáp vịnh Bắc Bộ.
Phía nam giáp các xã Kỳ Phú, Kỳ Giang và Kỳ Tiến, huyện Kỳ Anh.
Phía tây giáp xã Kỳ Bắc, huyện Kỳ Anh và xã Cẩm Lĩnh, huyện Cẩm Xuyên.
Có các bãi biển hoang sơ và rất đẹp, có tiềm năng phát triển du lịch.

Chú thích


title: Colletes pseudolaevigena

text:
Colletes pseudolaevigena là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Kuhlmann mô tả khoa học năm 2002.

Chú thích

Tham khảo

Colletes
Động vật được mô tả năm 2002


title: Fejervarya iskandari

text:
Fejervarya iskandari là một loài ếch trong họ Ranidae. Chúng là loài đặc hữu của Indonesia.

Môi trường sống tự nhiên của chúng là đất có tưới tiêu.

Tham khảo

 Iskandar, D. & Mumpuni 2004. Fejervarya iskandari. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Fejervarya
Động vật lưỡng cư Indonesia
Động vật đặc hữu Indonesia


title: Angkor

text:
Angkor là một tên thường gọi của một khu vực tại Campuchia đã từng là kinh đô của Đế quốc Khmer và đã phát triển rực rỡ vào khoảng thế kỷ 9 đến thế kỷ 15. Từ "Angkor" xuất phát từ tiếng Phạn nagara và có nghĩa là "thành phố".  Chính xác hơn, thời kỳ Angkor có thể được định nghĩa là thời kỳ từ năm 802, khi vị vua Hindu Jayavarman II của người Khmer tự xưng "vua thiên hạ" và "thiên tử" của Campuchia, cho đến năm 1431, khi người Thái chiếm được kinh đô của Khmer khiến cho dân cư ở đây di cư về phía nam đến khu vực Phnom Penh.

Phế tích của Angkor (trong đó bao gồm cả Angkor Wat và Angkor Thom và các di tích khác) nằm giữa rừng và vùng đất canh tác nông nghiệp về phía bắc của Biển Hồ (Tonle Sap) và phía nam của đồi Kulen, gần thành phố Xiêm Riệp ngày nay (13°24'N, 103°51'E), và là một di sản thể giới của UNESCO. Các ngôi đền của khu vực Angkor có số lượng trên 1000 với kích cỡ và hình dáng khác nhau mang đậm phong cách kiến trúc Khmer.

Năm 2007, các nhà nghiên cứu quốc tế đã sử dụng ảnh vệ tinh và các kỹ thuật hiện đại khác để kết luận rằng Angkor là thành phố thuộc thời kỳ tiền công nghiệp lớn nhất thế giới với diện tích 1150 dặm vuông. Thành phố cạnh tranh tiêu chí này gần nhất với Angkor là thành phố Tikal của văn hóa Maya ở Guatemala, có tổng diện tích khoảng 50 dặm vuông.

Lịch sử

Vương quốc Khmer
Thời kì của vương quốc Khmer bắt đầu từ khoảng những năm đầu thế kỉ thứ 9, khi Vua Jayavarman II tuyên bố nền độc lập cho vùng đất Kambujadesa (Campuchia ngày nay), tách khỏi Java và đặt thủ đô tại Hariharalaya ở phái Nam Biển Hồ. Bằng những biện pháp chính trị, kinh tế, quân sự; Vua Jayavarman II đã thống nhất được một vùng đất đai khá rộng lớn, phía bắc giáp Trung Quốc, phía Đông giáp vương quốc Champa(nay thuộc miền trung Việt Nam) và phía nam giáp biển. Khu vực phía tây chưa được xác định cụ thể, chỉ mới tìm thấy một phiến đá có khắc dòng chữ " miền đất của cây bạch đậu khấu và xoài". Vào năm 802, vua Jayavarman chính thức lên ngôi, tự xưng là chakravartin, có nghĩa là "vua thiên hạ".  Trước cuộc khởi nghĩa của Jayavarman, Campuchia là một trong số những nước chư hầu của Trung Quốc, theo cách gọi của người Hoa là Phù Nam và Chân Lạp. Năm 889, vua Yasovarman lên ngôi, ông là người có công lớn trong việc xây dựng Angkor. Ở khu vực gần cố đô Hariharalaya, Yasovarman đã cho xây dựng một thành phố mới được gọi là Yasodharapura. Theo truyền thống của tổ tiên, ông cũng xây ở đây những hồ nước lớn mà cho đến ngày nay ý nghĩa của nó vẫn là đề tài tranh cãi của nhiều học giả trên thế giới. Một bộ phận nghiêng về giả thiết cho rằng đó là những công trình thủy lợi của người Angkor. Số còn lại nhìn nhận chúng  như là những biểu tượng tôn giáo, tượng trưng cho những đại dương bao quanh  ngọn núi Meru, nơi ngự trị của những vị thần trong truyền thuyết. Yasovarman cho xây dựng ngôi đền trung tâm trên một ngọn đồi thấp có tên là Phnom Bakheng, xung quanh là những hào nước  lón. Ông còn cho xây dựng rất nhiều ngôi đền của đạo Hindu và vô số nơi ẩn cư cho những nhà tu khổ hạnh.
Trên 300 năm sau, khoảng từ thế kỷ thứ X đến thế kỷ thứ XIII, vương quốc Khmer đã tạo nên rất nhiều  kiệt tác kiến trúc để lại cho đời sau, tất cả chúng đều nằm trong quần thể Angkor. Hầu hết chúng đều nằm tập trung trong một khu vực rộng lớn có chiều dài xấp xỉ 24 km   (gần 15dặm) và chiều rộng khoảng 8 km (gần 5dặm). Khoảng 72 đền thờ chính và những công trình khác được xây dựng trên khu vực này. Những ngôi làng nhỏ nằm xung quanh quần thể đền đài có diện tích xấp xỉ 3000 km² (tương đương 1150 dặm vuông), gần bằng Los Angeles ngày nay.

Kiến trúc của đền Angkor Wat

Angkor Wat, tọa lạc tại tọa độ 13 ° 24'45 "N 103 ° 52'0" E, là sự kết hợp độc đáo của ngọn núi đền (thiết kế tiêu chuẩn cho các đền của nhà nước đế quốc) và kế hoạch sau đó của các phòng trưng bày đồng tâm. Ngôi đền là một biểu tượng của núi Meru, ngôi nhà của các vị thần: trung tâm của tòa tháp trung tâm tượng trưng cho năm đỉnh núi, và các bức tường và hào là biểu tượng cho các dãy núi xung quanh và đại dương. Tiếp cận với các khu vực trên của ngôi đền đã dần dần độc quyền hơn, với người giáo dân được chấp nhận chỉ đến mức thấp nhất.

Không giống như hầu hết các đền thờ Khmer, Angkor Wat được định hướng về phía tây chứ không phải phía đông. Điều này đã khiến nhiều người (bao gồm cả Maurice Glaize và George Coedès) kết luận rằng Suryavarman dự định phục vụ như là ngôi đền tang lễ của ông. Các bằng chứng khác cho quan điểm này được cung cấp bởi các tấm hình nổi, được thực hiện theo chiều kim đồng hồ-prasavya theo thuật ngữ Hindu - vì đây là sự đảo ngược của trật tự bình thường. Các nghi thức diễn ra theo thứ tự ngược lại trong các dịch vụ tang lễ Brahmin. Nhà khảo cổ học Charles Higham cũng mô tả một cái bình chứa có thể là một cái bình tang đã được phục hồi từ tháp trung tâm. Nó đã được một số người đề cử là khoản chi tiêu lớn nhất của năng lượng trong việc tiêu hủy xác chết. Freeman và Jacques, tuy nhiên, lưu ý rằng một số đền thờ khác của Angkor rời khỏi định hướng phía đông điển hình, và cho thấy sự liên kết của Angkor Wat là do sự cống hiến của nó cho Vishnu, người đã được liên kết với phía tây.

Một giải thích khác của Angkor Wat đã được đề xuất bởi Eleanor Mannikka. Vài nét về Vua Suryavarman II: "Khi các phép đo chu kỳ thời gian mặt trời và mặt trăng đã được xây dựng trong không gian thiêng liêng của Angkor Wat, nhiệm vụ thần thánh này để cai trị được gắn liền với các phòng và hành lang được thánh hiến để duy trì quyền lực của nhà vua và tôn vinh và làm dịu các vị thần ở trên trời " với sự pha trộn của sự quan tâm và hoài nghi trong giới học thuật. [31] Cô xa mình khỏi những suy đoán của người khác, như Graham Hancock, rằng Angkor Wat là một phần của một biểu tượng của chòm sao Draco.

Kiến trúc

Di tích
Một số ngôi đền và tòa tháp quan trọng nhất:

Xem thêm
 Phù Nam
 Kiến trúc Khmer
 Đế quốc Khmer

Chú thích

Tham khảo

Di sản thế giới tại Campuchia
Di tích Angkor
Di tích Angkor ở tỉnh Xiêm Riệp
Khảo cổ Campuchia
Lịch sử Campuchia


title: Megachile clypeata

text:
Megachile clypeata là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1853.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

C
Động vật được mô tả năm 1853


title: Megachile forbesii

text:
Megachile forbesii là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1937.

Chú thích

Tham khảo

F
Động vật được mô tả năm 1937


title: Phran Kratai (huyện)

text:
Phran Kratai () is the northernmost district (huyện) của tỉnh Kamphaeng Phet, phía bắc Thái Lan.

Địa lý
Các huyện giáp ranh (từ đông bắc theo chiều kim đồng hồ) Lan Krabue, Sai Ngam, Mueang Kamphaeng Phet, Kosamphi Nakhon của tỉnh Kamphaeng Phet, Mueang Tak of Tak Province, Ban Dan Lan Hoi và Khiri Mat của tirnh Sukhothai.

Hành chính
Huyện này được chia thành 10 phó huyện (tambon), các đơn vị này lại được chia thành 116 làng (muban). Phran Kratai is a subdistrict municipality (thesaban tambon) which nằm trên một phần của tambon Phran Kratai và ham Kratai Thong. Ngoài ra có 10 Tambon administrative organizations (TAO).

Liên kết ngoài
amphoe.com (Thai)

Phran Kratai


title: Klein Rönnau

text:
Klein Rönnau là một đô thị ở huyện Segeberg, bang Schleswig-Holstein Segeberg, ở bang Schleswig-Holstein, Đức. Đô thị Klein Rönnau có diện tích 4,53 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 1434 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Segeberg


title: Powellisetia deserta

text:
Powellisetia deserta là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Rissoidae.

Phân bố

Miêu tả
Độ dài vỏ lớn nhất ghi nhận được là 2.6 mm.

Môi trường sống
Độ sâu nhỏ nhất ghi nhận được là 16 m. Độ sâu lớn nhất ghi nhận được là 18 m.

Chú thích

Tham khảo

Powellisetia


title: 21694 Allisowilson

text:
21694 Allisowilson (1999 RL48) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 7 tháng 9 năm 1999 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 21694 Allisowilson

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Bảo tàng Hà Nội

text:
Bảo tàng Hà Nội, trước đây nằm ở số 5B phố Hàm Long, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội, là nơi trưng bày giới thiệu về thủ đô Hà Nội từ khi dựng nước đến nay.

Được thành lập từ năm 1982, nên số lượng hiện vật của bảo tàng lên tới hàng chục ngàn, trong đó riêng kho cổ vật quý hiếm đã chiếm tới hơn 7 ngàn. Bộ sưu tập của bảo tàng bao gồm đồ đá, đồ đồng, gốm sứ các thời nhà Lý, Trần, Lê, Nguyễn, gốm sứ của Trung Quốc, Nhật Bản. Các khu vực trưng bày của bảo tàng được chia thành ba phần:

 Lịch sử thiên nhiên Hà Nội;
 Lịch sử Hà Nội từ khi dựng nước đến trước Cách mạng tháng Tám;
 Lịch sử Hà Nội từ sau Cách mạng tháng Tám năm 1945 đến nay.

Công trình mới xây dựng

Để kỷ niệm đại lễ 1000 năm Thăng Long - Hà Nội, một dự án xây dựng mới bảo tàng Hà Nội đã được thực hiện với số tiền đầu tư rất lớn, Bảo tàng Hà Nội mới nằm trong khu vực xây dựng Trung tâm Hội nghị Quốc gia Việt Nam tại phường Mễ Trì, quận Nam Từ Liêm; có kết cấu hình kim tự tháp ngược, trong đó tầng 4 có diện tích lớn nhất, các tầng dưới nhỏ dần. Thiết kế của Liên doanh tư vấn GMP - ILAG (Đức); được xây dựng trên tổng diện tích khoảng 54.000 m², cao 30,7 mét. Công trình gồm 4 tầng nổi và 2 tầng hầm; diện tích xây dựng xấp xỉ 12.000 m², diện tích sàn hơn 30.000 m² (kể cả tầng hầm và tầng mái). Bảo tàng đã được khánh thành vào ngày 6 tháng 10 năm 2010. Ước tính có 50.000 hiện vật được trưng bày tại đây.

Chú thích

Liên kết ngoài

Mẫu thiết kế Bảo tàng Hà Nội: Giới khoa học nói gì?
3 phương án kiến trúc Bảo tàng Hà Nội

Hà Nội


title: Lasioglossum eos

text:
Lasioglossum eos là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Ebmer mô tả khoa học năm 1978.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1978


title: Xa lộ châu Âu E70

text:
Xa lộ châu Âu E70 là một xa lộ châu Âu hạng A kéo dài từ A Coruña ở Tây Ban Nha ở phía tây đến thành phố Gruzia Poti ở phía đông.
Tổng chiều dài toàn tuyến là 5380 km.

Lý trình
E70 chạy qua 10 nước châu Âu, và bao gồm cả vượt biển, từ Varna ở Bulgaria đến Samsun ở Thổ Nhĩ Kỳ.

E70 đi vòng qua phía bắc Tây Ban Nha, do một vài đoạn của A-8 chưa hoàn thành. Chiều dài khoảng 686 km.

Autovía A-6: A Coruña - Baamonde (73 km/45 mi)
N-634: Baamonde - Canero (146 km/91 mi)
N-632: Canero - Avilés (61 km/38 mi)
Autovía A-8: Avilés - Serín (10 km/6 mi)
Autovía A-8 / Autovía A-66: Serin - Gijón (13 km/8 mi)
Autovía A-8: Gijón - Torrelavega (152 km/95 mi)
N-634: Torrelavega - (gần Santander) - Valdecilla (22 km/14 mi)
Autovía A-8/Autopista AP-8: Valdecilla - Bilbao - Donostia-San Sebastián - Irún - Pháp (201 km/125 mi)

E70 dài khoảng 989 km or 610 mi qua phía bắc nước Pháp

A-63/N-10: Tây Ban Nha - Biarritz - Bayonne - Bordeaux (216 km/134 mi)
N-89/A-89: Bordeaux - Brive-la-Gaillarde - Clermont-Ferrand (373 km/231 mi)
A-72: Clermont-Ferrand - Saint-Étienne (139 km/86 mi)
A-47: Saint-Étienne - Lyon (58 km/36 mi)
A-43: Lyon - Chambéry - đường hầm đường bộ Fréjus với Italia (197 km/122 mi)

E70 dài khoảng 650 km hay 403 mi

A32: Pháp - Torino (100 km/62 mi)
A21: Turin - Alessandria - Brescia (252 km/156 mi)
A4: Brescia - Verona - Padova - gần Venezia - Trieste - Fernetti (biên giới Slovenia) (528 km/328 mi)

E70 dài khoảng 186 km or 115 mi qua miền trung Slovenia

A3: Fernetiči (biên giới Italia) - Divača: (12 km/7 mi)
A1: Divača - Ljubljana: (67 km/41 mi)
A2: Ljubljana - Obrežje (biên giới Croatia): (107 km/66 mi)

E70 dài khoảng  ở Croatia. Bắt đầu theo hướng đông tại đoạn cắt biên giới Bregana, tuyến này chạy theo hướng tây của xa lộ A3 đến Zagreb, nơi nó gặp đường nhánh Zagreb tại giao lộ Jankomir. Tại giao lộ Ivanja Reka, E70 lại theo hướng đông A3. Nó đi qua các thành phố Slavonski Brod và Županja trước khi đến biên giới Serbia tại Lipovac.

E 70 dài khoảng 205 km hay 126 mi

 Các tuyến 1 và 4: Bajakovo - Belgrade (114 km/70 mi)
 Tuyến 1.9: Belgrade - România (91 km/56 mi)

E 70 dài khoảng 695 km hay 431 dặm Anh

 : Serbia - Stamora Moraviţa - Timişoara (62 km/38 mi)
  DN6: Timişoara - Lugoj - Caransebeş - Orşova - Drobeta-Turnu Severin (219 km/136 mi)
 : Drobeta-Turnu Severin - Filiaşi - Craiova (111 km/69 mi)
 : Craiova - Caracal - Roşiori de Vede - Alexandria (136 km/85 mi)
 : Alexandria - Bucharest (89 km/55 mi)
  DN5: Bucharest - Giurgiu - Bulgaria (52 km/32 mi)

E 70 dài khoảng 186 km or 115 mi phía bắc Bulgaria

 Xa lộ 5 và A2: Romania - Rousse - Razgrad - Shumen - Varna: (186 km/115 mi)
Sau đó nó chạy qua Biển Đen bằng phà đến Samsun, Thổ Nhĩ Kỳ

Từ Samsun, E 70 theo bờ Biển Đen qua Ordu và Trabzon trước khi vào Gruzia

[ს 2] Sarpi, Batumi, Kobuleti, Poti

Tham khảo

70
E070
E070
E070
E070
E070
E070
E070
E070
E070
E070


title: Lioptilodes albistriolatus

text:
Lioptilodes albistriolatus là một loài bướm đêm thuộc họ Pterophoridae. In Nam Mỹ và Trung Mỹ nó được ghi nhận ở Argentina, Brasil, Chile, Costa Rica, Cuba, Ecuador, Guatemala, Paraguay, Peru và Puerto Rico. Nó cũng hiện diện ở Bắc Mỹ nơi nó có mặt ở México, California, Texas, New Mexico và Arizona. Nó được du nhập vào Hawaii.

Sải cánh dài 15–20 mm. Độ đậm và màu đốm khác nhau. Con trưởng thành bay vào tháng 1, tháng 2, tháng 3, tháng 5, tháng 6, tháng 8, tháng 11
and tháng 12.

Ấu trùng ăn các loài Asteraceae, bao gồm Erigeron maximus, Erigeron strigosus, Conyza bonariensis, Conyza primulifolia, Conyza canadensis, Diplostephium ericoides, Baccharis salicifolia, Baccharis trinervis, Baccharis discolor, Baccharis serratula, Senecio pinnatus, Minasia khác nhau, Noticastrum decumbens, Symphyotrichum elliottii, Symphyotrichum subulatus và Solidago odora.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Insects of Hawaii. Volume 8, Pyraloidea
Images
Review of the Neotropical species trong họ Pterophoridae, part I: Ochyroticinae, Deuterocopinae, Pterophorinae (Platyptiliini, Exelastini, Oxyptilini) (Lepidoptera)

Lioptilodes


title: Werlte

text:
Werlte là một đô thị thuộc huyện Emsland, trong bang Niedersachsen, Đức. Đô thị này có diện tích 63,75 km².

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Emsland


title: Mắt hột

text:
Chứng đau mắt hột (tiếng Anh: trachoma) là bệnh nhiễm trùng mắt do vi khuẩn Chlamydia trachomatis có khả năng làm thẹo, và nếu không chữa trị sẽ gây mù mắt.

Trong khoảng 5 - 12 ngày sau khi xâm nhập vào mắt, vi khuẩn gây viêm mí và màng của mắt. Mắt sưng, đỏ hồng, ngứa ngáy khó chịu rồi nếu để lâu không chữa sẽ thành các vết thẹo trong mí và mắt. Khi mí mắt sưng có thể làm lông mi quặm vào trong, cọ xát vào tròng mắt tạo thêm vết thẹo, làm mờ mắt hay mù mắt.

Bệnh mắt hột là bệnh làm mù nhưng ngừa chữa được hàng đầu trên thế giới. Bệnh có nhiều tại địa phương nghèo, chậm tiến tại châu Phi, Nam Á, Đông Nam Á và Trung Quốc. Một số cộng đồng thiếu điều kiện cũng bị dịch về mắt này, như thổ dân Úc, Nam Mỹ và một số dân đảo vùng Thái Bình Dương.

Định nghĩa
Định nghĩa mới nhất bệnh mắt hột của Tổ chức Y tế Thế giới chuyên đề hướng dẫn phòng chống bệnh mắt hột (Dowson – Tarzzio – Collier) năm 1981: Mắt hột là một viêm kết giác mạc lây lan mãn tính. Tác nhân gây bệnh là vi khuẩn Clamydia Trachomatis nhóm A, B, Ba và C. Trong giai đoạn lây bệnh, viêm nhiễm, bệnh thể hiện đặc trưng bằng các hột kèm theo thẩm lậu lan toả và phì đại gai nhú trên kết mạc và màng máu trên kết mạc.
Bệnh mắt hột có thể tiến triển đến khỏi tự nhiên, hoặc đến tinh trạng sẹo hoá kết mạc, có thể gây nên biến chứng quặm và lông xiêu.

Đặc điểm dịch tễ
Theo thống kê gần đây nhất, người ta ước lượng trên thế giới có trên 500 triệu người đang mắc bệnh, chủ yếu ở các nước đang phát triển, ở Châu phi và Đông Nam Á, đặc biệt ở các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới.
Tổ chức y tế thế giơi ước lượng có ít nhất 2 triệu người bị mù do các biến chứng của bệnh mắt hột. Nếu kể luôn cả những người bị giảm thị lực, ít nhiều ảnh hưởng đến lao động sản xuất thì con số đó còn cao hơn.
Ở Việt Nam trước năm 1945 trên 50% mắt hột hoạt tính. Từ năm 1947-1951 miền Bắc 60%, miền Trung 50% và miền Nam 30%.
Sau một thời gian dài với việc xây dựng kế hoạch phòng chống mắt hột, đến năm 1977 thì tỷ lệ hoạt tính còn khoảng 17%.
Tuổi mắc bệnh: ở bắt kỳ lứa tuổi nào, ở trẻ em 6 tháng tuổi có thể bị bệnh mắc hột. Quy luật dịch tễ học cho thấy ở nơi nào mắt hột hoạt tính cao thì nơi đó có tuổi mắc bệnh mắt hột thấp.
 Nguồn lây bệnh:
 Trực tiếp: Mắt – mắt (gặp trong gia đình và nhà trẻ)
 Gián tiếp: do ruồi đậu vào mắt người bệnh, sau đó đậu vào mắt người lành.

Tổn thương cơ bản
 Mắt hột giai đoạn I
 Thường xuất hiện âm thầm, không có dấu hiệu chủ quan, phát hiện do khám sức khoẻ hàng loạt.
 Kết mạc sụn mi trên thẩm lậu nhẹ, che lấp một phần mạch máu. Các hột nhỏ màu trắng vàng kích thước bằng đầu kim xuất hiện khắp kết mạc sụn mi trên gọi là tiền hột.
 Bờ trên sụn mi và kết mạc cùng đồ có một số hột trong suốt và vài đám hột nhỏ.
 Rất hiếm trường hợp có hột ở kết mạc sụn mi dưới.
 Mắt hột giai đoạn II
 Triệu chứng chủ quan thường chưa có gì rầm rộ. Sáng thức dậy có một ít tiết tố đọng lại ở trong mắt.
 Triệu chứng khách quan vẫn tập trung ở kết mạc sụn mi trên.
 Kết mạc xù xì, mạch máu bị che lấp hoàn toàn bởi thẩm lậu.
 Gai nhú mọc đầy, tập trung nhiều ở hai góc mi.
 Nhiều hột to, chín mộng, rất dễ vỡ khi ta ấm bằng tăm bông, tiết ra một chất nhầy đặc hiệu.
 Thấy đầy đủ các tuổi của mắt hột: tiền hột, hột to, hột hoại tử, có ít sẹo kết mạc đặc hiệu.
 Có thể thấy màng máu mỏng.
 Mắt hột giai đoạn III
 Giai đoạn này kéo dài nhất. Đặc điểm là có sự xen kẻ giữa các dấu hiệu hoạt tính (nhú gai, thẩm lậu, hột) và dấu hiệu ổn định (sẹo).
 Một đặc điểm nữa của giai đoạn này là xuất hiện biến chứng như cụp mi, lông xiêu.
 Mắt hột giai đoạn IV
 Mắt hột lành sẹo. trên kết mạc hết yếu tố hoạt tính, chỉ có sẹo ở mức độ khác nhau.
 Từ giai đoạn III trở đi, khi khám ta có thể thấy có màng máu trên giác mạc. Màng máu này sẽ thấy rõ hơn khi khám dưới kính sinh hiển vi, và sẽ thấy lỗ lõm trên giác mạc gọi là lõm hột Herbert.

Chẩn đoán
 Chẩn đoán mắt hột dựa vào một số dấu hiệu đặc trưng sau đây
 Hột có thể kẹp vỡ ở giai đoạn chín.
 Hột chiếm ưu thế ở kết mạc sụn mi trên và bờ trên của sụn mi trên, ngay từ giai đoạn đầu.
 Màng máu với thẩm lậu, hột, tân mạch điển hình, nhiều khi phát hiện ở ngay giai đoạn khởi đầu của bệnh.
 Không có hạch trước tai, trừ trường hợp bội nhiễm.
 Ơ giai đoạn Tr. II và IV có tổ chức sẹo.
 Sụn mi trên dày, uốn cong, có thể dẫn đến cụp mi, lông xiêu
 Tiêu chuẩn chẩn đoán mắt hột của WHO năm 1987: Muốn chẩn đoán bệnh mắt hột trên lâm sàng, khi khám hàng loạt trên từng bệnh nhân, ít nhất phải có 2 trong các điều kiện sau
 Hột trên kết mạc sụn mi trên.
 Hột hoặc di chứng của hột (lõm hột) ở vùng rìa giác mạc.
 Màng máu chủ yếu ở cực trên.
 Sẹo đặc trưng trên kết mạc.
 Cận lâm sàng
 Phát hiện thể vùi trên lam kính
 Bằng chất nhuộm giêm sa, phát hiện thể vùi (CPH) trong nguyên sinh chất của tế bào biểu mô kết mạc.
 Phân lập nuôi cấy tác nhân gây bệnh
 Phân lập trên túi lòng đỏ trứng gà bào thai.
 Phân lập tác nhân trên môi trướng nuôi cấy tế bào hột lớp: tế bào Mac-coy hoặc tế bào Hela.
 Phương pháp huyết thanh học
 Kết hợp bổ thể
 Vi miễn dịch huỳnh quang
 Định tuýp huyết thanh của tác nhân mắt hột và của clamydia
 Phân loại theo WHO
 Tr. I: Mắt hột sơ phát
 Có hột chưa chín (tiền hột) trên sụn mi trên.
 Thường thấy có tổn thương sớm trên giác mạc.
 Tr. II: Mắt hột toàn phát
 Có hột chín mềm
 Có phì đại gai nhú
 Có màng máu xuất phát từ cực trên giác mạc (thường có hột vùng rìa và lõn hột).
 Tr. III: Tiền sẹo
 Xuất hiện sẹo với mức độ khác nhau, sau khi hột bị hoại tử vỡ
 Dấu hiệu hoạt tính còn lại toàn bộ hay một phần.
 Tr. IV: Sẹo
 Hột và thẩm lậu được thay thế bằng sẹo.
 Hết các dấu hiệu hoạt tính.

Điều trị

Nguyên tắc điều trị
 cần phải điều trị viêm phối hợp trước
 điều trị bệnh mắt hột phải toàn diện, triệt để, lâu dài

Phác đồ điều trị nội khoa
 C. Trachomatis nhạy cảm với một số kháng sinh như Erythromycin, Rifamycine, Sulfamide, Tetracyline, Azithromycin, Roxithromycin, Doxycyline
 Tra mỡ Tetracyline 1% liên tục ngày 1 lần, từ 3-6 tháng cho phác đồ điều trị liên tục
 Tra mỡ Tetracyline 1% ngày 1 lần trong 10 ngày đầu của tháng trong 6 tháng cho phác đồ điều trị ngắt quãng
 Có thể nhỏ kèm với thuốc nhỏ có Sulfamide 1-2 lần/ngày
 Thuốc uống Sulfamide chỉ được sử dụng cho một số trường hợp mắt hột hoạt tính mạnh, không được sử dụng rộng rãi, có thể dùng liều như sau: 1g x 2 lần/ngày, dùng 10 ngày, nghỉ 1 ngày, uống thành 3 đợt
 Azithromycine 20 mg/kg/lần
 Thuốc mỡ Tetracyline 1% dùng 2 lần/ngày trong 6 tuần cho kết quả khỏi bệnh 98%

Điều trị ngoại khoa
Chủ yếu là giải quyết biến chứng của mắt hột
 Đốt lông xiêu
 Mổ quặm mi
 Ghép giác mạc

Tiên lượng
Nếu được khám và chữa trị sớm thường không có ảnh hưởng lâu dài.

Nếu không chữa kịp có thể đưa tới lòa hay mù.

Biến chứng
 Biến chứng lệ bộ
 Hẹp và tắc ống dẫn lệ
 Viêm túi lệ
 Viêm tuyến lệ
 Khô mắt
 Biến chứng mi mắt
 Hẹp khe mi
 Lông quặm
 Lông xiêu
 Màng máu biến chứng lên giác mạc

Cụ thể có thể kể đến là tình trạng tổn thương kết mạc bờ mi làm cho lông mi bị mọc siêu vẹo biến dạng. Chính lông xiêu (hay còn gọi là lông quặm) sẽ gây loạn dưỡng giác mạc và cọ xát liên tục vào giác mạc, gây tổn thương, trầy xước, loét giác mạc, làm mờ đục giác mạc

 Biến chứng kết mạc
 Hẹp cùng đồ kết mạc
 Dính mi cầu
 Biến chứng giác mạc
 Màng máu giác mạc
 Sẹo giác mạc gây mờ mắt và loạn thị
 Loét giác mạc

Lưu ý: Loét giác mạc làm bệnh nhân bị đau mắt, nhức mắt, sợ ánh sáng, hậu quả là làm biến dạng giác mạc gây loạn thị, đục giác mạc và dẫn đến mất thị lực

Phòng ngừa
Vì vi khuẩn gây bệnh mắt hột rất dễ lây từ nước tiết ra ở mũi, họng, mắt sang thẳng người khác hay qua đồ dùng như khăn mặt v.v... tăng cường giữ gìn vệ sinh là cách ngăn ngừa tốt nhất.
 Vệ sinh cá nhân: giữ vệ sinh mặt và đôi mắt, rửa mặt bằng nước sạch, không dùng chung khăn với người mắc bệnh, không để tay bẩn chạm vào mắt, tránh để ruồi nhặng chạm vào mắt.
Tạo nguồn cung cấp nước sạch: đào khoan giếng, làm bể lọc nước sông, chứa nước mưa.
Xây hố xí hợp vệ sinh, xây chuồng gia súc xa nhà (ít nhất 10m).
Vệ sinh đường phố, diệt ruồi, chôn đốt rác thải.
Điều trị tích cực cho những người bị bệnh mắt hột và gia đình. Nếu có biến chứng quặm phải đi mổ quặm ngay.
 Vệ sinh nhà cửa sạch sẽ.

Xem thêm
 Fred Hollows
 Bài giảng nhãn khoa ĐH Y Dược Tp.Hồ Chí Minh

Liên kết ngoài
Tài liệu tổ chức Y tế Sức khỏe

Chú thích

Nhãn khoa
Bệnh truyền nhiễm
Bệnh nhiệt đới
RTT


title: Giải Nobel Hòa bình

text:
Giải Nobel Hòa bình là một trong năm Giải Nobel được thành lập theo di chỉ của nhà công nghiệp, nhà phát minh và nhà sản xuất quân trang (vũ khí và trang thiết bị quân sự) người Thụy Điển là Alfred Nobel, cùng với các giải thưởng về Hóa học, Vật lý, Sinh lý học hoặc Y học và Văn học. Kể từ tháng 3 năm 1901, nó đã được trao hàng năm (với một số trường hợp ngoại lệ) cho những người đã "làm nhiều nhất hoặc làm việc tốt nhất cho tình anh em giữa các quốc gia, cho việc bãi bỏ hoặc giảm quân đội thường trực và cho việc tổ chức và thúc đẩy hội nghị hòa bình".

Theo ý nguyện của Alfred Nobel, Ủy ban Nobel Na Uy, một ủy ban gồm năm thành viên do Quốc hội Na Uy chỉ định, sẽ trao giải cho người xứng đáng. Kể từ năm 2020, giải thưởng được trao tại Hội trường của Đại học Oslo, nơi giải thưởng từng được trao từ năm 1947–1989; Giải Abel cũng được trao trong tòa nhà này. Giải thưởng trước đây từng được trao tại Tòa thị chính Oslo (1990–2019), Viện Nobel Na Uy (1905–1946) và Quốc hội (1901–1904).

Do tính chất chính trị của nó, Giải Nobel Hòa bình, trong phần lớn lịch sử, là chủ đề của nhiều tranh cãi. giải thưởng gần đây nhất cho năm 2022 đã được trao cho người ủng hộ nhân quyền Ales Bialiatski đến từ Belarus, tổ chức nhân quyền Nga Memorial và tổ chức nhân quyền Ukraine là Trung tâm Tự do Dân sự.

Bối cảnh

Theo di chúc của Nobel, Giải thưởng Hòa bình sẽ được trao cho người trong năm trước đó "đã làm nhiều nhất hoặc tốt nhất cho tình anh em giữa các quốc gia, cho việc bãi bỏ hoặc giảm quân đội thường trực và cho việc duy trì và thúc đẩy hội nghị hòa bình". Di chúc của Alfred Nobel nêu rõ thêm rằng một ủy ban gồm năm người do Quốc hội Na Uy lựa chọn sẽ là bên trao giải thưởng.

Nobel qua đời năm 1896 và ông không để lại lời giải thích nào cho việc chọn hòa bình làm hạng mục giải thưởng. Vì ông là một kỹ sư hóa học được đào tạo nên các danh mục hóa học và vật lý là những lựa chọn rõ ràng. Lý do đằng sau giải thưởng hòa bình là ít rõ ràng hơn. Theo Ủy ban Nobel Na Uy, tình bạn của ông với Bertha von Suttner, một nhà hoạt động vì hòa bình và sau đó là người nhận giải, đã ảnh hưởng sâu sắc đến quyết định của ông trong việc đưa hòa bình vào danh mục. Một số học giả Nobel cho rằng đó là cách Nobel bù đắp cho việc phát triển các lực lượng phá hoại. Các phát minh của ông bao gồm thuốc nổ và ballistite, cả hai đều được sử dụng với mục đích bạo lực trong suốt cuộc đời của ông. Ballistite được sử dụng trong chiến tranh  và Hội anh em cộng hòa Ireland, một tổ chức dân tộc chủ nghĩa của Ireland, đã thực hiện các cuộc tấn công bằng chất nổ vào thập niên 1880. Nobel cũng góp phần trong việc biến Bofors từ một nhà sản xuất sắt thép thành một công ty vũ khí quân sự.

Không rõ tại sao Nobel lại muốn Na Uy quản lý Giải Hòa bình, nơi bị cai trị trong liên minh với Thụy Điển vào thời điểm Nobel qua đời. Ủy ban Nobel Na Uy suy đoán rằng Nobel có thể đã coi Na Uy là nơi phù hợp hơn để trao giải thưởng, vì nó không có truyền thống quân phiệt giống như Thụy Điển. Cũng lưu ý rằng vào cuối thế kỷ 19, quốc hội Na Uy đã tham gia chặt chẽ vào các nỗ lực của Liên minh Nghị viện nhằm giải quyết xung đột thông qua hòa giải và trọng tài.

Đề cử và tuyển chọn

Quốc hội Na Uy chỉ định Ủy ban Nobel Na Uy, sẽ chọn ra Người đoạt giải Nobel Hòa bình.

Đề cử
Mỗi năm, Ủy ban Nobel Na Uy đặc biệt mời những người đủ tiêu chuẩn gửi đề cử cho Giải Nobel Hòa bình. Các đạo luật của Quỹ Nobel xác định các loại cá nhân đủ điều kiện để đưa ra đề cử cho Giải thưởng Nobel Hòa bình. Những người đề cử này là:
 Thành viên của quốc hội và chính phủ và thành viên của Liên minh Nghị viện
 Thành viên của Tòa án Trọng tài Thường trực và Tòa án Công lý Quốc tế tại Hague
 Thành viên của Institut de Droit International
 Các học giả ở cấp giáo sư hoặc phó giáo sư trong lịch sử, khoa học xã hội, triết học, luật và thần học, hiệu trưởng đại học, giám đốc đại học (hoặc tương đương), và giám đốc viện nghiên cứu hòa bình và các vấn đề quốc tế
 Những người từng nhận giải, bao gồm các thành viên hội đồng quản trị của các tổ chức đã nhận giải
 Các thành viên hiện tại và trước đây của Ủy ban Nobel Na Uy
 Cựu cố vấn thường trực của Viện Nobel Na Uy

Ngôn ngữ làm việc của Ủy ban Nobel Na Uy là tiếng Na Uy; Ngoài tiếng Na Uy, ủy ban có truyền thống nhận đề cử bằng tiếng Pháp, tiếng Đức và tiếng Anh, nhưng ngày nay hầu hết các đề cử đều được gửi bằng tiếng Na Uy hoặc tiếng Anh. Các đề cử thường phải được đệ trình lên ủy ban vào đầu tháng 2 của năm trao giải. Các đề cử của các thành viên ủy ban có thể được đệ trình cho đến ngày diễn ra cuộc họp đầu tiên của Ủy ban sau thời hạn này.

Năm 2009, một kỷ lục 205 đề cử đã được nhận, nhưng kỷ lục lại bị phá vào năm 2010 với 237 đề cử; năm 2011, kỷ lục một lần nữa bị phá với 241 đề cử. Quy chế của Quỹ Nobel không cho phép công khai thông tin về các đề cử, cân nhắc hoặc điều tra liên quan đến việc trao giải trong ít nhất 50 năm sau khi giải được trao. Theo thời gian, nhiều cá nhân được gọi là "Những người được đề cử giải Nobel Hòa bình", nhưng danh hiệu này không có vị trí chính thức và chỉ có nghĩa là một trong số hàng nghìn người đủ điều kiện đề xuất tên của người đó để xem xét. Thật vậy, vào năm 1939, Adolf Hitler đã nhận đề cử châm biếm từ một thành viên của quốc hội Thụy Điển là Neville Chamberlain nhằm chế giễu đề cử (nghiêm túc nhưng không thành công). Đề cử từ năm 1901 đến 1967 đã được phát hành trong một cơ sở dữ liệu.

Tuyển chọn
Ủy ban Nobel sẽ xem qua các đề cử tại một cuộc họp, sau đó lập danh sách rút gọn các ứng cử viên để xem xét thêm. Các cố vấn thường trực của viện Nobel, bao gồm Giám đốc và Giám đốc Nghiên cứu của viện và một số ít các học giả Na Uy có chuyên môn trong các lĩnh vực chủ đề liên quan đến giải thưởng sẽ tiếp tục chọn lọc lại danh sách. Các cố vấn thường có vài tháng để hoàn thành các báo cáo, sau đó ủy ban bình bầu lại để chọn ra người đoạt giải. Ủy ban cố gắng đưa ra một quyết định nhất trí, nhưng điều này không phải lúc nào cũng có thể. Ủy ban Nobel thường đưa ra kết luận vào giữa tháng 9, nhưng đôi khi quyết định cuối cùng vẫn chưa thể đưa ra cho đến cuộc họp cuối cùng, trước khi có thông báo chính thức vào đầu tháng 10.

Người đoạt giải

, Giải thưởng Hòa bình đã được trao cho 110 cá nhân và 27 tổ chức. 18 phụ nữ đã đoạt giải Nobel Hòa bình, nhiều hơn bất kỳ giải Nobel nào khác. Chỉ có hai tổ chức nhận được nhiều Giải thưởng: Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế đã giành được ba lần (1917, 1944 và 1963) và Cao ủy Liên Hợp Quốc về người tị nạn đã hai lần nhận giải (1954 và 1981). Lê Đức Thọ là người duy nhất từ chối nhận giải Nobel Hòa bình.

Tranh cãi
Một số nhà bình luận cho rằng Giải Nobel Hòa bình đã được trao theo những cách có động cơ chính trị cho những thành tựu gần đây hoặc ngay lập tức, hoặc với mục đích khuyến khích những thành tựu trong tương lai. Một số nhà bình luận cho rằng việc trao giải thưởng hòa bình trên cơ sở quan điểm đương thời không thể định lượng là không công bằng hoặc có thể sai lầm, đặc biệt là khi nhiều thẩm phán không thể tự cho mình là những người quan sát vô tư. Những lời chỉ trích khác cho rằng Giải Nobel Hòa bình ngày càng trở nên chính trị hóa, trong đó mọi người nhận giải vì khát vọng hơn là thành tích, điều này cho phép giải thưởng được sử dụng vì mục đích chính trị nhưng có thể gây ra những hậu quả tai hại do bỏ qua quyền lực chính trị hiện có.

Năm 2011, một câu chuyện nổi bật trên tờ báo Na Uy Aftenposten cho rằng những lời chỉ trích chính đối với giải thưởng là Ủy ban Nobel Na Uy nên tuyển dụng các thành viên có chuyên môn và xuất thân quốc tế, thay vì các thành viên đã nghỉ hưu của quốc hội; có quá ít sự cởi mở về các tiêu chí mà ủy ban sử dụng khi họ chọn người nhận giải thưởng; và việc tuân thủ ý nguyện của Nobel nên nghiêm ngặt hơn. Trong bài báo, nhà sử học người Na Uy Øivind Stenersen lập luận rằng Na Uy đã có thể sử dụng giải thưởng như một công cụ để xây dựng quốc gia và thúc đẩy chính sách đối ngoại cũng như lợi ích kinh tế của Na Uy.

Trong một bài viết quan điểm khác của 'Aftenposten' năm 2011, cháu trai của một trong hai anh em của Nobel, Michael Nobel, cũng chỉ trích điều mà ông cho là chính trị hóa giải thưởng, cho rằng Ủy ban Nobel không phải lúc nào cũng hành động theo ý muốn của Nobel.

Chỉ trích về phong tặng cho cá nhân

Những tranh cãi về giải Nobel Hòa bình thường vượt ra ngoài cộng đồng học thuật. Những lời chỉ trích nhắm vào một số giải thưởng, bao gồm việc cáo buộc chúng mang động cơ chính trị, quá vội vàng hoặc được hướng dẫn bởi một định nghĩa sai lầm về những gì cấu thành nên hoạt động vì hòa bình. Những giải thưởng từng trao cho Mikhail Gorbachev, Yitzhak Rabin, Shimon Peres và Yasser Arafat, Lê Đức Thọ, Henry Kissinger, Jimmy Carter, Barack Obama, Abiy Ahmed, và Liên minh châu Âu đều là chủ đề gây tranh cãi.

Thiếu sót đáng chú ý
Foreign Policy đã liệt kê Mahatma Gandhi, Eleanor Roosevelt, U Thant, Václav Havel, Ken Saro-Wiwa, Fazle Hasan Abed và Corazon Aquino như những người "không bao giờ nhận được giải thưởng, nhưng nên có".

Việc loại bỏ Mahatma Gandhi đã được thảo luận đặc biệt rộng rãi, kể cả trong các tuyên bố công khai của các thành viên khác nhau của Ủy ban Nobel. Ủy ban đã xác nhận rằng Gandhi đã được đề cử vào các năm 1937, 1938, 1939, 1947, và cuối cùng, vài ngày trước khi ông bị ám sát vào tháng 1 năm 1948. Các thành viên sau này của Ủy ban Nobel công khai hối tiếc về sự thiếu sót này. Geir Lundestad, Thư ký Ủy ban Nobel Na Uy năm 2006 cho biết: "Thiếu sót lớn nhất trong lịch sử 106 năm của chúng tôi chắc chắn là việc Mahatma Gandhi chưa bao giờ nhận giải Nobel Hòa bình. Gandhi có thể làm mà không có giải Nobel Hòa bình, liệu ủy ban Nobel có thể làm mà không có Gandhi hay không mới chính là câu hỏi". Năm 1948, sau cái chết của Gandhi, Ủy ban Nobel đã từ chối trao giải với lý do "không có ứng cử viên còn sống phù hợp" vào năm đó. Sau đó, khi Đức Đạt Lai Lạt Ma nhận Giải thưởng Hòa bình năm 1989, chủ tịch ủy ban nói đây là "một phần để tưởng nhớ Mahatma Gandhi".

Xem thêm
 Danh sách người đoạt giải Nobel
 Trung tâm Hòa bình Nobel
 Giải Indira Gandhi
 Giải Nobel

Tham khảo

Liên kết ngoài

 "The Nobel Peace Prize" – Trang web chính thức của Ủy ban Nobel Na Uy
 "The Nobel Peace Prize" tại trang web chính thức của giải thưởng Nobel
 "All Nobel Laureates in Peace"
 "The Nobel Prize Award Ceremonies"
 World Summit of Nobel Peace Laureates, trang web chính thức với thông tin về các hội nghị thượng đỉnh hàng năm bắt đầu từ năm 1999
 "National Peace Nobel Prize shares 1901–2009 by citizenship (or home of the organization) at the time of the award." – Từ J. Schmidhuber (2010): Evolution of National Nobel Prize Shares in the 20th Century tại arXiv:1009.2634v1
 Martin Luther King, Jr.'s Nobel Peace Prize, Civil Rights Digital Library
 The Nobel Peace Prize Watch, dự án chính của The Lay Down your Arm Association

Giải Nobel
Giải thưởng Na Uy
Khởi đầu năm 1901 ở Na Uy
Giải thưởng hòa bình


title: Panicum acostia

text:
Panicum acostia là một loài cỏ thuộc họ Poaceae.
Loài này chỉ có ở Ecuador.

Chú thích

Tham khảo
 Laegaard, S. & Pitman, N. 2004. Panicum acostia. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 7 năm 2007.

Panicum
Thực vật Ecuador


title: Magdiwang

text:
Magdiwang là một đô thị hạng 5 ở tỉnh Romblon, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2000, đô thị này có dân số 12.032 người trong 2.422 hộ.

Barangay

Magdiwang được chia thành 9 barangay.

 Agsao
 Agutay
 Ambulong
 Dulangan
 Ipil
 Jao-asan
 Poblacion
 Silum
 Tampayan

Tham khảo

Liên kết ngoài
Mã địa lý chuẩn Philipin
Thông tin điều tra dân số năm 2000 của Philipin

Đô thị của Romblon


title: Pseudomurex spadae

text:
Pseudomurex spadae là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Pseudomurex


title: Smaragdina saudica

text:
Smaragdina saudica là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 1993.

Chú thích

Tham khảo

Smaragdina


title: Sân bay Vanguardia

text:
Sân bay La Vanguardia , là một sân bay ở Villavicencio, Colombia. Sân bay này có 1 đường cất hạ cánh dài 1712 m bề mặt nhựa đường. Sân bay này phục vụ các hãng vận tải hàng hóa, các hãng bay thuê bao và máy bay tư nhân.

Các hãng vận tải hành khách
Hiện có các hãng hàng không sau đang hoạt động tại sân bay này:
 AIRES
Bogotá (Sân bay quốc tế El Dorado)
 SATENA
Bogotá (Sân bay quốc tế El Dorado)
Puerto Carreño (Sân bay Puerto Carreño)
Puerto Inírida (Sân bay Obando)
La Macarena
Mitú (Sân bay Fabio Alberto León Bentley)

Các hãng vận tải hàng hóa
Líneas Aéreas Suramericanas

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sân bay Colombia


title: Chaiyo (huyện)

text:
Chaiyo () là một huyện (‘‘amphoe’’) ở phía đông tỉnh Ang Thong.

Lịch sử
Tên gọi Ban Chaiyo có từ thời vua Naresuan Đại đế và em trai ông sau này thành vua Ekathotsarot, đã đánh thắng vua Lan Na và quân Miến Điện ở khu vực này. Quân lính của Ayutthaya đã hô vang từ Chaiyo (hoan hô) để ăn mừng.

Trước đây, Chaiyo đã được gọi là Ban Makham. Khi được nâng cấp thành huyện, chính quyền đã chọn tên Chaiyo.

Địa lý
Các huyện giáp ranh (từ phía bắc theo chiều kim đồng hồ) là Phrom Buri của tỉnh Singburi, Tha Wung và Mueang Lopburi của tỉnh Lopburi, Ban Phraek và Maha Rat của tỉnh Ayutthaya,  Mueang Ang Thong và Pho Thong của tỉnh Ang Thong.

Hành chính
Huyện này được chia thành 9 phó huyện (tambon), các đơn vị này lại được chia thành 56 làng (muban). Có hai thị trấn (thesaban tambon) trong huyện này. Chorakhe Rong nằm trên lãnh thổ tambon Chorakhe Rong, Chaiyaphum, Lak Fa, Chawai, Tri Narong và một số khu vực của Chaiyarit. Tambon Chaiyo có lãnh thổ hoàn toàn trùng với thị trấn Ket Chaiyo.

Tham khảo

Chaiyo


title: Lipoptena depressa

text:
Lipoptena depressa, hay Két nhỏ Tây Mỹ, là một loài ruồi thuộc họ Hippoboscidae. Chúng sống ký sinh trên mình con la - Odocoileus hemionus thường thấy ở phía tây Hoa Kỳ và Canada trên Dãy núi Rocky.

Người ta thường nhầm chúng với bọ ve.

Chú thích

Tham khảo

Vật ký sinh
Lipoptena
Côn trùng hai cánh Bắc Mỹ


title: Eucera graeca

text:
Eucera graeca là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Radoszkowski mô tả khoa học năm 1876.

Chú thích

Tham khảo

Eucera
Động vật được mô tả năm 1876


title: Gemmano

text:
Gemmano là một đô thị của tỉnh Rimini ở vùng Emilia-Romagna, có vị trí khoảng 120 km về phía đông nam của Bologna và khoảng 15 km về phía nam của Rimini. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số là 1.144 người và diện tích là 19,2 km².

Đô thị Gemmano có các frazione (subdivision) Onferno.

Gemmano giáp các đô thị: Auditore, Mercatino Conca, Monte Colombo, Montefiore Conca, Montescudo, San Clemente, Sassofeltrio.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.gemmano.rn.it/

Đô thị tỉnh Rimini


title: Bagalkot

text:
Bagalkot là một thị xã và là nơi đặt hội đồng thành phố của quận Bagalkot thuộc bang Karnataka, Ấn Độ.

Địa lý
Bagalkot có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 533 mét (1748 foot).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Bagalkot có dân số 91.596 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Bagalkot có tỷ lệ 70% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 77%, và tỷ lệ cho phái nữ là 62%. Tại Bagalkot, 12% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Karnataka


title: Sennius crudelis

text:
Sennius crudelis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Ribeiro-Costa & Reynaud miêu tả khoa học năm 1998.

Chú thích

Tham khảo

Sennius


title: Bull Mountain, Oregon

text:
Bull Mountain là một cộng đồng chưa hợp nhất trong quận Washington, Oregon, Hoa Kỳ. Bull Mountain nằm phần lớn trên một ngọn đồi mà cộng đồng được đặt tên theo nó. Phía đông giáp Tigard, phía nam giáp King City. Beaverton nằm ở phía bắc. Phần đất đông bắc của đồi Bull Mountain hiện thời nằm trong địa giới của thành phố Tigard khi thành phố này dần dần sáp nhập các phần đất của khu chưa hợp nhất này nằm trên ranh giới của nó.

Tham khảo

City of Tigard, Bull Mountain Annexation section
Group supporting incorporation of Bull Mountain
Map of proposed Bull Mountain city boundaries
Economic Feasibility Study
Amy Jo Brown: "Tigard to protest Bull Mountain boundaries", Tigard Times ngày 20 tháng 7 năm 2006 .

Liên kết ngoài

Friends of Bull Mountain

Quận Washington, Oregon


Giải Tinh thần độc lập cho nam diễn viên phụ xuất sắc nhất là một trong các giải Tinh thần độc lập dành cho nam diễn viên đóng vai phụ trong một phim độc lập, được bầu chọn là xuất sắc nhất. Giải này được lập từ năm 1987.

Các người đoạt giải & được đề cử

Thập niên 1980
1987: Morgan Freeman - Street Smart
Wings Hauser - Tough Guys Don't Dance
James Earl Jones - Matewan
Vincent Price - The Whales of August1988: Lou Diamond Phillips - Stand and Deliver
Ernest Borgnine - Spike of Bensonhurst
Harris Milstead (còn gọi là Divine) - Hairspray
John Lone - The Moderns
John Turturro - Five Corners
1989: Max Perlich - Drugstore Cowboy
Steve Buscemi - Mystery Train
Scott Coffey - Shag
Jalacy Hawkins (còn gọi là Screamin' Jay Hawkins) - Mystery Train
Gary Farmer - Powwow Highway

Thập niên 19901990: Bruce Davison - Longtime Companion
Willem Dafoe - Wild at Heart
Robin Harris - House Party
Ben Lang - The Plot Against Harry
Tom Towles - Henry: Portrait of a Serial Killer
1991: David Strathairn - City of Hope
William H. Macy - Homicide
John Malkovich - Queens Logic
George T. Odom - Straight Out of Brooklyn
Glenn Plummer - Pastime1992: Steve Buscemi - Reservoir Dogs
William Forsythe - The Waterdance
Jeff Goldblum - Deep Cover
Wesley Snipes - The Waterdance
David Strathairn - Passion Fish

1993: Christopher Lloyd - Twenty Bucks
David Chung - The Ballad of Little Jo
Tate Donovan - Inside Monkey Zetterland
Todd Field - Ruby in Paradise
Edward Furlong - American Heart1994: Chazz Palminteri - Bullets Over Broadway
Giancarlo Esposito - Fresh
Larry Pine - Vanya on 42nd Street
Eric Stoltz - Pulp Fiction
Nicholas Turturro - Federal Hill

1995: Benicio Del Toro - The Usual Suspects
James LeGros - Living in Oblivion
David Morse - The Crossing Guard
Max Perlich - Georgia
Harold Perrineau - Smoke1996: Benicio Del Toro - Basquiat
Kevin Corrigan - Walking and Talking
Matthew Faber - Welcome to the Dollhouse
Gary Farmer - Dead Man
Richard Jenkins - Flirting with Disaster

1997: Jason Lee - Chasing Amy
Efrain Figueroa - Star Maps
Samuel L. Jackson - Hard Eight
Ajay Naidu - subUrbia
Roy Scheider - The Myth of Fingerprints1998: Bill Murray - Rushmore
James Coburn - Affliction
Charles S. Dutton - Blind Faith
Gary Farmer - Smoke Signals
Philip Seymour Hoffman - Happiness

1999: Steve Zahn - Happy, Texas
Charles S. Dutton - Cookie's Fortune
Clark Gregg - The Adventures of Sebastian Cole
Luis Guzmán - The Limey
Terrence Howard - The Best Man

Thập niên 20002000: Willem Dafoe - Shadow of the Vampire
Cole Hauser - Tigerland
Gary Oldman - The Contender
Giovanni Ribisi - The Gift
Billy Dee Williams - The Visit
2001: Steve Buscemi - Ghost World
Don Cheadle - Things Behind the Sun
Billy Kay - L.I.E.
Garrett Morris - Jackpot
John C. Reilly - The Anniversary Party2002: Dennis Quaid - Far from Heaven
Alan Arkin - Thirteen Conversations About One Thing
Ray Liotta - Narc
John C. Reilly - The Good Girl
Peter Weller - Ivans XTC
2003: Djimon Hounsou - In America
Judah Friedlander - American Splendor
Troy Garity - Soldier's Girl
Alessandro Nivola - Laurel Canyon
Peter Sarsgaard - Shattered Glass2004: Thomas Haden Church - Sideways
Jon Gries - Napoleon Dynamite
Aidan Quinn - Cavedweller
Roger Robinson - Brother to Brother
Peter Sarsgaard - Kinsey
2005: Matt Dillon - Crash
Firdous Bamji - The War Within
Jesse Eisenberg - The Squid and the Whale
Barry Pepper - The Three Burials of Melquiades Estrada
Jeffrey Wright - Broken Flowers2006: Alan Arkin - Little Miss Sunshine
Raymond J. Barry - Steel City
Daniel Craig - Infamous
Paul Dano - Little Miss Sunshine
Channing Tatum - A Guide to Recognizing Your Saints
2007: Chiwetel Ejiofor - Talk To Me
Marcus Carl Franklin - I'm Not There
Kene Holliday - Great World of Sound
Irfan Khan - The Namesake
Steve Zahn - Rescue Dawn2008: James Franco - Milk
Anthony Mackie - The Hurt Locker
Charlie McDermott - Frozen River
Jim Myron Ross - Ballast
Haaz Sleiman - The Visitor

Tham khảo

Giải Tinh thần độc lập


title: Nyctiophylax sagax

text:
Nyctiophylax sagax là một loài Trichoptera trong họ Polycentropodidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Nyctiophylax


title: Limonia brunettiella

text:
Limonia brunettiella là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Limonia (Limoniidae)
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Cyrus Vance

text:
Cyrus Roberts Vance (Clarksburg, West Virginia, 27 tháng 3 năm 1917 – 12 tháng 1 năm 2002) là Bộ trưởng Ngoại giao Hoa Kỳ dưới thời tổng thống Jimmy Carter từ năm 1977 đến năm 1980. Ông thực thi chính sách ngoại giao với việc nhấn mạnh vào thương thảo cho những cuộc xung đột với một mối quan tâm đặc biệt vào việc gia giảm vũ trang. Tháng 4 năm 1980, Vance đã từ chức để phản đối Operation Eagle Claw - một nhiệm vụ bí mật để giải cứu những con tin Mỹ ở Iran. Edmund Muskie lên kế nhiệm ông.

Vance là cháu (và là con nuôi) của một luật sư và là ứng cử viên tổng thống nổi tiếng của Đảng Dân Chủ John W. Davis.

Sự nghiệp trong ngành pháp luật và quân đội
Vance tốt nghiệp Kent School năm 1935 và tốt nghiệp cử nhân năm 1939 ở Đại học Yale, nơi ông là thành viên của một hội bí mật, Scroll and Key. Sau khi tốt nghiệp Trường luật Yale năm 1942, Vance phục vụ trong Hải quân với vai trò sĩ quan pháo binh trên tàu khu trục USS Hale cho đến năm 1946 và sau đó gia nhập hãng luật Simpson Thacher & Bartlett ở thành phố New York trước khi vào làm trong chính quyền.

Tham khảo

Vance, Cyrus
Vance, Cyrus
Vance, Cyrus
Luật sư Mỹ
Người thành phố New York
Thứ trưởng bộ Quốc phòng Hoa Kỳ
Tọa độ không có sẵn trên Wikidata
Cựu sinh viên Đại học Yale
Người đoạt Huy chương Tự do Tổng thống
Sĩ quan Hải quân Hoa Kỳ
Quân nhân Hoa Kỳ trong Thế chiến thứ hai
Chính khách Mỹ thế kỷ 20


title: Triplonychus longicollis

text:
Triplonychus longicollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Erichson miêu tả khoa học năm 1840.

Chú thích

Tham khảo

Triplonychus


title: 3359 Purcari

text:
3359 Purcari (1978 RA6) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 13 tháng 9 năm 1978 bởi N. Chernykh ở Nauchnyj.

Liên kết ngoài

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1978


title: Teucholabis thurmani

text:
Teucholabis thurmani là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Teucholabis
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Glossosoma orientale

text:
Glossosoma orientale là một loài Trichoptera trong họ Glossosomatidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Glossosoma


title: Ưng Hoàng Phúc

text:
Nguyễn Quốc Thanh (sinh ngày 18 tháng 8 năm 1981), thường được biết đến với nghệ danh Ưng Hoàng Phúc, là một nam ca sĩ, diễn viên kiêm vũ công người Việt Nam. Với doanh số khoảng 250 nghìn đĩa được tiêu thụ, anh là một trong những nghệ sĩ V-pop bán đĩa chạy nhất. Anh từng là ca sĩ độc quyền của công ty WePro.

Ưng Hoàng Phúc cũng từng là thành viên của nhóm 1088, một ban nhạc nam nổi tiếng trong dòng nhạc trẻ Việt Nam, dưới sự quản lý của công ty Cánh Chim Việt. Sau khi Nhóm nhạc 1088 tan rã, Ưng Hoàng Phúc bắt đầu sự nghiệp solo và nhanh chóng trở thành thần tượng của một lượng lớn khán giả trẻ 8x và 9x trong suốt những năm thập niên 2000.

Sự nghiệp
Ưng Hoàng Phúc tên thật là Nguyễn Quốc Thanh. Anh bắt đầu sự nghiệp từ lúc ký hợp đồng với Thế giới Giải trí, Ưng Hoàng Phúc đã phát hành tổng cộng 5 album riêng và một album hát chung với nhóm H.A.T. Các album của Ưng Hoàng Phúc khi phát hành đều thành công.

Xuất thân từ nhóm nhạc nổi tiếng 1088 nên sau khi tách nhóm và đầu quân về công ty We Pro, Ưng Hoàng Phúc đã nhanh chóng trở thành "hiện tượng" với loạt bài hit đình đám Thà rằng như thế, Tôi đi tìm tôi, Nỗi nhớ,…

Năm 2002, album đầu tiên "Thà rằng như thế" anh đã làm "dậy sóng” thị trường với 15.000 bản chỉ tiêu thụ trong 15 ngày đầu tiên, và con số cuối cùng đạt mức kỉ lục 55.000 bản.

Năm 2003, Vol 2 tiêu thụ 35.000 bản.

Năm 2004, album vol 3 "Hứa nhiều thất hứa thật nhiều" tạo một kỉ lục mới, 66.000 bản được tiêu thụ chỉ trong thời gian ngắn. Năm 2004, anh hợp tác cùng nhóm H.A.T

Năm 2005, anh cho phát hành album Vol. 4 được thực hiện tại Hong Kong

Sau khi phát hành vol 5, Ưng Hoàng Phúc phải nghỉ một thời gian khá dài vì bị thoái vị đĩa đệm, tưởng như phải từ bỏ sự nghiệp sớm nhưng với những nỗ lực hết mình Ưng Hoàng Phúc đã chiến thắng được căn bệnh và bước trở lại VPop.

Sau khi điều trị bệnh thoát vị đĩa đệm tại Singapore trong vòng 2 năm, đầu năm 2009, Ưng Hoàng Phúc kết thúc hợp đồng với Thế giới Giải trí và bắt đầu một kế hoạch mới cho riêng anh đó là lập một công ty riêng cho mình mang tên "WMA Records". Ngay sau đó, Ưng Hoàng Phúc tự thành lập công ty âm nhạc riêng lấy tên là Green Space Communication với thương hiệu WMA Record. Năm 2011, thương hiệu này được đổi thành U-Media.

Các album đã phát hành
 2002: Thà rằng như thế... Tôi đi tìm tôi (Vol. 1)
 2003: Người ta nói... Thà một lần đau (Vol. 2)
 2004: Hứa thật nhiều thất hứa thật nhiều (Vol. 3)
 2004: Anh không muốn bất công với em 2 (Album chung với nhóm H.A.T)
 2005: Đàn ông không được quên... Hết tình còn nghĩa (Vol 4)
 2007: Sóng ngầm (Vol. 5)
 2009: Tự tin để đứng vững (Vol. 6)
 2010: Căn gác trống (Single)
 2010: Greatest Hits - Nhìn Lại... Tôi Đi Tìm Tôi (Vol. 7)
2010: Ưng Hoàng Phúc Xmas 2010
 2011: Chuyện đó đâu ai ngờ (Single)
 2011: U1 (Vol. 8)
 2012: Rồng đen (Mini album)
 2012: Để mọi thứ qua đi (Mini album)
2012: Đi ngược chiều thương (Single) (ft. Trà Ngọc Hằng)
2014: Top Hits Remix 2014
2014: Dĩ vãng nhạt nhòa (Single) (ft. Yến Trang)
2014: Tuyệt phẩm song ca - Hai mùa Noel (Remix Dance)
 2015: Tuyệt phẩm Xuân ba miền
 2015: Mất em - Người anh đã yêu (Vol. 9)
 2015; Lady love (Single)
2016: Thành phố của tôi
2016: Xuân yêu thương (Remix) (Single)
 2016: Cảm thấu (Vol. 10)
2016: The Remix Collection 2016
2016: Nonstop Hits
2017: Khắc họa tương tư (Single)
2017: Tình như sương khói (Single)
2017: Em là hot girl (Single) (ft. Chung Thương T-JO)
2017: Đâu dễ tìm được nhau (Single)
2017: Nơi đó có con đường - Đâu dễ tìm được nhau
2017: Tình yêu không đủ giữ người mình yêu (Single)
2017: Vu lan
2017: Gia đình tôi chọn (ft. Various Artists)
2017: Người ta nói (Single)
2017: Làn sóng xanh
2017: Nhớ em thầm gọi tên (Single)
2017: Bắt đầu một kết thúc (Single) (ft. Thu Thủy)
2018: Gánh con gánh cả cuộc đời (Single)
2018: Tái sinh
2018: Người sẽ đi tìm em (Sóng ngầm 2 OST)
2018: Bước qua Thế Giới (OST Ông Trùm dẹp loạn giang hồ)
2018: Ta vẫn còn yêu (Single) (ft. Kim Cương)
2019: Đời cho ta những gì (Ông Trùm 2 OST)
2019: Từ nay học tu nương đạo vàng (Single)
2019: Em đừng hỏi (Single)
2019: Cách biệt hai phương trời (Single)
2020: Xuân về con cũng về (Single) (ft. Phạm Quỳnh Anh, Lam Trường)
2020: Giai điệu mùa xuân (Single) (ft. Thu Thủy)
2020: Nước cờ em chọn (Ông Trùm Bùi Viện OST)
2022: Trọn Vẹn Nghĩa Tình ( Phúc Cọp OST ) (ft. Wowy )

Liveshow
Ngày 10/03/2018, Liveshow mang tên "Tái Sinh" của Ưng Hoàng Phúc lần đầu tiên sau 18 năm ca hát tại Cung Văn Hoá Hữu Nghị Hà Nội. Đêm liveshow được xem như một cuốn phim quay chậm mà ở đó, Ưng Hoàng Phúc cùng khán giả có cơ hội được sống lại tuổi thanh xuân cách đây 18 năm về trước bằng loạt hit đình đám như "Hứa thật nhiều thất hứa thật nhiều", "Vì sao trong lòng tôi", "Kỷ niệm bỏ quên", "Tôi không tin", "Thà rằng như thế", "Anh không muốn bất công với em"... Tại đây, anh và các vị khách mời đặc biệt của chương trình như nữ ca sĩ Thu Minh, Quang Dũng, Thu Thủy, Phạm Quỳnh Anh, Dương Ngọc Thái và nhóm Oplus đã cùng nhau thăng hoa, tạo nên một "bữa tiệc" âm nhạc.

Đời tư
Ưng Hoàng Phúc chung sống trong vòng 6 năm với siêu mẫu Kim Cương (đã có một đời chồng và có con riêng) và con chung tên là Johnny (Nguyễn Quốc Minh) nhưng đến ngày 1 tháng 12 năm 2018 cả hai mới làm đám cưới tại Thành phố Hồ Chí Minh. Ngày 30/09/2019, Kim Cương, vợ Ưng Hoàng Phúc sinh một bé gái.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
Kênh trên Youtube

Fanpage trên Facebook

Sinh năm 1981
Nhân vật còn sống
Nam ca sĩ Việt Nam
Ca sĩ nhạc trẻ Việt Nam
Người An Giang
Phật Giáo


title: Portlandia albiflora

text:
Portlandia albiflora là một loài thực vật thuộc họ Rubiaceae. Đây là loài đặc hữu của Jamaica.

Chú thích

Tham khảo
 World Conservation Monitoring Centre 1998. Portlandia albiflora. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Jamaica
Portlandia
Thực vật cực kỳ nguy cấp
Thực vật đặc hữu Jamaica


title: Ardisia antonensis

text:
Ardisia antonensis là một loài thực vật thuộc họ Myrsinaceae. Đây là loài đặc hữu của Panama.

Chú thích

Tham khảo
 Mitré, M. 1998. Ardisia antonensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Panama
A


title: 9543 Nitra

text:
9543 Nitra (1983 XN1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 4 tháng 12 năm 1983 bởi M. Antal ở Piszkéstető.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 9543 Nitra

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1983


title: Hebeloma aestivale

text:
Hebeloma aestivale là một loài nấm ở Hymenogastraceae.

Tham khảo

Hebeloma
Nấm châu Âu


title: 194

text:
Năm 194 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 194


title: Định nghĩa

text:
Định nghĩa là sự xác định bằng ngôn ngữ nhất định những đặc trưng cơ bản tạo thành nội dung của khái niệm về một sự vật, hiện tượng hay quá trình, với mục đích phân biệt nó với các sự vật, hiện tượng hay quá trình khác. Định nghĩa có vai trò quan trọng trong khoa học và là bộ phận căn bản trong mọi lý thuyết khoa học.

Các nguyên tắc của định nghĩa:
 Nguyên tắc tương xứng, nghĩa là ngoại diên của khái niệm được định nghĩa và ngoại diên của khái niệm dùng để định nghĩa phải bằng nhau
 Không nói vòng quanh
 Không nói theo cách phủ định
 Phải rõ ràng, nghĩa là định nghĩa không chứa những thuộc tính có thể suy ra từ thuộc tính khác
Ví dụ: Hình vuông là hình có 4 góc vuông và có 4 cạnh bằng nhau.

Để định nghĩa một khái niệm nào đó, người ta thường ghép nó với một khái niệm lớn hơn (chủng), rồi chỉ ra những đặc điểm cơ bản của khái niệm cần định nghĩa (đặc điểm về loại). Ví dụ, định nghĩa về carbon: "carbon" là nguyên tố hóa học (chủng) có trọng lượng nguyên tử bằng 12 đơn vị carbon (đặc điểm về loại)". Đối với những khái niệm lớn và bao trùm, chẳng hạn như khái niệm vật chất, ý thức, người ta sử dụng cách định nghĩa ngoại lệ.

Toán học
Trong toán học, khi đưa ra 1 khái niệm, người ta thường liệt kê các điều kiện cần và đủ để xác định khái niệm đó. Một khái niệm trong toán học do đó có thể được định nghĩa theo nhiều cách khác nhau, điển hình là số e.

Thông thường có 4 cách định nghĩa trong toán học:
 Phương pháp cấu trúc chỉ rõ cách xây dựng khái niệm đó
 Phương pháp quy khái niệm đang xét về những khái niệm đã biết
 Phương pháp tiên đề, định nghĩa một khái niệm thông qua các tiên đề: ví dụ định nghĩa về song song
 Phương pháp quy nạp dựa trên 2 yếu tố:
 Những đối tượng xuất phát hoặc cơ bản của hệ thống
 Những quy tắc hay thao tác cho phép dùng những đối tượng hiện có để tạo thành đối tượng mới của hệ thống

Định nghĩa mờ
Định nghĩa mờ trong lô gíc mờ còn được gọi là định nghĩa thao tác, là phương pháp định nghĩa một sự vật thông qua một tập hợp nhận định gần đúng về sự vật đó nhờ một loạt thao tác có thể tạo ra bằng thực nghiệm hoặc quan trắc mà kết quả khách quan của nó có thể trực tiếp nhận biết được thông qua sự quan sát có tính chất kinh nghiệm hay bằng đo lường. Ví dụ định nghĩa về lửa như sau: "Lửa là một cái gì đó nóng". "Lửa là cái phát sáng". "Lửa là sức mạnh của thần thánh"...

Tham khảo

Liên kết ngoài

Definitions, Stanford Encyclopedia of Philosophy Gupta, Anil (2008)
Definitions, Dictionaries, and Meanings, Norman Swartz 1997
Guy Longworth (ca. 2008) "Definitions: Uses and Varieties of". = in: K. Brown (ed.): Elsevier Encyclopedia of Language and Linguistics, Elsevier.
Definition and Meaning, a very short introduction by Garth Kemerling (2001).

Thuật ngữ
Định nghĩa
Thuật ngữ triết học
Ngữ nghĩa học
Từ điển học
Thuật ngữ toán học
Logic triết học
Triết lý ngôn ngữ


title: Muhammad ibn Mūsā al-Khwārizmī

text:
Muḥammad ibn Mūsā al-Khwārizmī (Tiếng Ả Rập: محمد بن موسى الخوارزمي)  là một nhà toán học, thiên văn học, chiêm tinh học và địa lý học Ba Tư. Ông sinh vào khoảng năm 780 tại Khwārizm, khi đó thuộc Đế quốc Ba Tư (ngày nay là Khiva, Uzbekistan) và mất khoảng năm 850. Hầu như cả đời, ông là nhà thông thái ở Ngôi nhà của sự uyên bác tại Bagdad.

Cuốn Đại số là cuốn sách đầu tiên viết về cách giải có hệ thống phương trình bậc bốn và tuyến tính. Nhờ đó ông được xem là cha đẻ của ngành đại số, một danh hiệu được chia sẻ chung với Diophantus. Các bản dịch sang tiếng Latin cuốn sách Số học của ông, viết về số Ấn Độ, đã giới thiệu hệ thống số vị trí thập phân cho thế giới phương Tây trong thế kỷ thứ mười hai. Ông đã khảo sát và cập nhật cuốn Địa lý của Ptolemy cũng như viết một vài tác phẩm về thiên văn học và chiêm tinh học.

Những đóng góp của ông không chỉ có ảnh hưởng rất lớn đến toán học, mà còn cả về ngôn ngữ. Từ đại số (algebra) xuất phát từ al-jabr, một trong hai phép toán được dùng để giải phương trình bậc bốn, như ông đã mô tả trong sách. Từ algorism và algorithm (thuật toán) xuất phát từ chữ Algoritmi, La tinh hóa tên của ông. Tên ông còn là nguồn gốc của từ tiếng Tây Ban Nha guarismo và của tiếng Bồ Đào Nha algarismo, đều có nghĩa là chữ số.

Cuộc đời
Ông sinh ra trong một gia đình người Ba Tư ở Chorasmia Có ít thông tin chi tiết về cuộc đời của al-Khwārizmī. Tên ông có thể cho biết rằng ông đến từ Khwarezm (Khiva), Đại Khorasan, khu vực này nằm ở phía đông của Đại Iran, nay là tỉnh Xorazm thuộc Uzbekistan.

Cống hiến

Những cống hiến của Al-Khwārizmī' trong các lĩnh vực như toán học, địa lý, thiên văn học, và bản đồ học đã thiết lập nên nền tảng cho các phát minh về đại số và lượng giác.

Phương pháp tiếp cận có hệ thống của ông để giải phương trình tuyến tính và phương trình bậc hai phát triển thành đại số (algebra), một từ có nguồn gốc từ tiêu đề của cuốn sách viết năm 830 của ông về đề tài này, "Cuốn cẩm nang về tính toán bằng hoàn thiện và cân bằng" (Al-Kitab al-fi mukhtasar hisab al-jabr wa'l-muqabala الكتاب المختصر في حساب الجبر والمقابلة).

Cuốn sách Tính toán với Chữ số Hindu ông viết năm 825 là lý do chính cho việc truyền bá hệ thống chữ số của Ấn Độ phổ biến khắp Trung Đông và châu Âu. Nó đã được dịch sang tiếng Latinh là Algoritmi de numero Indorum. Al-Khwarizmi, viết theo tiếng Latin thành Algoritmi, dẫn đến thuật ngữ "algorithm" (thuật toán).

Một số công trình của ông dựa trên thiên văn học Ba Tư và Babylon, số đếm Ấn Độ, và toán học Hy Lạp.

Al-Khwārizmī đã hệ thống hóa và chính xác dữ liệu của Ptolemy cho châu phi và Trung Đông. Một quyển sách quan trọng khác là Kitab surat al-ard ("Hình ảnh của Trái Đất"; được dịch thành Địa lý học), nêu các tọa độ của các nơi dựa trên tọa độ địa lý của Ptolemy nhưng có hiệu chỉnh dữ liệu cho vùng Địa Trung Hải, châu Á và châu Phi.

Ông cũng viết về các thiết bị cơ khí như thiết bị đo tinh tú và đồng hồ mặt trời.

Anh hỗ trợ một dự án để xác định chu vi của Trái Đất và trong việc thành lập một bản đồ thế giới cho al-Ma'mun, giám sát 70 nhà địa lý.

Vào đầu thế kỷ 12, các công trình của ông được phổ biến đến châu Âu qua các bản dịch tiếng Latin, và nó đã có những tác động sâu sắc đến sự tiến bộ về toán học ở châu Âu. Ông đã du nhập con số Ả Rập vào tiếng Latin West, dựa trên một hệ thống vị trí giá trị số thập phân phát triển từ các tài liệu của Ấn Độ.

Đại số

Al-Kitab al-Fi mukhtaṣar ḥisāb al-jabr wa-l-muqābala (tiếng Ả Rập: الكتاب المختصر في حساب الجبر والمقابلة, "Cuốn cẩm nang về tính toán bằng hoàn thiện và cân bằng ') là một cuốn sách toán học được viết khoảng năm 830. Cuốn sách được viết với sự khuyến khích của Caliph al-Ma'mun như một tác phẩm nổi tiếng về tính toán và có đầy đủ các ví dụ và các ứng dụng cho một loạt các bài toán trong thương mại, khảo sát và thừa kế hợp pháp. Từ algebra (đại số) có nguồn gốc từ tên của một trong những phép toán cơ bản với phương trình (al-jabr, có nghĩa là "phục hồi", đề cập đến việc thêm một số cho cả hai bên của phương trình để xóa bỏ các dấu trừ) được mô tả trong cuốn sách này. Cuốn sách đã được Robert ở Chester (Segovia, 1145) và Gerard của Cremona dịch sang tiếng Latin với tên Liber algebrae et almucabala. Do vậy từ "đại số"-algebra đã phát sinh từ chữ al-jabr này. Một bản sao tiếng Ả Rập duy nhất được lưu giữ tại Oxford và đã được F. Rosen dịch vào năm 1831. Một bản dịch tiếng Latin được lưu giữ ở Cambridge.

Ghi chú

Tham khảo

 Roshdi Rashed, The development of Arabic mathematics: between arithmetic and algebra, London, 1994.

Sinh thế kỷ 8
Mất thế kỷ 9
Chiêm tinh học Hồi giáo
Thiên văn học Hồi giáo
Địa lý học Hồi giáo
Toán học Hồi giáo
Nhà thiên văn thời trung cổ
Nhà thiên văn học Ba Tư
Nhà chiêm tinh học Ba Tư
Nhà địa lý học Ba Tư
Nhà toán học Ba Tư
Thợ làm đồng hồ
Nhà khoa học Iran
Người theo Hồi giáo Iran
Mất thập niên 850
Sinh thập niên 780
Sinh năm 780
Mất năm 850