title: 444 Gyptis

text:
444 Gyptis là một tiểu hành tinh rất lớn ở vành đai chính. Nó được xếp loại tiểu hành tinh kiểu C, có bề mặt tối, và có lẽ được cấu tạo bằng chondrite cacbonat.

Tiểu hành tinh này do J. Coggia phát hiện ngày 31.3.1899 ở Marseilles, và được đặt theo tên Gyptis, vợ của Protis, người sáng lập thành phố Marseille, (Pháp).

Năm 2004, Kochetova ước tính Gyptis có khối lượng là 1,25 kg với một tỷ trọng cao là 5,53 g/cm³.

Các quan sát về việc nó che khuất một ngôi sao ngày 14.10.2007 cho 6 dây cung chỉ cho thấy một ellipsoid là 179×150 km.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Orbital simulation from JPL (Java) / Ephemeris

Tiểu hành tinh vành đai chính
Tiểu hành tinh kiểu C
Thiên thể phát hiện năm 1899


title: Dân chủ Athena

text:
Dân chủ Athena phát triển ở thành phố Athena, nước Hy Lạp cổ đại, bao gồm trung tâm bang/thành phố Athena và vùng phụ cận vùng lãnh thổ Attica, khoảng năm 500 TCN. Dân chủ Athena là một trong những nền dân chủ đầu tiên được biết đến và có lẽ là nền dân chủ quan trọng nhất trong thời cổ đại. Những thành phố Hy Lạp khác cũng thiết lập dân chủ nhưng không phải tất cả mà phần lớn noi theo mô hình Athena, nhưng không có nền dân chủ nào mạnh hay ổn định (hay được soạn thảo tốt) như của Athena. Nó vẫn còn là một thử nghiệm độc đáo và hấp dẫn ở nền dân chủ trực tiếp mà ở đó người dân không bầu các đại diện để họ bỏ phiếu nhân danh nhân dân mà là họ bầu các đạo luật về hành pháp và lập pháp bằng chính quyền của họ. Chắc chắn việc tham gia không dành cho tất cả cư dân Attica, nhưng những nhóm cư dân thì được quy định không dính líu đến vấn đề kinh tế và họ đã tham gia với quy mô lớn.

Các lãnh đạo
Những người như Solon (594 TCN), Cleisthenes (509 TCN) và Ephialtes của Athena (462 TCN) đã đóng góp vào sự phát triển của dân chủ Athena. Các nhà sử học không tán thành ai trong số họ chịu trách nhiệm về những thể chế nào, và ai trong số họ đã đại diện chính cho một phong trào dân chủ thực sự. Ý kiến thường thấy nhất cho đến ngày nay cho rằng dân chủ Athena do Cleisthenes khởi xướng, bởi vì việc thiết lập của Solon đổ vỡ và được thay thế bằng chính thể chuyên chế của Peisistratus, trong khi đó Ephialtes đã của Cleisthenes một cách hòa bình.

Hipparchus, anh trai của bạo chúa Hippias, bị Harmodius và Aristogeiton giết. Những người đó sau này được người dân Athena tôn kính vì có công khôi phục lại tự do cho người Athena.

Pericles là lãnh đạo dân chủ vĩ đại và lâu dài nhất; sau khi chết, nền dân chủ Athena bị gián đoạn trong thời gian ngắn hai lần do cuộc cách mạng đầu sỏ nhằm kết thúc Chiến tranh Peloponnesian. Nền dân chủ này bị thay đổi đôi chút sau khi nó được khôi phục dưới thời Eucleides; giá trị chi tiết nhất là ở sự điều chỉnh ở thế kỷ thứ 4 TCN này chứ không phải dưới thời Pericles.

Nền dân chủ Athena bị người Macedonia đàn áp năm 322 TCN. Chính thể Athena sau đó được phục hồi, nhưng mức độ dân chủ thực sự của nó thì vẫn còn tranh cãi.

Các lãnh đạo (basileus) của nhà nước dân chủ Athena (1068 - 332 TCN:
Medon: 1068 - 1048 TCN.
Acastus: 1048 - 1012 TCN.
Archippus: 1012 - 993 TCN.
Thersippus: 993 - 952 TCN.
Phorbas: 952 - 922 TCN.
Megacles: 922 - 892 TCN.
Diognetus: 892 - 864 TCN.
Pherecles: 864 - 845 TCN.
Ariphron: 845 - 825 TCN.
Thespieus: 824 - 797 TCN.
Agamestor: 796 - 778 TCN.
Aeschylus: 778 - 755 TCN.
Alcmaeon: 755 - 753 TCN.
Charops: 753 - 743 TCN, thời kỳ này, quyền lực của basileus bị giới hạn xuống còn 10 năm.
Aesimides: 743 - 733 TCN
Clidicus: 733 - 723 TCN
Hippomenes: 723 - 713 TCN
Leocrates: 713 - 703 TCN
Apsander: 703 - 693 TCN
Eryxias: 693 - 683 TCN
Creon: 682 - 681 TCN.
Lysiades: 681 - 680 TCN
Tlesias: 679 - 671 TCN
Leostratus: 671 - 669 TCN
Pisistratus: 669 - 668 TCN
Autosthenes: 668 - 665 TCN
Miltiades: 664 - 646 TCN
Dropides: 645 - 639 TCN
Damasias: 639 - 634 TCN
Epaenetus: 634 - 632 TCN
Megacles: 632 - 625 TCN. Năm 630, Cylon nổi loạn chống chính quyền.
Aristaechmus: 624 - 621 TCN
Dracon: 621 - 615 TCN. Luật Dracon ban hành là bộ luật nghiêm khắc nhất Hy Lạp (621 TCN)
Heniochides: 614 - 605 TCN
Aristocles: 605 - 600 TCN
Critias: 600 - 597 TCN
Cypselus: 597 - 596 TCN
Telecles: 596 - 595 TCN
Philombrotus: 595 - 594 TCN
Solon: 594 - 593 TCN; tiến hành cải cách lớn làm thay đổi nước Athena.
Dropides: 593 - 592 TCN
Eucrates: 592 - 591 TCN
Simon: 591 - 590 TCN
Phormion: 589 - 588 TCN
Philippus: 588 - 586 TCN
Damasias: 582 - 580 TCN
Archestratidas: 577 - 570 TCN
Aristomenes: 570 - 566 TCN
Hippocleides: 566 - 561 TCN
Peisistratos: 560 - 527 TCN
Hippias: 527 - 510 TCN
Hipparchus: 527 - 514 TCN
Scamandrius: 510 - 509 TCN, dân chủ Athena thành lập.
Lysagoras: 509 - 508 TCN
Cleisthenes: 508 - 506 TCN
Acestorides: 504 - 501 TCN
Hermocreon: 501 - 500 TCN
Smyrus: 500 - 499 TCN
Lacratides: 499 - 498 TCN
Archias: 497 - 496 TCN
Hipparchus: 496 - 495 TCN
Philippus: 495 - 494 TCN
Pythocritus: 494 - 493 TCN
Themistocles: 493 - 490 TCN
Callimachus, Miltiades: 490 - 489 TCN
Aristides: 489 - 488 TCN
Anchises: 488 - 487 TCN
Telesinus: 487 - 486 TCN
Ceures: 486 - 485 TCN
Philocrates: 485 - 484 TCN
Leostratus: 484 - 483 TCN
Nicodemus: 483 - 482 TCN
Hypsichides: 481 - 480 TCN
Calliades: 480 - 479 TCN
Xanthippus: 479 - 478 TCN
Timosthenes: 478 - 477 TCN
Adimantus: 477 - 476 TCN
Phaedon: 476 - 475 TCN
Dromoclides: 475 - 474 TCN
Acestorides: 474 - 473 TCN
Menon: 473 - 472 TCN
Chares: 472 - 471 TCN
Praxiergus: 471 - 470 TCN
Apsephion: 469 - 468 TCN
Theagenides: 468 - 467 TCN
Lysistratus: 467 - 466 TCN
Lysanias: 466 - 465 TCN
Sophanes: 465 - 464 TCN
Cimon: 464 - 462 TCN
Ephialtes: 462 - 461 TCN
Euthippus: 461 - 460 TCN
Phrasicles: 460 - 459 TCN
Philocles: 459 - 458 TCN
Habron: 458 - 457 TCN
Mnesitheides: 457 - 456 TCN
Callias: 456 - 455 TCN
Sosistratus: 455 - 454 TCN
Ariston: 454 - 453 TCN
Lysicrates: 453 - 452 TCN
Chaerephanes: 452 - 451 TCN
Antidotus: 451 - 450 TCN
Euthydemus: 450 - 449 TCN
Pedieus: 449 - 448 TCN
Philiscus: 448 - 447 TCN
Timarchides: 447 - 446 TCN
Callimachus: 446 - 445 TCN
Lysimachides: 445 - 444 TCN;
 Hòa bình giữa Athena và Sparta
Pericles: 444 - 430 TCN
Apollodorus: 430 - 429 TCN
Phormio: 429 - 428 TCN
Cleon: 423 - 422 TCN
Nicias: 421 - 418 TCN
Nicostratus: 418 - 417 TCN
Alcibiades: 418 - 416 TCN
Nicias: 416 - 415 TCN
Alcibiades: 415 - 414 TCN
Lamachus: 414 - 413 TCN
Eurymedon, Demosthenes và Nicias: 413 - 411 TCN
Simichus và Aristarchus: 411 - 409 TCN
Anytus: 409 - 407 TCN
Alcibiades, Adeimantus, và Aristocrates: 406 - 405 TCN
Pericles Archestratus, Thrasylus,, Lysias, Diomedon, Aristocrates, Erasinides, Protomachus và Aristogenes: 406 - 405 TCN
Alexias: 405 - 404 TCN
Pythodorus: 404 - 403 TCN, Sparta thành lập chính quyền 30 bạo chúa.
Eucleides: 403 - 402 TCN, Ba mươi bạo chúa bị trục xuất, dân chủ thiết lập lại.
Micon: 402 - 401 TCN
Xenaenetus: 401 - 400 TCN
Aristocrates: 399 - 398 TCN, Triết gia Socrates tự tử.
Euthycles: 398 - 397 TCN
Souniades: 397 - 396 TCN
Phormion: 396 - 395 TCN
Diophandus: 395 - 394 TCN, Athens tham gia vào cuộc chiến tranh Coring chống lại Sparta
Ebulides: 394 - 393 TCN
393 BC-392 BC	 Demostratus
392 BC-391 BC	 Philocles
391 BC-390 BC	 Nicoteles

(còn tiếp)...

Vị trí và bản chất
Dân chủ cổ điển là dân chủ trực tiếp và Athen là nơi xuất hiện của một nền dân chủ như vậy. Ngoài Athens, còn có các thành bang khác của Hy Lạp nhưng trong tất cả các bang này Athen là nổi bật nhất và mạnh nhất. Nền dân chủ trực tiếp ở Athens phát triển trong khoảng thời gian 800-500 TCN (trước kỉ nguyên Ki tô giáo). Người Athens thực sự tự hào về nên dân chủ trực tiếp trong thành bang của họ.

Những đặc điểm tiêu biểu
Những đặc điểm tiêu biểu của nên dân chủ Athen vốn được coi là biểu tượng của nền dân chủ cổ điển.

Nền dân chủ cổ điển của Athens được tổ chức với các buổi họp cộng đồng. Người dân Athen gặp nhau định kì để bàn thảo về tình hình đất nước và đưa ra các chính sách và các quyết định.

(2) Tất cả các vị trí công toàn thời gian được người Athen lựa chọn thông qua rút thắm hoặc bầu cử.

(3) Việc tổ chức được thực hiện như vậy nhằm để mọi người dân có được (ít nhất một lần trong đời) cơ hội tham gia vào các chức vụ của nhà nước.

(4) Người Athen không bao giờ do dự khi tham gia vào các công việc của nhà nước hay khi gánh vác trách nhiệm.

(5) Các vị trí công quay vòng giữa tất cả các công dân và không yêu cầu chuyên môn cho việc điều hành chính quyền.

(6) Tuy nhiên, đối với các tướng lĩnh quân sự thì đòi hỏi phải trải qua sự đào tạo chuyên biệt. Bằng cách này, nền dân chủ Athen - đại diện cho nền dân chủ cổ điển - đã vận hành ở Hy Lạp cổ đại.

Các lý tưởng của nền dân chủ cổ điển
Các lý tưởng của nền dân chủ cổ điển hay nền dân chủ Athen (hai thuật ngữ này có thể được sử dụng thay thế cho nhau) có thể được trình bày như sau. Các lý tưởng chính trị chính là: bình đẳng giữa tất cả mọi người (công dân), sự tự do, và tôn trọng luật pháp và công lý. Người Athen cực kì tôn trọng công lý và pháp luật. Điều mà ngày nay chúng ta gọi là cai trị theo pháp luật, thì đã tồn tại ở Hy Lạp cổ đại, và từ đó về sau, phân tán ra các khu vực khác của châu Âu.

Do sự phổ biến của sự bình đẳng trong thành bang Hy Lạp nên tất cả các công dân có thể có được cơ hội để tham gia vào quá trình hoạch định chính sách của nhà nước. Thucydides đã trình bày các lý tưởng và mục tiêu này của nền dân chủ Athens trong một bài diễn văn trong tang lễ của Pericles.

Thucydides (460-399 BC) cho rằng nền dân chủ Athena là độc nhất theo nghĩa rằng hiến pháp, hệ thống quản lý, các thiết chế của nó không sao chép từ các hệ thống khác. Thay vào đó nền dân chủ Athena là một mô hình được theo sau bởi các thành bang khác. Mọi người Athen có quyền được đối xử bình đẳng theo pháp luật.

Bình đẳng trước pháp luật và sự đối xử bình đẳng của pháp luật cho phép công lý thắng thế trong hầu hết mọi lĩnh vực của xã hội. Đời sống chính trị được tự do và cởi mở. Tất cả các công dân quan tâm tích cực vào các vấn đề chung. Mọi người tuân thủ luật pháp và quyền uy. Các tranh chấp được tự giải quyết với nhau.

Giải thích của Aristotle về dân chủ
Tác phẩm Chính trị luận của Aristotle (được viết khoảng năm 335 - 323 trước Công nguyên) cung cấp một giải thích tuyệt vời về dân chủ. Ông nói: "Nền tảng của hiến pháp dân chủ là tự do. Người dân liên tục tuyên bố như thế, hàm ý rằng chỉ có trong hiến pháp như thế mới có tự do. Mọi nền dân chủ duy trì tự do vì mục đích của chính nó. "Cai trị rồi đến lượt mình bị cai trị" là một trong những thành tố của tự do.

Tiếp theo, lý tưởng dân chủ coi công lý dựa trên sự bình đẳng về mặt số học, chứ không phải sự bình đẳng dựa trên phẩm chất và khi tư tưởng này chiếm ưu thế, thì người dân chắc chắn nắm chủ quyền quyền tối cao, và bất cứ điều gì mà đa số quyết định sẽ là chung cuộc và trở thành công lý... Kết quả là trong các nền dân chủ người nghèo có nhiều quyền lực hơn người giàu. "Hãy sống như bạn thích" là một dấu hiệu nữa của một người tự do. "Sống không theo ý mình là dấu hiệu của sự nô lệ".

Trong đoạn văn ở trên Aristotle đã mô tả các đặc trưng cơ bản của nền dân chủ. Tự do, công lý và chủ quyền của nhân dân là những trụ cột cơ bản của nền dân chủ. Aristotle dành ưu tiên cho ba đặc trưng này. Ông tin rằng chỉ có trong chế độ dân chủ việc cai trị rồi đến lượt mình bị cai trị mới có thể diễn ra. Điều này không xuất hiện trong các nhà nước không phải là dân chủ. Việc không có cơ hội để cai trị là biểu tượng của chế độ nô lệ. Ông cũng khẳng định rằng trong nền dân chủ bình đẳng phải được giải thích là bình đằng về mặt số học mà không dựa trên phẩm chất.

Các nguyên tắc của nền dân chủ
Aristotle đã phác thảo ra một số nguyên tắc cơ bản của nền dân chủ. Chúng cũng có thể được gọi là các đặc trưng cơ bản của nền dân chủ. Chúng tôi vừa tìm hiểu khái niệm về dân chủ được trình bày trong  tác phẩm Chính trị luận.

Sau đây là những nguyên tắc
1. Các quan chức của thành bang sẽ được lựa chọn thông qua bầu cử và mọi công dân đều đủ tư cách cho tất cả các vị trí này.

2. Một nguyên tắc chung sẽ vận hành đối với toàn thành ban và quy tắc là điều gì áp dụng cho mỗi người và thì sẽ áp dụng cho tất cả.

3. Tất cả các công dân có đủ tư cách cho tất cả các vị trí, ngoại trừ các vị trí đòi hỏi trình độ chuyên môn hoặc kinh nghiệm đặc biệt.

4. Việc nắm giữ chức vụ không phụ thuộc vào việc sở hữu tài sản.

5. Một người không nắm giữ chức vụ tương tự hai lần. Một người sẽ chỉ được phép nắm giữ chức vụ một lần trong đời. Tuy nhiên, nguyên tắc này không có hiệu lực khi ngoài chiến trường.

6. Aristotle quy định nhiệm kỳ ngắn của các vị trí công.

7. Hội đồng xét sử sẽ được lựa chọn từ tất cả các công dân và sẽ xét xử đối với tất cả.

8. Quốc dân (trong tiếng Hy Lạp nó được gọi là hội nghị quốc dân) sẽ có quyền chủ quyền tối cao đối với bất cứ điều gì ngoại trừ vấn đề nhỏ nhặt.

9. Việc thanh toán cho sự phục vụ trong hội đồng, hội đồng xét sử và các vị trí công theo quy định.

11. Nền dân chủ không chấp nhận nhiệm kì suốt đời.

Phê bình
Bất kể tính mới lạ hay tầm quan trọng của nền dân chủ cổ điển Athens, các nhà phê bình không có thiện cảm với nó.

Có một số chỉ trích như sau:
1) Nền dân chủ Athen chỉ giới hạn tới một phần nhỏ dân số. Các công dân nam trên 20 tuổi mới có thể tham gia tích cực vào công việc của nhà nước. Các công dân nữ, không bất kể trình độ của họ, không có tự do hay quyền tham gia vào các vấn đề chính sách. Vì vậy, nền dân chủ cổ điển là nền dân chủ của công dân nam hay các gia trưởng. Người phụ nữ không có quyền dân sự và chính trị.

2) Một số lượng lớn cư dân Athens cũng không đủ tư cách để tham gia vào tiến trình chính trị của thành bang. Họ là những người nhập cư và người nô lệ. Ở Athens có một số lượng lớn người nhập cư sinh sống và đóng góp của họ nền văn hóa và sự phát triển của Athen,vv.. không phải là không đáng kể. Người nô lệ ở Athens chiếm một phần lớn trong toàn bộ dân số và đóng góp quan trọng cho nền kinh tế Athen, vì nó phát triển trên sức lao động của họ. Nhưng họ không được phép tham gia vào các vị trí công và các công việc khác của nhà nước.

3) Việc đối xử với nô lệ và những người nhập cư chứng minh sự không tồn tại các quyền và sự bình đẳng trong xã hội Athen.

4) Tất cả các công dân không được hưởng vị thế bình đẳng và tất cả các cơ hội không để mở cho tất cả.

5) Nhiều người đã gọi nền dân chủ Athen là sự chuyên chế của thiểu số.

6) Held nói rằng các khía cạnh khác nhau của nền dân chủ cổ điển cũng có thể bị tra vấn về tính hợp pháp.

Xem thêm

Harmodius và Aristogeiton
Lịch sử Athena
Lịch sử dân chủ

Tham khảo

Hansen M.H. 1987, The Athenian Democracy in the age of Demosthenes. Oxford
Hignett, Charles. A History of the Athenian Constitution (Oxford, 1962) ISBN 0-19-814213-7
Manville B. and J. Ober 2003, A company of citizens: what the world's first democracy teaches leaders about creating great organizations. Boston
Meier C. 1998, Athens: a portrait of the city in its Golden Age (translated by R. and R. Kimber). New York
Ober J 1989, Mass and Elite in Democratic Athens: Rhetoric, Ideology and the Power of the People. Princeton
Ober J and C. Hendrick (edds) 1996, Demokratia: a conversation on democracies, ancient and modern. Princeton
Rhodes P.J.(ed) 2004, Athenian democracy. Edinburgh

Liên kết ngoài
The Athenian Constitution, Aristotle
Athenian Constitution. Ascribed to Xenophon
Dēmos: Classical Athenian Democracy , A digital encyclopedia: the history, institutions, and people of democratic Athens in the 5th and 4th centuries BCE, Christopher Blackwell, ed.
"Direct and Economic Democracy in Ancient Athens and its Significance Today"  by Takis Fotopoulos, Democracy&Nature, Vol.1, no.1
Modernizing Athenian Democracy: Integrating Public Voting and Random Selection in Today's World.

Hy Lạp cổ đại
Chế độ chính trị
Dân chủ
Athens cổ đại


title: HMS Furious (47)

text:
HMS Furious là một tàu tuần dương hạng nhẹ lớn thuộc lớp Glorious cải tiến (một dạng phát triển cực đoan của tàu chiến-tuần dương) của Hải quân Hoàng gia Anh được cải biến thành một tàu sân bay hạng nhẹ. Nó từng tham gia hoạt động trong cả Chiến tranh Thế giới lần thứ nhất lẫn thứ hai trước khi được đưa về lực lượng dự bị vào năm 1944 và tháo dỡ vào năm 1948.

Thiết kế và chế tạo

HMS Furious thuộc vào lớp "tàu tuần dương lớn hạng nhẹ", trong đó còn có những chiếc HMS Courageous và HMS Glorious, là những đứa con tinh thần của Đô đốc John Fisher, và được thiết kế như những "tàu diệt tàu tuần dương hạng nhẹ". Thoạt tiên chúng được dự định để hỗ trợ các chiến dịch gần bờ biển nước Đức tại vùng nước nông của biển Baltic trong Thế Chiến I, mà cuối cùng không bao giờ thực hiện. Thiết kế ban đầu của nó là một tàu tuần dương có lớp vỏ giáp khá yếu, nhưng lại trang bị hai khẩu pháo lớn với cỡ nòng lên đến 457 mm (18 inch), một phía trước và một phía sau; với dự tính có một tàu chiến hỏa lực rất mạnh hoạt động chung với các tàu chiến nhỏ hơn tại các eo biển hẹp của vùng biển Baltic. Tuy nhiên, trong khi được chế tạo, người ta nhận ra là nó sẽ hữu ích hơn trong một vai trò hoàn toàn khác hẳn. Chỉ có một trong hai tháp pháo chính được lắp đặt, tháp pháo phía trước được cho tháo dỡ trước khi hạ thủy, và thay thế bằng một sàn đáp dài 49 m (160 ft) dành cho máy bay cất cánh, với một sàn chứa máy bay bên dưới. Khẩu pháo 457 mm (18 inch) phía đuôi được giữ lại và được thử nghiệm vào tháng 7 năm 1917. Kết quả thử nghiệm cho thấy cấu trúc nhẹ của thân tàu không thể chịu đựng được sức giật của khẩu pháo có cỡ nòng quá lớn, vì vậy người ta quyết định sẽ tháo nốt tháp pháo còn lại.

Lịch sử hoạt động

Thử nghiệm đáp máy bay

Ngày 2 tháng 8 năm 1917, trong khi tiến hành các thử nghiệm, Thiếu tá phi công Không quân Hoàng gia Anh Edwin H. Dunning đã cho hạ cánh một chiếc máy bay Sopwith Pup, được tin là mang số hiệu N6453, thành công lên trên chiếc Furious, trở thành người đầu tiên cho hạ cánh một máy bay trên một tàu đang di chuyển. Sang ngày 7 tháng 8, ông thực hiện một lần hạ cánh thành công nữa; tuy nhiên, trong cố gắng lần thứ ba trên chiếc Pup N6452, ông nỗ lực để thực hiện một cú đáp hoàn hảo hơn, nhưng không may là động cơ bố trí hình tròn bị tắc nghẽn và chiếc máy bay bị rơi bên mạn phải con tàu làm ông thiệt mạng. Sự bố trí các sàn đáp không thỏa đáng; để hạ cánh, máy bay phải cơ động vòng qua cấu trúc thượng tầng của con tàu.

Thế Chiến I
Chiếc tàu chiến quay trở lại ụ tàu vào năm 1917 để tháo dỡ tháp súng phía sau đuôi, thay thế bằng một sàn đáp nữa dài 91 m (300 ft) để hạ cánh và một sàn chứa máy bay thứ hai, khiến cho nó có cả sàn đáp và sàn phóng máy bay. Hai thang nâng phục vụ cho sàn chứa máy bay cũng được lắp đặt.

Sau khi được đưa vào hoạt động ngày 15 tháng 3 năm 1918, Furious cùng những máy bay phối thuộc cho nó đã hoạt động trong một số trận chiến quan trọng trong Chiấn tranh Thế giới thứ nhất, đáng kể là trận Không kích Tondern vào tháng 7 năm 1918 khi những chiếc Sopwith Camel của nó tấn công nhà ga chứa Zeppelin tại Tondern.

Việc cải tạo
Sau khi chiến tranh kết thúc, Furious được đưa về lực lượng dự bị, và chờ đợi số phận được các nhà chiến lược hải quân Anh quyết định. Khi Hiệp ước Hải quân Washington được ký vào năm 1922, khiến tổng tải trọng các tàu chiến bị dư ra, và nhờ những kinh nghiệm có được từ các tàu chở máy bay khác, Furious được đưa vào ụ tàu để tháo dỡ toàn bộ cấu trúc thượng tầng, trang bị cho nó một sàn đáp chính dọc suốt chiều dài con tàu, và một sàn phóng máy bay ngắn hơn ở bên dưới hướng về phía mũi. Furious tái hoạt động với sàn đáp máy bay mới vào tháng 9 năm 1925.

Việc tháo dỡ cấu trúc thượng tầng nặng nề trước đây đã loại trừ được vấn đề tiếp diễn về nhiễu loạn không khí suốt sàn đáp phía sau, và đã tạo ra một hình mẫu cho các tàu sân bay khác được chế tạo trong những năm 1920. Do không có bất kỳ một cấu trúc thượng tầng nào như những chiếc tàu sân bay khác sau này, Furious được điều khiển từ một cầu tàu dẫn đường đặt bên mạn phải phía trước sàn đáp, trong khi việc điều khiển không lưu được thực hiện từ một vị trí lân cận bên mạn trái. Chiếc tàu chiến được sử dụng rộng rãi trong những năm 1920 và 1930 như một nền tảng để phát triển kỹ thuật và chiến thuật sử dụng tàu sân bay cũng như máy bay xuất phát từ tàu sân bay trong Hải quân Hoàng gia. Trong thập niên 1930, nó được tái cấu trúc một lần nữa, khi sàn phóng máy bay bên dưới được cải tạo thành một sàn hỏa lực với nhiều khẩu đội pháo phòng không, và được bổ sung một đảo cấu trúc thượng tầng nhỏ. Với cấu hình cuối cùng như thế mà chiếc tàu sân bay đã phục vụ trong Thế Chiến II.

Thế Chiến II và sau đó
Khi Chiến tranh thế giới thứ hai nổ ra, Furious được bố trí hoạt động cùng Hạm đội Nhà, thoạt tiên là săn đuổi các tàu ngầm U-boat của Đức tại Đại Tây Dương, và vào cuối tháng 7 năm 1941, nó tham gia cuộc không kích bất hạnh xuống Kirkenes và Petsamo trong vùng biển Bắc Cực. Chiếc tàu sân bay tham gia chuyên chở kim loại quý đến Canada, rồi trải qua một đợt tái trang bị tại Hoa Kỳ từ tháng 10 năm 1941 đến tháng 4 năm 1942. Đến tháng 10 năm 1942, Furious tham gia Chiến dịch Pedestal, vận chuyển máy bay tăng viện đến Malta. Sau khi được tái trang bị một lần nữa tại Mỹ, Furious tham gia Chiến dịch Torch, cuộc đổ bộ quân đội Đồng Minh lên Bắc Phi, vào tháng 11 năm 1942. Sang năm 1943, chiếc tàu sân bay thực hiện các cuộc không kích vào các tàu bè Đức, cũng như tấn công chiếc thiết giáp hạm Tirpitz tại Altafjord, Na Uy. Tuy nhiên, khi chiến tranh tiếp diễn, sự cũ kỹ và những giới hạn của chiếc tàu sân bay ngày càng rõ ràng, và nó được thay thế bằng những tàu chiến hiện đại hơn. Furious được đưa về lực lượng dự bị vào tháng 9 năm 1944, và sau khi chiến tranh kết thúc, nó bị bán để tháo dỡ vào năm 1948. Công việc tháo dỡ được bắt đầu vào ngày 15 tháng 3 năm 1948 tại Troon.

Tham khảo

 Roger Chesneau, Aircraft Carriers of the World, 1914 to the Present; An Illustrated Encyclopedia (Naval Institute Press, Annapolis, 1984)
 Siegfried Breyer, Battleships and Battlecruisers 1905-1970 (Doubleday and Company; Garden City, New York, 1973) (Nguyên bản tiếng Đức: Schlachtschiffe und Schlachtkreuzer 1905-1970, J.F. Lehmanns, Verlag, Munchen, 1970). Gồm nhiều bản vẽ các con tàu khi được thiết kế và khi chế tạo.

Liên kết ngoài

 Royal Navy page on Furious
 FleetAirArmArchive.net on Furious
 US Navy photos of Furious
 Maritimequest HMS Furious photo gallery
 Ships That Mother Seaplanes: craft of the "hush-hush" fleet may play a part in first trans-Atlantic flight, Popular Science monthly, tháng 2 năm 1919, page 80, Scanned by Google Books: http://books.google.com/books?id=7igDAAAAMBAJ&pg=PA80

Tàu chiến-tuần dương
Tàu chiến trong Thế chiến thứ nhất
Tàu chiến của Hải quân Hoàng gia Anh
Tàu sân bay của Hải quân Hoàng gia Anh
Tàu sân bay trong Thế Chiến I
Tàu sân bay trong Thế Chiến II


title: El Greco

text:
El Greco (1541 – 7 tháng 4 năm 1614) là một họa sĩ, nhà điêu khắc, và kiến trúc sư phục hưng.

El Greco sinh ở Crete, lúc đó thuộc về cộng hòa Venice, và là trung tâm nghệ thuật hậu Byzantine. Ông ta trở thành một bậc đại sư về nghệ thuật ở đó và dời về Venice lúc 26 tuổi, giống nhiều nghệ sĩ Hy Lạp khác. Năm 1570, Ông qua Rome mở xưởng sáng tác và làm việc tại đó. Lúc ở Ý, El Greco thu nhập thêm hai phong cách của trường phái kiểu cách và phục hưng Ý. Năm 1577, ông sang Toledo, Tây Ban Nha và làm việc ở đó đến cuối đời.
Ở Toledo, El Greco nhận được nhiều việc làm và vẽ những bức tranh nổi tiếng nhất của ông.

Phong cách biểu hiện của ông làm cho nhiều người đương thời ngỡ ngàng và mãi cho đến thế kỷ 20 mới được ưa chuông. El Greco được coi là một người tiên phong cho trường phái biểu hiện và lập thể, tâm lý và tác phẩm của ông là nguồn cảm hứng cho những thi sỹ và văn sỹ như là Rainer Maria Rilke và Nikos Kazantzakis. Các học giả hiện đại coi ông là một nghệ sĩ có cá tính độc đáo vì ông không thuộc một trường phái rõ ràng.
Ông ta nổi tiếng hay vẽ những gương mặt và chân tay dài, phối hợp truyền thống nghệ thuật Byzantine với hội họa Âu Tây.

Chú thích

Ấn phẩm và bài viết

Nguồn online

Đọc thêm

Liên kết ngoài

 www.el-greco-foundation.org El Greco Foundation - Virtual Gallery

 El Greco

Tham khảo

Mất năm 1614
Sinh năm 1541


title: 3018 Godiva

text:
3018 Godiva là một vành đai tiểu hành tinh chính, được phát hiện bởi Edward L. G. Bowell vào năm 1982. Nó được đặt theo tên Godiva, một người phụ nữ Anh mà theo truyền thuyết kể lại rằng, đã dũng cảm khỏa thân cưỡi ngựa đi vòng quanh thành phố Coventy, để bá tước Lèofric - chồng bà - giảm thuế nặng cho dân chúng.

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Edward Bowell
Thiên thể phát hiện năm 1982


title: Saserna

text:
Saserna là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: Austrolentinus tenebrosus

text:
Austrolentinus là một chi nấm thuộc họ Polyporaceae. Là một chi đơn loài, nó chứa loài duy nhất Austrolentinus tenebrosus.

Chú thích

Tham khảo

Austrolentinus at Index Fungorum

T


title: Pseudostenophylax flavidus

text:
Pseudostenophylax flavidus là một loài Trichoptera thuộc họ Limnephilidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Pseudostenophylax


title: Wat Phra Baht Nam Phu

text:
Wat Phra Baht Nam Phu (nghĩa Tiếng Việt: Chùa có dấu chân Đức Phật) là một ngôi chùa đặc biệt của Thái Lan: bởi đây được xem là ngôi đại tự lập nên dùng để chăm sóc bệnh nhân AIDS và là bảo tàng của sự sống. Chùa được xây dựng trên một ngọn đồi trọc thuộc ngoại ô thành phố cổ Lopburi – Thái Lan.

Thành lập
Chùa do nhà sư Alongkot Dikkapanayo thành lập năm 1992 để chăm sóc bệnh nhân AIDS.

Miêu tả
Chùa gồm hai cơ sở:
Nơi chăm sóc trẻ bị AIDS có diện tích khoảng 500ha là mái ấm của hơn 1000 em, trong đó phần lớn là những trẻ mồ côi do cha mẹ chúng bị AIDS đã qua đời.
 Trung tâm Wat Phra Baht Nam Phu có 200 người lớn sống tại đây, nằm cách làng trẻ em sinh sống khoảng 80 km.
Ngôi chùa có gần 10.000 người bệnh nhân qua đời tại đây.
Trong chùa có rất nhiều tranh ảnh của người bệnh được dán khắp nơi để kêu gọi sự giúp đỡ của nhiều người. Tiền tặng cho chùa được miễn thuế và chủ yếu đến từ các du khách nội địa lẫn quốc tế. Trung bình mỗi tuần có khoảng vài ngàn người đến thăm ngôi chùa này.

Khu bảo tàng
Chùa còn là một bảo tàng sống động. Bên trong chứa hàng chục xác bệnh nhân AIDS, những người này đồng ý hiến tặng thân xác của mình trước khi qua đời.

Một thi thể bị sâu bọ rúc rỉa vẫn còn có hai bầu silicon treo lủng lẳng ở phần ngực bởi các miếng thịt khô. Dòng chữ bên cạnh cho biết về người này: "Ca sĩ, người đổi giới tính, mại dâm", ngắn gọn nhưng cũng đủ để du khách biết về cuộc đời của cả một con người.

Nhà chùa có tám lò thiêu xác và một khu vườn có các trang nghệ thuật thô sơ được làm hoàn toàn bằng tro xương của bệnh nhân đã qua đời.

Nhà bệnh nhân giai đoạn cuối
Hiện chùa có 31 bệnh nhân nam nữ sống trong căn nhà này và họ không hề chú ý đến các du khách. Du khách xếp hàng lần lượt vào để tham quan. Sự đau đớn, vật vã, lở loét cùng những căn bệnh khác như: lao, v..v. Cuối dãy hành lang tham quan là một bức tượng Phật lớn xung quanh là một bức tường gồm túi xắc chứa tro người chết mà không được thân nhân đến nhận lãnh.

Giá trị
Chùa là nơi tam quan giáo dục nhận thức với căn bệnh thế kỷ. Là nơi ẩn náu của những bệnh nhân bị gia d8ình ruồng bỏ và là nơi cưu mang những trẻ em lỡ mang trong mình căn bệnh thế kỷ.
Chùa hàng năm đón 4 triệu du khách mỗi năm.

Hạn chế
Chùa không vệ sinh, thiếu trang thiết bị và không được quản lý tốt . Chùa thật sự thiếu thốn về đợi ngũ y bác sĩ tình nguyện. Đây cũng chính là khó khăn rất lớn của chùa.

Chú thích

Tham khảo
 Tuổi trẻ cuối tuần số 36, trang 26 ra ngày 14-9-2008.

Liên kết ngoài
Trang web chính thức của chùa

Tỉnh Lopburi
Chùa Thái Lan
Bảo tàng Thái Lan


title: Molophilus flagellatus

text:
Molophilus flagellatus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Molophilus
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Ammetopa

text:
Ammetopa là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Cuculliinae


title: Vexillum bilineatum

text:
Vexillum bilineatum là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Costellariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Vexillum
Động vật được mô tả năm 1845


title: Tipula sagittifera

text:
Tipula sagittifera là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Nearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Chính luận

text:
Chính luận là một thể loại văn học đồng thời là một thể loại báo chí, có nội dung phản ánh các vấn đề có tính thời sự về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, văn học, tư tưởng, v.v... Thuật ngữ này cũng được sử dụng cho các thể loại nghệ thuật khác như phim, kịch,...

Mục đích phản ánh
Các tác phẩm chính luận hướng tới mục đích tác động đến dư luận xã hội đương thời, đến lối sống, các quyền lợi chính trị hiện hành; đề xuất việc củng cố hoặc thay đổi chúng cho phù hợp với quyền lợi giai cấp hoặc với lý tưởng xã hội, đạo đức.đồng thời thể hiện rõ về phong cách của người viết

Đối tượng phản ánh
Đối tượng phản ánh của chính luận là toàn bộ cuộc sống quá khứ và hiện tại, cuộc sống cá nhân cũng như đời sống xã hội, đời sống thực và đời sống được phản ánh trong báo chí, nghệ thuật.

Những bức tranh về thực tại, tính cách và số phận con người biểu hiện trong tác phẩm chính luận như những chứng cứ lấy từ chính đời sống, như một hệ thống những luận cứ, như đối tượng của sự phân tích hoặc được dùng làm cơ sở cho xúc cảm, làm tác nhân kích thích, làm nguyên cớ để lên án, tố cáo, hoặc chất vấn các giới hữu quan để khẳng định lý tưởng.

Đặc điểm
Chính luận luôn là hành vi tranh đấu (ngấm ngầm hoặc công nhiên) về chính trị,tôn giáo, xã hội, triết học, tư tưởng; nó luôn mang tính định hướng phe nhóm, đảng phái và ý thức hệ.

Phong cách chính luận nổi bật tính khuynh hướng, tính luận chiến, tính cảm xúc, rất gần gũi với giọng điệu, kết cấu và chức năng của lời diễn thuyết hay hùng biện.

Ứng dụng
Chính luận có vai trò đặc biệt trong lịch sử văn hóa, trong các phong trào xã hội và là một trong những phong cách sáng tác tiêu biểu nhất thể hiện được giọng điệu, phong cách và ý thức hệ của người cầm bút.

Tham khảo
150 thuật ngữ văn học, Lại Nguyên Ân biên soạn, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội, H. 2003, trang 43-44.

Chú thích

Thể loại văn học
Văn học triết học
Lịch sử kiến trúc
Sách khoa học


title: Symmoracma minoralis

text:
Symmoracma là một chi bướm đêm đơn loài thuộc họ Crambidae. Chúng chỉ có duy nhất một loài , Symmoracma minoralis, được mô tả đầu tiên bởi Snellen vào năm 1880. Chúng thường được tìm thấy ở Indonesia (Java, Sumbawa), Papua New Guinea, Đài Loan, Trung Quốc và Australia.

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database
"Symmoracma minoralis (Snellen, 1880)". BioAcoustica. - sound samples

Symmoracma
Động vật được mô tả năm 1880


title: Athripsodes ozerenae

text:
Athripsodes ozerenae là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Chú thích

Athripsodes


title: Lasioglossum latior

text:
Lasioglossum latior là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1939.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1939


title: Charny-sur-Meuse

text:
Charny-sur-Meuse  là một xã thuộc tỉnh Meuse trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 200 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Charnysurmeuse


title: Viniegra de Abajo

text:
Viniegra de Abajo tỉnh và cộng đồng tự trị La Rioja, phía bắc Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là 65,68 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là 104 người với mật độ 1,58 người/km². Đô thị này có cự ly 70 km so với Logroño.

Tham khảo

Đô thị ở La Rioja


title: Tống Thần Tông

text:
Tống Thần Tông (chữ Hán: 宋神宗, 25 tháng 5, 1048 - 1 tháng 4, 1085), húy Triệu Húc (趙頊), là vị Hoàng đế thứ sáu của nhà Bắc Tống trong lịch sử Trung Quốc, ông ở ngôi từ năm 1067 đến năm 1085, tổng hơn 18 năm.

Tống Thần Tông là một vị quân vương có chí trung hưng đất nước. Không lâu sau khi lên ngôi, ông theo đề nghị của tể tướng Vương An Thạch, quyết định thực hiện tân pháp, cải cách trên nhiều lĩnh vực kinh tế-chính trị-quân sự... Tuy vậy công cuộc cải cách không thu được hiệu quả như mong muốn do sự cản trở của phe thủ cựu và sự mâu thuẫn ngay trong nội bộ phe tân pháp, dẫn đến Vương An Thạch bị bãi chức và những chính sách mới lần lượt bị thủ tiêu sau khi Thần Tông qua đời.

Về phương diện đối ngoại, sau biến pháp, nhà Tống tiến hành các cuộc chiến tranh với Đại Việt và Tây Hạ để mở rộng lãnh thổ, song đều bị thất bại nặng nề, thế nước tiếp tục xuống dốc. Năm 1085, Thần Tông qua đời, ngôi hoàng đế được truyền cho người con trai mới 10 tuổi là Tống Triết Tông. Phe thủ cựu lại được trọng dụng, kết thúc thời kì biến pháp.

Thân thế và cuộc sống ban đầu
Tống Thần Tông bổn danh Triệu Trọng Châm (趙仲鍼), chào đời vào ngày Mậu Dần (10) tháng 4 năm thứ tám Khánh Lịch (25 tháng 5 năm 1048) tại phủ Bộc vương. Lúc đó cha của ông, Triệu Thự vẫn chỉ là vương tử của Bộc vương Triệu Doãn Nhượng. Mẹ ông là Tuyên Nhân Thánh Liệt hoàng hậu Cao thị. Tháng 8 (ÂL) cùng năm, ông được ban tên là Trọng Châm, nhận chức Soái phủ phó soái, sau ba lần lại thăng đến chức Hữu thiên ngưu Vệ tướng quân.

Ngày Tân Mùi (29) tháng 3 (30 tháng 4 năm 1063), Tống Nhân Tông qua đời, Triệu Thự được chọn làm người kế nhiệm, tức là Tống Anh Tông. Triệu Trọng Châm được phong làm Quan sát sứ An châu, tước Quang quốc công (光国公). Ngày Nhâm Tuất (21) tháng 5 (20 tháng 6), nhận sách ở Đông cung. Triệu Trọng Châm lúc trưởng thành đã có tướng đế vương, từng cử chỉ hành động đều có khuôn phép, chừng mực. Bản tính ông lại ham học, nhiều khi vì học nhiều quá mà quên cả bữa ăn, khiến vua cha nhiều lần sai nội thị đến nhắc nhở. Tháng 9 ÂL, gia phong Tiết độ sứ Trung Vũ quân, Đồng trung thư môn hạ bình chương sự, tước Hoài Dương quận vương (淮阳郡王), cải tên là Triệu Húc.

Tháng 6 ÂL năm nguyên niên Trị Bình (1064), ông được tiến phong là Dĩnh vương (颍王). Tháng 3 ÂL năm thứ ba (1066), ông thành hôn với Hướng thị, con gái cố tướng Hướng Mẫn Trung. Từ mùa đông cùng năm, Anh Tông bắt đầu không khỏe, Dĩnh vương xin theo lệ cũ thời Nhân Tông, cứ hai ngày một lần đến Nhĩ Anh các giảng độc, để yên lòng người. Khi bệnh tình của Anh Tông trở nặng, tể tướng Hàn Kì vào thăm và xin lập Thái tử. Khi ấy Anh Tông bệnh không nói được, những mệnh lệnh đều phải tự tay lấy bút mà ghi. Khi các đại thần xin lập tự, Anh Tông gật đầu rồi miễn cưỡng viết tám chữ: "Lập Đại vương làm hoàng thái tử". Hàn Kỳ xin viết kĩ hơn, Anh Tông ghi thêm ba chữ Dĩnh vương Húc rồi cho phát đi.

Ngày Đinh Tỵ (8) tháng 1 năm thứ tư (25 tháng 1 năm 1067), Anh Tông qua đời ở điện Phúc Ninh. Triệu Húc khi đó 20 tuổi lên nối ngôi, tức là Tống Thần Tông.

Làm Hoàng đế

Bổ dụng Vương An Thạch

Ngày Kỉ Mùi (10) tháng 1 (27 tháng 1), Thần Tông tôn Tào thái hậu làm Thái hoàng thái hậu, sinh mẫu Cao hoàng hậu làm Hoàng thái hậu. Ngày 3 tháng 2, Thần Tông bắt đầu nghe chính, phong Ngô Khuê làm Xu mật phó sứ, Hàn Kỳ làm Tư không kiêm Thị trung, Tăng Công Lượng làm Môn hạ thị lang, Thượng thư bộ Lại; Văn Ngạn Bác làm Thượng thư Tả bộc xạ, Kiểm giáo tư đồ kiêm Trung thư lệnh; Âu Dương Tư, Triệu Khái làm Tham chính, Thượng thư Tả thừa; các hoàng đệ cũng được phong tước thân vương. Ngày 22 tháng 2, sách phong phu nhân Hướng thị làm Hoàng hậu.

Ngày 26 tháng 10 năm 1067, Thần Tông bổ dụng Phú Bật làm Thượng thư Tả bộc xạ, ngày 2 tháng 11, ông triệu Vương An Thạch về triều nhận chức Hàn lâm học sĩ. Vương An Thạch người Lâm Xuyên, hiệu là Giới Phủ, là người có tiếng tăm và tài năng; ban đầu chỉ làm quan cấp thấp. Nhiều đại thần triều đình tiến cử, nhưng An Thạch lấy cớ phụng dưỡng tổ mẫu mà từ chối. Thời Nhân Tông, Anh Tông nhiều lần có chỉ triệu về kinh nhưng An Thạch tránh né không nhận. Đến khi Thần Tông lên ngôi, dùng làm tri Giang Ninh, đến đây chính thức được triệu về, An Thạch không từ chối nữa. Lúc đó, trong triều nhiều người nói Hàn Kỳ làm tướng quyền lực quá cao, lấn át bề trên. Do đó ngày 5 tháng 11, Thần Tông bãi Hàn Kỳ làm tiết độ sứ Trấn An, phán Tương châu. Ngô Khuê và Trần Thăng cũng bị bãi, dùng Lã Công Bật làm Xu mật sứ, Trương Phương Bình, Triệu Biến Tịnh làm Tham chính., Tăng Công Lượng làm Thượng thư Tả bộc xạ, Văn Ngạn Bác làm Tư không, Tư Mã Quang làm Hàn lâm học sĩ.

Ngày 7 tháng 5 năm 1068, Vương An Thạch vào triệu kiến Thần Tông. Thần Tông hỏi về việc trị nước, An Thạch nói cần phải có phương pháp. Thần Tông hỏi về Đường Thái Tông, An Thạch đáp rằng nếu có thực lòng muốn cai trị thì Nghiêu, Thuấn còn có thể làm được, nói gì đến nhà Đường, Thần Tông nghe xong rất hài lòng.

Ngày 25 tháng 2 năm 1069, Thần Tông dùng Phú Bật làm Đồng bình chương sự, Vương An Thạch làm Tham tri chính sự. An Thạch đề nghị Thần Tông tiến hành cải cách, nhưng không nên dùng nhiều người quá, vì như vậy sẽ nảy sinh rắc rối. Thần Tông bằng lòng, lập Chế trí tam tư điều lệ, cho An Thạch làm Tổng lĩnh; Lã Huệ Khanh, Tăng Bố, Chương Đôn, Tô Triệt làm phó, xem xét tình hình mà đề ra việc thực thi tân pháp. Nhiều đại thần phái thủ cựu như Phú Bật, Phạm Thuần Nhân, Tôn Xương Linh không đồng tình với tân pháp liền bị bãi miễn.

Thực hành tân pháp

Ngày 6 tháng 3 năm 1070, các đại thần như Tôn Giác, Lã Công Trứ, Trương Tiển, Trình Hạo, Lý Thường liên danh dâng sớ phản đối tân pháp, Thần Tông đều để ngoài tai, không lâu sau họ đều bị giáng chức. Dùng Hàn Giáng làm Tham chính, Phùng Kinh làm Xu mật phó sứ thay cho Lã Công Bật bị bãi. Vương An Thạch được làm tể tướng, cho điều tra về thuế má, giao dịch, ruộng đất bỏ hoang..., tâu xin cho Lưu Di, Tạ Tài, Trình Hạo, Lư Bỉnh, Vương Nhữ Dực... đến các lộ điều tra; tìm được 301178 mẫu đất hoang hóa. An Thạch đề xướng tân pháp với các nội dung chủ yếu là 3 phép về tài chính và 2 phép về quân binh
Phép thanh miêu: khi lúa còn xanh thì nhà nước cho dân vay tiền, đến khi lúa chín thì dân lại phải trả tiền lại, tính theo lệ nhà nước đã định mà trả tiền lãi.
Phép miễn dịch: cho những người dân đinh mà ai phải sưu dịch thì được nộp tiền, để nhà nước lấy tiền ấy thuê người làm.
Phép thị dịch: đặt ra một sở buôn bán ở chốn kinh sư, để có những hàng hóa gì dân sự bán không được thì nhà nước mua thu cả lấy mà bán. Những nhà buôn ai cần phải vay tiền thì cho vay, rồi cứ tính theo lệ nhà nước mà trả tiền lãi.
Bảo giáp: lấy dân làm lính. Chia ra 10 nhà làm một bảo, 500 nhà làm một đô bảo. Mỗi bảo có đặt hai người chánh phó để dạy dân luyện tập võ nghệ.
Bảo mã: nhà nước giao ngựa cho các bảo phải nuôi, có con nào chết thì dân phải theo giá đã định mà bồi thường lại.

Về sau còn đặt ra thêm quân thâu, thị dịch, phương điền quân thuế...Tuy nhiên, việc thực hành tân pháp gặp phải trở ngại mãnh liệt của phái bảo thủ do Tư Mã Quang lãnh đạo. Cộng thêm thiên tai không ngừng, quyết tâm thực hành tân pháp của Tống Thần Tông có dao động. Hậu nhân có nhìn nhận khác nhau nhiều về "Hi Ninh tân pháp", song dù sao hiệu quả của việc thi hành tân pháp không như kỳ vọng. Mặc dù việc thi hành tân pháp làm tăng đáng kể thu nhập tài chính quốc gia và diện tích canh tác, song lại gia tăng nghiêm trọng gánh nặng của bình dân. Trên phương diện quân sự, cải cách của Hi Ninh tân pháp dừng tại giải quyết phần ngọn, lực chiến đấu của quân đội không được cải thiện rõ ràng. Cộng thêm quan niệm của Vương An Thạch mới lạ, cần thời gian rất dài mới có thể thi hành toàn diện hơn 10 hạng mục cải cách, khiến biến pháp rơi vào khốn cảnh muốn đẩy nhanh song không đạt. Thời kỳ sau thi hành tân pháp, độ lệch giữa pháp lệnh và chấp hành ngày càng lớn, một số biện pháp từ làm lợi cho dân biến thành nhiễu dân. Trong quá trình chấp hành tân pháp, việc dùng người không thích hợp còn là nguyên nhân sau cùng làm mất lòng dân, thành viên phái biến pháp như Lã Khanh, Tăng Bố, Lý Định và Sái Kinh đều là người có phẩm cách và cá tính chịu nhiều tranh nghị, bị cho là tiểu nhân.

Vào mùa thu năm 1070, hai tướng Hàn Giáng, Tăng Công Lượng bị bãi; ngày 20 tháng 10 cùng năm, Thần Tông bổ dụng Phùng Kinh làm Tham chính, Ngô Sung làm Xu mật phó sứ. Ngày 14 tháng 1 năm 1071, dùng Hàn Giáng, Vương An Thạch làm Đồng trung thư môn hạ bình chương sự, Vương Khuê làm Tham chính. Ngày 5 tháng 3, theo đề nghị của Vương An Thạch, nhà Tống cải cách việc thi cử, bãi thi phú và minh kinh chư khoa, nội dung chính cho thi cử là Thi, Thư, Dịch, Chu Lễ, Lễ ký, Luận ngữ, Mạnh Tử...

Vương An Thạch thất thế

Bấy giờ sau khi cải cách thi cử, Tô Thức được cử làm chủ khảo chấm thi, ra đề cho sĩ tử luận về việc chuyên nhiệm có khi thành, có khi bại. An Thạch biết kà Tô Thức ám chỉ mình, bèn sai Tạ Cảnh Uẩn vu khống Tô Thức. Tô Thức tự thấy bất an phải xin ra Hàng châu.

Từ nửa cuối năm 1073 đến cuối xuân 1074 thời tiết hanh khô, không có mưa. Thần Tông lo lắng, nghi là do việc tân pháp khiến trơi oán giận, muốn tạm đình chỉ, nhưng Vương An Thạch và Phùng Kinh cực lực can ngăn, đành thôi. Mấy hôm sau, Thần Tông hạ chiếu tự trách. Lúc đó có đại thần là Trịnh Hiệp dâng lên Thần Tông những bức tranh vẽ về tình cảnh khốn đốn của bách tính, gọi là Lưu dân đồ, đồng thời cũng bói Đông Bắc mất mùa, trăm họ thống khổ lại còn bị bọn sai dịch đối xử tàn nhẫn, tất cả là do tân pháp, nay cần phải bãi đi. Thần Tông nghe theo, cho bãi thu miễn hành tiền, thanh miêu, miễn dịch, phương điền, bảo giáo; sau đó lập tức liền có mưa. Vương An Thạch giận lắm, muốn từ chức, bọn Đặng Quản và Lã Huệ Khanh khóc lóc với Thần Tông và đòi thi hành lại tân pháp. An Thạch còn đặt ra thủ thực pháp: tất cả mọi hàng hóa đều do quan lại cấp trên định giá, người dân căn cứ vào giá quy định, tính toán tài sản trong nhà rồi báo lên quan; sau đó định thành tiền thuế mà các huyện dâng nộp. Lã Huệ Khanh dâng sớ nói những vùng mất mùa, đói kém được giảm thuế, nhưng Kinh Hồ án sát sứ Bồ Tông Mạnh không chịu.

Thái hoàng thái hậu Tào thị ở trong cung cũng không hài lòng với tân pháp của Vương An Thạch. An Thạch thấy bất an nên xin từ chức. Ngày 17 tháng 5 năm 1074, Thần Tông bãi An Thạch làm tri Giang Ninh phủ, sau đó dùng Hàn Giáng làm Đồng bình chương sự, Lã Huệ Khanh làm Tham tri chính sự. Trịnh Hiệp lại dâng sớ đem chia các vị tể tướng nhà Đường làm hai loại, ví Lã Huệ Khanh là tiểu nhân. Huệ Khanh tức lắm, giật dây cho Trương Tảo tấu hặc Phùng Kinh và Trịnh Hiệp khiến hai người bị mất chức. Không lâu sau, Hàn Giáng dâng sớ xin dùng lại An Thạch, Thần Tông bằng lòng. Ngày 28 tháng 2 năm 1075, Vương An Thạch lại được bổ dụng làm Đồng trung thư môn hạ bình chương sự. Tác phẩm của An Thạch tại cục Kinh Nghĩa là Tam kinh tân nghĩa cũng được dùng cho sĩ tử đọc trước mỗi khoa thi. Tiến phong Vương An Thạch làm Tả bộc xạ, Lã Huệ Khanh làm Cấp sự trung, Vương Bàng (con An Thạch) làm Long Đồ các trực học sĩ.

Vương Bàng giật dây cho Đặng Quản và Thái Thừa Hi tố cáo Lã Huệ Khanh. Ngày 12 tháng 11 năm 1075, Huệ Khanh bị đẩy làm tri Trần châu. Một năm sau, Vương Bàng cùng mấy môn khách đưa bản án của Huệ Khanh vào bộ phận của An Thạch rồi chuyển vào hình ngục. Huệ Khanh biết được chuyện đó, nên dâng sớ về triều kể tội An Thạch. An Thạch biết là do con mình làm, nên buông lời trách cứ. Ít lâu sau Vương Bàng qua đời, An Thạch buồn rầu không muốn làm việc nữa. Đặng Quản tâu kể công An Thạch, xin nhiệm dụng con hoặc rể của ông ta. Lúc đó Thần Tông đã chán An Thạch, nên đưa bản tấu đó cho An Thạch. An Thạch biết ý vua, đành phải xin đày Đặng Quản ra Quế châu. Không lâu sau An Thạch cũng xin từ chức; ngày 22 tháng 11 năm 1076, An Thạch bị giáng làm tri Giang Ninh phủ. Sự nghiệp chính trị của Vương An Thạch đến đó là chấm dứt, Thần Tông đích thân điều hành tân pháp, gọi là Nguyên Phong cải chế, song không được như trước nữa. Dùng Vương Khuê làm Đồng trung thư môn hạ bình chương sự, Phùng Kinh làm Tri Xu mật viện.

Khởi chiến với Đại Việt

Năm 1072, ở nước Đại Việt, vua Lý Thánh Tông mất, con là Lý Nhân Tông lên nối ngôi còn nhỏ, mẫu hậu Linh Nhân nhiếp chính. Tống Thần Tông theo lời khuyên của Vương An Thạch, ráo riết chuẩn bị xâm lược nước Đại Việt phương Nam nhằm tăng nhuệ khí, mở mang bờ cõi để thu thuế và sung thêm quân để đánh Liêu và Tây Hạ.

Thái úy Lý Thường Kiệt của Đại Việt biết tin, dùng chiến thuật "tiền phát chế nhân", đưa binh bất ngờ bắc tiến, chiếm được Khâm Châu, Liêm Châu của nhà Tống, bao vây cả Ung Châu - nơi có danh tướng Tô Giám trấn thủ. Các thành trì xung quanh đưa quân đến giải vây thì bị quân Lý Thường Kiệt đánh bại ở Côn Luân. Sau 42 ngày vây thành, Ung Châu thất thủ, Tô Giám bị Lý Thường Kiệt ép phải tự sát chết. Ngày 1 tháng 3 năm 1076, quân Lý chiếm thành Ung châu và tiến hành đồ sát dân chúng trong thành.

Lý Thường Kiệt ra lệnh tiêu hủy thành lũy, phá kho tàng dự trữ trong vùng Tả Giang và lấy đá lấp sông chặn đường cứu viện của quân Tống, sau đó lui về nước và bố trí phòng thủ đợi quân Tống sang. Đầu năm 1076 nhà Tống mới biết tin ba thành bị đánh. Ngày 9 tháng 2 năm 1076, Tống Thần Tông hạ chiếu thảo phạt Đại Việt, cử Triệu Tiết và Quách Quỳ thống lĩnh 10 vạn quân chia làm 2 cánh đánh Đại Việt: đường bộ do Quách Quỳ và Triệu Tiết chỉ huy, đường thủy do Dương Tiến Tùng chỉ huy. Phía quân Việt, Lý Thường Kiệt cho đắp phòng tuyến tại bến Như Nguyệt (Sông cầu) kéo dài khoảng 30 km suốt từ chân dãy núi Tam Đảo ngã ba sông Cà Lồ-sông Cầu tới Vạn Xuân (Phả Lại) lợi dụng các địa hình tự nhiên như bãi lầy, gò cao và cả các chiến lũy bằng đất, gỗ, rào tre. Ngày 8 tháng 1 năm 1077, quân Tống tiến vào nước Việt, sau nhiều trận giằng co ác liệt, hai bên đều chịu nhiều tổn thất nhưng quân Tống đã áp sát phòng tuyến trên sông.

Ngày 18 tháng 1, quân Tống tới bờ Bắc sông Như Nguyệt, đối diện với tuyến phòng thủ chủ lực của quân Đại Việt. Hai bên ở trong thế bất phân thắng bại, cầm cự lâu ngày. Lý Thường Kiệt dùng mưu làm bài thơ thần "Nam quốc sơn hà", sai người đọc to ở đền thờ Trương Hát, Trương Hống. Quân Tống ban đêm nghe thấy thì tinh thần rã rời. Lý Thường Kiệt cho quân sang sông đánh bại quân Tống, quân Tống gặp nhiều khốn đốn. Cuối cùng nhà Lý sai sứ sang xin nghị hòa, Quách Quỳ đành phải chấp thuận và rút quân vào tháng 3 cùng năm.

Chiến tranh với Tây Hạ

Ngoài ý định thay cũ đổi mới để làm cho dân giàu nước mạnh, Thần Tông còn muốn thay đổi quan hệ thỏa hiệp với Liêu và Tây Hạ để từng bước thống nhất Trung Quốc. Tuy nhiên tình hình không được như Thần Tông mong muốn. Ngay từ mùa thu năm 1070, người Hạ xâm phạm thành Đại Thuận, quan giữ chức tri Khánh châu là Lý Phục Khuê sai Lý Tín, Lưu Phủ ra xuất chiến, nhưng đều thất bại. Về sau đô tuần kiểm Khánh châu Diêu Hủy đẩy lui được quân Hạ nhưng cũng tổn thất nhiều binh tướng. Cuộc xung đột giữa hai nước tiếp tục kép dài trong những năm tiếp theo.

Năm 1071, quân Tống đánh bại quân Hạ tại Khánh châu, thu được lộ Hi Hà tổng cộng hơn 2000 dặm đất, tình hình chiến sự chuyển sang hướng có lợi cho Tống. Cùng năm đó Thần Tông bổ nhiệm Vương Thiều làm Thao Hà an phủ ti trưởng quan, chuẩn bị phát động cuộc chiến tranh với nhà Tây Hạ. Năm sau ông lại bổ nhiệm Vương Thiều làm tướng quân dẫn quân tấn công bọn quý tộc Thổ Phồn và đã mở rộng lãnh thổ được hơn 1000 dặm, chiêu hàng hơn 30 vạn người. Khi triều đình quyết định thiết lập lộ Hy Hà ở nơi này, Vương Thiều được bổ nhiệm làm kinh lược an phủ sứ. Năm 1073 Vương Thiều dẫn quân đánh chiếm Điệp Châu, Thao Châu, Mân Châu.... Đây là những thắng lợi chưa từng có trong các cuộc chiến tranh với Liêu và Tây Hạ từ khi thiết lập triều Bắc Tống. Lại nói về nước Tây Hạ, sau khi Nghị Tông qua đời, Huệ Tông nối ngôi còn nhỏ, mẫu hậu Lương thị chuyên quyền, lấn át Hạ chủ. Năm 1080, Hạ Huệ Tông mới được thân chính, nghe theo kiến nghị của Lý Thanh Sách, đem khu vực Hà Nam của Tây Hạ trả lại cho Tống nhằm lợi dụng triều Tống làm suy yếu thế lực ngoại thích. Tuy nhiên, cơ mật bị lộ, Lương thái hậu giết Lý Thanh Sách, quản thúc Hạ Huệ Tông. Phe bảo hoàng trong nước Hạ cầu triều Tống phái binh đánh Lương thái hậu.

Năm 1081, Tống Thần Tông cho rằng đây là thời cơ để tấn công Tây Hạ. Ông điều động 20 vạn quân chia làm 5 ngả tiến đánh thành Linh Châu, Lý Hiến làm Ngũ lộ đại quân thống soái, xuất phát từ Hi Hà lộ. Chủng Ngạc đến Phu Diên quân, Cao Tuấn đến Hoàn Khánh lộ, Lưu Xương Tạc đến Kính Nguyên lộ, Vương Trung Chính đến Hà Đông lộ. Quân Kinh Nguyên và Hoàn Khánh trước thủ Linh châu, sau đánh thẳng vào Hưng Khánh phủ. Quân Hà Đông và Phu Diên hội tại Hạ châu, đánh Hoài châu, cuối cùng tiến đánh trực tiếp Hưng Khánh phủ. Thủ lĩnh Giác Tư La Quốc Thổ Phồn là Đổng Chiên cũng phái binh chi viện, vượt Hoàng Hà đánh Lương châu.

Triều đình Tây Hạ dùng tập kích đường vận chuyển lương thảo, quân Tống cuối cùng chỉ đoạt được Lan châu. Năm sau, 1082, quân Tống xây dựng Vĩnh Lạc thành làm căn cứ từng bước gia tăng áp lực lên không gian quân sự của Tây Hạ tại Hoành Sơn. Lương thái hậu lợi dụng Vĩnh Lạc thành mới xây, suất 30 vạn đại quân bao vây đánh chiếm, quân Tống thảm bại và bị dìm xuống nước mà chết rất nhiều người, sử gọi là trận Vĩnh Lạc thành. Sau trận này, Tống phải chấp nhận hòa đàm với Hạ và tiến cống hằng năm.

Những năm cuối cùng
Ngày 16 tháng 11 năm 1079, Thái hoàng thái hậu Tào thị qua đời, tôn thụy là Từ Thánh Quang Hiến hoàng hậu. Năm sau (1080), triều đình bàn việc sửa đổi quan chế, hai năm sau thì bàn định xong. Đổi Đồng trung thư môn hạ bình chương sự thành Thượng thư Tả, Hữu bộc xạ (thường gọi là Tả, Hữu thừa tướng), Tham tri chính sự là Trung thư Môn hạ thị lang. Khi đó Vương Khuê là Thượng thư Tả bộc xạ kiêm Môn hạ thị lang, Thái Xác làm Thượng thư Hữu bộc xạ kiêm Trung thư thị lang, Bồ Tông Mạnh, Vương An Lễ làm Thượng thư Tả, Hữu thừa, công việc tiến hành theo phép cũ của nhà Đường. Thái Xác sau đó khuyên Thần Tông rằng chỉ cần cử Tả Hữu bộc xạ kiêm Lưỡng tỉnh thị lang. Thái Xác làm Trung thư thị lang nên mặc dù chỉ là phó tướng nhưng lại nắm được thực quyền, còn Vương Khuê phải lép vế.

Năm 1084, sau 19 năm biên soạn, Tư Mã Quang đã hoàn thành tác phẩm Thông chí, chép việc từ thời Chu Uy Liệt vương đến hết thời Ngũ Đại. Đây là một tác phẩm có giá trị vô cùng to lớn trong đối với sử học Trung Quốc. Cuối năm đó, Tư Mã Quang đóng sách vào 10 chiếc hòm được trang trí chạm trổ lộng lẫy và thân chinh áp tải từ Lạc Dương đến Biện Kinh. Thần Tông cho đổi sách thành Tư trị thông giám.

Sau thất bại trong chiến dịch đánh Tây Hạ, sức khỏe của Thần Tông suy kém dần. Tháng 2 năm 1085, Thần Tông lâm bệnh nặng. Quần thần tâu xin lập Thái tử và xin cho Cao Thái hậu lâm triều nghe chính, Thần Tông chuẩn y. Tháng 3 ÂL, Thái hậu lên triều, tuyên bố chỉ dụ lập Diên An quận vương làm Hoàng thái tử, đổi tên là Triệu Hú.

Ngày Mậu Tuất (5) tháng 3 ÂL (tức ngày 1 tháng 4), Thần Tông qua đời, Thái tử Hú nối ngôi, tức là Tống Triết Tông. Thụy hiệu  Thể Nguyên Hiển Đạo pháp Cổ Lập Hiến Đế Đức Vương Công Anh Văn Liệt Vũ Khâm Nhân Thánh Hiếu hoàng đế (體元顯道法古立憲帝德王功英文烈武欽仁聖孝皇帝), an táng ở Vĩnh Dụ Lăng (永裕陵).

Danh sách Đồng bình chương sự (Tể tướng) thời Thần Tông
 Hàn Kì: 1067 - 1069
 Phú Bật: 1069
 Vương An Thạch: 1070 - 1074
 Hàn Giáng: 1074 - 1075
 Vương An Thạch (lần 2): 1075 - 1076
 Vương Khuê: 1076 - 1085

Gia đình
 Cha: Tống Anh Tông Triệu Thự.
 Mẹ: Tuyên Nhân Thánh Liệt hoàng hậu Cao thị (宣仁聖烈皇后 高氏, 1032 - 1093). Bà là người phản đối kịch liệt Tân pháp của Vương An Thạch, trọng dụng phe phái bảo thủ đứng đầu là Tư Mã Quang.

Hậu phi

Khâm Thánh Hiến Túc Hoàng hậu Hướng thị (欽聖憲肅皇后向氏, 1042 - 1102), cháu gái Tể tướng Hướng Mẫn Trung (向敏中). Đến khi Tống Triết Tông qua đời, ủng hộ lập Đoan vương Triệu Cát (趙佶) lên nối ngôi.
 Khâm Thành Hoàng hậu Chu thị (欽成皇后朱氏, 1052 - 1102), vốn họ Thôi (崔), cha là Thôi Kiệt (崔杰). Sau mẹ là Lý thị cải giá lấy Chu Sĩ An (朱士安) mới mang họ Chu. Từ vị Tài nhân (才人) tấn phong Đức phi (德妃). Khi Triết Tông hoàng đế đăng cơ, tấn phong Thánh Thụy hoàng thái phi (聖瑞皇太妃), sau tôn lên Hoàng thái hậu (皇太后). Sinh ra Tống Triết Tông và Sở Vinh Hiến vương Triệu Tự.
 Khâm Từ Hoàng hậu Trần thị (欽慈皇后陳氏, 1057 - 1089), phong vị Mỹ nhân (美人), sau khi Thần Tông hoàng đế băng, quá đau buồn mà sanh bệnh qua đời. Triết Tông truy tôn là Quý nghi (貴儀), Hoàng thái phi (皇太妃) rồi Hoàng hậu. Mẹ của Tống Huy Tông.
 Ý Mục Quý phi Hình thị (懿穆貴妃邢氏, ? - 1103), sơ phong Ngự thị (御侍), sau thăng Vĩnh Gia quận quân (永嘉郡君), Mỹ nhân (美人), Sung dung (充容) rồi Uyển nghi (婉仪). Triết Tông tức vị, tôn phong Hiền thái phi (贤太妃), Thục thái phi (淑太妃) và Quý thái phi (贵太妃), được ban thuỵ Ý Mục (懿穆). Bà là phi tần sinh hạ nhiều con nhất cho Thần Tông nhưng tiếc thay tất cả đều yểu mạng: Huệ vương Triệu Cận, Ký vương Triệu Giản, Dự Điệu Huệ vương Triệu Giá, Từ Xung Huệ vương Triệu Thích và Bân quốc trưởng công chúa.
 Tống Quý phi (宋貴妃, ? - 1107). Từ vị Tài nhân (才人), Tiệp dư (婕妤) tấn phong Sung viên (充媛). Triết Tông tức vị, phong Tống thị làm Uyển nghi Thái tần (婉仪太嫔). Năm 1097 tôn phong Hiền thái phi (贤太妃), rồi Đức thái phi (德太妃), Thục thái phi (淑太妃) và đến thời Huy Tông là Quý thái phi (贵太妃). Sinh hạ 2 hoàng tử Thành vương Triệu Dật, Đường Ai Hiến vương Triệu Tuấn đều chết yểu và Đàm quốc Hiền Hiếu trưởng công chúa.
 Lâm Hiền phi (林賢妃, 1052 - 1090), mỹ mạo xuất chúng, tên là Lâm Trinh (林贞), người huyện Nam Kiến, cháu nội của Tam ti sử Lâm Đặc (林特) và là con gái của Ti nông khanh Lâm Chu (林洙). Bà nhập cung lúc còn nhỏ, do Phùng Hiền phi của Tống Nhân Tông bảo trợ và nuôi dưỡng. Sau được Thần Tông hoàng đế lâm hạnh, sách phong Vĩnh Gia quận quân (永嘉郡君), rồi Mỹ nhân (美人), Tiệp dư (婕妤). Sau khi qua đời, dùng lễ an táng bậc nhất, truy tặng Quý nghi (貴儀), sau tấn tôn Hiền phi. Sinh ra Yên vương Triệu Hu, Việt vương Triệu Ty và Hình quốc công chúa.
 Huệ Mục Hiền phi Vũ thị (惠穆賢妃武氏, ? - 1107), vốn là Ngự thị (御侍), sơ phong Tài nhân (才人), Mỹ nhân (美人) rồi Tiệp dư (婕妤). Huy Tông tức vị, tôn làm Chiêu nghi (昭仪) rồi Hiền phi (贤妃), sau khi mất ban thuỵ Huệ Mục (惠穆). Sinh ra Ngô Vinh Mục vương Triệu Tất và Duyện quốc công chúa.
 Ý Tĩnh Thục phi Trương thị (懿静淑妃張氏, ? - 1105), sơ phong Ngự thị (御侍), sau thăng Nhân Thọ huyện quân (仁寿县君), Tài nhân (才人) rồi Tiệp dư (婕妤). Sang thời Triết Tông được phong làm Uyển dung (婉容), khi qua đời truy tặng Thục phi (淑妃), thuỵ Ý Tĩnh (懿静). Sinh ra Sở quốc công chúa chết yểu.
 Dương Hiền phi (楊賢妃), nguyên là thứ thiếp của Thần Tông khi còn là hoàng tử, sau khi lên ngôi cũng không phong vị cho Dương thị. Sau Huy Tông truy phong Hiền phi (贤妃).
 Phùng Tu dung (冯婕妤), nguyên là Trì Bình quận quân (治平郡君). Triết Tông tôn làm Tài nhân (才人), Tiệp dư (婕妤) rồi Tu dung (修容)
 Tiền Tiệp dư (錢婕妤, ? - 1098), nguyên là Quảng Bình quận quân (广平郡君). Triết Tông tôn làm Mỹ nhân (美人), sau xuất gia lấy pháp danh Cách Phi (格非). Khi qua đời, Huy Tông phục vị Mỹ nhân, sau truy tôn Tiệp dư (婕妤).
 Quách Tài nhân (郭才人), nguyên là Hoài Dương quận quân (淮阳郡君), sau Triết Tông tôn làm Tài nhân (才人). Sinh hạ Nghi vương Triệu Vĩ chết non.
 Chiêu nghi Câu thị (昭儀勾氏), nguyên là Nhân Thọ quận quân (仁寿郡君), Triết Tông tôn làm Tài nhân (才人) rồi Mỹ nhân (美人). Huy Tông tôn làm Chiêu nghi (昭儀).

Hậu duệ

Hoàng tử
Thần Tông có tất cả 14 người con trai nhưng chỉ có 6 trong số đố là sống tới khi trưởng thành.
 Thành vương Triệu Dật (成王趙佾; 10 tháng 12, 1069 - 22 tháng 12, 1069), mẹ là Tống Quý phi.
 Huệ vương Triệu Cận (惠王趙僅; 21 tháng 6, 1071 - 23 tháng 6, 1071), mẹ là Hình Quý phi.
 Đường Ai Hiến vương Triệu Tuấn (唐哀獻王趙俊; 1073 - 1077), mẹ là Tống Quý phi. Lên 1 tuổi được phong Kiểm hiệu Thái uý (檢校太尉), Vĩnh quốc công (永國公), sau thăng phong Tiết độ sứ (節度使). Lên 4 tuổi yểu mệnh qua đời, truy phong Duyện vương (兗王), thuỵ là Ai Hiến (哀獻). Huy Tông cải làm Đường vương (唐王).
 Bao vương Triệu Thân (褒王趙伸; 18 tháng 6, 1074 - 19 tháng 6, 1074), mẹ không rõ. Huy Tông ban danh và phong Bao vương (褒王).
 Ký Xung Hiếu vương Triệu Giản (冀王趙僩; 15 tháng 7, 1074 - 26 tháng 1, 1076), mẹ là Hình Quý phi. Sơ phong Cảnh quốc công (景國公). Qua đời khi chưa đầy 2 tuổi, truy phong Ký vương (冀王), thuỵ là Xung Hiếu (沖孝).
 Triệu Hú (趙煦), tức Triết Tông Chiêu Hiếu hoàng đế (昭孝皇帝昭孝皇帝), mẹ là Khâm Thành hoàng hậu.
 Dự Điệu Huệ vương Triệu Giá (豫悼惠王趙價; 1077 - 1078), mẹ là Hình Quý phi. Sơ phong Kiến quốc công (建國公); Cùng năm đó qua đời, truy phong Vệ vương (衛王), thuỵ là Điệu Huệ (悼惠). Huy Tông cải làm Dự vương (豫王).
 Từ Xung Huệ vương Triệu Thích (徐沖惠王趙倜; 1078 - 1081), mẹ là Hình Quý phi. Yểu mệnh, truy phong Vận vương (鄆王), thuỵ là Xung Huệ (沖惠). Huy Tông cải làm Từ vương (徐王).
 Ngô Vinh Mục vương Triệu Tất (吳荣穆王趙佖; 1082 - 1106), mẹ là Huệ Mục Hiền phi. Sơ phong Nghi quốc công (儀國公), thăng Đại Ninh quận vương (大寧郡王) rồi Thân vương (申王) dưới thời Triết Tông. Huy Tông cải làm Trần vương (陈王). Qua đời truy phong Yên vương (燕王) rồi Ngô vương (吴王), thuỵ là Vinh Mục (荣穆). Có ba con trai.
 Nghi vương Triệu Vĩ (儀王趙偉, 1082 - 1082), chết sau khi sinh, mẹ là Quách Tài nhân. Huy Tông ban danh và phong Nghi vương (儀王).
 Triệu Cát (趙佶), tức Huy Tông Hiển Hiếu hoàng đế (徽宗顯孝皇帝), mẹ là Khâm Từ hoàng hậu.
 Yên vương Triệu Hu (燕王趙俁; 1083 - 1127), mẹ là Lâm Hiền phi. Sơ phong Thành quốc công (成國公), thăng Hàm Ninh quận vương (咸寧郡王) rồi Sân vương (莘王) dưới thời Triết Tông. Huy Tông cải làm Vệ vương (衛王), Nguỵ vương (魏王) rồi Yên vương (燕王). Cả gia đình bị bắt làm tù binh trong Sự kiện Tĩnh Khang, bị bỏ đói đến chết trên đường về phương bắc. Có 3 trai 2 gái.
 Sở Vinh Hiến vương Triệu Tự (楚榮憲王趙似; 1083 - 1106), mẹ là Khâm Thành hoàng hậu, bị nghi kỵ không phải là con của Thần Tông. Sơ phong Hoà quốc công (和國公), thăng Phổ Ninh quận vương (普寧郡王) rồi Giản vương (簡王) dưới thời Triết Tông. Huy Tông cải làm Thái vương (蔡王). Qua đời truy phong Hàn vương (韓王) rồi Sở vương (楚王), thuỵ là Vinh Hiến (荣穆). Tể tướng Chương Đôn (章惇) từng đề cử ông vào vị trí ngai vàng nhưng Hướng Thái hậu không tán đồng vì bà cho rằng ông không phải con của Thần Tông. Có một con trai.
 Việt vương Triệu Ty (越王趙偲; 1085 - 1129), mẹ là Lâm Hiền phi. Sơ phong Kỳ quốc công (祈國公), thăng Vĩnh Ninh quận vương (永寧郡王) rồi Mục vương (睦王) dưới thời Triết Tông. Huy Tông cải làm Định vương (定王), Đặng vương (鄧王) rồi Việt vương (越王). Cả gia đình bị bắt làm tù binh trong Sự kiện Tĩnh Khang, sau bị giết. Có 3 trai 2 gái.

Hoàng nữ
 Chu quốc trưởng công chúa (周國長公主; 1067 - 1078), mẹ là Khâm Thánh Hiến Túc hoàng hậu. Thông minh từ nhỏ, không may yểu mạng mà qua đời, Thượng Hoàng hậu đau buồn khôn xiết. Sơ phong Diên Hi công chúa (延禧公主), truy phong Yên quốc công chúa (燕国公主). Huy Tông cải làm Chu quốc trưởng công chúa (周國長公主), ban thuỵ Thục Hoài trưởng đế cơ (淑怀长帝姬).
 Sở quốc trưởng công chúa (楚國公主; ? - 1072), mẹ là Ý Tĩnh Thục phi. Sơ phong Bảo Khánh công chúa (寶慶公主), mất khi độ khoảng 10 tuổi, truy phong Ngô quốc công chúa (吳国公主). Huy Tông cải làm Sở quốc trưởng công chúa (楚國長公主), ban thuỵ Hiền Khác trưởng để cơ (賢恪長帝姬).
 Đường quốc trưởng công chúa (唐国长公主; ? - 1111), mẹ không rõ, sơ phong Thục Thọ công chúa (淑壽公主). Hạ giá lấy Hàn Gia Ngạn (韩嘉彦), con trai của đại thần Hàn Kỳ (韩琦). Lần lượt được phong Ôn quốc (温国), Tào quốc (曹国), Ký quốc (冀国), Ung quốc (雍国) Việt quốc (越国), Yên quốc công chúa (燕国公主). Huy Tông cải làm Đường quốc trưởng công chúa (唐國長公主), ban thuỵ Hiền Mục trưởng đế cơ (贤穆长帝姬).
 Đàm quốc trưởng công chúa (潭国长公主; ? - 1108), mẹ là Tống Quý phi. Sơ phong Đường quốc công chúa (康国公主), hạ giá lấy Vương Ngỗ (王遇). Lần lượt được phong Hàn quốc (韩国), Lỗ quốc (鲁国), Trần quốc (陈国), Vận quốc công chúa (郓国公主). Huy Tông cải làm Đàm quốc trưởng công chúa (潭國長公主), ban thuỵ Hiền Hiếu trưởng đế cơ (贤孝长帝姬).
 Vận quốc trưởng công chúa (郓國公主; ? - 1085), mẹ không rõ, mất sớm, truy phong Huệ quốc công chúa (惠國公主) rồi Vận quốc trưởng công chúa (鄆國長公主) dưới thời Huy Tông, ban thuỵ Hiền Khang trưởng đế cơ (賢康長帝姬).
 Lộ quốc trưởng công chúa (潞國公主; ? - 1084), không rõ mẹ, mất sớm. Truy phong là Sân quốc công chúa (莘國公主), rồi Lộ quốc trưởng công chúa (潞國長公主) dưới thời Huy Tông, ban thuỵ là Hiền Mục trưởng đế cơ (賢穆長帝姬).
 Hình quốc trưởng công chúa (邢國公主; ? - 1084), mẹ là Lâm Hiền phi, mất sớm. Truy phong Thân quốc công chúa (申國公主), rồi Hình quốc trưởng công chúa (邢國長公主) dưới thời Huy Tông, ban thuỵ Hiền Lệnh trưởng đế cơ (賢令長帝姬).
 Bân quốc trưởng công chúa (邠國公主; ? - 1085), mẹ là Ý Mục Quý phi, mất sớm nên chưa kịp phong tước. Triết Tông truy phong Nghi quốc trưởng công chúa (沂國長公主) rồi Đặng quốc trưởng công chúa (鄧國長公主). Huy Tông cải làm Bân quốc trưởng công chúa (唐國長公主), ban thuỵ Hiền Nghi trưởng đế cơ (賢宜長帝姬).
 Duyện quốc trưởng công chúa (衮國公主; ? - 1090), mẹ không rõ, mất sớm nên chưa kịp phong tước. Triết Tông truy phong Gia quốc trưởng công chúa (嘉國長公主), rồi Thái quốc trưởng công chúa (蔡國長公主). Huy Tông cải làm Duyện quốc trưởng công chúa (兗國長公主), ban thuỵ Hiền Hòa trưởng đế cơ (賢和長帝姬).
 Từ quốc trưởng công chúa (徐国长公主; 1085 - 1115), mẹ là Khâm Thành hoàng hậu. Triết Tông phong Khánh quốc công chúa (庆国長公主), hậu cải Ích quốc (益国), Ký quốc (冀国), Thục quốc (蜀国), Từ quốc trưởng công chúa (徐國長公主). Hạ giá Phan Ý (潘意), tằng tôn của Trịnh vương Phan Mỹ (潘美). Những năm Chánh Hòa, cải phong Nhu Huệ đế cơ (柔惠帝姬). Sau khi qua đời, ban thuỵ Hiền Tĩnh trưởng đế cơ (贤静长帝姬). Sinh hạ hai con trai nhưng đều chết yểu, công chúa nhận nuôi một người con gái của một người thiếp của Phan Mỹ.

Tham khảo
 Thương Thánh, Chính sử Trung Quốc qua các triều đại, 350 vị hoàng đế nổi tiếng, Nhà xuất bản Văn hóa - Thông tin
 Tống sử
 Tục tư trị thông giám

Chú thích

Thần Tông
Sinh năm 1048
Mất năm 1085


title: Corte

text:
Corte là một xã trong vùng hành chính Corse, thuộc tỉnh Haute-Corse, quận Corte (quận), tổng Corte. Corte nằm trên độ cao trung bình là 486 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 299 mét và điểm cao nhất là 2.626 mét. Xã có diện tích 149,27 km², dân số vào thời điểm 1999 là 6.329 người; mật độ dân số là 42 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Nhân vật nổi tiếng
 Dominique Colonna (sinh 1928), vận động viên bóng đá.

Tham khảo

Xã của Haute-Corse


title: 7736 Nizhnij Novgorod

text:
7736 Nizhnij Novgorod (1981 RC5) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 8 tháng 9 năm 1981 bởi L. V. Zhuravleva ở Đài vật lý thiên văn Crimean.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 7736 Nizhnij Novgorod

Thiên thể phát hiện năm 1981
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Tinodes polifurculatus

text:
Tinodes polifurculatus là một loài Trichoptera trong họ Psychomyiidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Chú thích

Tham khảo

P
Động vật được mô tả năm 1956


title: Sidiailles

text:
Sidiailles là một xã trong tỉnh Cher, thuộc vùng hành chính Centre-Val de Loire của nước Pháp, có dân số là 331 người (thời điểm 1999).

Nhân khẩu học

Tham khảo

Xã của Cher


title: 19224 Orosei

text:
19224 Orosei (1993 RJ3) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 15 tháng 9 năm 1993 bởi A. Boattini ở Cima Ekar.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 19224 Orosei

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1993
Được phát hiện bởi Andrea Boattini
Tiểu hành tinh được đặt tên


title: Toxorhina basiseta

text:
Toxorhina basiseta là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Toxorhina
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Villadoz

text:
Villadoz là một đô thị ở tỉnh Zaragoza, Aragon, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 của Viện thống kê Tây Ban Nha (INE), đô thị này có dân số là 88 người. Diện tích đô thị này là 17 ki-lô-mét vuông. Đô thị này nằm ở độ cao 900 m trên mực nước biển.

Tham khảo

Đô thị ở Zaragoza


title: Đá Gạc Ma

text:
Đá Gạc Ma (tiếng Anh: Johnson Reef hoặc Johnson South Reef; tiếng Filipino: Mabini; , Hán-Việt: Xích Qua tiêu) là một rạn san hô thuộc cụm Sinh Tồn của quần đảo Trường Sa. Đá Gạc Ma là đối tượng tranh chấp giữa Việt Nam, Đài Loan, Philippines và Trung Quốc.

Đây là nơi diễn ra Hải chiến Trường Sa năm 1988 với phần thắng thuộc về Trung Quốc và kể từ đó đến nay, Trung Quốc đã giữ quyền kiểm soát thực thể địa lý này. Hàng năm, người dân Việt Nam vẫn thường tổ chức lễ tưởng niệm 64 chiến sĩ đã tử trận tại đây vào ngày 14 tháng 3 năm 1988.

Địa lý
Đá Gạc Ma là một rạn san hô nằm cách đá Cô Lin hơn 3 km về phía đông nam, đánh dấu đầu mút phía tây nam của cụm Sinh Tồn, quần đảo Trường Sa. Tên tiếng Anh trên hải đồ quốc tế là Johnson Reef, nhưng cũng có tài liệu gọi là Johnson South Reef để đối lại với đá Cô Lin là Johnson North Reef. Bản chất đây là một rạn đá ngầm màu nâu được bao quanh bởi vành đai san hô trắng. Đa phần bãi đá này ngập chìm dưới nước, chỉ có vài hòn đá nổi lên.

Năm 2014, Trung Quốc đã bồi đắp và xây dựng trên rạn san hô này một đảo nhân tạo rộng khoảng 11 hectare.

Lịch sử

Hải chiến Trường Sa
Ngày 11 tháng 3 năm 1988 tàu HQ-604 bắt đầu rời quân cảng Cam Ranh ra đá Gạc Ma để thực hiện nhiệm vụ trong chiến dịch CQ-88 ("Chủ Quyền 88"). 16 giờ 20 ngày 13 tháng 3, tàu HQ-604 đã đến địa điểm thả neo cách đảo Gạc Ma chừng 100 mét. Sau khi tàu thả neo được 30 phút, tàu hộ vệ tên lửa 502 của Hải quân Trung Quốc từ đá Huy Gơ (tức đá Tư Nghĩa) chạy về phía Gạc Ma, áp sát tàu HQ-604 và dùng loa gọi yêu cầu bộ đội Việt Nam rút khỏi. Tàu HQ-604 cũng đáp trả lại và yêu cầu tương tự. Sau khoảng 30 phút thì tàu Trung Quốc bỏ đi về phía tây cách đó 5-6 hải lý. Đêm ngày 13 tháng 3, tàu HQ-604 cùng lực lượng công binh Trung đoàn 83 chuyển vật liệu lên đá Gạc Ma, tiếp đó lực lượng của Lữ đoàn 146 bí mật đổ bộ, cắm cờ và triển khai bốn tổ bảo vệ đá. Lúc này, Trung Quốc điều thêm hai hộ vệ hạm trang bị pháo 100 mm đến hỗ trợ lực lượng đã đến từ trước, yêu cầu phía Việt Nam rút khỏi đá Gạc Ma.

Khoảng 2 giờ sáng ngày 14 tháng 3, một bộ phận công binh trên tàu HQ-604 được lệnh xuống đảo, tìm địa điểm xây dựng công trình, chôn cột cờ khẳng định mốc chủ quyền. Khoảng 6 giờ sáng 14 tháng 3 năm 1988, khi tổ cắm cờ và giữ cờ gồm 5 người và khoảng 20 chiến sĩ công binh đang làm nhiệm vụ thì bất ngờ 4 tàu khu trục và hộ vệ tên lửa của Trung Quốc chạy đến. Tàu Trung Quốc chĩa súng vào tàu HQ-604 và bộ đội Việt Nam đe dọa và yêu cầu tất cả rút khỏi đảo. 6 giờ 30, tàu Trung Quốc thả xuồng máy đổ bộ lính có trang bị vũ trang xuống đảo gồm 1 chỉ huy mang súng ngắn, 48 lính mang AK, 1 lính mang điện đàm. Chỉ huy cụm đảo Trần Đức Thông ra lệnh cho các thủy thủ từ tàu HQ-604 tiến về bảo vệ bãi. Tổ cắm cờ và giữ cờ gồm 5 người và khoảng 20 chiến sĩ công binh, do đang làm nhiệm vụ xây dựng nên chỉ có 2 khẩu AK-47; gần 40 chiến sĩ trên tàu HQ-604 xuống bãi hỗ trợ đồng đội cũng chỉ mang theo một số dụng cụ như xà beng, cuốc xẻng nhưng vẫn cố gắng bảo vệ cờ trước lính Trung Quốc.  Lính Trung Quốc nổ súng bắn chết Thiếu úy Trần Văn Phương, dùng lê đâm và nổ súng bắn bị thương Hạ sĩ Nguyễn Văn Lanh. Theo báo Việt Nam, trước khi chết Trần Văn Phương đã hô to: "Thà hi sinh chứ không chịu mất đảo, hãy để cho máu của mình tô thắm lá cờ truyền thống của Quân chủng Hải quân".

Các tường trình phía Trung Quốc nói rằng một lính Việt Nam đã nổ súng và làm bị thương một lính Trung Quốc, sau đó họ rút lui khi các tàu Việt Nam khai hỏa bằng súng máy. Cụ thể, trong trận xô xát giữa hai bên, Yang Zhiliang, phó chỉ huy của tàu 502, đã bị đạn bắn trúng cánh tay trái vào lúc 8:47 (giờ Trung Quốc), những người lính của hai bên nổ súng vào nhau. Khẩu súng máy trên tàu 604 của Việt Nam cũng bắn về phía rạn san hô, lúc 8:48, Hải quân Trung Quốc trên tàu 502 cũng bắn lại. Tài liệu CIA đề ngày 08 tháng 08 năm 1988 miêu tả cuộc đụng độ giữa Trung Quốc và Việt Nam như sau: "Hai bên nổ súng qua lại, phía Việt Nam bắn vào binh lính Trung Quốc, làm bị thương một người. Sau đó, một chiếc tàu vận tải của Việt Nam - được trang bị súng máy - nã đạn vào một trong những tàu khu trục nhỏ của Trung Quốc ngoài khơi."

Do Hải quân Việt Nam không chịu rút khỏi đá, tốp lính Trung Quốc trên đảo rút về tàu. Hai chiến hạm 502 và 531 lập tức khai hỏa, hỏa lực gồm đủ loại từ trọng liên 12,7mm, pháo 37mm cho tới pháo 76,2mm, pháo 100mm, có cả dàn ống phóng rocket 12 nòng, bắn vào tàu HQ-604 và cả lính Việt Nam trên đảo. Sau loạt đạn, gần như toàn bộ lính Việt Nam trên đảo bị tiêu diệt. Sau đó tàu Trung Quốc quay sang bắn cả tàu HQ-505 bên đảo Cô Lin và HQ-605 bên đảo Len Đao.

Sau đợt pháo kích, Hải quân Trung Quốc lại cho xuồng đổ bộ xông về phía tàu HQ-604. Thuyền trưởng Vũ Phi Trừ chỉ huy quân còn lại trên tàu sử dụng các loại súng AK-47, RPD, B-40, B-41 đánh trả quyết liệt khiến nhiều lính Trung Quốc thương vong, buộc đối phương phải bỏ xuồng nhảy xuống biển bơi trở về tàu. Trung Quốc tiếp tục nã pháo cho đến khi tàu HQ-604 của Việt Nam bị thủng nhiều lỗ và chìm dần xuống biển. Lữ đoàn phó 146 Trần Đức Thông, thuyền trưởng, Đại úy Vũ Phi Trừ cùng một số thủy thủ trên tàu đã hi sinh cùng tàu HQ-604 ở khu vực đá Gạc Ma.

Khi trời sáng rõ quân Trung Quốc mới rút khỏi đá Gạc Ma. Lúc này Trung sĩ Lê Hữu Thảo và một số người còn sống bơi ngược lại đảo tìm xác đồng đội và cấp cứu chiến sĩ bị thương. Chiếc xuồng vận tải bị đạn bắn thủng nên Trung sĩ Thảo phải xé áo nhét lại để mọi người chèo xuồng chở thi thể Thiếu úy Phương và các thương binh về hướng tàu HQ-505. Đầu giờ chiều, xuồng của HQ-505 đến hỗ trợ đưa mọi người về đảo Cô Lin. Trưa ngày 14 tháng 3, máy bay của Việt Nam bay trên bầu trời Gạc Ma nhưng tàu Trung Quốc đã đi khỏi. Trung Quốc đưa quân lên chiếm đá Gạc Ma từ ngày 16 tháng 3 năm 1988 và vẫn kiểm soát rạn san hô này cho đến nay.

Xây dựng đảo nhân tạo
Thời gian đầu căn cứ của Trung Quốc chỉ là vài kết cấu hình bát giác nằm trên cọc gỗ. Đến năm 1989 thì đã có nhà xi măng hai tầng.

Từ tháng 5 năm 2014, Trung Quốc đã tiến hành đào đắp đất cát để xây đường băng tại đây. Đến tháng 7 năm 2014, ảnh vệ tinh cho thấy đã có công trình, đường sá, bến tàu, các cây dừa trên đảo cát nhân tạo.

Xem thêm
 Hải chiến Trường Sa 1988
 Trung Quốc xây đảo nhân tạo ở Trường Sa, 2014
 Đá Cô Lin
 Đá Len Đao

Tham khảo

Gạc Ma
Gạc Ma
Đá ngầm tranh chấp
Đá ngầm Quần đảo Trường Sa


title: Cuốn theo chiều gió (định hướng)

text:
Cuốn theo chiều gió có thể là:
 Tiểu thuyết xuất bản năm 1936 của nữ văn sĩ Mỹ Margaret Mitchell (1900-1949)
 Chuyển thể điện ảnh năm 1939 của đạo diễn V. Fleming với 8 giải thưởng Oscar
 Cuốn theo chiều gió (nhạc kịch)

Xem thêm


title: Nguyễn Thu Vân

text:
Nguyễn Thu Vân (được biết đến nhiều hơn với tên Thu Vân, 17 tháng 10 năm 1945 - 14 tháng 4 năm 2017) là một nhà giáo ưu tú của Việt Nam, chưởng môn phái Thu Vân võ đạo. Với tư cách là một võ sư, bà nổi tiếng trong nước và quốc tế. Bà đã có nhiều đóng góp to lớn cho sự bảo tồn và phát triển võ thuật cổ truyền và nghệ thuật sân khấu, điện ảnh Việt Nam.

Sơ lược tiểu sử

Nguyễn Thu Vân sinh trong một gia đình có 11 anh chị em ở Hà Nội. Lúc nhỏ, bà cùng các anh chị em học võ từ người cha.

Năm 1959, bà nhập học Trường ca kịch dân tộc Hà Nội. Tại đây, bà được ông Tám Danh (võ sư, nghệ sĩ nhân dân) dạy võ và diễn xuất cải lương.

Năm 1962, bà vào làm tại Đoàn cải lương Nam Bộ với tư cách là một diễn viên. Một thời gian sau, bà vào Trường sân khấu Việt Nam làm giảng viên môn vũ đạo và trình thức cải lương.

Khi Câu lạc bộ cascadeur Thành phố Hồ Chí Minh được thành lập, bà làm phó chủ nhiệm. Bà đã cùng các thành viên câu lạc bộ tham gia nhiều bộ phim như phim Lê Văn Tám đốt cháy thân mình, Tây Sơn hiệp khách, Cát bụi hồng trần, Một người Mỹ trầm lặng, v.v...

Bà là một trong những phụ nữ Việt Nam đầu tiên ra nước ngoài dạy võ.

Bảng tóm tắt tiểu sử
1962-2002: Giảng dạy môn vũ đạo và trình thức cải lương.
1998: Đạt Đẳng Cấp Bạch Đai 18/18. Sáng Lập Võ Môn Thu Vân Quốc tế Võ Đạo - ngày 16 tháng 07 (Âm lịch) năm 2003.
1992-1998: Biểu diễn và giảng dạy cho các võ đường trên đất Pháp.
1995: Huy chương về sự nghiệp Giáo dục
1997: Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Nhà giáo ưu tú.
2000: Hội Múa và Hội Sân khấu Việt Nam tặng bằng khen về Giáo trình Võ thuật - Múa trình thức.
2001: Thủ tướng Phan văn Khải Tặng Bằng khen Người có nhiều thành tích trong công tác góp phần vào sự nghiệp xây dựng xã hội và bảo vệ tổ quốc.
2003: Sáng Lập Võ Đường Thu Vân Quyền Đạo ở Pháp.
2005: Giám đốc Trung tâm võ thuật Hồng Bàng.
2006: Sang Pháp giảng dạy cho các võ đường ở Pháp.
2008: Tổng hội Võ thuật Thế giới tặng bằng khen.

Học và dạy võ
Bà là một trong những học trò đầu tiên của ông Tám Danh, đã học ông từ năm 16 tuổi, tại trường Ca kịch dân tộc Việt Nam. Nhờ vậy nên bà đã tiếp thu khá đầy đủ những tinh hoa Võ thuật cổ truyền Việt Nam để ứng dụng trên Sân khấu điện ảnh.

Trải qua quá trình học tập và giảng dạy Vũ đạo và Võ thuật trong trường Sân khấu điện ảnh cũng như ứng dụng nó trên kịch nói, các cuộc biểu diễn, kết hợp với tinh hoa chắc lọc từ các môn Võ cổ truyền khác mà bà đã học được trong hơn 50 mươi năm qua như Bình Định Sa Long Cương, Thiếu Lâm Trung Sơn, Đường Lang Quyền, Hứa Gia Quyền, Hắc Hổ Thiết Quyền Đạo, Võ phái Phạm Cô Gia,.v.v. với nhiều Võ sư lừng danh như Mai Văn Phát, Huỳnh Khánh Hội, Trần Tiến... truyền nghề.

Chưởng môn Nguyễn Thu Vân đã lập nên Võ phái Thu Vân Quốc tế Võ Đạo lấy nền tảng từ các bài bản Võ thuật được Sư tổ Nguyễn Phương Danh truyền thụ.

Gắn bó với nghề võ và công tác giảng dạy, bà luôn trăn trở làm thế nào để "giữ lại chất ngọc cho nghề", bằng công sức của mình, bà đã dày công nghiên cứu, sưu tầm, chắt lọc những tinh hoa, tuyệt chiêu của Võ cổ truyền và các tài liệu về các nghệ nhân, nghệ sĩ, võ sư mà cuộc đời và sự nghiệp của họ là tài sản lớn để lại cho hậu thế. Bà đã sáng tạo ra Bộ môn Võ thuật mới "Võ Nghệ thuật" ở Việt Nam để đưa vào Sân khấu cải lương và điện ảnh, biên soạn 8 tập tài liệu đặt các vấn đề nền tảng như cách đánh quyền cước, mã tấu, song kiếm, phối hợp giữa múa- võ thuật... làm giáo trình giảng dạy cho học sinh, môn sinh các trường võ thuật, nghệ thuật, sân khấu và điện ảnh. Biến những chiêu thức Võ cổ truyền thành những điệu múa mềm mại, uyển chuyển giúp người xem cảm nhận được cái hay cái đẹp của Võ cổ truyền dân tộc và trở nên gần gũi như lời ca tiếng hát rất hấp dẫn...

Bà Thu Vân đã cho xuất bản một số cuốn sách dạy võ và võ nghệ thuật, như các cuốn "Võ thuật ứng dụng trên sân khấu-điện ảnh", "Võ thuật cơ bản môn phái Nguyễn Phương Danh - Thu Vân quốc tế võ đạo" và "Sự tuyệt diệu của võ cổ truyền cho phái nữ".

Đam mê nghề nghiệp

Võ sư Thu Vân từng được Liên đoàn võ thuật của Pháp hai lần mời sang Paris để biểu diễn và giảng dạy võ thuật.
Bà đam mê võ thuật đến mức ngay cả khi nhiều tuổi rồi vẫn tham gia biểu diễn nhưng pha võ thuật nguy hiểm như đu dây từ độ cao 15 mét xuống mặt đất.

Lúc câu lạc bộ cascadeur mới thành lập ngân quỹ thiếu thốn, bà đã một vài lần lấy tài sản của gia đình đi bán lấy tiền cho câu lạc bộ hoạt động. Bà còn nhẫn nại đi xin tài trợ cho câu lạc bộ.

Bà Thu Vân còn tự bỏ tiền và đi vay tiền thu băng và in sang băng dạy về trình thức vũ đạo, sưu tầm những kinh nghiệm của các bậc tiền nhân, để truyền lại cho thế hệ sau. Bà cho in sang thành nhiều băng, gởi đi cho các ban ngành trên toàn quốc, để truyền đạt những tài liệu quý báu đó cho thế hệ sau. Có lúc, tiền trả lãi tích lại nhiều đến mức bà phải bán nhà để trả nợ.

Năm 2005, bà Thu Vân trường Đại học Hồng Bàng mời về trường giảng dạy và làm Giám đốc Trung tâm đào tạo Võ thuật – sân khấu – Điện ảnh – Cacadeurs. Từ khi có bà, phong trào thể thao, văn nghệ của trường phát triển rất mạnh. Trường đã giành được một số huy chương, bằng khen của các bộ môn bóng đá, cầu lông, võ thuật, ca múa toàn quốc.

Ngay cả lúc đang phải điều trị căn bệnh ung thư, bà Thu Vân vẫn đấu tranh đòi được biểu diễn và đã biểu diễn hết sức mình. Năm 2006, dù bệnh ung thư đã sang giai đoạn di căn, bà vẫn nhận lời mời sang Pháp biểu diễn lần thứ 3 trong suốt thời gian một tháng. Trong chuyến đi sang Pháp, bà được làm ban giám khảo chấm thi, được biểu diễn và truyền dạy cho các môn sinh nhiều màu da khác nhau. Khi về nước, bà đã tặng hết số tiền nhận được trong thời gian biểu diễn ở Pháp cho Trung tâm võ thuật Hồng Bàng để mua dụng cụ luyện tập.

Năm 2002 khi về nghỉ hưu, bà đã tham gia đào tạo hơn 30 khoá diễn viên kịch, cải lương, điện ảnh cho các trường nghệ thuật trong Nam, ngoài Bắc.

Giúp đỡ trẻ em khuyết tật
Võ sư Thu Vân rất nhiệt tình trong việc giảng dạy nghệ thuật và võ thuật cho trẻ em khuyết tật để giúp các em dịu bớt nỗi đau. Không chỉ dành nhiều thời gian và sức lực, bà còn dành tiền tiết kiệm của mình và vận động quyên góp để mua dụng cụ luyện tập cho các em. Và chính sự vui vẻ, yêu cuộc sống của các em khuyết tật lại giúp bà có nghị lực vượt qua căn bệnh hiểm nghèo.

Thành tích

Năm 1998, bà được Liên đoàn võ thuật cổ truyền Việt Nam phong tặng danh hiệu cao nhất: cấp bạch đai 18/18.

Những năm đầu thập niên 1990 tên tuổi của nữ võ sư Thu Vân được biết đến trong làng võ quốc tế.

Năm 1995, bà được tặng Huy chương Vì sự nghiệp Giáo dục.

Năm 1997, bà được phong tặng danh hiệu Nhà giáo ưu tú. Bà đã có hơn 40 năm làm nghề dạy học.

Năm 2003, chương trình "Những cánh chim không mỏi" của đài truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh đã có một chuyên đề về bà.

Đánh giá

Năm 1992, bà là người phụ nữ Việt Nam đầu tiên tham dự Đại hội Võ thuật Quốc tế tại Paris theo lời mời của Liên Đoàn Võ thuật Quốc tế. Đài RFI và báo Karate Bushido (Pháp) từng ca ngợi:

"Người đàn bà Việt Nam bé nhỏ trong chiếc áo dài tứ thân biểu diễn Võ thuật đã tạo ra nhiều niềm khâm phục đối với các môn sinh nước ngoài. Người đàn bà Việt Nam trên võ đài quốc tế ấy lại là một nhà giáo ưu tú".

Nhận xét về bà, Giáo sư Trần Văn Khê nói:

"Thu Vân đã đi đến bước cao nhất của nghệ thuật: nghệ thuật vị nhân sinh. Trong đó, Thu Vân biến thành tiên, đem con mắt cho người không thấy, đem lỗ tai cho người không nghe. Sức khỏe yếu kém vì bạo bệnh nhưng Thu Vân đã đòi lại sức sống, không phải cho mình mà cho trẻ khuyết tật. Đối với tôi, Thu Vân có hạnh Bồ Tát. Thu Vân là một người toàn vẹn, không chỉ có tài mà còn có đức, có tâm."

Chú thích

Tham khảo

Diễn viên sân khấu cải lương
Người Hà Nội
Sinh năm 1945
Nữ võ sư Việt Nam
Nhân vật còn sống


title: Silene hicesiae

text:
Silene hicesiae là một loài thực vật thuộc họ Caryophyllaceae. Đây là loài đặc hữu của Ý. Môi trường sống tự nhiên của chúng là thảm cây bụi kiểu Địa Trung Hải and vùng nhiều đá. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 Troìa, A. & Pasta, S. 2006. Silene hicesiae. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ý
H