title: Lãnh thổ Việt Nam qua từng thời kỳ

text:
Lãnh thổ Việt Nam qua từng thời kỳ là sự biến đổi không gian sinh tồn của người Việt. Sự biến đổi này mang tính chất phức tạp, lúc bị mất lãnh thổ về các nhà nước khác, lúc xâm chiếm chinh phục được lãnh thổ mới. Vùng lãnh thổ cốt lõi ban đầu của người Việt là vùng châu thổ sông Hồng, sau nhiều thế kỷ chinh phục, đồng hóa, khai khẩn mà lãnh thổ đã trải dài đến vùng đồng bằng sông Cửu Long ngày nay. Đến nay, diện tích lãnh thổ đã mở rộng ra hơn 3 lần so với ban đầu vào thế kỷ 10.

Bên cạnh sự mở rộng về lãnh thổ đất liền trong nhiều thế kỷ, người Việt cũng từng bước mở rộng quyền sở hữu, kiểm soát và khai thác lãnh thổ trên biển–đảo (lãnh hải) xung quanh mình. Phạm vi đó kéo dài từ vịnh Bắc Bộ đến vịnh Thái Lan, dài hơn 3.400 km, với khoảng 4.000 hòn đảo lớn nhỏ gần bờ và ngoài khơi xa.

Bản đồ thay đổi lãnh thổ Việt Nam trong lịch sử

Thời Hồng Bàng
Một số sử liệu và huyền thoại cho rằng vào đầu thời kỳ Hồng Bàng, bộ tộc Việt có lãnh thổ rộng lớn từ phía nam sông Dương Tử (Trung Quốc) đến vùng Thanh Hóa. Bộ tộc Bách Việt có nguồn gốc từ nước Xích Quỷ do Lạc Long Quân lập nên, từ khi phân tán thì trở thành nhiều bộ tộc khác nhỏ hơn, hay gọi chung tộc là Bách Việt.

Văn Lang
Nước Văn Lang của bộ tộc Lạc Việt hình thành trên vùng bình nguyên bao gồm đồng bằng sông Hồng, đồng bằng sông Mã và đồng bằng sông Lam.

Âu Lạc
Thục Phán – vua của người Âu Việt (nước Tây Âu), sau khi chiếm được Văn Lang đã sáp nhập vào đất của mình tạo thành Âu Lạc, nước Âu Lạc có lãnh thổ từ phía nam sông Tả Giang (Quảng Tây, Trung Quốc) kéo xuống dãy Hoành Sơn (Hà Tĩnh).

Thời Bắc thuộc

Nếu coi nhà Triệu (207 – 111 TCN) là một phần của hệ thống phân chia lịch sử thời kỳ Bắc thuộc lần 1 thì lãnh thổ Việt Nam thuộc nước Nam Việt của 5 đời vua Triệu.

Năm 111 TCN, nhà Triệu mất nước về tay nhà Hán. Sau đó lãnh thổ Nam Việt cũ bị chia thành 6 quận, đồng thời xác lập thêm đất 3 quận mới là Nhật Nam, Chu Nhai, Đạm Nhĩ:

 Nam Hải (nay là tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc)
 Thương Ngô (nay thuộc tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc)
 Uất Lâm (nay thuộc tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc)
 Hợp Phố (nam Quảng Tây và tây nam Quảng Đông ngày nay)
 Chu Nhai (thuộc đảo Hải Nam ngày nay)
 Đạm Nhĩ (thuộc đảo Hải Nam ngày nay)
 Giao Chỉ (nay là miền Bắc Việt Nam và phía đông Quảng Tây)
 Cửu Chân (nay là 3 tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh)
 Nhật Nam (từ Đèo Ngang đến Quảng Nam)

Lãnh thổ của dân tộc Việt thời kỳ này, trong sự cai quản của chính quyền trung ương các triều đại Trung Hoa, tiến về phía nam đến vùng Hà Tĩnh hiện nay, thỉnh thoảng các quan cai trị Giao Chỉ (hoặc Giao Châu) tiến xuống phía nam đánh Chiêm Thành và đưa thêm vùng đất từ đèo Ngang đến đèo Hải Vân vào cai trị nhưng không giữ được lâu vì sau đó Chiêm Thành thường lấy lại được.

Hán thư ghi nhận quận Nam Hải gồm có 6 huyện: Phiên Ngung, Trung Túc, Bác La, Long Xuyên, Tứ Hội, Yết Dương.

Quận Uất Lâm gồm có 12 huyện: Bố Sơn, An Quảng, Hà Lâm, Quảng Đô, Trung Lưu, Quế Lâm, Đàm Trung, Lâm Trần, Định Chu, Lĩnh Phương, Tăng Thực, Ung Kê.

Quận Thương Ngô gồm có 10 huyện: Quảng Tín, Tạ Mộc, Cao Yếu, Phong Dương, Lâm Hạ, Đoan Khê, Phùng Thừa, Phú Xuyên, Lệ Phổ, Mãnh Lăng.

Quận Hợp Phố gồm có 5 huyện: Từ Văn, Cao Lương, Hợp Phố, Lâm Doãn, Chu Lô.

Quận Giao Chỉ gồm có 10 huyện: Liên Lâu, An Định, Câu Lậu, Mê Linh, Khúc Dương, Bắc Đái. Kê Tử, Tây Vu, Long Biên, Chu Diên.

Quận Cửu Chân gồm có 7 huyện: Tư Phố, Cư Phong, Đô Lung, Dư Phát, Hàm Hoan, Vô Thiết (hay Vô Biên), Vô Biên.

Quận Nhật Nam do nhà Hán mới đặt sau khi đánh chiếm Nam Việt, gồm có 5 huyện: Chu Ngô, Tây Quyển, Lô Dung, Ty Ảnh và Tượng Lâm. Thời nhà Tân, Vương Mãng đổi gọi là Nhật Nam đình.

Bốn quận Nam Hải, Uất Lâm, Thương Ngô và Hợp Phố cũng thuộc nước Nam Việt thời nhà Triệu và trực thuộc bộ Giao Chỉ thời Tây Hán nhưng lãnh thổ đều nằm bên ngoài Việt Nam hiện nay.

Năm 40 Công nguyên, Thái thú Giao Chỉ tên là Tô Định cai trị hà khắc dẫn tới việc Hai Bà Trưng khởi binh chống lại nhà Đông Hán. Các quận Nam Hải, Cửu Chân, Nhật Nam, Hợp Phố đều hưởng ứng. Hai bà lấy được 65 thành ở vùng Lĩnh Nam.

Tuy nhiên cuộc khởi nghĩa nhanh chóng bị dập tắt bởi tướng Mã Viện năm 43 CN.

Nhà nước Vạn Xuân
Sau khi Lý Bí đánh đuổi quân Lương, ông xưng là hoàng đế và đặt tên nước là Vạn Xuân, đóng đô ở Long Uyên.

Giành chiến thắng trước quân Lương, toàn bộ đất Giao Châu (gồm Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ của Việt Nam ngày nay và một phần đất Quảng Đông và Quảng Tây của Trung Quốc) đều thuộc quyền kiểm soát của nhà Tiền Lý). Vạn Xuân tồn tại đến năm 602 thì Lý Phật Tử bị nhà Tùy đánh bại và đô hộ Việt Nam một lần nữa, bắt đầu thời kỳ Bắc thuộc lần 3.

Thời phong kiến tự chủ

Sau khi Khúc Thừa Dụ tự xưng là Tiết độ sứ của Tĩnh Hải quân năm 905, Việt Nam bắt đầu thời kỳ độc lập tự chủ. Lãnh thổ Tĩnh Hải quân gồm 12 châu là:
Giao
Lục
Phúc Lộc
Phong
Thang
Trường
Chi
Vũ Nga
Vũ An
Ái
Hoan
Diễn

Việt Nam chính thức bước vào kỷ nguyên độc lập từ khi Ngô Quyền đánh bại nhà Nam Hán vào năm 938. Tuy nhiên lãnh thổ bị co lại chỉ còn 8 châu: Giao, Lục, Phúc Lộc, Phong, Trường, Ái, Hoan, Diễn. 4 châu bị Nam Hán chiếm là Thang, Chi, Vũ Nga và Vũ An.

Năm 968, Đinh Tiên Hoàng đặt quốc hiệu trở lại sau hơn 400 năm, là Đại Cồ Việt, sau đó Lý Thánh Tông đổi tên nước là Đại Việt năm 1054.

Lãnh thổ Việt Nam thời kỳ đầu độc lập bao gồm khu vực Bắc Bộ và 3 tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, tương đương với lãnh thổ truyền thuyết nước Văn Lang của các vua Hùng.

Sáp nhập Tây-Bắc

Vùng Tây Bắc vốn thuộc các châu ki mi của An Nam đô hộ phủ, bị Nam Chiếu đánh chiếm cuối thế kỷ IX. Năm 1014-1015, tướng nước Đại Lý là Đoàn Kính Chí đem quân vào chiếm đóng châu Vị Long (Vị Xuyên Hà Giang và Tụ Long) và châu Đô Kim, Bình Nguyên (nay là Bắc Quang, Hàm Yên thuộc Tuyên Quang), vua Lý Thái Tổ sai em trai là Dực Thánh vương đi đánh dẹp, quân Đại Lý đại bại, nhân cơ hội đó nhà Lý sáp nhập luôn khu vực ngày nay là Hà Giang vào Đại Việt.

Năm 1158-1159, nhân khi nước Đại Lý suy yếu, vua Lý Anh Tông và Tô Hiến Thành đã tiến hành thu phục vùng đất của các tù trưởng dân tộc thiểu số người Thái (châu Văn Bàn, châu Thủy Vĩ) ở bắc Yên Bái, nam Lào Cai vào lãnh thổ Đại Việt. Đại Việt sử ký tiền biên viếtː tháng 5 năm Mậu Dần (1158), Ngưu Hống và Ai Lao làm phản. trước đây Ngưu Hống từng dâng voi, hươu,... đến bây giờ làm phản, vua sai Tô Hiến Thành đi đánh...

Năm 1280, Trần Nhân Tông sai Trần Nhật Duật coi giữ đạo Đà Giang, đi thu phục Trịnh Giác Mật ở đạo Đà Giang (vùng sông Đà thuộc khoảng các huyện Đà Bắc và Cao Phong tỉnh Hòa Bình ngày nay).

Năm 1294, thượng hoàng Trần Nhân Tông, cùng Phạm Ngũ Lão, đi đánh bại Ai Lao thu nạp đất đai. Năm 1297, Trần Anh Tông sai Trần Nhật Duật đánh A Lộc (Ai Lao), Trần Quốc Tảng đánh Sầm Tử, Phạm Ngũ Lão đánh tan Ai Lao thu lại đất cũ ở sông Chàng Long. Năm 1301, Phạm Ngũ Lão đánh Ai Lao ở Mường Mai (Châu Mai, nay là đất Mai Châu). Các vùng đất thu nạp được thời kỳ này nhà Trần đặt làm huyện Mông đạo Đà Giang, đến thời thuộc Minh là đất hai huyện Mông và Tư Mang, sang thời nhà Lê sơ là toàn bộ châu Mộc (Mộc Châu (nay là Mộc Châu, Vân Hồ), Đà Bắc, Mã Nam) và châu Mai phủ Gia Hưng.

Năm 1329, thượng hoàng Trần Minh Tông đi đánh mán Ngưu Hống ở Mang Việt đạo Đà Giang thu nạp đất châu Yên (Mang Việt), Phù Hoa, Mường Mỗi (châu Thuận) là các vùng đất nay là các huyện Yên Châu, Phù Yên, Thuận Châu, Tuần Giáo, thành phố Sơn La, Mai Sơn của tỉnh Sơn La.

Theo Minh sử, năm 1405, Đèo Cát Hãn dâng sớ lên triều đình nhà Minh tố cáo nhà Hồ đánh chiếm 7 trại Mãnh Man thuộc châu Ninh Viễn dưới quyền Đèo Cát Hãn, vốn thuộc phủ Lâm An của tỉnh Vân Nam, giết con rể của ông, bắt con gái của ông để khống chế. Trong các nguyên do mà nhà Minh viện ra khi sang đánh nhà Hồ có lý do này. Nhà Hồ lúc đó yếu thế phải trả lại Đèo Cát Hãn các trại này. Châu Ninh Viễn đến thời Lê sơ gọi là Mường Lễ.

Đến năm 1431, Lê Lợi thu phục Đèo Cát Hãn, có thêm châu Phục Lễ (Mường Lễ), vùng thượng lưu sông Đà do Đèo Cát Hãn cai quản, từng là châu Ninh Viễn của Vân Nam, nhập về. Mường Lễ sau đổi Thành Phục Lễ phủ An Tây gồmː đất Mường Lễ (châu Lai), Tuy Phụ (Mường Tè), Hoàng Nham (Mường Toong, Mường Nhé), Chiêu Tấn (Phong Thổ), Lễ Tuyền (Mường Boum), Hợp Phì (Xiềng My, nay là Giả Mễ huyện Kim Bình, Vân Nam), Khiêm Châu (Mường Tinh), Quảng Lăng (Mường La, nay là Mường Lạp huyện Kim Bình, Vân Nam), Tung Lăng (Phù Phang), Luân Châu (Mường Báng), Quỳnh Nhai (Mường Chăn).

Năm 1467, Lê Thánh Tông thu nạp vùng sách Câu Lộng (Mã Giang) từ Ai Lao (nay là khoảng huyện Sông Mã tỉnh Sơn La).

Năm 1478, vua Lê Thánh Tông, sau khi thu phục tiểu vương quốc Bồn Man đã sáp nhập vùng phía tây Sơn La (thượng lưu sông Mã, nay là khoảng các huyện Sốp Cộp, Sông Mã tỉnh Sơn La), các huyện phía tây Thanh Hóa, Nghệ An và tỉnh Hủa Phăn của Lào ngày nay vào đất Đại Việt.

Năm 1768–1769, quân nhà Lê-Trịnh, tiến đánh Hoàng Công Chất cát cứ Mường Thanh của Lào Lung, thu nạp đất này lập ra châu Ninh Biên (Điện Biên Phủ) thuộc trấn Hưng Hóa.

Quá trình Nam tiến

Các triều đại quân chủ của Việt Nam liên tục mở rộng lãnh thổ xuống phía Nam.

Nhà Lý

Năm 1069, Lý Thánh Tông nam chinh đánh Chiêm Thành và bắt được vua Chiêm là Chế Củ (Jaya Rudravarman), đem về Thăng Long. Để được tha vua Chiêm đã cắt vùng đất phía bắc Chiêm Thành gồm ba châu Bố Chính, Ma Linh, Địa Lý cho Đại Việt. Những châu ấy nay ở địa hạt các huyện Quảng Ninh, Quảng Trạch, Bố Trạch, Tuyên Hoá, Lệ Thủy tỉnh Quảng Bình và huyện Bến Hải tỉnh Quảng Trị.

Nhà Trần

Năm 1306 vua Chế Mân (Jaya Simhavarman) của Chiêm Thành cắt đất hai châu Ô và Rí cho vua Trần Anh Tông để làm sính lễ cưới công chúa Huyền Trân của Đại Việt, vùng đất mà ngày nay là nam Quảng Trị và Thừa Thiên-Huế. Biên giới phía nam của Đại Việt lúc này tiến đến đèo Hải Vân.

Nhà Hậu Lê

Năm 1471 vua Lê Thánh Tông đưa 20 vạn quân tiến đánh vào kinh đô Vijaya (Bình Định) của Chiêm Thành, kinh đô Vijaya bị thất thủ. Lê Thánh Tông đã sáp nhập vùng đất bắc Chiêm Thành vào Đại Việt (ngày nay là 3 tỉnh Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định).

Phần đất còn lại của Chiêm Thành vua Lê Thánh Tông đã chia làm 3 vương quốc và giao cho tướng, hoàng thân còn lại của Chiêm Thành trấn giữ và có nghĩa vụ triều cống Đại Việt. Đến năm 1471 lãnh thổ phía nam của Đại Việt tiến đến đèo Cù Mông (ranh giới giữa Bình Định và Phú Yên ngày nay).

Suốt 5 thế kỷ chiến tranh với Đại Việt kể từ khi nước này giành được độc lập (năm 938), Champa không ngừng mất dần lãnh thổ. Sự thất bại trong việc chống cự cuộc tấn công năm 1471 của Đại Việt đánh dấu Champa không còn có thể gượng dậy đe dọa Đại Việt những thời kỳ sau đó. Chúa Nguyễn về sau thừa hưởng thành quả này, dễ dàng trong các cuộc mở rộng tiếp theo mà không có nhiều lực cản.

Chúa Nguyễn (Đàng Trong)

Thời kỳ Trịnh-Nguyễn phân tranh, do áp lực tấn công của các chúa Trịnh ở Đàng Ngoài và nhu cầu đất đai, các chúa Nguyễn đã tiến hành những đợt nam tiến, mở rộng lãnh thổ Đại Việt về phương Nam chưa từng thấy.

Năm 1611, chúa Nguyễn Hoàng tiến chiếm vùng đất của Chiêm Thành mà ngày nay là Phú Yên.

Năm 1623, chúa Nguyễn Phúc Nguyên được vua Chân Lạp là Chey Chettha II chấp thuận nhượng vùng đất Mô Xoài, lập 2 thương điểm (đồn thu thuế) là Kas Krobei và Prei Nokor để tiến hành thu thuế, tạo điều kiện thuận lợi cho cư dân Việt phát triển.

Năm 1653, chúa Nguyễn Phúc Tần tiến chiếm vùng Khánh Hòa của Chiêm Thành. Lấy sông Phan Rang làm ranh giới. Vùng phía Đông sông đến địa đầu Phú Yên (vùng Kauthara) đặt dinh Thái Khang. Phần phía Tây sông (vùng Panduranga) vẫn thuộc về Chăm Pa.

Năm 1693, thời chúa Nguyễn Phúc Chu, tướng Nguyễn Hữu Cảnh tiến chiếm và chính thức sáp nhập phần còn lại của vương quốc Chiêm Thành lập trấn Thuận Thành; là Bình Thuận, Ninh Thuận ngày nay, tuy nhiên chính quyền Đàng Trong vẫn dành cho người Chăm chế độ tự trị ở đây cho đến năm 1832. Như vậy, phạm vi đất đai Chăm Pa lịch sử tương ứng Bắc Trung Bộ và Duyên hải Nam Trung Bộ hiện nay, rộng 80.000 - 90.000 km² (30.000 - 34.000 mile2) được tích hợp vào lãnh thổ của người Việt.

Năm 1698, Nguyễn Hữu Cảnh lấy đất Nông Nại đặt làm phủ Gia Định, lập đất Đồng Nai làm huyện Phước Long, dựng nên dinh Trấn Biên (lỵ sở nay là thôn Phước Lư), lập xứ Sài Côn làm huyện Tân Bình, lập dinh Phiên Trấn (quận sở nay gần Tân Đồn). Chính thức đưa khu vực các tỉnh miền Đông Nam Bộ của Chân Lạp vào lãnh thổ Đàng Trong.

Năm 1708, Mạc Cửu (thương nhân người Hoa) người khai phá vùng đất Hà Tiên, Kiên Giang (của Chân Lạp) xin nội thuộc chúa Nguyễn, chúa Nguyễn phong chức Tổng binh cai quản

Từ năm 1736-1739, Mạc Thiên Tứ (con Mạc Cửu) khai phá thêm vùng đất Cà Mau, Bạc Liêu, Cần Thơ (của Chân Lạp) đưa vào lãnh thổ Đàng Trong.

Năm 1732, chúa Nguyễn Phúc Chú nhận đất dâng từ vua Chân Lạp là Nặc Tha (Satha II), hai vùng đất là Peam Mesar (Mỹ Tho) và Longhôr (Vĩnh Long).

Năm 1756, vua Chân Lạp là Nặc Nguyên (Ang Snguon) sau khi bị chúa Nguyễn Phúc Khoát đánh bại đã dâng vùng đất Tân An, Gò Công để cầu hòa.

Năm 1757, vua Nặc Nguyên chết, chú là Nặc Nhuận (Neac Ang Nhuan) dâng 2 xứ Preah Trapeang và Basac (vùng đất Trà Vinh và Sóc Trăng) để được chúa Nguyễn Phúc Khoát phong làm vua Chân Lạp. Sau khi Nặc Nhuận chết, chúa Nguyễn Phúc Khoát đã hỗ trợ Nặc Tôn (Outey II) lên ngôi và bảo vệ trước sự tấn công của Xiêm La, vua Nặc Tôn đã dâng vùng đất ngày nay là Châu Đốc, Sa Đéc cho chúa Nguyễn.

Riêng Mạc Thiên Tứ, Nặc Tôn dâng năm phủ Hương Úc, Cần Bột, Trực Sâm, Sài Mạt và Lình Quỳnh để đền ơn giúp đỡ. Mạc Thiên Tứ đem hết đất ấy dâng cho Chúa Nguyễn. Chúa Nguyễn cho sáp nhập vào Hà Tiên trấn, giao cho họ Mạc cai quản.

Khi đặt chân vào vùng Nam Bộ, Chúa Nguyễn không phải đối mặt với đế chế Khmer hùng mạnh (sụp đổ vào năm 1432) mà đối mặt với các nhà nước rời rạc của người Khmer, những vương quốc nhỏ, yếu ớt, chia rẽ, thậm chí nhiều lần hiến đất để các chúa Nguyễn dùng quân đội hỗ trợ các tranh chấp giữa họ với nhau.

Chúa Nguyễn cuối cùng tích hợp được vùng đất mà ngày nay gọi là Đông Nam Bộ rộng khoảng 23.600 km² (9.100 mile2) và tích hợp vùng đất màu mỡ nhất của khu vực châu thổ Mê Kông nằm ở hạ lưu rộng 40.000 km² (15.400 mile2) và nằm ở vị trí địa lý chiến lược nhất, Campuchia không còn đường ra biển qua cửa sông Mê Kông.

Các hướng mở rộng khác

 Nhà Nguyễn

Cùng với việc mở rộng lãnh thổ trên đất liền, chính quyền Đàng Trong lần lượt đưa người ra khai thác và kiểm soát các hòn đảo lớn và quần đảo trên biển Đông và vịnh Thái Lan. Quần đảo Hoàng Sa được khai thác và kiểm soát từ đầu thế kỷ 17, Côn Đảo từ năm 1704, Phú Quốc từ năm 1708 và quần đảo Trường Sa từ năm 1711.

Năm 1816, vua Gia Long chính thức cho cắm cờ, xác lập chủ quyền, giao đội Hoàng Sa và đội Bắc Hải thay mặt quản lý hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa. Trước đó khoảng 200 năm các chúa Nguyễn cũng đã lập đội Hoàng Sa hằng năm đi ra các đảo tìm kiếm sản vật.

Năm 1830, vua Minh Mạng sáp nhập vùng Tây Nguyên, rộng khoảng 60.000 km² (~23.000 mile2) vào lãnh thổ Việt Nam. Tuy nhiên các bộ tộc người Thượng vẫn được quyền tự trị của mình cho tới năm 1898 khi người Pháp trực tiếp tổ chức cai trị ở đây.

Lãnh thổ Việt Nam dưới thời Minh Mạng được xem là rộng lớn nhất trong lịch sử Việt Nam, diện tích bao phủ gần hết bán đảo Đông Dương dưới những mức độ và tính chất chính trị khác nhau (nhiều vùng xa xôi phía tây trên đất Lào và Campuchia chỉ triều cống).

Thời Pháp đô hộ

Hòa ước Nhâm Tuất (1862) buộc triều đình nhà Nguyễn nhượng 3 tỉnh Nam Kỳ là Biên Hòa, Gia Định, Mỹ Tho cho Pháp. Tiếp sau đó tỉnh Hà Tiên, An Giang, Vĩnh Long cũng bị sáp nhập nốt vào lãnh thổ bảo hộ của Pháp.

Năm 1870, Pháp cùng Cao Miên điều chỉnh ranh giới tại vùng thượng nguồn giữa hai sông Vàm Cỏ Tây, Vàm Cỏ Đông, vốn thuộc hai hạt Trảng Bàng và Tây Ninh của Nam Kỳ: phần lớn đất đai vùng này là vùng lồi Svay Tieep-Svay Rieng (nay thuộc tỉnh Svay Rieng) giao cho Campuchia, bù lại cắt một phần đất nhỏ dọc bờ tây nam rạch Cái Cậy (thượng lưu của sông Vàm Cỏ Đông) vốn thuộc tỉnh Prey Veng lúc đó giao cho Nam Kỳ (về sau vùng này lại trả về cho Campuchia bởi nghị định của Toàn quyền Đông Dương năm 1914).
Năm 1873, Pháp hoàn thành việc cắt chỉnh địa giới hai hạt Hà Tiên và Châu Đốc của Nam Kỳ, phần đất phía bắc kênh Vĩnh Tế và thị xã Hà Tiên ngày nay giao cho Campuchia.
Năm 1874, Pháp ký với triều đình Huế Hòa ước Giáp Tuất (1874) công nhận sự thống trị của Pháp với toàn Nam Kỳ.
Năm 1893, hiệp ước Pháp-Xiêm (1893) theo đó nhượng toàn bộ vùng lãnh thổ phía Đông sông Mê Kông cho Pháp, gạt bỏ lực lượng quân sự và những ảnh hưởng của Xiêm tại vùng cao nguyên thượng sông Sêrêpôk. Vùng đất nhượng lại này bao gồm cả tỉnh Stung Treng, năm 1899 địa khu Đắk Lắk được thành lập từ Stung Treng. Năm 1904, Đắk Lắk được sáp nhập vào Việt Nam.
Năm 1899, phần lớn tỉnh Stung Treng chuyển giao lại cho Campuchia từ Lào. Phần lãnh thổ bên phải sông Đắk Đăm (prek Dak Dam) chuyển về cho Việt Nam.
Năm 1939, Toàn quyền Pháp Jules Brévié đã thông qua đường Brévié phân chia quản lý hành chính tại vịnh Thái Lan, trong khi vẫn bảo lưu nguyên trạng về chủ quyền lãnh thổ các bên.

Thực dân Pháp thành lập Liên bang Đông Dương bao gồm:
 Lào (Laos)
 Cao Miên (Cambodge)
 Bắc kỳ (Tonkin), từ Ninh Bình trở ra
 Trung kỳ (Annam), từ Thanh Hóa vào tới Bình Thuận
 Nam kỳ (Cochinchine), từ Đồng Nai tới Cà Mau

Người Pháp đã có những tranh chấp với nhà Thanh (Trung Quốc) ở phía bắc về lãnh thổ. Tới năm 1895, từ Công ước Pháp-Thanh 1895 đã đưa về phần lớn vùng đất Lai Châu, Điện Biên và một phần Lào Cai ngày nay thuộc về xứ Bắc Kỳ còn một phần đất ở bắc sông Bắc Luân thuộc về nhà Thanh. Sầm Châu (Huaphanh) và Xiêng Khoảng bị cắt cho Lào.

Tại Nam Kỳ theo Thống đốc Marie Jules Dupré ghi nhận năm 1874 cũng bao gồm một số hải đảo trong Vịnh Xiêm La phụ thuộc Hà Tiên mà sau đó Toàn quyền Đông Dương Joseph Jules Brévié ra nghị quyết năm 1939 ấn định lằn ranh Brévié trao cho Cam Bốt quản lý vì lý do địa lý, nhưng không có nghĩa là Nam Kỳ khước bỏ chủ quyền. Những đảo này là:
Hòn Dừa (tiếng Pháp: Ile de la Baie),
Hòn Năng Trong (Ile du Milieu),
Hòn Năng Ngoài (Ile à l'Eau),
Hòn Tre Nấm (Archipel des Pirates Nord),
Hòn Tai (Ile du Pic),
Hòn Kiến Vàng (Ile des Fourmis), và
Hòn Keo Ngựa (Ile du Cheval).

Thời kỳ Chiến tranh Việt Nam
Từ 1954 đến 1975, Việt Nam tạm thời bị chia thành 2 vùng tập kết quân sự với giới tuyến tạm thời tại vĩ tuyến 17:
 Miền Bắc là Việt Nam Dân chủ Cộng hòa
 Miền Nam là Việt Nam Cộng hòa và Cộng hòa miền Nam Việt Nam
Việt Nam Cộng hòa tiếp tục tuyên bố chủ quyền với những hòn đảo trong Vịnh Xiêm La như:
Hòn Dừa (tiếng Pháp: Ile de la Baie), bị Cam Bốt chiếm năm 1938
Hòn Năng Trong (Ile du Milieu), chiếm năm 1956
Hòn Năng Ngoài (Ile à l'Eau), chiếm năm 1956
Hòn Tre Nấm (Archipel des Pirates Nord), chiếm năm 1958
Hòn Tai (Ile du Pic), chiếm năm 1958
Hòn Kiến Vàng (Ile des Fourmis), chiếm năm 1960
Hòn Keo Ngựa (Ile du Cheval), chiếm năm 1960.
Việt Nam Cộng hòa cũng tiếp thu quần đảo Hoàng Sa (nhóm Trăng Khuyết) kế tục từ Quốc gia Việt Nam, nhưng bị Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa chiếm năm 1974; và quản lý Quần đảo Trường Sa cho đến 1975 thì Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Cộng hòa Miền Nam Việt Nam kế tục quản lý.

Lãnh thổ không còn kiểm soát

Đất mất về Trung Hoa

Xưa thuộc Cao Bằng
Thời Lý mấy châu Quảng Nguyên, Vật Dương, và Vật Ác bị nhà Tống chiếm đoạt. Sau triều đình lấy lại được Quảng Nguyên (với mỏ bạc Tụ Long) nhưng Vật Dương và Vật Ác mất hẳn.

Xưa thuộc Hà Giang

Đất Tụ Long đến thời nhà Nguyễn mạt thuộc trấn Tuyên Quang. Theo Công ước Pháp-Thanh 1887 thì Pháp nhường 3/4 đất tổng Tụ Long gồm cả các xã Tụ Long, Bình Di và một phần xã Phấn Vũ thuộc tỉnh Hà Giang, Bắc Kỳ cho tỉnh Vân Nam thuộc nhà Thanh với diện tích khoảng 750 km².

Xưa thuộc Quảng Yên

Thời nhà Mạc, Mạc Đăng Dung nộp 6 động của châu Vĩnh An, trấn Yên Bang cho nhà Minh.

Năm 1887 người Pháp nhân danh nước bảo hộ triều đình Huế ký Hiệp ước Pháp-Thanh nhường thêm một dải đất duyên hải cho nhà Thanh. Sông Dương Hà (sông An Nam Giang) trước kia là đường biên giới nay lùi biên giới xuống phía nam, lấy cửa sông Bắc Luân ở Hải Ninh (Móng Cái) làm địa giới.

Thuộc và giáp với Điện Biên, Lai Châu ngày nay

Đời Cảnh Hưng nhà Hậu Lê, các châu Tung Lăng, Lễ Tuyền, Hoàng Nham, Hợp Phì, Tuy Phụ, và Khiêm của phủ An Tây, trấn Hưng Hóa bị mất về tay nhà Thanh, nhập vào tỉnh Vân Nam.

Theo Lê Quý Đôn: Châu Tuy Phụ (綏阜) thổ âm gọi là Mường Tè có 2 động là: Nậm Mạ và Nậm Lân. Châu Hoàng Nham (黃岩) thổ âm gọi là Mường Tông (Mường Toong), có 2 động là: Ngà và Mỏ Sạch. Động Ngà có mỏ Vàng còn Mỏ Sạch là đất mỏ sắt. Châu Tung Lăng (嵩陵) thổ âm gọi là Phù Phang, có 3 động là: Cống Võng, Nậm Cảm và Suối Vàng. Châu Khiêm (謙州) thổ âm gọi là Mường Tinh (Nay không rõ ở đâu, nhưng có thể là Mường Teun (khoảng Lão Tập Trại huyện Kim Bình tỉnh Vân Nam). Cũng có thể là M.Boum (nay khoảng xã Bum Nưa, Bum Tở huyện Mường Tè nằm giữa xã Mường Toong (Hoàng Nham xưa) và thị xã Mường Lay (Mường Lễ xưa), theo đoạn viết về sông Đà bên dưới). Châu Lễ Tuyền (醴泉) thổ âm gọi là Mường Bẩm (có thể là mường Boum (M.Boum), nhưng cũng có thể là địa danh M.Léo (gần Ki Ma Pa (骑马坝) trong bản đồ Bắc Kỳ năm 1902 mà nay là khoảng hương Bán Pha (半坡) huyện Lục Xuân châu Hồng Hà tỉnh Vân Nam Trung Quốc). Châu Hợp Phì (合淝) thổ âm gọi là Mường Mày (có thể là Mường Mì hay Xiềng My, nay là hương Giả Mễ (者米乡, Zhe-mi-xiang) huyện Kim Bình châu Hồng Hà tỉnh Vân Nam). Châu Quảng Lăng (廣陵), (khác với Tung Lăng), thổ âm gọi là Mường La (nay là hương Mường Lạp, Meng-la-xiāng (勐拉乡) huyện Kim Bình châu Hồng Hà tỉnh Vân Nam Trung Quốc), có 3 phố người Hoa là: Hồ Quảng, Quảng Tây và Khai Hóa, nằm bên dưới 6 châu kể trên và bên trên châu Chiêu Tấn. (Quan niệm trên dưới của Lê Quý Đôn có lẽ là theo hướng đường bộ đi từ Mường Thu (Chiêu Tấn) qua Quảng Lăng mới đến 6 châu kể trên.) Cả bảy châu này đến thời Lê Quý Đôn đều mất về Trung Quốc. Riêng về châu Quảng Lăng, Lê Quý Đôn viết: "Châu Quảng Lăng thổ âm là Mường La, bên trái sông Kim Tử (Trung Quốc) và ở phía trên châu Chiêu Tấn, đi từ Mường Thu phải 2 ngày, từ Văn Bàn phải 6 ngày, từ Kinh ra đi phải 26 ngày. Trước châu này bị viên huyện Kiến Thủy (Trung Quốc) chiếm riêng, đến nay (năm Đinh Dậu niên hiệu Cảnh Hưng) đã 93 năm,..."

Mặt khác, Lê Quý Đôn viết về sông Đà như sau:"... Sông Đà ở về bên trái sông Mã, phát nguyên từ châu Ninh Viễn tỉnh Vân Nam Trung Quốc, chảy đến bên phải chỗ ngã ba thuộc huyện Kiến Thủy,... (Đoạn này Quý Đôn nói về sông Mê Kông và nhầm 2 sông thông với nhau) ..., về đường chính có một chi chảy xuống làm thành sông Hắc Thủy, chảy qua Tuy Phụ (Mường Tè), Hoàng Nham (Mường Tông), Khiêm Châu đến Mường Lễ thuộc Lai Châu nước ta. Về bên trái là sông Na, từ sông Kim Tử (Kim Thủy Hà (金水河) châu Quảng Lăng (Mãnh Lạp (勐拉, Meng La)) chảy đến hội tụ, đấy là sông Đà, nước sông trong suốt, chảy xuống các động Phù Tây, Hảo Tế thuộc châu Quỳnh Nhai,..."

Theo Phạm Thận Duật: Châu Lai (Lai (châu) tiếp giáp châu Quỳnh Nhai và châu Luân ở phía Đông, phía Nam giáp châu Ninh Biên và nước Ai Lao, phía Tây giáp huyện Kiến Thủy phủ Lâm An (臨安府) tỉnh Vân Nam Trung Quốc thời nhà Thanh và sông Cửu Long (theo Hưng Hóa kỷ lược), phía Bắc giáp châu Quảng Lăng của Trung Quốc và sông Kim Tử thuộc châu Chiêu Tấn. (Sông Kim Tử là Kim Thủy Hà (金氺河) nay thuộc Vân Nam Trung Quốc. Sông Cửu Long ở đây có lẽ là sông Nam Ou chi lưu của Mekong ở bắc Lào.)

Khoảng 03 châu hạ lưu sông Đà kể từ châu Tuy Phụ trở xuống là: Tuy Phụ (tức Mường Tè), Hoàng Nham (tức Mường Tông, Mường Nhé) và có thể là Khiềm Châu, đến Công ước Pháp-Thanh năm 1895 thời Pháp thuộc, người Pháp đã thương lượng lấy lại được về thuộc Bắc Kỳ, nhưng đổi lại cắt thêm các vùng đất còn lại của Tụ Long tỉnh Hà Giang cho nhà Thanh.

Đất mất về Lào

Xưa thuộc Thanh Hóa

Đời nhà Nguyễn huyện Sầm Nưa, phủ Trấn Biên, Thanh Hóa thuộc Việt Nam năm 1827, sau bị nhập vào nước Lào.

Xưa thuộc Nghệ An
Trấn Ninh bị mất một phần về tay Xiêm La sau cuộc chiến Việt Xiêm (1833-1834). Năm 1893, lúc này Pháp đã thành lập liên bang Đông Dương, đã dựa theo địa hình và cắt tỉnh Huaphanh (Hủa Phăn), Xiêng Khoảng giao về lãnh thổ Lào (Ai Lao).

Ba huyện Cam Môn, Cam Cát, và Cam Linh, phủ Trấn Định, Nghệ An, thuộc Việt Nam năm 1827, mất về tay người Lào năm 1840.

Phủ Trấn Ninh gồm bảy huyện Khám Liên, Quảng, Khang, Cát, Xuy, Mộc, và Liêm cũng nhập vào nước Lào, nay là Xiêng Khoảng của Lào.

Phủ Lạc Biên, nội thuộc Việt Nam năm 1828 sau tách theo Lào, nay là Savannakhet.

Xưa thuộc Quảng Trị
Tám châu Mang Vanh, Na Bôn, Thượng Kế, Tá Bang, Xương Thịnh, Tầm Bồn, Ba Lan, Mang Bổng, và Làng Thìn thuộc Việt Nam năm 1827, sau tách nhập về Lào.

Đất mất về Campuchia

Trấn Tây Thành

Trấn Tây Thành là một Trấn của nước Đại Nam nhà Nguyễn giai đoạn 1835 đến 1841. Vùng này đánh chiếm được từ Campuchia, nhưng sau 6 năm thì nhà Nguyễn phải rút khỏi vùng này, trả lại cho Campuchia. Đây là vùng lãnh thổ thuộc Đông Nam Campuchia ngày nay.

Xưa thuộc Hà Tiên

Năm phủ Vũng Thơm, Cần Bọt, Chân Sum, Sài Mạt, và Linh Quỳnh đến triều Tự Đức thì quan quân nhà Nguyễn rút bỏ, trả về Campuchia.

Đối với những hải đảo trong Vịnh Xiêm La như Hòn Dừa (tiếng Pháp: Ile de la Baie), bị Cam Bốt chiếm năm 1938; Hòn Năng Trong (Ile du Milieu), chiếm năm 1956; Hòn Năng Ngoài (Ile à l'Eau), chiếm năm 1956; Hòn Tre Nấm (Archipel des Pirates Nord), chiếm năm 1958; Hòn Tai (Ile du Pic), chiếm năm 1958; Hòn Kiến Vàng (Ile des Fourmis), chiếm năm 1960; Hòn Keo Ngựa (Ile du Cheval), chiếm năm 1960 thì Việt Nam Cộng hòa vẫn không thay đổi lập trường chủ quyền với những đảo trên.

Năm 1966 Campuchia lại đòi chủ quyền với Hòn Trọc (Poulo Wai) nhưng Hải quân Việt Nam Cộng hòa vẫn kiểm soát đảo này cho đến năm 1975. Ngày 17 tháng 4 năm 1975, Khmer Đỏ tấn công và chiếm được đảo Hòn Trọc. Ngày 4 tháng 6 năm 1975, Hải quân nhân dân Việt Nam xuất phát từ bờ để tấn công chiếm lại Hòn Trọc. Cuộc giao tranh giữa Hải quân nhân dân Việt Nam và quân Khmer Đỏ diễn ra từ ngày 5. Tới ngày 13 tháng 6 năm 1975, Hải quân Nhân dân Việt Nam hoàn toàn làm chủ đảo Hòn Trọc.

Năm 1976, Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam chính thức nhường Hòn Trọc cho Campuchia.

Từ đầu thế kỷ XVIII cho đến trước năm 1939, về lịch sử và pháp lý, toàn bộ các đảo giữa Việt Nam và Campuchia thuộc chủ quyền của Việt Nam. Từ khi bị Pháp xâm lược, Việt Nam mất dần kiểm soát khu vực này. Chỉ từ năm 1939, Campuchia mới chính thức quản lý về mặt hành chính và cảnh sát các đảo ở phía Bắc đường Brévié. Các đảo phía Nam đường Brévié do chính quyền Nam Kỳ quản lý. Nhưng sau đó lại tiếp tục mất 8 đảo nữa (danh sách ở trên).

Danh sách đảo Campuchia

Lãnh thổ có tranh chấp với nước khác
Các lãnh thổ mà Việt Nam có tranh chấp với nước khác chủ yếu là các hòn đảo nhỏ trên Biển Đông. Các đảo này chưa được quốc tế công nhận thuộc về chủ quyền của bất kỳ nước nào, các nước tranh chấp (trong đó có Việt Nam) đều tự tuyên bố có chủ quyền và không công nhận chủ quyền của nước khác.

Tranh chấp với Đài Loan (Trung Hoa Dân Quốc)
Ngày 12 tháng 12 năm 1946, với danh nghĩa giải giáp quân phát xít Nhật, Trung Hoa Dân Quốc cho tàu chiến Thái Bình đem quân đổ bộ lên đảo Ba Bình. Sau đó, do thất bại trong cuộc nội chiến nên Trung Hoa Dân Quốc phải tháo chạy ra đảo Đài Loan đồng thời rút quân khỏi đảo Ba Bình vào năm 1950. Đến 1956, Đài Loan mang quân trở lại chiếm đóng.

Tranh chấp với Philippines

Tranh chấp với Malaysia

Lãnh thổ bị chiếm đóng bởi Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa

Quần đảo Hoàng Sa
Toàn bộ quần đảo

Quần đảo Trường Sa:
Đá Châu Viên
Đá Chữ Thập
Cụm đá Ga Ven
Đá Gạc Ma
Đá Tư Nghĩa
Đá Vành Khăn
Đá Xu Bi

Lãnh thổ đã phục hồi chủ quyền

Lãnh thổ có hoạt động tái khẳng định chủ quyền

Chú ý: đơn vị diện tích trong các bảng là khác nhau

Việt Nam ngày nay

Lãnh thổ Việt Nam ngày nay có hình chữ S chạy dài theo hướng Đông Nam của bán đảo Đông Dương, từ Hà Giang tới Cà Mau.
 Diện tích khoảng 331.230,8 km²
 Khoảng cách từ bắc tới nam là khoảng 1.650 km
 Đường bờ biển dài 3.444 km không kể các đảo.
Lãnh hải rộng lớn, Việt Nam tuyên bố 12 hải lý (22,2 km) phạm vi lãnh hải, thêm 12 hải lý vùng tiếp giáp lãnh hải, và 200 hải lý (370,4 km) vùng đặc quyền kinh tế. Hai quần đảo lớn là Trường Sa, Hoàng Sa. Đảo lớn nhất là Phú Quốc và rất nhiều các hòn đảo nhỏ khác.

Quần đảo Trường Sa

Hiện tại Quần đảo Trường Sa đang bị nhiều quốc gia trong khu vực tranh chấp do có tiềm năng lớn về dầu khí và nguồn cá dồi dào. Việt Nam là quốc gia nắm giữ nhiều đảo nhất. Các quốc gia và lãnh thổ đang tranh chấp chủ quyền gồm: Việt Nam, Trung Quốc, Đài Loan, Philippines, Malaysia, Brunei.

Ghi chú

Chú thích

Tham khảo
 Đại Nam thực lục tiền biên, Quốc sử quán triều Nguyễn
 Đào Duy Anh (1996), Đất nước Việt Nam qua các đời. Huế: NXB Thuận Hóa.
 Phan Huy Lê, Trần Quốc Vượng, Hà Văn Tấn, Lương Ninh (1983), Lịch sử Việt Nam tập 1, NXB Đại học và trung học chuyên nghiệp.
 Trương Đình Bạch Hồng (2014), Quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam Cộng hòa và Cambodge trong giai đoạn 1954-1970. Charleston, SC: Hồng Trương Books.
 Vũ Văn Khoái (2005), Lịch sử Hải quân nhân dân Việt Nam (1955-2005), Hà Nội, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân.

Đọc thêm
 Phủ biên tạp lục, Lê Quý Đôn
 Việt Nam sử lược, Trần Trọng Kim

Xem thêm
 Lịch sử Việt Nam
 Lịch sử chiến tranh Việt Nam-Trung Quốc
 Lịch sử chiến tranh Việt Nam-Chăm Pa
 Lịch sử chiến tranh Việt Nam-Thái Lan
 Quá trình mở rộng lãnh thổ của Việt Nam
 Tranh chấp chủ quyền Biển Đông
 Chủ nghĩa bành trướng Trung Quốc
 Lịch sử Đông Nam Á

Liên kết ngoài

Vietnam Topographic Maps 1:50,000 U.S. Army Map Service, Series L7014. The University of Texas at Austin
 Trung tâm Thông tin Dữ liệu Đo đạc và Bản đồ Việt Nam, nơi cung cấp bản đồ số hóa, 2019.

Địa lý Việt Nam
Lịch sử Việt Nam theo thời kỳ
Sáp nhập


title: Hiriyur

text:
Hiriyur là một thị xã của quận Chitradurga thuộc bang Karnataka, Ấn Độ.

Địa lý
Hiriyur có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 630 mét (2066 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Hiriyur có dân số 48.772 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Hiriyur có tỷ lệ 69% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 75%, và tỷ lệ cho phái nữ là 62%. Tại Hiriyur, 12% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thị trấn thuộc huyện Chitradurga


title: Amphiplica concentrica

text:
Amphiplica concentrica là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Pseudococculinidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Amphiplica


title: Dicranomyia subravida

text:
Dicranomyia subravida là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Disca parajavai

text:
Disca parajavai là một loài bướm đêm thuộc họ Erebidae. Nó được tìm thấy ở miền bắc Sumatra.

Sải cánh dài khoảng 12 mm. Cánh trước khá rộng và màu nâu hơi xám. Cánh sau nâu hơi xám phía dưới nâu hơi xám đồng nhất.

Tham khảo

  2007: Revision of the Micronoctuidae (Lepidoptera: Noctuoidea). Part 1, Taxonomy of the Pollexinae. Zootaxa, 1567: 1-116. Abstract & excerpt

Disca


title: Falkenstein, Vogtland

text:
Falkenstein là một đô thị ở huyện Vogtland, bang tự do Sachsen, Đức. Đô thị Falkenstein, Vogtland có diện tích 31,05 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 9258 người. Đô thị này có cự ly 4 km về phía tây nam của Auerbach, và 17 km về phía đông của Plauen.

Tham khảo

Thị trấn của bang Sachsen


title: Argentina (định hướng)

text:
Argentina trong tiếng Việt chủ yếu để nói tới Cộng hòa Argentina. Tuy nhiên, nó còn là:
 Danh pháp khoa học của một chi động vật trong họ Cá quế lạc (Argentinidae) với khoảng 12 loài. Xem bài chi Cá quế lạc.
 Danh pháp khoa học của một chi thực vật trong họ Hoa hồng (Rosaceae) với khoảng 25 loài. Xem bài chi Cỏ bạc.

và một số nghĩa khác nữa.

Trang định hướng tên khoa học


title: Ocotea benthamiana

text:
Ocotea benthamiana là một loài thực vật thuộc họ Lauraceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador.

Chú thích

Tham khảo
 World Conservation Monitoring Centre 1998. Ocotea benthamiana. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ecuador
B
Thực vật dễ tổn thương
Cây Ecuador
Thực vật Peru


title: Ptychatractus occidentalis

text:
Ptychatractus occidentalis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Ptychatractidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Ptychatractus


title: Los Navalucillos

text:
Los Navalucillos là một đô thị trong tỉnh Toledo, Castile-La Mancha, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2006 (INE), đô thị này có dân số là 2636 người.

Tham khảo

Đô thị ở Toledo


title: Limonia striopleura

text:
Limonia striopleura là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Limonia (Limoniidae)
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: EFW N-20

text:
EFW N-20 "Aiguillon" () là loại máy bay tiêm kích phản lực đầu tiên của Thụy Sĩ. Nhà máy Máy bay Liên bang Thụy Sĩ đã phát triển thiết kế một mẫu máy bay chiến đấu cánh xuôi 4 động cơ sau Chiến tranh Thế giới II. Máy bay trang bị 4 động cơ tuabin cánh quạt được đặt trong cánh, không khí vào động cơ qua các ống dẫn khí đường vòng ở mỗi bên của động cơ, chúng được định hướng vào một buồng đốt bổ sung thêm nhiên liệu có thể đốt dưới dạng đốt tăng lực cho động cơ, hoặc uốn qua các khe lớn của các cánh trên và dưới để hoạt động như cánh tà khí động hoặc đảo chiều lực đẩy. 2 động cơ có thể tắt khi đang băng để tăng tầm hoạt động. N-20 được lên kế hoạch mang vũ khí trong khoang quân giới có thể tháo rời, có khả năng mang một khối lượng lớn vũ khí gồm pháo, rocket và bom.

Ban đầu động cơ của máy bay dự kiến sẽ được công ty Sulzer của Thụy Sĩ thiết kế và chế tạo, nhưng Sulzer đã từ bỏ đề án này vào năm 1947, do đó động cơ tua bin cánh quạt Armstrong Siddeley Mamba của Anh được chọn làm động cơ của N-20.

Một tàu lượn bằng gỗ có kích thước 3/5 so với thiết kế có tên là EFW N-20.01 đã được chế tạo để thử nghiệm hình dạng cánh, chiếc tàu lượn này cất cánh ngày 17/4/1948. Dù tàu lượn đã bị phá hủy trong một tai nạn hạ cánh, nhưng nó đã chứng minh thiết kế thành công. Do đó một mẫu máy bay thử nghiệm có kích thước tương tự có tên gọi EFW N-20.02 Arbalète (Cái nỏ) cũng được chế tạo, nó được trang bị 4 động cơ Turboméca Piméné có lực đẩy 0,98 kN (220 lbf) mỗi chiếc, động cơ được đặt ở trên và dưới cánh, cất cánh lần đầu vào ngày 16/11/1951. Mẫu EFW N-20.02 đã chứng minh khả năng cơ động tốt và đạt tốc độ tối đa là 750 km/h (466 mph).

Chiếc máy bay có kích cỡ đúng với thiết kế được dự tính có tốc độ tối đa lên tới 1.095 km/h (680 mph), nhưng mẫu động cơ Mamba chuyển đổi được Thụy Sĩ gọi tên là SM-1 lại được thử nghiệm bay trên một chiếc de Havilland Mosquito năm 1948 và là động cơ tuabin cánh quạt đầu tiên giúp một máy bay bay lên không trung và nó không tạo ra đủ lực đẩy, do đó mẫu động cơ SM-5 được yêu cầu phải tạo ra lực đẩy 14,7 kN (3.300 lbf). Mẫu thử được hoàn thành vào năm 1952, trang bị 4 động cơ SM-1, thực hiện một chuyến bay ngắn vào ngày 8/4/1952, nhưng việc phát triển động cơ và máy bay N-20 đã bị hủy bỏ ngay sau đó.

Quốc gia sử dụng

Không quân Thụy Sĩ

Tính năng kỹ chiến thuật N-20.10 Aiguillon
Dữ liệu lấy từ ‘’The Swiss N-20 Jet Fighter Bomber’’ <

Đặc điểm riêng
Tổ lái: 1
Chiều dài: 12 m (41 ft)
Sải cánh: 12.60 m (41 ft 4 in)
Chiều cao: 3.7 m (12 ft)
Diện tích cánh: 53 m2 (570 sq ft)
Trọng lượng cất cánh: 8,709 kg (19,200 lb)
Động cơ: 4 động cơ tua bin cánh quạt Sulzer Swiss Mamba, lực đẩy 6.2 kN (1,400 lbf) mỗi chiếc

Tính năng kỹ chiến thuật N-20.2 Arbalète
Dữ liệu lấy từ ‘’The Swiss N-20 Jet Fighter Bomber’’ <

Đặc điểm riêng
Tổ lái: 1
Chiều dài: 7.53 m
Sải cánh: 7.56 m
Chiều cao: 2.3 m
Diện tích cánh: 19.44 m2
Trọng lượng cất cánh:
Động cơ: 4 động cơ tua bin cánh quạt Tủboméca Piméné, lực đẩy 6.2 kN (1,400 lbf) mỗi chiếc

Tham khảo
Ghi chú

Tài liệu
 Haller, Ullrich. "The Swiss N-20 Jet Fighter-Bomber". Air Pictorial,July 1964. pp. 203–204.
 Munziger, Ernst. Düsentriebwerke. Luzern:Baden Verlag, 1991. ISBN 3-85545-056-0.
 Schürmann, Roman. Helvetische Jäger. Dramen und Skandale am Militärhimmel. Zürich: Rotpunktverlag, 2009. ISBN 978-3-85869-406-5

Liên kết ngoài

Lesser known jet fighters -Swiss Guards: the Federal Aircraft Factory N-20 and the FFA P-16

Máy bay tiêm kích Thụy Sĩ 1950–1959
Máy bay chiến đấu
Máy bay quân sự
Máy bay tiêm kích
Máy bay bốn động cơ phản lực
Máy bay cánh giữa
Dự án máy bay hủy bỏ
Dự án máy bay hủy bỏ của Thụy Sĩ


title: Odorrana bolavensis

text:
Odorrana bolavensis là một loài ếch trong họ Ranidae. Nó là loài đặc hữu của Lào.

Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông. Tình trạng bảo tồn của nó hiện chưa đủ thông tin.

Chú thích

Tham khảo

Odorrana
Động vật Lào
Động vật được mô tả năm 2005
Động vật châu Á
Động vật lưỡng cư Lào
Động vật đặc hữu Lào


title: Pseudopostega latisaccula

text:
Pseudopostega latisaccula là một loài bướm đêm thuộc họ Opostegidae. It is probably widespread in the Greater Antilles but currently known only from Dominica (ở đó nó is common) và Puerto Rico.

Chiều dài cánh trước là 2-2.4 mm. Adults are mostly white. Con trưởng thành được sưu tập trong khoảng từ throughout hầu hết the year with records for tháng 1, from đến tháng 3 đến tháng 6 và tháng 8.

Tham khảo

Liên kết ngoài
A Revision of the New World Plant-Mining Moths of the Family Opostegidae (Lepidoptera: Nepticuloidea)

Pseudopostega


title: Ngọc Lâm, Mỹ Hào

text:
Ngọc Lâm là một xã thuộc thị xã Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên, Việt Nam.

Địa lý
Xã Ngọc Lâm nằm ở phía đông nam của thị xã Mỹ Hào, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp tỉnh Hải Dương với ranh giới là sông Kẻ Sặt
Phía tây giáp xã Xuân Dục
Phía nam giáp huyện Ân Thi và xã Hưng Long
Phía bắc giáp các phường Bạch Sam và Minh Đức.

Xã Ngọc Lâm có diện tích 5,52 km², dân số năm 2019 là 6.437 người, mật độ dân số đạt 1.167 người/km².

Lịch sử
Ngày 13 tháng 3 năm 2019, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 656/NQ-UBTVQH14 về việc thành thị xã Mỹ Hào và xã Ngọc Lâm trực thuộc thị xã Mỹ Hào.

Chú thích

Tham khảo


title: Bailleul-aux-Cornailles

text:
Bailleul-aux-Cornailles là một xã ở tỉnh Pas-de-Calais trong vùng Hauts-de-France.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Pas-de-Calais

Tham khảo
INSEE
IGN

Liên kết ngoài
 Bailleul-aux-Cornailles on the Quid website

Bailleulauxcornailles


title: Taira no Tadamori

text:
Taira no Tadamori (平忠盛) ("Bình Trung Thịnh" (1096-1153) là một samurai của gia tộc Taira, cha của Taira no Kiyomori, và là thành viên của Kebiishi (lực lượng cảnh sát đế quốc). Ông cũng là thống đốc các Harima, Ise, Bizen, và Tajima.

Ông củng cố ảnh hưởng của gia tộc Taira tại triều đình, và được coi là samurai đầu tiên phục vụ Thiên hoàng trực tiếp tại triều.

Là một vị quan trong triều, Tadamori tiến hành các chiến dịch, bắt đầu năm 1129, chống lại hải tặc trên bờ biển San'yōdō (Sơn Dương đạo) và Nankaidō (Nam Hải đạo) (hai trong số Gokishichidō (Ngũ kỳ Thất đạo), đơn vị hành chính lớn của Nhật Bản). Ông cũng phục vụ cho gia tộc mình trong cuộc chiến chống lại tăng binh ở Nara và Núi Hiei.

Tadamori cũng nổi tiếng về việc xây dựng Rengeō-in, một ngôi đền lớn và giờ rất nổi tiếng ở Kyoto, có kiến trúc gỗ dài nhất trên thế giới, Sanjusangen-dō (Tam thập tam gian đường). Tadamori được phong làm Thống đốc tỉnh Tajima như là phần thưởng cho việc hoàn thành dự án này.

Tham khảo

Frederic, Louis (2002). "Japan Encyclopedia." Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press.
Papinot, Edmond (1910). Historical and geographical dictionary of Japan. Tokyo: Librarie Sansaisha.

Sinh năm 1096
Mất năm 1153
Gia tộc Taira
Võ tướng Nhật Bản
Thời kỳ Heian


title: Orriule

text:
Orriule là một xã thuộc tỉnh Pyrénées-Atlantiques trong vùng Nouvelle-Aquitaine miền tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Pyrénées-Atlantiques

Tham khảo
INSEE

Xã của Pyrénées-Atlantiques


title: Vữa thạch cao

text:
Vữa thạch cao được tạo thành từ bột thạch cao. Để làm bột thạch cao, người ta cho khoáng thạch cao (CaSO4·2H2O) vào lò nung nhiệt độ cao (105-150 °C) để làm mất nước
CaSO4·2H2O + t° → CaSO4·0,5H2O + 1,5H2O dưới dạng hơi
sau đó đem nghiền thành bột thạch cao.

Dùng bột thạch cao trộn với nước theo tỷ lệ khoảng 50/50 ta có vữa thạch cao. Vữa thạch cao đông rắn trong khoảng từ 3 đến 5 phút.Thời gian đông kết cũng như độ cứng của vữa phụ thuộc vào tỷ lệ nước còn lại trong bột thạch cao sau quá trình nung khoáng thạch cao (tỷ lệ nước tỷ lệ nghịch thời gian đông rắn và độ cứng của vữa). Người ta dùng vữa thạch cao trong y tế (bó bột, khâu chế tạo chân tay giả, nha khoa), làm phấn viết, phấn trang điểm, trong mỹ nghệ kim hoàn (khuôn đúc, phôi xi mạ, độn ruột...), trong việc tạo hình, đổ khuôn, đúc tượng của ngành điêu khắc và các ngành ứng dụng khuôn mẫu (đúc nhựa, đúc đồng, làm gạch, men sứ, gốm...), ứng dụng trong xây dựng như vách ngăn, trần, phun tạo bề mặt tường, chi tiết trang trí công trình kiến trúc (Trần, phào, chỉ, hoa văn...). Điều chế thiết bị lọc nước, chất lỏng trong gia dụng, công nghiệp.

Xem thêm
Thạch cao

Tham khảo

Vật liệu xây dựng
Hợp chất calci


title: Mérinville

text:
Mérinville là một xã trong tỉnh Loiret, vùng Centre-Val de Loire bắc trung bộ nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 127-149 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Loiret


title: Sếu (định hướng)

text:
Sếu trong tiếng Việt có thể là:
Tên gọi chung cho khoảng 15 loài chim trong Họ Sếu (Gruidae).
Trong tên gọi của một bộ chim là Bộ Sếu (Gruiformes).
Một trong các tên gọi chung của 60-70 loài cây trong chi Celtis, theo APG thuộc họ Gai dầu (Cannabaceae), các phân loại khác xếp vào họ Du (Ulmaceae) hoặc họ của chính nó là Celtidaceae. Các tên gọi khác: Cơm nguội, phác v.v. Xem bài Chi Cơm nguội.


title: Decarynodes

text:
Decarynodes là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Decarynodes
Hadeninae


title: Rhyacophila alticola

text:
Rhyacophila alticola là một loài Trichoptera trong họ Rhyacophilidae. Chúng phân bố ở vùng Indomalaya.

Tham khảo

Rhyacophila


title: Vittoria, Sicilia

text:
Vittoria, Sicilia là một đô thị và cộng đồng (comune) ở tỉnh Ragusa trong vùng Sicilia miền bắc nước Ý.
Đô thị Vittoria, Sicilia có diện tích 181,31 ki lô mét vuông, dân số thời điểm năm 31 tháng 5 năm 2010 là 63.332 người.
Đô thị Vittoria, Sicilia có các đơn vị dân cư (frazioni) sau:
Các đô thị giáp ranh:

Tham khảo

Đô thị tỉnh Ragusa


title: Xena

text:
Xena là một nhân vật nữ hư cấu trong bộ phim Xena: Nữ chúa chiến tranh của đạo diễn Robert Tapert. Trong bộ phim này cô thường mặc một bộ trang phục bó sát cơ thể gợi cảm cùng với bộ giáp da da nâu. Xena đã được thể hiện qua diễn xuất của nữ diễn viên người New Zealand là Lucy Lawless. Xena là một trong số những nữ anh hùng tiêu biểu nhất trong thể loại phim truyền hình. Qua vai diễn này đã cho thấy rằng không chỉ có nam giới mới có thể trở thành anh hùng, người bảo vệ thế giới, mà nữ giới cũng có thể thực hiện được điều này.

Nội dung

Xena là nhân vật chính của câu chuyện phiêu lưu mạo hiểm thời cổ, cô gái trẻ phải thực hiện hàng loạt nhiệm vụ được giao cho để tìm kiếm sự cứu chuộc cho tội lỗi trong quá khứ của cô bằng cách sử dụng các kỹ năng chiến đấu của mình để giúp mọi người, những kỹ năng này mang tính mạnh mẽ, đầy bạo lực và tàn nhẫn, là một nữ chiến binh hùng dũng và có sức mạnh siêu phàm. Và cô đã sử dụng sức mạnh đó để giúp đỡ những người yếu thế, bảo vệ lẽ phải nhằm mục đích chuộc lại những tội lỗi mà cô đã phạm phải trong quá khứ.

Trong phim, Xena là con gái của Cyrene và Atrius. Được các thần linh giao trọng trách cứu giúp những người dân vô tội và ngăn chặn cái ác, Xena đã không ngần ngại lao vào những chốn hiểm nguy khôn lường .

Xena là một mẫu người phụ nữ mạnh mẽ, nhiệt huyết, cô là một chiến binh can đảm, giỏi võ và giỏi đấu kiếm, cô còn có một vũ khí lợi hại là chiếc vòng xoay (chakram) có thể tiêu diệt đối thủ từ xa. Ngoài ra, khả năng nhào lộn của cô hết sức phi thường.

Thành công
Lucy Lawless (vai Xena) đã bỏ ra nhiều thời gian và công sức cho vai diễn này. Năm 1995, các nhà sản xuất đã chọn Lucy vào vai Xena. Sự khởi đầu không thật sự dễ dàng. Cô phải học nhiều môn thể thao như cưỡi ngựa, ném lao, đánh võ, đánh kiếm… Và để làm mới nhân vật, Lucy đã nhuộm tóc sang màu nâu đậm. Hợp đồng đóng ba tập đầu tiên, Lucy đã diễn rất xuất sắc nên cô tiếp tục ký hợp đồng dài hạn .

Sự thành công của bộ phim là bước ngoặt quan trọng giúp cô trở thành diễn viên nổi tiếng. Và với vai diễn đó, Lucy Lawless đã trở thành một trong những diễn viên giàu có và nổi tiếng nhất ở New Zealand. Cô cũng từng được tạp chí People bầu là một trong 50 người đẹp nhất thế giới vào năm 1997.

Ảnh hưởng
Xena qua vai diễn của Lucy đã để lại một hình tượng về người phụ nữ mạnh mẽ và có phần đồng tính nữ. Nhân vật nữ anh hùng huyền thoại này từng được thủ vai bởi Lucy Lawless – ngôi sao nổi tiếng trên màn ảnh nhỏ trong năm 1995 đến 2001. Những người thuộc giới thứ ba thì bị thuyết phục hoàn toàn và Xena trở thành nhân vật họ sùng bái. Thậm chí họ còn lập một nhóm có tên 'The Marching Xenas'/Cuộc hành quân Xenas trong đó đa phần những người tham gia diễu hành là dân les và gay.

Những người hâm mộ của Những nàng công chúa chiến binh Xena được tham dự vào một cuộc gặp gỡ mang tên của chính cô từ năm 1996. Đây là một trong những ngày trọng đại diễn ra tại Los Angeles hàng năm. Những người đến tham dự thường có những cuộc tranh luận khá sôi nổi về các nhân vật được hóa thân.

Tên của cô còn dùng để đặt cho một vệ tinh được phát hiện là Dysnomia cùng với những vệ tinh khác được đặt theo tên của những người bạn của Xena trong bộ phim này như Gabriela...

Chú thích

Nhân vật giả tưởng
Nhân vật LGBT giả tưởng


title: Montégut, Gers

text:
Montégut  là một xã thuộc tỉnh Gers trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này có độ cao trung bình 200 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Gers


title: Vịt lưng trắng

text:
Vịt lưng trắng (danh pháp hai phần: Thalassornis leuconotus) là một loài thủy điểu trong họ Vịt (Anatidae). Nó là khác biệt với các loài vịt khác, nhưng có quan hệ họ hàng gần gũi nhất với các loài le nâu trong phân họ Dendrocygninae, mặc dù cũng thể hiện một số nét tương tự như các loài vịt đuôi cứng trong phân họ Oxyurinae. Nó là thành viên duy nhất của chi Thalassornis cũng như của phân họ Thalassorninae.

Đặc điểm
Loài vịt này dài khoảng 38–40 cm, cân nặng khoảng 0,6 tới 0,8 kg với cổ ngắn, đầu to. Bộ lông có các vằn màu nâu sẫm/nâu ánh vàng xen kẽ. Lông đầu màu nâu sẫm với vệt trắng gần mỏ. Loài vịt này thích nghi tốt với việc lặn nhưng di chuyển lạch bạch khó khăn khi ở trên cạn. Đôi khi người ta có thể quan sát thấy một số cá thể có thể lặn sâu dưới nước tới nửa phút. Chúng sống thành các bầy nhỏ, chủ yếu tìm kiếm củ của các loài súng, nhưng cũng ăn cả lá non và hạt hay ấu trùng của sâu bọ. Khi gặp nguy hiểm, chúng cũng ưa chọn kiểu chạy trốn kẻ thù bằng cách lặn, vì thế cái lưng màu trắng rất khó nhìn thấy trong thực tế. Việc làm tổ có thể diễn ra quanh năm, với tổ gần mặt nước, chẳng hạn trong các bụi lau sậy hay trên các đảo nhỏ và thông thường một vài cặp làm tổ gần kề nhau. Tổ của chúng làm từ cỏ rác, ít khi có lớp lót bằng lông. Vịt mái sau đó đẻ từ 4 tới 10 trứng vỏ nhạt màu. Vịt con sẽ nở ra sau khoảng 1 tháng ấp. Cả vịt bố lẫn vịt mẹ đều chăm sóc con cái. Các con vịt non sẽ rời bố mẹ sau 2-4 tháng.

Phân bố

Vịt lưng trắng sống tại miền trung/nam châu Phi, đặc biệt là nằm trong khu vực từ giữa Sénégal và Chad ở phía tây và giữa Ethiopia tới Nam Phi ở phía đông. Môi trường sống của chúng bao gồm các ao, hồ, đầm lầy nước chảy chậm và nhiều lau sậy, những nơi chúng có thể được ngụy trang tốt để chống lại kẻ thù.

Loài này có hai phân loài là Thalassornis leuconotus leuconotus và Thalassornis leuconotus insularis. Phân loài thứ hai chỉ sinh sống tại Madagascar và được coi là đang nguy cấp do bị săn bắn, mất môi trường sống cũng như từ sự du nhập của các loài cạnh tranh. Hiện tại, người ta ước tính quần thể vịt lưng trắng vào khoảng từ 14.000 tới 31.000 con.

Vịt lưng trắng là một trong các loài mà Agreement on the Conservation of African-Eurasian Migratory Waterbirds (Thỏa thuận bảo tồn các loài thủy điểu di trú Phi-Á-Âu hay AEWA) được áp dụng.

Tham khảo

  Mục từ trong CSDL bao gồm cả diễn giải tại sao loài này được coi là ít quan tâm
 T. Bartlett, Ducks And Geese - A Guide To Management, The Crowood Press, 2002, ISBN 1-85223-650-7
 Hartmut Kolbe; Die Entenvögel der Welt, Ulmer Verlag 1999, ISBN 3-8001-7442-1

L
Động vật được mô tả năm 1838
Chim châu Phi Hạ Sahara


title: Tổ chức Thế giới chống Tra tấn

text:
Tổ chức Thế giới chống Tra tấn (tiếng Anh: World Organisation Against Torture, tiếng Pháp: Organisation Mondiale Contre la Torture) được thành lập năm 1986, trụ sở tại Genève, Thụy Sĩ, là một Liên minh các tổ chức phi chính phủ lớn nhất thế giới đấu tranh chống việc "Giam giữ tùy tiện" (arbitrary detention), tra tấn, "hành quyết mà  không xét xử hoặc xét xử trình diễn" (summary execution), "giết người mà không đưa ra tòa án xét xử" (extrajudicial killing), "Mất tích do bị cưỡng bách" (forced disappearance) và các hình thức bạo lực khác.

Mạng lưới toàn cầu của tổ chức này gồm gần 300 tổ chức địa phương, vùng, và quốc gia, cùng chia sẻ mục tiêu là thủ tiêu việc tra tấn và khuyến khích sự tôn trọng nhân quyền cho mọi người.

Chương trình "Ngăn ngừa tra tấn" của tổ chức này giúp các thành viên ngăn ngừa và báo cáo việc tra tấn bằng cách tăng cường khả năng của các tổ chức thông qua mạng tra tấn-SOS, để sử dụng các bộ máy nhân quyền của Liên Hợp Quốc.

Chương trình này nộp báo cáo thay thế cho Ủy ban Liên Hợp Quốc, phối hợp với các tổ chức phi chính phủ địa phương, cung cấp hỗ trợ cho các cá nhân, tổ chức muốn thách thức các việc tra tấn tại các diễn đàn pháp lý quốc tế và xuất bản một bản hướng dẫn thực hành về các cơ chế thông thường của khu vực và quốc tế liên quan đến tra tấn. Tổ chức này cũng đưa các vấn đề phụ nữ và trẻ em vào cơ chế nhân quyền của LHQ.

Ngày 4.10.2007, cựu Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc Kofi Annan trở tthành chủ tịch mới của Quỹ hỗ trợ Tổ chức Thế giới chống Tra tấn.

Các hoạt động
Tổ chức Thế giới chống Tra tấn đóng góp vào các hoạt động của Liên Hợp Quốc thông qua 3 hoạt động chính:

Báo cáo
Tổ chức nộp báo cáo thay thế cho Ủy ban chống tra tấn (CAT),  Ủy ban Nhân quyền (HRC) và  Ủy ban quyền của Trẻ em (CRC) của Liên Hợp Quốc, làm việc với các tổ chức phi chính phủ địa phương.

Hoạt động báo cáo được thiết kế để khuyến khích các tổ chức phi chính phủ cấp quốc gia báo cáo về các vụ tra tấn và theo dõi các báo cáo về tra tấn thông qua:

 sự tham gia của các tổ chức phi chính phủ địa phương trong việc soạn thảo các báo cáo thay thế và chủ động đưa cả các tổ chức này tham dự các cuộc họp của các Ủy ban liên quan, với khả năng của một cuộc họp tiếp theo trong lĩnh vực này;
 một phương pháp tổng hợp cho các vấn đề liên quan đến việc bảo vệ khỏi bị tra tấn và điều trị bệnh khác của phụ nữ và trẻ em, bằng sự tham gia của các tổ chức chuyên môn về các vấn đề này trong dự thảo báo cáo thay thế và trong các cuộc họp của các Ủy ban liên quan;
 phổ biến rộng hơn các báo cáo và các kết luận và khuyến nghị của các Ủy ban bằng tiếng Anh và bằng ngôn ngữ của các nước liên quan, thông qua việc xuất bản các báo cáo đã được đệ trình.

Hỗ trợ pháp lý
Tổ chức Thế giới chống Tra tấn hỗ trợ các cá nhân và tổ chức muốn thách thức việc tra tấn trong các diễn đàn luật pháp quốc tế hợp pháp. Cơ chế khiếu nại có thể được sử dụng để đạt được một số mục tiêu khác nhau bao gồm:
 bảo vệ cho các nạn nhân hoặc người đang bị đe dọa;
 đạt được đền bù pháp lý và bồi thường thiệt hại cho các nạn nhân;
 gây áp lực lên các chính phủ để chấm dứt việc (người có tội trong việc tra tấn) không bị trừng phạt trong trường hợp cụ thể; và
 đạt được những thay đổi trong pháp luật và thực hành Nhà nước đã dẫn đến vi phạm nhân quyền nghiêm trọng.

Nhiều tổ chức chức phi chính phủ không nhận thức đầy đủ về cách sử dụng các thủ tục của Liên Hợp Quốc để hỗ trợ công việc của họ trong việc bảo vệ nạn nhân khỏi bị tra tấn. Tổ chức này hy vọng sẽ khuyến khích và hỗ trợ các tổ chức phi chính phủ đối tác đã tích cực trong cuộc đấu tranh chống tra tấn để trình bày các khiếu nại cá nhân và thông tin liên quan khác cho các Ủy ban chống tra tấn, Ủy ban nhân quyền, và Ủy ban về xóa bỏ phân biệt đối xử đối với phụ nữ (CEDAW).

Hướng dẫn thực hành
Tổ chức Thế giới chống Tra tấn xuất bản sổ tay hướng dẫn thực hành về cơ chế thông thường quốc tế và khu vực liên quan đến tra tấn. Cuốn sổ tay này được hình thành như một công cụ để hành động. Nó đáp ứng nhu cầu thực tế của bất cứ ai sử dụng cơ chế quốc tế và các cơ quan để thách thức việc tra tấn.

Tham khảo

Liên kết ngoài
World Organisation Against Torture

Vi phạm nhân quyền
Tra tấn
Tổ chức nhân quyền quốc tế


title: Trận sông Piave (1918)

text:
Trận sông Piave (15-23 tháng 6 năm 1918) hay Trận Hạ chí (Battaglia del Solstizio), Trận giữa Tháng sáu (Battaglia di Mezzo Giugno), Trận sông Piave lần thứ hai (Seconda Battaglia del Piave - trận Piave lần thứ nhất thực chất là giai đoạn cuối trong trận Caporetto trước đó) là một trận đánh giữa quân đội Ý và quân đội Áo-Hung vào cuối cuộc Chiến tranh thế giới lần thứ nhất. Đây được xem là một thắng lợi quan trọng của Ý khi quân đội nước này đã đập nát các đoàn quân Áo-Hung định vượt sông Piave và chặn đứng được đà suy sụp quân Ý sau thảm họa tại Caporetto. Chiến thắng vẻ vang này thể hiện lòng quả cảm của quân Ý quyết tâm rửa hận cho chiến bại bi đát của mình trong trận Caporetto hồi năm 1917, và cũng nhờ họ được liên quân Anh - Pháp hỗ trợ.

Ngoài ra, chiến bại ở sông Piave cũng chính là thất bại nghiêm trọng của cuộc tổng tấn công lần cuối cùng của Đế quốc Áo - Hung trong cuộc Đại chiến ở châu Âu. Không lâu sau thất bại thê lương tại sông Piave, quân Áo - Hung bị quét sạch ra khỏi vùng châu thổ sông Piave. Chiến bại thê thảm này là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến sự sụp đổ của Đế quốc Áo - Hung.

Bối cảnh
Với việc Đế quốc Nga tan rã và chính quyền Nga Xô viết tuyên bố rút khỏi chiến tranh năm 1917, đế quốc Áo-Hung bây giờ có thể huy động một lực lượng lớn nhằm tung vào Mặt trận Ý cũng như nhận được sự chi viện đáng kể từ đồng minh là Đế chế Đức. Hoàng đế Áo-Hung là Karl I đã đồng ý với người Đức mở một cuộc tấn công lớn nhằm loại bỏ nước Ý ra khỏi chiến tranh, hành động này cũng nhận được sự ủng hộ của Tổng tham mưu trưởng quân đội Áo-Hung Arthur Arz von Straußenburg và Tư lệnh của Cụm Tập đoàn quân Nam Tyrol là Franz Konrad von Hötzendorf (Konrad chính là cựu tham mưu trưởng Áo). Và thế là vào mùa thu năm 1917 quân Ý lãnh phải một thất bại thê lương ở Caporetto với hàng trăm nghìn binh sĩ bị bắt và đào ngũ. Tàn quân Ý buộc phải lui về phòng thủ tại phòng tuyến sông Piave trong khi liên quân Áo - Đức thì truy kích sát nút. Các nước đồng minh Anh-Pháp buộc phải vội vã gửi viện quân sang để ngăn chặn sự sụp đổ của quân đội Ý. Thảm họa Caporetto đã khiến Tổng tham mưu trưởng quân đội Ý Luigi Cadorna bị huyền chức; người thay thế ông là tướng Armando Diaz.

Quân đội Áo-Hung quyết định tiếp tục mở các đợt tấn công nhằm khai thác chiến quả đạt được ở Caporetto và tiêu diệt hoàn toàn tàn binh của người Ý. Tuy nhiên các tướng lĩnh của Áo không thống nhất về hướng tiến công. Konrad muốn mở đợt tấn công vào khu vực dãy Anpơ thuộc Nam Tyrol hướng về bình nguyên Asiago, và Vicenza. Còn tướng Svetozar Boroević von Bojna thì muốn đánh trực diện vào phòng tuyến sông Piave. Về phía mình, Tổng tham mưu trưởng Straußenburg ưu tiên nhiều hơn vào hướng tấn công ở phía Tây mặt trận Ý (khu vực "Giudicarie") dẫn tới Brescia. Bản thân Konrad và Boroević không ưa nhau và đều bảo vệ quyết liệt ý kiến của mình, điều này khiến Straußenburg và hoàng đế Áo cảm thấy khó khăn khi phải lựa chọn theo ai. Kết quả là quân Áo-Hung được chia đều cho hai vị tướng cứng đầu, chỉ đề lại một lực lượng nhỏ nghi binh ở khu vực Giudicarie. Việc chuẩn bị tấn công bắt đầu vào tháng 2 năm 1918 sau cuộc họp của các tướng lĩnh cấp cao của Đức và Áo tại Bolzano. Tuy nhiên, bắt nguồn từ những nỗ lực mở một đột phá khẩu qua đỉnh Grappa sau đó, người Áo không mở các mũi tấn công với mật độ cao trên một chính diện hẹp như ở chiến thắng Caporetto, thay vào đó toàn bộ quân lực sẽ tổng tấn công toàn diện trên khắp mặt trận bằng các đòn đánh vỗ mặt. Quân đội Áo-Hung lần này được huấn luyện để thực thi chiến thuật mới do quân Đức áp dụng thành công trong Chiến dịch Mùa xuân 1918 tại mặt trận Pháp-Đức; bản thân các sĩ quan Áo-Hung được gọi từ các mặt trận khác đến miền Bắc Ý cũng từng được huấn luyện kỹ lưỡng chung với các đồng nghiệp Đức.

Người Ý cũng không ngồi yên: sau khi nghiên cứu kỹ về tai họa xảy ra ở Caporetto, Armando Diaz và các cộng sự đã kết luận rằng vấn đề chiến thuật chủ yếu của quân Ý chính là sự thiếu linh hoạt của các đơn vị gây ra bởi các một triết lý phòng thủ quá cứng nhắc và sự tập trung quá đáng của hệ thống chỉ huy; đồng thời tuyến phòng ngự của quân Ý cũng thiếu chiều sâu cần thiết dẫn đến việc các binh sĩ bị nhồi nhét quá mức ở tuyến đầu và sẽ lãnh đủ mọi thứ đạn pháo do quân địch chụp lên. Như vậy, những thay đổi trong quân đội Ý đã dẫn đến sự loại bỏ hệ thống chiến hào kéo dài liên tục trên chiến trường và sự phát triển của hệ thống phòng thủ cơ động cao trong đó các đơn vị nhỏ có thể di chuyển tự do giữa hai cứ điểm cho phép và được quyền độc lập trong việc quyết định rút lui, phản kích hay gọi pháo binh hỗ trợ. Thêm vào đó, quân đội Ý cũng tổ chức một lực lượng dự bị mạnh bao gồm 13 sư đoàn và 6 nghìn xe vận tải, sẵn sàng được tung vào mặt trận khi cần thiết.

Diễn biến

Sau khi biết chắc rằng quân Áo sẽ tấn công vào 3 giờ sáng ngày 15 tháng 6, Armando Diaz hạ lệnh cho pháo binh Ý bắn phủ đầu vào đội hình địch lúc 2 giờ rưỡi. Đại bác Ý nã đạn cấp tập trên suốt mặt trận, nhiều quả đạn pháo rơi trúng ngay các đoạn chiến hào dày đặc quân lính, gây thương vong nặng nề cho quân Áo-Hung. Đòn bắn phản chuẩn bị này đã làm chậm cuộc tấn công của quân Áo trên một số khu vực vì binh sĩ ở đấy vội vã chuyển sang phòng ngự do nghĩ rằng quân Ý sẽ đánh phủ đầu trước. Tuy nhiên trên phần lớn mặt trận, quân Áo-Hung vẫn đồng loạt tiến quân như đã định. Đợt công kích đầu tiên được thực hiện bởi Boroević với một mũi đánh xuống phía Nam dọc theo bờ biển Adriatic và một mũi chọc vào trung lưu sông Piave. Quân Áo vượt sông Piave đã thành công trong việc chiếm giữ một bàn đạp có chiều dài 15 dặm và chiều sâu 5 dặm trước hỏa lực dày đặc của địch quân cho tới khi Boroević yêu cầu ngưng tấn công và hạ lệnh lui quân. Những ngày sau đó, quân Áo-Hung tiếp tục tấn công nhưng đạn pháo của Ý đã phá hỏng nhiều cây cầu và khiến các đội quân Áo vượt sông không thể nhận được viện binh cũng như tiếp tế. Thêm vào đó, dòng sông Piave rộng lớn đã cắt đứt một phần đáng kể quân Áo-Hung ở bờ Tây con sông và biến họ thành mồi ngon cho hỏa lực Ý. Ước tính có chừng 2 vạn quân Áo-Hung đã bị nước sông cuốn trôi khi cố rút lui về bờ Đông. Đến ngày 19 tháng 6, Diaz hạ lệnh cho quân Ý phản kích vào cạnh sườn của quân Áo-Hung và gây cho phía Áo-Hung những thiệt hại nặng nề.

Khi Boroević đang sa lầy ở sông Piave thì vào cùng ngày 15 tháng 6, Konrad cũng phát động tấn công vào phòng tuyến quân Ý ở phía Tây tại bình nguyên Asiago với mục tiêu chiếm Vicenza. Quân Konrad đã đánh chiếm được một số vùng đất nhưng nhanh chóng bị chặn đứng trước sự chiến đấu quyết liệt của viện quân Anh và Pháp; 40.000 người nữa lại được thêm vào danh sách thương vong của quân Áo-Hung. Sau trận đánh, Boroević đã phê phán kịch liệt chiến thuật của Konrad vì cho rằng khi thấy quân đội Áo-Hung đã mắc kẹt ở Vicenza, đáng nhẽ Konrad phải lập tức điều quân sang tăng viện cho khu vực Piave thay vì cứ ngoan cố tiếp tục tấn công với quân lực ngày càng bị hao mòn.

Mệt lả, thiếu hụt tiếp tế và đối mặt trước nguy cơ bị phản kích bởi xe tăng, hoàng đế Karl I đã đích thân nắm quyền chỉ huy vào ngày 20 tháng 6 và hạ lệnh lui quân. Kỷ cương của Quân đội Áo - Hung suy sụp, do mọi chiến sĩ cảm thấy họ đã không chiến đấu vì nước Áo, vì người Hungary hay là vì người Slavơ, mà lại là vì Đế chế Đức. Đến ngày 23 chiến tuyến trở lại điểm xuất phát và trận Piave kết thúc.

Hệ quả
Sau khi quân Áo bị đánh lui, các tướng lĩnh phe Entente (nhất là Tướng Pháp Ferdinand Foch) đã ra sức thuyết phục quân Ý tiếp tục truy kích và tiến tới đánh tan hoàn toàn quân Áo. Tuy nhiên Armando Diaz nhận ra rằng kiểu chiến thuật mà ông áp dụng tại sông Piave đã khiến cho quân Ý không thể nhanh chóng tấn công quân Áo ngay được: các đơn vị Ý lúc đó đã tản mát và trộn lẫn quá mức để có thể được phối hợp tốt cho một đợt công kích mạnh. Thêm vào đó, nếu cố vượt sông thì người Ý cũng sẽ gặp phải các vấn đề hậu cần tương tự như quân Áo. Chính vì vậy, trong thời gian tới quân Ý chỉ mở các cuộc công kích nhỏ lẻ và tập trung tăng cường lực lượng nhằm chuẩn bị cho một đòn đánh mạnh trong tương lai.

Về phía Áo-Hung, trận sông Piave là chiến dịch tấn công lớn cuối cùng của quân Áo. Mặc dù quân Ý và các đồng minh cũng chịu thiệt hại đáng kể (bị bắt khoảng 5 vạn người), nhưng các đợt tấn công của quân Áo-Hung đã hoàn toàn bị bẻ gãy với thương vong rất lớn. Thất bại chiến lược này là một đòn đánh nặng vào tinh thần và sự đoàn kết của quân Áo-Hung cũng như mang lại nhiều hậu quả lớn cho nền chính trị của một đất nước đang kiệt quệ vì chiến tranh. Trận Piave cũng đánh dấu chấm hết cho quân đội Áo dưới tư cách là một lực lượng chiến đấu hữu hiệu và mào đầu quá trình sụp đổ của bản thân đế quốc Áo-Hung mà đoạn kết của nó sẽ đến khi thảm họa Vittorio Veneto xảy ra bốn tháng sau đó.

Trong văn hóa đại chúng
Người dân Ý hiện nay có hai khẩu hiệu thông dụng liên quan đến chiến thắng ở Piave được viết trên tường của một ngôi nhà đổ nát ở nông thôn: "E' meglio vivere un giorno da leone che cent'anni da pecora" ("Thà sống một ngày như là một con sư tử còn hơn là sống trăm năm như một con cừu.") và "Tutti eroi! O il Piave o tutti accoppati" ("Mọi người chúng ta đều là anh hùng ! Một là đến được sông Piave, hai là tất cả sẽ bị giết."). Hai mẩu tường chứa các dòng chữ này được bảo quản trong một ngôi miếu thờ của quân đội ở Fagaré della Battaglia, một làng của San Biagio di Callalta.

Xem thêm
"La Leggenda del Piave", một ca khúc do E. A. Mario sáng tác sau trận đánh ở Piave.

Chú thích

Tàu liệu tham khảo
Tucker, Spencer The Great War: 1914–18 (1998)
The Battle of the Piave River, 1918
Cronologia: il "Secolo Breve" dal 1914 al 2000

Xung đột năm 1918
Trận đánh liên quan tới Ý
Trận đánh liên quan tới Áo-Hung
Trận đánh liên quan tới Pháp
Trận đánh liên quan tới Vương quốc Liên hiệp Anh
Ý năm 1918


title: Nectandra aurea

text:
Nectandra aurea là một loài thực vật thuộc họ Lauraceae. Đây là loài đặc hữu của Venezuela.

Chú thích

Tham khảo
 World Conservation Monitoring Centre 1998. Nectandra aurea. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 8 năm 2007.

Nectandra
Thực vật đặc hữu Venezuela


title: Đại La

text:
Đại La (chữ Hán: 大羅), còn có các tên gọi khác là Đại La thành, Thành Đại La, La Thành (羅城) là một thành trì, thủ phủ của An Nam đô hộ phủ thời Nhà Đường trong hai thế kỷ 8 và thế kỷ 9. Thành nằm ở vị trí giữa Thành Hà Nội và sông Tô Lịch, thuộc quận Ba Đình của Hà Nội hiện nay.

Đại La ban đầu do Trương Bá Nghi cho đắp từ năm Đại Lịch thứ 1 đời  Đường Đại Tông (767); Triệu Xương cho đắp thêm năm Trinh Nguyên thứ 7 đời Đường Đức Tông (791).

Đến năm Nguyên Hòa thứ 3 đời Đường Hiến Tông (808), Trương Chu lại sửa đắp lại năm Trường Khánh thứ 4 đời Đường Mục Tông (824), Lý Nguyên Gia dời phủ trị tới bên sông Tô Lịch, đắp một cái thành nhỏ, gọi là La Thành, sau đó Cao Biền cho đắp lại to lớn hơn.

Theo sử cũ thì La Thành do Cao Biền cho đắp có chu vi 1.982,5 trượng (≈6,6 km); thành cao 2,6 trượng (≈8,67 m), chân thành rộng 2,5 trượng (≈8,33 m), nữ tường bốn mặt cao 5,5 thước (≈1,83 m), với 55 lầu vọng địch, 6 nơi úng môn[5], 3 hào nước, 34 đường đi. Ông còn cho đắp đê vòng quanh ngoài thành dài 2.125,8 trượng (≈7,09 km), đê cao 1,5 trượng (≈5,00 m), chân đê rộng 2 trượng (≈6,66 m) và làm hơn 400.000 gian nhà.

Theo truyền thuyết, do thành xây đi xây lại vẫn bị sụt ở vùng sông Tô Lịch, Cao Biền đã cho trấn yểm tại đây để làm cho đất vững và chặn dòng long mạch của vùng đất này. Các di chỉ tìm được trong lòng sông tháng 9 năm 2001 được một số nhà nghiên cứu cho là di tích của bùa yểm này.

Năm 1010,Lý Công Uẩn tức Lý Thái Tổ ra Chiếu Dời Đô từ Hoa Lư (Ninh Bình) đến Đại La và lấy tên này làm tên thành. Cũng trong năm 1010, vua Lý Thái Tổ đổi tên phủ thành Đại La là thành Thăng Long.

Xem thêm
Tên gọi của Hà Nội qua các thời kỳ lịch sử
Hoàng thành Thăng Long
Thánh vật ở sông Tô Lịch
Cao Biền
Thủ đô Việt Nam

Tham khảo

Liên kết ngoài

Lịch sử Hà Nội
Đ
Thành cổ Việt Nam
Cố đô Việt Nam


title: Fræna

text:
Fræna là một đô thị của hạt Møre og Romsdal, Na Uy.

Đô thị này đã được tách ra từ Aukra năm 1840. Các đô thị Bud và Hustad đã được nhập vào với Fræna ngày 1 tháng 1 năm 1964.

Trung tâm hành chính của Fræna ở Elnesvågen với 2.133 cư dân vào thời điểm ngày 1 tháng 1 năm 2007. Nhà máy Moxy nằm ở Elnesvågen.

Các làng khác gồm Bud (712 dân), Malme/Malmefjorden (404), Tornes (388) và Sylte (225).

Tham khảo

Liên kết ngoài
Homepage edited by a local enthusiast
News from Fræna in the newspaper Romsdals Budstikke

Møre og Romsdal


title: Chùa Hang

text:
Chùa Hang có thể là:

Ngôi chùa
 Chùa Hang (Cốc Tự) ở phường Hải Sơn, quận Đồ Sơn, thành phố Hải Phòng.
 Chùa Hang (Phước Điền tự), phường Núi Sam, thành phố Châu Đốc, tỉnh An Giang.
 Chùa Hang (Thạch Cốc tự hay Thiên Sanh Thạch tự), xã Mỹ Hòa, huyện Phù Mỹ, tỉnh Bình Định.
 Chùa Hang (Cổ Thạch tự), xã Bình Thạnh, huyện Tuy Phong, tỉnh Bình Thuận.
 Chùa Hang (Hải Ấn tự), phường Vĩnh Phước, thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa.
 Chùa Hang (Hải Sơn tự), xã Bình An, huyện Kiên Lương, tỉnh Kiên Giang.
 Chùa Hang (Thiêu Khổng Thạch tự), huyện Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi.
 Chùa Hang (Kim Sơn tự) ở phường Chùa Hang, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên.
 Chùa Hang hay chùa Riềng (Cảm Linh tự) ở thị trấn Chợ Chu, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên.
 Chùa Hang (Thanh Lam tự), xã Yên Trị, huyện Yên Thủy, tỉnh Hòa Bình.
 Chùa Hang (Kompông Chrây), thị trấn Châu Thành, huyện Châu Thành, tỉnh Trà Vinh.
 Chùa Hang (Hương Nghiêm tự), xã An Khang, thành phố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang.
 Chùa Hang hay chùa São (Hương Thảo tự), xã Tân Lập, huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái.

Địa danh
 Phường Chùa Hang, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên


title: Untersteinach

text:
Untersteinach là một đô thị thuộc huyện Kulmbach bang Bayern nước Đức

Tham khảo


title: Pericopsis mooniana

text:
Pericopsis mooniana (tên tiếng Anh là Nandu Wood hoặc Nedun Tree) là một loài rau đậu thuộc họ Fabaceae.
Loài này có ở Indonesia, Malaysia, Micronesia, Palau, Papua New Guinea, Philippines, và Sri Lanka.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Asian Regional Workshop (Conservation & Sustainable Management of Trees, Viet Nam) 1998. Pericopsis mooniana. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

Pericopsis
Thực vật dễ tổn thương
Thực vật Indomalesia
Thực vật Polynesia


title: Hylaeus semicastaneus

text:
Hylaeus semicastaneus là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1918.

Chú thích

Tham khảo

S
Động vật được mô tả năm 1918


title: Xylocopa citrina

text:
Xylocopa citrina là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1909.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ong bầu
Động vật được mô tả năm 1909


title: Terebra polygonia

text:
Terebra polygonia là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Terebridae, họ ốc dài.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Động vật được mô tả năm 1860
Terebra


title: SilkRoad Inc.

text:
SilkRoad Inc. là một công ty của Mỹ được thành lập vào năm 1991, tập trung vào thiết kế, kiến trúc, chiến lược, chính sách và sự an toàn cho những dịch vụ Internet, mạng và hệ thống đường dây. Công ty được biết đến nhiều nhất với công việc hệ thống mạng cho Không quân Hoa Kỳ.

Tham khảo


title: Sainte-Marie, Hautes-Alpes

text:
Sainte-Marie là một xã của tỉnh Hautes-Alpes, thuộc vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur, đông nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Hautes-Alpes

Tham khảo

Saintemarie


Tổng Công ty Đầu tư và Kinh doanh Vốn Nhà nước (tên giao dịch tiếng Anh: State Capital and Investment Corporation, viết tắt SCIC) là một Tổng Công ty, doanh nghiệp nhà nước xếp hạng đặc biệt của Việt Nam được thành lập vào năm 2005 và bắt đầu chính thức hoạt động từ tháng 8 năm 2006.

SCIC là chủ đại diện của Chính phủ Việt Nam tại các doanh nghiệp mà chính phủ góp vốn. SCIC có quyền đầu tư tài chính và kinh doanh vốn (mua hoặc bán vốn của Chính phủ tại các doanh nghiệp nhà nước được cổ phần hóa) theo nguyên tắc thị trường.

Cơ cấu Tổ chức
 Hội đồng thành viên: Gồm những thành viên chịu trách nhiệm về phần vốn nhà nước tại Tổng công ty gồm đại diện các cơ quan: Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch Đầu tư.Giúp việc cho Hội đồng thành viên có:
 Các ủy ban chuyên môn
 Hội đồng cố vấn (dự kiến).
 Ban giám đốc:
Gồm các thành viên điều hành các hoạt động kinh doanh thường kỳ của Tổng công ty.Giúp việc cho ban giám đốc gồm có:
 Văn phòng điều hành
 Ban quản lý vốn đầu tư I: Tài chính - Ngân hàng
 Ban quản lý vốn đầu tư II: Năng lượng - Xây dựng - Giao thông vận tải
 Ban quản lý vốn đầu tư III: Nông nghiệp - Dược
 Ban quản lý vốn đầu tư IV: Thương mại - Dịch vụ
 Ban Đầu tư kinh doanh: Dự án đầu tư mới
 Ban Kế hoạch tổng hợp
 Ban Tài chính Kế toán
 Ban Quản lý rủi ro
 Ban Pháp chế
 Ban Công nghệ thông tin
 Ban Tổ chức cán bộ và đào tạo
 Văn phòng Đảng - Đoàn
 Chi nhánh khu vực Phía Nam
 Chi nhánh khu vực Miền Trung
 Các công ty Thành viên
 Các công ty Liên kết.

Sản xuất Kinh doanh
 Đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước tại doanh nghiệp:
 Tiếp nhận và thực hiện quyền đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước tại các doanh nghiệp.
 Đầu tư (bổ sung) hoặc thoái đầu tư tại các doanh nghiệp có vốn đầu tư của SCIC.
 Cơ cấu lại doanh nghiệp có vốn đầu tư của SCIC.
 Đầu tư trực tiếp và đầu tư gián tiếp:
 Đầu tư vào những ngành, lĩnh vực quan trọng cần có sự tham gia của nhà nước.
 Góp vốn liên doanh, liên kết, góp vốn cổ phần với các doanh nghiệp khác.
 Đầu tư trên thị trường vốn, thị trường chứng khoán thông qua mua bán cổ phiếu, trái phiếu và các công cụ tài chính khác.
 Dịch vụ tư vấn tài chính:
 Tư vấn tái cơ cấu doanh nghiệp.
 Tư vấn cổ phần hóa.
 Tư vấn đầu tư.
 Bảo lãnh phát hành cổ phiếu, trái phiếu.
 Huy động vốn:
 Vay vốn.
 Phát hành trái phiếu trên thị trường trong và ngoài nước.
 Nhận ủy thác các nguồn vốn đầu tư.
 Hợp tác quốc tế trong lĩnh vực dầu tư kinh doanh vốn:
 Tổ chức, tham gia các diễn đàn đầu tư trong nước và quốc tế.
 Đàm phán, ký kết, tiếp nhận các khoản vay, viện trợ của nước ngoài.
 Các dịch vụ hỗ trợ khác:
 Tổ chức chương trình đào tạo cho doanh nghiệp có vốn góp của SCIC.
 Tổ chức hội thảo, cung cấp thông tin kinh tế, cơ hội đầu tư cho doanh nghiệp trong và ngoài nước.

Lịch sử
 Ngày 20 Tháng 6 Năm 2005, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 151/2005/QĐ-TTg về việc thành lập Tổng công ty Đầu tư và kinh doanh vốn nhà nước (SCIC). Ngày 16/6/2014 Chinh phủ đã ban hành Nghị định 57/2014/NĐ-CP về điều lệ tổ chức hoạt động của SCIC thay thế cho QĐ 151.
 Từ tháng 8 năm 2006, Tổng công ty Đầu tư và kinh doanh vốn nhà nước chính thức đi vào hoạt động.
 Ngày 10 tháng 6 năm 2010, SCIC được Thủ tướng Chính phủ quyết định chuyển sang mô hình Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do Nhà nước làm chủ sở hữu theo quyết định số 992/QĐ-TTg.
 Ngày 1 tháng 11 năm 2013, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 151/2013/NĐ-CP về chức năng, nhiệm vụ và cơ chế hoạt động của SCIC.
 Ngày 25 tháng 12 năm 2017, Chính phủ ban hành Nghị định số 147/2017/NĐ-CP về sửa đổi bổ sung một số điều của Nghị định 151/2013/NĐ-CP và Nghị định số 148/2017/NĐ-CP về Điều lệ tổ chức và hoạt động của Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước.

Tham khảo và liên kết ngoài
 Website chính thức của Tổng công ty Đầu tư và kinh doanh vốn nhà nước.
 Website Bộ tài chính

Tham khảo

Đầu tư và Kinh doanh Vốn Nhà nước
Quỹ đầu tư quốc gia
Kinh tế Việt Nam
Cơ quan đầu tư


title: Aptopus fuscipes

text:
Aptopus fuscipes là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Champion mô tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

Aptopus


title: Traubach-le-Haut

text:
Traubach-le-Haut là một xã trong tỉnh Haut-Rhin, vùng Grand Est ở đông bắc Pháp. Xã này có diện tích 6,91 km², dân số năm 1999 là 528 người. Khu vực này có độ cao 314 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
 Thị trấn của tỉnh Haut-Rhin

Tham khảo
 INSEE

Xã của Haut-Rhin


title: Mylochromis plagiotaenia

text:
Mylochromis plagiotaenia là một loài cá thuộc họ Cichlidae. Nó là loài đặc hữu của Malawi. Môi trường sống tự nhiên của chúng là hồ nước ngọt.

Tham khảo

 Kasembe, J. 2005. Mylochromis plagiotaenia. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Động vật Malawi
Mylochromis


title: Restrepia pandurata

text:
Restrepia pandurata là một loài lan đặc hữu của Colombia.

Hình ảnh

Tham khảo

pandurata


title: 8601 Ciconia

text:
8601 Ciconia (3155 T-2) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 30 tháng 9 năm 1973 bởi Cornelis Johannes van Houten, Ingrid van Houten-Groeneveld và Tom Gehrels ở Đài thiên văn Palomar.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 8601 Ciconia

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Cornelis Johannes van Houten
Được phát hiện bởi Ingrid van Houten-Groeneveld
Được phát hiện bởi Tom Gehrels
Thiên thể phát hiện năm 1973


title: Đàm Thận Huy

text:
Đàm Thận Huy (譚愼徽, 1463 - 1526), hiệu Mặc Trai (默齋), là quan nhà Lê sơ trong lịch sử Việt Nam. Ông làm quan trải các đời: Lê Thánh Tông (8 năm), Lê Hiến Tông (6 năm), Lê Túc Tông, Lê Uy Mục (5 năm), Lê Tương Dực (7 năm), Lê Chiêu Tông (5 năm). Thời gian cuối, ông giúp Lê Chiêu Tông tập hợp nghĩa binh chống lại Mạc Đăng Dung, sau tuẫn tiết mà mất.

Ông còn là thành viên của Hội Tao Đàn do Lê Thánh Tông là Nguyên súy, nổi tiếng một thời.

Sự nghiệp
Đàm Thận Huy sinh năm Nhâm Ngọ, niên hiệu Quang Thuận thứ 3 (1462), người làng Ông Mặc (còn gọi là Hương Mặc hay làng Me), huyện Từ Sơn, nay thuộc phường Hương Mạc, thành phố Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh. Năm 28 tuổi, ông thi đỗ Đệ tam giáp Đồng tiến sĩ suất thân năm 1490 đời Lê Thánh Tông, tên ông xếp thứ 17 trong danh sách.

Khi vào thi Điện, Lê Thánh Tông thân ra đề văn sách, Binh bộ Thượng thư Trịnh Công Đán và Hình bộ thượng thư Lê Năng Nhượng làm đề điệu, Ngự sử đài Phó đô Ngự sử Quách Hữu Nghiêm làm giám thí, Đông các Đại học sĩ Thân Nhân Trung và Lại bộ Thượng thư Nguyễn Bá Ký làm độc quyển. Những người đỗ khoa này, sau tham gia Hội Tao Đàn gồm có: Ngô Hoán, Lưu Thư Ngạn, Dương Trực Nguyên, Lưu Dịch, Phạm Đạo Phú. Năm Hồng Đức thứ 25 (1494), Đàm Thận Huy được tham gia Hội Tao Đàn, xếp thứ 26 trong số 28 hội viên.

Từ khoảng thời Cảnh Thống (Lê Hiến Tông) đến đời Đoan Khánh (Lê Uy Mục), Đàm Thận Huy có một thời gian làm quan ở dưới huyện.

Tháng 12 năm Kỷ Tỵ, niên hiệu Đoan Khánh thứ 5 (1509), nội bộ triều đình nhà Lê lục đục: Lê Tương Dực khởi nghĩa giết Lê Uy Mục, rồi tự lên làm vua, lấy niên hiệu là Hồng Thuận.

Tháng giêng năm Canh Ngọ, niên hiệu Hồng Thuận thứ 1 (1510), Lê Tương Dực ban công những người ứng nghĩa, phong tước công cho bảy người, tước hầu cho hai người. Đàm Thận Huy vì có công ứng nghĩa trong nên được thăng Hình bộ thượng thư kiêm Hàn lâm viện thị độc, Chưởng Hàn lâm viện sự.

Tháng hai năm ấy, Đàm Thận Huy được cử làm chánh sứ sang nhà Minh trình bày sự việc Tương Dực phế truất Uy Mục và cầu phong. Cùng đi có Đông các hiệu thư Nguyễn Thái, Đô cấp sự trung Lê Thừa Hưu, Thông sự Nguyễn Phong,... Sau khi đi sứ trở về, tháng 5 năm Tân Mùi, niên hiệu Hồng Thuận thứ 3 (1511), Đàm Thận Huy được thăng Lại bộ thượng thư, kiêm coi Chiêu văn quán, Tú lâm cục.

Kỳ thi Đình tháng 2 năm Giáp Tuất, niên hiệu Hồng Thuận thứ 6 (1514), Đàm Thận Huy được cử trông coi việc thi.

Tháng 4 năm Bính Tý, Quang Thiệu nguyên niên (1516), triều đình nhà Lê lại lộn xộn: Ở ngoài, bọn Trần Cảo nổi lên, tiến sát kinh thành Thăng Long. Bên trong, Trịnh Duy sản giết Lê Tương Dực, lập Lê Chiêu Tông lên làm vua, lấy niên hiệu Quang Thiệu. Quang Thiệu vẫn tin dùng Đàm Thận Huy và cử giữ chức Lễ bộ thượng thư.

Tháng 10, năm Mậu Dần, niên hiệu Quang Thiệu thứ 3 (1518), Lê Chiêu Tông chính thức lấy Đàm Thận Huy làm Thiếu bảo Lễ bộ thượng thư nhập thị kinh diên, tước Lâm Xuyên Bá. Lúc này Đàm Thận huy đã 56 tuổi. Nhà Lê ngày càng suy vi, sắp đến ngày sụp đổ. Các cuộc khởi nghĩa nổi lên khắp nơi. Trong triều, Mạc Đăng Dung ngày càng lấn quyền vua.

Cuối tháng 7 năm Nhâm Ngọ, niên hiệu Quang Thiệu thứ 7 (1522), Lê Chiêu Tông bỏ kinh thành Thăng Long chạy ra Sơn Tây, Mạc Đăng Dung lập Lê Cung Hoàng lên làm vua, dùng chiêu bài này đánh Lê Chiêu Tông. Ngày 16 tháng 8 năm ấy, Đàm Thận Huy nhận huyết chiếu lui về Bắc Giang mộ binh khởi nghĩa (cùng đi có học trò là Thám hoa Nguyễn Hữu Nghiêm và một số văn thần, võ tướng khác), đóng quân ở bờ sông Ninh Kiều. Sau bị Mạc Đăng Dung phá, phải rút về đóng ở Thọ Thành huyện Yên Thế. Đăng Dung thường sai sứ đến dụ dỗ, khuyên ra đầu hàng sẽ cho quan chức. Ông nói: "Bề tôi trung không thờ hai vua, liệt nữ không lấy hai chồng. Hãy về nói với chủ các ngươi rằng: Chí ta đã định, chớ có nhiều lời!"

Song tình thế không thể cứu vãn, Lê Chiêu Tông bị bắt, quân ứng nghĩa bị Mạc Đăng Dung đánh cho tan tác. Hà Phi Chuẩn bị bắt đưa về kinh, thắt cổ chết. Nghiêm Bá Ký, Nguyễn Xí đi trốn, rồi chết ở châu Văn Uyên, trấn Lạng Sơn. Đàm Thận Huy gửi thư cho gia đình rằng: "Con người ta sinh ra trong khoảng trời đất, lấy trung, hiếu làm vinh, chăm lo đến tước trời thì tước người sẽ đến. Các con nên theo lời dạy của thánh hiền: phải biết thế nào là trung, thế nào là hiếu. Sau khi ta chết, hãy thận trọng, chớ có theo Nguỵ triều, nhận chức tước của Nguỵ triều, được thế thì ý nguyện của ta cũng thoả vậy."

Ngày 3 tháng 8 năm Bính Tuất (1526), ban đêm, ông cùng với những người ứng nghĩa, nhìn về Lam Sơn xa xăm, vừa lạy vừa khóc, rồi uống thuốc độc tự vẫn. Phu nhân Nghiêm Thị Hiệu (em gái bạn đồng khoa là Hoàng giáp Nghiêm Ích Khiêm, người làng Quan Độ, ngay cạnh làng Me) và hai người con gái út của ông cũng tuẫn tiết ở vùng Yên Thế Thượng, Bắc Giang.

Năm 1527, Mạc Đặng Dung đoạt hẳn ngôi nhà Lê, xem ông là người trọng nghĩa nên đã cho rước hài cốt ông về chôn ở làng và ban sắc, phong tước hầu cho ông. Tương truyền khi sắc ấy rước về đến chợ Dầu thì bỗng bùng cháy mất. Mọi người kinh sợ cho là hồn ông linh thiêng, không thèm nhận sắc phong của Nguỵ Mạc.

Năm Bính Ngọ (1666), triều vua Lê Huyền Tông đời Lê Trung Hưng, theo lời tâu của Tham tụng Phạm Công Trứ, triều đình tuyên dương 13 công thần tiết nghĩa đời Chiêu Tông, trong đó đã nêu rõ khí tiết và công của ông, phong ông là Tiết nghĩa Đại Vương, ban thuỵ là Trung Hiến. Triều đình còn xếp ông vào hàng kiệt tiết, dực vận tán trị công thần, đặc tiến kim tử vinh lộc đại phu, tước phong Thiếu bảo, Lâm xuyên hầu, được gia tặng: "Tráng tiết đôn nghĩa minh di trợ hoá quang ý trắc vĩ dực bảo trung hưng thượng đẳng thần" và cho dân lập đền thờ ở làng Hương Mạc, đặt tên là "Tiết nghĩa từ", lệnh cho quan huyện hàng năm, mùa xuân, mùa thu phải đến tế. Từ đó, trải các triều đều có sắc phong tặng.

Thơ tuẫn tiết
Ngày 3 tháng 8 năm Bính Tuất (1526), ông cùng với những người ứng nghĩa, nhìn về Lam Sơn xa xăm, vừa lạy vừa khóc, rồi uống thuốc độc tự vẫn. Phu nhân Nghiêm Thị Hiệu (em gái bạn đồng khoa là Hoàng giáp Nghiêm Ích Khiêm, người làng Quan Độ, ngay cạnh làng Me) và hai người con gái út của ông cũng tuẫn tiết ở vùng Yên Thế Thượng, Bắc Giang. Đời sau có thơ vịnh rằng:

Năm sau Mạc Đặng Dung đoạt hẳn ngôi nhà Lê, xem ông là người trọng nghĩa nên đã cho rước hài cốt ông về chôn ở làng và ban sắc, phong tước hầu cho ông. Tương truyền khi sắc ấy rước về đến chợ Dầu thì bỗng bùng cháy mất. Mọi người kinh sợ cho là hồn ông linh thiêng, không thèm nhận sắc phong của Nguỵ Mạc.

Tác phẩm
Đàm Thận Huy nổi tiếng là hay thơ, sánh ngang với Thân Nhân Trung và Đỗ Nhuận. Người đương thời thường suy tôn: Ông Mặc chi Đàm (họ Đàm ở Ông Mặc).

Thiên Tùng đàm trong sách Kiến văn tiểu lục của Lê Quý Đôn có kể lại câu chuyện rằng:
Một hôm, sau khi giảng học xong thì trời đổ mưa rất to, thầy trò không thể nào về được. Thấy vậy, thầy Đàm Thận Huy bèn ra câu đối rằng: "Vũ vô cương toả năng lưu khách" (雨無韁鎖能留客; Mưa không phải là xiềng, khoá mà giữ được khách lại). Người học trò cùng làng là Nguyễn Giản Thanh xin đối lại rằng: "Sắc bất ba đào dị nịch nhân" (色不波濤易溺人; Sắc đẹp không phải là sóng nước mà dễ dìm người). Người học trò khác là Nguyễn Chiêu Huấn người xã Yên Phụ, huyện Yên Phong thì đối lại là "Nguyệt hữu loan cung bất xạ nhân" (月有彎弓不射人; Trăng có cánh cung nhưng không bắn người). Một người học trò khác thì đối: "Phẩn bất uy quyền dị sử nhân" (糞不威權易使人; Phân chẳng có uy quyền mà dễ sai khiến người). Ông cho rằng Giản Thanh sau sẽ là người phóng đãng, Chiêu Huấn là người có lòng nhân đức và tất nhiên là hai người đều thành danh. Còn học trò kia về sau sẽ trở thành kẻ hào phú nhưng bỉ ổi. Sau, Giản Thanh đỗ Trạng nguyên, Chiêu Huấn đỗ Bảng Nhãn, người kia chỉ làm đến chức Phó Hiến, tính hạnh của ba người đều đúng y như lời bình của Đàm Thận Huy.

Tác phẩm tiêu biểu của ông còn để lại cho đời là Mặc Trai thi tập (默齋詩集); bao gồm:
 Phụng hoạ Ngự chế Quỳnh uyển cửu ca: hoạ đủ 9 bài.
 Chùm thơ ba bài:
Phụng hoạ Ngự chế: Tư gia tướng sĩ.
Phụng hoạ Ngự chế: Lục vân động.
Phụng hoạ Ngự chế: Anh tài tử.
 Sĩ hoạn châm quy.

Gia quyến
Em trai Đàm Thận Huy là Đàm Thận Giản đỗ Hoàng giáp khoa Kỷ Mùi (1499) đời Lê Hiến Tông, làm quan đến Công bộ Thượng thư. Sau con trai Đàm Thận Giản là Đàm Cư, 30 tuổi cũng đỗ Hoàng giáp khoa Mậu Tuất, niên hiệu Đại Chính thứ 5 (1538), làm quan trải Lục bộ Thượng thư, tước Thế quận công (勢郡公), tham dự triều chính.

Đàm Thận Huy có vợ là Nghiêm thị, người làng Quan Độ, cách làng Hương Mặc khoảng một cây số. Bà là em gái của Tiến sĩ Hoàng giáp Nghiêm Ích Khiêm (1459-1499), đồng khoa với cụ Đàm Thận Huy. Sau khi mất, bà được tặng thụy là Từ Thuận phu nhân (慈順夫人). Chuyện kể, khi vinh quy bái tổ, Đàm Thận Huy có đi cùng đường với tiến sĩ Nghiêm Ích Khiêm, người xã Lan Độ (nay là Quan Độ). Khi được Ích Khiêm hỏi: "Chẳng hay hiền hữu đã có ngưởi sửa túi nâng khăn chưa?", Thận Huy cười đáp: "Thưa thân huynh, đệ vẫn còn phòng không đón khách!". Ích Khiêm tiếp lời: "Tôi có cô em gái hiền lành lắm, nếu hiền hữu bằng lòng thì tôi xin gả", Thận Huy đáp: "Nếu được như vậy thì đệ quả là diễm phúc", rồi sau đó Đàm Thận Huy đẹp duyên kim cải với em gái Nghiêm Ích Khiêm.

Cháu đời thứ sáu của Đàm Thận Huy là Đàm Công Hiệu (1652-1721), đỗ Khoa Sĩ vọng năm 1684, sau được tiến cử vào trong Vương phủ giảng sách cho Chúa Trịnh, được phong Lễ bộ Thượng thư, tham dự triều chính, Thiếu bảo, tước Nghĩa Quận công (義郡公).

Con rể Bảng nhãn Nguyễn Chiêu Huấn (阮昭訓) (?-?), đỗ năm 1514 tức năm Hồng Thuận thứ 4 đời vua Lê Tương Dực. Người làng Yên Phụ tổng Hương La. Nay là xã Yên Phụ huyện Yên Phong.

Tiết nghĩa từ
Năm Bính Ngọ (1666), triều vua Lê Huyền Tông đời Lê Trung Hưng, theo lời tâu của Tham tụng Phạm Công Trứ, triều đình tuyên dương 13 công thần tiết nghĩa đời Chiêu Tông, trong đó đã nêu rõ khí tiết và công của ông, phong ông là Tiết nghĩa Đại Vương, ban thuỵ là Trung Hiến. Triều đình còn xếp ông vào hàng kiệt tiết, dực vận tán trị công thần, đặc tiến kim tử vinh lộc đại phu, tước phong Thiếu bảo, Lâm xuyên hầu, được gia tặng: "Tráng tiết đôn nghĩa minh di trợ hoá quang ý trắc vĩ dực bảo trung hưng thượng đẳng thần" và cho dân lập đền thờ ở làng Hương Mạc, đặt tên là "Tiết nghĩa từ", lệnh cho quan huyện hàng năm, mùa xuân, mùa thu phải đến tế. Từ đó, trải các triều đều có sắc phong tặng.

Năm 1670, vua Huyền Tông cho dựng bia đá ghi rõ tài năng, đức độ của ông.

Trước nhà thờ khắc một bài thơ vịnh sử của vua Tự Đức rằng:

騷壇四七列群星

生有才名死有靈

偽敕追襃何處往

中涂鬼化以熒熒

Tao Đàn tứ thất liệt quần tinh,

Sinh hữu tài danh tử hữu linh.

Nguỵ sắc truy bao hà xứ vãng?

Trung đồ quỷ hoá dĩ huỳnh huỳnh.

(Ông là một trong hai tám vị Tao Đàn, xếp trong bầy sao,

Sống nổi tiếng hiền tài, chết linh thiêng.

Sắc truy phong của Nguỵ (Mạc) đi đằng nào?

Giữa đường, lửa quỷ thần đã rừng rực thiêu cháy.)

Tại nhà thờ họ Đàm Thận hiện còn giữ được 15 đạo sắc phong. Đàm Thận Huy được các triều gia phong là: "Toàn đức tuý hạnh cẩn tiết chính dung phù nguy chửng hoán đại vương". Ngày nay, ở Thành phố Bắc Giang có một đường phố mang tên Đàm Thận Huy. Còn tại đền thờ Đàm Thận Huy ở thôn Vòng (Yên Thế) có đôi câu đối ca ngợi ông như sau:

統領黎朝靈不死

安城譚相懔如生

Thống lĩnh Lê triều linh bất tử,

Yên Thành Đàm tướng lẫm như sinh.

(Thống lĩnh Lê triều linh chẳng mất,

Yên Thành Đàm tướng phách như còn.) .

Năm 1949, do yêu cầu tiêu thổ kháng chiến chống Pháp nên phải tháo gỡ đền đi dấu và phân tán trong rừng. Năm 1962, Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà chỉ thị khôi phục lại đền Tiết Nghĩa Từ trên nền móng cũ. Năm 1999, bộ Văn hoá Việt Nam đã xuất ra kinh phí rất lớn để trùng tu lại Tiết Nghĩa Từ. Hiện nay trong đền thờ ông vẫn còn nhiều tài liệu, hiện vật có giá trị lịch sử, văn hoá, nghệ thuật. Tiết Nghĩa Từ đã được bộ Văn hoá Thông tin xếp hạng là di tích lịch sử danh nhân văn hoá theo quyết định số 28/BVN ngày 28 tháng 1 năm 1988.

Gia quyến Đàm Thận Huy cũng được dân địa phương lập một đền tôn thờ. Ngôi chùa sau đền gọi là chùa Hoài Âm cũng là để giữ một ý tưởng ôm ấp nhớ về một kỷ niệm đẹp đẽ của hai cô gái họ Đàm trên đất này.

Xem thêm
 Lê Chiêu Tông
 Lê Cung Hoàng
 Mạc Đăng Dung

Tham khảo
 Phan Huy Chú (2008), Lịch triều hiến chương loại chí, tập 1, Nhà xuất bản Giáo dục
 Đại Việt sử ký toàn thư
 Nguyễn Duy Hợp, Thông điệp gửi từ quá khứ, Nhà xuất bản Văn hoá Dân tộc, 2007.
 Lâm Giang (chủ biên), Hội Tao Đàn, Tác giả - tác phẩm, Viện nghiên cứu Hán Nôm, Nhà xuất bản KHXH, 1994.
 Lâm Giang, Đàm Thận Huy và tác phẩm Sĩ hoạn châm quy, Tạp chí Hán Nôm, Số 1, 1989.
 Nguyễn Quang Khải, Văn bia Văn miếu Bắc Ninh, Nhà xuất bản Văn hoá dân tộc, 2000.
 Trịnh Khắc Mạnh, Tên tự tên hiệu các tác gia Hán Nôm Việt Nam, Nhà xuất bản Văn hoá Thông tin, 2007.
 Lê Viết Nga (chủ biên), Thần tích, sắc phong các vị thần, thành hoàng làng tỉnh Bắc Ninh, Bảo tàng Bắc Ninh, 2008.
 Ngô Đức Thọ - Nguyễn Thuý Nga - Nguyễn Hữu Mùi, Các nhà Khoa bảng Việt Nam (1075-1919), Nhà xuất bản Văn học, 2006.

Chú thích

Quan lại nhà Lê sơ
Người Bắc Ninh
Nhà thơ Việt Nam thời Lê sơ
Nhà ngoại giao Việt Nam thời Lê sơ
Người tự sát
Tiến sĩ nhà Hậu Lê
Hầu tước truy phong Việt Nam


title: (168416) 1998 QE30

text:
{{DISPLAYTITLE:(168416) 1998 QE30}}

(168416) 1998 QE30 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 26 tháng 8 năm 1998.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 168001–169000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1998
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: (187810) 1999 TC18

text:
{{DISPLAYTITLE:(187810) 1999 TC18}}(187810) 1999 TC18 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 10 tháng 10 năm 1999.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 187001–188000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1999
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Shannonomyia umbra

text:
Shannonomyia umbra là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Shannonomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Steganomus ogilviae

text:
Steganomus ogilviae là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1932.

Chú thích

Tham khảo

Steganomus
Động vật được mô tả năm 1932


title: Bãi biển Thuận An

text:
Bãi biển Thuận An là một bãi biển thuộc phường Thuận An, thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế, biển nằm ngay bên cạnh cửa biển Thuận An. Cùng với biển Lăng Cô, phá Tam Giang thì biển Thuận An cũng chính là một kiệt tác của thiên nhiên ở Huế thu hút du khách mọi miền. Đây chính là nơi sông Hương xuôi dòng hướng phá Tam Giang rồi đổ ra biển Đông, hòa cùng đại dương mênh mang. Do vậy mà bãi biển Thuận An mang một vẻ đẹp riêng giữa ánh sắc của dòng sông hiền hòa và biển cả rộng lớn. Nhà vua Thiệu Trị đã xếp bãi biển Thuận An là danh thắng thứ 10 trong Thần kinh nhị thập cảnh. Bãi biển cách trung tâm thành phố Huế chừng 12 km về phía đông. Khách du lịch Huế đi từ trung tâm thành phố muốn chiêm ngưỡng bãi biển Thuận An chỉ phải mất chừng 20 phút đi taxi, nửa tiếng đi xe máy hoặc 45 phút dạo trên xe đạp. Bãi biển nổi tiếng với nhiều hải sản phong phú (như tôm, cua, cá, mực, sò, ghẹ,...) và các đặc sản nổi tiếng của Huế như bánh lọc Huế, bánh ép Thuận An. Thời kỳ tấp nập nhất ở đây thường kéo dài từ tháng 4 đến tháng 10 lúc tiết trời ở Huế nói riêng và ở miền trung nói chung trở nên nóng bức nhất. Đến với bãi biển Thuận An, không chỉ có ngắm cảnh, vui đùa tắm mát mà khách du lịch còn có cơ hội khám phá làng chài, trải nghiệm cuộc sống của ngư dân về đêm, để chiêm nghiệm nhiều hơn những điều mới mẻ. Những chiếc thuyền đánh cá mưu sinh như nhỏ bé trước đại dương bao la, giống hệt như phận đời lênh đênh của người làng chài, thế nhưng ai cũng mến, cũng thương, quyết không bỏ cái nghiệp mà cha ông đã để lại.

Bãi biển Thuận An chưa được đưa vào khai thác du lịch nhiều nên vẫn giữ được vẻ đẹp nguyên sơ, đâu đó là nét đẹp bí ẩn hết sức đằm thắm như người xứ Huế, làm trái tim người về cứ thổn thức nhớ thương và tò mò muốn khám phá mãi. Với sức hút của mình, trong tương lai, bãi biển Thuận An hẳn sẽ là một trong những điểm đến làm nên nét du lịch Huế đáng để tự hào. Nếu đi buổi sáng thì ngắm bình minh ở biển Thuận An là một trong những trải nghiệm tuyệt vời của du khách về nơi đây. Từ trung tâm thành phố Huế, bạn có thể bắt đầu xuất phát lúc 4 giờ để di chuyển xuống biển. Được ngắm biển sớm và tắm dưới làn nước trong xanh mát rượi quả thực rất tuyệt vời. Nếu đi buổi chiều, ngoài tắm biển, bạn có thể trải nghiệm các món hải sản ở đây, đặc biệt có đặc sản bánh ép Thuận An cực kỳ nổi tiếng.

Xem thêm

Tham khảo

Du lịch Thừa Thiên Huế
Bãi biển Việt Nam
Huế