title: Thí nghiệm Franck - Hertz

text:
Thí nghiệm Franck - Hertz là một thí nghiệm vật lý ủng hộ cho mô hình nguyên tử Bohr, tiền thân của cơ học lượng tử. Năm 1914, các nhà vật lý Đức James Franck và Gustav Ludwig Hertz đã đi tìm bằng chứng thực nghiệm cho mô hình Bohr về nguyên tử cho rằng các electron quay quanh hạt nhân với các mức năng lượng xác định và gián đoạn. Thí nghiệm của họ đã khẳng định mô hình lượng tử hóa của Bohr với việc chứng minh rằng trong thực tế nguyên tử chỉ có thể hấp thụ (và bị kích thích bởi) những lượng năng lượng xác định (các lượng tử năng lượng).
Franck và Hertz đã được trao giải Nobel về Vật lý năm 1925 cho công trình của họ.

Thí nghiệm

Thí nghiệm kinh điển này liên quan đến một ống chứa hơi thủy ngân ở áp suất thấp đựợc gắn với ba điện cực: một catot (âm cực) phát electron, một lưới gia tốc và một anot (dương cực). Cực anot được giữ ở một điện thế hơi âm so với luới (mặc dù vẫn là dương so với catot), sao cho các electron phải có một động năng nhỏ để bay tới nó sau khi đi qua lưới. Các thiết bị được lắp đặt để đo dòng điện đi qua giữa các điện cực, và điều chỉnh hiệu điện thế giữa catot và lưới gia tốc.

 Ở hiệu điện thế thấp - dưới 4.9 volt với ống chứa hơi thủy ngân - dòng điện đi qua ống tăng đều đặn với hiệu điện thế tăng dần. Thế càng cao, điện trường càng mạnh và các electron càng bị kéo mạnh về phía lưới gia tốc.
 Ở 4.9 volt cường độ dòng điện đột ngột giảm xuống một cách rõ rệt, gần như là trở về không.
 Dòng điện sau đó lại tăng đều trở lại khi thế tiếp tục tăng cho tới khi đạt tới 9.8 volt (chính xác bằng hai lần 4.9 volt).
 Ở 9.8 volt lại quan sát được hiện tượng giảm nhanh dòng điện tương tự.
 Chuỗi tăng giảm cường độ dòng điện này với số gia xấp xỉ 4.9 volt cứ tiếp diễn cho tới hiệu điện thế ít nhất là 100 volt.

Giải thích

Franck và Hertz đã giải thích thí nghiệm của họ trên cơ sở các va chạm đàn hồi và không đàn hồi. Ở hiệu điện thế thấp, các electron được gia tốc chỉ thu được một động năng nhỏ. Khi chúng va chạm với các nguyên tử thủy ngân trong ống đó chỉ là những va chạm đàn hồi thuần túy. Hiện tượng này là do một nguyên tử không thể hấp thụ năng lượng cho đến khi năng lượng va chạm lớn hơn năng lượng cần thiết để đưa một electron lên một trạng thái có năng lượng cao hơn.
Với các va chạm đàn hồi thuần túy, tổng động năng của hệ giữ nguyên không đổi (không có sự chuyển hóa thành các dạng năng lượng khác như quang năng). Vì electron nhẹ hơn hơn một nghìn lần so với thậm chí là nguyên tử nhẹ nhất (hydro), điều đó có nghĩa là electron giữ lại được phần lớn động năng của nó. Hiệu điện thế cao hơn kéo nhiều electron hơn qua lưới về phía anot và dòng điện quan sát được cũng tăng lên, cho đến khi hiệu điện thế gia tốc đạt đến 4.9 volt.

Sự kích thích năng lượng điện tử thấp nhất của một nguyên tử thủy ngân đòi hỏi 4.9 electronvolt (eV), tương ứng với vạch phổ phát xạ tử ngoại của thủy ngân tại 254 nm. Khi thế gia tốc đạt đến 4.9 volt, mỗi electron tự do thu được một động năng chính xác là 4.9 eV khi nó tới được lưới gia tốc (cộng thêm với năng lượng chuyển động nhiệt mà electron có được khi bị đốt nóng ở catot). Hệ quả là sự va chạm giữa một nguyên tử thủy ngân với một electron tự do tại điểm đó có thể là không đàn hồi: tức là, động năng của một electron tự do có thể được chuyển thành năng lượng của một electron liên kết trong một nguyên tử thủy ngân và làm tăng mức năng lượng của electrron này. Với việc mất mát toàn bộ động năng thu được, electron tự do như vậy không thể vượt qua hàng rào thế năng chỉ hơi âm để bay tới anot, và dòng điện ghi nhận được rớt xuống ngay lập tức.

Khi thế lại tăng lên, các electron vẫn sẽ tham gia các va chạm không đàn hồi, mất đi 4.9 eV ở đâu đó (khi mà nó thu được một động năng chính xác bằng 4.9 eV) trên đường đi tới lưới gia tốc nhưng rồi sau đó lại tiếp tục được gia tốc và đạt đến anot. Theo cách này dòng điện lại tăng lên trở lại sau khi thế gia tốc vượt quá 4.9 V. Ở 9.8 V, tình huống lại thay đổi. Ở đó, mỗi electron bây giờ có vừa đủ năng lượng để tham gia va chạm không đàn hồi, kích thích hai nguyên tử thủy ngân, và rồi dừng lại với động năng đã mất hết. Một lần nữa, dòng điện lại tụt xuống. Với những khoảng 4.9 eV, quá trình này sẽ lặp lại; mỗi lần các electron sẽ trải qua thêm một va chạm không đàn hồi.

Hiệu ứng trong các chất khí khác

Hiện tượng hoàn toàn tương tự cũng được quan sát đối với khí neon, nhưng xảy ra ở một ngưỡng hiệu điện thế khác và có thể thấy rõ bằng mắt thường: một quầng sáng sẽ xuất hiện trong vùng khí có xảy ra sự kích thích. Đó là do nguyên tử neon sau khi bị kích thích sẽ nhanh chóng chuyển về trạng thái có năng lượng thấp hơn và giải phóng ra một photon ứng với bước sóng của ánh sáng trong miền khả kiến. Để kích thích khí neon phát sáng cần tăng thế gia tốc electron lên đến xấp xỉ 19 V. Lúc này các nguyên tử neon có thể được đưa lên các trạng thái 3S ở các mức năng lượng từ 18.3 đến 18.9 eV sau đó trở về các trạng thái 2P từ 16.57 đến 16.79 eV và phát ra photon có màu đỏ, cam, vàng hay lục tùy thuộc vào bước chuyển xảy ra. Nếu bước chuyển là từ 3S2 (một trong 4 mức năng lương trong nhóm 3S) về 2P4 (một trong 10 mức năng lượng của nhóm 2P) thì photon phát ra có màu đỏ (633 nm) còn nếu là từ 3S2 về 2P10 thì photon là lục (543 nm).
Vùng sáng này sẽ chuyển dần từ lưới gia tốc về phía catot khi thế gia tốc tăng lên, tới bất cứ điểm nào trong ống mà electron thu được đủ 19 eV cần thiết cho việc kích thích một nguyên tử neon lên các trạng thái 3S.
Ở 38 V hai vùng sáng phân biệt có thể nhìn thấy; một ở giữa catot và lưới, và một ở ngay tại lưới gia tốc. Thế càng cao, cứ cách 19 V lại tạo ra thêm một vùng sáng nữa trong ống.

Tham khảo

 Thí nghiệm Franck-Hertz tại Hyperphysics
 Một mô phỏng tương tác trực tiếp với Thí nghiệm Franck-Hertz - Kansas State University
 Sự phát xạ Laser của Neon

Vật lý nguyên tử
Khoa học năm 1914
Thí nghiệm vật lý


title: Xestia quieta

text:
Xestia quieta là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở miền bắc Scandinavia, miền bắc Xibia và miền bắc Bắc Mỹ (bao gồm Nunavut, Northwest Territories, Yukon và Manitoba).

Sải cánh dài 25–29 mm. Con trưởng thành bay vào tháng 6 và tháng 7 in Sweden.

Ấu trùng có thể ăn các loài Empetrum.

Phụ loài
Xestia quieta quieta
Xestia quieta constricta (Walker, 1857)

Chú thích

Tham khảo

Xestia
Côn trùng châu Âu


title: Hyposmocoma papahanau

text:
Hyposmocoma papahanau là một loài bướm đêm thuộc họ Cosmopterigidae. Nó là loài đặc hữu của Nihoa. Loài địa phương ở Miller Canyon.

Sải cánh dài khoảng 8.8 mm.

Tham khảo

Liên kết ngoài
New species of Hyposmocoma (Lepidoptera, Cosmopterigidae) from the remote Northmiền tây Hawaiian Islands of Laysan, Necker, và Nihoa

Hyposmocoma
Loài đặc hữu của Hawaii


title: Foug

text:
Foug  là một xã của tỉnh Meurthe-et-Moselle, thuộc vùng Grand Est, đông bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 270 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Meurthe-et-Moselle


title: Aedia leucomelas

text:
Aedia leucomelas là một loài bướm đêm thuộc họ Erebidae. Nó được tìm thấy ở phần lớn thế giới, từ châu Âu đến khắp châu Á tận Nhật Bản. Phân loài Aedia leucomelas acronyctoides được tìm thấy ở Úc.

Sải cánh dài khoảng 35 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 6 đến tháng 9 tùy theo địa điểm.

Ấu trùng chủ yếu ăn loài Convolvulus, bao gồm Convolvulus sepium, Convolvulus erubescens và Convolvulus arvensis, nhưng cũng ăn Ipomoea pes-caprae, Ipomoea batatas và có lẽ Chondrilla juncea.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Sorcerer at UKmoths
Aedia leucomelas at socs.uts.edu.au

Động vật được mô tả năm 1758
L
A
A
R
Nhóm loài do Carl Linnaeus đặt tên


title: Hormospira maculosa

text:
Hormospira maculosa là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Pseudomelatomidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Hormospira
Động vật được mô tả năm 1834


title: Calytheca

text:
Calytheca là một chi bọ cánh cứng thuộc họ Ptinidae.

Phân loại
Chi này được ghi nhận có 2 loài:
 C. elongata White 1973
 C. convexa White 1973

Chú thích

Tham khảo

Calymmaderini


title: Adeje

text:
Adeje là một đô thị trong tỉnh Santa Cruz de Tenerife, cộng đồng tự trị quần đảo Canary Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là 105,95 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là 43.204 người với mật độ 47,68 người/km². Đô thị này có cự ly km so với tỉnh lỵ Canarias.

Tham khảo

Đô thị ở Santa Cruz de Tenerife
Các đô thị ở Tenerife


title: Hồ Ea Súp Thượng

text:
Ea Súp Thượng là hồ nước ngọt nhân tạo lớn nhất tỉnh Đăk Lăk và lớn thứ hai ở Tây nguyên (sau Hồ Ayun Hạ – Gia Lai).

Khái quát
Hồ thuộc địa bàn xã Chư Ma Lanh, huyện Ea Súp, tỉnh Đắk Lắk, cách thị trấn Ea Súp khoảng chừng 7 km về hướng Tây. Hồ hình thành do việc chặn dòng suối Ea Súp, được đưa vào sử dụng từ năm 2004 với diện tích mặt nước gần 1.500 ha (lớn gấp 3 Hồ Lắk), dung lượng nước chứa có thể lên đến 146 triệu mét khối. Theo thiết kế, công trình giải quyết nước tưới cho 9.455 ha lúa cùng với diện tích các loại cây trồng khác của 7 xã: Ea Lê, Ea Bung, Ea Đrông, Ea Rốc, Chư Ma Lanh, Ea Lốp, Ea Tmốt và thị trấn Ea Súp.

Khí hậu
Khí hậu vùng này thuộc kiểu khí hậu nhiệt đới gió mùa của khu vực Tây Nguyên, mỗi năm có hai mùa rõ rệt là mùa mưa và mùa khô. Do có mặt nước rộng lớn nên khí hậu ở đây mát mẻ rất nhiều so với các vùng xung quanh dù vũng có đặc trưng của vùng rừng khộp chiếm ưu thế.

Du lịch
Hồ Ea Súp Thượng không chỉ có giá trị to lớn về mặt thủy lợi, thủy sản mà còn hấp dẫn về du lịch. Lợi thế của hồ Ea Súp Thượng là mặt nước lớn, tương đối ổn định vào mùa khô, có bán đảo rộng lớn có rừng tự nhiên, xung quanh hồ cũng xanh ngắt cây rừng. Đứng trên đập chính của hồ có thể thấy những cánh rừng tự nhiên rộng lớn với hệ động thực vật phong phú. Bản thân việc tham quan một công trình thủy lợi lớn thứ nhì Tây Nguyên cũng là sức hấp dẫn của một sản phẩm du lịch.

Đây là một phần không thể thiếu của dự án du lịch "Con đường xanh Tây Nguyên", tour du lịch được đánh giá là cực kì hấp dẫn, với điểm bắt đầu là hành phố Đà Nẵng qua Kon Tum, Gia Lai và theo đường 681 để đến Đắk Lắk qua thị trấn Ea Súp với điểm dừng chính là hồ Ea Súp Thượng.

Chú thích

Tham khảo

Du lịch Đắk Lắk
Ea súp thượng
Du lịch sinh thái Việt Nam


title: Ciron, Indre

text:
Ciron là một xã ở tỉnh Indre khu vực trung bộ Pháp. Xã này có diện tích 57,94 km², dân số thời điểm năm 1999 là 533 người. Khu vực này có độ cao trung bình 101 mét trên mực nước biển.

Thị trấn này nằm trong công viên tự nhiên vùng Brenne.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Indre

Tham khảo

 INSEE commune file

Xã của Indre


title: Paradelphomyia angustistyla

text:
Paradelphomyia angustistyla là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Paradelphomyia
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Coelioxys manilae

text:
Coelioxys manilae là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Ashmead mô tả khoa học năm 1904.

Chú thích

Tham khảo

M
Động vật được mô tả năm 1904


title: Hône

text:
Hône (en patois Ouna) est une commune du vùng tự trị thung lũng Aosta phía bắc Ý. Đô thị này có diện tích km², dân số người..
Đô thị này có làng trực thuộc: Champcorcher, Charvaz, Biel, Courtil, Gorbelù, Priod, Valleilles, Barge, Roncs, Pourcil, Folliasse, Vermy.
Đô thị này giáp các đô thị sau: Arnad, Bard, Donnas, Pontboset.

Biến động dân số

Tham khảo

Hone


title: Công

text:
Công trong tiếng Việt có nhiều hơn một nghĩa. Tùy theo ngữ cảnh, nó có thể là:
Cách gọi của công cơ học trong vật lý.
Công trong lao động, thường được tính bằng số lượng công việc một người lao động hoàn thành được trong một ca 8 giờ
Tên gọi chung của ba loài chim thuộc các chi Pavo và Afropavo trong họ Phasianidae (họ gà lôi/chim trĩ). Xem bài Công (chim).
Họ người Á Đông: Công (họ người).
Công tước, một tước vị quý tộc của chế độ quân chủ.
Gọi tắt của công cộng.
Gọi tắt của giai cấp công nhân: công nông
Một đơn vị đo diện tích ruộng đất, thường dùng ở miền Tây Nam bộ Việt Nam, bằng 1000 m² (1/10 ha).
Khái niệm công như trong tam công.
 Công suất
Phép tính đúng: công đạo, công bình, công lý...

zh:工
zh:公


title: Sân bay Ouagadougou

text:
Sân bay Ouagadougou  là một sân bay ở trung tâm thành phố Ouagadougou ở Burkina Faso.

Năm 2004, sân bay này phục vụ 241.466 lượt khách (tăng 18,5% so với năm 2003).

Các hãng hàng không và các tuyến điểm
 Afriqiyah Airways (Bamako, Tripoli)
 Air Algérie (Algiers)
 Air Burkina (Abidjan, Accra, Bamako, Bobo-Dioulasso, Cotonou, Dakar, Lomé, Niamey, Paris-Orly)
 Air France (Niamey, Paris-Charles de Gaulle)
 Air Ivoire (Abidjan, Niamey)
 Air Senegal International (Bamako, Dakar)
 Antrak Air (Accra)
 Compagnie Aérienne du Mali (Abidjan, Bamako, Lome, Niamey,Conackry, Douala, Libreville,Dakar)
 Royal Air Maroc (Casablanca)

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sân bay Burkina Faso
Ouagadougou


title: Vân Thành

text:
Vân Thành (chữ Hán giản thể: 云城区) là một quận thuộc địa cấp thị Vân Phù, tỉnh Quảng Đông, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Quận này có diện tích 762 km², dân số 280.000 người. Mã số bưu chính là 527300. Chính quyền quận đóng ở nhai đạo Vân Thành. Về mặt hành chính, quận này được chia thành 4 nhai đạo, 3 trấn.

 Nhai đạo: Vân Thành, Cao Phong, Hà Khẩu, An Đường.
 Trấn: Đô Dương, Yêu Cổ, Tư Lao.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Quảng Đông


title: Anchastus mozambicanus

text:
Anchastus mozambicanus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1932.

Chú thích

Tham khảo

Anchastus


title: Suharto

text:
Thống tướng Suharto (8 tháng 6 năm 1921 – 27 tháng 1 năm 2008), chính tả cũ là Soeharto, là tổng thống thứ nhì của Indonesia, ông giữ chức vụ nguyên thủ quốc gia trong 31 năm kể từ khi trục xuất Sukarno vào năm 1967 cho đến khi phải từ nhiệm vào năm 1998.

Suharto sinh tại xóm Kemusuk gần thành phố Yogyakarta, trong thời kỳ thực dân Hà Lan. Ông trưởng thành trong hoàn cảnh khiêm tốn. Cha mẹ ông là người Java theo Hồi giáo, họ ly hôn không lâu sau khi ông được sinh. Trong thời kỳ Nhật Bản chiếm đóng Indonesia, Suharto phục vụ trong lực lượng an ninh Indonesia do người Nhật tổ chức. Sau đó, ông tham gia đấu tranh giành độc lập cho Indonesia. Suharto được thăng hạng thiếu tướng sau khi Indonesia độc lập. Binh sĩ dưới quyền Suharto ngăn chặn một âm mưu đảo chính vào ngày 30 tháng 9 năm 1965, Đảng Cộng sản Indonesia bị quy là chủ mưu. Sau đó, quân đội dẫn đầu một cuộc thanh trừng chống cộng, và Suharto đoạt quyền từ tổng thống khai quốc của Indonesia là Sukarno. Ông được bổ nhiệm làm quyền tổng thống vào năm 1967 rồi tổng thống vào năm sau. Cương vị tổng thống của Suharto được ủng hộ mạnh mẽ trong suốt thập niên 1970 và 1980, song bị xói mòn sau một khủng hoảng tài chính nghiêm trọng dẫn đến bất ổn lan rộng, và ông phải từ nhiệm vào tháng 5 năm 1998.

Di sản 31 năm cai trị của Suharto gây tranh luận tại cả Indonesia và bên ngoài. Khi thi hành "Trật tự Mới", Suharto kiến thiết một chính phủ mạnh, tập trung và do quân đội chi phối. Hành động xâm chiếm và chiếm đóng Đông Timor của Indonesia trong thời kỳ Suharto tại vị làm cho ít nhất 100.000 người thiệt mạng. Đến thập niên 1990, chủ nghĩa chuyên chế Trật tự Mới và tham nhũng phổ biến  là một nguồn gốc gây bất mãn. Trong những năm sau khi Suharto từ nhiệm, các nỗ lực nhằm buộc tội ông tham nhũng và diệt chủng bị thất bại do sức khỏe của ông yếu và do thiếu sự ủng hộ bên trong Indonesia.

Sinh hoạt ban đầu
Suharto sinh ngày 8 tháng 6 năm 1921 tại xóm Kemusuk của làng Godean. Làng này nằm cách  về phía tây của Yogyakarta- trung tâm văn hóa của người Java. Cha mẹ ông là người Java thuộc tầng lớp nông dân, ông là con duy nhất trong cuộc hôn nhân thứ nhì của cha. Cha của Suharto là Kertosudiro, Kertosudiro có hai con từ cuộc hôn nhân trước, và là một công vụ viên thủy lợi của làng. Mẹ của Suharto là Sukirah, bà là một phụ nữ địa phương và có quan hệ họ hàng xa với Sultan Hamengkubuwono V qua người thiếp đầu của ông ta.

Năm tuần sau khi sinh Suharto, mẹ của ông bị suy nhược thần kinh và ông được giao cho bà cô bên nội là Kromodirjo chăm sóc. Kertosudiro và Sukirah ly hôn khi Suharto còn nhỏ và sau đó hai người đều tái hôn. Khi lên ba tuổi, Suharto được giao cho mẹ, lúc này bà đã kết hôn với một nông dân địa phương, và Suharto giúp đỡ gia đình trong việc đồng áng. Đến năm 1929, cha của Suharto đưa ông đến sống cùng chị gái, người chị này khi đó đã kết hôn với một người giám sát nông nghiệp tên là Prawirowihardjo, họ sống tại thị trấn Wuryantoro trong một khu vực canh tác cằn cỗi và năng suất thấp gần Wonogiri. Trong hai năm sau, ông từng được cha dượng đưa về với mẹ tại Kemusuk rồi lại được cha đưa về Wuryantoro.

Prawirowihardjo nuôi dưỡng em vợ, như là cha nuôi của Suharto và cho ông một gia đình ổn định tại Wuryantoro. Năm 1931, Suharto chuyển đến thị trấn Wonogiri để theo học tiểu học, lúc đầu sống cùng con trai của Prawirohardjo là Sulardi, và sau đó sống cùng một người có họ hàng với cha tên là Hardjowijono. Trong khi sống cùng Hardjowijono, Suharto quen biết với Darjatmo, một dukun (pháp sư) về thuật thần bí và chữa bệnh bằng đức tin Java, trải nghiệm này tác động sâu sắc đến ông. Khó khăn trong việc trả học phí tại Wonogiri khiến ông chuyển về nhà cha tại Kemusuk, tại đây ông tiếp tục học tại một trường trung học của tổ chức Hồi giáo Muhammadiyah có học phí thấp tại thành phố Yogyakarta cho đến năm 1939.

Giống như nhiều người Java, Suharto chỉ có một tên. Trong các ngữ cảnh tôn giáo trong những năm gần đây, ông đôi khi được gọi là "Haji" hoặc "el-Haj Mohammed Suharto" song chúng không nằm trong tên chính thức của ông hay thường được sử dụng. "Suharto" phản ánh chính tả Indonesia hiện đại. Trong thời kỳ ông sinh, phiên âm tiêu chuẩn là "Soeharto" và ông ưa thích chính tả gốc. Báo chí Anh ngữ quốc tế thường sử dụng chính tả 'Suharto' trong khi chính phủ và truyền thông Indonesia sử dụng 'Soeharto'.

Sự giáo dục của Suharto tương phản với các nhà dân tộc chủ nghĩa Indonesia hàng đầu như Sukarno, trong đó Suharto được cho là có ít quan tâm đến chống chủ nghĩa thực dân, hoặc quan tâm chính trị ngoài môi trường ngay quanh mình. Không giống như Sukarno và đồng giới của ông ta, Suharto có ít hoặc không có tiếp xúc với những người thực dân châu Âu. Do đó, ông không học để nói tiếng Hà Lan hoặc các ngôn ngữ châu Âu khác khi còn trẻ. Ông học nói tiếng Hà Lan sau khi được tuyển mộ vào quân đội Hà Lan năm 1940.

Binh nghiệp

Chiến tranh thế giới thứ hai
Suharto hoàn thành giáo dục trung học ở tuổi 18 và có được một công việc văn phòng trong một ngân hàng tại Wuryantaro. Ông buộc phải bỏ việc sau khi một tai nạn xe đạp làm rách bộ trang phục công sở duy nhất của ông. Sau một thời gian thất nghiệp, ông gia nhập Quân đội Hoàng gia Đông Ấn Hà Lan (KNIL) vào tháng 6 năm 1940, và được đào tạo cơ bản tại Gombong gần Yogyakarta. Trong tình thế Đức chiếm đóng Hà Lan còn Nhật Bản thì yêu cầu được tiếp cận nguồn cung dầu của Indonesia, người Hà Lan mở rộng việc tuyển quân KNIL thay vì bài trừ người Java như trước. Suharto được phân đến Tiểu đoàn XIII tại Rampal, tốt nghiệp một khóa đào tạo ngắn hạn tại Kaderschool KNIL tại Gombong để trở thành một trung sĩ, và được phân đến một tiểu đoàn dự bị của KNIL tại Cisarua.

Sau khi người Hà Lan đầu hàng trước quân Nhật xâm chiếm vào tháng 3 năm 1942, Suharto bỏ quân phục KNIL và trở về Wurjantoro. Sau vài tháng thất nghiệp, ông trở thành một trong hàng nghìn người Indonesia nắm cơ hội để tham gia lực lượng an ninh do người Nhật tổ chức bằng cách gia nhập lực lượng cảnh sát Yogyakarta. Trong tháng 10 năm 1943, Suharto được chuyển từ lực lượng cảnh sát sang lực lượng dân quân mới thành lập do người Nhật đỡ đầu là PETA, trong đó người Indonesia phục vụ trong vai trò là sĩ quan. Trong khóa đào tạo để phục vụ với cấp bậc shodancho (tiểu đoàn trưởng), ông tiếp xúc với một phiên bản võ sĩ đạo địa phương hóa, được sử dụng để giáo huấn binh sĩ. Khóa đào tạo này cổ vũ tư tưởng chống Hà Lan và ủng hộ chủ nghĩa dân tộc, song hướng đến các mục tiêu của quân phiệt Nhật. Tiếp xúc với một tư tưởng dân tộc chủ nghĩa và quân phiệt được cho là có tác động sâu sắc đến tư duy của Suharto.

Suharto được phái đến một tiểu đoàn phòng thủ duyên hải của PETA tại Wates, nằm tại phía nam của Yogyakarta, phục vụ cho đến khi ông được cho đi đào tạo làm trung đoàn trưởng (chudancho) tại Bogor từ tháng 4 đến tháng 8 năm 1944. Với chức vụ trung đoàn trưởng, ông quản lý đào tạo các tân binh PETA tại Surakarta, Jakarta, và Madiun. Sự kiện Nhật Bản đầu hàng và Tuyên ngôn độc lập Indonesia vào tháng 8 năm 1945 diễn ra trong khi Suharto được phái đến khu vực Brebeg hẻo lánh (trên sườn núi Wilis) để đào tạo các sĩ quan mới nhằm thay thế những người bị Nhật Bản hành quyết do nổi loạn PETA thất bại vào tháng 2 năm 1945 tại Blitar, do Supriyadi lãnh đạo.

Cách mạng Dân tộc Indonesia

Hai ngày sau khi Nhật Bản đầu hàng, các nhà lãnh đạo độc lập Sukarno và Hatta tuyên bố Indonesia độc lập, và được bổ nhiệm làm tổng thống và phó tổng thống của nước cộng hòa mới. Suharto giải thể trung đoàn của mình theo lệnh từ chỉ huy người Nhật, và trở về Yogyakarta. Khi các nhóm cộng hòa đứng lên nhằm khẳng định độc lập của Indonesia, Suharto gia nhập một đơn vị mới của Lục quân Indonesia mới hình thành. Dựa trên nền tảng là các kinh nghiệm trong PETA, ông được bổ nhiệm là chỉ huy phó, và sau đó là một chỉ huy tiểu đoàn khi lực lượng cộng hòa được tổ chức chính thức trong tháng 10 năm 1945. Trong những năm đầu Chiến tranh độc lập, ông tổ chức các lực lượng vũ trang địa phương thành Tiểu đoàn X của Trung đoàn I; Suharto được thăng làm Thiếu tá và trở thành thủ lĩnh của Tiểu đoàn X. Suharto tham gia giao tranh chống binh sĩ Đồng Minh quanh Magelang và Semarang, và sau đó được bổ nhiệm làm người đứng đầu một lữ đoàn với cấp bậc trung tá, và giành được sự kính trọng trong vai trò một tư lệnh chiến trường.

Lực lượng Đồng Minh đến với ủy nhiệm phục hồi "tình trạng tiền chiến", điều này nhanh chóng dẫn đến xung đột giữa những người cộng hòa Indonesia và lực lượng Đồng Minh gồm quân Hà Lan và quân Anh trợ giúp. Suharto lãnh đạo binh sĩ chặn bước tiến của Lữ đoàn T ("Hổ") Hà Lan vào ngày 17 tháng 5 năm 1946. Thành tích này khiến ông nhận được sự tôn trọng của Trung tá Sunarto Kusumodirjo, người này mời Suharto soạn thảo chỉ dẫn công tác cho Trụ sở Lãnh đạo Chiến trường (MPP), một thể chế được thiết lập nhằm tổ chức và thống nhất cấu trúc chỉ huy của lực lượng dân tộc chủ nghĩa Indonesia. Quân đội của Cộng hòa Indonesia liên tục tái cơ cấu. Đến tháng 8 năm 1946, Suharto trở thành thủ lĩnh của Trung đoàn 22 của Sư đoàn III ("Sư đoàn Diponegoro") đóng tại Yogyakarta. Đến cuối năm 1946, Sư đoàn Diponegoro nhận trách nhiệm phòng thủ khu vực phía tây và tây nam của Yogyakarta trước quân Hà Lan. Theo báo cáo của quân Hà Lan thì điều kiện đương thời của sư đoàn là khổ sở; bản thân Suharto được tường thuật là giúp đỡ các băng đảng buôn lậu vận chuyển ma túy qua lãnh thổ do ông kiểm soát, nhằm có thu nhập. Trong tháng 9 năm 1948, Suharto được phái đi gặp chủ tịch của Đảng Cộng sản Indonesia (PKI) là Musso trong một nỗ lực bất thành nhằm hòa giải cuộc nổi dậy cộng sản tại Madiun.

Trong tháng 12 năm 1948, người Hà Lan phát động "Chiến dịch Quạ", kết quả là bắt giữ Sukarno và Hatta cũng như chiếm lĩnh thủ đô Yogyakarta của nước cộng hòa. Suharto được bổ nhiệm làm thủ lĩnh Wehrkreise III, gồm hai tiểu đoàn, tiến hành chiến tranh du kích chống lại Hà Lan từ các đồi phía nam của Yogyakarta. Trong cuộc tập kích rạng sáng ngày 1 tháng 3 năm 1949, quân của Suharto và dân quân địa phương tái chiếm thành phố, giữ cho đến buổi trưa. Các tường thuật sau này của Suharto viết rằng ông là người bày mưu duy nhất, song các nguồn khác thì nói Sultan Hamengkubuwono IX của Yogyakarta, và Panglima của Sư đoàn III, ra lệnh tấn công. Tuy nhiên, Tướng quân Abdul Nasution cho biết Suharto chuẩn bị rất cẩn thận cho "Tổng tấn công". Các thường dân đồng cảm với mục tiêu của lực lượng Cộng hòa trong thành phố đã bị kích động rồi tiến hành biểu dương lực lượng, chứng minh rằng người Hà Lan thất bại trong việc giành chiến thắng trong chiến tranh du kích. Trên bình diện quốc tế, Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc gây áp lực để Hà Lan ngừng tấn công quân sự và để tái khởi động đàm phán, cuối cùng khiến Hà Lan triệt thoái khỏi khu vực Yogyakarta vào tháng 6 năm 1949 và hoàn toàn chuyển giao chủ quyền trong tháng 12 năm 1949. Suharto chịu trách nhiệm tiếp quản thành phố Yogyakarta từ quân Hà Lan triệt thoái trong tháng 6 năm 1949.

Trong Cách mạng, Suharto kết hôn với Siti Hartinah, con gái của một quý tộc nhỏ thuộc vương thất Mangkunegaran của Solo. Cuộc hôn nhân kéo dài và có sự thông cảm, kết thúc khi bà từ trần vào năm 1996. Hai người có sáu người con: Siti Hardiyanti Rukmana (Tutut, sinh 1949), Sigit Harjojudanto (sinh 1951), Bambang Trihatmodjo (sinh 1953), Siti Hediati (Titiek, sinh 1959), Hutomo Mandala Putra (Tommy, sinh 1962), và Siti Hutami Endang Adiningish (Mamiek, sinh 1964). Trong tầng lớp thượng lưu Java, là thỏa đáng khi người vợ tiến hành kinh doanh thượng lưu để bổ sung ngân sách gia đình, cho phép chồng duy trì tôn nghiêm của mình trong vai trò chính thức. Các giao dịch thương nghiệp của Đệ nhất phu nhân cùng con cháu trở nên phổ biến và cuối cùng làm suy yếu cương vị lãnh đạo của Suharto.

Hậu độc lập

Trong những năm sau khi Indonesia độc lập, Suharto phục vụ trong Quân đội Indonesia, chủ yếu là trên đảo Java. Năm 1950, với cấp bậc thượng tá, ông lãnh đạo Lữ đoàn Garuda đàn áp Nổi dậy Makassar, đây là cuộc nổi loạn của các cựu binh sĩ thực dân, họ ủng hộ Quốc gia Đông Indonesia và Hợp chúng quốc Indonesia do người Hà Lan thành lập. Trong thời gian tại Makassar, Suharto quen biết với hàng xóm là gia đình Habibie, người con cả của gia đình này là BJ Habibie sau đó trở thành phó tổng thống của Suharto, và kế nhiệm ông làm tổng thống. Năm 1951–1952, Suharto dẫn quân đánh bại cuộc nổi loạn có cảm hứng Hồi giáo của Tiểu đoàn 426 tại khu vực Klaten của Trung Java. Được bổ nhiệm lãnh đạo bốn tiểu đoàn vào đầu năm 1953, ông tổ chức họ tham chiến với những người nổi dậy Darul Islam tại phía tây bắc Trung Java và các hoạt động tiễu phỉ trong khu vực núi Merapi. Ông cũng tìm cách ngăn chặn các đồng cảm cánh tả trong binh sĩ của mình. Trải nghiệm trong giai đoạn này khiến Suharto chán ghét sâu sắc đối với cả chủ nghĩa cấp tiến Hồi giáo và cộng sản.

Từ năm 1956 đến năm 1959, ông phục vụ trong vị trí quan trọng là tư lệnh của Sư đoàn Diponegoro có căn cứ tại Semarang, chịu trách nhiệm đối với các tỉnh Trung Java và Yogyakarta. Quan hệ của ông với doanh nhân nổi bật Lâm Thiệu Lương và Bob Hasan được mở rộng trong suốt nhiệm kỳ tổng thống của ông, chúng bắt đầu tại Trung Java khi ông dính líu đến một loạt doanh nghiệp "sinh lợi", được tiến hành chủ yếu để duy trì hoạt động của đơn vị quân sự do được tài trợ ít. Suharto dính líu đến một cuộc điều tra chống tham nhũng trong quân đội trong một vụ bê bối buôn lậu năm 1959. Bị bãi chức, ông bị chuyển sang trường tham mưu và chỉ huy (Seskoad) của lục quân tại thành phố Bandung. Trong thời gian tại Bandung, ông được thăng quân hàm chuẩn tướng, và đến cuối năm 1960, ông được thăng làm phó tổng tham mưu trưởng lục quân. Năm 1961, ông được trao thêm một chức tư lệnh khi là thủ lĩnh của lực lượng dự bị mới của lục quân (sau là KOSTRAD), một lực lượng lưu động sẵn sàng phản ứng đóng tại Jakarta.

Trong tháng 1 năm 1962, Suharto dược thăng quân hàm thiếu tướng và được bổ nhiệm lãnh đạo Chiến dịch Mandala, chỉ huy chung lục-hải-không quân đặt tại Makassar. Đây là cánh quân sự trong chiến dịch giành miền Tây Tân Guinea từ Hà Lan, lãnh thổ này đang chuẩn bị độc lập. Năm 1965, Suharto được bổ nhiệm làm chỉ huy tác chiến trong cuộc đối đầu chống Malaysia mới hình thành. Lo ngại rằng đối đầu sẽ khiến Java có ít binh sĩ, và rơi vào tay Đảng Cộng sản Indonesia với 2 triệu thành viên, ông cho phép một sĩ quan tình báo Kostrad là Ali Murtopo mở các cuộc tiếp xúc bí mật với người Anh và người Malaysia.

Phế truất Sukarno (1965)
Căng thẳng giữa quân đội và lực lượng cộng sản gia tăng trong tháng 4 năm 1965, khi Sukarno xác nhận lập tức thi hành đề xuất của Đảng Cộng sản Indonesia về một "lực lượng vũ trang thứ năm" gồm các nông dân và công nhân có vũ trang. Tuy nhiên, ý tưởng này bị tầng lớp lãnh đạo của quân đội bác bỏ do tương đương với việc Đảng Cộng sản Indonesia lập quân đội riêng. Trong tháng 5, "văn kiện Gilchrist" khuấy động lo ngại của Sukarno về một âm mưu quân sự nhằm phế truất ông, mối lo ngại này được ông đề cập nhiều lần trong vài tháng sau đó. Trong phát biểu nhân ngày độc lập vào tháng 8, Sukarno tuyên bố ý định của mình là đưa Indonesia vào một liên minh chống chủ nghĩa đế quốc cùng Trung Quốc và các chế độ cộng sản khác, và cảnh báo quân đội không gây trở ngại.

Trước bình minh ngày 1 tháng 10 năm 1965, các binh sĩ từ Đội cận vệ tổng thống, Sư đoàn Diponegoro và Sư đoàn Brawidjaja bắt cóc và hành quyết sáu tướng lĩnh lục quân tại Jakarta. Các binh sĩ chiếm giữ Quảng trường Merdeka, bao gồm các khu vực trước Dinh Tổng thống, đài phát thanh quốc gia, và trung tâm viễn thông. Lúc 7:10 sáng, Untung bin Sjamsuri tuyên bố trên sóng phát thanh rằng "Phong trào 30 tháng 9" đã chặn trước một nỗ lực đảo chính Sukarno của các tướng lĩnh được CIA hậu thuẫn, và rằng đây là một quân vụ nội bộ. Phong trào 30 tháng 9 chưa từng có bất kỳ xâm phạm nào đến sinh mệnh của Suharto. Suharto ở tại bệnh viện quân đội Jakarta vào tối ngày 30 với con trai Tommy ba tuổi do cậu bị bỏng. Trung tá Abdul Latief đến thăm ông tại bệnh viện, đây là một nhân vật chủ chốt của Phong trào 30 tháng 9 và là bạn bè gia đình thân thiết của Suharto. Theo lời khai sau này của Latief, những người âm mưu cho rằng Suharto là một người trung thành với Sukarno, do đó Latief đến để báo tin cho ông về kế hoạch bắt cóc sắp tới để cứu nguy Sukarno, khi mà Suharto có vẻ thể hiện thái độ trung lập.

Sau khi biết tin về các vụ sát hại, Suharto đến trụ sở của KOSTRAD ngay trước bình minh, từ đây ông có thể quan sát các binh sĩ chiếm giữ Quảng trường Merdeka. Ông huy động các lực lượng đặc biệt KOSTRAD và RPKAD (nay là Kopassus) đi giành quyền kiểm soát trung tâm của Jakarta, chiếm các địa điểm chiến lược trọng yếu bao gồm đài phát thanh mà không gặp kháng cự. Suharto tuyên bố trên sóng phát thành vào lúc 9:00 sáng rằng sáu tướng lĩnh bị bắt cóc bởi "các phần tử phản cách mạng" và rằng Phong trào 30 tháng 9 thực tế có mục đích nhằm phế truất Sukarno. Ông nói rằng bản thân nắm quyền kiểm soát lục quân, và rằng ông sẽ tiêu diệt Phong trào 30 tháng 9 và bảo vệ Sukarno. Suharto ban một tối hậu thư đến Căn cứ Không quân Halim, là nơi Phong trào 30 tháng 9 đặt căn cứ và là nơi Sukarno, tư lệnh không quân Omar Dhani và Chủ tịch Đảng Cộng sản Indonesia Dipa Nusantara Aidit đã tụ tập, khiến họ giải tán trước khi các binh sĩ trung thành với Suharto chiếm căn cứ không quân vào ngày 2 tháng 10 sau giao tranh ngắn ngủi. Với sự thất bại của cuộc đảo chính được tổ chức kém, và được đảm bảo quyền lực từ tổng thống để khôi phục trật tự và an ninh, phe của Suharto củng cố quyền kiểm soát đối với lục quân vào ngày 2 tháng 10. Ngày 5 tháng 10, Suharto dẫn đầu một buổi lễ công cộng để an táng thi thể các tướng lĩnh.

Các thuyết phức tạp và có tính phe phái tiếp tục cho đến ngày nay về thân phận của những nhà tổ chức đảo chính và mục tiêu của họ. Theo giải thích của Lục quân, và sau đó là của "Trật tự Mới" thì đó là trách nhiệm của riêng Đảng Cộng sản Indonesia. Một chiến dịch tuyên truyền của Lục quân, các tổ chức học sinh Hồi giáo và Công giáo, thuyết phục các độc giả Indonesia và quốc tế rằng đó là một nỗ lực đảo chính cộng sản, và rằng các vụ sát hại là hành động tàn bạo hèn nhát chống lại các anh hùng Indonesia. Lục quân liên minh với các tổ chức dân sự tôn giáo lãnh đạo một chiến dịch nhằm thanh trừng xã hội, chính phủ, và quân đội Indonesia những phần tử thuộc đảng cộng sản và các tổ chức cánh tả. Thanh trừng lan rộng từ Jakarta đến phần lớn các khu vực còn lại trên toàn quốc. Ước tính được chấp thuận phổ biến nhất là có ít nhất nửa triệu người bị sát hại. Có đến 1,5 triệu người bị giam cầm trong một hay nhiều giai đoạn. Một kết quả của thanh trừng là một trong ba trụ cột ủng hộ của Sukarno- Đảng Cộng sản Indonesia- bị trừ khử hữu hiệu bởi hai trụ cột còn lại và quân đội và Hồi giáo.

Sukarno tiếp tục nhận được lòng trung thành từ các bộ phận lớn trong quân đội cũng như toàn dân, và Suharto thận trọng không cân nhắc đoạt quyền bằng đảo chính. Trong 18 tháng sau khi đàn áp Phong trào 30 tháng 9, diễn ra một tiến triển phức tạp các thủ đoạn chính trị chống lại Sukarno, bao gồm kích động sinh viên, đe dọa quốc hội, tuyên truyền truyền thông và các đe dọa quân sự.

Trong tháng 2 năm 1966, Sukarno thăng quân hàm Suharto là trung tướng (và thượng tướng vào tháng 7 năm 1966). Việc sát hại một sinh viên thị uy và lệnh của Sukarno về giải tán Diễn đàn Hành động Sinh viên Indonesia (KAMI) trong tháng 2 năm 1966 càng kích động công luận chống tổng thống. Ngày 11 tháng 3 năm 1966, sự xuất hiện của các binh sĩ bất minh quanh Cung điện Merdeka trong một phiên họp nội các buộc Sukarno tẩu thoát đến Cung điện Bogor bằng máy bay trực thăng. Ba tướng lĩnh trung thành với Suharto là Basuki Rahmat, M Jusuf, và Amirmachmud đến Bogor để gặp Sukarno. Tại đó, họ đạt được một sắc lệnh tổng thống (Supersemar) mà theo đó trao cho Suharto quyền lực tiến hành bất kỳ hành động cần thiết nào để duy trì an ninh.

Sử dụng sắc lệnh này, Suharto ra lệnh cấm chỉ Đảng Cộng sản Indonesia vào hôm sau, và tiếp tục thanh trừng các thành phần thân Sukarno khỏi quốc hội, chính phủ và quân đội, cáo buộc họ có cảm tình với cộng sản. Quân đội bắt giữ 15 bộ trưởng nội các và buộc Sukarno bổ nhiệm một nội các mới gồm những người ủng hộ Suharto. Quân đội bắt giữ các thành viên thân Sukarno và thân cộng sản của quốc hội, và Suharto thay thế các thủ lĩnh hải quân, không quân, và lực lượng cảnh sát bằng những người ủng hộ ông, những người này sau đó bắt đầu một cuộc thanh trừng quy mô lớn trong mỗi lĩnh vực.

Trong tháng 6 năm 1966, quốc hội được thanh trừng thông qua 24 nghị quyết, bao gồm cấm chỉ chủ nghĩa Marx-Lenin, phê chuẩn Supersemar, và tước bỏ danh hiệu tổng thống chung thân của Sukarno. Chính phủ kết thúc đối đầu với Malaysia và tái gia nhập Liên Hợp Quốc (Sukarno đưa Indonesia khỏi Liên Hợp Quốc vào năm trước). Suharto không tìm cách loại bỏ hoàn toàn Sukarno trong kỳ họp quốc hội này do vẫn còn ủng hộ đối với tổng thống trong các thành phần của quân đội.

Đến tháng 1 năm 1967, Suharto cảm thấy tự tin rằng ông đã loại bỏ toàn bộ sự ủng hộ quan trọng cho Sukarno trong quân đội, và Quốc hội quyết định tổ chức một phiên họp khác để buộc tội Sukarno. Ngày 22 tháng 2 năm 1967, Sukarno tuyên bố ông sẽ từ nhiệm tổng thống, và đến ngày 12 tháng 3, quốc hội tước bỏ quyền lực còn lại của Sukarno và bổ nhiệm Suharto làm quyền tổng thống. Sukarno bị quản thúc tại gia trong Cung điện Bogor; ông từ trần vào tháng 6 năm 1970. Ngày 27 tháng 3 năm 1968, Quốc hội bổ nhiệm Suharto làm tổng thống nhiệm kỳ 5 năm đầu tiên.

"Trật tự Mới" (1967–1998)
Suharto xúc tiến "Trật tự Mới" của ông, tướng phản với "Trật tự Cũ" của Sukarno, một xã hội dựa trên tư tưởng Pancasila (năm nguyên tắc). Sau khi ban đầu cẩn thận để không xúc phạm tính nhạy cảm của các học giả Hồi giáo- những người lo ngại Pancasila có thể phát triển thành một phái gần như tôn giáo, Suharto đạt được một nghị quyết quốc hội vào năm 1983 mà theo đó buộc tất cả các tổ chức tại Indonesia tôn trọng triệt để Pancasila như là nguyên tắc căn bản. Ông cũng lập chương trình đào tạo Pancasila bắt buộc cho toàn bộ người Indonesia, từ học sinh tiểu học đến nhân viên văn phòng. Tuy nhiên, trên thực tế, tính chất mơ hồ của Pancasila bị chính phủ của Suharto lợi dụng để biện minh cho các hành động của họ và để kết tội các đối thủ của họ là "chống Pancasila".

Củng cố quyền lực

Được bổ nhiệm làm tổng thống, Suharto vẫn cần phải chia sẻ quyền lực với các thành phần khác bao gồm các tướng lĩnh Indonesia vốn nhìn nhận Suharto chỉ như đồng sự hạng nhất và các tổ chức Hồi giáo và sinh viên từng tham gia thanh trừng chống cộng. Được hỗ trợ từ "Văn phòng trợ lý cá nhân" (Aspri), là phe gồm các sĩ quan quân sự trung thành với ông từ khi ông là tư lệnh của Sư đoàn Diponegoro mà đặc biệt là Ali Murtopo, Suharto bắt đầu củng cố có hệ thống quyền lực của mình bằng cách loại bỏ các đối thủ tiềm năng, trong khi trao thưởng cho những người trung thành bằng các vị trí chính trị và tiền.

Suharto đánh bại nỗ lực năm 1968 của chủ tịch Quốc hội là Tướng Nasution nhằm thông qua một dự luật cắt giảm nghiêm trọng quyền lực của tổng thống. Năm 1969, Suharto loại bỏ chức vụ chủ tịch Quốc hội của Nasution, và buộc ông ta phải về hưu non trong quân đội vào năm 1972. Năm 1967, các tướng quân Hartono Rekso Dharsono, Kemal Idris và Sarwo Edhie Wibowo (được gọi là "những người Cấp tiến Trật tự Mới") kháng nghị quyết định của Suharto về việc cho phép các chính đảng hiện hữu tham gia các cuộc bầu cử, họ ủng hộ một hệ thống hai đảng phi ý thức hệ tương tự như tại nhiều quốc gia phương Tây. Suharto sau đó phái Dharsono làm đại sứ tại hải ngoại, còn Kemal Idris và Sarwo Edhie Wibowo bị phái đi Bắc Sumatera và Nam Sulawesi làm tư lệnh khu vực.

Quan hệ vững chắc trước đó của Suharto với phong trào sinh viên trở nên căng thẳng do chế độ của ông ngày càng độc đoán và tham nhũng. Trong khi nhiều lãnh đạo ban đầu của Phong trào sinh viên 1966 (Angkatan '66) được kết nạp thành công vào chế độ, Suharto phải đối diện với các cuộc tuần hành lớn của sinh viên nhằm thách thức tính hợp pháp của cuộc bầu cử 1971 (phong trào "Golput"), xây dựng công viên Taman Mini Indonesia Indah tốn kém (1972), sức chi phối của các nhà tư bản ngoại quốc (Sự kiện Malari năm 1974), và thiếu các hạn chế nhiệm kỳ tổng thống của Suharto (1978). Chế độ phản ứng bằng cách tống giam nhiều nhà hoạt động sinh viên và thậm chí phái các đơn vị lục quân đi chiếm giữ các khu trường sở đại học của ITB (Học viện Kỹ thuật Bandung) từ tháng 1-3 năm 1978. Trong tháng 4 năm 1978, Suharto hành động quyết định khi ban sắc lệnh về "Bình thường hóa sinh hoạt khu trường sở" (NKK) theo đó cấm chỉ các hoạt động chính trị trong khuôn viên trường học không liên quan đến học thuật.

Ngày 15–16 tháng 1 năm 1974, Suharto phải đối diện với một thách thức đáng kể khi náo động bạo lực bùng phát tại Jakarta trong chuyến công du của Thủ tướng Nhật Bản Kakuei Tanaka. Sinh viên tuần hành chống lại sự chi phối ngày càng tăng của các nhà đầu tư Nhật Bản, hoạt động này được phó tư lệnh quân đội là Tướng Sumitro khuyến khích. Sumitro là một tướng quân có nhiều tham vọng, ông không thích ảnh hưởng mạnh của nội bộ Aspri của Suharto. Suharto được báo cáo rằng náo động do Sumitro sắp đặt, ông ta có mong muốn làm mất ổn định chế độ bằng cách lợi dụng náo động của sinh viên, kết quả là Sumitro bị bãi nhiệm và buộc phải về hưu. Sự kiện này được gọi là Sự kiện Malari (Malapetaka Lima Belas Januari / Thảm họa 15 tháng 1). Tuy nhiên, Suharto cũng giải tán Aspri nhằm làm dịu bất mãn phổ biến.

Năm 1980, 50 nhân vật chính trị nổi bật ký kết Kiến nghị Năm mươi, trong đó chỉ trích Suharto sử dụng Pancasila để bịt miệng những người chỉ trích ông. Suharto từ chối giải quyết các quan tâm của những người kiến nghị, và một số trong đó bị tống giam còn những người khác bị áp đặt hạn chế đối với hoạt động của họ.

Chính trị và an ninh nội địa
Để xoa dịu các yêu cầu từ các chính trị gia dân sự trong việc tổ chức bầu cử, như được biểu thị trong các nghị quyết của Quốc hội vào năm 1966 và 1967, chính phủ Suharto đưa ra một loạt các luật về bầu cử cũng như cấu trúc và bổn phận của quốc hội, chúng được quốc hội thông qua vào tháng 11 năm 1969 sau các đàm phán kéo dài. Luật quy định một quốc hội (Madjelis Permusjawaratan Rakjat/MPR) với quyền bầu cử tổng thống, gồm một hạ viện (Dewan Perwakilan Rakjat/DPR) và các đại biểu khu vực. 100 trong số 460 thành viên của DPR sẽ được chính phủ bổ nhiệm trực tiếp, các ghế còn lại được phân bổ cho các chính đảng dựa trên kết quả tổng tuyển cử. Cơ chế này đảm bảo quyền kiểm soát đáng kể của chính phủ dối với các sự vụ tư pháp, đặc biệt là bổ nhiệm tổng thống.

Để tham gia bầu cử, Suharto nhận thấy sự cần thiết phải liên kết bản thân với một chính đảng. Sau khi ban đầu cân nhắc liên kết với đảng cũ của Sukarno là Đảng Dân tộc Indonesia (PNI), đến năm 1969 Suharto quyết định tiếp quản quyền kiểm soát đối với liên hiệp các tổ chức phi chính phủ ít tiếng tăm do quân đội vận hành gọi là Golkar và chuyển đổi nó thành một phương tiện bầu cử của mình với sự phối hợp của cánh tay phải là Ali Murtopo. Tổng tuyển cử đầu tiên được tổ chức vào ngày 3 tháng 7 năm 1971 với mười đảng phái tham gia; gồm Golkar, bốn chính đảng Hồi giáo, cùng năm đảng dân tộc chủ nghĩa và Cơ Đốc giáo. Vận động trên một nền tảng phi ý thức hệ về "phát triển", được hỗ trợ từ sự ủng hộ của chính phủ và chiến thuật hăm dọa tinh vi, Golkar giành được 62,8% phiếu phổ thông. Phiên họp toàn thể tháng 3 năm 1973 của Quốc hội mới được bầu nhanh chóng bổ nhiệm Suharto làm tổng thống, và Sultan Hamengkubuwono IX là phó tổng thống.

Ngày 5 tháng 1 năm 1973, để kiểm soát tốt hơn, chính phủ buộc bốn đảng phái Hồi giáo sáp nhập thành Đảng Phát triển Liên hiệp (Partai Persatuan Pembangunan, PPP) trong khi năm đảng phái phi Hồi giáo được hợp nhất vào Đảng Dân chủ Indonesia (Partai Demokrasi Indonesia, PDI). Chính phủ đảm bảo rằng các đảng phái không bao giờ phát triển thành đảng đối lập hữu hiệu bằng cách kiểm soát tầng lớp lãnh đạo của chúng, trong khi thiết lập hệ thống "bãi miễn" để loại bỏ vị trí của bất kỳ nhà lập pháp nào lên tiếng. Sử dụng hệ thống "Dân chủ Pancasila", Suharto tái đắc cử mà không gặp chống đối tại Quốc hội vào năm 1978, 1983, 1988, 1993, và 1998. Golkar giành chiến thắng với đa số lớn trong mọi cuộc bầu cử Quốc hội, đảm bảo rằng Suharto có thể thống qua chương trình nghị sự của mình mà hầu như không bị phản đối.

Suharto tiến hành các dự án công trình xã hội khác nhau nhằm chuyển biến xã hội Indonesia thành một "quần chúng nổi" phi chính trị hóa hỗ trợ nhiệm vụ quốc gia về "phát triển", một khái niệm tương tự như chủ nghĩa nghiệp đoàn. Chính phủ thành lập nhiều nhóm xã hội dân sự để đoàn kết dân cư ủng hộ các chương trình của chính phủ. Từ năm 1966 đến năm 1967, nhằm xúc tiến đồng hóa người Indonesia gốc Hoa vốn có uy thế, chính phủ Suharto thông qua một số luật trong cái gọi là "Chính sách cơ bản về giải quyết vấn đề người Hoa", do đó chỉ có một xuất bản phẩm tiếng Hoa (quân đội kiểm soát) được phép tiếp tục, toàn bộ các biểu hiện của văn hóa và tôn giáo Trung Hoa bị cấm khỏi không gian công cộng, các trường học Trung văn bị đóng cửa dần, và người Hoa được khuyến khích lấy tên giống tiếng Indonesia. Năm 1968, Suharto mở đầu một chương trình kế hoạch hóa gia đình rất thành công để giảm tốc độ tăng tưởng dân số và do đó làm tăng thu nhập đầu người. Một di sản lâu dài của giai đoạn này là cải cách chính tả tiếng Indonesia theo sắc lệnh vào ngày 17 tháng 8 năm 1972.

Suharto dựa vào quân đội để duy trì an ninh nội địa, thông qua Kopkamtib và BAKIN. Để duy trì kiểm soát nghiêm ngặt trên toàn quốc, Suharto mở rộng hệ thống lãnh thổ của lục quân xuống cấp làng, trong khi các sĩ quan quân đội được bổ nhiệm làm những người đứng đầu khu vực. Đến năm 1969, 70% các thống đốc cấp tỉnh của Indonesia và trên một nửa các huyện trưởng là các sĩ quan quân đội tại ngũ. Suharto ủy quyền Operasi Trisula nhằm tiêu diệt tàn dư của Đảng Cộng sản Indonesia đang nỗ lực thiết lập một căn cứ du kích trong khu vực Blitar vào năm 1968, và ra lệnh tiến hành một số chiến dịch quân sự với kết quả là kết thúc nổi dậy cộng sản PGRS-Paraku tại Tây Kalimantan (1967–1972). Các cuộc tấn công nhằm vào công nhân dầu hỏa bởi hiện thân đầu tiên của Phong trào Aceh Tự do ly khai dưới quyền Hasan di Tiro vào năm 1977 khiến Suharto phái các phân đội lực lượng đặc biệt có quy mô nhỏ đi trấn áp và họ nhanh chóng tiêu diệt hoặc buộc các thành viên của phong trào phải tẩu thoát ra ngoại quốc. Đáng chú ý, trong tháng 3 năm 1981, Suharto ủy quyền một phái đoàn lực lượng đặc biệt giải quyết thành công sự kiện những phần tử Hồi giáo cực đoan không tặc một máy bay của Garuda Indonesia tại Sân bay Don Muang tại Bangkok.

Tuân theo Hiệp định New York năm 1962 vốn yêu cầu trưng cầu dân ý về việc hợp nhất Tây Irian vào Indonesia trước cuối năm 1969, chính phủ Suharto bắt đầu tổ chức cái gọi là kế hoạch "Hành động lựa chọn tự do" trong tháng 7-8 năm 1969. Chính phủ phái lực lượng đặc biệt RPKAD dưới quyền Sarwo Edhie Wibowo đến New Guinea, trong khi phái tình nguyện viên Công giáo dưới quyền Jusuf Wanandi đi phân bổ các hàng tiêu dùng nhằm xúc tiến tình cảm ủng hộ Indonesia. Trong tháng 3 năm 1969, đạt được thỏa thuận rằng trưng cầu dân ý sẽ được chuyển qua 1.025 tù trưởng bộ lạc, viện dẫn thách thức về hậu cần và vô minh chính trị của dân cư. Sử dụng chiến lược trên, trưng cầu dân ý có kết quả là một quyết định nhất trí về việc hợp nhất với Indonesia, được Đại hội đồng Liên Hợp Quốc ghi nhận hợp lệ vào tháng 11 năm 1969.

Kinh tế

Để ổn định kinh tế và để đảm bảo ủng hộ lâu dài đối với Trật tự Mới, chính quyền của Suharto tuyển dụng một nhóm gồm các nhà kinh tế học Indonesia hầu hết được đào tạo tại Hoa Kỳ, gọi là "Berkeley Mafia", để kiến thiết các thay đổi quan trọng trong chính sách kinh tế. Bằng cách cắt giảm trợ cấp, giảm nợ chính phủ, và cải cách cơ chế tỷ giá hối đoái, tốc độ lạm phát giảm từ 660% vào năm 1966 đến 19% vào năm 1969. Mối đe dọa từ nạn đói được giảm bớt nhờ dòng tàu cứu trợ gạo của USAID từ năm 1967 đến năm 1968.

Do thiếu tư bản nội địa cho tăng trưởng kinh tế, Trật tự Mới đảo nghịch các chính sách tự túc kinh tế của Sukarno và mở cửa các lĩnh vực kinh tế được lựa chọn trong nước cho đầu tư nước ngoài thông qua Luật Đầu tư nước ngoài 1967. Suharto đến Tây Âu và Nhật Bản để xúc tiến đầu tư vào Indonesia. Các nhà đầu tư nước ngoài đầu tiên lại tiến vào Indonesia bao gồm các Công ty Sulphur Freeport và Công ty Nickel Quốc tế. Sau các khuôn khổ pháp quy của chính phủ, các doanh nhân nội địa (chủ yếu là người gốc Hoa) nổi lên vào cuối thập niên 1960 và đầu thập niên 1970 trong lĩnh vực công nghiệp nhẹ thay thế nhập khẩu như Tập đoàn Astra và Tập đoàn Salim.

Từ năm 1967, chính phủ nhận được viện trợ nước ngoài lãi suất thấp từ mười quốc gia Nhóm Liên chính phủ về Indonesia (IGGI) để bù đắp thâm hụt ngân sách. Với tiền từ IGGI và sau đó là từ thu nhập xuất khẩu dầu hỏa kể từ Khủng hoảng dầu mỏ 1973, chính phủ đầu tư vào cơ sở hạ tầng theo các kế hoạch 5 năm, được gọi là REPELITA I đến VI từ năm 1969 đến năm 1998.

Ngoài kinh tế chính thức, Suharto thiết lập một mạng lưới các tổ chức từ thiện ("yayasan") do quân đội và các thành viên trong gia đình ông điều hành, các tổ chức này bòn rút "đóng góp" từ các doanh nghiệp nội địa và ngoại quốc để đổi lấy sự ủng hộ và giấy phép của chính phủ. Trong khi một số thu nhập được sử dụng cho các mục đích từ thiện, thì nhiều khoản tiền được tái sinh thành các khoản quỹ đen để thưởng cho các đồng minh chính trị và để duy trì ủng hộ đối với Trật tự Mới.

Năm 1975, công ty dầu hỏa quốc doanh Pertamina bị vỡ nợ nước ngoài do quản lý yếu kém và tham nhũng dưới quyền đồng minh thân thiết của Suharto là Ibnu Sutowo. Chính phủ cứu trợ cho công ty, khiến nơi quốc gia gần tăng gấp đôi.

Chính sách đối ngoại

Vào lúc đoạt quyền, chính phủ Suharto thực hiện chính sách trung lập trong Chiến tranh Lạnh, song lặng lẽ liên kết với khối Phương Tây (gồm cả Nhật Bản và Hàn Quốc) với mục tiêu đảm bảo ủng hộ để Indonesia khôi phục kinh tế. Các quốc gia phương Tây ấn tượng trước sự chống cộng mạnh mẽ của Suharto, họ nhanh chóng đề xuất hỗ trợ. Quan hệ ngoại giao với Trung Quốc bị đình chỉ trong tháng 10 năm 1967 do nghi ngờ Trung Quốc tham dự trong Phong trào 30 tháng 9 (quan hệ ngoại giao được khôi phục vào năm 1990). Do Suharto tiêu diệt Đảng Cộng sản Indonesia, Liên Xô cấm vận bán vũ khí cho Indonesia. Tuy nhiên, từ năm 1967 đến năm 1970 Ngoại trưởng Adam Malik nỗ lực nhằm đảo bảo một số thỏa thuận tái cơ cấu khoản nợ khổng lồ mà Sukarno vay của Liên Xô và các quốc gia cộng sản Đông Âu khác. Trong khu vực, sau khi kết thúc đối đầu với Malaysia trong tháng 8 năm 1966, Indonesia trở thành một thành viên sáng lập của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) trong tháng 8 năm 1967. Tổ chức này có mục đích thiết lập quan hệ hòa bình giữa các quốc gia Đông Nam Á để thoát khỏi các xung đột như Chiến tranh Việt Nam đang diễn ra.

Năm 1974, thuộc địa Timor thuộc Bồ Đào Nha chìm vào nội chiến sau khi nhà cầm quyền Bồ Đào Nha triệt thoái sau Cách mạng Hoa cẩm chướng tại mẫu quốc. Được các quốc gia phương Tây tán thành, Suharto quyết định can thiệp để ngăn chặn việc thiết lập một quốc gia cộng sản. Sau một nỗ lực bất thành nhằm bí mật ủng hộ các tổ chức Timor UDT và APODETI, Suharto cho phép xâm chiếm toàn diện thuộc địa vào ngày 7 tháng 12 năm 1975, tiếp theo là chính thức sáp nhập lãnh thổ này thành tỉnh Đông Timor vào tháng 7 năm 1976. Các chiến dịch "bao vây và tiêu diệt" năm 1977–1979 phá vỡ sự kiểm soát trở lại của phe Fretilin đối với các khu vực nội địa, song kháng cự du kích tiếp tục cho đến năm 1999. Một ước tính cho biết tối thiểu 90.800 và tối đa 213.600 người thiệt mạng liên quan đến xung đột diễn ra tại Đông Timor trong thời kỳ Indonesia cai trị (1974–1999); cụ thể là 17.600–19.600 người bị sát hại và 73.200-194.000 thiệt mạng do đói và ốm, song lực lượng Indonesia chịu trách nhiệm cho khoảng 70% số vụ sát hại trong xung đột.

Phát triển kinh tế-xã hội và tham nhũng gia tăng
Phát triển kinh tế-xã hội thực sự được duy trì liên tục, hỗ trợ cho chế độ của Suharto trong suốt ba thập niên. Đến năm 1996, tỷ lệ nghèo của Indonesia giảm xuống khoảng 11% so với 45% vào năm 1970. Từ năm 1966 đến 1997, Indonesia đạt tăng trưởng GDP thực tế là 5,03%/năm. Năm 1966, lĩnh vực chế tạo đóng góp dưới 10% GDP (hầu hết là các ngành công nghiệp liên quan đến dầu hỏa và nông nghiệp). Đến năm 1997, lĩnh vực chế tạo tăng lên 25% GDP với 53% xuất khẩu bao gồm các sản phẩm chế tạo. Chính phủ đầu tư vào phát triển hạ tầng lớn, do đó cơ sở hạ tầng của Indonesia vào giữa thập niên 1990 được cho là tương đương với Trung Quốc. Suharto lợi dụng những thành tựu như vậy để biện hộ cho chế độ của mình, và một nghị quyết của quốc hội vào năm 1983 trao cho ông danh hiệu "Cha của phát triển".

Các chương trình chăm sóc y tế của chính phủ Suharto làm tăng tuổi thọ bình quân từ 47 năm (1966) lên 67 năm (1997) trong khi giảm tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh trên 60%. Chương trình Inpres của chính phủ được phát động vào năm 1973 có kết quả là tỷ lệ nhập học bậc tiểu học đạt 90% vào năm 1983 trong khi hầu như loại bỏ khoảng cách giáo dục giữa trẻ trai và trẻ gái. Hỗ trợ liên tục cho nông nghiệp có kết quả là Indonesia tự cung cấp được gạo vào năm 1984, đây là một thành tích chưa từng có và khiến Suharto được FAO trao một huy chương vàng vào tháng 11 năm 1985.

Đầu thập niên 1980, trước sự suy giảm xuất khẩu dầu hỏa do sự kiện sản xuất dầu dư thừa trên toàn cầu thập niên 1980, chính phủ Suharto phản ứng bằng cách chuyển đổi thành công trụ cột kinh tế vào ngành chế tạo thâm dụng lao động định hướng xuất khẩu, tiến hành cạnh tranh toàn cầu dựa vào mức lương thấp và một loạt đợt phá giá tiền tệ. Công nghiệp hóa hầu hết do các công ty của người Hoa tiến hành, họ phát triển thành các tập đoàn khổng lồ chi phối kinh tế quốc gia. Các tập đoàn lớn nhất là Tập đoàn Salim dưới quyền Lâm Thiệu Lương (Sudono Salim), Tập đoàn Sinar Mas dưới quyền Hoàng Diệc Thông (Eka Tjipta Widjaja), Tập đoàn Astra dưới quyền Tạ Kiến Long (William Soeryadjaya), Tập đoàn Lippo dưới quyền Lý Văn Chính (Mochtar Riady), Tập đoàn Barito Pacific dưới quyền Bành Vân Bằng (Prajogo Pangestu), và Tập đoàn Nusamba dưới quyền Trịnh Kiến Thịnh (Bob Hasan). Suharto quyết định hỗ trợ sự phát triển của số lượng nhỏ các tập đoàn của người Hoa, lý do là vì họ không thể đặt ra thách thức chính trị vì có thân phận dân tộc thiểu số. Từ trải nghiệm trước đây của mình, ông cho rằng họ có các kỹ năng và tư bản cần thiết để tạo tăng trưởng thực tế cho quốc gia. Đổi lấy sự bảo trợ của Suharto, các tập đoàn cung cấp tài chính sống còn cho các hoạt động "duy trì chế độ" của ông.

Đến cuối thập niên 1980, chính phủ Suharto quyết định bãi bỏ quy định trong lĩnh vực ngân hàng nhằm khuyến khích tiết kiệm và cung cấp nguồn tài chính nội bộ cần thiết cho tăng trưởng. Suharto ra sắc lệnh PAKTO 88, theo đó nới lỏng các yêu cầu cho việc thành lập các ngân hàng và mở rộng tín dụng; kết quả là số lượng ngân hàng tăng 50% từ 1989–1991. Để khuyến khích tiết kiệm, chính phủ thi hành chương trình TABANAS đối với dân chúng. Thị trường chứng khoán Jakarta được tái khai trương vào năm 1977, và bị đầu cơ lên giá do bạo tay trong IPO nội địa và dòng vốn nước ngoài sau khi được bãi bỏ quy định vào năm 1990. Tính khả dụng đột ngột của tín dụng thúc đẩy phát triển kinh tế mạnh mẽ vào đầu thập niên 1990, song môi trường pháp quy yếu kém của lĩnh vực tài chính đã gieo những hạt giống cho khủng hoảng nghiêm trọng vào năm 1997, cuối cùng tàn phá chế độ của Suharto.

Tăng trưởng kinh tế diễn ra đồng thời với phát triển nhanh chóng về tham nhũng, thông đồng, và gia đình trị (Korupsi, Kolusi, dan Nepotisme / KKN). Đầu thập niên 1980, các con của Suharto mà đặc biệt là Siti Hardiyanti Rukmana ("Tutut"), Hutomo Mandala Putra ("Tommy"), và Bambang Trihatmodjo, trở thành những người tham lam. Các công ty của họ được trao cho các hợp đồng chính phủ sinh lợi và được bảo hộ trước cạnh tranh thị trường nhờ độc quyền. Gia đình Suharto được cho là kiểm soát khoảng 36.000 km² bất động sản tại Indonesia, bao gồm 100.000 m² không gian văn phòng hàng đầu tại Jakarta và gần 40% đất tại Đông Timor. Ngoài ra, các thành viên trong gia đình Suharto nhận được cổ phần miễn phí trong 1.251 công ty nội địa sinh lợi nhất của Indonesia (hầu hết do các bạn chí thân người Hoa của Suharto), trong khi các công ty thuộc sở hữu ngoại quốc được khuyến khích thiết lập "quan hệ đối tác chiến lược" với các công ty của gia đình Suharto. Trong khi đó, vô số yayasan do gia đình Suharto điều hành phát triển ngày một lớn, thu hàng triệu dollar "đóng góp" từ các khu vực công và tư mỗi năm.

Trật tự Mới trong thập niên 1980 và 1990

Đến thập niên 1980, quyền lực của Suharto được duy trì nhờ sự nhu nhược của xã hội dân sự, các cuộc bầu cử được sắp dặt, và sử dụng quyền lực cưỡng chế của quân đội. Sau khi rút khỏi quân đội vào tháng 6 năm 1976, Suharto tiến hành tái tổ chức lực lượng vũ trang, tập trung quyền lực về tổng thống thay vì các tư lệnh. Trong tháng 3 năm 1983, ông bổ nhiệm Tướng Leonardus Benjamin Moerdani làm người đứng đầu lực lượng vũ trang, ông ta thi hành một đường lối cứng rắn với các phần tử thách thức chính phủ. Do là một tín đồ Công giáo La Mã, ông ta không phải là một mối đe dọa chính trị đối với Suharto.

Từ năm 1983 đến năm 1985, các đơn vị quân đội hạ sát đến 10.000 người bị nghi ngờ có tội nhằm phản ứng trước việc tỷ lệ tội phạm tăng đột biến. Việc Suharto áp đặt Pancasila là tư tưởng duy nhất gây kháng nghị từ các tổ chức Hồi giáo bảo thủ, họ nhìn nhận luật Hồi giáo ở trên tất cả các nhận thức khác. Tàn sát Tanjung Priok phát sinh khi quân đội sát hại 100 người Hồi giáo bảo thủ kháng nghị vào tháng 9 năm 1984. Một loạt các vụ đánh bom nhỏ để trả thù, bao gồm cả đánh bom Borobudur, dẫn đến bắt giữ hàng trăm nhà hoạt động Hồi giáo bảo thủ. Các vụ tấn công cảnh sát của một Phong trào Aceh Tự do được tái sinh vào năm 1989 dẫn đến một hoạt động quân sự sát hại 2.000 người và kết thúc nổi loạn vào năm 1992. Năm 1984, chính phủ Suharto tìm cách gia tăng kiểm soát đối với truyền thông khi đưa ra một đạo luật yêu cầu tất cả phương tiện truyền thông phải có một giấy phép hoạt động báo chí (SIUPP), giấy phép này có thể bị Bộ Thông tin thu hồi bất kỳ lúc nào.

Chiến tranh Lạnh kết thúc khiến phương Tây giảm quan tâm đến cộng sản, và hồ sơ nhân quyền của Suharto được quốc tế chú ý lớn hơn, đặc biệt là sau Tàn sát Santa Cruz 1991 tại Đông Timor. Suharto được bầu làm chủ tịch của Phong trào Không liên kết vào năm 1992, trong khi Indonesia trở thành một thành viên sáng lập của APEC vào năm 1989 và tổ chức Hội nghị thượng đỉnh APEC tại Bogor vào năm 1994.

Trên phương diện đối nội, quan hệ kinh doanh của gia đình Suharto tạo ra bất mãn trong quân đội, nguyên nhân là vì quân đội mất khả năng tiếp cận với quyền lực và các cơ hội trục lợi. Trong kỳ họp quốc hội vào tháng 3 năm 1988, các nhà lập pháp từ quân đội nỗ lực gây áp lực với Suharto bằng cách cố gắng bất thành nhằm ngăn việc bổ nhiệm Sudharmono- một người trung thành với Suharto- làm phó tổng thống. Lời chỉ trích của Moerdani đối với tham nhũng của gia đình Suharto khiến Tổng thống bãi chức tư lệnh quân đội của ông ta. Suharto thi hành một quá trình "phi quân sự hóa" dần dần chế độ của mình; ông giải tán Kopkamtib đầy quyền lực vào tháng 9 năm 1988 và đảm bảo các vị trí chủ chốt trong quân đội do những người trung thành với ông nắm giữ.

Trong một nỗ lực nhằm đa dạng hóa căn cứ quyền lực khỏi quân đội, Suharto bắt đầu tranh thủ ủng hộ từ các thành phần Hồi giáo. Ông tiến hành một cuộc hành hương hajj rùm beng vào năm 1991, lấy tên Haji Mohammad Suharto, và xúc tiến các giá trị Hồi giáo và sự nghiệp của các tướng lĩnh có khuynh hướng Hồi giáo. Để giành ủng hộ từ các cộng đồng kinh doanh Hồi giáo mới phát sinh, những người vốn phẫn uất trước sự chi phối của các tập đoàn người Hoa, Suharto thành lập Hiệp hội Tri thức Hồi giáo Indonesia vào tháng 11 năm 1990, do người của ông là BJ Habibie lãnh đạo. Trong giai đoạn này, náo loạn chủng tộc chống người Hoa bắt đầu xuất hiện khá thường xuyên, bắt đầu với náo loạn tháng 4 năm 1994 tại Medan.

Tầng lớp trung lưu của Indonesia phát sinh nhờ phát triển kinh tế của Suharto, đến thập niên 1990, các phần tử trong tầng lớp này trở lên bất an trước chế độ chuyên quyền và tham nhũng của các con ông, thúc đẩy tính cần thiết phải cải cách chính phủ Trật tự Mới kéo dài đã gần 30 năm. Đến năm 1996, con gái của Sukarno là Megawati Sukarnoputri, đồng thời là chủ tịch của Đảng Dân chủ vốn thường phục tùng, trở thành một điểm tập hợp cho bất mãn đang phát triển này. Nhằm đối phó, Suharto hỗ trợ phái trong đảng này dưới quyền Suryadi, nhân vật này loại bỏ Megawati khỏi ghế chủ tịch. Ngày 27 tháng 7 năm 1996, một cuộc tấn công do các binh sĩ và du côn được thuê tiến hành dưới quyền Trung tướng Sutiyoso nhằm vào những người ủng hộ Megawati đang tuần hành tại Jakarta dẫn đến bạo loạn chết người và cướp bóc. Tiếp sau sự kiện này là việc bắt giữ 200 nhà hoạt động dân chủ, và một số người bị sát hại, bởi các đơn vị quân đội dưới quyền con rể của Suharto là Thiếu tướng Prabowo Subianto.

Khủng hoảng kinh tế và từ nhiệm

Indonesia là quốc gia chịu tác động mạnh nhất từ Khủng hoảng tài chính châu Á 1997–98. Từ giữa năm 1997, có lượng lớn tư bản chảy ra bên ngoài và so với dollar Mỹ thì Rupiah Indonesia giảm từ mức tiền khủng hoảng là 2.600 xuống một điểm thấp vào đầu năm 1998 là khoảng 17.000. Nhiều công ty bị phá sản và kinh tế giảm 13,7% dẫn đến tăng mạnh thất nghiệp và bần cùng trên toàn quốc.

Trong tháng 12 năm 1997, Suharto lần đầu tiên không tham dự cuộc họp thượng đỉnh của ASEAN, về sau nguyên nhân được tiết lộ là ông bị đột quỵ nhỏ, điều này tạo ra đồn đoán về sức khỏe của ông và tương lai chức tổng thống của ông. Đến giữa tháng 12, khi khủng hoảng quét qua toàn Indonesia và ước tính 150 tỷ tư bản rút khỏi nước này, Suharto xuất hiện trong một buổi họp báo để tái khẳng định quyền lực của mình và để thuyết phục nhân dân tin tưởng chính phủ và đồng Rupiah đang sụt giá. Tuy nhiên, các nỗ lực của ông nhằm tái gây dựng lòng tin có ít tác động. Bằng chứng cho thấy rằng gia đình và cộng sự của ông được miễn các yêu cầu khó khăn nhất của quá trình cải cách IMF, điều này càng làm xói mòn lòng tin vào kinh tế và cương vị lãnh đạo của ông.

Khủng hoảng kinh tế đi kèm với gia tăng căng thẳng chính trị. Các cuộc náo loạn chống người Hoa phát sinh tại Situbondo (1996), Tasikmalaya (1996), Banjarmasin (1997), và Makassar (1997); trong khi xung đột dân tộc bạo lực phát sinh giữa người Dayak bản địa và người Madura định cư tại Trung Kalimantan vào năm 1997. Golkar giành thắng lợi nhờ gian lận trong bầu cử quốc hội năm 1997 và đến tháng 3 năm 1998, Suharto được nhất trí bầu tiếp tục đảm nhiệm một nhiệm kỳ 5 năm nữa. Ông bổ nhiệm đồng sự BJ Habibie làm phó tổng thống trong khi đưa gia đình và đối tác kinh doanh của mình vào nội các. Những vụ bổ nhiệm này cùng ngân sách phi thực tế 1998 của chính phủ tạo thêm các bất ổn tiền tệ, và các tin đồn và hoảng sợ khiến nhân dân đổ xô đến các cửa hàng và đẩy giá cả lên.

Suharto ngày càng bị cho là nguồn gốc của các khủng hoảng kinh tế và chính trị đang tăng lên trong nước, các nhân vật chính trị nổi bật, trong đó có chính trị gia Hồi giáo Amien Rais, lên tiếng chống cương vị tổng thống của ông, và đến tháng 1 năm 1998 các sinh viên đại học bắt đầu tổ chức các cuộc tuần hành trên toàn quốc. Khủng hoảng đạt đỉnh trong tháng 5 năm 1998 khi lực lượng an ninh sát hại bốn người tuần hành từ Đại học Trisakti ở Jakarta. Náo loạn và cướp bóc khắp Jakarta và các thành phố khác trong những ngày sau đó khiến hàng nghìn tòa nhà bị phá hủy và trên 1.000 người bị sát hại. Người Hoa và các cơ sở kinh doanh của họ là các mục tiêu cụ thể trong bạo lực. Các thuyết về nguồn gốc của bạo lực gồm có kình địch giữa Tướng Wiranto và Prabowo, và đề xuất rằng Suharto cố ý kích động để đổ trách nhiệm về khủng hoảng cho người Hoa và làm mất uy tín phong trào sinh viên.

Ngày 16 tháng 5, hàng nghìn sinh viên yêu cầu Suharto từ nhiệm, họ chiếm khuôn viên và mái của tòa nhà quốc hội. Khi Suharto trở về Jakarta, ông đề nghị từ chức vào năm 2003 và cải tổ nội các. Các nỗ lực này thất bại khi các đồng minh chính trị của ông bỏ rơi ông để tham gia tân nội các được trù định. Theo Wiranto, vào ngày 18 tháng 5, Suharto ban một sắc lệnh mà theo đó cấp thẩm quyền cho ông ta tiến hành biện pháp bất kỳ để khôi phục an ninh; tuy nhiên Wiranto quyết định không thi hành sắc lệnh để ngăn xung đột với dân chúng. Ngày 21 tháng 5 năm 1998, Suharto tuyên bố từ nhiệm, phó tổng thống Habibie đảm nhiệm chức vụ tổng thống theo quy định trong hiến pháp.

Sau khi từ nhiệm
Sau khi từ nhiệm tổng thống, Suharto ẩn cư trong gia viên tại khu vực Menteng của Jakarta, được các binh sĩ bảo vệ và hiếm khi xuất hiện công khai. Gia đình của Suharto giành phần lớn thời gian của họ để chống đỡ các điều tra tham nhũng. Tuy nhiên, bản thân Suharto được các chính trị gia bảo vệ khỏi bị thực sự khởi tố, chức vụ của họ vốn là nhờ ơn của Suharto, điều này được biểu thị trong trao đổi điện thoại bị lộ giữa Tổng thống Habibie và Tổng chưởng lý Andi Muhammad Ghalib trong tháng 2 năm 1999.

Trong tháng 5 năm 1999, Time Asia ước tính tài sản của gia đình Suharto là 15 tỷ USD, Suharto kiện tap chí đòi hơn 27 tỷ USD bồi thường vì phỉ báng. Đến năm 2007, Tòa án Tối cao của Indonesia phán quyết buộc Time Asia phải bồi thường thiệt hại cho Suharto một nghìn tỷ rupiah (128,59 triệu USD).

Ngày 29 tháng 5 năm 2000, Suharto bị đặt dưới quản thúc tại gia khi nhà cầm quyền Indonesia bắt đầu điều tra về tham nhũng trong nhiệm kỳ tổng thống của ông. Trong tháng 7 năm 2000, nhà đương cục tuyên bố rằng ông bị buộc tội biển thủ 571 triệu USD tiền quyên góp cho chính phủ đến một số trong những quỹ do mình kiểm soát và sau đó sử dụng tiền để cấp cho các đầu tư của gia đình. Tuy nhiên, đến tháng 9 các bác sĩ do tòa án bổ nhiệm tuyên bố rằng Suharto không thể hầu tòa vì sức khỏe suy yếu. Các công tố viên nhà nước lại nỗ lực vào năm 2002 song sau đó các bác sĩ viện dẫn một bệnh não không xác định. Ngày 26 tháng 3 năm 2008, một thẩm phán tòa án dân sự phán Suharto vô tội tham nhũng song phán quỹ từ thiện của ông là Supersemar phải trả US$110 triệu.

Năm 2002, con trai của Suharto là Tommy bị tuyên án 15 năm tù giam. Nhân vật này bị kết án ra lệnh sát hại một thẩm phán từng tuyên án ông ta 18 tháng tù giam về tội tham nhũng và sở hữu vũ khí bất hợp pháp. Năm 2006, ông ta được "phóng thích có điều kiện."

Ngày 9 tháng 7 năm 2007, các công tố viên Indonesia đệ đơn kiện dân sự chống Suharto, nhằm thu hồi công quỹ nhà nước.

Ngày 4 tháng 1 năm 2008, Suharto được đưa đến Bệnh viện Pertamina tại Jakarta với các biến chứng phát sinh từ một cơn yếu tim, phù chân tay và bụng, và suy thận cục bộ. Sức khỏe của ông thay đổi thất thường trong vài tuần song dần tệ hơn. Ngày 23 tháng 1, sức khỏe của Suharto tệ hơn do nhiễm trùng huyết. Gia đình ông chấp thuận loại bỏ các máy hỗ trợ sinh tồn, và ông từ trần vào 1:10 ngày 27 tháng 1

Thi thể của Suharto được đưa từ Jakarta đến tổ hợp lăng mộ Giri Bangun gần thành phố Solo thuộc Trung Java. Ông được an táng cùng người vợ quá cố trong một tang lễ quân sự cấp nhà nước với đầy đủ lễ nghi. Tổng thống đương nhiệm Susilo Bambang Yudhoyono, phó tổng thống, các bộ trưởng, và tổng tham mưu trưởng lực lượng vũ trang tham dự tang lễ. Hàng nghìn dân chúng xếp hàng dọc các đường phố để xem đoàn hộ tống. Nhiều nguyên thủ quốc gia trong khu vực gửi lời chia buồn, và Tổng thống Susilo Bambang Yudhoyono tuyên bố một tuần tang lễ chính thức.

Tham khảo

 Benedict R. Anderson en Ruth T.McVey, A Preliminary Analysis of the ngày 1 tháng 10 năm 1965 Coup in Indonesia (Cornell University, 1971).

 Camdessus Commends Indonesian Actions. Press Release. International Monetary Fund. (ngày 31 tháng 10 năm 1997)

 Robert Cribb, "Genocide in Indonesia,1965–1966". Journal of Genocide Research no.2:219–239, 2001.

 "Jakarta Leftist Out As Army Chief" New York Times ngày 15 tháng 10 năm 1965

 McDonald, H., Suharto's Indonesia, Fontana Books, 1980, Blackburn, Australia, ISBN 0-00-635721-0

 Ricklefs, M.C. 1991. A History of Modern Indonesia since c.1300. 2nd Edition, Stanford: Stanford University Press. ISBN 0-333-57690-X
 MT Rock, The Politics of Development Policy and Development Policy Reform. The University of Michigan, 2003
 John Roosa, Pretext for Mass Murder: The 30 September Movement & Suharto's Coup D'état. The University of Wisconsin Press, 2006. ISBN 978-0-299-22034-1.

 "Sukarno Removes His Defense Chief" New York Times ngày 22 tháng 2 năm 1966

 Legacy of Ashes: The History of the CIA, Tim Weiner. Doubleday, New York 2007 (ISBN 978-3-596-17865-0), chapter 15, CIA and Indonesia.
 Whose Plot?-New light on the 1965 Events, Journal of Contemporary Asia 9, no.2 (1979):197–215.

Chú thích

Thư mục
 McGlynn, John H. et al., Indonesia in the Soeharto years. Issue, incidents and images, Jakarta 2007, KITLV
 Retnowati Abdulgani-Knapp; Soeharto: The Life and Legacy of Indonesia's Second President: An Authorised Biography. Marshall Cavendish Editions; ISBN 981-261-340-4, ISBN 978-981-261-340-0

Liên kết ngoài

 news.bbc.co.uk, Life in pictures: Indonesia's Suharto BBC
 Financial Times obituary
 The Guardian obituary
 Obituary in The Times, ngày 28 tháng 1 năm 2008
 "Suharto, Inc."  May 1999 Time Magazine exposé on Suharto's regime and family, published on the first anniversary of Suharto's resignation
 Shadow Play — Website accompanying a 2002 PBS documentary on Indonesia, with emphasis on the Suharto-era and the transition from New Order to Reformation
 "We need to be told" – Article by Australian journalist and Suharto critic John Pilger on the fortieth anniversary of the Transition to the New Order, New Statesman, ngày 17 tháng 10 năm 2005.
 Tiger Tales: Indonesia — Website accompanying a 2002 BBC World Service radio documentary on Indonesia, focusing on early Suharto era. Features interviews with Indonesian generals and victims of the regime. Program is available in streaming RealAudio format.
 "Vengeance with a Smile", Time Magazine, Friday, 15 Jul 1966

Người chống cộng Indonesia
Sinh năm 1921
Mất năm 2008
Người Java
Chết vì bệnh phổi
Chết vì suy thận
Tướng Indonesia
Tín hữu Hồi giáo Sunni Indonesia
Lãnh đạo nắm quyền bằng đảo chính
Trật tự Mới (Indonesia)
Người Yogyakarta
Gia tộc Cendana
Phê phán chủ nghĩa Hồi giáo
Thủ phạm diệt chủng
Chính khách Golkar
Tổng thư ký Phong trào không liên kết
Thành viên của Pembela Tanah Air
Bộ trưởng Quốc phòng Indonesia
Tham mưu trưởng Lục quân Indonesia
Tổng tự lệnh Quân đội Quốc gia Indonesia
Độc tài
Độc tài quân sự


title: Pacaya

text:
Pacaya là một núi lửa phức tạp ở Guatemala, một ngọn núi lửa phun trào lần đầu 23.000 năm trước và đã phun trào tổng cộng 23 lần kể từ khi Tây Ban Nha xâm chiếm Guatemala. Sau khi ngủ yên một thế kỷ, ngọn núi này lại phu trào vào năm 1965, và nó đã liên tục phun trào kể từ đó. Ngọn núi này nằm các Thành phố Guatemala 20–30 km về phía nam.

Tham khảo

Núi Guatemala
Vườn quốc gia Guatemala
Núi lửa dạng tầng Guatemala
Núi lửa còn hoạt động
Tỉnh Escuintla
Núi lửa hút chìm
Núi lửa phức hợp
Sierra Madre de Chiapas


title: Sarapul

text:
Sarapul (tiếng Nga: Сарапул) là một thành phố Nga. Thành phố này thuộc chủ thể Cộng hòa Udmurt. Thành phố có dân số 103.141 người (theo điều tra dân số năm 2002). Đây là thành phố lớn thứ 157 của Nga theo dân số năm 2002.

Tham khảo

Thành phố của Nga
Cộng hòa Udmurt


title: Dê núi Ninh Bình

text:
Dê núi Ninh Bình là giống vật nuôi và đặc sản ẩm thực được chế biến từ thịt dê sống ở miền núi đá vôi của người Ninh Bình như tái dê, lẩu dê, dê xào, dê nướng, dê né, dê hấp, dê hầm... Cùng với cơm cháy Ninh Bình, dê núi Ninh Bình có mặt trong "Top 50 món ăn đặc sản người Việt Nam" do Trung tâm kỷ lục Việt Nam xác lập ngày 7.9.2012. Từ năm 2014, Sở Khoa học và Công nghệ Ninh Bình đã triển khai Dự án "ứng dụng tiến bộ kỹ thuật sản xuất con giống dê núi Ninh Bình" với mục đích duy trì và phát triển giống dê đặc trưng của địa phương.

Loại đặc sản ẩm thực này phát triển khá mạnh ở Ninh Bình và là một trong những đặc sản tiêu biểu của địa phương. Ở các thành phố lớn như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Hạ Long, Đồng Nai cũng có nhiều các nhà hàng chuyên kinh doanh đặc sản với thương hiệu "dê núi Ninh Bình".

Thịt dê núi Ninh Bình có đặc trưng săn chắc, ít mỡ và có vị thơm. Người ta cho rằng sở dĩ như vậy vì ở Ninh Bình có nhiều núi đá, dê chạy nhảy nhiều nên cơ thịt săn chắc, ít mỡ hơn hẳn dê chăn thả trên đồi. Mặt khác, với địa hình đặc trưng của núi đá vôi ngập nước có rất nhiều các loại rau, cỏ, thảo dược thích hợp là thức ăn cho dê như bách bộ, ô rô, lim xẹt, móng bò, dướng, bầu trích, mộc sông, mõm chuột, xoan dù, cà gai leo, tạo nên chất lượng và vị ngon của thịt dê. Một số nguyên liệu và đặc sản sở tại khác cũng góp phần làm nổi bật các món thịt dê Ninh Bình phải kể đến các loại rau ăn kèm đặc trưng địa hình núi đá, rượu Kim Sơn, rượu cần Nho Quan và cơm cháy Ninh Bình. Ở Ninh Bình có rất nhiều những nhà hàng chuyên về thịt dê với những bí quyết chế biến "gia truyền". Đây cũng là món đặc sản được địa phương xây dựng thành thương hiệu ẩm thực của mình.

Các món đặc sản thịt dê

Danh sách

 Dê ủ trấu: thịt không chín hoàn toàn, không mất nước, khi thái thịt xoăn thành từng lọn nhỏ ăn mềm, ngọt.
 Chân dê hầm thuốc bắc: chân dê ninh nhừ, nước hầm chấm rau hoặc ăn kèm bún.
 Dê hấp: Thịt dê hấp cùng lá tía tô hoặc sả, hợp với ngày hè oi ả.
 Nầm dê nướng: Vú dê xắt mỏng, ướp cùng chao, tiêu xay, dầu hào, tương ớt, sả băm, tỏi, bột ngũ vị hương… cho ngấm mới đem đi nướng.
 Dê nướng mọi: Thịt dê thái miếng nhỏ vừa ăn. Trộn mè và thêm chút dầu ăn vào rồi đem nướng chín tới.
 Dê hầm ngũ vị: Thịt dê xắt miếng vuông 3 cm ướp cùng ngũ vị hương cho ngấm. Sau đó xào trên bếp cho thịt săn lại, đổ nước ninh nhừ cùng ít rượu trắng, khoai tây và cà rốt cho đến khi nước trong nồi còn sóng sánh là ăn được. Món ăn rất hợp với bánh mỳ, cơm nóng.
 Dê nướng ngũ vị: Thịt dê thái miếng ướp với tỏi, sa tế, bột nêm, đường và ít dầu ăn rồi nướng trên bếp than hoa.
 Canh sơn dược thịt dê: Món canh được nấu từ thịt dê nạc, sơn dược, cà rốt cùng các vị thuốc bắc như đương quy, câu kỳ tử, xuyên khung, hoàng kỳ, gừng, táo đỏ, rượu…
 Dê xào lăn: Vớt thịt dê trần nước sôi pha dấm ra, rửa sạch lại, để cho ráo nước rồi ướp với nước cốt dứa, bột cà ri, bột canh, hạt nêm và một ít tỏi, gừng, sả. Xào cùng hành tây, tía tô, nêm gia vị vừa ăn rồi tắt bếp. Múc ra đĩa, rắc hành phi và lạc rang lên trên rồi ăn nóng.
 Dê xào sa tế: Thịt dê được ướp cùng sa tế, dầu hào, giấm, đường, sả, ớt, bột năng… xào nhanh trên lửa to. Nếu thích có thể xào cùng với hành tây, ớt ngọt.
 Dê xào thập cẩm: Thịt dê, cần tây, củ cải đỏ, mộc nhĩ, giá đậu, hành, tỏi…, trộn thêm với bột năng, rượu trắng vừa đủ. Món ăn được xào trong lửa to, chín tới để thịt mềm, ngọt và các loại rau củ được giòn và đẹp mắt.
 Dê xào sả ớt: Thịt đùi dê ướp cùng tỏi, sả, ớt, sau đó xào nhanh tay trong lửa to. Khi thịt còn tái thì cho ớt chuông vào xào cùng, ớt vừa chín tới là tắt bếp, lấy ra đĩa rắc thêm chút vừng rang và dùng nóng.
 Dê né: Thịt dê thái hình quân cờ, to, không cần tẩm ướp gia vị. Miếng thịt sau khi chiên ngập trong dầu ăn sẽ giòn tan bên ngoài, tái hồng bên trong, kẹp cùng hương nhu, đinh lăng, húng, xả, chấm chao.
 Dê tái chanh: Thịt dê tươi, có phần nạc dày và phần da, dê xắt lát mỏng, nhúng qua nước sôi cho tái và bóp cùng nước cốt chanh, gừng, tỏi, ớt, tiêu, lá chanh thái sợi… khi ăn kẹp chuối xanh, sả, sung quả và chấm với tương bần rất hợp vị.
 Cháo thịt dê: Thịt dê rửa sạch, để ráo, cắt mỏng, ướp muối, tiêu, mắm ngon, hành, gừng, phi thơm hành, xào chín tới. Cho vào nồi cháo ninh nhừ. Khi ăn múc cháo ra tô, rắc thêm hành, rau thơm lên trên, ăn nóng.
 Cháo gan dê: Gạo tẻ ninh nhừ cho gan dê xào mỡ hành vào ninh, khi cháo nhừ bắc ra ăn nóng cùng hành hoa. Món ăn có tác dụng rất tốt cho người mắc bệnh yếu sinh lý do đái tháo đường.
 Lẩu dê: dành cho thời tiết mùa lạnh, lẩu dê cay cay, thơm mùi sả, hành và nước dùng đậm đà, có thể ăn kèm đậu phụ, các loại rau, váng đậu rán giòn…
 Cà ri dê: Cà ri dê có khoai và thịt mềm nhừ, thơm mùi cốt dừa và đậm đà vị dê.
 Dê nhúng mẻ: Cho dầu ăn vào chảo nóng phi thơm hành tím, sả, cà chua, cho mẻ vào đun sôi, nêm gia vị vừa ăn. Cho từng ít thịt dê vào nhúng tái, vớt ra đĩa. Dê sau khi nhúng mẻ được ăn kèm với bún tươi, cuốn bánh tráng, khế, chuối xanh, dưa leo, rau sống và chấm mắm nêm rất đậm vị.
 Các món ăn khác từ thịt dê: dê xào thập cẩm, ngọc dương xào xả ớt, dê bóp thấu, dê hấp cách thủy, dê hầm rượu vang, dê nướng xá xíu Trung Hoa, sườn dê tẩm mật ong quạt than hồng, lẩu dê ngàn dặm, cháo Ngọc dương, dê xào rượu XO, óc dê chiên bột, lẩu dê khô, dê cuộn phô-mai, ngọc dương hầm thuốc bắc, thịt dê hầm phụ tử, canh hạ nguyên, chả dê ba lớp, dê con quay, rượu huyết dê, …

Chế biến một số món
Dê tái chanh: thịt dê nhúng vào nước sôi cho chín tái, sau đó thái nhỏ, mỏng đều. Lấy vừng đã rang giã dập, sả thái nhỏ, lá chanh, gừng, ớt tươi thái nhỏ, nước chanh, bột ngọt đổ vào thịt dê tái đã thái, tất cả trộn đều là thành tái dê. Ăn tái dê phải kèm theo lá sung, chuối xanh, khế, lá mơ và không thể thiếu tương gừng để chấm. Rượu thông dụng với món tái dê Ninh Bình nhất là rượu Kim Sơn.Thông thường có ba loại tái dê. Tái nhúng là cách thịt dê thái mỏng thành lát rồi nhúng vào nước đang sôi. Ăn theo cách này thì thịt dê được dai hơn. Tái lăn là cách thịt dê thái mỏng rồi lăn qua chảo mỡ nóng. Loại tái này khi ăn có vị thơm và bùi béo. Cách thứ ba là tái vừng: thịt dê thái mỏng lăn qua chảo mỡ nóng như cách làm trên, sau đó đưa ra bóp trộn kỹ với vừng hoặc lạc rang tán nhỏ cùng một số gia vị khác. Điều giống nhau là khi ăn cả ba món đều phải dùng tới nước chấm. Nước chấm phổ biến nhất là tương Bần (Hưng Yên). Người ta cho rằng chỉ có loại tương bần ấy mới "xứng" với tái dê Ninh Bình. Ngoài ra, khi thưởng thức món tái dê, thực khách có thể ăn kèm một số gia vị như ớt, tỏi, sả, rau thơm... tùy theo khẩu vị từng người. Thông thường tại các nhà hàng, người ta gói tái dê trong lá sung hoặc bánh đa tráng mỏng, chấm nước mắm ngọt, nên ăn vừa có vị bùi, vị chát, vừa thơm, ngọt.
Tiết canh dê: có thể chọn uống tiết dê tươi bằng cách hứng tiết chảy uống khi tiết hãy còn nóng hổi hoặc là chế biến món tiết canh dê truyền thống. Khi làm món này, ngoài tiết dê còn có các thành phần phụ băm nhỏ như lòng, sụn, thịt bì, lạc rang và các gia vị khác như hạt tiêu, lá chanh, rau thơm...

Tác dụng của thịt dê

Do dê đực là con vật có khả năng giao phối nhiều lần trong ngày, thế nên dân gian quan niệm dê là loại thức ăn tăng cường sức khoẻ; đặc biệt là khả năng tình dục:
Tái dê chấm với tương Bần
Ăn vào nó cứ tần mần như dê
Đêm về vợ lại tỉ tê
Tối mai ta lại tái dê tương bần!?
Hay:
Tái dê chấm với tương gừng
Ăn vào cứ thấy phừng phừng như dê.
Đặc biệt, nhiều bộ phận của dê có thể làm thuốc: dái dê và thận dê có tính bổ dương. Cao dê chữa bệnh đau lưng, tiết dê pha rượu giúp bổ huyết, chữa đau đầu, choáng váng. Trong dân gian, món ăn bồi bổ từ thịt dê có tác dụng chữa trị các chứng bệnh đau lưng mỏi gối, bổ thận tráng dương, ít tinh trùng, hoa mắt ù tai, lưng gối yếu, yếu sinh lý.Tinh hoàn dê (ngọc dương) có tác dụng trị thận suy, liệt dương, hoạt tinh. Dạ dày dê chữa gầy yếu, tiêu hoá kém, buồn nôn sau bữa ăn. Gan dê có thể điều trị những trường hợp mờ mắt sau khi ốm. Tiết dê pha với rượu trắng 40 độ chữa bổ huyết, đau đầu, chóng mặt, đau lưng. Các món ăn chế biến từ cật dê có tác dụng trị suy nhược, lãng tai, đổ mồ hôi. Cao dê toàn tính làm thuốc bổ.

Tuy nhiên có ý kiến cho rằng thịt dê có tác dụng tăng cường sức khoẻ tình dục cũng đơn thuần vì nó chứa nhiều chất đạm như các loại thịt khác. Những tác dụng mang lại của nó có thể xuất phát từ nguyên nhân tâm lý.

Chú thích

Liên kết ngoài
 Phố dê !!
Dê núi Ninh Bình, món ăn say mắt say lòng
Về Ninh Bình ăn dê núi
Dê núi Ninh Bình trên báo tuổi trẻ
Cần hướng đi phù hợp phát triển đàn dê địa phương
20 món thịt dê ngon nức tiếng ở Ninh Bình
Thương hiệu thịt dê cố đô Ninh Bình

Ẩm thực Ninh Bình
Kỷ lục Việt Nam
Đặc sản Ninh Bình
Ninh Bình
Giống vật nuôi Việt Nam


title: Sonic and the Black Knight

text:
là một phần trong các tập Sonic the Hedgehog, chỉ có duy nhất trên hệ máy Wii của Nintendo, trước đó Wii cũng làm game tên là Sonic and the Secret Rings. Trò chơi này do Tetsu Katano làm ra, ông còn làm ra các game khác như Sonic Adventure và Sonic Heroes.

Nhiệm vụ của Sonic là cứu lấy thế giới thoát khỏi vua Bóng tối. Trò chơi này khác ở chỗ là có sự kết hợp giữa nhân vật Sonic với một thanh kiếm, game này muốn chơi được phải sử dụng một dụng cụ điều khiển chức năng của Wii.

Cuối truyện Sonic trở thành vua Arthur.

Cách chơi

Người chơi sẽ phải sử dụng Wii Remote và Nunchuk để điều khiển Sonic vượt qua các chướng ngại vật và tiêu diệt kẻ thù.

Tiểu sử câu chuyện
Một nàng phù thủy có tên là Merlina, cháu gái của Merlin, đã gọi Sonic để cứu cô thoát khỏi tay sai của vua Arthur, ông ta muốn chiễm hữu bằng những thế lực xấu xa đến tứ thế giới khác, và muốn cai trị thế giới lập nên vương quốc bóng tối. Sonic chỉ có một mình chống lại vương quốc Bóng Tối,cho nên cậu ta sẽ chiến đấu cùng với thanh guơm trên tay (thanh guơm tên là Caliburn) phá vỡ lời nguyền và cứu cả vương quốc.

Sonic giáp thân là một kị sĩ bóng tối

Phần một
Khi cô đang chạy trốn khỏi thế lực bóng tối và tay sai của hắn, Merlina đã bị bao vây,sau đó, cô đã đọc một câu thần chú để đưa Sonic đến thế giới của mình (một điều thú vị đáng lưu ý là Merlina sử dụng câu thần chú y như câu của Erazor Djinn trong Sonic and the Secret Rings để triệu tập ông chủ Senior Member) [5]. Mặc dù ban đầu bối rối, Sonic nhanh chóng nhận ra những gì đang xảy ra và dễ dàng đánh bại tay sai bóng tối trước khi Merlina cảm thấy lo sợ, nhưng cô đã ngăn Sonic đánh với vua bóng tối một mình anh ta và cả hai dịch chuyển tức thời.Vua bóng tối gửi cho 3 người lính, những người vẫn còn trung thành với vua bóng tối mặc dù ông vua rất tham nhũng, để tiêu diệt cả hai Sonic and Merlina. Các chiến sĩ là Gawain (Knuckles) và Percival (Blaze),họ không được thoải mái về lệnh này.

Ở đâu đó, Sonic nói với Merlina:"Tại sao cô lại ngăn tôi đánh với vua bóng tối?". Và cô giải thích rằng vua Bóng tối,từng là vua Arthur, không thể nào thắng, vì ông đang sở hữu người thanh kiếm của Excalibur; Merlina quyết định nói chi tiết về 2 người kia nữa.[9] Sau khi Sonic được huấn luện, Merlina giải thích rằng vua Arthur rất giỏi và cai trị rất ghê sợ, ông trở nên bất tử bởi sức mạnh của vỏ kiếm Excalibur. Sonic cầm thanh kiếm Caliburn ra khỏi đá, một thanh gươm biết nói, làm cho Sonic rất bối rối, để cùng nhau hợp tác đánh với thế lực bóng tối. Mặc dù, họ không thể thắng được với vua bóng tối, và vua bóng tối đã chạy trốn, để từ đó Sonic rút ra được bài học. Sonic và Caliburn đang đi tìm đến hang ổ của hắn còn Merlina thì tìm đường ẩn nấp. Họ đã tìm ra 1 xưởng luyện vũ khí (của Tails), trong lâu đài Camelot, trong khi đó Tails làm sắc nhọn lại thanh gươm Caliburn. Tails nhận ra là Caliburn, nhưng lại quên đi vì có một lần cậu ta đã từng nghe tên này ở đâu đó

Sonic gặp được Nimue (Amy), Công chúa hồ, người chủ cũ của bao kiếm Excalibur, và ngăn chặn lại vua bóng tối; Trên đường đi, Sonic gặp và đánh bại Lancelot (Shadow), và tuyên bố với thanh gươm. Nimue tiết lộ rằng cô sẽ hỗ trợ cho Sonic khi cậu trở thành một kị sĩ thật thụ, và đưa cậu ấy 3 thử thách phải hoàn thành trong vòng 1 ngày; Sonic lại gặp và đánh bại Gawain. Gawain thất bại bởi Sonic, Gawain nỗ lực hết mình và tự sát, nhưng Sonic chặn cậu ta lại và nói với cậu ta rằng đây không phải là cách của người lính phục vụ cho vua. Nimue tiết lộ rằng cô sẽ kiểm tra Sonic, cho rằng cậu có thể sử dụng sức mạnh của vỏ kiếm bằng cách sử dụng gươm thiêng được sử dụng bởi Knights of the Round Table (Các chiến sĩ đang cầm bốn cái gươm). Cuối cùng, Sonic gặp Percival và đánh bại cô ta, sau đó Sonic cứu cô khi cô vắp phải và rơi khỏi một vách đá. Merlina đến để thông báo rằng vua bóng tối đang trên đảo Avalon. Sonic và Caliburn theo đuổi và đánh bại vua bóng tối
P.S:Cái đoạn mà Sonic cứu Precival khỏi vực sâu,lúc Precival được cứu,cô ta có hơi cúi cái mặt đỏ bừng xuống.Lúc ấy,Caliburn đã nghĩ là Precival...có cảm tình với Sonic!

Phần hai
Đánh bại xong Black Knight, cậu ta biến mất và cả sinh vật cũng thế. Thế nhưng, khi quay về lâu đài, the Knights of the Round Table (Binh lính của vua bóng tối) vây quanh Merlina, Sonic đến và thông tin về họ đang nói gì. Merlina tiết lộ rằng King Arthur chỉ đơn thuần là một nhân vật ảo giác tạo ra do ông nội cô ta. Merlina, lấy vỏ gươm, sức mạnh của cô tăng lên thật khủng khiếp.

Sonic và the Knights of the Round Table đã bỏ trốn khỏi lâu đài, với sự giúp đỡ của Nimue, sử dụng 4 thanh gươm thiêng đó cắm xuống các viên đá ở 4 góc xung quanh cái toà lâu đài để ngăn chặn sức mạnh bóng tối của Merlina. Cả bốn người đạ làm xong,thế nhưng lại không đủ mạnh để chống lại sức mạnh của Merlina. Vì vậy, Sonic cùng thanh gươm Caliburn bao vây Merlina, giải thích tại sao lại xảy ra chuyện này trước khi vua bóng tối chết; Thế giới của vua Arthur đã kết thúc, sẽ xảy ra loạn lạc và chiến tranh, Merlina hi vọng sử dụng năng lượng của vỏ kiếm này để ngăn chặn chiến tranh sắp tới và làm cho thế giới hoà bình(do đó đã làm cho cô ta trở nên độc ác). Sonic bắt đầu đánh với cô ta, nhưng lại rất dễ dàng thất bại; Merlina muốn giết Sonic và làm gãy Caliburn thành hai. Nimue và những binh lính xem Sonic đang nỗ lực đánh, và hét to với cậu ta nên chạy ra khỏi đây; Sonic không đầu hàng, muốn ngăn Merlina. Sonic đã quyết tâm đánh nhưng thanh gươm Caliburn được thay đổi tiến hoá nhờ vỏ gươm Excalibur, Sonic và thanh gươm Excalibur. Bỗng nhiên, Sonic biến hình như là một chiến sĩ thực thụ, mặc bộ giáp màu vàng sáng bóng và cây kiếm thì phục hồi lại và trở nên to hơn lúc trước (nhờ do có 4 cây kiếm của Lancelot, Pecirva, Gawain và Nimue), trong lúc đó, Merlina biết thành con quái vật với con vật "the Dark Queen". Sau một trận đánh lâu dài, Sonic và Caliburn đánh bại Merlina. Thì Merlina than thở thân phận của ông vua, Sonic đưa cô ta những bông hoa đẹp lúc trước trong game cô cũng cầm bông hoa, khi thế giới hoà bình, họ muốn sống đầy đủ trong những ngày kế tiếp còn Merlina tự trách nhủ mình

Sau đó, Lancelot nói rằng the Knights of the Round Table cần 1 ông vua Arthur thật thụ. Caliburn nhắc nhở mọi người rằng Sonic là người chủ thanh gươm trên và cậu ta sẽ trở thành vua. Nghĩa là Sonic, chính anh ta là vua Arthur. Sonic bị sock, tất cả đều cúi chào Sonic, và bắt đầu xỉu. Ngay sau đó, Sonic quay về thế giới anh ta, giải thích cho Amy Rose chuyện gì xảy ra, Amy cho rằng cậu ta đang nói dối và không hề quan tâm, sau đó đánh cậu ta bằng cây búa Piko Hammer và rượt đuổi cậu cho tới khi cậu nói thật. Trò chơi có tựa đề "King Arthur and the Knights of the Round Table" thay đổi từ "Sonic and the Black Knight", câu chuyện xảy ra y như game trước, Sonic and the Secret Rings.

Tham khảo

Trò chơi Wii
Trò chơi điện tử năm 2009
Trò chơi điện tử phần tiếp theo


title: Tillandsia ionochroma

text:
Tillandsia ionochroma là một loài thuộc chi Tillandsia. Đây là loài bản địa của Bolivia và Ecuador.

Chú thích

Tham khảo

Checklist of Bolivian Bromeliaceae  Truy cập 21 tháng 10 năm 2009
Catalogue of Vascular Plants of Ecuador  Truy cập 12 tháng 10 năm 2009

I
Thực vật Bolivia
Thực vật Ecuador
Thực vật Nam Mỹ
Thực vật được mô tả năm 1896


title: Anh em nhà Wright

text:
Anh em nhà Wright là hai anh em người Mỹ gồm Orville Wright (19 tháng 8 năm 1871 - 30 tháng 1 năm 1948) và Wilbur Wright (16 tháng 4 năm 1867 - 30 tháng 5 năm 1912), là những người đầu tiên thử nghiệm thành công cho máy bay bay được.

Anh em nhà Wright đã sáng tác ra Wright Flyer, là một trong những máy bay trong lịch sử nhân loại được thực hiện vào ngày 17 tháng 12 năm 1903 tại đồi Kill Devil, Kitty Hawk, bang Bắc Carolina, Mỹ. Mỗi anh em thực hiện hai chuyến bay vào ngày hôm đó. Lần bay đầu tiên, do Orville thực hiện kéo dài 12 giây và bay được khoảng 36.5 mét(120 ft). Lần bay cuối cùng, do Wilbur thực hiện kéo dài 59 giây và đi được 296 mét. Chiếc máy bay lúc đó được gọi là Flyer I. Nó có sải cánh khoảng 12 mét và nặng khoảng hơn 300 kg, với động cơ xăng 12 mã lực. Hiện nay nó đang được bảo tồn tại Viện bảo tàng Hàng không và Không gian Quốc gia Hoa Kỳ Smithsonian tại Washington, D. C..

Tuy chiếc máy bay chưa thể tự cất cánh mà phải nhờ một thiết bị phóng bằng vật nặng cho thả rơi và khi cất cánh, hạ cánh phải lựa theo chiều gió, nhưng sự kiện này đã gây ra được tiếng vang dư luận rất lớn. Thiên tài của hai anh em nhà Wright đã biến giấc mơ từ ngàn xưa của loài người thành sự thật.

Hai anh em nhà Wright đã thành lập một hãng máy bay. Nhưng sau đó do bị cạnh tranh khốc liệt với các nhà kinh doanh máy bay khác, cộng thêm Wilbur bị mắc bệnh và qua đời nên Orville đã bán hãng sản xuất máy bay Wright với giá ít ỏi.

Tham khảo

Liên kết ngoài

  Kitty Hawk - Kill Devil Hills Wright Brothers Photographs 1900-1911 - Library of Congress
  Plane truth: list of greatest technical breakthroughs in manned flight
  Wilbur Wright Birthplace Museum
  Wright Brothers Aeroplane Company
  Some Aeronautical Experiments by Wilbur Wright, to Western Society of Engineers Sept. 18, 1901
  Wright Aeronautical Engineering Collection
  FirstFlight - flight simulation, videos and experiments
  Analysis of Wright Brothers' work
  AeroSpace Show - RTP-TV 2003 Video Tour of Wright Brothers Monument at Kill Devil Hills
  PBS Nova: The Wright Brothers' Flying Machines
  National Park Service, Wright Brothers' Memorial
  Smithsonian Stories of the Wright flights
  Scientific American Magazine (tháng 12 năm 2003 Issue) The Equivocal Success of the Wright Brothers

Máy bay
Phi công Mỹ
Nhà phát minh Mỹ
Người Mỹ gốc Hà Lan
Người Mỹ gốc Anh
Người Mỹ gốc Đức
Người Mỹ gốc Thụy Sĩ
Kỹ sư Mỹ
Phi công từ Ohio


title: Sân bay quốc tế Ferenc Liszt Budapest

text:
Sân bay quốc tế Budapest Ferihegy ()  là sân bay quốc tế phục vụ thủ đô của Hungary Budapest, là sân bay lớn nhất trong 5 sân bay quốc tế của quốc gia này. Sân bay này đang có các tuyến bay kết nối với các tuyến bay ở châu Âu, châu Phi, châu Á, Bắc Mỹ. Trong năm 2007, sân bay này phục vụ 8,6 triệu lượt khách.

Sân bay này có cự ly  về phía đoong nam của trung tâm thủ đô Budapest.

Ferihegy có thể phục vụ các loại máy bay như Boeing 747, Antonov An-124 và Antonov An-225.
Ngày 8 tháng 12 năm 2005, 75% cổ phần của sân bay Ferihegy đã được BAA plc mua với giá 464,5 triệu HUF (khoảng 2,1 tỷ USD), bao gồm cả quyền được vận hành trong 75 năm.
Ngày 6 tháng 6 năm 2007, BAA và một liên danh do HOCHTIEF AirPort (HTA) dẫn đầu đã hoàn thành việc bán cổ phần của BAA trong Budapest Airport (BA) cho HOCHTIEF AirPort Consortium.

Hãng hàng không và tuyến bay

Terminal 1

Terminal 2A

Terminal 2B

Although connected to Terminal 2A, it is referred to as a separate terminal (opened in December 1998). It serves all non-Schengen destinations.

Nhà ga hàng không tổng hợp

Máy bay tư nhân

Các hãng vận tải hàng hóa
 ABC-Air Hungary
 Air Bridge Cargo
 Cargolux
 European Air Transport (DHL)
 Farnair Hungary
 FedEx Express
 TNT Airways
 UPS Airlines
 World Airways Cargo

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trang mạng chính thức  tiếng Anh
 BAA closing in on Hungarian deal (BBC)

Sân bay Hungary
Giao thông Budapest
Budapest


title: HIStory/Ghosts

text:
"HIStory/Ghosts" là một đĩa đơn mặt A đôi của nghệ sĩ thu âm người Mỹ Michael Jackson trích từ album phối lại Blood on the Dance Floor: HIStory in the Mix (1997). Phiên bản gốc của "HIStory" đã xuất hiện trong album phòng thu thứ chín của ông, HIStory: Past, Present and Future, Book I (1995), nhưng không được phát hành làm đĩa đơn, trong khi "Ghosts" là một trong năm bài hát mới của album phối lại. "HIStory" được sáng tác bởi Michael Jackson, James Harris III và Terry Lewis trước khi nó được phối lại bởi Tony Moran vào năm 1997. Phiên bản ban đầu có lồng ghép những đoạn âm về các sự kiện lịch sử, trong khi bản phối lại thì không.

"Ghosts" được viết lời và sản xuất bởi Michael Jackson và Teddy Riley vào năm 1997. Lời bài hát đề cập đến vấn đề hoang tưởng, một chủ đề quen thuộc trong khi tác phẩm của Jackson. Những ca khúc trong đĩa đơn đều có một video âm nhạc cho từng bài hát. Video ca nhạc cho bản phối mới của "HIStory" lấy bối cảnh ở một hộp đêm mang tính chất tương lai, và bao gồm những hình ảnh gợi nhắc lại sự nghiệp âm nhạc của Jackson. Video ca nhạc cho "Ghosts" được trích từ bộ phim dài cùng tên. Sau khi phát hành, nó đã lọt vào top 5 trên các bảng xếp hạng ở Scotland và Vương quốc Anh, và lọt vào top 20 ở nhiều thị trường khác.

Danh sách bài hát
Đĩa CD maxi tại châu Âu
 "HIStory" (7" HIStory Lesson chỉnh sửa) – 4:08
 "HIStory" (MARK!'s Radio chỉnh sửa) – 4:18
 "HIStory" (MARK!'s Vocal Club Mix) – 9:14
 "HIStory" (The Ummah Radio Mix) – 5:00
 "HIStory" (The Ummah DJ Mix) – 3:04
 "HIStory" (The Ummah Main Acapella) – 4:04
 "Ghosts" (radio chỉnh sửa) – 3:50

Đĩa CD tại Anh quốc #1
 "HIStory" (7" HIStory Lesson chỉnh sửa) – 4:08
 "HIStory" (Radio chỉnh sửa) – 4:01
 "Ghosts" (radio chỉnh sửa) – 3:50
 "Ghosts" (Mousse T's Club Edit) – 4:24

Đĩa CD tại Anh quốc #2 (chỉ bao gồm "HIStory")
 "HIStory" (Tony Moran's HIStory Lesson) – 4:08
 "HIStory" (Tony Moran's HIStory Dub) – 7:56
 "HIStory" (MARK!'s Vocal Club Mix) – 9:14
 "HIStory" (The Ummah Radio Mix) – 5:00
 "HIStory" (The Ummah Urban Mix) – 4:20

Đĩa CD maxi bản giới hạn tại Anh quốc
 "HIStory" (7" HIStory Lesson chỉnh sửa) – 4:08
 "Ghosts" (Mousse T's Radio Rock) – 4:25
 "Ghosts" (Mousse T's Club Mix) – 6:03
 "Ghosts" (radio chỉnh sửa) – 3:50
 "HIStory" (Tony Moran's HIStory Dub) – 7:56

Đĩa 12" maxi
 "HIStory" (MARK!'s Vocal Club Mix) – 9:14
 "HIStory" (MARK!'s Keep Movin' Dub) – 9:23
 "HIStory" (The Ummah DJ Mix) – 3:04
 "HIStory" (The Ummah Main a Cappella) – 4:04
 "Ghosts" (radio chỉnh sửa) – 3:50

Đĩa đơn cassette
 "HIStory" (7" HIStory Lesson chỉnh sửa) – 4:08
 "HIStory" (radio) – 4:04
 "Ghosts" (radio) – 3:50

Đĩa CD quảng cáo tại châu Âu
 "HIStory" (7" HIStory Lesson chỉnh sửa) – 4:08
 "Ghosts" (radio edit) – 3:50

Đĩa 12" HIStory (Mark Picchiotti Remixes)
 "HIStory" (MARK!'s Phly Vocal) – 9:10
 "HIStory" (MARK!'s Future Dub) – 9:16

Đĩa 12" Ghosts (Mousse T Mixes)
 "Ghosts" (Mousse T's Club Mix) – 6:03
 "Ghosts" (Mousse T's Club Mix TV) – 6:03

Xếp hạng

Xếp hạng tuần

Xếp hạng cuối năm

Tham khảo

Tài liệu
George, Nelson (2004). Michael Jackson: The Ultimate Collection booklet. Sony BMG.

.

Bài hát của Michael Jackson
Bài hát năm 1995
Bài hát năm 1997
Đĩa đơn năm 1997
Bài hát do Michael Jackson sáng tác


title: Eugnophomyia elegans

text:
Eugnophomyia elegans là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Eugnophomyia
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Asota fereunicolor

text:
Asota fereunicolor là một loài bướm đêm thuộc họ Erebidae. Nó được tìm thấy ở Comoros.

Liên kết ngoài
 Species info

Chú thích

Asota
Động vật Comoros


title: Odèn

text:
Odèn là một đô thị trong tỉnh Lleida, cộng đồng tự trị Cataluña Tây Ban Nha. Đô thị Odèn có diện tích là 114,4 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là 264 người với mật độ 2,31 người/km². Đô thị Odèn có cự ly km so với tỉnh lỵ Lleida.

Tham khảo

Đô thị ở Lérida


title: Woippy

text:
Woippy là một xã trong tỉnh Moselle, vùng Grand Est đông bắc nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Moselle

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Moselle


title: Coelioxys germana

text:
Coelioxys germana là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cresson mô tả khoa học năm 1878.

Chú thích

Tham khảo

G
Động vật được mô tả năm 1878


title: Mirosternus xanthostictus

text:
Mirosternus xanthostictus là một loài bọ cánh cứng thuộc họ Ptinidae.

Chú thích

Tham khảo

xanthostictus


title: 109

text:
Năm 109 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 109


title: Asashōryū Akinori

text:
Asashoryu Akinori (tiếng Nhật: 朝青龍 明徳) là một võ sĩ sumo chuyên nghiệp người Mông Cổ. Tên thật của Asashoryu là Dolgorsuren Dagvadorj (tiếng Mông Cổ: Долгорсүрэн Дагвадорж). Asashoryu là người Mông Cổ đầu tiên đạt được chức yokozuna trong sumo; và cũng là yokozuna đầu tiên bị cấm thi đấu.

Ngày 29/9/1980: chào đời tại Ulan Bator. Lúc nhỏ học đấu vật Mông Cổ.
Năm 1997: sang Nhật Bản và bắt đầu học sumo.
Năm 1999: gia nhập Hiệp hội Sumo Nhật Bản.
Năm 2001: được phong cấp ozeki và là người Mông Cổ đầu tiên được phong cấp này.
Năm 2003: được phong cấp yokozuna -cấp cao nhất đối với các lực sĩ sumo- và là Okozuna thứ 68 của Nhật Bản.
Năm 2004-2006: Asashoryu giành chức vô địch trong 15 mùa đầu. Các mùa tháng 1 và 3 năm 2004, 1 và 5 năm 2005, 11 năm 2006, Asashoryu đều thắng tuyệt đối cả 15 trận đấu trong mỗi mùa. Riêng mùa giải tháng 5 năm 2006, anh không tham gia vì bị chấn thương.
Năm 2007: Sau lần đoạt chức vô địch thứ 21 trong sự nghiệp thi đấu của mình vào mùa giải tháng 7 năm 2007, Asashōryū bị cấm thi đấu hai mùa (tháng Chín và tháng Mười một) do vô kỷ luật.
Năm 2008: Asashōryū trở lại thi đấu, nhưng trong trận quyết định của mùa giải tháng 1, anh đã bị Hakuhō Shō quật ngã. Mùa giải tháng 3, hai yokozuna đại diện hai phe Đông, Tây gặp lại trong trận cuối cùng của mùa giải và lần này Asashōryū đã quật ngã Hakuhō, giành chức vô địch thứ 22. Đến lúc này, Asashōryū sánh ngang Takanohana KōAsashōryūji, một lực sĩ Sumo huyền thoại của Nhật Bản. Tuy nhiên, mùa giải cuối cùng của năm này, Asashōryū đã không thể tham gia do bị chấn thương.
Năm 2009: mùa giải đầu tiên (tháng Một), trở lại sau khi bị chấn thương, Asashōryū lại giành ngôi vô địch.
So với các lực sĩ sumo khác, Asashoryu tương đối nhẹ cân. Năm 2001, khi được phong ozeki, anh chỉ nặng 129 kg. Hiện nay, anh nặng 148 kg, cao 184 cm.

Chú thích

Liên kết ngoài

Yokozuna
Người Mông Cổ
Tâm lý bài Triều Tiên ở Nhật Bản


title: Sân bay Ubon Ratchathani

text:
Sân bay Ubon Ratchathani  là một sân bay tại Ubon Ratchathani, Thái Lan.

Ubon Ratchathani cũng là căn cứ chính của Sư đoàn 2 Không quân, Không đoàn 21 (Wing 21) và phi đoàn 231 (231 Squadron) của Không lực Hoàng gia Thái Lan, sử dụng các máy bay chiến đấu F-5E và F-5F.

Các hãng hàng không và các điểm đến
AirAsia
Thai Air Asia (Bangkok-Suvarnabhumi)
Nok Air (Bangkok - Don Mueang)
Thai Airways International (Bangkok-Don Mueang)

Xem thêm
 Danh sách các sân bay Thái Lan
 Danh sách các điểm đến/đi các sân bay Thái Lan

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sân bay Thái Lan
Tỉnh Ubon Ratchathani


title: Abd al-Majid az-Zindani

text:
Abd al-Majid az-Zindani (còn viết là: Abdul Majeed al-Zindani, Abdelmajid al-Zendani, Abdul Majeed Zendani, Abd Al Majid Zandani;  ʿAbd al-Majīd az-Zindānī; sinh 1942 tại Ibb, Yemen) được Daniel Golden của the Wall Street Journal mô tả là "một người có học và chính trị gia Yemen có uy tín" Ông là người sáng lập và đứng đầu Đại học Iman tại Yemen, người đứng đầu phong trào chính trị al-Islah ở Yemen, và người sáng lập ra Ủy ban Dấu hiệu Khoa học tại Quran và Sunnah, trụ sở tại Ả Rập Xê Út.

Bộ Ngân khố Hoa Kỳ xác định Zindani là một nhân vật "Khủng bố Toàn cầu Đặc biệt", trích dẫn "lịch sử lâu dài của ông làm việc với bin Laden. Các sinh viên của Đại học Iman của ông bị nghi ngờ có quan hệ đến vụ ám sát các nhà truyền giáo và Jarallah Omar của đảng Xã hội Yemen. Tên ông cũng xuất hiện trên danh sách của Ủy ban 1267 LHQ về các cá nhân thuộc hay liên kết với Al-Qaida.

Chú thích

Liên kết ngoài
عبد المجيد الزنداني.. اليمن بين التغريب والإسلام
عبد المجيد الزنداني.. جهاد لتطبيق الشريعة ج2
عبد المجيد الزنداني.. سيرة شيخ وتاريخ بلد ج1

Chính trị gia Yemen
Giáo dục tại Yemen
Al-Qaeda
Lãnh đạo Anh em Hồi giáo
Khủng bố Hồi giáo
Nhân vật Anh em Hồi giáo
Nhân vật còn sống


title: Barsø

text:
Barsø (tiếng Đức: Barsö) là 1 đảo nhỏ của Đan Mạch, nằm trong Eo biển Lillebælt, ở phía bắc thành phố Aabenraa (bán đảo Jutland) chừng 11 km.
Barsø có diện tích là 2,7 km² và có 26 cư dân (2006). Trên đảo có 7 nông trại của các dòng họ từ thời xưa truyền lại.

Về hành chính, Barsø trực thuộc thị xã Aabenraa và Vùng Nam Đan Mạch.

Về giao thông, có tuyến tàu phà từ bán đảo Jutland nối với đảo, mỗi ngày từ 5 tới 8 chuyến.

Nguồn tham khảo
 Tageo.com, "VESTSJAELLAND DENMARK Geography Population" (coordinates), 2007, webpage: Tageo-index.
 Denmark Postal codes, webpage: Postnumre-DK.
 Tele.dk Denmark detailed road map, webpage: Tele-DK-Danmark .

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Website của tàu phà Barsø
 Barsø, en turistmæssig beskrivelse - fra Ø-riget
 Barsø-brochure - (pdf-fil)

Đảo Đan Mạch


title: Bedotia sp. nov. 'Sambava'

text:
{{Bảng phân loại
| name = Bedotia sp. nov. 'Sambava| image =
| status = CR
| status_system = IUCN3.1
| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Actinopterygii
| ordo = Atheriniformes
| familia = Bedotiidae
| genus = Bedotia
| species = B. sp. nov. 'Sambava'| binomial = Bedotia sp. nov. 'Sambava| binomial_authority =
| synonyms =
}}Bedotia sp. nov. 'Sambava' là một loài cá thuộc họ Bedotiidae. Nó là loài đặc hữu của Madagascar. Môi trường sống tự nhiên của nó là các con sông. Nó bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Loiselle, P. & participants of the CBSG/ANGAP CAMP "Faune de Madagascar" workshop 2004. Bedotia sp. nov. 'Sambava'. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Bedotia


title: Les Borges del Camp

text:
Borjas del Campo (Les Borges del Camp) là một đô thị trong ‘‘comarca’’ Baix Camp, tỉnh Tarragona, cộng đồng tự trị Catalonia, Tây Ban Nha. Dân số năm 2006 là 1.914 người.

Liên kết ngoài
Información general

Tham khảo

Tomàs Bonell, Jordi; Descobrir Catalunya, poble a poble, Prensa Catalana, Barcelona, 1994
Artículo en la Gran Enciclopèdia Catalana (en catalán)

Les Borges del Camp
Baix Camp
Đô thị ở Tarragona


title: Propsephus viridipennis

text:
Propsephus viridipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1893.

Chú thích

Tham khảo

Propsephus