title: Facebook

text:
Facebook là phương tiện truyền thông xã hội và dịch vụ mạng xã hội trực tuyến thành lập vào năm 2004 của Mỹ thuộc sở hữu của Meta Platforms có trụ sở tại Menlo Park, California. Nó được Mark Zuckerberg, cùng với các sinh viên Đại học Harvard và bạn cùng phòng là Eduardo Saverin, Andrew McCollum, Dustin Moskovitz, Chris Hughes sáng lập. Đây được coi là một trong những công ty công nghệ Big Four cùng với Amazon, Apple và Google.

Những người sáng lập ban đầu giới hạn tư cách thành viên của Facebook cho sinh viên Harvard và sau đó là sinh viên Columbia, Stanford và Yale. Tư cách thành viên cuối cùng đã được mở rộng sang các trường Ivy League, MIT và các tổ chức giáo dục đại học còn lại trong khu vực Boston, sau đó là các trường đại học khác và cuối cùng là học sinh trung học. Kể từ năm 2006, bất cứ ai tuyên bố ít nhất 13 tuổi đã được phép đăng ký tài khoản Facebook, mặc dù điều này có thể khác nhau tùy thuộc vào luật pháp địa phương. Tính đến năm 2020, Facebook đã có 2,8 tỷ người dùng hoạt động hàng tháng, và xếp thứ bảy về mức sử dụng Internet toàn cầu. Đây là ứng dụng di động được tải xuống nhiều nhất trong những năm 2010. Tên đến từ các thư mục facebook thường được trao cho sinh viên đại học Mỹ. Facebook đã tổ chức đợt chào bán công khai lần đầu (IPO) vào tháng 2 năm 2012, định giá công ty ở mức 104 tỷ USD, mức định giá lớn nhất cho đến nay đối với một công ty đại chúng mới niêm yết. Facebook kiếm phần lớn doanh thu từ các quảng cáo xuất hiện trên màn hình và trong News Feed của người dùng.

Dịch vụ Facebook có thể được truy cập từ các thiết bị có kết nối Internet, như máy tính cá nhân, máy tính bảng và điện thoại thông minh. Sau khi đăng ký, người dùng có thể tạo một hồ sơ tùy chỉnh tiết lộ thông tin về bản thân. Họ có thể đăng văn bản, ảnh và đa phương tiện được chia sẻ với bất kỳ người dùng nào khác đã đồng ý làm "bạn bè" của họ hoặc với các cài đặt bảo mật khác một cách công khai. Người dùng cũng có thể sử dụng các ứng dụng nhúng khác nhau như Facebook Messenger, tham gia các nhóm sở thích chung và nhận thông báo về các hoạt động của bạn bè và các trang mà họ theo dõi. Facebook tuyên bố rằng có hơn 2,3 tỷ người dùng hoạt động hàng tháng tính đến tháng 12 năm 2018. Tuy nhiên, nó phải đối mặt với một vấn đề lớn với hàng loạt tài khoản giả mạo. Facebook đã bắt được 3 tỷ tài khoản giả, nhưng những tài khoản mà nó bỏ lỡ mới là vấn đề thực sự. Nhiều nhà phê bình đặt câu hỏi liệu Facebook có biết có bao nhiêu người dùng thật hay không. Facebook là một trong những công ty có giá trị nhất thế giới.

Facebook được nói đến rất nhiều trên các phương tiện truyền thông, bao gồm nhiều tranh cãi. Những điều này thường liên quan đến quyền riêng tư của người dùng (như vụ bê bối dữ liệu Cambridge Analytica), thao túng chính trị (như cuộc bầu cử ở Mỹ năm 2016), giám sát hàng loạt, các tác động tâm lý như nghiện Facebook và lòng tự trọng thấp, và nội dung mà một số người dùng thấy phản cảm, bao gồm cả tin tức giả mạo, thuyết âm mưu, lời nói căm thù và vi phạm bản quyền. Facebook cũng không xóa thông tin sai lệch khỏi các trang của mình, điều này mang đến những tranh cãi liên tục. Các nhà bình luận tuyên bố rằng Facebook giúp lan truyền thông tin sai lệch và tin tức giả mạo cũng như phóng đại số lượng người dùng của mình để thu hút các nhà quảng cáo.

Lịch sử

2003–2006: Thefacebook, Thiel đầu tư và đổi tên
Zuckerberg đã viết một chương trình gọi là "Facemash" vào năm 2003 trong khi theo học Đại học Harvard như là một sinh viên năm thứ hai. Theo The Harvard Crimson, trang này có thể so sánh với Hot or Not và được sử dụng "các bức ảnh được biên soạn từ Facebook trực tuyến của chín ngôi nhà, đặt hai bên cạnh nhau và yêu cầu người dùng chọn". Facemash đã thu hút 450 lượt truy cập và 22.000 lượt xem ảnh trong bốn giờ đầu tiên trên mạng. Trang web Facemash nhanh chóng được chuyển tiếp tới một số máy chủ danh sách nhóm trường, nhưng đã bị đóng cửa một vài ngày sau đó bởi chính quyền Harvard. Zuckerberg phải đối mặt với trục xuất và bị buộc tội bởi chính quyền với vi phạm an ninh, vi phạm bản quyền, và vi phạm quyền riêng tư cá nhân. Cuối cùng, các cáo buộc đã bị bỏ qua. Zuckerberg đã mở rộng dự án ban đầu này vào học kỳ bằng cách tạo ra một công cụ nghiên cứu xã hội trước kỳ thi cuối cùng về lịch sử nghệ thuật. Anh ấy đã tải tất cả hình ảnh nghệ thuật lên một trang web, mỗi hình ảnh đều có phần nhận xét tương ứng, sau đó chia sẻ trang web với bạn học của mình và mọi người bắt đầu chia sẻ ghi chú.

Một "face book" là một thư mục sinh viên có ảnh và thông tin cơ bản. Năm 2003, không có facebook trực tuyến phổ thông tại Harvard, chỉ có các tờ giấy được phân phối và các thư mục trực tuyến riêng tư. Zuckerberg nói với Crimson rằng "Mọi người đang nói rất nhiều về một face book phổ quát trong Harvard.... Tôi có thể làm điều đó tốt hơn họ có thể, và tôi có thể làm điều đó trong một tuần. " Vào tháng 1 năm 2004, Zuckerberg bắt đầu viết mã cho một trang web mới, được gọi là "TheFacebook", với nguồn cảm hứng từ một bài xã luận ở Crimson về Facemash, nói rằng "Rõ ràng là công nghệ cần thiết để tạo ra một trang web tập trung là có sẵn... những lợi ích rất nhiều." Vào ngày 4 tháng 2 năm 2004, Zuckerberg đã phát hành "TheFacebook", ban đầu được đặt tại thefacebook.com.

Sáu ngày sau khi trang web được giới thiệu, những người cao niên Harvard Cameron Winklevoss, Tyler Winklevoss và Divya Narendra đã cáo buộc Zuckerberg cố ý gây hiểu nhầm họ tin rằng anh ta sẽ giúp họ xây dựng một mạng xã hội có tên HarvardConnection.com. Họ tuyên bố rằng anh đã thay vì sử dụng ý tưởng của họ để xây dựng một sản phẩm cạnh tranh. Ba người than phiền với The Harvard Crimson và tờ báo bắt đầu một cuộc điều tra. Sau đó, họ đã đệ đơn kiện Zuckerberg, sau đó đã giải quyết trong năm 2008 cho 1,2 triệu cổ phiếu (trị giá 300 triệu USD tại IPO của Facebook).

Thành viên ban đầu được giới hạn cho sinh viên của Đại học Harvard; trong tháng đầu tiên, hơn một nửa số sinh viên đại học tại Harvard đã được đăng ký trên dịch vụ Eduardo Saverin, Dustin Moskovitz, Andrew McCollum và Chris Hughes đã tham gia Zuckerberg để giúp quản lý sự phát triển của trang web. Vào tháng 3 năm 2004, Facebook đã mở rộng đến các trường đại học Columbia, Stanford và Yale. Sau đó nó được mở cho tất cả các trường đại học Ivy League, Đại học Boston, Đại học New York, MIT, Washington và dần dần hầu hết các trường đại học ở Hoa Kỳ và Canada.

Vào giữa năm 2004, người đồng sáng lập Napster co-founder  và nhà doanh nghiệp Sean Parker - một cố vấn không chính thức cho Zuckerberg - trở thành chủ tịch của công ty. Vào tháng 6 năm 2004, Facebook chuyển cơ sở hoạt động sang California. Nó đã nhận được khoản đầu tư đầu tiên vào cuối tháng đó từ người đồng sáng lập PayPal, Peter Thiel. Năm 2005, công ty đã bỏ "the" khỏi tên của nó sau khi mua tên miền facebook.com với giá 200.000 đô la Mỹ. Miền facebook.com thuộc về Tập đoàn AboutFace trước khi mua. Trang web này xuất hiện lần cuối vào ngày 8 tháng 4 năm 2005,từ ngày 10 tháng 4 năm 2005 đến ngày 4 tháng 8 năm 2005, tên miền này đã đưa ra lỗi 403.

Vào tháng 5 năm 2005, Accel Partners đã đầu tư 12,7 triệu đô la vào Facebook và Jim Breyer đã thêm 1 triệu đô la tiền của mình. Một phiên bản trung học của trang web đã được đưa ra vào tháng 9 năm 2005, mà Zuckerberg gọi là bước hợp lý tiếp theo. Facebook cũng mở rộng tính đủ điều kiện thành viên cho nhân viên của một số công ty, bao gồm cả Apple và Microsoft.

Vào ngày 16/10/2022 đồng loạt hàng triệu tài khoản không thể nhận được mã xác thực 2 yếu tố từ Facebook hiện tại trên kho ứng dụng Chplay và App Store Facebook đang phải nhận bão 1 sao.

2006–2012: Truy cập công cộng, liên minh Microsoft và tăng trưởng nhanh
Vào ngày 26 tháng 9 năm 2006, Facebook đã được mở cho tất cả mọi người ít nhất 13 tuổi với một địa chỉ email hợp lệ. Vào cuối năm 2007, Facebook đã có 100.000 trang kinh doanh (các trang cho phép các công ty quảng bá bản thân và thu hút khách hàng). Những trang này bắt đầu như các trang nhóm, nhưng một khái niệm mới được gọi là các trang công ty đã được lên kế hoạch. Trang bắt đầu triển khai cho các doanh nghiệp vào tháng 5 năm 2009. Vào ngày 24 tháng 10 năm 2007, Microsoft đã thông báo rằng họ đã mua 1,6% cổ phần của Facebook với giá 240 triệu đô la, cho Facebook tổng giá trị ngụ ý khoảng 15 tỷ đô la. Việc mua của Microsoft bao gồm quyền đặt quảng cáo quốc tế trên trang mạng xã hội.

Vào tháng 10 năm 2008, Facebook thông báo sẽ thành lập trụ sở quốc tế tại Dublin, Ireland. Gần một năm sau, vào tháng 9 năm 2009, Facebook nói rằng lần đầu tiên nó đã biến dòng tiền tích cực. Một nghiên cứu của Compete.com tháng 1 năm 2009 đã xếp hạng Facebook là dịch vụ mạng xã hội được sử dụng nhiều nhất bởi người dùng hoạt động hàng tháng trên toàn thế giới. Entertainment Weekly đã đưa trang web vào danh sách "best-of" của thập niên cuối, nói rằng "Chúng ta đã làm thế nào để chúng ta theo dõi những ngày xưa của chúng ta, hãy nhớ sinh nhật của đồng nghiệp của chúng ta, lừa bạn bè của chúng ta, và chơi một trò chơi sôi nổi Scrabulous bằng Facebook?"

Lưu lượng truy cập vào Facebook tăng đều đặn sau năm 2009. Công ty đã công bố 500 triệu người dùng vào tháng 7 năm 2010, và theo dữ liệu của nó, một nửa số thành viên của trang web sử dụng Facebook hàng ngày, trung bình 34 phút, trong khi 150 triệu người dùng truy cập trang web bằng điện thoại di động. Trong tháng 11 năm 2010, dựa trên SecondMarket Inc. (một cuộc trao đổi cổ phiếu của các công ty tư nhân), giá trị của Facebook là 41 tỷ đô la. Công ty đã vượt qua eBay để trở thành công ty web lớn thứ ba của Mỹ sau Google và Amazon.com.

Đầu năm 2011, Facebook đã công bố kế hoạch chuyển trụ sở của mình sang khuôn viên Sun Microsystems trước đây tại Menlo Park, California. Vào tháng 3 năm 2011, đã có thông báo rằng Facebook đã xóa khoảng 20.000 hồ sơ mỗi ngày đối với các vi phạm như tin nhắn rác, nội dung đồ họa và sử dụng tuổi vị thành niên, như một phần nỗ lực tăng cường an ninh mạng. Số liệu thống kê của DoubleClick cho thấy rằng Facebook đã đạt đến một nghìn tỷ lượt xem trang trong tháng 6 năm 2011, khiến trang web được truy cập nhiều nhất bởi thống kê của DoubleClick. Theo một nghiên cứu của Nielsen, Facebook vào năm 2011 trở thành trang web được truy cập nhiều thứ hai ở Hoa Kỳ sau Google.

2012–2013: IPO, vụ kiện và người dùng một phần tỷ
Facebook cuối cùng đã đệ đơn xin chào bán lần đầu vào ngày 1 tháng 2 năm 2012. Facebook đã tổ chức một đợt chào bán công khai lần đầu vào ngày 17 tháng 5 năm 2012, thương lượng giá cổ phiếu là 38 đô la Mỹ. Công ty có giá trị 104 tỷ đô la, mức định giá lớn nhất cho đến nay cho một công ty đại chúng mới niêm yết. Facebook bắt đầu bán cổ phần cho công chúng và giao dịch trên NASDAQ vào ngày 18 tháng 5 năm 2012. Dựa trên thu nhập năm 2012 là 5 tỷ đô la, Facebook đã gia nhập danh sách Fortune 500 lần đầu tiên vào tháng 5 năm 2013, được xếp hạng ở vị trí 462.

Facebook đã đệ trình tài liệu S1 của họ với Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch vào ngày 1 tháng 2 năm 2012. Công ty đã áp dụng cho một IPO trị giá 5 tỷ USD, một trong những dịch vụ lớn nhất trong lịch sử công nghệ. IPO đã huy động được 16 tỷ đô la Mỹ, trở thành IPO lớn thứ ba trong lịch sử Hoa Kỳ, sau Visa Inc. năm 2008 và AT&T Wireless vào năm 2000.

Cổ phiếu bắt đầu giao dịch vào ngày 18 tháng 5; cổ phiếu đã phải vật lộn để ở trên mức giá IPO trong hầu hết thời gian trong ngày, nhưng lập kỷ lục về khối lượng giao dịch của một đợt IPO (460 triệu cổ phiếu). Ngày đầu tiên của giao dịch đã bị hủy hoại bởi các trục trặc kỹ thuật ngăn cản các đơn mua cổ phiếu; chỉ những vấn đề kỹ thuật và sự hỗ trợ nhân tạo từ các nhà bảo hiểm đã ngăn cản giá cổ phiếu giảm xuống dưới mức giá IPO trong ngày. Vào tháng 3 năm 2012, Facebook đã công bố App Center, một cửa hàng bán các ứng dụng hoạt động thông qua trang web. Cửa hàng đã có mặt trên iPhone, thiết bị Android và người dùng web di động.

Vào ngày 22 tháng 5 năm 2012, Yahoo! Trang web tài chính báo cáo rằng các nhà bảo lãnh dẫn đầu của Facebook, Morgan Stanley (MS), JP Morgan (JPM) và Goldman Sachs (GS), đã cắt giảm dự báo thu nhập của họ cho công ty ở giữa quá trình IPO. Cổ phiếu đã bắt đầu rơi tự do vào lúc này, đóng cửa tại mức 34.03 vào ngày 21 tháng 5 và 31.00 vào ngày 22 tháng 5. Một hạn chế giao dịch được sử dụng trong nỗ lực làm chậm sự suy giảm của giá cổ phiếu. Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mary Schapiro, và Chủ tịch Cơ quan Quản lý Công nghiệp Tài chính (FINRA) Rick Ketchum, đã kêu gọi xem xét lại các hoàn cảnh xung quanh IPO.

IPO của Facebook do đó đã được nghiên cứu và được so sánh với một chương trình "bơm và đổ". Một vụ kiện tập thể đã được đệ trình vào tháng 5 năm 2012 vì những trục trặc trong kinh doanh, dẫn đến các lệnh bị hỏng. Các vụ kiện đã được đệ trình, cáo buộc rằng một bảo lãnh cho Morgan Stanley tiết lộ các ước tính thu nhập được điều chỉnh cho các khách hàng ưa thích.

Những người bảo lãnh khác của MS, JPM, GS, giám đốc điều hành và hội đồng quản trị của Facebook, và NASDAQ cũng phải đối mặt với vụ kiện sau khi nhiều vụ kiện được đệ trình, trong khi SEC và FINRA cả hai đưa ra các cuộc điều tra. Người ta tin rằng việc điều chỉnh các ước tính thu nhập được truyền đạt tới những người bảo lãnh bởi một nhân viên tài chính Facebook, người đã sử dụng thông tin này để rút tiền cho vị trí của họ trong khi rời công chúng với những cổ phiếu đắt đỏ. Vào cuối tháng 5 năm 2012, cổ phiếu của Facebook mất hơn một phần tư giá trị khởi đầu của nó, dẫn đến The Wall Street Journal ghi nhãn IPO là "thất bại". Zuckerberg đã thông báo với giới truyền thông vào đầu tháng 10 năm 2012 rằng Facebook đã vượt qua số người dùng tích cực hàng tháng là một tỷ. Dữ liệu của công ty cũng tiết lộ 600 triệu người dùng di động, 219 tỷ lượt tải lên ảnh và 140 tỷ kết nối bạn bè.

2013–2014: Phát triển trang web, A4AI và kỷ niệm 10 năm
Vào ngày 15 tháng 1 năm 2013, Facebook đã công bố Facebook Graph Search, cung cấp cho người dùng một "câu trả lời chính xác", chứ không phải là một liên kết đến câu trả lời bằng cách tận dụng dữ liệu hiện có trên trang web của nó. Facebook nhấn mạnh rằng tính năng này sẽ là "nhận thức về quyền riêng tư", chỉ trả lại kết quả từ nội dung đã được chia sẻ với người dùng. Vào ngày 3 tháng 4 năm 2013, Facebook đã tiết lộ Facebook Home, một lớp giao diện người dùng cho các thiết bị Android cung cấp tích hợp lớn hơn với trang web.

Vào ngày 15 tháng 4 năm 2013, Facebook đã công bố một liên minh trên 19 tiểu bang với Hiệp hội luật sư quốc gia, để cung cấp cho thanh thiếu niên và phụ huynh thông tin về các công cụ quản lý hồ sơ mạng xã hội. Vào ngày 19 tháng 4 năm 2013, Facebook đã chính thức sửa đổi biểu trưng của nó để xóa đường màu xanh nhạt ở cuối biểu tượng "F". Chữ F di chuyển đến gần mép hơn.

Theo sau một chiến dịch của 100 nhóm vận động chính sách, Facebook đồng ý cập nhật chính sách về ngôn từ kích động thù địch. Chiến dịch nêu bật nội dung quảng bá bạo lực gia đình và tình dục đối với phụ nữ và sử dụng hơn 57.000 tweet và hơn 4.900 email đã khiến 15 công ty chặn quảng cáo từ trang web, bao gồm Nissan UK, House of Burlesque và Nationwide UK. Các trang web truyền thông xã hội ban đầu phản ứng bằng cách nói rằng "trong khi nó có thể thô tục và gây khó chịu, nội dung khó chịu một mình không vi phạm chính sách của chúng tôi". Nó quyết định hành động vào ngày 29 tháng 5 năm 2013, sau khi "rõ ràng rằng hệ thống của chúng tôi để xác định và loại bỏ ngôn từ kích động thù địch đã không hoạt động hiệu quả như chúng tôi muốn, đặc biệt là xung quanh vấn đề thù địch dựa trên giới tính".

Vào ngày 12 tháng 6 năm 2013, Facebook đã thông báo trên phòng tin rằng họ đã giới thiệu thẻ bắt đầu bằng # có thể nhấp để giúp người dùng theo dõi các cuộc thảo luận thịnh hành hoặc tìm kiếm những gì người khác đang nói về một chủ đề. Tháng 7 năm 2013, bài viết trên Tạp chí Phố Wall đã xác định IPO của Facebook là nguyên nhân gây ra thay đổi ở Hoa Kỳ 'thống kê kinh tế quốc gia', vì khu vực chính quyền địa phương của trụ sở chính của công ty, Quận San Mateo, California, đã trở thành quận có thu nhập cao nhất trong nước sau quý IV năm 2012. Cục Thống kê Lao động cho biết mức lương trung bình hàng tuần trong quận là 3.240 đô la Mỹ, cao hơn 107% so với năm trước. Nó ghi nhận mức lương là "tương đương 168.000 đô la một năm và cao hơn 50% so với quận cao nhất tiếp theo, Quận New York (hay còn gọi là Manhattan), ở mức 2.107 đô la một tuần, hoặc khoảng 110.000 đô la một năm."

Facebook đã bị chính phủ Trung Quốc chặn năm 2009. Vào tháng 9 năm 2013, tờ South China Morning Post đã thông báo rằng nó sẽ được khóa tại Khu Thương mại Tự do Thượng Hải để chào đón các công ty nước ngoài đầu tư và cho phép người nước ngoài sống và làm việc vui vẻ trong khu vực tự do thương mại. Tuy nhiên, một vài ngày sau đó, tờ Nhân dân nhật báo, tờ báo chính thức của Đảng Cộng sản Trung Quốc, bác bỏ báo cáo trước đó.

Facebook đã được công bố là thành viên của Liên minh với giá cả phải chăng Internet (A4AI) vào tháng 10 năm 2013, khi A4AI được ra mắt. A4AI là liên minh của các tổ chức công cộng và tư nhân bao gồm Google, Intel và Microsoft. Được dẫn dắt bởi Sir Tim Berners-Lee, A4AI tìm cách làm cho truy cập Internet trở nên hợp lý hơn để truy cập được mở rộng ở các nước đang phát triển, nơi chỉ có 31% người đang trực tuyến. Google sẽ giúp giảm giá truy cập Internet để họ giảm xuống dưới mục tiêu toàn cầu của Ủy ban Băng thông rộng Liên Hợp Quốc là 5% thu nhập hàng tháng. Một báo cáo của Reuters, được công bố vào ngày 11 tháng 12 năm 2013, tuyên bố rằng Standard & Poor's đã công bố vị trí của Facebook trên chỉ số S&P 500 "sau khi kết thúc giao dịch vào ngày 20 tháng 12". Facebook công bố lợi nhuận quý 4 năm 2013 là 523 triệu USD (20 cent/cổ phần), tăng 64 triệu USD so với năm trước, cũng như 945 triệu người dùng di động.

Công ty tổ chức lễ kỷ niệm sinh nhật lần thứ 10 vào ngày 3 tháng 2 năm 2014. Trong ba tháng đầu năm 2014, hơn một tỷ người dùng đã đăng nhập vào tài khoản Facebook của họ trên thiết bị di động. Là một phần trong kết quả quý II của công ty, Facebook đã thông báo vào cuối tháng 7 năm 2014 rằng điện thoại di động chiếm 62% doanh thu quảng cáo, tăng 21% so với năm trước. Đến tháng 9 năm 2014, vốn hóa thị trường của Facebook đã tăng lên hơn 200 tỷ đô la.

Cùng với các nhân vật công nghệ khác của Mỹ như Jeff Bezos và Tim Cook, Zuckerberg đã tổ chức chuyến thăm chính trị gia Trung Quốc Lu Wei, được gọi là "Hoàng tử Internet" cho ảnh hưởng của ông trong việc thực thi chính sách trực tuyến của Trung Quốc, tại trụ sở của Facebook ngày 8/12/2014. sau khi Zuckerberg tham gia một phiên hỏi đáp tại Đại học Thanh Hoa ở Bắc Kinh, Trung Quốc, vào ngày 23 tháng 10 năm 2014, nơi ông đã cố gắng trò chuyện bằng tiếng phổ thông - mặc dù Facebook bị cấm ở Trung Quốc, Zuckerberg được mọi người đánh giá cao. thúc đẩy ngành kinh doanh đang phát triển của quốc gia. Một cuốn sách của chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tìm thấy trên bàn làm việc của Zuckerberg đã thu hút rất nhiều sự chú ý trên truyền thông, sau khi người sáng lập Facebook giải thích cho Lu, "Tôi muốn họ [nhân viên Facebook] hiểu chủ nghĩa xã hội với đặc điểm Trung Quốc."

2015 – hiện tại: Kết hợp chống tin tức giả mạo và các liên doanh khác
Kể từ ngày 21 tháng 1 năm 2015, thuật toán của Facebook được lập trình để lọc ra nội dung sai hoặc gây hiểu lầm, chẳng hạn như tin bài giả mạo và trò lừa bịp và sẽ được người dùng chọn tùy chọn gắn cờ câu chuyện là "tin tức giả mạo hoặc lừa đảo". Theo Reuters, nội dung như vậy được "lan truyền như một đám cháy" trên nền tảng truyền thông xã hội. Facebook duy trì nội dung "châm biếm", có ý định hài hước, hoặc nội dung được dán nhãn rõ ràng là châm biếm ", sẽ được xem xét và không nên bị chặn lại. Tuy nhiên, thuật toán này đã bị buộc tội duy trì "bong bóng lọc", trong đó cả hai tài liệu mà người dùng không đồng ý với và các bài đăng có mức độ thích thấp cũng sẽ không được xem. Vào tháng 11 năm 2015, Zuckerberg kéo dài thời gian nghỉ thai sản cùng vợ từ 4 tuần đến 4 tháng.

Vào ngày 12 tháng 4 năm 2016, Zuckerberg đã tiết lộ một kế hoạch dài hàng thập kỷ cho Facebook trong một bài phát biểu quan trọng. Bài phát biểu của ông vạch ra tầm nhìn của ông, dựa trên ba trụ cột chính: trí thông minh nhân tạo, tăng cường kết nối trên toàn thế giới và thực tế ảo tăng cường. Vào tháng 6 năm 2016, Facebook đã công bố Deep Text, một chương trình xử lý ngôn ngữ tự nhiên AI sẽ tìm hiểu ý định và ngữ cảnh của người dùng bằng 20 ngôn ngữ.

Vào tháng 7 năm 2016, một vụ kiện 1 tỷ đô la Mỹ đã được đệ trình chống lại công ty cho rằng nó đã cho phép nhóm Hamas sử dụng nó để thực hiện các cuộc tấn công đã chấm dứt mạng sống của bốn người. Facebook đã phát hành các bản thiết kế của máy ảnh Surround 360 trên GitHub theo giấy phép nguồn mở. Vào tháng 9 năm 2016, nó đã giành được một giải Emmy cho phim hoạt hình trực quan "Henry".

Vào tháng 10 năm 2016, Facebook đã công bố một công cụ truyền thông tính phí gọi là Workplace nhằm "kết nối mọi người" trong khi làm việc. Người dùng có thể tạo tiểu sử, xem nội dung cập nhật từ đồng nghiệp trên nguồn cấp dữ liệu tin tức của họ, phát video trực tiếp và tham gia vào các cuộc trò chuyện nhóm an toàn. Facebook hàng năm có một hội nghị Oculus Connect. Sau cuộc bầu cử tổng thống năm 2016, Facebook thông báo sẽ tiếp tục chống lại sự lây lan của tin giả bằng cách sử dụng các kiểm tra thực tế từ các trang web như FactCheck.org và Associated Press (AP), làm cho việc báo cáo dễ dàng hơn thông qua cộng đồng và ngăn chặn nguồn tài chính chảy vào từ người gửi thư rác.

Vào ngày 17 tháng 1 năm 2017, Facebook COO Sheryl Sandberg dự định mở Station F, một cơ sở vườn ươm khởi nghiệp ở Paris, Pháp. Trong chu kỳ 6 tháng, Facebook sẽ làm việc với 10 đến 15 công ty khởi nghiệp theo hướng dữ liệu để giúp họ phát triển doanh nghiệp của họ. Vào ngày 18 tháng 4 năm 2017, Facebook đã công bố sự ra mắt beta của Facebook Spaces tại hội nghị phát triển F8 hàng năm của Facebook tại San Francisco. Facebook Spaces, một phiên bản ứng dụng thực tế ảo của Facebook cho kính Oculus VR thuộc sở hữu của Facebook. Trong không gian ảo và được chia sẻ, người dùng có thể truy cập vào lựa chọn được sắp xếp các ảnh và video 360 độ bằng hình đại diện của họ, với sự hỗ trợ của bộ điều khiển. Người dùng cũng có thể truy cập ảnh và video của riêng họ và mọi phương tiện được chia sẻ trên nguồn cấp tin tức Facebook của họ. Ứng dụng beta hiện có sẵn trong Cửa hàng Oculus.

Vào tháng 9 năm 2017, Facebook thông báo sẽ chi tới 1 tỷ USD cho các chương trình gốc cho nền tảng Facebook Watch của mình. Vào ngày 16 tháng 10 năm 2017, Facebook đã mua lại ứng dụng phương tiện truyền thông xã hội tbh với số tiền không tiết lộ, thông báo ý định rời khỏi ứng dụng độc lập, tương tự như Instagram và WhatsApp. Vào tháng 5 năm 2018, tại hội nghị các nhà phát triển F8 hàng năm ở San Jose, California, Facebook đã thông báo sẽ thực hiện dịch vụ hẹn hò riêng. Cổ phiếu trong nhóm đối tác kinh doanh hẹn hò giảm 22% sau thông báo. Vào tháng 7 năm 2018, Facebook đã bị các cơ quan giám sát của Anh trả 500.000 bảng Anh vì không đáp ứng được yêu cầu xóa dữ liệu. Vào ngày 18 tháng 7 năm 2018, Facebook đã thành lập một công ty con có tên là Lianshu Science & Technology tại thành phố Hàng Châu, tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc, với số vốn đăng ký 30 triệu đô la Mỹ. Tất cả các cổ phần của nó đều do chi nhánh Facebook Hong Kong nắm giữ. Tuy nhiên, việc phê duyệt đăng ký của công ty con đã được rút ra nhanh chóng, do sự bất đồng giữa các quan chức ở tỉnh Chiết Giang và Cơ quan quản lý không gian mạng của Trung Quốc.

Vào ngày 26 tháng 7 năm 2018, Facebook trở thành công ty đầu tiên mất hơn 100 tỷ USD cổ phiếu trong một ngày. Nó giảm từ gần 630 tỷ USD xuống còn 510 tỷ USD, mất 19%, sau những báo cáo bán hàng thất vọng.

Vào ngày 27 tháng 7 năm 2018, Facebook đã tạm ngưng trang chính thức của chuyên gia bình luận và nhà bình luận chính trị Alex Jones trong 30 ngày. Trang web tuyên bố rằng Jones đã tham gia vào lời nói căm thù chống lại Robert Mueller.

Vào ngày 31 tháng 7 năm 2018, Facebook tiết lộ rằng công ty đã xóa 17 tài khoản liên quan đến cuộc bầu cử năm 2018 của Mỹ cho các cuộc bầu cử chính trị quốc gia, tiểu bang và địa phương. Công ty đã phát hành một tuyên bố liên quan đến các vụ vi phạm an ninh trước đó nói rằng "Rõ ràng là bất cứ ai thiết lập các tài khoản này để che khuất danh tính thực sự của họ so với Cơ quan Nghiên cứu Internet (IRA) có trụ sở tại Nga trong quá khứ. Điều này có thể một phần là do những thay đổi mà chúng tôi đã thực hiện trong năm qua để làm cho loại lạm dụng này trở nên khó khăn hơn nhiều."

Vào ngày 19 tháng 9 năm 2018, Facebook thông báo rằng, để phân phối tin tức bên ngoài Hoa Kỳ, nó sẽ làm việc với các tổ chức xúc tiến dân chủ được tài trợ bởi Hoa Kỳ, Viện Cộng hòa Quốc tế và Viện Dân chủ Quốc gia, được liên kết với các đảng Dân chủ và Cộng hòa. Thông qua Phòng thí nghiệm nghiên cứu pháp y kỹ thuật số, Facebook hợp tác với Hội đồng Đại Tây Dương, một bể tư duy liên kết với NATO. Họ đã thực hiện một khoản trợ cấp cho Agência Lupa và Aos Fatos, các nhân viên kiểm tra của Brazil, để giao tiếp tốt hơn với người dùng Facebook trong cuộc bầu cử Brazil được lên lịch vào năm 2018.

Vào tháng 11 năm 2018, Facebook đã tung ra một thương hiệu của các màn hình thông minh được gọi là Portal và Portal Plus (Portal +). Các loa thông minh được tăng cường màn hình sử dụng Alexa của Amazon (dịch vụ trợ lý cá nhân thông minh). Các thiết bị này cũng bao gồm chức năng trò chuyện video được hỗ trợ qua Facebook Messenger.

Công ty

Quản lý
Nhân viên quản lý chính của Facebook bao gồm Mark Zuckerberg (Chủ tịch và Giám đốc điều hành), Sheryl Sandberg (Giám đốc điều hành), David Wehner (Giám đốc tài chính), Mike Schroepfer (Giám đốc công nghệ), và Chris Cox (Giám đốc sản phẩm). , Facebook có 20,658 nhân viên.

Doanh thu

Facebook xếp thứ 76 trong danh sách Fortune 500 năm 2018 của các tập đoàn lớn nhất Hoa Kỳ theo tổng doanh thu. Phần lớn doanh thu của Facebook đến từ quảng cáo. Microsoft là một đối tác đặc biệt của Facebook về các dịch vụ banner quảng cáo, và Facebook chỉ đăng các quảng cáo thuộc mạng lưới quảng cáo của Microsoft. Theo comScore, một công ty nghiên cứu thị trường internet, Facebook thu thập rất nhiều dữ liệu từ những người viếng thăm tương đương như Google và Microsoft, nhưng ít hơn so với Yahoo!. Năm 2010, đội an ninh mạng của công ty đã bắt đầu mở rộng các nỗ lực nhằm ngăn chặn những nguy hiểm và phá hoại từ phía người sử dụng. Ngày 6 tháng 11 năm 2007, Facebook triển khai Facebook Beacon nhằm ngăn chặn những cố gắng quảng cáo đến bạn bè của các thành viên nhờ sử dụng những thông tin cá nhân của thành viên đó.

Facebook nói chung có tỉ lệ nhấp chuột (clickthrough rate) (CTR) vào các nội dung quảng cáo nhỏ so với nhiều website lớn. Đối với các banner quảng cáo, CTR của banner chỉ bằng một phần năm so với CTR của toàn bộ các nội dung (đường link) trên FB. Điều này có nghĩa là tỉ lệ người dùng FB nhấp chuột vào nội dung quảng cáo nhỏ hơn so với các website lớn khác. Ví dụ, trong khi số người click vào quảng cáo đầu tiên cho kết quả tìm được trên Google trung bình là 8% thời gian (80.000 click cho 1 triệu tìm kiếm), thì người dùng Facebook click vào quảng cáo trung bình 0,04% thời gian (400 click cho 1 triệu trang). Nguyên nhân gây ra CTR thấp của Facebook là do người dùng trẻ tuổi kích hoạt phần mềm chặn quảng cáo và khả năng của họ trong việc bỏ qua thông điệp quảng cáo, cũng như mục đích chính của trang web là giao tiếp xã hội chứ không phải là xem nội dung. Theo tư vấn kỹ thuật số iStrategy Labs vào giữa tháng 1 năm 2014, ba triệu người dùng ít hơn trong độ tuổi từ 13 đến 17 đã có mặt trên nền tảng Quảng cáo xã hội của Facebook so với năm 2011.

Sarah Smith, giám đốc hoạt động bán hàng trực tuyến của Facebook, xác nhận rằng các chiến dịch quảng cáo thành công trên FB có tỉ lệ nhấp chuột CTR là 0,05% tới 0,04%, và rằng CTR cho các quảng cáo có xu hướng giảm xuống trong vòng hai tuần. So với CTR của mạng xã hội MySpace, tỉ lệ này là 0,1%, cao hơn 2,5 lần của Facebook nhưng vẫn thấp hơn so với nhiều website. Giá trị CTR của Facebook khá thấp có thể giải thích do FB bao gồm những thành viên là những người hiểu biết về công nghệ hơn và họ sử dụng các phần mềm chặn quảng cáo để ẩn đi những quảng cáo trên FB, có nhiều thành viên trẻ tuổi hơn tham gia FB do vậy họ cũng bỏ qua những thông tin quảng cáo; và trên Myspace, các thành viên dành nhiều thời gian để duyệt nội dung trong khi trên Facebook các thành viên lại sử dụng nhiều thời gian để trao đổi với bạn bè và do vậy họ bỏ qua sự chú ý tới nội dung quảng cáo.

Trên các trang cho các thương hiệu và sản phẩm, tuy nhiên, một số công ty đã báo cáo CTR cao tới 6,49% cho bài viết ở Wall (một tính năng của Facebook). Involver, một nền tảng tiếp thị xã hội, công bố vào tháng 7 năm 2008 rằng nó quản lý để đạt được CTR là 0,7% trên Facebook (hơn 10 lần so với kết quả CTR từ các chiến dịch quảng cáo tiêu biểu trên Facebook) cho khách hàng đầu tiên của Involver, công ty phần mềm Serena, quản lý để chuyển đổi 1.100.000 lượt xem vào 8.000 khách truy cập vào trang web của họ. Một nghiên cứu cho thấy rằng đối với quảng cáo video trên Facebook, kết quả là đối với những người sử dụng đã xem những video này thì hơn 40% họ xem chúng toàn bộ, trong khi trung bình ngành công nghiệp là 25% đối với quảng cáo video trong banner.

Facebook có hơn 1.750 nhân viên và cộng tác viên ở 12 nước. Về quyền sở hữu Facebook, Mark Zuckerberg sở hữu 24% công ty, Accel Partners là 10%, Digital Sky Technologies là 10%, Dustin Moskovitz sơ hữu 6%, Eduardo Saverin là 5%, Sean Parker là 4%, Peter Thiel là 3%, Greylock Partners và Meritech Capital Partners mỗi bên sở hữu 1 tới 2%, Microsoft sở hữu 1,3%, Lý Gia Thành sở hữu 0,75%,Interpublic Group sở hữu ít hơn 0,5%, một nhóm nhỏ các nhân viên hiện tại và cựu nhân viên cũng như nhân vật nổi tiếng sở hữu ít hơn 1%, bao gồm Matt Cohler, Jeff Rothschild, thượng nghị sĩ bang California Barbara Boxer, Chris Hughes, và Owen Van Natta; Reid Hoffman và Mark Pincus có cổ phần khá lớn trong công ty, và 30% còn lại hoặc do nhân viên sở hữu, hoặc do những người muốn giấu tên hoặc từ những nhà đầu tư bên ngoài. Adam D'Angelo, giám đốc công nghệ và bạn của Zuckerberg, đã rút khỏi công ty vào tháng 5 năm 2008. Báo chí cho rằng ông và Zuckerberg đã tranh cãi, và rằng Adam không còn quan tâm đến việc sở hữu cổ phần công ty nữa.

Website

Thành viên đã đăng ký có thể tạo hồ sơ với các hình ảnh, danh sách sở thích cá nhân, thông tin liên lạc, và những thông tin cá nhân khác. Người dùng có thể trao đổi với bạn bè và những người khác thông qua tin nhắn cá nhân hoặc công cộng và tính năng chat của Facebook. Họ cũng có thể tạo và gia nhập nhóm ưa thích hay "trang yêu thích" (trước đây gọi là "trang các fans", cho đến tận 19 tháng 4 năm 2010), một số trang được duy trì bởi các tổ chức và có banner quảng cáo.

Để xoa dịu những lo ngại về sự riêng tư, Facebook cho phép người dùng lựa chọn cài đặt bảo mật của riêng mình và lựa chọn những người có thể nhìn thấy phần cụ thể của tiểu sử của họ. Website là miễn phí đăng nhập, và nó phát sinh lợi nhuận từ quảng cáo, chẳng hạn thông qua banner quảng cáo. Facebook đòi hỏi tên thành viên và hình ảnh (nếu có) để mọi người có thể đăng nhập vào trang web. Người dùng có thể kiểm soát những ai nhìn thấy các thông tin mà họ đã chia sẻ, cũng như những người có thể tìm thấy chúng trong tìm kiếm, thông qua các thiết lập bảo mật của họ.

Các phương tiện truyền thông thường so sánh Facebook với MySpace, nhưng có một ý nghĩa khác biệt giữa hai trang web là mức độ tuỳ biến. Một khác biệt nữa là sự yêu cầu của Facebook rằng người dùng sử dụng danh tính thực sự của họ, một đòi hỏi mà không có ở MySpace. MySpace cho phép người dùng trang trí hồ sơ của họ bằng cách sử dụng HTML và Cascading Style Sheets (CSS), trong khi Facebook chỉ cho phép bằng văn bản (plain text). Facebook có một số tính năng mà người dùng có thể tương tác. Chúng bao gồm Wall, một không gian trên trang hồ sơ của mỗi thành viên cho phép bạn bè họ đăng các tin nhắn cho thành viên để xem; Pokes (cú hích), cho phép người dùng gửi một "cái hích" ảo với nhau (một thông báo cho thành viên là họ đã bị chọc); Hình ảnh, nơi người dùng có thể upload album và hình ảnh; và Trạng thái, cho phép thành viên thông báo cho bạn bè họ đang ở đâu và làm gì. Tùy thuộc vào cài đặt riêng tư, bất cứ ai có thể xem hồ sơ của người dùng cũng có thể xem tính năng Wall của người dùng đó. Tháng 7 năm 2007, Facebook bắt đầu cho phép người dùng gửi file đính kèm với Wall, trong khi trước đây Wall chỉ giới hạn nội dung văn bản.

Theo thời gian, Facebook đã thêm các tính năng mới vào website. Ngày 6 tháng 9 năm 2006, tính năng News Feed được ra, nó xuất hiện trên trang chủ của thành viên sử dụng và làm nổi bật thông tin bao gồm thay đổi hồ sơ, các sự kiện sắp tới, và ngày sinh nhật của bạn bè của thành viên đó. Điều này cho phép những người gửi thư rác (spammer) và người dùng khác thao tác với những tính năng này bằng cách tạo ra sự kiện bất hợp pháp hoặc đăng ngày sinh nhật giả để thu hút sự chú ý đến hồ sơ của họ. Ban đầu, News Feed không làm hài lòng đối với những người sử dụng Facebook; một số người phàn nàn là nó quá lộn xộn và đầy những thông tin không mong muốn, trong khi những người khác đề cập đến nó quá dễ dàng cho những người khác có thể theo dõi các hoạt động cá nhân của họ (chẳng hạn như thay đổi tình trạng quan hệ, sự kiện, và các cuộc hội thoại với thành viên khác).

Để đáp lại, Zuckerberg đã đưa ra một lời xin lỗi cho lỗ hổng của trang web và đưa vào các tính năng bảo mật thích hợp tùy biến được. Kể từ đó, người dùng đã có thể kiểm soát những loại thông tin được chia sẻ một cách tự động với bạn bè. Thành viên FB hiện nay có thể ngăn chặn những người trong danh sách bạn bè mà thành viên đó không muốn họ nhìn thấy thông tin cập nhật về một số loại hoạt động, bao gồm thay đổi hồ sơ, bài trên Wall, và bạn bè mới thêm vào.

Ngày 23 tháng 2 năm 2010, Facebook được cấp bằng sáng chế US patent 7669123  về những khía cạnh của News Feed. Bằng sáng chế bảo vệ News Feeds trong đó các liên kết được cung cấp để một người dùng có thể tham gia vào các hoạt động tương tự của một người dùng khác. Bằng sáng chế có thể khuyến khích Facebook theo đuổi hành động chống lại các trang web vi phạm bằng sáng chế của họ, mà có khả năng có thể bao gồm các trang web như Twitter.

Một trong những ứng dụng phổ biến nhất trên Facebook là ứng dụng Hình ảnh (Photos), nơi thành viên có thể upload album và hình ảnh. Facebook cho phép người dùng tải lên không giới hạn số hình ảnh, so với các dịch vụ lưu trữ hình ảnh khác như Photobucket và Flickr, trong đó áp dụng giới hạn số lượng các bức ảnh mà người dùng được phép tải lên. Trong những năm đầu tiên, người dùng Facebook được giới hạn đến 60 hình ảnh cho mỗi album. Tính đến tháng 5 năm 2009, giới hạn này đã được tăng lên đến 200 bức ảnh mỗi album.

Các thiết lập bảo mật có thể được đặt cho các album cá nhân, hạn chế các nhóm người sử dụng có thể xem một album. Ví dụ, tính riêng tư của một album có thể được thiết lập để chỉ những bạn bè của thành viên có thể xem album, trong khi tính riêng tư của album khác có thể được thiết lập để tất cả người dùng Facebook có thể nhìn thấy nó. Một tính năng của ứng dụng hình ảnh là khả năng "tag", hay đánh nhãn một thành viên trong một bức ảnh. Ví dụ, nếu một bức ảnh có một người bạn của thành viên, sau đó thành viên này có thể "tag" người bạn trong bức ảnh. Điều này sẽ gửi một thông báo cho người bạn rằng họ đã được gắn thẻ, và cung cấp cho họ một liên kết để xem bức ảnh.

Facebook Notes được giới thiệu vào ngày 22 tháng 8 năm 2006, một tính năng viết blog cho phép nhúng các thẻ và hình ảnh. Thành viên sau đó có thể nhập blog từ Xanga, LiveJournal, Blogger, và các dịch vụ blog khác. Trong tuần lễ từ ngày 7 tháng 4 năm 2008, Facebook đưa ra ứng dụng nhắn tin tức thời dựa trên ngôn ngữ lập trình Comet gọi là "Chat" cho một vài mạng, cho phép người dùng giao tiếp với bạn bè và nó có chức năng tương tự ứng dụng tin nhắn tức thời của máy tính để bàn.

Ngày 8 tháng 2 năm 2007, Facebook ra mắt tính năng Quà tặng, cho phép người dùng gửi quà tặng ảo cho bạn bè của họ xuất hiện trên hồ sơ của người nhận. Mỗi quà tặng chi phí 1,00 $ để mua hàng, và một tin nhắn cá nhân hoá có thể được đính kèm với từng món quà. Ngày 14 tháng 5 năm 2007, Facebook khai trương Marketplace, cho phép người sử dụng đăng quảng cáo miễn phí có tính phân loại. Marketplace đã từng được so sánh với Craigslist bởi CNET, trong đó chỉ ra rằng sự khác biệt lớn giữa hai tính năng là danh sách được đăng bởi một người sử dụng trên Marketplace chỉ nhìn thấy bởi những người dùng đang ở trong cùng một mạng với người dùng đó, trong khi danh sách được đăng trên Craigslist có thể được xem bởi bất cứ ai.

Ngày 20 tháng 7 năm 2008, Facebook giới thiệu "Facebook Beta", một thiết kế lại đáng kể giao diện người dùng trên các mạng đã chọn. Tính năng Mini-Feed và Wall được hợp nhất, hồ sơ đã được tách thành nhiều phần theo thẻ, và một nỗ lực đã được thực hiện để tạo ra một cái nhìn "sạch". Sau khi ban đầu cho người dùng một sự lựa chọn để chuyển đổi, Facebook đã bắt đầu di chuyển tất cả thành viên vào phiên bản mới trong tháng 9 năm 2008. Ngày 11 tháng 12 năm 2008, người ta thông báo rằng Facebook đã thử nghiệm một quá trình đăng ký đơn giản hơn.

Ngày 13 tháng 6 năm 2009, Facebook đã giới thiệu tính năng "Tên người dùng" (Usernames), nhờ đó mà các trang có thể được liên kết với URL đơn giản hơn như http://www.facebook.com/facebook so với http://www.facebook.com/profile.php?id=20531316728. Nhiều điện thoại thông minh mới cung cấp truy cập vào các dịch vụ của Facebook hoặc thông qua trình duyệt web hoặc các ứng dụng của điện thoại. Ứng dụng Facebook chính thức có sẵn cho hệ điều hành iPhone, hệ điều hành Android, và WebOS. Nokia và Research In Motion đều cung cấp ứng dụng Facebook cho các dòng di động của họ. Hơn 150 triệu người dùng truy cập vào Facebook thông qua thiết bị di động trên 200 nhà khai thác dịch vụ di động ở 60 quốc gia.

Vào ngày 14 tháng 9 năm 2011, Facebook đã cung cấp một tính năng mới cho người dùng đó là thêm vào một nút "Đăng ký" trên mọi trang cá nhân, cho phép người dùng đăng ký để có thể đọc được các bài đăng công khai của người dùng khác mà không cần phải kết bạn. Đồng thời, Facebook cũng đã giới thiệu một hệ thống vào tháng 2 năm 2012 để xác minh danh tính của một số tài khoản nhất định. Vào tháng 12 năm 2012, Facebook thông báo rằng vì sự nhầm lẫn của người dùng xung quanh chức năng của nó, nút Đăng ký sẽ được đổi tên lại là nút "Theo dõi".

Facebook đưa ra dịch vụ "Facebook Messages" mới vào ngày 15 tháng 11 năm 2010. Trong sự kiện truyền thông ngày hôm đó, Giám đốc điều hành Mark Zuckerberg cho biết, "Sự thật là mọi người sẽ có thể có địa chỉ email an@facebook.com, nhưng nó không phải email." Việc ra mắt tính năng như vậy đã được dự đoán trước khi công bố nó, với một số người gọi nó là "sát thủ của Gmail." Hệ thống này có sẵn cho tất cả người sử dụng trang web, kết hợp tin nhắn văn bản, tin nhắn tức thời, email, và tin nhắn thông thường, và sẽ bao gồm các thiết lập bảo mật tương tự như của các dịch vụ khác của Facebook. Với mã hiện "Project Titan," Facebook Messages mất 15 tháng để phát triển.

Ngày 24 tháng 2 năm 2016, Facebook cho ra mắt bộ "bày tỏ cảm xúc" (gọi là Reactions) bên cạnh nút thích quen thuộc. Giờ đây, người sử dụng có thể thể hiện những thái độ khác nhau bằng bộ cảm xúc này, đó là: "Yêu thích", "Haha" (tiếng cười), "Wow" (ngạc nhiên), "Buồn" và "Phẫn nộ". Tháng 5 năm 2017, bộ Reactions cũng được triển khai cho phần bình luận.

Vào tháng 8 năm 2015, Facebook bắt đầu ra mắt tính năng mới cho phép người dùng có thể phát sóng trực tiếp video của họ (gọi là live stream).

Vào tháng 5 năm 2016, Facebook bắt đầu cho phép người dùng có thể tải lên và xem các bức ảnh 360 độ.

Vào năm 2017, Facebook ra mắt tính năng mới tên gọi Messenger Day cho tất cả người dùng Facebook Messenger trên iOS và Android. Messenger Day cho phép người dùng chụp ảnh và quay video bằng camera riêng của Facebook Messenger với các hiệu ứng như bộ lọc, chèn hình, văn bản và vẽ. Mọi người có thể thêm nội dung vào "Ngày" của họ hoặc gửi vào cuộc trò chuyện với bạn bè. Tất cả các nội dung đăng tải sẽ biến mất trong vòng 24 giờ. Đây là tính năng tương tự như Instagram Stories và WhatsApp Status. Cũng trong năm 2017, nhân dịp kỉ niệm 30 năm kể từ ngày ra đời của ảnh GIF, Facebook đã cho ra đời một tính năng mới cho phép người dùng có thể đăng GIF ở phần bình luận. Người dùng có thể truy cập vào kho ảnh GIF của Facebook bằng cách sử dụng nút GIF nằm bên cạnh bộ chọn biểu tượng cảm xúc.

Ứng dụng liên hệ với Facebook
 Messenger
 Instagram
WhatsApp
Facebook Watch

Chỉ trích và tranh cãi
Quy mô và sức ảnh hưởng của facebook ngày càng lớn, nó gây ra nhiều tranh cãi về vấn đề đạo đức và an toàn thông tin đối với các nội dung chia sẻ trên trang mạng này. Các vấn đề mà công ty này đang bị tố cáo là việc vi phạm quyền riêng tư, buông thả trong việc quản lý các nguồn tin giả, các nguồn tin được chia sẻ trên facebook. Facebook bị tổ chức Ân xá quốc tế chỉ trích là đã hỗ trợ chính phủ Việt Nam kiểm duyệt những chỉ trích và trấn áp tiếng nói của giới bất đồng chính kiến. Báo cáo minh bạch của Facebook thừa nhận từ tháng 1/2020 đến tháng 6/2020, công ty này đã ngăn tiếp cận 834 nội dung tại Việt Nam để đáp ứng các báo cáo từ Cục Phát thanh Truyền hình và Thông tin Điện tử Bộ Thông tin và Truyền thông (ABEI) và Bộ Công an (MPS) về các nội dung được cho là vi phạm Nghị định số 72/2013 / NĐ-CP, bao gồm nội dung chống Đảng Cộng sản và Chính phủ Việt Nam; Thông tin sai lệch về COVID-19; khuyến khích cờ bạc trực tuyến bất hợp pháp; buôn bán và quảng cáo bất hợp pháp; và gian lận hoặc mạo danh.

Tại Mỹ, facebook bị cáo buộc gây ảnh hưởng tâm lý, bao gồm cả việc ảnh hưởng của nó với các cảm giác tiêu cực đối với các vấn đề xã hội, hội chứng nghiện mạng xã hội đang là một vấn đề nan giải đối với giới trẻ tại quốc gia này. Vấn đề này cũng xảy ra rất nhiều nơi trên thế giới.

Việc quản lý thông tin được chia sẻ trên facebook rất khó khăn. Nó rất dễ được tin tặc sử dụng để chia sẻ các nội dung bất hợp pháp: bao gồm mại dâm, tin giả, các văn bản/video kích động hiếp dâm và khủng bố, livestreaming bạo lực và tình dục, các bài viết ngôn từ thù địch. Facebook cũng là nơi truyền bá của các đối tượng khủng bố, kích động bạo lực, kích động mẫu thuẫn với chính quyền và biểu tình tại nhiều nơi trên thế giới. Việc quản lý, kiểm duyệt của công ty đối với các thông tin này rất kém, các vấn đề như truy xuất nguồn tin trên facebook thường rất khó khăn.

Facebook cũng bị tố cáo trốn thuế hàng tỷ đô la hàng năm chỉ riêng ở Hoa Kỳ, con số này còn cao hơn ở trên thế giới.

Facebook cũng từng bị kiện về việc thu thập thông tin trái phép và bán cho một bên thứ 3 về thông tin duyệt internet của một cá nhân, ngay cả khi cá nhân đó không phải người dùng facebook.

Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng, càng tiếp xúc nhiều với Facebook thì nguy cơ trầm cảm càng cao. Đặc biệt, những người bị chẩn đoán mắc bệnh này từ trước thì khả năng bị càng cao hơn khi sử dụng.

Xem thêm
 Blog
 Yahoo 360
 Yahoo Messenger
 MySpace
 Windows Live Spaces
 Kiểm duyệt Internet tại Việt Nam
 Skype
 Kiểm duyệt Facebook

Tham khảo

Liên kết ngoài

Khởi đầu năm 2004 ở Massachusetts
Website Mỹ
Phần mềm cho Android (hệ điều hành)
Phần mềm BlackBerry
Dịch vụ lưu trữ blog
Chia sẻ ảnh
Phần mềm cho iOS
Dịch vụ trò chơi trực tuyến
Sản phẩm được giới thiệu năm 2004
Xử lý thông tin xã hội
Truyền thông xã hội
Văn hóa sinh viên
Ứng dụng Universal Windows Platform


title: Nandej

text:
Nandej là một thị trấn thống kê (census town) của quận Ahmadabad thuộc bang Gujarat, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Nandej có dân số 7639 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Nandej có tỷ lệ 70% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 78%, và tỷ lệ cho phái nữ là 60%. Tại Nandej, 12% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Gujarat


title: Sunshine Coast, Queensland

text:
Sunshine Coast là một khu vực đô thị ở Đông Nam Queensland, phía bắc của thủ phủ bang Brisbane trên bờ biển Thái Bình Dương. Mặc dù nó không có một trung tâm thương mại, tính theo dân số Sunshine Coast được xếp vào hàng các thành phố lớn thứ 10 tại Úc và lớn thứ ba ở Queensland.

Lịch sử
Dãy núi Glass House, nằm phía tây nam của Caloundra, lần đầu tiên được nhìn thấy bởi James Cook từ boong của tàu HM Bark Endeavour năm 1770..
Trong thập niên 1820, Sunshine Coast đã thấy cư dân da trắng đầu tiên của nó: ba người bị đắm tàu (Finnegan, Pamphlet và Parsons) sống chung với thổ dân địa phương (Kabi Kabi) trong tám tháng. Sau đó, trong những năm 1830 đến năm 1840, khu vực đã trở thành nơi để người bị kết án bỏ trốn, tọa lạc ở phía bắc của Moreton Bay.
Năm 1841, Thống đốc Gibbs tuyên bố toàn bộ bờ biển Sunshine và vùng nội địa từ phía bắc Mt Beerwah khoảng Eumundi là khu bảo tồn Bunya Bunya bảo vệ cây bunya, khi đã được thông báo về tầm quan trọng của thổ dân của những vườn bunya bởi Andrew Petrie. Tuy nhiên, trong những năm 1840 và năm 1850, khu bảo tồn Bunya Bunya và vùng phụ cận trở thành hiện trường của một số trong các vụ đụng độ cay đắng nhất của Úc "Chiến tranh đen" Úc. "Blackall Ranges', do lễ hội Bunya ba năm một lần, phục vụ như một nơi ẩn náu và điểm tập hợp cho các cuộc tấn công chống lại người da trắng định cư. Đến năm 1850, những người khai thác gỗ và chăn nuôi gia súc đã khai thác khu vực và trong năm 1860, Bunya Bunya dự trữ đã bị hủy bỏ.

Khí hậu

Tham khảo

Queensland
Sunshine Coast, Queensland


title: Chi phí sản xuất tư bản chủ nghĩa

text:
Chi phí sản xuất tư bản chủ nghĩa là khái niệm kinh tế chính trị Marx-Lenin chỉ về phần giá trị bù lại giá cả của những tư liệu sản xuất và giá cả sức lao động đã tiêu dùng để sản xuất ra hàng hóa cho nhà tư bản. Mác ký hiệu chi phí sản xuất tư bản chủ nghĩa là k.

Công thức
Nếu gọi giá trị hàng hóa là W, thì ta có công thức: W = c + v + m. Đó chính là những chi phí lao động thực tế của xã hội để sản xuất hàng hóa. Nhưng đối với nhà tư bản, để sản xuất hàng hóa, họ chỉ cần chi phí một lượng tư bản để mua tư liệu sản xuất (c) và mua sức lao động (v). Chi phí đó gọi là chi phí sản xuất tư bản chủ nghĩa, được ký hiệu là k. Theo đó, k = c + v. Nếu dùng k để chỉ chi phí sản xuất tư bản chủ nghĩa thì công thức W = c + v + m sẽ chuyển hoá thành: W = k + m.

Giữa chi phí sản xuất tư bản chủ nghĩa và giá trị hàng hóa có sự khác nhau cả về chất và về lượng.
Về chất, chi phí sản xuất tư bản chủ nghĩa chỉ là sự chi phí về tư bản còn giá trị hàng hóa là sự chi phí thực tế của xã hội để sản xuất ra hàng hóa. Chi phí thực tế là chi phí về lao động xã hội cần thiết để sản xuất ra hàng hóa.

Về lượng, chi phí sản xuất tư bản chủ nghĩa luôn nhỏ hơn chi phí thực tế, tức là giá trị của hàng hóa, vì rằng W = k + m thì k = W - m. Đối với nhà tư bản, chi phí sản xuất tư bản chủ nghĩa là giới hạn thực tế của lỗ lãi kinh doanh nên họ ra sức "tiết kiệm" chi phí sản xuất này bằng mọi cách.^^

Tham khảo

 Giáo trình Kinh tế học Chính trị Mác – Lê nin (tái bản), Hội đồng Trung ương chỉ đạo biên soạn giáo trình Quốc gia các bộ môn khoa học Mác – Lê nin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, năm 2005
 Kinh tế Chính trị Mác – Lênin (in lần thứ 2 có sửa chữa, bổ sung), Vũ Anh Tuấn, Phạm Quang Phân, Tô Đức Hạnh, Nhà xuất bản Tổng hợp, Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2007
 100 câu hỏi và bài tập kinh tế chính trị Mác – Lênin (tái bản lần thứ 5), An Như Hải, Nhà xuất bản Lý luận chính trị, Hà Nội, năm 2008
 Chính trị, Bộ Giáo dục và Đào tạo – Chủ biên: Lê Thế Lạng, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, năm 2004 (tái bản có bổ sung, sửa chữa)

Kinh tế chính trị Marx-Lenin


title: Sông Mang Thít

text:
Sông Mang Thít, còn gọi là sông Măng Thít hay sông Mân Thít, là một con sông nhỏ, dài khoảng 47 km, nối sông Tiền (nhánh Cung Hầu, Cổ Chiên) với sông Hậu, chảy trên địa phận tỉnh Vĩnh Long.

Sông là ranh giới tự nhiên giữa các huyện Tam Bình và Mang Thít ở bờ Bắc với các huyện Trà Ôn và Vũng Liêm ở bờ Nam. Con sông này từng là ranh giới hai tỉnh Vĩnh Long và Trà Vinh (Vĩnh Bình), khi hai huyện Trà Ôn và Vũng Liêm còn thuộc tỉnh Trà Vinh.

Sông Mang Thít là một nhánh của sông Hậu, không chỉ là một tuyến đường thủy quan trọng của cả đồng bằng sông Cửu Long mà còn có trữ lượng thủy sản lớn, cung cấp nguồn phù sa dồi dào cho gạo thơm, trái ngọt đồng thời cung cấp diện tích mặt nước cho nghề nuôi cá bè đạt năng suất cao.

Tham khảo

Sông tại Vĩnh Long


title: Đạo hàm

text:
Trong toán học, đạo hàm (tiếng Anh: derivative) của một hàm số là một đại lượng mô tả sự biến thiên của hàm tại một điểm nào đó. Đạo hàm là một khái niệm cơ bản trong giải tích. Chẳng hạn, trong vật lý, đạo hàm biểu diễn vận tốc tức thời của một điểm chuyển động, khi mà công cụ này giúp đo lường tốc độ mà đối tượng đó thay đổi tại một thời điểm xác định.

Đạo hàm của một hàm số đơn biến tại một điểm xác định nếu tồn tại, sẽ đồng thời là hệ số góc của tiếp tuyến với đồ thị của hàm số tại chính điểm đó. Tiếp tuyến này cũng đồng thời là xấp xỉ tuyến tính tốt nhất có thể tìm được của hàm số lân cận với giá trị đã cho. Bởi lý do này, đạo hàm thường được mô tả là "tốc độ thay đổi tức thời", với tỉ lệ thay đổi tức thời phụ thuộc vào biến độc lập của hàm số.

Đạo hàm có thể được khái quát hóa cho hàm số đa biến, ở đó nó được định nghĩa là một phép biến đổi tuyến tính có đồ thị là xấp xỉ tuyến tính chính xác nhất của đồ thị hàm số ban đầu. Ma trận Jacobi là ma trận dùng để mô tả phép biến đổi tuyến tính đó đối với chuẩn được cho bởi các biến độc lập và biến phụ thuộc, có thể được tính nhờ các đạo hàm riêng đối với biến độc lập. Với một hàm số thực đa biến, ma trận Jacobi được rút gọn về vectơ gradien.

Quá trình tính toán đạo hàm của một hàm số được gọi là tìm vi phân, phép toán ngược với phép lấy đạo hàm là nguyên hàm, và định lý cơ bản của giải tích thể hiện mối quan hệ giữa tích phân với nguyên hàm. Vi phân và tích phân là hai công cụ cơ bản trong giải tích đơn biến.

Định nghĩa
Một hàm số thực  có đạo hàm hay khả vi (tiếng Anh: differentiable) tại điểm  trên miền xác định của nó nếu như trên khoảng mở  có chứa , giới hạn

tồn tại. Điều này có nghĩa rằng, với mọi số thực dương  (kể cả rất nhỏ), tồn tại một số thực dương  sao cho với mối số  sao cho  và , khi đó  được xác định và

với hai dấu gạch ngang thể hiện giá trị tuyệt đối
Khi đó, nếu  khả vi tại , giới hạn  tồn tại hay hội tụ, giới hạn này khi đó được gọi là đạo hàm của  tại  và được kí hiệu là  (đọc là đạo hàm của  tại ) hay  (đọc là thương của số gia của đối số trên số gia của hàm số tại )

Vi phân

Vi phân (differentiation) là quá trình để tính đạo hàm. Đạo hàm của hàm số , với  là biến số, mô tả sự thay đổi giá trị của  tương ứng với độ biến thiên của  và còn được gọi là đạo hàm của  đối với . Nếu  và  đều thuộc tập số thực thì đạo hàm của hàm số là hệ số góc của đồ thị hàm đó tại mỗi điểm trong hệ tọa độ Descartes.

Xét trường hợp đơn giản nhất: gọi  là một hàm số bậc nhất biến  có đồ thị là một đường thẳng. Trong trường hợp này,  với  và  là số thực và hệ số góc  được tính bằng

trong đó  (delta) là viết tắt của "thay đổi",  (số gia của đối số) và  (số gia tương ứng của hàm số) chỉ sự biến thiên của  và , . Công thức trên là đúng do:

Suy ra

Biểu thức trên cho biết giá trị hệ số góc của một đường thẳng.

Nếu  không phải là hàm bậc nhất (đồ thị của nó không phải là đường thẳng) thì tỉ số giữa mức thay đổi của  và mức thay đổi của  sẽ khác nhau trên khoảng được xét: phép vi phân là một cách để tìm một giá trị duy nhất của tốc độ thay đổi đó tại bất kỳ giá trị nào của . Ý tưởng này được thực hiện bằng cách tìm giới hạn của  khi  tiến dần về 0, thể hiện qua các hình 1, 2, 3.

Định nghĩa

Cách tiếp cận phổ biến nhất để chuyển ý tưởng trực quan này thành định nghĩa rõ ràng là xác định rằng đạo hàm là giới hạn của tỉ sai phân của các số thực.

Gọi  là hàm số thực xác định trên một lân cận mở của số thực . Trong hình học cổ điển, tiếp tuyến của đồ thị hàm  tại  là đường thẳng duy nhất đi qua điểm  thuộc đồ thị và không cắt ngang qua nó. Theo hình học, đạo hàm của  đối với  tại  là hệ số góc  của tiếp tuyến đó tại . Giá trị này rất gần với hệ số góc của đường cát tuyến cắt đồ thị tại  và một điểm lân cận . Nếu

Biểu thức trên được gọi là tỉ sai phân Newton. Để đạt được kết quả chính xác nhất thì có thể dùng đến khái niệm giới hạn. Vì về mặt hình học, giới hạn của cát tuyến là tiếp tuyến của đồ thị nên giới hạn của biểu thức khi  tiến về 0 (nếu có) là hệ số góc của tiếp tuyến tại . Giới hạn đó được gọi là đạo hàm của  tại :

Khi giới hạn này tồn tại,  được gọi là hàm số khả vi tại . Từ định nghĩa này, rõ ràng hàm số khả vi  là hàm số tăng khi và chỉ khi đạo hàm của nó dương, và là hàm số giảm khi và chỉ khi đạo hàm của nó âm. Tính chất này thường được ứng dụng trong việc khảo sát tính đơn điệu của hàm, chẳng hạn như tìm các điểm cực trị.

Một cách tương đương, đạo hàm thỏa mãn tính chất

và tính chất này có thể được hiểu bằng cách trực quan rằng tiếp tuyến của  tại  (hình 1) cho xấp xỉ tuyến tính chính xác nhất

đối với hàm  tại một điểm gần  (hay  nhỏ).

Thay  bằng 0 trong tỉ sai phân dẫn đến phép chia cho số 0, nên hệ số góc của tiếp tuyến không thể tìm được trực tiếp bằng cách này. Thay vào đó, ta đặt  là một hàm số biến  bằng với tỉ sai phân:

 là hệ số góc của cát tuyến giữa  và . Nếu  là hàm số liên tục, nghĩa là đồ thị của nó không bị đứt đoạn hay bẻ gập, thì  là hàm số liên tục cách xa điểm . Nếu giới hạn  tồn tại, tức là có thể gán cho  một giá trị bất kỳ để  là hàm số liên tục, thì  khả vi tại  và đạo hàm của nó tại  bằng .

Trong thực tế, sự tồn tại tính liên tục của tỉ sai phân  tại  có thể được chứng minh bằng cách biến đổi tử số để loại  ở mẫu số. Phép biến đổi như vậy có thể giúp xác định giá trị giới hạn của  với  nhỏ, dù  vẫn không xác định tại . Quá trình này có thể kéo dài với các hàm phức tạp, và nhiều kỹ thuật lối tắt có thể được dùng để rút ngắn quá trình đó.

Ví dụ

Hàm số bậc hai   có đạo hàm tại  và đạo hàm đó bằng 6. Điều này có được bằng cách tính giới hạn của tỉ sai phân của  khi  tiến về 0:

Ta thấy tỉ sai phân trên bằng  khi  và không xác định khi . Giới hạn của nó là kết quả của việc cho  về 0 và là giá trị của  khi  trở nên rất nhỏ:

Vậy hệ số góc của đồ thị hàm số tại điểm  là  và đạo hàm của hàm số tại  là .

Tổng quát, đạo hàm của hàm số bậc hai tại  là :

Tính khả vi và tính liên tục

Nếu  có đạo hàm tại  thì  cũng phải liên tục trên . Lấy ví dụ, chọn một điểm  và coi  như là một hàm bước có giá trị là 1 với mọi  nhỏ hơn  và 10 với mọi  lớn hơn hoặc bằng .  không thể có đạo hàm tại . Nếu  âm thì cát tuyến từ  đến  sẽ rất dốc, và khi  dần về 0 thì hệ số góc sẽ dần đến vô cực. Nếu  dương thì cát tuyến từ  đến  có hệ số góc bằng 0. Trong mỗi trường hợp trên, cát tuyến không đạt đến một hệ số góc duy nhất, nên giới hạn của tỉ sai phân không tồn tại.

Tuy vậy, một hàm số có thể liên tục tại một điểm nhưng không có đạo hàm tại điểm đó. Chẳng hạn, hàm giá trị tuyệt đối  liên tục tại  nhưng không có đạo hàm tại đó. Nếu  dương thì hệ số góc của cát tuyến từ 0 đến  là 1, còn nếu  âm thì hệ số góc đó bằng -1. Trên mặt phẳng tọa độ, đồ thị của hàm số đó bị "bẻ gập" tại . Kể cả hàm số có đồ thị trơn cũng không khả vi tại một điểm mà tiếp tuyến qua nó nằm dọc, chẳng hạn, hàm số  không có đạo hàm tại .

Tóm lại, một hàm số có đạo hàm là hàm số liên tục, nhưng có những hàm liên tục lại không có đạo hàm.

Phần lớn hàm số trong thực tế có đạo hàm tại mọi điểm (hoặc tại hầu hết mọi điểm). Trong thời kì đầu của lịch sử ngành giải tích, nhiều nhà toán học cho rằng một hàm số liên tục luôn có đạo hàm tại nhiều điểm. Năm 1872, Weierstrass phát hiện ví dụ đầu tiên về một hàm số liên tục tại mọi điểm nhưng không khả vi tại bất cứ đâu. Hàm đó sau này được đặt tên là hàm Weierstrass. Năm 1931, Stefan Banach chứng minh được rằng tập hợp các hàm số có đạo hàm tại một số điểm nhất định là tập con rất nhỏ so với tập hợp các hàm liên tục.

Đạo hàm là một hàm số

Gọi   là hàm số luôn có đạo hàm tại mọi điểm trên tập xác định. Chúng ta có thể tìm được một hàm số mà với  bất kì, giá trị của hàm bằng với giá trị của đạo hàm của  tại . Hàm số đó được gọi là đạo hàm của  và kí hiệu là {{math|f'''}}.

Thỉnh thoảng  có đạo hàm tại phần lớn điểm trên tập xác định (không phải mọi điểm). Hàm số mà giá trị của nó tại  bằng  khi  xác định, và không xác định tại mọi điểm khác, cũng được gọi là đạo hàm của , dù tập xác định của nó hoàn toàn nhỏ hơn.

Bằng ý tưởng này, phép vi phân trở thành một hàm hợp: đạo hàm là một toán tử mà tập xác định của nó là tập hợp tất cả các hàm số có đạo hàm tại mọi điểm trên tập xác định và tập hợp đích của nó là một tập hợp các hàm số. Kí hiệu toán tử trên là  thì  là hàm số {{Math|f}}.  là hàm số xác định tại  nên ta có .

Để so sánh, ta xét hàm số :  là hàm số thực có đầu vào là một số, đầu ra cũng là một số:

Toán tử  chỉ xác định trên các hàm số:

Đầu ra của  là một hàm số, có thể định được giá trị tại một điểm. Ví dụ: đầu vào của  là  cho đầu ra  mà ta gọi là . Các giá trị tương ứng của đầu ra đó là , ,...

 Đạo hàm cấp cao
Gọi  là hàm số khả vi và  là đạo hàm của nó. Đạo hàm của  (nếu có) được gọi là đạo hàm cấp hai của  và kí hiệu là . Tương tự, đạo hàm của đạo hàm cấp hai (nếu có) được gọi là đạo hàm cấp ba của  và kí hiệu là . Cứ như vậy, ta xác định đạo hàm cấp  là đạo hàm của đạo hàm cấp . Các đạo hàm trên được gọi chung là đạo hàm cấp cao.

Nếu  mô tả vị trí của một vật ở thời gian  thì mỗi đạo hàm cấp cao của  mang một ý nghĩa riêng trong vật lý. Đạo hàm cấp một của  là vận tốc của vật. Đạo hàm cấp hai của  là gia tốc. Đạo hàm cấp ba của  là độ giật,...

Một hàm số  không cần phải có đạo hàm (chẳng hạn, nếu hàm đó không liên tục). Tương tự, ngay cả khi  có đạo hàm, nó có thể không có đạo hàm cấp hai. Chẳng hạn, cho hàm số

 là hàm số khả vi và đạo hàm của nó tại  là

{{math|f(x)}} không có đạo hàm tại . Những ví dụ tương tự cho thấy một hàm số có thể có đạo hàm cấp  (với  là số nguyên dương) nhưng không có đạo hàm cấp . Một hàm số có  đạo hàm liên tiếp thì khả vi  lần. Nếu đạo hàm thứ  là liên tục thì hàm số sẽ thuộc lớp khả vi . Một hàm số có vô số đạo hàm là hàm khả vi vô hạn.

Trên trục số thực, mọi hàm số đa thức đều là hàm khả vi vô hạn. Theo quy tắc tính đạo hàm, đa thức bậc  sau  lần vi phân sẽ thành hàm hằng, và mọi đạo hàm tiếp theo đều bằng 0.

Đạo hàm của hàm số  tại một điểm  cho ta phép tính đa thức gần đúng với một hàm (). Ví dụ, nếu  (x)khả vi hai lần thì

vì

Nếu  khả vi vô hạn thì đây là phần đầu của chuỗi Taylor với  tính được tại  gần với .

 Điểm uốn
Một điểm mà tại đó đạo hàm cấp hai của hàm số đổi dấu được gọi là điểm uốn. Tại điểm uốn, đạo hàm cấp hai có thể bằng 0 (như tại điểm uốn  của hàm số ) hoặc không tồn tại (như tại điểm uốn  của hàm số ). Tại điểm uốn, hàm số chuyển từ hàm lồi sang hàm lõm và ngược lại.

 Ký hiệu

 Ký hiệu của Leibniz

Các kí hiệu ,  và  được giới thiệu lần đầu tiên bởi Gottfried Wilhelm Leibniz vào năm 1675.

 Quy tắc tính đạo hàm
Đạo hàm của hàm số có thể được tính theo định nghĩa bằng cách tìm tỉ sai phân của hàm và tính giới hạn của nó. Trong thực tế, từ một số hàm đơn giản, đạo hàm của các hàm số khác phức tạp được tính dễ dàng hơn bằng cách áp dụng các quy tắc nhất định.

 Đạo hàm của hàm số sơ cấp
Dưới đây là quy tắc tính đạo hàm của các hàm số sơ cấp, với a hoặc  là một số thực.Giải tích 12 (cơ bản, tr. 78).

 Đạo hàm của hàm lũy thừa:
Đặc biệt:
 Đạo hàm căn bậc hai:
Đạo hàm căn bậc n:
Đạo hàm của hàm số mũ và logarit:

Đạo hàm của hàm số lượng giác:

Đạo hàm của hàm số lượng giác ngược:

 Đạo hàm của hàm hợp
Nhiều lúc việc tính đạo hàm bằng tỉ sai phân Newton rất phức tạp, ta có thể tránh điều này qua một số quy tắc sau:<ref>Đại số và giải tích 11 (cơ bản, tr. 162).</ref>

 Đạo hàm của hằng số:
 Quy tắc cộng:  với mọi hàm số f và g và mọi số thực  và .Quy tắc nhân: với mọi hàm số f và g.
 với  là hằng số.Quy tắc chia:  (g khác 0)Quy tắc hàm hợp: Nếu  thì

 Hệ quả
Từ các quy tắc trên, ta suy ra:

 Với u là hàm số: Đạo hàm lũy thừa:
 Đặc biệt:
 Đạo hàm căn bậc hai:
 Đạo hàm căn bậc n:  Đạo hàm của hàm số mũ và logarit:

 Đạo hàm của hàm số lượng giác:

 Đạo hàm của các phân thức hữu tỉ: Đạo hàm cấp cao

 Đạo hàm lũy thừa:
 Đạo hàm của hàm số mũ và logarit: Đạo hàm của hàm số lượng giác: Đạo hàm của phân thức hữu tỉ:

 Đạo hàm trong không gian

 Hàm vectơ
Hàm vectơ y của một biến số thực cho giá trị vectơ trong không gian Rn với mỗi số thực bất kì. Một hàm vectơ có thể được chia thành các hàm tọa độ y1(t), y2(t),..., yn(t), tức là y(t) = (y1(t),..., yn(t)). Nó cũng bao gồm các phương trình tham số tại R2 hay R3. Các hàm tọa độ này là hàm số thực, nên định nghĩa đạo hàm cũng đúng với chúng. Đạo hàm của y(t) là một vectơ, được gọi là vectơ tiếp tuyến, mà tọa độ của nó là đạo hàm của các hàm tọa độ, nghĩa là:

hay

nếu giới hạn đó tồn tại. Ở đây tử thức là một đại lượng vectơ, không phải đại lượng vô hướng. Nếu đạo hàm của y tồn tại với mọi giá trị của t thì y' cũng là một hàm vectơ.

Nếu e1,..., en là các vectơ đơn vị trong Rn thì y(t) có thể được viết thành y1(t)e1 +... + yn(t)en. Vì mỗi vectơ đơn vị đều là hằng số nên theo quy tắc nhân:

Trong vật lý, nếu y(t) là vectơ vị trí của một chất điểm tại thời điểm t thì y'(t) là vectơ vận tốc của chất điểm đó tại thời điểm t.

 Đạo hàm riêng
Gọi f là hàm số đa biến, chẳng hạn:f còn được gọi là họ các hàm một biến được biểu thị bởi biến số khác:

Nói cách khác, mỗi giá trị của x xác định một hàm đơn biến fx:

Chọn một giá trị x = a, ta có hàm số fa:

Ở đây a là hằng số, không phải là biến nên fa là hàm đơn biến. Theo định nghĩa đạo hàm đơn biến thì

Lặp lại tương tự với mọi giá trị khác của a. Tổng hợp lại, ta có hàm số biểu diễn sự biến thiên của f theo y:

Đó là đạo hàm riêng của f theo y. Ở đây ∂ được gọi là kí hiệu đạo hàm riêng. Tổng quát, đạo hàm riêng của hàm f(x1,..., xn) theo hướng xi tại điểm (a1,..., an) là:

Trong tỉ sai phân trên, mọi biến trừ xi đều mang giá trị không đổi, nên hàm đơn biến sau được xác định:

và theo định nghĩa:

Nói cách khác, với các giá trị khác nhau của a, ta xác định được một họ các hàm đơn biến như ví dụ trên đây.

Một ví dụ quan trọng của hàm đa biến là trường hợp một hàm vô hướng f(x1,..., xn) xác định trên một miền của không gian Euclid Rn (chẳng hạn, R2 hay R3). Trong trường hợp này, f có đạo hàm riêng ∂f/∂xj với mỗi biến xj. Tại điểm (a1,..., an), các đạo hàm riêng này định ra vectơ

Vectơ này được gọi là gradien của f tại a. Nếu f khả vi tại mọi điểm trong miền xác định thì gradien là một hàm vectơ ∇f đưa một điểm (a1,..., an) đến vectơ ∇f(a1,..., an). Do đó, gradien là một trường vectơ.

 Đạo hàm có hướng
Nếu f là hàm số thực trên Rn thì đạo hàm riêng của f mô tả sự biến thiên của nó theo hướng của các trục tọa độ. Chẳng hạn, nếu f là một hàm gồm hai biến x và y thì các đạo hàm riêng của f biểu diễn sự biến thiên của nó theo hai trục x và y. Tuy nhiên, chúng không trực tiếp biểu diễn được sự biến thiên của f theo các trục khác (như đường thẳng y = x). Để khắc phục, ta sử dụng đạo hàm có hướng. Chọn một vectơ

Đạo hàm có hướng của f theo hướng của v tại điểm x là giới hạn

Trong nhiều trường hợp, để hỗ trợ tính toán, ta thường thay đổi độ dài vectơ để quy về bài toán tính đạo hàm có hướng theo một vectơ đơn vị. Để chứng minh hiệu quả, ta đặt v = λu. Thay h = k/λ vào tỉ sai phân, ta có:

hay bằng λ lần tỉ sai phân của đạo hàm có hướng của f theo u. Hơn nữa, việc lấy giới hạn khi h tiến về 0 cũng giống như khi k tiến về 0 vì h và k là bội số của nhau. Do đó, Dv(f) = λDu(f). Vì tính chất này nên thường ta chỉ xét đạo hàm có hướng đối với các vectơ đơn vị.

Nếu tất cả đạo hàm riêng của f tồn tại và liên tục tại x thì chúng xác định đạo hàm có hướng của f theo hướng của v bằng công thức:

Đó là hệ quả của định nghĩa đạo hàm tổng. Theo đó, đạo hàm có hướng tuyến tính trên v, nghĩa là Dv + w(f) = Dv(f) + Dw(f).

Định nghĩa trên cũng đúng khi f là hàm số lấy giá trị trong Rm. Khi đó, đạo hàm có hướng là một vectơ trong Rm.

Đạo hàm tổng, vi phân tổng và ma trận Jacobi

Khi f là hàm số xác định trên một tập mở của Rn đến Rm thì đạo hàm có hướng của f theo một hướng xác định là phép xấp xỉ tuyến tính chính xác nhất của f tại điểm đó và theo hướng đó. Nhưng khi n > 1 thì không đạo hàm có hướng nào có thể mô tả trạng thái biến thiên của f một cách toàn diện. Để khắc phục, ta sử dụng đạo hàm tổng. Với mỗi vectơ v bắt đầu tại a, ta có:

Giống như đạo hàm đơn biến, f'(a) được chọn sao cho sai số trong biểu thức là thấp nhất có thể.

Nếu n và m cùng bằng 1 thì đạo hàm f'(a) là một số và f'(a)v là tích của hai số. Nhưng trong không gian, f'(a) không thể là một số, vì nếu vậy thì f'(a)v phải là một vectơ trên Rn và số hạng còn lại là vectơ trên Rm, đó là điều vô lý. Do đó, f'(a) phải là một hàm đưa vectơ ở Rn đến vectơ ở Rm và f'(a)v phải chứng tỏ hàm đó xác định tại v.

Để tìm xem hàm đó có dạng gì, chú ý rằng phép xấp xỉ tuyến tính có thể được viết lại thành

Nếu ta chọn một vectơ w khác v thì biểu thức này xác định thêm một phép xấp xỉ tuyến tính khác bằng cách thay v bằng w. Nó cũng xác định một phép xấp xỉ tuyến tính thứ ba bằng cách thay v bằng w và thay a bằng a + v. Trừ vế cho vế ở hai biểu thức trên, ta được

Nếu coi v là nhỏ và đạo hàm đó biến đổi liên tục trên a thì f'(a + v) xấp xỉ bằng f'(a) nên vế phải xấp xỉ bằng 0. Bằng cách ứng dụng phép xấp xỉ tuyến tính với v thay bằng v + w, ta viết lại vế trái như sau:

Điều này chứng tỏ rằng f'(a) là phép biến đổi tuyến tính từ không gian vectơ Rn sang không gian vectơ Rm.

Thực tế, đạo hàm đơn biến là phép xấp xỉ tuyến tính chính xác nhất vì đó là giới hạn của tỉ sai phân. Tuy nhiên, biểu thức này không hợp lý trong không gian, vì không phải lúc nào ta cũng thực hiện được phép chia các vectơ. Đặc biệt, trong tỉ sai phân, tử thức và mẫu thức không thuộc cùng một không gian vectơ: tử thuộc tập con Rn còn mẫu thuộc tập Rm. Hơn nữa, đạo hàm là phép biến đổi tuyến tính, do đó, để f'(a) là phép xấp xỉ tuyến tính chính xác nhất thì cần điều chỉnh một công thức khác cho đạo hàm đơn biến để giải quyết vấn đề. Nếu f: R → R, ta biến đổi biểu thức để cho thấy đạo hàm của f tại a là một số f'(a) duy nhất sao cho

hoặc đồng nghĩa với

vì giới hạn của biểu thức bằng 0 khi và chỉ khi giá trị tuyệt đối của nó tiến về 0. Biểu thức cuối có thể áp dụng được cho hàm đa biến bằng cách thay giá trị tuyệt đối bằng chuẩn.

Do đó, người ta định nghĩa: Đạo hàm tổng của f tại a là phép biến đổi tuyến tính duy nhất f'(a): Rn → Rm sao cho

Nếu đạo hàm tổng này tồn tại ở a thì tất cả đạo hàm riêng và đạo hàm có hướng của f đều tồn tại ở a, và với mọi v, f'(a)v là đạo hàm có hướng của f theo hướng v. Nếu ta viết lại f theo các hàm tọa độ, tức là f = (f1, f2,..., fm) thì đạo hàm tổng có thể được biểu thị bằng cách coi các đạo hàm riêng như là một ma trận. Ma trận đó được gọi là ma trận Jacobi của f tại a:

Nếu đạo hàm riêng tồn tại và liên tục thì đạo hàm tổng tồn tại, được xác định bằng ma trận Jacobi và phụ thuộc liên tục vào a.

Định nghĩa đạo hàm tổng còn gộp vào thêm định nghĩa đạo hàm đơn biến, tức là, nếu f là hàm số thực đơn biến thì đạo hàm tổng tồn tại khi và chỉ khi đạo hàm thường của nó tồn tại. Ma trận Jacobi khi đó được thu gọn thành ma trận 1×1, trong đó đạo hàm f'(x) là phần tử duy nhất. Ma trận 1×1 này thỏa mãn tính chất f(a + h) - (f(a) + f'(a)h) có giá trị xấp xỉ bằng 0, hay

Đây cũng là phát biểu cho rằng hàm  là phép xấp xỉ tuyến tính chính xác nhất của f tại a.

Lịch sử

Vi tích phân là một nhánh của toán học tập trung vào giới hạn, hàm số, đạo hàm, tích phân và chuỗi vô hạn. Isaac Newton và Gottfried Leibniz tìm ra vi tích phân vào giữa thế kỷ 17.

Xem thêm

Chú thích

Ghi chú

Tham khảo

Thư viện

Sách in

Sách trực tuyến

Liên kết ngoài

Derivative trong Encyclopædia Britannica
Đạo hàm trong Từ điển bách khoa Việt Nam
Khan Academy: "Newton, Leibniz, and Usain Bolt"

 Online Derivative Calculator từ Wolfram Alpha.

Giải tích toán học
Hàm số và ánh xạ


title: Hải đăng Alexandria

text:
Hải đăng Alexandria, đôi khi được gọi Hải đăng của Alexandria (; tiếng Hy Lạp cổ đại: ὁ Φάρος τῆς Ἀλεξανδρείας, Koine đương thời ), là một Hải đăng được xây trong triều đại của Ptolemy II Philadelphos (280–247 BC) của Ai Cập thuộc Hy Lạp. Chiều cao của tháp được ước tính tổng thể là . Một trong bảy kỳ quan của thế giới cổ đại, trong nhiều thế kỷ sau đó nó đã từng là một trong những cấu trúc nhân tạo cao nhất trên thế giới.

Ngọn hải đăng bị tàn phá nghiêm trọng bởi ba trận động đất từ năm 956 AD đến năm 1323 và trở thành đống đổ nát. Nó là kỳ quan có tuổi thọ cao thứ ba (chỉ sau Lăng mộ của Mausolus) và Kim tự tháp Kheops). Một phần của nó tồn tại đến năm 1480 khi những viên đá cuối cùng còn sót lại của nó được sử dụng để xây dựng Lâu đài Qaitbay trên cùng địa điểm.

Năm 1994, một nhóm các nhà khảo cổ học người Pháp đã lặn xuống biển ở phía đông cảng Alexandria và phát hiện ra một số tàn tích của ngọn hải đăng dưới đáy biển. Năm 2016, Bộ nghiên cứu thời kỳ cổ đại trong Ai Cập lên kế hoạch biến những tàn tích chìm của ngọn hải đăng này, bao gồm cả những tàn tích của Pharos, thành một viện bảo tàng dưới nước.

Nguồn gốc

Pharos là một hòn đảo nhỏ nằm ở rìa phía tây  của Châu thổ sông Nin. Năm 332 BC, Alexandros Đại đế thành lập thành phố Alexandria trên một eo đất đối diện với Pharos. Alexandria và Pharos sau này được nối với nhau bằng một bờ đê trải dài hơn . Nó được gọi là Heptastadion. Phía đông của bờ đê đã trở thành bến tàu lớn, hiện tại nó là một vịnh tự do. Còn phía tây có cảng Eunostos với lưu vực Kibotos bên trong lớn dần qua quá trình tự nhiên theo thời gian để hình thành bến cảng thời nay. Các công trình giữa lâu đài Qaitbay và mũi đất Ras el-Tin được xây dựng trên lớp phù sa đang lớn dần và chôn vùi bờ đê. Lâu đài Ras el-Tin nằm trên mũi đất Ras el-Tin được xây dựng vào thế kỷ 19 là tất cả những gì còn lại của đảo Pharos. Khu vực phía đông của ngọn hải đăng đã bị biển làm mòn theo thời gian.

Xây dựng

Ngọn Hải đăng được xây dựng vào thế kỷ thứ 3 TCN. Sau khi Alexander Đại Đế chết, Ptolemy I Soter tự xưng vương vào năm 305 TCN và ra lệnh xây dựng ngọn hải đăng ngay sau đó. Sau 12 năm, ngọn hải đăng được hoàn tất dưới triều đại của con trai ông Ptolemy II Philadelphus với tổng chi phí là 800 talent bạc. Ánh sáng được tạo ra từ cái lò ở trên cùng, và ngọn hải đăng được xây dựng phần lớn bằng những khối đá vôi cứng và đá granit.

Strabo ghi chép rằng Sostratus đã in chữ "những vị thần cứu tinh" bằng kim loại trên ngọn hải đăng để tôn vinh các vị thần. Gaius Plinius Secundus cho rằng Sostratus là kỹ sư của ngọn hải đăng mặc dù thông tin này bị tranh cãi. Vào thế kỷ thứ 2, Lucian viết rằng Sostratus đã giấu tên mình dưới vữa thạch cao mang tên Ptolemy và khi nó bị phai đi thì tên của Sostratus sẽ được nhìn thấy trên bề mặt đá của ngọn hải đăng. Các khối đá sa thạch và đá vôi được sử dụng trong khi xây dựng ngọn hải đăng được phân tích là từ mỏ đá Wadi Hammamat trong sa mạc phía đông thành phố.

Cấu trúc

Tài liệu của người Ả Rập về ngọn hải đăng mô tả nó một cách nhất quán mặc dù nó đã được sửa chữa nhiều lần sau những trận động đất, Độ cao được mô tả giao động khoảng 15 phần trăm từ  với nền vuông .

Lữ khách người Ả Rập Abou Haggag Youssef Ibn Mohammed el-Balawi el-Andaloussi có ghi chép tài liệu chi tiết nhất về ngọn Hải đăng này sau khi du hành tới Alexandria vào năm 1166 AD. Balawi viết về hình dạng và kích thước bên trong ngọn hải đăng hình chữ nhật. Đường dốc bên trong nó được lợp gạch và có bề ngang là 7 shibr (189 cm), cho phép hai kỵ sĩ đi qua cùng một lúc. Đường dốc có là thang cuốn theo hình chiều kim đồng hồ. Ngọn hải đăng có bốn tầng với mười tám, mười bốn và mười bảy phòng trên tầng hai, ba và bốn tương ứng. Balawi  viết rằng nền vuông của ngọn hải đăng có mỗi cạnh dài 45 ba (30 m)  với đường dốc nối dài 600 dhira (300 m) với bề rộng 20 dhira (10 m). Phần hình chữ nhật có độ rộng 24 ba (16.4 m) và đường kính của phần hình trụ là 12.73 ba (8.7 m). Phần đỉnh của ngọn hải đăng là nhà thờ nhỏ có đường kính 6.4 ba (4.3 m).

Nguồn Ả rập cho rằng ngọn hải đăng được xây dựng từ những khối đá tảng lớn có màu sáng. Tháp có ba phần: phần hình vuông phía dưới; một phần hình tám cạnh ở giữa; phía trên cùng là hình trụ tròn. Al-Masudi chép vào thế kỷ thứ 10 rằng mặt hướng ra biển của ngọn hải đăng có một dòng chữ tôn thờ thần Zeus. Nhà địa lý Al-Idrisi đến xem ngọn hải đăng vào năm 1154 và ghi chép rằng có những lỗ hở trên tường khắp nơi và được trám chì giữa các khối đá xây ở phần hình chữ nhật. Ông tính tổng chiều cao của ngọn hải đăng là 300 dhira rashashl (162 m).

Đỉnh của ngọn hải đăng là một tấm gương phản chiếu ánh sáng mặt trời vào ban ngày, còn ban đêm thì được chiếu sáng bằng một ngọn lửa. Những đồng xu La Mã còn tồn tại được đúc ở Alexandria cho thấy bốn góc của ngọn hải đăng đều có một bức tượng của Triton, và tượng Poseidon hoặc Zeus đứng trên đỉnh.

Những ghi chép sau này về ngọn hải đăng sau trận động đất năm 1303 bao gồm của Ibn Battuta, một học giả và người thám hiểm Maroc đã tới Alexandria vào năm 1326 và 1349. Battuta ghi chép rằng tình trạng hư hỏng của ngọn hải đăng chỉ thấy được ở phần hình chữ nhật và đoạn đường vào. Ông ấy cho biết tòa tháp dài 140 shibr (30.8 m) ở hai bên. Battuta lên kế hoạch chi tiết cho Sultan An-Nasir Muhammad để xây dựng một ngọn hải đăng mới gần địa điểm ngọn hải đăng cũ bị sập, nhưng điều này đã không xảy ra sau cái chết của Sultan vào năm 1341.

Phá hủy
Ngọn hải đăng bị rạn nứt và hư hại một phần bởi các trận động đất vào năm 796 và 951. Vào năm 956, một trận động đất khiến cấu trúc của ngọn hải đăng bị sụp đổ và tiếp theo đó là những trận động đất vào năm 1303 và 1323. Các trận động đất lan truyền từ ranh giới mảng kiến tạo phổ biến, Mảng châu Phi và Lũng hẹp Biển Đỏ tương ứng với 350 và 520 km từ vị trí của ngọn hải đăng. Tư liệu cho thấy trận động đất đầu tiên năm 956 đã gây ra sự sụp đổ cấu trúc phần trên cùng của ngọn hải đăng. Ngọn hải đăng được tái thiết sau trận động đất năm 956 bao gồm xây thêm một mái vòm theo phong cách Hồi giáo để thay thế tượng đài bị sụp đổ. Trận động đất tàn phá nhất năm 1303 có cường độ ước tính là VIII+ chấn tâm tại đảo Crete (280–350 km from Alexandria). Vào năm 1480, tàn dư của ngọn hải đăng được dùng để xâythành của Qaitbay bởi Qaitbay Sultan của Ai Cập.

Vào thế kỷ 10, al-Mas'udi viết về một huyền thoại sự phá hủy của ngọn hải đăng. Vào thời trị vì của Khalip Abd al-Malik (705-715), một hoạn quan từ Đế quốc Đông La Mã chuyển qua đạo Hồi và lấy được sự tin cậy lẫn chấp nhận của Khalip cho phép tìm kiếm kho báu ẩn dưới chân ngọn hải đăng. Cuộc tìm kiếm khiến nền móng bị phá hủy, và ngọn hải đăng sụp đổ. Sau đó, ông trốn thoát bằng một con tàu.

Pharos trong các trò chơi

 Đèn biển nằm trong số các Kỳ quan thế giới có thể được xây dựng trong loạt trò chơi máy tính Văn minh; ở các giai đoạn thứ ba và thứ tư của loạt trò chơi này nó được gọi là Đại Hải đăng.
 Đèn biển là một công trình có thể xây dựng thời hậu-Đế chế trong trò chơi Age of Mythology.
 Đèn biển là một trong những Kỳ quan thế giới để chiếm giữ trong trò chơi Rome Total War nó mang lại lợi ích lớn cho người chiếm giữ.
 Đèn biển được coi là một trong Bảy kỳ quan thế giới trong trò chơi Mare Nostrum.
 Đèn biển là một trong những kỳ quan thế giới trong trò chơi Empire Earth.

Xem thêm
 Knidos
 Danh sách các toà nhà
 Danh sách các thảm hoạ
 Danh sách các đèn biển

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Hải đăng Alexandria
 Trang web bình chọn Kỳ quan thế giới mới
 Kỳ quan thế giới
 Kỳ quan châu Á
 Cuộc bình chọn Kỳ quan thế giới hiện đại
 Bảy kỳ quan thế giới cổ đại  — dưới con mắt chuyên nghiệp của một kỹ sư xây dựng Đại học South Florida
 Bản đồ Bảy kỳ quan thế giới cổ đại
 Nghiên cứu về kỳ quan thế giới cổ đại: A Research Guide Parkin, Tim (Đại học Canterbury, New Zealand) - Tuyển tập sách và nguồn Internet
 100 kỳ quan Thế giới - Danh sách kỳ quan kiến trúc, xây dựng và thiên nhiên của Howard Hillman.
 WonderClub.com  - bản danh sách các điều lý thú về kỳ quan thế giới.
 Bảy kỳ quan thế giới hiện đại  theo American Society of Civil Engineers
 Seven Wonders of Chicago Danh sách kỳ quan theo Chicago Tribune.
 natural.wonders
 Kỳ quan thế giới dưới nước
 Kỳ quan thế giới dưới nước (2)

Kiến trúc thế kỷ thứ 3 trước Công Nguyên
Các toà nhà và công trình Ai Cập
Những dấu mốc đã bị huỷ hoại
Alexandria
Kỳ quan thế giới
Phát minh của Hy Lạp


title: Membribe de la Sierra

text:
Membribe de la Sierra là một đô thị ở tỉnhSalamanca, phía tây Tây Ban Nha, cộng đồng tự trị Castile-Leon. Đô thị này có cự ly 35 kilômét so với thành phố tỉnh lỵ Salamanca và có dân số 111 người.

Địa lý
Đô thị này có diện tích 46.53 km².

Đô thị này nằm ở khu vực có độ cao 1035 metres trên mực nước biển.

Mã số bưu chính là 37456.

Tham khảo

Đô thị ở Salamanca


title: 22146 Samaan

text:
22146 Samaan (2000 WM23) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 20 tháng 11 năm 2000 bởi Nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 22146 Samaan

Thiên thể phát hiện năm 2000
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Nomioides subornatus

text:
Nomioides subornatus là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Pesenko mô tả khoa học năm 1983.

Chú thích

Tham khảo

Nomioides
Động vật được mô tả năm 1983


title: (8622) 1981 EM8

text:
{{DISPLAYTITLE:(8622) 1981 EM8}}

(8622) 1981 EM8 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Schelte J. Bus ở Đài thiên văn Siding Spring gần Coonabarabran, New South Wales, Úc, ngày 1 tháng 3 năm 1981.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 8001–9000

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser

Thiên thể phát hiện năm 1981
Được phát hiện bởi Schelte J. Bus
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Bonnac, Ariège

text:
Bonnac  là một xã ở tỉnh Ariège, thuộc vùng Occitanie ở phía tây nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Ariège

Tham khảo

Xã của Ariège


title: Hệ thập lục phân

text:
Trong toán học và trong khoa học điện toán, hệ thập lục phân (hay hệ đếm cơ số 16, tiếng Anh: hexadecimal), hoặc chỉ đơn thuần gọi là thập lục, là một hệ đếm có 16 ký tự, từ 0 đến 9 và A đến F (chữ hoa và chữ thường như nhau). Hệ thống thập lục phân hiện dùng, được công ty IBM giới thiệu với thế giới điện toán vào năm 1963. Một phiên bản cũ của hệ thống này, dùng các con số từ 0 đến 9, và các con chữ A đến F, đã được sử dụng trong máy tính Bendix G-15, ra mắt năm 1956.

Ví dụ, số thập phân 79, với biểu thị nhị phân là 01001111, có thể được viết thành 4F trong hệ thập lục phân (4 = 0100, F = 1111).

Chú ý trong bảng sau: hex = thập lục phân

dec = thập phân

oct = bát phân

Từ nguyên

Anh ngữ
Chính IBM đã lựa chọn tiền tố hexa, thay vì sexa của tiếng Latinh. Cái tên hexadecimal là một cái tên xa lạ, vì hexa nguyên có gốc từ hexi (έξι) trong tiếng Hy Lạp và có nghĩa là "sáu", còn decimal lại có gốc Latinh và có nghĩa là "mười". Có thể hexa cũng đã được lấy từ tiếng Latinh, song chữ deka của Hy Lạp lại gần với chữ decem của Latinh hơn, nên có một số ý kiến cho rằng cách đặt tên này có sự bất nhất nào đấy. Một từ cổ hơn nữa là sexidecimal nghe có vẻ Latinh nhưng không đúng (từ Latinh đúng là sedecim, có nghĩa là 16). Từ này đã được đổi vì một số người cho rằng việc dùng từ này là quá mạo hiểm, vì từ này còn có một nghĩa khác là "gốc 60". Tuy vậy, chữ sexagesimal (gốc 60) vẫn còn giữ lại được nhóm tiền tố của nó. Trong tài liệu trước đây của máy tính Bendix, từ sexadecimal cũng có được dùng đến. Ông Steven Schwartzman có ghi lại: "Vì từ hexadecimal là một từ tương đối dài, nên nhiều khi nó được viết tắt là hex". Từ hexadecimal - thập lục phân - là một từ bất thường, vì nó là từ ghép bởi tiết tố của hai thứ tiếng Latinh và Hy Lạp. Từ nguyên gốc Latinh phải là sexadecimal, song những kẻ tấn công máy tính (computer hackers), có thể bị gợi ý và dẫn dụ bằng từ này mà gọi tắt nó thành sex. Giáo sư và nhà khoa học máy tính Donald Knuth có chỉ ra rằng theo đúng nghĩa của từ thì tên của nó phải là senidenary, một từ gốc Latinh với nghĩa là "nhóm 16". Những từ binary (nhị phân), ternary (tam phân) và quaternary (tứ phân) đều được tổ hợp từ gốc Latinh cả, và theo đúng nghĩa thì từ decimal (thập phân) đáng ra phải là denary (hệ mười).

Mấy năm trước đây, một hệ thống các ký tự khác của hệ thập lục phân, rõ ràng, không nhập nhèm, đã được đề cử. (Cf. Hexadecimal time)

Biểu thị số thập lục phân

Một vài con số thập lục phân hầu như hoàn toàn giống với những con số trong hệ thập phân (kể cả đối với con người và máy vi tính). Vì thế mà chúng thường được ký hiệu theo một quy tắc nhất định.

Dưới dạng in ấn, ký hiệu của hệ thường được chỉ định bởi một hậu tố, chẳng hạn 5A316, 5A3SIXTEEN, hoặc 5A3HEX.

Trong các ngôn ngữ lập trình cho máy vi tính - hầu như luôn luôn dùng văn bản đơn thuần (plain text), không hề có sự phân biệt về chữ viết trên, hoặc chữ viết dưới như trong in ấn - rất nhiều cách để đánh dấu số hệ thập lục phân đã xuất hiện. Những cách đánh dấu này còn được thấy trong chữ in, đặc biệt là những nội dung có liên quan đến một ngôn ngữ lập trình.

Một số ký dụng thường thấy trong ngôn ngữ:
 Ada và VHDL gói những số thập lục phân dùng gốc của hệ, điểm chỉ bằng con số biểu đạt gốc, chẳng hạn "16#5A3#". (Chú ý: Ada chấp nhận phương thức ký dụng này cho các hệ, từ nhị phân cho đến thập lục phân, cho cả hai loại số nguyên (integer) và số thực (real)).
 C và những ngôn ngữ lập trình có ngữ pháp tương ứng (như C++, C#, Java và Javascript) dùng tiền tố "0x" cho các số thập lục phân, chẳng hạn "0x5A3". Số không (0) dẫn đầu được dùng để bộ thanh lọc mã (parser) có thể trực tiếp nhận biết một con số, trong khi chữ "x" đại biểu cho chữ hexadecimal (thập lục phân) - (đối chiếu với 0 đại diện cho bát phân (octal)). Chữ "x" trong tiền tố "0x" có thể được viết hoa (0X) hoặc viết thường (0x), song thường thấy được viết thường.
 Các shell của *nix (phần mềm dùng để thao tác các mệnh lệnh với máy tính, trong các hệ điều hành tương tự Unix) dùng mã escape bằng tổ hợp ký tự "\x0FF" trong các biểu thức (expression), và dùng "0xFF" đối với các hằng số (constant).
 Trong HTML, những ký hiệu hệ thập lục phân cũng được biểu thị với cách dùng chữ "x": ֣ sẽ tương đương như ֣ – với trình duyệt web của bạn ֣ và &#1443 theo thứ tự; (dấu trong tiếng Hebrew Hebrew accent munah). Các mã chỉ định màu sắc dùng hệ thập lục phân thường được biểu đạt với tiền tố "#", chẳng hạn "#FFFFFF" (màu trắng).
 Một vài ngôn ngữ assembly chỉ định thập lục phân bằng cách cho thêm chữ "h" vào đuôi (nếu con số bắt đầu bằng một chữ, đồng thời đứng sau một con số 0, chỉ định rằng nó là một con số), chẳng hạn "0A3Ch", "5A3h".
 Postscript chỉ định thập lục phân dùng tiền tố "16#".
 Common Lisp dùng tiền tố "#x" hoặc "#16r".
 Pascal, và các assembler khác (AT&T, Motorola), và một vài phiên bản BASIC dùng tiền tố "$", chẳng hạn "$5A3".
 Ngôn ngữ lập trình Smalltalk dùng tiền tố "16r". Chú ý Smalltalk còn chấp nhận biểu thức <gốc hệ số>r<dãy các con số> - gốc hệ số là một số từ 2 trở lên (ví dụ: 2r1110 bằng 10r14 hoặc 16rE), với sự hạn chế trên thực tiễn vì các ký tự và con số đều nằm trong các ký tự của bộ ASCII, 0-9 và A-Z. Một số phiên bản của Smalltalk cho phép các con số thập phân đứng sau dấu chấm "." biểu đạt số chấm động thập lục phân (floating point number) (và các gốc hệ số khác nữa).
 Một số phiên bản BASIC, đặc biệt là những ngôn ngữ là biến thể của nó do Microsoft tạo ra như QBasic và Visual Basic, các tiền tố để biểu đạt số thuộc hệ thập lục phân, như "&H", ví dụ: "&H5A3"; những cái khác như BBC BASIC chỉ dùng "&" (được dùng để biểu đạt hệ bát phân (octal) trong BASIC của Microsoft).
 Những ký hiệu như X'5A3' cũng đôi khi được thấy; PL/I dùng ký hiệu như vậy.
 Donald Knuth giới thiệu cách dùng các loại chữ khác nhau để biểu diễn cơ số của hệ đếm trong sách của ông The TeXbook. Trong hệ thống ký hiệu của ông, số thập lục phân được biểu đạt bằng những dòng chữ kiểu chữ đánh máy (typewriter type), ví dụ: 5A3

Vì không có một quy định thống nhất nào nên tất cả những quy ước trên đều được dùng, đôi khi, ngay cả trong cùng một bài viết. Song vì quy ước của chúng khá rõ ràng và biệt lập nên ít khi có những trắc trở xảy ra.

Ký hiệu thường dùng (và thường gặp) nhất là tiền tố "0x" hoặc ký hiệu viết số 16 xuống dưới (subscript-based), đều chỉ số thập lục phân. Chẳng hạn cả hai số 0x2BAD và 2BAD16 đều cùng đại diện cho số thập phân 11181 (hoặc 1118110).

Trong những thời kỳ đầu của lịch sử máy tính, sự lựa chọn những con chữ từ A đến F để thay thế cho những con số tiếp theo, chưa được chấp nhận trên toàn thế giới. Trong những năm sau 1950, một số công trình cài đặt máy tính, ưa lựa chọn cách dùng các số từ 0 đến 5, cùng với một cơ cấu mã (macron), để biểu thị giá trị từ 10 đến 15. Những người dùng máy tính Bendix thì lại dùng chữ "U" đến chữ "Z".

Ứng dụng
Hệ thập lục phân được dùng phổ biến trong lập trình HTML và CSS (tạm dịch là Chương mục định hình tuần tự). Những lập trình này dùng bộ tam kết thập lục phân (hex triplet) biểu thị màu sắc trong các trang web, bắt đầu bằng một dấu "#". Dấu này còn được dùng để biểu thị các số thập lục phân nửa. Khi biểu thị màu sắc với 24 bit, công thức #RRGGBB ("Đỏ, Vàng, Xanh") được dùng để thể hiện. Trong công thức này, "RR" (tiếng Anh là "Red Red") biểu thị phân hợp màu đỏ, "GG" ("Green Green") biểu thị phân hợp màu vàng (đáng ra phải gọi là màu xanh lá cây, song gọi là vàng để phân biệt với phân hợp tiếp theo, màu xanh lam), và "BB" ("Blue Blue") biểu thị phân hợp màu xanh (lam) của tổ hợp tam phần, đại diện cho sắc độ của một màu. Lấy ví dụ, một dáng màu đỏ với giá trị thập phân (238, 9, 63) được mã hóa sang hệ thập lục phân là #EE093F. Công thức này được sao chép từ tổ chức màu sắc trong hệ thống cửa sổ X (X Window System).

Hệ thập lục phân còn được dùng trong kỹ thuật máy tính trên nhiều khía cạnh chung chung khác, và là một phương pháp thông thường nhất để biểu đạt giá trị của một byte, dùng dãy các ký tự (string), mà con người ai cũng có thể đọc được. Tất cả các giá trị của một byte (bao gồm 256 giá trị) đều có thể được biểu thị bằng hệ thập lục phân. Một số người cho rằng phương pháp dùng hệ ASCII 8-bit, để biểu thị giá trị, là một phương pháp khả thi, song phương pháp này không toàn diện, vì hệ ASCII còn bao gồm những ký tự không in được (còn gọi là các ký tự điều khiển (control characters)), không thích hợp cho mục đích.

Trong các dòng liên kết nối URL, những chữ đặc biệt có thể được biểu thị bằng cách dùng mã thập lục phân, dẫn đầu bằng dấu phần trăm (%), chẳng hạn http://vi.wikipedia.org/wiki/Trang%20Ch%C3%ADnh.

Công thức quy định cách viết địa chỉ IPv6, đại diện mỗi nhóm số gồm 16 bit, bằng những số thập lục phân, hòng làm cho việc đọc, và sao chép các địa chỉ dài 128-bit được dễ dàng hơn.

Phân số
Tương tự như các hệ đếm khác, hệ thập lục phân cũng có thể dùng để biểu thị phân số (vulgar fraction), song chu kỳ thập phân tái diễn (recurring digits) thường xảy ra, do số 16 chỉ có một thừa số nguyên tố:

Do cơ số 16 là bình phương của 4 (4²), phân số thập lục phân có chu kỳ lặp lại cá biệt, xảy ra nhiều lần hơn, so với những số thập phân. Chu kỳ thập phân xảy ra khi mẫu số, với thừa số thấp nhất (denominator in lowest terms), có một thừa số nguyên tố không thấy ở trong hàng cơ số. Trong trường hợp số thập lục phân, tất cả những phân số có mẫu số không phải là tích của một số mũ 2, sẽ tạo nên một chu kỳ thập phân tái diễn.

Hài hước
Hệ thập lục phân đôi khi được dùng trong các trò đùa cợt của các lập trình viên, vì một số từ có thể được tạo dựng bằng các con số thập lục phân. Một số từ này trong tiếng Anh là "dead" (chết), "beef" (thịt bò), "babe" (người yêu bé bỏng) và, với những thế tự phù hợp, từ "c0ffee" (cà phê). Trang này là một ví dụ điển hình những trò đùa cợt này. Do khả năng dễ nhận biết của những từ sắp xếp kiểu này, kiểm duyệt cài đặt (debugging setup) thường dùng chúng để ráp giá trị khởi đầu cho những tiểu tiết trong bộ nhớ, giúp các lập trình viên tìm ra những tiểu tiết chưa được ráp giá trị khởi đầu (not initialised). Một số người thêm chữ "H" vào đằng sau một con số để biểu thị con số ấy là một số thập lục phân. Quy luật này cũng đôi khi được dùng trong ngữ pháp của ngôn ngữ lập trình assembly cổ của Intel. Với đuôi "H", người ta có thể viết những từ và câu mới, chẳng hạn 1517ADEADB17CH.

Một ví dụ nữa là con số ma (magic number) trong các tiệp của hệ thống phân bổ FAT Mach-O và các chương trình Java, con số đó là "CAFEBABE" (cô bé quán cà phê).

Cái ngân phiếu của Knuth có giá trị là một đô la trong hệ thập lục phân (256 xu = 162), tức là $2.56.

Bảng liệt kê sau đây chính là một trò đùa với hệ thập lục phân:
3x12=36
2x12=24
1x12=12
0x12=18
Ba hàng đầu tiên là tích của số 12, trong khi hàng cuối cùng "0x12" trong thập lục phân lại là 18.

Giá trị 0xdeadbeef ("ox dead beef" - trâu chết [thành] thịt bò) đôi khi được gài vào bộ nhớ chưa được ráp giá trị khởi đầu (uninitialized memory).

Triển khai sang hệ nhị phân
Khi làm việc với máy vi tính, chúng ta thường phải xử lý dữ liệu nhị phân, song xử lý con số trong hệ thập lục phân lại dễ dàng hơn so với hệ nhị phân (toàn số chỉ có 0 và 1) rất nhiều. Trong khi chúng ta thông thuộc với hệ thập phân hơn các hệ cơ số khác, việc biến đổi số từ hệ nhị phân sang hệ thập lục phân lại dễ hơn là việc biến chúng sang hệ thập phân, vì mỗi một số thập lục phân tương đương với 4 bit nhị phân (410).

Hãy thử cân nhắc việc biến đổi số 11112 sang hệ thập phân. Vì mỗi vị trí của một con số trong hệ nhị phân (cơ số 2) chỉ cho phép giá trị 0 hay 1 mà thôi, việc định giá trị của con số tại vị trí ấy, tính từ bên phải, là một việc tương đối dễ dàng:
 00012 = 110
 00102 = 210
 01002 = 410
 10002 = 810

Vì vậy:

Đây là một con tính đơn giản, nhưng cũng đã đòi hỏi bốn tính cộng, trong khi với một chút luyện tập, 11112 có thể được chuyển thẳng sang F16 mà chỉ cần một phép tính (xem Biểu thị số thập lục phân). Khi số nhị phân là một số lớn, việc đổi chúng sang số thập phân là một việc dài dòng, tẻ nhạt. Khi đổi số nhị phân sang thập lục phân, chúng ta chỉ đơn giản chia nhóm các con số thành những nhóm 4, chuyển mỗi nhóm 4 này thành một số thập lục phân, giữ nguyên vị trí tương ứng của nhóm. Ví dụ sau đây chứng tỏ việc chuyển nhị phân sang thập phân dài dòng như thế nào:

So sánh ví dụ trên với việc chuyển cùng con số sang hệ thập lục phân:

Chúng ta cũng có thể đổi thẳng từ hệ thập lục phân quay trở lại nhị phân như ví dụ trên.

Dùng số bát phân cũng là một cách hữu dụng để xử lý dữ liệu trong máy vi tính (nhóm 3 bit thay vì nhóm 4); song, cái lợi lớn nhất của thập lục phân so với bát phân là, để biểu thị một byte (octet), chúng ta chỉ cần đúng hai con số thập lục phân là đủ. Điều này có nghĩa là nếu chúng ta có giá trị của một word (thường là 4 byte), việc nhận ra giá trị riêng của từng byte một là một việc khá dễ dàng; ngược lại, nếu chúng ta có giá trị của từng byte một, chúng ta cũng có thể dễ dàng ráp chúng lại thành một word.

Đổi gốc từ các hệ số khác

Phép chia lấy số dư trong cơ số nguồn

Phương pháp đổi một số sang hệ thập lục phân được thực hiện tương tự như phương pháp được áp dụng cho các hệ cơ số khác, bằng cách sử dụng phép chia lấy số nguyên và số dư trong hệ cơ số nguồn. Trên lý thuyết, phương pháp này có thể áp dụng được với bất cứ (một cặp) hệ cơ số nào. Song nói chung theo thói quen sử dụng của con người và trong kỹ thuật máy tính, phương pháp này được áp dụng với hệ thập phân và nhị phân. (Đối với hệ nhị phân, người ta còn có những phương pháp nhanh gọn hơn nữa.)

Chẳng hạn, nếu lấy d là số thập phân cần phải được đổi, thì dãy số hihi-1...h2h1 là những con số để biểu diễn số ở hệ thập lục phân tương ứng. Với cách tính dãy h như sau:

1. Hi:= d mod 16
("mod" (modulus (tiếng Anh)): phép chia lấy dư, thực hiện phép chia số nguyên và lấy kết quả là số dư - chẳng hạn 17 mod 5 = 2 vì 17/5 = 3, dư 2.)
2.
3. Nếu d == 0 thì kết quả là dãy số h); nếu không, quay trở lại bước 1.

Phần sau đây giới thiệu chu trình của thuật toán trên, lập trình bằng ngôn ngữ JavaScript, dùng để biến bất cứ một số thập phân nào sang hệ thập lục phân, kết quả trả về là một string (dãy các ký tự). Mục đích của ví dụ là minh họa chu trình của thuật toán (có thể dựa vào đấy để áp dụng cho các công dụng xử lý khác). Để áp dụng thuật toán này với dữ liệu cụ thể, có thể dùng các toán tử trong phép toán thao tác bit.

function toHex(d) { /* biến đổi sang hệ thập lục phân */
 var r = d % 16;
 if(d-r==0) {return toChar(r);}
 else {return toHex((d-r)/16)+toChar(r);}
}

function toChar(n) { /* biến đổi số nguyên sang ký tự có thể đọc và in được */
 var alpha = "0123456789ABCDEF";
 return alpha.charAt(n);
}

Cần lưu ý rằng cơ số "16" dùng ở trên có thể được thay thế bằng bất cứ cơ số nào (chẳng hạn hệ nhị phân (2), tam phân (3), bát phân (8) v.v..). Sau đây là thủ tục được minh họa bằng ngôn ngữ C++ để in ra một số ở hệ bất kì tương ứng với một số thập phân nhận vào.

const alpha = "0123456789ABCDEF";

void printinbase(long d, short b) { // in ra số ở hệ cơ số b tương ứng với số thập phân d)
  short r=d%b;
  if (d-r) printinbase(d/b,b);
  cout << alpha[r];
}

Phép cộng và tính nhân trong hệ thập lục phân

Chúng ta có thể biến đổi bằng cách phân giải giá trị của vị trí của từng con số (hàng đơn vị, hàng chục, hàng trăm trong hệ thập phân chẳng hạn), rồi biến mỗi giá trị ấy sang giá trị tương ứng của hệ thập lục phân, sau đó làm phép cộng hay nhân trên con số ấy để được kết quả trong hệ thập lục phân. (khi làm tính nhân, nên có sẵn một bảng cửu chương trong hệ tương ứng (thập lục phân) để dễ đối chiếu - vì đa số chỉ biết bảng cửu chương trong hệ thập phân mà thôi). (Number system - Computer Methods in Chemical Engineering )

Ví dụ: 12310 + 45610

  10010 + 2010 + 310
   + 40010 + 5010 + 610
  ----------------------
 hay
  6416 + 1416 + 316
   + 19016 + 3216 + 616
  ----------------------
  1F416 + 4616 + 916

  11  (Nhớ)
   -------------
  1F416  50010
   + 4616  + 7010
   916   910
  -----   -----
  24316  57910

Phép đổi thông qua hệ nhị phân
Vì máy vi tính nói chung dùng hệ nhị phân, nên phương pháp đổi của máy thường là thông qua hệ nhị phân trước đã, sau đó dùng sự thông nối trực tiếp giữa thập lục phân và nhị phân, mà đổi sang hệ thập lục phân.

Hệ thập lục phân trong con mắt của giới báo chí và phim ảnh
Trong bộ phim hoạt họa nhiều tập The Simpsons, tập có tựa đề Treehouse of Horror VI (Ngôi nhà kinh dị trên cây VI), nhân vật Homer lọt vào tầng không gian thứ 3, (Homer³), một dãy các số thập lục phân (46 72 69 6e 6b 20 52 75 6c 65 73 21) bồng bềnh trên không tại "vùng đất của không gian 3 chiều " (3-D land). Đối chiếu những giá trị thập lục phân này trong bản ASCII cho chúng ta các con chữ mà khi ghép lại, nó biến thành một dòng chữ tiếng Anh "Frink rules!" (ngoại trừ hai dấu ngoặc kép mà thôi) - nghĩa là "Frink trị vì!" hoặc "Frink là vua".

Trong chương trình TV ReBoot, có một nhân vật với cái tên Hexadecimal (hệ thập lục phân).

Xem thêm
 Số Hex
 Hệ thập phân
 Hệ nhị phân

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Intuitor Hex Headquarters - Trang đặc biệt dành cho việc khuyến cáo, đổi hệ số thập phân truyền thống sang hệ thập lục phân.
 Các phương pháp biến đổi đơn giản
 Leet Key , một phần lắp ráp phụ của Firefox hỗ trợ việc biến đổi, cùng việc đánh máy chữ, giữa ASCII và số thập lục phân.
 Bits of Meaning (pdf)  - Giới thiệu về số học điện toán trong máy Bendix G-15 của IBM
 Hexadecimal basics - Căn bản về số thập lục phân
 Hexadecimal Numbers Guide  - Hướng dẫn về số thập lục phân
 Hexadecimal Colors - Biểu đạt màu sắc dùng hệ thập lục phân.

T


title: Dendrotriton bromeliacius

text:
Dendrotriton bromeliacius là một loài kỳ giông thuộc họ Plethodontidae.
Loài này có ở Guatemala và có thể cả México.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Acevedo, M. & Wake, D. 2004. Dendrotriton bromeliacius. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

B
Động vật được mô tả năm 1936


title: Lasioglossum layardi

text:
Lasioglossum layardi là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1920.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1920


title: Hydrorchis

text:
Hydrorchis là một chi thực vật có hoa trong họ, Orchidaceae.

Xem thêm
Danh sách các chi Phong lan

Tham khảo

Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (1999). Genera Orchidacearum 1. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2001). Genera Orchidacearum 2. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2003). Genera Orchidacearum 3. Oxford Univ. Press
Berg Pana, H. 2005. Handbuch der Orchideen-Namen. Dictionary of Orchid Names. Dizionario dei nomi delle orchidee. Ulmer, Stuttgart

Danh sách các chi phong lan
Phân họ Lan


title: Eucera rufipes

text:
Eucera rufipes là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1879.

Chú thích

Tham khảo

Eucera
Động vật được mô tả năm 1879