title: Huỳnh Sanh Thông

text:
Huỳnh Sanh Thông (15 Tháng 7, 1926 - 17 tháng 11 năm 2008) là một học giả chuyên môn về văn học Việt Nam. Ông là giáo sư Đại học Yale từ thập niên 1970 đến thập niên 1990.

Thân thế và sự nghiệp
Ông sanh năm 1926 tại Hóc Môn, Việt Nam, theo học ở trường Pétrus Ký và xuất ngoại sang Hoa Kỳ từ năm 1948 sau khi bị người Pháp bắt giam một năm vì hoạt động chống chính quyền thực dân. Ông tốt nghiệp ngành kinh tế học ở Đại học Ohio (Ohio University) năm 1951 rồi làm giảng viên Việt ngữ ở Viện Ngoại vụ (Foreign Service Institute) thuộc Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ ở Washington, D.C.. Năm 1957 ông chuyển sang dạy văn chương Việt Nam ở Đại học Yale cho đến năm 1972. Cũng trong thời gian này ông đã soạn một số sách dạy tiếng Việt cho người nói tiếng Anh.

Vào thập niên 1960 ông về Việt Nam làm việc cho Việt Tấn Xã của Việt Nam Cộng hòa nhưng chỉ sau một thời gian ngắn ông lại sang Mỹ.

Huỳnh Sanh Thông được biết đến nhiều nhất qua tác phẩm The Tale of Kieu, tức là bản Truyện Kiều của thi hào Nguyễn Du dịch ra Anh ngữ. Tác phẩm này được Đại học Yale cho ra mắt từ năm 1973, và sau này cũng đã được tái bản.

Hai tác phẩm khác của ông cũng rất có tiếng là An Anthology of Vietnamese Poems: From the Eleventh through the Twenthieth Centuries (Tuyển tập thi văn Việt Nam: Thế kỷ 11 đến thế kỷ 20) và Flowers from Hell (Hoa địa ngục), tức tập thơ của Nguyễn Chí Thiện. Các tác phẩm này cũng do Đại học Yale xuất bản.

Ngoài ra ông là người sáng lập bộ sách Lac-Viet  và tạp chí Vietnam Forum  (Diễn đàn Việt Nam). Tạp chí này ra được 16 số từ năm 1983 đến năm 1997. Riêng bộ sách Lac-Viet có nhiều bài biên khảo và dịch thuật các bản văn cổ kim như "The Song of a Soldier's Wife" tức Chinh phụ ngâm và "The Quarrel of the Six Beasts" tức Lục súc tranh công.

Giáo sư Huỳnh Sanh Thông còn là giám đốc Yale Southeast Asian Refugee Project (Dự án của Viện đại học Yale về người tỵ nạn Đông nam Á) từ năm 1981 đến 1990.

Ông từng nhận giải "Harry J. Benda Prize in Southeast Asia Studies" vào năm 1981 và "MacArthur Fellowship" vào năm 1987.

Huỳnh Sanh Thông từ trần ở New Haven, Connecticut, Hoa Kỳ.

Tác phẩm
 Introduction to Spoken Vietnamese do American Learned Societies xuất bản năm 1957 (cùng soạn với Robert B. Jones)
 Spoken Vietnamese do Spoken Languages Services xuất bản năm 1979 (cùng soạn với Robert B. Jones)
 Từ-điển Việt-Anh do Center for Applied Linguistics xuất bản năm 1968
 The Tale of Kieu do Random House xuất bản năm 1972
 The Heritage of Vietnamese Poetry do Yale University Press xuất bản năm 1979
 An Anthology of Vietnamese Poems: from the Eleventh through the Twentieth Centuries do Yale University Press xuất bản năm 1996
 Flowers from Hell do Yale University Press xuất bản năm 1984

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Tiểu sử của GS Huỳnh Sanh Thông trên trang của Đại học Yale
 Huỳnh Sanh Thông theo tường trình của báo Người Việt
 BBC loan tin GS Huỳnh Sanh Thông qua đời
 Đóng góp văn học của GS Huỳnh Sanh Thông
 Huỳnh Sanh Thông và Nguyễn Chí Thiện

Người Mỹ gốc Việt
Giáo sư gốc Việt
Nhà nghiên cứu gốc Việt
Dịch giả Việt Nam
Cựu học sinh Pétrus Ký - Lê Hồng Phong
Người Sài Gòn
Sinh năm 1926
Mất năm 2008
Giải thưởng MacArthur Fellows
Nhà văn Việt Nam
Cựu sinh viên Đại học Yale


title: Moiré, Rhône

text:
Moiré là một xã thuộc tỉnh Rhône trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes phía đông nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 450 mét trên mực nước biển. Xã có khoảng cách khoảng 10 km về phía tây nam của Villefranche-sur-Saône, và khoảng 25 km về phía tây bắc của thành phố Lyon.

Tham khảo
INSEE

Xã của Rhône


title: Piazzali

text:
Piazzali  là một xã ở tỉnh Haute-Corse trên đảo Corse, Pháp. Xã này có diện tích 0,7 km², dân số năm 1999 là 13 người. Khu vực này có độ cao 400 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
Thị trấn của tỉnh Haute-Corse

Tham khảo

Xã của Haute-Corse


title: Elliptera clausa

text:
Elliptera clausa là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Elliptera
Limoniidae ở vùng Nearctic


title: Abraxesis

text:
Abraxesis là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Các loài
 Abraxesis melaleucaria Hampson 1902

Chú thích

Tham khảo

Geometridae
Ennominae


title: Acanthoscelides villicus

text:
Acanthoscelides villicus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Fåhraeus miêu tả khoa học năm 1839.

Chú thích

Tham khảo

V


title: La Heutte

text:
La Heutte là một đô thị ở huyện Courtelary ở bang Bern của Thụy Sĩ. Đô thị này nằm ở khu vực nói tiếng Pháp Bernese Jura (Jura Bernois). Đô thị này có diện tích 8 km², dân số năm 2005 là 509 người.

La Heutte nằm ở hạ lưu Vallon de Saint-Imier, cách thị xã Bienne 6 km.

Tham khảo

Liên kết ngoài

La Heutte Municipality Website

Cựu đô thị của bang Bern


title: Saint-Éloy-de-Gy

text:
Saint-Éloy-de-Gy là một xã thuộc tỉnh Cher trong vùng Centre-Val de Loire miền trung Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Cher

Liên kết ngoài
The commune’s sports association website
Saint-Éloy-de-Gy on the Quid website

Ghi chú
This article is based on the equivalent article from the French Wikipedia, consulted ngày 27 tháng 4 năm 2009.

Sainteloydegy


title: Thiên nga

text:
Thiên nga là một nhóm chim nước cỡ lớn thuộc họ Vịt, cùng với ngỗng và vịt. Thiên nga và ngỗng có quan hệ gần gũi, cùng được xếp vào phân họ Ngỗng trong đó thiên nga làm thành tông Cygnini. Đôi khi, chúng được phân loại thành một phân họ riêng có tên là Cygninae.

Thiên nga thường kết đôi suốt đời, tuy nhiên việc "ly dị" thỉnh thoảng vẫn xảy ra, đặc biệt sau khi thất bại trong việc làm tổ. Số trứng trung bình trong mỗi ổ là 3-8.

Màu sắc
Các loài thiên nga ở Bắc bán cầu có bộ lông trắng tuyền nhưng các loài thiên nga ở Nam bán cầu có màu lông trắng-và-đen. Loài thiên nga đen của Úc (Cygnus atratus) có màu đen hoàn toàn ngoại trừ vài lông trắng trên cánh của chúng còn loài thiên nga cổ đen Nam Mỹ - như tên gọi của chúng - có cổ màu đen.

Hầu hết thiên nga có chân màu ghi đen đậm, ngoại trừ hai loài ở Nam Mỹ, có chân màu hồng. Màu mỏ của chúng rất đa dạng: 4 loài sống ở vùng cận Bắc cực có mỏ đen với những mảng vàng bất quy tắc, các loài khác có "mô hình" phân màu đỏ và đen xác định. Loài thiên nga trắng và thiên nga cổ đen có một cái bướu ở phần gốc của mỏ trên.

Hệ thống và tiến hóa
Tất cả các bằng chứng đều đề nghị rằng chi Cygnus tiến hóa từ châu Âu hay là vùng phía tây của đại lục Á-Âu trong thế Miocen và lan ra khắp Bắc Bán cầu cho tới thế Pliocen. Thời điểm phân tách các loài ở Nam bán cầu vẫn chưa được làm rõ. Thiên nga trắng được xem là nguyên thủy nhất trong chi Cygnus ở Nam bán cầu; tập tính uốn cong cổ (không thẳng) và xù cánh cũng như màu sắc mỏ và đặc điểm bướu chỉ ra rằng họ hàng "còn sống" gần nhất của chúng thực ra là loài thiên nga đen. Căn cứ theo ngành địa sinh học và hình dạng ngoài của phân chi Olor, dường như nguồn gốc của chúng gần hơn thế, được minh chứng bằng những vùng phân bố hiện đại (hầu hết không thể cư trú được trong thời kỳ băng giá gần đây) và sự tương đồng lớn giữa các đơn vị phân loại.

Chi Cygnus
 Phân chi Cygnus
 Cygnus olor: Thiên nga trắng, là loài phổ biến ở vùng ôn đới châu Âu, thường được bán thuần hoá; những đàn chim nuôi đã được du nhập và tự nhiên hoá ở Mỹ và một số nơi khác.

 Phân chi Chenopis
 Cygnus atratus: Thiên nga đen của Úc, được nhập nội vào New Zealand
 Cygnus (atratus) sumnerensis: Thiên nga New Zealand, một phân loài đã tuyệt chủng của thiên nga đen từ New Zealand và từ quần đảo Chatham
 Phân chi Sthenelides
 Cygnus melancoryphus: Thiên nga cổ đen của Nam Mỹ
 Phân chi Olor
 Cygnus buccinator: Thiên nga kèn, là một loài ở Bắc Mỹ rất giống với thiên nga lớn (và đôi khi được xem là phân loài của nó), bị săn bắn đến gần như tuyệt chủng nhưng đã hồi phục lại
 Cygnus columbianus: Thiên nga nhỏ là một loài thiên nga nhỏ sinh sản ở lãnh nguyên của Bắc Mỹ xa về phương Bắc hơn những loài thiên nga khác. Chúng trú đông ở Mỹ.
 Cygnus (columbianus) bewickii: Thiên nga Bewick là dạng thiên nga ở đại lục Á-Âu, di cư từ vùng cực Bắc của nước Nga sang Tây Âu và Đông Á (Trung Quốc, Nhật Bản) vào mùa đông. Chúng thường được xem là phân loài của C. columbianus, gọi là Thiên nga lãnh nguyên.
 Cygnus cygnus: Thiên nga lớn, sinh sản ở Iceland và các vùng gần cực bắc châu Âu và châu Á, di cư sang châu Âu và châu Á ôn đới trong mùa đông

Vai trò trong văn hoá

Cái chết của con thiên nga trong bale của Nga:

Thiên nga trắng được nhắc đến đến trong nhiều khía cạnh văn hoá châu Âu. Câu chuyện nổi tiếng nhất về thiên nga có lẽ là truyện cổ tích "Vịt con xấu xí". Câu chuyện xoay quanh một chú vịt con bị đối xử bất công cho đến khi mọi sự rõ ràng rằng chú là một con thiên nga và được đón nhận trong cộng đồng. Chú bị ngược đãi vì đối với nhiều người, những con vịt con thật sự đáng yêu hơn thiên nga con, mặc dù thiên nga con sẽ trở thành những thiên nga trưởng thành - những sinh vật thật sự quyến rũ. Thiên nga là biểu tượng của tình yêu và lòng chung thủy vì tập tính ghép đôi suốt đời. Vở opera nổi tiếng Lohengrin và Parsifal là một minh chứng cho điều này.

Những nàng thiên nga có thể biến từ người thành thiên nga và ngược lại, là một hình mẫu phổ biến trong văn hoá dân gian trên toàn thế giới. Một câu chuyện điển hình có nội dung là một nàng thiên nga nhất thời bị phù phép và bị ép buộc phải lấy một người đàn ông.

Thiên nga là hình ảnh nổi bật trong thần thoại. Trong thần thoại Hy Lạp, câu chuyện Leda và thiên nga thuật lại chi tiết việc nàng Helen thành Troia là kết quả của cuộc hôn nhân giữa thần Zeus hoá phép thành một con thiên nga và Leda, nữ hoàng thành Sparta.

Những đứa con của Lear trong truyền thuyết Ireland kể về một người mẹ kế phù phép biến những đứa con riêng của chồng thành thiên nga trong 900 năm. Huyền thoại về chính những con thiên nga cũng có tồn tại. Người ta đã từng tin rằng vào lúc chết, những con thiên nga trắng vốn chỉ im lặng sẽ cất tiếng hót ngọt ngào – vì thế mà có cụm từ nói về "bài hát thiên nga" trong các ngôn ngữ châu Âu.

Trong thần thoại Bắc Âu, có hai con thiên nga uống nước thiêng trong giếng Urd thuộc Asgard, thiên đường của các thần. Theo tập Edda bằng văn xuôi, nước giếng này tinh khiết và thiêng liêng đến mức tất cả những gì nó chạm vào đếu biến thành màu trắng, trong đó có đôi thiên nga và những thế hệ con cháu của chúng. Bài thơ "Volundarkvida" trong Edda bằng thơ cũng nhắc đến các nàng thiên nga.

Sử thi Kalevala của Phần Lan có nhắc đến một con thiên nga trên sông Tuoni dưới địa ngục Tuonela, bất kì ai giết chết con thiên nga này cũng sẽ phải chết theo nó. Jean Sibelius sáng tác nhạc phẩm Lemminkäinen Suite dựa theo Kalevala, bản thứ 2 có tựa đề "Tuonelan joutsen" (Thiên nga của Tuonela). Ngày nay, hình ảnh năm con thiên nga đang bay là biểu tượng của các nước Bắc Âu và thiên nga lớn (Cygnus cygnus) là quốc điểu của Phần Lan.

Trong văn học Mỹ Latinh, nhà thơ Nicaragua Ruben Dario đã tôn vinh thiên nga là biểu tượng của niềm cảm hứng nghệ thuật, vì lòng chung thủy của hình tượng thiên nga trong văn hoá phương Tây, bắt đầu từ việc cưỡng đoạt Leda và kết thúc với vở Lohengrin của Richard Wagner. Bài thơ nổi tiếng nhất của Dario trong lĩnh vực này là "Blason" (Phù hiệu, 1986) cùng với hình ảnh thiên nga được sử dụng ở đây đã khiến bài thơ trở thành biểu tượng cho xu hướng thơ cách tân (Modernismo) - một thể loại thống trị thơ tiếng Tây Ban Nha từ thập niên 1880 cho đến Chiến tranh thế giới thứ nhất.

Thiên nga được tôn thờ trong nhiều tôn giáo và nền văn hoá, đặc biệt là đạo Hindu. Thiên nga trong tiếng Phạn được gọi là hamsa hoặc hansa, là phương tiện đi lại của rất nhiều vị thần như nữ thần Saraswati. Thiên nga được đề cập một vài lần trong kinh Vệ Đà, và những người có khả năng tinh thần đặc biệt đôi khi được gọi là Paramahamsa (Thiên nga thần thánh) vì dáng vẻ duyên dáng thoát lộ từ bên trong và khả năng di chuyển giữa các thế giới tâm linh. Trong kinh Vệ Đà, thiên nga cư trú bên hồ Manasarovar trong mùa hè và di cư đến các vùng hồ Ấn Độ vào mùa đông. Tranh tượng Hindu thường sử dụng hình ảnh thiên nga trắng. Nhiều nhà sử học đã nhầm lẫn khi cho rằng từ hamsa chỉ ám chỉ đến loài ngỗng, vì ngày nay thiên nga không còn có ở Ấn Độ, ngay cả trong các vườn thú. Tuy nhiên, danh mục điểu học đã phân loại một số loài thiên nga là chim lạc vùng ở Ấn Độ một cách rõ ràng.

Tham khảo

 Louchart Antoine; Mourer-Chauviré Cécile; Guleç Erksin; Howell Francis Clark & White Tim D. (1998): L'avifaune de Dursunlu, Turquie, Pléistocène inférieur: climat, environnement et biogéographie. C. R. Acad. Sci. Paris IIA 327(5): 341-346. [Tiếng Pháp với phiên bản rút gọn tiếng Anh]  (Tóm tắt HTML)

Liên kết ngoài

 Video về thiên nga trên Internet Bird Collection
 Khu bảo tồn thiên nga Shepperton, Anh

Tọa độ không có sẵn trên Wikidata


title: Đại học Đồng Tế

text:
Đại học Đồng Tế (giản thể: 同济大学, phồn thể: 同濟大學), tọa lạc ở đông bắc của thành phố Thượng Hải, là một trong những trường đại học danh giá và tinh tuyển nhất Trung Quốc với 54.000 sinh viên và hơn 8520 giảng viên. Trường có chương trình giảng dạy từ bậc đại học đến sau đại học. Đây cũng là một trong những trường cổ nhất Trung Quốc, được thành lập năm 1907 bở Erich Paulun, một bác sĩ người Đức ở Thượng Hải.

Tham khảo

Trường đại học và cao đẳng ở Thượng Hải


title: Kayah

text:
Kayah có thể là:
 Bang Kayah
 Người Kayah
 Tiếng Kayah
 Chữ Kayah Li
 Nghệ danh của ca sĩ người Ba Lan là Katarzyna Szczot.

Tham khảo


title: Athous vanmeeri

text:
Athous vanmeeri là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Chassain miêu tả khoa học năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Athous


title: Pachybrachis burlinii

text:
Pachybrachis burlinii là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Daccordi & Ruffo miêu tả khoa học năm 1971.

Chú thích

Tham khảo

Pachybrachis


title: EDGE

text:
EDGE (Enhanced Data Rates for GSM Evolution), đôi khi còn gọi là Enhanced GPRS (EGPRS), là một công nghệ di động được nâng cấp từ GPRS cho phép truyền dữ liệu với tốc độ có thể lên đến 384 kbit/s cho người dùng cố định hoặc di chuyển chậm và 144kbit/s cho người dùng di chuyển tốc độ cao. Trên đường tiến đến 3G, EDGE được biết đến như một công nghệ 2.75G. Thực tế bên cạnh điều chế GMSK, EDGE dùng phương thức điều chế 8-PSK để tăng tốc độ dữ liệu truyền. Chính vì thế, để triển khai EDGE, các nhà cung cấp mạng phải thay đổi trạm phát sóng BTS cũng như là thiết bị di động so với mạng GPRS.

Đặc điểm
EDGE cung cấp cho chúng ta một tốc độ dữ liệu gấp 3 lần tốc độ GPRS. Khi sử dụng EDGE nhà điều hành có thể quản lý và phục vụ được hơn gấp 3 lần số thuê bao đối với GPRS, và gấp 3 lần giá trị dữ liệu trên một thuê bao, thêm một dung lượng đáng kể cho truyền thông thoại. EDGE sử dụng cấu trúc khung dữ liệu, kênh lô-gic,và băng thông sóng mang 200 kHz giống như TDMA (Đa-truy-nhập-phân-chia-theo-thời-gian) dùng trong mạng GSM hiện nay, cho phép nó phủ sóng trực tiếp trên nền GSM hiện có. Đối với một số mạng GSM/GPRS hiện nay, EDGE thực chất chỉ là một sự nâng cấp phần mềm.

EDGE cho phép truyền tải các dịch vụ di động tiên tiến như tải video, clip nhạc, tin nhắn đa phương tiện hoàn hảo, truy cập internet, e-mail di động tốc độ cao.

Tham khảo

Chuẩn GSM
Videotelephony


title: La Liga 2011–12

text:
La Liga 2011–12 là mùa giải bóng đá Tây Ban Nha diễn ra từ 27/8/2011 đến 13 tháng 5 năm 2012. Đây là mùa bóng thứ 81 của giải bóng đá cao nhất Tây Ban Nha. Real Madrid là nhà vô địch.

Câu lạc bộ tham dự

Bảng xếp hạng

||rowspan=3 style="background-color:#F9F9F9;"|

||rowspan=7 style="background-color:#F9F9F9;"|

Thứ hạng theo vòng
Note: Due to the change in the order of rounds caused by the strike in which Round 1 was moved between Rounds 19 and 21, and Round 20 between the Rounds 36 and 37, this section is ordered until the completion of matchday 20 (ngày 2 tháng 5 năm 2012) with the order of rounds by its chronological order.

{| class="wikitable sortable" style="font-size: 74%; text-align:center;"
! rowspan=2 width="76"|Team \ Round
! align=center|1 !! align=center|2 !! align=center|3 !! align=center|4 !! align=center|5 !! align=center|6 !! align=center|7 !! align=center|8 !! align=center|9 !! align=center|10 !! align=center|11 !! align=center|12 !! align=center|13 !! align=center|14 !! align=center|15 !! align=center|16 !! align=center|17 !! align=center|18 !! align=center|19 !! align=center|20 !! align=center|21 !! align=center|22 !! align=center|23 !! align=center|24 !! align=center|25 !! align=center|26 !! align=center|27 !! align=center|28 !! align=center|29 !! align=center|30 !! align=center|31 !! align=center|32 !! align=center|33 !! align=center|34 !! align=center|35 !! align=center|36 !! align=center|37 !! align=center|38
|-
! align=center height="20"| !! align=center| !! align=center| !! align=center| !! align=center| !! align=center| !! align=center| !! align=center| !! align=center| !! align=center| !! align=center| !! align=center| !! align=center| !! align=center| !! align=center| !! align=center| !! align=center| !! align=center| !! align=center| !! align=center| !! align=center| !! align=center| !! align=center| !! align=center| !! align=center| !! align=center| !! align=center| !! align=center| !! align=center| !! align=center| !! align=center| !! align=center| !! align=center| !! align=center| !! align=center| !! align=center| !! align=center| !! align=center|

Kết quả

Chú thích

Mùa giải La Liga


title: Nectopsyche acutiloba

text:
Nectopsyche acutiloba là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Nectopsyche


title: Mãnh Lạp

text:
Huyện Mãnh Lạp (勐腊县; bính âm: Měnglà Xiàn, Mường La) là một huyện thuộc Châu tự trị dân tộc Thái Tây Song Bản Nạp, Vân Nam, Trung Quốc. Đây là huyện cực nam của tỉnh Vân Nam, phía đông và nam giáp với Lào và phía tây bắc giáp với Myanmar qua sông Mê Kông (Lan Thương). Mãnh Lạp có khí hậu nhiệt đới gió mùa, nhiệt độ trung bình hàng năm là 21 °C và lượng mưa là 1540 mm. Cá thể hổ Đông Dương hoang dã cuối cùng tại Trung Quốc được tin là đã bị giết gần Mãnh Lạp vào năm 2009. Thủ phạm được cho là đã bị tống giam 12 năm

Hành chính
Huyện Mãnh Lạp được chia thành 10 đơn vị hành chính cấp hương, gồm 8 trấn và 2 hương dân tộc. Ngoài ra huyện này còn có 4 nông trường là các đơn vị ngang cấp hương trực thuộc.
Trấn: Mãnh Lạp (勐腊镇-Mường La), Mãnh Bổng (勐捧镇-Mường Phăng), Mãnh Mãn (勐满镇-Mường Mãn), Mãnh Lôn (勐仑镇-Mường Luân), Ma Hàm (磨憨镇), Mãnh Bạn (勐伴镇-Mường Ban), Quan Lũy (关累镇), Dịch Vũ (易武镇)
Hương dân tộc: Hương dân tộc Di: Tượng Minh (象明彝族乡); Hương dân tộc Dao: Dao Khu (瑶区瑶族乡)
Đơn vị ngang cấp hương
Nông trường: Mãnh Lạp (勐腊农场), Mãnh Bổng (勐捧农场), Mãnh Mãn (勐满农场), Mãnh Tỉnh (勐醒农场)

Giao thông
Sân bay gần nhất là Sân bay Gasa Tây Song Bản Nạp
Quốc lộ 213

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang thông tin chính thức huyện Mãnh Lạp

Đơn vị cấp huyện Vân Nam


title: Cây (cấu trúc dữ liệu)

text:
Trong khoa học máy tính, cây là một cấu trúc dữ liệu được sử dụng rộng rãi gồm một tập hợp các nút (tiếng Anh: node) được liên kết với nhau theo quan hệ cha-con. Cây trong cấu trúc dữ liệu đầu tiên là mô phỏng (hay nói cách khác là sự sao chép) của cây (có gốc) trong lý thuyết đồ thị. Hầu như mọi khái niệm trong cây của lý thuyết đồ thị đều được thể hiện trong cấu trúc dữ liệu. Tuy nhiên cây trong cấu trúc dữ liệu đã tìm được ứng dụng phong phú và hiệu quả trong nhiều giải thuật. Khi phân tích các giải thuật trên cấu trúc dữ liệu cây, người ta vẫn thường vẽ ra các cây tương ứng trong lý thuyết đồ thị.

Các nút
Một nút có thể chứa một giá trị, một điều kiện, một cấu trúc dữ liệu riêng biệt hoặc chính một cây. Mỗi nút trong một cây có thể không có hoặc có một số nút con, các nút con có mức cao hơn nó (theo quy ước khác với cây tự nhiên, cây trong cấu trúc dữ liệu phát triển từ trên xuống). Một nút có con được gọi là nút cha của các nút con. Một nút có nhiều nhất một nút cha.

Nút gốc
Trong mỗi cây có một nút đặc biệt được gọi là nút gốc (hay nói đơn giản là gốc). Nút gốc là nút duy nhất không có nút cha. Nút gốc là nơi khởi đầu của nhiều giải thuật trên cây. Tất cả các nút khác được nối về nút gốc bằng một đường đi qua các cạnh hay các liên kết

Các nút lá
Các nút không có nút con được gọi là nút lá hay gọi đơn giản là lá.

Các nút trong (nút nhánh)
nút trong của một cây là nút trên cây có ít nhất một con, nghĩa là các nút không phải là lá. Các khái niệm về mức của mỗi nút, chiều cao của cây được định nghĩa giống như cây trong lý thuyết đồ thị.

Cây con
Một cây con là một bộ phận của cấu trúc dữ liệu cây mà tự nó cũng là một cây. Một nút bất kỳ trong cây T, cùng với các nút dưới nó tạo thành một cây con của T.

Cây trong lý thuyết đồ thị
Trong lý thuyết đồ thị, một cây là một đồ thị liên thông và không có chu trình. Cây như vậy còn được gọi là cây tự do. Một cây có gốc là một cây tư do, trong đó có một đỉnh được chọn làm gốc và các cạnh được định hướng là hướng của các đường đi đơn ra khỏi gốc tới các đỉnh khác. Trong trường hợp này, hai đỉnh bất kỳ được nối với nhau bao hàm  chúng có qua hệ cha-con. Một đồ thị không chu trình với nhiều thành phần liên thông được gọi là một rừng.

Cây sắp thứ tự
Có hai dạng cấu trúc cơ sở của cây là cây không thứ tự và cây có thứ tự. Một cây không thứ tự là cây có cấu trúc cây, trong đó giữa các con của một nút, không có thứ tự nào. Một cây, trong đó các con của một nút tuân theo một thứ tự xác định được gọi là cây có thứ tự. Các cây có thứ tự có nhiều ứng dụng sâu sắc trong cấu trúc của cây. Cây tìm kiếm nhị phân là một cây sắp thứ tự điển hình.

Cây tổng quát và cây nhị phân
Các cây trong đó mỗi nút có thể có nhiều hơn hai con được gọi là cây tổng quát, các cây trong đó mỗi nút có không quá hai con được gọi là cây nhị phân.

Biểu diễn cây
Có nhiều phương pháp biểu diễn cây. Cách thường dùng nhất là biểu diễn mỗi nút như một dữ liệu kiểu bản ghi, mỗi nút chứa các con trỏ tới các con hoặc cha của nó, hoặc cả hai. Cây cũng có thể biểu diễn bằng các mảng cùng với quan hệ giữa các vị trí trong mảng.

Biểu diễn bằng các nút với các con trỏ
Mỗi nút là một dữ liệu kiểu bản ghi với ba trường: Một trường thường gọi là INFOR, chứa thông tin lưu trữ tại nút đó. Thông tin này có thể chỉ là một số, một ký tự, cũng có thể là một tập hợp dữ liệu rất phức tạp. Hai trường LLINK và RLINK chứa các liên kết trái và phải. Nếu cây là cây nhị phân, LLINK trỏ tới con trái của nút, RLINK trỏ tới con phải của nút. Nếu cây là cây tổng quát, LLINK trỏ tới con cực trái và RLINK trỏ tới em kế cận phải của nút đó. Do đó danh sách các nút biểu diễn một cây tổng quát, khi được xem là biểu diễn của cây nhị phân sẽ cho một cây nhị phân. Cây nhị phân này được gọi là cây nhị phân tương đương với cây tổng quát ban đầu.

Biểu diễn cây nhị phân bằng mảng
 Cây nhị phân mà mỗi đỉnh trong có đúng hai con được gọi là cây nhị phân đầy đủ (full binary tree)
 Cây nhị phân đầy đủ mà tất cả các lá có cùng một mức được gọi là cây nhị phân hoàn chỉnh (perfect binary tree). Một số tài liệu gọi cây loại này là cây đầy đủ.
 Cây nhị phân mà mỗi đỉnh của nó đã có con phải thì cũng có con trái được gọi là cây nhị phân gần hoàn chỉnh (almost complete binary tree). (Định nghĩa này sai, theo đó cây suy biến lệch trái cũng là gần hoàn chỉnh?)
 Ta có thể dùng một mảng gồm  phần tử để biểu diễn cây nhị phân, bằng cách lần lượt lưu trữ thông tin của mỗi nút vào mảng theo thứ tự từ trên xuống dưới, từ trái sang phải. Khi đó con trái của nút thứ i là phần tử thứ 2*i, con phải là phần tử thứ 2*i+1. Cha của phần tử thứ i là phần tử thứ int(i/2).Ta gán giá trị Null cho các vị trí còn thiếu.
 Một cách khác, dùng một mảng hai chiều trong dòng thứ nhất ghi các thông tin của nút, dòng thứ hai ghi chỉ số của nút cha của nút đó với dấu + nếu nút hiện tại là con trái, với dấu - nếu nút hiện tại là con phải của nút cha.

Các phương pháp duyệt cây
Duyệt một cây là một trình tự làm việc với các nút trong cây, trình tự này giống như một chuyến đi qua các nút trên cây theo các liên kết cha-con, bắt đầu từ nút gốc. Các giải thuật duyệt khác nhau về thứ tự "viếng thăm" giữa một nút cha và các nút con.
Duyệt tiền thứ tự
Duyệt trung thứ tự
Duyệt hậu thứ tự

Các giải thuật chung
 Tìm kiếm một mục trên cây
 Bổ sung một mục mới
 Xóa một mục

Xem thêm
 Binary space partitioning
 Đống
 Cây (lý thuyết đồ thị)
 Cây (lý thuyết tập hợp)
 Cây tìm kiếm nhị phân
 Cây AA
 Cây AVL
 Cây đỏ đen
 B-cây (Cây 2-3-4, B+ cây, B*-cây, UB-cây)
 R-cây
 T-cây

Liên kết

 Description from the Dictionary of Algorithms and Data Structures
 STL-like C++ tree class
 List of data structures  from LEDA

Tham khảo

Kiểu dữ liệu
Biểu diễn tri thức
de:Datenstruktur#Baum


title: Troides haliphron

text:
Troides haliphron là một loài bướm ngày cánh chim phân bố hạn chế ở Sulawesi và ít hơn ở quần đảo Sunda.

Phụ loài
Có một số phụ loài được tìm thấy trên các đảo khác nhau như:
celebensis - possibly central Celebes (see Taxonomy)
haliphron - South Celebes
naias - Sumba
socrates - Wetar và Sumbawa (probably a local form and not a subspecies)
selayarensis - Selayar Islands

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
Troides haliphron at Ngypal

Troides
Bướm Indonesia


title: Acheonus abbreviatus

text:
Acheonus abbreviatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Dolin in Dolin, Panfilov, Ponomarenko & Pritykina miêu tả khoa học năm 1980.

Chú thích

Tham khảo

Acheonus


title: Ếch giun Lào

text:
Ếch giun Lào (danh pháp hai phần: Ichthyophis laosensis) là một loài lưỡng cư thuộc họ Ếch giun (Ichthyophiidae) sống ở Lào. Chúng sống ở các khu vực rừng và đầm lầy, sông suối, đất thấp ẩm, vùng đất ngập nước theo mùa. Chúng sống ở trong đất ẩm, ăn giun và động vật không xương sống.

Chú thích

Tham khảo

 van Dijk P.P., Wilkinson M., Gower D. & Kupfer A. 2004. Ichthyophis laosensis. 2010 IUCN Red List of Threatened Species. Tra cứu ngày 8-8-2010.

L
Động vật lưỡng cư Lào
Động vật được mô tả năm 1969
Động vật đặc hữu Lào


title: Bruchidius holosericeus

text:
Bruchidius holosericeus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Schoenherr miêu tả khoa học năm 1832.

Chú thích

Tham khảo

H


title: Họ Sen cạn

text:
Họ Sen cạn (danh pháp khoa học: Tropaeolaceae) là một họ nhỏ có 3 chi và khoảng 80-90 loài thực vật thân thảo, mềm, bò trên mặt đất. Một chi là Tropaeolum, được biết đến dưới tên gọi phổ biến là sen cạn, bao gồm một số loài cây hoa phổ biến trồng trong vườn, cũng như có một loài (mashua - T. tuberosum) là cây cung cấp rau ăn ở vùng Nam Mỹ.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Tropaeolaceae  trong L. Watson và M.J. Dallwitz (1992 trở đi). Các họ thực vật có hoa: Miêu tả, minh họa, xác định, thông tin tra cứu.  http://delta-intkey.com

en:Tropaeolum majus


title: Monolepta bouvieri

text:
Monolepta bouvieri là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Laboissiere miêu tả khoa học năm 1920.

Chú thích

Tham khảo

Monolepta


title: Catocala dejecta

text:
Catocala dejecta là một loài bướm đêm thuộc họ Erebidae. Nó được tìm thấy ở Massachusetts và Connecticut phía nam qua New Jersey tới Florida, phía tây đến Texas và Oklahoma và phía bắc đến miền nam Ontario.

Sải cánh dài 56–73 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 6 đến tháng 10 tùy theo địa điểm.

Ấu trùng ăn các loài Carya glabra, Carya ovata và Quercus.

Liên kết ngoài
Species info
Bug Guide

Chú thích

Catocala


title: Neobrotica flavipes

text:
Neobrotica flavipes là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Blake miêu tả khoa học năm 1966.

Chú thích

Tham khảo

Neobrotica


title: Sân bay quốc tế Victoria

text:
Sân bay quốc tế Victoria (mã sân bay IATA: YYJ, mã sân bay ICAO: CYYJ) là một sân bay quốc tế phục vụ thành phố Victoria, bang British Columbia, Canada.

Sân bay có nằm cách 22 km về phía tây bắc của thành phố, ở Bắc Saanich, khá gần với thị trấn của Sidney trên bán đảo Saanich. Sân bay này được điều hành bởi Cơ quan sân bay Victoria.

Giống như hầu hết các sân bay được điều hành bởi chính quyền địa phương ở Canada, sân bay quốc tế Victoria thu phí cải thiện sân bay đối với mỗi hành khách đi.
Sân bay này được xếp loại như một sân bay nhập cảnh NAV CANADA và đội ngũ nhân viên của Cơ quan Dịch vụ biên giới Canada. CBSA sĩ quan tại sân bay này hiện có thể xử lý thủ tục cho khách đi mỗi chuyến bay không nhiều hơn 450 hành khách, khi dỡ xuống từ máy bay trong các giai đoạn, hoặc bình thường 150 lượt khách.

Trong năm 2010, YYJ đã phục vụ 1.514.713 lượt hành khách và đã có 144.255 lượt chuyến bay, điều này làm cho nó trở thành một trong những sân bay bận rộn nhất của Canada tính theo số lượt hành khách. Và là sân bay bận rộn nhất thứ hai của bang British Columbia về hành khách, và thứ ba về số lượt chuyến bay.

Hãng hàng không và tuyến bay

Tham khảo

Victoria


title: Pusillina diversa

text:
Pusillina diversa là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Rissoidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Pusillina


title: Vườn quốc gia Goongarrie

text:
Vườn quốc gia Goongarrie là một vườn quốc gia ở Tây Úc, Úc.

Tham khảo

Vườn quốc gia Tây Úc
IUCN Loại II


title: Vàng kim loại (màu)

text:
Màu vàng kim loại hay màu vàng kim (gold) là một sắc thái của màu "vàng" (yellow) rất gần với màu của kim loại vàng.

Cảm giác về màu vàng kim này có liên quan đến vàng kim loại vì ánh kim của nó. Nó không thể tái tạo bằng một màu thuần nhất vì hiệu ứng ánh kim có quan hệ với độ sáng của vật liệu là cái dao động theo các góc của người quan sát cũng như của nguồn sáng.

Điều này có nghĩa là tại sao trong nghệ thuật người ta thông thường sử dụng sơn kim loại (sơn nhũ) trông lấp lánh như vàng thật, nhưng màu thuần nhất như trong hình thuộc trang này thì lại không thể xem như là màu vàng kim. Đặc biệt trong các nhà thờ Kitô giáo hay đền chùa của đạo Phật các lá vàng thật được sử dụng để thể hiện màu vàng kim trong nghệ thuật sơn, thiếp vàng. Ví dụ như các vầng hào quang của các vị thánh hay thiên thần.

Tuy nhiên trong nghệ thuật sơn gần đây, ví dụ trong phái Art Nouveau người ta sử dụng sơn có màu vàng ánh kim là từ bột nhôm và chất sơn tạo màu vàng chứ không phải vàng kim loại thật.

Tọa độ màu
 Số Hex =  #FFD700
 RGB   (r, g, b)      = (255, 215, 0)

 RRGGBB (rr, gg, bb)    = (808000)

 CMYK  (c, m, y, k)   = (0, 16, 100, 0)
 HSV (h, s, v) =  (51, 100, 100)

Xem thêm
Danh sách màu

Tham khảo

Màu sắc


title: Tipula nigrolamina

text:
Tipula nigrolamina là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Channallabes

text:
Channallabes là một chi cá da trơn thuộc (bộ Siluriformes) trong họ Clariidae. Cho đến nay, cá trê chình là thành viên duy nhất thuộc chi này nhưng có 3 loài mới khác đã được mô tả.

Loài
 Channallabes alvarezi (Roman, 1970).
 Channallabes apus (Günther, 1873): Cá trê lươn
 Channallabes ogooensis Devaere, Adriaens & Verraes, 2007.
 Channallabes sanghaensis Devaere, Adriaens & Verraes, 2007.
 Channallabes teugelsi Devaere, Adriaens & Verraes, 2007.

Tham khảo

Cá châu Phi


title: Callidula sakuni

text:
Callidula sakuni là một loài bướm đêm thuộc họ Callidulidae. Nó được tìm thấy ở Sundaland, Myanma và Thái Lan.

Phụ loài
Callidula sakuni sakuni (Sundaland)
Callidula sakuni minor (Miến Điện, Thái Lan)

Tham khảo

Liên kết ngoài
The Moths of Borneo

Callidula


title: Palneca

text:
Palneca  là một xã của tỉnh Corse-du-Sud, thuộc vùng Corse, trên đảo Corse ở Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Corse-du-Sud

Tham khảo

Xã của Corse-du-Sud


title: Ormosia caucasica

text:
Ormosia caucasica là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Ormosia (chi ruồi)
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Oronz

text:
Oronz là một đô thị trong tỉnh và cộng đồng tự trị Navarre, Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là ki-lô-mét vuông, dân số năm 2007 là người với mật độ người/km². Đô thị này có cự ly km so với tỉnh lỵ Pamplona.

Tham khảo

Đô thị ở Navarre
Khu dân cư ở Navarre


title: Haplochromis aelocephalus

text:
Haplochromis aelocephalus là một loài cá thuộc họ Cichlidae. Nó được tìm thấy ở Tanzania và Uganda. Môi trường sống tự nhiên của chúng là hồ nước ngọt.

Nguồn
 Bayona, J.D.R. 2005. Haplochromis aelocephalus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Haplochromis
Loài cực kỳ nguy cấp


title: Hecto-

text:
Hecto (viết tắt h) là một tiền tố được viết liền trước một đơn vị đo lường quốc tế để chỉ bội số lớn gấp 100 lần.

Độ lớn này được công nhận từ năm 1795, theo tiếng Hy Lạp nghĩa là một trăm.

Xem thêm
 Tiền tố SI

Tham khảo

Liên kết ngoài
 BIPM website

Tiền tố SI


title: Định lý Helly

text:
Định lý Helly là một kết quả cơ bản trong hình học rời rạc về giao của các tập hợp lồi. Nó được phát hiện bởi Eduard Helly năm 1913, nhưng chỉ được xuất bản năm 1923, khi các chứng minh khác của  và  đã được đăng. Định lý Helly đưa ra khái niệm gia đình Helly.

Phát biểu
Giả sử

là các tập hợp lồi trong , trong đó . Nếu giao của mọi bộ  tập là khác rỗng, thì giao của tất cả các tập hợp đó là khác rỗng, nghĩa là

Để áp dụng cho một số vô hạn các tập hợp cần có thêm tính chất compact: Nếu  là các tập hợp lồi compact trong  và giao của mọi bộ không quá  tập là khác rỗng thì giao của tất cả các tập hợp đó là khác rỗng.

Chứng minh
Ta chứng minh phiên bản hữu hạn của định lý thông qua định lý Radon như trong chứng minh của . Từ đó ta có phiên bản vô hạn thông qua tính chất giao hữu hạn của không gian compact: giao của một gia đình các tập hợp là khác rỗng khi và chỉ khi mọi bộ hữu hạn các tập trong gia đình đó có giao khác rỗng.

Trước hết giả sử . Theo giả thuyết của định lý, tồn tại điểm
 nằm trong giao của

Tương tự như vậy, với mọi

tồn tại điểm  nằm trong giao của mọi  ngoại trừ .
Ta áp dụng định lý Radon cho tập

Theo định lý Radon, tồn tại hai tập hợp không giao nhau  sao cho bao lồi của  giao với bao lồi của . Giả sử  là điểm nằm trong phần giao của hai bao lồi. Ta sẽ chứng minh

Thật vậy, xét  bất kì. Phần tử duy nhất trong  có thể không nằm trong  là . Nếu , thì , và do đó .
Do  lồi, nó cũng chứa bao lồi của  và do đó .
Tương tự như vậy, nếu , thì , và lập luận tương tự như trên, ta có .
Do  nằm trong mọi , nó nằm trong giao của chúng.

Ở trên ta giả sử  là các điểm khác nhau. Nếu điều này không đúng, chẳng hạn  cho hai số  nào đó, thì  nằm trong mọi tập , và ta cũng kết luận giao của tất cả các tập hợp là khác rỗng. Như vậy ta đã chứng minh được định lý cho trường hợp .

Giả sử  và ta có giả thiết quy nạp là định lý đúng cho .
Chứng minh trên cho thấy mọi bộ  tập có giao khác rỗng.
Ta xét một gia đình các tập hợp mới trong đó  và  được thay bằng

Trong gia đình mới này, giao của mọi bộ  tập là khác rỗng. Theo giả thiết quy nạp, giao của tất cả các tập hợp mới là khác rỗng. Do đó, giao của tất cả các tập hợp ban đầu cũng khác rỗng.

Xem thêm
 Định lý Carathéodory
 Bổ đề Shapley–Folkman
 Định lý Krein–Milman
 Lý thuyết Choquet
 Định lý Radon

Ghi chú

Tham khảo
.
.
.
 Heinrich Guggenheimer (1977) Applicable Geometry, tr. 137, Krieger, Huntington ISBN 0882753681.
.
.
.

Hình học lồi
Hình học rời rạc
H


title: Pseudopostega crepusculella

text:
Pseudopostega crepusculella là một loài bướm đêm thuộc họ Opostegidae. Nó được tìm thấy ở châu Âu.

Sải cánh dài 7-10.5 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 6 đến tháng 7 tùy theo địa điểm.

It is believed that Ấu trùng ăn các loài Mentha.

Chú thích

Tham khảo

Pseudopostega
Côn trùng châu Âu


title: Quận Pinellas, Florida

text:
Quận Pinellas là một quận thuộc tiểu bang Florida, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở Clearwater.
Dân số theo điều tra năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là 916.542 người.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận này có diện tích 1570 km2, trong đó có 870 km2 là diện tích mặt nước.

Các quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Florida

Florida 1912
Khu dân cư thành lập năm 1912
Quận tự quản của Florida
Quận ở Khu vực vịnh Tampa


title: Ecnomus latus

text:
Ecnomus latus là một loài Trichoptera trong họ Ecnomidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Ecnomus


title: Phutthamonthon (huyện)

text:
Phutthamonthon () là một huyện (amphoe) ở phía đông của tỉnh Nakhon Pathom, miền trung Thái Lan.

Địa lý
Các huyện giáp ranh (từ phía bắc theo chiều kim đồng hồ) là Bang Len, huyệns Sai Noi, Bang Yai và Bang Kruai của tỉnh Nonthaburi, huyện Thawi Watthana của Bangkok, và Sam Phran và Nakhon Chai Si.

Lịch sử
Tiểu huyện (King Amphoe) được lập ngày 1 tháng 4 năm 1991, khi 3 tambon đã được tách ra từ huyện Nakhon Chai Si. Đơn vị này đã được nâng cấp thành huyện ngày 5 tháng 12 năm 1996.

Hành chính
Huyện này được chia thành 3 phó huyện (tambon), các đơn vị này lại được chia ra thành 18 làng (muban). Salaya là thị trấn (thesaban tambon) nằm trên một số khu vực của  tambon Salaya. Mỗi tambon thuộc quản lý của một tổ chức hành chính tambon.

Tham khảo

Liên kết ngoài
amphoe.com

Phutthamonthon


title: Chermisey

text:
Chermisey là một xã, nằm ở tỉnh Vosges trong vùng Grand Est của Pháp. Xã này có diện tích 10,75 kilômét vuông, dân số năm 1999 là 93 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 430 m trên mực nước biển.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Chermisey trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
 Chermisey sur le site de Communes.com

Xã của Vosges


title: 3874 Stuart

text:
3874 Stuart (1986 TJ1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 4 tháng 10 năm 1986 bởi E. Bowell ở Flagstaff (AM).

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 3874 Stuart

Được phát hiện bởi Edward Bowell
Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1986


title: Cerophysa nigricollis

text:
Cerophysa nigricollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1896.

Chú thích

Tham khảo

Cerophysa


title: Dissosteira

text:
Dissosteira là một chi côn trùng trong họ Acrididae. Các loài trong chi này thường xuất hiện ở vùng Bắc Mỹ.

Các loài

 Dissosteira carolina (Linnaeus, 1758)
 Dissosteira longipennis (Thomas, 1872)
 Dissosteira pictipennis Bruner, 1905
 Dissosteira spurcata Saussure, 1884

Chú thích

Tham khảo

 Dissosteira, BugGuide

Acrididae


title: Fort-de-France

text:
Fort-de-France là thủ phủ của vùng hành chính hải ngoại Martinique thuộc Pháp.

Khí hậu

Những người con của thành phố
 Frantz Fanon, bác sĩ tâm thần, nhà văn

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Official website

Martinique
Xã của Martinique


title: Tổ Xung Chi

text:
Tổ Xung Chi (chữ Hán: 祖沖之; 429-500) là nhà khoa học nổi tiếng thời Nam Bắc triều trong lịch sử Trung Quốc. Ông là người đầu tiên trên thế giới tính được số pi chính xác đến 7 chữ số thập phân cùng nhiều phát minh khoa học xuất sắc khác.

Thân thế
Tổ Xung Chi tự là Văn Viễn (文遠), người đất Vu, Phạm Dương. Cuối triều Tây Tấn, gia đình ông chuyển về miền nam. Ông sống dưới 2 triều đại Lưu Tống và Nam Tề thời Nam Bắc triều.

Ông nội Tổ Xung Chi là Tổ Xương, làm quan đứng đầu ngành xây dựng trong triều đình Lưu Tống. Tổ Xung Chi từ nhỏ đã đọc nhiều sách, tinh thông kinh điển Nho gia, Lão Tử, Trang Tử, nhưng ông nghiên cứu sâu sắc nhất về thiên văn học, lịch pháp, số học và kỹ thuật chế tạo đồ vật. Ông thường xuyên quan sát sự vận động của mặt trời và các thiên thể, ghi chép lại tỉ mỉ. Mọi người đều ca ngợi ông là người học rộng tài cao.

Năm 452, ở Nam triều, con Tống Văn Đế là Lưu Tuấn, tức là Tống Hiếu Vũ Đế. Triều Lưu Tống dần suy yếu. Tống Hiếu Vũ Đế nghe danh tiếng Tổ Xung Chi, cử ông đến làm ở một cơ quan chuyên về khoa học, gọi là "Khoa lâm học tề". Ông mặc dù không thích làm quan nhưng làm việc ở đây, ông có điều kiện chuyên tâm nghiên cứu. Năm 461, Tổ Xung Chi làm việc trong phủ thứ sử Nam Từ Châu, trước sau đảm nhiệm các chức vụ Tòng sự sử, tham quân công phủ của Nam Từ Châu.

Tính số pi
Thời cổ, tỷ lệ giữa đường tròn và đường kính được tính bằng tỷ lệ 3/1. Đến thời Đông Hán, Trương Hành (78 - 139) cho rằng π là căn bậc 2 của 10. Thời Tào Ngụy (khoảng năm 263), nhà toán học Lưu Huy dùng phương pháp cát tuyến, Lưu Huy tính được chu vi của hình 3072 cạnh nội tiếp, tính ra được giá trị của π là 3,1416, bằng cách tăng số cạnh của đa giác bên trong đường tròn.

Tổ Xung Chi nghiên cứu để tìm ra số pi chính xác cao hơn. Phương pháp tính toán của ông hiện đã thất truyền, nhưng người ta cho rằng phải dùng tới đa giác đều 12288 hoặc 24576 cạnh nội tiếp hình tròn mới tìm ra được số pi như kết quả mà Tổ Xung Chi để lại, theo đó pi nằm trong khoảng từ 3,1415926 đến 3,1415927. Số pi của ông chính xác đến 7 chữ số thập phân sớm nhất trên thế giới, đến 900 năm sau, năm 1427 Al Kasi người Ba Tư mới tìm được số pi với 17 chữ số thập phân.

Các thành tựu khoa học khác

Tính khối cầu
Cha con Tổ Xung Chi và Tổ Hằng còn đóng góp vào việc tìm ra công thức tính ra thể tích khối cầu, gọi là Tổ thị công lý hay "Nguyên lý Tổ thị". Phương pháp này phương Tây gọi là "nguyên lý Cavalieri". Thế nhưng sự phát hiện của Cavalieri là sau Tổ Xung Chi đã hơn nghìn năm.

Lịch pháp
Bộ lịch pháp mới do ông soạn thảo hoàn thành vào năm 462 thời Tống Hiếu Vũ Đế (Lưu Tuấn), niên hiệu Đại Minh (457 - 485), do đó được gọi là "Đại Minh lịch", năm đó ông 33 tuổi. Tổ Xung Chi tiếp thu thành quả từ Nguyên Gia lịch do Hà Thừa Thiên soạn thời Tống Văn Đế, niên hiệu Nguyên Gia.

Nhận thấy Nguyên Gia lịch còn nhiều sai sót, ông tham khảo thêm phương pháp của Ngu Hỷ đời nhà Tấn; sau đó tiếp thu học thuyết 600 năm có 221 tháng nhuận (thuyết trước đó là 19 năm có 7 tháng nhuận) do Thái sử lệnh Triệu Phỉ nước Bắc Lương (Ngũ Hồ thập lục quốc) sáng tạo ra. Trên cơ sở đó, ông đổi lại thành quy luật cứ 391 năm thì có 144 tháng nhuận. Đại Minh lịch của Tổ Xung Chi tính được một năm có 365,24281481 ngày, nhỏ hơn so với tính toán của Nguyên Gia lịch về quỹ đạo Trái Đất đi quanh Mặt Trời rất nhiều. Sự tính toán trong lịch pháp của ông về số ngày hồi quy năm (giữa 2 kì Đông chí) chỉ kém có 50 giây so với sự trắc định của khoa học hiện đại, ngoài ra còn tính toán chu kỳ Mặt Trăng đi vòng quanh Trái Đất lệch có 1 giây.

Ông xin vua cho ban hành lịch, nhưng bị đại thần Đái Pháp Hưng phản đối kịch liệt. Đái Pháp Hưng cho rằng "Tổ Xung Chi dám tự tiện thay đổi lịch pháp, là hành động ly kinh bại đạo, không thể chấp nhận được, lịch pháp là do người xưa đặt ra, người đời sau không được thay đổi". Tổ Xung Chi nói "Nếu quả thật ngài có luận cứ thực tế nào thì cứ đứa ra bàn luận, không nên nói những lời sáo rỗng để dọa người".

Vua vốn sủng ái Đái Pháp Hưng, nên cử nhiều người có kiến thức về lịch đến tranh luận, nhưng luận cứ của họ đều bị Tổ Xung Chi đánh đổ. Tuy nhiên, vua vẫn không ban hành lịch của ông.

Mãi tới 10 năm sau khi ông mất, đến năm 510, con ông là Tổ Hằng dâng sớ tranh luận, Lương Vũ Đế mới chuẩn y cho ban hành.

Phục chế Xe chỉ nam
Xe chỉ nam vốn khác với kim chỉ nam, không dùng nam châm mà chỉ dựa vào tác dụng của bánh xe răng cưa, khiến ngón tay chỉ phương hướng của người gỗ gắn trên xe không bao giờ đổi hướng. Người sáng tạo ra xe chỉ nam là Mã Quân đời Tào Ngụy (Tam Quốc). Sau đó Lệnh Hồ Sinh nước Hậu Tần (384 – 417) thời Ngũ Hồ thập lục quốc tạo ra một chiếc xe như vậy cho vua Hậu Tần Diêu Hưng.

Năm 417, Lưu Dụ diệt Hậu Tần, mang chiếc xe làm chiến lợi phẩm về Kiến Khang, nhưng máy móc chiếc xe bị hư hỏng, khi xe di chuyển thì ngón tay người gỗ không di chuyển theo. Đến cuối thời Lưu Tống, Tiêu Đạo Thành nắm quyền trong triều Lưu Tống sai Tổ Xung Chi sửa xe đó. Ông dùng đồng chế ra máy mới, xoay chuyển được như xe đời trước.

Thuyền thiên lý
Ngoài ra, tương truyền Tổ Xung Chi còn chế tạo ra Thuyền thiên lý, cho thí nghiệm ở Tân Đình Giang (phía tây nam Nam Kinh ngày nay), một ngày có thể đi hơn 100 dặm, nhưng sách vở để lại ghi chép không rõ ràng nên không rõ dùng động lực nào để đẩy thuyền đi. Ngoài ra ông còn biết lợi dụng sức nước làm cối xay ngũ cốc.

Chú giải và viết sách
Ông còn chú giải quyến sách cổ "Cửu chương toán thuật", cuốn "Trùng Sai" của Lưu Huy. Ông còn viết ra cuốn "Xuyết thuật" được triều nhà Đường đưa vào "Toán kinh thập thư", trở thành sách toán học của trường Quốc Tử Giám triều nhà Đường. Bấy giờ, học "Xuyết thuật" phải mất 4 năm.

Ngoài ra, Tổ Xung Chi còn giỏi về âm luật, chơi cờ, viết ra cuốn tiểu thuyết "Thuật dị ký". Tổ Xung Chi viết khá nhiều sách, nhưng phần lớn đều đã thất truyền.

Cuối đời
Khi Tổ Xung Chi tuổi về già, tình hình chính trị xã hội đen tối, đời sống nhân dân vô cùng khổ cực. Chỉ huy cấm vệ Tống là Tiêu Đạo Thành diệt Tống đến năm 479 thì xưng đế, lập ra nhà Nam Tề (tức Tề Cao Đế).

Ngụy Vương của Bắc Triều đã thừa cơ điều đại quân đánh xuống miền nam. Tổ Xung Chi rất quan tâm tới tình hình chính trị đương thời. Vào quãng thời gian giữa năm 494 đến năm 498, khi ông đảm nhiện chức hiệu úy Trường Thủy đã viết bài "An biên Luận", kiến nghị triều đình nên khai khẩn đất hoang, phát triển nông nghiệp, ổn định lòng dân, củng cố quốc phòng. Tề Minh Đế đọc qua bài này định cử Tổ Xung Chi đi tuần sát tứ xứ, tạo dựng một số ngành nghề có lợi cho quốc kế dân sinh. Nhưng vì chiến tranh xảy ra liên miên, kiến nghị này cuối cùng vẫn không thực hiện được.

Năm 500, thời Tề Hòa Đế, Tổ Xung Chi qua đời, hưởng thọ 72 tuổi.

Hậu duệ
Con ông là Tổ Hằng cùng cháu nội Tổ Hào kế nghiệp, Tổ Hằng chu tâm nghiên cứu, tập trung cao độ đến nỗi sấm dền sét đánh cũng không biết, nhiều lúc ông vừa đi vừa nghĩ về đề tài. Có 1 lần vừa đi vừa nghĩ, ông đâm sầm vào vị đại quan là Từ Miễn. Như người ngủ mê sực tỉnh, ông mới vội vàng chào hỏi và xin lỗi. Từ Miễn thấy ông say mê như thế nên không quở trách.

Vinh danh
Nhằm kỷ niệm ông, người ta đã đặt tên cho dãy núi ở phía sau Mặt Trăng là "Dãy núi Tổ Xung Chi" và đặt tên cho Tiểu hành tinh 1888 là "Tiểu hành tinh Tổ Xung Chi".

Chú thích

Tham khảo
 Thẩm Khởi Vĩ (2007), Kể chuyện Lưỡng Tấn Nam Bắc triều, Nhà xuất bản Đà Nẵng
 Lịch sử Trung Quốc 5000 năm, Đài Phát thanh Quốc tế Trung Quốc (CRI). Tác giả: Lâm Hán Đạt - Tào Dư Chương

Xem thêm

 Pi
 Lịch Trung Quốc

Người Lưu Tống
Người Nam Tề
Sinh năm 429
Mất năm 500
Nhà phát minh Trung Quốc
Nhà toán học Trung Quốc
Pi
Chính khách từ Nam Kinh


title: Mara, Sassari

text:
Mara là một đô thị ở tỉnh Sassari trong vùng Sardinia, có khoảng cách khoảng 140 km về phía tây bắc của Cagliari và cách khoảng 35 km về phía nam của Sassari. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 758 người và diện tích là 18,9 km².

Mara giáp các đô thị: Cossoine, Padria, Pozzomaggiore.

Quá trình thay đổi dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Sassari


title: Polinices flemingianus

text:
Polinices flemingianus là một loài ốc biển săn mồi, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Naticidae, họ ốc Mặt Trăng.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Polinices


title: Colostethus olfersioides

text:
Allobates olfersioides là một loài ếch thuộc họ Dendrobatidae.
Đây là loài đặc hữu của Brasil.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, sông ngòi, và đầm nước ngọt có nước theo mùa.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Potsch de Carvalho-e-Silva, S. & Verdade, V. 2004. Colostethus olfersioides. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

Colostethus
Allobates
Động vật lưỡng cư Brasil
Động vật đặc hữu Brasil


title: Telebasis milleri

text:
Telebasis milleri là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Loài này được xếp vào nhóm loài thiếu dữ liệu trong sách Đỏ của IUCN năm 2007.

Telebasis milleri được miêu tả khoa học năm 1997 bởi Garrison.

Chú thích

Tham khảo

Telebasis


title: Wallacispa tibialis

text:
Wallacispa tibialis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Uhmann miêu tả khoa học năm 1931.

Chú thích

Tham khảo

T


title: 12119 Memamis

text:
12119 Memamis (1999 NG9) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 13 tháng 7 năm 1999 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 12119 Memamis

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Habenaria fargesii

text:
Habenaria fargesii là một loài thực vật thuộc họ Orchidaceae. Đây là loài đặc hữu của Trung Quốc.

Nguồn
 China Plant Specialist Group 2004. Habenaria fargesii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Tham khảo

Thực vật Trung Quốc
f
Thực vật dễ tổn thương


title: Bạch điểm

text:
Bạch điểm (danh pháp hai phần: Thrixspermum centipeda) là một loài lan có mặt từ vùng Hoa Nam, Assam đến Malesia.

Tại Việt Nam, cây có mặt ở khắp cả nước.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

C
A
A
T
A
Thực vật được mô tả năm 1790


title: Cao nguyên Mộc Châu

text:
Cao nguyên Mộc Châu thuộc huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La. Cao nguyên Mộc Châu có độ cao trung bình 1.050 m so với mực nước biển, mang đặc trưng của khí hậu cận ôn đới, đất đai màu mỡ phì nhiêu, thuận lợi cho phát triển cây chè, cây ăn quả (mận hậu, đào) và chăn nuôi bò sữa.

Cao nguyên Mộc Châu cách Hà Nội khoảng 200 km theo quốc lộ 6. Người Thái, người Mông là các dân tộc thiểu số chiếm số đông ở Mộc Châu. Vào ngày 1 tháng 9 hằng năm, người Mông từ khắp vùng Tây Bắc tập trung về Mộc Châu và biến thị trấn này thành một ngày hội đặc biệt. Ở Mộc Châu, các dịch vụ du lịch còn chưa phát triển, nếu không còn khách sạn có thể thuê nhà để ở với giá rẻ.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Địa lý Sơn La
Mộc Châu
Du lịch sinh thái Việt Nam


title: Antocha schmidi

text:
Antocha schmidi là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Antocha
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Saint-Michel-d'Aurance

text:
Saint-Michel-d'Aurance  là một xã ở tỉnh Ardèche, vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở đông nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ardèche

Tham khảo

Saintmicheldaurance


title: Altier

text:
Altier là một xã trong vùng hành chính Occitanie, thuộc tỉnh Lozère, quận Mende (quận), tổng Villefort. Altier nằm trên độ cao trung bình là m mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 616 mét và điểm cao nhất là 1.678 mét. Xã có diện tích 54,45 km², dân số vào thời điểm 1999 là 207 người; mật độ dân số là 3 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Village Altier official website
 Altier

Xã của Lozère


title: Scabricola barrywilsoni

text:
Scabricola barrywilsoni là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Mitridae, họ ốc méo miệng.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Scabricola


title: Hylaeus quadricornis

text:
Hylaeus quadricornis là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Hedicke mô tả khoa học năm 1926.

Chú thích

Tham khảo

Q
Động vật được mô tả năm 1926


title: Cistudinella foveolata

text:
Cistudinella foveolata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Champion miêu tả khoa học năm 1893.

Chú thích

Tham khảo

Cistudinella


title: 12 sứ quân

text:
12 sứ quân là những vị thủ lĩnh chiếm giữ các vùng lãnh thổ để hình thành lên thời kỳ loạn 12 sứ quân trong lịch sử Việt Nam. Tên tuổi của họ được chép trong các chính sử như Đại Việt sử lược, Đại Việt sử ký toàn thư,... Cuốn chính sử "Lịch triều hiến chương loại chí" còn trang trọng xếp 12 sứ quân vào danh sách dòng chính thống các bậc đế vương bởi trong số các sứ quân cai trị nhiều người đã xưng Vương hoặc được tôn xưng là Vương và đóng góp nhiều cho cuộc sống người Việt thời bấy giờ. Hiện nay có rất nhiều di tích ở Việt Nam thờ các vị thủ lĩnh này.

Danh sách các sứ quân
Đến năm 966, hình thành đầy đủ 12 sứ quân chiếm giữ các địa phương:
 Ngô Xương Xí, tức Ngô Sứ Quân giữ Bình Kiều (Triệu Sơn, Thanh Hóa).
 Ngô Nhật Khánh tự xưng là Ngô Lãm Công, giữ Đường Lâm (Sơn Tây, Hà Nội).
 Đỗ Cảnh Thạc tự xưng là Đỗ Cảnh Công, giữ Đỗ Động Giang (Quốc Oai và Thanh Oai, Hà Nội).
 Phạm Bạch Hổ tự xưng là Phạm Phòng Át, giữ Đằng Châu (Hưng Yên).
 Kiều Công Hãn tự xưng Kiều Tam Chế, giữ Phong Châu (Phú Thọ).
 Kiều Thuận tự xưng là Kiều Lệnh Công, giữ Hồi Hồ (Cẩm Khê, Phú Thọ).
 Nguyễn Khoan tự xưng Nguyễn Thái Bình, giữ Tam Đái (Vĩnh Tường, Vĩnh Phúc).
 Nguyễn Siêu tự xưng là Nguyễn Hữu Công, giữ Tây Phù Liệt (Thanh Trì, Hà Nội).
 Nguyễn Thủ Tiệp tự xưng là Nguyễn Lệnh Công, giữ Tiên Du (Bắc Ninh).
 Lý Khuê tự xưng là Lý Lãng Công, giữ Siêu Loại (Thuận Thành, Bắc Ninh).
 Trần Lãm tự xưng là Trần Minh Công, giữ Bố Hải Khẩu (Thái Bình).
 Lã Đường tự xưng là Lã Tá Công, giữ Tế Giang (Văn Giang, Hưng Yên).

Theo Việt sử kỷ yếu: "Từ khi Dương Tam Kha chiếm vị xưng vương, lòng người không phục. Các thổ hào có quân đội hùng cứ mỗi người một phương, chiếm giữ quận ấp, xung đột tranh giành ảnh hưởng, tiêu diệt lẫn nhau. Một nước phân liệt chia thành nhiều giang sơn. Quốc sử chép là Thập nhị sứ quân. Con số 12 đây là không kể các tù trưởng miền rừng núi và mấy thố hào ít nổi tiếng".

Có ý kiến cho rằng số sứ quân trên mang tính ước lượng cho phù hợp với con số 12 châu Tĩnh Hải quân vì theo các tài liệu lịch sử và thần tích còn lưu lại, một số nhân vật tương tự nhưng không được kê vào danh sách sứ quân trên. Điển hình như cuốn Tục tư trị thông giám trường biên của Lý Đảo (Trung Hoa) ghi:
Tĩnh Hải quân Tiết độ sứ Ngô Xương Văn chết, tham mưu của Văn là Ngô Xử Bình, cùng Phong Châu Thứ sử Kiều Tri Hựu, Vũ Ninh châu Thứ sử Dương Huy, Nha tướng Đỗ Cảnh Thạc, bọn ấy cùng tranh lập. Mười hai châu của Giao Chỉ đại loạn, trộm cướp cùng dấy.
Có thể trong số các nhân vật: Lã Xử Bình, Dương Huy,... hoặc không có thực ấp, không phải là thổ hào, thứ sử hoặc đã chết tại thời cực thịnh của 12 sứ quân.

Nguồn gốc xuất thân
Theo cuốn "Gốc và Nghĩa từ Việt thông dụng" của Nhà Xuất bản Văn hóa Thông tin năm 1998 thì từ "Sứ quân" được dịch là "Vua cai trị" (sứ: cai trị, quân: vua). Ở Trung Hoa, Sứ quân còn là cách gọi tôn xưng dành cho người nắm giữ chức đầu của một châu mục nào đó, tức Thứ sử (Theo định nghĩa của từ điển Từ nguyên). Cách gọi này được dùng trong các văn bản từ đời Hán cho đến đời Thanh.

Trong các sứ quân trên:
 Ngô Xương Xí và Ngô Nhật Khánh là quý tộc nhà Ngô; Phạm Bạch Hổ, Đỗ Cảnh Thạc, Kiều Công Hãn là tướng nhà Ngô; các sứ quân còn lại được xác định là các thủ lĩnh địa phương..
 5 trong số 12 thủ lĩnh cát cứ có gốc là người Hoa: Đỗ Cảnh Thạc gốc người Quảng Lăng ở tỉnh Giang Tô, Trần Lãm là người gốc Quảng Đông; Nguyễn Khoan, Nguyễn Siêu, Nguyễn Thủ Tiệp là 3 anh em gốc người Phúc Kiến.±
 Kiều Công Hãn, Kiều Thuận là 2 anh em, cháu nội Kiều Công Tiễn.
 Lực lượng Sứ quân Trần Lãm sau khi sứ tướng mất hợp nhất về với Sứ quân Đinh Bộ Lĩnh.

Các sứ quân thường được mô tả thân hình dũng mãnh, khí phách anh hùng như: Phạm Bạch Hổ có thân hình vạm vỡ, mạnh mẽ như hổ, thông minh hơn người, văn võ song toàn; Đỗ Cảnh Thạc bị bọn cướp xẻo mất một bên tai, lòng căm thù sôi sục, quyết tìm thầy học võ; Nguyễn Thủ Tiệp mình dài tiếng to, ai nghe thấy tiếng nói cũng phải giật mình, người ta gọi là ông Sấm;; Kiều Thuận khi sinh ra có ánh sáng lạ tràn ngập khắp ngôi nhà; Nguyễn Siêu chết trôi sông 3 tháng không nát, nước da vẫn tươi nguyên...

Bậc đế vương
Cuốn chính sử Việt Nam "Lịch triều hiến chương loại chí" trang trọng xếp 12 sứ quân vào danh sách dòng chính thống các bậc đế vương. Trong số các sứ quân cai trị ở vùng chiếm đóng, nhiều người đã xưng Vương hoặc được tôn xưng là Vương như:
 Ngô Xương Xí, hiệu Ngô Sứ quân (吳使君), là hậu duệ nhà Ngô, từng làm Vương nhưng trong danh sách những vị Quân chủ Việt Nam thì ông không được thừa nhận..
 Nguyễn Thủ Tiệp, vốn xưng Lệnh Công (令公), sau xưng Vũ Ninh vương (武宁王), giống tên hiệu một vị vua thời Tam Quốc Triều Tiên.
 Ngô Nhật Khánh, vốn xưng Lãm Công (覽公), sau xưng An vương (安王).
 Nguyễn Khoan, xưng làm Thái Bình (太平), sau xưng Quảng Trí quân (瀇智君), tức một vị Quân vương có đức lớn tài cao, rộng hiểu biết và đầy tình bác ái, biết canh tân mỹ tục..
 Phạm Bạch Hổ, được người dân một số vùng tôn sùng như một vị Vương. Các đền thờ của ông ở Hưng Yên và Nam Định đều được gọi là đền Vua Mây và có bức đại tự ở chính cung tôn vinh 4 chữ: "Thái Bình vương phủ" (太平王府).
 Trần Lãm được người dân lập đền thờ ở nhiều nơi trong đó thành phố Thái Bình có di tích Miếu Vua Lãm.
 Kiều Thuận, cũng được hậu thế tôn vinh như là một vị Vương. Trong ngôi đền Trù Mật, trên long ngai thờ Kiều Thuận có bốn chữ vàng "Quang Hiển quốc vương" (光顯國王).
 Kiều Công Hãn được gọi là Long Kiều vương (隆橋王), Đỗ Cảnh Thạc là Độc Nhĩ Đại vương (獨耳大王). Đây là 2 sứ quân trực tiếp giành ngôi Vương ở triều đình Cổ Loa khi Nam Tấn vương Ngô Xương Văn mất.

Tóm tắt sự nghiệp

Các căn cứ quân sự
Đỗ Động Giang
Thành Đỗ Động là trung tâm căn cứ chiếm đóng của sứ quân Đỗ Cảnh Thạc. Thành còn gọi là thành Quèn hay trại Quyền thuộc xã Tuyết Nghĩa, huyện Quốc Oai, Hà Nội ngày nay. Theo vết tích còn lại, thành hình vuông mỗi cạnh 170m, cao từ 1m50 đến 2m, chân rộng 9,50m, bốn góc thành có 4 u đất, bên ngoài đắp lượn tròn. Ở giữa thành có khu đất cao hình chữ nhật mỗi bề 23m và 20m, được gọi là ruộng cột cờ. Thành nằm sâu bên bờ sông Con, còn gọi là sông Tích, tức sông Đỗ Động, bốn mặt đều có cửa. Dưới chân thành ở độ sâu từ 0,4 – 0,6m có một lớp di vật độ dày tới 1m bao gồm gạch ngói, ngói bản, ngói ống và những mảnh nồi, vò đất nung. Những di vật này cho biết nơi đây dưới thời Bắc thuộc đã từng là một lỵ sở huyện, trấn hoặc cũng có thể đã xây thành đắp lũy ở đây.

Một căn cứ quân sự của ông nữa cũng nằm cách trại Quèn khoảng 20 km theo đường chim bay là đồn Bảo Đà (nay thuộc thôn Bình Đà, xã Bình Minh, Thanh Oai, Hà Nội). Bình Đà nằm ở thượng nguồn nhánh sông Đỗ Động, suốt từ trại Quèn xuống đến Thiên Phúc, Bảo Đà thuộc Thanh Oai đều thuộc quyền Đỗ Cảnh Thạc cai quản. Sau khi thống nhất 12 sứ quân, thống nhất lãnh thổ lập lên nhà nước Đại Cồ Việt, khu vực Đỗ Động Giang thuộc về Đạo Quốc Oai, một trong 10 đạo, là các đơn vị hành chính Việt Nam dưới thời Đinh.

Tam Đái
Tam Đái, tức 3 giải đất quanh ngã ba Bạch Hạc, Về quân sự, Nguyễn Khoan xây dựng thủ phủ trên gò Biện Sơn và đóng đồn ở gò Đồng Đậu, chiêu mộ và huấn luyện dân binh để xây dựng lực lượng quân sự dùng khi hữu sự Nay có Đồng Đậu là một di chỉ cư trú của người Việt cổ lớn nhất ở trung tâm vùng tam giác châu thổ Bắc Bộ, phạm vi diện tích phân bố rộng nhất, tầng văn hoá dày nhất, chứa đựng khối lượng hiện vật khảo cổ rất lớn và phong phú.

Sơn tây tỉnh chí chép về vùng đất Tam Đái: Một bên là núi Một tai, một bên là núi Biện, ở địa phận xã Vĩnh Mỗ, huyện Yên Lạc giữa đất bằng nổi lên đồi đất, hình như voi quỳ. Dưới có đầm sâu, Nguyễn Sứ quân chiếm Tam Đái, đóng đô ở đấy, vì thế có tên là Nguyễn Gia Loan. Loan giang - cùng với Bạch Hạc giang - Phó Đáy giang tạo nên Tam Đái - trở thành địa danh lịch sử từ thời Sứ quân, một “tiểu triều đình” tạo nên bởi ba dải sông, nên sự trù phú: “Nhất Tam Đái, nhì Khoái Châu”.

Bố Hải Khẩu
Bố Hải Khẩu xuất phát là vùng cảng biển, sau do phù sa các sông bồi tụ vùng "Kỳ Bố" chuyển thành vùng cảng sông của sông Hồng và sông Trà Lý và dần trở thành đất liền. Nơi đây là vùng đất có vị trí quan trọng về kinh tế và quân sự, giao thông thủy bộ thuận lợi, đất đai màu mỡ, khí hậu ôn hoà. Lịch sử truyền thống của vùng đất thành phố Thái Bình, nơi được đặt làm trung tâm tỉnh lỵ tỉnh Thái Bình ngày nay gắn liền với địa danh Bố Hải Khẩu xưa với sự kiện vị thủ lĩnh Trần Lãm chọn nơi đây để xây thành đắp lũy, lập đại bản doanh và trở thành sứ quân mạnh nhất trong thời loạn 12 sứ quân ở thế kỷ X.

60 năm sau sự kiện Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi Hoàng đế, Bố Hải Khẩu lại được ghi vào sử sách khi nhà Lý mở mang chính sách khuyến nông, năm Mậu Dần (1038) vua Lý Thái Tông đã về Bố Hải Khẩu cày ruộng tịch điền.

Không có tài liệu để xác định rõ ranh giới kiểm soát, quản lý của sứ quân Trần Lãm. Nhiều ý kiến cho rằng vào thế kỷ X, Bố Hải Khẩu là trung tâm của vùng đất phía nam sông Luộc, gồm cả vùng đất 2 tỉnh ven biển là Thái Bình và Nam Định ngày nay.

Dấu tích địa danh Kỳ Bố Hải Khẩu nay thuộc kẻ Bo - làng cổ ở thành phố Thái Bình, tỉnh Thái Bình, vốn được lập trên vùng cửa sông gọi là Bố Hải khẩu, tức cửa biển Bo cách ngày nay hơn nghìn năm. Làng có giống ổi Bo to ngon nổi tiếng. Cầu bắc qua sông cũng gọi là cầu Bo. Di chỉ của thành Kỳ Bố Hải Khẩu thời kỳ Trần Lãm hiện vẫn còn ở thành phố Thái Bình.

Tây Phù Liệt;
Nguyễn Siêu đóng quân trên địa bàn Tây Phù Liệt, nay thuộc Thanh Trì, Hà Nội. Tổng số có 100.000 binh mã trong đó 8000 quân tinh nhuệ, địa bàn cát cứ có giới hạn trong khoảng từ 30 – 40 km. Thời kỳ các sứ quân cát cứ từng vùng để tiến lên giành quyền cai trị Tĩnh Hải quân, Nguyễn Siêu đã tiến hành xây dựng thành lũy kiên cố. Những thần tích còn để lại cho biết tuyến lũy của Nguyễn Siêu có chiều 10 km kéo dài từ làng Việt Yên qua Ngọc Hồi. Lũy được cấu tạo bằng cọc rặng tre gai đã có sẵn, bao quanh các thôn xóm, được trồng thành nhiều lớp, bên ngoài là cánh đồng nước hoặc đầm lầy. Chân cọc rào tre được đắp đất dày và vững chắc. Mãi đến thời kỳ kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ thì rặng tre và lũy đất vẫn là những công trình kiến trúc quân sự rất có giá trị.

Tại trung tâm căn cứ, nơi đặt đại bản doanh của Nguyễn Siêu vùng gò đồi tập trung mà hiện nay còn thấy rải rác tại các cánh đồng làng Đông Phù Liệt. Các mô Ma Cả, Ma Treo, Đường Chộ, Tam Thai… được đắp đất để cao thêm, nối liền tạo thành bức tường thành bọc lấy cánh đồng Dinh là vết tích còn để lại. Hiện nay người Việt chỉ có thể thấy một cách phác lại diện mạo căn cứ này để hiểu thêm về nghệ thuật quân sự ở thế kỷ X của các bậc tiền nhân. Đông Phù Liệt hay Nam Phù Liệt hiện nay gồm các xã: Đông Mỹ, Vạn Phúc của huyện Thanh Trì và Duyên Thái của huyện Thường Tín còn Tây Phù Liệt gồm các xã: Tứ Hiệp, Ngũ Hiệp và phần lớn xã Liên Ninh.

Hồi Hồ
Thành cổ Hồi Hồ thuộc làng Hoa Khê, còn có tên là Cẩm Khê, nay là làng Văn Khúc, xã Văn Khúc thuộc huyện Cẩm Khê, tỉnh Phú Thọ. Nơi đây cách thị trấn Sông Thao, Cẩm Khê 10 km, cách thành phố Việt Trì 40 km. Địa danh Hồi Hồ hiện còn có vết tích thành đất cũ của sứ quân Kiều Thuận. Đây là căn cứ quân sự thuộc vùng núi hiểm trở và cách xa kinh đô Hoa Lư thời nhà Đinh nhất trong số các căn cứ của 12 sứ quân.

Huyện Hoa Khê, theo các sách địa lý cổ, trước là Hồi Hồ. Các sử thần đời Lê chú thích: "nay ở xã Trần Xá, huyện Hoa Khê vẫn còn nền thành cũ" . Đến đầu thế kỷ XV, quân Minh xâm lược Đại Việt, huyện Hồi Hồ gọi là huyện Hoa Khê. Thành Phượng Dực do Kiều Thuận gây dựng bây giờ vẫn còn dấu vết, nay thuộc xóm Quang Trung xã Văn Khúc, huyện Cẩm Khê. Sách "Viêm giao trung cổ ký" (Ghi chép sưu tập di tích cổ nước Nam) của Cao Xuân Dục, trang 148 có chép: Phế thành Kiều Công ở xã Trương Xá, huyện Cẩm Khê, thành do sứ quân Kiều Thuận đắp lên, di chỉ hiện vẫn còn.

Siêu Loại
Căn cứ vào thần tích và di vật còn ở Siêu Loại, Lý Khuê từng cho sửa lại thành Luy Lâu làm đại bản doanh. Nhưng thực chất chỉ là cái bẫy cho đối phương. Sự thật, ông đã bí mật cho đại quân kéo về ấp Cồi, nay thuộc làng Thư Đôi, xã Nguyệt Đức, huyện Thuận Thành xây dựng căn cứ chính. Tại đây, Lý Khuê đã cho xây dựng ấp thành căn cứ quân sự: Đào ao toàn bộ xung quanh ấp, đắp lũy cao, rồi trồng tre gai thật dầy. Cả ấp chỉ để hai cổng ra vào. Riêng cổng ở Ngõ Dưới hướng lên phía bắc, ông cho xây dựng rất kiên cố. Bên ngoài cổng cho đắp một cái bãi hình mũi mác chĩa ra đường cái, gọi là Bãi Mác. Cạnh đấy, ông còn cho xây một đồn canh có hình thù rất kỳ dị và độc đáo: Đồn nửa chìm nửa nổi, phần nổi có hình như một cái bụng người nên gọi là Đồn Bụng. Riêng Đồn Bụng sau này đã bị quân Minh tàn phá nên đổi tên gọi là Vườn Bụng ở giữa ngõ Ngoài và ngõ Giữa. Còn bên trong cho đắp những gò đống để khi bí thế thì rút quân vào đấy. Chỗ này gọi là Tầm Bùi. Ông còn cho đào một cái ao khá lớn, xung quanh cũng trồng tre gai dày đặc, dưới ao cũng thả rau muống, rau ngổ cho lên cao tốt. Ở giữa ao cho đắp một cái gò khá rộng để họp bộ chỉ huy. Chỗ này gọi là Vườn Phủ.

Những ghi chép cho thấy, địa bàn hoạt động của sứ quân Lý Khuê nằm ở bờ nam sông Đuống thuộc tỉnh Bắc Ninh và một phần nhỏ ở Gia Lâm, Hà Nội ngày nay. Ông không xâm chiếm lãnh địa của các sứ quân khác mà hành động theo kế "Tọa sơn quan hổ đấu", tức là ngồi trên núi xem hổ đánh nhau chứ chưa thực sự nổi dậy, tranh hùng và mở rộng lãnh thổ.

Bình Kiều
Thành Bình Kiều là một tòa thành do chính Sứ quân Ngô Xương Xí xây dựng trên vùng đất mới chọn sau khi phải dời khỏi triều đình Cổ Loa. Thành nằm lọt vào giữa vùng đất cách thành phố Thanh Hóa 25 km về phía Đông, cạnh dãy Cửu Noãn Sơn, liền kề phía Bắc núi Nưa thuộc huyện Như Thanh. Vùng đất này ngày nay thuộc về các xã Hợp Lý, Hợp Tiến, Hợp Thành thuộc huyện Triệu Sơn, tỉnh Thanh Hóa. Bình Kiều có nghĩa là cầu bằng (tức cầu không cong), nguyên là tên một cây cầu bắc qua sông Mau Giếng.

Theo tài liệu của Giáo sư Phan Đại Doãn công bố vào năm 1971 và kết quả khảo sát thực địa tiến hành vào năm 1981 thì tòa thành này đắp bằng đất, được xây dựng trên một khu đất vuông vắn, thành có hình vuông, mỗi bề gần 1.800 m. Nay đã trở thành bờ vùng, bờ thửa và lũy tre. Chung quanh thành có vết hào bao bọc, thành cao khoảng 2 m, chân thành rộng từ 3 – 4 m, mặt thành rộng khoảng 2 m. Thành có 4 cửa và bồn góc thành có 4 cồn đất cao. Tòa thành nằm cạnh con sông Mau Giếng, một nhánh của sông Nhơm – thượng nguồn của sông Cầu Quan, đổ vào sông Yên để ra biển qua cửa Ghép. Tên gọi Bình Kiều xuất phát từ một chiếc cầu: cầu Bừng bắc qua sông Mau Giếng ở gần phía Bắc tòa thành.

Phong Châu
Phong Châu thuộc Việt Trì, Phú Thọ vốn là đô cũ thời Hùng Vương. Thế kỷ X, Phong Châu trở thành trung tâm quyền lực của họ Kiều. Lần lượt Kiều Công Tiễn rồi cháu nội là Kiều Công Hãn trở thành thứ sử Phong Châu.

Tế Giang
Theo cuốn sách Miền quê Văn Giang của tác giả Trần Khắc Cần – Nhà xuất bản Văn Hoá Dân tộc - 2004: Khi giải thích về nguồn gốc huyện Văn Giang thì Tế Giang là tên một con sông. Sông Tế Giang lớn. Khi nước triều lên, càng rộng, nối sông Hồng với sông Thương, Sông Cầu, là đường vận tải thủy chở các sản vật miền xuôi lên vùng núi Bắc Giang, Thái Nguyên và ngược lại. Vào thế kỷ X, nơi đây là vùng đất bùn lầy, quanh co, địa thế hiểm yếu. Khi nhà Ngô suy yếu, không còn khả năng kiểm soát địa phương, Lữ Đường tự chiêu mộ và xây dựng lực lượng cát cứ, dựa vào địa thế hiểm yếu để cố thủ, chờ thời cơ nổi dậy.

Tiên Du
Nguyễn Thủ Tiệp tự xưng là Nguyễn Lệnh công, chiếm giữ Tiên Du. Tại đây, ông trở thành một sứ quân quyền lực với nhiều tài sản, có trang trại lớn gọi là Nguyễn Xá Trang. Theo một số ghi chép thì Nguyễn Thủ Tiệp đã về vùng núi Bát Vạn đắp thành lập lũy tạo thành căn cứ quân sự của mình. Thành cổ núi Bát Vạn hiện vẫn còn dấu tích ở xã Phật Tích, huyện Tiên Du với nhiều giai thoại về cuộc đời và sự nghiệp của sứ quân Nguyễn Thủ Tiệp. Sau khi mở rộng địa bàn, Nguyễn Thủ Tiệp xưng là Vũ Ninh Vương vẫn đóng đô ở đây.

Đường Lâm
Ngô Nhật Khánh là một trong 12 sứ quân, đóng tại quê hương nhà Ngô, tức Đường Lâm, tự xưng là Ngô Lãm Công. Các nhà nghiên cứu căn cứ vào hành trạng của ông mà suy đoán ông được Ngô Quyền giao trấn thủ đất hương hỏa, sau không phục Dương Tam Kha mà chiếm đóng và củng cố lực lượng để trở thành sứ quân. Theo giáo sư Trần Quốc Vượng thì thôn Đường (cùng thôn Nguyễn, lực lượng khiến Ngô Xương Văn tử trận), tức Đường Lâm thuộc phạm vi chiếm đóng của sứ quân Ngô Nhật Khánh, còn thôn Nguyễn Gia Loan thuộc căn cứ của sứ quân Nguyễn Thái Bình, tức Nguyễn Khoan.
Đằng Châu
Địa danh Đằng Châu có từ thời Bắc Thuộc. Năm 1005, Nhà Tiền Lê đổi Đằng Châu thành phủ Thái Bình. Vùng đất thuộc tỉnh Hưng Yên ngày nay. Đằng Châu vốn là một căn cứ quân sự, nơi đóng quân của tướng Phạm Bạch Hổ thời 12 sứ quân. Hiện nay chỉ còn địa danh làng Đằng Châu, phường Lam Sơn, thành phố Hưng Yên.

Các thổ hào khác
Các thế lực khác mặc dù bản chất cũng là các sứ quân (là hào trưởng, có thực ấp và quân lính) nhưng do theo về với Đinh Bộ Lĩnh nên không được nhắc tới trong chính sử như sau:

Dấu tích
Các sứ quân chiếm đóng các vùng và lập căn cứ, xây thành lũy. Một vài thành lũy trong số đó còn tồn tại lâu dài về sau, thậm chí được sử dụng lại. Chẳng hạn như thành Đỗ Động của Đỗ Cảnh Thạc tại Thanh Oai sau này được quân Minh sử dụng trong cuộc chiến chống phong trào khởi nghĩa Lam Sơn vào cuối năm 1426. Thành Tam Giang của Kiều Công Hãn sau được nhà Trần sử dụng làm căn cứ quân sự. Các tòa thành như thành Hồi Hồ, thành Bình Kiều hiện vẫn còn dấu tích.

Hiện nay, ở Nam Định, Thanh Hoá, Hà Nội... có rất nhiều di tích thờ Đinh Tiên Hoàng, các tướng lĩnh và cả các sứ quân. Trong số các vị tướng thời Đinh có rất nhiều vị đến đây từ các vùng đất khác nhau. Những dấu tích cho thấy ở đây chính là vùng chịu sự ảnh hưởng và địa bàn gây dựng lực lượng của nhiều sứ quân hay các vị "hùng trưởng" khác như Phạm Bạch Hổ, Kiều Công Hãn, Lã Đường, Ngô Nhật Khánh, Nguyễn Khoan, Trần Lãm... dần dần trở thành nơi hội tụ và đối đầu quyết liệt của hào kiệt bốn phương.

Trong danh sách thống kê có 280 danh nhân thời Đinh trong đó quê hương các tướng phân bố như sau: Ninh Bình 42 tướng, Hà Nội 49 tướng, Thái Bình 27 tướng, Hải Dương 27 tướng, Hà Nam 23 tướng, Thanh Hóa 22 tướng, Nam Định 21 tướng, Hưng Yên 20 tướng, Bắc Ninh 16 tướng, Hải Phòng 8 tướng, Bắc Giang 8 tướng, Phú Thọ 5 tướng, Trung Hoa 5 tướng, Nghệ An 4 tướng, Vĩnh Phúc 2 tướng, Cao Bằng 2 tướng, Hà Tĩnh 1 tướng.

Trong danh sách thống kê các di tích về thời Đinh, hiện có 500 di tích liên quan tới Vua Đinh và 280 danh nhân thời Đinh trong đó Hà Nội: 100 di tích, Nam Định 36 di tích, Ninh Bình gần 150 di tích, Thái Bình 46 di tích, Hưng Yên 29 di tích, Hải Dương 30 di tích, Hà Nam 28 di tích, Hải Phòng 8 di tích, Bắc Ninh 10 di tích, Nghệ An 13 di tích, Thanh Hóa 10 di tích, Phú Thọ 8 di tích, Bắc Giang 5 di tích, Vĩnh Phúc 6 di tích, Thái Nguyên 4 di tích. Các tỉnh khác cũng có di tích thời Đinh như Cao Bằng, Lạng Sơn, Bắc Kạn, An Giang, Hòa Bình, Quảng Nam, Đà Nẵng, Đắk Lắk, Thành phố Hồ Chí Minh, Bà Rịa - Vũng Tàu, Hà Tĩnh...

Nhiều di tích thờ các bộ tướng và sứ quân trở thành điểm đến nổi tiếng của các địa phương như:
Di tích lịch sử cấp Quốc gia: Đình Làng Phú Khê ở Hoằng Phú huyện Hoằng Hoá tỉnh Thanh Hoá; đình Bến ở Văn Giang và đền Mây ở thành phố Hưng Yên; đền Trù Mật ở thành phố Phú Thọ; đền Gin và đền Xám ở Nam Trực, Nam Định; đền Gia Loan ở Yên Lạc, Vĩnh Phúc; đình Đông Phù ở Thanh Trì, đình Yên Bình ở Gia Lâm, đình Cổ Hiền và đền Tam Xã ở Quốc Oai, Hà Nội; đình Ném Đoài ở thành phố Bắc Ninh; đình Bo ở thành phố Thái Bình, đền Khai Long ở Đô Lương, Nghệ An...

Xét trên lợi ích quốc gia, việc cát cứ của các sứ quân đi ngược lại nguyện vọng thống nhất của dân tộc. Nhưng có thể thấy trong bối cảnh đất nước rơi vào tình trạng vô chủ, việc các vị hào trưởng có thế lực quân sự mạnh, thiết lập chính quyền, duy trì trật tự tại địa phương để nhân dân có thể sống yên bình trong vùng đất của họ là điều cần thiết và thuận lòng dân, dù việc này không có tính toàn cục và chỉ diễn ra trong một thời đoạn ngắn, điều đó lý giải vì sao các sứ quân vẫn được nhân dân trong vùng chiếm đóng lập đền thờ cho dù số đền thờ này là quá ít ỏi so với số lượng đền thờ các trung thần nhà Đinh có công dẹp loạn. Sách "Việt Nam phong sử" bình rằng:
"Nói đến việc tranh nhau thì mười hai sứ quân chẳng tránh khỏi tội; nói về cuộc thống nhất thì mười hai sứ quân lại là có công vì lẽ nó tạo cơ hội cho Đinh Tiên Hoàng thống nhất được quốc gia mà không bị kẻ ngoài cướp đoạt,... người Nam làm vua nước Nam, chắc hẳn 12 Sứ quân có linh thiêng cũng ngậm cười ở nơi chín suối…"

Chiến tranh kết thúc năm 968. Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi Hoàng đế, lấy hiệu Đinh Tiên Hoàng, lập ra triều đại nhà Đinh, nước Đại Cồ Việt. Thắng lợi của Đinh Bộ Lĩnh là thắng lợi của xu hướng thống nhất quốc gia, của tinh thần dân tộc và ý chí độc lập trong nhân dân.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Lịch sử Việt Nam
Chiến tranh liên quan tới Việt Nam
Nhà Ngô
Khởi nghĩa Việt Nam


title: Sân bay Haluoleo

text:
Sân bay Haluoleo (tên cũ Sân bay Wolter Monginsidi) là một sân bay ở Kendari, Đông Nam Sulawesi, Indonesia . Tên cũ của sân bay được đặt theo Robert Wolter Monginsidi, một anh hùng Indonesia bị hành quyết bởi người Hà Lan trong cách mạng dân tộc Indonesia. Từ ngày 13 tháng 2 năm 2010, sân bay được đổi tên theo vua Hồi giáo thứ sáu của Vương quốc Hồi giáo Buton, Halu Oleo.

Hãng hàng không và tuyến bay

Facilities

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sân bay Indonesia


title: Coryanthes alborosea

text:
Coryanthes alborosea là một loài lan.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

alborosea


title: Caecum eunoi

text:
Caecum eunoi là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Caecidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Caecum
Caecidae


title: Alignan-du-Vent

text:
Alignan-du-Vent là một xã thuộc tỉnh Hérault trong vùng Occitanie in the region of Occitanie ở phía nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 105 mét trên mực nước biển. Dân số thời điểm năm 1999 là 1.134 người.

Chú thích

Tham khảo

Alignanduvent


title: Bernkastel-Wittlich

text:
Bernkastel-Wittlich là một huyện ở Rhineland-Palatinate, Đức. Huyện này giáp các huyện (từ phía bắc theo chiều kim đồng hồ) sau: Vulkaneifel, Cochem-Zell, Rhein-Hunsrück, Birkenfeld, Trier-Saarburg và Bitburg-Prüm.

Huyện được lập năm 1969 thông qua việc hợp nhất các huyện Bernkastel và Wittlich.

Địa lý
Huyện nằm bên hai bờ sông Moselle, một con sông chảy qua huyện từ tây nam đến đông bắc. Hai bên huyên là dãy núi Eifel ở phía bắc và Hunsrück ở phía nam. Một số suối và sông nhỏ bắt nguồn ở Eifel và đổ vào sông Moselle. Ở phía nam huyện là đỉnh Erbeskopf (cao 818 m), là đỉnh cao nhất của Hunsrück và của Rhineland-Palatinate.

Đô thị

Tham khảo

 ^ Kreis Bernkastel-Wittlich, Jahrbuch 1982 (page 23ff.), 1982

Liên kết ngoài
Trang mạng chính thức (tiếng Đức)

Huyện của bang Rheinland-Pfalz
Bernkastel-Wittlich


title: Anthiphula semifulva

text:
Anthiphula semifulva là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1892.

Chú thích

Tham khảo

Anthiphula


title: Agapostemonoides weyrauchi

text:
Agapostemonoides weyrauchi là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Gonçalves & Melo mô tả khoa học năm 2006.

Chú thích

Tham khảo

Agapostemonoides
Động vật được mô tả năm 2006


title: Google Pinyin

text:
Thâu nhập pháp phanh âm Google (Hán văn giản thể: 谷歌拼音输入法; phồn thể: 谷歌拼音輸入法) là một bộ gõ tiếng Trung dùng bính âm được phát triển bởi Phòng thực nghiệm Google Trung Quốc. Công cụ này được phát hành vào ngày 4 tháng 4 năm 2007.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Google 谷歌中文输入法

Pinyin
Bộ gõ tiếng Trung Quốc
Phần mềm miễn phí
Phần mềm Google


title: Tipula ismene

text:
Tipula ismene là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: 2754 Efimov

text:
2754 Efimov (1966 PD) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 13 tháng 8 năm 1966 bởi Smirnova, T. ở Nauchnyj.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 2754 Efimov

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1966
Được phát hiện bởi Tamara Mikhaylovna Smirnova
Hệ tiểu hành tinh đôi


title: Rin

text:
Rin có thể là:
truyện manga Rin
Rin, nhân vật trong manga Inu Yasha


title: Tiền công lao động

text:
Tiền công lao động hay tiền công là biểu hiện bằng tiền của giá trị hàng hóa sức lao động và là giá cả của hàng hóa sức lao động. Theo K. Marx, tiền công không phải là giá trị hay giá cả của lao động, mà chỉ là giá trị hay giá cả của hàng hóa sức lao động.

Hình thức
 Tiền công tính theo thời gian là hình thức tiền công tính theo thời gian lao động của công nhân dài hay ngắn (giờ, ngày, tuần, tháng).
 Tiền công tính theo sản phẩm là hình thức tiền công tính theo số lượng sản phẩm đã làm ra, hoặc số lượng công việc đã hoàn thành trong một thời gian nhất định.

Mỗi một sản phẩm được trả công theo một đơn giá nhất định, gọi là đơn giá tiền công. Để quy định đơn giá tiền công, người ta lấy tiền công trung bình một ngày của một công nhân chia cho số lượng sản phẩm của một công nhân sản xuất ra trong một ngày lao động bình thường. Tiền công tính theo sản phẩm, một mặt, giúp cho nhà tư bản trong việc quản lý, giám sát quá trình lao động của công nhân dễ dàng hơn, mặt khác, kích thích công nhân lao động tích cực, khẩn trương tạo ra nhiều sản phẩm để thu được lượng tiền công cao hơn.

Phân loại

Tiền công danh nghĩa là số tiền mà người công nhân nhận được do bán sức lao động của mình cho nhà tư bản. Tiền công thực tế là tiền công được biểu hiện bằng số lượng hàng hóa tư liệu tiêu dùng và dịch vụ mà người công nhân mua được bằng tiền công danh nghĩa của mình. Tiền công danh nghĩa là giá cả hàng hóa sức lao động. Nó có thể tăng lên hay giảm xuống tuỳ theo sự biến động trong quan hệ cung - cầu về hàng hóa sức lao động trên thị trường. Trong một thời gian nào đó, nếu tiền công danh nghĩa vẫn giữ nguyên, nhưng giá cả tư liệu tiêu dùng và dịch vụ tăng lên hay giảm xuống thì tiền công thực tế giảm xuống hoặc tăng lên. Tiền công danh nghĩa là khoản tiền mà người lao động thỏa thuận với chủ doanh nghiệp khi kí hợp đồng giữa hai bên.

Có một sự thật là những người đang làm thuê cho người khác và có một "công việc thông thường" có thể được mô tả như "nô lệ tiền lương", bởi họ đang ở trong tình huống chỉ được trả tiền khi thực sự làm việc. Không làm việc, họ không nhận được tiền. Đa số mọi người đều làm như vậy tại một số thời điểm, và có nghĩa là bạn chỉ kiếm được tiền khi bạn hiện diện về thể chất ở nơi bạn làm việc. Công ty cũng có thể được bán lại vào một ngày nào đó và bất kỳ thành quả sáng tạo nào của người lao động do công ty sở hữu cũng có thể được bán lại trong tương lai. Trong khi đó, người lao động chỉ nhận được thu nhập tạm thời, vì khi ngưng việc, họ sẽ không có thu nhập nữa.

Tham khảo

Chú thích

Thư mục
 Giáo trình Kinh tế học Chính trị Mác – Lê nin (tái bản), Hội đồng Trung ương chỉ đạo biên soạn giáo trình Quốc gia các bộ môn khoa học Mác – Lê nin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, năm 2005
 Kinh tế Chính trị Mác – Lênin (in lần thứ 2 có sửa chữa, bổ sung), Vũ Anh Tuấn, Phạm Quang Phân, Tô Đức Hạnh, Nhà xuất bản Tổng hợp, Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2007
 100 câu hỏi và bài tập kinh tế chính trị Mác – Lênin (tái bản lần thứ 5), An Như Hải, Nhà xuất bản Lý luận chính trị, Hà Nội, năm 2008
 Chính trị, Bộ Giáo dục và Đào tạo – Chủ biên: Lê Thế Lạng, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, năm 2004 (tái bản có bổ sung, sửa chữa)

Kinh tế chính trị Marx-Lenin
Thu nhập
Chủ nghĩa xã hội
Chủ nghĩa tư bản
Kinh tế học lao động
Lý thuyết Mác-xít


title: Bulbophyllum mutabile

text:
Bulbophyllum mutabile là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

mutabile]]

M


title: Pyrrhorachis

text:
Pyrrhorachis là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Các loài
 Pyrrhorachis augustata
 Pyrrhorachis caerulea
 Pyrrhorachis callicrossa
 Pyrrhorachis cornuta
 Pyrrhorachis cosmetocraspeda
 Pyrrhorachis deliciosa
 Pyrrhorachis exquisitata
 Pyrrhorachis marginata
 Pyrrhorachis pisochlora
 Pyrrhorachis punctata
 Pyrrhorachis pyrrhogona
 Pyrrhorachis rhodometopa
 Pyrrhorachis rhodoselas
 Pyrrhorachis ruficeps
 Pyrrhorachis subcornuta
 Pyrrhorachis subcrenulata
 Pyrrhorachis turgescens
 Pyrrhorachis viridescens
 Pyrrhorachis viridula
 Pyrrhorachis woodfordi

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Hemitheini