title: Hydro

text:
Hydro là một nguyên tố hóa học trong hệ thống tuần hoàn các nguyên tố với nguyên tử số bằng 1, nguyên tử khối bằng 1 amu. Trước đây còn được gọi là khinh khí (như trong "bom khinh khí" tức bom H); hiện nay từ này ít được sử dụng. Sở dĩ được gọi là "khinh khí" là do hydro là nguyên tố nhẹ nhất và tồn tại ở thể khí, với trọng lượng nguyên tử 1,00794 amu. Hydro là nguyên tố phổ biến nhất trong vũ trụ, tạo nên khoảng 75% tổng khối lượng vũ trụ và tới trên 90% tổng số nguyên tử. Các sao thuộc dải chính được cấu tạo chủ yếu bởi hydro ở trạng thái plasma. Hydro nguyên tố tồn tại tự nhiên trên Trái Đất tương đối hiếm do khí hydro nhẹ nên trường hấp dẫn của Trái Đất không đủ mạnh để giữ chúng khỏi thoát ra ngoài không gian, do đó hydro tồn tại chủ yếu dưới dạng hydro nguyên tử trong các tầng cao của khí quyển Trái Đất.

Đồng vị phổ biến nhất của hydro là proti, ký hiệu là H, với hạt nhân là một proton duy nhất và không có neutron. Ngoài ra hydro còn có một đồng vị bền là deuteri, ký hiệu là D, với hạt nhân chứa một proton và một neutron và một đồng vị phóng xạ là triti, ký hiệu là T, với hai neutron trong hạt nhân.

Với vỏ nguyên tử chỉ có một electron, nguyên tử hydro là nguyên tử đơn giản nhất được biết đến, và cũng vì vậy nguyên tử hydro tự do có một ý nghĩa to lớn về mặt lý thuyết. Chẳng hạn, vì nguyên tử hydro là nguyên tử trung hòa duy nhất mà phương trình Schrödinger có thể giải được chính xác nên việc nghiên cứu năng lượng và cấu trúc điện tử của nó đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của cả cơ học lượng tử và hóa học lượng tử.

Ở điều kiện thường, các nguyên tử hydro kết hợp với nhau tạo thành những phân tử gồm hai nguyên tử H2. (Ở những nhiệt độ cao, quá trình ngược lại xảy ra.) Khí hydro lần đầu tiên được điều chế một cách nhân tạo vào đầu thế kỷ XVI bằng cách nhúng kim loại vào trong một acid mạnh. Vào những năm 1766-1781, Henry Cavendish là người đầu tiên nhận ra rằng hydro là một chất riêng biệt và rằng khi bị đốt trong không khí nó tạo ra sản phẩm là nước. Tính chất này chính là nguồn gốc của tên gọi tiếng Pháp hydrogène (được tạo ra bằng cách ghép tiếp đầu ngữ tiếng Hy Lạp hydro-, có nghĩa là "nước", với tiếp vĩ ngữ tiếng Pháp -gène, có nghĩa là "tạo ra"). Ở điều kiện tiêu chuẩn, hydro là một chất khí lưỡng nguyên tử không màu, không mùi, không vị và là một phi kim.

Trong các hợp chất ion, hydro có thể tồn tại ở hai dạng. Trong các hợp chất với kim loại, hydro tồn tại dưới dạng các anion hydride mang một điện tích âm, ký hiệu H-. Hydro còn có thể tồn tại dưới dạng các cation H+ là ion dương sinh ra do nguyên tử hydro bị mất đi một electron duy nhất của nó. Tuy nhiên một ion dương với cấu tạo chỉ gồm một proton trần trụi (không có electron che chắn) không thể tồn tại được trong thực tế do tính dương điện hay tính acid và do đó khả năng phản ứng với các phân tử khác của H+ là rất cao. Một cation hydro thực sự chỉ tồn tại trong quá trình chuyển proton từ các acid sang các base (phản ứng acid-base). Trong dung dịch nước H+ (do chính nước hoặc một loại acid khác phân ly ra) kết hợp với phân tử nước tạo ra các cation hydroni H3O+, thường cũng được viết gọn là H+. Ion này đóng một vai trò đặc biệt quan trọng trong hóa học acid-base.

Hydro tạo thành các hợp chất cộng hóa trị với hầu hết các nguyên tố khác. Nó có mặt trong nước và hầu hết các hợp chất hữu cơ cũng như các cơ thể sống.

Tính chất
Ở nhiệt độ và áp suất tiêu chuẩn hydro là một khí lưỡng nguyên tử có công thức phân tử H2, không màu, không mùi, dễ bắt cháy, có nhiệt độ sôi 20,27 K (-252,87 °C) và nhiệt độ nóng chảy 14,02 K (-259,14 °C). Tinh thể hydro có cấu trúc lục phương. Hydro có hóa trị 1 và có thể phản ứng với hầu hết các nguyên tố hóa học khác.

Sự cháy

Khí hydro (hay phân tử hydro) có tính cháy cao và sẽ cháy trong không khí trong khoảng nồng độ thể tích từ 4% đến 75%. Entropy của quá trình cháy hydro là −286 kJ/mol:
 2 H2(g) + O2(g) → 2 H2O(l) + 572 kJ (286 kJ/mol)

Khí hydro nổ với hỗn hợp không khí với nồng độ 4–74% và với clo nếu nồng độ nó là 5–95%. Hỗn hợp có thể được đốt cháy bằng tia lửa, nhiệt hoặc ánh sáng mặt trời. Nhiệt độ tự cháy của hydro trong không khí là . Hỗn hợp oxy-hydro tinh khiết cháy phát ra ánh sáng tử ngoại và hỗn hợp với nhiều oxy cháy gần như không thể quan sát bằng mắt thường như được minh họa trong Space Shuttle Main Engine so với chùm lửa dễ nhìn thấy của Space Shuttle Solid Rocket Booster. Việc phát hiện rò rỉ khí hydro cháy có thể cần một thiết bị báo cháy; rò rỉ như vậy có thể rất nguy hiểm. Ngọn lửa hydro trong các điều kiện khác là màu xanh, giống như ngọn lửa khí đốt thiên nhiên màu xanh.

Nguyên tử hydro

Nguyên tử hydro là nguyên tử của nguyên tố hydro. Nó bao gồm một electron có điện tích âm quay xung quanh proton mang điện tích dương là hạt nhân của nguyên tử hydro. Điện tử và proton liên kết với nhau bằng lực Coulomb

Đồng vị
Hydro có 3 đồng vị tự nhiên gồm ,  và . Các đồng vị khác có hạt nhân không bền ( đến ) được tổng hợp trong phòng thí nghiệm nhưng không quan sát được trong tự nhiên.

Hydro là nguyên tố duy nhất có các tên gọi khác nhau cho các đồng vị của nó. (Trong giai đoạn đầu của nghiên cứu phóng xạ, các đồng vị phóng xạ nặng khác nhau cũng được đặt tên, nhưng các tên gọi này không được sử dụng, mặc dù một nguyên tố, radon, có tên gọi mà nguyên thủy được dùng chỉ cho một đồng vị của nó). Các ký hiệu D và T (thay vì H2 và H3) đôi khi được sử dụng để chỉ đơteri và triti, mặc dù điều này không được chính thức phê chuẩn. Ký hiệu P đã được sử dụng cho phosphor và không thể sử dụng để chỉ proti.
 1H: Đồng vị phổ biến nhất của hydro chiếm hơn 99,98%, đồng vị ổn định này có hạt nhân chỉ chứa duy nhất một proton; vì thế trong miêu tả (mặc dù ít) gọi là proti.
 2H: Đồng vị ổn định có tên là deuteri, với thêm một neutron trong hạt nhân. Nó chiếm khoảng 0,0184-0,0082% của toàn bộ hydro (IUPAC); tỷ lệ của nó tới proti được xác định liên quan với nước tham chiếu tiêu chuẩn của VSMOW. Deuteri không có tính phóng xạ, và không thể hiện độc tính. Nước được làm giàu chứa deuteri thay vì hydro thông thường được gọi là nước nặng. Deuteri và các hợp chất của nó được dùng để đánh dấu đồng vị trong các thí nghiệm hóa sinh và trong các dung môi dùng -quang phổ NMR. Nước nặng được dùng làm chất điều hòa neutron và chất làm lạnh trong các lò phản ứng hạt nhân. Deuteri cũng có thể là nhiên liệu tiềm năng trong các phản ứng tổng hợp hạt nhân thương mại.
 3H: Đồng vị phóng xạ tự nhiên có tên là triti. Hạt nhân của nó có hai neutron và một proton. Nó phân rã theo phóng xạ beta và chu kỳ bán rã là 12,32 năm. Do có tính phóng xạ nên nó có thể được dùng trong sơn phản quang, như trong các loại đồng hồ. Tấm thủy tinh ngăn chặn một lượng nhỏ phóng xạ thoát ra ngoài. Một lượng nhỏ triti có mặt trong tự nhiên do sự phản ứng giữa các tia vũ trụ với các khí trong khí quyển; triti cũng được giải phóng trong các thử nghiệm vũ khí hạt nhân. Nó được dùng trong các phản ứng tổng hợp hạt nhân, ở dạng vết trong địa hóa đồng vị, và đặc biệt trong các thiết bị tự phát sáng. Triti cũng được dùng trong các thí nghiệm ghi nhãn hóa học và sinh học.Triti cũng có thể thay thế hydro trong nước giống như deuteri và tạo ra nước siêu nặng.
 4H: Hydro-4 được tổng hợp khi bắn phá triti bằng hạt nhân đơteri chuyển động cực nhanh. Nó phân rã tạo ra bức xạ neutron và có chu kỳ bán rã 9,93696x10−23 giây.
 5H: Năm 2001 các nhà khoa học phát hiện ra hydro-5 bằng cách bắn phá hydro bằng các ion nặng. Nó phân rã tạo ra bức xạ neutron và có chu kỳ bán rã 8,01930x10−23 giây.
 6H: Hydro-6 phân rã tạo ra ba bức xạ neutron và có chu kỳ bán rã 3,26500x10−22 giây.
 7H: Năm 2003 hydro-7 đã được tạo ra tại phòng thí nghiệm RIKEN ở Nhật Bản bằng cách cho va chạm dòng các nguyên tử heli-8 năng lượng cao với mục tiêu hydro lạnh và phát hiện ra các triton - hạt nhân của nguyên tử triti - và các neutron từ sự phá vỡ của hydro-7, giống như phương pháp sử dụng để sản xuất và phát hiện hydro-5.

Lịch sử

Phát hiện và sử dụng
Hydro (trong tiếng Pháp, hydrogène, hydr-, thân từ của hydros, tiếng Hy Lạp nghĩa là "nước", và -gène, tiếng Pháp nghĩa là "sinh", có nghĩa là "sinh ra nước" khi hợp với Oxy Năm 1671, Robert Boyle đã phát hiện và miêu tả phản ứng giữa sắt và acid loãng sinh ra khí hydro. Năm 1766, Hydro lần đầu tiên được Henry Cavendish phát hiện như một chất riêng biệt, và đặt tên khí từ phản ứng kim loại-acid là "khí có thể cháy". và phát hiện năm 1781 rằng khí này tạo ra nước khi đốt. Ông thường được tín dụng cho phát hiện của nó như là một yếu tố. Cavendish tình cờ tìm ra nó khi thực hiện các thí nghiệm với thủy ngân và các acid. Mặc dù ông đã sai lầm khi cho rằng hydro là hợp chất của thủy ngân (và không phải của acid), nhưng ông đã có thể miêu tả rất nhiều thuộc tính của hydro rất cẩn thận. Năm 1783, Antoine Lavoisier đặt tên cho nguyên tố này và chứng tỏ nước được tạo ra từ hydro và oxy. Không lâu sau, ông và Laplace lập lại thí nghiệm phát hiện của Cavendish thì nước được tạo ra khi hydro bị đốt cháy. Lavoisier tạo ra hydro từ các thí nghiệm nổi tiếng của ông về bảo tồn khối lượng bằng cách phản ứng của dòng hơi nước với sắt kim loại qua một sống sắt nung trên lửa. Quá trình oxy hóa kỵ khí của sắt của các proton của nước ở nhiệt độ cao có thể được biểu diễn theo các phản ứng sau:

Fe + H2O → FeO + H2

2 Fe + 3 H2O → Fe2O3 + 3 H2

3 Fe + 4 H2O → Fe3O4 + 4 H2

Nhiều kim loại như zirconi trải qua phản ứng tương tự với nước tạo ra hydro.

Hydro được hóa lỏng lần đầu tiên bởi James Dewar năm 1898 bằng cách sử dụng bộ phận làm lạnh và phát minh của ông phích nước. Ông đã tạo ra hydro rắn vào năm sau đó. Deuteri được Harold Urey phát hiện vào tháng 12 năm 1931 bằng cách chưng cất một mẫu nước nhiều lần, với phát minh này Urey nhận giải Nobel năm 1934. Triti được Ernest Rutherford, Mark Oliphant, và Paul Harteck điều chế năm 1934. Nước nặng được nhóm của Urey phát hiện năm 1932. François Isaac de Rivaz đã tạo động cơ de Rivaz đầu tiên sử dụng năng lượng từ việc đốt cháy hỗn hợp hydro và oxy năm 1806. Edward Daniel Clarke đã phát minh ra ống xì hàn hydro năm 1819. Đèn Döbereiner và đèn sân khấu được phát minh năm 1823.

Một trong những ứng dụng đầu tiên của nó là khinh khí cầu, được Jacques Charles phát minh năm 1783.. Hydro tạo lực nâng cho dạng du hành trên không vào năm 1852, đây là phát minh tàu hàng không dùng lực nâng hydro đầu tiên của Henri Giffard. Ferdinand von Zeppelin đã thúc đẩy ý tưởng khi khí cầu cứng dùng lực nâng của hydro mà sau này được gọi là Zeppelin; khinh khí cầu đầu tiên bay năm 1900. Các chuyến bay trở nên thường xuyên hơn bắt đầu năm 1910 và khi nổ ra chiến tranh thế giới thứ nhất vào tháng 8 năm 1914, khi khí cầu đã vận chuyển 35.000 hành khách mà không có tai nạn nghiêm trọng. Tàu không khí lực nâng hydro được dùng làm các điểm qua sát và thả bom trong suốt cuộc chiến.

Vai trò trong thuyết lượng tử

Do cấu trúc nguyên tử tương đối đơn giản của nó chỉ gồm một proton và một electron, nguyên tử hydro, cùng với quang phổ ánh sáng từ nó hoặc nó hấp thụ, là trung tâm của sự phát triển học thuyết về cấu trúc nguyên tử. Hơn thế nữa, sự đơn giản tương ứng của phân tử hydro và cation tương ứng  cho phép hiểu biết đầy đủ hơn về các liên kết hóa học tự nhiên, sau một thời gian ngắn sau khi cơ học lượng tử của nguyên tử hydro đã được phát triển vào giữa thập niên 1920.

Một trong những hiệu ứng lượng tử đầu tiên được nhận thấy rõ ràng là quan sát của Maxwell liên quan đến hydro, nửa thế kỷ trước khi học thuyết cơ học lượng tử được phát triển toàn diện. Maxwell đã quan sát nhiệt dung riêng của H2 không thể tính được của khí hai nguyên tử dưới nhiệt độ phòng và bắt đầu ngày càng giống với khí đơn nguyên tử ở nhiệt độ đông đặc. Theo thuyết lượng tử, ứng xử này xuất phát từ khoảng cách các mức năng lượng quay (lượng tử hóa), nó làm mở rộng khoảng cách trong H2 do khối lượng thấp của nó. Các mức khoảng cách rộng này ức chế tỷ lệ bằng nhau của năng lượng nung trong chuyển động quay trong hydro ở các mức nhiệt độ thấp. Các khí hai nguyên tử bao gồm các nguyên tử nặng hơn không có các mức khoảng cách rộng này và không thể hiện cùng hiệu ứng.

Trạng thái thiên nhiên
Hydro là nguyên tố phổ biến nhất trong vũ trụ, chiếm 75% các vật chất thông thường theo khối lượng và trên 90% theo số lượng nguyên tử. Nguyên tố này được tìm thấy với một lượng khổng lồ trong các ngôi sao và các hành tinh khí khổng lồ. Các đám mây phân tử của H2 liên quan đến sự hình thành sao. Hydro đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp năng lượng ngôi sao thông qua phản ứng proton-proton và tổng hợp hạt nhân chu trình CNO.

Trong khắp vũ trụ, hydro được tìm thấy chủ yếu ở các trạng thái nguyên tử và plasma với các tính chất khác với hydro phân tử. Ở dạng plasma, electron và proton của hydro không liên kết cùng nhau, tạo thành các chất dẫn diện rất cao và phát xạ cao. Các hạt tích điện bị ảnh hưởng cao bởi từ trường và điện trường. Ví dụ, gió mặt trời tương tác với từ quyển của Trái Đất làm tăng dòng Birkeland và Aurora. Hydro được phát hiện ở trạng thái nguyên tử trung hòa điện trong các môi trường liên sao. Một lượng lớn hydro trung hòa được tìm thấy trong các hệ Lyman-alpha bị hãm được cho là thống trị mật độ baryon vũ trụ của Vũ trụ đến dịch chuyển đỏ z=4.

Tuy vậy, trên Trái Đất nó có rất ít trong khí quyển (1 ppm theo thể tích). Tuy nhiên, hydro là nguyên tố phổ biến thứ 3 trên bề mặt Trái Đất, chủ yếu là ở dạng hợp chất hóa học như nước và hydrocarbon. Hydro được tạo ra bởi một số vi khuẩn và tảo và là thành phần tự nhiên của trung tiện như ở dạng methan, là nguồn hydro có độ quan trọng ngày càng cao. Các nguồn khác bao gồm phần lớn các chất hữu cơ (hiện tại là mọi dạng của cơ thể sống), than, nhiên liệu hóa thạch và khí tự nhiên. Metan (CH4) là một nguồn quan trọng của hydro. Dưới áp suất cực cao, chẳng hạn như tại trung tâm của các hành tinh khí khổng lồ (như Sao Mộc), các phân tử hydro mất đặc tính của nó và hydro trở thành một kim loại (xem hydro kim loại). Dưới áp suất cực thấp, như trong khoảng không vũ trụ, hydro có xu hướng tồn tại dưới dạng các nguyên tử riêng biệt, đơn giản vì không có cách nào để chúng liên kết với nhau; các đám mây H2 tạo thành và được liên kết trong quá trình hình thành các ngôi sao.

Hydro đóng vai trò sống còn trong việc cung cấp năng lượng trong vũ trụ thông qua các phản ứng proton-proton và chu trình carbon - nitơ. (Đó là các phản ứng nhiệt hạch giải phóng năng lượng khổng lồ thông qua việc tổ hợp hai nguyên tử hydro thành một nguyên tử heli.)

Điều chế, sản xuất
Trong phòng thí nghiệm, hydro được điều chế bằng phản ứng của acid với kim loại (có thể sử dụng bình Kipp), như kẽm chẳng hạn. Để sản xuất công nghiệp có giá trị thương mại nó được điều chế từ khí thiên nhiên. Điện phân nước là biện pháp đơn giản nhưng không kinh tế để sản xuất hàng loạt hydro. Các nhà khoa học đang nghiên cứu để tìm ra những phương pháp điều chế mới như sản xuất hydro sinh học sử dụng quá trình quang phân ly nước ở tảo lục hay việc chuyển hóa các dẫn xuất sinh học như glucose hay sorbitol ở nhiệt độ thấp bằng các chất xúc tác mới.

Hydro có thể điều chế theo nhiều cách khác nhau: hơi nước qua than (carbon) nóng đỏ, phân hủy hydrocarbon bằng nhiệt, phản ứng của các base mạnh (kiềm) trong dung dịch với nhôm, điện phân nước hay khử từ acid loãng với một kim loại (có khả năng đẩy hydro từ acid) nào đó.

Việc sản xuất thương mại của hydro thông thường là từ khí tự nhiên được xử lý bằng hơi nước nóng. Ở nhiệt độ cao (700-1.100 °C), hơi nước tác dụng với methan để sinh ra carbon monoxit và hydro.
CH4 + H2O <=> CO + 3H2 (xúc tác Ni, nhiệt độ cao)

Điện phân dung dịch có màng ngăn:

2NaCl + 2H2O -> 2NaOH + H2 + Cl2

Điện phân nước:

2H2O ->2H2 + O2

Lượng hydro bổ sung có thể thu được từ carbon monoxit thông qua phản ứng nước-khí sau:

CO + H2O -> CO2 + H2

Hợp chất
Là nhẹ nhất trong mọi chất khí, hydro liên kết với phần lớn các nguyên tố khác để tạo ra hợp chất. Nó có độ điện âm 2,2 vì thế nó tạo ra hợp chất ở những chỗ mà nó là nguyên tố mang tính phi kim loại nhiều hơn (1) cũng như khi nó là nguyên tố mang tính kim loại nhiều hơn (2). Các chất loại đầu tiên gọi là hydride, trong đó hydro hoặc là tồn tại dưới dạng ion H- hay chỉ là hòa tan trong các nguyên tố khác (chẳng hạn như paladi hydride). Các chất loại thứ hai có xu hướng cộng hóa trị, khi đó ion H+ là một hạt nhân trần và có xu hướng rất mạnh để hút các điện tử vào nó. Các dạng này là các acid. Vì thế thậm chí trong các dung dịch acid người ta có thể tìm thấy các ion như hydroni (H3O+) cũng như proton.

Hydro kết hợp với oxy tạo ra nước, H2O và giải phóng ra năng lượng, nó có thể nổ khi cháy trong không khí. Oxit deuteri, hay D2O, thông thường được nói đến như nước nặng. Hydro cũng tạo ra phần lớn các hợp chất với carbon. Vì sự liên quan của các chất này với các loại hình sự sống nên người ta gọi các hợp chất này là các chất hữu cơ, việc nghiên cứu các thuộc tính của các chất này thuộc về hóa hữu cơ.

Các phản ứng sinh học
H2 là một sản phẩm của nhiều kiểu trao đổi chất kỵ khí và được nhiều dạng vi sinh vật sinh ra, thường thông qua các phản ứng có xúc tác các enzym chứa sắt hoặc nickel được gọi là hydrogenase. Các enzyme này xúc tác phản ứng oxy hóa khử thuận nghịch giữa H2 và 2 proton và 2 electron của nó. Sự tạo thành khí hydro xảy ra khi chuyển dịch cân bằng theo hướng khử được tạo ra trong khi lên men pyruvat đối với nước.

Việc phân cắt phân tử nước thành các proton, electron, và oxy xảy ra trong các phản ứng phụ thuộc sáng trong tất cả các sinh vật quang hợp. Một số sinh vật này bao gồm cả tảo Chlamydomonas reinhardtii và vi khuẩn lam, đã tiến hóa hai bước trong các phản ứng tối mà trong đó các proton và electron bị khử để tạo ra khí H2 bởi các enzym biệt hóa trong lục lạp. Nhiều nỗ lực đã được thực hiện để can thiệp về mặt di truyền của các enzym vi khuẩn lam để tổng hợp một cách hiệu quả khí H2 thậm chí có mặt oxy. Những nỗ lực cũng đã thực hiện đối với gen của tảo trong phản ứng sinh học.

Cảnh báo
Hydro là một chất khí dễ bắt cháy, nó cháy khi mật độ chỉ có 4%. Nó có phản ứng cực mạnh với clo và fluor, tạo thành các acid hydrohalic có thể gây tổn thương cho phổi và các bộ phận khác của cơ thể. Khi trộn với oxy, hydro nổ khi bắt lửa. Hydro cũng có thể nổ khi có dòng điện đi qua.

Hydro biểu hiện một số mối nguy hiểm đối với sự an toàn của con người như khả năng cháy, nổ khi trộn với không khí với oxy tự do. Ngoài ra, hydro lỏng là một hỗn hợp lạnh và thể hiện các mối nguy hiểm (như làm tê cóng) liên quan đến chất lỏng rất lạnh. Hydro hòa tan trong nhiều kim loại, và khi rò rỉ có thể có những ảnh hưởng xấu đến các kim loại như tính giòn do hydro, làm rạn nứt và gây nổ. Khí hydro rò rỉ vào không khí có thể tự cháy. Hơn thế nữa, hydro cháy khi nhiệt độ rất cao hầu như không nhìn thấy và điều này có thể gây bỏng.

Thậm chí việc giải đoán dữ liệu hydro (bao gồm cả dữ liệu an toàn) vẫn chưa rõ ràng bởi một số hiện tượng. Nhiều tính chất vật lý và hóa học của hydro phụ thuộc tỷ số đồng phân spin parahydro/orthohydron (nó thường mất vài ngày hoặc vài tuần ở một nhiệt độ cho trước để đạt đến tỉ số cân bằng, từ đó mới lấy được số liệu). Các thông số cháy nổ hydro như áp suất và nhiệt độ ngưỡng cháy nổ, phụ thuộc mạnh vào hình dạng của vật thể chứa chúng.

Xem thêm
 Phản hydro
 Tế bào nhiên liệu
 Nguyên tử hydro
 Liên kết hydro
 Bom hạt nhân
 Ô tô hydro
 Kinh tế hydro
 Năng lượng hydro
 Vạch hydro trong quang phổ
 Bảng tuần hoàn các nguyên tố
 Hydro quang học
 Hydro khí nén (CGH2)
 Hydro lỏng (LH2)

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Phi kim
Hợp chất hydro
Từ gốc Pháp
Công nghệ khí cầu điều khiển được
Nguyên tố hóa học
Hydro
Nhiên liệu phản ứng tổng hợp hạt nhân


title: Libnotes dolonigra

text:
Libnotes dolonigra là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Libnotes
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Monocreagra

text:
Monocreagra là một chi bướm đêm thuộc họ Notodontidae. Chi này gồm các loài sau:
Monocreagra orthyades Druce, 1893
Monocreagra pheloides C. và R. Felder, 1874
Monocreagra unimacula  (Warren, 1897)

Chú thích

Tham khảo

Dioptini


title: Blepharida variegatus

text:
Blepharida variegatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Furth miêu tả khoa học năm 1998.

Chú thích

Tham khảo

Blepharida


title: Pandharkaoda

text:
Pandharkaoda là một thành phố và là nơi đặt hội đồng đô thị (municipal council) của quận Yavatmal thuộc bang Maharashtra, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Pandharkaoda có dân số 26.567 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Pandharkaoda có tỷ lệ 74% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 80%, và tỷ lệ cho phái nữ là 68%. Tại Pandharkaoda, 13% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Maharashtra


title: Crassopleura maravignae

text:
Crassopleura maravignae là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Drilliidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Crassopleura
Động vật được mô tả năm 1838


title: Nebrioporus clarkii

text:
Nebrioporus clarkii là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Wollaston miêu tả khoa học năm 1862.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Nebrioporus


title: Daignac

text:
Daignac  là một xã thuộc tỉnh Gironde trong vùng Nouvelle-Aquitaine tây nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Gironde

Tham khảo

Xã của Gironde


title: Rhabdomastix setigera

text:
Rhabdomastix setigera là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Rhabdomastix
Limoniidae ở vùng Nearctic


title: Allodape quadrilineata

text:
Allodape quadrilineata là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cameron mô tả khoa học năm 1905.

Chú thích

Tham khảo

Allodape
Động vật được mô tả năm 1905


title: Ptychadena filwoha

text:
Ptychadena filwoha là một loài ếch trong họ Ptychadenidae.
Nó được tìm thấy ở Ethiopia, có thể cả Djibouti, có thể cả Eritrea, và có thể cả Somalia.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là xavan khô, vùng đất có cây bụi nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, sông, đầm nước, đầm nước ngọt, và suối nước ngọt. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Largen, M. 2004. Ptychadena filwoha. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Ptychadena
Động vật lưỡng cư Ethiopia


title: Donneville

text:
Donneville  là một xã thuộc tỉnh Haute-Garonne trong vùng Occitanie ở tây nam nước Pháp. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 155 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Haute-Garonne


title: Polia nebulosa

text:
Polia nebulosa là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở temperate châu Âu và châu Á tới Đông Á và Nhật Bản. It is not present in northernmost Fennoscandia và phần phía nam của bán đảo Iberia, Ý và Hy Lạp. In Anpơ nó được tìm thấy ở heights up to 1,600 mét.

Sải cánh dài 41–52 mm. Con trưởng thành bay từ the tháng 5 đến tháng 8 làm một đợt.

Ấu trùng ăn lá các loài various plants, bao gồm Salix, Rubus và Prunus cũng như Urtica dioica.

Hình ảnh

Liên kết ngoài
Lepiforum e.V.
schmetterlinge-deutschlands.de
UKmoths

Chú thích

Polia
Côn trùng châu Âu
Động vật được mô tả năm 1766


title: Sphecodes croaticus

text:
Sphecodes croaticus là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Meyer mô tả khoa học năm 1922.

Chú thích

Tham khảo

Sphecodes
Động vật được mô tả năm 1922


title: Hypena scabra

text:
Hypena scabra là một loài bướm đêm thuộc họ Erebidae. Nó được tìm thấy ở Canada phía nam đến Florida và Texas. It has also been reported từ Đảo Anh.

Sải cánh dài 25–35 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 3 đến tháng 11 hoặc all quanh năm in warmer regions. Có nhiều lứa trong năm.

Ấu trùng ăn rau mọc thấp.

Hình ảnh

Liên kết ngoài
Owlet Caterpillars of Eastern North America (Lepidoptera: Noctuidae)
Bug Guide
Images
Bugwood

Chú thích

Hypena


title: Querqueville

text:
Querqueville là một xã trong tỉnh Manche, thuộc vùng hành chính Normandie của nước Pháp, có dân số là 5628 người (thời điểm 1999).

Nhân khẩu học

Tham khảo

Xã của Manche


title: Baxoi

text:
Baxoi, (; , Hán Việt: Bát Túc huyện) là một huyện của địa khu Qamdo (Xương Đô), khu tự trị Tây Tạng, Trung Quốc. Trên địa bàn huyện có Tu viện Pomda.

Trấn
 Bạch Mã (白玛镇)
 Nhiên Ô (然乌镇)
 Bang Đạt (帮达镇)
 Đồng Khải (同卡镇0

Hương

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang thông tin

Đơn vị cấp huyện Tây Tạng
Qamdo


title: Zumaglia

text:
Zumaglia là một đô thị ở tỉnh Biella vùng Piedmont của nước Ý, có vị trí cách khoảng 60 km về phía đông bắc của of Torino và khoảng 3 km về phía đông nam của of Biella. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.114 người và diện tích là 2,6 km².

Zumaglia giáp các đô thị: Biella, Pettinengo, Ronco Biellese.

Quá trình thay đổi dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Biella
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: 1065

text:
Năm 1065 trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 1065


title: Paraxestia

text:
Paraxestia là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Noctuinae


title: Orimarga perpictula

text:
Orimarga perpictula là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Orimarga
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Drepanopodus

text:
Drepanopodus là một chi bọ cánh cứng thuộc họ Scarabaeidae.

Chú thích

Tham khảo

Scarabaeini


title: Họ Dương xỉ mộc

text:
Cyatheaceae là một họ dương xỉ thân gỗ, bao gồm các loài dương xỉ có thân cao nhất trên thế giới với chiều cao lên đến 20m. Chúng cũng là các loài thực vật rất cổ, xuất hiện trong các hóa thạch vào Jura muộn, mặc dù các chi hiện đại có vẻ như xuất hiện vào Đệ Tam. Cyatheaceae là một họ lớn gồm các loài dương xỉ thân gỗ với khoảng 500 loài. Cyatheaceae và Dicksoniaceae, cùng với Metaxyaceae và Cibotiaceae là nhóm đơn ngành và hợp thành nhóm dương xỉ thân gỗ có lõi.

Tham khảo

 Large, M.F. and J.E. Braggins Tree Ferns. Timber Press (2004). ISBN 0-88192-630-2

Liên kết ngoài
 Tree ferns:Monophyletic groups and their relationships as revealed by four protein-coding plastid loci

Cyatheaceae


title: Saint-Galmier

text:
Saint-Galmier là một xã trong tỉnh Loire miền trung nước Pháp.

Its residents are called Baldomériens.

Water
Saint Galmier is a spa town and the source of Badoit mineral water. The thermal spring was known of in Gallo-Roman times, but its fame increased with the general growth in interest in thermal cures in Europe during the nineteenth century.

Before Auguste Badoit appeared on the scene and commercialised the water in the 1830s, both the water, and the spring from which it emerged, were known as "Fontfort". It is for this reason that briefly, during the French Revolutionary period, the town was known as "Fontfortville".

People
Gilbert Bostsarron, a member of the French Resistance was born here.
Roger Rivière, a professional cyclist, who was born in Saint-Etienne in 1936, died here in 1976.

Xem thêm
Xã của tỉnh Loire

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintgalmier


title: Lavochkin-Gorbunov-Gudkov LaGG-1

text:
Lavochkin-Gorbunov-Goudkov LaGG-1 (Лавочкин-Горбунов-Гудков ЛаГГ-1) là một máy bay tiêm kích của Liên Xô trong Chiến tranh Thế giới II. Dù đây là một loại máy bay chiến đấu không được thành công, nhưng hình dáng của nó lại là thiết kế cơ bản cho một số máy bay chiến đấu nổi tiếng của Liên Xô trong chiến tranh.

Lịch sử
LaGG-1 được thiết kế vào năm 1938 như một máy bay hạng nhẹ sử dụng động cơ Klimov M-105 và gỗ dán trong chế tạo để hạn chế sử dụng các nguyên liệu kim loại đang rất khan hiếm vào thời điểm đó. Nguyên mẫu đầu tiên vào ngày 30 tháng 3 năm 1939, và sau một số khó khăn ban đầu nó đã được chứng minh là một mẫu máy bay chiến đấu đầy hứa hẹn bởi những nhà thiết kế. Trong giai đoạn này, nhu cầu về những máy bay hiện đại để hiện đại hóa Không quân Xô Viết đã được thực hiện do những mất mát trong Chiến tranh Mùa đông với Phần Lan, và những máy bay lúc đầu được gọi là I-22 đã được chấp nhận để sản xuất hàng loạt.

Khoảng 100 chiếc đã được gửi tới những phi đội để thử nghiệm đánh giá, tại đây những khuyết điểm đã nhanh chóng bộc lộ. Máy bay không có động cơ đủ mạnh, thiếu khả năng cơ động và tầm hoạt động. Hơn nữa, trong khi 7 nguyên mẫu được chế tạo cẩn thận theo đơn đặt hàng riêng và kết thúc thử nghiệm với tiêu chuẩn chất lượng đạt rất cao, thì những chiếc được sản xuất hàng loạt này lại tương đối chưa hoàn thiện, và những chiếc máy bay này chỉ góp phần thêm vào tình trạng yếu kém hiện có trong Không quân Xô Viết.

Những báo cáo về các vấn đề của LaGG-1 đã được gửi tới đội thiết kế, và một loạt những cải tiến đã được thực hiện dẫn đến sự xuất hiện của LaGG-3.

Quốc gia sử dụng

 Không quân Xô Viết

Thông số kỹ thuật (LaGG-1)

Đặc điểm riêng
 Phi đoàn: 1
 Chiều dài: 8.81 m (28 ft 11 in)
 Sải cánh: 9.80 m (32 ft 2 in)
 Chiều cao: 4.40 m (14 ft 5 in)
 Diện tích cánh: 17.5 m² (188 ft²)
 Trọng lượng rỗng: 2.478 kg (5.463 lb)
 Trọng lượng cất cánh: 2.968 kg (6.543 lb)
 Trọng lượng cất cánh tối đa: 3.380 kg (7.452 lb)
 Động cơ: 1× động cơ V-12 làm lạnh bằng chất lỏng Klimov M-105P, 820 kW (1.100 hp)

Hiệu suất bay
 Vận tốc cực đại: 605 km/h (377 mph)
 Tầm bay: 556 km (346 mi)
 Trần bay: 9.600 m (31.500 ft)
 Vận tốc lên cao: 14.3 m/s (2.804 ft/min)
 Lực nâng của cánh: 170 kg/m² (35 lb/ft²)
 Lực đẩy/trọng lượng: 270 W/kg (0.17 hp/lb)

Vũ khí
 2x súng máy 7.62 mm ShKAS đặt phía trên động cơ
 1x pháo 20 mm ShVAK

Tham khảo

Chú thích

Thư mục

 Abanshin, Michael E. and Gut, Nina. Fighting Lavochkin, Eagles of the East No.1. Lynnwood, WA: Aviation International, 1993. ISBN unknown.
 Gordon, Yefim. Lavochkin's Piston-Engined Fighters (Red Star Volume 10). Earl Shilton, Leicester, UK: Midland Publishing Ltd., 2003. ISBN 1-85780-151-2.
 Gordon, Yefim and Khazanov, Dmitri. Soviet Combat Aircraft of the Second World War, Volume One: Single-Engined Fighters. Earl Shilron, Leicester, UK: Midland Publishing Ltd., 1998. ISBN 1-85780-083-4.
 Green, William. Warplanes of the Second World War, Volume Three: Fighters. London: Macdonald & Co. (Publishers) Ltd., 1961 (seventh impression 1973). ISBN 0-356-01447-9.
 Green, William and Swanborough, Gordon. WW2 Aircraft Fact Files: Soviet Air Force Fighters, Part 1. London: Macdonald and Jane's Publishers Ltd., 1977. ISBN 0-354-01026-3.
 Keskinen, Kalevi; Stenman, Kari and Niska, Klaus. Venäläiset Hävittäjät (Suomen Ilmavoimien Historia 7) (in Finnish with English Summary). Espoo, Finland: Tietoteos, 1977. ISBN 951-9035-25-7.
 Stapfer, Hans-Heiri. LaGG Fighters in Action (Aircraft in Action Number 163). Carrollton, TX: Squadron/Signal Publications, Inc., 1996. ISBN 0-89747-634-7.

Nội dung liên quan

Máy bay có cùng sự phát triển
 LaGG-3
 Lavochkin La-5
 Lavochkin La-7

Máy bay có tính năng tương đương
 Messerschmitt Bf 109
 Supermarine Spitfire
 Curtiss P-40
 Kawasaki Ki-61

Trình tự thiết kế
LaGG-1 - LaGG-3 - La-5 - La-7

Xem thêm
 Danh sách máy bay quân sự của Liên bang Xô viết và CIS
 Danh sách máy bay trong Chiến tranh Thế giới II
 Danh sách máy bay tiêm kích

Máy bay Lavochkin
Máy bay quân sự Liên Xô thập niên 1930
Máy bay tiêm kích Liên Xô và Nga
Máy bay cánh dưới
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Muron

text:
Muron là một xã trong tỉnh Charente-Maritime trong vùng Nouvelle-Aquitaine tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 0-28 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Charente-Maritime


title: Mai tứ quý

text:
Mai tứ quý (danh pháp hai phần: Ochna serrulata) là một loại hoa mai có hoa màu vàng thuộc chi Ochna của họ Ochnaceae, còn được gọi là nhị độ mai, tức mai nở hai lần, trước vàng (cánh hoa) sau đỏ (lá đài). Loại này nở hoa quanh năm, tùy theo đặc trưng của từng dạng mai, có tên gọi khác nhau, nó có nguồn gốc từ Nam Phi. Mai tứ quý Việt Nam cao khoảng 2-3m, còn những loài mai tứ quý ở Thái Lan và một số nước khác thuộc châu Á thì có thể cao đến 8m, hoa có đường kính khoảng 4 cm. Cây ra hoa từ tháng 2 đến tháng 5 DL, có trái từ tháng 4 đến tháng 6. Người ta có thể nhân giống mai tứ quý bằng hạt, chiết cành hoặc giâm cành.

Trên thế giới có nhiều loài mai vàng, đài hoa đỏ giống như mai tứ quý Việt Nam nên "mai tứ quý" nói chung có những tên khoa học khác nhau: Ochna atropurpurea; Ochna atropurpurea DC; Ochna integerrima; Ochna serrulata...

Người nước ngoài thường gọi mai tứ quý là "cây chuột Mickey" (Mickey-mouse plant), vì họ liên tưởng đài hoa đỏ và trái đen giống như gương mặt và chiếc quần của con chuột nổi tiếng này (chuột trong phim hoạt hình)

Mai tứ quý Việt Nam thường có hai tầng cánh, còn mai Mỹ chỉ có một tầng cánh, lá màu xanh đậm. Chúng sống trong môi trường có độ ẩm vừa phải, đất nhiều mùn và có ánh sáng từ 30 đến 50% .

Đặc tính
Thường trên cây mai tứ quý hoa màu vàng, hoa nở lần đầu có 5 cánh màu vàng, các cánh hoa rơi rụng rồi năm đài hoa đổi thành màu đỏ, úp lại ôm lấy nhụy, trông giống như nụ hoa vừa nhú. Nhụy bên trong kết hạt rồi hạt to dần, đẩy 5 đài hoa bung ra trông như hoa mai đỏ vừa nở. Hạt ở giữa các cánh hoa có màu xanh khi còn non và đổi sang màu đen khi già.

Mai tứ quý là loại cây trồng làm cảnh lá xanh quanh năm, rất ít bị sâu bênh, vừa chịu nắng tốt lại có thể sống được nơi ít nắng và có thể xén cành để tạo thành hình cầu, hình nón, hình chóp hoặc để tự nhiên. Đây là loại cây có sức sống tốt, thích hợp trồng trang trí sân vườn nơi công cộng cũng như tư gia. Mai tứ quý vừa là loại cây trồng trang trí nhưng khi trồng lâu năm sẽ trở thành mai cổ thụ có giá trị, đặc điểm của mai tứ Quý là hay được dân chơi cây cảnh cắt cành nhỏ để lại các tay cành to và ghép các giống mai khác vào, đặc biệt hay được ghép nhiều nhất là ghép cúc thọ hương và mai giảo thủ đức, đặc điểm của cây sau ghép phát triển rất mạnh, nhanh cho ra hoa cành tốt tươi sau 7-10 tháng ghép.

Hình ảnh

Chú thích

Liên kết ngoài

S
Cây cảnh
Thực vật Nam Phi
Thực vật xâm hại


title: Atarba millaamillaa

text:
Atarba millaamillaa là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Atarba
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Louis Armstrong

text:
Louis Daniel Armstrong (4 tháng 8 năm 1901 - 6 tháng 7 năm 1971), biệt danh là " Satchmo ",  "Satch", và "Pops", là một nghệ sĩ, nhà soạn nhạc, ca sĩ, và diễn viên người Mỹ. Ông là một trong những nhân vật có ảnh hưởng nhất trong nhạc jazz. Sự nghiệp của ông kéo dài năm thập kỷ, từ những năm 1920 đến những năm 1960 và các thời đại khác nhau trong lịch sử nhạc jazz. Năm 2017, ông được giới thiệu vào Đại sảnh Danh vọng Rhythm & Blues.

Armstrong sinh ra và lớn lên ở New Orleans. Trở nên nổi bật vào những năm 1920 với tư cách là một người chơi kèn và cornet sáng tạo, Armstrong là một người có ảnh hưởng nền tảng trong nhạc jazz, chuyển trọng tâm của âm nhạc từ ngẫu hứng tập thể sang biểu diễn độc tấu. Khoảng năm 1922, ông theo người cố vấn của mình, Joe "King" Oliver, đến Chicago để chơi trong ban nhạc Creole Jazz. Tại Chicago, ông dành thời gian với các nhạc sĩ jazz nổi tiếng khác, kết nối lại với người bạn Bix Beiderbecke và dành thời gian với Hoagy Carmichael và Lil Hardin. Ông đã nổi tiếng tại " các cuộc thi cắt " và chuyển đến New York để tham gia ban nhạc của Fletcher Henderson.

Với giọng hát phong phú, dễ nhận biết ngay lập tức, Armstrong cũng là một ca sĩ có ảnh hưởng và khả năng ứng biến khéo léo, uốn cong lời bài hát và giai điệu của một bài hát. Anh ấy cũng có kỹ năng hát scat. Armstrong nổi tiếng với sự hiện diện và giọng hát lôi cuốn cũng như chơi kèn. Vào cuối sự nghiệp của Armstrong vào những năm 1960, ảnh hưởng của ông đã lan sang âm nhạc nổi tiếng nói chung. Armstrong là một trong những nghệ sĩ giải trí người Mỹ gốc Phi nổi tiếng đầu tiên "vượt qua", nghĩa là âm nhạc của ông đã vượt qua màu da của mình ở một nước Mỹ bị chia rẽ chủng tộc. Ông hiếm khi chính trị hóa chủng tộc của mình một cách công khai, điều này làm những người Mỹ gốc Phi buồn bực, nhưng đã có lập trường công khai cho sự chia rẽ trong cuộc khủng hoảng Little Rock. Ông đã có thể tiếp cận các giai cấp trên của xã hội Mỹ vào thời điểm mà điều này là khó khăn đối với người da đen.

Armstrong xuất hiện trong các bộ phim như High Society (1956) cùng với Bing Crosby, Grace Kelly, và Frank Sinatra, và Hello, Dolly! (1969) với Barbra Streisand đóng vai chính. Ông đã nhận được nhiều giải thưởng trong đó có ba đề cử giải Grammy và một chiến thắng cho màn trình diễn bài Hello, Dolly! vào năm 1964.

Ảnh hưởng của Louis Armstrong không chỉ trong lãnh vực nhạc jazz mà còn lan sang nhạc pop trong thập niên 1960. Theo bình luận gia âm nhạc Steve Leggett thì Armstrong "có thể là người có ảnh hưởng lớn nhất trong nền ca nhạc Mỹ trong thế kỷ 20."

Tiểu sử

Armstrong thường tuyên bố rằng ông sinh ngày 4 tháng 7 năm 1900. Mặc dù ông qua đời năm 1971, nhưng mãi đến giữa những năm 1980, ngày sinh thực sự của ông, ngày 4 tháng 8 năm 1901, được Tad Jones phát hiện bằng cách nghiên cứu các giấy tờ rửa tội. Ít nhất ba tiểu sử khác coi ngày sinh 4 tháng 7 là một huyền thoại.

Armstrong được sinh ra ở New Orleans với mẹ là Mary Albert và cha là William Armstrong. Albert đến từ Boutte, Louisiana và sinh con tại nhà khi cô khoảng mười sáu tuổi. William Armstrong đã bỏ rơi hai mẹ con một thời gian ngắn sau đó. Khoảng hai năm sau, William có một cô con gái, Beatrice "Mama Lucy" Armstrong, người được Albert nuôi dưỡng.

Louis Armstrong được bà ngoại nuôi dưỡng cho đến năm tuổi khi ông được trở về với mẹ. Ông đã dành cả tuổi thanh xuân trong một khu phố bạo lực, được gọi là Chiến trường. Năm sáu tuổi, ông theo học trường Fisk School for Boys, một ngôi trường chấp nhận trẻ em da đen trong hệ thống phân biệt chủng tộc của New Orleans. Ông đã làm những công việc phụ cho Karnoffskys, một gia đình người Do Thái ở Litva. Khi đang bán than ở Storyville, anh nghe thấy các ban nhạc spasm, các nhóm chơi nhạc từ các đồ vật trong gia đình. Anh nghe thấy những âm thanh ban đầu của nhạc jazz từ các ban nhạc chơi trong nhà thổ và vũ trường như Pete Lala, nơi King Oliver biểu diễn.

Karnoffskys  nhận Armstrong và đối xử với ông như gia đình. Biết ông sống không có cha, họ cho anh ăn và nuôi dưỡng anh. Trong hồi ký Louis Armstrong + Gia đình Do Thái ở New Orleans, La., Năm 1907, ông đã mô tả khám phá của mình rằng gia đình này cũng bị phân biệt đối xử bởi "những người da trắng khác", những người cảm thấy rằng họ tốt hơn người Do Thái: "Tôi chỉ mới bảy tuổi nhưng tôi có thể dễ dàng nhận thấy sự đối xử vô duyên mà những người da trắng đang đối xử với gia đình Do Thái nghèo mà tôi đang làm việc. "  Ông đeo mặt dây chuyền Ngôi sao David trong suốt quãng đời còn lại và viết về những gì ông học được từ họ: "làm thế nào để sống cuộc sống thực sự và quyết tâm". Buổi biểu diễn âm nhạc đầu tiên của Armstrong có thể đã ở bên cạnh đoàn xe rác của Karnoffsky. Để phân biệt với những người bán hàng rong khác, ông đã thử chơi một chiếc còi thiếc để thu hút khách hàng. Morris Karnoffsky đã cho Armstrong một khoản tạm ứng để mua một cây kèn cornet từ một cửa hàng cầm đồ.

Armstrong lớn lên từ giai cấp xã hội hèn mạt nhất, trong một thị trấn bị kỳ thị, nhưng lại có nền âm nhạc sâu đậm, nóng bỏng - lúc bấy giờ gọi là nhạc "ragtime" (thời đói rách) chứ chưa gọi là nhạc jazz. Tuy thời thơ ấu ông sống trong cảnh đói nghèo, Louis Armstrong không cho rằng đó là điều đáng buồn mà là nguồn cảm hứng vô biên, ông từng nói: "Mỗi khi tôi nhắm mắt thổi cái kèn của tôi - tôi nhìn thẳng vào trái tim của thành phố New Orleans xa xưa... Nó đem lại cho tôi một cái gì đó để tôi bám vào mà sống."

Qua đời
Armstrong chết vì đau tim khi đang ngủ vào ngày 6 tháng 7 năm 1971 lúc 69 tuổi, 11 tháng sau khi trình diễn ở một chương trình nổi tiếng tại phòng nhạc Waldorf-Astoria. Ông sống tại Corona, Queens, thành phố New York, lúc ông qua đời. Ông được an táng tại Nghĩa trang Flushing, Flushing, ở Queens, thành phố New York.
Tham gia đưa tiễn ông gồm có Bing Crosby, Ella Fitzgerald, Dizzy Gillespie, Pearl Bailey, Count Basie, Harry James, Frank Sinatra, Ed Sullivan, Earl Wilson, Alan King, Johnny Carson và David Frost. Peggy Lee đã hát bài The Lord's Prayer ở đám tang, còn Al Hibbler hát bài "Nobody Knows the Trouble I've Seen" và người bạn lâu năm của ông, Fred Robbins, đọc điếu văn.

Chú thích

Armstrong, Louis
Armstrong, Louis
Armstrong, Louis
Bài cơ bản sơ khai
Người đoạt giải Grammy Thành tựu trọn đời
Sinh năm 1901
Mất năm 1971
Nghệ sĩ của Columbia Records
Ca sĩ Mỹ thế kỷ 20
Ca sĩ Mỹ gốc Phi


title: Oecetis kolobota

text:
Oecetis kolobota là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Chú thích

Tham khảo

Oecetis


title: Rhyacophila atrata

text:
Rhyacophila atrata là một loài Trichoptera trong họ Rhyacophilidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Tân bắc
Rhyacophila


title: Paa feae

text:
Nanorana feae là một loài ếch trong họ Ranidae.
Nó được tìm thấy ở Trung Quốc và Myanmar.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông.

Nguồn
 van Dijk, P.P., Wogan, G., Ohler, A. & Datong, Y. 2004. Paa feae . 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Tham khảo

Paa
Động vật lưỡng cư Trung Quốc
Động vật lưỡng cư Myanmar


title: 7042 Carver

text:
7042 Carver (1933 FE1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 24 tháng 3 năm 1933 bởi K. Reinmuth ở Heidelberg.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 7042 Carver

Được phát hiện bởi Karl Wilhelm Reinmuth
Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1933


title: Calicha

text:
Calicha là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Các loài
 Calicha nooraria (Bremer, 1864)
 Calicha ornataria (Leech, 1897)

Chú thích

Tham khảo

 Calicha at funet.fi
 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Boarmiini


title: Melanochromis elastodema

text:
Melanochromis elastodema là một loài cá thuộc họ Cichlidae. Nó là loài đặc hữu của Malawi. Môi trường sống tự nhiên của chúng là hồ nước ngọt.

Nguồn
 Kasembe, J. 2005. Melanochromis elastodema . 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Động vật Malawi
Melanochromis


title: Xylocopa perversa

text:
Xylocopa perversa là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Wiedemann mô tả khoa học năm 1824.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ong bầu
Động vật được mô tả năm 1824


title: Minota halmae

text:
Minota halmae là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Apfelbeck miêu tả khoa học năm 1906.

Chú thích

Tham khảo

Minota


title: Waimes

text:
Waimes () là một đô thị ở tỉnh Liège, Bỉ. Tại thời điểm ngày 1 tháng 1 năm 2006, Waimes có tổng dân số 6.728 người. Tổng diện tích là 96,93 km² với mật độ dân số 69 người trên mỗi km².

Dân Waimes chủ yếu nói tiếng Pháp, cộng đồng thiểu số nói tiếng Đức. Các đô thị xung quanh thuộc cộng đồng nói tiếng Đức ở Bỉ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Lâu đài Reinhardstein

Đô thị của Liège


title: Saint-Germain-Laval, Loire

text:
Saint-Germain-Laval là một xã trong tỉnh Loire miền trung nước Pháp.

The North American explorer Daniel Greysolon, Sieur du Lhut was born in Saint-Germain-Laval.

Geography
The commune is located 35 kilometers south of Roanne and 6 kilometers south of exit 5 of autoroute A72 (future A89) linking Clermont-Ferrand (85 km distant) to Saint-Étienne (62 km distant).

Xem thêm
Xã của tỉnh Loire

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintgermainlaval


title: Argyresthia curvella

text:
Argyresthia curvella là một loài ermine moth (họ Yponomeutidae). Nó thuộc phân họ Argyresthiinae, đôi khi được nâng thành họ đầy đủ thuộc siêu họ Yponomeutoidea.
Loài bướm này phân bố khắp tây bắc Eurasia. Nó không hiện diện ở Iberia và có lẽ toàn bộ Balkan, và nhìn chung phân bố về phía bắc vùng Địa Trung Hải. Con bướm bay đêm và bị ánh đèn thu hút. Chúng mọc cánh từ tháng 6/7 hoặc trễ hơn tuỳ theo địa điểm.

The wingspan of adults is 10–12 mm.

Đồng âm
Các tên chi tiết không hiệu lực của loài này:
 Argyresthia cornella (auct. non Fabricius, 1775: misidentification)
 Phalaena curvella Linnaeus, 1761
 Tinea arcella Fabricius, 1776
 Tinea cornella (auct. non Fabricius, 1775: misidentification)

Cước chú

Tham khảo
  (2009): Argyresthia (Argyresthia) curvella. Version 2.1, 2009-DEC-22. Truy cập 2010-MAY-05.
  (1942): Eigenartige Geschmacksrichtungen bei Kleinschmetterlingsraupen ["Strange tastes among micromoth caterpillars"]. Zeitschrift des Wiener Entomologen-Vereins 27: 105-109 [in German]. PDF fulltext
  [2010]: UKMoths – Argyresthia curvella. Truy cập 2010-MAY-05.
  (2002): Markku Savela's Lepidoptera và some other life forms – Argyresthia curvella. Version of 2002-NOV-02. Truy cập 2010-MAY-05.

Liên kết ngoài

 waarneming.nl
 Lepidoptera of Belgium

Động vật được mô tả năm 1761
Argyresthia
Côn trùng châu Âu


title: Megapenthes diego

text:
Megapenthes diego là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1933.

Chú thích

Tham khảo

Megapenthes


title: Giải thưởng Điện ảnh Hồng Kông lần thứ 18

text:
Giải thưởng Điện ảnh Hồng Kông lần thứ mười tám được tổ chức ngày 25 tháng 4 năm 1999 tại Hồng Kông.

Danh sách các đề cử và giải thưởng

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang web chính thức của Giải thưởng Điện ảnh Hồng Kông

18
Hồng Kông


title: Catocala piatrix

text:
Catocala piatrix (tên tiếng Anh: Penitent Underwing) là một loài bướm đêm thuộc họ Erebidae. Loài này được tìm thấy ở khu vực miền đông của Hoa Kỳ và subspecies Catocala piatrix dionyza can be được tìm thấy ở Arizona.

Sải cánh dài 68–84 mm. The moths gặp ở tháng 7 đến tháng 11 tùy theo địa điểm.

Ấu trùng ăn Ash, Butternut, Hickory, Pecan, Persimmon, và Walnut trees.

Phụ loài
Catocala piatrix piatrix
Catocala piatrix dionyza (Arizona)

Liên kết ngoài
 butterfliesandmoths.org

Chú thích

Catocala


title: Nhái cây Yungas

text:
Nhái cây Yungas, tên khoa học Hypsiboas balzani, là một loài ếch thuộc họ Nhái bén. Loài này có ở Bolivia và Peru.

Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, sông ngòi, và kênh đào và mương rãnh.

Chú thích

Tham khảo

 Boulenger, 1898: A list of the reptiles and batrachians collected by the late Prof. L. Balzan in Bolivia. Annali del Museo Civico di Storia Naturale di Genova, ser. 2, vol. 19, n. 19,  (texte intégral).
 Angulo, A., Reichle, S., Köhler, J. & Arizabal, W. 2004. Hypsiboas balzani. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

balzani
Động vật lưỡng cư Bolivia
Động vật lưỡng cư Peru
Động vật được mô tả năm 1898


title: Culex rajah

text:
Culex rajah là một loài muỗi. Chúng là loài đặc hữu của vùng Sabah, Malaysian Borneo.

Chú thích

Tham khảo

 Clarke, C.M. 1997. Nepenthes of Borneo. Natural History Publications (Borneo), Kota Kinabalu, p. 39.

Culex
Động vật được mô tả năm 1986


title: Ranularia gallinago

text:
Ranularia gallinago là một loài ốc biển săn mồi, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Ranellidae, họ ốc tù và.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

G
G
G
Động vật được mô tả năm 1844


title: Pinilla de Toro

text:
Pinilla de Toro là một đô thị trong tỉnh Zamora, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 344 người.

Tham khảo

Đô thị ở Zamora


title: Andrena citrinihirta

text:
Andrena citrinihirta là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Viereck mô tả khoa học năm 1917.

Chú thích

Tham khảo

C
Động vật được mô tả năm 1917


title: Acrocercops zebrulella

text:
Acrocercops zebrulella là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Puerto Rico.

Chú thích

Tham khảo

Acrocercops


title: Moirey-Flabas-Crépion

text:
Moirey-Flabas-Crépion  là một xã thuộc tỉnh Meuse trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 220 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Moireyflabascrepion


title: Bulbophyllum spathipetalum

text:
Bulbophyllum spathipetalum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

spathipetalum]]

S


title: Micrispa scleriae

text:
Micrispa scleriae là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Gressitt miêu tả khoa học năm 1963.

Chú thích

Tham khảo

Micrispa


title: Shamshera bennetti

text:
Shamshera bennetti là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Hope miêu tả khoa học năm 1831.

Chú thích

Tham khảo

Shamshera


title: Chevannes-Changy

text:
Chevannes-Changy là một xã của tỉnh Nièvre, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền trung nước Pháp.

Dân số
Theo điều tra dân số 1999 có dân số là 157. Vào ngày 1 tháng 1 năm 2004, dân số ước tính là 164 người.

Xem thêm
Xã của tỉnh Nièvre

Tham khảo

 INSEE commune file

Xã của Nièvre


title: Centris superba

text:
Centris superba là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Ducke mô tả khoa học năm 1904.

Chú thích

Tham khảo

Centris
Động vật được mô tả năm 1904


title: Lambersart

text:
Lambersart là một xã ở tỉnh Nord trong vùng Hauts-de-France, Pháp.

Twin towns
Southborough, United Kingdom since 1992

Xem thêm
Xã của tỉnh Nord

Tham khảo
 INSEE commune file

Liên kết ngoài

 Official website  (bằng tiếng Pháp)

Xã của Nord


title: Hộ Pháp (Cao Đài)

text:
Hộ pháp là một trong những phẩm Chức sắc cao cấp nhất của đạo Cao Đài, đứng đầu và nắm quyền Chưởng quản Hiệp Thiên Đài.

Chức phẩm Hộ pháp được xem là đối phẩm với Chức phẩm Giáo tông thuộc Cửu Trùng Đài, tuy nhiên đều phụ trách những phần việc khác nhau.

Hình thành
Nguyên thủy, cặp phò loan Cao Đài là Tá cơ Tiên hạc Đạo sĩ Cao Quỳnh Cư và Hộ giá Tiên đồng Tá cơ Đạo sĩ Phạm Công Tắc, giáng cơ phong các chức sắc đầu tiên của Hội Thánh Cửu Trùng Đài, cũng như thành lập nghi lễ đạo, Pháp Chánh Truyền. Ngày 18 tháng 5 năm Bính Dần (tức 27 tháng 6 năm 1926), nghi lễ cúng Đại Đàn được xác lập, bao gồm cả vị trí hành lễ của các tín đồ Phạm Công Tắc, Cao Quỳnh Cư, Cao Hoài Sang. Đến ngày Khai Đạo 15 tháng 10 năm Bính Dần (tức 19 tháng 11 năm [[1926), ngôi vị Hộ pháp, Thượng phẩm, Thượng sanh cũng được chính thức xác lập.

Trong lịch sử hình thành và phát triển của đạo Cao Đài, chức phẩm Hộ pháp chỉ phong cho duy nhất một người là Phạm Công Tắc. Về sau, Hộ pháp Phạm Công Tắc có thời gian kiêm quản Nhị Hữu Hình Đài, nên nắm giữ quyền hành cao nhất trong giới tín đồ Cao Đài.

Quyền hành - Nhiệm vụ
Như đã nêu trên, chức phẩm Hộ pháp nắm quyền Chưởng quản, đứng đầu bộ phận Hiệp Thiên Đài. Theo tài liệu Pháp Chánh Truyền của đạo Cao Đài, Hộ pháp là chức sắc phụ trách cao nhất về Luật trong giới tín đồ, chưởng quản việc xét xử các chức sắc cao cấp cũng như tín đồ, cũng như đưa ra các phán quyết cuối cùng trong việc ban thưởng và án tội.

Đạo phục
Theo tài liệu Pháp Chánh Truyền thì Đạo phục của Hộ pháp có hai bộ, một bộ Đại phục và một bộ Tiểu phục. Khi ngồi Tòa Tam giáo, thì phải mặc bộ Tiểu phục, còn Đại phục thì chỉ để khi ngự trên ngai mình.

Đại phục
Bao gồm:
 Phần thân người mặc giáp, bên ngoài choàng mãng bào. Ngoài ra, tay phải tượng trương cho bên Đạo, cầm Gián Ma Xử (tượng trưng cho việc lấy Đời chế Đạo) còn tay trái tượng trưng cho bên Thế, nắm sâu chuỗi "Từ Bi" (tượng trưng cho việc lấy Đạo chế Đời). Thắt lưng mang giữa bụng, có 3 sắc, tượng trưng cho thể Chưởng quản Tam Giáo.
 Đầu đội mũ Kim khôi toàn bằng vàng, trên Kim khôi có thể có Tam sơn, giống như cái chỉa ba ngạnh, với hàm nghĩa Chưởng quản Tam Thiên bên Tây Phương Cực Lạc.
 Chân mang hia, trên chót mũi hia có chữ "Pháp".

Tiểu phục
 Thân mình mặc đạo phục màu vàng. Thắt lưng giống như bộ Đại phục.
 Đầu đội mũ Hỗn Ngươn Mạo (Hỗn Nguyên Mão') màu vàng, cao khoảng 20 cm. Phía chính giữa trước trán có thêu ba biểu tượng của Tam giáo là bình Bát Vu (tượng trưng cho Phật giáo), cây Phất Chủ (tượng trưng cho Đạo giáo), và bộ Xuân Thu (tượng trưng cho Nho giáo). Trên mỗi biểu tượng đều thiêu chữ "Pháp".
 Chân đi giày vô ưu màu trắng. Nơi chót mũi có thiêu chữ "Pháp".

Bộ máy giúp việc
Dưới quyền Hộ pháp có bốn chức phẩm giúp việc hành chính, gồm:

Tiếp Pháp
Tiếp Pháp là người tiếp nhận các đơn trạng kiện tụng trong giới tín đồ, có quyền xét đoán, phân định để xử lý trực tiếp, trả lại, hoặc chuyển tiếp cho Cửu Trùng Đài hoặc Khai Pháp xử lý tiếp.

Khai Pháp
Khai Pháp là người tiếp nhận đơn trạng kiện tụng giới chức thuộc Cửu Trùng Đài hoặc từ Tiếp Pháp đưa qua, từ đó có thể hiệp thương xét xử với chức sắc của Hiệp Thiên Đài hoặc thông qua Hộ pháp để tường trình với Hiệp Thiên Đài. Nếu Hiệp Thiên Đài quyết định thay đổi luật lệ hay là buộc án, thì Khai Pháp phải chuyển lại cho Hiến pháp.

Hiến pháp
Hiến pháp là người tiếp nhận luật lệ đơn trạng từ Khai Pháp, chịu trách nhiệm điều tra thu thập chứng cớ rồi chuyển sang cho Bảo Pháp. Các sự vụ kể từ khi Hiến pháp tiếp nhận đều được đưa vào bí mật, kể cả chức sắc Hiệp Thiên Đài cũng không được biết tới nữa.

Bảo Pháp
Bảo Pháp được xem như vài trò Chánh văn phòng của Hộ pháp, tiếp nhận hồ sơ từ Hiến pháp, điều tra bổ sung và trình lên cho Hộ pháp phân xử. Mọi hồ sơ của Bảo Pháp chỉ duy nhất Hộ pháp được biết.

Chú thích

Đạo Cao Đài
Chức phẩm trong đạo Cao Đài


title: Giáo hoàng Marinô II

text:
Marinô II (Latinh: Marinus II) là vị giáo hoàng thứ 128 của Giáo hội Công giáo.

Theo niên giám Tòa Thánh năm 1806 thì ông đắc cử Giáo hoàng vào năm 943 và ở ngôi Giáo hoàng trong 3 năm 6 tháng. Niên giám Tòa Thánh năm 2003 xác định triều đại của ông kéo dài từ ngày 30 tháng 10 năm 942 cho tới tháng 5 năm 946.

Tên Marinô vào thời trung đại đã bị lẫn lộn với tên Martinô. Bởi đó, Marinô I và Marinô II, một thời gian lâu đã bị ghi sai vào danh sách dưới tên là Martinô II và Martinô III. Điều đó giải thích về việc danh sách Giáo hoàng hiện nay gồm có Martinô I, Martinô IV và Martinô V nhưng lại không có Martinô II và Martinô III.

Giáo hoàng Marinô II sinh tại Rôma. Đức Marinô cũng cai trị Giáo hội dưới sự chinh phục của ý muốn và đặc lợi của Alberic. Ông cũng dấn thân cải tổ các tu viện và xen vào luật dòng của các dòng tu này.

Marinô II nêu gương trong sạch, đời sống liêm chính trong một thời kỳ nhiễu nhương hỗn loạn. Ông bảo trợ các loại hình nghệ thuật, tổ chức lại các đoàn thể và khôi phục Roma như thủ đô luân lý của thế giới và đưa một số hướng dẫn làm quy tắc cho phẩm trật Giáo hội.

Chú thích

Tham khảo
 265 Đức Giáo hoàng, Thiên Hựu Nguyễn Thành Thống, Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin, xuất bản tháng 5 năm 2009.
 Các vị Giáo hoàng của giáo hội toàn cầu, hội đồng giám mục Việt Nam
 Tóm lược tiểu sử các Đức Giáo hoàng, Đà Nẵng 2003,Jos. TVT chuyển ngữ từ Tiếng Anh.

M
Mất năm 946
Năm sinh không rõ
Giáo hoàng người Ý


title: Orimarga speciosa

text:
Orimarga speciosa là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Orimarga
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Vần Chải

text:
Vần Chải là một xã thuộc huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang, Việt Nam.

Địa lý
Xã Vần Chải cách trung tâm huyện 40 km về phía nam, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Hố Quáng Phìn và xã Sủng Trái
Phía tây giáp huyện Yên Minh
Phía nam giáp huyện Yên Minh và xã Sủng Trái
Phía bắc giáp xã Lũng Thầu, Phố Cáo, Sảng Tủng.

Xã Vần Chải có diện tích 21,37 km², dân số năm 2019 là 4.385 người, mật độ dân số đạt 205 người/km².

Hành chính
Xã Vần Chải được chia thành 13 thôn: Chua Say, Đăng Vai, Khó Cho, Khó Chớ, Phìn Chải A, Phìn Chải B, Séo Lủng, Sủng Khúa A, Sủng Khúa B, Tả Lủng A, Tả Lủng B, Vần Chải A, Vần Chải B.

Lịch sử
Ngày 5 tháng 7 năm 1961, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định số 91-CP về việc chia xã Vần Chải thành hai xã Lũng Thầu và Vần Chải.

Chú thích

Tham khảo


title: 24699 Schwekendiek

text:
24699 Schwekendiek (1990 TJ7) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 13 tháng 10 năm 1990 bởi L. D. Schmadel và F. Borngen ở Tautenburg.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 24699 Schwekendiek

Thiên thể phát hiện năm 1990
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Jujubinus catenatus

text:
Jujubinus catenatus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Trochidae, họ ốc đụn.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Jujubinus


title: Carphomigma

text:
Carphomigma là một chi bướm đêm thuộc phân họ Tortricinae của họ Tortricidae.

Các loài
Carphomigma leontodes Diakonoff, 1953

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Archipini


title: Oedicodia

text:
Oedicodia là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Loài
 Oedicodia schreieri Hacker & Fibiger, 2006

Chú thích

Tham khảo

 Hacker, H. & Fibiger, M. (2006). "Cập nhật list of Micronoctuidae, Noctuidae (s.l.), và Hyblaeidae loài Yemen, collected during three expeditions năm 1996, 1998 và 2000, with comments và descriptions of species." Esperiana Buchreihe zur Entomologie 12: 75-166.
Natural History Museum Lepidoptera genus database

Acontiinae


title: Cerithium torresi

text:
Cerithium torresi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Cerithiidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

T


title: Tipula resurgens

text:
Tipula resurgens là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Nearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Ất Hợi

text:
Ất Hợi (chữ Hán: 乙亥) là kết hợp thứ 12 trong hệ thống đánh số Can Chi của người Á Đông. Nó được kết hợp từ thiên can Ất (Mộc âm) và địa chi Hợi (lợn). Trong chu kỳ của lịch Trung Quốc, nó xuất hiện trước Bính Tý và sau Giáp Tuất.

Các năm Ất Hợi
Giữa năm 1700 và 2200, những năm sau đây là năm Ất Hợi (lưu ý ngày được đưa ra được tính theo lịch Việt Nam, chưa được sử dụng trước năm 1967):

1755
1815
1875
1935 (03/02/1935 - 23/01/1936)
1995 (31/01/1995 - 18/02/1996)
2055 (28/01/2055 - 14/02/2056)
2115
2175

Tham khảo

Can Chi


title: Dầu nhờn

text:
Dầu nhờn là loại dầu dùng để bôi trơn cho các động cơ. Dầu nhờn là hỗn hợp bao gồm dầu gốc và phụ gia, hay người ta thường gọi là dầu nhờn thương phẩm. Phụ gia thêm vào với mục đích là giúp cho dầu nhờn thương phẩm có được những tính chất phù hợp với chỉ tiêu đề ra mà dầu gốc không có được.

Lịch sử hình thành và phát triển của dầu nhờn
Cách đây 150 năm, thậm chí con người vẫn chưa có khái niệm về dầu nhờn. Tất cả các loại máy móc lúc bấy giờ đều được bôi trơn bằng dầu mỡ lợn và sau đó dùng dầu ôliu. Khi dầu ôliu khan hiếm thì người ta chuyển sang sử dụng các loại dầu thảo mộc khác. Ví dụ, để bôi trơn cọc sợi máy dệt người ta sử dụng đến dầu cọ.

Khi ngành chế biến dầu mỏ ra đời, sản phẩm chủ yếu tại các nhà máy chế biến dầu mỏ là dầu hỏa, phần còn lại là mazut ( chiếm 70 – 90 %) không được sử dụng và coi như bỏ đi. Nhưng khi ngành công nghiệp dầu mỏ phát triển thì lượng cặn mazut càng ngày càng lớn, buộc con người phải nghiên cứu để sử dụng nó vào mục đích có lợi. Lúc đầu người ta lấy cặn dầu mỏ pha thêm vào dầu thực vật hoặc mỡ lợn với tỉ lệ thấp để tạo ra dầu bôi trơn, nhưng chỉ ít lâu sau người ta đã biết dùng cặn dầu mỏ để chế tạo ra dầu nhờn.

Năm 1870 ở Creem (Nga), tại nhà máy Xakhanxkiđơ bắt đầu chế tạo được dầu nhờn từ dầu mỏ, nhưng chất lượng thấp. Nhà bác học người Nga nổi tiếng D.I.Mendeleev chính là một trong những người chú ý đầu tiên đến vấn đề dùng mazut  để chế tạo ra dầu nhờn. Năm 1870 – 1871, Ragorzin đã xây dựng một xưởng thí nghiệm dầu nhờn nhỏ, và đến năm 1876 – 1877, Ragorzin xây dựng ở Balakhan nhà máy chế biến dầu nhờn đầu tiên trên thế giới có công suất 100.000 put/năm. Nhà máy này  đã sản xuất được bốn loại dầu nhờn: dầu cọc sợi, dầu máy, dầu trục cho toa xe mùa hè và mùa đông. Các mẫu dầu nhờn của Ragorzin đã được mang đến triển lãm quốc tế Pari năm 1878 và đã gây được nhiều hấp dẫn đối với chuyên gia các nước. Phát huy kết quả đó, năm 1879, Ragorzin cho xây dựng ở Conxtantinôp nhà máy thứ hai chuyên sản xuất dầu nhờn để xuất khẩu. Chính Mendeleep cũng đã làm việc ở các phòng thí nghiệm và những phân xưởng của nhà máy này vào những năm 1880 – 1881. Dưới sự chỉ đạo trực tiếp của ông, nhiều cơ sở khoa học của ngành sản xuất dầu nhờn đã được xây dựng và chỉ trong vòng mấy năm sau đó, ngành chế tạo dầu nhờn đã thực sự phát triển và đánh dấu một bước ngoặt trong lịch sử chế tạo chất bôi trơn.

Các tác phẩm nghiên cứu của nhà bác học Nga nổi tiếng N.P.Petrop đã tạo điều kiện để dầu nhờn được sử dụng rộng rãi hơn. Trong các tác phẩm của mình, ông đã nêu lên khả năng có thể dùng hoàn toàn dầu nhờn thay thế cho dầu thực vật và mỡ động vật, đồng thời nêu lên những nguyên lý bôi trơn. Cùng với những tiến bộ khoa học không ngừng, con người đã xây dựng được những tháp chưng cất chân không hiện đại thay thế cho những nhà máy chưng cất cũ kỹ, đây là bước phát triển mạnh mẽ của ngành công nghiệp dầu mỏ.

Chúng ta đang sống trong thời đại khoa học và công nghệ, nền công nghiệp hiện đại đã và đang xâm nhập vào mọi hang cùng, ngõ hẻm trên thế giới và xu hướng quốc tế hóa nên đời sống kinh tế cũng ngày càng phát triển mạnh mẽ. Tất cả những đặc điểm nêu trên của thời đại đã đặt ra một nhiệm vụ hết sức to lớn cho các quốc gia là phải xây dựng được một nền công nghiệp dầu mỏ hiện đại, đáp ứng và thỏa mãn các nhu cầu ngày càng tăng của nền kinh tế thế giới.

Các tập đoàn tư bản lớn liên quan đến dầu nhờn như: Shell, Exxon-Mobil, BP, Chervon, Total, v.v... đã có mặt trên hầu hết các nước trên thế giới. Họ cũng đã và đang áp dụng rộng rãi những thành tựu mới nhất của khoa học, đưa nền công nghiệp dầu mỏ hằng năm tăng trưởng không ngừng và sản xuất dầu nhờn cũng không ngừng được nâng cao về mặt chất lượng cũng như số lượng, sáng tạo thêm nhiều chủng loại dầu nhờn mới.

Thành phần dầu nhờn
Dầu nhờn để bôi trơn cho các động cơ hoạt động vận hành trong thực tế đó là hỗn hợp bao gồm dầu gốc và phụ gia, hay người ta thường gọi là dầu nhờn thương phẩm. Phụ gia thêm vào với mục đích là giúp cho dầu nhờn thương phẩm có được những tính chất phù hợp với chỉ tiêu đề ra mà dầu gốc không có được.

Dầu gốc
Dầu gốc là dầu thu được sau quá trình chế biến, xử lý tổng hợp bằng các quá trình xử lý vật lý và hóa học. Dầu gốc thông thường gồm có ba loại là: dầu khoáng, dầu tổng hợp toàn phần và dầu bán tổng hợp.

Với tính chất ưu việt như giá thành rẻ, sản phẩm đa dạng và phong phú, dầu khoáng đã chiếm một vị trí quan trọng trong lĩnh vực sản xuất dầu nhờn. Trong những năm gần đây, Dầu tổng hợp cũng được quan tâm nhiều bởi tính chất ưu việt của nó so với dầu khoáng thông thường. Dầu bán tổng hợp là loại dầu được pha trộn từ Dầu khoáng (70%) và Dầu tổng hợp (30%), dầu bán tổng hợp sẽ là tương lai của ngành công nghiệp chế biến dầu do nó mang những đặc tính vượt trội của Dầu tổng hợp, nhưng giá thành thấp hơn từ 50 - 60%.

Dầu gốc khoáng
Trước đây, thông thường người ta dùng phân đoạn cặn mazut là nguyên liệu chính để sản xuất dầu nhờn gốc. Nhưng về sau này khi ngành công nghiệp nặng và chế tạo máy móc phát triển, đòi hỏi lượng dầu nhờn ngày càng cao và chủng loại ngày càng phong phú cũng như tiêu chuẩn về chất lượng ngày càng cao, nên người ta đã nghiên cứu tận dụng phần cặn của quá trình chưng cất chân không có tên gọi là cặn gudron làm nguyên liệu để sản xuất dầu nhờn gốc có độ nhớt cao. Tóm lại nguyên liệu chính để sản xuất dầu nhờn gốc là cặn mazut và gudron.

Cặn mazut
Mazut là phần cặn của quá trình chưng cất khí quyển có nhiệt độ sôi cao hơn 350°C. Phần cặn này có thể đem đi đốt hoặc làm nguyên liệu để sản xuất dầu nhờn gốc. Để sản xuất dầu nhờn gốc người ta đem mazut chưng cất chân không thu được phân đoạn có nhiệt độ sôi khác nhau:
Phân đoạn dầu nhờn nhẹ ( LVGO: Light Vacuum Gas Oil ) có nhiệt độ sôi từ 300°C - 350°C.
Phân đoạn dầu nhờn trung bình ( MVGO: Medium Vacuum Gas Oil ) có nhiệt độ từ 350°C - 420°C.
Phân đoạn dầu nhờn nặng ( HVGO: Heavy Vacuum Gas Oil ) có nhiệt độ từ 420°C - 500°C.
Thành phần của các phân đoạn này gồm những phân tử hydrocacbon có số cacbon từ C21-40, những hydrocacbon trong phân đoạn này có trọng lượng phân tử lớn ( 1000 – 10000), cấu trúc phức tạp, bao gồm:
Các parafin mạch thẳng và mạch nhánh.
Các hydrocacbon napten đơn hay đa vòng thường có gắn nhánh phụ là các parafin.
Các hydrocacbon thơm đơn hay đa vòng chủ yếu chứa mạch nhánh ankyl, nhưng chủ yếu là 1 đến 3 vòng.
Các hợp chất lai hợp mà chủ yếu là lai hợp giữa napten và paraffin, giữa napten và hydrocacbon thơm.
Các hợp chất phi hydrocacbon như các hợp chất chứa các nguyên tố oxy, nitơ, lưu huỳnh cũng chiếm phần lớn trong phân đoạn dầu nhờn. Các hợp chất chứa kim loại cũng gặp trong phân đoạn này.

Cặn gudron
Cặn gudron là phần cặn còn lại của quá trình chưng cất chân không, có nhiệt độ sôi trên 500°C. Trong phần này tập trung các cấu tử có số nguyên tử cacbon từ C41 trở lên, thậm chí có cả C80, có trọng lượng phân tử lớn, có cấu trúc phức tạp. Do đó người ta không chia thành phần của phân đoạn này theo từng hợp chất riêng biệt mà người ta phân làm ba nhóm như sau:
Nhóm chất dầu

Nhóm chất dầu bao gồm các hydrocacbon có phân tử lượng lớn, tập trung nhiều các hợp chất thơm có độ ngưng tụ cao, cấu trúc hỗn hợp nhiều vòng giữa hydrocacbon thơm và napten, đây là nhóm chất nhẹ nhất có tỷ trọng xấp xỉ bằng 1. Nhóm chất này hòa tan được các dung môi nhẹ như paraffin và xăng, nhưng người ta không thể tách nó bằng các chất như silicagen hay là than hoạt tính vì đây là những hợp chất không có cực. Trong phân đoạn cặn gudron, nhóm dầu chiếm khoảng 45 – 46%.
Nhóm chất nhựa
Nhóm nhựa hòa tan được trong các dung môi như nhóm dầu nhưng nó là hợp chất có cực nên có thể tách ra bằng các chất như than hoạt tính hay silicagen. Nhóm chất nhựa gồm hai thành phần là các chất trung tính và axit. Các chất trung tính có màu nâu hoặc đen, nhiệt độ hóa mềm nhỏ hơn 100°C, tỷ trọng lớn hơn 1, dễ dàng hòa tan trong xăng, naphta. Chất trung tính tạo cho nhựa có tính dẻo dai và tính kết dính. Hàm lượng của nó ảnh hưởng trực tiếp đến độ kéo dài của nhựa, chiếm khoảng 10 – 15% khối lượng cặn gudron. Các chất axit là chất có nhóm-COOH, màu nâu sẫm, tỷ trọng lớn hơn 1, dễ dàng hòa tan trong clorofom và rượu etylic, chất axit tạo cho nhựa có tính hoạt động bề mặt, chiếm 1% trong cặn dầu mỏ.
 Nhóm asphanten

Nhóm asphanten là nhóm chất rắn màu đen, cấu tạo tinh thể, tỷ trọng lớn hơn 1, chứa hầu hết hợp chất dị vòng có khả năng hòa tan mạnh trong cacbon disunfua (CS2), nhưng không hòa tan trong các dung môi nhẹ như parafin hay xăng, ở 300°C không bị nóng chảy mà bị cháy thành tro.

Trong quá trình thì nhóm dầu, nhựa, asphanten tồn tại ở trạng thái hệ keo, trong đó nhóm nhựa tan trong dầu tạo thành một dung dịch thật sự, người ta gọi là môi trường phân tán. Asphanten không tan trong nhóm dầu nên tồn tại ở trạng thái pha phân tán. Ngoài ba nhóm chất trên, trong cặn godron còn tồn tại các hợp chất cơ kim của kim loại nặng, các hợp chất cacbon, cacboit, các hợp chất này không tan trong các dung môi thông thường, chỉ tan trong pyridine.

Dầu nhờn tổng hợp
Dầu nhờn sản xuất từ dầu mỏ vẫn chiếm ưu thế do nó có những ưu điểm như: công nghệ sản xuất dầu đơn giản, giá thành rẻ. Nhưng ngày nay, để đáp ứng yêu cầu cao của dầu nhờn bôi trơn, người ta bắt đầu quan tâm đến dầu tổng hợp nhiều hơn. Dầu tổng hợp là dầu được tạo ra bằng các phản ứng hóa học từ những hợp chất ban đầu, do đó nó có những tính chất được định ra trước. Nó có thể có những tính chất tốt nhất của dầu khoáng, bên cạnh nó còn có các tính chất khác đặc trưng như là: không cháy, không hòa tan lẫn trong nước.
Ưu điểm của dầu tổng hợp là có khoảng nhiệt độ hoạt động rộng từ -55°C đến 320°C, có độ bền nhiệt lớn, có nhiệt độ đông đặc thấp, chỉ số độ nhớt cao… Chính những ưu điểm này mà dầu tổng hợp ngày càng được sử dụng nhiều, nhất là trong các động cơ phản lực.
Có hai phương pháp chính để phân loại dầu nhờn tổng hợp:
Phương pháp 1: dựa vào một số tính chất đặc thù để phân loại như: độ nhớt, khối lượng riêng.
Phương pháp 2: dựa vào bản chất của chúng.
Theo phương pháp 2 người ta chia dầu tổng hợp thành những loại chính sau: hydrocacbon tổng hợp, este hữu cơ, poly glycol, và este photphat. Bốn hợp chất chính này chiếm trên 40% lượng dầu tổng hợp tiêu thụ trên thực tế.

Phụ gia cho dầu nhờn
Dầu nhờn thương phẩm để sử dụng cho mục đích bôi trơn là hỗn hợp của dầu gốc và phụ gia. Do đó, chất lượng của dầu bôi trơn ngoài sự phụ thuộc rất nhiều vào dầu gốc, nó còn phụ thuộc vào phụ gia.

Phụ gia là những hợp chất hữu cơ, vô cơ, thậm chí là những nguyên tố hóa học được thêm vào chất bôi trơn, nhằm nâng cao hay mang lại những tính chất mong muốn. Thông thường, hàm lượng phụ gia đưa vào là 0,01 – 5%, trong một số trường hợp phụ gia được dùng từ vài phần triệu cho đến vài phần trăm. Do là những hợp chất hoạt động, vì vậy khi tồn tại trong dầu phụ gia có thể tác dụng với nhau và làm mất chức năng của dầu nhờn. Ngược lại, chúng cũng có thể tác động tương hỗ với nhau tạo ra một tính chất mới có lợi cho dầu nhờn, do đó việc phối trộn các phụ gia cần phải được nghiên cứu kỹ lưỡng để loại trừ những hiệu ứng đối kháng và nâng cao tính tác động tương hỗ. Sự tác động tương hỗ giữa phụ gia và dầu gốc cũng là một yếu tố cần được quan tâm khi sản xuất dầu nhờn.

Ngày nay, để đạt được các tính năng bôi trơn thì dầu có chứa nhiều phụ gia khác nhau. Chúng có thể được pha riêng lẻ vào dầu nhờn hoặc phối trộn lại với nhau để tạo thành một phụ gia đóng gói rồi mới đưa vào dầu nhờn.

Yêu cầu chung của một loại phụ gia:
Dễ hòa tan trong dầu.
Không hoặc ít hòa tan trong nước.
Không ảnh hưởng đến tốc độ nhũ hóa của dầu.
Không bị phân hủy bởi nước và kim loại.
Không bị bốc hơi ở điều kiện làm việc của hệ thống dầu nhờn.
Không làm tăng tính hút ẩm của dầu nhờn.
Hoạt tính có thể kiểm tra được.
Không độc, rẻ tiền, dễ kiếm.

Phụ gia tăng chỉ số nhớt
Phụ gia được sử dụng để làm tăng chỉ số số nhớt là các polymer tan được trong dầu có tác dụng tăng độ nhớt của dầu mỏ, nghĩa là làm cho tốc độ thay đổi độ nhớt của dầu theo nhiệt độ giảm đi ( tăng chỉ số độ nhớt) cũng như để tạo ra các loại dầu mùa đông. Các phụ gia này được chia làm hai nhóm: dạng hydrocacbon và dạng este.
Dạng hydrocacbon có các loại: copolymer etylen-Propylen, Polyizobutylen, copolymer styren- butadien do hydro hóa, copolymer styren-izopren.
Dạng ester gồm: polymetacrylat, polyacrylat và các copoly của ester styrenmaleic.
Các chất cải thiện chỉ số độ nhớt được sủ dụng rộng rãi nhất hiện nay là các polymer của etylen-propylen (có thể lên đến 10%) và polyizobutylen ( hàm lượng nhỏ 0,2 – 0,5%).

Phụ gia chống oxy hóa
Phụ gia này nhằm mục đích làm chậm quá trình ôxy hóa của dầu (tăng độ bền ôxy hóa), khắc phục hiện tượng cháy vòng găng, giảm bớt hiện tượng ăn mòn chi tiết và tạo cặn. Có hai nhóm phụ gia chống ôxy hóa:
Phụ gia kìm hãm quá trình ôxy hóa dầu ở một lớp dày ngay trong khối dầu: nhóm này quan trọng nhất là chất ức chế ôxy hóa, đó là các hợp chất có chứa nhóm phenol hay nhóm amin, cũng có thể chứa 2 nhóm đồng thời như các phenol có chứa nitơ hoặc lưu huỳnh, các kẽm di-ankyl di-thiophotphat (ZnDDP), các hợp chất của phốt pho, lưu huỳnh…. Các chất ức chế này có nồng độ thấp, khoảng 0,005 đến 0,5 %.
Phụ gia kìm hãm quá trình ôxy hóa dầu ở lớp mỏng trên bề mặt kim loại, đó là các chất thơm nhiệt, được pha với tỷ lệ 0,5 – 3%, chúng sẽ làm chậm quá trình ôxy hóa dầu ở lớp mỏng trên chi tiết động cơ ở nhiệt độ tương đối cao (200-300C), ngoài ra còn có tác dụng bảo vệ, chống rỉ cho ổ đỡ. Các chất thơm nhiệt được dùng là các hợp chất hữu cơ có chứa phốt pho, lưu huỳnh, kẽm ( tri-butylaphotphit, di-tiophotphat kẽm…).

Các loại chất thơm nhiệt dường như là chất thơm quan trọng nhất vì khi động cơ ngừng hoạt động là lúc dầu ngừng tuần hoàn và khi đó chất thơm tẩy rửa cũng ngừng hoạt động còn chất thơm nhiệt thì ngược lại, sẽ hoạt động mạnh hơn, nó không cho lớp dầu mỏng trên các chi tiết chưa nguội có khả năng biến thành sạn.

Phụ gia ức chế gỉ
Nếu như động cơ làm việc không có thời gian ngừng lâu thì dầu nhờn làm chức năng chống gỉ tương đối tốt vì khi động cơ ngừng trong thời gian ngắn thì dầu chưa kịp chảy hết khỏi các chi tiết. Nhưng nếu động cơ ngừng lâu hoặc bảo quản lâu ngày thì xylanh, cổ trục khuỷu và các chi tiết đánh bóng hoặc mài sẽ bị gỉ. Gỉ là sự hình thành sắt hydroxit Fe(OH)2, là một dạng đặc biệt quan trọng của ăn mòn trên mặt. Có nhiều hợp chất được dùng để ức chế rỉ như: các axit béo, các este của axit napteic và axit béo, các amin hữu cơ, các xà phòng kim loại của axit béo… thường pha vào dầu với tỷ lệ 0,1 – 1%.

Phụ gia ức chế tạo bọt
Bọt do không khí trộn mạnh vào dầu nhờn ảnh hưởng xấu tới tính chất bôi trơn, làm tăng sự ôxy hóa của chúng, làm dầu bị tổn thất, ngăn cản sự lưu thông của dầu trong sự tuần hoàn, gây ra hiện tượng bôi trơn không đầy đủ. Để tránh hoặc giảm sự tạo bọt người ta sử dụng các loại phụ gia chống bọt. Chúng còn được gọi là các chất hủy hoặc phá bọt. Đó là hợp chất silicon và hydro có khả năng làm tan sủi bọt nhưng tỷ lệ này rất nhỏ: 0,001-0,004%. Phụ gia cho dầu nhờn bôi trơn là một hợp phần của công nghệ chất bôi trơn hiện đại, đặc biệt là đối với dầu động cơ.

Phụ gia phân tán
Dùng để ngăn ngừa, làm chậm quá trình tạo cặn và lắng đọng trong điều kiện hoạt động ở nhiệt độ thấp. Các phụ gia phân tán quan trọng nhất bao gồm:
Ankenyl-poly-amin-suxinimit.
Ankyl-hydrobenzyl-polyamin.
Este-polyhydroxy-suxinic.
Poly-aminamit-imidazolin.
Polyamine suxinimit.
Ester-photpholat.

Như vậy các chất phân tán được sử dụng đều có chứa các nhóm chức như amin, imít, amít hoặc các nhóm hydroxyl-ester nên các polymer như poly metacrylat cũng cho khả năng phân tán. Mặt khác, do chúng có tính nhớt (chất tăng chỉ số độ nhớt) nên chúng được sử dụng như các phụ gia phân tán nhiều tác dụng. Lượng chất phân tán được sử dụng nói chung phụ thuộc vào lượng chất rắn cần phải phân tán trong dầu và thường là chiếm từ 0,1 đến 2%. Các dầu bôi trơn cacte chất lượng hàng đầu hiện nay có chứa tới 8% các phụ gia phân tán không tro. Hiệu quả của các chất phân tán là kết quả của sự tác động qua lại đặc biệt giữa tác nhân được chặn và chất phân tán.

Phụ gia ức chế ăn mòn
Là phụ gia có chức năng làm giảm thiểu việc tạo thành các peoxit hữu cơ, axit và các thành phần ôxy hóa khác làm xuống cấp dầu động cơ, bảo vệ ổ đỡ và các bề mặt khác nhau khỏi ăn mòn. Có thể nói chất ức chế ăn mòn bổ sung trong thực tế có tác dụng như các chất chống ôxy hóa. Các phụ gia này bao gồm: di-thiophotphat kim loại (đặc biệt là kẽm); sunphonat kim loại và kim loại kiềm cao; và các tác nhân hoạt động bề mặt như các axit béo, amin, axit ankylsuxinic, clo hóa parafin…

Phụ gia chống mài mòn
Mài mòn là sự tổn thất kim loại giữa các bề mặt chuyển động tương đối với nhau. Yếu tố chính gây mài mòn là do sự tiếp xúc giữa kim loại và kim loại (mài mòn dính). Sự có mặt của các hạt mài (mài mòn hạt) gây ra mài mòn là do ăn mòn hay mài mòn hóa học. Để chống lại sự mài mòn, cần thiết phải cho vào các  phụ gia chống mài mòn gồm các nhóm hóa chất có chứa hợp chất phôtpho, hợp chất lưu huỳnh, các dẫn xuất béo có khả năng bám dính trên bề mặt kim loại nhằm giảm bớt sự cọ xát, tỏa nhiệt trong quá trình làm việc. Phụ gia chống mài mòn thường có hàm lượng nhỏ khoảng 0,01%.

Phụ gia hỗ trợ ma sát của bộ li hợp
Đây là phụ gia chuyên dùng trong dầu nhớt dành riêng cho xe motor, xe máy sử dụng bộ li hợp ướt. Cấu tạo bộ li hợp ướt có các chi tiết bề mặt nhám (hầu hết làm từ giấy pha kim loại) để khi chất lỏng lọt vào đủ để làm chất xúc tác kết dính cơ học giữa các đĩa chịu lực ma sát khi tiếp xúc với đĩa truyền động, chịu lực ma sát nghỉ và dễ sinh ra ma sát trượt. Phụ gia cải thiện ma sát được thêm vào dầu nhờn, và nó chỉ tạo kết dính đối với chất liệu trên, không gây ma sát cho kim loại.

Nồng độ phụ gia này phải tính toán kĩ lưỡng để vừa đủ tạo kết dính trong suốt quá trình vận hành mà không gây ảnh hưởng đến thành phần các phụ gia khác.

Phụ gia tẩy rửa
Với nồng độ 2 – 10 %, các chất tẩy rửa có thể ngăn cản, loại trừ các cặn không tan trong dầu, cặn sạn, cacbon và các hợp chất chì trên các bộ phận của động cơ đốt trong. Chúng tác dụng bằng cách hấp thụ lên các hạt không tan, giữ chúng lại trong dầu nhằm giảm tối thiểu cặn lắng và giữ sạch các chi tiết của động cơ. Tác nhân quan trọng nhất có tính tẩy rửa là các phụ gia có chứa kim loại, chúng bao gồm: sunphonat, phenolat, salixylat. Phần lớn sunphonat, phenolat và salixilat của canxi hoặc magiê được sử dụng như các chất tẩy rửa chứa kim loại.

Phụ gia biến tính, giảm ma sát
Phụ gia biến tính, giảm ma sát (FM) có chức năng làm tăng độ bền của màng dầu, giữ bề mặt kim loại tách rời nhau, ngăn không cho lớp dầu bị phá hoại trong điều kiện tải trọng lớn và nhiệt độ cao.
Phụ gia biến tính FM làm giảm hệ số ma sát, bảo tồn được năng lượng, tiết kiệm được 2-3% nhiên liệu cho ôtô. Phụ gia FM được sử dụng khi cần tạo ra chuyển động trượt mà không có rung động và khi cần có hệ số ma sát nhỏ nhất.
Phụ gia FM bao gồm nhiều loại hợp chất chứa ôxy, nitơ, lưu huỳnh, molipden, đồng và các nguyên tố khác. Các phụ gia này làm tăng độ bền của màng dầu chủ yếu do hiện tượng hấp phụ vật lý, nhờ đó làm giảm ma sát. Phụ gia này thường được pha với tỷ lệ 0,1 – 0,3 %.

Phụ gia hạ điểm đông đặc
Ở nhiệt độ thấp thì khả năng lưu động của dầu sẽ giảm, vì vậy cần pha các phụ gia hạ điểm đông đặc nhằm hạ thấp nhiệt độ đông đặc của dầu. Cần cho thêm một ít parafin có lượng O.R.azolin không quá 1%.

Pha chế dầu động cơ

Vấn đề pha chế dầu động cơ là một công việc khó khăn, phức tạp, tốn kém, đòi hỏi nhiều ngành kỹ thuật tham gia, nó cũng là sức mạnh cạnh tranh của các công ty dầu nhờn. Vậy thì tỷ lệ phụ gia pha như thế nào với dầu gốc sẽ tạo ra dầu thành phẩm chất lượng cao, không những làm giảm những mặt hạn chế của dầu gốc, nâng cao phẩm cấp đối với các chất đã có sẵn của dầu và tạo cho dầu nhờn những tính chất mới cần thiết. Trong thực tế, một vài loại dầu động cơ có thể chứa hơn 20% phụ gia các loại.

Chú thích

Sản phẩm dầu mỏ
Động cơ đốt trong
Cơ khí
Kĩ thuật động cơ


title: Moctezuma II

text:
Moctezuma Xocoyotzin (khoảng 1466 - 29 tháng 6 năm 1520) phát âm tiếng Nahuatl là [moteːkʷˈsoːma ʃoːkoˈjoːtsin] ), nhiều kiểu chính tả khác bao gồm Motecuhzomatzin, Montezuma, Moteuczoma, Motecuhzoma, Motēuczōmah, Muteczuma và ở các sử liệu Âu-Mỹ viết là Moctezuma II, là Tlatoani (thủ lĩnh/vua của một altepetl hay thành bang) thứ 9 của thành Tenochtitlan và Huey Tlatoani thứ 6 hoặc Hoàng đế trị vì đế quốc Aztec từ năm 1502 hoặc 1503 đến năm 1520. Cuộc tiếp xúc đầu tiên giữa cư dân Aztec với người châu Âu diễn ra dưới triều đại của ông. Trong khoảng thời gian này, Đế quốc Aztec đạt đến cương vực lớn nhất. Moctezuma mở mang bờ cõi của người Aztec xuống phía nam, bao gồm các vùng lãnh thổ Xoconosco ở Chiapas và eo đất Tehuantepec, đồng thời sáp nhập các dân tộc Zapotec và Yopi vào đế chế. Khi tại vị, ông thực hiện nhiều cải cách lớn như củng cố sự bất bình đẳng giữa hai giai cấp pipiltin (quý tộc) và macehualtin (bình dân), cấm không cho bình dân thăng tiến lên quý tộc.

Nhiều tường thuật lịch sử về Moctezuma mô tả ông là người cai trị thiếu quyết đoán, đưa quốc gia đến bờ vực suy vong và nhiều sử liệu còn khẳng định rằng ông là kẻ mê tín dị đoan vì tưởng rằng người Tây Ban Nha là các á thần. Câu chuyện của ông trong cuộc chinh phạt Mexico vẫn rất nổi tiếng và được đề cập đến trong nhiều tác phẩm tiểu thuyết lịch sử và văn hóa đại chúng.

Chú thích

Tham khảo

Sinh năm 1460
Mất năm 1520
Vua bị giết
Sinh thập niên 1460


title: Vitreux

text:
Vitreux là một xã của tỉnh Jura, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Dân số
Điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số là 209.Ước lượng dân số năm là 275.

Xem thêm
Xã của tỉnh Jura

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Jura


title: Llamas de la Ribera

text:
Llamas de la Ribera là một đô thị trong tỉnh León, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 1.111 người.

Tham khảo

Đô thị ở León


title: Senthamangalam

text:
Senthamangalam là một thị xã panchayat của quận Namakkal thuộc bang Tamil Nadu, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Senthamangalam có dân số 18.085 người. Phái nam chiếm 50% tổng số dân và phái nữ chiếm 50%. Senthamangalam có tỷ lệ 64% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 73%, và tỷ lệ cho phái nữ là 56%. Tại Senthamangalam, 9% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Tamil Nadu


title: Sebastiania alpina

text:
Sebastiania alpina là một loài thực vật thuộc họ Euphorbiaceae. Đây là loài đặc hữu của Jamaica.

Chú thích

Tham khảo
 World Conservation Monitoring Centre 1998. Sebastiania alpina. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Jamaica
Sebastiania
Thực vật dễ tổn thương


title: Polycentropus fasthi

text:
Polycentropus fasthi là một loài Trichoptera trong họ Polycentropodidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Polycentropus


title: A-hàm

text:
A-hàm (zh. 阿含, 阿鋡, sa., pi. āgama) là tên phiên âm Hán-Việt, được đặt cho các bộ kinh căn bản của Phật giáo viết bằng Phạn văn, nội dung giống các Bộ kinh (pi. nikāya) thuộc văn hệ Pali.

Từ nguyên
Trong Hán tạng, āgama có những cách phiên âm khác của: A-cấp-ma (zh. 阿笈摩), A-già-ma (zh. 阿伽摩), A-hàm-mộ (zh. 阿鋡暮), và được dịch ý là Pháp quy (法歸), Pháp bản (法本), Pháp tạng (法藏), Giáo pháp (教法) nghĩa là muôn pháp đều quy về nơi vô lậu, căn bổn, Giáo phần (教分), Chủng chủng thuyết (種種說), Vô tỉ pháp (無比法) nghĩa là cái pháp mầu nhiệm không lấy gì so sánh được, Truyền giáo (傳教), Tịnh giáo (淨教), Thú vô (趣無), Giáo (教), Truyền (傳), Quy (歸), Lai (來), Tàng (藏).

Các học giả hiện đại giải nghĩa thuật ngữ āgama từ gốc ā√gam tiếng Phạn là đi đến và dịch là Thú quy (趣歸), Tri thức (知識), Thánh ngôn (聖言), Thánh huấn tập (聖訓集) hoặc chung là kinh điển (經典), là những gì được mang đến, truyền đến ngày nay.

Phân loại
A-hàm tập hợp các giáo lý cơ bản của Phật giáo như Tứ diệu đế, Bát chính đạo, Thập nhị nhân duyên, Duyên khởi, Nghiệp... Các Bộ kinh thuộc văn hệ Pali phần lớn đều trùng hợp với A-hàm. Tuy nhiên, có sự khác biệt phân loại các A-hàm, dẫn đến hình thành 2 cách phân loại khác nhau, được gọi là Tứ A-hàm và Ngũ A-hàm.

Tứ A-hàm
Đây là cách phân loại phổ biến nhất, được các tài liệu như Bát-nê-hoàn kinh quyển hạ, Hữu Bộ Tỳ-nại-da tạp sự 39, Đại trí độ luận, Du-già-sư-địa luận 85, Đại Bát-niết-bàn kinh 13 (bản Bắc), Đại thừa Đại tập Địa Tạng thập luân kinh 2v.v..., ghi nhận. Theo đó, có bốn bộ A-hàm:
Trường a-hàm (zh. 長阿含, sa. dīrghāgama) gồm 30 bản kinh;
Trung a-hàm (zh. 中阿含, sa. mādhyamāgama), tập trung về các vấn đề siêu nhiên;
Tăng nhất a-hàm (zh. 增壹阿含, sa. ekottarikāgama).
Tạp a-hàm (zh. 雜阿含, sa. saṃyuktāgama), với nhiều đề tài khác nhau như quán tưởng và thiền định;

Cách phân loại này không có thêm phần thứ năm tương ứng với Tiểu bộ kinh (pi. khuddaka-nikāya) của Bộ kinh.

Ngũ A-hàm
Cách phân loại này nhằm nhấn mạnh sự tương ứng giữa A-hàm và Bộ kinh, do đó có thêm phần thứ năm Ksudraka Agama tương ứng với Tiểu bộ kinh (pi. khuddaka-nikāya) của Bộ kinh. Tuy vậy, có sự khác biệt đáng kể trong cách sắp xếp 5 bộ A-hàm.

 Thiện Kiến Tỳ-bà-sa luật 1, Đại A-la-hán Nan-đề-mật-đa-la sở Pháp trụ ký v.v... phân thành Trường A-hàm, Trung A-hàm, Tăng-thuật-đa (Tương ưng), Ương-quật-đa-la (Tăng nhất) và Khuất-đà-ca (Tạp loại).
 Ngũ phần luật 30, Ma-ha Tăng-kỳ luật 32, Tứ phần luật 5, Phân biệt công đức luận 1, v.v... gọi Khuất-đa-ca A-hàm là Tạp tạng.
 Tỳ-nại-da Tiểu phẩm (Vinaya - cùlavagga), Nhất thiết Thiện Kiến (Samanta – pàsàdika 1) và bài tựa của Trường Bộ Kinh Chú (Sumangala - vllàsinĩ), phân loạt 5 bộ kinh là Trường, Trung, Tương ưng, Tăng chi và Tiểu phẩm A-hàm.

Chú thích

Tham khảo
 Nguồn gốc và quá trình hình thành A Hàm
 Thích Nguyên Hiền, KHÁI QUÁT VỀ NGUỒN GỐC KINH A HÀM
Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-Guang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren, Bern 1986.

Triết lý Phật giáo
Kinh văn Phật giáo nguyên thủy
Thuật ngữ và khái niệm Phật giáo


title: Bulbophyllum rigidifilum

text:
Bulbophyllum rigidifilum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

rigidifilum]]

R


title: 2365 Interkosmos

text:
2365 Interkosmos (1980 YQ) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 30 tháng 12 năm 1980 bởi Vavrova, Z. ở Klet.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 2365 Interkosmos

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1980


title: Banta (bướm)

text:
Banta là một chi bướm ngày thuộc họ Bướm nâu.

Các loài
Banta anna (Evans, 1935)
Banta banta Evans, 1949
Banta fulvomargo (Joicey & Noakes, 1916)
Banta linnei de Jong, 2008

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database
Notes on some skippers of the Taractrocera-group (Lepidoptera: Hesperiidae: Hesperiinae) from New Guinea
Banta at funet

Taractrocerini


title: 5643 Roques

text:
5643 Roques (1990 QC2) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 22 tháng 8 năm 1990 bởi H. E. Holt ở Palomar.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 5643 Roques

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1990


title: Hillion

text:
Hillion (, Gallo: Hilion) là một xã của tỉnh Côtes-d’Armor, thuộc vùng Bretagne, tây bắc Pháp.

Dân số
Người dân ở Hillion được gọi là Hillionnais.

Xem thêm
Xã của tỉnh Côtes-d’Armor

Tham khảo

Liên kết ngoài
French Ministry of Culture list for Hillion

Xã của Côtes-d'Armor


title: Mézières-sur-Issoire (tổng)

text:
Tổng Mézières-sur-Issoire là một tổng của Pháp tọa lạc tại tỉnh Haute-Vienne trong vùng Nouvelle-Aquitaine.

Địa lý
Tổng này được tổ chức xung quanh Mézières-sur-Issoire trong quận Bellac. Độ cao khu vực này là 122 m (Bussière-Poitevine) đến 492 m (Montrol-Sénard) độ cao trung bình trên mực nước biển là 265 m.

Hành chính

Phân chia đơn vị hành chính
Tổng Mézières-sur-Issoire được chia thành 9 xã và khoảng 3 671 người (điều tra dân số năm 1999 không tính trùng dân số).

|-
| Bussière-Boffy || align="right" | 332 || align="right" | 87330 || align="right" | 87026
|-
| Bussière-Poitevine || align="right" | 960 || align="right" | 87320 || align="right" | 87028
|-
| Gajoubert || align="right" | 171 || align="right" | 87330 || align="right" | 87069
|-
| Mézières-sur-Issoire || align="right" | 873 || align="right" | 87330 || align="right" | 87097
|-
| Montrol-Sénard || align="right" | 226 || align="right" | 87330 || align="right" | 87100
|-
| Mortemart || align="right" | 126 || align="right" | 87330 || align="right" | 87101
|-
| Nouic || align="right" | 487 || align="right" | 87330 || align="right" | 87108
|-
| Saint-Barbant || align="right" | 370 || align="right" | 87330 || align="right" | 87136
|-
| Saint-Martial-sur-Isop || align="right" | 126 || align="right" | 87330 || align="right" | 87163
|}

Thông tin nhân khẩu

Xem thêm
 Haute-Vienne
 Quận của Haute-Vienne
 Tổng của Haute-Vienne
 Xã của Haute-Vienne
 Danh sách các tổng ủy viên của Haute-Vienne

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Tổng Mézières-sur-Issoire sur le site của Insee
 plan của Tổng Mézières-sur-Issoire sur Mapquest
 Localisation của Tổng Mézières-sur-Issoire sur une carte de France

Mezieres-sur-Issoire


title: 1375 Alfreda

text:
1375 Alfreda (1935 UB) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 22 tháng 10 năm 1935 bởi Eugène Joseph Delporte ở Uccle.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 1375 Alfreda

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Eugène Joseph Delporte
Thiên thể phát hiện năm 1935


title: Cogorno

text:
Cogorno là một đô thị ở tỉnh Genova thuộc vùng Liguria, nằm ở vị trí cách khoảng 35 km về phía đông nam của Genova. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 5.316 người và diện tích là 9,1 km².

Đô thị Cogorno có các frazioni (đơn vị cấp dưới, chủ yếu là thôn làng) San Salvatore, Panesi, Monticelli, Carasco, Chiavari, Lavagna, và Ne.

Cogorno giáp các đô thị sau: Carasco, Chiavari, Lavagna, Ne.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.cogorno.ge.it/

Đô thị Thành phố đô thị Genova


title: Teinobasis euglena

text:
Teinobasis euglena là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Teinobasis euglena được Lieftinck miêu tả khoa học năm 1934.

Chú thích

Tham khảo

Teinobasis


title: Bãi biển Mỹ Khê

text:
Mỹ Khê là một bãi biển ở Đà Nẵng, Việt Nam.

Đặc điểm & vị trí
Bãi biển Mỹ Khê có chiều dài 900m, thuộc vào loại nhộn nhịp nhất trong số các bãi tắm của Đà Nẵng, Việt Nam.
Trước năm 1975, một phần của bãi tắm do quân đội Mỹ quản lý. Họ thiết lập một số cơ sở dịch vụ tại đây để phục vụ nhu cầu giải trí, vui chơi của binh lính Mỹ.

Du lịch
Tạp chí kinh tế Mỹ Forbes đã bình chọn bãi biển Đà Nẵng là một trong sáu bãi biển quyến rũ nhất hành tinh vào năm 2005.
Đến thăm Đà Nẵng, Du khách còn được tìm hiểu các giá trị lịch sử của người Chăm tại Bảo tàng Chăm nổi tiếng, thăm danh thắng Ngũ Hành Sơn, chùa Non Nước, chùa Linh Ứng, thoát tục với Bà Nà hill, mơ màng với biển, rộn rã với Sơn Trà hay tham gia Open tới Cù Lao Chàm, Phố Cổ Hội An, thánh địa Mỹ Sơn....Bạn có thể tận hưởng một thời gian vui vẻ tại bãi biển Mỹ Khê.

Biển Mỹ Khê là bãi biển lọt top 50 bãi biển đẹp nhất hành tinh. Không chỉ như vậy, nó còn có ảnh hưởng không nhỏ đến du lịch Việt Nam. Nếu bãi biển này không được giữ gìn sạch sẽ, nó có thể tạo ra ảnh hưởng xấu đến du lịch Việt Nam. Vì vậy mọi người cần phải giữ gìn,bảo tồn và phát huy thêm những giá trị của bãi biển để bãi biển ngày càng xanh, sạch, đẹp. Để giúp cho bãi biển ngày càng đẹp và phát huy đúng giá trị của nó.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Danh sách những bãi biển đẹp nhất của Forbers
Tìm hiểu Đà Nẵng

Mỹ Khê


title: Melanotus kiungdoni

text:
Melanotus kiungdoni là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Platia & Schimmel miêu tả khoa học năm 2001.

Chú thích

Tham khảo

Melanotus


title: Họ Long đởm

text:
Họ Long đởm (danh pháp khoa học: Gentianaceae) là một họ thực vật có hoa chứa khoảng 99 chi và khoảng 1.740 loài. Một số tài liệu gọi là long đảm theo phiên âm từ tiếng Trung 龍膽, tuy nhiên cách dùng phổ biến hiện nay là long đởm, cho nên Wikipedia sẽ gọi là long đởm.

Hoa của chúng có hình tia đối xứng và lưỡng tính với các đài hoa, cánh hoa liền và các nhị hoa trên tràng so le với các thùy tràng hoa. Có một đĩa có tuyến ở đáy của nhụy, và các hoa có kiểu đính noãn bên vách. Cụm hoa hình xim. Quả là loại quả nang cắt vách và nứt ra, ít khi thấy loại quả mọng. Hạt nhỏ với nội nhũ nhiều dầu và phôi mầm thẳng. Chúng có thể là loại cây thân gỗ nhỏ, cây bụi hay thông thường là cây thân thảo. Thường là loại cây có thân rễ; các nốt sần ở rễ (mycorrhiza) là rất phổ biến. Các lá đơn mọc đối. Không có các lá kèm. Các loài thường chứa các chất iridoit có vị đắng.

Các loài cây trong họ này phân bổ rộng khắp thế giới. Về mặt kinh tế, một vài loài được trồng làm cây cảnh và nhiều loài chứa các chất có vị đắng được sử dụng trong y học và để tạo hương vị.

Phân loại
APG chia họ này ra làm 7 tông như sau:
 Saccifolieae Struwe, Thiv, V. A. Albert & Kadereit: 5 chi, 19 loài. Nhiệt đới Nam Mỹ, tới Panama ở Trung Mỹ.
 Exaceae Colla: 8 chi, 184 loài. Các chi đa dạng loài: Sebaea (75), Exacum (70). Châu Phi, đặc biệt là Madagascar, Indo-Malesia và tới Australia, New Zealand (một vài loài Sebaea).
 Voyrieae Gilg: 1 chi, 19 loài. Nhiệt đới châu Mỹ, riêng Voyria primuloides có ở châu Phi.
 Chironieae Endlicher: 26 chi, 160 loài. Các chi đa dạng loài: Centaurium (50). Nhiệt đới và ôn đới ấm phương bắc.
 Potalieae Reichenbach: 14-18 chi, 163 loài. Các chi đa dạng loài: Fagraea (75), Lisianthius (30). Liên nhiệt đới.
 Helieae Gilg: 23 chi, 218 loài. Các chi đa dạng loài: Macrocarpaea (110), Symbolanthus (30). Nhiệt đới Trung và Nam Mỹ, Caribe.
 Gentianeae Colla: 18 chi, 975 loài. Các chi đa dạng loài nhất là: Gentiana (360), Gentianella (250: đa ngành), Swertia (168: đa ngành?), Halenia (80). Ôn đới phương bắc, đặc biệt là Đông Á, tới New Guinea (một số loài chi Tripterospermum) và châu Phi cùng Madagascar (một số loài Swertia).

Nhóm cổ nhất (cơ sở) trong họ Long đởm là tông Saccifolieae. Kế tiếp trong cây phát sinh họ này là tông Exaceae, tiếp theo là tông Chironieae. Ba tông Gentianeae, Helieae và Potalieae phát sinh xấp xỉ cùng khoảng thời gian và quan hệ cụ thể trong ba tông này vẫn chưa rõ ràng.

Các chi
Phân chia dưới đây lấy theo kết quả của Gentian Research Network.
 Tông Saccifolieae
 Curtia
 Hockinia
 Saccifolium
 Tapeinostemon
 Voyriella
 Tông Exaceae
 Exacum (gồm cả Cotylanthera): Ngoại dấu.
 Exochaenium
 Gentianothamnus
 Klackenbergia
 Lagenias
 Ornichia (gồm cả Belmontia)
 Sebaea
 Tachiadenus
 Tông Chironieae
 Phân tông Coutoubeainae
 Coutoubea
 Deianira
 Schultesia
 Symphyllophyton
 Xestaea
 Phân tông Canscorinae
 Canscora: Can, bươm bướm.
 Cracosna
 Duplipetala: Tách ra từ Canscora.
 Hoppea
 Microrphium
 Phyllocyclus: Cỏ xuyên.
 Schinziella
 Phân tông Chironiinae
 Blackstonia
 Centaurium (cận ngành): Củ mạch, bách kim.
 Chironia
 Cicendia
 Eustoma
 Exaculum
 Geniostemon
 Gyrandra: Tách ra từ Centaurium.
 Ixanthus
 Orphium
 Sabatia
 Schenkia: Tách ra từ Centaurium.
 Zeltnera: Tách ra từ Centaurium (mô tả mới).
 Zygostigma
 Tông Potalieae
 Phân tông Faroinae
 Congolanthus
 Djaloniella
 Enicostema: Yến cật, sam hoa nách.
 Faroa
 Karina
 Neurotheca
 Oreonesion
 Pycnosphaera
 Urogentias
 Phân tông Lisianthiinae
 Bisgoeppertia: Chuyển từ Chironiinae (Chironieae) sang.
 Lisianthius
 Phân tông Potaliinae
 Anthocleista
 Cyrtophyllum. Tách ra từ Fagraea.
 Fagraea
 Limahlania. Tách ra từ Fagraea (mô tả mới).
 Picrophloeus. Tách ra từ Fagraea.
 Potalia
 Utania. Tách ra từ Fagraea.
 Tông Helieae
 Prepusa
 Senaea
 Nhánh Macrocarpaea
 Chorisepalum
 Macrocarpaea
 Tachia
 Zonanthus
 Neblinantha
 Celiantha
 Irlbachia (1)
 Nhánh Symbolanthus
 Adenolisianthus
 Aripuana
 Calolisianthus (cận ngành).
 Chelonanthus (cận ngành).
 Helia
 Irlbachia (2)
 Lagenanthus
 Lehmanniella
 Purdieanthus (có lẽ thuộc Lehmanniella)?
 Rogersonanthus
 Roraimaea
 Sipapoantha
 Symbolanthus (gộp cả Wurdackanthus).
 Tetrapollinia
 Yanomamua
 Tông Gentianeae
 Phân tông Swertiinae
 Bartonia
 Comastoma
 Frasera
 Gentianella
 Gentianopsis
 Halenia
 Jaeschkea
 Latouchea
 Lomatogonium
 Megacodon
 Obolaria
 Pterygocalyx: Móng dài.
 Swertia (cận ngành): Hoạt.
 Veratrilla
 Phân tông Gentianinae
 Crawfurdia: Cầu phước.
 Gentiana (cận ngành): Long đởm.
 Metagentiana (cận ngành).
 Tripterospermum: Tam dực.

Ba chi dưới đây được liệt kê trong danh sách các chi thuộc họ Long đởm.

Lapithea. GRIN xếp vào tông Chironieae và coi là đồng nghĩa của chi Sabatia.
Lomatogoniopsis. GRIN xếp vào tông Gentianeae và cho rằng đôi khi nó được gộp trong chi Swertia.

Voyria: GRIN công nhận chi này với danh pháp đồng nghĩa là Leiphaimos nhưng không ghi nhận loài nào và cũng chẳng xếp nó vào tông nào nhưng Gentian Research Network lại cho rằng nó chứa 19 loài và liệt kê trong nhóm có vị trí không rõ ràng (incertae sedis).

Phát sinh chủng loài
Cây phát sinh chủng loài vẽ theo Gentian Research Network. và Yang et al. (2016). Vị trí của Voyria vẫn chưa thật sự chắc chắn. Nó có thể đã rẽ nhánh trước Exaceae chứ không phải sau tông này như gợi ý trước đây.

Tham khảo

Xem thêm
 Hệ thống nghiên cứu về Long đởm


title: Dicranomyia atrescens

text:
Dicranomyia atrescens là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Plouvara

text:
Plouvara () là một xã của tỉnh Côtes-d’Armor, thuộc vùng Bretagne, tây bắc Pháp.

Dân số
Người dân ở Plouvara được gọi là Plouvaratins.

Xem thêm
Xã của tỉnh Côtes-d’Armor

Tham khảo

Liên kết ngoài
French Ministry of Culture list for Plouvara

Xã của Côtes-d'Armor


title: Danh sách thành phố tại Ấn Độ theo dân số

text:
Danh sách các thành phố ở Ấn Độ dưới đây được trích từ số liệu của cuộc điều tra dân số Ấn Độ năm 2011, do Văn phòng Ủy viên Tổng điều tra và Thống kê thuộc Bộ Nội vụ (Ấn Độ) công bố. Theo đó, một đô thị được định nghĩa là một thành phố (không bao gồm khái niệm đại đô thị) được phân loại thành:

 Thành phố trên 100.000 dân: Class-I town hoặc City
 46 thành phố có dân số trên 1 triệu dân: Million Plus UA hoặc City
 3 thành phố có dân số trên 10 triệu dân: Mega City (Điều tra dân số ghi nhận là Greater Mumbai UA (18.4 triệu), Delhi UA (16.3 triệu) và Kolkata UA (14.1 triệu))

Các thành phố được viết đậm là những thành phố thủ phủ của bang hoặc vùng lãnh thổ liên bang.

Bản đồ

Danh sách

1 đến 25

26 đến 50

51 đến 75

76 đến 100

100 đến 125

126 đến 150

151 đến 175

176 đến 200

201 đến 225

226 đến 250

251 đến 275

Dưới 276

Xem thêm
 Tư cách của các thành phố Ấn Độ
 Thị trấn ở Ấn Độ
 Danh sách các vùng đô thị đông dân nhất Ấn Độ

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Indian Census Office of the Registrar General & Census Commissioner, India

Ấn Độ
Ấn Độ


title: Le Fraysse

text:
Le Fraysse  là một xã trong tỉnh Tarn thuộc vùng Occitanie ở miền nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 550 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE

Xã của Tarn


title: Yamana Sōzen

text:
(1404-1473), hay ban đầu là  trước khi đi tu. Vì nước da màu đỏ của mình, ông đôi khi còn được gọi là Xích nhập đạo (赤入道). Ông là một trong các đại danh chiến đấu chống lại Hosokawa Katsumoto trong cuộc Chiến tranh Onin ở Kyoto.

Gia đình Yamana đã phải chịu nhiều thất bại, trong khi gia đình Hosokawa là một trong 3 gia đình chiếm giữ vị trí Kanrei, Phó Shogun. Do đó, Yamana Sōzen bất bình với sự giàu có và quyền lực của Hosokawa Katsumoto. Không muốn công khai gây chiến cho đến khi chắc chắn về sức mạnh của mình, Yamana chọn việc can thiệp vào các cuộc tranh chấp về quyền thừa kế và các sự vụ chính trị khác, cản trờ kế hoạch và tham vọng của Hosokawa, và dần tạo dựng liên minh cho mình.

Năm 1464, tranh cãi thừa kế xảy ra ở ngay trong chính Mạc phủ. Shogun Ashikaga Yoshimasa, thực tế đã nghỉ hưu. Hosokawa ủng hộ người anh em của Shogun, Ashikaga Yoshimi làm người kế vị, và vì vậy Yamana chọn ủng hộ Ashikaga Yoshihisa, đứa con thơ của Shogun. Năm 1466, hai bên đã dành vài năm để tập hợp lực lượng, cả Yamana và Hosokawa đều sẵn sàng chiến đấu, và xung đột bắt đầu bùng nổ.

Năm 1467, năm Ōnin thứ nhất theo cách tính của người Nhật, cả hai người bắt đầu chuẩn bị nghiêm túc hơn cho trận chiến sắp tới; họ lập ra các căn cứ mật và lên kế hoạch về chiến tranh đường phố. Yamana đưa Yoshimi đến dinh thự của Shogun, nơi Hosokawa, vốn ủng hộ Yoshimi lên ngôi Shogun, không thể giải thoát được cho ông. Ông về cơ bản, đã là một con tin.

Thấy rằng chiến tranh ở kinh đô sẽ mở rộng ra các tỉnh, Shogun tuyên bố rằng người đầu tiên thực hiện cuộc tấn công trong thành phố sẽ bị gán vào hàng phản tặc chống lại Shogun, và là kẻ thù của quốc gia. Do đó, trong vài tháng, giao tranh ít diễn ra, cả hai bên đều không có hành động gì. Cuối cùng, vào tháng 3 năm 1467, nhà của một quan lại nhà Hosokawa bị lửa thiêu rụi. Sau vài cuộc tấn công nhỏ và động thái chính trị, vào tháng 5, Hosokawa tấn công dinh thự của một vị tướng nhà Yamana. Tuy nhiên, Yamana, chứ không phải Hosokawa bị gán tội phản tặc, kẻ thù của quốc gia. Một vài thuộc hạ của Yamana bỏ đi, gia nhập phe Hosokawa đang nắm chính nghĩa trong tay, nhưng họ chủ yếu bỏ đi vì các hành động của sứ thần nhà Hosokawa ở các tỉnh nơi Yamana và các đồng minh của ông trưng binh.

Cho đến đầu năm mới 1468, gần một năm kể từ khi chiến sự bắt đầu, chiến sự giảm dần. Năm đó, hai quân đội chủ yếu chạm trán nhỏ và xuất kích hạn chế, cả hai đều muốn tái thiết lại và hành động chỉ mang tính chất phòng thủ. Cả hai bên đều dành vài năm sau cho các cuộc xung đột chính trị chứ không phải quân sự, vào năm 1469, Shogun chọn con trai Yoshihisa làm người kế vị. Nhưng Hosokawa đã kiệt sức vì chiến tranh, và mong muốn hòa bình. Hòa bình được thiết lập, vài năm sau đó, năm 1473, cả Hosokawa và Yamana đều qua đời.

Tham khảo

Sansom, George (1961). "A History of Japan: 1334-1615." Stanford: Stanford University Press.

Sinh năm 1404
Mất năm 1473
Chính khách Nhật Bản
Daimyo