title: Phú Yên

text:
Phú Yên là một tỉnh ven biển nằm ở phía bắc khu vực duyên hải Nam Trung Bộ, miền Trung của Việt Nam.

Năm 2018, Phú Yên là đơn vị hành chính Việt Nam đông thứ 45 về số dân, xếp thứ 43 về Tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP), xếp thứ 30 về GRDP bình quân đầu người, đứng thứ 25 về tốc độ tăng trưởng GRDP. Với 961,1 nghìn dân, GRDP đạt 36.352 tỉ Đồng (tương ứng với 1,5790 tỉ USD), GRDP bình quân đầu người đạt 39,97 triệu đồng (tương ứng với 1.736 USD), tốc độ tăng trưởng GRDP đạt 8,3%.

Địa lý

Phú Yên trải dài từ 12°42'36" đến 13°41'28" vĩ Bắc và từ 108°40'40" đến 109°27'47" kinh Đông, phía Bắc giáp tỉnh Bình Định, phía Nam giáp Khánh Hòa, phía Tây giáp Đắk Lắk và Gia Lai, phía Đông giáp Biển Đông. Phú Yên có vị trí địa lý và giao thông tương đối thuận lợi để phát triển kinh tế - xã hội.

Phú Yên nằm ở miền Trung Việt Nam, tỉnh lỵ Phú Yên là thành phố Tuy Hòa, cách thủ đô Hà Nội 1.160 km về phía Bắc, cách Thành phố Hồ Chí Minh 560 km về phía Nam và cách Đà Nẵng 438 km về phía Bắc theo đường Quốc lộ 1.

Diện tích tự nhiên: 5.045 km², chiều dài bờ biển: 189 km.

Địa hình
Phú Yên có 3 mặt là núi, phía Bắc có dãy Đèo Cù Mông, phía Nam là dãy Đèo Cả, phía Tây là mạn sườn đông của dãy Trường Sơn, và phía Đông là biển Đông.

Phú Yên được biết đến nơi có đồng bằng Tuy Hòa, được xem là vựa lúa của miền Trung.

Khí hậu
Khí hậu nhiệt đới gió mùa, nóng ẩm và chịu ảnh hưởng của khí hậu đại dương. Có 2 mùa rõ rệt: mùa mưa từ tháng 9 đến tháng 12 và mùa nắng từ tháng 1 đến tháng 8. Nhiệt độ trung bình hằng năm 26,5 °C, lượng mưa trung bình hằng năm khoảng 1.600 - 1.700mm.

Sông, suối
Có hệ thống Sông Đà Rằng, sông Bàn Thạch, sông Kỳ Lộ với tổng diện tích lưu vực là 16.400 km², tổng lượng dòng chảy 11.8 tỷ m3, đảm bảo đủ nước tưới cho nông nghiệp, thủy điện và sinh hoạt.

Phú Yên có nhiều suối nước khoáng nóng như: Phú Sen, Triêm Đức, Trà Ô, Lạc Sanh. Ngoài ra còn có nhiều tài nguyên trong lòng đất như Diatomite (90 triệu m3), đá hoa cương nhiều màu (54 triệu m3), vàng sa khoáng (300 nghìn tấn) (số liệu năm 2006 theo Cẩm nang xúc tiến thương mại du lịch Phú Yên)

Hành chính

Tỉnh Phú Yên có 9 đơn vị hành chính cấp huyện, bao gồm 1 thành phố, 2 thị xã và 6 huyện với 110 đơn vị hành chính cấp xã, bao gồm 21 phường, 6 thị trấn và 83 xã.

Lịch sử
Phú Yên là nơi có các di tích từ thời Văn hóa Hòa Bình , Sa Huỳnh.

Năm 1471, vua Lê Thánh Tông thân chinh cầm quân đánh Chăm Pa đến tận đèo Cả. Tuy nhiên sau đó Lê Thánh Tông chỉ sáp nhập vùng đất từ đèo Hải Vân tới đèo Cù Mông (phía bắc Phú Yên) vào lãnh thổ Đại Việt. Vùng đất Phú Yên vẫn thuộc quyền quản lý của Chăm Pa với tên gọi Ayaru (Êa Ryu).

Từ năm 1570, Nguyễn Hoàng là trấn thủ vùng Thuận Hóa và Quảng Nam của Đại Việt. Năm 1578 ông sai tướng dưới quyền Lương Văn Chánh tấn công vào thành Hồ, là thủ phủ của Chăm Pa tại vùng Ayaru "Êa Ryu" (Phú Yên), thành Hồ bị thất thủ, từ đó vùng đất Ayaru là nơi tranh chấp thường xuyên giữa người Việt và người Chăm. Theo chính sách của chúa Nguyễn ông đã chiêu tập và đưa lưu dân từ các vùng Thanh - Nghệ, Thuận - Quảng vào đây để khẩn hoang lập ấp, tạo dựng cơ nghiệp.

Năm 1611, Nguyễn Hoàng sai viên tướng dưới quyền là Văn Phong tấn công vào Aryaru, Chăm Pa thất bại. Nguyễn Hoàng sáp nhập Ayaru vào lãnh thổ Đàng Trong với tên gọi Phú Yên và giao cho Văn Phong cai quản đất Phú Yên. Tên gọi nầy do chúa Nguyền Hoàng đặt với ước nguyện về một miến đất trù phú, thanh bình trong tương lai.

Tới năm 1629, Văn Phong chống lại chính quyền Đàng Trong, lúc này Nguyễn Hoàng đã chết, người nối nghiệp là Nguyễn Phúc Nguyên đã sai tướng Nguyễn Phúc Vinh vào đánh dẹp. Sau khi đánh bại được Văn Phong, Phúc Vinh được giao cai quản đất Phú Yên

Với một vị trí chiến lược quan trọng, vào thế kỷ 18 Phú Yên là nơi đối đầu quyết liệt giữa nhà Tây Sơn và nhà Nguyễn; nơi Nguyễn Huệ, vào tháng 7 năm 1775, đã đánh bại 2 vạn quân ngũ dinh (Bình Khang, Bình Thuận, Trấn Biên, Phiên Trấn và Long Hồ) của Tống Phước Hiệp.

Năm Minh Mạng thứ 13, tại Gia Định Thành 1832, vua đã lập 12 tỉnh phía Nam đèo Hải Vân, trong đó có Phú Yên.

Năm 1954, Phú Yên chịu sự quản lý của Chính thể Việt Nam Cộng Hoà.

Năm 1976, sau khi thống nhất đất nước, Phú Yên nằm trong địa phận tỉnh Phú Khánh.

Ngày 1 tháng 7 năm 1989, tỉnh Phú Yên được tái lập và tồn tại cho đến ngày nay. Khi tách ra, tỉnh Phú Yên có 7 đơn vị hành chính gồm thị xã Tuy Hòa và 6 huyện: Đồng Xuân, Sơn Hòa, Sông Cầu, Sông Hinh, Tuy An, Tuy Hòa.

Ngày 4 tháng 3 năm 2002, chia thị xã Tuy Hòa thành thị xã Tuy Hòa và huyện Phú Hòa.

Ngày 5 tháng 1 năm 2005, chuyển thị xã Tuy Hòa thành thành phố Tuy Hòa.

Ngày 16 tháng 5 năm 2005, chia huyện Tuy Hòa thành 2 huyện: Đông Hòa và Tây Hòa.

Ngày 27 tháng 8 năm 2009, chuyển huyện Sông Cầu thành thị xã Sông Cầu.

Ngày 11 tháng 3 năm 2013, thành phố Tuy Hòa được công nhận là đô thị loại II trực thuộc tỉnh Phú Yên.

Ngày 4 tháng 3 năm 2019, Bộ Xây dựng quyết định công nhận thị xã Sông Cầu là đô thị loại III.

Ngày 1 tháng 6 năm 2020, chuyển huyện Đông Hòa thành thị xã Đông Hòa.

Tỉnh Phú Yên có 1 thành phố, 2 thị xã và 6 huyện như hiện nay.

Dân số
 Dân số Phú Yên là 874.071 người (2020) trong đó thành thị 28,7%, nông thôn 71,3%, lực lượng lao động chiếm 71,5% dân số. Tỷ lệ đô thị hóa đạt 38,5% (tính đến năm 2020).
 Phú Yên có gần 30 dân tộc sống chung với nhau. Chăm, Êđê, Ba Na, Hrê, Hoa, Raglai là những tộc người đã sống lâu đời trên đất Phú Yên.
 Sau ngày miền Nam được giải phóng, sau khi thành lập huyện Sông Hinh (1986) có những dân tộc từ miền núi phía Bắc di cư vào vùng đất Sông Hinh như Tày, Nùng, Dao, Sán Dìu,...
 Tính đến ngày 1 tháng 4 năm 2019, toàn tỉnh có 9 tôn giáo khác nhau đạt 67.594 người, nhiều nhất là Công giáo có 35.206 người, tiếp theo là Phật giáo có 27.290 người, tiếp theo là đạo Tin Lành có 2.928 người, đạo Cao Đài có 2.006 người, Phật giáo Hòa Hảo có 113 người. Còn lại các tôn giáo khác như Hồi giáo có 20 người, Bà La Môn có 13 người, Tịnh độ cư sĩ Phật hội Việt Nam có 10 người và Baha'i
Kinh Tế

Diện tích đất nông nghiệp 72.390 ha, đất lâm nghiệp khoảng 209.377 ha, đất chuyên dùng 12.297 ha, đất dân cư 5.720 ha, đất chưa sử dụng 203.728 ha; có nhiều loại gỗ và lâm sản quý hiếm. Trong bảng xếp hạng về Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh của Việt Nam năm 2011, tỉnh Phú Yên xếp ở vị trí thứ 50/63 tỉnh thành.

Phú Yên nằm ở sườn Đông dãy Trường Sơn, đồi núi chiếm 70% diện tích đất tự nhiên. Địa hình dốc mạnh từ Tây sang Đông, dải đồng bằng hẹp và bị chia cắt mạnh, có hai đường cắt lớn từ dãy Trường Sơn là cánh đèo Cù Mông và cánh đèo Cả. Bờ biển dài gần 200 km có nhiều dãy núi nhô ra biển hình thành các eo vịnh, đầm phá có lợi thế phát triển du lịch, vận tải đường thủy, đánh bắt và nuôi trồng hải sản xuất khẩu.

Ngoài ra còn có Khu bảo tồn thiên nhiên Quốc gia Krông-Trai rộng 20.190 ha với hệ động vật và thực vật phong phú đa dạng.

Năm 2019, tốc độ tăng trưởng kinh tế đạt 8,94%, trong đó: khu vực Nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng 3,26%; Công nghiệp và xây dựng tăng 18,73%; dịch vụ tăng 5,72%. Tổng thu ngân sách Nhà nước (NSNN) trên địa bàn tỉnh năm 2019 là 6.993 tỷ đồng, vượt 27,1% dự toán tỉnh giao, tăng gấp 1,5 lần so năm 2018. Trong đó: Thu nội địa 6.414 tỷ đồng, vượt 18,2% dự toán, tăng 42% so năm trước; thu thuế xuất nhập khẩu 578,8 tỷ đồng, gấp 8 lần dự toán (do nhập khẩu thiết bị để triển khai các dự án điện mặt trời). Trong đó, khối tỉnh thực hiện thu 4.821 tỷ đồng (vượt 26,1% dự toán tỉnh và tăng 68% so với năm 2018), khối huyện thực hiện thu 2.171 tỷ đồng (vượt 29,4% dự toán, tăng 27,4% so với cùng kỳ); có 9/9 huyện, thị xã, thành phố thu đạt và vượt dự toán giao, đặc biệt huyện Phú Hòa thu vượt 92,7%, thị xã Sông Cầu thu vượt 136,1%. Tổng chi ngân sách địa phương năm 2019 là 9.231 tỷ đồng, bằng 85,1% dự toán chi điều hành, tăng 14,4% so với năm 2018. Nhìn chung, các lĩnh vực chi đều đảm bảo theo dự toán giao, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ chi, đảm bảo đúng mục đích, đúng nội dung, có hiệu quả, phục vụ cho sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh của tỉnh.

Giao thông
Hệ thống giao thông đường bộ trọng yếu gồm có:
 Quốc lộ 1 nối với Bình Định và Khánh Hòa.
 Quốc lộ 25 nối với Gia Lai.
 Quốc lộ 1D nối Thị xã Sông Cầu với thành phố Quy Nhơn.
 Quốc lộ 29 nối thị xã Đông Hòa (từ Vũng Rô) với thị xã Buôn Hồ Đăk Lăk.
 Quốc lộ 19C khởi đầu từ nút giao với Quốc lộ 1 ở thị trấn Diêu Trì của huyện Tuy Phước tỉnh Bình Định chạy dọc theo đường sắt Bắc - Nam qua thị trấn La Hai, huyện Đồng Xuân rồi rẽ lên huyện Sơn Hòa tới thị trấn Hai Riêng huyện Sông Hinh, kết thúc tại nút giao với Quốc lộ 26 ở thị trấn M'Drắk của huyện M'Drắk tỉnh Đắk Lắk.
 Đường Phước Tân-Bãi Ngà chạy từ khu công nghiệp Hòa Hiệp đến cảng Vũng Rô.

Phú yên cũng có đường sắt Bắc-Nam đi qua với ga chính là Ga Tuy Hòa.

Về hàng không, Phú Yên hiện đang vận hành Sân bay Đông Tác (Hoạt động từ tháng 4/2003) với 2 đường bay chính: Tuy Hòa - Hà Nội và Tuy Hòa - Thành phố Hồ Chí Minh.

Cơ sở hạ tầng
Hệ thống điện:
Nhà máy Thủy điện Sông Hinh với công suất 72 MW và hệ thống đường dây 500 KVA Bắc - Nam đi qua tỉnh đảm bảo cung cấp nhu cầu sử dụng điện cho sản xuất, sinh hoạt.
Nhà máy Thủy điện Sông Ba Hạ có công suất 220 MW với hai tổ máy nối với hệ thống điện Quốc gia hoàn thành vào tháng 11 năm 2009.
Nhà máy Điện Mặt trời Hòa Hội có công suất 257 MWp  (tương đương công suất phát 214MW) đưa vào vận hành tháng 6 năm 2019.
Hệ thống cấp nước: Nhà máy cấp thoát nước Phú Yên với công suất 28.500 m3/ngđ, phục vụ cho khu vực Thanh Pho Tuy Hòa, các vùng lân cận và khu công nghiệp Hòa Hiệp. Đồng thời xây dựng mới một số nhà máy cấp nước cho các thị trấn huyện lỵ với công suất khoảng 13.000 m³/ngđ.
Hệ thống thông tin liên lạc: Phú Yên có mạng lưới viễn thông khá tốt. Bưu điện trung tâm Tỉnh, huyện, xã được trang bị: Vi ba, cáp quang... đảm bảo liên lạc thông suốt.
Hệ thống Internet qua đường truyền ADSL cũng là một kênh liên lạc quan trọng hiện nay đối với sự phát triển của toàn tỉnh.

Tổng số bưu cục, đại lý, kiốt trên toàn Tỉnh là 133 đơn vị, tổng số máy điện thoại 14.716 máy; dịch vụ bưu chính cũng phát triển mạnh.

Phú Yên nằm trong vùng ảnh hưởng của vùng kinh tế trọng điểm miền trung, trong các tỉnh Duyên hải Nam Trung Bộ, Phú Yên là nơi có điều kiện thuận lợi nhất trong việc xây dựng tuyến đường sắt lên Tây Nguyên. Đây là một trong những điều kiện thuận lợi đưa Phú Yên trở thành đầu mối giao lưu kinh tế Bắc Nam và Đông Tây; cụ thể: Giao thông đường bộ, có mạng lưới giao thông rộng khắp, gồm Quốc lộ 1, Quốc lộ 1D, Quốc lộ 25, Quốc lộ 29 và các tuyển tỉnh lộ nối vùng đồng bằng với vùng miền núi. Có trục giao thông phía Tây nối 03 huyện miền núi Phú Yên với huyện Vân Canh (tỉnh Bình Định) và huyện Ma D'răk (tỉnh Đắk Lắk); có trục giao thông ven biển nằm trong tuyến đường bộ ven biển Việt Nam nối các huyện vùng biển và ven biển; Giao thông đường sắt, có tuyến đường sắt Bắc - Nam đi qua với chiều dài đoạn tuyến là 117 km, có 2 ga chính là Tuy Hòa và Đông Tác, trong tương lai khi tuyến đường sắt lên Tây Nguyên được hình thành mở ra triển vọng hợp tác, giao thương hàng hóa giữa Phú Yên và các tỉnh Tây Nguyên; Hàng không, Phú Yên có sân bay Tuy Hòa cách thành phố Tuy Hòa 5 km về phía Đông Nam, diện tích sân bay: 700ha, hiện đang nâng cấp cảng hàng không Tuy Hòa theo tiêu chuẩn 4C; Cảng Vũng Rô, Vũng Rô là cảng biển nước sâu có thể đón nhận tàu trọng tải 30 nghìn DWT.

Du lịch

Du lịch là một trong những ngành ngày càng chiếm vị trí quan trọng trong quá trình đi lên của Phú Yên. Mặc dầu có xuất phát điểm thấp, nhưng đến nay du lịch Phú Yên đã vươn lên trở thành một trong những mũi nhọn kinh tế của tỉnh. Với thương hiệu "Xứ sở hoa vàng trên cỏ xanh".

Phú Yên được ban tặng cho một hệ thống cảnh quan thiên nhiên khá đa dạng, đầy đủ với núi, cao nguyên, đồng bằng châu thổ, sông, hồ, đầm, vịnh, hải đảo... Một số danh thắng tiêu biểu là Gành Đá Đĩa, đầm Ô Loan, núi Đá Bia, vịnh Xuân Đài, bãi Môn- mũi Điện, di tích lịch sử cấp quốc gia như vũng Rô, núi Nhạn- sông Đà Rằng,..v.v...
Cơ sở hạ tầng du lịch của Phú yên được đầu tư mạnh.
Phú Yên hiện có 1 khách sạn 5 sao (Cendeluxe), 3 khách sạn 4 sao (Kaya, Sài Gòn- Phú Yên, Long Beach), và nhiều khách sạn khác như Hương Sen, khách sạn Công Đoàn... Cơ sở vui chơi, nghỉ dưỡng thì có khu giải trí - sinh thái Thuận Thảo, Vincom Plaza Tuy Hòa, khu resort Sao Việt, bãi Tràm hideaway...
Năm 2018, tổng lượt khách du lịch đến Phú Yên hơn 1,6 triệu lượt khách, đạt 111% kế hoạch, tăng 14,6% so với năm 2017, trong đó có 41.005 lượt khách quốc tế, tăng 15,5% so với năm 2017.

Nông nghiệp
Chủ yếu là lúa, mía,cây hoa màu với trình độ thâm canh khá.

Với cánh đồng Tuy Hòa, cánh đồng lúa rộng nhất miền Trung, lương thực, đặc biệt là lúa, nhân dân đã tự túc và có phần sản xuất ra các tỉnh lân cận. Sản lượng lúa bình quân hàng năm ước trên 320000 tấn, đáp ứng nhu cầu địa phương và bán ra tỉnh ngoài. Mặc dù không phải là trọng tâm nhưng đây là ngành kinh tế thu hút nhiều lao động của tỉnh, giải quyết công ăn việc làm cho người dân, góp phần xóa đói giảm nghèo.

Do khí hậu nóng ẩm, nhiệt đới gió mùa, chịu ảnh hưởng của khí hậu đại dương và chia làm hai mùa rõ rệt. Mùa mưa từ tháng 9 đến tháng 12 và mùa nắng từ tháng 1 đến tháng 8, thích hợp nhiều loại cây lương thực và hoa màu như: lúa, bắp, đậu, rau, dưa, bầu, bí, khoai, sắn, mía,...; phát triển tốt ở Tây Hòa, Tuy An, Phú Hòa. Cây mía trồng nhiều ở Sông Hinh, Sơn Hòa, Đồng Xuân, Tuy An, và Tây Hòa. Dừa là loại cây công nghiệp trồng nhiều ở Sông Cầu.

Thủy - hải sản

Phú Yên có diện tích vùng biển trên 6.900 km² với trữ lượng hải sản lớn: trên 500 loài cá, 38 loài tôm, 15 loài mực và nhiều hải sản quý.
Sản lượng khai thác hải sản của Phú Yên năm 2005 đạt 35.432 tấn, tăng bình quân 5%/năm. Trong đó sản lượng cá ngừ đạt 5.040 tấn (thông tin từ Cẩm nang xúc tiến thương mại - du lịch Phú Yên).

Nuôi trồng thủy sản là một trong những ngành kinh tế mạnh của tỉnh, với tổng diện tích thả nuôi là 2.950ha, sản lượng thu hoạch 3.570 tấn, bên cạnh đó có nhiều loại hải sản có giá trị kinh tế cao như sò huyết, cá ngừ đại dương, tôm sú, tôm hùm.

Các địa phương nuôi trồng hải sản tập trung ở khu vực đầm Cù Mông, Vịnh Xuân Đài (Thị xã Sông Cầu), Đầm Ô Loan (Huyện Tuy An),... Đây là những địa phương nuôi trồng có tình chiến lược của tỉnh, thu hút nhiều lao động. Đặc biệt, ngay tại Đầm Cù Mông, việc nuôi trồng và chế biến được thực hiện khá đầy đủ các công đoạn nhờ Khu công nghiệp Đông bắc Sông Cầu nằm ngay tại đó.

Môi trường - Tài nguyên thiên nhiên

Tài nguyên đất
Tài nguyên đất Phú Yên khá đa dạng về nhóm, các loại đất phân bố trên nhiều dạng địa hình khác nhau tạo ra những tiểu vùng sinh thái nông – lâm nghiệp thích hợp với nhiều loại cây trồng, đặc biệt là cây trồng lâu năm vùng đồi núi. Có 8 nhóm đất chính: Nhóm đất đỏ vàng: Là nhóm đất có diện tích lớn nhất. 336.579 ha, chiếm tỷ lệ 66,71%; Nhóm đất cát biển: 15.009 ha chiếm 2,97%. Nhóm đất mặn, phèn: 7.899 ha, chiếm 1,57%.  Nhóm đất Phù sa: 55.752 ha, chiếm 11.05%. Nhóm đất xám: 39.552 ha, chiếm 7,84%, Nhóm đất đen: 18.831 ha, chiếm 3,73%.. Nhóm đất vàng đỏ trên núi: 11.300 ha, chiếm 2,5%. Nhóm đất thung lũng dốc tụ: 1.246 ha;  Các loại đất khác: 21.192 ha, chiếm tỷ lệ 4,21%.

Sông ngòi - Biển

Sông
Phú Yên có hệ thống sông ngòi phân bổ tương đối đều trên toàn tỉnh, các sông đều bắt nguồn từ phía Đông của dãy Trường Sơn, chảy trên địa hình đồi, núi ở trung và thượng lưu, đồng bằng nhỏ hẹp ở hạ lưu rồi đổ ra biển. Phú Yên có trên 50 con sông lớn nhỏ, đáng chú ý là 3 con sông chính: sông Kỳ Lộ, Sông Ba, Sông Bàn Thạch với với tổng diện tích lưu vực là 16.400 km², tổng lượng dòng chảy 11.8 tỷ m³, phục vụ nước tưới cho nông nghiệp, thủy điện và sinh hoạt của người dân Phú Yên.

Nguồn nước mặt: Mạng lưới sông suối ở Phú Yên phần lớn bắt nguồn từ dãy núi Trường Sơn ở phía Tây, dãy Cù Mông ở phía Bắc và dãy đèo Cả ở phía Nam. Sông suối của tỉnh thường ngắn, dốc nên tốc độ dòng chảy lớn. Nguồn nước sông Ba có trữ lượng lớn nhất tỉnh, lượng nước đổ ra biển hàng năm là 9,7 tỷ m³. Nguồn nước sông Bàn Thạch với tổng lượng dòng chảy của sông 0,8 tỷ m3/năm. Sông Kỳ Lộ là con sông lớn thứ 2 trong tỉnh, diện tích lưu vực sông Kỳ Lộ là 1.950 km², trong đó phần trong tỉnh là 1.560 km².

Nguồn nước ngầm: Trữ lượng động tự nhiên khai thác tiềm năng nguồn nước ngầm của tỉnh khoảng 1,2027 x 106m³/ngày.

Nước khoáng: Nguồn tài nguyên nước khoáng ở Phú Yên khá phong phú, trên địa bàn tỉnh có 4 điểm nước khoáng nóng ở Sơn Thành (huyện Tây Hòa), Phước Long ở xã Xuân Long, Triêm Đức (huyện Đồng Xuân) và Phú Sen (huyện Phú Hòa).

Biển
Với bờ biển dài 189 km, có nhiều vịnh, bãi, vũng, đầm phá, gành còn mang vẻ đẹp hoang sơ tạo nên những cảnh quan sinh thái phong phú, đa dạng là tiềm năng rất lớn cho du lịch biển, du lịch nghỉ dưỡng và du lịch sinh thái. Bên cạnh đó, Phú Yên có nhiều vùng bãi triều nước lợ, cửa sông, đầm phá, vịnh rất thuận lợi cho phát triển nuôi trồng thủy sản xuất khẩu. Đây là tiềm năng, lợi thế để Phú Yên phát triển kinh tế biển.

Tài nguyên rừng
Huyện Sơn Hòa có hàng vạn hecta rừng với nhiều gỗ quí như: Bằng Lăng, Chang gà, Côn, Ba thưa, Chò, Gõ, Sơn, Kiền kiền, Lim, Trắc,... cùng nhiều loại thú như: gấu, nai, mang, hươu, cheo, chồn, thỏ, nhím,...; đang là nơi phát triển các giống cây công nghiệp như: cà phê, điều, thuốc lá cùng nhiều loại cây ăn trái (thơm, mít, chuối, cam, bưởi,...).

Toàn tỉnh có 3 kiểu rừng chính là rừng kín lá rộng thường xanh, đây là kiểu rừng phổ biến ở Phú Yên chiếm 96,5% diện tích rừng tự nhiên; rừng rụng lá (khộp), kiểu rừng này chiếm tỷ lệ 3,5% diện tích rừng tự nhiên toàn tỉnh; rừng trồng, hiện có 20.963,0 ha rừng trồng và khoảng 8,4 triệu cây phân tán (tương đương 4.200 ha), gồm các loại cây chủ yếu như keo tai tượng, xà cừ, phi lao, điều, dầu rái, sao đen, gõ đỏ, muồng đen, giáng hương và một số loại khác. Hệ động thực vật rừng Phú Yên khá phong phú có 43 họ chim với 114 loài (trong đó có 7 loài quý hiếm). Thú có 20 họ với 51 loài (trong đó có 21 loài quý hiếm), Bò sát có 3 họ với 22 loài (trong đó có 2 loài quý hiếm).

Phú Yên có nguồn khoáng sản dồi dào, trữ lượng lớn như đá Granite màu, Diatomite, Bauxit, Fluorit, nước khoáng, than bùn vàng sa khoáng.

Thực trạng
Ngày 26-4, thông tin từ Văn phòng Chính phủ cho biết Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc vừa chỉ đạo Thanh tra Chính phủ kiểm tra, làm rõ các vấn đề báo Tuổi trẻ phản ánh về vấn đề phá rừng phòng hộ ở Phú Yên. Theo đó, hơn 100ha rừng phòng hộ ở Phú Yên đang bị phá để làm sân golf, khách sạn, resort nhưng đến nay vẫn chưa có hồ sơ xin phép Thủ tướng Chính phủ cho chuyển mục đích sử dụng đất theo quy định. Ngoài ra, Phú Yên còn dành hơn 1.000ha rừng cho 20 dự án đầu tư khác. Phá rừng nhiều nhất là các dự án nuôi bò, thủy điện, trường đua ngựa và nhà máy lọc dầu.

Giáo dục
Phú Yên có hệ thống các trường đại học (Phú Yên, xây dựng số 3) đào tạo 300 SV, Cao đẳng (Công nghiệp) mỗi năm đào tạo khoảng 1200 học viên, 1 chi nhánh học viện ngành tài chính ngân hàng đào tạo trên 300 học viên và các trường và trung tâm đào tạo nghề (mỗi năm đào tạo khoảng 1.400 kỹ thuật viên và trên 800 công nhân có tay nghề cao - từ bậc 3/7 trở lên). Trường Đại học Xây dựng Miền Trung đào tạo Kỹ sư xây dựng và Kiến trúc (mỗi năm đào tạo 1500 học viên).

Các trường
Hệ Đại học:
Đại học Phú Yên
Đại học Xây dựng Miền Trung
Học viện Ngân hàng - Phân viện Phú Yên
Hệ Cao đẳng:
 Trường Cao đẳng Nghề Phú Yên
 Trường Cao đẳng Công nghiệp Tuy Hoà
 Trường Cao đẳng Y tế Phú Yên

Giao thông

Biển số xe
 Thành phố Tuy Hòa: 78-C1 XXX.XX
 Thị xã Sông Cầu: 78-D1 XXX.XX
 Thị xã Đông Hòa: 78-G1 XXX.XX
 Huyện Tây Hòa: 78-F1 XXX.XX
 Huyện Tuy An: 78-H1 XXX.XX
 Huyện Phú Hòa: 78-E1 XXX.XX
 Huyện Sơn Hòa: 78-L1 XXX.XX
 Huyện Đồng Xuân: 78-K1 XXX.XX
 Huyện Sông Hinh: 78-M1 XXX.XX

Văn hóa

Dân Phú Yên thường được gọi là dân xứ "nẫu", đó là tiếng nói đặc trưng của họ, tiếng nẫu (nẫu = người ta).

Dân Phú Yên còn có thể loại hát chòi, đó là một thể loại hát dân gian từng rất phổ biến ở Phú Yên.

Phú Yên cũng chính là nơi đã phát hiện ra nhiều di sản văn hoá, như bộ trường ca quý giá của các dân tộc thiểu số, bộ đàn đá Tuy An có độ chuẩn về cung bậc thuộc loại chính xác nhất và những chiếc kèn đá có một không hai.

Lễ hội

Ngoài các lễ hội chung của cả nước, còn có nhiều lễ hội riêng biệt, đặc trưng của vùng, được nhà nước công nhận như là di sản văn hóa phi vật thể của Việt Nam:

 Lễ hội đánh bài chòi, với các bài hát chòi dân gian, đậm bản sắc văn hóa của Phú Yên.
 Lễ hội đầm Ô Loan được tổ chức tại đầm Ô Loan thuộc huyện Tuy An
 Lễ đâm trâu của người Ba Na
 Lễ bỏ mả của người Êđê
 Lễ cúng đất của người Kinh
 Lễ hội cầu ngư của người Kinh

Lịch một số lễ hội ở Phú Yên (cấu trúc: Tên lễ hội: thời gian (âm lịch), địa điểm.)
Hội đua thuyền đầm Ô Loan: 07/01, xã An Cư, huyện Tuy An.
Hội Sông nước Đà Nông: 08/01 (âm lịch), phường Hòa Hiệp Nam, Thị xã Đông Hòa.
Hội đua thuyền sông Đà Rằng: 07/01, phường 6, Thành phố Tuy Hòa.
Lễ hội Đồng Cam: 08/01, xã Hòa Hội, huyện Phú Hòa.
Hội đua ngựa: 09/01, xã An Xuân, huyện Tuy An.
Lễ hội chùa Từ Quang: 11/01, xã An Dân, huyện Tuy An.
Hội chùa Ông (của người Hoa): 13/01, phường 1, Thành phố Tuy Hòa.
Hội bài chòi: tết nguyên đán, vùng nông thôn Phú Yên.
Lễ hội Sông nước Tam Giang: tết nguyên đán, thị xã Sông Cầu.
Lễ hội cầu ngư: từ tháng 1 đến tháng 6, khắp các vùng ven biển.
Hội thơ đêm nguyên tiêu: rằm tháng giêng hàng năm, Sân tháp Nhạn, phường 1, tp Tuy Hòa.
Lễ hội đền Lê Thành Phương:28/01, xã An Hiệp, huyện Tuy An.
Lễ hội đền Lương văn Chánh: 19/09, xã Hòa Trị, huyện Phú Hòa.
Lễ hội cầu an: Tháng 3 và tháng 8, ở khắp các chùa.
Lễ hội bỏ mả: tháng 3 đến tháng 5, huyện: Đồng Xuân, Sơn Hòa, Sông Hinh.
Lễ hội mừng sức khỏe: tháng 3 đến tháng 5, các huyện Đồng Xuân, Sơn Hòa, Sông Hinh.
Lễ hội đâm trâu: từ tháng 2 đến tháng 6: Đồng Xuân, Sơn Hòa, Sông Hinh.
Lễ hội mừng nhà mới: từ tháng 3 đến tháng 5, các huyện: Đồng Xuân, Sơn Hòa, Sông Hinh
Lễ hội mừng lúa mới: từ tháng 3 đến tháng 5: các huyện Đồng Xuân, Sơn Hòa, Sông Hinh

Ẩm thực ở Phú Yên
Bánh xèo: Cùng với bánh tráng, bánh xèo món ăn truyền thống của người dân ở Phú Yên. Bánh xèo ở Phú Yên được làm từ bột gạo, giá đỗ, thịt băm và tôm hoặc mực; nếu thực khách có yêu cầu thì chủ quán có thể cho trứng vào để tăng thêm hương vị. Khi khuôn đúc nóng, người ta cho mỡ, sau đó là thịt, tôm, giá đỗ và nước bột gạo xay vào, đậy nắp chờ khoảng 1 phút là bánh chín. Bánh đổ xong vừa mềm, vừa nóng, có hương vị của hải sản biển. Người ta ăn bánh xèo với rau sống bao gồm xà lách, giá đỗ và nhiều loại rau thơm khác. Nước chấm gồm có hai loại, người địa phương gọi là mắm đục và mắm trong. Mắm đục gần giống như mắm niêm, cho thêm gia vị và ớt. Mắm trong là nước mắm bình thường có thêm ớt tỏi,... Công thức pha nước mắm cũng là một bí quyết của các quán ăn ở đây vì nó ảnh hưởng rất nhiều đến hương vị của món ăn. Bánh xèo có thể ăn bằng đĩa hoặc dùng bánh tráng cuốn lại chấm với nước mắm sẽ rất ngon. Ở Phú Yên đặc biệt là tại Thành phố Tuy Hòa, du khách có thể thưởng thức bánh xèo ở nhiều nơi, từ gánh hàng rong của các chị cho đến những địa điểm có danh tiếng bánh xèo ngon lâu năm tại khu Đại nam cũ trên đường Nguyễn Công Trứ.
Bánh canh: Bánh canh là một món ăn bình dân ở Phú Yên, tuy vậy chủng loại bánh canh ở Phú Yên rất phong phú như: bánh canh bột gạo, bánh canh bột lọc, bánh canh chả cá, bánh canh hẹ,... chỉ cần đi lòng vòng 10 phút cũng có thể đếm được tới 4-5 quán bán bánh canh bên vỉa hè, nhiều nhất là xung quanh bưu điện thành phố Tuy Hòa. Mỗi món bánh canh là một loại hương vị khác nhau, không quán nào giống quán nào. Bánh canh có thể được nấu với các vị cá dằm, chả cá là phổ biến, đặc biệt người ta dùng lá hẹ như một loại phụ gia đặc biệt thêm vào bánh canh để tăng thêm mùi vị.
Bánh hỏi, bánh ướt: Đây là hai món bánh khá quen thuộc của người dân Việt Nam, cách chế miến hai món ăn này ở Phú Yên không khác lắm so với nhiều vùng khác trên cả nước.
Bánh bèo nóng: Bánh được làm chín xông để nóng trong nồi hơi nước nóng. Nếu thực thách đến ăn thì bánh sẽ dùng với chà bông, bánh mì vụn chung rồi sau đó chan nước mắm có ớt, tỏi.
Bánh ướt ở Phú Yên có cách tráng mỏng tương tự như cách tráng bánh cuốn nóng ở miền Bắc. Bánh ướt thường được phục vụ nóng ngay tại chỗ. Ngoài ra còn có bánh bèo nóng, ăn khi bánh vừa xuống lò. Bánh được hấp cách thủy trong chén nhỏ và được phục vụ tại chỗ. Các loại bánh trên thường được rải chà bông tôm (hay ruốc tôm theo cách gọi người miền Bắc), phục vụ cùng nước mắm ớt pha ngọt và nếu có yêu cầu có thêm lòng lợn đi kèm và cháo lòng.

Bánh ít lá gai: Cũng là một nét văn hóa ẩm thực độc đáo ở Phú Yên vào những ngày giỗ tổ tiên. nhân bánh được làm từ nhiều thứ như: đậu phộng và dừa; đậu xanh; đậu đen...Bánh này được bọc bằng lá gai và khi cho ra lò có màu xanh thẫm và tương tự như bánh gai của miền Bắc. Nhưng người Phú Yên không cho một miếng mỡ vào nhân bánh như bánh gai và bánh ít còn được làm với nhiều loại nhân chứ không chỉ là nhân đậu xanh.
Chả dông: là món chả ram (chả giò) nhưng nguyên liệu làm từ thịt của con dông nên gọi là chả dông. Thịt dông được băm nhuyễn trộn với xã và ớt dùng làm nguyên liệu. Dùng chả dông được ăn với rau sống nước mắm tỏi ớt trộn đâu phụng đăm nhuyễn rất ngon. Món chả dông làm nên dánh tiếng của các cửa hàng ăn trên đường Nguyễn Công Trứ khu Đại Nam cũ ở Thành phố Tuy Hòa. Ở đây thực khách có thể gọi một phần chả dông có thêm nem nướng được phục vụ cùng rau sống và bánh tránh để cuốn ăn kèm.
Các món ăn từ Cá ngừ đại dương(Cá bò gù): Phú Yên là nơi khởi phát nghề câu cá ngừ đại dương từ những đầu của thập kỷ 90 vì vậy các món đặc sản từ cá ngừ ở đây mang những nét rất riêng đặc trưng cho con người miền biển.

- Trong đó có thể kể đến các món:

+ Cá ngừ cắt lát ăn với mù tạt. Món ngày được chế biến từ các lát cá ngừ sống cắt nhở đường kính 4, 5 cm sau khi được đông lạnh để sắc cá chuyển từ đỏ sang hồng sẽ được dọn ra ăn kèm với các loại rau thường thấy là: cải xanh, ngò tàu, ngổ, é quế, é ta, húng dũi, húng đứng...và cùng món nước chấm đặc biệt được pha bởi xì dầu, mù tạt và tương ớt. Thực khách có thể ăn lát cá với nước chấm kể trên hoặc cuộn lát cá với cải ăn cùng nước chấm.

+ Mắt cá ngừ chưng cách thủy:(món "đèn biển") Cách chế biến: Mắt cá mua về rửa sạch. Chú ý cát lẫn vào mắt. Ướp các loại gia vị như hành, tiêu, ớt, tỏi, muối, bột ngọt... để cho thấm đều khoảng 15 - 20 phút thì cho vào nồi đất chưng cách thủy độ nửa giờ thì ăn được. Khi chưng cho thêm mấy vị thuốc bắc để khử mùi tanh và tăng chất bổ dưỡng. Ăn món này thường kèm với các loại rau thơm và kèm một vài ly rượu mạnh thì càng hợp khẩu...

+ Gỏi bao tử cá ngừ: Đây là món hiếm, ít được bày bán ở hàng quán, bởi ngư dân đánh bắt cá ngừ thường dùng món này trong lúc họ còn lênh đênh trên biển hoặc về "lưu hành nội bộ". Chỉ cần rửa sạch bao tử rồi bỏ vào nước lã luộc chín, sau đó rửa lại nước lạnh cho giòn, xắt thành miếng vừa ăn ướp với hành tây, tiêu, ớt, muối đường, mì chính... trộn đều là có món gỏi bao tử cá ngừ.

+ Cháo đầu cá: Đầu cá mua về rửa sạch, xẻ làm tư rồi cho vào nồi nấu cháo như các loại cá khác. Sau những lúc chén tạc, chén thù với bạn bè mà có được chén cháo đầu cá ngừ đang bốc hơi thì không mấy chốc hơi men sẽ thoát ra khỏi người và có được giấc ngủ sâu, khi dậy cảm thấy người vô cùng khoan khoái...

+ Ức cá ngừ: Ức cá ngừ sau khi tẩm ướt được hấp, kho và thậm chí xào và có mùi vị như thịt bò hoặc thịt lợn nếu có nhiều mỡ cá.

Các truyền thuyết, huyền thoại

Phú Yên có rất nhiều câu chuyện truyền thuyết và huyền thoại gắn liền với lịch sử hơn 400 năm của minh.

Một số truyện tiêu biểu:
 Chiếc bánh nậm của Nữ Nhi Phù Quốc - nói về tấm lòng nhân hậu của người phụ nữ nông thôn Phú Yên
 Gành Đá Đĩa và huyền thoại về kho báu biến thành đá
 Truyền thuyết về con lươn ở buôn Đức

Du lịch

Phú Yên được biết đến là một vùng đất hoang sơ, xinh đẹp với nhiều bãi biển, đầm vũng, di tích lịch sử văn hoá như Núi Nhạn, Núi Đá Bia,Vũng Rô, Bãi Môn - Mũi Điện, Đầm Ô Loan,Gành Đá Đĩa, Nhà thờ Mằng Lăng, Vịnh Xuân Đài, Đập Đồng Cam. Ngoài ra Phú Yên còn rất nhiều danh thắng khác như Bãi Xép, biển Vịnh Hoà, đồi cát Từ Nham, hòn Nưa, hòn Chùa, Nhất Tự Sơn, bãi Bàu, hòn Yến, Gành Đèn, thác Cây Đu, thác H’Ly, Cao nguyên Vân Hòa... Sự kiện bộ phim “Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh” đã tạo động lực cho du lịch Phú Yên phát triển mạnh mẽ và đang trở thành điểm dừng chân đầy thú vị trên bản đồ du lịch Việt Nam.

Hiện tại Tp. Tuy Hoà và Tx. Sông Cầu có nhiều nhà hàng, khách sạn, Resort tiêu chuẩn du lịch phục vụ du khách.

Năm 2019, Phú Yên đón gần 1,8 triệu lượt khách tham quan.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
Tỉnh Phú Yên
Các khu Công nghiệp của tỉnh Phú Yên
Báo Phú Yên Điện tử

Tỉnh ven biển Việt Nam


title: Neolamprologus tetracanthus

text:
The fourspine cichlid (Neolamprologus tetracanthus) là một loài cá thuộc họ Cichlidae. Nó là loài đặc hữu của hồ Tanganyika nơi nó được tìm thấy ở Burundi, Cộng hòa Dân chủ Congo, Tanzania, và Zambia.

Tham khảo

 Bigirimana, C. & Nzeyimana, L. 2005. Neolamprologus tetracanthus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Neolamprologus


title: Anthophora coptognatha

text:
Anthophora coptognatha là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1951.

Chú thích

Tham khảo

Anthophora
Động vật được mô tả năm 1951


title: Timbellus stenostoma

text:
Timbellus stenostoma là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Timbellus


title: 319

text:
Năm 319 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 319


title: Sornetan

text:
Sornetan là một đô thị trong huyện Jura bernois, bang Valais, Thụy Sĩ. Đô thị này có diện tích km2, dân số thời điểm tháng 12 năm 2009 là người.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Cựu đô thị của bang Bern


title: Sugenheim

text:
Sugenheim là một đô thị ở huyện Neustadt (Aisch)-Bad Windsheim bang Bayern thuộc nước Đức.

Tham khảo


title: Giải Grammy cho Album R&B xuất sắc nhất

text:
"Giải Grammy cho Album R&B xuất sắc nhất" là một trong số các hạng mục trao thưởng thuộc giải Grammy dành cho các nghệ sĩ ghi âm cho chất lượng công trình album thuộc thể loại nhạc R&B. Giải này bắt đầu được trao vào năm 1958 và trước đây nó còn có tên là Giải Gramophone,Alicia Keys và TLC là những nghệ sĩ đã 2 lần giành giải.

Danh sách những người chiến thắng và được đề cử

 Mỗi năm có liên quan đến bài viết về lễ trao giải Grammy được tổ chức năm đó.

Tham khảo

General

Specific

Liên kết ngoài
Official site of the Grammy Awards

Âm nhạc Mỹ
Giải thưởng âm nhạc
Giải Grammy


title: Quận Worth, Iowa

text:
Quận Worth là một quận thuộc tiểu bang Iowa, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở Northwood. Quận được đặt tên theo. Dân số theo điều tra năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là người.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận này có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Các quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Iowa


title: Nakajima Ki-4

text:
Chiếc Nakajima Ki-4 là kiểu máy bay trinh sát cánh kép cuối cùng của Lục quân Đế quốc Nhật Bản. Chúng đã tham gia hoạt động tại Bắc Trung Quốc và Mãn Châu trong giai đoạn đầu của cuộc Chiến tranh Trung-Nhật dưới tên gọi chính thức là Máy bay Trinh sát Lục quân Kiểu 94.

Thiết kế và phát triển
Chiếc máy bay được Nakajima thiết kế nhằm đáp ứng một yêu cầu đưa ra vào năm 1931 về một kiểu máy bay trinh sát tính năng cao, đồng thời có thể sử dụng cho vai trò tấn công hỗ trợ gần mặt đất hạng nhẹ. Sau khi đánh giá những kiểu máy bay từ Châu Âu và Hoa Kỳ, Không lực Lục quân Đế quốc Nhật Bản đã chọn một thiết kế mới của hãng Nakajima nội địa. Chiếc nguyên mẫu được bay thử nghiệm vào năm 1934.

Nakajima Ki-4 là một kiểu thiết kế cánh kép với hai cánh lệch và bộ càng đáp cố định. Nó được trang bị động cơ Nakajima Ha-8 9 xy lanh bố trí hình tròn làm mát bằng gió công suất 640 mã lực (477 kW). Tốc độ tối đa đạt được là 300 km/h và trọng lượng cất cánh tối đa lên đến 2.500 kg. Nó được trang bị cho đến bốn súng máy 7,7 mm bao gồm hai khẩu gắn cố định trước mũi bắn hướng ra trước đồng bộ với cánh quạt, và một hoặc hai khẩu gắn di động trên lưng. Tải trọng bom tối đa là 50 kg.

Có tổng cộng 383 chiếc Ki-4 được sản xuất, đa số bởi Nakajima trong những năm 1935-1941, và một số ít sản xuất theo giấy phép nhượng quyền bởi Tachikawa Aircraft Company Ltd và bởi Manshūkoku Hikōki Seizo KK tại Mãn Châu.

Lịch sử hoạt động
Những chiếc Ki-4 bắt đầu được trang bị cho những đơn vị không lực của Lục quân Đế quốc Nhật Bản vào năm 1935 và đảm nhận vai trò tích cực trong các phi đội chiến đấu trong những năm sau đó. Chúng tham gia hoạt động trong giai đoạn đầu của cuộc Chiến tranh Trung-Nhật mà Nhật Bản can dự vào năm 1938. Chúng cũng hoạt động như là máy bay tấn công gần mặt đất hạng nhẹ hỗ trợ cho việc tấn công của các đơn vị Nhật Bản trên mặt đất. Tuy nhiên, những chiếc máy bay cánh kép cũ kỹ này khá mong manh ngay cả trước những chiếc máy bay tiêm kích cũ nhất và bay chậm nhất của đối phương. Cho đến lúc Nhật Bản tham gia Thế Chiến II, những chiếc Ki-4 đã hoàn toàn lạc hậu. Một số chiếc khả dụng được giao các vai trò tiếp vận và liên lạc từ năm 1941, và một số khác được chuyển cho Không quân Mãn Châu Quốc. Những chiếc không bị mất trong hoạt động được sử dụng một thời gian ngắn làm máy bay huấn luyện cơ bản hay mục tiêu giả kéo theo trước khi bị tháo dỡ. Mọi chiếc Ki-4 biến mất vào năm 1943.

Hai chiếc Ki-4 từng được thử nghiệm như là thủy phi cơ: một chiếc với phao kép, còn chiếc kia với một phao chính và hai phao ổn định hai bên. Cả hai đều không được đưa vào sản xuất.

Các phiên bản
 Ki-4 (Máy bay Trinh sát Lục quân Kiểu 94)

Các nước sử dụng

Lục quân Đế quốc Nhật Bản

 Không quân Mãn Châu Quốc

Đặc điểm kỹ thuật (Ki-4)

Đặc tính chung
 Đội bay: 02 người
 Chiều dài: 7,73 m (25 ft 4 in)
 Sải cánh: 12,00 m (38 ft 4 in)
 Chiều cao: 3,50 m (11 ft 5 in)
 Diện tích bề mặt cánh: 29,7 m² (319,7 ft²)
 Trọng lượng không tải: 1.664 kg (3.668 lb)
 Trọng lượng có tải: 2.474 kg (5.454 lb)
 Trọng lượng cất cánh tối đa: 2.616 kg (5.767 lb)
 Động cơ: 1 x động cơ Nakajima Kiểu 94-1 9 xy lanh bố trí hình tròn làm mát bằng không khí, công suất 640 mã lực (477 kW)

Đặc tính bay
 Tốc độ lớn nhất: 283 km/h (176 mph) ở độ cao 2.400 m (7.874 ft)
 Tầm bay tối đa: 1.200 km (745 mi)
 Trần bay: 8.000 m (26.246 ft)

Vũ khí
 2 x súng máy 7,7 mm (0,303 in) cố định bắn hướng ra phía trước
 1 đến 2 x súng máy 7,7 mm (0,303 in) di động gắn trên buồng lái phía sau

Tham khảo

Nội dung liên quan

Trình tự thiết kế
Ki-1 - Ki-2 - Ki-3 - Ki-4 - Ki-5 - Ki-6 - Ki-7

Danh sách liên quan
 Danh sách máy bay chiến đấu
 Danh sách máy bay quân sự Nhật Bản

Ki-004
Ki-04, Nakajima
Ki-04, Nakajima
Máy bay chiến đấu
Máy bay cường kích
Máy bay huấn luyện
Máy bay trinh sát
Máy bay hai tầng cánh
Máy bay một động cơ cánh quạt
Máy bay cường kích Nhật Bản


title: Oncodostigma

text:
Oncodostigma là một chi thực vật thuộc họ Annonaceae. Chi này có các loài sau (tuy nhiên danh sách này có thể chưa đủ):
 Oncodostigma hainanense, (Merr.) Tsiang & P.T. Li

Chú thích

Tham khảo

Oncodostigma
Miliuseae


title: Hồ Tông Hiến

text:
Hồ Tông Hiến hay Hồ Tôn Hiến (1512 - 1565) là nhân vật chính trị, nhà quân sự dưới thời nhà Minh. Hồ Tôn Hiến có công giúp Minh Thế Tông đánh dẹp nụy khấu, sau đó vì vụ việc của Nghiêm Tung mà bị hạ ngục, rồi tự vẫn ở trong ngục. Minh Thần Tông truy đặt tên thụy cho Hồ Tôn Hiến là Tương Mậu.

Tổ tiên
Tổ tiên của Hồ Tôn Hiến là Hồ Viêm (胡炎), chuyển đến Tích Khê từ đầu thời Đông Tấn. Hồ Tôn Hiến là thế hệ đời thứ 34 của Hồ Viêm. Cựu chủ tịch Trung Quốc là ông Hồ Cẩm Đào cũng thuộc dòng dõi thứ 48 của Hồ Viêm đồng thời là hậu duệ trực hệ của Hồ Tôn Hiến.

Tiểu sử
Hồ Tôn Hiến sinh ngày 26 tháng 9 âm lịch niên hiệu Chính Đức thứ 7, có tên tự là Nhữ Trinh, hiệu Mai Lâm, quê ở Tích Khê, phủ Huy Châu, nam Trực Lệ (nay là huyện Tích Khê, tỉnh An Huy).

Cuộc đời
 Năm Gia Tĩnh thứ 17 (đời Minh Thế Tông) (1538), Hồ Tôn Hiến đỗ tiến sĩ.
 Năm Gia Tĩnh thứ 19 (1540), nhậm chức tri huyện Ích Đô (Sơn Đông), trị hạn hán và nạn sâu bọ phá lúa, dẹp yên được trộm cướp, tiếng vang nổi lên từ đấy.
Từ Năm Gia Tĩnh thứ 21 (1542), do mẹ và cha nối nhau qua đời nên Hồ Tôn Hiến về quê cư tang suốt 5 năm, thời gian này ông tập trung nghiền ngẫm các kinh điển "Võ kinh thất thư", "Đại học diễn nghĩa", tạo cơ sở vững chắc để về sau làm tướng điều binh đánh trận. Hồ Tôn Hiến nghiền ngẫm binh thư, khảo sát thực địa, tổng kết kinh nghiệm và viết thành "Trù hải đồ biên" gồm 13 cuốn trình bày các chiến thuật, chiến lược chống hải khấu, vẽ đồ hình các thành quách, phủ huyện vùng duyên hải cùng các loại thuyền chiến, khí giới trên biển. Hồ Tôn Hiến xem "Trù hải đồ biên" là cẩm nang phòng chống Uy khấu của binh gia.
 Năm Gia Tĩnh thứ 26 (1547), nhậm chức tri huyện Dư Diêu (Chiết Giang), cần mẫn phục vụ chính sự.
 Năm Gia Tĩnh thứ 28 (1549), nhậm chức ngự sử, tuần thị Tuyên Phủ, Đại Đồng, sau đó được điều đến bắc Trực Lệ giữ chức Tuần án Giám sát ngự sử.
 Năm Gia Tĩnh thứ 30 (1551), nhậm chức Tuần án Giám sát ngự sử ở Hồ Quảng, bình định cuộc khởi nghĩa của người H'Mông.
 Năm Gia Tĩnh thứ 33 (1554), nhậm chức Tuần án ngự sử ở Chiết Giang, Triệu Văn Hoa (người trong phe cánh của Nghiêm Tung) lệnh cho Hồ Tôn Hiến dâng sớ đàn hặc Trương Kinh là rút bớt quân lương, hại dân, sợ giặc, sau đó Trương Kinh bị xử trảm, Hồ Tôn Hiến được thăng lên 3 cấp, từ Giám sát ngự sử (hàm chính thất phẩm) thăng lên Hữu thiêm đô ngự sử (hàm chính tứ phẩm).
 Năm Gia Tĩnh thứ 35 (1556), Hồ Tôn Hiến nhiều lần ra quân đánh dẹp Uy khấu ở ven biển đông nam nhưng gặp nhiều bất lợi. Sau đó Tông Hiến sử dụng mưu kế của Từ Vị, chủ yếu chiêu hàng các đầu mục của Uy khấu, lập kế dụ hàng bắt được Uông Trực, Từ Hải, Trần Đông, Ma Diệp đem trị tội.
 Năm Gia Tĩnh thứ 39 (1560), Minh Thế Tông nhân Hồ Tôn Hiến có công bắt được Uông Trực, khen rằng Tông Hiến một lòng vì nước, dốc hết trung mưu, công lao không nhỏ, nên gia phong quan tước để khích lệ. Sau đó Hồ Tôn Hiến được thăng chức Thái tử thái bảo, giữ các chức Đô sát viện tả đô ngự sử kiêm Binh bộ hữu thị lang và Tổng đốc như cũ, ba tháng sau được thăng làm Thượng thư bộ Binh kiêm Đô sát viện hữu đô ngự sử.
 Năm Gia Tĩnh thứ 40 (1561), Hồ Tôn Hiến được thăng hàm Thiếu bảo kiêm quản lý Giang Tây.
 Năm Gia Tĩnh thứ 41 (1562), lúc này do mất Uông Trực, các nhóm hải khấu nổi dậy quấy phá khắp nơi, giăng cờ báo thù, không ai còn nghe lời chiêu an nữa. Triều đình khiển trách Hồ Tôn Hiến nặng nề. Thời điểm này, Hồ Tôn Hiến đã mất chỗ dựa trong triều do cha con Nghiêm Tung bị xử tội phản quốc, còn Triệu Văn Hoa đã chết. Dưới sự chỉ đạo của tân Thủ phụ Từ Giai, Cấp sự trung Nam Kinh là Lục Phụng Nghi dâng sớ tố cáo Hồ Tôn Hiến 10 trọng tội như tham nhũng quân lương, trưng lạm thuế khóa, cùng phe Nghiêm Tung... Do áp lực của nhiều đại thần vốn căm thù Nghiêm Tung, Minh Thế Tông hạ lệnh bãi mọi chức vụ của Hồ Tôn Hiến. Vua niệm tình công lao chống Nụy khấu nên thay đổi chủ ý, hạ chiếu rằng Hồ Tôn Hiến không thuộc phe đảng Nghiêm Tung, xá tội cho về quê cũ ở Long Châu, Tích Khê.
 Năm Gia Tĩnh thứ 43 (1565), Hồ Tôn Hiến về quê được hai năm thì kẻ thân tín là La Long Văn mắc tội, khi khám xét nhà thì quan ngự sử Uông Nhữ Chính phát hiện có bức thư của Hồ Tôn Hiến gửi La Long Văn gửi cho Nghiêm Thế Phan là con của Nghiêm Tung. Tháng 10 năm 1565, Hồ Tôn Hiến bị bắt vào ngục lần thứ hai. Trong ngục, Hồ Tôn Hiến viết "Biện vu sớ" dâng lên, nhưng không có kết quả. Đến ngày 3 tháng 11, Hồ Tôn Hiến viết mấy dòng tuyệt mệnh: "Bảo kiếm mai oan ngục/ Trung hồn nhiễu bạch vân" (Gươm báu chôn ngục oan/ Hồn trung cuộn mây trắng), rồi tự sát, lúc ấy mới 54 tuổi.

Đánh giá
Năm Vạn Lịch thứ 17 (1589), Minh Thần Tông khẳng định Hồ Tôn Hiến có công lớn trong việc đánh dẹp nụy khấu, cho khôi phục lại quan tước, truy đặt tên thụy là Tương Mậu.

Minh sử đánh giá Hồ Tôn Hiến là "nhiều quyền biến, mê công danh, từ quen biết Triệu Văn Hoa mà liên kết với cha con Nghiêm Tung, hàng năm dâng hiến vàng bạc, mỹ nữ, đồ xa xỉ vô số... Tính hiếu khách, thường mời sĩ phu đông nam đến bàn việc, do đó danh tiếng dậy lên...  Nhưng đặt thêm lao dịch, tăng thuế khóa, dân chúng khốn khổ; còn việc chiếm đoạt của công, vơ vét tài sản của phú hào thì rất nhiều".

Trong văn học
Hồ Tôn Hiến được nhắc đến trong hai tác phẩm Kim Vân Kiều của Thanh Tâm Tài Nhân và Truyện Kiều của Nguyễn Du.

Kim Vân Kiều thuật lại việc Hồ Tôn Hiến dùng kế đánh dẹp nụy khấu Từ Hải: Hồ Tôn Hiến mang vàng bạc đến chiêu hàng, ái thiếp của Từ Hải là Vương Thúy Kiều thuyết Từ Hải ra hàng, Hồ Tôn Hiến đặt binh mai phục giết chết Từ Hải, trong tiệc rượu làm nhục Thúy Kiều rồi gả nàng cho tù trưởng Vĩnh Thuận làm thiếp. Khi đi ngang qua sông Tiền Đường, Thúy Kiều uất ức nhảy xuống sông tự vẫn.

Trong Truyện Kiều, Nguyễn Du miêu tả Hồ Tôn Hiến là một người bất nhân, bất nghĩa, thất tín và háo sắc: "Nghe càng đắm ngắm càng say - Lạ cho mặt sắt cũng ngây vì tình".

Tham khảo

Sinh năm 1512
Mất năm 1565
Nhân vật Truyện Kiều
Nhân vật chính trị nhà Minh
Nhân vật quân sự nhà Minh
Tướng lĩnh từ An Huy
Tiến sĩ nhà Minh


title: Tấn nhứt côn

text:
Tấn nhứt côn là một bài tề mi côn nổi tiếng của võ cổ truyền Việt Nam. Câu thiệu đầu tiên của bài là: "Tấn nhứt trung bình đả số biên". Bài côn này đã được võ sư Kim Kê giới thiệu vào chương trình huấn luyện của Tổng hội Võ học Việt Nam (1969-1975), nhưng võ sư này quên quá nhiều đoạn. Do vậy, võ sư Từ Thiện Hồ Văn Lành mới thay thế bằng bài Tấn nhứt côn của môn phái Tân Khánh Bà Trà,

Bài thiệu của Tấn Nhứt Côn trong môn phái võ Tân Khánh Bà Trà như sau:

Tấn nhứt trung bình đả số phiên
Tế thiên giáng địa thích đơn tiên
Tạ tả tạ hữu giai trùng nhị
Thân khởi tề mi phụ võ truyền
Xà hành đích thủy khai côn đả
Tấn bộ tự nhiên điểm điểm quyền
Diêm hữu khinh thân liên tam đả
Xích phê ký túc trạng phi anh
Lưỡng đầu đinh tấn hoàn trụ thể
Phản diệp hoành khai hổ bộ hành
Thích chung thích tả liên tahnh nhựt
Võ túy Bàng Phi ký trụ sinh
Hồi đầu tri hữu trương ngư điếu
Phục địa long hành tấn thế tranh
Đinh khởi tam giang giương độc thủ
Quan Âm bái tổ võ công thành.

Chú thích

Tham khảo

Võ cổ truyền Việt Nam


title: Pseudoanthidium bytinskii

text:
Pseudoanthidium bytinskii là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Mavromoustakis mô tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Pseudoanthidium
Động vật được mô tả năm 1948


title: (43021) 1999 VT5

text:
{{DISPLAYTITLE:(43021) 1999 VT5}}

(43021) 1999 VT5 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Yoshisada Shimizu và Takeshi Urata ở Đài thiên văn Nachi-Katsuura ở Nachikatsuura, Wakayama, Nhật Bản, ngày 4 tháng 11 năm 1999.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 43001–44000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1999
Được phát hiện bởi Takeshi Urata
Được phát hiện bởi Yoshisada Shimizu
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Amblyphylla

text:
Amblyphylla là một chi bướm đêm thuộc họ Gelechiidae.

Tham khảo

Gelechiidae


title: Quận Coryell, Texas

text:
Quận Coryell (tiếng Anh: Cory County) là một quận trong tiểu bang Texas, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở thành phố Gatesville.

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số  năm 2000, đã có 74.978 người, 19.950 hộ gia đình, và 15.780 gia đình sống trong quận. Mật độ dân số là 71 người cho mỗi dặm vuông (28/km ²). Có 21.776 đơn vị nhà ở với mật độ trung bình là 21 cho mỗi dặm vuông (8/km ²). Cơ cấu dân tộc của quận gồm 65,28% người da trắng, 21,80% da đen hay Mỹ gốc Phi, 0,88% người Mỹ bản xứ, 1,75% người châu Á, 0,49% người đảo Thái Bình Dương, 6,26% từ các chủng tộc khác, và 3,54% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. 12,57% dân số là người Hispanic hay Latino thuộc chủng tộc nào.

Có 19.950 hộ, trong đó 47,70% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 64,80% là các cặp vợ chồng sống với nhau, 11,00% có chủ hộ là nữ không có mặt chồng, và 20,90% là không lập gia đình. 16,90% của tất cả các hộ gia đình đã được tạo thành từ các cá nhân và 5,50% có người sống một mình 65 tuổi trở lên đã được người. Bình quân mỗi hộ được 2,91 và cỡ gia đình trung bình là 3,27.

Trong quận, độ tuổi dân số với 26,20% ở độ tuổi dưới 18, 17,90% 18-24, 36,30% 25-44, 13,80% 45-64, và 5,70% người 65 tuổi trở lên. Tuổi trung bình là 28 năm. Cứ mỗi 100 nữ có 105,30 nam giới. Cứ mỗi 100 nữ 18 tuổi trở lên, đã có 106,20 nam giới.

Thu nhập trung bình cho một hộ gia đình trong quận đã được $ 35.999, và thu nhập trung bình cho một gia đình là $ 38,307. Phái nam có thu nhập trung bình là $ 24.236 so với 21.186 $ cho phái nữ. Thu nhập trên đầu cho các quận được $ 14,410. Giới 7,80% gia đình và 9,50% dân số sống dưới mức nghèo khổ, trong đó có 12,30% những người dưới 18 tuổi và 9,00% có độ tuổi từ 65 trở lên.

Tham khảo

Quận của Texas


title: Danh sách nhân vật trong D.N.Angel

text:
Đây là danh sách các nhân vật của bộ manga D.N.Angel của Yukiru Sugisaki và bộ anime chuyển thể của nó.

Nhân vật chính

Daisuke Niwa
Lồng tiếng nhân vật:
Anime: Miyu Irino, Tomoko Kaneda (phiên bản trước)
Drama CD: Sōichirō Hoshi
Lồng tiếng Anh: Kevin Corn

Là một cậu bé 14 tuổi ngây thơ sôi nổi, từng được gia đình dạy dỗ từ bé cách để trở thành một tên trộm hoàn hảo (mặc dù cậu không hề biết tại sao cho đến khi đã quá muộn) bằng cách gài bẫy để thử thách cậu ta trên đường về nhà. Hơn tất cả đó là một chàng trai khoẻ mạnh, dễ thương có tấm lòng rộng mở với tất cả mọi người. Ban đầu Daisuke bị "sét đánh" với Risa và tỏ tình với cô nhưng bị từ chối. Daisuke sau đó đã nhận ra tình cảm thật của mình hướng về Riku.

Dark Mousy
Lồng tiếng nhân vật:
Anime: Ryotaro Okiayu
Drama CD: Masaya Onosaka
Lồng tiếng Anh: Vic Mignogna

Tên trộm bí ẩn xuất hiện lần cuối cách đây 40 năm trước khi biến mất khỏi thế giới một lần nữa. Dark là một trong những nhân vật khó hiểu của truyện. Dưới vẻ bề ngoài lạnh lùng và liều lĩnh ẩn chứa một con người dễ bị tổn thương và không dứt khoát. Dark rất hay trêu chọc các cô gái và gây lại cho Daisuke rất nhiều điều phiền phức, vẻ bề ngoài có thể khiến mọi người nghĩ Dark là một anh chàng hư hỏng nhưng bản chất anh ta là người tốt, từng cứu và bảo vệ Daisuke trong những tình huống nguy hiểm, và 2 người sẽ là bộ đôi không thể thiếu để chống lại Krad. Tuy nhiên về mặt nào đó anh ta hoàn toàn chịu sự chi phối của Riku.

Nhân vật đối lập

Satoshi Hiwatari
Lồng tiếng nhân vật:
Anime: Akira Ishida
Drama CD: Tomokazu Seki
Lồng tiếng Anh: Greg Ayres

Một người trầm tính, thông minh và nguyên tắc đến đáng sợ. Như anh ta nói thì lẽ sống cả cuộc đời mình chỉ là để bám theo hình bóng của Dark như một con chó săn. Và anh ta đã bỏ phí thời gian vì việc đó. Là một thiên tài không bình thường (tốt nghiệp Oxford trước 14 tuổi) nhưng vẫn chịu học tiếp ở trường như những người khác với lý do mà không ai biết được. Satoshi về cơ bản hiểu rằng Daisuke và Dark là một cặp không thể tách rời, nhưng anh không tiết lộ điều đó ra. Anh là đội trưởng của một nhóm cảnh sát đi truy lùng Dark và làm công việc đó một cách rất nghiêm túc. Các fans của anh ta (những cô gái hâm mộ Satoshi, đặc biệt là bạn cùng lớp) cũng nhận thấy rằng có điều gì đó giữa anh ta và Daisuke.

Krad
Lồng tiếng nhân vật:
Anime: Takeshi Kusao
Drama CD: Taiki Matsuno
Lồng tiếng Anh: Illich Guardiola

Nhân vật phụ

Risa Harada
Lồng tiếng nhân vật:
Anime: Masumi Asano
Drama CD: Sakura Tange
Lồng tiếng Anh: Luci Christian

Là cô em trong hai chị em sinh đôi, Risa rất chú ý đến vẻ bề ngoài và luôn muốn có một người bạn trai đẹp trai, hoàn hảo, quả là một sự đòi hỏi quá nhiều đối với một chàng tai dành cho cô. Cô bị "sét đánh" khi lần đầu nhìn thấy Dark trên TV và coi anh này là mẫu người yêu lý tưởng. Ban đầu cảm xúc ấy bị cho là bồng bột và hời hợt, nhưng càng về sau, Risa đã chứng minh được sự nghiêm túc của mình và Dark cũng đáp lại tình cảm chân thành của cô.

Riku Harada
Lồng tiếng nhân vật:
Anime: Sara Nakayama
Drama CD: Yuka Imai
Lồng tiếng Anh: Hilary Haag

Là cô chị sinh đôi của Risa, có mái tóc ngắn và vẻ ngoài mạnh mẽ, Riku quan tâm đến vẻ đẹp bên trong con người nhiều hơn cô em sinh đôi của mình. Cô ta không bị lệ thuộc và ghét phải chịu ơn người khác khi làm điều gì đó. Là một cô gái tốt, Riku rất căm ghét Dark từ khi nhầm tưởng anh là một gã dê cụ hư hỏng. Một phần của sự căm ghét đó là trong phiên bản anime của D.N.Angel, Dark đã cướp đi mất nụ hôn đầu đời của cô (buộc phải làm thế để ngăn không cho Riku hét lên khi nhìn thấy anh trốn trong phòng). Nhưng trên thực tế người đó là Daisuke vì khi Dark chuẩn bị hôn Riku Dark đã biến trở lại thành Daisuke. Tuy nhiên sau này thái độ gay gắt đó với Dark đã dịu lại.

Emiko Niwa
Lồng tiếng nhân vật:
Anime: Sakiko Tamagawa, Taeko Kawata (younger version)
Drama CD: Yūko Nagashima
Lồng tiếng Anh: Kelly Manison

Mẹ của Daisuke.

Kosuke Niwa
Lồng tiếng nhân vật:
Anime: Masaki Terasoma
Drama CD: Toshihiko Seki
Lồng tiếng Anh: Andy McAvin

Bố của Daisuke.

Daiki Niwa
Lồng tiếng nhân vật:
Anime: Takeshi Aono, Hirokazu Hiramatsu (younger version)
Drama CD: Eiji Maruyama, Mugihito Terada (younger version)
Lồng tiếng Anh: John Swasey

Ông ngoại của Daisuke.

Takeshi Saehara
Lồng tiếng nhân vật:
Anime: Minoru Shiraishi, Yumiko Kobayashi (younger version)
Drama CD: Wataru Takagi
Lồng tiếng Anh: Kira Vincent-Davis

Có thể nói về cơ bản đây là một người bạn rất tốt của Daisuke, tuy hay bắt nạt và trêu chọc. Anh là con của cảnh sát trưởng và (bằng sự tình cờ ngẫu nhiên) cũng luôn bám theo gót giày của Dark. Là một thanh niên tốt, một chút dữ dội và nghịch ngợm nhưng đó là một phần khiến cho anh ta trở nên cuốn hút.

Wiz
Lồng tiếng nhân vật:
Anime: Unknown
Drama CD: Megumi Toyoguchi
Lồng tiếng Anh: Mariela Ortiz (chỉ khi biến thành người)

Towa
Lồng tiếng nhân vật:
Anime: Rie Tanaka
Lồng tiếng Anh: Monica Rial

Mio Hio
Lồng tiếng nhân vật:
Anime: Taeko Kawata
Lồng tiếng Anh: Jessica Boone

Argentine

Keiji Saga
Lồng tiếng nhân vật:
Drama CD: Kenichi Suzumura

Kei Hiwatari
Lồng tiếng nhân vật:
Anime: Rikiya Koyama
Lồng tiếng Anh: John Gremillion

Tham khảo

D.N.Angel


title: Polizzi Generosa

text:
Polizzi Generosa (tiếng Sicilia: Pulizzi) là một đô thị comune trong tỉnh Palermo, vùng Sicilia, Ý. Đô thị này có diện tích 134,33 km2, dân số theo điều tra năm 2004 của Cục thống kê quốc gia Ý là 4530 người. Thị trấn nằm trên dôid cao 917 mét.

Tham khảo

Đô thị của Palermo


title: Morvi

text:
Morvi là một thành phố và khu đô thị của quận Rajkot thuộc bang Gujarat, Ấn Độ.
Nó nằm trên bán đảo Kathiawar. Năm 2011, dân số của thành phố được xác định là 194.947 người. Morbi nằm bên Sông Machhu, cách biển 35 km và cách thị trấn Rajkot 60 km.
Thành phố Morbi và phần lớn di sản xây dựng và quy hoạch thị trấn là do chính quyền của Ngài Lakhdhiraji Waghji, cai trị từ 1922 đến 1948.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Gujarat


title: Courtemont-Varennes

text:
Courtemont-Varennes  là một xã ở tỉnh Aisne, vùng Hauts-de-France thuộc miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aisne

Tham khảo

Courtemontvarennes


title: (14058) 1996 AP15

text:
{{DISPLAYTITLE:(14058) 1996 AP15}}
(14058) 1996 AP15 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Chương trình tiểu hành tinh Bắc Kinh Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 14 tháng 1 năm 1996.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 14001–15000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1996
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Amoria jamrachi

text:
Amoria jamrachi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Volutidae, họ ốc dừa.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

[[Thể loại:Amoria
Amoria


title: Alvania cancellata

text:
Alvania cancellata là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Rissoidae.

Miêu tả

Phân bố

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Alvania


title: Huy chương Penrose

text:
Huy chương Penrose được nhà địa chất Richard Alexander Fullerton Penrose, Jr. (1863-1931) thiết lập năm 1927, là một giải thưởng hàng đầu của Hội địa chất Hoa Kỳ dành cho công trình nghiên cứu xuất sắc trong khoa học Trái Đất.

Các người đoạt huy chương
 2014  Susan W. Kieffer
 2013  Steven M. Stanley
 2012  Raymond A. Price
 2011  Paul F. Hoffman
 2010  Eric J. Essene
 2009 	B. Clark Burchfiel
 2008 	George A. Thompson
 2007 	Kevin C. A. Burke
 2006 	Steve Kesler
 2005 	Minze Stuiver
 2004 	W. Gary Ernst
 2003 	Peter R. Vail
 2002 	Walter Alvarez
 2001 	Kenneth Jinghwa Hsu
 2000 	Robert L. Folk
 1999 	M. Gordon Wolman
 1998 	Jack E. Oliver
 1997 	John D. Bredehoeft
 1996 	John R. L. Allen
 1995 	John C. Crowell
 1994 	Luna B. Leopold
 1993 	Alfred G. Fischer
 1992 	John Frederick Dewey
 1991 	William R. Dickinson
 1990 	Norman D. Newell
 1989 	Warren Bell Hamilton
 1988 	Robert S. Dietz
 1987 	Marland P. Billings
 1986 	Laurence L. Sloss
 1985 	Rudolf Trümpy
 1984 	Donald E. White
 1983 	G. Arthur Cooper
 1982 	Aaron C. Waters
 1981 	John Rodgers
 1980 	Hollis Dow Hedberg
 1979 	J Harlen Bretz
 1978 	Robert M. Garrels
 1977 	Robert P. Sharp
 1976 	Preston Cloud
 1975 	Francis J. Pettijohn
 1974 	William Maurice Ewing
 1973 	M. King Hubbert
 1972 	Wilmot H. Bradley
 1971 	Marshall Kay
 1970 	Ralph Alger Bagnold
 1969 	Francis Birch
 1968 	J. Tuzo Wilson
 1967 	Herbert Harold Read
 1966 	Harry H. Hess
 1965 	Philip Burke King
 1964 	Donnel Foster Hewett
 1963 	William Walden Rubey
 1962 	Alfred Sherwood Romer
 1961 	Philip Henry Kuenen
 1960 	Walter Hermann Bucher
 1959 	Adolph Knopf
 1958 	James Gilluly
 1957 	Bruno Sander
 1956 	Arthur Holmes
 1955 	Maurice Gignoux
 1954 	Arthur Francis Buddington
 1953 	Esper S. Larsen, Jr.
 1952 	George Gaylord Simpson
 1951 	Pentti Eskola
 1950 	Morley Evans Wilson
 1949 	Wendell P. Woodring
 1948 	Hans Cloos
 1947 	Arthur Louis Day
 1946 	T. Wayland Vaughan
 1945 	Felix Andries Vening Meinesz
 1944 	Bailey Willis
 1943 	Không trao giải
 1942 	Charles Kenneth Leith
 1941 	Norman Levi Bowen
 1940 	Nelson Horatio Darton
 1939 	William Berryman Scott
 1938 	Andrew Cowper Lawson
 1937 	Không trao giải
 1936 	Arthur Philemon Coleman
 1935 	Reginald Aldworth Daly
 1934 	Charles Schuchert
 1933 	Waldemar Lindgren
 1932 	Edward Oscar Ulrich
 1931 	William Morris Davis
 1930 	François Alfred Antoine Lacroix
 1929 	Không trao giải
 1928 	Jakob Johannes Sederholm
 1927 	Thomas Chrowder Chamberlin

Tham khảo

Liên kết ngoài
Geological Society of America - Awards and Medals - Penrose Medal . URL accessed ngày 6 tháng 12 năm 2006.

Giải thưởng địa chất
Giải thưởng thành lập năm 1927


Sân bay quốc tế Ing. Alberto Acuña Ongay , cũng gọi là Sân bay quốc tế Campeche, là một sân bay ở Campeche, Campeche, México. Sân bay này được vận hành bởi Aeropuertos y Servicios Auxiliares, một công ty quốc doanh liên bang Mêhicô.

Các hãng hàng không và các tuyến điểm
Aeroméxico
Aeroméxico Connect (Mexico City)
ALMA de Mexico (Cancun, Toluca) [bắt đầu ngày 1 tháng 7 năm, 2008]

Tham khảo

Liên kết ngoài
 The Airport Guide: Ingeniero Alberto Acuna Ongay Intl (CPE/MMCP)
 World Aero Data: Ingeniero Alberto Acuna Ongay Intl (MMCP)

I


title: Litoria umarensis

text:
Litoria umarensis là một loài ếch thuộc họ Pelodryadidae.
Đây là loài đặc hữu của Tây Papua, Indonesia.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, đầm nước nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng đất ẩm với cây bụi là chủ yếu, đầm lầy, và rừng trước đây suy thoái nghiêm trọng.

Chú thích

Tham khảo

 Günther, R. 2006. Litoria umarensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

U
Động vật lưỡng cư Tây New Guinea


title: Elephantomyia primitiva

text:
Elephantomyia primitiva là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Elephantomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Thạch An

text:
Thạch An là một huyện nằm ở cửa ngõ phía đông nam tỉnh Cao Bằng, Việt Nam.

Địa lý
Huyện Thạch An nằm ở phía đông nam của tỉnh Cao Bằng, nằm cách thành phố Cao Bằng khoảng 38 km, cách thành phố Lạng Sơn khoảng 86 km, cách trung tâm thủ đô Hà Nội khoảng 240 km về phía đông nam, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp thành phố Sùng Tả thuộc tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc
Phía tây giáp huyện Nguyên Bình và huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn
Phía nam giáp huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn
Phía bắc giáp huyện Hòa An, huyện Quảng Hòa và thành phố Cao Bằng.

Huyện Thạch An có diện tích 687,4 km², dân số năm 2019 là 29.820 người, mật độ dân số đạt 43 người/km².

Huyện Thạch An có vị trí thuận lợi so với các huyện khác của tỉnh Cao Bằng, là điều kiện thuận lợi trong việc giao lưu phát triển kinh tế, khoa học kỹ thuật với trung tâm thành phố Cao Bằng và các huyện trong tỉnh, lưu thông với các tỉnh bạn (Lạng Sơn, Bắc Kạn) và nước bạn Trung Quốc.

Hành chính
Huyện Thạch An có 14 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm thị trấn Đông Khê (huyện lỵ) và 13 xã: Canh Tân, Đức Long, Đức Thông, Đức Xuân, Kim Đồng, Lê Lai, Lê Lợi, Minh Khai, Quang Trọng, Thái Cường, Thụy Hùng, Trọng Con, Vân Trình.

Lịch sử
Sau năm 1975, huyện Thạch An thuộc tỉnh Cao Lạng, bao gồm 16 xã: Canh Tân, Danh Sỹ, Đức Long, Đức Thông, Đức Xuân, Kim Đồng, Lê Lai, Lê Lợi, Minh Khai, Quang Trọng, Thái Cường, Thị Ngân, Thượng Pha, Thụy Hùng, Trọng Con và Vân Trình. và đến ngày 29 tháng 12 năm 1978, tái lập tỉnh Cao Bằng từ tỉnh Cao Lạng cũ, huyện Thạch An thuộc tỉnh Cao Bằng.

Ngày 11 tháng 8 năm 1999, thành lập thị trấn Đông Khê (thị trấn huyện lị huyện Thạch An) trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của xã Thượng Pha, 318,32 ha diện tích tự nhiên và 1.112 người của xã Lê Lai.

Ngày 10 tháng 1 năm 2020, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 864/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã thuộc tỉnh Cao Bằng (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 2 năm 2020). Theo đó:
Sáp nhập xã Thị Ngân vào xã Vân Trình
Sáp nhập xã Danh Sỹ vào xã Lê Lợi.

Huyện Thạch An có 1 thị trấn và 13 xã như hiện nay.

Giao thông

 Đường bộ có quốc lộ 4, quốc lộ 34B và có dự án đường cao tốc Đồng Đăng – Trà Lĩnh đi qua hiện đang được triển khai xây dựng.

Chú thích

Xem thêm

Huyện biên giới Việt Nam với Trung Quốc


title: USS Arkansas

text:
USS Arkansas
Bốn tàu chiến của Hải quân Hoa Kỳ từng được đặt tên USS Arkansas nhằm vinh danh tiểu bang Arkansas.

 USS Arkansas (1863) là một tàu hơi nước chân vịt, nguyên mang tên Tonawanda từng hoạt động trong cuộc Nội chiến Hoa Kỳ
 USS Arkansas (BM-7) là chiếc dẫn đầu của lớp tàu monitor Arkansas với một tháp pháo duy nhất, một trong những chiếc monitor cuối cùng của Hoa Kỳ
 USS Arkansas (BB-33) là một thiết giáp hạm lớp Wyoming hoạt động trong cả Thế Chiến I và Thế Chiến II
 USS Arkansas (CGN-41) là một tàu tuần dương tên lửa điều khiển lớp Virginia chạy bằng năng lượng hạt nhân

Ngoài ra còn có một tàu của Hải quân Liên hiệp được đặt tên Arkansas:
 CSS Arkansas

Tên gọi tàu chiến Hải quân Hoa Kỳ


title: Symmetresia

text:
Symmetresia là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Laccophilus quindecimvittatus

text:
Laccophilus quindecimvittatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Régimbart miêu tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Laccophilus


title: Orecta lycidas

text:
Orecta lycidas là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Loài này có ở Argentina, Paraguay, Brasil và Bolivia.

Cá thể trưởng thành được ghi nhận vào tháng 9.

Ấu trùng được ghi nhận ăn các loài Laurus nobilis và Nectandra venulosa.

Phân loài
Orecta lycidas lycidas (Brazil)
Orecta lycidas eos (Burmeister, 1878) (Argentina, Paraguay, Brazil và Bolivia)

Chú thích

Tham khảo

Orecta


title: Cerithium nodulosum

text:
Cerithium nodulosum là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Cerithiidae.

Miêu tả

Phân bố
The distribution của Cerithium nodulosum bao gồms hải vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương và Red Sea.

Chú thích

Tham khảo

N


title: Chi Dướng

text:
Chi Dướng (danh pháp khoa học: Broussonetia) là một chi của khoảng 4 loài cây thân gỗ trong họ Dâu tằm (Moraceae), có nguồn gốc từ Đông Á. Khu vực sinh sống: Đông Á và các đảo trên Thái Bình Dương.

Các loài
 Broussonetia kaempferi
 Broussonetia kazinoki
 Broussonetia kurzii
 Broussonetia papyrifera

Sử dụng
Vỏ cây của một số loài như dướng (Broussonetia papyrifera) được dùng trong sản xuất giấy. Gỗ được dùng đóng đồ gỗ còn lá và quả đôi khi được dùng trong y học.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Flora of China: Broussonetia


title: Sumpter, Oregon

text:
Sumpter là một thành phố nhỏ nằm trong quận Baker thuộc tiểu bang Oregon của Hoa Kỳ. Dân số theo điều tra dân số năm 2000 là 171 người. Sumpter được những người thành lập nên nó đặt tên theo tên đồn Sumter.

Lịch sử
Cộng đồng được những người tìm vàng thành lập vào năm 1862 trong lúc họ trên đường đi đến các cánh đồng đào vàng ở California. Họ đãi vàng từ Lạch Cracker. Sự phát triển dần dần của Sumpter phần nhiều là nhờ vào việc đào, đãi vàng.

Năm 1917, cộng đồng này bị lửa thiêu cháy.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, thành phố có tổng diện tích 2,2 dặm vuông Anh (5,6 km²), tất cả đều là mặt đất.

Sumpter nằm trên Lộ Oregon 410 (trước đây là Lộ Oregon 220).

Các nơi hấp dẫn du lịch

 Khu di tích lịch sử Đường sắt Thung lũng Sumpter
 Máy đào vàng Thung lũng Sumpter

Tham khảo

Liên kết ngoài
 City of Sumpter
 Sumpter photo gallery from Western Mining History.com

Halfway
Halfway


title: Philodoria neraudicola

text:
Philodoria neraudicola là một loài loài bướm thuộc họ Gracillariidae. Đây là loài đặc hữu của Kauai, Oahu, Molokai và Hawaii.

Ấu trùng ăn các loài Neraudia melastomaefolia và Pipturus albidus. Chúng ăn lá cây nơi chúng sống.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Insects of Hawaii. Volume 9, Microlepidoptera

Philodoria
Bướm đêm đặc hữu Hawaii


title: Licenza

text:
Licenza là một đô thị ở tỉnh Roma trong vùng Latium thuộc Ý, có cự ly khoảng 40 km về phía đông bắc của Roma. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 925 người và diện tích là 17,7 km².

Licenza giáp các đô thị: Mandela, Monteflavio, Percile, Roccagiovine, San Polo dei Cavalieri, Scandriglia.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.priminet.com/licenza

Đô thị tỉnh Roma
Đô thị Thành phố trung tâm Thủ đô Roma


title: Hargaon

text:
Hargaon là một thị xã và là một nagar panchayat của quận Sitapur thuộc bang Uttar Pradesh, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Hargaon có dân số 17.972 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Hargaon có tỷ lệ 56% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 64%, và tỷ lệ cho phái nữ là 48%. Tại Hargaon, 18% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Uttar Pradesh


title: Portland (lớp tàu tuần dương)

text:
Portland là một lớp tàu tuần dương hạng nặng của Hải quân Hoa Kỳ được chế tạo vào đầu những năm 1930, bao gồm hai chiếc:  và .

Nguồn gốc
Portland là lớp tàu tuần dương hạng nặng thứ ba được Hải quân Hoa Kỳ chế tạo sau khi ký kết Hiệp ước Hải quân Washington năm 1922. Những tàu tuần dương hiệp ước đầu tiên là hai chiếc thuộc lớp Pensacola đặt hàng vào năm 1926 đã nhấn mạnh đến hỏa lực và tốc độ bằng cách hy sinh mức độ bảo vệ. Chúng được tiếp nối bởi sáu chiếc lớp Northampton đặt hàng vào năm 1927 với vỏ giáp được cải thiện đôi chút, và áp dụng cách bố trí ba tháp pháo ba nòng vốn sẽ trở thành cấu hình tiêu chuẩn cho mọi tàu tuần dương hạng nặng Hoa Kỳ sau này. Thiết kế của Portland dựa trên cải tiến về thiết kế của cả hai lớp Pensacola và Northampton.

Được đặt hàng cho Hải quân Hoa Kỳ trong năm tài chính 1930, lớp Portland ban đầu được xem là những tàu tuần dương hạng nhẹ (ký hiệu lườn CL) do chỉ có lớp vỏ giáp mỏng, nhưng được xếp lại lớp thành tàu tuần dương hạng nặng (ký hiệu lườn CA) vào ngày 1 tháng 7 năm 1931 do trang bị pháo lớn hơn  theo quy ước của Hiệp ước Hải quân London năm 1930. Thoạt tiên dự định chế tạo tám tàu tuần dương theo một thiết kế Northampton cải tiến, nhưng cuối cùng hai chiếc đã hoàn tất như lớp Portland trong khi sáu chiếc kia tiếp tục được cải tiến thành lớp New Orleans tiếp nối. Ba chiếc trong lớp này, ,  và , ban đầu được đặt hàng như lớp Portland nhưng sau đó được đặt hàng lại theo thiết kế của chiếc .

Thiết kế
Lớp Portland có chiều dài ở mực nước  và chiều dài chung , mạn tàu rộng  abeam, với mớn nước trung bình là  và lên đến tối đa  khi đầy tải. Chúng được thiết kế với trọng lượng choán nước tiêu chuẩn , và lên đến  khi đầy tải. Tuy nhiên trong thực tế Portland và Indianapolis chỉ đạt đến  và , tương ứng khi hoàn tất. Chúng có hai ống khói đặc trưng nghiêng về phía sau và cột ăn-ten ba chân phía trước, một tháp nhỏ và ăn-ten dạng cột phía sau. Đến năm 1943, chúng được bổ sung một cột ăn-ten ba chân nhẹ phía trước ống khói thứ hai, và một trạm điều khiển hỏa lực dự phòng phía sau tàu.

Mỗi chiếc trong số turbine hơi nước hộp số Parsons của chúng dẫn động một trục chân vịt, và hơi nước được cung cấp bởi tám nồi hơi Yarrow. Hệ thống động lực này cung cấp tổng công suất , cho phép con tàu đạt được tốc độ thiết kế . Chúng được thiết kế để có tầm hoạt động  ở tốc độ đường trường . Khi đi biển các con tàu bị chòng chành đáng kể cho đến khi được bổ sung những nẹp vây dưới lườn tàu.

Các con tàu được trang bị dàn pháo chính gồm chín khẩu hải pháo 8 inch/55 caliber Mark 9 trên ba tháp pháo ba nòng, được phân bổ hai tháp pháo bắn thượng tầng phía trước và một phía sau. Nó được trang bị tám khẩu pháo 5 inch/25 caliber cho mục đích phòng không, và cũng có hai khẩu pháo chào QF 3 pounder Hotchkiss. Vào năm 1945, do không kích tự sát của đối phương trở thành mối đe dọa lớn, dàn hỏa lực phòng không được nâng cấp với 24 pháo phòng không Bofors 40 mm: trên Portland gồm bốn khẩu đội bốn nòng và bốn khẩu đội nòng đôi, trong khi với Indianapolis là sáu khẩu đội bốn nòng. Cả hai cũng được tăng cường 17 đến 19 khẩu Oerlikon 20 mm. Lớp tàu này không được trang bị ống phóng ngư lôi; chúng trang máy đo tầm xa Mark 8 và bộ điều khiển hỏa lực Mark 27 kèm theo máy đo tầm xa Mark VII phụ trợ.

Lớp Portland nguyên được thiết kế với lớp giáp dày  cho sàn tàu và mặt hông, nhưng trong quá trình chế tạo lớp giáp này được tăng cường. Khi hoàn tất, đai giáp của nó dày  nhưng tăng lên  tại khu vực quanh hầm đạn. Vỏ giáp dày từ  cho đến các vách ngăn dày , trong khi lớp giáp cho sàn chính dày . Lớp giáp cho các tháp pháo nhỏ dày , cho tháp điều khiển hỏa lực là  và cho tháp chỉ huy là .

Ngoài ra lớp Portland cũng được thiết kế nhằm phục vụ trong vai trò soái hạm cho hạm đội, với tiện nghi chỗ ở và làm việc cho vị đô đốc cùng ban tham mưu của ông. Nó được trang bị hai máy phóng máy bay phía giữa tàu, và có thể mang theo tối đa bốn thủy phi cơ trong hầm chứa dành riêng. Thủy thủ đoàn đầy đủ của con tàu là 848 người trong thời bình, tăng lên 952 trong thời chiến, và có thể đến 1.229 người khi nó hoạt động trong vai trò soái hạm của hạm đội.

So sánh với những thiết kế tàu tuần dương trước đó
Lớp Portland dài hơn lớp Northampton khoảng  và có mũi tàu được cải tiến, nhưng nói chung chúng có thiết kế tương tự như lớp Northampton, với một sàn phía trước được kéo dài để cải thiện tính năng đi biển.  Các cột ăn-ten được rút ngắn so với lớp Northampton để giúp giảm bớt trọng lượng bên trên.

Khi hoàn tất, lớp Pensacola có trọng lượng choán nước tiêu chuẩn nhỏ hơn mong muốn chỉ với ,   thấp hơn mong đợi, và được xem là khiếm khuyết về mặt bảo vệ. Đối với lớp Northampton tiếp theo, trọng lượng vỏ giáp bảo vệ được tăng lên  với đai giáp dày . Ngay cả như thế, những con tàu này chỉ có trọng lượng choán nước tiêu chuẩn từ  đến . Trong khi lớp Portland có vỏ giáp bảo vệ tốt hơn đáng kể so với những lớp trước, vấn đề này được xem là nghiêm trọng đến mức trong năm tài chính 1929, một thiết kế hoàn toàn mới được nghiên cứu mà sau này trở thành lớp New Orleans. Nhiều lườn tàu Portland đã đặt hàng được chuyển sang thiết kế New Orleans đang khi được chế tạo.

Lớp Portland cũng được thiết kế với những ý tưởng mới về vũ khí. Dàn pháo chính của chúng lần đầu tiên được thiết kế đặc biệt để bắn kiểu đầu đạn pháo mũi nhọn và có dạng suôn thẳng, vốn gia tăng về tầm bắn so với thiết kế pháo kiểu cũ. Loại đạn pháo này đã được áp dụng trên các tàu chiến của Hải quân Đế quốc Nhật Bản, vốn đã vượt trội hơn về hỏa lực so với tàu tuần dương Hoa Kỳ vào lúc đó.  Lớp New Orleans sau này được thiết kế với những xu hướng trên cùng những bài học rút ra được, dự định tạo ra một sự cân bằng tốt hơn giữa các yếu tố bảo vệ, hỏa lực và tốc độ.

Chế tạo
Năm chiếc đã được đặt hàng cho năm tài chính 1930 và được chế tạo bởi ba xưởng tàu. Đến năm 1931, ,  và , với hệ thống động cơ Westinghouse, được chuyển sang thiết kế lớp New Orleans. Portland được đặt lườn tại xưởng tàu của hãng Bethlehem Steel ở Quincy, Massachusetts vào ngày 17 tháng 2 năm 1930, và Indianapolis được đặt lườn tại xưởng tàu của hãng New York Shipbuilding Corporation vào ngày 31 tháng 3 năm 1930;  cả lườn tàu và hệ thống động cơ đều được cung cấp bởi xưởng tàu tương ứng.  Indianapolis được hạ thủy trước vào ngày 7 tháng 11 năm 1931 và nhập biên chế vào ngày 15 tháng 11 năm 1932, còn Portland được hạ thủy vào ngày 21 tháng 5 năm 1932 và nhập biên chế vào ngày 23 tháng 2 năm 1933.

Lịch sử hoạt động

USS Portland (CA-33)

Portland là con tàu đầu tiên có mặt tại hiện trường xảy ra vụ tai nạn chiếc khinh khí cầu  bị rơi trên biển vào năm 1933, nơi nó đã phối hợp tìm kiếm cứu nạn những người còn sống sót. Nó thực hiện một loạt các cuộc tập trận hạm đội cùng những chuyến viếng thăm thiện chí tại khu vực Thái Bình Dương. Vào đầu Thế Chiến II, nó tham gia Trận chiến biển Coral và đã cứu vớt 722 người sống sót từ chiếc tàu sân bay . Sau đó nó tiếp tục tham gia Trận Midway, rồi hỗ trợ cho việc đổ bộ Thủy quân Lục chiến trong trận Guadalcanal, tiếp tục tham gia trận chiến Đông Solomons và trận chiến quần đảo Santa Cruz, nơi nó bị đánh trúng ba quả ngư lôi phóng từ máy bay nhưng bị tịt ngòi. Trong trận Hải chiến Guadalcanal vào cuối năm 1942, Portland bị hư hại nặng do trúng một quả ngư lôi phóng từ tàu khu trục Nhật Bản,  buộc nó phải được sửa chữa tạm thời tại Australia và sửa chữa triệt để tại Xưởng hải quân Mare Island.   Cho dù bị hư hại nó vẫn gây ra thiệt hại cho đối thủ là thiết giáp hạm Hiei.

Quay trở lại chiến trường sau khi được sửa chữa, Portland bắn phá Kiska trong Chiến dịch quần đảo Aleut, đóng vai trò hỗ trợ cho chiến dịch quần đảo Gilbert và Marshall, hỗ trợ các cuộc đổ bộ lên New Guinea và Pelelieu. Sau đó nó tham gia Trận chiến vịnh Leyte, hỗ trợ các cuộc đổ bộ lên Philippines cũng như trong trận Okinawa.  Nó xuất biên chế ngay sau khi chiến tranh kết thúc, nhưng được giữ lại thành phần dự bị cho đến năm 1959, khi con tàu bị tháo dỡ.

USS Indianapolis (CA-35)

Indianapolis phục vụ trong vai trò soái hạm của Lực lượng Tuần tiễu 1 trong Thế Chiến II và tham gia một số chiến dịch tại mặt trận Thái Bình Dương. Nó hỗ trợ cho chiến dịch quần đảo Gilbert và Marshall cũng như các chiến dịch đổ bộ tại quần đảo Caroline, và sau đó trong các trận chiến biển Philippine, trận Iwo Jima và trận Okinawa.

Vào giữa năm 1945, Indianapolis làm một nhiệm vụ đặc biệt khi vận chuyển đến Tinian các bộ phận của Little Boy và Fat Man, hai quả bom nguyên tử sẽ được ném xuống Hiroshima và Nagasaki. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ nó lên đường đi Philippines mà không được hộ tống và đã bị tàu ngầm Nhật I-58 phóng ngư lôi đánh chìm vào ngày 30 tháng 7, 1945. Ước lượng có 900 trong tổng số 1197 thành viên thủy thủ đoàn sống sót ngay sau khi bị đắm, nhưng tín hiệu cầu cứu của nó đã không được đáp trả; và do một loạt những sai sót và hiểu nhầm, mãi đến ngày 2 tháng 8 những người sống sót mới được máy bay tuần tra phát hiện. Chỉ có 316 người sống sót trong số 320 được vớt lên, trong đó có hạm trưởng, Đại tá Hải quân Charles Butler McVay III; nhiều người đã bị giết bởi cá mập.

Đại tá McVay bị đưa ra tòa án binh và bị kết án có lỗi khiến con tàu của mình bị đánh chìm, tuy nhiên bản án được Thủy sư Đô đốc Chester Nimitz ân xá. McVay nghỉ hưu với quân hàm Chuẩn đô đốc năm 1949, nhưng đã tự sát năm 1968 khi gia đình nhiều người tử nạn tiếp tục cho rằng ông có lỗi trong sự kiện này. Sau nhiều nỗ lực của những thành viên còn sống sót, Quốc hội Hoa Kỳ và Tổng thống Bill Clinton ra nghị quyết miễn trừ mọi trách nhiệm cùa McVay vào ngày 30 tháng 10 năm 2000.

Những chiếc trong lớp

Tham khảo

Chú thích

Thư mục

Liên kết ngoài
Global Security.org - Portland class cruiser
Dictionary of American Naval Fighting Ships (DANFS)

Lớp tàu tuần dương

Tàu tuần dương của Hải quân Hoa Kỳ
Tàu tuần dương trong Thế Chiến II


title: Monolepta neghellia

text:
Monolepta neghellia là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Laboissiere miêu tả khoa học năm 1938.

Chú thích

Tham khảo

Monolepta


title: Weihmichl

text:
Weihmichl là một đô thị thuộc huyện Landshut trong bang Bayern nước Đức. Đô thị Weihmichl có diện tích 32,16 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 2496 người.

Tham khảo


title: Underworld (loạt phim)

text:
Loạt phim Thế giới ngầm (tên phát hành tiếng Anh: Underworld) gồm 05 phim là Thế giới ngầm (Underworld) phát hành năm 2003, Thế giới ngầm 2 (Underworld: Evolution) phát hành vào năm 2006, Thế giới ngầm 3: Sự trỗi dậy của người sói (Underworld: Rise of the Lycans) phát hành vào năm 2009, Thế giới ngầm 4: Thức giấc (Underworld: Awakening) phát hành vào năm 2012 và Thế giới ngầm 5: Trận chiến đẫm máu (Underworld: Blood Wars) phát hành vào năm 2016 là loạt phim hành động, kinh dị của Hoa Kỳ do đạo diễn Len Wiseman và Patrick Tatopoulos thực hiện, phim mô tả về trận chiến giữa Vampire Ma cà rồng và Lycan Ma sói.

Loạt phim phản ánh cuộc đấu tranh, thù hận giữa ma cà rồng và ma sói từ quá khứ đến hiện tại, mốc thời gian bắt đầu phim là năm 1202 tại Châu Âu thời Trung cổ khi các lãnh chúa phong kiến muốn tiêu diệt ma sói và xuyên suốt đến thời kỳ hiện đại, cuộc đấu tranh giữa các thế lực này vẫn diễn ra ác liệt trong thế giới ngầm dưới lòng đất nhưng với sự góp mặt của các vũ khí hiện đại như đạn bạc, đạn chứa Nitrat. Cội nguồn của cuộc chiến và hận thù là do tham vọng của những người đứng đầu, từ đó kéo theo cả thế hệ hiện tại.

Nội dung

Underworld (2003)

Underworld kể về câu chuyện của Selene (Kate Beckinsale), được gọi là Death Dealer, chuyên tìm và tiêu diệt Lycans (người sói) vì cô nghĩ bọn chúng đã giết chết gia đình cô. Cô phát hiện ra rằng Lycans đang theo đuổi một con người có tên Michael Corvin. Selene chụp ảnh Michael để hỗ trợ việc tìm ra những Lycans. Trên đường đi, Selene không chỉ phát hiện ra âm mưu nổi loạn để tiêu diệt ma cà rồng của Lucian, mà còn là một bí mật gây sốc về người cha nuôi của mình, Viktor.

Ma cà rồng, người sói, và Lycans không sinh vật siêu nhiên, mà là sản phẩm của một virus.

Alexander Corvinus là người bất tử đầu tiên. Ông là người sống sót duy nhất sau khi một bệnh dịch hạch đã quét sạch ngôi làng của mình. Bằng cách nào đó, cơ thể của ông đã có thể biến đổi các vi rút, nấm mốc trở thành lợi ích của riêng mình. Ông có ba con trai, hai người trong số họ thừa hưởng sự bất tử vì đã bị cắn bởi người dơi và một của sói.

Underworld: Evolution (2006)

Trong Underworld: Evolution, Selene đưa Michael đến một ngôi nhà an toàn và có kế hoạch trở lại sau khi Marcus tỉnh giấc. Trước khi cô có thể trở lại, Marcus đối mặt với cô, đã được đánh thức bởi máu của nhà khoa học Lycan là Singe sau khi ông đã bị giết chết. Marcus dường như không quan tâm để giúp Selene và muốn ăn cắp ký ức của cô để biết thông tin. Trong khi chạy trốn khỏi Marcus, Selene và Michael phát hiện ra rằng Marcus là ma cà rồng đầu tiên, và rằng ông có kế hoạch để giải phóng người anh bị giam cầm của ông là William, người sói đầu tiên và man rợ nhất.

Underworld: Rise of the Lycans (2009)

Underworld: Rise of the Lycans là một bộ phim Mỹ năm 2009 của đạo diễn Patrick Tatopoulos. Đây là phần thứ ba (thứ tự thời gian đầu tiên) trong loạt phim Underworld, tập trung chủ yếu về nguồn gốc của một số nhân vật và các sự kiện dẫn đến cuộc chiến ma cà rồng - Lycan, được miêu tả trong bộ phim trước đây là Underworld và Underworld: Evolution.

Trong bộ phim, người sói ban đầu là con thú không kiểm soát được, không thể lấy lại hình dạng con người một khi đã bị cắn. Tuy nhiên, có một người sói độc thân đã sinh ra bởi một con người và người sói. Người này mang víu đột biến ban đầu, nó cho phép ông luân phiên giữa hình dạng con người và người sói. Ông tên Lucian, được Viktor đặt tên là " người đầu tiên của Lycans ".

Ma cà rồng sử dụng Lycans làm nô lệ và lao động vào ban đêm. Tuy nhiên, con gái của Viktor, Sonja, và Lucian đã yêu và cô ấy đã có thai. Lucian, lãnh đạo Lycan, dẫn đầu một cuộc nổi dậy sau khi Viktor giết Sonja để ngăn chặn sự pha trộn nồi giống của các loài. Sau đó, Kraven tấn công cùng một thỏa thuận với Lucian, trong đó Lucian sẽ giả chết và cho phép Kraven tạm ứng. Với mục tiêu là giết chết những người lớn tuổi trong dòng dõi ma cà rồng và chiến tranh kết thúc. Tuy nhiên nó đã thất bại do sự thiếu tin cậy và tráo trở của cả hai người đàn ông.

Underworld: Awakening (2012)

Bộ phim thứ tư trong series Underworld là Underworld: Awakening, phát hành dưới định dạng 3D, được đạo diễn bởi Måns Mårlind và Björn Stein, biên kịch John Hlavin và phát hành vào ngày 20 tháng 1 năm 2012. Kate Beckinsale trở lại trong vai Selene. Phát hành của bộ phim sẽ không được giống như bất kỳ bộ phim trước đây. Sản xuất bắt đầu tháng 3 năm 2011 tại Vancouver với Tom Rosenberg, Gary Lucchesi, và Len Wiseman sản xuất.

Kate Beckinsale, ngôi sao của hai phần đầu tiên sẽ trở lại trong vai trò chính của mình là ma cà rồng Selene. Trốn thoát khỏi ngục tù sau khi bị dóng băng, Selene thấy mình đang trong một thế giới mà con người đã phát hiện ra sự tồn tại của cả Ma cà rồng và Lycan họ đang tiến hành một cuộc chiến tranh nhầm mục đích tiêu diệt cả hai loài bất tử.
Selene cũng biết rằng cô ấy có một cô con gái lai sinh ra trong khi cô đang bị giam cầm.

Underworld: Blood Wars (2016)

Đây là bộ phim thứ năm của chuỗi phim Underworld đình đám. Ra mắt lần đầu vào năm 2016 và được đạo diễn bởi Anna Foerster. Bộ phim sẽ tiếp nối câu chuyện của phần thứ tư.

Tham khảo

Phim kinh dị Mỹ
Phim hành động
Phim tiếng Anh
Phim kinh dị theo loạt phim
Loạt phim
Ma cà rồng trên truyền hình


title: Satillieu

text:
Satillieu  là một xã ở tỉnh Ardèche, vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở đông nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Ardèche

Tham khảo

Xã của Ardèche


title: Hyperolius polli

text:
Hyperolius polli là một loài ếch thuộc họ Hyperoliidae.
Loài này có ở Angola và Cộng hòa Dân chủ Congo.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là sông ngòi, đầm nước, đầm nước ngọt, và đầm nước ngọt có nước theo mùa.

Chú thích

Tham khảo
 Schiøtz, A. 2004. Hyperolius polli. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Polli


title: Xenostigma

text:
Xenostigma là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: La Thành, Hà Trì

text:
La Thành (tiếng Tráng: Lozcwngz Bouxmohlaujcuz Swci Yen, chữ Hán giản thể: 罗城仫佬族自治县, bính âm: Luóchéng Mùlǎozú Zìzhìxiàn, âm Hán Việt: La Thành Mục Lão tộc tự trị huyện) là một huyện tự trị thuộc địa cấp thị Hà Trì, khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện La Thành có diện tích 42.639 km², dân số năm 2002 là 360.000 người. Về mặt hành chính, huyện La Thành được chia thành 7 trấn, 4 hương.
Trấn: Đông Môn, Tiểu Trường An, Tứ Bả, Thiên Hà, Hoài Quần, Hoàng Kim, Long Ngạn.
Hương: Kiêm Ái, Kiều Thiện, Nạp Ông, Bảo Đàn.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Quảng Tây


title: Freyus

text:
Freyus là một chi bọ cánh cứng thuộc họ Scarabaeidae.

Chú thích

Tham khảo

Họ Bọ hung


title: Caenohalictus incertus

text:
Caenohalictus incertus là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Schrottky mô tả khoa học năm 1902.

Chú thích

Tham khảo

Caenohalictus
Động vật được mô tả năm 1902


title: Pantheeramkavu

text:
Pantheeramkavu là một thị trấn thống kê (census town) của quận Kozhikode thuộc bang Kerala, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Pantheeramkavu có dân số 24.495 người. Phái nam chiếm 50% tổng số dân và phái nữ chiếm 50%. Pantheeramkavu có tỷ lệ 84% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 86%, và tỷ lệ cho phái nữ là 82%. Tại Pantheeramkavu, 11% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Kerala


title: Austrosteenisia

text:
Austrosteenisia là một chi thực vật có hoa thuộc họ Fabaceae. Nó thuộc phân họ Faboideae.

Chú thích

Tham khảo

Austrosteenisia