title: Christian de Duve

text:
Christian René, burgrave de Duve (2.10.1917 - 4.5.2013) là một nhà tế bào học và nhà hóa sinh người Bỉ, đoạt Giải Nobel Sinh lý và Y khoa năm 1974. Ông đã phát hiện và nghiên cứu hai bào quan của tế bào: peroxisome (thể peroxi) và lysosome (tiêu thể), 2 nghiên cứu này giúp ông đạt giải Nobel năm 1974. Ngoài ra ông còn phát hiện và nghiên cứu các hiện tượng: tự thực bào, nhập bào, xuất bào - những hoạt động tối quan trọng của tế nào

Cuộc đời và sự nghiệp

Niên thiếu
De Duve là con của Alphonse de Duve (1883-1961) và Madeleine Pungs (1884-1977) ở Antwerpen, Bỉ. Ông sinh tại Thames Ditton, Surrey, Vương quốc Anh, khi gia đình này chạy sang Anh trong thời Thế chiến thứ nhất. Gia đình ông trở lại Bỉ năm 1920. De Duve học ở trường Onze-Lieve-Vrouwe college ở Antwerp của dòng Tên, rồi vào học ở Đại học Công giáo Louvain, ông muốn nghiên cứu kỹ về hoạt động nội tiết nên đã gia nhập phòng thí nghiệm của Tiến sĩ Joseph P. Bouckaert.

Năm 1940, khi đang học năm cuối tại trường Y, Đức xâm lược Bỉ. Ông đi nghĩa vụ cho quân đội Bỉ và phục vụ ở chiến trường miền Nam nước Pháp với vai trò là sĩ quan quân y. Ở đây, ông bị quân Đức bắt và coi là "tù nhân chiến tranh". May mắn thay, nhờ thông thạo tiếng Đức, ông lừa kẻ bắt giam và trốn về Bỉ (sau này, ông miêu tả cuộc chạy trốn "buồn cười hơn là anh dũng"). Ông ngay lập tức bắt tay vào học Y tiếp và có bằng Tiến sĩ Y khoa năm 1941 ở Leuven.

Sau khi tốt nghiệp, nghiên cứu chính của Duve về insulin và vai trò của nó trong quá trình chuyển hóa glucose. Ông đã tiên phong phát hiện rằng một chế phẩm insulin trên thị trường đã bị nhiễm bởi một hormon tụy khác, glucagon đối kháng. Tuy nhiên, các nguồn cung cấp phòng thí nghiệm tại Leuven đang thiếu, nên ông đã tham gia một chương trình để đạt được bằng trong hóa học tại Viện Ung thư. Nghiên cứu insulin của ông được tổng kết trong một cuốn sách có tiêu đề Glucose, Insuline và Diabète (Glucose, Insulin and Diabetes) xuất bản năm 1945, đồng thời ở Brussels và Paris. Cuốn sách đã giúp ông có bằng Ph.D - học vị cao nhất. Sau đó, ông lấy bằng ThS về hóa học vào năm 1946, và làm công việc tinh chế penicillin. Để nâng cao kỹ năng hóa sinh của mình, ông đã được huấn luyện trong phòng thí nghiệm của Hugo Theorell (người sau này đoạt giải Nobel Sinh lý học và Y học năm 1955) tại Viện Y học Nobel ở Stockholm trong 18 tháng trong suốt những năm 1946-1947. Năm 1947, ông nhận được hỗ trợ tài chính từ quỹ Rockefeller và làm việc 6 tháng với Carl và Gerti Cori tại Đại học Washington ở St. Louis (chồng và vợ là những người đoạt giải Nobel Sinh lý học và Y học năm 1947).

Nghiên cứu

Về glucogon
Glucagon đã được C. P. Kimball và John R. Murlin phát hiện từ những năm 1923 và được gọi là "chất tăng đường huyết" ở dọc theo các chiết xuất tụy. Tầm quan trọng sinh học thực sự của hoocmon không được biết đến và thậm chí còn không đặt tên cho nó. Vào thời điểm Duve gia nhập phòng thí nghiệm Bouckaert tại trường đại học Leuven để nghiên cứu về insulin,  "chất tăng đường huyết" vẫn là một bí ẩn. Insulin là thuốc hóc-môn thương mại đầu tiên do Eli Lilly và Công ty sản xuất từ năm 1921, nhưng trong quá trình sản xuất đã bị tạp chất làm gây ra tăng đường huyết nhẹ, trong khi đáng nhẽ đường huyết phải giảm.

Tháng 5 năm 1944, de Duve nhận ra rằng tạp chất insulin có thể được loại bỏ bằng cách kết tinh. Ông đã chứng minh rằng insulin sản xuất của ELi Lilly đã bị nhiễm bởi tạp chất, trong khi đó của hãng Novo Đan Mạch thì không. Insulin của Eli Lilly gây tăng đường huyết khi mới tiêm vào chuột, nhưng insulin Novo thì không. Các thí nghiệm của ông đã được xuất bản vào năm 1947,  sau đó Eli Lilly đã cải tiến phương pháp sản xuất để thu insulin tinh khiết.

Lúc đó ông đã gia nhập phòng thí nghiệm Carl và Gerti Cori tại Đại học Washington ở St. Louis, nơi ông làm việc với một nhà nghiên cứu đồng nghiệp Earl Wilbur Sutherland, Jr. (người sau này đã giành giải Nobel Sinh lý học hoặc Y học năm 1971). Sutherland đã nghiên cứu chất tạp nhiễm insulin và đã đặt tên cho nó là "yếu tố tăng đường huyết" -glycogenolytic (HG). Ông và Duve ngay lập tức phát hiện ra rằng dù HG được tổng hợp bởi tuyến tụy nhưng đáng ngạc nhiên là niêm mạc dạ dày và một số bộ phận khác của đường tiêu hóa cũng tổng hợp được. Họ tiếp tục phát hiện ra rằng hoóc-môn này được tạo ra từ các đảo tụy bởi các tế bào khác với các tế bào beta sản xuất insulin, có lẽ là các tế bào alpha. De Duve  đã nhận ra rằng yếu tố HG của Sutherland là glucagon, và hoocmon  từ nay đã có tên, mà ông đã giới thiệu "lại" vào năm 1951. Họ cho thấy glucagon là hóc- môn chính ảnh hưởng đến sự phân hủy glycogen (glycogenolysis) trong gan, khiến đường giải phóng vào máu. Giả thuyết ban đầu của Duve rằng glucagon được tạo ra bởi các tế bào alpha trong tuyến tụy đã được chứng minh là đúng khi hủy chọn lọc tế bào alpha bằng cobalt làm cho ngừng sản xuất glucagon ở chuột lang. Glucagon đã được cô lập dưới dạng hoocmon tinh chế từ chim vào năm 1953

De Duve là người đầu tiên đưa ra giả thuyết rằng sản xuất insulin để giảm lượng đường trong máu, kích thích sự hấp thu glucose trong gan, và có sự tiết insulin và glucagon cân bằng để duy trì mức đường trong máu bình thường. Ý tưởng của ông đã bị chế nhạo vào thời điểm đó. Nhưng khám phá lại glucagon đã khẳng định ý tưởng của ông. Năm 1953 ông thí nghiệm chứng minh rằng glucagon đã ảnh hưởng đến sản xuất và do đó là cả hấp thu glucose.

Nghiên cứu tế bào
Ông chuyên nghiên cứu hóa sinh phân bào và sinh học tế bào. Ông đã phát hiện ra thể peroxi, tiêu thể, các bào quan tế bào.

Tìm ra lysosome
de Duve tiếp tục nghiên cứu về cơ chế hoạt động insulin trong tế bào gan. Ông và nhóm của ông tập trung vào enzyme glucose 6-phosphatase, enzyme chính trong quá trình phân giải đường (glycolysis) và tế bào đích của insulin. Họ phát hiện ra rằng nó là enzym chính trong việc điều chỉnh lượng đường trong máu. Tuy nhiên, họ không thể tinh sạch và cô lập các enzyme từ các chiết xuất tế bào ngay cả sau khi thử nghiệm lặp đi lặp lại.

Do đó, họ đã thử một quy trình phân loại tế bào cầu kì hơn, nhờ đó họ có thể tìm ra hoạt tính của enzyme. Đây là thời khác của khám phá. Để ước tính hoạt động của enzyme chính xác, chúng sử dụng một enzyme acid phosphatase tiêu chuẩn, và thấy rằng hoạt tính này khá thấp (chỉ 10% giá trị dự kiến). Một ngày, đo được hoạt tính của các phân đoạn tế bào đã được làm sạch đã được làm lạnh trong 5 ngày. Họ ngạc nhiên rằng hoạt động của enzyme đã tăng trở lại với mẫu tươi. Họ nhận được những kết quả tương tự cho dù họ lặp lại ước tính bao nhiêu lần. Điều này đã dẫn đến một giả thuyết rằng một màng ngăn cản sự tiếp cận của enzyme với cơ chất của nó, nên enzyme chỉ có thể khuếch tán sau vài ngày. Họ mô tả rào cản màng như là một "cấu trúc túi bao quanh bởi một màng và có chứa axit phosphatase". Rõ ràng là enzyme từ các phân đoạn tế bào chắc chắn được đựng trong một cấu trúc màng, chắc chắn là một bào quan, và năm 1955 de Duve đặt tên cho chúng là "lysosomes". Cùng năm đó, Alex B. Novikoff từ Đại học Vermont đã thăm phòng thí nghiệm của Duve và đã thành công trong việc tạo ra bằng chứng xác đáng đầu tiên của cơ quan bằng cách sử dụng kính hiển vi điện tử. Sử dụng một phương pháp nhuộm cho phosphatase axit, de Duve và Novikoff tiếp tục khẳng định vị trí của các enzyme thủy phân (acid hydrolases) của lysosome.

Tìm ra peroxisome
Sau khi xác định lysosome, đội của Duve đã gặp rắc rối do sự tồn tại của một enzyme urê oxidase khác trong tế bào gan của chuột. Ông tin rằng nó không thuộc về lysosome bởi vì nó không phải là một enzim thủy phân trong môi trường acid, điển hình của enzyme lysosome, nhưng vẫn có phân bố tương tự như acid phosphatase. Năm 1960, ông phát hiện thêm rằng các enzyme khác như catalase và oxidase D-amino acid cũng được phân bố tương tự trong phân đoạn tế bào, và chúng được cho là các enzym ty thể. de Duve phát hiện ra rằng ba enzyme này có cùng tính chất hóa học và tương tự như các peroxide khác - tạo ra oxidaza. Ông gợi ý rằng các enzyme này thuộc cùng một cơ quan tế bào, nhưng khác với các bào quan đã biết trước đây. Nhưng phải mất vài năm trước khi ông công khai giả thuyết của mình, vì những bằng chứng mạnh mẽ vẫn còn thiếu. Năm 1955, nhóm nghiên cứu của ông đã chứng minh các phân đoạn tế bào tương tự có cùng tính chất sinh hóa từ Tetrahymena pyriformis - một con nguyên sinh vật có lông, từ đó cho thấy các hạt này là các bào quan mới không liên quan đến ty thể. Ông đã trình bày phát hiện của mình tại một cuộc họp của Hiệp hội Sinh học Tế bào Hoa Kỳ năm 1955 và được chính thức công bố năm 1966, trong đó ông tạo ra tên peroxisome cho các cơ quan khi họ tham gia vào các phản ứng peroxidase (phân giải peroxide hydro). Vào năm 1968, ông đã đạt được bước tiến dài đầu tiên về peroxisome, xác nhận rằng oxidase l-α hydroxyacid, oxidaza d-amino acid và catalase là tất cả các enzyme độc nhất của peroxisome. de Duve và nhóm nghiên cứu của ông đã chỉ ra rằng peroxisome đóng vai trò trao đổi chất quan trọng, bao gồm oxy hóa β của axit béo chuỗi dài bởi một con đường khác với các ty thể, và rằng chúng là thành viên của một họ lớn có liên quan đến tiến hoá có trong các tế bào đa dạng bao gồm thực vật và động vật đơn bào, nơi chúng thực hiện các chức năng riêng biệt và được đặt tên cụ thể, ví dụ như glyoxysomes và glycosome

Nguồn gốc tế bào
Tác phẩm De Duve đã góp phần vào sự đồng thuận đang nổi lên rằng lý thuyết nội cộng sinh là chính xác; ý tưởng đề xuất rằng tế bào quan của tế bào nhân thực có nguồn gốc từ các tế bào prokaryote (nhân sơ), đang sống trong tế bào eukaryote và là những thể nội cộng sinh. Theo phiên bản của ông, tế bào eukaryote với cấu trúc và tính chất của chúng, bao gồm khả năng nắm bắt thực phẩm bằng nhập bào và tiêu hóa nội bào, đã được phát triển trước tiên. Các tế bào prokaryote sau đó được kết hợp để tạo thành các bào quan.

De Duve đề xuất rằng peroxisome có thể là những thể nội cộng sinh đầu tiên, cho phép các tế bào chịu đựng được lượng oxy phân tử tự do ngày càng tăng trong khí quyển của Trái Đất. Vì peroxisome không có DNA của riêng mình, đề xuất này có ít bằng chứng hơn các tuyên bố tương tự về ty thể và lạp lục. Những năm cuối của ông chủ yếu dành cho nguồn gốc của các nghiên cứu về cuộc sống, mà ông thừa nhận như một lĩnh vực đầu cơ.

***

Trong số các đề tài khác, De Duve nghiên cứu việc phân bố các enzym trong các tế bào gan chuột. Việc làm của De Duve về phân đoạn tế bào đã cho một sự hiểu tường tận về chức năng của các cấu trúc tế bào.

Năm 1960, De Duve được thưởng giải Francqui về Sinh học và Y học. Năm 1974, ông đoạt giải Nobel Sinh lý và Y khoa chung với Albert Claude và George E. Palade, cho việc mô tả cấu trúc và chức năng của các bào quan (lysosome và peroxisome) trong tế bào sinh học.

Công trình của ông đã đóng góp vào sự đồng tình cho rằng thuyết nội cộng sinh là đúng; thuyết này cho rằng các ti thể, các lục lạp và có lẽ cả các bào quan khác của các tế bào sinh vật nhân chuẩn có nguồn gốc như các sinh vật nội cộng sinh, đến sống trong các tế bào sinh vật nhân sơ.

De Duve cho rằng các thể peroxi có thể là những sinh vật nội cộng sinh đầu tiên, đã cho phép các tế bào chịu đựng được các lượng oxy không phân tử gia tăng trong khí quyển Trái Đất. Vì các thể peroxi không có DNA riêng, nên ý tưởng này còn ít bằng chứng hơn là luận điệu tương tự về ti thể và các lục lạp.

Ông được bầu làm viện sĩ Viện hàn lâm giáo hoàng về Khoa học năm 1970, hội viên nước ngoài của Hội Hoàng gia Luân Đôn năm 1988.

Hoạt động nhân quyền
Là người theo chủ nghĩa nhân bản, ông đã cùng các người đoạt giải Nobel khác ký tên vào một bản kêu gọi Ủy ban quyền trẻ em của Liên Hợp Quốc cử một phái đoàn tới xem xét tình trạng của Gendhun Choekyi Nyima - một bé trai người Tây Tạng được Đạt-lại Lạt-ma thứ 14 Tenzin Gyatso công nhận là Ban-thiền Lạt-ma thứ 11 - bị chính quyền Trung quốc quản thúc tại gia từ năm 1995.

Đời tư
Ông kết hôn với Janine Herman năm 1943. Họ có bốn người con: (Thierry (1944), Anne (1946), Francoise (1951) et Alain (1953)). Ông qua đời ngày 4.5.2013 tại nhà riêng ở Nethen, Bỉ, do bị ung thư và rối loạn tim.

Tác phẩm
A Guided Tour of the Living Cell (1984) ISBN 0-7167-5002-3
Blueprint For a Cell: The Nature and Origin of Life (1991) ISBN 0-89278-410-5
Vital Dust: Life As a Cosmic Imperative  (1996) ISBN 0-465-09045-1
Life Evolving: Molecules, Mind, and Meaning (2002) ISBN 0-19-515605-6
Singularities: Landmarks on the Pathways of Life (2005) ISBN 978-0-521-84195-5
 La cellule vivante, une visite guidée, Pour la Science, 1987
 Construire une cellule, Dunod, 1990
 Poussière de vie, Fayard, 1995
 Oberflächen-Lexikon, Drw Verlag, 2003
 À l’écoute du vivant, éditions Odile Jacob, Paris, 2002 . Aussi Odile Jacob poches n° 145, 2005
 Singularités: Jalons sur les chemins de la vie, éditions Odile Jacob, 2005
 Science et quête de sens, collectif, Presses de la Renaissance, 2005
 Génétique du péché originel. Le poids du passé sur l’avenir de la vie, éditions Odile Jacob, 2009

Chú thích

Liên kết ngoài
 Nobelprize.org, Giải Nobel Sinh lý và Y khoa 1974
Autobiography
Christian de Duve's Life Story  on Peoples Archive
Free to view video interview with Christian de Duve provided by the Vega Science Trust.
 Interview video pour Sud Presse, juin 2008

Nhà khoa học Bỉ
Người Bỉ đoạt giải Nobel
Người đoạt giải Nobel Sinh lý và Y khoa
Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Pháp


title: Zuñeda

text:
Zuñeda là một đô thị trong tỉnh Burgos, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 68 người.

Tham khảo

Đô thị ở Burgos


title: Saint-Aubin, Fribourg

text:
Saint-Aubin là một đô thị trong huyện Broye thuộc bang Fribourg ở Thụy Sĩ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức

Đô thị của bang Fribourg


title: Quận Randolph, Missouri

text:
Quận Randolph là một quận thuộc tiểu bang Missouri, Hoa Kỳ. Theo điều tra dân số năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có dân số người . Quận lỵ đóng ở

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có tổng diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Xa lộ

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Missouri


title: Giải quần vợt Mỹ Mở rộng 2010 - Đơn nữ xe lăn

text:
Esther Vergeer bảo vệ thành công chức vô địch năm 2009 sau khi đánh bại Daniela Di Toro 6–0, 6–0 trong trận chung kết.

Hạt giống
 Esther Vergeer (Vô địch)
 Sharon Walraven ''(Bán kết)

Bốc thăm

Chung kết

Liên kết khác
 Main Draw

Tham khảo

Đơn nữ xe lăn


title: Dicranomyia semirufa

text:
Dicranomyia semirufa là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Castel di Sangro

text:
Castel di Sangro là một đô thị thuộc tỉnh L'Aquila trong vùng Abruzzo Ý. Đô thị này có diện tích 83 km², dân số 5819 người. Các làng trực thuộc: Località Pontone, Località Sant'Angelo, Roccacinquemiglia, Torre di Feudozzo.
Các đô thị giáp ranh gồm: Montenero Val Cocchiara (IS), Rionero Sannitico (IS), Rivisondoli, Roccaraso, San Pietro Avellana (IS), Scontrone, Vastogirardi (IS).

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh L'Aquila


title: Quần thể lăng mộ Cao Câu Ly

text:
Lăng mộ Cao Câu Ly tên chính thức Quần thể Lăng mộ Cao Câu Ly là quần thể những ngôi mộ ở Bình Nhưỡng và Nampho, Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên. Vào tháng 7 năm 2004, nó trở thành di sản thế giới đầu tiên của Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên được UNESCO công nhận. Quần thể này bao gồm 30 ngôi mộ nằm rải rác của vương quốc Cao Câu Ly, một trong Tam Quốc ở bán đảo Triều Tiên. Đây là một trong những vương quốc mạnh nhất ở bán đảo Triều Tiên và Đông Bắc Trung Quốc tồn tại từ năm 37 TCN đến thế kỷ thứ 7.

Hiện có 10.000 ngôi mộ thời Cao Câu Ly nhưng chỉ có khoảng 90 ngôi mộ ở Đông Bắc Trung Quốc và Triều Tiên được khai quật là có các bức tranh tường. Quần thể là nơi chôn cất của các vua chúa, hoàng hậu và các thành viên của gia tộc hoàng gia. Những bức tranh độc đáo được tìm thấy tại các ngôi mộ mang đến một cái nhìn độc đáo về cuộc sống hàng ngày thời Cao Câu Ly. Trong số quần thể được đưa vào danh sách Di sản thế giới có cả lăng mộ của vua Đông Minh.

Xem thêm
 Kinh thành và lăng mộ Cao Câu Ly

Tham khảo

Di sản thế giới tại Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên
Cao Câu Ly


title: Thái Lai

text:
Thái Lai (tiếng Trung:泰来县, Hán Việt: Thái Lai huyện) là một huyện của địa cấp thị Tề Tề Cáp Nhĩ, tỉnh Hắc Long Giang, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 4061 km2, dân số 320.000 người, mã bưu chính 162400, trụ sở chính quyền huyện đóng ở trấn Thái Lai. Về mặt hành chính, Thái Lai được chia thành các đơn vị gồm 10 trấn (Thái Lai, Giang Kiều, Tháp Tử Thành, Bình Dương, Tháp Tử Thành, Đại Hưng, Thang Trì, trấn dân tộc Mông Cổ Giang Kiều, Hòa Bình, Khắc Lợi), 3 hương (Nhai Cơ, Đại Du Thụ, Thác Lực) và 2 hương dân tộc: hương dân tộc Mông Cổ Ninh Khương, hương dân tộc Mông Cổ Thắng Lợi.

Tham khảo

Tề Tề Cáp Nhĩ
Đơn vị cấp huyện Hắc Long Giang


title: (6360) 1978 UA7

text:
{{DISPLAYTITLE:(6360) 1978 UA7}}

(6360) 1978 UA7 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi C. Michelle Olmstead ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 27 tháng 10 năm 1978.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 6001–7000

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser

Thiên thể phát hiện năm 1978
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Trichocentrum pumilum

text:
Trichocentrum pumilum là một loài lan được tìm thấy ở Brasil đến đông bắc Argentina.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

pumilum


title: Gạo thơm hoa nhài

text:
Gạo thơm hoa nhài (ข้าวหอมมะลิ-kʰâːw hɔ̌ːm malíʔ hoặc kʰâw hɔ̌ːm malíʔ), là loại gạo hạt dài có mùi hạt dẻ và phảng phất mùi hương lá dứa do có chứa chất 2-acetyl-1-pyrroline.
Gạo thơm hoa nhài có tên là Kao Horm Mali, được đánh số 105 (KDML105) bởi Sunthorn Seehanern, một nhân viên Bộ Nông nghiệp Thái Lan ở tỉnh Chachoengsao năm 1954. Các hạt sẽ dính dẻo khi nấu, dù chúng ít dẻo hơn nhiều loại gạo khác vì có chứa ít chất amylopectin hơn. Nó còn được gọi là gạo Thai Hom Mali.

Xem thêm
 Gạo nếp

Tham khảo

Ẩm thực Thái Lan

de:Reis#Jasmin-Reis


title: 20081 Occhialini

text:
20081 Occhialini (1994 EE3) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 12 tháng 3 năm 1994 bởi V. Goretti và M. Tombelli ở Cima Ekar.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 20081 Occhialini

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1994


title: Diabrotica scripta

text:
Diabrotica scripta là một loài bọ cánh cứng thuộc họ Chrysomelidae. Loài này được Olivier miêu tả khoa học năm 1808.

Chú thích

Tham khảo

S


title: Bosjean

text:
Bosjean là một xã ở tỉnh Saône-et-Loire trong vùng Bourgogne-Franche-Comté. Bourgogne. Xã này có diện tích 18,64 km2.

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số 285.Ước tính dân số năm 2007 là 308 người.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Saône-et-Loire

Tham khảo

 INSEE
 IGN

Xã của Saône-et-Loire


title: 20331 Bijemarks

text:
20331 Bijemarks (1998 HH45) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 20 tháng 4 năm 1998 bởi Nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 20331 Bijemarks

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Chéronnac

text:
Chéronnac () là một xã của tỉnh Haute-Vienne, thuộc vùng Nouvelle-Aquitaine, miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Rochechouart crater
Xã của tỉnh Haute-Vienne

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Haute-Vienne


title: Scelida antennata

text:
Scelida antennata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1888.

Chú thích

Tham khảo

Scelida


title: Acanthoscelides orlandi

text:
Acanthoscelides orlandi là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Johnson miêu tả khoa học năm 1983.

Chú thích

Tham khảo

O


title: Austrolimnophila autumnalis

text:
Austrolimnophila autumnalis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Austrolimnophila
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Nguyễn Sinh Sắc

text:
Nguyễn Sinh Sắc (chữ Nho: 阮生色, còn gọi là Nguyễn Sinh Huy; sách báo thường gọi bằng tên cụ Phó bảng; cụ Sắc, 1862–30 tháng 12, 1929) là cha ruột của Chủ tịch nước Việt Nam đầu tiên - Hồ Chí Minh.

Gia đình và sự nghiệp

Nguyễn Sinh Sắc là con của ông Nguyễn Sinh Nhậm (người Thanh Chương, Nghệ An) và bà Hà Thị Hy làm nghề hát rong. Theo gia phả dòng họ Hà thì Ông tổ của Nguyễn Sinh Nhậm là Nguyễn Bá Phổ ở làng Kim Liên (làng Sen, Nam Đàn, Nghệ An), đến thế hệ thứ tư thì ông tộc trưởng Nguyễn Bá Dân xin đổi chữ lót họ mình thành Nguyễn Sinh. Dòng họ này về sau có người đỗ đạt, thành danh. Đến thế hệ thứ 9 chia thành nhiều nhánh, có người đến Mậu Tài cùng huyện. Ông Nguyễn Sinh Nhậm (tức Nguyễn Sinh Vượng) sinh trưởng trong gia đình khá giả ở làng Sen, được học hành, lớn lên lấy vợ, sinh ra Nguyễn Sinh Trợ (tức Thuyết); chẳng bao lâu vợ mất. Tự mình nuôi con trưởng thành, ông Nhậm lấy vợ lẽ là bà Hà Thị Hy. Năm Nhâm Tuất 1862 (có tài liệu là 1863), bà Hy sinh ra Nguyễn Sinh Sắc.

Một năm sau khi sinh, ông Nhậm mất. Ít lâu sau, bà Hà Thị Hy cũng qua đời, Nguyễn Sinh Sắc về ở với gia đình anh trai là ông Nguyễn Sinh Thuyết.

Ông được nhà nho Hoàng Xuân Đường nhận làm con nuôi và cho học hành tử tế cũng như gả con gái đầu của mình là Hoàng Thị Loan, một trong hai con gái làm vợ (cô kia là Hoàng Thị An). Lúc này ông 18 tuổi còn bà Loan 13 tuổi.

Năm 1891, ông vào Vinh thi tú tài nhưng không đỗ. Năm 1894, ông tham dự kỳ thi Hương và đỗ cử nhân tại trường thi Nghệ An. Năm sau (1895), ông Sắc vào Huế thi hội bị hỏng, đã xin đi làm hành tẩu bộ Hộ. Ba năm sau, ông hỏng kỳ thi hội một lần nữa vào năm 1898.

Nhờ sự vận động của ông Hồ Sĩ Tạo, với các quan lại đồng liêu quen biết ở triều đình Huế, Nguyễn Sinh Sắc được nhận vào học Quốc Tử Giám ở Huế. Nguyễn Sinh Sắc, đổi tên là Nguyễn Sinh Huy, đem vợ và hai con trai vào Huế và đi học Quốc Tử Giám. Trước khi dự kỳ thi hội năm 1901, với tư cách là một quan chức của triều đình Huế, ông còn tham dự Hội đồng giám khảo chấm thi kỳ thi hương tại Bình Định năm 1897 và Thanh Hóa năm 1900.

Ngày 22 tháng 12 năm Canh Tý (10 tháng 2 năm 1901) bà Hoàng Thị Loan ốm mất ở Huế, sau khi sinh đứa con trai út (đứa con trai này ít ngày sau cũng chết). Ông đem hai con trai về làng Chùa gửi mẹ vợ chăm sóc giùm rồi trở vào Kinh thi Hội. Khoa Tân Sửu (1901) này, ông đậu Phó bảng.

Ông làm thừa biện bộ Lễ từ 1902 đến 1909. Tháng 5 năm 1907, ông bị đổi đi Tri huyện Bình Khê (xã Tây Giang, huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định). Trong một lần truyền đánh đòn những người chống việc nộp thuế và sau này có một trong số họ qua đời, ông bị kiện lên cấp trên, vụ việc sau đó đến tai nhà vua Duy Tân. Vì vậy ngày 19 tháng 5 năm 1910, ông bị đưa về kinh xét xử vì các tội: - Để tù chính trị phạm vượt ngục - Hà khắc với hào lý - Bênh vực dân đen - Không thu đủ thuế. Dù biện hộ rằng không phải vì trận đòn của ông mà người kia chết, ông vẫn bị triều đình nhà Nguyễn ra sắc chỉ ngày 17 tháng 9 năm 1910 phạt đánh 100 trượng. Nhờ có Thượng thư Hồ Đắc Trung, các ông Cao Xuân Dục và Đào Tấn cùng dập đầu xin vua, hình phạt này được chuyển đổi thành hạ bốn cấp quan và sa thải.

Ngày 26 tháng 2 năm 1911, Nguyễn Sinh Sắc xuống tàu từ Đà Nẵng vào Sài Gòn, cùng Nguyễn Tất Thành xuống Mỹ Tho gặp Phan Châu Trinh (một người bạn của ông đang hoạt động cách mạng, cũng là người có nhiều quan điểm giống ông), lúc này Phan Châu Trinh đang chuẩn bị sang Pháp. Ông ở lại Sài Gòn một thời gian, dạy chữ Nho cho nhà báo Diệp Văn Kỳ, rồi đi Lộc Ninh làm giám thị đồn điền. Ông sống lang thang ở miền Nam bằng nghề đông y, và nghề viết liễn đối cho dân chúng. Ông giúp nhiều chùa ở Nam Bộ dịch, chú giải kinh Phật, góp nhiều ý kiến cho phong trào Chấn hưng Phật giáo do các hoà thượng Khánh Hoà khởi xướng. Ông cũng có quan hệ với nhiều tổ chức Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí hội ở đồng bằng sông Cửu Long.

Gần cuối đời, ông đến định cư tại làng Hội Hòa An, Sa Đéc. Ông từ trần ngày 27 tháng 11 năm 1929. Phần mộ của ông hiện nằm ở 123/1 đường Phạm Hữu Lầu, phường 4, thành phố Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp.

Ông có năm người con, 4 người con trai và 1 người con gái. Người con trai thứ 4 tên là Nguyễn Sinh Nhuận, thường gọi là Xin, mất sớm không lâu sau khi bà Hoàng Thị Loan qua đời. Con gái đầu là Nguyễn Thị Thanh, còn gọi là O (cô) Chiêu Thanh, con trai giữa là Nguyễn Sinh Khiêm, thường gọi là Cả Khiêm. Người con trai thứ ba của ông là Nguyễn Sinh Cung tức Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Hai người con là bà Nguyễn Thị Thanh và Hồ Chí Minh đều không có con, ông Khiêm có ba người con nhưng đều mất sớm.

Khu di tích

Khu di tích Nguyễn Sinh Sắc thuộc phường 4, thành phố Cao Lãnh. Với diện tích 10 ha, khu di tích gồm có: khu mộ Nguyễn Sinh Sắc (gồm phần mộ chính và hồ sen, đài sen); nhà trưng bày giới thiệu về thân thế và cuộc đời của ông; nhà sàn Bác Hồ (được xây dựng giống như ngôi nhà của Chủ tịch Hồ Chí Minh ở Hà Nội với tỉ lệ 1:1), v.v...

Hằng năm, lượng người từ khắp nơi kéo về nơi đây để tham quan và tìm hiểu lịch sử ngày càng tăng, làm cho nơi đây trở thành một di tích lịch sử quan trọng và nổi tiếng của tỉnh Đồng Tháp.

Di tích Huyện đường Bình Khê (nay thuộc xã Tây Giang, huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định) được xếp hạng năm 2000. Đầu năm 2014, UBND tỉnh Bình Định tổ chức lễ khởi công xây dựng Khu tưởng niệm Cụ Nguyễn Sinh Sắc tại di tích Huyện đường Bình Khê.

Thư viện ảnh

Xem thêm
Gia đình Hồ Chí Minh

Chú thích

Nguồn
 William J. Duiker (2000). Ho Chi Minh: A Life, Hyperion
Chuyện về hai người con đầu của cụ Phó Bảng
Bài viết trên báo Nhân dân về hai người con đầu của cụ Phó bảng
Lời truyền miệng dân gian về thân thế của Hồ Chí Minh, Trần Quốc Vượng kể lại

Sinh năm 1862
Mất năm 1929
Người Nghệ An
Gia đình Hồ Chí Minh
Phó bảng
Dòng họ Nguyễn Sinh


title: Cydia walsinghami

text:
Cydia walsinghamii là một loài bướm đêm thuộc họ Tortricidae. Nó là loài đặc hữu của Kauai, Oahu, Maui và Hawaii.

It has very variable wing patterns.

Ấu trùng ăn the seeds và twigs of Acacia koa và Acacia koaia. Chúng sống ở dead twigs và also bore into tips of living twigs.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Insects of Hawaii. Volume 9, Microlepidoptera
Species info

Cydia
Loài đặc hữu của Hawaii


title: Nectophrynoides minutus

text:
Nectophrynoides minutus là một loài cóc thuộc họ Bufonidae.
Đây là loài đặc hữu của Tanzania.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất nơi sống.

Chú thích

Tham khảo
 Loader, S., Poynton, J.C. &Howell, K. 2004. Nectophrynoides minutus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài

Nectophrynoides
Động vật được mô tả năm 1972
Động vật đặc hữu Tanzania


Giải của Hội phê bình phim online cho phim tài liệu hay nhất là một trong các giải của Hội phê bình phim online dành cho phim tài liệu được bầu chọn là xuất sắc nhất.

Dưới đây là danh sách các phim đoạt giải:

 1997: Four Little Girls
 1998: The Big One
 1999: Buena Vista Social Club
 2000: The Filth and the Fury
 2001: Startup.com
 2002: Bowling for Columbine  2003: Capturing the Friedmans  2004: Fahrenheit 9/11  2005: Grizzly Man  2006: An Inconvenient Truth  2007: The King of Kong: A Fistful of Quarters  2008: Man on Wire '''

Tham khảo

Giải thưởng của Hội phê bình phim online


title: Ithycythara psila

text:
Ithycythara psila là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

psila


title: Luché-Pringé

text:
Luché-Pringé là một xã thuộc tỉnh Sarthe trong vùng Pays-de-la-Loire tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 28-109 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Sarthe


title: Targon

text:
Targon  là một xã thuộc tỉnh Gironde trong vùng Aquitaine tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 57 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Gironde


title: Conus visagenus

text:
Conus visagenus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

Giống như tất cả các loài thuộc chi Conus, chúng là loài săn mồi và có nọc độc. Chúng có khả năng "đốt" con người, do vậy khi cầm chúng phải hết sức cẩn thận.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

 The Conus Biodiversity website

visagenus


title: Ecnomus vaharika

text:
Ecnomus vaharika là một loài Trichoptera trong họ Ecnomidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Ecnomus


title: 25517 Davidlau

text:
25517 Davidlau (tên chỉ định: 1999 XD101) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi dự án Nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất Lincoln ở Socorro, New Mexico ngày 7 tháng 12 năm 1999. Nó được đặt theo tên David Lau, giám khảo vòng chung kết ở Cuộc thi tìm kiếm Tài năng Khoa học trẻ Intel năm 2009.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 25001–26000

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Alvania joseae

text:
Alvania joseae là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Rissoidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Alvania


title: Pantar, Lanao del Norte

text:
Pantar là một đô thị hạng 5 ở tỉnh Lanao del Norte, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2007, đô thị này có dân số 15.720 người.

Các đơn vị hành chính

Pantar được chia ra 23 barangay.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Mã địa lý chuẩn của Philipin
Thông tin điều tra dân số năm 2000 của Philipin

Đô thị của Lanao del Norte


title: IPhone

text:
iPhone là dòng điện thoại thông minh được sản xuất bởi Apple Inc. sử dụng hệ điều hành iOS di động của riêng Apple. Chiếc iPhone thế hệ đầu tiên được CEO Apple lúc bấy giờ là Steve Jobs công bố vào ngày 9 tháng 1 năm 2007. Kể từ đó, Apple đã phát hành các mẫu iPhone và cập nhật iOS mới hàng năm. Tính đến ngày 1 tháng 11 năm 2018, đã có hơn 2,2 tỷ chiếc iPhone được bán ra. Tính đến năm 2022, iPhone chiếm 15,6% thị phần điện thoại thông minh toàn cầu.

iPhone là chiếc điện thoại di động đầu tiên sử dụng công nghệ cảm ứng đa điểm Kể từ khi ra mắt, iPhone đã có màn hình lớn hơn, quay video, khả năng chống nước và nhiều tính năng trợ năng. Cho đến iPhone 8 và 8 Plus, iPhone đều có một nút duy nhất trên bảng điều khiển phía trước với cảm biến vân tay Touch ID. Kể từ iPhone X, các mẫu iPhone đã chuyển sang thiết kế màn hình phía trước gần như không viền với nhận dạng khuôn mặt Face ID và chuyển đổi ứng dụng được kích hoạt bằng cử chỉ. Touch ID vẫn được sử dụng cho dòng iPhone SE giá rẻ.

iPhone là một trong hai nền tảng điện thoại thông minh lớn nhất thế giới cùng với Android, và là một phần lớn của thị trường xa xỉ. iPhone đã tạo ra lợi nhuận lớn cho Apple, biến nó thành một trong những công ty đại chúng có giá trị nhất thế giới. iPhone thế hệ đầu tiên được mô tả là một "cuộc cách mạng" cho ngành công nghiệp điện thoại di động và các mẫu sau đó cũng nhận được nhiều lời khen ngợi. Tính đến tháng 1 năm 2017, App Store của Apple chứa hơn 2,2 triệu ứng dụng cho iPhone.

Lịch sử
Phiên bản iPhone đầu tiên ra mắt ngày 09 tháng 1 năm 2007 và lên kệ bán vào ngày 29 tháng 6 năm 2007 . Bên cạnh tính năng của một máy điện thoại thông thường (hoạt động trên bốn băng tần GSM và EDGE), iPhone còn được trang bị màn hình cảm ứng, camera, khả năng chơi nhạc và chiếu phim (tương tự iPod), trình duyệt web,... Phiên bản thứ hai là iPhone 3G ra mắt tháng 7 năm 2008, được trang bị thêm hệ thống định vị toàn cầu (GPS), mạng 3G tốc độ cao (HSDPA).

iPhone 3GS, phiên bản thứ ba, được công bố vào ngày 8 tháng 6 năm 2009. Ngày 19 tháng 6, phiên bản mới này đã được phân phối tại Mỹ, Việt Nam, Canada và một số nước châu Âu; ngày 26 tháng 6 có mặt tại Úc; sau đó, phiên bản quốc tế của iPhone 3GS cũng được phát hành vào tháng 7 và tháng 8 năm 2009. Thay đổi đáng kể nhất là trong phiên bản điện thoại mới này là Apple đã nâng cao hiệu năng của máy (S trong 3GS là Speed - Tốc độ). iPhone 3GS được trang bị bộ vi xử lý tốc độ 600MHz (gấp gần 1,5 lần so với iPhone 3G), bộ nhớ trong lên đến 32 GB, camera 3.15 MP, tích hợp la bàn số và hàng loạt tính năng đáng giá được nâng cấp khác như tốc độ Wi-Fi, thời lượng pin, v.v...

Trước đó, ngày 17 tháng 3 năm 2009, Apple cũng đã thông báo phiên bản 3.0 của hệ điều hành cho iPhone (và iPod Touch) và đã được ra mắt chính thức vào ngày 17 tháng 6 năm 2009.

iPhone 4 được công bố ra đời tháng 6 năm 2010. Trong phiên bản này iPhone đã được thiết kế lại, vuông vắn và có khía cạnh hơn. Về chức năng đáng chú ý, iPhone 4 có chức năng quay video HD, màn hình Retina trong và nét hơn gấp 4 so với các màn hình đời trước và chức năng FaceTime (gọi và thấy người gọi qua Wi-Fi).

Kế tiếp truyền thống của Apple, iPhone 4S được ra mắt vào ngày 04 tháng 10 năm 2011 là sản phẩm kế thừa sự thành công của iPhone 4. Chữ S trong iPhone 4S có nghĩa là Siri - trợ lý ảo đầu tiên được áp dụng trên smartphone.

iPhone 5 ra mắt ngày 21 tháng 9 năm 2012 sử dụng hệ điều hành iOS 6 với nhiều cải tiến mạnh mẽ.

iPhone 5S (Chữ S trong iPhone 5S là Secure - bảo mật) cùng với iPhone 5C (chữ C trong iPhone 5C nghĩa là Color - màu sắc, chứ không phải từ Cheap - giá rẻ như nhiều người thường nghĩ) ra mắt ngày 10 tháng 9 năm 2013 với hệ điều hành iOS 7 và cảm biến vân tay Touch ID mới lần đầu xuất hiện.

Apple lần đầu tiên phá vỡ nguyên tắc chung của hãng khi giới thiệu 2 chiếc smartphone màn hình lớn là iPhone 6 và iPhone 6 Plus được giới thiệu vào ngày 9 tháng 9 năm 2014, và phát hành vào ngày 19 tháng 9 năm 2014. Sở hữu màn hình lần lượt là 4,7 inch và 5,5 inch, bộ đôi iPhone 6 và 6 Plus đã trở thành chiếc iPhone màn hình lớn nhất từ trước đến nay mà Apple từng sản xuất.

iPhone 6S và iPhone 6S Plus được ra mắt vào ngày 09 tháng 9 năm 2015 với thiết kế không đổi từ dòng iPhone 6 / 6 Plus, được bổ sung các tính năng mới và nâng cấp phần cứng. Nổi bật nhất phải kể đến tính năng 3D Touch - cảm ứng theo lực nhấn để mở nhanh các menu ứng dụng và sự xuất hiện của màu sắc mới là màu Rose Gold (vàng hồng) đã và đang trở thành xu hướng mới cho màu sắc điện thoại thông minh ngày nay.

iPhone SE được Apple giới thiệu vào ngày 22 tháng 3 năm 2016 được xem là phiên bản nâng cấp của iPhone 5S bởi thiết kế không đổi. Tuy nhiên, Apple đã nâng cấp phần cứng của máy mạnh mẽ bằng với bộ đôi iPhone 6S và 6S Plus. iPhone SE cũng được trang bị thêm màu Rose Gold thời thượng, đây cũng là đặc điểm dễ nhận dạng nhất của iPhone SE khi so sánh với iPhone 5S.

iPhone 7 / 7 Plus được Apple giới thiệu vào ngày 7 tháng 9 năm 2016 là sản phẩm xuất hiện gần cuối trong lễ ra mắt, nhưng bộ đôi iPhone thế hệ mới của Apple lại gây được nhiều chú ý nhất. Apple cũng chính thức loại bỏ phiên bản dung lượng 16GB và thay thế bằng model thấp nhất 32GB. Bên cạnh đó, người dùng có hai lựa chọn dung lượng cao 128GB và 256GB như máy tính bảng iPad Pro.

Camera là trang bị được Apple dành nhiều thời gian chia sẻ nhất trên iPhone 7. Hãng tự tin cho biết iPhone thế hệ mới có camera hàng đầu. Trong đó, iPhone 7 mang đến cho người dùng iPhone trải nghiệm chụp hình gần với máy ảnh chuyên nghiệp DSLR. Camera kép lần đầu được Apple sử dụng, nhưng chỉ có trên phiên bản Plus, đem lại tính năng Zoom như ống kính quang học trên máy ảnh, cho phép zoom quang 2× và zoom số 10×. Tính năng làm mờ hậu cảnh tạo ra hiệu ứng bokeh khi chụp ảnh chân dung, cận cảnh... Tất cả có được nhờ vào hệ thống camera kép cùng độ phân giải 12 megapixel nhưng một có tiêu cự 28 mm và một có tiêu cự 56 mm.

Dù chỉ duy trì camera dạng đơn, khả năng chụp hình trên phiên bản nhỏ iPhone 7 cũng được Apple đề cao với những nâng cấp cả phần cứng lẫn phần mềm. Cảm biến mới lớn hơn 50%, khẩu độ lớn hơn lên tới ƒ/1.8 và sử dụng đèn flash QuadLED. Phần mềm chụp hình trên iOS 10 cho phép lưu ảnh dưới định dạng RAW, thứ mà nhiều smartphone Android đã hỗ trợ. Và đáp ứng cho trào lưu selfie, camera trước trên bộ đôi iPhone 7 có bước tiến lớn về độ phân giải khi đều được nâng lên 7 megapixel, từ 5 megapixel như ở 6S năm ngoái.

Vào 0:00 phút sáng ngày 13/9/2017, Apple đã tung ra bộ ba mẫu iPhone mới là iPhone 8, iPhone 8 Plus và iPhone X. Về bộ đôi iPhone 8 & 8 Plus, Apple chỉ phát hành ba màu là Gold, Silver và Space Gray. Apple cũng đưa ra phiên bản dung lượng thấp nhất là 64GB, và cao nhất là 256GB cho hai bộ đôi này. Chúng có thiết kế kính mới, cải tiến camera, màn hình True Tone, sạc không dây và cải thiện hiệu năng hệ thống.

Về phần iPhone X, thế hệ mới này được trang bị cụm camera xếp dọc ở sau, tính năng nhận diện khuôn mặt được đặt tên là "Face ID" với tính năng theo dõi khuôn mặt được sử dụng cho Animoji, màn hình OLED không viền có mật độ điểm ảnh cao nhất trên iPhone, ống kính tele mới hoạt động tốt hơn trong điều kiện thiếu sáng và camera cải tiến cho AR và đồng thời loại bỏ nút Home và thiết kế tai thỏ mới .

Vào ngày 12 tháng 9 năm 2018, Apple đã chính thức trình làng iPhone XS, XS Max và XR tại nhà hát Steve Jobs, Apple Park. XS và XS Max có màn hình Super Retina cải tiến hỗ trợ Dolby Vision và HDR10 với XS Max có màn hình lớn hơn 6,5 ", camera cải tiến với Smart HDR và chip A12 Bionic. iPhone XS và XS Max được nâng cấp lên tiêu chẩn chống nước chống bụi IP68 (cho phép các thiết bị ngâm nước tại độ sâu lên tới 2 mét trong thời gian 30 phút), trong khi đó iPhone XR vẫn giữ tiêu chuẩn IP67 giống iPhone X và có màn hình IPS LCD thay vì OLED trong các mẫu cao cấp hơn.

Vào ngày 10 tháng 9 năm 2019, Apple đã chính thức ra mắt iPhone 11 tại Nhà hát Steve Jobs, cùng với iPhone 11 Pro và iPhone 11 Pro Max.

iPhone 11 Pro và iPhone 11 Pro Max được trang bị màn hình OLED với độ phân giải HDR , còn với iPhone 11 thì được trang bị màn hình LCD và không hỗ trợ HDR. Bộ 3 sản phẩm được nâng cấp với chế độ chụp đêm Night Mode cùng Deep Fusion. Camera trước được nâng độ phân giải từ 7MP lên thành 12MP. Cả 3 sản phẩm đều được trang bị chip A13 Bionic và hỗ trợ công nghệ Wifi 6 (802.11ax).

Vào ngày 15 tháng 4 năm 2020, Apple đã chính thức ra mắt iPhone SE (thế hệ thứ 2). Đây là mẫu iPhone đầu tiên trong dòng sản phẩm không được công bố rộng rãi bằng một cuộc hội nghị mà chỉ công bố lặng lẽ trên website của hãng.

Vào ngày 13 tháng 10 năm 2020, Apple đã chính thức ra mắt bộ tứ iPhone 12 Mini, iPhone 12, iPhone 12 Pro, iPhone 12 Pro Max tại Apple Park dưới hình thức online do ảnh hưởng của COVID-19.

iPhone 12 Mini, iPhone 12, iPhone 12 Pro, iPhone 12 Pro Max là 4 chiếc iPhone đầu tiên của hãng hỗ trợ mạng di động 5G. Apple đã thay đổi thiết kế của iPhone từ khung viền bo tròn thành khung viền vuông vức như những dòng iPhone 5 và sử dụng mặt kính trước Ceramic Shield. iPhone 12 Pro và iPhone 12 Pro Max được trang bị thêm cảm biến LiDAR và chế độ chụp chân dung ban đêm, đồng thời hỗ trợ công nghệ sạc MagSafe của Apple.

Ngoài ra, hộp của bộ tứ thiết bị iPhone 12 và các dòng iPhone sau đều đã được loại bỏ củ sạc.

Vào ngày 14 tháng 9 năm 2021, Apple đã chính thức ra mắt 4 chiếc iPhone mới của hãng bao gồm iPhone 13 Mini, iPhone 13, iPhone 13 Pro, iPhone 13 Pro Max . Các cụm Camera trên bộ 4 iPhone mới của Apple đều to hơn một chút so với thế hệ tiền nhiệm và phần tai thỏ ở mặt trước cũng được làm nhỏ hơn. Đối với iPhone 13 Pro và iPhone 13 Pro Max, Apple đã nâng cấp bộ nhớ tối đa của máy lên đến 1TB. Đi cùng với đó là tần số quét của dòng iPhone 13 cũng đã được nâng cấp lên 120Hz.

Các mẫu điện thoại
34 mẫu iPhone đã được sản xuất. Các mẫu in đậm là thiết bị thuộc thế hệ mới nhất.

Thiết bị hiện tại

 iPhone 12 (2020–nay)
 iPhone 13 (2021–nay)
 iPhone 13 Mini (2021–nay)
 iPhone SE (thế hệ thứ 3) (2022–nay)
 iPhone 14 (2022–nay)
 iPhone 14 Plus (2022–nay)
 iPhone 14 Pro (2022–nay)
 iPhone 14 Pro Max (2022–nay)
 iPhone 15 (2023 - nay)
 iPhone 15 Plus (2023 - nay)
 iPhone 15 Pro (2023 - nay)
 iPhone 15 Pro Max (2023 - nay)

Thiết bị cũ

 iPhone 2G (2007–2008)
 iPhone 3G (2008–2010)
 iPhone 3GS (2009–2012)
 iPhone 4 (2010–2013)
 iPhone 4S (2011–2014)
 iPhone 5 (2012–2013)
 iPhone 5C (2013–2015)
 iPhone 5S (2013–2016)
 iPhone 6 (2014–2016)
 iPhone 6 Plus (2014–2016)
 iPhone 6S (2015–2018)
 iPhone 6S Plus (2015–2018)
 iPhone SE (thế hệ thứ nhất) (2016–2018)
 iPhone 7 (2016–2019)
 iPhone 7 Plus (2016–2019)
 iPhone 8 (2017–2020)
 iPhone 8 Plus (2017–2020)
 iPhone X (2017–2018)
 iPhone XR (2018–2021)
 iPhone XS (2018–2019)
 iPhone XS Max (2018–2019)
 iPhone 11 (2019–2022)
 iPhone 11 Pro (2019–2020)
 iPhone 11 Pro Max (2019–2020)
 iPhone SE (thế hệ thứ 2) (2020–2022)
 iPhone 12 (2020-2022)
 iPhone 12 Mini (2020–2022)
 iPhone 12 Pro (2020–2022)
 iPhone 12 Pro Max (2020–2022)
 iPhone 13 (2021 - nay)
 iPhone 13 Pro (2021– nay)
 iPhone 13 Pro Max (2021– nay)

Sản xuất
Cho đến iPhone 4, tất cả các thiết bị iPhone và các thiết bị khác, chẳng hạn như iPod Touch và iPad, đều được sản xuất bởi Foxconn, có trụ sở tại Đài Loan. Năm 2011, CEO mới Tim Cook đã thay đổi chiến lược sản xuất của Apple để đa dạng hóa các nhà cung cấp. iPhone 4s vào năm 2012 là mẫu máy đầu tiên được sản xuất đồng thời bởi hai công ty độc lập: Foxconn và Pegatron, đều có trụ sở tại Đài Loan. Mặc dù Foxconn vẫn sản xuất nhiều iPhone hơn, nhưng đơn đặt hàng của Pegatron đã được tăng dần: công ty đã sản xuất một phần dòng iPhone 5c vào năm 2013 và 30% thiết bị iPhone 6 vào năm 2014. Mẫu 6 Plus được sản xuất độc quyền bởi Foxconn. Năm 2019, Apple đã điều tra các báo cáo cho rằng một số quản lý của Foxconn đã sử dụng các bộ phận bị loại bỏ để lắp ráp iPhone. Tại Ấn Độ, Apple trả tiền cho Wistron, một nhà sản xuất có trụ sở tại Đài Loan với nhà máy gần Bangalore, để lắp ráp iPhone bán trong khu vực.

Năm 2022, Apple thông báo rằng một phần iPhone 14 sẽ được sản xuất tại Tamil Nadu, Ấn Độ, như một phản ứng trước chính sách "zero-COVID" của Trung Quốc, vốn đã ảnh hưởng tiêu cực đến chuỗi cung ứng toàn cầu của nhiều ngành công nghiệp. Apple đã tuyên bố rằng họ có kế hoạch chuyển 25% sản lượng iPhone sang Ấn Độ vào năm 2025.

Phần cứng
Apple trực tiếp hợp đồng phụ sản xuất phần cứng cho các công ty OEM bên ngoài, duy trì mức độ kiểm soát cao đối với sản phẩm cuối cùng. iPhone chứa hầu hết các bộ phận phần cứng của một chiếc điện thoại thông minh hiện đại thông thường. Một số yếu tố phần cứng, chẳng hạn như 3D Touch và Taptic Engine, là độc nhất của iPhone. Phần cứng chính của iPhone là màn hình cảm ứng, với các mẫu hiện nay cung cấp màn hình từ 4,7 inch trở lên. Tất cả các iPhone đều bao gồm một camera phía sau; camera phía trước có từ iPhone 4. iPhone 7 Plus đã giới thiệu nhiều ống kính cho camera phía sau. Một loạt các cảm biến cũng được tích hợp trên thiết bị, chẳng hạn như cảm biến tiệm cận, cảm biến ánh sáng xung quanh, gia tốc kế, con quay hồi chuyển, từ kế, cảm biến nhận diện khuôn mặt hoặc cảm biến vân tay (tùy thuộc vào mẫu) và áp kế. Năm 2022, Apple đã bổ sung thêm tính năng liên lạc vệ tinh vào iPhone, với việc phát hành iPhone 14 và iPhone 14 Pro.

Phần mềm

Hệ điều hành
iPhone chạy hệ điều hành iOS. Hệ điều hành này được xây dựng dựa trên Darwin của macOS và nhiều API của nó, với Cocoa được thay thế bằng Cocoa Touch và AppKit được thay thế bằng UIKit. Ngăn xếp đồ họa chạy trên Metal, API đồ họa cấp thấp của Apple. iPhone đi kèm với một bộ ứng dụng được phát triển bởi Apple, và hỗ trợ tải xuống ứng dụng của bên thứ ba thông qua App Store.

Apple cung cấp các bản cập nhật iOS miễn phí qua mạng hoặc thông qua Finder và iTunes trên máy tính. Các bản phát hành iOS chính thường đi kèm với các mẫu iPhone mới.

App Store và ứng dụng của bên thứ ba
Tại WWDC 2007 vào ngày 11 tháng 6 năm 2007, Apple đã thông báo rằng iPhone sẽ hỗ trợ các ứng dụng web Ajax của bên thứ ba có giao diện giống với giao diện của iPhone. Vào ngày 17 tháng 10 năm 2007, Steve Jobs, trong một lá thư ngỏ được đăng trên blog web "Hot News" của Apple, đã thông báo rằng một bộ công cụ phát triển phần mềm (SDK) sẽ được cung cấp cho các nhà phát triển bên thứ ba vào tháng 2 năm 2008. iPhone SDK đã được chính thức công bố và phát hành vào ngày 6 tháng 3 năm 2008. App Store đã được ra mắt cùng với việc phát hành iPhone OS 2.0 vào ngày 11 tháng 7 năm 2008.

Apple yêu cầu tất cả các ứng dụng của bên thứ ba phải được tải xuống từ App Store, ngoại trừ các ứng dụng ad-hoc được sử dụng trong doanh nghiệp. Các nhà phát triển phải trả một khoản phí hàng năm là 99 đô la Mỹ trong khuôn khổ Chương trình dành cho nhà phát triển của Apple; nếu thời hạn thành viên của họ hết hạn, ứng dụng của họ sẽ bị xóa khỏi App Store, mặc dù người dùng hiện tại vẫn có thể tải lại ứng dụng. Các nhà phát triển có thể phát hành ứng dụng miễn phí hoặc ứng dụng trả phí mà Apple sẽ lấy 30% số tiền thu được. Các nhà phát triển có doanh thu hàng năm dưới 1 triệu đô la Mỹ sẽ đủ điều kiện tham gia Chương trình doanh nghiệp nhỏ của App Store, với Apple chỉ lấy 15% phí.

Mặc dù iOS có thị phần thấp hơn nhiều so với Android, nhưng hệ sinh thái ứng dụng của nó được đánh giá là vượt trội, với các ứng dụng chất lượng cao hơn và nhiều bản phát hành độc quyền cho iOS hơn. Sự phân mảnh phiên bản của Android, phần cứng kém đồng nhất hơn và doanh thu ứng dụng thấp hơn được coi là những yếu tố chính dẫn đến điều này.

Tất cả các ứng dụng đều phải qua quá trình kiểm duyệt ứng dụng của Apple trước khi được phân phối trên App Store. Apple cũng có thể ngừng phân phối các ứng dụng mà họ cho là không phù hợp. Ví dụ, vào năm 2009, Apple từ chối ứng dụng Newspapers do trang 3 của The Sun có hình ảnh “phản cảm” của các cô gái khỏa thân.  Vào năm 2018, Apple đã loại bỏ Tumblr khỏi App Store, với lý do nội dung bất hợp pháp, khiến Tumblr phải cấm tất cả nội dung người lớn trên nền tảng của họ. Quá trình kiểm duyệt của App Store đã bị các nhà phát triển chỉ trích là “khó chịu”, “chống cạnh tranh” và “vô lý”.

Người dùng cũng có thể cài đặt các ứng dụng gốc bên ngoài App Store thông qua jailbreak. Jailbreak có thể gây ra các vấn đề về bảo mật và không được Apple hỗ trợ.

, Apple đã vượt qua 60 tỷ lượt tải xuống ứng dụng. , đã có hơn 140 tỷ lượt tải xuống ứng dụng từ App Store. , App Store có hơn 2,2 triệu ứng dụng cho iPhone.

Jailbreak
Apple hạn chế việc cài đặt các ứng dụng của bên thứ ba không được phê duyệt và không cho phép truy cập đầy đủ vào hệ thống tệp của iPhone. Theo Jonathan Zittrain, sự xuất hiện của các thiết bị đóng như iPhone đã khiến máy tính trở nên độc quyền hơn so với thời đại PC. Jailbreak cho phép người dùng cài đặt các ứng dụng không có sẵn trên App Store, tùy chỉnh thiết bị của họ theo những cách mà Apple không cho phép và bỏ qua khóa SIM mà không cần sự chấp thuận của nhà mạn. Một số tinh chỉnh jailbreak sau đó đã được Apple sao chép và triển khai vào iOS, chẳng hạn như đa nhiệm, tiện ích và sao chép và dán.

Apple đã cố gắng sử dụng DMCA để chống lại jailbreak; tuy nhiên, vào năm 2010, Hoa Kỳ đã xác định jailbreak là hợp pháp.  iPhone đã jailbroken có nguy cơ nhiễm phần mềm độc hại cao hơn. Tại Hoa Kỳ, Apple không thể hủy bỏ bảo hành của iPhone chỉ vì jailbreak. Jailbreak dựa trên các lỗ hổng. Apple đã cải thiện bảo mật phần cứng và phần mềm của iPhone, khiến việc tìm thấy các lỗ hổng này trở nên khó khăn hơn; do đó, iPhone gần đây hiện không thể jailbreak được.

Khả năng tiếp cận
iPhone có nhiều tính năng trợ năng để hỗ trợ người dùng có nhu cầu về thị giác, thính giác và vận động. iPhone có thể thông báo cho người dùng thông qua biểu ngữ trên màn hình, cảnh báo âm thanh, rung hoặc đèn flash LED; người dùng có thể tùy chỉnh các mẫu rung. Từ iOS 15, Siri có thể đọc to thông báo qua tai nghe và từ iOS 16, qua loa của thiết bị.

Người dùng có nhu cầu về vận động có thể sử dụng Assistive Touch để tùy chỉnh cách họ điều hướng qua các menu; nó có thể hỗ trợ những người dùng gặp khó khăn với một số cử chỉ, chẳng hạn như chụm, và thực hiện các cử chỉ này bằng cách chạm vào menu. Người dùng có thể tạo cử chỉ của riêng mình và tùy chỉnh bố cục của menu AssistiveTouch. Nếu người dùng gặp khó khăn khi nhấn nút Home, có thể thiết lập để nút này có thể được kích hoạt bằng cách chạm vào màn hình. Cử chỉ, chẳng hạn như xoay và lắc, vẫn có sẵn ngay cả khi thiết bị iOS được gắn trên xe lăn. Head Tracking có thể được sử dụng để điều khiển iPhone bằng các chuyển động khuôn mặt được camera trước nhận dạng.

Người dùng thị lực kém có thể bật VoiceOver, một trình đọc màn hình mô tả những gì có trên màn hình, trong khi Siri cho phép tương tác rảnh tay. iPhone cũng hỗ trợ màn hình chữ nổi không dây để giúp người dùng đọc giao diện của nó. Văn bản có thể được phóng to toàn hệ thống. Ứng dụng Magnifier sử dụng máy quét Lidar của iPhone để xác định các đối tượng, chẳng hạn như cửa, người và vật thể, và có thể mô tả chúng cho người dùng, cũng như khoảng cách của chúng. Door Detection có thể cảnh báo người dùng thông qua âm thanh, lời nói và phản hồi xúc giác.

Máy trợ thính thuộc chương trình Made for iPhone có thể được điều khiển từ iPhone. Các máy trợ thính này cũng có tính năng Live Listen, cho phép iPhone hoạt động như một micro định hướng, truyền âm thanh của nó đến các máy trợ thính tương thích. Live Listen có thể giúp người dùng nghe rõ cuộc trò chuyện trong phòng ồn ào hoặc nghe ai đó nói chuyện ở bên kia phòng. Apple đã tích hợp hỗ trợ Live Listen vào tất cả AirPods, cũng có thể truyền âm thanh từ micrô của iPhone được kết nối. Phụ đề kín và thiết bị TTY bên ngoài được hỗ trợ, trong khi Live Caption có thể phiên âm âm thanh trên tất cả các ứng dụng và hiển thị nó trên màn hình. Sound Recognition có thể nhận ra tiếng ồn xung quanh, bao gồm chuông cửa, ấm đun nước, nước chảy và tiếng trẻ khóc, và thông báo cho người dùng bằng cảnh báo trên màn hình.

Guided Access (Truy cập có hướng dẫn) giúp những người mắc chứng tự kỷ, ADHD hoặc các vấn đề về cảm giác tập trung vào một ứng dụng duy nhất. Với Guided Access, phụ huynh, giáo viên hoặc nhà trị liệu có thể hạn chế thiết bị iOS ở lại một ứng dụng bằng cách vô hiệu hóa nút Home và giới hạn thời gian sử dụng ứng dụng. Người dùng có thể hạn chế quyền truy cập vào bàn phím hoặc thao tác cảm ứng trên một số vùng của màn hình.

Marketing
Chiếc iPhone ban đầu đã được quảng bá mạnh mẽ trước khi chính thức ra mắt, tạo ra tiếng vang và sự mong đợi. Khi phát hành, nó được tiếp thị mạnh mẽ trên các quảng cáo truyền hình, web và báo in được tạo ra với sự hợp tác của TBWA\Chiat\Day.

Vị thế thị trường cao cấp của Apple đã khiến iPhone được coi là một biểu tượng địa vị.

Hệ sinh thái Apple được mô tả là lợi thế cạnh tranh chính giúp tăng lòng trung thành với thương hiệu iPhone. iMessage đặc biệt được chú ý, với hiện tượng "bong bóng xanh lục". Trong iMessage, tin nhắn SMS từ người dùng Android hiển thị dưới dạng bong bóng màu xanh lục, thay vì bong bóng màu xanh lam được sử dụng cho tin nhắn từ những người dùng iPhone khác. Trò chuyện nhóm giữa iOS và Android không được hỗ trợ tốt; phản ứng được hiển thị dưới dạng văn bản, thay vì bong bóng, và hình ảnh được gửi qua MMS, làm giảm chất lượng hình ảnh. Một số thanh thiếu niên cho biết họ đã bị "xa lánh" sau khi chuyển sang sử dụng Android, mà Google đã dán nhãn là "bắt nạt". Điều này đã được các nhà phê bình mô tả là một yếu tố chính khiến 87% thanh thiếu niên Mỹ sử dụng iPhone.

Sự riêng tư

Ngăn chặn theo dõi
Apple đã giới thiệu App Tracking Transparency (ATT) với iOS 14.5 vào tháng 4 năm 2021. ATT yêu cầu các ứng dụng phải xin phép người dùng trước khi được phép theo dõi người dùng trên các ứng dụng và trang web khác. Nếu người dùng từ chối, ứng dụng không thể truy cập vào Identifier for Advertisers (IDFA) của Apple, một mã định danh được sử dụng để phục vụ quảng cáo được cá nhân hóa. ATT không ngăn chặn quảng cáo được cá nhân hóa dựa trên hành vi của người dùng trong chính ứng dụng đó. Tính năng này đã bị một số người chỉ trích là chống cạnh tranh, bao gồm Facebook, có cổ phiếu giảm 26% sau khi được tung ra. Apple miễn trừ các ứng dụng của riêng mình khỏi các biện pháp chống theo dõi của họ, điều này đã dẫn đến các cuộc điều tra chống độc quyền của chính phủ Pháp và Đức.

Tranh cãi về theo dõi vị trí
Vào tháng 7 năm 2010, Apple tuyên bố rằng họ thu thập tọa độ GPS và mạng Wi-Fi gần đó của người dùng iPhone hai lần một ngày; một cuộc điều tra của The Wall Street Journal cho thấy Android gửi dữ liệu này "vài lần một giờ".

Vào tháng 9 năm 2010, chuyên gia pháp y Christopher Vance đã phát hiện ra một tệp không mã hóa ẩn có tên "consolidated.db" chứa bản ghi về vị trí của người dùng iPhone. Tệp này được thêm vào cùng với bản cập nhật iOS 4 tháng 6 năm 2010, mặc dù các phiên bản iOS trước đó đã lưu trữ thông tin tương tự trong một tệp có tên "h-cells.plist". Vào ngày 20 tháng 4 năm 2011, The Guardian đã công bố nghiên cứu của Alasdair Allen và Pete Warden, những người phát hiện ra rằng bất kỳ ai có quyền truy cập vật lý vào iPhone đều có thể lấy được bản ghi chi tiết về vị trí và di chuyển của chủ sở hữu trong năm qua. Hơn nữa, tệp này được iTunes tự động sao lưu lên bất kỳ máy tính nào mà iPhone được đồng bộ hóa. Một cuộc điều tra của Wall Street Journal cho thấy vị trí của người dùng vẫn được lưu trữ ngay cả khi tắt dịch vụ định vị. Cuộc tranh cãi đã dẫn đến sự giám sát của Quốc hội Hoa Kỳ và một cuộc điều tra của FCC, và được giới truyền thông gọi là "Locationgate".

Apple đã phản hồi vào ngày 27 tháng 4 năm 2011, tuyên bố rằng dữ liệu được sử dụng để lưu trữ bộ nhớ cache các điểm phát sóng Wi-Fi và tháp di động gần đó nhằm cải thiện tốc độ và độ chính xác định vị. Công ty cũng tuyên bố rằng việc thu thập vị trí khi tắt dịch vụ định vị và lưu trữ trong hơn một năm đều là lỗi. Apple đã phát hành bản cập nhật cho iOS (phiên bản 4.3.3 hoặc 4.2.8 cho iPhone 4 CDMA) giúp giảm kích thước bộ nhớ cache, mã hóa nó, ngừng sao lưu lên iTunes và xóa hoàn toàn bất cứ khi nào tắt dịch vụ định vị. Tuy nhiên, vào tháng 7 năm 2014, một báo cáo trên Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc thuộc sở hữu nhà nước đã gọi việc theo dõi iPhone là "mối quan ngại về an ninh quốc gia".

Hiện tại, iPhone có cơ sở dữ liệu "Vị trí thường xuyên" ghi lại nơi người dùng đã đến, cùng với thời gian chính xác họ đến và rời đi, làm dấy lên lo ngại rằng dữ liệu này có thể được sử dụng trong tòa án. Tính năng này có thể được tắt.

Tranh cãi về an toàn trẻ em
Vào tháng 8 năm 2021, Apple đã công bố kế hoạch quét ảnh iCloud để tìm kiếm hình ảnh lạm dụng trẻ em (thông qua một thuật toán gọi là "NeuralHash"), và lọc các hình ảnh không tinh túy được gửi và nhận bởi trẻ em sử dụng iPhone (được gọi là "Conversation Safety"), dự kiến triển khai sau đó trong năm đó. Hơn 90 tổ chức về chính sách và quyền con người đã viết một bức thư mở lên án cả hai tính năng này. Kế hoạch của Apple để triển khai NeuralHash trên thiết bị thay vì trên đám mây đã khiến EFF và các chuyên gia bảo mật gọi nó là một "lối vào sau" có thể sau này mở rộng để phát hiện các loại nội dung khác và giảm đi quyền riêng tư của người dùng. Apple đã tuyên bố rằng hệ thống này đã bị "hiểu lầm", nhưng thông báo vào tháng 12 năm 2022 rằng tính năng quét ảnh sẽ không bao giờ được triển khai. Tính năng khác, Conversation Safety, đã được thêm vào trong iOS 15.2.

Tiếp nhận và di sản
Chiếc iPhone đời đầu được mô tả là "mang tính cách mạng" "một thiết bị cầm tay đột phá", và "chiếc điện thoại tốt nhất mà bất kỳ ai từng tạo ra". Đây hiện là sản phẩm bán chạy nhất của Apple, được ghi nhận là đã giúp Apple trở thành một trong những công ty đại chúng có giá trị nhất thế giới vào năm 2011. Các phiên bản mới hơn cũng nhận được nhiều lời khen ngợi và giải thưởng.

Trước iPhone, điện thoại thông minh chủ yếu được sử dụng để nhắn tin, gọi điện và e-mail; các chức năng nâng cao hơn khó sử dụng hơn và bất tiện trên màn hình nhỏ. Chúng cũng khó phát triển và thiếu một hệ sinh thái ứng dụng sôi động như App Store (được phát hành vào năm 2008). Nhiều điện thoại đã được các nhà mạng di động tùy chỉnh cao, dẫn đến việc phân mảnh tính năng và ngăn cản những chiếc điện thoại này trở thành các nền tảng phần mềm phát triển mạnh. Ngược lại, iPhone SDK của Apple cung cấp nhiều API, giúp việc phát triển di động dễ dàng hơn nhiều,

Các mẫu iPhone sau này đã tạo ra sự cuồng nhiệt đáng kể từ người hâm mộ, với nhiều khách hàng xếp hàng trước các cửa hàng Apple vào ngày ra mắt. Tính đến năm 2021, iPhone có lòng trung thành thương hiệu cao hơn bất kỳ điện thoại thông minh nào khác.

Thành công của iPhone đã dẫn đến sự suy giảm của những ông lớn như Nokia, BlackBerry, và Motorola. RIM, Symbian và Microsoft đều đã cố gắng phát triển các hệ điều hành hiện đại hơn để cạnh tranh với iPhone, như Maemo, Windows Phone, và BlackBerry 10; tất cả đều không thành công. Google đã thành công bắt đầu lại với dự án Android của họ, và thiết kế nó để được các nhà mạng và nhà sản xuất phần cứng điện thoại chấp nhận rộng rãi. Ngày nay, iOS và Android chiếm 99% điện thoại thông minh được sử dụng trên toàn thế giới.

Việc bán hàng
Mục tiêu ban đầu của Steve Jobs là đạt được 1% thị phần điện thoại vào năm 2008. Apple đã bán được 6,1 triệu chiếc iPhone đời đầu từ quý 3 năm tài chính 2007 đến quý 4 năm tài chính 2008, và 11,3 triệu chiếc iPhone 3G trong quý 4 năm tài chính 2008 và quý 1 năm tài chính 2009. Năm 2008, iPhone đạt 1,1% thị phần điện thoại di động toàn thế giới, và 8,2% thị phần điện thoại thông minh. Trong thời gian này, iPhone đã nhanh chóng trở nên phổ biến ở Bắc Mỹ và đứng thứ hai về thị phần tại Mỹ vào năm 2009, sau BlackBerry; vào năm 2010, iPhone 3GS là chiếc điện thoại thông minh bán chạy nhất tại Mỹ, lần đầu tiên một thiết bị iPhone đạt vị trí dẫn đầu thị trường này.

Doanh số iPhone tăng liên tục qua từng năm kể từ khi ra mắt cho đến quý 2 năm tài chính 2016. iPhone đã vượt qua BlackBerry trong quý 4 năm tài chính 2008 trong một thời gian ngắn, và vượt qua hoàn toàn bắt đầu từ quý 3 năm tài chính 2010. Đến năm 2011, Apple đã bán được 100 triệu chiếc iPhone trên toàn thế giới, và trở thành nhà cung cấp điện thoại di động lớn nhất thế giới về doanh thu, vượt qua Nokia, người dẫn đầu lâu năm. Quý 1 năm tài chính 2012 là quý có doanh thu cao nhất trong lịch sử của Apple, với 53% doanh thu của công ty đến từ việc bán iPhone. Doanh số điện thoại có tính mùa vụ cao, đạt đỉnh vào mùa lễ (quý 1 của Apple). Với việc phát hành iPhone 13 trong quý 1 năm tài chính 2022, Apple đã tạm thời vượt qua Samsung, với 84,9 triệu chiếc được xuất xưởng so với 68,9 triệu chiếc của Samsung. Trong hầu hết các quý, Apple là nhà cung cấp điện thoại thông minh lớn thứ hai theo số lượng.

Ngày nay, Samsung và Apple thống trị thị trường điện thoại thông minh, với thị phần toàn cầu lần lượt là 21,8% và 15,6%. Do dòng sản phẩm của Apple nhỏ, Apple thường thống trị danh sách các mẫu điện thoại thông minh bán chạy nhất. Mặc dù thị phần thấp hơn, nhưng vị thế cao cấp của iPhone đã giúp nó chiếm gần một nửa doanh thu điện thoại thông minh toàn cầu, và 80% lợi nhuận điện thoại thông minh toàn cầu, với Samsung chiếm 20% còn lại. Các nhà mạng cạnh tranh với nhau để trợ giá cho các nâng cấp iPhone, đây được coi là một yếu tố quan trọng trong doanh số bán iPhone, mặc dù điều này đã làm giảm lợi nhuận của nhà mạng. Vào ngày 27 tháng 7 năm 2016, Apple thông báo rằng họ đã bán được chiếc iPhone thứ 1 tỷ của mình.

So với các sản phẩm công nghệ cao khác, tỷ lệ người dùng iPhone là nữ giới cao hơn.  iPhone được cả người tiêu dùng và người dùng doanh nghiệp sử dụng. Người dùng iPhone giàu có hơn và dành nhiều thời gian hơn cho điện thoại của họ so với người dùng Android. iPhone đặc biệt phổ biến ở Mỹ, nơi nó có 50% thị phần, và được 87% thanh thiếu niên sử dụng. Trên toàn thế giới, iPhone chiếm 78% thị trường điện thoại thông minh cao cấp (1.000 đô la Mỹ trở lên).

Android đã vượt qua lượng iPhone được cài đặt vào năm 2010, theo NPD Group. Trong cuộc họp báo kết quả kinh doanh của Apple vào ngày 27 tháng 1 năm 2021, Tim Cook cho biết có 1 tỷ chiếc iPhone đang được sử dụng trên toàn thế giới.

Các thị trường mới nổi
Trong khi các nhà sản xuất khác sản xuất điện thoại giá rẻ riêng, điện thoại giá rẻ của Apple là các mẫu của những năm trước, một phần trong nỗ lực tăng thị phần của mình ở các thị trường mới nổi mà không làm loãng thương hiệu cao cấp của mình. Công ty cũng xem xét thị hiếu của thị trường mới nổi trong thiết kế sản phẩm của mình; ví dụ, họ đã giới thiệu iPhone màu vàng sau khi thấy rằng vàng được coi là một dấu hiệu phổ biến của một sản phẩm xa xỉ trong số khách hàng Trung Quốc. Năm 2017, Apple bắt đầu sản xuất các mẫu iPhone của những năm trước tại Ấn Độ; vào năm 2022, công ty cũng bắt đầu sản xuất iPhone 14 hiện tại tại đó. Các nhà phân tích suy đoán rằng điều này một phần là do Apple muốn giảm bớt sự phụ thuộc của mình vào Trung Quốc và vượt qua thuế nhập khẩu của Ấn Độ. Năm 2023, chính phủ Trung Quốc đã cấm các công chức sử dụng iPhone trong một động thái được coi là nỗ lực giảm bớt sự phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài và tăng cường an ninh mạng.

Tham khảo

Sản phẩm của Apple
Điện thoại di động cảm ứng
IOS

Điện thoại di động Apple Inc.
Điện thoại thông minh
Điện thoại di động được giới thiệu năm 2007


title: Poona Bayabao

text:
Poona Bayabao (formerly Gata) là một đô thị hạng 5 ở tỉnh Lanao del Sur, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2000 của Philipin, đô thị này có dân số 17.390 người trong 2.452 hộ.

Các đơn vị hành chính

Poona Bayabao được chia ra 25 barangay.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Mã địa lý chuẩn của Philipin

Municipalities of Lanao del Sur


title: 3920 Aubignan

text:
3920 Aubignan (1948 WF) là một tiểu hành tinh bay qua Sao Hỏa được phát hiện ngày 28 tháng 11 năm 1948 bởi Arend, S. ở Uccle.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 3920 Aubignan

Aubingan
Thiên thể phát hiện năm 1948


title: Tipula schizostyla

text:
Tipula schizostyla là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Isotes distinguenda

text:
Isotes distinguenda là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1887.

Chú thích

Tham khảo

Isotes


title: Cambarus miltus

text:
Cambarus miltus là một loài tôm càng sông trong họ Cambaridae. Chúng thường được tìm thấy ở Bắc Mỹ.

Chú thích

Tham khảo

Cambarus
Động vật được mô tả năm 1978
Động vật giáp xác nước ngọt Bắc Mỹ


title: Rothemühl

text:
Rothemühl là một đô thị ở huyện Vorpommern-Greifswald (trước thuộc huyện Uecker-Randow), bang Mecklenburg-Vorpommern, Đức. Đô thị này có diện tích 30,49 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 330 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Vorpommern-Greifswald


title: Pyrulofusus deformis

text:
Pyrulofusus deformis, tên tiếng Anh: warped whelk, là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Buccinidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Pyrulofusus


title: Euphorbia hildebrandtii

text:
Euphorbia hildebrandtii là một loài thực vật thuộc họ Euphorbiaceae. Đây là loài đặc hữu của Madagascar. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

 Haevermans, T. 2004. Euphorbia hildebrandtii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Madagascar
H
Thực vật dễ tổn thương


title: Pheidole elecebra

text:
Pheidole elecebra là một loài côn trùng thuộc họ Formicidae. Đây là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

Chú thích

Tham khảo
 Social Insects Specialist Group 1996. Pheidole elecebra. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.

Động vật Mỹ
Pheidole


title: Castel Focognano

text:
Castel Focognano là một đô thị ở tỉnh Arezzo trong vùng Toscana, Ý. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị Castel Focognano có dân số người và diện tích là km².

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đô thị tỉnh Arezzo


title: Psychomyiella ulmeri

text:
Psychomyiella ulmeri là một loài Trichoptera trong họ Psychomyiidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Psychomyiella


title: Luttenbach-près-Munster

text:
Luttenbach-près-Munster là một xã ở tỉnh Haut-Rhin trong vùng Grand Est ở đông bắc Pháp. Xã này có diện tích 7,86 km², dân số năm 1999 là 852 người. Khu vực này có độ cao 420 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
 Thị trấn của tỉnh Haut-Rhin

Tham khảo
 INSEE

Xã của Haut-Rhin


title: Prionodera esmeralda

text:
Prionodera esmeralda là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Flowers miêu tả khoa học năm 2004.

Chú thích

Tham khảo

Prionodera


title: Bulbophyllum coriaceum

text:
Bulbophyllum coriaceum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

C


title: Urcel

text:
Urcel  là một xã ở tỉnh Aisne, vùng Hauts-de-France thuộc miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aisne

Tham khảo

Xã của Aisne


title: Alquines

text:
Alquines là một xã của tỉnh Pas-de-Calais, thuộc vùng Hauts-de-France, miền đông nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Pas-de-Calais

Liên kết ngoài
 Alquines on the Quid website
 Alquines war memorial

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Pas-de-Calais


title: Konstantin Popov

text:
Konstantin Popov (; 1963 – 20 tháng 1 năm 2010) là một nhà báo người Nga bị chết ở tuổi 47 do các tổn thương thân thể khi bị đánh trong lúc bị cảnh sát giam giữ tại thành phố Tomsk, Siberia. Viên sĩ quan cảnh sát Alexei Mitayev đã thú nhận việc đánh người này. Popov đã bị bắt vì tội uống rượu say gây rối trật tự công cộng trong khi đi nghỉ. Tuy nhiên, cái chết của Popov không phải là sự cố ý giết một nhà báo, vốn đã trở nên chuyện thông thường ở Nga trong những năm gần đây.

Popov trước kia đã làm phát ngôn viên cho Công ty dầu khí Yukos, một công ty bị tòa án Nga tuyên bố phá sản ngày 1.8.2006. Sau đó ông đã mở một nhà xuất bản cùng một xưởng in, và cũng viết các bài báo về kinh tế.

Tham khảo

Sinh năm 1963
Mất năm 2010
Nhà báo Liên Xô
Nhà báo Nga


title: Chiến lược Tìm và diệt

text:
Tìm diệt, Tìm và diệt (dịch từ tiếng Anh: Search/Seek and destroy) hay Lùng và diệt (cách gọi của Việt Nam Cộng hòa) là một chiến lược quân sự đã trở thành một phần của Chiến tranh Việt Nam. Nội dung của chiến lược này là đưa những lực lượng mặt đất tiến nhập vào lãnh thổ thù địch để tiêu diệt những lực lượng đối phương rồi sau đó nhanh chóng rút lui, chiến lược này dường như là rất phù hợp khi đối phó với chiến tranh du kích trong rừng rậm. Một chiến lược phổ thông hơn và bổ sung cho chiến lược tìm diệt là "bình định" – chiến lược bao gồm tấn công vị trí đối phương, chiếm giữ, củng cố và bảo vệ triệt để.

Các nhiệm vụ tìm diệt bao gồm gửi một toán lính từ căn cứ, tiến vào rừng, tiêu diệt đối thủ. Phần lớn thời gian, nhiệm vụ tìm diệt là ẩn nấp trong vị trí thích hợp, phục kích trong bụi rậm gần các con đường mòn có nghi vấn.

Nhiệm vụ phục kích thông thường là đặt mìn Claymore, sử dụng vũ khí cá nhân, súng cối và có thể kêu gọi pháo binh hỗ trợ bằng radio.

Từ năm 1966, quân đội Mỹ bắt đầu các chiến dịch tìm diệt những đơn vị Quân đội Nhân dân Việt Nam và Quân Giải phóng Miền Nam.

Trong hai năm 1966 và 1967, Quân đội Mỹ và Việt Nam Cộng hòa tổ chức ba chiến dịch tìm diệt quy mô lớn là:
Chiến dịch Cedar Falls – đánh vào khu tam giác sắt Củ Chi, nơi có hệ thống địa đạo, được phía Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam dùng làm bàn đạp thâm nhập Sài Gòn;
Chiến dịch Attleboro – đánh vào chiến khu Dương Minh Châu; và
Chiến dịch Junction City – đánh vào chiến khu C của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam.
Quân Mỹ và đồng minh mở các "chiến dịch tìm-diệt" để truy lùng và tiêu diệt các đơn vị quân Giải phóng, nhưng chẳng thấy đối phương đâu trong khi bất cứ lúc nào họ cũng có thể bị tấn công. Các chiến dịch tìm diệt thường gây thương vong cho dân thường vì nhầm lẫn người dân là quân Giải phóng, thậm chí gây ra các vụ thảm sát thường dân tại các khu vực quân Giải phóng thường hoạt động hoặc do người dân ở khu vực đó che giấu và cung cấp nhân lực, vật lực, tài chính cho quân Giải phóng.

Tuy nhiên, Chiến lược Tìm và diệt đã thất bại khi thương vong quá lớn, gây phẫn nộ trong dư luận Hoa Kỳ và quốc tế. Riêng trong 6 tháng đầu 1967, liên quân Hoa Kỳ-Việt Nam Cộng hòa mất 772 phi cơ.

Qua sự kiện Tết Mậu Thân, chiến lược tìm diệt tỏ ra chưa có hiệu quả cao trong việc làm suy yếu các lực lượng của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam. Chiến lược này sau đó được thay thế bằng chính sách Việt Nam hóa chiến tranh.

Tham khảo

Xem thêm
Vùng bắn phá tự do (free-fire zone)

Chiến tranh Việt Nam
Chiến lược quân sự
Chiến thuật quân sự


title: Mos, Tây Ban Nha

text:
Mos là một đô thị trong tỉnh Pontevedra, Galicia, Tây Ban Nha. Đô thị này có dân số 13996 người (2005).

Các thông tin khác

Tham khảo

Đô thị ở Pontevedra


title: Chi Bảo

text:
Chi Bảo tên đầy đủ là Phạm Gia Chi Bảo (sinh ngày 23 tháng 1 năm 1973) là một cựu nam diễn viên người Việt Nam. Anh bắt đầu được chú ý đến sau khi tham gia diễn xuất trong một loạt phim truyền hình dài tập như: Giao thời, Những đứa con thành phố, Đồng tiền xương máu,... Với khả năng thể hiện khá tốt những vai diễn cần sự cá tính, chững chạc và mang chiều sâu tâm hồn, Chi Bảo được xem là một trong những gương mặt sáng giá của phim truyền hình Việt Nam.

Ngoài vai trò là một diễn viên, người dẫn chương trình, Chi Bảo còn đang giữ chức vụ Chủ tịch hội đồng quản trị của công ty Thương Hiệu đồng thời là người quản lý website danong.com, một trang web dành riêng cho nam giới do anh tự mình phát triển.

Tiểu sử và sự nghiệp

Lĩnh vực nghệ thuật
Chi Bảo sinh ngày 23 tháng 1 năm 1973 tại Bà Rịa – Vũng Tàu. Sau khi học xong lớp 12, với kỳ vọng từ bé là trở thành một kỹ sư tin học, anh chuyển lên sống tại Thành phố Hồ Chí Minh và đăng ký theo học tại phân hiệu Bách Khoa của Đại học Bách Khoa thành phố, sau khi tốt nghiệp tú tài, anh đăng ký dự thi và trúng tuyển vào khoa điện tử của trường Đại học Bách Khoa Thành phố Hồ Chí Minh.

Năm 1994, Chi Bảo ghi danh theo học tại lớp đào tạo diễn viên của Câu lạc bộ điện ảnh Tân Sơn Nhất. Sau khi kết thúc khóa học, anh tình cờ làm quen với Hữu Châu và được nghệ sĩ này mời tham gia một số vở kịch trên truyền hình. Vai diễn đầu tiên của Chi Bảo là vai Lê trong vở Một thời để nhớ và vai anh chàng sinh viên bị bệnh AIDS tên Lực trong vở Cơn sóng dữ.

Chi Bảo để lại ấn tượng với những vai diễn trên sân khấu kịch. Năm 1996, anh được đạo diễn Trần Văn Sáu mời tham gia diễn xuất trong bộ phim Hương đời, đây cũng là phim truyền hình đầu tiên mà anh được thủ vai chính, phim khi trình chiếu đã đoạt huy chương vàng trong Liên hoan phim truyền hình về đề tài phòng chống ma túy. Tiếp sau thành công của Hương đời, Chi Bảo liên tiếp tham gia trong một số phim khác như Người đẹp Tây Đô, Giao thời...

Năm 1997, Chi Bảo vào vai Toàn trong bộ phim truyền hình nhiều tập Đồng tiền xương máu, vai diễn của anh có tính cách khá phức tạp, nhân vật Toàn là một trí thức trẻ mới ra trường, hoài bão và có khát vọng làm giàu nhưng liên tiếp vấp phải những sai lầm trong kinh doanh, bị dằn vặt bởi những mâu thuẫn trong gia đình. Khi bộ phim được trình chiếu trên truyền hình, Chi Bảo đã gây được ấn tượng mạnh với khán giả, đây cũng là vai diễn thành công nhất của anh kể từ khi tham gia vào lĩnh vực phim ảnh.

Tham gia vai chính trong một số bộ phim khá thành công sau đó như: Những đứa con thành phố, Người đàn bà yếu đuối, Bến sông trăng,... Chi Bảo dần trở thành một gương mặt quen thuộc trên màn ảnh nhỏ, đồng thời được nhiều ý kiến phê bình đánh giá là một trong những diễn viên tài năng của phim truyền hình Việt Nam. Không chỉ thành công với những vai chính diện, Chi Bảo còn để lại ấn tượng khi đóng vai phản diện trong một số phim như Hai Thọ trong Những năm tháng dấu yêu, Scandal: Hào quang trở lại,...

Năm 2001, anh tham gia bộ phim truyện nhựa Vũ khúc con cò do hai đạo diễn Jonathan Foo (Singapore) và Nguyễn Phan Quang Bình thực hiện. Diễn viên chính của bộ phim này bao gồm: Chi Bảo (vai Lâm), Quang Hải, Hải Yến, Tạ Ngọc Bảo và Ngọc Hiệp. Nội dung phim xoay quanh số phận của 5 người lính trẻ trong cuộc chiến tranh Việt Nam năm 1968, đồng thời thể hiện cái nhìn mới về cuộc chiến này. Phim được gửi đi tham dự Liên hoan phim Milano (Italia) và đoạt giải "Phim truyện nhựa hay nhất".

Năm 2004, Chi Bảo đảm nhận vai Lục Vân Tiên trong bộ phim cổ trang cùng tên do 3 đạo diễn Đỗ Phú Hải, Nguyễn Phương Điền và Lê Bảo Trung thực hiện. Để chuẩn bị cho vai diễn này, anh đã phải học võ và tập cưỡi ngựa trong vòng 3 tháng. Sau Lục Vân Tiên, Chi Bảo không tham gia phim truyền hình trong một thời gian. Anh chia sẻ: "Tôi vẫn nhận được 5–6 lời mời đóng phim mỗi năm, làm mếch lòng khối đạo diễn vì từ chối. Tôi không nhận bởi đọc kịch bản không thấy có hứng thú, không có vai diễn nào thực sự mới, toàn chỉ là đóng lại những dạng vai mình đã đóng đến nhàm chán... Nếu tôi có tham gia phim thì chỉ mất công, không tạo được ấn tượng mới mẻ gì cho người xem, có khi còn làm họ ngán ngẫm thêm". Năm 2004–2007, Chi Bảo đóng trong một số phim điện ảnh như: Đẻ mướn, Khi đàn ông có bầu và Võ lâm truyền kỳ.

Năm 2005, Chi Bảo nhận lời làm người dẫn chương trình cho gameshow Kim Tự Tháp, phát sóng trên HTV7, sau đó chuyển sang phát sóng trên HTV9. Nhờ sở hữu ngoại hình ưa nhìn cộng với khả năng ứng xử linh hoạt của anh mà gameshow này đã nhận được những phản ứng tích cực của khán giả. Sau Kim Tự Tháp, Chi Bảo còn nhận làm MC cho một số chương trình khác, đáng kể nhất là gameshow Việt Nam quê hương tôi do Đài Phát thanh và Truyền hình Bình Dương thực hiện.

Tháng 2 năm 2008, Chi Bảo đánh dấu việc quay lại với phim truyền hình khi đảm nhận vai chính tổng giám đốc An Đông cùng nữ diễn viên Ngọc Hiệp trong bộ phim dài 169 tập Cô gái xấu xí, đây là một bộ phim dựa theo kịch bản của series phim Betty la Fea do điện ảnh Colombia thực hiện và đã từng thành công ở nhiều nước trên thế giới. Bộ phim được Đài Truyền hình Việt Nam mua bản quyền và trình chiếu trên nhiều kênh của đài.

Sau 25 năm hoạt động nghệ thuật, vào cuối tháng 5 năm 2021, anh tuyên bố giã từ sự nghiệp diễn viên của mình, để lại nhiều tiếc nuối cho khán giả hâm mộ anh.

Lĩnh vực kinh doanh
Ngoài công việc đóng phim, năm 1996, Chi Bảo từng công tác tại một tạp chí thuộc Bộ Công nghiệp Việt Nam, đồng thời tham gia xuất bản 2 quyển sách: "Từ điển chân dung giám đốc doanh nghiệp Việt Nam" và "Nhịp cầu doanh nghiệp Việt – Mỹ". Chi Bảo từng có thời gian làm việc tại một số công ty với nhiều cương vị khác nhau. Năm 2003, anh thành lập một công ty riêng lấy tên là "Thương Hiệu", hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực PR và kinh doanh thương mại điện tử, anh đang giữ chức danh Chủ tịch Hội đồng quản trị của công ty này.

Chi Bảo từng phát triển một website chuyên về thương mại điện tử vào năm 2002 nhưng đã dừng hoạt động. Năm 2004, anh cho ra đời một trang web khác với tên miền Danong.com, trang này chuyên về những tư vấn cho nam giới đồng thời có thêm các tiểu mục khác như: giải trí, sức khỏe, kết bạn, tư vấn thời trang, radio, video... Tháng 12 năm 2008, Chi Bảo tiến hành khai trương một chuỗi những cửa hàng chuyên kinh doanh các loại phụ kiện thời trang mang thương hiệu ZAA.

Đời tư
Cuối năm 1996, sau khi kết thúc khóa học đào tạo diễn viên của Câu lạc bộ điện ảnh Tân Sơn Nhất, Chi Bảo đã làm lễ cưới với một nữ tiếp viên hàng không tên Thái Giang, sau khi sống chung được vài tháng, hai người đã có đơn  xin ly thân.

Sau đó, nam diễn viên tái hôn với người vợ thứ hai Hồng Loan và có một con trai tên Phạm Gia Cát. Hai người đã ly hôn.

Năm 2021, anh tái hôn với vợ thứ ba kém 16 tuổi Lý Thùy Chang. Lý Thùy Chang được biết đến là nữ doanh nhân 8X thành công ở TP.HCM, cô sinh ra trong gia đình có truyền thống kinh doanh tại Hà Nội. Hiện cô đang là chủ chuỗi thẩm mỹ Lavender.

Các phim đã tham gia

Phim điện ảnh (1997-2013)
Mình yêu gốc bương (vai Cường) (1997)
Vĩ đại nghề chức (vai Được Vũ) (1998)
Lấy vợ Sài Gòn (vai Tuấn) (2005)
Đồng xứng huyền (vai Phúc Long) (2006)
Hương bếp (vai Đầu bếp Đậu) (2009)
Khi người ta (vai thầy giáo Minh) (2011)
Đẹp hồn sân giao thời (vai Khuê Thắm) (2013)

Phim truyền hình
Hương đời (1996)
Người đẹp Tây Đô (1996)
Những đứa con thành phố (vai Hoàng Đức Nguyên) (1998)
Đồng tiền xương máu (vai Toàn) (1999)
Trường Sơn ngày ấy (vai Cường) (1999)
Ba lẻ một (vai Tâm) (1999)
Giao thời (vai người đàn ông theo đuổi Kiều Khanh) (2000)
Những năm tháng dấu yêu
Bến sông trăng (vai Phẩm) (2001)
Người đàn bà yếu đuối (vai Bá) (2002)
Lục Vân Tiên (vai Lục Vân Tiên) (2004)
Lẵng hoa tình yêu (vai Bình) (2004)
Cô gái xấu xí (vai An Đông) (2007–2009)
Dòng sông huynh đệ (vai Phạm Chí Quý) (2009)
Đại gia đình (2009)
Anh em nhà bác sĩ (vai bác sĩ Minh Tâm) (2010)
Nghiệt oan (vai Thịnh) (2011)
Váy hồng tầng 24 (2013)
Cái giá của danh vọng (vai Phan Lê Vũ) (2013)
Những ngọn nến trong đêm 2 (vai Mạnh Hào) (2016)
Nhân tình lạc lối ( vai Vỹ)(2016)
Thủy cơ (2016)
Giá của nụ cười (vai Minh Lâm) (2016)
Thảm đỏ (vai John Lee) (2017)
Tình khúc bạch dương (vai Hùng (trung niên)) (2018)

Phim điện ảnh
Mặt trận không tiếng súng (2000)
Vũ khúc con cò (2001)
301 (2002)
Khi đàn ông có bầu (vai anh chàng xích lô) (2005)
Đẻ mướn (vai Bảo) (2005)
Võ lâm truyền kỳ (vai Minh) (2007)
Scandal: Hào quang trở lại (vai Quân) (2014)
Hương ga (vai anh lớn) (2014)

MC chương trình truyền hình
Kim tự tháp (HTV7 - HTV9) (2005 - 2008)
Thử thách (2007)
Let's cà phê (2008 - 2009)
Hiểu về trái tim (2011)
Tìm kiếm tài năng Việt Nam (2011–2012)
Iron Chef Vietnam - Siêu đầu bếp (2013)

Chú thích

Liên kết ngoài
Chi Bảo: "Phụ nữ không thể nghĩ tôi trăng gió"
Diễn viên Chi Bảo: "Sợ nhất là khán giả chán mình"

Sinh năm 1973
Nhân vật còn sống
Nam diễn viên điện ảnh Việt Nam
Nam diễn viên truyền hình Việt Nam
Nam diễn viên Việt Nam thế kỷ 20
Nam diễn viên Việt Nam thế kỷ 21
Nam diễn viên sân khấu Việt Nam
Người dẫn chương trình Việt Nam
Người dẫn chương trình truyền hình
Người họ Phạm tại Việt Nam
Người giành giải Mai vàng
Người Bà Rịa – Vũng Tàu
Sinh tại Bà Rịa – Vũng Tàu


title: Ummendorf

text:
Ummendorf là một xã ở huyện Biberach ở bang Baden-Württemberg thuộc nước Đức. Đô thị này có diện tích 20,65 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2020 là 4401 người.

Tham khảo

Württemberg


title: Hypoleucis

text:
Hypoleucis là một chi bướm ngày thuộc họ Bướm nâu.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erionotini


title: Vinh Sơn

text:
Vinh Sơn có thể là:

Địa danh
 Xã cũ Vinh Sơn thuộc thành phố Sông Công, tỉnh Thái Nguyên, Việt Nam; nay là một phần phường Châu Sơn.

Tên người
 Tên phiên âm Việt của các thánh Vincent trong Giáo hội Công giáo Rôma
 Tên của một số Giám mục Công giáo người Việt:
 Vinh Sơn Nguyễn Mạnh Hiếu
 Vinh Sơn Nguyễn Văn Long
 Vinh Sơn Phạm Văn Dụ

Tổ chức
 Hiệp hội Bác ái Vinh Sơn

Xem thêm
 Vĩnh Sơn


title: Byakuya

text:
Byakuya có thể là tựa đề của các bài viết sau:
Bạch Dạ Mộng Ảo, một nhân vật trong loạt truyện tranh manga Inuyasha.
Kuchiki Byakuya, một nhân vật trong loạt truyện tranh manga BLEACH.
Matō Byakuya, một nhân vật trong loạt tiểu thuyết bằng truyện tranh manga và phim hoạt hình anime Fate/Stay Night
Byakuya ~True Light~ (đĩa đơn của Miyamoto Shunichi)


title: Galerucella consentanea

text:
Galerucella consentanea là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Hope miêu tả khoa học năm 1924.

Chú thích

Tham khảo

Galerucella


title: Turraea adjanohounii

text:
Turraea adjanohounii là một loài cây rừng thuộc họ Meliaceae. Đây là loài đặc hữu của Côte d'Ivoire, là một trong những loài hiếm và nguy cấp có tại Vườn quốc gia Taï, một trong những khu vực rừng mưa chính còn lại phía tây châu Phi. Loài này đang bị đe dọa vì mất môi trường sống và vì khai thác lấy gỗ.

Chú thích

Tham khảo
 Assi, A. 1998. Turraea adjanohounii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Turraea
Thực vật Côte d'Ivoire
Cây gỗ châu Phi
Thực vật dễ tổn thương


title: Camporgiano

text:
Camporgiano là một đô thị ở tỉnh Lucca trong vùng Toscana của Ý, có cự ly khoảng 90 km về phía tây bắc của Florence và khoảng 40 km về phía tây bắc của Lucca. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 2.357 người và diện tích là 27,1 km².

Đô thị Camporgiano có các frazioni (đơn vị trực thuộc, chủ yếu là các làng) Filicaia, Poggio, Roccalberti, Casatico, Vitoio, Puglianella , Casciana, và Cascianella.

Camporgiano giáp các đô thị: Careggine, Castelnuovo di Garfagnana, Minucciano, Piazza al Serchio, Pieve Fosciana, San Romano in Garfagnana, Vagli Sotto.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comunecamporgiano.it
 Puglianella

Đô thị tỉnh Lucca


title: 20799 Ashishbakshi

text:
20799 Ashishbakshi là một tiểu hành tinh được phát hiện ngày 27 tháng 9 năm 2000 bởi MIT Lincoln Laboratory's Near-Earth Asteroid Research (LINEAR). Nó nằm ở vành đai Ceres thuộc hệ mặt trời.

Tham khảo

 JPL page ngày 20799 Ashishbakshi
 JPL orbit diagram of 20799 Ashishbakshi

Thiên thể phát hiện năm 2000


title: Lập trình thủ tục

text:
Phương pháp lập trình thủ tục (procedural programming) chính là cách thực hiện phương pháp hướng chức năng kể trên. Phương pháp thủ tục chia một chương trình (chức năng) lớn thành các khối chức năng hay hàm (thủ tục) đủ nhỏ để dễ lập trình và kiểm tra. Mỗi hàm có một điểm bắt đầu và một điểm kết thúc và có dữ liệu và logic riêng. Trong một hệ thống chương trình, các biến có các phạm vi nhìn thấy nhất định. Trong chương trình, các hàm làm việc độc lập với nhau. Dữ liệu được chuyển đổi qua lại thông qua các tham số gọi hàm. Việc chia chương trình thành các hàm cho phép nhiều người có thể tham gia vào việc xây dựng chương trình. Mỗi người xây dựng một hay một số các hàm độc lập với nhau. Phương pháp này dẫn đến một khái niệm mới – sự trừu tượng hóa. Sự trừu tượng hóa có thể xem như khả năng quan sát một sự việc mà không cần xem xét đến các chi tiết bên trong của nó. Trong một chương trình thủ tục, chúng ta chỉ cần biết một hàm nào đó có thể làm được những công việc cụ thể gì là đủ. Còn làm thế nào để thực hiện công việc đó là không quan trọng, chừng nào hàm còn tin cậy được thì còn có thể dùng nó mà không cần phải biết nó thực hiện đúng đắn chức năng của mình như thế nào. Điều này gọi là sự trừu tượng hóa theo chức năng (functional abstraction) (hay còn gọi là sự chuyên môn hóa) và là nền tảng của lập trình thủ tục.

Tham khảo

Thủ tục, lập trình
Mẫu hình lập trình
Thuật ngữ trò chơi điện tử


title: Raillicourt

text:
Raillicourt  là một xã ở tỉnh Ardennes, thuộc vùng Grand Est ở phía bắc nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Ardennes

Tham khảo

Xã của Ardennes


title: Kilkare Woods, California

text:
Kilkare Woods (Tiếng Anh: Rừng Kilkare) là một khu nông thôn tại Quận Alameda, tiểu bang California (Hoa Kỳ), dân số 773.

Ngôn ngữ
Theo điều tra dân số năm 2000, các ngôn ngữ được sử dụng tại Kilkare Woods là:
Tiếng Anh 96%
Tiếng Hindi 3%
Tiếng Tây Ban Nha 1%

Tham khảo

Liên kết ngoài
Bản đồ trên Google Maps

California


title: León, Nicaragua

text:
León là thành phố ở phía tây Nicaragua, thủ phủ của León Department. León là trung tâm vận tải và mua bán bông vải của một khu vực nông nghiệp xung quanh. Thành phố này có đại giáo đường xây vào thế kỷ 18 – là một trong những giáo đường lớn nhất Trung Mỹ. Đại học Nicaragua thành lập năm 1812. Léon được thành lập năm 1524 với tên Santiago de los Caballeros de León bởi Francisco Hernandez de Cordoba ở khu vực 32 km về phía đông thành phố hiện nay.
Phế tích của thành phố cũ bị bỏ hoang có tên là "León Viejo" và đã được khai quật năm 1960. Năm 2000, León Viejo đã được UNESCO công nhận là di sản thể giới theo tiêu chí iii và iv.

Các thành phố kết nghĩa
 Hamburg, Đức
 Oxford, Anh, Anh quốc
 Gettysburg, Pennsylvania, Mỹ
 New Haven, Connecticut, Mỹ
 Utrecht, Hà Lan
 Lund, Thụy Điển
  Alicante, Tây Ban Nha

Tham khảo

Thành phố, thị xã Nicaragua
Di sản thế giới tại Nicaragua


title: 2069 Hubble

text:
2069 Hubble là thiên thạch vành đai chính sẫm màu. Nó được phát hiện bởi Chương trình tiểu hành tinh Indiana ở Đài thiên văn Goethe Link ngày 29 tháng 3 năm 1955. Thiên thạch được đặt theo tên của nhà du hành vụ trụ người Mỹ Edwin Hubble.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Phòng thí nghiệm chuyển động phản lực NASA
Trang chủ kính viễn vọng Hubble NASA

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1955


title: 1686 De Sitter

text:
1686 De Sitter (1935 SR1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 28 tháng 9 năm 1935 bởi Van Gent, H. ở Johannesburg (LS).

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 1686 De Sitter

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1935


title: 2005

text:
2005 được chỉ định là Năm Vật lý quốc tế, Ất Dậu trong lịch Trung Quốc, và Năm thánh thể quốc tế trong thế giới Công giáo.

Sự kiện

Tháng 1

 4 tháng 1: Ai là triệu phú ra mắt số đầu tiên, trên kênh VTV3

Tháng 2
 14 tháng 2: YouTube, trang web chia sẻ video nổi tiếng đã được thành lập bởi Google và hai nhân viên cũ của Paypal
 21 tháng 2 - Avatar: The Last Airbender chính thức phát sóng trên Nickelodeon
 22 tháng 2: Động đất tại Sarand (Iran), hơn 420 người chết, 1000 người bị thương

Tháng 3

Tháng 4
 19 tháng 4: Joseph Aloisius Ratzinger đắc cử Giáo hoàng thứ 265 của Giáo hội Công giáo Rôma, Thánh hiệu Biển Đức XVI
23 tháng 4: Me at the zoo — video đầu tiên được đăng tải lên YouTube.

Tháng 5

Tháng 6
 10 tháng 6: Vượt lên chính mình ra mắt lần đầu tiên, trên kênh HTV7

Tháng 7
 13 tháng 7: Tai nạn tàu hỏa tại Pakistan, làm thiệt mạng ít nhất 120 người.

Tháng 8
23 tháng 8: Tổng thống Turkmenistan Saparmurat Niyazov ra lệnh cấm hát nhép tại các sự kiện văn hoá và cho rằng hát nhép sẽ "ảnh hưởng tiêu cực tới việc phát triển nghệ thuật âm nhạc và ca hát" tại quốc gia Trung Á.

Tháng 9
 1 tháng 9:
Trung Quốc đã ban hành lệnh cấm các ca sĩ hát nhép khi biểu diễn trên sân khấu
Bão Talim giết chết khoảng 105 người tại Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, Trung Hoa Dân Quốc

Tháng 10
 8 tháng 10: Động đất tại Kashmir, đông bắc của Islamabad (Pakistan), ít nhất 30.000 người chết

Tháng 11
 15 tháng 11, Không gian văn hóa Cồng Chiêng Tây Nguyên được UNESCO công nhận là Kiệt tác truyền khẩu và phi vật thể của nhân loại.

Tháng 12

Sinh

Tháng 1
 26 tháng 1: Shophia Rose, ca sĩ Mỹ
 30 tháng 1: Vương tử Hashem bin Al Abdullah, con trai của vua Abdullah II và Vương hậu Rania của Jordan

Tháng 2

Tháng 3
 21 tháng 3: Châu Ngọc Tuyết Sang, vận động viên Taekwondo Việt Nam
 26 tháng 3: Emma Luana Ninette Sophie, con gái của hoàng tử Friso và Mabel Wisse Smit

Tháng 4
 8 tháng 4: Leah Isadora Behn, con gái của Märtha Louise của Na Uy và Ari Behn
 19 tháng 4: Thoại Nghi, nữ ca sĩ người Việt Nam

Tháng 5

Tháng 6
 26 tháng 6: Vương nữ Alexia Juliana Marcela Laurentien, con gái của vua Willem-Alexander và Máxima, Vương hậu Hà Lan

Tháng 7
 23 tháng 7: Georgina Maximiliana Tatiana Maria, con gái của hoàng tử Constantin của Liechtenstein và Marie von Kalnoky
 30 tháng 7: Carlos Morales y de Grecia, con trai của Alexia của Hy Lạp và Đan Mạch và Carlos Morales Quintana

Tháng 8

Tháng 9

Tháng 10
 4 tháng 10: hoàng tử Emmanuel Léopold Guillaume François Marie, con trai của vua Philippe và Mathilde của Bỉ
 15 tháng 10: hoàng tử Christian Valdemar Henri John, con trai của thái tử Frederik và công nương Mary của Đan Mạch
 31 tháng 10: Vương nữ Leonor de Todos los Santos de Borbón Ortiz, con gái của vua Felipe VI và hoàng hậu Letizia của Tây Ban Nha

Tháng 11
 4 tháng 11: Camilla Maria Katharina, con gái của công chúa Tatjana và Philipp von Lattorf
 27 tháng 11: Gia Khiêm, ca sĩ người Việt Nam

Tháng 12
 3 tháng 12: hoàng tử Sverre Magnus, con trai của thái tử Haakon và công nương Mette-Marit của Na Uy
 13 tháng 12: hoàng tử Nicolas Casimir Marie, con trai của hoàng tử Laurent và Claire của Bỉ
 13 tháng 12: hoàng tử Aymeric Auguste Marie, con trai của hoàng tử Laurent và Claire của Bỉ

Mất

Tháng 1
 1 tháng 1: Willem Scholten, cựu bộ trưởng Hà Lan (sinh 1927)
 17 tháng 1: Hansjoachim Walther, cựu bộ trưởng liên bang Đức (sinh 1939)
 20 tháng 1: Per Borten, cựu thủ tướng Na Uy (sinh 1913)
 25 tháng 1: Netty Witziers-Timmer, nữ vận động viên điền kinh Hà Lan, người đoạt huy chương Thế Vận Hội (sinh 1923)
 27 tháng 1: Franz-Karl Effenberg, chính trị gia Áo (sinh 1948)

Tháng 2
 2 tháng 2: Max Schmeling, võ sĩ quyền anh hạng nặng Đức (sinh 1905)
 5 tháng 2: Gnassingbé Eyadéma, tổng thống Togo (sinh 1935)
 7 tháng 2: Nedžad Botonjič, cầu thủ bóng đá Slovenia (sinh 1979)
 9 tháng 2: Dr. Heribert Klein, nhà báo Đức, nghệ sĩ đàn ống (sinh 1957)
 10 tháng 2: Jean Cayrol, tác giả Pháp, nhà xuất bản (sinh 1911)
 10 tháng 2: Arthur Miller, nhà văn Mỹ (sinh 1915)
 16 tháng 2: Marcello Viotti, người điều khiển dàn nhạc Ý (sinh 1954)
 20 tháng 2: Hunter S. Thompson, nhà văn Mỹ (sinh 1937)
19 tháng 2: Huy Cận, nhà thơ, chính khách Việt Nam. (s. 1919)

Tháng 3
 2 tháng 3: Ivan Parík, nhà soạn nhạc Slovakia (sinh 1938)
 2 tháng 3: Peter Zvi Malkin, điệp viên của Mossad (sinh 1927)
 3 tháng 3: Rinus Michels, huấn luyện viên bóng đá Hà Lan (sinh 1928)
 3 tháng 3: Guylaine St-Onge, nữ diễn viên Canada (sinh 1965)
 4 tháng 3: Jurij Krawtschenko, cựu bộ trưởng Bộ Nội vụ Ukraina (sinh 1951)
 8 tháng 3: Brigitte Mira, nữ diễn viên Đức (sinh 1910)
 10 tháng 3: Danny Joe Brown, nhạc sĩ Mỹ (sinh 1951)
 24 tháng 3: Volker Bigl, nhà y học (sinh 1942)
 26 tháng 3: James Callaghan, chính trị gia Anh, cựu thủ tướng (sinh 1912)

Tháng 4

1 tháng 4: Thomas Kling, nhà thơ trữ tình Đức (sinh 1957)
2 tháng 4: Marie Louise Fischer, nhà văn nữ Đức (sinh 1922)
2 tháng 4: Giáo hoàng Gioan Phaolô II, Giáo hoàng Giáo hội Công giáo Rôma (sinh 1920)
2 tháng 4: Alois Vogel, nhà văn Áo (sinh 1922)
3 tháng 4: Wolf Klaußner, nhà văn Đức, dịch giả (sinh 1930)
5 tháng 4: Saul Bellow, nhà văn Mỹ (sinh 1915)
6 tháng 4: Rainier III, hầu tước của Monaco (sinh 1923)
7 tháng 4: Grigoris Bithikotsis, nam ca sĩ Hy Lạp (sinh 1922)
7 tháng 4: Max von der Grün, nhà văn Đức (sinh 1926)
9 tháng 4: Elsbeth Janda, nữ tác giả Đức (sinh 1923)
9 tháng 4: Jerzy Grzegorzewski, đạo diễn sân khấu Ba Lan (sinh 1939)
11 tháng 4: Lucient Laurent, cựu cầu thủ đội tuyển Pháp, người ghi bàn thắng đầu tiên tại World cup (sinh 1907)
17 tháng 4: Hans Gruijters, cựu bộ trưởng Hà Lan (sinh 1931)
17 tháng 4: Volker Vogeler, đạo diễn phim Đức, tác giả kịch bản
21 tháng 4: Zhang Chunqiao, chính trị gia Trung Hoa (sinh 1917)
22 tháng 4: Dr. Erika Fuchs, nữ dịch giả Đức (sinh 1906)
26 tháng 4: Maria Schell, nữ diễn viên (sinh 1926)

Tháng 5
 2 tháng 5: Hoàng Kim Huy, cựu tổng thống của Singapore (sinh 1915)
 5 tháng 5: Christian Speck, chính trị gia Thụy Sĩ (sinh 1937)
 6 tháng 5: Jost Gross, chính trị gia Thụy Sĩ (sinh 1946)
 8 tháng 5: Jean Carrière, nhà văn Pháp (sinh 1932)
 10 tháng 5: Otto Steiger, nhà văn Thụy Sĩ (sinh 1909)
 19 tháng 5: John Arthur, võ sĩ quyền Anh Nam Phi (sinh 1929)
 24 tháng 5: Carl Amery, nhà văn Đức (sinh 1922)

Tháng 6
 1 tháng 6: George Mikan, cầu thủ bóng rổ Mỹ (sinh 1924)
 5 tháng 6: Kurt Graunke, nhà soạn nhạc Đức, người điều khiển dàn nhạc (sinh 1915)
 6 tháng 6: Anne Bancroft, nữ diễn viên Mỹ, giải Oscar (sinh 1931)
 6 tháng 6: Dana Elcar, diễn viên Mỹ (sinh 1927)
 13 tháng 6: Álvaro Barreirinhas Cunhal, chính trị gia Bồ Đào Nha (sinh 1913)
 19 tháng 6: Adalbert Schmitt, doanh nhân Đức (sinh 1931)
 25 tháng 6: Emiliano Molina, cầu thủ bóng đá Argentina (sinh 1988)
 25 tháng 6: Hugo Cunha, cầu thủ bóng đá Bồ Đào Nha (sinh 1977)

Tháng 7
 1 tháng 7: Luther Vandross, ca sĩ nhạc soul Mỹ (sinh 1951)
 7 tháng 7: Helmut Bläss, đạo diễn phim, diễn viên Đức (sinh 1926)
 8 tháng 7: Peter Boenisch, nhà báo Đức (sinh 1927)
 17 tháng 7: Geraldine Fitzgerald, nữ diễn viên sân khấu (sinh 1913)
 19 tháng 7: Edward Bunker, nhà văn thể loại hình sự Mỹ (sinh 1933)
 20 tháng 7: James Doohan, diễn viên Canada (sinh 1920)
 21 tháng 7: Tamara Lund, nữ ca sĩ opera Phần Lan, nữ diễn viên (sinh 1941)
 25 tháng 7: Albert Mangelsdorff, nhạc sĩ nhạc jazz Đức (sinh 1928)
 31 tháng 7: Wim Duisenberg, tổng thống đầu tiên của Ngân hàng Trung ương châu Âu (sinh 1935)

Tháng 8
 1 tháng 8: Fahd bin Abdul Aziz al Saud, vua của Ả Rập Saudi (sinh 1923)
 3 tháng 8: Gert Fritz Unger, nhà văn Đức (sinh 1921)
 6 tháng 8: Robin Cook, chính trị gia Anh, bộ trưởng Bộ Ngoại giao (sinh 1946)
 6 tháng 8: Ibrahim Ferrer, nam ca sĩ Cuba (Buena Vista Social Club) (sinh 1927)
 7 tháng 8: Ilse Werner, nữ diễn viên, nữ ca sĩ (sinh 1921)
 9 tháng 8: Colette Besson, nữ vận động viên điền kinh Pháp, người đoạt huy chương Thế Vận Hội (sinh 1946)
 11 tháng 8: Manfred Korfmann, nhà khảo cổ học Đức (sinh 1942)
 11 tháng 8: Alois Lugger, chính trị gia Áo (sinh 1912)
 13 tháng 8: David Lange, chính trị gia New Zealand (sinh 1942)
 16 tháng 8: Eva Renzi, nữ diễn viên Đức (sinh 1944)
 16 tháng 8: Frère Roger Schütz, nhà thần học Thụy Sĩ (sinh 1915)
 22 tháng 8: Dieter Wolf, luật gia Đức, chính trị gia (sinh 1925)
 23 tháng 8: Brock Peters, diễn viên Mỹ, nam ca sĩ (sinh 1927)
 25 tháng 8: Peter Glotz, chính trị gia Đức, nhà xuất bản (sinh 1939)
 28 tháng 8: Hans Clarin, diễn viên Đức (sinh 1929)

Tháng 9
 1 tháng 9: R. L. Burnside, ca sĩ nhạc blues Mỹ (sinh 1926)
 1 tháng 9: Nell I Mondy, nhà nữ hóa sinh Mỹ (sinh 1921)
 3 tháng 9: Fernando Távora, kiến trúc sư Bồ Đào Nha (sinh 1923)
 3 tháng 9: Ekkehard Schall, diễn viên Đức (sinh 1930)
 4 tháng 9: Lloyd Avery II, diễn viên Mỹ (sinh 1969)
 7 tháng 9: Ekkehard Schwartz, nhà lâm học Đức (sinh 1926)
 10 tháng 9: Erich Kuby, nhà báo Đức, nhà văn (sinh 1910)
 18 tháng 9: Luciano van den Berg, cựu cầu thủ bóng đá Hà Lan (sinh 1984)
 20 tháng 9: Simon Wiesenthal, kiến trúc sư Áo, nhà xuất bản, nhà văn (sinh 1908)
 20 tháng 9: Tobias Schneebaum, nhà văn Mỹ, nghệ nhân, nhà nhân loại học (sinh 1921)

Tháng 10
 3 tháng 10: Sarah Levy-Tanai, nhà soạn nhạc Israel, nữ biên đạo múa (sinh 1911)
 24 tháng 10: José Simon Azcona Hoyo, tổng thống của Honduras (sinh 1927)

Tháng 11
 13 tháng 11: Eddie Guerrero, đô vật chuyên nghiệp Mỹ
 15 tháng 11: Hanne Haller, nữ ca sĩ Đức (sinh 1950)
 25 tháng 11: George Best, cầu thủ bóng đá Bắc Ireland (sinh 1946)
 26 tháng 11: Dieter Krieg, nghệ nhân Đức (sinh 1937)
 27 tháng 11: Franz Schönhuber, nhà báo Đức, chính trị gia (sinh 1923)

Tháng 12
 1 tháng 12: Mary Hayley Bell, nữ diễn viên Anh (sinh 1911)
 7 tháng 12: Devan Nair, cựu tổng thống của Singapore (sinh 1923)
 26 tháng 12: Vincent Schiavelli, diễn viên Mỹ (sinh 1948)

Giải Nobel
 Vật Lý: Roy J. Glauber (phân nửa giải), John L. Hall (phần tư giải) và Theodor W. Hänsch (phần tư giải).
 Hóa học: Yves Chauvin, Richard Schrock, Robert Grubbs
 Sinh lý học hoặc Y học: Barry Marshall, Robin Warren
 Văn học: Harold Pinter
 Hòa bình: Mohammed el-Baradei, Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế
 Kinh tế: Robert Aumann, Thomas Schelling

Xem thêm

 Thế giới trong năm 2005, tình trạng thế giới trong năm này

Tham khảo

05


title: Thế Oligocen

text:
Thế Oligocen hay thế Tiệm Tân là một thế địa chất kéo dài từ khoảng 33,9 tới 23 triệu năm trước (Ma). Giống như các thế địa chất khác, các tầng đá xác định thế địa chất này được nhận dạng khá rõ nhưng niên đại chính xác của các điểm bắt đầu và kết thúc thế này là chưa chắc chắn. Tên gọi Oligocen có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp ὀλίγος (oligos, hơi, một chút) và καινός (kainos, mới), và nó chỉ tới sự thưa thớt của các quần động vật dạng thú hiện đại bổ sung sau sự bùng nổ tiến hóa trong thế Eocen. Thế Oligocen diễn ra sau thế Eocen và tiếp theo nó là thế Miocen. Thế Oligocen là thế thứ ba và cuối cùng của kỷ Paleogen.

Thế Oligocen thông thường được coi là thời gian chuyển tiếp quan trọng, mối liên kết giữa "thế giới cổ của thế Eocen nhiệt đới với các hệ sinh thái trông hiện đại hơn của thế Miocen."

Sự bắt đầu của thế Oligocen được đánh dấu bằng sự kiện tuyệt chủng chính có thể liên quan tới va chạm của vật thể lớn ngoài Trái Đất tại Siberi và/hoặc gần vịnh Chesapeake. Ranh giới Oligocen-Miocen không được thiết lập bằng sự kiện dễ dàng nhận dạng ở quy mô toàn thế giới mà bằng các ranh giới khu vực giữa thế Oligocen ấm áp hơn và thế Miocen tương đối lạnh hơn.

Phân chia
Các tầng động vật từ trẻ nhất tới già nhất của thế Oligocen là:

Khí hậu
Khí hậu vẫn còn được duy trì ở ngưỡng ấm, mặc dù quá trình làm lạnh toàn cầu diễn ra chậm chạp để cuối cùng dẫn tới quá trình băng hóa trong thế Pleistocen đã bắt đầu vào cuối thế này.

Cổ địa lý học
Trong thế này, các lục địa vẫn tiếp tục trôi dạt về phía vị trí ngày nay của chúng. Châu Nam Cực tiếp tục trở nên cô lập hơn và cuối cùng đã phát triển các chỏm băng vĩnh cửu.

Quá trình hình thành núi ở miền tây Bắc Mỹ vẫn tiếp tục, và dãy núi Alps đã bắt đầu được nâng lên ở châu Âu do mảng châu Phi vẫn tiếp tục đẩy về phía bắc vào mảng Á-Âu, cô lập dần các dấu tích còn lại của biển Tethys. Sự xâm nhập lòng đại dương trong thời gian ngắn đánh dấu đầu thế Oligocen ở châu Âu. Tình trạng phơi bày lòng biển trong thế Oligocen là hiếm ở Bắc Mỹ. Có lẽ dường như còn tồn tại cầu đất liền ở đầu thế Oligocen giữa Bắc Mỹ và châu Âu do các quần động vật của hai khu vực là khá giống nhau. Trong một khoảng thời gian của thế Oligocen, Nam Mỹ cuối cùng đã tách rời khỏi châu Nam Cực và trôi dạt về phía bắc về phía Bắc Mỹ. Điều này cho phép hải lưu vòng quanh Nam Cực được lưu thông, càng làm nguội lạnh nhanh châu lục này.

Quần thực vật

Thực vật hạt kín vẫn tiếp tục sự bành trướng của chúng ra khắp thế giới; các cánh rừng nhiệt đới và cận nhiệt đới được thay thế bằng các đồng rừng lá sớm rụng ôn đới. Các đồng bằng thưa cây cối và sa mạc trở nên phổ biến hơn. Cỏ phát triển từ môi trường sống ven bờ sông trong thế Eocen vào các vùng đất rộng; tuy nhiên ngay kể cả vào cuối thế này thì chúng vẫn chưa là phổ biến cho các xavan .

Tại Bắc Mỹ, các loài cận nhiệt đới thống lĩnh với đào lộn hột và vải hiện diện, còn các loài cây ôn đới như hoa hồng, sồi và thông là phổ biến. Các loài cây họ Đậu cũng lan tỏa còn các loài cói, hương bồ, cỏ năn tượng và dương xỉ vẫn tiếp tục sự thịnh vượng của mình.

Quần động vật
Các quần động vật đất liền quan trọng trong thế Oligocen tìm thấy gần như trên mọi lục địa, ngoại trừ Australia. Cảnh quan thoáng đãng hơn cho phép động vật có thể phát triển với kích thước lớn hơn so với kích thước chúng có sớm hơn trong kỷ Paleogen. Các quần động vật biển trở nên tương đối hiện đại, giống như các quần động vật có xương sống trên đất liền ở các lục địa phía bắc. Điều này có lẽ là do kết quả của các dạng cổ hơn đang biến dần đi hơn là kết quả của sự tiến hóa của các dạng hiện đại hơn.

Nam Mỹ khi đó dường như là cô lập với các lục địa khác và tại đây đã tiến hóa quần động vật hoàn toàn khác biệt trong thế Oligocen.

Động vật bò sát là phổ biến trong thế Oligocen. Choristodera, một nhóm bò sát hai cung bên (có thể là cận lớp Archosauromorpha?) sống bán thủy sinh, hình dáng tương tự như cá sấu và có nguồn gốc từ kỷ Jura (rất có thể là xa tới cuối kỷ Trias). Vào đầu thế Oligocen, nhóm Choristodera bị tuyệt chủng, có thể là do các thay đổi khí hậu. Rắn và thằn lằn đã bắt đầu đa dạng hóa ở mức độ nhất định.

Các động vật có vú bao gồm: Brontotherium, Indricotherium, Entelodont, Hyaenodon, Mesohippus. Các dạng tương tự như voi (Proboscidea), cũng hiện diện.

Quần động vật biển trong thế Oligocen là tương tự ngày nay, chẳng hạn như các động vật hai mảnh vỏ. Các dạng cá voi tấm sừng hàm và có răng vừa mới xuất hiện, và tổ tiên của chúng, cá voi cổ (Archaeoceti) vẫn còn tương đối phổ biến nhưng số lượng đã suy giảm khi thế Oligocen trôi đi do các thay đổi khí hậu cũng như do cạnh tranh với các nhóm cá voi hiện đại cùng cá mập thật sự (bộ Carcharhiniformes), cũng xuất hiện trong thế này. Các loài hải cẩu (siêu họ Pinnipedia) có lẽ đã xuất hiện vào gần cuối thế này từ các tổ tiên giống như gấu hay rái cá.

Đại dương
Các đại dương tiếp tục lạnh đi, cụ thể là xung quanh châu Nam Cực.

Xem thêm
 Danh sách các khu vực hóa thạch
 Biển Turgai

Tham khảo

 Ogg Jim; tháng 6 năm 2004, Overview of Global Boundary Stratotype Sections and Points (GSSP's) http://www.stratigraphy.org/gssp.htm Truy cập ngày 30-4-2006.

Liên kết ngoài

 BBC Changing Worlds: Oligocene
 Paleos: Oligocene
 UCMP Berkeley Oligocene Page
 Prehistoric Pictures, in the Public Domain
 Oligocene Leaf Fossils
 Olicgocene Fish Fossils
 PaleoMap Project
 PaleoMap Project: Oligocene

Oligocen, thế


title: (13142) 1994 YM2

text:
{{DISPLAYTITLE:(13142) 1994 YM2}}

(13142) 1994 YM2 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Seiji Ueda và Hiroshi Kaneda ở Kushiro, Hokkaidō, Nhật Bản, ngày 25 tháng 12 năm 1994.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 13001–14000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1994
Được phát hiện bởi Hiroshi Kaneda
Được phát hiện bởi Seiji Ueda
Tiểu hành tinh vành đai chính