title: Lịch sử Liên Xô (1985–1991)

text:
Quá trình sụp đổ của Liên Xô thành các quốc gia độc lập bắt đầu ngay từ năm 1985. Sau nhiều năm xây dựng quân đội Liên Xô và các chi phí phát triển trong nước, phát triển kinh tế của Liên Xô chậm lại và ở mức thấp. Những nỗ lực cải cách không thành công, một nền kinh tế trì trệ, và cuộc chiến tranh tại Afghanistan đã dẫn tới sự bất mãn, đặc biệt tại các nước cộng hoà vùng Baltic và Đông Âu. Sự tụt giảm của giá dầu năm 1985 và 1986, và sự thiếu hụt dữ trữ ngoại tệ những năm sau đó để mua ngũ cốc đã ảnh hưởng rất lớn tới những hành động của ban lãnh đạo Liên Xô.

Những cải cách chính trị và xã hội do nhà lãnh đạo cuối cùng của Liên Xô, Mikhail Gorbachev, đã được tiến hành một cách nóng vội. Cuộc cải cách không giải quyết được những vấn đề của Liên Xô, ngược lại nó đã vượt quá tầm kiểm soát và tạo ra một không khí chỉ trích chính trị công khai với chính phủ ở Moskva. Nhiều nước cộng hoà thuộc Liên Xô bắt đầu phản đối sự kiểm soát từ trung ương, cuộc cải tổ của Mikhail Gorbachev cũng dẫn tới sự suy yếu của chính phủ trung ương. Liên Xô cuối cùng sụp đổ năm 1991 khi Boris Yeltsin lên nắm quyền lực sau một cuộc đảo chính bất thành với mục tiêu hạ bệ Gorbachev và cuộc cải tổ của ông.

Sự nổi lên của Gorbachev

Năm 1985 đánh dấu sự vươn tới chức vụ Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Liên Xô của Mikhail Gorbachev tiếp sau cái chết của Konstantin Chernenko. Mặc cho những cố gắng nhằm đưa ra các ý tưởng như glanost (sự mở rộng chính trị) và perestroika (cơ cấu lại kinh tế), Gorbachev thấy mình đang phải lãnh đạo một đế chế suy tàn. Liên Xô phải đối mặt với sự chống đối từ bên ngoài qua tính kiêu căng của sự vượt trội quân sự của phương Tây và cuộc đấu tranh bên trong không ngừng nghỉ của các nước cộng hoà do Boris Yeltsin lãnh đạo đòi quyền chủ quyền. Một cuộc đảo chính bất thành mùa hè 1991 chống lại bộ máy chính quyền Gorbachev đã thúc đẩy nhanh chóng đến sự qua đời của Liên bang Xô viết. Sự tan rã chính thức của Liên Xô được hoàn thành vào ngày Giáng sinh, 1991, khi Gorbachev từ chức và các nước cộng hoà riêng biệt lấy lại vai trò của chính phủ trung ương. Vào ngày 31 tháng 12 năm 1991, lá cờ Xô viết bị hạ xuống lần cuối cùng trên điện Kremlin.

Mặc dầu cải cách đã bị ngừng khoảng giữa 1969–1982, sự nổi lên của thế hệ mới đã tạo ra động lượng mới cho cải cách. Sự thay đổi các mối quan hệ với Hoa Kỳ có thể cũng là một sự thúc đẩy cho cải cách. Trong khi chính Jimmy Carter là người đã chấm dứt chính sách lắng dịu tiếp sau sự can thiệp của Liên Xô vào Afghanistan, những căng thẳng Đông-Tây trong nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Mỹ Ronald Reagan (1981–1985) gia tăng đến mức căng thẳng chưa từng thấy kể từ sau vụ khủng hoảng tên lửa Cuba năm 1962. Vào năm 1985, một giai đoạn cầm quyền ngắn của Konstantin Chernenko như Tổng thư ký đã chấm dứt với cái chết của ông và sự đảm đương vị trí đó của Mikhail Gorbachev.

Vào thời điểm Gorbachev đánh dấu sự khởi đầu của một quá trình sẽ dẫn tới sự sụp đổ chính trị của Liên bang Xô viết và kết quả phá huỷ nền kinh tế hành chính mệnh lệnh Xô viết thông qua các chương trình glanost (mở rộng chính trị), perestroika (cơ cấu lại kinh tế), và uskorenie (tăng tốc phát triển kinh tế), nền kinh tế Xô viết phải chịu ảnh hưởng cả từ lạm phát ẩn và sự thiếu hút nguồn cung khắp nơi bị trầm trọng thêm bằng việc mở cửa ngày càng nhiều các chợ đen làm ảnh hưởng xấu đến kinh tế chính thức.

Nó là một minh chứng rằng các chính sách của Gorbachev về mở cửa và dân chủ hoá đã bắt đầu vượt ra ngoài kiểm soát và vượt quá khỏi điều đã dự định. Đổi mới và công khai thẳng thắn đã trưng bày về việc làm sao một khi Đảng cộng sản cách mạng đã trở thành một thứ suy tàn tại một nơi cực trung tâm của xã hội.

Cải cách

Luật hợp tác xã có hiệu lực tháng 5 năm 1988 có lẽ là biện pháp cải cách kinh tế cơ bản nhất ở đầu thời kỳ cầm quyền của Gorbachev. Lần đầu tiên kể từ chính sách Kinh tế mới của Vladimir Lenin, luật cho phép sở hữu tư nhân trong lĩnh vực dịch vụ, chế tạo và thương mại với nước ngoài. Theo đó, các nhà hàng, cửa hiệu và nhà máy chế biến kiểu hợp tác xuất hiện.

Glasnost cho phép tự do ngôn luận và báo chí lớn hơn. Dường như mục tiêu thứ nhất của Gorbachev khi đưa ra glasnost là tạo sức ép lên những người bảo thủ đang phản đối các chính sách tái cơ cấu kinh tế của ông và ông cũng hy vọng rằng với sự cởi mở, các cuộc tranh luận và tham gia ở mọi tầng lớp, toàn bộ người dân Liên Xô sẽ ủng hộ các sáng kiến cải cách của ông.

Hàng nghìn tù nhân chính trị và nhiều người bất đồng cũng được thả. Xã hội Xô viết được tự do nghiên cứu và xuất bản về nhiều chủ đề trước kia từng bị giới hạn, gồm cả việc tiến hành các cuộc thăm dò ý kiến. Trung tâm Nghiên cứu Ý kiến Công cộng Toàn Liên bang (VCIOM) — tổ chức nghiên cứu có uy tín nhất ở thời điểm này - cũng được mở cửa. Các kho tài liệu lưu trữ nhà nước được tiếp cận rộng hơn, và một số con số thống kê xã hội từng bị giữ bí mật được công khai cho mục đích nghiên cứu và xuất bản với những chủ đề nhạy cảm như chênh lệch thu nhập, tội phạm, tự tử, phá thai, tỷ lệ tử vong trẻ em. Trung tâm nghiên cứu giới đầu tiên được mở cửa bên trong một Viện Nghiên cứu Kinh tế Xã hội Dân cư Loài người mới được thành lập.

Tháng 1 năm 1987, Gorbachev kêu gọi dân chủ hoá: các yếu tố dân chủ như bầu cử đa đảng được đưa vào quá trình chính trị Liên Xô. Một hội nghị năm 1987 được nhà kinh tế Liên Xô và cố vấn của Gorbachev Leonid Abalkin tiến hành, kết luận: "Những sự chuyển đổi sâu trong việc quản lý nền kinh tế không thể thực hiện nếu không có những thay đổi kèm theo trong hệ thống chính trị."

Tháng 6 năm 1988, tại Đại hội lần thứ 19 Đảng Cộng sản Liên Xô, Gorbachev đưa ra những cải cách căn bản nhằm giảm bớt sự quản lý của đảng với các cơ cấu chính phủ. Tháng 12 năm 1988, Xô viết Tối cao thông qua việc thành lập một Đại hội Đại biểu Nhân dân, mà những sửa đổi hiến pháp đã lập ra như cơ quan lập pháp mới của Liên Xô.

Cuộc bầu cử Đại hội được tiến hành trên toàn Liên bang Xô viết vào tháng 3 và tháng 4 năm 1989. Gorbachev, với tư cách Tổng bí thư Đảng Cộng sản, có thể bị buộc phải từ chức ở bất kỳ thời điểm nào nếu giới lãnh đạo cộng sản bất mãn với ông. Nhằm tiến hành các biện pháp cải cách bị đa số đảng viên chống đối, Gorbachev muốn củng cố quyền lực ở một cương vị mới, Tổng thống Liên Xô, độc lập với Đảng Cộng sản và các xô viết (hội đồng) và người nắm giữ chức vụ này chỉ có thể bị buộc tội trong trường hợp vi phạm trực tiếp vào luật pháp. Ngày 15 tháng 3 năm 1990, Gorbachev được bầu làm tổng thống hành pháp đầu tiên. Cùng thời điểm đó, hiến pháp được thay đổi để loại bỏ Đảng Cộng sản Liên xô khỏi quyền lực chính trị.

Những hậu quả không dự tính
Những nỗ lực của Gorbachev nhằm tổ chức lại hệ thống cộng sản có hứa hẹn, nhưng hoàn toàn không thể kiểm soát và dẫn tới một loạt các sự kiện cuối cùng kết thúc với sự sụp đổ của Liên bang Xô viết. Ban đầu được dự định làm các công cụ để thúc đẩy nền kinh tế Xô viết, các chính sách perestroika và glasnost nhanh chóng dẫn tới những hậu quả không lường trước.

Sự tự do có được dưới chính sách glasnost dẫn tới việc Đảng Cộng sản mất quyền kiểm soát tuyệt đối với truyền thông. Từ trước đó, và là sự bối rối với chính quyền, truyền thông bắt đầu công khai các vấn đề kinh tế xã hội nghiêm trọng mà chính phủ từ lâu bác bỏ và cố gắng che đậy. Các vấn đề ngày càng được quan tâm nhiều gồm điều kiện nhà ở kém, nạn nghiện rượu, sử dụng ma tuý, ô nhiễm, các nhà máy từ thời Stalin đã quá cũ kỹ, và tình trạng tham nhũng từ nhỏ đến lớn, tất cả những điều mà truyền thông chính thức đã cố tình bỏ qua. Báo chí cũng không ngại ghi chép những hành động sai lầm của chính phủ Liên Xô dưới thời Stalin như gulag, hiệp ước của ông với Adolf Hitler, cuộc Đại thanh trừng và các nạn đói, vốn đã bị truyền thông chính thức giấu kín. Hơn nữa, cuộc chiến tranh đang diễn ra tại Afghanistan, và sự xử lý kém thảm hoạ Chernobyl năm 1986, mà Gorbachev đã cố che dậy, càng làm xấu đi hình ảnh của chính phủ Xô viết ở thời điểm sự bất mãn đang gia tăng.

Tính chung, hình ảnh tươi đẹp về cuộc sống ở chế độ Xô viết từ lâu được trưng ra trước công chúng bởi truyền thông chính thức nhanh chóng tan vỡ, và những mặt tiêu cực của đời sống xã hội ở Liên Xô liên tục bị đem ra soi xét. Điều này gây ảnh hưởng tới lòng tin của dân chúng với hệ thống Xô viết và làm xói món cơ sở quyền lực xã hội của Đảng Cộng sản, đe doạ tính đồng nhất và sự thống nhất của chính nhà nước Liên bang Xô viết.

Sự xung đột giữa các nhà nước thành viên Khối hiệp ước Warszawa và sự lôi kéo của các nước phương Tây, lần đầu xuất hiện với việc Lech Wałęsa nổi lên nắm quyền lãnh đạo liên đoàn thương mại Công đoàn đoàn kết năm 1980, càng tăng tốc, khiến Liên Xô không còn có thể dựa vào các nước vệ tinh Đông Âu của mình làm một vùng đệm bảo vệ nữa. Tới năm 1989, Moscow đã từ bỏ Học thuyết Brezhnev để chuyển sang một chính sách không can thiệp vào công việc nội bộ của các nước đồng minh trong Khối Warszawa, mỗi nước trong khối dần chứng kiến chính phủ cộng sản của mình mất quyền lực sau các cuộc bầu cử nhân dân, và trong trường hợp România, là một nổi dậy bạo lực. Tới năm 1991 các chính phủ cộng sản tại Bulgaria, Tiệp Khắc, Đông Đức, Hungary, Ba Lan và România, đều từng được dựng lên sau Thế chiến II, đều bị hạ bệ sau các cuộc cách mạng năm 1989.

Liên Xô cũng bắt đầu rơi vào tình trạng chuyển biến khi các hậu quả chính trị của glasnost diễn ra trên khắp đất nước. Dù có những nố lực ngăn chặn, sự chuyển biến tại Đông Âu đã lan tới các nhà nước bên trong Liên bang Xô viết. Trong cuộc bầu cử quốc hội địa phương tại các nước cộng hoà hợp thành, những người theo chủ nghĩa quốc gia cũng như những người cải cách triệt để nổi lên. Khi Gorbachev đã làm suy yếu hệ thống chính trị bên trong, khả năng chính phủ trung ương Moscow áp đặt ý chí lên các nước cộng hoà hợp thành đã giảm nhiều. Những cuộc tuần hành hoà bình rộng lớn tại các nước cộng hoà vùng Baltic như Con đường Baltic và Cách mạng Hát đã thu hút sự chú ý của quốc tế và thúc đẩy các phong trào độc lập ở nhiều vùng khác.

Sự nổi lên của chủ nghĩa quốc gia, chủ nghĩa dân tộc dưới chính sách tự do ngôn luận nhanh chóng khơi lại những căng thẳng sắc tộc vốn bị kìm nén ở nhiều nước cộng hoà Xô viết, càng làm mất đi hình ảnh lý tưởng về một nhân dân Xô viết thống nhất, một vùng với đại đa số người Armenia ở Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Xô viết Azerbaijan, đã thông qua một nghị quyết kêu gọi thống nhất với Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Xô viết Armenia. Bạo lực chống lại người Azerbaijan địa phương được chiếu trên truyền hình Liên xô, kích động những vụ thảm sát người Armenia ở thành phố Sumgait của Azerbaijan.

Được khuyến khích bởi không khí tự do của glasnost, sự bất mãn của dân chúng với các điều kiện kinh tế trở nên mạnh mẽ hơn hết trong bất kỳ giai đoạn lịch sử nào trước đó của Liên Xô. Dù perestroika được coi là hành động táo bạo trong bối cảnh lịch sử Xô viết, những nỗ lực cải cách kinh tế của Gorbachev vẫn chưa đủ triệt để để tái khởi động nền kinh tế đã rơi vào tình trạng trì trệ kinh niên từ cuối thập niên 1980. Những cuộc cải cách tạo ra một số sự xâm nhập trong việc phi trung ương hoá, nhưng Gorbachev và bộ máy của mình đã không đụng chạm tới các yếu tố nền tảng của hệ thống Stalin, gồm kiểm soát giá cả, sự không thể chuyển đổi của đồng ruble, việc loại bỏ sở hữu tư nhân, và sự độc quyền của chính phủ với các phương tiện sản xuất.

Tới năm 1990, chính phủ Liên Xô đã mất kiểm soát với các điều kiện kinh tế. Chi tiêu chính phủ gia tăng nhanh chóng bởi số lượng các doanh nghiệp thua lỗ yêu cầu trợ cấp của chính phủ và việc trợ cấp giá hàng tiếp tục tăng thêm. Các khoản thu từ thuế giảm sút khi chính phủ các nước cộng hoà và chính phủ địa phương từ chối chi trả chúng cho chính quyền trung ương bởi sự lớn mạnh của chính quyền tự trị địa phương. Chiến dịch chống rượu cũng làm giảm nguồn thu từ thuế, mà vào năm 1982 chiếm khoảng 12% toàn bộ ngân sách nhà nước. Việc chính phủ trung ương không còn được tham gia nhiều vào quyết định sản xuất, đặc biệt trong lĩnh vực hàng hoá tiêu dùng, dẫn đến sự tan vỡ trong quan hệ sản xuất-tiêu thụ truyền thống nhưng cũng không góp phần vào việc xây dựng một mối quan hệ mới. Vì thế, thay vì cơ cấu lại hệ thống, việc phi trung ương hoá của Gorbachev gây ra tình trạng ứ đọng.

Yeltsin và sự tan rã của Liên Xô

Gorbachev lên án Boris Yeltsin, kẻ đối địch cũ của ông ta và là tổng thống đầu tiên của nước Nga, đã xé tan đất nước với một mong muốn tăng cường quyền lợi cá nhân.

Vào ngày 7 tháng 2 năm 1990, Ủy ban Trung ương đảng cộng sản Liên bang Xô viết đồng ý từ bỏ tình trạng độc quyền quyền lực. Các nước cộng hoà bắt đầu đòi chủ quyền của họ với Moscow, và đã bắt đầu một "cuộc chiến tranh pháp luật" với chính phủ trung ương Moscow, trong đó các chính phủ các nước cộng hoà chối bỏ một pháp chế tập hợp toàn bộ ở điểm nó xung đột với các luật lệ địa phương, đòi hỏi quyền kiểm soát các nền kinh tế của họ và từ chối trả thuế cho chính phủ trung ương Moscow. Cuộc tranh chấp này gây ra sự chuyển chỗ của kinh tế, khi các đường cung cấp trong nền kinh tế bị phá vỡ, và gây hậu quả nền kinh tế Xô viết suy sụp hơn nữa.

Gorbachev tung ra những cố gắng vô vọng và bất hạnh cuối cùng nhằm xác nhận quyền kiểm soát, đặc biệt đối với các nước cộng hoà vùng Baltic, nhưng quyền lực và uy quyền của chính phủ trung ương đã hoàn toàn và không thể bị đảo ngược xói mòn.

Ngày 11 tháng 3 năm 1990 Litva, dẫn đầu bởi vị chủ tịch Hội đồng tối cao mới được bầu là Vytautas Landsbergis, tuyên bố độc lập và thông báo rằng họ đã bị kéo ra khỏi Liên bang Xô viết. Tuy nhiên, Hồng quân có sự hiện diện mạnh mẽ ở Litva. Liên bang Xô viết khởi đầu một cuộc phong toả kinh tế Litva và giữ các đội quân ở đó nhằm "giữ quyền lợi của những người Nga".

Ngày 13 tháng 1 năm 1991 xung đột giữa quân đội Xô viết và những người dân thường Litva không vũ khí đã xảy ra dẫn tới cái chết của 13 người và nhiều người bị thương. Điều này càng làm suy yếu tính hợp pháp của Liên bang Xô viết, cả trên trường quốc tế và bên trong.

Ngày 30 tháng 3 năm 1990, chỉ 19 ngày sau khi Litva tuyên bố độc lập, Hội đồng tối cao Estonia tuyên bố quyền lực của Xô viết ở Estonia từ 1940 là bất hợp pháp, và đã bắt đầu một quá trình nhằm tái lập Estonia là một nước độc lập.

Ngày 17 tháng 3 năm 1991, trong một cuộc trưng cầu dân ý toàn quốc, 78% dân chúng đồng ý duy trì Liên bang Xô viết dưới một hình thức mới. Các nước Baltic, Armenia, Gruzia và Moldova tẩy chay cuộc trưng cầu. Trong mỗi nước trong số chín nước cộng hoà, đa phần cử tri ủng hộ duy trì Liên bang Xô viết.
Tháng 6 năm 1991, các cuộc bầu cử trực tiếp được tiến hành để bầu chức Tổng thống nước Liên bang Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Nga. Ứng cử viên dân tuý Boris Yeltsin, người thường đưa ra các chỉ trích nhắm vào Mikhail Gorbachev thắng 57% số phiếu, đánh bại ứng cử viên yêu thích của Gorbachev là cựu chủ tịch Nikolai Ryzhkov với chỉ 16% số phiếu.

Vụ đảo chính tháng 8

Phải đối mặt với chủ nghĩa ly khai từ các nước cộng hoà, Gorbachev đã cố gắng tái cấu trúc Liên bang Xô viết thành một nhà nước ít tập trung hơn. Ngày 20 tháng 8 năm 1991 các nước cộng hoà đã ký một hiệp ước, biến họ thành các nước độc lập trong một liên bang với một tổng thống chung, chính sách ngoại giao và quân sự chung. Hiệp ước mới được các nước vùng Trung Á rất ủng hộ, bởi vì họ cần quyền lực kinh tế và thị trường của Liên bang Xô viết để trở nên thịnh vượng. Tuy nhiên những nhà cải cách triệt để hơn ngày càng tin rằng một cuộc chuyển đổi nhanh chóng sang nền kinh tế thị trường là cần thiết và mong muốn được thấy sự tan rã của Liên Xô nếu điều đó là cần thiết để thực hiện các mục tiêu của họ. Sự tan rã của Liên Xô cũng được đồng thuận và mong muốn của các chính quyền địa phương như chức vụ của tổng thống Yeltsin, để thành lập quyền lực toàn bộ đối với lãnh thổ của họ. Trái ngược với sự lãnh đạm của những nhà cải cách về việc đạt tới một hiệp ước, những người bảo thủ và những người còn yêu mến Liên Xô, vẫn còn mạnh bên trong Đảng Cộng sản và quân đội hoàn toàn chống đối bất kỳ điều gì có thể gây hại tới nhà nước Xô viết.

19 tháng 8 năm 1991, Phó tổng thống của Gorbachev, Gennadi Yanayev, Thủ tướng Valentin Pavlov, Bộ trưởng quốc phòng Dmitriy Yazov, Giám đốc KGB Vladimir Kryuchkov, và một số quan chức cao cấp khác hành động để ngăn chặn dấu hiệu của một hiệp ước liên bang bằng cách dựng lên "Ủy ban nhà nước về tình trạng khẩn cấp." "Ủy ban" đặt Gorbachev (đang trong kỳ nghỉ tại Krym) trong tình trạng giam giữ tại gia và cố gắng khôi phục nhà nước liên bang. Những nhà lãnh đạo đảo chính nhanh chóng đưa ra một sắc lệnh khẩn cấp đình chỉ hoạt động chính trị và cấm đa phần báo chí.

Trong khi những người tổ chức đảo chính chờ đợi một số ủng hộ của dân chúng cho những hành động của họ, thì tình cảm của dân chúng Moscow đa phần là chống lại họ. Hàng nghìn người xuống đường để bảo vệ "Nhà Trắng" (văn phòng của Yeltsin), lúc đó là cái ghế tượng trưng cho chủ quyền Nga. Những người tổ chức tìm cách bắt giữ nhưng hoàn toàn vô vọng Yeltsin, người tuần hành những cuộc chống đối lớn đảo chính.

Sau những ngày đó, vào 21 tháng 8 vụ đảo chính sụp đổ, những người tổ chức bị bắt giam và Gorbachev quay trở lại làm tổng thống Liên bang Xô viết. Tuy nhiên, lúc đó quyền lực của Gorbachev đã bị thoả hiệp một cách chết người bởi vì không cơ cấu quyền lực tại bất kỳ một nước cộng hoà nào và ngay cả nước Nga còn nằm trong tay ông.

Hậu quả của cuộc đảo chính
Trong suốt mùa hè năm 1991, chính phủ Nga dần thay thế chính phủ liên bang, từ từ từng bộ. Tháng 11 năm 1991, Yeltsin ra một nghị định cấm Đảng Cộng sản Liên xô trên toàn bộ cộng hoà Nga. Vì thế, nhiều đảng viên cộng sản cũ từ bỏ Đảng Cộng sản để đổi lấy các vị trí trong các cơ cấu của chính phủ mới.

Sau vụ đảo chính, các nước cộng hoà Xô viết tăng tốc quá trình độc lập, từng nước một tuyên bố chủ quyền. Các chính quyền địa phương của họ bắt đầu nắm lấy tài sản liên bang trên lãnh thổ của mình. Ngày 6 tháng 9 năm 1991, chính phủ Liên Xô công nhận nền độc lập của ba nước cộng hoà Baltic, mà các cường quốc phương Tây luôn cho là có chủ quyền. Sau đó ngày 6 tháng 12 năm 1991, Ukraina tuyên bố độc lập khỏi Liên bang Xô viết sau một cuộc trưng cầu dân ý với hơn 90% người dân ủng hộ độc lập. Khi đó, trong trận chiến quyền lực, ngày 18 tháng 10 Gorbachev và các đại diện của 8 nước cộng hoà (không bao gồm Azerbaijan, Gruzia, Moldova, Ukraina, và các nước cộng hoà vùng Baltic) ký một thoả thuận về việc thành lập một cộng đồng kinh tế mới.

Trong lúc đó, tình hình kinh tế Liên Xô tiếp tục xấu đi. Tới tháng 12 năm 1991, tình trạng thiếu hụt lương thực mở miền trung nước Nga đã dẫn tới việc phân phối lương thực theo tem phiếu ở vùng Moscow lần đầu tiên kể từ Thế chiến II. Trước một sự sụp đổ không thể tránh khỏi, Tổng thống Liên Xô Gorbachev và chính phủ của ông vẫn tiếp tục phản đối các cải cách kinh tế thị trường như chương trình "500 Ngày" của Yavlinsky. Để phá vỡ sự phản đối của Gorbachev, Yeltsin quyết định giải tán Liên Xô theo Hiệp ước Liên bang năm 1922 và theo đó loại bỏ Gorbachev cùng chính phủ Xô viết khỏi quyền lực. Hành động này được ủng hộ mạnh mẽ từ các chính phủ Ukraina và Belarus, là những bên tham gia Hiệp ước năm 1922 cùng với Nga.

Sự thành lập SNG và chính thức giải tán Liên Xô

Ngày 8 tháng 12 năm 1991, những nhà lãnh đạo các nước cộng hoà Nga, Ukraina và Belarus gặp mặt tại Belavezhskaya Pushcha để đưa ra một tuyên bố rằng Liên bang Xô viết đã bị giải tán và được thay thế bởi Cộng đồng các quốc gia độc lập (SNG theo tiếng Nga; CSI theo tiếng Anh). Gorbachev miêu tả tuyên bố này là một vụ đảo chính bất hợp pháp và nguy hiểm về mặt thể chế. Tuy nhiên ông ta đã trở thành một tổng thống của không một nước nào cả.

Mười hai trong số mười lăm nước cộng hoà ký Hiến chương năng lượng châu Âu tại Hague ngày 17 tháng 12 năm 1991, với tư cách là các nước có chủ quyền, với 28 nước châu Âu khác, Ủy ban châu Âu và bốn nước không thuộc châu Âu.

Ngày 25 tháng 12 năm 1991, Gorbachev từ chức tổng thống Liên Xô và bị thay thế bởi Boris Yeltsin. Ngày hôm sau, Xô viết Tối cao bầu cử để bãi bỏ tuyên bố được viết năm 1922 việc chính thức thành lập Liên bang Xô viết và tự giải tán. Tới 31 tháng 12 năm 1991, tất cả các định chế chính thức của Liên Xô đã dừng hoạt động.

Sau khi Liên Xô tan rã, theo "liệu pháp sốc" do người Mỹ đề nghị, nước Nga tiến hành cưỡng chế tư hữu hóa trong lĩnh vực kinh tế. Nền kinh tế - chính trị thời hậu Liên Xô hoàn toàn chưa chuẩn bị gì cho giai đoạn quá độ và "liệu pháp sốc" cuối cùng đem lại vô số hậu quả bi kịch: các công ty quốc doanh bị bán cho tư nhân với mức giá rất rẻ mạt, các trùm tài phiệt nhanh chóng thâu tóm nền kinh tế và lũng đoạn chính trường Nga.

Từ năm 1991 đến cuối thế kỷ XX, tổng giá trị sản xuất trong nước (GDP) của Nga giảm xuống 52% so năm 1990 (trong khi đó, vào thời kỳ chiến tranh từ năm 1941 đến năm 1945 chỉ giảm 22%). Sản xuất công nghiệp giảm 64,5%, sản xuất nông nghiệp giảm 60,4%. Vật giá tăng cao hơn 5.000 lần.

Sự sụp đổ của Liên Xô sau này được tổng thống Nga Putin gọi là "thảm họa địa chính trị tồi tệ nhất thế kỷ XX. Đối với nước Nga, nó đã trở thành một bi kịch thực sự. Hàng triệu công dân và những người yêu nước của chúng ta bỗng nhiên thấy họ đang sống bên ngoài lãnh thổ Nga.". Cựu Thủ tướng Nga Evgeny Primakov cho rằng: "Cái giá của sự sụp đổ Liên Xô là rất khủng khiếp, nền kinh tế Nga tổn thất còn nhiều hơn Chiến tranh thế giới thứ hai. Sẽ là điên rồ nếu nói rằng đất nước này được hưởng lợi từ những năm 1990."

Đa số người dân Liên Xô cũng không muốn đất nước Liên Xô tan rã. Cuối năm 2005, kết quả một cuộc điều tra dư luận của hai cơ quan độc lập nổi tiếng ở Nga cho thấy: 66% người Nga ngày nay cảm thấy nuối tiếc cho sự sụp đổ của Liên Xô; 76% số người cho rằng Liên Xô có rất nhiều điểm đáng để tự hào, 60% người Nga tin rằng: sự sụp đổ của Liên Xô gây nhiều tác hại nhiều hơn là lợi ích. Trong cơn đại hồng thủy đó, nhiều nước cộng hòa hậu Xô viết đã rơi vào bạo lực sắc tộc sau khi có được độc lập, khiến cả trăm ngàn người thiệt mạng. Theo cuộc khảo sát của Sputnik Mneniya tại 9 nước trong số 11 quốc gia thuộc Liên Xô cũ vào năm 2016, phần lớn cư dân trên 35 tuổi (những người đã trải qua cuộc sống dưới thời Liên Xô) cho rằng cuộc sống ở Liên Xô tốt hơn so với thời kỳ sau khi đất nước tan rã. Ở Nga, 64% số người đã trải qua thời kỳ Liên Xô đánh giá rằng chất lượng cuộc sống thời đó cao hơn. Ở Ukraina, đồng ý với tuyên bố này có 60% số người trả lời, còn tỷ lệ cao nhất là ở Armenia (71%) và Azerbaijan (69%) Trong một cuộc thăm dò do Trung tâm Levada tổ chức vào tháng 4/2016, 56% người được hỏi cho biết họ mong muốn Liên Xô vẫn tồn tại. Một điều tra của Trung tâm Công luận Toàn Nga (VTsIOM) cho thấy 64% người Nga sẽ bỏ phiếu cho việc gìn giữ Liên Xô nếu như tổ chức một cuộc trưng cầu dân ý vào năm 1991.

Trên bình diện thế giới, sự sụp đổ của Liên Xô khiến phương Tây không còn một đối trọng đủ mạnh mẽ, thế giới ngày nay vẫn còn xa mới có thể gọi là an toàn. Theo tiến sĩ Marcus Papadopoulos, một chuyên gia về Nga, việc Liên Xô sụp đổ khiến cho sự can thiệp của Mỹ và phương Tây vào công việc nội bộ của các nước tăng mạnh, với các vi phạm luật pháp quốc tế ở mức độ chưa từng thấy. Nếu Liên Xô còn tồn tại thì những cuộc chiến tranh của phương Tây tấn công Nam Tư, Iraq, Libya, Syria... sự trỗi dậy của chủ nghĩa khủng bố và Hồi giáo cực đoan sẽ không bao giờ xảy ra.

Trái ngược với con số từ các cuộc khảo sát, kết quả bầu cử tại Nga từ năm 1991 đến nay cho thấy tỉ lệ ủng hộ dành cho Đảng Cộng sản ngày càng giảm sút. Trong cuộc bầu cử Duma Quốc gia Nga năm 2016, Đảng Cộng sản Nga đạt được 13.4% tổng số phiếu bầu, qua đó chỉ giành được 42 ghế, thấp nhất trong lịch sử đảng này. Cũng chưa có ứng viên Tổng thống nào của Đảng Cộng sản thắng cử tại Nga kể từ khi Liên Xô tan rã.

Tổng kết
Bốn yếu tố cơ bản của hệ thống Liên Xô là bộ máy các Xô viết, chủ nghĩa liên bang về sắc tộc, nhà nước xã hội chủ nghĩa, và sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản. Các chương trình perestroika và glasnost của Gorbachev đã tạo ra các hiệu ứng không lường trước khiến hệ thống này tan vỡ. Như một công cụ để hồi phục nhà nước Xô viết, Gorbachev liên tục cố gắng xây dựng một liên minh các lãnh đạo chính trị ủng hộ cải cách và tạo ra các vũ đài và cơ sở quyền lực. Ông thực hiện các biện pháp đó bởi ông muốn giải quyết các vấn đề kinh tế và chính trị nghiêm trọng rõ ràng đang đe doạ đặt Liên Xô vào tình trạng trì trệ kéo dài.

Nhưng bằng các sử dụng các biện pháp cải cách một cách vội vã và nhiều kẽ hở, Gorbachev cũng khiến những người theo chủ nghĩa quốc gia, những người cộng sản chính thống và các lực lượng dân tuý phản đối các nỗ lực tự do hoá và tái hồi phục chủ nghĩa Cộng sản Xô viết của ông. Dù một số phong trào mới muốn thay thế toàn bộ hệ thống Xô viết bằng một hệ thống mới, những người khác yêu cầu độc lập cho các nước cộng hoà. Tuy thế, vẫn có những người nhấn mạnh ở sự khôi phục các đường lối Xô viết cũ. Rốt cuộc, Gorbachev không thể tạo ra một sự đồng thuận giữa các lực lượng đó và hậu quả là sự sụp đổ của Liên bang Xô viết.

Ngày 17/3/1991, tại Liên Xô đã có một cuộc trưng cầu dân ý toàn Liên bang về việc có duy trì Liên bang Xô Viết nữa hay không. Trong số 148.574.606 cử tri tham gia bỏ phiếu, đã có 113.512.812 phiếu (76%) ủng hộ duy trì Liên Bang Xô Viết. Như vậy, phần lớn người dân Liên Xô vẫn muốn đất nước tồn tại. Sự tan rã của Liên Xô không bắt nguồn từ ý nguyện của đa số nhân dân, mà thực chất nó là quyết định của giới lãnh đạo cấp cao Liên Xô: thay vì cải cách mô hình kinh tế thì những nhà lãnh đạo này đã quay sang đập phá hệ thống chính trị, làm suy yếu bộ máy Nhà nước, rồi chính họ tự quyết định giải tán Nhà nước Liên Xô (dù điều này trái với kết quả trưng cầu dân ý trước đó chỉ vài tháng)

Từ khi dựng nước, Liên Xô đã trải qua rất nhiều khó khăn thử thách và đã vượt qua tất cả: Năm 1917, 35 vạn đảng viên Bolshevik đã lãnh đạo giai cấp công nhân Nga lật đổ ách thống trị của Sa hoàng, cùng nhân dân đánh bại sự can thiệp vũ trang của 14 nước phương Tây để bảo vệ thành công cách mạng. Năm 1941, 5.540.000 đảng viên đã cùng nhân dân chiến thắng quân đội phát xít Đức trong cuộc chiến tranh Vệ quốc vĩ đại, rồi sau đó lãnh đạo công cuộc xây dựng Liên Xô trở thành siêu cường thế giới. Vậy nhưng, năm 1991, Liên Xô lại sụp đổ, không phải do quân đội kẻ thù tấn công, cũng không phải do kinh tế hay khoa học kỹ thuật yếu kém, mà chính là vì các quan chức cấp cao bên trong nội bộ Đảng và Nhà nước Liên Xô.

Tái cơ cấu hậu Xô viết

Để tái cơ cấu hệ thống hành chính mệnh lệnh Xô viết và thực hiện một cuộc chuyển tiếp tới một nền kinh tế thị trường, các chương trình liệu pháp sốc của Yeltsin đã được áp dụng ngay sau sự giải tán Liên Xô. Các khoản tiền trợ cấp cho các nông trang và các ngành công nghiệp bị cắt bỏ, các biện pháp kiểm soát giá bị huỷ, và đồng ruble Nga chuyển theo hướng có thể chuyển đổi. Các cơ hội mới cho bộ máy của Yeltsin và những nhà doanh nghiệp khác chiếm lấy tài sản quốc gia xuất hiện vì thế đã tái cơ cấu nền kinh tế sở hữu nhà nước chỉ sau vài tháng. Sau khi nắm được quyền lực, đại đa số các nhà cải cách "duy tâm" kiếm chác được những tài sản lớn nhờ chức vụ của mình trong chính phủ và trở thành các đầu sỏ kinh doanh theo một cách có vẻ trái ngược với một nền dân chủ đang xuất hiện. Các định chế có sẵn bị xoá bỏ trước khi các cơ cấu pháp luật mới của một nền kinh tế thị trường hình thành ví dụ như các điều luật để quản lý tài sản tư nhân, quản lý thị trường tài chính và thuế má.

Các nhà kinh tế thị trường tin rằng việc loại bỏ hệ thống hành chính mệnh lệnh ở Nga sẽ làm tăng GDP và các tiêu chuẩn sống bằng cách tái phân bổ các nguồn tài nguyên một cách hiệu quả hơn. Họ cũng nghĩ rằng sự sụp đổ sẽ tạo ra các khả năng sản xuất mới bằng cách hạn chế mệnh lệnh sản xuất từ trung ương, thay thế một hệ thống thị trường phi tập trung, hạn chế những sự bóp méo cấu trúc và nền kinh tế vĩ mô thông qua tự do hoá, và cung cấp sự khích lệ thông qua tư nhân hoá.

Từ khi Liên Xô sụp đổ, Nga phải đối mặt với nhiều vấn đề mà những người đề xuất thị trường tự do năm 1992 không mong đợi. Trong số các vấn đề đó, 25% dân số sống dưới ngưỡng nghèo khổ, tuổi thọ tụt giảm, tỷ lệ sinh thấp, và GDP giảm một nửa. Những vấn đề đó đã dẫn tới một loạt các cuộc khủng hoảng trong thập niên 1990, suýt dẫn tới việc đối thủ cộng sản của Yeltsin, Gennady Zyuganov, giành chiến thắng trong cuộc bầu cử tổng thống năm 1996.

Những năm 2000 trở lại đây, nền kinh tế Nga đã bắt đầu được cải thiện nhiều, nhờ vào những khoản đầu tư lớn và phát triển kinh doanh và cũng nhờ vào sự tăng giá của các mặt hàng tài nguyên thiên nhiên.

Xem thêm
 Chiến tranh Lạnh (1985-1991)
 Dự đoán sự sụp đổ của Liên xô
 Các cuộc cách mạng năm 1989 (Đông Âu)
 Bức tường Berlin

Đọc thêm
 Hélène Carrère d'Encausse, The End of the Soviet Empire: The Triumph of the Nations, Basic Books, 1992, ISBN 0-465-09818-5

 Jack F. Matlock, Jr., Autopsy on an Empire: The American Ambassador's Account of the Collapse of the Soviet Union, Random House, 1995, ISBN 0679413766
 David Remnick, Lenin's Tomb: The Last Days of the Soviet Empire, Vintage Books, 1994, ISBN 0-679-75125-4
 Ronald Grigor Suny, The Revenge of the Past: Nationalism, Revolution, and the Collapse of the Soviet Union, Stanford University Press, 1993, ISBN 0-8047-2247-1

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Reform, Coup and Collapse: The End of the Soviet State by Professor Archie Brown.
 Soviet Archives  collected by Vladimir Bukovsky
 Candid photos of the Eastern Bloc September–tháng 12 năm 1991, in the last months of the USSR
 Kuliabin A. Semine S. Some of aspects of state national economy evolution in the system of the international economic order.- USSR ACADEMY OF SCIENCES FAR EAST DIVISION INSTITUTE FOR ECONOMIC & INTERNATIONAL OCEAN STUDIES Vladivostok, 1991

1982
1982
Sự sụp đổ của Liên Xô
Khối phía Đông


title: 4405 Otava

text:
4405 Otava (1987 QD1) là một tiểu hành tinh nằm phía ngoài của vành đai chính được phát hiện ngày 21 tháng 8 năm 1987 bởi Zdeňka Vávrová ở Klet.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 4405 Otava

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1987


title: Lagrave

text:
Lagrave  là một xã trong tỉnh Tarn thuộc vùng Occitanie ở miền nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 155 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE

Xã của Tarn


title: Văn kiện

text:
Văn kiện là văn bản quan trọng, có nội dung trọng tâm, quan trọng trong công tác hành chính.

Một văn kiện chứa thông tin. Nó thường hay có liên quan tới một sản phẩm có thực qua việc viết bài và thường là nhằm để truyền đạt hoặc lưu trữ các bộ sưu tầm dữ kiện. Văn kiện thường hay là tiêu điểm và quan tâm của việc hành chính.

Thuật ngữ văn kiện có thể được áp dụng vào bất cứ sự đại diện ý nghĩa rời rạc nào, nhưng nó thường nói về một cái gì đó vật lý, hữu hình như là một hoặc nhiều trang được in ra, hoặc nói về một văn kiện "ảo" trong dạng điện tử (số hóa).

Văn kiện dùng để tham khảo gọi là tài liệu.

Tham khảo

Xem thêm
Quy Chiếu
Tham khảo
Tài liệu

Ngôn ngữ học
Quản lý thông tin

Khoa học thông tin


title: Zentsūji, Kagawa

text:
là một thành phố thuộc tỉnh Kagawa, Nhật Bản.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Website chính thức

Thành phố tỉnh Kagawa


title: Neophaenis

text:
Neophaenis là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Loài
 Neophaenis aedemon Dyar, 1909
 Neophaenis boucheri Barbut & Lalanne-Cassou, 2004
 Neophaenis catocala Hampson, 1911
 Neophaenis frauenfeldi (Felder & Rogenhofer, 1874)
 Neophaenis lichenea Hampson, 1918
 Neophaenis meterythra Hampson, 1908
 Neophaenis psittacea (Schaus, 1898)
 Neophaenis respondens (Walker, 1858)

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database
Neophaenis at funet

Xylenini


title: Hoffen

text:
Hoffen là một xã thuộc tỉnh Bas-Rhin trong vùng Grand Est đông bắc Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Bas-Rhin

Tham khảo
 INSEE commune file

Xã của Bas-Rhin


title: Monnina sodiroana

text:
Monnina sodiroana là một loài thực vật thuộc họ Polygalaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador.

Chú thích

Tham khảo
 Freire-Fierro, A. & Pitman, N. 2004. Monnina sodiroana. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ecuador
Monnina


title: Churu

text:
Churu là một thành phố và khu đô thị của quận Churu thuộc bang Rajasthan, Ấn Độ.

Địa lý
Churu có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 315 mét (1033 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Churu có dân số 97.627 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Churu có tỷ lệ 62% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 72%, và tỷ lệ cho phái nữ là 51%. Tại Churu, 17% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Rajasthan


title: Dactylispa lameyi

text:
Dactylispa lameyi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Uhmann miêu tả khoa học năm 1930.

Chú thích

Tham khảo

Dactylispa


title: Giải của Hội phê bình phim New York cho phim ngoại ngữ hay nhất

text:
Giải của Hội phể bình phim New York cho phim ngoại ngữ hay nhất là một trong các giải của Hội phê bình phim New York dành cho các phim nói tiếng nước ngoài được bầu chọn là hay nhất trong năm.

Dưới đây là danh sách (không đầy đủ) các phim đoạt giải:

Thập niên 1960

Thập niên 1970

Thập niên 1980

Thập niên 1990

Thập niên 2000

Tham khảo

Giải thưởng của Hội phê bình phim New York
Giải thưởng điện ảnh cho phim ngoại ngữ xuất sắc nhất


title: Công nhân và nữ nông trang viên

text:
Công nhân và nữ nông trang viên (tiếng Nga là: Рабо́чий и колхо́зница) là một bức tượng, tác phẩm nghệ thuật của Vera Ignatyevna Mukhina, nhà nữ điêu khắc Liên Xô.

Mô tả
Tác phẩm này được Vera Ignatyevna Mukhina tạo ra từ năm 1935 đến năm 1937 tại Moskva, từ thép không gỉ, nặng 80 tấn. Đây chính là tác phẩm nổi tiếng nhất của bà.

Bức tượng gồm có một nam công nhân dáng vóc lực lưỡng, tay cầm búa giơ lên cao, đứng bên cạnh một nữ nông trang viên khỏe khoắn, tay cầm chiếc liềm cong sát cùng chiếc búa trên không. Hai người ở tư thế cùng bước lên phía trước, một tay đánh ra phía sau.

Tại triển lãm 1937

l
Năm 1937, tác phẩm này được chọn tham gia triển lãm toàn thế giới tại Paris. Để đưa lọt được bức tượng này qua đường ngầm Paris, người ta phải chặt tượng ra thành 65 khối và cho vào 28 toa tàu hỏa. Cùng lúc, chính phủ Liên Xô cũ đã gửi tới các kỹ sư, công nhân lắp ráp, thợ hàn, thợ tiện và thậm chí thuê cả thợ của Pháp. Sau 11 ngày lắp ráp và hàn gắn, bức tượng được dựng lại như ban đầu và đứng đối diện với gian trưng bày mang biểu tượng con chim đại bàng của nước Đức quốc xã thời Hitler. Sau triển lãm này, tên tuổi Vera Mukhina nổi tiếng khắp thế giới.

Sau triển lãm, chính quyền Liên Xô có ý định mang nấu chảy bức tượng để làm nguyên liệu sản xuất. Nhưng các nhà nghệ thuật Pháp rất thích bức tượng mang tính "hiện thực xã hội chủ nghĩa" và muốn giữ nó ở lại Paris. Do thái độ trân trọng đối với tác phẩm của phía Pháp, chính phủ Liên Xô đã thay đổi ý định.

Biểu tượng ở Liên Xô

Bức tượng được chia ra làm 44 khối và đưa từ Paris trở về Moskva. Do lần cắt thứ hai, các khối của bức tượng bị hỏng khá nặng và việc phục chế kéo dài 8 tháng, từ tháng 1 đến tháng 8 năm 1939.

Sau đó, tượng được mang trưng bày tại cổng phía Bắc của Trung tâm triển lãm thành tựu quốc dân Liên Xô (nay là Trung tâm triển lãm toàn Nga).

Từ năm 1947, bức tượng này còn là biểu tượng của hãng Mosfilm. Vera Mukhina đã làm một phiên bản thu nhỏ của bức tượng này, đặt tại trường quay của hãng. Những bộ phim nổi tiếng Liên Xô như Khi đàn sếu bay qua, Bài ca người lính, Kalina đỏ... đã gắn với biểu tượng này. Năm 2009, hợp đồng thương hiệu giữa Vera Mukhina (đã mất năm 1953) và hãng Mosfilm về biểu tượng này kết thúc.

Trùng tu
Năm 1979, bức tượng được dỡ xuống để trùng tu. Thời kỳ cải tổ của Gorbachyov, có ý kiến đề nghị chuyển bức tượng đi nơi khác hoặc bán cho một công ty của Hoa Kỳ nhưng không được chấp thuận.

Năm 2003, bức tượng lại được tháo ra lần thứ 3 thành 40 khối để đại tu. Theo dự án mới, phần bệ tượng sẽ cao 34,5 mét, thân tượng giữ nguyên ban đầu 24,5 mét, toàn bộ chiều cao bức tượng sẽ là gần 60 mét.

Chiều ngày 4 tháng 12 năm 2009, tại Trung tâm Triển lãm Quốc gia ở thủ đô Moskva đã diễn ra lễ khánh thành bức tượng sau hơn 5 năm phục chế.

Ảnh hưởng
Bức tượng Công nhân và nữ nông trang viên của Vera Mukhina được xem là có ảnh hưởng tới tượng Nữ thần Dân chủ do các sinh viên Trung Quốc tạo ra năm 1989, đặc biệt lên điểm đầu tượng và khuôn mặt tượng.

Tham khảo
 "Cha đẻ" của các biểu tượng Xô Viết là một phụ nữ - bài viết của Trần Quang Vinh trên báo Thể thao & Văn hóa cuối tuần số 29 năm 2009 (từ 17-23/7/2009), trang 58-59

Chú dẫn

Xem thêm

Vera Ignatyevna Mukhina
Nữ thần Dân chủ

Điêu khắc Liên Xô
Năm 1937
Tượng
Tượng đài
Phim của Mosfilm
Công trình xây dựng tại Moskva


title: Basco, Batanes

text:
Basco (còn gọi là Santo Domingo de Basco) là một đô thị cấp năm ở tỉnh Batanes, Philippines.

Theo điều tra dân số năm 2015, đô thị này có dân số 8.579 người trong.

Các đơn vị hành chính

Basco, về mặt hành chính, được chia thành 6 khu phố (barangay).

 Ihuvok II (Kayvaluganan)
 Ihuvok I (Kaychanarianan)
 San Antonio
 San Joaquin
 Chanarian
 Kayhuvokan

Tham khảo

Liên kết ngoài
Mã địa lý chuẩn Philipin
2000 Thông tin điều tra dân số Philipin

Đô thị của Batanes


title: Saint-Benoît, Ain

text:
Saint-Benoit là một xã ở tỉnh Ain, vùng Auvergne-Rhône-Alpes thuộc miền đông nước Pháp.

Xã của tỉnh Ain

Tham khảo

Saintbenoit


title: Pterodecta

text:
Pterodecta là một chi bướm đêm thuộc họ Callidulidae.

Các loài
Pterodecta felderi (Bremer, 1864)

Tham khảo

Liên kết ngoài
Pterodecta at funet

Callidulidae


title: Hydrobiosis taumata

text:
Hydrobiosis taumata là một loài Trichoptera trong họ Hydrobiosidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Chú thích

Hydrobiosis


title: Philecia

text:
Philecia là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: Amelia Vega

text:
Amelia Vega (sinh ngày 7 tháng 11 năm 1984) là một nữ hoàng sắc đẹp, người giành chiến thắng trong cuộc thi Hoa hậu Hoàn vũ 2003 được tổ chức tại thành phố Panama, vào ngày 3 tháng 6 năm 2003.

Có nhiều tài liệu cho rằng cô là ứng cử viên nặng ký nhất cho cuộc thi sắc đẹp này trước khi cô đăng quang ngôi hoa hậu .

Hiện tại, cha cô là một bác sĩ gia đình đang hành nghề tại New York và Miami. Mẹ cô, bà Patricia Polanco, cũng là một người đẹp của nước Dominicana, từng đại diện cho nước này trong cuộc thi Hoa hậu Thế giới năm 1980.

Hoa hậu Hoàn vũ
Sau khi giành vinh quang trong cuộc thi Hoa hậu Hoàn vũ Dominicana, Amelia đại diện cho nước Cộng hòa Dominicana trong cuộc thi Hoa hậu Hoàn vũ diễn ra ở Panama. Cô trở thành người đầu tiên đại diện cho nước này đăng quang ngôi hoa hậu.

Amelia được trao vương miện bởi Hoa hậu Hoàn vũ 2002 Justine Pasek của Panama. Cô mặc một chiếc áo đầm trắng được đính bằng những chuỗi hạt ở tay áo.

Là Hoa hậu Hoàn vũ 2003, cô đã làm việc chung với các tổ chức sức khỏe thế giới về căn bệnh HIV/AIDS như Hội đồng Sức khỏe Thế giới, amfAR, Tổ chức AIDS Nhi đồng Elizabeth Glaser (Elizabeth Glaser Pediatric AIDS Foundation) và Cable Possitive. Cô tuyên truyền cho mọi người rõ sự nguy hiểm và cách phòng ngừa căn bệnh thế kỷ này. Cô cũng gây được một quỹ từ thiện thông qua hoạt động này.

Ngày 21 tháng 12 năm 2003, cô tới Việt Nam và trao vương miện cùng quyền đại diện Việt Nam tại cuộc thi Hoa hậu Hoàn vũ 2004 cho Hoa khôi Hà Nội 2003 Nguyễn Thị Hồng Vân đến từ Hải Phòng.

Sau khi cô di chuyển tới căn hộ ở New York, Amelia đã thăm nhiều nước trên thế giới như Indonesia, Trung Quốc, Canada, Thái Lan, México, Puerto Rico, và Việt Nam. Amelia trở về quê hương của cô vài lần và nhận được huy chương danh dự trong Đại hội Thể thao Pan American vào năm 2003, được tổ chức tại Santo Domingo. Sau đó, Amelia cùng dẫn chương trình Fistival Presidente de Musica Latina, một đại hội âm nhạc dành cho châu Mỹ Latin kéo dài ba ngày được tổ chức hai năm một lần ở nước Cộng hòa Dominicana.

Là một Hoa hậu Hoàn vũ, Amelia đại diện cho Tổ chức Hoa hậu Hoàn vũ. "Chị em" hoa hậu của cô gồm có Hoa hậu Thiếu niên Hoa Kỳ Tami Farrell, và Hoa hậu Hoa Kỳ Susie Castillo.

Sự nghiệp
Amelia xuất hiện nhiều lần trên các tạp chí từ quê hương cô như Mujuer Unica và Oh! Maganize, đến các tạp chí thế giới như Cosmopolitan, Caras, và Vanidades. Cô cũng là người mẫu chính cho các cuộc chiến dịch quảng bá sản phẩm cho công ty mỹ phẩm Cover Girl.

Amelia thử sức tài nghệ ca hát lần đầu tiên của mình trong cuộc thi Hoa hậu Hoàn vũ Dominicana 2004, nơi cô trao vương miên hoa hậu cho cô Larimar Fiallo. Vào đêm 1 tháng 6 năm 2004, Amelia trao vương miện Hoa hậu Hoàn vũ 2004 cho Jennifer Hawkins, đại diện cho nước Úc.

Sau khi chấm dứt ngôi hoa hậu, Amelia làm việc tạm thời cho hãng truyền hình Telemundo, và là một người dẫn chương trình cho tiết mục thật Voces de America.

Chuyện bên lề
 Mẹ Amelia là bà Patricia Polanco, đồng thời là một cựu hoa hậu của nước Dominicana. Bà từng tham dự cuộc thi Hoa hậu Thế giới 1980.
 Amelia Vega giữ kỉ lục hoa hậu Cộng hòa Dominicana lâu nhất. "Ngôi vị nữ hoàng" của cô kéo dài từ ngày 29 tháng 7 năm 2002 đến ngày 3 tháng 4 năm 2004.
 Amelia là chủ nhân thứ ba của chiếc vương miện Hoa hậu Hoàn vũ giành giải thưởng “Trang phục dân tộc đẹp nhất”. Hai người trước là Hoa hậu Hoàn vũ 1988, Porntip Nakhirunkanok của Thái Lan và Hoa hậu Hoàn vũ 1998 Wendy Fitzwilliam của Trinidad & Tobago.
 Cô là cháu gái của ca sĩ Juan Luis Guera, người đạt danh hiệu giải thưởng Grammy.
 Cao 1.85m, cô là một trong những Hoa hậu Hoàn vũ cao nhất và cũng là Hoa hậu Cộng hòa Dominicana cao nhất.
 Năm 2006, cô là một trong những vị giám khảo cho cuộc thi Hoa hậu Hoàn vũ 2006

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Amelia Vega trên trang Dữ liệu Phim Internet (Internet Movie Database)
 Một trang web liên quan tới Hoa hậu Hoàn vũ 2003

Hoa hậu Hoàn vũ
Nữ người mẫu Cộng hòa Dominica
Nữ ca sĩ Cộng hòa Dominica
Hoa hậu Cộng hòa Dominica
Sinh năm 1984
Nhân vật còn sống
Nữ ca sĩ thế kỷ 21


title: Cố Hoành Trung

text:
Cố Hoành Trung (phồn thể: 顧閎中, giản thể: 顾闳中; 937 - 975), người Giang Nam, là một họa sĩ sống ở Nam Đường thời Ngũ Đại Thập Quốc, từng làm chức quan đãi chiếu (một chức quan văn nhỏ) trong viện hội họa của Nam Đường. Về mức độ nổi tiếng có thể coi là sánh ngang Chu Văn Củ.

Tác phẩm hội họa duy nhất của ông hiện còn lưu giữ được là Hàn Hi Tái dạ yến đồ (lưu giữ tại Cố cung bác vật viện ở Bắc Kinh). Người ta đồn rằng Cố Hoành Trung phụng mệnh của hậu chủ Nam Đường Nguyên Tông cùng Chu Văn Củ, Cao Thái Xung đột nhập vào phủ đệ của Hàn Hi Tái, tể tướng Nam Đường khi đó, để dò xét sinh hoạt phóng đãng ban đêm của ông này. Nhờ mắt thấy và khả năng ghi nhớ của mình mà ông đã vẽ lại thành bức tranh dài (trường quyển) Hàn Hi Tái dạ yến đồ. Các nhân vật trong bức tranh này được ông khắc họa lại rất sinh động.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Cố Hoành Trung trên baike.baidu.com (tiếng Trung)

Họa sĩ Trung Quốc
Hội họa Ngũ đại Thập quốc
Nam Đường
Sinh năm 937
Mất năm 975


title: Trường Đại học Y Dược Hải Phòng

text:
Trường Đại học Y Dược Hải Phòng (tiếng Anh: Haiphong University Of Medicine and Pharmacy) là một trường đại học chuyên ngành y khoa tại Việt Nam. Có sứ mạng Đào tạo nguồn nhân lực y tế uy tín, chất lượng; là trung tâm nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ; cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe và chú trọng phát triển y dược biển đảo Việt Nam. Được xếp vào nhóm các trường đại học trọng điểm đào tạo nhân lực y tế của Việt Nam, trực thuộc Bộ Y tế.

Chất lượng đào tạo

Đội ngũ giảng viên
Tính đến tháng 6 năm 2019, trường có 600 cán bộ, giảng viên cơ hữu trong đó có 2 Giáo sư, 25 phó giáo sư, 50 tiến sĩ, 190 thạc sĩ và các trợ giảng có trình độ đại học, và 308 giảng viên kiêm nhiệm có trình độ sau đại học, tại các Bệnh viện thực hành.

Lịch sử
Trường Đại học Y Dược Hải Phòng có lịch sử gần 40 năm xây dựng phát triển và trưởng thành, bao gồm các mốc chính sau:

Trước năm 1979: Các bệnh viện ở Hải Phòng là cơ sở thực hành của sinh viên Trường đại học Y Hà Nội.

Năm 1979: Chính thức thành lập Cơ sở II của Trường Đại học Y Hà Nội tại Hải Phòng (từ tháng 9/1979 đến 8/1985).

Ngày 17/8/1985, Bộ trưởng Bộ Y tế quyết định (số 843/BYT-QĐ) thành lập Phân hiệu Đại học Y Hải Phòng trực thuộc Trường Đại học Y Hà Nội.

Ngày 25/01/1999, Thủ tướng Chính phủ ký quyết định số 06/1999/QĐ-TTg về việc thành lập Trường Đại học Y Hải Phòng trực thuộc Bộ Y tế, trên cơ sở Phân hiệu Đại học Y Hải Phòng.

Năm 2013, Thủ tướng Chính phủ quyết định đổi tên Trường đại học Y Hải Phòng thành Trường Đại học Y Dược Hải Phòng với nhiệm vụ đào tạo, nghiên cứu và dịch vụ về lĩnh vực sức khỏe, đóng góp trực tiếp cho nhiệm vụ bảo vệ và chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Hiệu Trưởng qua các thời kỳ
TTƯT - PGS.TS. Nguyễn Đức Lung (1979-2000)
NGND - GS.TS. Nguyễn Hữu Chinh (2000-2006)
NGND - Viện sĩ - GS.TS. Phạm Văn Thức (2006-6/2018)
PGS. TS. Nguyễn Văn Hùng (Phó hiệu trưởng phụ trách trường 6/2018-12/2018)
PGS.TS. Nguyễn Văn Khải (12/2018 - nay)

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang mạng chính thức của Trường Đại học Y Dược Hải Phòng

Cơ sở đào tạo, nghiên cứu, xuất bản trực thuộc Bộ Y tế
Y Hải Phòng
Đại học và cao đẳng y dược Việt Nam
Đại học và cao đẳng công lập tại Việt Nam


title: Sermyloides varicolor

text:
Sermyloides varicolor là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Chen miêu tả khoa học năm 1942.

Chú thích

Tham khảo

Sermyloides


title: Ectoedemia chasanella

text:
Ectoedemia chasanella là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được miêu tả bởi Puplesis năm 1984. Nó được tìm thấy ở vùng Viễn Đông Nga.

Chú thích

Tham khảo

Ectoedemia


title: 1921 Pala

text:
1921 Pala (1973 SE) là một tiểu hành tinh nằm phía ngoài của vành đai chính được phát hiện ngày 20 tháng 9 năm 1973 bởi Tom Gehrels ở Đài thiên văn Palomar. It is one of very few asteroids located in the 2: 1 mean motion resonance with Sao Mộc.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1973


title: Los Alamos, New Mexico

text:
Los Alamos (tiếng Tây Ban Nha: Los Álamos), được thành lập năm 1968, là thành phố quận lỵ của Quận Los Alamos, trung tâm tiểu bang New Mexico, Hoa Kỳ, trên Cao nguyên Pajarito nhìn ra Thung lũng Río Grande. Chủ yếu là một trung tâm nghiên cứu, thành phố là nới có Phòng thí nghiệm quốc gia Los Alamos. Los Alamos cũng là một nơi có một trường cao đẳng, Bảo tàng Khoa học Bradbury và Trung tâm Nghệ thuật Fuller Lodge trong đó bao gồm Bảo tàng Lịch sử Los Alamos, một trung tâm nghệ thuật và một cơ sở nghệ thuật biểu diễn. Tượng đài Quốc gia Bandelier và Tượng đài Bang Jemez cả hai đều mô tả nổi bật các tàn tích của Pueblo thổ dân châu Mỹ gần đó.

Trong thời kỳ Chiến tranh Thế giới thứ 2, địa điểm này đã được chính phủ Mỹ lựa chọn làm nơi nghiên cứu vũ khí nguyên tử và quả bom nguyên tử đầu tiên đã được phát triển ở đây. Cộng đồng dân cư tiếp theo đó đã được dưới sự kiểm soát của Ủy ban Năng lượng Nguyên tử từ 1947 cho đến 1962, khi khu vực này được tự quản, trong thời kỳ này quả bom H đã được thiết kế ở đây. Tên thành phố đặt theo tiếng Tây Ban Nha có nghĩa là "những cây bạch dương". Dân số năm 1980 là 11.039 người, năm 1990 là 11.455 người và năm 2003 là 18.802 người.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Los Alamos
Quận Los Alamos, New Mexico
Khu vực thống kê New Mexico
Dự án Manhattan
Quận lỵ New Mexico


title: Lasioglossum areolatum

text:
Lasioglossum areolatum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1909.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1909


title: Taiwanostethus

text:
Taiwanostethus là một chi bọ cánh cứng trong họ
Elateridae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1994 bởi Kishii.

Các loài
Chi này gồm các loài:
 Taiwanostethus tanidai Kishii, 1994

Chú thích

Tham khảo

Elaterini


title: Eusattodera rugosus

text:
Eusattodera rugosus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học vào năm 1888.

Chú thích

Tham khảo

Eusattodera


title: Limésy

text:
Limésy là một xã thuộc tỉnh Seine-Maritime trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-Maritime
Seine-Maritime
Normandy

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
Limésy on the Quid website

Xã của Seine-Maritime


title: Trichanarta

text:
Trichanarta là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Hadeninae


title: Hàng không năm 1930

text:
Đây là danh sách các sự kiện hàng không nổi bật xảy ra trong năm 1930:

Các sự kiện
 Câu lạc bộ hàng không Surrey khai mạc các chuyến bay giải trí từ Cuộc đua Gatwick (bay giờ là Sân bay Gatwick London).
 Khí cầu của Đức, chiếcLZ 127 Graf Zeppelin thực hiện chuyến bay đầu tiên xuyên qua Nam Đại Tây Dương.

Tháng 1
 25 tháng 1 - American Airways được thành lập.

Tháng 3
 21 tháng 3 - Quân đội và hải quân Chile sáp nhập những máy bay quân sự của họ vào một đơn vị độc lập, có bộ tư lệnh độc lập.

Tháng 5
 5 tháng 5-24 - Amy Johnson bay từ Croydon, Anh, đến Darwin, Australia trên một chiếc de Havilland Gipsy Moth
 15 tháng 5 - Ellen Church trở thành tiếp viên hàng không đầu tiên trên thế giới, làm việc cho Boeing Air Transport

Tháng 6
 4 tháng 6 - Trung úy Apollo Soucek lập một kỷ lục về độ cao của thủy phi cơ, đạt 43.166 ft (13.157 m) trên một chiếc F3W Apache

Tháng 7
16 tháng 7 - 8 tháng 7\8 - Cuộc đua máy bay du lịch quốc tế lần thứ 2, Challenge 1930 tổ chức tại Berlin, Fritz Morzik lại tiếp tục vô địch trên một chiếc BFW M.23.
19 tháng 7 - Frank Goldsborough chết trong một va chạm máy bay ở Vermont.
20 tháng 7 - 1 tháng 7 - Quãng đường đua dài 7.560 km vòng quanh châu Âu của cuộ đua Challenge 1930.
29 tháng 7 - British airship R.100 thực hiện chuyến bay thử nghiệm đến Montreal và quay trở lại.

Tháng 8
8 tháng 8 - Cuộc đua Challenge 1930 kết thúc, Fritz Morzik là người chiến thắng.
25 tháng 8 - Eddie August Schneider lập một kỷ lục về độ tuổi thực hiện chuyến bay xuyên lục địa và tốc độ chuyến bay. Anh ta bay từ Westfield, New Jersey vào 14 tháng 8 năm 1930 và đến Los Angeles, California trong 4 ngày, trong thời gian bay là 29 giờ 55 phút. Anh nhanh hơn kỷ lục cũ 4 giờ 22 phút.

Tháng 10
 5 tháng 10 - British airship R.101 va chạm ở Pháp trong khi đang trên đường đến Ấn Độ. 47 người chết.
 25 tháng 10 - TWA ("Transcontinental and Western Air") bắt đầu các chuyến bay vận chuyển hành khách giữa New York và Los Angeles.

Chuyến bay đầu tiên
 RWD-4 (mùa xuân)

Tháng 4
 RWD-3
 29 tháng 4 - Polikarpov I-5

Tháng 5
 6 tháng 5 - Boeing Monomail

Tháng 6
 12 tháng 6 - Handley Page Heyford

Tháng 9
 12 tháng 9 - Taylor E-2
 24 tháng 9 - Short Rangoon

Tháng 10
 5 tháng 10 - Junkers Ju 52
 PZL P.7

Tháng 11
 14 tháng 11 - Handley Page HP.42
 18 tháng 11 - Boeing XP-9
 25 tháng 11 - Fairey Hendon

Tháng 12
 22 tháng 12 - Tupolev ANT-6

Tham khảo

Hàng không năm 1930


title: Caecum digitulum

text:
Caecum digitulum là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Caecidae.

Chú thích

Tham khảo

Đọc thêm
 Powell A. W. B., New Zealand Mollusca, William Collins Publishers Ltd, Auckland, New Zealand 1979 ISBN 0-00-216906-1

Caecum


title: Thái Nguyên (xã)

text:
Thái Nguyên là một xã thuộc huyện Thái Thụy, Thái Bình, Việt Nam.

Vị trí địa lý
Thái Nguyên nằm ở phía nam huyện Thái Thụy, nằm giáp sông Diêm; phía bắc giáp xã Thuỵ Liên, Thụy Hà; phía nam giáp xã Thái An, xã Thái Hoà; phía tây nam giáp xã Thái Hưng; đông nam giáp xã Thái Thượng; phía tây giáp xã Thái Thủy.

Hành chính
Xã có 5 thôn: Bích Đoài, Hà My, Thanh Lương, Bằng lương, Ngọc Thịnh. 3 hợp tác xã sản xuất kinh doanh dịch vụ nông nghiệp: Hà Bích, Thanh Bằng, Ngọc Thịnh.

Dân số
Thái Nguyên có 8.723 người.

Kinh tế

Có 710 ha đất nông nghiệp, 42 ha bãi ven sông nuôi trồng thủy sản; nhiều năm trước, cây thuốc lào là đặc sản của Thái Nguyên nhưng bây giờ số lượng diện tích trồng cây thuốc lào đã giảm đi đáng kể, thay vào đó phổ biến là cây ớt, đem lại nguồn kinh tế và công việc ổn định cho người dân.

Giao thông
Đây là địa phương có dự án Đường cao tốc Ninh Bình – Hải Phòng đi qua. Có 15 km đường liên thôn.

Văn hoá, du lịch
 Đình Ba Nóc thờ quan bảng Hoàng Giáp Nguyễn Mậu là di tích lịch sử cấp quốc gia,
 Đình Công, đình Hà My, đình Đoài là di tích lich sử văn hoá cấp tỉnh. Các đình này đều được công nhận là đình kháng chiến.

Hoạt động

Vào mùng 2 tết âm lịch, đình Hà My thuộc thôn Hà My, xã Thái Nguyên lại tổ chức chọi gà. Đây là lễ hội truyền thống và mang đậm nét văn hoá của người dân nơi đây và được đông đảo nhân dân ủng hộ.


title: Muỗng

text:
Muỗng hoặc thìa (muỗng nhỏ), muôi (vá, theo phương ngữ miền Nam) là một dụng cụ gồm có hai phần: một phần lõm và bè ra, có thể hình tròn hoặc là trái xoan, gắn chặt vào một cán cầm. Tác dụng chủ yếu của thìa là xúc thức ăn. Ngoài ra, thìa còn có thể được sử dụng như là một dụng cụ để múc, trộn, khuấy thực phẩm hoặc các nguyên nhiên liệu khác. Ngày nay, thìa có thể được làm từ kim loại, gỗ, sành sứ hoặc nhựa.

Tham khảo

 Bednersh, Wayne. Collectible Souvenir Spoons: The Grand Tour. Collector Books, 2000. ISBN 978-1-57432-189-0.

Muỗng
Dụng cụ ăn uống

de:Essbesteck#Löffel


title: Platyperigea

text:
Caradrina là một subchi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Liên kết ngoài


title: Lapeyrouse, Puy-de-Dôme

text:
Lapeyrouse là một xã ở tỉnh Puy-de-Dôme trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes miền trung nước Pháp.

Địa hình
Sông Bouble tạo nên gianh giới phía Đông của xã.

Xem thêm
Xã của tỉnh Puy-de-Dôme

Tham khảo
INSEE

Xã của Puy-de-Dôme


title: Horistonotus minimus

text:
Horistonotus minimus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1881.

Chú thích

Tham khảo

Horistonotus


title: Gốm Chu Đậu – Mỹ Xá

text:
Gốm Chu Đậu – Mỹ Xá, còn được biết đến là gốm Chu Đậu, là gốm cổ truyền Việt Nam đã được sản xuất tại làng Chu Đậu và làng Mỹ Xá thuộc tổng Thượng Triệt, nay thuộc các xã Minh Tân (làng Mỹ Xá) và Thái Tân (làng Chu Đậu), huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương. Tuy nhiên, gốm Chu Đậu tại Việt Nam ít người biết đến cho đến khi có sự việc ông Makoto Anabuki - cán bộ ngoại giao Nhật Bản tại Tokyo nhờ tìm hiểu về xuất xứ chiếc bình gốm hoa lam tại Bảo tàng Topkapı, Istanbul (Thổ Nhĩ Kỳ) do ông nghi ngờ đây là bình gốm Việt Nam chứ không phải là Trung Quốc và sự việc khảo sát và khai quật con tàu đắm ở Cù lao Chàm (Quảng Nam).

Xuất xứ
Dòng gốm này có thể đã được hình thành và phát triển trong khoảng từ thế kỷ 13 đến thế kỷ 18. Có nguồn nói, nó bị hủy diệt do chiến tranh Lê-Mạc cuối thế kỷ 16.

Loại gốm này thường được nhắc đến với tên gốm Chu Đậu là do lần đầu tiên người ta khai quật được các di tích của dòng gốm này ở Chu Đậu. Sau này, khi khai quật tiếp ở Mỹ Xá (làng bên cạnh Chu Đậu) thì người ta phát hiện ra khối lượng di tích còn đa dạng hơn và có một số nước men người ta không tìm thấy trong số các di tích khai quật được tại Chu Đậu. Kết quả khai quật ấy được báo cáo tại hội nghị khảo cổ học toàn quốc tổ chức vào tháng 9 năm 1986. Nó trở thành một nhận thức mới về gốm Việt Nam trong lịch sử và tên gọi Chu Đậu - lấy theo tên ngôi làng đầu tiên phát hiện gốm - được ghi vào bản đồ khảo cổ học là một di tích quan trọng bậc nhất của gốm Việt Nam.

Tại Mỹ Xá, gia phả dòng họ Vương có ghi câu "...tổ tiên...lấy nghề nung bát làm nghiệp". Câu này hiện được lưu lại trong bảng ghi lịch sử dòng gốm này tại Xí nghiệp gốm sứ Chu Đậu.

Cả hai vùng Mỹ Xá và Chu Đậu đều coi ông Đặng Huyền Thông, người Hùng Thắng, Minh Tân là ông tổ (đã biết) của dòng gốm này. Nhà nghiên cứu Tăng Bá Hoành, nguyên giám đốc Bảo tàng Hải Dương cho rằng, một nhân vật là bà Bùi Thị Hý là tổ nghề gốm Chu Đậu. Nhiều bài nghiên cứu đã chứng minh sự tồn tại của Bùi Thị Hý là ngụy tạo và nhân vật này không có thật.

Nổi tiếng trong nước và xuất khẩu
Nhiều lập luận về sự phát triển rực rỡ gốm Chu Đậu đều xuất phát từ sự bế quan tỏa cảng đương thời của nhà Minh, giai đoạn đầu và giữa của triều đại này đã thực thi chính sách cấm biển và nghiêm cấm người dân ra nước ngoài. Triều đình chỉ cho phép những tàu nước ngoài đến buôn bán kèm theo những vật dâng cống cho triều đình. Gốm sứ Trung Quốc xuất khẩu theo đường biển sang phương Tây đang hồi hưng thịnh bị chặn dòng. Trước tình trạng đó, các nhà buôn chuyển hướng sang các nước lân cận. Những lò gốm vùng Hải Dương và Thăng Long đã nắm lấy thời cơ, đẩy gốm Việt Nam phát triển rực rỡ, chiếm lĩnh thị trường quốc tế. Thứ đến là đội ngũ thợ thủ công người Việt, cả gốm sứ và nhiều ngành nghề khác rất khéo tay và lành nghề. Mặt khác, về vị trí địa kinh tế, Việt Nam nằm trên tuyến đường giao lưu thương mại quốc tế, trong đó có gốm sứ.

Trong nước

Tháng 4-1986, Bộ Văn hóa cấp giấy phép cho tỉnh Hải Hưng khai quật lần đầu tiên ở làng Chu Đậu.

Tại hai hố rộng 35m2, các nhà khoa học tìm thấy hàng ngàn hiện vật với rất nhiều con kê hình đĩa, hình vành khăn, nón cụt và hình vòng đeo tay, những chồng bát đĩa gốm hoa lam dính chồng vào nhau bị quá lửa nên méo xẹo, nhiều chồng gốm non lửa thì vàng xỉn, nhiều xỉ than và mảnh bao nung gốm cùng rất nhiều mảnh bát đĩa lớn nhỏ...

Kết quả khai quật ấy được báo cáo tại hội nghị khảo cổ học toàn quốc tổ chức vào tháng 9-1986, trở thành một bất ngờ lớn trong giới khoa học. Nó trở thành một nhận thức mới về gốm Việt Nam trong lịch sử và tên gọi Chu Đậu - lấy theo tên ngôi làng đầu tiên phát hiện gốm - được ghi vào bản đồ khảo cổ học là một di tích quan trọng bậc nhất của gốm sứ Việt Nam.

Từ năm 1986-1991, trải qua năm cuộc khai quật khảo cổ ở làng Chu Đậu, dù tổng diện tích chỉ 140,5m2 và thám sát khảo cổ 19m2 nhưng đã thu được hàng vạn hiện vật về sản phẩm và công cụ sản xuất gốm sứ.

Năm 1997, trong quá trình khảo sát và khai quật con tàu đắm ở Cù lao Chàm (Quảng Nam) của người Bồ Đào Nha. Đó là cuộc khai quật tốn tiền nhất từ trước đến nay (hơn 6 triệu USD), kéo dài nhất (trong bốn năm), huy động nhiều nhà nghiên cứu nhất (chừng 40 nhà nghiên cứu trong và ngoài nước), dùng những thiết bị tối tân và hiện đại nhất, khai quật ở độ sâu nhất (hơn 70m) và số lượng hiện vật nhiều nhất (hơn 240.000 trong đó có nhiều bát, đĩa, hộp, lọ, bình, ang là gốm Chu Đậu), trong đó có nhiều tuyệt tác độc bản như chiếc bình gốm vẽ hình bốn con thiên nga trong bốn tư thế khác nhau, cao 56,5 cm, trưng bày ở Bảo tàng Lịch sử Việt Nam là một trong số 779 hiện vật độc bản trong con tàu đắm, được xem là tinh hoa của làng gốm Chu Đậu ở thế kỷ XV cả về mỹ thuật lẫn kỹ thuật.

Sau năm 1975, đội ngũ đông đảo dân vạn đò trên sông Hương của Huế đã trục vớt được rất nhiều những hiện vật gốm vẽ lam, trắng ngà phong cách đáy màu sôcôla nhưng không ai biết xuất xứ. Mãi cho đến khi có kết quả các cuộc khai quật khảo cổ ở Nam Sách (Hải Dương) và con tàu đắm Cù Lao Chàm thì mới biết đây là gốm Chu Đậu Có rất nhiều đồ gốm nước ngoài, từ Hán, Đường, Minh, Thanh xuất xứ từ Trung Quốc, hay gốm Thái Lan, Nhật Bản và các nước phương Tây giai đoạn trung đại... Nhưng chiếm số lượng nhiều bậc nhất trong bộ sưu tập vẫn là những bình vôi, chén, đĩa thuộc dòng gốm Chu Đậu. Hiện nay bộ sưu tập này do nhà nghiên cứu Hồ Tấn Phan sở hữu tại nhà riêng 28/5 Cao Bá Quát.

Xuất khẩu
Gốm Chu Đậu là dòng gốm nổi tiếng vì màu men và họa tiết thuần Việt. Nó đã từng xuất khẩu sang nhiều nước. Từ cuối thế kỷ XIV đến cuối đầu thế kỷ XVII, gốm Chu Đậu cùng với những dòng gốm khác của Việt Nam đã có một vị thế quan trọng trong thị trường gốm sứ ở Nhật Bản và ở các nước Đông Nam Á hải đảo đương thời, bằng chứng là sự hiện diện của vô số hiện vật gốm Chu Đậu trong các di chỉ khảo cổ học và trong các con tàu đắm được phát hiện ở Nhật Bản và khu vực Đông Nam Á trong nhiều năm qua: Malaysia có 9 di chỉ, Brunei có 2 di chỉ, Philippines có 10 di chỉ, Indonesia có 11 di chỉ và Nhật Bản có 30 di chỉ khảo cổ

Trong cuốn sách Vietnamese ceramics A separate tradition do John Stevenson và John Guy chủ biên (Art Media Resources with Avery Press, 1997) có giới thiệu nhiều món đồ gốm Chu Đậu từ sưu tập của những bảo tàng lớn trên thế giới như: Metropolitan Museum of Art (New York), Denver Museum of Art (Denver), Seattle Art Museum (Seattle), Museum of Fine Arts (Boston), Birmingham Art Museum (Alabama) và Asian Art Museum of San Francisco (San Francisco) ở Mỹ; Society of Ancient Southeast Asian Ceramics, Kyoto National Museum, Machida Municipal Museum ở Nhật Bản; British Museum of London ở Anh; Museum of East Asian (Bath) và Art Gallery of South Australia (Adelaide) ở Úc; Museum het Princesshof (Leewarden) ở Hà Lan; Bảo tàng Nghệ thuật Dresden, Bảo tàng Dân tộc học Muenchen ở Đức; Bảo tàng Lịch sử và nghệ thuật Hoàng gia Mariemont ở Bỉ. Tuy nhiên, hiện vật gốm Chu Đậu nổi danh nhất thế giới là chiếc bình hoa lam ở Bảo tàng Tokapi Saray tại Istanbul ở Thổ Nhĩ Kỳ.

Suy tàn
Suốt nhiều năm qua, một câu hỏi lớn là vì sao đang phát triển rực rỡ nhưng gốm Chu Đậu bỗng chốc lụi tàn như chưa từng tồn tại là rất kỳ lạ.

Nhiều cách lý giải đã được đưa ra gồm cả chiến tranh Lê-Mạc và sự mở cửa trở lại vào cuối thời Minh chính là nguyên nhân khiến dòng gốm này vào quên lãng. Việc truy quét của triều Lê - Trịnh đối với nhà Mạc đã làm ảnh hưởng lớn đến việc sản xuất gốm Chu Đậu. Nhà nghiên cứu Tăng Bá Hoành cũng cho rằng bởi cuộc chiến tranh Lê-Mạc, và năm kết thúc nhà Mạc 1592 cũng chính là năm kết thúc của gốm Chu Đậu.

Ngoài ra, gốm Chu Đậu vẫn còn những điểm hạn chế về trình độ kỹ thuật chưa thật sự đạt đến mức độ hoàn mỹ. Vì vậy, sự cạnh tranh trên thị trường cũng kém cạnh. Khi người Trung Quốc mở cửa để dòng gốm của họ tái xuất khẩu ra thị trường thế giới thì không những về mặt ngoại thương tàn lụi mà hàng loạt gốm sứ Trung Quốc tràn vào chiếm lĩnh thị trường trong nước.

Phục hồi và phát triển
Gốm Chu Đậu sau mấy trăm năm biến mất đang dần trở lại với thị trường trong nước và quốc tế. Ngay sau lô sản phẩm gốm Chu Đậu đầu tiên xuất lò vào năm 2003, cùng với thị trường trong nước, gốm Chu Đậu đã xuất khẩu cung ứng sản phẩm cho nhiều nước trên thế giới. Việc mạnh dạn đưa sản phẩm xuất sang thị trường châu Âu như một hướng đi đột phá. Trong nhiều năm liền, thị trường này vẫn tiêu thụ khá đều đặn. Tiếp đến là thị trường Nga, Nhật Bản cũng như một thị trường mới gồm nhiều nước châu Phi.

Xem thêm
Gốm Bát Tràng
Làng gốm Phù Lãng

Tham khảo

Gốm Việt Nam
Hải Dương
Làng nghề Hải Dương
Nghệ thuật Việt Nam thời Mạc
Kinh tế Việt Nam thời Mạc
Văn hóa xứ Đông


title: Kim giao

text:
Kim giao hay còn gọi kim giao núi đá (danh pháp khoa học Nageia fleuryi) là một loài thực vật trong họ Podocarpaceae. Một vài phân loại khoa học khác trước đây xếp Kim giao vào các chi Podocarpus, Decussocarmus. Đến năm 1987 thì người ta bắt đầu xếp loài này ở chi Nageia.

Hình dạng
Cây gỗ nhỡ cao từ 15-25m. Thân thường thẳng và tán cây hình tháp. Các cành nhánh của cây thường mọc ngang và rủ xuống. Vỏ thân cây màu nâu xám và thường bong mảng. Lá cây thường có hình bầu dục hoặc mũi mác, đầu lá hình nhọn, đuôi lá hình nêm. Hệ gân lá thuộc dạng đa gân, đặc trưng của thực vật chi Nageia. Bề mặt phiến lá thường trơn bóng như chất liệu da. Lá đính đơn và đối xứng nhau qua cành. Nón đực thường đính thành chùm 3-4, nón cái thường mọc đơn lẻ. Quả hình trụ đường kính từ 1,5 - 2,5 cm.

Phân bổ
Loài ưa phát triển trên đất đá vôi có độ dày tầng đất lớn, thoát nước tốt. Ngoại trừ trường hợp đặc biệt về quần hợp đơn loài ở Vườn quốc gia Cát Bà của Việt Nam thì Kim giao là loài thường phân bố hỗn giao với các loài Sến, Táu và Dẻ ở các khu rừng mưa nhiệt đới và á nhiệt đới thường xanh, có độ cao từ 200 - 1000m.

Kim giao được tìm thấy ở miền nam Trung Quốc (Quảng Đông, Quảng Tây, Vân Nam), Lào, Campuchia, Việt Nam (hầu hết các tỉnh miền núi có địa chất đá vôi).

Sử dụng
Gỗ của Kim giao có màu trắng sáng rất đẹp và bền (khác xa với gỗ của các loài thuộc chi Podocarpus hiện nay có màu vàng hơn) thường được dùng đóng đồ nội thất. Người Á Đông có cả những kinh nghiệm truyền thống về việc dùng gỗ Kim giao để thử độc thực phẩm. Lá Kim giao cũng được Đông y sử dụng như là một phương thuốc chữa ho. Tán và lá cây đẹp nên cây cũng được dùng nhiều cho kiến trúc cảnh quan, trồng ven đường, các công trình tôn giáo như đình chùa, nhà thờ, các công trình mang lối kiến trúc cổ Đông Á.

Bảo tồn
Vì những sử dụng của gỗ Kim giao mà loài này đang bị đe dọa, nhất là tại Việt Nam. Theo Viện điều tra quy hoạch rừng Việt Nam (1996) thì loài này hiện đang được bảo vệ nghiêm ngặt tại các khu rừng đặc dụng của Việt Nam.

Chú thích

Tham khảo

Ở Việt Nam vẫn còn có một số tài liệu dùng tên phân loại cây Kim giao là Podocarpus fleuryi
Kỹ Thuật Chăm Sóc Cây Kim Giao

F
Thực vật Campuchia
Thực vật Đài Loan
Thực vật Lào
Thực vật Việt Nam
Thực vật Trung Quốc


title: Péronne-en-Mélantois

text:
Péronne-en-Mélantois là một xã ở trong tỉnh Nord ở miền bắc nước Pháp. Xã này có diện tích 1,14 kilômét vuông, dân số năm 1999 là 774 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 33 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
Xã của tỉnh Nord

Tham khảo

 INSEE commune file

Peronneenmelantois


title: 19437 Jennyblank

text:
19437 Jennyblank là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1695.0090224 ngày (4.64 năm).

Nó được phát hiện ngày 24 tháng 3 năm 1998.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Ectoedemia louisella

text:
Ectoedemia louisella là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được tìm thấy ở Đại Anh đến Ukraina, và từ Đen Mạch đến Ý.

Sải cánh dài 5–8 mm. Có hai thế hệ một năm với con lớn mọc cánh từ tháng 4 đến tháng 5, từ tháng 7 đến tháng 9 và tháng 10.

Ấu trùng ăn Acer campestre. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Fauna Europaea
bladmineerders.nl

Ectoedemia
Côn trùng châu Âu


title: Cerithium africanum

text:
Cerithium africanum là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Cerithiidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

A


title: Falkenstein, Lower Austria

text:
Falkenstein là một thị xã thuộc huyện Mistelbach trong bang Niederösterreich.

Tham khảo

Đô thị của Niederösterreich


title: Tortyra ignita

text:
Tortyra ignita là một loài bướm đêm thuộc họ Choreutidae. Nó được tìm thấy ở Cuba.

Chú thích

Tham khảo

Tortyra


title: So đũa

text:
So đũa hay điền thanh hoa lớn (danh pháp hai phần: Sesbania grandiflora Pers, đồng nghĩa Aeschynomene grandiflora) là một cây lớn thuộc chi Sesbania trong họ Đậu (Fabaceae). Người ta tin nó có nguồn gốc từ Ấn Độ hay Đông Nam Á và mọc ở những nơi nóng ẩm.

Còn gọi là dank kaa, angkea dey chhmol (Cămpuchia), phak dok khe (Lào-Viênchian), fayotier (Pháp).

Mô tả
Cây thân gỗ cao 5–20 m, mọc thẳng đứng.

Phát triển rất nhanh, vỏ tiết mủ đỏ. Lá kép lông chim chẵn, dài 15–30 cm, lá do 50-60 phụ hợp thành. Lá chét rất nhiều, tới 30 đôi, hình bầu dục, thuôn dài 25mm, rộng 8-10mm thường các lá ở giữa dầy hơn các lá ở ngọn, lá bẹ rụng sớm. Hoa xếp thành chùm ở nách, thõng. Chùm hoa to, dài 7–8 cm, màu trắng đôi khi hồng hay cam tím, hình lưỡi liềm. Quả dài 30–35 cm, thẳng, thót lại ở gốc và đỉnh, thu hẹp và dẹp ở khoảng cách giữa các hạt, nhưng không chia thành đốt. Hạt rất nhiều hình quả thận, dẹt màu vàng sậm hoặc nâu. Vỏ có chất màu đỏ và vàng.

Phân bố
So đũa được trồng nhiều ở miền Nam Việt Nam chủ yếu để làm cảnh vì có hoa đẹp, đôi khi được trồng làm cây chủ cho cây hồ tiêu leo, được canh tác làm cây chắn gió và cải tạo đất. Còn thấy trồng ở Lào, Campuchia và nhiều nước nhiệt đới châu Á khác.

Thành phần hóa học
Trong vỏ cây so đũa có chứa chất gôm nhựa. Khi còn tươi gôm nhựa có màu hồng đỏ, nhưng để một thời gian thì xâm lại. Gôm nhựa này một phần tan trong nước, một phần tan trong cồn. Hai chất màu là agathin màu đỏ và xanthoagathin màu vàng, ngoài ra còn basorin, một chất nhựa và tannin.

Lá, hoa và quả chứa nhiều đường, đặc biệt hoa có lượng vitamin C cao (0.1%), vitamin B, muối calci và sắt, các amino acid.

Sử dụng
Vỏ được dùng làm thuốc bổ, khai vị, trị thổ tả. Bóc đi lớp vỏ cứng bên ngoài, phần vỏ xanh trắng bên trong dùng để nhai chầm chậm nuốc nước hơi rít, có vị hơi chát và ngọt, làm hạ đờm suyễn, ho ngứa cổ, làm nhọt lở trong miệng chóng lành. Ngọn non,lá và hoa so đũa cũng được ăn như rau ở Đông Nam Á, đặc biệt ở Lào, Java thuộc Indonesia, Việt Nam và vùng Ilocos của Philippines.

Ở Việt Nam, hoa so đũa thường được dùng nấu canh chua, ngọn non ăn như rau với mắm sống, món kho, v.v. Quả so đũa khi còn non bẻ đôi được, đem cắt khúc ngâm nước khoảng mười phút để đỡ chát, xào với thịt hay luộc, mùi vị không khác đậu đũa hay đậu ve. Trong tiếng Thái Lan, hoa của cây này được gọi là dok khae, còn tiếng Indonesia thì gọi là bunga turi hay kembang turi.

Ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trang về Sesbania grandiflora

Rau
G
Thực vật Campuchia
Thực vật Lào
Thực vật Việt Nam
Rau ăn hoa
Thực vật Thái Lan
Thực vật vườn châu Á
Cây trang trí
Thực vật Úc


title: Mykolaiv

text:
Mykolaiv hay Nikolaev (tiếng Ukraina: Миколаїв), (tiếng Nga: Николаев) là một thành phố tỉnh lỵ tỉnh Mykolaiv của Ukraina. Thành phố Mykolaiv có diện tích 260km2, dân số theo điều tra vào năm 2022  là 470.011 người. Đây là thành phố lớn thứ 9 tại Ukraina. Thành phố có sân bay Mykolaiv

Tham khảo

Thành phố của Ukraina
Tỉnh Mykolaiv
Khởi đầu năm 1789 ở Nga
Mykolaiv


title: Eupleura vokesorum

text:
Eupleura vokesorum là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Eupleura


title: Hylaeus littleri

text:
Hylaeus littleri là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1918.

Chú thích

Tham khảo

L
Động vật được mô tả năm 1918


title: Fusitriton murrayi

text:
Fusitriton murrayi là một loài ốc biển săn mồi, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Ranellidae, họ ốc tù và.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Fusitriton


title: Alloscirtetica sakakibarai

text:
Alloscirtetica sakakibarai là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Urban mô tả khoa học năm 1977.

Chú thích

Tham khảo

Alloscirtetica
Động vật được mô tả năm 1977


title: Oides decemmaculata

text:
Oides decemmaculata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Laboissiere miêu tả khoa học năm 1927.

Chú thích

Tham khảo

Oides


title: Megachile planula

text:
Megachile planula là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Vachal mô tả khoa học năm 1908.

Chú thích

Tham khảo

P
Động vật được mô tả năm 1908


title: Janseodes

text:
Janseodes là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Các loài tiêu biểu
Janseodes melanospila (Guenée, 1852)

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Hadeninae
Erebidae


title: Zellerndorf

text:
Zellerndorf là một thị trấn ở huyện Hollabrunn trong bang Niederösterreich, ở nước Áo. Đô thị này có diện tích 41,12 km², dân số năm 2001 là 2656 người.

Tham khảo

Đô thị của Niederösterreich


title: Dicranomyia arachnobia

text:
Dicranomyia arachnobia là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Eurispa nigripes

text:
Eurispa nigripes là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Blackburn miêu tả khoa học năm 1892.

Chú thích

Tham khảo

Eurispa


title: Mandav

text:
Mandav là một thị xã và là một nagar panchayat của quận Dhar thuộc bang Madhya Pradesh, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Mandav có dân số 8545 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Mandav có tỷ lệ 32% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 41%, và tỷ lệ cho phái nữ là 22%. Tại Mandav, 20% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Madhya Pradesh


title: Cydia duplicana

text:
Cydia duplicana là một small bướm đêm of the họ Tortricidae. Nó được tìm thấy ở all across châu Âu, extending barely into châu Á in the Transcaucasus, Turkestan và Kazakhstan.

Sải cánh dài 13–19 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 5 or tháng 6 đến the end of tháng 7. Có một lứa một năm.

Synonyms
Junior synonyms of this species are:
 Grapholitha duplicana Zetterstedt, 1839
 Tortrix dahliana Frolich, 1828
 Grapholitha duplicana var. graeca Staudinger, 1871
 Tortrix (Grapholitha) interruptana Herrich-Schffer, 1851
 Grapholita dublicana ab. major Prohaska, 1922
 Laspeyresia duplicana (Zetterstedt, 1839)

Footnotes

Tham khảo
  (2009): Online World Catalogue of the Tortricidae – Cydia duplicana. Version 1.3.1. Truy cập 2010-APR-20.
  (1942): Eigenartige Geschmacksrichtungen bei Kleinschmetterlingsraupen ["Strange tastes among micromoth caterpillars"]. Zeitschrift des Wiener Entomologen-Vereins 27: 105-109 [in German]. PDF fulltext
  (2005): Markku Savela's Lepidoptera và some other life forms – Cydia duplicana. Version of 2005-SEP-13. Truy cập 2010-APR-19.

Liên kết ngoài

 Eurasian Tortricidae

Cydia
Côn trùng châu Âu


title: Rouvrel

text:
Rouvrel là một xã ở tỉnh Somme, vùng Hauts-de-France, Pháp.
Diện tích xã này là 7,16  km². Xã Rouvrel có cự ly khoảng 10 dặm Anh về phía nam của Amiens.

Dân số

Địa điểm nổi bật

 The church

Xem thêm
Xã của tỉnh Somme

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Rouvrel trên trang mạng của INSEE
 Rouvrel trên trang mạng của Quid

Xã của Somme


title: .sn

text:
.sn là tên miền quốc gia cấp cao nhất (ccTLD) của Sénégal.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 IANA.sn whois information
 domain registration website

Tên miền quốc gia cấp cao nhất
Thông tin liên lạc ở Sénégal


title: Pseudobiston

text:
Pseudobiston là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Morino

text:
Morino là một đô thịthuộc tỉnh L'Aquila trong vùng Abruzzo của Ý. Ý. Đô thị này có diện tích 52 km², dân số năm 2001 là 1545 người. Các làng trực thuộc: Rendinara, Grancia, Brecciose. Các đô thị giáp ranh gồm: Alatri (FR), Civita d'Antino, Civitella Roveto, Filettino (FR), Guarcino (FR), San Vincenzo Valle Roveto, Veroli (FR), Vico nel Lazio (FR)

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh L'Aquila


title: Villarepos

text:
Villarepos (tên tiếng Đức: Ruppertswil) là một đô thị trong huyện See thuộc bang Fribourg ở Thụy Sĩ.

Tham khảo

Đô thị của bang Fribourg


title: Ranoidea spenceri

text:
Ranoidea spenceri (tên tiếng Anh: Spencer's River Tree Frog, Spotted Frog, hoặc Spotted Treefrog) là một loài ếch thuộc họ Pelodryadidae. Chúng là loài đặc hữu của Úc.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, và sông. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

 Gillespie, G., Robertson, P., Littlejohn, M. & Lemckert, F. 2004. Litoria spenceri. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

S


title: Poza de la Vega

text:
Poza de la Vega là một đô thị trong tỉnh Palencia, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 267 người.

Tham khảo

Đô thị ở Palencia


title: Trentels

text:
Trentels  là một xã thuộc tỉnh Lot-et-Garonne trong vùng Nouvelle-Aquitaine phía tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 78 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Lot-et-Garonne


title: Santosse

text:
Santosse là một xã ở tỉnh Côte-d'Or trong vùng Bourgogne-Franche-Comté, phía đông nước Pháp. Khu vực này có độ cao từ 392-567 mét trên mực nước biển.

Dân số

Tham khảo

 Santosse sur le site de l'Institut géographique national
 Santosse sur le site de l'Insee
 Santosse sur le site du Quid

Xã của Côte-d'Or


title: Độc Sơn

text:
Độc Sơn (chữ Hán giản thể: 独山县, bính âm: Dúshān Xiàn) là một huyện thuộc Châu tự trị dân tộc Bố Y và dân tộc Miêu Kiềm Nam, tỉnh Quý Châu, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện tự trị này có diện tích 2442 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2002 là 330.000 người. Mã số bưu chính là 558200. Chính quyền huyện đóng ở trấn Thành Quan. Về mặt hành chính, huyện tự trị này gồm có 8 trấn, 10 hương.
Trấn: Thành Quan, Thượng Ti, Ma Vĩ, Giáp Lý, Hạ Ti, Cơ Trưởng, Thỏ Trường và Ma Vạn.
Hương: Dương Phượng, Nghiêu Toa, hương dân tộc Thủy Ông Đài, hương dân tộc Thủy Giáp Định, Thủy Nham, hương dân tộc Thủy Bản Trại, Nghiêu Bổng, Đổng Lĩnh, Hoàng Hậu, Đả Dương.

Tham khảo

Kiềm Nam
Đơn vị cấp huyện Quý Châu


title: Eleutherodactylus cruralis

text:
Eleutherodactylus cruralis là một loài ếch trong họ Leptodactylidae.
Nó được tìm thấy ở Bolivia, Peru, và có thể cả Brasil.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, các đồn điền, vườn nông thôn, và các khu rừng trước đây bị suy thoái nặng nề.

Tham khảo

 Cortez, C., Reichle, S., Rodríguez, L., Martinez, J.L. & Arizabal, W. 2004. Eleutherodactylus cruralis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

cruralis
Động vật lưỡng cư Bolivia
Động vật lưỡng cư Peru


title: Dicranomyia gardineri

text:
Dicranomyia gardineri là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Cystolepiota

text:
Cystolepiota là một chi nấm trong họ Agaricaceae.

Các loài
Dưới đây là một danh sách đầy đủ của các loài Cystolepiota:

 C. adulterina
 C. bucknallii
 C. constricta
 C. fumosifolia
 C. hetieri
 C. luteohemisphaerica
 C. moelleri
 C. ompnera
 C. pseudogranulosa
 C. pulverulenta
 C. seminuda
 C. sistrata

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
Cystolepiota at Index Fungorum

Agaricaceae


title: Quận Chase, Nebraska

text:
Quận Chase là một quận thuộc tiểu bang Nebraska, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số người. Quận lỵ đóng ở.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Nebraska


title: Bombus macgregori

text:
Bombus macgregori là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Labougle & Ayala mô tả khoa học năm 1985.

Chú thích

Tham khảo

M
Động vật được mô tả năm 1985


title: 1828 Kashirina

text:
1828 Kashirina (1966 PH) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 14 tháng 8 năm 1966 bởi L. Chernykh ở Nauchnyj.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 1828 Kashirina

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1966


title: Pseudagapostemon cyaneus

text:
Pseudagapostemon cyaneus là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Moure & Sakagami mô tả khoa học năm 1984.

Chú thích

Tham khảo

Pseudagapostemon
Động vật được mô tả năm 1984


title: Tư Mã (họ)

text:
Tư Mã (chữ Hán: 司馬, Bính âm: Sima, Wade-Giles: Ssu-ma) là một họ của người Trung Quốc. Họ này là một trong 60 họ kép (gồm hai chữ) trong danh sách Bách gia tính.

Nguồn gốc
Ông tổ là Tư Mã Nhương Thư, vốn mang họ Điền- hoàng tộc nước Tề thời Xuân Thu- Chiến Quốc. Do Tư Mã Nhương Thư lập nhiều chiến công hiển hách, nên được vua Tề là Tề Cảnh Công phong làm đại tư mã - tương đương với thống soái. Từ đó, gia tộc ông lấy họ Tư Mã.

Người Trung Quốc họ Tư Mã nổi tiếng
 Tư Mã Nhương Thư, nhà quân sự thời Chiến Quốc
 Tư Mã Hân, tướng nước Tần thời Chiến Quốc
 Tư Mã Cận, tướng nước Tần thời Chiến Quốc
Tư Mã Thác, tướng Tần thời Chiến Quốc
 Tư Mã Thượng, tướng nước Triệu thời Chiến Quốc
 Tư Mã Ngang, tướng Triệu thời Hán Sở
 Tư Mã Thiên, sử gia thời Tây Hán
 Tư Mã Tương Như, nhà văn thời Tây Hán
 Ba cha con Tư Mã Ý, Tư Mã Sư, Tư Mã Chiêu, đại thần nhà Ngụy thời Tam Quốc
 Các vua nhà Tấn bắt đầu từ Tư Mã Viêm (con của Tư Mã Chiêu)
 Tư Mã Trinh, sử gia thời Đường
 Tư Mã Quang, Thừa tướng thời nhà Tống, sử gia, tác giả Tư trị thông giám

Xem thêm
 Họ phức người Hoa

Tham khảo

Họ người Trung Quốc
Họ kép


title: Brachynomada roigella

text:
Brachynomada roigella là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Michener mô tả khoa học năm 1996.

Chú thích

Tham khảo

Brachynomada
Động vật được mô tả năm 1996


title: Gouvieux

text:
Gouvieux là một xã thuộc tỉnh Oise trong vùng Hauts-de-France tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 216 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

 INSEE commune file

Xã của Oise


title: Boreotrophon albus

text:
Boreotrophon albus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Boreotrophon


title: Idaea inversata

text:
Idaea inversata là một loài bướm đêm thuộc họ Geometridae. Nó được tìm thấy dọc theo the phía đông bờ biển của miền đông Úc.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

I
Động vật được mô tả năm 1857
Bướm đêm Úc
Sterrhini


title: Võ Oanh

text:
Võ Oanh (1890-1977) là một nhà văn, chí sĩ yêu nước Việt Nam thời cận đại.

Tiểu sử
Ông sinh năm 1890 trong một gia đình nông dân tại làng Văn Xá, xã Đức Thủy, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh. Do truyền thống hiếu học ở quê, từ thuở nhỏ, ông theo học chữ Hán, sau đó học thêm Pháp văn, nhưng không thi cử đỗ đạt gì.

Năm 1908, ông tham gia tích cực vào cuộc chống sưu thuế ở Nghệ Tĩnh, bị chính quyền thực dân Pháp bắt giam. Ra tù, ông tiếp tục hoạt động chống Pháp trong lĩnh vực văn hóa, báo chí. Từ năm 1928-1929, ông là thành viên của tổ chức Tân Việt Cách mạng Đảng. Năm 1930, Tân Việt tan rã, một số lớn đảng viên gia nhập Đảng Cộng sản Đông Dương. Tuy nhiên, ông và một số ít đảng viên Tân Việt vẫn hoạt động độc lập dù vẫn chịu ảnh hưởng chủ nghĩa Marx, hoạt động báo chí, nhất là thời kỳ Mặt trận Bình dân. Năm 1941, ông một lần nữa bị thực dân Pháp bắt giam, đày ra Côn Đảo.

Cách mạng tháng Tám nổ ra, ông được chính quyền mới giải thoát khỏi cảnh tù đày và đưa về Sài Gòn. Tuy nhiên, đến năm 1946, cụ bị chính quyền Pháp bắt giữ và đày ra Côn Đảo lần thứ hai.

Năm 1949, với chiêu bài "giải pháp Bảo Đại", ông được trả tự do. Ông sinh sống với nghề viết báo ở Sài Gòn, cổ vũ cho phong trào yêu cầu chính phủ Pháp phải thương thuyết với chính phủ Việt Minh và chống giải pháp Bảo Đại.

Từ năm 1954, ông vẫn tiếp tục hoạt động báo chí, kêu gọi thực thi Hiệp định Geneve và Phong trào hòa bình Sài Gòn-Chợ Lớn. Chính quyền Ngô Đình Diệm đã bắt giam một số lãnh đạo phong trào, ông cũng bị cách ly và quản thúc chặt chẽ.

Sau Cuộc đảo chính tại Việt Nam Cộng hòa năm 1963, ông cổ vũ cho phong trào trung lập hóa miền Nam Việt Nam và tái thi hành Hiệp định Geneve. Tuy nhiên, khi các tướng trẻ lên nắm chính quyền, đã trấn áp mạnh mẽ phong trào này.

Năm 1966, ông được đưa ra vùng do Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam kiểm soát và được cử làm Ủy viên Ủy ban Trung ương Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam.

Đầu tháng 6 năm 1969, Đại hội Đại biểu Quốc dân miền Nam Việt Nam được triệu tập, với nòng cốt là Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam và Liên minh các lực lượng Dân tộc, Dân chủ và Hòa bình Việt Nam, đã bầu ra Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam do Kiến trúc sư Huỳnh Tấn Phát làm Chủ tịch, và Hội đồng Cố vấn Chính phủ do Luật sư Nguyễn Hữu Thọ làm Chủ tịch. Ông được bầu làm Ủy viên Hội đồng Cố vấn Chính phủ và giữ cương vị này cho đến khi thống nhất 2 miền vào năm 1976.

Sau ngày thống nhất, ông về sống tại Thành phố Hồ Chí Minh và mất tại đây vào ngày 18 tháng 11 năm 1977, hưởng thọ 87 tuổi.

Chú thích

Tham khảo

Nguyễn Quang Thắng, Nguyễn Bá Thế; Từ điển Nhân vật Lịch sử Việt Nam (Bộ Mới), 2006, Nhà xuất bản Tổng hợp TP. HCM.

Liên kết ngoài
Đức Thọ, Lịch sử rạng ngời , Trang Website UBND Huyện Đức Thọ - Hà Tĩnh, cập nhật ngày 6/5/2008, truy cập ngày 12/1/2011.

Người Hà Tĩnh
V
Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam
Cộng hòa miền Nam Việt Nam


title: Caussou

text:
Caussou là một xã ở tỉnh Ariège, thuộc vùng Occitanie ở phía tây nam nước Pháp.

Dân số

 1806 - 417
 1851 - 467
 1856 - 415
 1901 - 282
 1921 - 251
 1946 - 176
 1968 - 145
 1982 - 95
 1999 - 84

Liên kết ngoài
 Caussou website
 French Wikipedia

Tham khảo

 The Yellow Cross - the story of the last cathars 1290 - 1329. René Weis. Penguin Viking 2000. ISBN 0-14-027669-6

Catharism
Xã của Ariège


title: Carposina gonosemana

text:
Carposina gonosemana là một loài bướm đêm thuộc họ Carposinidae. Nó là loài đặc hữu của New Zealand.

Sải cánh dài 17–19 mm. Ấu trùng được ghi nhận ăn hạt và hoa của loài Griselinia lucida.

Chú thích

Tham khảo

Copromorphoidea


title: Omorgus rubricans

text:
Omorgus rubricans là một loài bọ cánh cứng trong họ Trogidae.

Chú thích

Tham khảo

Omorgus


title: Baliochila aslauga

text:
Baliochila aslauga là một loài bướm ngày thuộc họ Bướm xanh. Nó được tìm thấy ở Nam Phi, ở các khu rừng ven sông và ven biển của KwaZulu-Natal, vào sâu trong đất liền dọc theo các núi Lebombo vào Swaziland, Mpumalanga và phía bắc đến Mozambique, [[Zimbabwe và thác Victoria.

Sải cánh dài 23.5–29 mm đối với con đực và 25–31 mm đối với con cái. Con trưởng thành bay từ tháng 10 đến tháng 3. Có một lứa một năm.
Ấu trùng ăn loài Cyanobacteria.

Chú thích

Tham khảo

Baliochila


title: 280 Philia

text:
Philia  (định danh hành tinh vi hình: 280 Philia) là một tiểu hành tinh khá lớn ở vành đai chính. Ngày 29 tháng 10 năm 1888, nhà thiên văn học người Áo Johann Palisa phát hiện tiểu hành tinh Philia khi ông thực hiện quan sát tại Đài thiên văn Vienna và đặt tên nó theo tên nữ thần Philia trong thần thoại Hy Lạp.

Xem thêm
 Danh sách tiểu hành tinh: 1–1000

Tham khảo

Liên kết ngoài

Philia
18881029
Philia
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Hardebek

text:
Hardebek là một đô thị ở huyện Segeberg, bang Schleswig-Holstein Segeberg, ở bang Schleswig-Holstein, Đức. Đô thị Hardebek có diện tích 10,01 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2011 là 466 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Segeberg


title: Polycentropus cinereus

text:
Polycentropus cinereus là một loài Trichoptera trong họ Polycentropodidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Tân bắc
Polycentropus


title: (32798) 1990 OA2

text:
{{DISPLAYTITLE:(32798) 1990 OA2}}

(32798) 1990 OA2 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henry E. Holt ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 29 tháng 7 năm 1990.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 32001–33000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1990
Được phát hiện bởi Henry E. Holt
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Gibbula spratti

text:
Gibbula spratti là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Trochidae, họ ốc đụn.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Gibbula