title: Tập hợp (toán học)

text:
Trong toán học, một tập hợp là một bộ các phần tử. Các phần tử tạo nên một tập hợp có thể là bất kỳ loại đối tượng toán học nào: số, ký hiệu, điểm trong không gian, đường thẳng, các hình dạng hình học khác, các biến hoặc thậm chí các tập hợp khác. Tập hợp không có phần tử nào là tập hợp rỗng; một tập hợp với một phần tử duy nhất là một đơn điểm. Một tập hợp có thể có một số phần tử hữu hạn hoặc là một tập hợp vô hạn. Hai tập hợp bằng nhau khi và chỉ khi chúng có chính xác các phần tử giống nhau.

Tập hợp có mặt khắp nơi trong toán học hiện đại. Thật vậy, lý thuyết tập hợp, cụ thể hơn là lý thuyết tập hợp Zermelo-Fraenkel, đã là phương pháp tiêu chuẩn để cung cấp nền tảng chặt chẽ cho tất cả các phân nhánh của toán học kể từ nửa đầu thế kỷ 20.

Nguồn gốc
Khái niệm tập hợp xuất hiện trong toán học vào cuối thế kỷ 19. Từ tập hợp trong tiếng Đức, Menge, được Bernard Bolzano đặt ra trong tác phẩm Paradoxes of the Infinite.

Georg Cantor, một trong những người sáng lập ra lý thuyết tập hợp, đã đưa ra định nghĩa sau đây ở đầu cuốn sách Beiträge zur Begründung der transfiniten Mengenlehre:

Bertrand Russell gọi một tập hợp là một lớp: "Khi các nhà toán học xử lý những gì họ gọi là đa tạp, tổng hợp, Menge, tổ hợp hoặc một số tên tương đương, thì điều đó là phổ biến, đặc biệt là khi số lượng các thuật ngữ liên quan là hữu hạn, coi đối tượng được đề cập. (thực tế là một lớp) được xác định bằng cách liệt kê các thuật ngữ của nó, và có thể bao gồm một thuật ngữ duy nhất, trong trường hợp đó là lớp."

Lý thuyết tập hợp ngây thơ
Thuộc tính quan trọng nhất của một tập hợp là nó có thể có các phần tử. Hai tập hợp bằng nhau khi chúng có các phần tử giống nhau. Chính xác hơn, tập A và B là bằng nhau nếu mọi phần tử của A là phần tử của B, và mọi phần tử của B là một phần tử của A ; thuộc tính này được gọi là tính mở rộng của các tập hợp.

Khái niệm đơn giản về một tập hợp đã tỏ ra vô cùng hữu ích trong toán học, nhưng nghịch lý lại nảy sinh nếu không có giới hạn nào được đặt ra về cách các tập hợp có thể được xây dựng:

 Nghịch lý Russell cho thấy rằng "tập hợp của tất cả các tập hợp không chứa chính chúng", tức là,  , không thể tồn tại.
 Nghịch lý Cantor cho thấy “tập hợp của tất cả các tập hợp” không thể tồn tại.

Lý thuyết tập hợp ngây thơ định nghĩa một tập hợp là bất kỳ tập hợp được xác định rõ ràng của các phần tử riêng biệt, nhưng các vấn đề nảy sinh từ sự mơ hồ của thuật ngữ được xác định rõ ràng.

Lý thuyết tập hợp tiên đề
Trong những nỗ lực tiếp theo để giải quyết những nghịch lý này kể từ thời điểm hình thành lý thuyết tập hợp sơ khai ban đầu, các tính chất của tập hợp đã được xác định bởi các tiên đề. Thuyết tập hợp tiên đề lấy khái niệm tập hợp làm khái niệm sơ khai. Mục đích của tiên đề là cung cấp một khuôn khổ cơ bản để từ đó suy ra tính đúng hay sai của các mệnh đề toán học cụ thể (phát biểu) về tập hợp, sử dụng logic bậc nhất. Tuy nhiên, theo các định lý về tính không đầy đủ của Gödel, không thể sử dụng logic bậc nhất để chứng minh bất kỳ lý thuyết tập tiên đề cụ thể nào mà không có nghịch lý.

Cách các tập hợp được xác định và thiết lập ký hiệu
Các sách báo toán học thường biểu thị tập hợp bằng chữ in hoa in nghiêng, chẳng hạn như , ,  Một tập hợp cũng có thể được gọi là tập hợp hoặc họ, đặc biệt là khi bản thân các phần tử của nó lại là các tập hợp.

Ký hiệu danh sách
Kí hiệu danh sách hoặc bảng liệt kê xác định một tập hợp bằng cách liệt kê các phần tử của nó giữa các dấu ngoặc nhọn, được phân tách bằng dấu phẩy:

Trong một tập hợp, tất cả những gì quan trọng là liệu mỗi phần tử có nằm trong đó hay không, vì vậy thứ tự của các phần tử trong ký hiệu danh sách là không liên quan (ngược lại, trong một chuỗi, một bộ hoặc một hoán vị của một tập hợp, thứ tự của các phần tử là quan trọng).

Đối với những tập hợp có nhiều phần tử, đặc biệt là những tập hợp theo một mẫu không tường minh, danh sách các phần tử có thể được viết tắt bằng cách sử dụng dấu chấm lửng ''. Ví dụ: tập hợp 1000 số nguyên dương đầu tiên có thể được chỉ định trong bảng liệt kê như

Tập hợp vô hạn trong ký hiệu danh sách
Tập hợp vô hạn là tập hợp có danh sách vô tận các phần tử. Để mô tả một tập hợp vô hạn trong ký hiệu danh sách, một dấu chấm lửng được đặt ở cuối danh sách hoặc ở cả hai đầu, để chỉ ra rằng danh sách tiếp tục mãi mãi. Ví dụ: tập hợp các số nguyên không âm là

và tập hợp tất cả các số nguyên là

Định nghĩa ngữ nghĩa
Một cách khác để xác định một tập hợp là sử dụng quy tắc để xác định các phần tử là gì:

 Gọi  là tập hợp có các phần tử là bốn số nguyên dương đầu tiên.
 Gọi  là tập hợp các màu của lá cờ Pháp.

Định nghĩa như vậy được gọi là mô tả ngữ nghĩa.

Ký hiệu cách tạo tập hợp
Ký hiệu cách tạo tập hợp chỉ định một tập hợp là một lựa chọn từ một tập hợp lớn hơn, được xác định bởi một điều kiện trên các phần tử. Ví dụ, một tập  có thể được định nghĩa như sau:

Trong ký hiệu này, thanh dọc "|" có nghĩa là "sao cho", và mô tả có thể được hiểu là "  là tập hợp tất cả các số  sao cho  là một số nguyên trong phạm vi từ 0 đến 19". Một số tác giả sử dụng dấu hai chấm ":" thay cho thanh dọc.

Tập hợp có thể xác định bằng đệ quy. Chẳng hạn tập các số tự nhiên lẻ L có thể cho như sau:

 Nếu  thì

Tập hợp rỗng
Tập hợp rỗng là tập hợp duy nhất không có phần tử nào. Nó được ký hiệu là  hoặc  hoặc  hoặc  (hoặc ).

Tập hợp đơn điểm
Tập hợp đơn điểm là tập hợp có chính xác một phần tử; một tập hợp như vậy cũng có thể được gọi là một tập hợp đơn vị. Bất kỳ tập hợp nào như vậy có thể được viết dưới dạng   , trong đó x là phần tử. Tập hợp  và phần tử x có nghĩa khác nhau; Halmos chỉ ra một phép tương tự rằng một chiếc hộp đựng một chiếc mũ không giống với chiếc mũ.

Tập hợp con
Nếu mọi phần tử của tập A cũng có mặt trong B, thì A được mô tả là một tập con của B, hoặc được chứa trong B, được viết A ⊆ B, hoặc B ⊇ A. Kí hiệu thứ hai có thể được đọc là B chứa A, hoặc B bao gồm A. Các mối quan hệ giữa các tập hợp lập ra bởi ⊆ được gọi bao gồm hay chứa đựng. Hai tập hợp bằng nhau nếu chúng chứa nhau: A ⊆ B và B ⊆ A tương đương với A = B.

Nếu A là tập con của B mà A không bằng B thì A được gọi là tập con thực sự của B. Điều này có thể được viết A ⊊ B. Tương tự như vậy, B ⊋ A có nghĩa là B là một tập hợp chứa thực sự của A, tức là B chứa A, và không bằng A.

Cặp toán tử thứ ba ⊂ và ⊃ được các tác giả khác nhau sử dụng khác nhau: một số tác giả sử dụng A ⊂ B và B ⊃ A có nghĩa là A là bất kỳ tập con nào của B (và không nhất thiết phải là tập hợp con thực sự), trong khi những người khác chỉ viết A ⊂ B và B ⊃ A khi mà A là một tập hợp con thực sự của B.

Sơ đồ Euler và sơ đồ Venn

Sơ đồ Euler là một biểu diễn đồ họa của một tập hợp các tập hợp; mỗi tập hợp được mô tả như một vùng phẳng được một vòng tròn bao quanh, với các phần tử của nó bên trong. Nếu  là một tập con của , thì vùng đại diện cho  nằm hoàn toàn bên trong vùng đại diện cho . Nếu hai tập hợp không có phần tử nào chung thì các vùng không giao nhau.

Ngược lại, một sơ đồ Venn là một biểu diễn đồ họa của  tập hợp, trong đó  vòng chia mặt phẳng thành  vùng sao cho mỗi cách chọn một số trong  tập hợp (có thể là tất cả hoặc không), có một vùng cho các phần tử thuộc về tất cả các tập hợp đã chọn và không thuộc về các tập hợp khác. Ví dụ, nếu các tập hợp là ,  và , thì phải có một vùng cho các phần tử bên trong  và  và bên ngoài  (ngay cả khi các phần tử đó không tồn tại).

Các tập hợp số đặc biệt

Có những tập hợp có tầm quan trọng toán học, mà các nhà toán học đề cập đến thường xuyên, đến nỗi chúng có được những cái tên đặc biệt và các quy ước ký hiệu để xác định chúng.

Nhiều tập hợp quan trọng này được biểu diễn trong các văn bản toán học sử dụng chữ in đậm (ví dụ: ) hoặc chữ viền đậm (ví dụ: ). Chúng bao gồm

  hoặc , tập hợp tất cả các số tự nhiên: (thông thường các tác giả loại trừ  ra khỏi tập );
  hoặc , tập hợp tất cả các số nguyên (cho dù là số dương, số âm hay số 0): ;
  hoặc , tập hợp tất cả các số hữu tỉ (nghĩa là tập hợp tất cả các phân số): . Ví dụ,
  hoặc , tập hợp tất cả các số thực bao gồm tất cả các số hữu tỉ và tất cả các số vô tỉ (bao gồm các số đại số chẳng hạn như  mà không thể viết dưới dạng phân số, cũng như các số siêu việt như  và );
 hoặc , tập hợp của tất cả các số phức: , ví dụ .
Mỗi tập hợp số trên có vô số phần tử. Mỗi tập hợp là một tập hợp con của các tập hợp được liệt kê bên dưới nó.

Tập hợp các số dương hoặc âm đôi khi được biểu thị bằng dấu cộng và dấu trừ tương ứng. Ví dụ,  biểu thị tập hợp các số hữu tỉ dương.

Hàm số
Một hàm số (hoặc ánh xạ) từ tập hợp  đến tập hợp  là một quy tắc gán cho mỗi phần tử "đầu vào" của  một "đầu ra" là phần tử của  ; chính thức hơn, một hàm là một loại quan hệ đặc biệt, một quan hệ liên quan mỗi phần tử của  với chính xác một phần tử của . Một hàm được gọi là

 đơn ánh nếu nó ánh xạ bất kỳ hai phần tử khác nhau của  với các phần tử khác nhau của  ,
 toàn ánh nếu với mọi phần tử của , có ít nhất một phần tử của  ánh xạ tới nó, và
 song ánh nếu hàm vừa là đơn ánh vừa là toàn ánh - trong trường hợp này, mỗi phần tử của  được nối với một phần tử duy nhất của  và mỗi phần tử của  được nối với một phần tử duy nhất của , và không có phần tử chưa được ghép nối.

Các phép toán cơ bản

Các định nghĩa

 Hợp (Union): Hợp của A và B là tập hợp gồm tất cả các phần tử thuộc ít nhất một trong hai tập hợp A và B, ký hiệu A  B
Ta có A  B = {x: x  A hoặc x  B}

 Giao (Intersection): Giao của hai tập hợp A và B là tập hợp tất cả các phần tử vừa thuộc A, vừa thuộc B, ký hiệu A  B
Ta có A  B = {x: x  A và x  B}

Hiệu (Difference): Hiệu của tập hợp A với tập hợp B là tập hợp tất cả các phần tử thuộc A nhưng không thuộc B, ký hiệu
Ta có: A \ B = {x: x  A và x  B}
Lưu ý, A \ B  B \ A

 Phần bù (Complement): là hiệu của tập hợp con. Nếu AB thì B \ A được gọi là phần bù của A trong B, ký hiệu CAB (hay CB A)
 Trong nhiều trường hợp, khi tất cả các tập hợp đang xét đều là tập con của một tập hợp U (được gọi là tập vũ trụ-đôi khi có nghĩa như trường hay không gian - trong vật lý; hay cũng gọi là tập phổ dụng, giống như trong đại số phổ dụng), người ta thường xét phần bù của mỗi tập A, B, C,... đang xét trong tập U, khi đó ký hiệu phần bù không cần chỉ rõ U mà ký hiệu đơn giản là CA,CB,... hoặc , ...

Các tính chất cơ bản
Các phép toán trên tập hợp có các tính chất sau:

 Luật luỹ đẳng:
A  A = A
A  A = A
Phát biểu: giao hoặc hợp của một tập hợp với chính nó cho kết quả là chính nó. Mặt khác, hợp của một tập với phần bù của nó cũng là chính nó nhưng giao của một tập với phần bù của nó lại là một tập rỗng.

 Luật hấp thụ (còn gọi là luật bao hàm):
 A  (A  B) = A
 A  (A  B) = A
Luật hấp thụ còn được viết dưới dạng khác như sau:
Nếu A  B thì A  B = B và A  B = A

 Luật giao hoán:
A  B = B  A
A  B = B  A

 Luật kết hợp:
A  (B  C) = (A  B)  C
A  (B  C) = (A  B)  C

 Luật phân phối:
A  (B  C) = (A  B)  (A  C)
A  (B  C) = (A  B)  (A  C)

 Luật De Morgan:
=
=

Tích Descartes
Một tập hợp mới có thể được xây dựng bằng cách liên kết mọi phần tử của một tập hợp với mọi phần tử của một tập hợp khác. Tích Descartes của hai tập A và B, ký hiệu là A × B, là tập hợp của tất cả các cặp có thứ tự (a, b) sao cho a là phần tử của A và b là phần tử của B.

Ví dụ:

Một số tính chất cơ bản của tích Descartes:

Cho A và B là các tập hữu hạn; thì lực lượng của tích Descartes là tích của các lực lượng:

| A × B | = | B × A | = | A | × | B |.

Lực lượng

Khái quát hoá khái niệm số lượng phần tử của các tập hợp hữu hạn là khái niệm lực lượng của tập hợp (Cardinality).

Hai tập hợp được gọi là có cùng lực lượng nếu có một song ánh giữa chúng. Các tập hợp hữu hạn có cùng lực lượng khi và chỉ khi chúng có cùng số phần tử theo nghĩa thông thường.

Khác biệt cơ bản của các tập hữu hạn với các tập vô hạn là mọi tập hữu hạn không có cùng lực lượng với một tập con thực sự của nó. Đối với các tập hợp vô hạn thì không phải như vậy. Sau đây là một vài ví dụ đơn giản:
 Tập con  là tập con thực sự của , tuy nhiên ta có thể kiểm tra ánh xạ sau là song ánh hay không:

Nghĩa là chúng có cùng lực lượng.

Georg Cantor đã chứng minh rằng không thể có một song ánh giữa tập các số tự nhiên và tập hợp các số thực, vì thế lực lượng của tập hợp số tự nhiên là "nhỏ hơn" lực lượng của tập số thực. Các tập có cùng lực lượng với tập số tự nhiên được gọi là các tập đếm được, các tập hợp có cùng lực lượng với tập số thực được gọi là tập có lực lượng continuum.

Nếu ký hiệu  là  ("aleph-null") và  là ,thì ta có:
< .

Phân hoạch

B(E) là tập các bộ phận của tập E.

Khi đó, P gọi là 1 phân hoạch của E ( Une Partition d'ensemble E ) nếu:
 P là một bộ phận của B(E).
 Với mọi tập Ai của P, Ai ≠
 Với mọi phần tử Ai ≠ Aj  P, Ai  Aj =
 Với mọi phần tử x  E, luôn tìm thấy phần tử A của P sao cho x là phần tử của A. (Nói cách khác hợp tất cả các phần tử Ai của P ta được E)

Ví dụ: E = {a,b,c}.
P={{a},{b,c}} là 1 phân hoạch của E. Vì:
 P là một bộ phận của B(E) (Hiển nhiên).
 Xét tất cả các phần tử của P:  A1 = {a} ≠  và A2 = {b,c} ≠
 {a}  {b,c} =
 {a} U {b,c} = E

Ứng dụng
Tập hợp có mặt khắp nơi trong toán học hiện đại. Ví dụ, các cấu trúc trong đại số trừu tượng, chẳng hạn như nhóm, trường và vòng, là các tập hợp được đóng dưới một hoặc nhiều phép toán.

Một trong những ứng dụng chính của lý thuyết tập hợp ngây thơ là trong việc xây dựng các quan hệ. Một mối quan hệ từ một tập xác định  đến một tập hợp đích  là một tập hợp con của tích Descartes . Ví dụ, xem xét tập hợp  của các hình trong trò chơi oẳn tù tì, quan hệ “thắng” từ  đến  là tập hợp  ; do đó  thắng  trong trò chơi oẳn tù tì nếu cặp  là phần tử của . Một ví dụ khác là tập  của tất cả các cặp , trong đó  là số thực. Quan hệ này là một tập con của , bởi vì tập hợp tất cả các bình phương là tập hợp con của tập hợp tất cả các số thực. Vì với mọi  trong , một và chỉ một cặp  được tìm thấy trong , nó được gọi là một hàm số. Trong ký hiệu hàm số, quan hệ này có thể được viết dưới dạng .

Giả thuyết Continuum

Ta đã thấy là lực lượng đếm được nhỏ hơn lực lượng Continuum. Tuy nhiên, có hay không một tập hợp có lực lượng lớn hơn lực lượng đếm được và nhỏ hơn lực lượng continuum lại là một vấn đề khác, Cantor giả thiết rằng không có điều đó (giả thiết continuum - tiếng Anh: continuum hypothesis).

Điều này tương đương với:

Cantor phát biểu giả thuyết Continuum năm 1878, và năm 1900 nó là bài toán đầu tiên trong 23 bài toán Hilbert đưa ra. Kết luận cuối cùng là giả thuyết này độc lập với ZFC, tức là ta có thể khẳng định hay phủ định giả thuyết Continuum, và thêm nó vào như một tiên đề độc lập với ZFC, theo nghĩa nếu ZFC nhất quán thì lý thuyết mới cũng nhất quán. Sự độc lập này được chứng minh năm 1963 bởi Paul Cohen, dựa trên những công trình năm 1940 của Kurt Gödel. Cohen được trao giải thưởng Fields năm 1966 cho chứng minh này.

Sau đó, giả thuyết Continuum vẫn tiếp tục được nghiên cứu trên những khía cạnh khác.

Tiên đề chọn, định lý bất toàn Godel và giả thuyết Continuum là vài trong số những khẳng định đầu tiên được chứng minh là độc lập với ZF. Sau này, nhiều khẳng định khác trong giải tích, tô-pô và lý thuyết độ đo cũng được chứng minh là độc lập với ZF.

Xem thêm
 Lý thuyết tập hợp
Lý thuyết tập hợp Zermelo-Fraenkel
Tập hợp trù mật
 Nghịch lý Russell
 Trường (toán học)
 Không gian mêtric

Chú thích

Thư mục

 Hoàng Xuân Sính, 1972, Đại số đại cương (tái bản lần thứ tám), Nhà xuất bản giáo dục

Liên kết ngoài

 Cơ bản về lý thuyết tập hợp (tiếng Anh)
 Lý thuyết tập hợp
 Tập hợp trên Mathworld

Lý thuyết tập hợp

Đối tượng toán học
Khái niệm logic


title: Arcones

text:
Arcones là một đô thị ở tỉnh Segovia, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số năm 2004 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha, đô thị này có dân số 260 người.

Tham khảo

Đô thị ở Segovia


title: Kermia harenula

text:
Kermia harenula là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

harenula


title: Bộ Guốc chẵn

text:
Bộ Guốc chẵn, bộ Móng chẵn hay bộ Móng guốc chẵn (Artiodactyla) (từ tiếng Hy Lạp cổ đại ἄρτιος, ártios, nghĩa là 'chẵn', và δάκτυλος, dáktylos, nghĩa là 'móng, ngón'), hoặc động vật móng guốc chẵn (tiếng Anh: Even-Toed Ungulate) là một bộ gồm các động vật móng guốc đi đứng trên hai (số chẵn) trong năm ngón guốc của chúng: ngón thứ ba và tư. Ba ngón chân còn lại là vẫn còn, mất đi, còn dấu tích hoặc nằm phía sau chân. Ngược lại, động vật móng guốc lẻ đi trên một (số lẻ) trong năm ngón guốc của chúng: ngón thứ ba. Một điểm khác biệt giữa hai bộ này là các động vật móng guốc chẵn tiêu hóa thực vật chúng ăn trong một hoặc nhiều buồng dạ dày, chứ không phải trong ruột của chúng như các động vật móng guốc lẻ.

Các loài trong Bộ Cá voi (Cetacea) như cá voi, cá heo và cá heo chuột đã tiến hóa từ những động vật móng guốc chẵn, vì vậy phân loại khoa học hiện nay kết hợp cả hai bộ này thành một bộ tên là Cetartiodactyla.

Có khoảng 270 loài móng guốc chẵn sống trên đất liền: lợn, lợn lòi Pecari, hà mã, linh dương, cheo cheo, nai, hươu cao cổ, lạc đà, lạc đà không bướu, lạc đà Alpaca, cừu, dê, và các gia súc khác. Nhiều loài trong số này có tầm quan trọng rất lớn đối với nguồn thức ăn, kinh tế và văn hóa của con người.

Lịch sử
Giống như nhiều nhóm động vật khác, động vật guốc chẵn lần đầu tiên xuất hiện vào đầu thế Eocen (khoảng 54 triệu năm trước). Về hình dáng, khi đó chúng giống như cheo cheo ngày nay: nhỏ bé, chân ngắn, ăn lá và các phần mềm của cây. Vào cuối thế Eocen (46 triệu năm trước), ba phân bộ ngày nay còn tồn tại đã phát triển theo các nhánh riêng, đó là Suina (nhóm chứa các loài lợn); Tylopoda (nhóm chứa các loài lạc đà) và Ruminantia (bao gồm các loài động vật nhai lại như trâu, bò, dê, cừu, hươu, nai, linh dương). Tuy nhiên, các động vật guốc chẵn khi đó không phải là nhóm động vật ăn cỏ thống lĩnh: các động vật guốc lẻ (tổ tiên của ngựa, tê giác ngày nay) đã thành công và đông đảo hơn. Các động vật guốc chẵn sống sót trong các hốc sinh thái sót lại, thông thường chiếm các môi trường sống ở rìa, và người ta giả định rằng trong thời gian đó chúng đã phát triển hệ thống tiêu hóa phức tạp của mình, cho phép chúng sống sót với các loại thức ăn phẩm cấp kém.

Sự xuất hiện của các loài cỏ thật sự (Poaceae) trong thế Eocen và sự phổ biến của chúng trong thời gian tiếp theo (thế Miocen, khoảng 20 triệu năm trước) đã tạo ra sự thay đổi lớn: các loài cỏ khó têu hóa hơn và động vật guốc chẵn với hệ tiêu hóa phát triển cao hơn đã có khả năng thích nghi tốt hơn với loại thức ăn thô, nghèo dinh dưỡng này, vì thế chúng nhanh chóng thay thế động vật guốc lẻ trong vai trò của các động vật ăn cỏ thống lĩnh trên đất liền.

Động vật guốc chẵn được chia thành hai nhóm, mặc dù có các điểm giống nhau nội tại, nhưng trên thực tế lại hoàn toàn khác nhau. Phân bộ Suina (lợn, lợn cỏ pêcari và hà mã?) vẫn duy trì 4 ngón, có các răng hàm đơn giản hơn, chân ngắn và các răng nanh thường là to lớn và có hình dáng giống như ngà voi. Nói chung, chúng là các động vật ăn tạp và có dạ dày đơn giản (hai loài hà mã và lợn hươu là các ngoại lệ). Rất có thể rằng phân bộ Suina không phải là cách gộp nhóm tự nhiên. Cụ thể, các nghiên cứu gần đây cho rằng Hippopotamidae (có lẽ có nguồn gốc từ nhóm đã tuyệt chủng là Anthracotherium) có thể có quan hệ họ hàng với các động vật nhai lại hơn là với các loài lợn.

Ở phía kia, các loài lạc đà và động vật nhai lại, có xu hướng với chân dài hơn, chỉ có hai ngón, với các răng hàm phức tạp hơn, thích hợp với việc mài trên các loại cỏ cứng, cùng dạ dày nhiều khoang. Chúng không những có hệ tiêu hóa phát triển cao hơn mà còn tiến hóa để có thói quen nhai lại thức ăn: ợ thức ăn đã tiêu hóa một phần để nhai lại và hấp thụ tối đa lượng dưỡng chất có từ thức ăn.

Cuối cùng, một nhóm các động vật guốc chẵn cổ, mà sinh học phân tử cho rằng có quan hệ họ hàng gần gũi nhất với họ Hippopotamidae, đã trở lại biển cả để tiến hóa thành các loài cá voi, cá heo. Kết luận của nó là bộ Artiodactyla, nếu loại bỏ nhóm Cetacea, là nhóm đa ngành. Vì lý do này, thuật ngữ Cetartiodactyla đã được tạo ra để chỉ nhóm mới chứa cả động vật guốc chẵn và các loài cá voi.

Phân loại
Phân loại dưới đây sử dụng hệ thống hóa do McKenna và Bell đề ra năm 1997, với sự sắp xếp lại lấy theo Spaulding et al. (2009). Các họ còn sinh tồn được Mammal Species of the World xuất bản năm 2005 công nhận. Hiện tại, nhóm cá voi (Cetacea) và động vật guốc chẵn (Artiodactyla) được đặt trong nhóm lớn không phân hạng Cetartiodactyla như là các nhóm nhỏ có quan hệ chị-em, mặc dù phân tích DNA đã chỉ ra rằng Cetacea đã tiến hóa từ trong Artiodactyla. Học thuyết gần đây nhất về nguồn gốc của hà mã (Hippopotamidae) gợi ý rằng hà mã và cá voi chia sẻ cùng một tổ tiên chung sống bán thủy sinh, đã tách khỏi các động vật guốc chẵn khác khoảng 60 triệu năm trước. Nhóm tổ tiên giả định này rất có thể đã tách thành hai nhánh khoảng 54 triệu năm trước. Một nhánh đã tiến hóa thành cá voi, rất có thể là khởi đầu với tiền-cá voi Pakicetus từ 52 triệu năm trước với các tổ tiên sớm khác của cá voi được gọi chung là nhóm Archaeoceti, cuối cùng đã trải qua sự thích nghi thủy sinh để biến thành các loài cá voi hoàn toàn sống dưới nước.
 Bộ Artiodactyla/Cetartiodactyla
 Phân bộ Tylopoda
 Họ †Anoplotheriidae?
 Họ †Cainotheriidae
 Họ †Merycoidodontidae
 Họ †Agriochoeridae
 Họ Camelidae: lạc đà
 Họ †Oromerycidae
 Họ †Xiphodontidae
Nhánh Artiofabula
Phân bộ Suina
Họ Suidae: lợn (19 loài)
Họ Tayassuidae: lợn cỏ peccari (4 loài)
Họ †Sanitheriidae
Nhánh Cetruminantia
Nhánh Cetancodontamorpha
Chi †''Andrewsarchus?
Họ †Entelodontidae
Phân bộ Whippomorpha
Liên họ Dichobunoidea - cận ngành với Cetacea và Raoellidae
Họ †Dichobunidae
Họ †Helohyidae
Họ †Choeropotamidae
Họ †Cebochoeridae
Họ †Mixtotheriidae
Phân thứ bộ Cetacea: cá voi, cá heo (khoảng 90 loài)
Tiểu bộ †Archaeoceti
Họ †Pakicetidae
Họ †Ambulocetidae
Họ †Remingtonocetidae
Họ †Basilosauridae
Tiểu bộ Mysticeti: cá voi tấm sừng hàm
Liên họ Balaenoidea
Họ Balaenidae
Họ Neobalaenidae
Liên họ Balaenopteroidea
Họ Balaenopteridae
Họ Eschrichtiidae
Tiểu bộ Odontoceti: cá voi răng
Liên họ Delphinoidea: cá heo
Họ Delphinidae: cá heo (38 loài)
Họ Monodontidae
Họ Phocoenidae: cá heo chuột (6 loài)
Liên họ Physeteroidea: cá nhà táng
Họ Kogiidae
Họ Physeteridae: cá nhà táng
Liên họ Platanistoidea: cá heo sông
Họ Iniidae: cá heo sông Nam Mỹ (2 loài)
Họ Lipotidae: cá heo sông Trung Quốc (0/1 loài, có lẽ đã tuyệt chủng)
Họ Platanistidae: cá heo sông Nam Á (1 loài)
Họ Pontoporiidae: cá heo La Plata (1 loài)
Liên họ Ziphioidea
Họ Ziphidae: cá heo mỏ (22 loài)
Họ †Raoellidae
Phân thứ bộ Ancodonta
Họ †Anthracotheriidae - cận ngành với Hippopotamidae
Họ Hippopotamidae: hà mã (2 loài)
Nhánh Ruminantiamorpha
Phân bộ Ruminantia
Phân thứ bộ Tragulina
Họ †Amphimerycidae
Họ †Prodremotheriidae
Họ †Protoceratidae
Họ †Hypertragulidae
Họ †Praetragulidae
Họ Tragulidae: cheo cheo (6-10 loài)
Họ †Archaeomerycidae
Họ †Lophiomerycidae
Phân thứ bộ Pecora
Họ †Gelocidae
Họ †Palaeomerycidae
Họ Antilocapridae: linh dương Bắc Mỹ (1 loài)
Họ †Climacoceratidae
Họ Giraffidae: hươu cao cổ, hươu đùi vằn (2 loài)
Họ †Hoplitomerycidae
Họ Cervidae: hươu nai (49 loài)
Họ †Leptomerycidae
Họ Moschidae: hươu xạ (7 loài)
Họ Bovidae: trâu, bò, dê, cừu, linh dương Cựu thế giới và họ hàng (135 loài)

Phát sinh chủng loài
Phân loại được công nhận rộng khắp vào cuối thế kỷ 20 là như hình dưới đây:

Các loài cá voi (Cetacea) hiện đại là các động vật biển thích nghi cao, về mặt hình thái có rất ít điểm chung với động vật có vú sống trên cạn; chúng trông giống như các loài động vật có vú sinh sống trong biển khác, như hải cẩu (Pinnipedia) và bò biển (Sirenia), do tiến hóa hội tụ. Tuy nhiên, chúng đã tiến hóa từ các động vật có vú sống trên cạn. Tổ tiên có thể nhất của cá voi trong một thời gian dài được coi là mesonychid — các động vật ăn thịt to lớn sinh sống vào đại Tân sinh (thế Paleocen và thế Eocen), với các móng guốc thay cho vuốt trên chân của chúng. Các răng hàm của chúng đã thích nghi với khẩu phần ăn là thịt, tương tự như răng của cá voi có răng hiện đại và không giống như các động vật có vú khác, các răng này có kết cấu đồng nhất.

Mối quan hệ nghi vấn này được thể hiện trong hình sau:

Các phát hiện phân tử và các chỉ dấu hình thái gợi ý rằng Artiodactyla là cận ngành đối với Cetacea và cùng nhau chúng hợp thành đơn vị phân loại đơn ngành là Cetartiodactyla. Người ta phân chia Cetartiodactyla thành 5 đơn vị phân loại nhỏ hơn là lạc đà (Tylopoda), lợn và lợn cỏ pêcari (Suina), động vật nhai lại (Ruminantia), hà mã (Ancodonta) và cá voi (Cetacea).

Ý tưởng cho rằng động vật nhai lại có quan hệ họ hàng gần với cá voi và hà mã hơn là với các động vật guốc chẵn khác mới chỉ được nghiên cứu trong sinh học phân tử, nhưng chưa được nghiên cứu về mặt hình thái, và vì thế có thể là mâu thuẫn.

Các dòng dõi có thể có trong phạm vi Cetartiodactyla được thể hiện trong biểu đồ sau:

Xem thêm
 Bộ Guốc lẻ

Tham khảo

Liên kết ngoài


title: Cumia adjuncta

text:
Cumia adjuncta là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Colubrariidae.

Miêu tả

Phân bố
Chúng phân bố ở biển dọc theo New Zealand.

Chú thích

Tham khảo

Cumia


title: Maybach

text:
Maybach-Motorenbau GmbH (phiên âm: [ˈmaɪ.bax]) là một nhà sản xuất ô tô hạng sang của Đức, thành lập năm 1909 bởi Wilhelm Maybach và người con trai của ông Karl Maybach. Lúc đầu, Maybach chỉ là một công ty con của Luftschiffbau Zeppelin/GmbH và được biết đến với cái tên "Luftfahrzeug-Motorenbau GmbH" (công ty động cơ khí cầu) cho tới năm 1918.

Ngày nay, nhãn hiệu Maybach thuộc quyền sở hữu của Daimler AG, trụ sở chính của công ty được đặt tại Stuttgart.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Công ty Đức
Maybach
Nhãn hiệu Đức
Daimler AG


title: 19776 Balears

text:
19776 Balears (2000 PA5) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 4 tháng 8 năm 2000 bởi J. Nomen ở Ametlla de Mar Observatory.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 19776 Balears

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 2000


title: 8536 Måns

text:
8536 Måns là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1910.3346238 ngày (5.23 năm).

Nó được phát hiện ngày 21 tháng 3 năm 1993.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1993


title: 5076 Lebedev-Kumach

text:
5076 Lebedev-Kumach là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1371.6203893 ngày (3.76 năm).

Nó được phát hiện ngày 16 tháng 9 năm 1973.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1973


title: Carter

text:
Carter  có thể đề cập đến:
Jimmy Carter
Rosalynn Carter
Nick Carter

Xem thêm


title: Ecnomus hendersoni

text:
Ecnomus hendersoni là một loài Trichoptera trong họ Ecnomidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Ecnomus


title: Apacer

text:
Apacer Technology Inc. () là một tập đoàn đa quốc gia của Đài Loan chuyên thiết kế và tiếp thị điện tử tiêu dùng, mô-đun bộ nhớ, phần cứng và phần mềm lưu trữ kỹ thuật số. Công ty thành lập năm 1997 với tư cách là nhà cung cấp mô-đun DRAM. Năm 1999, Apacer Technology đã mở rộng phạm vi sản phẩm của mình để bao gồm bộ nhớ di động bao gồm các sản phẩm flash và USB. Năm 2002, Apacer Technology đã thành lập nhóm R & D phần sụn của mình để định vị lại doanh nghiệp với tư cách là người tạo ra ứng dụng lưu trữ kỹ thuật số.

Lịch sử
Apacer là công ty đầu tiên trên thế giới giới thiệu một số sản phẩm hoặc tính năng độc đáo của một số sản phẩm hiện có:
 Năm 2006, giới thiệu Ổ đĩa flash SATA RAID 2.5 "(SRFD) đầu tiên trên thế giới giúp tăng độ tin cậy và bảo mật dữ liệu;
 Năm 2008 giới thiệu SSD + Optimizer, giải pháp tối ưu hóa Ổ cứng thể rắn (SSD) đầu tiên trên thế giới với công nghệ HyperFast từ nhà sáng tạo Diskeeper Corporation
 Năm 2010, Apacer giới thiệu bốn giải pháp SSD kép đầu tiên trên thế giới - CSFD, SRFD, SHFD và SUFD, bổ sung thêm các chức năng cho SSD
 Năm 2015 Apacer giới thiệu SSD AS720 giao diện kép đầu tiên trên thế giới

Sản phẩm

 Sản phẩm công nghiệp bao gồm SSD và DRAM
 Sản phẩm tiêu dùng bao gồm Thẻ nhớ, Ổ đĩa flash USB, Ổ cứng di động, SSD, Bộ sạc dự phòng, Cáp & Bộ điều hợp, Bộ trung tâm và Đầu đọc thẻ

Văn phòng
Trụ sở chính của Apacer Technology Inc. đặt tại Đài Loan, với các văn phòng tại Trung Quốc Đại lục, Hoa Kỳ, Châu Âu, Nhật Bản và Ấn Độ.

Apacer cũng có 5 địa điểm trong khu vực: Fremont, California cho Hoa Kỳ, Eindhoven văn phòng tại Hà Lan phục vụ khu vực EMEA, Thượng Hải cho Trung Quốc, Tokyo cho Nhật Bản và văn phòng Bangalore phục vụ Ấn Độ.

Tháng 11 năm 2010, Apacer bắt tay với Hiệp hội Máy tính Bangladesh (BCS) để bắt đầu phân phối sản phẩm trực tiếp đến Thị trường Bangladesh.

Xem thêm
 Danh sách công ty Đài Loan

Tham khảo

Softpedia
Embedded Computer Design
PC World
Mobile Magazine

Liên kết ngoài

Apacer Official Website

Công ty lưu trữ máy tính
Nhãn hiệu Đài Loan
Công ty bộ nhớ máy tính
Công ty điện tử Đài Loan
Công ty Tân Bắc


title: 1636 Porter

text:
1636 Porter (1950 BH) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 23 tháng 1 năm 1950 bởi K. Reinmuth ở Heidelberg.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 1636 Porter

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Karl Wilhelm Reinmuth
Thiên thể phát hiện năm 1950


title: Burgstall, Börde

text:
Burgstall là một đô thị thuộc huyện Börde, bang Saxony-Anhalt, Đức.

Tham khảo

Xã và đô thị thuộc huyện Börde


title: Saint-Joseph, Manche

text:
Saint-Joseph là một xã thuộc tỉnh Manche trong vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 97 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintjoseph


title: 3772 Piaf

text:
3772 Piaf (1982 UR7) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 21 tháng 10 năm 1982 bởi L. G. Karachkina ở Nauchnyj. Nó được đặt theo tên the French singer Édith Piaf.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1982


title: Acanthoscelides johni

text:
Acanthoscelides johni là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Johnson miêu tả khoa học năm 1983.

Chú thích

Tham khảo

J


title: Baoruco (tỉnh)

text:
Baoruco, cách viết khác Bahoruco, là một tỉnh của Cộng hòa Dominicana. Trước năm 1952, đơn vị này nằm ở khu vực nay là tỉnh Independencia.

Tỉnh này có dãy núi Baoruco và hồ Enriquillo.

Các đô thị và các huyện đô thị
Tỉnh này gồm các đô thị và huyện đô thị sau:

Galván
Los Ríos
Las Clavellinas (D.M.)
Neyba
El Palmar (D.M.)
Tamay
Cabeza de Toro (D.M.)
Montserrat (D.M.)
Santana (D.M.)
Uvilla (D.M.)
Villa Jaragua

Dưới đây là bảng liệt kê các đô thị và huyện đô thị với dân số theo điều tra năm 2008.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Jaragua-Bahoruca-Enriquillo Reserve
  Oficina Nacional de Estadística, Statistics Portal of the Cộng hòa Dominicana
  Oficina Nacional de Estadística, Maps with administrative division of the provinces of the Cộng hòa Dominicana , downloadable in PDF format

Tỉnh của Cộng hòa Dominica


title: Oigny, Côte-d'Or

text:
Oigny là một xã ở tỉnh Côte-d'Or trong vùng Bourgogne-Franche-Comté, phía đông nước Pháp. Khu vực này có độ cao trung bình 480 mét trên mực nước biển.

Dân số

Tham khảo
 Oigny sur le site de l'Institut géographique national

Xã của Côte-d'Or


title: Giải đua ô tô Công thức 1 Đức 2008

text:
Giải đua ô tô Công thức 1 Đức năm 2008 là chặng đua thứ mười của giải vô địch thế giới Công thức 1 năm 2008. Giải được tổ chức từ ngày 18 đến ngày 20 tháng 7 năm 2008.

Xếp hạng chi tiết

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đức
2008


title: Le Quesnel-Aubry

text:
Le Quesnel-Aubry là một xã thuộc tỉnh Oise trong vùng Hauts-de-France phía bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 158 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

INSEE

Quesnelaubry


title: Le Rheu

text:
Le Rheu () là một xã của tỉnh Ille-et-Vilaine, thuộc vùng Bretagne, miền tây bắc nước Pháp.

Dân số
Người dân ở Le Rheu được gọi là Rheusois.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ille-et-Vilaine

Tham khảo

Mayors of Ille-et-Vilaine Association  ;
INSEE ;
IGN

Liên kết ngoài
Official website
French Ministry of Culture list for Le Rheu

Xã của Ille-et-Vilaine


title: Feldhorst

text:
Feldhorst là một đô thị ở huyện Stormarn, bang Schleswig-Holstein, Đức. Đô thị này có diện tích 15,48 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 597 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Stormarn


title: Cardiophorus catulus

text:
Cardiophorus catulus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1889.

Chú thích

Tham khảo

Cardiophorus


title: Pangutaran

text:
Pangutaran là một đô thị hạng 4 ở tỉnh Sulu, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2000, đô thị này có dân số 26.211 người trong 4.643 hộ.

Các đơn vị hành chính

Pangutaran được chia thành 16 barangay.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Mã địa lý chuẩn Philipin
Thông tin điều tra dân số năm 2000 của Philipin

Đô thị của Sulu


title: Epiphragma schmiederi

text:
Epiphragma schmiederi là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Epiphragma
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Alterosa escova

text:
Alterosa escova là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Alterosa


title: Bonnetia holostyla

text:
Bonnetia holostyla là một loài thực vật có hoa thuộc họ Clusiaceae.
Loài này chỉ có ở Colombia.

Chú thích

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Bonnetia holostyla. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 7 năm 2007.

Thực vật Colombia
h
Thực vật dễ tổn thương


title: Đường phân giác

text:
Đường phân giác của một góc chia góc đó thành hai góc có độ lớn bằng nhau. Bất kỳ góc nào cũng chỉ có duy nhất một đường phân giác. Mọi điểm trên một đường phân giác cách đều hai cạnh của góc đó và ngược lại.

Khái niệm
Đường phân giác trong của một góc là đường thẳng chia góc đó thành hai góc bằng nhau. Đường phân giác ngoài của một góc là đường thẳng chia góc kề bù của góc đó thành hai góc bằng nhau.

Tính chất
Đường phân giác trong và đường phân giác ngoài của 1 góc luôn vuông góc với nhau.

Tập hợp các điểm nằm trong một góc và cách đều 2 cạnh của góc thì nằm trên đường phân giác trong của góc đó và ngược lại

Cách vẽ đường phân giác

Sử dụng thước thẳng và compa

Để vẽ đường phân giác của một góc dùng thước thẳng và com-pa, đầu tiên ta vẽ một đường tròn có tâm là đỉnh của góc. Đường tròn cắt hai đường thẳng tạo thành góc tại hai điểm. Tiếp tục dùng com-pa, lấy mỗi điểm này làm tâm, vẽ hai đường tròn có cùng bán kính. Các điểm giao cắt nhau của hai đường tròn (hai điểm) sẽ tạo thành đường phân giác của góc.

Sử dụng thước thẳng có 2 cạnh song song
Để vẽ đường phân giác mà chỉ dùng thước thẳng có 2 cạnh song song, ta áp 1 cạnh của thước vào 1 cạnh của góc rồi vẽ một đường thẳng theo cạnh kia của thước. Làm tương tự với cạnh kia của góc. 2 đường thẳng đã vẽ giao nhau tại 1 điểm. Đường thẳng nối liền giao điểm với đỉnh của góc chính là đường phân giác của góc đó.

Các đường phân ba một góc
1. Có 2 đường thẳng phân ba một góc, nghĩa là chia góc thành 3 phần bằng nhau.
Năm 1837, Pierre Wantzel đã chứng minh được rằng không thể dựng được các đường phân ba của một góc chỉ bằng thước và compa

2. Còn có cách khác để dựng đường phân giác. Từ cách 1 đường tròn cắt 2 cạnh của góc ta dựng được 1 tam giác cân. xác định trung điểm của cạnh đó.Nối trung điểm này với đỉnh ta cũng có thể tạo được 1 đường phân giác.

Xem thêm
Góc
Bài toán chia ba một góc
Tam giác Morley

Tham khảo
Sách giáo khoa Toán 6 tập 2

Sách giáo khoa Toán 7 tập 2

Quỹ tích
Hình học

en:Bisection#Angle bisector


title: Assiminea ovata

text:
Assiminea ovata là một loài ốc có mài nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Assimineidae.

Chú thích

Tham khảo

Assiminea


title: 875

text:
Năm 875 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 875


title: Falko Götz

text:
Falko Götz hay Falko Goetz (sinh ngày 26 tháng 3 năm 1962 tại Rodewisch, Đông Đức) là huấn luyện viên và cầu thủ người Đức. Ông đã từng thi đấu cho nhiều CLB khác nhau như: Berliner FC Dynamo, Hertha BSC, Galatasaray và Bayer Leverkusen. Ông cũng chơi cho Đội tuyển quốc gia Đông Đức. Năm 1997, ông bắt đầu tham gia công tác huấn luyện.
Ông đảm nhận vai trò huấn luyện viên trưởng của đội tuyển Việt Nam và đội U23 Việt Nam từ tháng 6 năm 2011, và chấm dứt hợp đồng vào ngày 5 tháng 1 năm 2012.

Sự nghiệp

Sự nghiệp cầu thủ
Chơi ở vị trí tiền vệ, Götz bắt đầu sự nghiệp ở Đông Đức với đội Vorwärts Berlin và sau đó là BFC Dynamo. Năm 1983, trước khi dự trận lượt về với Partizan Belgrade tại Cúp UEFA Götz vượt biên sang Tây Đức. Chính vì điều này, ông đã bị FIFA cấm thi đấu một năm song có thể định cư tại đây và gia nhập Bayer Leverkusen, sau khi khoác áo CLB Bayer Leverkusen được 5 năm Götz chuyển sang thi đấu trong màu áo của CLB 1. FC Köln vào năm 1988. Tại CLB Leverkusen, Götz đã đoạt Cúp UEFA năm 1988, cũng tại đây Götz đã ghi bàn thắng quan trọng trong trận lượt về với Espanyol, một trong ba bàn thắng cần thiết để tạo thế cân bằng 3-0 ở trận lượt đi, sau đó Leverkusen đã giành chiến thắng trên chấm phạt đền. Götz tiếp tục thi đấu cho Galatasaray (1992-1994), 1.FC Saarbrücken (1994-1995) và Hertha BSC (1995-1997) trước khi kết thúc sự nghiệp cầu thủ.

Sự nghiệp Huấn luyện viên
Ông là huấn luyện viên cho Hertha một thời gian ngắn trong năm 2002, sau đó là huấn luyện viên cho TSV 1860 München vào mùa bóng 2003, đến năm 2004 ông chính thức là huấn luyện viên trưởng cho đội Hertha. Götz bị Hertha sa thải vào ngày 10 tháng 4 năm 2007. Ngày 15 Tháng Mười Hai 2008, ông làm huấn luyện viên cho CLB Holstein Kiel và bị sa thải vào ngày 17 tháng chín 2009.

Năm 2011, Götz được bổ nhiệm làm huấn luyện viên trưởng đội tuyển Việt Nam. Cuối năm 2011, Ông dẫn dắt U-23 Việt Nam tham dự giải đấu lớn đầu tiên của mình là Sea Games 26 tại Indonesia, U-23 VN giành quyền vào bán kết và thất bại trước đội chủ nhà Indonesia với tỷ số 0-2, sau đó ở trận tranh huy chương đồng, U-23 VN cũng đã để thua đậm Myanmar 1-4. Kết thúc giải đấu, U23 Việt Nam ra về trắng tay, so với chỉ tiêu tối thiểu là Huy chương Đồng.

Vào ngày 29 tháng 4 năm 2013, ông được bổ nhiệm làm huấn luyện viên trưởng của FC Erzgebirge Aue. Ông bị sa thải ngày 2 tháng 9 năm 2014.

Ngày 30 tháng 6 năm 2015, 1. FC Saarbrücken bổ nhiệm Götz là huấn luyện viên trưởng cho mùa giải chuẩn bị diễn ra. Ngày 2 tháng 3 năm 2016, ông từ chức với lý do bất đồng với ban lãnh đạo của đội bóng.

Ngày 11 tháng 4 năm 2016, ông được bổ nhiệm là huấn luyện viên trưởng của đội bóng hạng nhì FSV Frankfurt cho đến hết mùa giải 2015-2016, tiếp quản vị trí của huấn luyện viên Tomas Oral vừa bị sa thải. Ngày 15 tháng 5 năm 2016, mặc dù thắng trận cuối cùng của mùa giải nhưng đội FSV Frankfurt vẫn phải xuống chơi giải hạng ba ở mùa giải tiếp theo.

Danh hiệu
 DDR-Oberliga: 1980–81, 1981–82, 1982–83
 UEFA Cup: 1987–88
 Süper Lig: 1992–93, 1993–94
 Turkish Cup: 1992–93

Dynamo Berlin cũng giành được danh hiệu DDR-Oberliga vào năm 1984, nhưng Götz đã bỏ trốn trong giai đoạn giữa mùa giải.

Chú thích

Liên kết ngoài

Huấn luyện viên bóng đá Đức
Cầu thủ bóng đá nam Đức
Huấn luyện viên đội tuyển bóng đá quốc gia Việt Nam
Sinh năm 1962
Cầu thủ bóng đá Bayer Leverkusen
Cầu thủ bóng đá 1. FC Köln
Cầu thủ bóng đá Hertha Berlin
Hậu vệ bóng đá
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá Bundesliga

Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Thổ Nhĩ Kỳ

Cầu thủ bóng đá nam Đức ở nước ngoài


title: Limonius fulvipilis

text:
Limonius fulvipilis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1860.

Chú thích

Tham khảo

Limonius


title: 5000 IAU

text:
5000 IAU là một thiện thạc. Nó được phát hiện bởi Eleanor F. Helin vào ngày 12 tháng 08 năm 1987. Tên cũ của nó là . Tên của nó là viết tắt của International Astronomical Union, là một trung tâm có trách nhiệm đặt tên các vật thể không gian.

Tham khảo

Discoveries by Eleanor F. Helin
Astronomical objects discovered in 1987
Thiên thể phát hiện năm 1987
Được phát hiện bởi Eleanor F. Helin

vec:Lista de asteroidi#5000 IAU


title: Plectrocnemia anaklima

text:
Plectrocnemia anaklima là một loài Trichoptera trong họ Polycentropodidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Plectrocnemia


title: Ambly-sur-Meuse

text:
Ambly-sur-Meuse là một xã thuộc tỉnh Meuse trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 212 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Amblysurmeuse


title: Leptonema intermedium

text:
Leptonema intermedium là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Leptonema (Hydropsychidae)


title: 10914 Tucker

text:
10914 Tucker (1997 YQ14) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 31 tháng 12 năm 1997 bởi P. G. Comba ở Prescott. Nó được đặt tên cho Roy A. Tucker ở Đài thiên văn quốc gia Kitt Peak.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1997


Giải của Hiệp hội phê bình phim Chicago cho nữ diễn viên phụ xuất sắc nhất là một giải thưởng hàng năm của Hiệp hội phê bình phim Chicago dành cho nữ diễn viên đóng vai phụ trong một phim, được bầu chọn là xuất sắc nhất.

Các người đoạt giải

Thập niên 1980

Thập niên 1990

Thập niên 2000

Tham khảo

Giải thưởng của Hiệp hội phê bình phim Chicago


title: Argia serva

text:
Argia serva là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Argia serva is in 1865 voor het eerst wetenschappelijk beschreven door Hagen in Selys.

Chú thích

Tham khảo

Argia


title: Evergestis pallidata

text:
Evergestis pallidata là một loài bướm đêm thuộc họ Crambidae. Nó được tìm thấy ở châu Âu, Bắc Mỹ và Bắc Á.

Sải cánh dài 24–29 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 6 đến tháng 9 tùy theo địa điểm.

Ấu trùng ăn các loài Brassicaceae, especially Barbarea vulgaris.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
 http://www.waarneming.nl/soort.php?id=8469
 Lepidoptera of Belgium
 Evergestis pallidata at UKmoths

Evergestis


title: Zemiropsis rosadoi

text:
Zemiropsis rosadoi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Babyloniidae.

Miêu tả

Phân bố
Chúng phân bố ở Ấn Độ Dương dọc theo Mozambique.

Chú thích

Tham khảo
 Bozzetti (1998). Malacologia (Mostra Mondiale) 27: 27-31
 Gittenberger E. & Goud J. (2003) The genus Babylonia revisited (Mollusca: Gastropoda: Buccinidae). Zoologische Verhandelingen 345: 151-162 page(s): 161

R
Động vật được mô tả năm 1998


title: Rubus azuayensis

text:
Rubus azuayensis là một loài thực vật thuộc họ Rosaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador.

Chú thích

Tham khảo

 Romoleroux, K. & Pitman, N. 2004. Rubus azuayensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

A
Thực vật dễ tổn thương
Thực vật Ecuador


title: Pheidole inquilina

text:
Pheidole inquilina là một loài côn trùng thuộc họ Formicidae. Đây là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

Chú thích

Tham khảo
 Social Insects Specialist Group 1996. Pheidole inquilina. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.

Động vật Mỹ
Pheidole


title: Verquières

text:
Verquières là một xã ở tỉnh Bouches-du-Rhône, thuộc vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur ở miền nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Bouches-du-Rhône

Tham khảo

Verquieres


title: QoS

text:
QoS (được viết tắt từ tiếng Anh "Quality of Service" - Chất lượng dịch vụ) là thuật ngữ dùng trong lĩnh vực viễn thông, đề cập đến các kỹ thuật dùng trong các mạng chuyển mạch gói/tế bào sau đây:

 QoS mạng IP
 QoS mạng ATM
 QoS mạng IP/MPLS

Tham khảo

Kiến trúc Internet
Truyền phát
Nền tảng mạng
Kỹ thuật viễn thông


title: Quận Jefferson, Pennsylvania

text:
Quận Jefferson là một quận trong tiểu bang Pennsylvania, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở Brookville.. Theo điều tra dân số năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có dân số 45.200 người.
Quận được lập ngày 26/3/1804, từ một phần của quận Lycoming và đã được tổ chức lại năm 1830. Quận được đặt tên theo tổng thống Thomas Jefferson. Ở đây có Punxsutawney Phil, Macmot châu Mỹ dự báo mùa xuân.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích 1702 kilômét vuông, trong đó có 11 km2 là diện tích mặt nước.

Các quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Pennsylvania


title: Angrogna

text:
Angrogna là một đô thị ở tỉnh Torino trong vùng Piedmont, có vị trí cách khoảng 45 km về phía tây nam của Torino, nước Ý.

Angrogna giáp các đô thị: Perrero, Prali, Pramollo, San Germano Chisone, Prarostino, Villar Pellice, Bricherasio, Torre Pellice, và Luserna San Giovanni.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Torino
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Longnes, Yvelines

text:
Longnes là một xã của Pháp, nằm ở tỉnh Yvelines trong vùng Île-de-France.

Người dân ở đây trong tiếng Pháp gọi là Longnais.

Các xã giáp ranh gồm: Le Tertre-Saint-Denis về phía bắc, Dammartin-en-Serve về phía đông, Flins-Neuve-Église và Mondreville về phía nam, Neauphlette về phía tây và Gilles (Eure-et-Loir) về phía tây nam.

Xem thêm
Xã của Yvelines

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng không chính thức của Longnes

Xã của Yvelines


title: Chalciporus

text:
Chalciporus là một chi nấm thuộc họ Boletaceae (phân bộ Boletineae).

Các loài
Chalciporus africanus
Chalciporus amarellus
Chalciporus aurantiacus
Chalciporus cervinococcineus
Chalciporus chontae – Costa Rica
Chalciporus griseus
Chalciporus luteopurpureus
Chalciporus phaseolisporus
Chalciporus phlebopoides
Chalciporus pierrhuguesii
Chalciporus piperatoides
Chalciporus piperatus
Chalciporus piperolamellatus
Chalciporus pseudorubinellus – Colombia
Chalciporus radiatus – southern China
Chalciporus rubinellus
Chalciporus rubinus
Chalciporus subflammeus
Chalciporus virescens

Chú thích

Tham khảo
Chalciporus at Index Fungorum

Họ Nấm thông


title: Dimaruguri

text:
Dimaruguri là một thị trấn thống kê (census town) của quận Nagaon thuộc bang Assam, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Dimaruguri có dân số 9219 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Dimaruguri có tỷ lệ 66% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 71%, và tỷ lệ cho phái nữ là 61%. Tại Dimaruguri, 13% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Assam
Nagaon


title: 10395 Jirkahorn

text:
10395 Jirkahorn (1997 SZ1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 23 tháng 9 năm 1997 bởi M. Wolf và P. Pravec ở Đài thiên văn Ondřejov.

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 10395 Jirkahorn

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Marek Wolf
Thiên thể phát hiện năm 1997


title: Curno

text:
Curno là một đô thị ở tỉnh Bergamo trong vùng Lombardia của nước Ý, có vị trí cách khoảng 40 km về phía đông bắc của Milano và khoảng 6 km về phía tây nam của Bergamo. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006, đô thị này có dân số 7.590 người và diện tích là 4,62 km².

Đô thị Curno có các frazione (đơn vị cấp dưới) Marigolda.

Curno giáp các đô thị: Bergamo, Bonate Sopra, Mozzo, Ponte San Pietro, Treviolo.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thành phố và thị trấn ở Lombardia
Đô thị tỉnh Bergamo


title: Sivergues

text:
Sivergues là một xã trong tỉnh Vaucluse thuộc vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur ở đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 597 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

INSEE

Xã của Vaucluse


title: Ternstroemia evenia

text:
Ternstroemia evenia là một loài thực vật thuộc họ Theaceae. Đây là loài đặc hữu của Malaysia. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Chua, L.S.L. 1998. Ternstroemia evenia. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Malaysia
Ternstroemia


title: Tilly-sur-Seulles (tổng)

text:
Tổng Tilly-sur-Seulles là một tổng thuộc tỉnh Calvados trong vùng Normandie.

Tổng này được tổ chức xung quanh Tilly-sur-Seulles ở quận Caen. Độ cao khu vực này dao động từ 27 m (Carcagny) đến 130 m (Vendes) với độ cao trung bình 81 m.

Hành chính

Các đơn vị trực thuộc
Tổng Tilly-sur-Seulles gồm 22 xã với dân số 14 464 người (điều tra dân số năm 1999, dân số không tính trùng)

|-
| Audrieu || align="right" | 839 || align="right" | 14250 || align="right" | 14026
|-
| Bretteville-l'Orgueilleuse || align="right" | 2 389 || align="right" | 14740 || align="right" | 14098
|-
| Brouay || align="right" | 320 || align="right" | 14250 || align="right" | 14109
|-
| Carcagny || align="right" | 276 || align="right" | 14740 || align="right" | 14135
|-
| Cheux || align="right" | 1 085 || align="right" | 14210 || align="right" | 14157
|-
| Cristot || align="right" | 160 || align="right" | 14250 || align="right" | 14205
|-
| Ducy-Sainte-Marguerite || align="right" | 144 || align="right" | 14250 || align="right" | 14232
|-
| Fontenay-le-Pesnel || align="right" | 938 || align="right" | 14250 || align="right" | 14278
|-
| Grainville-sur-Odon || align="right" | 967 || align="right" | 14210 || align="right" | 14311
|-
| Juvigny-sur-Seulles || align="right" | 55 || align="right" | 14250 || align="right" | 14348
|-
| Loucelles || align="right" | 137 || align="right" | 14250 || align="right" | 14380
|-
| Le Mesnil-Patry || align="right" | 217 || align="right" | 14740 || align="right" | 14423
|-
| Mondrainville || align="right" | 409 || align="right" | 14210 || align="right" | 14438
|-
| Mouen || align="right" | 1 292 || align="right" | 14790 || align="right" | 14454
|-
| Putot-en-Bessin || align="right" | 331 || align="right" | 14740 || align="right" | 14525
|-
| Rots || align="right" | 1 354 || align="right" | 14980 || align="right" | 14543
|-
| Sainte-Croix-Grand-Tonne || align="right" | 293 || align="right" | 14740 || align="right" | 14568
|-
| Saint-Manvieu-Norrey || align="right" | 1 417 || align="right" | 14740 || align="right" | 14610
|-
| Saint-Vaast-sur-Seulles || align="right" | 134 || align="right" | 14250 || align="right" | 14661
|-
| Tessel || align="right" | 173 || align="right" | 14250 || align="right" | 14684
|-
| Tilly-sur-Seulles || align="right" | 1 251 || align="right" | 14250 || align="right" | 14692
|-
| Vendes || align="right" | 283 || align="right" | 14250 || align="right" | 14734
|}

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Tổng Tilly-sur-Seulles trên trang mạng của Insee
 La carte des communes du canton trên trang mạng của Insee

Tilly-sur-Seulles


title: Phrynobatrachus cryptotis

text:
Phrynobatrachus cryptotis là một loài ếch trong họ Petropedetidae. Chúng là loài đặc hữu của Cộng hòa Dân chủ Congo.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, xavan ẩm, sông, đầm nước, đầm nước ngọt, và đầm nước ngọt có nước theo mùa.

Nguồn
 Pickersgill, M. & Poynton, J.C. 2004. Phrynobatrachus cryptotis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Phrynobatrachus
Động vật đặc hữu Cộng hòa Dân chủ Congo


title: Viện trợ nước ngoài trong Chiến tranh Việt Nam

text:
Chiến tranh Việt Nam là một trong những cuộc chiến tốn kém nhất trong lịch sử nhân loại vào thời điểm nó diễn ra. Những quốc gia có sự can thiệp sâu rộng như Hoa Kỳ, Liên Xô, Trung Quốc, Hàn Quốc,... đều có các mục tiêu cùng toan tính riêng theo từng thời điểm. Khối lượng viện trợ được gia tăng dần theo quy mô cuộc chiến.

Viện trợ nước ngoài đã có ảnh hưởng to lớn đến tình hình chiến tranh và đời sống của nhân dân hai miền Việt Nam. Không những viện trợ vật chất mà các bên còn viện trợ nhân lực, chuyên gia và còn đưa quân lính tham chiến trực tiếp (như Hoa Kỳ, Hàn Quốc, Úc,...). Viện trợ nước ngoài thay đổi theo từng thời kỳ và có tầm ảnh hưởng quyết định đến chiến tranh, hình thái chiến tranh, xây dựng và phát triển nền kinh tế của hai miền.

Hoa Kỳ viện trợ cho Việt Nam Cộng hòa cũng như trực tiếp hoạch định các chiến lược, chỉ đạo chiến thuật, thậm chí còn đem quân chính quy tới tham chiến trực tiếp. Trong khi đó Việt Nam Dân chủ Cộng hòa nhận được sự giúp đỡ vật chất từ Trung Quốc, Liên Xô và khối các nước xã hội chủ nghĩa, nhưng điều khác biệt là Việt Nam Dân chủ Cộng hòa duy trì tính độc lập trong các mục tiêu chính trị và không để các nước này can thiệp vào kế hoạch chiến lược của họ.

Viện trợ kinh tế

Việt Nam Dân chủ Cộng hòa

Từ năm 1955 - 1975, Liên Xô viện trợ về kinh tế - kỹ thuật cho Việt Nam trị giá khoảng 2.176.051.000 Rúp, chiếm 29% tổng số viện trợ kinh tế của các nước xã hội chủ nghĩa cho Việt Nam (Trung Quốc 52%, các nước xã hội chủ nghĩa khác 19%). Tổng viện trợ kinh tế - kỹ thuật (bao gồm cả lương thực, thuốc men, xăng dầu, giáo dục đào tạo…) từ các nước XHCN cho Việt Nam là khoảng 7,5 tỷ rúp

Việt Nam Cộng hòa
Qua 20 năm, lượng kinh tế mà Hoa Kỳ viện trợ cho Việt Nam Cộng hòa là hơn 10 tỷ USD (thời giá giai đoạn 1955 - 1975). Nếu tính cả chi tiêu tại chỗ của binh lính Hoa Kỳ, Hàn Quốc, Úc, Thái Lan,... đóng tại Nam Việt Nam (lên tới vài trăm triệu USD mỗi năm và cũng do Mỹ chi trả) thì tổng lượng tiền mà Mỹ cung cấp cho kinh tế Việt Nam Cộng hòa lên tới trên 20 tỷ USD (thời giá 1955 - 1975), tương đương khoảng 160 tỷ USD theo thời giá 2020.

Hỗ trợ tài chính của Hoa Kỳ cho Việt Nam Cộng hòa chính là các khoản viện trợ kinh tế bao gồm viện trợ thương mại (nhằm hỗ trợ nhập khẩu và hỗ trợ ngân sách nhà nước), viện trợ nông phẩm (dưới hình thực hiện vật là các lương thực và thực phẩm), viện trợ theo dự án (có thể bằng tiền hoặc hiện vật cho từng dự án cụ thể trong các lĩnh vực hành chính, xã hội, kinh tế-văn hóa).

Nếu xét theo tính chất cho vay hoặc cho không, thì phần lớn viện trợ kinh tế của Hoa Kỳ cho VNCH là viện trợ cho không (không hoàn lại), viện trợ cho vay trong 20 năm từ 1955 đến 1975 chỉ chưa đến 200 triệu USD. Các khoản cho vay lớn của Hoa Kỳ giúp VNCH đóng tiền gia nhập Quỹ Tiền tệ Quốc tế (4 triệu USD năm 1956), đổi mới hệ thống viễn thông (6,8 triệu USD năm 1958-1959), phát triển đội tàu hỏa (9,7 triệu USD năm 1959, 9,7 triệu USD năm 1961), mở rộng hệ thống dẫn nước từ sông Đồng Nai về Sài Gòn (17,5 triệu USD năm 1960), xây dựng một nhà máy nhiệt điện ở Thủ Đức (12,7 triệu USD năm 1961), hỗ trợ chương trình Người cày có ruộng (5 triệu USD năm 1970).

Trải qua 21 năm, khối lượng viện trợ kinh tế mà Hoa Kỳ cho Việt Nam Cộng Hòa là rất lớn, đạt hơn 10 tỷ USD (thời giá thập niên 1960). Đây là con số viện trợ kinh tế cao nhất của Hoa Kỳ so với bất cứ nước nào khác trên thế giới kể từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai. Ví dụ, Ấn Độ trong 20 năm (1950 - 1970) được Hoa Kỳ viện trợ 9,3 tỷ USD (trong khi dân số Ấn Độ lớn hơn 20 lần); Philippines trong 22 năm được viện trợ gần 2 tỷ USD (1945 - 1967); Thái Lan nhận được gần 1,2 tỷ USD, Indonesia nhận được gần 1 tỷ USD. Ở châu Phi, tính suốt trong 25 năm (1946 - 1970) tổng số viện trợ Hoa Kỳ cho tất cả các nước chỉ là 4,9 tỷ USD. Tại Nam Việt Nam, "thu nhập quốc dân chưa bao giờ vượt quá 2 tỷ USD/năm, nhưng trong 5 năm cuối cùng (1971 - 1975), viện trợ Hoa Kỳ hàng năm đạt hơn 2 tỷ USD/năm, tức là lớn hơn tổng số của cải do miền Nam Việt Nam làm ra".

Tuy nhiên, phần lớn những khoản viện trợ kinh tế cho Việt Nam Cộng Hòa thực ra lại được Hoa Kỳ thu hồi lại. Ví dụ, trong 6,1 tỷ USD viện trợ trong tài khoá 1960 - 1961, có 4,8 tỷ USD (80%) được chi ngay ở Mỹ. Sở dĩ như vậy vì phần lớn hàng hóa viện trợ quân sự được mua từ chính các công ty Mỹ. Nếu không viện trợ cho Việt Nam Cộng Hòa, xuất khẩu của nước Mỹ sẽ tụt 12%, nông phẩm dư thừa tăng lên rất nhanh. Vì vậy, viện trợ cho Việt Nam Cộng Hòa thực ra cũng chính là tiền trợ cấp cho nền kinh tế Mỹ.

Nhà báo người Mỹ William J. Lederer, trong chuyến điều tra năm 1968, đã nhận thấy Việt Nam Cộng Hòa sử dụng viện trợ rất phung phí và kém hiệu quả. Ông nhận xét: "... Kẻ thù tồi tệ nhất của Mỹ trong chiến tranh Việt Nam là nạn tham nhũng của Việt Nam Cộng Hòa. Hàng tỷ USD viện trợ kinh tế và quân sự của Mỹ đã bị tham ô rồi bán ra chợ đen. Ông đã chứng kiến những kho hàng lậu đầy ắp hàng hóa và vũ khí quân dụng, có tới cả 1.000 khẩu súng trường, bao gồm cả loại M16 hiện đại. Chính phủ Hoa Kỳ biết rõ vấn nạn này, nhưng họ làm ngơ,... Tôi thấy Hoa Kỳ sẽ bị đánh bại như thế nào - không phải chỉ bằng sức mạnh của đối phương, mà bởi chính những sai lầm, sự bất lực của chính mình". Quy mô buôn lậu lên tới hàng tỷ USD, với sự tham gia của đầu đủ các thành phần: quan chức và doanh nhân Việt Nam Cộng hòa, thương nhân Mỹ, Đài Loan, binh lính Mỹ, Hàn Quốc, Philippines,... Ngay cả Mặt trận Dân tộc Giải phóng cũng tận dụng thị trường chợ đen, tại đây họ mua hàng hóa của Mỹ để đánh lại chính quân đội Mỹ.

Chính phủ Việt Nam sau này đã thu hồi được 5,7 tấn vàng từ các ngân hàng ở Thuỵ Sĩ và Tiệp Khắc và tiếp quản thêm 16 tấn vàng trong tầng hầm của Ngân hàng Quốc gia Việt Nam. Ông Lữ Minh Châu, một cán bộ Mặt Trận Giải Phóng Miền Nam, đã từng thâm nhập vào sâu trong hệ thống ngân hàng ở miền Nam thời đó nên nắm rõ về các kho chứa tiền. Tổng dự trữ ngoại hối của Sài Gòn là tương đối lớn tính theo thời giá lúc bấy giờ với khoảng 252,2 triệu USD, số dư có 138.798.820 USD do Ngân hàng Quốc gia và 26 ngân hàng thương mại gửi ở nước ngoài mà chủ yếu là Mỹ và Thụy Sĩ. Tuy nhiên sau 1975, Mỹ đã phong tỏa hơn 97 triệu USD trong số này.

Cho đến khi sụp đổ, Việt Nam Cộng hòa còn nợ Hoa Kỳ 85 triệu USD, khoản nợ này còn tăng dần qua các năm do phải tính lãi suất. Ngày 7 tháng 4 năm 1997, chính phủ Việt Nam đã trả cho Hoa Kỳ khoản nợ 145 triệu USD của Việt Nam Cộng hòa (bao gồm 85 triệu USD nợ gốc, còn lại là tiền lãi và chi phí phát sinh trượt giá) như một điều kiện để xúc tiến ngoại giao. Giá vàng ngày 7/4/1997 tại Mỹ là 348,05 USD/Ounce, tính ra thì 145 triệu USD tương đương với 12.958 kg vàng.

Ghi chú: Mức viện trợ bình quân đầu người được tính bằng cách lấy tổng viện trợ chia cho dân số VNCH cùng năm. Mức viện trợ tính bằng tiền Đồng tính bằng cách lấy mức viện trợ tính bằng USD nhân với tỷ giá hối đoái chính thức giữa tiền VNCH và USD.

Nguồn: Số liêu về tổng viện trợ lấy từ Dacy (1986), bảng 10.2, trang 200; Số liệu về dân số VNCH lấy từ Trần Văn Thọ chủ biên (2000), bảng 1.1, trang 238; Số liệu về tỷ giá hối đoái lấy từ Dacy (1986), bảng 9.5, trang 190.

Các nước khác
Hàn Quốc đã gửi khoảng 325.000 quân nhân sang tham chiến cùng Hoa Kỳ để đổi lấy những khoản viện trợ từ chính phủ nước này. Có khoảng 5.000 binh lính Hàn Quốc tử trận và 11.000 người khác bị thương trong suốt cuộc chiến.

Quân đội Hàn Quốc bị cáo buộc gây ra một danh sách dài tội ác chiến tranh bao gồm nhiều vụ thảm sát thường dân khi tham chiến (Hàn Quốc thống kê lính của họ đã làm tổng cộng khoảng 41.000 người Việt Nam bị coi là Việt Cộng thiệt mạng). Đổi lại, chính phủ Hoa Kỳ tài trợ mọi khoản chiến phí và trả tiền lương cho binh lính Hàn Quốc. Tổng cộng Hoa Kỳ đã viện trợ hoặc cho Hàn Quốc vay khoảng 10 tỷ USD (tương đương 70 tỷ USD theo thời giá 2017) từ năm 1946 tới năm 1978. Trong đó nhiều nhất là trong giai đoạn 1965-1972. Trong 8 năm này, Hàn Quốc nhận được 5 tỷ USD viện trợ (tương đương 35 tỷ USD theo thời giá 2017), nhiều gấp 3 lần mức viện trợ giai đoạn trước. Trong hai năm đầu (1965-1966), thu nhập từ cuộc chiến ước tính chiếm khoảng 40% thu nhập ngoại hối của Hàn Quốc. Một số học giả cho rằng số tiền thu được từ cuộc chiến chiếm từ 7-8% GDP của Hàn Quốc trong những năm 1966-1969. Số tiền viện trợ được chính phủ Hoa Kỳ chuyển thẳng cho chính phủ Hàn Quốc dưới những hình thức bán công khai như trợ cấp quốc phòng, hợp đồng dân sự, chuyển giao công nghệ hay ưu đãi thị trường bởi các tổng thống Johnson và Nixon.

Nhờ viện trợ và tiền lương của Mỹ trả cho binh lính Hàn Quốc tham chiến ở Nam Việt Nam, kinh tế Hàn Quốc phát triển nhanh chóng. Chỉ trong 10 năm từ 1964 tới 1974, GNP bình quân của Hàn Quốc đã tăng hơn 5 lần (từ 103 USD lên 541 USD). Tuy nhiên, rất nhiều máu cũng đã đổ khi Hàn Quốc tham chiến ở Nam Việt Nam và nhiều ý kiến khẳng định rằng những tổn thất sinh mạng đó đã góp phần không nhỏ cho sự phát triển sau này. Trong bài phát biểu nhân "Ngày tưởng niệm" (6/6/2017), tổng thống Hàn Quốc Moon Jae-in tái khẳng định:

"Nền kinh tế Hàn Quốc đã tồn tại được là nhờ vào sự cống hiến và hy sinh to lớn của những người lính tham gia chiến tranh Việt Nam!"

Nhật Bản cũng được hưởng lợi do chính phủ Mỹ đã có hàng loạt đơn đặt hàng với các công ty của Nhật Bản để sản xuất trang bị và các đồ quân dụng khác. Từ năm 1950 đến 1969, Nhật Bản đã thu được 10,2 tỷ USD các đơn đặt hàng của Mỹ (tương đương hơn 80 tỷ USD theo thời giá 2020). Trong giai đoạn này, 34% tổng giá trị hàng xuất khẩu sang Mỹ và 30% giá trị hàng nhập của Nhật Bản là từ thị trường Mỹ. Có thể nói nhu cầu về hàng hóa của Mỹ cho cuộc chiến tranh ở Việt Nam đã cung cấp nguồn thu rất cần thiết để kinh tế Nhật Bản tái thiết và được coi là một "ngọn gió thần" đối với nền kinh tế nước này.

Kinh tế Singapore cũng được hưởng lợi từ việc bán nhu yếu phẩm, nhiên liệu, vũ khí và phương tiện chiến tranh cho quân đội Mỹ ở Nam Việt Nam. Riêng xăng dầu và nhiên liệu, mỗi tháng Singapore bán cho Mỹ lượng hàng trị giá 600 triệu USD, thu nhập từ việc làm hậu cần cho quân đội Mỹ chính là nguồn lực ban đầu giúp Singapore xây dựng kinh tế đất nước.

Giáo dục và đào tạo

Viện trợ quân sự
Phần lớn vũ khí, khí tài quân sự, quân trang, quân dụng dùng cho chiến tranh Việt Nam của cả hai bên đều do nước ngoài viện trợ.

Việt Nam Cộng hòa
Viện trợ quân sự Mỹ cho Việt Nam Cộng hòa (tính riêng từ năm 1973 tới 1975):

Theo nguồn do Việt Nam thống kê thì tổng viện trợ cho VNCH từ 1954 đến 1975 là trên 26 tỷ USD, trong đó có 16 tỷ USD viện trợ quân sự, 6 tỷ viện trợ khoa học-kỹ thuật, 1,6 tỷ viện trợ nông phẩm, 2,4 tỷ dưới hình thức đổi tiền. Từ khi Mỹ rút lui thì viện trợ cũng giảm, từ 1.614 triệu USD năm 1972-1973 xuống 1.026 triệu USD năm 1973-1974 và 701 triệu USD năm 1974-1975 nên dù quân số tăng từ 700.000 lên hơn 1 triệu, quân lực Việt Nam Cộng hòa vẫn không mạnh lên là bao. Ngoài viện trợ chính thức còn phải kể đến chi tiêu tại chỗ của lính Mỹ, hàng năm đã đổ thêm cả tỷ USD vào miền Nam Việt Nam (trung bình mỗi lính Mỹ được trả 800 USD/tháng), gấp 2-3 lần tổng GDP của cả tám triệu dân do VNCH kiểm soát.

Tài khóa 1975 là năm Hoa Kỳ viện trợ quân sự ít nhất cho Việt Nam Cộng hòa, số viện trợ là 700 triệu USD. Tuy nhiên, số tiền này vẫn cao gấp hai lần lượng viện trợ mà Việt Nam Dân chủ Cộng hòa nhận được từ Trung Quốc và Liên Xô cộng lại. CIA ước tính con số 1,7 tỉ USD viện trợ quân sự Mỹ trong năm 1974 là gấp 4 lần lượng viện trợ mà Việt Nam Dân chủ Cộng hòa nhận được từ Liên Xô và Trung Quốc trong cùng năm đó.

Theo nguồn của Hoa Kỳ thì tổng viện trợ quân sự cho VNCH từ 1955 đến 1975 là 16,762 tỉ USD, trong đó niên khóa 1972-1973 nhận được cao nhất là 3,349 tỉ USD. Lượng viện trợ quân sự mà Mỹ dành cho Việt Nam Cộng hòa cao gấp gần 5 lần so với lượng viện trợ mà Việt Nam Dân chủ Cộng hòa nhận được từ Liên Xô, Trung Quốc và các nước khối xã hội chủ nghĩa khác (~3,5 tỷ USD).

Tổng cộng Mỹ đã viện trợ 2.750 máy bay và trực thăng các loại của Không lực VNCH. Chỉ có 308 chiếc sống sót qua chiến tranh (240 chiếc bay thoát sang Thái Lan hoặc ra tàu sân bay Mỹ, 68 chiếc được gửi về Mỹ), hơn 2.440 chiếc còn lại đã bị bắn rơi, phá hủy hoặc bị tịch thu. Trong số đó, 877 chiếc máy bay và trực thăng đã bị Quân đội Nhân dân Việt Nam tịch thu vào năm 1975.

Đầu năm 1973, dự trữ đạn của Việt Nam Cộng hòa đạt mức 165.000 tấn. Sự viện trợ rất lớn, cùng với việc Mỹ đã để lại căn cứ, trang bị, vũ khí... đã giúp quân lực Việt Nam Cộng hòa tăng cường đáng kể lực lượng (lục quân, không quân đứng hạng 4 thế giới còn hải quân đứng hạng 9 về quy mô). Trong chiến dịch mùa xuân năm 1975, CIA ước tính quân Giải phóng đã thu được khoảng 130.000 tấn đạn dược trong các kho của Việt Nam Cộng hòa, gấp nhiều lần so với dự trữ đạn dược mà quân Giải phóng chuẩn bị cho Chiến dịch Hồ Chí Minh (khoảng 25.000 tấn). Một tướng Mỹ nói: "Chúng ta mà viện trợ quân sự nhiều cỡ này cho Bắc Việt Nam thì họ có thể đánh nhau với chúng ta đến hết thế kỷ".

Số vũ khí và viện trợ trên chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng chiến phí của Mỹ ở Việt Nam. Nó chưa bao gồm số vũ khí và chiến phí do quân đội Mỹ trực tiếp sử dụng trong giai đoạn tham chiến trực tiếp 1964-1973, mà theo thống kê là trên 111 tỷ USD chi phí trực tiếp, tương đương 686 tỷ USD theo thời giá 2008. Mặt khác, nếu tính cả chi phí trong giai đoạn 1954-1963, nhà kinh tế Steven ước tính tổng chi tiêu cuối cùng của Mỹ cho cuộc chiến tranh Việt Nam sẽ lên tới 925 tỷ USD; gấp 3,8 lần chi phí của Mỹ trong Chiến tranh thế giới thứ nhất và chỉ đứng sau chi phí của Mỹ cho Chiến tranh thế giới thứ hai. Tính riêng năm 1968, chi phí cho cuộc chiến Việt Nam đã tiêu tốn 2,3% GDP của Mỹ.

Một tính toán mới hơn cho thấy chính phủ Mỹ đã phải tiêu tốn 168 tỷ USD chiến phí tại Việt Nam (tương đương 950 tỷ USD theo thời giá 2011), bao gồm 111 tỷ USD chiến phí trực tiếp giai đoạn 1965-1972, 28,5 tỷ USD viện trợ cho chế độ Sài Gòn và 28,5 tỷ USD chi phí khác. Nếu tính cả chi phí trợ cấp, điều trị y tế cho cựu binh Mỹ (khoảng 350 tới 900 tỷ USD theo thời giá 2011) thì nước Mỹ đã tốn kém tới 1.200 - 1.800 tỷ USD cho cuộc chiến tại Việt Nam. Từ 1970 đến 2013, chính phủ Mỹ đã phải trợ cấp 270 tỷ USD cho các cựu binh tham chiến ở Việt Nam hoặc gia đình họ (nếu người lính đó tử trận hoặc mất tích), riêng năm 2012 là 22 tỷ USD, gần gấp đôi quy mô ngân sách dành cho FBI.

Việt Nam Dân chủ Cộng hòa

Tiền mặt
Cho đến nay vẫn chưa có số liệu chính thức công bố số tiền mặt viện trợ cho Việt Nam Dân chủ Cộng hòa từ phía nhà nước Việt Nam, nhưng theo Nguyễn Nhật Hồng (trưởng bộ phận B29):
"Toàn bộ tiền viện trợ và tiền giúp đỡ của quốc tế cho Việt Nam đánh Mỹ đều tập trung về một đầu mối là B29,... Từ 1965 đến 1975, B29 đã tiếp nhận 678.700.000 USD (số làm), trong đó hơn 626 triệu đô la là tiền viện trợ đặc biệt, hơn 24 triệu đô la là tiền của các tổ chức và nhân dân quốc tế ủng hộ, gần 21 triệu đô la là tiền lãi kinh doanh chuyển đổi và gửi ngoại tệ ở nước ngoài, gần bảy triệu rưỡi đô la là lãi từ tiền dự trữ của chiến trường sau giải phóng,...".

Hàng hóa
Qua 20 năm, Liên Xô, Trung Quốc và các nước xã hội chủ nghĩa đã viện trợ cho Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tổng khối lượng hàng hóa quân sự là 2.362.581 tấn; quy đổi thành tiền là hơn 7 tỉ Rúp (tương đương 7 tỉ USD). Ngoài một số như máy bay, tên lửa chỉ dùng ở miền bắc còn lại đều chuyển vào miền Nam qua đường Trường Sơn.

Trong 4 năm (1961-1964), Việt Nam nhận 70.295 tấn hàng quân sự, trong đó hàng của Liên Xô là 47.223 tấn. Liên Xô viện trợ 12 tàu phóng ngư lôi cỡ nhỏ và 4 tàu chống ngầm cỡ nhỏ vào năm 1961. Từ năm 1962 đến đầu năm 1965, Liên Xô đã viện trợ số lượng vũ khí, phương tiện, trang bị trị giá khoảng 200 triệu đô la Mỹ. Về huấn luyện, tính đến tháng 4-1964, đã có 1.450 cán bộ quân sự Việt Nam được gửi sang học ở 31 trường quân sự của Liên Xô (91 cán bộ cấp tá, 546 cấp úy, 135 người học ngành chính trị, 354 người học ngành kỹ thuật và các ngành khác, 48 người học ngành y), trong khi đã có 44 chuyên gia quân sự Liên Xô (có hai người cấp tướng) sang Việt Nam công tác.

Giai đoạn 1965-1971, theo số liệu của các nhà nghiên cứu Nga, tổng giá trị viện trợ quân sự của Liên Xô cho Việt Nam là 1 tỷ 579 triệu USD, tức mỗi năm viện trợ trung bình đạt 220 triệu USD. Năm 1965, giá trị viện trợ quân sự của Liên Xô cho Việt Nam là 210 triệu đô la Mỹ, chiếm 60% tổng viện trợ của các nước cho Việt Nam. Tổng trị giá viện trợ quân sự tính riêng trong 2 năm từ tháng 1-1966 đến tháng 12-1967 là 500 triệu Rúp (xấp xỉ 550,5 triệu USD). Năm 1967, theo Báo cáo thường niên của Bộ Ngoại giao Liên Xô (12-1967), đây là năm Liên Xô cung cấp viện trợ cao nhất cho Việt Nam với 416 triệu rúp (khoảng 430 triệu USD). Báo cáo của Quân ủy Trung ương thuộc Bộ Quốc phòng Việt Nam cho thấy: "Liên Xô viện trợ nhiều nhất vào hai năm 1965 - 1967, có nhiều loại vũ khí tương đối hiện đại, nhưng phần lớn đã qua sử dụng, trừ MiG-21, ĐKZ-B, cao xạ 23 ly, xe kéo pháo bánh xích, ô tô". Năm 1968, Liên Xô viện trợ cho Việt Nam 357 triệu Rúp (tương đương 369,7 triệu đô la), chiếm 60% tổng toàn bộ viện trợ của các nước cho Việt Nam. Tính chung trong 4 năm 1965-1968, khối lượng Liên Xô viện trợ là 226.969 tấn, trị giá 1,173 tỷ rúp, đây là giai đoạn viện trợ của Liên Xô đạt cao nhất.

Đầu năm 1965, Bộ Quốc phòng Việt Nam đề nghị Liên Xô viện trợ 200 khẩu súng máy cao xạ 14,5 ly; 48 khẩu pháo cao xạ 100mm; 24 khẩu pháo 130 mm; 50 xe tăng T-54, 31 xe tăng lội nước PT-76; 152 khẩu pháo cao xạ 57mm; 20 máy bay MiG-17; 8 máy bay IL-28, 12 máy bay An-2, 6 tàu phóng ngư lôi cỡ nhỏ, 4 tàu vớt mìn, 680 máy vô tuyến điện,... Phía Liên Xô cơ bản nhất trí và đã nhanh chóng chuyển hàng. Liên Xô còn đề nghị gửi một số đơn vị sang Việt Nam trực tiếp chiến đấu với Mỹ, bao gồm một lữ đoàn tên lửa phòng không, hai trung đoàn pháo phòng không và các đơn vị kỹ thuật bảo đảm, một đơn vị máy bay MiG-21, một tiểu đoàn địa hình, một tiểu đoàn trinh sát kỹ thuật. Các đơn vị trên khi sang Việt Nam sẽ do phía Việt Nam giao nhiệm vụ chiến đấu, mọi chi phí sẽ do Liên Xô đảm bảo, phía Việt Nam có trách nhiệm bảo vệ an ninh, thời gian sang Việt Nam chiến đấu là một năm. Tuy nhiên, phía Việt Nam đã từ chối đề nghị do muốn tự lực chiến đấu, không muốn cầu viện quân đội nước khác.

Các năm 1970-1971, viện trợ quân sự của Liên Xô bắt đầu giảm. Năm 1970, giá trị viện trợ là 240 triệu Rúp; năm 1971 là 89 triệu Rúp. Đến giữa năm 1971, Bộ Quốc phòng Việt Nam đề nghị một danh mục viện trợ vũ khí trị giá khoảng 300 triệu Rúp cho năm 1972, Liên Xô chỉ chấp thuận giá trị viện trợ khoảng 150 triệu Rúp. Tính chung giai đoạn 1969-1972, tổng viện trợ của Liên Xô dành cho Việt Nam là 143.793 tấn.

Theo số liệu thống kê của Liên Xô, từ ngày 11-7-1965 đến ngày 31-12-1974, số quân nhân Liên Xô từng sang Việt Nam để giúp quân đội Việt Nam huấn luyện sử dụng vũ khí, xây dựng công trình,... là 6.359 tướng lĩnh, sĩ quan và hơn 4.500 hạ sĩ quan, binh sĩ. Đến hết năm 1975, Liên Xô đào tạo cho 13.500 quân nhân Việt Nam trong các trường quân sự của Liên Xô.

Giai đoạn 1970-1974, tài liệu của CIA đưa ra những con số ước tính trong biểu đồ, theo đó giai đoạn này VNDCCH nhận được khoản 2 tỷ USD viện trợ. Còn theo thống kê của VNDCCH thì giá trị viện trợ quân sự thực tế của họ sau 1973 thấp hơn nhiều so với ước tính của Mỹ, bởi Trung Quốc đã dừng cấp viện trợ (theo thỏa thuận trong Thông cáo Thượng Hải với Mỹ). Trong 2 năm 1973-1974, tổng cộng VNDCCH nhận được 114.532 tấn viện trợ quân sự, trị giá 339.355.353 Rúp (~330 triệu USD), chỉ bằng 19% so với 2 năm 1971-1972.

Có những lúc Việt Nam Dân chủ Cộng hòa từ chối nhận viện trợ nếu khoản viện trợ đó đi kèm những điều kiện mà họ không chấp nhận. Khi Trung Quốc đề nghị viện trợ 500 chiếc xe vào Trường Sơn với điều kiện lái xe là người Trung Quốc, Tổng Bí thư Lê Duẩn đã không đồng ý nhận bất cứ một chiếc xe nào.

Để tăng cường năng lực hậu cần của mình, ngay từ năm 1957, VNDCCH đã tự tổ chức sản xuất vũ khí và phương tiện để giảm bớt phụ thuộc vào viện trợ. Trong 3 năm 1973 đến 1975, VNDCCH đã tự sản xuất được 3.409 tấn vũ khí đạn dược, 1.863 tấn phụ tùng xe, máy và 26.074 tấn quân trang, quân dụng khác.

Khối lượng hàng quân sự Liên Xô, Trung Quốc và khối các nước xã hội chủ nghĩa viện trợ cho Việt Nam Dân chủ Cộng hòa từ năm 1955 đến 1975, qua từng giai đoạn như sau:

Tính theo số lượng:

Chú thích

Chiến tranh Việt Nam


title: Tipula umbrinoides

text:
Tipula umbrinoides là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Indomalaya.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Pachyanthidium ausense

text:
Pachyanthidium ausense là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Mavromoustakis mô tả khoa học năm 1934.

Chú thích

Tham khảo

Pachyanthidium
Động vật được mô tả năm 1934


title: Eucera hirsutissima

text:
Eucera hirsutissima là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1916.

Chú thích

Tham khảo

Eucera
Động vật được mô tả năm 1916


title: Favartia emersoni

text:
Favartia emersoni là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Favartia


title: Aplatyphylax terrestris

text:
Aplatyphylax terrestris là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Aplatyphylax


title: Rhyacophila amicis

text:
Rhyacophila amicis là một loài Trichoptera trong họ Rhyacophilidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Tân bắc
Rhyacophila


title: RAI M500

text:
RAI M500 hay RAI model 500 (Iver Johnson AMAC-300) là một loại súng bắn tỉa công phá sử dụng loại đạn .50 BMG do Hoa Kỳ sản xuất.

Lịch sử
Trong chiến tranh Việt Nam các xạ thủ bắn tỉa Hoa Kỳ đã sử dụng các khẩu súng sử dụng loại đạn của HMG M2 Browning để chiến đấu như một loại vũ khí tối ưu. Một lượng lớn đã được chế tạo dựa hầu hết theo mẫu súng trường chống tăng PTRD-41 của Liên Xô sử dụng loại đạn 12.7 mm và có gắn thêm ống nhắm.

Năm 1982 trung tâm nghiên cứu Armnament Prototypes tại Hoa Kỳ đã tiến hành tự nghiên cứu tạo ra một mẫu súng trường sử dụng loại đạn 12.7mm. Trong năm 1982 đến 1984 khoảng 100 khẩu đã được chế tạo và trang bị thử nghiệm cho lính thủy đánh bộ và hải quân Hoa Kỳ. Chúng đã được sử dụng bởi các lực lượng đóng tại Beirut trong chiến tranh vùng Vịnh và trong cuộc xâm lược Grenada của Hoa Kỳ.

Trong những năm tiếp theo bản quyền sản xuất đã thuộc về Research Armament Model, Daisy Weapons Systems, Iver Johnson Arms và Redick Arms Development. Vào khoảng năm 2000 Redick Arms và Ramo Defense đã thực sự giành được bản quyền để sản xuất loại vũ khí này. Các công ty này cũng đã phát triển các biến thể của loại súng này có thể sử dụng hộp đạn rời.

Thiết kế
RAI M500 là loại súng bắn phát một sử dụng thoi nạp đạn xoay nên sau mỗi lần bắn phải nạp đạn lại. Nòng súng được gắn một cách tự do không tiếp xúc với các bộ phận khác của súng ngoại trừ khoang chứa đạn. Nòng súng có rãnh ngoài để tản nhiệt cũng như bộ phận chống giật tích hợp ở đầu nòng súng. Báng súng có thể điều chỉnh chiều dài và chiều cao cho phù hợp với xạ thủ. Nó sử dụng hệ thống nhắm là ống nhắm hay các loại ống nhắm quang học, RAI M500 không có điểm ruồi.

Tham khảo

Przemysław Kupidura, Ireneusz Machej, Mirosław Zahor (1997). "Wielkokalibrowe karabiny wyborowe". Wojskowy Przegląd Techniczny i Logistyczny 3: .

Liên kết ngoài
http://world.guns.ru/sniper/daisy600.jpg

Súng ngắm
Súng Hoa Kỳ
Vũ khí dùng đạn.50 BMG


title: Praz-sur-Arly

text:
Praz-sur-Arly là một xã trong tỉnh Haute-Savoie thuộc vùng Auvergne-Rhône-Alpes đông nam Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Haute-Savoie

Tham khảo
INSEE

Xã của Haute-Savoie


title: Guioa novobritannica

text:
Guioa novobritannica là một loài thực vật thuộc họ Sapindaceae. Đây là loài đặc hữu của Papua New Guinea.

Chú thích

Tham khảo
 van Welzen, P.C. 1998. Guioa novobritannica. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Papua New Guinea
Guioa
Thực vật dễ tổn thương


title: 3658 Feldman

text:
3658 Feldman (1982 TR) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 13 tháng 10 năm 1982 bởi Bowell, E. ở Flagstaff (AM).

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 3658 Feldman

Feldmann
Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1982


title: Asbecesta melanocephala

text:
Asbecesta melanocephala là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

Asbecesta


title: Rhens

text:
Rhens là một đô thị ở huyện Mayen-Koblenz, bang Rheinland-Pfalz, nước Đức. Đô thị Rhens có diện tích km². Đô thị này nằm bên tả ngạn sông Rhine, cự ly khoảng 10 km về phía nam Koblenz.

Rhens là thủ phủ của Verbandsgemeinde ("đô thị tập thể") Rhens.

Kết nghĩa
 Bramley, Vương quốc Anh.

Tham khảo

Mittelrhein
Xã và đô thị ở huyện Mayen-Koblenz


title: Boun Tay

text:
Boun Tay là một huyện (muang, mường)  thuộc tỉnh Phongsaly ở cực bắc  Lào .

Hành chính

Chú thích

Huyện thị Lào
Sơ khai địa lý Lào
Phongsaly


title: Quận Muhlenberg, Kentucky

text:
Quận Muhlenberg là một quận thuộc tiểu bang Kentucky, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số người. Quận lỵ đóng ở.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Kentucky


title: (190315) 1997 VY4

text:
{{DISPLAYTITLE:(190315) 1997 VY4}}

(190315) 1997 VY4 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Yoshisada Shimizu và Takeshi Urata ở Đài thiên văn Nachi-Katsuura ở Nachikatsuura, Wakayama, Nhật Bản, ngày 5 tháng 11 năm 1997.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 190001–191000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1997
Được phát hiện bởi Takeshi Urata
Được phát hiện bởi Yoshisada Shimizu
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: SMS

text:
Không được nhầm thành Seiner Majestät Schiff cũng được viết tắt là SMS, ký hiệu của tàu chiến Đức trong thời kỳ đế chế
Dịch vụ tin nhắn ngắn (SMS - Short Message Services) là một giao thức viễn thông cho phép gửi các thông điệp dạng vẫn bản ngắn qua mạng không dây (không quá 160 ký tự, bao gồm chữ cái, số và một số ký tự khác). Số lượng ký tự trong mỗi tin nhắn được áp dụng theo ngôn ngữ của từng quốc gia khác nhau, đối với tin nhắn tiếng Việt có dấu thì tối đa chỉ được 70 ký tự/SMS, đối với tiếng Việt không dấu hoặc Tiếng Anh thì mới viết được 160 ký tự/SMS. Nếu quá ký tự sẽ phát sinh thêm tin nhắn nối tiếp, dẫn đến sinh phí. Do vậy, các nhà mạng Việt Nam (MobiFone, Vinaphone, Viettel) luôn sử dụng tiếng Việt không dấu khi nhắn tin thông báo dịch vụ với khách hàng qua SMS.

Không giống như nhiều dịch vụ nhắn tin hiện nay, chẳng hạn như MMS và các dịch vụ gọi thoại khác, tin nhắn SMS vẫn hoạt động trên các mạng cơ bản và dựa trên 3 công nghệ mạng lớn đó là GSM, CDMA và TDMA.

Dịch vụ tin nhắn ngắn có trên hầu hết các điện thoại di động và một số [[Thiết bị kỹ thuật số hỗ trợ cá nhân trong Android TV

Lịch sử
Năm 1985, một mình trong căn phòng ở Bonn (Đức), Friedhelm Hillebrand gõ vu vơ vào máy đánh chữ rồi đếm lượng chữ cái, số, dấu, khoảng cách và nhận thấy mỗi câu dù dài 1 hay 2 dòng đều chứa chưa tới 160 ký tự.

Con số kỳ lạ này giúp nhà nghiên cứu khoa học Hillebrand thiết lập chuẩn cho một trong những mô hình liên lạc số phổ biến nhất hiện nay: tin nhắn SMS.

Phổ biến
SMS là dịch vụ tin nhắn ngắn đang được dùng rất phổ biến.
Người Mỹ gửi SMS còn nhiều hơn gọi điện (trung bình mỗi người gửi 357 tin nhắn/tháng so với 204 cuộc gọi trong quý II/2008).

Tham khảo

Chuẩn GSM
Các tiêu chuẩn viễn thông di động
Phát minh của Phần Lan


title: Sinzheim

text:
Sinzheim là một đô thị thuộc huyện Rastatt, ở bang Baden-Württemberg, Đức. Đô thị này có diện tích 28,5 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 11.217 người. Thị trấn này tọa lạc 6 km về phía tây Baden-Baden, 11 km về phía nam Rastatt.

Tham khảo


title: Vadgaon

text:
Vadgaon là một thị trấn thống kê (census town) của quận Pune thuộc bang Maharashtra, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Vadgaon có dân số 11.359 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Vadgaon có tỷ lệ 75% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 80%, và tỷ lệ cho phái nữ là 69%. Tại Vadgaon, 13% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Maharashtra


title: Vịnh Campeche

text:
Vịnh Campeche () là một vịnh ở Đại Tây Dương, (đôi khi nhầm lẫn với Bahía de Campeche) là khúc uốn cong phía nam vịnh México. Nó có ba mặt giáp các bang của México là: Campeche, Tabasco và Veracruz. Nó được đặt tên bởi Francisco Hernández de Córdoba và Antonio de Alaminos trong cuộc thám hiểm của họ năm 1517. Vịnh là nơi có sản lượng dầu mỏ kahi thác đứng thứ hai thế giới, cung cấp khoảng 2/3 sản lượng dầu thô của México. Ngày 03 tháng sáu 1979, Ixtoc I, một mỏ dầu thăm dò nằm trong vịnh, đã bị nổ đã gây ra một vụ nổ thảm khốc, gây ra vụ tràn dầu không chủ ý lớn thứ ba trong lịch sử. Diện tích vịnh là 6.000 dặm vuông (16.000 km²) và độ sâu tối đa của vịnh là khoảng 180 feet (55 m).

Vào các tháng trong tháng 6 và tháng 7, Vịnh Campeche được coi là một trong những điểm "nóng" của các cơn bão Đại Tây Dương. Vịnh cũng được coi là biên giới phía đông trên các tuyến đường di cư chính của các loài chim ở châu Mỹ.

Tham khảo

Địa lý México
Biển Đại Tây Dương


title: Condica illecta

text:
Condica illecta là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở both the Indo-Australian và Thái Bình Dương tropics, bao gồm Borneo, Hawaii, Hồng Kông, Ấn Độ, New Guinea, quần đảo Society, Đài Loan và Queensland và New South Wales ở Úc.

Sải cánh dài khoảng 40 mm. Adults are brown with an indistinct complex wingpattern.

Ấu trùng ăn các loài Asteraceae khác nhau, bao gồm Ageratum houstonianum, Bidens pilosa và Calendula officinalis. Ấu trùng non có màu xanh lá cây với đầu màu nâu.

Hình ảnh

Liên kết ngoài
Australian Insects
The Moths of Borneo

Chú thích

Condica
Condicinae
Bướm đêm Ấn Độ
Bướm đêm Nhật Bản
Động vật không xương sống bán đảo Ả Rập
Bướm đêm New Zealand


title: La Capelle-Bleys

text:
La Capelle-Bleys  là một xã ở tỉnh Aveyron, thuộc vùng Occitanie ở miền nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Aveyron

Tham khảo

Capellebleys


title: Tillandsia heubergeri

text:
Tillandsia heubergeri là một loài thuộc chi Tillandsia. Đây là loài đặc hữu của Brasil.

Chú thích

Tham khảo

BROMELIACEAE DA MATA ATLÂNTICA BRASILEIRA  truy cập 22 tháng 10 năm 2009

H
Thực vật Brasil


title: Sant Llorenç des Cardassar

text:
Sant Llorenç des Cardassar là một đô thị trên đảo Mallorca, thuộc quần đảo Baleares, Tây Ban Nha.

Tham khảo

Đô thị ở Mallorca
Khu dân cư ở Mallorca


title: Tipula albimacula

text:
Tipula albimacula là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Nearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: 20272 Duyha

text:
20272 Duyha (1998 FH33) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 20 tháng 3 năm 1998 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 20272 Duyha

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Avressieux

text:
Avressieux là một xã thuộc tỉnh Savoie trong vùng Rhône-Alpes ở đông nam nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Savoie

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Savoie


title: Orneates

text:
Celaenorrhinus là một chi bướm ngày thuộc họ Bướm nâu.

Hình ảnh

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Liên kết ngoài

Họ Bướm nhảy

en:Orneates


title: Pterocarpus brenanii

text:
Pterocarpus brenanii là một loài loài thực vật họ Đậu (Fabaceae).
Loài này có ở Mozambique, Zambia, và Zimbabwe.

Chú thích

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Pterocarpus brenanii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

brenanii
Thực vật Mozambique
Thực vật Zambia
Thực vật Zimbabwe


title: Philippe VI của Pháp

text:
Philippe VI của Pháp (tiếng Pháp: Philippe; 1293 - 22 tháng 8 năm 1350), được gọi là Fortunate (tiếng Pháp: le Fortuné) là bá tước của Valois, là vị vua đầu tiên của Pháp từ triều đại Nhà Valois. Ông trị vì từ năm 1328 cho đến khi qua đời. Triều đại của Philip bị chi phối bởi hậu quả của một cuộc tranh chấp liên tiếp. Khi vua Charles IV qua đời mà không có người thừa kế nam vào năm 1328, người họ hàng gần nhất là cháu trai của ông Edward III của Anh. Lễ đăng quang sắp được tổ chức tại Pháp, tuy nhiên, Edward không đủ điều kiện để thừa kế ngai vàng Pháp thông qua dòng nữ theo Luật Salic cổ đại. Thay vào đó, Philip, là anh em con chú con bác của Charles IV, đã gia nhập danh sách thừa kế. Lúc đầu, Edward dường như chấp nhận hoàng tộc kế vị Valois để giành vương miện, nhưng ông ta đã nhấn mạnh yêu sách của mình lên ngai vàng nước Pháp sau một loạt bất đồng với Philip. Kết quả là sự khởi đầu của Chiến tranh Trăm năm vào năm 1337.

Sau những thành công ban đầu trên biển của Edward, hải quân của Philip đã bị tiêu diệt tại Trận Sluys năm 1340, đảm bảo rằng chiến tranh sẽ xảy ra trên lục địa. Người Anh chiếm một lợi thế quyết định khác trong Trận Crécy (1346), trong khi Cái chết đen tấn công nước Pháp, gây thêm bất ổn cho đất nước và khiến cho đát nước bị mất tình thế.

Năm 1349, Philip VI đã mua chức danh Dauphiné từ người cai trị bị hủy hoại của chức danh đó là Humbert II và giao cho chính quyền của tỉnh này cho cháu trai Charles. Philip VI qua đời năm 1350 và được con trai Jean II, người Tốt, kế vị.

Cuộc sống ban đầu
Chỉ có một chút biên niên sử được ghi lại về thời thơ ấu và tuổi trẻ của Philip, phần lớn do ông là người sinh ra trong gia đình hoàng gia. Cha của Philip, Charles, Bá tước xứ Valois, là một em trai của Vua Philip IV của Pháp, người đã nỗ lực trong suốt cuộc đời mình để giành lấy ngai vàng Pháp nhưng không bao giờ thành công. Ông qua đời năm 1325 lúc 55 tuổi, để lại đứa con trai cả Philip là người thừa kế của các quận Anjou, Maine và Valois.

Lên ngôi

Năm 1328, người anh em họ đầu tiên của Philip là Charles IV qua đời mà không có con trai trong khi goá phụ của Charles, Jeanne d'Évreux đang mang thai. Philip là một trong hai người yêu sách chính lên ngôi. Người còn lại là Vua Edward III của Anh, là con trai của chị gái họ của Philip, Isabelle của Pháp và là người họ hàng gần nhất của ông. Câu hỏi đặt ra là liệu Isabella có nên truyền đi một yêu sách mà bản thân bà không sở hữu hay không. Các hội đồng của các nam tước và linh mục người Pháp và Đại học Paris đã quyết định rằng những người đàn ông có quyền thừa kế thông qua mẹ của họ nên được loại trừ theo luật Salic. Vì Philip là cháu trai lớn nhất của Philippe III của Pháp qua dòng dõi nam, ông trở thành nhiếp chính thay vì Edward, là cháu ngoại của Philip IV của Pháp và là chắt ngoại của Philip III.

Trong khoảng thời gian mà góa phụ của Charles IV đang chờ đợi để sinh con, Philip đã vươn lên thành nhiếp chính với sự hỗ trợ của các ông trùm người Pháp, theo mô hình được thiết lập bởi sự kế thừa của Philip V đối với cháu gái Juana II của Navarra. Ông chính thức giữ quyền nhiếp chính từ ngày 9 tháng 2 năm 1328 cho đến ngày 1 tháng 4, khi Jeanne d'Évreux hạ sinh một cô gái, là Blanche. Khi Blanche sinh ra, Philip được phong là vua và lên ngôi tại Nhà thờ ở Reims vào ngày 29 tháng 5 năm 1328. Sau khi lên ngôi, Philip đã phái Trụ trì Fécamp, Pierre Roger, triệu tập Edward III của Anh để tỏ lòng tôn kính với công tước Aquitaine và Gascony. Sau lệnh triệu tập thứ hai tiếp theo từ Philip, Edward đến Nhà thờ Amiens vào ngày 6 tháng 6 năm 1329 và nói lời thề của mình theo cách như vậy để gây ra nhiều tranh chấp trong những năm sau đó.

Sự thay đổi triều đại đã dẫn đến một số hậu quả khác: Charles IV cũng từng là Vua của Navarre, nhưng không giống như vương miện của Pháp, vương miện của Navarre không phải tuân theo Luật Salic. Philip VI không phải là người thừa kế cũng không phải là hậu duệ của Juana I của Navarra, người có quyền thừa kế (vương quốc Navarre, cũng như các hạt của Champagne, Troyes, Meaux và Brie) đã ở trong liên minh cá nhân với vương miện của Pháp gần như 50 năm và từ lâu đã được quản lý bởi cùng một bộ máy hoàng gia được thành lập bởi Philip IV, cha đẻ của bộ máy quan liêu Pháp. Các quận này đã cố thủ chặt chẽ trong thực thể kinh tế và hành chính của các vương quốc Pháp, nằm liền kề với Île-de-France. Philip, tuy nhiên, không được hưởng quyền thừa kế đó; người thừa kế hợp pháp là con gái còn sống sót của Louis X, Juana II tương lai của Navarra, người thừa kế của Juana I của Navarra. Do đó, Navarre đã chuyển cho Joan II, người mà Philip đã ký một thỏa thuận liên quan đến các hạt ở Champagne: cô đã nhận được những vùng đất rộng lớn ở Normandy (liền kề với chồng Philip ở Évreux) và giữ Champagne như một phần của vương miện Pháp.

Trị vì
Triều đại của Philip gần như bị bị khủng hoảng, mặc dù triều đại bắt đầu bằng một thành công quân sự ở Flanders tại Trận Cassel (tháng 8 năm 1328), nơi lực lượng của Philip tái chiếm Louis I xứ Flandre, người đã bị một cuộc cách mạng phổ biến phá vỡ. Vợ của Philip, Joan the Lame, đã đưa ra lần đầu tiên trong nhiều cuộc biểu tình về năng lực của cô là nhiếp chính khi vắng mặt.

Philip ban đầu rất thích mối quan hệ tương đối thân thiện với Edward III, và họ đã lên kế hoạch cho một cuộc thập tự chinh cùng nhau vào năm 1332, nhưng điều này không bao giờ được thực hiện. Tuy nhiên, tình trạng của Nữ công tước Aquitaine vẫn là một điểm nhức nhối, và căng thẳng gia tăng. Philip đã cung cấp nơi ẩn náu cho David II của Scotland vào năm 1334 và tuyên bố mình là nhà vô địch về lợi ích của mình, khiến Edward nổi giận. Đến năm 1336, họ là kẻ thù của nhau, mặc dù chưa công khai chiến tranh.

Philip đã ngăn chặn thành công một thỏa thuận giữa giáo hoàng Avignon và Hoàng đế La Mã thần thánh Louis IV, mặc dù vào tháng 7 năm 1337 Louis đã kết thúc liên minh với Edward III. Vi phạm cuối cùng với Anh xảy ra khi Edward đề nghị tị nạn với Robert III của Artois, trước đây là một trong những cố vấn đáng tin cậy của Philip, sau khi Robert cam kết giả mạo để cố gắng để có được một tài sản thừa kế. Khi mối quan hệ giữa Philip và Edward trở nên tồi tệ, vị thế của Robert ở Anh được củng cố. Vào ngày 26 tháng 12 năm 1336, Philip chính thức yêu cầu dẫn độ Robert sang Pháp. Vào ngày 24 tháng 5 năm 1337, Philip tuyên bố rằng Edward đã tịch thu Aquitaine vì sự bất tuân và che chở cho "kẻ thù trần gian của nhà vua", Robert của Artois. Do đó, Chiến tranh Trăm năm bắt đầu, và bị phức tạp hóa bởi yêu sách đổi mới của Edward đối với ngai vàng của Pháp để trả thù việc tịch thu Aquitaine.

Chiến tranh trăm năm bùng nổ

Philip bước vào Chiến tranh Trăm năm trong khi nắm một vị trí quyền lực tương đối. Pháp bấy giờ là một vương quốc giàu có, đông dân hơn nước Anh và đang ở đỉnh cao của vinh quang thời trung cổ. Trong các giai đoạn mở đầu của cuộc chiến, phần lớn đã thành công đối với người Pháp.

Trên biển, những người tư nhân Pháp đã đột kích, đốt cháy các thị trấn và vận chuyển dọc theo bờ biển phía nam và đông nam nước Anh. Người Anh đã thực hiện một số cuộc tấn công trả đũa, bao gồm cả việc đốt một hạm đội ở bến cảng Boulogne-sur-Mer, nhưng người Pháp phần lớn chiếm thế thượng phong. Với sức mạnh biển của mình được thành lập, Philip đã ra lệnh tấn công vào năm 1339 để chuẩn bị một cuộc xâm lược của Anh (Pháp lệnh Normandy) và bắt đầu xây dựng một hạm đội ngoài khơi bờ biển Zeeland tại Sluys. Tuy nhiên, vào tháng 6 năm 1340, trong Trận Sluys cay đắng, người Anh đã tấn công cảng và bắt hoặc phá hủy các con tàu ở đó, chấm dứt nguy cơ xâm lược của người Pháp

Trên đất liền, Edward III chủ yếu tập trung vào Flanders và các quốc gia thấp, nơi Edward đã có được các đồng minh thông qua ngoại giao và hối lộ. Một cuộc đột kích vào năm 1339 (chevauchée đầu tiên) vào Picardy đã kết thúc một cách phi thường khi Philip khôn ngoan từ chối đưa ra trận chiến. Khoản tài chính mảnh khảnh của Edward sẽ không cho phép ông ta chơi một trò chơi đang nguy hiểm và liều lĩnh, và buộc Edward phải rút vào Flanders và trở về Anh để kiếm thêm tiền. Vào tháng 7 năm 1340, Edward trở lại và gắn kết Cuộc bao vây Tournai. Đến tháng 9 năm 1340, Edward gặp khó khăn về tài chính, hầu như không thể trả tiền hoặc nuôi sống quân đội của mình và sẵn sàng đối thoại. Sau khi ở Bouvines được một tuần, Philip cuối cùng đã được thuyết phục gửi Joan xứ Valois, Nữ bá tước Hainaut (em gái Philip) để thảo luận về các điều khoản để chấm dứt cuộc bao vây. Vào ngày 23 tháng 9 năm 1340, một thỏa thuận ngừng bắn kéo dài chín tháng đã đạt được.

Cho đến nay, cuộc chiến đã diễn ra khá tốt đẹp đối với Philip và người Pháp. Mặc dù thường bị dập khuôn là những kẻ bất tài hào hiệp, Philip và lính của ông thực tế đã thực hiện một chiến lược Fabian thành công chống lại Edward khi Edward bị mắc nợ và chống lại sự nhạt nhẽo khi chiến đấu đơn lẻ hoặc chiến đấu với hai trăm hiệp sĩ mà Philip đưa ra. Năm 1341, Cuộc chiến thành công của người Breton đã cho phép người Anh đặt các đồn bốt vĩnh viễn ở Bretagne. Tuy nhiên, Philip vẫn ở trong một vị trí chỉ huy: trong các cuộc đàm phán do giáo hoàng phân xử vào năm 1343, ông đã từ chối lời đề nghị của Edward để chấm dứt chiến tranh để đổi lấy Công tước Aquitaine hoàn toàn chủ quyền.

Cuộc tấn công tiếp theo diễn ra vào năm 1345, khi Bá tước xứ Derby tràn ngập Agenais (mất hai mươi năm trước trong Chiến tranh Saint-Sardos) và chiếm Angoulême, trong khi các lực lượng ở Bretagne dưới thời Ngài Thomas Dagworth cũng kiếm được. Người Pháp đã đáp trả vào mùa xuân năm 1346 bằng một cuộc phản công lớn chống lại Aquitaine, nơi một đội quân dưới quyền John, Công tước xứ Normandy, bao vây Derby tại Aiguillon. Theo lời khuyên của Godfrey Harcourt (như Robert III của Artois, một nhà quý tộc Pháp bị trục xuất), Edward đi thuyền đến Normandy thay vì Aquitaine. Như Harcourt dự đoán, người Norman không sẵn sàng cho chiến tranh, và nhiều người trong số những người chiến đấu đã ở Aiguillon. Edward đã cướp phá và đốt cháy đất nước khi anh ta đi, đưa Caen và tiến đến Poissy và sau đó rút lui trước khi quân đội Philip vội vã tập hợp tại Paris. Trượt qua Somme, Edward đứng dậy để chiến đấu tại Crécy.

Gần phía sau ông, Philip đã lên kế hoạch tạm dừng trong đêm và sắp xếp lại vị trí tiếng Anh trước khi đưa ra trận chiến vào ngày hôm sau. Tuy nhiên, quân đội của ông đã bị mất trật tự, và những con đường bị kẹt lại bởi phía sau của quân đội sắp tới, và bởi nông dân địa phương tức giận kêu gọi báo thù người Anh. Thấy họ vô vọng để kiểm soát, Philip ra lệnh cho một cuộc tổng tấn công khi màn đêm buông xuống. Do đó bắt đầu Trận chiến Crécy. Khi trận chiến đó được thực hiện, quân đội Pháp đã bị tiêu diệt và Philip bị thương hầu như không thoát khỏi và bị bắt. Vận may đã quay lưng lại với người Pháp.

Người Anh nắm bắt tình hình và chiếm được lợi thế nhanh chóng. Normandy gọi cuộc bao vây Aigu illon và rút lui về phía bắc, trong khi Sir Thomas Dagworth bắt Charles of Blois ở Bretagne. Quân đội Anh rút về từ Crécy để tiến hành bao vây Calais;một thị trấn "tỏ ra bướng bỉnh", nhưng người Anh đã xác định đượcvà họ dễ dàng bao vây. Philip đã lãnh đạo một đội quân giải tỏa vào tháng 7 năm 1347, nhưng không giống như Cuộc bao vây Tournai, giờ đây Edward đã chiếm thế thượng phong. Với sự cướp bóc của đoàn thám hiểm Norman và những cải cách mà Edward đã thực hiện trong hệ thống thuế của mình, ông có thể giữ vững các đường bao vây của mình và chờ đợi một cuộc tấn công mà Philip không dám đưa ra. Philip đã bị đẩy vào thế ngõ cụt và nhanh chóng đầu hàng vào tháng 8 cùng năm.

Những năm cuối cùng
Sau thất bại tại Crécy và đánh mất vùng Calais vào tay người Anh, vùng Estates của Pháp đã từ chối quyên tiền cho Philip, tạm dừng kế hoạch phản công bằng cách xâm chiếm nước Anh. Năm 1348, Cái chết đen tấn công nước Pháp và trong vài năm tới đã giết chết một phần ba dân số, bao gồm cả Nữ hoàng Joan. Tình trạng thiếu lao động đã khiến lạm phát tăng vọt, và nhà vua đã cố gắng cố định giá cả, tiếp tục làm ổn định đất nước. Cuộc hôn nhân thứ hai của ông với con trai đã hứa hôn với Blanche của Navarre đã xa lánh con trai và nhiều quý tộc khỏi nhà vua.

Thành tựu lớn cuối cùng của Philip là mua lại Dauphiné và lãnh thổ của thành phố Montpellier ở Languedoc năm 1349. Khi ông qua đời năm 1350, Pháp là một đất nước bị chia rẽ đầy bất ổn xã hội. Philip VI qua đời tại Tu viện Coulombes, Eure-et-Loir, vào ngày 22 tháng 8 năm 1350 và được an táng với người vợ thứ hai, Blanche of Navarre, tại vương cung thánh đường Denis, mặc dù nội tạng của ông được chôn cất riêng tại nhà thờ Couvent des Jacobins nhưng đã bị phá hủy ở Paris. Ông đã được kế vị bởi con trai đầu của mình bởi người vợ thứ nhất Joan of Burgundy sinh ra, người đã trở thành John II.

Hôn nhân và con cái

Vào tháng 7 năm 1313, Philip kết hôn với nữ hoàng Joan the Lame (khuyết tật) (tiếng Pháp: Jeanne), con gái của Robert II xứ Bourgogne, và Agnes của Pháp, con gái út của Louis IX. Trong một khuynh hướng mỉa mai với sự lên ngôi "nam" của mình thì Joan lại tỏ ra thông minh, mạnh mẽ, một nhiếp chính có đảm bảo "Giỏi việc nước - Đảm việc nhà" của Pháp trong các chiến dịch quân sự dài của nhà vua. Joan được cho là trợ lý đằng sau ngai vàng và là được xem là người thống trị thực sự của Pháp chỉ sau Philip.

Nữ hoàng Joan và Philip có tất cả 9 người con, 6 trai và 3 gái, nhưng chỉ hai người sống sót đến khi trưởng thành.:

John II của Pháp (26 tháng 4 năm 1319 - 8 tháng 4 năm 1364). Vua Pháp, kết hôn với Jutta của Bohemia và Jeanne I xứ Auvergne.
 Marie (1326 - 22 tháng 9 năm 1333), người kết hôn với John của Brabant, con trai và người thừa kế của Jean III xứ Brabantt, nhưng đã chết yểu ngay sau đó vì lí do không rõ.
 Louis (sinh ra và mất ngày 17 tháng 1 năm 1329).
 Louis (8 tháng 6 năm 1330 - 23 tháng 6 năm 1330).
 Một người con trai [John?] (Sinh ra và mất ngày 2 tháng 10 năm 1333).
 Một người con trai (28 tháng 5 năm 1335), chết non.
 Philip (1 tháng 7 năm 1336 - 1 tháng 9 năm 1375), Công tước xứ Orleans, kết hôn với Blanche, con gái vua Charles IV.
 Joan (sinh và mất tháng 11 năm 1337).
 Một đứa con trai (sinh ra và mất vào mùa hè năm 1343).

Sau khi Joan qua đời vào năm 1349, Philip kết hôn với Blanche của Navarre, cháu ngoại xa của mình, con gái của Juana II và Philippe III của Navarra, vào ngày 11 tháng 1 năm 1350. Blanche và Philip chỉ có một cô con gái và Philip mất luôn cùng năm sau đó, còn Blanche thì nhanh chóng từ Vương hậu Pháp xuống thành goá phụ trong vòng chưa đầy 1 năm. Bà trở về quê hương mình sống và không ở lại Hoàng gia nhưng không được làm Thái hậu do không phải mẹ ruột của John II, vua Pháp và cũng như không có quyền làm nhiếp chính.

 Joan (tháng 5 năm 1351 - 16 tháng 9 năm 1371), người dự định kết hôn với John I của Aragon, nhưng đã mất trong đường đi để đính hôn.

Tổ tiên

Trong tiểu thuyết
Philip là một nhân vật trong Les Rois maudits (The Accursed Kings, tạm dịch là Những vị vua bị nguyền rủa), một bộ tiểu thuyết lịch sử Pháp của Maurice Druon. Ông đã được Benoît Brione miêu tả trong bộ phim miniseries năm 1972 của Pháp, và bởi Malik Zidi trong bản chuyển thể năm 2005.

Nguồn

Tham khảo

Vua Pháp
Vương triều Valois
P
Nhân vật trong Chiến tranh Trăm năm
Bá tước Anjou
Bá tước Valois
Bá tước Maine
Chế độ cũ Pháp


title: Pseudagrion vakoanae

text:
Pseudagrion vakoanae là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Loài này được xếp vào nhóm loài ít quan tâm trong sách Đỏ của IUCN năm 2008.

Pseudagrion vakoanae được miêu tả khoa học năm 1968 bởi Aguesse.

Chú thích

Tham khảo

Pseudagrion