title: Đoàn Chèo Thái Nguyên

text:
Đoàn Chèo Thái Nguyên (tồn tại: 1962 - 2002) nay chỉ còn là Đội Chèo Thái Nguyên thuộc Đoàn Nghệ thuật Thái Nguyên đóng tại Tổ 39, Phường Phan Đình Phùng, thành phố Thái Nguyên, Thái Nguyên. Đây là một Đoàn Chèo nằm trên vùng đất có dòng sông Cầu gắn liền với chiếng Chèo xứ Bắc trong 4 chiếng Chèo nổi tiếng ở miền Bắc Việt Nam. Trước đây, tỉnh Thái Nguyên có 3 đoàn nghệ thuật hoạt động độc lập là Đoàn chèo, Đoàn kịch và Đoàn ca múa nhạc. Đến tháng 10/2002, Đoàn Nghệ thuật Thái Nguyên đã chính thức ra đời trên cơ sở sáp nhập 3 đoàn với một cơ cấu hiện nay gồm hai loại hình nghệ thuật: sân khấu chèo và ca múa nhạc.

Quá trình hình thành
Thái Nguyên là tỉnh trung du phía Bắc nhưng lại nằm trong vùng ảnh hưởng của chiếng chèo xứ Kinh Bắc, nơi có chung không gian văn hóa sông Cầu. Vùng phía nam tỉnh, đặc biệt là một số xã của hai huyện Phú Bình và Phổ Yên tiếp giáp với tỉnh Bắc Giang và ngoại thành Hà Nội - những nơi gần 1 thế kỷ trước là đất Kinh Bắc, thường phổ biến các bài hát theo các làn điệu dân ca quan họ, hát trống quân, hát chèo … Hầu hết các thôn làng ở vùng này khi xưa đều có đội hát chèo, có thể tự dàn dựng vở diễn theo các tích cổ để biểu diễn ở đình làng, đi giao lưu với các làng xã trong vùng vào các dịp hội hè đình đám. Ở các làng xã vùng trung du, miền núi nơi có nhiều bà con ở Thái Bình, Nam Định đến định cư hồi đầu và giữa thế kỷ XX, các đội, các nhóm hát chèo còn diễn được những làn điệu, trích đoạn hoặc vở diễn chèo cổ.

Đoàn chèo Thái Nguyên được thành lập năm 1962. Đến năm 1965, tỉnh Thái Nguyên sáp nhập với tỉnh Bắc Cạn thì Đoàn chèo Thái Nguyên thu nạp thêm nhiều diễn viên từ tỉnh bạn và đổi tên thành Đoàn chèo Bắc Thái. Năm 1997, sau khi tách tỉnh thì Đoàn lại trở về với tên gọi là Đoàn chèo Thái Nguyên.  Đến tháng 10/2002, các Đoàn Kịch chèo, Đoàn Ca múa nhạc và Đoàn kịch nói hợp nhất lại thành Đoàn Nghệ thuật Thái Nguyên.

Với người dân Thái Nguyên chèo đã từng là niềm tự hào với nhiều vở diễn đã để lại ấn tượng tốt đẹp trong lòng khán giả trong và ngoài tỉnh như: "Đêm trăng huyền thoại"; "Hoàng hậu Ba Tư"; "Chiếc bóng oan khiên"; "Nàng Si- ta".

Hiện nay, Với sự trở lại của sân khấu chèo, những tên tuổi như nghệ sĩ ưu tú Minh Thắng, nghệ sĩ Minh Chuyên, Phong Tình, Hà Bắc... đều đã nhập vai hết mình làm nên những khoảnh khắc xúc động trong lòng người hâm mộ chèo Thái Nguyên.

Thành tích
Năm 2020, Tại Cuộc thi Tài năng trẻ diễn viên Chèo toàn quốc năm 2020 đã diễn ra tại Hà Nam, Chèo Thái Nguyên đã 1 huy chương bạc (Dương Thị Lan), xếp thứ 9 các đoàn tham gia theo thành tích huy chương.
Năm 2019, Tại Liên hoan sân khấu chèo toàn quốc diễn ra tại Bắc Giang, chèo Thái Nguyên giành huy chương bạc cho vở diễn "Huyền thoại sông và núi"; giành 1 huy chương vàng cá nhân (Hà Bắc) và 2 huy chương bạc, bất ngờ xếp thứ 10/16 đơn vị tham gia theo thành tích huy chương.
Năm 2016, Tại cuộc thi Nghệ thuật Sân khấu chèo chuyên nghiệp toàn quốc 2016 diễn ra ở Ninh Bình Đoàn chèo Thái Nguyên tham gia vở diễn “Hương vị ân tình” đã giành 05 Huy chương bạc cá nhân (Minh Chuyên, Minh Thắng, Hà Bắc, Thanh Hằng và Văn Tình).
Năm 2013, Tại cuộc thi Nghệ thuật Sân khấu chèo chuyên nghiệp toàn quốc 2013 diễn ra ở Hải Phòng Đoàn Chèo Thái Nguyên không giành Huy chương với vở diễn “Đường đua trong bóng tối”. Giải cá nhân có 02 Huy chương vàng (Hà Bắc,Văn Tình) và 02 Huy chương bạc (NSUT Minh Thắng, Minh Chuyên). Cơ cấu giải thưởng cuộc thi có tổng 03 vở diễn đạt HCV và 06 vở diễn đạt HCB, 42 HCV cá nhân, 68 HCB cá nhân. Xếp thứ 12/17 đoàn tham dự theo thành tích huy chương.
Năm 2009, Tại Hội diễn sân khấu Chèo chuyên nghiệp toàn quốc - 2009 diễn ra ở Quảng Ninh Đoàn Chèo Thái Nguyên không giành Huy chương giải vở diễn (Cơ cấu giải hội diễn có 02 vở diễn đạt Huy chương vàng và 05 vở diễn đạt Huy chương bạc). Giải cá nhân có 01 Huy chương vàng (Tuấn Hưng) và 03 Huy chương bạc (Văn Tình, Hà Bắc, Công Khanh). Xếp thứ 13/17 đoàn tham dự về số lượng huy chương.

Tham khảo

Chèo
Thái Nguyên
Sân khấu cổ truyền Việt Nam


title: Tipula tijucensis

text:
Tipula tijucensis là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Nephrotoma eugeniae

text:
Nephrotoma eugeniae là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Nephrotoma


title: Herophydrus gigas

text:
Herophydrus gigas là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Régimbart miêu tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Herophydrus


title: Pandamangalam

text:
Pandamangalam là một thị xã panchayat của quận Namakkal thuộc bang Tamil Nadu, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Pandamangalam có dân số 5949 người. Phái nam chiếm 50% tổng số dân và phái nữ chiếm 50%. Pandamangalam có tỷ lệ 70% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 78%, và tỷ lệ cho phái nữ là 62%. Tại Pandamangalam, 9% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Tamil Nadu


title: Limnephilus sierrata

text:
Limnephilus sierrata là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Tân bắc
Limnephilus


title: Trận Dahaneh

text:
Trận Dahaneh hay Chiến dịch Giải quyết Hướng đông 2 là một trận đánh tại thị trấn Dahaneh và các khu lân cận trong Chiến tranh Afghanistan. Trận đánh khởi đầu khi binh lính Mĩ và Afghanistan tiến hành một chiến dịch để chiếm thị trấn Dahaneh, ở Tỉnh Helmand thuộc miền nam Afghanistan. Các binh lính gặp phải sự phản kháng mãnh liệt từ lực lượng Taliban và tin rằng họ đã được cảnh báo về cuộc tấn công. Liên quân đã tuyên bố họ đã kiểm soát được thị trấn.

Bối cảnh
Cuộc hành quân được khai diễn nhằm đẩy Taliban ra khỏi một cứ địa lâu năm và tái lập an ninh cho cuộc bầu cử tổng thống dự trù diễn ra trong vòng một tuần. Các đơn vị quân đội Hoa Kỳ, NATO và quân chính phủ Afghanistan cố thiết lập hàng rào an ninh để cử tri có thể tham dự cuộc bầu cử tổng thống, lần thứ nhì tổ chức tại quốc gia này. Cuộc hành quân, mang tên "Giải quyết Hướng đông 2" nhằm mục đích phá vỡ tình trạng dằng co kéo dài đã nhiều tháng trước đó trong khu vực thung lũng ở phía nam, nơi là cứ địa vững chắc của phiến quân. Khi chiếm đóng Dahaneh, phía TQLC hi vọng sẽ đẩy phiến quân vào vùng rừng núi, xa hẳn khu sinh sống của dân chúng.

Mục tiêu lúc này là cắt đường tiếp tế cho Taliban từ một hậu cứ lớn của họ và chiếm lại khu chợ trong thị trấn, với hy vọng sẽ tạo ảnh hưởng dây chuyền sang các làng mạc chung quanh, khuyến khích dân chúng hợp tác nhiều hơn với lực lượng NATO. Phía Taliban đánh thuế dân làng và lập các trạm kiểm soát ở Dahaneh, nơi là trạm buôn bán chính qua khu vực bắc tỉnh Helmand, vốn sản xuất khoảng 60 phần (????) số thuốc phiện của thế giới. Trong thời gian gần đó tổn thất của quân đội Hoa Kỳ và các quốc gia khác đã lên cao  khi mở thêm các cuộc hành quân nhằm ngăn chặn sự phát triển của lực lượng Taliban. Tổng thống Hoa Kỳ Barack Obama cũng quyết định đưa thêm 21.000 quân đến Afghanistan.

Trận đánh

Ngày 1
Ngày 12/8/2009, 400 binh sĩ TQLC Hoa Kỳ và 100 lính Afghanistan, với sự yểm trợ của các phi cơ phản lực chiến đấu Harrier, được trực thăng vận vào một thị trấn do Taliban kiểm soát ở vùng nam Afghanistan vào lúc rạng sáng. Các binh sĩ Mĩ chạm súng dữ dội với phiến quân, bắn hạ ít nhất 7 người. Phóng viên AP đi trong đợt đổ quân đầu tiên vào trận địa nói đã gặp phải hỏa lực của Taliban gồm súng cá nhân, súng cối, súng phóng lựu sau khi trực thăng thả quân vào sau phòng tuyến địch. Cuộc giao tranh kéo dài hơn tám giờ đồng hồ trong lúc các chiến đấu cơ Harrier bay lượn trên trời và thả trái sáng thị uy.

Phía Taliban bắn trả dữ dội đến nỗi phía TQLC Hoa Kỳ nghi ngờ rằng phiến quân có thể đã biết trước về cuộc hành quân. Các đơn vị TQLC Hoa Kỳ khác cũng gặp sức kháng cự mạnh mẽ khi tìm cách chiếm các ngọn núi quanh thị trấn Dahaneh. Một đoàn xe chở TQLC tiến được vào nơi này dù gặp mìn bẫy và các vụ nổ súng lẻ tẻ dọc đường. Đây là lần đầu tiên lực lượng quân sự dưới quyền chỉ huy của NATO tiến vào Dahaneh sau nhiều năm do Taliban kiểm soát.

TQLC Hoa Kỳ bắn hạ từ 7 đến 10 phiến quân trong ngày đầu và tịch thu khoảng 30 ký lô thuốc phiện. "Tôi nghĩ cuộc hành quân này có thể là khởi đầu của sự thay đổi," theo lời đại úy Zachary Martin, đại đội trưởng đại đội Golf, tiểu đoàn 2, trung đoàn 3 TQLC, người chỉ huy cuộc đổ quân. Một số nữ quân nhân TQLC Hoa Kỳ cũng đi theo để tiếp xúc với phụ nữ Afghan trong cuộc lục soát từng nhà của lực lượng chính phủ.

Tham khảo

 http://www.yahoo.com/s/ap/20090813/ap_on_re_as/as_afghanistan
 http://web.archive.org/web/20090815012056/www.news.yahoo.com/s/ap/20090813/ap_on_re_as/as_afghanistan

Xung đột năm 2009
Afghanistan 2009
Chiến dịch của NATO tại Afghanistan
Trận đánh trong Chiến tranh Afghanistan
Trận đánh trong Chiến tranh Afghanistan liên quan tới Hoa Kỳ
Trận đánh trong Chiến tranh Afghanistan liên quan tới Vương quốc Anh


title: Teucholabis perlata

text:
Teucholabis perlata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Teucholabis
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Khai thác mặt đất

text:
Khai thác mặt đất là một quá trình trong dịch vụ hàng không bao gồm tất cả các hoạt động vận hành máy móc và con người phục vụ cho máy bay khi đang ở dưới mặt đất và phải tuân thủ các yêu cầu trong khai thác hàng không.

Tiêu chuẩn khai thác

Các tiêu chuẩn trong khai thác được Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA) quy định trong các tài liệu chuyên môn về khai thác sân bay như AHM (Airport Handling Manual) hay GOM (Ground Handling Manual) và bản thân các hãng hàng không quy định ra để áp đặt cho các đối tác khi thuê các đối tác khai thác các chuyến bay của hãng đó. Các tiêu chuẩn chất lượng phải được nêu rõ trong các tài liệu hướng dẫn khai thác.

An toàn phục vụ khai thác mặt đất

Riêng đối với ngành hàng không, nếu xảy ra tai nạn thường rất thảm khốc. Do vậy mục tiêu trong khai thác mặt đất phục vụ máy bay được đặt lên rất cao. Nhằm đưa ra các tiêu chuẩn an toàn cho con người cũng như máy bay, các biện pháp phòng ngừa xử lý các sự cố bất thường liên quan đến công việc vận hành trên mặt đất, yêu cầu về năng lực chuyên môn của các nhân viên phục vụ để đảm bảo an toàn trong khai thác.

Phối hợp phục vụ chuyến bay

Một máy bay hạ cánh, có rất nhiều các trang thiết bị trong khai thác mặt đất phục vụ cho máy bay. Vì vậy để đảm bảo các yếu tố thời gian trong khai thác thì việc quy định thứ tự các trang thiết bị là rất cần thiết tránh chồng chéo, mất trật tự dễ gây mất an toàn cho máy bay và con người.

Hướng dẫn chất xếp hàng hóa hành lý

Hàng hóa hành lý là một công đoạn không thể thiếu trong khai thác mặt đất, do ai đi máy bay cũng mang theo hành lý và có thể cả hàng hóa. Để đảm bảo cân băng tải trọng cho máy bay thì công tác chất xếp hành lý và hàng hóa lên máy bay nằm trong các công đoạn khai thác mặt đất cũng phải được quy định trong các tài liệu khai thác mặt đất.

Quản lý khai thác

Các cá nhân và công ty khai thác chiu trách nhiệm về chất lượng và an toàn trước các hãng hàng không thuê khai thác - Phải có chứng chỉ cấp bởi hãng hàng không thuê khai thác và nhà chức trách sân bay. Các công ty khai thác mặt đất chịu sự quản lý của các nhà chức trách sân bay.

Tham khảo

Sân bay
Thuật ngữ hàng không


title: Neureclipsis valida

text:
Neureclipsis valida là một loài Trichoptera trong họ Polycentropodidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Tân bắc
Neureclipsis


title: Patikul

text:
Patikul là một đô thị hạng 4 ở tỉnh Sulu, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2000, đô thị này có dân số 34.396 người trong 5.939 hộ.

Các đơn vị hành chính

Patikul được chia thành 30 barangay.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Mã địa lý chuẩn Philipin
Thông tin điều tra dân số năm 2000 của Philipin

Đô thị của Sulu


title: Padiès

text:
Padiès là một xã thuộc tỉnh Tarn trong vùng Occitanie ở phía nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 500 mét trên mực nước biển.

Padiès có lâu đài nằm ở ngoại vi làngLempaut. Lâu đài này có kiến trúc Phục hưng.
Sông Cérou tạo thành phần lớn ranh giới tây bắc.

Tham khảo
 INSEE

Liên kết ngoài
 Lieux secrets du Pays Cathare on PADIES (Blog)
 Carnets du Sud à Lempaut, Tarn, au château de Padiès

Xã của Tarn


title: Sotteville

text:
Sotteville  là một xã thuộc tỉnh Manche trong vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 78 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Manche


title: Galaxias tanycephalus

text:
The saddled galaxias (Galaxias tanycephalus) là một loài cá thuộc họ Galaxiidae. Nó là loài đặc hữu của Úc.

Nguồn
 Wager, R. 1996. Galaxias tanycephalus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Galaxias
Cá Úc


title: Vilamartín de Valdeorras

text:
Tham khảo

Vilamartín de Valdeorras là một đô thị trong tỉnh Ourense, thuộc vùng Galicia ở tây bắc Tây Ban Nha. Diện tích đô thị này là 88,26 km2. Kinh tế dựa vào ngành sản xuất gốm sứ, rượu vang.

Biến động dân số

Đô thị ở Ourense


title: 25065 Lautakkin

text:
25065 Lautakkin (tên chỉ định: 1998 QW85) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi dự án Nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất Lincoln ở Socorro, New Mexico ngày 24 tháng 8 năm 1998. Nó được đặt theo tên Lau Tak Kin.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 25001–26000

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Pycnopsyche pani

text:
Pycnopsyche pani là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Tân bắc
Pycnopsyche


title: Nhiệt độ hóa mềm Vicat

text:
Nhiệt độ hóa mềm Vicat là điểm hóa mềm của một số chất dẻo (như Polyetylen), nhưng không phải là nhiệt độ nóng chảy. Nhiệt độ này được đo khi mẫu thử bị chảy 1 mm chiều dài dưới tác dụng của một mũi nhọn có diện tích 1 mm² với đầu tác dụng là hình tròn hoặc hình chữ nhật với một lực nhất định. Ví dụ nhiệt độ hóa mềm Vicat A được đo ở tải trọng 9,81 N, Vicat B với tải trọng 49,05 N.

Tiêu chuẩn để xác định nhiệt độ hóa mềm Vicat gồm:
 ASTM D 1525
 ISO 306

Tham khảo

Hóa học polyme
Xi măng


title: Megascelis carbonera

text:
Megascelis carbonera là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Tiape Gomez & Savini miêu tả khoa học năm 2001.

Chú thích

Tham khảo

Megascelis


title: Giải cho kịch bản hay nhất (Liên hoan phim Cannes)

text:
Giải cho kịch bản hay nhất () là một giải của Liên hoan phim Cannes dành cho kịch bản được Ban Giám khảo bầu chọn là hay nhất. Giải này được thaàh lập từ năm 1949.

Dưới đây là danh sách các phim và những người đoạt giải:

 Tên giải năm này là Prix du scénario original (Giải cho kịch bản gốc).

 Tên giải năm này là Prix du scénario et des dialogues au Festival International du Film (Giải cho kịch bản và thoại tại Liên hoan phim Quốc tế).

 Tên giải năm này là Prix du meilleur scénario original (Giải cho kịch bản gốc hay nhất).

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Cannes Film Festival official website
 Cannes Film Festival at IMDb .

Liên hoan phim Cannes
Giải cho kịch bản hay nhất


title: Hagia Sophia

text:
Hagia Sophia (tiếng Hy Lạp: Ἁγία Σοφία, "Sự khôn ngoan của Thiên Chúa", tiếng Latinh: Sancta Sapientia, tiếng Thổ Nhĩ Kỳ: Ayasofya) ban đầu là một Vương cung thánh đường Chính thống giáo Đông phương, sau là thánh đường Hồi giáo, và nay là một viện bảo tàng ở Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ. Đặc biệt nổi tiếng vì vòm trần lớn, tòa nhà này được xem là hình ảnh mẫu mực của kiến trúc Byzantine, và được coi là đã "thay đổi lịch sử của kiến trúc". Đây từng là nhà thờ lớn nhất thế giới trong gần một ngàn năm, cho đến khi Nhà thờ chính tòa Sevilla hoàn thành vào năm 1520.

Tòa nhà hiện nay vốn được xây dựng làm nhà thờ từ năm 532 đến năm 537 theo lệnh của Hoàng đế Byzantine Justinian, và đã là Nhà thờ Sự khôn ngoan của Thiên Chúa thứ 3 được xây dựng tại địa điểm này (hai nhà thờ trước đã bị phá hủy bởi quân phiến loạn). Tòa nhà được thiết kế bởi hai kiến trúc sư Isidorus xứ Miletus và Anthemius xứ Tralles. Nhà thờ có một bộ sưu tập các thánh tích và có một bức tường tranh bằng bạc dài 15 m. Đây là nhà thờ trung tâm của Giáo hội Chính thống giáo Đông phương và trụ sở của Thượng phụ Đại kết thành Constantinopolis trong gần 1000 năm.

Năm 1453, kinh đô Constantinopolis bị đế quốc Ottoman chiếm. Vua Mehmed II lệnh biến tòa nhà thành một nhà thờ Hồi giáo. Chuông khánh, bàn thờ, tường tranh bị gỡ bỏ, nhiều phần nền khảm tranh mosaic bị trát vữa đè lên. Các chi tiết kiến trúc Hồi giáo, chẳng hạn mihrab, minbar, và 4 minaret ở bên ngoài, được xây thêm trong thời của các Ottoman. Tòa nhà là nơi thờ phụng của Hồi giáo cho đến năm 1935, khi nó được chính phủ Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ chuyển thành một viện bảo tàng.

Trong gần 500 năm, Hagia Sophia là thánh đường Hồi giáo chính của Istanbul, làm mẫu hình cho nhiều thánh đường Hồi giáo Ottoman khác như Thánh đường Hồi giáo Vua Ahmed, Thánh đường Hồi giáo Şehzade, Thánh đường Hồi giáo Süleymaniye, và Thánh đường Hồi giáo Rüstem Pasha.

Tuy đôi khi nhà thờ được gọi là Sancta Sophia theo tiếng Latinh, giống với cách gọi dành cho Thánh Sophia, nhưng sophia là cách chuyển tự Latinh từ tiếng Hy Lạp, thuật từ Sophia có nghĩa là trí tuệ hoặc sự khôn ngoan. Tên đầy đủ bằng tiếng Hy Lạp là , nghĩa là Đền Sự khôn ngoan của Thiên Chúa.

Hagia Sophia là một trong những tòa nhà thuộc khu vực lịch sử Istanbul được UNESCO công nhận là di sản thế giới.

Lịch sử

Ngôi đền thứ nhất

Hiện tại không có bằng chứng hay dấu tích nào cho biết ngôi đền thứ nhất (gọi là  (Megálē Ekklēsíā, "Đền thờ lớn") đã được xây dựng chính xác tại đâu, có lẽ chính tại Istanbul hay "Magna Ecclesia" (một khu vực cổ ở Mỹ Latin).

Trong quá khứ, đền thứ nhất từng là nơi thờ phụng của các tôn giáo Đa thần. Ngôi đền được xây gần cung điện hoàng gia và cạnh bên ngôi đền Hagia Eirene. Ngày 15 tháng 2, năm 360, hoàng đế Constantius II cho khánh thành Hagia Sophia. Và từ đây, cả hai ngôi đền (Hagia Sophia và Hagia Eirene) được dùng để tôn thờ đế chế Byzantine.

Sở dĩ người hiện đại biết đến sự có mặt của Ngôi đền thứ nhất là nhờ những ghi chép của Socrates của dân Constantinopolis, ngôi đền dùng tôn thờ hoàng đế Constantine Đại đế. Kiến trúc ngôi đền dựa theo kiến trúc truyền thống Latin với những kiệt tác hội họa, hàng hàng cột chống trần và mái vòm gỗ.

Đền thứ nhất vẫn đang chờ xem xét phong tặng danh hiệu kì quan thế giới.

Cái tên "Megálē Ekklēsíā" đã từng được sử dụng trong một khoảng thời gian khá dài trước khi bị thay thế bởi cái tên "Hagia Sophia" trong cuộc xâm lăng của người Byzantine năm 1453.

Ngôi đền thứ hai
Ngày 20 tháng 6 năm 404, Thị trưởng của Constantinople, John Chrysostom, gây mâu thuẫn với nữ chúa Aelia Eudoxia, vợ hoàng đế Arcadius. Ngay sau đó, ông bị bắt và bị đày đi xa xứ. Trong cuộc nổi loạn của dân chúng, phần lớn Ngôi đền thứ nhất bị thiêu cháy. Và hoàng đế Theodosius II ra lệnh xây ngôi đền mới. Ngôi đền thứ hai được xây dựng, khánh thành ngày 10 tháng 10 năm 405. Một nhà thờ thứ hai được xây theo lệnh của Theodosius II, ông khánh thành nó vào ngày 10 tháng 10 năm 405. Sự náo loạn của lễ hội Nika Revolt đã dẫn đến sự tàn phá Ngôi đền thứ hai, ngôi đền đã bị thiêu thành tro bụi chỉ trong hai ngày 13-14 tháng 1 năm 532.

Những phiến đá hoa cương là những phế tích còn tồn tại đến ngày hôm nay, chứng minh sự tồn tại của Ngôi đền thứ hai, và hiện tại chúng đang được lưu giữ trong khuôn viên khu đền hiện tại (Ngôi đền thứ ba). Những phiến đá này là một phần cổng của ngôi đền xưa; được A.M. Schneider khai quật trong cái sân nhỏ nằm ở hướng Tây năm 1935.

Ngôi đền thứ ba

Đền thờ Hồi giáo

Ngay sau khi đế quốc Ottoman (do Muslim Millet dẫn đầu) xâm chiếm Constantinopolis (Istanbul) vào năm 1453, Hagia Sophia bị biến thành đền thờ Hồi giáo như là chiến lợi phẩm của cuộc xâm chiếm. Lúc đó, đền thờ đã hư hỏng rất nặng, nhiều cánh cửa đã hoai mục hay gãy vỡ. Những hư hỏng này được miêu tả rất chi tiết trong quyển ghi chép của nhiều du khách xưa, như Pero Tafur người thành Córdoba, Tây Ban Nha và Cristoforo Buondelmonti người thành Florence, Ý. Vua Thổ Nhĩ Kỳ Mehmed II đã cho trùng tu khu di tích này và lập tức biến nó thành đền thờ Hồi giáo. Sau đó, vua Bayezid II xây thêm một cái tháp để thay thế cái tháp cũ vua cha đã xây.

Vào thế kỉ 16, vua Suleiman I (1520-1566) đem về hai ngọn đèn cầy khổng lồ chiếm được trong cuộc chinh phạt Hungary. Chúng được đặt hai bên hông của mihrab (một khoảng trống trên tường biểu trưng cho Kaaba ở Mecca và để chỉ hướng cúi đầu lạy. Dưới triều vua Selim II (1566-1574), ngôi đền lại xuất hiện thêm nhiều dấu hiệu hư hỏng, và lại được mở rộng trùng tu, bổ sung thêm nhiều quần thể kiến trúc do kiến trúc sư đại tài người Ottoman Sinan chỉ huy xây dựng, ông được xem là kĩ sư vĩ đại với những công trình chống lại động đất. Ngoài ra, để kéo dài tuổi thọ cho kiến trúc lịch sử Byzantine này, Sinan đã xây thêm hai tháp trụ khổng lồ ở phía cực Tây của công trình, và ở lăng Selim II phía Đông nam năm 1574. Hai lăng mộ của các vua Murad III và Mehmed III được xây cạnh bên đền thờ trong thập niên 1600.

Viện bảo tàng
Năm 1935, Tổng thống đầu tiên và là người thiết lập nền Cộng hoà ở Thổ Nhĩ Kỳ, Mustafa Kemal Atatürk, cho biến công trình này thành viện bảo tàng. Người ta dỡ bỏ đệm trải sàn và những tran trí bằng đá hoa cương trên sàn xuất hiện lại lần đầu tiên qua nhiều thế kỷ, cùng lúc đó vôi trăng che kín các tranh khảm đá quý cũng được gỡ ra.

Kiến trúc
Xây dựng dưới thời hoàng đế Justinian tại Constantinople, do hai KTS Anthemius de Tralles và Isidorius de Miletus thiết kế. Trung tâm nhà thờ là mặt bằng hình vuông (75,6m x 68,4m), phía trên bao phủ bằng vòm bán cầu đường kính 33m (cao 51m tính từ nền) với cấu trúc vòm buồm.Tại phần tambour có 40 cửa sổ lấy ánh sáng.

Kích thước và cấu trúc của mái vòm là một kiệt tác về thiết kế, và tạo một sự đột phá về kết cấu, trở thành một thành tựu rực rỡ mà kiến trúc Byzantine đã đạt được.

Từ 1453 sau khi nhà thờ được đổi chức năng thành nhà thờ hồi giáo. Người Thổ Nhĩ Kỳ đã cho xây thêm 4 tháp nhọn Hồi Giáo ở 4 góc gọi là các tháp Minaret, tạo nên cảnh quan nhà thờ như ngày nay.

Nhà thờ Hagia Sophia đã là nhà thờ Cơ đốc giáo bề thế nhất và đẹp nhất ở phương Đông, là nhân chứng bền vững của lịch sử kiến trúc tôn giáo.

Chú thích

Liên kết ngoài

Kiến trúc thế kỉ 6
Kiến trúc Byzantine
Constantinopolis
Nhà thờ Chính Thống giáo Hy Lạp
Thánh đường Hồi giáo tại Thổ Nhĩ Kỳ
Bảo tàng Thổ Nhĩ Kỳ
Thánh đường Hồi giáo
Kỳ quan thế giới
Điểm tham quan ở Istanbul
Bài cơ bản dài trung bình
Kiến trúc vòm
Thuật ngữ Kitô giáo
Khởi đầu năm 537
Nhà thờ Chính Thống giáo Đông phương
Bảo tàng Istanbul
Danh lam thắng cảnh ở Thổ Nhĩ Kỳ