title: Laura Bush

text:
Laura Lane Welch Bush (sinh ngày 4 tháng 11 năm 1946) là vợ của cựu Tổng thống Hoa Kỳ George W. Bush, và là Đệ Nhất Phu nhân Hoa Kỳ từ 2001 đến 2009.
Từ lúc còn niên thiếu, Laura đã thích đọc sách. Sau khi tốt nghiệp Đại học Southern Methodist năm 1968 với văn bằng Cử nhân Giáo dục và Đại học Texas tại Austin với học vị Thạc sĩ Khoa học Thư viện, cô lần lượt đảm nhận công việc giáo viên lớp hai, sau đó là thủ thư. Năm 1977, Laura gặp George Walker Bush và kết hôn trong năm sau. Họ có hai cô con gái sinh đôi.
Sau khi kết hôn, Laura Bush bắt đầu tham gia các hoạt động chính trị. Bà vận động cho chồng khi ông tranh cử (nhưng thất bại) vào Quốc hội Hoa Kỳ năm 1978. Trong cương vị Đệ Nhất Phu nhân Texas, Bush khởi xướng nhiều đề án trong các lĩnh vực y tế, giáo dục và xóa mù chữ. Năm 1999, bà tích cực vận động cho chồng trong cuộc đua vào Nhà Trắng, nổi bật nhất là bài diễn văn thu hút sự chú ý của công luận bà đọc trước Đại hội Toàn quốc Đảng Cộng hòa năm 2000. Laura Bush trở thành Đệ Nhất Phu nhân Hoa Kỳ sau khi chồng bà đánh bại ứng cử viên Đảng Dân chủ Al Gore trong cuộc bầu cử có kết quả sít sao năm 2000.
Là một trong những Đệ Nhất Phu nhân được yêu thích nhất, Laura Bush hoạt động tích cực trong các lĩnh vực bà đặc biệt quan tâm: giáo dục và xóa mù chữ. Từ năm 2001, bà tổ chức Lễ hội Sách Quốc gia nhằm khuyến khích giáo dục trên quy mô toàn cầu. Qua các tổ chức The Heart Truth và Susan G. Komen for the Cure, bà vận động cho các đề án giáo dục sức khỏe cho phụ nữ. Trong những chuyến công du hải ngoại, bà thường tập chú vào các vấn đề như HIV/AIDS và bệnh sốt rét.

Tuổi trẻ

Laura Lane Welch chào đời tại Midland, Tiểu bang Texas, là con duy nhất của Harold Bruce Welch (1912-1995) và Jenna Louise Hawkins (sinh năm 1919). Từ một người xây dựng nhà ở, cha của Laura trở thành một nhà kinh doanh bất động sản thành công, trong khi mẹ cô đảm nhiệm công việc kế toán cho doanh nghiệp của chồng. Từ khi còn bé, Laura được cha mẹ khuyến khích đọc sách, dần dà hình thành thói quen yêu thích sách. Cô kể lại, "Tôi học biết từ mẹ tôi tầm quan trọng của thói quen đọc sách. Từ khi còn bé, mẹ vẫn thường đọc truyện cho tôi nghe. Từ đó tôi thích sách và thường xuyên tới thư viện. Đến hè, tôi thường dành cả buổi chiều đọc sách trong thư viện. Tôi thích quyển Ngôi nhà nhỏ trên thảo nguyên, Little Women, và các quyển khác... Thói quen đọc sách sẽ đem đến cho bạn niềm vui thú suốt cuộc đời."
Laura nhập học Trường Tiểu học James Bowie, rồi các trường trung học San Jacinto Junior và Midland Lee tại Midland. Sau khi tốt nghiệp trung học năm 1964, cô theo học Đại học Southern Methodist ở Dallas, và ra trường năm 1968 với văn bằng Cử nhân Khoa học chuyên ngành Giáo dục.
Năm 1963, Laura dính líu vào một tai nạn xe hơi khi xe cô đâm vào một chiếc xe khác làm thiệt mạng Michael Dutton Douglas, một bạn học cùng lớp. Theo hồ sơ lưu trữ của Midland, không ai say rượu khi điều khiển phương tiên giao thông, và cũng không có ai bị truy tố. Theo người phát ngôn của Bush, "Đây là một tai nạn thương tâm ảnh hưởng sâu sắc đến các gia đình và mọi người liên quan, kể cả cộng đồng nói chung. Cho đến nay, bà Bush vẫn giữ im lặng về vụ việc này."

Sinh viên, Giáo viên, Thủ thư

Năm 1968, Welch đậu bằng Cử nhân Khoa học chuyên ngành Giáo dục tại Đại học Southern Methodist ở Dallas. Sau khi tốt nghiệp, Welch đến dạy tại Trường Tiểu học Longfellow thuộc Khu Học chính Độc lập Dallas cho đến năm 1969. Sau đó, cô dành ba năm dạy học tại Trường Tiểu học John F. Kennedy ở Houston, cho đến năm 1972.
Năm 1973, Welch nhận học vị Thạc sĩ chuyên ngành Khoa học Thư viện tại Đại học Texas tại Austin. Sau đó, cô đảm nhiệm vị trí thủ thư tại Chi nhánh Kashmere Gardens của Thư viện Công Houston cho đến năm 1974, khi cô trở về Austin. Ở đây cô nhận nhiệm vụ thủ thư cho Khu Học chính Độc lập Austin, Trường Tiểu học Dawson cho đến năm 1977. Khi nhắc đến kinh nghiệm làm việc với một nhóm trẻ em trong năm 2003, Bush nói, "Từng là cô giáo rồi thủ thư, tôi học biết tầm quan trọng của thói quen đọc sách trong nhà trường và trong cuộc sống."

Hôn nhân và Gia đình

Laura Welch và Georg W. Bush gặp nhau năm 1977 khi họ cùng đến dự một bữa tiệc thịt nướng ngoài trời (barbecue) tại sân sau nhà của một cặp vợ chồng là bạn của cả hai người. Sau ba tháng tìm hiểu, ngày 5 tháng 11 năm 1977,

Welch và Bush tổ chức hôn lễ tại một nhà thờ thuộc Giáo hội Giám Lý Hiệp nhất ở Midland, đây cũng là nơi Welch đã chịu lễ báp têm.
Năm 1981, Laura Bush sinh đôi hai cô con gái, Barbara và Jenna. Năm 2000, cả hai đều tốt nghiệp trung học rồi theo học Đại học Yale và Đại học Texas tại Austin năm 2004.
George W. Bush nói rằng chính Laura đã giúp ông đi đến quyết định bỏ rượu trong năm 1986. Bush cũng tin rằng bà là người có nhiều ảnh hưởng trong nỗ lực ổn định cuộc sống riêng tư của ông. Theo Jane Simms Podesta, phóng viên tạp chí People, "Bà là hậu phương vững chắc của ông. Bà là ảnh hưởng tốt đẹp trên tâm tính ông. Tôi nghĩ rằng, bằng nhiều phương cách, bà đã xây dựng ông trở nên con người như ngày hôm nay."
Dù phải bận rộn chăm sóc con, Laura Bush vẫn tham gia, như là một thiện nguyện viên, một số tổ chức như Bạn của Thư viện Công Midland, Ban Quản trị Đội Thiếu nhi Midland, Ban Quản trị Bạn của Thư viện Công Dallas, Hiệp hội Phụ huynh Học sinh và Giáo viên Trường Tiểu học Preston Hollow, Ban Quản trị Thành viên Cộng đồng Ban Bảo vệ Trẻ em.
Mỗi năm vài lần, Laura cùng chồng trở về lãnh địa rộng lớn của gia tộc, Gia trang Bush. Tọa lạc ở Kennebunkport, tiểu bang Maine, gia trang là nơi họp mặt thường xuyên của Gia tộc Bush từ gần 100 năm qua.

Đệ Nhất Phu nhân Texas

Laura Bush trở nên Đệ Nhất Phu nhân Texas từ năm 1995 đến năm 2000, khi chồng bà đắc cử Thống đốc tiểu bang Texas. Khi được hỏi có quan tâm đến chính trị không, bà trả lời, "Nó không thu hút tôi." Suốt thời gian lưu trú ở Dinh Thống đốc Texas, bà không đứng ra tổ chức một sự kiện chính thức nào.
Tuy nhiên, trong cương vị Đệ Nhất Phu nhân, Laura Bush hoạt động tích cực cho phúc lợi của phụ nữ và trẻ em trong các lĩnh vực y tế, giáo dục và xóa mù chữ. Qua Lễ hội Sách Texas, bà gây quỹ cho các thư viện, thành lập Đề án Xoá mù chữ Gia đình của Đệ Nhất Phu nhân, khuyến khích các gia đình cùng đọc sách với nhau. Bà thành lập các chương trình Adopt-a-Caseworker nhằm hỗ trợ cho Dịch vụ Bảo vệ Trẻ em. Laura Bush cũng sử dụng vị thế của mình để vận động công luận quan tâm đến các căn bệnh Alzheimer và ung thư vú.
Đến giữa năm 1999, bà đồng ý để chồng ra tranh cử Tổng thống Hoa Kỳ, dù bảo cho ông biết bà chưa bao giờ mơ thấy ông làm điều này. Diễn văn Laura Bush trình bày trước đại biểu về dự Đại hội Toàn quốc Đảng Cộng hòa năm 2000 đã biến bà thành một nhân vật được chú ý bởi công luận toàn quốc.
Tháng 12 năm 2000, sau khi có kết quả chung cuộc cho cuộc bầu cử tổng thống năm 2000, chồng bà từ nhiệm thống đốc bang Texas để chuẩn bị cho lễ nhậm chức Tổng thống Hoa Kỳ vào tháng 1 năm 2001, thời điểm Laura Bush trở nên Đệ Nhất Phu nhân Hoa Kỳ.

Đệ Nhất Phu nhân Hoa Kỳ

Trong cương vị Đệ Nhất Phu nhân, Laura Bush hoạt động tích cực trong các lĩnh vực giáo dục và sức khoẻ phụ nữ, cả trong và ngoài nước. Các sáng kiến quan trọng của bà đều liên quan đến giáo dục và sức khỏe phụ nữ.

Giáo dục và Trẻ em

Ngay từ đầu nhiệm kỳ, Bush cho biết bà đặc biệt quan tâm đến các vấn đề giáo dục, trong đó có việc tuyển dụng giáo viên giỏi để bảo đảm rằng trẻ em sẽ tiếp nhận một nền giáo dục chất lượng cao. Bà cũng chú trọng đến sự phát triển của trẻ trong giai đoạn đầu đời. Năm 2001, nhắm đến mục tiêu cổ xúy thói quen đọc sách và giáo dục, bà cộng tác với Thư viện Quốc hội khởi xướng Lễ hội Sách Quốc gia được tổ chức hằng năm, và Đề án Quốc ca nhằm phát huy tinh thần ái quốc trong học đường.
Ngay sau sự kiện 11 tháng 9, Laura Bush bày tỏ sự quan tâm dành cho trẻ em trên khắp nước Mỹ,

Chúng ta cần biết chắc rằng trẻ em đang được an toàn ngay trong nhà mình và trong trường học. Chúng ta cần biết chắc rằng có nhiều người yêu thương chúng và chăm sóc chúng, và rằng dù có những kẻ xấu trên khắp thế giới thì số người tốt còn đông đảo hơn nhiều."

Ngày hôm sau, bà viết những bức thư mở gởi đến các gia đình Mỹ, đặc biệt là cho học sinh trung tiểu học. Bà quan tâm đến việc làm giảm nhẹ hiệu ứng cảm xúc của vụ tấn công tác động đến trẻ em nhất là khi những hình ảnh kinh hoàng xuất hiện nhiều lần trên truyền hình. Vào dịp kỷ niêm một năm sự kiện 11/9, bà khuyên các phụ huynh nên đọc truyện cho trẻ, hoặc thắp nến để tưởng niệm, nhưng "đừng để trẻ xem những hình ảnh về sự kiện 11 tháng 9 khi quý vị biết rằng chúng sẽ được chiếu trên truyền hình nhiều lần - hình ảnh máy bay đâm thẳng vào tòa nhà hoặc hình ảnh những cao ốc đang đổ xuống."
Đến cuối nhiệm kỳ, Laura Bush được Liên Hợp Quốc vinh danh khi tổ chức quốc tế này đề cử bà làm đại sứ cho Thập niên Xóa mù chữ Liên Hợp Quốc. Trong cương vị này, bà cho biết sẽ chủ tọa Hội nghị Xóa mù chữ Toàn cầu, được tổ chức vào tháng 9 năm 2006 nhằm khuyến khích những nỗ lực bền bỉ vận động cho công cuộc xóa mù chữ và quảng bá những hoạt động thành công trong nỗ lực này. Một trong những động lực thúc đẩy Bush phối hợp tổ chức hội nghị là những ích lợi trẻ em ở những nước nghèo thụ hưởng sau khi được xóa mù chữ mà bà từng chứng kiến trong những chuyến du hành hải ngoại.

Sức khỏe Phụ nữ
Một lĩnh vực khác mà Laura Bush tham gia tích cực là các vấn đề liên quan đến sức khỏe và phúc lợi cho phụ nữ. Bà thành lập tổ chức Women's Health and Wellness Initiative cũng như tham dự vào hai chiến dịch chính của tổ chức này.

Lần đầu tiên bà đến với cuộc vận động của The Heart Truth là vào năm 2003. Đây là một tổ chức trực thuộc Viện Tim Phổi và Huyết học Quốc gia. Mục tiêu của chiến dịch là nâng cao nhận thức về bệnh tim mạch ở phụ nữ và phương pháp phòng tránh. Việc bà nhận làm đại sứ danh dự cho chương trình đã dẫn đến những nỗ lực của chính phủ liên bang kêu gọi phụ nữ quan tâm đến những nguy cơ của bệnh tim mạch. Bush nhận xét về căn bệnh, "Giống nhiều phụ nữ khác, tôi vẫn nghĩ rằng bệnh tim mạch là bệnh của nam giới, bệnh ung thư mới là điều chúng ta nên quan tâm nhiều nhất. Nhưng trên đất nước chúng ta, bệnh tim mạch giết chết nhiều phụ nữ hơn tất cả bệnh ung thư cộng lại. Đối với căn bệnh này thì giáo dục sức khỏe, phương pháp phòng tránh, và ngay cả một bộ trang phục màu đỏ cũng có thể cứu được nhiều mạng sống." Bà đi khắp đất nước để chuyện trò với những phụ nữ đang hoặc từng mắc bệnh tim mạch.
Tháng 5 năm 2005 tại Trung tâm Nghệ thuật Trình diễn John F. Kennedy, cùng với cựu Đệ Nhất Phu nhân Nancy Reagan, Bush trao tặng bộ sưu tập trang phục đỏ của các Đệ Nhất Phu nhân. Đây là cuộc triển lãm các bộ trang phục màu đỏ của các Đệ Nhất Phu nhân Lady Bird Johnson, Betty Ford, Rosalynn Carter, Nancy Reagan, Barbara Bush, Hillary Clinton và Laura Bush, là cơ hội cho các Đệ Nhất Phu nhân qua các thời kỳ khác nhau đóng góp vào nỗ lực nâng cao ý thức cộng đồng đối với bệnh tim mạch ở phụ nữ.
Mẹ của Bush, Jenna Welch, ở tuổi 78 bị chẩn đoán mắc bệnh ung thư vú, và Laura Bush hoạt động tích cực giúp phòng tránh căn bệnh này bằng cách tham gia tổ chức Susan G. Komen for the Cure. Bà nhận xét, "Chỉ vài năm trước đây thôi, bị chẩn đoán mắc bệnh ung thư vú nghĩa là ít có cơ hội để phục hồi. Nhưng nhờ những nỗ lực của Tổ chức Komen…ngày càng có nhiều phụ nữ và nam giới đang hiệp lực chống chọi với bệnh ung thư vú và cố vượt qua nghịch cảnh. Bà sử dụng vị thế của mình để tìm kiếm sự ủng hộ của quốc tế cho Tổ chức Komen qua  the Partnership for Breast Cancer Awareness and Research of the Americas, một đề án nhằm nối kết các chuyên gia từ Hoa Kỳ, Brasil, Costa Rica và México.
Tháng 10 năm 2001, Laura Bush là nhân vật đầu tiên không phải tổng thống đã đọc bài diễn văn tổng thống trên sóng phát thanh. Bà sử dụng cơ hội này để nói về hoàn cảnh của phụ nữ tại Afghanistan trong lúc quân đội Mỹ chiếm đóng đất nước này, bà phát biểu, "Áp chế phụ nữ là mục tiêu trọng tâm của bọn khủng bố." Tháng 5 năm 2002, bà đọc một bài diễn văn gởi đến nhân dân Afghanistan trên Đài Phát thanh Tự do, đặt ở Praha, Cộng hoà Czech.

Uy tín và Phong cách

Laura Bush rất được lòng dân. Trong tháng 1 năm 2006, một cuộc thăm dò dư luận của USA Today/CBS/Gallup chỉ ra rằng có đến 82% người dân Mỹ ủng hộ bà, và chỉ có 13% tỏ ý bất bình, đưa tên bà vào danh sách các Đệ Nhất Phu nhân được yêu thích nhất. Cựu Thư ký Báo chí Nhà Trắng Ari Fleischer nhận xét, "Tại nhiều nơi trên khắp nước, bà ngày càng được yêu thích và được chào đón nồng hậu hơn tổng thống...Trong những cuộc đua mà các ứng viên ôn hòa đối diện với những khó khăn lớn nhất thì Laura Bush là người thích hợp nhất [để hỗ trợ họ]." Theo những chỉ số của các cuộc khảo sát dư luận, uy tín của Laura Bush tiếp tục dâng cao.
Trong năm 2006, không đồng ý với Chris Wallace của kênh truyền hình Fox News khi được hỏi tại sao người dân Mỹ bắt đầu đánh mất niềm tin nơi Tổng thống Bush, Laura Bush trả lời, "Tôi không nghĩ như thế. Tôi thực sự không tin tưởng các cuộc thăm dò dư luận. Tôi đã đi khắp đất nước, gặp gỡ nhiều người, tôi chứng kiến phản ứng của họ đối với chồng tôi, đối với tôi. Hiện đang có nhiều thách thức căng thẳng tại Hoa Kỳ...Tất cả quyết định Tổng thống đưa ra cho từng thách thức này đều khó khăn. Chúng là những quyết định khó khăn. Tất nhiên sẽ có người không hài lòng về hệ quả của những quyết định ấy. Nhưng tôi nghĩ người dân biết rằng Tổng thống đang làm điều mà ông tin là đúng cho Hoa Kỳ, rằng ông đang làm điều mà ông nghĩ ông có bổn phận phải làm cho nhân dân Hoa Kỳ, nhất là đối với cuộc chiến chống khủng bố, rằng ông đang cố bảo vệ họ...Khi những chỉ số thăm dò dư luận về ông ở mức cao thì chúng không được đưa lên trang nhất."
Tạp chí People, tờ Washington Post và các báo khác đã đánh giá cao Laura Bush về tính trang nhã và khả năng cảm thụ trong thời trang của bà, được thể hiện trong lễ nhậm chức tổng thống lần thứ hai vào tháng 1 năm 2005. Khi ấy bà mặc áo dài vải cashmire trắng đồng bộ với chiếc áo khoác được Oscar de la Renta thiết kế. Ngay sau đó là những buổi lễ hội, trang phục của Laura Bush là áo dài màu nhạt viền ren đính pha lê, tay dài với khăn choàng màu xanh bạc. Chiếc áo dài lụa mềm này cũng được thiết kế bởi de la Renta. Theo nhận xét của tờ Washington Post, "Nó khiến bà trông lộng lẫy và quyến rũ."

Công du

Suốt trong nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Bush, Laura quan tâm nhiều hơn đến lãnh vực ngoại giao. Bà đi đến nhiều nước trong tư cách đại diện cho Hoa Kỳ.

Trong cương vị Đệ Nhất Phu nhân, bà đã thực hiện năm chuyến công du thiện chí đến châu Phi. Dù mục đích chính của các chuyến đi là nâng cao nhận thức về HIV/AIDS và bệnh sốt rét, Bush cũng nhấn mạnh đến nhu cầu giáo dục và cung ứng nhiều cơ hội hơn cho phụ nữ. Bà cũng có nhiều chuyến công du đến các quốc gia khác nhằm vận động và tìm kiếm sự hậu thuẫn cho Kế hoạch Khẩn cấp Chữa trị AIDS của Tổng thống Bush, trong đó có Zambia (2007), Mozambique (2007), Mali (2007), Mali (2007), Senegal (2007), và Haiti (2008).
Trong chuyến thăm Myanmar vào giữa năm 2007, Bush lên tiếng ủng hộ phong trào dân chủ, cũng như kêu gọi binh sĩ và dân quân Miến Điện tránh sử dụng bạo lực. Đến tháng 10, bà đến Trung Đông trong nỗ lực cải thiện hình ảnh nước Mỹ bằng cách đánh động sự quan tâm của công chúng đối với sức khỏe phụ nữ, nhất là căn bệnh ung thư vú. Miêu tả chuyến đi là một thành công, bà nói những định kiến từ hai phía đã bị phá vỡ.

Quan điểm về Chính sách

Bush là thành viên Đảng Cộng hòa từ khi bà kết hôn. Nhìn chung, bà theo đuổi các quan điểm truyền thống.
Trong năm 2000, khi được hỏi về quyền phá thai Bush nói rằng bà không nghĩ là cần phải đảo ngược vụ án Roe v. Wade, cũng không bình phẩm gì về việc phụ nữ có quyền phá thai hay không. Tuy nhiên, bà tin rằng đất nước cần làm "mọi điều có thể để hạn chế số vụ phá thai, rồi hạ thấp con số này bằng những phương cách như nói chuyện với giới trẻ về trách nhiệm, tuyên truyền các biện pháp kiêng cữ, mở các lớp học về kiêng cữ tại trường học, nhà thờ, và Trường Chúa Nhật."
Năm 2006, trả lời trong một cuộc phỏng vấn đề cập đến Tu chính án Liên bang về Hôn nhân, Bush kêu gọi các nhà lãnh đạo dân cử chớ nên chính trị hóa vấn đề hôn nhân đồng tính, "Hiển nhiên là không nên sử dụng nó như là một công cụ vận động tranh cử. Đây là một vấn đề nhạy cảm...rất nhạy cảm.
Ngày 12 tháng 7 năm 2005, khi đang công du ở Nam Phi, Laura Bush đề nghị chồng chọn một phụ nữ khác vào vị trí đang khuyết tại Tòa án Tối cao Hoa Kỳ do quyết định nghỉ hưu của nữ thẩm phán Sandra O’ Connor. Ngày 2 tháng 10, trong một bữa ăn tối tại Nhà Trắng với Laura, Tổng thống Bush đã yêu cầu Harriet Miers thế chỗ O’ Connor. Đến cuối tháng, khi những chỉ trích dữ dội nhắm vào Miers, Laura Bush tỏ dấu hoài nghi rằng đằng sau sự chống đối là những định kiến về giới tính.
Năm 2004, Laura Bush được tạp chí Forbes chọn là người phụ nữ quyền thế thứ nhì ở Hoa Kỳ, và đứng thứ tư trong danh sách các phụ nữ có nhiều quyền lực nhất thế giới, với nhận xét, "Bush là bàn tay quyền lực ở hậu trường Nhà Trắng. Tổng thống thường nhắc đến bà như là sức mạnh quan trọng nhất hướng dẫn ông trong cuộc sống. Ông cũng cho rằng chính Đệ Nhất Phu nhân đã giúp thay đổi ông, đặt ông vào con đường dẫn đến Nhà Trắng."

Chú thích

Xem thêm

Đệ Nhất Phu nhân Hoa Kỳ
Nhà Trắng
George W. Bush
Gia tộc Bush

Đọc thêm

Gerhart, Ann. Người vợ tuyệt vời: Cuộc đời và những chọn lựa của Laura Bush Tiểu sử tiếng Anh. ISBN 0-7432-4383-8
Gormley, Beatrice. Laura Bush: America's First Lady. A biography. ISBN 0-689-85366-1
Kelley, Kitty. The Family: The Real Story of the Bush Dynasty. A portrait of the world's most powerful dynasty. ISBN 0-385-50324-5
Kushner, Tony. Only We Who Guard The Mystery Shall Be Unhappy  A play about Laura Bush, wrestling with her morality. (Tony Kushner later added an extra scene )
Montgomery, Leslie. Có phải do Ân điển: Câu chuyện về những phụ nữ thuận phục Thiên Chúa; Condoleezza Rice, Laura Bush, Beth Moore & những người khác. Laura Bush chia sẻ câu chuyện của bà về cách Thiên Chúa phù trợ trong cuộc sống của bà. (Anh ngữ) ISBN 0-8054-3178-0

Liên kết ngoài

Bài diễn văn "tung hứng của vợ chồng Tổng thống Mỹ - VietnamNet
Official White House profile
"The book on Laura Bush" by Dennis B. Roddy, Pittsburgh Post-Gazette
"A Laura Bush we don't know" by Eugene Robinson, San Francisco Chronicle
Laura Bush at NNDB

Bush, Laura
Bush, Laura
Bush, Laura
Bush, Laura
Nhân vật còn sống
Người Mỹ gốc Anh
Người viết hồi ký Mỹ
Nữ nhà văn Mỹ
Người viết hồi ký nữ

Nhà văn Mỹ thế kỷ 21
Nữ nhà văn thế kỷ 21
Người Mỹ gốc Thụy Sĩ
Nữ hoạt động xã hội người Mỹ
Nhà hoạt động xã hội HIV/AIDS
Người từ Midland, Texas
Nữ nhà văn thế kỷ 21

Người Mỹ gốc Pháp


title: Nakhchivan (thành phố)

text:
Thành phố Nakhchivan (; cũng viết Nachitschewan, Nakhchyvan, Nakhicevan, Nakhichevan’, và Nakhjavan) là thủ đô của Cộng hòa tự trị Nakhchivan thuộc Azerbaijan, cách Baku 450 km về phía tây. Đô thị Nakhchivan gồm thành phố Nakhchivan và các làng Başbaşı, Qarağalıq, và Daşduz.

Thành phố này đã là một trung tâm thương mại cổ và các nhà sử học cho rằng thời gian thành lập là vào thế kỷ 16 trước Công nguyên.

Khí hậu
Nakhchivan có lục địa khí hậu bán khô cằn (Köppen BSk) với mùa đông ngắn nhưng lạnh, có tuyết và mùa hè dài, khô, rất nóng.

Thành phố kết nghĩa
 Batumi, Gruzia
 Brest, Belarus

Xem thêm

 Hãn quốc Nakhchivan

Tham khảo

Thư mục

Liên kết ngoài

 Nakhchivan Guide

 World Gazetteer: Azerbaijan – World-Gazetteer.com

Thành phố của Azerbaijan
Nakhchivan
Thành phố Nakhchivan
Quận của Azerbaijan
Khu dân cư ở Azerbaijan


title: Hisaya Naoki

text:
là một nhà biên kịch người Nhật từng làm việc cho Tactics, Key và Siesta, nhưng vào năm 2006, ông hoạt động độc lập. Hisaya được biết đến nhiều nhất với vai trò là người viết kịch bản chính cho visual novel Kanon khi làm việc với Key. Thêm vào đó, ông còn tham gia thực hiện các tác phẩm MOON., ONE ~Kagayaku Kisetsu e~ và Moon Childe. Ông cũng nổi tiếng với bộ manga Sola, Hisaya đã viết gần như toàn bộ kịch bản cho phiên bản đầu tiên của tác phẩm này. Ông còn tham gia thực hiện một vài dōjin bằng biệt danh Cork Board.

Sự nghiệp
Hisaya Naoki khởi đầu sự nghiệp viết văn của mình khi tham gia biên kịch cho các visual novel người lớn do công ty Tactics, thuộc quyền nhà xuất bản Nexton, phát triển từ năm 1997. Đầu tiên, ông làm việc với tựa game thứ hai của công ty này là MOON., kế đến là ONE ~Kagayaku Kisetsu e~ vào năm 1998. Sau khi hoàn tất ONE, Hisaya cùng nhiều nhân viên thực hiện MOON. và ONE, trong đó có Maeda Jun, Hinoue Itaru, Orito Shinji và OdiakeS, đã rời Tactics và đến làm việc cho công ty phát hành trò chơi điện tử Visual Art's, nơi họ cùng nhau thành lập Key (một công ty con thuộc quyền Visual Art's). Tại Key, Hisaya đã lên kế hoạch và viết gần như toàn bộ kịch bản cho Kanon, phát hành năm 1999, nhưng ngay sau khi Kanon xuất xưởng, ông xin từ chức và rời khỏi Key. Sau đó, Hisaya thành lập nhóm sáng tác một số dōjin rồi tham gia Comiket và C Revo, hai hội nghị truyện tranh, từ năm 1999 đến năm 2002. Năm 2003, Hisaya đã gia nhập nhóm dōjin "Black box", nơi ông đã cùng thực hiện visual novel dōjin đầu tay của họ là Limit Off. Hisaya còn viết cả lời cho ca khúc chủ đề của trò chơi là "Real intention", công việc mà vì một lý do nào đó ông chưa từng thử trước đây. Tuy nhiên, dù đã dự đoán trước kết quả, vào tháng 8 năm 2003, dự án này bị đình trệ và không thể tái thực hiện thêm lần nào nữa. Năm 2004, Hisaya bắt đầu làm việc với hãng sản xuất trò chơi điện tử Siesta, ông đã làm trợ lý kịch bản cho tựa game đầu tiên của họ là Moon Childe, được phát hành trong tháng 12 năm 2005. Sau đó, Hisaya một lần nữa rời khỏi công ty trong quá trình làm việc, nhưng tại Comiket 70 diễn ra vào tháng 8 năm 2006 đã thông báo rằng ông hiện đang hợp tác với họa sĩ Nanao Naru để thực hiện loạt manga Sola với vai trò là nhà biên kịch chính. Khi Sola được chuyển thể thành anime vào năm 2007, Hisaya đã phụ trách biên kịch cho 5 trong tổng số 15 tập của bộ phim. Ông cũng là tác giả của dòng manga Sola, minh họa bởi Abeno Chako.

Chú thích

Liên kết ngoài
Website cá nhân của Hisaya Naoki

Nhà soạn nhạc Nhật Bản
Nhà thiết kế trò chơi điện tử Nhật Bản
Nhà văn Nhật Bản
Nhân viên Key
Nhân vật còn sống
Key (công ty)


title: Xylocopa bluethgeni

text:
Xylocopa bluethgeni là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Dusmet y Alonso mô tả khoa học năm 1924.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ong bầu
Động vật được mô tả năm 1924


title: Torquispa vittigera

text:
Torquispa vittigera là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Uhmann miêu tả khoa học năm 1954.

Chú thích

Tham khảo

Torquispa


title: Mặt trận Bắc Phi

text:
Mặt trận Bắc Phi hay chiến trường Bắc Phi là một trong những mặt trận chính của chiến tranh thế giới thứ hai, diễn ra tại vùng sa mạc Bắc Phi từ ngày 10 tháng 6 năm 1940 đến ngày 13 tháng 5 năm 1943 giữa phe Đồng Minh và phe Trục phát xít. Các quốc gia tham chiến chủ yếu ở phe Đồng Minh là Anh, Mỹ, lực lượng Pháp tự do còn ở phe Trục là Đức Quốc xã, Ý và chính phủ Vichy Pháp.

Các chiến dịch và trận đánh lớn tiêu biểu tại mặt trận Bắc Phi có thể kể đến như cuộc Hành quân Bó Đuốc, trận El Alamein lần thứ hai và chiến dịch Tunisia. Mặt trận này cũng làm nên tên tuổi của thống chế người Đức, Erwin Rommel, người có biệt danh "Cáo sa mạc" cùng Quân đoàn Phi Châu của ông cũng như tướng Anh Bernard Law Montgomery nhờ chiến thắng quân Đức tại El Alamein. Thắng lợi của quân Đồng minh ở mặt trận này giúp họ đổ bộ dễ dàng vào đảo Sicilia của Ý vào tháng 7 1943 và loại nước này ra khỏi vòng chiến sau đó đồng thời giảm bớt áp lực cho Liên Xô tại mặt trận Xô-Đức.

Nguyên nhân và sự bùng nổ của mặt trận Bắc Phi
Bắc Phi có vị trí địa lý phù hợp cho các kế hoạch quân sự của cả phe Đồng Minh và phe Trục phát xít. Phe Đồng minh muốn kiểm soát Bắc Phi để từ đó có thể đổ bộ vào miền nam nước Ý đồng thời làm giảm áp lực của Đức Quốc xã đối với Liên Xô ở mặt trận phía đông. Còn đối với phe Trục, tham vọng của họ là làm chủ các thuộc địa của Anh ở Châu Phi như Ai Cập và Somalia, khống chế Địa Trung Hải và kênh đào Suez rồi tiến lên chiếm nguồn tài nguyên dầu mỏ ở vùng Trung Cận Đông.

Từ tháng 4 đến tháng 6 1940, tại Châu Âu, Đức Quốc xã lần lượt đánh bại và chiếm được Na Uy, Đan Mạch, Hà Lan, Bỉ và Pháp, từng bước làm chủ châu Âu. Ngày 10 tháng 6 1940, lợi dụng thắng lợi của Đức, Ý tuyên chiến với Pháp và có ý định chiếm các thuộc địa của Anh ở Ai Cập và Đông Phi khi quân Anh lúc này cũng bị thất bại thảm hại tại Pháp qua cuộc rút lui tại Dunkerque. Do đó Ý đã chia quân làm 2 đường tấn công Bắc và Đông Phi, mặt trận Bắc Phi chính thức bùng nổ.

Diễn biến

Thắng lợi ban đầu của Ý và sự phản công của quân Anh

Ngày 4 tháng 8 1940, quân đội Ý xuất phát từ Eritrea và Ethiopia tấn công Somalia, thuộc địa của Anh ở vùng Đông Phi. Đến ngày 17 tháng 8, quân Ý đã chiếm được hoàn toàn Somalia. Tuy nhiên tại Bắc Phi, diễn biến lại không dễ dàng như vậy cho người Ý. Ngày 13 tháng 9 1940, quân Ý ở Bắc Phi do Rodolfo Graziani chỉ huy với 200 000 quân gồm 6 sư đoàn bộ binh, 8 tiểu đoàn xe tăng từ Libya vượt qua biên giới tấn công Ai Cập. Quân Anh chỉ có 36 000 người nhưng quân Ý mất một thời gian chỉ tiến được vài trăm km.

Cuối năm 1940, quân Anh lập kế hoạch cho một cuộc phản công mang tên "kế hoạch Compass". Ngày 9 tháng 12, cuộc phản công của người Anh bắt đầu. Kết quả là 4 sư đoàn chủ lực của Ý bị tiêu diệt và 38 000 người bị bắt làm tù binh. Còn về phía Anh là 133 người chết trận, 387 người bị thương đồng thời còn thu được 400 khẩu pháo và 50 xe tăng của người Ý. Ngày 22 tháng 1 1941, quân Ý tại Tobruk thuộc Libya cũng đầu hàng. Đầu tháng 2, quân Anh đã tiến sát Agheila El của Libya thuộc Ý. Mùa hè 1941, toàn bộ thuộc địa của Ý ở Đông Phi cũng mất, bao gồm luôn Ethiopia, nơi mà Ý chiếm được trước khi thế chiến thứ hai bùng nổ.

Sự cứu viện của Đức

Trước những thất bại liên tiếp của Ý và nguy cơ phe Trục phát xít bị hất cẳng tại Phi Châu, Adolf Hitler đã đưa Erwin Rommel là người giỏi tác chiến cơ động cùng với Quân đoàn Phi Châu sang Bắc Phi cứu viện cho Ý.

Ngày 16 tháng 2 1941, quân đội của Rommel đã tiến tới Tripoli của Libya. Lợi dụng lúc quân Anh chưa phòng bị và sư đoàn 7 thiết giáp của Anh được điều đi Ai Cập, ngày 31 tháng 3, Rommel chỉ huy sư đoàn 4 của liên quân Đức-Ý phát động cuộc tấn công vào Al Uqaylah. Ngay sau đó, ông xuống lệnh tấn công Banghazi, nơi quân Anh đang cố thủ. Ngày 8 tháng 4, quân của Rommel tiếp tục chiếm được Darnah và vào ngày 10 tháng 4 thì bao vây Tobruk. Đến ngày 15 tháng 4 thì Umn Sa’ad ở phía tây biên giới Ai Cập cũng bị chiếm. Chỉ trong vòng 2 tuần lễ, bằng lối đánh tấn công chớp nhoáng, quân Đức đã đẩy lùi quân Anh về biên giới Ai Cập, khiến những thành quả đạt được trước đó của Anh đều bị mất sạch.

Sau thất bại này, tướng Anh Archibald Wavell, tổng chỉ huy mặt trận trung ương và phía đông của Anh ngay lập tức bị cách chức và được thay thế bằng Claude Auchinleck. Còn danh tiếng của Erwin Rommel trở nên ngày càng lẫy lừng. Ông được gọi là "Cáo sa mạc" (Desert Fox) và Hitler đã phong quân hàm thượng tướng cho ông.

Ngày 22 tháng 6 1941, chiến tranh Xô-Đức bùng nổ do đó bộ thống soái của Đức phải tập trung toàn bộ binh lực và sự chú ý vào chiến trường phía đông, khiến cho mặt trận Bắc Phi giờ đây thiếu quân chi viện. Trong khi đó, quân Anh tăng viện cho mặt trận này binh đoàn 8 bao gồm tập hợp nhiều quân đoàn từ Úc, New Zealand, Ấn Độ, Nam Phi và lực lượng Pháp tự do đồng thời vạch ra kế hoạch phản công mang tên "Thập tự quân" (Operation Crusader).

Ngày 18 tháng 11 1942, quân Anh bắt đầu cuộc phản công và từ phía nam tiến sát ngoại ô thành phố Tobruk. Rommel mất một thời gian mới nhận ra đây là một cuộc tấn công lớn của quân Anh và ông liền đưa sư đoàn thiết giáp số 15 của Đức vào trận chiến. Ngày 22 tháng 11, ông giành lại một số vùng bị mất và tiêu diệt được 1/3 số tăng thiết giáp của quân Anh. Ngày 24 tháng 12, Rommel tập trung chủ lực quân vượt qua biên giới Ai Cập với ý đồ cắt đứt đường rút lui của binh đoàn 8. Trong khi đó quân Anh tiếp tục tấn công về phía tây và đến ngày 26 tháng 12 thì chiếm lại được một số vùng đã mất.

Rommel nhận thấy hậu phương ngày càng gặp khó khăn, nhiên liệu thiếu thốn, khó chấp hành kế hoạch phản công nên buộc phải cho quân vượt qua Pardiyah rút về Tobruk. Trên đường rút lui, quân Đức lại chiếm khu vực ngoại ô thành phố Tobruk. Nhưng sau đó, quân Anh được chi viện ngày càng mạnh mẽ buộc Rommel phải buông bỏ thành phố Tobruk rút về Al Uqaylah vào ngày 10 tháng 1 1942.

Cuộc tấn công đầu năm 1942 của Rommel

Đầu năm 1942, hải quân Đức Quốc xã giành lại quyền kiểm soát Địa Trung Hải nên 1 lượng lớn lương thực và quân nhu đã được chuyên chở đến Bắc Phi. Quân đoàn Phi Châu cũng được tăng viện thêm xe tăng và các tiểu đoàn quân chiến đấu. Do đó, Erwin Rommel quyết định mở một cuộc tấn công đại quy mô.

Ngày 21 tháng 1 1942, Quân đoàn châu Phi với 120 xe tăng cộng với 80 xe tăng của quân đội Ý đã tổ chức tấn cộng phá vỡ trận địa tiền tiêu của quân Anh. Ngày 25 tháng 1, quân Anh rút về Banghazi. Quân đoàn Phi Châu tiếp tục nhanh chóng tiến đến phòng tuyến Ghazalah. Ngày 27 tháng 5, bộ đội tăng thiết giáp của Rommel nhanh chóng đột phá các phòng tuyến của đối phương. Ngày 13 tháng 6, Rommel đánh tan các phòng tuyến của quân Pháp tự do. Ngày 17 tháng 6, Admu bị chiếm. Ngày 21 tháng 6, 35.000 quân Anh đầu hàng quân Đức tại Tobruk. 1 loạt các thành phố khác của người Anh đều bị thất thủ. Binh đoàn 8 của Anh phải rút lui đến tận Marsa Matruth. Cuối tháng 6, liên quân Đức-Ý đã tiến sát đến El Alamein và chỉ còn cách đồng bằng sông Nile 100 cây số. Tuy nhiên, đến lúc này thì lực lượng của quân đoàn Phi Châu đã bị tiêu hao quá nặng, quãng đường tiếp tế lương thực, đạn dược trở nên quá xa và quân lính cũng đã quá mệt mỏi nên cuộc tấn công của người Đức đến đây buộc phải dừng lại.

Trận El Alamein lần thứ hai

Lợi dụng chủ lực quân của Đức Quốc xã đang tập trung đối phó với Liên Xô tại chiến trường Xô-Đức và được Mỹ giúp đỡ toàn lực nên lực lượng quân Anh liên tục được tăng cường tại Bắc Phi và Địa Trung Hải, tích cực chuẩn bị cho một cuộc phản công đẩy lùi quân đội phe Trục ra khỏi vùng Bắc Phi.

Những thất bại liên tiếp trước đó buộc người Anh cũng phải tiến hành một cuộc cải tổ toàn diện trong hàng ngũ quân đội. Ngày 4 tháng 8, đích thân thủ tướng Anh Winston Churchill đã đến Cairo. Ông cử thượng tướng Harold Alexander làm tổng tư lệnh bộ tư lệnh Trung Đông thay thế Auchinleck và trung tướng Bernard Law Montgomery làm tổng tư lệnh binh đoàn 8. Binh lực của binh đoàn 8 cũng được bổ sung đáng kể với 23 vạn người, 1029 xe tăng và 750 phi cơ. Trong khi đó, binh lực của liên quân Đức-Ý chỉ có 116 000 người, 540 xe tăng, 675 máy bay. Montgomery dự tính sẽ mở 1 chiến dịch tấn công vào Al Alamein rồi chiếm luôn cả khu vực Cryenai và Tripolitania. Trước khi trận El Almein bùng nổ, người Đức lại đón nhận 1 tin không vui khác: Erwin Rommel vì tình trạng sức khỏi không tốt nên vào ngày 23 tháng 9 đã buộc phải chuyển giao quyền lực cho Georg Stumme, 1 tướng chuyên gia về tăng thiết giáp để lên đường trở về Đức nghỉ ngơi.

Ngày 23 tháng 10 1942, trận El Alamein lần thứ hai chính thức bùng nổ khi các khẩu pháo của Anh đồng loạt nã đạn vào trận địa của quân Đức tại El Alamein. Đến sáng ngày 25 tháng 10, quân đội của Montgomery chiếm được 1 vùng đất nhỏ ở phía bắc chiến tuyến. Trong khi đó, sáng ngày 24 tháng 10, tướng Stumme, người thay thế Rommel đã chết vì nhồi máu cơ tim khiến cho quân Đức mất đi người chỉ huy trực tiếp. Đến ngày 25 tháng 10, Rommel tuy đang nghỉ dưỡng bệnh buộc phải ngay lập tức quay lại Bắc Phi theo yêu cầu của Adolf Hitler.

Đêm 28 tháng 10, quân Anh mở cuộc tấn công dữ dội vào bờ biển phía Bắc. Qua trận đánh kéo dài 2 ngày, quân Đức bảo vệ thành công Daba, Fuwah nhưng bị thiệt hại rất nặng, nhất là xe tăng. Sáng ngày 2 tháng 11, sư đoàn New Zealand số 2 thuộc binh đoàn 8 đã mở được phòng tuyến phía bắc. Sư đoàn thiết giáp 9 và 11 của Anh ngay lập tức lợi dụng kẽ hở đó tiến vào El Alamein.

Ngày 4 tháng 11, Rommel buộc phải ra lệnh cho quân Đức rút lui trên toàn tuyến, bất chấp mệnh lệnh của Hitler là cố gắng tử thủ đến cùng. Quân Anh thừa thắng truy kích, ngày 5 tháng 11, họ đã chiếm được Fuwah và cảng Matruth. Ngày 13 tháng 11, Tobruk lại thuộc về người Anh, ngày 20 tháng 11 tiến vào Bengasi. Lúc này, vào ngày 8 tháng 11, quân Đồng Minh do Dwight Eisenhower chỉ huy đã đổ bộ lên Bắc Phi do đó Rommel buộc phải ra lệnh bỏ Al Uqaylah. Ngày 23 tháng 1 1943, quân đoàn Phi Châu tiếp tục bỏ thủ đô Tripoli của Libya cho Anh và cuối cùng vào giữa tháng 2, quân Đức lập phòng tuyến cố thủ tại biên giới Libya-Tunisia.

Kết thúc trận El Alemin lần thứ hai, thương vong của quân Anh là 13 560 người trong khi đó của liên quân Đức-Ý lên đến gần 38 000 người. Trận đánh này trở thành bước ngoặt của chiến trường Bắc Phi để từ đây quân Đồng Minh chính thức chuyển sang thế phản công và nắm hoàn toàn quyền chủ động tại Bắc Phi.

Hành quân Bó Đuốc

Trước việc Liên Xô đang phải chịu sức ép ngày càng lớn của Đức Quốc xã ở mặt trận Xô-Đức, Đồng Minh buộc phải mở mặt trận thứ hai và địa điểm cuối cùng được chọn là Bắc Phi, địa điểm bắt đầu cho cuộc đổ bộ là Gibraltar cùng mục tiêu đổ bộ là Casablanca, Oran, Algérie. Người được giao nhiệm vụ chỉ huy quân Đồng Minh cho cuộc đổ bộ này là tướng Mỹ Dwight Eisenhower.

Ngày 8 tháng 11 1942, cuộc Hành quân Bó Đuốc mở màn khi 500 tàu vận tải có 350 tàu hộ tống đã đưa 10 vạn liên quân Anh-Mỹ đổ bộ lên Bắc Phi tại 3 nơi. Tại Algérie, mọi chuyện diễn ra tốt đẹp cho quân Đồng Minh khi không có sự đụng độ nào đáng kể nhờ sự thoả thuận trước đó giữa quân Đồng Minh và lực lượng Pháp. Tại Oran, quân đổ bộ gồm sư đoàn I bộ binh Mỹ và sư đoàn I thiết giáp gặp sự kháng cự mạnh mẽ của hải quân Pháp nhưng tới ngày 9 tháng 11 thì mọi chuyện cũng được giải quyết.

Ngày 10 tháng 11, chính phủ Vichy của Pháp do thống chế Philippe Petain đứng đầu đã buộc phải ra lệnh cho quân Pháp tại Bắc Phi không được tiến hành chống trả quân Đồng Minh nữa. Quân Đồng Minh đổ bộ thành công đã nhanh chóng tiến về hướng đông. Cùng lúc với việc quân Anh đại thắng tại El Alamein, liên quân Anh-Mỹ nhanh chóng chiếm Maroc và Algeria, áp sát hải cảng Bizerte và thành phố Tunis. Tuy nhiên nếu quân Đồng Minh tiến nhanh hơn chặn được cuộc rút chạy của quân Rommel thì chiến thắng đã có thể lớn hơn nhiều.

Sau cuộc Hành quân Bó Đuốc, quân Đồng Minh tạo thành thế bao vây hai mặt Đông và Tây đối với quân Đức đang rút lui tại Tunisia, chuẩn bị cho một cuộc tấn công cuối cùng. Hitler và Mussolini trước tình hình đó ra sức khống chế mạnh hơn chính phủ Vichy và 1 mặt tái củng cố Bắc Phi với ý định chống cự đến cùng.

Chiến dịch Tunisia

Vào giữa tháng 11, quân Đồng Minh đã tiến đến Tunisia nhưng chỉ là những lực lượng nhỏ. Đầu tháng 12, sư đoàn tăng thiết giáp số 1 của Mỹ và sư đoàn bộ binh 78 của Anh chỉ còn cách Tunis 30 km. 1 sư đoàn Đức quốc xã và 5 sư đoàn Ý từ Pháp và Sicilia đã được đưa đến tiếp viện. Thống chế Đức Albert Kesselring – Tổng tư lệnh Chiến trường phía Nam từ tháng 12 năm 1941 – được giao quyền chỉ huy toàn bộ lực lượng Đức-Ý tại châu Phi.

Ngày 14 tháng 2, phe Trục mở đợt phản công từ Faïd và tiến vào Sbeitla 2 ngày sau đó. Từ ngày 19 tháng 2 đến ngày 25 tháng 2, trong trận đèo Kasserine, quân Đức do Erwin Rommel chỉ huy đã đánh thủng phòng tuyến quân Đồng Minh mà chủ yếu là quân đoàn 2 của Mỹ. Sau thất bại này, Eisenhower đã đưa George Patton lên làm chỉ huy quân đoàn 2. Ngày 23 tháng 2, Rommel được cử giữ chức tư lệnh [tập đoàn quân] Phi Châu nhưng niềm tin của ông đối với thắng lợi ở Bắc Phi đã hoàn toàn tan biến. Ngày 9 tháng 3, Rommel trở về Đức và vĩnh viễn xa rời Bắc Phi.

Ngày 20 tháng 3, quân Anh do Montgomery chỉ huy từ biên giới Libya-Tunisia mở cuộc tấn công. Quân đội phe Trục buộc phải rút lui lên phía bắc Tunisia. Ngày 19 tháng 4, liên quân Mỹ-Anh mở cuộc tổng tấn công từ 2 hướng tây và nam. Ngày 7 tháng 5, hải cảng quan trọng Bizerte của phe Trục bị quân đội Mỹ chiếm còn quân Anh thì tiến vào chiếm thành phố Tunis.

Đến thời điểm này, hải quân và không quân Đồng Minh đã hoàn toàn nắm quyền kiểm soát Địa Trung Hải cũng như vùng trời từ Tunisia đến Ý, khiến cho kế hoạch rút lui về Ý của quân đội phe Trục tại Bắc Phi hoàn toàn bị phá sản. Cuối cùng vào ngày 13 tháng 5 1943, toàn bộ liên quân Đức-Ý tại Bắc Phi đã đầu hàng ngoại trừ một số ít ở miền núi còn kháng cự. Tướng Đức Von Arnim cùng thống chế Ý Giovanni Messe cũng đầu hàng và đều bị bắt làm tù binh. Tổng số tù binh sau khi chiến dịch Tunisia kết thúc lên đến 240 000 người trong đó có 125 000 người thuộc quân đoàn Phi Châu. Con số này còn nhiều hơn số tù binh Đức bị Liên Xô bắt trong trận Stalingrad (9 vạn người). Ngày 20 tháng 5, một cuộc duyệt binh đã được tổ chức tại Tunis, đánh dấu sự thất bại của phe Trục tại Phi Châu.

Kết quả
Kết thúc mặt trận Bắc Phi, quân Đồng Minh giành thắng lợi hoàn toàn khi đã quét sạch quân đội phe Trục phát xít ra khỏi Châu Phi, mở đường cho cuộc đổ bộ vào đảo Sicilia của Ý vào tháng 7 1943. Thắng lợi ở Bắc Phi cũng ngăn chặn tham vọng của phe Trục biến Bắc Phi thành bàn đạp để chiếm vùng Trung Cận Đông.

Tại Bắc Phi, thương vong của phe Trục là khoảng 515.000 (trong đó có 470.000 bị bắt) cộng thêm 8.000 máy bay và 2.500 xe tăng. Còn đối với quân Đồng minh, họ bị tổn thất 256.000 người. Ngoài những thắng lợi trên, quân Đồng Minh còn đạt được thêm 1 thành công đáng kể nữa là sự gắn bó ngày càng thân thiết trong hàng ngũ Đồng Minh, đặc biệt là giữa Anh và Mỹ, thể hiện rõ qua cuộc đổ bộ vào Bắc Phi tháng 11 1942. Đồng thời tinh thần và khả năng chiến đấu của quân Đồng Minh cũng được nâng cao rõ rệt.

Tham khảo

 Thập Đại Tùng Thư: 10 đại tướng soái thế giới của nhà xuất bản Văn hóa thông tin
 Lịch sử thế giới thời hiện đại (1900-1945) của nhà xuất bản thành phố Hồ Chí Minh
 Hồi ký Dwight Eisenhower

Xem thêm

 Niên biểu mặt trận Bắc Phi
 Chiến tranh thế giới thứ hai
 Quân đoàn Phi Châu

Liên kết ngoài
 Bản đồ diễn biến chiến sự tại mặt trận Bắc Phi từ tháng 6 năm 1941 đến tháng 10 năm 1942

Chiến trường Địa Trung Hải, Trung Đông và Châu Phi trong Thế chiến thứ hai
Xung đột năm 1940
Xung đột năm 1941

Xung đột năm 1942
Xung đột năm 1943
Chiến dịch Sa mạc Tây
Ai Cập thập niên 1940
Ai Cập trong Chiến tranh thế giới thứ hai
Châu Phi thập niên 1940
Chiến dịch Tunisia
Libya trong Chiến tranh thế giới thứ hai
Lịch sử quân sự châu Phi


title: Hemitremia flammea

text:
Hemitremia flammea là một loài cá vây tia trong họ Cyprinidae. Nó chỉ được tìm thấy ở Hoa Kỳ.

Nguồn
 Gimenez Dixon, M. 1996. Hemitremia flammea. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 19 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

F


title: Limnophila rubecula

text:
Limnophila rubecula là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Limnophila (chi ruồi)
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Vitamin B12

text:
Thuật ngữ vitamin B12 (viết tắt B12) có hai cách dùng:
Ở nghĩa rộng, nó chỉ nhóm cobalamin, là những hợp chất chứa Co, gồm những chất như cyanocobalamin (hình thành khi sử dụng xyanua trong quá trình tinh chế), hyđrôxocobalamin và 2 thể coenzym của B12, mêtylcobalamin (MeB12) và 5-deôxyadenosylcobalamin (adenosylcobalamin - AdoB12).
Theo nghĩa chuyên biệt hơn, B12 được dùng để chỉ cyanocobalamin. Đây là dạng B12 được dùng trong thực phẩm và chế phẩm bổ sung dinh dưỡng.

- Pseudo-B12 (B12 giả) là những chất giống B12 được tìm thấy ở một số sinh vật như Spirulina spp. (tảo lam, cyanobacteria). Tuy nhiên, các chất này không có hoạt tính sinh học của B12 đối với cơ thể người.

- Vitamin B12 có cấu tạo rất phức tạp, công thức phân tử C63H90O14N14PCo, phân tử lượng 1490; nhiệt độ nóng chảy khoảng 300oC

- Vitamin B12 có dạng tinh thể màu đỏ, không mùi vị, bền trong tối, bền ở nhiệt độ thường, bền ở pH acid; dễ phân hủy ngoài ánh sáng.

- Cyanocobalamin được tách ra từ Lactobacillus lactics. Do có độ bền cao và sẵn có nên đây là dạng vitamin thường được sử dụng nhất. Cyanocobalamin còn xuất hiện trong tự nhiên dưới dạng adenosylcobalamin và methylcobalamin (gốc 5' - deoxyadenosyl và gốc methyl thay thế gốc cyanide).

- Adenosylcobalamin (coenzyme B12) tham gia vào phản ứng sắp xếp lại nguyên tử H, gốc alkyl và gốc acyl giữa hai nguyên tử carbon kề nhau. Phản ứng này đóng vai trò quan trọng trong trao đổi chất ở nhiều loại vi khuẩn.

- Ở động vật, vitamin B12 tham gia vào phản ứng chuyển methylmalonyl-CoA thành sucinyl-CoA. Thiếu vitamin B12 dẫn đến việc thải acid methylmalonic ra nước tiểu. Vitamin B12 còn tham gia tạo các acid deoxyribonucleic.

- Methylcobalamin được tạo thành trong quá trình methyl hóa homocystein thành methionine. Enzyme liên quan đến phản ứng này là methyl transferase phụ thuộc cobalamin.

- Sự hấp thụ Cyanocobalamin được thực hiện nhờ một "yếu tố nội tại" là glycoprotein do tế bào viền tuyến đáy vị tiết ra. Sự thiếu hụt vitamin B12 trong cơ thể chủ yếu do nguyên nhân rối loạn hấp thu (do tạo thành "yếu tố nội tại" không phù hợp) hay do bệnh thiếu máu.

- Vitamin B12 (sử dụng độc lập hay kết hợp cùng kháng sinh) có khả năng thúc đẩy tăng trưởng ở gà con, heo sữa, lợn thiến do nó ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa vitamin và protein. Vì thế, Vitamin B12 được sử dụng rộng rãi trong chăn nuôi. Hiệu quả sử dụng đặc biệt cao đối với động vật còn non. Vitamin B12 cũng được dùng để tăng sản lượng ở trứng gà đẻ.

- Nhu cầu vitamin B12 hàng ngày ở người lớn khoảng 3  4 g. Nồng độ bình thường trong huyết tương khoảng 450 pg/ml.

- Gan, thận, lách, tuyến ức và các mô cơ là những cơ quan chứa nhiều vitamin B12. Ăn nhiều nội tạng động vật là phương pháp tốt để giảm nhẹ các biểu hiện thiếu vitamin B12 ở người.

- Độ bền của vitamin B12 phụ thuộc vào yếu tố. Vitamin này tương đối bền ở pH 4  6, thậm chí ở nhiệt độ cao. Trong môi trường kiềm hay khi có mặt các chất khử như acid ascorbic hay SO2, vitamin B12 bị phân hủy nhanh. Khi có sự hiện diện của vitamin C, vitamin B12 trở nên ít bền vững với nhiệt độ hơn và có thể bị phá hủy lượng đáng kể. Trong chế biến, vitamin B12 khá bền vững với nhiệt độ, trừ khi trong môi trường kiềm hoặc nhiệt độ quá 100oC.

Tham khảo

Vitamin B


title: Mortoniella leroda

text:
Mortoniella leroda là một loài Trichoptera trong họ Glossosomatidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Mortoniella


title: 1121

text:
Năm 1121 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 1121

da:1120'erne#1121


title: Danh sách mìn

text:
Danh sách mìn mặt đất là trang liệt kê các loại mìn mặt đất thông dụng.

Phân theo loại

Mìn chống tăng, thiết giáp

Mìn nổ phá

Mìn sử dụng lượng nổ lõm và hiệu ứng MS

Loại khác
 Barmine
 Mìn BAT/7
 Mìn FFV 028 (Stridsvagnsmina 6)
 Mìn MSM MK2
 Mìn Riegel 43
 Mìn Riegel 44
 Mìn V-3 (N5)
 Mìn VS-HCT
 Mìn VS-HCT2
 Mìn VS-HCT4
 Mìn M93 HORNET

Mìn tấn công từ cạnh
 Addermine
 Anti-Transport Mine
 ARGES/MACPED mine
 ATIS mine
 ATM 6 mine
 ATM 7 mine
 AVC 100 mine
 AVC 195 mine
 FFV 018 mine
 L14A1 mine
 Kasia 100 mine
 Kasia 2 x 100 mine
 Kasia 170 mine
 M24 mine
 MON-100
 MON-200
 MPB mine
 PARM 1 mine
 PARM 2 mine
 PD Mi-PK mine
 PMN-150 mine
 PMN-250 mine
 TEMP 30 mine
 TM-83 mine

Mìn chống người

Mìn sát thương và mìn cọc

Mìn sử dụng lượng nổ lõm
 C3A1 mine
 C3A2 mine

Mìn định hướng

Mìn nổ sát thương

Mìn nhảy

Mìn cháy
 Abwerflammenwerfer 42
 Flame Fougasse
 X-200 mine
 XM-54 mine

Mìn hóa học
 Livens Projector see note
 KhF-1 bounding gas mine
 KhF-2 bounding gas mine
 M1 chemical mine
 M23 chemical mine
 Spruh-Buchse 37
 Yperite mine

Mìn chống trực thăng
 Mìn 4AHM-100
 Mìn AHM-200
 Mìn AHM-200-1
 Mìn AHM-200-2
 Anti Transport Mine
 Mìn PMN-150
 Mìn PMN-250
 TEMP 20

Mìn hạt nhân
 Blue Peacock
 Medium Atomic Demolition Munition

Phân loại theo nước

Đức

Ý

Nhật Bản
 Type 93 mine
 Type 96 mine
 Type 99 mine

Liên Xô/Nga

Anh
 Barmine
 Blue Peacock
 Hawkins grenade
 HB 876 mine
 Livens Projector see note
 Mk 5 mine
 Mk 7 mine
 No 7 Mk1 Dingbat mine

Hoa Kỳ

Xem thêm
 Mìn
 Mìn mặt đất
 Rà phá bom mìn

Tham khảo

 Jane's Mines and Mine Clearance 2005-2006
 Brassey's Essential Guide to Anti-Personnel Landmines, Eddie Banks
 Foreign Mine Warfare Equipment, TM 5-223

Mìn
Mìn mặt đất
Mìn


title: PINless

text:
PINless là dịch vụ điện thoại Internet (hay còn gọi là VoIP) theo hình thức phone-to-phone. Dịch vụ điện thoại Internet có bốn hình thức cơ bản sau:

 pc-to-pc là hình thức mà đầu thực hiện cuộc gọi và đầu nhận cuộc gọi là máy tính hay thiết bị tương đương nối với mạng Internet
 pc-to-phone là hình thức mà đầu thực hiện cuộc là máy tính (hay một thiết bị tương đương) nối với mạng Internet còn đầu nhận cuộc gọi là điện thoại nối với mạng điện thoại
 phone-to-pc là hình thức ngược lại với hình thức pc-to-phone
 phone-to-phone là hình thức mà đầu thực hiện cuộc gọi và đầu nhận cuộc gọi đều là điện thoại nối với mạng điện thoại

Trong đó phone-to-phone là hình thức sử dụng thuận tiện nhất vì không phải cần đến máy tính (hay thiết bị tương đương), cũng không cần đến Internet. Hình thức phone-to-phone phổ biến nhất trước đây là calling card. Tuy nhiên cách này rất phiền vì phải nhớ và phải nhập thường xuyên một dãy số dài nhiều chữ số trước khi thực hiện cuộc gọi. Dãy số này thường được gọi là PIN (personal indentified number). Để giúp người sử dụng không phải nhớ dãy số này, một số dịch vụ dùng chính số điện thoại của người gọi (ANI) để nhận dạng và trừ tiền sau khi thực hiện cuộc gọi nên được gọi là PINless (tức không cần số PIN).

Lịch sử ra đời của phương thức PINless gắn liền với công ty Lunex telecom. Đây là công ty phát minh ra PINless và phát triển các bước tiếp theo của phương thức này mà đỉnh cao là công ty đã cho ra đời chức năng gọi Siêu Nhanh với cái tên "1click".

Cách sử dụng

I.Để thực hiện cuộc gọi PINless, thông thường phải làm như sau:

 Gọi đến một số tổng đài (có thể là số địa phương hay số toll-free). Hệ thống sẽ chào bạn và yêu cầu nhập số cần gọi.
 Nhập số điện thoại cần gọi bao gồm mã nước (country code), mã vùng (area code) và số điện thoại

II.Để thực hiện cuộc gọi PINless với chức năng gọi "1click"

Gọi đến một số tổng đài(số toll-free) của công ty để đăng ký (free) số "1click"
Lưu số gọi "1click" (được gắn liền trực tiếp với số gọi đến) vào phone book.
Chọn tên người muốn gọi trong phone book và bấm nút TALK/SEND.

Thị trường

Hiện nay PINless được sử dụng thông dụng nhất ở thị trường Mỹ và đang lấn lướt cách sử dụng calling card ở thị trường này. Các thị trường khác ngoài Mỹ vẫn còn phổ biến cách dùng calling card.

Tham khảo

Một số dịch vụ cung cấp dịch vụ PINless thông dụng hiện nay

http://lunextelecom.com

Công nghệ điện thoại
Viễn thông
Internet


title: Geranomyia amblytylos

text:
Geranomyia amblytylos là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Geranomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Xung đột biên giới Thái Lan-Campuchia 2009

text:
Xung đột biên giới Thái Lan-Campuchia năm 2009 diễn ra trong bối cảnh tranh chấp lãnh thổ giữa Thái Lan và Campuchia.

Bối cảnh

Căng thẳng đối với lãnh thổ tranh chấp giữa Campuchia và Thái Lan đã bùng phát từ tháng 7 năm 2008 sau khi ngôi đền cổ Preah Vihear có từ thế kỷ thứ XI được Liên Hợp Quốc công nhận là di sản thế giới. Cả Campuchia và Thái Lan đều khẳng định ngôi đền thuộc về họ. Tòa án Quốc tế giao đền Preah Vihear cho Campuchia năm 1962 song chủ quyền lãnh thổ khu vực quanh đó không được phân xử rõ ràng. Binh sĩ hai bên đã xung đột với nhau khiến khoảng 20 người bị chết vào tháng 10 năm 2008. Cả hai nước đều duy trì các đơn vị quân đội tại đây kể từ khi xảy ra đụng độ quân sự.

Biên giới trên bộ giữa hai nước Campuchai và Thái Lan chưa được phân giới một cách đầy đủ. Một phần do còn nhiều loại mìn còn sót lại rải rác sau chiến tranh kéo dài hàng chục năm tại Campuchia. Trong vòng vài tháng đầu năm 2009, khu vực biên giới giữa hai nước tương đối yên tĩnh do hai nước đang tiến hành phân giới chung tại các khu vực mà trước đó đã có các binh sĩ Thái Lan và Campuchia tử nạn trong các cuộc giao tranh năm 2008.

Campuchia cáo buộc binh sĩ Thái Lan xâm nhập lãnh thổ
Vào Thứ Tư, 25 tháng 3 năm 2009, theo các quan chức Campuchia, khoảng 100 binh sĩ Thái Lan có vũ trang đã xâm nhập vào sâu bên trong lãnh thổ Campuchia khoảng 1 km, cách ngôi đền tranh chấp cổ Preah Vihear khoảng 2 km. Binh sĩ Thái Lan đã rút khỏi khu vực trên sau khi có cuộc nói chuyện giữa các chỉ huy Campuchia và Thái Lan. Chỉ huy quân đội Campuchia, ông Yim Pim nói: "Binh sĩ Thái Lan sau đó đã rút khỏi khu vực này. Không có đụng độ quân sự trong thời gian đối đầu".

Trong diễn biến ngắn ngủi này, một binh sĩ Campuchia nói tình hình rất "nóng". Tất cả lực lượng quân đội Campuchia tại khu vực này đã ở trong tình trạng báo động và sẵn sàng chiến đấu. Tuy nhiên, quân đội Thái Lan đã phủ nhận cáo buộc này. Phía Thái Lan cho rằng họ chỉ duy trì một số ít binh sĩ tại một khu vực tranh chấp nơi mà binh sĩ hai bên đã cắm chốt kể từ xảy ra đụng độ hồi tháng 10 năm 2008. Các cuộc thương lượng sau đó không đưa ra được thỏa thuận nào mang tính đột phá. Hai bên đồng ý thành lập các nhóm tuần tra chung để tránh gây phức tạp thêm tình hình. Tư lệnh quân đội Thái Lan phụ trách khu vực đông bắc, Thiếu tướng Wiboonsak Neeparn nói: "Quân đội cả hai bên đang có mặt trong khu vực tranh chấp và chúng tôi đã không vượt biên giới sang lãnh thổ Campuchia".

Campuchia cảnh cáo Thái Lan
Vào Thứ Ba, 31 tháng 3 năm 2009, Thủ tướng Campuchia Hun Sen cảnh báo rằng giao tranh sẽ nổ ra nếu binh sĩ Thái Lan vượt biên giới sang. "Tôi nói trước với các vị, nếu các vị thâm nhập lãnh thổ Campuchia một lần nữa, chúng tôi sẽ đánh. Binh sĩ ở biên giới đã nhận được lệnh đó rồi. Tôi là nhà lãnh đạo Campuchia, được dân bầu chứ không phải lên nắm quyền bằng việc cướp quyền", Hun Sen nói và ngụ ý về tình hình bất ổn chính trị tại Thái Lan.

Giao tranh tại biên giới
Vào sớm Thứ Sáu, 3 tháng 4 năm 2009 các binh sĩ Thái Lan và Campuchia nã đạn bằng súng đại liên và phóng lựu vào nhau dọc theo khu vực biên giới, và làm tăng sự căng thẳng ở nơi lâu nay vẫn có sự tranh cãi về chủ quyền đền Preah Vihear. Một ngày trước đó, một binh sĩ Thái Lan đã mất một chân vì đạp phải mìn trong khu vực này. Tuy nhiên các giới chức quân sự Thái Lan và Campuchia đã không đồng ý với nhau là người lính này đạp mìn ở phía nào của biên giới.

Trong cuộc nổ súng thứ nhất, phía Campuchia đã bắn vào một toán quân Thái khoảng 60 người khi họ tiến vào lãnh thổ Thái Lan, gây ra một trận đánh kéo dài khoảng 10 phút, theo Yim Kheang, một cấp chỉ huy Campuchina ở biên giới, không có tổn thất nào trong lần này. Trong vụ chạm súng thứ nhì, theo phía Cam Bốt, lính Thái đã bắn súng phóng lựu vào lãnh thổ của họ. Phía Thái Lan bác bỏ lời tố cáo này. Một khu chợ Cam Bốt nằm gần biên giới đã bị cháy vì đạn của Thái Lan nhưng chợ không mở lúc đó nên không có ai bị thương, theo các binh sĩ Cam Bốt. "Phía Cam Bốt đã bắn súng phóng lựu và súng cá nhân về phía chúng tôi," theo lời ông Tharit. "Điều này đã gây ra một số tổn thất cho phía Thái Lan."

Thương vong
Phát ngôn viên chính phủ Campuchia, ông Khieu Kanharith, nói có bốn lính Thái thiệt mạng và 10 người khác bị bắt trong hai cuộc chạm súng. Theo Bộ Ngoại giao Thái Lan, chỉ có một người lính của họ thiệt mạng, bảy người khác bị thương và không ai bị bắt, trong khi đó hai sĩ quan Thái Lan, từ chối không cho biết tên, nói có hai binh sĩ thiệt mạng và 10 bị thương. Các cuộc đụng độ diễn ra cách nhau vài giờ gần như cùng một nơi. "Hai bên đã ngưng bắn. Cấp chỉ huy hai phía nói chuyện với nhau," theo lời Thiếu tá Nou Sarath, một sĩ quan Cam Bốt tại mặt trận.

Bình luận
Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Thái Lan, Tharit Charungvat, nói cuộc nổ súng xảy ra khi binh sĩ Thái đến điều tra việc một đồng đội của họ bị thương ở chân khi đạp phải mìn. Khi họ tiến gần đến khu này, phía Cam Bốt khai hỏa. Tại thủ đô Bangkok, Thiếu tướng Thái Lan Kanok NetraKaveysana xác nhận một vụ giao tranh xảy ra. ông cho rằng đây là một vụ hiểu lầm và đã được giải quyết.

Thương thảo
Vào Chủ Nhật ngày 5 tháng 4, phía Campuchia và Thái Lan sẽ mở ra các cuộc thương thảo cấp cao trong nỗ lực giảm thiểu tình trạng căng thẳng dọc theo biên giới sau vụ nổ súng. "Chúng tôi họp với nhau để đưa tình hình nơi đây trở lại bình thường và để bảo đảm rằng sẽ không có nổ súng. Chúng tôi đồng ý là mỗi bên ở trong phần đất của mình," theo lời Thiếu tướng Campuchia Srey Doek sau khi có các cuộc họp với phía Thái Lan.

Trong khi các cấp chỉ huy ngồi ăn trưa với nhau và có các cuộc nói chuyện hòa nhã, Thiếu tướng Thái Lan Kanok Netrak Tayesanak nói giới chức từ quốc gia ông đến gặp thủ tướng Campuchia Hun Sen ở Nam Vang ngày 5/4. Theo phát ngôn viên nội các Campuchia, Phay Siphan, cuộc họp sẽ chú trọng vào các vụ nổ súng. Thái Lan cũng sẽ đặt vấn đề khi nhà lãnh đạo hai nước gặp nhau. Vụ nổ súng xảy ra chỉ ít ngày trước khi có cuộc họp thượng đỉnh của tổ chức Hiệp Hội Các Quốc gia Đông Nam Á và các quốc gia khác trong khu vực tại thành phố nghỉ mát Pattaya từ ngày 10 đến ngày 12 tháng 4.

Chú thích

Xung đột năm 2009
Campuchia năm 2009
Thái Lan năm 2009
Tranh chấp lãnh thổ của Campuchia
Tranh chấp lãnh thổ của Thái Lan
Biên giới Campuchia
Biên giới Thái Lan
Quan hệ Thái Lan-Campuchia


title: Scrapter calx

text:
Scrapter calx là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Eardley mô tả khoa học năm 1996.

Chú thích

Tham khảo

Scrapter
Động vật được mô tả năm 1996


title: La Ferrière-sur-Risle

text:
La Ferrière-sur-Risle  là một xã thuộc tỉnh Eure trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Eure

Tham khảo

Ferrieresurrisle


title: Acolastus beirensis

text:
Acolastus beirensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Schoeller miêu tả khoa học năm 2000.

Chú thích

Tham khảo

Acolastus


title: Bulbophyllum maboroense

text:
Bulbophyllum maboroense là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

maboroense]]

M


title: Galeruca popenoei

text:
Galeruca popenoei là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Blake miêu tả khoa học năm 1945.

Chú thích

Tham khảo

Galeruca


title: Silesis pseudolateralis

text:
Silesis pseudolateralis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Platia & Schimmel miêu tả khoa học năm 1991.

Chú thích

Tham khảo

Silesis


title: Brontispa chalybeipennis

text:
Brontispa chalybeipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Chûjô miêu tả khoa học năm 1937.

Chú thích

Tham khảo

Brontispa


title: Boophis andohahela

text:
Boophis andohahela là một loài ếch trong họ Mantellidae. Chúng là loài đặc hữu của Madagascar.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, và sông. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Hình ảnh

Tham khảo

 Nussbaum, R. & Andreone, F. 2004. Boophis andohahela . 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài

Boophis
Động vật được mô tả năm 1995
Động vật lưỡng cư Madagascar
Động vật đặc hữu Madagascar


title: Klingenmünster

text:
Klingenmünster là một xã thuộc huyện Südliche Weinstraße, trong bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Xã này có diện tích 10,72 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 2393 người.

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz
Xã và đô thị ở huyện Südliche Weinstraße


title: Hylaeus alpinus

text:
Hylaeus alpinus là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Morawitz mô tả khoa học năm 1867.

Chú thích

Tham khảo

A
Động vật được mô tả năm 1867


title: Patellapis neli

text:
Patellapis neli là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1937.

Chú thích

Tham khảo

Patellapis
Động vật được mô tả năm 1937


title: 8319 Antiphanes

text:
8319 Antiphanes (3365 T-2) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 25 tháng 9 năm 1973 bởi Cornelis Johannes van Houten, Ingrid van Houten-Groeneveld và Tom Gehrels ở Đài thiên văn Palomar.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Cornelis Johannes van Houten
Được phát hiện bởi Ingrid van Houten-Groeneveld
Được phát hiện bởi Tom Gehrels
Thiên thể phát hiện năm 1973


title: Đàm Thiệu Quang

text:
Đàm Thiệu Quang () (1835 - 7 tháng 12 năm 1863) là một tướng lĩnh quan trọng của Thái Bình Thiên Quốc. Ông được phong là Mộ Vương (慕王). Khi còn nhỏ, ông tham gia vào khởi nghĩa Kim Điền, vài năm sau được phong làm tướng quân và đã chỉ huy quân Thái Bình đánh thắng nhiều trận. Năm 1861, ông được phong Kiến Thiên Nghĩa. Năm 1862, ông được phong Mộ vương, cùng năm với Lý Tú Thành. Ông bị những kẻ làm phản giết sau khi tra hỏi vào năm 1863.

Chiến công
Quân Thanh ở Đại doanh Giang Nam (江南大營) đã vây Nam Kinh hai lần, vào tháng 3 năm 1858 và tháng 5 năm 1860. Lần vây đầu tiên quân Thái Bình gồm 200.000 quân được Lý Tú Thành chỉ huy, vào năm 1860, sau khi chiếm được tỉnh Giang Tô (ngoại trừ Thượng Hải). Đàm Thiệu Quang cũng tham gia cùng Quân Thái Bình đánh Thượng Hải lần thứ hai (1861).

Hi sinh
Phủ Trung vương của Lý Tú Thành được xây tại Tô Châu, đến nay vẫn còn di tích. Vào tháng 7 năm 1863, Lý Tú Thành yêu cầu con rể Đàm Thiệu Quang tiếp quản Tô Châu. Lý Hồng Chương dẫn Hoài quân, liên kết cùng "Thường Thắng quân" của tướng Mỹ Frederick Townsend Ward do Charles George Gordon chỉ huy, công phá Tô Châu.

Sáu ngày trước khi Đàm Thiệu Quang bị giết, Lý Hồng Chương bí mật nghị họp với 8 tướng lĩnh bao gồm Nạp vương Bộ Vĩnh Khoan, Tỷ vương Ngũ Quý Văn, Khang vương Uông An Quân, Ninh vương Chu Văn Giai và các tướng Phạm Khải Phát, Trương Đại Châu, Uông Hoài Vũ, Uông Hữu Vệ trên thuyền ở hồ Dương Trừng, yêu cầu họ giết Đàm Thiệu Quang, đổi lại ông ta hứa đảm bảo an toàn cho họ.

Trước khi Tô Châu thất thủ, 8 phản tướng gặp Đàm Thiệu Quang ở nội vương phủ, ông kết tội họ thiếu can đảm, họ nổ súng giết ông. Hai ngày trước đó, Lý Tú Thành trước khi rời khỏi Tô Châu đã cảnh báo Đàm Thiệu Quang về âm mưu phản trắc của họ, nhưng Đàm Thiệu Quang không tin và không chịu đi cùng Lý Tú Thành. Sau khi giết Đàm Thiệu Quang, 8 tên phản tướng mở cửa thành, hơn 200.000 quân Thái Bình đầu hàng. Lý Hồng Chương hạ được thành không mất một quân.

Gia đình
Lý Tú Thành có ba cô con gái; hai trong số đó lấy tướng lĩnh quân Thái Bình:
Đàm Thiệu Quang
Trần Bỉnh Văn

Xem thêm
Đầu Danh Trạng (The Warlords)

Nguồn
Thiên Quốc Chí (天國志)

Chú thích

Sinh năm 1835
Mất năm 1863
Nhân vật quân sự Thái Bình Thiên Quốc
Người Quảng Tây
Người Khách Gia


title: Hồ Thị Kỷ

text:
Hồ Thị Kỷ (1949 - 1970) là nữ anh hùng liệt sĩ Việt Nam.

Tiểu sử
Bà sinh tại ấp Cây Khô, xã Tân Lợi (nay là xã Hồ Thị Kỷ), huyện Thới Bình, tỉnh Cà Mau trong một gia đình nông dân nghèo.

Tham gia hoạt động cách mạng từ những năm còn trẻ với tư cách giao liên. Năm 1968, bà được kết nạp vào Đoàn Thanh niên. Từ đó, bà tham gia vào các đội biệt động ở thị xã Cà Mau.

Năm 1969, Hồ Thị Kỷ tổ chức nhiều trận đánh biệt động vào thị xã Cà Mau và với những thành tích xuất sắc. Hồ Thị Kỷ được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam.

Ngày 3 tháng 4 năm 1970, Hồ Thị Kỷ đánh vào Ty cảnh sát Cà Mau (Nay là trụ sở Giao thông đường thủy thành phố Cà Mau) và đã làm đứt hai chân của viên tướng Việt Nam Cộng hòa, làm cho hắn chết tại chỗ, đồng thời bà Mã Như Mai và ông thứ 6 trong gia đình tên sĩ quan Mỹ cũng bị chết. Bà cũng bị quả bom nổ mà hy sinh khi mới 21 tuổi.

Tặng thưởng, ghi nhớ
Năm 1972, Hồ Thị Kỷ được Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang.

Để ghi nhận chiến công của liệt nữ, xã Tân Lợi nơi bà sinh ra, đã đổi tên thành xã Hồ Thị Kỷ; một trường cấp 3, một trường trung học cơ sở, hai trường tiểu học (Hồ Thị Kỷ A và Hồ Thị Kỷ B), một đường phố tại Cà Mau, Bạc Liêu và Thành phố Hồ Chí Minh cũng được mang tên Hồ Thị Kỷ.

Trường THPT Hồ Thị Kỷ mang tên bà tọa lạc tại đường Lý Bôn, Phường 2, thành phố Cà Mau. Trường có truyền thống lâu đời và đã qua nhiêu hiệu trưởng, tính đến nay đã 41 năm thành lập từ khi miền Nam được giải phóng. Trường cũng là một trong những trường nổi danh nhất đất Cà Mau.

Tham khảo

 Anh hùng liệt sĩ Hồ Thị Kỷ trên trang web ủy ban nhân dân tỉnh Cà Mau

Người Cà Mau
Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân


title: Leptotarsus rufiventris

text:
Leptotarsus rufiventris là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Leptotarsus


title: Jerzy Szacki

text:
Jerzy Ryszard Szacki (6 tháng 2 năm 1929 – 26 tháng 10 năm 2016) là nhà xã hội học và lịch sử tư tưởng xuất chúng người Ba Lan, cựu giáo sư Đại học tổng hợp Warszawa.

Khởi đầu là một thợ cơ khí ngành điện thoại sau Chiến tranh thế giới thứ hai, dần lên thành công chức, năm 1948 anh thanh niên Jerzy Szacki đăng ký vào học khoa xã hội học, nhưng đây cũng là khóa cuối cùng của ngành này vì bị chế độ cộng sản coi là "tiểu tư sản", đóng cửa vào năm 1952. Kịp tốt nghiệp đại học, Szacki bị điều đi lao động trong nhà máy xe lửa ở Wroclaw, nhưng rồi quay trở lại trường vào năm 1956 để làm phó tiến sĩ khi khoa được mở cửa trở lại. Luận văn tiến sĩ (habilitation) triết học được ông bảo vệ năm 1956, được phong phó giáo sư năm 1973 và giáo sư năm 1987. Sau khi nghỉ hưu năm 1999 ông tiếp tục làm giáo sư thỉnh giảng cho đại học tư nhân Tâm lý xã hội Warszawa cho đến năm 2003. Sự nghiệp nghiên cứu và giảng dạy của giáo sư Jerzy Szacki cũng ghi nhận các khoảng thời gian ở Collège de France, Đại học Minnesota, Đại học Oxford và Institut fur die Wissenschaft vom Menschen, Viên. Hiện tại ông được xếp vào hàng những cây đại thụ trong ngành xã hội học Ba Lan, vốn từng do Florian Znaniecki lập ra năm 1920.

Tác phẩm nguyên gốc tiếng Anh History of Sociological Thought (lịch sử tư tưởng xã hội học), điểm lại toàn bộ lịch sử phát triển của các hệ tư tưởng xã hội học, được xuất bản năm 1979 nhưng không được giới nghiên cứu phương Tây mặn mà, trong khi giới nghiên cứu người Ba Lan lại đón nhận nồng nhiệt, dùng làm sách giáo cho đến tận ngày nay, và trao giải thưởng danh dự của Khoa học Ba Lan (Nagroda Fundacji na rzecz Nauki Polskiej) năm 2003. Trong thập niên 1970, Jerzy Szacki có nhiều quan hệ với giới chính trị đối lập ở Ba Lan và sau này có tham gia lập đảng Công đoàn lao động (Solidarność Pracy), tổ chức mà sau đó mau chóng sáp nhập với Liên minh Lao động (Unia Prac) - một chính đảng có nhiều uy tín thời bấy giờ. Vào năm 1994 công trình nghiên cứu tiếng Ba Lan của giáo sư Jerzy Szacki về Liberalizm po komunizmie (Chủ nghĩa tự do sau chủ nghĩa cộng sản) được dịch sang tiếng Anh và đặc biệt quan tâm trong giới học giả phương Tây vì phân tích các thách thức cho hệ tư tưởng dân chủ tự do trong môi trường xã hội nhiều năm sống dưới chế độ cộng sản và các chính quyền phi dân chủ.

Xem thêm
Jerzy Szacki 2004 (Lê Hải dịch) Bàn về bản sắc, tạp chí Kultura i Społeczeństwo năm XLVIII, số 3

Tham khảo

Sinh năm 1929
Nhà xã hội học Ba Lan
Nhân vật còn sống


title: Oecetis kathia

text:
Oecetis kathia là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Chú thích

Tham khảo

Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi
Oecetis


title: Giải bóng đá hạng Ba Quốc gia Việt Nam

text:
Giải bóng đá hạng Ba Quốc gia Việt Nam () là một giải bóng đá ở Việt Nam. Đây là hạng đấu thứ 4, thấp nhất trong hệ thống giải bóng đá nam Việt Nam, xếp sau V.League 1 (Giải vô địch Quốc gia), V.League 2 (Giải Hạng Nhất) và V.League 3 (Giải Hạng Nhì) do Liên đoàn Bóng đá Việt Nam (VFF) tổ chức hàng năm để lựa chọn đội bóng thăng hạng lên thi đấu tại giải hạng Nhì mùa bóng năm sau.

Lịch sử

Các đội bóng mùa giải 2022
 Trẻ Công An Nhân Dân
 Trẻ Hà Nội
 Luxury Hạ Long
 Phú Yên
 Trẻ Sông Lam Nghệ An
 Vị Trí Vàng Kon Tum
 An Giang
 Trẻ Cần Thơ
 Cung Đình Tháp Đồng Tháp
 Dugong Kiên Giang
 Học viện Nutifood
 Tây Ninh
 Trẻ Long An
 Bến Tre

Tham khảo

Xem thêm
Giải bóng đá vô địch quốc gia
Giải bóng đá hạng nhất quốc gia
Giải bóng đá hạng nhì quốc gia

Liên kết ngoài

Liên đoàn bóng đá Việt Nam

Giải bóng đá hạng ba quốc gia
Giải bóng đá Việt Nam


title: 9932 Kopylov

text:
9932 Kopylov là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó quay quanh Mặt Trời mỗi 4.08 năm.

Được phát hiện ngày 23 tháng 8 năm 1985 bởi Nikolai Chernykh working ở Đài vật lý thiên văn Crimean, tên chỉ định của nó là "". It was later renamed "Kopylov" after Ivan Mikheevich Kopylov, the director thuộc Special Astrophysical Observatory from 1966 until 1985.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1985


title: Muricopsis pauxillus

text:
Muricopsis (Muricopsis) pauxillus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Muricopsis


title: Montfort-sur-Argens

text:
Montfort-sur-Argens là một xã thuộc tỉnh Var trong vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur, Pháp. Xã này có diện tích 11,92 km², dân số 1066 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 110 mét trên mực nước biển.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Montfort-sur-Argens trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Xã của Var


title: Augochlora daphnis

text:
Augochlora daphnis là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1853.

Chú thích

Tham khảo

Augochlora
Động vật được mô tả năm 1853


title: Nghiện

text:
Nghiện là sự lặp lại liên tục của một hành vi bất chấp hậu quả xấu hoặc sự rối loạn thần kinh để dẫn đến những hành vi như vậy. Theo một định nghĩa khác nghiện là một rối loạn não đặc trưng bởi sự tham gia bắt buộc trong các kích thích trong hệ thống thưởng phạt của não mặc dù dẫn đến hậu quả bất lợi. Mặc dù có sự tham gia của một số yếu tố tâm lý xã hội, một quá trình sinh học mà một người gây ra do tiếp xúc nhiều lần với một kích thích gây nghiện là bệnh lý cốt lõi thúc đẩy sự phát triển và duy trì nghiện, theo "mô hình bệnh não" gây nghiện. Tuy nhiên, nhiều học giả nghiên cứu về chứng nghiện cho rằng mô hình bệnh não không đầy đủ và sai lệch. hiện nay con nghiện nổi tiếng ở Việt Nam nói riêng và Thế Giới nói chung là ông Lưu Hoàng Vạn Phúc .

Ví dụ về nghiện các chất hóa học và hành vi bao gồm nghiện rượu, nghiện cần sa, nghiện amphetamine, nghiện cocaine, nghiện nicotine, nghiện opioid, nghiện thực phẩm, nghiện sô cô la, nghiện trò chơi điện tử, nghiện cờ bạc và nghiện tình dục. Hành vi nghiện duy nhất được DSM-5 và ICD-10 công nhận là nghiện cờ bạc. Với sự ra S em clđời của chứng nghiện chơi game ICD-11 đã được thêm vào. Thuật ngữ nghiện được sử dụng thường xuyên để chỉ các hành vi hoặc rối loạn bắt buộc khác, đặc biệt là sự phụ thuộc, trong các phương tiện truyền thông. Một khác biệt quan trọng giữa nghiện ma túy và sự phụ thuộc là sự phụ thuộc thuốc là một rối loạn trong đó chấm dứt kết quả sử dụng ma túy trong tình trạng khó chịu của triệu chứng cai nghiện, có thể dẫn đến việc tái sử dụng ma tuý. Nghiện có thể xảy ra trong trường ehợp không có sự phụ thuộc, và sự phụ thuộc có thể xảy ra trong trường hợp không có nghiện, mặc dù cả hai thường xảy ra cùng nhau.

Nghiện còn được mở rộng chỉ các khái niệm khác, ví dụ như nghiện mơ mộng (rối loạn mơ mộng hay mơ mộng không lành mạnh). Chất gây nghiện có thể là các chất độc thuộc bảng B của dược điển như thuốc phiện, cocain hay các chất độc khác như rượu bia, thuốc lá... Cơ thể và tâm lý người nghiện bị lệ thuộc mạnh mẽ và có hệ thống và các chất độc quen dùng. Nếu thiếu thuốc hoặc trong quá trình cai thuốc, người nghiện sẽ có trạng thái nôn nao, khó chịu, mệt mỏi, buồn bã, mất ngủ... Y học gọi đây là hội chứng cai nghiện hay trạng thái nhu cầu bệnh lý.

Thói quen và các kiểu mẫu liên quan đến nghiện được đặc trưng điển hình của sự hài lòng ngay lập tức (phần thưởng ngắn hạn), cùng với các hiệu ứng có hại chậm (chi phí dài hạn). Phụ thuộc sinh lý xảy ra khi cơ thể phải điều chỉnh để chất bằng cách kết hợp một chất vào chức năng hoạt động "bình thường" của nó.

Nghiện gây ra "những thiệt hại về tài chính và con người cao đáng kinh ngạc" đối với toàn bộ cá nhân và xã hội. Ở Hoa Kỳ, tổng thiệt hại kinh tế của việc nghiện ngập gây ra cho xã hội lớn hơn tất cả các loại bệnh tiểu đường và tất cả các loại ung thư cộng lại. Những chi phí này phát sinh từ tác dụng phụ trực tiếp của thuốc và chi phí chăm sóc sức khỏe liên quan (ví dụ: dịch vụ y tế khẩn cấp và chăm sóc bệnh nhân ngoại trú và nội trú), các biến chứng lâu dài (ví dụ, ung thư phổi do hút thuốc lá, xơ gan và mất trí nhớ do uống rượu mãn tính, và miệng meth do sử dụngmethamphetamine), mất năng suất lao động và chi phí liên quan về phúc lợi, gây ra tai nạn tử vong và không gây tử vong (ví dụ, va chạm giao thông), tự tử, giết người, và chi phí giam giữ, và các chi phí khác. Dấu hiệu kinh điển của việc nghiện bao gồm kiểm soát suy yếu đối với các chất hoặc hành vi, mối bận tâm với chất hoặc hành vi và tiếp tục sử dụng chất gây nghiện bất chấp hậu quả. Thói quen và mô hình liên quan đến nghiện thường được đặc trưng bởi sự hài lòng ngay lập tức (phần thưởng ngắn hạn), cùng với các tác động chậm trễ (chi phí dài hạn).

Thần kinh học
Kiểm soát nhận thức và kiểm soát kích thích, liên quan đến điều hòa hoạt động và điều kiện cổ điển, đại diện cho các quá trình ngược lại (nghĩa là bên trong so với bên ngoài hoặc môi trường, tương ứng) cạnh tranh kiểm soát các hành vi được khơi gợi của một cá nhân. Kiểm soát nhận thức, và đặc biệt là kiểm soát hành vi ức chế đối với hành vi, bị suy yếu trong cả rối loạn tăng động giảm nghiện và chú ý. Phản ứng hành vi theo hướng kích thích (tức là kiểm soát kích thích) có liên quan đến một kích thích bổ ích cụ thể có xu hướng chi phối hành vi của một người trong một chứng nghiện.

Nghiện hành vi
Thuật ngữ nghiện hành vi đề cập đến một sự nôn nóng không thể cản được phải tham gia vào một phần thưởng tự nhiên - đó là một hành vi vốn là phần thưởng (nghĩa là mong muốn hoặc hấp dẫn) - bất chấp hậu quả bất lợi. Bằng chứng tiền lâm sàng đã chứng minh rằng sự gia tăng rõ rệt biểu hiện của ΔFosB thông qua việc tiếp xúc nhiều lần và quá mức với một phần thưởng tự nhiên gây ra các tác động hành vi và co giãn thần kinh tương tự như xảy ra trong nghiện ma túy.

Đánh giá của cả nghiên cứu lâm sàng ở người và nghiên cứu tiền lâm sàng liên quan đến ΔFosB đã xác định hoạt động tình dục không cưỡng được - cụ thể, bất kỳ hình thức quan hệ tình dục nào - là nghiện (tức là nghiện tình dục). Hơn nữa, thưởng cho sự nhạy cảm chéo giữa amphetamine và hoạt động tình dục, có nghĩa là tiếp xúc với một người làm tăng ham muốn cho cả hai, đã được chứng minh là xảy ra tiền lâm sàng và lâm sàng như một hội chứng rối loạn điều hòa dopamine; Biểu hiện gene ΔFosB là cần thiết cho hiệu ứng nhạy cảm chéo này, tăng cường với mức độ biểu hiện FosB.

Đánh giá của các nghiên cứu tiền lâm sàng chỉ ra rằng tiêu thụ lâu dài và quá mức thực phẩm nhiều chất béo hoặc đường có thể gây nghiện (nghiện thực phẩm). Điều này có thể bao gồm sô cô la. Hương vị ngọt ngào và các thành phần dược lý của sô cô la được biết là tạo ra một sự thèm muốn mạnh mẽ hoặc cảm thấy 'gây nghiện' bởi người tiêu dùng. Một người có sở thích mạnh mẽ với sô cô la có thể tự coi mình là người nghiện rượu. Sô cô la chưa được chính thức công nhận bởi DSM-5 như một chứng nghiện có thể chẩn đoán được.

Việc đánh bạc cung cấp một phần thưởng tự nhiên có liên quan đến hành vi cưỡng chế và trong đó hướng dẫn chẩn đoán lâm sàng, cụ thể là DSM-5, đã xác định các tiêu chuẩn chẩn đoán cho "nghiện". Để hành vi đánh bạc của một người đáp ứng các tiêu chí của nghiện, nó cho thấy một số đặc điểm nhất định, chẳng hạn như điều chỉnh tâm trạng, bắt buộc và rút tiền. Có bằng chứng từ hoạt động thần kinh chức năng cho thấy cờ bạc kích hoạt hệ thống phần thưởng và con đường mesolimbic nói riêng. Tương tự, mua sắm và chơi trò chơi video có liên quan đến các hành vi bắt buộc ở người và cũng đã được chứng minh là kích hoạt con đường mesolimbic và các phần khác của hệ thống phần thưởng. Dựa trên bằng chứng này, nghiện cờ bạc, nghiện trò chơi video và nghiện mua sắm được phân loại tương ứng.

Các yếu tố rủi ro
Có một số yếu tố rủi ro di truyền và môi trường để phát triển một chứng nghiện, khác nhau trong dân số. Các yếu tố rủi ro di truyền và môi trường mỗi yếu tố chiếm khoảng một nửa rủi ro của một cá nhân khi phát triển nghiện; sự đóng góp từ các yếu tố rủi ro biểu sinh cho tổng rủi ro là không rõ. Ngay cả ở những người có nguy cơ di truyền tương đối thấp, việc tiếp xúc với một liều thuốc gây nghiện đủ cao trong một thời gian dài (ví dụ: hàng tuần, hàng tháng) có thể dẫn đến nghiện.

Yếu tố di truyền
Từ lâu, người ta đã xác định rằng các yếu tố di truyền cùng với các yếu tố môi trường (ví dụ: tâm lý xã hội) là những tác nhân quan trọng dẫn đến tổn thương nghiện. Các nghiên cứu dịch tễ học ước tính rằng các yếu tố di truyền chiếm 40% 60% các yếu tố nguy cơ gây nghiện rượu. Các tỷ lệ di truyền tương tự đối với các loại nghiện ma túy khác đã được chỉ ra bởi các nghiên cứu khác. Knestler đã đưa ra giả thuyết vào năm 1964 rằng một gen hoặc một nhóm gen có thể góp phần dẫn đến nghiện theo nhiều cách. Ví dụ, mức độ thay đổi của một protein bình thường do các yếu tố môi trường sau đó có thể thay đổi cấu trúc hoặc chức năng của các tế bào thần kinh não cụ thể trong quá trình phát triển. Những tế bào thần kinh não bị thay đổi này có thể thay đổi sự nhạy cảm của một cá nhân đối với trải nghiệm sử dụng thuốc ban đầu. Để ủng hộ giả thuyết này, các nghiên cứu trên động vật đã chỉ ra rằng các yếu tố môi trường như căng thẳng có thể ảnh hưởng đến kiểu gen của động vật.

Nhìn chung, dữ liệu liên quan đến các gen cụ thể trong sự phát triển của nghiện ma túy được trộn lẫn với hầu hết các gen. Một lý do cho điều này có thể là trường hợp này là do một trọng tâm của nghiên cứu hiện tại về các biến thể phổ biến. Nhiều nghiên cứu nghiện tập trung vào các biến thể phổ biến với tần số alen lớn hơn 5% trong dân số nói chung; tuy nhiên, khi liên quan đến bệnh tật, những điều này chỉ mang lại một lượng nhỏ rủi ro bổ sung với tỷ lệ chênh lệch 1,1 1,1%. Mặt khác, giả thuyết biến thể hiếm gặp nói rằng các gen có tần số thấp trong quần thể (<1%) mang lại rủi ro cao hơn nhiều trong sự phát triển của bệnh.

Các nghiên cứu kết hợp trên toàn bộ bộ gen (GWAS) được sử dụng để kiểm tra các mối liên quan di truyền với sự phụ thuộc, nghiện và sử dụng ma túy. Những nghiên cứu này sử dụng một cách tiếp cận khách quan để tìm ra mối liên hệ di truyền với các kiểu hình cụ thể và cho trọng lượng tương đương với tất cả các vùng của DNA, bao gồm cả những người không có mối quan hệ rõ ràng với chuyển hóa hoặc phản ứng thuốc. Những nghiên cứu này hiếm khi xác định gen từ các protein được mô tả trước đây thông qua các mô hình loại bỏ động vật và phân tích gen ứng cử viên. Thay vào đó, tỷ lệ lớn các gen liên quan đến các quá trình như độ bám dính của tế bào thường được xác định. Điều này không có nghĩa là những phát hiện trước đó, hoặc những phát hiện của GWAS, là sai lầm. Các tác động quan trọng của endophenotypes thường không có khả năng bị bắt bởi các phương pháp này. Hơn nữa, các gen được xác định trong GWAS cho nghiện ma túy có thể liên quan đến việc điều chỉnh hành vi não trước khi trải nghiệm ma túy, sau đó hoặc cả hai.

Một nghiên cứu làm nổi bật vai trò di truyền quan trọng trong nghiện là các nghiên cứu sinh đôi. Sinh đôi có di truyền tương tự và đôi khi giống hệt nhau. Phân tích các gen này liên quan đến di truyền học đã giúp các nhà di truyền học hiểu được bao nhiêu vai trò của gen đóng vai trò gây nghiện. Các nghiên cứu thực hiện trên cặp song sinh cho thấy hiếm khi chỉ có một cặp sinh đôi bị nghiện. Trong hầu hết các trường hợp có ít nhất một cặp sinh đôi bị nghiện, cả hai đều mắc phải và thường cùng một chất. Nghiện chéo là khi đã có một cơn nghiện có khuynh hướng và sau đó bắt đầu nghiện một thứ gì đó khác biệt. Nếu một thành viên trong gia đình có tiền sử nghiện, khả năng người thân hoặc gia đình gần gũi phát triển những thói quen tương tự sẽ cao hơn nhiều so với người chưa được giới thiệu nghiện ở độ tuổi trẻ. Trong một nghiên cứu gần đây được thực hiện bởi Viện quốc gia về lạm dụng ma túy, từ năm 2002 đến 2017, tử vong do quá liều đã tăng gần gấp ba lần giữa nam và nữ. Trong năm 2017, 72.306 cái chết quá liều đã xảy ra ở Mỹ đã được báo cáo.

Yếu tố môi trường
Các yếu tố rủi ro môi trường đối với nghiện là trải nghiệm của một cá nhân trong suốt cuộc đời tương tác với thành phần di truyền của cá nhân đó để tăng hoặc giảm khả năng dễ bị nghiện của họ. Một số yếu tố môi trường khác nhau đã được coi là yếu tố nguy cơ gây nghiện, bao gồm các yếu tố gây căng thẳng tâm lý xã hội khác nhau. Viện quốc gia về lạm dụng ma túy (NIDA) trích dẫn thiếu sự giám sát của cha mẹ, tỷ lệ sử dụng chất ngang hàng, tính sẵn có của thuốc và nghèo đói là các yếu tố nguy cơ sử dụng chất gây nghiện ở trẻ em và thanh thiếu niên. Mô hình bệnh nghiện não cho thấy rằng việc một cá nhân tiếp xúc với một loại thuốc gây nghiện là yếu tố rủi ro môi trường quan trọng nhất đối với nghiện. Tuy nhiên, nhiều nhà nghiên cứu, bao gồm các nhà thần kinh học, chỉ ra rằng mô hình bệnh não đưa ra một lời giải thích sai lệch, không đầy đủ và có khả năng gây bất lợi cho nghiện.

Kinh nghiệm thời thơ ấu bất lợi (ACE) là các hình thức ngược đãi và rối loạn chức năng gia đình khác nhau có trong thời thơ ấu. Nghiên cứu kinh nghiệm về tuổi thơ bất lợi của Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh đã chỉ ra mối quan hệ đáp ứng liều lượng mạnh mẽ giữa các ACE và nhiều vấn đề về sức khỏe, xã hội và hành vi trong suốt tuổi thọ của một người, bao gồm cả lạm dụng chất gây nghiện. Sự phát triển thần kinh của trẻ em có thể bị gián đoạn vĩnh viễn khi chúng thường xuyên phải đối mặt với các sự kiện căng thẳng như lạm dụng thể chất, tinh thần hoặc tình dục, bỏ bê thể xác hoặc tinh thần, chứng kiến bạo lực trong gia đình hoặc cha mẹ bị giam giữ hoặc mắc bệnh tâm thần. Do đó, chức năng nhận thức hoặc khả năng đối phó với những cảm xúc tiêu cực hoặc gây rối của trẻ có thể bị suy giảm. Theo thời gian, đứa trẻ có thể chấp nhận sử dụng chất như một cơ chế đối phó, đặc biệt là trong thời niên thiếu. Một nghiên cứu về 900 trường hợp tại tòa án liên quan đến trẻ em bị lạm dụng cho thấy một lượng lớn trong số chúng tiếp tục phải chịu một số dạng nghiện trong tuổi thiếu niên hoặc cuộc sống trưởng thành. Con đường hướng tới nghiện này được mở ra thông qua những trải nghiệm căng thẳng trong thời thơ ấu có thể tránh được bằng cách thay đổi các yếu tố môi trường trong suốt cuộc đời của một cá nhân và cơ hội giúp đỡ chuyên nghiệp. Nếu một người có bạn bè hoặc đồng nghiệp tham gia sử dụng ma túy thuận lợi, khả năng họ bị nghiện sẽ tăng lên. Xung đột gia đình và quản lý nhà cũng là một nguyên nhân khiến một người uống rượu hoặc sử dụng ma túy khác.

Tuổi tác
Tuổi vị thành niên đại diện cho một giai đoạn dễ bị tổn thương duy nhất để phát triển một chứng nghiện. Ở tuổi thiếu niên, các hệ thống khuyến khích trong não trưởng thành tốt trước trung tâm kiểm soát nhận thức. Điều này do đó cấp cho các hệ thống khen thưởng khuyến khích một lượng sức mạnh không tương xứng trong quá trình ra quyết định hành vi. Do đó, thanh thiếu niên ngày càng có nhiều khả năng hành động theo sự bốc đồng của họ và tham gia vào hành vi nguy hiểm, có khả năng gây nghiện trước khi xem xét hậu quả. Không chỉ thanh thiếu niên có nhiều khả năng bắt đầu và duy trì sử dụng ma túy, nhưng một khi đã nghiện, họ có khả năng kháng trị cao hơn và dễ bị tái phát hơn.

Thống kê đã chỉ ra rằng những người bắt đầu uống rượu ở độ tuổi trẻ hơn có nhiều khả năng trở nên phụ thuộc sau này. Khoảng 33% dân số nếm thử rượu đầu tiên của họ trong độ tuổi từ 15 đến 17, trong khi 18% trải nghiệm trước đó. Đối với lạm dụng hoặc nghiện rượu, con số bắt đầu cao với những người lần đầu uống trước khi họ 12 tuổi và sau đó bỏ đi sau đó. Ví dụ, 16% người nghiện rượu bắt đầu uống rượu trước khi tròn 12 tuổi, trong khi chỉ có 9% người đầu tiên uống rượu trong khoảng từ 15 đến 17. Tỷ lệ này thậm chí còn thấp hơn, ở mức 2,6%, đối với những người lần đầu tiên bắt đầu thói quen uống rượu sau khi họ qua 21 tuổi.

Hầu hết các cá nhân được tiếp xúc và sử dụng thuốc gây nghiện lần đầu tiên trong những năm của tuổi thiếu niên. Ở Hoa Kỳ, chỉ có hơn 2,8 triệu người dùng ma túy bất hợp pháp mới trong năm 2013 (~ 7.800 người dùng mới mỗi ngày); trong số đó, 54,1% dưới 18 tuổi. Năm 2011, có khoảng 20,6   triệu người ở Hoa Kỳ trên 12 tuổi bị nghiện. Hơn 90% những người nghiện bắt đầu uống rượu, hút thuốc hoặc sử dụng ma túy bất hợp pháp trước tuổi 18.

Rối loạn tâm thần
Những người mắc bệnh rối loạn sức khỏe tâm thần (ví dụ, đồng thời) như trầm cảm, lo âu, rối loạn thiếu tập trung / hiếu động thái quá (ADHD) hoặc rối loạn căng thẳng sau chấn thương có nhiều khả năng phát triển rối loạn sử dụng chất.  trích dẫn hành vi gây hấn sớm là một yếu tố rủi ro cho việc sử dụng chất gây nghiện. Một nghiên cứu của Cục nghiên cứu kinh tế quốc gia Hoa Kỳ cho thấy có "mối liên hệ nhất định giữa bệnh tâm thần và việc sử dụng các chất gây nghiện" và phần lớn bệnh nhân tâm thần tham gia sử dụng các chất này: rượu 38%, cocaine 44%, và thuốc lá 40%.

Yếu tố biểu sinh

Di truyền biểu sinh chuyển thế
Các gen biểu sinh và các sản phẩm của chúng (ví dụ: protein) là thành phần chính thông qua đó ảnh hưởng môi trường có thể ảnh hưởng đến gen của một cá nhân; chúng cũng đóng vai trò là cơ chế chịu trách nhiệm di truyền biểu sinh chuyển thế hệ, một hiện tượng ảnh hưởng đến môi trường đối với gen của bố mẹ có thể ảnh hưởng đến các đặc điểm liên quan và kiểu hình hành vi của con cái (ví dụ, phản ứng hành vi với các kích thích môi trường). Trong nghiện, cơ chế biểu sinh đóng vai trò trung tâm trong sinh lý bệnh của bệnh;  đã lưu ý rằng một số thay đổi đối với biểu sinh phát sinh do phơi nhiễm mãn tính với các kích thích gây nghiện trong quá trình nghiện có thể được truyền qua các thế hệ, từ đó ảnh hưởng đến hành vi của trẻ em (ví dụ: phản ứng hành vi của trẻ với thuốc gây nghiện và phần thưởng tự nhiên).

Các lớp tổng quát của sự thay đổi biểu sinh đã được liên quan đến sự di truyền biểu sinh xuyên thế hệ bao gồm methyl hóa DNA, sửa đổi histone và điều hòa hoặc điều hòa của microRNA. Liên quan đến nghiện, cần nhiều nghiên cứu hơn để xác định các thay đổi biểu sinh di truyền cụ thể phát sinh từ các dạng nghiện khác nhau ở người và các kiểu hình hành vi tương ứng từ các thay đổi biểu sinh này xảy ra ở con cái. Dựa trên bằng chứng tiền lâm sàng từ nghiên cứu trên động vật, một số thay đổi biểu sinh gây nghiện ở chuột có thể được truyền từ cha mẹ sang con cái và tạo ra các kiểu hình hành vi làm giảm nguy cơ phát triển nghiện của con cái. Tổng quát hơn, các kiểu hình hành vi có thể có nguồn gốc từ sự thay đổi biểu sinh do nghiện và truyền từ cha mẹ sang con cái có thể làm tăng hoặc giảm nguy cơ con cái mắc bệnh nghiện.

Cơ chế
Sử dụng thuốc gây nghiện mãn tính gây ra sự thay đổi trong biểu hiện gen trong chieéu mesocorticolimbic. Các yếu tố phiên mã quan trọng nhất tạo ra những thay đổi này là ΔFosB, protein liên kết yếu tố đáp ứng cAMP (CREB) và yếu tố hạt nhân kappa B (NF- B). ΔFosB là cơ chế sinh học phân tử quan trọng nhất trong nghiện vì biểu hiện quá mức của ΔFosB trong D1-type tế bào thần kinh trung gai trong hạt nhân accumbens là cần và đủ cho nhiều sự thích nghi thần kinh và hành vi ảnh hưởng (tăng ví dụ, biểu hiện phụ thuộc vào ma túy tự quản lý và khen thưởng nhạy cảm) nhìn thấy trong nghiện ma túy. FosB biểu hiện trong nhân accumbens tế bào thần kinh gai trung bình loại D1 trực tiếp và điều chỉnh tích cực việc tự quản thuốc và thưởng cho sự nhạy cảm thông qua củng cố tích cực trong khi giảm độ nhạy cảm với ác cảm. ΔFosB đã được liên quan đến trung gian nghiện đối với nhiều loại thuốc khác nhau và nhóm thuốc, bao gồm rượu, amphetamine và các chất kích thích thay, cannabinoids, cocaine, methylphenidate, nicotine, thuốc phiện, phenylcyclidine, và propofol, trong số những người khác. ΔJunD, một yếu tố phiên mã và G9a, một methyltransferase histone, cả hai đều phản đối chức năng của ΔFosB và ức chế sự gia tăng trong biểu hiện của nó. Sự gia tăng của nhân accumbens expressionJunD biểu hiện (thông qua chuyển gen được điều hòa bằng vec tơ virus) hoặc biểu hiện G9a (thông qua các phương tiện dược lý) làm giảm hoặc thậm chí có thể ngăn chặn nhiều thay đổi về thần kinh và hành vi do sử dụng liều cao mãn tính thuốc gây nghiện (nghĩa là những thay đổi qua trung gian ΔFosB).

ΔFosB cũng đóng một vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh các phản ứng hành vi đối với các phần thưởng tự nhiên, chẳng hạn như thực phẩm ngon miệng, tình dục và tập thể dục. Phần thưởng tự nhiên, như thuốc lạm dụng, gây ra biểu hiện gen của ΔFosB trong vùng chứa hạt nhân và việc lặp lại những phần thưởng này có thể dẫn đến tình trạng gây nghiện bệnh lý tương tự thông qua biểu hiện quá mức ΔFosB. Do đó, ΔFosB là yếu tố phiên mã quan trọng liên quan đến việc nghiện các phần thưởng tự nhiên (nghĩa là nghiện hành vi); nói riêng, ΔFosB trong nhân accumbens rất quan trọng đối với các tác dụng củng cố của phần thưởng tình dục. Nghiên cứu về sự tương tác giữa các phần thưởng tự nhiên và thuốc cho thấy rằng các chất kích thích tâm thần dopaminergic (ví dụ, amphetamine) và hành vi tình dục tác động lên các cơ chế phân tử sinh học tương tự để tạo ra ΔFosB trong nhân tế bào và có tác dụng chống nhạy cảm hai chiều qua trung gian. Hiện tượng này là đáng chú ý vì, ở người, một hội chứng rối loạn điều hòa dopamine, được đặc trưng bởi sự tham gia bắt buộc do thuốc gây ra trong các phần thưởng tự nhiên (cụ thể là hoạt động tình dục, mua sắm và đánh bạc), cũng đã được quan sát thấy ở một số người dùng thuốc dopaminergic.

Thuốc ức chế ΔFosB (thuốc hoặc phương pháp điều trị chống lại hành động của nó) có thể là một phương pháp điều trị hiệu quả cho chứng nghiện và rối loạn gây nghiện.

Sự giải phóng dopamine trong nhân accumbens đóng một vai trò trong việc củng cố phẩm chất của nhiều dạng kích thích, bao gồm các kích thích củng cố tự nhiên như thức ăn ngon miệng và tình dục. Thay đổi dẫn truyền thần kinh dopamine thường xuyên được quan sát sau sự phát triển của một trạng thái gây nghiện. Ở người và động vật trong phòng thí nghiệm đã phát triển một nghiện, thay đổi trong dopamine hoặc opioid dẫn truyền thần kinh trong accumbens hạt nhân và các bộ phận khác của vân là hiển nhiên. Các nghiên cứu đã phát hiện ra rằng việc sử dụng một số loại thuốc (ví dụ cocaine) ảnh hưởng đến các tế bào thần kinh cholinergic có liên quan đến hệ thống khen thưởng, từ đó ảnh hưởng đến tín hiệu dopamine ở khu vực này.

Hệ thống khen thưởng

Đường truyền thần kinh Mesocorticolimbic
Hiểu về đường truyền mà thuốc hoạt động và làm thế nào thuốc có thể thay đổi các con đường đó là chìa khóa khi kiểm tra cơ sở sinh học của nghiện ma túy. Con đường phần thưởng, được gọi là con đường mesolimbic, hoặc phần mở rộng của nó, con đường mesocorticolimbic, được đặc trưng bởi sự tương tác của một số khu vực của não.

 Các chiếu từ vùng não thất (VTA) là một mạng lưới các tế bào thần kinh dopaminergic với các thụ thể glutamate postynaptic đồng địa hóa (AMPAR và NMDAR). Các tế bào này phản ứng khi có kích thích biểu thị phần thưởng. Sự hỗ trợ VTA học tập và phát triển nhạy cảm và phát hành DA vào não trước.] Những tế bào thần kinh này cũng phóng chiếu và giải phóng DA vào các hạt nhân, thông qua đường truyền mesolimbic. Hầu như tất cả các loại thuốc gây nghiện ma túy đều làm tăng giải phóng dopamine trong con đường mesolimbic, ngoài tác dụng cụ thể của chúng.
 Hạt nhân accumbens (NAcc) là một đầu ra của các phép chiếu VTA. Các hạt nhân accumbens bao gồm chủ yếu là các tế bào thần kinh gai trung bình GABAergic (MSN). NAcc có liên quan đến việc có được và khơi gợi các hành vi có điều kiện, và có liên quan đến việc tăng độ nhạy cảm với thuốc khi quá trình nghiện. Sự biểu hiện quá mức của ΔFosB trong nhân accumbens là yếu tố phổ biến cần thiết trong tất cả các dạng nghiện đã biết;  FosB là một bộ điều biến tích cực mạnh mẽ của các hành vi được củng cố tích cực.
 Vỏ não trước trán, bao gồm cả vỏ trước và vỏ orbitofrontal, là một đầu ra VTA khác trong con đường mesocorticolimbic; điều quan trọng đối với việc tích hợp thông tin giúp xác định liệu một hành vi sẽ được gợi ra hay không. Nó cũng rất quan trọng để hình thành mối liên hệ giữa kinh nghiệm bổ ích của việc sử dụng ma túy và tín hiệu trong môi trường. Điều quan trọng, những tín hiệu này là trung gian mạnh mẽ của hành vi tìm kiếm ma túy và có thể kích hoạt tái phát ngay cả sau nhiều tháng hoặc nhiều năm cai nghiện.

Các cấu trúc não khác có liên quan đến nghiện bao gồm:

 Các chiếu amygdala cơ bản vào NAcc và được cho là cũng quan trọng cho động lực hành động.
 Hồi hải mã có liên quan đến nghiện ma túy, vì vai trò của nó trong học tập và trí nhớ. Phần lớn bằng chứng này xuất phát từ các cuộc điều tra cho thấy rằng việc thao túng các tế bào ở vùng hải mã làm thay đổi nồng độ dopamine trong NAcc và tốc độ bắn của các tế bào dopaminergic VTA.

Vai trò của dopamine và glutamate
Dopamine là chất dẫn truyền thần kinh chính của hệ thống thưởng trong não. Nó đóng một vai trò trong việc điều chỉnh chuyển động, cảm xúc, nhận thức, động lực và cảm giác khoái cảm. Phần thưởng tự nhiên, như ăn uống, cũng như sử dụng thuốc gây nghiện giải trí gây ra sự giải phóng dopamine và có liên quan đến bản chất củng cố của các kích thích này. Gần như tất cả các loại thuốc gây nghiện, trực tiếp hoặc gián tiếp, hoạt động dựa trên hệ thống thưởng của não bằng cách tăng cường hoạt động của dopamine.

Dùng quá nhiều loại thuốc gây nghiện dẫn đến việc giải phóng nhiều lần lượng dopamine cao, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến con đường thưởng thông qua kích hoạt thụ thể dopamine tăng cao. Nồng độ dopamine kéo dài và cao bất thường trong khe hở tiếp hợp có thể gây ra sự điều hòa thụ thể trong con đường thần kinh. Điều hòa giảm các thụ thể dopamine mesolimbic có thể dẫn đến giảm độ nhạy cảm với các chất tăng cường tự nhiên.

Hành vi tìm kiếm ma túy được gây ra bởi các chiếu glutamatergic từ vỏ não trước trán đến các accumbens hạt nhân. Ý tưởng này được hỗ trợ với dữ liệu từ các thí nghiệm cho thấy hành vi tìm kiếm thuốc có thể được ngăn chặn sau sự ức chế các thụ thể glutamate AMPA và giải phóng glutamate trong các hạt nhân.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Robert Wood Johnson Foundation - Addiction publications
 Addiction resources

Nghiện hành vi
Sức khỏe tinh thần
Bài cơ bản dài


title: Giáp Văn Cương

text:
Giáp Văn Cương (1921 - 1990) là một tướng lĩnh Quân đội nhân dân Việt Nam, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, nguyên Tư lệnh Quân chủng Hải quân. Ông là người đầu đầu tiên của Hải quân nhân dân Việt Nam được phong hàm Đô đốc.

Tiểu sử
Giáp Văn Cương sinh ngày 13 tháng 9 năm 1921 tại thôn An Thuẫn, xã Bảo Đài, huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang. Mặc dù sống trong một gia đình có điền sản (nhà có hàng trăm mẫu ruộng, giàu có nổi tiếng cả một vùng), nhưng rất giàu lòng yêu nước và có tinh thần cách mạng. Mặc dù là "cậu ấm" con nhà gia thế, được cưng chiều, chăm chút và hướng đi theo con đường học hành, khoa cử (được gia đình gửi xuống Hà Nội theo học trường Tây và từng là học sinh trường Bưởi) nhưng ông đã quyết chí đi theo con đường cách mạng. Từ "cậu ấm" con nhà giàu, bằng lòng yêu nước và có tài năng quân sự, ông đã trở thành một vị tướng nổi tiếng từng giữ nhiều trọng trách cao trong Quân đội nhân dân Việt Nam.

Năm 1942, Giáp Văn Cương thoát ly gia đình với mục đích tìm đường đến với cách mạng. Thông qua một người quen biết giới thiệu, ông đã được nhận vào làm việc trong ngành hỏa xa với chức ký ga Tam Quan (sau đó trở thành Trưởng ga Quy Nhơn - Diêu Trì, tỉnh Bình Định). Chính tại đây, Ông gặp được người con gái Hà Thành con nhà gia giáo, để rồi chuyện tình nảy nở và kết thúc bằng một cuộc hôn nhân đẹp. Người con gái đó chính là bà Nguyễn Thị Chắt - vợ của ông sau này.

Hoạt động trong kháng chiến chống Pháp
Năm 1945, ông bí mật gia nhập Việt Minh. Tháng 8 năm 1945 ông được cử làm Ủy viên quân sự trong Ủy ban khởi nghĩa tỉnh Bình Định, tham gia khởi nghĩa giành chính quyền ở địa phương.

Từ tháng 10 năm 1945 đến tháng 9 năm 1946, là Ủy viên Quân sự tỉnh Bình Định phụ trách Công binh xưởng Hoàng Hoa Thám.

Từ năm 1946 đến 1955, ông lần lượt giữ các chức vụ:

 Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 19 Ba Tơ, Trung đoàn 108 Liên khu 5 (10/1946 – 1947);
 Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 19, Trung đoàn 96 Liên khu 5 (1947 – 1949);
 Trung đoàn trưởng Trung đoàn 108, Ủy viên Ban cán sự Đảng tỉnh Đắk Lắk (1949 – 1953);
 Phó Tham mưu trưởng Liên khu 5 kiêm Chỉ huy trưởng Quân cảng Quy Nhơn (12/1953 – 1954), tham gia đánh trận Đăk pơ (tháng 6 năm 1954);

Tham gia kháng chiến chống Mỹ
Ông tập kết ra Bắc và giữ chức Sư đoàn trưởng Sư đoàn 324, Quân khu 4 (1955).

Năm 1963, ông được cử vào miền Nam chiến đấu và giữ các chức vụ:

 Đặc phái viên Bộ Tư lệnh Quân khu 5 tại mặt trận Quảng – Đà (1963 – 1964).
 Sư đoàn trưởng Sư đoàn 3 (Sao Vàng), Quân khu 5 (1964 – 1967).
 Thường vụ Đặc khu ủy, Phó Tư lệnh kiêm Tham mưu trưởng Mặt trận Quảng – Đà (1968 – 1970).

Tháng 10 năm 1970, ông giữ chức vụ Phó Tư lệnh Quân khu 4, kiêm Phó Tư lệnh Mặt trận Đường 9 – Bắc Quảng Trị (B5).

Năm 1974, ông được thăng hàm Thiếu tướng, giữ chức Phó Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam (1974-1975).

Tháng 5 năm 1976 đến tháng 02 năm 1977, ông giữ chức Tư lệnh Quân khu 4.

Tư lệnh Quân chủng Hải quân
Năm 1977, ông được bổ nhiệm làm Tư lệnh Quân chủng Hải quân, kế nhiệm thiếu tướng Nguyễn Bá Phát. Ông được thăng hàm Phó Đô đốc và giữ chức vụ này đến năm 1980.

Ông đã cùng tập thể Ðảng ủy Quân chủng xây dựng:

 Kế hoạch chiến đấu bảo vệ vùng biển (11-1977);
 Kế hoạch chiến đấu ở vịnh Bắc Bộ (12-1978);
 Kế hoạch chiến đấu bảo vệ quần đảo Trường Sa... (03-1979),.

Giai đoạn (1977 - 1980), ông chủ trương xây dựng Hải quân thật sự là một quân chủng kỹ thuật, chính quy, tinh nhuệ và thiện chiến. Trước hết là ban hành thực hiện điều lệnh, điều lệ, rèn luyện kỷ luật ... tăng cường hỏa lực cho tàu chiến đấu, huấn luyện diễn tập hiệp đồng lực lượng để tăng cường sức mạnh bảo vệ vùng biển và hải đảo.

Năm 1979, ông nhận lệnh chỉ huy Quân chủng tiếp tục giải phóng thị xã Koh kong, đảo Koh kong, Poulouvai, Kaoh Tang, góp phần giúp Campuchia thoát khỏi họa diệt chủng Pol Pot. Ngay chiều ngày 14-1-1979, theo lệnh ông, một phần sở chỉ huy Quân chủng Hải quân đã chuyển xuống tàu tiến thẳng đến cảng Kampong Som (Campuchia) để giải phóng thành phố cảng Sihanoukville, tỉnh Kampong Som.

Tháng 2 năm 1980, ông lại được điều động trở về Bộ Quốc phòng.

Đầu năm 1984, ông được bổ nhiệm làm Tư lệnh Quân chủng Hải quân lần thứ hai, Bí thư Đảng ủy Quân chủng.

Ông chỉ đạo tập trung xây dựng lực lượng tàu mặt nước phù hợp với nền kinh tế của đất nước và điều kiện biển, đảo của Việt Nam, trong đó quan tâm đặc biệt đến việc đào tạo và sử dụng đội ngũ cán bộ thuyền. Xác định đất nước ta có bờ biển dài và có nhiều đảo xa bờ nên ông quan tâm đến lực lượng Hải quân đánh bộ, đặc công nước, pháo binh - tên lửa bờ biển. Các lực lượng này giữ vai trò quan trọng trong cấu thành lực lượng của hải quân hiện đại nói chung và Hải quân nhân dân Việt Nam nói riêng.

Ông cho rằng: Hải quân Việt Nam không thể thiếu các binh chủng không quân hải quân và tàu ngầm. Cùng với việc xây dựng các trung đoàn, lữ đoàn cơ động trực thuộc Quân chủng vững mạnh toàn diện, ông luôn quan tâm đến chất lượng các căn cứ, các vùng hải quân, các lữ đoàn thuộc vùng và các cơ sở bảo đảm kỹ thuật trên bờ để phục vụ các lực lượng của vùng, của Quân chủng thực hiện nhiệm vụ một cách tốt nhất.

Những năm làm Tư lệnh Quân chủng Hải quân, ông đặc biệt quan tâm đến hoạt động tác chiến. Để các lực lượng tác chiến thực hiện nhiệm vụ có hiệu quả, xử lý nhanh nhạy các tình huống trên biển, ông chỉ đạo cơ quan, đơn vị chăm lo bổ sung, kiện toàn, mở rộng và nâng cấp lực lượng bảo đảm cho tác chiến như: Thông tin, ra-đa, quan sát biển, trinh sát, bảo đảm hàng hải, công binh chiến đấu... Trong điều kiện đất nước ta còn nghèo, vũ khí trang bị của hải quân còn nhiều mặt hạn chế, chưa theo kịp yêu cầu nhiệm vụ, phải phát huy sức mạnh tổng hợp của các lực lượng trong Quân chủng, đồng thời phải huy động sức mạnh tổng hợp của cả nước để bảo vệ vững chắc chủ quyền biển, đảo của Tổ quốc.

Bảo vệ chủ quyền đất nước.
Năm 1984 ông đã nhận định: "Trong tương lai gần, vùng biển khu vực Trường Sa không được bình yên và sẽ là chiến trường chính của hải quân Việt Nam". Trong hai năm 1986-1987, một mặt ông yêu cầu bộ phận tác chiến soạn thảo gấp kế hoạch và phương án phòng thủ Trường Sa, mặt khác ông chủ động và kiên trì đề xuất với Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương chấp thuận kế hoạch bảo vệ chủ quyền Việt Nam ở Trường Sa và thềm lục địa phía Nam. Kế hoạch bảo vệ Trường Sa của ông được cấp trên chấp thuận. Ông ra lệnh: nhanh chóng dốc toàn lực, đặc biệt là công binh, ra Trường Sa để tăng cường, củng cố tất cả đảo nổi đảo chìm mà quân dân Việt Nam đang đồn trú và sinh sống bao đời nay. Đối với những đảo chìm thuộc chủ quyền Việt Nam nhưng chưa có quân đồn trú, ông yêu cầu "kiên quyết đóng nhanh, đóng đồng thời tất cả các đảo, nếu cần có thể dùng mọi loại tàu để ủi bãi".

Sau đó đã xảy ra sự kiện Hải chiến Trường Sa 1988 với Trung Quốc. Tháng 3 năm 1988, con tàu HQ 505 anh hùng đã lao nhanh giữa những làn đạn đại bác, ủi thẳng lên đảo Cô Lin thuộc chủ quyền Việt Nam, trước khi quân địch đổ bộ chiếm đảo. Tàu hỏng nặng, bốc cháy, nhưng nó trở thành cột mốc chủ quyền và cờ đỏ sao vàng đã tung bay trên đảo Cô Lin cho đến ngày nay. Để giữ bằng được quần đảo Trường Sa, Tư lệnh Giáp Văn Cương đã sử dụng lực lượng Hải quân hợp lí hiệp đồng với Không quân răn đe đối phương.

Năm 1988, ông được thăng hàm Đô đốc - vị Đô đốc đầu tiên của Hải quân nhân dân Việt Nam vì những cống hiến to lớn trong việc khẳng định chủ quyền và thế đứng của Việt Nam trên vùng biển phía Nam của Tổ quốc.

Ngày 5-7-1989, Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng ra chỉ thị về việc xây dựng cụm kinh tế - khoa học - dịch vụ, tiếp tục khẳng định và công khai hóa chủ quyền của Việt Nam đối với khu vực thềm lục địa phía Nam. Tư lệnh Giáp Văn Cương đã lãnh đạo, chỉ huy các lực lượng hải quân vượt mọi khó khăn, sẵn sàng chiến đấu hy sinh vì sự nghiệp toàn vẹn biển đảo, thềm lục địa của Tổ quốc, tổ chức lực lượng đóng quân tại các đảo, thực hiện sự có mặt của Việt Nam trên thềm lục địa 60.000 km2 thuộc chủ quyền, quyền tài phán của Việt Nam phù hợp Luật Biển quốc tế.

Không lâu sau đó vì bạo bệnh nên ông mất ngày 23 tháng 3 năm 1990 tại Hà Nội và an táng tại Nghĩa trang Mai Dịch.

Khen thưởng
Ông được Đảng, Nhà nước tặng thưởng tặng thưởng nhiều huân chương cao quý:

 50x50px Danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân (truy tặng ngày 07/05/2010).

 50x50px Huân chương Độc lập hạng Nhất.
 50x50px 2 Huân chương Quân công hạng Nhất.
 52x52px Huân chương Chiến công hạng Nhất.
 50x50px Huân chương Chiến thắng hạng Nhất.
 52x52px Huân chương Kháng chiến hạng Nhất.
 50x50px Huy chương Quân kỳ quyết thắng.
 50x50px Huân chương Chiến sĩ vẻ vang hạng Nhất, Nhì, Ba.

Vinh danh
Quân chủng Hải quân có chủ trương đề nghị cấp trên cho phép xây dựng Nhà Tưởng niệm Giáp Văn Cương tại quần đảo Trường Sa và đặt tên Giáp Văn Cương cho một hòn đảo trên quần đảo.

Năm 2009 Hội đồng Nhân dân Thành phố Đà Nẵng đặt tên đường Giáp Văn Cương cho một đường phố tại quận Liên Chiểu. Sau đó đến Khánh Hòa, Bắc Giang và Kon Tum là 3 tỉnh tiếp theo đã đặt tên đường Giáp Văn Cương.

Lịch sử thụ phong quân hàm

Xem thêm
Thượng tướng Quân đội nhân dân Việt Nam
Hải quân Nhân dân Việt Nam
Đô đốc

Chú thích

Tham khảo

 Vị tướng của Trường Sa - Báo điện tử Quân đội nhân dân, QĐND - Thứ Hai, 21/12/2009, 19:49 (GMT+7).

Người Bắc Giang
Tư lệnh Quân chủng Hải quân, Quân đội nhân dân Việt Nam
Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân
Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam
Quân nhân trong Chiến tranh Việt Nam
Mất năm 1990
Tư lệnh Quân khu 4, Quân đội nhân dân Việt Nam
Đô đốc Hải quân nhân dân Việt Nam
Tướng lĩnh Quân đội nhân dân Việt Nam thụ phong thập niên 1980