title: Elbe

text:
Elbe (; ; tiếng Hạ Đức: Elv) là một trong số các sông chính của Trung Âu. Sông Elbe khởi nguồn tại dãy núi Krkonoše ở phía bắc của Cộng hòa Séc rồi chảy qua vùng Bohemia (Cộng hòa Séc), sau đó chảy vào nước Đức và đổ ra biển Bắc tại Cuxhaven, 110 km vầ phía tây bắc của Hamburg. Tổng chiều dài của sông Elbe là .

Các chi lưu chính của sông Elbe bao gồm Vltava, Saale, Havel, Mulde, Schwarze Elster, và Ohre.

Lưu vực sông Elbe, bao gồm Elbe và các chi lưu của nó, có diện tích , và là lưu vực sông lớn thứ tư tại châu Âu. Lưu vực sông Elbe trải rộng trên bốn quốc gia, trong đó lớn nhất là Đức (65,5%) và Cộng hòa Séc (33,7%), các phần nhỏ thuộc về Áo (0,6%) và Ba Lan (0,2%). Lưu vực sông là nơi sinh sống của 24,5 triệu người.

Dòng chảy

Tại Cộng hòa Séc
Elbe khởi nguồn ở độ cao khoảng  tại Krkonoše (cũng gọi là Dãy núi Khổng lồ và trong tiếng Đức có tên là Riesengebirge) ở biên giới tây bắc của Cộng hòa Séc. Trong số các suối nhỏ đầu nguồn, quan trọng nhất là Bílé Labe, hay Elbe Trắng. Sau khi hạ độ cao xuống  tại Labský vodopád, hay thác Elbe, dòng thống nhất với Malé Labe dốc và chảy xiết, và tạo nên dòng chảy thống nhất của Elbe rồi chảy về phía nam, len lỏi qua các thung lũng hẹp cho đến Pardubice, nơi sông chuyển dòng về phía tây. At Kolín some  further on, it bends gradually towards the north-west.

Tại ngôi làng Káraný, một khoảng cách ngắn ở phía trên của Brandýs nad Labem, sông Elbe nhận được nước của Jizera.

Tại Mělník, dung tích dòng chảy của Elbe được tăng lên gấp đôi khi nó nhận được nước của Vltava, hay Moldau, một con sông chảy theo hướng bắc qua vùng Bohemia. Mặc dù từ thượng nguồn đến nơi hợp lưu, Vltava dài ( so với ) của Elbe, lượng nước và diện tích lưu vực của Vltava cũng lớn hơn Elbe, song vì lý do lịch sử (tại điểm hợp lưu Elbe chảy qua một thung lũng rộng trong khi Vltava, chảy vào thung lũng và hợp với Elbe ở góc bên phải, vì thế được coi là một nhánh sông) sông tiếp tục mang tên là Elbe.

Xuôi về hạ lưu, tại Litoměřice, nước sông Elbe bị đổi màu bởi sông Ohře (Eger) có màu hung đỏ. Được tăeng thêm lượng nước, và dòng chảy mở rộng ra đến , Elbe tạo thành một đường qua khối bazan của České Středohoří, đi qua các hẻm núi đá sâu và hẹp.

Tại Đức
Một đoạn ngắn sau khi vượt qua biên giới Đức-Séc, và qua các hẻm núi sa thạch của Dãy núi sa thạch Elbe, dòng chảy của Elbe thẳng theo hướng tây bắc, và nhìn chung vẫn chảy theo hướng này cho đến khi đổ ra biển Bắc.

Sông chảy qua Dresden và cuối cùng, ở bên ngoài Meißen, Elbe bắt đầu tiến vào một hành trình dài qua đồng bằng Bắc Đức, dọc theo biên giới của Cộng hòa Dân chủ Đức trước đây, qua Torgau, Wittenberg, Dessau, Magdeburg, Wittenberge, và Hamburg trên đường đi, và nhận được nước của Mulde và Saale từ phía tây, và Schwarze Elster, Havel cùng Elde từ phía đông. Tại phần phía bắc, cả hai bờ của Elbe là những đồng lầy bằng phẳng và rất màu mỡ, đồng bằng ngập lũ Elbe trước đây nay đã được đắp đê.

Tại Magdeburg, có cầu nước Magdeburg, cho phép các phương tiện lưu thông bên dưới cầu mà không bị cản trở.

Sau đó, Elbe chảy đến Hamburg và trong thành phố-bang này Elbe có một số dòng chảy nhánh, như Dove Elbe, Gose Elbe, Köhlbrand, Bắc Elbe (Norderelbe), Reiherstieg, Nam Elbe (Süderelbe). Các phương tiện đường thủy không thể đi từ dòng chảy chính vào một số dòng chảy nhánh do có những con đê. Năm 1390, Gose Elbe (nghĩa là Elbe nông) bị tách ra khỏi dòng chảy chính bởi một con đê nối giữa hai đảo vào khi đó là Kirchwerder và Neuengamme. Dove Elbe (nghĩa là Elbe điếc) bị ngăn đập vào năm 1437/38 tại Gammer Ort. Các công trình thủy lợi này có mục đích là để bảo vệ vùng đồng lầy khỏi bị lũ lụt, và để cải thiện việc cung cấp nước của cảng Hamburg. Sau khi bị ngập nặng trong lũ lụt Biển Bắc 1962, đoạn phía tây của Nam Elbe đã bị tách ra, ở thành Cựu Nam Elbe, trong khi phần phía đông của Nam Elbe nay hợp vào Köhlbrand, trên dòng chảy nhánh này có cầu Köhlbrandbrücke, cây cầu cuối cùng bắc qua Elbe trước khi sông chảy ra Biển Bắc.

Bắc Elbe chảy qua tòa Elbphilharmonie và sau đó ở bên dưới dòng chảy của nó có đường hầm Elbe cũ (Alter Elbtunnel), cả hai đều nằm tại trung tâm thành phố Hamburg. Xuôi dòng hơn một chút, Bắc Elbe và Köhlbrand hợp nhất để tại thành dòng Hạ Elbe ở phía nam của Altona-Altstadt, một nơi cũng thuộc địa giới Hamburg. Ngay ở điểm bắt đầu, bên dưới dòng chảy của Hạ Elbe đã có đường hầm Elbe mới (Neuer Elbtunnel), cấu trúc đường bộ cuối cùng kết nối hai bờ sông trước khi nó đổ ra Biển Bắc. Dời khỏi Hamburg, Hạ Elbe sau đó chảy qua giữa Holstein và Tam giác Elbe-Weser, qua Stade rồi chảy vào Biển Bắc tại Cuxhaven. Gần cửa sông, Elbe chảy qua lối vào của kênh đào Kiel tại Brunsbüttel.

Từ nguyên

Ban đầu, sông được gọi trong tiếng Latinh là , tên gọi  nghĩa là "sông" hay "lòng sông" và không gì hơn ngoài là một phiên bản tiếng Thượng Đức của từ () được tìm thấy trong các ngôn ngữ khác của nhóm German; tên tiếng Norse cổ , tiếng Thụy Điển  "sông", tên tiếng Anh thượng Cổ , và tiếng Hạ Đức trung đại  "lòng sông".

Đô thị bên dòng Elbe

Giao thông thủy

nhỏ|Thung lũng Elbe ở Dresden với Cầu Waldschlösschen
Các con tàu thương mại đã đi lại trên Elbe từ năm 1842, và sông là một tuyến đường kết nối thương mại quan trọng để có thể đến những xa trong nội địa như Praha. Sông được nối bằng các hệ thống kênh đào (Elbe-Seitenkanal, kênh đào Elbe-Havel, Mittellandkanal) đến các vùng công nghiệp của Đức và đến Berlin. Kênh Elbe-Lübeck nối Elbe với biển Baltic. Kênh đào Kiel có lối vào phía tây gần cửa sông Elbe. The kênh tàu Elbe-Weser nối Elbe với Weser.

Với Hòa ước Versailles, việc đi lại trên sông Elbe trở thành một vấn đề của Ủy ban Quốc tế về sông Elbe, đặt tại Dresden. Đạo luật của Ủy ban được ký kết tại Dresden vào ngày 22 tháng 2 năm 1922. Theo các điều khoản 363 và 364 của Hòa ước Versailles, Tiệp Khắc được quyền thuê mảnh đất cảng riêng của mình tại Moldauhafen ở Hamburg. Hợp đồng thuê ký với Đức, và được An Quốc giám sát, được ký kết vào ngày 14 tháng 2 năm 1929 và sẽ hết hạn vào năm 2028. Từ năm 1993, Cộng hòa Séc đã thay thế địa vị pháp lý của Tiệp Khắc.

Trước khi nước Đức tái thống nhất, vận tải đường thủy tại Tây Đức bị cản trở bởi việc thông hành nội địa đến Hamburg phải đi qua Đông Đức. Elbe-Seitenkanal (Kênh đào bên Elbe) được xây dựng để nối Mittellandkanal thuộc Tây Đức và Hạ Elbe để khôi phục lại việc kết nối giao thông. Sau khi thống nhất, người ta đã bắt đầu tiến hành các công việc để cải thiện và khôi phục lại liên kết ban đầu: Cầu kênh Magdeburg nay cho phép sà lan lớn có thể qua Elbe mà không cần phải tiến vào sông. Mực nước thường thấp tại Elbe nay không còn cản trở việc thông hành đến Berlin nữa.

Các đảo

Ngoại Elbe (cửa sông)
 Medemsand
 Neuwerk – một lãnh thổ tách rời của quận Hamburg-Mitte thuộc Hamburg
 Nigehörn – một lãnh thổ tách rời của quận Hamburg-Mitte thuộc Hamburg
 Scharhörn – một lãnh thổ tách rời của quận Hamburg-Mitte thuộc Hamburg

Hạ Elbe
 Rhinplatte – phía tây của Glückstadt
 Schwarztonnensand - phía đông của Drochtersen
 Pagensand - phía tây của Seestermühe
 Bishorst - phía tây của Wedel
 Lühesand - phía đông của Stade
 Hanskalbsand - phía nam của Schulau
 Hahnöfersand - phía bắc của Jork
 Neßsand - phía nam của Tinsdal
 Schweinesand - phía nam của Blankenese (Hamburg)

Giữa Bắc và Nam Elbe (Norderelbe/Süderelbe)
 Finkenwerder – tại quận Hamburg-Mitte thuộc Hamburg
 Kaltehofe (cũng gọi là "Kalte Hofe") – tại quận Hamburg-Mitte thuộc Hamburg
 Wilhelmsburg, bao gồm các đảo Veddel, Georgswerder, Kleiner Grasbrook, Steinwerder, Peute và nhiều đảo khác – tại quận Hamburg-Mitte thuộc Hamburg

Trung Elbe

 Steinkopfinsel – tại Magdeburg
 Rotehorninsel – tại Magdeburg

Thượng lưu
 Gauernitzer Elbinsel – phía đông của Gauernitz tại bồn địa Dresden giữa Dresden và Meißen
 Pillnitzer Elbinsel – tại phía nam vùng Pillnitz của Dresden thuộc bồn địa Dresden

Thượng nguồn
 Kmochův – tạiKolín

Phà

Có nhiều phà qua sông Elbe, cả để chuyên chở hành khách và xe cộ. Theo hướng xuôi dòng:
Dolní Žleb, tại Dolní Žleb thuộc Děčín
Rathen, tại Rathen
Phà Pillnitz Kleinzschachwitz, ở ngoại ô phía đông của Dresden
Phà Laubegast Niederpoyritz, tại Dresden
Phà Johannstadt Neustadt, tại Dresden
Phà Belgern Ottersitz, giữa Belgern và Ottersitz
Phà Dommitzsch Prettin, giữa Dommitzsch và Prettin
Phà Mauken Pretzsch, giữa Mauken và Pretzsch
Phà Wartenburg Elster, giữa Wartenburg và Elster
Phà Wörlitz Coswig, giữa Wörlitz và Coswig
Phà Steutz Aken, giữa Steutz và Aken
Phà Tochheim, between Tochheim và Alt Tochheim gần Breitenhagen
Phà Ronney Barby, giữa Barby và Walternienburg
Phà Westerhüsen, at Westerhüsen và Magdeburg
Phà Schartau Rogätz, giữa Schartau và Rogätz
Phà Ferchland Grieben, giữa Ferchland và Grieben
Phà Sandau Büttnershof, giữa Sandau và Büttnershof
Phà Räbel Havelberg, giữa Räbel và Havelberg
Phà Lenzen Pevestorf, giữa Lenzen và Pevestorf
Phà Darchau, giữa Darchau và Neu Darchau
Phà Bleckede, giữa Bleckede và Neu Bleckede
Phà Zollenspieker, giữa Kirchwerder và Winsen (Luhe) ở phía đông của Hamburg
Các phà tại cảng Hamburg, do HADAG điều hành
Phà Wischhafen Glückstadt, giữa Wischhafen và Glückstadt ở phía tây của Hamburg

Chú thích

Liên kết ngoài
 Ancient library Albis river in Germania Magna
 Source of Albis river in Asciburgis (Riesengebirge Giants mountains
 information and pictures of the spring of Labe in Giant Mountains (Krkonoše, Riesengebirge)

Sông của Đức


title: Kim Chŏnghun

text:
Kim Chŏnghun hay Kim Jong-Hun (金正勳, 김정훈, Kim Chính Huân, sinh ngày 1 tháng 9 năm 1956) là một cầu thủ bóng đá đã nghỉ hưu của CHDCND Triều Tiên và là huấn luyện viên của Đội tuyển bóng đá quốc gia CHDCND Triều Tiên tham dự World Cup 2010.

Chú thích

Huấn luyện viên bóng đá CHDCND Triều Tiên


title: Clairefougère

text:
Clairefougère là một xã thuộc tỉnh Orne vùng Normandie tây bắc nước nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 149 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

 INSEE

Xã của Orne


title: Sainte-Eanne

text:
Sainte-Eanne là một xã trong tỉnh Deux-Sèvres trong vùng Nouvelle-Aquitaine ở phía tây nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 73 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Deux-Sèvres


title: Cá lóc bông

text:
Cá lóc bông hay cá bông, cá tràu bông, danh pháp hai phần: Channa micropeltes) là một loài cá nước ngọt thuộc họ Cá quả, nó có thể đạt chiều dài  và khối lượng . Nó sinh sống ở vùng Đông Nam Á (những quần thể tại nam Ấn Độ nay được xem là một loài riêng, C. diplogramma), nhưng cũng đã được du nhập tới những nơi khác, gồm cả Hoa Kỳ, nơi nó là một loài xâm lấn. Một số tên địa phương của loài cá này là xaal (শাল মাছ) tại Assam, và ikan toman (ikan nghĩa là "cá" trong cả tiếng Indonesia và Malay). Người Thái gọi chúng là pla chado (). Đây là loài hung dữ nhất trong họ.

Phân bố
Cá lóc bông sống ở vùng Đông Nam Á, gồm lưu vực sông Mekong và sông Chao Phraya ở Campuchia, Lào, Thái Lan và Việt Nam, cũng như Bán đảo Mã Lai, hai đảo Borneo và Sumatra. Tại Việt Nam, cá lóc bông sinh sống chủ yếu ở các vực nước thuộc hệ thống sông Cửu Long cũng như sông Đồng Nai và sông Sài Gòn ở Nam Bộ và một số sông ở Tây Nguyên.

Do kết quả của sự du nhập bởi con người, cá lóc bông hiện đã được báo cáo xuất hiện ở bảy bang Hoa Kỳ, ví dụ như Wisconsin, Maryland, và Virginia.

Loài này từng được cho là có phạm vi phân bố rời rạc kỳ quặc, sống ở cả Đông Nam Á và Tây Nam Ấn Độ, cách nhau . Quần thể Ấn Độ được cho là do sự du nhập của con người, từ trước thế kỷ 19. Năm 2011, các nhà khoa học công bố rằng các quần thể hai khu vực trên là hai loài riêng biệt, với loài tại Ấn Độ có tên C. diplogramma.

Hình ảnh

Tham khảo

Đọc thêm
 Ebanasar J. and V.Jayaprakas 1995b. Culture of three species of murrels with mossambique tilapia at three predator-prey densities in earthen ponds. J. Aqua. Trop. 10: 221-229.
 Ebanasar J. and V.Jayaprakas 1996. Food utilization of Channa micropeltes (Channidae: Pisces) fed three diets of animal origin. Indian J. Exp. Biol. 34:1261–1264.
 Ebanasar J. and V. Jayaprakas 2000 Influence of predator size on satiation and gastric evacuation of a predatory fish Channa micropeltes. Indian Journal of Comparative animal Physiology 18: 44-55
 Ebanasar, J., B.D.Sheeja and R.Narayanan 2001. 	Nutritive 	value and Bio-chemical composition of 	selected freshwater 	fishes. Journal of Social Medicine 	55-57.
 Ebanasar. J and V. Jayaprakas (2003) Growth and food utilization of Juvenile giant murrel Channa marulius and striped murrel Channa striatus fed with diets of animal origin. Symposium on physiological approaches to conserve biodiversity and to tackle environmental health hazards. Indian Society for comparative animal physiology. Tirupati.
 Jayaprakas. V and J.Ebanasar (2003) Enzymes activity in the alimentary canal of malabar snake head Channa micropeltes fed with different diets. Symposium on physiological approaches to conserve biodiversity and to tackle environmental health hazards. Indian Society for comparative animal physiology. Tirupati.

Liên kết ngoài

 snakeheads.org
 Report of giant snakehead captured in Wisconsin
 Photos of Snakehead Fish
Fishing in Khao Sok
Fishing in Belum-Temenggor, Malaysia

M
Cá nước ngọt
L
Cá Thái Lan
Loài cá xâm lấn
Động vật được mô tả năm 1831
Động vật Đông Nam Á


title: Biville-la-Rivière

text:
Biville-la-Rivière là một xã thuộc tỉnh Seine-Maritime trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-Maritime
Seine-Maritime
Normandy

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
Biville-la-Rivière on the Quid website

Xã của Seine-Maritime


title: Sermyloides sexmaculata

text:
Sermyloides sexmaculata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Yang miêu tả khoa học năm 1991.

Chú thích

Tham khảo

Sermyloides


title: Uesugi Kenshin

text:
Uesugi Kenshin (tiếng Nhật: 上杉 謙信 (Thượng Sam Khiêm Tín, 18/2/1530 - 19/4/1578) là một daimyo làm chủ tỉnh Echigo trong thời kỳ Sengoku ở Nhật Bản.

Ông là một trong những lãnh chúa hùng mạnh vào thời kỳ Sengoku, nổi tiếng vì lòng dũng cảm trong chiến trận, sự kình địch huyền thoại với Takeda Shingen, sự tinh thông binh pháp và niềm tin vào Tỳ Sa Môn Thiên, Hộ pháp được Nhật Bản xem là thần chiến tranh. Thực tế, rất nhiều thuộc hạ và những người khác tin rằng ông chính là hoá thân của Tỳ Sa Môn Thiên, và gọi Kenshin là thần chiến tranh.

Tên gọi
Tên thật của ông là Nagao Kagetora (長尾景虎) (Trưởng Vĩ Cảnh Hổ). Ông đổi tên thành Uesugi Masatora (上杉政虎) (Thượng Sam Chính Hổ) khi ông nhận họ Uesugi để đảm nhận chính thức danh hiệu Kantō Kanrei (関東管領) (Quan Đông quản lĩnh). Sau đó, ông đổi tên một lần nữa thành Uesugi Terutora (上杉輝虎) (Thượng Sam Huy Hổ) để thể hiện sự kính trọng đối với shogun Ashikaga Yoshiteru (足利義輝) (Túc Lợi Nghĩa Huy), và cuối cùng là Kenshin (上杉謙信) (Thượng Sam Khiêm Tín) sau khi ông trở thành một nhà sư; sau sự kiện này, ông trở nên nổi tiếng như một người sùng kính Bishamonten (毘沙門天, Tỳ sa môn thiên, tên người Nhật gọi Đa văn thiên vương, coi ông là vị thần chiến tranh). Sau này mọi người đều gọi ông là bằng tên Kenshin,.

Kenshin đôi khi được mệnh danh là "Con rồng xứ Echigo" do trình độ võ thuật đáng sợ của ông thể hiện trong chiến trận. Kẻ thù của ông - Takeda Shingen được gọi là "Con hổ xứ Kai". Trong một số thần thoại Trung Quốc (Shingen và Kenshin luôn luôn quan tâm đến văn hóa Trung Quốc, đặc biệt là binh pháp Tôn Tử), Rồng và Hổ luôn luôn là những kẻ thù không đội trời chung, nhưng không loài nào có thể giành được ưu thế. Theo một cách hiểu khác, rồng được đánh giá cao hơn hổ.

Cuộc đời

Là con trai thứ tư của Samurai Nagao Tamekage (長尾為景) (Trường Vĩ Vị Cảnh), thời thơ ấu của Kenshin là một câu truyện độc nhất vô nhị. Cha ông đã khá nổi danh qua những chiến thắng quân sự trước Uesugi Sadanori và Uesugi Funayoshi. Tuy nhiên, trong những năm tiếp theo, Tamekage tự thấy mình đứng trước mối nguy cơ đối địch với những người Ikkō-ikki ở Hokuriku, và vì quyền lực chính trị trong vùng bắt đầu thay đổi theo ý muốn của gia tộc đối địch này (phần lớn là do sự trỗi dậy bất ngờ của Honganji), tình hình của Echigo nhanh chóng trở nên xấu đi. Nó lên đến đỉnh điểm vào năm 1536, khi cha của Kenshin tập hợp một đạo quân và hành quân về phía Tây với một mục tiêu không chắc chắn. Tuy nhiên, khi đến Sendanno ở tỉnh Etchu, quân đội của ông bị Enami Kazuyori tập kích, và trong trận chiến quyết tiếp theo, Tamekage tử trận, và quân đội của ông tan rã.

Điều này tác động ngay lập tức đến Echigo. Nagao Harukage, con trai cả của Tamekage, ngay lập tức nỗ lực đẻ kiểm soát gia đình Nagao, và thành công sau một cuộc tranh giành quyền lực mà kết quả là cái chết của một người em trai, Kageyasu. Kagetora (Kenshin) bị loại khỏi cuộc xung đột và bị chuyển tới Rizen-ji, nơi ông sống và học tập từ năm 7 đến 14 tuổi.

Khẳng định quyền lực
Năm 14 tuổi, Kenshin bất ngờ gặp Usami Sadamitsu và một số người quen của người cha quá cố. Họ thúc giục người con trai trẻ tuổi của Nagao đi đến Nagao và thách thức quyền thống trị của người anh trai. Dường như là Harukage chưa chứng minh được mình là một người lãnh đạo phù hợp và được lòng người, và sự thất bại của ông ta trong việc áp đặt quyền kiểm soát lên những gia đình kokujin đầy quyền lực đã dẫn đến một tình hình gần như làm cho lãnh địa bị chia cắt.

Ban đầu, Kenshin miễn cưỡng chống lại chính anh trai mình, nhưng cuối cùng, ông bị thuyết phục vì sự tồn vong của Echigo. Trong một chuỗi những trận đánh giữa ông và Usami Sadamitsu, Kenshin thành công trong việc giành quyền đứng đầu dòng họ từ Harukage năm 1547. Số phận của Harukage không được chắc chắn, theo một số nguồn, ông được phép sống sót, nhưng theo một số khác thì ông đã bị ép phải tự sát.

Giai đoạn cai trị đầu
Mặc dầu quyền lực của ông trong gia đình Nagao là không nghi ngờ gì nữa, rất nhiều người ở Echigo vẫn độc lập khỏi sự quyền lực của vị chúa trẻ. Kenshin ngay lập tức bắt tay vào việc củng cố quyền lực trong lãnh địa của mình, nhưng những cố gắng này vẫn còn ở trong trứng nước khi một điều lo ngại vô cùng cấp bách xảy đến. Ogasawara Nagatoki và Murakami Yoshikiyo, hai lãnh chúa của Shinano, cùng đến cầu cứu Kenshin mong ông chặn đứng sự tấn công của vị lãnh chúa hùng mạnh Takeda Shingen. Vào thời điểm Kenshin trở thành lãnh chúa mới của Echigo, Shingen đã giành được những thắng lợi rực rỡ ở tỉnh Shinano. Những sự chinh phục của Takeda đã đưa họ đến gần biên giới, Kenshin đồng ý xuất binh.

Uesugi và Takeda
Những điều tiếp theo là khởi đầu cho cuộc đối đầu đã trở thành huyền thoại. Trong cuộc xung đột đầu tiên của hai người, cả Uesugi Kenshin và Takeda Shingen đều rất thận trọng, chỉ tiến hành những cuộc xung đột lẻ tẻ. Trong suốt nhưng năm này, rốt cuộc có tổng cộng 5 lần chạm trán ở một địa điểm nổi tiếng Kawanakajima, mặc dầu chỉ có lần thứ 4 là cuộc quyết chiến tổng lực giữa hai người.

Năm 1561, Kenshin và Shingen quyết chiến trong trận đánh lớn nhất giữa 2 người, trận thứ tư trong loạt trận Kawanakajima. Kenshin đã sử dụng một chiến thuật khôn khéo: một đội hình đặc biệt, binh sĩ ở tiền quân sẽ chuyển xuống hậu quân khi tiền quân mệt mỏi hoặc thương vong. Điều này cho phép những người lính mệt mỏi được nghỉ ngơi, trong khi những người lính chưa giao chiến sẽ chiến đấu ở tiền tuyến. Nó khá là hiệu quả và nhờ chiến thuật này Kenshin đã gần như tiêu diệt Shingen. Có một câu chuyện trong trận đánh này kể rằng Kenshin phi ngựa đến chỗ Shingen và chém Shingen bằng thanh kiếm của mình. Shingen tránh được cú chém bằng cái quạt của ông ta hay còn gọi là tessen. Tuy vậy, Kenshin không thể kết liễu Shingen được. Một người hầu cận của Takeda giúp ông đào thoát, và Shingen tiến hành một cuộc phản công. Quân đội của Uesugi rút lui và nhiều binh lính chết đuối khi băng qua con sông gần đó trong khi rất nhiều binh lính khác bị tiêu diệt bởi quân đội của Takeda.

Kết quả của cuộc chiến Kawanakajima lần thứ tư vẫn còn chưa chắc chắn. Rất nhiều học giả bị chia rẽ về việc ai là người chiến thắng thật sự, liệu trận chiến có thực sự quyết định để tuyên bố người thắng trận không. Mặc dầu Kenshin mất 72% quân đội so với Shingen(mất khoảng 62% quân), Shingen mất 2 trong những vị tướng quan trọng nhất trong suốt trận chiến, đó là quân sư của ông - Yamamoto Kansuke và người em trai Takeda Nobushige.

Mặc dầu Shingen and Kenshin là những kẻ thù trong hơn 14 năm, họ được biết đến là đã trao đổi quà tặng nhiều lần, nổi tiếng nhất là khi Shingen tặng một thanh kiếm quý mà ông rất thích cho Kenshin. Shingen mất năm 1573, và Kenshin đã khóc lớn khi mất đi một kẻ thù ngang tầm, và thề là sẽ không bao giờ tấn công lãnh địa của Takeda. Thêm vào đó, có một việc bất ngờ xảy ra khi một số chúa đất khác (bao gồm cả gia tộc Hojo) tẩy chay việc cung cấp muối cho tỉnh Kai. Kenshin nghe nói đến những khó khăn của Shingen khi một daimyo của gia tộc Hojo từ chối cung cấp gạo cho ông ta. Kenshin bí mật gửi muối đến cho Takeda (muối là một xa xỉ phẩm vào thời đó, dùng để bảo quản thực phẩm) và gửi thư cho kẻ thù của mình, Shingen, rằng theo ông thì lãnh chúa Hojo đã phạm phải một hành động thù địch. Mặc dù ông đã có thể cắt đứt hoàn toàn nguồn cung cấp và đường sống của Shingen nhưng ông đã quyết định không làm thế vì đó là một điều sỉ nhục. Ngược lại, Kenshin tuyên bố "Thắng lợi của chiến tranh phải bằng kiếm và giáo chứ không phải bằng muối và gạo". Bằng cách đối xử này với kẻ thù, Kenshin đã tạo nên một tiền lệ cao quý cho mọi thời đại.

Uesugi và Oda Nobunaga

Những sự kiện khác
Mặc dù mối thù với cừu địch Takeda Shingen đã trở thành huyền thoại, Uesugi Kenshin thực ra đã có một số công việc liều lĩnh khác trong thời gian xảy ra cuộc chiến Kawanakajima (1553, 1555, 1557, 1561, 1564). Năm 1551, Kenshin đã cho một lãnh chúa nhỏ của mình, Uesugi Norimasa, trú ẩn, người đã bị buộc phải tháo chạy vì sự mở rộng của gia đình Hojo vào khu vực Kanto. Kenshin đồng ý cho vị lãnh chúa một chỗ nương náu, nhưng đây không phải là lúc để chống lại Hōjō. Năm 1559, ông đi đến Kyoto để bày tỏ sự thần phục đối với Shogun, ông đã thăm rất nhiều di tích lịch sử và tôn giáo trong vùng. Điều này làm cho danh tiếng của ông được nâng cao đáng kể, và hình ảnh của ông còn là biểu tượng cho một vị lãnh đạo có học thức cũng như sức mạnh. Cùng năm đó, Uesugi Norimasa lại thúc giục ông chiếm lại quyền kiểm soát vùng đồng bằng Kanto từ tay Hojo, và năm 1560 ông đã có thể đồng ý làm theo. Trong chiến dịch chống lại Hojo, Kenshin đã thành công trong việc lấy được rất nhiều lâu đài của gia tộc này, kết thúc với cuộc tấn công lâu đài Odawara ở tỉnh Sagami. Ông định phá tan sự phòng vệ và đốt cháy lâu đài, nhưng lâu đài vẫn đứng vững, sau đó, việc thiếu quân lương buộc ông phảo sớm rút lui. Tuy nhiên, trong thời gian đó, ông đã thăm đền Tsurugaoka Hachiman và đổi họ thành Uesugi.

Một vùng đất quan trọng khác thu hút sự chú ý của Uesugi Kenshin là tỉnh Etchu. Vùng đất này thuộc quyền của 2 gia tộc đối địch là Jinbo và Shiina. Kenshin tham dự vào cuộc xung đột này như một người trung gian hòa giải trong một thời gian, sau đó ông liên minh với gia tộc Shiina và tiêu diệt gia tộc Jinbo. Sau đó vài năm, ông lại phát động cuộc chiến chống lại gia tộc Shiina (vì gia tộc này dường như quá thân với Takeda), khi ông chiếm được lâu đài chính của họ vào năm 1575, tỉnh Etchu đã thực sự nằm dưới sự cai quản của ông.

Những năm cuối đời
Từ năm 1576, Kenshin bắt đầu lưu tâm đến quân đội của Oda Nobunaga, người đã trở thành lãnh chúa mạnh nhất Nhật Bản vào thời bấy giờ. Cả Takeda Shingen và Hōjō Ujiyasu đã chết, không còn gì cản Kenshin bành trướng lãnh thổ của mình nữa. Vì vậy, khi cái chết của lãnh chúa Noto châm ngòi cho sự hỗn loạn và xung đột, Kenshin nhanh chóng lợi dụng cơ hội này chiếm đất của các gia tộc yếu hơn, điều này làm cho ông trở thành mối đe dọa đối với Nobunaga và các đồng minh của ông ta. Để đáp trả, Nobunaga xuất binh cùng 2 viên tướng của mình để giao chiến với Kenshin ở Tedorigawa. Nobunaga cho Shibata Katsuie (柴田勝家) (Sài Điền Thắng Gia), một trong những vị tướng tài giỏi nhất của ông. người phục vụ Nobunaga từ những ngày đầu, làm tướng tiên phong. Theo một số bản tư liêu, Shibata lĩnh đội quân tiên phong gồm 18.000 người, và Nobunaga đích thân dẫn đầu 20.000 quân tiếp viện ở phía sau. Nếu những thông tin này là chính xác thì trận chiến giữa 2 lãnh chúa này là một trong những trận đánh lớn nhất trong thời Sengoku.

Bất chấp ưu thế vượt trội về quân số của Nobunaga, Kenshin vẫn thành công trong việc dành một chiến thắng quan trọng trên chiến trường, và Nobunaga phải rút lui về tỉnh Omi trong khi chỉ tự thỏa mãn bằng việc xây dựng một số pháo đài ở tỉnh Kaga rồi sau đó trở lại tỉnh Echigo. Trong mùa đông 1577-1578, Uesugi Kenshin định tập hợp một đội quân lớn để tấn công vào lãnh địa của Nobunaga. Tuy nhiên, ông đang ở một tình trạng sức khỏe vô cùng tồi tệ vào lúc bấy giờ, vào 4-9, ông lên cơn tai biến ở trong nhà vệ sinh. Ông mất bốn ngày sau đó.

Bài di thơ của ông "「四十九年一睡の夢 一期の栄華一盃の酒」。" (Tứ thập cửu niên, Nhất thụy chi mộng, Nhất kỳ chi hoa, Nhất bôi chi tửu.) Tạm dịch "Bốn mươi chín năm, một giấc ngủ mơ, một đời vinh quang, một chén rượu sake", hàm ý bốn mươi chín năm trôi qua như một giấc mơ ban đêm, vinh quang đời ta chẳng hơn một chén rượu).

Cái chết của Uesugi Kenshin
Cái chết của Kenshin đến nay vẫn còn là một dấu hỏi lớn. Phần lớn những học giả Nhật Bản đều cho rằng việc uống quá nhiều rượu và bệnh ung thư dạ dày đã đặt dấu chấm hết cho vị thần chiến tranh này. Một số nguồn khác cho rằng đây là một vụ ám sát và ông đã bị một ninja đâm chết khi đang ở trong nhà vệ sinh. Người ta nói rằng, khi nghe tin về cái chết của Kenshin, Oda Nobunaga đã nói, "Giờ thiên hạ đã là của ta", mặc dù điều này không có nghĩa là ông ta đã nhúng tay vào việc này.
Cũng có một giả thuyết khác cho rằng Kenshin đã bị một ninja giỏi nhất của Oda ám sát, cũng có một giả thuyết khác nữa là do khi đó, Tokugawa đã khôn khéo nhờ ninja giỏi nhất phái Iga, Hattori Hanzo (服部半蔵 Phục Bộ Bán Tạng) bí mật ám sát Uesugi Kenshin trên danh nghĩa là đồng minh với nhà Oda và Takeda, nhằm làm suy yếu thế lực nhà Uesugi cũng như diệt trừ mối họa về việc họ xâm phạm địa giới đất do nhà Tokugawa cai quản. Tuy nhiên, cũng như bao huyền thoại khác, cái chết của ông vẫn còn là một điều bí ẩn.

Sau khi chết
Cái chết của Uesugi Kenshin là một thảm họa đối với toàn gia tộc. Ông không có con nên đã nuôi dưỡng 2 đứa trẻ làm người thừa kế cho mình. Sau khi cha nuôi chết, 2 người ngay lập tức lao vào tranh giành quyền lực, mà kết thúc bằng việc Uesugi Kagekatsu trở thành người lãnh đạo mới của gia tộc. Tuy nhiên, cuộc huynh đệ tương tàn đã làm cho họ tốn quá nhiều thời gian và sức lực, và Oda Nobunaga đã dễ dàng chiếm được phần lớn đất đai của họ một cách nhanh chóng và tiến thẳng về biên giới của Echigo.

Kenshin trong văn hóa đại chúng

Bộ phim Nhật Bản "Trời và đất" (tên gốc – Ten To Chi To) do đạo diễn Haruki Kadokawa  quay năm 1990, nói về sự kình địch giữa Uesugi Kenshin và Takeda Shingen, tập trung chủ yếu và nhân vật Kenshin với tên thật là Kagetora. Bộ phim được đánh giá cao vì tính chân thực khi diễn tả về cuộc chiến tranh và các trận đánh thời kỳ này, cũng như nổi tiếng vì sử dụng nhiều ngựa nhất – 800 con ngựa được huy động cùng lúc cho một phân đoạn trận đánh. Tiêu đề phim được đặt theo một câu nói nổi tiếng của Takeda Shingen "Trong trời đất này, chỉ có ta là được sùng kính".

Kenshin, với tên Nagao Kagetora, là nhân vật trung tâm trong bộ phim khoa học viễn tưởng của Nhật Bản Sengoku Jietai.

Kenshin được đề cao trong video game Samurai Warriors của hãng Koei. Hình ảnh của ông được thiết kế khá giống với các bức vẽ về Từ Hoảng thời Tam quốc. Ông cầm một thanh kiếm 7 lưỡi và luôn cầu nguyện trước Bishamonten mỗi khi xuất chinh.

Ông cũng xuất hiện trong seri game Kou Shibusawa's Nobunaga's Ambition của hãng Koei.

Kenshin xuất hiện trong Capcom's Sengoku Basara. Trong đó, ông được thể hiện khá giống đàn bà và thường chăm chút sắc đẹp của mình một cách thái. Người lồng tiếng cho ông là nữ diễn viên, cô Pak Romi. Ông được trợ giúp bởi một nhân vật hư cấu tên là Kasuga (người nhìn bề ngoài có vẻ yêu ông). Ông cầm một thanh trường kiếm (katana). Trong Devil Kings, ông được đổi tên thành Frost, trong khi Kasuga đổi tên thành Venus.

Cũng có một bộ phim hoạt hình khá được yêu thích về người con trai của Kenshin và 4 người trợ thủ của ông, Mirage of Blaze (2002).

Trò chơi Shogun, thiết kế bởi Dirk Henn và phát hành bởi Queen Games, coi Uesugi Kenshin là một trong những Daimyo để lựa chọn.

Trong anime Rurouni Kenshin, nhân vật chính là một samurai lang thang tên là Kenshin, nổi tiếng với sự nhanh nhẹn như và cuối cùng tham gia vào một cuộc xung đột với một nhà buôn cầm súng có họ là Takeda.

Trong bộ truyện Đội quân Doraemon Đặc biệt, Kenshin cũng có mặt trong một trận chiến khi nhóm bạn và Nobita bị lạc vào thời loạn lạc ở Nhật Bản. El Matadora đã hóa thân thành Kenshin để đánh lại "Takeda" Dora-med.

Tham khảo

Daimyo
Thời kỳ Sengoku


title: Khải Hoàn Môn (Paris)

text:
Khải Hoàn Môn (có tên khác là Bắc đẩu Tinh tú Hoàn môn) (tiếng Pháp: L’arc de triomphe de l’Étoile) là một công trình ở Paris, một trong những biểu tượng lịch sử nổi tiếng của nước Pháp. Nằm giữa quảng trường Étoile (Charles-de-Gaulle), vị trí của Khải Hoàn Môn là điểm cuối của đại lộ Champs-Elysées, khu vực tập trung khách du lịch của thành phố. Vốn là công trình do Napoléon cho xây dựng vào năm 1806 để vinh danh quân đội Đệ Nhất Đế chế Pháp, nhưng Khải Hoàn Môn được hoàn thành vào năm 1836, dưới Nền quân chủ Tháng bảy.

Ngày nay, Khải Hoàn Môn là một trong những công trình nổi tiếng nhất của Paris và cùng với Champs-Elysées là địa điểm tổ chức các lễ hội, sự kiện hay ăn mừng các chiến thắng thể thao. Với 1.330.738 lượt khách mua vé viếng thăm, Khải Hoàn Môn đứng thứ 10 trong các công trình thu hút nhất của Paris.

Lịch sử

Đầu thế kỷ 17, vị trí của Khải Hoàn Môn thuộc ngoại ô của Paris. Năm 1616, hoàng hậu Marie de Médicis quyết định mở một con đường dài có trồng cây hai bên để đi dạo, chính là đại lộ Champs-Elysées ngày nay. Trong thế kỷ 17, khu vực Champs-Elysées dần được đô thị hóa và quảng trường Étoile được tạo ra vào năm 1670, nhưng vẫn nằm ngoài bức tường thành do Louis XIII xây từ 1633 đến 1636. Năm 1787, bức tường Thuế quan được xây dựng để kiểm soát hàng hóa vào Paris và đi qua quảng trường Étoile. Étoile được kiến trúc sư Claude Nicolas Ledoux bố trí là một trong những trạm thu thuế. Quảng trường Étoile khi đó là giao lộ của năm con đường lớn.

Năm 1806, sau chiến thắng Austerlitz, hoàng đế Napoléon Bonaparte quyết định xây dựng trên quảng trường Étoile một công trình vinh danh quân đội. Khải Hoàn Môn được kiến trúc sư Jean-François-Thérèse Chalgrin thiết kế, lấy cảm hứng từ các công trình cổ đại, cao 50 mét, rộng 45 mét. Sau Jean-François-Thérèse Chalgrin, những người kế nhiệm công việc xây dựng là Louis-Robert Goust và Jean-Nicolas Huyot.

Sự sụp đổ của Đệ nhất đế chế khiến việc thi công Khải Hoàn Môn bị đình lại. Tới năm 1825, công trình mới được tiếp tục và năm 1836 được vua Louis-Philippe khánh thành. Năm 1840, thi hài của Napoléon - người quyết định xây dựng công trình - được đưa qua Khải Hoàn Môn trước khi về điện Invalides. Sau đó, linh cữu Victor Hugo cũng được để một đêm ở đây trước khi đưa về điện Panthéon.

Thời Đệ nhị đế chế, khi Paris được Georges Eugène Haussmann cải tạo lại, bảy con đường mới được vạch thêm, gặp nhau tại quảng trường Étoile. Khải Hoàn Môn dần trở thành biểu tượng của thành phố Paris. Kể từ 14 tháng 7 năm 1919, cuộc duyệt binh mừng quốc khánh được tổ chức đi ngang qua Khải Hoàn Môn. Năm 1989, Grande Arche được hoàn thành ở khu La Défense, được xem như một Khải Hoàn Môn mới, kéo dài trục Axe historique.

Ngày này, Khải Hoàn Môn là một trong những công trình nổi tiếng nhất của thành phố, khu vực Champs-élysées là điểm hấp dẫn du khách và cũng là địa điểm tổ chức các lễ hội, chào đón năm mới. Cơ quan quản lý Khải Hoàn Môn là Trung tâm công trình quốc gia.

Khải Hoàn Môn

Nằm trên quảng trường Étoile, cuối đại lộ Champs-Elysées, Khải Hoàn Môn thuộc trục Axe historique đi qua nhiều công trình quan trọng của Paris. Vị trí của Khải Hoàn Môn là điểm giao của 12 đại lộ và ba quận. Để tới chân công trình, lối đi Passage du Souvenir (Lối đi Kỷ Niệm) được xây dựng ngầm dưới quảng trường.

Với vị trí cuối Champs-Elysées, một năm sẽ có hai lần, khoảng 10 tháng 5 và 1 tháng 8, xảy ra hiện tượng: đứng giữa đại lộ, nhìn thấy Mặt Trời lặn ngang qua Khải Hoàn Môn trong vài phút. Vào ngày 10 tháng 5 năm 1994, hiện tượng này xảy ra đồng thời với nhật thực. Đã có gần 200 ngàn người tới đây để chứng kiến. Tương tự, nhìn từ hướng ngược lại, phía Porte Maillot, hiện tượng này xảy ra vào khoảng 7 tháng 2 và 4 tháng 11. Đài tưởng niệm mở cửa hàng ngày từ 10:00 sáng đến 10:30 tối.

Điêu khắc
Khải Hoàn Môn có kích thước mặt đứng gần hình vuông, chiều rộng 45 mét, cao 50 mét, nằm trên quảng trường có đường kính 240 mét. Công trình là tổng thể điêu khắc lớn nhất của Pháp trong thế kỷ 19. Các mặt của công trình được trang trí nhiều bức phù điêu, tượng đài và khắc tên các nhân vật nổi tiếng trong giai đoạn Cách mạng và Đế chế.

Bốn tác phẩm điêu khắc lớn nhất là: Xuất quân 1792 và Khải hoàn 1810 phía Champs-Elysées, Kháng chiến 1814 và Hòa bình 1815 phía Grande-Armée. Trong đó Xuất quân, tên đầy đủ Xuất quân của các chiến sĩ tình nguyện 1792 (Le départ des volontaires de 1792), tức La Marseillaise nổi tiếng hơn cả. Tác phẩm của nhà điêu khắc François Rude, cao 11,6 mét rộng 6 mét. Mặt phía trong bốn chân của Khải Hoàn Môn được trang trí bởi các bức phù điêu miêu tả những trận đánh nổi tiếng thời Cách mạng và Đế chế. Bên dưới khắc tên tuổi các nhân vật nổi tiếng trong giai đoạn lịch sử đó. Sáu bức phù điêu, bốn phía trên các tượng đài và hai ở các cạnh bên, mô tả những giai đoạn, sự kiện của Cách mạng Pháp và Đế chế. Ngoài ra bề mặt Khải Hoàn Môn còn có các phù điêu nhỏ khác.

Chi tiết
 Bốn nhóm điêu khắc chính trên mỗi trụ cột của Arc là:
 Le Départ de 1792 (hoặc là La Marseillaise), của François Rude. Nhóm điêu khắc kỷ niệm nguyên nhân của Đệ Nhất Cộng hòa Pháp trong thời gian Cuộc nổi dậy ngày 10 tháng 8. Phía trên các tình nguyện viên là sự nhân cách hóa có cánh của Liberty. Nhóm này phục vụ như một công cụ tuyển dụng trong những tháng đầu của Thế Chiến I và khuyến khích người Pháp đầu tư vào các khoản vay chiến tranh ở 1915–1916.
 Le Triomphe de 1810, của Jean-Pierre Cortot kỷ niệm Hiệp ước Schönbrunn. Nhóm này có Napoleon, được trao vương miện bởi nữ thần Chiến thắng.
 La Résistance de 1814, của Antoine Étex kỷ niệm cuộc kháng chiến của Pháp với quân đội đồng minh trong thời gian Chiến tranh Liên minh thứ Sáu.
 La Paix de 1815, của Antoine Étex kỷ niệm Hiệp ước Paris, kết luận vào năm đó.

 Sáu phù điêu được điêu khắc trên mặt tiền của Arch, đại diện cho những khoảnh khắc quan trọng của Cách mạng Pháp và của Thời đại Napoleon bao gồm:
 Les funérailles du général Marceau (Tướng Marceau an táng), bởi P. H. Lamaire (mặt tiền phía Nam, phải).
 La bataille d'Aboukir (Trận Aboukir), của Bernard Seurre (Mặt tiền Nam, trái).
 La bataille de Jemappes (Trận Jemappes), của Carlo Marochetti (Mặt tiền Đông).
 Le passage du pont d'Arcole (Trận Arcole), của Jean-Jacques Feuchère (Mặt tiền Bắc, phải).
 La prise d'Alexandrie, (Mùa thu của Alexandria), của John-Étienne Chaponnière (Mặt tiền Bắc, trái).
 La bataille d'Austerlitz (Trận Austerlitz), của Théodore Gechter (Mặt tiền phía Tây).

 Tên của một số trận đánh lớn của Chiến tranh Cách mạng và Napoléon Pháp được khắc trên gác mái, bao gồm.

 Một danh sách các chiến thắng của Pháp được khắc dưới các vòm lớn trên mặt tiền bên trong của di tích.

 Trên mặt tiền bên trong của các vòm nhỏ là khắc tên của các nhà lãnh đạo quân sự của Cách mạng và Đế quốc Pháp sự của Cách mạng và Đế quốc Pháp. Tên của những người đã chết trên chiến trường được gạch chân.

 Điều tuyệt vời arcade được trang trí với số liệu ngụ ngôn đại diện cho các nhân vật trong thần thoại La Mã (bởi James Pradier).

 Trần nhà với 21 tác phẩm điêu khắc Hoa hồng.

 Nội thất của Khải Hoàn Môn.

 Có một số mảng dưới chân tượng đài.

Mộ chiến sĩ vô danh

Mộ chiến sĩ vô danh nằm dưới Khải Hoàn Môn từ ngày 11 tháng 11 năm 1920. Đây là một người lính Pháp vô danh chết trong trận Verdun, thời Chiến tranh thế giới thứ nhất. Cùng với ở Paris, bảy chiến sĩ vô danh khác cũng được chôn cất ở Flandres, Artois, Somme, Chemin des Dames, Champagne, Verdun và Lorraine. Trên ngôi mộ ở Khải Hoàn Môn khắc dòng chữ:

Có nghĩa: "Nơi đây yên nghỉ một người lính Pháp chết cho tổ quốc". Từ năm 1923, một ngọn lửa được thắp trên ngôi mộ chiến sĩ vô danh vào mỗi chiều tối. Buổi lễ được tổ chức vào lúc 18 giờ 30 ở chân Khải Hoàn Môn liên tục cho tới ngày nay. Vào ngày 14 tháng 7 năm 1940, trong thời gian Quân đội Đức chiếm đóng Paris, buổi lễ vẫn được tổ chức với sự cho phép của sĩ quan Đức.

Xem thêm
 Những cái tên được khắc dưới Khải Hoàn Môn
 Grande Arche
 Khải hoàn môn Carrousel

Chú thích

Liên kết ngoài

 Tranh chính thức của Khải Hoàn Môn
 Khải Hoàn Môn trên trang Insecula
 Khải Hoàn Môn  trên trang Parisrama

Công trình lịch sử Paris
Khải hoàn môn Pháp
Quận 8, Paris
Quận 16, Paris
Quận 17, Paris
Tượng đài Paris
Danh lam thắng cảnh ở Pháp


title: Trichomyia lengleti

text:
Trichomyia lengleti là một loài ruồi Cretaceous được tìm thấy ở vùng Charentes của Pháp.
Nó đã được phát hiện năm 2008 khi kỹ thuật tia X đã được sử dụng để chiếu kiểm tra các mảnh hổ phách.

Chú thích

Tham khảo

Trichomyia


title: Oxynoemacheilus angorae

text:
Oxynemacheilus angorae là một loài cá vây tia thuộc họ Nemacheilidae (trước đây là phân họ Nemacheilinae trong họ Balitoridae). Loài này có ở Israel, Jordan, Liban, Syria, và Thổ Nhĩ Kỳ.

Chú thích

Tham khảo
 World Conservation Monitoring Centre 1996. Nemacheilus angorae. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

A
Loài ít quan tâm theo Sách đỏ IUCN
Nemacheilidae


title: Mimastracella bicolor

text:
Mimastracella bicolor là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Kimoto miêu tả khoa học năm 1984.

Chú thích

Tham khảo

Mimastracella


title: Japonitata mirabilis

text:
Japonitata mirabilis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev & Sprecher-Uebersax miêu tả khoa học năm 1999.

Chú thích

Tham khảo

Japonitata


title: Commensacq

text:
Commensacq là một xã trong tỉnh Landes ở Aquitaine tây nam nước Pháp

Tham khảo

Xem thêm
 Xã của tỉnh Landes

Biến động dân số

Xã của Landes


title: Thalera

text:
Thalera là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Các loài
Bao gồm các loài:
 Thalera fimbrialis – Scopoli, 1763

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Hemitheini
Thalerini


title: Phú Hải (định hướng)

text:
Phú Hải có thể là một trong số các địa danh sau đây:

Việt Nam
 Phường Phú Hải, thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình
 Xã Phú Hải, huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên Huế
 Xã cũ Phú Hải thuộc thành phố Phan Thiết, tỉnh Bình Thuận; nay là phường Phú Hài.
 Xã cũ Phú Hải thuộc huyện Hải Hà, tỉnh Quảng Ninh; nay là một phần thị trấn Quảng Hà.
 Một tên gọi khác của đảo Côn Sơn, hòn đảo lớn nhất trong quần đảo Côn Đảo.

Trung Quốc
 Huyện Phú Hải thuộc địa khu Altay, Khu tự trị dân tộc Duy-ngô-nhĩ.


title: (6840) 1995 WW5

text:
{{DISPLAYTITLE:(6840) 1995 WW5}}

(6840) 1995 WW5 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Seiji Ueda và Hiroshi Kaneda ở Kushiro, Hokkaidō, Nhật Bản, ngày 18 tháng 11 năm 1995.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 6001–7000

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser

006840
Được phát hiện bởi Hiroshi Kaneda
Được phát hiện bởi Seiji Ueda
006840
19951118


title: Agriotes lapicida

text:
Agriotes lapicida là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Faldermann miêu tả khoa học năm 1835.

Chú thích

Tham khảo

Agriotes


title: Torre Mondovì

text:
Torre Mondovì là một đô thị tại tỉnh Cuneo trong vùng Piedmont của Italia, vị trí cách khoảng 80 km về phía nam của Torino và khoảng 30 km về phía đông của Cuneo. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 521 người và diện tích 18,5 km².

Torre Mondovì giáp các đô thị: Monasterolo Casotto, Montaldo di Mondovì, Pamparato, Roburent, San Michele Mondovì và Vicoforte.

Lịch sử thay đổi dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Cuneo
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Drapetes proximus

text:
Drapetes proximus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Cobos miêu tả khoa học năm 1975.

Chú thích

Tham khảo

Drapetes


title: Leptotarsus albipedis

text:
Leptotarsus albipedis là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Leptotarsus


title: Apsilochorema zimmermani

text:
Apsilochorema zimmermani là một loài Trichoptera thuộc họ Hydrobiosidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Chú thích

Apsilochorema


title: Ectoedemia rufifrontella

text:
Ectoedemia rufifrontella là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được tìm thấy ở Cộng hòa Séc và Slovakia đến miền nam Pháp, Italia và Hy Lạp.
Sải cánh dài 4.3-6.4 mm. Con trưởng thành bay vào giữa tháng 6. Có một lứa một năm.
Ấu trùng ăn Quercus pubescens và đôi khi ăn loài Quercus petraea. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Fauna Europaea
bladmineerders.nl
Identity Of Two Nepticulidae Described By A. Caradja (Lepidoptera)
A Taxonomic Revision Of The Western Palaearctic Species Of The Subgenera Zimmermannia Hering And Ectoedemia Busck s.str. (Lepidoptera, Nepticulidae), With Notes On Their Phylogeny. Listed as Nepticula nigrosparsella

Ectoedemia
Côn trùng châu Âu


title: 1215 Boyer

text:
1215 Boyer (1932 BA) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 19 tháng 1 năm 1932 bởi Alfred Schmitt ở Algiers.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 1215 Boyer

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1932


title: Dicranomyia parvistylata

text:
Dicranomyia parvistylata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: 1652 Hergé

text:
1652 Hergé là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện vào ngày 09 tháng 08 năm 1953 bởi Sylvain Julien Victor Arend, Uccle. Nó được đặt tên của vinh danh Georges Remi, còn được biết đến là Hergé.

Xem thêm
Asteroids list

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Sylvain Julien Victor Arend
Thiên thể phát hiện năm 1953


title: Zarza de Granadilla

text:
Zarza de Granadilla là một đô thị trong tỉnh Cáceres, Extremadura, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2005 (INE), đô thị này có dân số là 1744 người.

Tham khảo

Đô thị ở Cáceres


title: Cytharomorula danigoi

text:
Cytharomorula danigoi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Cytharomorula


title: Gurs

text:
Gurs là một xã trong tỉnh Pyrénées-Atlantiques, thuộc vùng Nouvelle-Aquitaine của nước Pháp, có dân số là 383 người (thời điểm 1999). Gurs nằm giữa Pau và Bayonne, cách biên giới Tây Ban Nha tròn 75 km.

Tham khảo

Xã của Pyrénées-Atlantiques


title: Euchloe simplonia

text:
Mountain Dappled White (Euchloe simplonia) là một loài bướm ngày được tìm thấy ở các vùng núi của Western Europe và Bắc Phi. Thức ăn chủ yếu của nó là sinapis, isatis, athionema, iberis và biscutella.

Chú thích

Tham khảo

Euchloe


title: Nguyễn Phương Anh

text:
Nguyễn Phương Anh hoặc Pha Lê (Crystal) hay còn được gọi là cô bé xương thủy tinh, là một học sinh người Việt Nam. Cô mắc chứng bệnh xương thủy tinh, một chứng bệnh khiến cho xương giòn và rất dễ gãy làm cho cô không được vận động nhiều. Năm 2013, cô đã được Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF) chọn làm một trong những gương mặt tiêu biểu cho trẻ em khuyết tật trên toàn thế giới và thực hiện một Video clip quảng bá về cô.

Cuộc sống

Nguyễn Phương Anh sinh năm 1996 tại Hà Nội. Cô từng theo học tại Trường Trung học phổ thông Việt Đức, Hà Nội. Phương Anh mắc bệnh xương thủy tinh từ nhỏ.

Cô có đến hơn 30 lần bị gãy xương và phải ngồi trên xe lăn để di chuyển. Cô được nhiều người biết đến khi cô tham gia và lọt vào vòng chung kết cuộc thi Tìm kiếm tài năng Việt Nam vào năm 2012. Với hình ảnh một cô bé cấp ba chỉ cao khoảng một mét ngồi trên xe lăn và phiêu với ca khúc tiếng Anh vui nhộn, cô đã để lại ấn tượng đẹp trong lòng rất nhiều khán giả Việt Nam.

Sau chương trình này, Phương Anh trở thành ca sĩ thường xuyên xuất hiện trong các chương trình, sự kiện dành cho cộng đồng người khuyết tật như trong cuộc thi Hoa hậu người khuyết tật Việt Nam. Phương Anh cũng từng là ca sĩ hát trong chương trình "Mang âm nhạc đến bệnh viện", biểu diễn phục vụ các bệnh nhân.

Tháng 10/2015, Nguyễn Phương Anh sang Australia du học với học bổng toàn phần của Đại học Curtin. Cô gái xương thủy tinh giàu nghị lực là một trong những thí sinh xuất sắc đạt số điểm IELTS 8.0.

Nguyễn Phương Anh hiện đang làm phát thanh viên, cộng tác viên ở Đài Tiếng nói Việt Nam.

Đánh giá

 "... sở dĩ Nguyễn Phương Anh được UNICEF chọn trong chương trình này là do những nỗ lực của em. "Phương Anh chính là biểu tượng cho sự vươn lên, ham sống, ham thể hiện và cống hiến. Em yếu ớt nhưng luôn thể hiện mình không yếu ớt. Em muốn cho mọi người thấy những người như em hoàn toàn bình thường và đáng được đối xử bình đẳng..."_ Phó chủ tịch nước Việt Nam Nguyễn Thị Doan..

 "Nguyễn Phương Anh, một cô bé "xương thủy tinh" đã truyền cảm hứng và quyết tâm cho hàng triệu người bằng giọng hát tuyệt vời của mình"_UNICEF.

 "Phương Anh là trường hợp độc đáo của người khuyết tật vượt qua các định kiến và kỳ thị trong xã hội. Với nghị lực của mình, cô đã khích lệ hàng ngàn, hàng triệu người trên khắp đất nước"_Bà Sandra Bisin, Giám đốc Truyền thông của UNICEF tại Việt Nam.

Câu nói

 "Hãy đối xử công bằng, chia sẻ hơn nữa và có cái nhìn thiện cảm với tất cả trẻ em khuyết tật để họ vững tin vào cuộc sống vốn đã chịu nhiều thiệt thòi về thân thể, hướng tới một tương lai tốt đẹp.".

 "Khi còn nhỏ, tôi nghĩ rằng dị biệt là sự khác biệt xấu. Khi lớn lên với tất cả tình yêu của gia đình quanh tôi, gia đình giúp tôi nhận ra khả năng thật sự cũng như bản chất thật sự của tôi".

 "Pha lê là biệt danh của tôi, nó mong manh nhưng tỏa sáng... vì tôi muốn mọi người coi tôi là một cô gái mong manh về thể chất nhưng rất khó khuất phục về tinh thần" ("I may be fragile physically, but I'm also unbroken mentally"). Đây cũng là châm ngôn sống của cô Nguyễn Phương Anh .

 "Việc tham gia vào cuộc thi Viet Nam Got Talent không phải để hát lên và trở thành nhà vô địch, mà tôi mong muốn khi tôi hát lên, mọi người sẽ nhìn được khả năng, được tâm hồn tôi, cũng như những người khuyết tật khác... Tôi không phải là đứa trẻ bình thường, nhưng tôi rất muốn được xã hội ghi nhận tôi là một đứa trẻ bình thường".

 "Bạn có thể làm được nhiều việc nếu mọi người tin vào bạn và thực sự đối xử bình đẳng với bạn...Với tiếng nói của tôi, tôi hy vọng rằng tôi có thể nâng cao ý thức của mọi người tại bất cứ nơi đâu tôi có mặt về chuyện chúng ta cần phải tử tế với mọi người, nhất là những người khuyết tật vì thái độ có thể thay đổi nhiều thứ.",

Giải thưởng

 Giải nhì cuộc thi hát tiếng Anh "Let's Get Loud", năm 2011.
 Vào vòng chung kết Vietnam's Got Talent, mùa 1 năm 2012.

Xem thêm

 Bệnh xương thủy tinh.
 Tìm kiếm tài năng: Vietnam's Got Talent (mùa 1)
 Người khuyết tật

Ghi chú

Liên kết ngoài

 "Hãy nhảy nào!" với Phương Anh, Báo Tuổi Trẻ.
 Nguyễn Phương Anh - gương mặt tiêu biểu toàn cầu, Báo điện tử Người đưa tin.

Người Hà Nội
Người khuyết tật Việt Nam
Học sinh Việt Nam
Rối loạn cơ xương


title: 12608 Aesop

text:
12608 Aesop (tên chỉ định: 2091 P-L) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Cornelis Johannes van Houten, Ingrid van Houten-Groeneveld, và Tom Gehrels ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 24 tháng 9 năm 1960. Nó được đặt theo tên the Greek fabulist Aesop.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 12001–13000

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thiên thể phát hiện năm 1960
Được phát hiện bởi Cornelis Johannes van Houten
Được phát hiện bởi Ingrid van Houten-Groeneveld
Được phát hiện bởi Tom Gehrels
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Nước ngọt (định hướng)

text:
Nước ngọt trong tiếng Việt có thể là:
Nước có trong tự nhiên với nồng độ các ion thấp. Xem bài nước ngọt
Các loại đồ uống không chứa cồn và chủ yếu là các loại đồ uống được cacbonat hóa như nước sô đa, Coca-Cola, Pepsi-Cola, Sprite, 7 Up v.v. Các loại đồ uống như nước chè (trà), cà phê, ca cao v.v mặc dù cũng không chứa cồn nhưng không được gọi là nước ngọt. Xem bài nước ngọt (công nghiệp).


title: Drillia asra

text:
Drillia asra là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Drilliidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Drillia


title: Aielo de Rugat

text:
Aielo de Rugat là một đô thị ở comarca Vall d'Albaida cộng đồng Valencia, Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích 7,83 km², dân số thời điểm năm 2006 là 202 người.

Tham khảo

Đô thị ở Valencia
Vall d'Albaida
Khu dân cư ở tỉnh Valencia


title: Lào

text:
Lào (, , Lao), tên chính thức là Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào (, sǎːtʰáːlanalat pásáːtʰipátàj pásáːsón láːw), là quốc gia nội lục có chủ quyền tại bán đảo Đông Dương, Đông Nam Á, phía tây bắc giáp với Myanmar và Trung Quốc, phía đông giáp với Việt Nam, phía đông nam giáp với Campuchia, phía tây và tây nam giáp với Thái Lan.

Lào là nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa độc đảng, theo chủ nghĩa Marx và do Đảng Nhân dân Cách mạng Lào cầm quyền. Thủ đô của Lào, đồng thời là thành phố lớn nhất, là Viêng Chăn. Các thành thị lớn khác là Luang Prabang, Savannakhet, và Pakse. Đây là một quốc gia đa dân tộc, người Lào chiếm khoảng 60% dân số, họ chủ yếu cư trú tại vùng thấp và chiếm ưu thế về chính trị và văn hóa. Các dân tộc Môn-Khmer, H'Mông và dân tộc bản địa vùng cao khác chiếm khoảng 40% dân số và sống tại khu vực đồi núi.

Quốc gia Lào hiện tại có nguồn gốc lịch sử và văn hóa từ Vương quốc Lan Xang. Do vị trí địa lý "trung tâm" ở Đông Nam Á, vương quốc này trở thành một trung tâm thương mại trên đất liền, trau dồi về mặt kinh tế cũng như văn hóa. Sau một giai đoạn xung đột nội bộ, Lan Xang chia thành ba vương quốc Luang Phrabang, Viêng Chăn và Champasak cho đến năm 1893 khi chúng hợp thành một lãnh thổ bảo hộ thuộc Pháp. Lào được tự trị vào năm 1949 và độc lập vào năm 1953 với chính thể quân chủ lập hiến. Cuộc nội chiến Lào kết thúc vào năm 1975 với kết quả là chấm dứt chế độ quân chủ, phong trào Pathet Lào lên nắm quyền. Lào phụ thuộc lớn vào viện trợ quân sự và kinh tế từ Liên Xô cho đến năm 1991.

Theo Tổ chức Minh bạch quốc tế, Lào vẫn là một trong những nước có tình trạng tham nhũng thuộc mức trung bình cao trên thế giới. Điều này đã ngăn cản đầu tư từ nước ngoài và tạo ra những vấn đề lớn với quy định của pháp luật, bao gồm cả khả năng của quốc gia để thực thi hợp đồng và quy định kinh doanh. Điều này đã góp phần làm cho khoảng một phần ba dân số Lào hiện đang sống dưới mức nghèo khổ theo mức quốc tế (dưới mức 1,25 đô la Mỹ mỗi ngày). Kinh tế Lào là một nền kinh tế đang phát triển với thu nhập thấp, với một trong những quốc gia có bình quân thu nhập đầu người hàng năm thấp nhất trên thế giới và một trong các nước kém phát triển nhất. Năm 2014, Lào chỉ xếp hạng 141 trên Chỉ số Phát triển Con người (HDI). Theo Chỉ số đói nghèo toàn cầu (2015), Lào đứng thứ 29 trong danh sách 52 quốc gia có tình trạng đói nghèo nhất.

Chiến lược phát triển của Lào dựa trên sản xuất thủy điện và bán điện năng sang các quốc gia láng giềng, cũng như trở thành một quốc gia liên kết giao thương lục địa. Ngoài ra, lĩnh vực khai mỏ của Lào cũng khá phát triển, quốc gia này được đánh giá là một trong các nền kinh tế có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất khu vực Đông Nam Á và Thái Bình Dương.

Lào là thành viên của Hiệp định thương mại châu Á - Thái Bình Dương (APTA), Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), Hội nghị cấp cao Đông Á và Cộng đồng Pháp ngữ. Lào xin trở thành thành viên của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vào năm 1997; vào ngày 2 tháng 2 năm 2013, Lào đã trở thành thành viên chính thức của tổ chức này.

Tên gọi
Từ nguyên của từ Lào chưa được biết một cách rõ ràng, song nó có thể liên hệ với các bộ tộc được gọi là Ai Lao (tiếng Lào: ອ້າຍລາວ, tiếng Isan: อ้ายลาว, ) xuất hiện trong các ghi chép từ thời nhà Hán tại khu vực mà nay là tỉnh Vân Nam.

Cái tên Laos trong tiếng Anh bắt nguồn từ Laos trong tiếng Pháp. Đế quốc thực dân Pháp thống nhất vương quốc Lào vào Liên bang Đông Dương vào năm 1893 và đặt tên quốc gia theo tên của nhóm dân tộc chiếm đa số, đó là người Lào.

Trong tiếng Lào, nước này được gọi là Muang Lao (ເມືອງ ລາວ) hoặc Pathet Lao (ປະ ເທດ ລາວ), cả hai đều có nghĩa là Quốc gia Lào.

Lịch sử

Sơ khai
Phát hiện một sọ người cổ đại trong hang Tam Pa Ling thuộc Dãy Trường Sơn tại miền bắc Lào; hộp sọ có niên đại ít nhất là 46.000 năm, là hoá thạch người hiện đại có niên đại xa nhất được phát hiện tại Đông Nam Á. Các đồ tạo tác bằng đá, trong đó có đồ theo kiểu văn hoá Hoà Bình, được phát hiện trong các di chỉ có niên đại từ thế Canh Tân muộn tại miền bắc Lào. Bằng chứng khảo cổ học cho thấy xã hội nông nghiệp phát triển trong thiên niên kỷ 4 TCN. Các bình và các loại đồ khác được chôn cho thấy một xã hội phức tạp, có các đồ vật bằng đồng xuất hiện khoảng năm 1500 TCN, và các công cụ đồ sắt được biết đến từ năm 700 TCN. Thời kỳ lịch sử nguyên thủy có đặc điểm là tiếp xúc với các nền văn minh Trung Hoa và Ấn Độ. Theo bằng chứng ngôn ngữ học và lịch sử khác, các bộ lạc nói tiếng Thái di cư về phía tây nam đến các lãnh thổ Lào và Thái Lan ngày nay từ Quảng Tây khoảng giữa các thế kỷ 8 và 9.

Lan Xang
Lào có nguồn gốc lịch sử từ Vương quốc Lan Xang (Triệu Voi) được Phà Ngừm thành lập vào thế kỷ XIV,. Phà Ngừm là hậu duệ của một dòng dõi quân chủ Lào, có tổ tiên là Mông Bì La Các. Ông lập Phật giáo Thượng toạ bộ làm quốc giáo và khiến Lan Xang trở nên thịnh vượng. Trong vòng 20 năm hình thành, vương quốc bành trướng về phía đông đến Chăm Pa và dọc Dãy Trường Sơn. Tuy nhiên, các triều thần không chịu được tính tàn nhẫn của ông nên họ đày ông đến khu vực mà nay thuộc tỉnh Nan của Thái Lan vào năm 1373,. Con trai cả của Phà Ngừm là Oun Heuan đăng cơ với tước hiệu Samsenthai, Lan Xang trở thành một trung tâm mậu dịch quan trọng trong thời gian 43 năm Samsenthai cai trị. Sau khi Samsenthai mất vào năm 1421, Lan Xang sụp đổ thành các phe phái xung khắc trong 100 năm sau đó.

Năm 1520, Photisarath đăng cơ và dời đô từ Luang Prabang đến Viêng Chăn nhằm tránh Miến Điện xâm chiếm. Setthathirat trở thành quốc vương vào năm 1548 sau khi cha ông bị ám sát, ông ra lệnh xây dựng That Luang, công trình hiện trở thành biểu trương quốc gia của Lào. Setthathirat mất tích khi trở về sau một cuộc viễn chinh sang Cao Miên, Lan Xang bắt đầu suy yếu nhanh chóng.

Phải đến năm 1637, khi Sourigna Vongsa đăng cơ, Lan Xang mới bành trướng biên giới hơn nữa. Thời gian Sourigna Vongsa cai trị thường được đánh giá là thời hoàng kim của Lào. Đến khi ông mất, Lan Xang không có người kế vị và bị phân thành ba thân vương quốc: Luang Phrabang, Viêng Chăn và Champasak. Từ năm 1763 đến năm 1769, các đội quân Miến Điện tràn vào miền Bắc Lào và sáp nhập Luang Phrabang, trong khi Champasak cuối cùng nằm dưới quyền bá chủ của Xiêm La.

Chao Anouvong được người Xiêm phong làm vua chư hầu của Viêng Chăn. Ông khuyến khích phục hưng mỹ thuật và văn học Lào, cải thiện quan hệ với Luang Phrabang. Chao Anouvong tiến hành khởi nghĩa chống Xiêm La vào năm 1826, kết quả là thất bại và Viêng Chăn bị cướp phá.

Một chiến dịch quân sự của Xiêm La tại Lào vào năm 1876 được một nhà quan sát Anh mô tả là đã "chuyển đổi thành một cuộc tập kích săn nô lệ quy mô lớn".

Pháp thuộc

Đến cuối thế kỷ 19, Luang Prabang bị Quân Cờ Đen từ Trung Quốc sang cướp phá. Pháp giải cứu Quốc vương Oun Kham và đưa Luang Phrabang thành một xứ bảo hộ. Ngay sau đó, Vương quốc Champasak và lãnh thổ Viêng Chăn cũng trở thành xứ bảo hộ của Pháp. Quốc vương Sisavang Vong của Luang Phrabang trở thành quân chủ của một nước Lào thống nhất và Viêng Chăn lại trở thành thủ đô.

Lào chưa từng quan trọng đối với Pháp, đây chỉ là một vùng đệm giữa Thái Lan chịu ảnh hưởng của Anh với Trung Kỳ và Bắc Kỳ vốn quan trọng hơn về kinh tế. Trong thời gian cai trị, người Pháp đưa vào hệ thống sưu dịch, buộc mọi nam giới tại Lào đóng góp 10 ngày lao động chân tay mỗi năm cho chính phủ thực dân. Lào sản xuất thiếc, cao su và cà phê, song chưa từng chiếm hơn 1% xuất khẩu của Đông Dương thuộc Pháp. Đến năm 1940, có khoảng 600 công dân Pháp sống tại Lào. Dưới sự cai trị của Pháp, người Việt Nam được khuyến khích di cư sang Lào, những người thực dân Pháp nhìn nhận như là một giải pháp hợp lý cho một vấn đề thực tế. Đến năm 1943, dân số Việt Nam chiếm gần 40.000 người, chiếm đa số ở các thành phố lớn nhất của Lào và được hưởng quyền bầu lãnh đạo của họ. Kết quả là 53% dân số Viêng Chăn, 85% người Thakhek và 62% người Pakse là người Việt Nam, ngoại trừ Luang Phrabang nơi dân số chủ yếu là người Lào. Cuối năm 1945, Pháp thậm chí còn lập kế hoạch đầy tham vọng để di chuyển dân số Việt Nam sang ba vùng trọng điểm, tức là vùng đồng bằng Viêng Chăn, vùng Savannakhet, cao nguyên Bolaven. Nếu không, theo Martin Stuart-Fox, Lào có thể đã mất quyền kiểm soát đất nước của họ.

Trong Chiến tranh thế giới thứ hai, các lực lượng Pháp Vichy, Thái Lan, Đế quốc Nhật Bản, Pháp Tự do, Trung Quốc lần lượt chiếm đóng Lào. Ngày 9 tháng 3 năm 1945, một nhóm dân tộc chủ nghĩa tuyên bố Lào độc lập, thủ đô là Luang Prabang song đến ngày 7 tháng 4 năm 1945 binh sĩ Nhật Bản chiếm đóng thành phố. Người Nhật nỗ lực ép buộc Sisavang Vong tuyên bố Lào độc lập song đến ngày 8 tháng 4 cùng năm, ông chỉ tuyên bố Lào chấm dứt là lãnh thổ bảo hộ của Pháp. Sau đó ông bí mật phái Thân vương Kindavong đại diện cho Lào trong Đồng Minh và Hoàng tử Sisavang làm đại diện bên người Nhật. Khi Nhật Bản đầu hàng, một số nhân vật dân tộc chủ nghĩa tại Lào (bao gồm Thân vương Phetsarath) tuyên bố Lào độc lập, song đến đầu năm 1946, người Pháp tái chiếm đóng và trao quyền tự trị hạn chế cho Lào.

Trong Chiến tranh Đông Dương, Đảng Cộng sản Đông Dương thành lập tổ chức kháng chiến Pathet Lào. Pathet Lào bắt đầu chiến tranh chống lực lượng thực dân Pháp với viện trợ của Việt Minh. Năm 1950, Pháp trao cho Lào quyền bán tự trị với vị thế một "nhà nước liên kết" trong Liên hiệp Pháp. Pháp duy trì quyền kiểm soát thực tế cho đến ngày 22 tháng 10 năm 1953 thì Pháp quyết định trao trả chủ quyền trong hòa bình, khi Lào độc lập hoàn toàn với chính thể quân chủ lập hiến.

Độc lập
Hiệp định Genève năm 1954 kết thúc Chiến tranh Đông Dương. Năm 1955, Hoa Kỳ lập một đơn vị đặc biệt nhằm thay thế Pháp ủng hộ Lục quân Hoàng gia Lào chống Pathet Lào cộng sản.

Năm 1960, giao tranh bùng phát giữa Lục quân Hoàng gia Lào và các du kích Pathet Lào được Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Liên Xô hậu thuẫn. Một chính phủ lâm thời đoàn kết dân tộc thứ nhì được Thân vương Souvanna Phouma thành lập vào năm 1962 song thất bại, và tình hình dần xấu đi và biến thành nội chiến quy mô lớn giữa chính phủ Hoàng gia Lào và Pathet Lào. Pathet Lào được quân đội và Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam ủng hộ.

Lào giữ vai trò quan trọng trong Chiến tranh Việt Nam do Quân đội Nhân dân Việt Nam tiến vào và nắm giữ nhiều lãnh thổ của Lào để mở đường tiếp tế cho chiến trường miền Nam Việt Nam. Đáp lại, Hoa Kỳ oanh tạc các vị trí của quân đội Việt Nam, ủng hộ các lực lượng chống cộng sản chính quy và không chính quy tại Lào và hỗ trợ quân Việt Nam Cộng hòa xâm nhập Lào.

Năm 1968, Quân đội Nhân dân Việt Nam phát động tấn công giúp Pathet Lào chống lại lực lượng Hoàng gia Lào. Cuộc tấn công này khiến lực lượng Quân đội Hoàng gia Lào tan rã ở mức độ lớn, thế lực chống cộng chính tại Lào chuyển sang lực lượng H'Mông dưới quyền Vàng Pao do Hoa Kỳ và Thái Lan ủng hộ.

Cuộc oanh tạc trên không chống lại Pathet Lào và Quân đội Nhân dân Việt Nam đã được thực hiện bởi Hoa Kỳ để ngăn chặn sự sụp đổ của Chính phủ Hoàng gia Lào và từ chối việc sử dụng Đường mòn Hồ Chí Minh để tấn công lực lượng Hoa Kỳ tại Cộng hòa Việt Nam. Từ năm 1964 đến năm 1973, Hoa Kỳ ném hai triệu tấn bom tại Lào, gần bằng lượng bom họ ném tại châu Âu và châu Á trong Chiến tranh thế giới thứ hai, khiến Lào trở thành quốc gia bị ném bom nặng nề nhất trong lịch sử nếu so với dân số; The New York Times lưu ý rằng "mỗi người Lào nhận gần một tấn bom." Khoảng 80 triệu quả bom không phát nổ và vẫn còn rải rác khắp đất nước, khiến nhiều vùng đất rộng lớn không thể canh tác và làm thiệt mạng hàng chục người Lào mỗi năm.

Năm 1975, Pathet Lào cùng Quân đội Nhân dân Việt Nam lật đổ chính phủ Vương quốc Lào, buộc Quốc vương Savang Vatthana thoái vị vào ngày 2 tháng 12 năm 1975. Từ 20.000 đến 70.000 người Lào chết trong nội chiến.

Vào ngày 2 tháng 12 năm 1975, sau khi nắm quyền kiểm soát đất nước, chính phủ Pathet dưới quyền Kaysone Phomvihane đổi tên nước thành Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào và ký kết các thỏa thuận cho Việt Nam quyền được bố trí lực lượng vũ trang và bổ nhiệm các cố vấn hỗ trợ giám sát đất nước. Trong một bài báo được xuất bản năm 1990, nhà hoạt động nhân quyền Hmong Vang Pobzeb đã viết rằng Lào là lãnh thổ thuộc địa của Việt Nam kể từ ngày 2 tháng 12 năm 1975 và được chỉ đạo bởi Việt Nam trong các vấn đề nội bộ và đối ngoại. Mối quan hệ chặt chẽ giữa Lào và Việt Nam đã được chính thức hóa thông qua một hiệp ước được ký năm 1977, từ đó không chỉ cung cấp hướng dẫn cho chính sách đối ngoại của Lào mà còn là cơ sở cho sự tham gia của Việt Nam ở tất cả các cấp chính trị và kinh tế Lào. Năm 1979, Việt Nam yêu cầu Lào kết thúc quan hệ với Trung Quốc, khiến Lào bị Trung Quốc, Hoa Kỳ và các quốc gia khác cô lập về thương mại. Xung đột giữa phiến quân người H'Mông với Pathet Lào và Quân đội Nhân dân Việt Nam tiếp tục sau nội chiến tại các khu vực trọng yếu của Lào. Năm 1979 có 50.000 quân Việt Nam đóng quân tại Lào và có tới 6.000 quan chức dân sự Việt Nam, trong đó có 1.000 người trực tiếp gắn bó với các bộ ở Viêng Chăn.

Cuộc xung đột giữa phiến quân H'mong và Quân đội Nhân dân Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (SRV) cũng như Pathet Lào do SRV hậu thuẫn tiếp tục tại các khu vực trọng yếu của Lào, bao gồm cả Vùng quân sự khép kín Saysaboune, Khu quân sự khép kín Xaisamboune gần tỉnh Viêng Chăn và tỉnh Xieng Khouang. Từ năm 1975 đến năm 1996, Hoa Kỳ tái định cư khoảng 250.000 người tị nạn Lào từ Thái Lan, trong đó có 130.000 người H'Mông. (Xem: Khủng hoảng tị nạn Đông Dương)

Ngày 2 tháng 12 năm 2015, Lào kỷ niệm 40 năm thành lập nước.

Địa lý

Lào là quốc gia nội lục duy nhất tại Đông Nam Á, hầu hết lãnh thổ nắm giữa vĩ độ 14° và 23° Bắc, và kinh độ 100° và 108° Đông. Lào có cảnh quan rừng rậm, hầu hết là các dãy núi gồ ghề, đỉnh núi cao nhất là Phou Bia cao 2.818 m, cùng một số đồng bằng và cao nguyên. Sông Mekong tạo thành một đoạn dài biên giới phía tây với Thái Lan, còn dãy Trường Sơn tạo thành hầu hết biên giới phía đông với Việt Nam, dãy núi Luangprabang tạo thành biên giới tây bắc với các vùng cao Thái Lan. Có hai cao nguyên là Xiangkhoang tại phía bắc và Bolaven tại phía nam. Lào có khí hậu nhiệt đới, chịu ảnh hưởng của gió mùa. Lào có thể được phân thành ba khu vực địa lý: bắc, trung và nam.

Mùa mưa riêng biệt và kéo dài từ tháng 5 đến tháng 11, tiếp đến là mùa khô kéo dài từ tháng 12 đến tháng 4. Theo truyền thống địa phương, một năm có ba mùa là mùa mưa, mùa lạnh và mùa nóng, do hai tháng cuối của mùa khô nóng hơn đáng kể so với bốn tháng trước đó. Thủ đô của Lào là Viêng Chăn, các thành thị lớn khác là Luang Prabang, Savannakhet và Pakse.

Năm 1993, chính phủ Lào dành ra 21% diện tích đất cho bảo tồn môi trường sống tự nhiên. Đây là một trong các quốc gia thuộc khu vực trồng thuốc phiện "Tam giác Vàng". Theo cuốn sách thực tế của UNODC vào tháng 10 năm 2007 về trồng trọt thuốc phiện ở Đông Nam Á, diện tích trồng cây thuốc phiện là 15 km vuông, giảm 3 km vuông so với năm 2006.

Lào có thể được coi là bao gồm ba khu vực địa lý: bắc, trung và nam.

Hành chính
Lào được phân thành 17 tỉnh (khoueng) và thủ đô Viêng Chăn. Tỉnh mới nhất là Xaisomboun, được thành lập vào năm 2013. Các tỉnh được chia thành huyện (muang) rồi đến bản (ban). Một bản "đô thị" về cơ bản là một thị trấn.

Môi trường

Lào ngày càng gặp nhiều vấn đề về môi trường, với nạn phá rừng là một vấn đề đặc biệt quan trọng như mở rộng khai thác thương mại rừng, kế hoạch bổ sung các công trình thủy điện, nhu cầu nước ngoài cho động vật hoang dã và lâm sản ngoài gỗ cho thực phẩm và thuốc truyền thống và dân số tạo ra áp lực ngày càng tăng.

Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc cảnh báo: "Bảo vệ môi trường và sử dụng bền vững tài nguyên thiên nhiên ở Lào là yếu tố quan trọng để giảm nghèo và tăng trưởng kinh tế."

Vào tháng 4 năm 2011, tờ The Independent đưa tin Lào đã bắt đầu làm việc trên đập Xayaburi gây tranh cãi trên sông Mekong mà không được chính thức phê duyệt. Các nhà môi trường nói rằng đập sẽ ảnh hưởng xấu đến 60 triệu người và Campuchia và Việt Nam - quan ngại về dòng chảy của nước - chính thức phản đối dự án. Ủy ban sông Mê Kông, một cơ quan liên chính phủ khu vực được thiết kế để thúc đẩy "quản lý bền vững" dòng sông, nổi tiếng với cá da trơn khổng lồ của nó, đã thực hiện một nghiên cứu cảnh báo nếu Xayaburi và các kế hoạch tiếp theo đi trước, nó "cơ bản sẽ làm suy yếu sự phong phú, năng suất và sự đa dạng của các nguồn tài nguyên cá Mekong ". Quốc gia láng giềng Việt Nam cảnh báo rằng con đập sẽ gây hại cho đồng bằng sông Cửu Long, nơi có gần 20 triệu người và cung cấp khoảng 50% sản lượng gạo của Việt Nam và hơn 70% sản lượng thủy sản và trái cây.

Milton Osborne, Tham dự viên tại Viện Chính sách Quốc tế Lowy, người đã nghiên cứu chuyên sâu về sông Mekong, cảnh báo: "Kịch bản tương lai của sông Mekong không còn là nguồn của cá."

Khai thác gỗ bất hợp pháp cũng là một vấn đề lớn. Các nhóm môi trường ước tính 500.000 mét khối đang bị các công ty hợp tác với Quân đội Nhân dân Lào khai thác và sau đó vận chuyển từ Lào sang Việt Nam hàng năm, với hầu hết đồ nội thất cuối cùng được xuất khẩu sang các nước phương Tây. Một cuộc điều tra của chính phủ năm 1992 chỉ ra rằng rừng chiếm khoảng 48 phần trăm diện tích đất của Lào. Độ che phủ rừng giảm xuống còn 41% trong một cuộc khảo sát năm 2002. Chính quyền Lào đã nói rằng, trên thực tế, độ che phủ của rừng có thể không quá 35% do các dự án phát triển như thủy điện.

Chính trị

Lào là một nhà nước xã hội chủ nghĩa công khai tán thành chủ nghĩa cộng sản. Chính đảng hợp pháp duy nhất là Đảng Nhân dân Cách mạng Lào. Nguyên thủ quốc gia là Chủ tịch nước, người này đồng thời là Tổng Bí thư Đảng Nhân dân Cách mạng Lào. Thủ tướng là một thành viên trong Bộ Chính trị Đảng Nhân dân Cách mạng Lào. Các chính sách của chính phủ được Đảng xác định thông qua Bộ Chính trị gồm 11 thành viên và Ủy ban Trung ương Đảng gồm 61 thành viên. Các quyết định quan trọng của chính phủ do Hội đồng Bộ trưởng xem xét. Việt Nam duy trì ảnh hưởng đáng kể đến Bộ Chính trị Đảng Nhân dân Cách mạng Lào.

Hiến pháp đầu tiên của Lào được ban hành vào ngày 11 tháng 5 năm 1947, trong đó tuyên bố Lào là một nhà nước độc lập trong Liên hiệp Pháp. Hiến pháp sửa đổi vào ngày 11 tháng 5 năm 1957 bỏ qua đề cập đến Liên hiệp Pháp, song vẫn còn quan hệ mật thiết về giáo dục, y tế, kỹ thuật với cường quốc thực dân cũ. Văn kiện năm 1957 bị bãi bỏ vào ngày 3 tháng 12 năm 1975, khi thành lập chế độ mới theo chủ nghĩa cộng sản. Một hiến pháp mới được thông qua vào năm 1991, trong đó xác định "vai trò lãnh đạo" của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào.

Cuộc bầu cử quốc hội 1992 bầu ra 85 đại biểu, số đại biểu tăng lên 99 vào năm 1997, 115 vào năm 2006 và 132 vào năm 2011.

Quân đội Nhân dân Lào có quy mô nhỏ, ít ngân sách và không đủ nguồn lực; sứ mệnh của họ tập trung vào an ninh biên giới và nội địa, chủ yếu là chống lại các nhóm nổi dậy người H'Mông và đối lập khác. Cùng với Đảng Nhân dân Cách mạng Lào và chính phủ, Quân đội Nhân dân Lào là trụ cột thứ ba của bộ máy nhà nước, và được dự kiến ngăn chặn bất ổn chính trị và dân sự hoặc tình huống khẩn cấp tương tự. Không tồn tại mối đe dọa từ bên ngoài đối với Lào, và Quân đội Nhân dân Lào duy trì quan hệ mạnh mẽ với Quân đội Nhân dân Việt Nam.

Ngoại giao

Kinh tế

Là một quốc gia không giáp biển, lại có cơ sở hạ tầng chưa hoàn thiện và phần lớn lực lượng lao động thiếu kĩ năng, Lào vẫn là một trong những nước nghèo nhất Đông Nam Á. Kinh tế Lào phụ thuộc nhiều vào đầu tư và thương mại với các nước láng giềng. Năm 2009, dù Lào về chính thức vẫn là nhà nước cộng sản, song chính quyền Obama tuyên bố Lào không còn là nước Marx–Lenin và bỏ lệnh cấm các công ty Lào nhận tài chính từ Ngân hàng Xuất nhập khẩu Hoa Kỳ (Ex-Im Bank). Năm 2011, Sở Giao dịch Chứng khoán Lào bắt đầu giao dịch. Năm 2016, Trung Quốc là nhà đầu tư nước ngoài lớn nhất vào kinh tế Lào, tính luỹ kế họ đã đầu tư 5,395 tỷ USD trong giai đoạn 1989–2014, xếp thứ nhì và thứ ba trong giai đoạn này là Thái Lan (4,489 tỷ USD) và Việt Nam (3,108 tỷ USD)..

Nông nghiệp tự cấp vẫn chiếm đến một nửa GDP và tạo 80% số việc làm. Chỉ có 4,01% diện tích lãnh thổ là đất canh tác và chỉ 0,34% diện tích lãnh thổ được sử dụng làm đất trồng trọt lâu dài, đây là tỷ lệ thấp nhất trong Tiểu vùng Sông Mekong Mở rộng. Lúa chi phối nông nghiệp Lào do khoảng 80% diện tích đất canh tác dành cho trồng lúa. Khoảng 77% nông hộ Lào tự cung cấp gạo. Sản lượng lúa tăng 5% mỗi năm từ năm 1990 đến năm 2005 nhờ cải tiến về giống và cải cách kinh tế, Lào lần đầu đạt được cân bằng ròng về xuất nhập khẩu gạo vào năm 1999. Lào có lẽ có nhiều giống gạo nhất trong Tiểu vùng Sông Mekong Mở rộng. Từ năm 1995, chính phủ Lào làm việc cùng Viện Nghiên cứu Lúa Quốc tế tại Philippines nhằm thu thập các mẫu hạt của hàng nghìn giống lúa tại Lào.

Kinh tế Lào nhận được viện trợ phát triển từ IMF, ADB và các nguồn quốc tế khác, cũng như đầu tư trực tiếp nước ngoài về phát triển xã hội, công nghiệp thủy điện và khai mỏ (đáng chú ý nhất là đồng và vàng). Du lịch là ngành tăng trưởng nhanh chóng. Phát triển kinh tế tại Lào bị cản trở do chảy máu chất xám.

Lào giàu tài nguyên thiên nhiên, song phải nhập khẩu dầu khí. Luyện kim là một ngành quan trọng và chính phủ hy vọng thu hút đầu tư nước ngoài để phát triển các mỏ than, vàng, bô xít, thiếc, đồng và kim loại có giá trị khác. Ngoài ra, nguồn tài nguyên nước phong phú và địa hình núi non cho phép Lào sản xuất và xuất khẩu thủy điện với số lượng lớn. Lào xuất khẩu điện sang Thái Lan và Việt Nam.

Ngành du lịch Lào tăng trưởng nhanh chóng, đạt gần 4,7 triệu du khách quốc tế trong năm 2015, đông nhất là khách Thái Lan (2,32 triệu), Việt Nam (1,19 triệu) và Trung Quốc (0,51 triệu) Du lịch đóng góp 679,1 triệu USD cho GDP vào năm 2010, dự tính tăng lên 1,5857 tỷ USD vào năm 2020. Năm 2010, 1/10,9 số công việc là trong lĩnh vực du lịch. Thu nhập xuất khẩu từ du khách quốc tế và hàng hóa du lịch dự kiến tăng lên 484,2 triệu USD vào năm 2020, chiếm 12,5% xuất khẩu. Luang Prabang với văn hóa Phật giáo và kiến trúc thuộc địa, cùng tổ hợp đền cổ Khmer Wat Phu là các di sản thế giới UNESCO, Cánh đồng Chum cũng được đề cử.

Các sân bay chính của Lào là sân bay quốc tế Wattay tại Viêng Chăn và sân bay quốc tế Luang Prabang, sân bay quốc tế Pakse cũng có một vài đường bay quốc tế. Hãng hàng không quốc gia của Lào là Lao Airlines. Các hãng hàng không khác có đường bay đến Lào là Bangkok Airways, Vietnam Airlines, AirAsia, Thai Airways International, China Eastern Airlines và Silk Air. Phần lớn nước Lào thiếu cơ sở hạ tầng đẩy đủ. Lào chỉ có một đoạn đường sắt ngắn nối Viêng Chăn với Thái Lan qua cầu Hữu nghị Thái-Lào. Các tuyến đường bộ liên kết các trung tâm đô thị lớn, đặc biệt là Đường 13, được nâng cấp trung thời gian qua, song các làng nằm xa các đường chính chỉ có thể tiếp cận bằng đường mòn. Tồn tại hạn chế về viễn thông, song điện thoại di động trở nên phổ biến tại các trung tâm đô thị. Trong nhiều khu vực nông thôn, ít nhất cũng có điện năng cục bộ. Xe Songthaew được sử dụng để vận chuyển đường dài và địa phương.

Tại Lào, người Hoa là thế lực chi phối nền kinh tế. Hiện Lào có khoảng 13 đặc khu kinh tế của Trung Quốc, trong đó có Đặc khu Kinh tế Tam giác vàng (GTSEZ) rộng 10.000 hecta. Paul Chamber, giám đốc nghiên cứu của Viện nghiên cứu các vấn đề Đông Nam Á tại Thái Lan, cho biết: "Phía bắc nước Lào giờ đây đã gần như bị biến thành một đất nước Trung Quốc mới". Vào năm 2014, nhiều người dân Lào sống tại GTSEZ đã biểu tình chống lại việc chính quyền giải tỏa và thu hồi đất để mở rộng đặc khu kinh tế này. Theo lời của chuyên gia tư vấn Linh tại Bokeo: "Trung Quốc sẽ tiếp tục xây dựng mối quan hệ tại đây và có thể biến Lào thành một Tây Tạng kế tiếp".

Nhân khẩu

Dân số Lào ước tính đạt 6,5 triệu người vào năm 2012, phân bổ không đều trên lãnh thổ. Hầu hết dân chúng sống tại các thung lũng của sông Mekong và các chi lưu của nó. Thủ đô Viêng Chăn có 740 nghìn cư dân vào năm 2008. Mật độ dân số Lào đạt 27/km². Cư dân Lào thường được phân chia theo độ cao, gần tương ứng với dân tộc.

Hơn một nửa dân số (60%) là người Lào, chiếm phần lớn cư dân vùng thấp, họ là dân tộc chiếm ưu thế về chính trị và văn hóa tại Lào. Người Lào thuộc nhóm ngôn ngữ Thái, họ bắt đầu di cư từ Trung Quốc về phía nam vào thiên niên kỷ 1. 10% dân số là các nhóm vùng thấp khác, họ cùng với người Lào hợp thành Lào Loum. Tại vùng núi miền trung và miền nam, các bộ lạc Môn-Khmer gọi chung là Lào Theung, hay Lào vùng giữa, chiếm ưu thế. Họ từng là cư dân bản địa tại miền bắc Lào. Một số người Việt, Hoa và Thái vẫn ở lại, đặc biệt là tại các đô thị, song nhiều người dời đi khi Lào độc lập vào cuối thập niên 1940, nhiều người trong số họ tái định cư tại Việt Nam, Hồng Kông hay sang Pháp. Lào Theung chiếm khoảng 30% dân số. Các dân tộc vùng cao như H'Mông, Dao, Shan và một số dân tộc Tạng-Miến sống trong các khu vực cô lập tại Lào trong thời gian dài. Các bộ lạc vùng đồi núi có nguồn gốc hỗn hợp về dân tộc/văn hóa-ngôn ngữ tại miền bắc Lào bao gồm người Lua và người Khơ Mú, họ là dân tộc bản địa của Lào. Các dân tộc này được gọi chung là Lào Soung hay Lào vùng cao. Người Lào Soung chiếm khoảng 10% dân số.

Ngôn ngữ chính thức và chi phối tại Lào là tiếng Lào, đây là một ngôn ngữ có thanh điệu thuộc nhóm ngôn ngữ Thái. Tuy nhiên, chỉ hơn một nửa dân chúng nói tiếng Lào bản ngữ, phần còn lại nói các dân tộc thiểu số, đặc biệt là ở nông thôn. Chữ cái Lào tiến triển trong khoảng giữa thế kỷ XIII và XIV, bắt nguồn từ chữ viết Khmer cổ và tương đồng với chữ Thái Lan. Ngoài ra, còn có các ngôn ngữ thiểu số như Khơ Mú và Mông, đặc biệt là tại vùng giữa và vùng cao.

67% người Lào là tín đồ Phật giáo Thượng tọa bộ, 1,5% là tín đồ Cơ Đốc giáo và 31,5% theo các tôn giáo khác hoặc không xác định theo điều tra nhân khẩu năm 2005. Phật giáo từ lâu đã là một thế lực xã hội quan trọng tại Lào. Phật giáo Thượng tọa bộ tồn tại hòa bình với thuyết đa thần địa phương từ khi được truyền bá đến.

Tuổi thọ dự tính khi sinh của nam giới Lào là 60,85 năm, còn của nữ giới là 64,76 năm tính đến 2012. Tuổi thọ triển vọng khỏe mạnh là 54 năm vào năm 2007. Năm 2008, 43% dân số không được tiếp cận nguồn nước vệ sinh, song con số này giảm còn 33% vào năm 2010.

Tỷ lệ biết chữ của người thành niên tại Lào vượt quá hai phần ba. Tỷ lệ biết chữ của nam giới cao hơn của nữ giới. Tỷ lệ biết chữ đạt 73% theo ước tính vào năm 2010. Năm 2004, tỷ lệ nhập học tiểu học đạt 84%. Đại học Quốc gia Lào là đại học công lập, thành lập vào năm 1996.

Văn hóa

Phật giáo Thượng tọa bộ có ảnh hưởng chi phối trong văn hóa Lào, được phản ánh trên khắp đất nước từ ngôn ngữ trong chùa và trong mỹ thuật, văn học, nghệ thuật trình diễn. Nhiều yếu tố trong văn hóa Lào có trước khi Phật giáo truyền đến, chẳng hạn như âm nhạc Lào do nhạc cụ dân tộc là khèn chi phối, nó có nguồn gốc từ thời tiền sử. Tiếng khèn theo truyền thống đi kèm với người hát theo phong cách dân gian lam. Trong các phong cách lam, lam saravane có lẽ được phổ biến nhất.

Gạo nếp là một loại lương thực đặc trưng và có ảnh hưởng văn hóa và tôn giáo đối với người Lào. Gạo nếp thường được ưa chuộng hơn gạo nhài, và trồng lúa nếp được cho là bắt nguồn tại Lào. Tồn tại nhiều truyền thống và nghi lễ liên quan đến sản xuất lúa trong các môi trường khác nhau và trong nhiều dân tộc. Chẳng hạn, các nông dân Khơ Mú tại Luang Prabang trồng loại lúa Khao Kam với số lượng nhỏ gần lều để tưởng nhớ cha mẹ đã mất, hoặc tại góc ruộng để thể hiện cha mẹ vẫn sống.

Trong thời gian gần đây, Beerlao của nhà máy bia quốc doanh Lào đã trở nên phổ biến ở Lào và được người nước ngoài và cư dân trong nước đánh giá rất cao. Năm 2004, tạp chí Time đã ca ngợi Beerlao là loại bia tốt nhất châu Á.

Sinh là một loại trang phục truyền thống mà nữ giới Lào mặc trong sinh hoạt thường ngày, tương tự như áo dài của Việt Nam. Đây là một loại váy lụa dệt tay, có thể nhận diện nữ giới mặc nó theo nhiều cách, chẳng hạn như khu vực xuất thân.

Đa thê là một tội tại Lào theo pháp luật, song hình phạt ở mức thấp, và đa thê vẫn phổ biến trong người H'Mông.

Toàn bộ báo chí tại Lào đều do chính quyền phát hành, trong đó có nhật báo Anh ngữ Vientiane Times và tuần báo Pháp ngữ Le Rénovateur. Thông tấn xã chính thức của quốc gia là Khao San Pathet Lao, hãng này phát hành các phiên bản tiếng Anh và Pháp tờ báo của họ. Lào hiện có chín nhật báo, 90 tạp chí, 43 đài phát thanh, và 32 đài truyền hình hoạt động khắp đất nước. , Báo Nhân Dân của Việt Nam và Tân Hoa xã của Trung Quốc là các tổ chức truyền thông ngoại quốc duy nhất được phép mở văn phòng tại Lào. Chính phủ Lào kiểm soát nghiêm ngặt toàn bộ các kênh truyền thông nhằm ngăn chặn phê bình các hành động của họ. Công dân Lào chỉ trích chính phủ là đối tượng bị mất tích, bắt giữ tùy tiện và tra khảo.

Kể từ khi thành lập nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào, chỉ có rất ít phim được sản xuất tại Lào. Một trong các phim thương mại đầu tiên là Sabaidee Luang Prabang, sản xuất vào năm 2008. Nhà làm phim người Úc Kim Mordount sản xuất The Rocket tại Lào với dàn diễn viên nói tiếng Lào, phim xuất hiện trong Liên hoan Phim quốc tế Melbourne 2013 và thắng ba giải tại Liên hoan Phim quốc tế Berlin. Gần đây, một vài công ty sản xuất địa phương kế tục sản xuất các phim Lào và giành được công nhận quốc tế. Trong số đó có At the Horizon do Anysay Keola làm đạo diễn và Chanthaly do Mattie Do làm đạo diễn.

Muay Lào là môn thể thao quốc gia, tương tự như Muay Thái, Lethwei Myanmar và Pradal Serey Campuchia. Bóng đá phát triển thành môn thể thao phổ biến nhất tại Lào. Giải vô địch Lào là giải đấu chuyên nghiệp cao nhất của các câu lạc bộ bóng đá Lào. Từ khi bắt đầu giải đấu, Câu lạc bộ Quân đội Lào là đội thành công nhất.

Câu nói

Ngày 13-3-1963, tại sân bay Gia Lâm trong lễ tiễn Vua Sri Savan Vatthana cùng các vị khách Lào lên đường về nước kết thúc chuyến thăm Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đọc một câu thơ về quan hệ Việt - Lào:

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Hồ sơ quốc gia trên BBC News
 Lào  trên UCB Libraries GovPubs
 Lào trên Encyclopædia Britannica

Cộng hòa
Quốc gia thành viên của Liên Hợp Quốc
Quốc gia Đông Nam Á
Quốc gia cộng sản
Quốc gia nội lục
Nước kém phát triển
Quốc gia thành viên Cộng đồng Pháp ngữ
Quốc gia thành viên ASEAN


title: 98 Ianthe

text:
Ianthe  (định danh hành tinh vi hình: 98 Ianthe) là một tiểu hành tinh lớn ở vành đai chính, được đặt tên cho ba nhân vật trong thần thoại Hy Lạp. Nó rất tối và được cấu tạo từ các muối cacbonat. Nó được Christian Heinrich Friedrich Peters phát hiện ngày 18 tháng 4 năm 1868 từ Clinton, New York, Hoa Kỳ, và là một trong nhiều tiểu hành tinh do ông phát hiện trong thế kỷ 19.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Ianthe
18680418
Tiểu hành tinh được đánh số
Ianthe
Tiểu hành tinh kiểu CG (Tholen)
Tiểu hành tinh kiểu Ch (SMASS)
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Souhey

text:
Souhey  là một xã thuộc tỉnh Côte-d’Or trong vùng Bourgogne-Franche-Comté miền đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Côte-d’Or

Tham khảo

Xã của Côte-d'Or


title: Perg

text:
Perg là thành phố thuộc bang Thượng Áo (Oberösterreich), thủ phủ của huyện cùng tên của Cộng hòa Áo. Thành phố Perg có diện tích 35,1 km2, dân số cuối năm 2005 là 7515 người.

Tham khảo


title: Mairé

text:
Mairé là một xã, tọa lạc ở tỉnh Vienne trong vùng Nouvelle-Aquitaine, Pháp. Xã này có diện tích 20,57 km², dân số năm 2006 là 201 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 60 m trên mực nước biển.

Biến động dân số

Liên kết ngoài
 Mairé trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Tham khảo

Maire


title: Montgaillard, Aude

text:
Montgaillard là một xã của Pháp, nằm ở tỉnh Aude trong vùng Occitanie.

Người dân địa phương trong tiếng Pháp gọi là Montgaillardais.

Hành chính

Thông tin nhân khẩu

Graphique d'évolution de la population 1794-1999

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Montgaillard trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Montgaillard


title: (27734) 1990 RA8

text:
{{DISPLAYTITLE:(27734) 1990 RA8}}

(27734) 1990 RA8 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henri Debehogne ở Đài thiên văn La Silla ở Chile ngày 14 tháng 9 năm 1990.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 27001–28000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1990
Được phát hiện bởi Henri Debehogne
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Bullion

text:
Bullion là một xã của Pháp, nằm ở tỉnh Yvelines trong vùng Île-de-France.

Các xã giáp ranh: Choisel về phía bắc-đông-bắc, Pecqueuse về phía đông bắc, Bonnelles về phía đông, Rochefort-en-Yvelines về phía nam, Saint-Arnoult-en-Yvelines về phía nam-tây-nam, Clairefontaine-en-Yvelines về phía tây nam, La Celle-les-Bordes về phía tây và Cernay-la-Ville về phía bắc-đông-bắc.

Hành chính

Biến động dân số

Xem thêm

 Xã của Yvelines

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Historique détaillé de Bullion
 Bullion sur le site du parc naturel régional de la haute vallée de Chevreuse
 Bullion sur le site patrimoine-de-france.org
 Bullion sur le site culture.gouv.fr (inventaire général du patrimoine culturel)
 Vue aérienne de la commune de Bullion trên trang mạng của IAURIF
 Bullion trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
 Bullion trên trang mạng của INSEE
 Plan de Bullion sur Google Maps

Xã của Yvelines


title: Andrena canohirta

text:
Andrena canohirta là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1923.

Chú thích

Tham khảo

C
Động vật được mô tả năm 1923


title: Xenopoecilus poptae

text:
Popta's buntingi (Xenopoecilus poptae) là một loài cá thuộc họ Adrianichthyidae. Nó là loài đặc hữu của Indonesia.

Nguồn
 Kottelat, M. 1996. Xenopoecilus poptae . 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 5 tháng 8 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Xenopoecilus
Cá nước ngọt Indonesia
Động vật được mô tả năm 1922


title: Macrotera arcuata

text:
Macrotera arcuata là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Fox mô tả khoa học năm 1893.

Chú thích

Tham khảo

Macrotera
Động vật được mô tả năm 1893


title: Chuyên đề 2!

text:
2! hay Chuyên đề 2! là một ấn phẩm bán nguyệt san của báo Sinh viên Việt Nam, một tạp chí có nội dung về phong cách sống, bên cạnh đó đề cập tới nhiều vấn đề trong xã hội, định hướng thời trang cho các bạn trẻ cùng các cụm tin giải trí, với đối tượng độc giả chủ yếu là học sinh, sinh viên, thanh niên Việt Nam, được phát hành vào ngày 1 và 15 hàng tháng.

Lịch sử phát hành
 Ngày 2 tháng 5 năm 2002: Chuyên đề 2! Hoa Học Trò ra đời với hình thức ban đầu là một chuyên đề giải trí của báo Hoa Học Trò, được phát hành mỗi tháng một số. Sau đó, 2! đã được phát hành hằng tuần vào mỗi sáng thứ Ba với số lượng phát hành mỗi kỳ khoảng 200.000 bản mỗi số. Suốt 12 năm liên tiếp, tạp chí này giữ nguyên giá 10.000 đồng
 Ngày 24 tháng 3 năm 2013: 2! Luxe - ấn phấm đặc biệt dành cho người trẻ A+ ra đời và phát hành hằng tháng với các chuyên mục chính như: First in, Vùng tiểu khí hậu, Relationship, Giải trí. Phụ kiện của 2! Luxe thường là những vật phẩm hấp dẫn với giới trẻ lúc bấy giờ như: day-runner, cheating book, travel book,...
 Ngày 7 tháng 4 năm 2015: 2! Người trẻ Việt số 410 ra đời với hình thức thể hiện mới: mỗi số có một vấn đề để cùng phân tích, bàn luận. Chuyên đề ở số này có tên là Make Over với đại diện là ca sĩ Tóc Tiên. Bắt đầu từ số này, các số phát hành vào sáng thứ 3 cách tuần với giá 25.000đ/số, mỗi số tặng kèm một cuốn Menu Giải trí, có nội dung về thông tin âm nhạc, phim ảnh cùng các bài phân tích. Tới số 413, ngày 19 tháng 5, mục Menu Giải trí được gộp vào trong quyển báo, thay vào đó là cuốn phụ kiện Boiz đề cập tới thời trang, phong cách sống của các nam thanh niên
 Tháng 1 năm 2016, tạp chí này đổi ngày phát hành sang ngày 1 và 15 hàng tháng với giá 20.000đ/số. Số đầu tiên theo lịch phát hành mới này là số 431, ngày 15 tháng 1
 Tháng 4 năm 2016, 2! thay đổi cách thức thể hiện nội dung, hình ảnh, thiết kế và chất liệu giấy in. Số đầu tiên theo phiên bản mới này là số 436, ra ngày 1 tháng 4, với tiêu đề trang bìa BEGIN AGAIN. Người mẫu ảnh bìa cho số này là thành viên Isaac của nhóm nhạc 365daband

Các cuộc thi và hoạt động
 Là đối tác truyền thông của nhiều sự kiện lớn như HEC Korea, Soundfest, YAN Beatfest,... và các buổi gặp gỡ người hâm mộ của Kim Jae Joong, T-Ara, Lee Kwang Soo,... tại Việt Nam.
 Cuộc thi 2! Ngôi sao thời trang, cuộc thi đầu tiên dành cho người mẫu ảnh do 2! tổ chức. Nơi đây đã sản sinh ra rất nhiều những gương mặt được yêu thích như Sam, Ngọc Thảo, Mie, Hạ Anh, Noo Phước Thịnh, Jun (nhóm nhạc 365daband), Dương Minh Tuấn...

Một số chuyên mục ở phiên bản cũ
 NGƯỜI TRẺ VIỆT
 NGHĨ TRẺ- NÓI THẲNG
 Chẩn bệnh người Việt trẻ
 2!skool
 Gia đình thân yêu
 Teenstory
 Menu giải trí
 Phòng Chứa Bí Mật
 Tuổi Yêu
 Sức khỏe giới tính
 Khách mời 2!
 Bắt mạch trái tim
 Cuối tuần vui vẻ
 2!U
 Cú sốc dậy thì
 Giải mã con trai
 Giác quan thứ 7
 Mật Thư
 Thời trang
 Hàng ghế đầu
 Nói bởi trái tim

Ngoài ra, hằng tuần báo còn tặng kèm 1 cuốn phụ san miễn phí SHOPPING 24/7 chuyên về mua sắm, quà tặng, coupond, giảm giá.... 16 trang 4 màu. SHOPPING 24/7 phát hành 3 phiên bản Hà Nội- Đà Nẵng- TP HCM

Xem thêm
 Tạp chí thanh thiếu niên
 Mốt và xu hướng

Tham khảo

Liên kết ngoài

Báo chí Việt Nam
Tạp chí thanh thiếu niên


title: Les Maillys

text:
Les Maillys  là một xã thuộc tỉnh Côte-d’Or trong vùng Bourgogne-Franche-Comté miền đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Côte-d’Or

Maillys


title: Gunungiella traiafiazga

text:
Gunungiella traiafiazga là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Gunungiella


title: Rengali Dam Projectship

text:
Rengali Dam Projectship là một thị trấn thống kê (census town) của quận Anugul thuộc bang Orissa, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Rengali Dam Projectship có dân số 8115 người. Phái nam chiếm 54% tổng số dân và phái nữ chiếm 46%. Rengali Dam Projectship có tỷ lệ 77% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 83%, và tỷ lệ cho phái nữ là 70%. Tại Rengali Dam Projectship, 9% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Orissa


title: Ectoedemia christopheri

text:
Ectoedemia christopheri là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được miêu tả bởi Puplesis năm 1985. Nó được tìm thấy ở vùng Viễn Đông Nga.

Chú thích

Tham khảo

Ectoedemia


title: Chichery

text:
Chichery là một xã của Pháp,tọa lạc ở tỉnh Yonne trong vùng Bourgogne.
Chichery có diện tích 6,78  km², dân số năm 1999 là 461 người. Xã này nằm ở độ cao trung bình 100 m trên mực nước biển.

Thông tin nhân khẩu

Xem thêm
 Xã của Yonne

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Chichery trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Xã của Yonne


title: Bretagne, Indre

text:
Bretagne là một xã tại tỉnh Indre khu vực trung bộ Pháp. Xã này có diện tích 18,36 km², dân số thời điểm năm 2005 là 97 người. Khu vực này có độ cao trung bình 148 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Indre

Tham khảo

 INSEE commune file

Xã của Indre


title: Saulnot

text:
Saulnot là một xã ở tỉnh Haute-Saône trong vùng Bourgogne-Franche-Comté phía đông nước Pháp.

Xem thêm
Thị trấn của tỉnh Haute-Saône

Tham khảo
INSEE

Xã của Haute-Saône


title: Saint-Silvain-Bas-le-Roc

text:
Saint-Silvain-Bas-le-Roc  là một xã thuộc tỉnh Creuse trong vùng Nouvelle-Aquitaine miền trung nước Pháp.

Geography
The river Petite Creuse forms all of the commune's northern border.

Xem thêm
Xã của tỉnh Creuse

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintsilvainbasleroc


title: Creedit

text:
Creedit là một khoáng vật hydroxide calci nhôm sunfat floride với công thức Ca3Al2SO4(F,OH)10•2(H2O). Creedit tạo thành tinh thể lăng trụ đơn nghiêng không màu, trắng đến tím. Nó thường xuất hiện ở dạng hình kim tỏa tia của các tinh thể lăng trụ. Khoáng vật trong suốt đến trong mờ với chiết suất nα = 1,461 nβ = 1,478 nγ = 1,485. Độ cứng Mohs là 3,5 đến 4 và tỉ trọng là 2,7.

Creedit được mô tả lần đầu vào năm 1916 từ Creed Quadrangle ở hạt Mineral, Colorado. Nó là sản phẩm của quá trình oxy hóa mạnh của các mỏ quặng.

Xuất hiện

Creedit là một khoáng vật hydroxylhalide hiếm. Creedit thường hình thành từ sự oxy hóa các mỏ quặng fluorit. Creedit được đặt tên theo nơi mà nó được tìm thấy năm 1916 ở Colorado Fluorspar Co. Mine ở Wagon Wheel Gap, nằm ở Creede Quadrangle, quận Mineral, Colorado.

Khoáng vật này sau đó được tìm thấy ở các mạch fluorit gần Tonopah, quận Nye, Nevada; ở mỏ Grand Reef, quận Graham, Arizona; ở quận Darwin, quận Inyo, California. Nó cũng xuất hiện ở Potosi và các mỏ khác ở Santa Eulalia, Chihuahua, México. Nó cũng được tìm thấy ở La Paz, Bolivia; dãy núi Pamir, Tajikistan và Dzhezkazgan, Kazakhstan.

Liên hệ địa chất

Creedit điển hình xuất hiện với các đá biến chất cấp thấp trên nền fluorit – calcit – thạch anh hoặc nền sulfide với các sản phẩm oxy hóa. Creedit thường được tìm thấy trong tổ hợp creedit – carbonat – cyanotrichit – woodwardit – spangolit – kaolinit. Tổ hợp phổ biến hơn là creedit – limonit – kaolinit – hemimorphit – smithsonit – hydrozincit – aurichalcit. Creedit cũng xuất hiện trong cấu tạo đá skarn thường liên quan tới khoáng vật sulfide, spangolit, brochantit, linarit, limonit, cuprit, wad và kaolinit. Tóm lại, creedit thường được tìm thấy ở dạng hỗn hợp có đường kính 2 đến 3 mm và ít phổ biến hơn ở dạng tinh thể hình trụ đơn dài đến vài mm.

Cấu tạo
Creedit ở hệ tinh thể đơn nghiêng (2/m) có nhóm không gian C2/c. Creedit cũng có mặt phản xạ cơ bản (2 0 0) và (4 0 0).

Tham chiếu

Kiselva, I. A.; Ogorodova, L.P.; Mel'Chalkova, L.V.; Getmanskaya, T.I., Enthalphy of Formation of Creedite Ca3Al2F8.25(OH) (1.75)(SO4) Center dot 2H(2) O, Geochemistry International, pp. 1026–1030, OCT 2002.
Frau, F.; Rizzo, R.; Sabelli, C., Creedite from Sardinia, Italy: the first European Occurrence, Neues Jahrbuch Fur Mineralogie-Monashefte, pp. 495–504, NOV 1998.
Giuseppetti, G; Tadini, C., Structure Analysis and refinement of Bolivian Creedite, Ca3Al2F8(OH)2(SO4)*2(H2O), Neues Jahrbuch Fur Mineralogie-Monashefte, pp. 69–78, 1983.
Fleischer, M, Probable Identity of Belyankite With Creedite, Hoa Kỳ Geological Survey, , 1992.
K, Robert B., Creedite: Cresson Mine, Cripple Creek Teller County, Colorado. Rocks & Minerals, pp422–427, OCT 2008.
Foshag, W. F., (1932) Creedite from Nevada: Am. Mineral., 17, 75–77.

Liên kết ngoài
Mineral galleries

Khoáng vật nhôm
Khoáng vật halide
Khoáng vật calci
Khoáng vật hệ đơn nghiêng


title: Michelbach-le-Haut

text:
Michelbach-le-Haut là một xã thuộc tỉnh Haut-Rhin trong vùng Grand Est, đông bắc Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Haut-Rhin

Tham khảo
 INSEE commune file

Xã của Haut-Rhin


title: Madeira

text:
Madeira ( hay ) là một quần đảo của Bồ Đào Nha tọa lạc tại miền Bắc Đại Tây Dương, phía tây nam của Bồ Đào Nha. Tổng dân số ước tính năm 2011 là 267.785 người. Thủ phủ Madeira là Funchal, tọa lạc tại bờ nam của đảo chính.

Quần đảo này chỉ cách đảo Tenerife, quần đảo Canaria  về phía bắc. Từ năm 1976, quần đảo này là một trong hai vùng tự trị của Bồ Đào Nha (cùng với Açores tọa lạc ở phía tây bắc). Nó bao gồm đảo chính Madeira, đảo Porto Santo, và quần đảo Desertas, được quản lý cùng với quần đảo Selvagens.

Madeira được các thủy thủ Bồ Đào Nha phục vụ cho Hoàng tử Henrique Nhà hàng hải tuyên bố sở hữu từ năm 1419 và lập điểm định cư vào năm 1420. Nơi này được xem là lãnh thổ được khám phá đầu tiên trong thời kỳ khai phá của Bồ Đào Nha, kéo dài từ năm 1415 đến 1542.

Ngày nay, đây là một khu nghỉ mát quanh năm, với khoảng một triệu khách du lịch đến mỗi năm. Nó được biết đến với rượu vang Madeira, nền ẩm thực, giá trị lịch sử và văn hóa, hệ động-thực vật, phong cảnh và nghề thủ công.

Đây là quê hương của siêu sao bóng đá người Bồ Đào Nha, Cristiano Ronaldo.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Quần đảo Macaronesia
Núi lửa Bồ Đào Nha
Lãnh thổ tự trị
Vùng tự trị Bồ Đào Nha

Bắc Phi
Lãnh thổ hải ngoại không tách rời
Vùng rượu vang Bồ Đào Nha


title: Namchi

text:
Namchi là một thị xã của quận South thuộc bang Sikkim, Ấn Độ.

Địa lý
Namchi có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 1315 mét (4314 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Namchi có dân số 978 người. Phái nam chiếm 59% tổng số dân và phái nữ chiếm 41%. Namchi có tỷ lệ 78% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 81%, và tỷ lệ cho phái nữ là 73%. Tại Namchi, 9% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố và thị xã bang Sikkim


title: Triplectides viviparus

text:
Triplectides viviparus là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Chú thích

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Triplectides


title: Cardalena

text:
Cardalena là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: Montana (tỉnh)

text:
Montana (Монтана) là một tỉnh ở tây bắc Bulgaria, giáp vùng Nam và Đông Serbia của Serbia và vùng Sud-Vest Oltenia của România.

Các đô thị
Thành phố chính của tỉnh này là Montana, các đô thị khác là:
 Berkovitsa
 Boychinovtsi
 Brusartsi
 Chiprovtsi
 Georgi Damyanovo
 Lom
 Medkovets
 Valchedram
 Varshets
 Yakimovo

Mật độ dân số bình quân là 47,7 người trên mỗi km2.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 đồ và thông tin Montana
 Về Montana

Tỉnh của Bulgaria


title: Saint-Rome-de-Cernon

text:
Saint-Rome-de-Cernon  là một xã ở tỉnh Aveyron, thuộc vùng Occitanie ở miền nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Aveyron

Tham khảo

Saintromedecernon


title: Ngọc Long (định hướng)

text:
Ngọc Long có thể là:

Địa danh

Việt Nam
 Xã Ngọc Long, huyện Yên Minh, Hà Giang
 Xã Ngọc Long, huyện Yên Mỹ, Hưng Yên

Trung Quốc
 Huyện tự trị Ngọc Long thuộc Lệ Giang, tỉnh Vân Nam, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa

Tên người
 Từ Ngọc Long (1928-2006), ca sĩ Việt Nam
 Đặng Ngọc Long, nhạc sĩ người Việt


title: Eimersleben

text:
Eimersleben là một đô thị thuộc huyện Börde, bang Saxony-Anhalt, Đức.

Tham khảo

Xã và đô thị thuộc huyện Börde


title: Sykkylven

text:
Sykkylven là một đô thị ở quận Møre og Romsdal, Na Uy.

Sykkylven đã được tách khỏi Ørskog vào ngày 1 tháng 8 năm 1883.

Đô thị này được đặt tên theo Sykkylvsfjorden (tiếng Na Uy Cổ Síkiflir). Cho đến năm 1889, tên này được viết là Søkelven, giai đoạn 1889-1917 Søkkelven, từ năm 1918 viết là Sykkylven.

Sykkylven là một phần của vùng Sunnmøre và bao bọc xung quanh bởi dãy núi Sunnmørsalpene. Sykkylven nổi tiếng với nghề nội thất với các công ty như Ekornes, Hjellegjerde, Brunstad, Hjelle và Cylindra.

Tham khảo

Møre og Romsdal