title: Đông Timor

text:
Đông Timor (phiên âm: "Đông Ti-mo", ) hay Timor-Leste (; ), tên chính thức là Cộng hòa Dân chủ Timor-Leste (, ), là một quốc gia ở khu vực Đông Nam Á, bao gồm nửa phía Đông của đảo Timor, những đảo lân cận gồm Atauro và Jaco và Oecussi-Ambeno, một phần nằm ở phía Tây Bắc của đảo, trong Tây Timor của Indonesia. Đông Timor là một đất nước nhỏ bé với 15.410 km² cách thành phố Darwin, Úc khoảng 640 km về phía tây bắc.

Tên "Timor" xuất phát từ chữ timur, nghĩa là "phía Đông" trong tiếng Indonesia và tiếng Malaysia rồi trở thành Timor trong tiếng Bồ Đào Nha, dùng để gọi toàn bộ hòn đảo Timor. Tên theo tiếng Bồ Đào Nha là Timor-Leste và tên không chính thức theo tiếng Tetum là Timór Lorosa'e đôi khi được dùng trong tiếng Anh, và Liên Hợp Quốc chính thức gọi là Timor-Leste trong tiếng Anh. Lorosa'e ("phía đông" trong tiếng Tetum) nghĩa văn chương là "mặt trời mọc".

Bị thực dân Bồ Đào Nha đô hộ vào thế kỷ XVI, Đông Timor được biết đến với tên gọi Timor thuộc Bồ Đào Nha trong hàng thế kỷ. Nước này bị xâm lăng và chiếm đóng bởi Indonesia vào năm 1975 và trở thành tỉnh thứ 27 của Indonesia một năm sau đó. Sau cuộc bỏ phiếu để tự quyết định số phận đất nước do Liên Hợp Quốc tài trợ vào năm 1999, Indonesia rút khỏi lãnh thổ và Đông Timor trở thành quốc gia có chủ quyền được thành lập đầu tiên trong thế kỷ XXI và thiên niên kỷ thứ 3 vào ngày 20 tháng 5 năm 2002. Cùng với Philippines, Đông Timor là một trong hai nước ở châu Á có đa số người dân theo Công giáo.

Ở mức $800, Đông Timor là một trong những nước có GDP trên đầu người thấp nhất thế giới. Tuy nhiên, chỉ số phát triển con người (HDI) lại tương ứng với mức trung bình của sự phát triển con người và đặt Đông Timor thứ 142 trong các quốc gia trên thế giới.

Từ nguyên và các vấn đề về đặt tên

"Timor" xuất phát từ timur, từ có nghĩa "phía đông" trong tiếng Indonesia và tiếng Malay (vì thế từ tiếng Indonesia Timor Timur), rồi được tiếng Bồ Đào Nha vay mượn và dùng để gọi toàn bộ hòn đảo Timor, sau đó xuất hiện trong tiếng Anh danh từ Portuguese Timor khi hòn đảo còn là thuộc địa Bồ Đào Nha. Lorosa'e cũng là từ có nghĩa "đông" trong tiếng Tetum, dịch nghĩa "mặt trời mọc".

Các tên chính thức theo hiến pháp gồm República Democrática de Timor-Leste trong tiếng Bồ Đào Nha (), hầu như được sử dụng trong toàn đất nước, và trong tiếng Tetum, Repúblika Demokrátika Timór Lorosa'e, ít khi được sử dụng và không phải là tiêu chuẩn trong nhiều phương ngữ Tetum. Sau khi giành độc lập, chính phủ đã yêu cầu tên chính thức trong mọi ngôn ngữ là Timor-Leste, nhưng nó vẫn chưa được chấp nhận rộng rãi trong các quốc gia nói tiếng Anh trên toàn thế giới, tại đó cái tên "East Timor" vẫn thường được sử dụng. Cái tên tiếng Indonesia Timor Timur, viết tắt là Timtim, hiện không được dùng nhiều, và chính phủ cùng truyền thông Indonesia hiện dùng Timor Leste.

Tên viết tắt chính thức của các nước trên thế giới do Tổ chức Tiêu chuẩn hoá Quốc tế (ISO) đặt ra. Tên ngắn chính thức ISO 3166-1 trong tiếng Anh và mọi ngôn ngữ khác là Timor-Leste. Định nghĩa của ISO đã được Liên hiệp quốc, tổ chức tiêu chuẩn quốc gia Pháp (AFNOR), Hoa Kỳ (ANSI), Anh Quốc (BSI), Đức (DIN) và Thuỵ Điển (SIS) chấp nhận và được sử dụng toàn cầu bởi các tổ chức phi chính phủ. Timor–Leste được dùng như một cái tên ngoại giao bởi các bộ ngoại giao nước ngoài của hầu hết các quốc gia, ví dụ Bộ ngoại giao Hoa Kỳ và Liên minh châu Âu, trường hợp khác biệt đáng chú ý nhất là Úc, sử dụng "East Timor".

Cái tên ISO đã khiến xuất hiện tiêu chuẩn mã quốc gia ba chữ TLS và mã quốc gia hai chữ TL làm tên miền internet của quốc gia này. Mã quốc gia hai chữ cũ, TP (Timor Português - Timor thuộc Bồ Đào Nha), đang dần bị loại bỏ.

Lịch sử

Buổi đầu lịch sử

Hòn đảo ban đầu được sinh sống như một phần của các chuyến di cư của con người từng hình thành nên Australasia ở một mức độ lớn hơn. Mọi người tin rằng những hậu duệ của ít nhất ba làn sóng di cư vẫn sống tại nước này. Đợt di cư đầu tiên liên quan tới các nhóm bản xứ chính của New Guinea và Úc, và đã tới trước 40,000 năm trước. Khoảng năm 3000 TCN, người Nam Đảo đã di cư tới Timor, và có lẽ liên quan tới sự phát triển của nông nghiệp tại đây. Đợt thứ ba, người tiền Mã Lai đã tới từ nam Trung Quốc và bắc Đông Dương. Địa hình núi non khiến các nhóm này bị chia tách với nhau, và điều này giải thích tại sao có sự đa dạng ngôn ngữ lớn ở Đông Timor ngày nay.

Timor được tích hợp vào các mạng lưới thương mại của Trung Quốc và Ấn Độ ở thế kỷ XIV như một nhà xuất khẩu gỗ đàn hương, nô lệ, mật ong và sáp ong. Ghi chép lịch sử sớm nhất về hòn đảo Timor là Nagarakretagama ở thế kỷ 145, Canto 14, xác định Timur là một hòn đảo bên trong vương quốc của Majapahit. Những nhà thám hiểm châu Âu đầu tiên nói rằng hòn đảo có một số vị lãnh chúa hay hoàng thân ở đầu thế kỷ XVI. Một trong những lãnh thổ lãnh chúa lớn nhất là vương quốc Wehali (Wehale) ở trung tâm Timor, có thủ đô tại Laran, Tây Timor, nơi các nhóm sắc tộc Tetum, Bunaq và Kemak sinh sống.

Chế độ thuộc địa Bồ Đào Nha

Người Bồ Đào Nha là những người châu Âu đầu tiên thực dân hoá Đông Nam Á Hải đảo  khi họ tới đây vào thế kỷ XVI. Họ đã thiết lập các tiền đồn tại (hiện là của Indonesia) Đảo Maluku và Timor và các hòn đảo xung quanh. Trong thời Nhà Habsburg cai trị Bồ Đào Nha (1580–1640), tất cả các tiền đồn xung quanh đều mất và cuối cùng rơi vào sự kiểm soát của người Hà Lan ở giữa thế kỷ XVII. Sự chiếm đóng hoàn toàn của châu Âu với một phần nhỏ lãnh thổ chỉ bắt đầu sau năm 1769, khi thành phố Dili, thủ đô của cái gọi là Timor thuộc Bồ Đào Nha, được thành lập. Trong thế kỷ XIX, người Hà Lan giành được chỗ đứng ở nửa phía tây hòn đảo Tây Timor, và chính thức nhận nó năm 1859 theo Hiệp ước Lisbon. Biên giới xác định được thành lập theo Hiệp ước Hague năm 1916, và nó vẫn tiếp tục là biên giới quốc tế giữa các nhà nước kế tục là Đông Timor và Indonesia.

Với người Bồ Đào Nha, Đông Timor không có giá trị gì nhiều ngoài việc là một cơ sở thương mại đã bị thất thời cho tới tận cuối thế kỷ XIX. Đầu tư vào hạ tầng, y tế và giáo dục ở mức tối thiểu. Gỗ đàn hương vẫn là mặt hàng xuất khẩu chính và cà phê cũng trở thành một mặt hàng xuất khẩu quan trọng từ giữa thế kỷ XIX. Tại những nơi chế độ cầm quyền Bồ Đào Nha có vị thế vững chắc, sự cai trị thường mang tính khai thác và tàn bạo. Đầu thế kỷ XX, nền kinh tế suy giảm trong nước buộc người Bồ Đào Nha phải bòn rút nhiều hơn nữa từ các thuộc địa và điều này đã dẫn tới sự phản kháng của người Timor.

Cuối năm 1941, Timor thuộc Bồ Đào Nha bị quân đội Hà Lan và Úc chiếm đóng trong một thời gian ngắn nhằm ngăn chặn trước một cuộc xâm lược của Nhật Bản vào hòn đảo này. Thống đốc người Bồ Đào Nha đã phản đối cuộc xâm lược, và các lực lượng Hà Lan đã quay trở về khu vực Hà Lan của hòn đảo. Người Nhật đổ bộ và đẩy lùi lực lượng nhỏ của Úc ra khỏi Dili, và những vùng nội địa núi non bắt đầu trở thành chiến trường của một cuộc chiến tranh du kích, được gọi là Trận Timor. Cuộc chiến đấu giữa các lực lượng Đồng Minh và người tình nguyện Timor chống lại Nhật Bản đã khiến khoảng từ 40,000 tới 70,000 người Timor thiệt mạng. Sau khi chiến tranh chấm dứt, quyền cai trị của Bồ Đào Nha được tái lập.

Quá trình phi thực dân hóa tại Timor thuộc Bồ Đào Nha bắt đầu năm 1974, sau sự thay đổi chính phủ tại Bồ Đào Nha trước Cách mạng Carnation. Trước sự bất ổn chính trị và những lo ngại ngày càng gia tăng về quá trình giải thực tại Angola và Mozambique, Bồ Đào Nha đã hoàn toàn từ bỏ Đông Timor. 9 ngày sau, Đông Timor bị các lực lượng Indonesia xâm lược và chiếm đóng.

Chiếm đóng của Indonesia

Khi các đảng chính trị bắt đầu hình thành và xuất hiện trong nước, quân đội Indonesia đã thực hiện một chiến dịch hỗ trợ Apodeti, một đảng ủng hộ Indonesia khuyến khích sự chia rẽ giữa các đảng ủng hộ độc lập của Đông Timor. Một cuộc nội chiến ngắn diễn ra năm 1975. Indonesia cho rằng đảng FRETILIN của Đông Timor, nhận được một số sự hỗ trợ từ Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa, là cộng sản. Sợ rằng một hiệu ứng domino cộng sản ở Đông Nam Á và sau chiến dịch của họ ở Miền Nam Việt Nam —Hoa Kỳ, cùng với đồng minh của mình Úc, ủng hộ các hành động của chính phủ Indonesia theo phương Tây. Hội đồng Bảo an Liên hiệp quốc đã nhất trí bỏ phiếu đòi Indonesia ngừng cuộc xâm lược và rút quân lập tức khỏi các biên giới của Đông Timor, nhưng đã bị Mỹ ngăn cản không thể áp đặt bất kỳ lệnh cấm vận kinh tế hay các biện pháp nào để buộc thực hiện quyết định này.

Đông Timor được tuyên bố trở thành tỉnh thứ 27 của Indonesia vào 17tháng 7 năm 1976. Vị thế danh nghĩa của nó tại Liên hiệp quốc còn lại là vị thế của một "lãnh thổ không tự quản dưới quyền hành chính của Bồ Đào Nha."

Sự cai trị của Indonesia ở Đông Timor thường ghi dấu bởi bạo lực và tàn bạo đặc biệt; ước tính số người Đông Timor chết trong thời gian chiếm đóng từ 60,000 đến 200,000 người, Một báo cáo thống kê chi tiết được thực hiện cho Cao uỷ về Tiếp Nhận, Sự thật và Hoà giải tại Đông Timor đã chỉ ra con số tối thiểu 102,800 cái chết có liên quan tới cuộc xung đột trong giai đoạn 1974–1999, có nghĩa là, xấp xỉ 18,600 vụ giết hại và 84,200 cái chết 'thêm nữa' vì nạn đói và bệnh tật.

Lực lượng du kích Đông Timor, Falintil, đã tổ chức một chiến dịch chống lại các lực lượng Indonesia trong giai đoạn 1975–1999, một số thành viên đã được các lực lượng đặc biệt của Bồ Đào Nha huấn luyện ở nước này. Vụ thảm sát Dili là thời điểm khiến sự nghiệp của người Đông Timor được biết đến trên trường quốc tế, và một phong trào đoàn kết Đông Timor tư sản đã phát triển ở Bồ Đào Nha, Úc và Hoa Kỳ.

Độc lập

Sau một thoả thuận được Liên hiệp quốc bảo trợ giữa Indonesia, Bồ Đào Nha và Hoa Kỳ và một quyết định đáng ngạc nhiên của Tổng thống Indonesia B. J. Habibie, một cuộc trưng cầu dân ý do Liên hiệp quốc giám sát đã được tổ chức ngày 30 tháng 8 năm 1999, để lựa chọn giữa quy chế Tự trị Đặc biệt bên trong Indonesia và độc lập. 78.5% cử tri lựa chọn độc lập, nhưng với những vụ xung đột bạo lực, chủ yếu gây ra bởi các thành phần bên trong quân đội Indonesia và được sự hỗ trợ của các du kích Timor ủng hộ Indonesia do Eurico Guterres lãnh đạo, diễn ra ngay sau đó. Một lực lượng gìn giữ hoà bình (INTERFET dưới sự chỉ huy của Úc) can thiệp để tái lập trật tự. Các chiến binh du kích đã bỏ chạy qua biên giới để vào Tây Timor của Indonesia và lấy đó làm căn cứ để thỉnh thoảng tổ chức các cuộc tấn công vũ trang. Khi các cuộc tấn công đó bị đẩy lùi và áp lực quốc tế buộc Indonesia phải rút lui sự hỗ trợ ngầm của họ, quân du kích đã giải tán. INTERFET đã được thay thế bằng một lực lượng Cảnh sát Quốc tế của Liên hiệp quốc, sứ mệnh này được gọi là UNTAET, và UNTAET Crime Scene Detachment được thành lập để điều tra những cáo buộc về những hành động tàn bạo. UNTAET được Sérgio Vieira de Mello lãnh đạo với tư cách Hành chính viên Chuyển tiếp của Liên hiệp quốc từ tháng 12 năm 1999 tới tháng 5 năm 2002. Ngày 2 tháng 12 năm 1999, De Mello thành lập Hội đồng Tư vấn Quốc gia (NCC), một cơ cấu chính trị gồm 11 người Đông Timor và bốn thành viên UNTAET có trách nhiệm giám sát quá trình ra quyết định trong giai đoạn chuyển tiếp hướng tới độc lập. Tuy nhiên, ban đầu UNTAET đã gặp những khó khăn trong việc tạo lập sự tin cậy với nó trong giới lãnh đạo người Timor, dẫn tới tình trạng bạo lực đường phố. Một cuộc họp quan trọng ngày 1 tháng 3 năm 2000, đã tập hợp giới lãnh đạo người Timor và Liên hiệp quốc lại với nhau để đưa ra một chiến lược mới, và xác định những nhu cầu hiến pháp. Cuộc họp do Francis Martin O'Donnell tổ chức, và phái đoàn Timor dưới sự lãnh đạo của José Ramos-Horta, và gồm cả Mari Alkatiri. Kết quả là một kế hoạch chi tiết được đồng thuận về một sự đồng quản lý quyền lực hành pháp, gồm cả các lãnh đạo của Đại hội Quốc gia vì sự Tái thiết Timor (CNRT), dưới sự lãnh đạo của tổng thống tương lai Xanana Gusmão. Các chi tiết khác nữa được vạch ra trong một hội nghị tháng 5 năm 2000. De Mello đã đệ trình kế hoạch chi tiết mới cho một hội nghị các nhà tài trợ tại Lisbon, ngày 22 tháng 6 năm 2000, và tới Hội đồng Bảo an Liên hiệp quốc ngày 27 tháng 7 năm 2000. Ngày 12 tháng 7 năm 2000, NCC thông qua một quy tắc thành lập một Nội các Chuyển tiếp gồm bốn người Đông Timor và bốn đại diện của UNTAET. Cơ quan hành chính mới đã thành công trong việc đặt ra các nền tảng hiến pháp cho độc lập, và vào ngày 27 tháng 9 năm 2002, Đông Timor gia nhập Liên hiệp quốc.

Hậu độc lập

Tháng 4 năm 2006, những cuộc bạo động bùng phát ở Dili sau sự đối đầu giữa cảnh sát và quân đội; 40 người đã chết và 20,000 người phải bỏ nhà cửa. Trận đánh giữa quân đội ủng hộ chính phủ và quân đội Falintil bất mãn nổ ra tháng 5 năm 2006. Theo lời kêu gọi của vị Thủ tướng, Úc, Malaysia, New Zealand, và Bồ Đào Nha đã gửi quân tới Timor, tìm cách giải quyết bạo lực. Ngày 26 tháng 6, Thủ tướng Mari Alkatiri từ chức, sau một tối hậu thư từ Tổng thống Xanana Gusmão rằng ông sẽ từ chức nếu Alkatiri không làm như vậy. José Ramos-Horta được chỉ định làm người kế vị Alkatiri ngày 8 tháng 7 năm 2006. Tháng 4 năm 2007, Gusmão thua khi tìm cách ở lại thêm một nhiệm kỳ tổng thống nữa. Trong thời gian chuẩn bị cho cuộc bầu cử tổng thống tháng 4 năm 2007 các đợt bạo lực lại bùng phát vào tháng 2 và tháng 3 năm 2007. José Ramos-Horta lên nhậm chức Tổng thống ngày 20 tháng 5 năm 2007, sau khi giành chiến thắng ở vòng hai cuộc bầu cử. Gusmão tuyên thệ trở thành Thủ tướng ngày 8 tháng 8 năm 2007. Tổng thống Ramos-Horta đã bị thương nặng trong một âm mưu ám sát ngày 11 tháng 2 năm 2008, trong một cuộc đảo chính không thành công rõ ràng do Alfredo Reinado lãnh đạo, một binh sĩ phản bội đã chết trong vụ tấn công. Thủ tướng Gusmão cũng bị bắn ở một địa điểm khác nhưng ông đã thoát nạn và không bị thương. Chính phủ Úc lập tức gửi các lực lượng tăng cường tới Đông Timor để giữ gìn trật tự.

Chính trị

Đông Timor theo chế độ cộng hòa bán tổng thống. Đứng đầu nhà nước là Tổng thống Đông Timor, được bầu lên bằng phổ thông đầu phiếu với nhiệm kỳ 5 năm. Mặc dù vai trò chỉ mang tính biểu tượng và quyền hành pháp hạn chế, tổng thống có quyền phủ quyết đối với một vài loại đạo luật. Sau bầu cử, tổng thống sẽ chỉ định người đứng đầu đảng đa số hoặc liên minh đa số trong nghị viện làm Thủ tướng Timor-Leste. Là người đứng đầu chính phủ, Thủ tướng sẽ điều hành Nội các.

Cơ quan lập pháp duy nhất ở Đông Timor là Nghị viện Quốc gia (Parlamento Nacional) đơn viện, các nghị sĩ được đầu phổ thông cho nhiệm kỳ 5 năm. Số ghế có thể thay đổi từ mức tối thiểu 52 đến mức tối đa 65 ghế, mặc dù có trường hợp ngoại lệ là 88 thành viên như hiện tại, do đây là nhiệm kỳ đầu tiên. Hiến pháp Đông Timor phỏng theo Bồ Đào Nha. Đất nước vẫn đang trong quá trình xây dựng hệ thống hành chính và cơ quan chính phủ hoàn chỉnh.

Hành chính

Thời gian đầu lập quốc, hành chính Timor-Leste được phân cấp thành các huyện (distritos), dưới huyện là phó huyện (subdistritos), thấp nhất là thôn (sucos). Ngoài ra còn có một đơn vị không chính thức là xóm (aldeias).

Sau khi cải cách hành chính, Timor-Leste được phân cấp lại thành các khu hành chính (municípios) cải tổ từ các huyện cũ và cụm hành chính (postos administrativos) cải tổ từ các phó huyện cũ. Cấp dưới vẫn là thôn.

Toàn bộ lãnh thổ Timor-Leste được phân thành 13 khu hành chính và 1 đặc khu (Região Administrativa Especial - RAE), tương đương cấp tỉnh của Việt Nam:

Các khu vực được chia thành 65 postos administrativos, 442 sucos và 2.225 aldeias.

Địa lý

Đảo Timor là một bộ phận của quần đảo Mã Lai và là phần lớn nhất và xa nhất về phía đông của cụm đảo Lesser Sunda. Về phía bắc của đảo nhiều núi đồi là eo biển Ombai và eo biển Wetar, về phía nam Biển Timor tách rời đảo với Úc, trong khi phía tây là tỉnh Đông Nusa Tenggara của Indonesia. Điểm cao nhất của Đông Timor là Núi Ramelau (còn được gọi là Núi Tatamailau ở độ cao 2.963 mét.

Đông Timor nằm trong vùng nhiệt đới, nói chung là nóng và ẩm, có hai mùa mưa và mùa khô rõ rệt. Thủ đô, thành phố lớn nhất và là cảng chính là Dili, thành phố lớn thứ nhì là thành phố Baucau ở phía đông. Dili có sân bay quốc tế đang hoạt động duy nhất, mặc dù có các sân bay nhỏ ở Baucau và Oecusse được dùng cho các chuyến bay nội địa. Đường băng của sân bay Dili không thể chịu được các máy bay vận tải lớn.

Kinh tế

Trước và trong thời kỳ thực dân, Timor nổi tiếng nhất về gỗ đàn hương.

Cuối năm 1999, khoảng 70% cơ sở hạ tầng kinh tế Đông Timor đã bị phá huỷ bởi quân đội Indonesia và các du kích chống độc lập, và 260,000 người đã phải bỏ chạy về phía tây. Từ năm 2002 tới năm 2005, một chương trình quốc tế do Liên hiệp quốc lãnh đạo, được quản lý bởi các cố vấn dân sự, 5,000 lính gìn giữ hoà bình (8,000 lúc cao điểm) và 1,300 sĩ quan cảnh sát, đã dần khôi phục cơ sở hạ tầng. Tới giữa năm 2002, hầu như toàn bộ 50,000 người tị nạn đã quay trở về.

Một dự án dài hạn nhiều hứa hẹn là việc liên doanh phát triển các nguồn tài nguyên dầu mỏ và khí tự nhiên với Úc ở vùng lãnh hải phía đông nam Timor. Cơ quan hành chính thuộc địa Bồ Đào Nha đã nhượng cho Oceanic Exploration Corporation quyền khai thác các trầm tích này. Tuy nhiên, việc này đã bị cắt ngang bởi cuộc xâm lược của Indonesia năm 1976. Các nguồn tài nguyên đã được phân chia giữa Indonesia và Úc theo Hiệp ước đoạn nối Timor năm 1989. Hiệp ước lập ra những hướng dẫn cho việc đồng khai thác các nguồn tài nguyên ở đáy biển tại khu vực "nối" khi ấy do Timor thuộc Bồ Đào Nha để lại tại biên giới biển được đồng thuận giữa hai nước năm 1972. Các nguồn khu từ khu vực "chung" được chia 50%-50%. Woodside Petroleum và ConocoPhillips bắt đầu tìm kiếm một số nguồn tài nguyên ở Nối Timor thay cho hai chính phủ năm 1992.

Đông Timor không được thừa hưởng các biên giới biển cố định khi họ giành được độc lập, coi Hiệp ước Nối Timor là bất hợp pháp. Một thoả thuận tạm thời (Hiệp ước Biển Timor, đã được ký kết khi Đông Timor trở thành độc lập ngày 20 tháng 5 năm 2002) xác định một Vùng Cùng Khai thác Dầu khí (JPDA), và trao 90% nguồn thu từ các dự án hiện hữu trong khu vực đó cho Đông Timor và 10% cho Úc. Phát triển đáng chú ý mới nhất trong JPDA từ khi Timor giành độc lập là nguồn dầu mỏ lớn nhất tại Biển Timor, Greater Sunrise gas field. Việc khai thác giếng dầu này là chủ đề của những thoả thuận riêng biệt năm 2003 và 2005. Chỉ 20% giếng dầu nằm trong JPDA và phần còn lại tại các lãnh hải không thuộc trong hiệp ước (dù được cả hai nước tuyên bố chủ quyền). Thoả thuận tạm thời ban đầu trao 82% nguồn thu cho Úc và chỉ 18% cho Đông Timor.

Chính phủ Đông Timor đã tìm cách đàm phán một biên giới xác định với Úc tại đường một phần hai giữa hai nước, theo Công ước LIên hiệp quốc về Luật Biển. Chính phủ Úc thích thiết lập biên giới ở cuối thềm lục địa Úc rộng lớn, như đã đồng thuận với Indonesia năm 1972 và 1991. Thông thường một cuộc tranh cãi như thế sẽ được đưa ra trước Toà án Công lý Quốc tế hay Toà án Quốc tế về Luật Biển để tìm kiếm một quyết định công bằng, nhưng chính phủ Úc đã rút khỏi quyền tài phán của các tổ chức pháp lý quốc tế đó (chỉ về các vấn đề liên quan tới các biên giới biển) ngay trước khi Đông Timor độc lập. Tuy nhiên, dưới áp lực của công chúng và ngoại giao, chính phủ Úc thay vào đó đã đưa ra một nhượng bộ ở phút cuối cùng về riêng các khoản tiền chia tại Greater Sunrise gas field. Ngày 7 tháng 7 năm 2005, một thoả thuận được ký kết theo đó cả hai nước sẽ đặt sang bên cạnh cuộc tranh cãi về biên giới biển, và Đông Timor sẽ nhận được 50% lợi nhuận (ước tính A$26 tỷ hay khoảng US$20 tỷ trong cả thời gian dự án) từ việc khai thác giếng dầu Greater Sunrise. Tuy nhiên, các công việc khai thác khác bên trong vùng lãnh hải do Đông Timor tuyên bố chủ quyền nhưng bên ngoài JPDA (Laminaria-Corallina and Buffalo) tiếp tục do Úc đơn phương khai thác.

Năm 2007 một vụ mất mùa khiến nhiều người chết ở nhiều vùng thuộc Timor-Leste. Tháng 11 năm 2007, mười một khu vực vẫn cần sự trợ giúp lương thực quốc tế.

Đông Timor cũng có một ngành công nghiệp cà phê lớn và giàu tiềm năng, nước này bán cà phê cho nhiều nhà bán lẻ Fair Trade và trên thị trường tự do.

Hiện tại ba ngân hàng nước ngoài có chi nhánh tại Dili: ANZ của Úc, Banco Nacional Ultramarino của Bồ Đào Nha, và Bank Mandiri của Indonesia.

Đông Timor không có luật sở hữu trí tuệ.

Tính đến năm 2016, GDP của Đông Timor đạt 2.501 USD, đứng thứ 163 thế giới, đứng thứ 43 châu Á và đứng thứ 11 Đông Nam Á.

Nhân khẩu

Dân số Đông Timor khoảng 1 triệu người. Gần đây đã có sự gia tăng khá mạnh vì tỷ lệ sinh cao, nhưng cũng bởi những người tị nạn quay trở về. Dân số đặc biệt tập trung tại các vùng xung quanh Dili.

Người Timor được gọi là Maubere bởi một số tổ chức chính trị của họ, một cái tên ban đầu có nghĩa xúc phạm đã biến thành một cái tên kiêu hãnh bởi Fretilin. Họ gồm một số sắc tộc riêng biệt, chủ yếu là hậu duệ lai của người Malay-Polynesia và Melanesia/Papua. Các nhóm sắc tộc Malay-Polynesia lớn nhất là Tetum (hay Tetun) (100.000), chủ yếu ở bờ biển phía nam và xung quanh Dili; người Mambae (80,000), ở vùng núi non trung tâm; người Tukudede (63,170), ở vùng quanh Maubara và Liquiçá; người Galoli (50,000), giữa các bộ lạc Mambae và Makasae; người Kemak (50,000) ở hòn đảo trung bắc Timor; và người Baikeno (20,000), ở vùng quanh Pante Macassar. Các dân tộc chính chủ yếu có nguồn gốc Papuan gồm Bunak (50,000), ở vùng nội địa trung tâm của đảo Timor; người Fataluku (30,000), ở mũi phía đông hòn đảo gần Lospalos; và người Makasae, ở phía đông cuối hòn đảo. Ngoài ra, như một số cựu thuộc địa Bồ Đào Nha khác nơi các cuộc hôn nhân giữa các sắc tộc thường diễn ra, có một phần nhỏ dân cư là người lai Timor và Bồ Đào Nha, được gọi trong tiếng Bồ Đào Nha là mestiço. Người mestiço Đông Timor nổi tiếng nhất thế giới là José Ramos-Horta, người phát ngôn phong trào kháng chiến hải ngoại, và hiện là Tổng thống Đông Timor. Mário Viegas Carrascalão, thống đốc được Indonesia chỉ định từ năm 1987 tới năm 1992, cũng là một mestiço. Đông Timor cũng có một số lượng nhỏ người Trung Quốc, chủ yếu là người Khách Gia. Đa số đã ra đi sau cuộc xâm lược của Indonesia, hầu hết sống ở Úc dù một số người Trung Quốc-Timor đã quay trở lại, gồm cả Pedro Lay, Bộ trưởng Hạ tầng.

Tôn giáo

Sau khi độc lập, Đông Timor trở thành nước thứ hai ở Châu Á mà số người theo Công giáo Rôma chiếm đa số (cùng với Philippines). Đa số dân chúng được xác định là theo Công giáo Rôma (90%), mặc dù truyền thống duy linh địa phương có một tác động vững chắc và mạnh mẽ lên văn hóa. Các tôn giáo khác bao gồm Hồi giáo(5%), là tôn giáo của cựu Thủ tướng Đông Timor Mari Alkatiri, và Tin Lành (3%). Còn lại là đạo Hindu (0,3%), đạo Phật (0,1%) và tín ngưỡng duy linh truyền thống. Số người theo Công giáo tăng nhanh chóng dưới thời trị vì của Indonesia, vì tư tưởng quốc gia của Indonesia Pancasila không công nhận đức tin truyền thống và yêu cầu tất cả công dân phải tin vào Chúa trời. Mặc dù sự đấu tranh không phải về tôn giáo, nhưng với tư cách là bộ phận ăn sâu vào nhân dân, Giáo hội Công giáo không chỉ tượng trưng cho sự khác biệt của Đông Timor với đa số Hồi giáo của Indonesia, mà còn đóng một vai trò quan trọng trong các phong trào phản kháng, đại diện là Linh mục Carlos Filipe Ximenes Belo, người đoạt giải Nobel Hòa bình. Hiến pháp hiểu được vai trò của Giáo hội trong nhân dân Đông Timor mặc dù họ cũng quy định nguyên tắc không đổi là đảm bảo tự do tôn giáo cho mọi người.

Ngôn ngữ
Có khoảng 16 ngôn ngữ bản địa, trong đó tiếng Tetum (ngôn ngữ chính thức), Galole, Mambae và Kemak được nhiều người sử dụng nhất. Ngoài ra, tiếng Bồ Đào Nha (ngôn ngữ chính thức), tiếng Indonesia, tiếng Anh cũng được sử dụng.

Hai ngôn ngữ chính thức của Đông Timor là tiếng Bồ Đào Nha và tiếng Tetum, một ngôn ngữ thuộc nhóm Mã Lai-Đa Đảo. Một dạng ngôn ngữ Tetum chiếm ưu thế, còn được biết đến như Tetun-Dili, phát triển như một phương ngữ được dùng bởi thực dân ở Dili, và do đó bị tác động mạnh bởi tiếng Bồ, nhưng những phương ngữ khác của Tetum vẫn còn được dùng khắp đất nước, trong đó Tetun-Terik ở bờ biển tây nam. Tiếng Indonesia và tiếng Anh được xem là ngôn ngữ đi làm theo Hiến pháp trong Điều khoản Cuối cùng và Chuyển tiếp, mà không có hạn chót. Mặc dù đất nước có khoản 1 triệu cư dân (tháng 8 năm 2005; ước lượng của UNDP ở Dili), có đến 15 ngôn ngữ bản xứ khác được nói: Bekais, Bunak, Dawan, Fataluku, Galoli, Habun, Idalaka, Kawaimina, Kemak, Lovaia, Makalero, Makasai, Mambai, Tokodede và Wetarese.

Dưới thời của Indonesia, việc sử dụng tiếng Bồ Đào Nha bị cấm, nhưng nói được dùng trong sự bí mật để thể hiện sự phản kháng, đặc biệt khi liên lạc với thế giới bên ngoài. Ngôn ngữ này, cùng với tiếng Tetum, có được tầm quan trọng như một biểu tượng của sự chống đối và tự do và được quy định là một trong hai ngôn ngữ chính thức vì lý do này, và như một liên kết tới những quốc gia trên thế giới. Hiện nay nó được dạy và đề cao rộng rãi với sự giúp đỡ của Brasil, Bồ Đào Nha và Hiệp hội Latinh, mặc dù sự đề cao nó trong khu vực công cộng và hành chính đã gặp phải sự phản đối của những người Timor trẻ được giáo dục dưới thời Indonesia.

Theo Báo cáo Phát triển LHQ năm 2006 (sử dụng dữ liệu từ điều tra dân số chính thức), dưới 5% dân số Timor thành thạo tiếng Bồ Đào Nha. Tuy nhiên, giá trị của bảng báo cáo này bị nghi vấn bởi những thành viên của Viện Ngôn ngữ Quốc gia Timor, dứt khoát rằng tiếng Bồ Đào Nha được nói đến 25%, với lượng người nói gấp đôi so với 5 năm trước. Cùng với ngôn ngữ bản địa khác, Tetum vẫn là phương thức liên lạc phổ biến nhất giữa người Timor bình thường, trong khi tiếng Indo vẫn được dùng rộng rãi trong truyền thông và nhà trường từ Trung học đến Đại học. Phần lớn từ vựng trong tiếng Tetum xuất phát từ tiếng Bồ Đào Nha, nhưng nó cũng chia sẻ nhiều từ xuất phát từ tiếng Mãlai của Indonesia. Nhiều từ Indonesia vẫn còn đường dùng thường xuyên trong Tetum và những ngôn ngữ Timor khác, đặc biệt là số đếm.

Đông Timor là thành viên của Cộng đồng các Quốc gia nói tiếng Bồ Đào Nha (CPLP), còn được biết tới như Khối Thịnh vượng chung Lusophone, và là thành viên của Liên hiệp Latinh. Nó là quốc gia độc lập duy nhất ở châu Á mà ngôn ngữ chính thức là tiếng Bồ Đào Nha, mặc dù nó cũng là một trong những ngôn ngữ chính thức của Đặc khu Hành chính Ma Cao của Trung Quốc.

Văn hoá

Văn hoá Đông Timor phản ánh nhiều ảnh hưởng, gồm Bồ Đào Nha, Công giáo La mã, và Malaysia, trên các văn hoá Nam Đảo (Austronesia) và Melanesia của Timor. Truyền thuyết cho rằng một con cá sấu khổng lồ đã biến thành hòn đảo Timor, hay Đảo Cá sấu, như nó thường được gọi. Văn hoá Đông Timor bị ảnh hưởng mạnh bởi các truyền thuyết Nam Đảo, dù ảnh hưởng của Ki-tô giáo cũng khá mạnh mẽ.
Nước này có truyền thống mạnh về thi ca. Ví dụ, Thủ tướng Xanana Gusmão, là một nhà thơ nổi tiếng. Về kiến trúc, có một số công trình kiến trúc Bồ Đào Nha, cùng với những ngôi nhà totem truyền thống ở vùng phía đông. Chúng được gọi là uma lulik (những ngôi nhà linh thiêng) trong tiếng Tetum, và lee teinu (những ngôi nhà có chân) tại Fataluku. Nghề thủ công cũng phổ biến, như dệt khăn quàng truyền thống hay tais.

Giáo dục
Khoảng một nửa dân số trưởng thành mù chữ. Tỷ lệ mù chữ ở nữ giới cao hơn.
 Mù chữ chiếm 90% ở cuối thời kỳ cai trị Bồ Đào Nha . Năm 2006, 10-30% trẻ em ở độ tuổi đi học tiểu học không tới trường.

Nước này có Đại học Quốc gia Đông Timor. Tiếng Indonesia đóng một vai trò quan trọng trong ngành giáo dục .

Sức khoẻ
Tuổi thọ khi sinh khoảng 60.7 tuổi năm 2007. Tỷ lệ sinh khoảng 6 trẻ trên một phụ nữ. Tuổi thọ khoẻ mạnh khi sinh là 55 tuổi năm 2007. Chi tiêu chính phủ cho y tế ở mức US$ 150 (PPP) trên đầu người năm 2006. Nhiều người ở Đông Timor thiếu nước sạch.

Thể thao

Đông Timor đã gia nhập nhiều hiệp hội thể thao quốc tế, gồm cả Hội đồng Olympic Quốc tế (IOC). Ban giám đốc IOC đã trao quyền công nhận đầy đủ cho Uỷ ban Olympic Đông Timor (COTL). IOC đã cho phép một đội bốn thành viên chủ yếu mang tính biểu tượng tham gia Olympic Sydney năm 2000 dưới lá cờ Olympic "Các vận động viên Olympic độc lập." Federação de Timor-Leste de Atletismo đã gia nhập Hiệp hội các Liên đoàn Điền kinh Quốc tế (IAAF). Federação de Badminton de Timor-Leste đã gia nhập Liên đoàn Cầu lông Quốc tế (IBF) vào tháng 4 năm 2003. Liên đoàn Đua xe đạp Đông Timor đã gia nhập Union Cycliste Internationale. Confederação do Desporto de Timor Leste đã gia nhập Liên đoàn Cử tạ Quốc tế. Đông Timor cũng là một thành viên đầy đủ của Liên đoàn Bóng bàn Quốc tế (ITTF). Tháng 9 năm 2005, Đội tuyển bóng đá quốc gia Đông Timor đã gia nhập FIFA.

Đông Timor đã tham gia vào nhiều sự kiện thể thao. Dù không đạt được huy chương, các vận động viện Đông Timor đã có cơ hội cạnh tranh với các vận động viên Đông Nam Á khác tại SEA Games 2003 được tổ chức tại Việt Nam năm 2003. Trong Paralympics Games 2003 ASEAN, cũng được tổ chức ở Việt Nam, Đông Timor đã giành một huy chương đồng. Tại Olympic Athens năm 2004, sáu vận động viên nước này đã tham gia ba môn: điền kinh, cử tạ và đấm bốc. Đông Timor đã giành ba huy chương môn Arnis tại SEA Games 2005. Đông Timor cũng là một trong các quốc gia tranh tài tại Lusophony Games đầu tiên, giành được một huy chương đồng môn bóng chuyền nữ (đứng thứ ba trong ba đội), dù thực tế đội tuyển đã thua cả ba trận đấu. Ngày 30 tháng 10 năm 2008, Đông Timor đã giành được điểm quốc tế đầu tiên trong một trận đấu của FIFA với tỷ số hoà 2-2 trước Campuchia. Tại SEA Games 26 tổ chức tại Indonesia, đội tuyển U23 Đông Timor đã gây bất ngờ khi lần lượt đánh bại hai đối thủ là U23 Brunei và U23 Philippines. Đây là những chiến thắng đầu tiên của U23 Đông Timor tại đấu trường này.

Ngày lễ
Đông Timor hiện có những ngày lễ kỷ niệm các sự kiện lịch sử trong cuộc đấu tranh giành độc lập, cũng như những ngày lễ của Công giáo và Hồi giáo. Chúng được xác định trong .

Ngoài ra, luật xác định "các ngày kỷ niệm chính thức" không được coi là ngày lễ nhưng có thể được nghỉ làm:

Xem thêm

Các danh sách
 Danh sách các chủ đề liên quan tới Đông Timor
 Danh sách thành phố Timor
 Danh sách nhân vật Timor

Tham khảo

Ghi chú

Thư mục
 Cashmore, Ellis (1988). Dictionary of Race and Ethnic Relations. New York: Routledge.
 Charny, Israel W. Encyclopedia of Genocide Volume I. Denver: Abc Clio.
 Dunn, James (1996). East Timor: A People Betrayed. Sydney: ABC Books.
 Levinson, David. Ethnic Relations. Denver: Abc Clio.
 Rudolph, Joseph R. Encyclopedia of Modern Ethnic Conflicts. Westport: Greenwood P, 2003. 101-106.
 Shelton, Dinah. Encyclopedia of Genocide and Crimes Against Humanity. Thompson Gale.
 Taylor, John G. (1999). East Timor: The Price of Freedom. Australia: Pluto Press. ISBN 1-85649-840-9.

Liên kết ngoài

Chính phủ
 Timor-Leste Official government site
 Chief of State and Cabinet Members
 Thông tin chung

 East Timor  from UCB Libraries GovPubs

Cộng hòa
Quốc gia Đông Nam Á
Quốc gia thành viên của Liên Hợp Quốc
Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Bồ Đào Nha
Quốc đảo Ấn Độ Dương
Nước kém phát triển
Đông Nam Á hải đảo
Cựu thuộc địa của Bồ Đào Nha
Quốc gia thành viên Cộng đồng các nước nói tiếng Bồ Đào Nha


title: Teglio

text:
Teglio là một đô thị ở tỉnh Sondrio trong vùng Lombardia của Italia, có vị trí khoảng 100 km về phía đông bắc của Milano và khoảng 15 km về phía đông của Sondrio, ở biên giới với Thụy Sĩ. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 4.737 người và diện tích là 115,3 km².

Đô thị Teglio có các frazione (subdivision) Tresenda.

Teglio giáp các đô thị: Aprica, Bianzone, Brusio (Thụy Sĩ), Castello dell'Acqua, Chiuro, Corteno Golgi, Paisco Loveno, Ponte in Valtellina, Schilpario, Valbondione, Villa di Tirano, Vilminore di Scalve.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Sondrio
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: Tipula parasimurg

text:
Tipula parasimurg là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Naraini

text:
Naraini là một thị xã và là một nagar panchayat của quận Banda thuộc bang Uttar Pradesh, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Naraini có dân số 13.124 người. Phái nam chiếm 54% tổng số dân và phái nữ chiếm 46%. Naraini có tỷ lệ 57% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 66%, và tỷ lệ cho phái nữ là 45%. Tại Naraini, 18% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Uttar Pradesh


title: Juri

text:
Juri có thể là:

Con người

Theo họ
Juri Sakiho (sinh 1971), một diễn viên Nhật Bản.

Nhân vật hư cấu
Han Juri, một nhân vật trong trò chơi ''Super Street Fighter IV.

Nhân vật trong trò chơi Street Fighter


title: Bacoor

text:
The Municipality of Bacoor (Tiếng Filipino: Bayan ng Bakoor/Bacoor) là một đô thị loại 1 ở tỉnh Cavite, Philippines. Diện tích là 52,4  km², cách khoảng 16 km so với Manila, bên bờ biển đông nam của vịnh Manila, ở tây bắc tỉnh này. Phía bắc là Thành phố Las Piñas và thành phố Muntinlupa thuộc Metro Manila, phía nam là Dasmariñas, phía tây là Kawit và Imus.

Các đơn vị dân cư

Bacoor được chia thành 73 khu dân cư (khu phố) (barangay).

Tham khảo

Liên kết ngoài
Municipality of Bacoor Website
Bacoor Information (as retreieved from Cavite.info)
Trang mạng chính thức của the Provincial Government of Cavite

Đô thị của Cavite
Cố đô
Khu dân cư trên vịnh Manila


title: Lỗ giữa

text:
Lỗ giữa (còn gọi là lỗ Magendie) có nhiệm vụ thông thương dịch não tủy từ não thất tư đến khoang dưới nhện bao bên ngoài. Ngoài ra còn có hai lỗ bên (lỗ Luschka), một bên phải và một bên trái cũng là nơi thông thương dịch não tủy.

Đặt tên theo người phát hiện
Lỗ Magendie được đặt theo tên của François Magendie, là người đầu tiên miêu tả cấu trúc này.

Tham khảo

 Netter, Frank H. (1989) Atlas of Human Anatomy. Summit, NJ: Ciba-Geigy Corporation.
 Williams, Peter L.; Warwick, Roger; Dyson, Mary; & Bannister, Lawrence H. (1989) Gray's Anatomy (37th ed.). New York: Churchill Livingstone.

Liên kết ngoài

Hệ thần kinh trung ương


title: Wolfenbüttel (huyện)

text:
Huyện Wolfenbüttel là một huyện (Landkreis) ở Niedersachsen, Đức. Các đơn vị giáp ranh (từ phía bắc theo chiều kim đồng hồ) là: thành phố Braunschweig, huyện Helmstedt, huyện Harz ở Saxony-Anhalt, các huyện Goslar, Hildesheim và Peine. Thành phố Salzgitter cắt ngang qua huyện Wolfenbüttel ở phía tây nam.

Các thành phố và đô thị

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Official district website

Huyện của bang Niedersachsen
Wolfenbüttel (huyện)


title: Saint-Hippolyte-du-Fort

text:
Saint-Hippolyte-du-Fort là một xã ở tỉnh Gard. Xã này có diện tích 29,38 km², dân số năm 1999 là 3650 người. Khu vực này có độ cao trung bình 170 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
Thị trấn của tỉnh Gard

Tham khảo
 INSEE commune file

Sainthippolytedufort


title: Gallerucida tricolor

text:
Gallerucida tricolor là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Gressitt & Kimoto miêu tả khoa học năm 1963.

Chú thích

Tham khảo

Gallerucida


title: Oecetis reticulatella

text:
Oecetis reticulatella là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Chú thích

Tham khảo

Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi
Oecetis


title: Tipula afriberia

text:
Tipula afriberia là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Freziera suberosa

text:
Freziera suberosa là một loài thực vật thuộc họ Theaceae. Loài này có ở Colombia và Ecuador.

Chú thích

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Freziera suberosa. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Freziera
Thực vật dễ tổn thương


title: Hypnomorphus curtus

text:
Hypnomorphus curtus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Dolin in Dolin, Panfilov, Ponomarenko & Pritykina miêu tả khoa học năm 1980.

Chú thích

Tham khảo

Hypnomorphus


title: 1484

text:
Năm 1484 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 1484


title: Nam Quan

text:
Về một cửa khẩu tương ứng của Việt Nam, xem Cửa khẩu Quốc tế Hữu Nghị

Hữu Nghị quan (, tên cũ là Trấn Nam quan ("cửa ải trấn giữ phương nam"), là một cửa khẩu biên giới của Trung Quốc trên biên giới Trung Quốc - Việt Nam. Cửa ải này được Trung Quốc xây dựng từ thời nhà Hán, nay nằm ở thôn Ải Khẩu (隘口), trấn Hữu Nghị (友誼), thành phố Bằng Tường (憑祥), địa cấp thị Sùng Tả, Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây (廣西), cách Bằng Tường 15 kilômét về phía tây và cách Đồng Đăng 5 kilômét về phía bắc.

Một số thơ ca, tài liệu Việt Nam viết rằng “lãnh thổ Việt Nam trải dài từ ải Nam Quan đến mũi Cà Mau”, dẫn tới hiểu lầm trong nhiều người Việt là ải Nam quan thuộc lãnh thổ Việt Nam. Thực ra, ải Nam quan vốn do Trung Quốc xây dựng và luôn thuộc về lãnh thổ Trung Quốc, biên giới hai nước từ thời phong kiến đã được tính ở khoảng mấy trăm mét về phía nam của cửa ải này. Từ ngày 26 tháng 6 năm 1887, theo "Công ước Về Hoạch định biên giới giữa Việt Nam và Trung Quốc" ký giữa Pháp và Nhà Thanh, hai bên đã cắm mốc số 18 để cố định đường biên giới này, vị trí của mốc này cũng được mô tả là "nằm trên con đường từ Nam Quan đến Đồng Đăng". Tuy nhiên mốc này đã bị mất, trên bản đồ cắm mốc Pháp - Thanh năm 1894, ải Nam Quan được thể hiện ở phía Bắc đường biên giới. Tức là theo Công ước Pháp - Thanh, Ải Nam Quan được công nhận là hoàn toàn nằm trong lãnh thổ Trung Quốc, đường biên giới Việt Nam - Trung Quốc tại khu vực này nằm về phía nam Ải Nam Quan một quãng mấy trăm mét, chứ không phải chạy cắt ngang qua Ải Nam Quan như nhiều người Việt Nam vẫn hiểu lầm.

Tên gọi qua các thời kỳ lịch sử

Ải Nam Quan được xây dựng từ triều Hán, tên gọi ban đầu là 雍雞關 (tạm phiên âm Hán Việt là "Ung Kê Quan"). Chữ "雍" có ba âm đọc là "ung", "ủng" và "úng", do chưa có văn hiến cho biết ý nghĩa chính xác của tên gọi "雍雞" nên ở đây chỉ tạm đọc chữ "雍" là "Ung". Về sau Ủng Kê Quan được đổi tên thành Đại Nam Quan (大南關), Giới Thủ Quan (界首關).

Năm Hồng Vũ nguyên niên (洪武元年) triều Minh (Tây lịch năm 1368), đổi tên thành Kê Lăng Quan (雞陵關).

Tháng 6 năm Vĩnh Lạc (永樂) thứ 5 (Tây lịch: ngày 5 tháng 7 năm 1407) triều Minh, đổi tên thành Trấn Di Quan (鎮夷關).

Trong khoảng thời gian từ năm Tuyên Đức (宣德) thứ 3 (Tây lịch năm 1428) đến năm Gia Tĩnh (嘉靖) thứ 18 triều Minh (Tây lịch năm 1539), chưa rõ cụ thể là năm nào, Trấn Di Quan được đổi tên thành Trấn Nam Quan (鎮南關).

Tháng 10 năm 1954 Chính vụ viện Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa phê chuẩn đổi tên thành Mục Nam Quan (睦南關).

Tháng 1 năm 1965 Quốc vụ viện Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa phê chuẩn đổi tên thành Hữu Nghị Quan (友誼關). Tháng 3 năm 1965, lễ đổi tên Mục Nam Quan thành Hữu Nghị Quan được tổ chức tại Mục Nam Quan, Chung Phong (鐘楓), phó chủ tịch Chính phủ Nhân dân Khu tự trị Tráng tộc Quảng Tây, chủ trì buổi lễ.

Về căn cứ pháp lý, đường biên giới Việt - Trung đi qua tuyến đường bộ đã được mô tả trong Biên bản hoạch định năm 1886 giữa Pháp và nhà Thanh là "đường biên nằm ở phía nam Ải Nam Quan, trên con đường từ Nam Quan đến làng Đồng Đăng”. Như vậy, căn cứ vào các tư liệu có giá trị pháp lý (công ước Pháp - Thanh), thì đường biên giới tại khu vực này nằm về phía nam Ải Nam Quan một quãng mấy trăm mét, chứ không phải cắt ngang qua Ải Nam Quan như tiềm thức của nhiều người Việt Nam vẫn nghĩ.

Quan lâu
Quan lâu (關樓) Hữu Nghị Quan được xây lại năm 1957 cao 22 mét, gồm một tầng đế và ba tầng gác có hành lang bao quanh. Tầng đế có diện tích 365,7 mét vuông, dài 23 mét, rộng 15,9 mét, độ cao bình quân là 10 mét. Mỗi tầng gác có diện tích bình quân là 80 mét vuông. Phía trên cổng vòm của quan lâu có một bức đại tự làm bằng hán bạch ngọc (漢白玉) khắc ba chữ "友誼關" (Hữu Nghị Quan). Ba chữ này là do phỏ thủ tướng Quốc vụ viện kiêm Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Trần Nghị (陳毅) viết. Bên trái quan lâu là núi Tả Bật Sơn (左弼山), bên phải quan lâu là núi Hữu Phụ Sơn (右輔山). Trên núi Tả Bật Sơn có pháo đài Trấn Quan (鎮關). Trên núi Hữu Phụ Sơn pháo đài Kim Kê Sơn (金雞山).

Các sự kiện lịch sử gắn với ải Nam Quan
 Năm 981, sau khi vua Đinh Tiên Hoàng của Đại Cồ Việt bị ám sát, vua nhà Tống là Tống Thái Tông sai Hầu Nhân Bảo tấn công Đại Cồ Việt qua đường Lạng Sơn, đi qua ải Nam Quan.
 Năm 1077, Tống Thần Tông sai Quách Quỳ tấn công Đại Việt, quân bộ đã đi theo đường Nam Quan, xuống ải Quyết Lý rồi ải Chi Lăng.
 Năm 1284, 1287, vua nhà Nguyên là Hốt Tất Liệt (Kubilai) đã sai Thoát Hoan tấn công Đại Việt bằng đường bộ qua Lạng Sơn, ắt phải qua ải Nam Quan.
 Năm 1427, tướng nhà Minh là Liễu Thăng bị giết tại đèo Mã Yên sau khi qua Trấn Di Quan.
 Năm 1539, sứ thần nhà Mạc là Nguyễn Văn Thái đến Trấn Nam Quan dâng biểu xin hàng nhà Minh.
 Năm 1774, Đốc trấn Lạng-Sơn là Nguyễn Trọng Đang cho tu bổ Ngưỡng Đức Đài, nằm về phía nam của Trấn Nam Quan.
 Năm 1788, theo lời cầu viện của thân mẫu của Lê Duy Kỳ, vua nhà Thanh là Càn Long (1736-1795) cử Tôn Sĩ Nghị cầm đại quân sang Đại Việt, đi bằng ba ngả: Tôn Sĩ Nghị cùng Hứa Thế Hanh vào cửa Nam Quan, qua Lạng Sơn đi xuống, Sầm Nghi Đống đi qua đường Cao Bằng, và đề đốc Vân Nam Ô Đại Kinh vào đường Tuyên Quang. Đoàn quân viễn chinh nhà Thanh bị vua nhà Tây Sơn là Quang Trung đánh tan, phải chạy về vào đầu năm kỷ dậu (1789).
 Năm 1885, xảy ra Trận Trấn Nam Quan và Lạng Sơn giữa quân Pháp và quân nhà Thanh (Trung Quốc). Vào ngày 24/2/1885, một ngày sau khi xảy ra trận chiến ở Đồng Đăng, Tướng de Négrier cho phá sập Ải Nam Quan vào lúc 2 giờ 30 chiều và cho dựng lên gần đó một tấm biển ghi bằng chữ Hán: “Không phải vách đá bảo vệ được biên giới, mà là sự tôn trọng các hiệp định”
 26 tháng 6 năm 1887, Công Ước Về Hoạch Định Biên Giới Giữa Việt Nam và Trung Quốc ký giữa Pháp và Nhà Thanh. Ngày 21 tháng 4 năm 1891 tiến hành cắm cột mốc tại vùng biên giới gần ải Nam quan.
 Năm 1907, Tôn Trung Sơn và Hoàng Hưng phát động cuộc khởi nghĩa Trấn Nam Quan chống Thanh, nhưng thất bại.
 Năm 1957, Chính phủ tỉnh Quảng Tây đã chi tiền trùng tu lại thành lầu Hữu Nghị quan, trở thành một kiến trúc ba tầng như hiện nay
 Từ ngày 17 tháng 2 năm 1979, trong Chiến tranh biên giới Việt-Trung, 1979, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa tung trên 660.000 quân tấn công Việt Nam ở sáu tỉnh biên giới: Lai Châu, Lào Cai, Hà Giang, Cao Bằng, Lạng Sơn và Quảng Ninh, và đã chiếm được các thị xã Lào Cai, Cao Bằng, Lạng Sơn. Bộ binh Trung Hoa vào thị xã Lào Cai bằng thung lũng sông Hồng, vào thị xã Cao Bằng theo thung lũng sông Bằng (Bằng Giang), và vào thị xã Lạng Sơn theo thung lũng sông Kỳ Cùng, qua ải Nam Quan.
 Năm 1999, ngày 30 tháng 12, tại Hà nội, hai ngoại trưởng Nguyễn Mạnh Cầm của Việt Nam và Đường Gia Triền của Trung Quốc chính thức ký ‘Hiệp ước biên giới trên đất liền’, theo đó phân định lãnh thổ tại khu vực xung quanh Ải Nam Quan. Bản hiệp ước này được quốc hội Trung Quốc thông qua ngày 29 tháng 4 năm 2000, và quốc hội Việt Nam thông qua ngày 9 tháng 6 cùng năm, và việc cắm mốc biên giới bắt đầu từ năm 2001 đến cuối năm 2008 là xong.

Ải Nam Quan trong tư liệu

Tâm Quang-Langlet trong bài "La perception des frontières dans l'Ancien Vietnam à travers quelques cartes vietnamiennes et occidentales" (tạm dịch: Quan niệm biên giới ở Việt Nam thời trước qua vài bàn đồ Việt Nam và Tây Phương) trong quyển "Les frontières du Vietnam, Histoire des frontières de la péninsule indochinoise" (Các biên giới của Việt Nam, Lịch sử các biên giới trên bán đảo Đông Dương), nhà xuất bản L'Harmattan, 1989, cho biết rằng trên bản đồ Hồng Đức (được thiết lập vào năm 1490) có vẽ hình một cái đồn để tượng trưng cho ải Nam Quan và có ghi chú là Ải Nam Quan nằm ở huyện Văn Uyên (thuộc trấn Lạng Sơn, tương ứng với Trấn Nam Quan của Trung Quốc) và tại đấy có hai đài, đài Chiêu Đức (thuộc về Trấn Nam Quan, Trung Quốc) và đài Ngưỡng Đức (thuộc về ải Nam Quan, Việt Nam).

Năm 1774, Đốc trấn Lạng-Sơn là Nguyễn Trọng Đang cho tu sửa, xây lại đài Ngưỡng Đức bằng gạch. Về việc sửa sang đài Ngưỡng Đức, văn bia của Nguyễn Trọng Đang ghi khắc có đoạn như sau:

Theo Đại Nam Nhất Thống Chí (1882) đoạn nói về Ải Nam Quan: Theo "Địa-dư Các Tỉnh Bắc-Kỳ" của Ngô Vi-Liễn, Phạm Văn-Thư và Đỗ Đình-Nghiêm (Nhà in Lê Văn-Tân xuất-bản, Hà-Nội, 1926):

Theo "Đi thăm Đất Nước" của Hoàng Đạo-Thúy (Nhà Xuất-bản Văn-hoá, Hà-Nội, 1976):

Quyển "Phương Đình Dư địa chí" của Nguyễn Văn Siêu (bản dịch của Ngô Mạnh-Nghinh, Tự-Do xuất-bản, Saigon, 1960) thì ghi:

Ải Nam Quan trong văn nghệ
 Trường ca "Con đường cái quan" của nhạc sĩ Phạm Duy nói về một chuyến đi xuyên lãnh thổ Việt, kết thúc ở mũi Cà Mau và bắt đầu từ ải Nam Quan. Mở đầu có đoạn:

"Tôi đi từ ải Nam Quan/ sau vài ngàn năm lẻ/ chia đôi một họ trăm con/ đã lên đường..."

 Nhà thơ Hoàng Cầm có vở kịch "Hận Nam Quan" mô tả cảnh chia tay giữa Nguyễn Phi Khanh và Nguyễn Trãi tại Ải Nam Quan, có đoạn:
 "...Nghe cha nói tương lai đầy ánh sáng / Khiến lòng con bừng tỉnh một cơn mê. / Quỳ lạy cha, cha lên đường ảm đạm, / Rời Nam Quan, theo gió con bay về. / Ôi! Sung sướng, trời cao chưa nỡ tắt, / Về ngay đi, ghi nhớ hận Nam Quan. / Bến Kim Lăng cho đến ngày nhắm mắt, / Cha nguyện cầu con lấy lại giang san..."

Xem thêm
 Cửa khẩu Quốc tế Hữu Nghị
 Chiến tranh Pháp-Thanh
 Chiến tranh biên giới Việt-Trung, 1979
 Vấn đề lãnh thổ biên giới Việt Nam - Trung Quốc

Chú thích

Liên kết ngoài

 "Hiệp ước biên giới Việt - Trung công bằng cho cả hai bên"
 Việt Nam và Trung Quốc đã thỏa thuận những nguyên tắc gì để xác định lại đường biên giới?

Lạng Sơn
Cửa ải
Biên giới Việt Nam-Trung Quốc
Đường Xuyên Á 1


title: Rheocles wrightae

text:
The zona (Rheocles wrightae) là một loài cá thuộc họ Bedotiidae. Nó là loài đặc hữu của Madagascar. Môi trường sống tự nhiên của nó là các con sông. Nó bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Loiselle, P. & participants of the CBSG/ANGAP CAMP "Faune de Madagascar" workshop 2004. Rheocles wrightae. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 5 tháng 8 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Rheocles


title: Cathervielle

text:
Cathervielle  là một xã thuộc tỉnh Haute-Garonne trong vùng Occitanie ở tây nam nước Pháp. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 1152 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Haute-Garonne


title: Protoptila voluta

text:
Protoptila voluta là một loài Trichoptera trong họ Glossosomatidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Protoptila


title: Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ

text:
Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ (United States Department of Defense, viết tắt là DoD, USDOD hoặc DOD) là một bộ của Chính phủ Hoa Kỳ, trụ sở đặt tại Lầu Năm Góc, chuyên đặc trách điều hợp và trông coi tất cả các cơ quan và chức năng của chính phủ có liên quan đến an ninh và quân sự quốc gia. Việc tổ chức và các trách nhiệm của Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ được ấn định trong Điều khoản 10, Bộ luật Hoa Kỳ. Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ còn là cơ quan lớn nhất thế giới với hơn 2.13 triệu quân nhân, thủy thủ, lính thủy đánh bộ, phi công và nhân viên thường. Trên 1.1 triệu Vệ binh Quốc gia và thành viên của Quân dự bị Lục Quân, Thủy Quân, Hải Quân và Lính thủy Đánh bộ. Tổng nhân viên của cả cơ quan là trên 3.2 triệu quân nhân và nhân viên.

Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ - đứng đầu bởi Bộ trưởng Bộ Quốc phòng - có tổng hành dinh tại Ngũ Giác Đài gần Washington, D.C. và có ba thành phần chính Bộ Lục quân, Bộ Hải quân, và Bộ Không quân. Trong số các cơ quan của Bộ Quốc phòng là Cơ quan phòng không chống tên lửa (Missile Defense Agency), Cơ quan đặc trách kế hoạch nghiên cứu quốc phòng cao cấp (Defense Advanced Research Projects Agency), Cơ quan bảo vệ lực lượng Ngũ Giác Đài (Pentagon Force Protection Agency), Cơ quan Tình báo Quốc phòng (DIA), Cơ quan Tình báo Địa không gian Quốc gia (National Geospatial-Intelligence Agency), và Cơ quan An ninh Quốc gia (NSA). Bộ cũng điều hành một số học viện hỗn hợp trong đó có Đại học Chiến tranh Quốc gia (National War College).

Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ là cơ quan có ngân sách cao nhất trong số các cơ quan Liên Bang; con số này cao hơn cả một nửa ngân sách tùy nghi hàng năm của các cơ quan Liên Bang.

Lịch sử
Quốc hội Hoa Kỳ thành lập Bộ Chiến tranh năm 1789 và Bộ Hải Quân Hoa Kỳ trong năm 1798. Bộ trưởng của mỗi bộ báo cáo trực tiếp cho Tổng thống với tư cách là Cố vấn Nội các.

Trong một thông điệp đặc biệt tới Quốc hội vào ngày 19 tháng 12 năm 1945, Tổng thống Harry Truman đề nghị thành lập một Bộ Quốc phòng thống nhất bởi vì cả hai vấn đề là quá lãng phí trong binh phí và các cuộc xung đột giữa các bộ. Các cuộc bàn cãi trong Quốc hội xảy ra trong nhiều tháng mà trọng điểm là vai trò của quân đội trong xã hội và mối đe dọa trong việc công nhận quá nhiều khả năng quân sự cho một bộ phận nhất định.

Vào ngày 26 tháng 7 năm 1947, Truman ký Đạo luật An ninh Quốc gia năm 1947, lập ra một Bộ chỉ huy Quân sự thống nhất được biết đến với tên Tổ chức Quân sự Quốc gia (tiếng Anh: National Military Establishment), cũng như thành lập Cục Tình báo Trung ương (Central Intelligence Agency), Hội đồng An ninh Quốc gia (National Security Council), Hội đồng Quản trị Tài nguyên An ninh Quốc gia (National Security Council), Lực lượng Không quân Hoa Kỳ (United States Air Force) và Bộ tổng Tham mưu (Joint Chief of Staff).

Hiệp định này đặt Tổ chức Quân sự Quốc gia dưới quyền của một Bộ trưởng Bộ Quốc phòng duy nhất. Tổ chức Quân sự Quốc gia bắt đầu hoạt
động vào ngày 18 tháng 9, sau ngày Thượng Nghị Viện Hoa Kỳ xác nhận James V. Forrestal là Bộ trưởng Bộ Quốc phòng đầu tiên. Tổ chức Quân sự Quốc gia được đổi tên thành "Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ" vào ngày 10 tháng 8 năm 1949 trong một sự sửa đổi của bộ luật năm 1947.

Dưới Đạo luật Tái tổ chức Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ năm 1958, các chức sắc trong bộ được sắp xếp lại trong khi vẫn duy trì được quyền thế của Bộ Quân sự. Bộ luật này cũng chu cấp một Tổ chức Nghiên cứu Trung ương, Cơ quan Đặc trách Kế hoạch Nghiên cứu Quốc phòng Cao cấp (Defense Advanced Research Projects Agency), được biết đến với tên gọi DARPA. Đạo luật chuyển quyền ra quyết định từ Bộ Quân sự cho Bộ tổng Tham mưu và Bộ trưởng Bộ Quốc phòng. Nó còn gia cố quyền chỉ huy Quân đội Hoa Kỳ từ Tổng thống sang Bộ trưởng Bộ Quốc phòng. Được viết và đề xướng bởi chính quyền Eisenhower, được ký thành luật pháp vào ngày 6 tháng 8 năm 1958.

Tổ chức

Bộ Quốc phòng gồm có lục quân, hải quân, không quân và thủy quân lục chiến cũng như các cơ quan không chiến đấu như Cơ quan An ninh quốc gia và Cơ quan Tình báo Quốc phòng. Ngân sách hàng năm của bộ là khoảng 786 tỉ đô la năm 2007. Con số này không bao gồm thêm hàng chục tỷ đô la chi tiêu phụ mà Quốc hội Hoa Kỳ dành cho bộ suốt năm, đặc biệt là cho Chiến tranh Iraq. Nó cũng không bao gồm số tiền chi tiêu của Bộ Năng lượng Hoa Kỳ sử dụng vào việc thiết kế và thử nghiệm vũ khi hạt nhân.

Phía dân sự kiểm soát bộ về các vấn đề hơn là về các chiến dịch và được thực hiện qua ba bộ dưới quyền là Bộ Lục quân Hoa Kỳ, Bộ Hải quân Hoa Kỳ (bao gồm quân chủng Thủy quân Lục chiến Hoa Kỳ) và Bộ Không quân Hoa Kỳ. Mỗi bộ có một bộ trưởng riêng dưới cấp nội các.

Trong thời chiến, Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ có quyền đối với Tuần duyên Hoa Kỳ; trong thời bình, lực lượng Tuần duyên nằm dưới quyền của Bộ Nội an Hoa Kỳ. Trước khi Bộ Nội an được thành lập, Tuần duyên Hoa Kỳ nằm dưới quyền của Bộ Giao thông Hoa Kỳ và trước kia nằm dưới quyền của Bộ Ngân khố Hoa Kỳ. Theo Bộ luật Hoa Kỳ, Tuần duyên Hoa Kỳ luôn luôn được xem là một trong năm quân chủng của Hoa Kỳ và là một trong 7 lực lượng đồng phục của Hoa Kỳ. Trong thời gian tuyên chiến (hay dưới quyền hướng dẫn của Quốc hội Hoa Kỳ), Tuần duyên Hoa Kỳ hoạt động như là một bộ phận của Hải quân Hoa Kỳ. Quân chủng này chưa từng nằm dưới quyền của Hải quân Hoa Kỳ kể từ Chiến tranh thế giới thứ hai nhưng các thành viên đã từng phục vụ trong những cuộc xung đột không tuyên chiến kể từ đó trong khi vẫn nằm trong bộ thời bình của nó.

Ngũ Giác Đài nằm trong Quận Arlington, Virginia, phía bên kia Sông Potomac từ thủ đô Washington, D.C., là tổng hành dinh của Bộ Quốc phòng. Bộ Quốc phòng được Cơ quan Bảo vệ Lực lượng Ngũ Giác Đài bảo vệ. Cơ quan này đảm trách an ninh và thi hành luật pháp để bảo vệ Ngũ Giác Đài và các cơ quan nằm trong thẩm quyền của Bộ Quốc phòng khắp Vùng Thủ đô Quốc gia (National Capital Region).

Cơ cấu chỉ huy
Tổng thống Hoa Kỳ là tổng tư lệnh Quân đội Hoa Kỳ mặc dù tổng thống là một người thuộc giới dân sự, không phải thuộc giới quân sự. Cơ cấu chỉ huy của Bộ Quốc phòng được định nghĩa theo Đạo luật Goldwater-Nichols 1986 (PL 99-433), và được Tổng thống Ronald Reagan ký thành luật vào ngày 1 tháng 10 năm 1986. Đạo luật tu chính lại cơ cấu chỉ huy quân đội Hoa Kỳ, tạo nhiều thay đổi nhanh nhất đối với bộ kể từ khi nó được thành lập theo Đạo luật An ninh Quốc gia 1947.
Theo đạo luật, hệ thống chỉ huy bắt đầu từ Tổng thống Hoa Kỳ qua Bộ trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ đến các tư lệnh của các Bộ Tư lệnh tác chiến thống nhất - các vị tư lệnh này là những người chỉ huy tất cả các lực lượng quân sự hỗn hợp trong vùng trách nhiệm của mình. Tổng Tham mưu trưởng Liên quân Hoa Kỳ (Chairman of the Joint Chiefs of Staff) và các Tham mưu trưởng chịu trách nhiệm sẵn sàng cho quân đội Hoa Kỳ và phục vụ như những cố vấn quân sự cho tổng thống nhưng không nằm trong hệ thống chỉ huy. Theo luật định thì Tổng Tham mưu trưởng Liên quân Hoa Kỳ là viên chức quân sự cao cấp nhất tại Hoa Kỳ (vì Bộ trưởng Quốc phòng thuộc giới dân sự, không phải quân nhân). Mỗi quân chủng có trách nhiệm tổ chức, huấn luyện và trang bị các đơn vị quân sự cho các tư lệnh của các Bộ Tư lệnh tác chiến thống nhất.

Sơ đồ tổ chức chỉ huy quân sự quốc gia

Thành phần

 Bộ trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ
 Phó Bộ trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ
 Văn phòng Bộ trưởng Quốc phòng
 Ủy ban Cố vấn Ban Chính sách Quốc phòng (Defense Policy Board Advisory Committee)
 Văn phòng Lượng định Tình hình Thực tế (Office of Net Assessment)
 Cơ quan Bảo vệ Lực lượng Lầu Năm Góc (Pentagon Force Protection Agency)
 Văn phòng Tư vấn Tổng quát (Office of General Counsel)
 Cơ quan đặc trách Pháp luật Quốc phòng (Defense Legal Services Agency)
 Văn phòng Tổng thanh tra (Office of Inspector General)
 Sở Điều tra Tội phạm Quốc phòng (Defense Criminal Investigative Service)
 Thứ trưởng Quốc phòng đặc trách Tình báo (Under Secretary of Defense for Intelligence)
 Cơ quan Tình báo Quốc phòng (DIA)
 Sở An ninh Quốc phòng (Defense Security Service)
 Cơ quan Phản gián (Counterintelligence Field Activity)
 Cơ quan Tình báo Địa-không gian Quốc gia (NGA)
 Cơ quan Trinh sát Quốc gia (NRO)
 Cơ quan An ninh Quốc gia (NSA)
 Thứ trưởng Quốc phòng đặc trách Chính sách
 Cơ quan Hợp tác An ninh Quốc phòng (Defense Security Cooperation Agency)
 Văn phòng Quốc phòng đặc trách Tù binh và Nhân sự Mất tích (Defense Prisoner of War/Missing Personnel Office)
 Thứ trưởng Quốc phòng đặc trách Quân dụng, Kỹ thuật và Hậu cần (Under Secretary of Defense for Acquisition, Technology and Logistics)
 Trung tâm Thông tin Kỹ thuật Quốc phòng (Defense Technical Information Center)
 Cơ quan Chỉ đạo các Dự án Nghiên cứu Quốc phòng Tiên tiến (Defense Advanced Research Projects Agency)
 Cơ quan Quốc phòng chống Tên lửa (Missile Defense Agency)
 Cơ quan Quản lý Hợp đồng Quốc phòng (Defense Contract Management Agency)
 Cơ quan Hậu cần Quốc phòng (Defense Logistics Agency)
 Cơ quan Giảm thiểu Đe dọa Quốc phòng (Defense Threat Reduction Agency)
 Văn phòng Điều chỉnh Kinh tế (Office of Economic Adjustment)
 Đại học Quân dụng Quốc phòng (Defense Acquisition University)
 Cơ quan Chuyển hóa Công việc (Business Transformation Agency)
 Ban điều hành Định lượng và Thử nghiệm Hoạt động (Operational Test and Evaluation Directorate)
 Thứ trưởng Quốc phòng đặc trách Nhân sự và Sẵn sàng
 Cơ quan Quân nhu Quốc phòng (Defense Commissary Agency)
 Hệ thống trường dành cho con quân nhân quốc phòng (Department of Defense Dependents Schools)
 Đại học Y khoa Quân đội (Uniformed Services University of the Health Sciences)
 Viện Quản lý Cơ hội Bình đẳng Quốc phòng (Defense Equal Opportunity Management Institute)
 Văn phòng Giám đốc Giáo dục và Phát triển Nghiệp vụ (Office of the Chancellor for Education and Professional Development)
 Thứ trưởng Quốc phòng đặc trách Tài chính (Under Secretary of Defense Comptroller)
 Cơ quan Kiểm toán Hợp đồng Quốc phòng (Defense Contract Audit Agency)
 Sở Hạch toán và Tài chính Quốc phòng (Defense Finance and Accounting Service)
 Giám đốc, Định lượng và Phân tích Kế hoạch (Director, Program Analysis and Evaluation)
 Phụ tá Bộ trưởng Quốc phòng đặc trách Hợp nhất Thông tin và Hệ thống mạng
 Cơ quan đặc trách Hệ thống Thống tin Quốc phòng (Defense Information Systems Agency)
 Phụ tá Bộ trưởng Quốc phòng đặc trách Quan hệ Công chúng
 Phó phụ tá Bộ trướng, liên lạc nội bộ
 Phục vụ Tổng hành dinh Washington
 Văn phòng Phụ tá Bộ trưởng Quốc phòng đặc trách Y tế (Office of the Assistant Secretary of Defense for Health Affairs)
 Hệ thống Y tế Quân đội
 Các bộ quân sự
 Bộ trưởng Lục quân Hoa Kỳ
 Bộ Lục quân Hoa Kỳ gồm có Lục quân Hoa Kỳ và Công binh Lục quân Hoa Kỳ
 Bộ trưởng Hải quân Hoa Kỳ
 Bộ Hải quân Hoa Kỳ bao gồm Hải quân Hoa Kỳ và Thủy quân Lục chiến Hoa Kỳ
 Bộ trưởng Không quân Hoa Kỳ
 Bộ Không quân Hoa Kỳ bao gồm Không quân Hoa Kỳ
 Bộ tổng tham mưu Liên quân Hoa Kỳ

Các Bộ Tư lệnh tác chiến thống nhất
Có 11 Bộ Tư lệnh tác chiến thống nhất gồm bảy Bộ Tư lệnh theo địa lý và bốn Bộ Tư lệnh theo chức năng.

‡ Hiện nay có bốn bộ Tư lệnh tác chiến theo địa lý có trụ sở nằm bên ngoài khu vực phụ trách.

Chi tiêu

Chi tiêu quân sự của Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ trong năm tài chính 2007 là:

Hoa Kỳ và các đồng minh thân cận nhất sử dụng khoảng hai phần ba chi tiêu quân sự toàn thế giới (theo đó thì Hoa Kỳ sử dụng phần lớn chi tiêu vừa kể). Chi tiêu quân sự của Hoa Kỳ chiếm 19% ngân sách liên bang.

Tuy nhiên nếu tính theo chi tiêu trên mỗi đầu người thì Hoa Kỳ đứng hạng ba sau Israel và Singapore.

Theo Viên Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm, Hoa Kỳ đã chi tiêu khoảng 47% chi tiêu quân sự của toàn thế giới trong năm 2003 với số tiền là 956 tỷ đô la.

Nếu tính theo phần trăm GDP thì Hoa Kỳ chi tiêu 4,06% cho quân sự, đứng hạng 28 trên thế giới. Cao hơn so với Pháp chi tiêu 2,6%, nhưng thấp hơn so với Ả Rập Xê Út chi tiêu 10%.

Sử dụng năng lượng
Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ là bộ phận tiêu dùng năng lượng nhiều nhất của Hoa Kỳ trong năm 2006.

Theo FY 2006, Bộ Quốc phòng sử dụng gần 30.000 gigawatt điện trên giờ (GWH), với giá là gần 2.2 tỉ Đô la Mỹ. Năng lượng điện được Bộ Quốc phòng sử dụng có thể đủ để cung cấp điện cho hơn 2.6 triệu hộ gia đình ở Mỹ. Trong phần tiêu thụ điện năng, nếu Bộ Quốc phòng là một nước thì sẽ đứng thứ 58 trên thế giới, ít hơn Đan Mạch nhưng nhiều hơn một chút so với Syria.

Bộ Quốc phòng cũng chịu trách nhiệm cho 93% lượng tiêu thụ nhiên liệu của Chính phủ Hoa Kỳ (Bộ Không Quân Hoa Kỳ: 52%; Bộ Hải Quân Hoa Kỳ: 33%; Bộ Lục Quân Hoa Kỳ: 7%; các thành phần còn lại của Bộ Quốc phòng: 1%). Bộ Quốc phòng sử dụng 4.600.000.000 gallons Mỹ (23.000 lít) trong một ngày. Theo CIA World Factbook năm 2005, nếu là một nước, Bộ Quốc phòng sẽ đứng thứ 34 trên thế giới trong lượng sử dụng xăng dầu trung bình, đứng sau Iraq và trên Thụy Điển. Không Quân là bộ phận sử dụng nhiều nhiên liệu nhất trong các Cơ quan Liên bang. Không quân Hoa Kỳ sử dụng đến 10% nhiên liệu trên thế giới cho phi cơ: 82% cho phi cơ phản lực, 16% cho việc điều hành các căn cứ, sân bay và 2% cho các phương tiện dưới đất/thiết bị.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 DOD website
 Read Congressional Research Service (CRS) Reports regarding the Department of Defense

 Entire Collection of DoD Freedom of Information Act (FOIA) Reading Room
 Budget info
 Death and Taxes: 2009 A visual guide and infographic of the 2009 United States federal budget including the Department of Defense with data provided by the Comptrollers office.

Quốc phòng
Quân sự Hoa Kỳ


title: Mulsanteus ruficollis

text:
Mulsanteus ruficollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Solier miêu tả khoa học năm 1851.

Chú thích

Tham khảo

Mulsanteus


title: Amylocystis

text:
Amylocystis là một chi nấm thuộc họ Fomitopsidaceae.

Species list
Amylocystis unicolor
Amylocystis lapponicus

Tham khảo

Liên kết ngoài
Index Fungorum

Fomitopsidaceae


title: Indotipula korinchiensis

text:
Indotipula korinchiensis là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Indotipula


title: Leptotarsus tonnoiranus

text:
Leptotarsus tonnoiranus là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Tham khảo

Leptotarsus


title: Anthidium tarsoi

text:
Anthidium tarsoi là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Urban mô tả khoa học năm 2001.

Chú thích

Tham khảo

Anthidium
Động vật được mô tả năm 2001


title: Hopea aptera

text:
Hopea aptera là loài thực vật họ Dầu. Đây là loài đặc hữu của Papua New Guinea.

Chú thích

Tham khảo

 Ashton P. 1998. Hopea aptera. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Tải xuống ngày 21 tháng 8 năm 2007.

A


title: M2M

text:
M2M là nhóm nhạc nữ phong cách pop đến từ Na Uy gồm hai thành viên nữ Marion Raven và Marit Larsen. Họ đã phát hành 3 album với hãng đĩa Atlantic Records và Warner Music: 2 album phòng thu Shades of Purple, The Big Room và tuyển tập The Day You Went Away: The Best of M2M. Nhóm tan rã vào năm 2002.

Tuổi thơ và sự khởi đầu
Marit Larsen và Marion Raven cùng sinh ra tại Lørenskog, một thị trấn nhỏ ở Na Uy. Hai người biết nhau lần đầu năm 1990, khi họ mới 6 và 7 tuổi, và kể từ đó, hai người đã nhận ra họ có nhiều điểm chung, đặc biệt là cùng yêu âm nhạc và cùng có giọng hát rất hay. Lớn lên một chút, Marit và Marion càng trở nên thân thiết như hai chị em và năm 8 và 9 tuổi, họ phát hành album đầu tiên mang tên Synger Kjente Barnesanger tại Na Uy, gồm những bài hát dành cho trẻ em. Album không những nhanh chóng kiếm được cảm tình của khán giả và gây ngạc nhiên cho người nghe, mà còn mang lại cho nhóm một đề cử giải Spellemannprisen (được xem là giải Grammy của Na Uy). Sau thành công đó, Marit và Marion bắt đầu viết những ca khúc nhạc pop cho sự nghiệp của mình.

Sự nghiệp thế giới

1999–2000: Shades of Purple
Năm 13 tuổi, Marion đã sáng tác bài hát đầu tiên, "Girl in Your Dreams". Sau khi được nghe những giai điệu và lời ca của bài hát này, hãng thu âm Atlantic Records đã quyết định ký hợp đồng với hai người. Lúc đầu, họ muốn đặt tên nhóm là M&M, kết hợp hai chữ cái đầu của tên họ, thế nhưng nó lại trùng với một hãng kẹo (M&M's) và rapper nổi tiếng Eminem. Cuối cùng, sau khi hỏi ý kiến của người hâm mộ trên Internet, hai cô gái quyết định chọn M2M (Marion & Marit) là cái tên sẽ gắn bó với sự nghiệp của mình.

Bộ đôi xuất hiện lần đầu trước công chúng với đĩa đơn đầu tiên, "Don't Say You Love Me", phát hành năm 1999 và đã cũng là đĩa đơn đầu tiên từ nhạc phim của bộ phim Pokémon: The First Movie. Bộ phim đã giúp bài hát thành công trên toàn thế giới, lọt vào top 20 ở rất nhiều quốc gia như México, Brasil, Chile, Canada, Ireland, Vương quốc Anh và Hà Lan, đồng thời đạt chứng nhận vàng ở Úc và New Zealand. Đĩa đơn cũng đạt vị trí thứ 5 trên Billboard Hot 100 Singles Sales và 21 trên Hot 100. Tháng 3 năm 2000, họ đã phát hành album phòng thu đầu tiên, Shades of Purple năm 2000, xuất hiện với vị trí số 1 ở nhiều nước châu Á, 89 trên Billboard 200 và lọt vào Top 40 ở hầu hết các nước khác.

4 đĩa đơn nữa từ album đã được phát hành: "Mirror Mirror", "The Day You Went Away", "Pretty Boy" và "Everything You Do". Các ca khúc này đều đặc biệt thành công ở châu Á, đưa M2M nhanh chóng trở thành ban nhạc được yêu thích trên toàn thế giới với những chuyến lưu diễn lớn. Đến tháng 4 năm 2000, Marit và Marion phải dừng các chuyến lưu diễn của mình để quay về quê nhà để tiếp tục công việc học tập của mình.

2002: The Big Room và sự tan rã
Năm 2002, bộ đôi trở lại với sự trưởng thành hơn, ít chất pop với album thứ hai, The Big Room. Trong 2 năm, giọng ca của họ đã có thay đổi, đặc biệt là Raven (hay chính xác hơn là từ album Shades of Purple phiên bản châu Á bằng Acoustic với 3 bài hát). Đĩa đơn đầu tiên từ album là "Everything" và sau đó là "What You Do About Me". Họ đã không ra đĩa đơn thứ ba, cho dù "Don't" đã phát hành ở Hoa Kỳ và trên radio các nước Mỹ Latinh, và "Wanna Be Where You Are" đã phát hành ở Philippines. Album không đạt được thành công như album trước ở thị trường Mỹ, thậm chí là thất bại thảm hại về doanh thu ở đây; tuy nhiên, nó vẫn đạt rất thành công ở thị trường châu Á và đạt đến chứng nhận 5× Bạch kim ở Philippines.

Trong quá trình quảng cáo cho album, họ đã có mặt trên các kênh truyền hình năm đó, ví dụ như xuất hiện trong tập thứ 100 của chương trình truyền hình Dawson's Creek trên kênh WB Hoa Kỳ. Năm đó, họ cũng tham gia vào Pantene Pro-Voice concert series đã được phát sóng trên MuchMusic của Canada và biểu diễn trong một buổi hoà nhạc của Disney Channel với ban nhạc nước Anh BBMak. (2000)

Trong khi đang lưu diễn với ca sĩ Jewel trong năm đó, M2M bị hãng Atlantic bỏ rơi với lý do là doanh thu bán ra không đủ. Dù họ là nhóm nhạc nữ nổi tiếng nhất Na Uy, nhóm nhạc thành công nhất và nghệ sĩ trẻ nhất có được một sự nghiệp quốc tế sau a-ha, nhưng cuối cùng bộ đôi cũng tan rã tháng 9 năm đó. Hiện nay họ là những ca sĩ hát đơn với tên riêng của họ.

Danh sách đĩa nhạc

Album phòng thu

Đĩa đơn

Giải thưởng và đề cử
M2M đã được đề cử hạng mục "Ca khúc xuất sắc nhất" và đoạt giải thưởng danh giá "Nhóm nhạc Na Uy xuất sắc nhất" tại Norway's HitAwards 2000.
Tháng 6 năm 2000, M2M đã được coi là "Tài năng mới phát hiện của năm" bởi công ty Singapore Radio.
M2M đã được đề cử "Nhóm nhạc xuất sắc nhất" tại giải Spellemannprisens năm 2001.
M2M đã được đề cử "Thể hiện nhạc pop xuất sắc nhất " tại giải thưởng âm nhạc năm 2002 của MTV châu Á.

Chú thích

Liên kết ngoài
Câu chuyện M2M trên Yahoo! Music.
Website chính thức Marit Larsen
Website chính thức Marion Raven

Ban nhạc thập niên 1990
Ban nhạc thập niên 2000
Nhóm nhạc nữ
Ban nhạc pop
Nghệ sĩ của Atlantic Records
Ban nhạc thành lập năm 1999
Ban nhạc Na Uy


title: 17061 Tegler

text:
17061 Tegler (1999 GQ8) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 10 tháng 4 năm 1999 bởi LONEOS ở Trạm Anderson Mesa.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 17061 Tegler

017061
19990410
017061
Tiểu hành tinh được đặt tên
6828


title: Microchorema larica

text:
Microchorema larica là một loài Trichoptera trong họ Hydrobiosidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Microchorema


title: Diabrotica gahani

text:
Diabrotica gahani là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1893.

Chú thích

Tham khảo

Diabrotica


title: Queanbeyan

text:
Queanbeyan () là một thành phố trong khu vực South Tablelands ở phía đông nam New South Wales tiếp giáp với Canberra. Trong cuộc điều tra dân số năm 2006, Queanbeyan có 34.084 người.

Khí hậu
Queanbeyan có khí hậu cao nguyên cận nhiệt đới (Cfb) với mùa hè ấm nóng và mùa đông lạnh, tương tự như thủ đô Canberra.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 VisitNSW.com – Queanbeyan

Thành phố của Úc


title: Chaunus limensis

text:
Chaunus limensis là một loài cóc trong họ Bufonidae. Chúng là loài đặc hữu của Peru.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là sông, sa mạc nóng, vùng bờ biển cát, đất canh tác, và vườn nông thôn.

Tham khảo

 Angulo, A., Sinsch, U., Aguilar Puntriano, C., Arizabal, W. & Lehr, E. 2004. Bufo limensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 21 tháng 7 năm 2007.

Chaunus
Động vật lưỡng cư Peru
Động vật lưỡng cư Andes
Động vật được mô tả năm 1901


title: Got to Be There (bài hát)

text:
"Got to Be There" là đĩa đơn năm 1971 của Michael Jackson phát hành dưới nhãn Motown.

Danh sách track
 A. "Got to Be There" - 3:22
 B. "Maria (You Were The Only One)" - 3:41

Bảng xếp hạng

Tham khảo

Bài hát của Michael Jackson
Đĩa đơn đầu tay
Bài hát năm 1971
Đĩa đơn năm 1971


title: Hylaeus polifolii

text:
Hylaeus polifolii là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1901.

Chú thích

Tham khảo

P
Động vật được mô tả năm 1901


title: 176 (số)

text:
176 (một trăm bảy mươi sáu) là một số tự nhiên ngay sau 175 và ngay trước 177.

Tham khảo

Số chẵn


title: Pertusa

text:
Pertusa là một đô thị trong tỉnh Huesca, Aragon, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 135 người.

Tham khảo

Đô thị ở Huesca


title: Pilaria tokionis

text:
Pilaria tokionis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Pilaria
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Paludinella littorina

text:
Paludinella littorina, tên tiếng Anh: lagoon snail, là một loài minute half-way land and half-way ốc biển có nắp, a mostly terrestrial but partly là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Assimineidae.

Chú thích

Tham khảo

Paludinella

pt:Paludinella


title: 8335 Sarton

text:
8335 Sarton (1984 DD1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 28 tháng 2 năm 1984 bởi H. Debehogne ở Đài thiên văn Nam Âu.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 8335 Sarton

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1984


title: Các nhân vật trong Hisutorie

text:
Đây là danh sách các nhân vật trong manga Hisutorie do Iwaaki Hitoshi sáng tác.

Eumenes
Nhân vật này chính là vị tướng Eumenes xứ Cardia trong lịch sử. Trong manga, Eumenes được mô tả là một thanh niên rất thông minh, lanh lợi và có kiến thức rộng, lớn lên ở thành phố Cardia, một địa danh nằm ở bờ bắc của bán đảo Gallipoli, Thổ Nhĩ Kỳ. Anh là con trai của Hieronymus, người đứng đầu thành phố. Eumenes luôn mơ về một phụ nữ trẻ đang chém giết những người lính xung quanh cô, và, sau đó bị họ giết chết. Về sau độc giả được biết rằng Eumenes là một người Nhục Chi (Scythia) và người phụ nữ đó là mẹ anh, và lúc đó bà đang chống trả cuộc tấn công của những người hầu của Hieromynus. Nhưng cuối cùng Charon - người hầu của Eumenes sau này - bắt được anh làm con tin, điều đó khiến mẹ anh dừng tay và chịu chết. Sau đó, Hieromynus nhận anh làm con nuôi và anh được ông yêu thương vì sự thông minh của mình. Có điều, quãng đời hạnh phúc của Eumenes không kéo dài: ít lâu sau một nô lệ người Nhục Chi tên Thrax nổi dậy giết chủ mình cùng với nhiều người Hy Lạp khác. Xác của Hieronymus được tìm thấy vào tối cùng ngày và Eumenes bị vu khống là kẻ đồng lõa của Thrax vì cả hai cùng là người Nhục Chi. Vì vậy những năm sau đó Eumenes phải sống như một người nô lệ. Cuối cùng anh bị bán cho một chủ nô đến từ Olbia tên là Zeralukos. Sau đó mấy ngày Zeralukos rời Cardia và Eumenes theo chủ mới trên chuyến hải hành đến Perinthus rồi tới Byazntium và Olbia. Nhưng đang trên đường về Olbia thì số nô lệ của Zeralukos nổi dậy cướp tàu, giết chết chủ mình và giao quyền chỉ huy tàu cho Eumenes. Chiếc tàu sau đó bị đắm và Eumenes trôi dạt đến ngôi làng Boa nằm trên bờ biển vùng Paplagonia miền Bắc Thổ Nhĩ Kỳ. Eumenes được dân làng cứu sống và anh trở thành một thành viên không thể thiếu của ngôi làng, do anh đã dạy họ những kiến thức về thế giới Hi Lạp, nhờ đó giúp đỡ họ rất nhiều trong việc thắt chặt mối quan hệ hữu hảo của Boa với một thành bang Hi Lạp tên là Tios. Tuy nhiên, ít lâu sau đó một đám cướp tấn công làng và dân làng nhờ mưu kế của Eumenes đã đánh bại được chúng, giết chết kẻ cầm đầu. Có điều cầm đầu này lại chính là Dimakos, con trưởng của Philetaerus, người lãnh đạo thành bang Tios. Mặc dù sau đó phía Tios nhận lỗi về phần mình và tiếp tục giữ mối quan hệ tốt đẹp với Boa, Eumenes tự nguyện rời khỏi ngôi làng để tránh làm xấu quan hệ giữa hai bên. Anh quyết định tới thành cổ Trojan và sau đó trở về quê nhà Cardia của mình.

Sau một cuộc hành trình dài, năm 343 TCN Eumenes xuất hiện tại một bờ biển gần thành phố cổ Trojan. Ở đó anh quyết định làm một con thuyền để vượt biển trở về thăm quê nhà Cardia của mình và chế tạo một bàn đạp hòng dùng thay mái chèo. Cùng lúc anh gặp triết gia Aristotle và người học trò Calisthenes cùng một người nô lệ của họ và mọi ở cùng với nhau trên bãi biển cho tới sáng hôm sau. Buổi tối hôm đó Eumenes và Aristotle cùng đàm đạo về học thuật, nhất là về việc trái đất hình cầu và về một "quả địa cầu". Sáng hôm sau Aristotle chia tay Eumenes, nhưng nhanh chóng quay trở lại vì bị quân Ba Tư truy kích. Eumenes nhanh chóng dùng chiếc thuyền chở tất cả trốn thoát. Khi tới nơi an toàn thì một chiếc xe ngựa tới đón Aristotle và đưa ông đến Cardia. Eumenes xin đi theo nhưng những người trên xe từ chối và anh phải đi bộ. Đến Cardia thì anh biết rằng thành phố đang bị quân đội Macedonia dưới sự chỉ huy của vua Philipos II bao vây. Eumenes lại dùng mưu kế của mình giúp anh cùng một bà lão, một thương nhân tên Antigonus cùng với tùy tùng của ông ta lọt vào thành an toàn. Ấn tượng trước tài trí của anh, Antigonus muốn tuyển anh làm việc dưới trướng của ông và cho anh ba ngày suy nghĩ. Tiếp đó Eumenes tìm tới ngôi nhà cũ của anh và hồi tưởng lại quá khứ. Anh còn gặp lại người bạn cũ Tolmides, anh trai Hieronymus và viếng thăm mộ song thân. Không lâu sau đó anh bị tay chân của Heacetus, kẻ chủ mưu vu khống Eumenes và hãm hại cha anh cho người bao vây truy sát. Được Antigonus ngầm giúp đỡ anh đã đánh bại bọn tay chân của Heacetus và chạy thoát. Hôm sau Eumenes gặp lại Antigonus như đã hứa và ông đã dẫn anh rời khỏi thành một cách an toàn. Ngay sau đó Eumenes phát hiện ra người trưởng đoàn chính là vua Philipos II, kẻ chỉ huy quân Macedonia đang bao vây Cardia. Cùng năm đó thành Cardia đầu hàng và, sau khi giành được thắng lợi vua Philipos rút quân, dẫn Eumenes về Macedonia cùng với mình.

Đến Macedonia anh được bố trí ở tại nhà của Attalus, một đại quý tộc Macedonia. Eumenes bắt đầu làm quen với cuộc sống mới tại vương quốc của Philipos. Không lâu sau đó, Phillipos triệu kiến anh và bổ nhiệm Eumenes làm một chân thư ký của Macedonia. Eumenes tỏ ra rất thích công việc này vì nó giúp anh tiếp xúc với các tài liệu và các sách vở trong thư viện Macedonia. Trong quá trình làm việc và sống tại Macedonia, Eumenes làm quen với nhiều bạn mới và cũng dần dần hiểu về tình hình chính trị của đất nước này.

Có một chi tiết thú vị về Eumenes: năm 337 TCN, sau trận chiến tại Chersonesos đại thần Leonidas nói rằng anh mang biệt hiệu "tướng bàn giấy" vì anh là một nhà quân sự nhưng chưa có trải nghiệm về việc chiến đấu trực tiếp tại chiến trường.

Các nhân vật khác

Các nhân vật ở Cardia
 Charon/Karon
Một nô lệ và là một người hầu của Eumenes. Sau khi Eumenes bị biến thành nô lệ, Charon liền cố tỏ thái độ lạnh nhạt với anh, nhưng thật ra sau đó ông vẫn luôn quan tâm và giúp đỡ cho Eumenes, và trong thâm tâm Charon vẫn xem Eumenes là cậu chủ đáng kính của mình. Lúc Eumenes bị bán cho kẻ khác và phải rời Cardia, Charon đưa cho anh chiếc dây chuyền của mẹ ruột anh và dặn dò anh không được đầu hàng khi gặp khó khăn. Sau khi Eumenes đi khuất, Charon hồi tưởng lại việc mình bắt Eumenes làm con tin và gián tiếp gây ra cái chết cho mẹ ruột anh, lúc đó ông quỳ sụp xuống khóc nức nở vì hối hận.

Theo lời kể của Hieronymus, sau đó hai hay ba năm Charon đã dành dụm đủ tiền chuộc sự tự do cho bản thân, sau đó ông rời khỏi Cardia.

 Hieronymus (người cha)

 Hieronymus (người con)
Con trai của Hieronymus cha và là anh nuôi của Eumenes. Anh ta luôn ghen tị với em trai mình vì Eumenes thông minh giỏi giang hơn và được cha yêu thương nhiều hơn. Tuy nhiên thật ra Hieronymus có quan tâm đến Eumenes và chính những tài liệu anh chép lại đã khiến các sử gia làm sáng tỏ phần nào thời thơ ấu của Eumenes.

Không rõ chuyện gì đã xảy ra với Hieronymus sau khi Eumenes rời Cardia, nhưng khi anh quay về thì Hieronymus không còn ở trong nhà cũ của mình nữa, mà bị Heacetus đuổi ra sống ở một căn hộ tầng hai phía Nam thành phố. Có điều là anh vẫn hay nằm ngủ trưa tại phế tích ngôi nhà cũng của mình. Theo cuộc trò chuyện giữa Hiernonymus với Eumenes thì mối quan hệ giữa hai anh em đã khá hòa dịu, và Hieronymus nói rằng anh rất vui khi biết Eumenes vẫn vui vẻ. Khi Eumenes giết chết Kerades cùng nhiều thuộc hạ khác của Heacetus, Hieronymus hỏi Eumenes rằng có phải anh về Cardia để trả thù cho cha mẹ hay không, và anh tỏ ra cảm phục Eumenes và sau đó tự trách mình: tuy Hieronymus nghi ngờ Heacetus giết cha và ghét hắn ta, anh vẫn rất sợ uy quyền của y và không dám làm gi. Sau đó Hieronymus xin cùng Eumenes đi theo Antigonus, nhưng Eumenes ngăn anh lại vì sợ anh trai mình không chịu được những nguy hiểm của thế giới bên ngoài.

 Terasira
Vợ của Hiernonymus cha và là mẹ nuôi của Eumenes. Thái độ của bà đối với Eumenes diễn biến khá phức tạp: ban đầu bà không thích một đứa con nuôi người "dị tộc" như Eumenes, nhưng khi chứng kiến cậu bé khóc vì mất mẹ, bà động lòng trắc ẩn và dần dần yêu thương cậu. Sau cái chết của chồng, bà lại tỏ thái độ lạnh nhạt với Eumenes vì giống như mọi người, nghi ngờ anh có liên quan đến cái chết của Hieronymus cha. Tuy nhiên, khi nghe Eumenes gào to: "Các người đã lợi dụng tôi suốt bao nhiêu năm qua !" trước khi rời Cardia, Terasira đã bật khóc, điều này chứng tỏ bà vẫn rất yêu thương Eumenes. Theo Hieronymus con, Terasira qua đời trước khi Eumenes quay về Cardia chừng 3 năm, nguyên do vì thói nghiện rượu. Trước khi chết, bà đã dặn người nhà tạc hình của Eumenes lên trên bia mộ của mình. Việc này khiến Eumenes rất cảm kích, anh xin lỗi song thân về câu nói của mình và cảm ơn họ vì đã nuôi nấng anh suốt mười năm.

 Tolmides
Bạn thuở nhỏ của Eumenes. Sau khi Eumenes quay về Cardia thì Tolmides đang tham gia lực lượng dân quân bảo vệ thành phố. Tolmides mời Eumenes đến nhà mình chơi và anh đã kể cho Eumenes nghe về tình hình của Cardia, về những người bạn khác của Eumenes. Theo lời của Tolimides thì cuộc đời của anh "không thay đổi gì nhiều". Tolmides cũng tỏ ra rất ngạc nhiên về các biến cố trong đời Eumenes và về việc anh đi xuyên qua đám quân Macedonia để vào Cardia.

 Olivus
Bạn thuở nhỏ của Eumenes. Được miêu tả là người có thể trạng ốm yếu. Tolmides kể rằng anh mất trong một trận dịch lớn tại Cardia, lúc mà "cả người già lẫn trẻ nhỏ, nam lẫn nữ đều không thoát khỏi".

 Nicogenus
Bạn thuở nhỏ của Eumenes. Là người to cao khỏe mạnh nhất trong nhóm của Eumenes. Theo lời kể của Tolmides, Nicogenus là người khỏe mạnh duy nhất trong nhóm, anh luôn thường xuyên tập thể thao và trở nên "to hơn bao giờ hết". Nicogenus là vận động viên đại diện cho Cardia trong kỳ thi Olympic sắp tới.

 Perialla
Bạn gái thuở nhỏ và là người yêu của Eumenes. Tuy nhiên, trong với Olvius, Tolmides và Nicogenus vẫn coi Eumenes là bạn bè ngay khi Eumenes bị biến thành nô lệ, Perialla lại đối xử lạnh nhạt với anh, và khi Eumenes rời Cardia thì Perialla hét to rằng "Ai muốn làm bạn với một người nô lệ chứ ?". Theo lời kể của Tolmides, sau khi Eumenes rời Cardia thì Peialla được gả vào gia đình Tessaros, chủ một cửa tiệm sản xuất bánh xe.

 Thrax

 Theogeiton
Chủ của Thrax; ông ta nổi tiếng vì thái độ đối xử hết sức tàn tệ đối với nô lệ, tất nhiên Thrax không phải là ngoại lệ. Vì vậy, sau khi Thrax được phép không phải mang còng và cùm chân nữa, anh đã tấn công và giết chết cha con Theogeiton.

 Heacetus

 Kerades

Các nhân vật ở Paplagonia
 Satura
Con gái của vị cố trưởng làng của làng Boa. Cô có cái tên trùng với tên con mèo Satura của Eumenes. Cha mẹ cô mất sớm nên Satura đến sống tại gia đình người bác của mình. Chính Satura là người chăm sóc Eumenes khi anh bất tỉnh sau vụ đắm tàu ở Hắc Hải. Ban đầu, giống như người làng, Satura nghi ngờ Eumenes và không cho rằng anh làm được việc gì, nhưng sau khi nghe các bài giảng của Eumenes về thế giới Hy Lạp thì cô đã thay đổi cách nhìn của mình về Eumenes và bày tỏ rằng rất cô muốn nghe những câu chuyện của anh. Về sau Satura và Eumenes trở nên thân thiết và họ yêu nhau. Nhưng cha của Eumenes đã từng hứa sẽ gả con gái mình cho Dimakos (sau này Dimakos bị giết chết nên người thay thế là em trai Telemakos), con trai của Philetaerus - người đứng đầu thành bang Tios - ngay từ khi Satura chưa ra đời. Chính việc hứa hôn này đã khiến cho cô mang một cái tên Hy Lạp - Satura. Satura đã muốn cùng Eumenes cao chạy xa bay như "Helen và Paris" trong trường thiên Illiad, có điều Eumenes ngăn cô lại, nói rằng hành động này sẽ khiến mối quan hệ giữa làng Boa với thành bang Tios đổ vỡ. Satura lúc đó nhận xét rằng Eumenes giống như "vị vua khôn ngoan" Odysseus trong trường thiên Illiad và Odysse. Khi Eumenes rời Boa cũng là lúc Satura về nhà chồng ở Tios.

Bato
Một thanh niên, theo Eumenes nhận xét là có tài đao kiếm xuất sắc nhất trong ngôi làng Boa, "nhưng vẫn không thể nào bằng Thrax". và là người chỉ đạo các buổi luyện tập "võ nghệ" cho các thanh niên trai tráng trong làng. Chính Bato đã dạy "võ công" cho Eumenes và sau đó trở thành một người bạn thân của anh. Khi Eumenes thực hiện mưu kế chống lại cuộc tấn công của Dimakos, anh đã nhờ Bato chém vào lưng mình hai nhát, vì anh tin với tài võ của Bato thì Bato có thể tạo ra vết thương đủ nhẹ để không làm hại Eumenes nhưng đủ nặng để đánh lừa quân Dimakos.

 Philetaerus
Người lãnh đạo của thành bang Tios và là cha của hai anh em Dimakos và Telemakos. Ông cũng là bạn thân của cha Satura và hai người đã quyết định lập hôn ước giữa Satura với một người con trai của Philetaerus. Về sau, do tuổi cao Philetaerus đã mang bệnh nặng trong người và quyền hành do Dimakos nắm giữ.
Nhìn chung Philetaerus là một người hiểu lẽ phải và là một nhà cai trị được dân làng Boa trọng vọng. Mặc dù con trai Dimakos đã bị dân làng Boa giết chết, chính Philetaerus lại là người đến xin lỗi dân làng vì hành động xâm lược và gây hấn của Dimakos; đồng thời ông xin phép được nối lại quan hệ giữa hai phía. Hành động này đã được dân làng Boa hoan nghênh nhiệt liệt.

 Dimakos
Con trai trưởng của Dimakos và là người được hứa hôn với Satura. Anh là người nắm quyền lãnh đạo thành Tios khi cha mình bị bệnh. Dimakos là một người có tham vọng và dã tâm rất lớn, anh luôn mong muốn bành trướng thế lực và lãnh thổ của Tios, tất nhiên là cả của gia đình anh, kẻ cai trị thành phố. Vì vậy Dimakos đã thành lập một đạo quân xâm lược Boa gồm những người dân địa phương luôn mong muốn cướp đoạt lãnh thổ của Boa. Tuy nhiên đạo quân này đã bị dân làng Boa dùng mưu kế của Eumenes tiêu diệt và bản thân Dimakos bị một người làng tức giận giết chết.

 Telemakos
Em trai của Dimakos. Trái với anh mình, Telemakos là một người lương thiện, tốt bụng, luôn lo nghĩ đến số phận của người khác. Anh luôn tìm cách ngăn chặn hành động xâm lược của Dimakos, tuy nhiên không thành công vì thế lực của Dimakos quá lớn. Chính Temakos là người đã thông báo cho dân làng Boa về âm mưu của Dimakos. Sau khi Dimakos chết, Telemakos chính thức trở thành người thừa kế quyền lực của Philetaerus và mặc nhiên thay thế anh trai trở thành chồng chưa cưới của Satura. Sau khi biết được Eumenes là người bày mưu kế cho dân làng Boa và gián tiếp hại chết anh mình, Telemakos trở nên rất tức giận Eumenes. Vì vậy, để tránh làm đổ vỡ mối quan hệ giữa Boa và Tios, Eumenes đã nhanh chóng rời Paplagonia sau đó.

Khác
 Zeralukos
Xuất hiện trong chương 20. Y là một thương nhân đến từ vùng Olbia (ven biển Ukraina ngày nay) và đang có một dự án nghiên cứu về việc chế biến và đem trứng cá muối ở vùng này đến thị trường của người Hy Lạp cổ đại. Heacetus bán Eumenes cho y với giá 1 talent vàng, đổi lại Heacetus phải xây 3 "Đài tưởng niệm" về những nạn nhân Cardia do Thrax giết chết, tất nhiên là trên đài tưởng niệm có hình ảnh và tiểu sử của Zeralukos. Ban đầu y đối xử khá tốt với Eumenes nhưng sau đó Eumenes phát hiện ra một bí mật khủng khiếp: tất cả các nam nô lệ của Zeralukos đều bị thiến và rất có thể Eumenes sẽ chịu chung số phận. Tuy nhiên, may mắn là trên đường hải hành các nô lệ nổi loạn cướp tàu và giết chết ông chủ độc ác của mình.

 Memnon
Một viên tướng Ba Tư có nhiệm vụ truy bắt triết gia Aristotle. Ông ta xuất hiện lần đầu tiên ở chương 1, tại Assus khi đang xem xét việc tra khảo thái giám Hermias, cha vợ của Aristotle hòng moi thông tin về tung tích của triết gia. Sau đó trong chương 38 Memnon lại xuất hiện cùng với Barsine tại bờ biển vùng Troia, ngay sau cuộc truy bắt bất thành nhóm của Eumenes và Aristotle.

 Hermias
Xây dựng dựa trên nhân vật Hermias xứ Atarneus trong lịch sử. Cha vợ của Aristotle. Trong manga, ông là một thái giám. Trong chương 1, Hermias bị quân Ba Tư tra khảo tại Assus nhằm moi thông tin về Aristotle nhưng Hermias kiên quyết không tiết lộ nửa lời về nhà triết gia.

 Aristotle

 Barsine
Vợ của tổng đốc thành Troius. Aristotle nói với Eumenes rằng Barsine là một người rất thông minh dù cô còn rất trẻ, chỉ mới chừng 20 tuổi. Về phía mình, Eumenes nhận xét thấy Barsine chỉ mất giây lát để nhận ra anh đang thử làm một chiếc bàn đạp cho xuồng của mình, trong khi Aristotle mất nhiều thời gian hơn. Cô là một trong những người chỉ huy việc truy bắt Aristotle.

 Philipos II
Vua Macedonia. Đầu truyện ta thấy ông giả trang thành một thương nhân từ Perinthus tên là Antigonus, đến Cardia để tìm một người bạn cũ tên là Hiernonymus (người con). Ông gặp Eumenes ngoài cổng thành của Cardia và sau khi chứng kiến sự tài trí của anh, Antigonus quyết định đề nghị Eumenes làm việc cho mình, và cho anh ba ngày để suy nghĩ. Sau đó khi Eumenes bị tay chân của Heacetus truy sát, Antigonus đã ngầm sai thuộc hạ Menandros của mình giúp đỡ anh chạy thoát. Ngày hôm sau khi Eumenes gặp ông như đã hứa, Antigonus dẫn mọi người ra khỏi thành an toàn và sau đó ông tiết lộ thân phận của mình là vua Philipos. Sau khi thành Cardia đầu hàng ông rút quân về nước và đem Eumenes theo.

Vua Philipos đặc biệt đánh giá cao Eumenes, trong một bữa tiệc rượu năm 338 TCN ông ca ngợi tài năng của anh và cho rằng anh là cánh tay trái của mình. Ông đặc biệt thích biệt danh "tướng bàn giấy" của Eumenes.

 Menandros
Một cận thần của vua Philipos và là một trong những người đồng hành với vua Philipos khi ông giả dạng làm người thương gia Antigonus. Sau đó Menandros là người được vua Philipos giao nhiệm vụ dạy Eumenes cách cưỡi ngựa.

Chú thích

Manga và anime
Manga


title: Lipotriches media

text:
Lipotriches media là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Benoist mô tả khoa học năm 1964.

Chú thích

Tham khảo

Lipotriches
Động vật được mô tả năm 1964


title: Aeolus lineatus

text:
Aeolus lineatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1859.

Chú thích

Tham khảo

biologie|2011|10|30}}

Aeolus


title: Cymbidium erythraeum

text:
Cymbidium erythraeum là một loài thực vật thuộc họ Lan.

Chú thích

Tham khảo

E
Thực vật Ấn Độ
H
Lan Ấn Độ


title: Bazus-Aure

text:
Bazus-Aure là một xã thuộc tỉnh Hautes-Pyrénées trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Khu vực này có độ cao trung bình 777 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE

Xã của Hautes-Pyrénées


title: Thành phố Jersey

text:
Thành phố Jersey (tiếng Anh: Jersey City) là quận lỵ của quận Hudson, tiểu bang New Jersey, Hoa Kỳ. Tính đến năm 2007, dân số thành phố ước tính là 242,389, đây là thành phố lớn thứ 2 ở bang New Jersey sau Newark.

Ghi chú

Liên kết

 Official website
 Destination Jersey City

Khu dân cư trên Tuyến hỏa xa ngầm


title: Spitz, Austria

text:
Spitz an der Donau là một thị xã thuộc huyện Krems-Land trong bang Niederösterreich.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 http://www.planetware.com/austria/spitz-a-n-spitz.htm

Đô thị của Niederösterreich


title: 11755 Paczynski

text:
11755 Paczynski (2691 P-L) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 1960 Sept. 24 bởi C. J. van Houten và I. van Houten-Groeneveld ngày Palomar Schmidt plates taken bởi T. Gehrels.

Polish-born astrophysicist Bohdan Paczyński (b. 1940), ở Princeton University since 1982, is known for his theoretical work ngày gamma ray bursters---he was an early proponent of their being ở cosmological distances---and for leading searches for gravitational lensing by low-mass stars và substellar objects.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 11755 Paczynski

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1960


title: Sabiote

text:
Sabiote là một đô thị tại tỉnh Jaén ở phía tây của cộng đồng tự trị Andalusia, phía nam Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là người với mật độ người/km². Đô thị này có cự ly km so với Jaén.

Tham khảo

Đô thị ở Jaén


title: Alan Shearer

text:
Alan Shearer (sinh 13 tháng 8 năm 1970 ở Gosforth, Northumberland) là một cựu cầu thủ bóng đá, bình luận viên và huấn luyện viên người Anh, Alan Shearer từng khoác áo đội tuyển Anh và 3 câu lạc bộ  Premiership của Anh: Southampton, Blackburn Rovers và Newcastle United.

Alan Shearer cao 1m83 – vị trí sở trường là tiền đạo. Hiện tại anh đã giã từ sự nghiệp sân cỏ của mình và đang làm bình luận viên bóng đá cho đài BBC.

Anh đã từng rất thành công ở cấp CLB và đội tuyển quốc gia, Alan đã trở thành một trong những tiền đạo ghi nhiều bàn thắng nhất mọi thời đại. Anh đã ghi tổng cộng 422 bàn thắng ở CLB và quốc gia, trung bình khoảng 25 bàn trong 1 mùa giải suốt 17 mùa giải anh trải qua. Anh đã lập kỉ lục ghi bàn tại Premier league với 260 bàn. Anh đã giã từ sự nghiệp thi đấu quốc tế từ Euro 2000 và vẫn tiếp tục chơi bóng tại Newcastle United cho đến khi vào năm 2006 anh phải giã từ sự nghiệp sân cỏ do chấn thương.

Sự nghiệp cầu thủ

Southampton (1988-1992)

Ở tuổi 15, Alan Shearer là nam sinh của trường Wallsend Boys Club, anh đã bị CLB Newcastle loại ra khỏi đội trẻ với vị trị thủ môn! (Alan cũng thừa nhận rằng anh chỉ giữ gôn trong một thời gian ngắn mà thôi). Sau đó, anh đã chuyển sang học đá bóng ở CLB Southampton. Anh xuất hiện trên sân lần đầu tiên khi anh là cầu thủ dự bị được vào sân trong trận đấu với Chelsea vào 26 tháng 3 năm 1988. Và một tháng sau, anh phải làm các tờ báo phải giật tít tên anh lên trang bìa khi anh lần đầu ra sân ở đội hình chính của CLB và đã ghi 1 hat – trick vào lưới Arsenal vào ngày 9 tháng 4 năm 1988. Khi đó, Alan chỉ mới 17 tuổi và 240 ngày. Anh đã phá kỉ lục thế giới về cầu thủ trẻ tuổi nhất lập hat – trick tại giải bóng đá chuyên nghiệp, kỉ lục này đã được giữ cho đến khi Alan phá vỡ nó là 30 năm bởi Jimmy Greaves. Alan Shearer đã kết thúc mùa giải 1987–88 với 3 bàn thắng trong 5 trận đấu.

Mặc dù có đầy hứa hẹn về một tương lai tươi sáng, nhưng Shearer chỉ được xem là kẻ thế vai ở đội hình một, chưa ghi tới 10 bàn cho Southampton ở mùa giải 87-86. Nhưng khi tới mùa giải 89 – 90 anh mới thể hiện được mình bằng việc thi đấu cực hay tại Southampton trong 2 mùa giải liền (1889 – 1990, 1990 – 1991). Sự thể hiện của anh hết sức thành công của anh đã được nhiều fan của CLB công nhận và anh được bầu chọn là cầu thủ hay nhất của Southampton năm 1991 mặc dù chỉ ghi được 4 bàn trong 36 trận. Chính vì thế anh vẫn chưa là tay săn bàn của Southampton cho đến mùa giải 1991 – 1992 anh đã ghi được 13 bàn trong 41 trận. Nhờ vậy, anh được gọi vào đội tuyển Anh và được nhiều sự chú ý của các CLB ở PL khác, có thể kể đến là Manchester United.

Blackburn Rovers (1992-1996)

huấn luyện viên đội tuyển Anh thời đó đã chọn Alan vào đội hình để thi đấu tại chung kết Euro 1992 nhưng Alan chỉ thi đấu được một trận (trận gặp Pháp) và chẳng ghi được bàn nào. Và đội tuyển Anh phải dừng lại ở vòng đấu bảng khi để thua Thụy Điển 2-1.

Tuy nhiên, tài năng của Alan Shearer đã được khẳng định tại Ewood Park khi huấn luyện viên Kenny Dalglish đã mua anh từ Southampton với giá 3,3 triệu bảng. Trong khi đó thì ngài Alex Ferguson cũng đang muốn có Alan Shearer nhưng mọi cố gắng của ông đều thất bại.

Alan đã trở thành cầu thủ chính của đội tuyển Anh trong suốt mùa giải ấy, anh đã ghi bàn vào lưới Tiệp Khắc trong trận Anh thằng Tiệp Khắc 4-0 tại vòng loại World Cup 1994. Mùa giải đầu tiên của anh tại Balckburn bị đảo lộn tất cả, anh gần như không thi đấu ở nửa mùa giải đầu (và cả các trận khác tại vòng CK World Cup 1994) vì chấn thương dây chằng trong trận đấu với Leeds United vào 26 tháng 12 năm 1992. Nhưng anh đã ghi 16 bàn thắng trong 21 trận còn lại. Mùa giải kết thúc với đầy khó khăn, anh bị bắt buộc phải vắng mặt trong những trận đấu chính tại vòng loại World Cup 1994 và điều đó đã khiến đội tuyển Anh có nhưng kết quả đáng thất vọng.

Tại Balckburn, anh đã ghi 31 bàn trong 40 trận ở mùa giải 1993-1994, CLB đã kết thúc mùa giải ở vị trí thứ hai, sau MU. Anh cũng được danh dự được bình chọn là cầu thủ của năm. Nước Anh đã không thể tiến tới vòng CK WC 1994 nhưng Alan cũng ghi 3 bàn cho đội tuyển Anh.

Với sự xuất hiện của Chris Sutton ở mùa giải 94 – 95 đã tạo nên một cặp tiền đạo tấn công cực mạnh với Alan Shearer ở Blackburn với biệt danh "the SAS" - Shearer And Sutton. Alan đã ghi 34 bàn trong 42 trận đấu và giúp Blackburn giành được danh hiệu vô địch PL vào đúng ngày cuối cùng của mùa giải. Đây là danh hiệu lớn nhất trong sự nghiệp thi đấu CLB của anh. Anh cũng được góp mặt vào cúp C1 cùng Blackburn nhưng ClB lại bị loại bởi Trelleborgs FF của Thụy Điển.

Mùa giải 95 – 96 là mùa giải thất vọng của Blackburn khi chỉ đứng thứ 7 ở bảng xếp hạng PL. Alan ghi được 31 bàn trong 35 trận đấu. Anh phải vắng mặt trong 3 trận đáu còn lại ở PL vì chấn thương nhưng anh vẫn cùng đội tuyển Anh trong Euro 1996.

Newcastle United (1996-2006)

Sau Euro 1996, Alan định đầu quân cho MU nhưng sau đó anh chuyển sang thi đấu cho Newcastle United với giá chuyển nhượng là 15M bảng Anh, người đưa anh về Newcastle United không ai khác đó là Kevin Keegan. Alan đã trở thành cầu thủ đắt giá nhất vào thời điểm đó.

Mùa giải đầu tiên của anh tại Newcastle, anh ghi 25 bàn trong 31 trận tại PL, anh cũng có được danh hiệu PFA Player of the Year. Anh giúp Newcastle có vị trí thứ 2 ở bảng xếp hạng mặc dù anh vắng mặt ở nhiều trận đấu vì chấn thương. Sau mùa giải ấy thì Keegan đã ra đi và thay vào đó là Kenny Dalglish.

Tháng 7 năm 1997, Shearer phải trải qua một cuộc giải phẫu mắt cá chân khi anh bị chấn thương ở trận gặp Everton, chấn thương này đã phần lớn hạn chế anh ra sân ở mùa giải 1997 - 1998. Anh chỉ ghi được 2 bàn thắng trong 17 trận và Newcastle phải ở vị trí thứ 13 tại bảng xếp hạng. Nhưng dù sao thì Newcastle cũng tiến tới trận chung kết cúp FA Cup cùng Arsenal nhưng để thua 2 – 0. Shearer đã suýt ghi bàn trong trận đó,

Ở nửa cuối mùa giải, cả dư luận đã tranh cãi quanh việc Shearer đá vào đầu Neil Lennon ở trận gặp Leicester City. Anh may mắn không bị hình phạt của The Football Association sau khi đe dọa sẽ từ bỏ sự nghiệp thi đấu quốc tế nếu anh vẫn bị ức chế về tai nạn này.

Mùa giải 1998 – 1999, anh đã ghi 14 trong 30 trân đấu. Anh giúp Newcastle lần thứ 2 liên tiếp vào CK cúp FA gặp MU nhưng để thua 2 – 0 tại sân Wembley. Mùa giải kết thúc, Newcastle đứng ở vị trí thứ 13. Kenny Dalglish đã bị sa thải sau mùa giải thất vọng đó và thay vào vị trí huấn luyện viên là Ruud Gullit.

Shearer lại bị chấn thương và mất cả mùa giải 2000 – 2001, anh từ giã sự nghiệp thi đấu quốc tế sau Euro 2000. Anh chỉ ghi được 5 bàn trong 19 trận đấu. Mùa giải sau có vẻ khá hơn khi anh ghi được 23 bàn trong 37 trận đấu và kết thúc mùa giải ở vị trí thứ 4 (cao nhất từ 1997 tới nay). Anh được gọi vào đội tuyển Anh và các fan đều mong đợi anh sẽ vào đội tuyển nhưng anh đã từ chối lời gọi ấy.

Mùa giải 2002 – 2003, Newcastle trở lại UEFA Champions League. CLB đã để thua cả 3 trận đầu tiên tại vòng bảng nhưng đã thắng cả 3 trận còn lại để vào vòng 2 (đội bóng duy nhất làm được điều đó từ trước cho đến nay). Tổng cộng suốt mùa giải anh ghi 17 bàn trong 35 trận đấu.

Sau đó, Newcastle lại có cơ hội trở lại Champions League proper năm 2003 nhưng lại đánh mất cơ hội đó khi thua Partizan Belgrade trên chấm penalties và Shearer đã đá hỏng quả penalty của anh. Mùa giải 2004 – 2005, anh chỉ ghi được 7 bàn trong 28 trận.

Shearer cho biết rằng anh sẽ giã từ sự nghiệp sân cỏ khi mùa giải 2004–05 kết thúc nhưng dưới sự tác động của huấn luyện viên Graeme Souness đã đã quyết định tiếp tục chơi bóng vừa huấn luyện cầu thủ cho đến khi mùa giải sau kết thúc. Trong khoảng thời gian đó, anh đã phá kỉ lục của Jackie Milburn ghi 200 bàn thắng cho Newcastle. Anh đã ghi bàn thắng thứ 201 vào lưới Portsmouth vào ngày 4 tháng 2 năm 2006. Một vài nguồn tin đã phủ nhận điều đó khi họ cho rằng Milburn đã ghi tổng 238 bàn trong những trận ở thế chiến thứ 2 nhưng dù sao đi nữa thì Shearer cũng thi đấu ít hơn 5 trận.

17 tháng 4 năm 2006, khi chỉ còn 3 trận đấu cuối cùng của sự nghiệp đá bóng, anh đã phải bật khóc khi anh không thể thi đấu được nữa vì bị chấn thương đầu gối trong trận thắng Sunderland 4 -1, anh ghi bàn thứ 206. Ngày 22 tháng 4 năm 2006, anh chính thức giã từ nghiệp sân cỏ. Mùa giải cuối cùng anh ghi 10 bàn trong 32 trận đấu.

Ngày 11 tháng 5 năm 2006, Newcastle đã gặp Celtic, một trận đầu dành để tôn vinh huyền thoại của Newcaslte tại sân St James' Park. Ngoài ra, còn các vị khách danh dự khác là Steve Watson, Gary Speed, Rob Lee và Les Ferdinand. Anh không thể thi đấu trong trận đó nhưng anh đã khai trận cho trận đấu và đá thành công trong loạt sút 11m giúp Newcastle giành chiến thắng. Mọi tiền lấy được từ trận đấu đều được quyên vào hội từ thiện North East, NSPCC (Shearer đứng đầu) và quỹ Bobby Moore.

Shearer cũng được chọn vào OBE vào tháng 6 năm 2001 và the Freedom of the City of Newcastle upon Tyne vào tháng 3.

Thống kê các bàn thắng trong các trận bóng quốc tế

Huấn luyện viên

Kỉ lục qua các mùa giải

              Mùa giải
        Câu lạc bộ
        Số trận
          tại League
         Số trận tại tất cả các giải
        Bàn thắng League
        Tổng bàn thắng

 1987-88
        Southampton
        5
        5
        3
        3

    1988-89
        Southampton
        10
        10
        0
        0

              1989-90
        Southampton
        26
        35
        3
        5

              1990-91
        Southampton
        36
        48
        4
        14

              1991-92
        Southampton
        41
        60
        13
        21

        Tổng
        118
        158
        23
        43

              1992-93
        Blackburn Rovers
        21
        26
        16
        22

              1993-94
        Blackburn Rovers
        40
        48
        31
        34

        1994-95
        Blackburn Rovers
        42
        49
        34
        37

              1995-96
        Blackburn Rovers
        35
        48
        31
        37

              Tổng
        138
        171
        112
        130

              1996-97
        Newcastle
          United
        31
        40
        25
        28

              1997-98
        Newcastle
          United
        17
        23
        2
        7

              1998-99
        Newcastle
          United
        30
        40
        14
        21

              1999-00
        Newcastle
          United
        37
        50
        23
        30

              2000-01
        Newcastle
          United
        19
        23
        5
        7

        2001-02
        Newcastle
          United
        37
        46
        23
        27

        2002-03
        Newcastle
          United
                35
                48
        17
        25

        2003-04
        Newcastle
          United
        37
        51
        22
        28

        2004-05
        Newcastle
          United
        28

        42
        7
        19

        2005-06
        Newcastle
          United
        32

        41
        10
        14

        Tổng
        303
                404
        148
        206

        Tổng cộng
        559
                733
        283
        379

Danh hiệu

Câu lạc bộ
Southampton
Full Members' Cup á quân: 1991–92

Blackburn Rovers
Premier League: 1994–95

Newcastle United
FA Cup á quân: 1997–98, 1998–99

Quốc tế
Đội tuyển Anh
UEFA European Championship huy chương đồng: 1996

U21 Anh
Toulon Tournament: 1991

Tham khảo

 England profile
 FootballDatabase profile
 Profile  at 4thegame.com
 Profile  at premierleague.com

Liên kết ngoài

 Shearer9.com - unofficial fansite
 tháng 2 năm 2006 radio interview with the BBC
 Alan Shearer Centre, Alan supports St Cuthberts Care Project
 Interview with Alan Shearer  at vidFootball.com

Cầu thủ bóng đá Anh
Cầu thủ bóng đá Southampton
Cầu thủ bóng đá Blackburn Rovers F.C.
Cầu thủ bóng đá Newcastle United F.C.
FIFA 100


title: Grambach

text:
Grambach là một đô thị thuộc huyện Graz-Umgebung bang Steiermark, nước Áo. Đô thị  có diện tích 6,94 km², dân số thời điểm cuối năm 2008 là 1512 người.

Tham khảo


title: Baumgarten, Rostock

text:
Baumgarten là một đô thị thuộc huyện Rostock (trước thuộc huyện huyện Güstrow), bang Mecklenburg-Vorpommern, Đức. Đô thị này có diện tích 38,8 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 972 người.

Tham khảo

Xã của bang Mecklenburg-Vorpommern
Xã và đô thị ở huyện Rostock