title: Đỗ Mậu

text:
Đỗ Mậu (1917-2002) nguyên là một cựu tướng lĩnh của Quân lực Việt Nam Cộng hòa, cấp bậc Thiếu tướng. Ông xuất thân là một quân nhân trong đơn vị Vệ binh bản xứ được gọi là "lính khố xanh" thuộc quản lý của chính quyền thuộc địa Pháp. Sau ông được theo học bổ túc tại trường Hạ sĩ quan An Cựu (tức Cơ lưu động Huế). Ông là một trong những nhân vật đóng vai trò quan trọng với cuộc đảo chính ngày 1 tháng 11 năm 1963 và chính trường miền Nam từ 1963 đến 1965. Ông cũng là một chính khách thời kỳ chính thể Đệ Nhị Cộng hòa. Ông còn có bút hiệu là Hoành Linh Đỗ Mậu với một vài tác phẩm theo thể văn hồi ký.

Tiểu sử và Binh nghiệp
Ông sinh ngày 1 tháng 7 năm 1917 tại làng Thổ Ngọa, Phủ Quảng Trạch (nay là phường Quảng Thuận, thị xã Ba Đồn), tỉnh Quảng Bình trong một gia đình nhà Nho nghèo. Trong hồi ký của mình, ông cho biết ông nội mình là một nhà Nho, bỏ việc đèn sách để trở thành tướng lĩnh trong phong trào Cần Vương dưới quyền lãnh đạo của Đề đốc Lê Trực, về sau bị quân Pháp giết chết. Tuy nhiên, một tài liệu khác dẫn lời một nhân chứng cho rằng ông xuất thân trong gia đình địa chủ.

Cũng theo hồi ký của ông, mẹ ông mất sớm khi ông mới 4 tuổi. Tuy vậy, do truyền thống gia đình, ông được theo học hết bậc tiểu học ở quê nhà, sau đó được người cô họ giúp đỡ để học tiếp trung học ở Huế. Tuy nhiên, ông phải bỏ dở việc học vì hoàn cảnh gia đình khi học hết năm thứ 4 bậc trung học (Đệ tứ, tương đương lớp 9 bây giờ). Do học hành dở dang, về sau ông thường tự nhận mình là "kẻ thất học quê mùa". Ông trở về Đồng Hới, xin được một chân giáo Sơ học làng để có sinh kế.

Quân đội Thuộc địa Pháp
Giữa năm 1936, sau khi dạy học được 1 năm, ông nhập ngũ vào đơn vị lính khố xanh (Garde Indigène) tại Cơ Bảo an Hà Tĩnh. Trong hồi ký của mình, ông giải thích lý do quan trọng nhất là để có tiền nuôi thân lại vừa có tiền giúp đỡ cha già. Do có trình độ Trung học, ông được bố trí công việc nhẹ nhàng ở văn phòng. Đến đầu năm 1939, ông được phục vụ tại Tòa Khâm sứ Pháp ở Huế. Đầu năm 1942, ông được cử đi học khóa sĩ quan tại Trung tâm Huấn luyện Hạ sĩ quan An Cựu, Huế. Tốt nghiệp với cấp bậc Chuẩn úy, được giữ ở lại trường để làm huấn luyện viên.

Hoạt động chống Pháp
Thời gian làm huấn luyện viên tại Trung tâm Huấn luyện Hạ sĩ quan, ông có nhiều va chạm với những quân nhân Pháp trong công tác, sự kỳ thị, cũng như những áp bức và bất công của họ đối với người bản xứ. Từ đó, cộng với yếu tố lịch sử gia đình, ông bắt đầu có tư tưởng chống Pháp. Tháng 6 năm 1942, dưới sự vận động của ông Trần Văn Dĩnh, sau đó được anh vợ là ông Nguyễn Bá Mưu và ông Tráng Liệt giới thiệu, ông tham gia Đại Việt Phục hưng Hội, một tổ chức chính trị ủng hộ Hoàng thân Cường Để, do 3 anh em Ngô Đình Khôi, Ngô Đình Diệm và Ngô Đình Nhu lãnh đạo, chủ trương liên kết với Đế quốc Nhật Bản để gạt ảnh hưởng của Pháp tại Đông Dương. Cuối năm 1942, ông đã có cuộc tiếp xúc đầu tiên với cựu Thượng thư Ngô Đình Diệm, một lãnh đạo của Đại Việt Phục hưng Hội. Trong hồi ký của mình, ông đã dành hẳn một phần dài để kể về cuộc gặp gỡ ban đầu cũng như những lần hoạt động chung với vị lãnh đạo này.

Những hoạt động của Đại Việt Phục hưng Hội dù rất bí mật nhưng vẫn bị mật thám Pháp phát hiện. Đầu năm 1944, Sở Mật thám Trung Kỳ tổ chức vây bắt các yếu nhân trong Đại Việt Phục hưng Hội. Trừ Ngô Đình Diệm và một số ít thành viên trốn thoát, hầu hết các thành viên của Đại Việt Phục hưng Hội đều bị bắt. Ông bị mật thám Pháp bắt tại Huế và bị giam ở nhà lao Thừa Phủ gần 2 tháng trước khi bị đày lên Di Linh (nay thuộc tỉnh Lâm Đồng).

Mãi đến khi Nhật đảo chính Pháp ngày 9 tháng 3 năm 1945 ông mới được phóng thích, trở về quê cũ thăm nhà rồi trở lại Huế, hoạt động lại trong Đại Việt Phục hưng Hội dưới sự điều hành của ông Ngô Đình Khôi rồi được cử vào Sài Gòn đón ông Diệm vào cư trú ở Đà Lạt một thời gian dưới sự bảo trợ của ông Trần Văn Lý, cựu Tuần vũ Hà Tĩnh, một thành viên cũ trong Đại Việt Phục hưng Hội, bấy giờ là quan Tổng đốc trong Chính phủ Trần Trọng Kim. Sau đó, cũng nhờ sự bảo lãnh của ông Lý, ông được bổ nhiệm làm Chánh Võ phòng kiêm Tư lệnh Bảo an dưới quyền Tổng đốc Lâm-Đồng-Bình-Ninh (bao gồm các tỉnh: Lâm Viên, Đồng Nai Thượng, Bình Thuận và Ninh Thuận).

Tháng 8 năm 1945, Việt Minh giành được Chính quyền. Ông bị bắt giữ một thời gian ngắn rồi được thả, do đã từng hoạt động chống Pháp. Năm 1946, khi quân Pháp nổ súng tái chiếm Đông Dương, Chính quyền Việt Minh tại Đà Lạt lập 2 tiểu đoàn Vệ Quốc quân để chống Pháp. Ông được giao chỉ huy một Tiểu đoàn và được thăng cấp Thiếu úy. Một Tiểu đoàn kia được giao cho Nguyễn Lương, người Quảng Ngãi, nguyên là thư ký Tòa sứ Đà Lạt. Một sĩ quan trẻ gốc Hoàng tộc nhà Nguyễn là Tôn Thất Đính (người về sau có vai trò quan trọng trong sự nghiệp của ông) cũng phục vụ cùng với ông trong lực lượng Vệ Quốc quân Đà Lạt với vai trò Chính trị viên Trung đội trong tiểu đoàn của Nguyễn Lương. Trong hồi ký của mình ông cũng mô tả những ấn tượng của mình khi lần đầu được tiếp xúc với nhà cách mạng trẻ Võ Nguyên Giáp khi ông Giáp dẫn đầu một phái đoàn quân chính lên Đà Lạt để tham quan tình hình và cho những chỉ thị cần thiết nhằm chuẩn bị chống lại cuộc tấn công của quân Pháp lan rộng đến vùng Cao Nguyên Trung phần. Tuy nhiên, với trang bị kém và thiếu huấn luyện cũng như kinh nghiệm tác chiến, đơn vị ông không thể ngăn cản sức tấn công của Liên quân Anh-Pháp-Nhật, dần phải triệt thoái về Phan Rang, Ninh Thuận. Một thời gian sau, ông bỏ ngũ và tìm cách trở về quê nhà.

Ở quê nhà một thời gian, ông bị bắt giam vì cho rằng có liên quan đến hoạt động của người anh vợ Nguyễn Bá Mưu chống lại chính quyền Việt Minh. Tháng 6 năm 1947, ông cùng một số tù nhân trốn thoát được. Ông tìm cách bí mật về thăm nhà, sau đó vào Đồng Hới là nơi đã nằm trong quyền kiểm soát của quân Pháp. Tuy nhiên, một tài liệu khác lại cho rằng trong thời gian trở về quê nhà, ông là Huyện đội trưởng dân quân huyện Quảng Trạch, do thâm lạm của Huyện đội nên bị giáng chức và chuyển sang làm trưởng một trại giam ở huyện Tuyên Hóa. Năm 1947, một dịp về thăm nhà, ông bị một người của làng là ông Nguyễn Rạng, khi ấy làm Bang tá huyện Quảng Trạch, bắt giải về Đồng Hới.

Tại Đồng Hới, ông được một đồng chí cũ là ông Hoàng Văn Toản bảo lãnh và giới thiệu ra Huế gặp ông Trần Văn Lý, thành viên cũ của Đại Việt Phục hưng Hội, bấy giờ là Chủ tịch Hội đồng Chấp chánh Lâm thời Trung phần. Ông được ông Lý cử phụ trách một lớp huấn luỵện quân sự và chính trị nhằm xây dựng một đơn vị quân chính tương lai trong Lực lượng Bảo vệ Quân. Ngoài ra, ông còn cùng với một số đồng chí ra tuần báo Tiếng Gọi, với lập trường chống Cộng, chống thực dân Đế quốc, ủng hộ đường lối và cá nhân ông Ngô Đình Diệm. Do những hoạt động này, ông 2 lần bị mật thám Pháp bắt giam nhưng nhờ có sự can thiệp của ông Lý nên đều được trả tự do.

Quân đội Liên hiệp Pháp
Tháng 5 năm 1948, Chính phủ Trung ương lâm thời Việt Nam do tướng Nguyễn Văn Xuân làm Thủ tướng được thành lập. Ông Phan Văn Giáo được cử làm Quốc vụ khanh Trung Kỳ và ngay lập tức tiến hành việc tổ chức và xây dựng Lực lượng Quân đội người bản xứ tại miền Trung lấy tên là Việt binh đoàn Trung Việt, với Thiếu tá Nguyễn Ngọc Lễ làm Tư lệnh. Thời điểm này ông được thăng cấp Trung úy và được cử làm Trưởng phòng 3 Việt binh đoàn ở Huế, đặc trách tổ chức hành quân, huấn luyện kiêm Chủ nhiệm tuần báo Tiếng Kèn. Giữa năm 1949, ông được thăng cấp Đại úy, bàn giao chức vụ Trưởng phòng 3 lại cho Đại úy Thái Quang Hoàng. Sau đó được giữ chức vụ Tham mưu phó Việt binh đoàn.

Quân đội Quốc gia Việt Nam
Đầu năm 1951, khi ông Trần Văn Lý được bổ nhiệm làm Thủ hiến Trung phần, đồng thời cùng thời điểm Lực lượng Việt binh đoàn Trung phần sáp nhập vào Quân đội Quốc gia, ông được cử làm Chỉ huy trưởng Việt binh đoàn Quảng Bình, đồn trú tại tỉnh lỵ Đồng Hới. Thời gian này ông đã có cuộc tiếp xúc đầu tiên với nhà sư Thích Trí Quang, người về sau trở thành một trong những lãnh tụ Phật giáo năm 1963, đã làm "rúng động nước Mỹ". Giữa năm, ông được cử đi học lớp chỉ huy chiến thuật tại Trung tâm Huấn luyện Chiến thuật Hà Nội. Mãn khóa về lại đơn vị, ông được cử làm Tham mưu trưởng Việt binh đoàn thay thế Thiếu tá Trần Nguyên An, bàn giao Việt binh đoàn Quảng Bình lại cho Đại úy Tôn Thất Xứng.

Tháng 8 năm 1952, ông tiếp tục được theo học lớp Tiểu đoàn trưởng và Liên đoàn trưởng tại Trung tâm Chiến thuật Hà Nội (bàn giao Tham mưu trưởng Đệ nhị Quân khu tại Huế lại cho Thiếu tá Trương Văn Xương). Học cùng lớp này với ông, còn có hai viên Trung úy trẻ tên là Nguyễn Văn Thiệu và Cao Văn Viên. Sau khi mãn khóa, ông cùng với hai viên sĩ quan này được cử về công tác tại Khu chiến Hưng Yên do Trung tá Dương Quý Phan làm Chỉ huy trưởng. Về đơn vị này, ông được cử làm Tham mưu trưởng, Trung úy Viên làm Trưởng phòng 2 và Trung úy Thiệu làm Trưởng phòng 3, cả ba người được cấp phát chung một căn phòng nhỏ để ở. Hồi ký của ông kể: "Buổi tối, lúc trở lại phòng để chuẩn bị đi ngủ, Thiệu và tôi thường phân tích và luận bàn về tình hình chính trị và chiến sự đến khuya. Riêng Viên vốn tính ít nói nên chỉ thỉnh thoảng góp ý kiến mà thôi."

Giữa năm 1953, ông thuyên chuyển về phục vụ tại Liên đoàn Lưu động số 3 do Thiếu tá Phạm Văn Đổng làm Chỉ huy trưởng, đồn trú tại Ninh Bình. Thời gian ở đây, ông thường viết bài hay sáng tác thơ gởi về Sài Gòn, nhờ 2 đồng chí cũ là ông Ngô Đình Nhu hoặc ông Đỗ La Lam đăng vào báo Xã Hội. Theo hồi ký của ông, chính ông Nhu đã vận động với Đại tá Trần Văn Đôn, Chỉ huy An ninh Quân đội và Đại tá Trần Văn Minh (Lục quân), Tham mưu trưởng của tướng Nguyễn Văn Hinh để ông được thuyên chuyển về Nha Trang với tư cách là Đại diện Đặc biệt của Bộ Tư lệnh Đệ Nhị Quân khu, dưới quyền Trung tá Nguyễn Ngọc Lễ. Đầu năm 1954, ông được cử đi học lớp Trung đoàn trưởng tại Hà Nội. Tại đây, ông làm quen với 2 người bạn đồng khóa là Thiếu tá Phan Đình Thứ và Đại úy Nguyễn Chánh Thi.

Quân đội Việt Nam Cộng hòa
Ngày 16 tháng 6 năm 1954, Quốc trưởng Bảo Đại ký sắc lệnh 38/QT bổ nhiệm cựu Thượng thư Ngô Đình Diệm làm Thủ tướng Quốc gia Việt Nam. Ngày 20 tháng 7 năm 1954, Hiệp định Genève được ký kết, phân chia 2 vùng tập kết. Ngay trong cuối tháng 7, dù chưa mãn khóa, ông cùng với các bạn đồng khóa được di chuyển xuống Hải Phòng sau đó lên tàu di tản vào Sài Gòn để học tiếp cho đến khi mãn khóa vào tháng 9. Sau đó ông được thăng cấp Thiếu tá giữ chức Chỉ huy trưởng Khu chiến Phan Rang. Đầu tháng 12 cùng năm, bàn giao Khu chiến Phan Rang lại cho Thiếu tá Nguyễn Văn Thiệu. Đầu năm 1955, ông được thăng cấp Trung tá và được bổ nhiệm làm Tư lệnh phó Phân khu Duyên Hải, dưới quyền Tư lệnh của Đại tá Nguyễn Ngọc Lễ. Ngay sau đó, ông gia nhập đảng Cần Lao làm "Ủy viên Quân ủy Trung ương đảng". Tháng 3 cùng năm, Đại tá Lễ được cử làm Tổng Giám đốc Cảnh sát Công an, thay thế vào chức vụ Tư lệnh Phân khu Duyên Hải là Trung tá Phạm Văn Đổng. Đầu tháng 9 cùng năm, Đại tá Đổng được bổ nhiệm làm Tư lệnh Sư đoàn 3 Dã chiến (tiền thân của Sư đoàn 5 Bộ binh), ông được thay Đại tá Phạm Văn Đổng làm Tư lệnh Phân khu Duyên Hải.

Từng hoạt động chống Pháp trong tổ chức Đại Việt Phục hưng Hội, ông nhiệt thành ủng hộ Thủ tướng Ngô Đình Diệm nắm quyền Lãnh đạo Quốc gia thay cho Quốc trưởng Bảo Đại. Do những vận động ủng hộ Thủ tướng Diệm của ông trong nhóm các sĩ quan, ông và Đại tá Lễ bị tướng Nguyễn Văn Hinh, Tổng tham mưu trưởng Quốc gia Việt Nam ra lệnh cách chức, phải trốn chạy vào trú ẩn trong phủ Thủ tướng.. Tuy nhiên không lâu sau đó, dưới áp lực của người Mỹ, tướng Hinh bị Quốc trưởng Bảo Đại triệu hồi sang Pháp.

Bị thất sủng
Mặc dù vậy, những mâu thuẫn đầu tiên giữa ông và lãnh tụ của mình bắt đầu xuất hiện. Tháng 7 năm 1956, ông được lệnh bàn giao Phân khu Duyên Hải lại cho Trung tá Nguyễn Văn Vĩnh và thuyên chuyển về Sài Gòn chờ lệnh mới. Tuy nhiên, đến mãi tháng 10 năm 1956, ông mới được cử làm Tùy viên Quân sự cạnh Tòa Đại sứ Việt Nam Cộng hòa tại Pháp do ông Phạm Duy Khiêm làm Đại sứ. Ông rời Sài Gòn ngày 25 tháng 10 năm 1956, chỉ 1 ngày trước lễ thành lập Chính thể Việt Nam Cộng hòa. Thời điểm này, những sĩ quan chuyển biên chế từ Quân đội Quốc gia sang Quân đội Việt Nam Cộng hòa, đa số đều được thăng một cấp, ông vẫn ở lại cấp bậc Trung tá.

Tại Pháp, do quá khứ chống Pháp, ông không được chính phủ Pháp công nhận tư cách Tùy viên Quân sự. Tình huống trớ trêu này kéo dài mãi đến giữa tháng 10 năm 1957, ông mới được triệu hồi về nước. Đầu năm 1958, ông được bổ nhiệm giữ chức vụ Giám đốc Nha An ninh Quân đội thay thế Thiếu tướng Mai Hữu Xuân. Mãi đến đầu năm 1959, ông mới được thăng cấp Đại tá tại nhiệm. Khi giữ vai trò chỉ huy ngành An ninh Quân đội, với nhiệm vụ theo dõi tinh thần và hoạt động các sĩ quan trong quân đội, ông thường xuyên gặp phải sự dè dặt của các tướng lãnh, nhất là khi ông từng được biết như là một cán bộ tín cẩn của Tổng thống Diệm, thường xuyên làm việc trực tiếp với Tổng trưởng Quốc phòng, thậm chí, trình báo trực tiếp với Tổng thống. Tuy nhiên, trong hồi ký của mình, ông nhiều lần đề cập vị trí tế nhị của mình, khi thường xuyên bị cố vấn Ngô Đình Nhu lợi dụng hoặc bị các bộ phận khác qua mặt, điển hình là vụ Đoàn công tác đặc biệt miền Trung bắt giữ một thuộc cấp thân tín dưới quyền ông là Chuẩn úy Lê Hữu Thúy, người về sau ông mới biết đấy là một tình báo viên cao cấp của đối phương.

Khi cuộc Đảo chính ngày 11/11/1960 nổ ra, ông bị bắt giữ bởi lực lượng đảo chính do Đại tá Nguyễn Chánh Thi cầm đầu, cho tới trưa ngày hôm sau được toán cảm tử của Nha An ninh Quân đội giải thoát. Sau khi cuộc đảo chính thất bại, ông được giao điều tra vụ "đơn vị Nhảy Dù phản loạn". Năm 1961, ông là thành viên phái đoàn công du Đài Loan do tướng Nguyễn Khánh cầm đầu. Đầu tháng 4 năm 1963, ông dẫn đầu phái đoàn công du Mỹ quốc theo lời mời của Phái bộ Quân sự Hoa Kỳ tại Sài Gòn.

Hết đảo chính lại long đong
Ngày 1 tháng 11 năm 1963, ông nằm trong nhóm sĩ quan cầm đầu cuộc cuộc đảo chính Chính quyền Tổng thống Ngô Đình Diệm. Cuộc đảo chính thành công, ngày 2 tháng 11 ông được thăng cấp Thiếu tướng và được giữ chức vụ Ủy viên Chiến tranh Chính trị trong Hội đồng Quân nhân Cách mạng do Trung tướng Dương Văn Minh làm Chủ tịch.

Đầu năm 1964, sau khi bàn giao Nha An ninh Quân đội lại cho Đại tá Nguyễn Văn Quan, ông được cử làm Tổng trưởng Thông tin trong nội các Thủ tướng Lâm thời Nguyễn Ngọc Thơ. Ngày 30 tháng 1, ông tham gia cuộc Chỉnh lý nội bộ do Trung tướng Nguyễn Khánh cầm đầu. Ngày 8 tháng 2, ông được cử làm Đệ tam Phó Thủ tướng đặc trách Văn hóa Xã hội. Thời gian này ông làm Trưởng đoàn hướng dẫn các phái đoàn đi công du các nước Hàn Quốc, Thái Lan và Mã Lai. Cuối năm, ông bị tướng Khánh ra lệnh bắt giữ và quản thúc tại Pleiku 3 tháng, cùng đợt với các Trung tướng: Trần Văn Đôn, Tôn Thất Đính, Mai Hữu Xuân, Lê Văn Kim và Nguyễn Văn Vỹ. Hạ tuần tháng 3 năm 1965, ông bị buộc phải giải ngũ với lý do đã phục vụ quân đội trên 20 năm.

Hoạt động chính trị
Năm 1967, sau 2 năm an dưỡng không quan tâm đến chính trường, ông nhận lời ông Nguyễn Xuân Chữ tham gia và được bầu là Đệ nhất Phó chủ tịch Lực lượng Dân tộc Việt, một tổ chức chính trị đối lập hoạt động trong chính trường Việt Nam Cộng hòa và ông hoạt động trong tổ chức này cho đến năm 1975. Tuy nhiên, các động chính trị không để lại tác động đáng kể.

1975
Ngày 29 tháng 4, ông cùng gia đình di tản sang Thái Lan. Sau đó được sang định cư tại Tiểu bang California, Hoa Kỳ.

Trong 10 năm đầu, ông sống một cuộc đời khá bình lặng, từng từ chối nhiều cuộc phỏng vấn về các vấn đề liên quan đến chiến tranh Việt Nam.

Năm 1986, ông cho xuất bản lần đầu tiên tập hồi ký "Việt Nam máu lửa quê hương tôi" gây nhiều tranh cãi. Bản in ở Việt Nam có tựa đề "Tâm sự tướng lưu vong" bị cắt xén khá nhiều. Năm 2000, ông có về thăm quê hương.

Ngày 11 tháng 4 năm 2002, ông từ trần tại nơi định cư. Hưởng thọ 85 tuổi.

Gia đình
Phu nhân: Bà Nguyễn Thị Hải (Là em ruột ông Nguyễn Bá Mưu thân phụ của cố Chuẩn tướng Nguyễn Bá Liên. Ngoài ra, người chị cả của ông Mưu và bà Hải là thân mẫu của các Thi sĩ Lưu Kỳ Linh và Lưu Trọng Lư).
-Ông bà có 10 người con (6 trai, 4 gái):Đỗ Hữu Dụng, Đỗ Hữu Tài, Đỗ Hữu Chí, Đỗ Hữu Thành, Đỗ Thị Lệ Hương, Đỗ Thị Lệ Hà, Đỗ Hữu Tâm, Đỗ Thị Lệ Hằng, Đỗ Thị Minh Hồng, Đỗ Hữu Minh.
Một người cháu con người anh ruột của ông là Đại úy Đỗ Thọ (1936-1965), là tác giả cuốn Nhật ký Đỗ Thọ, nguyên là sĩ quan tuỳ viên của cố Tổng thống Ngô Đình Diệm (từ tháng 3 năm 1961 đến ngày 2/11/1963).

Tác phẩm
Việt Nam máu lửa quê hương tôi, Nhà Xuất bản Hương Quê ấn hành lần đầu tiên vào mùa thu năm 1986 tại miền Nam California, Hoa Kỳ. Bản in ở Việt Nam có tựa đề Tâm sự tướng lưu vong bị cắt xén khá nhiều.

Chú thích

Tham khảo
Trần Ngọc Thống, Hồ Đắc Huân, Lê Đình Thụy (2011). Lược sử Quân lực Việt Nam Cộng hòa.

Liên kết

 Hoành Linh Đỗ Mậu, Việt Nam máu lửa quê hương tôi'', Nhà xuất bản Hương Quê, 1986, Nam California, Hoa Kỳ.

 Sinh năm 1917
 Mất năm 2002
 Thiếu tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa
 Phó Thủ tướng Việt Nam Cộng hòa
 Chính khách Việt Nam Cộng hòa
 Cựu binh Quân đội Thuộc địa Pháp
 Người Quảng Bình
 Người Mỹ gốc Việt
 Nhà chiêm tinh người Việt Nam


title: Neolimonia indomita

text:
Neolimonia indomita là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Neolimonia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Theni Allinagaram

text:
Theni Allinagaram là một thành phố và khu đô thị của quận Theni thuộc bang Tamil Nadu, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Theni Allinagaram có dân số 85.424 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Theni Allinagaram có tỷ lệ 74% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 80%, và tỷ lệ cho phái nữ là 67%. Tại Theni Allinagaram, 11% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Tamil Nadu


title: Freyssenet

text:
Freyssenet  là một xã ở tỉnh Ardèche, vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở đông nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ardèche

Tham khảo

Xã của Ardèche


title: HMS Indefatigable

text:
Bảy tàu chiến của Hải quân Hoàng gia Anh từng được đặt cái tên HMS Indefatigable:

 HMS Indefatigable (1784) là một tàu chiến tuyến hạng ba 64 khẩu pháo hạ thủy năm 1784, cải biến thành một tàu frigate 38 khẩu pháo năm 1795 và tháo dỡ năm 1816
 HMS Indefatigable dự định là một tàu chiến tuyến hạng tư 50 khẩu pháo được đặt hàng năm 1832 nhưng bị hủy bỏ năm 1834
 HMS Indefatigable (1848) là một tàu chiến tuyến hạng tư 50 khẩu pháo hạ thủy năm 1848, chuyển thành tàu huấn luyện năm 1865 và bị bán năm 1914
 HMS Indefatigable (1891) là một tàu tuần dương hạng hai lớp Apollo hạ thủy năm 1891, đổi tên thành HMS Melpomene năm 1910 và bị bán năm 1913
 HMS Indefatigable (1909) là một tàu chiến-tuần dương lớp Indefatigable hạ thủy năm 1909 và bị đánh chìm trong trận Jutland năm 1916
 HMS Indefatigable là một thông báo hạm hạ thủy năm 1883 như là chiếc HMS Phaeton, được bán như một tàu huấn luyện dưới tên Indefatigable năm 1913, được mua lại năm 1941 và đổi tên thành HMS Carrick II trước khi bị tháo dỡ năm 1947
 HMS Indefatigable (R10) là một tàu sân bay lớp Implacable hạ thủy năm 1942 và bị tháo dỡ năm 1956

Tên gọi tàu chiến Hải quân Hoàng gia Anh


title: Sternolispa brunnea

text:
Sternolispa brunnea là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Uhmann miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Sternolispa


title: 12593 Shashlov

text:
12593 Shashlov (1999 RQ136) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 9 tháng 9 năm 1999 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 12593 Shashlov

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Styringomyia variegata

text:
Styringomyia variegata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Styringomyia
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Lãnh thổ Ấn Độ Dương thuộc Anh

text:
Lãnh thổ Ấn Độ Dương thuộc Anh là vùng lãnh thổ hải ngoại thuộc Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland, nằm trong lòng Ấn Độ Dương, ở giữa châu Phi và Indonesia. Nơi đây có một tiềm năng du lịch phong phú với 6 đảo san hô vòng trong số hơn 1000 đảo có người ở thuộc quần đảo Chagos.

Diego Garcia là đảo lớn nhất của vùng lãnh thổ này. Ngày nay, nó được dùng làm nơi chứa các vũ khí trang thiết bị quân sự cho quân đội Mỹ và Anh.

Xem thêm
 Quần đảo Chagos

Chú thích

Liên kết ngoài

 Diego Garcia Online: Information for the Diego Garcia, BIOT population.
 UK Foreign Office- profile
 CIA World Factbook Entry
 Diego Garcia timeline posted at the History Commons
 US Military Site on Diego Garcia
 A Return from Exile in Sight? The Chagossians and their Struggle, from the Northwestern Journal of International Human Rights

Quần đảo Chagos
Ấn Độ Dương
Quốc đảo Ấn Độ Dương
Lãnh thổ phụ thuộc châu Á
Rạn san hô vòng Ấn Độ Dương
Đảo tranh chấp
Lãnh thổ tranh chấp tại châu Á
Tranh chấp lãnh thổ của Vương quốc Liên hiệp Anh
Quốc gia Nam Á
Lãnh thổ đặc biệt của Liên minh châu Âu
Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Anh


title: Heikertingerella excavata

text:
Heikertingerella excavata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Savini miêu tả khoa học năm 1999.

Chú thích

Tham khảo

Heikertingerella


title: Leonid Aleksandrovich Govorov

text:
Leonid Aleksandrovich Govorov (tiếng Nga: Леонид Александрович Говоров) (22 tháng 2 năm 1897 – 19 tháng 3 năm 1955) là một chỉ huy cao cấp của Hồng quân Liên Xô trong Thế chiến thứ hai, Nguyên soái Liên Xô từ năm 1944. Ông là một trong những tướng pháo binh nổi tiếng trong Thế chiến thứ hai và được phong Anh hùng Liên bang Xô viết năm 1945.

Tiểu sử
Leonid Govorov sinh năm 1897 tại làng Butyrki miền Trung Đế quốc Nga (nay thuộc tỉnh Kirov). Bố ông là một thủy thủ. Govorov học tại trường trung học kỹ thuật ở Yelabuga và sau đó là khoa chế tạo tàu của Viện kỹ thuật Petrograd (nay là Đại học Bách khoa Sankt-Peterburg). Tháng 12 năm 1916, ông chuyển sang Trường pháo binh Konstantinovskye và trở thành sĩ quan pháo binh năm 1917.

Sự nghiệp

1917 - 1941
Khi Cách mạng tháng Mười nổ ra, quân đội Đế quốc Nga tan vỡ và Govorov giải ngũ, nhưng sau đó ông phải quay trở lại tham gia lực lượng Bạch vệ của tướng Aleksandr Kolchak. Govorov nhanh chóng đào ngũ và gia nhập Hồng quân, ông chiến đấu dưới sự chỉ huy của tướng Vasily Blyukher ở Krym chống lại quân Bạch vệ của Pyotr Vrangel.

Trong thập niên 1920 và 1930 Govorov giữ nhiều vị trí chỉ huy khác nhau trong lực lượng pháo binh Hồng quân, ông cũng hoàn thành khóa học tại Học viện Quân sự Frunze. Năm 1936 Govorov thành lập Học viện quân sự cho sĩ quan tham mưu Hồng quân và ông cũng là Tư lệnh pháo binh của Quân khu Kiev. Năm 1938 ông được bổ nhiệm làm giảng viên chiến thuật tại Học viên pháo binh Dzerzhinskiy. Đây cũng là giai đoạn của cuộc Đại thanh trừng, Govorov, một cựu sĩ quan của quân đội Bạch vệ và từng là cấp dưới của Blyukher, đã bị đem ra xét xử nhưng ông may mắn thoát khỏi án tử hình.

Năm 1939 Chiến tranh Liên Xô - Phần Lan nổ ra, Govorov được bổ nhiệm lại làm Tư lệnh pháo binh của Tập đoàn quân số 7. Trong vị trí này, ông đã tổ chức một trận công kích dữ dội bằng pháo giúp Hồng quân đột phá qua tuyến Mannerheim năm 1940. Nhờ thành tích trên, ông được tặng thưởng Huân chương Sao đỏ và phong cấp lên Chỉ huy sư đoàn rồi Phó tổng thanh tra của Pháo binh Hồng quân.

1941 - 1945
Sau khi quân đội Đức Quốc xã tấn công Liên Xô tháng 6 năm 1941, Govorov được cử làm Tư lệnh pháo binh của Phương diện quân Tây ở phía Đông Ba Lan và Belarus. Ông đã đóng vai trò quan trọng trong các trận phòng thủ ở ngoại vi Moskva tháng 12 năm 1941 và cuộc phản công của Hồng quân mùa Đông 1941-1942 dẫn tới thắng lợi của Liên Xô trong Trận Moskva, 1941. Riêng Govorov được thăng cấp lên hàm Trung tướng pháo binh.

Tháng 4 năm 1942 Govorov được cử làm Tư lệnh Hồng quân tại Leningrad khi thành phố này đang bị quân Đức và Phần Lan bao vây và vừa phải trải qua một mùa Đông và nạn đói khủng khiếp. Tại đây, những kinh nghiệm từ quá trình chỉ huy pháo binh đã giúp ích cho Govorov, ông đã tổ chức một cuộc phản công bằng pháo binh chống lại những cuộc oanh tạc liên miên của pháo binh Đức. Tháng 1 năm 1943 Govorov chỉ huy các lực lượng vũ trang Leningrad tiến hành Chiến dịch Tia Lửa dẫn tới việc tái chiếm pháo đài Schlisselburg và phá vỡ sự bao vây của Đức Quốc xã với thành phố. Tháng 6 năm 1944, trong khi đang chỉ huy việc giải phóng khu vực phía Bắc Leningrad ông được phong cấp Nguyên soái Liên bang Xô viết.

Khi lực lượng vũ trang Xô viết tiến về phía Tây và Nam của Leningrad năm 1944, Govorov chỉ huy pháo binh Hồng quân trong các chiến dịch giải phóng Novgorod, Estonia, Latvia và sau đó là tiến vào Ba Lan. Leonid Govorov được tặng danh hiệu Anh hùng Liên bang Xô viết ngày 27 tháng 1 năm 1945.

Sau 1945
Sau chiến tranh, Govorov tiếp tục được cử làm Tư lệnh Quân khu Leningrad và sau đó là Tổng thanh tra lục quân. Năm 1948 ông chuyển sang làm Tư lệnh lực lượng phòng không Xô viết và 1952 là Thứ trưởng Bộ Quốc phòng. Trong những vị trí này ông đã chứng kiến quá trình hiện đại hóa nhanh chóng lực lượng phòng không Liên Xô với sự ra đời của máy bay phản lực và vũ khí nguyên tử. Nhưng do tiền sử bệnh tim, Leonid Govorov đã mất ngày 19 tháng 3 năm 1955 tại Moskva, thọ 58 tuổi.

Xem thêm
 Bao vây Leningrad

Tham khảo

Liên kết ngoài

Chú thích

Tham khảo

Anh hùng Liên Xô
 Nguyên soái Pháo binh Liên Xô
Nhân vật trong Thế chiến thứ hai
Thành viên Xô viết tối cao
Quân nhân Nga Thế chiến thứ nhất


title: 1397 Umtata

text:
1397 Umtata (1936 PG) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 9 tháng 8 năm 1936 bởi C. Jackson ở Johannesburg (UO).

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 1397 Umtata

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1936


title: Nothopsyche speciosa

text:
Nothopsyche speciosa là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Nothopsyche


title: Yakovlev Yak-30 (1960)

text:
Bài này nói về một máy bay huấn luyện trong thập kỷ 1960. Có một bài nói về máy bay đánh chặn trong thập niên 1940, xem Yakovlev Yak-30 (1948).

Yakovlev Yak-30 (tên hiệu NATO: Magnum) là một máy bay huấn luyện phản lực quân sự, được thiết kế cho một cuộc cạnh tranh cung cấp máy bay huấn luyện đa mục đích cho các nước trong Khối Warszawa.

Thiết kế và phát triển
Mẫu thử nghiệm Yak-30 bay vào năm 1960. Vào 12 tháng 9 1961, Yak-30 đã lập một kỷ lục vận tốc khi đạt tốc độ 773.308 km/h trong 15/25 km của đường bay. 25 tháng 9 1961, Yak-30 lại lập một kỷ lục bay cao khi đạt đến độ cao là 16.128 m do phi công Smirnov điều khiển.

Dù Yak-30 được thiết kế để nhằm mục đích cung cấp máy huấn luyện cho quân đội, nhưng Liên Xô đã quyết định chọn mua loại phản lực huấn luyện L-29 do Séc sản xuất.

Một số trang bị đặc biệt của Yak-30 đã được sử dụng để hướng dẫn cho máy bay không người lái Yak-25RV-II bay trên độ cao lớn, khi nó tham gia vào các bài tập bắn đạn thật của các trung đoàn tiêm kích đánh chặn

Phiên bản Yak-32
Máy bay huấn luyện Yak-30 còn được phát triển thành máy bay nhào lộn một chỗ. Vào 22 tháng 2 1961, Yak-32 đã lập một kỷ lục độ cao là 14.283m. Vào năm 1965, nó lại lập một kỷ lục vận tốc là 775 km/h trong 15/25 km của đường bay và kỷ lục độ cao là 16.128m. Chỉ có 3 chiếc đã được chế tạo.

Quốc gia sử dụng
 Liên Xô
Không quân Xô viết

Thông số kỹ thuật (Yak-30)

Đặc điểm riêng
Phi đoàn: 2
Chiều dài: 10.1 m (33 ft)
Sải cánh: 9.4 m (31 ft)
Chiều cao: 3.4 m (11.1 ft)
Diện tích : 14.3 m² (153.7 ft²)
Trọng lượng rỗng: 1.554 kg (3.426 lb)
Trọng lượng cất cánh: 2.240 kg (4.938 lb)
Trọng lượng cất cánh tối đa: 2.545 kg (5.611 lb)
Động cơ: 1× Tumansky RU19-300, 1.070 kgp (2.363 lb; 900kgf)

Hiệu suất bay
Vận tốc cực đại: 624 km/h (337 mph)
Tầm bay: 950 km (590 miles)
Trần bay: 13.100 m (42.900 ft)
Vận tốc lên cao: 18 m/s (3.541 ft/min)
Lực nâng của cánh: 154 kg/m² (31.6 lb/ft²)
Lực đẩy/trọng lượng: 0.36

Tham khảo

 Zasipkin, Yuri; Berne, Lev, "Politics chose destiny for a plane". Aviation and Cosmonautics
 "History of plane development in USSR (1951-1965)"
 Gunston, Bill; Gordon,Yefim, "Yakovlev Aircraft since 1924". Putnam
 Simakov, Boris, "Soviet planes. 1917-1970"
 Jakubovich, Nikolay, "Wings of Motherland. Aviation and politics, or how "Dolphin" destroyed Yak-30"

Liên kết ngoài
Aero-concept.com
Ctrl-c.liu.se
Airwar.ru (RU)

Nội dung liên quan

Máy bay có cùng sự phát triển
Yakovlev Yak-32

Máy bay có tính năng tương đương
Aero L-29 Delfin
PZL TS-11 Iskra

Yak-030 1960
Máy bay quân sự Liên Xô thập niên 1960
Máy bay huấn luyện
Máy bay một động cơ
Máy bay phản lực
Máy bay cánh dưới
Dự án máy bay hủy bỏ của Liên Xô


title: Afrixalus dorsalis

text:
The Brown Banana Frog (Afrixalus dorsalis) là một loài ếch thuộc họ Hyperoliidae.
Loài này có ở Angola, Cameroon, Cộng hòa Congo, Cộng hòa Dân chủ Congo, Bờ Biển Ngà, Guinea Xích Đạo, Gabon, Ghana, Guinea, Liberia, Nigeria, Sierra Leone, và có thể cả Togo.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng cây bụi ẩm khu vực nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, đồng cỏ nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng ngập nước hoặc lụt theo mùa, đầm nước ngọt, đầm nước ngọt có nước theo mùa, vườn nông thôn, rừng trước đây suy thoái nghiêm trọng, ao, đất nông nghiệp có lụt theo mùa, và kênh đào và mương rãnh.

Hình ảnh

Tham khảo

 Schiøtz, A., Amiet, J.-L., Burger, M. & Rödel, M.-O. 2004. Afrixalus dorsalis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài

Afrixalus


title: Leptispa atripes

text:
Leptispa atripes là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Pic mô tả khoa học năm 1925.

Chú thích

Tham khảo

Leptispa


title: Epidirona candida

text:
Epidirona candida là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Epidirona


title: Stephen Smale

text:
Steven Smale hay Steve Smale, Stephen Smale (sinh ngày 15 tháng 7 năm 1930) là một nhà toán học người Mỹ sinh ra ở Flint, Michigan nổi tiếng với các công trình về tô pô, hệ động lực và toán kinh tế. Ông được trao huy chương Fields năm 1966, và đã dành hơn ba thập kỉ nghiên cứu tại khoa Toán Đại học California, Berkeley (1960–1961 và 1964–1995).

Giáo dục và sự nghiệp
Smale sinh ở Flint, Michigan và theo học đại học Michigan năm 1948. Ông nhận bằng tiến sĩ năm 1957 dưới sự hướng dẫn của nhà toán học Raoul Bott.
Ông bắt đầu sự nghiệp làm một trợ giảng tại đại học Chicago.
Năm 1960, ông giữ chức phó giáo sư tại đại học California, Berkely.
Năm 1965, ông trở thành giáo sư chính thức và làm việc tại đây cho đến năm 1995, ông trở thành giáo sư của Đại học Hồng Kông.
Ông nhận giải Fields năm 1966 và giải Wolf năm 2007.

Các xuất bản quan trọng
 S. Smale, Generalized Poincaré's conjecture in dimensions greater than four, Annals of Mathematics, 2nd Ser., 74 (1961), no. 2, 391 – 406. (via JSTOR)
 S. Smale, Differentiable dynamical systems, Bulletin of the American Mathematical Society, 73 (1967), 747 – 817. ( )
 F. Cucker & R Wong, The Collected Papers of Stephen Smale, ISBN 978-981-02-4307-4
 L. Blum, F. Cucker, M. Shub and S.Smale, Complexity and Real Computation, ISBN 0-387-98281-7.
with Morris W. Hirsch: Differential Equations, Dynamical Systems, and Linear Algebra,
with Morris W. Hirsch and Robert L. Devaney: Differential Equations, Dynamical Systems, and an Introduction to Chaos,

Tham khảo

 Geometric mechanics

Liên kết ngoài

 Stephen Smale's faculty listing at TTI

 Robion Kirby, Stephen Smale: The Mathematician Who Broke the Dimension Barrier, a book review of a biography in the Notices of the AMS

Trang cá nhân tại các trường đại học
 Steven Smale tại đại học Hong Kong
 Stephen Smale  tại đại học Hong Kong
 Stephen Smale tại đại học Chicago
 Steve Smale tại đại học California, Berkeley

Người đoạt Huy chương Fields
Nhà toán học thế kỷ 20
Nhà toán học thế kỷ 21
Nhà toán học Mỹ
Người đoạt giải Wolf Toán học
Nhà khoa học máy tính Mỹ
Giáo sư Đại học California tại Berkeley
Sinh năm 1930
Cựu sinh viên Đại học Michigan


title: Trần Đề (thị trấn)

text:
Trần Đề là thị trấn huyện lỵ của huyện Trần Đề, tỉnh Sóc Trăng, Việt Nam.

Địa lý
Thị trấn Trần Đề nằm ở trung tâm huyện Trần Đề, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp huyện Cù Lao Dung qua sông Hậu
Phía tây giáp xã Trung Bình và xã Đại Ân 2
Phía nam giáp xã Trung Bình
Phía bắc giáp xã Đại Ân 2.

Thị trấn Trần Đề có diện tích 18,69 km², dân số năm 2020 là 17.113 người, mật độ dân số đạt 916 người/km².

Lịch sử
Thị trấn Trần Đề được thành lập vào ngày 23 tháng 12 năm 2009 trên cơ sở điều chỉnh 1.163,03 ha diện tích tự nhiên, 11.915 người của xã Trung Bình; 719,60 ha diện tích tự nhiên, 2.220 người của xã Đại Ân 2 và được chuyển từ huyện Long Phú về huyện Trần Đề mới thành lập.

Sau khi thành lập, thị trấn Trần Đề có 1.882,63 ha diện tích tự nhiên và 14.135 người, là huyện lỵ huyện Trần Đề.

Chú thích

Xem thêm
Danh sách thị trấn tại Việt Nam

Huyện lỵ Việt Nam


title: Banteln

text:
Banteln là một thị xã ở huyện Hildesheim trong bang Niedersachsen, Đức. Đô thị Banteln có diện tích 7,51 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 1688 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Hildesheim


title: Restrepia dodsonii

text:
Restrepia dodsonii, commonly called the Dodson's Restrepia, là một loài lan đặc hữu của Ecuador (Pichincha).

Tham khảo

dodsonii


title: Jordanita chloros

text:
Jordanita chloros là một loài bướm đêm thuộc họ Zygaenidae.
Loài này có ở miền nam Pháp, Ý và đông nam Thụy Sĩ qua miền nam, miền trung và đông châu Âu tới Kavkaz, Thổ Nhĩ Kỳ, miền bắc Syria và miền bắc Iraq. Nó cũng có ở miền đông Kazakhstan và miền nam Sibiria.
Chiều dài cánh trước khoảng 7,8-12,8 mm đối với con đực và 7,6-11,5 mm đối với con cái.
Ấu trùng của chloros đã được ghi nhận ăn Centaurea paniculata ở Pháp, Centaurea stoebe ở Đức và Centaurea maculosa ở Thụy Sĩ và miền bắc Italia. Ở Áo và Hungary, ấu trùng ăn các loài Centaurea scabiosa, Centaurea jacea và Centaurea triumfetti, trong khi Carduus uncinutus, Carduus arabicus, Carduus salonitana và Jurinea sordida là thức ăn của chúng ở Ukraina. Ấu trùng của loài hades ăn Staehelenia uniflosculosa ở Hy Lạp.
Quá trình nhộng hóa diễn ra trong tổ kén trắng dưới mặt đất. Con trưởng thành bay từ giữa tháng 6 đến tháng 8.

Phân loài
Jordanita chloros chloros (châu Âu trừ bán đảo Balkan)
Jordanita chloros hades (Alberti, 1970) (Cộng hòa Macedonia, Bulgaria và Hy Lạp)
Jordanita chloros haegeri (Alberti, 1973) (Kavkaz)

Chú thích

Tham khảo
C. M. Naumann, W. G. Tremewan: The Western Palaearctic Zygaenidae. Apollo Books, Stenstrup 1999, ISBN 8788757153

Liên kết ngoài
Lepiforum e. V.

Jordanita
Côn trùng châu Âu
Procridinae


title: Inquisitor flindersianus

text:
Inquisitor flindersianus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Inquisitor


title: Crepidodera stypheliae

text:
Crepidodera stypheliae là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Samuelson miêu tả khoa học năm 1984.

Chú thích

Tham khảo

Crepidodera


title: Gynoplistia vittinervis

text:
Gynoplistia vittinervis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gynoplistia
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Gunungiella tritrimchi

text:
Gunungiella tritrimchi là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Gunungiella


title: MAKS (triển lãm hàng không)

text:
MAKS (, , International Aviation and Space Salon - Triển lãm Không gian và Hàng không Quốc tế) là một Triển lãm hàng không Quốc tế được tổ chức tại sân bay Zhukovsky LII gần Moskva, Nga. Cuộc triển lãm đầu tiên có tên là Mosaeroshow-92, được tổ chức vào năm 1992. Từ năm 1993, nó được đổi tên thành tên gọi như hiện nay và được tổ thức vào các năm lẻ (MAKS-1993, MAKS-1995, MAKS-1997, MAKS-1999, MAKS-2001, MAKS-2003, MAKS-2005, MAKS-2007,
MAKS-2009, MAKS-2011,
MAKS-2013, MAKS-2015,
MAKS-2017, MAKS-2019).
MAKS là một sự kiện rất quan trọng đối với các doanh nghiệp của Nga. Dù nó được khởi đầu chủ yếu như một sự kiện giải trí, nhưng sau đó buổi trình diễn này đã nhanh chóng trở thành một nơi hội họp của các hãng sản xuất máy bay của Nga, với cuộc triển lãm này, các doanh nghiệp có thể tìm thấy những hợp đồng xuất khẩu và phi cơ của Nga có thể được các đối tác quốc tế để ý. Toàn bộ sự kiện trở nên quan trọng bởi SNG và các quốc gia láng giềng đều có những nét tương đồng trong thị trường hàng không đối với Nga.

Lần triển lãm hàng không mới đây nhất đã được tổ chức vào ngày 20 tháng 7 năm 2021.

Xem thêm

Official MAKS site
MAKS 2007 site
Photographies with MAKS'95-97-99-2001-2003-2005
MAKS 2005  tại Google Video

Tham khảo

Triển lãm hàng không
Hội chợ
Hàng không tại Nga
Sự kiện Moscow
Hàng không Nga


title: Saint-Michel-de-Fronsac

text:
Saint-Michel-de-Fronsac là một xã trong tỉnh Gironde, thuộc vùng Nouvelle-Aquitaine của nước Pháp, có dân số là 591 người (thời điểm 1999). Xã nằm trong vùng đô thị của thành phố Libourne. Saint-Michel-de-Fronsac là một nơi trồng nho trong vùng trồng nho Fronsac và Canon-Fronsac.

Nhân khẩu học

Tham khảo

Xã của Gironde


title: Narp

text:
Narp là một xã thuộc tỉnh Pyrénées-Atlantiques trong vùng Nouvelle-Aquitaine miền tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Pyrénées-Atlantiques

Tham khảo
INSEE

Xã của Pyrénées-Atlantiques


title: Viện Đại học Minh Đức

text:
Viện Đại học Minh Đức là viện đại học tư thục ở Gia Định, hoạt động từ năm 1970 đến năm 1975 dưới chính thể Việt Nam Cộng hòa. Viện đại học này do Giáo hội Công giáo điều hành. Năm 1975, dưới chính quyền mới, Viện Đại học Minh Đức bị giải thể.

Tên viện đại học
Tên của Viện Đại học Minh Đức được rút từ câu đầu trong sách Đại Học (một trong bốn sách gọi là Tứ thư của Nho giáo): Đại học chi đạo tại minh minh đức... (大學之道在明明德...), nghĩa là: Con đường Đại học cốt ở làm sáng đức sáng.

Tôn chỉ của Viện Đại học Minh Đức là Dân tộc, Hiện đại hóa, và Thực dụng.

Các trường thành viên
Viện Đại học Minh Đức do Giáo sư Triết học của Viện Đại học Sài Gòn, linh mục Dòng Đa Minh Thiên Phong Bửu Dưỡng và Hội Minh Trí xây dựng từ tháng 9 năm 1970 với năm phân khoa: Kỹ thuật canh nông, Khoa học thực dụng, Kinh tế thương mại, Triết học, và Y khoa. Đây là viện đại học tư thục đầu tiên của Việt Nam có hai phân khoa Y và Kỹ thuật, trong đó chương trình học của phân khoa Y được kết hợp cả Đông y. Đến tháng 12 năm 1972 thì trường chính thức nhận được giấy phép hoạt động dưới tên Viện Đại học Minh Đức. Trường tọa lạc ở số 6 đường Hoàng Hoa Thám, Gia Định. Năm phân khoa đại học trước được tách ra thành:
Trường Đại học Kỹ thuật Canh nông
Trường Đại học Khoa học Kỹ thuật (phân khoa Khoa học thực dụng cũ)
Trường Đại học Kinh thương: 179-181 đường Trần Quốc Toản (sau 1975 là đường 3 Tháng Hai);
Trường Đại học Nhân văn Nghệ thuật (phân khoa Triết học cũ)
Trường Đại học Y khoa: số 2 đường Trần Hoàng Quân (tức đường Nguyễn Chí Thanh sau năm 1975).

Chú thích

Liên kết ngoài
Lịch sử Viện Đại học Minh Đức
Kinh thương Minh Đức
Y khoa Minh Đức
Kỹ thuật Canh Nông Minh Đức

Minh Đức
Minh Đức
Cơ sở giáo dục của Giáo hội Công giáo tại Việt Nam


title: Agrypnus molitor

text:
Agrypnus molitor là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1875.

Chú thích

Tham khảo

Agrypnus


title: Brusson, Marne

text:
Brusson là một xã thuộc tỉnh Marne trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 106 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Marne


title: Hastulopsis conspersa

text:
Hastulopsis conspersa là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Terebridae, họ ốc dài.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Hastulopsis


title: Erzincan (tỉnh)

text:
Tỉnh Erzincan là một tỉnh ở vùng phía đông của Anatolia, Thổ Nhĩ Kỳ. Tỉnh lỵ là Erzincan, một thành phố đã bị phá hủy và xây dựng lại sau trận động đất với cường độ 7,9 độ vào ngày 27 tháng 12 năm 1939. Tỉnh này có diện tích 11.974 km² và dân số 213.538 (năm 2007).

Các huyện

Tỉnh này được chia thành các huyện sau (tỉnh lỵ được viết đậm)::
 Çayırlı
 Erzincan
 İliç
 Kemah
 Kemaliye
 Otlukbeli
 Refahiye
 Tercan
 Üzümlü

Tham khảo

Tỉnh của Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh Erzincan


title: PZL M28

text:
PZL M28 Skytruck là một loại máy bay chở hàng loại nhẹ và chở khách có khả năng cất hoặc hạ cánh ở đường băng ngắn, sản xuất bởi PZL Miele, nâng cấp từ máy bay Antonov An-28 có giấy phép sản xuất. Loại này sản xuất với tên PZL An-28. Loại máy bay dùng để tuần tra và tấn công mặt biển

Thiết kế và phát triển
Chiếc Antonov An-28 là chiếc chiến thắng trong cuộc đua cùng Beriev Be-30 cho một loại máy bay chở khách hạng nhẹ và chở hàng cho những chuyến chở ở quãng đường ngắn của Aeroflot, nhằm thay thế cho loại máy bay hai tầng cánh An-2. Về căn bản chiếc An-28 được phát triển từ Antonov An-14. Giống An-14 với cánh cao, cánh đuôi kép và bánh lái, nhưng khác ở chỗ có một động cơ phản lực cánh quạt mới và cộng thêm thân máy bay lớn hơn nhiều. Động cơ ban đầu là TVDd-850, nhưng phiên bản sản xuất được trang bị động cơ khoẻ hơn là TVD-10B, với ba cánh.

Chiếc An-28 có chuyến bay đầu tiên dưới tên An-14M vào tháng 9 năm 1969 ở Ukraina. Một máy bay tiếp theo được sản xuất trước kì hạn có chuyến bay đầu tiên vào tháng 4 năm 1975. Sản phẩm An-28 sau đó được chuyển tới hãng PZL Mielec của Ba Lan vào năm 1978, mặc dù không được chuyển giao tới ngày 22 tháng 7 năm 1984, năm mà chiếc máy bay đầu tiên do Ba Lan sản xuất có lần bay đầu tiên. Giấy phép chứng nhận An-28 của Liên Xô được trao vào tháng 4 năm 1986.

PZL Mielec trở thành nguồn cung cấp An-28 duy nhất. Phiên bản cơ bản, không khác so với chiếc của Liên Xô, được thiết kế là PZL An-28 và sử dụng động cơ PZL-10S. Chúng được sản xuất chủ yếu cho Liên Xô, cho tới khi tan rã. Loại máy bay này sau đó được phát triển bởi PZL Mielec thành một phiên bản dành cho Đông Âu sử dụng loại động cơ 820 kW Pratt & Whitney PT6A-65B với 6 cánh quạt, cộng thêm một số hệ thống điện tử. Sản xuất chiếc PZL M28 Skytruck, bay chuyến đầu tiên vào ngày 24 tháng 7 năm 1993 và được sản xuất hạn chế, chủ yếu cho xuất khẩu. Loại này nhận giấy phép chứng nhận Ba Lan vào tháng 3 năm 1996, và bằng US FAR Park 23 vào ngày 19 tháng 3 năm 2004.

Cùng với Skytruck, PZL Mielec cũng phát triển một dòng máy bay vận tải hạng nhẹ và máy bay do thám tàu ngầm cho Không quân Ba Lan và Hải quân Ba Lan vào những năm 1990, với động cơ PZL-10S, có tên PZL M28B ở Không quân và Bryza ở Hải quân. Từ năm 2000, sản phẩm M28B mới được trang bị động cơ với 5 cánh quạt.

Hình dáng

Đây là loại máy bay một lớp cánh bằng kim loại với hai động cơ trên cánh, với hai cánh gió thẳng đứng và một bộ đáp gồm ba bánh không có khả năng rụt vào, có một bánh xe có thể điều khiển nằm ở đầu để giúp hoạt động trong phạm vi ngắn, không chuẩn bị đường dài nơi nóng hoặc có độ cao lớn so với mặt biển có thể hoạt động. Chiếc M28 phù hợp nhất cho việc chở khách hoặc chở hàng hoá.

Khả năng cất và hạ cánh trên đường băng ngắn.
Khả năng vận hành hoàn hảo ở tốc độ thấp khi bay.
Có khả năng chở hàng nặng, thực hiện nhiều nhiệm vụ khác nhau.
Khả năng hoạt động trên đường băng không được lát đá.
Dễ dàng đưa hàng vào thông qua các cửa hàng phía sau, được gắn với một máy nâng để tải hàng hóa và di chuyển bên trong cabin
Cánh được sắp xếp cao để bảo vệ động cơ và cánh quạt trước sự tàn phá khi di chuyển trên đường băng không được lát đá.
Dễ dàng và nhanh chóng thay đổi nội thất buồng lái.
Chi phí điều hành thấp.
Động cơ PT6 của dạng cấu hình võng xuống giúp bảo vệ hiệu quả trước sự hút vào của các vật thể bên ngoài do giải phân cách quán tính được đặt bên trong ống hút gió.

Trong thiết kế bình thường, một điểm đáng chú ý của An-28 là nó sẽ không chòng chành, nhờ vào những thanh mỏng tự động. Một động cơ không tốt sẽ thường xuyên khiến cánh bị nghiêng 30° do một tấm lệch dòng khí động lực phía trước cánh liệng mở ra ở cánh đối diện, khiến cánh chỉ bị nghiêng 12° trong 5 giây.

Lịch sử vận hành
176 chiếc An-28 và M28 là những biến thể khác nhau được sản xuất ở Ba Lan vào năm 2006. Phần lớn khách hàng đều là những quốc gia thuộc Xô Viết cũ và Không quân Ba Lan và Hải quân (khoảng 25 chiếc tính tới năm 2006), những nước sử dụng ít hơn là Mĩ, Nepal, Colombia, Venezuela, Việt Nam và Indonesia.

Vào ngày 12 tháng 2 năm 2009, tờ AirForceTimes cho biết Không lực biệt động Mĩ (AFSOC) có thể nhận 10 chiếc PZL M28 Skytrucks vào tháng 6 năm 2009.

Các biến thể

Các biến thể khung máy bay

PZL An-28
Biến thể ban đầu được sản xuất dưới sự cho phép của Antonov, với động cơ PZL-10S.

PZL M28 Skytruck
Biến thể được phát triển với vỏ và cánh được thiết kế lại, động cơ Pratt & Whitney Canada mới, bộ phận điện tử mới, rotor năm cánh quạt, và một số thay đổi khác.

PZL M28B Bryza
Biến thể của quân đội được Không quân Ba Lan và Hải quân Ba Lan dùng, giống với Skytruck, nhưng dùng động cơ PZL 10S.

PZL M28+ Skytruck Plus
Nguyên mẫu của biến thể kéo dài mới với không gian bên trong nhiều hơn.

Biến thể dùng trong quân đội Ba Lan

PZL An-28TD
Biến thể cơ bản dùng để vận tài. Được sử dụng chủ yếu để vận chuyển và đào tạo nhảy dù (2 chiếc được sản xuất).

PZL M28B
Một số biến thể tương tự như để vận chuyển hàng hoá được cải thiện và nâng cấp hệ thống điện tử gồm cả khung máy bay: Bryza 1TD (2 chiếc), M28B (3 chiếc), M28B Salon (1 chiếc), M28B TDII, TDIII và TDIV (Mỗi loại được chế tạo 2 chiếc).

PZL M28B Bryza 1R
Tuần tra trên biển và các biến thể trinh sát (được trang bị: Radar 360 °, hệ thống tìm kiếm và giám sát ASR-400, hệ thống xử lý dữ liệu Link-11). Được sử dụng chủ yếu để tuần tra biên giới biển, tìm kiếm và cứu hộ và bảo vệ vùng biển quốc gia (7 chiếc).

PZL M28B Bryza 1E
Kiểm soát vùng sinh thái biển và bảo vệ bờ biển (2 chiếc).

PZL M28B Bryza 1RM bis
Kiểm soát vùng biển và trinh sát với khả năng phát hiện tàu ngầm, sản xuất năm 2004 (trang bị hệ thống dò tìm và giám soát 360 độ Radar ARS-800-2, sử dụng các phao âm học để phát hiện tàu ngầm, hệ thống hình ảnh nhiệt (FLIR), phát hiện từ trường bất thường, hệ thống xử lý dữ liệu Link-11). Sử dụng chủ yếu để tuần tra bờ biển, tìm kiếm, cứu hộ và bảo vệ vùng biển quốc gia (1 chiếc sản xuất năm 2006).

PZL M28 05 Skytruck
Tuần tra trên biển và biến thể SAR cho bộ đội biên phòng Ba Lan (được trang bị radar tìm kiếm và giám sát ARS-400M cùng hệ thống FLIR) (1 được sản xuất vào năm 2006).

Các nước sử dụng

Indonesia
 Quân đội Indonesia

Nepal
 Quân đội Nepal

Ba Lan
 Không quân Ba Lan
 Hải quân Ba Lan
 Bộ đội biên phòng Ba Lan

Suriname
 Blue Wing Airlines

Venezuela
 Quân đội Venezuela

Việt Nam
 Không quân Việt Nam
 Lực lượng Không quân Hải quân, Quân đội nhân dân Việt Nam

Hoa Kỳ
 Không quân Hoa Kỳ

Các đặc điểm kĩ thuật (PZL M28)

Các đặc tính chung
 Phi hành đoàn: 2
 Sức chứa: 18 khách, 12 lính
 Khối lượng hàng: 3,083 kg (6,782 lb)
 Chiều dài thân: 13.1 m (42 ft 11½ in)
 Chiều dài cánh: 22.06 m (72 ft 5 in)
 Chiều cao: 4.9 m (16 ft 1 in)
 Diện tích vùng cánh: 39.7 m² (427.51 ft²)
 Trọng lượng rỗng: 3,917 kg (8,635 lb)
 Trọng lượng tối đa khi cất cánh: 7,000 kg (15,432 lb)
 Động cơ: 2× Pratt & Whitney Canada PT6A-65B turboprops, 820 kW (1,100 shp) mỗi chiếc

Thông số bay
 Tốc độ tối đa: 350 km/h (189 kt)
 Tốc độ tuần tra: 350 km/h (189 kt)
 Quãng đường tối đa: 1,365 km (737 nm) với nhiên liệu đầy và 1,000 kg (2,205 lb) hàng hoá
 Độ cao tối đa khi bay: 7.620 m

Xem thêm

Tham khảo

Jackson, Paul. Jane's All The World's Aircraft 2003–2004. Coulsdon, UK: Jane's Information Group, 2003. ISBN 0-7106-2537-5.
Wójcik, Sławomir. Bryzy z Mielca, cz.I in: nowa Technika Wojskowa 7-8/2006

Liên kết ngoài

PZL M28 product page at PZL
List of all PZL M28 aircraft used by Polish Air Force
An-28/M28/M28B production list

M28
Máy bay thông dụng quân sự Ba Lan 1980–1989
Máy bay vận tải quân sự Ba Lan 1980–1989
Máy bay tuần tra Ba Lan 1990–1999
Máy bay quân sự
Máy bay thông dụng
Máy bay vận tải
Máy bay tuần tra
Máy bay hai động cơ cánh quạt
Máy bay động cơ tuốc bin cánh quạt
Máy bay cánh trên


title: Repaix

text:
Repaix  là một xã thuộc tỉnh Meurthe-et-Moselle trong vùng Grand Est đông bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 300 mét trên mực nước biển. In 1999, the village had 84 inhabitants.

Tham khảo

Xã của Meurthe-et-Moselle


title: Kurixalus verrucosus

text:
Kurixalus verrucosus là một loài ếch trong họ Rhacophoridae. Chúng được tìm thấy ở Lào, Myanmar, Thái Lan, Việt Nam, có thể cả Campuchia, và có thể cả Trung Quốc.

Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, sông, và sông có nước theo mùa. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

 van Dijk, P.P., Truong, N.Q. & Chan-ard, T. 2004. Rhacophorus verrucosus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

V
Ếch Ấn Độ
Động vật lưỡng cư Trung Quốc
Động vật lưỡng cư Myanmar
Động vật lưỡng cư Thái Lan
Động vật lưỡng cư Việt Nam


title: Ovatipsa

text:
Ovatipsa là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cypraeidae, họ ốc sứ

Các loài
Các loài thuộc chi Ovatipsa bao gồm:
 Ovatipsa chinensis (Gmelin, 1791)
 Ovatipsa coloba (Melvill, 1888)

Chú thích

Tham khảo

Họ Ốc sứ


title: Quốc lộ 6

text:
Quốc lộ 6 là con đường nối thủ đô Hà Nội với các tỉnh vùng Tây Bắc của Việt Nam. Chiều dài toàn tuyến của đường là 425 km và đi qua 4 tỉnh và thành phố (Hà Nội, Hòa Bình, Sơn La và Điện Biên).

Lộ trình
Điểm đầu của Quốc lộ 6 là nút giao đường vành đai 3 (Hà Nội) – đường Nguyễn Trãi, quận Thanh Xuân (trước đây bắt đầu tại ngã năm đường Chu Văn An – Điện Biên Phủ – Tôn Thất Đàm – Chùa Một Cột thuộc phường Điện Biên, quận Ba Đình). Điểm cuối là nơi giao với quốc lộ 12 tại thị xã Mường Lay, tỉnh Điện Biên.

 Đoạn từ cầu sông Nhuệ đến thành phố Hòa Bình dài 62 km.
 Từ Km 65 đến Km 321 (thành phố Hòa Bình đến thành phố Sơn La) dài 256 km.
 Đoạn từ thành phố Sơn La đến ngã ba Tuần Giáo dài 86 km dài 78 km.
 Đoạn từ Tuần Giáo đến thị xã Mường Lay dài 100 km dài 86 km.
 Trên toàn tuyến có 10 đèo dốc lớn có chiều dài từ 4 đến 32 km. Đèo dài nhất là đèo Pha Đin từ Km 360 đến Km 392 dài 32 km, độ dốc 10%.
 Trên toàn tuyến có 48 cầu chính, dài nhất là cầu Mai Lĩnh dài 172,6 m bắc qua sông Đáy và ngắn nhất là cầu Tân Mã bắc qua kênh Cò Nòi chỉ dài 4 m.
Đoạn từ đèo Pha Đin xuống đường Nguyễn Văn Linh mặt đường khá gồ ghề và có nhiều ổ gà gây cản trở cho phương tiện giao thông. Thế nhưng vào năm 2007 chính phủ đã nâng cấp đoạn này để dễ dàng trong việc lưu thông hơn.
 Từ năm 2001 đến năm 2004 có 254 km từ thành phố Hòa Bình đến thành phố Sơn La đã được Nhà nước nâng cấp và sửa chữa lớn để phục vụ cho Nhà máy Thủy điện Sơn La.
 Đoạn từ thành phố Sơn La đến ngã ba Tuần Giáo đã được nâng cấp xong, đèo Pha Đin đỡ cua gấp nhưng dốc dài hơn.

Lịch sử
Tiền thân của quốc lộ 6 là một tuyến đường cổ có từ thời phong kiến, đoạn gần tỉnh thành Hà Nội được gọi một cách dân dã là Đường đi phủ Thanh Oai.

Thời Pháp thuộc, người Pháp đã tiến hành nối dài và cải tạo con đường này thành đường cấp thuộc địa, gọi là đường thuộc địa số 6 (Tiếng Pháp: Route coloniale № 6), nhằm phục vụ việc khai thác tài nguyên ở vùng Tây Bắc. Về mặt kỹ thuật, nó bắt đầu từ ngã tư Sở, ngoại thành Hà Nội.

Tham khảo

Liên kết ngoài

6
Giao thông Hà Nội
Giao thông Hòa Bình
Giao thông Sơn La
Giao thông Điện Biên
Đường Xuyên Á


title: Olivella fundarugata

text:
Olivella fundarugata là một loài ốc biển cỡ nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Olivellidae, họ ốc ôliu nhỏ.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Olivella


title: Spirano

text:
Spirano là một đô thị ở tỉnh Bergamo trong vùng Lombardia của nước Ý, có vị trí cách khoảng 40 km về phía đông bắc của Milano và khoảng 13 km về phía nam của Bergamo. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 4.904 người và diện tích là 9,5 km².

Spirano giáp các đô thị: Brignano Gera d'Adda, Cologno al Serio, Comun Nuovo, Lurano, Pognano, Urgnano, Verdello.

Biến động dân số

Tham khảo

Thành phố và thị trấn ở Lombardia
Đô thị tỉnh Bergamo


title: Sainte-Cécile-du-Cayrou

text:
Sainte-Cécile-du-Cayrou là một xã thuộc tỉnh Tar trong vùng Occitanie ở phía nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 305 mét trên mực nước biển.

Sông Vère tạo thành một phần ranh giới phía nam thị trấn.

Tham khảo
 INSEE

Xã của Tarn


title: Jurbise

text:
Jurbise (in Tiếng Hà Lan: Jurbeke)là một đô thị ở tỉnh Hainaut. Tại thời điểm ngày 1 tháng 1 năm 2006, đô thị này có dân số 9.571 người. Tổng diện tích là 57,86 km², với mật độ dân số 165 người trên mỗi km².

Đô thị này tọa lạc dọc theo đường N56.

Tham khảo

Đô thị của Hainaut


title: Trentepohlia hepatica

text:
Trentepohlia hepatica là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Trentepohlia
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Hoa hậu Hoàn vũ 1992

text:
Hoa hậu Hoàn vũ 1992 là cuộc thi Hoa hậu Hoàn vũ lần thứ 41 được tổ chức tại thành phố Băng Cốc, Thái Lan vào ngày 8 tháng 5 năm 1992. Cuộc thi có 78 thí sinh tham dự với chiến thắng thuộc về người đẹp Michelle McLean đến từ Namibia.

Kết quả

Thứ hạng

Thứ tự gọi tên

Top 10

Top 6

Top 3

Chung kết

 Hoa hậu
 Á hậu 1
 Á hậu 2
 Top 6
 Top 10
(#) Xếp hạng ở mỗi phần thi

Giải thưởng đặc biệt

Giám khảo
 Kim Alexis - Cựu người mẫu Mỹ
 Robin Leach - Nhà báo nổi tiếng người Anh, người dẫn chương trình Lifestyles of the Rich and Famous
 Miriam Makeba - Ca sĩ Nam Phi và nhà hoạt động nhân quyền.
 Luis Enrique - Ca sĩ người Nicaragua và nhà soạn nhạc salsa.
 Marion Dougherty - Giám đốc casting của Warner Bros.
 Ron Duguay - Vận động viên khúc côn cầu trên băng chuyên nghiệp người Canada.
 Vijay Amritraj - Cựu vận động viên quần vợt chuyên nghiệp người Ấn Độ.
 Estelle Getty - Nữ diễn viên người Mỹ
 Khunying Sasima Srivikorn - Nữ doanh nhân Thái Lan

Thí sinh

  - Laura Rafael
  - Yerusha Rasmijn
  - Georgina Denahy
  - Katrin Friedl
  - Fontella Chipman
  - Anke van Dermeersch
  - Colita Joseph
  - Natasha Gabriel Arana †
  - Maria Carolina Otto
  - Alicia Burke
  - Michaella Dinova Nikolova
  - Nicole Dunsdon
  - Yvette Peggy Jordison
  - Marcela Vacarezza
  - Lidia Kuborskaya
  - Paola Turbay
  - Jeannine Tuavera
  - Jessica Manley Fredrich
  - Mijanou de Paula
  - Militsa Papadopolou
  - Michaela Maláčová
  - Anne Mette Voss
  - Ana Eliza González
  - Soledad Diab
  - Lamia Noshi
  - Melissa Salazar
  - Kirsi Syrjänen †
  - Linda Hardy
  - Monica Resch
  - Tiffany Stanford
  - Marina Tsintikidou
  - Cheryl Debra Payne
  - Nancy Maricela Perez
  - Monica Raquel Rapalo
  - Dora Patko
  - Svava Haraldsdóttir
  - Madhushree Sapre
  - Jane Thompson
  - Eynat Zmora

  - Bridgette Rhoden
  - Akiko Ando
  - Aisha Wawira Lieberg
  - Lee Young-hyun
  - Abeer Sharrouf
  - Carole Reding
  - Rozita Abu Bakar
  - Julienne Camilleri
  - Stephanie Raymond
  - Monica Zuñiga
  - Michelle McLean
  - Vivian Jansen
  - Lisa Maree de Montalk
  - Ida Patricia Delaney
  - Sandra Guenefred Petgrave
  - Imelda Antonio
  - Anne Sofie Galaen
  - Ana Cecilia Orillac
  - Pamela Zarza
  - Aline Arce Santos
  - Elizabeth Garcia Berroya
  - Izabela Filipowska
  - Maria Fernanda Silva
  - Daisy Garcia
  - Thi Tú Khiết
  - Corina Corduneanu
  - Cori Teo
  - Virginia García
  - Hiranthi Divapriya
  - Nancy Kasanngaloewar
  - Monica Brodd
  - Sandra Aegerter
  - Ornanong Panyawong
  - Elif Ilgaz
  - Barbara Johnson
  - Gabriela Escobar Ventura
  - Shannon Marketic
  - Cathy-Mae Sitaram
  - Carolina Izsak

Thành phố đăng cai
Thái Lan dự kiến sẽ tổ chức cuộc thi sớm nhất là vào tháng 8 năm 1991, khi hàng nghìn cư dân khu ổ chuột bị đuổi ra khỏi nhà để cải thiện hình ảnh của thành phố trước hội nghị Ngân hàng Thế giới được tổ chức tại thành phố vào tháng 10 và cuộc thi.
Thông báo chính thức rằng Băng Cốc sẽ tổ chức cuộc thi được đưa ra vào tháng 12 năm 1991, với ngày ban đầu được đặt là ngày 16 tháng 5. Vào tháng 3, ngày này được dời lại thành ngày 8 tháng 5 để không đụng độ với Ngày Wisakha Bucha, một ngày lễ Phật giáo.

Khủng hoảng chính trị
Cuộc thi được tổ chức trong bối cảnh cuộc khủng hoảng chính trị ở Thái Lan lên đến đỉnh điểm vào ngày 17 tháng 5 trong các cuộc biểu tình Black May chống chính phủ của Đại tướng Suchinda Kraprayoon. Một ngày trước khi sự kiện diễn ra, giám đốc quan hệ công chúng bày tỏ lo ngại rằng buổi biểu diễn có thể phải bị hủy nếu tình hình leo thang, mặc dù mối đe dọa đã bị các viên chức khác của cuộc thi hạ xuống.

Thông tin về các cuộc thi quốc gia

Lần đầu tham dự

Trở lại
Lần cuối tham dự vào 1987:

Lần cuối tham dự vào 1989:

Lần cuối tham dự vào 1990:

Thay thế
  — Eynat Zmora, đại diện Israel, giành ngôi vị Á hậu 1 trong cuộc thi Hoa hậu Israel nhưng đã được cử tham dự Hoa hậu Hoàn vũ vì người chiến thắng, Ravit Asaf, chưa đủ 18 tuổi.
  — Julia Etina, Miss CIS 1992, không dự thi Hoa hậu Hoàn vũ 1992, do cô đã bước sang tuổi 18 "sau" ngày 1 tháng 2. Á hậu 1 của Miss CIS 1992, Lydia Kuborskaya đã thi Hoa hậu Hoàn vũ thay cô. Tuy nhiên, Etina có chuyến thăm chính thức đến Hoa Kỳ như một phần thưởng an ủi vì đã bỏ lỡ sự kiện lớn.
  — Jane Thompson, người đại diện cho Ireland, đã thay thế Amanda Brunker, là Hoa hậu Ireland 1991, do thực tế là Brunker chưa đủ tuổi trước ngày 1 tháng 2. Tuy nhiên, Thompson đến từ Belfast ở Bắc Ireland.
   — Wu Pei Jun, Hoa hậu Hoàn vũ Trung Hoa Dân Quốc 1992, chưa đủ tuổi trước ngày 1 tháng 2. Á hậu 1, Liu Yu Hsin, cũng không thể đi do vấn đề sức khỏe. Vì vậy, cơ hội được trao cho Á hậu 2 là Thi Tú Khiết.
  - Sofia Mazagatos, Hoa hậu Tây Ban Nha 1991, đã không thi đấu vì cô ấy đã chưa đủ tuổi trước ngày 1 tháng 2. Á hậu 1, Virginia García đã đi thay cô. Mazagatos chỉ tham dự cuộc thi Hoa hậu Châu Âu 1992.

Bỏ cuộc

  — Quách Ái Minh được kỳ vọng sẽ đại diện cho Hồng Kông và thậm chí đã đến Băng Cốc, nhưng đã bị loại vì không đáp ứng các yêu cầu về cư trú. Cô là một cư dân Hoa Kỳ, trở thành thí sinh nước ngoài đầu tiên giành được danh hiệu Hoa hậu Hồng Kông. Vấn đề tương tự lại xuất hiện trong Hoa hậu Hoàn vũ 1996 khi người chiến thắng Dương Uyển Nghi cũng là công dân Hoa Kỳ và cô ấy bị loại. Á hậu 1 của cuộc thi, Lý Gia Tuệ là người thay thế cô.
  - Gloria Zanin, Hoa hậu Ý 1992 từ chối tham gia cuộc thi để thúc đẩy sự nghiệp của mình với tư cách là một diễn viên và người mẫu tại quê nhà.
  - thiếu tài trợ
  – Sụp đổ năm 1991, chia thành 15 quốc gia. Người đoạt danh hiệu Hoa hậu Liên Xô 1991, Ilmira Shamsuttinova sau đó đã tranh tài vào 1996 với tư cách Hoa hậu Nga.
  – Rachel Charles chưa đủ tuổi trước ngày 1 tháng Hai. Cô ấy tham dự Hoa hậu Hoàn vũ 1993.
  – Do sự tan rã vào tháng Tư, cũng như chiến tranh và khủng hoảng chính trị. Trở lại vào Hoa hậu Hoàn vũ 1998.

Không tham dự
  - Ornella Costa

Đổi tên
  tham dự với tên Great Britain lần thứ hai sau 1952.
  tham dự với tên Trung Quốc/Đài Loan lần đầu tiên và duy nhất, do Thái Lan không công nhận Đài Loan là một quốc gia có chủ quyền mà thay vào đó, là một phần của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.

Tham khảo

1992
Năm 1992


title: Rhipidia josephi

text:
Rhipidia josephi là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Rhipidia
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Fischingen, Lörrach

text:
Fischingen là một thị xã trong huyện Lörrach bang Baden-Württemberg thuộc nước Đức. Đô thị Fischingen, Lörrach có diện tích 1,89 km².

Tham khảo


title: 10617 Takumi

text:
10617 Takumi (1997 UK24) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 25 tháng 10 năm 1997 bởi M. Hirasawa và Shohei Suzuki ở Đài thiên văn núi Nyukasa. Nó được đặt theo tên nhà thiên văn học Takumi Takahata.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 10617 Takumi

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1997


title: Hadera

text:
Hadera (tiếng Do Thái: חדרה, tiếng Ả Rập: الخضيرة) là một thành phố của Israel. Thành phố Hadera thuộc quận Haifa. Thành phố Hadera có diện tích km2, dân số là 76.400 người (năm).

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thành phố của Israel
Thành phố ở quận Haifa


title: Espinosa de Cerrato

text:
Espinosa de Cerrato là một đô thị trong tỉnh Palencia, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 225 người.

Tham khảo

Đô thị ở Palencia


title: Mournans-Charbonny

text:
Mournans-Charbonny là một xã trong vùng hành chính Franche-Comté, thuộc tỉnh Jura, quận Lons-le-Saunier (quận), tổng Nozeroy. Tọa độ địa lý của xã là 46° 46' vĩ độ bắc, 06° 00' kinh độ đông. Mournans-Charbonny nằm trên độ cao trung bình là 805 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 636 mét và điểm cao nhất là 836 mét. Xã có diện tích 5.06 km², dân số vào thời điểm 1999 là 91 người; mật độ dân số là 18 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Xem thêm
Xã của tỉnh Jura

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Jura


title: 17208 Pokrovska

text:
17208 Pokrovska (2000 AH130) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 5 tháng 1 năm 2000 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 17208 Pokrovska

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 2000


title: Số khối

text:
Số khối hay số hạt, (ký hiệu A, từ tiếng Đức Atomgewicht nghĩa là khối lượng nguyên tử), còn được gọi là  số nucleon, là tổng số proton và neutron (gọi chung là nucleon) trong một hạt nhân nguyên tử. Nó gần bằng khối lượng nguyên tử (còn gọi là đồng vị) của nguyên tử được biểu thị bằng đơn vị khối lượng nguyên tử. Vì proton và neutron đều là baryon nên số khối A giống với số baryon B của hạt nhân (và của cả nguyên tử hoặc ion). Số khối là khác nhau đối với mỗi đồng vị khác nhau của một nguyên tố hóa học. Do đó, hiệu giữa số khối và số nguyên tử Z là số nơtron (N) trong một hạt nhân nhất định: , hay A = Z + N

Số khối được viết sau tên nguyên tố hoặc dưới dạng ký tự trên bên trái ký hiệu của nguyên tố. Ví dụ, đồng vị phổ biến nhất của cacbon là cacbon-12, hoặc 12C, có 6 proton và 6 neutron. Ký hiệu đồng vị đầy đủ cũng sẽ có số nguyên tử (Z) dưới dạng chỉ số con ở bên trái của ký hiệu nguyên tố ngay bên dưới số khối:.

Sự thay đổi số khối trong phân rã phóng xạ
Các loại phân rã phóng xạ khác nhau được đặc trưng bởi sự thay đổi của chúng về số khối cũng như số nguyên tử, theo định luật dịch chuyển phóng xạ của Fajans và Soddy. Ví dụ, uranium-238 thường bị phân rã bởi phân rã alpha, trong đó hạt nhân mất đi hai neutron và hai proton dưới dạng một hạt alpha. Như vậy số hiệu nguyên tử và số nơtron mỗi loại giảm đi 2 (Z : 92 → 90, N : 146 → 144), do đó số khối giảm 4 (A = 238 → 234); kết quả là một nguyên tử thori-234 và một hạt alpha ():

Mặt khác, carbon-14 bị phân rã với phân rã beta, theo đó một nơtron được biến đổi thành một proton với sự phát xạ của một điện tử và một phản neutrino. Như vậy số hiệu nguyên tử tăng 1 (Z : 6 → 7) và giữ nguyên số khối (A = 14), còn số nơtron giảm 1 (N : 8 → 7). Nguyên tử tạo thành là nitơ-14, với bảy proton và bảy neutron:

Sự phân rã beta có thể xảy ra bởi vì các isobar có sự khác biệt về khối lượng theo thứ tự của một vài khối lượng điện tử. Nếu có thể, một nuclide sẽ trải qua quá trình phân rã beta thành một isobar liền kề có khối lượng thấp hơn. Trong trường hợp không có các chế độ phân rã khác, một dòng phân rã beta kết thúc tại isobar có khối lượng nguyên tử thấp nhất.

Một dạng phân rã phóng xạ khác mà không thay đổi số khối là phát xạ tia gamma từ đồng phân hạt nhân hoặc trạng thái kích thích siêu bền của hạt nhân nguyên tử. Vì tất cả các proton và nơtron không thay đổi trong hạt nhân trong quá trình này, nên số khối cũng không đổi.

Số khối và khối lượng đồng vị
Số khối cho phép ước tính khối lượng đồng vị đo bằng đơn vị khối lượng nguyên tử (u). Đối với 12C, khối lượng đồng vị chính xác là 12, vì đơn vị khối lượng nguyên tử được xác định là 1/12 khối lượng của 12C. Đối với các đồng vị khác, khối lượng của đồng vị thường nằm trong khoảng 0,1 u so với số khối. Ví dụ, 35Cl (17 proton và 18 nơtron) có số khối là 35 và khối lượng đồng vị là 34,96885. Sự khác biệt của khối lượng đồng vị thực tế trừ đi số khối của một nguyên tử được gọi là khối lượng dư, đối với 35Cl là –0,03115. Không nên nhầm lẫn thừa khối lượng với sai biệt khối lượng, vốn là sự khác biệt giữa khối lượng của nguyên tử và các hạt cấu thành của nó (cụ thể là proton, neutron và electron).

Có hai lý do cho sự dư thừa khối lượng:

 Neutron nặng hơn một chút so với proton. Điều này làm tăng khối lượng của các hạt nhân có nhiều neutron hơn proton so với thang đơn vị khối lượng nguyên tử dựa trên 12C với số proton và neutron bằng nhau.
 Năng lượng liên kết hạt nhân khác nhau giữa các hạt nhân. Một hạt nhân có năng lượng liên kết lớn hơn thì có tổng năng lượng thấp hơn, và do đó có khối lượng thấp hơn theo quan hệ tương đương khối lượng-năng lượng của Einstein E = mc2. Đối với 35Cl, khối lượng đồng vị nhỏ hơn 35, vì vậy đây phải là yếu tố chi phối.

Khối lượng nguyên tử tương đối của một nguyên tố
Không nên nhầm lẫn số khối với khối lượng nguyên tử tiêu chuẩn (còn gọi là khối lượng nguyên tử) của một nguyên tố, là tỷ số giữa khối lượng nguyên tử trung bình của các đồng vị khác nhau của nguyên tố đó (khối lượng theo khối lượng riêng) với đơn vị khối lượng nguyên tử thống nhất. Khối lượng nguyên tử là một khối lượng thực tế (được coi là tương đối, tức là một tỷ lệ), trong khi số khối là một số đếm (và do đó là một số nguyên).

Giá trị trung bình có trọng số này có thể khá khác với các giá trị gần nguyên cho các khối lượng đồng vị riêng lẻ. Ví dụ, có hai đồng vị chính của clo: clo-35 và clo-37. Trong bất kỳ mẫu clo nhất định nào chưa bị phân tách khối lượng sẽ có khoảng 75% nguyên tử clo là clo-35 và chỉ 25% nguyên tử clo là clo-37. Điều này cho phép clo có khối lượng nguyên tử tương đối là 35,5 (thực tế là 35,4527g/mol).

Hơn nữa, khối lượng trung bình có trọng số có thể gần số nguyên, nhưng đồng thời không tương ứng với khối lượng của bất kỳ đồng vị tự nhiên nào. Ví dụ, brom chỉ có hai đồng vị bền, 79Br và 81Br, với hiện diện tự nhiên với các tỷ lệ gần bằng nhau, dẫn đến khối lượng nguyên tử tiêu chuẩn của brom gần bằng 80 (79,904 g/mol), mặc dù đồng vị 80Br với khối lượng như vậy là không bền.

Tham khảo

Hóa học
Bảng tuần hoàn
Thuộc tính hóa học


title: 15582 Russellburrows

text:
15582 Russellburrows (2000 GZ73) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 5 tháng 4 năm 2000 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 15582 Russellburrows

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 2000


title: Tol alao

text:
Tol alao là một loại đàn cổ sơ của người Ba Na. Nhạc cụ này cũng được người Ca Dong sử dụng và cũng được gọi là tol alao. Đây là loại đàn dành riêng cho nữ giới. Các cô gái thường đánh cho các chàng trai thưởng thức.

Tol alao là một ống lồ ô dài khoảng 1m, đường kính từ 8 đến 12 cm. Người ta tách từ thân ống ra những sợi dây để làm dây đàn. Những dây này còn dính ở 2 đầu ống và được buộc bằng day. Để tạo ra những dây đàn có cao độ như ý muốn họ chêm mẩu tre hoặc gỗ ở dưới 2 đầu dây để làm ngựa đàn. Trên thân đàn có một lỗ hình lục giác với mỗi cạnh 4 cm dùng làm lỗ thoát âm. Nhạc cụ này có 5 dây, âm thanh nhỏ, dịu dàng nên không dùng trong lễ hội náo nhiệt mà chỉ sử dụng nơi yên tĩnh, lúc đêm khuya.

Khi diễn tấu, cô gái đặt đàn nằm ngang trên đùi, hai tay cầm 2 chiếc que gõ lên 5 dây đàn như cách đánh tam thập lục. Tay trái chơi bè trầm, tay phải đi giai điệu. Năm dây đàn sẽ phát ra âm thanh tương ứng với các nốt đô, mi, sol, la, đô theo hệ thống ngũ cung.

Tham khảo

Nhạc cụ dân tộc Việt Nam
Tây Nguyên
Người Ba Na


title: Marvelise

text:
Marvelise là một xã của tỉnh Doubs, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Doubs

Tham khảo

INSEE
IGN
Marvelise on the intercommunal Web site of the department

Xã của Doubs


title: Ampedus atripennis

text:
Ampedus atripennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Horn miêu tả khoa học năm 1871.

Chú thích

Tham khảo

Ampedus


title: Uvariopsis submontana

text:
Uvariopsis submontana là một loài thực vật thuộc họ Annonaceae. Đây là loài đặc hữu của Cameroon. Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

 Cheek, M. 2004. Uvariopsis submontana. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Cameroon
Uvariopsis


title: Trần Văn Trà

text:
Trần Văn Trà (15 tháng 9 năm 1919 – 20 tháng 4 năm 1996) tên thật là Nguyễn Chấn. Ông là Thượng tướng trong Quân đội nhân dân Việt Nam.<ref
name="tdbkqs105">Từ điển Bách khoa Quân sự Việt Nam 2004 - Trần Văn Trà (tr. 1009)</ref> Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Uỷ viên Thường vụ Quân uỷ trung ương, Tư lệnh Quân giải phóng Miền nam, Phó Tư lệnh chiến dịch Hồ Chí Minh.

Tiểu sử
Trần Văn Trà quê xã Tịnh Long, huyện Sơn Tịnh (nay thuộc thành phố Quảng Ngãi), tỉnh Quảng Ngãi, sau vào cư ngụ tại Sài Gòn. Ông còn có bí danh là Tư Chi, Tư Nguyễn, Ba Trà. Xuất thân trong một gia đình làm nghề nông, thời trẻ học tiểu học tại Quảng Ngãi, năm 1936, ông tham gia Đoàn Thanh niên Dân chủ Huế khi còn đang học tại trường Kỹ nghệ thực hành Huế; năm 1938 gia nhập Đảng Cộng sản Đông Dương. Ông từng bị thực dân Pháp bắt giam hai lần.

Lãnh đạo quân sự Nam Bộ
Sau Cách mạng tháng Tám, ông giữ chức Ủy viên Kỳ bộ Việt Minh Nam Bộ. Khi chiến tranh Đông Dương nổ ra tại Nam Bộ, ông tham gia công tác quân sự, giữ chức Chi đội trưởng Chi đội (tương đương trung đoàn) 14, Khu trưởng Khu 8, xứ ủy viên Nam Bộ (1946-1948); Tư lệnh kiêm Chính ủy Khu Sài Gòn - Chợ Lớn; Tư lệnh Khu 7 (1949-1950); Phó Tư lệnh Nam Bộ, Tư lệnh Phân khu Miền Đông Nam Bộ (1951-1954).

Năm 1955, ông tập kết ra Bắc, giữ chức Phó Tổng tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam (1955-1962), Phó Chủ nhiệm Tổng cục Quân huấn (1958), Giám đốc Học viện quân chính và Chánh án Tòa án quân sự Trung ương (1961).

Từ năm 1963, ông được cử vào Nam làm Tư lệnh Quân giải phóng miền Nam (1963-1967 và 1973-1975), Phó Tư lệnh Quân giải phóng miền Nam (1968-1972), Phó Bí thư Quân ủy Quân giải phóng miền Nam.

Sau Hiệp định Paris 1973, ông làm Trưởng đoàn đại biểu quân sự Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam tại Ban Liên hiệp đình chiến bốn bên ở Sài Gòn.

Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, ông giữ chức Chủ tịch Ủy ban Quân quản Sài Gòn - Gia Định, Tư lệnh kiêm Chính ủy Quân khu 7.

Từ năm 1978 đến năm 1982, ông giữ chức Thứ trưởng Bộ Quốc phòng.

Từ năm 1992 ông là Phó Chủ tịch Hội Cựu chiến binh Việt Nam.

 Ông là Ủy viên Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam (dự khuyết khóa III, chính thức khóa IV).
 Ông được phong quân hàm Trung tướng năm 1959, Thượng tướng năm 1974.

Phần thưởng cao quý
 Huân chương Hồ Chí Minh
 Huân chương Quân công hạng nhất, hạng ba
 Huân chương Chiến thắng hạng nhất
 2 Huân chương Kháng chiến hạng nhất

Đời tư
Ông lập gia đình với tiến sĩ sinh hóa nguyên Phó Giám đốc Viện Pasteur, Thành phố Hồ Chí Minh Lê Thị Thoa, con gái luật sư Lê Đình Chi (1912 – 1949), Trưởng ban Quân pháp Nam Bộ. Sau khi nghỉ hưu, ông tập trung viết hồi ký và tham gia nhiều hoạt động xã hội.

Năm 1982, ông cho in bộ sách Kết thúc cuộc chiến tranh 30 năm, trong đó có ghi những nhận định chủ quan của nhiều lãnh đạo Đảng Lao động, khi đã đánh giá quá cao khả năng quân sự của mình và đánh giá quá thấp khả năng của quân đội Mỹ và Việt Nam Cộng hòa trước và trong dịp Tổng tấn công Tết Mậu Thân. Sách mới in tập 5 (tập cuối, nhan đề Những chặng đường lịch sử của B2 thành đồng) thì bị thu hồi do quan điểm bị coi là không chính thống, nên các tập khác không được xuất bản. Mãi 10 năm sau, NXB QĐND mới in tiếp tập 1, rồi sau đó tái bản tập 5, gộp lại toàn bộ phần đã viết của cuốn hồi ký nói trên (các tập khác chưa kịp viết xong thì ông mất).

Ông qua đời ngày 20 tháng 4 năm 1996 tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Đặt tên đường
Tên ông hiện được đặt cho một con phố ở khu đô thị Phú Mỹ Hưng, quận 7, Thành phố Hồ Chí Minh.

Tên ông cũng được đặt cho con đường chính ở khu dân cư Hưng Phú, quận Cái Răng, thành phố Cần Thơ vào cuối năm 2015.

Tên ông cũng được đặt cho một con phố ở khu đô thị Việt Hưng, quận Long Biên, thành phố Hà Nội vào cuối năm 2019.

Tên ông cũng được đặt cho con đường ở phường Hòa Xuân, quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng.

Đặt tên con đường nối Quách Thị Trang, Trần Nam Trung với Lý Thái Tổ ở Nhơn Trạch, Đồng nai

Tác phẩm
Không chỉ là một tướng lãnh, ông còn trước tác một số sách:
Kết thúc cuộc chiến tranh 30 năm (gồm nhiều tập, mới in tập 5 thì bị thu hồi do quan điểm bị coi là không chính thống, nên các tập sau không được xuất bản)
Gởi người đang sống (1996)
Mùa thu lịch sử (1996)
Cảm nhận về xuân Mậu Thân (1968) (1998)

Tham khảo

Liên kết ngoài
Bản dịch tiếng Anh của tập 5 Kết thúc cuộc chiến tranh 30 năm:
VIETNAM: HISTORY OF THE BULWARK B2 THEATER, VOL 5: CONCLUDING THE 30-YEARS OF WAR
Tôi dạy nhạc cho Tổng Tư lệnh Võ Nguyên Giáp

Người Quảng Ngãi
Người Sài Gòn
Thượng tướng Quân đội nhân dân Việt Nam đã mất
Tư lệnh Quân khu 7, Quân đội nhân dân Việt Nam
Chính ủy Quân khu 7, Quân đội nhân dân Việt Nam
Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Việt Nam
Ủy viên Dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam
Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam
Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam
Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam
Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh
Huân chương Hồ Chí Minh
Quân nhân trong Chiến tranh Việt Nam
Mất năm 1996
Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam
Người họ Nguyễn tại Việt Nam
Tướng lĩnh Quân đội nhân dân Việt Nam thụ phong thập niên 1970


title: Hydrobiosella cognata

text:
Hydrobiosella cognata là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Hydrobiosella


title: Hawker Hurricane

text:
Chiếc Hawker Hurricane là một máy bay tiêm kích một chỗ ngồi của Anh Quốc được thiết kế và chế tạo phần lớn bởi Hawker Aircraft Ltd, tuy nhiên một số cũng được chế tạo tại Canada bởi Canada Car and Foundry.

Thiết kế của những năm 1930 được biến đổi qua nhiều phiên bản và cải tiến, tạo ra cả một dòng máy bay được sử dụng trong các vai trò tiêm kích đánh chặn, tiêm kích ném bom (còn được gọi là"Hurribombers"), và hỗ trợ tấn công mặt đất. Những phiên bản khác được biết đến như là Sea Hurricane có những cải tiến cho phép hoạt động trên tàu sân bay. Chiếc Hurricane góp phần không nhỏ để Không quân Hoàng gia Anh (RAF) chiến thắng trong Trận chiến Anh Quốc năm 1940, ghi được số chiến công không chiến lớn nhất của RAF. Có khoảng 14.000 chiếc Hurricane được chế tạo cho đến cuối năm 1944 (bao gồm khoảng 1.200 chiếc được chuyển đổi sang Sea Hurricane và khoảng 1.400 chiếc được chế tạo tại Canada). Chúng đã phục vụ trên tất cả các mặt trận chính của Thế Chiến II.

Thiết kế và phát triển

Chiếc Hurricane được phát triển bởi hãng Hawker Siddeley nhằm đáp ứng một yêu cầu của Bộ Hàng không Anh về một kiểu máy bay tiêm kích được chế tạo dựa trên loại động cơ mới của Rolls-Royce, lúc đó chỉ được biết dưới tên PV-12, sau này trở nên nổi tiếng là Merlin. Vào lúc đó, Bộ chỉ huy Tiêm kích Không quân Hoàng gia Anh chỉ bao gồm 13 phi đội, được trang bị Hawker Fury, các phiên bản Hawker Hart, hoặc Bristol Bulldog – tất cả đều là kiểu máy bay cánh kép với cánh quạt bằng gỗ có góc cánh cố định và càng đáp không thể xếp được. Kiểu thiết kế, được khởi sự vào đầu năm 1934, là công trình của Sidney Camm.

Kế hoạch nguyên thủy của Sydney Camm bị Bộ Hàng Không loại bỏ (rõ ràng là "quá chính thống" ngay cả đối với Bộ Hàng Không). Camm hủy bỏ kế hoạch và chuyển sang một thiết kế máy bay tiêm kích như là một khoản đầu tư riêng của hãng Hawker. Với tính chất kinh tế trong đầu óc, chiếc Hurricane được thiết kế sử dụng càng nhiều các công cụ và khuôn mẫu sẵn có của Hawker càng tốt (chiếc máy bay là một phiên bản cánh đơn hiệu quả của chiếc Hawker Fury rất thành công); và chính là những yếu tố đó góp phần quan trọng vào sự thành công của kiểu máy bay này.

Trong giai đoạn đầu của thiết kế, chiếc "Fury cánh đơn" được dự định trang bị kiểu động cơ Rolls-Royce Goshawk, nhưng nó được nhanh chóng thay thế bằng động cơ Merlin, và có một bộ càng đáp xếp được. Thiết kế này được biết đến như là kiểu 'tiêm kích đánh chặn cánh đơn', và đến tháng 5 năm 1934, chi tiết của kế hoạch được hoàn thành. Để thử nghiệm thiết kế mới, một mô hình tỉ lệ 1:10 của chiếc máy bay được hoàn thành và gửi đến Phòng thí nghiệm Vật lý Quốc gia Anh Quốc tại Teddington. Một loạt các thử nghiệm trong hầm gió xác nhận các phẩm chất tính năng khí động học căn bản mang tính sống còn đạt yêu cầu, và đến tháng 12 cùng năm, một mô hình kích thước thật bằng gỗ được chế tạo.

Chiếc nguyên mẫu đầu tiên, K5083, bắt đầu được chế tạo vào tháng 8 năm 1935 trang bị động cơ Merlin PV-12. Các phần hoàn tất được mang đến vòng đua Brooklands nơi Hawkers có một trạm lắp ráp, và được lắp ráp lại ngày 23 tháng 10 năm 1935. Việc thử nghiệm trên mặt đất kéo dài hai tuần sau đó, và đến ngày 6 tháng 11 năm 1935, chiếc nguyên mẫu cất cánh lần đầu tiên dưới sự điều khiển của phi công thử nghiệm chính của Hawker, Trung úy (sau là Đại úy) P.W.S. Bulman. Bulman được sự giúp đỡ bởi hai phi công khác trong các cuộc bay thử nghiệm tiếp theo; Philip Lucas lái một số cuộc bay thử nghiệm, trong khi John Stuart Hindmarsh thực hiện một số thử nghiệm bay sản xuất của hãng.

Cho dù nhanh hơn và tiên tiến hơn những máy bay cánh kép đang phục vụ trong Không quân Hoàng gia, thiết kế của Hurricane đã lỗi thời khi nó được giới thiệu. Nó sử dụng các kỹ thuật sản xuất truyền thống của Hawker từ những máy bay cánh kép trước đây, chủ yếu là lắp ghép cơ học hơn là được hàn dính. Nó có kết cấu thân dạng khung kiểu Warren làm bằng ống thép chịu lực cao, trên đó sườn máy bay được phủ vải và sơn nhựa. Kết cấu kiểu truyền thống của chiếc Hurricane có nghĩa là khung máy bay rất bền, được chứng minh là chịu đựng được đạn pháo nổ tốt hơn lớp vỏ kim loại của chiếc Supermarine Spitfire. Ban đầu, cấu trúc cánh bao gồm hai trụ cột thép và bề mặt được phủ bằng vải. Một kiểu cánh có mặt cánh toàn kim loại hợp kim nhôm (có đặc tính DERD tương đương AA2024) được giới thiệu vào tháng 4 năm 1939 và được sử dụng cho tất cả các phiên bản sau đó. Ngược lại, chiếc Spitfire hiện đại sử dụng kiến trúc thân máy bay đơn toàn kim loại và do đó nhẹ và chắc hơn, nhưng lại ít chịu đựng hơn đối với đạn bắn. Với đặc tính dễ bảo trì, bộ càng đáp có vệt bánh rộng và các đặc tính bay dễ dàng, Hurricane được giữ lại sử dụng tại các chiến trường, nơi mà độ tin cậy, dễ bảo quản và một bệ súng vững vàng là quan trọng hơn so với tính năng khi bay, tiêu biểu là những vai trò như tấn công hỗ trợ mặt đất.

Sản xuất

Hurricane được yêu cầu đưa vào sản xuất từ tháng 6 năm 1936, chủ yếu là do kết cấu tương đối đơn giản và dễ chế tạo. Khi viễn cảnh chiến tranh ngày càng trở nên hiện thực, và thời gian là yếu tố ảnh hưởng đến việc cung cấp cho Không quân Hoàng gia một kiểu máy bay tiêm kích hiệu quả, người ta không rõ là liệu chiếc Spitfire tiên tiến hơn có thể đưa vào sản xuất một cách suôn sẽ, trong khi chiếc Hurricane sử dụng những kỹ thuật sản xuất đã được biết đến. Điều này cũng đúng cho những đơn vị hậu cần kỹ thuật, những người đã có kinh nghiệm làm việc trên cùng một nguyên lý như của chiếc Hurricane, và tính đơn giản trong thiết kế cho phép ứng biến một số sửa chữa đáng kể trong các xưởng dã chiến của các phi đội.

Được trang bị động cơ Merlin II, chuyến bay đầu tiên của máy bay sản xuất hàng loạt được thực hiện ngày 12 tháng 10 năm 1937. Bốn máy bay đầu tiên được Không quân Hoàng gia đưa vào hoạt động gia nhập Phi đội 111 tại căn cứ Không quân Hoàng gia Northolt vào tháng 12, và cho đến khi Thế Chiến II nổ ra, có gần 500 chiếc Hurricane đã được sản xuất, và được trang bị cho 18 phi đội.

Tổng cộng có khoảng 14.000 chiếc Hurricane và Sea Hurricane được sản xuất. Đa số những chiếc Hurricane do Hawker chế tạo (họ sản xuất chúng cho đến tận năm 1944) và Gloster Aircraft Company chế tạo hầu hết số còn lại. Austin Motor Company chế tạo 300 chiếc. Canada Car and Foundry ở Fort William, Ontario, Canada, (nơi mà Kỹ sư trưởng Elsie MacGill được biết đến như là "Nữ hoàng của Hurricane") chịu trách nhiệm sản xuất khoảng 1.400 chiếc Hurricane, được biết đến dưới phiên bản Mk X.

Lịch sử hoạt động

Trận chiến Pháp

Trả lời lại một yêu cầu từ chính phủ Pháp gửi mười phi đội tiêm kích đến cung cấp việc bảo vệ từ trên không, Đại tướng Không quân (Air Chief Marshal) Sir Hugh Dowding, Tổng tư lệnh Bộ chỉ huy Tiêm kích Không quân Hoàng gia, cho rằng số lượng này sẽ làm suy yếu nặng việc phòng thủ Anh Quốc, nên ban đầu chỉ bố trí sang Pháp bốn phi đội Hurricane số 1, 73, 85 và 87, giữ lại những chiếc Spitfire để phòng thủ "Nhà". Đơn vị đầu tiên là Phi đội 73 đến nơi ngày 10 tháng 9 năm 1939, không lâu sau được tiếp nối bởi ba phi đội kia, và ít lâu sau nữa các phi đội 607 và 615 đến gia nhập. Vào tháng 5 năm sau, các phi đội số 3, 79 và 504 đến tăng cường chúng khi cuộc tấn công chớp nhoáng của Đức đạt đến cao trào, và đến ngày 13 tháng 5 năm 1940, có thêm 32 chiếc Hurricane nữa. Tất cả mười phi đội Hurricane theo yêu cầu từ đó hoạt động trên đất Pháp và cảm nhận được toàn bộ sức mạnh cuộc tấn công của Đức Quốc xã. Đến ngày 17 tháng 5, kết thúc tuần lễ đầu tiên của cuộc chiến tranh, chỉ còn có ba phi đội còn gần đủ sức mạnh hoạt động. Cho dù bị tổn thất nặng, những chiếc Hurricane cũng tiêu diệt được gần gấp đôi số máy bay Đức.

Trung úy Cobber Kain thuộc Phi đội 73 đã có chiến công đầu tiên vào tháng 10 năm 1939 khi đang trú đóng tại Pháp, sau này trở thành "Ách" đầu tiên của Không quân Hoàng gia trong chiến tranh. Đến tháng 6 năm 1940, trước khi quay trở lại Anh Quốc, anh bị rơi máy bay trong một cú "lộn vòng mừng chiến thắng" và bị thiệt mạng.

Vào ngày 27 tháng 5 năm 1940, 13 máy bay thuộc Phi đội 501 đã đánh chặn 24 chiếc Heinkel He 111 được hộ tống bởi 20 chiếc Messerschmitt Bf 110, và trong trận chiến tiếp sau đó, 11 Heinkel được ghi nhận bị "tiêu diệt" và những chiếc khác bị hư hại, với ít thiệt hại cho những chiếc Hurricane.

Trận chiến Anh Quốc

Vào cuối tháng 6 năm 1940, sau khi Pháp thất trận, phần lớn của 36 phi đội tiêm kích thuộc Không quân Hoàng gia được trang bị Hurricanes. Trận chiến Anh Quốc chính thức diễn ra từ ngày 1 tháng 7 đến ngày 31 tháng 10 năm 1940, nhưng những trận chiến ác liệt nhất diễn ra từ ngày 8 tháng 8 đến ngày 21 tháng 9 năm 1940. Cả Spitfire và Hurricane đều nổi tiếng trong vai trò của chúng trong việc phòng ngự Anh Quốc chống lại sức mạnh của Không quân Đức – nói chung Spitfire sẽ đánh chặn những máy bay tiêm kích Đức để những chiếc Hurricane tập trung vào việc tiêu diệt các máy bay ném bom, nhưng cho dù "con ngựa nòi" Spitfire có khả năng không thể tranh cãi, chính là "con ngựa thồ" Hurricane đã lập được nhiều chiến công hơn cho Không quân Hoàng gia trong giai đoạn này, ghi được 1.593 trong tổng số 2.739 chiến công được công bố.

Huân chương Chữ thập Victoria duy nhất được trao tặng trong Trận chiến Anh Quốc là dành cho Đại úy Eric Nicolson, về một hành động vào ngày 16 tháng 8 năm 1940, khi anh ta bị ba chiếc máy bay tiêm kích Me 110 tấn công. Nicolson bị thương, còn chiếc Hurricane của anh bị hư hại và bắt lửa, nhưng kết cấu chắc chắn của chiếc máy bay còn giữ được. Trong khi đang cố thoát ra khỏi buồng lái, Nicolson nhận thấy một trong những chiếc Me 110 còn tiếp tục lượn vòng quanh máy bay của anh. Anh quay trở vào buồng lái giờ đây đã là một địa ngục lửa, và trong khi đang bị cháy, mang chiếc Hurricane ra khỏi vòng xoáy bổ nhào, nghênh địch và bắn rơi chiếc Me 110.

Bắc Phi
Chiếc Hurricane II được vội vàng nhiệt đới hóa tiếp theo sau sự kiện Ý tham gia chiến tranh vào tháng 6 năm 1940. Những máy bay này sau đó được vận chuyển qua Pháp bằng đường không đến Phi đội 80 Không quân Hoàng gia tại Ai Cập để thay thế những chiếc Gloster Gladiator. Hurricane ghi được chiến công đầu tiên tại Mặt trận Địa Trung Hải vào ngày 19 tháng 6 năm 1940, khi Trung úy P. G. Wykeham-Barnes báo cáo bắn rơi được hai chiếc Fiat CR.42.

Hurricane phục vụ cho nhiều phi đội thuộc các nước Khối Thịnh Vượng Chung trong Không lực Sa Mạc. Chúng chịu tổn thất nặng tại Bắc Phi sau khi những chiếc Messerschmitt Bf 109 phiên bản E và F được gửi tới chiến trường này và dần dần được thay thế trong vai trò máy bay tiêm kích chiếm ưu thế trên không bởi chiếc Curtiss Tomahawks/Kittyhawks kể từ tháng 6 năm 1941. Tuy nhiên, những phiên bản tiêm kích-ném bom ("Hurribomber") vẫn giữ được ưu thế trong vai trò tấn công mặt đất, nhờ vào trang bị vũ khí khá ấn tượng bốn khẩu pháo 20 mm và tải trọng bom 500 lb.

Trong và sau quá trình năm ngày pháo kích vào El Alamein thực hiện từ đêm 23 tháng 10 năm 1942, sáu phi đội Hurricane báo cáo đã tiêu diệt được 39 xe tăng, 212 xe tải và xe bọc thép, 26 máy bay tiếp tế, 42 pháo, 200 xe cộ khác và bốn kho nhiên liệu và đạn dược, thực hiện 842 phi vụ và bị tổn thất 11 phi công. Trong khi thực hiện vai trò hỗ trợ gần mặt đất, Hurricane đặt căn cứ tại Castel Benito, Tripoli, đã tiêu diệt sáu xe tăng, 13 xe bọc thép, mười xe tải, năm xe nữa bánh xích, một pháo và xe móc, và một xe thông tin vô tuyến vào ngày 10 tháng 3 năm 1943 mà không bị thiệt hại.

Phòng thủ Malta
Chiếc Hurricane đóng một vai trò đáng kể trong việc phòng thủ Malta. Khi Ý tham gia chiến tranh vào ngày 10 tháng 6 năm 1940, lực lượng phòng không Malta chỉ dựa vào vài chiếc Gloster Gladiator đang xoay xở để chống cự lại số lượng áp đảo của không lực Italian trong ba tuần lễ đầu tiên. Bốn chiếc Hurricane đến tham gia vào cuối tháng 6, và cùng nhau đối đầu các cuộc tấn công cho đến cuối tháng 7 bởi 200 máy bay địch đặt căn cứ tại Sicilia, với sự thiệt hại một chiếc Gladiator và một chiếc Hurricane. Những sự tăng viện tiếp theo đến nơi vào ngày 2 tháng 8 với thêm 12 chiếc Hurricane và hai chiếc Blackburn Skua, khiến phía Italia phải sử dụng đến những chiếc máy bay bổ nhào Đức Junkers Ju 87 nhằm cố gắng phá hủy các sân bay. Cuối cùng, trong một nỗ lực nhằm vượt qua sự phòng thủ chắc chắn của những chiếc máy bay ít ỏi này, Không quân Đức đặt căn cứ trên những sân bay Sicilia chỉ để thấy rằng Malta không phải là một mục tiêu dễ dàng. Sau nhiều cuộc tấn công vào đảo trong nhiều tháng tiếp theo, và sự tăng viện của thêm 23 chiếc Hurricane vào tháng 4 năm 1941, và thêm một đợt tăng cường nữa một tháng sau đó, Không quân Đức rời bỏ Sicilia để chuyển sang hoạt động tại Mặt trận phía Đông vào tháng 6 năm đó.

Vì Malta có một vị trí chiến lược trên con đường vận chuyển biển quan trọng tiếp tế cho Chiến dịch Bắc Phi, Không quân Đức quay trở lại trả thù bằng một đợt tấn công thứ hai lên đảo vào đầu năm 1942. Nhưng phải đến tận tháng 3, khi cuộc công kích lên đến đỉnh điểm, mới có 15 chiếc Spitfire đến từ tàu sân bay HMS Eagle để gia nhập vào những chiếc Hurricane đã có mặt tại chỗ để cùng giúp đỡ việc phòng thủ, nhưng nhiều ciếc máy bay mới đã bị mất trên mặt đất và lại những chiếc Hurricane phải gánh chịu sức nặng chủ yếu của các đợt tấn công ban đầu cho đến khi có đợt tăng viện tiếp theo. Liên quan đến cuộc tấn công ác liệt thứ hai vào đảo Malta, Trung tá Không quân (Wing commander ) P.B. "Laddie" Lucas đã viết:

Phòng không ở Nga
Những chiếc Hurricane Mk II đóng vai trò quan trọng trong việc phòng không vào năm 1941 khi Liên Bang Xô Viết nhận thấy nguy cơ bị Quân đội Đức tấn công trên một mặt trận rộng lớn trải từ Leningrad, Moskva, đến các giếng dầu ở phía Nam. Anh Quốc quyết định giúp đỡ Liên Xô bằng cách gửi tiếp liệu qua đường biển đến các cảng ở cực bắc, và vì các đoàn vận tải cần phải di chuyển trong phạm vi tấn công của Không quân Đức đặt căn cứ tại nước Phần Lan láng giềng, người ta quyết định gửi một số máy bay Hurricane Mk IIB, bay cùng các phi đội 81 và 134, để bảo vệ. Hai mươi bốn máy bay được chuyên chở trên chiếc tàu sân bay HMS Argus đi đến ngoài khơi cảng Murmansk vào ngày 28 tháng 8 năm 1941, và thêm 15 chiếc được đóng thùng chuyên chở trên các tàu hàng. Ngoài nhiệm vụ bảo vệ các đoàn tàu vận tải, những chiếc máy bay này cũng tham gia hộ tống những máy bay ném bom Nga. Sự quan tâm của địch tại khu vực này giảm bớt vào tháng 10, lúc mà các phi công Không quân Hoàng gia huấn luyện các đồng nghiệp Xô Viết tự sử dụng những chiếc Hurricane, và cho đến cuối năm vai trò của Không quân Hoàng gia kết thúc, nhưng những chiếc máy bay ở lại, trở thành những chiếc đầu tiên trong hằng nghìn máy bay Đồng Minh được chấp nhận sử dụng tại Liên Bang Xô Viết.

Singapore & Đông Ấn thuộc Hà Lan

Tiếp theo sau sự mở màn của Mặt trận Thái Bình Dương, 51 chiếc Hurricanes (MkII) được đóng thùng gửi sang Singapore cùng với 24 phi công, hạt nhân của năm phi đội. Chúng đến nơi vào ngày 3 tháng 1 năm 1942, vào giai đoạn mà các phi đội tiêm kích Đồng Minh trú đóng tại Singapore đang lái những chiếc Brewster Buffalo đang bị áp đảo trong Chiến dịch Malayan. Lực lượng máy bay tiêm kích của Không lực Lục quân Đế quốc Nhật Bản, đặc biệt là kiểu Nakajima Ki-43, đã từng bị đánh giá không đúng mức về khả năng, số lượng và chiến lược của các chỉ huy.

Các phi công Hoàng gia Anh mới đến tạo thành Phi đội 232. Thêm vào đó, Phi đội 488 Không quân Hoàng gia New Zealand, một phi đội Buffalo, chuyển sang sử dụng Hurricane. Phi đội 232 đi vào hoạt động ngày 20 tháng 1 và chịu đựng thiệt hại đầu tiên cũng như chiến công đầu tiên của Hurricane tại Viễn Đông ngay trong ngày đó, khi Thiếu tá Lawrence Landels bị bắn rơi và thiệt mạng; ông được báo thù bởi số hai của mình, Trung sĩ Jimmy Parker. Phi đội hình như đã tiêu diệt được ba chiếc Ki-43 vào ngày hôm đó, và bị thiệt hại ba chiếc Hurricane. Tuy nhiên, giống như những chiếc Buffalo trước đây, những chiếc Hurricane bắt đầu chịu đựng thiệt hại nặng nề trong các trận không chiến căng thẳng.

Vào những ngày 27 đến 30 tháng 1, thêm 48 chiếc Hurricane (MkIIA) đến cùng Không đoàn 226 (gồm bốn phi đội) trên chiếc tàu sân bay HMS Indomitable, từ đó chúng bay đến các sân bay có tên mã là P1 và P2, gần Palembang, Sumatra trong lãnh thổ Đông Ấn thuộc Hà Lan.

Vì không có được các hệ thống cảnh báo sớm thích hợp, các cuộc không kích của Nhật đã phá hủy 30 chiếc Hurricane trên mặt đất ở Sumatra, đa số bị mất trong một cuộc không kích vào ngày 7 tháng 2. Sau khi quân Nhật đổ bộ vào Singapore vào ngày 10 tháng 2, phần còn lại của Phi đội 232 và Phi đội 488 rút lui về Palembang. Tuy nhiên, quân nhảy dù Nhật bắt đầu xâm chiếm Sumatra vào ngày 13 tháng 2. Những chiếc Hurricane đã tiêu diệt sáu tàu vận tải Nhật vào ngày 14 tháng 2, nhưng trong quá trình đó bị mất bảy máy bay. Ngày 18 tháng 2, những chiếc máy bay Đồng Minh còn lại cùng các đội bay chuyển về Java. Đến lúc này, chỉ còn 18 chiếc Hurricane còn hoạt động được so với số lượng ban đầu 99 chiếc.

Sau Trận chiến Java, một vài phi công và một chiếc Hurricane duy nhất còn lại được thoái lui bằng đường biển về Australia. Một phi công, Trung sĩ Jimmy King, bắn rơi được 6,5 máy bay trong chiến dịch này.

Các phiên bản

Hurricane I
Phiên bản sản xuất hàng loạt đầu tiên, cánh phủ vải, bộ cánh quạt hai cánh bằng gỗ có bước góc cố định, trang bị động cơ Rolls-Royce Merlin Mk II hay III công suất 1.030 mã lực (768 kW) và tám súng máy M1919 Browning. Được sản xuất từ năm 1937 đến năm 1939.

Hurricane I (cập nhật)
Một phiên bản được cập nhật của Hurricane I chế tạo với bộ cánh quạt kim loại de Havilland hay Rotol tốc độ không đổi, cánh phủ kim loại, có vỏ giáp và các cải tiến khác. Vào năm 1939, Không quân Hoàng gia sử dụng khoảng 500 chiếc thuộc kiểu thiết kế sau này để dựng nên nòng cốt của các phi đội tiêm kích.

Hurricane IIA Loạt 1
Là phiên bản Hurricane I trang bị động cơ Merlin XX cải tiến. Bay lần đầu tiên vào ngày 11 tháng 6 năm 1940 và được đưa ra hoạt động tại các phi đội vào tháng 9 năm 1940.

Hurricane IIB (Hurricane IIA Loạt 2)
Là phiên bản Hurricane IIA Loạt 1 trang bị ổ cánh quạt mới và hơi dài hơn, cánh mới gắn mười hai súng máy Browning 0,303 inch. Chiếc máy bay đầu tiên được chế tạo vào tháng 10 năm 1940 và được đặt tên lại là Mark IIB vào tháng 4 năm 1941.

Hurricane IIB Nhiệt đới hóa.
Để hoạt động tại Bắc Phi, chiếc Hawker Hurricane IIB (cùng các phiên bản khác) được nhiệt đới hóa. Chúng được trang bị các bộ lọc bụi cho động cơ và phi công được trang bị một bộ cấp cứu để sống sót trong sa mạc.

Hurricane IIC (Hurricane IIA Loạt 2)
Hurricane IIA Loạt 2 trang bị trục cánh quạt mới hơi dài hơn và bốn pháo Hispano-Suiza HS.404 20 mm gắn trên cánh. Hurricane IIA Loạt 2 trở thành kiểu Mark IIC vào tháng 6 năm 1941, sử dụng cánh được cải tiến nhẹ. Kiểu cánh mới cũng có một đế dành cho bom 500 lb hoặc 250 lb, và đến cuối năm 1941, mang được các thùng nhiên liệu phụ. Cho đến lúc đó tính năng bay của nó kém hơn so với các kiểu máy bay tiêm kích Đức mới nhất, và chiếc Hurricane được chuyển sang vai trò máy bay cường kích, đội khi được gọi là Hurribomber. Phiên bản này còn được sử dụng cho vai trò tiêm kích bay đêm và máy bay xâm nhập không phận đối phương.

Hurricane IID
Hurricane IIB được cải tiến trang bị hai pháo AT 40 mm trên một cụm dưới mỗi cánh và một súng máy Browning trong mỗi cánh và nạp đạn sáng nhằm mục đích ngắm bắn. Phiên bản này bay chuyến bay đầu tiên vào ngày đầu tiên 18 tháng 9 năm 1941, và việc giao hàng được bắt đầu vào năm 1942. Những chiếc máy bay chế tạo hàng loạt có thêm vỏ giáp được tăngcường dành cho phi công, bộ tản nhiệt và động cơ, và được trang bị pháo Rolls-Royce với 12 quả đạn, sau này chuyển sang pháo Vickers S 40 mm với 15 quả đạn. Trọng lượng vũ khí và vỏ giáp bảo vệ bổ sung ảnh hưởng phần nào đến tính năng bay của nó. Kiểu Hurricane này có tên lóng là "Flying Can Openers", có thể là do huy hiệu của Phi đội 6 vốn bắt đầu sử dụng Hurricane từ năm 1941.

Hurricane IIE
Một cải tiến cánh khác được đưa vào phiên bản Mk IIE, nhưng những thay đổi này nhiều đến mức nó được đổi tên lại thành Mk IV sau khi 250 chiếc đầu tiên được giao hàng.

Hurricane T.IIC
Phiên bản Mk. IIC huấn luyện hai chỗ ngồi. Chỉ có hai chiếc được chế tạo cho Không quân Vương quốc Ba Tư.

Hurricane III
Phiên bản Hurricane II trang bị động cơ Merlin do Packard chế tạo, một ý định tạo nguồn cung cấp động cơ cho các kiểu máy bay do Anh Quốc thiết kế. Cho đến khi việc sản xuất bắt đầu, việc sản xuất động cơ Merlin đã đạt đến mức đầy đủ và ý tưởng trên bị loại bỏ.

Hurricane IV
Thay đổi quan trọng cuối cùng trên chiếc Hurricane là "hợp lý hóa" cánh, cấu hình nó bằng một thiết kế duy nhất có thể mang hai bom, hai pháo Vickers S 40 mm, hay tám rocket RP-3 60 lb. Thiết kế mới cũng bao gồm kiểu động cơ được cải tiến Merlin 24 hay 27 công suất 1.620 mã lực (1.208 kW), có các lọc bụi để hoạt động tại các vùng sa mạc.

Hurricane V
Hai chiếc Hurricane IV trang bị động cơ Merlin 32 xoay bộ cánh quạt bốn cánh cho những nhiệm vụ tấn công mặt đất.

Hurricane X
Phiên bản do Canada chế tạo, kiểu tiêm kích và tiêm kích-ném bom một chỗ ngồi, được trang bị động cơ Packard Merlin 28 công suất 1.300 mã lực (969 kW) và tám súng máy 7,7 mm (0,303-inch)gắn trên cánh. Tổng cộng có 490 chiếc được chế tạo.

Hurricane XI
Phiên bản do Canada chế tạo. Có 150 chiếc được chế tạo.

Hurricane XII
Phiên bản do Canada chế tạo, kiểu tiêm kích và tiêm kích-ném bom một chỗ ngồi, được trang bị động cơ Packard Merlin 29 công suất 1.300 mã lực (969 kW). Ban đầu nó được trang bị mười hai súng máy 7,7 mm (0,303-inch), nhưng sau đó được đổi thành bốn pháo 20 mm.

Hurricane XIIA
Phiên bản do Canada chế tạo, kiểu tiêm kích và tiêm kích-ném bom một chỗ ngồi, được trang bị động cơ Packard Merlin 29 công suất 1.300 mã lực (969 kW). Trang bị tám súng máy 7,7 mm (0,303-inch).

Sea Hurricane IA
Sea Hurricane IA là phiên bản Hurricane Mk I được cải biến bởi General Aircraft Limited để có thể sử dụng trên các tàu buôn trang bị máy phóng (CAM: catapult armed merchant ship). Chúng có thể phóng, nhưng không có thiết bị thu hồi máy bay. Do đó nếu chiếc máy bay ở bên ngoài tầm của một sân bay đất liền, phi công phải thoát ra và được tàu vớt lên. Những máy bay này thường được gọi là những "Hurricats".
Đa số các máy bay được cải tiến chịu đựng nhiều tổn hại khi khi hoạt động với các phi đội tiền tuyến, đến mức mà một chiếc đã bị vỡ ra dưới áp lực mạnh của máy phóng. Có tổng cộng 50 máy bay được cải biến từ phiên bản Hurricane Mk I.

Sea Hurricane IB
Phiên bản Hurricane IIA Loạt 2 trang bị cuộn phóng và móc hãm. Từ tháng 10 năm 1941, chúng được sử dụng trên các tàu sân bay-tàu buôn (MAC: Merchant Aircraft Carrier), là những tàu chở hàng lớn có một sàn đáp cho phép phóng và thu hồi máy bay. Có tổng cộng 340 máy bay được cải biến.

Sea Hurricane IC
Phiên bản Hurricane IIB và IIC trang bị cuộn phóng và móc hãm, vũ trang bốn pháo. Từ tháng 2 năm 1942, có 400 máy bay được cải biến.

Sea Hurricane IIC
Phiên bản Hurricane IIC gắn thiết bị radio hải quân; có 400 máy bay được cải biến và sử dụng trên các tàu sân bay hạm đội.

Sea Hurricane XIIA
Phiên bản Hurricane XIIA do Canada chế tạo được cải biến thành Sea Hurricanes.

Các nước sử dụng
Chiếc Hawker Hurricane, nhờ đặc tính cấu trúc bền bỉ và dễ bảo trì, có được tuổi thọ hoạt động kéo dài trên mọi mặt trận, được cả Phe Trục và phe Đồng Minh sử dụng. Nó hoạt động trong không lực của nhiều nước, đôi khi "không tự nguyện" như trường hợp những chiếc Hurricane hạ cánh do tai nạn hay bị buộc phải hạ cánh xuống nước Ireland trung lập.

 (Đông Ấn thuộc Hà Lan)

Đặc điểm kỹ thuật (Hurricane IIC)

Tham khảo: Jane’s Fighting Aircraft of World War II

Đặc tính chung
 Đội bay: 01 người
 Chiều dài: 9,84 m (32 ft 3 in)
 Sải cánh: 12,19 m (40 ft 0 in)
 Chiều cao: 4,00 m (13 ft 1 in)
 Diện tích bề mặt cánh: 23,92 m² (257,5 ft²)
 Lực nâng của cánh: 145,6 kg/m² (29,8 lb/ft²)
 Trọng lượng không tải: 2.880 kg (5.745 lb)
 Trọng lượng có tải: 3.480 kg (7.670 lb)
 Trọng lượng cất cánh tối đa: 3.950 kg (8.710 lb)
 Động cơ: 1 x động cơ Rolls-Royce Merlin XX V-12 làm mát bằng nước, công suất 1.185 mã lực (883 kW) ở 6.400 m (21.000 ft)

Đặc tính bay
 Tốc độ lớn nhất: 547 km/h (340 mph) ở 6.400 m (21.000 ft)
 Tốc độ bay tiêu biểu: 514 km/h (320 mph) ở 6.004 m (19.700 ft) với hai bom 250 lb
 Tầm bay tối đa: 965 km (600 mi)
 Trần bay: 10.970 m (36.000 ft)
 Tốc độ lên cao: 14,1 m/s (2.780 ft/min)
 Tỉ lệ công suất/khối lượng: 0,25 kW/kg (0,155 hp/lb)

Vũ khí
 Súng:
 IIA: 8 × súng máy Browning M1919 7,7 mm (0,303 in)
 IIB: 12 × súng máy Browning M1919 7,7 mm (0,303 in)
 IIC: 4 × pháo Hispano Mk II 20 mm
 IID: 2 × pháo Vickers Type S 40 mm và 2 × súng máy Browning M1919 7,7 mm (0,303 in)
 Bom (IIC & IID):
 2 × bom 250 lb hoặc 500 lb

Tham khảo

 Bader, Douglas. Fight for the Sky: The Story of the Spitfire and Hurricane. London: Cassell Military Books, 2004. ISBN 0-304-35674-3.
 Bowyer, Chaz. Hurricane at War. London: Ian Allen Ltd., 1974. ISBN 0-7110-0665-2.
 Deighton, Len. Fighter: The True Story of the Battle of Britain. New York: Ballantine Books, 1977. ISBN 0-586-04611-9.
 Fozard, John W., Ed. Sydney Camm & the Hurricane. London: Airlife, 1991. ISBN 1-85310-270-9.
 Mason, Francis K. Hawker Aircraft since 1920. London: Putnam, 1991. ISBN 0-85177-839-9.
 Ryś, Marek. Hawker Hurricane. Redbourn, Herts, UK: Mushroom Model Publications, 2006. ISBN 978-83-89450-32-6.

Liên kết ngoài
 Aviation History - Hawker Hurricane
 British Aircraft - Hawker Hurricane
 Hurricane restoration website
 Hawker Hurricane, Defender of the Empire
 Warbird Alley: Hurricane page - Information about Hurricanes still flying today

Nội dung liên quan

Máy bay tương tự

 Arado Ar 80
 Curtiss P-36
 Curtiss P-40
 Focke Wulf Fw 190
 Heinkel He 112
 Messerschmitt Bf 109
 Miles M.20
 Morane-Saulnier M.S.406
 Polikarpov I-16
 Supermarine Spitfire
 Yakovlev Yak-1

Trình tự thiết kế
Nimrod - Hart - Hurricane - Henley - Typhoon

Danh sách liên quan
 Danh sách máy bay chiến đấu
 Danh sách máy bay quân sự Anh Quốc
 Danh sách máy bay trong Chiến tranh Thế giới II
 Danh sách máy bay tiêm kích

Máy bay Hawker
Máy bay quân sự Anh thập niên 1930
Máy bay tiêm kích Anh
Máy bay cường kích
Máy bay huấn luyện
Máy bay cánh dưới
Máy bay quân sự trong Thế chiến thứ hai
Máy bay hoạt động trên tàu sân bay
Máy bay một động cơ cánh quạt