title: AC/DC

text:
AC/DC là một ban nhạc rock người Úc được thành lập vào năm 1973 bởi 2 anh em gốc Scotland Malcom và Angus Young. Mặc dù âm nhạc của nhóm thường được miêu tả là hard rock, blues rock và heavy metal, nhưng theo lời từ chính AC/DC thì nhạc của họ chỉ đơn giản là "rock and roll".

Đội hình của AC/DC đã trải qua nhiều lần thay đổi nhân sự trước khi album đầu tiên của nhóm mang tên High Voltage ra đời vào ngày 17 tháng 2 năm 1975. Đội hình của ban dần ổn định với anh em nhà Young cùng sự góp mặt của ca sĩ Bon Scott, tay bass Mark Evans và tay trống Phil Rudd. Evans bị ban nhạc sa thải vào năm 1977 và bị thể chỗ bởi Cliff William – người từng xuất hiện trong mọi album của AC/DC kể từ Powerage (1978). Tháng 2 năm 1980, Bon Scott đột tử vì bị ngộ độc rượu cấp tính sau một đêm uống quá nhiều rượu. Ban nhạc sau đó định cân nhắc tới việc giải tán, nhưng rồi quyết định sẽ cùng nhau duy trì hoạt động. Họ đã đưa về giọng ca lâu năm của Geordie, Brian Johnson để thay thế cho vị trí mà Scott bỏ lại. Cuối năm đó, ban nhạc phát hành album thứ 7 Back in Black để tri ân Scott. Album đã đưa tên tuổi của họ lên tầm cao mới và trở thành một trong những album bán chạy nhất mọi thời đại.

Dự án album thứ 8 của ban, For Those About to Rock We Salute You là album đầu tiên của họ giành được ngôi quán quân tại Mỹ. Trước khi phát hành Flick of the Switch (1983), Phil Rudd rời ban nhạc và bị thế chỗ bởi Simon Wright, kế đến Wright lại bị thay thế bởi Chris Slade vào năm 1989. AC/DC một lần nữa gặt hái thành công về mặt thương mại với dự án album The Razors Edge vào đầu những năm 1990. Phil Rudd trở lại ban nhạc vào năm 1994 để thế chỗ Slade và xuất hiện trong 5 album kế tiếp của nhóm. Album phòng thu thứ 15 Black Ice của AC/DC là album bán chạy thứ 2 của năm 2008 và nhạc phẩm hit đình đám của ban kể từ For Those About to Rock, về sau đã đoạt ngôi quán quân toàn thế giới.

Đội hình của AC/DC vẫn cố định suốt 20 năm, cho đến năm 2014 thì Malcom giải nghệ vì mắc chứng suy giảm trí nhớ trước khi già rồi qua đời vào năm 2017, còn Rudd thì dính dáng đến các vấn đề pháp lý. Vị trí của Malcom được thay thế bởi người cháu trai Stevie Young, anh có màn ra mắt trong album Rock or Bust năm 2014 của AC/DC; và cả chuyến lưu diễn nhằm quảng bá album, trong khi Chris Slade quay trở lại để khỏa lấp chỗ trống của Rudd. Năm 2016, Johnson được khuyên nên dừng đi lưu diễn do bị mất thính lực trầm trọng. Giọng ca của Guns N' Roses, Axl Rose là người đứng ra thay Johnson làm giọng ca chính trong những ngày còn lại của năm đó. Tay bass lâu năm và giọng hát bè Cliff Williams rời khỏi AC/DC vào cuối chuyến lưu diễn Rock or Bust 2016 và nhóm bắt đầu giai đoạn quãng nghỉ dài 4 năm. Kế đó, ban nhạc tuyên bố tái hợp đội hình của Rock or Bust vào tháng 9 năm 2020 và cho phát hành Power Up sau đó 2 tháng.

AC/DC đã bán được hơn 200 triệu đĩa nhạc trên toàn thế giới, trong đó có 75 triệu bản album tại Hoa Kỳ, biến họ trở thành nghệ sĩ bán đĩa nhạc chạy thứ 9 mọi thời đại ở thị trường này, cũng như nắm giữ vị trí số 16 trong danh sách nghệ sĩ âm nhạc bán đĩa nhạc chạy nhất toàn thế giới. Back in Black đã tiêu thụ ước tính 50 triệu đơn vị toàn cầu, qua đó đứng hạng 3 trong số những album bán chạy nhất mọi thời đại của một nghệ sĩ và là album bán chạy nhất của một ban nhạc. Nhạc phẩm bán được 22 triệu đĩa tại Mỹ, trở thành album bán chạy thứ 6 mọi thời đại của quốc gia này. AC/DC đứng thứ 4 trong danh sách "100 nghệ sĩ hard rock xuất sắc nhất mọi thời đại" của VH1 và được MTV tôn vinh là "ban nhạc heavy metal xuất sắc thứ 7 mọi thời đại". Năm 2004, AC/DC đứng thứ 24 trong danh sách "100 nghệ sĩ xuất sắc nhất mọi thời đại" của tạp chí Rolling Stone. Nhà sản xuất nhạc Rick Rubin – tác giả một bài tiểu luận về ban nhạc viết cho danh sách của Rolling Stone đã xem AC/DC là "ban nhạc rock and roll xuất sắc nhất mọi thời đại". Năm 2011, VH1 xếp AC/DC đứng thứ 23 trong danh sách "100 nghệ sĩ xuất sắc nhất mọi thời đại" của kênh này.

Lịch sử hoạt động

Thành lập và tên gọi
Ba anh em Malcolm, Angus, và George Young sinh ra tại Glasgow, Scotland, chuyển tới Sydney cùng gia đình năm 1963. George là người đầu tiên theo học guitar. Anh trở thành thành viên của band nhạc the Easybeats, một trong những band nhạc thành công nhất nước Úc những năm 1960. Năm 1966, họ trở thành band nhạc rock đầu tiên ở Úc có hit nổi tiếng thế giới với ca khúc "Friday on My Mind"). Malcolm tiếp bước George chơi cho 1 band nhạc ở Newcastle, New South Wales, có tên The Velvet Underground (không phải ban nhạc The Velvet Underground ở New York). Người anh lớn nhất của họ Alex Young quyết định ở lại London để theo đuổi sở thích âm nhạc.

Tháng 11 năm 1973, Malcolm và Angus Young thành lập AC/DC sau khi ban nhạc The Velvet Underground của Malcolm tan rã, họ tuyển mộ tay bass Larry Van Kriedt, giọng ca chính Dave Evans, và tay trống Colin Burgess (thành viên cũ của Masters Apprentices).. Cái tên AC/DC được lấy ý tưởng sau khi chị gái của họ, Margaret Young thấy chữ viết tắt AC/DC trên một chiếc máy may trong nhà. AC/DC là viết tắt của "alternating current/direct current" (dòng điện xoay chiều/dòng điện một chiều). Anh em họ cảm thấy cái tên này tượng trưng được cho phong cách tràn đầy năng lượng trong phong cách biểu diễn của họ. AC/DC được phát âm rời từng chữ, mặc dù ở Úc, band được gọi là "Acca Dacca". AC/DC được thiết kế với một tia sét ở giữa chữ AC và DC, và được sử dụng ở tất cả các album, ngoại trừ phiên bản quốc tế Dirty Deeds Done Dirt Cheap.

Sau khi thành lập, sự thành công của AC/DC được thúc đẩy mạnh mẽ nhờ nhóm huyền thoại của Úc, Ray Arnold và đồng sự của ông Alan Kissack. Gene Pierson đã đặt nhóm chơi tại Bondi Lifesaver vào đêm giao thừa mừng năm mới 1973. Lúc đó, Angus Young đã tạo cho mình phong cách trình diễn trong đồng phục của trường học và đó cũng là ý tưởng của chị anh ta. Angus còn thử nhiều trang phục khác như: Spider-Man, Zorro, Gorilla, và phiên bản nhái của Superman, với tên gọi Super-Ang. Trong những ngày đầu, các thành viên của ban nhạc ăn mặc theo kiểu glam và satin (kiểu cách, bóng bẩy), nhưng phong cách trang phục này đã bị bỏ rơi khi họ nhìn thấy nhóm nhạc Skyhooks đã áp dụng phong cách đó trên sân khấu. Anh em nhà Young quyết định rằng Evans không phù hợp là người đứng trước nhóm vì họ cảm thấy anh ta như một glam rocker giống Gary Glitter. Trên sân khấu, Evans thỉnh thoảng bị thay thế bởi người quản lý đầu tiên của nhóm Dennis Laghlin, đồng thời là ca sĩ chính nhóm Serbet sau này

Kỷ nguyên của Bon Scott (1974 - 1980)

Khởi đầu (1974 - 1976)
Tháng 9 năm 1974, giọng ca chính dạn dày kinh nghiệm và bạn của George Young – Bon Scott đã thay thế vị trí của Dave Evans sau khi một người bạn khác của Young là Vince Lovegrove tiến cử Scott cho Young. Buổi hẹn với Scott lại trùng thời điểm ông đang làm tài xế riêng cho ban nhạc lúc bấy giờ, để rồi ông có một buổi thử giọng và giành được vị trí hát chính. Giống như anh em nhà Young, Scott chào đời tại Scotland và di cư đến Úc để sinh sống lúc còn bé. Ban nhạc đã thu duy nhất một đĩa đơn với Evans là đĩa "Can I Sit Next to You, Girl" / "Rockin' in the Parlour"; sau đó ca khúc được sáng tác và thu âm lại với Scott.

Đến tháng 10 năm 1974, AC/DC đã ghi âm album đầu tiên của họ với nhan đề High Voltage. Album được phát hành độc quyền tại Úc vào ngày 17 tháng 2 năm 1975, chỉ mất 10 ngày để anh em nhà Young sáng tác dựa trên các bài hát hòa tấu vời lời do Scott đảm nhiệm. Trong vài tháng, đội hình của ban nhạc đã được định hình với Scott, anh em nhà Young, tay bass Mark Evans và tay trống Phil Rudd. Vào năm kế tiếp, nhóm phát hành đĩa đơn "It's a Long Way to the Top" nhằm phục vụ một video quảng cáo nổi tiếng cho chương trình truyền hình Countdown, với sự xuất hiện của ban nhạc trên lưng một chiếc xe tải san phẳng. AC/DC cho phát hành album thứ 2 mang tên T.N.T. vào ngày 1 tháng 12 năm 1975 và nó cũng chỉ có mặt ở hai thị trường Úc và New Zealand.

Thành công đầu tiên và hợp đồng thu âm (1976 - 1977)

Tay quản lý của AC/DC, Michael Browning đã gửi các bản nhạc quảng bá cho những đầu mối tại Luân Đôn nhằm thu hút sự quan tâm của Phil Carson từ hãng đĩa Atlantic Records. Năm 1976, ban nhạc ký hợp đồng quốc tế với Atlantic Records. Lúc đặt chân đến Luân Đôn, lịch diễn của AC/DC với nhóm Back Street Crawler bị hủy do Paul Kossoff qua đời. Vì thế họ phải tới những tụ điểm chơi nhạc nhỏ hơn để xây dựng cộng đồng hâm mộ riêng, kế đó hãng Atlantic đã tổ chức chuyến lưu diễn "Lock Up Your Daughters" được tài trợ bởi Sounds – tạp chí âm nhạc lớn duy nhất vẫn còn tương đối để ý đến nhạc rock truyền thống. Lúc bấy giờ, punk rock đang bùng nổ và thống trị các trang tin của những tuần báo lớn ở Anh như NME và Melody Maker. AC/DC đôi khi bị giới báo chí Anh đánh đồng với trào lưu punk rock nhưng ban nhạc lại ghét punk vì tin rằng nó là mốt sắp lỗi thời – đến mức Browning phải viết "hoàn toàn không thể tổ chức một buổi trò chuyện với AC/DC nói về punk mà không làm họ bực mình". Danh tiếng của AC/DC đã được duy trì qua những giai đoạn biến động của nhạc punk và giúp duy trì một lượng người hâm mộ họ trung thành tại Anh suốt thời gian đó. Cá nhân Angus Young còn tạo được ấn tượng với khán giả khi chìa mông vào khán giả trong những buổi trình diễn nhạc sống.

Kết nạp Cliff Williams và cái chết của Bon Scott (1977 - 1980)
Đến cuối năm 1977, tay bass Mark Evans bị ban nhạc sa thải. Evans miêu tả bất đồng với Angus và Malcolm là một phần nguyên nhân khiến anh ra đi. Vị trí của Evans được trám bởi Cliff Williams – tay bass giàu kinh nghiệm từng chơi cùng nhiều ban nhạc Anh từ cuối thập niên 60. Hai anh em nhà Young đều không hé lộ chi tiết về vụ việc chia tay Evans, dù cho Richard Griffiths – CEO của Epic Records và người chịu trách nhiệm bán vé cho AC/DC vào giữa thập niên 1970 về sau bình luận: "Bạn biết là Evans sẽ không hoạt động [trong ban] lâu dài, anh ấy chỉ thực sự là một chàng trai tốt". Trong cuốn tự truyện Dirty Deeds: My Life Inside/Outside of AC/DC phát hành năm 2011, Evans chủ yếu nhắc đến quãng thời gian của anh tại AC/DC và cả vụ việc bị ban sa thải.

Sự nghiệp của AC/DC có một bước đột phá lớn trong lần hợp tác với nhà sản xuất "Mutt" Lange trong dự án album thứ 6 Highway to Hell phát hành vào năm 1979. Huyền thoại Eddie Van Halen nhấn mạnh rằng đây là bản nhạc của AC/DC mà ông yêu thích cùng với Powerage. Nhạc phẩm trở thành đĩa LP đầu tiên của AC/DC lọt vào Top 100 ở Mỹ, sau cùng đạt vị trí số 17, qua đó đưa tên tuổi của AC/DC lên hàng ngũ giới nghệ sĩ hard rock hàng đầu. Highway to Hell sở hữu ca từ thay đổi từ sắc thái hài hước và khiếm nhã sang những đề tài lấy rock làm trọng tâm hơn, tăng cường chú trọng vào giọng hát bè nhưng vẫn mang dấu ấn âm thanh đặc trưng của AC/DC: những câu riff ầm ĩ, đơn giản và nặng đô cùng các nhịp backbeat giàu tính groove.

Năm 1980, AC/DC bắt tay vào thực hiện dự án album thứ 7 có nhan đề Back in Black, nhưng khi đang trong quá trình phát triển dự án thì phát sinh biến cố. Ngày 19 tháng 2 năm 1980, Scott bất tỉnh nhân sự trong xe hơi trên đường về căn hộ của một người quen tên là Alistair Kinnear sau một đêm uống say và lạm dụng ma túy tại tụ điểm ca nhạc The Music Machine ở Camden, Luân Đôn. Theo lời Kinnear kể thì trên đường về căn hộ của mình, anh không thể đưa Scott từ trong xe hơi vào nhà vào buổi đêm, nên đã để bạn mình ngủ ngoài xe qua đêm để giảm bớt tác động của rượu. Đầu giờ tối ngày 20 tháng 2 năm 1980, do không đánh thức được Scott dậy, Kinnear liền chở ca sĩ này tới Bệnh viện King's College nằm ở Camberwell, tại đây Scott được tuyên bố là đã tử vong trên đường đến viện. Hút dịch nôn được cho là nguyên nhân dẫn đến cái chết của Scott, và nguyên nhân gây tử vong chính thức được ghi là "ngộ độc rượu cấp tính". Gia đình Scott đã chôn cất thi thể của anh tại Fremantle, Tây Úc – nơi mà họ chuyển đến sống lúc anh còn nhỏ.

Kỷ nguyên của Brian Johnson (1980–nay)

Tái lập đội hình (1980 - 1983)

Sau khi Scott qua đời, AC/DC đã cân nhắc giải thể, nhưng với sự kiên định đến từ cha mẹ của Scott rằng cố ca sĩ có ước muốn ban nhạc tiếp tục hoạt động, nhóm đã quyết định làm theo tâm nguyện của anh và đi tìm một giọng ca mới. Allan Fryer của nhóm Fat Lip, Rick Wakeman – cựu giọng ca của nhóm Gary Pickford-Hopkins và ca sĩ Stevie Wright của nhóm Easybeats được giới báo chí xem là những ứng viên nặng ký nhất. Nhiều cái tên khác cũng được cất nhắc đến, chẳng hạn như Buzz Shearman - cựu thành viên của nhóm Moxy (ông từng không thể gia nhập ban nhạc vì gặp vấn đề về giọng), Noddy Holder – giọng ca của ban Slade hay Terry Slesser – cựu giọng ca của Back Street Crawler.

Theo lời khuyên của Lange, AC/DC đã lựa chọn Brian Johnson – cựu giọng ca của nhóm Geordie sau khi ông gây ấn tượng với ban nhạc. Trong buổi thử giọng, Johnson đã thể hiện bài "Whole Lotta Rosie" trích từ album Let There Be Rock của AC/DC và bài "Nutbush City Limits" của nhóm Ike & Tina Turner. Sau khi ban nhạc phải miễn cưỡng làm việc với danh sách các ứng viên còn lại trong những ngày kế tiếp, Johnson đã trở lại để thử giọng lần thứ hai.

Về sau Angus Young hồi tưởng về quá trình chiêu mộ Johnson: "Tôi nhớ lần đầu tiên mình nghe cái tên Brian (Johnson) là từ Bon. [Lúc sinh thời] Bon kể rằng anh ấy từng đi lưu diễn ở Anh một lần với một ban nhạc, và anh ấy nhắc đến Brian ở trong một ban nhạc tên là Geordie; Bon nói thế này: 'Brian Johnson, anh ấy là một ca sĩ rock and roll tuyệt vời theo phong cách của Little Richard.' Và Little Richard lại chính là thần tượng lớn của Bon. Tôi nghĩ lúc mà anh ấy nhìn thấy Brian ở thời điểm đó, Bon đã nghĩ "Ái chà, anh ta chính là người hiểu rock and roll là gì.' Anh ấy đã kể chuyện đó cho chúng tôi ở Úc. Tôi cho rằng khi chúng tôi quyết định tiếp tục, Brian là cái tên đầu tiên mà Malcom và chính tôi nghĩ đến, vì thế chúng tôi nói rằng chúng tôi nên xem liệu có thể tìm thấy anh ta không."

Ngày 29 tháng 3, Malcolm Young đã gọi Brian đến để mời nhận một vị trí trong ban nhạc, làm cho Johnson rất bất ngờ. Với sự tôn trọng dành cho Bon Scott, ban nhạc muốn chọn một giọng ca không chỉ để bắt chước theo Bon. Ngoài chất giọng có một không hai, lối hành xử và tình yêu dành cho nhạc soul và blues cổ điển, Johnson còn gây ấn tượng mạnh với ban nhạc bởi tính cách hấp dẫn. Ngày 1 tháng 4 năm 1980, Johnson được công bố chính thức là giọng ca chính của AC/DC.

Album phòng thu thứ 8 của AC/DC có nhan đề For Those About to Rock We Salute You được phát hành vào năm 1981, album bán rất chạy và được giới phê bình đón nhận tích cực. Trong album sở hữu 2 trong số những đĩa đơn nổi tiếng nhất của ban là "Let's Get It Up" và bài tiêu đề "For Those About to Rock"; hai bài này lần lượt giành hạng 13 và 15 tại Anh.

Thay đổi nhân sự và thành tích thương mại đi xuống (1983–1989)
AC/DC đã chia tay nhà sản xuất Mutt Lange trong lần thực hiện dự án album thứ 9 Flick of the Switch (phát hành năm 1983) nhằm tìm lại cái chất thô ráp và đơn giản trong những album đầu của nhóm, tuy nhiên hướng đi này bị xem là đi vào ngõ cụt và không để lại dấu ấn gì; một nhà phê bình từng nhận xét rằng "ban nhạc đã làm tới 9 album giống nhau". AC/DC bị bầu chọn là điểm nhấn thất vọng thứ 8 của năm 1984, trong một cuộc bầu chọn do giới độc giả của tạp chí Kerrang! thực hiện. Tuy nhiên Flick of the Switch sau cùng vẫn giành hạng 4 trên bảng xếp hạng âm nhạc của Anh, còn hai đĩa đơn "Nervous Shakedown" và "Flick of the Switch" cũng đem lại thành công nhỏ cho AC/DC.

Sau khi vật lộn với ma túy và rượu, tình bạn giữa tay trống Phil Rudd và Malcom Young trở nên xấu đi rõ rệt và sau cùng mâu thuẫn lên tới đỉnh điểm với một cuộc đánh lộn, để rồi Rudd bị sa thải giữa lúc Flick of the Switch đang được tiến hành ghi nháp. Cựu tay trống của Procol Harum, B.J. Wilson là người được lựa chọn để hoàn tất các bản nhạc, nhưng phần chơi trống của anh cuối cùng lại không được dùng đến bởi Rudd đã kịp hoàn thành nhiệm vụ của mình trước đó. Simon Wright là người thay thế vị trí của Rudd vào mùa hè năm 1983 sau khi ban nhạc tổ chức hơn 700 buổi phỏng vấn tại cả Anh và Mỹ. Tay trống lừng danh Simon Kirke của nhóm Free và Bad Company, và Paul Thompson của nhóm Roxy Music cũng nằm trong số những người đi phỏng vấn.

Album thứ 10 của AC/DC mang tên Fly on the Wall do hai anh em nhà Young sản xuất vào năm 1985 bị cho là thiếu độc đáo lẫn định hướng. Tháng 2 năm 1988, AC/DC được ghi danh tại Đại sảnh danh vọng của Hiệp hội Công nghiệp ghi âm Úc. Album phòng thu thứ 11 của ban nhạc có tựa Blow Up Your Video (phát hành năm 1988) được ghi âm tại phòng thu Studio Miraval ở Le Val, Pháp và là lần tái hợp của nhóm với hai nhà sản xuất Harry Vanda và George Young. Nhóm thu âm tới 19 ca khúc nhưng chỉ chọn 10 bài để cho vào đĩa phát hành cuối cùng; mặc dù album bị phê phán vì thừa quá nhiều chất liệu kém, nhạc phẩm vẫn gặt hái thành công về mặt thương mại.

Lấy lại danh tiếng (1990–1998)

Album thứ 12 của AC/DC, The Razors Edge được ghi âm tại Vancouver, British Columbia, Canada, đồng thời được trộn âm và xử lý kĩ thuật bởi Mike Fraser và sản xuất bởi Bruce Fairbairn (ông từng hợp tác với Aerosmith và Bon Jovi. Nhạc phẩm ra mắt vào năm 1990 và đem về cho AC/DC thành công lớn, nổi bật là hai bài hit "Thunderstruck" và "Are You Ready"; chúng lần lượt giành vị trí số 5 và 16 trên bảng xếp hạng Mainstream Rock , còn bài "Moneytalks" vươn đến vị trí thứ 23 trên Billboard Hot 100. Album nhận được chứng chỉ đa bạch kim và lọt vào top 10 tại Mỹ. Tháng 9 năm 1991, 1,6 triệu khán giá đã tới tham dự nhạc hội Monsters of Rock tổ chức tại Moskva, Nga nhằm thưởng thức không khí buổi hòa nhạc rock ngoài trời đầu tiên ở Liên Xô cũ. Sự kiện còn có sự góp mặt của Pantera, The Black Crowes và đặc biệt là Metallica, qua đó trở thành một trong những nhạc hội có nhiều khán giả nhất từ trước đến nay.

Năm 1994, Angus và Malcolm mời Rudd đến tham gia một số buổi tập dượt của ban. Cuối cùng ông được thuê trở lại để thay thế Slade; bản thân Slade cũng rất thiện chí nhường chỗ cho Rudd một phần vì tin rằng ban nhạc sẽ mạnh mẽ hơn với sự tái xuất của Rudd. Album thứ 13 của AC/DC, Ballbreaker (phát hành năm 1995) được ghi âm tại phòng thu Ocean Way Studios ở Los Angeles, tái quy tụ đội hình giai đoạn 1980–83 và sản xuất bởi Rick Rubin. Đĩa đơn đầu trích từ album là bài "Hard as a Rock", còn hai đĩa đơn còn lại là "Hail Caesar" và "Cover You in Oil".

Củng cố danh tiếng (1999–2013)

Năm 1999, AC/DC cho phát hành album phòng thu thứ 14 mang tên Stiff Upper Lip do người anh cả George Young làm sản xuất tại xưởng thu Warehouse Studio Vancouver. Ra mắt vào tháng 2 năm 2000, album được giới phê bình đón nhận tốt hơn Ballbreaker nhưng bị xem là tối về mặt ý tưởng mới. Bản nhạc phát hành tại Úc có đính một đĩa tặng kèm cùng 3 video quảng bá và nhiều buổi trình diễn trực tiếp được ghi lại ở Madrid, Tây Ban Nha vào năm 1996. Stiff Upper Lip giành ngôi quán quân tại 5 quốc gia, trong đó có Argentina và Đức; hạng 2 tại 3 quốc gia gồm Tây Ban Nha, Pháp và Thụy Sĩ; hạng 3 tại Úc; hạng 5 tại Canada và Bồ Đào Nha; và hạng 7 tại Na Uy, Mỹ và Hungary. Đĩa đơn đầu trích từ album, "Stiff Upper Lip" giữ vị trí đầu bảng xếp hạng US Mainstream Rock trong 4 tuần. Ban nhạc đã biểu diễn ca khúc khi họ nhận làm khách mời xuất hiện trên Saturday Night Live vào tháng 3 năm 2000. Hai đĩa đơn khác  – "Satellite Blues" và "Safe in New York City" – cũng lần lượt giành hạng 7 và hạng 13 trên bảng xếp hạng Mainstream Rock Tracks của Billboard.

Năm 2002, AC/DC ký hợp đồng dài hạn cùng thỏa thuận phát hành nhiều album cho Sony Music; hãng đĩa này tiếp tục cho phát hành hàng loạt album được tái xử lý hậu kỳ, nằm trong loạt nhạc phẩm tái bản của AC/DC. Mỗi đĩa lại đính một cuốn sách nhỏ chứa những bức ảnh, kỷ vật hiếm kèm them các dòng ghi chú. Năm 2003, toàn bộ danh sách nhạc phẩm của ban nhạc (ngoại trừ Ballbreaker và Stiff Upper Lip) được tái chế hậu kỳ và tái phát hành. Ballbreake lên kệ vào tháng 10 năm 2005, còn Stiff Upper Lip lên kệ vào tháng 4 năm 2007. Cũng trong năm 2003, AC/DC được ghi danh tại Đại sảnh Danh vọng Rock and Roll.

Ngày 18 tháng 8 năm 2008, Columbia Records công bố cho ra mắt album phòng thu thứ 15 của AC/DC mang tên Black Ice, có mặt lần lượt tại Úc vào ngày 18 tháng 8 và toàn thế giới vào ngày 20 tháng 8. Album này gồm 15 ca khúc và là album phòng thu đầu tiên của ban nhạc lên kệ trong 8 năm, được sản xuất bởi Brendan O'Brien cũng như được hòa âm và thiết kế âm thanh bởi Mike Fraser. Giống như Stiff Upper Lip, nhạc phẩm được thực hiện tại Warehouse Studio ở Vancouver, British Columbia. Tại Mỹ, Black Ice được bày bán độc quyền ở cửa hàng Walmart và Sam's Club và website chính thức của ban nhạc.

Nhiều thay đổi nhân sự và tạm nghỉ (2014–2018)
Ngày 16 tháng 4 năm 2014, nhằm đáp trả những tin tức cho biết ban nhạc có thể bị giải tán do căn bệnh của Malcolm Young, Brian Johnson đã đăng bình luận rằng AC/DC sẽ không hoàn toàn bị giải tán: "Chúng tôi nhất định sẽ tụ họp cùng nhau vào tháng 5 tại Vancouver. Chúng tôi sẽ cầm những cây đàn guitar lên rồi đánh chúng và xem liệu có ai bày ra giai điệu hay ý tưởng nào không. Nếu nảy ra bất cứ giai điệu hay ý tưởng gì, chúng tôi sẽ thu âm nó." Tháng 7 năm 2014, AC/DC tuyên bố họ đã hoàn thành các bản nhạc cho dự án album kế tiếp và Stevie Young – cháu trai của Malcolm sẽ là người thay thế chính ông trong phòng thu. Ngày 23 tháng 9 năm 2014, Alberts Management xác nhận Malcolm đã chính thức rời ban nhạc. Đêm diễn cuối của Malcom ban nhạc diễn ra tại Bilbao, Tây Ban Nha vào ngày 28 tháng 6 năm 2010. Ông qua đời ngày 18 tháng 11 năm 2017, hưởng thọ 64 tuổi.

Ngày 6 tháng 11 năm 2014, Rudd đối mặt với các cáo buộc có động cơ giết người, đe dọa mưu sát, tàng trữ methamphetamine và cần sa, sau khi cảnh sát bất ngờ đột kích vào nhà riêng của ông. Cáo buộc về động cơ giết người bị rút lại vào ngày hôm sau, nhưng các cáo buộc còn lại vẫn chưa bị rút. AC/DC đã đăng đàn, phát ngôn rõ rằng chuyến lưu diễn quảng bá Rock or Bust sẽ tiếp tục, nhưng không đề cập đến việc liệu Rudd có góp mặt không, hoặc vẫn là thành viên của ban nhạc hay không.

Ngày 19 tháng 4 năm 2016, Johnson ra thông báo chính thức rằng liên quan đến vấn đề sức khỏe của ông, do đó ông không thể đi lưu diễn. Trong bản thông báo, Johnson thừa nhận tình trạng mất thính lực của ông đang ngày một trầm trọng, nhưng cho biết vẫn có ý định tiếp tục thu âm và có thể tiếp tục đi lưu diễn nếu sức khỏe của mình được đảm bảo. Ông cũng đặc biệt dành lời cảm ơn cho Angus Young và Cliff Williams vì sự ủng hộ của họ trong thời gian ông gắn bó với AC/DC. Đêm diễn cuối của ông với AC/DC diễn ra vào ngày 26 tháng 2 năm 2016 tại Trung tâm Sprint ở thành phố Kansas. Ngày 16 tháng 4 năm 2016, AC/DC ra thông cáo về việc lựa chọn Axl Rose – giọng ca của Guns N' Roses để thay thế Brian ở vị trí hát chính trong những ngày diễn còn lại của nhóm vào năm 2016.

Ngày 8 tháng 7 năm 2016, Cliff Williams cho biết ông sẽ rời ban nhạc AC/DC trong một buổi phỏng vấn với Gulfshore Life: "Đó là những gì mà tôi biết trong 40 năm qua, nhưng sau chuyến lưu diễn này tôi sẽ rút lui khỏi chuyện lưu diễn và thu âm. Sau khi mất Malcolm, tiếp đó là Phil và giờ là Brian, ban nhạc giờ là một con thú bị biến đổi. Tôi cảm thấy trong thâm tâm mình rằng quyết định này là đúng đắn." Tại cuối chuyến lưu diễn Rock or Bust World Tour, ông phát hành video thông báo chính thức xác nhận rằng sẽ rời đi. Đêm diễn cuối của ông với AC/DC diễn ra tại Philadelphia vào ngày 20 tháng 9 năm 2016.

Tái hợp và Power Up (2018–nay)
Ngày 28 tháng 9 năm 2020, AC/DC cập nhật trên tài khoản mạng xã hội của nhóm bằng một đoạn video ngắn, ghi lại hình ánh đèn neon đang chiếu sáng lên logo tia chớp biểu tượng của ban nhạc. Hành động này dẫn đến đồn đoán rằng họ "chuẩn bị thông báo sẽ tái xuất, sớm nhất có thể là vào tuần này hoặc tuần kế tiếp." Ngày hôm sau, website chính thức của AC/DC đã đổi hướng tên miền đến pwrup.acdc.com, cập nhật cửa hàng bán trực tuyến của AC/DC kèm theo dòng đăng ký email ghi tên "Power Up", làm cho nhiều người đồn đoán rằng Power Up sẽ là tựa của album.

Ngày 7 tháng 10 năm 2020, AC/DC xác nhận rằng lịch phát hành album mới của nhóm, Power Up là ngày 13 tháng 11 năm 2020, còn đĩa đơn đầu tiên trích từ album là bài "Shot in the Dark". Danh sách bài hát trong album cũng được tiết lộ trên website thông qua một cái đĩa quay quảng bá album. Angus Young còn lưu ý rằng dự án album mới có mục đích giống như Rock or Bust là để tri ân Malcolm Young, theo cách mà Back in Black được dùng đế tri ân Bon Scott.

Phong cách nghệ thuật
AC/DC tự nhận mình là "một ban nhạc rock and roll, không hơn không kém". Theo nhận định của Stephen Thomas Erlewine từ AllMusic, họ là "một trong những nghệ sĩ điển hình của dòng hard rock vào những năm 70" và là đối trọng với sự lấn át của art rock và arena rock thời kì đó: "Nhạc rock của Ac/DC rất tối giản – bất chấp những hợp âm guitar của họ có đồ sộ và dồn dập đến đâu, ta vẫn có cái cảm giác về không gian và sự tiết chế." Theo nhà báo Alexis Petridis, âm nhạc của nhóm "về cơ bản là dòng blues rock có chủ ý theo lối bốc lửa", với ngụ ý hài hước về tình dục và lời hát về rock and roll. Học giả âm nhạc Robert McParland thì miêu tả âm thanh của ban nhạc được định hình bởi tiếng guitar rock nặng đô của hai anh em nhà Young, nhiều lớp hợp âm 5 và giọng hát nội lực. Tim Jonze viết về AC/DC trên tờ The Guardian: "Đối với một số người, AC/DC cơ bản là một nghệ sĩ nhạc heavy metal... nhưng đối với một số người khác, AC/DC lại không hoàn toàn là một ban nhạc heavy metal, họ là ban nhạc theo dòng classic rock – và việc gọi họ là một nghệ sĩ heavy metal là một hành động phản bội." Xoay quanh tranh cãi về chuyện nên phân AC/DC vào thể loại nhạc nào, McParland viết:

Tôn vinh

AC/DC đã phần nào tạo nên ảnh hưởng đến trào lưu làn sóng nhạc heavy metal mới của Anh (NWOBHM) nổi lên vào cuối thập niên 1970 (các đại diện tiêu biểu là Saxon và Iron Maiden) – trào lưu ra đời nhằm phản ứng trước sự thoái trào của các ban nhạc hard rock đầu những năm 1970. Năm 2007, giới phê bình ghi nhận rằng AC/DC cùng với những Thin Lizzy, UFO, Scorpions và Judas Priest nằm trong "thế hệ của những ngôi sao mới nổi đứng lên thay thế những cận vệ già đã suy yếu".

Ngày 10 tháng 3 năm 2003, AC/DC được ghi danh tại Đại sảnh Danh vọng Rock and Roll. Trong đêm trao giải, ban nhạc đã thể hiện hai bài hát "Highway to Hell" và "You Shook Me All Night Long" với giọng ca khách mời là ca sĩ Steven Tyler của Aerosmith. Ông miêu tả những hợp âm 5 của AC/DC như "sấm sét đánh từ dưới lên đem lại cho bạn cái [cảm giác] dâng trào mạnh thứ hai, nó có thể chảy xuyên qua cơ thể bạn". Trong bài phát biểu khi được ghi danh, Brian Johnson đã trích lại một câu từ bài "Let There Be Rock" năm 1977 của nhóm.

Ngày 1 tháng 10 năm 2004, một đại lộ nằm ở trung tâm Melbourne là Corporation Lane được đổi tên thành AC/DC Lane để vinh danh ban nhạc. Vì chính quyền Melbourn cấm sử dụng tên đường chứa ký tự gạch chéo, nên bốn chữ trong tên của ban nhạc được viết liền nhau. Đại lộ nằm ở gần phố Swanston – nơi AC/DC từng ghi hình MV cho bài hit "It's a Long Way to the Top" đằng sau lưng một chiếc xe tải.

Năm 2009, Hiệp hội Công nghiệp ghi âm Hoa Kỳ (RIAA) đã cập nhật doanh số bán đĩa của AC/DC từ 69 triệu bản lên 71 triệu bản, qua đó biến AC/DC thành ban nhạc bán đĩa chạy thứ 5 và nghệ sĩ bán đĩa chạy thứ 10 trong lịch sử âm nhạc Mỹ, tiêu thụ nhiều album hơn cả Madonna và Mariah Carey. RIAA cũng trao cho album Black in Black chứng nhận bạch kim kép với doanh số bán đĩa tại Mỹ là 20 triệu bản, đến năm 2007 album đã bán ra 22 triệu bản, trở thành album bán chạy thứ 5 mọi thời đại tính riêng ở Mỹ.

Thành viên

Niên biểu hoạt động

Thành viên hiện tại
 Angus Young – lead guitar, đôi khi hát bè (1973–nay)
 Phil Rudd – trống (1975–1983, 1994–2015, 2018–nay)
 Cliff Williams – bass guitar, hát bè (1977–2016, 2018–nay)
 Brian Johnson – hát chính (1980–2016, 2018–nay)
 Stevie Young – rhythm guitar, hát bè (2014–nay; )

Cựu thành viên
 Malcolm Young – rhythm guitar, hát bè (1973–2014; )
 Dave Evans – hát chính (1973–1974)
 Larry Van Kriedt – bass, saxophone (1973–1974)
 Colin Burgess – trống (1973–1974)
 Neil Smith – bass (1974)
 Ron Carpenter – trống (1974)
 Russell Coleman – trống (1974)
 Noel Taylor – trống (1974)
 Rob Bailey – bass (1974–1975)
 Peter Clack – trống (1974–1975)
 Bon Scott – hát chính (1974–1980; )
 Paul Matters – bass (1975; )
 Mark Evans – bass guitar (1975–1977)
 Simon Wright – trống (1983–1989)
 Chris Slade – trống (1989–1994, 2015–2016)

Giải thưởng và đề cử

Danh sách đĩa nhạc

Album phòng thu
 High Voltage (1975)
 T.N.T. (1975)
 High Voltage (1976)
 Dirty Deeds Done Dirt Cheap (1976)
 Let There Be Rock (1977)
 Powerage (1978)
 Highway to Hell (1979)
 Back in Black (1980)
 For Those About to Rock We Salute You (1981)
 Flick of the Switch (1983)
 Fly on the Wall (1985)
 Blow Up Your Video (1988)
 The Razors Edge (1990)
 Ballbreaker (1995)
 Stiff Upper Lip (2000)
 Black Ice (2008)
 Rock or Bust (2014)
 Power Up (2020)

Lưu diễn

Tham khảo

Đọc thêm

Liên kết ngoài

Người thắng giải APRA
Người thắng giải ARIA
Người được ghi danh tại Đại sảnh Danh vọng ARIA
Nhóm nhạc blues rock người Úc
Nhóm nhạc hard rock người Úc
Nhóm nhạc heavy metal người Úc
Người được ghi danh tại Đại sảnh Danh vọng Rock and Roll
Người đoạt giải Grammy
Nghệ sĩ của Atlantic Records
Nhóm nhạc thành lập năm 1973
Nhóm nhạc từ Sydney
Ban nhạc năm người


title: Lasioglossum flavolineatum

text:
Lasioglossum flavolineatum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1937.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1937


title: Vĩnh Thạnh, Cần Thơ

text:
Vĩnh Thạnh là một huyện ngoại thành thuộc thành phố Cần Thơ, Việt Nam.

Trước năm 1975, vùng đất Thốt Nốt (gồm cả toàn bộ huyện Vĩnh Thạnh và một phần huyện Cờ Đỏ) đã từng có thời kỳ thuộc về tỉnh Long Xuyên và sau đó là tỉnh An Giang.

Vĩnh Thạnh là địa danh chỉ mới xuất hiện ở Cần Thơ từ năm 2004 và được dùng để đặt cho tên huyện mới được thành lập của thành phố Cần Thơ. Huyện Vĩnh Thạnh được thành lập vào ngày 2 tháng 1 năm 2004 theo Nghị định số 05/2004/NĐ-CP của Chính phủ Việt Nam trên cơ sở tách phần lớn vùng đất đai phía tây từ huyện Thốt Nốt thuộc tỉnh Cần Thơ cũ, đồng thời là một huyện ngoại thành của thành phố Cần Thơ trực thuộc Trung ương. Ngày 16 tháng 1 năm 2007, lại tách đất các xã Thạnh Quới và Thạnh Mỹ để thành lập mới thị trấn Vĩnh Thạnh.

Ngày 23 tháng 12 năm 2008, theo Nghị định số 12/NĐ-CP của Chính phủ Việt Nam, một phần đất đai phía nam của huyện Vĩnh Thạnh được giao về cho huyện Cờ Đỏ mới được điều chỉnh địa giới hành chính. Hiện nay, huyện Vĩnh Thạnh có 2 thị trấn là thị trấn Vĩnh Thạnh và thị trấn Thạnh An. Huyện lỵ huyện Vĩnh Thạnh được đặt tại thị trấn Vĩnh Thạnh.

Địa lý
Huyện Vĩnh Thạnh nằm ở phía tây bắc của thành phố Cần Thơ, cách trung tâm thành phố khoảng 80 km, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp quận Thốt Nốt
Phía tây giáp huyện Tân Hiệp, tỉnh Kiên Giang
Phía nam giáp huyện Cờ Đỏ
Phía bắc giáp thành phố Long Xuyên và huyện Thoại Sơn thuộc tỉnh An Giang.

Huyện có diện tích 297,59 km², dân số năm 2019 là 98.399 người, mật độ dân số đạt 331 người/km².

Đây cũng là địa phường có hai tuyến Đường cao tốc Cao Lãnh – Lộ Tẻ và Đường cao tốc Lộ Tẻ – Rạch Sỏi đi qua đã được đưa vào khai thác. Ngoài ra còn có dự án Đường cao tốc Châu Đốc – Cần Thơ – Sóc Trăng đi qua đang được xây dựng.

Lịch sử
Trước năm 2004, huyện Vĩnh Thạnh ngày nay thuộc địa phận huyện Thốt Nốt, tỉnh Cần Thơ.

Ngày 26 tháng 11 năm 2003, Quốc hội Việt Nam thông qua Nghị quyết số 22/2003/QH11 về việc chia và điều chỉnh địa giới hành chính một số tỉnh. Theo đó, chia tỉnh Cần Thơ thành thành phố Cần Thơ trực thuộc trung ương và tỉnh Hậu Giang.

Ngày 2 tháng 1 năm 2004, Chính phủ Việt Nam ban hành Nghị định số 05/2004/NĐ-CP về việc thành lập các quận Ninh Kiều, Bình Thủy, Cái Răng, Ô Môn, các huyện Phong Điền, Cờ Đỏ, Vĩnh Thạnh, Thốt Nốt và các xã, phường, thị trấn thuộc thành phố Cần Thơ trực thuộc Trung ương.

Nội dung Nghị định về việc thành lập huyện Vĩnh Thạnh và các xã trực thuộc như sau:

Thành lập huyện Vĩnh Thạnh trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của thị trấn Thạnh An và các xã: Thạnh An, Thạnh Lộc, Thạnh Quới, Thạnh Mỹ, Thạnh Phú, Thạnh Thắng, Trung Hưng và 2.811,47 ha diện tích tự nhiên và 19.171 nhân khẩu của xã Vĩnh Trinh thuộc huyện Thốt Nốt. Huyện Vĩnh Thạnh có 41.034,84 ha diện tích tự nhiên và 153.964 nhân khẩu.
Thành lập xã Vĩnh Trinh trên cơ sở 2.811,47 ha diện tích tự nhiên và 19.171 nhân khẩu của xã Vĩnh Trinh thuộc huyện Thốt Nốt.

Huyện Vĩnh Thạnh sau khi được thành lập có 41.034,84 ha diện tích tự nhiên và 153.964 nhân khẩu; có 9 đơn vị hành chính trực thuộc gồm thị trấn Thạnh An và các xã: Thạnh An, Thạnh Lộc, Thạnh Mỹ, Thạnh Phú, Thạnh Quới, Thạnh Thắng, Trung Hưng, Vĩnh Trinh.

Ngày 16 tháng 1 năm 2007, Chính phủ Việt Nam ban hành Nghị định số 11/2007/NĐ-CP về việc điều chỉnh địa giới hành chính xã, phường; thành lập phường, thị trấn thuộc các quận Ninh Kiều, Ô Môn và các huyện Phong Điền, Vĩnh Thạnh, thành phố Cần Thơ. Theo đó, thành lập thị trấn Vĩnh Thạnh trên cơ sở điều chỉnh 367,79 ha diện tích tự nhiên và 1.695 nhân khẩu của xã Thạnh Quới; 369,78 ha diện tích tự nhiên và 3.126 nhân khẩu của xã Thạnh Mỹ.

Huyện Vĩnh Thạnh có 44.036,22 ha diện tích tự nhiên và 156.067 nhân khẩu, có 10 đơn vị hành chính trực thuộc gồm các xã: Thạnh Quới, Thạnh Mỹ, Thạnh An, Thạnh Thắng, Vĩnh Trinh, Thạnh Phú, Trung Hưng, Thạnh Lộc và thị trấn Thạnh An, thị trấn Vĩnh Thạnh.

Ngày 6 tháng 11 năm 2007, Chính phủ Việt Nam ban hành Nghị định số 162/2007/NĐ-CP về việc điều chỉnh địa giới hành chính xã, phường; thành lập xã, phường thuộc quận Bình Thủy, quận Ô Môn, huyện Thốt Nốt và huyện Vĩnh Thạnh, thành phố Cần Thơ. Theo đó, thành lập xã Thạnh Tiến thuộc trên cơ sở điều chỉnh 2.239,89 ha diện tích tự nhiên và 9.412 nhân khẩu của xã Thạnh An.

Huyện Vĩnh Thạnh có 41.029,27 ha diện tích tự nhiên với 152.759 nhân khẩu, có 11 đơn vị hành chính trực thuộc, bao gồm: thị trấn Thạnh An, thị trấn Vĩnh Thạnh và các xã: Thạnh Thắng, Thạnh An, Thạnh Tiến, Thạnh Quới, Thạnh Mỹ, Thạnh Phú, Thạnh Lộc, Trung Hưng, Vĩnh Trinh.

Ngày 23 tháng 12 năm 2008, Chính phủ Việt Nam ban hành Nghị định số 12/NĐ-CP về việc điều chỉnh địa giới hành chính xã, thành lập xã thuộc huyện Thốt Nốt, huyện Vĩnh Thạnh, huyện Cờ Đỏ, thành lập quận Thốt Nốt và các phường trực thuộc, đồng thời điều chỉnh địa giới hành chính huyện Cờ Đỏ để thành lập huyện Thới Lai thuộc thành phố Cần Thơ. Từ đó, địa giới hành chính được điều chỉnh lại như sau:

Thành lập xã Vĩnh Bình thuộc huyện Thốt Nốt trên cơ sở điều chỉnh 1.095,67 ha diện tích tự nhiên và 3.191 nhân khẩu của xã Thới Thuận; 857,84 ha diện tích tự nhiên và 4.038 nhân khẩu của xã Trung Nhứt.
Điều chỉnh toàn bộ 1.953,51 ha diện tích tự nhiên và 7.229 nhân khẩu của xã Vĩnh Bình, huyện Thốt Nốt về huyện Vĩnh Thạnh quản lý.
Điều chỉnh 201,85 ha diện tích tự nhiên và 1.047 nhân khẩu của xã Trung Hưng về xã Trung Thạnh thuộc huyện Thốt Nốt quản lý.
Thành lập xã Thạnh Lợi trên cơ sở điều chỉnh 4.323,81 ha diện tích tự nhiên và 10.472 nhân khẩu của xã Thạnh Thắng.
Điều chỉnh 545,19 ha diện tích tự nhiên và 2.426 nhân khẩu của xã Trung Hưng về xã Thạnh Lộc quản lý.
Điều chỉnh toàn bộ 9.570,53 ha diện tích tự nhiên và 20.520 nhân khẩu của xã Thạnh Phú về huyện Cờ Đỏ quản lý.
Điều chỉnh toàn bộ 3.459,87 ha diện tích tự nhiên và 20.469 nhân khẩu còn lại của xã Trung Hưng về huyện Cờ Đỏ quản lý.

Sau khi điều chỉnh địa giới hành chính xã và thành lập các xã mới, huyện Vĩnh Thạnh có 29.759,06 ha diện tích tự nhiên và 117.930 nhân khẩu, có 11 đơn vị hành chính trực thuộc, bao gồm các xã: Vĩnh Trinh, Vĩnh Bình, Thạnh Mỹ, Thạnh Quới, Thạnh An, Thạnh Tiến, Thạnh Thắng, Thạnh Lợi, Thạnh Lộc, thị trấn Vĩnh Thạnh và thị trấn Thạnh An.

Hành chính
Huyện Vĩnh Thạnh có 11 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm 2 thị trấn: Vĩnh Thạnh (huyện lỵ), Thạnh An và 9 xã: Thạnh An, Thạnh Lộc, Thạnh Lợi, Thạnh Mỹ, Thạnh Quới, Thạnh Thắng, Thạnh Tiến, Vĩnh Bình, Vĩnh Trinh.

Kinh tế

Năm 2020, UBND huyện Vĩnh Thạnh tập trung chỉ đạo triển khai thực hiện có trọng tâm, trọng điểm các nhiệm vụ theo kế hoạch đề ra. Đến nay, đã đạt và vượt 10/12 chỉ tiêu kinh tế - xã hội chủ yếu theo nghị quyết HĐND huyện đề ra. Trong đó, tổng giá trị sản xuất được 7.183 tỉ đồng, đạt 108,72% kế hoạch; tổng diện tích gieo sạ lúa cả năm được 69.770,7ha, đạt 111,81% so kế hoạch; xây dựng 39.368m đường giao thông, 27 cây cầu bê tông với tổng chiều dài 692m…

Đường phố

Phù Đổng Thiên Vương

Hạ tầng

Hiện nay trên địa bàn huyện Vĩnh Thạnh đã và đang hình thành các khu đô thị cao cấp như:

• Khu dân cư, trung tâm thương mại thị trấn Vĩnh Thạnh quy mô 31,55ha ( cung cấp hơn 833 nền ở )

• Khu dân cư Vĩnh Thạnh số 1 quy mô 16,5ha

• Khu dân cư Vĩnh Thạnh số 2 quy mô 8,4ha

• Khu tái định cư Vĩnh Thạnh quy mô 15ha

• Khu tái định cư Vĩnh Trinh ( xã Vĩnh Trinh ) vị trí tiếp giáp QL80 và phạm vi KCN VSIP quy mô 50ha

• Khu tái định cư Vĩnh Trinh ( xã Vĩnh Trinh ) vị trí tiếp giáp QL80 và phạm vi KCN VSIP quy mô 25ha

• Khu dân thương mại TT Thạnh An 1

• Khu dân cư thương mại TT Thạnh An 2

• Khu đô thị Sao Mai - Vĩnh Thạnh ( TT. Thạnh An )

• Khu đô thị Phố Đông Marina Plaza ( xã Vĩnh Trinh )

Hình ảnh

Chú thích

Xem thêm


title: 6365 Nickschneider

text:
6365 Nickschneider (1981 ES29) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 1 tháng 3 năm 1981 bởi S. J. Bus ở Đài thiên văn Siding Spring trong khóa học thuộc Khảo sát tiểu hành tinh Schmidt-Caltech vương quốc Anh.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser 6365 Nickschneider

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1981


title: Achrestus antennalis

text:
Achrestus antennalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schwarz miêu tả khoa học năm 1902.

Chú thích

Tham khảo

Achrestus


title: MEPIS

text:
MEPIS là một bản phân phối Linux dựa trên nền Debian, được Warren Woodford phát triển. MEPIS có thể cài đặt cào ổ cứng hoặc chạy trực tiếp trên CD

Tham khảo

Bản phân phối Linux
KDE
Bản phân phối dựa trên Debian


title: Hàng không năm 1908

text:
Đây là danh sách các sự kiện hàng không nổi bật xảy ra trong năm 1908:

Các sự kiện
Quân đội Hoa Kỳ công bố kế hoạch mua các cỗ máy biết bay.

Tháng 1
 13 tháng 1 - Henry Farman chiến thắng Giải Deutsch-Archdeacon khi thực hiện một chuyến ba vòng tròn trên 1 km (0.6 miles). Anh ta bay xa 3279 feet trong 1 phút 28 giây.

Tháng 3
17 tháng 3 - AEA Red Wing bị phá hủy trong một sự cố trong lần bay thứ 2.
29 tháng 3 - Lèon Delagrange thực hiện chuyến bay với một hành khách (Henry Farman) ở Ghent, Bỉ. Quãng đường dài 453 feet.

Tháng 5
14 tháng 5 - Charles Furnas trở thành hành khách đầu tiên trên một chiếc máy bay, phi công là Wilbur Wright. Đây là chuyến bay vận chuyển hàng khách đầu tiên. Wilbur Wright bay với Charles W. Furnas trong 22 giây trên chiếc Wright 1905 Flyer, được điều chỉnh ghế cho phi công và hành khách. Không lâu sau đó, Orville bay cùng Furnas đến 4 phút.

Tháng 6
8 tháng 6 - Alliot Verdon Roe bay trên chiếc máy bay đầu tiên của anh tại Brooklands, Surrey.
28 tháng 6 - Jacob Ellehammer thực hiện chuyến bay đầu tiên của máy bay có động cơ ở Đức.

Tháng 7
4 tháng 7 - Glenn H. Curtiss được trao tặng giải thưởng Khoa học Hoa Kỳ cho thành tích về một chuyến bay công khai với quãng đường hơn 1 km ở Hammondsport. Khoảng cách chính xác là 1.550 m (5.090 ft) trong 1 phút 42 giây.
8 tháng 7 - Thérèse Peltier trở thành người phụ nữ đầu tiên bay trên một chiếc máy bay. Cô là một hành khách trên chuyến bay do Lèon Delagrange thực hiện ở Torino.

Tháng 9
 9 tháng 9 - Orville Wright bay trên không trong 1 giờ 3 phút và 15 giây.
 17 tháng 9 - Đại úy Thomas Selfridge trở thành người đầu tiên bị chết trong một tai nạn động cơ máy bay và là tai họa hàng không quân sự đầu tiên từ khi Orville Wright gặp tai nạn va chạm trong khi đang làm các thử nghiệm quân sự tại Fort Myer ở Virginia. Orville Wright đã bị thương nặng.

Tháng 10
 5 tháng 10, khí cầu Zeppelin LZ IV bị lửa phá hủy ở Echterdingen.
 14 tháng 10, Henry Farman thực hiện chuyến bay vắt ngang qua nước Pháp trên một chiếc máy bay, từ Bouy đếm Reims (27 km) in 20 phút.
 16 tháng 10 - Samuel Cody thực hiện chuyến bay thông thường ở Vương quốc Anh trên chiếc máy bay của anh ta có tên gọi British Army Aeroplane No. 1.
 18 tháng 10, Wilbur Wright đã bay lên độ cao 115 mét phía trên Auvours.

Tháng 11
 Horace, Eustace và Oswald Short thành lập công ty có tên gọi Short Brothers (Anh em nhà Short), một công ty sản xuất máy bay đầu tiên trên thế giới, ở Battersea, London.

Tháng 12
18 tháng 12 - Wilbur Wright tại Auvours đã bay được 100 km (62 miles) trong 1 giờ 54 phút trên độ cao 110 m (360 feet) - một kỷ lục thế giới mới.
31 tháng 12 - Wilbur Wright chiến thắng trong giải thi đấu có tên FF 20.000 từ Michelin, để thực hiện chuyến bay dài nhất của năm (một kỷ lục thế giới) - 124 km (76.5 miles) trong 2 giờ 18 phút và 53 giây từ Camp d'Auvours.

Chuyến bay đầu tiên

Tháng 3
 12 tháng 3 - AEA Red Wing, bay từ Keuka Lake gần Hammondsport, New York. Quãng đường bay dài 318 feet, 11 inches (97.2 m), trước khi gãy vụn ở dưới đất, phi công bị các vết thương nhẹ thâm tím trên người. Đây là chuyến bay được diễn ra công khai của một máy bay có gắn động cơ ở Hoa Kỳ.

Tháng 5
 18 tháng 5 - AEA White Wing

Tháng 6
 28 tháng 6 - AEA June Bug

Tháng 10
 19 tháng 10 - Antoinette IV

Tháng 12
 6 tháng 12 - AEA Silver Dart

Tham khảo

Hàng không năm 1908


title: 21543 Jessop

text:
21543 Jessop (1998 QQ24) là một tiểu hành tinh nằm phía ngoài của vành đai chính được phát hiện ngày 17 tháng 8 năm 1998 bởi Nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 21543 Jessop

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Lipotriches ranomafanae

text:
Lipotriches ranomafanae là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Pauly mô tả khoa học năm 2001.

Chú thích

Tham khảo

Lipotriches
Động vật được mô tả năm 2001


title: Nghĩa Lộ

text:
Nghĩa Lộ là một thị xã thuộc tỉnh Yên Bái, Việt Nam.

Địa lý

Vị trí địa lý
Thị xã Nghĩa Lộ nằm ở phía Tây Nam tỉnh Yên Bái, cách thành phố Yên Bái 84 km theo quốc lộ 37 và cách thủ đô Hà Nội 190 km theo quốc lộ 32. Thị xã bao trùm toàn bộ cánh đồng lớn thứ hai của miền núi Tây Bắc Bộ: cánh đồng Mường Lò; có vị trí địa lý:
Phía đông và phía bắc giáp huyện Văn Chấn
Phía tây và phía nam giáp huyện Trạm Tấu.

Thị xã Nghĩa Lộ có diện tích 107,78 km², dân số năm 2019 là 68.206 người, mật độ dân số đạt 633 người/km².

Diện tích và dân số

Có 12 dân tộc anh em cùng sinh sống trên mảnh đất này, nhiều nhất là người Thái và người Kinh (44%), còn lại là các dân tộc Tày, Mường, Nùng...

Điều kiện tự nhiên
Đây là vùng khí hậu ôn hoà, địa hình tương đối bằng phẳng, tài nguyên nước có trữ lượng lớn.

Nghĩa Lộ nằm trong vùng đất cổ thuộc cấu tạo địa chất Indonixit với hệ thống kiến tạo địa máng mang đậm nét của vùng Tây Bắc Việt Nam. Nằm ở trung tâm vùng lòng chảo Mường Lò rộng lớn, thị xã có địa hình tương đối bằng phẳng, theo hướng nghiêng từ Tây sang  Đông, từ Nam lên Bắc, độ cao trung bình 250m so với mặt biển, xung quanh là những dãy núi cao bao bọc.

Vị trí địa lý và địa hình đó đã tạo ra cho Nghĩa Lộ các yếu tố khí hậu mang đặc trưng của tiểu vùng khí hậu Tây Bắc, trong năm có 4 mùa rõ rệt. Nhiệt độ trung bình của cả năm là 22,5 °C, trong đó tháng trung bình cao nhất là 27,4 °C, trung bình tháng thấp nhất là 16,4 °C. Là địa phương có số giờ nắng cả năm hơn 1700 giờ, cao hơn các nơi khác trong tỉnh. Lượng bức xạ nhiệt luôn dương tạo ra các sinh khối lớn thuận tiện cho sự phát triển của cây lúa và các loại cây hoa quả có hạt như nhãn, vải....

Với lượng mưa trung bình một năm từ 1400mm-1600mm, là nơi có lượng mưa thấp so với một số địa phương trong tỉnh. Mưa lớn tập trung vào các tháng 5, 8; mưa nhỏ, lượng mưa không đáng kể tập trung vào tháng 11, 12.

Là khu vực nằm sâu trong nội địa, độ ẩm Nghĩa Lộ thường thấp hơn so với một số nơi trong tỉnh. Độ ẩm tương đối 84% rất thích hợp phát triển cây lương thực, cây công nghiệp, cây ăn quả.

Nguồn tài nguyên đất của thị xã Nghĩa Lộ mang đặc trung địa hình bồn địa, được kiến tạo bồi đắp bằng vật liệu rửa trôi. Với tầng mùn tương đối, tầng dày phong hóa lớn, độ dốc nhỏ đã tạo nên một vùng trọng điểm cây lương thực mà chủ yếu là cây lúa của tỉnh. Trong tổng diện tích đất tự nhiên, diện tích nhóm đất nông nghiệp chiếm 2.069,9ha, trong đó, đất sản xuất nông nghiệp 1.297,4ha, đất lâm nghiệp chiếm 725,05ha; nhóm đất phi nông nghiệp 587,33 ha, đất chưa sử dụng 333,51ha.

Khoáng sản của thị xã Nghĩa Lộ nhìn chung nghèo nàn. Hiện tại, chưa tìm thấy ở địa phương một điểm mỏ nào ngoài nhóm vật liệt xây dựng như đất pha sét để sản xuất gạch và cát, đá, sỏi được khai thác ở ven ngòi, ven suối.

Trên một diện tích hẹp, song chế độ thủy văn ở đây khá phong phú. Bao quanh là Ngòi Thia, Ngòi Nung, Suối Đôi. Ngòi Thia là một phụ lưu cấp I lớn nhất của sông Hồng, bắt nguồn từ vùng núi Trạm Tấu với chiều dài 165 km, đoạn chảy qua thị xã khoảng 5 km. Độ cao bình quân của lưu vực Ngòi Thia tới 907 m, độ chênh lệch lưu lượng giữa mùa lũ và mùa cạn lên tới 480 lần. Đây là yếu tố gây bất lợi cho khai thác tiềm năng nước mặt của Ngòi Thia ở những nơi có nó đi qua. Trong mùa mưa lũ thường gây thiệt hại cho sản xuất, đời sống của nhân dân ven ngòi. Tuy nhiên, cùng với tài nguyên nước ngầm, hệ thống ngòi suối là nơi cung cấp nước chủ yếu cho sản xuất và sinh hoạt.

Các yếu tố về địa hình, khí hậu, tài nguyên đất, thủy văn... đã tạo điều kiện thuận lợi cho thị xã phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên những mặt trái của nó cũng có những ảnh hưởng bất lợi đến sản xuất và đời sống sinh hoạt.

Hành chính
Thị xã Nghĩa Lộ có 14 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm 4 phường: Cầu Thia, Pú Trạng, Tân An, Trung Tâm và 10 xã: Hạnh Sơn, Nghĩa An, Nghĩa Lộ, Nghĩa Lợi, Nghĩa Phúc, Phúc Sơn, Phù Nham, Sơn A, Thanh Lương, Thạch Lương.

Lịch sử
Trong suốt chiều dài lịch sử, thị xã Nghĩa Lộ ngày nay đã trải qua nhiều lần thay đổi địa giới hành chính.

Thời Hùng Vương dựng nước, mảnh đất này là một trong những địa bàn cư trú quan trọng của cư dân Lạc Việt, vùng đất nằm trong lãnh thổ của Nhà nước Văn Lang.

Thời Tam Quốc, Nhà Ngô thống trị nước ta, Nghĩa Lộ thuộc địa phận quận Tân Hưng, sang đời nhà Tấn đổi thành quận Tân Xương.

Khi nhà Tùy xâm chiếm nước ta, đời Khai Hoàng, Nghĩa Lộ thuộc huyện An Nhân, quận Giao chỉ.

Thời nhà Lý (1009), Nghĩa Lộ thuộc trại Quy Hóa. Đến thời nhà Trần thuộc châu Quy Hóa, trấn Thiên Hưng. Đầu thế kỷ XIX – thời nhà Nguyễn – Nghĩa Lộ là tên gọi của một sách (sách Nghĩa Lộ) thuộc châu Văn Chấn, phủ Quy Hóa, tỉnh Hưng Hóa.

Thời thuộc Pháp (1886) mảnh đất này thuộc hạt Nghĩa Lộ, trực thuộc Đạo quan binh thứ tư miền thượng du Bắc Kỳ.

Ngày 11 tháng 4 năm 1900, Toàn quyền Đông Dương ra Nghị định thành lập tỉnh Yên Bái. Nghĩa Lộ là một xã thuộc tổng Phù Nham, huyện Văn Chấn. Đến năm 1907, tổng Nghĩa Lộ được lập trên cơ sở xã Nghĩa Lộ và một số xã lân cận thuộc tổng Hạnh Sơn – Phù Nham.

Trước Cách mạng tháng Tám có phố Nghĩa Lộ trong xã Nghĩa Lộ thuộc huyện Văn Chấn. sau năm 1952, phố Nghĩa Lộ đổi thành thị trấn Nghĩa Lộ trực thuộc châu Văn Chấn

Ngày 13 tháng 5 năm 1955, Chủ tịch nước Việt Nam dân chủ cộng hòa đã ký Sắc lệnh 231/SL, chuyển các huyện Văn Chấn, Than Uyên, Phong Thổ thuộc khu tự trị Thái - Mèo (tháng 10 – 1962 khu tự trị Thái - Mèo đổi tên thành Khu tự trị Tây Bắc).

Ngày 27 tháng 10 năm 1962, tại kỳ hợp thứ 5, Quốc hội khóa II đã ra Nghị Quyết thành lập tỉnh Nghĩa Lộ, lập lại các tỉnh Sơn La, Lai Châu. Thị trấn Nghĩa Lộ lúc đó trực thuộc huyện Văn Chấn tỉnh Nghĩa Lộ. Năm 1963, thị trấn Nghĩa Lộ trực thuộc tỉnh Nghĩa Lộ.

Thị xã Nghĩa Lộ được thành lập vào ngày 8 tháng 10 năm 1971 theo Quyết định số 190-CP của Hội đồng Chính phủ trên cơ sở thị trấn Nghĩa Lộ và một số bản của 3 xã Nghĩa An, Nghĩa Lợi, Nghĩa Phúc của huyện Văn Chấn. Thị xã Nghĩa Lộ khi ấy là tỉnh lỵ tỉnh Nghĩa Lộ. Trước đó ngày 8 tháng 3 năm 1967, thị trấn nông trường Nghĩa Lộ được thành lập ở huyện Văn Chấn.

Ngày 27 tháng 12 năm 1975, tại kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa V ra quyết định hợp nhất ba tỉnh Yên Bái, Nghĩa Lộ, Lào Cai (trừ huyện Bắc Yên và Phù Yên) thành một tỉnh mới lấy tên là tỉnh Hoàng Liên Sơn. Thị xã Nghĩa Lộ lúc này là thị xã trực thuộc tỉnh Hoàng Liên Sơn.

Ngày 4 tháng 3 năm 1978, Hội đồng Chính phủ ra Quyết định 56/CP sáp nhập thị xã Nghĩa Lộ với huyện Văn Chấn thành một đơn vị hành chính lấy tên là huyện Văn Chấn. Thị xã Nghĩa Lộ chuyển thành thị trấn Nghĩa Lộ, thuộc huyện Văn Chấn, tỉnh Hoàng Liên Sơn. Các tiểu khu IV, V, VI sáp nhập vào các xã Nghĩa An, Nghĩa Lợi, Nghĩa Phúc thuộc huyện Văn Chấn.

Ngày 12 tháng 8 năm 1991, tại kỳ họp thứ 9 Quốc hội khóa VII đã quyết định chia tỉnh Hoàng Liên Sơn thành 2 tỉnh là Yên Bái và Lào Cai. Nghĩa Lộ thời kỳ này trực thuộc huyện Văn Chấn, tỉnh Yên Bái.

Ngày 15 tháng 5 năm 1995, Chính phủ ban hành Nghị định 31-CP về việc thành lập thị xã Nghĩa Lộ thuộc tỉnh Yên Bái với diện tích tự nhiên là 878,5 ha và 15.925 người, bao gồm 4 đơn vị hành chính trực thuộc là các phường: Pú Trạng, Tân An, Trung Tâm và Cầu Thia.

Ngày 24 tháng 12 năm 2003, Chính phủ ban hành Nghị định số 167/2003/NĐ-CP về việc điều chỉnh địa giới hành chính mở rộng thị xã Nghĩa Lộ trên cơ sở chuyển 3 xã: Nghĩa An, Nghĩa Lợi, Nghĩa Phúc thuộc huyện Văn Chấn về thị xã Nghĩa Lộ quản lý.

Sau khi điều chỉnh mở rộng địa giới hành chính, thị xã Nghĩa Lộ có 2.970 ha diện tích tự nhiên và 40.310 người với 7 đơn vị hành chính trực thuộc, gồm 4 phường và 3 xã.

Đến cuối năm 2019, thị xã Nghĩa Lộ có diện tích 30,31 km², dân số là 31.188 người, mật độ dân số đạt 1.029 người/km², gồm 4 phường: Trung Tâm, Tân An, Cầu Thia, Pú Trạng và 3 xã: Nghĩa An, Nghĩa Phúc, Nghĩa Lợi.

Ngày 10 tháng 1 năm 2020, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 871/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã thuộc tỉnh Yên Bái (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 2 năm 2020). Theo đó:
 Chuyển 77,47 km² diện tích tự nhiên và 37.018 người của huyện Văn Chấn (gồm thị trấn nông trường Nghĩa Lộ và 6 xã: Phù Nham, Sơn A, Hạnh Sơn, Phúc Sơn, Thanh Lương, Thạch Lương) về thị xã Nghĩa Lộ quản lý.
 Giải thể thị trấn nông trường Nghĩa Lộ để thành lập xã Nghĩa Lộ.

Sau khi điều chỉnh, thị xã Nghĩa Lộ có diện tích 107,78 km², dân số là 68.206 người với 14 đơn vị hành chính trực thuộc, gồm 4 phường: Cầu Thia, Pú Trạng, Tân An, Trung Tâm và 10 xã: Hạnh Sơn, Nghĩa An, Nghĩa Lộ, Nghĩa Lợi, Nghĩa Phúc, Phúc Sơn, Phù Nham, Sơn A, Thanh Lương, Thạch Lương.

Văn hóa - du lịch

Thị xã Nghĩa Lộ nổi tiếng với hoa ban, gạo Mường Lò, xôi ngũ sắc, thổ cẩm, Ngòi Thia và đặc biệt là điệu xòe Thái uyển chuyển.

Chợ văn hóa Mường Lò và mạng lưới thương mại dịch vụ đã làm cho Nghĩa Lộ trở thành trung tâm kinh tế xã hội của các địa phương nằm ở phía tây tỉnh Yên Bái.

Di tích

Di tích Căng và đồn Nghĩa Lộ thuộc phường Pú Trạng, thị xã Nghĩa Lộ. Nơi đây lưu giữ tư liệu về thực dân Pháp giam giữ người tù. Trong đó có sự kiện 9 chiến sĩ vượt ngục bị giết, rồi bị chôn chung. Nơi đây là chứng tích của chiến thắng đồn Nghĩa Lộ, bắt sống toàn bộ ban tham mưu và quan lính đồn trú của Pháp vào ngày 18 tháng 10 năm 1952 góp phần giải phóng Tây Bắc. Di tích Căng và đồn Nghĩa Lộ được công nhận là Di tích lịch sử cấp Quốc gia năm 1996.

Du lịch

Về phía bắc của lòng chảo Mương Lò thơ mộng, có một dòng suối lớn. Mùa nước lớn lòng suối rộng tới cả trăm mét. Đó là suối Thia. Tiếng địa phương, Thia nghĩa là nước mắt. Dân địa phương kể rằng, từ ngày xưa đã lâu lắm rồi, có một cô gái yêu một chàng trai miền xuôi, khi chàng trai về xuôi không trở lại, cô gái ngồi khóc một mình, khóc mãi, khóc mãi, nước mắt chảy thành dòng suối còn đến nay. Không biết có phải ngẫu nhiên không, cách cầu Thia chừng 50 m về phía nam, trên đường từ Nghĩa Lộ ra suối Thia còn có ngòi Bùa!

Bài hát hay được các cô gái Mường Lò-Nghĩa Lộ hát nhất là bài "Anh có vào Nghĩa Lộ...", nhạc Trọng Loan phổ thơ Hoàng Hạnh:
Chiều mùa thu, nắng vàng như mậtKhi đã nghe đèo Ách, cửa Nhì
Khi đã nghe tiếng rừng gió hútAnh có vào Nghĩa Lộ với em không?

Mường Lò cũng nổi tiếng với đội Xòe ở bản Thanh Lương. Đêm hội xòe, bên cạnh những hũ rượu, dưới ánh trăng rực rỡ, các cô gái Thái trong trang phục dân tộc ngay hội, áo chẽn trắng, hàng khuy bạc trên thắt lưng thổ cẩm xanh lục, váy dài thướt tha, vừa cầm tay các chàng trai nhảy xung quanh đống lửa vừa hát mời
Đêm Mường Lò, trăng lên dần, chiêng trống bập bùng,Vào đây anh, cầm tay em, múa xòe cùng em, xòe cùng em...
Đừng để em cô đơn một mình...
Còn lời mời rượu thực đằm thắm, khó chối từĐừng sợ say, đây đôi tay ngà, chén em dâng đầy
và chia tay trong cảnh bịn rịn
''Mai xa rồi, trăng Mường Lò, anh mang về theo...

Mường Lò còn nổi tiếng với suối nước nóng, vào buổi tối, khách du lịch và dân địa phương đến tắm như trẩy hội. Khách du lịch thì vào nhà tắm dịch vụ, còn thanh niên nam nữ địa phương thì tắm tự do ngoài trời.

Mường Lò cũng có chè tuyết, hái từ những cây chè cổ thụ hàng trăm năm tuổi trên núi Suối Giàng với độ cao trên 1000m.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Báo Yên Bái
 Cổng giao tiếp điện tử tỉnh Yên Bái
 Đài phát thanh - truyền hình Yên Bái

Đô thị Việt Nam loại IV


title: Stenagostus umbratilis

text:
Stenagostus umbratilis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Lewis miêu tả khoa học năm 1894.

Chú thích

Tham khảo

Stenagostus


title: 21561 Masterman

text:
21561 Masterman (1998 QR93) là một tiểu hành tinh vành đai chính được nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln phát hiện ngày 28 tháng 8 năm 1998 tại Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 21561 Masterman

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998
Summer Science Program


title: Pectocera fleutiauxi

text:
Pectocera fleutiauxi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel miêu tả khoa học năm 1997.

Chú thích

Tham khảo

Pectocera


title: Rana macrops

text:
Rana macrops là một loài ếch trong họ Ranidae. Chúng là loài đặc hữu của Indonesia.

Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Hình ảnh

Nguồn
 Iskandar, D. & Mumpuni 2004. Rana macrops. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Động vật lưỡng cư Indonesia
Rana


title: Megachile basalis

text:
Megachile basalis là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1853.

Chú thích

Tham khảo

B
Động vật được mô tả năm 1853


title: Bunraku

text:
, còn được gọi là , Nhân hình tịnh lưu ly), là một thể loại kịch rối truyền thống Nhật Bản, khởi phát ở Osaka năm 1684.

Có ba loại người trình diễn trong một vở bunraku:
 Ningyōtsukai hay Ningyōzukai - Người điểu khiển rối
 Tayū - người lĩnh xướng
 Shamisen ("Tam vị tuyến") diễn viên
Thông thường các nhạc cụ khác như trống taiko cũng được dùng.

Thuật ngữ chính xác nhất cho kịch rối truyền thống Nhật Bản là ningyō jōruri. Sự kết hợp của lĩnh xướng và kịch nghệ shamisen được gọi là jōruri và trong tiếng Nhật, con rối được gọi là ningyō.

Lịch sử
Ban đầu, cụm từ "Bunraku" chỉ dùng để chỉ nhà hát đặc biệt thành lập ở Osaka năm 1872, được đặt tên là Bunrakuza theo tên của người điểu khiển rối Uemura Bunrakken vào đầu thế kỷ 19 ở đảo Awaji, người mà với những cố gắng của mình đã phục hồi lại di sản kịch rối truyền thống đang suy tàn vào thế kỷ 19.

Sau này sự nổi trội của Nhà hát Bunraku Quốc gia Nhật Bản, hậu duệ của nhà hát được Bunrakken thành lập, đã làm phổ cập cái tên "Bunraku" trong thế kỷ 20 đến mức mà nhiều người Nhật dùng cụm từ này để chỉ chung mọi loại hình kịch rối truyền thống Nhật Bản.

Tuy vậy, phần lớn các đoàn kịch rối truyền thống đang tồn tại hiện nay ngoài Oska đểu được thành lập và đặt tên rất lâu sau thời Uemura Bunrakukken và nhà hát của ông, vì vậy họ không dùng từ này để chỉ mình. Một số trường hợp ngoại lệ là các đoàn kịch được thành lập từ những người điều khiển rối từ Bunraku-za hay những người học trò rời Osaka và thành lập nhà hát múa rối tại các tỉnh.

Cơ sở của Bunraku
Con rối Bunraku có kích cỡ cao từ 0,75 đến 1,2m hay hơn, dựa trên tuổi tác, giới tính của nhân vật và tục lệ của mỗi đoàn kịch riêng. Trong rất nhiều nhà hát trên khắp Nhật Bản, rối truyền thống Osaka nói chung là nhỏ nhất, trong khi rối truyền thống Awaji, nơi phần lớn các vở kịch ban đầu được diễn ở không gian lớn ngoài trời, là lớn nhất.

Đầu và tay của rối truyền thống được các chuyên gia chạm trổ, trong khi thân mình và trang phục thường được người điểu khiển rối thực hiện. Đầu có thể có nhiều máy móc tinh xảo. Trong các vở kịch để tài siêu nhiên, một cỏn ối có thể được thiết kế sao cho mặt chúng có thể nhanh chóng chuyển thành mặt quỷ. Những chiếc đầu ít phức tạp hơn có thể biết chớp mắt, đảo mắt, nhắm mắt và mũi, mồm, lông mày có thể di.

Việc điều khiển mọi chuyển động của các bộ phận trên đầu được đặt trên một tay cầm gắn vào cổ con rối và được nghệ sĩ rối chính điều khiển bằng cách đưa tay trái vào ngực con rối thông qua một cái lỗ ở sau thân.

Nghệ sĩ rối chính, omozukai, dùng tay phải để điểu khiển tay phải con rối. Nghệ sĩ rối bên trái, được gọi là hidarizukai hay sashizukai, phục thuộc vào truyền thống của đoàn kịch, điều khiển tay trái con rối bằng tay phải của mình qua một cây gậy điểu khiển gắn vào cùi trỏ con rối. Nghệ sĩ rối thứ ba, gọi là ashizukai, điểu khiển cẳng chân và bàn chân.

Tất cả các con rối trừ các con rối rất phụ đều cần ba người điểu khiển, tất cả bọn họ đều được khán giả thấy rõ, và thường mặt áo dài đen. Phong tục một số nơi còn yêu cầu tất cả nghệ sĩ rối đội mũ trùm đen, trong khi một số khác, bao gồm Nhà hát Bunraku Quốc gia, thì nghệ sĩ rối để đầu trần, một phong cách biểu diễn gọi là dezukai.

Thường một người lĩnh xướng thuật lại mọi phần của nhân vật, dùng cao độ giọng khác nhau để chuyển đổi qua các nhân vật. Tuy vậy, đôi khi lại sử dụng nhiều người lĩnh xướng. Người lĩnh xướng ngồi cạnh người chơi shamisen trên một bệ nổi, và mỗi khi bệ này xoay, mang theo nhạc cụ thay thế cho cảnh tiếp.

Shamisen dùng trong bunraku có thanh điêu khác với các shamisen khác. Giọng trầm hơn và tiếng cũng đầy hơn.

Bunraku có chung nhiều chủ đề với kabuki. Thực tế, nhiều vở kịch đều được viết cho cả diễn viên kabuki lẫn các đoàn kịch rối bunraku. Bunraku đặc biệt chú ý đến những vở kịch tự sát của các đôi nhân tình. Câu chuyện 47 Ronin nổi tiếng ở cả bunraku lẫn kabuki.

Bunraku là tác giả của nhà hát, ngườ với kabuki, là người biểu diễn của nhà hát. Trong Bunraku, trước buổi diễn, người lĩnh xướng nêu ra câu chuyện và cúi chào khán giả, hứa sẽ thuật lại một cách trung thực. Ở kabuki, diễn viên thường sử dụng lỗi chơi chữ trong tên mình, ứng khẩu, tham khảo thêm những gì đang diễn ra và một số thứ khác có thể không đúng theo kịch bản.

Nhà viết kịch Bunraku nổi tiếng nhất là Chikamatsu Monzaemon. Với sự nghiệp hơn một trăm vở kịch, đôi khi ông được gọi là Shakespeare của nước Nhật.

Các đoàn kịch, diễn viên, và người làm rối bunraku đã được đưa vào danh sách các "Di sản Quốc gia sống " theo chương trình bảo tồn văn hóa truyền thống của Nhật.

Ngày nay
Osaka là nhà của đoàn kịch do chính phủ tài trợ tại Nhà hát Bunraku Quốc gia. Đoàn kịch thường diễn từ năm vở trở lên mỗi năm, mỗi vở diễn trong vòng từ 2 đến 3 tuần ở Osaka trước khi chuyển đến Tokyo diễn tại Nhà hát Quốc gia. Đoàn kịch Bunraku Quoocsi gia cũng lưu diễn trên toàn nước Nhật và đôi khi cũng ra nước ngoài.

Cho đến cuối những năm 1800, có hàng trăm đoàn kịch chuyên nghiệp, bán chuyên nghiệp và không chuyên trên khắp nước Nhật và trình diễn kịch rối truyền thống.

Kể từ sau thế chiến thứ II, số lượng đoàn kịch chỉ còn dưới 30, phần lớn các đoàn chỉ biểu diễn 1 hay 2 lần một năm, thường kết hợp với các lễ hội địa phương. Tuy vậy, một vài đoàn kịch vùng vẫn tiếp tục biểu diễn hăng hái.

Đoàn kịch rối Awaji, nằm ở đảo Awaji phía Tây Kobe, diễn các vở kịch ngắn hàng này và những vở lớn hơn tại nhà hát của mình. Họ đã lưu diễn tại Mỹ, Nga và nhiều quốc gia khác.

Đoàn kịch Bunraku truyền thống Tonda tại tỉnh Shiga, thành lập trong những năm 1830, đã lưu diễn tại Mỹ và Australia 5 lần và rất tích cực tổ chức các chương trình hàn lâm ở Nhật Bản cho các sinh viên Mỹ muốn theo học kịch rối truyền thống Nhật Bản.

Đoàn kịch rối Imada, đã biểu diễn tại Pháp, Đài Loan, Mỹ, cũng như Đoàn kịch rối Kurroda ở thành phố Ida, tỉnh Nagano. Cả hai đoàn này, với lịch sử hơn 300 năm, biểu diễn đều đặn và cũng tích cực chăm lo cho một thế hệ nghệ sĩ rối mới và khai phá thêm các kiến thức về nghệ thuật rối qua các chương trình đào tạo ở các trường trung học và dạy các sinh viên Mỹ trong các chương trình học thuật mùa hè tại nhà hát của mình.

Sự hâm mộ kịch rối Bunraku ngày càng tăng đã góp phần vào việc thành lập đoàn kịch rối truyền thống Nhật Bản đầu tiên ở Bắc Mỹ. Từ năm 2003, Đoàn kịch rối Bunraku Bay, đặt trụ sở tại Đại học Missouri, Columbia, Missouri, đã diễn tại các nơi gặp mặt vòng quanh nước Mỹ, bao gồm Trung tâm biểu diễn nghệ thuật Kennedy và Viện Smithsonian, cũng như ở Nhật.

Cụm từ "Bunraku" ở phương Tây
Ở châu Âu và châu Mỹ, cụm từ "Bunraku" thường được dùng trong giới nghệ sĩ rối để miêu tả các con rối điều khiển theo lối tương tự với các nhà hát kịch rối Bunraku truyền thống Nhật Bản, ngược lại với rối tay, rối gậy, rối bóng, rối thường. Nét đặc trưng của "bunraku" phương Tây thường bao gồm nhiều nghệ sĩ rối và có thể nhìn thấy họ, trực tiếp điều khiển rối. Các yếu tố khác cạnh tranh với các nhà hát Bunraku truyền thống có lẽ là quà tặng. Việc sử dụng cụm từ này làm một số người theo chủ nghĩa thuần túy quan ngại, nhưng các nghệ sĩ rối phương Tây thấy rằng từ này khá tiện dụng trong việc miêu tả phong cách rối ảnh hưởng từ truyền thống Nhật Bản mà không một cụm từ tiếng Anh súc tích nào có được.

Tham khảo

 Trang chủ của kịch rối: giới thiệu ngắn gọn lịch sử Bunraku
 Đoàn kịch Bunraku
 Nhà hát Bunraku truyền thống Tonda
 Thư mục tại Chikamatsu
 hội đồng nghệ thuật Nhật Bản giới thiệu về Bunraku
 BUNRAKU KYOKAI

Liên kết ngoài
 Kiritake Masako's Maiden's Bunraku, bài viết của Darren-Jon Ashmore tại tạp chí điện từ về các nghiên cứu đương thời về Nhật Bản, 17 tháng 6 năm 2005.
 Rối Bunraku @ PuppetBuilding.com, thông tin và hướng dẫn làm các con rối Bunraku và phong cách Bunraku.
  Đại học Missouri: Chương trình đào tạo kịch rối Bunraku cho các sinh viên không phải người Nhật

Nghệ thuật Nhật Bản
Kiệt tác truyền khẩu và phi vật thể nhân loại
Múa rối


title: Symplecta bisulca

text:
Symplecta bisulca là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Symplecta
Limoniidae ở vùng Nearctic


title: Hauteville, Marne

text:
Hauteville  là một xã thuộc tỉnh Marne trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình mét trên mực nước biển.
Sông Blaise chảy qua thị trấn.

Tham khảo

Xã của Marne


title: Mocquerysia caeruleipennis

text:
Mocquerysia caeruleipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1929.

Chú thích

Tham khảo

Mocquerysia


title: Roccabruna

text:
Roccabruna là một đô thị tại tỉnh Cuneo trong vùng Piedmont của Italia, vị trí cách khoảng 70 km về phía tây nam của Torino và khoảng 20 km về phía tây bắc của Cuneo. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.482 người và diện tích là 24.1 km².

Roccabruna giáp các đô thị: Cartignano, Dronero, Melle, San Damiano Macra, Valmala và Villar San Costanzo.

Lịch sử thay đổi dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.roccabruna.cn.it/

Đô thị tỉnh Cuneo
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Vizmanos

text:
Vizmanos là một đô thị ở tỉnh Soria, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số năm 2004 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha, đô thị này có dân số 37 người.

Tham khảo

Đô thị ở Soria


title: Ba Lăng Hạo Giám

text:
Ba Lăng Hạo Giám (zh. bālíng hàojiàn 巴陵顥鋻, ja. haryō kōkan), thế kỷ thứ 10, là Thiền sư Trung Quốc, môn đệ của Thiền sư Vân Môn Văn Yển.

Sử sách không lưu lại nhiều tài liệu về Sư, chỉ biết là sư thường Hành cước, không lưu lại lâu dài nơi Vân Môn và cũng chưa được thầy ấn chứng nơi đây. Sau khi rời Vân Môn chu du, sư chẳng gửi thư từ gì, chỉ dâng lên ba chuyển ngữ cho sư phụ, đó là:
Thế nào là Đạo? – "Người mắt sáng rơi giếng (zh. 明眼人落井)";
Thế nào là Xuy mao kiếm (zh. 吹毛劍, là thanh kiếm cực bén, chỉ cần thổi sợi lông qua liền đứt)? – "Cành san hô chống đến trăng" (zh. 珊瑚枝枝撐著月);
Thế nào là tông Đề-bà (Thánh Thiên)? – "Trong chén bạc đựng tuyết (zh. 銀椀裏盛雪)."

Vân Môn đọc qua liền ấn chứng qua thư từ và hơn nữa, rất hài lòng với ba chuyển ngữ này, căn dặn môn đệ đến ngày kị chẳng cần làm gì, chỉ dâng ba chuyển ngữ này là đủ.

Khác với những câu trả lời ngắn gọn của Vân Môn (Nhất tự quan), sư thường sử dụng văn vần để trả lời những câu hỏi của thiền khách. Vì vậy sư cũng mang biệt hiệu "Giám đa khẩu."

Không biết sư tịch lúc nào, nơi nào.

Chú thích

Nguồn tham khảo
Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-Guang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren, Bern 1986.
Thích Thanh Từ: Thiền sư Trung Hoa I-III. TP HCM 1990, 1995.
Dumoulin, Heinrich:
Geschichte des Zen-Buddhismus I. Indien und China, Bern & München 1985.
Geschichte des Zen-Buddhismus II. Japan, Bern & München 1986.

Thiền sư Trung Quốc
Vân Môn tông


title: Thrinchostoma torridum

text:
Thrinchostoma torridum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1879.

Chú thích

Tham khảo

Thrinchostoma
Động vật được mô tả năm 1879


title: Mango, Cuneo

text:
Mango là một đô thị tại tỉnh Cuneo trong vùng Piedmont của Italia, vị trí cách khoảng 60 km về phía đông nam của Torino và khoảng 60 km về phía đông bắc của Cuneo. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.359 người và diện tích 19,9 km².

Mango giáp các đô thị: Camo, Castino, Coazzolo, Cossano Belbo, Neive, Neviglie, Rocchetta Belbo, Santo Stefano Belbo và Trezzo Tinella.

Lịch sử thay đổi dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Cuneo
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Ellipteroides atroapicatus

text:
Ellipteroides atroapicatus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Ellipteroides
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Villastar

text:
Villastar là một đô thị trong tỉnh Teruel, Aragon, Tây Ban Nha.

Tham khảo

Đô thị ở Teruel


title: Quận Hanover, Virginia

text:
Quận Hanover là một quận thuộc tiểu bang Virginia, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số 86.320 người, ước tính dân số năm 2007 là 100.721 người. Quận lỵ đóng ở Hanover Courthouse. Quận nằm ở vùng Richmond-Petersburg và thuộc khu vực thống kê đô thị Richmond.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính

Quận giáp ranh
Quận Spotsylvania - tây bắc
Quận Caroline - bắc
Quận King William - đông bắc
Quận New Kent - đông
Quận Henrico - nam
Quận Goochland - tây nam
Quận Louisa - tây

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số  năm 2000, quận đã có dân số 86.320 người, 31.121 hộ gia đình, và 24.461 gia đình sống trong quận này. Mật độ dân số là 183 người trên một dặm vuông (71/km ²). Có 32.196 đơn vị nhà ở với mật độ trung bình là 68 trên một dặm vuông (26/km ²). Cơ cấu chủng tộc của dân cư quận gồm 88,32% người da trắng, 9,34% da đen hay Mỹ gốc Phi, 0,33% người Mỹ bản xứ, 0,79% châu Á, Thái Bình Dương 0,01%, 0,37% từ các chủng tộc khác, và 0,83% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. 0,98% dân số là người Hispanic hay Latino thuộc một chủng tộc nào.

Có 31.121 hộ, trong đó 39,50% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 66,40% là đôi vợ chồng sống với nhau, 9,30% có một chủ hộ nữ và không có chồng, và 21,40% là các gia đình không. 17,70% hộ gia đình đã được tạo ra từ các cá nhân và 6,80% có người sống một mình 65 tuổi hoặc lớn tuổi hơn là người. Cỡ hộ trung bình là 2,71 và cỡ gia đình trung bình là 3,07.

Trong quận, độ tuổi dân số đã được trải ra với 27,10% dưới độ tuổi 18, 6,90% 18-24, 30,70% 25-44, 24,80% từ 45 đến 64, và 10,60% từ 65 tuổi trở lên đã được những người. Độ tuổi trung bình là 37 năm. Đối với mỗi 100 nữ có 96,90 nam giới. Đối với mỗi 100 nữ 18 tuổi trở lên, đã có 92,80 nam giới.

Thu nhập trung bình cho một hộ gia đình trong quận đạt mức 59.223 USD, và thu nhập trung bình cho một gia đình là 65.809 USD. Thu nhập trung bình là $ 42.523 cho nam giới và 30.689 USD cho phái nữ. Thu nhập bình quân đầu người là 25.120 USD. Có 2,50% gia đình và 3,60% dân số sống dưới mức nghèo khổ, trong đó có 3,90% những người dưới 18 tuổi và 5,80% của những người 65 tuổi hoặc hơn.

Tham khảo

Quận của Virginia


title: Saint-Vincent-sur-l'Isle

text:
Saint-Vincent-sur-l'Isle là một xã, nằm ở tỉnh Dordogne vùng Aquitaine của Pháp. Xã này có diện tích 9,98 kilômét vuông, dân số năm 2007 là 242 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 106 m trên mực nước biển.

Hành chính

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Saint-Vincent-sur-l'Isle trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
 Saint-Vincent-sur-l'Isle trên trang mạng của Insee
 Saint-Vincent-sur-l'Isle trên trang mạng của Quid
 Vị trí của Saint-Vincent-sur-l'Isle trên bản đồ nước Pháp và các xã giáp ranh
 Plan de Saint-Vincent-sur-l'Isle sur Mapquest

Saint-Vincent-sur-l'Isle


title: Ectoedemia guerkiae

text:
Ectoedemia guerkiae là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được miêu tả bởi Scoble năm 1983. Nó được tìm thấy ở Nam Phi (Nó đã dược miêu tả ở Pretoria).

Ấu trùng ăn Diospyros lycioides guerkei.

Chú thích

Tham khảo

Ectoedemia


title: Burmeistera rubrosepala

text:
Burmeistera rubrosepala là một loài thực vật thuộc họ Campanulaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất nơi sống.

Chú thích

Tham khảo
 Moreno, P. & Pitman, N. 2003. Burmeistera rubrosepala. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ecuador
Burmeistera


title: Oxyptilus variegatus

text:
Oxyptilus variegatus là một loài bướm đêm thuộc họ Pterophoridae. Nó được biết đến ở Nam Phi.

Chú thích

Tham khảo

Oxyptilus


title: Libnotes centralis

text:
Libnotes centralis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Libnotes
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Gerzensee

text:
Gerzensee là một đô thị của huyện Bern-Mittelland, bang Bern, Thụy Sĩ. Đô thị này có diện tích 7,8 km², dân số năm tháng 12 năm 2018 là 1215 người.

Đô thị được đặt theo tên hồ Gerzensee.

Chú thích

Tham khảo

Đô thị của bang Bern


title: Halenia taruga-gasso

text:
Halenia taruga-gasso là một loài thực vật thuộc họ Gentianaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của chúng là đồng cỏ nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất cao.

Nguồn
 Montúfar, R. & Pitman, N. 2004. Halenia taruga-gasso. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Halenia
Thực vật đặc hữu Ecuador


title: Theretra alorica

text:
Theretra alorica là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó được tìm thấy ở đảo Alor, part of miền đông quần đảo Nusa Tenggara của Indonesia.

Chú thích

Tham khảo

Theretra


title: Lũy Bán Bích

text:
Lũy Bán Bích (tên chữ là Bán Bích cổ lũy) là một công trình cổ ở địa giới hai huyện Bình Dương và Tân Long của đất Gia Định xưa. Lũy do Đốc chiến (Nguyễn Cửu Đàm) chỉ huy xây đắp, hình giống mặt trăng xếp, chỉ nửa vách lũy thôi, nên có tên là Bán Bích.

Lũy dài 15 dặm (8km586) bao quanh đồn dinh để đề phòng bất trắc.

Xem thêm
 Nguyễn Cửu Đàm

Chú thích

Liên kết ngoài
 Chuyện về Lũy Bán Bích và người đầu tiên quy hoạch Sài Gòn

Lịch sử Sài Gòn – Thành phố Hồ Chí Minh


title: Microsphecodes thoracicus

text:
Microsphecodes thoracicus là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Ashmead mô tả khoa học năm 1900.

Chú thích

Tham khảo

Microsphecodes
Động vật được mô tả năm 1900


title: Sarcaulus inflexus

text:
Sarcaulus inflexus là một loài thực vật thuộc họ Sapotaceae. Đây là loài đặc hữu của Brasil. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Pires O'Brien, J. 1998. Sarcaulus inflexus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Brasil
Sarcaulus
Thực vật dễ tổn thương


title: Solariella tryphenensis

text:
Solariella tryphenensis là một small deepwater ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Solariellidae.

Tham khảo

 Powell A. W. B., New Zealand Mollusca, William Collins Publishers Ltd, Auckland, New Zealand 1979 ISBN 0-00-216906-1

Solariella
Động vật chân bụng New Zealand


title: 1878

text:
Năm 1878 (MDCCCLXXVIII) là một năm thường bắt đầu vào Thứ 3 (liên kết sẽ hiển thị đầy đủ lịch) trong Lịch Gregory (hoặc một năm thường bắt đầu vào Chủ nhật trong Lịch Julius chậm hơn 12 ngày).

Sinh

 23 tháng 3 – Henry Weed Fowler, nhà động vật học người Mỹ (m. 1965).
 6 tháng 7 – Eino Leino, nhà thơ Phần Lan (m. 1926).
 18 tháng 12 – Iosif Vissarionovich Stalin, lãnh tụ Liên Xô (m. 1953).

Mất

 24 tháng 1 – Pieter Bleeker, nhà ngư học người Hà Lan (s. 1819).
 7 tháng 10 – Nguyễn Phúc Miên Thần, tước phong Nghi Hòa Quận công, hoàng tử con vua Minh Mạng (s. 1817).

Tham khảo


title: (91035) 1998 EM21

text:
{{DISPLAYTITLE:(91035) 1998 EM21}}

(91035) 1998 EM21 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 5 tháng 3 năm 1998.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 91001–92000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1998
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Septèmes-les-Vallons

text:
Septèmes-les-Vallons là một xã ở tỉnh Bouches-du-Rhône, thuộc vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur ở miền nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Bouches-du-Rhône

Tham khảo

Septemeslesvallons


title: Oligopleurus

text:
Oligopleura là một chi cá tiền sử nay đã tuyệt chủng, chúng đã sinh sống trong thời kỳ đầu Toarcia của thời kỳ Đầu Jura.

Chú thích

Tham khảo

Cá thời kỳ Đầu Jura
Bộ Cá vây cung


title: Tylotiella subobliquata

text:
Tylotiella subobliquata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Drilliidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Tylotiella


title: Buddha Air

text:
Buddha Air (mã ICAO = BHA) là hãng hàng không của Nepal, trụ sở ở Kathmandu. Hãng có căn cứ ở Sân bay quốc tế Tribhuvan (Kathmandu). Hiện nay hãng có 9 tuyến đường quốc nội và có các chuyến bay tới vùng núi Langtang

Lịch sử

Buddha Air được thành lập năm 1997 và bắt đầu hoạt động từ tháng 10 cùng năm, bằng 1 máy bay Beech 1900D mới toanh

Các nơi đến

 Bhadrapur
 Bhairahwa
 Bharatpur
 Biratnagar
 Dhangadhi
 Janakpur
 Kathmandu
 Pokhara
 Nepalgunj
 Simara

Hãng cũng có các chuyến bay hàng ngày tới vùng núi.

Đội máy bay
(tháng 5/2007):

 5 Beechcraft 1900D
 2 Beechcraft 1900C

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Website chính thức
 Đội máy bay của Buddha Air

Hãng hàng không Nepal


title: Rye, Jura

text:
Rye là một xã của tỉnh Jura, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Dân số
Điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số là 161.Ước lượng dân số năm 2004 là 171.

Xem thêm
Xã của tỉnh Jura

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Jura


title: Hypanthidioides limbata

text:
Hypanthidioides limbata là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Fabricius mô tả khoa học năm 1804.

Chú thích

Tham khảo

Hypanthidioides
Động vật được mô tả năm 1804


title: Agrypnus musculus

text:
Agrypnus musculus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1857.

Chú thích

Tham khảo

Agrypnus


title: M

text:
M, m (gọi là e-mờ hoặc em-mờ hoặc mờ nếu đọc theo bảng chữ cái tiếng việt)

Chữ M là âm mũi dùng hai môi nhập lại và có nguồn gốc từ chữ mu của tiếng Hy Lạp. Chữ mem của tiếng Xê-mít cũng có thể là nguồn gốc của M.

 Trong bảng mã ASCII dùng ở máy tính, chữ M hoa có giá trị 77 và chữ m thường có giá trị 109.
 Trong hệ đo lường quốc tế:
 M được dùng cho tiền tố mêga – hay 106.
 m được dùng cho tiền tố mili – hay 1/1000.
 m cũng là ký hiệu của mét.
 Trong hóa sinh học, M là biểu tượng cho methionine.
 Trong mô hình màu CMYK, M đại diện cho màu hồng sẫm.
 Trong tin học, M được dùng cho tiền tố mêga và có giá trị là 220.
 Trong biểu diễn số dưới dạng số La mã, M có giá trị là 1000.
 M được dùng để đại diện cho các hệ thống Métro (xe điện hay xe lửa ngầm) của các thành phố như Paris, Montréal...
 Theo mã số xe quốc tế, M được dùng cho Malta.
 M được gọi là Mike trong bảng chữ cái âm học NATO.
 Trong bảng chữ cái Hy Lạp, M tương đương với Μ và m tương đương với μ.
 Trong bảng chữ cái Cyrill, M tương đương với М và m tương đương với м.
 Kích cỡ quần áo Medium có nghĩa là trung bình viết tắt là M

Tham khảo

Ký tự Latinh Mì gói


title: Flerovi

text:
Flerovi (phát âm như "fle-rô-vi"; tên quốc tế: flerovium), trước đây tạm gọi ununquadi (phát âm như "un-un-qua-đi"; tên quốc tế: ununquadium), nguyên tố hóa học có tính phóng xạ với ký hiệu Fl (trước đây Uuq) và số nguyên tử 114. Nguyên tố lấy tên gọi từ nhà vật lý Liên Xô Georgy Nikolayevich Flyorov (hoặc Flerov), người sáng lập ra Viện liên hiệp Nghiên cứu Hạt nhân ở Dubna, Nga, nơi khám phá ra nguyên tố này. Tên gọi được IUPAC phê chuẩn ngày 31 tháng 5 năm 2012.

Có khoảng 80 nguyên tử phân rã của flerovi đã được quan sát cho đến ngày nay, trong đó có 50 được quan sát trực tiếp và 30 từ phân rã của các nguyên tố nặng hơn livermori và ununocti. Tất cả phân rã được gán cho 4 đồng vị nằm cạnh với số khối 286-289. Đồng vị tồn tại lâu nhất là 289Fl có chu kỳ bán rã ~2,6 giây, mặc dù có dấu hiệu cho thấy đồng phân hạt nhân 289bFl, có chu kỳ bán rã lâu hơn là ~66 s, đó có thể là một trong các hạt nhân tồn tại lâu nhất trong vùng nguyên tố siêu nặng.

Các nghiên cứu về đặc điểm hóa học ban đầu chỉ ra rõ ràng rằng flerovi có các tính chất không giống 'eka'-chì và thể hiện ứng xử giống nguyên tố siêu nặng đầu tiên đặc trưng cho các tính chất giống khí hiếm do các hiệu ứng tương đối. Tuy nhiên, các thí nghiệm gần đây sử dụng một thiết lập khác chỉ ra rằng flerovi có thể thực sự có các tính chất của kim loại.

Xem thêm
Hòn đảo ổn định

Tham khảo

Liên kết ngoài

WebElements.com: Ununquadium
First postcard from the island of nuclear stability
Second postcard from the island of stability

Nguyên tố hóa học
Vật lý hạt nhân
Nguyên tố tổng hợp


title: Fusinus aepynotus

text:
Fusinus aepynotus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Fasciolariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Fusinus


title: Ceriagrion chaoi

text:
Ceriagrion chaoi là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Ceriagrion chaoi được miêu tả khoa học năm 1964 bởi Schmidt.

Chú thích

Tham khảo

Ceriagrion


title: Fasciolaria tephrina

text:
Fasciolaria tephrina là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Fasciolariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

T


title: Bảo Long

text:
Bảo Long có thể là:

Thái tử Bảo Long nhà Nguyễn.
Bệnh viện đa khoa Bảo Long, tỉnh Hà Tây.
Sân vận động Bảo Long, Huế.


title: Psychomyia dasaratha

text:
Psychomyia dasaratha là một loài Trichoptera trong họ Psychomyiidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Chú thích

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Psychomyia


title: Belleville-sur-Meuse

text:
Belleville-sur-Meuse  là một xã thuộc tỉnh Meuse trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 191 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Bellevillesurmeuse


title: Lasioglossum tracyi

text:
Lasioglossum tracyi là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1936.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1936


title: Vitigudino

text:
Vitigudino là một đô thị ở tỉnh Salamanca, tây Tây Ban Nha, thuộc cộng đồng tự trị Castile-Leon. Đô thị này có cự ly 67 kilômét so với thành phố tỉnh lỵ Salamanca và có dân số 2899 người (năm 2008).

Đô thị này có diện tích 52.33 km².
Đô thị này nằm ở khu vực có độ cao 769 mét trên mực nước biển.
Mã số bưu chính là 37210.

Tham khảo

Đô thị ở Salamanca


title: Agrypnus castaneus

text:
Agrypnus castaneus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Elston miêu tả khoa học năm 1927.

Chú thích

Tham khảo

Agrypnus


title: Castiglione di Garfagnana

text:
Castiglione di Garfagnana là một đô thị và thị xã của Ý. Đô thị này thuộc tỉnh Lucca trong vùng Toscana. Castiglione di Garfagnana có diện tích km2, dân số theo ước tính năm 2005 của Viện thống kê quốc gia Ý là người.
Các đơn vị dân cư:
Đô thị Castiglione di Garfagnana giáp với các đô thị:

Tham khảo

Đô thị tỉnh Lucca


title: Aylacostoma stigmaticum

text:
Aylacostoma stigmaticum là một loài ốc nước ngọt, là động vật thân mềm chân bụng sống dưới nước thuộc họ Thiaridae. Loài này có ở Argentina và Paraguay.

Chú thích

Tham khảo

Aylacostoma
Động vật được mô tả năm 1953


title: Hassel, Nienburg

text:
Hassel là một đô thị ở huyện huyện Nienburg, trong bang Niedersachsen, nước Đức. Đô thị Hassel, Nienburg có diện tích 17,6 km².

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Nienburg


title: Dambach, Birkenfeld

text:
Dambach là một đô thị ở huyện Birkenfeld, bang Rheinland-Pfalz, nước Đức. Đô thị Dambach, Birkenfeld có diện tích 2,98 km².

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Birkenfeld


title: Khongxedone

text:
Khongxedone (tiếng Lào: ເມືອງຄົງເຊໂດນ) hay Khong Xedone, Khong Sedone là một huyện (muang, mường) thuộc tỉnh Saravane ở hạ Lào .

Hành chính

Chú thích

Huyện thị Lào
Sơ khai địa lý Lào
Saravane


title: Calliotropis tiara

text:
Calliotropis tiara là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Solariellidae.

Phân bố

Miêu tả
Độ dài vỏ lớn nhất ghi nhận được là 5.6 mm.

Môi trường sống
Độ sâu nhỏ nhất ghi nhận được là 350 m. Độ sâu lớn nhất ghi nhận được là 1966 m.

Chú thích

Tham khảo

Calliotropis


title: Manobia fasciata

text:
Manobia fasciata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 1997.

Chú thích

Tham khảo

Manobia


title: Trâu rừng

text:
Trâu rừng (danh pháp: Bubalus arnee) là loài trâu lớn, bản địa của Đông Nam Á. Loài này được coi là bị đe dọa, trong sách đỏ IUCN từ năm 1986 với tổng số lượng còn lại khoảng 4.000 con, trong đó ước tính có gần 2.500 cá thể trưởng thành.

Hiện tổng số trâu rừng vào khoảng 3.400 cá thể, trong đó 3.100 con (91 %) sống ở Ấn Độ, chủ yếu ở bang Assam.

Trâu rừng là loài tổ tiên của trâu nhà, và là loài trâu bò hoang dã lớn thứ hai sau bò tót

Vấn đề định danh
Sự phân loại của B. arnee/B. bubalis vẫn chưa rõ ràng. Một số nhà động vật học chia B. arnee thành hai loài khác nhau, trong khi một số nhà khoa học khác coi nó có hai phân loài là trâu sông (B. arnee bubalis) và trâu đầm lầy (B. arnee carabanesis). Ngoài ra, ITIS chỉ chấp nhận tên gọi B. bubalis, trong khi CITES trong phụ lục I, II, III có hiệu lực từ ngày 23 tháng 6 năm 2005 gọi trâu rừng là B. arnee còn trâu nhà (trâu rừng đã thuần hóa) là B. bubalis.

Phân bố và môi trường sống

Trâu rừng sống ở Ấn Độ, Nepal, Bhutan, Thái Lan và Campuchia, Myanmar, Pakistan, Bangladesh, Lào và Việt Nam. Trâu rừng ưa sống tại các đồng cỏ ẩm ướt, đầm lầy và các thung lũng rậm rạp ven sông.

Thiên địch
Trâu rừng vốn rất kị với hổ và bản tính thì trâu rừng vốn ghét hổ nên hễ thấy mùi hổ là trâu liền giậm chân, lồng lộn lên và cuồng loạn lạ thường đồng thời khi trâu rừng đánh hơi được chỗ hổ đang rình rập thì lao tới. Hai chú trâu rừng khỏe mạnh có thể dễ dàng hạ được một con hổ. Mặc dù vậy, hổ vẫn là loài đe dọa nghiêm trọng đến sự sinh tồn của loài trâu rừng, một con hổ có thể đánh hạ được một con trâu rừng trưởng thành.

Hình ảnh

Chú thích

Liên kết ngoài
 IUCN Asian Wild Cattle Specialist Group: Water buffalo (Bubalus arnee)
 Wild Cattle Conservation Project
 Animal Info: Wild water buffalo
 Wildlife Trust of India February 2006: Wild buffalo faces extinction
 The Hindu February 2006: Project to conserve wild Asian buffalo

A
Động vật có vú Ấn Độ
Động vật có vú Bangladesh
Động vật có vú Indonesia
Động vật có vú Malaysia
Động vật có vú Nepal
Động vật có vú Pakistan
Động vật có vú Thái Lan
Động vật được mô tả năm 1792
Động vật có vú Bhutan
Động vật có vú Myanmar
Động vật có vú Campuchia
Động vật có vú Lào
Động vật có vú Việt Nam


title: 153 TCN

text:
Năm 153 TCN là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 153 TCN


title: Mahoba

text:
Mahoba là một thành phố và là nơi đặt ban đô thị (municipal board) của quận Mahoba thuộc bang Uttar Pradesh, Ấn Độ.

Địa lý
Mahoba có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 214 mét (702 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Mahoba có dân số 78.806 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Mahoba có tỷ lệ 60% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 67%, và tỷ lệ cho phái nữ là 51%. Tại Mahoba, 16% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Uttar Pradesh


title: Margarita Iosifovna Aliger

text:
Margarita Iosifovna Aliger (tiếng Nga: Маргари́та Ио́сифовна Алиге́р - họ thật là Zeiliger, 24 tháng 9 năm 1915 – 1 tháng 8 năm 1992) – là nữ nhà thơ Nga đoạt Giải thưởng Stalin năm 1943.

Tiểu sử
Margarita Aliger sinh ở thành phố cảng Odessa trong một gia đình công chức. Sau khi học xong trường trung cấp làm việc ở một nhà máy theo chuyên môn. Những năm 1934 – 1937 học trường viết văn Gorki. Bắt đầu in thơ từ năm 1933.

Năm 1942 viết trường ca Zoya (Зоя) về nữ du kích Zoya Anatolyevna Kosmodemyanskaya, người phụ nữ đầu tiên được truy tặng danh hiệu Anh hùng Liên Xô trong cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại. Đây là tác phẩm xuất sắc nhất của bà được tặng Giải thưởng Stalin năm 1943. Số tiền 50.000 rúp của giải thưởng được Aliger gửi tặng các chiến sĩ Hồng quân đang chiến đấu ngoài mặt trận.

Ngoài sáng tác, Margarita Aliger còn dịch thơ Pablo Neruda, Edna St. Vincent Millay và nhiều nhà thơ lớn của các nước cộng hòa thuộc Liên Xô cũ ra tiếng Nga. Ví những thành tựu trong dịch thuật bà được tặng giải thưởng Pablo Neruda năm 1989.

Margarita Aliger có hai đời chồng và hai người con nhưng bất hạnh. Người con gái đầu của bà là một dịch giả tài năng nhưng chết sớm. Người chồng thứ hai của bà tự tử. Người con gái với người chồng thứ hai cũng tự tử năm 1991. Margarita Aliger cũng kết liễu cuộc đời mình một cách không bình thường ở ngoại ô Moskva năm 1992.

Tác phẩm
 Год рождения, 1938
 Зоя, (Zoya, trường ca) 1942
 Сказки о правде, 1945
 Ленинские горы, 1953
 Из записной книжки, 1957
 Несколько шагов, 1962
 Стихотворения и поэмы. В 2-х тт., 1970
 Зоя. Поэмы и стихи, 1971
 Стихи и проза. В 2-х тт., 1975
 Тропинки во ржи. Статьи, 1980
 Четверть века, 1981
 Собр. соч. В 3-х тт., 1984

Một vài bài thơ

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Thơ M. Aliger trên trang stihi

Nhà thơ Nga
Nhà thơ Liên Xô
Mất năm 1992
Nữ nhà văn thế kỷ 20


title: Đức Trọng

text:
Đức Trọng là một huyện thuộc tỉnh Lâm Đồng, Việt Nam.

Địa lý
Huyện Đức Trọng nằm ở trung tâm tỉnh Lâm Đồng, cách thành phố Đà Lạt 30 km về phía nam, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp huyện Đơn Dương và huyện Ninh Sơn, tỉnh Ninh Thuận
Phía tây giáp huyện Lâm Hà và huyện Di Linh
Phía nam giáp huyện Bắc Bình và huyện Tuy Phong, tỉnh Bình Thuận
Phía bắc giáp thành phố Đà Lạt.

Điều kiện tự nhiên
Đức Trọng là huyện nằm ở vùng giữa của Lâm Đồng - tỉnh miền núi phía nam Tây Nguyên, có độ cao từ 600 – 1000 m so với mực nước biển.

Địa hình chủ yếu là bình sơn nguyên, núi cao và dốc hình thành những thung lũng ven sông khi là vùng đất tiếp giáp giữa cao nguyên Lang Biang và cao nguyên Di Linh; tạo nên những nét khác biệt và những cảnh quan kỳ thú cho Đức Trọng với những thác nước nổi tiếng như Liên Khương, Gougah, Pongour rất hấp dẫn đối với du khách. Hồ Nam Sơn được quy hoạch sẽ là điểm du lịch và hoạt động văn hoá - thể thao.

Trung tâm huyện cách thành phố Đà Lạt 26 km về hướng nam. Nằm ở vị trí đầu mối giao thông đi Đà Lạt, Tp Hồ Chí Minh, Buôn Ma Thuột, Phan Rang, nên Đức Trọng có điều kiện thuận lợi cho mở rộng giao lưu với bên ngoài, phát triển mạnh mẽ nền kinh tế hướng ngoại với cả ba thế mạnh: "Nông, lâm nghiệp - Công nghiệp - Dịch vụ". Đẩy mạnh phát triển kinh tế mà đặc biệt là phát triển công nghiệp và dịch vụ ở Đức Trọng có vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế nói chung và công nghiệp nói riêng của Lâm Đồng.

Địa hình
Huyện thuộc cao nguyên Di Linh và nằm ở cuối phần cao nguyên Di Linh.

Huyện Đức Trọng có 3 dạng địa hình chính: Núi dốc, đồi thấp và thung lũng ven sông.

Dạng địa hình núi dốc: Diện tích chiếm 54% tổng diện tích toàn huyện, phân bố tập trung ở khu vực phía bắc và phía đông, đông nam của huyện. Khu vực phía bắc (các xã Hiệp An, Liên Hiệp, Hiệp Thạnh) độ cao phổ biến so với mực nước biển từ 1.200-1.400m, cao nhất 1.754 m (Núi Voi), khu vực phía đông từ 1.100–1300 m, cao nhất 1.828m (Núi Yan Doane), khu vực phía đông nam (các xã vùng Loan) từ 950 - 1.050 m, cao nhất 1.341 m. Độ dốc phổ biến trên 200. Địa hình bị chia cắt, riêng khu vực phía đông nam khá hiểm trở, không thích hợp với phát triển nông nghiệp.

Dạng địa hình đồi thấp: Diện tích chiếm khoảng 30,8% tổng diện tích toàn huyện, phân bố tập trung ở khu vực phía tây và tây nam của huyện. Độ cao phổ biến so với mực nước biển ở khu vực phía bắc sông Đa Nhim từ 850 - 900m, độ dốc phổ biến từ 3-80, hầu hết diện tích trong dạng địa hình này là các thành tạo từ bazan, rất thích hợp với phát triển cây lâu năm. Độ cao phổ biến khu vực phía nam sông Đa Nhim (Ninh Gia) từ 900-1.000 m, độ dốc phổ biến từ 8-150, có thể phát triển nông nghiệp nhưng cần đặc biệt chú trọng các biện pháp bảo vệ đất.

Dạng địa hình thung lũng: Diện tích chiếm 14,2% tổng diện tích toàn huyện, phân bố ven các sông, suối lớn. Độ cao phổ biến so với mực nước biển từ 850 – 900 m, độ dốc phổ biến từ dưới 80, hầu hết diện tích trong dạng địa hình này là các loại đất phù sa và dốc tụ, nguồn nước mặt khá dồi dào nhưng trên 30% diện tích thường bị ngập úng trong các tháng mưa lớn, khá thích hợp với phát triển lúa nước và các loại rau - màu ngắn ngày.

Khí hậu
Huyện Đức Trọng nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, nhưng do ở độ cao trên 900m nên khí hậu có những nét độc đáo, với những đặc trưng cơ bản như sau:

Nhiệt độ trung bình thấp, ôn hòa, biên độ dao động nhiệt giữa ngày và đêm lớn, nắng nhiều, ẩm độ không khí thấp thích hợp với tập đoàn cây á nhiệt đới và nhiều loại cây trồng vùng ôn đới, tiềm năng năng suất cao, chất lượng sản phẩm tốt.

Mưa khá điều hòa giữa các tháng trong mùa mưa, riêng tháng 8 lượng mưa giảm và có các đợt hạn ngắn nên khá thuận lợi cho thu hoạch vụ hè thu. Mùa khô kéo dài từ tháng 12 đến tháng 4, tuy có dài hơn so với khu vực Bảo Lộc nhưng mức độ mất cân đối về độ ẩm ít gay gắt hơn và lượng nước tưới thấp hơn so với Đơn Dương, Buôn Ma Thuột và các tỉnh Miền Đông.

Tài nguyên nước
Nước mặt: Nguồn nước mặt chủ yếu của huyện là hệ thống sông Đa Nhim, ngoài ra còn có thể tận dụng nguồn nước của hệ thống sông Đa Dâng cho khu vực phía tây nam của huyện.

Hệ thống sông Đa Nhim bao gồm sông chính là sông Đa Nhim và hai nhánh Đa Tam, Đa Queyon. Mật độ sông suối khá dày(0,52-1,1 km/km²), lưu lượng dòng chảy khá (trung bình dao động từ 23-28 lít/s/km²), có sự phân hóa theo mùa, mùa mưa chiếm tới 80% tổng lượng nước năm, mùa khô chỉ còn 20%. Lưu lượng dòng chảy mùa kiệt rất thấp (từ 0,25-9,1 lít/s/km²), kiệt nhất vào tháng 3. Để sử dụng nguồn nước mặt cho sản xuất cần phải tập trung xây dựng các hồ chứa. Nếu chỉ giữ được 30% lượng nước trong mùa mưa thì có thể đủ nước tưới cho toàn bộ diện tích đất nông nghiệp hiện có của Đức Trọng.

Địa hình ở đây cho phép xây dựng nhiều hồ chứa, nhưng việc sử dụng nước hồ cho tưới tự chảy lại bị hạn chế bởi mức độ chia cắt của địa hình. Vì vậy, phải kết hợp hài hòa nhiều biện pháp công trình như hồ chứa, đập dâng, trạm bơm, đào giếng mới có thể mở rộng diện tích tưới, đặc biệt là tưới cho cà phê, rau, lúa nước.

Tài nguyên nước ngầm: Nước ngầm trong phạm vi huyện Đức Trọng khá đa dạng, được chứa trong tất cả các loại đất, đá với trữ lượng và độ tinh khiết khác nhau, được chia thành 3 địa tầng chứa nước như sau:

+ Tầng chứa nước lỗ hổng: Bề dày không quá 10m, nằm ở ven sông suối, lưu lượng từ 0,1-0,14 lít/s, thành phần hóa học thuộc kiểu Bicarbonnát Chloride, độ khoáng hóa từ 0,07-0,33 g/lít.

+ Tầng chứa nước lỗ hổng khe nứt: Nước ngầm ở tầng này trên đất bazan của Đức Trọng tương đối khá với bề dày chứa nước từ 10-100m, lưu lượng trung bình từ 0,1-1,0 lít/s, chủ yếu là nước không áp, thuộc loại nước nhạt (mức độ khoáng hóa từ 0,01-0,1 g/lít), có thể sử dụng tốt cho sinh hoạt, riêng về khả năng khai thác cho sản xuất được đánh giá ở mức độ trung bình. Hiện đã được khai thác để tưới cho cà phê, rau với mức độ khá phổ biến.

+ Tầng chứa nước khe nứt: Tầng chứa nước khe nứt được phân ra nhiều loại, nhưng nhìn chung lưu lượng thuộc loại nghèo, khả năng khai thác cho sản xuất hạn chế.

Tài nguyên đất
Phân loại đất
Nhóm đất phù sa: Diện tích nhóm đất phù sa: 4.549 ha, chiếm 5,04% DTTN toàn huyện. Đất phù sa hình thành trên mẫu chất bồi đắp của các sông Đa Nhim, Đa Dâng, Đạ Tam, Đạ Lé, Đạ Queyon
Nhóm đất xám bạc màu: Diện tích 2.222 ha, chiếm 2,46% DTTN huyện.
Nhóm đất đen: Nhóm đất này có diện tích 2.607 ha chiếm 2,88% DTTN huyện
Nhóm đất đỏ vàng: Diện tích 52.040 ha chiếm 57,68% DTTN phân bố ở xã Ninh Loan và xã N’Thol Hạ, Ninh Gia, Tân Thành, Đà Loan.
Nhóm đất thung lũng do dốc tụ: Đất thung lũng do dốc tụ, có diện tích 1.236 ha, chiếm 1,38% DTTN huyện, phân bố ở hầu hết các xã. Đất được hình thành và phát triển do quá trình tích đọng các sản phẩm cuốn trôi từ các vùng đồi núi xung quanh xuống. Do đó đất dốc tụ thường phân bố dưới các thung lũng hẹp và bằng phẳng ven chân đồi núi, hạn chế lớn nhất là bị ngập nước trong mùa mưa. Đất thích hợp cho trồng lúa nước, màu, dâu tằm.
Nhóm đất mùn đỏ vàng: Diện tích 19.889 ha chiếm 22,06% DTTN, phân bố ở các xã vùng Loan, các xã phía Bắc. Đất được hình thành từ các loại đá mẹ như andezit, granite và cát sét kết, phân bố từ cao độ tuyệt đối 1.000 m trở lên và hiện trạng là rừng thứ sinh khá tốt. Ở bản đồ đất tỷ lệ 1/25.000, loại đất này được chia thành 4 đơn vị chú dẫn bản đồ: Đất mùn nâu vàng trên đá andezit (Hn); Đất mùn vàng đỏ trên đá granít (Ha), Đất mùn đỏ vàng trên đá sét (Hs), Đất mùn vàng nhạt trên đá cát(Hq). Hầu hết có độ dốc trên 250, hiện tại là rừng thứ sinh, vì vậy cần duy trì và bảo vệ rừng.

Tài nguyên khoáng sản
Trong phạm vi của huyện có mỏ vàng ở xã Tà Năng với trữ lượng lớn, hiện đang được nhà nước tổ chức khai thác, sản lượng bình quân 40–50 kg/năm.

Mỏ điatônít (làm vật liệu nhẹ và bột khoan) phân bố từ chân đèo Pren đến nhà máy cơ khí tỉnh, trữ lượng 25 triệu tấn.

Ngoài ra còn có mỏ nước khoáng ở Phú Hội, lưu lượng 0,45 lít/s, chất lượng tốt có thể khai thác để chế biến nước khoáng và kết hợp với du lịch.

Tài nguyên rừng
Đất lâm nghiệp toàn huyện 45,049ha chiếm 50% diện tích tự nhiên, trong đó đất rừng sản xuất chiếm 24,4% diện tích, rừng phòng hộ chiếm đến 75,6% diện tích. Diện tích đất rừng tuy nhiều nhưng mức độ đóng góp vào phát triển kinh tế địa phương còn hạn chế do hầu hết là rừng đặc dụng. UBND tỉnh Lâm Đồng đang chỉ đạo các Ban ngành liên quan điều chỉnh ba loại rừng trong phạm vi toàn Tỉnh (trong đó huyện Đức Trọng), nhằm sử dụng tài nguyên rừng một cách hiệu quả. Tổng trữ lượng rừng: 5,1 triệu m3 gỗ, 2,5 triệu cây lồ ô và tre nứa. Rừng ở Đức Trọng có tiềm năng khai thác lớn, thuận lợi cho phát triển công nghiệp chế biến hàng mộc dân dụng, chế biến gỗ, chế biến bột giấy,...

Trong những năm qua, huyện đã thực hiện có hiệu quả các giải pháp về lâm sinh như khai thác, khoanh nuôi, trồng mới và bảo vệ rừng, tăng diện tích và độ che phủ rừng từ 47% năm 2000 lên 50% năm 2005 và trên 55% vào năm 2009.

Tài nguyên nhân văn và cảnh quan môi trường
Với 27 dân tộc chung sống trên địa bàn, Đức Trọng trở thành nơi hội tụ củ nhiều nền văn hoá khác nhau tạo nên nét đặc trưng trong đa dạng, mang lại những bản sắc rất riêng so với những vùng đất khác.

Thiên nhiên đã ưu đãi cho nơi này nhiều cảnh quan ngoạn mục, kỳ thú, trong đó có nhiều ngọn thác nổi tiếng có tiềm năng phát triển du lịch như: thác Pongour, thác Gouga, thác Liên Khương, cùng các công trình: hồ sinh thái Nam Sơn, công trình thủy điện Đại Ninh... đã, đang và sẽ trở thành những điểm du lịch thu hút du khách trong và ngoài nước đến với Đức Trọng.

Hành chính
Huyện Đức Trọng có 15 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm thị trấn Liên Nghĩa và 14 xã: Bình Thạnh, Đà Loan, Đa Quyn, Hiệp An, Hiệp Thạnh, Liên Hiệp, Ninh Gia, Ninh Loan, N'Thol Hạ, Phú Hội, Tà Hine, Tà Năng, Tân Hội, Tân Thành.

Lịch sử
Sau năm 1975, huyện Đức Trọng thuộc tỉnh Lâm Đồng, bao gồm 16 xã: Bình Thạnh, Đạ Đờn, Đạ Long, Đạ M'rông, Đạ Tông, Đinh Văn, Hiệp Thạnh, Lát, Liên Hiệp, N'Thol Hạ, Phi Tô, Phú Hội, Phú Sơn, Tân Hội, Tân Văn và Tùng Nghĩa.

Ngày 10 tháng 3 năm 1977, sáp nhập xã Lát vào thành phố Đà Lạt.

Ngày 14 tháng 3 năm 1979, chuyển 3 xã: Đạ Long, Đạ M'rông và Đạ Tông về huyện Lạc Dương mới thành lập.

Ngày 19 tháng 9 năm 1981, thành lập thị trấn Nông trường Nam Ban tại khu kinh tế mới của Hà Nội tại Lâm Đồng.

Ngày 6 tháng 3 năm 1984, chuyển xã Tùng Nghĩa thành thị trấn Liên Nghĩa (thị trấn huyện lỵ của huyện Đức Trọng).

Cuối năm 1986, huyện Đức Trọng bao gồm 2 thị trấn: Liên Nghĩa, Nam Ban và 11 xã: Bình Thạnh, Đạ Đờn, Đinh Văn, Hiệp Thạnh, Liên Hiệp, N'Thol Hạ, Phi Tô, Phú Hội, Phú Sơn, Tân Hội, Tân Văn.

Ngày 24 tháng 10 năm 1987, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định 157-HĐBT. Theo đó:
 Chuyển xã Ninh Gia thuộc huyện Di Linh và 4 xã: Đà Loan, Ninh Loan, Tà Hine, Tà Năng thuộc huyện Đơn Dương về huyện Đức Trọng quản lý
 Thành lập 10 xã: Rô Men, Liêng Srônh, Phi Liêng, Phúc Thọ, Tân Thanh, Hoài Đức, Đan Phượng, Tân Hà, Gia Lâm và Đông Thanh
 Chia thị trấn Nông trường Nam Ban thành 2 đơn vị hành chính: thị trấn Nam Ban và xã Mê Linh
 Chuyển xã Đinh Văn thành thị trấn Đinh Văn
Tách 2 thị trấn: Đinh Văn, Nam Ban và 15 xã: Đạ Đờn, Đan Phượng, Đông Thanh, Gia Lâm, Hoài Đức, Liêng Srônh, Mê Linh, Phi Liêng, Phi Tô, Phú Sơn, Phúc Thọ, Rô Men, Tân Hà, Tân Thanh, Tân Văn thuộc huyện Đức Trọng để thành lập huyện Lâm Hà.

Sau khi điều chỉnh, huyện Đức Trọng bao gồm thị trấn Liên Nghĩa và 11 xã: Bình Thạnh, Đà Loan, Hiệp Thạnh, Phú Hội, Liên Hiệp, Ninh Gia, Ninh Loan, N’Thôn Hạ, Tà Hine, Tà Năng, Tân Hội.

Ngày 18 tháng 6 năm 1999, thành lập xã Hiệp An trên cơ sở 5.400 ha diện tích tự nhiên và 6.100 nhân khẩu của xã Hiệp Thạnh.

Ngày 30 tháng 10 năm 2000, thành lập xã Tân Thành trên cơ sở 2.270 ha diện tích tự nhiên và 5.326 nhân khẩu của xã Tân Hội.

Ngày 6 tháng 3 năm 2009, thành lập xã Đa Quyn trên cơ sở điều chỉnh 17.152,98 ha diện tích tự nhiên và 3.212 nhân khẩu của xã Tà Năng.

Ngày 30 tháng 6 năm 2009, thị trấn Liên Nghĩa được công nhận là đô thị loại IV.

Huyện Đức Trọng có 1 thị trấn và 14 xã như hiện nay.

Kinh tế - xã hội
Huyện có diện tích tự nhiên 90.180 ha, chiếm 9,23% diện tích tự nhiên toàn tỉnh Lâm Đồng. Tổng dân số 178.100 người (2017), chiếm 14% dân số toàn tỉnh, dân số đứng thứ nhì sau TP. Đà Lạt. Mật độ dân số bình quân 182 người/km², xếp vào hàng thứ 3 so với 12 đơn vị hành chánh cấp huyện của tỉnh Lâm Đồng.

Huyện Đức Trọng có diện tích tự nhiên 901,79 km² và dân số năm 2019 là 186.974 người.

Huyện Đức Trọng có diện tích 903,13 km², dân số năm 2022 là 192.180 người, mật độ dân số đạt 213 người/km².

Giao thông
Huyện nằm ở vị trí đầu mối giao thông đường bộ giữa Quốc lộ 20 (Đà Lạt – Thành phố Hồ Chí Minh) và Quốc lộ 27 (Đà Lạt – Buôn Ma Thuột). Quốc lộ 20 và Quốc lộ 27 đi Ninh Thuận – Nha Trang và đường nối Quốc lộ 20 với Quốc lộ 28 ở đoạn Ninh Gia – Bắc Bình (Bình Thuận). Ngoài ra còn có đường cao tốc Dầu Giây – Đà Lạt (phân đoạn Liên Khương – Prenn) đi qua.

Xem thêm
Thác Pongour
Sân bay Liên Khương

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đức Trọng