title: North American F-86 Sabre

text:
Chiếc North American F-86 Sabre (đôi khi được gọi là Sabrejet) là một máy bay chiến đấu có tốc độ cận âm được chế tạo cho Không quân Hoa Kỳ. Chiếc F-86 được phát triển trong những năm 1940 sau khi kết thúc Thế Chiến II và là một trong những máy bay tiêm kích phản lực được các nước Phương Tây sản xuất với số lượng nhiều nhất trong thời kỳ Chiến tranh lạnh. Một biến thể của chiếc F-86 được sản xuất tại Canada dưới tên gọi Canadair Sabre và được bố trí tại không lực của nhiều nước thuộc Khối NATO ngoài Canada. Chiếc máy bay này cũng được sản xuất với số lượng nhỏ tại Australia, Ý, và Nhật Bản.

Thiết kế và phát triển
Những đề nghị ban đầu nhằm đáp ứng một yêu cầu của Không lực Lục quân Hoa Kỳ về một kiểu máy bay tiêm kích/tiêm kích hộ tống/tiêm kích-ném bom một chỗ ngồi tầm cao hoạt động ban ngày được thực hiện vào cuối năm 1944, và được biến đổi từ thiết kế của kiểu máy bay cánh thẳng FJ Fury được thiết kế cho Hải quân Hoa Kỳ. Các yêu cầu cao về tính năng bay được thỏa mãn nhờ áp dụng một kiểu cánh xuôi 35° với các mép cánh trước tự động vào trong thiết kế; kết quả là việc sản xuất hàng loạt đã không thể bắt đầu trước khi kết thúc Thế Chiến II. Chiếc nguyên mẫu XP-86, sẽ trở thành kiểu F-86 Sabre, bay chuyến bay đầu tiên ngày 1 tháng 10 năm 1947.

Bộ chỉ huy Không quân Chiến lược Không quân Hoa Kỳ đã sử dụng chiếc F-86 Sabre từ năm 1949 đến năm 1950. Những chiếc F-86 được bố trí đến Không đoàn Ném bom 22, Không đoàn Tiêm kích 1 và Không đoàn Tiêm kích Đánh chặn 1.

Chiếc F-86 được sản xuất cả như là một máy bay tiêm kích đánh chặn và là một máy bay tiêm kích-ném bom. Có nhiều phiên bản được giới thiệu trong suốt vòng đời sản xuất của nó, với những cải tiến và nhiều kiểu vũ khí khác nhau được trang bị. Ví dụ như, kiểu động cơ J47-GE-7 trang bị cho phiên bản F-86A chỉ tạo ra một lực đẩy 5.200 lbf (23 kN) trong khi động cơ General Electric J73-GE-3 của phiên bản F-86h có công suất đẩy 9.250 lbf. Chiếc F-86 là máy bay chiến đấu tiêm kích chủ lực của Mỹ trong Chiến tranh Triều Tiên, với một số lượng đáng kể của ba phiên bản đầu tiên được sản xuất hàng loạt tham gia hoạt động chiến đấu.

Phiên bản tiêm kích-ném bom (F-86H) có thể mang đến 900 kg (2.000 lb) bom, bao gồm một thùng nhiên liệu phụ có thể chứa napalm.

Cả phiên bản tiêm kích đánh chặn và phiên bản tiêm kích-ném bom đều được trang bị sáu súng máy M3 Browning 12,7 mm (0,50 in) trước mũi (những phiên bản sau của kiểu F-86H trang bị bốn pháo 20 mm thay cho các khẩu súng máy). Các khẩu súng được phối hợp để hội tụ ở 300 m (1.000 ft) phía trước máy bay với một quả đạn sáng xen kẻ mỗi năm quả đạn. Đa số loại đạn sử dụng trong Chiến tranh Triều Tiên là kiểu đạn cháy xuyên thép (API) chứa magnesium, được thiết kế để phát lửa khi va đập, nhưng tính năng này khá kém ở độ cao trên 35.000 ft vì nồng độ oxygen không đủ để duy trì sự cháy ở độ cao này. Ban đầu được trang bị thiết bị ngắm bắn tính toán thủ công Mark 18, những phiên bản sau được trang bị radar dò tầm xa ngắm bắn A-1CM để tính toán tầm xa của mục tiêu. Thiết bị này tỏ ra là một ưu thế trước các đối thủ MiG tại Triều Tiên, và nó cũng được trang bị cho những máy bay tiêm kích siêu âm sau này như F-100 Super Sabre và F-105 Thunderchief.

Rocket 70 mm (2,75 in) được sử dụng trên một số máy bay trong thực tập tác xạ, nhưng rocket 127 mm (5 in) sau này được đưa vào sử dụng trong chiến đấu. F-86 cũng có thể gắn được hai thùng nhiên liệu phụ vứt được (sau này nâng lên bốn thùng trên kiểu F-86F bắt đầu từ năm 1953) giúp máy bay có tầm bay xa hơn.

Chiếc F-86 Sabre cũng được chế tạo theo giấy phép nhượng quyền bởi Canadair tại Montreal như là kiểu Canadair Sabre. Biến thể cuối cùng của Canadair Sabre, kiểu Mk 6, được đánh giá chung là một trong những phiên bản Sabre có khả năng nhất trong mọi kiểu được sản xuất ở tất cả các nơi. Chiếc Sabre cuối cùng được sản xuất bởi Canadair Ltd. (Sabre #1815) giờ đây được trưng bày trong bộ sưu tập của Bảo tàng Hàng không Tây Canada (WCAM) tại Winnipeg, Canada sau khi được trao tặng bởi Không quân Pakistan.

Chiếc F-86 các phiên bản thông thường có giá ~178.000 USD thời giá năm 1950 (tương đương 2,3 triệu USD theo thời giá năm 2018). Trong khi đó, một chiếc P-51D Mustang trong Thế chiến 2 (năm 1945) có giá tương đương 500.000 USD thời giá năm 2018. Như vậy chiếc F-86 đắt hơn 4,5 lần so với người tiền nhiệm của nó

Lịch sử hoạt động

Chiến tranh Triều Tiên

Chiếc F-86 Sabre được Không quân Hoa Kỳ đưa vào phục vụ từ năm 1949, tham gia Phi đội 49 "Hat-in-the-Ring" thuộc Phi đoàn Tiêm kích 1 và trở thành máy bay tiêm kích phản lực chủ yếu sử dụng trong không chiến tại Chiến tranh Triều Tiên. Khi chiếc Mikoyan-Gurevich MiG-15 Xô Viết được đưa vào hoạt động tại Triều Tiên vào tháng 11 năm 1950, nó vượt hơn tất cả những máy bay đang hoạt động trong các lực lượng thuộc Liên Hợp Quốc, ba phi đội F-86 được vội vã gửi đến Viễn Đông vào tháng 12. Chiếc F-86 có thể lượn vòng và bổ nhào nhanh hơn chiếc MiG-15, chiếc MiG-15 lại trội hơn F-86 về trần bay, gia tốc và tốc độ lên cao (đặc biệt cho đến khi phiên bản F-86F được đưa vào hoạt động vào năm 1953); những chiếc MiG cất cánh từ những sân bay tại Mãn Châu, và do các phi công Trung Quốc, Bắc Triều Tiên và Không quân Xô Viết điều khiển, đọ sức với hai phi đội thuộc Phi đoàn Tiêm kích 4 có căn cứ tiền phương tại K-14, Kimpo, Nam Triều Tiên.

Nhiều phi công Hoa Kỳ là những cựu binh Thế Chiến II nhiều kinh nghiệm trong khi các phi công Bắc Triều Tiên và Trung Quốc thường thiếu kinh nghiệm, là nguyên do đưa đến những chiến thắng của chiếc F-86. Cho dù những kết quả thực tế như thế nào, rõ ràng là các phi công F-86 không thể có nhiều chiến thắng như vậy trên các phi công Xô Viết lái MiG-15 được huấn luyện kỹ càng hơn. Lúc đầu các phi công Xô Viết lái phần lớn những chiếc MiG-15 tham chiến tại Triều Tiên, nhưng số phi công Bắc Triều Tiên và Trung Quốc ngày càng tích cực hoạt động hơn khi chiến tranh tiếp diễn. Xô Viết và đồng minh của họ thỉnh thoảng hay tranh chấp ưu thế trên không tại "Hành lang MiG", một khu vực gần cửa sông Áp Lục (biên giới giữa Triều Tiên và Trung Quốc) nơi mà các cuộc không chiến ác liệt nhất đã diễn ra. Cánh ổn định ngang di động toàn bộ của phiên bản F-86E đã giúp cho chiếc Sabre có ưu thế quan trọng trên chiếc MiG-15. Cho dù trái ngược với các quy luật tiếp chiến, các đơn vị F-86 thường gây chiến trên không phận các căn cứ của MiG tại "khu ẩn náu" Mãn Châu.

Những nhu cầu cân bằng trong hoạt động chiến đấu cùng với nhu cầu duy trì một cấu trúc lực lượng thỏa đáng tại Tây Âu đã dẫn đến việc chuyển đổi Không đoàn Tiêm kích Đánh chặn 51 từ kiểu máy bay F-80 sang kiểu F-86 vào tháng 12 năm 1951. Hai không đoàn tiêm kích-ném bom 8 và 18 cũng chuyển đổi sang kiểu máy bay F-86F vào mùa Xuân năm 1953. Phi đội 2 Không quân Nam Phi cũng sử dụng F-86 và hoạt động nổi bật trong Phi đoàn Tiêm kích Ném bom 18.

Cho đến khi chấm dứt cuộc xung đột, Mỹ tuyên bố các phi công F-86 đã bắn rơi được 792 máy bay MiG trong khi thiệt hại 78 chiếc Sabre, đạt tỉ lệ thắng:thua là 10:1. Nhưng trong nội bộ, Không quân Mỹ xác nhận rằng các phi công của họ trên thực tế chỉ hạ được khoảng 200 chiếc MiG

Báo cáo chính thức sau chiến tranh của Không quân Hoa Kỳ đã ước tính lại để loại bỏ bớt các tuyên bố phóng đại của phi công Mỹ, và báo cáo này đưa ra con số tiêu diệt được 379 chiếc MiG trong khi mất 103 chiếc F-86 Sabre đưa đến một tỉ lệ thắng:thua chỉ gần bằng 3,7:1. Nghiên cứu hiện đại năm 2005 do Dorr, Lake, và Thompson thực hiện cho biết tỷ lệ thắng:thua lại giảm hơn nữa, thực sự chỉ gần bằng 2:1 Một nghiên cứ năm 2008 của RAND dựa trên các số liệu công bố gần đây đã kết luận rằng tỷ lệ thắng:thua thực tế cho F-86 chỉ đạt khoảng 1,8:1, và có khả năng là chỉ đạt 1,3:1 khi chống lại MiG do các phi công Liên Xô điều khiển (các phi công Triều Tiên, Trung Quốc nhìn chung là có trình độ thấp hơn phi công Liên Xô)

Phía Xô Viết thì thống kê rằng MiG-15 của họ đã bắn rơi 1.038 máy bay đối thủ, bao gồm 595 chiếc F-86, 178 chiếc F-84, 103 chiếc F-80, 23 chiếc F-51, 10 chiếc F-94, 66 chiếc máy bay ném bom hạng nặng B-29, 28 chiếc Gloster Meteors và hàng chục máy bay các loại khác Một thống kê khác cho con số cao hơn chút ít, theo đó MiG-15 của không quân Liên Xô bắn rơi 1.097 máy bay đối thủ, bao gồm 647 chiếc F-86, 185 chiếc F-84, 118 chiếc F-80, 28 chiếc F-51, 11 chiếc F-94, 65 chiếc máy bay ném bom hạng nặng B-29, 26 chiếc Gloster Meteors và 17 máy bay các loại khác. Đổi lại, đã có 335 chiếc MiG-15 của không quân Liên Xô đã bị mất trong không chiến hoặc bị tai nạn, khiến 120 phi công tử trận Phía Trung Quốc bị mất 224 chiếc MiG-15, 3 chiếc La-11 và 4 chiếc Tu-2 trong toàn cuộc chiến, đổi lại phi công Trung Quốc tuyên bố đã bắn rơi 211 chiếc F-86, 72 chiếc F-84 và F-80, và 47 máy bay các loại khác 67 phi công Liên Xô, 7 phi công Trung Quốc và 2 phi công Triều Tiên đã được ghi nhận đạt cấp Aces (bắn hạ từ 5 máy bay địch trở lên).

Theo dữ liệu chính thức của Hoa Kỳ ("USAF Statistics Digest FY1953") công bố năm 2012, USAF đã mất 250 máy bay chiến đấu F-86 tại Triều Tiên. Trong đó, 184 chiếc đã mất trong chiến đấu và 66 chiếc bị mất do các nguyên nhân ngoài chiến đấu 6 chiếc F-86s của Nam Phi cũng bị mất Như vậy tổng cộng đã có 256 chiếc F-86 bị rơi trong chiến tranh Triều Tiên.

Về tổng tổn thất, không quân Mỹ thống kê tại Triều Tiên họ bị mất 1.466 máy bay trong chiến đấu và 516 máy bay do các nguyên nhân ngoài chiến đấu (chưa tính thiệt hại của các lực lượng không quân đồng minh của Mỹ như Anh, Úc, Nam Phi...). Chia theo loại máy bay thì tổn thất bao gồm 79 chiếc máy bay ném bom hạng nặng B-29 Superfortress, 228 chiếc máy bay ném bom hạng trung B-26, 332 chiếc P-51 Mustang, 368 chiếc F-80, 358 chiếc F-84, 250 chiếc F-86... cùng nhiều loại máy bay khác

Trong số 40 phi công Không quân Hoa Kỳ đạt Ách trong Chiến tranh Triều Tiên, tất cả ngoại trừ chỉ một người đều lái F-86 Sabre. Một phi công từng lái F-86 đáng kể là Thiếu tá Thủy quân Lục chiến John Glenn, thuộc Phi đoàn Tiêm kích Đánh chặn 51, sau này là nhà phi hành vũ trụ và là Nghị sĩ Hoa Kỳ.

Dù sao thì việc Hoa Kỳ so sánh trực tiếp các mất mát của phi cơ F-86 Sabre và MiG-15 có lẽ là không hợp lý, vì 3 nguyên nhân:
Các mục tiêu chính yếu của MiG-15 và F-86 là khác nhau. Mục tiêu chính của các phi cơ MiG-15 là săn đuổi oanh tạc cơ hạng nặng B-29 Superfortress, trong khi mục tiêu chính của các phi cơ F-86 Sabre là săn đuổi MiG-15 (có nghĩa là khi không chiến, F-86 sẽ tìm cách tấn công MiG-15, trong khi MiG-15 thường sẽ tìm cách né tránh F-86 để tấn công những chiếc B-29). Nói cách khác là các trận đấu giữa F-86 và MiG-15 thường chỉ diễn ra khi MiG-15 đã bị F-86 bám đuổi khiến phi công MiG-15 phải ngoặt lại để tự vệ, còn nếu không thì phi công MiG-15 sẽ không tìm cách tiêu diệt F-86.
Cách tính tổn thất của Mỹ có phần mập mờ: những máy bay Mỹ bị trúng đạn của MiG-15 nhưng không rơi tại chỗ mà rơi trên đường quay về thì sẽ được Mỹ tính là rơi do "tai nạn" hoặc vì "nguyên nhân khác", cách tính này đã làm giảm bớt số máy bay bị MiG bắn hạ so với thực tế.
Ngoài ra, cách so sánh của Mỹ cũng không tính đến số lượng các loại máy bay khác bị bắn rơi bởi MiG-15, gồm hàng trăm chiếc F-80 Shooting Star, F-84 Thunderjet, B-29 Superfortress và một số loại máy bay khác (cần nhớ rằng B-29 mới là mục tiêu chính của MiG-15 và loại máy bay ném bom hạng nặng này còn đắt gấp 4 lần so với F-86, chưa kể mỗi B-29 rơi thì có tới 10 phi công thiệt mạng). Việc so sánh thiệt hại của MiG-15 chỉ với loại F-86 Sabre đã "giấu đi" hàng trăm máy bay khác khác do MiG-15 bắn rơi, tạo ra một ấn tượng giả về tỷ lệ tổn thất giữa 2 bên.

Sự kiện Eo biển Đài Loan năm 1958
Không quân Trung Hoa Dân Quốc của Đài Loan là một trong những lực lượng đầu tiên nhận được những chiếc Sabre thặng dư của Không quân Hoa Kỳ. Từ tháng 12 năm 1954 đến tháng 6 năm 1956, Không quân Đài Loan nhận 160 máy bay tiêm kích từ F-86F-1-NA đến F-86F-30-NA cũ của Không quân Mỹ. Đến tháng 6 năm 1958, họ đã xây dựng một lực lượng máy bay tiêm kích rất ấn tượng, với 320 chiếc F-86F và bảy chiếc RF-86F.

Những chiếc Sabre và đối thủ MiG-15 lại nhanh chóng đối đầu nhau trên bầu trời châu Á một lần nữa trong Sự kiện Eo biển Đài Loan năm 1958. Vào tháng 8 năm 1958, những người Trung Hoa cộng sản của nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa dự tính đánh đuổi lực lượng Trung Hoa Dân Quốc khỏi các đảo Kim Môn và Mã Tổ bằng cách pháo kích và phong tỏa. Những chiếc F-86F Đài Loan bay tuần tra trên không bên trên các hòn đảo bị đối đầu bởi những chiếc MiG-15 và MiG-17 Trung Quốc, và nhiều trận không chiến đã xảy ra.

Trong những trận chiến này, những chiếc Sabre Đài Loan đã đưa vào sử dụng nhân tố mới trong không chiến. Trong một hoạt động bí mật được đặt tên là Chiến dịch Black Magic, Hải quân Mỹ đã cung cấp cho phía Trung Hoa Dân Quốc tên lửa AIM-9 Sidewinder, loại tên lửa không-đối-không dẫn đường bằng hồng ngoại đầu tiên của họ vốn vừa mới được đưa vào sử dụng tại Hoa Kỳ. Một nhóm nhỏ từ Phi đội VMF-323, một phi đội FJ-4 Fury Thủy quân Lục chiến, cùng những sự trợ giúp sau đó bởi China Lake và North American đã cải tiến 20 chiếc F-86 Sabre để có thể mang được một cặp Sidewinder dưới cánh, và hướng dẫn cách sử dụng cho các phi công Đài Loan, dùng những chiếc F-100 Super Sabre Không quân Mỹ để mô phỏng chiếc MiG-17. Những chiếc MiG hưởng được một ưu thế độ cao trên chiếc Sabre như chúng từng có tại Triều Tiên và những chiếc MiG Trung Quốc thường xuyên bay bên trên những chiếc Sabre Đài Loan, chỉ tham chiến khi chúng có được lợi thế về vị trí. Tên lửa Sidewinder đã lấy lại ưu thế này và chứng minh rằng nó gây một hiệu quả hủy diệt chống lại những chiếc MiG-15.

Trận chiến mà tên lửa Sidewinder được đưa ra sử dụng lần đầu tiên là vào ngày 24 tháng 9 năm 1958 khi những chiếc Sabre Trung Hoa Dân Quốc thành công trong việc bắn hạ mười máy bay MiG và hai chiến công có thể mà không bị thiệt hại gì cho họ. Trong các trận không chiến bên trên đảo Kim Môn và Mã Tổ kéo dài một tháng, các phi công Đài Loan bắn rơi không ít hơn 29 máy bay MiG và có thể thêm tám chiếc nữa, trong khi chỉ bị thiệt hại hai chiếc F-84G và không mất chiếc Sabre nào. Dù chiếc MiG-15 có ưu thế hơn hẳn về độ cơ động, nhưng nó vẫn chỉ có pháo chứ không có tên lửa như máy bay đối phương, nên khi chiến đấu đối diện sẽ bị yếu thế hơn nhiều.

Chiến tranh Ấn Độ-Pakistan 1965

Chiếc F-86 được đưa vào hoạt động tại Không quân Pakistan (PAF) vào năm 1954 với lô đầu tiên gồm 120 máy bay. Đa số máy bay thuộc cấu hình phiên bản F-86F-40 ngoại trừ một số ít thuộc tiêu chuẩn F-86F-35. Chiếc F-86 được sử dụng trong chín phi đội PAF trong nhiều thời điểm khác nhau. Trong cuộc Chiến tranh Ấn Độ-Pakistan 1965, những chiếc F-86 trở thành chỗ dựa chính của Không quân Pakistan và có được ít ưu thế về chất lượng so với một lực lượng Không quân Ấn Độ (IAF) đông hơn.

Trong những trận không chiến diễn ra trong cuộc chiến này, Không quân Pakistan thông báo đã bắn rơi 15 máy bay của Không quân Ấn Độ, bao gồm chín chiếc Hawker Hunter, bốn chiếc De Havilland Vampire và hai chiếc Folland Gnat. Tuy nhiên phía Ấn Độ chỉ thừa nhận bị thiệt hại 14 máy bay chiến đấu do F-86 Pakistan gây ra. Những chiếc F-86 có được lợt thế là được trang bị tên lửa AIM-9B/GAR-8 Sidewinder trong khi không có chiếc máy bay Ấn Độ đối địch nào có được khả năng này. Dù vậy, Không quân Ấn Độ thông báo đã bắn rơi 13 máy bay Sabre của Pakistan trong không chiến. Số liệu này bị Không quân Pakistan phủ nhận. Họ thừa nhận đã bị mất tổng cộng 13 máy bay F-86 Sabre trong suốt cuộc chiến tranh kéo dài 23 ngày này, nhưng chỉ có bảy chiếc trong số đó bị bắn rơi trong không chiến.
Cho dù có được tính năng bay khá tốt, chiếc F-86 lại tỏ ra mong manh khi đối đầu cùng những chiếc Folland Gnat tí hon, có tốc độ cao, nhanh nhẹn và khó nhìn thấy. Những chiếc Gnat, vốn được báo cáo đã bắn rơi được bảy chiếc Sabre PAF, được Không quân Ấn Độ đặt cho biệt danh là "Sabre Slayer" (kẻ tiêu diệt Sabre). Tuy nhiên Không quân Pakistan cũng phủ nhận các thông tin này và chấp nhận bị thiệt hại ba chiếc F-86 Sabre bởi những chiếc Gnat.

Những chiếc Sabre PAF cũng thực hiện tốt nhiệm vụ tấn công mặt đất. Họ cho biết đã tiêu diệt được khoảng 36 máy bay trên mặt đất tại các sân bay Ấn Độ ở Halwara, Kalaikunda, Baghdogra, Srinagar và Pathankot. Một lần nữa, con số này lại bị phủ nhận. Ấn Độ chỉ thừa nhận bị thiệt hại khoảng 22 máy bay trên mặt đất do bị các máy bay F-86 và máy bay ném bom B-57 Canberra của Không quân Pakistan gây ra.

Những máy bay F-86 Pakistan còn được sử dụng chống lại các đội quân Ấn Độ đang tiến công, khi những chiếc Sabres thuộc Phi đội 19 PAF tấn công các lực lượng Quân đội Ấn Độ trên mặt đất sử dụng rocket 5 inch và sáu khẩu súng máy M3 Browning 12,7 mm (0,50 inch). Theo các báo cáo của phía Pakistan, lực lượng thiết giáp Ấn Độ phải chịu đựng áp lực của cuộc tấn công đặc biệt này tại Wagah. Phi đội 14 Không quân Pakistan sử dụng những chiếc F-86 Sabre đã có biệt danh trong Không quân là "Tailchoppers" vì những hành động dũng cảm trong Chiến tranh Ấn Độ-Pakistan 1965.

Thiếu tá Muhammad Mahmood Alam là một phi công "Ách" của Không quân Pakistan trong cuộc chiến này. Ông được chính thức công nhận đã bắn hạ được năm máy bay Hunter đối phương trong vòng một phút, cho đến nay vẫn là một kỷ lục. Tổng cộng ông có chín chiến công không chiến và gây hư hại hai chiếc khác trong thành tích của mình.

Trong cuộc chiến này, Hoa Kỳ đã cấm vận việc mua bán F-86 cho phía Pakistan. Tuy nhiên, Pakistan đã duy trì đội máy bay F-86 của họ thông qua việc mua khoảng 90 chiếc Sabre của Iran và Sabre Mk 6 CL-13 (F-86 Sabre do Canada sản xuất), sẽ tạo nên cột trụ của lực lượng Không quân hoạt động trong cuộc Chiến tranh Ấn Độ-Pakistan 1971 sau này.

Chiến tranh Ấn Độ-Pakistan 1971

Những chiếc Canadair Sabres (Mark 6) mà Pakistan sở hữu được từ tồn kho của Không quân Đức thông qua Iran, là chỗ dựa chính của Không quân Pakistan (PAF) khi các hoạt động chiến đấu ban ngày trong cuộc Chiến tranh Ấn Độ-Pakistan 1971, và bị thử thách đối đầu mối đe dọa của Không quân Ấn Độ. Cho dù được sở hữu thêm những kiểu máy bay mới hơn như Mirage III và Shenyang F-6, chiếc Sabre Mark VI (được chấp nhận rộng rãi như là máy bay "không chiến" tốt nhất vào thời đó) cùng với những chiếc F-86F cũ hơn của Không quân Pakistan, phải đảm trách phần lớn những hoạt động trong cuộc chiến, do số lượng ít ỏi của những chiếc Mirage và tình trạng chưa sẵn sàng chiến đấu của những chiếc Shenyang F-6

Lúc bắt đầu chiến tranh, Không quân Pakistan có tám phi đội F-86 Sabres. Tuy nhiên, tại Đông Pakistan (Bangladesh ngày nay) chỉ có một phi đội F-86 được PAF bố trí (Phi đội 14), đã phải đối mặt với những chiếc MiG-21 và Su-7 ghê gớm của Xô Viết được Không quân Ấn Độ sở hữu và có số lượng hoàn toàn áp đảo.

Cho dù đối mặt với những thách thức như vậy, những chiếc F-86 đã hoạt động tốt, và được Không quân Pakistan cho là đã bắn rơi 31 máy bay Ấn Độ trong không chiến, bao gồm 17 chiếc Hawker Hunter, tám chiếc Sukhoi Su-7 'Fitter', một chiếc MiG 21 và ba chiếc Gnat trong khi bị tổn thất bảy chiếc F-86. Tuy nhiên, Ấn Độ cho là đã bắn rơi 11 chiếc Sabre PAF với tổn thất là 11 máy bay chiến đấu bị F-86 bắn rơi  trong không chiến. Sức mạnh chung mà Không quân Ấn Độ có được là thuần túy về số lượng áp đảo đối với một phi đội Sabre tại Đông Pakistan duy nhất và các máy bay quân sự khác, vốn bị bắn rơi hay nằm lại trên mặt đất do không chống đỡ được, để cho Không quân Ấn Độ hoàn toàn khống chế được ưu thế trên không.

Trận không chiến đáng kể đầu tiên bên trên bầu trời Đông Pakistan là Trận đánh Boyra, trong đó phía Ấn Độ cho rằng bốn chiếc Folland Gnat của họ đã bắn rơi được ba chiếc Sabre. Nhưng thông tin này bị Không quân Pakistan phủ nhận và cho rằng hai chiếc Sabre và một chiếc Gnat đã bị rơi trong trận này.. Thống kê chính thức của Pakistan cho biết tổng cộng có 24 chiếc Sabre đã bị mất trong cuộc chiến này: 13 do hoạt động của đối phương và 11 chiếc bị Không quân Pakistan tự phá hủy trên mặt đất ngăn không cho đối phương sử dụng, trong khi Không quân Ấn Độ đưa ra các con số tương ứng là 28: 17 và 11. Tuy nhiên, năm chiếc Sabre trong số này sau đó được phục hồi trở lại tình trạng có thể bay được và được Không quân Bangladesh đưa vào hoạt động trở lại.

Sau cuộc chiến này, Pakistan dần dần loại bỏ những chiếc F-86 Sabre và thay thế chúng bằng kiểu máy bay tiêm kích F-6 của Trung Quốc (dựa trên thiết kế của chiếc MiG-19 Xô Viết). Chiếc Sabre cuối cùng được rút khỏi hoạt động trong Không quân Pakistan vào năm 1980. Tuy vậy những chiếc F-86 Sabre vẫn là một huyền thoại tại Pakistan và được xem như là biểu trưng của niềm tự hào. Chúng được trưng bày tại Bảo tàng Không quân Pakistan và tại các thành phố có những phi công đã từng bay chúng.

Argentina
Có tổng cộng 28 chiếc F-86F dư thừa được gửi cho Không quân Argentine (Fuerza Aérea Argentina) vào năm 1960. Chiếc đầu tiên được nhận vào ngày 26 tháng 9 năm 1960. Những chiếc Sabre đã tham gia hoạt động trong việc ngăn chặn một cuộc đảo chính chống lại chính phủ dân cử vào tháng 4 năm 1962.

Australia
Không quân Hoàng gia Australia mua 112 chiếc phiên bản của Sabre được sản xuất tại chỗ dựa trên kiểu F-86F, và được đặt tên là CAC CA27. Phiên bản Sabre này được trang bị một động cơ Rolls-Royce RA.7 Avon Mk26, hai pháo ADEN 30mm, và kể từ năm 1959 được trang bị tên lửa không-đối-không AIM-9 Sidewinder, đưa đến các cải biến quan trọng so với thiết kế chiếc Sabre nguyên thủy. Không quân Hoàng gia Australia sử dụng những chiếc Avon-Sabre này từ năm 1956 đến năm 1971.

Bồ Đào Nha
Vào năm 1958, Không quân Bồ Đào Nha (Força Aérea Portuguesa) nhận được 50 chiếc F-86F cũ từ kho của Không quân Hoa Kỳ. Một số nhỏ những chiếc F-86F của Hoàng gia Na Uy trước đây cũng được mua như là nguồn phụ tùng trong những năm 1968 - 1969. Tất cả chúng được nâng lên tiêu chuẩn F-86F-40, bao gồm khả năng mang tên lửa Sidewinder. Hai phi đội Không quân Bồ Đào Nha số 51 và 52 đã sử dụng những chiếc Sabre này. Vào tháng 8 năm 1961, tám chiếc Sabre được bố trí đến Guinea thuộc Bồ Đào Nha như là cuộc biểu dương lực lượng chống lại những người nổi dậy, và chúng đã ở lại đấy ba năm, hoạt động tấn công mặt đất và hỗ trợ chống lại lực lượng nổi dậy. Chúng được rút khỏi Guinea vào tháng 10 năm 1964. Sáu chiếc Sabre cuối cùng được cho nghỉ hưu vào tháng 7 năm 1980.

Nam Phi
Trong Chiến tranh Triều Tiên, Không quân Nam Phi đã sử dụng 22 chiếc F-86F-30-NA Sabre mượn của Không quân Hoa Kỳ. Chúng hoạt động trong Phi đội 2 "Cheetah" tại Triều Tiên trong biên chế Phi đoàn Tiêm kích-ném bom 18 Hoa Kỳ, thực hiện 2.032 phi vụ chiến đấu trong những tháng cuối cùng của cuộc chiến này. Sáu chiếc đã bị tổn thất trong chiến đấu. Sau chiến tranh, những chiếc Sabre được hoàn trả cho Mỹ, và được chuyển cho Đài Loan. Để thay thế chúng, 34 chiếc Canadair Sabre Mk 6 đã được giao cho Không quân Nam Phi vào tháng 4 năm 1954.

Venezuela
Không quân Venezuela (Fuerzas Aereas Venezolanas) nhận được 30 chiếc F-86F cũ của Không quân Hoa Kỳ trong những năm 1955 - 1960. Những chiếc này được sử dụng bởi Phi đội 12 và Phi đội 36 Jaguares và có thể cũng bởi các phi đội 37 và 38. Chúng được sử dụng chung với những chiếc F-86K có được do dự trữ dư thừa của Không quân Đức. Bốn chiếc F-86F đã tham gia vào vụ đảo chính không thành công năm 1958, bắn phá dinh tổng thống tại Caracas. Có sáu chiếc F-86F bị mất do tai nạn. Hầu hết những chiếc F-86F còn sống sót được cho ngưng hoạt động vào năm 1969. Những chiếc F-86F được cho nghỉ hưu vào năm 1971, và có chín chiếc đã được chuyển cho Bolivia.

Vượt bức tường âm thanh

Chiếc F-86 có thể đã là chiếc máy bay đầu tiên vượt bức tường âm thanh. Cho dù nó là một chiếc máy bay dưới tốc độ âm thanh khi bay ngang, giống như nhiều chiếc máy bay dưới tốc độ âm thanh khác, nó có khả năng vượt bức tường âm thanh khi bổ nhào.

Nhiều người từng tham gia vào việc phát triển chiếc F-86, kể cả kỹ sư khí động học trưởng của dự án và một trong các phi công thử nghiệm, cho rằng phi công thử nghiệm của North American là George Welch thực sự đã phá vỡ bức tường âm thanh trong khi bổ nhào trên chuyến bay thử nghiệm đầu tiên vào ngày 1 tháng 10 năm 1947, 14 ngày trước khi Chuck Yeager vượt qua bức tường âm thanh trên chiếc máy bay thử nghiệm động cơ hỏa tiễn Bell X-1 (chiếc X-1 là máy bay đầu tiên duy trì tốc độ siêu âm khi bay ngang làm cho nó trở thành máy bay siêu âm thực sự đầu tiên). Cho dù thành tích này không được chính thức công nhận (và không bao giờ xác nhận được vì chúng không được đo kiểm chính xác và đủ chứng cứ), nó cũng không bị chính thức phủ nhận.

Chiếc F-86 lần đầu tiên chính thức vượt bức tường âm thanh là vào ngày 26 tháng 4 năm 1948. Đến ngày 18 tháng 5 năm 1953, Jacqueline Cochran bay một chiếc F-86E do Canada chế tạo song song cùng Chuck Yeager, trở thành phụ nữ đầu tiên vượt bức tường âm thanh.

Các phiên bản

North American F-86
XF-86 Kiểu nguyên mẫu, ban đầu được đặt tên là XP-86, North American kiểu NA-140. Có ba chiếc được chế tạo.
YF-86A Chiếc nguyên mẫu đầu tiên được trang bị động cơ turbo phản lực General Electric J47.
F-86A Kiểu sản xuất hàng loạt. North American kiểu NA-151 và NA-161. Có 554 chiếc được chế tạo.
DF-86A Một số chiếc F-86A được cải biến để hướng dẫn mục tiêu giả.
RF-86A 11 chiếc F-86A được cải biến với ba máy ảnh cho mục đích trinh sát.
F-86B Có 188 chiếc được đặt hàng như là phiên bản A được nâng cấp với thân rộng hơn và bánh đáp lớn hơn, nhưng được giao hàng như là kiểu F-86A-5, North American kiểu NA-152.
F-86C Tên ban đầu của kiểu máy bay thử nghiệm YF-93A. Có hai chiếc được chế tạo. Đơn đặt hàng 118 chiếc bị hủy bỏ. North American kiểu NA-157
YF-86D Chiếc nguyên mẫu máy bay tiêm kích đánh chặn hoạt động trong mọi thời tiết, được đặt hàng ban đầu dưới tên YF-95A, hai chiếc được chế tạo nhưng tên gọi đổi thành YF-86D, North American kiểu NA-164
F-86D Kiểu máy bay tiêm kích đánh chặn sản xuất hàng loạt ban đầu có tên là F-95A. Có 2.506 chiếc được chế tạo: North American kiểu NA-165, NA-177, NA-173, NA-190 và NA-201. Phiên bản F-86D chỉ có 25% tương tự với các phiên bản khác, có khung thân máy bay lớn hơn để chứa vòm radar và động cơ đốt sau lớn hơn.
F-86E Cải tiến hệ thống điều khiển bay và cánh đuôi. Có 456 chiếc được chế tạo. North American kiểu NA-170, NA-172. Có 60 chiếctrong số này được chế tạo bởi Canadair dành cho Không quân Hoa Kỳ (F-86E-6)
F-86E(M) Tên gọi dành cho những chiếc Sabre cũ của Không quân Hoàng gia Anh được chuyển sang không quân các nước thuộc Khối NATO khác.
QF-86E Tên gọi dành cho những chiếc Sabre Mk. V dư ra của Không quân Hoàng gia Canada được cải biến thành mục tiêu giả lập.
F-86F Động cơ được nâng cấp và cánh rộng hơn không có mép trước nhô ra. Có 2.239 chiếc được chế tạo. North American kiểu NA-172, NA-176, NA-191, NA-193, NA-202, NA-227, NA-231, NA-238 và NA-256; có thêm 300 khung máy bay trong loạt này được lắp ráp bởi Mitsubishi tại Nhật Bản dành cho Không lực Phòng vệ Nhật Bản.
QF-86F Khoảng 50 chiếc F-86F cũ của Không lực Phòng vệ Nhật Bản được cải biến thành mục tiêu giả lập bởi Hải quân Hoa Kỳ.
RF-86F Một số chiếc F-86F-30 được cải biến với ba máy ảnh cho mục đích trinh sát; đồng thời có 18 chiếc của Không lực Phòng vệ Nhật Bản cũng được cải biến tương tự.
TF-86F Hai chiếc F-86F được cải biến thành cấu hình huấn luyện hai chỗ ngồi, thân được kéo dài và cải tiến cánh. North American kiểu NA-204.
F-86G Tên được đề nghị cho phiên bản cải tiến F-86D với động cơ được nâng cấp và thay đổi các thiết bị, có 406 chiếc được chế tạo như tiểu biến thể của phiên bản F-86D.
YF-86H Nguyên mẫu máy bay tiêm kích-ném bom được tái thiết kế với thân sâu hơn, nâng cấp động cơ, cánh rộng hơn và cải tiến đuôi, hai chiếc được chế tạo như là North American kiểu NA-187.
F-86H Kiểu sản xuất hàng loạt với hệ thống ném bom tầm thấp (LABS) và khả năng mang Vũ khí nguyên tử. North American kiểu NA-187 và NA-203. Có 473 chiếc được chế tạo.
QF-86H 29 khung máy bay F-86H được cải biến thành mục tiêu giả lập để sử dụng tại Trung tâm Vũ khí Hải quân Hoa Kỳ.
F-86J Một chiếc F-86A-5-NA số hiệu 49-1069 bay cùng động cơ turbo phản lực Orenda, North American kiểu NA-167 - cùng tên dành cho phiên bản A trang bị động cơ Canada nhưng dự án không tiến triển.
YF-86K Phiên bản F-86D dự định để xuất khẩu với các khay rocket được thay bằng bốn pháo 20 mm và hệ thống kiểm soát hoả lực đơn giản, có hai chiếc được cải biến.
F-86K Phiên bản F-86D dành cho các nước Khối NATO. Có 120 chiếc được chế tạo bởi North American và 221 bộ khung máy bay được Fiat lắp ráp, North American kiểu NA-222, NA-213, NA-221 and NA-242.
F-86L Phiên bản cải biến F-86D có hệ thống điện tử mới, đầu cánh kéo dài, sắp xếp lại buồng lái và nâng cấp động cơ. Có 981 chiếc được cải biến.

CA-27 Sabre

Kiểu này được sản xuất theo giấy phép nhượng bởi Commonwealth Aircraft Corporation (CAC) tại Australia dành cho Không quân Hoàng gia Australia dưới tên gọi CA-27 Sabre. Cấu trúc thân được tái thiết kế 60% để trang bị động cơ Rolls-Royce Avon (với lực đẩy mạnh hơn khoảng 50%), pháo Aden 30mm và tên lửa AIM-9 Sidewinder.
CA-26 một chiếc nguyên mẫu được chế tạo với động cơ nhập khẩu
Sabre Mk 30 trang bị động cơ Rolls-Royce Avon-20. Có 21 chiếc được chế tạo.
Sabre Mk 31 trang bị động cơ Rolls-Royce Avon-20, đôi chút khác biệt về kiểu cánh. Có 21 chiếc được chế tạo.
Sabre Mk 32 trang bị động cơ Rolls-Royce Avon-26, bốn đế cánh, trữ lượng nhiên liệu tương đương kiểu F-86F. Có 69 chiếc được chế tạo.
Cùng với kiểu Canadair Sabre 6, những chiếc Sabre trang bị động cơ Avon được xem là một trong những phiên bản tốt nhất từng được sản xuất. Sau khi được Không quân Hoàng gia Australia cho nghỉ hưu, những chiếc còn lại tiếp tục phục vụ cho Không quân Indonesia và Không quân Hoàng gia Malaysia.

Canadair Sabre

Chiếc F-86 cũng được sản xuất bởi Canadair tại Canada như là kiểu CL-13 Sabre nhằm thay thế chiếc de Havilland Vampire, và bao gồm các phiên bản:
Sabre Mk 1 Nguyên mẫu F-86A. Có một chiếc được chế tạo.
Sabre Mk 2 Kiểu F-86E. Có 350 chiếc được chế tạo. 60 chiếc cho Không quân Hoa Kỳ, ba chiếc cho Không quân Hoàng gia Anh, 287 chiếc cho Không quân Hoàng gia Canada
Sabre Mk 3 Dùng làm nền tảng thử nghiệm động cơ phản lực Orenda. Có một chiếc được chế tạo.
Sabre Mk 4 Phiên bản Mk 3 sản xuất. Có 438 chiếc được chế tạo. Mười chiếc cho Không quân Hoàng gia Canada, 428 chiếc cho Không quân Hoàng gia Anh dưới tên gọi Sabre F 4
Sabre Mk 5 Phiên bản F-86F trang bị động cơ phản lực Orenda. Có 370 chiếc được chế tạo. 295 chiếc cho Không quân Hoàng gia Canada, 75 chiếc cho Không quân Đức.
Sabre Mk 6 Có 655 chiếc được chế tạo. 390 chiếc cho Không quân Hoàng gia Canada, 225 chiếc cho Không quân Đức, sáu chiếc cho Không quân Đức, sáu chiếc cho Colombia và 34 chiếc cho Nam Phi

Xem thêm bài FJ Fury về con số sản xuất của các phiên bản kiểu này của Hải quân Mỹ.

North American Aviation đã chế tạo tổng cộng 6.297 chiếc F-86 và 1.115 chiếc FJ. Canadair chế tạo 1.815; CAC chế tạo 112, Fiat chế tạo 221, và Mitsubishi chế tạo 300, nâng lên tổng số máy bay Sabre/Fury được sản xuất là 9.860 chiếc.

Các nước sử dụng

 : Không quân Argentine (Fuerza Aérea Argentina)
 : Không quân Hoàng gia Australia
 : Không quân Bangladesh
 : Không quân Bolivia (Fuerza Aérea Boliviana)
 :
 : Không quân Hoàng gia Canada
 : Không quân Colombia (Fuerza Aérea Colombiana)
 : Không quân Hoàng gia Đan Mạch
 : Không quân Ethiopia
 : Không quân Pháp (Armée de l'Air)
 : Không quân Đức
 : Không quân Hy Lạp
 : Không quân Honduras (Fuerza Aérea Hondureña)
 : Không quân Indonesia
 : Không quân Hoàng gia Iran
 : Không quân Iraq
 : Không quân Italia (Aeronautica Militare)
 : Không quân Japanese Air Self-Defense Force
 : Không quân Hoàng gia Malaysia
 : Không quân Hoàng gia Hà Lan
 : Không quân Hoàng gia Na Uy
 : Không quân Pakistan
 : Không quân Peru (Fuerza Aérea del Perú)
 : Không quân Philippines
 : Không quân Bồ Đào Nha (Força Aérea Portuguesa)
 : Không quân Trung Hoa Dân Quốc
 : Không quân Hoàng gia Ả-rập Saudi
 : Không quân Nam Phi
 : Không quân Cộng hòa Hàn Quốc
 : Không quân Tây Ban Nha (Ejército del Aire)
 : Không quân Hoàng gia Thái Lan
 : Không quân Tunisia
 : Không quân Thổ Nhĩ Kỳ
 : Không quân Hoàng gia Anh
 : Không quân Hoa Kỳ
 : Không quân Venezuela (Fuerza Aérea Venezolana)
 : Không quân Nam Tư

Đặc điểm kỹ thuật (F-86F)

Tham khảo: Quest for Performance

Đặc tính chung
 Đội bay: 01 người
 Chiều dài: 11,4 m (37 ft 6 in)
 Sải cánh: 11,3 m (37 ft 1 in)
 Chiều cao: 4,5 m (14 ft 8 in)
 Diện tích cản: 0,35 m² (3,8 ft²)
 Hệ số nâng/lực cản: 0,0132
 Tỉ lệ dài/rộng cánh: 4,78
 Trọng lượng có tải: 6.300 kg (13.791 lb)
 Động cơ: 1 x động cơ General Electric J47 turbo phản lực, lực đẩy 5.200 lbf (24,0 kN)

Đặc tính bay
 Tốc độ lớn nhất: 1.100 km/h (595 knot, 685 mph)
 Tầm bay tối đa: 1.900 km (1.000 nm, 1.200 mi)
 Trần bay: 14.900 m (49.000 ft)
 Tốc độ lên cao: 36,8 m/s (7.250 ft/min); 6,3 phút để đạt độ cao 9.145 m(30.000 ft)
 Tỉ lệ lực đẩy/khối lượng: 0,38
 Tỉ lệ lực nâng/lực cản: 15,1

Vũ khí
 6 x súng máy 12,7 mm (0,50 in)

Tham khảo

 Allward, Maurice. F-86 Sabre. London: Ian Allen, 1978. ISBN 0-7110-0860-4.
 Curtis, Duncan. North American F-86 Sabre. Ramsbury, UK: Crowood, 2000. ISBN 1-86126-358-9.
 Joos, Gerhard W. Canadair Sabre Mk 1-6, Commonwealth Sabre Mk 30-32 in RCAF, RAF, RAAF, SAAF, Luftwaffe & Foreign Service. Kent, UK: Osprey Publications Limited, 1971. ISBN 0-85045-024-1.
 Knaack, Marcelle Size. Encyclopedia of US Air Force Aircraft and Missile Systems, Volume 1, Post-World War Two Fighters, 1945-1973. Washington, DC: Office of Air Force History, 1978. ISBN 0-912799-59-5.
 Swanborough, F. Gordon. United States Military Aircraft Since 1909. London: Putnam, 1963. ISBN 0-87474-880-1.
 Wagner, Ray. American Combat Planes - Second Edition. Garden City, New York: Doubleday and Company, 1968. ISBN 0-370-00094-3.
 Werrell, Kenneth P. Sabres Over MiG Alley. Annapolis, Maryland: Naval Institute Press, 2005. ISBN 1-59114-933-9.
 Westrum, Ron. Sidewinder. Annapolis, Maryland: Naval Institute Press, 1999. ISBN 1-55750-951-4.

Liên kết ngoài
 Globalsecurity.org profile of the F-86 Sabre
 Four part series about the F-86 Sabre  - Extended F-86 Sabre article set
 Warbird Alley: F-86 Sabre page - Information about F-86s still flying today
 Sabre site
 Giới thiệu sơ F-86 Sabre

Nội dung liên quan

Máy bay liên quan

 Canadair Sabre
 FJ Fury
 F-100 Super Sabre
 North American YF-93

Máy bay tương tự
 Dassault Mystère
 Mikoyan-Gurevich MiG-15
 Saab Tunnan
 Supermarine Swift

Trình tự thiết kế
XP-83 - F-84 - XF-85 - F-86 - XF-87 - XF-88 - F-89

Danh sách liên quan
 Danh sách máy bay chiến đấu
 Danh sách máy bay quân sự Hoa Kỳ

F-086 Sabre
Máy bay quân sự Hoa Kỳ thập niên 1940
Máy bay trong Chiến tranh Triều Tiên
Máy bay tiêm kích Hoa Kỳ
Máy bay cường kích
Máy bay trinh sát
Máy bay huấn luyện
Máy bay một động cơ
Máy bay phản lực
Máy bay cánh dưới
Máy bay một động cơ phản lực


title: Coptocephala plagiocephala

text:
Coptocephala plagiocephala là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Fabricius miêu tả khoa học năm 1792.

Chú thích

Tham khảo

Coptocephala


title: Rayong

text:
Rayong (rá-yoong) là một thành phố (thesaban nakhon) nằm ở bên bờ vịnh Thái Lan, duyên hải phía đông của Thái Lan. Rayong là tỉnh lị của tỉnh Rayong. Thành phố này nằm trên địa giới của tambon Tha Pradu và Pak Nam và một phần của tambon Choeng Noen và Noen Phra, tất cả đều thuộc huyện Mueang Rayong. Dân số Rayong năm 2005 là 54.641 người.
Ngành nghề chính của thành phố này là sản xuất nước mắm.

Khí hậu

Tham khảo

Liên kết ngoài

 The old market on Yomjinda Road
 Rayong
 ถนนยมจินดา ยมจินดา ธรรมดาซะที่ไหน (Yomjinda Road is not normal)
 ย่านเมืองเก่าระยอง ถนนยมจินดา Rayong's old town

Thành phố của Thái Lan
Vịnh Thái Lan
Tỉnh Rayong


title: Tipula parvapiculata

text:
Tipula parvapiculata là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Indomalaya.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Nouilly

text:
Nouilly là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Metz-Campagne, tổng Vigy. Tọa độ địa lý của xã là 49° 08' vĩ độ bắc, 06° 15' kinh độ đông. Nouilly nằm trên độ cao trung bình là 195 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 180 mét và điểm cao nhất là 252 mét. Xã có diện tích 2,4 km², dân số vào thời điểm 2005 là 456 người; mật độ dân số là 190 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Xã của Moselle


title: Manerba del Garda

text:
Manerba del Garda là một đô thị thuộc tỉnh Brescia trong vùng Lombardia ở Ý. Đô thị này có diện tích 28 km², dân số 3751 người. Đô thị này có các làng sau: Solarolo, Montinelle, Balbiana, Pieve, Crociale, Gardoncino.
Đô thị này giáp với các đô thị sau: Bardolino, Garda, Moniga del Garda, Polpenazze del Garda, Puegnago sul Garda, San Felice del Benaco, Soiano del Lago.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Brescia
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: Cahors (quận)

text:
Quận Cahors là một quận của Pháp, nằm ở tỉnh Lot, ở vùng Occitanie. Quận này có 13 tổng và 135 xã.

Các đơn vị hành chính

Các tổng
Các tổng của quận Cahors là:
 Cahors-Nord-Est
 Cahors-Nord-Ouest
 Cahors-Sud
 Castelnau-Montratier
 Catus
 Cazals
 Lalbenque
 Lauzès
 Limogne-en-Quercy
 Luzech
 Montcuq
 Puy-l'Évêque
 Saint-Géry

Các xã
Các xã của quận Cahors, và mã INSEE là:

Films
 2003 - Journey of Man

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Cahors trên trang Viện quốc gia Pháp và Nghiên cứu kinh tế (INSEE, tiếng Pháp)

Cahors


title: Hanbok

text:
Hanbok (Hàn Quốc, âm Hán Việt: 韓服 Hàn phục) hay Chosŏn-ot (CHDCND Triều Tiên, âm Hán Việt: 朝鮮옷 - Triều Tiên trang phục) là bộ trang phục truyền thống của những người dân thuộc hai quốc gia Hàn Quốc, Bắc Triều Tiên. Bộ trang phục này có màu sắc sặc sỡ rất đặc trưng, các đường kẻ đơn giản và không có túi. Dù tên gọi của nó là Hàn Phục, nhưng ngày nay từ hanbok thường chỉ đề cập đến trang phục bán chính thức hay chính thức theo phong cách Triều Tiên và được mặc trong các dịp lễ hội. Người Triều Tiên có truyền thống quần áo song song, trong đó các nhà cai trị và quý tộc đã áp dụng các phong cách ăn mặc bản địa khác nhau có ảnh hưởng từ nước ngoài trong khi đó người dân vẫn giữ được phong cách riêng của quần áo bản địa, ngày nay được gọi là hanbok.

Trong lịch sử Đông Á, Hanbok còn được coi là Hufu, nhưng trái với khái niệm Hán phục của Trung Quốc.

Lịch sử

Joseon trong thời kỳ Tam Quốc

Một số phục sức cơ bản của Chosŏn-ot ngày nay như áo jeogori, quần baji và váy chima có lẽ đã được mặc từ rất lâu đời nhưng mãi đến thời Tam Quốc tại Triều Tiên (57 trước CN-668 CN) thì kiểu áo hai phần như ngày nay mới định hình. Người ta thấy trong những bức tranh cổ trong mộ Cao Câu Ly được trang trí với hình nam nữ đều mặc trung phục gồm có: quần bó, ngắn và áo ngang eo. Kiểu trang phục cổ xưa này đến nay hầu như vẫn không hề thay đổi.

Đến cuối thời Tam Quốc, những người phụ nữ quý tộc mới bắt đầu mặc áo khoác dài tới ngang hông (được thắt lại ở eo) và váy dài phủ kín chân, còn đàn ông quý tộc thì mặc quần rộng, bo lại ở mắt cá chân và áo chẽn có thắt lưng ở eo.

Cũng thời kỳ này, chiếc áo choàng bằng lụa Trung Quốc xuất hiện và chỉ dành cho Hoàng tộc và các quan lại. Đó cũng là nguồn gốc của Kwanbok tức "quan phục" - trang phục của các quan lại.

Thời Cao Ly
Khi vua nhà Cao Ly (918–1392) ký một hiệp ước hòa bình với Đế quốc Mông Cổ, nhà vua cưới một vương hậu người Mông Cổ, các quan lại trong triều cũng ăn mặc theo trang phục người Mông Cổ. Từ đó, váy chima được mặc ngắn hơn, áo jeogori chỉ mặc tới eo và trên ngực có thắt một chiếc nơ (thay cho thắt lưng) còn ống tay áo được cắt lượn một đường cong rất nhẹ nhàng và thanh thoát.

Thời Triều Tiên
Trong triều đại Triều Tiên, áo jeogori của phụ nữ được thiết kế chật hơn và ngắn hơn. Vào thế kỷ 16, áo jeogori rất rộng và dưới tận dưới eo, nhưng đến cuối triều vua của nhà Triều Tiên (thế kỷ 19), chiếc áo này còn được thiết kế ngắn lại tới mức nó không che được hết ngực. Từ đó người ta mặc thêm chiếc áo heoritti ở trong. Đến cuối thế kỷ 19, Hưng Tuyên Đại Viện Quân giới thiệu Magoja (mã quái, một loại áo theo kiểu Mãn Châu) đến với đất nước Triều Tiên và ngày nay nó vẫn thường được mặc với Chosŏn-ot.

Thời cuối thời kỳ của Vương triều nhà Triều Tiên, người dân Hàn Quốc mắc váy chima dài và áo jeogori ngắn, vừa vặn. Dưới lớp váy chima người ta phải mặc rất nhiều lớp váy lót khác như darisokgot, soksokgot, dansokgot và gojengi để váy phồng lên và trông đẹp hơn.

Trang phục Chosŏn-ot của tấng lớp thượng lưu được dệt từ cây gai hoặc một loại vải nhẹ, cao cấp. Người dân thường thì chỉ được phép mặc áo làm bằng chất liệu cotton đơn thuần. Giới thượng lưu được mặc quần áo nhiều màu sắc sặc sỡ, những màu sáng được dành cho trẻ em và các bé gái, còn màu dịu hơn thì dành cho những người trung niên. Luật còn quy định người dân thường chỉ được phép mặc quần áo màu trắng, nhưng trong những dịp đặc biệt họ được cho phép mặc các trang phục màu hồng nhạt, xanh lá cây nhạt, xám và màu than. Lịch sự hơn, khi đàn ông đi ra ngoài, họ mặc thêm một chiếc áo durumagi dài tới đầu gối.

Các kiểu Hanbok
Trang phục Hanbok được phân loại thành các loại như trang phục mặc hàng ngày, lễ phục và trang phục đặc biệt. Lễ phục được các dịp lễ tết, sinh nhật, lễ cưới hoặc lễ tang. Các bộ Hanbok đặc biệt được dành cho vương tộc và các vị quan lại trong triều, có ảnh hưởng mạnh từ Hán phục thời nhà Minh  ở Trung Quốc.

Cấu tạo

Jeogori là áo khoác ngoài loại áo dùng cho cả nam lẫn nữ gồm có:

 Gil: là phần lớn nhất của chiếc áo bao phủ phía trước và phía sau cơ thể.
 Git: là dải lụa trang trí cho cổ áo
 Dongjeong là phần cổ áo màu trắng có thể tháo rời đặt phía trên git
 Goreum: là sợi dây thắt lưng
 Jeokori của nữ giới có kketdong một loại cổ tay áo khác màu.

Chima là váy truyền thống

 Váy được may từ vải hình chữ nhật có nếp gấp, phần đai áo sẽ giúp váy quấn quanh cơ thể
 Baji là quần ống rộng truyền thống
Po là áo choàng ngoài dành cho nam giới từ thời Goryeo, Magoja không có git - một loại vải dùng để trang trí cho cổ áo và Goreum (dây buộc). Magoja được làm bằng lụa trang trí bằng 1 hoặc 2 nút thường được làm bằng hổ phách.

Hình ảnh

Triều Tiên phục dành cho vương tộc

Quan phục
Quan phục (Chosŏn'gul:관복 hancha:官服), là trang phục thiết triều của các quan lại trong thời Tân La. Quan phục cũng có rất nhiều loại, chia theo địa vị và dịp mặc tới.

Chosŏn-ot của đàn ông giới quý tộc

Chosŏn-ot của nữ giới

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Lịch sử của Chosŏn-ot
 Thông tin về Chosŏn-ot
 Traditional Korean Clothing - Life in Korea
 Official Korea Tourism Organization- Hanbok Clothing

Trang phục truyền thống
Văn hóa Triều Tiên
Trang phục Triều Tiên
Quốc phục


title: Beddomeia ronaldi

text:
Beddomeia ronaldi là một loài ốc nước ngọt rất nhỏ có mang và nắp, là động vật thân mềm chân bụng có vảy sống dưới nước thuộc họ Hydrobiidae. Đây là loài đặc hữu của Úc.

Chú thích

Tham khảo
 Ponder, W.F. 1996. Beddomeia ronaldi. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 6 tháng 8 năm 2007.

Động vật chân bụng Úc
Beddomeia
Động vật sắp nguy cấp Úc
Động vật đặc hữu Úc


title: Japonitata picea

text:
Japonitata picea là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Chen & Jiang miêu tả khoa học năm 1986.

Chú thích

Tham khảo

Japonitata


title: Gauna aegusalis

text:
Gauna aegusalis là một loài bướm đêm thuộc họ Pyralidae. Nó được tìm thấy ở Úc.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Gauna
Bướm Úc


title: Lauterstein

text:
Lauterstein là một thị trấn thuộc huyện Göppingen ở Baden-Württemberg ở miền nam Đức. Đô thị này có diện tích 23,32 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2020 là 2583 người. Thị trấn này có cự ly 15 km về phía đông Göppingen, 11 km về phía đông nam Schwäbisch Gmünd.

Tham khảo


title: Edmund Barton

text:
Edmund Barton (sing 18 tháng 1 1849 – 7 tháng 1 1920), là thủ tướng đầu tiên và là người thành lập tòa án tối cao của nước Úc.

Vì ông là thủ tướng đầu tiên, Barton được coi như một biểu tượng quốc gia với lời phát biểu: "Lần đầu tiên, chúng ta có một quốc gia cho một lục địa, và một lục địa cho một quốc gia."

Barton đóng vai trò quan trọng trong lịch sử Úc vì ông hướng dẫn cuộc thiết lập hệ thống liên bang trong thập kỷ 1890. Ông được bầu lên làm thủ tướng năm 1901. Năm 1903 ông từ chức chuyển sang làm chánh án tòa án tối cao của Úc.

Tham khảo

Người Sydney
Thủ tướng Úc
Chánh án Tòa án Tối cao Úc
Sinh năm 1849
Mất năm 1920
Chính trị gia Úc thế kỷ 20


title: Pineda de Gigüela

text:
Pineda de Gigüela là một đô thị trong tỉnh Cuenca, cộng đồng tự trị Castile-La Mancha Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là người với mật độ người/km². Đô thị này có cự ly km so với tỉnh lỵ Cuenca.

Tham khảo

Đô thị ở Cuenca


title: Quận Hillsborough, New Hampshire

text:
Quận Hillsborough là một quận trong tiểu bang New Hampshire, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở thành phố  . Theo điều tra dân số năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có dân số người . Năm 2007, ước tính dân số quận này là người .

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận này có diện tích ki-lô-mét vuông, trong đó có km2 là diện tích đất, km2 là diện tích mặt nước.

Các xa lộ

Các quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của New Hampshire


title: Cardiophorus pallidus

text:
Cardiophorus pallidus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Dajoz miêu tả khoa học năm 2001.

Chú thích

Tham khảo

Cardiophorus


title: Athous discrepans

text:
Athous discrepans là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Reitter miêu tả khoa học năm 1908.

Chú thích

Tham khảo

Athous


title: Sphecodes convergens

text:
Sphecodes convergens là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Michener mô tả khoa học năm 1978.

Chú thích

Tham khảo

Sphecodes
Động vật được mô tả năm 1978


title: Danh sách quốc gia theo GDP danh nghĩa 2010

text:
0Đây là danh sách thống kê về tổng sản phẩm quốc nội, giá trị thị trường của tất cả hàng hóa và dịch vụ từ một quốc gia trong một năm. Được thống kê bởi Quỹ tiền tệ quốc tế IMF (theo số liệu 2010); Ngân hàng thế giới WB (số liệu 2009) và CIA - Facbook (số liệu 2011).

Trong bảng thống kê của Quỹ tiền tệ quốc tế IMF, chỉ có mặt của 181 quốc gia trên thế giới, ngoài ra còn có số liệu về GDP 2011 của các thực thể mà không được xem là nhà nước như EU và các vùng lãnh thổ (Hong Kong), trong đó có một số thực thể mơ hồ giữa nhà nước hay vùng lãnh thổ như Đài Loan và Kosovo cũng được thống kê trong danh sách này. Trong đó có 17 quốc gia và vùng lãnh thổ không có trong bảng thống kê này của IMF, đó là: Liên bang Micronesia; Palau; Quần đảo Marshall; Tuvalu; Bắc Triều Tiên; Turkmenistan; Palestine; Somalia; Cuba; Greenland; Tây Sahara; Toà thánh Vatican; Công quốc Monaco; San Marino; Liechtenstein và Andorra.

Danh sách do CIA - Facbook của Mỹ đưa ra thì khá đầy đủ, gần như toàn bộ các thực thể nhà nước và vùng lãnh thổ trên thế giới, tổ chức này đưa ra số liệu được thống kê vào năm 2010.

Các số liệu được Ngân hàng thế giới công bố chưa được cập nhật, số liệu vẫn còn ở 2009, danh sách ngồm có 192 quốc gia và vùng lãnh thổ, ngoài các quốc gia và vùng lãnh thổ có trong bảng thống kê của IMF, thì trong danh sách của WB còn có các lãnh thổ Greenland; Quần đảo Faroe (lãnh thổ của Đan Mạch); Đảo Man (lãnh thổ thuộc vương miện Anh); lãnh thổ Bermuda (lãnh thổ hải ngoại của Anh); Quần đảo Eo biển (lãnh thổ thuộc vương miện Anh) và Đặc khu hành chính Macau của CHND Trung Hoa.

Danh sách
Đơn vị tiền tệ được tính trong các bảng thống kê là đồng USD, tỷ giá hối đoái được cập nhật chính thức từ các chính phủ liên quan.

Chú thích

1.  Estimated by IMF staff.
2.  Figures exclude Đài Loan, and special administrative regions of Hong Kong và Macau.
3.  The Eurozone in 2009 was 16 of 27 European Union countries: Áo, Bỉ, Cộng hòa Síp, Phần Lan, Pháp, Đức, Hy Lạp, Ireland, Ý, Luxembourg, Malta, Hà Lan, Bồ Đào Nha, Slovakia, Slovenia và Tây Ban Nha.
4.  Data include the French overseas departments of French Guiana, Guadeloupe, Martinique, and Réunion.
5.  Excludes Kosovo.
6.  Hyperinflation and the plunging value of the Zimbabwean dollar makes Zimbabwe's nominal GDP a highly inaccurate statistic.
7.  Excludes data for Transnistria.
8.  Includes Former Spanish Sahara.
9.  Data are for the area controlled by the Government of the Republic of Cyprus.
10.  Covers mainland Tanzania only.
11.  Excludes Abkhazia and South Ossetia.
12.  Excludes Transnistria.

Tham khảo

Xem thêm

Danh sách quốc gia theo GDP
Tổng sản phẩm nội địa


title: Metasada

text:
Metasada là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Các loài
 Metasada acontianalis Rothschild, 1915
 Metasada polycesta Turner, 1902

Tham khảo

 Metasada at funet.fi
 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Acontiinae


title: Plectrocnemia renetta

text:
Plectrocnemia renetta là một loài Trichoptera trong họ Polycentropodidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Plectrocnemia


title: Philodoria wilkesiella

text:
Philodoria wilkesiella là một loài loài bướm thuộc họ Gracillariidae. Đây là loài đặc hữu của Maui.

Cá thể trưởng thành có hoa văn bên ngoài khác hẳn lúc nhỏ.

Ấu trùng ăn các loài Argyroxiphium grayana. Có khả năng chúng ăn lá cây nơi chúng sống.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Insects of Hawaii. Volume 9, Microlepidoptera

Philodoria
Bướm đêm đặc hữu Hawaii


title: Giáo hoàng Gêlasiô II

text:
Gêlasiô II (Latinh: Gelasius II) là người kế nhiệm Giáo hoàng Pascalê II sau khi vị giáo hoàng này bị đi đày.

Theo niên giám tòa thánh năm 1806 thì ông đắc cử Giáo hoàng năm 1118 và ở ngôi Giáo hoàng trong 1 năm 5 ngày. Niên giám tòa thánh năm 2003 xác định ông đắc cử Giáo hoàng vào ngày 24 tháng 1 năm 1118, ngày khai mạc chức vụ mục tử đoàn chiên chúa là ngày 10 tháng 3 năm 1118 và qua đời ngày 28 tháng 1 năm 1119.

Giáo hoàng Gelasius II sinh tại Gaeta, Latium, Ý với tên là Giovanni Coninlo hay de Gaète.

Triều đại Giáo hoàng của ông ngắn ngủi và ê chề đau khổ. Vừa mới nhậm chức ông bị phe phái của Henry V do Cencio Frangipane cầm đầu tấn công Đền thờ Lateranus. Một lần nữa Henry V bị vạ tuyệt thông, trong khi đó, ông này lại bổ nhiệm một phản Giáo hoàng (anti-pope) thứ năm là Gregorius VIII, 8-3-1118 - 1121.

Gelasius II phải nghe theo ông này trốn đến Gaète rồi qua Pháp ở tu viện Cluny, ông ở đây cho đến khi qua đời. Phần mộ của ông đã bị làm uế tạp trong cuộc Cách mạng Pháp.

Chú thích

Tham khảo

 265 Đức Giáo hoàng, Thiên Hựu Nguyễn Thành Thống, Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin, xuất bản tháng 5 năm 2009.
 Các vị Giáo hoàng của giáo hội toàn cầu, hội đồng giám mục Việt Nam
 Tóm lược tiểu sử các Đức Giáo hoàng, Đà Nẵng 2003,Jos. TVT chuyển ngữ từ Tiếng Anh.

Giáo hoàng
Giáo hoàng người Ý
Mất năm 1119
Sinh thập niên 1060


title: Microsynanthedon ambrensis

text:
Microsynanthedon ambrensis là một loài bướm đêm thuộc họ Sesiidae. Nó được biết đến ở Madagascar.

Chú thích

Tham khảo

Microsynanthedon


title: Stumpffia grandis

text:
Stumpffia grandis là một loài ếch trong họ Nhái bầu. Chúng là loài đặc hữu của Madagascar.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, và các khu rừng trước đây bị suy thoái nặng nề. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Glaw, F. & Vences, M. 2004. Stumpffia grandis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Stumpffia
Động vật lưỡng cư Madagascar
Động vật được mô tả năm 1974


title: Đại học Konyang

text:
Đại học Konyang (RR: Geonyang), toạ lạc ở Nonsan, Hàn Quốc, là một trường đại học thành lập năm 1991.

Đại học Konyang có các khu trường sở ở Nonsan và Daejeon. Cơ sở Nonsan là cơ sở chính còn cơ sở Daejeon là cơ sở đào tạo y khoa điều dưỡng.

Hiệu trưởng là tiến sĩ Kim Hee-soo, người đã nhận được giải thưởng năm 2006 của Hàn Quốc 국민훈상무궁화장 dành cho công dân xuất sắc vì ông đã có công trong việc phát triển giáo dục.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Website chính thức

Nonsan
Trường đại học và cao đẳng Nam Chungcheong
Trường đại học và cao đẳng ở Daejeon


title: Pancorbo

text:
Pancorbo là một đô thị trong tỉnh Burgos, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 464 người.

Tham khảo

Đô thị ở Burgos


title: Plethodon asupak

text:
Plethodon asupak (Scott Bar Salamander) là một loài kỳ giông trong họ Plethodontidae. Nó là loài đặc hữu của Bắc Mỹ. Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ôn hòa và sông. Nó bị đe dọa do mất môi trường sống.

Tham khảo

 Hammerson, G. 2006. Plethodon asupak. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Động vật lưỡng cư Mỹ
Động vật được mô tả năm 2005


title: Trogatha

text:
Trogatha là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Acontiinae


title: Barbus andrewi

text:
Barbus andrewi là một loài các trong họ Cyprinidae.

Chú thích

Tham khảo

  (2007): Evolutionary origin of Lake Tana's (Ethiopia) small Barbus species: indications of rapid ecological divergence and speciation. Anim. Biol. 57(1): 39-48. (HTML abstract)

A
Động vật được mô tả năm 1937


title: Poecopa

text:
Poecopa là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Loài
 Poecopa mediopuncta Bowden, 1956

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database
Poecopa at funet

Hadeninae


title: Athous eckerleini

text:
Athous eckerleini là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Platia & Gudenzi miêu tả khoa học năm 2000.

Chú thích

Tham khảo

Athous


title: Lam Thái Hòa

text:
Lam Thái Hòa (tiếng Trung: 藍采和; bính âm: Lán Cǎihé; Wade-Giles: Lan Ts'ai-ho; 615-760) là vị tiên ít được biết đến trong số Bát Tiên. Tiền thân là Phi Phát tiên nhân, sư huynh là Xích Cước đại tiên. Người ta không rõ vị tiên này là nam tiên hay nữ tiên. Có thuyết cho rằng Lam Thái Hòa là người sống vào thời những năm Khai Nguyên-Thiên Bảo (713-756) của nhà Đường (thời Đường Huyền Tông). Lam Thái Hòa thường được minh họa với y phục dễ gây mơ hồ về giới tính, nhưng nói chung thường được vẽ như là một cậu bé/cô bé, một thanh niên/phụ nữ hay một ông lão/bà lão mang theo một lẵng hoa.

Các truyền thuyết thường cho thấy hành vi của Lam Thái Hòa là kỳ cục một cách kỳ lạ. Một số nguồn minh họa Lam Thái Hòa mặc áo dài cũ màu xanh lam có 6 cúc bằng gỗ, và nói tới vị tiên này như là người bảo trợ cho những người hát rong. họ Lam thường được miêu tả như là người chỉ đi giày một chân, còn chân kia để trần. Mùa đông tới thì Lam Thái Hòa ngủ trần trong tuyết và tỏa ra sức nóng làm tuyết tan chảy trong khi mùa hè tới thì Lam Thái Hòa lại mặc quần áo rất dày, mặc dù tiết trời nóng bức. Ngoài ra, họ Lam đôi khi cũng được coi là một người thích hát hò khi say xỉn, với lời ca thường hàm chứa những dự báo chính xác về các hiện tượng, sự kiện tương lai.

Lam Thái Hòa thường được miêu tả như là người mang theo mình một đôi nhạc cụ bằng gỗ, gọi là phách, mà họ Lam có thể vỗ và đập làm nhịp trong khi hát. Những người qua đường có thể dừng lại xem và cho tiền, do Lam Thái Hòa là một người ăn xin. Lam Thái Hòa thường xỏ các đồng tiền người ta cho thành một xâu tiền mang theo mình. Khi Lam đi tới đâu thì các đồng tiền có thể rơi ra tới đó và do Lam không để ý tới chúng nên những người ăn xin khác có thể tự do thu nhặt các đồng tiền này.

Giống như các vị tiên khác của Đạo giáo, Lam Thái Hòa là vị tiên thích uống rượu đến mức say sưa và khi đó rời bỏ thế giới này để bay lên trời bằng cách cưỡi thiên nga hay hạc.

Lam Thái Hòa được Chung Li Quyền dẫn dắt theo Đạo giáo.

Chú thích

Tham khảo

Thần tiên Đạo giáo


title: Bogarra

text:
Bogarra là một đô thị ở tỉnh Albacete nằm ở cộng đồng tự trị Castile-La Mancha của Tây Ban Nha. Đô thị Bogarra có diện tích là ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là người với mật độ người/km². Đô thị Bogarra có cự ly km so với tỉnh lỵ Albacete.

Tham khảo

Đô thị ở Albacete


title: Huby-Saint-Leu

text:
Huby-Saint-Leu là một xã của tỉnh Pas-de-Calais, thuộc vùng Hauts-de-France, miền đông nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Pas-de-Calais

Tham khảo
INSEE
IGN

Liên kết ngoài
Huby-Saint-Leu on the Quid Web site
 Huby-Saint-Leu on the map of France
Huby-Saint-Leu on Mapquest
The British Cemetery at Huby

Hubysaintleu


title: Ochyrotica toxopeusi

text:
Ochyrotica toxopeusi là một loài bướm đêm thuộc họ Pterophoridae. Nó được tìm thấy ở New Guinea và Sulawesi.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
Papua Insects

Ochyrotica


title: Coelioxys cavigena

text:
Coelioxys cavigena là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Pasteels mô tả khoa học năm 1968.

Chú thích

Tham khảo

C
Động vật được mô tả năm 1968


title: Hoa tuyết (phim)

text:
Hoa tuyết (tiếng Nepal: Hiuka Phoolharu) là một bộ phim khai thác đề tài đồng tính nữ của đạo diễn Suwarna Thapa, ra mắt lần đầu năm 2012.

Nội dung

Diễn viên
 Nisha Adhikari... Kiran
 Diya Maskey

Ê-kíp

Xem thêm

 Hoa tuyết - Bộ phim Nepal đầu tiên đề cập đến vấn đề đồng tính nữ - Xnepali // 18-8-2011
 Phim đồng tính của Nepal được ví với Núi Brokeback - VNExpress // Thứ Năm, 17-11-2011, 15:53 (GMT+7)

Phim Nepal
Phim tâm lý
Phim lãng mạn
Phim năm 2011


title: Adiri

text:
Adiri ( Adrī) là đô thị thủ phủ của quận Wadi Al Shatii tại Libya. Đô thị có dân số là 4.611 người (năm 2010).

Tham khảo

Khu dân cư ở Libya
Fezzan


title: Valverde de Alcalá

text:
Valverde de Alcalá là một đô thị trong Cộng đồng Madrid, Tây Ban Nha. Đô thị Valverde de Alcalá có diện tích km², dân số theo điều tra năm 2010 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha là người. Đô thị Valverde de Alcalá nằm ở khu vực có độ cao 723 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Đô thị ở Cộng đồng Madrid


title: Optevoz

text:
Optevoz là một xã thuộc tỉnh Isère trong vùng Rhône-Alpes đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 280-415 mét trên mực nước biển. Theo điều tra dân số năm 1999 của INSEE có dân số là 530 người.

Tham khảo

Xã của Isère


title: Polyplectropus flavicornis

text:
Polyplectropus flavicornis là một loài Trichoptera trong họ Polycentropodidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Polyplectropus


title: Busset

text:
Busset  là một xã ở tỉnh Allier thuộc miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Allier

Tham khảo

Xã của Allier


title: Pasites appletoni

text:
Pasites appletoni là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1910.

Chú thích

Tham khảo

Pasites
Động vật được mô tả năm 1910


title: Tipula inarmata

text:
Tipula inarmata là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Oistus riveti

text:
Oistus riveti là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1920.

Chú thích

Tham khảo

Oistus


title: Diabrotica jacobiana

text:
Diabrotica jacobiana là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Duvivier miêu tả khoa học năm 1885.

Chú thích

Tham khảo

Diabrotica


title: DAF (Incoterm)

text:
Trong thương mại quốc tế, thuật ngữ Giao tại biên giới là cách dịch của cụm từ tiếng Anh: Delivered At Frontier (viết tắt DAF). Đây là một điều kiện trong Incoterms, thường được sử dụng khi hàng hóa được vận chuyển bằng đường bộ hay đường sắt. Theo điều kiện DAF thì:

Bên bán phải:
 Giao hàng tại biên giới quy định hoặc tại địa điểm quy định trước trên biên giới đó, sau khi đã hoàn thành các thủ tục về xuất khẩu lô hàng hoá đó cũng như nộp thuế xuất khẩu và các thuế, phí, lệ phí khác liên quan tới xuất khẩu lô hàng.
 Cung cấp cho bên mua các chứng từ cần thiết sao cho người mua có thể nhận hàng tại biên giới đó.

Bên mua phải:
 Nhận hàng tại biên giới quy định hoặc tại địa điểm quy định trên biên giới đó.
 Trả tiền cước chuyên chở tiếp từ biên giới tới kho hàng của mình.
 Hoàn thành thủ tục nhập khẩu, nộp thuế nhập khẩu cũng như các thuế và phí, lệ phí khác liên quan đến nhập khẩu lô hàng.
 Chịu mọi rủi ro và tổn thất kể từ khi hàng được đặt dưới quyền định đoạt của mình ở địa điểm giao hàng trên biên giới.

Tham khảo

Incoterm


title: Las Nieves, Agusan del Norte

text:
Las Nieves là đô thị hạng 3 ở tỉnh Agusan del Norte, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2015, đô thị này có dân số 28.414 người trong.

Các khu phố (barangay)

Las Nieves được chia thành 20 khu phố (barangay).

Lịch sử
Barangay Casiklan được lập năm 2000.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Mã địa lý chuẩn Philipin: Las Nieves, Agusan del Norte
Thông tin điều tra dân số Philipin năm 2000

Đô thị của Agusan del Norte


title: USS Bunker Hill (CV-17)

text:
USS Bunker Hill (CV/CVA/CVS-17, AVT-9) là một trong số 24 chiếc tàu sân bay thuộc lớp Essex được chế tạo cho Hải quân Hoa Kỳ trong Thế Chiến II. Nó là chiếc tàu đầu tiên của Hải quân Mỹ được đặt cái tên này nằm tôn vinh trận chiến Bunker Hill. Bunker Hill được đưa vào hoạt động tháng 3 năm 1943, và đã phục vụ trong nhiều chiến dịch tại Mặt trận Thái Bình Dương, được tặng thưởng 11 Ngôi sao Chiến trận và danh hiệu Đơn vị Tuyên dương Tổng thống. Bunker Hill đôi khi được gọi tên lóng là "Holiday Express" (tàu tốc hành ngày lễ) do tham gia nhiều chiến dịch tấn công trong dịp cuối năm. Nó bị hư hỏng nặng vào tháng 5 năm 1945 do các đợt tấn công cảm tử kamikaze của quân Nhật, với tổn thất nhân mạng trong thủy thủ đoàn lên đến hàng trăm người, trở thành một trong những tàu sân bay bị thiệt hại nhiều nhất trong chiến tranh còn sống sót qua cuộc chiến.

Sau đợt tấn công đó, nó quay về lục địa Hoa Kỳ để được sửa chữa, và được cho ngừng hoạt động vào năm 1947. Đang khi trong lực lượng dự bị, nó được xếp lại lớp thành một tàu sân bay tấn công CVA, rồi là một tàu sân bay chống tàu ngầm CVS, và cuối cùng là một tàu vận chuyển máy bay AVT, nhưng chưa từng được hiện đại hóa và không hề tham gia hoạt động thường trực nào. Bunker Hill và  là những tàu sân bay duy nhất trong lớp Essex không bao giờ hoạt động trở lại sau Thế Chiến II cho dù những hư hỏng trong chiến đấu của chúng đã được sửa chữa triệt để.

Được xóa khỏi danh sách Đăng bạ Hải quân vào năm 1966, trong nhiều năm sau đó nó tiếp tục phục vụ như một nền tảng thử nghiệm điện tử tại vịnh San Diego trước khi được bán để tháo dỡ vào năm 1973.

Thiết kế và chế tạo
Bunker Hill được đặt lườn vào ngày 15 tháng 9 năm 1941 bởi hãng Bethlehem Steel Company tại Quincy, Massachusetts, và được hạ thủy vào ngày 7 tháng 12 năm 1942, được đỡ đầu bởi Bà Donald Boynton. Nó được đưa vào hoạt động ngày 24 tháng 5 năm 1943 dưới sự chỉ huy của hạm trưởng, Đại tá Hải quân J. J. Ballentine.

Lịch sử hoạt động

1943-1944
Được bố trí sang Mặt trận Thái Bình Dương vào mùa Thu năm 1943, Bunker Hill tham gia vào nhiều chiến dịch tấn công. Nó tham gia không kích Rabaul ngày 11 tháng 11 năm 1943; tham dự chiến dịch tại quần đảo Gilbert, bao gồm việc hỗ trợ đổ bộ lên đảo san hô Tarawa từ ngày 13 tháng 11 đến ngày 8 tháng 12; không kích vào Kavieng yểm trợ cho chiến dịch quần đảo Bismarck trong các ngày 25 tháng 12 năm 1943, 1 và 4 tháng 1 năm 1944; chiến dịch quần đảo Marshall từ ngày 29 tháng 1 đến ngày 8 tháng 2; không kích vào Truk trong các ngày 17 và 18 tháng 2, trong đó đánh chìm được tám tàu Nhật; không kích vào quần đảo Mariana ngày 23 tháng 2; đợt không kích vào các đảo Palau, Yap, Ulithi và Woleai từ ngày 30 tháng 3 đến ngày 1 tháng 4; chiến dịch Hollandia (ngày nay là Jayapura) từ ngày 21 tháng 4 đến ngày 28 tháng 4; không kích vào các đảo Truk, Satawan và Ponape từ ngày 29 tháng 4 đến ngày 1 tháng 5; chiến dịch Marianas từ ngày 12 tháng 6 đến ngày 10 tháng 8, kể cả trận chiến biển Philippine.

Vào ngày 19 tháng 6 năm 1944, trong giai đoạn mở màn của chiến dịch Mariana, Bunker Hill bị hư hại khi một cú tấn công của máy bay đối phương suýt trúng đích đã vun vải mảnh đạn khắp con tàu làm hai người thiệt mạng và hơn 80 người bị thương. Dù vậy Bunker Hill vẫn tiếp tục chiến đấu khi máy bay của nó góp công cùng hạm đội bắn rơi 476 máy bay Nhật trong suốt trận chiến, và giúp đánh chìm một tàu sân bay. Trong tháng 9, nó tham gia các chiến dịch tại phía Tây quần đảo Caroline, rồi sau đó tung ra các đợt không kích vào Okinawa, đảo Luzon và Đài Loan cho đến tận tháng 11 năm 1944.

Vào ngày 6 tháng 11, Bunker Hill rút lui khỏi khu vực chiến trường và hướng về phía Bremerton, Washington, trải qua một giai đoạn bảo trì trong ụ tàu. Sau khi hoàn tất việc sửa chữa, nó rời bờ Tây nước Mỹ ngày 24 tháng 1 năm 1945 để quay lại mặt trận.

1945

Trong những tháng còn lại của Thế Chiến II, Bunker Hill tham gia trận Iwo Jima, cùng Đệ Ngũ hạm đội không kích xuống Honshū và Nansei Shoto từ ngày 15 tháng 2 đến ngày 4 tháng 3, và cùng Đệ Tam hạm đội không kích hỗ trợ cho trận Okinawa. Vào ngày 7 tháng 4 năm 1945, máy bay của Bunker Hill tham gia cuộc tấn công của Lực lượng đặc nhiệm tàu sân bay nhanh vào lực lượng hạm đội Nhật Bản tại biển Đông Trung Quốc. Chiếc siêu thiết giáp hạm Yamato, tàu tuần dương hạng nhẹ Yahagi cùng bốn tàu khu trục đã bị đánh chìm trong chiến dịch Ten-Go.

Sáng ngày 11 tháng 5 năm 1945, trong khi hỗ trợ cho cuộc chiếm đóng Okinawa, Bunker Hill bị hư hỏng nặng sau khi bị hai máy bay tấn công cảm tử kamikaze đánh trúng. Một chiếc A6M Zero ló ra từ một đám mây thấp, bổ nhào về hướng sàn đáp rồi phóng ra một quả bom  xuyên qua thân con tàu và phát nổ dưới biển. Bản thân chiếc Zero đâm trúng sàn đáp, phá hủy những chiếc máy bay đang chất đầy nhiên liệu khiến gây ra một đám cháy lớn. Phần còn lại của chiếc Zero vòng qua sàn đáp rồi rơi xuống biển. Chỉ trong vòng 30 giây sau đó, một chiếc Zero thứ hai do Thiếu úy Kiyoshi Ogawa điều khiển, lao đến thực hiện một cú bổ nhào tự sát. Chiếc Zero xuyên qua lưới lửa phòng không, phóng ra một quả bom  và đâm xuống sàn đáp gần tháp chỉ huy, đúng theo những gì các phi công kamikaze được chỉ dẫn phải nhắm vào đảo cấu trúc thượng tầng (như trong trường hợp của chiếc tàu sân bay hộ tống ). Quả bom xuyên qua sàn đáp của chiếc Bunker Hill rồi phát nổ, làm bộc phát thêm các đám cháy hơi xăng và nhiều vụ nổ khác. Chiếc tàu sân bay chịu đựng tổn thất nặng với 346 người thiệt mạng, 43 người mất tích và 264 người khác bị thương. Cho dù bị hư hỏng nặng, Bunker Hill vẫn tìm cách quay về Bremerton ngang qua Trân Châu Cảng bằng chính động lực của nó.

Sau chiến tranh
Tháng 9 năm 1945, Bunker Hill được lệnh tham gia vào Chiến dịch Magic Carpet (chiếc thảm thần), cho hồi hương các cựu chiến binh từ khu vực Thái Bình Dương. Nó hoạt động trong vai trò này như một đơn vị của Đội đặc nhiệm 16.12 cho đến tháng 1 năm 1946, khi nó được lệnh quay trở về Bremerton để chuẩn bị ngừng hoạt động. Chiếc tàu sân bay được cho xuất biên chế và đưa về lực lượng dự bị vào ngày 9 tháng 1 năm 1947.

Trong khi được bỏ không, Bunker Hill được xếp lại lớp ba lần, trở thành CVA-17 (tàu sân bay tấn công) vào tháng 10 năm 1952, CVS-17 (tàu sân bay chống tàu ngầm) vào tháng 8 năm 1953, và cuối cùng là AVT-9 vào tháng 5 năm 1959, số hiệu sau cùng này cho biết vai trò cuối cùng mà nó có thể đảm trách khi cần đến là một tàu vận chuyển máy bay. Vì tất cả các tàu sân bay trong lớp Essex đều sống sót qua cuộc Thế Chiến, nhu cầu hải quân trong thời bình không cần đến sự phục vụ của Bunker Hill. Cùng với chiếc , vốn cũng chịu đựng những hư hỏng nghiêm trọng do không kích, chúng là những tàu sân bay duy nhất trong lớp không được đưa ra hoạt động sau khi Thế Chiến II kết thúc, cho dù đã được sửa chữa hoàn chỉnh. Được rút khỏi danh sách Đăng bạ Hải quân vào tháng 11 năm 1966, Bunker Hill được sử dụng như một nền tảng thử nghiệm điện tử cố định tại San Diego vào cuối những năm 1960 và đầu những năm 1970. Nó được bán để tháo dỡ vào tháng 5 năm 1973.

Phần thưởng
Bunker Hill nhận được danh hiệu Đơn vị Tuyên dương Tổng thống do thành tích hoạt động trong giai đoạn từ ngày 11 tháng 11 năm 1943 đến ngày 11 tháng 5 năm 1945. Thêm vào đó, nó còn nhận được 11 Ngôi sao Chiến đấu cho các hoạt động trong suốt Thế Chiến II.

Tham khảo

Chú thích

Thư mục

Xem thêm
 USS Bunker Hill về những tàu chiến khác cùng tên của Hải quân Hoa Kỳ
 Danh sách các tàu sân bay
 Danh sách các tàu sân bay của Hải quân Hoa Kỳ
 Danh sách các tàu chiến trong Thế Chiến II

Liên kết ngoài
 history.navy.mil: USS Bunker Hill
 navsource.org: USS Bunker Hill

Tàu sân bay của Hải quân Hoa Kỳ
Tàu sân bay trong Thế Chiến II
Tàu thủy năm 1942


title: Yên Hóa

text:
Yên Hóa là một xã thuộc huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình, Việt Nam.

Địa lý
Xã Yên Hóa nằm ở phía đông bắc huyện Minh Hóa, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp huyện Tuyên Hóa
Phía tây giáp xã Xuân Hóa
Phía nam giáp thị trấn Quy Đạt và xã Minh Hóa
Phía bắc giáp xã Hồng Hóa.

Xã Yên Hóa có diện tích 31,86 km², dân số năm 2019 là 4.233 người, mật độ dân số đạt 133 người/km².

Tuyến đường nối đường Hồ Chí Minh và Quốc lộ 1 chạy qua xã Yên Hóa.

Hành chính
Xã Yên Hóa được chia thành 8 thôn: Kiều Tiến, Tân Lợi, Tân Sơn, Tân Tiến, Yên Bình, Yên Định, Yên Nhất, Yên Thắng.

Du lịch
Tại xã có Thác Bụt  trên dòng khe Roòn ở làng Kiều Tiến. Thác cách Quốc lộ 12A đầu Dốc Cáng cỡ 1 km, và cách thị trấn huyện lỵ Quy Đạt  cỡ 6 km. Thác là địa điểm du lịch tâm linh nổi tiếng, đang được đầu tư phát triển.

Chú thích

Tham khảo


title: Tào Sảng

text:
Tào Sảng (chữ Hán: 曹爽, ? - 9 tháng 2, 249), biểu tự Chiêu Bá (昭伯), là một nhà quân sự và nhà chính trị quan trọng của triều đại Tào Ngụy trong thời kỳ Tam Quốc của lịch sử Trung Quốc.

Ông được biết đến vì là quyền thần đáng kể chống lại Tư Mã Ý dưới thời Ngụy đế Tào Phương, gây nên một chuỗi căng thẳng trong chính quyền Tào Ngụy và dẫn đến kết cục sự biến Cao Bình Lăng, khiến một lượng lớn đáng kể tông thất họ Tào bị tiêu diệt và đánh dấu quyền hành tuyệt đối của họ Tư Mã kể từ đây.

Thân thế
Tào Sảng tiểu tự Mặc (默), người huyện Tiếu, Phái Quốc (沛國; nay là Bạc Châu, An Huy), ông là con trai của Đại tướng quân Nguyên hầu Tào Chân, một vị đại thần của Tào Ngụy, con nuôi của Tào Tháo và rất thân thiết với Tào Phi. Ngay từ khi còn nhỏ, giống với cha là Tào Chân có quan hệ tốt với Tào Phi, Tào Sảng là bạn từ hồi còn rất nhỏ của Thái tử Tào Duệ và cả hai có tình bạn rất khắn khít.

Sau khi Thái tử Tào Duệ lên ngôi, Tào Sảng được bổ làm Tán kị Đãi lang (散騎待郎), sau thăng Thành môn Giáo úy (城門校尉) kiêm Tán kị Thường thị (散騎常侍). Sau lại chuyển nhậm Vũ Vệ tướng quân (武衛將軍), ra vào cung cấm rất thân cận với Ngụy Đế Tào Duệ.

Năm Thái Hòa thứ 5 (231), cha ông Tào Chân qua đời, ông thừa tập tước vị Thiệu Lăng hầu (邵陵侯).

Đại thần Tào Ngụy
Năm Cảnh Sơ thứ 3 (239), Ngụy Minh Đế Tào Duệ băng hà. Khi Tào Duệ sắp mất, ông ta nghi ngờ Tư Mã Ý và sắp xếp kế hoạch gạt Tư Mã Ý ra khỏi triều đình của người kế vị là Tào Phương. Ông muốn giao phó Tào Phương cho người chú là Tào Vũ (曹宇) với chức nhiếp chính, cùng với Tào Sảng, Tào Triệu (曹肇), và Tần Lãng (秦朗). Tuy nhiên, hai vị quan được ông tin tưởng là Lưu Phóng (劉放) và Tôn Tư (孫資) không thân thiết với Hạ Hầu Hiến và Tào Triệu sợ hãi về việc được phong làm các quan nhiếp chính, và tìm cách thuyết phục ông đưa Tào Sảng (là người họ thân thiết) cùng Tư Mã Ý (khi ấy đang chỉ huy quân tại huyện Cấp (汲縣)), thuộc Tân Hương, Hà Nam ngày nay, và là người Lưu Phóng cùng Tôn Tư thân thiết) làm nhiếp chính thay thế. Tào Vũ, Tào Triệu và Tần Lãng bị gạt khỏi kế hoạch. Chỉ còn Tào Sảng, và còn có cả Tư Mã Ý.

Không an lòng để Thái tử do Tư Mã Ý phụ trợ, Tào Duệ thăng Tào Sảng làm Đại tướng quân (大將軍), kiêm Đô đốc trung ngoại chư quân sự (都督中外諸軍事), Lục thượng thư sự (錄尚書事), cùng Tư Mã Ý phò trợ Tân đế. Sau khi Tào Phương kế vị, Tào Sảng lại được thăng làm Thị trung (侍中), cải phong Vũ An hầu (武安侯), thực ấp 11000 hộ, vào triều không gọi tên.

Ban đầu, Tào Sảng và Tư Mã Ý cùng chia sẻ quyền lực, nhưng Tào Sảng nhanh chóng dùng một số thủ đoạn chính trị để đề cao Tư Mã Ý với các chức danh như Đại Thái phó trong khi gạt bỏ quyền lực thực sự khỏi tay ông ta. Tào Sảng sau đó đưa ra mọi quyết định quan trọng và không cần hỏi ý kiến Tư Mã Ý. Nhanh chóng, vây cánh của Tào Sảng gồm Đặng Dương (鄧颺), Lý Thắng (李勝), Hà Yến (何晏), và Đinh Mật (丁謐), những người được biết đến về tài năng nhưng thiếu khôn ngoan, được giao những vị trí quyền lực, và họ trục xuất mọi vị quan không cùng phe cánh với mình khỏi triều đình. Tư Mã Ý vẫn được nắm quyền chỉ huy quân đội, cả việc chống cự cuộc tấn công lớn của Đông Ngô nhưng không có quyền lực trong triều đình.

Năm Chính Thủy thứ 5 (244), Tào Sảng tung ra một cuộc tấn công lớn vào thành phố biên giới lớn của Thục Hán ở Hán Trung (Hán Trung, Tứ Xuyên ngày nay), mà không chuẩn bị kỹ càng về hậu cần. Hai bên ở thế giằng co, nhưng sau khi các lực lượng Tào Ngụy hết lương thực, Tào Sảng buộc phải rút lui với tổn thất lớn về nhân mạng. Tuy nhiên, dù thua trận, Tào Sảng vẫn nắm thực quyền.

Năm Chính Thủy thứ 8 (247), Tư Mã Ý chán nản với hoàn cảnh hữu danh vô thực của mình, cáo ốm xin về vườn. Tào Sảng phái Lý Thắng tới dò la có phải Tư Mã Ý ốm thật hay không, Tư Mã Ý đóng giả và lừa được Lý Thắng.

Cái chết
Năm Chính Thủy thứ 10 (249), Tư Mã Ý ra tay, phát động sự biến Cao Bình Lăng nổi tiếng.

Khi Tào Phương và Tào Sảng ở bên ngoài Lạc Dương để tới thăm mộ Tào Duệ kết hợp với đi săn thì Tư Mã Ý, với sự trợ giúp của một số vị quan chống Tào Sảng, ép Quách thái hậu ra chiếu chỉ trừ Tào Sảng, đồng thời đóng tất cả các cổng thành Lạc Dương và gửi một thông báo tới Tào Phương, buộc tội Tào Sảng kiềm chế và lũng đoạn triều đình và yêu cầu Tào Sảng cùng anh em của ông ta phải bị cách chức.

Tào Sảng hoảng sợ không biết phải làm thế nào, thậm chí khi đã được cố vấn là Hoàn Phạm gợi ý mang Tào Phương chạy đến kinh đô khác ở Hứa Xương để phát hịch gọi quân các trấn về chống lại Tư Mã Ý, Tào Sảng chọn cách đầu hàng với lời hứa của Tư Mã Ý rằng sẽ cho ông ta giữ lại mọi chức danh. Tuy nhiên, Tư Mã Ý nhanh chóng nuốt lời và hành quyết Tào Sảng cùng tất cả phe cánh cùng họ hàng của họ vì tội mưu phản.

Gia đình

 Trưởng bối:
 Phụ thân: Tào Chân (曹真), quan đến Đại tư mã.
 Thúc phụ: Tào Bân (曹彬).
 Cô cô: Đức Dương Hương chúa Tào thị (魏德阳乡主曹氏)
 Cô phụ: Hạ Hầu Thượng (夏侯尚), Chinh nam Đại tướng quân.
 Thê thiếp:
 Lưu thị (刘氏)
 Trương thị (张氏), Tài nhân của Ngụy Minh Đế.
 Hà thị (何氏), Tài nhân của Ngụy Minh Đế.
 Đệ muội:
 Thân đệ:
 Tào Hi (曹羲)
 Tào Huấn (曹训)
 Tào Tắc (曹则)
 Tào Ngạn (曹彦)
 Tào Ngai (曹皑)
 Biểu đệ: Hạ Hầu Huyền (夏侯玄)
 Biểu muội: Hạ Hầu Huy (夏侯徽)

Tham khảo

 Tam quốc chí - Trần Thọ
 Sakaguchi, Wazumi (ed.) (2005) 坂口和澄・著 Seishi Sangokushi Gunyu Meimeiden 『正史三國志群雄銘銘傳』 Kojinsha:Tokyo.
 Watanabe, Seiichi (ed.) (2006) 渡辺精一・監修 Moichidomanabitai Sangokushi 『もう一度学びたい　三国志』 Seitosha:Tokyo.

Năm sinh thiếu
Mất năm 249
Người An Huy
Nhân vật quân sự Tào Ngụy
Nhân vật Tam quốc diễn nghĩa


title: Phylloxylon

text:
Phylloxylon là một chi thực vật có hoa trong họ Đậu. Chi này gồm các loài, tất cả chúng chỉ được tìm thấy ở Madagascar:
 Phylloxylon arenicola
 Phylloxylon cloiselii
 Phylloxylon decipiens
 Phylloxylon ensifolium
 Phylloxylon ensifolius
 Phylloxylon perrieri
 Phylloxylon phillipsonii
 Phylloxylon spinosa
 Phylloxylon xiphoclada
 Phylloxylon xylophylloides

Chú thích

Tham khảo

 http://www.eol.org/search?q=Phylloxylon&search_image=
 http://www.ipni.org/index.html


title: Ceraclea hippodameia

text:
Ceraclea hippodameia là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Chú thích

Ceraclea


title: Moutoux

text:
Moutoux là một xã trong vùng hành chính Franche-Comté, thuộc tỉnh Jura, quận Lons-le-Saunier (quận), tổng Champagnole. Tọa độ địa lý của xã là 46° 47' vĩ độ bắc, 05° 56' kinh độ đông. Moutoux nằm trên độ cao trung bình là 650 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 585 mét và điểm cao nhất là 870 mét. Xã có diện tích 4.27 km², dân số vào thời điểm 1999 là 58 người; mật độ dân số là 14 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Xem thêm
Xã của tỉnh Jura

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Jura


title: Cao Ngao Tào

text:
Cao Ngao Tào (chữ Hán: 高敖曹; 491-538), vốn tên là Cao Ngang (chữ Hán: 高昂), tự là Ngao Tào, nhưng thường được gọi bằng tên chữ, dân tộc Hán, người huyện Tu, Bột Hải , đại tướng nhà Đông Ngụy thời Nam Bắc triều trong lịch sử Trung Quốc.

Thiếu thời
Cao Ngao Tào xuất thân hào tộc, từ nhỏ đã có tráng khí, tính cách can đảm mạnh mẽ; sau khi trưởng thành, lại càng không câu nệ tiểu tiết, sức lực hơn người. Bắc Tề thư chép ông có thân thể khôi ngô hùng vĩ, mày rồng cổ báo.

Cha của ông là Cao Dực, tìm cho ông một thầy giáo nghiêm khắc, yêu cầu thầy giáo đừng ngại dùng roi vọt, nhưng ông bỏ trốn, còn nói rằng: "Nam nhi nên hoành hành thiên hạ, tự giành lấy phú quý, ai có thể ngồi xếp bằng đọc sách làm ông đồ già chứ?" Cao Dực thường nói với người khác rằng: "Thằng nhỏ này nếu không khiến cho nhà ta bị diệt tộc, thì nhất định sẽ làm cho nhà ta hưng thịnh." Vì tính cách của ông ngang ngược ngổ ngáo (chữ Hán: 昂藏敖曹, ngang tàng ngao tào) nên mới đặt tên cho ông là Ngang, tự là Ngao Tào.

Sau này, Cao Ngao Tào cùng anh cả là Cao Càn thường đi cướp bóc khắp nơi, quan lại của châu huyện đều không dám truy cứu. Hai người tiêu sạch cả gia sản, tụ tập khách khứa có võ nghệ, người trong làng e ngại, không dám trái ý bọn họ. Cao Càn cầu hôn con gái của người Bác Lăng là Thôi Thánh Niệm, nhưng bị cự tuyệt, hai người bèn cướp lấy cô gái ấy đem về. Đến bên ngoài thôn, Cao Ngao Tào nói với Cao Càn: "Sao không làm lễ ở đây?" Thế là Cao Càn ngủ với cô gái ấy ở đó rồi mới đưa về nhà.

Vì hai người thường đi cướp bóc khắp nơi mà cha của họ bị liên lụy, nhiều lần bị giam vào ngục, chỉ nhờ gặp dịp đại xá mới được ra ngoài. Cao Dực có bốn con trai là Cán, Thận, Ngao Tào và Quý Thức, nên thường nói với mọi người: "Tôi có 4 đứa con trai đều không nên người, không biết sau khi tôi chết có ai đắp cho tôi được một thuổng đất nào không?" Sau khi Cao Dực mất, Cao Ngao Tào làm một phần mộ lớn, rồi nói: "Ông già ơi, ông khi còn sống sợ không được một thuổng đất nào, nay bị chôn dưới đất, còn muốn làm người chăng?"

Sự nghiệp

Hưởng ứng Cát Vinh, báo ơn Hiếu Trang
Tháng 6 năm Kiến Nghĩa thứ nhất (528), Cao Cán và Cao Ngao Tào tụ tập lưu dân ở khoảng Hà, Tế, hưởng ứng khởi nghĩa Cát Vinh, rồi nhận quan tước của ông ta, nhiều lần đánh bại quân đội Bắc Ngụy. Do Cao Cán cùng Bắc Ngụy Hiếu Trang Đế có quen biết từ trước, nên phụng chỉ quy hàng. Cao Ngao Tào được phong làm Vũ Thành huyện bá, thực ấp 500 hộ. Nhĩ Chu Vinh không muốn tiếp nhận anh em họ Cao, hai người biết được, bèn chủ động giải quan về nhà.

Anh em họ Cao ở trong làng ngầm tụ tập dũng sĩ, tiếp tục cướp bóc. Nhĩ Chu Vinh biết được, bèn bí mật lệnh cho thứ sử Nguyên Trọng Tông lừa bắt Cao Ngao Tào, đem giam chung với Tiết Tu Nghĩa ở Tấn Dương.

Tháng 9 năm Vĩnh An thứ 3 (530), Nhĩ Chu Vinh vào Lạc Dương, Cao Ngao Tào cũng bị áp giải theo quân, giam trong chuồng gia súc. Trong tháng ấy, Bắc Ngụy Hiếu Trang Đế giết chết Nhĩ Chu Vinh, ông được phóng thích. Gia tộc họ Nhĩ Chu biết tin dữ, khắp nơi khởi binh, vây đánh đô thành Lạc Dương. Bắc Ngụy Hiếu Trang Đế tự mình đến cửa Đại Hạ tiến hành chỉ huy, khi ấy Cao Ngao Tào vừa được thả ra, cảm ơn Hiếu Trang Đế, bèn mặc giáp cầm giáo, xông thẳng vào quân địch. Ông cùng với các cháu trai như Cao Trường Mệnh… soái quân tiến lên, đến đâu giặc tan đến đấy, Hiếu Trang Đế nhìn theo cũng không kịp.

Hiếu Trang Đế lập tức lấy Cao Cán làm Hà Bắc đại sứ, Cao Ngao Tào làm Trực Các tướng quân, thưởng cho 4000 xúc lụa. Vì muốn chiêu binh mãi mã, chống lại lực lượng tăng viện của họ Nhĩ Chu, Hiếu Trang Đế tự mình đưa anh em họ Cao đến bờ sông Hoàng Hà, lệnh cho bọn họ trở về Tín Đô, Ký Châu , tụ tập người làng, tích cực chuẩn bị. Hiếu Trang Đế nâng chén rượu chỉ xuống nước, nói: "Anh em khanh là hào kiệt Ký Châu, có thể lệnh cho sĩ tốt tận lực. Kinh thành ví như có biến, khá vì trẫm mà vượt sông một chuyến!" Cao Cán rơi nước mắt nhận chiếu, Cao Ngao Tào rút kiếm ra múa, thề lấy cái chết để báo đáp ơn vua.

Chiếm cứ Tín Đô, đầu hàng Cao Hoan
Tháng 12, Nhĩ Chu Triệu cầm đầu chư tướng họ Nhĩ Chu tiến vào Lạc Dương, bắt giết Hiếu Trang Đế, đưa Trường Quảng Vương Nguyên Diệp lên ngôi. Tháng 2 năm Phổ Thái thứ nhất (531), nhân Dĩnh Xuyên thiếu ngựa, Nhĩ Chu Triệu phái Giám quân Tôn Bạch Diêu đến Ký Châu, giả cách thu lấy ngựa trong dân gian, muốn đợi anh em họ Cao đưa ngựa đến, thì bắt lấy bọn họ.

Cao Cán biết được mưu ấy, lập tức cùng thái thú Hà Nội tiền nhiệm là Phong Long Chi bàn bạc, bí mật phái bộ hạ đến Tín Đô, chém chết Tôn Bạch Diêu. Anh em họ Cao khởi binh ở Tín Đô, để cử cha mình là Cao Dực làm vương, Cao Dực kiên quyết không nhận, bọn họ bèn đẩy Phong Long Chi lên làm Đại đô đốc, chủ trì mọi việc trong châu; đồng thời, thông cáo khắp các châu quận, cùng hợp sức thảo phạt họ Nhĩ Chu. Phong Long Chi sợ hãi muốn bỏ trốn, Cao Ngao Tào nổi giận, bạt đao nhắm vào ông ta, Phong Long Chi đành phải nhận lời.

Trong tháng ấy, Ân Châu thứ sử Nhĩ Chu Vũ Sinh đưa 5000 người tập kích Tín Đô, lặng lẽ đến dưới thành. Cao Ngao Tào không kịp mặc giáp, đưa hơn 10 kỵ binh ra nghênh chiến. Cao Cán ở trên thành dùng dây thừng đưa 500 người xuống tăng viện, nhưng đuổi theo chưa đến nơi thì trận đánh đã kết thúc, Nhĩ Chu Vũ Sinh đại bại chạy trốn, mọi người đều yên lòng.

Không lâu sau, Cao Cán và Phong Long Chi liên hệ với Tấn Châu thứ sử Cao Hoan cùng chống lại quân đội họ Nhĩ Chu, mở cửa thành nghênh tiếp ông ta. Cao Ngao Tào đang cướp đất ở bên ngoài, nghe được tin này, trong lòng bất mãn, cho rằng Cao Cán hèn yếu, bèn gởi về một cái quần đàn bà để làm nhục Cao Cán. Cao Hoan bèn phái con trưởng là Cao Trừng dùng lễ con cháu đến bái kiến, Cao Ngao Tào bèn cùng với Cao Trừng trở về gặp Cao Hoan.

Đánh bại họ Nhĩ Chu
Tháng 6, Cao Hoan liên lạc với lực lượng chống lại họ Nhĩ Chu khắp nơi, ở Tín Đô khởi binh. Tháng 8, chư tướng họ Nhĩ Chu như Nhĩ Chu Trọng Viễn,… đưa quân thảo phạt Cao Hoan. Tháng 10, Cao Hoan ở Tín Đô lập Bột Hải thái thú, An Định Vương Nguyên Lãng làm vua, đổi niên hiệu là Trung Hưng. Nguyên Lãng lấy Cao Hoan làm Thừa tướng, Đô đốc trung ngoại chư quân sự, Cao Cán làm Thị trung, Tư không, Cao Ngao Tào làm Phiêu kỵ đại tướng quân, Nghi đồng tam tư, Ký Châu thứ sử.

Khi ấy chư tướng họ Nhĩ Chu liên quân chinh thảo Cao Hoan. Nhĩ Chu Triệu ra khỏi Tỉnh Hình, đóng quân ở Quảng A . Vào lúc đại quân họ Nhĩ Chu áp sát, Cao Hoan thi hành kế phản gián, khiến cho chư tướng họ Nhĩ Chu nghi kỵ lẫn nhau, các lộ binh mã quanh quẩn ở nơi đồng bằng, không chịu tiến lên. Cao Ngao Tào theo Cao Hoan giao chiến với Nhĩ Chu Triệu, đại phá ông ta ở Quảng A, bắt sống 5000 người. Cao Ngao Tào lại cùng với Cao Hoan thừa thắng nam hạ, tấn công Nghiệp Thành . Tương Châu thứ sử Lưu Đản đóng cửa thành cố thủ.

Tháng giêng năm Trung Hưng thứ hai (532), Cao Hoan công phá Nghiệp Thành, bắt Lưu Đản. Sau đó, Cao Ngao Tào đưa bộ khúc đến Lê Dương, lại theo Cao Hoan đánh Nhĩ Chu Triệu ở Hàn Lăng. Tháng 3 nhuận, Cao Ngao Tào đưa bộ khúc 3000 tướng sĩ, đều là người cùng làng như Vương Đào Thang, Đông Phương Lão, Hô Duyên Tộc, Lưu Quý Trân, Lưu Trường Địch, Hàn Nguyện,… hội họp với Cao Hoan.

Cao Hoan sau khi gặp bộ hạ của Cao Ngao Tào, nói với ông rằng: "Cao đô đốc thống soái đều là bộ đội người Hán, e rằng không nên việc, nay ta muốn cắt thêm 1000 tinh binh người Tiên Ti để trộn lẫn vào, ý nhà ngươi thế nào?" Ông đáp rằng: "Bộ khúc của Ngao Tào luyện tập đã lâu, chiến đấu không kém binh sĩ Tiên Ti, nay nếu trộn lẫn vào, sợ rằng khó dung hợp, thắng thì tranh công, thua thì đổ tội lẫn nhau, tôi nguyện chỉ huy bộ đội người Hán, không phiền ngài cho thêm nữa." Cao Hoan thấy lòng tin của ông rất vững vàng, nên đồng ý.

Sau chiến thắng Hàn Lăng, Cao Ngao Tào đóng quân ở Ký Châu, dược gia phong Thị trung, Khai phủ, tiến tước làm hầu, thực ấp 700 hộ.

Kiến lập nhà Đông Ngụy
Tháng 3 năm Vĩnh Hi thứ hai (533), Cao Cán bị Bắc Ngụy Hiếu Vũ Đế giết chết. Hiếu Vũ Đế còn ngầm phái Từ Châu thứ sử Phan Thiệu Nghiệp đi giết Cao Ngao Tào. Khi ấy ông đã biết Cao Cán bị giết, bắt lấy Phan Thiệu Nghiệp ở giữa đường, tìm được sắc thư trong cổ áo khoác của ông ta. Cao Ngao Tào bèn đưa hơn 10 kỵ binh, chạy đến Tấn Dương đưa sắc thư cho Cao Hoan xem.

Tháng 6, Cao Hoan mượn danh nghĩa "thanh quân trắc", nhằm trị tội Hộc Tư Xuân vì đã xúi giục Hiếu Vũ Đế phản kháng, điều đại quân nam hạ, lấy em trai là Định Châu thứ sử Cao Sâm trấn thủ Tấn Dương, Cao Ngao Tào lĩnh binh làm tiền phong.

Ngày 29 tháng 6, Cao Hoan tiến vào Lạc Dương, Cao Ngao Tào đưa 500 kỵ binh khỏe đuổi theo Hiếu Vũ Đế đến Thiểm Tây, không kịp phải trở về.

Tháng 9, Cao Ngao Tào vẫn chinh phạt các châu ở khu vực Tam Kinh  không chịu quy phụ, đều bình định được.

Tháng 10, Cao Hoan tại Lạc Dương lập Thanh Hà Vương thế tử Nguyên Thiện Kiến làm vua, là Hiếu Tĩnh Đế, đổi niên hiệu là Thiên Bình, định đô ở Nghiệp Thành, sử gọi là Đông Ngụy. Cao Ngao Tào được phong làm Thị trung, Tư không. Ông vì anh trai Cao Cán chết khi đang giữ chức vị này, nên từ chối không nhận, tháng 2 năm sau chuyển sang nhậm chức Tư đồ.

Tham gia chiến tranh Đông Ngụy – Tây Ngụy

Trận Tiểu Quan

Tháng 12 năm Thiên Bình thứ 3 (536) nhà Đông Ngụy, thừa tướng Cao Hoan chia quân 3 đường tấn công Tây Ngụy; lấy Cao Ngao Tào tấn công Thượng Lạc , Đại đô đốc Đậu Thái đánh Đồng Quan, tự mình đưa quân đến Bồ Phản .

Tháng giêng năm Đông Bình thứ 4, sau khi Cao Ngao Tào vượt sông Hoàng Hà, tế Hà Bá rằng: "Hà Bá là thần dưới nước, Cao Ngao Tào là hổ trên đất. Tôi đi qua chỗ của ngài, xin cùng say một trận."

Khi ấy đường núi hiểm trở, Cao Ngao Tào đưa quân từ Thương Sơn đi vòng mà tiến, không ai địch nổi, rồi đánh Thượng Lạc. Người Thượng Lạc là Đỗ Quật đầu hàng Cao Ngao Tào, ông dùng Đỗ Quật làm hướng đạo tiến hành đánh thành. Tướng giữ thành là Lạc Châu thứ sử Toàn Xí nhà Tây Ngụy cố thủ hơn 10 ngày, con trai ông ta Toàn Nguyên Lễ, Toàn Trọng Tuân đốc quân gắng sức chiến đấu. Không lâu sau, con mắt của Toàn Trọng Tuân bị thương, không thể tái chiến, Cao Ngao Tào chiếm được Thượng Lạc, bắt được Toàn Xí cùng vài mươi tướng soái. Ông lấy Đỗ Quật làm Lạc Châu thứ sử.

Cao Ngao Tào muốn tiến quân tấn công Lam Điền, thì được tin Đậu Thái thua trận, lại thêm Cao Hoan triệu ông trở về, cho phép ông bỏ lại quân đội ở Thượng Lạc. Cao Ngao Tào không nỡ bỏ rơi bộ hạ, gắng sức chiến đấu, đưa được toàn quân trở về. Sau khi trở về, ông được phong Quân tư, Đại đô đốc, thống lĩnh 76 đô đốc, cùng Tư không, Tây đạo đại hành đài Hầu Cảnh luyện quân ở Vũ Lao.

Trận Sa Uyển

Năm Thiên Bình thứ 4 (537) nhà Đông Ngụy, thừa tướng Cao Hoan đưa quân tấn công Tây Ngụy, nhằm tranh giành các khu vực Quan Trung, Hà Nam. Tháng 8, thừa tướng Vũ Văn Thái nhà Tây Ngụy soái 12 tướng lĩnh như Lý Bật,… tấn công Đông Ngụy, lấy Bắc Ung Châu thứ sử Vu Cẩn làm tiền phong, liên tiếp chiếm được Bàn Đậu , Hằng Nông , bắt được 8000 quân Đông Ngụy. Tháng 9 nhuận, Cao Hoan tự mình soái 20 vạn đại quân đánh thẳng vào Bồ Tân , tiến đến đóng ở phía tây Hứa Nguyên . Riêng Cao Ngao Tào soái 3 vạn quân tiến đánh Hà Nam. Khi ấy Quan Trung gặp nạn đói, Vũ Văn Thái có chưa đến 1 vạn quân, đóng quân ở Hằng Nông hơn 50 ngày, nghe tin Cao Hoan vượt sông, bèn đưa quân vào quan, Cao Ngao Tào liền đưa quân vây Hằng Nông.

Đầu tháng 10, Vũ Văn Thái đặt phục binh ở Sa Uyển , đánh bại quân Đông Ngụy. Cao Hoan đưa tàn quân vượt sông trốn về phương bắc, tổn thất 8 vạn sĩ tốt. Nửa tháng sau, quân Tây Ngụy lại tấn công Đông Ngụy, tiến thẳng đến Lạc Dương. Cao Ngao Tào nghe tin Cao Hoan thua trận, bèn giải vây, lui về bảo vệ Lạc Dương. Không lâu sau, Độc Cô Tín nhà Tây Ngụy đến Tân An, Cao Ngao Tào đành phải đưa quân lùi về phía bắc Hoàng Hà.

Trận Hà Kiều

Tháng 7 năm Nguyên Tượng thứ 1 (538) nhà Đông Ngụy, Đông Ngụy hưng binh tấn công Tây Ngụy, dùng Cao Ngao Tào cùng các tướng như Hầu Cảnh… lĩnh binh vây Kim Dung , Cao Hoan soái quân đi sau. Tướng giữ thành là Độc Cô Tín đóng cửa cố thủ. Hầu Cảnh cho bắn tên lửa, nhà cửa quan dân ở thành trong thành ngoài 10 phần chỉ còn 2, 3.

Vũ Văn Thái soái quân đông hạ, đến cứu Kim Dung, lệnh cho Khai phủ nghi đồng tam tư Lý Bật, Xa kỵ đại tướng quân Đạt Hề Vũ lĩnh 1000 người làm tiền phong. Tháng 8, Vũ Văn Thái đến Cốc Thành , tướng Đông Ngụy là Mạc Đa Lâu Thái Văn thua trận bị giết. Vũ Văn Thái đến bờ đông sông Triền, bức Hầu Cảnh phải nhân đêm tối giải vây Kim Dung mà chạy trốn.

Tại phía bắc Mang Sơn, Vũ Văn Thái dốc toàn quân tiến đánh Cao Ngao Tào. Nhân Cao Ngao Tào xem thường Vũ Văn Thái, chỉ huy bộ đội của mình áp sát trận địa của quân Tây Ngụy, Vũ Văn Thái tập trung tất cả bộ đội tinh nhuệ vây đánh, quân của Cao Ngao Tào chết sạch. Ông chỉ còn một mình một ngựa chạy thoát, đến thành nam Hà Dương.

Tướng giữ thành là Cao Vĩnh Nhạc, vốn có hiềm khích với ông, đóng cửa không cho vào. Cao Ngao Tào hét to gọi trên thành thả dây thừng xuống cũng không được, vung đao phá cửa thì truy binh đã đến nơi. Cao Ngao Tào đành trốn dưới cầu, truy binh thấy người hầu của ông cầm đai vàng, liền hỏi chỗ nấp của Cao Ngao Tào, người hầu chỉ cho họ. Ông biết không tránh được, ngẩng đầu nói to: "Đến đây! Cho các ngươi vị Khai quốc công!" Quân địch đến chém đầu ông mang đi. Khi ấy, ông được 48 tuổi.

Sau khi mất
Cao Hoan nghe tin ông chết trận, mất hết hồn vía, phạt Cao Vĩnh Nhạc 200 trượng, truy tặng ông làm Sứ trì tiết, Thị trung, Đô đốc việc quân 5 châu Ký, Định, Thương, Doanh, Ân, Thái sư, Đại tư mã, Thái úy công, Lục thượng thư sự, Ký Châu thứ sử, thụy hiệu là Trung Vũ.

Con trưởng của ông là Cao Đột Kỵ thừa kế tước vị, nhưng lại mất sớm. Thừa tướng nhà Đông Ngụy là Cao Trừng (con trưởng của Cao Hoan) lệnh cho con trai thứ ba của ông là Cao Đạo Khoát thừa kế. Năm Hoàng Kiến thứ nhất (560) nhà Bắc Tề, Cao Ngao Tào được truy phong làm Vĩnh Xương Vương, Cao Đạo Khoát được thừa kế cả tước vị này. Năm Vũ Bình cuối cùng (576), Đạo Khoát được phong Khai phủ nghi đồng tam tư. Sau khi Bắc Chu diệt Bắc Tề, Đạo Khoát được phong Nghi đồng đại tướng quân. Trong những năm Khai Hoàng (581 – 600) nhà Tùy, Đạo Khoát mất khi đang ở chức Hoàng Châu thứ sử.

Vũ Văn Thái thưởng cho người giết ông 1 vạn tấm lụa, vì nguyên nhân kinh tế, mỗi năm trao cho một phần, đến 43 năm sau, Tùy Văn Đế Dương Kiến soán ngôi nhà Bắc Chu, kiến lập nhà Tùy vẫn chưa trao hết.

Về sau, Tây Ngụy trả đầu của ông về Đông Ngụy, mặt mũi vẫn tươi như còn sống. Dân gian Đông Ngụy lập miếu thờ Cao Ngao Tào nhiều không đếm xuể, những dật sự lưu truyền cũng vô số.

Đánh giá

Làm người cục cằn, giết người ngang nhiên
Cao Ngao Tào làm người hào hiệp nhưng cục cằn. Khi cùng với Hành đài Nhâm Tường, Ngự sử trung úy Lưu Quý, Dự Châu thứ sử Nghiêu Hùng, Ký Châu thứ sử Vạn Sĩ Lạc luyện binh ở Bắc Dự Châu, Cao Ngao Tào và Bắc Dự Châu thứ sử Trịnh Nghiêm Tổ chơi Ác sóc , Lưu Quý phái người triệu Trịnh Nghiêm Tổ bàn việc, Ngao Tào không để Trịnh đi, còn dùng gông để cùm sứ giả lại, sứ giả nói: "Cùm thì dễ, mở thì khó đấy." Ông nghe được lời ấy, liền rút đao chặt phăng đầu sứ giả, nói: "Có gì khó đâu!" Lưu Quý không dám làm gì ông.

Một ngày khác, Lưu Quý và Cao Ngao Tào ngồi với nhau, có người đến báo Hoàng Hà nổi sóng, rất nhiều dân công chết đuối. Lưu Quý vốn là người Tiên Ti, nói: "Bọn người Hán ấy đáng mấy đồng, mặc cho chúng chết." Cao Ngao Tào nghe vậy thì nổi giận, rút đao nhắm vào Lưu Quý mà chém, Lưu Quý ôm đầu chạy về quân doanh của mình. Ông lập tức hạ lệnh đánh trống tập hợp quân đội, chuẩn bị tấn công Lưu Quý. May được chư tướng là bọn Mặc Kỳ Lạc khuyên giải mãi mới thôi.

Mã sóc vô song, Hạng Vũ tái thế
Cuối thời Bắc Ngụy, kỵ binh người Hồ của họ Nhĩ Chu không có đối thủ. Cao Ngao Tào ở Lạc Dương phá Nhĩ Chu Thế Long, ở Tín Đô đuổi Nhĩ Chu Vũ Sinh. Khi ấy, Cao Ngao Tào cưỡi ngựa đánh sóc tuyệt vời, không ai địch nổi, người đương thời xưng ông là Hạng Vũ tái thế.

Trong trận Hàn Lăng, vào lúc quân Cao Hoan núng thế, Cao Ngao Tào đưa hơn ngàn người đón đánh mạnh mẽ, cắt đôi quân địch. Nếu không có ông, trận ấy Cao Hoan phải chịu thất bại là chắc chắn.

Bấy giờ người Tiên Ti xem thường người Hán, chỉ khiếp sợ một mình Cao Ngao Tào. Cao Hoan ban bố hiệu lệnh cho bộ hạ, thường dùng tiếng Tiên Ti, nhưng chỉ cần Ngao Tào có mặt trong quân, lại đổi sang dùng tiếng Hán. Có một lần ông đến phủ thừa tướng, lính gác cửa không cho vào, ông liền giương cung bắn chết anh ta, Cao Hoan biết mà không hỏi.

Lúc Cao Ngao Tào vây Thượng Lạc, vì trúng tên lạc bị trọng thương, nói với bộ hạ: "Ta đem thân báo quốc, chết không ân hận, chỉ đáng tiếc rằng, không được nhìn thấy Quý Thức làm thứ sử." Sau này Cao Hoan biết được, lập tức phong Cao Quý Thức làm Tế Châu thứ sử.

Gia quyến

Phụ thân
Cha của Cao Ngao Tào là Cao Dực, tự Thứ Đồng, tính tình hào sảng hiệp nghĩa, được người làng kính trọng. Nhờ là cường hào ở vùng Sơn Đông  Cao Dực được phong làm Bột Hải thái thú, sau đổi làm Đông Dực Châu thứ sử, gia phong Trấn Đông tướng quân.
Khi Nhĩ Chu Triệu giết Hiếu Trang Đế, Cao Dực tụ tập binh mã bảo vệ quê nhà, nói với bốn con trai: "Hoàng thượng gặp hoạn nạn, là sỉ nhục của bề tôi; hoàng thượng chịu sỉ nhục, bề tôi chỉ có chết mà thôi. Nay quốc gia trong cơn nguy khốn, chính là lúc phá gia báo quốc." Không lâu thì mất. Năm Trung Hưng thứ nhất (531), được truy tặng Sứ trì tiết, Thị trung, Thái bảo, Lục thượng thư sự, Ký Châu thứ sử, thụy hiệu là Văn Tuyên.

Cao Dực có bốn con trai là Cán, Thận, Ngang và Quý Thức.

Anh em

Anh cả Cao Ngao Tào là Cao Càn cũng là tướng nhà Bắc Ngụy, tham gia chống Nhĩ Chu Vinh rồi đi theo Cao Hoan. Vì trung thành với Cao Hoan nên bị Bắc Ngụy Hiếu Vũ Đế giết.

Anh thứ là Cao Thận, tự là Trọng Mật, yêu thích văn sử, chí hướng khác hẳn các anh em, từng giữ các chức vụ Thương Châu thứ sử, Đông Nam đạo hành đài thượng thư, thứ sử Quang Châu, gia phong Phiêu kỵ đại tướng quân, Nghi đồng tam ty. Cùng các anh theo giúp Cao Hoan, được thăng làm thị trung, Khai phủ, rồi thứ sử Duyện Châu, không lâu sau lại về kinh nhậm chức Ngự sử trung úy. Về sau, Cao Thận vì bất hòa với Cao Trừng, nên đầu hàng nhà Tây Ngụy.

Người em nhỏ là Cao Quý Thức (516 – 553), tự Tử Thông, có can đảm, khí phách như Cao Ngao Tào, trở thành tướng nhà Đông Ngụy và khai quốc công thần nhà Bắc Tề.

Họ hàng
Họ Cao là một họ lớn ở Bắc triều. Cao Doãn (390 – 487), danh thần nhà Bắc Ngụy là em họ của Cao Dực. Ông nội của Cao Ngao Tào là Cao Di có ba con trai, Cao Dực là thứ 3.

Con trai của anh cả Cao Dực là Cao Vĩnh Nhạc, làm quan đến Vệ tướng quân, hữu quang lộc đại phu, Ký Châu đại trung chính, sau làm Bác Lăng thái thú, tự sát mà chết. Con trai của Vĩnh Nhạc là Cao Trường Mệnh đã từng theo Cao Ngao Tào chống lại Nhĩ Chu Thế Long ở cửa Đại Hạ của Lạc Dương vào năm Vĩnh An thứ 3 (530), được thụ phong Quang lộc đại phu. Cao Hoan trước sau đã phong Trường Mệnh làm Ung Châu thứ sử, Hoài Dương huyện nam, Yên Lăng huyện bá. Năm Vũ Định thứ 5 (548), Trường Mệnh chinh thảo Hầu Cảnh bị giết, được truy tặng Ký Châu thứ sử. Năm 1973, trong quần thể các ngôi mộ của dòng họ Cao ở huyện Cảnh, phát hiện mộ của Cao Trường Mệnh.

Con trai của anh thứ Cao Dực là Cao Duyên Bá từng nhậm các chức vụ Trung tán đại phu, An Châu thứ sử, được phong Vạn Niên huyện nam, Năm Thiên Bảo thứ nhất (550) nhà Bắc Tề, được gia phong Chinh Tây tướng quân, thăng làm tử tước, sau khi mất được truy tặng Thái phủ thiếu khanh.

Xem thêm
 Cao Hoan
 Nhĩ Chu Vinh
 Trận Hàn Lăng

Tham khảo
 Ngụy thư
 Bắc sử
 Bắc Tề thư
 Tư trị thông giám

Chú thích

Người họ Cao tại Trung Quốc
Người Hà Bắc
Tướng nhà Bắc Ngụy
Tướng nhà Đông Ngụy
Sinh năm 491


title: Padaiveedu

text:
Padaiveedu là một thị xã panchayat của quận Namakkal thuộc bang Tamil Nadu, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Padaiveedu có dân số 10.031 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Padaiveedu có tỷ lệ 55% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 63%, và tỷ lệ cho phái nữ là 46%. Tại Padaiveedu, 9% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Tamil Nadu