title: Kanji

text:
, còn gọi là chữ Hán tiếng Nhật, là những chữ Hán được dùng để viết tiếng Nhật.

Tên gọi
Từ kanji bắt nguồn từ từ tiếng Nhật 漢字 (chuyển tự La-tinh: kanji). Cách viết "kanji" của nó được lấy từ hình thức chuyển tự La-tinh của từ tiếng Nhật này. Trong tiếng Nhật, từ 漢字 kanji được dùng để chỉ cả những chữ Hán được dùng để viết tiếng Nhật lẫn những chữ Hán được dùng để viết các ngôn ngữ khác. Từ kanji trong tiếng Việt thường được dùng để chỉ những chữ Hán dùng để viết tiếng Nhật, hiếm khi được dùng để chỉ chữ Hán dùng để viết các ngôn ngữ khác.

Từ tiếng Nhật 漢字 kanji bắt nguồn từ từ tiếng Hán 漢字 (âm Hán Việt: Hán tự). Thư tịch tiếng Hán cổ nhất đã biết có sử dụng tên gọi 漢字 Hán tự để chỉ chữ Hán là sách 梵語千字文 Phạm ngữ thiên tự văn (còn có tên gọi khác là 唐字千鬘聖語 Đường tự thiên man thánh ngữ, 梵唐千字文 Phạm Đường thiên tự văn) do nhà sư đời Đường Nghĩa Tịnh viết dưới thời vua Đường Cao Tông. Thư tịch cổ nhất đã biết do người Nhật viết gọi chữ Hán là 漢字 Hán tự là sách 照権実鏡 Chiếu quyền thật kính do nhà sư Tối Trừng viết năm Hoằng Nhân (弘仁) thứ 8 (Tây lịch năm 817). Tên gọi 漢字 Hán tự được dùng trong sách để phân biệt chữ Hán với một loại văn tự khác được đề cập đến trong sách là chữ Phạm.

漢字 Hán tự trở thành tên gọi phổ biến của chữ Hán ở Nhật Bản trước khi nó trở nên phổ biến ở Trung Quốc. Tại Trung Quốc, trước thời cận đại, trong tiếng Hán không có tên gọi chỉ riêng chữ Hán được đông đảo người nói tiếng Hán biết đến. Suốt trong khoảng thời gian từ khi xuất hiện tên gọi 漢字 Hán tự cho đến trước thời cận đại, người nói tiếng Hán thường chỉ gọi chữ Hán là 字 tự hoặc 文 văn hoặc 文字 văn tự. Các tên gọi này đều chỉ có nghĩa là chữ, chữ viết, không phải là tên gọi chỉ riêng chữ Hán. Thời Thanh mạt (1840–1912), một số người Trung Quốc có học vấn sang Nhật Bản, biết được rằng người Nhật gọi chữ Hán là 漢字 Hán tự, sau khi trở về Trung Quốc đã dùng từ 漢字 Hán tự để chỉ chữ Hán. Nhờ đó mà tên gọi 漢字 Hán tự mới trở nên phổ biến trong tiếng Hán.

Khi hiragana và katakana chưa xuất hiện, tiếng Nhật được viết hoàn toàn bằng chữ Hán. Giống như âm Hán Việt của người nói tiếng Việt, người nói tiếng Nhật cũng có âm đọc tiêu chuẩn bắt nguồn từ tiếng Hán để đọc chữ Hán trong văn bản văn ngôn. Âm đọc của chữ Hán khi được dùng để viết tiếng Nhật có thể giống với âm văn ngôn hoặc không. Nghĩa mà một chữ Hán biểu thị khi được dùng để viết tiếng Nhật có thể giống hoặc khác với nghĩa mà của chữ Hán đó biểu thị khi được dùng để viết văn ngôn. Khi âm và nghĩa của chữ Hán dùng để viết tiếng Nhật đều giống với âm và nghĩa của chữ Hán khi dùng để viết văn ngôn thì chữ Hán được người nói tiếng Nhật thời xưa gọi là  真名 chân danh. Khi âm hoặc nghĩa hoặc cả âm lẫn nghĩa của chữ Hán dùng để viết tiếng Nhật không giống âm và nghĩa của chữ Hán trong văn ngôn thì chữ Hán được gọi là 仮名 giả danh. Chữ Hán dùng theo kiểu 仮名 giả danh về sau phát triển thành chữ 平仮名 bình giả danh và 片仮名 phiến giả danh. Hiện nay, chữ 仮名 giả danh theo nghĩa nêu trên được gọi là 万葉仮名 vạn diệp giả danh, trong khi 仮名 giả danh thì thường được dùng để chỉ chung bình giả danh và phiến giả danh.

Lịch sử

Có một số bất đồng về cách thức chữ Hán du nhập vào Nhật Bản, nhưng ý kiến được chấp nhận rộng rãi nhất là các nhà sư đã mang các văn bản chữ Hán vào Nhật vào khoảng thế kỉ thứ 5. Các văn bản này được viết bằng chữ Hán vào và lúc đầu cũng được đọc bằng âm Hán. Tuy nhiên qua thời gian, hệ thống Hán văn (漢文, kanbun) xuất hiện - nó dùng văn bản chữ Hán với dấu thanh cho phép người Nhật đọc nó theo quy tắc ngữ pháp tiếng Nhật.

Lúc bấy giờ tiếng Nhật chưa có dạng chữ viết. Ngay cả hệ thống chữ viết vạn diệp giả danh (万葉仮名 man'yōgana, được dùng trong tuyển tập thơ cổ Vạn diệp tập) cũng dùng bộ Kanji với số ký tự hạn chế nhằm ký âm, chứ không nhằm diễn đạt ngữ nghĩa. Man'yōgana viết ở dạng đường cong trở thành hiragana (ひらがな, 平仮名), một hệ thống chữ viết dành cho phụ nữ (không được phép tham gia vào nền giáo dục cao). Hầu hết văn chương của phụ nữ vào thời đại Heian được viết bằng hiragana. Song song đó, katakana (カタカナ, 片仮名) xuất hiện do được các tu sinh giản lược manyogana thành một thành tố đơn. Hiragana và katakana được gọi chung là kana.

Khi hệ thống chữ viết tiếng Nhật trưởng thành và mở rộng, kanji được dùng để viết một số phần trong câu, như danh từ, tính từ và động từ, còn hiragana được dùng để viết đuôi của động từ (okurigana), từ chỉ có ở tiếng Nhật và từ khó đọc hay nhớ bằng Kanji. Hiragana cũng được dùng trong sách dùng cho trẻ em và khi muốn giảm nhẹ mức độ của từ hoặc lời yêu cầu, thí dụ như từ kudasai (ください, xin vui lòng) và kodomo (子供, trẻ em). Ngược lại, vì có hình dạng góc cạnh, katakana được dùng để biểu thị từ tượng thanh, các âm thô và đột ngột, âm thanh của động vật và từ vay mượn của nước ngoài. Tuy nhiên cần lưu ý rằng việc dùng katakana để viết từ vay mượn chỉ xuất hiện sau này. Lúc đầu, các từ này được viết bằng kanji, dựa theo nghĩa (煙草 tabako, thuốc lá) hay theo phát âm (tempura 天婦羅 hay 天麩羅, tên một món ăn). Ngày nay thì ngược lại. Từ vay mượn, đặc biệt là gốc tiếng Anh, đang nhanh chóng thay thế cả những từ thường dùng có sẵn dạng tương đương trong tiếng Nhật thay vì được dùng để lấp khoảng trống từ vựng. Một giáo sư ngôn ngữ học ước tính đến 1/3 tiếng Nhật văn nói dùng từ vay mượn hay wasei-eigo, từ tiếng Anh được phát minh bởi người Nhật và từ kết hợp như パソコン pasokon (personal computer, máy tính cá nhân)

Các loại chữ Hán đặc thù trong tiếng Nhật

Chữ Hán người Nhật tự tạo

Trong khi một số từ chữ Hán trong tiếng Nhật và trong tiếng Trung có thể đọc qua lại lẫn nhau, một số từ Kanji của tiếng Nhật không có chữ Hán tương đương trong tiếng Trung. Ngoài những từ được dùng với nghĩa khác, những từ có cùng nghĩa nhưng viết khác, cũng có những từ riêng của tiếng Nhật được gọi là Quốc tự (国字 Kokuji), còn được gọi là Hoà chế Hán tự (和製漢字 Wasei Kanji, tức "chữ Hán do người Nhật tạo ra"). Có hàng trăm Quốc tự (xem danh sách ở sci.lang.japan AFAQ ), và mặc dù một số từ này ít được dùng, những từ còn lại đã góp phần quan trọng và ngôn ngữ viết tiếng Nhật. Ví dụ như:

 峠 (tōge, âm Hán Việt: tạp): đỉnh đèo
 榊 (sakaki - thần): cây sakaki (Cleyera japonica)
 畑 (hatake - điền): cánh đồng
 辻 (tsuji - thập): ngã tư đường
 働 (dō, hatara(ku) - động): làm việc

Chữ Hán dùng khác với tiếng Trung
Quốc huấn (国訓 Kokkun) là những chữ Hán có nghĩa trong tiếng Nhật khác với nghĩa nguyên thủy trong tiếng Trung. Thí dụ:
 沖 oki (ngoài khơi; tiếng Trung: chōng rửa)
 椿 tsubaki (Camellia japonica, cây sơn trà Nhật Bản; tiếng Trung: chūn cây xuân Toona spp.)

Kiểu chữ cũ và mới

Một số Kanji trong tiếng Nhật có thể được viết theo 2 thể khác nhau: thể kanji cũ được gọi là  và thể kanji mới được gọi là . Dưới đây là một số thí dụ về hai cách viết, trong đó cách viết cũ đứng trước cách viết mới:
 國 国 koku, kuni ("quốc", tức quốc gia)
 號 号 gō ("hiệu", nghĩa là số, ký hiệu, dấu hiệu)
 變 変 hen, ka(waru) ("biến", nghĩa là thay đổi)

Cựu tự thể được dùng trước khi Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc; sau chiến tranh chính phủ Nhật đưa ra tân tự thể với lối viết đơn giản hóa. Một số chữ mới này tương tự với chữ Hán giản thể được dùng tại Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Thường thì trong tiếng Nhật, nếu chữ Hán đó có Shinjitai thì Kyujitai sẽ không được sử dụng. Tuy vậy nhiều chữ ở Kyujitai vẫn được dùng thường xuyên dù có Shinjitai, và giữa 2 tự thể còn có thể khác nghĩa. Ví dụ chữ "Long" (ryuu - "rồng"), Kyujitai: 龍, Shinjitai: 竜, đều dùng phổ biến như nhau. Hay chữ "diệp", Kyujitai: 葉 - "は(ha) - lá cây", nhưng ở Shinjitai: 叶, nó chỉ được dùng trong động từ "kanaimasu" - 叶います - "đáp ứng, phù hợp", và không thể tráo đổi 2 thể này ở từ "lá cây" và "đáp ứng" được (tức là muốn viết chữ "diệp" có nghĩa là "lá cây", phải viết chữ 葉, không được viết chữ 叶, dù 2 thể của chữ "diệp" này trong tiếng Nhật đều được sử dụng phổ biến).

Có một số chữ Hán Tân tự thể trong tiếng Nhật viết giống Giản thể của tiếng Trung, tuy nhiên Cựu tự thể và Phồn thể của hai bên là khác nhau. Ví dụ như chữ 芸, ở Trung Quốc nó là giản thể của chữ 蕓 (vân - trong "vân đài", một tên Hán Việt cổ của rau cải bẹ xanh), tuy nhiên ở Nhật Bản nó là tân tự thể của chữ 藝 (nghệ - trong "nghệ thuật", "kỹ nghệ"). Vì thế chữ 芸 nếu sử dụng trong tiếng Trung sẽ mang âm Hán Việt là "vân", còn nếu sử dụng trong tiếng Nhật nó sẽ mang âm Hán Việt là "nghệ".

Cũng có những chữ Hán được dùng trong tiếng Nhật chỉ với mục đích phát âm gọi là ateji (当て字 ), và nhiều chữ Hán không được dùng trong tiếng Nhật. Tuy nhiên, về mặt lý thuyết, bất cứ chữ Hán nào cũng có thể là chữ Nhật Bản. Đại Hán-Hòa từ điển (大漢和辞典, Morohashi Daikanwa Jiten) là từ điển chữ Hán dùng trong tiếng Nhật lớn nhất cho đến nay; nó có gần 5 vạn mục từ, bao gồm cả những mục từ chưa từng được dùng trong tiếng Nhật.

Ký tự đặc biệt đứng cùng Kanji
Trong tiếng Nhật, có một số ký tự đặc biệt được sử dụng khi viết cùng Kanji:

Dấu lặp lại Kanji ngay trước - "々" - được gọi là "kurikaeshi" (くりかえし). Ký tự này khi viết sau 1 chữ Hán, ta sẽ đọc nó theo âm của chữ Hán trước nó (tất nhiên sẽ có vài trường hợp biến âm sang âm đục hay âm bán đục cùng hàng). Ký tự này giúp người viết không cần phải viết lại chữ Hán ở trước nó. VD:
 "tokidoki" (ときどき - "thỉnh thoảng") vốn sẽ viết là 2 chữ "thời" - 時時 - trong tiếng Nhật ta sẽ viết 1 chữ "thời" với ký tự này - 時々.
 "hibi" (ひび - "ngày ngày") vốn sẽ viết là 2 chữ "nhật" - 日日 - trong tiếng Nhật ta sẽ viết 1 chữ "nhật" với ký tự này - 日々.
 "iroiro" (いろいろ- "nhiều") vốn sẽ viết là 2 chữ "sắc" - 色色 - trong tiếng Nhật ta sẽ viết 1 chữ "sắc" với ký tự này - 色々.
 Tương tự như vậy trong một số tên của người Nhật: Nene (寧々), Nonohana (野々花),...
Chữ "ke - ケ" của katakana khi viết nhỏ lại (nhỏ bằng chữ "tsu - っ/ッ" với chức năng là âm ngắt) và đứng cạnh chữ Hán, sẽ được đọc là "ka" hoặc "ga".
 VD: 2ヶ月 (にかげつ - "ni-ka-getsu" - "2 tháng").

Cách đọc
Do cách thức du nhập vào tiếng Nhật, một ký tự kanji có thể được dùng để viết một hoặc nhiều từ (hay hình vị, trong hầu hết các trường hợp) khác nhau. Từ cách nhìn nhận của người đọc, kanji cũng có một hoặc nhiều cách đọc khác nhau. Để quyết định sử dụng cách đọc nào, người ta phải dựa vào văn cảnh, dụng ý, hoàn cảnh phức hợp, thậm chí là vị trí từ kanji đó trong câu. Một số từ kanji thông dụng có từ 10 cách đọc trở lên. Những cách đọc này thường được phân loại thành nhóm on'yomi (hay cách đọc on) hoặc kun'yomi (hay cách đọc kun).

On'yomi (Cách đọc kiểu Hán)
On'yomi (音読み, "Âm Độc") hay "Hán Ngữ" (漢語 - kango), còn gọi là âm Hán-Nhật, là sự Nhật hóa cách phát âm tiếng Hán của Hán tự (trừ tiếng Hán cổ) vào thời điểm nó được du nhập vào (tương tự như âm Hán-Việt của tiếng Việt). Một số ký tự Kanji được du nhập từ các vùng khác nhau của Trung Quốc vào các thời điểm khác nhau, dẫn đến có nhiều on'yomi, và thường có nhiều ý nghĩa. Những kanji được phát minh thêm ở Nhật thường không có on'yomi, nhưng cũng có một số ngoại lệ, chẳng hạn ký tự 働 (động) "làm việc", có kun'yomi là hataraku và on'yomi là dō, hay ký tự 腺 (tuyến), chỉ có cách đọc on'yomi là sen.

Nhìn chung, on'yomi chia làm 4 kiểu:
 Cách đọc Go-on (呉音 - "Ngô âm" - âm của tiếng Ngô) có xuất xứ từ cách phát âm trong thời kỳ Nam-Bắc triều ở Trung Quốc hay Bách Tế ở Triều Tiên, vào thế kỷ thứ 5 - 6. "Ngô" ở đây chính là khu vực nước Ngô thời Xuân Thu hoặc nước Đông Ngô thời Tam Quốc ở Trung Quốc (đều có có trung tâm là là thành phố Thượng Hải ngày nay).
 Cách đọc Kan-on (漢音 - "Hán âm" - âm của tiếng Hán) có xuất xứ từ cách phát âm trong thời kỳ nhà Đường vào khoảng thế kỷ thứ 7 - 9, chủ yếu lấy cách phát âm ở kinh đô Trường An của nhà Đường làm tiêu chuẩn.
 Cách đọc Tō-on (唐音 - "Đường âm") có xuất xứ từ cách phát âm của các triều đại sau đó, như nhà Tống (宋) và nhà Minh (明). Đây là cách đọc chủ yếu được du nhập trong các thời kỳ Heian (平安) cho đến Edo (江戸). Ngoài ra còn một dạng khác là Tōsō-on (唐宋音 - "Đường Tống âm").
 Cách đọc Kan'yō-on (慣用音 - "Quán dụng âm"- âm đọc theo thói quen) là những cách đọc ra đời do bị biến đổi, nhầm lẫn và được người Nhật chấp nhận trong ngôn ngữ của họ.

Các ví dụ (những cách đọc hiếm dùng nằm trong dấu ngoặc đơn)

Kiểu đọc thông dụng nhất là kan-on. Cách đọc go-on đặc biệt thông dụng trong các thuật ngữ đạo Phật, chẳng hạn gokuraku 極楽 "cực lạc". Cách đọc tō-on được dùng trong một số từ như isu 椅子 (ỷ tử) "chiếc ghế" hay futon 布団 (bố đoàn) "tấm nệm".

Trong tiếng Hán, hầu hết các ký tự chỉ có một âm tiết tiếng Hán duy nhất. Tuy nhiên, một số từ đồng chuế khác nghĩa (cùng cách viết, khác ý nghĩa) được gọi là 多音字 (đa âm tự - bính âm: duōyīnzì) như 行 (hành - bính âm: háng hay xíng) (tiếng Nhật: kō, gyō) có nhiều hơn một cách đọc biểu diễn những ý nghĩa khác nhau, điều này cũng được phản ánh ở sự tiếp nhận trong tiếng Nhật. Ngoài ra, nhiều âm tiết tiếng Hán, đặc biệt là các âm tiết với thanh nhập (入声), không tương thích với các âm vị phụ-nguyên âm dùng rộng rãi trong tiếng Nhật cổ. Do đó hầu hết on'yomi được hình thành bởi hai morae (âm tiết hay nhịp), mora thứ hai có thể là sự kéo dài của nguyên âm trong mora thứ nhất, hoặc là một trong các âm tiết ku, ki, tsu, chi, hoặc âm tiết n, và được lựa chọn một cách tương đương nhất so với các nguyên âm cuối trong tiếng Hán trung cổ. Thực tế, các phụ âm vòm ở trước các nguyên âm không phải là i, cũng như âm tiết n, có lẽ đã được thêm vào tiếng Nhật để mô phỏng dễ hơn tiếng Hán; không đặc điểm nào trong số này xảy ra trong tiếng Nhật nguyên gốc.

On'yomi được dùng chủ yếu trong các từ ghép kanji (熟語 jukugo thục ngữ), một số là kết quả do du nhập cùng với chính những ký tự kanji đó từ các từ các từ tiếng Hán do có thể không tồn tại trong tiếng Nhật hoặc không thể phát âm rõ ràng nếu chỉ sử dụng ngôn ngữ bản địa. Quá trình vay mượn ngôn ngữ này tương tự với quá trình vay mượn các từ tiếng Latin hoặc tiếng Pháp Noóc-măng đối với tiếng Anh, hay vay mượn các từ tiếng Pháp hoặc tiếng Anh đối với tiếng Việt; bởi các thuật ngữ mượn tiếng Hán thường có tính chuyên môn hóa uyên bác, âm tiết kiểu cách hơn so với từ bản địa tương ứng. Ngoại lệ đáng kể nhất trong nguyên tắc này là tên họ, trong đó thường sử dụng cách đọc kun'yomi hơn.

Kun'yomi (cách đọc kiểu Nhật)
Cách đọc kiểu Nhật hay cách đọc bản địa, kun'yomi (訓読み, "Huấn Độc") hay "Hòa Ngữ" (和語 - "wago"), là cách đọc một Kanji lấy nghĩa, dựa trên cách phát âm của một từ tương đương tiếng Nhật, tức yamatokotoba. Cách đọc này chuyển nghĩa của kanji sang một chữ tương xứng nhất trong tiếng Nhật. Giống với on'yomi, mỗi kanji có thể có một hoặc nhiều cách đọc. Có khi kanji đó chỉ có on'yomi mà không có kun'yomi.

Lấy ví dụ, chữ 東 (đông) có cách đọc on'yomi là tō (とう). Tuy nhiên, tiếng Nhật vốn đã có 2 từ mang nghĩa "phía đông" là higashi (ひがし) và azuma (あずま). Do đó, 東 có những cách đọc kun là higashi và azuma. Ngược lại, chữ 寸 (thốn) biểu thị một đơn vị đo chiều dài trong tiếng Hán (xấp xỉ 3 cm), tiếng Nhật bản địa không có từ nào mang nghĩa tương đương. Do đó, nó chỉ có cách đọc on là sun và không có cách đọc kun nào. Hầu hết các kokuji, tức các ký tự kanji do người Nhật tạo ra thêm, chỉ có các cách đọc kun.

Đặc trưng của kun'yomi được quyết định bởi cấu trúc âm tiết (phụ)-nguyên của yamatokotoba (大和言葉). Hầu hết các kun'yomi của danh từ và tính từ thường có độ dài từ 2 đến 3 âm tiết, không tính các ký tự hiragana đi kèm có tên gọi okurigana. Okurigana không được xem là một phần trong bản chất cách đọc của ký tự chữ Hán đó, mặc dù chúng là một phần trong cách đọc của toàn bộ từ. Người mới học tiếng Nhật có thể ít khi gặp phải các ký tự có cách đọc dài, nhưng những cách đọc có ba bốn âm tiết hay thậm chí nhiều hơn không hề hiếm. Những từ như 承る uketamawaru và 志 kokorozashi có đến 5 âm tiết chỉ để biểu đạt một ký tự kanji, đây là những cách đọc dài nhất trong số các kanji nằm trong bộ Jōyō kanji. Nếu viết theo hiragana sẽ là うけたまわる và こころざし, khá là dài, vì thế người Nhật hay viết bằng Kanji cho các từ này, đặc biệt là trong nhắn tin và email để giảm dung lượng và số ký tự phải gửi.

Trong một số trường hợp, nhiều hơn một từ kanji được dùng để biểu diễn một từ tiếng Nhật duy nhất. Điều này thường xảy ra khi những từ kanji khác nhau biểu diễn những sắc thái ý nghĩa khác nhau. Chẳng hạn, từ なおす (naosu) có nghĩa là "sửa", "chữa", nhưng khi viết là す thì mang nghĩa là "chữa bệnh" (sinh vật sống), còn khi viết là す thì mang nghĩa là "sửa chữa cái gì đó" (đồ vật). Đặc điểm phân biệt nhiều khi rất rõ ràng nhưng không phải lúc nào cũng vậy. Sự khác biệt quan điểm giữa các tài liệu tham khảo không phải là hiếm; một cuốn từ điển có thể nói rằng những từ kanji này là tương đương, trong khi một cuốn từ điển khác lại chỉ ra những điểm khác biết trong cách dùng. Kết quả là, người bản địa cũng có thể không nắm rõ từ kanji nào được dùng, họ dựa vào sở thích cá nhân hoặc đành viết từ đó bằng hiragana. Thói quen này thường gặp đối với những trường hợp phức tạp như từ もと moto, có thể viết bằng ít nhất 5 kanji: , , ,  và , ba ký tự đầu trong số đó chỉ có rất ít sự khác biệt về sắc thái.

Những cách đọc kanji trong ngôn ngữ địa phương cũng được phân loại bằng kun'yomi, cách đọc đáng chú ý nhất là trong tiếng Ryukyu.

Những cách đọc khác
Có nhiều từ ghép kanji sử dụng kết hợp cách đọc on'yomi và kun'yomi, gọi là các từ jūbako (重箱) hay yutō (湯桶), chúng chính là những ví dụ của loại từ ghép này (chúng là những từ tự diễn giải): ký tự đầu tiên của jūbako được đọc bằng on'yomi, ký tự thứ hai dùng kun'yomi, những cách đọc khác liên quan đến yutō. Đó là dạng từ lai trong tiếng Nhật. Có thể kể một số ví dụ khác, như 場所 basho "nơi, địa điểm" (cách đọc kun-on), 金色 kin'iro "màu vàng kim" (on-kun) hay 合気道 aikidō "môn võ Aikido" (kun-on-on).

Một số kanji cũng có những cách đọc ít được biết đến hơn gọi là nanori (名乗り), hầu hết được dùng cho tên người, và thường liên quan đến cách đọc kun'yomi. Tên địa danh đôi khi cũng dùng cách đọc nanori hoặc, thỉnh thoảng hơn, có những cách đọc rất riêng không theo quy luật nào cả.

Gikun (義訓) hay jukujikun (熟字訓 thục tự huấn) là những cách đọc các từ ghép kanji không tương ứng với cả on'yomi hay kun'yomi của mỗi ký tự trong từ đó. Lấy ví dụ, 今朝 ("sáng nay") không đọc là *ima'asa - tương ứng với kun'yomi của mỗi ký tự -, cũng không đọc là *konchō - tương ứng với on'yomi của mỗi ký tự -, mà được đọc là kesa — một từ tiếng Nhật Bản địa có 2 âm tiết (đây có thể được xem là một hình vị đơn nhất, hoặc sự hợp nhất của 今日　kyō (trước đây là kefu), "hôm nay", và 朝 asa, "buổi sáng").

Nhiều ateji (当て字, kanji chỉ dùng để biểu diễn ngữ âm) có các ý nghĩa được suy ra từ cách dùng của chúng: ví dụ, từ cổ 亜細亜 ajia trước đây được dùng để biểu diễn "Asia" (châu Á) bằng kanji; ký tự 亜 (á) ngày nay có nghĩa là "Asia" (châu Á) trong những từ ghép như 東亜 tōa, "Đông Á". Từ cách viết 亜米利加 amerika, "Hoa Kỳ", lấy ra ký tự thứ 2, tạo thành từ gần chính thức 米国 beikoku, dịch sát nghĩa là "mễ quốc" nhưng vẫn mang nghĩa "Hoa Kỳ".

Quy tắc đọc âm
Mặc dù có nhiều quy tắc khi nào dùng cách đọc on'yomi hay khi nào dùng kun'yomi, trong tiếng Nhật tràn ngập các trường hợp không theo quy tắc, và ngay cả người bản địa không phải lúc nào cũng có thể biết cách đọc của một ký tự nếu không có kiến thức tốt.

Quy tắc vỡ lòng là đối với những kanji độc lập, chẳng hạn một ký tự biểu diễn một từ đơn nhất, thường được đọc bằng cách đọc kun'yomi của chúng. Chúng có thể được viết cùng với okurigana để biểu đạt biến cách kết thúc của động từ hay tính từ, hay do qui ước. Ví dụ: 情け nasake "sự cảm thông", 赤い akai "đỏ", 新しい atarashii "mới", 見る miru "nhìn", 必ず kanarazu "nhất định, nhất quyết". Okurigana là một khía cạnh quan trọng trong cách dùng kanji trong tiếng Nhật; xem bài viết đó để biết thêm về kun'yomi.

Các từ ghép kanji nhìn chung được đọc bằng on'yomi, trong tiếng Nhật gọi là 熟語 jukugo (thục ngữ). Ví dụ, 情報 jōhō "thông tin", 学校 gakkō "trường học", và 新幹線 shinkansen "tàu tốc hành" đều tuân theo dạng này. Sự khác nhau giữa quy tắc đọc kanji độc lập và ghép làm cho nhiều từ có ý nghĩa gần giống nhau nhưng lại có cách đọc hoàn toàn khác nhau. 東 "đông" và 北 "bắc" khi đứng độc lập dùng cách đọc kun tương ứng là higashi và kita, trong khi từ ghép 北東 "đông bắc" lại dùng cách đọc on là hokutō. Điều này còn phức tạp hơn bởi thực tế nhiều kanji có nhiều hơn một cách đọc on'yomi: 生 (sinh) đọc là sei trong từ 先生 sensei "giáo viên" nhưng lại đọc là shō trong 一生 isshō nghĩa là "cả đời người". Ý nghĩa cũng có thể là tác nhân đối với cách đọc; 易 (dị) đọc là i khi nó mang nghĩa "đơn giản" (易しい yasashii), nhưng lại thành eki khi nó mang nghĩa "tiên đoán, bói toán", cả hai cách đọc đều là on'yomi của ký tự này.

Quy tắc vỡ lòng này cũng có rất nhiều ngoại lệ. Số lượng những từ ghép đọc bằng kun'yomi không lớn như on'yomi, nhưng cũng không phải là hiếm. Chẳng hạn như 手紙 tegami "thư", 日傘 higasa "cái ô", hay một từ khá nổi tiếng 神風 kamikaze "ngọn gió thần thánh". Những từ ghép như thế cũng có thể có okurigana, như 空揚げ (còn được viết là 唐揚げ) karaage "đồ ăn chiên" và 折り紙 origami "nghệ thuật gấp giấy", mặc dù nhiều khi chúng được viết bỏ đi okurigana (ví dụ, 空揚 hay 折紙).

Tương tự, một số ký tự on'yomi cũng có thể được dùng như một từ khi đứng độc lập: 愛 ai "tình yêu", 禅 Zen "thiện", 点 ten "dấu chấm". Hầu hết các trường hợp này liên quan đến những kanji không có kun'yomi, nên có thể không có sự nhầm lẫn, mặc dù vẫn có các ngoại lệ. Ký tự độc lập 金 có thể đọc là kin "tiền, vàng" hoặc cũng có thể là kane "tiền, kim loại"; chỉ có cách dựa vào ngữ cảnh mới biết được cách đọc và ý nghĩa trong dụng ý của người viết.

Do có nhiều cách đọc nên số lượng từ cùng cách viết khác ý nghĩa cũng tăng lên, nhiều khi chúng có các ý nghĩa khác nhau phụ thuộc vào cách đọc. Lấy một ví dụ là từ 上手, có thể đọc theo 3 cách khác nhau: jōzu (khéo léo, giỏi), uwate (phần trên), hoặc kamite (phần trên). Thêm nữa, từ 上手い lại được đọc là umai (khéo léo, giỏi). Người ta thường furigana trong những trường hợp này để làm rõ sự nhập nhằng về ý nghĩa.

Như đã nói ở trên, cách đọc 重箱 jūbako và 湯桶 yutō cũng không hề hiếm. Thực tế, toàn bộ 4 kiểu kết hợp cách đọc đều có thể xảy ra: on-on, kun-kun, kun-on và on-kun.

Nhiều tên địa danh nổi tiếng, như Tokyo (東京 Tōkyō) hay ngay cả tên Nhật Bản (日本 Nihon hoặc nhiều khi đọc là Nippon) được đọc bằng on'yomi; tuy nhiên, đại đa số địa danh ở Nhật được đọc bằng kun'yomi: 大阪 Ōsaka, 青森 Aomori, 箱根 Hakone. Khi các ký tự được dùng để viết tắt tên địa danh, cách đọc của chúng có thể không như nguyên gốc. Đội bóng chày của Osaka (大阪) và Kobe (神戸) có tên gọi Hanshin (阪神) Tigers, được lấy từ cách đọc on'yomi của kanji thứ 2 trong từ Ōsaka và đầu tiên trong từ Kōbe. Tên của tuyến đường sắt Keisei (京成) nối thành phố Tokyo (東京) và Narita (成田) cũng tương tự như vậy, nhưng cách đọc ký tự 京 trong 東京 lại biến thành kei, mặc dù kyō là một cách đọc on'yomi trong từ Tōkyō.

Tên họ của người Nhật cũng thường được đọc bằng kun'yomi: 山田 Yamada, 田中 Tanaka, 鈴木 Suzuki. Tên riêng tuy không hẳn được đọc theo kiểu jūbako hay yutō đã đề cập, mà cũng bao gồm lẫn lộn kun'yomi, on'yomi và nanori: 大助 Daisuke [on-kun], 夏美 Natsumi [kun-on]. Do các bậc cha mẹ thường tự lựa chọn theo ý riêng, nên cách đọc tên riêng thường không theo bất kỳ quy tắc nào và cũng không thể biết chắc chắn cách đọc tên riêng của một người nếu không xác định lại. Người đặt tên có thể khá sáng tạo, có những đứa trẻ mang tên 地球 Āsu hay 天使 Enjeru, nghĩa đen tương ứng là "Địa Cầu" và "Thiên Sứ", những cách phát âm cũng gần giống các từ tiếng Anh "Earth" và "Angel" (khi được Nhật hóa phát âm); chúng không phải là tên phổ biến, cách đọc thông thường của 2 từ này tương ứng là chikyū và tenshi. Tuy nhiên, luôn có những quy tắc phổ biến giúp người đọc có kinh nghiệm có thể đoán trước khá chính xác cách đọc của hầu hết tên riêng.

Hỗ trợ phát âm
Do thường xảy ra các trường hợp tối nghĩa, kanji nhiều khi được viết kèm theo cách phát âm trong văn cảnh đó, bằng cách dùng các ký tự rubi (ルビ) gọi là furigana (những ký tự kana nhỏ viết kèm theo bên trên - khi viết theo hàng ngang - hoặc bên phải - khi viết theo hàng dọc - của ký tự kanji) hay kumimoji (những ký tự kana nhỏ nằm ngay trên dòng viết ngay sau ký tự kanji). Kiểu viết này đặc biệt thường gặp trong các văn bản dành cho trẻ em hoặc người nước ngoài, và trong manga (truyện tranh Nhật Bản). Nó cũng thường được dùng trên báo chí để diễn đạt những cách đọc hiếm dùng hay những ký tự không có trong bảng kanji thường dùng đã được công nhận chính thức.

Số lượng chữ Hán được dùng trong tiếng Nhật
Đây đang là con số bị tranh cãi. Đại Hán Hòa Từ điển - từ điển chữ Hán được Haruo Shirane đánh giá là cực kỳ đáng tin cậy - có chứa khoảng 5 vạn chữ Hán và được cho là khá đầy đủ. Tuy nhiên những từ điển tiếng Trung gần đây có đến trên 8 vạn chữ Hán, nhiều ký tự bao gồm cả những biến thể rất ít biết đến. Hầu hết số đó đều không phổ biến ở cả Nhật Bản và Trung Quốc.

Để học được tiếng Nhật Bản người học chỉ cần nhớ khoảng trên 2 nghìn đến 3 nghìn chữ Hán thường gặp.

Việc dạy và học chữ Hán tiếng Nhật

Học sinh tiểu học ở Nhật được dạy và cố gắng nắm được 1.006 ký tự kanji cơ bản trong "Kyōiku Kanji" (教育漢字 - Giáo dục Hán tự) trước khi kết thúc lớp sáu. Thứ tự các ký tự được học đã được thay đổi. Danh sách Kyōiku kanji là một phần của danh sách lớn hơn bao gồm 1.945 chữ Hán gọi là "Jōyō kanji" (常用漢字 - Thường dụng Hán tự) - đây là những ký tự cần phải nắm được để có thể đọc tốt sách báo tiếng Nhật. Các học sinh Nhật thường nắm bắt được danh sách lớn hơn trước khi kết thúc lớp chín. Học sinh tiểu học học các ký tự này bằng cách bắt chước và học các bộ thủ.

Các học viên học tiếng Nhật như một ngoại ngữ thường phải học kanji mà không nắm được trước những từ vựng liên quan đến chúng. Do vậy, giải pháp cho những học viên này rất đa dạng, từ những phương pháp bắt chước, học thuộc lòng, hay các phương pháp sao cho dễ nhớ hơn, như dùng hình ảnh, hay những cách liên tưởng. Với những học viên tiếng Nhật là người nói tiếng Việt thường tận dụng thêm phiên âm Hán Việt của chữ Hán (trừ những kokuji do người Nhật tự sáng chế) để dễ đoán nghĩa các từ vựng được viết bằng ký tự đó, hoặc một số người học thuộc các nét bộ thủ như khi học tiếng Trung.

Chính phủ Nhật Bản đưa ra các kỳ thi "Hán tự kiểm định" (Kanji kentei), viết tắt của 日本漢字能力検定試験 (Nihon kanji nōryoku kentei shiken, "Nhật Bản Hán tự Năng lực Kiểm định Thí nghiệm", có nghĩa là "Kỳ thi kiểm định năng lực Kanji trong tiếng Nhật") để kiếm tra khả năng đọc và viết Kanji. Cấp độ cao nhất của kỳ thi này kiểm tra trong phạm vi khoảng 6.000 Kanji.

Xem thêm
 Danh sách kanji theo số nét

Tham khảo

Liên kết ngoài

 RomajiDesu Kanji Lookup Tìm Kanji theo nhiều bộ thủ/chi tiết, hỗ trợ hướng dẫn viết Kanji.

 日本漢字能力檢定協會-日本漢字百科

Hệ thống chữ viết tiếng Nhật

Hệ chữ viết tượng hình
Hệ thống viết
Chữ Hán
Chữ viết ISO 15924
Thuật ngữ hệ chữ viết tiếng Nhật


title: Sipbachzell

text:
Sipbachzell là một đô thị thuộc huyện Wels-Land thuộc bang Oberösterreich, Áo. Đô thị  có diện tích 25 km², dân số thời điểm năm 2006 là 1771 người.

Tham khảo


title: Tagewerben

text:
Tagewerben là một đô thị thuộc huyện Burgenland, bang Sachsen-Anhalt, Đức. Đô thị Tagewerben có diện tích 7,16 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 808 người.

Tham khảo


title: Giải quốc tế cho Phụ nữ dũng cảm

text:
Giải quốc tế cho Phụ nữ dũng cảm (tiếng Anh: International Women of Courage Award) là một giải thưởng hàng năm của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ dành trao tặng các phụ nữ trên khắp thế giới tỏ ra có tài lãnh đạo, can đảm, tháo vát và sẵn sàng hy sinh cho những người khác, đặc biệt là để thúc đẩy gia tăng các quyền của phụ nữ.

Giải này được Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ Condoleezza Rice lập ra từ năm 2007 nhân Ngày Quốc tế Phụ nữ. Các tòa đại sứ Hoa Kỳ trên khắp thế giới có quyền đề cử một phụ nữ làm ứng viên.

Những người đoạt giải

2007
Jennifer Louise Williams
Siti Musdah Mulia
Ilze Jaunalksne
Samia al-Amoudi
Mariya Ahmed Didi
Susana Trimarco de Veron
Mary Akrami
Aziza Siddiqui
Sundus Abbas
Shatha Abdul Razzak Abbousi

2008
Suraya Pakzad
Virisila Buadromo
Eaman al-Gobory
Valdete Idrizi
Begum Jan
Nibal Thawabteh
Cynthia Bendlin
Farhiyo Farah Ibrahim

2009
Wazhma Frogh
Norma Cruz
Suaad Allami
Ambiga Sreenevasan
Hadizatou Mani
Veronika Marchenko
Mutabar Tadjibayeva
Reem Al Numery

2010
Shukria Asil
Shafiqa Quraishi
Androula Henriques
Solange Pierre
Shadi Sadr
Ann Njogu
Lee Ae-ran
Jansila Majeed
Marie Claude Naddaf
Jestina Mukoko

2011
Roza Otunbayeva
Maria Bashir
Henriette Ekwe Ebongo
Quách Kiến Mai
Agnes Osztolykan
va Abu Halaweh
Ghulam Sughra
Marisela Morales
Yoani Sánchez
Nasta Palazhanka

2012
Maryam Durani
Pricilla de Oliveira Azevedo
Zin Mar Aung
Jineth Bedoya Lima
Hana Elhebshi
Aneesa Ahmed
Shad Begum
Samar Badawi
Hawa Abdallah Mohammed Salih
Safak Pavey

2013
Malalai Bahaduri, Afghanistan
Woeser, Trung Quốc
Julieta Castellanos, Honduras
Nirbhaya "Fearless", Ấn Độ
Dr. Josephine Obiajulu Odumakin, Nigeria
Elena Milashina, Nga
Fartuun Adan, Somalia
Razan Zaitouneh, Syria
Tạ Phong Tần, Việt Nam

2014
Nasrin Oryakhil, Afghanistan
Roshika Deo, Fiji
Rusudan Gotsiridze, Gruzia
Iris Yassmin Barrios Aguilar, Guatemala
Laxmi (acid attack victim), Ấn Độ
Fatimata Touré, Mali
Maha Al Muneef, Ả Rập Xê Út
Oinikhol Bobonazarova, Tajikstan
Ruslana Lyzhychko, Ukraine
Beatrice Mtetwa, Zimbabwe

Liên kết ngoài

United States Department of State: Secretary’s International Women of Courage Award
2011 International Women of Courage Awards, U.S. State Department photostream on Flickr
2010 International Women of Courage Awards, U.S. State Department photostream on Flickr
Awardees 2011

Chú thích

Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ
Giải thưởng dành cho phụ nữ
Giải dũng cảm
Giải thưởng Mỹ
Giải quốc tế cho Phụ nữ dũng cảm
Nữ giới
Giải thưởng dũng cảm
Sự kiện thường niên ở Mỹ
Giải thưởng và huy chương công dân Hoa Kỳ


title: Solariella tenuicollaris

text:
Solariella tenuicollaris là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Solariellidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Solariella


title: Phanus

text:
Phanus là một chi bướm ngày thuộc họ Bướm nâu.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Họ Bướm nhảy


title: Định luật Hubble

text:
Định luật Hubble, còn được gọi là định luật Hubble-Lemaître, là việc quan sát trong vũ trụ học vật lý rằng:

 Đối tượng quan sát được trong vũ trụ ngoài Ngân Hà - liên thiên hà, 10 mega parsec (Mpc) trở lên - có một dịch chuyển đỏ, hiểu như là một vận tốc tương đối di chuyển ra xa khỏi Trái Đất;
 Sự dịch chuyển Doppler này - vận tốc được bảo đảm của các thiên hà khác nhau rút ra từ Trái Đất tỷ lệ thuận với khoảng cách của chúng so với Trái Đất đối với các thiên hà cách xa vài trăm megaparsec.

Định luật của Hubble được coi là cơ sở quan sát đầu tiên cho sự mở rộng của vũ trụ và ngày nay đóng vai trò là một trong những bằng chứng thường được trích dẫn nhất để hỗ trợ cho mô hình Big Bang. Chuyển động của các vật thể thiên văn chỉ do sự giãn nở này được gọi là dòng chảy Hubble.

Mặc dù quan sát này đa số được quy cho Edwin Hubble, khái niệm vũ trụ giãn nở với tốc độ có thể tính toán được xuất phát đầu tiên từ các phương trình tương đối tổng quát vào năm 1922 bởi Alexander Friedmann. Friedmann đã xuất bản một bộ phương trình, hiện được gọi là phương trình Friedmann, cho thấy vũ trụ có thể giãn nở và trình bày tốc độ mở rộng nếu đây là trường hợp. Sau đó, Georges Lemaître, trong một bài báo năm 1927, đã độc lập rằng vũ trụ có thể đang giãn nở, quan sát tỷ lệ giữa vận tốc hồi quy và khoảng cách với các vật thể ở xa, và đề xuất một giá trị ước tính của hằng số tỷ lệ, khi được sửa bởi Hubble được gọi là Hằng số Hubble. Mặc dù hằng số Hubble  gần như không đổi trong không gian khoảng cách vận tốc tại bất kỳ thời điểm nào, thông số Hubble , mà hằng số Hubble là giá trị hiện tại, thay đổi theo thời gian, do đó, thuật ngữ 'hằng số' đôi khi được coi là phần nào hiểu sai. Hơn nữa, hai năm sau, Edwin Hubble đã xác nhận sự tồn tại của sự giãn nở vũ trụ và xác định một giá trị chính xác hơn cho hằng số hiện mang tên ông. Hubble đã suy ra vận tốc suy thoái của các vật thể từ các dịch chuyển đỏ của chúng, nhiều trong số đó đã được đo trước đó và liên quan đến vận tốc của Vesto Slodes vào năm 1917.

Định luật này thường được diễn tả bằng phương trình  với H0 các hằng số tỉ lệ-Hubble không đổi giữa "khoảng cách thích hợp" D để một thiên hà, trong đó có thể thay đổi theo thời gian, không giống như các khoảng cách đồng chuyển động, và vận tốc của nó v, tức là đạo hàm của khoảng cách thích hợp đối với tọa độ thời gian vũ trụ. (Xem cách sử dụng khoảng cách thích hợp để biết một số thảo luận về sự tinh tế của định nghĩa 'vận tốc' này.) Ngoài ra, đơn vị SI của H0 là s−1, nhưng nó được trích dẫn thường xuyên nhất theo đơn vị (km/s)/Mpc, do đó cho tốc độ tính bằng km/s của thiên hà cách chúng ta . Hằng số Hubble là khoảng . Đối ứng của H0 là thời gian Hubble.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
Dự án Chìa khoá Hubble
Dự án Sơ đồ Hubble

Edwin Hubble
Vũ trụ học vật lý


title: Paroy, Doubs

text:
Paroy là một xã của tỉnh Doubs, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Doubs

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Doubs


title: Bischoffia

text:
Bischoffia là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Cuculliinae


title: Magny-en-Vexin

text:
Magny-en-Vexin là một xã ở tỉnh Val-d’Oise, thuộc vùng Île-de-France ở miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Vexin
Xã của tỉnh Val-d’Oise

Tham khảo

Association of Mayors of the Val d’Oise
INSEE
IGN

Liên kết ngoài
Official website
Mérimée database - Cultural heritage
Land use (IAURIF)

Xã của Val-d'Oise


title: Gammarus desperatus

text:
Gammarus desperatus là một loài giáp xác nước ngọt trong họ Gammaridae.

Chú thích

Tham khảo

Gammarus
Chaves County, New Mexico
Động vật được mô tả năm 1981


title: Nonthaburi

text:
Nonthaburi (, ) là một thành phố (thesaban nakhon) chính của huyện và tỉnh có cùng tên, nằm trên lãnh thổ của 5 tambon: của huyện Mueang Nonthaburi - Suan Yai, Talat Khwan, Bang Khen, Bang Kraso và Tha Sai. Dân số năm 2006 là 266.930, là thành phố lớn thứ hai của Thái Lan. Do vị trí của nó gần thủ đô Bangkok nên trên thực tế thành phố này là một đơn vị ngoại vi của Krungthep.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thành phố của Thái Lan
Tỉnh Nonthaburi


title: Shahade

text:
Shahade là một thành phố và là nơi đặt hội đồng đô thị (municipal council) của quận Nandurbar thuộc bang Maharashtra, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Shahade có dân số 49.697 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Shahade có tỷ lệ 71% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 77%, và tỷ lệ cho phái nữ là 65%. Tại Shahade, 14% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Maharashtra


title: Aquadulcaris pheronyx

text:
Aquadulcaris pheronyx là một loài giáp xác thuộc họ Paramelitidae. Loài giáp xác chân hai loại này là loài đặc hữu của Nam Phi.

Nguồn
 Hamer, M. 1996. Aquadulcaris pheronyx. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 9 tháng 8 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Aquadulcaris
Động vật giáp xác miền nam châu Phi
Động vật được mô tả năm 1992


title: Tipula subnova

text:
Tipula subnova là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Phương diện quân 2 (Đế quốc Nhật Bản)

text:
Phương diện quân 2 (第2方面軍, Dai ni hōmen gun), là một phương diện quân của quân đội đế quốc Nhật Bản, tham gia chiến tranh thế giới thứ 2.

Lịch sử
Phương diện quân 2 được thành lập ngày 4 tháng 7 năm 1942, năm trong biên chế đạo quân Quan Đông. Đây là một lực lượng dự bị và đồn trú để duy trì an ninh và trật tự tại Mãn Châu quốc. Phương diện quân 2 giải tán vào ngày 13 tháng 6 năm 1945.

Danh sách Chỉ huy

Chỉ huy trưởng

Tham mưu trưởng

Biên chế
 Quân đoàn 2
Sư đoàn 35
Sư đoàn 36
 Sư đoàn 32
 Lữ đoàn cơ động trên biển số 2
 Binh đoàn số 10

Tham khảo

Sách

2
Đơn vị quân sự thành lập năm 1942
Đơn vị quân sự giải thể năm 1945


title: Saint-Étienne-lès-Remiremont

text:
Saint-Étienne-lès-Remiremont là một xã thuộc tỉnh Vosges trong vùng Grand Est miền đông bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Vosges

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
 City Site
 Saint-Étienne-lès-Remiremont Geographical institute

Xã của Vosges


title: Quadrasiella mucronata

text:
Quadrasiella mucronata là một loài động vật chân bụng trong họ Assimineidae. Nó là loài đặc hữu của Guam.

Nguồn
 Mollusc Specialist Group 1996. Quadrasiella mucronata. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 7 tháng 8 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Động vật Guam
Quadrasiella
Động vật được mô tả năm 1894


title: Conus algoensis

text:
Conus algoensis, tên tiếng Anh: algoa cone, là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

Giống như tất cả các loài thuộc chi Conus, chúng là loài săn mồi và có nọc độc. Chúng có khả năng "đốt" con người, do vậy khi cầm chúng phải hết sức cẩn thận.

Miêu tả

Phân bố

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 The Conus Biodiversity website

algoensis


title: Phragmipedium schlimii

text:
Phragmipedium schlimii là một loài lan đặc hữu của Colombia.

Hình ảnh

Tham khảo

schlimii


title: Torrebelvicino

text:
Torrebelvicino là một đô thị tại tỉnh Vicenza ở vùng Veneto, Ý.
Đô thị này có diện tích 21,02  km², dân số là 6004 người (thời điểm 28 tháng 2 năm 2009)

Tham khảo

Đô thị tỉnh Vicenza


title: Habo (đô thị)

text:
Habo Municipality (Habo kommun) là một đô thị ở hạt Jönköping, phía nam Thụy Điển, với thủ phủ là thị xã của Habo.

Đô thị hiện tại đã được lập năm 1974 khi một phần của đô thị nông nghiệp bị giải thể Fågelsås được hợp nhất với Habo cũ. Đơn vị này đã được chuyển từ hạt Skaraborg bị giải thể sang hạt Jönköping năm 1998.

Các đơn vị dân cư trực thuộc
Có 3 khu vực đô thị (cũng gọi là Tätort hay đơn vị địa phương) tại đô thị Habo.

Bảng dưới đây liệt kê các đơn vị trực thuộc của đô thị này theo quy mô dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2005. Thủ phủ được bôi đậm.

bài về Habo từ Nordisk Familjebok (1909)
Số liệu thống kê Thụy Điển

Tham khảo

Liên kết ngoài
Đô thị Habo - Trang mạng chính thức

Đô thị Thụy Điển
Đô thị của hạt Jönköping
Skaraborg
Đô thị hạt Jönköping


title: Anton Dostler

text:
Anton Dostler (10 tháng 5 năm 1891 - 1 tháng 12 năm 1945) là một sĩ quan quân đội Đức đã chiến đấu trong cả hai cuộc Thế chiến. Trong Chiến tranh thế giới thứ hai, ông chỉ huy một số đơn vị với tư cách là Tướng lĩnh Bộ binh, chủ yếu ở Ý. Sau thất bại của phe Trục, Dostler bị xử tử vì tội ác chiến tranh - cụ thể là ra lệnh xử tử 15 tù binh Mỹ vào tháng 3 năm 1944 trong Chiến dịch Ý.

Dostler đã bị xét xử trong phiên tòa xét xử tội ác chiến tranh đầu tiên của Đồng minh được tổ chức sau khi chiến tranh kết thúc ở châu Âu; tại Nuremberg, anh ta đã lên tiếng bảo vệ với lý do rằng anh ta đã ra lệnh hành quyết chỉ vì bản thân anh ta đang tuân theo mệnh lệnh cấp trên, và như vậy chỉ có cấp trên của anh ta mới có thể chịu trách nhiệm. Các thẩm phán Nuremberg đã bác bỏ sự biện hộ của Dostler, phán quyết, trong một tiền lệ quan trọng (sau đó được hệ thống hóa trong Nguyên tắc IV của Các nguyên tắc Nuremberg và Tuyên ngôn Nhân quyền năm 1948), rằng việc viện dẫn các mệnh lệnh cấp trên không làm giảm trách nhiệm cho binh lính hoặc sĩ quan thực hiện tội ác chiến tranh . [1] Sau khi bị kết tội, Dostler bị kết án tử hình và bị xử bắn bởi một đội xử bắn của Quân đội Hoa Kỳ.

Sự nghiệp quân sự
Dostler gia nhập quân đội Đức năm 1910 và là sĩ quan cấp dưới trong Chiến tranh thế giới thứ nhất. Từ đầu Thế chiến thứ hai đến năm 1940, ông giữ chức tham mưu trưởng Quân đoàn 7. Sau đó, ông chỉ huy Sư đoàn bộ binh 57 (1941–42), Sư đoàn bộ binh 163 (1942) và sau một số thời gian tạm trú tại quân đoàn, ông được bổ nhiệm làm Tư lệnh Quân đoàn 75 (từ tháng 1 đến tháng 7 năm 1944) tại Ý và sau đó là chỉ huy của Bờ biển Venice (tháng 9 - tháng 11 năm 1944), khi tên của nó được chuyển giao cho Quân đoàn 73, nơi ông kết thúc cuộc chiến.

Hành quyết lính Mỹ
Vào ngày 22 tháng 3 năm 1944, 15 binh sĩ của Quân đội Hoa Kỳ, trong đó có hai sĩ quan, đã đổ bộ lên bờ biển Ý cách La Spezia khoảng 15 km về phía bắc, cách mặt trận được thành lập sau đó 400 km (250 dặm), trong khuôn khổ Chiến dịch Ginny II. Tất cả họ đều mặc quân phục dã chiến của Quân đội Hoa Kỳ và không mang quần áo dân sự. [2] [3] Mục tiêu của họ là phá hủy một đường hầm tại Framura trên tuyến đường sắt quan trọng giữa La Spezia và Genoa. Hai ngày sau, nhóm bị bắt bởi một nhóm kết hợp của binh lính Phát xít Ý và quân đội của Quân đội Đức. Họ được đưa đến La Spezia, nơi họ bị giam giữ gần trụ sở của Lữ đoàn 135 (Pháo đài), dưới sự chỉ huy của Đại tá Đức Almers. Cấp trên trực tiếp của ông là Tư lệnh Quân đoàn 75, Dostler.

Nhóm người Mỹ bị bắt đã bị các sĩ quan tình báo Wehrmacht thẩm vấn, và một sĩ quan tiết lộ nhiệm vụ. Thông tin, bao gồm cả việc đó là một cuộc đột kích của biệt kích, sau đó được gửi cho Dostler tại Quân đoàn 75 H.Q. Ngày hôm sau, ông thông báo cho cấp trên của mình, Thống chế Albert Kesselring, tướng chỉ huy của tất cả các lực lượng Đức ở Ý, về những lính biệt kích Hoa Kỳ bị bắt và hỏi phải làm gì với họ. Theo phụ tá của Dostler, Kesselring đáp lại bằng cách ra lệnh hành quyết. Cuối ngày hôm đó, Dostler đã gửi một bức điện cho Lữ đoàn 135 (Pháo đài) thông báo mệnh lệnh rằng nhóm biệt kích bị bắt phải được thi hành, theo Lệnh biệt kích năm 1942 do Adolf Hitler ban hành, lệnh hành quyết ngay lập tức mà không xét xử tất cả. lính biệt kích và kẻ phá hoại của đối phương bị Wehrmacht bắt làm tù binh trên thực địa.

Đại tá Almers tại Lữ đoàn 135 (Pháo đài) không thoải mái với lệnh thực hiện, và lại tiếp cận Dostler để trì hoãn lệnh thực hiện. Đáp lại, Dostler gửi một bức điện khác ra lệnh cho Almers thực hiện cuộc hành quyết như đã ra lệnh trước đó. Hai nỗ lực cuối cùng đã được thực hiện bởi Đại tá Almers để ngăn chặn cuộc hành quyết, trong đó có một số người qua điện thoại, vì ông biết rằng hành quyết tù nhân chiến tranh mặc đồng phục là vi phạm Công ước Geneva năm 1929 về Tù nhân Chiến tranh. Kháng cáo của anh ta không thành công, và 15 người Mỹ trong cuộc đột kích của biệt kích bị hành quyết vào sáng ngày 26 tháng 3 năm 1944, tại Punta Bianca, phía nam La Spezia, thuộc khu tự trị Ameglia. Thi thể của họ được chôn trong một ngôi mộ tập thể được ngụy trang sau đó. Alexander zu Dohna-Schlobitten, một thành viên của bộ tham mưu Dostler, người không biết về sự tồn tại của "Lệnh biệt kích" của Hitler, đã từ chối ký lệnh hành quyết cho các biệt kích Mỹ, đã bị sa thải khỏi Wehrmacht vì không phối hợp. [4]

Phiên Toà Và Hành Quyết
Dostler bị Quân đội Hoa Kỳ bắt làm tù binh và sau khi phát hiện ra số phận của đội biệt kích, đã bị đưa ra xét xử vì tội ác chiến tranh vào ngày 8 tháng 5 năm 1945. Một tòa án quân sự được tổ chức tại trụ sở của Tư lệnh Đồng minh Tối cao, Cung điện Hoàng gia ở Caserta, vào ngày 8 tháng 10 năm 1945. [5] Trong phiên tòa xét xử tội ác chiến tranh đầu tiên của phe Đồng minh, ông bị buộc tội thực hiện một mệnh lệnh bất hợp pháp. Để bào chữa cho mình, ông khẳng định rằng mình chưa ban hành mệnh lệnh mà chỉ chuyển nó cho Đại tá Almers từ Thống chế Kesselring, và việc hành quyết những người của OSS là một mệnh lệnh hợp pháp. Lời cầu xin của Dostler về mệnh lệnh cấp trên đã thất bại trước tòa án, nơi phát hiện ra rằng khi ra lệnh hành quyết hàng loạt, ông đã tự ý hành động ngoài lệnh của Quốc trưởng. Ủy ban Quân vụ cũng bác bỏ lời xin khoan hồng của ông, tuyên bố rằng việc hành quyết hàng loạt đối với nhóm biệt kích là vi phạm Điều 2 của Công ước Geneva năm 1929 về Tù nhân Chiến tranh, cấm các hành vi trả thù tù nhân chiến tranh. [6] Trong phán quyết của mình, Ủy ban tuyên bố rằng "không có binh sĩ nào, và vẫn chưa phải là một Tướng chỉ huy, có thể được nghe nói rằng ông ta coi việc bắn chết tù nhân chiến tranh là hợp pháp, ngay cả như một sự trả đũa." [7]

Theo Công ước La Hay về Chiến tranh trên bộ [8], việc xử tử những tên gián điệp và kẻ phá hoại cải trang trong trang phục dân sự hoặc quân phục của kẻ thù là hợp pháp, nhưng không phải những kẻ bị bắt trong quân phục của quân đội của họ là hợp pháp. [9] [10] [11] Bởi vì 15 binh sĩ Hoa Kỳ đã mặc quân phục Hoa Kỳ đàng hoàng sau chiến tuyến của kẻ thù, và không ngụy trang trong trang phục dân sự hoặc quân phục của kẻ thù, họ không nên bị coi là gián điệp mà là tù binh chiến tranh, một nguyên tắc mà Dostler đã vi phạm khi thực thi mệnh lệnh thi hành. [3] [11]

Phiên tòa xét xử Tướng Dostler phạm tội ác chiến tranh, bác bỏ "mệnh lệnh cấp trên". Ông bị kết án tử hình, và bị hành quyết tại Aversa bởi một đội xử bắn 12 người vào lúc 0800 giờ ngày 1 tháng 12 năm 1945. [12] Vụ hành quyết được chụp trên ảnh tĩnh đen trắng và máy ảnh phim. [13] Ngay sau khi hành quyết, thi thể của Dostler được nâng lên cáng, bọc bên trong một tấm nệm bông màu trắng, và chở đi trong một chiếc xe tải quân đội. Thi thể của ông được chôn cất trong Mộ 93/95 của Phần H tại Nghĩa trang Chiến tranh Đức Pomezia.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 The Dostler Case
 Dostler's defense Explained by Kent Emery, Jr., son of one of Dostler's defense attorneys.
 Video of General Dostler's last minutes on December 1st, 1945

Thượng tướng Lục quân Đức Quốc Xã
Quân nhân Đức trong Thế chiến thứ nhất
Người München


title: Santander, Cantabria

text:
Santander là một thành phố cảng biển và là thủ phủ của cộng đồng tự trị Cantabria ở bờ biển phía bắc của Tây Ban Nha giữa Asturias (phía tây) và Xứ Basque (phía đông). Dân số năm 2007 khoảng 184.000 người.

Dân số

Hình ảnh

Giáo dục
 Đại học Cantabria là một đại học lớn ở Cantabria.
 Universidad Internacional Menéndez Pelayo (UIMP) là trường đại học chuyên dạy cho người nước ngoài tiếng Tây Ban Nha và văn hóa của Tây Ban Nha.

Liên kết ngoài

 Webcams de Santander y Cantabria  — Live webcams Santander and Cantabria.
 Ayuntamiento de Santander  — Official website of the Santander Ayuntamiento (In Tiếng Tây Ban Nha).
 Santander - Cantabria 102 Municipios
 Webcam en Puertochico — Live webcam of Santander's Puertochico district.
 Tiempo y webcam de Santander desde El Sardinero — Live webcam and weather station at Sardinero beach
 Municipios de Cantabria, incluyendo Santander—All the cities and villages in Cantabria, incluiding Santander: History, Demography and more exhaustive information
 Pictures of Santander  — More than 100 photos of this city.
 Santander, rutas y monumentos — Touristic routes, museums, monuments...

Ghi chú

Đô thị ở Cantabria
Khu dân cư ở Cantabria
Santander, Cantabria


title: Quốc lộ 22B

text:
Quốc lộ 22B dài 84.16 km là con đường chạy hoàn toàn trong địa phận tỉnh Tây Ninh theo hướng đông nam - tây bắc.

Bắt đầu từ thị trấn Gò Dầu, nơi giao với quốc lộ 22, huyện Gò Dầu, đi qua thị xã Hòa Thành, thành phố Tây Ninh, huyện Châu Thành và kết thúc tại cửa khẩu Xa Mát, xã Tân Lập, huyện Tân Biên. Quốc lộ 22 được xem là đường xương sống chạy dọc tỉnh Tây Ninh từ Bắc xuống Nam. Con đường này cũng xuyên qua nhiều quốc gia gồm: Việt Nam - Campuchia, Campuchia - Myanmar, Myanmar - Trung Quốc, Trung Quốc - Triều Tiên.

Độ dài một số tuyến đường:
Gò Dầu - thành phố Tây Ninh: 37 km

Tham khảo

22B
Giao thông Tây Ninh


title: 6284 Borisivanov

text:
6284 Borisivanov (1981 EM19) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 2 tháng 3 năm 1981 bởi S. J. Bus ở Đài thiên văn Siding Spring trong khóa học thuộc Khảo sát tiểu hành tinh Schmidt-Caltech vương quốc Anh.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 6284 Borisivanov

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Schelte J. Bus
Thiên thể phát hiện năm 1981


title: Kenduadih

text:
Kenduadih là một thị trấn thống kê (census town) của quận Dhanbad thuộc bang Jharkhand, Ấn Độ.

Địa lý
Kenduadih có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 196 mét (643 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Kenduadih có dân số 8354 người. Phái nam chiếm 54% tổng số dân và phái nữ chiếm 46%. Kenduadih có tỷ lệ 57% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 69%, và tỷ lệ cho phái nữ là 43%. Tại Kenduadih, 15% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Jharkhand


title: Tổng công trình sư

text:
Tổng công trình sư là người làm công tác kỹ thuật hoặc quản lý có kiến thức tổng hợp hệ thống, có chuyên môn sâu về một ngành và am hiểu rộng các lĩnh vực có liên quan, có năng lực điều hành một hệ thống kinh tế - kỹ thuật cụ thể.

Từ nguyên
Trong tiếng Việt, thuật ngữ Tổng công trình sư là một từ gốc tiếng Trung "总工程师". Đến lượt mình, từ này bắt nguồn từ một chức danh chính thức trong ngành công nghiệp của Liên Xô "Главный Конструктор" (Glavny Konstruktor), gần tương đương với khái niệm "Chief Designer" trong tiếng Anh.

Chú thích

Tham khảo


title: 9242 Olea

text:
9242 Olea (1998 CS3) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 6 tháng 2 năm 1998 bởi E. W. Elst ở Đài thiên văn Nam Âu.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 9242 Olea

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Bézac

text:
Bézac  là một xã ở tỉnh Ariège, thuộc vùng Occitanie ở phía tây nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Ariège

Tham khảo

Bezac


title: Lịch sử România

text:
Lịch sử của Romania chịu ảnh hưởng mạnh bởi lịch sử, văn hóa của La Mã cổ đại. Lịch sử của România (là một quốc gia) bắt đầu vào năm 1859. Tuy nhiên, lịch sử của đất nước Rumani hình thành và phát triển bắt đầu từ thời cổ đại và bao gồm vùng lãnh thổ rộng lớn hơn Rumani ngày nay.

Thời kỳ tiền sử
Vùng đất Romania ngày nay đã có những nhóm người khác nhau đến sinh sống từ thời tiền sử. Một mẫu hóa thạch xương hàm của người đàn ông đã được tìm thấy tại România và được xác định có niên đại khoảng 34.000 đến 36.000 năm. Đây được coi là mẫu hóa thạch người cổ nhất tại châu Âu. Bên cạnh đó, một hộp sọ có niên đại khoảng 35.000 đến 40.000 năm cũng được tìm thấy tại một hang động gần Anina đã khẳng định con người đã xuất hiện tại vùng đất România từ rất sớm.

Vương quốc Dacia

Những người Dacia đã xuất hiện tại România ít nhất vào khoảng năm 513 trước công nguyên. Dưới sự lãnh đạo của Burebista, Dacia trở thành một quốc gia hùng mạnh và thậm chí còn đe dọa cả một số vùng của Đế quốc La Mã. Trước tình cảnh đó, quan độc tài Julius Caesar dự định mở một chiến dịch lớn chống lại người Dacia nhưng ông đã bị ám sát vào năm 44 trước công nguyên. Không lâu sau đó, Burebista cũng bị ám sát bởi một trong những quý tộc của ông ta. Vương quốc Dacia bị phân thành những quốc gia nhỏ hơn rồi tái thống nhất lại vào năm 95 sau công nguyên dưới sự cai trị của vua Decebalus. Sau đó Dacia lại phải trải qua một giai đoạn đầy biến động cho đến khi hoàng đế La Mã là Marcus Ulpius Nerva Traianus đánh bại Decebalus vào năm 106 sau công nguyên và Dacia trở thành một phần của đế quốc. Nhưng đến năm 271, người La Mã đã phải rút lui do sự xâm lược của người Goth và người Carpi đối với vùng đất này.

Trung cổ
Khoảng năm 271, La Mã rút khỏi Daica. Dân du mục Goth vào chiếm và sinh sống với dân địa phương cho đến thề kỷ 4, khi dân du mục Hung tiến vào. Khu vực Transilvania do dân Gepid và Avar chiếm đóng cho đến thế kỷ 8. Sau đó bị sáp nhập vào đế quốc Bulgaria đến năm 1018. Trong thế kỷ 10 - 11, Transilvania thuộc vương quốc Hungary cho đến thế kỉ 16 khi Tỉnh độc lập Transilvania được thành lập. Do sự tàn phá và các gánh nặng về kinh tế, dân địa phương không bị ảnh hưởng bởi dân nhập cư về văn hóa và lối sống. Người Pechenegs, người Cumans và người Uzes cũng được nhắc đến trong quá trình lịch sử trên vùng lãnh thổ România, cho đến sự thành lập của các tỉnh România mang tên gọi Wallachia bởi Basarab I, và Moldavia bởi Dragoş vào thế kỉ thứ 13 và thứ 14 theo thứ tự được kể.

Vào thời Trung Cổ, người Romani sống trong hai tỉnh độc lập chính: Wallachia (tiếng Romani: Ţara Românească - "Đất của người Romani"), Moldavia (tiếng Romani: Moldova) cũng như tỉnh Transilvania được cai quản bởi Hungary.

Vào năm 1475, Stefan III Đại đế xứ Moldavia đã đại thắng trước quân Ottoman trong trận Vaslui. Tuy nhiên, về sau Wallachia và Moldavia lại dần chịu sự bá chủ của Đế quốc Ottoman trong suốt thế kỉ 15 và thế kỉ 16 (năm 1476 đối với Wallachia, Moldavia vào năm 1514), như là những nước chư hầu phải nộp triều cống với quyền tự trị hoàn toàn và sự độc lập đối với bên ngoài cuối cùng mất hẳn vào thế kỉ thứ 18.

Một trong những vị vua kiệt xuất của Hungary, Mátyás Corvin (được biết đến trong tiếng România như là Matei Corvin), người trị vì từ 1458-1490, được sinh ra ở Transilvania. Ông tự nhận là người România bởi vì cha ông là người România, Iancu de Hunedoara (Hunyadi János trong tiếng Hungary), và bởi người Hungary vì mẹ ông là người Hungary. Sau này, vào năm 1541, Transilvania trở thành một bang gồm nhiều chủng tộc dưới quyền cai quản của triều đình Ottoman sau trận Mohács.

Cận đại
Mihail Viteazal (1558-9 tháng 8 năm 1601) là Công tước xứ Wallachia (1593-1601), xứ Transilvania (1599-1600), và xứ Moldavia (1600). Trong suốt triều đại ông 3 tỉnh này được cư ngụ đa số bởi người România lần đầu tiên sống dưới cùng một chế độ cai trị.

Vào năm 1812 đế quốc Nga sáp nhập Bessarabia, phân nửa phần phía đông của Moldavia (một phần bị mất do Hòa ước Paris (1856)); vào năm 1775 các hoàng đế nhà Habsburg đã sáp nhập phần phía bắc, Bukovina, và Đế quốc Ottoman phần đông-nam, Budjak.

Vào cuối thế kỉ 18, triều đình Habsburg đã sáp nhập Transilvania vào phần mà sau này trở thành Đế quốc Áo. Trong suốt thời gian thống trị của đế quốc Áo-Hung (1867-1918), người dân România ở vùng Transilvania đã trải qua một sự đàn áp tệ hại nhất dưới hình thức các chính sách Hungary hóa của nhà nước Hungary.

Vương quốc România
Nước România hiện đại được thành lập với sự sáp nhập của hai bang Moldavia và Wallachia vào năm 1859 dưới thời Công tước Alexandru Ioan Cuza xứ Moldavia. Ông ta bị thay thế bởi Công tước Karl xứ Hohenzollern-Sigmaringen vào năm 1866. Trong Chiến tranh Nga-Thổ Nhĩ Kỳ, 1877-78, România chiến đấu ủng hộ phía Nga; trong Hiệp định Berlin, 1878 România được công nhận như là một nước độc lập bởi các nước đế quốc. Để đổi lại việc nhượng cho Nga ba quận phía nam của Bessarabia mà sau này được lấy lại bởi Moldavia sau Chiến tranh Krym vào năm 1852, Vương quốc România đoạt lấy Dobruja. Vào năm 1881 bang này được nâng lên thành một vương quốc và Công tước Carol I trở thành vua Carol I.

România tham gia Chiến tranh thế giới thứ nhất cùng phe với Đồng minh ba bên. Chiến dịch quân sự của România đã kết thúc thảm hại khi quân Liên minh Trung tâm chinh phục phần lớn đất nước và bắt hoặc giết phần lớn quân đội România chỉ trong vòng 4 tháng. Trong giai đoạn cuối của cuộc chiến, đế quốc Nga hoàng sụp đổ năm 1917 với cuộc Cách mạng Tháng Hai, còn đế quốc Áo-Hung thì tan rã năm 1918. Những sự kiện này cho phép Bessarabia, Bukovina và Transilvania tái gia nhập với Vương quốc România vào năm 1918. Nước Hungary khôi phục sau cuộc chiến đã bãi bỏ các đặc quyền và danh hiệu của Hoàng gia Habsburg trong Hiệp ước Trianon vào năm 1920.

Chiến tranh thế giới thứ hai

Năm 1940 trong Chiến tranh thế giới thứ hai, Bắc Bukovina và Bessarabia, Bắc Transilvania và phía nam Dobruja bị chiếm bởi Liên Xô, Hungary và Bulgaria theo thứ tự kể trên. Vua Carol II độc đoán đã thoái vị vào năm 1940 và những năm sau đó România bước vào cuộc chiến tham gia lực lượng của Phe Trục. Sau sự chiếm đóng của Liên Xô, România lấy lại được Bessarabia và phía bắc Bukovina từ nước Nga Xô-viết, dưới sự lãnh đạo của tướng Ion Antonescu. Đức tặng thưởng lãnh thổ Transnistria cho România. Trong suốt cuộc Chiến tranh thế giới thứ hai, chính quyền Antonescu, liên minh với phát xít Đức, đã đóng một vai trò trong Holocaust, với các chính sách đàn áp và tàn sát người Do Thái, và ở mức độ thấp hơn là người România. Theo một báo cáo phát hành năm 2004 bởi một cơ quan do cựu Tổng thống Ion Iliescu bổ nhiệm và điều hành bởi Elie Wiesel (người đã từng đoạt giải Nobel), các nhà cầm quyền România là thủ phạm trong việc lên kế hoạch và thực hiện việc giết từ 280.000 đến 380.000 người Do Thái, nguyên trong miền Đông România thu lại hay chiếm của Liên Xô, dù trong một số tài liệu ước lượng thương vong trong thế chiến II thậm chí còn cao hơn.

Vào tháng 8 năm 1944 chính quyền Antonescu bị lật đổ, và România gia nhập phe Đồng Minh chống lại phát xít Đức, nhưng vai trò của nước này trong việc đánh bại Đức không được công nhận bởi Hiệp định Hòa bình Paris, 1947.

Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa România

Vào năm 1947, vua Michael I bị những người Xã hội Chủ nghĩa bắt phải từ bỏ quyền lực và rời khỏi đất nước. Sau đó, România tuyên bố là một nhà nước Cộng hòa và đặt dưới sự quản trị của quân đội Liên Xô cùng nền kinh tế phụ thuộc Liên Xô cho đến thập niên 50 của thế kỉ XX. Trong thời gian đó, phần lớn nguồn tài nguyên của România đã bị khai thác gần như cạn kiệt do sự thỏa thuận của Liên Xô và România trong hiệp định Xô-România. Sau cuộc thương thảo về việc rút lui của Liên Xô tại đây vào năm 1958, România, dưới sự lãnh đạo của Nicolae Ceauşescu, bắt đầu theo đuổi những chính sách độc lập hơn với Liên Xô như việc chỉ trích Khối Warszawa can thiệp quân sự vào Tiệp Khắc, tiếp tục duy trì quan hệ ngoại giao với Israel sau Cuộc chiến 6 ngày năm 1967, thiết lập các mối quan hệ kinh tế và ngoại giao với Cộng hòa Liên bang Đức. Ngoài ra, sự hợp tác chặt chẽ với các quốc gia Ả Rập cho phép România đóng vai trò chủ chốt trong tiến trình đối thoại Israel-Ai Cập và Israel-PLO. Tuy nhiên, nợ nước ngoài của România gia tăng không ngừng, từ năm 1977-1981, nợ nước ngoài tăng từ 3 lên 10 tỷ USD, ảnh hưởng của các tổ chức tài chính quốc tế như IMF và Ngân hàng thế giới tăng lên, mâu thuẫn với đường lối chính trị của Nicolae Ceauşescu. Ông đề xướng một dự án cuối cùng để hoàn trả nợ nước ngoài của România bởi các đường lối chính trị trên đã làm nghèo và kiệt quệ România, trong khi mở rộng quyền lực của công an và tệ sùng bái cá nhân. Việc đó đã làm giảm uy tín của Nicolae Ceauşescu và dẫn đến việc ông bị tử hình trong cuộc Cách mạng România năm 1989.

Tham khảo

Lịch sử România

id:Rumania#Sejarah


title: 17 tháng 10

text:
Ngày 17 tháng 10 là ngày thứ 290 (291 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 75 ngày trong năm.

Sự kiện
1604 – Nhà thiên văn học Johannes Kepler quan sát một ngôi sao trong chòm sao Xà Phu, về sau được gọi siêu tân tinh Kepler.
1448 – Trong Trận Kosovo, đội quân chủ yếu là người Hungary của John Hunyadi chiến bại trước quân Ottoman dưới quyền Sultan Murad II.
1610 – Quốc vương Pháp Louis XIII đăng quang tại Reims.
1806 – Hoàng đế Jacques I của Haiti bị ám sát gần Port-au-Prince.
1887 – Liên bang Đông Dương được thành lập với bốn thành viên ban đầu là Bắc Kỳ, Trung Kỳ, Nam Kỳ và Campuchia.
1907 – Lương Khải Siêu triển khai đại hội thành lập "Chính văn xã" tại Tokyo, Nhật Bản nhằm ủng hộ chế độ quân chủ lập hiến tại Trung Quốc.
1943 – Đường sắt Miến Điện được hoàn thành, tuyến đường được Đế quốc Nhật Bản xây dựng trong Chiến tranh thế giới thứ hai với thiệt hại cao về nhân mạng.
1967 – Trong Chiến tranh Việt Nam, Quân Giải phóng miền Nam giành thắng lợi trước Quân đội Hoa Kỳ trong trận Ông Thành.
1990 – Hòa ước chính thức kết thúc Nổi dậy Sarawak tại Malaysia được ký kết tại thủ phủ Kuching.
2003  – Tháp nhọn được lắp đặt trên nóc tòa nhà Đài Bắc 101 tại Đài Loan, khiến tòa nhà này vượt qua Petronas Towers tại Malaysia để trở thành tòa nhà cao nhất thế giới đương thời.
1979 – Mẹ Têrêsa được trao giải Nobel Hòa bình do những hoạt động nhằm đấu tranh vượt qua nghèo khó tại Ấn Độ.

Sinh
 1892 – Theodor Eicke, viên chức chính phủ Đức Quốc xã (m. 1943)
 1892 – Herbert Howells, nhà soạn nhạc Anh (m. 1983)
 1898 – Shinichi Suzuki, giáo viên dạy violon Nhật Bản (m. 1998)
 1898 – Simon Vestdijk, nhà văn Hà Lan (m. 1971)
 1900 – Jean Arthur, nữ diễn viên người Mỹ (m. 1991)
 1902 – Irene Ryan, nữ diễn viên người Mỹ (m. 1973)
 1903 – Nathanael West, nhà văn người Mỹ (m. 1940)
 1906 – Paul Derringer, cầu thủ bóng chày người Mỹ (m. 1987)
 1908 – Red Rolfe, cầu thủ bóng chày người Mỹ (m. 1969)
 1912 – Giáo hoàng Gioan Phaolô I, (m. 1978)
 1912 – Jack Owens, ca sĩ / nhạc sĩ người Mỹ (m. 1982)
 1914 – Jerry Siegel, họa sĩ vẽ tranh biếm hoạ người Mỹ (m. 1996)
 1915 – Arthur Miller, nhà soạn kịch người Mỹ (m. 2005)
 1917 – Sumner Locke Elliott, tiểu thuyết gia người Mỹ (m. 1991)
 1917 – Marsha Hunt (diễn viên), nữ diễn viên
 1918 – Rita Hayworth, nữ diễn viên (m. 1987)
 1918 – Ralph Wilson, chủ sở hữu của Buffalo Bills
 1919 - Isaak Markovich Khalatnikov, nhà vật lý học Nga
 1920 – Miguel Delibes, nhà văn người Tây Ban Nha
 1920 – Montgomery Clift, diễn viên người Mỹ (m. 1966)
 1921 – Tom Poston, diễn viên, diễn viên hài (m. 2007)
 1921 – Maria Gorokhovskaya, thể dục của Liên Xô (m. 2001)
 1922 – Pierre Juneau, nhà điều hành phim truyền hình Canada
 1922 – Luiz Bonfá, nhà soạn nhạc người Brasil (m. 2001)
 1923 – Charles McClendon, huấn luyện viên bóng đá người Mỹ (m. 2001)
 1923 – Barney Kessel, nhạc sĩ người Mỹ (m. 2004)
 1926 – Julie Adams, nữ diễn viên phim người Mỹ
 1926 – Beverly Garland, nữ diễn viên (m. 2008)
 1930 – Robert Atkins, nhà dinh dưỡng học người Mỹ (m. 2003)
 1930 – Jimmy Breslin, phóng viên và tác gia người Mỹ
 1931 – Ernst Hinterberger, nhà văn Áo
 1933 – Jeanine Deckers, nữ tu người Bỉ (m. 1985)
 1934 – Johnny Haynes, cầu thủ bóng đá Anh (m. 2005)
 1935 – Sydney Chapman, chính khách và kiến trúc sư
 1936 – Onoda Kanamori, địa chấn học Nhật Bản
 1937 – Paxton Whitehead, diễn viên người Anh
 1938 – Evel Knievel, tay đua xe gắn máy mạo hiểm người Mỹ (m. 2007)
 1940 – Peter Stringfellow, chủ sở hữu hộp đêm Anh
 1940 – Jim Smith, cầu thủ bóng đá và quản lý Anh
 1941 – Earl Thomas Conley, ca sĩ
 1941 - Jim Seals, ca sĩ người Mỹ (Seals và Crofts)
 1942 – Gary Puckett, nhạc sĩ người Mỹ
 1942 – Steve Jones, cầu thủ bóng rổ
 1946 – Sir Cameron Mackintosh, nhà sản xuất chương trình sân khấu Anh
 1946 – Adam Michnik, nhà hoạt động Ba Lan
 1946 – Bob Seagren, nữ vận động viên
 1946 – Michael Hossack, nhạc sĩ người Mỹ (Brothers Doobie)
 1946 – Drusilla Modjeska, nhà văn và biên tập viên Úc
 1947 – Gene xanh, chính khách người Mỹ
 1947 – Michael McKean, diễn viên người Mỹ
 1948 – Margot Kidder, nữ diễn viên người Canada
 1948 – George Wendt, diễn viên người Mỹ
 1948 – Robert Jordan, tiểu thuyết gia người Mỹ (m. 2007)
 1950 – Howard Rollins, diễn viên người Mỹ (m. 1996)
 1951 – Roger Pontare, ca sĩ Thụy Điển
 1954 – Carlos Buhler, vận động viên leo núi người Mỹ
 1955 – Georgios Alogoskoufis, chính khách Hy Lạp
 1956 – Mae Jemison, nữ du hành vũ trụ
 1956 – Patrick McCrory, chính khách người Mỹ
 1957 – Lawrence Bender, người Mỹ sản xuất phim
 1957 – Steve McMichael, cầu thủ bóng đá người Mỹ
 1958 – Alan Jackson, ca sĩ, nhạc sĩ
 1959 – Ron Drummond, nhà văn người Mỹ
 1959 – Norm Macdonald, diễn viên hài, diễn viên người Canada
 1959 – Mark Peel, nhà sử học tại Úc
 1959 – Richard Roeper, nhà phê bình phim người Mỹ
 1959 – Russell Gilbert, diễn viên hài người Úc
 1960 – Rob Marshall, nữ giám đốc
 1960 – Guy Henry, diễn viên người Anh
 1962 – Mike Judge, họa sĩ vẽ tranh biếm hoạ, nhà làm phim và diễn viên thoại người Mỹ
 1963 – Sergio Goycochea, cầu thủ bóng đá Argentina
 1965 – Aravinda de Silva, cầu thủ cricket Sri Lanka
 1966 – Mark Gatiss, diễn viên, nhà văn người Anh
 1966 – Tommy Kendall, đua xe và phát thành viên truyền hình người Mỹ
 1966 – Danny Ferry, cầu thủ bóng rổ
 1967 – René dif, nhạc sĩ người Đan Mạch (Aqua)
 1968 – Ziggy Marley, nhạc sĩ người Jamaica
 1969 – Wood Harris, diễn viên người Mỹ
 1969 – Ernie Els, vận động viên golf Nam Phi
 1969 – Rick Mercer, diễn viên hài người Canada
 1970 – Anil Kumble, cầu thủ cricket Ấn Độ
 1970 – John Mabry, cầu thủ bóng chày
 1970 – Blues Saraceno, diễn đàn ghita
 1971 – Chris Kirkpatrick, ca sĩ ('N Sync)
 1972 – Eminem, ca sĩ nhạc rap, nhà sản xuất, diễn viên Mỹ
 1972 – Tarkan, ca sĩ Thổ Nhĩ Kỳ
 1972 – Wyclef Jean, ca sĩ sinh tại Haiti
 1972 – Sharon Leal, nữ diễn viên
 1972 – Joe McEwing, cầu thủ bóng chày
 1974 – Matthew Macfadyen, diễn viên người Anh
 1974 – Ariel Levy, nhà văn nữ người Mỹ
 1974 – Janne Puurtinen, Phần Lan keyboard (HIM)
 1974 – John Rocker, cầu thủ bóng chày
 1975 – Francis Bouillon, diễn viên khúc côn cầu
 1976 – Sebastián Abreu, cầu thủ bóng đá Uruguay
 1977 – Dudu Aouate, cầu thủ bóng đá Israel
 1977 – Bryan Bertino, đạo diễn phim và kịch
 1979 – Marcela Bovio, ca sĩ, nghệ sĩ vĩ cầm Mexico (Stream of Passion)
 1979 – Kimi Räikkönen, lái xe đua Phần Lan
 1979 – Kostas Tsartsaris, cầu thủ bóng rổ Hy Lạp
 1980 – Ekaterina Gamova, cầu thủ bóng chuyền Nga
 1980 – Alessandro Piccolo, tay đua xe người Ý
 1982 – Nick Riewoldt, cầu thủ bóng đá Úc
 1983 – Daniel Booko, diễn viên người Mỹ
 1983 – Ivan Saenko, cầu thủ bóng đá Nga
 1984 – Jelle Klaasen, vận động viên chơi phi tiêu Hà Lan
 1984 – Chris Lowell, diễn viên người Mỹ
 1984 – Randall Munroe, họa sĩ vẽ tranh biếm hoạ người Mỹ
 1985 – Baran Kosari, nữ diễn viên Iran
 1987 – Bea Alonzo, nữ diễn viên Philippines
 1987 – Jarosław Fojut, cầu thủ bóng đá Ba Lan
 1992 – Sam Concepcion, người biểu diễn và diễn viên Philippines

Mất
Năm 33 sau Công Nguyên - Agrippina the Elder , vợ La Mã của Germanicus (14 TCN)
 532 – Giáo hoàng Bônifaciô II
866 - Al-Musta'in , Abbasid caliph (sinh năm 836)
1271 - Steinvör Sighvatsdóttir , nhà thơ và nhà quý tộc Iceland
1277 - Beatrice of Falkenburg , phối ngẫu của nữ hoàng Đức (bc 1254)
1346 - John Randolph, Bá tước thứ 3 của Moray
1346 - Maurice de Moravia, Bá tước Strathearn
1456 - Nicolas Grenon , nhà soạn nhạc người Pháp (sinh năm 1375)
1485 - John Scott của Scott's Hall , Người quản lý các cảng Cinque
1552 - Andreas Osiander , nhà thần học Tin lành người Đức (sinh năm 1498)
1575 - Gaspar Cervantes de Gaeta , hồng y người Tây Ban Nha (sinh năm 1511)
1586 - Philip Sidney , cận thần, nhà thơ và tướng quân người Anh (sinh năm 1554)
1587 - Francesco I de 'Medici, Đại công tước Tuscany (sinh năm 1541)
1616 - John Pitts , linh mục và học giả người Anh (sinh năm 1560)
1660 - Adrian Scrope , đại tá và chính trị gia người Anh (sinh năm 1601)
1673 - Thomas Clifford, Nam tước Clifford thứ nhất của Chudleigh , chính trị gia người Anh, Thủ quỹ Tối cao của Anh (sinh năm 1630)
1690 - Margaret Mary Alacoque , nhà thần bí người Pháp (sinh năm 1647)
1757 - René Antoine Ferchault de Réaumur , nhà côn trùng học và học thuật người Pháp (sinh năm 1683)
1776 - Pierre François le Courayer , nhà thần học Pháp-Anh và tác giả (sinh năm 1681)
1780 - William Cookworthy , dược sĩ và bộ trưởng người Anh (sinh năm 1705)
1781 - Edward Hawke, Nam tước Hawke thứ nhất , Đô đốc người Anh (sinh năm 1705) [15]
1786 - Johann Ludwig Aberli , họa sĩ và nhà minh họa người Thụy Sĩ (sinh năm 1723)
1806 - Jean-Jacques Dessalines , chỉ huy và chính trị gia Haiti, Toàn quyền Haiti (sinh năm 1758)
1836 - Orest Kiprensky , họa sĩ người Nga (sinh năm 1782)
1837 - Johann Nepomuk Hummel , nghệ sĩ piano và nhà soạn nhạc người Áo (sinh năm 1778)
1849 - Frédéric Chopin , nghệ sĩ piano và nhà soạn nhạc người Ba Lan (sinh năm 1810)
1868 - Laura Secord , nữ anh hùng chiến tranh Canada (sinh năm 1775)
1887 - Gustav Kirchhoff , nhà vật lý và hóa học người Đức (sinh năm 1824)
1889 - Nikolay Chernyshevsky , triết gia và nhà phê bình người Nga (sinh năm 1828)
1893 - Patrice de MacMahon, Công tước xứ Magenta , tướng lĩnh và chính trị gia người Pháp, Tổng thống thứ 3 của Pháp (sinh năm 1808)
1910 - Julia Ward Howe , nhà thơ và nhạc sĩ người Mỹ (sinh năm 1819)
1918 - Malak Hifni Nasif , nhà thơ và tác giả Ai Cập (sinh năm 1886)
1928 - Frank Dicksee , họa sĩ và nhà minh họa người Anh (sinh năm 1853)
1931 - Alfons Maria Jakob , nhà thần kinh học và học thuật người Đức (sinh năm 1884)
1937 - J. Bruce Ismay , doanh nhân người Anh (sinh năm 1862)
1938 - Karl Kautsky , nhà báo, nhà triết học và nhà lý thuyết người Đức gốc Séc (sinh năm 1854)
1948 - Royal Cortissoz , nhà phê bình nghệ thuật người Mỹ (sinh năm 1869)
1955 - Dimitrios Maximos , chủ ngân hàng và chính trị gia người Hy Lạp (sinh năm 1873)
1956 - Anne Crawford , nữ diễn viên người Anh gốc Israel (sinh năm 1920)
1957 - Wilhelmina Hay Abbott , nhà đấu tranh cho nữ quyền và đau khổ người Scotland (sinh năm 1884) [16]
1958 - Paul Outerbridge , nhiếp ảnh gia người Mỹ (sinh năm 1896)
1958 - Charlie Townsend , vận động viên cricket và luật sư người Anh (sinh năm 1876)
1962 - Natalia Goncharova , họa sĩ người Nga, nhà thiết kế trang phục và nhà thiết kế đồ bộ (sinh năm 1882)
1963 - Jacques Hadamard , nhà toán học và học thuật người Pháp (sinh năm 1865)
1965 - Bart King , vận động viên cricket người Mỹ (sinh năm 1873)
1966 - Sidney Hatch , vận động viên và lính Mỹ (sinh năm 1883)
1966 - Wieland Wagner , giám đốc và quản lý người Đức (sinh năm 1917)
1967 - Phổ Nghi , hoàng đế Trung Quốc (sinh năm 1906)
 1970 - Pierre Laporte , nhà báo, luật sư và chính trị gia người Canada (sinh năm 1921)
1970 - Vola Vale , nữ diễn viên người Mỹ (sinh năm 1897)
1970 - Quincy Wright , nhà khoa học chính trị và học giả người Mỹ (sinh năm 1890)
1972 - Turk Broda , huấn luyện viên và vận động viên khúc côn cầu trên băng người Canada (sinh năm 1914)
1972 - George, Thái tử Serbia (1887)
1973 - Ingeborg Bachmann , tác giả và nhà thơ người Áo (sinh năm 1926)
1978 - George Clark , tay đua xe hơi người Mỹ (1890)
1978 - Giovanni Gronchi , nhà giáo dục, quân nhân và chính trị gia người Ý , Tổng thống thứ 3 của Cộng hòa Ý (sinh năm 1887)
1979 - SJ Perelman , nhà viết kịch bản và hài hước người Mỹ (sinh năm 1904)
1979 - John Stuart , diễn viên người Anh gốc Scotland (sinh năm 1898)
1979 - Eugenio Mendoza , ông trùm kinh doanh người Venezuela (sinh năm 1909)
1981 - Kannadasan tác giả, nhà thơ và nhạc sĩ người Ấn Độ (sinh năm 1927)
1981 - Albert Cohen , công chức người Thụy Sĩ gốc Hy Lạp và là tác giả (sinh năm 1895)
1981 - Lina Tsaldari , chính trị gia người Hy Lạp (sinh năm 1887)
1983 - Raymond Aron , nhà xã hội học, nhà khoa học chính trị và nhà triết học người Pháp (sinh năm 1905)
1987 - Abdul Malek Ukil , luật sư và chính trị gia người Bangladesh (sinh năm 1925)
1991 - Tennessee Ernie Ford , ca sĩ và diễn viên người Mỹ (sinh năm 1919)
1992 - Herman Johannes , nhà khoa học, học giả và chính trị gia người Indonesia (sinh năm 1912)
1992 - Orestis Laskos , diễn viên, đạo diễn và nhà biên kịch người Hy Lạp (sinh năm 1908)
1993 - Criss Oliva , nghệ sĩ guitar và nhạc sĩ người Mỹ (sinh năm 1963)
1996 - Chris Acland , nhạc sĩ người Anh và tay trống của Lush (sinh năm 1966)
 1996 – Lê Công Tuấn Anh, diễn viên điện ảnh Việt Nam (s. 1967)
 1997 - Larry Jennings , ảo thuật gia và tác giả người Mỹ (sinh năm 1933)
 1998 - Joan Hickson , nữ diễn viên người Anh (sinh năm 1906)
 1998 - Hakim Said , học giả và chính trị gia người Pakistan, Thống đốc thứ 20 của Sindh (sinh năm 1920)
 1999 - Nicholas Metropolis , nhà toán học và vật lý người Mỹ gốc Hy Lạp (sinh năm 1915)
2000 - Leo Nomellini , cầu thủ và đô vật bóng đá người Mỹ gốc Ý (sinh năm 1924)
2000 - Joachim Nielsen , ca sĩ, nhạc sĩ và nhà thơ người Na Uy (sinh năm 1964)
2001 - Jay Livingston , ca sĩ kiêm nhạc sĩ người Mỹ (sinh năm 1915)
2001 - Micheline Ostermeyer , vận động viên ném bóng người Pháp, vận động viên ném đĩa và nghệ sĩ dương cầm (sinh năm 1922)
2001 - Rehavam Ze'evi , nhà sử học, tướng lĩnh và chính trị gia người Israel, Bộ trưởng Du lịch Israel (sinh năm 1926)
2002 - Derek Bell , nghệ sĩ đàn hạc và nhà soạn nhạc người Ireland (sinh năm 1935)
2004 - Uzi Hitman , ca sĩ kiêm nhạc sĩ người Israel (sinh năm 1952)
2006 - Daniel Emilfork , diễn viên người Pháp gốc Chile (sinh năm 1924)
2006 - Christopher Glenn , nhà báo người Mỹ (sinh năm 1938)
2007 - Joey Bishop , diễn viên người Mỹ và người dẫn chương trình trò chuyện (sinh năm 1918)
2007 - Teresa Brewer , ca sĩ người Mỹ (sinh năm 1931)
2007 - Suzy Covey , học giả và viện sĩ người Mỹ (sinh năm 1939)
2008 - Urmas Ott , nhà báo và tác giả người Estonia (sinh năm 1955)
2008 - Levi Stubbs , ca sĩ người Mỹ (sinh năm 1936)
2008 - Ben Weider , doanh nhân người Canada, đồng sáng lập Liên đoàn Thể hình & Thể hình Quốc tế (sinh năm 1923)
2009 - Norma Fox Mazer , tác giả và nhà giáo dục người Mỹ (sinh năm 1931)
2009 - Vic Mizzy , nhà soạn nhạc người Mỹ (sinh năm 1916)
2011 - Carl Lindner, Jr. , doanh nhân người Mỹ (sinh năm 1919)
2012 - Milija Aleksic , cầu thủ bóng đá Anh-Nam Phi (sinh năm 1951)
2012 - Émile Allais , vận động viên trượt tuyết người Pháp (sinh năm 1912)
2012 - Henry Friedlander , nhà sử học và tác giả người Mỹ gốc Đức (sinh năm 1930)
2012 - Stanford R. Ovshinsky , nhà khoa học và doanh nhân người Mỹ, đồng sáng lập Thiết bị chuyển đổi năng lượng (sinh năm 1922)
2012 - Kōji Wakamatsu , đạo diễn, nhà sản xuất và biên kịch người Nhật Bản (sinh năm 1936)
2013 - Mẹ Antonia , nữ tu sĩ và nhà hoạt động người Mỹ gốc Mexico (sinh năm 1926)
2013 - Terry Fogerty , cầu thủ và huấn luyện viên bóng bầu dục người Anh (sinh năm 1944)
2013 - Arthur Maxwell House , nhà thần kinh học và chính trị gia người Canada, Thống đốc thứ 10 của Newfoundland và Labrador (sinh năm 1926)
2013 - Lou Scheimer , nhà làm phim hoạt hình, nhà sản xuất và diễn viên lồng tiếng người Mỹ, đồng sáng lập Công ty Điện ảnh (sinh năm 1928)
2013 - Rene Simpson , vận động viên quần vợt người Mỹ gốc Canada (sinh năm 1966)
2014 - Edwards Barham , nông dân và chính trị gia người Mỹ (sinh năm 1937)
2014 - Masaru Emoto , tác giả và nhà hoạt động Nhật Bản (sinh năm 1943)
2014 - Tom Shaw , giám mục người Mỹ (sinh năm 1945)
2014 - Berndt von Staden , nhà ngoại giao Đức , Đại sứ Đức tại Hoa Kỳ (sinh năm 1919)
2015 - Danièle Delorme , nữ diễn viên và nhà sản xuất người Pháp (sinh năm 1926)
 2015 - Howard Kendall , cầu thủ và quản lý bóng đá người Anh (sinh năm 1946)
 2015 - Anne-Marie Lizin , luật sư và chính trị gia người Bỉ (sinh năm 1949)
 2015 - Tom Smith , doanh nhân và chính trị gia người Mỹ (sinh năm 1947)
 2017 - Gord Downie , nhạc sĩ người Canada (sinh năm 1964)
 2019 - Lê Hải An, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và đào tạo (s. 1971)

Những ngày lễ và kỷ niệm
Ngày Thế giới chống đói nghèo

Tham khảo

Tháng mười
Ngày trong năm


title: 1362

text:
Năm 1362 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 1362


title: Cerophysa vitiensis

text:
Cerophysa vitiensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bryant miêu tả khoa học năm 1941.

Chú thích

Tham khảo

Cerophysa


title: Daubeplusia

text:
Daubeplusia là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Noctuidae
Plusiinae


title: Quận Adams, Illinois

text:
Quận Adams là một quận thuộc tiểu bang Illinois, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số người. Quận lỵ đóng ở.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số  năm 2000, quận đã có dân số 68.277 người, 26.860 hộ gia đình, và 17.996 gia đình sống trong quận hạt. Mật độ dân số là 80 người trên một dặm Anh vuông (31/km ²). Có 29.386 đơn vị nhà ở mật độ trung bình của 34 trên một dặm Anh vuông (13/km ²). Cơ cấu chủng tộc của dân cư sinh sống trong quận bao gồm 95,10% người da trắng, 3,07% da đen hay Mỹ gốc Phi, 0,16% người Mỹ bản xứ, 0,40% châu Á, Thái Bình Dương 0,01%, 0,31% từ các chủng tộc khác, và 0,95% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. 0,83% dân số là người Hispanic hay Latino thuộc một chủng tộc nào. 48,4% là người gốc Đức, 14,1% người Mỹ, Ailen 8,6% và 8,3% gốc tiếng Anh theo điều tra dân số năm 2000. 97,2% nói người gốc Anh và 1,3% tiếng Tây Ban Nha là ngôn ngữ đầu tiên của họ.

Có 26.860 hộ, trong đó 31,10% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 54,20% là đôi vợ chồng sống với nhau, 9,80% có một chủ hộ nữ và không có chồng, và 33,00% là không lập gia đình. 28,50% hộ gia đình đã được tạo ra từ các cá nhân và 13,20% có người sống một mình 65 tuổi hoặc lớn hơn. Cỡ hộ trung bình là 2,44 và cỡ gia đình trung bình là 3,00.

Trong dân số quận đã được trải ra với 24,90% dưới độ tuổi 18, 8,80% 18-24, 26,40% 25-44, 22,40% từ 45 đến 64, và 17,60% từ 65 tuổi trở lên người. Độ tuổi trung bình là 38 năm. Đối với mỗi 100 nữ có 92,70 nam giới. Đối với mỗi 100 nữ 18 tuổi trở lên, đã có 89,70 nam giới.

Thu nhập trung bình cho một hộ gia đình trong quận đã đạt mức USD 34.784, và thu nhập trung bình cho một gia đình là USD 44.133. Phái nam có thu nhập trung bình USD 31.171 so với 21.083 USD của phái nữ. Thu nhập bình quân đầu người đạt mức 17.894 USD. Có 7,40% gia đình và 10,00% dân số sống dưới mức nghèo khổ, bao gồm 12,00% những người dưới 18 tuổi và 8,90% của những người 65 tuổi hoặc hơn.

Tham khảo

Quận của Illinois

Vùng đô thị Quincy, Illinois
Illinois 1825
Khu dân cư thành lập năm 1825
Khu vực Quincy-Hannibal
Quận của Illinois trên sông Mississippi


title: Gánh nặng thuế

text:
Gánh nặng thuế là một thuật ngữ kinh tế chỉ người phải đóng thuế. Thông thường, các nhà kinh tế phân biệt hai loại gánh nặng thuế ban đầu và gánh nặng thuế cuối cùng. Gánh nặng thuế ban đầu là những người phải tiếp xúc với cơ quan thu để nộp thuế. Gánh nặng thuế cuối cùng là những người thực sự chịu khoản thuế dù đó có phải là người tiếp xúc với cơ quan thu để nộp hay không. Ví dụ, trong trường hợp thuế tiêu thụ, người sản xuất hàng hóa là người tiếp xúc với cơ quan thu và nộp thuế cho cơ quan này. Họ là người chịu gánh nặng thuế ban đầu. Nhưng thuế này được đưa vào giá bán hàng hóa. Vì thế, người thực sự phải chịu số thuế này là người tiêu dùng. Họ là người chịu gánh nặng thuế cuối cùng. Các sắc thuế gián thu là các sắc thuế mà gánh nặng thuế ban đầu và gánh nặng thuế cuối cùng khác nhau. Còn với các sắc thuế trực thu, vì người nộp thuế và người chịu thuế là một, nên chỉ có một gánh nặng thuế.

Phân tích gánh nặng thuế là công việc phân tích xem nhóm dân cư chịu thuế nào trong xã hội bị thiệt nhiều hơn do việc ban hành một sắc thuế. Phân tích gánh nặng thuế được tiến hành đầu tiên bởi các nhà kinh tế học trọng nông ở Pháp. Tuy nhiên, phải đến sau Chiến tranh thế giới thứ hai, công việc này mới trở thành một lĩnh vực nghiên cứu thu hút sự tham gia của nhiều nhà kinh tế.

Với các sắc thuế có thuế suất lũy tiến, người có thu nhập cao hơn hay có nhiều tài sản hơn là người chịu thuế nhiều hơn. Còn với các sắc thuế có thuế suất lũy thoái, người có thu nhập thấp hơn hay tài sản ít hơn là người chịu thuế nhiều hơn.

Để đánh giá việc phân bổ gánh nặng thuế giữa các nhóm dân cư, các nhà kinh tế tiến hành tính thuế suất thực (còn gọi thuế suất hiệu dụng, thuế thực sử) cho từng nhóm theo công thức sau:
{| style="vertical-aligne: middle; border-collapse: collapse; text-align: center" cellspacing=1
|rowspan="2" | Thuế suất thực = 100% ×
| style="border-bottom: 1px solid black" | Tổng thuế phải chịu
|-
| style="border-top: 1px solid black" | Tổng thu nhập chịu thuế
|}
Thuế suất này càng cao nghĩa là càng chịu nhiều thuế. Nếu một sắc thuế dành thuế suất thực cao hơn cho nhóm dân cư có thu nhập thấp hơn thì sắc thuế đó vi phạm nguyên tắc công bằng của thuế.

Xem thêm
Gánh nặng thuế quá mức

Tham khảo

Thuế
Kinh tế học phúc lợi


title: Leptocerus bifascipennis

text:
Leptocerus bifascipennis là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Chú thích

Leptocerus


title: Inver Grove Heights, Minnesota

text:
Inver Grove Heights là một thành phố nằm ở quận Dakota thuộc tiểu bang Minnesota, Hoa Kỳ. Thành phố có diện tích km2, dân số theo ước tính năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là 29.751 người. Đây là một trong 186 thành thị ở vùng đô thị Minneapolis-Saint Paul.

Thành phố có cự ly 14 km về phía đông nam Saint Paul; các khu định cư gần đó là Sunfish Lake (8 km về phía tây bắc theo đường bộ), South St. Paul (9 km về phía bắc) và Newport (13 km về phía đông bắc qua sông Mississippi qua cầu Wakota).

Tham khảo

Thành phố của Minnesota


title: La Puisaye

text:
La Puisaye  là một xã thuộc tỉnh Eure-et-Loir trong vùng Centre-Val de Loire ở bắc trung bộ nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 236 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Puisaye


title: Chanceaux-près-Loches

text:
Chanceaux-près-Loches là một xã thuộc tỉnh Indre-et-Loire trong vùng Centre-Val de Loire ở miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Indre-et-Loire

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Indre-et-Loire


title: Chiêm Cẩm Vĩ

text:
Chiêm Cẩm Vĩ (Chan Chin-wei; , sinh ngày 8 tháng 1 năm 1985) là một vận động viên quần vợt người Đài Loan.

Cẩm Vĩ từng một lần vô địch nội dung đôi WTA, cùng sáu chức vô địch đơn và 49 vô địch đôi tại ITF Women's Circuit. Cô đạt hạng 152 đơn nữ thế giới vào 2 tháng 10 năm 2006. Vào ngày 3 tháng 8 năm 2015, cô đạt hạng 74 đôi nữ.

Sự nghiệp
Cẩm Vĩ bắt đầu chơi quần vợt từ năm 10 tuổi. Vào năm 2002, cô được gọi vào đội tuyển Fed Cup Đài Loan.

2013
Cẩm Vĩ giành chức vô địch đôi nữ tại KDB Korea Open ở Seoul, danh hiệu đôi WTA Tour đầu tiên. Cô giành chức vô địch tại ba giải ITF 25K (ở Changwon, Hỗ Trợ và Tsukuba).

2014
Vào tháng 9, Cẩm Vĩ giành chức vô địch đôi tại Suzhou Ladies Open, danh hiệu vô địch đôi đầu tiên tại WTA 125K series. Cẩm Vĩ cũng vô địch hai giải giải 50K (ở Tuyền Châu và Seoul).

Chung kết WTA

Đôi: 3 (1–2)

Chung kết WTA 125

Đôi: 4 (1 vô địch, 3 á quân)

ITF

Đơn: 18 (6–12)

Đôi: 81 (49–32)

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sinh năm 1985
Nhân vật còn sống
Nữ vận động viên quần vợt Đài Loan
Vận động viên Cao Hùng
Huy chương quần vợt Đại hội Thể thao châu Á
Vận động viên quần vợt Đại hội Thể thao châu Á 2002
Vận động viên quần vợt Đại hội Thể thao châu Á 2006
Vận động viên quần vợt Đại hội Thể thao châu Á 2014
Huy chương vàng Đại hội Thể thao châu Á của Trung Hoa Đài Bắc
Huy chương bạc Đại hội Thể thao châu Á của Trung Hoa Đài Bắc
Huy chương đồng Đại hội Thể thao châu Á của Trung Hoa Đài Bắc
Huy chương Đại hội Thể thao châu Á 2002
Huy chương Đại hội Thể thao châu Á 2006
Huy chương Đại hội Thể thao châu Á 2014
Huy chương quần vợt Universiade
Huy chương vàng Universiade của Trung Hoa Đài Bắc
Huy chương đồng Universiade của Trung Hoa Đài Bắc


title: Saint-Léger, Alpes-Maritimes

text:
Saint-Léger là một xã ở tỉnh Alpes-Maritimes, vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur ở đông nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Alpes-Maritimes

Tham khảo

Saintleger


title: Chiến dịch Tây Nguyên (định hướng)

text:
Chiến dịch Tây Nguyên có thể chỉ đến một trong các chiến dịch sau đây trong Chiến tranh Việt Nam:

 Chiến dịch Tây Nguyên năm 1975
 Chiến dịch Bắc Tây Nguyên 1954
 Chiến dịch Bắc Tây Nguyên 1972
 Mặt trận Tây Nguyên và Bắc Bình Định năm 1972


title: Conoderus sordidulus

text:
Conoderus sordidulus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schwarz miêu tả khoa học năm 1907.

Chú thích

Tham khảo

Conoderus


title: Pseudotetralobus thoracicus

text:
Pseudotetralobus thoracicus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Blackburn miêu tả khoa học năm 1890.

Chú thích

Tham khảo

Pseudotetralobus


title: Kỳ Ninh

text:
Kỳ Ninh là một xã thuộc thị xã Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh, Việt Nam.

Địa lý
Xã Kỳ Ninh nằm ở phía đông thị xã Kỳ Anh, có vị trí địa lý:
Phía bắc và phía tây giáp huyện Kỳ Anh
Phía đông giáp vịnh Bắc Bộ
Phía nam giáp các xã Kỳ Lợi, Kỳ Hà và huyện Kỳ Anh.

Xã có hơn 10 km bãi biển dài và đẹp. Có đền thờ Chế thắng phu nhân Nguyễn Thị Bích Châu trên địa bàn thuận lợi cho việc khai thác thủy hải sản và du lịch bãi tắm, du lịch tâm linh. Toàn xã hiện có 2.225 hộ với 7.210 nhân khẩu.

Sông Quyền chảy qua xã, đổ ra biển tại cửa Khẩu.

Hành chính
Xã Kỳ Ninh được chia thành  9 thôn: Tân Thắng, Tân Thành, Vĩnh Thuận, Hải Hà, Tân Tiến, Tiến Thắng, Bàn Hải, Tam Hải 1, Tam Hải 2.

Lịch sử
Trước năm 1945 là các làng: Đồng Nghĩa, Hải Khẩu, Tân Yên, Thuận Định, Vĩnh Lộc, Xuân Chữ và Yên Điềm (tổng Đậu Chữ).

Cuối năm 1945, thành lập xã Đậu Ninh.

Năm 1949, nhập với xã Đậu Thọ thành xã Lĩnh Nam.

Năm 1954, chia xã Lĩnh Nam thành 2 xã Kỳ Ninh (Đậu Ninh cũ) và Kỳ Thọ (Đậu Thọ cũ).

Trước năm 2013, toàn xã Kỳ Ninh có 13 thôn là: Tam Hải 1, Tam Hải 2, Đồng Tiến, Đồng Tâm, Đồng Tân, Vĩnh Lộc, Tân Giang, Xuân Hà, Tân Thuận, Hải Điền, Hải Lộc, Vĩnh Lợi, Bàn Hải, Tân Thành.

Hiện nay, sáp nhập thành 9 thôn: Tân Thắng, Tân Thành, Vĩnh Thuận, Hải Hà, Tân Tiến, Tiến Thắng, Bàn Hải, Tam Hải 1 và Tam Hải 2.

Từ xa xưa trên địa bàn xã này có tuyến kênh Nhà Lê nối từ  kinh đô Hoa Lư đến Đèo Ngang đi qua, là tuyến đường thủy đầu tiên trong lịch sử Việt Nam và được coi là tuyến đường Hồ Chí Minh trên sông vì những đóng góp cho các cuộc chiến tranh của người Việt.

Chú thích

Liên kết ngoài


title: Couthenans

text:
Couthenans là một xã thuộc tỉnh Haute-Saône trong vùng Bourgogne-Franche-Comté phía đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Haute-Saône

Tham khảo
INSEE

Xã của Haute-Saône


title: Félix d'Herelle

text:
Félix d'Herelle (25 tháng 4 năm 1873 – 22 tháng 2 năm 1949) là một nhà vi sinh học mang quốc tịch Pháp-Canada, ông là người đồng khám phá ra bacteriophage (virus có đặc tính xâm lấn vi khuẩn) và các thí nghiệm trong phát triển liệu pháp phage.

Tiểu sử

Thời niên thiếu

D'Herelle sinh ra ở Montreal, Quebec, gia đình ông là những người nhập cư Pháp. Cha của ông, lớn hơn vợ của mình 30 tuổi, mất khi Félix còn 6 tuổi. Félix, mẹ ông và em trai của ông Daniel, sau đó chuyển tới Paris. Năm 16 tuổi, ông bắt đầu đi du ngoạn khắp các nước Tây Âu bằng xe đạp. Khi được 17 tuổi, sau khi tốt nghiệp phổ thông (ông theo học trường Lycée Condorcet và Lycée Louis-le-Grand), ông đi du lịch ở Nam Mỹ. Rồi sau đó, ông tiếp tục cuộc hành trình của mình ở châu Âu, bao gồm cả Thổ Nhĩ Kỳ, nơi ông gặp người vợ tương lai, Marie Caire.

Tại tuổi 24, ông là cha của một đứa con gái, ông và gia đình của mình lại quay về Canada. Ông tự lập một phòng thí nghiệm tại gia và nghiên cứu vi sinh học bằng cách học hỏi từ sách và thực hiện các thí nghiệm của riêng mình. Bằng tiền kiếm được từ việc làm trong chính phủ Canada, ông nghiên cứu sự lên men và chưng cất nhựa cây thích thành rượu sơ-náp. Ông cũng làm việc với vai trò là nhân viên y tế trong các cuộc thám hiểm địa chất, ngay cả khi ông không có một bằng cấp hay kinh nghiệm thực tế nào về y khoa. Cũng như người em của mình, phần lớn nguồn tài chính của ông là kiếm được từ nhà máy sô-cô-la vốn phá sản một thời gian không lâu sau đó.

Guatemala và Mexico

Cùng với số tiền bạc của ông bị tiêu tan và sự ra đòi của đứa con gái thứ hai, ông phải ký hợp đồng với chính phủ Guatemala nhận công việc của một nhà vi khuẩn học tại bệnh viện ở thành phố Guatemala. Tại đây, ông còn hành nghề tay trái là tìm cách làm rượu whiskey từ chuối. Sống trong điều kiện khắc nghiệt và nguy hiểm ở đất nước này là một điều khó khăn với gia đình của ông, nhưng d'Herelle, với con tim ưa mạo hiểm phiêu lưu, thích làm việc gần với "cuộc sống thực tế", hơn là một môi trường thuận lợi nhiều phương tiện đã được "văn minh hóa". Ông đã phát biểu điều này khi kể về chặng đường đầu nghiên cứu khoa học của mình.

Năm 1907, ông nhận lời mời từ chính phủ México để tiếp tục nghiên cứu sự lên men. Ông và gia đình chuyển tới một trang trại trồng cây sisal gần Mérida, Yucatán. Tại đây bệnh tật ập đến bản thân ông và gia đình, nhưng đến năm 1909, ông đã hoàn thành phương pháp sản xuất rượu si-náp sisal.

Trở lại Pháp

Khi các máy móc phục vụ việc sản xuất hàng loạt được đặt Paris, nơi ông giám sát việc chế tạo các thiết bị. Trong lúc đó, ông cũng làm việc tình nguyện tại phòng thí nghiệm ở Viện Pasteur vào thời gian rảnh của mình. Ông được mời điều hành một trang trại tại Mexico, nhưng ông từ chối coi công việc đó là "quá nhàm chán". Tuy nhiên, ông cũng dành thời gian cố gắng dập tắt dịch châu chấu đang hành hoành tại đây bằng việc sử dụng các căn bệnh của sinh vật này. Ông đã tách được các vi khuẩn gây hại từ ruột châu chấu.

D'Herelle và gia đình cuối cùng chuyển tới Paris đầu năm 1911, nơi ông lại làm việc như là một nhân viên phụ việc không lương tại viện Pasteur. Ông gây được sự chú ý của cộng đồng khoa học trong cùng năm, khi các kết quả thành công trong việc ngăn chặn dịch châu chấu tại Mexico bằng vi khuẩn Coccobacillus được công bố.

Argentina

Cuối năm đó, d'Herelle hoạt động không ngừng nghỉ vẫn tiếp tục sự nghiệp của mình. Vào thời điển này ở Argentina, nơi ông được đề nghị áp dụng các kết quả nghiên của mình trên một phạm vị rộng lớn hơn. Do vậy, vào năm 1912 và 1913, ông chiến đầu chống lại dịch châu chấu tại Argentinia bằng các thí nghiệm với vi khuẩn coccobacillus. Mặc dù các tuyên bố ở Argentina về kết quả của nghiên cứu là trái ngược nhau, nhưng ông vẫn công bố các thí nghiệm của mình là thành công trọn vẹn và ông được mời đến các quốc gia khác để tiếp tục thực hiện phương pháp này.

Pháp và phage
Trong suốt Chiến tranh thế giới thứ nhất, d'Herelle và các phụ tá (vợ ông và các con gái là một trong số họ) sản xuất hơ 12 triệu liều thuốc cho quân Đồng Minh. Tại thời điểm đó, các phương thức chữa trị y khoa còn rất sơ khai, so với tiêu chuẩn hiện nay. Vaccine đậu mùa phát triển bởi Edward Jenner, là một trong vài loại vaccin có sẵn. Các thuốc kháng sinh đầu tiên dựa trên chất arsenic salvarsan chống lại bệnh giang mai, lại gây ra nhiều tác dụng phụ nghiêm trọng cho bệnh nhân. Các phương pháp chữa bệnh thông thường dựa vào việc sử dụng thủy ngân, strychnine, và cocaine. Kết quả là vào năm 1900, tuổi thọ trung bình của con người chỉ là 45 năm và Thế chiến I đã không làm cho tình hình này tốt hơn.

Năm 1915, nhà vi khuẩn học Anh Frederick W. Twort khám phá ra một yếu tố có thể lây nhiễm và giết chết vi khuẩn, nhưng ông lại không tiếp tục nghiên cứu vấn đề này kỹ hơn. Một cách độc lập, sự kiện khám phá ra "một vi sinh vật vô hình, đối kháng với trực khuẩn lỵ" bởi d'Herelle được công bố vào ngày 3 tháng 11 năm 1917. Và d'Herelle phân lập phages bằng cách:
 Môi trường dinh dưỡng được cấy vi khuẩn; sau đó môi trường trở nên đục.
 Vi khuẩn bị lây nhiễm bởi phages và chết, sản xuất ra nhiều phage mới; môi trường trở lại trong.
 Môi trường nuôi cấy được lọc qua sứ, giữ lại vi khuẩn và các vật chất có kích thước lớn hơn vi khuẩn; chỉ cho phép phage đi qua.

Vào đầu năm 1919, d'Herelle phân lập được phage từ phân gà, và thành công trong việc ngăn chặn dịch sốt phát ban ở gà bằng phage. Sau thí nghiệm thành công trên gà, ông đã sẵn sàng cho một thí nghiệm đầu tiên trên con người. Bệnh nhân đầu tiên được chữa trị bệnh lỵ bằng liệu pháp phage vào tháng 8 năm 1919. Sau đó nhiều người đã được chữa trị cũng bằng liệu pháp này.

Tại thời điểm đó, người ta không biết chính xác phage là gì cho đến khi con phage đầu tiên được quan sát dưới kính hiển vi điện tử bởi Helmut Ruska vào năm 1939. D'Herelle đã khẳng định được rằng yếu tố này có thể tái sản xuất và có thể tiêu hóa vi khuẩn bằng một phương cách nào đó, điều này đã được xác nhận một thời gian lâu sau đó. Các thuyết khác cho rằng phage là các vật thể không có sự sống, ví dụ như protein, vốn đã hiện diện trong vi khuẩn và chỉ tạo điều kiện cho sự giải phóng cho các protein tương tự để bắt đầu tiến trình tiêu diệt vi khuẩn. Vì sự thiếu chắc chắn này mà d'Herelle sử dụng phage nhưng không thông hội chẩn với bệnh nhân, dẫn đến công việc của ông bị nhiều sự chỉ trích từ các nhà khoa học khác.

Năm 1920, d'Herelle đến khu vực Đông Dương nhằm theo đuổi việc nghiên cứu bệnh tả và dịch hạch, rồi sau đó ông trở về Pháp cuối năm đó. Cho tới thời điểm đó, D'Herelle chính thức vẫn là nhân viên phụ việc không được trả lương, và không có được một phòng thí nghiệm riêng; về sau d'Herelle khẳng định đó là kết quả của một cuộc tranh cãi giữa ông và người phó giám đốc viện Pasteur, Albert Calmette. Nhà sinh học Edouard Pozerski đã tỏ ra thông cảm với d'Herelle và cho ông mượn các dụng cụ ở phòng thí nghiệm của ông. Năm 1921, ông đã tự xoay xở và cho phát hành cuốn sách về các công trình của mình như là một tài liệu chính thức của Viện bằng cách qua mặt ông Calmette. Trong những năm sau đó, các bác sĩ và nhà khoa học ở khắp Tây Âu bày tỏ sự quan tâm ngày càng tăng đến liệu pháp chữa trị bằng phage, đã được thử nghiệm thành công trong việc ngăn chặn nhiều căn bệnh khác nhau. Kể từ đó, trong một vài trường hợp cá biệt vi khuẩn đề kháng đối với một loại phage duy nhất, d'Herelle đã đề nghị sử dụng "hỗn hợp phage" bao gồm nhiều dòng phage khác nhau để chữa trị.

Liệu pháp phage nhanh chóng được ứng dụng rộng rãi, và trở thành một niềm hi vọng lớn trong y khoa. Năm 1925, d'Herelle nhận được bằng tiến sĩ danh dự từ Đại học Leiden, cũng như huy chương Leeuwenhoek, vốn chỉ được trao mỗi mười năm. Giải thưởng sau đã có ảnh hưởng quan trọng đối với ông, cũng như nhà sinh học nổi tiếng Louis Pasteur nhận cùng giải vào năm 1895. Các năm tiếp theo, ông được đề cử 8 lần cho giải Nobel, dù vậy ông chưa một lần nhận giải này.

Ai Cập và Ấn Độ

Sau khi nhận một vị trí tạm thời tại Đại học Leiden, d'Herelle có được một vị trí trong Conseil Sanitaire, Maritime et Quarantenaire d'Egypte tại Alexandria. Đây là một Hội đồng có trách nhiệm ngăn chặn sư lan tràn của bệnh dịch hạch và bệnh tả đến châu Âu, và đặc biệt nhấn mạnh vào các vấn đền vệ sinh của các nhóm người hành hương đạo Hồi trở về từ Mecca và Medina. D'Herelle đã sử dụng các loại phage mà ông thu thập được từ chuột nhiễm dịch hạch trong các cuộc hành trình của ông tại Đông Dương vào năm 1920 để chữa trị các bệnh nhân ở đây một cách thành công. Đế quốc Anh ngay lập tức đã có các chiến dịch rộng lớn nhằm ngăn chặn dịch hạch dưa trên các kết quả nghiên cứu của ông. Vào năm 1927, d'Herelle đã chuyển mục tiêu của mình sang một hướng khác: Ấn Độ và bệnh tả.

D'Herelle đã phân lập được các chủng phage các nạn nhân dịch tả ở Ấn Độ. Như thường lệ, ông không chọn một bệnh viện đảm bảo đầy đủ các tiêu chuẩn châu Âu, mà lựa chọn các căn lều y tế ở các khu ổ chuột. Theo thuyết của ông, một người nghiên cứu cần phải rời bỏ các bệnh viện được trang bị đầy đủ và nên làm việc và chống lại các căn bệnh ở môi trường "tự nhiên" của chúng. Đội của ông đã đi đổ các dung dịch chứa phage vào các giếng nước ở các ngôi làng có bệnh nhân; và kết quả là tử lện tử vong giảm từ 60% chỉ còn 8%. Trên toàn Ấn Độ bệnh dịch bị dập tắt trong vòng ít hơn 7 tháng.

Hoa Kỳ

Tuy nhiên, sau đó D'Herelle lại từ chối yêu cầu của chính phủ Anh quốc làm việc ở Ấn Độ trong năm tiếp theo, thay vào đó ông nhận lời mời làm giảng sư từ Đại học Yale. Trong lúc đó, các công ty dược phẩm ở châu Âu và Hoa Kỳ đã bắt đầu sản xuất các dược phẩm từ phage của riêng họ, các dược phẩm này lại được hứa hẹn sẽ cho các kết quả điều trị không khả thi. Để chống lại việc này, d'Herelle đồng ý làm người cộng tác với một công ty sản xuất phage của Pháp, và lấy lợi nhuận thu được đầu tư trở lại cho việc nghiên cứu phage. Nhưng tất cả họ đều phải gánh chịu những hậu quả của các vấn đề nảy sinh trong sản xuất; nguyên nhân là do các dược phẩm tổng hợp phage cho kết quả thất thường; điều này được lý giải là do trong quá trình cố gắng sản xuất hàng loạt một điều gì đó đã bị bỏ qua khiến phage mất tác dụng, dẫn đến sự mất phẩm chất của phage, hay là do tính sai lượng thành phần, hoặc tính sai về liều thuốc gây ra việc sử dụng sai loại phages, vốn chỉ đặc hiệu với từng loại vi khuẩn. Hơn nữa, nhiều nghiên cứu về hiệu quả điều trị của phage đã bị chỉnh sửa một cách có chủ ý. Tất cả những điều đó đã khiến cho cộng đồng khoa học quay lưng lại với d'Herelle, người mà do tính cách nóng nảy của mình đã làm nảy sinh người chống đối với ông.

Liên Xô

Nhưng một lần nữa, ông lại chuyển nơi làm. Vào khoảng năm 1934, ông tới thành phố Tbilisi (Georgia, nơi Joseph Stalin được sinh ra). D'Herelle được chào đón như một anh hùng tại Liên bang Xô Viết, khi mang đến các kiến thức giúp ngăn chặn các căn bệnh đang hoành hành ở các quốc gia Đông Âu rồi lan tràn đến Nga. Ông chấp nhận lời mời của Stalin vì hai lý do: người ta cho rằng ông bị thu hút bởi chủ nghĩa cộng sản, và ông cảm thấy hạnh phúc khi làm việc với người bạn của ông, Giáo sư George Eliava, người sáng lập Viện Tbilisi vào năm 1923. Eliava đã kết bạn với d'Herelle trong chuyến đi đến viện Pasteur ở Paris, nơi ông tìm hiểu và học hỏi về phage vào năm 1926.

D'Herelle làm việc tại viện Tbilisi trong vòng khoảng 1 năm - và công trình của ông được ghi nhận trong cuốn sách, "Bacteriophage và hiện tượng phục hồi" được viết và xuất bản ở Tbilisi vào năm 1935, và dành tặng cho Stalin. Ông đã dự định cư trú lâu dài tại Tbililsi và đã bắt đầu xây dựng một căn nhà riêng trong khuôn viên Viện (sau này được chuyển thành trụ sở KGB tại Georgia). Nhưng ngay sau đó, bạn của ông Eliava đem lòng yêu người phụ nữ là trưởng cơ quan cảnh sát bí mật và người này cũng đáp lại tình yêu này, do đó Eliava đã được định đoạt. Ông bị lưu đày và công bố là kẻ thù của nhân dân dưới sự thanh trừng do Stalin. D'Herelle buộc phải trốn chạy vào không bao rờ quay lại Tbilisi. Sách của ông cũng bị cấm lưu hành. Sau đó, Thế chiến II nổ ra.

Ở lại Pháp

Bất chấp nhiều trở ngại, liệu pháp phage vẫn phát triển nhanh chóng và được sử dụng rộng rãi trong quân đội ở cả hai bên tham chiến trong nỗ lực nhằm bảo toàn tính mạng cho binh lính của mình ít nhất là khỏi tổn thất vì nhiễm trùng. Thật sự thì D'Herelle cũng không được lợi gì từ sự phát triển này; ông bị giam lỏng tại nhà bởi một người Đức tên "Wehrmacht" tại Vichy, Pháp. Ông dành thời gian của mình viết cuốn sách "Giá trị của thí nghiệm", và ghi lại các ký ức của ông, tất cả nằm trong 800 trang sách.

Sau ngày D-Day, thuốc kháng sinh penicillin mới được điều chế trở nên thông dụng và được dùng rộng rãi trong các bệnh viện ở phương Tây. Kháng sinh được dễ dàng sử dụng và đáng tin cậy hơn liệu pháp phage, điều đó khiến cho kháng sinh trở thành lựa chọn được ưu tiên hàng đầu bất chấp các tác dụng phụ và sự kháng thuốc của vi khuẩn. Liệu pháp phage vẫn được sử dụng phổ biến tại Liên bang Xô Viết, cho đến khi chính thể này sụp đổ.

Félix d'Herelle bị ung thư tụy hành hạ và ông mất trong sự lãng quên ở Paris vào năm 1949. Ông được chôn cất ở Saint-Mards-en-Othe trong một căn hộ tại Aube ở Pháp.

Trong thập niên 1960 cái tên Félix d’Hérelle xuất hiện trong một danh sách xuất bản bởi Quỹ Nobel vền các nhà khoa học mà các đóng góp của họ xứng đáng được nhận Giải Nobel nhưng không được trao vì nhiều lý do.

Tuy nhiên, nước Pháp cũng không hoàn toàn lãng quên Félix d'Herelle. Đã có một đại lộ được đặt tên ông ở quận 16 ở in Paris.

Hình ảnh ông trong văn chương

Tiểu thuyết Arrowsmith được viết bởi Sinclair Lewis với sự hỗ trợ khoa học từ Paul de Kruif dựa trên các chi tiết về cuộc đời d'Herelle.

Các công trình xuất bản
Đây là danh sách các công trình đã được xuất bản của ông, không phải là các đề tài nghiên cứu và ấn phẩm nhỏ.

1946. L’étude d’une maladie: Le Choléra. French. F. Rouge & Cie S. A., Lausanne.
1938. Le Phénomène de la Guérison dans les Maladies Infectieuses. Masson et cie, Paris.
 Russian translation with G. Eliava. 1935. Bakteriofag i fenomen vyzdorovlenija Tiflis Gos. Univ. (Tbilisi National University, Tbilisi, Georgia).
 Georgian translation with G. Eliava. 1935. (cf Summers WC, 1999, page 165)
1933. Le Bactériophage et ses Applications Thérapeutiques. Doin, Paris.
 English translation. with G. H. Smith. 1930. The Bacteriophage and its Clinical Application. p. 165-243. Charles C. Thomas, Publisher, Springfield, Illinois.
1929. Études sur le Choléra. Impr. A. Serafini, Alexandrie.
English translation, with R. H. Malone, and M. N. Lahiri. 1930. Studies on Asiatic Cholera. Thacker, Spink & Co., Calcutta.
1926. Le Bactériophage et son Comportement. Masson et Cie, Paris.
 English translation, with G. H. Smith. 1926. The Bacteriophage and Its Behavior. The Williams &Wilkins Co., Baltimore.
with G. H. Smith. 1924. Immunity in Natural Infectious Disease. Williams & Wilkins Co., Baltimore.
1923. Les Défenses de l'Organisme. Flammarion, Paris.
1921. Le Bactériophage: Son Rôle dans l'Immunité. Masson et cie, Paris.
 German translation, 1922. Der Bakteriophage und seine Bedeutung für die Immunität. F. Vieweg & Sohn, Braunschweig.
English translation, 1922 The Bacteriophage: Its Role in Immunity. Williams and Wilkins Co./Waverly Press, Baltimore.

Đọc thêm
 William C. Summers, Felix d'Herelle and the Origins of Molecular Biology, New Haven: Nhà xuất bản Đại học Yale, 1999.

Tham khảo

 includes excerpts from his unpublished autobiography Macmillan.

Nhà vi sinh học Canada
Nhà di truyền học
Nhà sinh học Canada
Nhà nghiên cứu Phage
Canadian Medical Hall of Fame
Người Montréal
Người Pháp Quebec
Người Canada ở Guatemala
Sinh năm 1873
Mất năm 1949