title: Ngành Da gai

text:
Ngành Da gai hay Động vật da gai, danh pháp khoa học Echinodermata, là một ngành động vật biển, chúng sống ở nhiều độ sâu khác nhau từ đới gian triều đến đới biển sâu.

Ngành này bao gồm khoảng 7.000 loài còn sống, là ngành lớn thứ 2 trong các động vật miệng thứ sinh sau nhóm động vật có dây sống. Ngành này cũng là ngành lớn nhất bao gồm các loại nước ngọt và các loài trên cạn.

Giới thiệu giản lược
Ngành Động vật da gai (Echinodermata) là một loại của Động vật miệng thứ sinh (deuterostomia), có được vị trí tiến hoá ở trong động vật không đốt sống rất cao, đại đa số sinh tồn ở đáy biển và đại dương, thiểu số hải sâm trải qua sinh tồn phù du; chủng loại sinh tồn tự do có thể đạt tới chuyển động chậm chạp, thong thả. Từ biển nông đến biển sâu vài nghìn mét đều có phân bố rộng khắp. Chủng loại hiện còn sống có hơn 6.000 loài, nhưng mà nhiều chủng loại hoá thạch đạt đến hơn 20.000 loài, từ Kỷ Cambri xuất hiện đến suốt cả Đại Cổ Sinh đều rất phồn thịnh, trong đó có năm lớp đã bị tuyệt diệt hoàn toàn. Các lớp như Sao biển, Cầu gai, Hải sâm, Đuôi rắn biển, v.v mà ta thường thấy ở ven sát bờ biển đều thuộc về Ngành Động vật da gai. Chúng nó đều có một ít nơi cư trú đặc thù về phương diện cấu trúc hình thái và sự phát sinh, có khác biệt rất lớn với đơn vị phân loại không xếp hạng Động vật nguyên khẩu. Sự khác biệt mà quan sát từ bên ngoài là rất lớn, có hình dạng sao, hình dạng cầu, hình dạng ống tròn và hình dạng hoa. Đối xứng toả tròn 5 nan hoa bánh xe - thuộc bậc đối xứng toả tròn thứ sinh, biểu hiện ra bên ngoài là do các chân ống xếp đặt theo thứ tự. Cách phân biệt thân thể là phần nan hoa thì có chân ống hoặc gọi vùng chân hút và phần trục bánh xe thì không có chân ống hoặc gọi vùng ở giữa chân hút. Cơ quan bên trong, bao gồm hệ mạch nước, hệ thần kinh, hệ mạch máu và hệ sinh sản tất cả đều là đối xứng toả tròn, chỉ có đường tiêu hóa là không kể đến. Thành phần của thân thể gồm mặt có miệng và mặt đối miệng (mặt có miệng dùng cho tiêu hoá, mặt đối miệng dùng cho bài tiết). Bộ xương rất phát triển tới nơi, cấu thành từ rất nhiều tấm xương calci cácbônát đơn nhất tách ra, tất cả các tấm đều do từng cái một canxít đơn tinh thể hợp thành nên. Phần nhiều là dị thể đực cái (tách ra giống đực và giống cái), tế bào sinh sản phóng thích đến trong nước biển nhằm thụ tinh. Ấu thể lúc mới sinh ra giống nhau hình dạng, về sau thì tuỳ lớp mà khác nhau, thiểu số chủng loại có thể trải qua sinh sản tách đôi (fission) vô tính. Chúng nó rất mẫn cảm với sự ô nhiễm nước, song lực tái sinh thông thường rất mạnh. Phương thức tìm bắt thức ăn là bản tính nuốt thức ăn, bản tính lọc thức ăn và bản tính ăn thịt.

Đặc trưng ngoại hình
phải|nhỏ|Loài Ophionereis reticulata, một loài sao biển tính giòn
phải|nhỏ|Một loài hải sâm đến từ Malaysia
phải|nhỏ|Triển lãm số lượng nhiều màu sắc của loài sao biển
phải|nhỏ|Loài Nhím biển tía, một loài cầu gai có vỏ gai vây bọc bên ngoài cùng biểu bì rất tốt
phải|nhỏ|Một loài của lớp Huệ biển bám dựa vào rạn san hô
Sự khác biệt mà quan sát từ bên ngoài là rất lớn, có hình dạng sao, hình dạng cầu, hình dạng ống tròn và hình dạng hoa. Đối xứng toả tròn 5 nan hoa bánh xe biểu hiện ra bên ngoài là do các chân ống xếp đặt theo thứ tự. Căn cứ vào có hay không có chân ống, thân thể chia ra là phần nan hoa thì có chân ống hoặc gọi vùng chân hút và phần trục bánh xe thì không có chân ống hoặc gọi vùng ở giữa chân hút. Cơ quan bên trong, bao gồm hệ mạch nước, hệ thần kinh, hệ mạch máu và hệ sinh sản tất cả đều là đối xứng toả tròn, chỉ có đường tiêu hóa là không kể đến. Do vì đối xứng toả tròn nên chia thân thể là mặt có miệng và mặt đối miệng.

Dù cho hình thể các lớp động vật của ngành này có khác biệt rất lớn, nhưng cấu tạo cơ bản của chúng nó hoàn toàn nhất luật. Lớp Sao biển và lớp Đuôi rắn hiện ra hình sao, từ trên xuống dưới bẹt bằng nhau, trục thân thể rất ngắn, mặt có miệng hướng về phía dưới, chân ống đi sát bên cổ (nan hoa) xếp đặt theo thứ tự làm thành hình dạng toả tròn. Lớp Cầu gai và lớp Hải sâm thì trục thân thể kéo dài, phần nan hoa và phần trục kết hợp với nhau, thân thể hiện ra hình cầu hoặc hình ống tròn, chân ống xếp đặt theo thứ tự làm thành kinh tuyến. Lớp Huệ biển thì mặt có miệng hướng lên trên, mặt đối miệng có cuống dài hoặc cành cong được dùng để cho bám dựa.

Bộ xương của ngành Động vật da gai rất phát triển tới nơi, cấu thành từ rất nhiều tấm xương calci cácbônát đơn nhất tách ra, tất cả các tấm đều do từng cái một canxít đơn tinh thể hợp thành nên. Biểu bì vây bọc bên ngoài bộ xương, thượng bì thông thường mang theo gai. Lớp Cầu gai và lớp Sao biển có gai xiên không giống nhau. Bộ xương của lớp Cầu gai là phát triển tới nơi nhất, tấm xương càng cùng gắn kết thân thiết với nhau thì càng hợp thành vỏ. Tấm xương cổ của lớp Sao biển, Đuôi rắn và Huệ biển hoàn thành hình dạng đốt xương nhỏ. Bộ xương của lớp Hải sâm không phát triển tới nơi nhất, bộ xương biến đổi thành xương hình kim khâu, còn gọi là xương mảnh, phân tán cực kì nhỏ.

Tập tính sinh tồn
Đại đa số đình lưu ở đáy biển và đại dương, thiểu số lớp Hải sâm trải qua sinh tồn phù du; các loại sinh tồn tự do đạt tới di động chậm chạp, thong thả. Phương thức tìm bắt thức ăn là bản tính nuốt thức ăn, bản tính lọc thức ăn và bản tính ăn thịt.

Sinh sản và sinh trưởng
thế=|nhỏ|Một loài của lớp Huệ biển đạt đến trình độ sinh sản tách đôi vô tính.
Phần nhiều là dị thể đực cái, tế bào sinh sản phóng thích đến trong nước biển cốt để thụ tinh, ấu thể lúc mới sinh ra giống nhau về hình dáng, về sau thì tuỳ lớp mà khác nhau, thiểu số chủng loại có thể trải qua sinh sản tách đôi vô tính. Chúng nó rất mẫn cảm với sự ô nhiễm nước, song lực tái sinh thông thường rất mạnh.

Phân loại và phát sinh chủng loại
Có 5 lớp:
 Lớp Huệ biển - Crinoidea
 Lớp Sao biển - Asteroidea
 Lớp Đuôi rắn - Ophiuroidea
 Lớp Cầu gai - Echinosidea
 Lớp Hải sâm - Holothuroidea

Giá trị sản sinh và mở rộng
Có một ít loài của ngành Động vật da gai là thực phẩm bảo quý, ví như loài hải sâm, noãn của loài cầu gai. Trong hệ thống sinh thái biển và đại dương, loài động vật da gai luôn là loài ưu thế ở trong số ít quần xã động vật cư lưu ở đáy. Trong số lượng sinh vật của động vật đáy ở đáy biển và vực sâu, loài động vật da gai chiếm cao nhất khoảng 90%. Trong việc nghiên cứu địa lí học động vật đáy, loài động vật da gai luôn là loài chỉ thị rất tốt. Một ít chủng loại mang bản tính lọc thức ăn đạt đến trình độ vận tải số lượng nhiều vật chất thối rữa, điều đó có thể làm giảm thiểu hoạt động của vi sinh vật ở đáy biển và đại dương. Một ít chủng loại dùi đá đục đá tạo thành sự phá hoại với đường bờ biển. Một ít loại đuôi rắn luôn là vật liệu mồi của loài cá ở đáy biển. Loài sao biển ưa thích ăn loài động vật có vỏ, cho nên luôn là kẻ địch gây hại ở trong nuôi trồng loài động vật có vỏ. Chủng loại hoá thạch của ngành Động vật da gai rất nhiều, chiếm hữu địa vị nhất định ở trong địa chất học. Địa tầng calci cácbônát đã lâu năm toàn bộ được cấu thành từ bộ xương của lớp Huệ biển đã phân giải xong. Ở phương diện nghiên cứu lí luận cơ sở của các thật nghiệm của ngành phôi thai học, tế bào sinh dục của giống cái của lớp Cầu gai là một trong những vật liệu thật nghiệm rất tốt. Một ít loài động vật da gai có sẵn tuyến sinh độc hoặc dịch tiết độc, có khả năng phát triển thành dược phẩm thông qua nghiên cứu. Chất Holothurin (hải sâm tố) và Glycosaminoglycan (danh pháp cũ: Mucopolysaccharides) phân tách ra từ mấy loài hải sâm có sẵn hoạt tính kháng bệnh ung thư.

Xem thêm
 Phân loại giới Động vật

Chú thích

Tham khảo
 Black, R M (1973). The Elements of Palaeontology, 3rd impression. Cambridge University Press, 340pp + xviii, ISBN 0-521-09615-4. (Chapter 9 deals with Echinoids).
 Clark, A M (1968). Starfishes and their relations, 2nd edition. Trustees of the British Museum (Natural History), 120pp nickel
 Clarkson, E N K (1993). Invertebrate Palaeontology and Evolution, 3rd edition. Chapman & Hall, 434pp + ix, ISBN 0-412-47990-7. (Chapter 9 covers Echinoderms).
 Nichols, D (1969). Echinoderms, 4th (revised) edition. Hutchinson University Library, 192pp, ISBN 0-09-065994-5. (This is the same Nichols who produced the seminal work on the mode of life of the irregular echinoid, Micraster, in the English chalk).

 Shrock R R & Twenhofel W H (1953). Principles of Invertebrate Paleontology, 2nd edition. McGraw Hill International Series on the Earth Sciences, 816pp + xx, LCC 52-5341. (Chapter 14 covers Echinoderma).

 Williamson D I (2003). "The Origins of Larvae", xviii + 261 pp, ISBN 1-4020-1514-3. Kluwer. Dordrecht. (Chaps 8–12 cover echinoderm larvae).
Rajakumar CP., (2002) Studies on the echinoderm fauna of the Muttom and Colachel coasts (South West bờ biển của India) PhD Thesis, University of Kerala, India.

Liên kết ngoài

 The Echinoid Directory from the Natural History Museum.
 Echinodermata  from the Tree of Life Web Project.
 Berkeley taxonomy on the Echinodermata
 Echinoderms of the North Sea
 The Echinoblog-An echinoderm themed blog
 Larval Echinodermata Fact Sheet


title: Limonia inconsiderata

text:
Limonia inconsiderata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Limonia (Limoniidae)
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Aphelodoris antillensis

text:
Aphelodoris antillensis là một loài sên biển mang trần thuộc nhánh Doridacea, là động vật thân mềm chân bụng không vỏ sống ở biển trong họ Discodorididae.
Chiều dài kỷ lục là 29 mm.
Chiều sâu ít nhất mà nó sinh sống là 0,6 m 0.6 m. Còn chiều sâu tối đa là 12 m.

Chú thích

Tham khảo

Aphelodoris


title: Colleretto Castelnuovo

text:
Colleretto Castelnuovo là một đô thị ở tỉnh Torino in the Italian region of Piedmont, có vị trí cách khoảng 40 km về phía bắc của Torino, nước Ý. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 331 người và diện tích là 6,3 km².

Colleretto Castelnuovo giáp các đô thị: Castellamonte, Cintano, Borgiallo, và Castelnuovo Nigra.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Torino
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: 4708 Polydoros

text:
4708 Polydoros (1988 RT) là một Trojan của Sao Mộc được phát hiện ngày 11 tháng 9 năm 1988 bởi C. Shoemaker ở Palomar.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 4708 Polydoros

Được phát hiện bởi Carolyn S. Shoemaker
Thiên thể phát hiện năm 1988


title: Xilinhot

text:
Xilinhot (Tiếng Mông Cổ: , , ; , Hán Việt: Tích Lâm Hạo Đặc) là một thành phố cấp huyện của địa cấp thị Xilin Gol, khu tự trị Nội Mông Cổ, Trung Quốc. Đây là thủ phủ của minh và cách Bắc Kinh và Hohhot lần lượt là . Thành phố là một trung tâm năng lượng lớn, với một mỏ than đồ sộ cùng các vùng nông nghiệp xung quanh. Văn hoá Mông Cổ có ảnh hưởng đáng kể tại thành phố này.

Nhai đạo
 Hy Nhật Tháp Lạp (希日塔拉街道)
 Bảo Lực Căn (宝力根街道)
 Hàng Cái (杭盖街道)
 Sở Cố Lan (楚古兰街道)
 Ngạch Nhĩ Đôn (额尔敦街道)
 Nam Giao (南郊街道)

Trấn
 A Nhĩ Thiện Bảo Lạp Cách (阿尔善宝拉格镇)

Tô mộc
 Bảo Lực Căn (宝力根苏木)
 Triêu Khắc Ô Lạp (朝克乌拉苏木)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang thông tin chính thức

Đơn vị cấp huyện Nội Mông
Xilin Gol
Thành phố Nội Mông


title: Tipula impudica

text:
Tipula impudica là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Nearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Gốc tự do

text:
nhỏ|250x250px|Gốc hydroxyl, biểu thị bằng cấu trúc Lewis, có một electron độc thân.
nhỏ|Ion hydroxide so với gốc hydroxyl.
Một gốc tự do (tiếng Anh: radical hoặc free radical) là một nguyên tử, phân tử hoặc ion có ít nhất một electron hóa trị độc thân. Ngoại trừ một số trường hợp ngoại lệ, những electron độc thân này tạo ra các gốc có tính phản ứng hóa học cao. Nhiều gốc tự do dimer hóa một cách tự phát. Hầu hết các gốc tự do hữu cơ có thời gian tồn tại ngắn.

Một ví dụ đáng chú ý về gốc tự do là gốc hydroxyl (HO·), một phân tử có một electron độc thân trên nguyên tử oxy. Hai ví dụ khác là triplet oxygen và triplet carbene (꞉) có hai electron độc thân.

Mối liên hệ với chất oxy hóa

Gốc tự do cũng là một cách gọi khác chất oxy hóa. Có thể chúng được chia làm hai bài riêng với mục tiêu nhấn mạnh, để cập đến các hướng khác nhau:
 Chất oxy hóa nói về các phản ứng oxy hóa khử hóa học nói chung xảy ra trong môi trường.
 Gốc tự do nói về các phản ứng oxy hóa xảy ra trong cơ thể gây ra các loại bệnh và nhiều tác hại trên cơ thể.

Tác động tới sức khỏe con người
Gốc tự do có nhiều tác hại với sức khỏe con người, nó là nguồn gốc của sự lão hóa và hơn 100 bệnh tật bao gồm các bệnh về não, mắt, da, hệ miễn dịch, tim, mạch máu, phổi, thận, đa cơ quan và khớp. Ở mức độ nặng, gốc tự do gây nên nhiều bệnh nguy hiểm và gây ung thư do sau khi "cướp" electron, gốc tự do làm tổn thương màng tế bào, phản ứng mạnh với các phân tử protein, DNA và các acid béo, dẫn đến những biến đổi gây tổn hại, rối loạn và làm chết tế bào.

Số lượng của gốc tự do tích lũy theo tuổi và tác hại ngày càng nghiêm trọng. Tuổi tác ngày càng tăng thì số lượng gốc tự do cũng không ngừng sản sinh. Ước tính, mỗi tế bào phải hứng chịu khoảng 10.000 gốc tự do "tấn công" mỗi ngày.

Tham khảo

Phản ứng hóa học
Liên kết hóa học
Phân tử sinh học
Hóa môi trường


title: Neuermark-Lübars

text:
Neuermark-Lübars là một đô thị thuộc huyện Stendal, bang Sachsen-Anhalt, Đức. Đô thị Neuermark-Lübars có diện tích 20,65 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 343 người.

Tham khảo


title: Cryptonychus angusticpes

text:
Cryptonychus angusticpes là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Gestro miêu tả khoa học năm 1907.

Chú thích

Tham khảo

Cryptonychus


title: Prasat Balangk

text:
Prasat Balangk là một huyện srok thuộc tỉnh Kampong Thom, ở miền trung Campuchia. Theo thống kê năm 1998, dân số toàn huyện là 40.516 người.

Tham khảo

Huyện của Campuchia
Huyện Campuchia


title: Gerhard Schröder

text:
[] (sinh ngày 7 tháng 4 năm 1944), là một nhà chính trị Đức, là Thủ tướng Đức từ năm 1998 đến năm 2005. Là một đảng viên của Đảng Dân chủ Xã hội Đức (SPD), ông đã dẫn đầu một chính phủ liên hiệp của đảng SPD và Đảng Xanh. Trước khi trở thành một nhà chính trị hoàn toàn, ông từng là một luật sư thành công và trước khi trở thành thủ tướng, ông từng là thủ hiến của bang Niedersachsen. Sau cuộc bầu cử liên bang năm 2005, mà đảng của ông bị thua và sau 3 tuần thương lượng, ông đã rút lui nhường lại chức thủ tướng cho Angela Merkel thuộc Liên minh Dân chủ Thiên Chúa giáo.

Tham khảo

Liên kết ngoài

  Pictures "Spuren der Macht"
 From Ironmonger's Apprentice to Chancellor, Deutsche Welle, tháng 7 năm 2005
 Profile: Gerhard Schroeder, BBC News, tháng 7 năm 2005
 The Modern Chancellor: Taking Stock of Gerhard Schröder, Der Spiegel Online, tháng 10 năm 2005

Sinh năm 1944
Thủ tướng Đức
Cựu sinh viên Đại học Göttingen
Đảng viên Đảng Dân chủ Xã hội Đức
Tín hữu Giáo hội Luther
Nhân vật còn sống
Dân biểu Đức


title: (69936) 1998 UD17

text:
{{DISPLAYTITLE:(69936) 1998 UD17}}

(69936) 1998 UD17 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 17 tháng 10 năm 1998.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 69001–70000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1998
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Metanomeuta

text:
Metanomeuta là một chi bướm đêm thuộc họ Yponomeutidae.

Các loài
Metanomeuta fulvicrinis - Meyrick, 1935
Metanomeuta zonoceros - Meyrick, 1935

Chú thích

Tham khảo

Yponomeutidae


title: Ctenicera mertoni

text:
Ctenicera mertoni là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Knull miêu tả khoa học năm 1959.

Chú thích

Tham khảo

Ctenicera


title: 24028 Veronicaduys

text:
24028 Veronicaduys là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1608.8618974 ngày (4.40 năm).

Nó được phát hiện ngày 9 tháng 9 năm 1999.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Mulur

text:
Mulur là một thị trấn thống kê (census town) của quận Dakshina Kannada thuộc bang Karnataka, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Mulur có dân số 5057 người. Phái nam chiếm 46% tổng số dân và phái nữ chiếm 54%. Mulur có tỷ lệ 76% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 79%, và tỷ lệ cho phái nữ là 73%. Tại Mulur, 10% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thị trấn thuộc huyện Dakshina Kannada


title: (5339) 1992 CD

text:
(5339) 1992 CD là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Tsutomu Hioki và Shuji Hayakawa ở Okutama, Nishitama District, Tokyo, ngày 4 tháng 2 năm 1992.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 5001–6000

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser

Thiên thể phát hiện năm 1992
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Lê Khanh

text:
NSND Lê Khanh (sinh ngày 14 tháng 7 năm 1963 tại Hà Nội), tên thật là Trần Mai Khanh, được biết đến với vai trò là một diễn viên điện ảnh, nghệ sĩ kịch nói và đạo diễn nổi tiếng. Lê Khanh là một diễn viên gạo cội của nền điện ảnh Việt Nam, bà là trường hợp hiếm hoi được phong danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú, Nghệ sĩ Nhân dân trước tuổi. Bước chân vào lĩnh vực nghệ thuật từ năm 1970 cho đến nay, chị đã tham gia diễn xuất trong nhiều hoạt động sân khấu điện ảnh lẫn truyền hình và là một trong những diễn viên lâu năm được nhiều sự yêu mến. Gần đây bà còn thử sức trong lĩnh vực hài kịch và người mẫu.

Lê Khanh thuộc thế hệ diễn viên khóa 1 của Nhà hát Tuổi Trẻ. Không ngoa khi nói, chị là diễn viên sân khấu đẳng cấp nhất trong số các diễn viên đẳng cấp. Bà đã gặt hái thành công ở cả hai lĩnh vực sân khấu và điện ảnh khi vào vai khoảng 200 nhân vật chính trong sự nghiệp nghệ thuật. Không chỉ được công chúng mến mộ bởi tài năng, NSND Lê Khanh còn được đánh giá cao về nhan sắc.

Vai kịch nào, thể loại phim nào Lê Khanh cũng muốn thử sức, kể cả diễn hài, kể cả phim đề tài hình sự. Diễn gì cũng nghiêm túc, cũng không làm cho người xem thấy vai đó xa lạ với chị. Nhưng, điều quan trọng là, ở không gian nào của nghệ thuật người ta vẫn thấy Lê Khanh sang và duyên dáng. Ngay cả nhạc trưởng người Đan Mạch Frans Rasmussen khi sang Việt Nam năm 2005 thực hiện dự án nghệ thuật kỷ niệm 200 năm Andersen, cũng quyết chọn Lê Khanh là người đọc trích truyện Andersen trên nền nhạc giao hưởng do ông chỉ huy. Chỉ bởi vì cái vóc dáng ấy, chất giọng ấy, đài từ ấy của Lê Khanh sang quá. Cái sang, cái duyên ấy do cha mẹ sinh, do trời cho? Có, nhưng phần lớn cũng là do mình biết giữ cái riêng của mình trong khi đi tìm cái mới, thử sức với cái mới, biến hóa và “lột xác”. Đó là Lê Khanh. Và còn nữa Lê Khanh khao khát tận hiến đường dài nghệ thuật với tư duy của một bà giáo “biết kiến thức đạo diễn để dạy diễn cho học trò”. Không quá nhiều những nghệ sĩ như Lê Khanh, biết Nam, biết Bắc, biết đi biết dừng, biết khéo léo giữ chắc những gì quý giá mình tạo ra và biết buông rơi những gì không thuộc về mình hoặc khó lòng chạm tới.

Tiểu sử
Lê Khanh tên thật là Trần Mai Khanh, sinh ngày 14 tháng 7 năm 1963 tại Hà Nội). Bà được sinh ra trong một gia đình có truyền thống 4 đời làm nghệ thuật và có lối sống cùng văn hóa đậm nét Hà Nội.

NSND Lê Khanh xuất thân trong một gia đình dòng dõi nghệ thuật bề thế tại Hà Nội. Cha chị là NSND Trần Tiến, người có nhiều vai diễn để đời như: Nghêu trong “Nghêu sò ốc hến”, Nguyễn Trãi trong “Nguyễn Trãi ở Đông Quan”, Đế Thích trong “Hồn Trương Ba, da hàng thịt”. Mẹ là nghệ sĩ ưu tú Lê Mai, bà là con gái của nhà thơ, nhà viết kịch Lê Đại Thanh và diễn viên Đinh Ngọc Anh. Lê Khanh là cháu của NSUT Lê Chức - Phó Chủ tịch thường trực Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam. Chị gái của Lê Khanh nghệ sĩ kịch nói Lê Vân và Lê Vi một nghệ sĩ múa.

NSND Lê Khanh kết hôn với đạo diễn, nhà quay phim Phạm Việt Thanh. Gia đình của chị luôn giữ được hạnh phúc. Bà cũng từng là Phó Giám đốc nghệ thuật của Nhà hát Tuổi Trẻ.

Có thể nói, Lê Khanh là người may mắn khi nhận được sự ủng hộ của gia đình ngay từ lúc "chạm ngõ" nghệ thuật. Sự ủng hộ của bố mẹ khiến Lê Khanh cảm thấy mình được tôn trọng. “Làm nghề này phải thảnh thơi, hồn nhiên, bay bổng và phải vô tư thì mới quên mình ngoài đời thường để hóa thân vào nhân vật. Chứ ngồi diễn ở đây mà đầu óc còn mông lung, áy náy, day dứt đủ thứ ở sau lưng thì không làm được. Chỉ cần trong nhà bố mẹ không đồng ý thì liệu bạn có thảnh thơi đầu óc để làm nghề không? Cả gia đình tôi, nhiều thế hệ chỉ làm nghệ thuật, và tôi có được may mắn thứ nhất là được cả nhà ủng hộ. Tiếp đến là lấy chồng cùng nghề và cũng được chồng ủng hộ tuyệt đối. May mắn thứ ba là mọi cơ hội cứ tự đến, chứ tôi không phải đi tìm”.

Lê Khanh thuộc thế hệ diễn viên khóa 1 của Nhà hát Tuổi Trẻ. Không ngoa khi nói, chị là diễn viên sân khấu đẳng cấp nhất trong số các diễn viên đẳng cấp. Bà từng chia sẻ rằng bà được đóng kịch từ khi còn nằm trong bụng mẹ - NSƯT Lê Mai. Những vai diễn và những trải nghiệm sân khấu của mẹ đã giúp chị hình thành nên thế giới quan nghệ thuật từ rất sớm. Đến năm 7 tuổi, chị được đóng vai đầu tiên.

Bà từng tốt nghệp trường Sân khấu Điện ảnh Hà Nội năm 1982, các học sinh khóa I khi ấy đều đã trở thành những diễn viên rất có kinh nghiệm. Con đường nghệ thuật của bà đặc biệt nhất là luôn có những đặc cách. Khi tốt nghiệp, nhờ kết quả học tập quá tốt và những cống hiến quá nhiệt tình khi vừa học vừa làm, bà được đặc cách không phải qua thời gian thực tập mà được ghi tên luôn vào biên chế Nhà hát. Sau đấy, bà cũng được đặc cách phong NSƯT trước niên hạn, dù không đủ huy chương.

Lê Khanh từng là giảng viên tại trường Đại học Sân khấu điện ảnh Hà Nội.

Sự nghiệp
Bước chân vào nghệ thuật từ năm 1970, nữ nghệ sĩ đã có nhiều vai diễn để đời trên sân khấu như Lý Chiêu Hoàng trong vở “Rừng trúc”, Đan Thiềm trong vở “Vũ Như Tô”, Thúy trong “Bến bờ xa lắc”, Juliet trong vở “Romeo và Juliet”, quận chúa Minfo trong” Âm mưu và tình yêu”…

NSND Lê Khanh kể: "Thực ra, tôi biết đến nghề diễn lần đầu tiên năm tôi lên 8 tuổi. Đó là một bộ phim nửa truyền hình nửa sân khấu. Nói là nửa nọ nửa kia vì nó được diễn trực tiếp trên sân khấu 58 Quán Sứ nhưng ngoại cảnh lại được quay tại bãi tre Sông Hồng. Nghe có vẻ phức tạp, song có một dấu ấn đó là một thời khắc cuối cùng của công nghệ truyền hình thủ công. Đó là một vai diễn duy nhất tôi diễn cùng với bố tôi, NSND Trần Tiến cho đến tận bây giờ. Bố tôi đóng vai ông và tôi vào vai cháu.

Một năm sau, khi lên 9 tuổi thì bà vào vai bé Bu-Mi phim "Hai bà mẹ" (Đạo diễn Nguyễn Khắc Lợi, một bộ phim nói về tình hữu nghị Việt Lào). Bộ phim đã làm bước đệm cho bà thấy rằng, nghệ thuật là một điều gì đó thực sự quan trọng trong lựa chọn nghề nghiệp của bà.

Lúc 15 tuổi rưỡi, Lê Khanh nhận được vai chính đầu tiên - cô thanh niên xung phong Tuất trong bộ phim “Từ một cánh rừng” của nữ đạo diễn Đức Hoàn vào năm 1978. Chị đón tuổi 16 tại Khe Sanh, nơi được chọn làm bối cảnh chính. 6 tháng sau, phim kết thúc, Lê Khanh trở về Nhà hát Tuổi trẻ chấp hành nghiêm chỉnh quy định cơ quan đề ra: Không lấy chồng, không sinh con, không làm điện ảnh trong vòng 10 năm để bắt đầu hành trình mà chị gọi vui là “tu luyện sân khấu”. Lê Khanh bảo, sở dĩ nhà hát quy định “gắt gao” như vậy là để diễn viên định hình một phong cách sân khấu chuyên nghiệp, tránh tình trạng “đóng phim thì như diễn kịch mà diễn kịch lại như đóng phim”. Vậy là, dù điện ảnh tìm đến trước nhưng Lê Khanh quyết định chọn sân khấu làm nghề chính, vì thế mà chị không lăn tăn, chú tâm tuyệt đối vào sân khấu suốt 10 năm.

Sau khi hoàn thành “khóa tu sân khấu”, Lê Khanh bắt đầu “bù đắp” cho nghệ thuật thứ bảy. Đây chính là giai đoạn chị tỏa sáng trên màn ảnh với hàng loạt vai nữ chính, ở cả dòng phim chính luận, chiến tranh cách mạng và phim thị trường như: Tu sĩ Băng Thanh trong “Săn bắt cướp”, chiến sĩ biệt động Điệp trong “Dòng sông hoa trắng”, Thùy trong “Anh ấy không cô đơn”, Lan trong “Chuyện tình bên dòng sông”, Thoa trong “Bản tình ca cuối cùng”, Kiều Loan trong “Chiếc mặt nạ da người”... Trở lại với điện ảnh, với gương mặt "đậm chất xi nê”, biểu hiện tinh tế và giàu cảm xúc, Lê Khanh nhanh chóng trở thành gương mặt điện ảnh quen thuộc, ghi dấu ấn đậm nét trong lòng người xem. Trung bình mỗi năm chị đóng 2 phim. Lê Khanh tiết lộ, do "đóng đô" ở thành phố Hồ Chí Minh nên chị đã mua luôn một căn nhà "ở trỏng" để tiện làm nghề.

Sau này, Lê Khanh trở lại với sân khấu và thể nghiệm những phong cách khác nhau, trong đó có hài kịch và liên tục gây bất ngờ với những lần xuất hiện mới mẻ, ấn tượng. “Có một số người ngại thất bại nên không dám thử, riêng với nghệ thuật thì tôi có thể khẳng định là mình rất táo bạo” - Lê Khanh chia sẻ. Thế là, từ sân khấu, đình đám với những vai quận chúa, công nương; từ điện ảnh, nổi tiếng với hàng loạt phim ăn khách, Lê Khanh “nhảy” sang đọc thơ với dàn nhạc giao hưởng, diễn kịch đương đại, kịch hình thể, kịch ước lệ, đi nước ngoài diễn giao lưu... Cứ thế, Lê Khanh mạnh dạn xông vào những vùng đất mới, tìm tòi cái mới để làm mới mình. “Tôi tự đưa mình vào thế khó kinh khủng, tới mức có nhiều khi sợ bị tai biến vì áp lực không được thất bại. Tôi cho rằng ra quốc tế thì không được phép thua kém. May mắn thay, cuối cùng đều thoát hiểm một cách ngoạn mục” - chị thổ lộ.

Cho đến bây giờ, có thể nói rằng con đường nghệ thuật của Lê Khanh khá thuận lợi. Cũng đúng thôi, bởi đóng phim hay diễn kịch thì chị đều yêu cầu bản thân phải làm tốt, và cũng nhờ thế mà chị trở thành người nổi tiếng. Nhưng Lê Khanh lại bảo, thực ra chẳng có gì xuôi tuồn tuột, bởi cái khó là ở tự thân người nghệ sĩ hằng ngày phải vượt qua thử thách, mỗi một lần vào vai đều phải tạo ra sự mới mẻ. “Áp lực nhiều khi do mình tự tạo ra. Có người hỏi tôi có chiêu thức nào để vượt qua những thử thách mới, tôi nghĩ câu trả lời nằm ở chỗ mình biết cân bằng cuộc sống hay không. Không thể cái gì mình cũng có được cùng một lúc”.

Có sự nghiệp gắn liền với hàng trăm vai diễn sân khấu khác nhau cùng nhiều phim điện ảnh, truyền hình. Cô có thể hóa thân và khắc họa thành công tính cách của các nhân vật từ hiện đại nhất tới cổ điển nhất, từ những vai diễn ăn mày rách nát tới nhiều vai chính kinh điển.

Nữ nghệ sĩ được mọi người ví như một “biểu tượng sống” trong làng kịch của Việt Nam. Khả năng diễn xuất và tài năng làm đạo diễn không chỉ giúp cho sân khấu kịch ngày càng phát triển mà còn đem đến cho khán giả những cái nhìn sâu sắc hơn về mọi mặt trong đời sống.

Ngoài chính kịch, diễn viên Lê Khanh còn lấn sân sang làm hài kịch với vai diễn ấn tượng trong “Đời cười” năm 1999. Bằng lối diễn xuất chuyên nghiệp và có duyên đã có thể lấy được tiếng cười từ phía khán giả, giúp họ cảm thấy sảng khoái, hồn nhiên trong tâm hồn. Bà từng tham gia sân khấu Idecaf của nghệ sĩ Thành Lộc suốt 6 tháng liền vở Âm mưu và tình yêu. Hồi đó bà, Thành Lộc, Hữu Châu, Minh Trí cứ ao ước được diễn cùng nhau, thế là rình cơ hội đóng với nhau trong vở bi kịch cổ điển này.

Trong lĩnh vực truyền hình, NSND Lê Khanh là một trong những diễn viên lâu năm nhận được nhiều sự yêu mến qua các vai diễn như nữ tu sĩ Băng Thanh trong "Săn bắt cướp", Lan trong "Chuyện tình bên dòng sông", Thoa trong "Bản tình ca cuối cùng", Hoàng Điệp trong "Dòng sông hoa trắng"... Đặc biệt, sau khi tham gia phim “Săn bắt cướp” Lê Khanh còn “săn bắt” luôn được trái tim của đạo diễn, nhà quay phim – NSƯT Phạm Việt Thanh (trước đó, đạo diễn này đã từng kết hôn và có 1 con gái riêng).

Nếu nói về sự cống hiến cho nghệ thuật thì không thể không kể đến những bộ phim điện ảnh đã góp phần đưa tên tuổi lên một tầm cao mới. Một trong những bộ phim để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng khán giả là phim “Người Hà Nội” của đạo diễn Hoàng Tích Chỉ. Trong vai nhân vật Thảo đã phần nào xây dựng và truyền tải thành công hình tượng của một người phụ nữ Hà thành với những nét tính cách tiêu biểu, đặc trưng.

Năm 2001, Lê Khanh được phong danh hiệu NSND khi mới bước sang tuổi 38. Và tính tới thời điểm này, nữ nghệ sĩ là diễn viên sân khấu trẻ tuổi nhất được phong tặng danh hiệu cao quý này.

Năm 2008, sau khi tham gia phim "Con đường sáng" NSND Lê Khanh bắt đầu vắng bóng trên màn ảnh. Thời gian sau, NSND Lê Khanh chuyên tâm đảm đương nhiều vai trò như công việc giảng dạy, làm đạo diễn và quản lý trong vai trò Phó giám đốc Nhà hát Tuổi trẻ Hà Nội. Mới đây, sau một thời gian khá dài vắng bóng trên phim truyền hình Việt, NSND Lê Khanh đã tái xuất trên màn ảnh nhỏ cùng một loạt các nghệ sĩ nổi tiếng trong dự án phim Việt dựa theo kịch bản của Mỹ - “Mẹ ơi, bố đâu rồi”.

NSND Lê Khanh tạm ngừng diễn xuất sau 40 năm để thực hiện ước mơ giảng dạy. Diễn viên "Mùa hè chiều thẳng đứng" mong muốn tạo ra thế hệ diễn viên trẻ đủ thực lực để theo đuổi con đường điện ảnh. Ngoài là mộit diễn viên điện ảnh, nghệ sĩ kịch nói thì Lê Khanh còn là một đạo diễn sân khấu tài ba, bà từng đạo diễn các vở như "Nhà ôsin", "Tất cả đều là con tôi", "Lời thề thứ 9"... hay vở hài kịch ngắn như "Thị Hến"...

Gần đây, sau một thời gian khá dài vắng bóng trên phim truyền hình Việt, NSND Lê Khanh đã tái xuất trên màn ảnh nhỏ cùng một loạt các nghệ sĩ nổi tiếng trong dự án phim Việt dựa theo kịch bản của Mỹ - “Mẹ ơi, bố đâu rồi”. NSND Lê Khanh cho biết, lí do chị nhận lời tham gia bộ phim “Mẹ ơi, bố đâu rồi?” lần này là vì bây giờ mới có thời gian vì chị mới nghỉ hưu tại Nhà hát Tuổi trẻ sau suốt quãng thời gian dài làm nghề và gắn bó với sân khấu. Đồng thời, nữ nghệ sĩ chia sẻ thêm rằng chị quyết định quay lại với phim truyền hình là bởi kịch bản phim lần này rất hấp dẫn và nhiều ý nghĩa đối với chị.

Trở lại màn ảnh rộng sau 20 năm vắng bóng, NSND Lê Khanh liên tục xuất hiện trong các dự án phim điện ảnh lớn và gặt hái thành công mới ở độ tuổi U60. Năm 2021, nữ nghệ sĩ nhận giải Nữ diễn viên chính xuất sắc nhất tại LHP Việt Nam lần thứ 22 với vai diễn Lý Lệ Hà trong Gái già lắm chiêu V. Nữ NSND còn sẵn sàng chấp nhận cắt bỏ mái tóc dài mà cô đã nuôi suốt 20 năm để có thể hóa thân thành nhân vật “Lý Lệ Hà” đầy sắc sảo trong phim “Gái già lắm chiêu V”. Không còn hình ảnh tiểu thư đài các, khuôn thước vốn có, cô đã xuất sắc lột xác thành một người đàn bà hào nhoáng, quyền lực.

Năm 2022, NSND Lê Khanh còn vinh dự được Bộ Văn hóa - Thể thao - Du lịch trao tặng giải thưởng “Diễn viên điện ảnh của năm”.

Sau 40 năm, khi đã đủ kinh nghiệm để tự tin nói rằng "Tôi là diễn viên điện ảnh thực thụ", NSND Lê Khanh thực hiện tâm huyết giảng dạy, tìm kiếm và đào tạo lứa diễn viên mới cho điện ảnh. Cô mời những diễn viên có kinh nghiệm diễn xuất, đào tạo như NSƯT Thành Lộc, NSND Hồng Vân cùng các diễn viên nổi tiếng như Ninh Dương Lan Ngọc, Kaity Nguyễn… để giảng dạy thế hệ diễn viên trẻ.

Danh sách kịch
Tiêu biểu:

Kịch nói
Đã tham gia vai chính trong các vở diễn

 Vai Juliet trong vở "Romeo và Juliet"
 Vai Gian-da trong vở "Gian-da"
 Vai Bà mẹ trong vở "Hồn ma bóng quỷ"
 Vai Dexdemona trong vở "Otenlo"
 Vai Bé trong vở “Vòng phấn Kafka”
 Vai Luyin trong vở "Trưởng giả học làm sang"
 Vai Lý Chiêu Hoàng trong vở "Rừng Trúc"
 Vai Minfo vở "Âm mưu và tình yêu"
 Vai Thôn nữ trong vở "Hoàng tử học nghề"
 Vai Tấm trong vở "Tấm Cám"
 Vai Cô giáo Thuý trong vở "Mùa hạ cuối cùng"
 Vai Bà mẹ trong vở "Đứa con tôi"
 Vai Cô Lụa trong vở "Lời nói dối cuối cùng"
 Va Lý Nam Thanh trong vở "Chết cho điều chưa có"
 Vai Ni cô Đàm Vân trong vở "Ni Cô Đàm Vân"
 Vai Nhâm trong vở "Điều không thể mất"
 Vai Quỳnh trong vở "Vườn Quỳnh"
Vai Ngọc Tú trong vở "Bất hoà với số phận"
 Vai Nguyệt Cầm trong vở "Nguyệt Cầm"
Vai My Lưang trong vở "Giũ áo mù sa"
Vai Tâm trong vở "Ai là người phán xử"
Vai Đan Thiềm trong vở "Vũ Như Tô"
Vai Thuý trong vở "Bến bờ xa lắc"
Vai Yến trong vở "Những nẻo đường trần gian"
Vai bà già điếc trong vở "Chỉ tại cái tai"
Vai bà tham lam trong vở "Khôn ngoan không lại với giời"
Vai nữ anh hùng JanĐa trong vở "Chim sơn ca"
Vai Ximma trong vở "Vào đời"
Vai Erica trong vở "Ngôi nhà trên thiên đường"
Vai NhiNa trong vở "Người con trai cả"
Vai bà Đại Cát trong vở "Quẫn"
Vai bà Hoài trong vở "Lời thề thứ 9"
Vai Nora trong vở "Nhà búp bê"
Vai bà mẹ trong vở "Tất cả đều là con tôi (Miller)"
Vai nữ anh hùng Pháp Jeanne d’Arc trong vở “Khi tôi 26 tuổi”
"Hoa cúc xanh trên đầm lầy"
"Nhà Osin"
"Chén thuốc độc"
"Ai là thủ phạm"
Và nhiều vở kịch khác

Hài kịch

 “Đời cười 1”
 “Đời cười 2”
 “Đời cười 3”
 “Khôn ngoan không lại với giời”
 Vai Klea trong vở "Con cáo và chùm nho"
 Vai bà già điếc trong vở "Chỉ tại cái tai"
 Vai Thị Hến trong vở "Thị Hến"
 Và nhiều vở hài khác

Danh sách phim

Phim điện ảnh

Vai Tuất trong phim "Từ một cánh rừng" (1978)
Vai Tu sĩ Băng Thanh trong phim "Săn bắt cướp" (1992)
Vai Hân trong phim "Ám ảnh"
Vai Kim trong phim "Có một tình yêu như thế"
Vai Thái trong phim "Điều anh chưa kịp nói"
Vai Khanh trong phim Mùa hè chiều thẳng đứng (2000)
Vai Mai trong phim "K09 là ai"
Vai Thái Tuyết Mai trong phim Gái già lắm chiêu 3 (2020)
Vai Lý Lệ Hà trong phim Gái già lắm chiêu V (2021)
Vai bà Kim trong phim Cô gái từ quá khứ (2022)

Phim truyền hình
 Vai người cháu trong phim "58 Quán Sứ" (1977 - 8 tuổi)
 Vai Bum My trong phim "Hai bà mẹ" (Năm 9 tuổi)
 Vai Thảo trong phim "Người Hà Nội"
 Vai Nguyễn Thị Kiu trong phim "Con đường sáng" (2008)
 Vai Lan trong phim "Chuyện tình bên dòng sông"
 Vai Điệp trong phim "Dòng sông hoa trắng"
 Vai Thoa trong phim "Bản tình ca cuối cùng"
 Vai Thuỳ trong phim "Anh ấy không cô đơn"
 Vai Kiều Loan trong phim "Chiếc mặt nạ da người"
 Vai Huệ trong phim "Cạm bẫy tình"
 Vai Khanh trong phim "Những ngày không mưa"
 Vai bà Vân trong phim "Mẹ ơi! Bố đâu rồi?" (2018)
 Vai bà Lan trong phim "Nơi giấc mơ tìm về"(2023)

Phim chiếu mạng

 Vai Hoạn Bà trong phim Kiều (2021)

Phim Video
Vai Thuỳ trong phim "Tiếng gọi bên sông
Vai Bà triệu phú trong phim "Bên dòng sông Trẹm"
Vai Na trong phim "Chợ tình"

MV

 Vai Thảo trong MV "Chị tôi" (của Mỹ Linh)

Danh sách chương trình

Đạo diễn
 Em yêu anh
 Nhà ôsin
 Tất cả đều là con tôi
 Lời thề thứ 9
 Thị Hến

Gia đình
Lê Khanh là con của hai nghệ sĩ kịch nói NSND Trần Tiến và NSƯT Lê Mai, là em của NSƯT Lê Vân, diễn viên điện ảnh, nghệ sĩ múa, và là chị của NSƯT Lê Vi, nghệ sĩ múa.

Chồng chị là đạo diễn, Nghệ sĩ Ưu tú Phạm Việt Thanh. Trước khi kết hôn với Lê Khanh, Phạm Việt Thanh đã từng kết hôn và có một con gái riêng. Phạm Việt Thanh và Lê Khanh có chung với nhau hai con, con gái sinh năm 1995, con trai sinh năm 1997.

Giải thưởng
Tiêu biểu:

 Nghệ sĩ ưu tú (1989)
 Nghệ sĩ nhân dân (2001)
 Huy chương Bạc Liên hoan Sân khấu chuyên nghiệp toàn quốc
 Huy chương Vàng cho nhân vật chính kịch chính tại Liên hoan Sân khấu nhỏ chuyên nghiệp toàn quốc 1996 (vai Thúy vở “Bến bờ xa lắc")
 Huy chương Vàng cho nhân vật chính kịch chính tại Liên hoan Sân khấu nhỏ chuyên nghiệp toàn quốc (vai Lý Chiêu Hoàng trong vở “Rừng trúc)
 Huy chương Vàng cho nhân vật chính kịch chính tại Liên hoan Sân khấu nhỏ chuyên nghiệp toàn quốc (vở "Đời cười")

Nhận xét
Nói về nhiệt huyết cống hiến nghệ thuật của NSND Lê Khanh, NSƯT Trần Lực từng từng bày tỏ: “Lê Khanh là một dạng nghệ sĩ luôn hồn nhiên, ngây thơ mà không kém phần nhiệt huyết. Đó chính là thanh xuân, sức trẻ trong nghề diễn để không vì tuổi tác mà đánh mất thanh xuân”.

Nhà thơ Nguyễn Bảo Chân - trong một bài viết về Lê Khanh - từng ấn tượng sâu sắc với đôi mắt của chị: "Đôi mắt mở to ngơ ngác nhìn cuộc đời, lúc yêu thương đắm đuối, lúc lạ lẫm, quyết liệt, lúc giá băng, lãnh đạm...".

Chú thích

Liên kết ngoài

Phim và người giành giải Liên hoan phim Việt Nam
Người Hà Nội
Nhà hát Tuổi trẻ
Nghệ sĩ nhân dân Việt Nam
Nữ diễn viên điện ảnh Việt Nam
Nữ diễn viên sân khấu Việt Nam
Nữ diễn viên truyền hình Việt Nam
Nữ diễn viên Việt Nam thế kỷ 20
Nữ diễn viên Việt Nam thế kỷ 21


title: Anê Lê Thị Thành

text:
Anê Lê Thị Thành (1781–1841), còn gọi là Bà Đê, là một Thánh Công giáo Việt Nam. Bà sinh năm 1781 tại Thanh Hóa. Khi triều đình nhà Nguyễn đang thi hành chính sách chống đạo Công giáo gay gắt, bà là người giúp đỡ cho nhiều linh mục lánh nạn tại Ninh Bình. Vì lý do này bà đã bị bắt giam rồi giam giữ ở Nam Định, trong tù bà vẫn quyết giữ đức tin Công giáo dù đã nhiều lần bị bắt phải từ bỏ. Bà chết vào năm 1841 khi đang bị cầm tù.

Ngày 2 tháng 5 năm 1909, bà được Giáo hoàng Piô X phong Chân Phước. Ngày 19 tháng 6 năm 1988, Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã tôn phong bà lên bậc Hiển Thánh, và trong số 118 hiển thánh và á thánh tử đạo tại Việt Nam, bà là Thánh nữ duy nhất. Trong cộng đồng Công giáo Việt Nam, bà được xem là một bà mẹ Công giáo gương mẫu.

Gia đình
Bà Anê Lê Thị Thành sinh năm 1781 tại làng Gia Miếu (cũng gọi là Bái Điền), huyện Yên Định, nay là xã Hà Long, huyện Hà Trung, tỉnh Thanh Hóa, thuộc Giáo phận Thanh Hóa trong một gia đình theo đạo Công giáo. Vì mưu sinh nên ngay từ khi bà còn nhỏ, gia đình bà đã chuyển về sống tại quê ngoại ở làng Phúc Nhạc, nay thuộc xã Khánh Nhạc, huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình, thuộc Giáo phận Phát Diệm. Bà là một thiếu nữ rất ngoan ngoãn, nết na, được nhiều người trong xóm đạo nhận xét là ngoan hiền, đạo đức. Mỗi ngày sáng và tối bà lên nhà thờ để đọc kinh, cầu nguyện. Bà còn phụ mẹ têm trầu để bán.

Năm 16 tuổi, mẹ bà mất. Năm 19 tuổi, bà kết hôn với ông Nguyễn Văn Nhất, cũng là một thanh niên Công giáo ngoan đạo. Hai ông bà rất thuận hòa với nhau, kiếm sống bằng nghề làm ruộng, nuôi tằm. Dù cũng không dư giả gì, bà không bao giờ từ chối khi có người tới xin ăn. Hai ông bà sinh được sáu con: hai con trai tên Đê và Trân, bốn con gái tên Thu, Năm, Nhiên, Nụ. Tục lệ địa phương thời ấy thường gọi tên cha mẹ theo con trai cả nên bà cũng được biết đến với tên là bà Đê. Cho tới lúc qua đời, bà có tất cả 17 cháu trai và gái.

Các con của ông bà Đê đều là những đứa trẻ ngoan ngoãn, lễ phép, được mọi người quý mến. Được như vậy là nhờ công quan tâm chăm sóc dạy dỗ của hai ông bà. Bà dạy các con học chữ, giáo lý, nhắc nhở chúng siêng năng đi lễ, xưng tội. Về đời sống gia đình của các con, bà chỉ cho phép các con gái kết hôn với những thanh niên đạo đức. Khi các con đã lập gia đình rồi, bà hay đến thăm, khuyên nhủ các con phải sống hòa thuận yêu thương nhau, không bao giờ được gây gỗ và phải luôn vâng lời cha mẹ chồng.

Hoàn cảnh tử đạo

Bà Anê Lê Thị Thành là người có lòng bác ái hay yêu thương giúp đỡ mọi người, nhất là các linh mục. Bà cùng chồng dành hẳn một khu nhà đặc biệt cho các linh mục trú ẩn. Thời ấy vua Thiệu Trị đang có chính sách cấm đạo, tội chứa chấp linh mục có thể bị chết. Lúc bấy giờ là tháng 3 năm 1841, có 4 linh mục đang hoạt động tại làng Phúc Nhạc gồm linh mục Berneux Nhân ở nhà ông Phaolô Thức, linh mục Galy Lý ở nhà ông Trùm Cơ, linh mục Thành ở nhà bà Đê và linh mục Ngân ở một nhà khác. Linh mục Thành có một người giúp việc tên Đễ. Người này vì tham tiền nên đã lén báo quan chỗ các linh mục đang ở.

Sáng ngày 14 tháng 4 năm 1841, ngay lễ Phục Sinh, quan Tổng đốc Trịnh Quang Khanh cùng 500 lính ập xuống làng Phúc Nhạc. Quan lệnh tất cả mọi người trong làng phải tập trung ở một chỗ rồi cho lính đi lục soát từng nhà. Linh mục Thành và Ngân nhanh chân nên may mắn trốn thoát; linh mục Nhân vì sơ suất để lộ gấu áo trên gác nhà dòng Mến Thánh Giá nên, còn linh mục Lý thì được ông Cơ dẫn sang nhà bà Đê. Bà chỉ cho ông một chỗ trốn ở cái mương khô sau vườn cạnh bụi tre, rồi cùng con gái lấy rơm phủ lên. Không may quân lính cũng đã nhìn thấy ông vào nhà bà. Nhà của bà liền bị lục soát, mọi tài sản đều bị tịch thu, còn bản thân bà, linh mục Lý, ông Cơ và 2 nữ tu thì bị trói và đeo gông ra đình làng. Khi đó bà 60 tuổi.

Lúc mới bị bắt bà rất sợ hãi, nhưng khi ra tới đình làng thì bà không còn có vẻ gì là sợ sệt nữa. Bà và những người bị bắt cùng phải đeo gông đi bộ suốt đêm từ Phúc Nhạc ra Nam Định. Vì tuổi già sức yếu, đường thì xa nên nhiều lần quân lính phải mang giúp. Khi ra công trường, quan bắt bà cùng hai nữ tu phải chối đạo nhưng cả ba đều nhất quyết không chịu. Quan truyền lệnh đánh, lúc đầu thì bằng roi, sau lấy củi lớn quật vào chân bà, vừa đánh vừa kéo bà qua Thánh Giá. Bà sấp mình xuống đất kêu lớn tiếng:"Lạy Chúa, xin thương giúp con, con không bao giờ muốn chối bỏ lòng tin Chúa, nhưng vì con là đàn bà yếu đuối, nên họ dùng sức mạnh để cưỡng bách con đạp lên Thập Giá"Không lay chuyển được niềm tin của bà, quan tống bà vào tù. Ở đó bà phải chịu đủ loại cực hình tra tấn, bị đánh đập tàn nhẫn, nhưng bà vẫn không thối chí, không bước qua Thánh Giá cũng như không khai chỗ trú ẩn của các linh mục khác. Quan bèn lệnh cho bỏ rắn độc vào người bà. Vì là thân đàn bà, bà rất sợ hãi, nhưng sau khi cầu nguyện lên Chúa, bà can đảm đứng yên nên rắn không cắn. Quan bực tức lại truyền đánh bà mạnh hơn trước. Về sau bà chia sẻ với chồng lúc ông vào thăm: "Họ đánh đập tôi vô cùng hung  dữ, đến đàn ông chưa chắc đã chịu nổi, nhưng tôi được ơn Đức Mẹ giúp sức, nên không cảm thấy đau  đớn gì".

Bị nhốt cùng chung với bà có hai nữ tu dòng Mến Thánh Giá là Anna Khiêm và Anê Thanh. Hai dì cũng bị thả rắn vào áo, cốt để làm cho sợ mà khai ra chỗ ẩn trốn của các linh mục. Hai nữ tu này cũng đã thay nhau chăm sóc bà khi bà mắc chứng kiết lị vì điều kiện vệ sinh trong tù không tốt. Các linh mục cũng gởi thuốc cho bà và ban phép giải tội, xức dầu.

Khi con gái vào thăm, thấy quần áo bà đầy máu liền òa khóc, bà ôn tồn bảo: "Con đừng khóc, mẹ mặc áo hoa hồng đấy, mẹ vui lòng chịu khổ vì Giêsu, sao con lại khóc?". Bà khuyên con nên về để sửa soạn việc nhà, sốt sắng giữ đạo, sáng tối đọc kinh và cầu nguyện cho bà đủ sức để vác Thánh Giá Chúa đến cùng. Cuối cùng, vì kiệt sức, bà qua đời vào ngày 12 tháng 7 năm 1841, hưởng thọ 61 tuổi.

An táng và phong thánh
Sau khi bà mất, quan truyền cho quân lính đốt ngón chân bà theo thủ tục lúc bấy giờ để chắc chắn bà đã chết. Họ tẩm liệm xác bà rồi an táng tại pháp trường Bảy Mẫu

Khoảng sáu tháng sau, mọi người đi tìm lại mộ của bà. Tương truyền vì có quá nhiều mộ nên không biết mộ nào là đúng. Thế rồi có người nảy sinh ý tưởng cắm một cây tre vào mỗi ngôi mộ, cây tre nào vẫn còn xanh tốt giữa trưa hè nắng nóng chính là cây tre ngôi mộ của bà. Sau một thời gian, chỉ còn duy nhất một cây còn xanh tươi, đào lên thì thấy đúng là mộ bà Anê Lê Thị Thành. Việc này được kể là một trong những phép lạ trong hồ sơ phong thánh của bà. Lúc mở nắp quan tài, thân xác bà vẫn còn hồng hào y nguyên, chưa hư hại gì. Năm 1881, linh mục chánh xứ Phúc Nhạc đem thi hài bà cùng bảy vị tử đạo khác về an táng tại mồ riêng.

Vào ngày 2 tháng 5 năm 1909 bà được Giáo hoàng Piô X phong Chân Phước. Sau đó vào ngày 19 tháng 6 năm 1988, cùng với 116 vị Thánh Tử Đạo Việt Nam khác, Giáo hoàng Gioan Phaolô II phong bà lên bậc Hiển Thánh.

Liên hệ với Inê Tử đạo vãn
Năm 1838, trong Tự Điển Việt-La (Dictionarium Latino-Anamiticum) của Jean Louis Taberd, phần phụ lục trang 110 đến 135 có in một bài thơ (vãn) tên Inê Tử đạo vãn về một vị tử đạo có tên thánh là Inê. Bài vãn gồm 562 câu, in song song với bản dịch tiếng Latinh, Anh và Pháp. Vị tử đạo trong bài thơ này cũng là một người phụ nữ, cũng bị bắt vào tù, bị đánh đập tra tấn, chồng con cũng vào thăm khuyên bỏ đạo nhưng vẫn kiên quyết theo Chúa tới cùng. Vì lẽ đó cho nên có ít nhất hai tác giả đã cho rằng vị tử đạo này chính là Thánh Anê Lê Thị Thành. Tuy nhiên điều này không hợp lý vì Tự Điển Việt-La được in năm 1838, trong khi Thánh Anê Thành tử đạo năm 1841.

Về tác giả, Lê Văn Hảo nhận xét Inê Tử đạo vãn khuyết danh, nhưng Lê Đình Thông lại cho rằng chính Thánh Philipphê Phan Văn Minh (1815 - 1853) là tác giả đồng thời cũng là dịch giả ba bản tiếng Latinh, Anh và Pháp. Đỗ Quang Chính, dựa trên sách Histoire de la mission de Cochinchine, kết luận thực ra bài thơ này đã được viết sớm hơn nhiều, vào khoảng năm 1700, và về một nhân vực có thực hoàn toàn khác: bà Inê Huỳnh Thị Thành, tử đạo ngày 25-12-1700 tại Nha Trang; tác giả viết bài thơ là Loren Huỳnh Lâu (1656-1712).

Di sản
Tại Ninh Bình là nơi bà lớn lên có một nhà thờ riêng để kính bà, và cũng là trung tâm kính Thánh Tử Đạo của giáo phận Phát Diệm, tên là Đền Thánh Phúc Nhạc. Đền theo kiến trúc phương Đông, nằm ngay cạnh chợ Nhạc, xã Khánh Nhạc, huyện Yên Khánh, tại km thứ 13 hướng Ninh Bình về Phát Diệm. Mỗi tuần lúc 5 giờ chiều có thánh lễ.

Bà là Thánh Quan Thầy của Hội Bà Thánh Đê tại Hà Nội, một hội đoàn nhằm giúp cho những phụ nữ trong cũng như ngoài Công giáo đã lấy chồng có điều kiện gặp gỡ, chia sẻ giúp đỡ lẫn nhau. Một số Hội hiền mẫu hay Hội các bà mẹ Công giáo cũng nhận bà làm thánh quan thầy.

Xem thêm
 Các thánh tử đạo Việt Nam
 Đền Thánh Phúc Nhạc
 Nhà thờ chính tòa Phát Diệm

Chú thích

Liên kết ngoài
Đọc tiểu sử Thánh Anê Lê Thị Thành hay là ở đây , giọng đọc: Nguyễn Ngọc Ngạn.

Sinh năm 1781
Mất năm 1841
Thánh Công giáo Việt Nam
Tử đạo Công giáo Rôma
Lê Thị Thành
Lê Thị Thành
Nữ giới thời Nguyễn
Thánh Công giáo Rôma
Tín hữu Công giáo Việt Nam


title: Ghép tế bào gốc tạo máu

text:
Ghép tế bào gốc tạo máu hay thường được gọi ngắn gọn là ghép tủy là một phương pháp điều trị bệnh được ứng dụng nhiều trong ngành huyết học và ung thư học. Phương pháp này thực hiện quá trình cấy ghép tế bào gốc tạo máu lấy từ tủy xương hoặc từ máu ghép vào cơ thể người bệnh để chữa các bệnh lý huyết học, bệnh lý miễn dịch, di truyền và một số bệnh lý ung thư khác.

Lịch sử ngành ghép tủy
Ngành ghép tủy thực sự phát triển bắt đầu sau sự bùng nổ của năng lượng và vũ khí hạt nhân năm 1945. Mặc dù trước đó đã có một vài nỗ lực của trong việc dùng tủy xương của người hiến đưa vào cơ thể người nhận là những bệnh nhân bị thiếu máu hay ung thư máu bằng đường uống, tiêm bắp hay truyền tĩnh mạch.

Vào thời điểm này, ngành ghép tủy bắt đầu được nghiên cứu nhiều vì xuất hiện những bệnh nhân bị các bệnh lý máu ác tính do phơi nhiễm phóng xạ iôn hóa.

Chúng ta có thể lược lại một số mốc quan trọng của ngành ghép tủy:

Ca ghép tủy đầu tiên được ghi nhận năm 1939, thực hiện trên một bệnh nhân bị xơ tủy do kim loại nặng, tủy ghép lấy từ người anh ruột của bệnh nhân. Ca ghép này không thành công, bệnh nhân chết sau 5 ngày.
Ca ghép tủy được ghi nhận thành công đầu tiên là năm 1965, khi một bệnh nhân Bạch cầu lymphô cấp loại nguyên bào lymphô được điều trị bằng hóa trị và xạ trị, sau đó được truyền tế bào tủy xương từ 6 người hiến tủy khác nhau nhưng có liên hệ huyết thống. Bệnh nhân này tử vong sau 20 tháng vì bệnh tái phát.
Từ năm 1977 đến 1980, thành công trong nghiên cứu ghép tủy dị thân.Cũng từ năm 1978, ghép tủy trong bệnh lymphôm bắt đầu có những thành công nhất định.
Năm 1990, BS E.D. Thomas đã được trao giải thưởng Nobel y học cho những nghiên cứu về ghép tủy.
Đến năm 2000, thì đã có hơn 500 000 trường hợp ghép tủy thực hiện trên toàn thế giới. Cho đến bây giờ ghép tủy đã được thử nghiệm nghiên cứu trong nhiều bệnh lý, cả ác tính lẫn không ác tính, đáng kể là ghép tủy khá hiệu quả trong điều trị các bệnh lý thiếu máu bất sản, khi tủy hiến có HLA phù hợp người nhận, đặc biệt giữa anh chị em ruột.

Phân loại ghép tủy

Tự ghép tủy
Tự ghép tủy từ sản phẩm tủy toàn phần
Tự ghép tủy từ sản phẩm tế bào gốc của tủy hay của máu ngoại vi

Dị ghép tủy
Dị ghép từ sản phẩm tủy toàn phần
Dị ghép từ sản phẩm tế bào gốc của tủy hay của máu ngoại vi.
Dị ghép từ sản phẩm tế bào gốc của máu cuống rốn.

Quy trình ghép tủy

Chuẩn bị trước ghép tủy

Lựa chọn người cho tủy – Phức hợp phù hợp mô chính MHC

Phức hợp phù hợp mô chính hay còn gọi là kháng nguyên bạch cầu người HLA.

Phức hợp này bao gồm một nhóm gene nằm trên nhánh ngắn của nhiễm sắc thể số 6, gồm ba loại gene, tạo ra các kháng nguyên hệ HLA, gồm hai loại chính:
Kháng nguyên lớp I gồm các sản phẩm gene ở các locus A, B, C
Kháng nguyên lớp II gồm các sản phẩm gene ở các locus D, DR, DQ và DP.

Các kháng nguyên lớp I được xác định bằng phương pháp huyết thanh học nên được gọi là kháng nguyên SD (Serum determined). Còn các kháng nguyên HLA-D được xác định bằng phản ứng nuôi cấy bạch cầu hỗn hợp

Các bạch cầu lymphô thường mang cả hai loại kháng nguyên trên. Một số lớn các tế bào khác chỉ mang kháng nguyên lớp I tức kháng nguyên SD.

Kháng thể HLA xuất hiện chủ yếu do truyền máu, mang thai, ghép tổ chức hay do tiêm truyền bạch cầu ở những người tình nguyện.

Sự khác biệt kháng nguyên hệ HLA của cơ thể cho và nhận càng lớn thì hiện tượng thải ghép xảy ra càng nhanh. Do đó muốn mảnh ghép sống lâu trong cơ thể thì cần có sự giống nhau về kháng nguyên HLA của cơ thể cho và nhận. Thực tế khó xảy ra trừ khi người cho và nhận là anh chị em sinh đôi một trứng.

Điều trị trước ghép tủy
Trong ghép tạng phải có sự ức chế miễn dịch mạnh ở người nhận để ngăn ngừa thải ghép. Ức chế miễn dịch phải dùng suốt đời bởi sự dung nạp miễn dịch không bao giờ đạt được. Trong ghép tủy xương, ngoài ức chế miễn dịch cần phải tạo nên các khoảng trống trong tủy để các tế bào ghép trú ngụ và sinh sản. Điều này có được bằng điều trị diệt tủy.

Hóa trị liều cao trước ghép tủy, các nhóm thuốc thường dùng như alkylating, etoposide, cytarabine... và có thể cả xạ trị toàn thân. Hiện chưa có sự thống nhất rằng phác đồ nào hiệu quả hơn và được dung nạp tốt hơn phác đồ nào.

Xạ trị toàn thân vai trò cũng chưa rõ ràng và thường được dùng trong lymphôm nguyên bào miễn dịch và lymphôm grad thấp.

Điều trị diệt tủy trước ghép tủy: Bước chuẩn bị tiêu chuẩn cho bệnh nhân trước khi ghép tủy dị thân là hóa trị liều cao kết hợp hay không kết hợp với xạ trị toàn thân. Đó là nỗ lực để điều trị tận gốc bệnh ác tính nền đồng thời giảm tình trạng thải ghép, giảm các phản ứng bất lợi giữa mảnh ghép và chủ. ,
Điều trị không diệt tủy trước ghép tủy: việc điều trị diệt tủy trước ghép tủy thường có độc tính cao vì thường dùng hóa chất liều cao kèm xạ trị toàn thân. Chính độc tính đó đã hạn chế sự dung nạp điều trị, nhất là ở những bệnh nhân lớn tuổi, bệnh nhân có bệnh lý nặng khác kèm theo, hoặc ở những bệnh nhân có bệnh lý diễn tiến chậm (indolent). Lúc này các phác đồ điều trị mà không diệt tủy phù hợp cho những bệnh nhân này mà giảm bớt độc tính. Những phác đồ ít độc tính này cũng phù hợp với bệnh nhân ghép tủy để điều trị các bệnh lý do rối loạn di truyền hoặc bệnh tự miễn mà không phải bệnh lý ác tính. Mục đích của điều trị không diệt tủy trước ghép tủy là ức chế một phần tủy đồng thời ức chế một phần hệ miễn dịch của người nhận để chấp nhận mảnh ghép một cách lâu dài và bền vững.
Những phác đồ chuẩn bị trước ghép tủy mới: xu hướng hiện nay là dùng xạ trị nhắm trúng đích, với kháng thể đơn dòng được gắn đồng vị phóng xạ, tăng liều xạ trị vào bướu và giảm liều đáng kể đến các mô lành. Ví dụ gắn đồng vị phóng xạ I 131 vào kháng thể đơn dòng kháng CD-33, để điều trị cho những bệnh nhân lymphôm không Hodgkin tế bào B. Kháng thể đơn dòng kháng CD-20 (rituximab) cũng được sử dụng kết hợp trong các phác đồ điều trị trước ghép tủy cho kết quả khá khả quan nhất là ở bệnh nhân lymphôm dạng nang.

Chọn lựa nguồn lấy tế bào gốc ,
- Tế bào gốc từ tủy tự thân:
Tế bào gốc được lấy từ tủy xương của chính người bệnh.

Phương pháp này có bất lợi là có thể bị nhiễm tế bào bướu. Đa số các tác giả cho rằng tái phát ở những bệnh nhân ghép tủy tự thân là do sự nhiễm tế bào bướu trong tủy ghép và do các tế bào bướu còn sót lại trong tủy xương bệnh nhân trước khi ghép tủy. Đã có nhiều cách nhằm loại bò tế bào bướu khỏi mẫu tủy ghép. Chẳng hạn kháng thể đơn dòng chống tế bào lymphô B đã được dùng để loại tế bào bướu trong ghép tủy tự thân ở bệnh nhân lymphôm không Hodgkin tế bào lymphô B.

Phương pháp loại tế bào bướu thường được dùng nhất hiện nay là phương pháp dùng kỹ thuật từ miễn dịch (immunomagnetic) với kháng thể đơn dòng để lựa chọn các tế bào gốc có CD 34(+). Ngoài ra, còn có thể kết hợp thêm kháng thể đơn dòng khác để lựa chọn tế bào có CD 34(+) và Thy-1 (+), phương pháp này đã được ứng dụng trong ghép tủy ở bệnh nhân ung thư vú, đa u tủy và lymphôm.

- Tế bào gốc từ máu ngoại vi:
Tế bào gốc cũng có thể có trong máu ngoại vi. Bằng các phương pháp huy động tế bào gốc sau đó chiết tách tế bào gốc bằng các máy tách tế bào. Đây cũng là một nguồn cung cấp tế bào gốc nhất là ở những bệnh nhân đã có tiền căn xạ trị vùng chậu, bệnh nhân mà tế bào tủy xương có nguy cơ bị nhiễm tế bào bướu hoặc khi quá trình nuôi tế bào gốc từ tủy xương thất bại.

- Tế bào gốc từ tủy dị thân:
Tế bào gốc tạo máu được lấy từ tủy của người cho tủy khỏe mạnh. Ghép tủy dị thân được lợi là không bị nhiễm tế bào bướu, đồng thời tác dụng mảnh ghép chống bướu có thể mang lợi ích diệt trừ tế bào ung thư. Tuy nhiên bù lại sự không tương hợp miễn dịch giữa mảnh ghép và người nhận có thể gây nhiều biến chứng chết người. Những biện pháp để ức chế miễn dịch, hạn chế hiện tượng này như hóa trị liều cao, xạ trị, dùng thuốc ức chế miễn dịch ở người nhận và dùng tủy ghép đã được loại tế bào lymphô T, hoặc dùng kháng thể đơn dòng chống tế bào T.

Hiện nay, với các bệnh lý lành tính như hội chứng xơ tủy, thiếu máu bất sản, và nhiều loại bệnh lý rối loạn tăng sinh tủy, cũng như những rối loạn bẩm sinh thì chỉ ghép tủy tự thân được ứng dụng. Tuy nhiên với các bệnh lý ác tính của hệ tạo huyết, thì ghép tủy tự thân và dị thân đều được ứng dụng. Nhìn chung ghép tủy dị thân cho kết quả tốt hơn trong việc kiểm soát bệnh với sự giảm đáng kể tỉ lệ tái phát. Ngược lại, những biến chứng của việc ghép tủy dị thân như bệnh lý mảnh ghép chống chủ, độc tính, nhiễm trùng đã ảnh hưởng đáng kể lên kết quả sống còn.

Các nguồn gốc tế bào tủy ghép,
Từ tủy xương: đa phần lấy từ xương cánh chậu. Quá trình lấy tủy từ tủy xương khá an toàn và hầu hết các biến chứng liên quan đến việc vô cảm. Một số nghiên cứu cho thấy thời gian trung bình để tủy người hiến tặng hồi phục là 16 ngày.
Máu ngoại vi: Tế bào gốc tạo máu hiện diện rất ít ở máu ngoại vi. Tuy nhiên, dưới tác dụng của một số tác nhân như hóa trị, yếu tố kích thích tăng trưởng tạo máu (hematopoietic growth factor), một số thuốc ức chế thụ thể hóa ứng động BC (chemokine receptor), có thể gia tăng sự huy động tế bào gốc trong tủy ra máu ngoại biên. Những tế bào này có thể lấy được bằng cách lọc máu (apheresis). Những tế bào được lấy bằng cách này được gọi là TB đầu dòng máu ngoại vi (peripheral blood progenitor cells) để phân biệt với tế bào gốc tạo máu (blood stem cell). Có nhiều thuốc được dùng để huy động tế bào gốc ra máu ngoại vi như G-CSF, GM-CSF, interleukin-3, thrombopoietin, và gần đây hơn là những chất đối vận (antagonist AMD 3100) với receptor của quá trình hóa ứng động (chemokine-related receptor CXCR4).
Tế bào máu cuống rốn: một bất lợi của nguồn cung cấp này là lượng tế bào gốc tạo máu không nhiều do đó thường được dùng để ghép cho bệnh nhi. Ngược lại đây là các tế bào non, do đó đây cũng chính là những tế bào đi qua được hàng rào miễn dịch của người nhận dễ dàng nhất.

Các phương pháp huy động tế bào gốc tạo máu (đối với tế bào gốc lấy từ máu ngoại biên)

Hóa trị ức chế tủy
Là một trong những phương pháp được thực hiện đầu tiên. Ở giai đoạn phục hồi sau hóa trị ức chế tủy, lượng tế bào gốc ra máu ngoại biên có thể tăng lên 14 – 100 lần.

Phương pháp này có một số bất lợi: kéo dài thời gian điều trị, độc tính cao, gây giảm bạch cầu, giảm tiểu cầu, … Và ở một số bệnh nhân, sau khi hóa trị không ghi nhận thấy tình trạng tăng hoặc tăng rất ít tế bào gốc ở máu ngoại vi, nhất là ở bệnh nhân bị xâm nhập tủy.

Hiện nay, với việc sử dụng các yếu tố kích thích tăng trưởng tế bào gốc thì phương pháp này không còn được sử dụng rộng cũng như không được sử dụng đơn độc để huy động tế bào gốc nữa.

Dùng các yếu tố kích thích tăng trưởng tế bào gốc đơn thuần

Một số thuốc đã được dùng để huy động tế bào gốc ra máu ngoại biên: G-CSF, GM-CSF, interleukin-3, SCF (stem cell factor)…

Hiện G-CSM là thuốc thường được dùng nhất vì hiệu quả và ít độc tính. Một số thuốc khác mới hơn đang được nghiên cứu như AMD3100. AMD 3100 là chất đối vận lên thụ thể chemokine CXCR4 có ở tế bào bạch cầu. Một số nghiên cứu gần đây cho thấy AMD3100 có tác dụng hiệp đồng với G-CSF.

Biến chứng sau ghép tủy,,

Sớm: trong vòng 100 ngày sau ghép tủy

Với việc sử dụng nguồn tế bào gốc từ tế bào máu ngoại vi, thu ngắn thời gian hồi phục tế bào tủy, tế bào máu, vì thế làm giảm đáng kể các biến chứng sớm. Thời gian hồi phục thu ngắn làm giảm sử dụng kháng sinh, giảm nuôi ăn bằng đường truyền tĩnh mạch, giảm truyền máu và giảm thời gian nằm viện. Các thuốc tăng trưởng tế bào như G-CSF thường được dùng trong ghép tủy tự thân có vẻ làm gia tăng quá trình hồi phục của dòng BC trung tính một cách vừa phải.

Sau ghép tủy dị thân gặp nhiều khó khăn hơn. Ở nhiều trung tâm, tế bào gốc từ máu ngoại vi thường được dùng khi người hiến tủy là chị em ruột của bệnh nhân.

Viêm niêm mạc và dinh dưỡng: viêm niêm mạc đường tiêu hóa gặp ở hầu hết những bệnh nhân ghép tủy, đặc biệt ở những bệnh nhân được xạ trị toàn thân hoặc được điều trị methotrexate phòng ngừa bệnh lý mảnh ghép chống chủ. Điều trị chủ yếu là súc miệng, kết hợp dùng kháng sinh phòng ngừa. Giảm đau chủ yếu là tại chỗ, đôi khi phải dùng giảm đau đường tiêm truyền.

Chảy máu: những bệnh nhân ghép tủy có nguy cơ cao bị chảy máu, tuy nhiên đa phần xuất huyết ở những bệnh nhân ghép tủy không thường gặp và có thể kiểm soát được bằng các cách thông thường như xuất huyết dạng chấm, chảy máu mũi, nặng hơn có thể xuất huyết dạ dày, xuất huyết đường sinh dục tiết niệu. Tuy nhiên những xuất huyết này có thể kiểm soát được bằng truyền tiểu cầu.

Nhiễm trùng: do tổn thương hàng rào bảo vệ là da niêm mạc và giảm bạch cầu. Để giảm biến chứng này, nhiều trung tâm đã thực hiện việc truyền globulin miễn dịch cho bệnh nhân sau ghép tủy.

Nhiễm vi trùng rất thường gặp trong thời gian đầu sau ghép tủy và tác nhân chủ yếu là gram (+), mặc dù gram (-) cũng có thể gặp. Cụ thể là nhóm staphylococcus, streptococuss viridans, trực khuẩn gram (-). Cũng có thể nhiễm Haemophilus Influenza, nhưng thường gặp muộn hơn, khoảng tháng thứ 2-3 sau ghép tủy, và gặp ở bệnh nhân bị bệnh mảnh ghép chống chủ cấp.

Theo nhiều tác giả, nguy cơ gia tăng không phải do tình trạng giảm BC mà nguồn bệnh xuất phát từ các đường tiêm truyền mà chủ yếu là catheter tĩnh mạch và do tổn thương hang rào da niêm xảy ra trong quá trình chuẩn bị trước ghép tủy.

Nhiễm nấm: thực sự nguy hiểm cho bệnh nhân sau ghép tủy, đặc biệt nhiễm Aspergilus xâm lấn. Candida và Aspergilus là hai tác nhân thường gặp, tuy nhiên còn nhiều tác nhân khác.

Nhiễm virus: trong giai đoạn sớm sau ghép tủy thì virus thường gặp là Herpes Simplex Virus, virus á cúm. Nhóm Cytomegalo Virus cũng thường gặp, thường khoảng tháng thứ 2-3 sau ghép tủy.

Bệnh mảnh ghép chống chủ cấp: vẫn còn là biến chứng nghiêm trọng và là thách thức cho ghép tủy. Nguyên nhân là sự xung đột miễn dịch giữa tế bào lymphô T của tủy người hiến với mô của cơ thể người nhận, trong điều kiện hệ miễn dịch của người nhận tủy ghép bị ức chế đủ mạnh để không xảy ra phản ứng ngược lại giữa tế bào miễn dịch người nhận với mảnh tủy được ghép. Theo định nghĩa phản ứng này xảy ra trong 100 ngày sau ghép tủy, biểu hiện đầu tiên ở da, đường tiêu hóa và gan. Phòng ngừa bằng cách dùng thuốc ức chế miễn dịch. Thuốc thường dùng là cyclosporine và methotrexate. Tacrolimus (FK506) cũng được sử dụng để phòng ngừa phản ứng này. Một cách khác để phòng ngừa phản ứng này là loại bỏ tế bào lymphô T trong tủy người hiến trước khi ghép cho người nhận. Tuy nhiên, ngược lại, việc loại bỏ tế bào lymphô T thì làm tăng nguy cơ thải ghép và nguy cơ tái phát cho bệnh nhân. Bệnh nhân nhận tủy ghép đã loại bỏ tế bào T cũng gia tăng nguy cơ bị các nhiễm trùng cơ hội. Quan niệm gần đây là chỉ loại bỏ lymphô T ở một mức độ nào đó thôi.

Điều trị đầu tiên cho bệnh mảnh ghép chống chủ là corticoid thường dùng là glucocoticoid.

Thuyên tắc tĩnh mạch: thuyên tắc tĩnh mạch gan là một biến chứng nguy hiểm dễ gây tử vong, thường xuất hiện trong 1 tháng sau ghép tủy, gặp cả trong ghép tủy tự thân và ghép tủy dị thân. Triệu chứng điển hình là tăng cân không rõ nguyên nhân, vàng da, gan to, đau bụng và báng bụng. Khi diễn tiến nặng, có thể ảnh hưởng lên não, suy thận, tổn thương phổi và suy đa cơ quan.

Những bệnh nhân có tiền căn viêm gan siêu vi B hoặc C là những người có nguy cơ cao bị biến chứng này. Những bệnh nhân bị mức độ nhẹ và trung bình có thể hồi phục lại chức năng gan và hiến khi để lại những di chứng mãn tính lên gan.

Điều trị biến chứng này còn chưa thống nhất. Một số nghiên cứu cho thấy dùng heparin và rTPA (recombinant Tissue-plasminogen activator) cải thiện ở một số bệnh nhân nhưng ngược lại làm tăng nguy cơ xuất huyết.

Biến chứng lên phổi: là một biến chứng thường gặp cả trong ghép tủy tự thân và ghép tủy dị thân. Nguyên nhân có thể do nhiễm trùng, do hóa trị, chảy máu, hoặc đôi khi nguyên nhân không rõ. Viêm phổi mô kẽ gặp ở khoảng 10-15% bệnh nhân. Nguy cơ cao ở bệnh nhân lớn tuổi và bệnh nhân có xạ trị vào phổi trước đó. Viêm phổi kẽ vô căn có thể điều trị bằng corticoid và có đáp ứng khá tốt. Biến chứng này thường gặp ở ngày thứ 20-60 sau ghép tủy.

Muộn sau 100 ngày
Bệnh mảnh ghép chống chủ mãn

Trong khoảng giữa thập kỷ 70, những ca dị ghép tủy xương từ tủy của người hiến là anh chị em cùng huyết thống đã phù hợp kháng nguyên HLA, bệnh nhân có những biểu hiện bệnh lý ở da, miệng, nhãn cầu, ruột, gan và mô phổi. Nhiều bệnh nhân biểu hiện với những tổn thương nặng nề ở da, xơ cứng mô dưới da, dễ nhiễm trùng. Bệnh lý này diễn ra với nhiều biểu hiện của hiện tượng tự miễn.

Mãn khi những biểu hiện của bệnh xảy ra sau từ ngày thứ 100 trở đi. Biểu hiện của bệnh thường rộng, toàn thân gồm các biểu hiện ở da, đường tiêu hóa, gan, hô hấp.

Biểu hiện da có thể tương tự như những rối loạn tự miễn như xơ cứng bì, viêm da cơ, da xơ cứng, tróc vẩy, teo da, teo đét móng tay móng chân, rụng tóc. Ở đường tiêu hóa, loét niêm mạc miệng, thực quản, rối loạn hấp thu. Ở gan thì tăng men gan, nghẽn mật trong gan, xơ gan. Khô các tuyến ngoại tiết, nhiễm trùng phổi từng đợt, viêm tắc phế quản...

Bệnh nhân có thể có nguy cơ tử vong nếu bệnh biểu hiện nặng, nhất là ở những bệnh nhân giảm tiểu cầu < 100 000/mm3 hoặc giảm đạm trong máu.

Điều trị khá phức tạp, và chính vẫn là các thuốc ức chế miễn dịch, trong đó chủ yếu là prednisone. Bệnh nhân cũng có nguy cơ cao bị nhiễm trùng, do bị ức chế miễn dịch kéo dài, đặc biệt đó là những vi trùng gram (+). Sử dụng vaccine phòng ngừa, dùng IgG miễn dịch truyền tĩnh mạch, dùng kháng sinh luân phiên cho thấy giảm nguy cơ nhiễm trùng.

Hiện có nhiều thuốc mới được sử dụng trong điều trị bệnh mảnh ghép chống chủ như thalidomide là một ví dụ. Tuy nhiên việc nghiên cứu sử dụng thalidomide để phòng ngừa bệnh này chưa thành công. Một số thuốc khác như psoralen dùng kết hợp với tia cực tím A đã cho một số thành công nhất là ở bệnh nhân có biểu hiện ở da giống như xơ cứng bì. Rapamycin cũng đang được nghiên cứu.

Nhiễm trùng: Ở giai đoạn này bệnh nhân vẫn có nguy cơ cao bị nhiễm trùng nguyên nhân được giải thích là do khiếm khuyết chức năng lymphô T, và do bệnh lý mảnh ghép chống chủ mãn. Thường gặp là viêm phổi do pneumocystic carinii, nhiễm vi trùng có vỏ bọc, nhiễm CMV.

Biến chứng liên quan đến sinh sản

Do sử dụng các phác đồ hóa chất liều cao nhằm mục đích diệt tủy trước ghép tủy, đặc biệt liên quan đến những bệnh nhân nữ trong độ tuổi sinh sản. Với nam giới, lưu giữ tinh trùng trong ngân hàng là một giải pháp đang được chấp nhận. Một số thử nghiệm với trữ lạnh phôi, nhất là phôi đã được thụ tinh trước điều trị cho kết quả thụ thai thành công ở nhiều trường hợp.

Biến chứng về sinh dục thường gặp nhất là: viêm teo âm đạo, và những vấn đề liên quan đến mất chức năng buồng trứng.

Biến chứng liên quan đến phát triển cơ thể: Gặp ở trẻ em, nhất là khi trẻ được xạ trị toàn thân diệt tủy trước ghép tủy. Suy tuyến giáp cũng đôi khi gặp, nhưng có thể điều chỉnh bằng hormone thay thế.

Ung thư thứ hai: Thường gặp nhất là hội chứng loạn sản tủy thứ phát và bệnh bạch cầu tủy cấp, xảy ra trong 2 đến 7 năm sau ghép tủy với nguy cơ tích lũy 8-18%.

Hiệu ứng mảnh ghép chống bướu,
Đó là hiện tượng xảy ra trong ghép tủy dị thân khi tác dụng miễn dịch từ tủy người hiến mang lại khả năng diệt những tế bào ác tính còn sót lại trong cơ thể người nhận. Đây là một trong những phát hiện về mặt sinh học đáng chú ý trong ngành ghép tủy và được coi là một trong những nguyên lý của ghép tụy dị thân.

Một trong những lý do làm tế bào ung thư tăng sinh, phát triển và lan tràn là do hệ thống miễn dịch cơ thể không coi đó là những tế bào bệnh. Ghép tủy sẽ mang lại những tế bào miễn dịch, những tế bào này nhận diện các tế bào ác tính là tế bào bất thường, và tiêu diệt chúng. Đây là một trong các cơ chế giải thích hiệu quả điều trị của ghép tủy dị thân. Tác dụng này thấy rõ hơn ở những bệnh lý diễn tiến chậm, như bệnh bạch cầu mãn, lymphôm grad thấp, một số dạng đa u tủy, ngược lại hiệu quả kém hơn ở những bệnh lý cấp như bạch cầu cấp.

Ở một số bệnh nhân tái phát sau ghép tủy dị thân, khả năng diệt tế bào bướu của tế bào nguồn gốc từ tủy ghép có thể được hồi phục lại nếu bệnh nhân được truyền thêm bạch cầu người hiến tủy trước đó (donor lymphocyte infusion)

Những so sánh cho thấy sự giảm nguy cơ bị bệnh mảnh ghép chống chủ đi kèm với sự gia tăng nguy cơ tái phát bệnh sau ghép tủy, việc loại bỏ tế bào lymphô T khỏi tủy ghép tăng tỉ lệ tái phát khi ghép tủy ở bệnh nhân bệnh bạch cầu tủy mãn. Việc điều trị ức chế miễn dịch ở bệnh nhân bị bệnh mảnh ghép chống chủ mãn cũng làm tăng tỉ lệ tái phát. Do đó một trong những mục tiêu sau ghép tủy là làm sao hạn chế được bệnh lý mảnh ghép chống chủ nhưng lại gia tăng hiệu quả mảnh ghép chống khối bướu.

Truyền bạch cầu của người hiến cho người nhận: Dựa trên hiệu ứng này mà một trong những cách điều trị tái phát sau ghép tủy là truyền lymphô T (Donor Leukocyte Infusion DLI) của người hiến cho người nhận. Có hai nghiên cứu tiền cứu lớn thực hiện ở châu Âu và bắc Mỹ trên những bệnh nhân bạch cầu tủy mãn tái phát sau ghép tủy dị thân, kết quả tổng kết cho thấy đáp ứng hoàn toàn sau truyền lymphô T từ người hiến tủy đạt được từ 60-80% [5]. DLI cũng có hiệu quả trong bệnh bạch cầu cấp, tuy nhiên đáp ứng thấp hơn nhiều, một vài nghiên cứu cho thấy đáp ứng hoàn toàn chỉ đạt 20-65% mà chủ yếu là bệnh bạch cầu tủy cấp. Đối với bạch cầu lymphô cấp, DLI gần như không hiệu quả.

Riêng vai trò của DLI trong các bệnh lý ác tính khác của hệ tạo huyết như lymphôm không Hodgkin, đa u tủy hiện chưa rõ ràng.

Biến chứng của DLI: những biến chứng quan trong đó là bệnh mảnh ghép chống bướu và tình trạng ức chế tủy. Ức chế tủy làm giảm các dòng tế bào máu xảy ra ở khoảng 34% các trường hợp.

Các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả điều trị ghép tủy
Tình trạng bệnh nền lúc ghép tủy: một trong những yếu tố tiên lượng quan trọng cho đáp ứng sau ghép tủy. Nếu bệnh nhân đạt được đáp ứng hoàn toàn hay ở giai đoạn mãn (first chronic phase) thì kết quả điều trị cao hơn so với nhóm không đạt đáp ứng hoàn toàn hay ở ngoài giai đoạn mãn.
Nguồn gốc tủy ghép
Tuổi người được ghép tủy: tuổi là một yếu tố ảnh hưởng quan trọng đến kết quả điều trị. Ví dụ, bệnh nhân bệnh bạch cầu nếu được ghép tủy dị thân thì kết quả tốt nhất khi tuổi < 20, với 60-80% sẽ có sống còn không bệnh lâu dài. Tuổi càng cao, tiên lượng càng xấu, nhất là ở tuổi sau 50 tuổi. Có nhiều lý do giải thích cho tình trạng này, đó là tổng trạng kém, bệnh lý đi kèm, khả năng dung nạp kém với điều trị trước ghép tủy và các biến chứng sau ghép tủy. Vì thế ở nhóm bệnh nhân lớn tuổi, điều trị không diệt tủy trước ghép tủy là thích hợp hơn. Riêng ghép tủy tự thân thì biến chứng sau ghép tủy ít chịu ảnh hưởng của tuổi và ghép tủy tự thân có thể thực hiện ở cả bệnh nhân sau 70 tuổi.
Bệnh lý đi kèm: cần lưu ý các bệnh lý đi kèm như bệnh lý phổi, tim mạch, viêm gan siêu vi, nhiễm HIV, nhiễm CMV. Một yếu tố quan trọng nữa là cân nặng của bệnh nhân. Ghi nhận cho thấy những bệnh nhân có cân nặng vượt quá 30% trọng lượng cơ thể tiêu chuẩn thì thường có kết quả xấu hơn.

Chỉ định ghép tủy

Ghép tủy tự thân
Bệnh ác tính
	Đa u tủy
	Bướu nguyên bào thần kinh
	Lymphôm không Hodgkin
	Bệnh Hodgkin
	Bạch cầu tủy cấp
	Bướu nguyên bào tủy
	U tế bào mầm
Bệnh lành tính
	Bệnh tự miễn
	Bệnh Amyloidosis

Ghép tủy dị thân
Bệnh ác tính
Bạch cầu tủy cấp
	Lymphôm không Hodgkin
	Bệnh Hodgkin
	Bạch cầu cấp nguyên bào lymphô
	Bạch cầu tủy mãn (CML)
	Hội chứng loạn sản tủy
	Đa u tủy
	BC lymphô mãn
Bệnh lành tính
Thiếu máu bất sản
	Thiếu máu Fanconi
	Thalassemia thể major
	Thiếu máu Diamond-Blackfan
 Bệnh HC hình liềm
	Hội chứng Wiskott-Aldrich
	Các bệnh lý rối loạn tự miễn

Tham khảo

Marshall Lichman, Ernest Beutler. Principles of Hematopoietic Cell Transplantation. Trong Williams Hematology. 7th edition. McGrawhill 2007. ISBN 0071435913

Andrea Bacigalupo. Results of Allogeneic Hematopoietic Stem Cell Transplantation for Hematologic Malignancies. Trong Hoffman: Hematology: Basic Principles and Practice, 4th edition. Churchill Livingstone. 2005. ISBN 0443066280

Bone Marrow Transplantation – Landes Bioscience 1998. ISBN 1570595607

Auayporn Nademanee. Stem cell Mobilization. Trong Clinical Malignant Hematology do Mikkeal Sekeres, Matt Kalaycio, Brian Bolwell biên tập. McGraw Hill. 2007. p1001 -1012. ISBN 0071436502

David L. Porter, Jean M. Connors. Graft-Versus-Tumor Induction With Donor Leukocyte Infusions as Primary Therapy for Patients With Malignancies. Journal of Clinical Oncology, Vol 17, Issue 4 (April), 1999: 1234

Trần Văn Bé. Hệ thống hòa hợp tổ chức. Trong Lâm sàng huyết học. Nhà xuất bản Y học TPHCM. 1998. Trang 360-366.

David LongWorth. Infectious Complications Following Stem Cell Transplantation. Trong Clinical Malignant Hematology do Mikkeal Sekeres, Matt Kalaycio, Brian Bolwell biên tập. McGraw Hill. 2007. p1063-1075.ISBN 0071436502

Scott Bearman. Noninfectious Complications of Stem Cell Transplantation. Trong Clinical Malignant Hematology do Mikkeal Sekeres, Matt Kalaycio, Brian Bolwell biên tập. McGraw Hill. 2007. p1077-1087. ISBN 0071436502

Trần Văn Bé. Ghép tủy xương. Trong Lâm sàng Huyết học. Nhà xuất bản Y học TPHCM. 1998. Trang 367-384.

Liên kết ngoài
Trang thông tin về tế bào gốc của Viện Sức khỏe Quốc gia Hoa Kỳ
Tìm hiểu về ghép Tế bào gốc tạo máu của Viện Ung thư Hoa Kỳ
Mạng thông tin về Ghép tủy xương
Trang thông tin về Truyền máu và Ghép tủy xương của Đại Học Stanford

Huyết học
Hệ miễn dịch
Ung thư học


title: Luperodes sulfuripennis

text:
Luperodes sulfuripennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1899.

Chú thích

Tham khảo

Luperodes


title: Orimarga asignata

text:
Orimarga asignata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Orimarga
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Plaine-Haute

text:
Plaine-Haute (, Gallo: Plenautt) là một xã của tỉnh Côtes-d’Armor, thuộc vùng Bretagne, tây bắc Pháp.

Dân số
Người dân ở Plaine-Haute được gọi là Plénaltais.

Xem thêm
Xã của tỉnh Côtes-d’Armor

Tham khảo

Liên kết ngoài
French Ministry of Culture list for Plaine-Haute

Plainehaute


title: Cyclopenten

text:
Cyclopenten (cyclopentene) là một hợp chất hóa học thuộc dãy cycloanken có công thức C5H8. Cyclopenten là một chất lỏng không màu, có mùi giống mùi dầu và rất dễ cháy. Cyclopenten thường được sử dụng như một monome để tổng hợp chất dẻo.

Tham khảo

Cycloalken
Monome


title: Nguyễn Minh Triết (định hướng)

text:
Nguyễn Minh Triết có thể là một trong các nhân vật sau:
 Nguyễn Minh Triết (1578-1673), đại thần nhà Lê trung hưng trong lịch sử Việt Nam
 Nguyễn Minh Triết (1942-), Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam từ năm 2006 đến 2011
 Nguyễn Minh Triết (1988-), Bí thư Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Chủ tịch Trung ương Hội Sinh viên Việt Nam. Con trai út của Nguyên Thủ tướng Chính phủ Việt Nam Nguyễn Tấn Dũng


title: Động Hoa Lư

text:
Động Hoa Lư là động ở xã Gia Hưng thuộc huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh Bình, Việt Nam.

Động Hoa Lư còn có tên là thung Lau. Động được công nhận là di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia tại quyết định số 51/VH-QD (Nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) ngày 1 tháng 12 năm 1996.

Trong lịch sử động Hoa Lư là căn cứ đầu tiên của sứ quân Đinh Bộ Lĩnh đối với sự nghiệp thống nhất giang sơn thế kỷ X. Động nằm cách Cố đô Hoa Lư khoảng 15 km và cách thành phố Ninh Bình 20 km đường bộ về phía Bắc.

Động được hiểu là một địa danh hoặc vùng đất, di tích này là một thung lũng rộng khoảng 16 mẫu nằm lộ thiên được bao bọc bởi các ngọn núi vòng cung. Bốn bề động Hoa Lư được núi đá bao quanh vô cùng kiên cố, chỉ có một lối vào duy nhất là một quèn nhỏ cao khoảng 30 m. Bao bên ngoài động là đầm Cút, dài khoảng 3 km rộng 500m, như con hào thiên nhiên chắn giữ. Từ đây có thể tiến ra sông Đáy.

Lịch sử

Đại Việt sử ký toàn thư chép động Hoa Lư là nơi sinh của vua Đinh Tiên Hoàng, các nhà nghiên cứu cho biết động Hoa Lư xưa bao gồm cả vùng đất quê cha Đinh Bộ Lĩnh ở làng Đại Hữu, châu Đại Hoàng, nay là xã Gia Phương, Gia Viễn, Ninh Bình và khu căn cứ quân sự động Hoa Lư hiện nay ở xã Gia Hưng, Gia Viễn. Trong dân gian vẫn lưu truyền câu ca:

"Đại Hữu sinh vương - Điềm Dương sinh thánh"
(Làng Đại Hữu sinh vua Đinh Tiên Hoàng - Làng Điềm Dương sinh thánh Nguyễn Minh Không).

Cha mất sớm, Đinh Bộ Lĩnh cùng mẹ về ở cạnh đền sơn thần, nay là đền Long Viên (vườn rồng) thôn Mỹ Hạ, xã Gia Thủy, Nho Quan, Ninh Bình, Nơi đây chính là quê mẹ ông. Hàng ngày Đinh Bộ Lĩnh đi chăn trâu cắt cỏ cho chú là Đinh Thúc Dự. Tương truyền Đinh Bộ Lĩnh chăn trâu ở cánh đồng Rộc Xéo, tập trận cờ lau ở động Hoa Lư (thung Lau), thung Lá, thung Lụi. Tất cả các vùng này ở hai bên tả ngạn và hữu ngạn sông Bôi thuộc xã Gia Thủy, Nho Quan và xã Gia Hưng, Gia Viễn, Ninh Bình. Vì các địa danh trên rất gần động Hoa Lư Gia Viễn nên hầu hết các sách sử khẳng định ông sinh ra ở động Hoa Lư.

Nguồn gốc tên gọi
Về tên gọi Hoa Lư, các nhà nghiên cứu hán nôm khẳng định rằng: Hoa Lư là một danh từ riêng chỉ một vùng đất chứ không phải tên người, tên vật hay thần linh. Hiện vẫn tồn tại rất nhiều cách hiểu khác nhau về danh xưng này:

Hoa Lư là hoa lau
Chữ hoa viết là hoa (花) nghĩa ở đây hiểu là bông hoa, còn nếu viết hoa (華) nghĩa hiểu là phồn hoa, rực rỡ. Tuy vậy có lúc hai chữ hoa này dùng ngang nhau. Chữ (蘆) "lư" còn đọc là "lô" hay "lau" là: bông lau. "Hoa lư" (花蘆) với nghĩa là hoa lau, theo lô gích ngữ pháp tiếng Hán phải viết là Lư Hoa (蘆花) như cách viết hồng hoa (紅花) mai hoa (梅花) thì khi dịch sang tiếng Việt mới là hoa lau, hoa hồng, hoa mai được. Cho nên với cách viết Hoa Lư (花蘆) thì dịch ra tiếng Việt sẽ là Lư Hoa chứ không phải là Hoa Lư. Điều này theo Giáo sư Trần Quốc Vượng giải thích đây là quá trình Việt hoá Hán ngữ buổi đầu. Có thể đây là viết theo văn phạm tiếng Việt. Cảnh quan Hoa Lư là một vùng toàn núi đá vôi, có rất nhiều lau lách mà gọi tên là Hoa Lư. Qua các tư liệu thư tịch, dã sử, văn bia ghi chép lại: Trong tập Hoa động đồ trung thập vịnh (mười bài vịnh trong bức vẽ động hoa) của Phạm Văn Nghị thế kỉ XIX ở bài Đinh miếu vịnh có ghi:五基兵陣蘆旗出"Ngũ cơ binh trận lư kì xuất" (Năm đội binh mã cờ lau xuất hiện). Trong bia dựng năm Chính Hòa 17 (1696) "Tiền triều tăng tu điện miếu công đức bi ký" ghi: 恬應黃龍蘆旗嚴令"Điềm ứng Hoàng Long, lư kì nghiêm lệnh" (Điềm ứng rồng vàng, cờ lau nghiêm lệnh).

Hoa Lư là cổng làng Hoa
Theo cách viết Hoa Lư (華閭) thì chữ Lư (閭) mang nghĩa là cổng làng, được viết bằng chữ (門) bên ngoài chữ lữ (呂) bên trong. Vì thế cho nên chữ Lư ở đây có người hiểu là cổng làng.

Hoa Lư là cái lò hoa
Theo cách viết (華鑪) người ta hiểu Hoa Lư là cái lò hoa vì thấy viết ở một số hoành phi, câu đối, ngay cả bức đại tự ở động Hoa Lư cũng viết Hoa Lư động (華鑪洞) vậy là xuất hiện cách viết chữ Lư (鑪) có bộ kim bên cạnh. Cho nên có ý kiến cho rằng Hoa Lư với nghĩa cái lò hoa.

Hoa Lư còn hiểu theo các nghĩa là: đồ nấu cơm có hoa, là đồ đựng lúa (華蘆) hay Hoa Lư là miệng con lừa hoa được viết (華驢) v.v..
Tùy theo chữ viết và cách lý giải khác nhau nghĩa nào cũng có cái hay cái thâm thúy của bậc tiền nhân, song Hoa Lư cho đến nay thường được hiểu là Hoa Lau.

Hành trình
Cùng với cố đô Hoa Lư ở huyện Hoa Lư, các di tích động Hoa Lư, thung Lá, đền thờ Đinh Bộ Lĩnh thuộc huyện Gia Viễn là những di tích liên quan đến cuộc đời và sự nghiệp của vua Đinh Tiên Hoàng. Trong các di tích trên thì đền thung Lá đã được đầu tư xây dựng xong. Đây là nơi thờ mẹ của Đinh Bộ Lĩnh. Thung Lá ngay cạnh Thung Lau, cũng nằm lọt giữa thành núi cao ngất, tương truyền xưa kia có một nữ vương chuyên bói lá rất giỏi, thường xem lá cho Vua Đinh Tiên Hoàng trước khi xuất quân hay làm một việc gì đó. Nơi này cũng có nhiều cây thuốc chữa bệnh tốt nên khi nghĩa quân Vua Đinh bị thương đều được bí mật đưa về đây cứu chữa. Người ta cũng kể rằng, Thung Lá là vùng rừng linh thiêng nên mọi người đều vào đây thắp hương trước khi đi rừng. Thung Lá có đền thờ Mẫu hậu vua Đinh và thờ Vương bà bí ẩn đã có nhiều công lao giúp Vua Đinh dẹp loạn. Động Hoa Lư đang được xây dựng, tu bổ để trở thành một điểm du lịch lịch sử.

Có ý kiến cho rằng nếu trước đây, du khách đến Ninh Bình thăm cố đô Hoa Lư sau đó đi Bích Động hoặc nhà thờ đá Phát Diệm, thì hiện nay du khách tham quan tuyến di tích liên quan đến Vua Đinh Tiên Hoàng với điểm đến là quê hương của vua Đinh, làng Đại Hữu, sau tới động Hoa Lư là căn cứ khởi nghĩa ban đầu của vua, tiếp đó là kinh đô Hoa Lư.

Giải thích vùng rừng thiêng nước độc này được Vua Đinh Tiên Hoàng chọn làm căn cứ khởi nghiệp, những người am hiểu lịch sử Ninh Bình cho biết nơi này độc đạo, không thể vào sâu hơn và là nơi có nhiều huyền thoại bí hiểm, không ai dám vào để đảm bảo tuyệt mật về quân sự. Khu vực Thung Lau, Thung Lá được vua Đinh giấu một đội quân đặc biệt tinh nhuệ và khi cần thiết đưa ra giao chiến.

Đền vua Đinh, thánh Nguyễn

Nằm ở giữa động Hoa Lư là ngôi đền nhỏ 3 gian thờ vua Đinh Tiên Hoàng cùng với thánh Nguyễn Minh Không. Đền xây trên nền dinh luỹ xưa kia của ông. Hiện nay ngôi đền này đã được tu sửa và xây dựng với quy mô lớn hơn. Theo truyền thuyết thuở nhỏ Đinh Bộ Lĩnh chăn trâu cùng lũ trẻ ở đây thường bầy binh tập trận lây bông lau làm cờ.

Ảnh

Lễ hội động Hoa Lư
Lễ hội truyền thống động Hoa Lư hay Lễ hội Vua Đinh là một lễ hội có sự tham gia của toàn thể nhân dân xã Gia Hưng, huyện Gia Viễn.

Lễ hội tổ chức tại 4 địa điểm: Đình Trai; chùa Hưng Quốc; động Thung Lau; đền Thung Lá, diễn ra từ ngày 10 đến ngày 13 tháng giêng hàng năm. Đây là dịp để tri ân các bậc tiền nhân như Đinh Tiên Hoàng Đế, Thái hậu Dương Vân Nga, Quốc sư Nguyễn Minh Không… Với đạo lý uống nước nhớ nguồn, lễ hội được cộng đồng dân cư tổ chức nghiêm trang với nhiều nghi lễ tế, rước, bên cạnh đó là những trò chơi dân gian như đấu vật, cờ lau tập trận, múa lân, hát chèo, hát dân ca tạo không khí vui tươi, phấn khởi cho nhân dân dự hội.

Lễ hội động Hoa Lư còn diễn ra vào ngày 8 tháng 10 âm lịch hàng năm với quy mô nhỏ hơn lễ hội cố đô Hoa Lư. Khi diễn ra lễ hội, người dân đều tổ chức rước chân nhang mẹ vua và mẫu bà từ thung Lá về thung Lau.

Ngoài ra, lễ hội còn tổ chức vào dịp lễ hội cố đô Hoa Lư và đền Đinh Bộ Lĩnh ở Gia Phương. Dân gian vùng bắc Ninh Bình ghi lại việc thờ tự Vua Đinh ở hai nơi là Đại Hữu và Đào Ao trong câu:
"Đại Hữu làm sao, Đào Ao làm vậy".
Đại Hữu là quê của Đinh Bộ Lĩnh, còn Đào Ao (thuộc tổng Uy VIễn, tức vùng Uy Tế, ngày ngay gồm các xã Liên Sơn, Gia Hưng, Gia Phú của huyện Gia Viễn (nay là khu vực động Hoa Lư) là nơi Đinh Bộ Lĩnh được bầu làm Trưởng. Cả hai nơi này đều có đền thờ vua Đinh. Hàng năm, vào ngày 10 tháng 3 âm lịch. Khi Đại Hữu mở hội thì đền thờ vua Đinh ở Đào Ao (cổ) củng làm như vậy.

Chú thích

Liên kết ngoài
Các di tích lịch sử ở Ninh Bình
Khu bảo tồn thiên nhiên Vân Long
Một số động nổi tiếng

Địa danh cũ Việt Nam
Quân sự Việt Nam
Di tích tại Ninh Bình
Hang động tại Ninh Bình


title: Desmopachria goias

text:
Desmopachria goias là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Young miêu tả khoa học năm 1995.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Desmopachria


title: 7661 Reincken

text:
7661 Reincken (1994 PK38) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 10 tháng 8 năm 1994 bởi E. W. Elst ở La Silla.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 7661 Reincken

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1994


title: 9551 Kazi

text:
9551 Kazi (1985 UJ) là một thiên thạch xuyên Sao Hỏa được phát hiện vào ngày 20 tháng 10 năm 1985 bởi A. Mrkos tại Klet.

Link ngoài
JPL Small-Body Database Browser on 9551 Kazi

Discoveries by Antonín Mrkos
Thiên thể phát hiện năm 1985
Được phát hiện bởi Antonín Mrkos


title: La Parra

text:
La Parra là một đô thị trong tỉnh Badajoz, Extremadura, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2005 (INE), đô thị này có dân số là 1425 người.

Tham khảo

Đô thị ở Badajoz


title: Ancilla taylori

text:
Ancilla taylori là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Olividae, ốc ôliu.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Ancilla


title: Stigmella thuringiaca

text:
Stigmella thuringiaca là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được tìm thấy ở Đức, Ba Lan và central Nga to bán đảo Iberia và Ý. It is not found on the Balkan Peninsula.

Ấu trùng ăn Agrimonia eupatoria, Filipendula, Fragaria moschata, Fragaria vesca, Fragaria viridis, Potentilla tabernaemontani và Sanguisorba minor. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Fauna Europaea
bladmineerders.nl

T
Côn trùng châu Âu


title: Hồ Lô Đảo

text:
Hồ Lô Đảo (tiếng Trung: 葫芦岛市 bính âm: Húludǎo shì, Hán-Việt: Hồ Lô Đảo thị) là một địa cấp thị của tỉnh Liêu Ninh, Trung Quốc.

Hành chính
Hồ Lô Đảo có các đơn vị hành chính gồm quận và huyện sau:
Quận: Long Cảng (龙港区), Nam Phiếu (南票区), Liên Sơn (连山区)
Thành phố cấp huyện: Hưng Thành (兴城市)
Huyện Tuy Trung (绥中县), Kiến Xương (建昌县)

Tham khảo

Thành phố tỉnh Liêu Ninh

sr:Хулудао


title: Tanchon

text:
Tanchon hay Tanch'ŏn là một thành phố ở đông bắc tỉnh Hamgyong Nam, Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên. Dân số thành phố xấp xỉ 360.000 người. Thành phố khá giàu tài nguyên khoáng sản như coban, magnesite, và quặng sắt. Thành phố được biết đến với ngành hóa chất. Tanchon giáp với biển Nhật Bản và có sông Namdae chảy qua. Thành phố nằm trên đường tàu Hamyong, kết nối Chongjin và Hamhung.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Hamgyong Nam
Thành phố cảng ở Bắc Triều Tiên


title: Wormaldia anilla

text:
Wormaldia anilla là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Tân bắc
Wormaldia


title: Phyllonorycter agilella

text:
Phyllonorycter agilella là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Latvia và central Nga to Pyrenees, Ý và Bulgaria và from Pháp to miền đông Nga.

Ấu trùng ăn Ulmus glabra, Ulmus laevis và Ulmus minor. Chúng cuộn lá làm tổ. They create a lower-surface (but sometimes upper-surface), weakly folded tentiform mine. The folded side of the mine is whitish. The pupa is created in a very loose cocoon.

Tham khảo

Liên kết ngoài
bladmineerders.nl
Fauna Europaea

Phyllonorycter
Côn trùng châu Âu


title: Sarwar

text:
Sarwar là một thành phố và khu đô thị của quận Ajmer thuộc bang Rajasthan, Ấn Độ.

Địa lý
Sarwar có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 337 mét (1105 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Sarwar có dân số 16.194 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Sarwar có tỷ lệ 47% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 61%, và tỷ lệ cho phái nữ là 32%. Tại Sarwar, 19% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Rajasthan


title: Cheirostylis

text:
Cheirostylis là một chi thực vật có hoa trong họ, Orchidaceae. Chi này phân bố trong khu vực nhiệt đới châu Phi và Madagascar cũng như trong khu vực từ Ấn Độ về phía đông tới Nhật Bản và miền tây Thái Bình Dương, về phía nam tới Australia.

Các loài
Cheirostylis là một chi rất khác biệt, với đặc trưng là các lá đài hợp sinh để tạo thành một ống lá đài, môi với một đế hình túi chứa một vài nhũ (papilla), vuốt nguyên trên cả hai bên, trụ nhụy ngắn với 2 vòi nhụy và 2 thùy vòi nhụy vô sinh (stylidia). Cheirostylis thông thường được nhân giống bằng hạt, tuy nhiên tần suất nảy mầm là rất thấp.

Các loài
 Cheirostylis bidentata J.J.Sm., 1928: Thủ thư hai chấm
 Cheirostylis bipunctata Aver., 1996
 Cheirostylis calcarata X.H.Jin & S.C.Chen, 2007
 Cheirostylis celebensis P.O'Byrne & J.J.Verm., 2006
 Cheirostylis chinensis Rolfe, 1895: Thủ thư Trung Quốc
 Cheirostylis clibborndyeri S.Y.Hu & Baretto, 1976
 Cheirostylis cochinchinensis Blume, 1859: Thủ thư Nam Bộ, lan trụ xẻ hình quạt
 Cheirostylis dendrophila Schltr., 1911
 Cheirostylis didymacantha Seidenf., 1978
 Cheirostylis divina (Guinea) Summerh., 1953
 Cheirostylis filipetala Aver., 2003: Thủ thư cánh hoa nhỏ
 Cheirostylis flabellata (A.Rich.) Wight, 1851
 Cheirostylis foliosa Aver., 2007
 Cheirostylis goldschmidtiana Schltr., 1915
 Cheirostylis grandiflora Blume, 1859
 Cheirostylis gunnarii A.N.Rao, 1998
 Cheirostylis inabai Hayata, 2004
 Cheirostylis jamesleungii S.Y.Hu & Barretto, 1976
 Cheirostylis javanica J.J.Sm., 1913
 Cheirostylis kabaenae Ormerod, 2008
 Cheirostylis latipetala Aver. & Averyanova, 2006
 Cheirostylis lepida (Rchb.f.) Rolfe, 1897
 Cheirostylis liukiuensis Masam., 1930
 Cheirostylis malipoensis X.H.Jin & S.C.Chen, 2007
 Cheirostylis malleifera E.C.Parish & Rchb.f., 1874
 Cheirostylis marmorifolia Aver., 2000
 Cheirostylis merrillii (Ames & Quisumb.) Ormerod, 1998
 Cheirostylis moniliformis (Griff.) Seidenf., 1978
 Cheirostylis montana Blume, 1825
 Cheirostylis monteiroi S.Y.Hu & Barretto, 1976
 Cheirostylis notialis D.L.Jones, 1997
 Cheirostylis nuda (Thouars) Ormerod, 2002
 Cheirostylis octodactyla Ames, 1907
 Cheirostylis okabeana Tuyama, 1951
 Cheirostylis orobanchoides (F.Muell.) D.L.Jones & M.A.Clem., 1998
 Cheirostylis ovata (F.M.Bailey) Schltr., 1911
 Cheirostylis parvifolia Lindl., 1839
 Cheirostylis pingbianensis K.Y.Lang, 1996
 Cheirostylis pubescens E.C.Parish & Rchb.f., 1874
 Cheirostylis pusilla Lindl., 1840
 Cheirostylis raymundii Schltr., 1915
 Cheirostylis seidenfadeniana Sath.Kumar & F.N.Rasm., 1987
 Cheirostylis serpens Aver., 2005
 Cheirostylis sessanica A.N.Rao, 1988
 Cheirostylis sherriffii N.Pearce & P.J.Cribb, 1999
 Cheirostylis spathulata J.J.Sm., 1927: Thủ thư hình muỗng
 Cheirostylis tabiyahanensis (Hayata) N.Pearce & P.J.Cribb, 1999
 Cheirostylis takeoi (Hayata) Schltr., 1919: Thủ thư takeo, thủ thư không tuyến
 Cheirostylis thailandica Seidenf., 1978
 Cheirostylis thanmoiensis (Gagnep.) Ormerod, 2002, đồng nghĩa: Zeuxine thanmoiensis: Thơ sinh thanh muội, thơ duyên
 Cheirostylis tippica A.N.Rao, 1991
 Cheirostylis tortilacinia C.S.Leou, 1990
 Cheirostylis yunnanensis Rolfe, 1896: Thủ thư Vân Nam, lan trụ xẻ Vân Nam, xoa trụ lan Vân Nam

Tham khảo

 Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (1999). Genera Orchidacearum 1. Oxford Univ. Press.
 Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2001). Genera Orchidacearum 2. Oxford Univ. Press.
 Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2003). Genera Orchidacearum 3. Oxford Univ. Press
 Berg Pana, H. 2005. Handbuch der Orchideen-Namen. Dictionary of Orchid Names. Dizionario dei nomi delle orchidee. Ulmer, Stuttgart

Danh sách các chi phong lan

Cranichideae


title: 5427 Jensmartin

text:
5427 Jensmartin (1986 JQ) là một tiểu hành tinh vành đai chính bên trong được phát hiện ngày 13 tháng 5 năm 1986 bởi P. Jensen ở Brorfelde. Tiểu hành tinh được đặt tên Jens Martin Knudsen, nhà nghiên cứu vũ trụ và Sao Hỏa người Đan Mạch.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 5427 Jensmartin

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1986


Văn phòng Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam là cơ quan tham mưu, giúp việc Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, trực tiếp là Bộ Chính trị, Ban Bí thư trong tổ chức, điều hành công việc lãnh đạo của Đảng, phối hợp, điều hòa hoạt động của các cơ quan tham mưu của Trung ương Đảng; tham mưu về nguyên tắc và chế độ quản lý tài chính, tài sản của Đảng, trực tiếp quản lý tài chính, tài sản của các cơ quan đảng Trung ương và bảo đảm hậu cần phục vụ hoạt động của Trung ương Đảng; đồng thời là một trung tâm thông tin tổng hợp phục vụ lãnh đạo.

Ngày 18 tháng 10 năm 1930 là Ngày truyền thống cơ quan này.

Lịch sử hình thành
Ngày truyền thống của Văn phòng Trung ương Đảng, đồng thời là ngày truyền thống của văn phòng cấp ủy đảng các cấp được Ban Bí thư Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam chọn là ngày 18 tháng 10 năm 1930. Đây là ngày kỷ niệm thành lập Ban Chấp hành Trung ương chính thức đầu tiên gồm 6 ủy viên: Trần Phú, Ngô Đức Trì, Nguyễn Trọng Nhã, Trần Văn Lan, Nguyễn Phong Sắc, Lê Mao; do Trần Phú làm Tổng Bí thư.

Trên thực tế, mãi đến tháng 5 năm 1947, Văn phòng Thường vụ Trung ương Đảng mới được thành lập tại xã Quảng Nạp (nay là xã Bình Thành, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên), do Lê Văn Lương làm Bí thư; với nhiệm vụ theo dõi tình hình trong cả nước, tổng hợp báo cáo Thường vụ Trung ương Đảng, Tổng Bí thư Trường Chinh, thực hiện các công việc về hành chính, quản trị.

Ngày 15 tháng 1 năm 1948, Hội nghị Trung ương Đảng quyết định lập thêm các Ban chuyên trách giúp việc cho Trung ương Đảng gồm Ban Tuyên huấn Trung ương, Ban Kiểm tra, Ban Dân vận và Ban Đảng vụ. Cùng với Văn phòng Thường vụ Trung ương, các ban chuyên trách này là những cơ sở hình thành Ban Bí thư sau này. Nghị quyết Hội nghị lần thứ nhất Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa II chính thức đã quy định nhiệm vụ của Văn phòng Trung ương Đảng là "giúp Trung ương và Ban Bí thư giải quyết công việc hằng ngày".

Ngày 11 tháng 4 năm 2007, Bộ Chính trị ra Quyết định 45-QĐ/TW sáp nhập các Ban Kinh tế, Ban Nội chính, Ban Tài chính - Quản trị vào Văn phòng Trung ương Đảng.

Từ năm 2013, theo Nghị quyết của Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XI), Ban Kinh tế và Ban Nội chính được tái lập lại và tách khỏi Văn phòng Trung ương Đảng.

Nhiệm vụ

 Giúp Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư xây dựng, tổ chức thực hiện Quy chế làm việc và chương trình công tác, sơ kết, tổng kết và sửa đổi, bổ sung Quy chế nếu thấy cần thiết. Là đầu mối phối hợp, điều hoà chương trình công tác của đồng chí Tổng Bí thư, đồng chí Thường trực Ban Bí thư và một số hoạt động của các đồng chí Ủy viên Bộ Chính trị, Ban Bí thư để thực hiện Quy chế làm việc và chương trình công tác của Bộ Chính trị, Ban Bí thư.
 Tham gia tổ chức phục vụ Đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng, các hội nghị Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, hội nghị do Bộ Chính trị, Ban Bí thư triệu tập; các cuộc làm việc của đồng chí Tổng Bí thư, đồng chí Thường trực Ban Bí thư. Giúp Thường trực Ban Bí thư xử lý công việc hằng ngày của Đảng.
 Chủ trì hoặc phối hợp tham gia xây dựng một số nghị quyết, chỉ thị và đề án do Bộ Chính trị, Ban Bí thư giao; tham gia cùng các cơ quan chủ đề án chỉnh lý các văn bản của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư; trực tiếp biên tập những văn bản được Bộ Chính trị, Ban Bí thư giao.
 Theo dõi, đôn đốc, thẩm tra việc chuẩn bị các đề án trình Trung ương về yêu cầu, phạm vi, quy trình, tiến độ và thể thức văn bản của đề án. Tổ chức nghiên cứu và phát biểu ý kiến bằng văn bản với Bộ Chính trị, Ban Bí thư về một số đề án khi được giao.
Theo dõi, đánh giá, tổng hợp tình hình tổ chức thực hiện các nghị quyết, chỉ thị của Trung ương ở các tỉnh uỷ, thành uỷ và đảng uỷ trực thuộc Trung ương; đề xuất với Bộ Chính trị, Ban Bí thư những vấn đề liên quan đến hoạt động của các tỉnh uỷ, thành uỷ, đảng uỷ trực thuộc Trung ương; góp ý kiến với Ban Tổ chức Trung ương và phản ảnh với Bộ Chính trị, Ban Bí thư về tình hình nhân sự chủ chốt của các tỉnh uỷ, thành uỷ (bí thư, phó bí thư thường trực, chủ tịch hội đồng nhân dân, chủ tịch uỷ ban nhân dân) khi có yêu cầu; nắm tình hình hoạt động của các ban đảng, ban cán sự đảng, đảng đoàn, đảng uỷ, các cơ quan, tổ chức (ở những nơi không lập đảng đoàn, ban cán sự đảng) trực thuộc Trung ương, các tập đoàn và một số tổng công ty lớn của nhà nước, báo cáo với Bộ Chính trị, Ban Bí thư.
Phối hợp với các ban đảng, ban cán sự đảng, đảng đoàn và đảng uỷ trực thuộc Trung ương tham mưu, giúp Bộ Chính trị, Ban Bí thư chỉ đạo kiểm tra, sơ kết, tổng kết việc thực hiện nghị quyết, chỉ thị, quyết định của Đảng; kiểm tra việc thực hiện chủ trương, chế độ, nguyên tắc quản lý tài chính, tài sản của Đảng.
Tổ chức công tác thông tin phục vụ sự lãnh đạo của Trung ương Đảng, cung cấp thông tin cho các cấp uỷ, cơ quan, tổ chức đảng trực thuộc Trung ương. Theo dõi, đôn đốc các ban đảng, ban cán sự đảng, đảng đoàn và các cấp uỷ đảng trực thuộc Trung ương thực hiện chế độ thông tin báo cáo theo quy định.
Tiếp nhận và xử lý đơn, thư gửi đến Trung ương; kiến nghị với Ban Bí thư xử lý đơn, thư; theo dõi, đôn đốc việc giải quyết một số đơn, thư được Ban Bí thư giao. Phối hợp với các cơ quan chức năng của Nhà nước tổ chức công tác tiếp dân.
Tiếp nhận, phát hành và quản lý các tài liệu, văn kiện của Trung ương; thực hiện và kiểm tra việc thực hiện chế độ bảo vệ bí mật của Đảng và Nhà nước trong hệ thống văn phòng cấp uỷ.
Quản lý tập trung, thống nhất Phông Lưu trữ Đảng Cộng sản Việt Nam; trực tiếp quản lý Kho Lưu trữ của Trung ương Đảng; chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra nghiệp vụ công tác văn thư, lưu trữ trong các cơ quan đảng và tổ chức chính trị - xã hội.
Nghiên cứu, đề xuất ý kiến về chủ trương, chế độ quản lý tài chính, tài sản của Đảng. Hướng dẫn chế độ quản lý, chi tiêu ngân sách trong các cơ quan đảng và chế độ, chính sách chi tiêu tài chính. Báo cáo tình hình công tác tài chính hằng năm của Đảng trình Bộ Chính trị, Ban Bí thư và Ban Chấp hành Trung ương theo quy định. Là chủ sở hữu tài sản của Trung ương Đảng theo sự uỷ quyền của Bộ Chính trị; quản lý tài chính, tài sản của các cơ quan đảng và doanh nghiệp của Đảng ở Trung ương theo đúng chính sách, pháp luật của Nhà nước và quy định của Đảng; hướng dẫn cấp uỷ, văn phòng cấp uỷ thực hiện quyền chủ sở hữu và quản lý tài sản. Tổ chức và quản lý đơn vị sự nghiệp sử dụng, quản lý vốn, tài sản của Đảng theo đúng pháp luật và quy định của Đảng.
Bảo đảm điều kiện vật chất, trang bị kỹ thuật phục vụ hoạt động của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư; bảo đảm tài chính, trụ sở làm việc và một số điều kiện vật chất khác phục vụ hoạt động của các cơ quan đảng ở Trung ương. Tổ chức thực hiện một số chế độ, chính sách đối với cán bộ lão thành cách mạng và cán bộ diện chính sách theo quy định của Bộ Chính trị và Ban Bí thư; thực hiện một số chế độ, chính sách đối với các đồng chí Uỷ viên Bộ Chính trị, Ban Bí thư (kể cả nguyên chức), cán bộ cao cấp và cán bộ, công chức của các cơ quan đảng Trung ương theo quy định của Đảng và Nhà nước.
Thực hiện nhiệm vụ quan hệ quốc tế về tài chính với các đảng và các tổ chức chính trị có quan hệ với Đảng ta theo sự chỉ đạo của Bộ Chính trị, Ban Bí thư. Phối hợp với Ban Đối ngoại Trung ương phục vụ hoạt động đối ngoại của Đảng.
Phối hợp với các cơ quan chức năng nhà nước trong việc quản lý về quy hoạch, kế hoạch đầu tư xây dựng cơ bản; đầu tư các dự án cho các cơ quan đảng ở Trung ương theo đúng quy định của pháp luật.
Tham mưu, giúp Ban Bí thư tổ chức ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động của các cơ quan đảng; trực tiếp tổ chức quản lý, khai thác, bảo vệ mạng thông tin diện rộng của Đảng; triển khai ứng dụng công nghệ thông tin ở Văn phòng Trung ương Đảng; hướng dẫn, kiểm tra, hỗ trợ nghiệp vụ, kỹ thuật ứng dụng công nghệ thông tin ở các văn phòng tỉnh uỷ, thành uỷ, đảng uỷ trực thuộc Trung ương và các cơ quan đảng ở Trung ương.
Phối hợp với các cơ quan chức năng có liên quan tổ chức công tác bảo vệ, bảo đảm thông tin liên lạc tại Trụ sở Trung ương Đảng.
Hướng dẫn, bồi dưỡng nghiệp vụ công tác văn phòng cấp uỷ, công tác tài chính, tài sản của Đảng ở văn phòng tỉnh uỷ, thành uỷ, các cơ quan đảng ở Trung ương. Phối hợp với Ban Tổ chức Trung ương xây dựng chức năng, nhiệm vụ, tổ chức bộ máy và biên chế của văn phòng cấp uỷ địa phương trình Ban Bí thư.
Thực hiện các nhiệm vụ khác do Bộ Chính trị, Ban Bí thư giao.

Lãnh đạo hiện nay
 Chánh Văn phòng: Lê Minh Hưng – Bí thư Trung ương Đảng
 Phó Chánh Văn phòng:

 Lâm Thị Phương Thanh – Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chánh Văn phòng thường trực
 Đặng Khánh Toàn
 Bùi Văn Thạch
 Lê Khánh Toàn

Cơ cấu tổ chức

Các đơn vị cấp vụ, cục và tương đương
 Vụ Tổng hợp
 Vụ Thư ký
 Vụ Địa phương I (tại Hà Nội)
 Vụ Địa phương II (tại Thành phố Hồ Chí Minh)
 Vụ Văn thư
 Vụ Thư từ - Tiếp dân
 Vụ Tổ chức - Cán bộ
 Cục Quản trị A (tại Hà Nội)
 Cục Quản trị T.78 (tại Thành phố Hồ Chí Minh)
 Cục Quản trị T.26 (tại Đà Nẵng)
 Cục Tài chính và Quản lý đầu tư
 Cục Lưu trữ
 Trung tâm Công nghệ thông tin - Cơ yếu

Đơn vị sự nghiệp công lập
 Ban Quản lý Dự án các công trình xây dựng của Đảng ở Trung ương

Các doanh nghiệp
 Công ty TNHH một thành viên An Phú
 Công ty TNHH một thành viên Hồ Tây
 Công ty TNHH một thành viên In Tiến Bộ

Khen thưởng

Chánh Văn phòng qua các thời kỳ

 # = Số thứ tự. Các dòng in nghiêng là Phó Chánh Văn phòng phụ trách.

Phó Chánh Văn phòng qua các thời kỳ

Xem thêm

 Ủy ban Kiểm tra Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam
 Ban Tổ chức Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam
 Ban Nội chính Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam
 Ban Tuyên giáo Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam
 Ban Kinh tế Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam
 Ban Dân vận Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Văn phòng Trung ương Đảng

Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam


title: Tetanolita negalis

text:
Tetanolita negalis là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở dãy núi Huachuca ở Arizona.

Liên kết ngoài
Moths of tây nam Arizona

Chú thích

Tetanolita


title: 7000 (số)

text:
7000 (bảy nghìn, hay bảy ngàn) là một số tự nhiên ngay sau 6999 và ngay trước 7001.

Tham khảo

Số chẵn


title: Gonomyia nubeculosa

text:
Gonomyia nubeculosa là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gonomyia
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Dicranomyia alfaroi

text:
Dicranomyia alfaroi là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Sơ đồ mạng MPM

text:
Sơ đồ mạng MPM, còn gọi là Sơ đồ mạng nút công việc MPM hay Phương pháp tiềm lực Metra (MPM) (tiếng Pháp: Méthode des potentiels Métra, tiếng Anh: Metra potential method) là một phương pháp sơ đồ mạng áp dụng phương pháp phân tích mạng trong lý thuyết đồ thị, để trở thành một phương tiện mô tả việc tổ chức và lập kế hoạch tiến độ của một dự án (một khâu trong quản lý dự án).

Lịch sử
Sơ đồ mạng MPM được nhà nghiên cứu người Pháp là Bernard Roy thuộc tập đoàn Metra (nay là Tổng công ty Atos Origin) phát triển vào năm 1958, để xây dựng tàu thủy du lịch mang nhãn hiệu "Le France" (nước Pháp). Phương pháp này sau đó được sử dụng trong việc xây dựng các nhà máy điện hạt nhân của Pháp. Nó là một phương pháp tương đương và ra đời đồng thời với phương pháp sơ đồ mạng PERT.

Cấu trúc
Sơ đồ mạng MPM là một đồ thị mạng có hướng sử dụng các đỉnh (nút) để biểu thị cho các công tác (công việc) và cung (tức là đường, hay mũi tên) cho sự liên hệ phụ thuộc giữa các công tác (công việc) với nhau.

Chú thích

Tham khảo
Các phương pháp sơ đồ mạng trong xây dựng của Trịnh Quốc Thắng, nhà xuất bản Xây dựng.
Phương pháp MPM-phương pháp Tiềm lực Metra (bản pdf tiếng Pháp).

Quản lý dự án
Quản lý tiến độ dự án
Sơ khai kinh doanh


title: Ngạc Châu

text:
Ngạc Châu (tiếng Trung: 鄂州市, bính âm: Èzhōu Shì, âm Hán-Việt: Ngạc Châu thị) là một địa cấp thị tại tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc. Địa cấp thị này có diện tích 1504  km², dân số năm 2004 là 1,03 triệu người.

Hành chính
Ngạc Châu được chia ra làm 3 đơn vị hành chính cấp huyện, toàn bộ các đơn vị hành chính đó đều là quận.
Quận: Lương Tử Hồ (梁子湖区), Hoa Dung (华容区), Ngạc Thành (鄂城区)

Tham khảo

Thành phố tỉnh Hồ Bắc


title: Sigüés

text:
Sigüés là một đô thị ở tỉnh Zaragoza, Aragon, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 của Viện thống kê Tây Ban Nha (INE), đô thị này có dân số là 172 người. Diện tích đô thị này là ki-lô-mét vuông.Đô thị này nằm ở độ cao 530 m trên mực nước biển.

Biến động dân số
Dữ liệu dân số Sigüés giai đoạn 1842 và 2001:

Tham khảo

Đô thị ở Zaragoza