title: Aleksandr I của Nga

text:
Aleksandr I (, Aleksandr Pavlovich;  – ) là Sa Hoàng của đế quốc Nga từ 23 tháng 3 năm 1801 đến 1 tháng 12 năm 1825. Ông là người Nga đầu tiên trở thành Vua của Ba Lan, trị vì từ 1815 đến 1825, và cũng là vị Đại vương công Phần Lan người Nga đầu tiên.

Ông chào đời ở Sankt-Peterburg, là con trai của Đại vương công Pavel Petrovich, sau đó là hoàng đế Pavel, và kế vị ngai vàng sau khi phụ thân bị ám hại. Ông cai trị Nga quốc trong một thời gian hỗn loạn bởi Các cuộc chiến tranh của Napoleon. Là hoàng thân và hoàng đế, Aleksandr thường có những phát ngôn hướng về tự do, nhưng trên thực tế lại tiếp tục thi hành chính sách chuyên chế. Trong những năm đầu trị vì, ông đề xướng những cải cách xã hội nhỏ (1803 - 1804) và những cải cách lớn trong tự do giáo dục. Ông hứa sẽ cải cách hiến pháp và cải cách chế độ nông nô ở Nga nhưng không có những kế hoạch cụ thể và không có chuyện gì được thực hiện. Trong giai đoạn thứ hai trị vì, ông ngày càng độc đoán, phản động và sợ hãi trước những mưu toan chống lại ông; ông chấm dứt nhiều cải cách ban đầu. Ông thanh trừng những trường học có giáo viên ngoại quốc, và giáo dục trở nên mang khuynh hướng tôn giáo cũng như bảo thủ chính trị nhiều hơn.

Trong quan hệ đối ngoại, ông bốn lần thay đổi chính sách của Nga quốc từ thái độ trung gian hòa giải cho phe chống đối Napoleon rồi làm đồng minh với Napoleon, quanh đi quẩn lại tới 1812 rồi lại trở thành kẻ thù của Napoleon. Năm 1805 ông tham gia cùng với người Anh vào Chiến tranh Liên minh thứ ba chống lại Napoleon, nhưng sau thất bại nặng nề ở trận Austerlitz ông đổi phe và lập một liên minh với Napoleon bằng Hiệp ước Tilsit (1807) và gia nhập Hệ thống phong tỏa đại lục của Napoleon. Ông tham chiến trong một cuộc chiến tranh hải quân quy mô nhỏ chống lại Anh trong những năm 1807 - 1812. Ông và Napoleon không bao giờ bằng lòng với nhau, đặc biệt là về chuyện Ba Lan, và liên minh tan vỡ năm 1810. Chiến thắng vĩ đại nhất của Sa hoàng đến vào năm 1812 trong Cuộc xâm lược Nga quốc của Napoleon đây là một thảm bại toàn diện của người Pháp. Một phần trong chiến thắng trong cuộc chiến chống Napoleon ông thu được một số chiến lợi phẩm ở Phần Lan và Ba Lan. Ông lập ra Liên minh Thần thánh để đàn áp những phong trào Cách mạng ở châu Âu vì ông coi chuyện đe dọa những vị quân vương là vô đạo đức. Ông giúp đỡ Klemens von Metternich của Áo đàn áp các phong trào dân tộc và phong trào tự do.

Thời đại của ông cũng chứng kiến sự chinh phục và sáp nhập những lãnh thổ bây giờ là Georgia, Dagestan, và phần lớn Azerbaijan từ Ba Tư vào Nga, bằng Chiến tranh Nga-Ba Tư (1804–1813) và kết quả là Hiệp ước Gulistan.

Aleksandr chết mà không có con hợp pháp sống sót và sau một thời gian hỗn loạn bao gồm thất bại của Khởi nghĩa tháng Chạp của các sĩ quan tự do trong quân đội, em trai ông là, Nikolai I lên kế tự.

Cuộc sống ban đầu

Aleksandr và em trai ông Konstantin được nuôi dưỡng bởi hoàng tổ mẫu, Catherine Đại Đế. Một vài nguồn cáo buộc rằng bà ta lên kế hoach loại bỏ con trai (cha của Aleksandr) Pavel I khỏi địa vị thừa kế. Trong không gian của những tư tưởng tự do trong triều đình của Ekaterina và gia sư người Thụy Sĩ, Frédéric-César de La Harpe, ông tiếp thu những nguyên tắc về chủ nghĩa nhân đạo của Rousseau. Nhưng cũng từ người thầy môn quân sự, Nikolay Saltykov, ông cũng tiếp thu những truyền thống của chế độ chuyên chế ở Nga. Andrey Afanasyevich Samborsky, người mà bà của ông chọn là gia sư môn tôn giáo học, là một người không theo kiểu cách, một linh mục Chính Thống giáo không có râu. Samborsky sống nhiều năm ở Anh và dạy cho Aleksander (và Konstantin) về tiếng Anh rất nhiều, điều không phù hợp đối với một nhà cai trị chuyên chế ở Nga vào thời điểm đó.

Ngày 9 tháng 10 năm 1793, khi Aleksandr vẫn chỉ mới 15 tuổi, ông kết hôn với Louise xứ Baden 14 tuổi, người nhận tên Nga là Elizabeth Alexeievna.

Việc kế tự ngai vàng

Cái chết của Ekaterina II của Nga (tức Catherine đại đế) tháng 11 năm 1796 diễn ra trước khi bà ta có thể đưa Aleksandr trở thành tự quân, đã khiến cho Pavel, cha của ông, có thể đặt chân lên ngai vua. Những chính sách mất lòng dân của Pavel khiến ông bị ám sát. Con trai ông, Aleksandr 23 tuổi, thực sự đã ở trong cung điện vào thời điểm diễn ra vụ ám sát, mà tướng Nikolai Zubov, một trong những kẻ chủ mưu, đã ủng hộ quyền thừa kế của ông. Các sử gia vẫn còn tranh luận về vai trò của Aleksandr đối với cái chết của phụ thân ông. Những ý kiến thường thấy nhất là ông bí mật tham gia vào âm mưu và sẵn sàng lên ngôi vua nhưng ông đã nhấn mạnh rằng cha ông không thể bị giết. Aleksandr trở thành Sa hoàng thông qua một hành động tội lỗi và cái giá là cái chết của phụ thân mang đến cho ông một sự hối hận và xấu hổ sâu sắc.

Aleksandr I bước lên ngai vàng ngày 24 tháng 3 năm 1801, và được gia miện tại Điện Kremli ngày 15 tháng 9 năm đó.

Chính sách đối nội

Sau khi lên ngôi, Aleksandr I tập hợp những người trẻ để tham gia vào Ủy ban Tư pháp do ông thành lập: Victor Kochubey, Nikolay Novosiltsev, Pavel Stroganov và Adam Jerzy Czartoryski. Được sự cố vấn của Mikhail Speransky, Sa hoàng Nga dựa trên cách tổ chức chính quyền từ thời Pyotr I của Nga (mô hình các ủy ban) đã cải tổ chính quyền theo mô hình quân chủ lập hiến của Anh:
 Thành lập các Bộ trực thuộc chính phủ Nga (8/9/1802): Bộ Quốc phòng, Bộ Ngoại giao, Bộ Tư pháp, Bộ Nội vụ, Bộ Tài chính, Bộ Phát triển kinh tế và Thương mại, Bộ Giáo dục Đế quốc Nga.
 Hội đồng Bộ trưởng dưới sự chủ trì của Quốc hội đã giải quyết tất cả các vấn đề liên ngành. Hội đồng Nhà nước được thành lập nhằm nâng cao kỹ thuật pháp luật.
 Nghị viện Thượng viện đã được tổ chức lại như Tòa án tối cao của đế quốc.
Về xã hội, Sa hoàng cùng các cận thần thảo luận về việc giải phóng nông nô. Sau khi lên ngôi không lâu, Sa hoàng tuyên bố sẽ khuyến khích các địa chủ, quý tộc giải phóng nông nô không hạn chế; mở rộng quyền sở hữu đất đai cho nông dân để họ trở thành "nông dân tự do". Nô lệ không được giải phóng.

Về giáo dục, Sa hoàng cho mở các trường đại học để đào tạo trí thức. Ngoài các trường đại học được mở từ trước tại Moscow, Vilna (Vilnius) và Dorpat (Tartu), Sả hoàng mở thêm ba cái khác ở St. Petersburg, Kharkov và Kazan. Các cơ quan nghiên cứu khoa học xã hội, khoa học tự nhiên và các nhà khoa học, nhà văn được Sa hoàng khuyến khích và bảo trợ hoạt động nghệ thuật. Ít lâu sau, Sa hoàng trục xuất các học giả nước ngoài.

Về lĩnh vực quân sự, Sa hoàng chú ý cải cách quân đội. Một trong những việc làm nổi bật nhất của ông đó là việc Sa hoàng thiết lập các "khu định cư quân sự", hay còn gọi là đồn điền quân sự. Các đồn điền quân sự đầu tiên của Nga được thành lập năm 1810. Sau khi các đồn điền như vậy được lập ngày càng nhiều trên đất Nga để đối phó với các cuộc xâm lăng bên ngoài hay cuộc nổi loạn ở bên trong nhằm chống chính quyền, Sa hoàng cho phép các binh lính đem thân nhân, gia đình đến ở tại đồn điền, đồng thời cho phép các đồn điền này tự hỗ trợ về mặt kinh tế và cung cấp cho những tân binh.

Chiến tranh Napoléon

Những quan điểm của người đương thời về Sa hoàng Aleksandr I
Với những người Jacobin thì Sa hoàng là người của thế giới và rất thần bí.  Sa hoàng Aleksandr I đã xuất hiện cùng với những người đương thời của ông như một ẩn số để mọi người giải mã. Napoléon Bonaparte gọi ông là "người Byzantine tinh túy" và ví ông ta như diễn viên Talma (Pháp) ở miền Bắc. Bộ trưởng Ngoại giao Áo Klemens von Metternich nói rằng Sa hoàng là người điên và hài hước. Ngoại trưởng Anh, Tử tước Castlereagh (1812 - 1822) viết thư cho Thủ tướng Anh là Bá tước Liverpool, nói rằng Sa hoàng "có nhiều phẩm chất nổi bật", nhưng ông ta "rất đáng ngờ và nhu nhược". Tương tự, Tổng thống Mỹ là Thomas Jefferson cho rằng Sa hoàng là người "có phẩm chất tốt, làm việc không mệt mỏi, mong muốn truyền bá văn hóa Nga ra bên ngoài thông qua việc tôn trọng quyền tự nhiên của con người".

Các liên minh với các cường quốc khác
Ngay sau khi lên ngôi, Aleksandr I đảo ngược hoàn toàn chính sách đối ngoại của cha mình, Sa hoàng Pavel I của Nga. Ông phản đối và chê trách thậm tệ những hoạt động của Liên minh thứ hai của các cường quốc (đang chống Pháp), thiết lập ngoại giao hòa bình với Thủ tướng Anh lúc đó là Henry Addington (tháng 4/1801). Cùng lúc đó, ông mở lại cuộc thương thuyết với Hoàng đế La Mã thần thánh là Franz II. Ít lâu sau, tại Memel, Sa hoàng thiết lập liên minh chắc chẽ với Phổ vì muốn giữ vững quan hệ lâu năm với vương quốc này thông qua người vợ của ông, Hoàng hậu Louise xứ Baden; hơn nữa còn gắn bó lâu năm về tình bạn với vua Phổ Friedrich Wilhelm III

Liên minh giữa Nga với Phổ bị gián đoạn bởi sự nổi lên của Pháp. Với sự nhiệt tình của La Harpe (1754 - 1838), một người nguyên là nhà chính trị Pháp đã bỏ trốn sang Nga để tránh khủng bố ở Pháp, Sa hoàng Nga bắt đầu công khai tuyên bố sự ngưỡng mộ của ông đối với các cơ quan của Pháp và chính quyền Napoléon Bonaparte. Nhưng ít lâu sau, Aleksandr I đã thay đổi thái độ với Pháp. La Harpe, trong bản báo cáo gửi Sa hoàng đã nêu những bản chất thật sự của chính quyền Pháp khi ấy. Ông nói với Sa hoàng rằng, Napoléon "không phải là một người yêu nước thật sự" nhưng chỉ như là "bạo chúa nổi tiếng nhất thế giới đã sản sinh ra". Sau đó, La Harpe và bạn của ông, Henri Monod, đã vận động Sa hoàng Aleksandr I phải thuyết phục các cường quốc khác của Đồng minh chống lại Napoleon để thừa nhận sự độc lập của Vaudois và Argovian, bất chấp nỗ lực lấy lại các vùng đất này của Bern (nay thuộc Thụy Sĩ). Mãi đến khi công tước Pháp là d'Enghien bị Napoléon xử tử vì âm mưu giúp Anh chống Pháp (tháng 3/1804), Sa hoàng Nga đã hoảng sợ thực sự trước sức mạnh của Hoàng đế Pháp, ra quyết định phải hạn chế quyền lực của ông này

Phản đối Hoàng đế Pháp
Cái chết bất ngờ của công tước Condé là Enghien làm Sa hoàng bị một cú sốc lớn. Trước tình hình đó, ông lên tiếng phản đối Napoléon, coi ông ta như "kẻ đàn áp của Âu Châu và là người xáo trộn hòa bình thế giới". Sự phản đối ấy khiến Sa hoàng Nga thực sự tin rằng mình đang hoàn thành sứ mệnh thần thánh. Trong những lời chỉ dẫn của ông tới Nicolás Novosiltsov (1761-1838), phái viên của Nga đến London để đàm phán với Thủ tướng Anh William Pitt Trẻ, Sa hoàng Nga đề nghị được liên minh với Anh để chống Pháp, bên cạnh các đồng minh trước đó của Anh là Thụy Điển, Áo, Phổ và Vương quốc Napoli. Trong một chỉ dẫn kế tiếp với Novosiltsov, Sa hoàng cũng dặn ông này phải theo dõi mọi cử chỉ hoạt động của Napoleon. Thực hiện sự hướng dẫn của Sa hoàng Nga, Novosiltsov đi sang các nước đồng minh để truyền đạt đề nghị lập đồng minh của Nga. Nhưng khi rời khỏi Berlin, Novosiltsov biết rằng Bonaparte đã lấy Genoa và Lucca, rồi báo cáo về Sa hoàng. Nói về việc làm này, Sa hoàng Aleksandr I lý giải: "tạo sự gắn kết quốc gia với chính phủ của họ bằng cách không cho các nước này hành động vì lợi ích của riêng họ, điều chỉnh mối quan hệ giữa các quốc gia trên cơ sở tôn trọng và quan tâm đến quyền lợi, lợi ích của các các nước (tham gia liên minh)".

Không những thế, Aleksandr I còn đề xuất với các cường quốc Âu châu về việc ký một Hiệp ước liên minh chống Pháp. Với mục đích thiết lập liên minh trên cơ sở tôn trọng quyền tự quyết của các quốc gia. Sa hoàng Aleksandr I nhận thấy đề xuất của mình chưa được một số cường quốc chấp nhận, bèn lý luận: "các quyền tích cực của các quốc gia, đảm bảo quyền đặc biệt của tính trung lập, đưa ra nghĩa vụ không bao giờ bắt đầu chiến tranh cho đến khi tất cả các nguồn lực mà trung gian của một bên thứ ba có thể cung cấp Đã được cạn kiệt, có bằng cách này đã đưa ra ánh sáng các khiếu nại tương ứng, và cố gắng để loại bỏ chúng? Đó là trên nguyên tắc như những người có thể tiến tới một sự bình đẳng chung, và sinh ra một giải đấu mà các quy định sẽ hình thành, Một luật mới của luật pháp của các quốc gia, mà phần lớn các quốc gia châu Âu xử phát sẽ xét xử, sẽ không trở thành quy tắc bất biến của các nước, trong khi những người cố gắng xâm phạm nó sẽ có nguy cơ mang theo bản thân một lực lượng quân đội mới" .

Chiến tranh giữa Sa hoàng Nga với Pháp, năm 1807
Biết được ý định của Sa hoàng Aleksandr I, Hoàng đế Pháp hơi bị nản chí bởi quan điểm ngoại giao của Sa hoàng, nhưng không từ bỏ việc liên minh với Nga. Không vào tận thủ đô Viên của nước Áo, Hoàng đế Pháp nhanh chóng tiến hành đàm phán ngay với Sa hoàng Nga sau khi trận đánh Trận Austerlitz vừa kết thúc ít lâu. Trong cuộc hội đàm, hai Hoàng đế Pháp và Nga tự gọi nhau là các "đồng minh địa lý" và giữa họ sẽ "không xung đột lợi ích với nhau". Cùng nhau cai trị thế giới, nhưng Aleksandr I tỏ ra không quan tâm mấy về đề nghị liên minh của Pháp mà cố quyết tâm duy trì chính sách ngoại giao hiện tại. Tức giận vì sự cố chấp của Hoàng đế Nga, Napoleon tiến hành các trận Jena và trận Eylau, khuấy động Ba Lan, Thổ Nhĩ Kỳ và Ba Tư để phá vỡ sự bướng bỉnh của Aleksandr I. Để chống Pháp, người em của Sa hoàng là Đại vương công Konstantin Pavlovich tổ chức một bữa tiệc để khiêu khích quân Pháp. Trong lúc Aleksandr I luống cuống khi tập hợp liên minh chống Pháp mới, Napoléon bất ngờ đánh tan tành quân Nga do Bá tước L. L. Bennigsen chỉ huy trong trận Friedland (6/1807), buộc Sa hoàng Nga ký hiệp ước kết thúc chiến tranh - Hiệp ước Tilsit vào ngày 7/7/1807. Trong hiệp ước này, Pháp yêu cầu Nga kết thúc cuộc chiến tranh giữa Nga - Pháp - Phổ. Pháp cam kết hỗ trợ Nga chống lại đế chế Ottoman, trong khi Nga đồng ý gia nhập hệ thống lục địa chống lại đế chế Anh. Nga sẽ phải tham gia cuộc chiến tranh chống Anh, kích động Phần Lan chống Thụy Điển để buộc vua Thụy Điển là Gustav IV phải cùng Pháp tham gia vào việc phong tỏa lục địa với Anh. Quần đảo Ionia và Cattaro (Kotor) được trao cho Pháp, Napoleon bảo đảm chủ quyền của đất công tước Oldenburg thuộc Nga.

Vấn đề Phổ

Sự xán lạn về tầm nhìn chiến lược, tình bạn lâu năm với vua Phổ Friedrich Wilhelm III đã buộc Sa hoàng từ chối việc giao vùng lưu vực sông Danube (vốn thuộc Phổ) cho Pháp. Sa hoàng Nga nói, "Chúng tôi đã có chiến tranh trung thành", và nói thêm, "chúng ta phải tạo ra một hòa bình trung thành". Nhưng sau thất bại tại hòa ước Tilsit, nhiệt tình giúp Phổ của Nga bị suy yếu. Mặc dù Hoàng đế Nga buộc tội vua Pháp vi phạm đức tin (và ngược lại), nhưng đến khi cuộc họp Erfurt diễn ra vào tháng 10/1808 đã xác định chính sách chung của hai Hoàng đế. Mặc dù vẫn liên minh với nhau, nhưng thái độ của Aleksandr I với Pháp vẫn không thay đổi - ông vẫn giữ quan điểm sẽ chống Pháp đến cùng, không muốn một nước Pháp mạnh mẽ sẽ thống trị thế giới.

Nuôi ý định thủ tiêu nước Phổ ngay từ đầu, nhưng về sau Napoleon đã đổi ý, và đây là sai lầm lớn của ông. Tuy vậy cái sự tồn tại lay lắt này cũng không dễ chịu gì. Napoleon đã bình phẩm về nước Phổ như sau: "Một ông vua nhơ nhuốc, một quốc gia nhơ nhuốc, một quân đội nhơ nhuốc, một cường quốc lừa dối người và không đáng tồn tại". Quốc gia tiền thân của nước Đức bị cắt hết đất đai lấy được của Áo và Ba Lan, chỉ để lại cho 4 tỉnh "quê cha đất tổ". Napoleon còn tìm cách giày xéo lên tinh thần tự hào dân tộc của người Đức bằng cách ghi trong điều 4 hiệp ước Tilsit rằng, mình hoàn lại bốn tỉnh đó cho nước Phổ chỉ vì "nể lời hoàng đế toàn nước Nga" mà thôi. Về phần mình, dù bị mất đồng minh quan trọng là Phổ, Sa hoàng Aleksandr I tìm cách loại "đồng minh địa lý" (tức nước Pháp) ra khỏi thủ đô Sankt-Peterburg bằng cách gây ra Chiến tranh Nga-Thụy Điển (1808–1809), buộc vua Thụy Điển đầu hàng và ông này về sau bị thoái vị năm 1809. Chiến tranh Nga - Thụy Điển giúp Nga đảm bảo được thế lực trong khu vực biển Baltic. Phần Lan trở thành đại công quốc Phần Lan, một vùng tự trị trong đế quốc Nga. Cuộc chiến tranh với Thụy Điển giúp Nga kéo dài biên giới lãnh thổ đến tận vùng nam sông Danube.

Quan hệ Pháp - Nga
Chiến tranh Nga-Thụy Điển (1808–1809) không những loại được ảnh hưởng của Pháp ở vùng biển Baltic, mà còn giúp Nga củng cố và mở rộng phần lớn lãnh thổ thông qua việc thành lập Công quốc Phần Lan thuộc Pháp. Luôn lo sợ việc Pháp sẽ giúp Phần Lan giành lại độc lập, nước Phổ sẽ bị thủ tiêu và thực lực chiến đấu của quân đội Nga bị suy giảm sau các trận chiến, Sa hoàng Nga Aleksandr I luôn tìm mọi cách hạn chế sức mạnh của Napoleon bằng mọi giá. Ông tuyên bố đế chế Áo sẽ không được phá vỡ, phản đối hành động giúp Ba Lan đòi độc lập khỏi Nga của Napoleon. Trong vấn đề liên minh với Pháp, ông biết nước Nga của mình đang bị cô lập cao độ, và tuyên bố rằng ông không thể hy sinh lợi ích của người dân và đế quốc đối với tình cảm của mình đối với Napoleon. Ông nói với đại sứ Pháp tại Nga, ông Barthélemy de Lesseps (1792 - 1812) rằng, "Tôi không muốn gì cho bản thân mình", vì vậy thế giới không đủ lớn để hiểu về các vấn đề của Ba Lan, nếu nó là vấn đề phục hồi".

Aleksandr I phàn nàn Hiệp ước Vienna, phần thuộc về đất Công tước Warsaw, đã "khướt từ lòng trung thành của Ba Lan với Nga"; nhưng ông tin tưởng lời tuyên bố công khai của Napoléon rằng ông không có ý định khôi phục Ba Lan. Như trực giác mách bảo, Sa hoàng tỏ ra ngầm nghi ngờ ý định của Napoléon. Để chứng tỏ sự chân thành của mình, Napoleon đã ngỏ ý cưới nàng Anna Pavlovna để thắc chặt quan hệ với Nga, nhưng Sa hoàng đã lịch sự từ chối yêu cầu này. Đáp trả lời từ chối của vua Nga, Napoleon tuyên bố từ chối phê chuẩn Công ước Nga - Pháp vào ngày 4 tháng Giêng và tuyên bố sẽ liên minh với Áo thông qua cuộc hôn nhân với công chúa Marie-Louise của Áo. Từ thời điểm này, mối quan hệ giữa hai vị vua ngày càng trở nên trầm trọng hơn.

Năm 1810, Napoléon cho sáp nhập công quốc Oldenburg, do chú của Aleksandr I là Wilhelm (1785 -1823) cai trị, vào đất Pháp và chính sách phong tỏa lục địa của Pháp gây thiệt hại nặng cho thương mại giữa Nga với Anh, khiến Aleksandr I ngày càng xa lánh Pháp. Ông cố gắng giữ nước Nga trung lập trong các cuộc chiến với Pháp, cho phép các thương nhân Nga bí mật tiếp xúc với Anh và không tuân thủ yêu cầu phong tỏa lục địa của Pháp.

Quan hệ Pháp - Nga trở nên tồi tệ hơn sau năm 1810, khi Nga yêu cầu Pháp hỗ trợ trong cuộc chiến tranh chống lại Thổ Nhĩ Kỳ thì Pháp từ chối không giúp đỡ,

Dự cảm nước Nga sắp có chiến tranh với Pháp khi Sa hoàng chống lại chính sách phong tỏa lục địa của Napoléon, Aleksandr I tích cực chuẩn bị các hoạt động ngoại giao với các nước xung quanh nhằm lôi kéo các nước này vào liên minh chống Pháp. Tháng 4 năm 1812 vua Nga và Nhiếp chính Thụy Điển là Karl XIV Johan ký một thỏa thuận để bảo vệ lẫn nhau. Một tháng sau, Aleksandr I ký với Sultan Thổ Nhĩ Kỳ là Mahmud II hiệp ước Bucharest, chính thức chấm dứt chiến tranh chống lại Thổ Nhĩ Kỳ. Các nhà ngoại giao của ông đã giải quyết các lời tuyên bố của vua Nga với Phổ và Áo rằng Napoléon sẽ xâm chiếm nước Nga, kêu gọi Phổ và Áo cứ giúp cho Pháp, hoặc không giúp gì cả.

Cùng với sự thay đổi về ngoại giao, các hoạt động quân sự của Nga đã có sự thay đổi lớn. Trước năm 1807, Aleksandr I tỏ ra nhu nhược khi giao hết quyền quản lý quân đội Nga cho người chị và nhất là viên đại thần Aleksey Arakcheyev, một người không biết gì về quân sự. Được sự cố vấn nhiệt tình của đại thần Mikhail Speransky, Sa hoàng vững tin giao quyền chỉ huy quân đội lại cho các tướng lĩnh, tiêu biểu là tướng Michael Barclay de Tolly, Pyotr Bagration và Mikhail Kutuzov.

Vấn đề Ba Tư
Xong việc nội bộ, Aleksandr I quay sang Ba Tư. Nước Ba Tư kể từ khi Shah Agha-Muhammad của triều Kadjar lên ngôi thì đang bắt đầu phát triển. Nước láng giềng là Đế quốc Nga không muốn thấy một nước Ba Tư trỗi dậy nên đã bất ngờ mở cuộc viễn chinh vào Ba Tư năm 1796. Cuộc viễn chinh bị thất bại do cái chết bất ngờ của Ekaterina II của Nga, nhưng Nga không chịu từ bỏ sự quan tâm của mình với Ba Tư. Sau sự kiện Nga sáp nhập vùng Georgia, Dagestan vào lãnh thổ Nga trong năm 1801, Nga thành lập hãn quốc Derbent thân Nga nhằm tạo ảnh hưởng của Nga vào vùng Caucasus có giá trị chiến lược. Cuối năm 1801, Aleksandr I cử tướng Nga (gốc Gruzia) là Pavel Tsitsianov làm chỉ huy quân sự của Nga tại vùng này (1802 - 1806). Giữa năm 1802 và 1804 ông ta bắt đầu áp đặt quy tắc của Nga vào vùng Tây Georgia và cử một số khan (hãn quốc) thân Nga quản lý các vùng đất xung quanh Gruzia. Nhưng trong quá trình quản lý, các khan thân Nga này bị khan của hãn quốc Ganja là Javad Khan (1786 - 1804) chống lại. Viên chỉ huy Tsitsianov nhiều lần tiếp xúc, yêu cầu vị khan này thần phục Nga, nhưng Javad Khan cự tuyệt. Thế là viên chỉ huy Tsitsianov mang quân Nga tấn công, giết được Javad Khan trong pháo đài cùng khoảng 7.000 cư dân bị quân Nga tàn sát trong thành. Về sau, lo sợ các khan Ba Tư có thể trỗi dậy chống lại chính quyền Nga, Aleksandr I tuyên bố xóa bỏ các khan thuộc Nga, con cháu của triều đại Ziyad Oglu Qajar mang tên Ziyadkhanov trong đế quốc Nga.

Vào ngày 23 tháng 5 năm 1804, Shah Iran là Fath Ali yêu cầu rút quân khỏi các khu vực mà Nga đã chiếm đóng từ Iran, bao gồm Georgia, Dagestan và các phần của Azerbaijan; nhưng Sa hoàng Nga đã từ chối yêu cầu này. Sau khi bị Nga từ chối, bị cú sốc lớn vì hãn quốc Ganja thân Shah bị tiêu diệt, Shah Ba Tư tuyên bố chiến tranh với Nga. Khi bắt đầu chiến tranh, Shah đề nghị Pháp và Anh giúp đỡ quân đội và vũ khí, nhưng không có kết quả. Quân đội Iran liên tiếp thất bại trên chiến trường. Hơn nữa, nội loạn ở Khorassan đã dần buộc Shah Iran phải ngưng chiến với Nga, ký hòa ước Gulistan (10/1813) kết thúc chiến tranh. Theo hòa ước này, Iran chấp nhận việc sáp nhập Georgia, Dagestan và bắc Azerbaijan; Nga được quyền đóng hạm đội tại vùng biển Caspi. Các thương nhân Nga và Iran được phép buôn bán lẫn nhau giữa hai quốc gia.  Nó cũng bắt đầu một sự thay đổi nhân khẩu học lớn ở Caucasus, khi nhiều gia đình Hồi giáo di cư sang Iran.

Cuộc xâm lược Nga của nước Pháp (1812)
Mùa hè năm 1812, 675.000 quân Pháp của Hoàng đế Napoléon vượt sông Memel tấn công nước Nga. Quân xâm lược Pháp tiến nhanh sang phía Tây, giành chiến thắng trong một số cuộc xung đột nhỏ và một trận đánh lớn ở Smolensk. Trong khi đó, phía Nga có khoảng 200.000 binh lính đã nhanh chóng, khéo léo tránh đụng độ quân sự với quân xâm lược. Rút lui hơn 3 tháng mà quân đội Nga không có một chiến thắng quân sự nào, tầng lớp quý tộc liên gây áp lực buộc Sa hoàng Aleksandr I cách chức viên Tổng chỉ huy de Tolly và cử Mikhail Illarionovich Kutuzov làm đại tướng chỉ huy cuộc kháng chiến vệ quốc chống Pháp.

Lên nhận cây gậy chỉ huy từ tay Michael Barclay de Tolly, Kutuzov quyết định mở một trận đánh quan trọng tại Borodino, mặt trận này cách Moskva 120 km về phía tây. Trận đánh mở màn vào ngày 7/9 (26/8 theo lịch Nga cũ). Hai bên đã tung cả đạo quân vào trận, và nó được mô tả là một trận đánh khốc liệt và dữ dội nhất trong lịch sử loài người tính đến thời điểm đó, tổng số binh sĩ tham chiến trong trận này lên đến một phần tư triệu người. Kết quả, quân Pháp đã không giành được chiến thắng quyết định trước quân Nga. 80.000 lính Pháp và Nga đã bỏ mạng, chỉ riêng tại Brodino mỗi bên mất 2.500 quân. 49 tướng lĩnh Pháp thương vong, trong khi con số đó ở phía Nga là 23. Và mỗi tiếng đồng hồ, trên cánh đồng này có 2.500 người chết. Các binh sĩ Nga đã chiến đấu đến hơi thở cuối cùng. Vì thế, Napoleon đã vô cùng kinh ngạc khi chỉ thấy trên chiến trường đã tạm tan khói súng thây người chất lên nhau nhưng tuyệt nhiên không bắt được một tù binh người Nga nào. Bình luận sau trận đánh, Tiến sĩ Sử học Andrey Sakharov, Viện sĩ thông tấn Viện Hàn lâm khoa học Nga, nói: “Trận chiến Borodino có một số khía cạnh. Điều quan trọng nhất là ý nghĩa tinh thần dân tộc rất lớn đối với quân đội Nga, nhân dân Nga và lịch sử Nga nói chung. Có thể nói, trong trận đấu này không có bên chiến thắng. Pháp không giành được chiến thắng nhưng Nga cũng không thua". Một người từng tham dự Chiến tranh Vệ quốc lần thứ I, sau này là nhà triết học nổi tiếng Carl von Clausewitz đã viết: “Cách duy nhất để đánh bại Nga là lợi dụng những bất đồng nội bộ giữa người dân và giới cầm quyền. Nhưng nếu không có những bất đồng như vậy thì không có cách nào đánh bại nước Nga. Trận chiến Borodino đã chứng minh rõ, trong xã hội Nga không có bất đồng nào”.

Sau trận Borodino, quân Nga nhanh chóng rút quân đội vào sâu lục địa, để mặc quân xâm lược rượt đuổi theo trong men say chiến thắng. Trên đường tiến quân của Pháp (vào tận Moskwa), quân Nga cùng nhân dân phá sạch các làng mạc, đốt sạch lương thực làm quân xâm lược Pháp lâm vào tình trạng thiếu thốn lương thực nghiêm trọng. Các tướng Nga dùng các đạo quân của mình rút lui theo nhiều hướng khác nhau nhằm phân tán sức mạnh của đạo quân Pháp, Các đạo quân Nga khi rút lui đã đánh lừa quân đội Napoleon tiến sâu hơn vào những khu rừng, đầm lầy và những đồng cỏ mênh mông. Do thiếu lương thực, thuốc men... nên khoảng 5.000 binh sĩ của Napoleon chết mỗi ngày do bệnh tật, tự vẫn và trong số đó có cả lính đào ngũ. Thêm vào đó, đàn ngựa của Napoleon cũng chết với tốc độ 50 con/km với nguyên nhân chính là do ăn uống mất vệ sinh. Thời tiết quá lạnh ở sâu lục địa Nga làm hao mòn sức chiến đấu của quân Pháp, sức khỏe của lính Pháp suy kiệt dần. Do Nga liên tục rút lui nên Napoleon tiến vào Moscow vào ngày 14/ 9 năm đó nhưng chỉ còn 1/4 quân số. Đạo quân ít ỏi đó của Pháp sau khi tiến vào Moskwa đã xâm chiếm một số thành phố xung quanh, nhưng kết quả những thành phố bị chiếm đó đã bị quân Nga chiếm lại và san phẳng toàn bộ. Nhưng khi vào tới Moskva, Napoleon kinh ngạc nhận ra đường phố Moskva không một bóng người. Thống soái Mikhail Kutuzov trước đó đã hạ lệnh đốt thành phố và di tản dân chúng ra khỏi thủ đô. Tuyệt vọng, Napoleon cử phái viên sang tìm gặp Sa hoàng xin hòa hoãn, nhưng không gặp được nhà vua Nga.

Thiếu nơi đồn trú mùa đông và bị quân dân Nga thường xuyên phục kích, Napoléon buộc phải rút quân. Trên đường rút, quân Pháp bị quân dân Nga - tiêu biểu là các đạo quân Cossak thường xuyên phục kích dọc đường. Biết nơi đóng quân của quân Nga ở Kaluga, Napoleon quyết định mở cuộc tấn công vào đại bản doanh của quân Nga nhưng thất bại thảm bại, phải nhanh chóng rút lui. Thế thắng đang lên, quân Nga mở các cuộc tấn công chớp nhoáng vào đội quân xâm lược trận Vyazma và các địa điểm khác dọc đường rút lui của Pháp. Vào giữa tháng 10, nhiệt độ dưới 0 độ C giúp người Nga tận dụng lợi thế trong trận Krasnoi. Dù quân Napoleon trốn thoát với lực lượng còn nguyên vẹn, những người lính lạnh cóng và đói khát luôn lo sợ về cuộc tấn công tiếp theo của quân Nga.

Cuối cùng, Napoleon cũng đến được sông Berezina. Đội quân xâm lược Pháp vừa mới vượt sông (mới đóng lớp băng mỏng) đã bị quân Nga tràn lên tấn công quyết liệt. Lớp băng mới đã nứt toác gây nhiều khó khăn cho quân Pháp, nhưng một số lính công binh dũng cảm đã lội xuống dòng nước băng giá để xây cầu thô sơ cho binh lính vượt qua. Bị quân Nga tấn công mạnh mẽ, lính Pháp hoảng loạn tràn lên các cây cầu, rất nhiều người rơi xuống sông khiến hàng nghìn quân bị hạ thân nhiệt và tê cóng. Quân Napoleon cuối cùng cũng qua được sông nhưng bị tổn thất tới hàng chục nghìn người.

Sau thất bại ở Berezina, đạo quân xâm lược Pháp phải rút lui thảm bại. Các tài liệu ghi nhận, những người lính đã cướp phá vùng lân cận Vilnius trên đường tiến đến Nga và trên đường quay trở về châu Âu. Vì vậy, người dân địa phương ở đây không chứa chấp họ. Khi rút lui đến Vilnius ở Lithuania, số quân của Napoleon không còn quá lớn. Những người sống sót lúc này (khoảng 50.000 người) phải chống chọi với bệnh tật, chịu đói, chịu lạnh, bị ký sinh trùng cắn và số lương thực dự trữ chỉ đủ dùng trong 40 ngày.

Chiến dịch là một bước ngoặt trong Chiến tranh Napoleon. Danh tiếng của Napoleon bị rung chuyển nặng nề và quyền bá chủ của Pháp ở châu Âu đã suy yếu đáng kể. Những sự kiện này đã kích hoạt một sự thay đổi lớn trong chính trị châu Âu. Phổ và đế quốc Áo nhanh chóng phá vỡ liên minh áp đặt của họ với Pháp và chuyển sang Nga. Điều này đã kích hoạt Chiến tranh Liên minh thứ sáu.

Chiến tranh Liên minh thứ sáu

Đỗ thắng lợi của Nga tại trận Berezina, liên minh thứ sáu được thành lập với Nga, Áo, Phổ, Ảnh, Thụy Điển, Tây Ban Nha và một số quốc gia khác. Mặc dù Napoleon đánh bại được Liên minh này trong Chiến dịch Đức (1813), nhưng Hoàng đế Pháp lại bị Liên minh này đánh tan ở trận Leipzig vào mùa thu năm 1813. Sau trận đánh, Hoàng đế Pháp buộc phải giải tán Liên bang Rhein, Công quốc Warszawa và Vương quốc Ý. Quân đội của Liên minh thứ sáu theo lệnh của Sa hoàng Aleksandr I nhanh chóng vượt sông Rhein, tiến vào nước Pháp.

Nhưng khi tiến đến vùng đông bắc Pháp, 7 vạn quân Liên minh này bị Napoléon đánh tan tác trong các trận đánh ở Brienne và La Rothière. Nhưng các cuộc tấn công của Hoàng đế Pháp không ngăn được quân Liên minh tiến ào ào vào thủ đô Paris, mặc dù các Hoàng đế Áo và Phổ lo lắng khi quân Napoleon luôn đại thắng quân Liên minh thứ sáu. Tập trung bên ngoài thủ đô Pháp, pháo binh của quân Liên minh nã đạn dồn dập vào trung tâm thành phố và nhanh chóng kiểm soát các tuyến đường phố tại thủ đô. Cùng lúc đó, đạo quân Phổ do viên tướng già lão luyện von Blücher chỉ huy đã kéo vào chiếm phía bắc thành phố và đã chiếm vị trí của Pháp quanh Aubervilliers. Quân của hoàng thân Frederick, công tước Württemberg chỉ huy đã kéo đến chiếm giữ các vị trí ở Saint-Maur về phía tây nam, với sự hỗ trợ của quân đội Áo. Các đạo quân Nga sau đó đã đánh chiếm đồi Montmartre và các điểm cao khác, buộc đối phương phải đầu hàng.

Sa hoàng Nga Aleksandr I đã cử một phái đoàn sang gặp người Pháp để đẩy nhanh việc đầu hàng. Ông đã đưa ra các điều khoản hào phóng cho người Pháp và tuyên bố mình sẽ mang hòa bình tới Pháp hơn là hủy diệt nó. Biết tin này, Thủ tướng kiêm Ngoại trưởng Pháp là Talleyrand vội vàng mời Sa hoàng Nga, quốc vương Phổ và đại biểu của Áo đến tại tư đình của ông ta ở Paris mở một phiên họp, thảo luận về vấn đề tương lai của nước Pháp. Tại phiên họp này, Talleyrand đã ra sức chủ trương khôi phục lại vương triều Bourbons. Ông ta cố gắng làm cho Sa hoàng tin rằng, chỉ có việc vương triều Bourbons sống trở lại, thì mới có thể bảo đảm cho quyền lợi của các nước Đồng minh tại Âu châu. Ngày 31/3/1814, Talleyrand trao chìa khóa thành Paris cho Liên minh thứ sáu và ngay lúc đó, quân đội Liên minh gồm Nga, Phổ và Áo cùng tiến vào Paris. Ngày 2 tháng 4, Thượng viện thông qua Acte de déchéance de l'Empereur, tuyên bố Napoleon bị truất phế. Napoleon ở Fontainebleau nghe tin này liền phản đối, nhưng người cộng sự kêu gọi ông đầu hàng, Napoleon chấp nhận và bị đi đày.

Sau chiến tranh Napoleon

Hòa bình Paris và Quốc hội Vienna
Sa hoàng Nga ra sức trấn an tinh thần của mình bằng các hoạt động thần thánh, cụ thể là liên lạc với các giáo sĩ Phúc âm để củng cố niềm tin tôn giáo. Ông đã gặp và được linh mục - nữ bá tước de Krüdener chợ cầu nguyên để tâm hồn được bình an (mùa thu năm 1813). Từ thời này, một niềm tin bí ẩn vào một thế lực siêu nhiên được đẩy lên trong tâm hồn của Sa hoàng; về sau nó (tức niềm tin bí ẩn) được de Krüdener và người bạn là nhà truyền giáo Louis Empaytaz duy trì và họ đã trở thành những người trung thành với những tư tưởng bí mật của hoàng đế. Trong khi bắt đầu cuộc chiếm đóng Paris, Sa hoàng tổ chức cho các lãnh đạo của các vương quốc đồng minh lễ cầu nguyện, ra lời tiên tri dự báo những thay đổi của thế giới sau năm 1814.

Đó là tâm trạng của Aleksandr I khi sự sụp đổ của Napoléon đã để lại cho ông lãnh đạo một trong những quốc gia có quyền lực nhất ở châu Âu. Với ký ức Tilsit còn đọng lại trong tâm trí của Hoàng đế Nga, không phải tự nhiên rằng Sa hoàng đang hoài nghi về tình hình thế giới hiện tại như Ngoại trưởng Áo Metternich từng ví von rằng, Aleksandr I dung như đang ngụy trang cái suy nghĩ của mình về việc "hủy bỏ niềm tin Phúc âm". Trên thực tế, dường như quyền lực của các lãnh đạo hoàng gia đang có xu hướng thay đổi theo nhiều hướng khác nhau, không còn thống nhất và đây là điều khiến Hoàng đế Nga lo lắng. Mặc dù bà nữ bá tước de Krüdener không có tác động nhiều đến tư tưởng của nhà vua, nhưng Frédéric César de La Harpe (giáo viên dạy dỗ trước đây của ông) lại một lần nữa khuyên nhủ ông ta phải luôn cầu nguyện. Trong lời cầu nguyện, nhà vua Nga lên án Napoleon là "người thiên tài độc ác", tố cáo ông ta dưới cái tên "tự do" và "giác ngộ". Một mưu đồ lớn của các cường quốc thuộc khu vực miền Đông dưới ảnh hưởng của chủ nghĩa Jacobin (Pháp) đang lan rộng khắp châu Âu, cho rằng nước Nga sẽ hùng mạnh thay vì muốn một nước Pháp mạnh mẽ như trước đây. Tai Đại hội Vienna, Aleksandr I nhấn mạnh sự không tin tưởng với mưu đồ của các cường quốc phía Đông, thế nhưng Castlereagh, người có mục đích duy nhất là khôi phục lại "một sự cân bằng chính xác" ở châu Âu, đã chỉ trích Sa hoàng phải đối mặt với một "lương tâm" khiến ông phải cản trở sự sắp đặt của các cường quốc bằng cách giữ sự kiểm soát của ông đối với Ba Lan.

Chịu ảnh hưởng của tư tưởng "thần thánh" từ de Krüdener và thầy dạy La Harpe, quyền lực tuyệt đối của các vị vua, Sa hoàng Nga Aleksandr I đã cùng với vua Áo, Phổ tuyên bố kết đồng minh để tuyệt đối hóa niềm tin đạo Công giáo, hình thành "Liên minh thần thánh" vào ngày 26 tháng 9 năm 1815. Trong Liên minh này, Ngoại trưởng Áo cố gắng làm cho nó trở thành pháo đài chống lại nền dân chủ, cách mạng và chủ nghĩa thế tục.

Quan điểm chính trị tự do
Chịu ảnh hưởng bởi luồng tư tưởng tự do từ thời bà nôi là Nữ hoàng Ekaterina II của Nga, Sa hoàng Aleksandr I chấp thuận một thế giới tự do để giữ gìn cân bằng quyền lực giữa các cường quốc sau Hội nghị Vienna, nhất là việc công bố Ba Lan là quốc gia tự do đặt dưới sự ảnh hưởng của Nga. Nhưng đến năm 1818, một âm mưu của các sĩ quan đảo chính nhằm bắt cóc Hoàng đế Nga khi ông đi tham dự Đại hội Aix-la-Chapelle đã khiến Sa hoàng phải thay đổi quan điểm của mình. Trong cuộc gặp với Ngoại trưởng Anh và Áo, Aleksandr I chấp nhận phản đối của Castlereagh chống lại chính sách của Metternich về "các chính phủ ký kết một liên minh chống lại các dân tộc". Sa hoàng Nga mặc dù vẫn tuyên bố niềm tin của ông trong "các thể chế tự do", nhưng tự do là phải có giới hạn trong khuôn khổ trật tự xác định.

Để đối phó với các cuộc cách mạng ở Đức, Ý do Liên minh thần thánh của các cường quốc hoạt động chưa mạnh mẽ, lãnh đạo của các cường quốc đã họp Hội nghị Troppau vào tháng 10/1820. Trong hội nghị, Aleksandr I vẫn giữ nguyên lý tưởng về một liên minh tự do của các quốc gia Châu Âu, tượng trưng bởi Liên minh Thần thánh, chống chính sách độc tài của cường quyền và chống lại cách mạng dưới ảnh hưởng của cách mạng Pháp đang lan truyền mạnh. Vào ngày 19 tháng 11, ông đã phê chuẩn Nghị định thư Troppau với những người đại diện các cường quốc: Thủ tướng Metternich của Áo, Thái tử Phổ Friedrich Wilhelm, Ngoại trưởng Nga Antonios Kapodistrias, Thủ tướng Phổ Hardenberg, đại sứ Anh tại Áo Lord Stewart.

Xã hội nước Nga sau năm 1815

Sau khi giành thắng lợi trước Napoleon, Sa hoàng Nga càng tin vào những điều thần bí - thần thánh, tuyệt đối hóa quyền lực của nhà vua. Tin vào những điều thần thánh đó, Sa hoàng tuyên bố xóa bỏ những ý đồ chống lại quyền lực tuyệt đối của ông - tuyên bố này nhắm đến các cuộc cách mạng đang lan truyền sang toàn châu Âu do ảnh hưởng sâu rộng của cách mạng tư sản Pháp. Aleksandr I tin dùng viên sủng thần Aleksey Arakcheyev (1769 - 1834) - một viên sĩ quan pháo binh vô danh, nhờ tài nịnh hót nhà vua mà lên chức đại thần, để giúp nhà Vua củng cố chế độ chuyên chế và đàn áp mọi tư tưởng tự do của nhân dân Nga.

Từ năm 1822 trở đi, Aleksey Arakcheyev là sủng thần của Nga hoàng có toàn quyền thay mặt vua soạn thảo, công bố chỉ dụ và giải quyết tất cả các vấn đề quốc gia đại sự. Suốt thời kì 1815 – 1825, Aleksey Arakcheyev đã thao túng, chế áp cả nước Nga và biến nước Nga thành một nhà tù khổng lồ. Nhân dân Nga, những người đã không tiếc máu xương giúp chính quyền Nga đánh tan đạo quân xâm lược khổng lồ của Napoleon, giờ đây họ lại không được gì, bị áp bức và đày đọa trong các trại tập trung quân sự của Aleksey Arakcheyev. Bị bóp nghẹt hoàn toàn mọi tư tưởng tư do dân chủ (đã nhen nhóm dưới thời Speranskiy), nhân dân và những người có tư tưởng cách mạng tập trung vào các "hội kín" để đề ra những chủ trương, biện pháp đấu tranh nhằm lật đổ nền quân chủ chuyên chế và thủ tiêu chế độ chiếm hữu nông nô. Họ đề xướng những dự án cải cách quốc gia, tuyên truyền cách mạng, cổ vũ tinh thần yêu nước, dân chủ, nâng cao dân trí, mở mang văn hoá, giáo dục và tiến hành chuẩn bị khởi nghĩa vũ trang.

Qua đời

Do Aleksandr I không có con nối dõi, mặc nhiên quyền thừa kế ngôi báu được chuyển qua người em trai thứ là Đại vương công Konstantin Pavlovich nhưng bà Joanna Grudzinska - vợ của Konstantin Pavlovich lại không thuộc dòng dõi Hoàng tộc, bởi vậy Đại vương công đành khước từ quyền kế vị khi Sa hoàng Aleksandr I còn sống. Như vậy, người em áp út là Hoàng tử Nicholas sẽ được chọn thừa hưởng ngôi báu với tước hiệu là Nicholas I.

Theo kế hoạch bí mật được Sa hoàng vạch ra, mùa hè năm 1825 Sa hoàng quyết định thoái vị và cùng vợ là Nữ hoàng Elizabeth Alexeievna, người đang mắc bệnh hiểm nghèo nên chuyển đến nơi khác, tránh xa cuộc sống đô thị ồn ào ở Saint Petecbua, điểm đến là TP. Taganrog trên sông Azov, nơi có khí hậu miền Nam ôn hoà, rất tốt cho sức khỏe. Đề nghị này của ông tức thì được vợ nhiệt tình đáp lại. Đầu tháng 9 cùng năm, Aleksandr I đã tự mình đến Tanganrog để thị sát và mọi thứ được nhà vua thực hiện rất bí mật, chỉ có vài người thân cận được đi cùng. Sau vài tuần chuyển đến ở Tanganrog, sức khỏe của Nữ hoàng Elizabeth đã được cải thiện rất nhiều.

Sự việc đang diễn ra “xuôi chèo mát mái” thì Hoàng đế Aleksandr I lại mắc bệnh cảm nặng, sức khỏe suy sụp một cách bất ngờ nên các bác sĩ cũng chịu bó tay. Kết cục, vị hoàng đế thứ 14 của Nga đã băng hà vào ngày 1 tháng 12 năm 1825 (ngày 19/11 theo lịch cũ), hưởng thọ 48 tuổi. Sau khi ông chết, người em áp út lên kế vị, hiệu Nikolai I của Nga. Tân hoàng đế nhanh chóng đàn áp ngay cuộc nổi dậy tháng 12 để giữ ngai vàng.

Nghi vấn sống ẩn cư
Mười năm sau cái chết, tin đồn Aleksandr I vẫn còn sống lại rộ lên từ việc có một tu sĩ già tự xưng là Feodor Kuzmich, gương mặt rất giống Aleksandr I, xuất hiện ở vùng Tomsk thuộc Siberia.

Ông này có thói quen khi trò chuyện thường cho ngón tay cái vào giữa dây thắt lưng hệt như Sa hoàng Aleksandr I. Ngoài ra, cô gái mồ côi mà Feodor Kuzmich nuôi lại rất giống con của Aleksandr I với tình nhân. Khi người xung quanh muốn mai mối cho cô, người cha nuôi dứt khoát từ chối, nói với cô rằng với thân phận cao quý, sau này phải cưới một người trong hoàng tộc hoặc ít ra là một sĩ quan cao cấp trong quân đội. Và sau này cô gái thường được cha nuôi dẫn đến gặp các gia đình quý tộc. Tuy Feodor Kuzmich luôn tế nhị thoái thác mọi chuyện đề cập tới quá khứ của bản thân, nhưng qua các cử chỉ cùng điệu bộ của đều toát lên phong thái cao quý, rất am tường lối sống thượng lưu chốn kinh kỳ, thậm chí còn rành rẽ về đời tư cùng thói quen của một vài nhân vật quyền thế trong triều đình. Mặt khác, Feodor Kuzmich rất tinh thông pháp luật và biết nhiều ngoại ngữ, tri thức của ông chứng tỏ ông là một cá nhân thừa hưởng nền giáo dục hoàn hảo, một đặc điểm nổi bật của giới tầng lớp đại quý tộc thời ấy.

Tin đồn lan khắp vùng Siberia buộc cảnh sát phải vào cuộc, tiến hành bắt giữ và thẩm vấn vị ẩn sĩ đáng ngờ này nhưng sau đó họ phải thả ra vì không có căn cứ. Sau một thời gian dài, Feodor Kuzmich chu du nhiều nơi rồi qua đời vào năm 1864. Lúc hấp hối, Feodor Kuzmich để lại một vài cuốn vở viết theo dạng "mã hóa", cùng lời trăn trối rằng "chúng sẽ giúp khám phá cuộc đời tôi". Nhưng không một ai có thể đọc nổi những cuốn vở ấy, bởi chẳng thể biết được cách giải mã chúng. Tuy nhiên, khi tiến hành so sánh chữ viết, người ta vô cùng kinh ngạc khi nhận thấy nét chữ của Sa hoàng Aleksandr I hoàn toàn trùng khớp với chữ viết của Feodor Kuzmich.

Ẩn sĩ Feodor Kuzmich thậm chí còn được Giáo hội Chính thống giáo Nga phong là một vị thánh. Trên bia mộ ông tạc dòng chữ: "Nơi đây yên nghỉ Sự lựa chọn của Thượng đế Feodor Kuzmich" - "Sự lựa chọn của Thượng đế" chính là danh hiệu của Aleksandr I khi chiến thắng Hoàng đế Pháp Napoleon Bonaparte.

Ghi chú

Chú thích

Tham khảo

Аммон Ф. Г. В фаворе у кесаря: Александр I и Аракчеев
 Ghervas, Stella. Réinventer la tradition. Alexandre Stourdza et l'Europe de la Sainte-Alliance. Paris, Honoré Champion, 2008. ISBN 978-2-7453-1669-1
 Henri Troyat, "Alexandre 1er", Flammarion, 1981.

Hoàng đế Nga
Vua Ba Lan
Đại vương công Phần Lan
Chiến tranh Ái quốc Nga
Họ Holstein-Gottorp-Romanov
Hiệp sĩ Garter
Hiệp sĩ Golden Fleece
Hiệp sĩ Huy chương Saint Januarius
Người Sankt-Peterburg
Chôn cất tại Đại giáo đường Thánh Phêrô và Phaolô, Sankt-Peterburg
Sinh năm 1777
Mất năm 1825
Tín hữu Chính Thống giáo tại Nga
Bắc Đẩu Bội tinh hạng nhất
Vương tộc Holstein-Gottorp-Romanov
Đại vương công Nga


title: Psychoglypha browni

text:
Psychoglypha browni là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Tân bắc
Psychoglypha


title: Delphi (phần mềm)

text:
Delphi là sản phẩm phần mềm sử dụng phương ngữ Delphi của ngôn ngữ lập trình Object Pascal và cung cấp môi trường phát triển tích hợp (IDE) để phát triển ứng dụng nhanh chóng các phần mềm cho máy tính để bàn, thiết bị di động, web và bảng điều khiển.  Delphi hiện tại được Embarcadero Technologies phát triển và duy trì.

Các trình biên dịch của Delphi tạo ra mã gốc cho Microsoft Windows, macOS, iOS, Android và Linux (x64).

Delphi bao gồm một trình soạn thảo mã nguồn, một trình thiết kế trực quan, một trình gỡ lỗi tích hợp, một thành phần kiểm soát mã nguồn và hỗ trợ cho các plugin của bên thứ ba. Trình chỉnh sửa mã có tính năng Code Insight (hoàn thành mã), Error Insight (kiểm tra lỗi thời gian thực) và tái cấu trúc. Trình thiết kế biểu mẫu trực quan có tùy chọn sử dụng Thư viện Thành phần Trực quan (VCL) để phát triển chương trình Windows thuần túy hoặc khung FireMonkey (FMX) để phát triển phần mềm đa nền tảng. Hỗ trợ cơ sở dữ liệu là một tính năng chính và được FireDAC (Các thành phần truy cập cơ sở dữ liệu) cung cấp. Delphi được biết đến với tốc độ biên dịch nhanh, mã gốc chạy nhanh và năng suất cao của nhà phát triển phần mềm.

Delphi ban đầu được phát triển bởi Borland như một công cụ phát triển ứng dụng nhanh chóng cho Windows như là sản phẩm phần mềm kế nhiệm của Turbo Pascal. Delphi đã thêm lập trình hướng đối tượng đầy đủ vào ngôn ngữ hiện có và ngôn ngữ này đã phát triển để hỗ trợ các phương thức chung, các phương thức ẩn danh, các bao đóng và hỗ trợ Mô hình Đối tượng Thành phần (Component Object Model) bản địa.

Delphi và phần mềm đối tác C ++ của nó, C++ Builder, có thể tương tác với nhau và được bán chung dưới tên RAD Studio.

Tham khảo

Phần mềm của Borland
Ngôn ngữ lập trình Pascal
Ngôn ngữ lập trình kiểu mệnh lệnh
Ngôn ngữ lập trình kiểu thủ tục
Họ ngôn ngữ lập trình Algol
Ngôn ngữ lập trình.NET
Ngôn ngữ lập trình hướng đối tượng
Môi trường phát triển tích hợp


title: Wulkau

text:
Wulkau là một đô thị thuộc huyện Stendal, bang Sachsen-Anhalt, Đức. Đô thị Wulkau có diện tích 15,71 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 450 người.

Tham khảo


title: Calliotropis nomismasimilis

text:
Calliotropis nomismasimilis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Calliotropidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Calliotropis


title: Seissan

text:
Seissan là một xã thuộc tỉnh Gers trong vùng Occitanie miền nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Gers

Tham khảo

Xã của Gers


title: Mang Thít

text:
Mang Thít là một huyện thuộc tỉnh Vĩnh Long, Việt Nam.

Địa lý

Huyện Mang Thít nằm ở phía đông của tỉnh Vĩnh Long, nằm bên bờ sông Tiền, có vị trí địa lý:
Phía đông và phía bắc giáp huyện Chợ Lách, tỉnh Bến Tre
Phía tây giáp huyện Long Hồ và huyện Tam Bình
Phía nam giáp huyện Vũng Liêm.

Địa hình
Mang Thít tương đối bằng phẳng, cao trình biến thiên từ 0,6m đến 2,0m, tiểu địa hình có sự khác biệt khá rõ, khuynh hướng cao ở các xã ven sông Cổ Chiên và sông Măng Thít thấp và phía Tây Bắc của huyện (xã Long Mỹ, Hòa Tịnh, Nhơn Phú) và thấp dần về các xã trung tâm huyện, chia ra các cấp sau:
Vùng có cao trình 0,4 – 0,6m chiếm 0,21% diện tích đang sử dụng phân bố ở các xã: Mỹ An, Mỹ Phước
Vùng có cao trình từ 0,8 – 1,0 m chiếm 17,83% diện tích đang sử dụng, phân bố ở các xã: Long Mỹ, Hòa Tịnh, Mỹ Phước, Nhơn Phú, Tân Long, Tân Long Hội, Tân An Hội, Chánh Hội
Vùng có cao trình từ 1,0 – 1,2m chiếm 49,04% diện tích đang sử dụng, phân bố đều ở các xã
Vùng có cao trình từ 1,2 – 1,4m chiếm 24,0% diện tích đang sử dụng, phân bố các xã ven sông Măng Thít và sông Cổ Chiên như: Mỹ An, Mỹ Phước, An Phước, Chánh An, Tân An Hội, Tân Long Hội
Vùng có cao trình từ 1,4 – 1,6m chiếm 6,25% diện tích đang sử dụng, phân bố các xã: Chánh An, An Phước, Mỹ Phước, Mỹ An và thị trấn Cái Nhum
Vùng có cao trình trên 1,6 – 1,8m chiếm 2,47% diện tích đang sử dụng, phân bố xã An Phước và thị trấn Cái Nhum
Vùng có cao trình trên 1,8 – 2,0m chiếm 0,20% diện tích đang sử dụng, phân bố ở xã An Phước.

Nhìn chung địa hình của huyện thấp dần từ phía sông Cổ Chiên và sông Măng Thít vào trung tâm huyện, kết hợp với hệ thống kênh rạch dày. Vùng có cao trình trung bình đến hơi thấp thuận lợi cho việc phát triển nông nghiệp đa dạng, nhất là cây lúa ở khu vực nội đồng và cây ăn trái ven các sông rạch. Vùng có cao trình trên 1m có khả năng khai thác sét nguyên liệu và sản xuất gốm, gạch ngói. Tuy nhiên việc tác động của con người trong quá trình khai thác đất làm nguyên liệu sản xuất gạch ngói trong thời gian qua làm hình thành những tiểu địa hình thấp khác nhau.

Khí hậu
Mang Thít có đặc điểm nằm trong vùng nhiệt đới gió mùa, quanh năm nóng, ẩm, có chế độ nhiệt tương đối cao và bức xạ dồi dào. Kết quả thống kê về khí tượng thủy văn qua các năm, cho thấy: Nhiệt độ trung bình qua các năm biến động từ 27,3 - 27,8 °C, tuy nhiên qua các tháng trong năm 2010 vào mùa khô đặc biệt tháng 4, 5 cho thấy nền nhiệt của toàn tỉnh lên cao 35,5 - 38 °C. Tổng lượng bốc hơi trong các tháng đầu năm 2010 cao hơn trung bình nhiều năm 100 mm so với cùng kỳ nhiều năm.

Nhiệt độ cao nhất từ năm 2006 – 2010 là 37,2 °C, thấp nhất là 17,7 °C và biên độ nhiệt giữa ngày và đêm bình quân là 7,30 °C.
Bức xạ trên địa bàn huyện tương đối cao, bình quân số giờ nắng trong một ngày là 7,5 giờ. Bức xạ quang hợp hàng năm đạt 79.600 cal/m². Thời gian chiếu sáng BQ năm đạt 2.550 - 2.700 giờ/năm. Nhiệt độ và bức xạ dồi dào là điều kiện cho cây trồng sinh trưởng và phát triển tốt.
Độ ẩm: không khí bình quân là 81 - 85%, trong tháng 9, độ ẩm đạt cao nhất là 88% và tháng thấp nhất là 77% vào tháng 3. Độ ẩm trung bình tháng qua các tháng trong năm 2009 ở mức khá cao, được ghi nhận là 84%, xấp xỉ và cao hơn 7% so với cùng kỳ nhiều năm.
Lượng mưa: Số ngày mưa bình quân trong năm là 100 - 115 ngày với lượng mưa trung bình đạt 1.550 - 1.650 mm/năm, riêng lượng mưa năm 2009 chỉ đạt 1.353 mm/năm.

Thủy văn
Mang Thít có đặc điểm cũng như toàn tỉnh Vĩnh Long chịu ảnh hưởng chế độ bán nhật triều không đều của biển Đông thông qua các sông lớn là sông Cổ Chiên và sông Măng Thít, có đặc tính địa hình rất nhạy cảm với chế độ nước trên sông, rạch, trong ngày có 2 con nước lớn, ròng, trong tháng thì có 2 con nước rong vào những ngày đầu và giữa của tháng âm lịch, ngoài ra còn có hệ thống kênh – rạch với mật độ 30 m/ha. Nước ngọt hầu như quanh năm, tạo thuận lợi cho tưới tiêu trong NN, giao thông thủy, phục vụ cho sản xuất và sinh hoạt.

Với đặc điểm thủy văn nêu trên, về tiềm năng tưới tự chảy cho cây trồng khá lớn, khả năng tiêu rút nước tốt, tạo lợi thế khá lớn cho sản xuất nông nghiệp, khả năng trao đổi nước mặt tốt, làm tăng quá trình tự làm sạch của dòng sông, làm giảm thiểu nguồn gây ô nhiễm nước mặt về dư lượng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, chất thải trong sinh hoạt, sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp,…

Tóm lại, yếu tố khí hậu, thủy văn các năm khá thuận lợi cho nông nghiệp theo hướng đa canh, thâm canh tăng vụ và thích hợp cho ĐDSH tự nhiên phát triển. Tuy nhiên, do lượng mưa chỉ tập trung vào 6 tháng mùa mưa cùng với nguồn nước lũ từ thượng nguồn tạo nên một số khu vực bị ngập úng cục bộ, ảnh hưởng đối với sản xuất nông nghiệp, đời sống sinh hoạt của người dân và môi trường sinh thái. Đồng thời dưới tác động của biến đổi khí hậu trong thời gian gần đây, kết hợp với việc khai thác nguồn nước của các nước thượng nguồn sông Mêkông làm tăng cường tính cực đoan của khí hậu, diễn biến bất thường của mực nước trên sông Mêkông, khả năng xâm nhập mặn ngày càng sâu vào đất liền sẽ gây nên hậu quả là giảm dần các yếu tố thuận lợi về mặt khí hậu - thời tiết, điều kiện thủy văn - nguồn nước và tăng các nguy cơ tiềm ẩn do tác động của biến đổi khí hậu trong những thập kỷ tới.

Lịch sử

Mang Thít xưa có tên gọi là Măng Thít hay Mân Thít. Nguyễn Ánh sau khi khôi phục đất Gia Định, đặt phủ Mân Thít, giao cho Thổ quan là Nguyễn Văn Tồn quản lý.

Vào năm 1827, đổi là huyện Tuân Ngãi, thuộc phủ Lạc Hoá, trấn Vĩnh Thanh. Năm Minh Mạng thứ 13, huyện Tuân Ngãi thuộc tỉnh Vĩnh Long, gồm 5 tổng là Ngãi Hoà, Ngãi Long, Thành Trị, Tuân Giáo, Tuân Lễ. Đầu thời Pháp thuộc, huyện bị giải thể, nhập địa bàn vào hạt thanh tra Lạc Hoá.

Ngày 25 tháng 1 năm 1908, Pháp lập quận Cái Nhum, gồm có 2 tổng là Bình Thạnh với 3 làng và Bình Chánh với 5 làng.

Ngày 18 tháng 12 năm 1916, quận Cái Nhum bị giải thể, nhập tổng Bình Thạnh vào quận Chợ Lách và tổng Bình Chánh vào quận Tam Bình cùng tỉnh.

Ngày 18 tháng 5 năm 1955, chính quyền Sài Gòn lập quận Cái Nhum, thuộc tỉnh Vĩnh Long, trên cơ sở tách ra từ quận Châu Thành, gồm tổng Bình Long với 9 xã, quận lỵ đặt tại Cái Nhum.

Ngày 8 tháng 10 năm 1957, giải thể quận Cái Nhum, nhập địa bàn vào quận Châu Thành và quận Chợ Lách cùng tỉnh.

Ngày 10 tháng 3 năm 1961, quận Cái Nhum được tái lập, gồm 2 tổng là Thanh Thiềng với 4 xã và Bình Thiềng với 4 xã.

Ngày 31 tháng 5 năm 1961, đổi tên quận Cái Nhum thành quận Minh Đức.

Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, Cái Nhum là huyện của tỉnh Cửu Long, gồm 7 xã: An Phước, Bình Phước, Chánh Hội, Hòa Tịnh, Mỹ An, Nhơn Phú và Tân Long Hội.

Ngày 11 tháng 3 năm 1977, huyện Cái Nhum hợp với huyện Châu Thành Tây (trừ 2 xã Tân Ngãi, Tân Hoà) và 2 xã Hoà Hiệp, Hậu Lộc của huyện Tam Bình thành huyện Long Hồ.

Ngày 29 tháng 9 năm 1981, huyện Mang Thít được thành lập theo Quyết định số 89/1981/QĐ-HĐBT, trên cơ sở tách ra từ huyện Long Hồ, gồm có 8 xã: An Phước, Chánh Hội (trung tâm huyện lỵ), Tân Long Hội, Nhơn Phú, Mỹ An, Hoà Tịnh, Bình Phước và Long Mỹ. Trong đó, xã Long Mỹ được thành lập trên cơ sở chia tách xã Tâm Long cũ thành 2 xã: Long Mỹ và Thanh Đức.

Ngày 17 tháng 4 năm 1986, giải thể huyện Mang Thít, nhập địa bàn vào huyện Long Hồ.

Ngày 26 tháng 12 năm 1991, tỉnh Cửu Long tách thành hai tỉnh Vĩnh Long và Trà Vinh, huyện Long Hồ thuộc tỉnh Vĩnh Long.

Ngày 13 tháng 2 năm 1992, tái lập huyện Mang Thít trên cơ sở tách ra từ huyện Long Hồ, gồm 8 xã như cũ.

Ngày 18 tháng 3 năm 1994, thành lập thị trấn Cái Nhum trên cơ sở một phần diện tích và dân số của xã Chánh Hội.

Ngày 9 tháng 8 năm 1994, thành lập thêm 4 xã mới: Tân An Hội, Tân Long, Mỹ Phước và Chánh An.

Ngày 1 tháng 2 năm 2020, sáp nhập xã Chánh Hội vào thị trấn Cái Nhum.

Huyện Mang Thít có 1 thị trấn và 11 xã như hiện nay.

Hành chính
Huyện Mang Thít có 12 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm thị trấn Cái Nhum (huyện lỵ) và 11 xã: An Phước, Bình Phước, Chánh An, Hòa Tịnh, Long Mỹ, Mỹ An, Mỹ Phước, Nhơn Phú, Tân An Hội, Tân Long, Tân Long Hội.

Kinh tế - xã hội

Kinh tế

Huyện có sông Mang Thít không những là một thủy lộ quan trọng cả vùng Đồng bằng sông Cửu Long mà đây còn là nơi nuôi cá bè cho năng suất rất cao,nơi sản xuất nhiều gạch ngói và gốm đỏ của Vĩnh Long và của cả vùng Tây Nam Bộ. Mang Thít còn là huyện sản xuất nhiều lúa gạo và trái cây ngon.

Kinh tế của huyện chủ yếu là nông nghiệp, trồng lúa nước, cây ăn quả và chăn nuôi. Những năm gần đây, tận dụng lợi thế từ con các con sông, nông dân huyện phát triển mạnh nghề nuôi trồng thủy sản, mang lại thu hoạch cao, góp phần thúc đẩy cơ cấu nông nghiệp chuyển dịch theo hướng tích cực. Huyện Mang Thít có 2 vùng sản xuất thủy sản chính là tuyến sông Mang Thít và dọc sông Cổ Chiên.

Ngành thủ công nghiệp cũng phát triển mạnh ở Mang Thít, đặc biệt là nghề làm gốm sứ mỹ nghệ. Gốm mỹ nghệ Mang Thít có màu sắc đặc trưng, mẫu mã đa dạng từ đơn giản đến tinh xảo hấp dẫn người tiêu dùng trong và ngoài nước. Các lò sản xuất gạch nung và gốm xứ mỹ nghệ tập trung ở xã Nhơn Phú Phú, Mỹ An, Mỹ Phước... Sản phẩm gốm mỹ nghệ Mang Thít đã có mặt trên thị trường thế giới, đặc biệt là các nước Á - Âu. Ngoài ra còn có các mặt hàng thủ công mỹ nghệ gia công xuất khẩu khác: mây tre, dệt chiếu và đan lát,...

Xã hội

Cùng với phát triển kinh tế, huyện Mang Thít cũng đầu tư mạnh cho công tác xã hội, xây dựng và hoàn chỉnh hệ thống hạ tầng cơ sở, đặc biệt là mảng giao thông nông thôn. Mang Thít đã đầu tư hàng chục tỷ đồng để nâng cấp và xây dựng các tuyến đường liên ấp, liên xã thông xe hai bánh cả hai mùa mưa - nắng.

Hầu hết các xã đều có trường tiểu học và trung học cơ sở, thậm chí có xã đến 3-4 điểm trường. Riêng khối trung học phổ thông là 3 điểm trường: Trường Trung học Mang Thít, bán công Mang Thít (nay là trường THPT Nguyễn Văn Thiệt), trường cấp 2- 3 Mỹ Phước. Các điểm trường đều được xây dựng kiên cố và bán kiên cố. Mang Thít là huyện đi đầu trong tỉnh phổ cập hết trung học cơ sở và hướng tiếp theo là phổ cập trung học phổ thông.

Văn hóa

Di tích
Thánh Tịnh Ngọc Sơn Quang

Đây là một thánh thất của đạo Cao Đài theo phái Tiên Thiên, đã được Bộ Văn hóa-Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) công nhận là di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia vào ngày 31 tháng 8 năm 1998.

Chú thích

Liên kết ngoài


title: Dolichopeza aphotisma

text:
Dolichopeza aphotisma là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Dolichopeza


title: Erronea pulchella

text:
Erronea pulchella là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cypraeidae, họ ốc sứ

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Erronea


title: Protomeliturga catimbaui

text:
Protomeliturga catimbaui là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Schlindwein & Moure mô tả khoa học năm 2005.

Chú thích

Tham khảo

Protomeliturga
Động vật được mô tả năm 2005


title: Osmoxylon lanceolatum

text:
Osmoxylon lanceolatum là một loài thực vật thuộc họ Araliaceae. Đây là loài đặc hữu của Papua New Guinea.

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Osmoxylon lanceolatum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Papua New Guinea
Osmoxylon
Thực vật dễ tổn thương


title: Ozodicera telestyla

text:
Ozodicera telestyla là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Ozodicera


title: Hylaeus sanctus

text:
Hylaeus sanctus là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1936.

Chú thích

Tham khảo

S
Động vật được mô tả năm 1936


title: Turris tigrina

text:
Turris tigrina là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Turris


title: Bruck in der Oberpfalz

text:
Bruck in der Oberpfalz là một đô thị ở huyện Schwandorf bang Bayern, Đức.

Tham khảo


title: Cheilotrichia ochricauda

text:
Cheilotrichia ochricauda là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Cheilotrichia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Lý Tồn Úc

text:
Hậu Đường Trang Tông (), tên húy là Lý Tồn Úc (), tiểu danh Á Tử (亞子), là một nhân vật chính trị và quân sự trong thời kỳ Ngũ Đại Thập Quốc trong lịch sử Trung Quốc. Ông kế vị cha làm vương nước Tấn (908-923) và sau trở thành hoàng đế của triều Hậu Đường (923–936) do ông sáng lập.

Lý Tồn Úc được đánh giá là một trong những lãnh đạo có tài quân sự nhất trong thời Ngũ Đại Thập Quốc. Khi ông kế vị tước Tấn vương, Tấn đang ở trong tình trạng suy yếu và không được xem như có khả năng gây ra một mối đe dọa quân sự cho kình địch của họ là triều Hậu Lương ở phía nam. Lý Tồn Úc thận trọng tái thiết nước Tấn, tiến hành nhiều cuộc chinh phục và kết minh với kết quả là đoạt được hầu hết lãnh thổ ở phía bắc Hoàng Hà, tức Hà Bắc, trước khi bắt đầu một chiến dịch trường kỳ chống lại Hậu Lương.

Lý Tồn Úc chinh phục Hậu Lương vào năm 923 và tự xưng là hoàng đế của triều Hậu Đường, tuyên bố đây là sự phục hồi triều Đường. Ông thiên đô đến đông đô trước đây của triều Đường là Lạc Dương. Tuy nhiên, giống như các triều đại khác của Ngũ Đại, Hậu Đường chỉ tồn tại được trong một thời gian ngắn ngủi. Bản thân Lý Tồn Úc qua đời ba năm sau khi sáng lập ra triều đại, ông bị sát hại trong cuộc nổi dậy của Quách Tùng Khiêm vào năm 926. Kế vị Lý Tồn Úc là Lý Tự Nguyên, nghĩa tử của Lý Khắc Dụng.

Thân thế
Lý Tồn Úc sinh ngày 22 tháng 10 năm Ất Tị (2 tháng 12 năm 885), tại Tấn Dương cung (tức Thái Nguyên), trong thời gian trị vì của Đường Chiêu Tông. cha ông là Hà Đông tiết độ sứ Lý Khắc Dụng- một quân phiệt lớn mạnh vào cuối thời Đường. Mẹ ông là Tào thị- thiếp của Lý Khắc Dụng. Ông là con trai ruột sinh sớm nhất của Lý Khắc Dụng.

Năm 895, khi Lý Khắc Dụng đang tiến hành một chiến dịch (cuối cùng thành công) chống lại các quân phiệt vừa tiến hành đe dọa quân sự đối với Đường Chiêu Tông là Tĩnh Nan tiết độ sứ Vương Hành Du, Phượng Tường tiết độ sứ Lý Mậu Trinh, và Trấn Quốc tiết độ sứ Hàn Kiến, Lý Khắc Dụng sai Lý Tồn Úc đến hành tại nhằm thể hiện sự thần phục với hoàng đế. Khi thấy Lý Tồn Úc, Đường Chiêu Tông vỗ về ông và nói: "Nhi tương lai là rường cột của đất nước, hãy tận trung hiếu với nhà ta." Sau khi Lý Khắc Dụng đánh bại ba quân biệt, Lý Tồn Úc được trao cho chức vụ danh dự 'kiểm giáo tư không', Thấp châu thứ sử, và sau đó lần lượt giữ chức thứ sử của Phần châu và Tấn châu, song đều là diêu lĩnh, tức không đến địa phương nhậm chức mà chỉ là chức vụ danh dự. Ông được thuật lại là thông hiểu âm nhạc, và thường ca vũ trước mặt cha. Ông học "Xuân Thu" từ năm 13 tuổi, có được sự hiểu biết sơ đẳng. Khi lớn hơn, ông trở thành người giỏi cưỡi ngựa bắn cung.

Lý Tồn Úc được thuật lại là người thông minh, dũng lược ngay từ khi còn trẻ tuổi. Khoảng năm 902, trông thấy cảnh cha khốn khổ do nhiều năm thua trận trước Tuyên Vũ tiết độ sứ Chu Toàn Trung, ông chỉ ra rằng việc cha tỏ rõ vẻ đau khổ chỉ khiến cho quân dân lo lắng theo, và tốt hơn là ẩn mình và chờ thời cơ Chu Toàn Trung mắc sai lầm để tiến hành phản công, cho phép quân dân nghỉ ngơi trong một thời gian. Ông cũng nói với Lý Khắc Dụng rằng mình nhận thấy vấn đề khi các binh sĩ người Sa Đà cướp bóc của quần chúng, chỉ ra rằng nếu cha không kiềm chế hành vi này thì các binh sĩ sẽ phân tán và không thể tập hợp lại.

Năm 906, Chu Toàn Trung tiến hành chiến dịch chống lại một quân phiệt khác là Lô Long tiết độ sứ Lưu Nhân Cung, và bao vây con của Lưu Nhân Cung là Nghĩa Xương tiết độ sứ Lưu Thủ Văn tại thành Thương châu. Mặc dù trước đó phản lại Lý Khắc Dụng và trở thành quân phiệt độc lập, Lưu Nhân Cung quyết định cầu viện Lý Khắc Dụng. Lý Khắc Dụng ôm hận trong lòng nên từ chối cứu viện Lưu Nhân Cung, song Lý Tồn Úc nói rằng Chu Toàn Trung lúc này đã quá hùng mạnh và được các quân phiệt khác quy phục, Hà Đông và Lô Long là hai trong vài đối thủ còn lại của Chu Toàn Trung. Lý Tồn Úc chủ trương cứu viện Lưu Nhân Cung để ngăn việc Chu Toàn Trung khoách trương, người trong thiên hạ sẽ nhớ đến đức của Lý Khắc Dụng. Lý Khắc Dụng nghe theo ý của Lý Tồn Úc, đề nghị Lưu Nhân Cung phái quân đến để liên hiệp tiến công Chiêu Nghĩa của Hậu Lương để mở một mặt trận thứ hai, Lưu Nhân Cung chấp thuận. Sau đó, Chiêu Nghĩa tiết độ sứ Đinh Hội đầu hàng Lý Khắc Dụng, Chu Toàn Trung buộc phải từ bỏ chiến dịch chống lại Lưu Nhân Cung.

Năm 907, Chu Toàn Trung buộc người kế vị Đường Chiêu Tông là Đường Ai Đế phải trao lại hoàng vị cho ông ta, kết thúc triều Đường và khởi đầu triều Hậu Lương. Chu Toàn Trung tuyên bố là quân chủ của toàn bộ lãnh thổ Đường cũ, song Lý Khắc Dụng, Lý Mậu Trinh, Hoài Nam tiết độ sứ Dương Ác, Tây Xuyên tiết độ sứ Vương Kiến từ chối công nhận Chu Toàn Trung là hoàng đế, lãnh địa của họ trên trở thành các nước tương ứng là Tấn, Kỳ, Hoằng Nông và Tiền Thục. Sau đó, Chu Toàn Trung phái bộ tướng là Khang Hoài Trinh (康懷貞) đem 8 vạn quân đến đánh Lộ châu của Lý Tự Chiêu (李嗣昭)- người được Lý Khắc Dụng phong làm Chiêu Nghĩa tiết độ sứ. Khang Hoài Trinh cho xây thành đào hào quanh Lộ châu để cắt đứt liên lạc giữa bên ngoài với thành, quân cứu viện do Lý Khắc Dụng phái đến không thể giải vây cho Lộ châu. Đầu năm 908, Lý Khắc Dụng lâm bệnh nặng, và giao phó người thừa kế Lý Tồn Úc cho em là Nội ngoại Phiên Hán đô tri binh mã sứ-Chấn Vũ tiết độ sứ Lý Khắc Ninh, Giám quân Trường Thừa Nghiệp (張承業), Đại tướng Lý Tồn Chương (李存璋), Ngô Củng (吳珙), Chưởng thư ký Lô Chất (盧質). Lý Khắc Dụng nhiều lần nói với Lý Tồn Úc rằng cần lập tức cứu nguy Lý Tự Chiêu sau khi ông ta qua đời. Ngày Tân Mão tháng 1 năm Mậu Thìn (23 tháng 2 năm 908), Lý Khắc Dụng qua đời, Lý Tồn Úc kế nhiệm.

Thời kỳ là Tấn vương

Củng cố quyền lực ban đầu
Sau khi Lý Khắc Dụng qua đời, thoạt đầu Lý Khắc Ninh duy trì kỷ luật trong quân đội, không ai dám tạo ra xáo trộn. Trong khi đó, các quan lại và tướng sĩ không kính trọng Lý Tồn Úc- khi đó mới 22 tuổi, và họ liên tục bình phẩm. Lý Tồn Úc lo sợ nên đã giao quyền chỉ huy quân đội cho Lý Khắc Ninh, song Lý Khắc Ninh từ chối, nói rằng Tồn Úc mới là người kế nhiệm hợp pháp. Theo ý của Lý Khắc Ninh và Trương Thừa Nghiệp, Lý Tồn Úc xưng thừa tập Tấn vương, Hà Đông tiết độ sứ.

Nhiều dưỡng tử của Lý Khắc Dụng làm quan cho Tấn, họ nhiều tuổi hơn và có tài năng quân sự hơn Lý Tồn Úc, những người này do đó cũng không tôn trọng Lý Tồn Úc, nhiều người từ chối đến yết kiến, và một số từ chối khấu đầu. Một trong số họ là Lý Tồn Hạo (李存顥) cố gắng thuyết phục Lý Khắc Ninh đoạt lấy quyền chỉ huy, song Lý Khắc Ninh từ chối lời đề nghị. Sau đó, Lý Tồn Hạo và một số dưỡng tử khác đã sai vợ của họ đến thuyết phục vợ của Lý Khắc Ninh là Mạnh phu nhân. Mạnh phu nhân thuận theo và bà thúc giục Lý Khắc Ninh, khiến quyết tâm của Lý Khắc Ninh lay chuyển. Sau đó, Lý Khắc Ninh giết chết Đô ngu hậu Lý Tồn Chất (李存質), mà không được sự chấp thuận của Lý Tồn Úc, Lý Khắc Ninh cũng yêu cầu được giữ chức Đại Đồng tiết độ sứ, Lý Tồn Úc chấp thuận.

Mặc dù vậy, Lý Tồn Hạo sau đó lên kế hoạch cụ thể, được Lý Khắc Ninh chấp thuận không chính thức, theo đó sẽ bắt Lý Tồn Úc khi Tồn Úc đến phủ của Lý Khắc Ninh, rồi giải Lý Tồn Úc và Tào thái phu nhân đến chỗ hoàng đế Hậu Lương, đoạt lấy Hà Đông. Lý Khắc Ninh gặp Sử Kính Dung (史敬鎔) để thuyết phục người này tham gia vào âm mưu và giám sát Lý Tồn Úc. Sử Kính Dung giả bộ chấp thuận, song sau đó đã báo lại cho Lý Tồn Úc. Lý Tồn Úc gặp Tào thái phu nhân và Trương Thừa Nghiệp, thoạt đầu Lý Tồn Úc muốn từ nhiệm để tránh xung đột, song Trương Thừa Nghiệp thuyết phục được Lý Tồn Úc chống lại Lý Khắc Ninh. Trương Thừa Nghiệp cũng lệnh Lý Tồn Chương, Ngô Củng, Lý Tồn Kính (李存敬) và Chu Thủ Ân (朱守殷) chuẩn bị chống Lý Khắc Ninh.

Vào ngày Nhâm Tuất tháng 2 năm Mậu Thìn (25 tháng 3 năm 908,) Lý Tồn Úc tổ chức tiệc trong phủ của mình, tất cả quan lại cao cấp đều đến tham dự. Tuy nhiên, Lý Tồn Úc cho binh sĩ phục kích từ trước, và trong bữa tiệc, họ tiến ra bắt giữ Lý Khắc Ninh và Lý Tồn Hạo, sau đó hành quyết.

Trong khi đó, cuộc khủng hoảng tại Lộ châu vẫn tiếp diễn. Tuy nhiên, vì cho rằng Lộ châu sẽ tự sụp đổ một khi không có cứu viện sau khi Lý Khắc Dụng qua đời (đặc biệt là bởi Lý Tồn Úc lệnh cho Chu Đức Uy đem quân quay về Thái Nguyên một thời gian), Chu Toàn Trung rời đi, để các tướng lĩnh của mình ở lại tiếp tục bao vây thành. Lý Tồn Úc quyết định thân chinh nhằm giải vây cho Lộ châu. Lý Tồn Úc và Chu Đức Uy giáp công từ hai phía, quân Hậu Lương bị bất ngờ và sụp đổ, cuộc bao vây Lộ châu kết thúc.

Lý Tồn Úc sau đó thực hiện các chính sách hiệu quả, giúp cho Tấn vào những năm sau đó dần hồi phục sức mạnh từng chạm đáy vào những năm cuối thời Lý Khắc Dụng. Theo như mô tả của sử gia thời Tống Tư Mã Quang trong Tư trị thông giám:

Lý Tồn Úc cũng bắt đầu thực hiện quyền lực hoàng đế, thừa chế phong bái nhân danh Hoàng đế Đường (mặc dù khi đó không tồn tại) — một quyền mà Đường Chiêu Tông ban cho Lý Khắc Dụng trước đó, song Lý Khắc Dụng chưa từng thực hiện. Lý Tồn Úc rất tin tưởng Trương Thừa Nghiệp, kính trọng xem Trương Thừa Nghiệp là 'anh'.

Trong một thời gian sau đó, Lý Tồn Úc không tiến hành các chiến dịch lớn, song sau khi Lưu Thủ Quang lật đổ cha là Lưu Nhân Cung và đoạt lấy Lô Long. Lý Tồn Úc giúp đỡ Lưu Thủ Quang trong cuộc chiến giữa hai huynh đệ Lưu Thủ Văn và Lưu Thủ Quang, (Lưu Thủ Quang cuối cùng bắt được Lưu Thủ Văn, kiểm soát Lô Long và Nghĩa Xương.) Lý Tồn Úc cũng tham gia tiến công Hậu Lương cùng với nước Kỳ của Lý Mậu Trinh sau khi tướng Lưu Tri Tuấn (劉知俊) của Hậu Lương quay sang quy phục Kỳ.

Cuối năm 910, Hậu Lương Thái Tổ Chu Toàn Trung sinh nghi ngờ các chư hầu là Triệu vương Vương Dung- người kiểm soát Vũ Thuận , và Nghĩa Vũ tiết độ sứ Vương Xử Trực, quyết định đoạt lấy lãnh địa của họ. Chu Toàn Trung hành quân lên phía bắc, giả bộ là nhằm giúp Nghĩa Vũ và Vũ Thuận phòng thủ trước khả năng bị Lưu Thủ Quang tiến công, song sau đó chiếm hai châu của Vũ Thuận và đồ sát binh sĩ đồn trú của Vũ Thuận tại địa phương. Trước các sự việc này, Vương Dung bị bất ngờ và quyết định cầu viện cả Lý Tồn Úc và Lưu Thủ Quang. Lưu Thủ Quang từ chối, song Lý Tồn Úc trước tiên sai Chu Đức Uy đi cứu viện, và sau đó đích thân dẫn quân. Tháng 1 ÂL 911, liên quân Tấn/Triệu/Nghĩa Vũ tiêu diệt quân Hậu Lương dưới quyền tướng Vương Cảnh Nhân tại Bá Hương (柏鄉, nay thuộc Hình Đài, Hà Bắc). Sau chiến thắng, Lý Tồn Úc quyết định tiến xa hơn, ông từng bao vây Ngụy châu (魏州, nay thuộc Hàm Đan, Hà Bắc), trị sở của Thiên Hùng (天雄)- một đạo quan trọng của Hậu Lương. Tuy nhiên, do lo sợ trước một đạo quân lớn dưới quyền tướng Hậu Lương Dương Sư Hậu (楊師厚) đang tiến đến, và càng lo ngại rằng Lưu Thủ Quang có thể sinh sự với mình, Lý Tồn Úc quyết định sớm từ bỏ bao vây Ngụy châu, kết thúc cuộc đối đầu lần này với Hậu Lương. Từ đó trở đi, Triệu và Nghĩa Vũ trở thành các thực thể độc lập trên thực tế, song liên minh khăng khít với Tấn, cả ba đều vẫn sử dụng niên hiệu Thiên Hựu (天佑) của triều Đường nhằm biểu thị sự chống đối với Hậu Lương.

Chinh phục Yên
Lưu Thủ Quang cho rằng bản thân nay đủ mạnh để xưng đế, do vậy thuyết phục Vương Dung và Vương Xử Trực ủng hộ để mình trở thành Thượng phụ. Lý Tồn Úc muốn khiến cho Lưu Nhân Cung thêm tự đại để sau này có thể dễ dàng đánh bại, do đó ông cùng với Vương Dung, Vương Xử Trực, và ba tiết độ sứ khác dưới quyền của mình là Lý Tự Chiêu, Chu Đức Uy, Tống Dao (宋瑤) kiến nghị trao cho Lưu Nhân Cung chức Thượng phụ. Lưu Nhân Cung gửi kiến nghị này cho Chu Toàn Trung.

Ngày Giáp Tý tháng 8 năm Tân Mùi (8 tháng 9 năm 911), Lưu Thủ Quang lên ngôi hoàng đế, đặt quốc hiệu là Đại Yên. Lưu Thủ Quang phát động tiến công Nghĩa Vũ, Vương Xử Trực cầu viện Lý Tồn Úc và ông cử Chu Đức Uy đem quân đến điểm tập kết với Triệu và Nghĩa Vũ để cùng tiến công Yên. Chu Đức Uy tiến sâu vào lãnh thổ Yên, Lý Tồn Úc sau đó cũng tiến đến mặt trận. Trong lúc Lý Tồn Úc vắng mặt, Chu Toàn Trung tiến công Tấn và Triệu để phục thù, song bị các tướng Tấn là Lý Tồn Thẩm (李存審), Sử Kiến Đường (史建瑭) và Lý Tự Quăng (李嗣肱) đánh bại, và phải từ bỏ ý định cứu viện Lưu Thủ Quang.

Năm 912, Lý Tồn Úc phát động chiến dịch tấn công nước Đại Yên của Lưu Thủ Quang. Trong chiến dịch đó, Lý Tự Nguyên được giao nhiệm vụ tấn công vào Doanh châu, và buộc thứ sử châu này là Triệu Kính phải đầu hàng. Lưu Thủ Quang cử tướng Nguyên Hành Khâm lên phía bắc đón quân cứu viện Khiết Đan của Gia Luật A Bảo Cơ. Lý Tồn Úc cử Lý Tự Nguyên dẫn quân ngăn chặn Nguyên Hành Khâm.

Khi chiến dịch đánh Yên đang diễn ra, Chu Toàn Trung bị con là Dĩnh vương Chu Hữu Khuê ám sát, Chu Hữu Khuê trở thành hoàng đế của Hậu Lương. Tướng Hậu Lương là Hộ Quốc tiết độ sứ Chu Hữu Khiêm (朱友謙) từ chối quy phục Chu Hữu Khuê, và quay sang quy phục Tấn, cầu viện Lý Tồn Úc. Đến tháng 9 ÂL, Chu Hữu Khuê sai tướng Khang Hoài Trinh (康懷貞) tiến đánh Chu Hữu Khiêm, Lý Tồn Úc đến cứu viện Chu Hữu Khiêm và đẩy lui cuộc tiến công của Khang Hoài Trinh, buộc Khang Hoài Trinh phải triệt thoái. Chu Hữu Khiêm đến năm 913 lại quay sang quy phục Hậu Lương khi Chu Hữu Trinh lật đổ Chu Hữu Khuê, song sau đó lại quy phục Tấn.)

Tháng 4 ÂL năm 913, Chu Đức Uy bao vây kinh thành U châu (幽州) của Yên. Đến tháng 10 ÂL, Lưu Thủ Quang tuyệt vọng và tuyên bố rằng nếu Lý Tồn Úc đích thân đến U châu thì sẽ đầu hàng. Ngày Giáp Thìn tháng 11 (6 tháng 12), Lý Tồn Úc cho Giám quân Trương Thừa Nghiệp quyền làm chủ quân phủ sự, tự mình đến U châu, ngày Tân Dậu cùng tháng (23 tháng 12 thì một mình cưỡi ngựa đến dưới thành U châu, song Lưu Thủ Quang lại không giữ lời mặc dù Lý Tồn Úc đảm bảo sẽ tha mạng nếu ông ta chịu đầu hàng. Ngày hôm sau, Lý Tồn Úc đốc chư quân 4 mặt đánh thành, U châu thất thủ. Lưu Thủ Quang cùng vợ con chạy trốn, song sau đó bị bắt giữ. Lý Tồn Úc đưa Lưu Thủ Quang cùng gia đình, bao gồm cả Lưu Nhân Cung đến Thái Nguyên, và sau đó hành quyết. Lý Tồn Úc bổ nhiệm Chu Đức Uy là Lô Long tiết độ sứ và trao lãnh thổ cũ của Yên cho người này quản lý. Sau chiến thắng, Vương Dung và Vương Xử Trực sai sứ đến suy tôn Lý Tồn Úc tước Thượng thư lệnh (尚書令) — một tước hiệu mà không có thần dân Đường nào dám nhận vì Đường Thái Tông từng mang tước này. Lý Tồn Úc thoạt đầu từ chối, song sau đó chấp thuận tước hiệu, và cũng bắt đầu khai phủ lập hành đài giống như Đường Thái Tông khi còn là Tấn vương.

Chiến dịch ban đầu chống Hậu Lương
Không còn lo sợ cảnh bị Yên tiến công, Lý Tồn Úc quyết định mở đầu chiến dịch chống kình địch Hậu Lương, liên kết với Triệu và Nghĩa Vũ. Tháng 7 ÂL năm 914, Lý Tồn Úc tiến công vào đạo Thiên Hùng của Hậu Lương, song bị Thiên Hùng tiết độ sứ Dương Sư Hậu đẩy lui, đến tháng 8 ÂL thì Lý Tồn Úc trở về Tấn Dương.

Tuy nhiên, việc Dương Sư Hậu qua đời năm 915 đem lại cho Tấn một cơ hội lớn. Chu Hữu Trinh (lúc này đổi tên thành Chu Trấn) e ngại trước sức mạnh của quân đội Thiên Hùng, vì thế quyết định chia Thiên Hùng thành hai đạo là Thiên Hùng mới với thủ phủ là Ngụy châu, Hạ Đức Luân (賀德倫) là tiết độ sứ, và Chiêu Đức (昭德) với trị sở tại Tương châu và tiết độ sứ là Trương Quân (張筠). Binh lính Thiên Hùng lo ngại và tức giận về việc chia tách, do vậy họ tiến hành binh biến dưới quyền lãnh đạo của Trương Ngạn (張彥), bắt Hạ Đức Luân làm con tin. Khi Chu Trấn từ chối đáp ứng yêu cầu bãi bỏ việc chia tách của Trương Ngạn, Trương Ngạn buộc Hạ Đức Luân phải viết thư cho Lý Tồn Úc, đề nghị dâng Thiên Hùng đầu hàng Tấn. Lý Tồn Úc đến Thiên Hùng vào tháng 5 ÂL, giết Trương Ngạn hung bạo giảo trá, tự phong là Thiên Hùng tiết độ sứ và sáp nhập đạo này vào Tấn. Các cuộc tiến công của Hậu Lương dưới quyền chỉ huy của tướng Lưu Tầm (劉鄩) và Vương Đàn (王檀) thất bại dưới tay Lý Tồn Úc và các bộ tướng của ông. (Thiên Hùng sau đó trở thành một nguồn cung cấp lớn về nhân lực và vật lực cho các chiến dịch của Lý Tồn Úc.) Việc Thiên Hùng rơi vào tay Tấn khiến cho các đạo của Hậu Lương ở bờ bắc Hoàng Hà là Bảo Nghĩa, và Thuận Hóa bị cô lập, và đến 916, chúng cũng rơi vào tay Tấn, Hậu Lương chỉ còn lại thành Lê Dương ở bờ bắc Hoàng Hà.

Tuy nhiên, Tấn sớm gặp phải thách thức từ Khiết Đan ở phía bắc, Hoàng đế Da Luật A Bảo Cơ của Khiết Đan tiến hành một cuộc tiến công lớn vào Lô Long trong năm 917, bao vây U châu. Mặc dù Lý Tồn Úc cùng các bộ tướng (Lý Tự Nguyên, Lý Tồn Thẩm, Diêm Bảo (閻寶)) sau đó đẩy lui được người Khiết Đan, song người Khiết Đan sau đó định kỳ xâm nhập Lô Long.

Đến đông năm 917, Lý Tồn Úc cho rằng có triển vọng trong việc tiêu diệt Hậu Lương, do vậy ông tập hợp toàn bộ các tướng lĩnh chủ chốt, chuẩn bị vượt Hoàng Hà đang đóng bằng và tiến công kinh thành Đại Lương của Hậu Lương. Tuy nhiên, sau đó có vẻ như ông lại đổi ý, muốn trước tiên tiêu diệt đội quân chủ đạo của Hậu Lương đang nằm dưới quyền quản lý của Hạ Côi (賀瓌) và giành vài tháng để cướp phá lãnh thổ nằm ven Hoàng Hà của Hậu Lương.

Ngày Nhâm Tuất (23) tháng 12 năm Mậu Dần (27 tháng 1 năm 919), hai cánh quân tập hợp tại Hồ Liễu Pha, ngay phía nam của Hoàng Hà. Sang ngày hôm sau, tức ngày Quý Hợi (28 tháng 1 năm 919), mặc dù Chu Đức Uy đề nghị rằng nên khiến cho quân Hậu Lương hao mòn rồi mới giao chiến, tuy nhiên Lý Tồn Úc không nghe theo và hạ lệnh tiến hành một cuộc tiến công trực tiếp. Quân Tấn ban đầu giành được thắng lợi, song sau đó do nhầm lẫn về thông tin nên quân Tấn nghĩ rằng mình chiến bại rồi suy sụp. Trong hỗn loạn, đại tướng Chu Đức Uy bị giết, Lý Tự Nguyên mất liên lạc với Lý Tồn Úc, còn Lý Tùng Kha nằm trong một nhóm nhỏ binh sĩ tháp tùng Lý Tồn Úc. Lý Tự Nguyên cho rằng Lý Tồn Úc đã vượt sang bờ bắc Hoàng Hà nên quyết định vượt sông, trong khi Lý Tồn Úc vẫn phải vật lộn tìm đường. Lý Tùng Kha cùng các bộ tướng khác và các bộ tốt sau đó chiếm được một gò đất, cho phép Lý Tồn Úc có được một vị trí cao để tiến hành một cuộc phản công. Quân Tấn phản công thành công, giết được một lượng lớn binh sĩ Hậu Lương, dẫn tới kết quả tổng thể là hai bên đều chịu thiệt hại nặng nề, trận chiến kết thúc với kết quả thực chất là hòa. Theo mô tả, cả Tấn và Lương đều mất hai phần ba số binh sĩ vào ngày này, và đều bị suy yếu trong một thời gian.

Đến cuối trận chiến, Lý Tồn Úc chiếm được Bộc Dương, một lộ điểm để có thể rút lui về lãnh thổ Tấn. Lý Tòng Kha cũng góp công vào thắng lợi của cuộc phản kích. Lý Tự Nguyên hay tin Lý Tồn Úc đang ở Bộc Dương thì quay trở lại Hà Nam và gặp được Lý Tồn Úc. Lý Tồn Úc không hài lòng và nói rằng:

"Công cho là ta đã chết? vượt sông làm gì?"

Lý Tự Nguyên cúi đầu sát đất tạ tội. Lý Tồn Úc thấy Lý Tùng Kha có công, nên chỉ ban rượu đại chung cho Lý Tự Nguyên để trách phạt, song từ đó đối xử sảo bạc với Lý Tự Nguyên.

Hợp nhất Triệu và Nghĩa Vũ vào Tấn
Cuối năm 920, khi Triệu vương Vương Dung dành nhiều tháng ở vùng Tây Sơn nghỉ ngơi và từ chối quay lại thủ đô Trấn châu (鎮州) của Triệu, Hành quân tư mã Lý Ái (李藹) và hoạn giả Lý Hoằng Quy (李弘規) huy động binh sĩ để buộc Vương Dung phải trở về, các binh sĩ sát hại hoạn giả Thạch Hi Mông (石希蒙) được Vương Dung rất tin tưởng. Sau đó, Vương Dung sát hại Lý Ái và Lý Hoằng Quy, giảo phó quyền lực quốc gia cho nhi tử là Vương Chiêu Tộ và nghĩa tử Vương Đức Minh. Các binh sĩ còn lại sợ rằng họ cũng sẽ bị trừng phạt, do vậy vào tháng 2 ÂL năm 921, họ tiến hành binh biến và đồ sát Vương Dung cùng gia đình, ủng hộ Vương Đức Minh (sau đó cải về nguyên danh Trương Văn Lễ) làm lãnh đạo.

Trương Văn Lễ đề nghị quy phục làm chư hầu của Lý Tồn Úc, Lý Tồn Úc mặc dù rất buồn trước sự việc Vương Dung bị sát hại, song đến tháng 4 ÂL vẫn thừa chế bổ nhiệm Trương Văn Lễ là Thành Đức (成德, tức là Triệu) lưu hậu. Tuy nhiên, Trương Văn Lễ vẫn e dè trước Lý Tồn Úc, do đó người này tiến hành thương lượng với cả Hoàng đế Chu Trấn của Hậu Lương và Hoàng đế Da Luật A Bảo Cơ của Khiết Đan, tuy nhiên các phụ tá của Chu Trấn can gián việc ủng hộ Trương Văn Lễ. Phù Tập (符習) là người chỉ huy phân đội quân Triệu trong đội quân của Lý Tồn Úc, người này muốn báo thù cho gia tộc họ Vương nên cầu xin Lý Tồn Úc chống Trương Văn Lễ. Ngày Canh Thân tháng 8 (11 tháng 9) Lý Tồn Úc phong Phù Tập làm Thành Đức lưu hậu, hành quân về phía bắc. Ngày Giáp Tý (15 tháng 9), lính Tấn đánh chiếm Triệu châu, Trương Văn Lễ hay tin thì kinh sợ mà chết. Tuy nhiên, dưới sự lãnh đạo của con Trương Văn Lễ là Trương Xử Cẩn (張處瑾), loạn binh Thành Đức vẫn kháng cự.

Một đồng minh khác của Tấn là Nghĩa Vũ cũng xảy ra khủng hoảng, Vương Xử Trực lo ngại rằng một khi Tấn chinh phục được đất Triệu thì Nghĩa Vũ chắc chắn sẽ bị sáp nhập vào lãnh thổ Tấn, và do đó tán thành việc tha thứ cho Trương Văn Lễ. Khi bị Lý Tồn Úc khước từ đề nghị, Vương Xử Trực quyết định bí mật đàm phán với Hoàng đế Da Luật A Bảo Cơ của Khiết Đan để mởì Da Luật A Bảo Cơ xâm nhập Tấn, liên lạc thông qua con là Vương Úc (王郁)- đang là một sĩ quan Tấn ở biên giới với Khiết Đan. Vương Úc chấp thuận khi Vương Xử Trực hứa rằng sẽ cho người này thừa kế thay vì nghĩa tử Vương Đô. Tuy nhiên, quan lại Nghĩa Vũ không muốn thấy Khiết Đan xâm nhập, Vương Đô tận dụng điều này để tiến hành binh biến chống Vương Xử Trực. Vương Đô cho quản thúc Vương Xử Trực, đồ sát các hậu duệ của Vương Xử Trực tại thủ phủ Định châu (定州) của Nghĩa Vũ. Vương Đô sau đó thông báo dự việc cho Lý Tồn Úc, Lý Tồn Úc bổ nhiệm Vương Đô là Nghĩa Vũ lưu hậu, trên thực tế biến Nghĩa Vũ thành chư hầu.

Đến tháng 11 ÂL, Hoàng đế Khiết Đan đem quân xâm nhập do bị Vương Úc thuyết phục rằng Thành Đức và Nghĩa Vũ là những vùng đất giàu có. Lý Tồn Úc cử Lý Tồn Thẩm làm Lữ Long tiết độ sứ để chống lại người Khiết Đan. Đến tháng 12 ÂL năm Tân Tị, Lý Tồn Úc để các tướng lĩnh của mình bao vây Trấn châu, đích thân đem quân đi giáp chiến với quân Khiết Đan. Ông đánh bại quân Khiết Đan, buộc Hoàng đế Khiết Đan phải rút lui vào tháng 1 ÂL năm Nhâm Ngọ, quân Thành Đức mất đi đồng minh.

Quân Tấn phái chịu một số tổn thất nghiêm trọng khi chống lại loạn binh Thành Đức:

 Sử Kiến Đường bị sát hại trên chiến trường.
 Diêm Bảo bị đánh bại và buộc phải triệt thoái, Diêm Bảo sau đó qua đời trong hổ thẹn.
 Lý Tự Chiêu bị thương trí mạng rồi qua đời.
 Lý Tồn Tiến (李存進) cũng bị sát hại trên chiến trường.

Trong khi đó, Lý Tồn Thẩm và Lý Tự Nguyên đánh lui một đội quân Lương dưới quyền chỉ huy của Đái Tư Viễn (戴思遠). Lý Tồn Úc sau đó ủy quyền cho Lý Tồn Thẩm tiến công quân Thành Đức, Trấn châu thất thủ. Lý Tồn Úc sát hại Trương Xử Cẩn cùng huynh đệ, sáp nhập Thành Đức vào lãnh thổ của mình.

Tuy nhiên, việc Lý Tự Chiêu qua đời vào tháng 4 ÂL năm 922 gây ra một cơn khủng hoảng khác cho Lý Tồn Úc lúc ông đang chuẩn bị xưng đế. Sau khi Lý Tự Chiêu qua đời, các con của người này không thụ mệnh của Lý Tồn Úc là quy táng Lý Tự Chiêu tại Tấn Dương, mà lại đưa di hài về Lộ châu. Sau đó, con của Lý Tự Chiêu là Lý Kế Thao (李繼韜) đoạt lấy quyền lực tại Chiêu Nghĩa, Lý Tồn Úc không muốn tạo thêm nhiều loạn nên quyết định đổi Chiêu Nghĩa quân thành An Nghĩa (安義) (để húy kỵ Lý Tự Chiêu) và phong Lý Kế Thao làm lưu hậu.

Cuối năm 922 Gia Luật Đức Quang được hoàng đế Khiết Đan là Gia Luật A Bảo Cơ phong làm Thiên hạ Binh mã Đại nguyên soái, dẫn quân tấn công nước Tấn của Lý Tồn Úc.

Vào đầu mùa xuân năm 923, do e sợ rằng Lý Tồn Úc sẽ có hành động chống lại mình, đặc biệt là khi Lý Tồn Úc triệu Giám quân Trương Cư Hàn (張居翰) và Tiết độ phán quan Nhâm Hoàn (任圜) đến Ngụy châu- nơi đang đặt chính phủ lâm thời, Lý Kế Thao quyết định dâng An Nghĩa cho Hậu Lương. Vua Chu Trấn nhà Hậu Lương hết sức hài lòng, đổi tên An Nghĩa quân thành Khuông Nghĩa (匡義), cho Lý Kế Thao làm tiết độ sứ.

Cũng vào đầu mùa xuân năm 923, quân Khiết Đan dưới sự chỉ huy của Gia Luật Đức Quang đã chiếm được Bình Châu của nước Tấn. Lý Tồn Úc vẫn bỏ qua quân Khiết Đan, chỉ để tâm đến nhà Hậu Lương của vua Chu Trấn.

Làm hoàng đế Hậu Đường

Chinh phục Hậu Lương
Lý Tồn Úc cho xây đàn ở phía nam nha thành Ngụy châu, ngày Kỷ Tị (25) tháng 4 năm Quý Mùi, tức 13 tháng 5 năm 923, Lý Tồn Úc thăng đàn, tế cáo Thượng đế, tức hoàng đế vị, quốc hiệu là Đại Đường, cải niên hiệu. Ông đổi Ngụy châu thành Hưng Đường phủ, đặt Đông Kinh. Đồng thời đặt Tây Kinh tại Thái Nguyên phủ, đổi Trấn châu thành Chân Định phủ và đặt Bắc Đô.

Tuy nhiên, khi đó viễn cảnh của Hậu Đường là không tích cực, phải đối mặt với các cuộc xâm nhập đều đặn của Khiết Đan vào Lô Long, cùng việc An Nghĩa làm phản mới diễn ra. Tuy nhiên, lúc này tướng Hậu Lương là Lô Thuận Mật (盧順密) đào thoát sang phía Hậu Đường, tiết lộ rằng đạo Thiên Bình nằm sâu trong lãnh thổ Hậu Lương không được phòng thủ tốt và có thể đoạt được. Lý Tồn Úc tin rằng đây là cơ hội để thay đổi cục diện chiến tranh, vào ngày Nhâm Dần (28) tháng 4 nhuận (15 tháng 6) sai tướng Lý Tự Nguyên đem 5000 tinh binh tập kích thủ phủ Vận châu (鄆州) của Thiên Bình. Lý Tự Nguyên một thời gian ngắn sau đã chiếm được Vận châu.

Kinh sợ trước việc Vận châu thất thủ, Hoàng đế Chu Trấn truất quyền chỉ huy đại quân Hậu Lương của Đái Tư Viễn, cho Vương Ngạn Chương thay thế. Vương Ngạn Chương nhanh chóng tiến công và chiếm được tòa thành Đức Thắng ở biên giới, nhằm cắt đường tiếp tế từ lãnh thổ Hậu Lương cho Vận châu. Tuy nhiên, do Vương Ngạn Chương không quyết đoán trong các trận chiến với Lý Tồn Úc và bị ngoại thích gièm pha, Chu Trấn lại cho Đoàn Ngưng thay thế. Trong khi đó, Chu Trấn cũng cho phá đê Hoàng Hà tại Hoạt châu, khiến khu vực bị ngập lụt, mục đích là để cản trở quân Hậu Đường tiến sâu hơn nữa.

Sau đó, Hữu tiên phong chỉ huy sứ Khang Diên Hiếu (康延孝) của Hậu Lương sau đó đào ngũ sang Hậu Đường, tiết lộ kế hoạch tác chiến của Đoàn Ngưng cho Lý Tồn Úc, mà theo đó thì kinh thành Đại Lương chỉ được phòng thủ yếu kém. Lý Tồn Úc quyết định tiến về Vân châu hợp binh với Lý Tự Nguyên và sau đó giao chiến với Vương Ngạn Chương và Trương Hán Kiệt (張漢傑). Lý Tồn Úc đánh bại và bắt được cả Vương Ngạn Chương và Trương Hán Kiệt tại Trung Đô . Lý Tồn Úc cử Lý Tự Nguyên thuyết phục Vương Ngạn Chương quy phục, nhưng Vương Ngạn Chương thực sự muốn chết, nói với Lý Tự Nguyên một cách vô lễ rằng: "Ngươi chẳng phải Mạt Cát Liệt đó sao?" (tên cũ của Lý Tự Nguyên). Lý Tồn Úc biết rằng Vương Ngạn Chương thà chết bất phục, bèn xử tử ông ta.

Lý Tồn Úc cảm thấy khó xử khi hầu hết các tướng đề nghị đông tiến và thu phục những vùng đất phía đông Vận châu. Tuy nhiên, Khang Diên Hiếu và Lý Tự Nguyên chủ trương thẳng tiến Đại Lương trước khi Đoàn Ngưng kịp trở về cứu viện. Lý Tồn Úc đồng tình với đề nghị của họ rồi tiến thẳng về Đại Lương đang không được phòng bị. Do quân của Đoàn Ngưng bị chặn lại ở bờ bắc Hoàng Hà và không thể về ứng cứu, Chu Trấn nhận thấy tình thế vô vọng nên lệnh cho đô tướng Hoàng Phủ Lân (皇甫麟) giết mình vào ngày Mậu Dần tháng 10 (18 tháng 11) năm 923. Hoàng Phủ Lân ra tay và sau đó cũng tự sát. Có sách ghi là Chu Trấn nhảy vào lửa mà chết. Nhà Hậu Lương đến đây thì bị diệt vong.

Ngày Kỷ Mão (19 tháng 11) năm 923, quân Lý Tự Nguyên đến Đại Lương, đánh Phong Khâu môn, Vương Toản mở cổng thành đầu hàng, Lý Tự Nguyên tiến vào thành. Lý Tồn Úc dẫn quân tới sau, vui vẻ nói với Lý Tự Nguyên rằng:

"Trẫm giành được thiên hạ ngày hôm nay có công của phụ tử ông không ít. Chúng ta hãy cùng nhau hưởng thiên hạ."

Lý Tồn Úc vào thành Đại Lương trong ngày, bá quan nghênh yết và bái phục thỉnh tội, Lý Tồn Úc úy lạo và phục vị cho họ. Rồi Lý Tồn Úc ban cho Lý Tự Nguyên chức Trung thư lệnh.

Lý Tồn Úc lệnh cho Hà Nam doãn thu táng Chu Trấn, song giữ thủ cấp của Chu Trấn trong Thái Xã.

Cai quản Lạc Dương

Lý Tồn Úc định đô tại Lạc Dương, cử sứ đi thông báo về chiến thắng cho các nước Ngô và Tiền Thục, khiến cả hai nước này rất lo sợ. Kỳ vương Lý Mậu Trinh cũng lo sợ trước sự việc này, cho rằng bản thân sẽ là mục tiêu kế tiếp, do vậy chịu quy phục làm chư hầu của Hậu Đường. Lý Tồn Úc chấp thuận để Lý Mậu Trinh quy phục và phong làm Tần vương.

Để đối phó với Cao Ly (đời vua Cao Ly Thái Tổ) và Hậu Bách Tế (đời vua Chân Huyên), vua Tân La Cảnh Minh Vương của Tân La đã tìm kiếm viện trợ từ nhà Hậu Đường (đời vua Lý Tồn Úc) và đã gửi một đoàn sứ thần sang Lạc Dương triều cống vào năm 923 song đã không thành công.

Mùa xuân năm 924, quân Khiết Đan của hoàng đế Gia Luật A Bảo Cơ tấn công Lư Long của nhà Hậu Đường, tiến sâu vào tận Ngõa Kiều quan. Lý Tồn Úc cử Lý Tự Nguyên dẫn quân chống lại Khiết Đan, cùng Hoắc Ngạn Uy (khi ấy đã hàng Đường) làm phó. Tuy nhiên, lực lượng Khiết Đan của hoàng đế Gia Luật A Bảo Cơ đã sớm rút lui, Lý Tồn Úc triệu Lý Tự Nguyên về kinh - và để lại Đoàn Ngưng - lúc này được ban tên Lý Thiệu Khâm - trấn giữ quan. Không lâu sau đó, ngày Ất Tị (7) tháng 3 năm Giáp Thân (tức là ngày 13 tháng 4 năm 924), lại nhận được tin Khiết Đan của hoàng đế Gia Luật A Bảo Cơ xâm phạm nhà Hậu Đường lần nữa, nhưng Lý Tự Nguyên được lệnh giữ quân ở Hưng châu để dò xét động tĩnh của Khiết Đan, trong khi Lý Tùng Kha và Lý Thiệu Bân chỉ huy kị binh trấn giữ quan ải chống lại Khiết Đan.

Mặc dù là một tướng tài, song Lý Tồn Úc không có tài trị quốc. Ông cùng với Lưu hoàng hậu tích trữ của cải, tạo gánh nặng cho nhân dân. Ông cũng xa lánh quân đội của mình trong khi lại tin tưởng bọn linh hoạn, tức các con hát và thái giám, như cho ba con hát làm thứ sử, trong khi những người theo ông chiến đấu hàng trăm trận đánh thì không được thưởng công như vậy. Năm bắt được tình hình còn có sứ giả Ngô cử sang Hậu Đường là Lô Bình (盧蘋), một quân phiệt cũ của Hậu Lương là Kinh Nam tiết độ sứ Cao Quý Hưng và người này trở nên độc lập với Hậu Đường sau khi Lý Tồn Úc qua đời, cũng như sứ giả của Nam Hán (đời vua Nam Hán Cao Tổ) là Hà Từ (何詞).

Trong thời gian đó, Lý Tự Nguyên cũng như các tướng khác, sợ hãi bọn thái giám và con hát gièm pha nói xấu mình trước mặt Lý Tồn Úc, nên Lý Tự Nguyên đã dâng biểu xin nghỉ hưu nhưng Lý Tồn Úc không theo.

Sau khi Lý Mậu Trinh qua đời vào năm 924, Lý Tồn Úc cho phép Lý Kế Nghiễm kế tập chức Phượng Tường tiết độ sứ, song không ban tước vương cho Lý Kế Nghiễm, do vậy nước Kỳ được xem là kết thúc. Tất cả các tiết độ sứ của Hậu Lương đều quy phục Lý Tồn Úc, và thực tế là ông đã hợp nhất hai nước (sau khi phát hiệu Lý Kế Thao vẫn lên kế hoạch để cai trị lãnh địa của mình một cách độc lập, Lý Tồn Úc quyết định hành quyết Lý Kế Thao).

Mùa hạ năm 924, tướng ở An Nghĩa (trước kia là Chiêu Nghĩa) Dương Lập, người vốn được Lý Kế Thao tin tưởng (Lý Tồn Úc đã xử tử Lý Kế Thao sau khi ông ta tiêu diệt Hậu Lương), đã nổi loạn chiếm giữ Lộ châu. Lý Tồn Úc cử Lý Tự Nguyên chỉ huy quân đội đánh Dương Lập, cùng với Nguyên Hành Khâm, khi đó đã đổi tên thành Lý Thiệu Vinh, và Trương Đình Uẩn làm phó tướng. Trương Đình Uẩn nhanh chóng vào thành Lộ châu bắt giữ Dương Lập và những kẻ dưới trướng của y, trước khi Lý Tự Nguyên và Lý Thiệu Vinh đến (Bọn Dương Lập đi giải về Lạc Dương - kinh đô nhà Hậu Đường và bị xử tử). Sau chiến dịch này, Lý Tự Nguyên được Lý Tồn Úc phong làm Tiết độ sứ Tuyên Vũ và tướng chỉ huy quân đội Hán và phi Hán thay cho Lý Tồn Thẩm vừa qua đời.

Cùng năm 924 vua Đại Nhân Soạn của vương quốc Bột Hải xuất quân Bột Hải đánh đuổi quân Khiết Đan của Gia Luật A Bảo Cơ ra khỏi Liêu Đông phủ, tái chiếm lại Liêu Đông phủ, đưa biên giới vương quốc Bột Hải giáp với nhà Hậu Đường (đời vua Lý Tồn Úc).

Giới quý tộc và quý tộc của vương quốc Bột Hải (đời vua Đại Nhân Soạn) khi đó đều đến kinh đô Lạc Dương của nhà Hậu Đường (đời vua Lý Tồn Úc) với tư cách là sứ giả và học sinh, nhiều người trong số họ đã đỗ các kỳ thi của triều đình nhà Hậu Đường. Một cháu trai hoàng gia Bột Hải được ghi nhận đã đỗ kỳ thi của nhà Hậu Đường (đời vua Lý Tồn Úc) trong năm 924.

Cuối năm 924, Lý Tồn Úc trao cho Lý Tự Nguyên 37.000 quân bảo hộ Biện châu, và đề phòng sự xâm lấn của Đại Khiết Đan quốc (đời hoàng đế Gia Luật A Bảo Cơ). Khi Lý Tự Nguyên đi đến Hưng Đường (tức Ngụy châu trước đây), ông ta đòi 500 bộ giáp phục từ phủ khố của Hưng Đường. Tướng giữ Hưng Đường, Trương Hiến, tin Lý Tự Nguyên cần giáp phục cho quân sĩ, nên cung cấp cho ông ta mà không cần có sự đồng ý của Lý Tồn Úc. Khi Lý Tồn Úc biết chuyện, rất bất bình, nói rằng:

"Trương Hiến, chẳng hỏi lệnh của trẫm, tự ý lấy áo giáp của trẫm cho Lý Tự Nguyên. Đó là ý gì?"

Lý Tồn Úc sau đó đã phạt Trương Hiến một tháng bổng lộc và thu hồi toàn bộ số giáp phục vừa trao cho Lý Tự Nguyên.

Không lâu sau đó, Lý Tự Nguyên đánh bại quân Khiết Đan của hoàng đế Gia Luật A Bảo Cơ ở Trác châu (涿州, nay thuộc Bảo Định). Trong lúc đó, Lý Tồn Úc quyết định bố trí lại các Tiết độ sứ địa phương để phòng bị quân Khiết Đan. Lý Tồn Úc dời Lý Thiệu Bân từ Hoành Hải đến Lư Long, nhưng lại nghĩ rằng Lý Thiệu Bân tuy có năng lực nhưng không mấy danh tiếng trong lòng quân lính, vì thế dời Lý Tự Nguyên đến trấn Thành Đức. Sau khi Lý Tự Nguyên nhận được lệnh dời trấn, vì gia đình ông ta đang ở Thái Nguyên, ông ta yêu cầu rằng Lý Tùng Kha, hiện đang ở Vệ châu dời đến Thái Nguyên để chăm sóc cho gia đình ông ta. Tuy nhiên, điều này khiến Lý Tồn Úc tức giận, nói:

"Lý Tự Nguyên thân là đại tướng nắm giữ trọng trấn. Hắn ta phải biết rằng cả quân đội và triều chính đều là đặc quyền của trẫm, sao dám đòi hỏi cho con trai mình!"

Lý Tồn Úc giáng chức Lý Tùng Kha, khiến Lý Tự Nguyên trở nên lo lắng, và viết thư biện bạch đến Lý Tồn Úc. Tuy nhiên, khi Lý Tự Nguyên xin đến Hưng Đường để yết kiến Lý Tồn Úc, thì Lý Tồn Úc từ chối. Trong khi đó, người thân tín của Lý Tồn Úc là Quách Sùng Thao lo sợ về ý chí của Lý Tự Nguyên, bí mật đề nghị tước binh quyền, thẩm chí giết chết ông ta; Lý Tồn Úc không theo.

Năm 925, mẹ của Lý Tồn Úc là thái hậu Tào thị lâm trọng bệnh, Lý Tự Nguyên xin được đến yết kiến bà ta, Lý Tồn Úc từ chối. Thái hậu Tào thị qua đời không lâu sau đó.

Trong khi đó, Lý Tồn Úc lên kế hoạch tiến công Tiền Thục (đời vua Vương Diễn). Lý Tồn Úc định lấy Lý Thiệu Khâm làm tướng chỉ huy, nhưng Quách Sùng Thao không đồng tình. Khi Lý Tự Nguyên được người ta tiến cử, Quách Sùng Thao tấu rằng ông ta cần phải ở Thành Đức ở ngăn chặn quân Khiết Đan của hoàng đế Gia Luật A Bảo Cơ xâm lấn. Thay vào đó, Lý Tự Nguyên đề nghị hoàng trưởng tử là Lý Kế Nghiệp thống lĩnh tam quân. Lý Tồn Úc đồng tình và đến cuối năm 925, ông biến các kế hoạch thành hành động. Ngày Canh Tý tháng 9 năm Ất Dậu (10 tháng 9 năm 925), ông ủy nhiệm người con trai đầu với Lưu hoàng hậu là Lý Kế Nghiệp làm Tây Xuyên tứ diện hành doanh đô thống, còn Quách Sùng Thao (郭崇韜) làm Đông bắc diện hành doanh đô chiêu thảo chế trí đẳng sứ và là người chỉ huy chiến dịch trên thực tế. Hoàng đế Vương Diễn của Tiền Thục bất ngờ trước tình hình vì cho rằng hai nước đang cùng tồn tại hòa bình. Quân Hậu Đường liên tục đánh bại các đội quân mà Tiền Thục cử đi kháng cự, và đến cuối năm 925, đại tướng Tiền Thục là Vương Tông Bật (王宗弼) bắt giữ Vương Diễn cùng gia tộc và buộc Vương Diễn phải đầu hàng Hậu Đường, Vương Diễn chính thức đầu hàng Hậu Đường vào ngày Bính Thìn tháng 11 (15 tháng 12) năm 925, lãnh thổ Tiền Thục rơi vào tay nhà Hậu Đường. Trong lúc Quách Sùng Thao không có ở triều đình, Lý Tự Nguyên được phép đến Lạc Dương yết kiến Lý Tồn Úc.

Suy sụp
Tuy nhiên sau khi chinh phục được Tiền Thục, cả Lý Tồn Úc và Lưu hoàng hậu đều nghi ngờ Quách Sùng Thao là muốn chiếm đất Thục để làm phản. Lý Tồn Úc không sẵn sàng hành động vì không đủ chứng cớ, song Lưu hoàng hậu lại truyền lệnh cho Lý Kế Nghiệp sát hại Quách Sùng Thao, Lý Kế Nghiệp thực hiện theo. Khi biết tin, Lý Tồn Úc ra chiếu chỉ kết tội Quách Sùng Thao và lệnh sát hại các con trai của Quách Sùng Thao. Sau đó, do các thái giám và con hát cáo buộc đại tướng Lý Kế Lân (李繼麟) cùng đồng mưu làm phản với Quách Sùng Thao, Lý Tồn Úc quyết định sát hại Lý Kế Lân và gia tộc.

Việc Quách Sùng Thao và Lý Kế Lân bị sát hại khiến quân đội Hậu Đường trên dưới đều lo sợ và tức giận. Tình hình còn trở nên tệ hơn khi khu vực trung tâm của lãnh thổ Hậu Đường khi đó phải trải qua nạn đói nghiêm trọng, còn Lưu hoàng hậu thì không muốn cứu tế. Trong số gia đình bị đói có người thân của các binh sĩ, do vậy càng khiến cho họ tức giận hoàng đế và hoàng hậu. Những phẫn uất này bùng phát thành một số cuộc nổi dậy, nghiêm trọng nhất trong đó là của Khang Diên Hiếu ở đất Thục, và của các binh sĩ ở Nghiệp Đô (鄴都, tức Hưng Đường). Cuộc nổi dậy của Khang Diên Hiếu nhanh chóng bị Nhâm Hoàn dập tắt, song quân triều đình dưới quyền Lý Thiệu Vinh (李紹榮) gặp khó khăn trong việc dập tắt cuộc nổi dậy Nghiệp Đô do Triệu Tại Lễ thống lĩnh.

Lý Tự Nguyên cũng là mục tiêu của rất nhiều lời đồn đại, và Lý Tồn đã cử tướng thân tín của ông là Chu Thủ Ân đến úy lạo và dò xét ông ta. Chu Thủ Ân bí mật nói cho Lý Tự Nguyên biết điều đó và khuyên Lý Tự Nguyên nên trở về đất phong để tránh tại họa. Lý Tự Nguyên đáp lại: "Tấm lòng của ta không thẹn với trời đất. Nếu đại họa đến, tất không thể tránh khỏi đó là số phận của ta." Đã từng rất nhiều lần Lý Tồn Úc nghe thấy những tin đồn và có ý giết Lý Tự Nguyên, nhưng người thân cận của Lý Tồn Úc là Mã Thiệu Hoành luôn tìm cách bảo vệ giúp Lý Tự Nguyên thoát nạn.

Lúc này Lý Thiệu Vinh gặp thất bại trước Triệu Tại Lễ ở Nghiệp Đô (Hưng Đường). Các tướng chủ chốt, bao gồm Trương Toàn Nghĩa và Mã Thiệu Hoành, đều khuyên Lý Tồn Úc điều Lý Tự Nguyên đến; và mặc dù tỏ ra do dự, Lý Tồn Úc đã cử Lý Tự Nguyên kế tục chỉ huy các chiến dịch ở Hưng Đường. Lý Tự Nguyên đến nơi và tiến hành bao vây Hưng Đường, nhưng buổi tối hôm đó (đêm ngày Giáp Tý tháng 3, tức là 22 tháng 4 năm 926), tướng Trương Phá Bại tiến hành nổi loạn và bắt Lý Tự Nguyên và phó của ông ta là Hoắc Ngạn Uy, lúc này được ban tên là Lý Thiệu Chân, buộc họ phải tham gia vào phản quân Hưng Đường. Sau một số nhầm lẫn ban đầu, phản quân đánh giết Trương Phá Bại, rồi họ chào đón Lý Tự Nguyên và Lý Thiệu Chân vào thành, nhưng sau đó cho phép họ tập hợp lại quân đội, sau khi Lý Tự Nguyên hứa sẽ làm đồng minh với phản quân.

Đến thời điểm này, Lý Thiệu Vinh tin rằng Lý Tự Nguyên đã công khai chống lại Lý Tồn Úc, bèn rút quân khỏi Hưng Đường và báo cho Lý Tồn Úc biết chuyện Lý Tự Nguyên tạo phản. Lý Tự Nguyên, cùng với một vài người lính Thành Đức đi theo ông ta, đã tìm kiếm giải pháp cho tình thế hiện tại. Ban đầu ông ta định trở lại Thành Đức và gửi biểu tự trách vì không thể kiểm soát được quân đội của mình; nhưng Lý Thiệu Chân và An Trọng Hối chỉ ra rằng ông ta sẽ bị vu hại bằng những cáo buộc chiếm đất vì lợi ích riêng. Thay vào đó, họ khuyên Lý Tự Nguyên nên đổi hướng tiến về Lạc Dương để chống lại Lý Thiệu Vinh. Trên đường đi, Lý Tự Nguyên gửi nhiều bản trần tình đến Lý Tồn Úc, hi vọng có thể tự biện hộ, nhưng tất cả đều bị Lý Thiệu Vinh bắt được và thủ tiêu đi. Lý Tồn Úc tìm cách thử lòng Lý Tự Nguyên bằng cách gửi con trai ông ta là Lý Tòng Thẩm đến chỗ ông ta, nhưng bị Lý Thiệu Vinh bắt và giết đi. Theo lời khuyên của con rể Thạch Kính Đường, Lý Tự Nguyên chuyển sang công khai chống lại quân triều đình trung ương.

Lý Tự Nguyên quyết định tiến công về phía nam và chiếm Biện châu (汴州, tức Đại Lương cũ), Lý Tồn Úc huy động một đội quân đến để ngăn chặn. Tri châu của Biện châu là Khổng Tuần (孔循) sai sứ đến cả chỗ Lý Tồn Úc và Lý Tự Nguyên, chào đón họ. Ngày Nhâm Ngọ (10 tháng 5), Lý Tự Nguyên đến Biện châu trước, tiến vào thành. Khổng Tuần chào đón Lý Tự Nguyên. Ngày hôm đó, Lý Tồn Úc đến phía đông Huỳnh Trạch, mệnh Diêu Ngạn Ôn (姚彥溫) đem 3.000 binh tiến trước, song Diêu Ngạn Ôn sau đó lại về phe Lý Tự Nguyên. Lý Tồn Úc đến Vạn Thắng trấn, hay tin Lý Tự Nguyên đã chiếm Đại Lương, còn quân lính thì làm phản, chán nản trở về Lạc Dương.

Sau khi Lý Tồn Úc trở về Lạc Dương, vào ngày Đinh Hợi tháng 4 (15 tháng 5) năm 926, Tòng mã trực Chỉ huy sứ Quách Tùng Khiêm tiến hành một cuộc binh biến. Lý Tồn Úc biết tin thì thống lĩnh các vương và cận vệ kỵ binh chống lại loạn binh, tuy nhiên ông trúng tên trong lúc giao chiến và qua đời. Lý Tự Nguyên đến Lạc Dương vào ngày Ất Sửu (12 tháng 6) năm 926, rồi lên ngôi hoàng đế. Lưu hoàng hậu bị bắt và buộc phải tự sát. Lý Kế Nghiệp cố tiến về Lạc Dương để tranh đoạt quyền kế vị với Lý Tự Nguyên, song bị binh sĩ bỏ rơi nên quyết định tự sát. Ngày Bính Tý tháng 7 (1 tháng 9) năm 926, táng Lý Tồn Úc ở Ung lăng, miếu hiệu Trang Tông.

Gia đình

Hậu phi
 Lưu Ngọc Nương, vốn là Trắc thất, sau bất chấp lễ giáo tấn phong Hoàng hậu.
 , vốn là Chính thất, sau bất chấp lễ giáo mà giáng làm Thục phi.

 , phong hiệu Khiên Quốc phu nhân (汧国夫人).
 , phong hiệu Quắc Quốc phu nhân (虢国夫人). Bị Hậu Đường Minh Tông ban cho Gia Luật Bội làm tỳ thiếp.
 Bạch Chiêu viện (白昭媛), phong hiệu Nghi Quốc phu nhân (沂国夫人).

Anh em
 Vĩnh vương Lý Tồn Bá
 Ung vương Lý Tồn Mỹ
 Tiết vương Lý Tồn Lễ
 Thân vương Lý Tồn Ác
 Mục vương Lý Tồn Nghệ
 Thông vương Lý Tồn Xác
 Nhã vương Lý Tồn Kỷ
 Lý Tồn Củ

Hậu duệ

Trai
 Trưởng tử (không rõ tên)
 Thứ tử (không rõ tên)
 Ngụy vương Lý Kế Ngập
 Thủ vương Lý Kế Đồng
 Quang vương Lý Kế Tung
 Chân vương Lý Kế Thiềm
 Xuyên vương Lý Kế Nghiêu

dưỡng tử
 Quy Đức tiết độ sứ Lý Thiệu Vinh (nguyên tên là Nguyên Hành Khâm)
 Tuyên Vũ tiết độ sứ Lý Thiệu An (nguyên tên là Viên Tượng Tiến)
 Xu mật sử Lý Thiệu Hoành (nguyên họ Mã)
 Trịnh Châu phòng ngự sử Lý Thiệu Sâm (nguyên tên là Khang Duyên Hiếu)
 Bình vương Lý Thiệu Sùng
 Lô Long tiết độ sứ Lý Thiệu Bân (nguyên tên là Triệu Hành Thực, sau đổi thành Triệu Đức Quân)
 Thái Ninh tiết độ sứ Lý Thiệu Khâm (nguyên tên là Đoàn Ngưng)
 Bảo nghĩa lưu hậu Lý Thiệu Chân (nguyên tên là Hoắc Ngạn Uy)
 Minh Châu thứ sử Lý Thiệu Năng (nguyên tên là Mễ Quân Lập)
 Tề Châu phòng ngự sứ Lý Thiệu Kiền (nguyên tên là Vương Yến Cầu)
 Hà Dương tiết độ sứ Lý Thiệu Kỳ (nguyên tên là Hạ Lỗ Kỳ)
 Nam Đông đạo tiết độ sứ Lý Thiệu Cộng (nguyên tên là Lưu Huấn Sơn)
 Bối Châu thứ sử Lý Thiệu Anh (nguyên tên là Phòng Tri Ôn)
 Hộ quốc tiết độ sứ Lý Kế Thiên (nguyên tên là Chu Hữu Khiêm)
 Trung Vũ tiết độ sứ Lý Thiệu Quỳnh (nguyên danh Trường Tùng Giản)
 Kim thương chỉ huy sứ Lý Kế Cảnh (nguyên tên là Lý Tùng Thẩm, là con trưởng của Minh tông Lý Tự Nguyên)
 Khuông quốc tiết độ sứ Lý Thiệu Xung (nguyên danh Ôn Thao)

Chú thích

Tham khảo

|-

|-

|-

onhc|-

|-

|-

|-

Tấn (Ngũ Đại Thập Quốc)
Vua Hậu Đường
Người Sơn Tây (Trung Quốc)
Sinh năm 885
Mất năm 926


title: Khẩn Lợi

text:
Khẩn Lợi () là một quận thuộc địa cấp thị Đông Dinh, phía bắc tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc. Quận nằm trên bờ nam của Hoàng Hà và giáp với một trong các cửa sông của nó. Địa hình của quận vốn là vùng đầm lầy và được cải tạo, khai phá nên mật độ dân cư khá thấp so với những huyện đồng bằng khác tại Trung Quốc. Quận cách trung tâm hành chính của Đông Dinh khoảng  về phía đông nam. Dân số quận năm 1999 là 211.444 người. Với vị trí địa lý quan trọng, quận đang được quy hoạch phát triển kinh tế.

Nhai đạo
 Khẩn Lợi (垦利街道)
 Hưng Long (兴隆街道)

Trấn
 Thắng Đà (胜坨镇)
 Hác Gia (郝家镇)
 Vĩnh An (永安镇)
 Hoàng Hà Khẩu (黄河口镇)
 Đổng Tập (董集镇)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang thông tin chính thức

Đơn vị cấp huyện Sơn Đông
Đông Dinh


title: Perdita incana

text:
Perdita incana là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1958.

Chú thích

Tham khảo

Perdita
Động vật được mô tả năm 1958


title: Dictenidia luteicostalis

text:
Dictenidia luteicostalis là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Dictenidia


title: Alvania marioi

text:
Alvania marioi là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Rissoidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Alvania


title: Học viện Âm nhạc Trung ương

text:
Học viện âm nhạc trung ương (中央音乐学院; pinyin: Zhōngyāng Yīnyuè Xuéyuàn)là một trường đại học ở Bắc Kinh, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Nhạc viện này được thành lập năm 1950, trường cung cấp cáp chương trình giảng dạy cho sinh viên thuộc công dân Trung Quốc và sinh viên nước ngoài từ cơ bản đến sau đại học. Chương trình đại học kéo dài trong 4 hoặc 5 năm các chuyên ngành: sáng tác nhạc, chỉ huy dàn nhạc (conducting), âm nhạc học, âm kêu (voice) và opera, piano, các nhạc cụ dàn nhạc, và các nhạc cụ cổ truyền Trung Hoa; chương trình trung cấp kéo dài sáu năm các chuyên ngành: piano, các nhạc cụ dàn nhạc, nhạc cụ cổ truyền và nhạc lý; hai trường sơ cấp dạy toàn phần và lớp đêm. Cũng có một chương trình đại học buổi tối cho sinh viên lớn tuổi.
Trong những năm gần đây, nhạc viện này đã phát triển các quan hệ vững chắc với các cơ sở và cá nhân nước ngoài. Các học giả và nhạc sĩ nước ngoài thường xuyên viếng thăm và thỉnh giảng tại đây và Nhạc viện cũng gửi giảng viên và sinh viên đến các nước khác học tập, giảng dạy và biểu diễn. Sinh viên và giảng viên của Nhạc viện tham gia Giàn nhạc giao hưởng trẻ Trung Quốc, Giàn đồng ca nhạc cụ cổ truyền Trung Hoa, Hợp xướng sinh viên nhạc viện...Nhạc viện có khu trường sở 53.000 m2 ở trung tâm Bắc Kinh bao gồm khu phức hợp các tòa nhà cũ và mới. Thư viện của Nhạc viện có hơn 500.000 đầu sách, là thư viện có số đầu sách thể loại này nhiều nhất Trung Quốc. Nhạc viện cũng có hơn 500 piano và nhiều nhạc cụ khác. Các chương trình đào tạo như sau:
Cử nhân (4 năm)

 Âm nhạc học (5 năm)
 Sáng tác và Lý thuyết sáng tác (5 năm).
 Thanh nhạc (5 năm)
 Chỉ huy (5 năm)
 Keyboard Instruments Performance
 Wind and Stringed (Percussional) Instruments Performance
 Chinese Musical Instruments Performance
 The Arts of Instruments Making and Repair

Cao học (3 năm)

 Âm nhạc học
 Sáng tác và Lý thuyết sáng tác (5 năm).
 Thanh nhạc (5 năm)
 Chỉ huy (5 năm)
 Keyboard Instruments Performance (4 Years)
 Wind and Stringed (Percussional)Instruments Performance (4 Years)
 Chinese Musical Instruments Performance (4 Years)
 The Arts of Instruments Making and Repair (4 Years)

Tiến sĩ (3 năm)

 Âm nhạc học
 Sáng tác và Lý thuyết sáng tác (5 năm).

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Học viện âm nhạc trung ương

Trường đại học và cao đẳng ở Bắc Kinh
Trường nhạc ở Trung Quốc
Nhạc viện