title: Tiếng Phạn

text:
Tiếng Phạn (Hán-Việt: Phạm/Phạn ngữ, chữ Hán: 梵語; saṃskṛtā vāk संस्कृता वाक्, hoặc ngắn hơn là saṃskṛtam संस्कृतम्) hay tiếng Sanskrit là một cổ ngữ Ấn Độ và là một ngôn ngữ tế lễ của các tôn giáo như Ấn Độ giáo, Phật giáo Bắc Tông và Jaina giáo. Nó có một vị trí quan trọng trong văn hóa Ấn Độ và các văn hóa vùng Đông Nam Á tương tự như vị trí của tiếng Latinh và tiếng Hy Lạp trong châu Âu Trung Cổ; nó cũng là kết cấu trọng điểm của truyền thống Ấn giáo/Phệ-đà, nhưng ở một mức độ cao cấp hơn. Ngày nay nó là một trong nhiều ngôn ngữ chính thức của Ấn Độ, mặc dù tiếng Hindi (hindī हिन्दी) và các thứ tiếng địa phương khác ngày càng được dùng phổ biến.

Khác với quan niệm phổ biến, tiếng Phạn không phải là một ngôn ngữ chết. Nó vẫn còn được dạy trong các trường học và tại gia khắp nước Ấn, tuy chỉ là ngôn ngữ thứ hai. Một số người Bà-la-môn vẫn xem tiếng Phạn là tiếng mẹ đẻ. Theo một thông tin gần đây, tiếng Phạn được phục hưng như một tiếng địa phương thực dụng tại làng Mattur gần Shimoga, Karnataka.

Tiếng Phạn phần lớn được dùng như một ngôn ngữ tế tự trong các nghi lễ của Ấn Độ giáo dưới dạng ca tụng và chân ngôn (sa. mantra). Tiền thân của tiếng Phạn cổ là tiếng Phệ-đà (zh. 吠陀, en. vedic sanskrit), một ngôn ngữ được xem là một trong những thành viên cổ nhất của hệ ngôn ngữ Ấn-Âu, và văn bản cổ nhất của nó là Lê-câu-phệ-đà (zh. 棃俱吠陀, sa. ṛgveda). Bài này nhấn mạnh vào Hoa văn Phạn ngữ như nó được hệ thống hoá bởi Ba-ni-ni (zh. 巴尼尼, sa. pāṇini) vào khoảng 500 trước CN. Hầu hết những bài văn tiếng Phạn được truyền miệng qua nhiều thế kỉ trước khi được ghi lại tại Ấn Độ trong thời kì trung cổ.

Lịch sử

Từ nguyên

Saṃskṛta là một quá khứ phân từ thụ động được hình thành từ tiếp đầu âm sam, có nghĩa là "gom lại", "đầy đủ" và gốc động từ √kṛ với nghĩa là "làm". Như vậy thì saṃskṛta có nghĩa là "được làm đầy đủ". Theo quan niệm Ấn Độ, cái được làm đầy đủ, trọn vẹn là tốt nên saṃskṛta cũng được hiểu là "toàn hảo". Các nhà dịch kinh Phật từ Phạn sang Hán dịch saṃskṛta là Phạn (Phạm 梵), có nghĩa là thuộc về Brahma, thuộc cõi trời thanh tịnh, thiêng liêng và theo nghĩa này danh từ Phạn ngữ (zh. 梵語) được dùng. Một cách gọi khác là Nhã ngữ (zh. 雅語).

Theo định nghĩa trên thì tiếng Phạn luôn là một ngôn ngữ cao cấp được dùng trong những lĩnh vực tôn giáo và khoa học, đối nghịch với những loại ngôn ngữ bình dân. Bộ văn phạm cổ nhất còn được lưu lại là Sách ngữ pháp tám chương (sa. aṣṭādhyāyī) của Ba-ni-ni (sa. Pāṇini), được biên tập vào khoảng thế kỉ thứ 5 trước CN. Bộ này cơ bản là một bộ ngữ pháp quy định, phán định (prescriptive) thế nào là tiếng Phạn đúng, thay vì mang tính chất miêu tả (descriptive). Tuy nhiên, nó vẫn hàm dung những phần miêu tả, phần lớn miêu tả những dạng từ ngữ Phệ-đà đã không còn phổ biến vào thời của Ba-ni-ni (sa. Pāṇini).

Mặc dù hầu hết những người học tiếng Phạn cũng đã nghe câu truyện truyền thống là tiếng Phạn đã được sáng tạo và tinh chế qua nhiều thế hệ (theo truyền thống là hơn một thiên niên kỉ) cho đến lúc được xem là toàn hảo. Khi danh từ Sanskrit (saṃskṛta) xuất hiện tại Ấn Độ, nó không được hiểu là một ngôn ngữ đặc thù, khác biệt so với những ngôn ngữ khác (người Ấn Độ thời đó thường xem ngôn ngữ là phương ngôn, tức là những thứ tiếng địa phương), mà chỉ là một cách ăn nói tao nhã đặc biệt, có một mối tương quan với các ngôn ngữ địa phương như trường hợp tiếng Anh "chuẩn" có mối tương quan với những loại phương ngôn được dùng tại Vương quốc Anh hoặc Hoa Kỳ. Kiến thức tiếng Phạn là một dấu hiệu của địa vị xã hội và học vị, được truyền dạy qua sự phân tích chặt chẽ những nhà văn phạm Phạn ngữ như Ba-ni-ni. Hình thái của ngôn ngữ này xuất phát từ dạng Phệ-đà có trước và các học giả thường phân biệt giữa tiếng Phạn Phệ-đà (vedic sanskrit) và tiếng Phạn cổ (classical sanskrit). Tuy nhiên, hai ngôn ngữ này rất giống nhau về nhiều mặt, chỉ khác nhau phần lớn ở một vài khía cạnh âm vận, từ vị và ngữ pháp. Cũng một số người cho rằng, Ấn Độ thời xưa có nhiều phương ngôn khác nhau và tiếng Phạn cổ là một trong những phương ngôn, Phệ-đà là một cấp bậc cổ hơn của một trong những phương ngôn này. Tiếng Phệ-đà có khuynh hướng chuyển các từ Ấn-Âu l ल् thành r र्, chuyển ḍ ड् và ḍh ढ् thành ḷ ऌ và ḷh ळ giữa các nguyên âm (với l uốn lưỡi).

Tiếng Phệ-đà là ngôn ngữ của những bộ kinh Phệ-đà, những thánh điển xuất hiện sớm nhất tại Ấn Độ và cũng là cơ sở của Ấn Độ giáo. Bộ kinh Phệ-đà cổ nhất, Lê-câu-phệ-đà, được biên tập trong thiên niên kỉ thứ hai trước CN. Các dạng từ ngữ Phệ-đà được lưu truyền cho đến giữa thiên niên kỉ thứ nhất trước CN. Vào khoảng thời gian này, tiếng Phạn thực hiện một bước chuyển biến từ một ngôn ngữ thứ nhất thành một ngôn ngữ thứ nhì của tôn giáo và học thức, đánh dấu bước khởi đầu của thời kì Hoa văn. Một dạng tiếng Phạn được gọi là tiếng Phạn sử thi (epic sanskrit) được tìm thấy trong những trường sử thi như Mahābhārata và những sử thi khác. Dạng tiếng Phạn này hàm dung nhiều thành tố prākṛta, là những thành phần vay mượn từ ngôn ngữ "bình dân", so với Hoa văn Phạn ngữ chuẩn. Cũng có một ngôn ngữ được các học giả gọi là Phật giáo tạp chủng phạn ngữ (Buddhist Hybrid Sanskrit); nó thật sự là một dạng prākṛta với những thành phần tiếng Phạn được dùng để tô hoạ thêm.

Người ta tìm thấy một mối quan hệ rất gần giữa những dạng tiếng Phạn và những dạng phương ngôn Trung Ấn (Middle Indo-Aryan Prākrits), hoặc giữa những ngôn ngữ địa phương (phần lớn kinh điển Phật giáo và Jaina giáo được ghi lại dưới dạng này) và những ngôn ngữ Ấn-Âu hiện đại. Các dạng ngôn ngữ Prākrit có lẽ xuất phát từ tiếng Phệ-đà và người ta cũng tìm thấy sự ảnh hưởng giữa các dạng tiếng Phạn sau này và các dạng Prākrit khác nhau. Và cũng có sự ảnh hưởng hai chiều giữa tiếng Phạn và các ngôn ngữ Nam Ấn thuộc hệ ngôn ngữ Dravida như tiếng Tamil.

Công trình nghiên cứu tiếng Phạn tại châu Âu, được khởi công bởi Heinrich Roth và Johann Ernst Hanxleden, đã dẫn đến sự đề nghị một hệ ngôn ngữ Ấn-Âu của Sir William Jones và vì thế đã giữ một vai trò quan trọng cho sự phát triển của ngành ngữ học châu Âu. Thật như vậy, ngành Ngữ ngôn học (cùng với Âm vận học v.v...) xuất phát đầu tiên trong giới nghiên cứu văn phạm Ấn Độ, những người đã tìm cách mục lục hoá và lập điều lệ các quy tắc trong tiếng Phạn. Ngữ ngôn học hiện đại chịu ảnh hưởng rất lớn của những nhà văn phạm này và cho đến ngày nay, những thuật ngữ then chốt cho sự phân tích hợp từ đều được lấy từ tiếng Phạn.

Hệ ngôn ngữ Ấn-Âu
Tiếng Phạn thuộc nhóm ngôn ngữ Ấn-Aryan của hệ ngôn ngữ Ấn-Âu và, như vậy, nó có cùng gốc với phần lớn các ngôn ngữ châu Âu hiện đại, và cũng cùng nguồn với những ngôn ngữ châu Âu cổ như tiếng Latinh và tiếng Hy Lạp. Mối quan hệ có thể được minh hoạ qua hai từ cha và mẹ sau đây:

 Tiếng Phạn: pitṛ पितृ và mātṛ मातृ
 Tiếng Latinh: pater và mater
 Tiếng Hy Lạp cổ: πατηρ và μητηρ

Điểm đáng chú ý là sự tương đồng trong cấu trúc ngữ pháp, ví như giới tính (hay giống), chức năng của các sự kiện (hay cách), thời thái và hình thức (hay trạng).

Tiếng Phạn còn giữ tất cả tám cách ngữ pháp của tiếng Ấn-Âu nguyên thủy:
 Danh cách (nominative)
 Đối cách (accusative)
 Cách dụng cụ (instrumental)
 Dữ cách (dative)
 Li cách (ablative)
 Sinh cách (genitive)
 Cách vị trí (locative)
 Hô cách (vocative)

Thêm vào số một và số nhiều, tiếng Phạn còn có số hai khi chia động từ hoặc biến hoá danh từ. Điểm giống nhau giữa các tiếng Latinh, cổ Hi Lạp và Phạn đã đóng vai trò quan trọng cho sự phát triển của ngành nghiên cứu ngôn ngữ Ấn-Âu.

Âm vận và cách viết

Bảng chữ cái tiếng Phạn bao gồm 13 mẫu âm, 33 phụ âm và 2 âm bổ sung. Cho 46 + 2 âm này thì hệ thống chữ viết Devanāgarī dành cho mỗi chữ một ký tự riêng biệt. Vì có nhiều âm và ký tự hơn bảng chữ cái Latinh nên khi phiên âm chuẩn mực, người ta cần có một loạt dấu đặc biệt—người Âu châu gọi là diacritics, Hán gọi là Khu biệt phát âm phù hiệu (zh. 區別發音符號)—hoặc phối hợp các ký tự khác nhau để ghi cách phát âm. Qua việc bổ sung năm phát âm phù hiệu
 Dấu sắc cho âm hàm trên cọ xát răng (palatal sibilant) như trường hợp ś
 Dấu ngã cho giọng mũi lưỡi đụng hàm trên (palatal nasal), trong trường hợp ñ

và phối hợp một phụ âm +h cho những âm có hơi đưa ra (aspiration), như trường hợp kh, người ta có thể trình bày tất cả những âm tiếng Phạn bằng các ký tự Latinh.

Nguyên âm đơn

Nguyên âm mang tính chất phụ âm
ṛ, ṝ, and ḷ được xem là nguyên âm, nhưng cũng mang tính chất phụ âm (do đó thường được biết như consonantal vowel). Một vài nhà văn phạm truyền thống nhắc đến chữ ḹ ॡ, dạng dài của ḷ, nhưng chữ này không được tìm thấy trong các văn bản thật sự, chỉ có ở một vài tác phẩm văn phạm đặc thù, có lẽ được đưa ra chỉ để tạo tính tương đồng với những nguyên âm khác.

Phức hợp âm
Tất cả các phức hợp âm (diphthongs) đều được phát âm dài.

Nguyên âm có thể được tăng thêm âm mũi (tị âm hoá, nasalized).

Phụ âm

Tuỳ âm ं ṃ biến đổi theo nguyên âm đi trước, tăng thành phần giọng mũi của nguyên âm. Ví dụ: saṃsāra đọc như sang|sāra, saṃhitā đọc như sang|hitā. Tuỳ âm tăng phần âm mũi của nguyên âm trước những phụ âm y, r, l, v, ś, ṣ, s.

Nhấn giọng (pitch)
Trong tiếng Phạn, đặc biệt là tiếng Phạn Phệ-đà, các âm tiết được nhấn mạnh bằng một dấu thanh âm điệu, có nghĩa là âm tiết được nhấn mạnh có một thanh điệu khác. Các nhà văn phạm Ấn Độ truyền thống định nghĩa ba thanh: udātta "cao thanh", anudātta "không cao thanh" và svarita "có âm điệu". Thông thường, khi ký âm người ta dùng dấu acute ॔ để trình bày âm cao udātta, và dùng dấu grave ॓ cho an-udātta. Thanh điệu svarita chỉ xuất hiện như kết quả của sự phối hợp giữa các nguyên âm theo quy tắc tạo âm điệu nghe êm tai (euphony) và vì thế, nó ít xuất hiện.

Hợp biến (sandhi)
 Nếu hai chữ trực tiếp đi theo nhau thì ta thường thấy sự biến đổi trong âm kết thúc của chữ đầu và khởi âm của chữ thứ hai vì nguyên do giản hoá và êm tai (euphony)
 abcd efgh → abcx efgh, hoặc abcd yfgh, hoặc abcx yfgh
 Trong văn cảnh nhất định, hai chữ đã biến đổi thường được viết chung và như vậy, việc phân biệt và nhận ra một chuỗi chữ đã biến đổi, thậm chí chưa quen không phải là dễ. Ví dụ như nhận chữ:
 abcxyfgxzjkl
 là chuỗi chữ
 abcd efgh ijkl
 Sự biến đổi âm cũng có thể xảy ra trong một chữ, ví dụ như trường hợp âm kết thúc của thân và âm đầu của phần đuôi (suffix) gặp nhau, với kết quả là âm kết thúc của thân và khởi âm của phần đuôi biến đổi. Sự biến đổi về âm này được ngữ pháp Phạn ngữ truyền thống gọi là sandhi, dịch sát nghĩa là "kết hợp", "liên hợp". Vì âm đọc biến đổi nên từ "hợp biến" cũng trình bày rất chính xác sự việc.

Người ta phân biệt hai loại hợp biến, hợp biến trong câu (ngoại hợp biến) và hợp biến ngay trong một chữ (nội hợp biến). Tóm tắt hết các luật hợp biến thì có khoảng 25 luật. Sau đây là một vài ví dụ cho những quy luật âm vận cực kì phức tạp này:
 rāmaḥ atra tiṣṭhati → rāmo ’tra tiṣṭhati
 tatra + udyānaṃ kṛṣati → tatrodyānaṃ kṛṣati
 gṛhe + ācāryaḥ + tiṣṭhati → gṛha ācāryastiṣṭhati

Chữ viết

Tiếng Phạn không có một chữ viết đặc thù nhìn theo khía cạnh lịch sử. Vua A-dục dùng chữ Brahmī ghi lại lời văn của mình trên những cột trụ (không phải tiếng Phạn mà là những ngôn ngữ khác hoặc những phương ngôn khác). Khoảng cùng thời với chữ Brahmī, người ta cũng đùng chữ Kharoṣṭhī (đang được hiệp hội Unicode duyệt nhập). Sau một thời gian (thế kỷ 4 đến thế kỷ 8), chữ Gupta, vốn được phát triển từ chữ Brahmī lại thịnh hành. Từ khoảng thế kỉ thứ 8 trở đi, chữ Śarada được phát triển từ chữ Gupta và trở nên thông dụng, nhưng lại được thay thế hoàn toàn bởi chữ Devanāgarī, với trung gian là chữ Siddham (Tất-đàm tự). Những chữ khác được dùng để ghi tiếng Phạn là Kannada ở miền Nam, chữ Grantha ở những vùng nói tiếng Tamil, chữ Bengali và những chữ khác ở những vùng miền Bắc Ấn.

Từ thời trung cổ và đặc biệt trong thời hiện đại, chữ Devanāgarī (Thiên thành tự hình, là "chữ được dùng ở thành của chư thiên") rất thông dụng và trở thành chữ viết chính cho tiếng Phạn. Ở những vùng chữ Devanāgarī không là chữ viết của tiếng địa phương thì người ta có thể tìm thấy những văn bản tiếng Phạn vẫn được viết bằng những phương ngôn này.

Tại Ấn Độ, chữ viết được đưa vào tương đối trễ và cũng không trở thành một phương tiện quan trọng vì khẩu truyền vẫn được xem là phương tiện hạng nhất để truyền trao kiến thức. Thomas William Rhys Davids đưa kiến nghị là chữ viết có lẽ được du nhập từ Trung Đông bởi các thương gia. Nhưng tiếng Phạn, vốn được dùng gần như chỉ trong khung cảnh tôn giáo linh thiêng vẫn giữ chức năng ngôn ngữ truyền miệng cho đến thời kì Hoa văn.

Từ thế kỉ 19, tiếng Phạn đã được ký âm dùng bảng chữ cái Latinh. Tiêu chuẩn phổ biến nhất là IAST (International Alphabet of Sanskrit Transliteration), được dùng làm chuẩn học thuật từ 1912. Các phương án khác cũng được phát triển khi người ta phải đối đầu những khó khăn khi trình bày chữ Phạn trên máy tính. Thuộc vào những phương án này là Harvard-Kyoto và ITRANS, một phương án ký âm không tổn thất được dùng nhiều trên mạng toàn cầu (đặc biệt là Usenet).

Cho những tác phẩm học thuật, chữ Devanāgarī được chuộng dùng để trình bày toàn văn bản tiếng Phạn và những trích dẫn dài. Tuy nhiên, sự trích dẫn những thuật ngữ đặc thù và tên riêng trong những văn bản được viết bằng chữ Latinh vẫn đòi hỏi cách ký âm tiếng Phạn bằng chữ Latinh.

 Sanskrit in modern Indian scripts.
</span>

Ngữ pháp

Hệ thống động từ

Hữu hạn định, vô hạn định
Hệ thống động từ Phạn ngữ phân biệt giữa động từ hữu hạn định (finite) và động từ vô hạn định (infinite). Khác các dạng động từ vô hạn định, tất cả các động từ hữu hạn định đều có đuôi được lập theo ngôi xưng (personal suffix). Các dạng động từ hữu hạn định phân biệt giữa các loại ngôi xưng, số, thời gian, hình thức và dạng (phân biệt chủ/thụ động). Nên biết là hệ thống động từ hữu hạn định trong tiếng Phạn rất phức tạp và hàm chứa rất nhiều cách chia.

Thời thái, số và hình thức
Các động từ hữu hạn định (finite verb) trong Phạn ngữ phân biệt giữa thời thái, số và hình thức.

Về thời thái, tiếng Phạn có sáu thời thái:
 Hiện tại (present)
 Thể chưa hoàn thành (imperfect)
 Thể hoàn thành (perfect)
 Quá khứ bất định (aorist)
 Tương lai (future). Phạn ngữ phân biệt giữa một thời vị lai đơn giản và một vị lai nói vòng (periphrastic), và vị lai đơn giản là dạng thường gặp hơn.
 Câu điều kiện (conditional) diễn đạt một sự kiện có thể xảy ra nếu các điều kiện quy tụ, hoặc cảm thán. Ví dụ: "Giá mà cô ấy có ở nhà!"

Trong ba dạng quá khứ thì Bất định quá khứ ít xuất hiện so với hai dạng kia. Cả ba dạng quá khứ vốn khác nhau một cách vi tế về mặt ngữ nghĩa (semantic): Vị hoàn thành thể chỉ một hành động nằm trong quá khứ xa hơn trước lời trần thuật và được thấy bởi người nói; Hoàn thành thể cũng chỉ một hành động nằm trong qua khứ xa trước ngày lời trần thuật được nói nhưng không được chứng kiến bởi người trần thuật; Bất định quá khứ thì lại trình bày quá khứ gần, chỉ một hành động xảy ra ngay ngày nói. Tuy nhiên, trong Hoa văn Phạn ngữ (classical sanskrit) thì những điểm khác nhau về ngữ nghĩa đã mất và cả ba đều được sử dụng không khác nghĩa.

Thêm vào đó Phạn ngữ còn có ba hình thức:
 Chỉ thị (indicative) hay Biểu thị
 Mệnh lệnh (imperative), biểu thị yêu cầu, mệnh lệnh. Ví dụ: "Hãy đi chỗ khác!"
 Kì nguyện (optative), diễn đạt một ước nguyện, ví dụ: "Cầu mong tôi thi đậu!". Cách sử dụng gần giống như câu điều kiện.

Các dạng chia động từ tiếng Phạn còn phân biệt giữa: Ngôi thứ và Số.

Ngoài số ít và số nhiều, tiếng Phạn còn có thêm một số thứ ba là số hai (dual). Tuy nhiên, số hai rất ít thấy so với số ít và số nhiều.
 Số ít: anh/cô ấy/nó đi
 Số hai: hai anh/cô, hai nó đi
 Số nhiều: các anh/cô ấy, chúng nó đi.

Ngôi thứ cũng có ba: ngôi thứ nhất (tôi, chúng tôi), ngôi thứ hai (anh, các anh) và ngôi thứ ba (cô ấy, các chị ấy).

Như vậy thì mỗi cách chia động từ cho từng 6 thời thái (present, imperfect, perfect, aorist, future, conditional) và từng 3 hình thức (imperative, optative, indicative) bao gồm 3 (ngôi) × 3 (số) = 9 dạng. Ví dụ như động từ đi, √gam, có 9 dạng chia như sau:

Phân loại động từ
Có tổng cộng 10 nhóm động từ. Mười nhóm này lại được phân thành hai loại, thematic, tạm dịch là hợp quy tắc và athematic, tạm dịch là bất quy tắc. Các nhóm hợp quy tắc bao gồm 1, 4, 6, 10. Đặc điểm của các nhóm này là đuôi của thân động từ lúc nào cũng là –a. Như vậy thì thân động từ hiện tại lúc nào cũng được gắn thêm tiếp vĩ âm –a hoặc một tiếp vĩ âm có đuôi –a. Thêm vào đó là thân động từ hiện tại của những nhóm thematic không biến đổi khi động từ được chia. Tất cả những nhóm khác — 2, 3, 5, 7, 8, và 9 — đều là athematic. Các nhóm động từ này thiếu đặc điểm –a và thân động từ biến đổi khi được chia.

Vị tha ngôn, vị tự ngôn
Khi chia động từ cho 6 thời thái và 3 hình thức thì tiếng Phạn còn phân biệt giữa hai dạng: Vị tha (sa. parasmaipada) và Vị tự (sa. ātmanepada). Parasmaipada nguyên nghĩa là "câu nói liên hệ đến người khác", được dịch ở đây là Vị tha ngôn và theo các nhà ngữ pháp Ấn Độ thì đây có nghĩa là chủ thể thực hiện một hành động cho người khác, trong khi ātmanepada, "câu nói cho chính mình", Vị tự ngôn, thì lại chỉ một hành động được chủ thể làm cho riêng mình. Ví dụ:

Parasmaipada: "(anh ấy/cô ấy/nó) cúng tế (cái gì đó cho/giúp một người khác)"
Ātmanepada: "(anh ấy/cô ấy/nó) cúng tế (cái gì đó cho chính mình)"

Tuy nhiên, Hoa văn Phạn ngữ thường không phân biệt giữa hai cách chia động từ này và cách phân chia parasmaipada/ātmanepada thường chỉ là hình thức bề ngoài. Như thế thì mỗi dạng trong năm thời thái và ba hình thức của Phạn ngữ lại có thêm hai cách chia khác nhau. Cả hai loại chia parasmaipada/ātmanepada đều mang nghĩa chủ động.

Chủ động, bị động
Tiếng Phạn cũng phân biệt giữa hai dạng năng/chủ động (active) và bị/thụ động (passive). Nhưng người ta chỉ tìm thấy cách chia thể bị động trong 2 của 6 thời cũng như ba hình thức. Trong bốn thời còn lại thì thể bị động được thay thế bằng cách biến hoá động từ theo vị tự cách (sa. ātmanepada).

Gốc động từ, thân động từ
Trong tiếng Phạn, mỗi động từ đều có một dạng trừu tượng được liệt kê trong từ điển và được gọi là gốc động từ (verb root). Các dạng khác nhau của một động từ đều được hình thành từ gốc động từ này.

Trong khi một động từ trong Anh và Đức ngữ được thâu nhập vào từ điển dưới dạng bất định (infinitive, có khi gọi không chính xác lắm là "nguyên mẫu") thì trong tiếng Phạn, nó được ghi lại dưới dạng gốc. Như thế thì tất cả các động từ trong Phạn ngữ đều được liệt kê trong từ điển dưới dạng gốc.

Một dạng động từ hữu hạn định (finite) được hình thành khi ta lập một thân động từ từ gốc động từ bằng cách biến đổi hoặc mở rộng gốc động từ, ví dụ như thêm vào một tiếp vĩ âm (hay hậu tố), hoặc một tiếp đầu âm (hay tiền tố), hoặc một từ trùng (reduplication) hoặc một cách chuyển mẫu âm ngay trong gốc động từ. Sau đó, các nhân xưng tiếp vĩ âm được gắn thêm vào. Ví dụ:

Như vậy thì dạng động từ ngôi thứ ba, số ít, hiện tại, vị tha của √pac "nấu ăn", được hình thành trước hết qua sự tạo một thân động từ dạng hiện tại bằng tiếp vĩ âm –a, sau đó nhân xưng tiếp vĩ âm dành cho ngôi thứ ba là –ti được thêm vào. Trường hợp hình thành dạng vị lai cũng tương tự như vậy. Trước hết, thân động từ vị lai pak-ṣya được tạo, sau đó nhân xưng tiếp vĩ âm được gắn vào.

Những thành phần được dùng để tạo một thân và chia động từ bao gồm động từ tiếp đầu âm (hay tiền tố động từ), động từ tiếp vĩ âm (hay hậu tố động từ) và động từ sáp nhập âm (hay nội tố động từ). Hiện tượng phân độ nguyên âm (vowel gradation) cũng thường được thấy.

Phân độ nguyên âm
Dưới "phân độ nguyên âm" các nhà văn phạm hiểu một sự chuyển biến của nguyên âm hoặc phức hợp âm dưới nhiều dạng của một âm tiết căn bản. Các dạng khác nhau này có thể được hình thành qua sự biến đổi âm cuối của danh từ (flexion) hoặc một sự diễn sinh từ một chữ gốc nhất định (derivation).

Theo các nhà văn phạm truyền thống thì các mẫu âm đơn như a, ā, i, ī, u, ū, ṛ, ṝ, ḷ, thường được biến đổi, và sự biến đổi này lại có hai phân độ, được gọi là guṇa, có thể gọi là cường hoá, là tăng độ mạnh, và vṛddhi tức là kéo dài.

Hai cấp guṇa và vṛddhi của các mẫu âm đơn nhìn cụ thể như sau:

Các nguyên âm của hai cấp guṇa và vṛddhi trên tương ưng với biến âm khi các mẫu âm đơn căn bản được biến hoá bằng cách đặt mẫu âm a– phía trước. Nêu lưu ý là a không biến đổi ở cấp guṇa và ā vẫn giữ dạng gốc ở cả hai cấp guṇa và vṛddhi.

Khi gốc động từ được biến hoá, ví dụ như khi thân động từ hiện tại được hình thành, ta thường thấy sự biến đổi âm theo hai phân độ trên. Ví dụ như ṛ—ar—ār. Một ví dụ tiêu biểu khác là động từ hṛ "nắm lấy, giữ lấy". Thân động từ với mẫu âm ṛ được thay thế bằng ar ở cấp guṇa har-a-ti, và khi chia ở dạng sai khiến (causative) thì được thay bằng ār ở cấp vṛddhi hār-aya-ti.

Hệ thống động từ hiện tại
Hệ thống động từ thời hiện tại bao gồm hiện tại với những hình thức khác nhau là kì nguyện (optative), mệnh lệnh (imperative) và hư nghĩ (subjunctive), cũng như vị hoàn thành quá khứ (imperfect) vì hai thời thái này đều có cùng thân động từ hiện tại. Thân động từ hiện tại được lập bằng nhiều cách, được trình bày bên dưới. Số đi trước chỉ số nhóm của chúng, vốn được các nhà văn phạm truyền thống liệt kê như vậy.

Các động từ hợp quy tắc, thematic, có thân hiện tại được hình thành như sau:

 Nhóm 1: Thêm tiếp vĩ âm a vào thân với âm tiết chính đã được chuyển sang cấp guṇa. Ví dụ: √ruh "lớn lên, trưởng thành", roh-a.
 Nhóm 4: Thêm tiếp vĩ tự ya vào gốc, và gốc giữ nguyên dạng. Ví dụ: √tuṣ, "vui sướng", tuṣ-ya.
 Nhóm 6: gắn tiếp vĩ âm a vào gốc và khác trường hợp nhóm 1, gốc của nhóm 6 vẫn được giữ nguyên. Ví dụ: √viś "bước vào", viś-a.
 Nhóm 10: Nhóm này được các nhà văn phạm truyền thống quy về một quá trình có bản chất diễn sinh và như thế, không là một nhóm thật sự.
Các động từ bất quy tắc, athematic, có thân hiện tại được hình thành như sau:
 Nhóm 2: Không có biến đổi. Ví dụ: √ad "ăn", ad.
 Nhóm 3: Trùng tự hoá (reduplication) đầu gốc động từ. Ví dụ: √hu "cúng tế", juhu.
 Nhóm 5: Thêm tiếp vĩ tự nu (no ở phân độ guṇa). Ví dụ: √nu "ép", sunu.
 Nhóm 7: Thêm sáp nhập âm (infix) na hoặc chữ n trước phụ âm cuối của gốc động từ. Ví dụ: √rudh "cản trở", rundh hoặc ruṇadh
 Nhóm 8: Thêm tiếp vĩ tự u (o ở phân độ guṇa). Ví dụ √tan "trải tra", tan-u
 Nhóm 9: Thêm tiếp vĩ tự nā (cấp số 0 là nī hoặc n). Ví dụ: √krī "mua", krī-ṇā hoặc krī-ṇī.

Hệ thống động từ hoàn thành quá khứ
Hệ thống này chỉ bao gồm một thời thái duy nhất, là hoàn thành quá khứ (perfect tense). Thân động từ của hoàn thành quá khứ được lập bằng cách trùng tự hoá như các động từ nhóm 3 của hệ thống hiện tại. Hệ thống này cũng bao hàm hai dạng thân mạnh và yếu của động từ. Thân mạnh được dùng với ba ngôi xưng số ít, chủ động. Thân yếu được dùng với những ngôi xưng còn lại.

Hệ thống động từ đệ tam quá khứ
Hệ thống này bao gồm đệ tam quá khứ thật sự (với ý nghĩa chỉ quá khứ, ví dụ: abhūḥ "Anh đã là") và một vài dạng thật xưa của chỉ lệnh (指令, injunctive, thường được dùng với tiểu từ mā chỉ sự cấm chỉ, ví dụ mā bhūḥ "chớ có là...!"). Sự khác biệt đáng kể nhất ở đây là sự có hoặc vắng mặt của âm gia tăng a- (augment) làm tiếp đầu âm. Cách lập thân đệ tam quá khứ khá phức tạp và chỉ cần biết ở đây là có tổng cộng 7 dạng đệ tam quá khứ.

Hệ thống động từ vị lai
Trong hệ thống này, thân động từ được lập bằng cách gắn tiếp vĩ tự sya hoặc iṣya vào gốc động từ ở phân độ guṇa.

Động từ: Cách chia
Mỗi động từ đều có một thể ngữ pháp (grammatical voice), hoặc là thể chủ động (active), bị động (passive) hoặc trung gian (medium). Cũng có một thể khách quan có thể được xem là thể bị động của những động từ bất cập vật (intransitive verbs). Động từ tiếng Phạn có ba hình thái đáng lưu ý là chỉ thị (indicative), kì nguyện (optative) và mệnh lệnh (imperative). Cổ Phạn văn cũng có dạng subjunctive, chỉ sự lo toan hư cấu nhưng chúng đã bị loại gần hết từ khi Hoa văn Phạn ngữ thịnh hành.

Hậu tố động từ căn bản
Các hậu tố của động từ tiếng Phạn hàm chứa ngôi xưng, số và cách chia theo vị tự ngôn/vị tha ngôn. Các dạng hậu tố khác nhau được dùng tuỳ theo thân động từ thuộc thời thái và hình thức nào chúng được gắn vào. Thân động từ và chính ngay những hậu tố này có thể biến đổi vì quy luật hợp biến.

Hậu tố đệ nhất được dùng cho hiện tại chỉ thị (present indicative) và tương lai. Hậu tố đệ nhị được dùng với quá khứ chưa hoàn thành, điều kiện, quá khứ bất định và kì nguyện (imperfect, conditional, aorist, optative). Hậu tố của quá khứ hoàn thành và mệnh lệnh được dùng với quá khứ hoàn thành và mệnh lệnh cách.

Cách chia động từ thời hiện tại
Chia động từ thời hiện tại xử lý tất vả những dạng của động từ bằng cách dùng thời hiện tại. Nó bao gồm thời hiện tại của tất cả hình thức cũng như đệ nhất quá khứ chỉ thị (imperfect indicative). Sự tương phản của thân mạnh/yếu được phản ánh khác nhau tuỳ vào nhóm động từ:

Cách chia các động từ bất quy tắc
Hệ thống hiện tại phân biệt giữa thân mạnh và yếu của động từ. Thân mạnh xuất hiện ở 13 dạng:

Ngôi thứ 1, 2 và 3 số ít ở thì hiện tại và parasmaipada không hoàn thành.
Ngôi thứ nhất số ít, kép, số nhiều ở thì parasmaipada và ātmanepada mệnh lệnh
Ngôi thứ ba số ít ở thì parasmaipada mệnh lệnh

Ở tất cả những dạng khác thì thân yếu xuất hiện.

Sau đây là bảng chia động từ dviṣ द्विष् "ghét" thuộc nhóm 2:

Kì nguyện hay mong mỏi (optative) dùng đệ nhị tiếp vĩ âm. yā được gắn vào thân ở thể chủ động, và ī ở thể thụ động.

Hình thức mệnh lệnh dùng tiếp vĩ âm riêng của mệnh lệnh.

Hệ thống danh từ
Người ta phân biệt hai loại thân danh từ (substantive và adjective) tuỳ theo tự vĩ của chúng, và gọi chúng thân nguyên âm (vowel stem) hoặc thân phụ âm (consonantal stem). Mỗi thân danh từ đều có, như trường hợp tiếng Đức, một trong ba giới tính:

 Nam tính (masculine)
 Nữ tính (feminine)
 Trung tính (neuter)

Ngoài trường hợp các danh từ chỉ người ra thì giới tính của một danh từ phần lớn đều là tuỳ tiện. Chủng loại giới tính của mỗi thân danh từ đều có sẵn và người ta cũng không ghi chú thêm.Ví dụ như các danh từ với đuôi –i và –u đều được tìm thấy ở ba giới tính. Tuy nhiên, ta có thể nhận ra giới tính ở một vài danh từ, ví dụ như trường hợp danh từ có đuôi –ā và –ī. Chúng đều là nữ tính.

Về mặt biến đổi (flexion), các danh từ khác nhau ở số (numerus) và sự kiện (casus).

Về mặt số thì có ba số như trường hợp các động từ hữu hạn định.

Về mặt sự kiện (casus), Phạn ngữ không những có các sự kiện như trong tiếng Đức là Nominative, Accusative, Dative và Genitive hoặc như tiếng Latinh với thêm hai sự kiện Ablative và Vocative, mà còn có thêm hai phần nữa là Instrumental và Locative. Như vậy, Phạn ngữ phân biệt 8 sự kiện theo thứ tự sau:

 Nominative: Chủ cách.
 Accusative: Trực bổ cách, Trực tiếp thụ cách.
 Instrumental: Dụng cụ cách
 Dative: Gián bổ cách, Dữ cách, Vị cách.
 Ablative: Nguyên uỷ, Đoạt cách, Li cách
 Genitive: Thuộc cách, Sở hữu cách.
 Locative: Vị trí cách
 Vocative: Hô cách.

Từ 3 số và 8 sự kiện ta có tất cả ba x 8 = 24 dạng biến hoá ở đuôi của một chữ.

Số lượng của tự vĩ biến hoá tuỳ thuộc vào âm cuối của thân danh từ và chủng loại của nó. Hai đặc tính này xác định một hạng danh từ. Các thân danh từ với đuôi phụ âm là –i hoặc –u đều có mặt ở ba giới tính và vì vậy, chúng hình thành ba hạng danh từ (nam, nữ và trung tính với mẫu âm cuối là –i). Ví dụ:

Nam tính kavi "thi sĩ"
Nữ tính mati "trí"
Trung tính vāri "nước"

Mỗi hạng danh từ trên đều có tự vĩ biến hoá riêng. Trên cơ sở này mà người ta phân biệt trên 20 hạng danh từ và tự vĩ biến hoá. Tuy nhiên, các hạng này không khác nhau hết ở 24 cách. Một vài loại tự vĩ biến hoá chỉ khác nhau ở một hoặc hai sự kiện. Người ta phân biệt như sau:

Thân mẫu âm
(vowel stem)

Nam tính –a
Trung tính –a

Nữ tính –ā

Nam tính –i
Nữ tính –i
Trung tính –i

Nam tính –u
Nữ tính –u
Trung tính –u

Nữ tính –ī
Nữ tính –ū

Nữ tính –ī, đơn âm tiết (monosyllable)
Nữ tính –ū, đơn âm tiết (monosyllable)

Nam tính –ṛ (danh từ chỉ người làm, người thực hiện, agent-noun)
Nữ tính –ṛ (danh từ chỉ người làm, người thực hiện, agent-noun)
Trung tính –ṛ (danh từ chỉ người làm, người thực hiện, agent-noun)

Nam tính –ṛ (danh từ chỉ người thân, noun of relations)
Nữ tính –ṛ (danh từ chỉ người thân, noun of relations)

Nam tính –phức âm
Nữ tính –phức âm

Thân phụ âm
(consonantal stem)

Nam tính –phụ âm (ngoài –s,n)
Nữ tính –phụ âm (ngoài –s,n)
Trung tính –phụ âm (ngoài –s,n)

Nam/Nữ tính –as, –is, –us
Trung tính –as, –is, –us

Nam/Nữ tính –an
Trung tính –an

Nam tính –in
Trung tính –inNgoài những dạng trên ta còn tìm thấy một vài tự vĩ biến hoá cho một vài hình dung từ và phân từ nhất định. Điều cần biết nữa là các đại danh từ (pronoun), đại danh từ chỉ thị (demonstrative pronoun) và số từ — cả ba đều được xếp vào danh từ — đều có tự vĩ biến hoá riêng.

 Thân có âm kết thúc -a
Nhóm thân có âm kết thúc -a là nhóm lớn nhất. Các danh từ loại này chỉ có thể là nam hoặc trung tính.

 Thân có âm kết thúc -i và -u

 Thân có âm kết thúc là nguyên âm dài, đơn âm tiết

 Thân có âm kết thúc -ṛ
Thân -ṛ phần lớn chỉ người làm, thực hiện một hành động, ví như dātṛ "người đưa", mặc dù thân này cũng bao hàm một số danh từ chỉ quyến thuộc, ví dụ như pitṛ "cha", mātṛ "mẹ", và svasṛ "chị/em gái".

 Nhân xưng đại danh từ
Ngôi xưng thứ nhất và thứ hai được biến hoá song song và có nhiều điểm tương đồng.Lưu ý: Ở ba sự kiện Accusative, Dative và Genitive thì hai nhân xưng đại danh từ này có dị dạng. Những dạng nằm trong ngoặc thuộc loại phụ đới ngữ (enclitic) nên chúng không bao giờ đứng ở đầu câu hoặc sau những tiểu từ bất biến như च ca, वा vā và एव eva.

Đại danh từ chỉ thị tad (demonstrative pronoun) được biến hoá bên dưới cũng giữ chức năng nhân xưng đại danh từ ngôi thứ ba.

 Hợp thành từ
 (compounds)

Một trong những điểm đặc thù nổi bật nhất của tiếng Phạn là số lượng lớn và cấu trúc phức tạp của từ hợp thành. Tương tự trong tiếng Đức, hợp thành từ cũng được ghi chung và xuất hiện như một đơn vị từ thái.

Tuy nhiên, một hợp thành từ trong tiếng Phạn chỉ là một từ về mặt hình thái. Về mặt văn phạm thì hợp từ này không phải là một từ, mà là một cấu trúc ngữ nghĩa được hình thành từ nhiều chữ. Trong Phạn văn, mỗi hình dung từ được phối hợp với một danh từ trong một phiến ngữ (phrase) đều có thể được phối hợp với một thật danh từ (substantive). Ví dụ như śānta शान्त "tĩnh lặng" có thể xuất hiện

trong một đoạn câu:
 śāntaṃ nagaram शान्तं नगरम् "thành phố tĩnh lặng"
hoặc trong một hợp thành từ:śāntanagaram शान्तनगरम् "thành phố tĩnh lặng"

Hợp thành từ có thể được tạo một cách rất tự do, cụ thể là làm sao tạo cho tương ưng với những quy tắc, những hợp thành từ đã được tìm thấy trong những tác phẩm văn hoá. Như vậy thì trong Phạn văn, hợp thành từ có thể được tạo tương tự như những phiến ngữ hoặc những câu một cách ad hoc. Và cũng như trường hợp lập đoạn câu và những câu, ta không thấy sự hạn chế nào về mặt tạo hợp thành ngữ trong Phạn văn cả. Chỉ một vài quy tắc nhỏ được các nhà văn phạm truyền thống liệt kê ra.

 Quy tắc tạo hợp thành từ
Cách tạo hợp thành từ luôn luôn theo một quy tắc giống nhau:

 Những từ như thật danh từ (substantive), hình dung từ (adjective), quá khứ phân từ thụ động (participle preterite passive) cũng như những từ không biến đổi như phó từ (adverb) được nối lại với nhau và thành phần đi trước — có nghĩa là tất cả những thành phần ngoài thành phần cuối — xuất hiện dưới dạng thân nguyên thủy, tức là không được biến hoá.
 Trong lúc nối những thành phần của hợp từ lại thì luật ngoại hợp biến được ứng dụng (một vài ngoại hạng tham khảo thêm Stenzler §307)
 Thành phần thứ hai (hoặc thành phần cuối) đi sau của hợp từ được biến hoá tuỳ ngữ cảnh.
Người ta phân biệt năm loại hợp thành từ tương ưng với các nhóm ngữ cán (thân/gốc của từ) xuất hiện ở phần trước hoặc sau của một hợp từ, tương ưng với mối quan hệ ngữ pháp/nghĩa giữa phần trước và sau của hợp từ. Những thuật ngữ sau đây được dùng như cách trình bày của các nhà Phạn học truyền thống. Cách gọi trong ngoặc lấy từ văn phạm của những nhóm ngôn ngữ châu Âu.
 Tatpuruṣa: Hợp thành từ xác định (determinative compound)
 Karmadhāraya: Hợp thành từ miêu tả (descriptive compound)
 Bahuvrīhi: Hợp thành từ mang tính chất định ngữ (attributive compound)
 Dvandva: Hợp thành từ làm đồng đẳng (coordinative compound)
 Avyayībhāva: Hợp thành từ mang tính chất phó từ (adverbial compound)
Ngoài ra người ta cũng liệt kê một loại thứ năm nữa là Amredita, chỉ sự lặp đi lặp lại. Ví dụ: dive-dive "ngày qua ngày", "mỗi ngày".

 Cú pháp
Vì các tiếp vĩ tự chỉ rõ các sự kiện hệ thuộc và các ngôi xưng, số nên thứ tự của các loại từ trong câu tương đối tự do, với khuynh hướng Chủ từ-Đối tượng-Động từ.

 Số từ
Số 1 đến 10 là:

Các số 1 đến 4 được biến hoá theo các sự kiện. Eka được biến hoá như một nhân xưng đại danh từ (chỉ khác ở giống trung, số ít, cách chủ ngữ và bổ trực là kết thúc bằng –म् thay vì –त्). Tri và Catur' được biến hoá không có quy tắc:

 Ảnh hưởng

 Ấn Độ ngày nay
Ảnh hưởng lớn nhất của tiếng Phạn có lẽ là những gì nó đã mang đến những ngôn ngữ lấy cơ sở văn phạm và từ vị từ nó ra. Đặc biệt trong giới tri thức Ấn Độ, tiếng Phạn được ca ngợi là một kho báu kinh điển và những bài tụng niệm của Ấn Độ giáo. Như tiếng Latinh đã ảnh hưởng đến những ngôn ngữ châu Âu, tiếng Phạn đã ảnh hưởng lớn đến hầu hết những ngôn ngữ của Ấn Độ. Trong khi những bài tụng niệm thường được ghi dưới dạng ngôn ngữ bình dân thì những chân ngôn tiếng Phạn được trì tụng bởi hàng triệu người theo Ấn giáo và trong hầu hết những đền thờ, các nghi thức tế lễ đều được thực hiện với tiếng Phạn, thường dưới dạng Phệ-đà phạn ngữ. Những dạng ngôn ngữ cao cấp của phương ngôn (vernacular) Ấn Độ như tiếng Bengali, tiếng Gujarati, tiếng Marathi, tiếng Telugu và tiếng Hindi - thường được gọi là "thanh tịnh" (sa. śuddha), "cao quý" - đều có độ Phạn hoá rất cao. Trong các ngôn ngữ hiện đại, trong khi tiếng Hindi dạng nói có khuynh hướng chịu ảnh hưởng nặng của tiếng Ả Rập và tiếng Ba Tư thì Bengali và Marathi vẫn lưu giữ một cơ sở từ vị to lớn. Bài quốc ca Jana Gana Mana được viết dưới dạng Bengali cao cấp, được Phạn hoá nặng nên có vẻ cổ xưa. Bài quốc ca tiền thân của Jana Gana Mana là Vande Mataram, một trước tác của Bankim Chandra Chattopadhyay được trích từ quyển Ānandmath của ông ta, là một bài thơ tiếng Phạn thuần tuý. Tiếng Malayalam, một ngôn ngữ được dùng tại bang Kerala, cũng phối hợp một số lượng từ vị tiếng Phạn đáng kể với cấu trúc ngữ pháp tiếng Tamil. Tiếng Kannada, một ngôn ngữ Nam Ấn khác cũng hàm dung từ vị tiếng Phạn. Được xem là phương tiện truyền dạy những khái niệm tâm linh, tiếng Phạn vẫn còn được ca ngợi và phổ biến tại Ấn Độ.

Tiếng Phạn được nói như tiếng mẹ đẻ tại Mattur gần Shimoga, một thôn làng nằm ở trung tâm Karnataka. Dân ở đây, bất cứ giai cấp nào, đều học và đàm thoại bằng tiếng Phạn từ nhỏ. Ngay những người bản xứ theo Hồi giáo cũng nói tiếng Phạn. Nhìn theo khía cạnh lịch sử thì làng Mattur được vua Kṛṣṇadevarāja của vương quốc Vijayanagara phó uỷ cho các học giả Phệ-đà và thân quyến của họ.

Từ ngữ tiếng Phạn được tìm thấy ở nhiều ngôn ngữ ngoài Ấn Độ. Ví dụ như tiếng Thái bao gồm nhiều từ mượn từ tiếng Phạn, như tên Rāvaṇa - hoàng đế Tích Lan - được người Thái gọi là Thoskonth, một từ rõ ràng xuất phát từ biệt danh tiếng Phạn khác là Daśakaṇṭha, "Người có mười cổ". Ngay người Philippines cũng dùng chữ guro, vốn là từ Guru của tiếng Phạn đùng để chỉ bậc đạo sư. Một số từ đã đi vào từ vị của các ngôn ngữ châu Âu như: Yoga, Dharma, Nirvana (sa. nirvāṇa), Ashram (sa. āśrama), Mandala (sa. maṇḍala), Aryan (sa. ārya), Guru, Bhagavan (sa. bhagavat), Avatar (sa. avatāra) v.v...

 Tương quan giữa tiếng Phạn và các ngôn ngữ hệ Hán-Tạng
Qua việc phổ biến Phật giáo bằng các bản dịch, tiếng Phạn và những phương ngôn hệ thuộc đã ảnh hưởng các nước lân cận với hệ ngôn ngữ Hán-Tạng. Phật giáo được truyền sang Trung Quốc qua các vị cao tăng theo Phật giáo Đại thừa, qua việc phiên dịch những kinh luận được viết theo Phật giáo tạp chủng phạn ngữ (Buddhist Hybrid Sanskrit) cũng như Hoa văn Phạn ngữ, và rất nhiều thuật ngữ được dịch âm thẳng sang Hán văn, bổ sung rất nhiều từ vị cho tiếng Hán cổ. Ví dụ như từ Phạn bodhisattva được phiên âm là Bồ-đề-tát-đoá hoặc viết tắt là Bồ Tát. Trong khi các chữ đơn Đề 提 "Nâng lên, nâng đỡ, kéo cho tiến lên" và Đóa "đổ đất thành đống" mang nghĩa riêng, thì khi được dùng để phiên âm tiếng Phạn chúng bị mất nghĩa, khái niệm của từ nguyên bodhisattva phải được trình bày và hiểu riêng.

Sau đây là một vài ví dụ tiêu biểu cho các thuật ngữ Hán-Việt được phiên âm từ tiếng Phạn:
 Bát-nhã và Bát-nhã-ba-la-mật-đa cho từ prajñā và prajñāpāramitā.
 Bát-đa-la, hoặc gọi tắt là "bát", cho từ pātra với nghĩa là cái bát đi khất thực của các vị tăng, và cũng là cái bát ăn cơm của ta.

Mặc dù Phật giáo tạp chủng phạn ngữ không phải là Hoa văn Phạn ngữ (nếu nói chính xác) nhưng từ vị của nó vẫn tương tự từ vị tiếng Phạn vì có cùng gốc, và vì người viết kinh muốn ghi theo lối tiếng Phạn Hoa văn để phổ biến. Ví dụ cho các bộ luận được viết dạng tiếng Phạn Hoa văn là các tác phẩm của Trung quán tông.

 Cái "chết" của tiếng Phạn
Những lời phê bình việc dạy và học tiếng Phạn thường liên quan đến sự phổ biến và việc nó không được nói nữa. Tuy nhiên, tiếng Phạn là một ngôn ngữ có một không hai, vượt thời gian. Một hệ thống kinh điển rất đồ sộ được biên tập vào lúc nó không còn được nói bởi thường dân. Sự thật tiếng Phạn là một ngôn ngữ bất biến, được chỉ đạo bằng những quy luật văn phạm khắt khe của Ba-ni-ni đã khiến người ta chọn lựa để ghi văn bản với dụng ý phổ biến và lưu thế lâu dài. Việc trước tác bằng tiếng Phạn chưa từng bị gián đoạn, đã được tiếp tục trong thời kì Hồi giáo nắm quyền và vẫn được tiếp nối ngay trong thời nay.

 Xem thêm
 IAST
 Bát chương ngữ pháp thư
 Ba-ni-ni
 Thiên thành tự thể
 Văn bản tiếng Phạn
 Trường hoá
 Cường hoá
 Ngôn ngữ Ấn Độ
 Tám cách của tiếng Phạn
 Danh sách ngôn ngữ Ấn Độ theo số người

 Tham khảo

 The Sanskrit Language - T. Burrow - ISBN 81-208-1767-2
 Sanskrit Grammar - William D. Whitney - ISBN 81-85557-59-4
 Sanskrit Pronunciation'' - Bruce Cameron - ISBN 1-55700-021-2

Liên kết ngoài

 Online Sanskrit Dictionary
 An Analytical Cross Referenced Sanskrit Grammar By Lennart Warnemyr. Phonology, morphology and syntax, written in a semiformal style with full paradigms.
 Spiritual Sanskrit-English Dictionary
 Sanskrit Discussion Forum
 Sanskrit Documents  Documents in ITX format of Upanishads, Stotras etc. and a metasite with links to translations, dictionaries, tutorials, tools and other Sanskrit resources.
 Free Sanskrit Word Processor: Madhyam developed by Balendu Sharma Dadhich
 Sanskritweb Các bộ chữ Phạn và văn bản.
 GiirvaaNi - Sanskrit Classical Literature with translation
 The earliest dated illustrated Sanskrit manuscript in the world
 A list of Chinese words originated from Sanskrit
 Monier-Williams Dictionary - Searchable
 Monier-Williams' Sanskrit-English Dictionary: DICT & HTML Downloadable Versions
 Indica-et-Buddhica.org Lexica (searchable Monier-Williams included)
 Monier-Williams Dictionary - Searchable Digital Facsimile Edition  Freeware CD
 Monier-Williams Dictionary - Printable
 Samskrita Bharati
 Sanskrit Studies, Links and Information
 pAnini’s Grammar and Computer Science
 Ethnologue's Sanskrit report
 American Sanskrit Institute
 A brief Sanskrit Glossary  Lists commonly used words in spiritual writings
 Tranliterator  Transliterates from romanized to Unicode Sanskrit transliterator.
 Sanskrit Translations
 A Sanskrit Tutor
 Sanskrit & Sánscrito Sanskrit language, Yoga, Indian philosophies, blog, names, names of hatha yoga postures, Directory of Free Sanskrit Links, translations and much more (English-Spanish).
 Tự học viết chữ Phạn Siddham
 Từ điển Phạn Monier-Williams, phiên bản offline chạy trên Windows

Ngôn ngữ cổ điển
Ngôn ngữ cổ điển tại Ấn Độ
Phạn
Ngôn ngữ viết bằng Devanagari
Ngôn ngữ tại Nepal
Ngôn ngữ chủ-tân-động


title: Andrena gazella

text:
Andrena gazella là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1922.

Chú thích

Tham khảo

G
Động vật được mô tả năm 1922


title: Big Read

text:
Big Read là một cuộc thăm dò do đài BBC tiến hành năm 2003 để chọn ra các tác phẩm văn học được yêu thích nhất tại Anh ("Nation's Best-loved Book"). Cuộc thăm dò được thực hiện qua Internet, nhắn tin SMS và điện thoại. Công chúng có quyền đưa ra bất cứ tác phẩm nào họ yêu thích, từ đó đài BBC chọn 200 tác phẩm được yêu thích nhiều nhất để tiến hành vòng bỏ phiếu thứ 2 chọn lấy 21 tác phẩm (với mỗi tác giả chỉ được nhiều nhất 1 tác phẩm trong số 21 tác phẩm này). Từ 21 tác phẩm này người ta lại bỏ phiếu một lần thứ 3 với kết quả bộ sách được yêu thích nhất là Chúa tể những chiếc nhẫn (The Lord of the Rings) của J. R. R. Tolkien.

Nếu tính 100 tác phẩm đầu tiên thì 2 tác giả có nhiều tác phẩm nhất (5 tác phẩm) là Charles Dickens và Terry Pratchett, xếp sau họ là Roald Dahl, J. K. Rowling và Jacqueline Wilson (cùng 4 tác phẩm), Jane Austen (3 tác phẩm), Thomas Hardy, Gabriel García Márquez, George Orwell, John Steinbeck, J. R. R. Tolkien và Lev Tolstoy (2 tác phẩm). Nhưng nếu tính trong toàn bộ 200 tác phẩm lọt vào vòng 2 thì tác giả có nhiều tác phẩm nhất là Terry Pratchett (15 tác phẩm), sau đó lần lượt là Jacqueline Wilson (14 tác phẩm), Roald Dahl (9 tác phẩm) và Charles Dickens (7 tác phẩm).

Danh sách 200 tác phẩm

Xem thêm
 Giải Man Booker (cũng có cuộc bầu chọn tương tự với tác phẩm được bầu chọn là hay nhất trong vòng 40 năm của giải là Midnight's Children của Salman Rushdie - vốn đứng thứ 100 trong danh sách của Big Read).
 100 tiểu thuyết nên đọc trong đời (Telegraph) 2009
 100 cuốn sách hay nhất thế kỷ 20 của Le Monde 1999
 ALL-TIME 100 Novels 2006

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Big Read trên trang chủ của BBC

BBC
Danh sách tiểu thuyết
Giải thưởng văn học Anh
Giải thưởng văn học Vương quốc Liên hiệp Anh
Biết chữ


title: Porpoloma

text:
Porpoloma là một chi nấm thuộc họ Tricholomataceae. Chi này chứa khoảng 12 loài, chủ yếu phân bố ở Nam Mỹ.

Các loài
Porpoloma amyloideum
Porpoloma aranzadii
Porpoloma bambusarum
Porpoloma elytroides
Porpoloma metapodium
Porpoloma pes-caprae
Porpoloma spinulosum

Xem thêm

Danh sách các chi thuộc họ Tricholomataceae

Tham khảo

Tricholomataceae


title: Come On Over Baby (All I Want Is You)

text:
"Come On Over Baby (All I Want Is You)" là đĩa đơn thứ tư và cũng là đĩa đơn cuối cùng trích từ album đầu tay Christina Aguilera của Christina Aguilera được viết bởi chính cô, Paul Rein, Johan Aberg, nhóm Celebrity Status, Guy Roche, Shelly Peiken và Ron Fair. Bài hát được biết đến nhiều với video clip mà lần đầu tiên Aguilera được quyết định hình ảnh của mình: hình tượng một cô nàng đậm phong cách Latin nóng bỏng với mái tóc highlight vàng - đỏ đã thoát khỏi thời kì tóc vàng - áo ôm - quần rộng của teen pop. Đây cũng chính là hình tượng mới của Aguilera trong suốt thời kì quảng bá album đầu tay Christina Aguilera bằng tour diễn Sears & Levis US Tour và quảng bá album tiếng Tây Ban Nha Mi Reflejo.

Nhạc lý
"Come On Over Baby (All I Want Is You)" bao gồm hai phiên bản khác nhau. Bản gốc được viết bởi Paul Rein và Johan Aberg trên nền nhạc pop du dương hòa quyện với tiếng đệm piano. Còn bản thu âm mới được viết bởi chính cô, Ron Fair, nhóm Celebrity Status, Shelly Peiken và Guy Roche thì trái ngược hoàn toàn khi được phối khí lại với tiết tấu sôi động của hip hop cùng ca từ thiên về quan hệ giới tính nhiều hơn. Ở bản mới còn có thêm đoạn bridge được sử dụng bởi liên kết ca từ với bài hit "What a Girl Wants" và phần đọc rap của Aguilera nhằm thay thế đoạn chuyển interlude dựa trên bản disco "Got to Be Real" của Cheryl Lynn năm 1978.

Cũng như "Genie in a Bottle", nội dung của "Come On Over Baby (All I Want Is You)" cũng không được các nhà phê bình âm nhạc đánh giá cao khi đề cập đến quan hệ giới tính. Bài hát sẽ rất ý nghĩa nếu Aguilera chỉ thuần thể hiện cách nhìn đối với người bạn trai của mình chứ không thêm những câu rap mang tính chất mời gọi như: "Don't ya wanna be the one tonight? We can do exactly what you like. Don't ya wanna be just you and me? We can do what comes naturally".

Phát hành
Cũng như "What a Girl Wants", Aguilera có cảm giác không an toàn khi chọn "Come On Over Baby (All I Want Is You)" phát hành dưới dạng đĩa đơn nên đã quyết định thu âm lại. Aguilera cũng quyết định đưa bản thu âm mới này vào album thay vì bản cũ nên mới có hai phiên bản khác nhau như đã dẫn ở trên.

Và đúng như mong đợi, bản mới vô cùng thành công khi đạt vị trí #1 trên Billboard Hot 100 4 tuần liên tiếp từ ngày 8 tháng 10 đến 4 tháng 11 năm 2000 với 21 tuần ở trên bảng xếp hạng, chấm dứt việc xếp hạng nhất trong 4 tuần của "Music", một đĩa đơn trong album cùng tên của "Nữ hoàng nhạc pop" Madonna. Tuy nhiên, bài hát không thành công lắm ở các quốc gia khác khi chỉ nằm trong Top 10 tại Anh, Úc và Top 20 tại Canada.

Video clip
Video clip của "Come On Over Baby (All I Want Is You)" được thực hiện bởi đạo diễn Paul Hunter. Video rất thành công trên TRL khi đạt vị trí #1 trên bảng xếp hạng này nhiều ngày liền. Video được xem là một trong những video phổ biến nhất của Aguilera từ trước đến nay.

Video bắt đầu với cảnh Aguilera ngồi trên một chiếc ghế bành nghe điện thoại. Sau khi nghe xong, Aguilera bước lên giường cùng các bạn và tiếng nhạc bắt đầu nổi lên. Aguilera xuất hiện trong trang phục áo yếm hở rốn, quần bó có chẻ hông ôm sát thân người cùng mái tóc highlight và cách trang điểm đậm chất Latin. Aguilera đứng hát trước một phông nền bằng vải trắng và cùng các vũ công nhảy múa. Ở đoạn bridge, Aguilera bước xuống từ cầu thang màu đỏ tiếp tục nhảy múa sau khi phiêu một đoạn cực đỉnh. Cảnh cuối cùng, tất cả các vũ công đồng loạt giơ những tấm bìa mình cầm trên tay tạo thành bức hình Aguilera tuyệt đẹp. Troong video còn có cảnh Aguilera xuất hiện trong trang phục áo vàng, quần xanh và mái tóc được đánh xoăn ôm ấp chàng vũ công đang kéo tuột xích áo của mình đã gây phản cảm cho nhiều người.

Xếp hạng và chứng nhận doanh số

Xếp hạng

Xếp hạng cuối năm

Chứng nhận

Liên kết ngoài
 Video Come On Over (All I Want Is You) trên YouTube

Chú thích

Bài hát của Christina Aguilera
Đĩa đơn năm 2000
Đĩa đơn quán quân Billboard Hot 100
Đĩa đơn quán quân tại Brazil
Bài hát nhạc dance-pop
Bài hát năm 1999
Đĩa đơn quán quân tại Tây Ban Nha
Bài hát về tình dục


title: Valerian Grigoryevich Madatov

text:
Hoàng tử Valerian Grigoryevich Madatov (, , Rostom Madatyan), sinh năm 1782, mất ngày 4 tháng 9 năm 1829, ông là hoàng tử nước Armenia và là một trung tướng của Đế quốc Nga.

Tham khảo

Liên kết ngoài
  Detailed biography
  Dictionary of Russian generals
 Biography at The Honorable House of Melik

Quân nhân Armenia
Tướng Đế quốc Nga
Chiến tranh Ái quốc Nga
Vương công Nga


title: Phylloicus superbus

text:
Phylloicus superbus là một loài Trichoptera trong họ Calamoceratidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Phylloicus


title: Landsberg, Saale

text:
Landsberg là một đô thị thuộc huyện Saalekreis, bang Saxony-Anhalt, Đức.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Landsberg's official website


title: Trúc Phương

text:
Trúc Phương (1933–1995) là nhạc sĩ nhạc vàng tiêu biểu tại Việt Nam Cộng hòa trước 30 tháng 4 năm 1975. Nhiều ca khúc viết bằng giai điệu Bolero của ông trở thành bất hủ và vẫn được yêu thích cho đến tận nay.

Cuộc đời

Trúc Phương tên thật là Nguyễn Thiên Lộc, sinh năm 1933 tại Mỹ Hòa, Cầu Ngang, Trà Vinh.

Ông sinh hoạt văn nghệ tại Ty Thông tin tỉnh Vĩnh Bình cuối thập niên 1950 trong một thời gian ngắn rồi lên Sài Gòn học nhạc ở lớp nhạc của nhạc sĩ Trịnh Hưng. Hai sáng tác đầu tiên của ông là Tình thương mái lá và Tình thắm duyên quê viết vào năm 1957. Tiếp sau đó là Chiều làng em (1958) và Đò chiều (1959). Bản nhạc Tàu đêm năm cũ bất hủ của ông được viết vào đầu thập niên 1960, tặng cho những người sĩ quan phải đi xa nhà vì lúc đó chính quyền Đệ Nhất Cộng hoà có sắc lệnh hoán chuyển công tác sĩ quan, công chức miền Nam ra miền Trung và ngược lại. Tổng số lượng sáng tác của ông gần 70 bài, nhiều bài phổ biến trong suốt thập niên 1960 và cho đến tận hiện nay. Xin cảm ơn đời là bản nhạc cuối cùng mà ông viết vào tháng 3 năm 1995 với ca từ coi như những tâm tình, uẩn khúc mà ông muốn gửi lại cho đời lần sau chót.

Ông từng mở lớp nhạc ở số 33/230, đường Gia Long, Gò Vấp gọi là "Trúc Phương Tự Lực", đào tạo được một số ca sĩ như Thy Lệ Dung, Thy Lệ Huyền, Chinh Thông nhưng không mấy thành công. Tuy vậy, nhiều ca sĩ nổi tiếng nhờ trình bày những sáng tác của Trúc Phương như Thanh Thúy, Chế Linh, Duy Khánh... Với Thanh Thúy, ông viết tặng riêng 5 bài: Hình bóng cũ, Lời ca nữ, Mắt em buồn, Tình yêu trong mắt một người và Mắt chân dung để lại.

Năm 1976, Trúc Phương vượt biên nhưng không thành công và bị tịch thu nhà số 301 Lý Thường Kiệt, Quận 11. Những năm sau, ông vượt biên thêm 2 lần nhưng vẫn không thành công. Lúc ra tù, vợ con ly tán, ông sống không nhà cửa, không giấy tờ tuỳ thân rồi lưu lạc về Trà Vinh, Vĩnh Long và vài nơi khác.

Giữa năm 1985, ông được nhận vào công tác tại Hội Văn nghệ Cửu Long, được cấp một căn phòng tại số 6 Hưng Đạo Vương, thị xã Vĩnh Long để ở. Thời gian này ông sáng tác và tặng bản thảo chép tay cho bạn bè một số bài nói về tình yêu cây lá, tình yêu quê hương như Chiều phố huyện, Hoa sách về xa, Trà Vinh trong những tình mật ngọt, Về An Quảng Hữu... Hầu hết những bài này chính ông xác nhận rằng không thành công lắm, lý do bởi không còn cảm hứng dồi dào như những bài tình ca đã được đón nhận từ trước năm 1975.

Ít lâu sau, ông trở về sống ở Thành phố Hồ Chí Minh rồi qua đời vào ngày 18 tháng 9 năm 1995 vì bệnh sưng phổi, được gia đình an táng tại nghĩa trang Lái Thiêu, tỉnh Sông Bé.

Lúc ông mất, nhạc sĩ Nhật Ngân (lúc này đã định cư ở Mỹ) viết tặng bài Gửi người về cát bụi với lời nhạc có nhắc tên một số bài hát của ông.

Năm 2014, Trung tâm Asia thực hiện chương trình Asia 74: Trúc Phương – Ông hoàng của dòng nhạc Bolero để vinh danh ông.

Tác phẩm

 24 giờ phép (1967)
 Ai cho tôi tình yêu (1964)
 Áo cưới mùa đông (1961)
 Bóng nhỏ đường chiều (1962)
 Bông cỏ may (1969)
 Buồn anh theo bước em
 Buồn một mình
 Buồn trong kỷ niệm (1963)
 Chắp tay lạy người (1971)
 Chiều cuối tuần (1962)
 Chiều làng em (1958)
 Chín dòng sông hò hẹn (1992)
 Chuyện chúng mình (1961)
 Chuyện ngày xưa(1962)
 Con đường mang tên em (Còn chuyện chúng mình, 1964)
 Để trả lời một câu hỏi (1967)
 Đêm gác trọ (1973)
 Đêm tâm sự (1966)
 Đêm trên vùng đất lạ (1968)
 Đêm Việt Nam (1963)
 Đò chiều (1959)
 Đôi mắt người xưa (1961)
 Đường chiều cao nguyên
 Đường về Bình Tuy
 Em bỏ dòng sông (1993)
 Hai chuyến tàu đêm (1960)
 Hai lối mộng (1962)
 Hình bóng cũ (1962)
 Kẻ ở miền xa (1968)
 Lời ca nữ
 Mắt chân dung để lại (1994)
 Mắt em buồn (1963)
 Một lần thương nhớ (1966)
 Một người đi xa(1967)
 Mưa nửa đêm (1962)
 Mười đầu ngón tay (1966)
 Người giãi bày tâm sự (1966)
 Người nhập cuộc 1, 2
 Người xa về thành phố (1968)
 Người xóm cũ (1963)
 Người yêu lên tiếng
 Nhận diện tình đời
 Những lời này cho em (Cho chuyện chúng mình) (1965)
 Nửa đêm ngoài phố (1961)
 Quê hương ai nhớ thì về
 Sau lưng kỷ niệm (1964)
 Sông núi miền Tây
 Siết chặt bàn tay (Văn Khánh - Trúc Phương) (1968)
 Tàu đêm năm cũ (1962)
 Thói đời (1970)
 Thư gửi người miền xa (Viết thư tình, 1967)
 Tiếng chày bên sông
 Tình ca nữ
 Tình người chiến binh (Tình đôi mươi) (1963)
 Tình thắm duyên quê (1957)
 Tình thương mái lá (1957)
 Tình yêu trong mắt một người
 Trả nhau ngày tháng cũ (1992)
 Trên bốn vùng chiến thuật
 Trước mặt tình yêu (Lại chuyện chúng mình, 1965)
 Tơ vương (1963)
 Tôi thương tôi
 Tự tình trong đêm
 Tuổi tình yêu (1963)
 Vòng tay lửa (Nhận diện thời gian)
 Xin cảm ơn đời

Đính chính
Trúc Linh ‒ con trai ông chia sẻ: "Ba tui không bao giờ uống rượu. Ba lấy má tui trong những năm cuối 50 chớ không phải sau năm 70, năm nay tui 5 bó rồi. Má tui con nhà giáo, gia đình cũng khá nhưng ở Bến Tre. Chiều Làng Em là bài ba tui viết cho má tui. Ông già tui không phải tự học nhạc, mà có thầy dạy đàng hoàng. Chung quanh nhà bà nội tui ở Trà Vinh không hề có tre trúc gì hết ráo, mà nhà má tui ở Bến Tre thì có nhiều. Gia đình tui cũng không nghèo, ba tui thường lái Mazda và Peugeot 404. Thời xưa cũng có lúc khó khăn khi ông còn viết nhạc, nhưng sau này ba má tui làm ăn cũng khá lắm. Khi ‘giải phóng’ vào thì có sa sút, nhưng đó là tình trạng chung của tất cả dân miền Nam thời bao cấp. Gia đình tui có tới 6 anh chị em, có nghĩa là ba và má tui chung sống cũng khá lâu. Họ ly dị vào khoảng năm 1979. Nguyễn Trung viết rằng khi ba tui qua đời, chết chỉ còn đôi dép là nói LÁO. Ông không giàu có gì, nhưng cũng không đến nỗi thê thảm như vậy. Tui đã từng về thăm ông 3 tháng trước khi ông mất, cho thấy điều này ông Trung quá bôi bác gia đình chúng tôi. Nói như ông Trung có nghĩa là các con của ông không hề quan tâm tới ông. Điều này không đúng sự thật. Chúng tôi lúc nào cũng quan tâm đến ông."

Chú thích

Tham khảo
Vũ Đức Sao Biển, Trúc Phương đi chuyến đò chiều
Du Tử Lê, "Trúc Phương và những tình khúc đổ vỡ, chìa lìa"

Nhạc sĩ Việt Nam
Nhạc sĩ nhạc vàng
Người Trà Vinh
Nhạc sĩ Việt Nam Cộng hòa


title: Người Nộ

text:
Dân tộc Nộ (, Hán Việt: Nộ tộc) là một trong 56 dân tộc được công nhận tại Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Tổng dân số của dân tộc này là 27.000 người và được chia thành các nhóm phía Bắc, Trung tâm và Nam. Nơi cư trú của họ là những ngọn núi cao và hẻm núi dọc theo sông Lan Thương (Mekong) và Nộ Giang (Sông Salween). Tên gọi "Nộ" bắt nguồn từ việc họ cư trú gần Nộ Giang

Người Nộ chủ yếu cư trú tại tỉnh Vân Nam. 90% cư trú tại các huyện Cống Sơn, Phúc Cống và Lan Bình thuộc châu Nộ Giang cùng với các dân tộc Lisu, Độc Long, Tạng, Bạch và Hán. Ngoài ra người Nộ cũng sinh sống rải rác ở huyện Duy Tây tại Châu Địch Khách của Vân Nam và huyện Zayü của Khu tự trị Tây Tạng.

Tiếng Nộ thuộc Ngữ hệ Tạng-Miến. Ngôn ngữ này không có chữ viết, tuy nhiên chính quyền Trung Quốc đã trợ giúp để phát triển một loại chữ viết trên cơ sở chữ cái Latinh.

Tham khảo

Liên kết ngoài
china.org.cn Nu ethnic minority
Nu ethnic group
Ethnic profile by Asia Harvest

Nhóm sắc tộc được Trung Quốc chính thức công nhận


title: Copelatus villiersi

text:
Copelatus villiersi là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Guignot miêu tả khoa học năm 1950.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Copelatus


title: Athripsodes securis

text:
Athripsodes securis là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Tham khảo

Chú thích

Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi
Athripsodes


title: Acanthoscelides lichenicola

text:
Acanthoscelides lichenicola là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Johnson miêu tả khoa học năm 1983.

Chú thích

Tham khảo

L


title: Tritopterna

text:
Tritopterna là một chi bướm đêm thuộc phân họ Olethreutinae trong họ Tortricidae.

Các loài
Tritopterna anachastopa (Meyrick, 1934)
Tritopterna anastrepta (Meyrick, 1927)
Tritopterna capyra (Meyrick, 1911)
Tritopterna chionostoma Meyrick, 1921
Tritopterna eocnephaea (Meyrick, 1935)
Tritopterna galena (Meyrick, 1935)

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Eucosmini


title: 8742 Bonazzoli

text:
8742 Bonazzoli (1998 CB2) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 14 tháng 2 năm 1998 bởi V. S. Casulli ở Colleverde di Guidonia.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 8742 Bonazzoli

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Vincenzo Silvano Casulli
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Shorea palembanica

text:
Shorea palembanica (tiếng Anh thường gọi là Light Red Meranti) là một loài thực vật thuộc họ Dipterocarpaceae. Đây là loài đặc hữu của Malaysia. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Ashton, P. 1998. Shorea palembanica. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Malaysia
palembanica


title: Danh sách tàu của Hải quân Đế quốc Đức

text:
Danh sách các tàu chiến của Hải quân Đế quốc Đức bao gồm tất cả các con tàu được đưa vào phục vụ trong Hải quân Đế quốc Đức (Kaiserliche Marine) của Đức, bao gồm giai đoạn từ năm 1871, thành lập ra đế chế Đức, đến cuối Thế chiến thứ nhất (1919).

Tàu chiến bọc thép
Panzerfregatten; sau đó phân loại lại là "Tàu bọc thép" Panzerschiffe
Lớp Arminius
SMS Arminius, 1864
Lớp Prinz Adalbert (1560 tấn, pháo 5 x 36pdr)
SMS Prinz Adalbert, 1865
Kronprinz
SMS Kronprinz, 1867
Lớp Friedrich Carl
SMS Friedrich Carl, 1867
Lớp König Wilhelm, (9750 tấn, pháo 33 x 72pdr)
SMS König Wilhelm, 1868
Lớp Hansa
SMS Hansa, 1872
 Preussen Class (6,800 tấn)
 SMS Preussen, 1873
 SMS Friedrich der Grosse, 1874
 SMS Grosser Kurfürst, 1875
Kaiser Class (7319 tons, 8 x 26 cm guns)
 SMS Kaiser, 1875
 SMS Deutschland, 1875
 Sachsen Class (7,800 tons, 6 x 26 cm guns)
 SMS Sachsen, 1877
 SMS Bayern, 1878
 [[SMS Württemberg (1878)|SMS Württemberg]], 1878
 SMS Baden, 1880
 Oldenburg Class (5,250 tons, 8 x 24 cm guns)
 SMS Oldenburg, 1884

Tàu phòng vệ ven biển
Tàu bảo vệ bờ biển bọc thép/ Küstenpanzerschiffe Lớp Siegfried (3,700 tấn, pháo 3 x 24 cm)
 SMS Siegfried, 1889
 SMS Beowulf, 1890
 SMS Frithjof, 1892
 SMS Heimdall, 1892
 SMS Hildebrand, 1892
 SMS Hagen, 1893
 Lớp Odin (4,250 tấn, pháo 3 x 24 cm)
 SMS Odin, 1894
 SMS Ägir, 1895

Thiết giáp hạm
Thiết giáp hạm
Tiền-Dreadnoughts (trong tiếng Đức Linienschiffe "Tàu chiến tuyến")
Lớp Brandenburg (10,500 tons, pháo 6 x 28 cm)
SMS Kurfürst Friedrich Wilhelm, 1891
SMS Brandenburg, 1891
SMS Weissenburg, 1891
SMS Wörth, 1892
Lớp Kaiser Friedrich III (11,600 tấn, pháo 4 x 24 cm)
SMS Kaiser Friedrich III., 1896
SMS Kaiser Wilhelm II., 1897
SMS Kaiser Wilhelm der Grosse, 1899
SMS Kaiser Karl der Grosse, 1899
SMS Kaiser Barbarossa, 1900
Lớp Wittelsbach (12,000 tấn, pháo 4 x 24 cm)
 SMS Wittelsbach, 1900
 SMS Wettin, 1900
 SMS Zähringen, 1901
 SMS Schwaben, 1901
 SMS Mecklenburg, 1901
 Lớp Braunschweig (13,000 tấn, pháo 4 x 28 cm)
 SMS Braunschweig, 1901
 SMS Elsass, 1903
 SMS Hessen, 1903
 SMS Preussen, 1903
 SMS Lothringen, 1904
 Lớp Deutschland (13,000 tấn, pháo 4 x 28 cm)
 SMS Deutschland, 1904
 SMS Hannover, 1905
 SMS Pommern, 1905
 SMS Schlesien, 1906
 SMS Schleswig-Holstein, 1906
Dreadnoughts (trong tiếng Đức Schlachtschiffe "Tàu chiến tuyến")
 Lớp Nassau (19,000 tons, 12 x 28 cm guns)
 SMS Nassau, 1908
 SMS Posen, 1908
 SMS Rheinland, 1908
 SMS Westfalen, 1908
 Lớp Helgoland (23,000 tons, 12 x 30.5 cm guns)
 SMS Helgoland, 1909
 SMS Ostfriesland, 1909
 SMS Thüringen, 1909
 SMS Oldenburg, 1910
 Lớp Kaiser (25,000 tons, 10 x 30.5 cm guns)
 SMS Kaiser, 1911
 SMS Kaiserin, 1911
 SMS Prinzregent Luitpold, 1911
 SMS Friedrich der Grosse, 1911
 SMS König Albert, 1912
 Lớp König (26,000 tons, 10 x 30.5 cm guns)
 SMS König, 1913
 SMS Grosser Kurfürst, 1913
 SMS Markgraf, 1913
 SMS Kronprinz/SMS Kronprinz Wilhelm, 1914
 Lớp Bayern (29,000-32,000 tons, 8 x 38 cm guns)
 SMS Bayern, 1915
 SMS Baden, 1915
 SMS Württemberg, not completed
 SMS Sachsen, not completed
 L 20 α (lớp thiết giáp hạm) (43,800–48,700 tons, 8 x 42 cm guns)
None built

Tàu chiến tuần dương
German Große Kreuzer "Large cruiser" (Schlachtkreuzer "Battlecruiser" didn't come into use until later)
 Von der Tann Class (19,400 tons, 8 x 28 cm guns)
 SMS Von der Tann, 1909
 Moltke Class (23,000 tons, 10 x 28 cm guns)
 SMS Moltke, 1910
 SMS Goeben, 1911
 Seydlitz Class (25,000 tons, 10 x 28 cm guns)
 SMS Seydlitz, 1912
 Derfflinger Class (27,000 tons, 8 x 30.5 cm guns)
 SMS Derfflinger, 1913
 SMS Lützow, 1913
 SMS Hindenburg, 1915
 Mackensen Class (35,000 tons, 8 x 35 cm guns)
SMS Mackensen not completed
SMS Graf Spee not completed
SMS Prinz Eitel Friedrich not completed
SMS Fürst Bismarck, not completed
Ersatz Yorck Class (38,000 tons 8 x 38 cm guns)
SMS Ersatz Yorck not completed
SMS Ersatz Gneisenau ordered but construction not started
SMS Ersatz Scharnhorst ordered but construction not started

Tàu tuần dương bảo vệ
 Lớp Kaiserin Augusta (6,000 tons, 4 x 15 cm guns)
 SMS Kaiserin Augusta, 1892
 Victoria Louise Class (5,700 tons, 2 x 21 cm guns, 8 x 15 cm guns)
 SMS Victoria Louise, 1897
 SMS Hertha, 1897
 SMS Freya, 1897
 SMS Vineta, 1897
 SMS Hansa, 1898

Tàu tuần dương hạng nặng
Tiếng Đức Grosse Kreuzer Lớp Fürst Bismarck (10,700 tons, 4 x 24 cm guns, 12 x 15 cm guns)
 SMS Fürst Bismarck, 1897
 Lớp Prinz Heinrich (9,000 tons, 2 x 24 cm guns)
 SMS Prinz Heinrich, 1900
 Prinz Adalbert Class (9,000 tons, 4 x 21 cm guns)
 SMS Prinz Adalbert, 1901
 SMS Friedrich Carl, 1901
 Roon Class (10,000 tons, 4 x 21 cm guns)
 SMS Roon, 1903
 SMS Yorck, 1904
 Scharnhorst Class (11,600 tons, 8 x 21 cm guns)
 SMS Scharnhorst, 1906
 SMS Gneisenau, 1906
 Lớp Blücher (15,800 tons, 12 x 21 cm guns)
 SMS Blücher, 1908

Tàu tuần dương hạng nhẹKleine KreuzerLớp Blitz (1,486 tấn, pháo 6 x 8.8 cm)
, 1882
, 1882
Lớp Greif (2,266 tons, 2 x 10.5 cm guns, 8 x 8.8 cm guns)
, 1886
Lớp Schwalbe (1,359 tons, 8 x 10.5 cm guns)
, 1887
, 1888
Lớp Irene (5,027 tons, 4 x 15 cm/30 guns, 10 x 15 cm/22 guns)
, 1887
, 1887
Lớp Wacht (1,499 tons, 3 x 10.5 cm guns, 4 x 8.8 cm guns)
, 1887
, 1888
Lớp Meteor (1,078 tons, 4 x 8.8 cm guns)
, 1890
, 1892
 Lớp Bussard (1,650 tons, 10 x 10.5 cm guns)
 SMS Bussard, 1890
 , 1891
 SMS Seeadler, 1892
, 1892
, 1892
, 1894
 Lớp Gefion (3.700 tons, 10 x 10.5 cm guns)
 SMS Gefion, 1893
 Lớp Hela (2,000 tons, 4 x 8.8 cm guns)
 SMS Hela, 1895
 Lớp Gazelle (2,700 tons, 10 x 10.5 cm guns)
 SMS Gazelle, 1898
 SMS Niobe
 SMS Nymphe
 SMS Thetis
 SMS Ariadne
 SMS Amazone
 SMS Medusa
 SMS Frauenlob
 SMS Arcona
 SMS Undine, 1902
 Lớp Bremen (3,300 tons 10 x 10.5 cm guns)
 SMS Bremen, 1903
 SMS Hamburg, 1903
 SMS Lübeck, 1904
 SMS München, 1904
 SMS Leipzig, 1905
 SMS Danzig, 1906
 SMS Berlin
 Lớp Königsberg (1905)
 SMS Königsberg, 1905
 SMS Stettin, 1907
 SMS Stuttgart, 1906
 SMS Nürnberg, 1906
 Lớp Dresden (3,700 tons)
 , 1907
 , 1908
 Lớp Kolberg (4,400 tons)
 SMS Kolberg, 1908
 SMS Mainz, 1909
 SMS Köln, 1909
 SMS Augsburg, 1909
 Lớp Magdeburg
 SMS Magdeburg, 1911
 SMS Breslau, 1911
 SMS Straßburg, 1911
 SMS Stralsund, 1911
 Lớp Karlsruhe
 SMS Karlsruhe, 1912
 SMS Rostock, 1912
 Lớp Graudenz
 SMS Graudenz, 1913
 SMS Regensburg, 1914
 Lớp Pillau
 SMS Pillau, 1914
 SMS Elbing, 1914
 Lớp Wiesbaden
 SMS Wiesbaden, 1915
 SMS Frankfurt, 1915
 LớpKönigsberg (1915)
 SMS Königsberg, 1915
 SMS Karlsruhe, 1915
 SMS Emden, 1915
 SMS Nürnberg, 1916
 Lớp Köln (5,600 tons)
 SMS Köln, 1916
 SMS Dresden, 1917

Tàu tuần dương thả ngư lôi
Minenlegekreuzer
 Nautilus Class (2,000 tấn, pháo 8 x 8.8 cm)
 SMS Nautilus, 1907
 SMS Albatross, 1907
 Brummer Class (4,400 tấn)
 SMS Brummer, 1915
 SMS Bremse, 1915

Tàu tuần dương Frigate
Kreuzerfregatte
Bismarck Class (3,386 tonnes, 16 x 15 cm L/22 guns)
SMS Bismarck
SMS Blücher
SMS Stosch
SMS Moltke
SMS Gneisenau
SMS Stein

Thuyền-Ngư lôi
Torpedoboot
Lớp G 132
SMS G 132
SMS G 133
SMS G 134
SMS G 135
SMS G 136
G 137 Class
SMS G 137
S 138 Class
SMS G 138
SMS G 139
SMS G 140
SMS G 141
SMS G 142
SMS G 143
SMS G 144
SMS G 145
SMS G 146
SMS G 147
SMS G 148
SMS G 149
V 150 Class
SMS V 150
SMS V 151
SMS V 152
SMS V 153
SMS V 154
SMS V 155
SMS V 156
SMS V 157
SMS V 158
SMS V 159
SMS V 160
V 161 Class
SMS V 161
V 162 Class
SMS V 162
SMS V 163
SMS V 164
S 165 Class
SMS S 165
SMS S 166
SMS S 167
SMS S 168
G 169 Class
SMS G 169
SMS G 170
SMS G 171
SMS G 172
SMS G 173
SMS G 174
SMS G 175
S 176 Class
SMS S 176
SMS S 177
SMS S 178
SMS S 179
V 180 Class
SMS V 180
SMS V 181
SMS V 182
SMS V 183
SMS V 184
SMS V 185
SMS V 186
SMS V 187
SMS V 188
SMS V 189
SMS V 190
SMS V 191
G 192 Class
SMS G 192
SMS G 193
SMS G 194
SMS G 195
SMS G 196
SMS G 197
V 1 Class
SMS V 1
SMS V 2
SMS V 3
SMS V 4
SMS V 5
SMS V 6
G 7 Class
SMS G 7
SMS G 8
SMS G 9
SMS G 10
SMS G 11
SMS G 12
S 13 Class
SMS S 13
SMS S 14
SMS S 15
SMS S 16
SMS S 17
SMS S 18
SMS S 19
SMS S 20
SMS S 21
SMS S 22
SMS S 23
SMS S 24
V 25 Class
SMS V 25
SMS V 26
SMS V 27
SMS V 28
SMS V 29
SMS V 30
S 31 Class
SMS S 31
SMS S 32
SMS S 33
SMS S 34
SMS S 35
SMS S 36
G 37 Class
SMS G 37
SMS G 38
SMS G 39
SMS G 40
SMS G 41
SMS G 42
V 43 Class
SMS V 43
SMS V 44
SMS V 45
SMS V 46
SMS V 47
SMS V 48
S 49 Class
SMS S 49
SMS S 50
SMS S 51
SMS S 52
SMS S 53
SMS S 54
SMS S 55
SMS S 56
SMS S 57
SMS S 58
SMS S 59
SMS S 60
SMS S 61
SMS S 62
SMS S 63
SMS S 64
SMS S 65
SMS S 66
V 67 Class
SMS V 67
SMS V 68
SMS V 69
SMS V 70
SMS V 71
SMS V 72
SMS V 73
SMS V 74
SMS V 75
SMS V 76
SMS V 77
SMS V 78
SMS V 79
SMS V 80
SMS V 81
SMS V 82
SMS V 83
SMS V 84
G 85 Class
SMS G 85
SMS G 86
SMS G 87
SMS G 88
SMS G 89
SMS G 90
SMS G 91
SMS G 92
SMS G 93
SMS G 94
SMS G 95
G 96 Class
SMS G 96
B 97 Class
SMS B 97
SMS B 98
SMS V 99
SMS V 100
SMS B 109
SMS B 110
SMS B 111
SMS B 112
G 101 Class
SMS G 101
SMS G 102
SMS G 103
SMS G 104
 V 105 Class
 SMS V 105
 SMS V 106
 SMS V 107
 SMS V 108
S 113 Class
SMS S 113
SMS S 114
SMS S 115
V 116 Class
SMS V 116
SMS V 117
SMS V 118
SMS V 119
SMS V 120
SMS V 121
B 122 Class
SMS B 122
SMS B 123
SMS B 124
V 125 Class
SMS V 125
SMS V 126
SMS V 127
SMS V 128
SMS V 129
SMS V 130
SMS V 140
SMS V 141
SMS V 142
SMS V 143
SMS V 144
S 131 Class
SMS S 131
SMS S 132
SMS S 133
SMS S 134
SMS S 135
SMS S 136
SMS S 137
SMS S 138
SMS S 139
H 145 Class
SMS H 145
SMS H 146
SMS H 147
G 148 Class
SMS G 148
SMS G 149
SMS G 150
S 152 Class
SMS S 152
SMS S 153
SMS S 154
SMS S 155
SMS S 156
SMS S 157
V 158 Class
SMS V 158
SMS V 159
SMS V 160
SMS V 161
SMS V 162
SMS V 163
SMS V 164
SMS V 165
H 166 Class
SMS H 166
SMS H 167
SMS H 168
SMS H 169
V 170 Class
SMS V 170
SMS V 171
SMS V 172
SMS V 173
SMS V 174
SMS V 175
SMS V 176
SMS V 177
SMS V 203
SMS V 204
SMS V 205
SMS V 206
SMS V 207
SMS V 208
SMS V 209
SMS V 210
S 178 Class
SMS S 178
SMS S 179
SMS S 180
SMS S 181
SMS S 182
SMS S 183
SMS S 184
SMS S 185
SMS S 211
SMS S 212
SMS S 213
SMS S 214
SMS S 215
SMS S 216
SMS S 217
SMS S 218
SMS S 219
SMS S 220
SMS S 221
SMS S 222
SMS S 223
H 186 Class
SMS H 186
SMS H 187
SMS H 188
SMS H 189
SMS H 190
SMS H 191
SMS H 192
SMS H 193
SMS H 194
SMS H 195
SMS H 196
SMS H 197
SMS H 198
SMS H 199
SMS H 200
SMS H 201
SMS H 202

Tham khảo

Đọc thêm
 Breyer, Siegfried: Schlachtschiffe und Schlachtkreuzer 1905–1970. J.F. Lehmanns Verlagsgesellschaft mbH, München 1970. ISBN 3-88199-474-2
 Gröner, Erich/Dieter Jung/Martin Maass: Die deutschen Kriegsschiffe 1815-1945. 6 Bände. Bernard & Graefe Verlag, München 1982. ISBN 3-7637-4800-8
 Hildebrand, Hans/Albert Röhr/Hans-Otto Steinmetz: Die deutschen Kriegsschiffe. Biographien – ein Spiegel der Marinegeschichte von 1815 bis zur Gegenwart. 10 Bände. Mundus Verlag, Ratingen o.J.
 Koop, Gerhard/Klaus-Peter Schmolke: Schiffsklassen und Schiffstypen der deutschen Marine. Bernhard & Graefe Verlag, Bonn.
 Schmalenbach, Paul: Die deutschen Hilfskreuzer 1895–1945. Verlag Gerhard Stalling AG, Oldenburg/Hamburg 1977. ISBN 3-7979-1877-1

Hải quân Đế quốc Đức


title: Wittendörp

text:
Wittendörp là một đô thị ở huyện Ludwigslust bang Mecklenburg-Vorpommern, Đức. Đô thị này có diện tích 104,37 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 là 3057 người. Đô thị này có khoảng cách khoảng 25 km về phía tây của Schwerin và giáp huyện Nordwestmecklenburg về phía bắc. Sông Schilde chảy qua Wittendörp.

Tham khảo

Xã của bang Mecklenburg-Vorpommern
Xã và đô thị ở huyện Ludwigslust-Parchim


title: Tipula apterogyne

text:
Tipula apterogyne là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Aubry-en-Exmes

text:
Aubry-en-Exmes là một xã thuộc tỉnh Orne vùng Normandie tây bắc nước nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 100 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

INSEE

Aubryenexmes


title: Cung điện Thân vương Monaco

text:
Cung điện Thân vương Monaco là nơi ở chính thức của các Thân vương Monaco. Xây dựng vào năm 1191 với tên pháo đài Genoese, trong quá trình lịch sử lâu dài và thường kịch tính của tòa cung điện này, ấn tượng của nó đã tấn công dồn dập và bị bao vây bởi các cường quốc nước ngoài. Từ cuối thế kỷ 13, nó đã là một thành trì và nhà ở của dòng họ Grimaldi, những người lần đầu tiên chiếm pháo đài này vào năm 1297. Grimaldi đã là lãnh chúa phong kiến cai trị khu vực giai đoạn đầu tiên, còn từ thế kỷ 17 cai trị với tư cách các Thân vương có chủ quyền, nhưng quyền lực của họ thường bắt nguồn từ các thoả thuận mong manh với những quốc gia láng giềng lớn hơn và mạnh mẽ.

Vì vậy, trong khi nước có chủ quyền châu Âu khác xây dựng các cung điện theo phong cách kiến trúc Phục Hưng và Baroque xa xỉ và hiện đại thì yếu tố chính trị và nhận thức chung yêu cầu cung điện của những người cai trị phải được gia cố. Yêu cầu độc đáo này, ở giai đoạn cuối trong lịch sử, đã khiến cung điện Thân vương Monaco là một trong những cung điện khác thường ở châu Âu. Trớ trêu thay, khi các công sự của nó cuối cùng đã bị buông lỏng trong thời gian cuối thế kỷ 18, nó đã bị người Pháp chiếm giữ và họ đà tước đoạt những kho tàng của nó, trong khi nhà Grimaldi lưu vong hơn 20 năm.
Việc chiếm giữ cung điện của nhà Grimaldi cũng là bất thường bởi vì, không giống như các gia đình cầm quyền châu Âu khác, sự vắng mặt của cung điện thay thế và tình trạng thiếu đất đã dẫn đến việc họ sử dụng một nơi cư trú cho hơn bảy thế kỷ. Vì vậy, vận may và chính trị của họ là trực tiếp phản ánh sự thay đổi của cung điện. Vì vậy, Palace của Hoàng tử phản ánh lịch sử không chỉ của Monaco, mà của gia đình, vào năm 1997 kỷ niệm 700 năm cai trị từ cùng một cung điện.

Tham khảo

Cung điện Monaco
Vương tộc Grimaldi


title: Wormaldia rara

text:
Wormaldia rara là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Wormaldia


title: Bombus californicus

text:
Bombus californicus là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1854.

Chú thích

Tham khảo

C
Động vật được mô tả năm 1854


title: Gosau

text:
Gosau là một đô thị ở district of Gmunden bang Oberösterreich, nước Áo. Đô thị này có diện tích 113,4 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2005 là 1908 người.

Gosau toạ lạc dọc theo suối Gosaubach trong vùng Salzkammergut. Trung tâm thị trấn có độ cao 767 mét trên mực nước biển.
Trước đây, kinh tế địa phương dựa vào khai thác muối mỏ và lâm nghiệp nhưng ngày nay du lịch là nguồn thu nhập chính dù chăn nuôi gia súc cũng có vai trò quan trọng.
Hội đồng địa phương Gosau có 35 thành viên.

Tham khảo


title: Acronicta afflicta

text:
Acronicta afflicta (tên tiếng Anh: Afflicted Dagger Moth) là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở Canada (Nova Scotia, Quebec và Ontario), Hoa Kỳ (bao gồm Alabama, North Carolina, Oklahoma, Georgia, Maryland, New York và Ohio) cũng như miền bắc México.

Sải cánh dài khoảng 36 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 5 đến tháng 9 tùy theo địa điểm.

Ấu trùng ăn các loài Quercus khác nhau.

Hình ảnh

Liên kết ngoài
Lepidoptera of Wayne County, Ohio

Chú thích

Acronicta


title: Smolensk

text:
Smolensk (phiên âm: Xmô-len) là một thành phố thuộc tỉnh tự trị Smolensk của Nga.

Địa lý

Lịch sử

Kinh tế

Giao thông

Du lịch

Văn hoá

Dân cư

Hành chính

Tham khảo

Liên kết ngoài

  News of Smolensk
 Travel to Smolensk
  Smolensk Wiki
  Basketball in Smolensk
  Registration services in Smolensk
  Homepage of the Smolensk fortress
 Some photos of the Smolensk fortress
 More photos of Smolensk
 Historic images of Smolensk
  Smolensk for tourists
  Smolensk Social Network
  Smolensk city architecture views

Tỉnh Smolensk
Thành phố của Nga
Thành phố Anh hùng (Liên Xô)


title: Sử Ký (định hướng)

text:
Sử Ký hay sử ký có thể là một trong các tài liệu sau:
Bộ Sử ký Tư Mã Thiên.
Đại Việt Sử ký toàn thư: bộ quốc sử chép về các sự kiện lịch sử nước Việt Nam, do Ngô Sĩ Liên viết chính.
Đại Việt sử ký: bộ quốc sử đầu tiên của nước Việt Nam do Lê Văn Hưu đời Trần soạn ra.
Đại Việt sử ký tục biên: do Phan Phu Tiên thời nhà Lê biên soạn.
Đại Việt sử ký tiền biên: được biên soạn thời Tây Sơn.
Việt Nam sử ký quốc ngữ.


title: Abacaria wekana

text:
Abacaria wekana là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Abacaria


title: Schizopelex anatolica

text:
Schizopelex anatolica là một loài Trichoptera trong họ Sericostomatidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Schizopelex


title: Boissy-sous-Saint-Yon

text:
Boissy-sous-Saint-Yon là một xã ở tỉnh Essonne trong vùng Île-de-France nước Pháp

Theo điều tra dân số năm 1999, dân số xã này là  người. Ước tính dân số năm 2007 là .

Danh xưng cư dân địa phương Boissy-sous-Saint-Yon trong tiếng Pháp là Buxéens.

Tham khảo

Mayors of Essonne Association
 INSEE commune file

Liên kết ngoài
Mérimée database - Cultural heritage
Land use (IAURIF)

Xã của Essonne


title: Pedro Juan Caballero, Paraguay

text:
Pedro Juan Caballero là một thành phố ở Paraguay, thủ phủ tỉnh Amambay. Thành phố nằm ở biên giới với bang Mato Grosso do Sul của Brasil. Đây là một trung tâm tiêu thụ hàng điện tử và hàng tiêu dùng rẻ tiền, là nơi buôn lậu ma túy. Thành phố được đặt tên theo Pedro Juan Caballero.

Giao thông
Thành phố có Sân bay Pedro Juan Caballero có chuyến bay hàng ngày nối Asuncion và Ciudad del Este.

Đường 5 "Gral. Bernardino Caballero" nối thành phố này với Concepcion và Asuncion.

Chú thích

Tham khảo
 World Gazeteer: Paraguay – World-Gazetteer.com

Liên kết ngoài
 Bản đồ Pedro Juan từ vệ tinh

Thành phố, thị xã Paraguay


title: (58166) 1990 OF3

text:
{{DISPLAYTITLE:(58166) 1990 OF3}}

(58166) 1990 OF3 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henry E. Holt ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 29 tháng 7 năm 1990.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 58001–59000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1990
Được phát hiện bởi Henry E. Holt
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Stenorache

text:
Stenorache là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Acontiinae


title: 387 Aquitania

text:
387 Aquitania là một tiểu hành tinh khá lớn ở vành đai chính. Nó được xếp loại tiểu hành tinh kiểu S.

Tiểu hành tinh này do F. Courty phát hiện ngày 5.3.1894 ở Bordeaux và được đặt theo tên vùng Aquitaine của Pháp.

Đây là tiểu hành tinh thứ hai và là tiểu hành tinh chót do ông phát hiện.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Orbital simulation from JPL (Java) / Ephemeris

Tiểu hành tinh vành đai chính
Tiểu hành tinh kiểu S
Tiểu hành tinh kiểu L
Thiên thể phát hiện năm 1894


title: Lubelskie

text:
Lubelskie là một tỉnh của Ba Lan, giáp biên giới với các tỉnh Lviv, Volyn của Ukraina và tỉnh Brest của Belarus. Tỉnh lỵ là Lublin. Tỉnh có diện tích 17.969,72 ki-lô-mét vuông, dân số thời điểm giữa năm 2004 là 2.187.918 người.

Các thành phố thị xã
Tỉnh có thành phố và thị xã. Bản sau đây sắp xếp theo thứ tự dân số giảm dần (số liệu dân số thời điểm năm 2006)
{{Multi-column numbered list
|1|
 Lublin (354.272)
 Chełm (67.989)
 Zamość (66.613)
 Biała Podlaska (58.010)
 Puławy (49.839)
 Świdnik (40.037)
 Kraśnik (36.072)
 Łuków (30.564)
 Biłgoraj (27.225)
 Lubartów (22.950)
 Łęczna (21.689)
 Tomaszów Lubelski (20.118)
 Krasnystaw (19.434)
 Hrubieszów (18.617)
|14|
 Dęblin (17.933)
 Międzyrzec Podlaski (17.162)
 Radzyń Podlaski (16.133)
 Włodawa (13.630)
 Janów Lubelski (11.938)
 Parczew (10.281)
 Poniatowa (9.911)
 Ryki (9.716)
 Opole Lubelskie (8.832)
 Bełżyce (7.054)
 Terespol (5.969)
 Szczebrzeszyn (5.299)
 Bychawa (5.285)
 Rejowiec Fabryczny (4.533)
|14|
 Nałęczów (4.243)
 Kazimierz Dolny (3.572)
 Kock (3.478)
 Tarnogród (3.372)
 Zwierzyniec (3.344)
 Krasnobród (3.047)
 Stoczek Łukowski (2.719)
 Annopol (2.690)
 Piaski (2.626)
 Józefów (2.450)
 [[Łaszczów]] (c. 2.300)
<li> [[Ostrów Lubelski]] (2.245)
<li> [[Tyszowce]] (2.242)
<li> [[Frampol]] (1.415)
}}

Tham khảo
{{tham khảo}}
{{Tỉnh Ba Lan}}
{{thể loại Commons|Lublin Voivodeship}}

{{sơ khai Ba Lan}}

[[Thể loại:Tỉnh của Ba Lan]]


title: Polyplectropus basimaculatus

text:
Polyplectropus basimaculatus là một loài Trichoptera thuộc họ Polycentropodidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Polyplectropus


title: Lehe, Emsland

text:
Lehe là một đô thị thuộc huyện Emsland, trong bang Niedersachsen, Đức. Đô thị này có diện tích 17,87 km².

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Emsland


title: Tía tô giới

text:
Tía tô giới, tía tô dại hay é lớn tròng (danh pháp hai phần: Hyptis suaveolens, đồng nghĩa: Ballota suaveolens L.; Bysteropogon suaveolens (L.) Blume; Mesosphaerum suaveolens (L.) Kuntze; Schauera suaveolens (L.) Hasskarl.) là một loại cây thuộc họ Hoa môi (Lamiaceae hay Labiatae). Đây là cây thân thảo cao khoảng 1m, lá mọc đối, có lông, có mùi thơm. Hoa màu tím, nhỏ, 4 tiểu nhị, chỉ có lông.

Thành phần hóa học
Cây tía tô giới có chứa chất tinh dầu (l-sabilen 31%, d-limonen 12%, azulen 17%, sesquiterpen và alcool sesquiterpenic: 40%.

Tác dụng dược lý
Cây được dùng làm thuốc hưng phấn, phát hãn, trong trường hợp bị cảm cúm, có khi còn được làm thuốc sinh sữa.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

S
Cây thuốc
Thực vật Nepal
Thực vật Trung Mỹ
Thực vật México
Thực vật Nam Mỹ
Thực vật Caribe
Thực vật xâm hại
Thực vật được mô tả năm 1759


title: Cividate Camuno

text:
Cividate Camuno là một đô thị ở tỉnh Brescia, vùng Lombardia của Ý.

Các đô thị giáp ranh là: Berzo Inferiore, Bienno, Breno, Esine, Malegno, Ossimo và Piancogno.

Trong thời cổ, khu vực này có tên Civitas Camunnorum.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
Công viên khảo cổ

Đô thị tỉnh Brescia
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: Aptopus subcarinatus

text:
Aptopus subcarinatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schaeffer miêu tả khoa học năm 1916.

Chú thích

Tham khảo

Aptopus


title: Herochroma sinapiaria

text:
Herochroma sinapiaria là một loài bướm đêm thuộc họ Geometridae. Loài này có ở Trung Quốc (Thiểm Tây, Hồ Nam, Vân Nam, Tứ Xuyên, Tây Tạng).

Liên kết ngoài
A study on the genus Herochroma Swinhoe in China, with desriptions of four new species (Lepidoptera: Geometridae: Geometrinae). Acta Entomologica Sinica

Tham khảo

Herochroma


title: Saint-Michel-de-Boulogne

text:
Saint-Michel-de-Boulogne  là một xã ở tỉnh Ardèche, vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở đông nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ardèche

Tham khảo

Saintmicheldeboulogne


title: Hermannsburg

text:
Hermannsburg là một đô thị ở huyện Celle, trong bang Niedersachsen, nước Đức. Đô thị Hermannsburg có diện tích 118,63 km². Đô thị này nằm bên sông Örtze, cự ly khoảng 15 km về phía đông Bergen và 30 km về phía bắc Celle.

Đô thị Hermannsburg bao gồm 6 khu dân cư:
 Baven
 Beckedorf
 Bonstorf
 Hermannsburg
 Oldendorf
 Weesen

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức
 Trang mạng chính thức Mission Seminary

Xã và đô thị ở huyện Celle


title: Orthomecyna crossias

text:
Orthomecyna crossias là một loài bướm đêm thuộc họ Crambidae. Nó là loài đặc hữu của Oahu.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Insects of Hawaii. Volume 8, Pyraloidea

Orthomecyna
Loài đặc hữu của Hawaii


title: Costa Masnaga

text:
Costa Masnaga là một đô thị trong tỉnh Lecco, trong vùng Lombardia của Ý, cự ly khoảng 35 km về phía đông bắc của Milan và khoảng 13 km về phía tây nam của Lecco. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 4.517 người và diện tích là 5,6 km².

Costa Masnaga giáp các đô thị: Bulciago, Garbagnate Monastero, Lambrugo, Merone, Molteno, Nibionno, Rogeno.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.costamasnaga.lc.it/

Đô thị tỉnh Lecco
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: Meitantei Conan: Tsuioku no Gensou

text:
là một trò chơi trên Wii dựa trên loạt truyện tranh và phim hoạt hình Thám tử lừng danh Conan. Người chơi sử dụng Wii Remote để tìm gợi ý và cách giải quyết vấn đề.

Phân vai

Vai chính
Alison Viktorin - Conan Edogawa
Jerry Jewell - Giọng nói trong suy nghĩ của Jimmy Kudo (Conan)
Colleen Clinkenbeard - Rachel Moore
R. Bruce Elliott - Richard Moore
Monica Rial - Amy Yeager
Cynthia Cranz - Mitch Tennison
Mike McFarland - George Kaminski
Brina Palencia - Anita Hailey
Kevin M. Connolly - Harley Hartwell
Amber Cotton - Katrina Tolliver
Christopher R. Sabat - Jack Chase
Stephanie Young - Utako Chase
Todd Haberkorn - Keith Kozlof
Carrie Savage - Linda Hill
Leah Clark - Emily Hill
Bill Jenkins - Jim Oger
Caitlin Glass - Jess Rayburn
Chris Cason - Al Watson
Gwen Lau - Meg Wexham
Luci Christian - C.J. Arnold

Các diễn viên lồng tiếng khác
Michael McConnohie
Amy Palant
Michelle Ruff
Ian Sinclair
Jimmy Zoppi

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Official European site
 Official Japanese site
 NA & AUS release date listing

Thám tử lừng danh Conan
Trò chơi điện tử năm 2007
Trò chơi điện tử phát triển ở Nhật Bản
Trò chơi điện tử dựa trên anime và manga
Trò chơi Wii
Trò chơi điện tử một người chơi
Độc quyền Wii


title: Montois-la-Montagne

text:
Montois-la-Montagne là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Metz-Campagne, tổng Marange-Silvange. Tọa độ địa lý của xã là 49° 13' vĩ độ bắc, 06° 01' kinh độ đông. Montois-la-Montagne nằm trên độ cao trung bình là 270 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 174 mét và điểm cao nhất là 330 mét. Xã có diện tích 7,1 km², dân số vào thời điểm 1999 là 2616 người; mật độ dân số là 368 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Xã của Moselle


title: 694 Ekard

text:
694 Ekard

694 Ekard là một tiểu hành tinh ở vành đai chính. Nó được Joel Hastings Metcalf phát hiện ngày 7.11.1909 ở Taunton, Massachusetts và được đặt theo tên đại học Drake (Drake đánh vần ngược = Ekard) (Hoa Kỳ), nơi S. B. Nicholson và vợ ông tính quỹ đạo của nó

Tham khảo

Liên kết ngoài
Orbital simulation from JPL (Java) / Ephemeris
 Phát hiện Circumstances: Numbered Minor Planets

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1909


title: Nectopsyche spiloma

text:
Nectopsyche spiloma là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới và vùng Tân Bắc giới.

Chú thích

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Trichoptera vùng Tân Bắc giới
Nectopsyche


title: Liên Minh, Võ Nhai

text:
Liên Minh là một xã thuộc huyện Võ Nhai tỉnh Thái Nguyên, Việt Nam.

Địa lý
Liên Minh là một xã thuộc vùng gò đồi nằm ở phía nam huyện Võ Nhai, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Dân Tiến và xã Tràng Xá
Phía tây giáp huyện Đồng Hỷ
Phía nam giáp tỉnh Bắc Giang
Phía bắc giáp xã Lâu Thượng.

Xã Liên Minh có diện tích 72,90 km², dân số là 3.983 người, mật độ dân số đạt 55 người/km². Đây là một trong những xã có diện tích lớn nhất của tỉnh Thái Nguyên.

Trên địa bàn xã có một khe suối là phụ lưu của sông Rong chảy qua khu vực phía bắc và trung tâm xã, ngoài ra, một khe suối đầu nguồn của sông Sói bắt nguồn từ khu vực phía nam của xã Liên Minh.

Hành chính
Xã Liên Minh được chia thành 9 xóm: Kẹ, Khuân Đã, Khuân Nang, Nác, Ngọc Mỹ, Nhâu, Nho, Thâm, Vang.

Chú thích

Xem thêm


title: Pseudopanurgus platycephalus

text:
Pseudopanurgus platycephalus là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Ruz mô tả khoa học năm 1990.

Chú thích

Tham khảo

Pseudopanurgus
Động vật được mô tả năm 1990


title: Tenu Dam-cum- Kathhara

text:
Tenu Dam-cum- Kathhara là một thị trấn thống kê (census town) của quận Bokaro thuộc bang Jharkhand, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Tenu Dam-cum- Kathhara có dân số 20.443 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Tenu Dam-cum- Kathhara có tỷ lệ 56% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 68%, và tỷ lệ cho phái nữ là 43%. Tại Tenu Dam-cum- Kathhara, 19% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Jharkhand


title: Anthidium tesselatum

text:
Anthidium tesselatum là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Klug mô tả khoa học năm 1832.

Chú thích

Tham khảo

Anthidium
Động vật được mô tả năm 1832


title: Crypsotidia

text:
Crypsotidia là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Các loài
Crypsotidia bullula Kühne, 2005
Crypsotidia digitata Kühne, 2005
Crypsotidia gigantea Kühne, 2005
Crypsotidia glaucata Holland, 1897
Crypsotidia clytieformis Kühne, 2005
Crypsotidia bibrachiata Kühne, 2005
Crypsotidia inquirenda (Strand, 1909)
Crypsotidia maculata Tams, 1926
Crypsotidia maculifera (Staudinger, 1898) (đồng nghĩa: Crypsotidia voolastoni Hampson, 1913, Crypsotidia wollastoni Rothschild, 1901, Crypsotidia conifera Hampson, 1913)
Crypsotidia mesosema Hampson, 1913 (đồng nghĩa: Crypsotidia griseola Rothschild, 1921)
Crypsotidia parva Rothschild 1921
Crypsotidia piscicaudae Kühne, 2005
Crypsotidia postfusca Kühne, 2005
Crypsotidia remanei Wiltshire 1977

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database
Revision und Phylogenie der Gattungsgruppe Crypsotidia Rothschild, 1901, Tachosa Walker, 1869, Hypotacha Hampson, 1913, Audea Walker, [1858] 1857 und Ulotrichopus Wallengren, 1860 (Lepidoptera, Noctuidae, Catocalinae)

Audeini


title: Barbus antinorii

text:
Barbus antinorii là một doubtfully distinct cá vây tia loài trong họ Cyprinidae.

Nó chỉ được tìm thấy ở Tunisia. Môi trường sống tự nhiên của chúng là suối nước ngọt. Tình trạng bảo tồn của nó hiện chưa đủ thông tin.

The taxonomy và systematics of the Maghreb barbs are subject to considerable dispute. Some authors consider B. antinorii a distinct species, while others include it ở Algerian Barb (B. callensis).

Tham khảo

 Crivelli, A.J. 2005. Barbus antinorii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 19 tháng 7 năm 2007.

A
Động vật đặc hữu Tunisia
Động vật được mô tả năm 1911


title: Lachnomyrmex amazonicus

text:
Lachnomyrmex amazonicus được phát hiện và miêu tả bởi Feitosa, R. M. & Brandao, C. R. F. năm 2008.

Chú thích

Tham khảo

Lachnomyrmex


title: Võ Đình Tú

text:
Võ Đình Tú (chữ Hán: 武廷秀, ? - 1799), tự Tuấn Chi (俊之), hiệu Thiết Hán (鐵漢), là một tì tướng của nhà Tây Sơn, được người đương thời liệt vào Tây Sơn thất hổ tướng.

Tiểu sử
Ông sinh trưởng trong một nhà hào phú thôn Phú Phong, huyện Tuy Viễn, phủ Quy Nhơn (nay thuộc huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định).

Bản tính hào phóng, trung thực, hào phóng và can đảm. Thuở nhỏ, ông được một nhà sư dạy cho binh pháp và võ nghệ. Tương truyền, nhà sư này, không rõ họ tên, mặt mày xấu xí, ăn bận rách rưới; hễ những trẻ con trong xóm, trông thấy ông thì kéo nhau đến chọc ghẹo.

Sách Nhà Tây Sơn kể:

Võ Đình Tú, lúc bấy giờ mới 14 tuổi, nhưng đối với nhà sư trên lại hết sức lễ phép và thường bưng cơm nước hoặc bánh trái đến cúng dường...Một hôm, trời nổi mưa to gió lớn, rồi tầm tã suốt ngày. Đêm đến, mưa tạnh gió ngừng, người trong nhà không thấy Đình Tú đâu cả. Mà trong thôn, nhà sư cũng bặt tăm. Người nhà quyết đoán là Tú đã bị vị tu sĩ bắt cóc...
Mười năm sau, Đình Tú trở về. Bấy giờ, ông đã là một thanh niên mạnh khỏe, chẳng những côn quyền xuất chúng, binh pháp tinh thông mà còn có tài bắn cung, nhảy cao, cưỡi ngựa; nhưng vẫn giữ được tính thần phác.
Về nhà, ông đóng cửa đọc sách, không lấy vợ và giao du với ai, trừ người anh họ là Võ Văn Dũng. Đến khi ba anh em nhà Tây Sơn tụ nghĩa, Võ Văn Dũng theo về rồi giới thiệu Đình Tú với Tây Sơn Vương (Nguyễn Nhạc), và được vị chủ tướng này thân hành đến rước. Hăng hái giúp việc quân, Võ Đình Tú được Nguyễn Huệ tin yêu như ruột thịt; còn Bùi Thị Xuân cũng vì quý tài ông, mà tặng một lá cờ đào có thêu bốn chữ vàng: "Thiết côn vô địch".

Một trong những người hợp tác cùng anh em ông Nhạc sớm nhất. Võ gia bên võ có Võ Văn Dũng, Võ Đình Tú. Bên văn có Võ Xuân Hoài, đồng tông nhưng khác chi với ông Dũng, ông Tú.

Năm Tân Mão, niên hiệu Cảnh Hưng thứ 32, Định Vương Nguyễn Phúc Thuần thứ 6, tức năm 1771, Nguyễn Nhạc được các người cùng hợp tác và các nhân sĩ đồng bào địa phương tôn làm Tây Sơn Vương. Nguyễn Nhạc giao quân sự cho Nguyễn Huệ, Trần Quang Diệu, Võ Văn Dũng, Võ Đình Tú.

Năm 1773, nhà Tây Sơn khởi nghĩa, Nguyễn Nhạc giao cho Nguyễn Huệ, Bùi Thị Xuân, Võ Đình Tú, Võ Xuân Hoài lo canh phòng chiến khu, tiếp tục tuyển mộ và huấn luyện binh sĩ, đô đốc việc sản xuất và giữ an ninh trật tự ở vùng Tây Sơn. Bùi Thị Xuân, Võ Đình Tú được phong chức Đại Tổng lý. Nguyễn Nhạc dẫn quân bản bộ tấn công Quy Nhơn.

Tháng 7 năm 1775, Nguyễn Nhạc sai Nguyễn Huệ đánh Phú Yên, Nguyễn Huệ liền giao Tây Sơn cho Bùi Thị Xuân và Võ Đình Tú quản đốc, kéo đạo binh người Thượng mới tuyển mộ xuống Quy Nhơn. Rồi vâng lệnh anh, vượt Cù Mông vào Phú Yên. Quân Nguyễn bại trận tan vỡ, Tống Phúc Hiệp phải rút về Hòn Khói. Bùi Công Kế ở Bình Khang và Tống Văn Khôi từ Khánh Hòa đem quân ra chiếm lại Phú Yên, đều thất bại, Kế bị bắt sống còn Khôi tử trận.

Tháng 11 năm 1775, Tôn Thất Quyền và Tôn Thất Xuân dấy binh chiếm lại phủ Thăng Bình và phủ Điện Bàn, Quảng Nam. Biết Đặng Xuân Phong là một tráng sĩ, cũng giỏi côn quyền như mình; ông đã cùng Bùi nữ tướng đến mời và được ông này ra giúp. Nguyễn Nhạc liền sai Đặng Xuân Phong đi đánh dẹp. Không phải dùng nhiều công sức, Đặng Xuân Phong mới xáp chiến trận đầu là lấy ngay được Thăng Bình rồi Điện Bàn. Tôn Thất Quyền và Tôn Thất Xuân đều tử trận.

Năm 1778, Thành Quy Nhơn sửa xong, nhà vua xưng đế hiệu Minh Đức Hoàng Đế, niên hiệu Thái Đức, không ràng buộc với chính quyền vua Lê Chúa Trịnh ở Bắc Hà nữa. Thành Quy Nhơn đổi tên là Hoàng Đế Thành. Võ Đình Tú được phong làm Thái Úy.

Năm 1786, Khi Nguyễn Huệ đánh chiếm Phú Xuân, ông đi theo.

Sau này, nhiều lần ông và Đặng Xuân Phong bị Bùi Đắc Tuyên (khi ấy mới làm Thị lang bộ Lễ) xui trổ tài đấu côn, để mua vui cho Thái tử Nguyễn Quang Toản. Vị nể vị vua tương lai, nên hai ông miễn cưỡng tuân lệnh. Biết được, vua Quang Trung (Nguyễn Huệ) liền quở trách tất cả, và cấm tuyệt Đắc Tuyên không được bày trò làm mất thế thống đại thần.

Năm 1792, vua Quang Trung mất, Cảnh Thịnh (Nguyễn Quang Toản) nối ngôi. Ngoại thích Bùi Đắc Tuyên được sủng ái lên làm Thái sư, rồi mỗi ngày một thêm lộng quyền, khiến nội bộ sinh nạn bè phái, kình chống lẫn nhau.

Năm 1795, Nghe lời bàn Trần Văn Kỷ, Võ Văn Dũng gấp rút dẫn quân về Phú Xuân, bí mật phối hợp với Nguyễn Văn Huấn, Phạm Công Hưng vây bắt Bùi Đắc Tuyên ngay ở phủ của vua Cảnh Thịnh, rồi cho dìm nước đến chết.

Tướng Trần Quang Diệu hay tin dữ, kéo binh về, đóng ở bờ Nam sông Hương. Võ Văn Dũng liền đem quân bản bộ đóng ở bờ Bắc sông Hương, mượn lệnh vua để chống lại Quang Diệu.

Võ Đình Tú lấy tình quen thân cả đôi bên, xin Vua Cảnh Thịnh cho phép đứng ra hòa giải. Nhờ vậy mà Trần Quang Diệu và Võ Văn Dũng nối lại tình xưa, đem binh vào thành, bệ kiến Vua Cảnh Thịnh. Cảnh Thịnh lại sợ Võ Đình Tú, Trần Quang Diệu và Võ Văn Dũng là bạn cố giao, ở gần nhau bất lợi cho mình, bèn phong cho Tú chức Binh Bộ Tham tri vào coi quân ở Quy Nhơn và Phú Yên.

Tháng 3 năm Kỷ Mùi (1799), chúa Nguyễn Phúc Ánh cử đại binh ra đánh Quy Nhơn. Sách Nhà Tây Sơn kể:
(Khi ấy) Võ Đình Tú đi kinh lý Phú Yên được tin quân Nguyễn Phúc Ánh đổ bộ Quy Nhơn, vội kéo quân về, đi thẳng lên Cần Úc đánh quân Võ Tánh. Hai bên kịch chiến suốt hai ngày đêm, Võ Tánh trá bại, Nguyễn Huỳnh Đức phục binh trên núi với cung tên và súng đạn. Võ Đình Tú bị mắc mưu giục quân đuổi theo. Tên trên núi bắn xuống như mưa, chen vào những tiếng súng nổ. Quân Tây Sơn bị trúng tên lớp chết lớp bỏ chạy. Đình Tú tả xung hữu đột, cây thiết côn gạt phăng bao nhiều mũi tên bắn vun vút vào người và ngựa. Nhưng không thể tránh khỏi đạn đồng. Bị thương nặng, máu chảy dầm mình, đuối sức ngã gục trên lưng ngựa. Ngựa hí một tiếng dài, nhảy ra khỏi trận tuyến, chạy một mạch về Phú Phong. Đến nhà thì ngựa ngã lăn ra chết. Võ Đình Tú cũng đã lạnh hết chân tay. Đó là vào cuối tháng 4 năm Kỷ Mùi (1799).

Xem thêm
 Nhà Tây Sơn

Tham khảo

Ngô Gia Văn Phái, Hoàng Lê nhất thống chí, Nhà xuất bản Văn Học, 1984,
Quách Tấn & Quách Giao, Nhà Tây Sơn. Bảo tàng Quang Trung xuất bản, 2002
 Hữu Vinh, Tây Sơn thất hổ tướng. Bản điện tử có trên Internet.

Võ tướng nhà Tây Sơn
Mất năm 1789


title: Giải đua ô tô Công thức 1 Hungary 2007

text:
Giải đua ô tô Công thức 1 Hungary năm 2007 là chặng đua thứ mười một của giải vô địch thế giới Công thức 1 năm 2007. Giải được tổ chức vào ngày 5 tháng 8 năm 2007.

Xếp hạng chi tiết

Ghi chú
Một vòng nhanh nhất: Kimi Räikkönen, 1:20.047 (vòng 70, 197,029 km/h)
Dẫn đầu các vòng: Lewis Hamilton 70 (1 - 70)
Đây là lần đầu tiên Sakon Yamamoto đua cho Spyker.
Đây là lần đầu tiên Sebastian Vettel đua cho Toro Rosso.
Đây là chặng đua đầu tiên trong mùa giải 2007 mà không có bất kỳ xe McLaren hay Ferrari nào xuất phát ở hàng đầu tiên.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Kết quả chi tiết Giải đua ô tô Công thức 1 Hungary 2007

Hungary
2007


title: Malk Göhren

text:
Malk Göhren là một đô thị ở huyện of Ludwigslust, bang Mecklenburg-Vorpommern, Đức. Đô thị này có diện tích 22,56 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 là 552 người.

Tham khảo

Xã của bang Mecklenburg-Vorpommern
Xã và đô thị ở huyện Ludwigslust-Parchim


title: (8896) 1995 QG2

text:
{{DISPLAYTITLE:(8896) 1995 QG2}}

(8896) 1995 QG2 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Yoshisada Shimizu và Takeshi Urata ở Đài thiên văn Nachi-Katsuura ở Nachikatsuura, Wakayama, Nhật Bản, ngày 24 tháng 8 năm 1995.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 8001–9000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1995
Được phát hiện bởi Takeshi Urata
Được phát hiện bởi Yoshisada Shimizu
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Monguí

text:
Monguí à một thị trấn và đô thị ở Boyacá Department, Colombia, thuộc tỉnh Sugamuxi một phân vùng của Boyaca.

Thể loại:Thành phố, thị xã ở Boyacá Department]]

Tham khảo

Đô thị của Boyacá
Khu dân cư ở tỉnh Boyacá


title: Gnagna (tỉnh)

text:
Gnagna là một trong 45 tỉnh của Burkina Faso trong vùng Est. Tỉnh lỵ là Bogandé. Dân số Gnagna năm 2006 là 407.739 người.

Gnagna được chia thành 7 tổng:

Tham khảo

Tỉnh của Burkina Faso