title: Danh sách tiểu hành tinh: 22701–22800

text:
|-
| 22701 Cyannaskye ||  || 14 tháng 9 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 22702 - ||  || 14 tháng 9 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 22703 - ||  || 14 tháng 9 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 22704 - ||  || 14 tháng 9 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 22705 Erinedwards ||  || 14 tháng 9 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 22706 Ganguly ||  || 14 tháng 9 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 22707 Jackgrundy ||  || 14 tháng 9 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 22708 - ||  || 14 tháng 9 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 22709 - ||  || 14 tháng 9 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 22710 - ||  || 14 tháng 9 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 22711 - ||  || 14 tháng 9 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 22712 - ||  || 14 tháng 9 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 22713 - ||  || 14 tháng 9 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 22714 - ||  || 18 tháng 9 năm 1998 || Catalina || CSS
|-
| 22715 - ||  || 20 tháng 9 năm 1998 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 22716 - ||  || 16 tháng 9 năm 1998 || Đài thiên văn Zvjezdarnica Višnjan || Đài thiên văn Zvjezdarnica Višnjan
|-
| 22717 - ||  || 21 tháng 9 năm 1998 || Caussols || ODAS
|-
| 22718 - ||  || 16 tháng 9 năm 1998 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 22719 - ||  || 22 tháng 9 năm 1998 || Anderson Mesa || LONEOS
|-
| 22720 - ||  || 24 tháng 9 năm 1998 || Đài thiên văn Zvjezdarnica Višnjan || Đài thiên văn Zvjezdarnica Višnjan
|-
| 22721 - ||  || 16 tháng 9 năm 1998 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 22722 - ||  || 16 tháng 9 năm 1998 || Anderson Mesa || LONEOS
|-
| 22723 Edlopez ||  || 17 tháng 9 năm 1998 || Anderson Mesa || LONEOS
|-
| 22724 Byatt ||  || 17 tháng 9 năm 1998 || Anderson Mesa || LONEOS
|-
| 22725 Drabble ||  || 19 tháng 9 năm 1998 || Anderson Mesa || LONEOS
|-
| 22726 - ||  || 21 tháng 9 năm 1998 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 22727 - ||  || 16 tháng 9 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 22728 - ||  || 16 tháng 9 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 22729 Anthennig ||  || 16 tháng 9 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 22730 Jacobhurwitz ||  || 16 tháng 9 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 22731 - ||  || 16 tháng 9 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 22732 Jakpor ||  || 16 tháng 9 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 22733 - ||  || 16 tháng 9 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 22734 Theojones ||  || 16 tháng 9 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 22735 - ||  || 16 tháng 9 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 22736 Kamitaki ||  || 16 tháng 9 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 22737 - ||  || 16 tháng 9 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 22738 - ||  || 16 tháng 9 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 22739 - ||  || 18 tháng 9 năm 1998 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 22740 Rayleigh ||  || 20 tháng 9 năm 1998 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 22741 - ||  || 16 tháng 9 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 22742 - ||  || 15 tháng 10 năm 1998 || Đài thiên văn Zvjezdarnica Višnjan || K. Korlević
|-
| 22743 ||  || 13 tháng 10 năm 1998 || Xinglong || Chương trình tiểu hành tinh Bắc Kinh Schmidt CCD
|-
| 22744 Esterantonucci ||  || 14 tháng 10 năm 1998 || Anderson Mesa || LONEOS
|-
| 22745 - ||  || 14 tháng 10 năm 1998 || Anderson Mesa || LONEOS
|-
| 22746 - ||  || 22 tháng 10 năm 1998 || Đài thiên văn Zvjezdarnica Višnjan || K. Korlević
|-
| 22747 - ||  || 22 tháng 10 năm 1998 || Višnjan Observatory || K. Korlević
|-
| 22748 ||  || 17 tháng 10 năm 1998 || Xinglong || Chương trình tiểu hành tinh Bắc Kinh Schmidt CCD
|-
| 22749 - ||  || 27 tháng 10 năm 1998 || Đài thiên văn Zvjezdarnica Višnjan || K. Korlević
|-
| 22750 - ||  || 29 tháng 10 năm 1998 || Višnjan Observatory || K. Korlević
|-
| 22751 - ||  || 18 tháng 10 năm 1998 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 22752 - ||  || 15 tháng 11 năm 1998 || San Marcello || A. Boattini, M. Tombelli
|-
| 22753 - || 1998 WT || 16 tháng 11 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 22754 - ||  || 16 tháng 11 năm 1998 || Reedy Creek || J. Broughton
|-
| 22755 - ||  || 28 tháng 11 năm 1998 || Đài thiên văn Zvjezdarnica Višnjan || K. Korlević
|-
| 22756 Manpreetkaur ||  || 18 tháng 11 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 22757 Klimcak ||  || 21 tháng 11 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 22758 Lemp ||  || 21 tháng 11 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 22759 - ||  || 11 tháng 12 năm 1998 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 22760 - ||  || 12 tháng 12 năm 1998 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 22761 - ||  || 16 tháng 12 năm 1998 || Woomera || F. B. Zoltowski
|-
| 22762 - ||  || 27 tháng 12 năm 1998 || Gekko || T. Kagawa
|-
| 22763 - ||  || 10 tháng 1 năm 1999 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 22764 - ||  || 10 tháng 1 năm 1999 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 22765 - ||  || 12 tháng 1 năm 1999 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 22766 - ||  || 9 tháng 1 năm 1999 || Đài thiên văn Zvjezdarnica Višnjan || K. Korlević
|-
| 22767 - ||  || 14 tháng 1 năm 1999 || Višnjan Observatory || K. Korlević
|-
| 22768 - ||  || 15 tháng 1 năm 1999 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 22769 Aurelianora ||  || 19 tháng 1 năm 1999 || Gnosca || S. Sposetti
|-
| 22770 - ||  || 24 tháng 1 năm 1999 || Woomera || F. B. Zoltowski
|-
| 22771 - ||  || 10 tháng 2 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 22772 - ||  || 10 tháng 2 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 22773 - ||  || 10 tháng 2 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 22774 - ||  || 10 tháng 2 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 22775 Jasonelloyd ||  || 10 tháng 2 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 22776 Matossian ||  || 10 tháng 2 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 22777 McAliley ||  || 10 tháng 2 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 22778 - ||  || 12 tháng 2 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 22779 - ||  || 19 tháng 3 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 22780 McAlpine ||  || 20 tháng 3 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 22781 - ||  || 10 tháng 4 năm 1999 || Đài thiên văn Zvjezdarnica Višnjan || K. Korlević
|-
| 22782 Kushalnaik ||  || 15 tháng 4 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 22783 Teng ||  || 11 tháng 4 năm 1999 || Anderson Mesa || LONEOS
|-
| 22784 Theresaoei ||  || 10 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 22785 - ||  || 10 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 22786 Willipete ||  || 12 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 22787 - ||  || 14 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 22788 von Steuben ||  || 15 tháng 5 năm 1999 || Anderson Mesa || LONEOS
|-
| 22789 - ||  || 18 tháng 5 năm 1999 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 22790 - ||  || 20 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 22791 Twarog ||  || 14 tháng 6 năm 1999 || Farpoint || G. Bell
|-
| 22792 - || 1999 NU || 7 tháng 7 năm 1999 || Đài thiên văn Zvjezdarnica Višnjan || K. Korlević
|-
| 22793 - ||  || 12 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 22794 Lindsayleona ||  || 13 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 22795 - ||  || 14 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 22796 - ||  || 14 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 22797 - ||  || 14 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 22798 - ||  || 14 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 22799 - ||  || 14 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 22800 - ||  || 14 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-

Tham khảo


title: Melissodes elegans

text:
Melissodes elegans là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được LaBerge mô tả khoa học năm 1961.

Chú thích

Tham khảo

Melissodes
Động vật được mô tả năm 1961


title: Tagmersheim

text:
Tagmersheim là một đô thị ở huyện Donau-Ries trong bang Bayern nước Đức. Đô thị Tagmersheim có diện tích 15,95 km².

Tham khảo


title: Cá mòi Malagarasi

text:
Cá mòi Malagarasi, tên khoa học Mesobola spinifer, là một loài cá vây tia thuộc họ Cyprinidae. Loài này có ở Burundi và Tanzania.

Môi trường sống tự nhiên của chúng là sông ngòi, sông có nước theo mùa, hồ nước ngọt, đầm nước ngọt, và vùng đồng bằng nội địa. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Natakimazi, G. & Hanssens, M. 2005. Mesobola spinifer. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.
 Eschmeyer, William N., ed. 1998. Catalog of Fishes. Special Publication of the Center for Biodiversity Research and Information, núm. 1, vol. 1-3. California Academy of Sciences. San Francisco, California, Estados Unidos. 2905. ISBN 0-940228-47-5.
 Fenner, Robert M.: The Conscientious Marine Aquarist. Neptune City, Nueva Jersey,Estados Unidos: T.F.H. Publications, 2001.
 Helfman, G., B. Collette y D. Facey: The diversity of fishes. Blackwell Science, Malden, Massachusetts,Estados Unidos, 1997.
 Moyle, P. y J. Cech.: Fishes: An Introduction to Ichthyology, 4a. edición, Upper Saddle River, Nueva Jersey, Estados Unidos: Prentice-Hall. Año 2000.
 Nelson, J.: Fishes of the World, 3a. edición. Nueva York, Estados Unidos: John Wiley and Sons. Año 1994.
 Wheeler, A.: The World Encyclopedia of Fishes, 2a. edición, Londres: Macdonald. Año 1985.
 AQUATAB

S
Động vật được mô tả năm 1971


title: Osmia sandhouseae

text:
Osmia sandhouseae là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Mitchell mô tả khoa học năm 1927.

Chú thích

Tham khảo

Osmia
Động vật được mô tả năm 1927


title: (6242) 1990 OJ2

text:
{{DISPLAYTITLE:(6242) 1990 OJ2}}

(6242) 1990 OJ2 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henry E. Holt ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 29 tháng 7 năm 1990.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 6001–7000

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser

Thiên thể phát hiện năm 1990
Được phát hiện bởi Henry E. Holt
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Labrihe

text:
Labrihe  là một xã thuộc tỉnh Gers trong vùng Occitanie miền nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Gers

Tham khảo

Xã của Gers


title: Dicranomyia praepostera

text:
Dicranomyia praepostera là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Memecylon hullettii

text:
Memecylon hullettii là một loài thực vật thuộc họ Melastomataceae. Đây là loài đặc hữu của Malaysia. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Chua, L.S.L. 1998. Memecylon hullettii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Malaysia
Memecylon
Thực vật dễ tổn thương


title: USS Topeka

text:
Ba tàu chiến của Hải quân Hoa Kỳ từng được đặt cái tên USS Topeka, theo tên thủ phủ Topeka của tiểu bang Kansas:

 USS Topeka (PG-35) là một pháo hạm mua tại Anh năm 1898, nguyên được hãng Howaldtswerke tại Kiel chế tạo như là chiếc Diogenes và được thỉnh thoảng sử dụng cho đến năm 1929
 USS Topeka (CL-67) là một tàu tuần dương hạng nhẹ thuộc lớp Cleveland phục vụ từ năm 1944, sau đó cải biến thành một tàu tuần dương tên lửa điều khiển thuộc lớp Providence và phục vụ cho đến năm 1969
 USS Topeka (SSN-754) là một tàu ngầm tấn công chạy năng lượng hạt nhân thuộc lớp Los Angeles được đưa vào hoạt động năm 1989 và hiện vẫn đang phục vụ

Tên gọi tàu chiến Hải quân Hoa Kỳ


title: 8348 Bhattacharyya

text:
8348 Bhattacharyya (tên chỉ định: 1988 BX) là một tiểu hành tinh nằm ở rìa trong của vành đai chính. Nó được phát hiện bởi R. Rajamohan ở đài thiên văn Vainu Bappu ở Kavalur, Ấn Độ, ngày 26 tháng 1 năm 1988. Nó được đặt theo tên Jagadish Chandra Bhattacharyya.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 8001–9000

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser

Thiên thể phát hiện năm 1988
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Aulostyrax

text:
Aulostyrax là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được Maulik miêu tả khoa học năm 1929.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Aulostyrax heterospathi Gressitt, 1957
 Aulostyrax nuciferae Maulik, 1929

Chú thích

Tham khảo

Cryptonychini


title: Cercié

text:
Cercié là một xã thuộc tỉnh Rhône trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes phía đông nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 222 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE

Xã của Rhône


title: Saint-Michel-Tubœuf

text:
Saint-Michel-Tubœuf là một xã ở tỉnh Orne Hauts-de-France tây bắc nước Pháp. Xã Saint-Michel-Tubœuf nằm ở khu vực có độ cao trung bình 230 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintmicheltuboeuf


title: Lachassagne

text:
Lachassagne là một xã thuộc tỉnh Rhône trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes phía đông nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 250 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Rhône


title: Altenberg bei Linz

text:
Altenberg bei Linz là một đô thị thuộc huyện Urfahr-Umgebung thuộc bang Oberösterreich, Áo. Đô thị  có diện tích 36 km², dân số thời điểm năm 2006 là 4257 người.

Tham khảo


title: Aforia circinata

text:
Aforia circinata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

C
C
C
H
H


title: Holostixa

text:
Holostixa là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Detunda

text:
Detunda là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae
Ennominae


title: Saint-Yrieix-la-Perche (tổng)

text:
Tổng Saint-Yrieix-la-Perche là một tổng của Pháp tọa lạc tại tỉnh Haute-Vienne trong vùng Nouvelle-Aquitaine.

Địa lý
Tổng này được tổ chức xung quanh Saint-Yrieix-la-Perche trong quận Limoges. Độ cao khu vực này là 237 m (Le Chalard) đến 498 m (Saint-Yrieix-la-Perche) độ cao trung bình trên mực nước biển là 362 m.

Hành chính

Phân chia đơn vị hành chính
Tổng Saint-Yrieix-la-Perche được chia thành 5 xã và khoảng 10 736 người (điều tra dân số năm 1999 không tính trùng dân số).

|-
| Le Chalard || align="right" | 246 || align="right" | 87500 || align="right" | 87031
|-
| Coussac-Bonneval || align="right" | 1 379 || align="right" | 87500 || align="right" | 87049
|-
| Glandon || align="right" | 771 || align="right" | 87500 || align="right" | 87071
|-
| Ladignac-le-Long || align="right" | 1 089 || align="right" | 87500 || align="right" | 87082
|-
| Saint-Yrieix-la-Perche || align="right" | 7 251 || align="right" | 87500 || align="right" | 87187
|}

Thông tin nhân khẩu

Xem thêm
 Haute-Vienne
 Quận của Haute-Vienne
 Tổng của Haute-Vienne
 Xã của Haute-Vienne
 Danh sách các tổng ủy viên của Haute-Vienne

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Tổng Saint-Yrieix-la-Perche sur le site của Insee
 plan của Tổng Saint-Yrieix-la-Perche sur Mapquest
 Localisation của Tổng Saint-Yrieix-la-Perche sur une carte de France

Saint-Yrieix-la-Perche


title: Bài toán người bán hàng

text:
Bài toán người bán hàng (tiếng Anh: travelling salesman problem - TSP) là một bài toán NP-khó thuộc thể loại tối ưu rời rạc hay tổ hợp được nghiên cứu trong vận trù học hoặc lý thuyết khoa học máy tính. Bài toán được phát biểu như sau. Cho trước một danh sách các thành phố và khoảng cách giữa chúng, tìm chu trình ngắn nhất thăm mỗi thành phố đúng một lần.

Bài toán được nêu ra lần đầu tiên năm 1930 và là một trong những bài toán được nghiên cứu sâu nhất trong tối ưu hóa. Nó thường được dùng làm thước đo cho nhiều phương pháp tối ưu hóa. Mặc dù bài toán rất khó giải trong trường hợp tổng quát, có nhiều phương pháp giải chính xác cũng như heuristic đã được tìm ra để giải quyết một số trường hợp có tới hàng chục nghìn thành phố.

Ngay trong hình thức phát biểu đơn giản nhất, bài toán TSP đã có nhiều ứng dụng trong lập kế hoạch, hậu cần, cũng như thiết kế vi mạch.

Trong lý thuyết độ phức tạp tính toán, phiên bản quyết định của TSP (cho trước độ dài L, xác định xem có tồn tại hay không một chu trình đi qua mỗi đỉnh đúng một lần và có độ dài nhỏ hơn L) thuộc lớp NP-đầy đủ. Do đó, có nhiều khả năng là thời gian xấu nhất của bất kì thuật toán nào cho TSP đều tăng theo cấp số nhân với số thành phố.

TSP có một vài ứng dụng thậm chí trong dạng thức nguyên thủy của nó như lập kế hoạch, logistic, và sản xuất các microchip. Thay đổi đi chút ít nó xuất hiện như một bài toán con trong rất nhiều lĩnh vực như việc phân tích gen trong sinh học. Trong những ứng dụng này, khái niệm thành phố có thể thay đổi thành khách hàng, các điểm hàn trên bảng mạch, các mảnh DNA trong gen, và khái niệm khoảng cách có thể biểu diễn bởi thời gian du lịch hay giá thành, hay giống như sự so sánh giữa các mảnh DNA với nhau. Trong nhiều ứng dụng, các hạn chế truyền thống như giới hạn tài nguyên hay giới hạn thời gian thậm chí còn làm cho bài toán trở nên khó hơn.

Trong lý thuyết của độ phức tạp tính toán, phiên bản quyết định của bài toán TSP thuộc lớp NP-đầy đủ. Vì vậy không có giải thuật hiệu quả nào cho việc giải bài toán TSP. Hay nói cách khác, giống như thời gian chạy xấu nhất cho bất ký giải thuật nào cho bài toán TSP tăng theo hàm mũ với số lượng thành phố, vì vậy thậm chí nhiều trường hợp với vài trăm thành phố cũng đã mất vài năm CPU để giải một cách chính xác.

Lịch sử
Nguồn gốc của bài toán người bán hàng vẫn chưa được biết rõ. Một cuốn sổ tay dành cho người bán hàng xuất bản năm 1832 có đề cập đến bài toán này và có ví dụ cho chu trình trong nước Đức và Thụy Sĩ, nhưng không chứa bất kì nội dung toán học nào.

Bài toán người bán hàng được định nghĩa trong thế kỉ 19 bởi nhà toán học Ireland William Rowan Hamilton và nhà toán học Anh Thomas Kirkman. Trò chơi Icosa của Hamilton là một trò chơi giải trí dựa trên việc tìm kiếm chu trình Hamilton. Trường hợp tổng quát của TSP có thể được nghiên cứu lần đầu tiên bởi các nhà toán học ở Vienna và Harvard trong những năm 1930, đặc biệt là Karl Menger, người đã định nghĩa bài toán, xem xét thuật toán hiển nhiên nhất cho bài toán, và phát hiện ra thuật toán láng giềng gần nhất là không tối ưu.

Hassler Whitney ở đại học Princeton đưa ra tên bài toán người bán hàng ngay sau đó.

Trong những năm 1950 và 1960, bài toán trở nên phổ biến trong giới nghiên cứu khoa học ở châu Âu và Mỹ. George Dantzig, Delbert Ray Fulkerson và Selmer M. Johnson ở công ty RAND tại Santa Monica đã có đóng góp quan trọng cho bài toán này, biểu diễn bài toán dưới dạng quy hoạch nguyên và đưa ra phương pháp mặt phẳng cắt để tìm ra lời giải. Với phương pháp mới này, họ đã giải được tối ưu một trường hợp có 49 thành phố bằng cách xây dựng một chu trình và chứng minh rằng không có chu trình nào ngắn hơn. Trong những thập niên tiếp theo, bài toán được nghiên cứu bởi nhiều nhà nghiên cứu trong các lĩnh vực toán học, khoa học máy tính, hóa học, vật lý, và các ngành khác.

Năm 1972, Richard M. Karp chứng minh rằng bài toán chu trình Hamilton là NP-đầy đủ, kéo theo bài toán TSP cũng là NP-đầy đủ. Đây là một lý giải toán học cho sự khó khăn trong việc tìm kiếm chu trình ngắn nhất.

Một bước tiến lớn được thực hiện cuối thập niên 1970 và 1980 khi Grötschel, Padberg, Rinaldi và cộng sự đã giải được những trường hợp lên tới 2392 thành phố, sử dụng phương pháp mặt phẳng cắt và nhánh cận.

Trong thập niên 1990, Applegate, Bixby, Chvátal, và Cook phát triển một chương trình mang tên Concorde giải được nhiều trường hợp có độ lớn kỉ lục hiện nay. Gerhard Reinelt xuất bản một bộ dữ liệu các trường hợp có độ khó khác nhau mang tên TSPLIB năm 1991, và nó đã được sử dụng bởi nhiều nhóm nghiên cứu để so sánh kết quả. Năm 2005, Cook và cộng sự đã giải được một trường hợp có 33810 thành phố, xuất phát từ một bài toán thiết kế vi mạch. Đây là trường hợp lớn nhất đã được giải trong TSPLIB. Trong nhiều trường hợp khác với hàng triệu thành phố, người ta đã tìm được lời giải với sai số không quá 1% so với lời giải tối ưu.

Phát biểu

Có một người giao hàng cần đi giao hàng tại n thành phố. Anh ta xuất phát từ một thành phố nào đó, đi qua các thành phố khác để giao hàng và trở về thành phố ban đầu. Mỗi thành phố chỉ đến một lần, và khoảng cách từ một thành phố đến các thành phố khác đã được biết trước. Hãy tìm một chu trình (một đường đi khép kín thỏa mãn điều kiện trên) sao cho tổng độ dài các cạnh là nhỏ nhất.

Dưới dạng đồ thị

Bài toán người bán hàng có thể được mô hình hoá như một đồ thị vô hướng có trọng số, trong đó mỗi thành phố là một đỉnh của đồ thị còn đường đi giữa các thành phố là mỗi cạnh. Khoảng cách giữa hai thành phố là độ dài cạnh. Đây là vấn đề cực tiểu hoá với điểm đầu và điểm cuối là cùng một đỉnh sau khi thăm hết các đỉnh còn lại đúng một lần. Mô hình này thường là một đồ thị đầy đủ (giữa mỗi cặp đỉnh đều có cạnh). Nếu không có đường giữa hai thành phố thì có thể thêm một cạnh với độ dài đủ lớn vào đồ thị mà không ảnh hưởng đến kết quả tối ưu sau cùng.

Đối xứng và bất đối xứng

Trong bài toán TSP đối xứng, khoảng cách giữa hai thành phố là không đổi dù đi theo chiều nào. Như vậy đồ thị trong bài toán này là đồ thị vô hướng. Việc đối xứng này làm giảm đi một nửa số lời giải có thể. Trong khi đó, với bài toán TSP bất đối xứng thì đường đi giữa hai thành phố có thể chỉ một chiều hoặc có độ dài khác nhau giữa mỗi chiều, tạo nên đồ thị có hướng. Các tai nạn giao thông, đường một chiều hay phí hàng không giữa các thành phố với phí điểm xuất phát và điểm đến khác nhau là những ví dụ về sự bất đối xứng.

Tìm kiếm lời giải

Cũng như các bài toán NP-khó khác, có các hướng sau đây để tiếp cận bài toán người bán hàng.
 Thiết kế thuật toán tìm kiếm lời giải tối ưu (thường hoạt động hiệu quả cho những trường hợp nhỏ).
 Thiết kế thuật toán heuristic để tìm những lời giải tốt nhưng không nhất thiết tối ưu.
 Thiết kế thuật toán xấp xỉ để tìm những lời giải không quá lớn so với lời giải tối ưu.
 Giải quyết các trường hợp đặc biệt.

Ví dụ minh họa

Sử dụng thuật toán láng giềng gần nhất (tiếng Anh: nearest neighbour algorithm)
Các bước của thuật toán:
 Bước 1: Chọn một đỉnh bắt đầu V.
 Bước 2: Từ đỉnh hiện hành chọn cạnh nối có chiều dài nhỏ nhất đến các đỉnh chưa đến. Đánh dấu đã đến đỉnh vừa chọn.
 Bước 3: Nếu còn đỉnh chưa đến thì quay lại bước 2.
 Bước 4: Quay lại đỉnh V.

Bài toán có năm thành phố với khoảng cách giữa các thành phố được tính bằng km. Sử dụng thuật toán láng giềng gần nhất, bắt đầu lần lượt từ mỗi đỉnh, tìm đường đi thích hợp cho người bán hàng, cửa hàng đặt tại A và cần đi qua tất cả thành phố còn lại.
Bắt đầu với đỉnh A
 Từ A, đỉnh gần nhất là C, chiều dài AC = 8
 Từ C, đỉnh chưa viếng thăm gần nhất là E, CE = 4
 Từ E, đỉnh chưa viếng thăm gần nhất là B, EB = 15
 Từ B, đỉnh chưa viếng thăm gần nhất là D, BD = 10
 Không còn đỉnh chưa viếng thăm, vì vậy quay về A, DA = 14
Tổng chi phí ACEBDA là 8 + 4 + 15 + 10 + 14 = 51

Lặp lại bắt đầu với những đỉnh khác:

Có ba đường đi có chiều dài 45 km là giống nhau. Một nhân viên bán hàng có cửa hàng tại A, đường đi tốt nhất tìm ra bởi thuật toán láng giềng gần nhất là ABDCEA = 45 km

Công thức
Công thức: Bước đầu tiên để giải quyết trường hợp của TSPs lớn phải để tìm một công thức toán học tốt của vấn đề. Trong trường hợp của các vấn đề nhân viên bán hàng đi du lịch, các cấu trúc toán học là một đồ thị, ở mỗi thành phố được biểu thị bằng một điểm (hoặc nút) và dòng được rút ra kết nối hai nút (gọi là vòng cung hoặc cạnh). Liên kết với mỗi dòng là một khoảng cách (hoặc chi phí). Khi nhân viên bán hàng có thể nhận được từ mỗi thành phố để mọi thành phố khác trực tiếp, sau đó đồ thị được cho là hoàn chỉnh. Một chuyến đi vòng quanh những thành phố tương ứng với một số tập hợp con của các dòng, và được gọi là một tour du lịch hoặc một chu trình Hamilton (Đường đi Hamilton) trong lý thuyết đồ thị. Chiều dài của một tour du lịch là tổng độ dài của các đường trong chuyến đi vòng quanh.

Tùy thuộc vào có hay không sự chỉ đạo, trong đó một cạnh của đồ thị là đi qua các vấn đề, một trong những phân biệt đối xứng từ đối xứng đi vấn đề nhân viên bán hàng. Xây dựng các bất đối xứng TSP trên m thành phố, một trong những giới thiệu không-một biến

và do thực tế là tất cả các nút của đồ thị phải có đúng một cạnh chỉ tay về phía nó và một trong những chỉ đi từ nó, có được một vấn đề chuyển nhượng cổ điển. Những khó khăn này một mình là không đủ vì công thức này sẽ cho phép "subtours", có nghĩa là, nó sẽ cho phép các vòng phân chia xảy ra. Vì lý do này, một mô hình thích hợp của các vấn đề đi du lịch nhân viên bán hàng không đối xứng phải loại bỏ những subtours từ xem xét việc bổ sung "subtour loại bỏ" hạn chế. Vấn đề sau đó trở thành

nơi mà K là bất kỳ tập hợp con thích hợp khác rỗng trong những thành phố 1,..., m. Chi phí c ij được phép khác với chi phí c ji. Lưu ý rằng có m (m-1) không-một biến trong công thức này.

Xây dựng các đối xứng đi vấn đề nhân viên bán hàng, người ta ghi nhận rằng hướng đi qua là không đáng kể, do đó c ij = c ji. Từ hướng không quan trọng bây giờ, người ta có thể xem xét các đồ thị, nơi chỉ có một vòng cung (vô hướng) giữa hai nút. Vì vậy, chúng tôi cho x j e { 0,1 } là biến quyết định nơi j chạy qua tất cả các cạnh E của đồ thị vô hướng và c j là chi phí đi cạnh đó. Để tìm một tour du lịch trong biểu đồ này, người ta phải chọn một tập hợp con của các cạnh như vậy mà tất cả các nút được chứa trong hai chính xác của các cạnh được lựa chọn. Như vậy, vấn đề có thể được xây dựng như một vấn đề 2 khớp trong đồ thị G v có m (m-1) / 2 không-một biến, tức là một nửa số lượng các công tác xây dựng trước đó. Như trong trường hợp bất đối xứng, subtours phải được loại bỏ thông qua hạn chế loại bỏ subtour. Vấn đề do đó có thể được xây dựng như:

Các thuật toán
Các thuật toán: phương pháp chính xác để giải quyết vấn đề như vậy đòi hỏi các thuật toán tạo ra cả một giới hạn dưới và một trên ràng buộc về giá trị nhỏ nhất thực sự của các trường hợp vấn đề. Bất kỳ tour du lịch vòng quanh chuyến đi mà đi qua mỗi thành phố đúng một lần là một giải pháp khả thi với một chi phí nhất định mà không thể nhỏ hơn so với các tour du lịch chi phí tối thiểu. Thuật toán xây dựng các giải pháp khả thi, và do đó giới hạn trên đối với các giá trị tối ưu, được gọi là công nghệ tự động. Những giải pháp chiến lược sản xuất câu trả lời nhưng không có bất kỳ đảm bảo chất lượng như thế nào xa họ có thể từ câu trả lời tối ưu. Các thuật toán heuristic mà cố gắng để tìm ra giải pháp khả thi trong một nỗ lực duy nhất được gọi là công nghệ tự động xây dựng trong khi các thuật toán đó lặp đi lặp lại thay đổi và cố gắng cải thiện một số giải pháp bắt đầu được gọi là công nghệ tự động cải thiện. Khi một giải pháp có được phụ thuộc vào điểm xuất phát ban đầu của thuật toán, cùng một thuật toán có thể được sử dụng nhiều lần từ nhiều điểm khởi đầu (ngẫu nhiên). Đối với một cuộc khảo sát tuyệt vời của công nghệ tự động cải thiện ngẫu nhiên, xem Junger, Reinelt và Rinaldi (1994). Thông thường, nếu một trong những nhu cầu một giải pháp nhanh chóng, người ta có thể giải quyết cho một thuật toán heuristic được thiết kế tốt đã được chứng minh bằng thực nghiệm để tìm tour du lịch "gần như tối ưu" đến nhiều vấn đề TSP. Nghiên cứu của Johnson (1990), và Junger, Reinelt và Rinaldi (1994)  mô tả thuật toán tìm giải pháp cho TSPs rất lớn (vấn đề với hàng chục ngàn, thậm chí hàng triệu biến) để trong vòng 2% của tối ưu trong thời gian rất hợp lý. Đối với phương pháp tiếp cận thuật toán di truyền để TSP, xem Potvin (1996), cách tiếp cận ủ mô phỏng thấy Aarts, et al. (1988), cách tiếp cận mạng lưới thần kinh, xem Potvin (1993), và cách tiếp cận tìm kiếm kỵ, xem Fiechter (1990). Bảo lãnh thực hiện cho chẩn đoán được đưa ra trong Johnson và Papadimitriou (1985), phân tích xác suất của công nghệ tự động sẽ được thảo luận trong Karp và Steele (1985), và sự phát triển và thử nghiệm thực tế về chẩn đoán được báo cáo trong Golden và Stewart (1985).

Để biết về sự gần gũi của các ràng buộc trên với giá trị tối ưu, người ta cũng phải biết một thấp hơn ràng buộc về giá trị tối ưu. Nếu trên và giới hạn dưới trùng, một bằng chứng của tối ưu là đạt được. Nếu không, một ước tính bảo thủ của sai số tương đối thực sự của các ràng buộc trên được cung cấp bởi sự khác biệt của phần trên và phần dưới bị ràng buộc chia cho ràng buộc thấp hơn. Do đó, cần cả trên và kỹ thuật ranh giới thấp hơn để tìm thể chứng minh giải pháp tối ưu cho các vấn đề tổ hợp khó khăn hoặc thậm chí để có được các giải pháp đáp ứng một sự đảm bảo chất lượng.

Vì vậy, làm thế nào để có được và cải thiện thấp hơn ràng buộc? Một thư giãn của một vấn đề tối ưu hóa là một vấn đề tối ưu hóa mà bộ các giải pháp khả thi đúng có chứa tất cả các giải pháp khả thi của vấn đề ban đầu và có giá trị hàm mục tiêu nhỏ hơn hoặc bằng với đúng giá trị hàm mục tiêu cho các điểm khả thi cho vấn đề ban đầu. Do đó chúng tôi thay thế các "true" vấn đề bằng một với một khu vực có tính khả thi hơn đó là khả năng giải quyết dễ dàng hơn. Thư giãn này được tiếp tục tinh chế để thắt chặt các khu vực có tính khả thi để nó đại diện cho chặt chẽ hơn vấn đề thực sự. Các kỹ thuật tiêu chuẩn để đạt được giới hạn thấp hơn trên các vấn đề TSP là sử dụng một thư giãn mà là dễ dàng hơn để giải quyết hơn vấn đề ban đầu. Những nới lỏng có thể có một trong hai bộ khả thi rời rạc hay liên tục. Một số nới lỏng đã được xem xét cho TSP. Trong số đó là thư giãn n-đường dẫn, thư giãn chuyển nhượng, thư giãn 2 phù hợp, thư giãn 1-cây, và các chương trình thư giãn tuyến tính. Để tạo ra một cách ngẫu nhiên TSPs không đối xứng, vấn đề có đến 7500 thành phố đã được giải quyết bằng cách sử dụng thư giãn khoán, trong đó cho biết thêm subtours trong một khuôn khổ chi nhánh và ràng buộc và trong đó sử dụng một phỏng đoán ranh giới trên dựa trên subtour vá, (Miller và Pekny, 1991) . Đối với TSP đối xứng, thư giãn 1-cây và nới lỏng 2 phù hợp đã thành công nhất. Những nới lỏng đã được nhúng vào một khuôn khổ chi nhánh và cắt.

Quá trình tìm kiếm hạn chế được vi phạm bởi một thư giãn nhất định, được gọi là một máy bay cắt kỹ thuật và tất cả những thành công cho các vấn đề TSP lớn đã sử dụng máy bay để cắt liên tục thắt chặt việc xây dựng của vấn đề. Điều quan trọng cần nhấn mạnh rằng tất cả các phương pháp tính toán thành công với TSP sử dụng khía cạnh-định bất bình đẳng như cắt máy bay. Máy bay cắt chung loại của văn học lập trình số nguyên sử dụng đơn cơ sở-đại diện để có được cắt giảm, chẳng hạn như Gomory hoặc cắt giảm giao lộ, từ lâu đã bị bỏ rơi vì tính chất hội tụ nghèo.

Một trong những cắt giảm đơn giản đã được chứng minh để xác định các khía cạnh của TSP polytope cơ bản là cắt giảm loại bỏ subtour. Bên cạnh những khó khăn, bất bình đẳng lược, sự bất bình đẳng cây bè lũ, con đường, xe cút kít và xe đạp bất bình đẳng, bất bình đẳng thang và vương miện đã được hiển thị để xác định các khía cạnh của polytope này. Lý thuyết cơ bản của thế hệ khía cạnh cho việc đi lại vấn đề nhân viên bán hàng đối xứng được cung cấp trong Grötschel và Padberg (1985) và Junger, Reinelt và Rinaldi (1994). Các mô tả thuật toán như thế nào chúng được sử dụng trong việc cắt giảm các cách tiếp cận chiếc máy bay sẽ được thảo luận trong Padberg và Rinaldi (1991) và Junger, Reinelt và Rinaldi (1994). Triển khai thực hiện xử lý song song được trình bày trong Christof và Reinelt (1995)  và Applegate, et al. (1998). Cắt giảm các thủ tục máy bay sau đó có thể được nhúng vào một cây tìm kiếm được gọi là chi nhánh và cắt giảm. Một số vấn đề TSP lớn nhất giải quyết đã sử dụng xử lý song song để hỗ trợ trong việc tìm kiếm tối ưu. Theo sự hiểu biết của chúng ta về cấu trúc toán học cơ bản của vấn đề TSP được cải thiện, và với sự tiến bộ liên tục trong công nghệ máy tính, có khả năng là nhiều vấn đề tối ưu hóa tổ hợp khó khăn và quan trọng sẽ được giải quyết bằng cách kết hợp cắt thủ tục thế hệ máy bay, chẩn đoán, sửa chữa biến thông qua tác động hợp lý và giảm chi phí và tìm kiếm cây.

Ứng dụng

Người ta có thể hỏi, tuy nhiên, cho dù vấn đề để nhận được tất cả sự chú ý của nó có. Ngoài việc là một "polytope" của một vấn đề tối ưu hóa tổ hợp khó khăn từ một phức tạp điểm lý thuyết của xem, có những trường hợp quan trọng của các vấn đề thực tế có thể được xây dựng như các vấn đề TSP và nhiều vấn đề khác là những khái quát của vấn đề này. Bên cạnh việc khoan mạch in bảng mô tả ở trên, vấn đề có cấu trúc TSP xảy ra trong phân tích cấu trúc của các tinh thể, (Bland và Shallcross, 1987), các đại tu động cơ tuốc bin khí (Pante, Lowe và Chandrasekaran, 1987), trong xử lý vật liệu trong một nhà kho (Ratliff và Rosenthal, 1981), trong việc cắt giảm các vấn đề chứng khoán, (Garfinkel, 1977), các phân nhóm của các mảng dữ liệu, (Lenstra và Rinooy Kạn, 1975), trình tự các công việc trên một máy tính duy nhất (và Gilmore Gomory, 1964) và phân công các tuyến đường cho máy bay của một hạm đội quy định (Boland, Jones, và Nemhauser, 1994). Biến thể có liên quan về vấn đề nhân viên bán hàng đi du lịch bao gồm các nguồn tài nguyên hạn chế đi du lịch vấn đề nhân viên bán hàng trong đó có các ứng dụng trong lập kế hoạch với thời hạn tổng hợp (Pekny và Miller, 1990). Nghiên cứu này cũng cho thấy giải thưởng thu thập đi vấn đề nhân viên bán hàng (Balas, 1989) và các vấn đề Orienteering (Golden, Levy và Vohra, 1987) là trường hợp đặc biệt của tài nguyên hạn chế TSP. Quan trọng nhất là vấn đề nhân viên bán hàng đi du lịch thường thể hiện như một bài toán con trong nhiều vấn đề tổ hợp phức tạp, là nổi tiếng và quan trọng nhất trong số đó là vấn đề định tuyến xe, có nghĩa là, vấn đề xác định cho một đội xe mà khách hàng sẽ được phục vụ bởi mỗi chiếc xe và theo thứ tự mỗi chiếc xe nên đến các khách hàng được giao. Đối với các cuộc điều tra có liên quan, xem Christofides (1985) và Fisher (1987).

Thuật toán tối ưu hóa đã được áp dụng cho nhiều vấn đề tối ưu hóa tổ hợp khác nhau, từ phân bậc hai với Proteingấp hoặc định tuyến xe (Vehicle routing problem) và rất nhiều phương pháp có nguồn gốc đã được thích nghi với các vấn đề năng động trong thực tế các biến ngẫu nhiên, các vấn đề ngẫu nhiên, đa mục tiêu và triển khai song song. Nó cũng đã được sử dụng để sản xuất các giải pháp gần tối ưu cho vấn đề nhân viên bán hàng đi du lịch. Họ có lợi thế hơn mô phỏng luyện kim (Simulated annealing) và thuật toán di truyền (Genetic algorithm) của phương pháp tiếp cận vấn đề tương tự khi đồ thị có thể thay đổi tự động; thuật toán đàn kiến có thể chạy liên tục và thích ứng với những thay đổi trong thời gian thực. Đây là quan tâm trong mạng định tuyến (Network routing) và các hệ thống giao thông đô thị.

Các thuật toán ACO đầu tiên được gọi là hệ thống Ant  và nó nhằm mục đích để giải quyết vấn đề nhân viên bán hàng đi du lịch, trong đó mục đích là để tìm ngắn chuyến đi vòng quanh để liên kết một loạt các thành phố. Các thuật toán chung là tương đối đơn giản và dựa trên một tập hợp các kiến, mỗi người làm của vòng các chuyến đi có thể cùng các thành phố. Ở mỗi giai đoạn, các kiến lựa chọn để di chuyển từ một thành phố khác theo một số quy tắc:

1. Nó phải đến mỗi thành phố đúng một lần.

2. Một thành phố xa xôi có ít cơ hội được lựa chọn (khả năng hiển thị.

3. Cường độ cao hơn đường mòn pheromone đặt ra trên một cạnh giữa hai thành phố, lớn hơn xác suất mà cạnh đó sẽ được chọn.

4. Đã hoàn thành cuộc hành trình của nó, là kiến gia gửi pheromone hơn trên tất cả các cạnh nó đi qua, nếu cuộc hành trình ngắn.

5. Sau mỗi lần lặp, những con đường mòn các kích thích tố bay hơi.

Độ phức tạp tính toán
Phiên bản quyết định của bài toán người bán hàng là NP-đầy đủ. Ngay cả khi khoảng cách giữa các thành phố là khoảng cách Euclide, bài toán vẫn là NP-khó.

- Với n thành phố thì có: 1/2 × (n − 1)! đường đi.

 + Giả sử n = 16 =>> 1/2 * 15! = 6.54 ×1011 đường đi =>> Số đường đi quá lớn.

Độ phức tạp của tính xấp xỉ
Trong trường hợp tổng quát, bài toán người bán hàng là NPO-đầy đủ. Khi các khoảng cách thỏa mãn bất đẳng thức tam giác và đối xứng, bài toán là APX-đầy đủ và thuật toán Christofides có thể tìm lời giải xấp xỉ không quá 1,5 lần lời giải tối ưu.

Khi các khoảng cách là bất đối xứng nhưng thỏa mãn bất đẳng thức tam giác, thuật toán tốt nhất hiện nay đạt tỉ lệ xấp xỉ .

Các trường hợp đặc biệt

Cải thiện ngẫu nhiên
Tối ưu hóa chuỗi Markov thuật toán sử dụng để phát tìm kiếm địa phương phụ các thuật toán có thể tìm thấy một con đường rất gần với các tuyến đường tối ưu cho 700 đến 800 thành phố.
TSP là một chuẩn mực cho nhiều chẩn đoán chung đưa ra để tối ưu hóa tổ hợp như các thuật toán di truyền, tìm kiếm Tabu, kiến thuộc địa tối ưu hóa và các phương pháp entropy chéo.

Không gian Euclide
Khi các thành phố là các điểm trong không gian Euclide, bài toán vẫn là NP-đầy đủ. Tuy nhiên, khi số chiều của không gian là hằng số, có thuật toán để tìm lời giải xấp xỉ với độ chính xác bất kì. Cụ thể hơn, với bất kì , và  là số chiều của không gian Euclide, có thuật toán chạy trong thời gian  và tìm ra lời giải không quá  lời giải tối ưu.

Ghi chú

Liên kết ngoài

Tiếng Anh:
 Demo applet of a genetic algorithm solving TSP and VRPTW online
 TSPLIB
 Travelling Salesman Problem  at Georgia Tech
 Example of finding approximate solution of TSP problem using a  genetic algorithm
 A Java implementation of a TSP-solution using JGAP (Java Genetic Algorithms Package). The technique used is a Genetic Algorithm.
 Solution of the Travelling Salesman Problem using a Kohonen Map
 Kohonen Neural Network  applied to the Traveling Salesman Problem (using three dimensions).
 Most TSP loop families grow polynomially Private web page shows that a method exists for obtaining a set of optimal "travelling salesman" routes that is a member of a family that grows no faster than about 2nIn2. However, even for large n, the method yields a polynomial rate for most sets of fields of nodes.
 VisualBots  - Freeware multi-agent simulator in Microsoft Excel. Sample programs include genetic algorithm, ACO, and simulated annealing solutions to TSP.
 Work-in-progress attempted proof  on private web page of polynomial calculation time on the 2-D undirected graph.
 Links to TSP source codes
 http://www.delphiforfun.org/Programs/traveling_salesman.htm The Travelling Salesman Problem (TSP) requires that we find the shortest path visiting each of a given set of cities and returning to the starting point.
 CONCORDE  Home of the CONCORDE TSP Solver, an ANSI C library dedicated to solving the TSP problem.
   tham khảo

Lý thuyết đồ thị
Vận trù học
Bài toán NP-đủ
Giải thuật lý thuyết đồ thị
Lý thuyết đồ thị trong các bài toán tính toán


title: Lasioglossum proximatum

text:
Lasioglossum proximatum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1879.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1879


title: Fulguropsis feldmanni

text:
Fulguropsis feldmanni là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Melongenidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Fulguropsis


title: Chthoneis rex

text:
Chthoneis rex là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bechyne miêu tả khoa học năm 1956.

Chú thích

Tham khảo

Chthoneis


title: 160 (số)

text:
Trong toán học
 160 (một trăm sáu mươi) là một số tự nhiên ngay sau 159 và ngay trước 161.

Trong viễn thông
 Số ký tự cho phép trong một dịch vụ tin nhắn ngắn tiêu chuẩn

Tham khảo

Số chẵn


title: Veitchia spiralis

text:
Veitchia spiralis là loài thực vật có hoa thuộc họ Arecaceae. Loài này được H.Wendl. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1868.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

Veitchia
Thực vật được mô tả năm 1868


title: Perruel

text:
Perruel  là một xã thuộc tỉnh Eure trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Eure

Tham khảo

Xã của Eure


title: Tống Cung Đế

text:
Tống Cung Đế (chữ Hán: 宋恭帝, 2 tháng 11 năm 1271 - tháng 5 năm 1323), hay còn gọi là Doanh Quốc công, Tống Đế Hiển (宋帝㬎), tên thật là Triệu Hiển (趙㬎), là vị hoàng đế thứ 16 của triều đại nhà Tống trong lịch sử Trung Quốc. Ông nối ngôi sau cái chết của cha Tống Độ Tông vào năm 1274. Trong thời gian Cung Đế trị vì, triều đại nhà Tống luôn bị điên đảo trước cuộc xâm lược mạnh mẽ của binh đoàn Mông - Nguyên. Lúc này, đội quân Mông Cổ đã vượt qua dòng sông Dương Tử (Trường Giang), và trên đường tiến chiếm lấy vùng Hàng Châu. Bị giặc ép buộc phải đầu hàng, Thái hoàng Thái hậu nhà Nam Tống phải buộc sang chầu Mông - Nguyên. Sau đó, tuy chính quyền Nam Tống ra sức tìm cách kháng Nguyên, nhưng trước thế mạnh đối phương, Tống Cung Đế bị bắt.

Sau khi bị bắt, đối phương không giết ông, mà giáng phong ông làm Doanh quốc công, và đến năm 1289, Khả hãn Mông Cổ là Hốt Tất Liệt (Khubilai Khan, sau này là Nguyên Thế Tổ, chiếm trọn Trung Hoa) đưa Tống Cung Đế đến sống ở miền Tây Tạng, bắt ông phải cắt tóc đi tu. Trong thời gian làm nhà sư, Cung Đế đã có nhiều đóng góp to lớn với Phật giáo Trung Quốc, đặc biệt trong nửa cuộc đời còn lại của mình, ông chuyên tâm vào con đường dịch sách kinh của Phật giáo Tây Tạng thành tiếng Hoa để truyền bá cho dân tộc Trung Hoa về những giáo lý mới trong Phật giáo Lạt Ma Tây Tạng.

Nhưng, ông không bao giờ quên mình là Hoàng đế của Nam Tống, bản thân ông căm thù Mông Cổ, nhưng bất lực, nên ông tiêu khiển bằng cách làm thơ. Các bài thơ của ông thể hiện sự ước ao yên bình cho triều đại Nam Tống của mình, thể hiện ý chí căm thù Mông Nguyên, quyết không phục họ; cũng vì vậy, mà bài thơ này đã chọc tức đến Hoàng đế Mông Nguyên. Hậu quả là cái chết đã giáng xuống đầu ông vào năm 1323, lúc ông 53 tuổi.

Trước khi lên ngôi

Triệu Hiển là con trai thứ của Tống Độ Tông Triệu Kì, mẹ ông là hoàng hậu Toàn thị. Trên ông còn có một người anh là Triệu Thị do Dương thục phi hạ sinh. Ông chào đời tại đại nội kinh thành Lâm An vào ngày Kỉ Sửu tháng 9 ÂL năm Hàm Thuần thứ 7 (2 tháng 11 năm 1271) thời Tống Độ Tông. Tháng 11 ÂL năm thứ 9 (1273), được nhận chức Tả Vệ thượng tướng quân, tước Gia quốc công.

Ngày Quý Mùi tháng 7 ÂL năm thứ 10 (12 tháng 8 năm 1274), Độ Tông băng hà ở điện Gia Phúc. Quyền thần Giả Tự Đạo vào cung bàn chuyện lập vua mới. Quần thần đề nghị lập hoàng tử trưởng là Kiến Quốc công Triệu thị, nhưng Giả Tự Đạo muốn lập vua nhỏ tuổi để dễ khống chế, bèn lấy lý do lập đích tử, tôn Gia quốc công lên ngôi. Năm đó Triệu Hiển mới 4 tuổi, hoàng thái hậu Tạ thị lâm triều xưng chế.

Hoàng đế Nam Tống

Sự thất thế của Giả Tự Đạo
Ngày Giáp Thân (13 tháng 8), Tạ thái hậu phong vương cho các con của Độ Tông; Triệu Thị làm Cát vương; Triệu Bính làm Tín vương. Ngày Bính Tuất (15 tháng 8), tôn Tạ thái hậu là thái hoàng thái hậu, Toàn hoàng hậu trở thành hoàng thái hậu.

Lúc này thì Tương Dương, Phàn Thành đã thất thủ, Lưỡng Hoài hầu như bị quân Nguyên kiểm soát. Nguyên Thế Tổ lấy cớ Giả Tự Đạo bội ước, cử Bá Nhan thống chế các lộ binh mã gồm 20 vạn quân, có hàng tướng Lưu Chỉnh và Lã Văn Hoán dẫn đường; tiến xuống phía nam. Tháng 9 ÂL năm đó, Bá Nhan hội quân ở Tương Dương, chia quân ba đạo vượt sông. Triều Tống bại hết trận này đến trận khác, sĩ khí sút kém hẳn.

Tháng 11 ÂL, triều Tống lấy Vương Dược, Chương Giám làm Tả Hữu thừa tướng; đó đều là quyết định của Giả Tự Đạo. Lúc này thì quân Nguyên chiếm Sa Dương, Tân Thành, Vân An, La Củng, Cao Dương, nhiều tướng tuẫn tiết. Bá Nhan tiến chiếm Phúc châu, Hạ Quý và Vương Đạt chỉ cầm chân họ được nhất thời. Nhưng vận số của triều Tống đã hết, không thể chống giữ được bao lâu. Tháng 12 ÂL, Bá Nhan đưa quân từ Hán Khẩu, đánh bại quân Tống rồi đóng 10 vạn quân kị ở Giang Bắc, lại sai A Lý Hải Nhai cùng Trương Hoằng Phạm tiến đánh Dương La Bảo, giết Vương Đạt; sau đó A Thuật dẫn đại quân vượt Trường Giang. Bá Nhan chuẩn bị lấy Kinh Hồ còn mình và A Thuật đưa quân thẳng tiến vào Lâm An. Cả thành Lâm An chấn động. Triều đình lo sợ, ba thái học sinh cùng đa số quần thân liên danh đề nghị sư tướng đốc quân. Giả Tự Đạo bị thúc ép, đành phải chấp nhận. Thái hậu hạ chiếu cho Giả Tự Đạo, Tôn Hổ Thần dẫn quân, mở kho lấy 10 vạn lạng vàng, 50 vạn lạng bạc, 1000 vạn tiến chuyển sang kho đô đốc để tiện sử dụng; lại hạ lệnh thiên hạ cần vương. Sau đó lấy Cao Đạt làm Hồ Bắc chế trí sứ. Lúc này Hoàng châu và Kì chầu đã đầu hàng người Nguyên.

Đầu năm 1275, thành Giang châu thất thủ, Phạm Văn Hổ ở An Khánh quân hàng giặc. Giả Tự Đạo nấn ná chưa dám ra trận; đến lúc Lưu Chỉnh chết, Tự Đạo nghĩ quân Nguyên không còn người dẫn đường bèn ra quân đánh giặc. Tập trung 13 vạn tinh binh cùng lên đường, có sự trợ giúp của Hạ Quý và Uông Lập Tín. Tự Đạo sau đó cử Tống Kinh đến doanh trại quân Nguyên xin xưng thần, triều cống nhưng Bá Nhan không cho.

Sau đó quân Nguyên tiếp tục tiến quân, vây khốn Trì châu, tướng Triệu Mão tuẫn tiết. Giả Tự Đạo sai Hạ Quý, Tôn Hổ Thần đi trước, còn mình ở phía sau. Tôn Hổ Thần ra trận thất lợi, Hạ Quý ngồi nhìn không cứu. Quân Tống bị đại bác bắn phá ác liệt, bị rối loạn và thảm bại. Giả Tự Đạo cũng thu quân, giữa đường bị quân Nguyên đuổi riết, thương vong vô số. Tự Đạo bèn cùng Tôn Hổ Thần lui về Dương châu, cho treo cờ triệu tập ba quân mà chả ai thèm đến. Quân Nguyên đánh vào Nhiêu châu, Lâm Giang, Trấn Giang, Ninh Quốc, Long Hưng, Giang Âm, các châu Thái Bình, Hòa châu lần lượt bị mất.

Giả Tự Đạo dâng sớ xin dời đô, thái hoàng thái hậu không theo, đến tháng 3 ÂL Hàn Chấn cũng dâng biểu, thái hoàng thái hậu mới triệu tập quần thần bàn định. Tể tướng Vương Dược muốn cố thủ, Hàn Chấn phản đối và bỏ đi. Khi đó có thái học sinh dâng biểu xin tử thủ Lâm An, việc dời đô mới phải hoãn lại. Lúc này chư lộ vẫn bất động chờ thời, không dám đưa quân cần vương, chỉ có Lý Đình Chi, Trương Thế Kiệt, Văn Thiên Trường, Lý Phất đem quân về cứu. Thế Kiệt đưa quân lấy lại Nhiêu châu thì Trần Nghi Trung nghi ngờ Thế Kiệt nên dời ông tới điều khiển tân quân. Hữu thừa tướng Chương Giám bỏ trốn, triều đình lấy Trần Nghi Trung tri Xu mật viện sự.

Quân Nguyên nhanh chóng chiếm được Đông Kinh Kiến Khang. Uông Lập Tín lui về Cao Bưu tính kế giữ Giang Hán, nhưng gần hết các châu Giang Hán lúc này đã hàng Nguyên. Bá Nhan chiếm được Kiến Khang và chiêu hàng được Quảng Đức quân, Từ châu, Ninh Quốc, Hàng Hưng, Hòa châu, Vô Vi quân, Liên châu, Thường châu, phủ Bình Giang. Lúc này Giả Tự Đạo bí thế, đã phải xin trả lại ấn tín. Trần Nghi Trung tưởng Tự Đạo đã chết nên dâng sớ kể tội. Thái hoàng thái hậu miễn chức Bình chương chính sự của Tự Đạo, giáng Lễ Toàn quan sứ. Mọi việc làm hại dân của Tự Đạo trước kia đều xóa bỏ, ruộng trả về điền chủ.

Triều đình dùng Vương Dược, Trần Nghi Trung là Tả, Hữu thừa tướng.Thị ngự sử Trần Quá, giám sát ngự sử Phan Văn Khanh... xin giết Giả Tự Đạo và trị tội đám bè đảng. Thái hoàng thái hậu cho giam Ông Ứng Long vào ngục rồi đánh trượng đày ra Cát Dương quân, bãi chức Oánh Trung, Vương Đình, Lưu Lương Quý, Trần Bá Đại, Du Vấn, Chu Tuấn, Đổng Phác..., phóng thích những người bị Tự Đạo hãm hại, phục quan chức cho Ngô Tiềm và Hướng Sĩ Bích. Lại sai người đến chỗ Lã Văn Phúc lệnh đem quân về bảo vệ Lâm An, Văn Phúc chém sứ giả, không nhận lệnh, sau đó hàng Nguyên. Quân Nguyên đã tới rất gần, toàn thành Lâm An được đặt trong tình trạng giới nghiêm, các đại thần lần lượt bỏ trốn. Thái hoàng thái hậu thấy vậy, tự tay viết chiếu răn đe nhưng tình trạng quan lại bỏ trốn cũng không sao ngăn cấm được. Triều đình lại phải hạ lệnh xá miễn cho những tướng đã hàng giặc, ra điều kiện nếu ai thu phục lại được 1 châu sẽ cho làm tri châu, thu phục lại 1 huyện cho làm tri huyện, sở bộ liêu lại và tướng sĩ, thổ hào theo giúp đều có thưởng, nhưng chẳng ai hưởng ứng. Quân Nguyên nhanh chóng chiếm được Lạc châu, Trừ châu, Chân châu, phủ Ninh Quốc, Quảng Đức quân và cả phủ Giang Lăng.

Vào tháng 7 ÂL, thai gian thị thần và ba thái học sinh xin giết Giả Tự Đạo, thái hoàng thái hậu không theo. Tự Đạo dâng biểu xin bảo toàn tính mạng và đổ tội cho Hạ Quý, Tôn Hổ Thần. Triều đình bắt Giả Tự Đạo phải về đất Việt chịu tang mẹ, Tự Đạo nấn ná ở Dương châu không đi. Vương Dược dâng sớ kể tội Tự Đạo bất trung bất hiếu; thái hoàng thái hậu hạ lệnh giáng Tự Đạo ba cấp quan, đày ra Vụ châu rồi phủ Kiến Ninh. Triều đình lại hạ lệnh chém đầu Ông Ứng Long, đày Vương Đình, Oánh Trung ra Lĩnh Nam. Lại giáng Tự Đạo làm Cao châu Đoàn luyện sứ, phát vãng ra Tuần châu, tịch biên gia sản. Phúc vương Dữ Nhuế vốn oán Tự Đạo, nên sai Trịnh Hổ Thần làm giám áp ban lo việc áp giải rồi thừa cơ giết chết Tự Đạo trên đường<ref>Tống sử, quyển 474</ref>. Lúc này hai tể tướng xin từ chức, thái hoàng thái hậu cố lưu lại, phong Vương Dược là Bình chương quân quốc trọng sự, một tháng hai lần tới Kinh diên, năm ngày lên triều một lần; Trần Nghi Trung, Lưu Mộng Viêm đổi làm Tả, Hữu thừa tướng. Vương Dược đề nghị cho hai tể tướng ra đốc sư Ngô Môn, Trần Nghi Trung tìm cớ trì hoãn. Lúc này đại thần Lưu Cửu Cao dâng sớ kể tội Nghi Trung là bè đảng của Giả Tự Đạo và làm hỏng việc nước, Nghi Trung tức giận bỏ đi. Lưu Cử Cao liền bị tống vào ngục, thái hoàng thái hậu bảo mẹ Nghi Trung là Dương thị gọi Nghi Trung về. Còn Vương Dược xin bãi chức Bình chương, được đổi phong thiếu bảo, Quan Văn điện học sĩ, Lễ tuyền quan sứ, ít lâu sau thì qua đời.

 Nước mất nhà tan

Trương Thế Kiệt được cử làm Tổng đô đốc phủ chư quân, chống cự với quân Nguyên, Hạ Quý làm Xu mật phó sứ, Lưỡng Hoài tuyên phủ đại sứ; Chu Hoán hỗ trợ, Lý Đình Chi được lệnh về triều. Hạ Quý không phụng chiếu, Đình Chi không về. Trần Văn Long trở thành đồng Thiêm thư Xu mật viện sự thay cho Cao Tư Đắc, Văn Thiên Trường là Binh bộ thượng thư. Quân Nguyên lúc này đã tới rất gần. Khi đó quân Tống có thu phục lại một số đất đai nhưng chẳng thấm tháp vào đâu so với các phần đã bị mất.

Triều đình cử Văn Thiên Trường ra trấn thủ Bình Giang. Các tướng Tôn Hổ Thần, Khương Tài lần lượt bị chết; quân Nguyên chiếm Thái châu, Lữ Thành, Thường châu, chia quân vào Lâm An. Triều đình dùng Trương Thế Kiệt, Lưu Sư Dũng ra trận. Vào tháng 10 ÂL, Lưu Mộng Viêm và Trần Nghi Trung được phong làm Tả, Hữu thừa tướng Lúc đó các châu quận Giang Tây lần lượt thất thủ; Văn Thiên Trường và Trương Thế Kiệt tính kế, coi Hoài đông là tường chẳn, quyết giữ bằng được Mân, Quảng để tính kế khôi phục. Trần Nghi Trung lại không chấp nhận. Tả thừa tướng Lưu Mộng Viêm lúc này bỏ trốn luôn, triều đình dùng Ngô Kiên lên thay chức.

Đầu năm 1276, Bá Nhan tiến chiếm Bình Giang, Trương Thế Kiệt đưa quân về triều hộ vệ. Triều đình bắt đầu tính việc nghị hòa. Trần Nghi Trung sai Lục Tú Phu, Lã Sư Mạnh cùng Liễu Nhạc đến trại quân Nguyên xin nghị hòa, xưng nước bác nước cháu, nếu không thì là nước ông nước cháu chỉ xin bãi binh, Bá Nhan không nghe. Nghi Trung lại xin thái hoàng thái hậu dâng biểu cầu phong, xưng thần, cắt đất nộp thuế là 25 vạn, thái hậu đành phải chấp nhận. Khi đó Đàm châu đã thất thủ, Hồ Nam trấn phủ đại sứ Lý Phất tử tiết, quân Nguyên đã ở trước thành Lâm An. Trần Văn Long, Hoàng Dung cùng nhau bỏ trốn, triều đình lúc này chẳng còn bao nhiêu người.

Thái hoàng thái hậu sai Giám sát ngự sử Lưu Ba sang gặp Bá Nhan xin xưng thần, dâng tôn hiệu cho Nguyên chủ, cống nạp bạc lụa mỗi thứ 25 vạn, Bá Nhan không chịu, đòi vua tôi nhà Tống ra hàng. Văn Thiên Trường xin dùng Cát vương, Tín vương ra trấn giữ Mân Quảng để tính việc khôi phục. Ban đầu thái hoàng thái hậu không chịu, đến đây tông thất nhiều người cầu xin nên mới chấp nhận, đổi Cát vương Thị là Ích vương giữ Phúc châu, Tín vương Bính làm Quảng vương giữ Tuyền châu. Trần Nghi Trung dẫn đầu quần thần xin dời đô, thái hoàng thái hậu ban đầu không nghe nhưng sau suy nghĩ lại nên cho triệu Nghi Trung, Nghi Trung lại không đến. Văn Thiên Trường, Trương Thế Kiệt bàn việc tam cung ra biển, Nghi Trung từ chối và xin thái hoàng thái hậu sai giám sát ngự sử Dương Ứng Khuê đem ngọc tỉ truyền quốc đầu hàng, đồng ý bỏ đế hiệu chỉ xin bảo toàn tông miếu. Bá Nhan triệu Trần Nghi Trung đến bàn việc hàng phục nhưng ngay đêm đó Nghi Trung đã bỏ chạy về Ôn châu. Trương Thế Kiệt, Tô Lưu Nghĩa và Lưu Sư Dũng thấy triều đình chưa đánh đã hàng thì thất vọng, lên thuyền ra biển. Thái hoàng thái hậu cử Văn Thiên Trường làm Hữu thừa tướng kiêm Xu mật sứ, đô đốc chư lộ quân mã và để hai tướng Ngô, Văn sang Nguyên bàn bạc. Thiên Trường gặp Bá Nhan và nóiBắc triều nếu coi Tống là một nước thì xin lui quân về Bình Giang hoặc Gia Hưng sau sẽ bàn tới việc khao sư triều cống. Bắc quân nếu toàn quân về nước là thượng sách. Nhược bằng muốn hủy tông miếu triều ta thì Hoài, Chiết, Mân, Quảng, dễ gì mà lấy được, có khi lại mang họa, thắng thua còn chưa biết.

Bá Nhan giữ Thiên Trường lại và để Ngô Kiên ra về, sai Mông Cổ Đại, Phạm Văn Hổ vào thành Lâm An quản lý công việc. Cử Trình Bằng Phi ép thái hoàng thái hậu đầu hàng. Tạ thái hậu sai Ngô Kiên làm Tả thừa tướng, Giả Dư Khánh làm Hữu thừa tướng và Gia Huyễn Ông đến gặp Bá Nhan xin sang Nguyên gặp Nguyên chủ. Bá Nhan để Ngô Kiên cùng Văn Thiên Trường lên bắc, còn mình đưa quân đến sông Tiền Đường. Thái hoàng thái hậu trong cung ngày đêm cầu khấn xin thần linh cho nước sông Tiền Đường dìm chết lũ quân Nguyên, nhưng lạ thay sóng lặng hơi trong ba ngày. Sau đó ít lâu, Bá Nhan đưa quân tiến vào trong thành Lâm An, lệnh tả hữu tuần thú trong thành, thu hết cổn miện, khuê bích, phù tỉ cùng các đồ vật trong cung, bảo ngoạn, xa lộ, liễn thừa, lỗ bộ, huy trượng... Bá Nhan lên núi Sư Tử, Vân Phong ngắm nhìn toàn cảnh Lâm An, sai Phạm Văn Hổ truy đuổi Ích vương và Cát vương ở Mân Quảng.

Thái hoàng thái hậu và Cung Đế muốn gặp Bá Nhan nhưng Bá Nhan nói mình chưa vào triều thì chưa nên làm lễ tương kiến. Sau đó sai Tháp Ha và Mạnh Kì vào cung tuyên chiếu của Nguyên chủ đưa Cung Đế và thái hậu lên bắc. Thái hậu khóc, bảo Cung Đế bái tạ, sau đó Cung Đế, Toàn thái hậu, Phúc vương Dữ Nhuế, Nghi vương Dữ Du, Độ Tông mẫu Long Quốc phu nhân Hoàng thị cùng Dương Trấn, Tạ Đường, Cao Ứng Tùng và ba thái học sinh cùng ra khỏi cung, lên miền bắc. Riêng thái hoàng thái hậu tuổi đã cao thì được ở lại Lâm An. Đó là ngày 4 tháng 2 năm 1276 - Tròn 316 năm sau ngày nhà Tống thành lập. Các đại thần triều Tống ở miền nam về sau hợp sức chống Nguyên, lập ra một triều đình lưu vong do Tống Đoan Tông Triệu Thị và sau đó là Tống đế Bính đứng đầu, tiếp tục chiến đấu với quân Nguyên và tồn tại đến năm 1279 thì bị diệt. Đó cũng là lúc kết thúc triều đại nhà Tống. Còn theo ý kiến của sử gia Tất Nguyên trong Tục tư trị thông giám thì triều Tống kết thúc từ đây, hai vị vua còn lại không được công nhận là hoàng đế Trung Hoa.

 Cuộc sống của vị vua vong quốc

Sau khi quân Nguyên đưa Cung Đế vượt sông, các đại thần Lý Đình Chi và Miêu Tái Thành tìm cách giải cứu cho ông nhưng thất bại. Tháng 3 ÂL năm đó, Cung Đế được đưa đến Đại Đô và đến tháng 5 ÂL thì đến Thượng Đô. Ngày Bính Thân, Cung Đế được đưa vào yết kiến Nguyên Thế Tổ Hốt Tất Liệt ở điện Đại An. Thế Tổ thương tình bé nhỏ vô tư nên rất hậu đãi, phong ông là Doanh quốc công, Khai phủ nghi đồng tam ti và gả công chúa, cho ông sống ở Đại Đô. Năm Chí Nguyên 19 (1289), Nguyên Thế Tổ theo lời tấu của Trung thủ tỉnh, dời Doanh quốc công đến Thượng Đô. Nguyên Thế Tổ muốn bảo toàn tông tộc triều Tống, vào tháng 10 ÂL năm 1288 đã hạ lệnh Doanh quốc công đến sống ở đất Thổ Phiên, có thuyết cho rằng ông tự muốn đến Thổ Phiên để nghiên cứu Phật giáo. Tháng 12 ÂL, ông được đến Thoát Tư Ma và sống trong chùa Tích Tát Tư Ca, hiệu là Mộc Ba giảng sư, sau trở thành trụ trì ở chùa này, pháp hiệu là Hợp Tôn. Trong thời gian làm nhà sư, Doanh quốc công đã có nhiều đóng góp to lớn với Phật giáo Trung Quốc, đặc biệt trong nửa cuộc đời còn lại của mình, ông chuyên tâm vào con đường dịch sách kinh của Phật giáo Tây Tạng thành tiếng Hoa để truyền bá cho dân tộc Trung Hoa về những giáo lý mới trong Phật giáo Lạt Ma Tây Tạng.

Vào giữa những năm Diên Hựu (1314 - 1320) đời Nguyên Nhân Tông, quốc vương Cao Ly là Trung Tuyên Vương lệnh Quyền Hán Công đi sứ nước Nguyên. Biết Doanh quốc công hiện vẫn còn sống, Trung Tuyên Vương sáng tác bài Doanh quốc công đệ bồn mai để vịnh về cuộc đời của ông.

Nhưng, ông không bao giờ quên mình là Hoàng đế của Nam Tống, bản thân ông căm thù Mông Cổ, nhưng bất lực, nên ông tiêu khiển bằng cách làm thơ. Các bài thơ của ông thể hiện sự ước ao yên bình cho triều đại Nam Tống của mình, thể hiện ý chí căm thù Mông Nguyên, quyết không phục họ; cũng vì vậy, mà bài thơ này đã chọc tức đến Hoàng đế Mông Nguyên. Theo Phật Tổ lịch đại thông tái thì vào năm Chí Trị thứ ba thời Nguyên Anh Tông (1323), tháng 4 ÂL, Doanh quốc công bị giết chết ở Hà Tây. Các sử gia thời nhà Minh cho rằng cái chết này là do văn thơ của ông kích động lòng tự tôn dân tộc ở người Hán, đánh động đến sự thống trị của chính quyền nhà Nguyên, do vậy ông bị khép tội xúi giục dân chúng mưu phản và bị chém đầu. Sách Sơn Am tạp lục dẫn thơKý ngữ Lâm Hòa tĩnh
Mai khai kỉ độ hoaHoàng kim đài thượng khách
Vô phục đắc hoàn gia.

Sau đó Doanh quốc công đem những lời thơ này trao đổi với Uông Nguyên Lượng và cuối cùng bài thơ lọt vào tay vua Nguyên. Cũng trong tháng 4 năm 1323, Nguyên Anh Tông lại hạ lệnh điều tra các sư tăng trong nước để tìm ra những người có lời lẽ kích động như vậy mà trị tội.

 Hậu duệ

 Triệu Hoàn Phổ
Tống Cung Đế có với công chúa nhà Nguyên một con trai, đặt tên là Triệu Hoàn Phổ. Nhờ mẹ là công chúa mà Hoàn Phổ được triều Nguyên bảo toàn tính mệnh, kể cả sau khi Cung Đế bị Nguyên Anh Tông bức chết. Khi Hồng cân quân khởi nghĩa, triều đình không muốn Hoàn Phổ lọt vào tay nghĩa quân Hán tộc nên đã cho dời đến Đôn Hoàng gần biên cương và canh phòng cẩn mật. Sau này có Paul Pelliot và John Andrew Boyle đọc chương "Người kế thừa của Thành Cát Tư Hãn" trong sách Jami' al-tawarikh của Rashid-al-Din Hamadani thấy ghi chép về một "hoàng thân" người Trung Hoa được gọi là "Tống chủ" (宋主) bị nhà Nguyên truất ngôi, được làm phò mã của Hãn Mông Cổ.

 Nghi vấn về huyết thống với Nguyên Thuận Đế

Hậu thế có lời lan truyền về việc Nguyên Thuận Đế Thỏa Hoàn Thiếp Mộc Nhĩ chính là con trai nhỏ của Tống Cung Đế. Theo Thuận Đế kỉ trong Nguyên sử thì vào năm 1330, Thỏa Hoàn đã từng bị chú là Nguyên Văn Tông đày đến Cao Ly rồi Tĩnh Giang. Có lời đồn rằng việc Thuận Đế bị lưu đày là do ông ta không phải là dòng dõi triều Nguyên. Nguyên Văn Tông dẫn lời người chồng của nhũ mẫu Thỏa Hoàn rằng Thỏa Hoàn không phải là con của Nguyên Minh Tông Hòa Thế Lạt rồi bố cáo trong ngoài về việc này, sau đó lưu đày Thỏa Hoàn.

Sử gia Nhân quyền Hành vào cuối thời Nguyên, đầu thời Minh viết quyển Canh Thân ngoại sử, trong đó kể lại rằng lúc Doanh Quốc công ở chùa Thập Tự (tức Trương Dịch Đại tự) đã thành thân với một cô gái người Hồi Hồi. Tháng 4 ÂL năm Diên Hựu thứ 7 đời Nguyên Anh Tông (tức 25 tháng 5 năm 1320), Hồi Hồi nữ tử sinh một người con trai chính là Thỏa Hoàn Thiếp Mục Nhĩ. Lúc này con trai trưởng của Nguyên Vũ Tông là Chu vương Hòa Thế Lạt, tức Nguyên Minh Tông về sau, lưu vong ở miền Tây Bắc có ghé qua chùa này và gặp được người con trai nhỏ của Doanh Quốc công, cảm thấy vui mừng nên nhận làm con mình, sau đó lấy luôn người mẹ.

Vào thời Minh người ta bàn luận rất nhiều về sự việc này. Quyển Tứ Khố đề yếu viết vào thời nhà Thanh cho rằng việc Nguyên Thuận Đế là con của Tống Cung Đế thực ra chỉ là câu chuyện bịa đặt của những người dân Tống mất nước, họ níu giữ một hi vọng rằng người ngự trên ngai vàng vẫn mang dòng máu họ Triệu, còn bọn người thời Minh lại ra sức làm cho câu chuyện lan truyền rộng hơn. Các học giả cận đại lập luận rằng nếu câu chuyện có thật thì Doanh quốc công có lẽ trước lúc đến sống tại Cam châu đã từng đến địa giới Cát Tư, Cát Lợi của Khiêm Châu và lúc đó Chu vương Hòa Thế Lạt từ Thiểm Tây đến A Nhĩ Thái Sơn (Kim Sơn) lưu vong tại đất phong của Sát Hợp Đài là vùng tiếp cận với Khiêm châu.

 Các Tể tướng thời Cung Đế
 Giả Tự Đạo: 1274
 Vương Dược: 1274 - 1275
 Trần Nghi Trung, Lưu Mộng Viêm: 1275
 Văn Thiên Tường: 1275 - 1276

 Gia đình
 Cha: Tống Độ Tông Triệu Kì
 Mẹ: Toàn hoàng hậu
 Vợ:
 Bột Nhi Chỉ Cân thị, con gái Hốt Tất Liệt, công chúa nhà Nguyên (ghi chép trong Sử tập của Lạp Thi Đặc phần kỷ Hốt Tất Liệt hãn, Lưỡng sơn mặc đàm của Trần Đình và Quốc các'' của Đàm Thiên).
 Con trai:
 Triệu Hoàn Phổ. Đi tu, không rõ sinh mất. Thời kỳ thuộc niên hiệu Chí Chính sống ở Sa Châu.

Chú thích

Cung Đế
Sinh năm 1271
Mất năm 1323
Vua thiếu nhi
Nhà thơ Trung Quốc thời Nguyên


title: Sphecodes longuloides

text:
Sphecodes longuloides là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Blüthgen mô tả khoa học năm 1923.

Chú thích

Tham khảo

Sphecodes
Động vật được mô tả năm 1923


title: Quận Cobb, Georgia

text:
Quận Cobb là một quận trong tiểu bang Georgia, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở thành phố Marietta  nằm ở trung tâm quận. Theo điều tra dân số năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có dân số 607.751 người . Năm 2007, ước tính dân số quận là 714.692 người.
Quận được đặt tên theo Thomas Willis Cobb, đầu thế kỷ 19 là một hạ nghị sĩ và thượng nghị sĩ Hoa Kỳ đại diện cho Georgia. Marietta được đặt tên cho vợ của ông là Mary Moore Cobb.

Cobb được lập ngày 3 tháng 12 năm 1832 bởi Nghị viện Georgia từ quận Cherokee và phía tây bắc của sông Chattahoochee.
Quận này thuộc một trong năm lõi chính của vùng đô thị Atlanta, vùng đô thị gồm Atlanta–Sandy Springs–Marietta.
Cục điều tra dân số Hoa Kỳ xếp hạng quận Cobb là quận có dân cư đạt giáo dục cao nhất ở tiểu bang Georgia và xếp thứ 15 trong các quận ở Hoa Kỳ về tiêu chí này. Quận này được xếp vào nhóm 100 quận giàu có nhất Hoa Kỳ.

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Georgia

Georgia 1832
Khu dân cư thành lập năm 1832
Quận của vùng đô thị Atlanta


title: Pyrearinus adustus

text:
Pyrearinus adustus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Costa miêu tả khoa học năm 1978.

Chú thích

Tham khảo

Pyrearinus


title: Gegharkunik (tỉnh)

text:
Tỉnh Gegharkunik () là một tỉnh Marz của Armenia, giáp biên giới với các vùng Ganja-Gazakh, Kalbajar-Lachin và cộng hòa tự trị Nakhchivan của Azerbaijan. Tỉnh lỵ đóng ở Gavar. Tỉnh có diện tích 5348 km2l, dân số năm 2002 là người. Gegharkunik được đặt tên theo Gegham. Gegham là một vị vua Haykazuni và thế hệ thứ năm sau khi Hayk Gegham là cha đẻ của "Sisak" của Syunid quý tộc và "Arma" ông nội của Ara the Beautiful. Núi Geghama và hồ Geghama, hiện nay hồ Sevan, được đặt tên theo Gegham.Gegharkunik là tỉnh lớn nhất ở Armenia theo diện tích. Tuy nhiên, khoảng 1.278 km ² lãnh thổ của mình được bao phủ bởi hồ Sevan, hồ lớn nhất ở Kavkaz và một điểm thu hút du lịch lớn của khu vực. Vùng đất lọt trong Azerbaijan, Artsvashen, mà theo Azerbaijan kiểm soát trong chiến tranh Nagorno-Karabakh.
Các tỉnh giáp ranh:

Các cộng đồng
Tỉnh có các cộng đồng sau (trong đó có cộng đồng in đậm trong bảng là thành thị) và cộng đồng nông thôn.

Tham khảo

Tỉnh của Armenia


title: Thành phố Benin

text:
Thành phố Benin là một thành phố và là thủ phủ của Bang Edo ở miền nam Nigeria. Nó nằm cách sông Benin khoảng  về phía bắc, cách Lagos chừng  về phía đông theo đường bộ. Benin là trung tâm của nền công nghiệp cao su Nigeria, dù sản xuất dầu cọ cũng là một phần quan trọng trong nền kinh tế truyền thống.

Khí hậu
Kiểu khí hậu chính ở thành phố Benin là xavan (Aw), tiếp giáp với nhiệt đới gió mùa (Am).

Giao thông
Thành phố có sân bay Benin, được sử dụng bởi các hãng hàng không Arik Air, Air Peace và Azman.

Tham khảo

Thư mục

 Bondarenko, Dmitri. A Homoarchic Alternative to the Homoarchic State: Benin Kingdom of the Thirteenth - Nineteenth Centuries. Social Evolution & History. 2005. vol. 4, no 2. pp. 18–88.

Thành phố của Nigeria


title: Alucita spicifera

text:
Alucita spicifera là một loài bướm đêm thuộc họ Alucitidae. Loài này có ở Nam Phi.

Chú thích

Tham khảo

Alucita


title: Thượng tọa bộ

text:
Phật giáo Thượng tọa bộ, hay Phật giáo Theravada, là một trong 3 truyền thống lớn của Phật giáo hiện đại. Khởi nguồn từ Ấn Độ, Phật giáo Thượng tọa bộ được hình thành và phát triển đầu tiên ở Sri Lanka, sau đó được truyền bá rộng rãi tại nhiều quốc gia ở vùng Đông Nam Á. Được cho là nhánh Phật giáo bảo tồn nhiều tư tưởng của Phật giáo Nguyên thủy, Phật giáo Thượng tọa bộ ngày nay có hơn 150 triệu tín đồ trên toàn thế giới, không chỉ giữ vai trò như quốc giáo tại một số quốc gia như Sri Lanka, Myanmar, Thái Lan, Lào, Campuchia... mà còn hồi sinh tại Ấn Độ, quê hương của Phật giáo, cũng như bắt đầu bén rễ ở phương Tây.

Thuật ngữ "Thượng tọa bộ" trong tiếng Việt là được phiên âm Hán-Việt từ danh xưng Shàngzuò Bù () trong tiếng Trung Quốc. Nó bắt nguồn từ những ghi chép của các du tăng Trung Quốc đến Ấn Độ vào thế kỷ thứ VII là Huyền Trang và Nghĩa Tịnh khi nhắc đến các trường phái Phật giáo ở Sri Lanka.

Nhiều tài liệu tiếng Việt còn sử dụng các danh xưng không hoàn toàn chính xác là Phật giáo Nam truyền, Phật giáo Nam tông hay Phật giáo Nguyên thủy để chỉ Phật giáo Thượng tọa bộ. Trên thực tế, Phật giáo Thượng tọa bộ được xác định là một nhánh hậu thân của Phật giáo Nguyên thủy và là đại diện lớn nhất của truyền thống Phật giáo Nam truyền.

Từ nguyên

Thera trong tiếng Pali hay sthavira trong tiếng Sanskrit nghĩa là "cũ", "cổ xưa", "lâu năm" và đồng thời được dùng để chỉ một tì kheo đã tu hành lâu năm (trưởng lão, thượng tọa). Còn veda (Pali) hay vadin (Sanskrit) nghĩa là "giáo lý", "quan điểm". Theravada hay Sthaviravadin vì vậy có nghĩa là "giáo lý của người xưa", "thượng tọa bộ". Danh xưng này bắt nguồn từ việc các tăng sĩ Thượng tọa bộ cho rằng truyền thống Phật giáo của mình có nguồn gốc lâu đời và bảo tồn nguyên vẹn các giáo lý nguyên thủy của Đức Phật Thích-ca. Tuy nhiên, theo các nhà nghiên cứu, qua các khảo cứu hiện đại, không có bằng chứng lịch sử nào cho thấy nhánh Thượng tọa bộ đã tồn tại cho đến khoảng hai thế kỷ sau cuộc đại phân ly các bộ phái xảy ra sau Đại hội kết tập lần thứ ba. Chỉ đến vào thế kỷ thứ IV, qua biên niên sử Dīpavaṃsa (Đảo sử), các tăng sĩ Mahāvihāra ở Sri Lanka đã bắt đầu cố gắng xác định nguồn gốc kết nối của mình với Trưởng lão bộ, một trong hai cộng đồng tăng sĩ sơ khai, có xu hướng bảo tồn nguyên vẹn các giới luật của Phật giáo Nguyên thủy. Theo học giả Bhante Sujato, mối liên hệ này thực chất xác định Trưởng lão bộ (Sthaviravāda) là nguồn gốc của một nhóm các bộ phái liên quan, một trong số đó là Thượng tọa bộ (Theravāda).

Lịch sử

Sự hình thành các cộng đồng Sthavira

Truyền thống Phật giáo Thượng tọa bộ liên kết mình với một nhóm các trưởng lão cấp cao trong cộng đồng Tăng già nguyên thủy, vốn có xu hướng bảo tồn nguyên vẹn các giới luật thời Đức Phật tại thế. Sau nhiều cố gắng không thành công để thay đổi các giới luật (vinaya) đã được thay đổi nhiều trong tăng đoàn kể từ sau khi Phật nhập diệt, tại Đại hội kết tập lần thứ hai, một nhóm nhỏ các trưởng lão đã ly khai khỏi cộng đồng đa số trong tăng đoàn để hình thành một cộng đồng thiểu số duy trì các giới luật nguyên thủy. Nhóm cộng đồng thiểu số này về sau được gọi là Sthaviravada, hay Trưởng lão bộ. Nhóm đa số còn lại được gọi với danh xưng Mahāsāṃghika, hay Đại chúng bộ.

Có sự sai khác đáng kể giữa các tài liệu theo truyền thống Nam tông và Bắc tông về sự phân chia thành các bộ phái trong Thời kỳ Bộ phái, dẫn đến hình thành Phật giáo Thượng tọa bộ. Theo các nhà nghiên cứu hiện đại, căn cứ vào việc khảo cứu đối chiếu giữa các tài liệu Trưởng lão bộ và Đại chúng bộ, sự hình thành Thượng tọa bộ trải qua một quá trình phân chia bộ phái lâu dài và phức tạp. Một trong những trong những phân chia đầu tiên trong cộng đồng Sthaviravada, là sự khác biệt cách thức giải thích về sự tồn tại của các pháp trong quá khứ, hiện tại và tương lai. Một nhóm các tăng sĩ chủ trương phân biệt giữa các pháp "tồn tại" và các pháp không tồn tại, do đó được mệnh danh là các Vibhajyavādin (Phân biệt thuyết giả), và cộng đồng này được gọi là Vibhajyavāda (Phân tích bộ hoặc Phân biệt thuyết bộ). Tại Đại hội kết tập lần thứ ba tại Pataliputra khoảng năm 250 TCN, các Vibhajyavādin đã giành được sự ủng hộ của hoàng đế Ashoka và trở thành nhánh Phật giáo có ảnh hưởng lớn nhất tại Ấn Độ.

Với sự hỗ trợ của hoàng đế Ashoka, các Vibhajyavādin có điều kiện thuận lợi để truyền bá học thuyết của mình ra khắp Ấn Độ, thậm chí mở đường truyền giáo ra ngoại quốc. Theo các nhà nghiên cứu, từ cộng đồng Vibhajyavāda đã hình thành 4 nhóm nhỏ hơn, về sau được gọi là Mahīśāsaka (Hóa Địa bộ), Kāśyapīya (Ẩm Quang bộ), Dharmaguptaka (Pháp Tạng bộ) và Tāmraparṇīya (Đồng Diệp bộ). Sự phân biệt này không phải chủ yếu do sự khác biệt nào về giáo lý hay giới luật, mà là do khoảng cách địa lý. Trong đó, ba nhóm đầu có phạm vi ảnh hưởng trên tiểu lục địa Ấn Độ, thậm chí phát triển dọc theo các tuyến đường thương mại Trung Á, từng có ảnh hưởng đến sự phát triển Phật giáo ở Gandhara trong thế kỷ thứ nhất sau Công nguyên. Nhóm thứ tư lan rộng về phía nam từ Avanti vào Maharastra và Andhra xuống đến tiểu quốc Chola (Kanchi). Các Vibhajyavādin ở Nam Ấn thường sử dụng ngôn ngữ Pali, có sự khác biệt đáng kể so với 3 nhóm còn lại ở Bắc Ấn. Nhóm này thường tự gọi mình là những Theriya hay Thera, về sau hình thành nên cộng đồng Theravadin ở Sri Lanka.

Cắm rễ ở Sri Lanka và sự ra đời của những kinh điển trên lá bối
Theo tài liệu của Phật giáo Thượng tọa bộ, Phật giáo được truyền bá đến Sri Lanka ở thế kỷ thứ III TrCN, bởi Theriya Mahinda (Ma-hi-đà), con trai vua Asoka, trong khuôn khổ phong trào dhammaduta (người truyền giáo). Ở Sri Lanka, Ma-hi-đà đã thuyết phục được vua Devanampiya-tissa theo đạo Phật. Nhà vua cho dựng chùa Mahavihara ở Anuradhapura, kinh đô Sri Lanka thời đó. Sau này, em gái Ma-hi-đà là ni trưởng Sanghamittā (Tăng-già-mật-đa) mang xá lị Phật và chồi cây bồ-đề tới trồng ở chùa này càng làm cho uy tín của Phật giáo và của chùa Mahavihara tăng cao. Bấy giờ, Sri Lanka còn được gọi là Tāmraparṇi theo tên vương quốc cổ đầu tiên ở đây. Vì vậy, cộng đồng Phật giáo tại đây được gọi chung là Tāmraparṇīya (Xích Đồng Diệp bộ). Trung tâm truyền giáo của các Theriya cũng dịch chuyển từ Chola (Kanchi, Ấn Độ) về Mahāvihāra (Anuradhapura, Sri Lanka).

Từ đấu thế kỷ thứ II TrCN đến giữa thế kỷ thứ I TrCN, người Tamil từ Nam Ấn nhiều lần tràn sang cướp phá Sri Lanka. Do hoàn cảnh chiến tranh loạn lạc liên miên, thay cho phương pháp truyền khẩu truyền thống, các nhà sư Tāmraparṇīya bắt đầu thực hiện việc biên chép Tam tạng để bảo tồn kinh điển. Việc biên chép kinh điển bằng tiếng Pali lên các tờ lá bối, được thực hiện kéo dài trong nhiều thế kỷ liên tiếp.

Sự trỗi dậy và suy tàn của ảnh hưởng Đại thừa

Năm 24 TrCN, để kỷ niệm chiến thắng trước sự xâm lăng của quân Tamil từ Nam Ấn Độ, quốc vương Vattagâmani của Sri Lanka đã cho xây dựng chùa Abhayagirivihâra còn lớn hơn cả chùa Mahavihâra, giao cho Mahâtissa, một Thera của Kuppikala vihâra, và hai cao tăng khác cai quản. Dưới sự bảo trợ của Vattagâmani, Abhayagirivihâra nhanh chóng có được ảnh hưởng lớn trong cộng đồng Phật giáo Sri Lanka, dần dà nảy sinh mâu thuẫn với chính cái nôi Phật giáo Sri Lanka Mahavihâra.

Ban đầu, Abhayagirivihâra được cai quản bởi các cao tăng do Mahavihâra phái đến. Nhân việc thầy mình là Mahâtissa bị các cao tăng của Mahavihâra khai trừ vì một lỗi nhỏ, một vị trưởng lão là Bahalamassutissa đã tức giận, gia nhập Abhayagirivihâra, từ đó xây dựng một cộng đồng độc lập với Mahavihâra. Nhóm Abhayagirivihâra dường như có nhiều ảnh hưởng ở khu vực phía bắc của Sri Lanka, vốn có sự giao lưu đáng kể với các nhánh Phật giáo từ Ấn Độ. Chính điều này dẫn đến sự gia nhập Abhayagirivihâra của một nhóm nhà sư Vajjiputtaka (Bạt-kỳ-tử) đến từ Pallārāma (Ấn Độ). Từ đó, Abhayagirivihâra nằm dưới sự lãnh đạo của trưởng lão Dhammaruci (Pháp Hỷ), một nhà sư trong nhóm Vajjiputtaka. Vì vậy, nhóm Abhayagirivihâra còn được gọi là những người Dhammaruciya.

Do áp lực của Dhammaruciya, chùa Mahavihara bị vua cho phá hủy khiến tăng đoàn phải xây lại. Biến cố này cùng với nguy cơ thường trực bị quân Tamil xâm lược đã thúc đẩy các nhà sư chùa Mahavihara ghi lại kinh Phật trên lá bối bằng tiếng Pali. Từ đây, kinh Pali được truyền đi các xứ khác.

Theo như A.K. Warder, phái Hóa Địa bộ Ấn Độ cũng đã tự thành lập ở Sri Lanka cùng với phái Theravāda, và chúng được tiếp thụ sau này.

Tăng đoàn Dhammaruciya ở chùa Abhayagirivihâra giữ vị trí chủ đạo do được triều đình coi trọng hơn. Về sau họ ít nhiều tiếp thu các tư tưởng Đại thừa - điều này được sư Trung Quốc Huyền Trang ghi nhận.

Một số học giả cho rằng những người lãnh đạo của Sri Lanka đã bảo đảm rằng Theravāda vẫn giữ nguyên truyền thống, và điều này có đặc điểm tương phản với Phật giáo Ấn Độ. Tuy nhiên, trước thế kỷ XII, nhiều nhà lãnh đạo của Sri Lanka đã đem sự ủng hộ và bảo trợ cho những người Thượng tọa bộ ở Abhayagiri, và những du khách ví như Pháp Hiển thấy được phái Thượng tọa bộ Abhayagiri như đã trở thành truyền thống Phật giáo chính Sri Lanka.

Khuynh hướng phái Abhayagiri chiếm ưu thế đã thay đổi ở thế kỷ XII, khi phái Mahavihara được sự hỗ trợ về chính trị của nhà vua Parakkamabāhu I (1153–1186), và hoàn toàn bãi bỏ các truyền thống Thượng tọa bộ của Abhayagiri và Kỳ Viên. Các nhà sư của hai phái còn lại sau đó bị buộc phải hoàn tục và định sẵn sự chọn lựa về điều hướng thành người thế tục vĩnh viễn, hoặc cố gắng để tái phối theo truyền thống phái Mahavihara như "Sa-di" ().

Trường phái này đã sử dụng chính cái tên Theravāda dưới dạng văn bản ít nhất từ thế kỷ thứ IV, thuật ngữ này được xuất hiện trong Đảo sử (Dīpavaṁsa).

Qua nhiều thế kỷ, những tu sĩ Thượng tọa bộ ở Abhayagiri đã duy trì chặt chẽ mối quan hệ với những tín đồ Phật giáo Ấn Độ và thu nhận nhiều giáo lý mới mẻ từ Ấn Độ, bao gồm nhiều yếu tố của giáo lý Đại thừa, trong khi những tu sĩ Thượng tọa bộ dòng tịnh xá Kỳ Viên tiếp thu Đại thừa ở mức độ ít hơn.<ref>Gombrich, Richard Francis. Phật giáo Nguyên Thủy: Lịch sử xã hội. 1988. tr. 158.</ref>

Huyền Trang đã viết về hai sự phân chia của Thượng tọa bộ ở Sri Lanka, đề cập đến truyền thống của Abhayagiri là "Những người Thượng tọa bộ Đại Thừa", và truyền thống của phái Đại Tự là "Tiểu thừa Thượng tọa bộ". Huyền Trang còn tiếp tục viết rằng:

Akira Hirakawa có những ghi chú rằng những chú luận Pāli còn được tồn tại () của trường phái Mahāvihāra, khi đã có sự kiểm duyệt chặt chẽ, cũng bao gồm một số các vị trí có sự ăn khớp với giáo lý Đại Thừa. Kalupahana cũng ghi chú những tương tự về Thanh tịnh đạo (Visuddhimagga), là chú dẫn của Theravāda mang tính quan trọng nhất.

Trong thế kỷ thứ VIII, được biết rằng cả Đại thừa và phái Mật tông Kim cương thừa (Vajrayāna) - hình thức của đạo Phật đã được thực hành ở Sri Lanka, và hai nhà sư Ấn Độ có trách nhiệm truyền bá Phật giáo Bí Truyền tại Trung Quốc là Kim Cương Trí (Vajrabodhi) và Bất Không Kim Cương (Amoghavajra), đã từng đến thăm hòn đảo trong suốt thời gian này. Tịnh xá Abhayagiri có vẻ như là nơi trung tâm gộp những giáo lý của Thượng tọa bộ, Đại thừa và Kim Cương thừa.

Truyền bá và ảnh hưởng tại Đông Nam Á

Thượng tọa bộ truyền đến Suvarnabhumi ở Đông Nam Á và phổ biến ở Thaton, quốc gia của người Môn ở miền Nam Myanmar ngày nay. Phật giáo của Thaton dùng kinh bằng tiếng Pali, nhưng hình thức thì có pha trộn với một số đường nét tiêu biểu của Phật giáo Đại thừa và Kim Cương thừa. Phật giáo từ Thaton đã lan truyền sang các xứ khác ở Đông Nam Á.

Thượng tọa bộ truyền đến xứ Suvarnabhumi của người Môn ở Đông Nam Á trước. Vua Anawrahta của triều Pagan ở Miến Điện sau khi thôn tính xứ của người Môn ở miền Nam nước này đã tiếp thu Thượng tọa bộ làm quốc giáo. Giữa Pagan và Sri Lanka có mối quan hệ mật thiết liên quan đến tôn giáo. Pagan gửi kinh và người đến giúp Sri Lanka khôi phục Phật giáo sau họa xâm lược và hủy diệt của Tamil. Còn Sri Lanka gửi tặng Pagan xá lị Phật, làm cho uy tín Thượng tọa bộ được nâng cao ở Pagan. Phật giáo ở Pagan vì vậy ngày càng chịu ảnh hưởng của Thượng tọa bộ từ Sri Lanka. Đến thế kỷ XIII, sư Capata thậm chí còn đề nghị phải loại bỏ các truyền thống tu hành của Phật giáo Thaton để hoàn toàn theo truyền thống của chùa Mahâvihâra ở Sri Lanka. Trong nỗ lực tái thiết đất nước sau khi quân Mông Cổ rút đi, các vua Miến Điện đã gửi các nhà sư sang Sri Lanka học tập. Sri Lanka lúc này đã lấy Thượng tọa bộ phái Mahâvihâra làm quốc giáo. Trở về nước, các nhà sư nói trên đã tiếp tục củng cố truyền thống Thượng tọa bộ Mahâvihâra ở Miến Điện. Myanmar trở thành trung tâm bảo tồn Thượng tọa bộ chủ yếu cùng với Sri Lanka.

Trong khi đó, các xứ khác ở Đông Nam Á tiếp tục truyền thống Phật giáo Thượng tọa bộ của người Môn từ Thaton.

Hiện đại hóa và lan rộng đến Tây phương

Vào thế kỷ XIX đã bắt đầu có một quá trình ảnh hưởng lẫn nhau của cả hai bên, giữa phái Thượng tọa bộ châu Á và một nhóm khán giả phương Tây quan tâm đến nền minh triết cổ xưa. Đặc biệt, Helena Blavatsky và Henry Steel Olcott, những người sáng lập ra Hội Thông Thiên học (hay Hiệp hội Thần Trí học) đã có một vai trò sâu sắc trong quá trình này. Ở các nước Theravāda, loại Thiền Minh Sát được thực hành phát triển. Từ những năm 1970 về sự quan tâm của Phương Tây đã quay hướng đến sự phát triển của cái gọi là phong trào Thiền Minh sát ở Tây phương.

Sự khác biệt giáo lý với các trường phái khác

Đây là phái tương đối bảo thủ, và theo như tiến sĩ Rupert Gethin, giáo phái này gần với Phật giáo ban đầu hơn là các giáo phái truyền thống khác hiện nay. Thượng tọa bộ thừa nhận rằng Thích Ca là một nhân vật lịch sử, một con người và cũng có những hạn chế nhất định của con người như đau lưng, khó chịu với sự ồn ào,...
Các bậc A-la-hán là hoàn hảo
Phái Đại chúng bộ cho rằng A-la-hán còn có thoái lui và chưa phải là hoàn hảo. Trong khi phái Thượng tọa bộ cho rằng các A-la-hán có một "thể tính cao khiết".
Quán sát là bất ngờ và hoàn toàn
Theo như Thượng tọa bộ, "những tiến bộ trong hiểu biết đến đồng lúc, 'sự nhìn thấu bên trong sự vật' (Hiện Quán, abhisamaya) không phải là đến 'dần dần' (liên tiếp - anapurva)". Điều này được phản ánh ở trong bản cáo của Theravada trên Tứ thánh quả, trong đó sự đạt được bốn thánh quả này xuất hiện bất ngờ, và những uế nhiễm cũng được xả bỏ ra cùng lúc. Lập trường tương tự cũng đã được ứng dụng ở phong trào Thiền Minh sát hiện nay, đặc biệt với cái gọi là "Tân Miến Điện Pháp".
Các Pháp

Các hệ phái Thượng tọa bộ
Ở một số quốc gia ở Đông Nam Á và Sri Lanka, nơi mà truyền thống Theravāda giữ địa vị như quốc giáo, cộng đồng tăng chúng cũng hình thành những dòng tự viện truyền thừa khác nhau, được gọi là nikāya''. Chúng có thể được hình thành từ các nhóm tự viện được hoàng gia hoặc chính phủ bảo trợ (như phái Dhammayuttika Nikāya của Thái Lan và Campuchia), hoặc từ nguồn gốc của dòng truyền thừa (phái Siam Nikāya của Sri Lanka có nguồn gốc từ Thái Lan), phân hóa do sự khác biệt trong cách giải thích kinh luận, hoặc do các yếu tố khác (như phái Amarapura Nikāya ở Sri Lanka, nổi lên như một phản ứng đối với những hạn chế đẳng cấp trong Siam Nikāya). Tuy nhiên, những phân hóa này không phát triển đến mức hình thành các nhánh Theravāda riêng biệt như các tông phái trong Phật giáo Hán truyền, do các hệ phái này vẫn tuân thủ cùng một nền tảng kinh luật, và sự phân hóa này cũng không mở rộng đến cộng đồng cư sĩ.

Các lễ hội và phong tục
 Lễ trăng tròn (Magha Puja)
 Lễ Phật Đản (Vesakha Puja)
 Asalha Puja
 Lễ Bố Tát (Uposatha)
 An cư kết hạ (Vassa, ẩn mưa)
 Lễ Dâng y Kathina

Danh sách các nước đa phần theo Thượng tọa bộ

Phật giáo Thượng tọa bộ được các quốc gia khác nhau và rất nhiều người trên thế giới đi theo, như là:
 Tại Nam Á:
Sri Lanka (có 70% dân số)
Bangladesh (có 0.7% dân số)
 Tại Đông Nam Á:
Campuchia (có 95% dân số)
Lào (có 67% dân số)
Myanmar (có 89% dân số)
Thái Lan (có 95% dân số)
 Tại những nơi khác ở châu Á:
Trung Quốc (chủ yếu là dân tộc người Shan và các sắc tộc Thái)
Việt Nam (bởi người Khmer (Việt Nam) và người Kinh Nam Bộ)
Malaysia (có 19.2% dân số)
Indonesia (có 0.72% dân số)
Singapore là nơi mà gần đây Thượng tọa bộ được phổ biến, hiện nay đã có tiếp đến 33.3% dân số.
Tây phương nhánh Thượng tọa bộ cũng tăng phổ biến gần đây.

Hình ảnh

Xem thêm
 Tiểu thừa
Đại thừa
Phật giáo Nguyên thủy

Ghi chú

Chú thích

Các sách

Các trang web

Tham khảo

Liên kết ngoài

General
 Access to Insight - Readings in Theravāda Buddhism
 BuddhaNet - World Buddhist directory & information resource
 Sadhu! - Theravāda Web Directory

Thailand
 DhammaTalks.net - A Collection of Theravāda Resources

Burma
 Nibbana.com - A Collection of Theravāda Resources

Western
 Theravāda Spirituality in the West
 Dhamma talk downloads at Dharma Seed - A vast collection of Theravāda Dhamma Talks from over 40 centers worldwide
 Saranaloka Foundation - Supporting nuns in America (Thai Forest tradition; Ajahn Sumedho lineage)

Practice
 Mahasi Sayadaw, '' The Progress of Insight (Visuddhiñana-katha)

Critical
 David Chapman, Theravāda reinvents meditation
 David Chapman, The King of Siam invents Western Buddhism
 S. Dhammika, The Broken Buddha/Critical Reflections on Theravāda and a Plea for a New Buddhism

Triết lý Phật giáo
Tông phái Phật giáo
Thuật ngữ và khái niệm Phật giáo
Lịch sử Phật giáo ở châu Á


title: Limnaecia stenosticha

text:
Limnaecia stenosticha là một loài bướm đêm thuộc họ Cosmopterigidae. Nó được tìm thấy ở Úc.

Chú thích

Tham khảo

Limnaecia


title: El Camino Real de Tierra Adentro

text:
Đường mòn lịch sử quốc gia El Camino Real de Tierra Adentro là một phần của hệ thống đường mòn lịch sử quốc gia Hoa Kỳ. El Camino Real de Tierra Adentro (tiếng Tây Ban Nha cho "Con đường Hoàng gia của Nội địa") dài 1.600 dặm (2.560 km) là tuyến đường thương mại giữa Mexico City, Mexico và San Juan Pueblo, New Mexico giai đoạn 1598-1882. Phần 404 dặm (646 km) của tuyến đường bên trong Hoa Kỳ đã tuyên bố là một đường mòn lịch sử quốc gia vào ngày 13 tháng 10 năm 2000. Đường mòn này được quản lý bởi hai đơn vị Vườn quốc gia Hoa Kỳ và Cục Quản lý ruộng đất. Đường mòn này đã được UNESCO đưa vào danh sách di sản thế giới tháng 7 năm 2010.
Từ biên giới Texas, New Mexico đến Bắc San Juan Pueblo của Espanola, một tuyến đường có thể lái xe được, chủ yếu là một phần của Quốc lộ Hoa Kỳ 85 cũ, đã được xác định như là một đuwofng phụ cảnh quan quốc gia với tên gọi là El Camino Real.

Các phần của hành lang tuyến đường thương mại cũng có người đi bộ, xe đạp, đua ngựa và những con đường mòn.
Pháo đài Craig và pháo đài Selden nằm dọc theo tuyến đường.

Tham khảo

Đường ở New Mexico
Di sản thế giới tại México


title: Higashi-ku, Sakai

text:
là một khu của thành phố Sakai, phủ Osaka, Nhật Bản. Khu này có diện tích 10,48 km² và dân số 85.263, mật độ 8.136/km². Tên gọi có nghĩa là "Khu phía Đông"

Khu này được thành lập khi Sakai trở thành Đô thị cấp quốc gia ngày 1 tháng 4 năm 2006.

Tham khảo

Liên kết ngoài
東区役所のホームページ: 堺市ホームページ  (Trang chủ)

Khu của Sakai


title: Plein

text:
Plein là một đô thị ở huyện Bernkastel-Wittlich, trong bang Rheinland-Pfalz, Đô thị Plein có diện tích 7,22 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 664 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Bernkastel-Wittlich


title: Bulbophyllum xanthochlamys

text:
Bulbophyllum xanthochlamys là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

xanthochlamys]]

X


title: Trạm Giang

text:
Trạm Giang (nghĩa là con sông trong xanh) là một địa cấp thị, nằm trên bán đảo Lôi Châu của tỉnh Quảng Đông.

Hành chính
Trạm Giang quản lý 9 đơn vị hành chính cấp huyện:

 Quận Xích Khảm (赤坎区)
 Quận Ma Chương (麻章区)
 Quận Pha Đầu (坡头区)
 Quận Hà Sơn (霞山区)
 Thành phố cấp huyện Lôi Châu (雷州市)
 Thành phố cấp huyện Liêm Giang (廉江市)
 Thành phố cấp huyện Ngô Xuyên (吴川市)
 Huyện Toại Khê (遂溪县)
 Huyện Từ Văn (徐闻县)

Lịch sử
Thời kỳ nhà Tần thì Trạm Giang thuộc về Tượng Quận. Đến năm Trinh Quan thứ 8 (634) thời nhà Đường được đổi tên thành Lôi Châu, quản lý ba huyện thuộc bán đảo Lôi Châu.

Trạm Giang là một cảng cá nhỏ khi bị người Pháp chiếm đóng năm 1898. Tháng 11 năm sau, người Pháp buộc người Trung Quốc phải cho họ thuê Trạm Giang trong 99 năm như là một tô giới với tên gọi Quảng Châu Loan trực thuộc quyền quản lý của thống sứ Bắc Kỳ và phụ thuộc toàn quyền Liên bang Đông Dương. Tại đây có thiết lập trụ sở làm việc của tổng công sứ Quảng Châu Loan. Người Pháp muốn phát triển hải cảng mà họ gọi là Fort Bayard để phục vụ miền nam Trung Quốc tại những khu vực mà Pháp có đặc quyền trong xây dựng đường sắt và khai thác khoáng sản. Tuy nhiên, các cố gắng của họ đã bị cản trở bởi sự nghèo đói của vùng đất bao quanh. Người Pháp duy trì sự kiểm soát cho tới tháng 2 năm 1943, khi Nhật Bản xâm chiếm khu vực này trong Thế chiến II. Vào giai đoạn cuối của chiến tranh, khu vực này lại trở về tay của người Pháp trong một thời gian ngắn (tới ngày 20 tháng 9 năm 1945), trước khi được Trung Hoa dân quốc thu hồi và được tướng De Gaulle, khi đó là người đứng đầu nước Pháp, chính thức trao trả lại cho Trung Quốc vào năm 1946.

Cho tới khi có kiểu phiên âm bính âm, nó thường được phiên thành "Tsamkong" do cách phát âm trong tiếng Quảng Đông của tên gọi.

Ngày 4 tháng 5 năm 1984, Trạm Giang được chính quyền Trung Quốc liệt kê trong danh sách 14 thành thị duyên hải phát triển kinh tế đối ngoại.

Địa lý

Trạm Giang nằm trên bán đảo Lôi Châu. Phía bắc giáp Ngọc Lâm, Quảng Tây, phía đông bắc giáp Mậu Danh, phía đông trông ra biển Đông, phía nam là eo biển Quỳnh Châu và trông ra đảo Hải Nam, phía tây trông ra vịnh Bắc Bộ. Trạm Giang ở về phía tây nam của Quảng Châu và cách thành phố này khoảng 380  km khi tính theo đường chim bay. Trạm Giang có tọa độ từ 20°15′ tới 21°55′ vĩ bắc, 109°40′ tới 110°55′ kinh đông, trong khu vực có khí hậu nhiệt đới nhưng khá ôn hòa. Mặt tây nhìn ra vịnh Bắc Bộ, mặt đông nhìn ra biển Đông còn phía nam, qua eo biển Quỳnh Châu (hay eo biển Hải Nam) là tỉnh Hải Nam. Là nơi gặp nhau của ba tỉnh Quảng Tây, Quảng Đông và Hải Nam, Trạm Giang là một trong những đường thông ra biển quan trọng ở phía đông nam Trung Quốc, với đường bờ biển dài khoảng 1.556 km (40% của tỉnh Quảng Đông hay 10% của Trung Quốc).

Ngôn ngữ
Phương ngữ trong khu vực Lôi Châu không phải là tiếng Quảng Đông mà là phương ngữ Mân Nam.

Kinh tế
Trạm Giang là một hải cảng và trung tâm thương mại với nhiều ngành công nghiệp khác nhau, trong đó bao gồm các xưởng đóng tàu, nhà máy dệt-may hay tinh chế đường.

Cảng Trạm Giang cũng là nơi có trụ sở của hạm đội Nam Hải của hải quân Trung Quốc.

Xem thêm
 Quảng Châu Loan

Thành phố kết nghĩa
 Serpukhov (Nga)
 Cairns (Australia)

Liên kết ngoài
Website chính thức của chính quyền Trạm Giang

Ghi chú

Thành phố tỉnh Quảng Đông


title: Sai khớp

text:
Sai khớp là sự di lệch của các cầu xương ở khớp một phần hay hoàn toàn do chấn thương mạnh trực tiếp hay gián tiếp. Thường xuất hiện nhiều ở trẻ em hay người lớn do xương đã phát triển

Các khớp dễ bị sai lệch nhất: khớp vai, khớp háng, khớp đầu gối, khớp khuỷu tay

Biểu hiện

Triệu chứng phổ biến là đau, sưng tại vùng khớp bị sai và khó cử động. Bên cạnh đó còn có các triệu chứng sau đây:

 Đau do tổn thương rách bao khớp;
 Giảm hoặc mất hoàn toàn khả năng vận động khớp;
 Hõm khớp bị rỗng. Đây là dấu hiệu đặc biệt của sai khớp, nhưng không phải khớp nào cũng có, mà chỉ gặp ở khớp vai, khớp hàm và một phần khớp khuỷu;
 Biến dạng toàn chi: Nếu sai khớp vai thì tư thế cánh tay luôn biến dạng hoặc không khép sát vào thân được. Nếu sai khớp háng thì tư thế chi ngắn, gối xoay vào trong, bàn chân bên sai gác lên cổ chân bên lành;
 Dấu hiệu gồ bất thường do chỏm xương trật ra khỏi hõm khớp;
 Cử động đàn hồi, còn gọi là dấu hiệu lò xo, chỉ có trong sai khớp, do đầu xương trật ra chỗ khác và bị bó chặt trong khối cân cơ và dây chằng. Dù cố ý kéo hay đẩy khớp về vị trí bình thường thì khớp vẫn bật trở lại tư thế sai;
 Có một số biến dạng đặc biệt:
 Dấu hiệu gù vai (vai vuông góc) thấy ở sai khớp vai.
 Dấu hiệu "nhát rìu" thấy trong sai khớp khuỷu ra sau (do mỏm khuỷu trồi ra sau làm với cánh tay một bậc lõm vào, trông giống như gốc cây bị rìu chặt dang dở).
 Dấu hiệu "phím đàn dương cầm" thường thấy trong sai khớp vùng vai-đòn (do co kéo cơ ức đòn chũm nên đầu ngoài xương đòn được kéo lên, lộ rõ ra ngoài, ấn xuống lại bật lên như ấn vào phím đàn dương cầm).

Điều trị

Đặt nạng bất động chỗ khớp bị sai, giữ nguyên vị trí sai lệch và đưa nạn nhân đến bệnh viện gần nhất để điều trị

Đề phòng

Cần phải tuân theo những quy định an toàn trước khi lao động. Cần kiểm tra độ an toàn ở những nơi bãi tập, thao trường. Và các phương tiện lao động khi luyện tập

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sức khỏe
Khớp
Chấn thương học


title: Ilybiosoma minnesotense

text:
Ilybiosoma minnesotense là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Wallis miêu tả khoa học năm 1933.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Ilybiosoma


title: Hàng (định hướng)

text:
Hàng có thể là từ chỉ đến:
 Hàng hoá;
 Hàng lối: hàng dọc, hàng ngang;
 Hàng quà hay quà vặt;
 "Hàng" - một từ lóng có nghĩa là gái mại dâm, gái bia ôm.
 "Hàng" - một từ lóng dùng để chỉ những hung khí, vũ khí của các băng đảng, nhóm du côn, giang hồ dùng để thanh toán lẫn nhau
 Hàng cũng là một từ lóng dùng để chỉ những bộ phận gợi cảm trên cơ thể theo hướng tiêu cực (xem hàng, giao hàng)

Chú thích


title: Sông Sỏi

text:
Sông Sỏi là một phụ lưu của sông Thương chảy ở huyện Đồng Hỷ tỉnh Thái Nguyên và huyện Yên Thế tỉnh Bắc Giang, Việt Nam.

Sông Sỏi có tổng chiều dài 38 km, diện tích lưu vực 303 km². Mỗi năm sông Sỏi có lưu lượng nước trung bình 0,167 km³.

Dòng chảy
Sông Sỏi có nhiều tên địa phương khác nhau cho các đoạn sông.

Sông bắt nguồn từ núi Bồ Cu  ở khu vực có độ cao 400 m, ở 5 xã vùng cao của huyện Yên Thế, Bắc Giang. Đó là xã Xuân Lương, Canh Nậu, Đồng Tiến, Đồng Vương, Tam Tiến.

Một nhánh nguồn khác là Suối Diên từ xã Hợp Tiến huyện Đồng Hỷ Thái Nguyên.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Ở nơi dòng sông từng chảy trên Văn nghệ quân đội

Sỏi
Sỏi
Hệ thống sông Thái Bình


title: Blast (định hướng)

text:
Trong tin sinh học, BLAST là một chương trình dùng để so sánh các chuỗi sinh học (DNA, polypeptide).
 Trong y học, blast là cách nói tắt hay gặp để chỉ các tế bào máu chưa trưởng thành (từ tiếng Anh: myeloblast).


title: Tanakpur

text:
Tanakpur là một thành phố và là nơi đặt ban đô thị (municipal board) của quận Champawat thuộc bang Uttaranchal, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Tanakpur có dân số 15.810 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Tanakpur có tỷ lệ 65% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 71%, và tỷ lệ cho phái nữ là 58%. Tại Tanakpur, 15% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Uttarakhand


title: Kẹo Cu Đơ

text:
Kẹo Cu Đơ là một đặc sản có nguồn gốc từ tỉnh Hà Tĩnh, Việt Nam. Kẹo được nấu từ mật mía, đường, mạch nha, gừng, đậu phộng làm nhân và được đổ vào hai miếng bánh tráng ép lại. Loại kẹo này rất dẻo và dính, có thể ăn không hoặc thưởng thức cùng với nước trà xanh.

Kẹo Cu Đơ nằm trong danh sách “Top 100 đặc sản quà tặng Việt Nam” năm 2020 - 2021 của Tổ chức Kỷ lục Việt Nam.

Cách làm

Kẹo Cu Đơ được làm chủ yếu từ đậu phộng (lạc) và mật mía. Mật mía và lạc nhân (đậu phộng hạt) được bỏ vào chảo, đun sôi với lửa nhỏ. Trong quá trình đun phải dùng đũa quấy đều để mật không bị cháy. Có thể trộn thêm một số phụ gia như gừng, mạch nha để kẹo ăn được giòn hơn, thơm hơn. Hỗn hợp được nấu đến lúc đạt được độ sệt nhất định người làm kẹo sẽ dùng những miếng bánh đa nướng (bánh tráng) cắt sẵn theo hình tròn, đổ hỗn hợp kẹo lên và ốp hai mẩu bánh tráng lại với nhau. Sau khi đã hoàn thành công đoạn chế biến cu đơ, người ta thường xếp chồng lên nhau khoảng 5 đến 10 cặp bánh gói vào lót dưới kẹo lạc mà mỗi lần ăn phải bóc bằng tay, vừa sạch sẽ, lại đỡ mất công bóc giấy mà ăn vẫn giòn, ngon, hợp khẩu vị.

Cu đơ còn có một biến thể khác là kẹo đọi - loại kẹo mật mía nấu non mềm hơn, thường được cho vào bát nhỏ và dùng thìa múc ăn.

Lịch sử
Các tài liệu về văn hóa, lịch sử Hà Tĩnh ghi chép kẹo cu đơ gắn liền với tên tuổi của ông Đinh Vy và vùng đất Hương Sơn. Năm 1953, ngoài đi buôn trầu cau, thúng mủng, ông Đinh Vy, còn gọi là Cu Hai, Đinh Hai, thường lấy lạc trộn đều với vỏ chanh rồi đổ vào nồi mật mía nấu thành kẹo. Khi chín, ông đổ ra bát sứ cho nguội, lấy thìa múc ăn. Ông Vy là người đầu tiên nấu loại kẹo này ở huyện Hương Sơn, nhiều người rủ nhau đến mua ăn tại chỗ. Kẹo nấu xong được đưa ra chợ quê như Gôi, Phố, Rạp... bán cho dân địa phương với giá hai đồng một bát hoặc miếng to bằng bàn tay người lớn. Vì giá hai đồng, nên mọi người gọi tên người bán kẹo Đinh Vy với tên thân thuộc là Hai cho dễ nhớ. Thời đó, khu vực giáp ranh xã Sơn Thịnh cũ có đồn đóng quân của người Pháp, binh lính thỉnh thoảng ghé nhà ông Hai mua kẹo ăn, uống nước chè. Thấy xung quanh ai cũng nhắc tên gia chủ là Hai, họ dịch từ Hai theo tiếng Pháp thành "Deux", nghĩa là "số 2". Lâu dần, họ gọi kẹo ông Cu Hai thành "kẹo cu đơ".

Ông Lê Nhật Tân, nguyên Trưởng phòng Văn hóa Thông tin huyện Hương Sơn, cho rằng có nghiên cứu khẳng định kẹo cu đơ có nguồn gốc từ địa bàn và ông Đinh Vy là người đầu tiên trong huyện khởi xướng việc nấu kẹo. Những mẩu chuyện liên quan ông Hai và nguồn gốc về tên gọi của kẹo cu đơ xuất hiện trong rất nhiều tài liệu và qua thời gian câu truyện bị "tam sao thất bản".

Tham khảo

Món ngọt Việt Nam
Đặc sản Hà Tĩnh
Kẹo Việt Nam
Kẹo mạch nha


title: Euxoa bogdanovi

text:
Euxoa bogdanovi là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Loài này có ở Xibia và Mông Cổn steppes cũng như Turkestan, ở đó nó was first discovered.

Liên kết ngoài
Lärchenwälder und kräuterreiche Wiesensteppen der lichten Taiga-Zone in der nördlichen Mongolei

Chú thích

Euxoa


title: Tessancourt-sur-Aubette

text:
Tessancourt-sur-Aubette là một xã thuộc tỉnh Yvelines, trong vùng Île-de-France, Pháp, cự ly khoảng 17 km về phía đông của Mantes-la-Jolie và 2 km về phía bắc của Meulan.

Các xã giáp ranh là: Gaillon-sur-Montcient về phía tây, Condécourt về phía đông bắc, Meulan Évecquemont về phía nam.
Kinh tế chủ yếu là nông nghiệp.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang mạng chính thức

Xã của Yvelines


title: Priopus nigripes

text:
Priopus nigripes là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1932.

Chú thích

Tham khảo

Priopus


title: La Olmeda de Jadraque

text:
La Olmeda de Jadraque là một đô thị trong tỉnh Guadalajara, Castile-La Mancha, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 23 người.

Tham khảo

Đô thị ở Guadalajara


title: Namwon

text:
Namwon (Namwon-si) là một thành phố trong tỉnh Jeolla Bắc, Hàn Quốc. Thành phố có cự ly 45 phút ô tô so với tỉnh lỵ Jeonju.
Thành phố nằm ngoài vườn quốc gia Jirisan có núi lớn nhất ở Hàn Quốc lục địa.

Lịch sử
Namwon được lập năm 685 trong thời kỳ trị vì của vua Sinmun của Silla. Huyện Namwon được lập ngày 1 tháng 4 năm 1895.
Thành phố bị hư hại trong cuộc bao vây Namwon năm 1597 là một phần của chiến tranh Imjin.

Khí hậu

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trang web chính thức

Jeolla Bắc
Thành phố của Hàn Quốc
Namwon


title: Sân bay Gia Dục Quan

text:
Sân bay Gia Dục Quan () nằm ở Gia Dục Quan (địa cấp thị), Cam Túc, Trung Quốc .

Hãng hàng không và điểm đến
Shandong Airlines (Lan Châu)
Shanghai Airlines (Lan Châu, Tây An)

Xem thêm
Danh sách các sân bay ở Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa

Sân bay Cam Túc


title: Crucibulum auricula

text:
Crucibulum auricula là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Calyptraeidae.

Phân bố

Miêu tả
Độ dài vỏ lớn nhất ghi nhận được là 29 mm.

Môi trường sống
Độ sâu nhỏ nhất ghi nhận được là 1 m. Độ sâu lớn nhất ghi nhận được là 115 m.

Chú thích

Tham khảo

Crucibulum


title: Canon EOS-1D X

text:
Canon EOS-1D X là thân máy DSLR thuộc dòng chuyên nghiệp hàng đầu của hãng Canon và được xem là một sự kết hợp của 2 mẫu EOS-1Ds Mark III và EOS-1D Mark IV. Mẫu máy này được công bố vào ngày 18 tháng 10 năm 2011 và chính thức có mặt trên thị trường vào ngày 20 tháng 6 năm 2012. Giá thị trường Hoa Kỳ là 6.799 đô-la Mỹ (chỉ riêng thân máy) và giá ở thị trường Anh Quốc khoảng 5.299 bảng Anh. Máy được giới thiệu tại Việt Nam vào tháng 9-11-2011.

vào ngày 1-2-2016, Canon công bố 1DX Mark II nhằm thay thế và nối tiếp sự thành công từ 1DX.

Tính năng
 Khung vỏ chống thời tiết và va đập bằng magnesi
 Cảm biến CMOS full-frame 36mm × 24mm; 18.1 megapixels điểm ảnh hiệu dụng.
 Bộ xử lý ảnh đôi Canon DIGIC 5+ (mỗi bộ xử lý nhanh hơn DIGIC 4 17 lần)
 Bên cạnh đôi DIGIC 5+, 1DX còn có DIGIC 4 cho việc lấy nét tự động và đo sáng.
 Dải ISO cơ bản 100–51200. Có thêm 3 mức mô phỏng ISO 50, 102400 và 204800.
 Ngàm ống kính EF của Canon.
 Cảm biến đo sáng và màu sắc RGB tích hợp 100.000 pixels.
 61 điểm lấy nét tự động: 21 điểm dạng ngang dọc ở f/5.6, 20 điểm dạng ngang dọc ở f/4, 5 điểm dạng ngang dọc chéo ở f/2.8 ở chính giữa theo hàng dọc, điểm chính giữa nhạy tới -2 EV
 Tốc độ chụp liên tiếp 14 khung hình/giây (fps) với định dạng JPEG (chế độ mirror locked up, không lấy nét tự động) và 12 fps với định dạng RAW, JPEG, RAW+JPEG với chế độ lấy nét tự động toàn phần và sửa quang sai. Theo Canon, tốc độ chụp cao nhất giảm xuống còn 10 fps ở mức ISO 32,000 trở lên.
 Menu được thiết kế kiểu mới, chia làm 6 mục lớn, có thêm 1 mục về lấy nét tự động (menu AF), cho phép tùy chọn các trường hợp lấy nét khi chụp các môn thể thao khác nhau từ Case 1 cho tới Case 6, độ nhạy bám nét, tốc độ AI servo...; Lấy nét tự động Theo dõi và Nhận dạng Thông minh (Intelligent Tracking & Recognition) (EOS iTR AF).
 Thiết kế menu 6 mục, EOS iSA, EOS iTR AF về sau xuất hiện trên 5D Mark III (2012), 7D Mark II (2014), 5DS/5DSR (2015), 1DX Mark II (2016), 5D Mark IV (2016).
 Kết nối Ethernet Gigabit tích hợp với cổng RJ-45.
 Vòng đời màn trập khoảng 400.000 lần.
 Nhiều chức năng phơi sáng.
 Hệ thống làm sạch cảm biến siêu âm (Ultrasonic Cleaning System) thế hệ thứ hai.
 Hai khe cắm thể nhớ CompactFlash hỗ trợ UDMA 7.
 Phân tích Chủ thể Thông minh (Intelligent Subject Analysis) (EOS iSA).
 Pin LP-E4N 2450mAh (tương thích LP-E4).
 Chức năng xem ảnh chụp trực tiếp trên LCD.
 Màn hình tinh thể lỏng 3.2 inch, 1,040,000 chấm.
 Dual-Axis Electronic Level.
 Quay phim: Full HD (1920×1080) với các mức khung hình 24p, 25 (PAL) hoặc 30 (NTSC) fps, 720p (1280x720) với mức 50 hoặc 60 fps, và SDTV (640×480) với mức 25 hoặc 30 fps. Video H.264 có thể được chuyển đổi giữa inter frame và IPB với dự đoán hai chiều (bidirectional prediction) để làm giảm kích thước tập tin.
 GPS: phụ kiện rời GP-E1, GP-E2.

Phụ kiện
Theo website của Canon, trong hộp đựng đi kèm thân máy EOS-1D X còn có:
 Eyecup Eg
 Pin LP-E4N
 Sạc pin LC-E4N
 Dây đeo L7
 Cable Protector
 Cáp AV AVC-DC400ST
 Cáp USM IFC-200U

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Thông cáo báo chí Canon Australia
 Chi tiết kỹ thuật EOS-1D X trên Canon Professional Network
 Chi tiết kỹ thuật EOS-1D X trên Canon USA
 Chi tiết kỹ thuật EOS-1D X trên Canon Việt Nam
 Hình ảnh và video mẫu được chụp và quay từ EOS-1D X

Máy ảnh Canon EOS DSLR


title: Staudtia

text:
Staudtia là một chi thực vật thuộc họ Myristicaceae. Chi này có các loài sau (tuy nhiên danh sách này có thể chưa đủ):
 Staudtia pterocarpa, (Warb.) Warb.

Tham khảo

Myristicaceae genera


title: Taxeotis reserata

text:
Taxeotis reserata là một loài bướm đêm thuộc họ Geometridae. Nó được tìm thấy ở Úc, bao gồm Tasmania.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Taxeotis
Động vật được mô tả năm 1860


title: Elaphropoda magrettii

text:
Elaphropoda magrettii là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Bingham mô tả khoa học năm 1897.

Chú thích

Tham khảo

Elaphropoda
Động vật được mô tả năm 1897


title: Pelargonium insularis

text:
Pelargonium insularis là một loài thực vật thuộc họ Geraniaceae. Đây là loài đặc hữu của Yemen. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng nhiều đá. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Miller, A. 2004. Pelargonium insularis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Yemen
I