title: Schwerer Gustav

text:
Schwerer Gustav (tiếng Anh: Heavy Gustaf hoặc Great Gustaf) và Dora là tên của hai loại pháo lớn được dùng trong thế chiến 2 và là loại pháo được chuyên chở trên xe lửa to nhất và nặng nhất. Nó được thiết kế vào năm 1930 bởi Krupp để nhắm tới mục tiêu là tiêu diệt những pháo đài kiên cố ở phòng tuyến Maginot của Pháp và một số pháo đài khác ở Liên Xô. Khẩu pháo nặng gần 1350 tấn và có thể bắn ra đạn nặng gần 7 tấn ở khoảng cách 37 km (23 dặm). Được thiết kế trong giai đoạn chuẩn bị Chiến tranh thế giới thứ hai và được dự định để tàn phá những pháo đài kiên cố của Pháp nhưng chúng chưa được hoàn thiện để tấn công thì quân đội Wehrmacht đã thắng lớn trong trận chiến nước Pháp với chiến thuật "chiến tranh chớp nhoáng". Gustav được sử dụng trong chiến dịch bao vây Sevastopol trong khuôn khổ chiến dịch Barbarossa. Chúng còn được chuyển đến Leningrad và định bắn vào Warsaw - thủ đô Ba Lan. Gustav bị quân đội Mỹ chiếm được và phá hủy trong khi Dora cũng chịu chung số phận bị tháo rời để khỏi rơi vào tay Hồng Quân. Gustav là khẩu pháo lớn nhất đến giờ và nó cũng có kỉ lục là loại pháo bắn loại đạn mạnh nhất và nặng nhất.

Phát triển
Vào năm 1934, bộ chỉ huy tối cao quân đội Đức (OKH) đã yêu cầu tập đoàn Krupp ở Essen phải thiết kế một khẩu pháo để hủy diệt những pháo đài ở Maginot Line-Pháp (những pháo đài đã sắp được hoàn thành). Đạn của khẩu pháo phải xuyên qua được một bức tường dày 7m được làm bằng bê-tông.Kĩ sư của tập đoàn Krupp- Dr. Erich Müller đã tính toán rằng để có thể xuyên thủng những bức tường kiên cố như vậy thì loại đạn được bắn ra phải có đường kính 0.8 mét và có trọng lượng khoảng 7 tấn và khẩu pháo theo như thiết kế của Erich nặng hơn 1000 tấn.

Kích thước và trọng lượng của khẩu pháo có nghĩa là nếu muốn di chuyển được nó thì cần phải có 4 đường đắp cao xe lửa.Nòng pháo được thiết kế với cỡ nòng 70 cm, 80 cm, 85 cm và 1 mét.

Tháng 3 năm 1936, trong một chuyến thăm của Hitler đến Essen, Quốc trưởng Phát Xít này đã yêu cầu phải thực hiện bằng được ít nhất một trong số những kế hoạch này. Mặc dù chưa có tài liệu nào đề cập cam kết quyết tâm của Adolf Hitler về vấn đề này nhưng kế hoạch sản xuất siêu pháo cỡ nòng 80 cm đã được các kĩ sư của tập đoàn Krupp bắt tay vào chế tạo.

Toàn bộ kế hoạch sản xuất siêu pháo cỡ nòng 0,8 mét Schwerer Gustav Gun đã được hoàn thành đầu năm 1937. Mùa hè năm đó, quá trình sản xuất loại vũ khí hạng nặng này bắt đầu được tiến hành. Hạn chót để hoàn thành siêu pháo Schwerer Gustav là trước năm 1940 đã không được thực hiện do vấp phải một số vấn đề liên quan đến kỹ thuật và vật liệu chế tạo đầu đạn.

Thử nghiệm
Cuối năm 1939, các kỹ sư của tập đoàn Krupp đã chế tạo thành công một mẫu siêu pháo và đưa cỗ máy đặc biệt này tới trường bắn Hillersleben để thử nghiệm. Mẫu siêu pháo này đã bắn thử nghiệm thành công, đầu đạn nặng 7,1 tấn của nó có thể chọc thủng bê tông dày 7 mét và một bức tường thép dày 1 mét.

Việc bắn thử nghiệm siêu pháo Schwerer Gustav Gun cỡ nòng 0,8 mét kết thúc giữa năm 1940 vì giai đoạn này một cỗ máy kéo đặc biệt đã được hoàn thành. Mùa xuân năm 1941, Alfried Krupp – một trong những lãnh đạo tập đoàn Krupp đã trực tiếp đón tiếp Quốc trưởng Adolf Hitler tại bãi kiểm nghiệm Rügenwald (Rügenwald Proving Ground). Tại đây, Hitler đã nói rằng Krupp có thể sản xuất loại đầu đạn nặng 11 tấn nếu như được sự cho phép của ông.Cũng chính tại đây, Gustav đã được thử nghiệm bắn loại đạn nặng 7100 kg với khoảng cách 37.210 mét.

Các mục tiêu

Những mục tiêu sau đây đã được định sẵn:
5 tháng 6
Thử nghiệm pháo ở khoảng cách 25.000m - 8 quả pháo được bắn.
Pháo đài Stalin-8 quả được bắn.
6 tháng 6
Bắn pháo đài Molotov - bắn 7 quả.
Bắn phá vào White Cliff: Kho vũ khí ở sâu 30 mét dưới mặt nước với lớp bảo vệ bằng bê-tông dày 10m. Sau khi 9 quả pháo từ gustav được bắn, kho đạn bị tàn phá nghiêm trọng và một vài chiếc tàu bị đánh chìm.
7 tháng 6
Bắn yểm trợ cho bộ binh trong cuộc tấn công ở Sudwestpitze-7 quả được bắn.
11 tháng 6
Pháo đài Siberia - 5 quả được bắn.
17 tháng 6
Pháo đài Maxim Gorki - 5 quả được bắn.

Vào cuộc bao vây ngày 4 tháng 6 ở Sevastopol, Gustav đã bắn tất cả 30.000 tấn đạn vào thành phố cảng này. Nó đã bắn hơn 240 quả đạn. Thành phố sau khi bắn bị tàn phá thậm tệ nhưng Gustav bị hư hỏng do bắn quá mức nên được đưa về nhà máy sửa chữa.

Theo đúng như yêu cầu của Hitler về việc tấn công Leningrad, khẩu pháo được tháo dỡ ra và di chuyển đến mặt trận phía Đông để tấn công thành phố Leningrad. Khẩu pháo được đặt cách thành phố 30 km trên tuyến xe lửa Taizy. Khẩu pháo vẫn bắn theo như kế hoạch trong khi đó cuộc tấn công đã bị hủy bỏ. Khẩu pháo được tái sử dụng vào mùa đông năm 1942-1943 gần Leningrad.

Sau đó nó lại được đưa về Đức để sửa chữa. Vì một lý do nào đó khẩu pháo không được sử dụng để bắn phá Warsaw vào năm 1944 nhưng Ba Lan vẫn còn giữ một viên đạn của khẩu Gustav.

Khẩu pháo bị quân đội Mỹ phá hủy để không rơi vào tay Hồng quân Liên Xô vào ngày 22 tháng 4 năm 1945. Nó bị bắt ở khu rừng cách phía bắc Auerbach khoảng 50 km.

Kíp chiến đấu
Toàn bộ một khẩu siêu pháo Schwerer Gustav được vận hành với 500 quân nhân dưới sự chỉ huy của một sĩ quan cấp thiếu tướng. Khi hành tiến chiến đấu Schwerer Gustav được đặt trên một bệ bắn khổng lồ gắn trên 4 xe gòng chạy đường ray xe lửa. Mỗi chiếc xe gòng có 20 trục, tổng cộng có 80 trục và 160 bánh xe trên 4 xe gòng đặc biệt này.

Ngoài ra, Gustav còn được chuyên chở và di chuyển lên 4 đường đắp cao xe lửa để chuyên chở và di chuyển. Gustav còn được bảo vệ bởi 2 khẩu pháo Flak 88mm lưỡng dụng.

Biến thể

Dora
Dora là khẩu pháo thứ 2 được sản xuất sau Schwewer Gustav.Nó được dàn trận để tấn công Stalingrad trong một thời gian ngắn, khi khẩu pháo được chuyên chở đến nơi và được đặt cách thành phố 15 km (9 dặm) về phía tây thành phố vào giữa tháng 8 năm 1942. Dora sẵn sàng được bắn vào ngày 13/9 nhưng nó nhanh chóng rút lui do quân đội Xô-Viết bao vây. Khi quân đội Đức bắt đầu rút lui, họ đã mang theo Dora.Khẩu pháo đã bị phá hủy vào cuối cuộc chiến bởi quân đội Mỹ.

Langer Gustav
Langer Gustav là khẩu pháo dài với đường kính lên đến 52 cm và một pháo dài 43 mét.Nó được chế tạo để bắn ra loại đạn với tầm "siêu xa", nặng 680 kg với một khoảng cách 190 km. Với khoảng cách này thì Langer Gustav có thể bắn đến tận London. Tuy vậy nhưng khẩu pháo chưa một lần tham chiến bởi vì cuộc ném bom bất ngờ của máy bay không quân hoàng gia Anh ở Essen.

Dự án chế tạo Landkreuzer P. 1500 Monster
Monster là một loại pháo cơ động và tự hành nặng 1500 tấn và được đặt trên một xe lửa. Được trang bị một khẩu pháo của Schwewer Gustav 80 cm K(E) với hai khẩu bích kích pháo 15 cm sFH và pháo tự động MG 151/15. Nhưng vì nghĩ rằng Monster không thực tế nên vào năm 1943 Albert Speer đã hủy bỏ kế hoạch sản xuất Monster. Khẩu pháo này hoàn toàn có khả năng vượt trội hơn cả Panzer VIII Maus (loại tăng nặng nhất từng được sản xuất) và Landkreuzer P. 1000 Ratte (chưa bao giờ được sản xuất).

Đạn pháo
Đạn HE

Trọng lượng đạn pháo: 4,8 tấn (4.800 kg)
Vận tốc đạn: 820 m/s
Khoảng cách tối đa: 48 km
Khối lượng thuốc nổ: 700 kg
Kích cỡ hố bom: rộng 10m - sâu 10m

Đạn AP
Các bộ phận chính được làm từ crôm-nikel sắt. Có loại pháo đạn đạo bằng hợp kim.
Chiều dài vỏ: 3,6 mét
Trọng lượng đạn pháo: 7.100 kg
Vận tốc đạn: 720 m/s
Khoảng cách tối đa: 38 km
Khối lượng thuốc nổ: 250 kg

Mẫu
Pháo Gustav 80 cm – bắn phá Sevastopol vào tháng 3 năm 1942
Pháo Dora 80 cm – được lên kế hoạch bắn phá Stalingrad nhưng không được thực hiện.
Pháo Langer Gustav – đã bắt đầu sản xuất nhưng chưa hoàn thiện.

Chú thích

Tham khảo
Dora tự động — Một bài viết về bản tự động của Dora.
http://www.hpwt.de/2Weltkrieg/Dorae.htm
http://html2.free.fr/canons/dora.htm
German Artillery of World War Two, Ian V. Hogg. ISBN 1-85367-480-X

Liên kết ngoài

Internet archive copy of panzerlexikon.de video of Dora loading and firing
Internet archive copy of panzerlexikon.de video of Dora
Thông tin thêm

Vũ khí trong Chiến tranh thế giới thứ hai
Pháo cực lớn


title: Đặng Tất

text:
Đặng Tất (chữ Hán: 鄧悉 1357-1409) quê ở Hà Tĩnh, làm chức Châu phán Hóa Châu dưới triều nhà Hồ. Nhà Minh xâm chiếm Đại Ngu, họ Hồ thất bại, người Chiêm tiến quân chiếm lại đất cũ Thăng Hoa, Đặng Tất xin với Trương Phụ cho mình cai quản Hóa Châu. Trương Phụ cho Đặng Tất làm Đại tri châu Hóa Châu, người Chiêm rút binh về.

Khi Trương Phụ dẫn quân về nước, Trần Ngỗi khởi nghĩa, lập ra nhà Hậu Trần, xưng là Giản Định đế, khởi binh ở Ninh Bình. Do mới lập, quân Hậu Trần tự vỡ, chạy vào Nghệ An. Đặng Tất nghe tin, liền giết quan nhà Minh ở Hóa Châu, đem quân ra theo Giản Định đế, được phong làm Quốc công. Quân Hậu Trần tiến quân ra Bắc, đánh bại Mộc Thạnh ở trận Bô Cô, Mộc Thạnh chạy rút vào thành Cổ Lộng. Giản Định đế muốn tiến binh đuổi gấp, đánh Đông Quan, Đặng Tất chủ trương tiêu diệt những kẻ còn sống sót và bao vây các thành. Tháng 2, năm 1409, Giản Định đế nghe lời gièm pha, giết chết Đặng Tất và Nguyễn Cảnh Chân.

Tiểu sử
Theo Đặng tộc Đại tông phả, ông tổ 4 đời của Đặng Tất là Đặng Bá Kiển vốn cư ngụ ở vùng kinh kỳ Thăng Long, sau đó di dời vào Nghệ An châu. Con trưởng của Bá Kiển là Đặng Bá Tĩnh đỗ Thám hoa đời nhà Trần. Bá Tĩnh chính là ông nội của Đặng Tất. Con trưởng của Bá Tĩnh là Đặng Đình Dực chính là cha Đặng Tất.

Theo Khâm định Việt sử Thông giám cương mục: Đặng Tất (1357-1409) người làng Tả Thiên Lộc, huyện Thiên Lộc, Nghệ An châu nay là xã Tùng Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh; có thuyết lại nói rằng ông người Hóa Châu. Ông thi đậu Thái học sinh thời nhà Trần và được bổ làm Tri phủ Hóa Châu nay là vùng Hải Lăng, Quảng Trị. Sau đó lại chuyển đến huyện Thăng Bình, Quảng Nam.

Sự nghiệp

Triều nhà Trần, nhà Hồ

Năm 1391, uy quyền của Hồ Quý Ly ngày càng lớn, các tướng ở Hóa châu bàn luận về việc này. Phan Mãnh nói: Trời không bao giờ có hai mặt trời, dân không bao giờ có hai vua. Chu Bỉnh Khuê nói: Dương Liễu lắm điều, mọi người đều khóa miệng. Đặng Tất và Hoàng Hối Khanh ngầm viết thư cho Hồ Quý Ly. Hồ Quý Ly cho là Phan Mãnh và Bỉnh Khuê ngấm ngầm làm điều trái phép, bèn giết hai người ấy. Bổ dụng Đặng Tất thay thế, giữ chức Châu phán; Hoàng Hối Khanh người An Định, Thanh Hóa, làm Chánh hình viện đại phu ở Hóa châu.

Năm 1402, chúa Chiêm xin dâng đất Chiêm Động, Hồ Quý Ly bắt ép nước Chiêm dâng đất Cổ Lũy nữa, nhận được rồi bèn chia 2 đất ấy làm 4 châu là Thăng, Hoa, Tư, Nghĩa. Hồ Quí Ly bổ dụng Nguyễn Cảnh Chân làm An phủ sứ lộ Thăng Hoa, bổ dụng người Chiêm đầu hàng tên là Chế Ma Nô Đà Nan làm trấn trị hai châu Tư, Nghĩa.. Theo sử sách, hai họ nhà Đặng và Nguyễn có thân nhau từ trước nên từ đó Đặng Tất và Nguyễn Cảnh Chân càng thân thiết và có uy tín lớn trong vùng.

Nhân lúc nhà Hồ chưa ổn định, Chiêm Thành quấy rối phía nam. Hồ Quý Ly sai Hoàng Hối Khanh làm Tuyên úy sứ trấn thủ cả vùng Thăng Hoa. Đến Thăng Hoa, Hối Khanh chọn Đặng Tất, Phạm Thế Căng và Nguyễn Lỗ giúp việc cho mình. Đặng Tất và Nguyễn Lỗ mâu thuẫn với nhau vì công trạng

Chiến tranh Minh-Đại Ngu
Nhà Minh năm 1406 đem quân sang xâm chiếm nước Đại Ngu, chiến sự đến năm 1407, cha con Hồ Quý Ly thua chạy vào nam, bị quân Minh đuổi gấp, bèn viết thư cho Hoàng Hối Khanh, lệnh cho lấy một phần ba số dân di cư khi trước, gộp với lính địa phương giao cho Nguyễn Lỗ chỉ huy để làm quân Cần vương, lại sắc phong cho Chế Ma Nô Đà Nan làm Thăng Hoa quận vương để vỗ yên dân Chiêm; Hoàng Hối Khanh giấu lệnh ấy đi, không cho ai biết.

Người Chiêm cất quân định thu lại đất cũ, dân di cư sợ chạy, Hoàng Hối Khanh trở về Hóa Châu, chỉ còn Chế Ma Nô Đà Nan chống nhau với quân Chiêm, thế cô bị quân Chiêm giết chết. Hoàng Hối Khanh trước đã thề với dân Nghĩa Châu, Nguyễn Lỗ nghĩ Đặng Tất và Hoàng Hối Khanh có ý đồ khác nên không dự thề. Hối Khanh về Hóa Châu, Nguyễn Lỗ đưa dân di cư đi đường bộ đến chậm, Đặng Tất đi đường thủy đến trước. Viên trấn phủ sứ lộ Thuận Hóa là Nguyễn Phong ngăn không cho vào, Đặng Tất công thành, giết Nguyễn Phong, lại đánh nhau với Nguyễn Lỗ hơn một tháng. Quân Nguyễn Lỗ thế cô, liền đem gia quyến chạy sang Chiêm Thành, Hoàng Hối Khanh giết mẹ và gia thuộc Nguyễn Lỗ.

Họ Hồ thất bại, hai cha con Hồ Quý Ly, Hồ Hán Thương đều bị bắt, Phạm Thế Căng trở về Tân Bình, đón hàng người Minh ở Nghệ An, nhận chức Tri phủ Nghệ An do Trương Phụ ban cho, cướp bóc của dân rồi trở về. Lúc này người Chiêm chiếm lại đất Thăng Hoa, rồi sang cướp Hóa Châu. Đặng Tất xin với Trương Phụ cho làm quan cai trị Hóa Châu, Chiêm Thành dẫn quân rút về. Đặng Tất đưa người đón Hoàng Hối Khanh về, đến cửa biển Đan Thai, Hoàng Hối Khanh tự vẫn, Trương Phụ chặt đầu đem bêu ở chợ Đông Đô.

Khởi nghĩa nhà Hậu Trần

Tiến quân từ Hóa châu ra Nghệ An phò Giản Định đế
Năm 1407, Trương Phụ và Mộc Thạnh dẫn quân về nước, để viên giữ ty Đô chỉ huy sứ là Lữ Nghị và viên giữ hai ty Bố chính và Án sát là Hoàng Phúc ở lại trấn thủ Đại Việt. Tháng 11 năm 1407, tôn thất nhà Trần là Trần Ngỗi xưng đế ở xã Yên Mô (Ninh Bình), tức là Giản Định Đế, lập ra nhà Hậu Trần, khởi binh chống quân Minh. Quân Hậu Trần mới họp, chưa đánh đã tự tan vỡ, vua phải chạy vào Nghệ An.

Nghe tin đó, Đặng Tất lúc này đang làm Đại tri châu ở Hóa Châu bèn giết quan lại nhà Minh ở Hoá châu rồi mang quân ra Nghệ An theo Giản Định đế, lại dâng con gái cho Giản định đế, Giản Định đế phong làm Quốc công. Nguyễn Cảnh Chân và nhiều tướng khác cũng mang quân đến họp, thế quân Hậu Trần mạnh lên.

Đầu năm 1408, theo kiến nghị của Đặng Tất, Giản Định Đế điều quân đánh Nghệ An và Diễn Châu, tiêu diệt lực lượng của hai quý tộc nhà Trần cũ là Trần Thúc Dao và Trần Nhật Chiêu theo hàng quân Minh trấn giữ.

Trước đây, Trương Phụ cùng tướng người Việt là Mạc Thúy (tổ 4 đời của Mạc Đăng Dung) mang quân vào đánh Diễn châu. Quân nhà Hồ phải bỏ chạy vào Nam, khi Trương Phụ đuổi đến cửa sông Gianh, Phạm Thế Căng ra đón, được Phụ cho làm Tri phủ Tân Bình.

Tháng 5 năm 1408, Đặng Tất cùng Giản Định đế từ Hoá châu ra đánh chiếm lại Nghệ An. Tân Bình vẫn do Phạm Thế Căng chiếm giữ. Thế Căng cậy quyền hống hách, tự xưng là Duệ Vũ Đại vương. Tháng 7 năm 1408, Đặng Tất mang quân vào đánh Tân Bình, phá tan quân Thế Căng ở cửa Nhật Lệ, bắt giết Căng và cháu là Đống Cao. Quân Hậu Trần làm chủ từ Nghệ An tới Thuận Hóa.

Trận Bô Cô

Tháng 12, năm 1408, Giản Định đế Trần Ngỗi sai Đặng Tất điều động quân ở các lộ Thuận Hóa, Tân Bình, Nghệ An, Diễn Châu và Thanh Hóa, tiến ra đánh thành Đông Đô. Khi quân Hậu Trần kéo đến Tràng An, quan thuộc cũ cùng hào kiệt các nơi rủ nhau hưởng ứng theo, Đặng Tất đều tùy theo tài năng từng người trao cho quan chức. Lòng người phấn khởi, thế quân Hậu Trần mạnh thêm.

Trước đây, lúc Đế Ngỗi khởi binh, viên thủ tướng nhà Minh đã đem việc ấy tâu cho triều đình nhà Minh biết. Vua nhà Minh lại sai Kiềm Quốc công Mộc Thạnh đem bốn vạn quân, theo đường Vân Nam tiến sang dẹp. Đến đây, Mộc Thạnh cùng quân của Đô chỉ huy Lữ Nghị hội họp ở Bô Cô, gặp lúc Giản Định đế đem quân từ Tràng An đến.

Quân hai bên gặp nhau, bên nào cũng chia quân thủy, quân bộ để cầm cự với nhau. Giản Định đế cầm dùi thúc trống, bắt quân sĩ nhân cơ hội đánh tung ra, đánh nhau từ giờ tị đến giờ thân, quân nhà Minh thua chạy, quân Hậu Trần chém được Lữ Nghị và Thượng thư Lưu Tuấn, Mộc Thạnh thoát thân chạy đến thành Cổ Lộng, Giản Định đế hạ lệnh cho các quân sĩ rằng: Bây giờ nhân thế chẻ tre, đánh quét một trận ruổi dài, làm cho chúng không kịp bịt tai khi gặp sét đánh mạnh, rồi ta tiến lên lấy thành Đông Đô, thì thế nào cũng phá được. Đặng Tất nói: Hãy bắt hết bọn giặc còn sống sót, không nên để mối lo về sau. Vua tôi mưu tính dùng dằng mãi không quả quyết. Gặp lúc ấy viện binh nhà Minh kéo đến đón tiếp Mộc Thạnh về thành Đông Quan. Đặng Tất bèn chia quân bao vây các thành ở các châu, phủ, đưa tờ hịch đi các lộ hội họp binh sĩ, rồi sẽ tiến đánh sau.

Về sau Lê Quý Đôn thời Hậu Lê đi qua vùng Ý Yên - Phong Doanh, thấy nông dân nhặt được những thanh gươm cũ của quân Minh, lại thấy thành Cổ Lộng hoang tàn đổ nát, tức cảnh làm bài thơ:
Thành Cổ Lộng
Bốn trăm năm thành đổ lũy hoang
Cỏ chèn dưa đậu buổi xuân sang
Trần Vương sóng biếc vơi buồn hận
Mộc Thạnh cây xanh cứ bẽ bàng
Ruộng cũ gươm han trồi mưa nặng
Đài xưa chim lạnh hót trăng tàn
Biên cương há phải khuếch trương rộng
Chín châu Nghiêu Thuấn đủ khang trang

Cái chết
Giản Định đế muốn thừa cơ đánh ngay vào lấy Đông Quan, nhưng Đặng Tất lại chủ trương đánh xong số quân địch còn sót lại rồi mới tiến. Vua tôi bàn mãi chưa quyết định được, viện binh quân Minh ở Đông Quan đã tiếp ứng cho Mộc Thạnh chạy về cố thủ Đông Quan. Đặng Tất chia quân vây các thành và gửi hịch đi các lộ kêu gọi hưởng ứng đánh quân Minh.

Tháng 2, năm 1409, người hoạn giả Nguyễn Quỹ và học sinh Nguyễn Mộng Trang nói kín với Đế Ngỗi rằng: Tất và Cảnh Chân chuyên quyền bổ dụng người này, cất chức người khác, nếu không liệu tính sớm đi, sau này khó lòng mà chế phục được.

Giản Định đế tin lời, chu sư của Giản Định đế tiến đến đóng ở Hoàng Giang, cho triệu hai người ấy đến, Giản Định đế sai người đánh chết Đặng Tất, Nguyễn Cảnh Chân chạy lên bờ, lực sĩ đuổi theo chém chết. Con của Đặng Tất và Nguyễn Cảnh Chân là Đặng Dung và Nguyễn Cảnh Dị bực tức vì cha mình vô tội mà chết, bèn đem binh lính Thuận Hóa về Thanh Hóa, rước Trần Quý Khoáng về Nghệ An, lập làm vua, tức vua Trùng Quang.

Nhận định
Đời sau còn bàn luận nhiều về việc bất đồng chiến thuật giữa vua Giản Định và Đặng Tất, một trong những nguyên nhân dẫn đến cái chết của Đặng Tất.

Đại Việt Sử ký Toàn thư dẫn ý kiến của Phan Phu Tiên và Ngô Sĩ Liên:
Phan Phu Tiên nói: "Đặng Tất chỉ biết hành quân là gấp mà không biết cứu Đông Đô còn gấp hơn. Đông Đô có tầm hình thế của cả nước. Chiếm được Đông Đô thì các lộ không đâu không hưởng ứng, hơn nữa hào kiệt trung châu đều ở cả đó. Bỏ nơi ấy mà không lo đánh chiếm, lại chia quân phân tán đi các xứ, vì thế hiệu lệnh không thống nhất, rốt cuộc đi đến sụp đổ là đáng lắm!"

Ngô Sĩ Liên nói: "Đường Thái Tông dùng binh, phần nhiều nhân thế chẻ tre mà giành thắng lợi, là vì có tư thế anh hùng mà tướng và quân vốn đã rèn sẵn. Vua tính kế quyết thắng nhưng Tất không theo, cố nhiên là đáng tiếc. Song có lẽ Tất liệu vua mình không phải là bậc anh hùng như [Đường] Thái Tông, mà quân thì từ xa đến, lương thực có thể không tiếp tế được, còn quân ở kinh lộ thì chưa tập hợp được, chẳng thà theo phép [binh pháp] hơn địch gấp 10 lần thì bao vây, hơn địch gấp 5 lần thì đánh là hơn. Nếu không thế thì thành Cổ Lộng chỉ cách Bô Cô không quá nửa ngày đường sao vẫn không thể thừa thế chẻ tre mà đánh. Huống chi thành Đông Quan. Kế ấy cũng chưa lấy gì làm hỏng lắm, chỉ vì vua tin lời gièm mà vội giết Tất thôi. Than ôi, Đặng Tất sau khi phá được giặc mạnh, trổ tài mới trong khoảng một tuần một tháng, công việc chưa làm được một nửa mà bị chết oan, đó là cái họa sụp đổ [của nhà Trần], chứ đâu phải là tội của Tất."

Việt sử tiêu án của Ngô Thì Sĩ bàn:

Bô Cô ở sông Thanh Quyết, theo thủy triều, đi thuyền 3 trống canh có thể đến Lạc Tràng, đi thẳng lên Đông Đô không đến một ngày, thừa trận được to ấy, mà không tán thành lời quyết định của vua Giản Định, ai chả tiết là thất cơ. Nhưng mà Tất đã vất vả ở Bố Chính, bị Trương Phụ đuổi ở phía sau, Thế Căng ngăn ở mặt trước, mà phá được Thế Căng, lấy lại Tân Bình, mới điều động được quân ở các trấn Thuận, Quảng, Hoan, Ái, để có quân tiến đánh Đông Đô; lặn lội hàng tuần đến được Bô Cô, may mà bẻ gãy được gươm giáo của quân Điền và Kiềm. Trương thanh thế quân Thanh, Nghệ, còn một bước nữa thì đến Thăng Long, còn xa gì nữa mà phải dùng dằng không tiến. Tất cả trù tính kỹ lắm rồi, Mộc Thạnh mới sang, xa xôi nghìn dặm, quân bị đói khát mỏi mệt, thoát chết ở Bô Cô là may lắm. Còn Trương Phụ là tay cáo già, như con hổ ngồi nhìn ở Đông Đô, bây giờ là toán quân cô độc của ta xa xôi kéo đến, chưa kể thủ thắng, vạn nhất trước mặt, sau lưng đều có quân địch, ta không có quân, lương cứu viện, có phải là dẫn thân đến chỗ chết không? Cho nên thà nghỉ ngơi để mà điều độ, mới là kế vạn toàn. Tất cũng là trí tướng đấy chứ. Nếu được dùng hết mưu đồ của ông, thì người Minh cũng phải có phen khốn đốn, quyết không dám bảo nước ta không có người. Tiếc thay! Vua Giản Định tự phá hủy bức trường thành của mình đó!"

Bùi Dương Lịch thời Lê mạt viết sách Nghệ An ký:
"Nhà Trần đã mất mà khôi phục được tông thống trong 7 năm, sự nghiệp oanh liệt của... ông cùng trời đất bất hủ".

Tiến sĩ đời Hậu Lê là Sùng Nham hầu Dương Văn An viết sách Ô châu cận lục:
"Đặng Tất là bậc trung nghĩa, trí dũng song toàn, quả là nhân tài của thiên hạ chứ đâu phải nhân tài của riêng Ô châu này thôi đâu... Cái tiếc của Đặng Tất là vì những lời gièm pha như lưỡi gươm chí mạng khiến chí lớn không thành. Tuy nhiên cái chết của Đặng Tất đâu phải tội của ông mà chính là nỗi bất hạnh của nhà [Hậu] Trần vậy. Người quân tử đâu có lấy sự thành bại để đánh giá anh hùng".

Theo Trần Trọng Kim bàn về Đặng Dung trong Việt Nam sử lược: Cha con ông Đặng Dung đều hết lòng giúp nước phò vua, tuy không thành công được, nhưng cái lòng trung liệt của nhà họ Đặng cũng đủ làm cho người đời sau tưởng nhớ đến, bởi vậy hiện nay còn có đền thờ ở huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh.

Tưởng nhớ
Thi hài Đặng Tất được các con ông mang về chôn ở làng Thế Vinh, huyện Sĩ Vang, ngoại thành Hóa châu (nay là xã Phú Mậu, huyện Phú Vang, Thừa Thiên Huế). Mộ ông nằm ở ven bờ nam sông Hương, cách bến đò Sình khoảng 3 km và cách thành Hóa châu khoảng 7 km. Dân trong vùng tôn ông làm Thành hoàng.

Năm 1428, Lê Lợi sau khi đánh xong quân Minh, ban chiếu cho hai cha con ông (cùng Đặng Dung) biển vàng tám chữ: "Tiết liệt cương trung - Trung thần hiếu tử", truy phong Đặng Tất làm Đại quốc công, Khuông quốc đại vương Thượng đẳng tôn thần; cho lập đền thờ tại quê hương Tả Thiên Lộc, cấp 200 mẫu ruộng lộc điền, giao cho huyện xã hằng năm cúng tế.

Vua Lê Thánh Tông vịnh thơ về hai ông:
Quốc sĩ vô song, song quốc sĩ
Anh hùng bất nhị, nhị anh hùng

Gia phả họ Đặng chép:
"Đã từng nghe rằng, tổ tiên ta ở tận xứ Nghệ xa xôi, năm đó nạn giặc Minh xâm lấn bờ cõi, nghĩa khí nổi lên khắp nơi, Viễn tổ Đặng Quốc công dốc sức phò vua tiến đánh quân Minh, Ngài chết oan và đã để lại cho con cháu muôn vàn thương tiếc. Đến khi Ngài Đồng bình Chương sự Tể tướng Đặng Dung cầm quân tiếp tục phò vua Trùng Quang, do thời vận nên cũng bị sa vào tay giặc. Anh hùng gác kiếm, gương tiết nghĩa để lại ngàn thu. Con cháu hậu duệ ly tán bốn phương, người về cố hương Mạc Xá, người đến Sơn Đông Lập Thạch, người tới Mạc Bồ Sơn Vi. Nước mất nhưng nhà không tan, con cháu hậu duệ noi gương tiết nghĩa đã làm rạng rỡ tông môn."

Đền thờ của ông có ở rất nhiều nơi. Ngày nay tại Hà Nội, Huế và Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng,... đều có đường phố mang tên Đặng Tất.

Các con

Ngoài hai em là [[Đặng Đức, Đặng Quý (Trấn thủ Hóa Châu), các con ông cũng đều tham gia giúp nhà Hậu Trần:
Đặng Dung
Đặng Chủng
Đặng Liên
Đặng Thát
Đặng A Thiết
Đặng A Noãn
Đặng Thu Hạnh (Hậu phi của vua Giản Định Đế)

Tham khảo
Đại Việt Sử ký Toàn thư
Họ Đặng "Nam bang vượng tộc" thời Lý đến thời Lê, Nguyễn Văn Thành, Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Ứng dụng Phả học Việt Nam.
Danh nhân Bình Trị Thiên, Nhiều tác giả, Nhà Xuất bản Thuận Hóa, 1986.
Khâm định Việt sử Thông giám cương mục
Danh nhân lịch sử Đặng Tất - Đặng Dung, Đặng Huy Phúc, Nhà Xuất bản Trẻ, 2005.
Đặng tộc Đại Tông phả, Yến Quận công Đặng Tiến Thự viết năm 1683, Tiến sĩ Ứng Quận công Đặng Đình Tướng tục biên năm 1686, Thái Nhạc Quận công Đặng Sĩ Hàn tiếp tục tục biên năm 1745, Nguyễn Văn Thành biên khảo, Nhà Xuất bản Văn hóa Thông tin 2002.

Chú thích

Liên kết ngoài
Đường phố Hà Nội
Đường phố thành phố Vinh

Võ tướng nhà Hậu Trần
Nhà Hậu Trần
Quan lại nhà Hồ
Người Hà Tĩnh
Mất năm 1409
Thái học sinh nhà Trần
Người tham gia lực lượng kháng chiến của Đại Việt chống quân Minh xâm lược (1406–1427)


title: Nola cucullatella

text:
Bướm đêm áo khoác ngắn (Nola cucullatella) là một loài bướm đêm thuộc họ Nolidae. It is distributed through hầu hết châu Âu. Nó được sưu tập năm 2008 ở vùng Đại Vancouver của British Columbia (đảo Westham).
Loài này nhỏ với sải cánh 15–20 mm. Ấu trùng ăn các loại cây rosaceous bao gồm táo, Cotoneaster, hawthorn, pear, Prunus, rowan và whitebeam.

Hình ảnh

Liên kết ngoài
Short-cloaked Moth at Markku Savela's Lepidoptera pages

Tham khảo

Chinery, Michael Collins Guide to the Insects of Britain và Western Europe 1986 (Reprinted 1991)
Skinner, Bernard Colour Identification Guide to Moths of the British Isles 1984

Nola
Động vật được mô tả năm 1758
Côn trùng châu Âu


title: Tallenay

text:
Tallenay là một xã của tỉnh Doubs, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Doubs

Tham khảo

INSEE
IGN
Tallenay on the regional Web site

Xã của Doubs


title: Trichopezinae

text:
Trichopezinae là một phân họ ruồi empidoid. Chúng là loài săn mồi các loài ruồi như các loài có liên hệ gần với nó, chúng thường có kích thước vừa và nhỏ, chân dài và mắt lớn.
Trước đây chúng được đặt vào Clinocerinae hoặc Hemerodromiinae. Trong vài cách sắp xếp chúng được xem là một họ riêng biệt. Tuy nhiên, khả năng lớn nhất Brachystomatinae thuộc Empididae.

Các chi chọn lọc
Boreodromia Coquillett, 1903
Ceratempis Melander, 1927
Gloma Meigen, 1822
Heleodromia Haliday, 1833
Heterophlebus Philippi, 1865
Sematopoda Collin, 1928
Trichopeza Róndani, 1856

Chú thích

Tham khảo

Empididae


title: 1443 Ruppina

text:
1443 Ruppina (1937 YG) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 29 tháng 12 năm 1937 bởi Karl Wilhelm Reinmuth ở Heidelberg. Tiểu hành tinh được đặt theo tên của thành phố Ruppin, Đức, nơi sinh nhà thiên văn học Martin Ebell, người đề xuất tên gọi.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 1443 Ruppina

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Karl Wilhelm Reinmuth
Thiên thể phát hiện năm 1937


title: Laußig

text:
Laußig là một đô thị trong huyện of Nordsachsen, bang tự do Sachsen, nước Đức. Đô thị Laußig có diện tích 100,009 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2005 là 4445 người.

Tham khảo


title: Ngân Xuyên (định hướng)

text:
Ngân Xuyên trong tiếng Việt có thể là:
 Thành phố Ngân Xuyên, thủ phủ khu tự trị Hồi Ninh Hạ, Trung Quốc.
 Tên một ngôi chùa thuộc khu di tích Hoa Lư thời nhà Đinh-Lê ở Ninh Bình, Việt Nam. Xem bài Chùa Ngân Xuyên
Tên một con sông chảy qua huyện Kinh Môn, tỉnh Hải Dương. Xem bài Sông Ngân Xuyên
Bút danh của dịch giả nổi tiếng Phạm Xuân Nguyên, chủ yếu dịch các tác phẩm từ tiếng Anh, Pháp, Nga.
Tên của danh thủ cờ tướng Hứa Ngân Xuyên người Trung Quốc.


title: Giải KCFCC cho nam diễn viên chính xuất sắc nhất

text:
Giải KCFCC cho nam diễnv iên chính xuất sắc nhất là một trong các giải của KCFCC dành cho nam diễn viên đóng vai chính trong một phim, được bầu chọn là xuất sắc nhất. Giải này được lập từ năm 1966.

Các người đoạt giải

Thập niên 1960

Thập niên 1970

Thập niên 1980

Thập niên 1990

Thập niên 2000

Tham khảo

Giải thưởng KCFCC


title: Anopinella rica

text:
Anopinella rica là một loài bướm đêm thuộc họ Tortricidae. Nó được tìm thấy ở Costa Rica.

Chiều dài cánh trước là 7-8.1 mm.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Systematic revision of Anopinella Powell (Lepidoptera: Tortricidae: Euliini) and phylogenetic analysis of the Apolychrosis group of genera

Anopinella


title: Bardouville

text:
Bardouville là một xã thuộc tỉnh Seine-Maritime trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-Maritime
Seine-Maritime
Normandy

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
Some photos of the commune
Bardouville on the Quid website

Xã của Seine-Maritime


title: Cryptocephalus biguttatus

text:
Cryptocephalus biguttatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Scopoli miêu tả khoa học năm 1763.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

B
Động vật được mô tả năm 1763
Bọ cánh cứng châu Âu


title: Portogruaro

text:
Portogruaro là một đô thị và cộng đồng (comune) ở tỉnh Venezia trong vùng Veneto miền bắc nước Ý.
Đô thị Portogruaro có diện tích 102 ki lô mét vuông, dân số thời điểm năm 31 tháng 5 năm 2005 là 25.162 người.
Đô thị Portogruaro có các đơn vị dân cư (frazioni) sau: Portovecchio (loc Portoveciu), Summaga (loc. Sumaga), Pradipozzo (loc. Pradipòs), Giussago, Lugugnana, Lison.
Các đô thị giáp ranh:

Tham khảo

Đô thị Thành phố đô thị Venezia


title: Bruchus sakeensis

text:
Bruchus sakeensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1953.

Chú thích

Tham khảo

Bruchus


title: Erli

text:
Erli là một đô thị ở tỉnh Savona ở vùng Liguria của Ý, có khoảng cách khoảng 70 km về phía tây nam của Genoa và khoảng 35 km về phía tây nam của Savona. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 258 người và diện tích là 16.6 km².

Erli giáp các đô thị: Castelbianco, Castelvecchio di Rocca Barbena, Garessio, Nasino, và Zuccarello.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Savona


title: Ferrières, Somme

text:
Ferrières là một xã ở tỉnh Somme, vùng Hauts-de-France, Pháp.

Địa lý
Thị trấn này tọa lạc trên đường D211, khoảng 5 dặm Anh về phía tây của Amiens.

Dân số

Địa điểm nổi bật

Xem thêm
Xã của tỉnh Somme

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Ferrières trên trang mạng của INSEE
 Ferrières trên trang mạng của Quid

Xã của Somme


title: Photophorus bakewellii

text:
Photophorus bakewellii là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1863.

Chú thích

Tham khảo

B


title: Svastra duplocincta

text:
Svastra duplocincta là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1905.

Chú thích

Tham khảo

Svastra
Động vật được mô tả năm 1905


title: 17508 Takumadan

text:
17508 Takumadan (1992 JH) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 3 tháng 5 năm 1992 bởi T. Seki ở Geisei.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 17508 Takumadan

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1992


title: Liloan, Nam Leyte

text:
Liloan là một đô thị hạng 4 ở tỉnh Nam Leyte, Philippines. Liloan tọa lạc ở phía bắc của đảo Panaon được nối với đảo chính Leyte bằng cầu. Theo điều tra dân số năm 2000, đô thị này có dân số 19.838 người trong 4.135 hộ.

Các đơn vị hành chính
Liloan được chia thành 24 barangay.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang mạng chính thức của Liloan
Mã địa lý chuẩn Philipin
Thông tin điều tra dân số năm 2000 của Philipin

Đô thị của Nam Leyte


title: Định Hải, Chu Sơn

text:
Định Hải (chữ Hán phồn thể: 定海區, chữ Hán giản thể: 定海区, âm Hán Việt: Định Hải khu) là một huyện thuộc địa cấp thị Chu Sơn, tỉnh Chiết Giang, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Quận này nằm ở tây trung bộ của quần đảo Chu Sơn do 128 hòn đảo tạo thành, có diện tích 568,8 km² và diện tích mặt biển 875,2 km², dân số 368.000 người. Mã số bưu chính của Định Hải là 316000. Chính quyền nhân dân quận Định Hải đóng ở số 106, đường Giải Phóng.

Về mặt hành chính, quận Định Hải được chia thành 6 nhai đạo, 7 trấn và 3 hương. Tổng cộng có 11 khu cư dân, 181 ủy ban thôn.

Các nhai đạo biện sự xứ là: Giải Phóng, Hoàn Nam, Xương Quốc, Thành Đông, Diêm Thương, Lâm Thành.

Các trấn: Song Kiều, Tiểu Sa, Kim Đường, Bạch Toàn, Mã Áo, Càn Thạch Lãm.

Các hương: Trường Bạch, Sách Tử, Bắc Thiền.

Tham khảo

Chu Sơn
Đơn vị cấp huyện Chiết Giang


title: Aielo de Malferit

text:
Aielo de Malferit là một đô thị ở comarca Vall d'Albaida cộng đồng Valencia, Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích 26,74 km², dân số thời điểm năm 2006 là 4502 người.

Tham khảo

Đô thị ở Valencia
Vall d'Albaida
Khu dân cư ở tỉnh Valencia


title: Carlobruchia

text:
Carlobruchia là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được Spaeth miêu tả khoa học năm 1911.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Carlobruchia boliviana Borowiec, 1995
 Carlobruchia carbonaria (Klug, 1829)
 Carlobruchia tricostata (Spaeth, 1907)

Chú thích

Tham khảo

Omocerini


title: Ingerana liui

text:
Limnonectes liui là một loài ếch trong họ Ranidae.
Nó được tìm thấy ở Trung Quốc, có thể có ở Lào và Myanma.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Datong, Y., Ohler, A. & Shunqing, L. 2004. Ingerana liui. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Tham khảo

Ingerana
Limnonectes
Động vật lưỡng cư Trung Quốc
Động vật được mô tả năm 1983


title: Acrocercops rhombocosma

text:
Acrocercops rhombocosma là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Loài này sinh sống ở Seychelles.

Chú thích

Tham khảo

Acrocercops
Động vật Seychelles


title: Steinfeld, Stendal

text:
Steinfeld là một đô thị thuộc huyện Stendal, bang Sachsen-Anhalt, Đức. Đô thị Steinfeld, Stendal có diện tích 11,13 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 312 người.

Tham khảo


title: Kühbach

text:
Kühbach là một đô thị ở huyện Aichach-Friedberg bang Bayern nước Đức. Đô thị Kühbach có diện tích 37,57 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 3946 người.

Tham khảo


title: Quận Benton, Washington

text:
Quận Benton là một quận thuộc tiểu bang Washington, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số 142.475 người. Quận lỵ đóng ở Prosser.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích 4558 km2, trong đó có 148 km2 là diện tích mặt nước. Sông Columbia tạo thành ranh giới phía bắc, nam, và đông của quận.

Các xa lộ chính

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của tiểu bang Washington

Tri-Cities, Washington
Đông Washington
Khu dân cư thành lập năm 1905
Washington (tiểu bang) 1905


title: Vườn quốc gia Dorrigo

text:
Vườn quốc gia Dorrigo là một vườn quốc gia ở bang New South Wales (Úc), cách 580 km phía bắc thành phố Sydney trên đường Dome, bên kia xa lộ Waterfall Way, và cách 5 km phía đông thành phố Dorrigo.

Vườn quốc gia này là một trong các vườn quốc gia thuộc khu vực Các rừng mưa Gondwana của Úc - một di sản thế giới của UNESCO. Vườn này là khu rừng mưa cận nhiệt đới, có nhiều đường mòn cho phép những người đi bộ xa tham quan các thác nước của vườn và cảnh quan vùng đồng bằng duyên hải.

Một điều đặc biệt đáng chú ý của vườn là Skywalk, một cầu hẹp dành cho người đi bộ, cao vượt các ngọn cây, để người ta có thể quan sát các sinh hoạt của các loài chim trong vườn.

Xem thêm
 Các rừng mưa Gondwana của Úc

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Website chính thức

Di sản thế giới tại Úc
Vườn quốc gia New South Wales
IUCN Loại II


title: Saint-Vidal

text:
Saint-Vidal là một xã thuộc tỉnh Haute-Loire trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở nam trung bộ nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Haute-Loire

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Haute-Loire


title: Piracaia

text:
Piracaia là một đô thị ở bang São Paulo của Brasil. Đô thị này nằm ở vĩ độ 23º03'14" độ vĩ nam và kinh độ 46º21'29" độ vĩ tây, trên độ cao 792 m. Dân số năm 2007 ước khoảng 22.335 habitantes (IBGE).

Thông tin nhân khẩu

Dữ liệu dân số theo điều tra dân số năm 2000

Tổng dân số:46.256
Thành thị: 23.347
Nông thôn: 0
Nam giới: 17.709
Nữ giới: 28.547
Mật độ dân số (người/km²): 60,69

Tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh dưới 1 tuổi (trên một triệu người): 8,41

Tuổi thọ bình quân (tuổi): 80,20

Tỷ lệ sinh (số trẻ trên mỗi bà mẹ): 2,23

Tỷ lệ biết đọc biết viết: 94,35%*

Chỉ số phát triển con người (HDI-M): 0,792
Chỉ số phát triển con người - Thu nhập: 0,722
Chỉ số phát triển con người - Tuổi thọ: 0,801
Chỉ số phát triển con người - Giáo dục: 0,854
Ranking no Estado: 111º
Ranking no País: 742º
(Nguồn: IPEADATA)

ước tính dân số thời điểm 1 tháng 7 năm 2005-IBGE: 42.650 người

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trang mạng của đô thị
 Portal de Piracaia

Đô thị bang São Paulo


title: Kunitomi, Miyazaki

text:
là một thị trấn thuộc huyện Higashimorokata, Miyazaki, Nhật Bản.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Official website

Thị trấn của Miyazaki


title: SOGEPA

text:
SOGEPA (Societé de Gestion de Participations Aéronautiques) là một công ty cổ phần thuộc sở hữu của chính phủ Pháp. Đây là một trong những công ty lớn trong đầu tư vào công nghệ hàng không không gian của Châu Âu, nó sở hữu gián tiếp 15% của EADS thông qua SOGEADE.

Tham khảo

Công ty Pháp
Công ty hàng không không gian Pháp


title: Bruchidius fulvipes

text:
Bruchidius fulvipes là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Roelofs miêu tả khoa học năm 1879.

Chú thích

Tham khảo

F


title: La Mancelière

text:
La Mancelière  là một xã thuộc tỉnh Eure-et-Loir trong vùng Centre-Val de Loire ở bắc trung bộ nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 224 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Manceliere


title: Tu viện Saint-Germain-des-Prés

text:
Tu viện Saint-Germain-des-Prés là một tu viện Dòng Biển Đức và là tu viện cổ nhất Paris, nằm ở Quận 6. Được xây dựng từ thế kỷ 6, đây từng là nơi chôn cất các vị vua dòng Mérovée. Trong các thế kỷ tiếp theo, tu viện bị phá hủy rồi được xây lại nhiều lần. Ngày nay tu viện nằm trong khu phố Saint-Germain-des-Prés. Đây cũng là nơi an nghỉ của René Descartes.

Lịch sử

Tu viện Saint-Germain-des-Prés được vua Childebert I xây dựng vào những năm 540 dành cho thánh tích của Thánh Vinh Sơn đệ Saragosse. Công việc xây dựng do giám mục Germain của Paris chỉ đạo từ năm 557. Năm 558, vua Childebert I qua đời và được chôn cất ở đây. Sau đó tới Childéric II cũng được mai táng tại tu viện này vào năm 673. Nơi đây thành nghĩa trang của các vị vua dòng Mérovée.

Năm 576, giám mục Germain qua đời được mai táng trong nhà thờ này và nơi đây trở thành một địa điểm của các cuộc hành hương. Tới thế kỷ 8 thì tu viện được mang tên thánh Germain: Saint-Germain-des-Prés. Vua Charlemagne dành cho tu viện nhiều đặc quyền, độc lập với chính quyền dân sự và tôn giáo Paris.

Vào thế kỷ 9 và 10, những người Normand thường xuyên tấn công Paris và đã phá hủy tu viện Saint-Germain-des-Prés. Tu viện mới được xây lại trong khoảng 990 tới 1021. Nó trở thành nhà thờ cổ nhất Paris, mang phong cách La Mã. Gác chuông, gian giữa và cánh ngang được xây dựng vào thế kỷ 11.

Guglielmo da Volpiano, một người Lombardia, trở thành tu viện trưởng vào năm 1024. Guglielmo da Volpiano tổ chức lại tu viện theo khuân mẫu của thánh Benoît. Số lượng tu sĩ tăng lên, điện được xây lớn và được Giáo hoàng Alexanđê III cung hiến vào năm 1163. Vào thế kỷ 13, các tòa nhà của tu viện được xây dựng lại.

Trong suốt thời kỳ Trung Cổ, Saint-Germain-des-Prés là tu viện đặc biệt giàu có và quyền lực. Vào thế kỷ 16, thành tu viện được xây dựng bởi Saint-Germain-des-Prés luôn nằm ngoài bức tường thành Paris. Một xã mọc lên bao quanh tu viện, chính là khu phố Saint-Germain-des-Prés ngày nay. Khoảng thời gian sau, một phần đất của tụ viện ở bờ sông Seine được nhượng lại cho Đại học Paris. Từ thế kỷ 16 tới 18, tu viện thay đổi, tuân theo khuôn mẫu của dòng Thánh Maur vào năm 1613. Nhiều tòa nhà được xây dựng thêm.

Tới thời kỳ Cách mạng Pháp thì tu viện tan rã. Các tòa nhà của tu viện trở thành nhà kho hoặc nhà tù. Những ngôi mộ của các vị vua Mérovée bị phân tán và thư viện cũng bị phá hủy bởi vụ cháy năm 1794. Các tòa nhà còn lại bị đem bán. Còn các khu đất được chia lô dành cho xây dựng nhà ở.

Tới năm 1819 thì công việc phục chế được bắt đầu và được kiến trúc sư Victor Baltard tiếp tục vào năm 1843. Trong thế kỷ 20, công việc trùng tu tu viện Saint-Germain-des-Prés vẫn tiến hành đều đặn.

Hình ảnh

Tham khảo

Tu viện Saint-Germain-des-Prés trên trang France Balade
Église et Quartier Saint Germain  trên Paris Rama

Liên kết ngoài

 Abbaye de Saint-Germain-des-Prés trên Paris Pittoresque

Saint-Germain-des-Prés
Saint-Germain-des-Prés
Quận 6, Paris


title: Condica

text:
Condica là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Các loài
 Condica abstemia (Guenée, 1852)
 Condica agnata (Felder, 1874)
 Condica albigera Guenée, 1852
 Condica albigutta (Wileman, 1912)
 Condica albolabes (Grote, 1880)
 Condica albomaculata (Moore, 1867)
 Condica albopicta (Graeser, 1892)
 Condica andrena (Smith, 1911) (đồng nghĩa: Condica funeralis (Hill, 1924)
 Condica aroana (Bethune-Baker, 1906)
 Condica atricuprea (Hampson, 1908)
 Condica atricupreoides (Draeseke, 1928)
 Condica begallo (Barnes, 1905)
 Condica capensis (Guenée, 1852)
 Condica claufacta (Walker, 1857) (đồng nghĩa: Condica cervina Smith, 1900)
 Condica cinifacta (Draudt, 1950)
 Condica circuita (Guenée)
 Condica concisa Walker, 1856
 Condica conducta (Walker, [1857])
 Condica confederata (Grote, 1873)
 Condica cupentia (Cramer, [1779])
 Condica cyclica Hampson, 1908
 Condica cyclioides (Draudt, 1950)
 Condica discistriga Smith, 1894
 Condica dolorosa (Walker, 1865)
 Condica egestis (Smith, 1894)
 Condica enigmatica (Turati & Krüger, 1936)
 Condica fuliginosa Leech, 1900
 Condica griseata (Leech, 1900)
 Condica hippia (Druce, 1889)
 Condica hypocritica Dyar, 1907
 Condica ignota (Barnes & Benjamin, 1924)
 Condica illecta (Walker, 1865)
 Condica illustrata Staudinger, 1888
 Condica leucorena (Smith, 1900)
 Condica lineata (Druce, 1889)
 Condica lunata (Barnes & McDunnough, 1916)
 Condica mersa Morrison, 1875
 Condica mobilis (Walker, [1857])
 Condica morsa (Smith, 1907)
 Condica orta Barnes & McDunnough, 1912
 Condica palaestinensis Staudinger, 1894
 Condica pallescens Sugi, 1970
 Condica paraspicea Joannis, 1928
 Condica parista (Schaus, 1921)
 Condica parva (Leech, 1900)
 Condica pauperata (Walker, 1858)
 Condica praesecta (Warren, 1912)
 Condica proxima Morrison, 1876
 Condica punctifera (Walker, [1857])
 Condica pyromphalus (Dyar, 1913)
 Condica revellata (Barnes & Benjamin, 1924)
 Condica roxana Druce, 1898
 Condica roxanoides Angulo y Olivares, 1999
 Condica scherdlini (Oberthür, 1921)
 Condica serva (Walker, 1858)
 Condica subaurea (Guenée, 1852)
 Condica sublucens (Warren, 1912)
 Condica subornata (Walker, 1865)
 Condica sutor (Guenée, 1852)
 Condica temecula (Barnes, 1905)
 Condica tibetica Draudt, 1950
 Condica vacillans (Walker, 1858)
 Condica vecors Guenée, 1852
 Condica videns Guenée, 1852
 Condica violascens Hampson, 1914
 Condica viscosa (Freyer, 1831)

Hình ảnh

Tham khảo

 Condica at funet.fi
 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Liên kết ngoài

Condicinae


title: Terradillos de Esgueva

text:
Terradillos de Esgueva là một đô thị trong tỉnh Burgos, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 127 người.

Tham khảo

Đô thị ở Burgos


title: Magnivray

text:
Magnivray là một xã thuộc tỉnh Haute-Saône trong vùng Bourgogne-Franche-Comté phía đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Haute-Saône

Tham khảo
INSEE

Xã của Haute-Saône


title: Lasioglossum sudum

text:
Lasioglossum sudum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Vachal mô tả khoa học năm 1904.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1904


title: Sụ Hải Nam

text:
Sụ Hải Nam, vàng trắng Hải Nam, du đơn Hải Nam hay re dầu (danh pháp hai phần: Alseodaphnopsis hainanensis) là một loài thực vật thuộc họ Lauraceae. Loài này được Elmer Drew Merrill miêu tả khoa học đầu tiên năm 1934 dưới danh pháp Alseodaphne hainanensis. Năm 2017, Hsi-wen Li và Jie Li chuyển nó sang chi Alseodaphnopsis.

Môi trường sống và phân bố
Thung lũng, rừng; ở cao độ 1.400-1.700 m. Loài này có ở Trung Quốc và miền bắc Việt Nam. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Tên gọi
Tên gọi tại Trung Quốc là 油丹 (du đan).

Mô tả
Cây gỗ cao tới 25 m, đường kính ngang ngực đến 30 cm, tất cả nhẵn nhụi trừ các phần non. Cành con và cành non thon búp măng, những cành nhỏ nhất đường kính khoảng 2 mm, màu xám, với ít sẹo lá gần tròn; các cành non có nhiều sẹo vảy thành cụm ở gốc. Các chồi tận cùng nhỏ, lông tơ màu xám hoặc màu gỉ sắt. Lá nhiều, mọc thành cụm ở đỉnh cành con; cuống lá mập, dài 1-1,5 cm, lồi-lõm; phiến lá màu xanh lục-trắng và mờ đục ở mặt xa trục, bóng loáng mặt gần trục, hình elip hẹp, 6-10(-16) × 1,5-3,2(-4,2) cm, giống da, lỗ nông mặt gần trục, gân bên 12-17 đôi, thanh mảnh, hơi dễ thấy ở cả hai mặt, nối thành vòng cung với nhau ở các đầu, gốc lá nhọn, mép lá cuốn ngoài, đỉnh thuôn tròn. Chùy hoa ở nách lá tại phần trên của cành, dài 3,5-8(-12) cm, nhẵn nhụi, khi khô màu đen, ít phân nhánh; cuống chùy hoa thuôn dài, giống như cuống hoa hơi mọng thịt. Cuống hoa thanh mảnh, 3–8 mm, phình ở quả, không có mụn cơm. Thùy bao hoa hơi mọng, thuôn dài, khoảng 4 × 2 mm, hơi nhọn ở đỉnh, bên ngoài nhẵn nhụi, bên trong có lông tơ trắng. Nhị sinh sản khoảng 2,5 mm, nhiều lông; mỗi chỉ nhị của vòng 3 có 2 tuyến có cuống; bao phấn hình elipxoit-hình vuông, tù ở đỉnh, dài như chỉ nhị, 4 ngăn; các ngăn hướng vào trong ở vòng 1 và 2, 2 ngăn phía trên ở bên và 2 ngăn bên dưới hướng ra ngoài ở vòng 3. Nhị lép dễ thấy, hình mũi tên, có cuống. Bầu nhụy hình trứng; vòi nhụy thanh mảnh; đầu nhụy không dễ thấy. Quả màu xanh lục khi tươi nhưng màu đen khi khô, hình cầu hoặc hình trứng, dài 1,2–2 cm, nhăn nheo. Ra hoa tháng 7, tạo quả tháng 10 đến tháng 2 năm sau. Gỗ có thớ mịn, nặng và bền.

Tham khảo

Liên kết ngoài

H
Thực vật dễ tổn thương


title: Chantraine

text:
Chantraine là một xã, nằm ở tỉnh Vosges trong vùng Grand Est của Pháp. Xã này có diện tích 6,2 km², dân số năm 1999 là 3052 người.
Dân địa phương tiếng Pháp gọi là Chantrainois.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức
 Chantraine trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Xã của Vosges


title: Dalopius virginicus

text:
Dalopius virginicus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Brown miêu tả khoa học năm 1934.

Chú thích

Tham khảo

Dalopius


title: Paratetrapedia tristriata

text:
Paratetrapedia tristriata là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Moure mô tả khoa học năm 1994.

Chú thích

Tham khảo

Paratetrapedia
Động vật được mô tả năm 1994


title: Bulbophyllum carnosisepalum

text:
Bulbophyllum carnosisepalum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

C


title: Saint-Hilaire-Cottes

text:
Saint-Hilaire-Cottes là một xã ở tỉnh Pas-de-Calais, vùng Hauts-de-France, Pháp.

Địa lý
Saint-Hilaire-Cottes có cự ly khoảng  về phía tây bắc Béthune và  phía tây Lille, tại giao lộ của các tuyến đường D943 và D91.

Dân số

Địa điểm nổi bật
 Nhà thờ St. Hilaire, thế kỷ 16.
 Nhà thờ St. Omer, at Cottes, thế kỷ 15.

Xem thêm
Xã của tỉnh Pas-de-Calais

Tham khảo
INSEE
IGN

Liên kết ngoài
 The CWGC graves in the churchyard
 Saint-Hilaire-Cottes on the Quid website

Sainthilairecottes


title: Pedaso

text:
Pedaso là một đô thị tại tỉnh Ascoli Piceno ở vùng Marche, cách khoảng 60 km về phía đông bắc của Ancona và khoảng35 km northeast of Ascoli Piceno. Đến thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số là 2093 người và diện tích là 3,6 km².

Pedaso giáp các đô thị: Altidona, Campofilone.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comunedipedaso.it/

Đô thị tỉnh Ascoli Piceno


title: Thiên An Môn

text:
Thiên An Môn (giản thể: 天安门, phồn thể: 天安門, bính âm: Tiān'ānmén) là cổng chính vào Tử Cấm Thành tại Bắc Kinh. Nó nằm ở lề phía bắc của Quảng trường Thiên An Môn.

Lúc đầu cổng này được gọi là Thừa Thiên Môn (). Cổng đã bị sét đánh làm thiệt hại trong năm 1457, và không được sửa lại cho đến 1465. Trong cuộc chiến trong cuối thời Nhà Minh, nó bị thiệt hại một lần nữa. Trong năm 1644 trong thời Nhà Thanh, cổng này lại bị quân phiến loạn dưới sự chỉ huy của Lý Tự Thành đốt cháy. Như những kiến trúc chính thức của Trung Quốc, cổng có trang trí nóc độc nhất vô nhị. Nó có số hình tượng nhiều nhất trên nóc - 10 trong mỗi bộ.

Trước cổng có tượng hai con sư tử đứng trước cổng và hai con canh gác các cây cầu. Hai cột đá - mỗi cột có một con thú ở trên - cũng đứng trước cổng. Nhiệm vụ của chúng là bảo vệ vị hoàng đế trong Tử Cấm Thành; con thú nhìn ra ngoài (hướng nam) sẽ khiển trách hoàng đế nếu ông ấy ở ngoài quá lâu. Đồng thời, con thú nhìn vô trong (hướng bắc) cũng sẽ khiển trách hoàng đế nếu ông ở trong quá lâu.

Cổng ở giữa có chân dung của Mao Trạch Đông khổng lồ được đặt phía trên, trong khi các tường ở hướng đông và tây có những biểu ngữ khổng lồ; phía bên trái viết "Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa muôn năm" (), trong khi phía bên phải có viết "Đại đoàn kết nhân dân thế giới muôn năm" (). Biểu ngữ phía bên phải trước kia viết "Chính phủ trung ương nhân dân muôn năm". Trước kia cả hai biểu ngữ đều được viết bằng chữ Hoa phồn thể nhưng nay được viết bằng chữ Hoa giản thể. Các biểu ngữ này có nghĩa tượng trưng lớn, vì cụm từ "muôn năm" () cũng như hoàng cung, trước kia chỉ dành cho hoàng đế, nhưng nay người dân cũng có thể dùng được.

Thiên An Môn đã được đưa vào quốc huy Trung Quốc.

Xem thêm
 Sự kiện Thiên An Môn

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Bí mật trong việc xây dựng Quảng trường Thiên An Môn
 Năm 1969, Trung Quốc đã xây dựng lại Thiên An Môn như thế nào?

Di tích lịch sử tại Trung Quốc
Bắc Kinh
Thành cổ Trung Quốc
Công trình kiến trúc Bắc Kinh


title: Agriphila geniculea

text:
Agriphila geniculea là một loài bướm đêm thuộc họ Crambidae. Loài này có ở châu Âu và parts của Bắc Phi.

Sải cánh dài 20–26 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 7 đến tháng 10 tùy theo địa điểm.

Ấu trùng ăn nhiều loại cỏ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 http://www.waarneming.nl/soort.php?id=20418
 Lepidoptera of Belgium
 Agriphila geniculea at UKmoths

Agriphila


title: Darnets

text:
Darnets  là một xã thuộc tỉnh Corrèze trong vùng Nouvelle-Aquitaine miền trung Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Corrèze

Tham khảo

Xã của Corrèze


title: Semicassis pyrum

text:
Semicassis pyrum, common name the "pear bonnet" hoặc "common helmet", là một loài ốc biển lớn, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cassidae, the tun shells and their allies.

Chú thích

Tham khảo
 Powell A. W. B., William Collins Publishers Ltd, Auckland 1979 ISBN 0-00-216906-1
 http://www.gastropods.com/7/Shell_2787.shtml

Semicassis


title: Sophronitis longipes

text:
Sophronitis longipes là một loài lan đặc hữu của đông nam Brasil (Serra do Cipó).

Tham khảo

longipes
longipes
longipes


title: 19003 Erinfrey

text:
19003 Erinfrey (2000 RL61) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 1 tháng 9 năm 2000 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 19003 Erinfrey

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 2000


title: Lasioglossum scutolactescens

text:
Lasioglossum scutolactescens là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Pauly mô tả khoa học năm 1986.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1986


title: 761

text:
Năm 761 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 761


title: Pratapgarh

text:
Pratapgarh là một thị trấn thống kê (census town) của quận West Tripura thuộc bang Tripura, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Pratapgarh có dân số 25.890 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Pratapgarh có tỷ lệ 72% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 77%, và tỷ lệ cho phái nữ là 67%. Tại Pratapgarh, 11% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Tripura


title: Microclysia

text:
Microclysia là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Aeolus longicornis

text:
Aeolus longicornis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schwarz miêu tả khoa học năm 1900.

Chú thích

Tham khảo

biologie|2011|10|30}}

Aeolus


title: Baidyabati

text:
Baidyabati là một thành phố và khu đô thị của quận Hugli thuộc bang Tây Bengal, Ấn Độ.

Địa lý
Baidyabati có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 15 mét (49 foot).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Baidyabati có dân số 108.231 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Baidyabati có tỷ lệ 79% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 82%, và tỷ lệ cho phái nữ là 76%. Tại Baidyabati, 8% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang West Bengal


title: Pleurotomella sansibarica

text:
Pleurotomella sansibarica là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Pleurotomella
Động vật được mô tả năm 1925


title: Quận Culberson, Texas

text:
Quận Culberson (tiếng Anh: Culberson County) là một quận trong tiểu bang Texas, Hoa Kỳ. Dân số theo điều tra năm 2000 của  Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là 2975 người..  Quận lỵ đóng ở thành phố Van Horn.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích , trong đó có  là diện tích mặt nước. Vườn quốc gia Fualalupe Maountains nằm ở góc tây bắc quận, bao gồm cả hẻm núi McKittrick và đỉnh Gualalupe.

Xa lộ chính
  Interstate 10
  U.S. Highway 62/U.S. Highway 180
  U.S. Highway 90
  State Highway 54

Quận giáp ranh
 Quận Eddy, New Mexico  (bắc)
 Quận Reeves  (đông)
 Quận Jeff Davis  (nam)
 Quận Hudspeth  (tây)
 Quận Otero, New Mexico  (tây bắc)

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Texas
Khởi đầu năm 1912 ở Texas


title: Danh sách tiểu hành tinh: 15401–15500

text:
|-
| 15401 - ||  || 4 tháng 11 năm 1997 || Gekko || T. Kagawa, T. Urata
|-
| 15402 - ||  || 9 tháng 11 năm 1997 || Moriyama || Y. Ikari
|-
| 15403 Merignac ||  || 9 tháng 11 năm 1997 || Ondřejov || L. Šarounová
|-
| 15404 - ||  || 6 tháng 11 năm 1997 || Xinglong || Chương trình tiểu hành tinh Bắc Kinh Schmidt CCD
|-
| 15405 - ||  || 19 tháng 11 năm 1997 || Nachi-Katsuura || Y. Shimizu, T. Urata
|-
| 15406 Bleibtreu ||  || 23 tháng 11 năm 1997 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 15407 Udakiyoo ||  || 24 tháng 11 năm 1997 || Moriyama || Y. Ikari
|-
| 15408 - ||  || 30 tháng 11 năm 1997 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 15409 - ||  || 29 tháng 11 năm 1997 || Socorro || LINEAR
|-
| 15410 - || 1997 YZ || 19 tháng 12 năm 1997 || Woomera || F. B. Zoltowski
|-
| 15411 - ||  || 18 tháng 12 năm 1997 || Xinglong || Chương trình tiểu hành tinh Bắc Kinh Schmidt CCD
|-
| 15412 Schaefer ||  || 2 tháng 1 năm 1998 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 15413 - ||  || 22 tháng 1 năm 1998 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 15414 - ||  || 26 tháng 1 năm 1998 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 15415 Rika ||  || 4 tháng 2 năm 1998 || Kuma Kogen || A. Nakamura
|-
| 15416 - ||  || 21 tháng 2 năm 1998 || Xinglong || Chương trình tiểu hành tinh Bắc Kinh Schmidt CCD
|-
| 15417 Babylon ||  || 27 tháng 2 năm 1998 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 15418 - ||  || 27 tháng 2 năm 1998 || Cima Ekar || G. Forti, M. Tombelli
|-
| 15419 - ||  || 20 tháng 3 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 15420 Aedouglass ||  || 28 tháng 4 năm 1998 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 15421 Adammalin ||  || 21 tháng 4 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 15422 - ||  || 17 tháng 8 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 15423 - ||  || 28 tháng 8 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 15424 - ||  || 26 tháng 8 năm 1998 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 15425 Welzl ||  || 24 tháng 9 năm 1998 || Ondřejov || P. Pravec
|-
| 15426 - ||  || 16 tháng 9 năm 1998 || Xinglong || Chương trình tiểu hành tinh Bắc Kinh Schmidt CCD
|-
| 15427 Shabas ||  || 17 tháng 9 năm 1998 || Anderson Mesa || LONEOS
|-
| 15428 - ||  || 16 tháng 9 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 15429 - ||  || 30 tháng 10 năm 1998 || Đài thiên văn Zvjezdarnica Višnjan || K. Korlević
|-
| 15430 - ||  || 22 tháng 10 năm 1998 || Xinglong || Chương trình tiểu hành tinh Bắc Kinh Schmidt CCD
|-
| 15431 - ||  || 30 tháng 10 năm 1998 || Xinglong || Beijing Schmidt CCD Asteroid Program
|-
| 15432 - ||  || 11 tháng 11 năm 1998 || Đài thiên văn Zvjezdarnica Višnjan || K. Korlević
|-
| 15433 - ||  || 10 tháng 11 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 15434 Mittal ||  || 10 tháng 11 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 15435 - ||  || 10 tháng 11 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 15436 - ||  || 10 tháng 11 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 15437 - ||  || 9 tháng 11 năm 1998 || Xinglong || Chương trình tiểu hành tinh Bắc Kinh Schmidt CCD
|-
| 15438 - ||  || 17 tháng 11 năm 1998 || Catalina || CSS
|-
| 15439 - ||  || 18 tháng 11 năm 1998 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 15440 - ||  || 19 tháng 11 năm 1998 || Catalina || CSS
|-
| 15441 - ||  || 27 tháng 11 năm 1998 || Đài thiên văn Zvjezdarnica Višnjan || K. Korlević
|-
| 15442 - ||  || 21 tháng 11 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 15443 - ||  || 23 tháng 11 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 15444 - ||  || 25 tháng 11 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 15445 - || 1998 XE || 1 tháng 12 năm 1998 || Xinglong || Chương trình tiểu hành tinh Bắc Kinh Schmidt CCD
|-
| 15446 - ||  || 12 tháng 12 năm 1998 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 15447 - ||  || 12 tháng 12 năm 1998 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 15448 Siegwarth ||  || 10 tháng 12 năm 1998 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 15449 - ||  || 14 tháng 12 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 15450 - ||  || 14 tháng 12 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 15451 - ||  || 14 tháng 12 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 15452 Ibramohammed ||  || 14 tháng 12 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 15453 Brasileirinhos ||  || 12 tháng 12 năm 1998 || Mérida || O. A. Naranjo
|-
| 15454 - ||  || 17 tháng 12 năm 1998 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 15455 - ||  || 17 tháng 12 năm 1998 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 15456 - ||  || 18 tháng 12 năm 1998 || Kleť || Kleť
|-
| 15457 - ||  || 18 tháng 12 năm 1998 || Caussols || ODAS
|-
| 15458 - ||  || 25 tháng 12 năm 1998 || Đài thiên văn Zvjezdarnica Višnjan || K. Korlević, M. Jurić
|-
| 15459 - ||  || 25 tháng 12 năm 1998 || Višnjan Observatory || K. Korlević, M. Jurić
|-
| 15460 Manca ||  || 25 tháng 12 năm 1998 || San Marcello || A. Boattini, L. Tesi
|-
| 15461 Johnbird ||  || 27 tháng 12 năm 1998 || Anderson Mesa || LONEOS
|-
| 15462 Stumegan ||  || 8 tháng 1 năm 1999 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 15463 - ||  || 9 tháng 1 năm 1999 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 15464 - ||  || 12 tháng 1 năm 1999 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 15465 Buchroeder ||  || 15 tháng 1 năm 1999 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 15466 Barlow ||  || 14 tháng 1 năm 1999 || Anderson Mesa || LONEOS
|-
| 15467 Aflorsch ||  || 15 tháng 1 năm 1999 || Caussols || ODAS
|-
| 15468 - ||  || 14 tháng 1 năm 1999 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 15469 Ohmura || 1999 BC || 16 tháng 1 năm 1999 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 15470 - || 1999 BS || 16 tháng 1 năm 1999 || Đài thiên văn Zvjezdarnica Višnjan || K. Korlević
|-
| 15471 - ||  || 19 tháng 1 năm 1999 || High Point || D. K. Chesney
|-
| 15472 - ||  || 20 tháng 1 năm 1999 || Đài thiên văn Zvjezdarnica Višnjan || K. Korlević
|-
| 15473 - ||  || 23 tháng 1 năm 1999 || Višnjan Observatory || K. Korlević
|-
| 15474 - ||  || 20 tháng 1 năm 1999 || Caussols || ODAS
|-
| 15475 - ||  || 24 tháng 1 năm 1999 || Woomera || F. B. Zoltowski
|-
| 15476 Narendra ||  || 18 tháng 1 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 15477 - ||  || 6 tháng 2 năm 1999 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 15478 - ||  || 7 tháng 2 năm 1999 || San Marcello || L. Tesi, A. Boattini
|-
| 15479 - ||  || 8 tháng 2 năm 1999 || Uenohara || N. Kawasato
|-
| 15480 - ||  || 12 tháng 2 năm 1999 || Uenohara || N. Kawasato
|-
| 15481 - ||  || 10 tháng 2 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 15482 - ||  || 10 tháng 2 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 15483 - ||  || 10 tháng 2 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 15484 - ||  || 10 tháng 2 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 15485 - ||  || 10 tháng 2 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 15486 - ||  || 12 tháng 2 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 15487 - ||  || 12 tháng 2 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 15488 - ||  || 12 tháng 2 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 15489 - ||  || 12 tháng 2 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 15490 - ||  || 12 tháng 2 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 15491 - ||  || 10 tháng 2 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 15492 Nyberg ||  || 10 tháng 2 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 15493 - ||  || 12 tháng 2 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 15494 - ||  || 11 tháng 2 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 15495 Bogie ||  || 17 tháng 2 năm 1999 || Reedy Creek || J. Broughton
|-
| 15496 - ||  || 20 tháng 2 năm 1999 || Nachi-Katsuura || Y. Shimizu, T. Urata
|-
| 15497 Lucca ||  || 23 tháng 2 năm 1999 || Monte Agliale || S. Donati
|-
| 15498 - ||  || 13 tháng 3 năm 1999 || Đài thiên văn Zvjezdarnica Višnjan || K. Korlević
|-
| 15499 Cloyd ||  || 19 tháng 3 năm 1999 || Anderson Mesa || LONEOS
|-
| 15500 Anantpatel ||  || 19 tháng 3 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-

Tham khảo


title: 5139 Rumoi

text:
5139 Rumoi (1990 VH4) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 13 tháng 11 năm 1990 bởi M. Mukai và Takeishi ở Kagoshima.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 5139 Rumoi

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1990


title: Carennac

text:
Carennac là một xã trong vùng Occitanie, thuộc tỉnh Lot, quận Gourdon, tổng Vayrac. Tọa độ địa lý của xã là 44° 55' vĩ độ bắc, 01° 43' kinh độ đông. Carennac nằm trên độ cao trung bình là 177 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 110 mét và điểm cao nhất là 340 mét. Xã có diện tích 19,00 km², dân số vào thời điểm 1999 là 373 người; mật độ dân số là 20 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Xã của Lot


title: Paradonus obliquatulus

text:
Paradonus obliquatulus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Melsheimer miêu tả khoa học năm 1848.

Chú thích

Tham khảo

Paradonus


title: Bryobates aeratus

text:
Bryobates aeratus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Broun miêu tả khoa học năm 1914.

Chú thích

Tham khảo

Bryobates


title: Helicopsyche xinguensis

text:
Helicopsyche xinguensis là một loài Trichoptera trong họ Helicopsychidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Helicopsyche


title: Ngô Kính Tử

text:
Ngô Kính Tử () (1701 - 1754) tự là Mẫn Hiên, hiệu Lạp Dân, về già lại lấy hiệu là Văn Mộc lão nhân, là tác gia tiêu biểu cho chủ nghĩa hiện thực thời nhà Thanh. Ông quê gốc ở Toàn Tiêu, An Huy sau đó di cư lên Nam Kinh, Giang Tô, thường tự xưng là Tần Hoài ngụ khách.

Cuộc đời
Ngô Kính Tử xuất thân trong một gia đình khoa bảng truyền thống, tổ phụ là Ngô Đán đỗ giám sinh, bá thúc tổ là Ngô Thịnh và Ngô Bính đỗ tiến sĩ cập đệ. Cha Ngô Kính Tử là Ngô Lâm Khởi đỗ bát cống thời Khang Hy, từng giữ chức giáo dục huyện Cống Du (Giang Tô). Thuở thiếu thời ông đã nổi tiếng văn hay, năm 18 tuổi đã đi thi tú tài, tuy nhiên ông hết sức chán ghét công danh khoa cử. Không đầy mười năm, ruộng đất gia sản bán sạch, đến tháng 2 năm Ung Chính thứ 11 (1733) phải di cư lên Nam Kinh, sống bên cạnh sông Tần Hoài tự xưng là Tần Hoài ngụ khách (khách ngụ ở Tần Hoài).

Năm Càn Long thứ nhất (1736), Tuần vũ An Huy Triệu Quốc Lân, Giang Ninh tuần đạo Đường Thời Lâm và Học chính Trịnh Giang tiến cử Ngô Kính Tử lên Bắc Kinh dự khoa thi Bác học hồng từ, Ngô Kính Tử từ chối. Cuối đời ông sống rất nghèo khổ, chủ yếu dựa vào bán văn và giúp đỡ của bạn bè. Tuy vậy Ngô Kính Tử sống rất hiên ngang, ngạo nghễ, như Trình Tấn Phương trong Văn Mộc tiên sinh truyện đã viết: Mỗi niên nhất đáo đông thiên, khí ôn khổ hàn, dữ bằng hữu xuất thành Nam môn, nhiễu thành điệp hành số thập lý, ca ngâm khiếu hô, tương dữ ứng hoà, đãi minh, nhập Thủy Tây môn, các đại tiếu tán khứ, dạ dạ như thị, vi chi "noãn túc" (Mỗi năm cứ đến mùa đông, khí trời rét buốt, cùng bạn bè ra cửa thành phía Nam, dạo quanh thành hàng chục dặm, ngâm nga hò hét, đi dạo dưới trăng, vào Thủy Tây môn, cùng nhau cười vang rồi mới chia tay, đêm nào cũng vậy, gọi là đi cho "ấm chân" (noãn túc)).

Năm Càn Long thứ 19 (1754), Ngô Kính Tử đến Dương Châu (Giang Tô) thăm bạn, cùng với Vương Hữu Tằng uống rượu cho đỡ rét thì đột ngột qua đời vào ngày 11 tháng 1, thọ 54 tuổi. Bạn bè Ngô Kính Tử đưa thi hài ông mai táng ở Thang Lương Sơn, Nam Kinh. Hồ Thích trong cuốn Ngô Kính Tử truyện viết: An Huy đích đệ nhất đại văn hào, bất thị Phương Bao, bất thị Lưu Đại Khôi, dã bất thị Diêu Nãi, thị Toàn Tiêu đích Ngô Kính Tử (Đệ nhất đại văn hào ở An Huy không phải Phương Bao, không phải Lưu Đại Khôi, cũng không phải là Diêu Nãi mà chính là Toàn Tiêu Ngô Kính Tử).

Ngô Kính Tử có ba người con, con trưởng Ngô Lãng là nhà số học, tác giả của Chu Bễ toán kinh, bổ chú.

Tác phẩm
 Nho lâm ngoại sử: đây là tác phẩm nổi tiếng nhất của Ngô Kính Tử, nội dung châm biếm và đả kích sâu cay chế độ khoa cử công danh thời phong kiến. Ngô Kính Tử đã mất gần 20 năm để hoàn thành, viết xong năm ông 49 tuổi.
 Văn Mộc Sơn phòng thi văn tập: 12 quyển nay còn 4
 Thi Thuyết: 7 quyển nay thất truyền

Tham khảo

 Trình Tấn Phương, Văn Mộc tiên sinh truyện
 Hồ Thích, Ngô Kính Tử truyện
 Trần Mỹ Lâm, Ngô Kính Tử bình truyện

Nhà văn Trung Quốc thời Thanh
Tiểu thuyết gia Trung Quốc
Sinh năm 1701
Mất năm 1754
Người An Huy
Nhà văn từ An Huy


title: Kollankodu

text:
Kollankodu là một thị xã panchayat của quận Kanniyakumari thuộc bang Tamil Nadu, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Kollankodu có dân số 34.322 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Kollankodu có tỷ lệ 72% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 74%, và tỷ lệ cho phái nữ là 70%. Tại Kollankodu, 13% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Tamil Nadu


title: Pseudanostirus nebraskensis

text:
Pseudanostirus nebraskensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Bland miêu tả khoa học năm 1863.

Chú thích

Tham khảo

Pseudanostirus


title: Cranionycta

text:
Craniophora là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Hình ảnh

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Liên kết ngoài

Noctuidae

en:Cranionycta


title: (269740) 1998 TF36

text:
{{DISPLAYTITLE:(269740) 1998 TF36}}

(269740) 1998 TF36 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 15 tháng 10 năm 1998.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 269001–270000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1998
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Melanotus flavipennis

text:
Melanotus flavipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1894.

Chú thích

Tham khảo

Melanotus


title: Asuncion, Davao del Norte

text:
Asuncion là một đô thị hạng 2 ở tỉnh Davao del Norte, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2000, đô thị này có dân số 60.383 người trong 11.975 hộ.

Các đơn vị hành chính

Asuncion được chia thành 20 barangay.

Năm 2004, các barangay Igangon, Kipalili, Sabangan, Sawata, Santo Niño, và Mamangan đã được chuyển qua đô thị mới lập San Isidro, Davao del Norte.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Mã địa lý chuẩn Philipin
Thông tin điều tra dân số năm 2000 của Philipin

Đô thị của Davao del Norte


title: Villebois-les-Pins

text:
Villebois-les-Pins  là một xã thuộc tỉnh Drôme trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes đông nam nước Pháp. Xã Villebois-les-Pins nằm ở khu vực có độ cao trung bình 855 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

 INSEE commune file

Villeboislespins


title: Lyncina broderipii

text:
Lyncina broderipii là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cypraeidae, họ ốc sứ

Miêu tả

Phân bố
Chúng phân bố ở Ấn Độ Dương dọc theo Madagascar và Mauritius.

Chú thích

Tham khảo

Lyncina


title: Trường Đại học Công nghệ Sài Gòn

text:
Trường Đại học Công nghệ Sài Gòn (tiếng Anh: Saigon Technology University) là một đại học tư thục tại Việt Nam được thành lập theo quyết định số 798/QĐ-TTg ngày 24/09/1997 của Thủ tướng Chính phủ.

Lịch sử
Tiền thân của Trường Đại học Công nghệ Sài Gòn là Trường Cao đẳng Kỹ nghệ DL. Tp. Hồ Chí Minh (SEC). SEC được thành lập theo Quyết định số 798/QĐ-TTg ngày 24/09/1997 của Thủ tướng Chính phủ. Tháng 4/2004, Chính phủ ra Quyết định số 57/2004/QĐ-Ttg nâng cấp SEC lên đào tạo bậc đại học và lấy tên là Trường Đại học DL. Kỹ nghệ TP. HCM (SEU).

Đến tháng 3/2005, theo Quyết định số 52/2005/QĐ-TTg, trường được đổi tên thành Trường Đại học Dân lập Công nghệ Sài gòn (gọi tắt là Trường Đại học Công nghệ Sài Gòn), tên tiếng Anh là Saigon Technology University (STU).

Xem thêm

 Danh sách trường đại học tại Thành phố Hồ Chí Minh
 Danh sách trường đại học, học viện và cao đẳng tại Hà Nội

Chú thích

Liên kết ngoài
Trang web chính thức của Trường Đại học Công nghệ Sài Gòn
Cổng thông tin đào tạo

Đại học và cao đẳng kỹ thuật Việt Nam
Trường đại học và cao đẳng tại Thành phố Hồ Chí Minh
Sài


title: Chiusa di San Michele

text:
Chiusa di San Michele là một đô thị và thị xã của Ý. Đô thị này thuộc tỉnh Torino trong vùng Piemonte. Chiusa di San Michele có diện tích km2, dân số theo ước tính năm 2010 của Viện thống kê quốc gia Ý là người.
Các đơn vị dân cư:
Đô thị Chiusa di San Michele giáp với các đô thị:

Tham khảo

Đô thị tỉnh Torino
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Tràng Định

text:
Tràng Định là một huyện biên giới nằm ở phía bắc thuộc tỉnh Lạng Sơn, Việt Nam.

Địa lý
Huyện Tràng Định nằm ở phía bắc của tỉnh Lạng Sơn, nằm cách thành phố Lạng Sơn khoảng 63 km, cách thành phố Cao Bằng 61 km, cách trung tâm thủ đô Hà Nội khoảng 230 km, có vị trí địa lý:

Phía đông giáp thành phố Sùng Tả thuộc tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc với đường biên giới dài khoảng 51 km
Phía tây giáp huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn
Phía nam giáp huyện Bình Gia và huyện Văn Lãng
Phía bắc giáp huyện Thạch An, tỉnh Cao Bằng.

Huyện Tràng Định có diện tích 995 km², dân số năm 2019 là 59.827 người.

Lịch sử
Vùng đất Tràng Định được biết đến đầu tiên với tên châu Thất Nguyên, đó là một trong 4 câu "ki mi" của Lạng Sơn mà sách Đại Việt sử ký toàn thư và Việt sử lược đã nhắc đến. Các châu ki mi này do các tù trưởng người dân tộc thiểu số cai quản, quan hệ với triều đình theo lối ràng buộc lỏng lẻo. Lúc bấy giờ tù trưởng các châu, Tô Mậu, Tây Bình,... đều họ Vy. Họ Nùng phần lớn ở các châu Thất Nguyên, Quảng Nguyên, Tư Lãng,...

Đầu thế kỷ 15, quân Minh xâm lược Đại Việt.

Tháng 4 năm 1407, Minh Thành Tổ hạ chiếu đổi làm quận Giao Chỉ. Tháng 6 cùng năm lập ra 15 phủ, phủ Lạng Sơn khi đó gồm 7 châu, 16 huyện. Châu Thất Nguyên gồm 6 huyện: Thoát, Dung, Pha, Thủy, Lãng, Bình, Cẩm.

Tháng 8 năm 1415 (năm Vĩnh Lạc thứ 13), sáp nhập huyện Cẩm vào huyện Uyên, huyện Tân Yên vào huyện Đơn Ba, huyện Như Ngao vào huyện Khâu Ôn, huyện Bôi Lan của châu Thượng Văn vào Bản Châu.

Năm Vĩnh Lạc thứ 17 (1419), sáp nhập huyện Thoát vào huyện Uyên, châu Hạ Văn vào châu Thượng Văn, châu Hạ Tư Lãng vào châu Thượng Tư Lãng. Phủ Lạng Sơn còn 6 châu và 11 huyện.

Đến thời nhà Lê, Sách Việt sử thông giám cương mục chú rằng: Năm Quang Thuận thứ 7 (1466) đặt Thừa tuyên Lạng Sơn, có 1 phủ và 7 châu, châu Thất Tuyền có 34 xã (Hồng Đức bản đồ).

Theo Đào Duy Anh trong Đất nước Việt Nam qua các đời thì thừa tuyên Lạng Sơn gồm 1 phủ và 6 châu, châu Thất Tuyền (vốn là châu Thất Nguyên, đời nhà Mạc vì húy Mạc Phúc Nguyên mới đổi làm Thất Tuyền).

Sách Tên làng xã Việt Nam (thuộc các tỉnh từ Nghệ Tĩnh trở ra) soạn đầu thời Nguyễn ghi: Xứ Lạng Sơn gồm 1 phủ, 7 châu, 44 tổng, 206 xã, trang, phố, chợ. Đó là phủ Trường Khánh, các châu: Ôn, Thoát Lãng, Văn Quan, Văn Uyên, Thất Tuyền, Lộc Bình, Yên Bác. Châu Thất Tuyền có 7 tổng: Hoa Sơn, Kim Tông, Nam Sơn, Bình Quân, Khánh Nham, Nghĩa Điềm, Nghiêm Lật và các phố Khách: Cẩu Pung, Bùng Ỏi, Tân Khư, Long Thịnh, Hoa Sơn. Các trại người Nùng phải nộp thuế bạc: Tham Đa, Bản My, Bản Cam, Khuổi Mô, Đào Ngân, Nà Trà, Yến Càn, Bằng Quân.

Năm 1831, trấn Lạng Sơn đổi thành tỉnh. Đặt chức Lạng Bình tuân phủ cai trị cả hai tỉnh Lạng Sơn và Cao Bằng, châu Thất Tuyền thuộc tỉnh Lạng Sơn.

Năm 1834, đổi ba châu Yên Bác, Văn Quan, Thất Tuyền thành ba huyện có tên tương ứng.

Năm 1836, tách 4 châu, huyện phía bắc phủ Tràng Khánh là: châu Văn Uyên, châu Thoát Lãng, huyện Văn Quan, huyện Thất Khê (lúc này Thất Tuyền đã được đổi thành Thất Khê) để thành lập phủ Tràng Định.

Phủ nha Tràng Định trước đặt ở xã Vĩnh Trại, châu Thoát Lãng.

Năm Thiệu Trị thứ 4 (1844) dời đến xã Đồng Đăng, châu Văn Uyên.

Sau đó, năm Tự Đức thứ 18 (tháng 1 năm 1865) lại dời về xã Lạc Dương, tổng Lạc Dương, huyện Thất Khê.

Thời vua Đồng Khánh, sách Đồng Khánh sắc chế ngự lãm ghi về lỵ sở phủ Tràng Định: Ở phía tây bắc tỉnh thành thuộc địa phận xã Lạc Dương, tổng Lạc Dương, huyện Thất Khê, nguyên dựa vào đồn cũ Lạc Dương để xây lỵ sở, bốn mặt có tường đất bao bọc, chu vi dài 146 trượng, cao 5 thước, ngoài trồng tre.

Khi lập phủ Tràng Định, Thất Khê lúc đó là huyện, năm Thiệu Trị thứ 1 (1841) đổi làm châu, có 7 tổng, 47 xã, phố. Sau đó lại đổi làm huyện.

Phủ Tràng Định do sách Đồng Khánh Sắc chế ngự lãm ghi: Phủ hạt kiêm lý huyện Thất Khê, thống hạt huyện Văn Quan, châu Văn Uyên và châu Thoát Lãng, 29 tổng, 153 xã, thôn, phố, quán. Trong đó có 125 xã người Tày, 18 xã người Nùng, 10 phố người Minh.

Phụng chiếu kiểm tra phủ hạt vào năm Tự Đức thứ 5 và thứ 20, nguyên tịch có 175 xã, phố. Bấy giờ bị bọn phỉ cướp phá lưu tán. Năm Tự Đức thứ 27 tra xét lại chỉ có 153 xã phố. Huyện Thất Khê có 8 tổng: Bằng Quân, Khánh Nham, Mỹ Điền, Lạc Dương, Nam Sơn, Đồng Phái, Tú Sơn, Nghiêm Lật. Trong đó:
 Tổng Bằng Quân có 7 xã, 1 phố: phố Nghiêu Phong và các xã Bằng Quân, Vĩnh Ân, Bình Kiều, Gia Hội, La Sơn, Chỉ Nghĩa, Khảo Bàn.
 Tổng Mỹ Điền có 4 xã: Mỹ Điền, Mỹ Huống, Lâm Lang, Trung Bật
 Tổng Khánh Nham có 5 xã: Khánh Nham, Vũ Lao, Bắc Bình, Cữu Dương, Đồng Luật
 Tổng Lạc Dương có 4 xã: Lạc Dương, Phi Mỹ, Mông Xá, Hoằng Liệt
 Tổng Nam Sơn có 4 xã: Nam Sơn, Mỹ Sơn, Vũ Lăng, Quan Oa
 Tổng Đồng Phái có 6 xã: Đồng Phái, Bình Lâm, Bình Cư, Gia Lộc, Tài Lương, Na Miên
 Tổng Tú Sơn có 4 xã: Tú SƠn, Quyền A, Vĩnh Điện, Chu Hắc
 Tổng Nghiêm Lật có phố Long Thịnh và 5 xã: Nghiêm Lật, Mậu Đốt, An Khuyến, Vĩnh Lại, Nông Đồn.

Cuối thế kỷ 19 - đầu thế kỷ 20, sáp nhập tổng Bắc Khê (gồm hai xã Cao Môn và Bắc Khê) từ châu Thạch An, tỉnh Cao Bằng vào châu Thất Khê, phủ Tràng Định.

Cơ cấu hành chính của tỉnh Lạng Sơn gồm 2 phủ và 7 châu, huyện được duy trì cho tới đầu thế kỷ XX. Nhưng trong khoảng thời gian không dài lắm (từ khi lập phủ Tràng Định), các đơn vị xã, phố cũng nhiều lần thay đổi. Sau đây là sự đối chiếu các tổng, xã năm 1890 với năm 1999. Việc đối chiếu này chỉ có tính tương đối bởi cương vực địa giới các tổng xã xưa và nay không hẳn trùng khớp nhau.

Tổng Bình Quân có 7 xã (không có tổng):
 Bình Quân (tục gọi là Nà Kiện), sau là xã Kim Đồng
 Vĩnh Ẩn (tục gọi Kéo Lậy), Gia Hội (tục gọi là Nà Noọng) và La Sơn (tục gọi là Lùng Khẩu), sau là xã Đề Thám
 Khảo Bàn (tục gọi là Nà Pục) và Chỉ Nghĩa (tục gọi Bản Mạy), sau thuộc xã Chi Lăng
 Bình Kiều (tục gọi là Pò Hội), sau thuộc xã Hùng Sơn.

Tổng Đồng Phái (sau này là xã Đại Đồng) có 6 xã:
 Đồng Phái (tục gọi Khôn Kính)
 Gia Phát (tục gọi Nà Bộc)
 Bình Lâm (tục gọi Bản Pò)
 Tài Lương (tục gọi gọi Nà Tại)
 Nà Niên (tục gọi Nà Sảng).

Tổng Lạc Dương có 2 xã:
Lạc Dương (tục gọi Bản Trang), sau thuộc xã Chi Lăng
 Phi Mỹ (tục gọi Nà Phi), sau thuộc xã Tri Phương.

Tổng Tú Sơn (sau là một phần xã Hùng Sơn) có 4 xã:
 Tú Sơn (tục gọi Nà Chúa)
 Vĩnh Điện (tục gọi Bản Nhạn)
 Quyên A (tục gọi Bản A)
 Chu Hách (tục gọi Thâm Luông).

Tổng Nghiêm Lật có 5 xã:
 Nghiêm Lật (tục gọi Pò Tất), Nông Đôn (tục gọi Bản Nùng), An Khuyến (tục gọi Hàng Doỏng), Vĩnh Lại (tục gọi Bó Châm), sau là xã Quốc Khánh
 Mậu Đốt (tục gọi Bản Giống), sau thuộc xã Tri Phương.

Tổng Nam Sơn gồm 6 xã:
 Nam Sơn (tục gọi Bản Nằm), Mỹ Sơn (tục gọi Bản Trại), Quan Huề (tục gọi Bản Dung), Đồng Gia (tục gọi Nà Trà), sau là xã Kháng Chiến
 Vũ Lăng (tục gọi Bản Dồn) và Mỹ Thủy (tục gọi Bản Trang), sau thuộc xã Đội Cấn.

Tổng Mỹ Điền có 5 xã:
 Mỹ Điền (tục gọi Bản Thệ), sau thuộc xã Đào Viên
 Cụ Khánh (tục gọi Bản Cụ), sau thuộc xã Tân Minh
 Trung Bật (tục gọi Bản Bàng), sau là xã Quốc Việt
 Lâm Lang (tục gọi Bản Giốc), sau là xã Trung Thành
 Mỹ Khảm (tục gọi Bản Khánh), sau thuộc xã Tân Minh và xã Đào Viên.

Tổng Khánh Nham có 4 xã:
Xã Khánh Nham (tục gọi Phủ Lan), xã Vũ Lao (tục gọi Bản Sào), Bắc Bình (tục gọi Nà Vũ), Cửu Dương (tục gọi Bằng Cường), sau thuộc xã Quốc Việt.

Từ năm 1885, thực dân Pháp lập ra Hội đồng hàng tỉnh, thành phần Hội đồng là những người đứng đầu các phủ châu nhưng không có thực quyền. Đứng đầu tỉnh là Tuần phủ Lạng Bằng (kiêm Lạng Sơn và Cao Bằng). Mỗi phủ, châu, huyện có tri phủ, tri châu, tri huyện. Mỗi tổng có chánh tổng, phó tổng. Mỗi xã có lý trưởng và phó lý.

Viên chức quan lại trong nha phủ Tràng Định (năm 1885) có 35 người trong tổng số 827 người trên cả tỉnh, gồm: Quyền nhiếp phủ 1 người, bang lý phủ vụ 1 người, lại mục 1 người, thông lại 2 người, lệ đinh 30 người.

Trong bài Tiểu dẫn về tỉnh Lạng Sơn của trung tâm lưu trữ quốc gia I có ghi: Năm 1902, Đạo quan binh Thất Khê được thành lập, đồng thời đạo quan binh Vạn Linh bị bãi bỏ. Mặc dù có sự thay đổi, châu Thất Khê vẫn tồn tại với một viên tri châu dưới quyền quan đạo, tạm thời đặt ở khu Cao Phong và một năm sau được đặt cố định ở phủ hiện nay. Đạo quan binh Thất Khê gồm châu Thất Khê, Bình Gia, Bắc Sơn cùng Thạch An, Phục Hòa (Cao Bằng). Năm 1906, đạo này bị bãi bỏ và thay vào một đại lý sở nhà binh gồm châu Thất Khê, Thoát Lãng, Bình Gia.

Tháng 4 năm 1907, bãi bỏ cấp phủ, còn lại 9 châu, cuối năm lại tái lập 2 phủ Tràng Khánh và Tràng Định.

Năm 1913, lại bỏ phủ, sau đó lập lại phủ Tràng Định.

Từ tháng 8 năm 1939 đến tháng 8 năm 1945, đặt 3 phủ và 7 châu (khi đó phủ tương đương châu) thuộc tỉnh Lạng Sơn; 3 phủ gồm: Tràng Định, Văn Uyên, Cao Lộc; 7 châu gồm: Lộc Bình, Thoát Lãng, Bình Gia, Bằng Mạc, Bắc Sơn, Đồng Mỏ, Điềm He.

Có 5 đại lý sở nhà binh ở 4 châu: Thất Khê, Na Sầm, Đồng Đăng, Lộc Bình và phố Bình Gia.

Ngày 23 tháng 9 năm 1925, quyền thống sứ Bắc Bộ, Y – Krautheinh đã cùng lúc ký Nghị định số 30431 thành lập thị xã Lạng Sơn và Nghị định số 3043I bis thành lập thị xã Thất Khê, gồm các phố: Bản Chang, Cốc Cưởm, Hang Đông, Nà Nghiều, Cao Phong và Đoỏng Moóc. Tuy nhiên thị xã Thất Khê không đủ điều kiện để phát triển như dự kiến, nên sau đó lại sáp nhập trở lại huyện Tràng Định.

Sau năm 1975, huyện Tràng Định thuộc tỉnh Cao Lạng, bao gồm thị trấn Thất Khê và 22 xã: Bắc Ái, Cao Minh, Chi Lăng, Chí Minh, Đại Đồng, Đào Viên, Đề Thám, Đoàn Kết, Đội Cấn, Hùng Sơn, Hùng Việt, Kháng Chiến, Khánh Long, Kim Đồng, Quốc Khánh, Quốc Việt, Tân Minh, Tân Tiến, Tân Yên, Tri Phương, Trung Thành, Vĩnh Tiến.. Và đến ngày 29 tháng 12 năm 1978, huyện Tràng Định thuộc tỉnh Lạng Sơn vừa được tái lập.

Ngày 1 tháng 1 năm 2020, giải thể xã Bắc Ái, sáp nhập 4 thôn: Pò Có, Khuổi Vai, Cốc Slầy, Pò Muổng của xã Bắc Ái vào xã Đề Thám, sáp nhập 6 thôn: Hang Dường, Kéo Sách, Pò Đoỏng, Khau Luông, Khuổi Chiếp, Khuổi Âu của xã Bắc Ái vào xã Kim Đồng.

Huyện Tràng Định có 1 thị trấn và 21 xã như hiện nay.

Hành chính
Huyện Tràng Định có 22 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm thị trấn Thất Khê (huyện lỵ) và 21 xã: Cao Minh, Chi Lăng, Chí Minh, Đại Đồng, Đào Viên, Đề Thám, Đoàn Kết, Đội Cấn, Hùng Sơn, Hùng Việt, Kháng Chiến, Khánh Long, Kim Đồng, Quốc Khánh, Quốc Việt, Tân Minh, Tân Tiến, Tân Yên, Tri Phương, Trung Thành, Vĩnh Tiến.

Đặc sản
 Thạch sương sáo đen
 Vịt quay mác mật
 Mận Thất Khê, lê, quýt Kim Đồng.

Chú thích

Xem thêm

Huyện biên giới Việt Nam với Trung Quốc


title: Trivellona conjonctiva

text:
Trivellona conjonctiva là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Triviidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Trivellona


title: Huệ Năng

text:
Huệ Năng (zh. huìnéng/ hui-neng 慧能, ja. enō) (638-713), hay Lục Tổ Huệ Năng, là một vị Thiền sư vĩ đại trong lịch sử Thiền Tông Trung Hoa. Sư kế tiếp Ngũ Tổ Hoằng Nhẫn, trở thành vị Tổ thứ 6 của Thiền Tông Trung Quốc.

Trước Huệ Năng, Thiền còn mang nặng ảnh hưởng Ấn Độ, nhưng đến đời Sư, Thiền bắt đầu có những đặc điểm riêng của Trung Quốc. Vì vậy mà có người cho rằng sư mới thật sự là người Tổ khai sáng dòng Thiền tại đây. Huệ Năng không chính thức truyền y bát cho ai, nên sau đó không còn ai chính thức là truyền nhân. Tuy nhiên sư có nhiều học trò xuất sắc. Môn đệ chính là Thanh Nguyên Hành Tư và Nam Nhạc Hoài Nhượng là hai vị Thiền sư dẫn đầu hầu như toàn bộ các dòng Thiền về sau.

Sư được coi là người sáng lập Thiền Đốn Ngộ (Thiền Nam Tông)- với chủ trương đạt giác ngộ trực tiếp, nhanh chóng. Sư là tác giả của tác phẩm chữ Hán duy nhất được gọi là "Kinh", một danh từ thường chỉ được dùng chỉ những lời nói, bài dạy của chính Phật Thích-ca, đó là Lục tổ đại sư pháp bảo đàn kinh, một tác phẩm với ý nghĩa rất sâu xa về thiền. Cũng nhờ Pháp bảo đàn kinh mà người ta biết được ít nhiều về Huệ Năng.

Đạo nghiệp
Sư họ Lư (zh. 盧), người Tân Châu, sinh trong một gia đình nghèo. Cha sư làm quan bị giáng chức tới Tân Châu, Nam Hải và định cư tại đây.

Khi sư lên 3 tuổi thì cha mất, lớn lên giúp mẹ bằng cách bán củi. Một hôm, trong lúc bán củi, nghe người ta tụng kinh Kim cương, sư bỗng nhiên có ngộ nhập. Nghe người đọc kinh nhắc đến Hoằng Nhẫn, sư liền đến tìm học. Trong Cảnh Đức Truyền Đăng Lục ghi chép việc Sư yết kiến Hoằng Nhẫn như sau: Trong thời Hàm Hanh, có một cư sĩ họ Lư, tên Huệ Năng, từ Tân Châu đến ra mắt sư.

Tổ hỏi:

- Ông từ đâu tới ?

Lư đáp:

- Lĩnh Nam.

Tổ hỏi:

- Đến muốn cầu việc gì ?

Lư đáp:

- Chỉ cầu làm Phật.

Tổ hỏi:

- Người Lĩnh Nam không có Phật tánh, làm sao làm Phật được?

Lư nói:

- Người thì có Nam - Bắc, Phật tánh há cũng vậy sao ?

Tổ biết là dị nhân, liền nạt rằng:

- Thâu nhận xuống nhà sau đi.

Lư đảnh lễ chân Tổ lui ra, rồi vào nhà giã gạo, nhận việc đạp cối lao nhọc, ngày đêm không nghỉ.Hoằng Nhẫn biết tới lúc mình phải tìm người kế thừa nên ra lệnh cho học trò mỗi người viết kệ trình bày kinh nghiệm giác ngộ. Cuối cùng chỉ có Thần Tú, một đệ tử với tri thức uyên bác mới dám làm. Thần Tú viết bài kệ lên vách tường hành lang, so sánh thân người như cây Bồ-đề và tâm như tấm gương sáng, người tu hành phải lo lau chùi, giữ tấm gương luôn luôn được trong sáng. Ngũ Tổ thấy bài kệ, biết là Thần Tú chưa vào cửa được, nhưng vẫn khen ngợi bảo đại chúng thường ngày trì tụng, sẽ được kiến tánh. Sư đang làm việc trong bếp, nghe tăng đọc bài kệ, biết liền kệ này chưa thấy Bản Tánh, vì không biết chữ nên nhờ người viết bài kệ của mình như sau:

Nghe bài kệ, Hoằng Nhẫn biết căn cơ của sư vượt hẳn Thần Tú, nhưng sợ người di hại nên bôi bài kệ đi, bảo rằng cũng chưa thấy tánh. Hôm sau, Tổ lén đến nhà bếp, thấy Huệ Năng lưng đeo đá giã gạo, nói rằng: "Người cầu đạo cần phải như thế". Lại hỏi: "Gạo trắng chưa?". Huệ Năng đáp: "Trắng đã lâu, chỉ chờ người sàng thôi". Tổ lấy gậy gõ ba cái trên cối đá rồi bỏ đi. Huệ Năng hiểu ý Tổ, nên canh ba vào thất. Tổ dùng Ca Sa che lại không cho người thấy, rồi thuyết kinh Kim cương cho Sư. Đến câu "Đừng để tâm vướng víu nơi nào" (ưng vô sở trụ nhi sinh kì tâm 應無所住而生其心), sư hoát nhiên đại ngộ, bèn bạch Tổ rằng:

Ngũ Tổ nói: "Chư Phật xuất thế là một việc trọng đại, nên tùy theo căn cơ cao thấp khác nhau mà hướng dẫn, cho nên mới có các chỉ ý mười địa, ba thừa, nhanh chậm làm Giáo môn. Nhưng Thế Tôn đã đem pháp môn vô thượng thâm diệu, trong sáng sâu xa là Chánh pháp nhãn tạng chân thực truyền đạt cho đệ tử thứ nhất là Đại Ca-diếp Tôn giả, lần lượt truyền qua 28 đời. Đến Tổ Đạt Ma thì sang tới Đông Độ này, được Khả đại sư nối tiếp đến hôm nay. Nay ta đem Pháp bảo cùng với Cà-sa trao lại cho ông. Hãy khéo giữ gìn, đừng để pháp đứt đoạn". Rồi đọc kệ truyền pháp:Phiên âm:

Hữu tình lai hạ chủng

Nhân địa quả hoàn sinh

Vô tình ký vô chủng

Vô tính diệc vô sanh.

Tạm dịch:

Hữu tình đến gieo mầm

Nhờ đất trái nẩy sinh

Vô tình đã không giống

Không tính cũng không sinh.Sư quỳ xuống nhận y và pháp, nói: "Pháp, con đã nhận, còn y sẽ trao cho ai?".

Tổ nói: "Xưa, lúc đầu Tổ Đạt Ma đến đây, vì chưa ai tin nên phải truyền y làm biểu minh đắc pháp. Nay tín tâm mọi người đã muồi, chiếc y sẽ là đầu mối tranh giành. Vậy nên đến ông thì dừng lạy không truyền nữa. Ông nên đi xa ẩn lánh, đợi thời cơ mà hành đạo, bởi lẽ người nhận y, mạng như tơ mành".

Sư hỏi: "Nên ẩn nơi đâu?", Tổ nói: "Gặp Hoài thì dừng, gặp Hội thì ẩn". Khi tiễn sư xuống thuyền, Tổ muốn tự chèo đưa sư sang sông, sư bèn nói: "Khi mê thầy độ, ngộ rồi tự độ" và tự chèo qua sông.

Suốt 15 năm sau, sư ở ẩn, và trong thời gian này vẫn là cư sĩ. Sau đó, sư đến chùa Pháp Tính ở Quảng Châu. Đó là nơi sản sinh công án nổi tiếng "chẳng phải gió, chẳng phải phướn" (Vô môn quan, công án 29). Sau khi sư chen vào nói "tâm các ông động" thì Ấn Tông, vị sư trụ trì của chùa hỏi sư: "Nghe nói y pháp Hoàng Mai đã truyền về phương Nam, phải chăng là hành giả?" Sư không thể giấu giếm, bèn thuật nguyên do việc đắc Pháp. Ấn Tông bèn tự chấp lễ đệ tử, thỉnh cầu được nhận pháp yếu của Thiền và nói với chúng: "Ấn Tông ta đây thực là phàm phu, nay mới được gặp Bồ-tát thân phàm" Và thỉnh sư đưa y bát ra để cho chúng được chiêm ngưỡng.

Ngày 15 tháng Giêng, Ấn Tông mời các bậc danh đức đến làm lễ cạo tóc cho sư. Đến ngày 8 tháng 2, Trí Quang Luật sư chùa Pháp Tính đứng ra làm lễ thọ cụ túc giới cho sư. Giới đàn này do Tam Tạng Cầu-na-bạt-đà-la triều (Lưu) Tống thiết lập. Ngài Bạt-đà-la từng thọ ký: "Sau này sẽ có Bồ- tát thân phàm thọ giới tại đàn này". Và cuối thời Lương, Tam Tạng Chân Đế đã từng tự tay trồng hai cây Bồ-đề bên cạnh đàn và nói với chúng: "Sau 120 năm, sẽ có bậc Đại pháp sĩ dưới cội cây này diễn pháp vô thượng thừa độ vô số chúng sinh", tức là chỉ cho Lục Tổ Huệ Năng vậy.

Hoằng Pháp
Sau khi thọ giới cụ túc xong, sư ở lại chùa Pháp Tính giảng về giáo pháp của Thiền Tông, chúng học giả tăng tục đến dự nghe pháp rất đông.

Sang năm, vào ngày 8 tháng 2, Sư nói với môn nhân: "Ta không định lưu tại đây mà muốn trở về nơi ẩn khi xưa". Ấn Tông cùng hơn ngàn người cả tăng lẫn tục làm lễ tiển đưa sư về chùa Bảo Lâm.

Quan Thứ sử Thiều Châu là Vi Cứ đã thỉnh sư đến chùa Đại Phạn thuyết giảng pháp vi diệu và thọ giới vô tướng tâm địa. Môn đồ là Pháp Hải Thiền sư đã chép lại thành sách tên gọi Đàn Kinh, truyền bá rộng rãi trong đời.

Sau đó, Sư trở về Tào Khê, thuyết giảng Pháp môn Đốn Ngộ. Học giả thường không dưới ngàn người.

Vua Võ Tắc Thiên từng sai sứ là Tiết Giản đem thư chiếu đến mời sư vào cung thuyết pháp. Sư dâng thư từ chối vì đau yếu, nguyện chung thân ở nơi rừng núi. Vua bảo Tiết Giản đến gặp sư hỏi đạo rồi truyền lại cho vua nghe, Giản nghe sư nói pháp liền đại ngộ, đỉnh lễ từ biệt về triều, dâng thư tâu lại lời dạy của sư. Vua hạ chiếu kính tạ và cúng dường cà-sa ma nạp rất quý và 500 xấp lụa, một chiếc bát vàng.

Đầu niên hiệu Tiên Thiên, Sư báo cùng tứ chúng: "Ta nhận y - pháp của Nhẫn đại sư, nay vì các ông mà nói pháp, nhưng không truyền lại y. Ấy cũng vì gốc tin các ông đã đủ, cứ nhất định chẳng nghi là đã đủ xác nhận sự nghiệp hoằng pháp lợi sanh của ta". Và đọc kệ:

Nói kệ xong, Sư bảo: "Pháp này không hai, tâm ấy cũng như vậy. Đạo ấy thanh tịnh cũng không có các tướng. Các ông chớ nên chấp quán tịnh và ngoan không cái tâm. Tâm vốn đã tịnh, không thể giữ - bỏ. Mọi người hãy gắng lên, tùy duyên mà đi tới!".

Sư giảng pháp hóa độ chúng sinh qua 40 năm, đến ngày 6 tháng 7 năm ấy, sư bảo đệ tử đến chùa Quốc Ân Tân Châu lập tháp Báo Ân.

Thị tịch

Niên hiệu Tiên Thiên năm thứ hai, ngày mùng 1 tháng 7, Sư bảo cùng môn đồ: "Ta muốn về Tân Châu, các ông mau chuẩn bị thuyền". Lúc ấy, mọi người buồn bã quyến luyến cầu xin sư ở lại. Sư nói: " Chư Phật ra đời vẫn phải thị hiện vào Niết-bàn. Có đến ắt có đi, lẽ thường là vậy. Hình hài này của ta tất cũng phải có chỗ quay về". Chúng nói: "Sư ra đi, xin mau mau trở lại". Sư đáp: "Lá rụng về cội, ngày trở lại không nói được". Chúng lại hỏi: "Pháp nhãn của thầy, truyền lại cho người nào?" Sư nói: "Có đạo thì được, vô tâm thì thông". Chúng hỏi: "Sau này có nạn gì không?" Sư nói: "Sau khi ta tịch diệt năm sáu năm, sẽ có người đến lấy đầu ta!". Rồi nói: khi ta tịch diệt 70 năm sẽ có hai Bồ-tát từ phương Đông tới, một tại gia, một xuất gia. Cả hai cùng dựng lập pháp ta, làm hưng thịnh tông phái ta! (tức là Thiền sư Mã Tổ Đạo Nhất và cư sĩ Bàng Long Uẩn sau này)

Ngày mùng 3 tháng 8 năm ấy, sư đến chùa Quốc Ân ở Tân Châu, tắm rửa xong vào ngồi xếp bằng an nhiên thị tịch. Ngày 13 tháng 11, mọi người cùng đưa sư đến nhập tháp tại nơi này, thọ 76 tuổi. Vua Đường Hiến Tông thụy tặng sư là Đại Giám Thiền Sư. Tháp hiệu Nguyên Hòa Linh Chiếu.

Tư tưởng
Lục Tổ Huệ Năng nói rằng mọi chúng sinh từ ngu dốt đến thông minh đều có sẵn Phật tính, bởi do có phiền não nên mới thành chúng sinh, chỉ cần ngộ thì lập tức thành Phật, Sư nói: "Trí Bát Nhã (Phật tính), người đời vốn tự có, Chỉ bởi tâm mê, không thể tự thấy, nên phải nhờ bậc đại thiện tri thức chỉ ra mới thấy được tính. Nên biết người ngu kẻ trí đều sẵn có tính Phật, chẳng khác chi nhau. Chỉ bởi mê ngộ chẳng đồng, nên mới có người ngu kẻ trí" (trích Pháp bảo đàn kinh, Đoàn Trung Còn dịch). Tư tưởng này vốn đã được nhắc đến nhiều trong các kinh điển Đại Thừa về đề tài Phật tính và trong bài kệ về Tông chỉ Thiền Tông của Sơ Tổ Bồ Đề Đạt Ma.

Lục Tổ Huệ Năng chủ trương đốn ngộ, tức là cái ngộ ngay tức khắc, trực nhận bản thể Phật tính, thanh tịnh, tuyệt đối ngay chính mình, không phải do đọc hiểu văn tự, ghi nhớ, hiểu biết mà được, và cũng không cần phải trải qua nhiều cấp bậc tu chứng như trong các Kinh Điển Đại Thừa (thập tín, thập nguyện, thập hạnh, thập trụ, thập hồi hướng..) hay Nam Tông (4 cấp bậc A-la-hán), và đối với thuyết này, Lục Tổ là nhân vật ví dụ điển hình, sư tuy không biết chữ nghĩa, cũng không được tiếp cận với Kinh điển nhiều, nhưng lại có cái ngộ siêu việt. Từ học thuyết này hình thành nên Thiền Nam Tông để đối lập với tư tưởng của Đại sư Thần Tú và các môn đệ của ông, cho rằng người tu hành phải Tiệm Tu, trải qua nhiều cấp bậc tu chứng, phá ngã chấp, diệt trừ phiền não, thiền định trong nhiều kiếp tu hành thì mới thành Phật được, tư tưởng này tạo nên Thiền Bắc Tông.

Các môn đệ của Thần Tú phía Thiền Bắc Tông thường chê Lục Tổ rằng: "Chẳng biết một chữ, có chi là giỏi" (trích Pháp bảo đàn kinh, Đoàn Trung Còn dịch). Tuy nhiên đại sư Thần Tú có cái nhìn ôn hòa hơn các đệ tử của mình vốn mang tư tưởng cố chấp, tiêu cực. Sư Thần Tú nói rằng: "Vị ấy (tức Lục Tổ) được trí vô sư, ngộ sâu pháp Thượng Thừa, ta chẳng bằng được". Và sư Thần Tú cũng công nhận Lục Tổ là người được Ngũ Tổ Hoằng Nhẫn truyền tâm ấn và y bát kế tiếp Tổ vị. Sư cũng khuyên các môn đệ của mình nên đến yết kiến Lục Tổ. Trong số các môn đệ của Thần Tú, có các vị như Chí Thành, Hành Xương từng đến tu học với Lục Tổ và được truyền tâm ấn.

Về Thiền Định và Trí Huệ, Lục Tổ cho hai thứ này vốn là một, không có phân biệt. Sư nói: " Thiện tri thức, pháp môn này lấy Định - Huệ làm gốc. Các ngươi chớ lầm rằng Định với Huệ có khác; Định Huệ vốn nhất thể, chẳng phải là hai. Định là thể của Huệ, Huệ là dụng của Định, ngay trong lúc Huệ có Định, ngay trong lúc Định có Huệ, thấu được nghĩa này tức là Định Huệ đồng nhau. Các ngươi học đạo chớ cho là trước phát Định sau phát Huệ, hay trước Huệ sau Định có khác, kiến giải như vậy thành ra pháp có nhị tướng. Miệng tuy nói lành mà trong tâm chẳng lành, tuy có Định Huệ mà Định Huệ chẳng đồng nhau. Nếu tâm miệng đều lành, trong ngoài nhất thể, tức là Định Huệ đồng nhau" (Trích Kinh Pháp bảo đàn, Hòa thượng Thích Duy Lực dịch)

Về vấn đề Tọa Thiền (ngồi thiền), Lục Tổ cho rằng đối với cảnh giới bên ngoài: tâm niệm chẳng khởi lên gọi là Tọa (ngồi), đối với bên trong thấy tự tánh mình chẳng động gọi là Thiền. Còn Thiền Định, Lục Tổ nói rằng bên ngoài lìa tất cả các tướng (hình tướng) gọi là Thiền, bên trong tâm chẳng loạn (động) gọi là Định.

Trong số môn đệ của Thần Tú, có ba người được phong Quốc sư, trong đó sư Phổ Tịch là danh giá nhất, từng làm quốc sư cho ba đời vua, pháp môn tiệm tu của Thiền Bắc Tông phát triển, Phổ Tịch tự tôn Thần Tú làm Lục Tổ Thiền Tông và tự xưng là Thất Tổ, và dùng danh tiếng, mối quan hệ với triều đình để lấy sự ủng hộ. Thiền sư Hà Trạch Thần Hội là người đã đính chính lại vấn đề này, chỉ trích phía Thần Tú không phải Thiền chính thống của Tổ sư Đạt Ma. Ngày 15 tháng Giêng năm thứ 20 niên hiệu Khai Nguyên (năm 732 thời Đường Huyền Tông), Thiền sư Thần hội ở Hoạt Đài (hiện là huyện Hoạt, tỉnh Hà Nam), Chùa Đại Vân lập đại hội vô giá, xác định pháp thống Thiền Tông do Tổ Đạt Ma truyền. Năm thứ 8 niên hiệu Thiên Bảo (749), một lần nữa xác định Tông chỉ Nam Tông tại Lạc Dương, từ đó Thiền của Lục Tổ được chính thức công nhận là Thiền chính tông.

Dưới Lục Tổ có 33 môn đệ đắc pháp, trong đó nổi bật nhất là 5 vị làm cho Thiền Tông đời sau được hưng thịnh và ảnh hưởng lớn trong Phật Giáo Trung Quốc:

 Thiền sư Nam Nhạc Hoài Nhượng, từ pháp mạch này sinh ra Tông Lâm Tế, Quy Ngưỡng.
 Thiền sư Thanh Nguyên Hành Tư, từ pháp mạch này sinh ra Tông Tào Động, Vân Môn, Pháp Nhãn.
 Thiền sư Vĩnh Gia Huyền Giác, tác giả của Chứng Đạo Ca và quyển Thiền Tông Vĩnh Gia Tập nổi tiếng
 Thiền sư Nam Dương Tuệ Trung, từng làm Quốc Sư.
 Thiền sư Hà Trạch Thần Hội, người định tông chỉ, đưa Thiền Nam Tông trở thành chính thống.

Đặc biệt, từ hai vị Nam Nhạc Hoài Nhượng và Thanh Nguyên Hành Tư, Thiền Tông sản sinh vô số các Thiền sư danh tiếng truyền bá tư tưởng Đốn Ngộ, Thiền Tông trở thành Pháp môn phổ biến, thịnh hành nhất vào các thời Đường, Tống. Được truyền qua nhiều nước như Việt nam, Nhật Bản, Hàn Quốc. Đên thời Minh, Thanh, Thiền bắt đầu suy yếu và nhường chỗ cho Tịnh Độ Tông. Ngày nay, tuy Thiền Tông đã phần nhiều phai nhạt và không còn ảnh hưởng mấy nữa, nhưng nó vẫn là một đề tài cuốn hút đối với các tăng, ni và cư sĩ, phật tử.

Tham Khảo

 Lục Tổ đại sư pháp bảo đàn kinh 六祖大師法寶壇經, Taishō Vol. 48, No. 2008.
 Kinh Pháp Bảo đàn trong Thích Duy Lực (dịch): Chư Kinh Tập Yếu, Thành Hội Phật giáo Thành phố Hồ Chí Minh ấn hành, 1994.
 Đàn Kinh tinh hoa & trí tuệ, Giả Đề Thao, Nhà xuất bản Từ điển bách khoa, Hà Nội. 2012
 Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
 Dumoulin, Heinrich:
Geschichte des Zen-Buddhismus I. Indien und China, Bern & München 1985.
Geschichte des Zen-Buddhismus II. Japan, Bern & München 1986.

Đại sư Phật giáo
Thiền sư Trung Quốc
Sinh năm 638


title: Diplochroa

text:
Diplochroa là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Flocourt

text:
Flocourt là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Metz-Campagne, tổng Pange. Tọa độ địa lý của xã là 48° 58' vĩ độ bắc, 06° 24' kinh độ đông. Flocourt nằm trên độ cao trung bình là 245 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 226 mét và điểm cao nhất là 273 mét. Xã có diện tích 4,53 km², dân số vào thời điểm 1999 là 120 người; mật độ dân số là 26 người/km². Xã nằm về phía đông nam của Metz.

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Xã của Moselle


title: Melitonoma tanzaniae

text:
Melitonoma tanzaniae là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev & Beenen miêu tả khoa học năm 2005.

Chú thích

Tham khảo

Melitonoma


title: Ichenhausen

text:
Ichenhausen là một đô thị ở huyện Günzburg bang Bavaria thuộc nước Đức.

Tham khảo


title: Dicranomyia hypocrita

text:
Dicranomyia hypocrita là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


Phineas and Ferb the Movie: Across the 2nd Dimension (còn gọi là Phineas and Ferb: The Movie và Phineas and Ferb: Across the 2nd Dimension; tên tiếng Việt: Phineas Và Ferb: Cuộc Chiến Ở Thế giới Thứ Hai) là một phim của hãng Disney dựa trên series truyền hình Phineas and Ferb, phát sóng ngày 27 tháng 8 năm 2011 trên Disney Channel Asia, 13 tháng 8 trên Disney XD, 20 tháng 8 trên ABC. Bộ phim lần đầu tiên được tuyên bố bởi Jeff "Swampy" Marsh trong một cuộc phỏng vấn tháng 1 năm 2010 với Daily Telegraph. Đây là phim dài đầu tiên của seri Phineas and Ferb, và là bộ phim hoạt hình thứ ba của kênh Disney; sau Kim Possible Movie: So The Drama và The Proud Family Movie. Bộ phim cũng được chiếu tại các rạp của Bỉ và Hà Lan, khiến nó trở thành bộ phim dựa trên phim hoạt hình của kênh Disney được chiếu ở rạp, sau Recess: School's Out và Teacher's Pet.

Nội dung
Một hôm, Phineas và Ferb vô tình đến tòa nhà của Doofenshmirtz và sửa máy sang thế giới khác của Doof. Ở thế giới đó, Doof đã là nhà lãnh đạo 3 bang và có một đội quân robot vô cùng hùng mạnh. Khi Phineas và Ferb bị tấn công, Perry buộc phải tiết lộ thân phận của mình. Phineas và Ferb phải tìm đến nhà mình ở thế giới khác. Lúc đó, Candace và Stacy đang tìm Phineas và Ferb. Phineas và Ferb tìm được nhóm Candace. Baljeet đã mở cửa giúp Phineas và Ferb về thế giới của mình. Nhưng kết quả là thất bại, hơn nữa lại kéo Candace vào thế giới khác. Phineas quyết định đi cứu Perry nhưng bị bắt. Phineas, Ferb, Perry, Candace và Doof bị đưa tới chỗ quái vật của Doof-2 giam giữ và bị dồn vào chân tường. Đúng lúc đó, Candace-2 đã tới cứu nhưng bị bắt. Phineas đã bắn súng xuyên không gian để chạy trốn sang thế giới khác và về được thế giới của mình nhưng đám robot và Doofenshmirtz-2 đã đuổi kịp. Phineas và Ferb nơi Perry hay đến để nhận nhiệm vụ và tái tạo lại những phát minh của họ và đánh bại Doofenshmirtz.

Nhân vật
 Vincent Martella trong vai Phineas Flynn / Phineas-2
 Thomas Sangster trong vai Ferb Fletcher / Ferb-2
 Ashley Tisdale trong vai Candace Flynn / Candace 2
 Dee Bradley Baker trong vai Perry the Platypus / Perry the Platyborg
 Dan Povenmire trong vai Dr. Heinz Doofenshmirtz / Doofenshmirtz-2
 Jeff "Swampy" Marsh trong vai Major Francis Monogram / Monogram-2
 Mitchel Musso trong vai Jeremy Johnson / Jeremy-2
 Alyson Stoner trong vai Isabella Garcia-Shapiro / Isabella-2
 Caroline Rhea trong vai Linda Flynn-Fletcher / Linda-2
 Richard O'Brien trong vai Lawrence Fletcher / Lawrence-2
 Jack McBrayer trong vai Irving
 Maulik Pancholy trong vai Baljeet / Baljeet-2 (Dr. Baljeet)
 Bobby Gaylor trong vai Buford van Stomm / Buford-2
 Tyler Alexander Mann trong vai Carl the Intern
 Kelly Hu trong vai Stacy Hirano / Screaming Lady
 John Viener trong vai Norm / Norm-2 (Normbots)
 Kevin Michael Richardson trong vai Norm Robots
 Jaret Reddick trong vai Danny
 Doris Roberts trong vai Mrs. Thompson
 Loni Love trong vai Chủ cửa hàng thú nuôi (Carl)
 Olivia Olson trong vai Vanessa Doofenshmirtz / Vanessa-2 (xuất hiện trong cảnh bị cắt)
 Slash trong vai chính mình
 Danny Jacob trong vai Ferb Fletcher (giọng hát)

Tham khảo

Liên kết ngoài

Phim năm 2011
Phim tiếng Anh
Phineas and Ferb
Phim hài hoạt hình
Phim hoạt hình Mỹ
Phim nguyên bản ở Kênh Disney
Phim ca nhạc Mỹ
Phim truyền hình Mỹ
Phim với các sự vật được nhân hoá
Phim hoạt hình Mỹ thập niên 2010
Phim hoạt hình năm 2011
Phim hoạt hình Disney
Phim Mỹ
Phim hoạt hình phiêu lưu

he:פיניאס ופרב#פיניאס ופרב - הסרט - המסע אל היקום המקביל


title: Champcervon

text:
Champcervon  là một xã thuộc tỉnh Manche trong vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 92 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Manche