title: Argyresthia arceuthina

text:
Argyresthia arceuthina là một loài bướm đêm thuộc họ Yponomeutidae. Nó được tìm thấy ở châu Âu.

Sải cánh dài 8–9 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 4 đến tháng 6 tùy theo địa điểm.

Ấu trùng ăn các loài Juniperus.

Tham khảo

Liên kết ngoài
UKmoths
Swedish Moths

Argyresthia
Côn trùng châu Âu


title: Quận Morgan, Colorado

text:
Quận Morgan là một quận thuộc tiểu bang Colorado, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo đại tá Christopher A. Morgan. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2010, quận có dân số 28159 người. Quận lỵ đóng ở Fort Morgan.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích 3350 km2, trong đó có 34 km2 là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Colorado

Khu dân cư thành lập năm 1889
Colorado 1889
Eastern Plains


title: Laotzeus

text:
Laotzeus là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1933 bởi Chen.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Laotzeus bicolor (Wang, 1992)
 Laotzeus niger Chen & Wang, 1980

Chú thích

Tham khảo

Alticini


title: Bài hát Thế vận hội

text:
Bài hát Thế Vận Hội, hay bài ca Olympic, là bài hát do Spyros Samaras soạn dựa trên lời một bài thơ của nhà thơ và nhà văn Hy Lạp Kostis Palamas. Bài hát được biểu diễn lần đầu tiên tại Thế Vận Hội lần thứ nhất tổ chức tại Athens năm 1896. Nhưng từ năm 1958 bài hát mới được công khai trở thành bài ca chính thức cho Thế Vận Hội.

Bài hát Thế Vận Hội đã được ghi âm và biểu diễn trong nhiều ngôn ngữ, vì những nước chủ nhà của từng Thế Vận Hội thường dịch bài hát sang ngôn ngữ của nước mình. Ví dụ tiếng Tây Ban Nha (Barcelona 1992), tiếng Anh (Atlanta 1996 và Salt Lake 2002), tiếng Nga (Moskva 1980) và tiếng Na Uy (Lillehammer 1994).

Lời tiếng Hy Lạp
Ο ΥΜΝΟΣ ΤΩΝ ΑΓΩΝΩΝ

Αρχαίον Πνεύμ'αθάνατον, αγνέ πατέρα
του ωραίου, του μεγάλου και τ'αληθινού,
κατέβα, φανερώσου κι άστραψ'εδώ πέρα
στην δόξα της δικής σου γης και τ'ουρανού.

Στο δρόμο και στο πάλεμα και στο λιθάρι,
στων ευγενών Αγώνων λάμψε την ορμή,
και με τ'αμάραντο στεφάνωσε κλωνάρι
και σιδερένιο πλάσε κι άξιο κορμί.

Κάμποι, βουνά και πέλαγα φέγγουν μαζί σου
σαν ένας λευκοπόρφυρος μέγας ναός,
και τρέχει στο ναόν εδώ προσκυνητής σου,
Αρχαίον Πνεύμ'αθάνατον, κάθε λαός.

Lời tiếng Anh
Olympian flame immortal
Whose beacon lights our way
Emblaze our hearts with the fires of hope
On this momentous day

As now we come across the world
To share these Games of old
Let all the flags of every land
In brotherhood unfold

Sing out each nation, voices strong
Rise up in harmony
All hail our brave Olympians
With strains of victory

Olympic light burn on and on
O'er seas and mountains and plains
Unite, inspire, bring honor
To these ascending games

May valor reign victorious
Along the path of gold

As tomorrow's new champions now come forth
Rising to the fervent spirit of the game
Let splendour proclaim each mortal deed
Crowned with glory and fame

And let fraternity and fellowship
Surround the soul of every nation

Oh flame, eternal in your firmament so bright
Illuminate us with your everlasting light
That grace and beauty and magnificence

Shine like the sun
Blazing above
Bestow on us your honor, truth, and love

Lời tiếng Việt
Ngọn lửa Olympian bất tử

Đèn hiệu của chúng ta chiếu sáng theo cách của chúng ta

Nắm bắt trái tim của chúng tôi với những ngọn lửa hy vọng

Vào ngày trọng đại này

Bây giờ chúng ta đi khắp thế giới

Để chia sẻ những trò chơi cũ

Hãy để tất cả các lá cờ của mọi vùng đất

Trong tình huynh đệ diễn ra

Hát ra mỗi quốc gia, tiếng nói mạnh mẽ

Tăng lên trong sự hài hòa

Tất cả mưa đá các vận động viên dũng cảm của chúng tôi

Với các chủng chiến thắng

Ánh sáng Olympic đốt cháy và bừng cháy

O'er biển và núi và đồng bằng

Đoàn kết, truyền cảm hứng, mang vinh dự

Để các trò chơi tăng dần này

Cầu mong trị vì chiến thắng

Dọc theo con đường vàng

Khi các nhà vô địch mới ngày mai xuất hiện

Nâng cao tinh thần nhiệt thành của trò chơi

Hãy lộng lẫy tuyên bố mỗi hành động chết người

Đăng quang với vinh quang và danh tiếng

Và hãy để tình huynh đệ và học bổng

Bao quanh linh hồn của mọi quốc gia

Ôi ngọn lửa, vĩnh cửu trong bầu trời của bạn rất tươi sáng

Chiếu sáng chúng tôi bằng ánh sáng vĩnh cửu của bạn

Đó là ân sủng và vẻ đẹp và sự lộng lẫy

Tỏa sáng như mặt trời

Bừng sáng lên

Ban cho chúng tôi danh dự, sự thật và tình yêu của bạn

Tham khảo

Liên kết ngoài
Tải xuống bài ca Olympic (mp3)
Tải xuống bài ca Olympic (mp3)

Thế vận hội
Olympic
Biểu tượng Olympic
Nhạc khúc Si giáng trưởng
Nhạc khúc Fa trưởng


title: Ất

text:
Ất (乙) là một trong số 10 can của Thiên can, thông thường được coi là thiên can thứ hai, đứng trước nó là Giáp và đứng sau nó là Bính.

Về phương hướng thì Ất chỉ phương chính đông. Theo Ngũ hành thì Ất tương ứng với Mộc, theo thuyết Âm-Dương thì Ất là Âm.

Thiên can gắn liền với chu kỳ sinh trưởng của thực vật. Ất chỉ lúa non hay cây cỏ mới mọc mầm.

Năm trong lịch Gregory ứng với can Ất kết thúc là 5. Ví dụ 1965, 1975, 1985, 1995, 2005, 2015 v.v.

Các can chi Ất
 Ất Sửu
 Ất Mão
 Ất Tỵ
 Ất Mùi
 Ất Dậu
 Ất Hợi

Tham khảo

Can Chi


title: Agapetus gorgitensis

text:
Agapetus gorgitensis là một loài Trichoptera trong họ Glossosomatidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Agapetus


title: Cộng hòa Nhân dân Campuchia

text:
Cộng hòa Nhân dân Campuchia là một chính thể của Campuchia được thành lập tháng 1 năm 1979 trong chương trình cách mạng của Mặt trận Đoàn kết Dân tộc Cứu nước Campuchia (tiếng Anh: Kampuchean National United Front for National Salvation- KNUFNS; tiếng Khmer: រណសិរ្សសាមគ្គីសង្គ្រោះជាតិកម្ពុជា) thành lập ngày 2 tháng 12 năm 1978 trong một vùng giải phóng từ Khmer Đỏ. Chính thể này tồn tại cho đến năm 1989.

Xung đột giữa chính quyền Khmer Đỏ và Việt Nam
Bắt nguồn từ Chiến tranh biên giới Tây - Nam là một loạt các chiến dịch quân sự do Việt Nam tiến hành nhằm trả đũa các hoạt động quân sự của quân Khmer Đỏ tấn công vào biên giới Việt Nam, giết chóc người dân Việt Nam và đốt phá làng mạc Việt Nam trong các năm 1975-1978. Sau các xung đột biên giới lẻ tẻ từ năm 1975 đến 1978, cuộc chiến thực sự bùng phát vào tháng 12 năm 1978 sau khi Trung Quốc hậu thuẫn và ủng hộ mạnh các phương tiện vũ khí cho chế độ Khmer Đỏ. Ngày 25 tháng 12 năm 1978, 150.000 quân Việt Nam dưới sự chỉ huy của tổng tư lệnh Lê Trọng Tấn, một viên tướng từng trải qua các cuộc chiến với Pháp và Mỹ, đã tiến vào lãnh thổ Campuchia. Hai tuần sau, ngày 7 tháng 1 năm 1979 quân Việt Nam đã tiến vào thủ đô Phnom Penh, họ đã thiết lập một chính quyền mới thân Việt Nam mà nòng cốt là lực lượng KNUFNS.

Thành lập chính quyền mới
Ngày 5 tháng 1 năm 1979, 66 đại biểu Campuchia được triệu tập họp ở Mimot để bàn về việc thành lập một đảng cộng sản Campuchia mới. Đảng này lấy lại tên Đảng Nhân dân Cách mạng có từ thời 1951. Pen Sovann được đề cử giữ chức chủ tịch đảng. Những Ủy viên thường vụ của đảng gồm Hun Sen, Heng Samrin, Chea Sim, Bou Thang, Chan Kiri và Chia Soth.

Ngày 8 tháng 1 năm 1979, đài phát thanh Phnom Penh loan báo Phnom Penh đã được giải phóng bởi những lực lượng cách mạng và nhân dân Campuchia. Một Hội đồng cách mạng được thành lập do Heng Samrin làm chủ tịch, khoảng mười ngày sau, hội đồng này ký một hiệp ước với Việt Nam, hợp thức hoá sự hiện diện của quân đội Việt Nam trên đất Campuchia.

Tới mùa xuân 1981, hiến pháp mới của Campuchia được thông qua, sau đó là cuộc bầu cử toàn quốc để chọn ra 117 đại biểu quốc hội. Hun Sen được bầu làm Bộ trưởng Ngoại giao, Heng Samrin làm Chủ tịch nước, nước Cộng hòa Nhân dân Campuchia chính thức được thành lập. Ba sư đoàn mới được thành lập và đặt dưới Bộ Quốc phòng, nhưng an ninh vẫn được duy trì chủ yếu dựa vào sự hiện diện của 180.000 quân Việt Nam mà lực lượng chủ chốt là Quân đoàn 4 do tướng Lê Đức Anh chỉ huy. Tuy vậy chính quyền này chỉ được một số nước xã hội chủ nghĩa công nhận. Các nước phương Tây, Trung Quốc và khối ASEAN vẫn tiếp tục công nhận chính phủ của Pol Pot.

Xây dựng lại đất nước
Chính phủ Cộng hòa Nhân dân Campuchia đã tiến hành xóa bỏ chế độ nông trại tập thể của chính quyền Khmer đỏ, phục hồi việc sử dụng tiền tệ và thương mại tư nhân, phục hồi nền nông nghiệp truyền thống. Tuy nhiên do những tàn tích từ chế độ cũ để lại nên xã hội vẫn đang bị xáo trộn, đầu thập niên 1980 Campuchia bị nạn đói, thiếu lương thực trầm trọng

Đến giữa những năm 1980, dưới sự điều hành của chính quyền mới, nền kinh tế truyền thống mới lấy lại được sự cân bằng, các cửa hàng và chợ búa hoạt động trở lại bình thường

Về quan hệ quốc tế, mặc dù chính quyền mới được một số quốc gia trong khối xã hội chủ nghĩa, trung lập như Ấn Độ công nhận và ủng hộ, nhưng vẫn không được thừa nhận ở các quốc gia phương Tây, ASEAN, Trung Quốc. Thậm chí ghế đại diện tại Liên Hợp Quốc vẫn được dành cho chính quyền đã sụp đổ là Khmer Đỏ

Tham khảo

 Lịch sử các nước Đông Nam Á, Khắc Thành-Sanh Phúc, Nhà xuất bản Trẻ 2003
 Hun Sen, nhân vật xuất chúng của Campuchia, Harish C.Mehta, Nhà xuất bản Văn học 2008

Liên kết ngoài
 Tổng quan về đất nước Campuchia
 Polpot - Cha đẻ của chế độ diệt chủng Khmer Đỏ
 Tóm lược lịch sử Vương quốc Campuchia

Campuchia thế kỷ 20
Khởi đầu năm 1979

Chiến tranh liên quan tới Việt Nam
Chấm dứt năm 1993
Phong trào không liên kết
Cộng sản ở Campuchia
Cựu chính thể trong Chiến tranh Lạnh
Cựu quốc gia ở Đông Nam Á
Cựu cộng hòa xã hội chủ nghĩa
Quốc gia cổ trong lịch sử Campuchia
Chiếm đóng quân sự
Chiến tranh biên giới Việt–Trung 1979
Chủ nghĩa cộng hòa ở Campuchia
Cộng hoà Nhân dân Campuchia


title: Elsoff

text:
Elsoff (Westerwald) là một đô thị thuộc một ‘‘Verbandsgemeinde’’ - ở huyện Westerwald trong bang Rheinland-Pfalz, Đức. Đô thị Elsoff có diện tích 9,44 km².
Elsoff (Westerwald)

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Westerwald


title: Bí Dương

text:
Bí Dương (tiếng Trung giản thể: 泌阳; Tiếng Trung phồn thể: 泌陽; Bính âm: bìyáng) là một huyện của Trú Mã Điếm, tỉnh Hà Nam, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này giáp Xác Sơn về phía đông, Tongpai về phía bắc, Đường Hà về phía tây, Tháp Hà về phía bắc, Sheqi và Nam Dương về phía tây bắc. Dân số của huyện này là 950.000 năm 2002. Diện tích là 2682 km².

Hành chính
Huyện này có 6 trấn, 18 hương và 401 thôn.

Trấn Bí Thủy[泌水镇]
Trấn Dương Sách[羊册镇]
Trấn Sa Hà Điếm [沙河店镇]
Trấn Bản Kiều[板桥镇]
Trấn Mã Cốc Điền[马谷田镇]
Trấn Hương Thủy[春水镇]
Hương Quan Trang[官庄乡]
Hương Hoa Viên[花园乡]
Hương Guoji[郭集乡]
Hương Tượng Hà[象河乡]
Hương Vương Điếm[王店乡]
Hương Fuzhuang[付庄乡]
Hương Hoàng Khẩu[黄山口乡]
Hương Jialou[贾楼乡]
Hương Cao Điếm[高店乡]
Hương Thái Sơn Miếu[泰山庙乡]
Hương Gaoyi[高邑乡]
Hương Trần Trang[陈庄乡]
Hương Dương Gia Tập[杨家集乡]
Hương Hạ Bi Tự[下碑寺乡]
Hương Đồng Sơn[铜山乡]
Hương Song Miếu Nhai[双庙街乡]
Hương Shewan[赊湾乡]
Lão Hà hương[老河乡]

Tham khảo

Liên kết ngoài
Website của chính quyền Bí Dương (tiếng Trung giản thể)

Đơn vị cấp huyện Hà Nam (Trung Quốc)


title: Paradelphomyia fuscula

text:
Paradelphomyia fuscula là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Paradelphomyia
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Ecnomus bengkok

text:
Ecnomus bengkok là một loài Trichoptera trong họ Ecnomidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Ecnomus


title: Orodes I của Parthia

text:
Orodes I của Parthia cai trị Đế quốc Parthian từ khoảng 90-80 TCN, là người kế vị của Gotarzes I. Cho đến 88 TCN, triều đại của ông trùng với của Mithridates II, vị vua đối lập mà Gotarzes đã nổi loạn. Tiền xu mang chân dung của ông đã được ban hành từ các nơi đúc tiền của Media và các thành phố Ecbatana và Rhagae.

Lịch sử của Parthia là khá đen tối vào thời kì này, nhưng triều đại của Orodes dường như đã kết thúc, như khi nó bắt đầu, trong cuộc nội chiến với một kẻ tiếm vị không rõ. Tên của người kế nhiệm ông cũng không rõ, và nó dường như chỉ bắt đầu với triều đại của Sanatruces, khoảng năm 77 TCN, là dòng dõi Parthian cai trị một lần nữa có thể có nguồn gốc đáng tin cậy.

Orodes được đề cập đến như là một trong các vị vua của triều đại Arsacid trong một báo cáo Babylon về nhật thực là ngày 11 tháng tư của năm 80 TCN.

Tham khảo

Vua Parthia
Vua Ba tư


title: Lilioceris lilii

text:
Lilioceris lilii là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.

Đây là loài bản địa một số khu vực châu Âu và châu Á và đã vô tình được du nhập vào châu Mỹ.

Bọ cánh cứng này trải qua mùa đông trong đất và chui ra vào mùa xuân. Bọ trưởng thành thường được tìm thấy trong môi trường ẩm, mát mẻ. Chúng xuất hiện vào mùa xuân để giao phối và sinh sản. Con cái có thể đẻ tới 450 trứng mỗi ổ mặt dưới của lá.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Royal Horticultural Society advice and information about the Scarlet Lily Beetle
Royal Horticultural Society Lily Group Reference to the Scarlet Lily Beetle
The Red Lily Beetle and Methods of Control

Lilioceris
Động vật được mô tả năm 1763


title: Quận Polk, Texas

text:
Quận Polk (tiếng Anh: Polk County) là một quận trong tiểu bang Texas, Hoa Kỳ. Theo kết quả điều tra dân số năm  2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có dân số 41.133 người. Quận lỵ là Livingston. Quận được đặt tên theo James Knox Polk, Tổng thống Hoa Kỳ thứ 11.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có tổng diện tích 1110 dặm Anh vuông, trong đó có   diện tích đất và  (4,74%) là diện tích mặt nước.

Xa lộ chính
 U.S. Highway 59
 U.S. Highway 190
 U.S. Highway 287
 State Highway 146

Quận giáp ranh
Quận Angelina (bắc)
Quận Tyler (đông)
Quận Hardin (đông nam)
Quận Liberty (nam)
Quận San Jacinto (tây nam)
Quận Trinity (tây bắc)

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Texas


title: Đỗ Ngọc Du

text:
Đỗ Ngọc Du (1907-1938) là một chiến sĩ cộng sản trước Cách mạng Tháng Tám, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương lâm thời Đảng Cộng sản Đông dương, Bí thư Xứ ủy Bắc kỳ, Bí thư Thành ủy Hà Nội.

Ông sinh ngày 20/12/1907 ở thôn Thượng Phúc, xã Tả Thanh Oai, huyện Thanh Trì, tỉnh Hà Đông nay thuộc thành phố Hà Nội. Khi hoạt động ông còn lấy bí danh là Phiếm Chu.

Cuộc đời hoạt động

Tuổi nhỏ
Năm 1922, sau khi tốt nghiệp tiểu học, Đỗ Ngọc Du vào học trường Bưởi. Tại đây, Đỗ Ngọc Du đã cùng các bạn là Ngô Gia Tự, Trịnh Đình Cửu vận động phản đối Hiệu trưởng khắc nghiệt và khinh miệt học sinh bản xứ và bí mật tìm hiểu sách báo tiến bộ, đồng thời tham gia phong trào đòi ân xá Phan Bội Châu và kế đó là truy điệu Phan Chu Trinh. Vì những hoạt động ấy, Đỗ Ngọc Du đã bị đuổi học như một số bạn đồng lứa khác.

Hoạt động cách mạng
Tháng 10/1926, ông sang Quảng Châu (Trung Quốc) dự lớp huấn luyện chính trị khóa thứ hai do Nguyễn Ái Quốc chủ trì và đã được kết nạp vào Việt Nam Thanh niên cách mạng đồng chí Hội và Cộng sản Đoàn.

Đầu năm 1927, Đỗ Ngọc Du về nước để tuyên truyền chủ nghĩa Marx-Lenin và vận động quần chúng xây dựng phát triển Việt Nam Thanh niên cách mạng đồng chí Hội trong các nhà máy ở Hải Phòng, Quảng Ninh. Sau khi bị lộ, Đỗ Ngọc Du đã bàn giao công tác cho Nguyễn Đức Cảnh và về Hà Nội hoạt động
Ngày 17/6/1929, Đỗ Ngọc Du cùng các đồng chí đã họp tại nhà số 312, phố Khâm Thiên (Hà Nội) thành lập Đông Dương Cộng sản Đảng và ông được bầu làm Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương lâm thời của Đảng phụ trách các công tác giao thông, tài chính và trực tiếp làm Bí thư Xứ ủy Bắc kỳ và Bí thư Đảng bộ Hà Nội.

Sau khi họp thống nhất ba tổ chức cộng sản ở Việt Nam để thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam (3/2/1930), Đỗ Ngọc Du được tổ chức cử sang Trung Quốc làm công tác vận động binh sĩ và công nhân kiều bào đang làm ăn sinh sống ở Thượng Hải. Hoạt động của Đỗ Ngọc Du đã bị mật thám Pháp theo dõi và tháng 6/1931, ông bị người Pháp bắt giải về trong nước. Cuối năm 1931, Đỗ Ngọc Du và Nguyễn Lương Bằng bị kết án khổ sai chung thân. Đầu năm 1932, Đỗ Ngọc Du bị đày lên Sơn La và đến tháng 12/1933, ông bị đày ra Côn Đảo.

Năm 1936, do đấu tranh của người Pháp, Chính phủ Mặt trận Nhân dân Pháp lên cầm quyền, Đỗ Ngọc Du đã được trả tự do. Về Hà Nội, ông bị quản thúc chặt chẽ, nhưng vẫn liên hệ với tổ chức Đảng để hoạt động đi vào vận động và viết báo để giác ngộ quần chúng. Nhưng do những năm tù đày, bị tra tấn đày ải dã man, sức khỏe của ông giảm sút, lại do bệnh lao trầm trọng, Đỗ Ngọc Du đã qua đời ngày 12/1/1938, khi mới 31 tuổi.

Tên của ông đã được đặt cho một đường phố ở quận Hai Bà Trưng, TP Hà Nội.
Năm 2022 tên của ông còn được đặt cho một ngôi trường nơi ông sinh ra, mang tên Trường Tiểu Học Đỗ Ngọc Du.

Xem thêm
 Ngô Gia Tự
 Phan Bội Châu
 Phan Chu Trinh

Chú thích

Liên kết ngoài

Người Hà Tây
Bí thư Thành ủy Hà Nội
Bí thư Xứ ủy Bắc Kỳ
Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam
Học sinh trường Bưởi


title: Tipula macnabi

text:
Tipula macnabi là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Nearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Dicranomyia dravidiana

text:
Dicranomyia dravidiana là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Chambezon

text:
Chambezon là một xã thuộc tỉnh Haute-Loire nam trung bộ nước Pháp. Xã  nằm ở khu vực có độ cao trung bình 550 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Haute-Loire


title: Kanetisa digna

text:
Kanetisa digna là một loài bướm ngày thuộc họ Nymphalidae. Nó được tìm thấy ở Ấn Độ.

Chú thích

Tham khảo

Kanetisa


title: Caenohalictus curticeps

text:
Caenohalictus curticeps là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Vachal mô tả khoa học năm 1903.

Chú thích

Tham khảo

Caenohalictus
Động vật được mô tả năm 1903


title: Tipula sexspinosa

text:
Tipula sexspinosa là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Chavannaz

text:
Chavannaz  là một xã trong tỉnh Haute-Savoie thuộc vùng Rhône-Alpes đông nam Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Haute-Savoie

Tham khảo
INSEE

Xã của Haute-Savoie


title: Hòa Khánh Đông

text:
Hòa Khánh Đông là một xã thuộc huyện Đức Hòa, tỉnh Long An, Việt Nam.

Địa lý
Xã Hòa Khánh Đông có vị trí địa lý:
Phía đông giáp thị trấn Đức Hòa và xã Đức Hòa Thượng
Phía tây giáp các xã Hòa Khánh Nam và Hòa Khánh Tây
Phía nam giáp xã Hựu Thạnh
Phía bắc giáp thị trấn Hậu Nghĩa và xã Đức Lập Hạ.

Xã có diện tích 15,40 km², dân số năm 1999 là 8.531 người, mật độ dân số đạt 554 người/km².

Hành chính
Xã được chia thành 4 ấp: Giồng Ngang, Bình Thủy, Bình Lợi, Thôi Môi.

Lịch sử
Xã Hòa Khánh Đông được thành lập vào ngày 24 tháng 3 năm 1979 từ một phần diện tích và dân số của xã Hòa Khánh cũ.

Chú thích

Tham khảo


title: Thời kỳ Khai Sáng

text:
Phong trào Khai sáng, cũng gọi bằng Phong trào Duy lí, (tiếng Pháp: le Siècle des Lumières; tiếng Anh: the Enlightenment)  là phong trào tri thức triết học chi phối tư tưởng châu Âu vào thế kỷ 17 và 18, lấy lý trí, sự theo đuổi hạnh phúc, và sự nhận biết của giác quan làm nền móng, chủ trương tự do, tiến bộ loài người, khoan dung, bác ái, chính phủ lập hiến, phân lập nhà nước với tôn giáo...

Phong trào Khai sáng thoát thai từ Phong trào nhân văn thời Phục hưng, theo sau cuộc Cách mạng Khoa học, nối tiếp sự nghiệp của Francis Bacon và những người khác. Thời điểm Phong trào Khai sáng nổi lên, một số người định là năm 1637, khi nhà triết học René Descartes đưa ra triết lí Cogito, ergo sum ("tôi tư duy, nên tôi tồn tại"), người khác định là năm 1687, khi nhà toán học Isaac Newton xuất bản quyển Principia, kết thúc Cách mạng Khoa học. Giới sử học Pháp xưa nay lấy khoảng thời gian giữa lúc Vua Louis XIV chết năm 1715 và lúc Cách mạng Phápbùng nổ năm 1789 làm thời đại Khai sáng. Hầu hết xem phong trào rút xuống vào đầu thế kỷ 19.

Giới triết học và khoa học bấy giờ phổ biến ý tưởng ở các học viện, chi nhánh hội Tam điểm, phòng họp văn nghệ sĩ, quán cà phê và trong sách vở, tạp chí. Phong trào Khai sáng làm suy yếu các chế độ vua chúa chuyên quyền và Giáo hội Công giáo, mở đường cách mạng chính trị vào thế kỷ 18 và 19. Nhiều phong trào vào thế kỷ 19 như tự do và cổ điển mới lấy Phong trào Khai sáng làm nền móng.

Thời kỳ Khai sáng thường được liên hệ chặt chẽ với cuộc Cách mạng Khoa học, do cả hai phong trào đều nhấn mạnh vào lý tính, khoa học hay sự hợp lý, trong khi phong trào Khai sáng còn tìm cách phát triển hiểu biết có hệ thống về các quy luật tự nhiên và thần học. Phong trào bắt nguồn từ cuộc cách mạng tri thức khởi đầu bởi Galileo và Newton, trong một bầu không khí ngày càng kém thiện cảm với quyền lực áp chế, trong những khám phá về cá nhân, xã hội, và nhà nước, các nhà tư tưởng Khai sáng tin rằng có thể áp dụng tư duy có hệ thống cho mọi lĩnh vực của hoạt động con người và đưa nó vào hoạt động nhà nước. Những người đi đầu phong trào tin rằng họ sẽ dẫn thế giới vào một thời đại mới của nhân tính, lý tính và tự do từ một thời kỳ dài đầy nghi ngờ, phi lý, mê tín dị đoan, và độc tài mà họ gọi là Thời kỳ Đen Tối  (Dark Ages). Phong trào Khai sáng đi kèm với thời kỳ cổ điển và baroque trong âm nhạc và thời kỳ tân cổ điển trong nghệ thuật; thời hiện đại chú ý đến phong trào Khai sáng như là một trong những mô hình trung tâm cho nhiều phong trào thời hiện đại. Phong trào đã góp phần tạo ra nền tảng tư tưởng cho Cách mạng Mỹ và Cách mạng Pháp, Phong trào độc lập Mỹ La Tinh, và Hiến pháp Ba Lan ngày 3 tháng 5; góp phần dẫn tới sự trỗi dậy của chủ nghĩa tự do cổ điển, dân chủ, và chủ nghĩa tư bản.

Phong trào Khai sáng chỉ xảy ra tại Đức, Pháp, Anh, và Tây Ban Nha, nhưng tầm ảnh hưởng của nó lan xa hơn. Nhiều người trong số những người khai sinh ra Hợp chúng quốc Hoa Kỳ đã chịu ảnh hưởng lớn bởi các tư tưởng của thời kỳ Khai sáng, đặc biệt trong lĩnh vực tôn giáo (Thuyết thần giáo tự nhiên) và trong lĩnh vực chính trị với Hiến pháp Hoa Kỳ, Tuyên ngôn nhân quyền Hoa Kỳ (Bill of rights), cùng với Tuyên ngôn về nhân quyền và dân quyền của Pháp.

Triết học
Triết học Khai sáng là một phong trào quan trọng của triết học thế kỷ 18, với trọng tâm là niềm tin và lòng mộ đạo. George Berkeley, một trong những nhà triết học nổi bật của phong trào này, đã cố gắng chứng minh một cách hợp lý về sự tồn tại của một thực thể tối cao. Bên cạnh các học thuyết chính trị, lòng mộ đạo và niềm tin trong thời kỳ này là một phần không thể thiếu của sự khám phá về triết học tự nhiên và luân lý học. Tuy nhiên, các nhà triết học Khai sáng nổi bật như Thomas Paine, Voltaire, Jean-Jacques Rousseau, Immanuel Kant và David Hume đặt vấn đề và tấn công các thể chế hiện có của cả Giáo hội và Nhà nước. Do chỉ trích chính phủ và giáo hội Pháp, nhà triết học vĩ đại Voltaire đã hai lần chịu kiếp tù đày. Thế kỷ 19 còn chứng kiến sự tiếp tục nổi lên của các tư tưởng duy nghiệm và ứng dụng của chúng trong kinh tế chính trị, chính phủ và các khoa học như vật lý học, hóa học, và sinh học.

Châu Âu đã bị tàn phá bởi các cuộc chiến tranh tôn giáo; khi hòa bình đã được khôi phục, sau Hiệp ước Westphalia và cuộc Nội chiến Anh, một cuộc nổi dậy của trí thức đã lật đổ niềm tin được chấp nhận rộng rãi rằng những điều huyền bí và mặc khải là những nguồn chính yếu cho tri thức và học vấn—người ta cho đây là điều đã khơi mào cho sự bất ổn định về chính trị. Thay vào đó, (theo những người chia đôi hai thời kỳ), Thời đại Lý tính tìm cách thiết lập một nền triết học tiên đề và chủ nghĩa chuyên chế để làm nền móng cho tri thức và sự ổn định. Trong các tác phẩm của Michel de Montaigne và René Descartes, nhận thức luận được dựa trên chủ nghĩa kinh nghiệm cực đoan và sự tìm hiểu sâu về bản chất của "tri thức". Mục đích của một hệ thống triết học dựa trên các tiên đề hiển nhiên đã đạt đến đỉnh cao với tác phẩm Luân lý học của Baruch Spinoza, cuốn sách đào sâu một cách nhìn phiếm thần về vũ trụ, nơi Chúa trời và Thiên nhiên là một. Tư tưởng này sau đó đã trở thành trung tâm cho thời Khai sáng, từ Newton tới Jefferson.

Thời kỳ Khai sáng nối tiếp Thời đại Lý tính (nếu được coi là một thời kỳ ngắn) hay thời Phục hưng và phong trào Kháng cách (nếu được coi là một thời đại dài). Các ranh giới của thời Khai sáng phủ phần lớn thế kỷ 17, dù một số người gọi thời kỳ trước đó là "Thời đại Lý tính" (The Age of Reason). Sau thời Khai sáng là thời kì Lãng mạn. Từ năm 1789, phong trào Cách mạng Pháp bùng nổ, các tác phẩm của Voltaire và Rousseau ảnh hưởng rất lớn đến nhân dân Pháp. Voltaire ủng hộ các văn sĩ phê phán Giáo hội và Quốc vương Pháp đương thời. Ông viết bài thơ ca ngợi chủ nghĩa anh hùng, những cuốn sử xuất sắc... Ông cũng coi trọng quyền công dân thế giới, đề cao một chính quyền trung ương dựa trên nền tảng của sự tự do. Rousseau đã kêu gọi đưa loài người trở về với tự nhiên, bị Voltaire bỉ bác.

Các tư tưởng của Pascal, Leibniz, Galileo và các triết gia khác của thời kỳ trước cũng đóng góp và có ảnh hưởng lớn đến thời Khai sáng; ví dụ, theo E. Cassirer, tác phẩm On Wisdom của Leibniz đã "... chỉ ra khái niệm trung tâm của thời Khai sáng và phác ra khung lý thuyết của nó" (Cassirer 1979: 121–123). Có một làn sóng các thay đổi trong tư duy châu Âu, điển hình là triết học tự nhiên của Newton, đó là sự kết hợp giữa ngành toán học của các chứng minh bằng tiên đề với ngành cơ học của các quan sát vật lý, một hệ thống gắn kết của các phán đoán kiểm chứng được, nó đã bắt nhịp cho những gì nối tiếp Philosophiae Naturalis Principia Mathematica của Newton vào thế kỷ sau.

Thời kỳ Khai sáng còn có nhà triết học Pháp Claude Adrien Helvétius. Là một nhà triết học tiến bộ, ông nghiên cứu về hạnh phúc của loài người. Ông cho rằng, hạnh phúc lớn lao của con người là dựa trên nền giáo dục, và một bộ luật xuất sắc. Ông cũng tôn trọng môi trường.

Thuyết duy lý của René Descartes đặt nền tảng cho tư tưởng Khai sáng. Descartes đưa ra phương pháp nghi ngờ để tìm chân lí triết học, dẫn tới thuyết hai nguyên, chủ trương tách con người làm thân và tâm. Phương pháp nghi ngờ của ông được John Locke và David Hume chấp nhận cải tiến. Tuy nhiên, thuyết hai nguyên bị Spinoza phản đối.

Jonathan Israel nhận định, xung đột giữa Descartes và Spinoza tạo ra hai luồng tư tưởng Khai sáng riêng biệt: tư tưởng ôn hoà của Descartes, Locke, và Christian Wolff, cố gắng điều hoà cải cách và truyền thống; và tư tưởng cấp tiến nổi lên từ triết lý Spinoza, ủng hộ dân chủ, tự do cá nhân, tự do ngôn luận, và bài trừ ảnh hưởng tôn giáo. Phái ôn hoà thì thường tin vào thần tự nhiên, phái cấp tiến thì chủ trương loại bỏ hoàn toàn tôn giáo khỏi đạo đức. Cả ôn hoà lẫn cấp tiến, phe Phản Khai sáng đều phản đối, cố gắng khôi phục tín ngưỡng.

Ở Pháp, giới triết học Khai sáng chủ trương tự do cá nhân và lòng khoan dung ngoại giáo, chống lại quyền lực vô hạn của vua chúa châu Âu và giáo điều của Giáo hội Công giáo. Nhà văn thiên tài Pháp Voltaire nổi tiếng là một người chỉ trích việc áp đặt tôn giáo truyền thống, đồng thời là nhà triết học và nhà sử học văn hóa, được vị vua kiệt xuất của nước Phổ lúc ấy là Friedrich II Đại Đế rất ưa chuộng. Giữa thế kỷ 18, Paris trở thành trung tâm hoạt động triết học khoa học thách thức các giáo lí và giáo điều truyền thống. Voltaire và Jean-Jacques Rousseau dẫn dắt phong trào, chủ trương lấy lý trí thay vì đức tin, giáo lí Công giáo làm nền móng xã hội, như ở Hy Lạp cổ đại, xây dựng trật tự mới dựa trên luật tự nhiên, và tìm hiểu sự vật bằng thí nghiệm, quan sát. Nhà triết học chính trị Montesquieu chủ trương chia chính quyền cho các cơ quan khác nhau, ảnh hưởng lớn Hiến pháp Hoa Kỳ. Mặc dù không có ý phát động cách mạng và phần lớn thuộc về giai cấp quý tộc, giới triết học Khai sáng của Pháp một phần làm suy yếu Chế độ cũ và định hình Cách mạng Pháp.

Nhà triết học đạo đức Francis Hutcheson định nghĩa đức hạnh theo thuyết vị lợi là thứ mang lại "nhiều hạnh phúc nhất cho nhiều người nhất". Hai học trò của ông là David Hume và Adam Smith đặt ra phương pháp khoa học và một số ý kiến hiện nay về quan hệ giữa khoa học và tôn giáo. Hume ảnh hưởng lớn triết lý kinh nghiệm và hoài nghi.

Phong trào Khai sáng đặt nặng phương pháp khoa học làm cách tăng thêm kiến thức và thuyết giản hoá làm cách phân tích các hiện tượng trên đời. Ngoài ra, chủ trương không chấp nhận mù quáng các tín điều chính thống, tỏ ra trong cụm từ Sapere aude ("dám biết") trong bài luận Trả lời câu hỏi: Khai sáng là gì? của nhà triết học Đức Immanuel Kant (1724–1804). Immanuel Kant viết về bản chất của trào lưu Khai sáng với luận văn nổi tiếng "Trả lời câu hỏi: Khai sáng là gì?". Immanuel Kant định nghĩa:

Immanuel Kant cố gắng dung hòa lý trí và tôn giáo, tự do cá nhân và quyền lực nhà nước. Triết lý Kant định hình tư tưởng Đức nói riêng và châu Âu nói chung cho đến thế kỷ 20.

Mary Wollstonecraft là một trong những nhà triết học nữ quyền đầu tiên ở Anh, chủ trương xây dựng xã hội dựa trên lý tính, đối xử nam nữ bình đẳng. Tác phẩm nổi tiếng của bà là A Vindication of the Rights of Woman ("Biện hộ nữ quyền"), xuất bản năm 1792.

Khoa học
Khoa học ảnh hưởng nặng tư tưởng Khai sáng. Nhiều nhà văn và nhà tư tưởng thời Khai sáng nghiên cứu khoa học và xem khoa học tiến bộ là tự do ngôn luận tư tưởng tiến bộ, tôn giáo và chế độ cũ lùi bước. Tiến bộ khoa học có nhà hoá học Joseph Black tìm ra carbon dioxide, nhà địa chất học James Hutton chủ trương Trái Đất già hơn ước tính bấy giờ rất nhiều, và James Watt phát minh động cơ hơi nước ngưng tụ. Lavoisier thì tạo ra nhà máy hoá chất hiện đại đầu tiên ở Paris, anh em nhà Montgolfier thì đi khí cầu thành công vào ngày 21 tháng 11 năm 1783.

Nhà toán học Leonhard Euler (1707–1783) phát triển nhiều ngành toán học, đóng góp tiến bộ lớn cho phân tích, lý thuyết số, hình học tô pô, toán học tổ hợp, lý thuyết đồ thị, đại số, hình học, v.v... Toán học ứng dụng thì đóng góp cơ bản cho cơ học, thủy lực học, âm học, quang học, và thiên văn học. Ban đầu, ông làm việc ở Viện Khoa học Hoàng gia tại St.Petersburg (1727–1741), sau đó đến Học viện Khoa học Hoàng gia Phổ ở Berlin (1741–1766), rồi trở lại St.Petersburg (1766–1783).

Nói chung, khoa học Khai sáng rất coi trọng chứng cứ và lý trí để tìm hiểu sự vật, gắn liền hai vật với lý tưởng tiến bộ. Khoa học, bấy giờ gọi bằng triết học tự nhiên, chia thành vật lý và một ngành nghiên cứu bao gồm hoá học và tự nhiên học, là giải phẫu học, sinh học, địa chất, khoáng vật học, và động vật học. Không phải ai cũng khen ngợi khoa học: Rousseau chê khoa học ngăn cách loài người với thiên nhiên và không làm cho người được sung sướng hơn. Trong thời kỳ Khai sáng, học hội và học viện khoa học hạ bệ trường đại học làm trung tâm nghiên cứu phát triển khoa học chính, cũng là nơi nuôi dưỡng các ngành nghề khoa học. Bên cạnh đó, dân chúng ngày càng biết chữ, kiến thức khoa học ngày càng phổ biến. Giới tri thức đưa ra công chúng nhiều lý thuyết khoa học, nhất là quyển Encyclopédie và thuyết Newton. Một số nhà sử học nhận xét, lịch sử khoa học thì thế kỷ 18 chẳng có gì đặc sắc. Tuy nhiên, y học, toán học, và vật lý thì có tiến bộ đáng kể; phân loại sinh học thì hình thành; từ tính và điện thì có thuyết mới; hoá học thì trưởng thành làm ngành học riêng, đặt nền móng hoá học hiện nay.

Học viện và học hội khoa học mọc lên làm nơi tạo ra kiến thức khoa học, cạnh tranh với phương pháp kinh viện của trường đại học. Tuy một số học hội có liên lạc các trường đại học, sách vở bấy giờ phân biệt công việc của hai tổ chức: trường đại học là nơi truyền tải kiến thức, học hội là nơi tạo ra kiến thức. Trường đại học dần dần nhường vai trò nghiên cứu khoa học có tổ chức cho học hội khoa học. Chính phủ các nước lập học hội khoa học để cung cấp kiến thức chuyên môn. Hầu hết các học hội được quyền trông coi việc in ấn, quyết định cách bầu chọn hội viên mới, và quản lí công việc nội bộ. Sau năm 1700 thì có số lượng lớn các học viện và học hội nhà nước được thành lập ở châu Âu; đến năm 1789, có hơn 70 hiệp hội khoa học chính thức. Bernard de Fontenelle gọi thế kỷ 18 là "Thời đại Học viện".

Khoa học cũng bắt đầu thấm vào thơ ca văn chương. Một số bài thơ thì dùng ẩn dụ và hình tượng, những bài khác thì trỏ thẳng chủ đề khoa học. Ngài Richard Blackmore đem thuyết Newton vào câu thơ trong bài Creation, a Philosophical Poem in Seven Books (1712). Sau khi Newton mất vào năm 1727 thì các nhà thơ sáng tác để vinh danh ông trong nhiều thập kỷ. James Thomson (1700–1748) viết bài "Poem to the Memory of Newton", vừa tiếc thương Newton qua đời, vừa ca ngợi sự nghiệp khoa học và di sản của ông.

Xã hội học, kinh tế học, luật học

Hume và các nhà tư tưởng Khai sáng Scotland khác đưa ra ngành khoa học nghiên cứu con người, cách sống của loài người trong xã hội cổ đại sơ khai, và ảnh hưởng của tư tưởng hiện đại, dựa trên công trình của các tác giả như James Burnett, Adam Ferguson, John Millar, và William Robertson, đặt nền móng cho xã hội học hiện nay. Triết lý của Hume tác động James Madison (gián tiếp Hiến pháp Hoa Kỳ) và được Dugald Stewart phổ biến, trở thành nền móng của chủ nghĩa tự do cổ điển.

Năm 1776, Adam Smith xuất bản quyển Của cải của các quốc gia, thường được coi là tác phẩm đầu tiên về kinh tế học, ảnh hưởng chính sách kinh tế của Anh ngay vào thế kỷ 21, chịu ảnh hưởng bản thảo quyển Reflections on the Formation and Distribution of Wealth của nhà kinh tế học Pháp Anne-Robert-Jacques Turgot. Smith thừa nhận mắc nợ Turgot và có thể đã dịch bản tiếng Anh thứ nhất của quyển sách.

Năm 1764, nhà tội phạm học Cesare Beccaria xuất bản kiệt tác Dei delitti e delle pene ("Bàn tội và hình phạt"), được dịch ra 22 thứ tiếng, lên án tra tấn và hình phạt chết, đặt nền móng ngành hình phạt học. Nhà luật học Francesco Mario Pagano là chuyên gia quốc tế về luật hình sự.

Chính trị học
Xưa nay, Phong trào Khai sáng được khen ngợi là đặt nền móng của văn hóa chính trị và trí thức phương Tây. Các nhà nghiên cứu như Robert Darnton, Roy Porter, và Jonathan Israel nhận định, Phong trào Khai sáng phổ biến khái niệm dân quyền và tạo ra các nước dân chủ hiện nay.

Thuyết tổ chức chính quyền
Thuyết khế ước xã hội chi phối tư tưởng chính trị thời Khai sáng. Nhà triết học người Anh Thomas Hobbes mở ra tranh luận về nền móng của chính quyền trong tác phẩm Leviathan, xuất bản năm 1651. Hobbes cũng đặt ra một số nguyên tắc cơ bản của tư tưởng tự do châu Âu: mọi người đều có quyền lợi cả; mọi người đều vốn bình đẳng cả; mọi chế độ chính trị đều do con người tạo ra cả, không sẵn có; chính quyền mà chính đáng thì phải được người dân chấp nhận; và mọi người được tự do làm bất cứ việc nào pháp luật không cấm.

Cả Locke lẫn Rousseau đều chủ trương thuyết khế ước xã hội. Tuy có quan điểm khác nhau, Locke, Hobbes, và Rousseau đồng ý rằng con người cần phải lập khế ước xã hội, chấp nhận người khác trị, để chung sống dưới pháp luật. Locke và Rousseau trái ý về nguồn gốc của khế ước. Locke thì cho rằng con người vốn sinh ra bình đẳng, có lý trí, quyền sống, tự do, sở hữu tài sản, tuân theo luật tự nhiên, nhưng họp thành xã hội để bảo vệ quyền lợi thông qua cơ quan phân xử chung, như toà án, vì luôn luôn có người làm trái luật tự nhiên, gây xung đột nan giải nếu không có người thứ ba. Rousseau thì cho rằng "người tự nhiên" vốn tự túc, nhưng vì quyền sở hữu riêng dẫn tới bất bình đẳng tiền bạc của cải, vào xã hội để vừa giữ gìn hoà bình vừa giữ gìn quyền lợi, họp thành công ý có quyền làm luật cho mọi công dân.

Locke nổi tiếng chủ trương mọi người đều có quyền "sống, tự do, sở hữu tài sản" và quan điểm quyền có tài sản bắt nguồn từ lao động. Lý thuyết của Locke ảnh hưởng nhiều văn kiện chính trị, như Tuyên ngôn Độc lập của Hoa Kỳ và Tuyên ngôn Quyền Con người và Công dân của Pháp.

Giới tri thức Khai sáng cho rằng mô hình khế ước là nền móng của cơ chế thị trường và chủ nghĩa tư bản, phương pháp khoa học, lòng khoan dung ngoại giáo, và chế độ cộng hoà dân chủ.

Không phải ai cũng theo thuyết khế ước xã hội. Hume trỏ ra, trên thế giới chẳng có nhiều chính phủ lấy ý dân làm gốc, trên thật tế người dân "chấp nhận" bị trị chính là vì bị chính quyền cưỡng bách. Ferguson chủ trương giống vậy, nhà nước không phải do công dân "kí" khế ước thành lập, mà là một giai đoạn phát triển của xã hội.

Tư tưởng Khai sáng dần dần ảnh hưởng tín hữu. Giáo Hữu và Tin Lành ở Anh và Hoa Kỳ nay lên án chế độ nô lệ là "trái tôn giáo chúng ta", là "tội ác trước mặt Chúa", thuyết phục nhiều người ở Anh rằng chế độ nô lệ "không chỉ xấu và lãng phí, mà còn tổn hại sự nghiệp chính trị." Sau cùng, tư tưởng bãi nô theo tôn giáo khiến cho Anh và Hoa Kỳ thủ tiêu chế độ nô lệ.

Chuyên chế minh quân

Các nhà tư tưởng chính của Phong trào Khai sáng không ủng hộ dân chủ lắm, thường chuộng để cho vua chúa tiến hành các cải cách Khai sáng. Voltaire ghét chính thể dân chủ, chủ trương một ông vua khai sáng, nắm hết mọi quyền hành, hành động theo lý trí và công lý, tức là một ông "triết quân".

Một số nước mời những nhà tư tưởng Khai sáng chủ đạo lại triều đình giúp cải cách tăng cường đất nước. Lãnh tụ các nước này, giới sử học gọi là "minh quân", có Đại đế Frederick Phổ, Đại đế Catherine Nga, Leopold II Tuscany, và Joseph II Áo. Thủ trưởng Marquês de Pombal Bồ Đào Nha và Johann Friedrich Struensee Đan Mạch cũng trị nước theo tư tưởng Khai sáng. Không phải nước nào cũng thành công. Ở Áo, Joseph cải cách quá nhanh, quá nhiều phạm vi, quá bất cẩn, không được lòng dân, sau cùng gần như mọi hạng cải cách đều bị xoá bỏ. Ở Ba Lan, bộ hiến pháp năm 1791 được viết theo tư tưởng Khai sáng, song chỉ có hiệu lực được một năm trước khi Ba Lan bị các nước láng giềng chia cắt sáp nhập. Tuy nhiên, Phong trào Khai sáng để lại các thành tựu văn hoá, giữ vững tinh thần dân tộc Ba Lan.

Đại đế Frederick Phổ tự nhận là lãnh tụ của Phong trào Khai sáng và tài trợ các nhà triết học khoa học ở triều đình tại Berlin. Trước đó bị chính phủ Pháp bắt giam ngược đãi, Voltaire chẳng ngần ngại chấp nhận lời mời của Frederick đến sống ở cung điện ông. Frederick giải thích lí do ông tiếp đãi giới triết học khoa học: "Cái chính là tôi muốn diệt bỏ ngu dốt, phá vỡ thành kiến... khai sáng trí óc, hàm dưỡng đức tính, và làm cho người dân được sung sướng đúng với bản chất con người, sẽ đem hết sức ra thật hiện".

Chủ nghĩa Khai sáng chuyên chế trở thành một nhận thức mới về Nhà nước trong thời kỳ đó. Quốc vương Friedrich II Đại Đế (1712 - 1786), trị vì nước Phổ từ năm 1740 cho đến năm 1786, có lẽ là vị vua sáng suốt nhất trong thời đại Khai sáng. Ông là một vị vua - triết gia, thực hiện chủ nghĩa Khai sáng chuyên chế, và ân xá ngay cho nhà triết học tiến bộ Christian von Wolff của trào lưu Khai sáng - một danh sĩ từng bị tiên vương Friedrich Wilhelm I kết án. Nước Phổ lớn mạnh, tại chốn kinh kỳ Berlin, trào lưu Khai sáng nở rộ, với nhiều danh sĩ lỗi lạc. Vị vua vĩ đại hay ngự ở cung điện Sanssouci tại thành phố Potsdam - miền cực lạc của các nhà triết học, theo Voltaire. Thời đại Khai sáng còn nổi bật trong lịch sử Do Thái giáo, có lẽ là vì mối liên hệ của nó với sự chấp nhận ngày càng tăng của xã hội một số nước Tây Âu đối với người Do Thái. Trong cuộc Chiến tranh Bảy năm (1756 - 1763) giữa nước Phổ và nhiều nước láng giềng, Quốc vương Friedrich II Đại Đế đã trọng dụng những chuyên gia kinh tế người Do Thái. Không những vậy, ông còn thực hiện chính sách tự do tôn giáo; nhưng do các giáo sĩ Công giáo đã vài lần mưu phản trong cuộc Chiến tranh Bảy năm, sau chiến thắng, ông giảm bớt chính sách này. Song, trong lúc ấy, nước Phổ vẫn là quốc gia Kháng Cách tự do nhất đối với tín đồ Công giáo trên toàn cõi châu Âu.

Vốn có tư tưởng nhân văn, ông là độc giả của đại văn hào Voltaire, cùng với những danh sĩ Leibnitz, Montesquieu, Rousseau, Wolff... Tình bạn của nhà vua và Voltaire nổi tiếng trên toàn thế giới, cả vị vua quyết đoán và nhà văn tài hoa đều ca ngợi nhau. Trong thời kỳ của chủ nghĩa Khai sáng chuyên chế, chiến tranh thường xảy ra. Mọi nước châu Âu đều nhanh chóng làm kiệt quệ nguồn tài nguyên hiếm hoi của mình, do đó một quốc gia bé nhỏ có thể giành thắng lợi nếu chống chịu được. Quốc vương Friedrich II Đại Đế, sau khi đánh bại Áo trong hai cuộc chiến tranh Silesia (1740 - 1745), đánh bại liên quân Áo - Pháp - Nga - Thụy Điển trong cuộc Chiến tranh Bảy năm. Friedrich Nicolai - người xuất bản lừng danh nhất của trào lưu Khai sáng ở kinh đô Berlin, đã ca ngợi những chiến công hiển hách của nhà vua, và thể hiện lòng yêu nước. Tấm gương sáng của vị minh quân Friedrich II Đại Đế được Hoàng đế nước Áo là Joseph II và vua nước Thụy Điển là Gustav III noi theo, nhưng họ không có thiên tài xuất sắc như ông, và rồi thất bại. Nhà triết học Helvetius cũng ca ngợi các vị minh quân thời đó, và được nhà vua vời đến kinh thành Berlin vào năm 1764.

Cách mạng Pháp
Nhà chính trị học Pháp Alexis de Tocqueville cho rằng không thể tránh khỏi Cách mạng Pháp trong cuộc xung đột giữa vua Pháp và giới tri thức Khai sáng. Quá trình tập quyền đã tiêu huỷ quyền lực chính trị của quý tộc và giai cấp tư sản, hai nhóm bắt đầu nghe theo chủ trương bình đẳng của Phong trào Khai sáng, chống lại toàn quyền của chế độ vua chúa.

Tôn giáo

Giới thần học Khai sáng biết rõ các xung đột tôn giáo thế kỷ trước ở châu Âu, nhất là Chiến tranh 30 năm, muốn bài trừ khía cạnh hiếu chiến của đạo và phòng ngừa xung đột tôn giáo tràn sang chính trường chiến trường, nhưng vẫn giữ đúng đức tin. Kitô hữu ôn hoà chủ trương lấy chỉ Kinh Thánh làm gốc. Ví dụ: John Locke chỉ "vô tư xem xét" Kinh Thánh, bỏ qua văn chương thần học. Ông kết luận bản chất của Kitô giáo là lòng tin vào Chúa Cứu thế và khuyên tránh tranh luận chi tiết hơn. Thomas Jefferson thậm chí lược bất cứ đoạn nào về phép màu, thiên sứ viếng thăm, và Chúa Giê-su sống lại để chiết quy tắc đạo đức thực dụng của Tân Ước.

Giới triết học Khai sáng cố gắng hạn chế ảnh hưởng chính trị của tôn giáo có tổ chức, ngăn chiến tranh tôn giáo khác bùng cháy. Spinoza quyết chia riêng chính trị và tôn giáo, Moses Mendelssohn thì chủ trương không trao quyền lực chính trị cho bất cứ tôn giáo có tổ chức nào, mỗi người có quyền tin bất cứ điều gì. Hai người nhận xét, một tôn giáo chủ trương tin vào Chúa và các đức tính mỗi người sẵn có trên lý thuyết chẳng cần phải cưỡng bách tín đồ tin theo. Cả Mendelssohn lẫn Spinoza đều cho rằng tôn giáo hơn kém nhau ở hành vi của tín đồ, chứ không ở lý thuyết thần học.

Phong trào Khai sáng đề xướng một số ý tưởng mới lạ về tôn giáo, bao gồm thuyết thần tự nhiên và thuyết vô thần. Nhà triết học Mỹ Thomas Paine định nghĩa thuyết thần tự nhiên đơn giản là lấy lý trí tin vào tạo hoá, không dùng Kinh Thánh hay bất cứ quyển sách thần kỳ nào khác, được rất nhiều nhà tư tưởng bấy giờ tán thành. Thuyết vô thần nhiều người thảo luận nhiều, nhưng ít người ủng hộ. Wilson và Reill trỏ ra: "Trên thực tế, có rất ít tri thức Khai sáng chủ trương thuyết vô thần, mặc dù cũng tri thức đó chỉ trích Kitô giáo. Họ thay thế tôn giáo chính thống bằng sự hoài nghi, thuyết thần tự nhiên, thuyết hoạt lực hay có lẽ thuyết phiếm thần". Nhà triết học Pháp Pierre Bayle cho rằng người vô thần có thể sống có đạo đức, vượt ra ngoài tư lợi để giữ gìn xã hội. Nhiều nhà triết học khác phản đối. Voltaire xét, người vô thần không thừa nhận chúa trời hay pháp luật thần thánh, sẽ không sợ bị trừng phạt sau khi chết, cho nên sẽ chẳng ngại gây loạn xã hội. Locke đồng ý, nếu không có thượng đế hay luật thánh thì mỗi người "sẽ lấy ý chí làm pháp luật, lấy nguyện vọng làm kim chỉ nam. Hắn trở thành vị thần của chính hắn, chỉ còn sự vừa ý làm khuôn thước và mục đích hành động".

Phân lập nhà nước và tôn giáo
Phong trào Khai sáng đề xướng phân lập nhà nước và tôn giáo, thường cho là sáng kiến của Locke. Theo thuyết khế ước xã hội, mỗi người đều vốn có tự do tư tưởng theo lý trí, chính phủ hay người khác không được kiểm soát, phải bảo vệ.

Khoan dung ngoại giáo, tự do tư tưởng, khế ước xã hội ảnh hưởng mạnh các thuộc địa Mỹ và Hiến pháp Hoa Kỳ. Thomas Jefferson chịu ảnh hưởng của John Locke, Francis Bacon, và Isaac Newton, chủ trương xây "bức tường ngăn cách chính phủ và tôn giáo" ở cấp liên bang. Trước đây, ông ủng hộ việc tước bỏ địa vị chính thức của Giáo hội Anh ở Virginia.

Cách truyền bá tư tưởng

Cộng hoà Học thuật
Năm 1664, Bayle đặt ra cụm từ "Cộng hoà Học thuật" trên tờ tạp chí Nouvelles de la Republique des Lettres ("Tin tức Cộng hoà Học thuật") của ông. Cuối thế kỷ 18, viên biên tập của tờ khảo sát văn học Histoire de la République des Lettres en France ("Lịch sử Cộng hoà Học thuật Pháp") định nghĩa Cộng hoà Học thuật như sau:

Cộng hoà Học thuật là đứa trẻ của Phong trào Khai sáng: một cộng đồng bình đẳng dựa trên kiến thức, có thể vượt ra ngoài biên giới giữa các nước và cạnh tranh với chính quyền, chủ trương "cùng thảo luận các vấn đề về tôn giáo pháp luật". Thành viên của Cộng hoà Học thuật như Diderot và Voltaire thường được công nhận là nhân vật lớn của Phong trào Khai sáng; có thể xem nhóm biên soạn quyển Encyclopédie ("Từ điển trăm ngành") do Diderot chủ biên là mẫu mực của "nước cộng hoà".

Ngành xuất bản sách
Phong trào Khai sáng tăng nhu cầu đọc mọi loại sách vở trong xã hội. Trước đó, cuộc Cách mạng Công nghiệp cải tiến sản xuất, vừa tăng sản lượng vừa giảm chi phí, làm cho sách, tờ rơi, báo, và tạp chí được dễ in ấn hơn. Buôn bán mở mang, số dân gia tăng, cùng đô thị hoá cũng tăng nhu cầu kiến thức. Ngay cả tầng lớp hạ lưu cũng bắt đầu đòi sách vở để đọc. Ở Pháp, tuy rất khó đo tỷ lệ biết chữ, số người biết chữ tăng gấp đôi trong suốt thế kỷ 18. Số lượng sách về khoa học nghệ thuật được xuất bản ở Paris tăng gấp đôi từ năm 1720 đến năm 1780, sách về tôn giáo thì giảm xuống chỉ còn một phần mười tổng số, phản ánh tôn giáo ngày càng suy kém.

Cách đọc sách thay đổi lớn vào thế kỷ 18. Cho đến năm 1750, mọi người đọc "hẹp", tức là chỉ có ít sách để đọc nhiều lần, thường trong nhóm nhỏ. Sau năm 1750, mọi người bắt đầu đọc "rộng", tìm càng nhiều sách càng tốt để đọc một mình. Một lý do là số người biết chữ ngày càng tăng, nhất là phụ nữ, không cần phải nghe người khác đọc, có thể tự hiểu.

Phần lớn công chúng không có tiền mua sách vở làm thư viện riêng. Thế kỷ 17 và 18, chính phủ các nước mở "thư viện phổ thông" cho người dân. Tuy nhiên, có những cách lấy sách vở khác. Ví dụ: Bibliothèque Bleue ("Sách lam") là loại sách giá rẻ được xuất bản ở Troyes, Pháp, có niên giám, truyện tình thời trung cổ, và tiểu thuyết nổi tiếng được cô gọn, bán cho dân nông thôn và người không thạo chữ. Tầng lớp trung lưu và thượng lưu có thể đọc sách vở mà không cần phải mua ở nhiều nơi. Thư viện bắt đầu cho mượn sách lấy giá rẻ, đôi khi hiệu sách cũng cho khách hàng mượn. Các quán cà phê thường cung cấp sách, tạp chí, có lúc cả tiểu thuyết nổi tiếng cho khách. Ở Luân Đôn, nói tới văn hoá đọc cà phê là nói tới hai tờ tạp chí Tatler và The Spectator, thường thấy đọc và xuất bản ở nhiều quán trong thành phố. Quán cà phê thường làm ba hay đến cả bốn việc cùng lúc: là nơi lấy, đọc, thảo luận, và xuất bản sách.

Trên khắp lục địa châu Âu, nhất là ở Pháp, ngành buôn bán xuất bản sách phải lánh kiểm duyệt. Ví dụ: quyển Encyclopédie xém bị tịch thu, Malesherbes là người đứng đầu cơ quan kiểm duyệt Pháp phải bước vào cứu. Nhiều công ty xuất bản đặt ở bên ngoài Pháp để lánh bị phạt, buôn lậu sách vở qua biên giới cho những người bán sách ngầm hoặc những người bán rong nhỏ. Sách chính trị là thể loại phổ biến nhất, chủ yếu là sách phỉ báng và sách mỏng. Thứ hai là "sách phổ thông", không có chủ đề và trái ý chính quyền. Tuy có nhu cầu cao, dòng tác phẩm này không được công nhận là một phần của quy điển văn chương, phần lớn bị quên đi.

Châu Âu có ngành xuất bản đúng luật, song vẫn có lúc các nhà xuất bản và người bán sách lâu đời làm trái pháp luật. Ví dụ: mặc dù bị cả Vua Pháp lẫn Giáo hoàng Clêmentê XII lên án, quyển Encyclopédie vẫn được in nhờ Malesherbes uốn cong luật kiểm duyệt của Pháp. Nhiều tác phẩm chẳng bị bất cứ rắc rối pháp luật nào. Các thư viện ở Anh, Đức và Bắc Mỹ cho thấy hơn 70% sách được mượn là tiểu thuyết, ít hơn 1% về tôn giáo.

Tự nhiên học

Văn chương khoa học rất được coi trọng trong thời kỳ Khai sáng, nhất là tự nhiên học, ngày càng phổ cập trong giới thượng lưu. Bên ngoài Pháp, tự nhiên học là một phần quan trọng của ngành y học, thực vật học, động vật học, khí tượng, thủy văn học, và khoáng vật học. Sinh viên học các môn này để ra trường vào những ngành nghề phong phú như y học và thần học. Matthew Daniel Eddy nhận xét, tự nhiên học là môn học rất trung lưu, nơi các ngành có thể trao đổi nhiều ý tưởng khoa học.

Tự nhiên học nhắm tới giới văn nhã Pháp, đáp ứng lòng ham muốn học rộng. Tuy nhiên, cũng thường mang màu sắc chính trị. Emma Spary nhận định, cách phân loại của giới tự nhiên học "bao vây cả tự nhiên lẫn xã hội... không chỉ xác định tự nhiên là lĩnh vực riêng của nhà tự nhiên học, mà còn tuyên bố tự nhiên là chủ của xã hội". Khiếu thẩm mỹ (le goût) trở thành cách phân biệt địa vị xã hội: để thực sự có thể phân loại tự nhiên, phải có đúng khiếu thẩm mỹ, là thành viên của giới văn nhã thì sẽ sở hữu. Tự nhiên học vừa truyền bá tiến bộ khoa học bấy giờ, vừa đặt nền móng mới cho giai cấp cầm đầu; nay, nhà tự nhiên học có thể dùng khoa học chủ trương thuyết xã hội.

Tạp chí khoa học và văn học

Phong trào Khai sáng sáng tạo tạp chí khoa học văn học. Năm 1665, tờ tạp chí học thuật thứ nhất Journal des Sçavans ("Tạp chí bác học") xuất bản ở Paris, bắt đầu được phổ cập từ năm 1682. Các tờ tạp chí chủ yếu được viết bằng tiếng Pháp và tiếng Latinh, nhưng cũng có nhu cầu sách vở tiếng Đức và tiếng Hà Lan. Ấn phẩm tiếng Anh thường ít đọc ở các nước châu Âu lục địa, các tác phẩm tiếng Pháp thì cũng ít đọc ở Anh. Trên thị trường quốc tế, các tiếng có ít sức ảnh hưởng như tiếng Đan Mạch, Tây Ban Nha, và Bồ Đào Nha khó được lòng người đọc, nhà xuất bản phải thường xuyên dùng tiếng nước ngoài, Pháp ngữ trở thành tiếng chung của giới học thuật, dần dần chiếm chỗ của tiếng Latinh. Ngành xuất bản ở Hà Lan xuất bản phần lớn các tờ tạp chí bằng tiếng Pháp, được ưu thế.

Jonathan Israel khen các tờ tạp chí là tiến bộ có ảnh hưởng nhất của văn hóa tri thức châu Âu, làm suy yếu chế độ lâu đời, thúc đẩy các lý tưởng "khai sáng" như khoan dung và sự nhận định vô tư, dùng khoa học lý trí để ngầm bác bỏ các quan niệm bấy giờ về chân lý bị vua chúa, toà án, và tôn giáo thao túng. Cũng giúp khai sáng Kitô giáo, chủ trương Kinh Thánh và khoa học tự nhiên không trái nhau.

Phổ cập khoa học
Phong trào Khai sáng phổ cập khoa học, một trong những tiến bộ quan trọng nhất, đúng theo lý tưởng "truyền bá kiến thức tới mọi người". Dân thoát khỏi đói nghèo nhờ có nhiều đồ ăn hơn trước, ngày càng biết chữ, có tiền dư để học khoa học nghệ thuật, ngành in ấn mở rộng, kiến thức khoa học ngày càng được phổ cập. Thế kỷ 18, các khoá giảng công khai và sách vở phổ thông tạo dịp kiếm tiền tài danh vọng cho giới nghiệp dư khoa học ở bên ngoài các trường đại học, học viện. Những tác phẩm khoa học cấp cao giải thích một cách dễ hiểu cho người có học vấn thấp. Ví dụ: quyển Philosophiae Naturalis Principia Mathematica ("Nguyên lý toán học của thiên nhiên") của Isaac Newton nguyên văn viết bằng tiếng Latinh, không học kinh điển thì không hiểu được, nhưng nhờ các nhà văn thời Khai sáng phiên dịch phân tích bằng tiếng bản xứ, được dễ đọc.

Trường đại học
Nhiều trường đại học hàng đầu ủng hộ Phong trào Khai sáng nằm ở Bắc Âu, nổi tiếng nhất là các trường ở Leiden, Göttingen, Halle, Montpellier, Uppsala, và Edinburgh, làm nên những giáo sư có ảnh hưởng lớn các thuộc địa Bắc Mỹ của Anh, nhất là Edinburgh. Khoa học tự nhiên thì trường y của Edinburgh cũng đi đầu trong ngành hoá học, giải phẫu, và dược học. Ở những vùng miền khác, trường đại học là đài pháo thủ cũ, chống Khai sáng, trừ trường y ở Montpellier, Pháp ra.

Học viện

Năm 1635, Vua Louis XIV thành lập Viện Khoa học Pháp ở Paris để giúp tổ chức các ngành học mới và đào tạo các nhà khoa học, cũng góp phần nâng cao địa vị xã hội của nhà khoa học, nay là "công dân có ích nhất". Các viện sĩ tự nhận là "người giải thích khoa học cho nhân dân". Ví dụ: cố gắng bác bỏ thuật thúc ngủ, là thuyết khoa học giả phổ biến bấy giờ.

Viện Khoa học Pháp mở các cuộc concours académiques ("thi học thuật") trên khắp nước, có thể là hoạt động công khai nhất trong thời kỳ Khai sáng. Cuộc thi bắt nguồn từ thời Trung cổ, đề thi thường là tôn giáo hay chế độ quân chủ, thí sinh viết luận, làm thơ, và vẽ tranh. Khoảng năm 1725, đề thi được mở rộng và đa dạng hoá hoàn toàn, có "bảo hoàng, triết học, và các thể chế chính trị xã hội của Chế độ cũ". Cũng có các chủ đề gây tranh cãi như lý thuyết của Newton và Descartes, ngành buôn bán nô lệ, giáo dục đàn bà, và công lý Pháp.

Ai cũng được đi thi và không điền tên tuổi, để cho cả giới tính lẫn cấp bậc xã hội không ảnh hưởng các giám khảo. Đúng thật "phần lớn" các thí sinh thuộc về các tầng lớp giàu có trong xã hội, song vẫn có một số thí sinh thuộc tầng lớp bình dân nộp luận và thậm chí thắng cuộc thi. Nhiều phụ nữ dự thi và chiến thắng; tổng số 2.300 cuộc thi được tổ chức ở Pháp thì phụ nữ giành được 49 giải, có lẽ thấp so với tiêu chuẩn hiện nay, nhưng bấy giờ có ý nghĩa rất lớn vì hầu hết không được đào tạo học thuật. Phần lớn các bài đoạt giải là thơ, được đặt nặng trong khoá trình của phụ nữ.

Ở Anh, Hội Hoàng gia Luân Đôn giúp truyền bá tư tưởng Khai sáng. Hiệp hội phổ biến triết học thực nghiệm của Robert Boyle tới khắp châu Âu và đóng vai sở trao đổi tri thức. Phương pháp của Boyle lấy thử nghiệm làm nền móng của kiến thức và các cuộc thử nghiệm phải có người chứng kiến. Chứng kiến phải là "hành động tập thể", cho nên thường dùng các phòng họp của Hội Hoàng gia làm chỗ tổ chức các cuộc thử nghiệm khá công khai. Tuy nhiên, không phải bất cứ người nào cũng tin dùng: "Giáo sư Oxford được coi là đáng tin cậy hơn nông dân Oxfordshire". Có hai yếu tố quyết định mức đáng tin cậy: kiến thức chuyên môn và "phẩm cách", tức là chỉ giới phong nhã mới đúng tiêu chuẩn của Boyle.

Hội tranh luận
Hội tranh luận trong thời kỳ Khai sáng bắt nguồn từ:

 Các câu lạc bộ từ 50 đàn ông trở lên vào đầu thế kỷ 18, họp ở quán rượu để thảo luận các vấn đề tôn giáo và nhà nước.
 Các câu lạc bộ thảo luận sinh viên luật thành lập để tập hùng biện.
 Các câu lạc bộ để giúp diễn viên tập diễn.

Các hội tranh luận có rất nhiều chủ đề. Trước Phong trào Khai sáng, hầu hết tranh luận về Công giáo, thuyết Luther, thuyết Calvin hay Anh giáo để quyết định "lẽ thật và quyền lực từ Đức Chúa Trời" thuộc về nhóm nào. Sau, mọi thứ được truyền lại từ đời trước đều bị ngờ vực và thường phải nhường chỗ cho các khái niệm mới dựa trên lý trí triết học. Nửa sau thế kỷ 17 và thế kỷ 18, tranh luận tôn giáo bị giáng xuống, "cạnh tranh ngày càng leo thang giữa đức tin và sự hoài nghi" được thăng lên.

Ngoài tôn giáo ra, các hội cũng thảo luận chính trị và vai trò của phụ nữ. Chủ đề dễ chỉ trích không hẳn gây đối lập chính phủ; kết quả tranh luận thường ủng hộ giữ nguyên tình hình đang có. Một trong những điểm riêng quan trọng nhất của hội tranh luận là ai cũng được xem miễn là có tiền trả phí vào cửa, phụ nữ thậm chí tham gia tranh luận ở gần như mọi hội. Bầu không khí xã giao bình đẳng của các hội tranh luận giúp truyền bá tư tưởng Khai sáng.

Hội Tam điểm

Giới sử học vẫn tranh luận về ảnh hưởng của Hội Tam điểm trong thời kỳ Khai sáng. Các lãnh tụ của Phong trào Khai sáng có những hội viên như Diderot, Montesquieu, Voltaire, Lessing, Pope, Horace Walpole, Ngài Robert Walpole, Mozart, Goethe, Đại đế Frederick, Benjamin Franklin, và George Washington. Norman Davies cho rằng Hội Tam điểm là lực lượng ủng hộ tự do mạnh mẽ ở châu Âu từ khoảng năm 1700 đến thế kỷ 20, nhanh chóng mở nhiều chi nhánh trong Thời đại Khai sáng ở hầu hết các nước, thu hút nhất là quý tộc và những nhà chính trị có quyền lực, cùng với những tri thức, nghệ sĩ, và nhà hoạt động chính trị.

Thời đại Khai sáng, Hội Tam điểm là mạng lưới giữa các nước bao gồm những người cùng chí hướng, thường họp kín theo nghi lễ ở chi nhánh, thúc đẩy các lý tưởng Khai sáng và giúp truyền bá trên khắp Anh, Pháp, và những nơi khác. Hội Tam điểm rất đông hội viên ở Pháp: năm 1789, có lẽ có tới 100.000 hội viên, tức là hiệp hội phổ biến nhất của Phong trào Khai sáng. Hội Tam điểm thích kín đáo và tạo ra các cấp bậc, nghi lễ mới. Những hội bắt chước Hội Tam điểm nổi lên ở Pháp, Đức, Thụy Điển, và Nga. Ví dụ: Illuminati được thành lập ở Bavaria vào năm 1776, phỏng theo Hội Tam điểm, nhưng không được công nhận là một phần của phong trào vì là nhóm chính trị công khai.

Các hội viên trên khắp châu Âu đều liên kết rõ ràng với Phong trào Khai sáng. Ví dụ: ở các chi nhánh tại Pháp, hội viên phải nói "Để được khai sáng, tôi tìm người khai sáng" trong lễ kết nạp. Các chi nhánh ở Anh tự nhận nhiệm vụ "mở trí người bế tắc", không hẳn là bác bỏ tôn giáo, nhưng cũng có lúc bước vào dị giáo. Trên thực tế, nhiều chi nhánh tôn sùng Kiến trúc sư vĩ đại, là tiếng Tam điểm trỏ vị thần tự nhiên tạo ra vũ trụ theo khoa học.

Nhà sử học người Đức Reinhart Koselleck quả quyết: "Trên lục địa châu Âu có hai tổ chức xã hội chi phối Phong trào Khai sáng: Cộng hoà Học thuật và Hội Tam điểm". Giáo sư người Scotland Thomas Munck cho rằng "tuy có thúc đẩy liên lạc trong xã hội và giữa các nước bên ngoài tôn giáo, hợp với các giá trị khai sáng, khó có thể gọi Hội Tam điểm là mạng lưới cải cách hay cấp tiến lớn đúng nghĩa". Nhiều giá trị của Hội Tam điểm thu hút dường như rất nhiều nhà tư tưởng Khai sáng. Diderot cho rằng Hội Tam điểm có thể là phương tiện truyền bá chủ trương Khai sáng. Nhà sử học Margaret Jacob đặt nặng Hội Tam điểm gián tiếp gây ra tư tưởng chính trị khai sáng. Mặt xấu thì Daniel Roche bác bỏ luận điểm Hội Tam điểm ủng hộ bình đẳng, cho rằng các hội viên đều là đàn ông có địa vị xã hội ngang nhau.

Đối thủ chính của Hội Tam điểm là Giáo hội Công giáo. Ở các nước đông giáo dân như Pháp, Ý, Tây Ban Nha, và Mexico, phần lớn các cuộc chiến chính trị dữ dội nổ ra giữa Giáo hội và Hội Tam điểm. Các hội viên không lúc nào cũng tâm ý giống nhau, ngay ở Pháp. Giới sử học Hoa Kỳ thừa nhận Benjamin Franklin và George Washington hoạt động hăng hái trong Hội Tam điểm, nhưng xem Hội Tam điểm không giúp nhiều gây ra Cách mạng Mỹ, bởi Hội Tam điểm không tham gia chính trị và bao gồm cả hội viên Cách mạng lẫn hội viên thân Anh.

Xem thêm

 Động đất Lisboa năm 1755

Ghi chú

Tham khảo

Nguồn

 Andrew, Donna T. "Popular Culture and Public Debate: London 1780". The Historical Journal, Vol. 39, No. 2. (June 1996), pp. 405–23. in JSTOR
 Burns, William. Science in the Enlightenment: An Encyclopædia (2003)
 Cowan, Brian, The Social Life of Coffee: The Emergence of the British Coffeehouse. New Haven: Yale University Press, 2005
 Darnton, Robert. The Literary Underground of the Old Regime. (1982).

 Melton, James Van Horn. The Rise of the Public in Enlightenment Europe. (2001).

 Robertson, Ritchie. The Enlightenment: The Pursuit of Happiness, 1680-1790. London: Allen Lane, 2020; New York: HarperCollins, 2021
 Roche, Daniel. France in the Enlightenment. (1998).

Đọc thêm

Khảo sát

 Becker, Carl L. The Heavenly City of the Eighteenth-Century Philosophers. (1932), a famous short classic
 Bronner, Stephen. The Great Divide: The Enlightenment and its Critics (1995)
 Chisick, Harvey. Historical Dictionary of the Enlightenment (2005)
 Delon, Michel. Encyclopædia of the Enlightenment (2001) 1480 pp.
 Dupré, Louis. The Enlightenment and the Intellectual Foundations of Modern Culture (2004)
 Gay, Peter. The Enlightenment: The Rise of Modern Paganism (1966, 2nd ed. 1995), 592 pp. excerpt and text search vol 1.
 Gay, Peter. The Enlightenment: The Science of Freedom (1969, 2nd ed. 1995), a highly influential study excerpt and text search vol 2;
 Greensides F., Hyland P., Gomez O. (ed.). The Enlightenment (2002)
 Fitzpatrick, Martin et al., eds. The Enlightenment World (2004). 714 pp. 39 essays by scholars
 Hampson, Norman. The Enlightenment (1981) online
 Hazard, Paul. European Thought in the 18th Century: From Montesquieu to Lessing (1965)
 Hesmyr, Atle. From Enlightenment to Romanticism in 18th Century Europe (2018)
 Himmelfarb, Gertrude. The Roads to Modernity: The British, French, and American Enlightenments (2004) excerpt and text search
 Jacob, Margaret. Enlightenment: A Brief History with Documents 2000
 Kors, Alan Charles. Encyclopædia of the Enlightenment (4 vol. 1990; 2nd ed. 2003), 1984 pp. excerpt and text search
 Lehner, Ulrich L. The Catholic Enlightenment (2016)
 Lehner, Ulrich L. Women, Catholicism and Enlightenment (2017)
 Munck, Thomas. Enlightenment: A Comparative Social History, 1721–1794 (1994)
 Outram, Dorinda. The Enlightenment (1995) 157 pp. excerpt and text search; also online
 Outram, Dorinda. Panorama of the Enlightenment (2006), emphasis on Germany; heavily illustrated

 Reill, Peter Hanns, and Wilson, Ellen Judy. Encyclopædia of the Enlightenment. (2nd ed. 2004). 670 pp.

 Yolton, John W. et al. The Blackwell Companion to the Enlightenment. (1992). 581 pp.

Nghiên cứu chuyên khoa

 Aldridge, A. Owen (ed.). The Ibero-American Enlightenment (1971).
 Artz, Frederick B. The Enlightenment in France (1998) online
 Brewer, Daniel. The Enlightenment Past: Reconstructing 18th-Century French Thought (2008)
 Broadie, Alexander. The Scottish Enlightenment: The Historical Age of the Historical Nation (2007)
 Broadie, Alexander. The Cambridge Companion to the Scottish Enlightenment (2003) excerpt and text search
 Bronner, Stephen. Reclaiming the Enlightenment: Toward a Politics of Radical Engagement, 2004
 Brown, Stuart, ed. British Philosophy in the Age of Enlightenment (2002)
 Buchan, James. Crowded with Genius: The Scottish Enlightenment: Edinburgh's Moment of the Mind (2004) excerpt and text search
 Campbell, R.S. and Skinner, A.S., (eds.) The Origins and Nature of the Scottish Enlightenment, Edinburgh, 1982
 Cassirer, Ernst. The Philosophy of the Enlightenment. 1955. a highly influential study by a neoKantian philosopher excerpt and text search
 Chartier, Roger. The Cultural Origins of the French Revolution. Translated by Lydia G. Cochrane. Duke University Press, 1991.

 Edelstein, Dan. The Enlightenment: A Genealogy (University of Chicago Press; 2010) 209 pp.

 Goodman, Dena. The Republic of Letters: A Cultural History of the French Enlightenment. (1994).
 Hesse, Carla. The Other Enlightenment: How French Women Became Modern. Princeton: Princeton University Press, 2001.
 Hankins, Thomas L. Science and the Enlightenment (1985).
 May, Henry F. The Enlightenment in America. 1976. 419 pp.
 Porter, Roy. The Creation of the Modern World: The Untold Story of the British Enlightenment. 2000. 608 pp. excerpt and text search
 Redkop, Benjamin. The Enlightenment and Community, 1999
 Reid-Maroney, Nina. Philadelphia's Enlightenment, 1740–1800: Kingdom of Christ, Empire of Reason. 2001. 199 pp.

 Sorkin, David. The Religious Enlightenment: Protestants, Jews, and Catholics from London to Vienna (2008)
 Staloff, Darren. Hamilton, Adams, Jefferson: The Politics of Enlightenment and the American Founding. 2005. 419 pp. excerpt and text search
 Till, Nicholas. Mozart and the Enlightenment: Truth, Virtue, and Beauty in Mozart's Operas. 1993. 384 pp.
 Tunstall, Kate E. Blindness and Enlightenment. An Essay. With a new translation of Diderot's Letter on the Blind (Continuum, 2011)
 Venturi, Franco. Utopia and Reform in the Enlightenment. George Macaulay Trevelyan Lecture, (1971)
 Venturi, Franco. Italy and the Enlightenment: studies in a cosmopolitan century (1972) online
 Wills, Garry. Cincinnatus: George Washington and the Enlightenment (1984) online
 Winterer, Caroline. American Enlightenments: Pursuing Happiness in the Age of Reason (New Haven: Yale University Press, 2016)
 Navarro i Soriano, Ferran (2019). Harca, harca, harca! Músiques per a la recreació històrica de la Guerra de Successió (1794–1715). Editorial DENES. .

Nguồn chính

 Broadie, Alexander, ed. The Scottish Enlightenment: An Anthology (2001) excerpt and text search
 Diderot, Denis. Rameau's Nephew and other Works (2008) excerpt and text search.
 Diderot, Denis. "Letter on the Blind" in Tunstall, Kate E. Blindness and Enlightenment. An Essay. With a new translation of Diderot's Letter on the Blind (Continuum, 2011)
 Diderot, Denis. The Encyclopédie of Diderot and D'Alembert: Selected Articles (1969) excerpt and text search Collaborative Translation Project of the University of Michigan

 Gomez, Olga, et al. eds. The Enlightenment: A Sourcebook and Reader (2001) excerpt and text search
 Kramnick, Issac, ed. The Portable Enlightenment Reader (1995) excerpt and text search
 Manuel, Frank Edward, ed. The Enlightenment (1965) online, excerpts
 Schmidt, James, ed. What is Enlightenment?: Eighteenth-Century Answers and Twentieth-Century Questions (1996) excerpt and text search

Liên kết ngoài

 Legacy of the Enlightenment: The Democratic Revolution of the Enlightenment Areo Magazine (March 2019)
 Collection: Art of the Enlightenment Era from the University of Michigan Museum of Art

Văn hóa phương Tây
Đức hạnh
Chân lý
Cách mạng khoa học
Suy luận
Phong trào triết học
Học tập
Lịch sử châu Âu theo thời kỳ
Thời đại lịch sử
Tư duy phản biện
Tự trị


title: Corvara

text:
Corvara là một đô thị thuộc tỉnh Pescara trong vùng Abruzzo Ý. Đô thị này có diện tích 13 km², dân số năm 2001 là 289 người. Các làng trực thuộc: Colli, Selva, Vicenne.
Corvara giáp các đô thị: Brittoli, Bussi sul Tirino, Capestrano (AQ), Pescosansonesco, Pietranico.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Pescara


title: Erkenbrechtsweiler

text:
Erkenbrechtsweiler là một thị trấn trong huyện Esslingen của bang Baden-Württemberg miền nam nước Đức.

Tham khảo


title: Angaria neglecta

text:
Angaria neglecta là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Angariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

  Poppe G.T. & Goto Y. (1993) Recent Angariidae. Ancona: Informatore Piceno. 32 pls, 10 pls.
 Worms Link

N


title: Clementina, São Paulo

text:
Clementina là một đô thị ở bang São Paulo của Brasil.

Đô thị này nằm ở vĩ độ 21º33'35" độ vĩ nam và kinh độ 50º26'57" độ vĩ tây, trên khu vực có độ cao 465 m. Dân số năm 2004 ước tính là 5.671 người.

Đô thị này có diện tích 168,7 km².

Thông tin nhân khẩu

Dữ liệu dân số theo điều tra dân số năm 2000

Tổng dân số: 5.404
 Dân số thành thị: 4.958
 Dân số nông thôn: 446
 Nam giới: 2.797
 Nữ giới: 2.607
Mật độ dân số (người/km²): 32,03

Tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh dưới 1 tuổi (trên một triệu người): 8,96

Tuổi thọ bình quân (tuổi): 75,42

Tỷ lệ sinh (số trẻ trên mỗi bà mẹ): 2,36

Tỷ lệ biết đọc biết viết: 88,39%

Chỉ số phát triển con người (HDI-M): 0,792
 Chỉ số phát triển con người - Thu nhập: 0,670
 Chỉ số phát triển con người - Tuổi thọ: 0,840
 Chỉ số phát triển con người - Giáo dục: 0,866
(Nguồn: IPEADATA)

Sông ngòi

 Sông Aguapeí

Các xa lộ

 SP-425
 SP-463

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng của đô thị

Đô thị bang São Paulo


title: Trichopalpina

text:
Trichopalpina là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: Lai Vu, Sơn Đông

text:
Lai Vu (tiếng Trung: (phồn thể: 萊蕪市; giản thể: 莱芜市; bính âm: Láiwú Shì, Hán-Việt: Lai Vu thị) là một địa cấp thị không còn tồn tại của tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc.

Năm 685 TCN, quân Lỗ (Lỗ Trang Công) đánh bại quân Tề (Tề Hoàn công) tại Trường Thược, đông bắc Lai Vu ngày nay.

Ngày 9/1/2019, địa cấp thị Lai Vu giải thể, toàn bộ 2 quận Lai Thành và Cương Thành của Lai Vu sáp nhập vào thành phố Tế Nam lân cận.

Hành chính
Địa cấp thị Lai Vu quản lý 2 đơn vị cấp huyện, cả hai đều là quận nội thành.

Khu Lai Thành (莱城区)
Khu Cương Thành (钢城区)

Các đơn vị này được chia ra 19 Đơn vị cấp hương, bao gồm 14 trấn, 1 hương và 4 nhai đạo.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang web chính quyền Lai Vu  (bằng tiếng Hoa, Tiếng Anh, Tiếng Nhật và tiếng Triều Tiên)

Thành phố tỉnh Sơn Đông


title: Röslau

text:
Röslau là một đô thị trong huyện Wunsiedel bang Bayern thuộc nước Đức.

Tham khảo


title: Timarcha corinthia

text:
Timarcha corinthia là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Fairmaire miêu tả khoa học năm 1873.

Chú thích

Tham khảo

Timarcha


title: Marmopteryx

text:
Marmopteryx là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Stamnodini


title: Jaelyn Fox

text:
Jaelyn Fox (sinh ngày 18 tháng 2 năm 1988 tại Las Vegas, Nevada, Hoa Kỳ) là một nữ diễn viên khiêu dâm người Mỹ. Cô tham gia vào ngành công nghiệp phim người lớn bắt đầu từ năm 2007 vào lúc đó cô đang ở độ tuổi 19, và kể từ đó xuất hiện liên tục trong hơn 100 phim khiêu dâm. Với ngoại hình đẹp, tóc vàng, mắt xanh là một trong những lợi thế trong các vai diễn của cô.

Các giải thưởng
 Được đề cử giải thưởng AVN 2009
 Năm 2009 được đề cử giải thưởng AVN
 Năm 2010 được đề cử giải thưởng AVN

Chú thích

Liên kết ngoài

Sinh năm 1988
Nhân vật còn sống


title: 3312 Pedersen

text:
3312 Pedersen (1984 SN) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 24 tháng 9 năm 1984 bởi K. Augustesen ở Brorfelde.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 3312 Pedersen

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1984


title: Biritiba-Mirim

text:
Biritiba-Mirim là một thành phố ở bang São Paulo, Brasil. Đây là một đô thị thành phần của vùng đô thị São Paulo. Dân số năm 2006 là 29.694 người, mật độ dân số là 93,67 người/km² với diện tích 317 km². Thành phố này được thành lập ngày 5 tháng 5 năm 1873

Thành phố này giáp các thành phố: Guararema về phía Bắc, Salesópolis về phía Đông, Bertioga về phía Nam, Mogi das Cruzes về phía tây và tây bắc. Theo điều tra dân số năm 2000, thành phố này có:

 Tổng dân số: 24.653
 Dân số đô thị: 20.778
 Dân số nông thôn: 3.875
 Nam giới: 12.501
 Nữ giới: 12.152
 Mật độ dân số: (người/km²): 77,82
 Tỷ lệ trẻ từ một tuổi trở xuống tử vong/1 triệu: 19,62
 Tuổi thọ bình quân: 69,33 năm
 Tỷ lệ sinh (con/bà mẹ): 2,41
 Tỷ lệ biết đọc biết viết: 86,71%
 Chỉ số phát triển con người: 0,750

Tham khảo

Đô thị bang São Paulo


title: Serravalle a Po

text:
Serravalle a Po là một đô thị tại tỉnh Mantova trong vùng Lombardia của Italia, có vị trí cách khoảng 150 km về phía đông của Milano và khoảng 20 km về phía đông của Mantova. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.720 người và diện tích là 26,3 km².

Đô thị Serravalle a Po có các frazioni (các đơn vị trực thuộc, chủ yếu là các làng) Castel Trivellino, Libiola, và Torriana Po.

Serravalle a Po giáp các đô thị: Gazzo Veronese, Ostiglia, Pieve di Coriano, Quingentole, Revere, Sustinente.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.serravalleapo.mn.it/

Đô thị tỉnh Mantova
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: Acrocercops panacitorsens

text:
Acrocercops panacitorsens là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở New Zealand.

Sải cánh dài khoảng 9 mm. Ấu trùng ăn các loài Nothopanax arboreum, Nothopanax sinclairii và Panax. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
The Leaf Mining Insects of New Zealand

Acrocercops


title: Poecilopsyche pandu

text:
Poecilopsyche pandu là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Chú thích

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Poecilopsyche


title: Stephanispa cohici

text:
Stephanispa cohici là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Gressitt miêu tả khoa học năm 1960.

Chú thích

Tham khảo

Stephanispa


title: Heriades ellenbergeri

text:
Heriades ellenbergeri là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Benoist mô tả khoa học năm 1931.

Chú thích

Tham khảo

Heriades
Động vật được mô tả năm 1931


title: Lerici

text:
Lerici là một đô thị (comune) thuộc tỉnh La Spezia trong vùng Liguria của Ý. Lerici có diện tích 15 km2, dân số là 10.667 người (thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2007).

Tham khảo

Đô thị tỉnh La Spezia


title: Monolepta homonoiae

text:
Monolepta homonoiae là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 1999.

Chú thích

Tham khảo

Monolepta


title: Edelsgrub

text:
Edelsgrub là một đô thị thuộc huyện Graz-Umgebung bang Steiermark, nước Áo. Đô thị  có diện tích 17,74 km², dân số thời điểm cuối năm 2005 là 2551 người.

Tham khảo


title: Poursac

text:
Poursac là một xã thuộc tỉnh Charente trong vùng Nouvelle-Aquitaine tây nam nước Pháp. Xã này có độ cao trung bình 75 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Charente


title: Spinipalpa

text:
Spinipalpa là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Noctuinae


title: Vạc hoa

text:
Vạc hoa, tên khoa học Gorsachius magnificus, là loài chim thuộc họ Diệc. Vạc hoa có ở Trung Quốc và Việt Nam. Môi trường sống tự nhiên của chúng là các con sông và rừng thấp ẩm nhiệt đới và cận nhiệt đới.
Hiện nay vạc hoa đang bị đe dọa mất môi trường sống.

Mô tả
Vạc hoa có chiều dài 54–56 cm. Chim trống chủ yếu có màu nâu đen. Hai bên cổ có màu hạt dẻ. Vùng trước mắt có màu vàng, và mỏ màu đen. Đôi mắt có màu vàng cam. Đầu và gáy có màu hơi đen. Các sọc sau và cổ họng có màu trắng. Phần dưới có màu nâu, với các vệt trắng. Các xương cỏ chân có màu xanh lục. Chim mái tương tự như chim trống, nhưng đầu và cổ có ít hoa văn hơn. Chim mái cũng có những vệt trắng trên lưng và cánh. Chim non tương tự như chim mái, nhưng có bộ lông màu nâu hơn và có các đốm lông tơ.

Hành vi và sinh thái
Giống như các loài vạc khác trong chi này, loài này chủ yếu sinh hoạt về đêm. Chúng ăn cá, tôm và động vật không xương sống. Tiếng kêu đánh dấu lãnh thổ của chúng là tiếng rít sâu, khàn khàn, kéo dài khoảng 0,3 giây và lặp lại sau mỗi 5–15 giây. Khu vực sinh sản vạc hoa đã được ghi nhận ở cả Việt Nam và Trung Quốc. Mỗi tổ có 3–5 quả trứng. Ở Trung Quốc, trứng nở đã được quan sát thấy vào tháng 5, với thời gian ấp trứng khoảng 25 ngày. Ở Việt Nam, chim đủ lông đủ cánh được ghi nhận vào cuối tháng Tư. Thời gian sinh sản của vạc hoa ở Việt Nam có vẻ sớm hơn ở Trung Quốc. Tổ có dạng khay tròn. Một nghiên cứu cho thấy rằng chim đủ lông đủ cánh ra ràng diễn ra hơn hai tháng sau khi nở, lâu hơn hầu hết các loài diệc khác.

Chú thích

Tham khảo
  Database entry includes justification for why this species is endangered.

Liên kết ngoài
BirdLife Species Factsheet.

M
Động vật được mô tả năm 1899


title: Thợ máy

text:
Thợ máy hay thợ cơ khí là một ngành nghề trong xã hội (nhất là xã hội công nghiệp) trong đó một công nhân hoặc kỹ thuật viên sử dụng các công cụ, phụ tùng một cách thành thạo để lắp đặt, thay thế, phục hồi hoặc sửa chữa máy móc hoặc sửa chữa để vận hành máy móc. Trong tiếng Việt, thợ máy là thợ lắp ráp, sửa chữa, bảo dưỡng các máy móc.

Có nhiều loại thợ máy, mỗi loại hình chuyên về một lĩnh vực cụ thể với những thao tác đặc thù như cơ khí tự động, cơ khí xe đạp, cơ khí xe gắn máy, cơ khí nồi hơi, cơ khí bảo dưỡng công nghiệp, điều hòa không khí và cơ khí điện lạnh, cơ khí máy bay, cơ khí động cơ diesel, và cơ khí. Một số có thể có trình độ chuyên môn trong các lĩnh vực điện, nước trong khi những người khác có thể chuyên môn trong các lĩnh vực đơn thuần là cơ khí. Các lĩnh vực khác có thể liên quan đến sửa chữa tay lái, hộp số tự động, phanh (thắng).... sửa chữa động cơ hoặc kiểm tra theo yêu cầu hay phản ảnh của khách hàng.

Trên thế giới
Thợ máy là ngành nghề quan trọng, thợ máy ở Anh có giá hơn luật sư. Tiền thuê thợ máy ôtô ở Anh đắt hơn tiền trả cho luật sư hoặc bác sĩ, theo tạp chí What Car?. Tạp chí nói rằng khách hàng thường trả trung bình cho thợ máy 174 USD mỗi giờ (thấp nhất là ở Scotland 85 USD/giờ, và cao nhất ở London với 243 USD mỗi giờ cho thợ máy sửa xe BMW). Ở Việt Nam, cộng đồng vẫn chưa đánh giá cao vai trò của người thợ khi họ vẫn hình dung thợ máy là những người lấm lem dầu nhớt, ít kiến thức, thợ là sự lựa chọn sau cùng khi vào đời dù họ rất cần và tin tưởng người thợ khi phải sửa chữa các hỏng hóc, tu bổ xe cộ… Sự trân trọng dành cho người thợ còn nhạt nhòa.

Chú thích

Nghề nghiệp
Thợ
Kỹ thuật viên


title: Fosseux

text:
Fosseux là một xã của tỉnh Pas-de-Calais, thuộc vùng Hauts-de-France, miền bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
 Xã của tỉnh Pas-de-Calais

Tham khảo
 INSEE
 IGN

Liên kết ngoài
 Fosseux on the Quid website

Xã của Pas-de-Calais


title: Idiocera brookmani

text:
Idiocera brookmani là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Idiocera
Limoniidae ở vùng Nearctic


title: Anthophora arctica

text:
Anthophora arctica là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Morawitz mô tả khoa học năm 1883.

Chú thích

Tham khảo

Anthophora
Động vật được mô tả năm 1883


title: Chinchani

text:
Chinchani là một thị trấn thống kê (census town) của quận Thane thuộc bang Maharashtra, Ấn Độ.

Địa lý
Chinchani có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 9 mét (29 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Chinchani có dân số 13.435 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Chinchani có tỷ lệ 79% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 83%, và tỷ lệ cho phái nữ là 75%. Tại Chinchani, 11% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Maharashtra


title: 1021 Flammario

text:
1021 Flammario là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Max Wolf ngày 11 tháng 3 năm 1924. Tên ban đầu của nó là 1924 RG. Nó được đặt theo tên của nhà thiên văn học nổi tiếng người Pháp là Camille Flammarion.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Max Wolf
Thiên thể phát hiện năm 1924
Tiểu hành tinh kiểu F (Tholen)


title: Duffort

text:
Duffort  là một xã thuộc tỉnh Gers trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này có độ cao trung bình 324 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Gers


title: Athous astrabadensis

text:
Athous astrabadensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Faust miêu tả khoa học năm 1877.

Chú thích

Tham khảo

Athous


title: Filip Vujanović

text:
Filip Vujanović (Филип Вујановић) (sinh ngày 1 tháng 9 năm 1954, Beograd, Nam Tư) là một chính trị gia người Montenegro, từ năm 2003, đã từng là Chủ tịch của Montenegro. Ông là Tổng thống đầu tiên của Montenegro kể từ khi nước này tách khỏi liên bang với Serbia và trở thành một quốc gia độc lập vào tháng 6 năm 2006. Ông tuyên bố một chiến thắng vang dội trong cuộc bầu cử tổng thống Montenegro tổ chức vào ngày 6 tháng 4 năm 2008.
Từ 21 tháng 5 năm 2008 ông là tổng thống nhiệm kỳ thứ hai.

Sinh ra và lớn lên ở Beograd, Vujanović tốt nghiệp trường luật của Đại học Beograd. Giữa năm 1978 và 1981, ông làm việc tại một Toà án thành phố của thành phố, và sau đó là trợ lý ở Tòa án huyện Beograd.

Năm 1981, ở tuổi 27, ông chuyển đến Titograd. Sau một thời gian ngắn như là thư ký của Tòa án quận Titograd, ông làm luật sư cho đến khi bước vào chính trị tháng 3 năm 1993.

Tham khảo

Sinh năm 1954
Tổng thống Montenegro
Nhân vật còn sống


title: Sâu bướm Pecan

text:
Sâu bướm Pecan, tên khoa học Cossula magnifica, là một loài bướm đêm thuộc họ Cossidae. Loài này có ở khu vực tây nam của Hoa Kỳ, từ North Carolina phía nam đến Florida, phía tây đến Mississippi và Texas.

Sải cánh dài 32–45 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 3 đến tháng 6 tùy theo địa điểm.

Ấu trùng ăn các loài Carya, bao gồm các loài Carya illinoinensis, but also on Diospyros và Quercus.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Bug Guide

M
Động vật được mô tả năm 1876


title: Ecnomus atratus

text:
Ecnomus atratus là một loài Trichoptera trong họ Ecnomidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Ecnomus


title: Đội tuyển bóng đá quốc gia Monaco

text:
Đội tuyển bóng đá quốc gia Monaco là đội tuyển bóng đá đại diện cho Monaco do Liên đoàn bóng đá Monaco quản lý. Monaco không phải là thành viên của FIFA hay UEFA và không được FIFA công nhận. Monaco là một trong những thành viên sáng lập NF-Board nhưng đã rút khỏi tổ chức này vào năm 2010.

Thành tích tại các giải đấu
VIVA World Cup
Occitania 2006 -  Á quân
Sápmi 2008 - Không tham dự
Padania 2009 - Không tham dự
Gozo 2010 - Không tham dự

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang chủ liên đoàn Bóng đá Monaco
 *NF Board

M


title: Malchin

text:
Malchin () là một đô thị thuộc huyện Mecklenburgische Seenplatte (trước thuộc Vorpommern-Greifswald (trước thuộc Demmin)), bang Mecklenburg-Western Pomerania, Đức. Đô thị Malchin có diện tích km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 8464 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Mecklenburgische Seenplatte
Khởi đầu thập niên 1230 ở Đế quốc La Mã Thần thánh


title: 14927 Satoshi

text:
14927 Satoshi (1994 VW6) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 1 tháng 11 năm 1994 bởi K. Endate và K. Watanabe ở Kitami.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 14927 Satoshi

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Kazuro Watanabe
Được phát hiện bởi Kin Endate
Thiên thể phát hiện năm 1994


title: Dactylorhiza lapponica

text:
Dactylorhiza lapponica (Lapland Marsh-orchid) is an lan.

Hình ảnh

Tham khảo

lapponica
Thực vật Na Uy
Thực vật Thụy Điển


title: Monolepta virescens

text:
Monolepta virescens là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 2005.

Chú thích

Tham khảo

Monolepta


title: Coyhaique (tỉnh)

text:
Tỉnh Coyhaique là một tỉnh ở vùng Aisén, Chile. Tỉnh lỵ là thành phố Coyhaique. Tỉnh này có diện tích 12.712,5 ki-lô-mét vuông, dân số theo điều tra năm 2002 là 51.103 người. Về mặt hành chính, tỉnh này được chia thành 3 đô thị (comuna).

Tham khảo

Vùng Aisén
Tỉnh của Chile


title: (5898) 1985 KE

text:
(5898) 1985 KE là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Alan C. Gilmore và Pamela M. Kilmartin ở Mount John University Observatory in New Zealand ngày 23 tháng 5 năm 1985.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 5001–6000

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser

Thiên thể phát hiện năm 1985
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Paa rostandi

text:
Nanorana rostandi là một loài ếch trong họ Ranidae.
Nó được tìm thấy ở Nepal, có thể cả Trung Quốc, và có thể cả Ấn Độ.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, đồng cỏ nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất cao, và sôngs ngòi. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Dutta, S. & Ohler, A. 2004. Paa rostandi. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Paa
Động vật lưỡng cư Nepal
Động vật đặc hữu Nepal


title: Standard Liège

text:
Royal Standard de Liège, còn gọi là Standard Liège, là một câu lạc bộ bóng đá Bỉ đặt trụ sở tại thành phố Liège.

Thành tích
Giải vô địch bóng đá Bỉ
 Vô địch (10): 1957/58, 1960/61, 1962/63, 1968/69, 1969/70, 1970/71, 1981/82, 1982/83, 2007/08, 2008/09
 Hạng nhì (11): 1925/26, 1927/28, 1935/36, 1961/62, 1964/65, 1972/73, 1979/80, 1992/93, 1994/95, 2005/06, 2010/11

Cúp bóng đá Bỉ
 Vô địch (6): 1954, 1966, 1967, 1981, 1993, 2011
 Chung kết (9):  1965, 1972, 1973, 1984, 1988, 1989, 1999, 2000, 2007

Cúp liên đoàn bóng đá Bỉ
 Vô địch (1): 1975

Siêu cúp bóng đá Bỉ
 Vô địch (4): 1981, 1983, 2008, 2009
 Chung kết (3): 1993, 1982, 2011

Cúp C2 châu Âu
 Chung kết (1): 1982Các giải thưởng cá nhân Các cầu thủ
Đội hình hiện tại

 Cầu thủ nổi tiếng

 Huấn luyện viên

...
 1983/84  Raymond Goethals  ->  Léon Semmeling
 1984/85  Louis Pilot (-> th.4) ->  Milorad Pavić
 1985/86  Milorad Pavić
 1986/87  Milorad Pavić (th.2 ->) ->  Helmut Graf (th.2 ->)
 1987/88  René Desaeyere (-> th.11) ->  Milorad Pavić (th.11 -> th.4) ->  Jozef Vliers (th.4 ->)
 1988/89  Urbain Braems
 1989/90  Urbain Braems (-> th.8) ->   Georg Kessler
 1990/91  Georg Kessler
 1991/92  Arie Haan
 1992/93  Arie Haan
 1993/94  Arie Haan (-> th.10) ->  René Vandereycken (th.10 ->)
 1994/95  Robert Waseige
 1995/96  Robert Waseige
 1996/97  Jos Daerden
 1997/98  Aad de Mos (-> th.11) ->  Daniel Boccar (th.11 -> th.2) ->  Luka Peruzović (th.2 ->)
 1998/99  Tomislav Ivic
 1999/00  Tomislav Ivic (-> th.9) ->  Zeljko Mijac (th.9 -> th.1) ->  Jean Thissen và  Henri Depireux (th.1 -> th.5) ->  Tomislav Ivic  (th.5 ->)
 2000/01   Tomislav Ivic (-> th.12) ->  Dominique D'Onofrio và  Christian Labarbe (th.12 -> th.1) ->  Michel Preud'homme (th.1 ->)
 2001/02  Michel Preud'homme
 2002/03  Robert Waseige (-> th.9) ->  Dominique D'Onofrio (th.9 ->)
 2003/04  Dominique D'Onofrio
 2004/05  Dominique D'Onofrio
 2005/06  Dominique D'Onofrio
 2006/07  Johan Boskamp (-> th.8) ->  Michel Preud'homme (th.8 ->)
 2007/08'  Michel Preud'homme

 Đội trưởng

 Cúp châu Âu Tính đến 5 tháng 3 năm 2006:''

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Official site  /  /  /
 Trên trang web của UEFA

Câu lạc bộ bóng đá Bỉ


title: Tri hành hợp nhất

text:
Tri hành hợp nhất (zh. 知行合一) nghĩa là "hiểu biết và thực hành phải đi đôi với nhau".

"Tri" có nghĩa là hiểu biết, là nghiên cứu kinh điển, những lời dạy của Phật, của chư vị Tổ sư, là sự cố gắng hiểu trọn vẹn ý nghĩa trong kinh sách bằng tri thức.

"Hành" trong từ này mang hai nghĩa chính:
Hành động chính chắn, tránh làm điều ác, gia tăng việc thiện như lời Phật dạy và
Tu tập Thiền định để trực chứng chân lý Phật dạy. Qua kết quả từ Thiền định, cái biết vay mượn từ kinh sách, cái cảm giác "Tôi nghĩ là tôi biết" được thay thế bằng kinh nghiệm ở chính bản thân, bằng một kinh nghiệm xác định "Tôi biết!", ví như người uống nước biết vị của nước ra sao.

Tri và hành nêu trên vốn xuất phát từ một niềm tin (Tín) vững chắc, tin rằng Phật là một người đã Giác ngộ hoàn toàn và những lời nói của Phật là những gì người đời nên tin. Lòng tin này lại bắt nguồn từ việc quan sát kĩ lưỡng, đúng đắn những hiện tượng bên ngoài "như chúng là" và so sánh nó với những lời Phật dạy. Nói như thế không có nghĩa là tín, tri và hành là ba cấp bậc theo thứ tự thời gian mà hơn nữa, chúng lúc nào cũng phải đi song song với nhau, bổ sung cho nhau. Chỉ khi nào tri và hành hợp nhất thì kết quả đạt được mới viên mãn.

Tham khảo

Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren, Bern 1986.

Triết lý Phật giáo


title: (10946) 1999 HR2

text:
{{DISPLAYTITLE:(10946) 1999 HR2}}

(10946) 1999 HR2 là một tiểu hành tinh vành đai chính, có đường kính khoảng . Nó được phát hiện bởi Chương trình tiểu hành tinh Bắc Kinh Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 16 tháng 4 năm 1999.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 10001–11000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1999
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Chaerocina meridionalis

text:
Chaerocina meridionalis là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Loài này có ở các khu rừng cao nguyên miền nam Tanzania và Malawi.
Nó giống với loài Chaerocina dohertyi.

Chú thích

Tham khảo

Chaerocina


title: Casale Cremasco-Vidolasco

text:
Casale Cremasco-Vidolasco là một đô thị ở tỉnh Cremona, vùng Lombardia của Italia, có vị trí cách khoảng 45 km về phía đông của Milan và khoảng 40 km về phía tây bắc của Cremona. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.700 người và diện tích là 9,0 km². Đô thị này được lập năm 1935 thông quan việc sáp nhập 2 cộng đồng Casale Cremasco và Vidolasco.

Casale Cremasco-Vidolasco giáp các đô thị: Camisano, Castel Gabbiano, Pianengo, Ricengo, Sergnano.

Biến động dân số

Tham khảo

Thành phố và thị trấn ở Lombardia
Đô thị tỉnh Cremona


title: Đảo Nam (New Zealand)

text:
Đảo Nam là đảo lớn nhất của New Zealand, nhưng ít dân hơn đảo Bắc. Tên đảo theo tiếng Māori là Te Wai Pounamu, nghĩa là "vùng nước đá xanh", do khoáng chất nephrite (ngọc bích) mà họ tìm thấy ở đây. Đảo cũng còn có tên khác là Te Waka a Māui (xuồng của vị á thần "Māui").

Người dân trên đảo thường gọi đảo là "Đất liền". Ngày nay, từ này chỉ được dùng theo cách hài hước. Dù đất rộng hơn đảo Bắc, nhưng dân số trên đảo chỉ bằng 1/3 số dân trên đảo Bắc. Tuy nhiên vào giai đoạn đầu khi người châu Âu tới đây định cư (Pākehā), đảo Nam vượt trội hơn với đa số dân châu Âu và thịnh vương hơn nhờ việc đổ xô đi tìm vàng ở đây. Đầu thế kỷ 20, dân số đảo Bắc vượt qua đảo Nam với tổng số 56% dân New Zealand sống tại đảo Bắc năm 1911.

Trong thần thoại của người Māori, đảo Nam tồn tại trước và vốn là chiếc xuồng của á thần Maui, trong khi đảo Bắc vốn là con cá lớn mà á thần Maui bắt được.

Dân số
So với số dân đông, tương đối đa sắc tộc ở đảo Bắc, số dân ở đảo Nam ít hơn, tương đối đồng nhất, gồm 1.017.300 người (ước tính tháng 6/2008). Trong cuộc điều tra dân số năm 2001, trên 91% người trên đảo khai rằng họ có nguồn gốc sắc tộc châu Âu, so với tỷ lệ 80,1% của toàn New Zealand .

Địa lý

Đảo Nam có diện tích 151.215 km² (58.093 dặm vuông) là đảo lớn nhất của New Zealand, và là đảo lớn thứ 12 trên thế giới. Đảo chia cắt dọc theo chiều dài bởi dãy núi Alpes Nam, trong đó ngọn cao nhất - ngọn Aoraki/Mount Cook - cao 3.754 m (12.316 ft). Có tất cả 18 ngọn núi cao trên 3.000 m (9.800 ft). Phía đông của đảo là khu đồng bằng Canterbury, còn bờ phía tây nổi tiếng về bờ biển gồ ghề, với nhiều rừng cây và các sông băng Fox, sông băng Franz Josef.

Các vùng hành chính

 Nelson
 Otago
 Canterbury
 Marlborough
 West Coast
 Southland

Các thành phố

 Akaroa
 Alexandra
 Ashburton
 Blenheim
 Christchurch
 Dunedin
 Invercargill
 Greymouth
 Hokitika
 Kaikoura
 Mosgiel
 Methven
 Murchison
 Nelson
 Oamaru
 Omarama
 Picton
 Queenstown
 Te Anau
 Timaru
 Waikouaiti
 Waimate
 Wanaka
 Westport

Kinh tế
Kinh tế chính của đảo là công nghiệp, nông nghiệp, khai thác mỏ, xây dựng, điện lực. GDP năm 2003 của đảo được ước tính là 27,8 tỷ US dollars .

Du lịch

 Các điểm du lịch chính của đảo là:
 Nelson và Tasman District
 Marlborough
 West Coast
 Kaikoura
 Hanmer Springs
 Christchurch và Canterbury
 Dunedin
 Southland Region và Stewart Island/Rakiura
 Queenstown, Wanaka và Central Otago
 Fiordland

Các nơi nghỉ và trượt tuyết

Nelson Lakes
 Rainbow
 Mount Robert

Canterbury
 Fox Peak (club skifield)
 Hanmer Springs Ski Area (club skifield)
 Mount Lyford
 Mount Potts (heliskiing and snowcatting only)
 Mount Hutt
 Mount Dobson
 Ohau
 Porter Heights
 Tasman Glacier (Heliski)
 Temple Basin (club skifield)
 Craigieburn Range
 Broken River (club skifield)
 Craigieburn Valley (club skifield)
 Mount Cheeseman (club skifield)
 Mount Olympus (club skifield)

Otago
 Coronet Peak
 Invincible Snowfields (helicopter access only)
 The Remarkables
 Round Hill
 Around Wanaka
 Cardrona Alpine Resort
 Treble Cone
 Snow Park
 Snow Farm (cross-country skiing only)

Các cảng
 Các cảng Container: Lyttelton (Christchurch), Port Chalmers (Dunedin)
 Các cảng khác: Nelson, Picton, Westport, Greymouth, Timaru, Bluff, Akaroa, Otago Harbour, Half Moon Bay (Stewart Island/Rakiura), Milford Sound.
 Cảng vùng nước ngọt: Queenstown và Kingston (Lake Wakatipu), Te Anau và Manapouri (Lake Manapouri)

Các sân bay

Các vườn quốc gia
 Vườn quốc gia Abel Tasman
 Vườn quốc gia Aoraki/Mount Cook
 Vườn quốc gia Fiordland
 Vườn quốc gia Kahurangi
 Vườn quốc gia Mount Aspiring
 Vườn quốc gia Nelson Lakes
 Vườn quốc gia Paparoa
 Vườn quốc gia Rakiura
 Vườn quốc gia Westland

Các khu bảo tồn và vườn khác:
 Hakatere Conservation Park

Các điểm địa lý nổi bật

 Arthur's Pass
 Banks Peninsula
 Catlins
 Doubtful Sound
 Farewell Spit
 Haast Pass
 Mackenzie Basin
 Marlborough Sounds
 Milford Sound
 Southern Alps
 Slope Point

Các sông băng:
 Fox Glacier
 Franz Josef Glacier
Sông:
 Hokitika River

Nơi quay phim
Nhiều phim đã được quay tại Đảo Nam, trong đó cóc phim Lord of the Rings của đạo diễn Peter Jackson và phim The Chronicles of Narnia: The Lion, The Witch, and the Wardrobe của đạo diễn Andrew Adamson, năm 2005.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 South Island Road Map

Đảo New Zealand


title: HMS Nelson (28)

text:
HMS Nelson (28) là một trong số hai chiếc thiết giáp hạm thuộc lớp Nelson được chế tạo cho Hải quân Hoàng gia Anh Quốc giữa hai cuộc thế chiến. Tên của nó được đặt nhằm tôn vinh Đô đốc Sir Horation Nelson, người chiến thắng trong Trận Trafalgar. Lớp Nelson mang nhiều điểm độc đáo trong lịch sử chế tạo thiết giáp hạm Anh Quốc, là những chiếc duy nhất mang dàn pháo chính 406 mm (16 inch), và cũng là những chiếc duy nhất có toàn bộ pháo chính được bố trí phía trước cấu trúc thượng tầng. Đây là do những giới hạn của Hiệp ước hải quân Washington. Được đưa vào hoạt động năm 1930, Nelson đã phục vụ rộng rãi tại Đại Tây Dương, Địa Trung Hải và Ấn Độ Dương trong suốt Chiến tranh Thế giới thứ hai. Nó được cho ngừng hoạt động không lâu sau khi chiến tranh kết thúc và bị tháo dỡ vào năm 1949.

Do hình dáng khá khác thường, HMS Nelson bị người của Hải quân Hoàng gia đặt cái tên lóng châm biếm Nelsol – những vấn đề trong khi cơ động và kiểu dáng chỉ có một ống khói duy nhất gợi nhớ những chiếc tàu chở dầu, nhất là một loạt các tàu chở dầu hạm đội được chế tạo trong Chiến tranh Thế giới thứ nhất mang những cái tên tận cùng bằng "ol".

Thiết kế và chế tạo

Thiết kế
Được chế tạo dưới những sự kiềm chế của Hiệp ước Hải quân Washington năm 1922, Anh Quốc được phép chế tạo thêm hai thiết giáp hạm mới trang bị cỡ pháo 406 mm (16 inch). Thiết kế dự định có một dàn pháo chính 406 mm (16 inch) nhằm theo kịp hỏa lực của lớp Colorado của Hoa Kỳ và lớp Nagato của Nhật Bản trên một con tàu có một trọng lượng rẽ nước không vượt quá 35.000 tấn. Thừa hưởng một số đặc tính thiết kế của lớp tàu chiến-tuần dương G3, mọi khẩu pháo chính 406 mm (16 inch) trên ba tháp pháo đều được bố trí phía trước, tốc độ tối đa của con tàu bị giảm bớt và vỏ giáp tối đa chỉ giới hạn cho những khu vực sống còn.

Ngay cả với những hạn chế trong thiết kế gò bó các nhà thiết kế bởi Hiệp ước, Rodney và Nelson được xem là những thiết giáp hạm mạnh mẽ nhất từng nổi trên mặt nước cho đến khi thế hệ mới các tàu chiến toàn súng lớn được hạ thủy vào năm 1936.

Chế tạo
Nelson được đặt lườn vào ngày 28 tháng 12 năm 1922, cùng ngày với con tàu chị em Rodney, và được đóng tại Newcastle bởi hãng Armstrong-Whitworth. Nó được hạ thủy vào tháng 9 năm 1925, được đưa ra hoạt động vào tháng 8 năm 1927 và được gia nhập tiếp tục bởi tàu chị em Rodney do Cammell Laird chế tạo vào tháng 11. Phí tổn chế tạo của Nelson là 7,5 triệu Bảng Anh có sử dụng một phần vật liệu vốn được chuẩn bị cho hai chiếc tàu chiến-tuần dương HMS Anson và Howe bị hủy bỏ, dự định sẽ là tàu chị em với chiếc HMS Hood.

Lịch sử hoạt động
Nelson là soái hạm của Hạm đội Nhà vào lúc được đưa vào hoạt động. Năm 1931, thủy thủ trên cả Nelson lẫn Rodney đều đã tham gia cùng thủy thủ trên các tàu chiến khác trong cuộc cuộc binh biến Invergordon. Ngày 12 tháng 1 năm 1934 nó bị mắc cạn tại bãi ngầm Hamilton ngay phía ngoài Portsmouth, khi nó chuẩn bị tham gia cùng hạm đội Nhà đi đến Tây Ấn.

Nelson được cải tiến đôi chút trong những năm 1930 và đang trong thành phần của Hạm đội Nhà khi Chiến tranh Thế giới thứ hai nổ ra vào tháng 9 năm 1939. Trong các ngày 25 và 26 tháng 9 nó đảm trách vai trò hộ tống trong các hoạt động trục vớt và cứu hộ tàu ngầm HMS Spearfish. Nelson được bố trí đến Bắc Hải vào tháng 10 đối phóng một đội hình các tàu tuần dương và tàu khu trục Đức, tất cả chúng đều dễ dàng lẩn tránh nó. Vào ngày 30 tháng 10, nó bị tàu ngầm Đức U-56 tấn công gần quần đảo Orkney, bị đánh trúng 3 quả ngư lôi, nhưng không có quả nào phát nổ. Sau đó nó lại bị bỏ rơi trong một cuộc săn đuổi vô vọng các tàu chiến-tuần dương Đức. Vào tháng 12 năm 1939 nó trúng phải một quả thủy lôi được rải bởi tàu ngầm U-31 ngoài khơi bờ biển Scotland và phải vào ụ tàu để sửa chữa cho đến tháng 8 năm 1940.

Khi quay trở lại hoạt động, Nelson đi đến Rosyth đề phòng việc Anh Quốc bị tấn công rồi sau đó được bố trí đến eo biển Anh Quốc. Từ tháng 4 đến tháng 6 năm 1941 nó đảm nhiệm việc hộ tống các đoàn tàu vận tải tại Đại Tây Dương. Vào cuối tháng 5 nó có mặt tại Freetown và được lệnh đi đến Gibraltar sẵn sàng để tham gia vào việc truy đuổi thiết giáp hạm Đức Bismarck.

Vào tháng 6 năm 1941, Nelson, lúc này đang ở Gibraltar, được phân về Lực lượng H để hoạt động tại Địa Trung Hải trong vai trò hộ tống. Ngày 27 tháng 9 năm 1941, nó bị hư hại nặng trong một cuộc tấn công bằng ngư lôi của máy bay thuộc Hải quân Ý và bị buộc phải quay về Anh để sửa chữa cho đến tận tháng 5 năm 1942. Nó quay trở lại chiến trường Địa Trung Hải như là soái hạm của Lức lượng H vào tháng 8 năm 1942, đảm nhiệm vai trò hộ tống cho các đoàn tàu vận tải cung cấp hàng tiếp liệu đến Malta. Nó hỗ trợ cho Chiến dịch Torch nhằm đổ bộ lực lượng Đồng Minh lên Bắc Phi chung quanh Algérie vào tháng 11 năm 1942, cho cuộc đổ bộ lên Sicilia vào tháng 7 năm 1943, và bắn pháo bờ biển hỗ trợ các hoạt động tại Salerno vào tháng 9 năm 1943. Văn kiện về việc Ý ngừng bắn đã được ký kết giữa Tướng Dwight D. Eisenhower và Thống chế Pietro Badoglio bên trên chiếc Nelson vào ngày 29 tháng 9 năm 1943.

Nelson quay trở về Anh cho một đợt tái trang bị vào tháng 11 năm 1943 bao gồm việc bổ sung rộng rãi hệ thống hỏa lực phòng không. Khi quay trở lại hoạt động, nó tham gia hỗ trợ cho cuộc Đổ bộ Normandy; nhưng sau khi trúng phải hai quả thủy lôi vào ngày 18 tháng 6 năm 1944, Nelson được gửi đến xưởng hải quân Philadelphia tại Pennsylvania, Hoa Kỳ để sửa chữa. Nó quay trở lại Anh vào tháng 1 năm 1945 rồi sau đó được bố trí đến Ấn Đô Dương, đi đến Colombo vào tháng 7. Nó hoạt động tại khu vực chung quanh bán đảo Malaysia trong khoảng ba tháng, cho đến khi lực lượng Nhật Bản còn lại tại đây chính thức đầu hàng bên trên nó tại George Town, Penang vào ngày 2 tháng 9 năm 1945.

Nelson quay trở về nhà vào tháng 11 năm 1945, trở thành soái hạm cho hạm đội Nhà cho đến khi được chuyển thành một tàu huấn luyện vào tháng 7 năm 1946 rồi được ngưng hoạt động vào tháng 2 năm 1948. Trong vài tháng, nó được sử dụng như một tàu mục tiêu để thực tập ném bom trước khi bị tháo dỡ vào ngày 15 tháng 3 năm 1949 tại Inverkeithing.

Xem thêm

Tham khảo

Chú thích

Thư mục
 Siegfried Breyer, Battleships and Battlecruisers 1905-1970 (Doubleday and Company; Garden City, New York, 1973) (originally published in German as Schlachtschiffe und Schlachtkreuzer 1905-1970, J.F. Lehmanns, Verlag, Munchen, 1970). Contains various line drawings of the ship in various configurations.
 Robert Gardiner, ed., Conway’s All the World’s Fighting Ships 1922 – 1946 (Conway Maritime Press, London, 1980)
Service History at Naval-history.net

Liên kết ngoài
Royal Navy History, HMS Nelson, Institute of Naval History
Maritimequest HMS Nelson Photo Gallery
Battleships-Cruisers.co.uk
HMS Nelson website

Lớp thiết giáp hạm Nelson
Thiết giáp hạm của Hải quân Hoàng gia Anh
Thiết giáp hạm trong Thế Chiến II
Trận Normandy


title: Agdistis symmetrica

text:
Agdistis symmetrica là một loài bướm đêm thuộc họ Pterophoridae. Nó được tìm thấy ở Malta và Tunisia.

Sải cánh dài khoảng 20 mm.

Chú thích

Tham khảo

Agdistis


title: Apospasta

text:
Apospasta là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Các loài
 Apospasta aethalopa Fletcher, 1961
 Apospasta albirenalis (Laporte, 1974)
 Apospasta ancillottoi Berio, 1978
 Apospasta cailloisi Laporte, 1984
 Apospasta claudicans (Guenée, 1852)
 Apospasta deprivata (Prout, 1927)
 Apospasta diffusa (Laporte, 1974)
 Apospasta dipterigidia (Hampson, 1902)
 Apospasta erici Laporte, 1984
 Apospasta eriopygioides (Aurivillius, 1910)
 Apospasta fuscirufa (Hampson, 1905)
 Apospasta incongrua (Laporte, 1974)
 Apospasta intricata (Saalmüller, 1891)
 Apospasta iodea (Rothschild, 1920)
 Apospasta jacksoni Fletcher, 1961
 Apospasta kennedyi Fletcher, 1961
 Apospasta luminosa (Wileman & South, 1920)
 Apospasta maryamae Laporte, 1984
 Apospasta montana (Aurivillius, 1910)
 Apospasta niger Laporte, 1984
 Apospasta nigerrima (Laporte, 1973)
 Apospasta nyei (Holloway, 1976)
 Apospasta pannosa (Moore, 1881)
 Apospasta rantaizanensis (Wileman, 1915)
 Apospasta rhodina Fletcher, 1961
 Apospasta rougeoti (Laporte, 1974)
 Apospasta rubiana (Guenée, 1862)
 Apospasta ruffoi Berio, 1978
 Apospasta sabulosa Fletcher, 1959
 Apospasta sikkima (Moore, 1882)
 Apospasta stigma (Joicey & Talbot, 1915)
 Apospasta synclera Fletcher, 1961
 Apospasta townsendi Fletcher, 1961
 Apospasta venata (Hampson, 1905)
 Apospasta verini (Viette, 1981)

Tham khảo

 Apospasta at funet.fi
 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Hadeninae