title: Bellancourt

text:
Bellancourt là một xã ở tỉnh Somme, vùng Hauts-de-France, Pháp.

Địa lý
Thị trấn này tọa lạc on the N1, khoảng 3 dặm Anh về phía đông nam của Abbeville.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Somme

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Bellancourt trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
 Bellancourt sur le site de l'Insee
 Bellancourt sur le site du Quid
 Localisation de Bellancourt sur une carte de France et communes limitrophes

equivalent article from the French Wikipedia, consulted on January 21st, 2008.''

Xã của Somme


title: Deloneura immaculata

text:
Deloneura immaculata là một loài bướm ngày trong họ Lycaenidae. Nó là loài đặc hữu của khu vực rừng rậm của sông Mbashe ở East Cape , Nam Phi. Nó được cho là đã tuyệt chủng, nhưng vẫn có thể tồn tại.

Tham khảo

Nguồn
 World Conservation Monitoring Centre 1996. Deloneura immaculata. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 31 tháng 7 năm 2007.

Deloneura


title: Chiloglanis bifurcus

text:
Chiloglanis bifurcus là một loài cá thuộc họ Mochokidae. Nó là loài đặc hữu của Nam Phi.

Chú thích

Tham khảo

B
Động vật Mozambique
Động vật Eswatini
Cá châu Phi
Cá Nam Phi
Động vật được mô tả năm 1969
Cá nước ngọt châu Phi


title: Salman Rushdie

text:
Sir Ahmed Salman Rushdie  (sinh ngày 19 tháng 6 năm 1947)là một tiểu thuyết gia người Anh gốc Ấn. Tác phẩm của ông thường kết hợp yếu tố hiện thực huyền ảo và lịch sử viẽn tưởng, với chủ đề về mối liên hệ và sự di cư giữa thế giới phương Đông và thế giới phương Tây. Các câu chuyện thường lấy bối cảnh ở tiểu lục địa Ấn Độ. Cuốn tiểu thuyết thứ hai của Rushdie, Những đứa con của nửa đêm (1981) đã thắng Giải Booker vào năm 1981 và được nhận xét là "cuốn tiểu thuyết hay nhất trong số những tác phẩm đoạt giải".

Sau cuốn tiểu thuyết thứ tư của ông, Những vần thơ của quỷ Satan (1988), Rushdie trở thành mục tiêu của một vài vụ ám sát và đe dọa tính mạng, bao gồm cả việc Ruhollah Khomeini ra sắc lệnh Fatwa cho tín đồ Hồi giáo trên toàn thế giới truy nã ông tử hình. Nhiều vụ giết người và đánh bom cũng bị gây ra bởi những kẻ cực đoan coi cuốn sách là một động lực, và từ đó một cuộc tranh luận về kiểm duyệt và bạo lực với động cơ tôn giáo đã nổ ra. Vào năm 2022, trong một sự kiện ở Chautauqua, New York, một người đàn ông đa nhảy lên sân khấu, nơi Rushdie đang chuẩn bị có một buổi thuyết trình và đâm ông.

Vào năm 1983, Rushdie được bầu làm thành viên của Hội Hoàng gia Văn học. Ông được trao danh hiệu  của Pháp vào năm 1999. Rushdie được phong tước hiệp sĩ vào năm 2007 vì những cống hiến cho văn học. Vào năm 2008, tờ The Times đã xếp hạng ông thứ 13 trong số 50 nhà văn Anh quốc kể từ năm 1945. Từ năm 2000, Rushdie bắt đầu sinh sống ở Hoa Kỳ. Ông được vinh danh là Nhà văn Xuất sắc tại Học viện Báo chí Arthur L. Carter thuộc Đại học New York vào năm 2015. Trước đó, ông giảng dạy tại Đại học Emory. Ông được bầu vào Học viện Nghệ thuật và Văn chương Hoa Kỳ. Vào năm 2012, ông xuất bản quyển Joseph Anton: Một hồi ức, kể về cuộc đời ông và những sự kiện xảy ra sau khi tác phẩm Những vần thơ của Quỷ Satan ra đời. Rushdie được tờ Times bình chọn một trong 100 người có ảnh hưởng nhất thế giới vào Tháng 4 năm 2023.

Tác phẩm

Các tác phẩm
 Grimus (1975), tiểu thuyết
 Midnight's Children (Những đứa trẻ lúc nửa đêm) (1981), tiểu thuyết
 Shame (Sự ô nhục) (1983), tiểu thuyết
 The Jaguar Smile: A Nicaraguan Journey (Nụ cười của Jaguar: Hành trình Nicaragua) (1987), du kí
 The Satanic Verses (Những vần thơ của quỷ Satan) (1988), tiểu thuyết
 Haroun and the Sea of Stories (1990), truyện thiếu nhi
 Imaginary Homelands: Essays and Criticism, 1981–1991 (1992), tập tiểu luận - phê bình
 East, West (Đông,Tây) (1994), tập truyện ngắn
 The Prophet's Hair (Sợi tóc của nhà tiên tri) (1995), tiểu thuyết
 The Moor's Last Sigh (Tiếng thở dài của Moor) (1995), tiểu thuyết
 The Ground Beneath Her Feet (1999), tiểu thuyết
 Fury (Cuồng nộ) (2001), tiểu thuyết
 Step Across This Line: Collected Nonfiction 1992–2002 (2002), tuyển tập ghi chép
 The East is Blue (2004), tiểu luận
 Shalimar the Clown (2005), tiểu thuyết
 The Enchanstress of Florence (2008), tiểu thuyết
 Luka and the Fire of Life (2010), truyện thiếu nhi
 Joseph Anton: A Memoir (Joseph Anton: Hồi ức) (2012), tự truyện
 Two Years Eight Months and Twenty-Eight Nights (Hai năm tám tháng và hai mưới tám đên) (2015), tiểu thuyết
 The Golden House (Nhà Golden) (2017), tiểu thuyết.

Các bản dịch tiếng Việt
 Haroun và biển truyện, Nham Hoa dịch, Nhà xuất bản Văn học và Công ty cổ phần Văn hóa và Truyền thông Nhã Nam, 2010.
 Nàng phù thủy thành Florence, Nguyễn Thị Hiền Thảo dịch, Nhà xuất bản Hội nhà văn và Công ty cổ phần Văn hóa và Truyền thông Nhã Nam, 2013.
 Những đứa con của nửa đêm, Nham Hoa dịch, Nhà xuất bản Văn học và Công ty cổ phần Văn hóa và Truyền thông Nhã Nam, 2014.
 Nhà Golden, Đăng Thư dịch, Nhà xuất bản Hội nhà văn và Công ty cổ phần Sách Tao Đàn, 2018.

Tham khảo

Rushdie, Salman
Rushdie, Salman
Rushdie, Salman
Rushdie, Salman
Nhân vật còn sống
Tác giả giành giải Man Booker
Người Vương quốc Liên hiệp Anh theo chủ nghĩa nữ giới
Nhà phê bình Hồi giáo
Nhà văn hiện thực huyền ảo

Tiểu thuyết gia Mỹ thế kỷ 21


title: Chaudenay-la-Ville

text:
Chaudenay-la-Ville  là một xã ở tỉnh Côte-d’Or trong vùng Bourgogne, phía đông nước Pháp. Khu vực này có độ cao trung bình 400 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Chaudenaylaville


title: Shorea quadrinervis

text:
Shorea quadrinervis (tiếng Anh thường gọi là Light Red Meranti) là một loài thực vật thuộc họ Dipterocarpaceae. Đây là loài đặc hữu của Malaysia. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Ashton, P. 1998. Shorea quadrinervis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Malaysia
quadrinervis


title: Quận Hardin, Ohio

text:
Quận Hardin là một quận thuộc tiểu bang Ohio, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở Kenton. Quận được thành lập vào năm 1820 và sau đó được tổ chức vào năm 1833.Dân số theo điều tra năm 2020 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là 30.696 người.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận này có diện tích 1220 km2, trong đó có 0,52 km2 là diện tích mặt nước.

Các quận giáp ranh

 Quận Hancock (phía bắc)
 Quận Wyandot (đông bắc)
 Quận Marion (phía đông)
 Quận Union (đông nam)
 Quận Logan (phía nam)
 Quận Auglaize (tây nam)
 Quận Allen (tây bắc)

Thông tin nhân khẩu

Điều tra dân số năm 2000
Tại cuộc điều tra dân số năm 2000, có 31.945 người, 11.963 hộ gia đình và 8.134 gia đình sống trong quận. Mật độ dân số là 68 người trên một dặm vuông (26 / km 2 ). Có 12.907 căn nhà ở với mật độ trung bình là 27 căn trên một dặm vuông (11 / km 2 ). Thành phần chủng tộc của quận là 97,54% da trắng , 0,70% da đen hoặc người Mỹ gốc Phi , 0,25% người Mỹ bản địa , 0,43% người châu Á , 0,23% từ các chủng tộc khác và 0,85% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. 0,78% dân số là người gốc Tây Ban Nha hoặc La tinh thuộc bất kỳ chủng tộc nào. 96,9% người dân sử dụng Tiếng Anh và 1,4% tiếng Đức làm ngôn ngữ thứ nhất của họ.

Có 11.963 hộ gia đình, trong đó 31,40% có trẻ em dưới 18 tuổi sống cùng, 55,00% là các cặp vợ chồng sống chung, 8,90% có chủ hộ là nữ không có chồng và 32,00% là những người không có gia đình. 26,50% tổng số hộ gia đình đã được tạo thành từ các cá nhân, và 10,80% có người sống một mình 65 tuổi trở lên. Quy mô hộ trung bình là 2,51 và quy mô gia đình trung bình là 3,03.

24,30% dân số dưới 18 tuổi, 15,40% từ 18 đến 24, 26,00% từ 25 đến 44, 21,30% từ 45 đến 64 và 12,90% từ 65 tuổi trở lên. Tuổi trung bình là 33 tuổi. Đối với mỗi 100 nữ có 95,90 nam giới. Cứ mỗi 100 nữ 18 tuổi trở lên là có 92,70 nam giới.

Thu nhập hộ gia đình trung bình là 34.440 đô la và thu nhập gia đình trung bình là 42.395 đô la. Nam giới có thu nhập trung bình là $ 33.393 so với $ 21.695 của nữ giới. Thu nhập bình quân đầu người của quận là 16.200 đô la. Khoảng 8,90% gia đình và 13,20% dân số dưới mức nghèo khổ , bao gồm 15,20% những người dưới 18 tuổi và 11,90% những người 65 tuổi trở lên.

Điều tra dân số năm 2010
Theo Điều tra Dân số Hoa Kỳ năm 2010, có 32.058 người, 11.762 hộ gia đình và 7.950 gia đình sống trong quận. Mật độ dân số là 68,1 người trên một dặm vuông (26,3 / km 2 ). Có 13.100 đơn vị nhà ở với mật độ trung bình 27,8 trên dặm vuông (10,7 / km 2 ). Thành phần chủng tộc của quận là 96,7% người da trắng, 0,8% người da đen hoặc người Mỹ gốc Phi, 0,6% người châu Á, 0,2% người Mỹ da đỏ, 0,5% từ các chủng tộc khác và 1,3% từ hai chủng tộc trở lên. Những người gốc Tây Ban Nha hoặc La tinh chiếm 1,3% dân số.  Về tổ tiên, 33,0% là người Đức , 15,1% là người Ailen , 13,2% là người Mỹ, và 9,6% là người Anh .

Trong số 11.762 hộ gia đình, 32,3% có trẻ em dưới 18 tuổi sống cùng, 52,4% là các cặp vợ chồng sống chung, 10,1% có chủ hộ là nữ không có chồng, 32,4% là những người không có gia đình và 26,7% của tất cả các hộ gia đình. được tạo thành từ các cá nhân. Quy mô hộ trung bình là 2,53 và quy mô gia đình trung bình là 3,05. Độ tuổi trung bình là 34,7 tuổi.

Thu nhập trung bình cho một hộ gia đình trong quận là $ 41,343 và thu nhập trung bình cho một gia đình là $ 55,274. Nam giới có thu nhập trung bình là $ 41.191 so với $ 32.313 đối với nữ giới. Thu nhập bình quân đầu người của quận là 19.100 đô la. Khoảng 9,6% gia đình và 16,2% dân số ở dưới mức nghèo khổ , bao gồm 18,5% những người dưới 18 tuổi và 6,0% những người từ 65 tuổi trở lên.

Chính trị
Quận Hardin ủng hộ Đảng Cộng Hòa trong các cuộc Bầu cử Tổng thống Hoa Kỳ. Lyndon B.Johnson là đảng viên Đảng Dân chủ duy nhất giành chiến thắng tại quận Hardin trong cuộc Bầu cử Tổng thống Hoa Kỳ năm 1964.

Tham khảo

Quận của Ohio


title: Corymbitodes takabai

text:
Corymbitodes takabai là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Kishii miêu tả khoa học năm 2004.

Chú thích

Tham khảo

Corymbitodes


title: Monolepta trochanterina

text:
Monolepta trochanterina là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Mohamedsaid miêu tả khoa học năm 1997.

Chú thích

Tham khảo

Monolepta


title: Stigmella ceanothi

text:
Stigmella ceanothi là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được tìm thấy ở California.

Sải cánh dài 3.2-6.6 mm. Con trưởng thành bay vào tháng 3, mid-April, mid-May và tháng 9. There are two và possibly three generations per year.

Ấu trùng ăn Ceanothus divaricatus. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Nepticulidae of North America
A taxonomic revision of the North American species of Stigmella (Lepidoptera: Nepticulidae)

C


title: Chevresis-Monceau

text:
Chevresis-Monceau là một xã ở tỉnh Aisne, vùng Hauts-de-France thuộc miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aisne

Tham khảo

Chevresismonceau


title: Thủy Địa Tỷ

text:
Quẻ Thủy Địa Tỷ (đồ hình::::|:) còn gọi là quẻ Tỷ (比 bỉ), là quẻ thứ 08 trong Kinh Dịch.
Nội quái là ☷ (::: 坤 kún) Khôn hay Đất (地).
Ngoại quái là ☵ (:|: 坎 kản) Khảm hay Nước (水).

Văn Vương ghi thoán từ: Tỷ cát. Nguyên phệ, nguyên vĩnh trinh, vô cữu. Bất ninh phương lai, hậu phu hung (比吉. 原筮, 元永貞, 无咎. 不寧方來, 後夫凶).

Chu Công viết hào từ:
Sơ lục: Hữu phu tỷ chi, vô cữu. Hữu phu doanh phẫu, chung lai hữu tha cát.
Lục nhị: Tỷ chi tự nội, trinh cát.
Lục tam: Tỷ chi phỉ nhân.
Lục tứ: Ngoại tỷ chi, trinh cát.
Cửu ngũ: Hiển tỷ, vương dụng tam khu.
Thượng lục: Tỷ chi vô thủ, hung.

Giải nghĩa: Tư dã. Chọn lọc. Thân liền, gạn lọc, mật thiết, tư hữu riêng, trưởng đoàn, trưởng toán, chọn lựa. Khứ xàm nhiệm hiền chi tượng: bỏ nịnh dụng trung.

Tham khảo

Quẻ Kinh Dịch
Kinh Dịch


title: Phù Dư (nước)

text:
Buyeo (Bu-Ô) hay Phù Dư là một vương quốc cổ của người Triều Tiên tồn tại từ thế kỷ 2 trước công nguyên đến năm 494 ở miền Bắc bán đảo Triều Tiên và miền Nam Mãn Châu ngày nay. Năm 86 TCN, Dongbuyeo (Đông Phù Dư) được tách riêng ra khỏi Buyeo. Trước đó Buyeo cũ được gọi là Bukbuyeo (Bắc Phù Dư), và được đổi thành Jolbon.

Baekje vào năm 538 tự đổi tên thành Nambuyeo (Nam Phù Dư).

Dân cư
Vào khoảng năm 238 TCN đến năm 494 CN, người Phù Dư này đã xây dựng được những nhà nước của mình ở vùng Mãn Châu. Nước này rộng khoảng 2 ngàn dặm (mỗi dặm thời Tam Quốc khoảng 450 m), ở phía Bắc Vạn Lý Trường Thành, giáp với Cao Câu Ly ở phía Nam, Tiên Ti ở phía Tây, Ấp Lâu ở phía Đông.

Theo sử liệu Trung Quốc, người Phù Dư là dân tộc du mục, tính cách hòa bình, chân thành, thích ca múa uống rượu. Nước của người Phù Dư nằm trong quận Huyền Thố (Hyeon-To) thời Tiền Hán. Đến thời Tam Quốc thì thuộc khu vực cai trị của họ Công Tôn (Liêu Đông). Nước này sau đó bị người Tiên Ti tấn công, rồi bị diệt vong bởi tay người Vật Cát. Tuy nhiên, Bắc Phù Dư với tên gọi Đậu Mạc Lâu Quốc vẫn còn tồn tại đến tận thời Đường. Theo Nguỵ thư, tiếng của người Đậu Mạc Lâu Quốc không giống tiếng của người Vật Cát, mà giống tiếng của người Khiết Đan.

Nếu xét tộc người Phù Dư theo nghĩa rộng bao gồm cả người Ốc Trở, Uế, Cao Câu Ly, thì lãnh địa của người Phù Dư không chỉ giới hạn ở Mãn Châu mà còn vươn tới vùng Tây Bắc bán đảo Triều Tiên. Bách Tế cũng có thể là một quốc gia của người Phù Dư. Năm 538, Bách Tế sau khi dời đô đã đổi quốc hiệu thành Nam Phù Dư. Các vua của Bách Tế cũng mang họ của người Phù Dư.

Tham khảo

Lịch sử Cát Lâm
Cựu quốc gia trong lịch sử Triều Tiên
Lịch sử Mãn Châu


title: Sandarville

text:
Sandarville  là một xã thuộc tỉnh Eure-et-Loir trong vùng Centre-Val de Loire ở bắc trung bộ nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 170 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Liên kết ngoài
View on Wikimapia

Xã của Eure-et-Loir


title: Cuffies

text:
Cuffies  là một xã ở tỉnh Aisne, vùng Hauts-de-France thuộc miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aisne

Tham khảo

Xã của Aisne


title: Kyansittha

text:
Kyansittha (tiếng Myanmar: ကျန်စစ်သား, phiên âm quốc tế: [tɕàɴsɪʔθá]; còn viết: Kyanzittha; 1041–1113) là một vị vua nhà Pagan, Myanmar, trị vì từ năm 1084 đến năm 1113. Ông là một trong những vị vua Myanmar vĩ đại nhất. Ông đã tiếp nối Vua Anawrahta tiến hành các cải cách xã hội, kinh tế và văn hóa. Myanmar dưới sự cai trị của ông đã trở thành một cường quốc. Văn hóa và ngôn ngữ Myanmar tiếp tục xây dựng được nền tảng vững chắc.

Trước khi làm vua, Kyansittha là một vị tướng tài của Anawrahta. Ông hai lần bị đi đầy do có quan hệ tình cảm với Hoàng hậu Manisanda. Khi Vua Sawlu bị quân nổi dậy người Môn giết chết, Kyansittha đã kế vị.

Là một người yêu văn hóa Môn, ông đã theo đuổi một chính sách đoàn kết với người Môn ở miền nam Myanmar, và góp phần khiến cho cả triều đình Myanmar nói chung cũng hâm mộ ngôn ngữ và văn hóa Môn. Chính vào thời ông cai trị, các phong cách văn hóa của người Miến, người Môn, và Phật giáo đã hòa trộn thành truyền thống văn hóa Myanmar và bắt đầu đạt đến mức độ chín muồi. Các ghi chép bằng tiếng Miến bắt đầu được sử dụng cùng với văn tự Pyu, Môn, và Pali. Một thời kỳ thanh bình và thịnh trị kéo dài khiến cho Myanmar trở nên giàu có, nông nghiệp và thương mại phát triển, và các đền đài lớn đã bắt đầu được xây dựng. Kyansittha đã hoàn thành việc xây dựng chùa Shwezigon mà Vua Anawrahta còn làm dở, và cho xây chùa Ananda. Kinh đô Pagan (thành phố Bagan ngày nay) của Myanmar thời đó trở thành một trung tâm Phật học lớn. Phật giáo Thượng tọa bộ tiếp tục xây dựng nền tảng vững vàng, trong khi các tông Ari, Đại thừa và Hindu tiếp tục phổ biến. Myanmar trở thành một đế quốc lớn ở Đông Nam Á lúc đó cùng với Đế quốc Khmer (Campuchia), được nhà Tống (Trung Quốc) và triều Chola (Ấn Độ) thừa nhận là một vương quốc độc lập.

Kyansittha được người dân Myanmar yêu mến và là chủ đề cho văn học và nghệ thuật của đất nước này.

Tham khảo

Vua Myanmar
Triều Pagan
Nhân vật quân sự Myanmar
Sinh năm 1030
Mất năm 1112


title: Lịch Gregorius

text:
Lịch Gregorius, hay lịch Gregory, còn gọi là Tây lịch, Công lịch, Dương lịch, là lịch được sử dụng ở hầu hết các nơi trên thế giới. Nó được đặt theo tên của Giáo hoàng Grêgôriô XIII, ông đã giới thiệu lịch này vào tháng 10 năm 1582.

Lịch này dùng năm nhuận để làm cho năm trung bình của nó dài 365,2425 ngày, xấp xỉ với năm nhiệt đới 365,2422 ngày được xác định bởi vòng quay của Trái Đất quanh Mặt trời. Quy tắc cho năm nhuận là:

 Năm nào chính xác chia hết cho bốn là năm nhuận, ngoại trừ những năm chia hết cho 100, nhưng những năm chẵn trăm này sẽ là năm nhuận nếu chúng chính xác chia hết cho 400. Ví dụ, những năm 1700, 1800 và 1900 không phải là năm nhuận, còn những năm 1600 và 2000 lại là năm nhuận.

Lịch này là một bản sửa đổi của lịch Julius và có hai khía cạnh khác biệt. Nó đã rút ngắn (lịch) trung bình của năm đi 0,0075 ngày để ngăn chặn sự trôi dạt của lịch đối với các điểm phân. Để đối phó với sự sai lệch kể từ khi lịch Julius được sửa, ngày lịch mới đã được nâng lên 10 ngày; Thứ năm ngày 4 tháng 10 năm 1582 được theo sau là thứ sáu ngày 15 tháng 10 năm 1582. Có sự liên tục trong chu kỳ các ngày trong tuần và kỷ nguyên lịch Anno Domini. Cuộc cải cách này cũng thay đổi chu kỳ âm lịch được Giáo hội sử dụng để tính ngày cho Lễ Phục sinh, khôi phục nó về thời gian trong năm như ban đầu được Giáo hội sơ khai cử hành. Kỷ nguyên lịch này có tên thế tục thay thế là "Kỷ nguyên chung".

Việc cải cách lịch này ban đầu đã được các nước Công giáo ở Châu Âu và các thuộc địa ở nước ngoài của họ áp dụng. Trong ba thế kỷ tiếp theo, các nước Tin lành và Chính thống giáo phương Đông cũng chuyển sang cái mà họ gọi là lịch Cải tiến, với Hy Lạp là quốc gia châu Âu cuối cùng áp dụng lịch vào năm 1923. Để chỉ định rõ ràng một ngày trong giai đoạn chuyển tiếp (hoặc trong các văn bản lịch sử), niên đại kép đôi khi được sử dụng để chỉ định ngày Kiểu cũ và Kiểu mới (viết tắt là OS và NS). Trong suốt thế kỷ 20, hầu hết các nước không phải phương Tây cũng áp dụng lịch, ít nhất là cho các mục đích dân sự.

Mô tả

Lịch Gregorius là lịch dương có 12 tháng, mỗi tháng 28-31 ngày. Một năm Gregorius thông thường bao gồm 365 ngày, nhưng trong một số năm nhất định được gọi là năm nhuận có một ngày nhuận được thêm vào tháng 2. Năm Gregorius được xác định bằng các số năm liên tiếp nhau. Ngày lịch được chỉ định đầy đủ theo năm (được đánh số theo kỷ nguyên lịch, trong trường hợp này là Anno Domini hoặc Thời đại chung), tháng (được xác định bằng tên hoặc số), và ngày trong tháng (được đánh số liên tục bắt đầu từ 1). Mặc dù năm dương lịch hiện chạy từ ngày 1 tháng 1 đến ngày 31 tháng 12, tại các thời điểm trước đó, các con số của năm dựa trên một điểm bắt đầu khác trong lịch (xem phần "đầu năm" bên dưới).

Trong lịch Julius, một năm nhuận xảy ra 4 năm một lần và ngày nhuận được thêm vào bằng cách nhân đôi ngày 24 tháng Hai. Cải cách lịch Gregorius đã bỏ qua ba ngày nhuận trong mỗi 400 năm và giữ nguyên ngày nhuận. Tuy nhiên, nó đã trở thành thông lệ trong thời kỳ hiện đại để đánh số ngày một cách tuần tự không có khoảng cách, và ngày 29 tháng 2 thường được coi là ngày nhuận. Trước khi sửa đổi Lịch La Mã năm 1969, Giáo hội Công giáo La Mã đã trì hoãn các ngày lễ tháng Hai sau ngày 23 một ngày trong những năm nhuận; Các thánh lễ được cử hành theo lịch trước đây vẫn phản ánh sự chậm trễ này.

Chu kỳ lịch lặp lại hoàn toàn sau mỗi 400 năm, tương đương với 146.097 ngày. Trong số 400 năm này, 303 là năm thông thường 365 ngày và 97 năm là năm nhuận gồm 366 ngày. Một năm dương lịch trung bình là  ngày = 365,2425 ngày, hoặc 365 ngày, 5 giờ, 49 phút và 12 giây.

Cải cách lịch Gregorius

Lịch Gregorius là một cuộc cải cách của lịch Julius. Nó được chính thức hóa bằng một tông sắc Inter gravissimas do Giáo hoàng Grêgôriô XIII thiết lập ngày 24 tháng 2 năm 1582, sau đó lịch được đặt tên theo vị giáo hoàng này. Động lực cho việc điều chỉnh là đưa ngày cử hành Lễ Phục sinh vào thời điểm trong năm mà lễ này được cử hành bởi Giáo hội sơ khai. Sai sót trong lịch Julius (giả định rằng có chính xác 365,25 ngày trong một năm) đã dẫn đến ngày điểm phân theo lịch trôi đi so với thực tế được quan sát, và do đó một lỗi đã được đưa vào tính toán ngày của lễ Phục sinh. Mặc dù một khuyến nghị của Công đồng Nicaea đầu tiên vào năm 325 quy định rằng tất cả các Ki tô hữu nên tổ chức Lễ Phục sinh vào cùng một ngày, nhưng phải mất gần 5 thế kỷ trước khi hầu như tất cả các Ki tô hữu đạt được mục tiêu đó bằng cách áp dụng các quy tắc của Giáo hội Alexandria (xem Lễ Phục sinh để biết các vấn đề phát sinh).

Bối cảnh
Vì ngày lễ Phục sinh dựa trên tính toán của ngày xuân phân (bán cầu bắc), Giáo hội Công giáo coi là không thể chấp nhận được sự khác biệt ngày càng tăng giữa ngày chính tắc của điểm phân và thực tế được quan sát. Lễ Phục sinh được tổ chức vào Chủ nhật sau ngày trăng tròn của Giáo hội vào hoặc sau ngày 21 tháng 3, được coi là gần đúng với ngày phân tháng 3. Các học giả châu Âu đã biết rõ về sự trôi dạt lịch từ đầu thời kỳ trung cổ.

Bêđa, viết vào thế kỷ 8, cho thấy rằng sai số tích lũy trong thời gian ông sống là hơn ba ngày. Roger Bacon trong khoảng năm 1200 ước tính chênh lệch là bảy hoặc tám ngày. Dante, viết c. 1300, nhận thức được sự cần thiết của một cuộc cải cách lịch. Nỗ lực đầu tiên để tiến tới một cuộc cải cách như vậy được Giáo hoàng Sixtus IV thực hiện, người vào năm 1475 đã mời Regiomontanus đến Vatican cho mục đích này. Tuy nhiên, dự án đã bị gián đoạn bởi cái chết của Regiomontanus ngay sau khi ông đến Rome. Sự gia tăng kiến thức thiên văn và độ chính xác của các quan sát vào cuối thế kỷ 15 khiến vấn đề này trở nên cấp bách hơn. Nhiều ấn phẩm trong những thập kỷ tiếp theo đã kêu gọi cải cách lịch, trong số đó có hai bài báo do Đại học Salamanca gửi tới Vatican vào năm 1515 và 1578, nhưng dự án đã không được tiếp tục cho đến những năm 1540, và chỉ được thực hiện dưới thời Giáo hoàng Grêgôriô XIII (r. 1572–1585).

Chuẩn bị
Năm 1545, Hội đồng Trent ủy quyền cho Giáo hoàng Phaolô III cải cách lịch, yêu cầu ngày xuân phân phải được khôi phục lại thành ngày mà nó đã tổ chức vào thời điểm của Công đồng Nicaea lần thứ nhất vào năm 325 và yêu cầu một sự thay đổi lịch được được thiết kế để ngăn chặn sự chênh lệch ngày trong tương lai. Điều này sẽ cho phép lên lịch chính xác và nhất quán hơn cho lễ Phục sinh.

Năm 1577, một Bản tổng hợp được gửi đến các nhà toán học chuyên nghiệp bên ngoài ủy ban cải cách để lấy ý kiến. Một số chuyên gia, bao gồm Giambattista Benedetti và Giuseppe Moleto, tin rằng Lễ Phục sinh nên được tính toán từ chuyển động thực của Mặt Trời và Mặt Trăng, thay vì sử dụng phương pháp bảng, nhưng những khuyến nghị này đã không được chấp nhận. Cải cách được thông qua là sự sửa đổi đề xuất của bác sĩ người Calabria Aloysius Lilius (hay Lilio).

Đề xuất của Lilius bao gồm việc giảm số năm nhuận trong bốn thế kỷ từ 100 xuống 97, bằng cách biến ba trong số bốn năm trung bình là phổ biến thay vì năm nhuận. Ông cũng đưa ra một kế hoạch thực tế và nguyên bản để điều chỉnh thời gian diễn ra của Mặt trăng khi tính toán ngày Lễ Phục sinh hàng năm, giải quyết một trở ngại lâu đời đối với việc cải cách lịch.

Bảng biểu thời cổ cung cấp kinh độ trung bình của Mặt trời. Nhà toán học người Đức Christopher Clavius, kiến trúc sư của lịch Gregorius, lưu ý rằng các bảng thống nhất không thống nhất về thời điểm Mặt trời đi qua điểm phân cực cũng như về độ dài của năm nhiệt đới trung bình. Tycho Brahe cũng nhận thấy sự khác biệt này. Quy tắc năm nhuận Gregorius (97 năm nhuận trong 400 năm) do Petrus Pitatus của Verona đưa ra vào năm 1560. Ông lưu ý rằng nó phù hợp với năm nhiệt đới của bảng Alfonsine và với năm nhiệt đới trung bình của Copernicus (De Revolutionutionibus) và Erasmus Reinhold (bảng Prutenic). Ba năm nhiệt đới trung bình trong các phép tính theo giới tính của người Babylon là thời gian vượt quá 365 ngày (theo cách chúng sẽ được trích xuất từ bảng kinh độ trung bình) là 0; 14,33,9,57 (Alfonsine), 0; 14,33,11, 12 (Copernicus) và 0; 14,33,9,24 (Reinhold). Trong ký hiệu thập phân, chúng tương ứng bằng 0,24254606, 0,24255185 và 0,24254352. Tất cả các giá trị đều giống nhau đến hai chữ số thập phân (0;14,33, bằng 0,2425 thập phân) và đây cũng là độ dài trung bình của năm Gregorius. Vì vậy, giải pháp của Pitatus sẽ được các nhà thiên văn học khen ngợi.

Đề xuất của Lilius có hai thành phần. Đầu tiên, ông đề xuất điều chỉnh độ dài của năm. Năm chí tuyến trung bình dài 365,24219 ngày. Một giá trị thường được sử dụng vào thời của Lilius, từ các bảng Alfonsine, là 365,2425463 ngày. Vì độ dài trung bình của một năm Julius là 365,25 ngày, nên năm Julius dài hơn gần 11 phút so với năm chí tuyến trung bình. Sự khác biệt dẫn đến sự chênh lệch khoảng ba ngày sau mỗi 400 năm. Đề xuất của Lilius dẫn đến một năm trung bình là 365,2425 ngày. Vào thời điểm Gregorius cải tổ, đã có 10 ngày trôi qua kể từ Hội đồng Nicaea, dẫn đến điểm xuân phân rơi vào ngày 10 hoặc 11 tháng 3 thay vì ngày cố định theo giáo hội là ngày 21 tháng 3, và nếu không được sửa đổi thì nó sẽ trôi đi xa hơn. Lilius đề xuất rằng sự trôi dạt 10 ngày nên được điều chỉnh bằng cách xóa ngày nhuận Julius trên mỗi lần trong số mười lần xuất hiện của nó trong khoảng thời gian bốn mươi năm, do đó tạo điều kiện cho điểm phân quay trở lại dần dần vào ngày 21 tháng 3.

Tác phẩm của Lilius đã được Christopher Clavius mở rộng trong một tập 800 trang được lập luận chặt chẽ. Sau đó ông bảo vệ công việc của mình và của Lilius trước những lời gièm pha. Ý kiến của Clavius là sự điều chỉnh nên diễn ra trong một động thái, và chính lời khuyên này đã thuyết phục được Grêgôriô.

Thành phần thứ hai bao gồm một ước tính sẽ cung cấp một lịch chính xác nhưng đơn giản, dựa trên quy tắc. Công thức của Lilius là một hiệu chỉnh trong 10 ngày để hoàn nguyên sự trôi dạt kể từ Hội đồng Nicaea, và việc áp đặt một ngày nhuận chỉ trong 97 năm vào 400 thay vì 1 năm trong 4. Quy tắc được đề xuất là các năm chia hết cho 100 sẽ chỉ là năm nhuận nếu chúng cũng chia hết cho 400.

Chu kỳ 19 năm được sử dụng cho âm lịch cũng được sửa lại một ngày sau mỗi 300 hoặc 400 năm (8 lần trong 2500 năm) cùng với việc sửa chữa cho những năm không còn là năm nhuận (tức là 1700, 1800, 1900, 2100, v.v. Trên thực tế, một phương pháp mới để tính toán ngày Lễ Phục sinh đã được giới thiệu.

Khi lịch mới được đưa vào sử dụng, lỗi tích lũy trong 13 thế kỷ kể từ Hội đồng Nicaea đã được sửa chữa bằng cách xóa đi 10 ngày. Ngày đầu tiên của lịch Julius là thứ Năm, ngày 4 tháng 10 năm 1582 được theo sau bởi ngày đầu tiên của lịch Gregory, thứ sáu, ngày 15 tháng 10 năm 1582 (chu kỳ các ngày trong tuần không bị ảnh hưởng).

Lịch Gregorius in lần đầu tiên

Một tháng sau khi ra quyết định cải tổ, giáo hoàng (với bản tóm tắt là ngày 3 tháng 4 năm 1582) đã trao cho một Antoni Lilio quyền độc quyền xuất bản lịch trong thời hạn mười năm. Lunario Novo secondo la nuova riforma low được in bởi Vincenzo Accolti, một trong những cuốn lịch đầu tiên được in ở Rome sau cuộc cải cách, ghi chú ở cuối rằng nó đã được ký với sự ủy quyền của Giáo hoàng và Lilio (Con licentia delli Superiori... et permissu Ant (onii) Lilij). Bản tóm tắt của Giáo hoàng bị thu hồi vào ngày 20 tháng 9 năm 1582, vì Antonio Lilio tỏ ra không thể đáp ứng kịp nhu cầu về các bản sao.

Áp dụng
Mặc dù cải cách của Grêgôriô đã được ban hành theo những hình thức trang trọng nhất dành cho Giáo hội, tông sắc của ông không có thẩm quyền ngoài Giáo hội Công giáo và Lãnh địa Giáo hoàng. Những thay đổi mà ông đề xuất là những thay đổi đối với lịch dân sự mà ông không có thẩm quyền. Họ yêu cầu các cơ quan dân sự ở mỗi quốc gia phải thông qua để có hiệu lực pháp lý.

Tông sắc Inter gravissimas đã trở thành luật của Giáo hội Công giáo vào năm 1582, nhưng nó không được các Giáo hội Tin lành, Giáo hội Chính thống giáo Đông phương, Giáo hội Chính thống giáo cổ Đông phương và một số giáo hội khác công nhận. Do đó, những ngày mà Lễ Phục sinh và các ngày lễ liên quan được cử hành bởi các Giáo hội Cơ đốc khác nhau là khác nhau.

Vào ngày 29 tháng 9 năm 1582, Philip II của Tây Ban Nha ra lệnh thay đổi từ lịch Julius sang lịch Gregorius. Điều này ảnh hưởng phần lớn đến Châu Âu theo Công giáo La Mã, vì lúc đó Philip là người cai trị Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha cũng như phần lớn nước Ý. Tại các vùng lãnh thổ này, cũng như trong Khối thịnh vượng chung Ba Lan-Litva  (do Anna Jagiellonka cai trị) và ở Lãnh địa Giáo hoàng, lịch mới được thực hiện vào ngày do tông sắc trên chỉ định, với Thứ Năm Julius, ngày 4 tháng 10 năm 1582, tiếp theo là Thứ Sáu Gregorius, ngày 15 tháng 10 năm 1582. Các thuộc địa của Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha đã theo sau trên thực tế một chút vì sự chậm trễ trong liên lạc.

Nhiều quốc gia theo Kháng Cách ban đầu phản đối việc áp dụng một sự đổi mới lịch của Công giáo; một số người theo Kháng Cách lo sợ lịch mới là một phần của âm mưu đưa họ trở lại với dòng Công giáo. Ví dụ, người Anh không dám áp dụng hệ thống lịch của Công giáo một cách rõ ràng: Phụ lục về Lịch của họ (Phong cách mới) Đạo luật năm 1750 đã thiết lập một phép tính cho ngày Lễ Phục sinh đạt được kết quả tương tự như các quy tắc của Grêgôriô, mà không thực sự nhắc đến ông.

Anh và Đế quốc Anh (bao gồm cả phần phía đông của vùng ngày nay là Hoa Kỳ) đã thông qua lịch Gregorius vào năm 1752. Thụy Điển cũng áp dụng lịch này vào năm 1753.

Trước năm 1917, Thổ Nhĩ Kỳ sử dụng âm lịch Hồi giáo với thời đại Hegira cho các mục đích chung và lịch Julius cho các mục đích tài chính. Ngày bắt đầu năm tài chính cuối cùng được ấn định vào ngày 1 tháng 3 và số năm gần tương đương với năm Hegira (xem lịch Rumi). Vì năm mặt trời dài hơn năm âm lịch, điều này ban đầu dẫn đến việc sử dụng "năm thoát" thường xuyên khi con số của năm tài chính sẽ tăng vọt. Từ ngày 1 tháng 3 năm 1917, năm tài chính trở thành năm theo lịch Gregorius thay vì theo lịch Julius. Vào ngày 1 tháng 1 năm 1926, việc sử dụng lịch Gregorius đã được mở rộng để bao gồm việc sử dụng cho các mục đích chung và số của năm trở nên giống như ở hầu hết các quốc gia khác.

Áp dụng theo quốc gia

Sự khác biệt giữa ngày lịch Gregorius và lịch Julius

Phần này luôn đặt ngày nhuận vào ngày 29 tháng 2 mặc dù nó luôn được lấy bằng cách nhân đôi hai ngày 24 tháng 2 (bissextum (hai lần thứ sáu) cho đến cuối thời Trung cổ. Lịch Gregorius được giả lập cho các mốc ngày trước 1582, và sự khác biệt giữa Gregorius và ngày lịch Julius tăng ba ngày mỗi bốn thế kỷ (đã bao gồm tất cả các phạm vi ngày).

Phương trình sau đây cho biết số ngày (thực tế là ngày) mà lịch Gregorius đi trước lịch Julius, được gọi là sự khác biệt thế tục giữa hai lịch. Một sự khác biệt giá trị âm có nghĩa là lịch Julius đi trước lịch Gregorius.

với  là sự khác biệt thế tục và  là năm sử dụng cách đánh số năm thiên văn, tức là sử dụng  cho các năm trước Công nguyên. có nghĩa là nếu kết quả của phép chia không phải là số nguyên thì nó được làm tròn xuống số nguyên gần nhất. Do đó trong những năm 1900, 1900/400 = 4, trong khi −500s, −500/400 = −2.

Quy tắc chung, trong những năm là năm nhuận trong lịch Julius nhưng không phải là lịch Gregorius, là:

Tính đến ngày 28 tháng 2 trong lịch đang được chuyển đổi from thêm một ngày ít hoặc trừ một ngày nhiều hơn giá trị tính toán. Cho tháng Hai số ngày thích hợp để chuyển đổi sang lịch. Khi trừ ngày để tính Gregorius tương đương với ngày 29 tháng 2 (Julius), thì ngày 29 tháng 2 bỏ không đếm. Do đó, nếu giá trị được tính toán là −4 thì tương đương với Gregorius của ngày này là ngày 24 tháng Hai.

Ngày đầu năm

Năm được sử dụng trong các ngày trong thời Cộng hòa La Mã và Đế chế La Mã là năm lãnh sự, bắt đầu vào ngày các quan lãnh sự lần đầu tiên nhậm chức — có thể là ngày 1 tháng 5 trước năm 222 trước Công nguyên, ngày 15 tháng 3 từ năm 222 trước Công nguyên và ngày 1 tháng 1 từ năm 153 trước Công nguyên. Lịch Julius, bắt đầu từ năm 45 trước Công nguyên, tiếp tục sử dụng ngày 1 tháng 1 là ngày đầu tiên của năm mới. Mặc dù năm được sử dụng cho ngày thay đổi, năm dân sự luôn hiển thị các tháng của nó theo thứ tự từ tháng 1 đến tháng 12 từ thời Cộng hòa La Mã cho đến nay.

Trong thời Trung cổ, dưới ảnh hưởng của Giáo hội Công giáo, nhiều quốc gia Tây Âu đã chuyển đầu năm sang một trong những lễ hội quan trọng của Cơ đốc giáo — 25 tháng 12 (được cho là Lễ giáng sinh của Giê-su), 25 tháng 3 (Truyền tin), hoặc Lễ Phục sinh (Pháp), trong khi Đế chế Byzantine bắt đầu thành niên vào ngày 1 tháng 9 và Nga làm như vậy vào ngày 1 tháng 3 cho đến năm 1492 khi năm mới được chuyển sang ngày 1 tháng 9.

Theo cách sử dụng phổ biến, ngày 1 tháng 1 được coi là Ngày đầu năm mới và được tổ chức như vậy, nhưng từ thế kỷ 12 cho đến năm 1751, năm hợp pháp ở Anh bắt đầu vào ngày 25 tháng 3 (Ngày Phụ nữ). Vì vậy, ví dụ, hồ sơ của Nghị viện liệt kê vụ hành quyết Charles I vào ngày 30 tháng 1 như xảy ra vào năm 1648 (vì năm đó không kết thúc cho đến ngày 24 tháng 3), mặc dù các sử sách sau đó điều chỉnh thời điểm bắt đầu năm thành ngày 1 tháng 1 và ghi lại vụ hành quyết xảy ra vào năm 1649.

Hầu hết các nước Tây Âu đã thay đổi ngày bắt đầu của năm thành ngày 1 tháng 1 trước khi họ áp dụng lịch Gregorius. Ví dụ, Scotland đã thay đổi ngày bắt đầu của Năm mới Scotland thành ngày 1 tháng 1 năm 1600 (điều này có nghĩa là năm 1599 là một năm ngắn ngủi). Anh, Ireland và các thuộc địa của Anh đã thay đổi ngày bắt đầu của năm thành ngày 1 tháng 1 năm 1752 (vì vậy năm 1751 là một năm ngắn chỉ có 282 ngày) mặc dù ở Anh, ngày bắt đầu của năm tính thuế vẫn là ngày 25 tháng 3 (OS), ngày 5 tháng 4 (NS) cho đến năm 1800, khi nó chuyển sang ngày 6 tháng 4. Sau đó vào năm 1752 vào tháng 9, lịch Gregorius đã được giới thiệu trên khắp nước Anh và các thuộc địa của Anh. Hai cải cách này được thực hiện bởi Đạo luật Lịch (kiểu mới) năm 1750.

Ở một số quốc gia, một nghị định hoặc luật chính thức quy định rằng ngày bắt đầu của năm phải là ngày 1 tháng Giêng. Đối với những quốc gia như vậy, một năm cụ thể khi ngày 1 tháng Giêng trở thành tiêu chuẩn có thể được xác định. Ở các quốc gia khác, phong tục tập quán khác nhau, và thời điểm đầu năm di chuyển qua lại do thời trang và ảnh hưởng từ các quốc gia khác quyết định nhiều phong tục khác nhau.

Cả tông sắc của Giáo hoàng và các giáo luật đính kèm của nó đều không ấn định ngày như vậy một cách rõ ràng, mặc dù nó được ngụ ý bởi hai bảng ngày của các thánh, một bảng được dán nhãn 1582 kết thúc vào ngày 31 tháng 12 và bảng khác cho bất kỳ năm nào bắt đầu vào ngày 1 tháng Giêng. Nó cũng chỉ định thời gian của nó liên quan đến ngày 1 tháng 1, trái ngược với lịch Julius, nó chỉ định nó liên quan đến ngày 22 tháng 3. Ngày cũ bắt nguồn từ hệ thống tiếng Hy Lạp: Supputatio Romana trước đó đã chỉ định nó liên quan đến ngày 1 tháng Giêng.

Lịch Gregorius trên thế giới

Vì sự thông tin chậm trễ và vì lý do tôn giáo, nhiều nước không áp dụng lịch Gregorius ngay sau đó. Nước Anh (và Hoa Kỳ lúc còn là thuộc địa của Anh) mãi đến 1752 mới theo lịch này, và khi đó phải bỏ bớt 11 ngày trong lịch (do đó George Washington sinh ngày 11 tháng 2 năm 1732, nhưng Hoa Kỳ ăn mừng sinh nhật của ông vào ngày 22 tháng 2). Nga chỉ theo lịch này sau năm 1917, do đó Cách mạng tháng Mười Nga diễn ra vào tháng 11 dương lịch. Một số nhà thờ Chính thống giáo (ví dụ như ở Nga, Serbia và Georgia) tiếp tục tổ chức lễ hội tôn giáo theo lịch Julius. Lễ Giáng sinh của họ (ngày 25 tháng 12) hiện tại vào ngày 7 tháng 1 (lịch Gregorius). Tất cả các nhà thờ Chính thống đều tính lễ Phục sinh và các lễ hội di chuyển khác theo đầu xuân lịch Julius và theo trăng tròn; lễ hội do đó chỉ trùng hợp thỉnh thoảng với ngày lễ Phục sinh của các hội thánh phương Tây; thường là một, bốn hoặc năm tuần sau đó ở phương Tây.

Tại Việt Nam, Tây lịch được áp dụng ở các công sở khi người Pháp ép triều đình Huế nhận nền bảo hộ vào cuối thế kỷ 19. Tuy nhiên lịch Hiệp kỷ vẫn được nhà Nguyễn duy trì song hành. Lịch Gregorius chính thức được dùng kể từ năm 1946 trở đi.

Xem thêm
 Năm 0

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Âm lịch, dương lịch, năm nhuận trên Vietsciences
 Inter gravissimas
 Inter gravissimas

Khởi đầu năm 1582
G
Lịch Gregorius
Lịch sử
Giáo hội Công giáo Rôma
Bài cơ bản sơ khai


title: Tiếng Bồ Đào Nha

text:
Tiếng Bồ Đào Nha hay tiếng Bồ ( hay đầy đủ là ) là một ngôn ngữ Tây Rôman thuộc ngữ hệ Ấn-Âu bắt nguồn từ bán đảo Iberia tại Châu Âu. Nó là ngôn ngữ chính thức duy nhất của Bồ Đào Nha, Brasil, Angola, Mozambique, Guiné-Bissau, Cabo Verde và São Tomé và Príncipe, và là ngôn ngữ đồng chính thức tại Đông Timor, Guinea Xích Đạo và Ma Cao. Một người hoặc một quốc gia nói tiếng Bồ Đào Nha được gọi là Lusófono (tạm dịch: cộng đồng Bồ ngữ). Do sự bành trướng của đế quốc thực dân Bồ Đào Nha, hiện nay ta có thể bắt gặp tiếng Bồ Đào Nha và văn hóa Bồ Đào Nha trên khắp toàn cầu. Tiếng Bồ Đào Nha là một tiểu nhánh của nhóm ngôn ngữ Iberia-Rôman, tức là nhóm ngôn ngữ hậu duệ của tiếng Latinh thông tục được sử dụng bởi vương quốc Galicia và bá quốc Bồ Đào Nha thời trung cổ, và vẫn còn lưu tồn một số đặc điểm ngữ âm và từ vựng của tiếng Celt lục địa từng được nói trước kia tại Iberia.

Với khoảng 250 triệu người bản ngữ và 24 triệu người nói L2, hiện có khoảng hơn 270 triệu người nói tiếng Bồ Đào Nha trên toàn cầu. Điều này khiến cho nó trở thành ngôn ngữ được nói nhiều thứ sáu trên thế giới, ngôn ngữ châu Âu được sử dụng nhiều thứ ba trên thế giới nếu tính theo số người nói bản xứ, Là ngôn ngữ được sử dụng rộng rãi nhất ở Nam Mỹ  và toàn bộ Nam bán cầu, nó cũng là ngôn ngữ được sử dụng nhiều thứ hai, sau tiếng Tây Ban Nha, ở Mỹ Latinh, một trong 10 ngôn ngữ được nói nhiều nhất ở Châu Phi  và là ngôn ngữ chính thức của Liên minh Châu Âu, Mercosur, Tổ chức các Quốc gia Châu Mỹ, Cộng đồng Kinh tế của các Quốc gia Tây Phi, Liên minh Châu Phi và Cộng đồng các Quốc gia Ngôn ngữ Bồ Đào Nha, một tổ chức quốc tế bao gồm tất cả các quốc gia chính thức của thế giới về Lusophone. Năm 1997, một nghiên cứu học thuật toàn diện đã xếp hạng tiếng Bồ Đào Nha, đặc biệt là tiếng Bồ Đào Nha Brasil, là một trong 10 ngôn ngữ có ảnh hưởng nhất trên thế giới.

Lịch sử
Khi người La Mã đến bán đảo Iberia vào năm 216 TCN, họ đã mang theo ngôn ngữ Latinh, từ đó tất cả các ngôn ngữ Romance đều là con cháu của nó. Ngôn ngữ này được truyền bá bởi những người lính La Mã, những người định cư và thương nhân, những người đã xây dựng các thành phố La Mã chủ yếu gần các khu định cư của các nền văn minh Celtic trước đó được thành lập từ rất lâu trước khi người La Mã đến. Vì lý do đó, ngôn ngữ này đã lưu giữ một nền tảng có liên quan của nhiều hơn nữa, Văn hóa cự thạch châu Âu Đại Tây Dương  và văn hóa Celtic, một phần của nhóm ngôn ngữ cổ Hispano-Celtic.

Trong khoảng thời gian từ năm 409 đến năm 711 sau Công nguyên, khi Đế chế La Mã sụp đổ ở Tây Âu, bán đảo Iberia đã bị chinh phục bởi những người Germanic trong Thời kỳ Di cư. Những người chiếm đóng, chủ yếu là Suebi, Visigoths và Buri , những người ban đầu nói tiếng Đức, đã nhanh chóng tiếp nhận văn hóa La Mã muộn và các phương ngữ Latinh Vulgar của bán đảo và trong hơn 300 năm tiếp theo hoàn toàn hòa nhập vào dân cư địa phương. Sau cuộc xâm lược của người Moorish bắt đầu vào năm 711, tiếng Ả Rập đã trở thành ngôn ngữ hành chính và thông dụng ở các vùng bị chinh phục, nhưng phần lớn dân số Kitô giáo còn lại tiếp tục nói một hình thức Roman thường được gọi là Mozarabic, kéo dài hơn ba thế kỷ ở Tây Ban Nha. Giống như các ngôn ngữ Neo-Latinh và châu Âu khác, tiếng Bồ Đào Nha đã sử dụng một số lượng đáng kể các từ mượn từ tiếng Hy Lạp, chủ yếu trong thuật ngữ khoa học và kỹ thuật. Những sự vay mượn này xảy ra thông qua tiếng Latinh, và sau đó là trong thời Trung cổ và Phục hưng.

Tiếng Bồ Đào Nha phát triển từ ngôn ngữ thời trung cổ, ngày nay được các nhà ngôn ngữ học gọi là tiếng Galicia-Bồ Đào Nha, tiếng Bồ Đào Nha cổ hoặc tiếng Galicia cổ, của Vương quốc Galicia và Quận Bồ Đào Nha thời trung cổ phía tây bắc.

Trong các tài liệu hành chính Latinh của thế kỷ thứ 9, các từ và cụm từ viết bằng tiếng Galicia-Bồ Đào Nha lần đầu tiên được ghi lại. Giai đoạn này được gọi là Proto-Portugal, kéo dài từ thế kỷ thứ 9 cho đến thế kỷ 12 sự độc lập của Quận Bồ Đào Nha khỏi Vương quốc León, sau đó đã nắm quyền thống trị Galicia.

Trong phần đầu của thời kỳ Galicia-Bồ Đào Nha (từ thế kỷ 12 đến thế kỷ 14), ngôn ngữ này ngày càng được sử dụng rộng rãi cho các tài liệu và các dạng chữ viết khác. Trong một thời gian, nó là ngôn ngữ được ưa thích trong thơ trữ tình ở Christian Hispania, cũng giống như tiếng Occitan là ngôn ngữ thơ của những người hát rong ở Pháp. Phương pháp biểu diễn tiếng Occitan lh và nh, được sử dụng trong chính tả cổ điển của nó, đã được sử dụng bởi chính tả tiếng Bồ Đào Nha, có lẽ là bởi Gerald của Braga, một tu sĩ từ Moissac, người trở thành giám mục của Braga ở Bồ Đào Nha vào năm 1047, đóng một vai trò quan trọng trong hiện đại hóa tiếng Bồ Đào Nha bằng văn bản bằng cách sử dụng các quy tắc cổ điển của tiếng Occitan. Bồ Đào Nha trở thành một vương quốc độc lập vào năm 1139, dưới thời Vua Afonso I của Bồ Đào Nha. Năm 1290, Vua Denis của Bồ Đào Nha đã thành lập trường đại học Bồ Đào Nha đầu tiên ở Lisbon (Estudos Gerais, sau này chuyển đến Coimbra) và ban sắc lệnh cho tiếng Bồ Đào Nha, sau đó gọi đơn giản là "ngôn ngữ chung", được biết đến như là ngôn ngữ Bồ Đào Nha và được sử dụng chính thức.

Vào thời kỳ thứ hai của tiếng Bồ Đào Nha Cổ, vào thế kỷ 15 và 16, với những khám phá của người Bồ Đào Nha, ngôn ngữ này đã được đưa đến nhiều vùng của châu Phi, châu Á và châu Mỹ. Vào giữa thế kỷ 16, tiếng Bồ Đào Nha đã trở thành một ngôn ngữ phổ biến ở châu Á và châu Phi, không chỉ được sử dụng cho quản lý thuộc địa và thương mại mà còn để giao tiếp giữa các quan chức địa phương và người châu Âu thuộc mọi quốc tịch.

Sự lan rộng của ngôn ngữ này được giúp đỡ bởi các cuộc hôn nhân hỗn hợp giữa người Bồ Đào Nha và người địa phương và sự liên kết của nó với các nỗ lực truyền giáo của Công giáo La Mã, dẫn đến việc hình thành các ngôn ngữ creole như tiếng Kristang ở nhiều nơi ở châu Á (từ từ cristão, "Cơ đốc giáo") . Ngôn ngữ này tiếp tục phổ biến ở các vùng của châu Á cho đến thế kỷ 19. Một số cộng đồng Cơ đốc giáo nói tiếng Bồ Đào Nha ở Ấn Độ, Sri Lanka, Malaysia và Indonesia vẫn bảo tồn ngôn ngữ của họ ngay cả sau khi họ bị tách ra khỏi Bồ Đào Nha.

Sự kết thúc của thời kỳ Bồ Đào Nha Cổ được đánh dấu bằng việc Garcia de Resende xuất bản Geral ở Cancioneiro vào năm 1516. Thời kỳ đầu của tiếng Bồ Đào Nha Hiện đại, kéo dài từ thế kỷ 16 đến ngày nay, được đặc trưng bởi sự gia tăng số lượng các từ học được vay mượn từ tiếng La tinh cổ điển và tiếng Hy Lạp cổ điển vì thời Phục hưng (các từ học được vay mượn từ tiếng Latin cũng đến từ tiếng Latinh thời Phục hưng, hình thức của tiếng Latinh trong thời gian đó), đã làm phong phú thêm rất nhiều từ vựng. Hầu hết những người nói tiếng Bồ Đào Nha biết chữ cũng biết chữ bằng tiếng Latinh; và do đó họ dễ dàng sử dụng các từ Latinh vào văn bản của họ - và cuối cùng là văn nói- ở Bồ Đào Nha.

Tác giả người Tây Ban Nha Miguel de Cervantes từng gọi tiếng Bồ Đào Nha là "ngôn ngữ ngọt ngào và duyên dáng", trong khi nhà thơ Brasil Olavo Bilac mô tả nó như  ("bông hoa cuối cùng của Latium, ngây thơ và xinh đẹp"). Tiếng Bồ Đào Nha còn được gọi là "ngôn ngữ của Camões", theo tên của Luís Vaz de Camões, một trong những nhân vật văn học vĩ đại nhất bằng tiếng Bồ Đào Nha và là tác giả của sử thi Bồ Đào Nha The Lusiads .

Vào tháng 3 năm 2006, Bảo tàng Ngôn ngữ Bồ Đào Nha, một bảo tàng tương tác về ngôn ngữ Bồ Đào Nha, được thành lập tại São Paulo, Brasil, thành phố có số lượng người nói tiếng Bồ Đào Nha nhiều nhất trên thế giới. Bảo tàng này là bảo tàng đầu tiên thuộc loại hình này trên thế giới. Vào năm 2015, bảo tàng đã bị phá hủy một phần trong một trận hỏa hoạn, nhưng được khôi phục và mở cửa trở lại vào năm 2020.

Phân bố

Tiếng Bồ Đào Nha là ngôn ngữ chính ở Angola (80%), Brasil, Bồ Đào Nha, và São Tomé and Príncipe (95%). Mặc dù chỉ hơn 10% dân cư Mozambique là người bản ngữ tiếng Bồ Đào Nha, song quốc gia có khoảng 50,4% cư dân nói tiếng Bồ Đào Nha theo thống kê năm 2007. Có khoảng 11,5% dân số ở Guinea-Bissau cũng sử dụng ngôn ngữ này.

Có một số lượng đáng kể cộng đồng người di cư nó tiếng Bồ Đào Nha ở một số quốc gia như Andorra (15,4%), Úc, Bermuda, Canada (0,72% hay 219.275 người năm 2006 nhưng có từ 400.000 đến 500.000 theo Nancy Gomes), Curaçao, Pháp, Nhật Bản, Jersey, Luxembourg (9%), Namibia (khoảng 4-5% dân số, chủ yếu là người tị nạn từ Angola ở phía Bắc quốc gia này) Paraguay (10,7% hay 636.000 người), Ma Cao (0,6% hay 12.000 người), Nam Phi, Thụy Sĩ (196.000 bản ngữ năm 2008), Venezuela (1 đến 2% hay 254.000 đến 4800 người), và Mỹ (0,24% hay 687.126 người sử dụng năm 2007 theo American Community Survey), chủ yếu ở Connecticut, Florida, Massachusetts (nơi có người sử dụng nhiều thứ 2 trong bang), New Jersey,
New York và đảo Rhode.

Ở một vài nơi người ta gọi là tiếng Bồ Đào Nha Ấn Độ, như tại Goa và Daman và Diu, thì ngôn ngữ này vẫn được sử dụng.

Hiện được sử dụng chính thức

Cộng đồng các quốc gia nói tiếng Bồ Đào Nha
(gọi tắt là CPLP) gồm 8 quốc gia độc lập sử dụng tiếng Bồ Đào Nha làm ngôn ngữ chính thức: Angola, Brasil, Cape Verde, Đông Timor, Guinea-Bissau, Mozambique, Bồ Đào Nha và São Tomé và Príncipe.

Guinea Xích Đạo nộp đơn để gia nhập cộng đồng CPLP tháng 6 năm 2010 và sử dụng tiếng Bồ Đào Nha làm ngôn ngữ chính thức thứ 3 (bên cạnh tiếng Tây Ban Nha và tiếng Pháp) vì đây là một trong những điều kiện để gia nhập cộng đồng này. Tổng thống Guinea Xích Đạo, Obiang Nguema Mbasog, và Thủ tướng Ignacio Milam Tang, đã phê chuẩn vào ngày 20 tháng 6 năm 2011, Hiến pháp mới dự định sẽ thêm vào tiếng Bồ Đào Nha là ngôn ngữ chính thức của quốc gia này.

Tiếng Bồ Đào Nha cũng là một trong những ngôn ngữ chính thức của các khu vực đặc quyền kinh tế thuộc Trung Quốc như Ma Cao (cùng với tiếng Trung Quốc) và một số tổ chức quốc tế như Mercosur, Tổ chức các quốc gia Iberia-châu Mỹ, Liên minh các Quốc gia Nam Mỹ, Tổ chức các Quốc gia châu Mỹ, Liên minh châu Phi và Cộng đồng châu Âu.

Số dân của các quốc gia nói tiếng Bồ Đào Nha chính thức

Theo dữ liệu thống kê và có độ tin cậy từ các chính phủ và các cơ quan thống kê của các quốc gia đó thì dân số hợp pháp của họ nói tiếng Bồ Đào Nha gồm (theo thứ tự giảm dần):
 Brasil: 190.755.799 (năm 2010);
 Mozambique: 20.366.795 (năm 2007);
 Angola: 15.116.000 (ước tính của chính phủ. Angola không có thống kê trong vài thập kỷ nay, họ dự kiến tiến hành thống kê năm 2013);
 Bồ Đào Nha: 10.555.853 (kết quả sơ bộ năm 2011);
 Guinea-Bissau: 1.520.830 (năm 2009);
 Đông Timor: 1.066.582 (kết quả sơ bộ năm 2010);
 Ma Cao: 558.100 (ước tính của DSEC, SAR Macau).
 Cape Verde: 491.575 (số liệu sơ bộ năm 2010);
 São Tomé và Príncipe: 137.599 (số liệu năm 2001 xuất bản năm 2003)

Sử dụng Tiếng Bồ Đào Nha như ngoại ngữ
Tiếng Bồ Đào Nha được giảng dạy bắt buộc trong các trường ở Uruguay và Argentina. Các quốc gia khác có giảng dạy tiếng Bồ Đào Nha trong các trường học gồm Venezuela, Zambia, Cộng hòa Congo, Senegal, Namibia, Eswatini, Côte d'Ivoire, và Nam Phi.

Tương lai
Theo thống kê của UNESCO, tiếng Bồ Đào Nha và tiếng Tây Ban Nha là các ngôn ngữ của châu Âu phát triển nhanh nhất sau tiếng Anh và ngôn ngữ này có nhiều khả năng phát triển mạnh nhất như là ngôn ngữ quốc tế ở miền nam châu Phi và Nam Mỹ. Các quốc gia châu Phi nói tiếng Bồ Đào Nha được trông đợi là có tổng số người sử dụng là 83 triệu vào năm 2050. Tổng cộng số người nói tiếng Bồ Đào Nha ở các quốc gia vào thời điểm đó khoảng 335 triệu người.

Ví dụ về sự khác biệt giữa các phương ngữ tiếng Bồ Đào Nha
Trích dẫn từ sử thi Bồ Đào Nha Os Lusíadas, của tác giả Luís de Camões (I, 33)

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Học tiếng Bồ Đào Nha trên BBC
 Những điều cần lưu ý về tiếng Bồ Đào Nha BBC
 Ethnologue report for Portuguese
 AULP - Associação das Universidades de Língua Portuguesa Portuguese Language Universities Association.
 Portuguese in East Timor an interview with Dr. Geoffrey Hull
 Comparative Portuguese, Spanish, French, Italian

Bài cơ bản dài trung bình

Ngôn ngữ tại Bồ Đào Nha
Ngôn ngữ tại Đông Timor
Ngôn ngữ tại Angola
Ngôn ngữ tại Brasil
Ngôn ngữ tại Guiné-Bissau
Ngôn ngữ tại Ma Cao
Ngôn ngữ tại Mozambique
Ngôn ngữ tại Cabo Verde
Ngôn ngữ tại São Tomé và Príncipe
Ngôn ngữ chủ-động-tân
Cộng đồng các nước nói tiếng Bồ Đào Nha
Ngôn ngữ hòa kết


title: Lưu Hữu Phước

text:
Lưu Hữu Phước (12 tháng 9 năm 1921 – 8 tháng 6 năm 1989) là một nhạc sĩ người Việt Nam. Ông là tác giả của những bài hát có tầm ảnh hưởng thời Chiến tranh Việt Nam.

Ông là giáo sư, viện sĩ, nhà lý luận âm nhạc; nguyên Bộ trưởng Bộ Thông tin Văn hóa của Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam; nguyên Đại biểu Quốc hội, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Giáo dục của Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Thời trẻ và bước đầu của sự nghiệp
Lưu Hữu Phước sinh ngày 12 tháng 9 năm 1921 tại quận Ô Môn, tỉnh Cần Thơ (nay thuộc thành phố Cần Thơ). Thuở nhỏ ông được cha cho học đàn kìm, về sau có chơi cả mandolin, guitar và tự học lý thuyết âm nhạc.

Khoảng cuối thập niên 1930, Lưu Hữu Phước lên Sài Gòn học tại trường Petrus Ký. Trong thời gian này, ông kết thân với Huỳnh Văn Tiểng, Mai Văn Bộ, làm thành bộ 3 Huỳnh - Mai - Lưu, thành lập Câu lạc bộ Học sinh (Scholar Club) ở trường trung học Petrus Ký... là đầu mối hội tụ những học sinh, sinh viên yêu nước. Cũng trong thời gian này, ông sáng tác bài hát "La Marche des Étudiants" vào cuối năm 1939, và cùng Mai Văn Bộ đặt lời tiếng Pháp để làm bài hát chính thức của Câu lạc bộ.

Sau khi đỗ tú tài, Lưu Hữu Phước ra Hà Nội học trường Y - Dược, thuộc Viện Đại học Đông Dương (1940-1944). Thời này, do ảnh hưởng của phong trào Mặt trận Bình dân ở Pháp nên phong trào đấu tranh chính trị của sinh viên Đông Dương rất mạnh mẽ. Lưu Hữu Phước nhanh chóng trở thành một trong những thủ lĩnh của phong trào, và có dịp tiếp xúc với một số thành viên của Việt Minh. Trong những đợt tổ chức các hoạt động về nguồn của sinh viên, Lưu Hữu Phước đã sáng tác được nhiều ca khúc nổi tiếng, như: "Non sông gấm vóc", "Bạch Đằng Giang", "Ải Chi Lăng", "Hát giang trường hận" (sau đổi tên là Hồn tử sĩ), "Hờn sông Gianh", "Người xưa đâu tá" và "Hội nghị Diên Hồng" nhằm hun đúc tinh thần dân tộc cho thanh niên.

Nhân cuộc hành hương về Đền Hùng nhân ngày Giỗ Tổ Hùng Vương năm 1942, nhằm thức tỉnh sinh viên từ bỏ mộng học giỏi đỗ cao để làm quan cho thực dân Pháp, đồng lòng quyết tâm trau dồi ý thức cứu dân, cứu nước, sẵn sàng tiến lên "đáp lời sông núi" khi Tổ quốc cần, Lưu Hữu Phước đã sửa phần lời Việt của bài "La Marche des Étudiants" thành bài "Thanh niên hành khúc", biểu diễn dưới chân núi Nghĩa Lĩnh do một dàn hợp xướng mấy chục người trình diễn.

Ngày 21 tháng 3 năm 1943, vở ca kịch Tục lụy của ông được trình diễn tại Nhà hát Lớn Hà Nội. Cái tên Lưu Hữu Phước trở nên nổi tiếng trong giới thanh niên Việt Nam thời bấy giờ.

Lưu Hữu Phước còn có những bút danh khác: Huỳnh Minh Siêng, Long Hưng, Anh Lưu, Hồng Chí.

Năm 1944, Lưu Hữu Phước được Mặt trận Việt Minh giao nhiệm vụ vào Nam tham gia vận động cách mạng cùng với lúc nổ ra phong trào của đông đảo sinh viên ba miền Nam - Trung - Bắc rủ nhau bỏ học để trực tiếp tham gia hoạt động cách mạng. Nhóm Lưu Hữu Phước, Huỳnh Văn Tiểng, Mai Văn Bộ và Đặng Ngọc Tốt trong một đêm đã tập trung soạn ba bài hát: "Xếp bút nghiên", "Mau về Nam" và "Gieo ánh sáng" để kịp thời cổ vũ cho phong trào này, còn được gọi là phong trào Xếp bút nghiên, rầm rộ kéo dài đến mãi tận ngày Cách mạng Tháng Tám năm 1945, cùng với sự ra đời của bài ca "Khúc khải hoàn" của ông.

Tham gia công tác văn nghệ
Sau khi Pháp gây hấn ở Nam Bộ, Lưu Hữu Phước tham gia công tác tuyên truyền với chức vụ Giám đốc phòng xuất bản Nam Bộ trong một thời gian ngắn. Tháng 5 năm 1946, Lưu Hữu Phước được điều động ra Hà Nội, nhận nhiệm vụ thành lập Trung ương Nhạc viện (thành lập tháng 9 năm 1946), sau đó ông cùng tập thể Hội Văn hoá Cứu quốc tản cư đi kháng chiến chống Pháp ở Việt Bắc. Ông được giao nhiệm vụ thành lập đội Thiếu nhi tuyên truyền xung phong, sau được đổi tên là Đoàn nhạc kịch Thiếu nhi kháng chiến thuộc Trung ương Nhạc viện. Đoàn đã lần lượt trình diễn một số vở ca kịch do ông sáng tác như Con thỏ ngọc, Diệt sói lang, Phá mưu bù nhìn, Hai chàng lưng gù và Hái hoa dâng Bác (nhân kỷ niệm 60 năm ngày sinh chủ tịch Hồ Chí Minh, về sau được Thái Ly chuyển soạn thành vở vũ kịch Chúc thọ Bác Hồ vào năm 1960, vở vũ kịch đầu tiên của Việt Nam. Năm 1950, ông được giao nhiệm vụ thành lập Trường Thiếu nhi Nghệ thuật và được cử làm Giám đốc.

Trong chiến tranh Đông Dương, ông là tác giả của nhiều tác phẩm âm nhạc như "Ca ngợi Hồ Chủ tịch", "Khúc khải hoàn", "Đông Nam Á châu đại hợp xướng", "Tuổi hai mươi", "Thiếu nhi thế giới liên hoan", "Nông dân vươn mình", "Hăngri Máctanh (Henri Martin)", "Em yêu chị Rây-mông", "Cả cuộc đời về ta"...

Trong chiến tranh Việt Nam, từ năm 1954 đến 1965, Lưu Hữu Phước tập kết ra Bắc, làm Trưởng ban Nghiên cứu Nhạc-Vũ thuộc Vụ Nghệ thuật, Bộ Văn hoá, sau đó làm Vụ trưởng Vụ Âm nhạc và Múa, ngoài ra còn được bầu làm Ủy viên Ban Chấp hành Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật Việt Nam, Ban Thư ký Hội Nhạc sĩ Việt Nam. Ông cũng có công tổ chức sưu tầm dân ca và đã cho ra đời công trình nghiên cứu quan họ. Ông còn góp công thành lập Trường Âm nhạc Việt Nam (nay là Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam), Trường Múa, Trường Sân khấu Điện ảnh, Nhà hát Giao hưởng Hợp xướng Nhạc Vũ Kịch Việt Nam.

Tháng 2 năm 1965, Lưu Hữu Phước được cử vào Nam, giữ chức Chủ tịch Hội Văn nghệ Giải phóng, sau đó Bộ trưởng Bộ Thông tin Văn hóa của Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam. Trong giai đoạn này, ông đã sáng tác các bài hát như "Dưới cờ Đảng vẻ vang", "Tình Bác sáng đời ta", "Bài hát Giải phóng quân", "Giờ hành động", "Hành khúc giải phóng", "Xuống đường", "Tiến về Sài Gòn", đặc biệt là "Giải phóng miền Nam" – bài hát chính thức của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam.

Sau năm 1975, ông trở về làm Viện trưởng Viện Nghiên cứu Âm nhạc (1978-1989), được phong học hàm Giáo sư và Viện sĩ thông tấn của Viện Hàn lâm Nghệ thuật CHDC Đức, được bầu làm Chủ tịch Hội đồng Âm nhạc Quốc gia, Thành viên Hội đồng Âm nhạc Quốc tế, ngoài ra còn là Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Giáo dục của Quốc hội, Ủy viên Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Phó Chủ tịch Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật Việt Nam..

Ông mất ngày 8 tháng 6 năm 1989 tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Sự nghiệp âm nhạc
Lưu Hữu Phước được xem là một trong những nhạc sĩ đầu đàn, một tài năng lớn của nền âm nhạc Việt Nam hiện đại, đại diện cho phái âm nhạc Nam Bộ trong thời điểm khởi đầu của nền tân nhạc. Ông là một tên tuổi lớn trong nền âm nhạc cách mạng Việt Nam, một danh nhân văn hóa Việt Nam; là một trong những người đầu tiên sử dụng rất thành công thể loại hành khúc – một thể loại từ âm nhạc phương Tây. Ông đã trở thành tác giả của những chính ca xuất sắc, có tầm tư tưởng lớn, giá trị nghệ thuật rất cao và có giá trị lịch sử. Ông là tác giả Quốc ca của cả hai chính thể đối lập nhau là Việt Nam Cộng hòa và Cộng hòa Miền Nam Việt Nam. Những bài chính ca tiêu biểu của ông gồm:

"Thanh niên hành khúc": Bài hát chính thức của tổ chức Thanh niên Tiền phong. Sau này chính quyền Việt Nam Cộng hòa chỉnh lại ca từ và chọn bài này làm Quốc ca với tên Tiếng gọi công dân. Mặc dù bị Lưu Hữu Phước cực lực phản đối do sử dụng trái phép bài hát này, bài hát Tiếng gọi công dân vẫn được sử dụng rộng rãi tại Miền Nam Việt Nam cho tới ngày 30-04-1975. Đến nay bài hát này được phổ biến với lời gốc.
"Lên đàng": Bài hát chính thức của Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam.
"Hồn tử sĩ": Bài hát được dùng trong các lễ tang theo nghi thức nhà nước của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam. Bài hát này trước 1975 cũng được Việt Nam Cộng hòa sử dụng trong các nghi thức lễ tang quân đội.
"Giải phóng miền Nam": Bài hát chính thức của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam và Quốc ca Cộng hòa miền Nam Việt Nam.

Ngoài thể chính ca, Lưu Hữu Phước viết ca khúc trữ tình cũng rất thành công. Có lẽ do những yêu cầu của xã hội, của thời cuộc lúc đó mà ông đã phát huy sở trường nhiều ở thể chính ca, ít sáng tác bài ca trữ tình. Lưu Hữu Phước còn sáng tác cho thiếu nhi rất nhiều bài hát có giá trị lớn, nổi tiếng một thời, đến nay vẫn là chuẩn mực cho thể loại ca khúc thiếu nhi: "Thiếu nhi thế giới liên hoan", "Reo vang bình minh",...

Danh hiệu, tôn vinh
Với những đóng góp của Lưu Hữu Phước vào nền âm nhạc Việt Nam, ông đã được Nhà nước Việt Nam tặng thưởng nhiều huân chương, huy chương, trong đó có Huân chương Độc lập hạng nhất (1987), giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật đợt 1 (1996)
Sau năm 1975, được phong học hàm Giáo sư và Viện sĩ thông tấn của Viện Hàn lâm Nghệ thuật CHDC Đức.
Một công viên tại Quận Ninh Kiều, Thành phố Cần Thơ mang tên Lưu Hữu Phước. Công viên Lưu Hữu Phước có diện tích là 20.055 m². Nhìn từ bên ngoài công viên trông giống một ốc đảo xanh giữa lòng Thành phố Cần Thơ. Nhìn từ trên cao, công viên có hình cây đàn gui-ta như tri ân những cống hiến của ông đối với nền âm nhạc nước nhà.
Một trường Trung học Phổ thông tại Quận Ô Môn, thành phố Cần Thơ mang tên Trường Trung học Phổ thông Lưu Hữu Phước. Tên ông còn được đặt cho một số trường tiểu học trên cả nước.
Tên của ông được đặt tên cho một con phố ở Hà Nội nằm trong khu đô thị Mỹ Đình II. Phố Lưu Hữu Phước dài 490m, rộng 17,5m, từ đường Lê Đức Thọ đến đường Nguyễn Cơ Thạch, thuộc phường Mỹ Đình 2, quận Nam Từ Liêm, Hà Nội.
Kể từ ngày 07/10/2016, đường Lưu Hữu Phước được kéo dài sang phía bên kia đường Nguyễn Cơ Thạch, qua các trường Lê Quý Đôn, Việt Úc và khu chung cư An Lạc.

Các tác phẩm

Các ca khúc

 Ải Chi Lăng
 Bạch Đằng Giang
 Bài hát giải phóng quân
 Bạn đường đi hội đền Hùng
 Ca ngợi Hồ chủ tịch (Lãnh tụ ca) (1947)
 Cả cuộc đời về ta (1958)
 Dưới cờ Đảng vẻ vang (1960)
 Đông Nam Á châu đại hợp xướng (1948)
 Em yêu chị Raymonde (1948)
 Giải phóng miền Nam (1961)
 Gieo ánh sáng
 Giờ hành động
 Hành khúc Giải phóng
 Hành khúc học sinh trường Châu Văn Liêm
 Hát Giang Trường Hận (1942 - 1943)
 Henri Martin
 Hội nghị Diên Hồng
 Hờn sông Gianh (1944)
 Hồn tử sĩ (1946)
 Hương Giang dạ khúc
 Khúc khải hoàn (1945)
 Kinh cầu nguyện
 Lên đàng (1944)
 Lục quân Trần Quốc Tuấn
 Lời ru chim Lạc
 Múa vui
 Non sông gấm vóc
 Nông dân vươn mình
 Reo vang bình minh (1947)
 Thanh niên 3 sẵn sàng (1965)
 Thiếu nhi thế giới liên hoan (1950)
 Tấm ảnh Bác Hồ
 Tiến về Sài Gòn (1966)
 Tiếng gọi thanh niên (Thanh niên hành khúc, Tiếng gọi Công dân) (1939)
 Tình Bác sáng đời ta (1969)
Thiếu nữ Việt Nam
Thượng lộ tiểu khúc
 Tuổi hai mươi (1950)
 Việt nữ gọi đàn
 Vui xuân
 Xuống đường

Các thể loại khác
Ca cảnh
 Tụy lụy (phổ theo vở kịch của Khái Hưng) (1943)
 Con Thỏ Ngọc
 Diệt sói lang
 Hội nghị Diên hồng

Ca kịch
 Bông sen
 Phá mưu bù nhìn

Kịch múa
 Hái hoa dâng Bác

Tham khảo
GS. Lưu Hữu Phước, cây đại thụ của nền âm nhạc Cách mạng Việt Nam
Ngôi sao sáng Lưu Hữu Phước

Chú thích

Liên kết ngoài

Người Hậu Giang
Sinh tại Cần Thơ
Người Cần Thơ
Nhạc sĩ tiền chiến
Nhạc sĩ nhạc đỏ
Giáo sư Việt Nam
Thế hệ sáng lập Hướng đạo Việt Nam
Bộ trưởng Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch Việt Nam
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa VI
Người được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh
Huân chương Độc lập hạng Nhất
Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam
Cựu học sinh Pétrus Ký - Lê Hồng Phong
Cựu sinh viên Viện Đại học Đông Dương
Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam
Nhà soạn nhạc Việt Nam
Nhà soạn nhạc thế kỷ 20
Người sáng tác quốc ca
Nhạc sĩ hùng ca Việt Nam
Giảng viên âm nhạc Việt Nam
Nhạc sĩ nhạc giao hưởng và thính phòng Việt Nam


title: Vira, Ariège

text:
Vira là một xã ở tỉnh Ariège, thuộc vùng Occitanie ở phía tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ariège

Tham khảo

Xã của Ariège


title: Đội trưởng (bóng đá)

text:
Đội trưởng đội của một đội bóng đá, đôi khi gọi là thủ quân, là một thành viên được chọn làm đội trưởng trên sân của đội; họ thường là một trong những thành viên lớn tuổi hơn hoặc có kinh nghiệm hơn trong đội, hoặc một cầu thủ có thể ảnh hưởng lớn đến trận đấu hoặc có phẩm chất lãnh đạo tốt. Đội trưởng thường được xác định bằng cách đeo băng đội trưởng.

Trách nhiệm

Trách nhiệm chính thức duy nhất của đội trưởng được quy định bởi Luật trò chơi là tham gia tung đồng xu trước khi bắt đầu (để lựa chọn kết thúc hoặc bắt đầu) và trước loạt sút luân lưu. Trái ngược với những gì đôi khi được nói, đội trưởng không có thẩm quyền đặc biệt theo Luật để phản đối quyết định của trọng tài. Tuy nhiên, trọng tài có thể nói chuyện với đội trưởng của một bên về hành vi chung của bên đó khi cần thiết.

Tại một buổi lễ trao giải sau một trận đấu cố định như trận chung kết tranh cúp, đội trưởng thường dẫn đầu đội lên nhận huy chương. Bất kỳ chiếc cúp nào mà một đội giành được sẽ được nhận bởi đội trưởng, người cũng sẽ là người đầu tiên nâng nó lên. Đội trưởng cũng thường dẫn các đội ra khỏi phòng thay đồ khi bắt đầu trận đấu. Một đội trưởng cũng được giao nhiệm vụ điều hành phòng thay đồ.

Đội trưởng thường cung cấp một điểm tập hợp cho đội: nếu tinh thần xuống thấp, đội trưởng sẽ được coi là người sẽ thúc đẩy tinh thần của đội họ.

Đội trưởng có thể cùng với người quản lý quyết định mười một người bắt đầu cho một trò chơi nhất định. Trong bóng đá trẻ hoặc bóng đá giải trí, đội trưởng thường đảm nhận các nhiệm vụ mà ở cấp độ cao hơn sẽ được giao cho huấn luyện viên trưởng.

Câu lạc bộ

Một đội trưởng câu lạc bộ thường được bổ nhiệm cho một mùa giải. Nếu họ không có mặt hoặc không được chọn cho một trận đấu cụ thể, hoặc phải rời sân, thì đội phó của câu lạc bộ sẽ đảm nhận nhiệm vụ tương tự.

Đội trưởng của trận đấu là cầu thủ đầu tiên nâng cúp nếu đội giành được cúp, ngay cả khi họ không phải là đội trưởng của câu lạc bộ. Một ví dụ điển hình về điều này là trong trận Chung kết UEFA Champions League 1999 khi đội trưởng Peter Schmeichel nâng cao chiếc cúp cho Manchester United khi đội trưởng câu lạc bộ Roy Keane bị treo giò. Trong trận chung kết UEFA Champions League 2012, đội trưởng Frank Lampard (là đội phó) đã cùng nhau nâng cao chiếc cúp cho Chelsea với đội trưởng câu lạc bộ John Terry, người đã bị treo giò, nhưng được sự cho phép của UEFA.

Một câu lạc bộ có thể chỉ định hai vai trò riêng biệt: đội trưởng câu lạc bộ đại diện cho các cầu thủ trong vai trò quan hệ công chúng và phóng viên trên sân. Manchester United đã có cả hai loại đội trưởng này: Roy Keane là đội trưởng của câu lạc bộ trong và ngoài sân cỏ từ năm 1997 đến năm 2005 khi anh được đá chính thường xuyên ở đội 11 xuất phát, nhưng người kế vị của anh ấy là Gary Neville trong khi trên danh nghĩa là đội trưởng của câu lạc bộ từ năm 2005 đến 2010 đã có ít ra sân ở đội một vì chấn thương. Khi anh ấy vắng mặt, các cầu thủ khác (Rio Ferdinand hoặc đội phó Ryan Giggs) được chọn làm đội trưởng trên sân, chẳng hạn như năm 2008 (Ferdinand là đội trưởng khi anh ấy đá chính ở đội 11, trong khi Giggs là dự bị) và Chung kết UEFA Champions League 2009, tương ứng. Sau khi Neville giải nghệ vào năm 2011, cầu thủ thường xuyên đá chính Nemanja Vidić được bổ nhiệm làm đội trưởng câu lạc bộ.

Đội phó

Đội phó (hoặc trợ lý đội trưởng) là cầu thủ được cho là đội trưởng của đội khi đội trưởng của câu lạc bộ không có tên trong đội hình 11 người xuất phát, hoặc nếu trong một trận đấu, đội trưởng bị thay ra hoặc bị đuổi khỏi sân. Những ví dụ bao gồm Sergi Roberto tại Barcelona, Kevin De Bruyne tại Manchester City, Thomas Müller tại Bayern Munich và Nacho tại Real Madrid.

Tương tự, một số câu lạc bộ cũng bổ nhiệm đội trưởng thứ 3, đội trưởng thứ 4, thậm chí là đội trưởng thứ 5 để đảm nhiệm vai trò đội trưởng khi cả đội trưởng và đội phó đều vắng mặt. Các ví dụ bao gồm Jordi Alba là đội trưởng thứ 3 và Marc-André ter Stegen là đội trưởng thứ 4 của Barcelona, Luka Modrić là đội trưởng thứ 3 và Dani Carvajal là đội trưởng thứ 4 của Real Madrid, Virgil van Dijk là đội trưởng thứ 3 đội trưởng của Liverpool, Rúben Dias là đội trưởng thứ 3 của Manchester City và Marco Verratti với tư cách là đội trưởng thứ 3 của Paris Saint-Germain.

Quốc tế

Tại FIFA World Cup 1986, khi Bryan Robson bị chấn thương và đội phó Ray Wilkins nhận thẻ đỏ treo giò hai trận, Peter Shilton trở thành đội trưởng của đội tuyển Anh trong phần còn lại của giải đấu.

Trong FIFA World Cup 2010 ở Nam Phi, Đức có ba đội trưởng. Michael Ballack là đội trưởng của đội tuyển quốc gia từ năm 2004, bao gồm cả thành công vượt qua vòng loại World Cup 2010, nhưng anh ấy đã không thi đấu ở giải đấu sau đó do chấn thương vào phút cuối. Philipp Lahm được bổ nhiệm làm đội trưởng ở Nam Phi, nhưng vì ốm khiến anh không thể tham dự trận đấu cuối cùng của Đức, Bastian Schweinsteiger đã chỉ huy đội trong trận tranh hạng ba đó. Lahm đã tuyên bố trong một cuộc phỏng vấn rằng anh ấy sẽ không từ bỏ băng đội trưởng khi Ballack trở lại, gây ra một số tranh cãi, vì vậy huấn luyện viên Oliver Bierhoff của đội làm rõ tình huống nói rằng "Philipp Lahm là đội trưởng World Cup và Michael Ballack vẫn là đội trưởng". Lahm cuối cùng đã trở thành đội trưởng lâu dài của Đức cho đến khi nghỉ hưu, vì Ballack không bao giờ được gọi vào đội tuyển quốc gia nữa.

Tại Euro 2020, Tây Ban Nha có ba đội trưởng. Sergio Ramos đã là đội trưởng của đội tuyển quốc gia từ năm 2016, bao gồm cả thành công ở vòng loại Euro 2020, nhưng anh ấy đã không thi đấu ở giải đấu sau đó vì chấn thương vào phút cuối. Sergio Busquets được bổ nhiệm làm đội trưởng, nhưng do anh ấy dương tính với COVID-19 khiến anh ấy không thể thi đấu, Jordi Alba đã chỉ huy đội cho trận đấu đó. Busquets đã tuyên bố trong một cuộc phỏng vấn rằng anh ấy sẽ không từ bỏ băng đội trưởng khi Ramos trở lại, điều này đã gây ra một số tranh cãi, vì vậy huấn luyện viên đội Luis de la Fuente làm rõ tình huống nói rằng "Sergio Busquets là đội trưởng Euro và World Cup và Sergio Ramos vẫn là đội trưởng". Busquets cuối cùng đã trở thành đội trưởng lâu dài của Tây Ban Nha cho đến khi anh ấy nghỉ hưu sau FIFA World Cup 2022, vì Ramos không bao giờ được gọi vào đội tuyển quốc gia nữa.

Tham khảo

Bóng đá
Thuật ngữ bóng đá
Chức vụ có thẩm quyền
Nghề nghiệp bóng đá


title: Phos temperatus

text:
Phos temperatus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Buccinidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Phos


title: Lasioglossum cassioides

text:
Lasioglossum cassioides là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Ebmer mô tả khoa học năm 2002.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 2002


title: Kasten bei Böheimkirchen

text:
Kasten bei Böheimkirchen là một thị xã thuộc huyện Sankt Pölten-Land trong bang Niederösterreich.

Chú thích

Tham khảo

Đô thị của Niederösterreich


title: Đoạn Trường Vô Thanh

text:
Đoạn Trường Vô Thanh hay Hậu truyện Kiều là một tập truyện thơ lục bát của nhà thơ Phạm Thiên Thư, ra mắt lần đầu năm 1969. Tập thơ được nhiều nhà đánh giá cao về lời lẫn ý, được cho là tác phẩm viết tiếp truyện Kiều thành công nhất. Năm 1973, nhờ tác phẩm này mà nhà thơ họ Phạm đã đoạt giải nhất văn chương Việt Nam Cộng Hoà.

Tác phẩm

Đoạn Trường Vô Thanh ra mắt lần đầu năm 1969, gồm 3290 câu thơ lục bát. Tập thơ mang ý nghĩa nối tiếp tác phẩm Đoạn trường tân thanh của Nguyễn Du, nhưng thay vì "Tân thanh", tác giả dùng chữ "vô thanh", nghĩa của cái tựa là "đứt ruột không tiếng", mà tác giả đã giải thích phần nào ý nghĩa của nó trong bài tựa:

Tập truyện thơ chia ra làm 27 phần, mỗi phần có tên riêng, nội dung kể tiếp cuộc đời cô Kiều từ sau khi hội ngộ với Kim Trọng. Về nghệ thuật, ngoài giọng thơ nhẹ nhàng mang phong vị thiền đặc trưng của Phạm Thiên Thư ra, có những nét đáng chú ý:

Từ đầu tới cuối chuyện tác giả không sử dụng điển tích Tàu. Đây là điểm khác dễ thấy nhất với truyện Kiều của Nguyễn Du. Tác phẩm có dùng tích theo kiểu văn chương xưa nhưng là từ các chuyện dân gian và lịch sử Việt Nam: Mai An Tiêm, Từ Thức, Thánh Gióng, Lưu Thần, Nguyễn Triệu, Trần Hưng Đạo...
Tác giả đã thoát khỏi lối mô tả ước lệ tượng trưng ngày xưa (của Nguyễn Du, Nguyễn Đình Chiểu...), mà thiên về diễn tả sao cho thấm thía, sâu sắc những cảm xúc nội tâm của nhân vật.
Về bút pháp thì đa phần vẫn trung thành với lối kể chuyện tự nhiên, giản dị, dùng nhiều từ ngữ dân gian của Nguyễn Du, ví dụ: Được thua một trận cười ròn/Cái chi còn lại - họa còn văn chương, Rõ là cái chết anh hùng/ Khiến lòng ta mãi vô cùng xót xa...

Nhận định

Chú thích

Liên kết ngoài

Tập thơ Việt Nam
Tác phẩm năm 1969


title: Leptonesiotes quadrimaculata

text:
Leptonesiotes quadrimaculata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Blake miêu tả khoa học năm 1959.

Chú thích

Tham khảo

Leptonesiotes


title: If a Song Could Get Me You (bài hát)

text:
"If a Song Could Get Me You"là bài hát của nữ ca sĩ kiêm sáng tác người Na Uy Marit Larsen trích từ album phòng thu thứ hai của cô, The Chase. Đây cũng là đĩa đơn đầu tiên của Larsen được phát hành quốc tế ở các quốc gia Na Uy, Đức, Thụy Sĩ, Iceland và Áo. Ca khúc cũng đã có mặt lại lần nữa trong album tuyển tập vào năm 2009 của cô, If a Song Could Get Me You. Đây là một ca khúc đạt thành công vang dội về mặt thương mại của Marit Larsen tại thị trường âm nhạc châu Âu khi đã được liệt vào danh sách các bài hát xuất sắc mọi thời đại ở Áo, Đức và Thụy Điển.

Nội dung
Nội dung bài hát nói về một cuộc tình tan vỡ. Cô gái là ca sĩ, muốn làm tất cả mọi việc, thử tất cả những thể loại nhạc, hát tất cả những bài hát để lôi kéo người bạn trai quay về.

Trên các bảng xếp hạng
Bài hát rất thành công ở những nơi mà nó được phát hành.
Ở Na Uy, ca khúc bước vào bảng xếp hạng ngay ở #1 và giữ vững vị trí trong 2 tuần liên tiếp.
Ở Đức, ca khúc bước vào bảng xếp hạng ở #15, tiến đến #3 trong tuần tiếp theo, và trong 5 tuần sau đó nó đứng ở vị trí #1.
Ở Áo, ca khúc có mặt ở #32 trong tuần đầu tiên, đến tuần thứ tư, nó tiến đến #1. Trong tuần thứ năm, nó bị đánh bại bởi"I Gotta Feeling"của Black Eyed Peas. Trong tuần tiếp sau đó, nó đã trở lại với vị trí #1 và giữ vững trong 3 tuần.
Ở Thụy Sĩ, ca khúc không đạt vị trí quán quân, nhưng đạt đến #2 trong 1 tuần, chỉ sau"I Gotta Feeling"của Black Eyed Peas.

Xếp hạng

Xếp hạng cuối năm

Bảng xếp hạng xuất sắc nhất mọi thời đại

Doanh số và chứng nhận

Chú thích

Đĩa đơn năm 2008
Đĩa đơn năm 2009
Bài hát của Marit Larsen
Đĩa đơn quán quân tại Đức
Đĩa đơn quán quân tại Áo
Đĩa đơn quán quân tại Na Uy
Bài hát năm 2008


title: Onard

text:
Onard là một xã, thuộc tỉnh Landes trong vùng Nouvelle-Aquitaine. Xã này có diện tích 6,15 km², dân số năm 2006 là 321 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 16 mét trên mực nước biển.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Onard trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Onard


title: Nam Hán

text:
Nam Hán () là một vương quốc tồn tại từ năm 917 đến năm 971, chủ yếu là trong thời kỳ Ngũ Đại Thập Quốc (907-960), nằm dọc theo bờ biển phía nam Trung Quốc. Vương quốc này mở rộng kinh đô ở Hưng Vương Phủ (興王府), ngày nay là thành phố Quảng Châu. Nam Hán có quan hệ không chỉ với các vương quốc khác của Trung Quốc mà còn với người Việt (越) phương nam.

Thành lập
Lưu Ẩn (劉隱) được triều đình nhà Đường phong làm tiết độ sứ Thanh Hải quân (Lĩnh Nam Đông đạo) năm 905. Dù nhà Đường sụp đổ hai năm sau đó (907), nhưng Lưu Ẩn không tự phong mình làm vua một vương quốc mới như các vị quan ở phương nam khác đã làm như Tiền Lưu ở Ngô Việt, Dương Hành Mật ở Ngô hoặc Mã Ân ở Sở. Ông được vua nhà Hậu Lương là Chu Ôn phong thêm làm kiểm giáo thái úy kiêm thị trung năm 907. Năm 908 kiêm thêm tiết độ sứ Tĩnh Hải quân và An Nam đô hộ phủ. Năm 909 gia thêm kiểm giáo thái sư, kiêm trung thư lệnh và phong làm Nam Bình vương. Năm 911, đổi thành Nam Hải vương.

Cùng năm này (911) Lưu Ẩn mất, em trai cùng cha khác mẹ là Lưu Nham lên thay. Tới năm 917, Lưu Nham tuyên bố thành lập một vương quốc mới, ban đầu gọi là Đại Việt (大越), nhưng chỉ qua năm sau (918) đổi tên thành Đại Hán (大漢). Vì họ của ông là Lưu (劉) là họ của dòng dõi nhà Hán và ông tự tuyên bố là hậu duệ nhà Hán. Vương quốc này thường được sử Trung Hoa gọi là Nam Hán để phân biệt với nước Bắc Hán của Lưu Sùng (951-979) cũng trong thời Ngũ Đại.

Phạm vi lãnh thổ
Với kinh đô ở nơi ngày nay là Quảng Châu, lãnh địa của vương quốc này trải dài dọc theo vùng ven biển của các khu vực mà ngày nay là Quảng Đông, Quảng Tây và đảo Hải Nam. Nam Hán đương thời giáp giới với các vương quốc: Mân, Sở và Nam Đường, nước Đại Lý và Tĩnh Hải quân (Đại Việt sau này). Trong một thời gian ngắn (từ khoảng 930-931), Nam Hán từng kiểm soát được vùng Tĩnh Hải quân (Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ Việt Nam hiện nay) nhưng không giữ được.

Sau đó Nam Đường lần lượt thôn tính Mân (945) và Sở (951) nên có thêm biên giới chung với Nam Hán.

Quan hệ với Việt Nam

Việt Nam thời thuộc Đường gọi là An Nam đô hộ phủ rồi Tĩnh Hải quân. Trong thời kỳ nhà Đường còn mạnh, khu vực ngày nay là miền Bắc Việt Nam vẫn là một lãnh thổ ổn định và bền vững của người Việt. Tuy nhiên, khi nhà Đường suy yếu cuối thế kỷ 9 thì khu vực này liên tục bị Nam Chiếu xâm lăng.

Sang thời Ngũ Đại, Nam Hán nhân lúc trung nguyên mải đối phó với Khiết Đan và các nước phía bắc nên tranh thủ mở rộng về phía nam. Sau khi đánh bại quân nước Sở năm 928, ổn định biên giới phía bắc, vua Nam Hán là Lưu Nham mang quân đánh chiếm Tĩnh Hải quân (930).

Dù thời kỳ này lãnh thổ của người Việt vẫn chưa có hệ thống chính trị có tổ chức bài bản, các cuộc xâm lăng của Nam Hán phần lớn bị quân dân nước Việt đánh bại. Năm 931, Dương Đình Nghệ đánh đuổi thứ sử Lý Tiến của Nam Hán và phá tan quân cứu viện, giết tướng Trần Bảo.

Năm 938, con rể Đình Nghệ là Ngô Quyền đánh bại quân Nam Hán tại trận Bạch Đằng và đã tuyên bố thành lập một quốc gia độc lập. Nam Hán từ đó không dám sang đánh Tĩnh Hải quân nữa.

Sự sụp đổ của Nam Hán
Ngũ Đại kết thúc năm 960 khi nhà Tống được thành lập để thay thế nhà Hậu Chu. Từ thời điểm này, các vua Tống tiếp tục quá trình thống nhất mà các vua nhà Hậu Chu đã tiến hành. Từ thập niên 960 đến 970, nhà Tống tăng cường ảnh hưởng về phía nam.

Năm 971, Tống Thái Tổ sai Phan Mỹ đi đánh và cuối cùng đã buộc vua Nam Hán là Hậu Chủ Lưu Sưởng phải đầu hàng. Nước Nam Hán truyền nối được 4 đời vua, kéo dài 55 năm.

Các vị vua

Xem thêm
Ngũ Đại Thập Quốc
Thời kỳ tự chủ Việt Nam
Họ Khúc
Dương Đình Nghệ
Nhà Ngô
Nhà Tống

Tham khảo

Liên kết ngoài
 chinaknowledge.de: Southern Han

Nam Hán
Cựu quốc gia trong lịch sử Trung Quốc
Ngũ đại Thập quốc


title: Admetula deroyae

text:
Admetula deroyae là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cancellariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Admetula


title: (79998) 1999 FH27

text:
{{DISPLAYTITLE:(79998) 1999 FH27}}
(79998) 1999 FH27 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi LINEAR ở Socorro ngày 19 tháng 03 năm 1999.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 79001–80000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1999
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: (13517) 1990 UU1

text:
{{DISPLAYTITLE:(13517) 1990 UU1}}

(13517) 1990 UU1 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Robert H. McNaught ở Đài thiên văn Siding Spring ở Coonabarabran, New South Wales, Australia, ngày 20 tháng 10 năm 1990.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 13001–14000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1990
Được phát hiện bởi Robert H. McNaught
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Đinh Tiến Dũng (định hướng)

text:
Đinh Tiến Dũng là tên người Việt Nam, có thể là.
 Đinh Tiến Dũng, một chính khách Việt Nam.
 Diễn viên Đinh Tiến Dũng, người đóng vai Cù Trọng Xoay.


title: Leioproctus fimbriatus

text:
Leioproctus fimbriatus là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1879.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Leioproctus
Động vật được mô tả năm 1879


title: San Miguel, Bohol

text:
San Miguel là đô thị hạng 4 ở tỉnh Bohol, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2007, đô thị này có dân số 22.199 người.

Các đơn vị hành chính
San Miguel về mặt hành chính được chia thành 18 khu phố (barangay).

Tham khảo

Liên kết ngoài
Mã địa lý chuẩn Philipin
2000 Thông tin điều tra dân số Philipin
Municipality of San Miguel
San Miguel

Đô thị của Bohol


title: Trâm dài Lai Châu

text:
Trâm dài Lai Châu (danh pháp hai phần: Rhaphidophora laichauensis) là một loài thực vật thuộc họ Ráy.

Mô tả

Phân bổ
Trâm dài Lai Châu được ghi nhận ở Trung Quốc (Hải Nam, Vân Nam) và Việt Nam (xã Bình Lư thuộc huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu; huyện Bắc Yên tỉnh Sơn La)

Chú thích

Tham khảo

 Trâm dài lai châu Rhaphidophora laichauensis trên Trung tâm Dữ liệu Thực vật Việt Nam

 Rhaphidophora laichauensis trên IPNI. François Gagnepain 1866-1952 made on 2009-06-03 14:56:18.0
 Rhaphidophora laichauensis trong BioLib

Thực vật Việt Nam
L
Thực vật được mô tả năm 1941
Thực vật Trung Quốc


title: Mây ti tích

text:
Mây ti tích (Cirrocumulus) là các đám mây có dạng mây ti ở các độ cao lớn, thường diễn ra ở độ cao từ 6.000-12.000 m (20.000-40.000 ft).

Sự hình thành
Mây ti tích được hình thành từ các đám mây ti hay mây ti tầng khi chúng được làm ấm nhẹ nhàng từ phía dưới. Quá trình đốt nóng làm cho không khí bị bốc lên và chìm vào trong mây. Điều này giải thích tại sao mây ti tích luôn luôn gắn liền với mây ti và mây ti tầng. Nếu không phải vậy thì các đám mây được gọi là mây trung tích.

Biểu hiện
Mây ti tích và mây trung tích đôi khi nhìn rất giống nhau; tuy nhiên, không giống như mây trung tích, mây ti tích nằm ở độ cao lớn hơn, vì thế các đám mây ti tích xuất hiện đối với người quan sát trên mặt đất nhỏ hơn nhiều và các đám mây này không tạo ra bóng râm.

Mây ti tích có thể tạo ra các quầng mây ngũ sắc đẹp, đặc biệt nếu như chúng xuất hiện dưới dạng mây ti lacunosus (giống mạng nhện).

Đặc trưng cấu trúc
Các đám mây ti tích rất mỏng, là các vệt màu trắng (các đám mây nhỏ), các đám mây nhỏ này chứa các hạt rất nhỏ hay các gợn sóng. Tương tự như các đám mây nằm ở các độ cao lớn, mây ti tích chứa các tinh thể nước đá. Các tinh thể này có thể bay hơi tạo ra các lỗ hổng giữa các đám mây nhỏ. Mây ti tích thông thường biểu lộ trong 2 kiểu: gợn sóng và các rìa có dạng sợi.

Các biến thể của mây ti tích
Castellanus: Hình dạng có các chỗ phồng lên giống như tòa lâu đài châu Âu tại các phần lớn nhất, làm cho mây có biểu hiện giống lỗ châu mai. Các "lâu đài" có cùng một gốc và phân bổ trên cùng một đường. Biến thể này ít phổ biến trong mây ti tích so với trong mây trung tích.
Floccus: Có biểu hiện của các cụm mây tích mà phần gốc là lởm chởm nhiều hay ít.
Stratiformis: Chủ yếu tạo thành theo phương nằm ngang, tạo ra phần lớn các lớp nằm ngang.
Lenticularis: Giống như hình hột đậu hay quả hạnh nhân, thông thường bị kéo dài, với chu vi được xác định rõ bởi hiện tượng ngũ sắc.

Vị trí tương đối so với các loại mây khác

Tham khảo

Liên kết ngoài

 National Science Digital Library - Mây ti tích

Ti tích, mây
Mây tích


title: Hemus Air

text:
Hemus Air (tiếng Bulgaria: Хемус Ер) [mã IATA = DU, mã ICAO = HMS) là hãng hàng không của Bulgaria, trụ sở ở Sofia. Hãng có các tuyến đường chở khách trong nước, quốc tế cũng như chở khách thuê bao, chở hàng hóa và bay cứu thương. Căn cứ chính của hãng ở Sân bay Sofia, và căn cứ khác ở Sân bay Varna.

Lịch sử

Hemus Air được thành lập và bắt đầu hoạt động từ năm 1996 khi tách ra từ hãng Balkan Bulgarian Airlines và do hãng TIM ở Varna sở hữu.. Hemus Air được chính phủ Bulgaria chọn để bán hãng hàng không quốc gia Bulgaria Air và ngày 4.7.2007 Hemus Air đã mua 99,9% cổ phần của Bulgaria Air bằng 6,6 triệu euro, đồng thời hứa sẽ đầu tư thêm 86 triệu euro nữa trong vòng 5 năm. Hiện nay Hemus Air dự trù sẽ hợp nhất với Bulgaria Air và các chuyến bay của Hemus Air nay đều mang tên hiệu Bulgaria Air.

Các nơi đến

Mọi nơi đến của Hemus Air nay đều mang tên hiệu Bulgaria Air.

Đội máy bay

(Tháng 8/2008):
 2 Airbus A319-112
 1 Avro RJ70 (bay cho TIM Holding)
 4 BAe 146-200 (1 bay cho Belle Air)
 4 BAe 146-300 (2 bay cho Taban Air)
 1 Boeing 737-300
 1 Boeing 737-400

Tính tới 30.6.2008, tuổi trung bình các máy bay của Hemus Air là 19.3 năm().

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Bulgaria Air
 Hemus Air - Varna

Hãng hàng không Bulgaria


title: Luperus longicornis

text:
Luperus longicornis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Fabricius miêu tả khoa học năm 1781.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Luperus
Bọ cánh cứng châu Âu


title: 1150

text:
Năm 1150 trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 1150


title: Albizzate

text:
Albizzate là một đô thị ở tỉnh Varese, trong vùng Lombardia ở phía bắc Italia. Albizzate có diện tích 3  km², dân số 4911 người.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Varese
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: Arbérats-Sillègue

text:
Arbérats-Sillègue () là một xã thuộc tỉnh Pyrénées-Atlantiques département ở tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 126 mét trên mực nước biển.

Xã nằm trong tỉnh cũ Lower Navarre.

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
 ARBERATZE-ZILHEKOA in the Bernardo Estornés Lasa - Auñamendi Encyclopedia (Euskomedia Fundazioa) (bằng tiếng Tây Ban Nha)

Xã của Pyrénées-Atlantiques
Nafarroa Beherea


title: Chí tuyến Nam

text:
Chí tuyến Nam hay Nam chí tuyến (còn được gọi là Đông chí tuyến, chí tuyến Ma Kết, hay nhiệt tuyến Nam Dương) là một trong năm vĩ tuyến chủ yếu để đánh dấu bản đồ Trái Đất.

Chí tuyến này nằm song song với đường xích đạo tại vĩ tuyến 23° 26' 22" nam, và nó là vĩ độ xa nhất về phía nam mà Mặt Trời có thể xuất hiện trên đỉnh đầu của người quan sát diễn ra vào tiết đông chí của Bắc bán cầu (vì lý do này mà nó còn mang tên là Đông chí tuyến). Đối ngược với chí tuyến này là chí tuyến Bắc ở Bắc bán cầu. Các vĩ độ ở phía nam của đường chí tuyến Nam thuộc về vùng ôn đới Nam bán cầu. Các vĩ độ nằm giữa đường đông chí tuyến Nam và đường chí tuyến Bắc thuộc về vùng nhiệt đới.

Chí tuyến này được gọi là Chí tuyến Ma Kết hay Nhiệt tuyến Nam Dương do khi người phương Tây đặt tên cho nó vào khoảng 2000 năm trước thì Mặt Trời đã nằm ở chòm sao Ma Kết (tức sao Nam Dương, tiếng Anh Capricorn) vào tiết đông chí ở Bắc bán cầu. Hiện nay, Mặt Trời xuất hiện ở chòm sao Nhân Mã trong thời gian diễn ra tiết đông chí ở Bắc bán cầu. Sự thay đổi này có được là do hiện tượng tuế sai.

Tên gọi chí tuyến Nam là do chí tuyến này nằm ở Nam bán cầu Trái Đất.

Chú thích

Xem thêm
 Chí tuyến Bắc
 Đông chí
 Hạ chí

Vĩ tuyến
Nhiệt đới

de:Wendekreis (Breitenkreis)#Südlicher Wendekreis


title: Hauptstuhl

text:
Hauptstuhl là một đô thị ở huyện Kaiserslautern, bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Đô thị Hauptstuhl có diện tích 5 km².

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz
Xã và đô thị ở huyện Kaiserslautern


title: Euryglossa alincia

text:
Euryglossa alincia là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Exley mô tả khoa học năm 1976.

Chú thích

Tham khảo

Euryglossa
Động vật được mô tả năm 1976


title: Adelocera catulus

text:
Adelocera catulus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1893.

Chú thích

Tham khảo

Adelocera


title: Naga, Zamboanga Sibugay

text:
Naga là một đô thị hạng 4 ở tỉnh Zamboanga Sibugay, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2000 của Philipin, đô thị này có dân số 35.176 người trong 6.468 hộ.

Các đơn vị hành chính

Naga được chia thành 23 barangay.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Mã địa lý chuẩn Philipin
Thông tin điều tra dân số Philipin năm 2000

Đô thị của Zamboanga Sibugay


title: Siêu cúp bóng đá châu Âu

text:
Siêu cúp bóng đá châu Âu (UEFA Super Cup) là trận đấu bóng đá siêu cúp thường niên do UEFA tổ chức giữa hai đội vô địch của hai giải đấu cấp câu lạc bộ châu Âu chính, UEFA Champions League và UEFA Europa League. Tên chính thức ban đầu của giải đấu là Super Competition, và sau này là European Super Cup; giải được đổi tên thành UEFA Super Cup vào năm 1995, sau khi UEFA có chính sách thay đổi thương hiệu. Giải không được công nhận là một trong những giải đấu lớn của UEFA.

Từ năm 1972 đến năm 1999, Siêu cúp bóng đá châu Âu là trận đấu giữa nhà vô địch Cúp C1 châu Âu/UEFA Champions League và nhà vô địch UEFA Cup Winners' Cup. Sau khi UEFA Cup Winners' Cup bị hủy bỏ, trận đấu được diễn ra giữa nhà vô địch UEFA Champions League và nhà vô địch Cúp UEFA, sau này được đổi tên thành UEFA Europa League vào năm 2009.

Đội vô địch hiện tại là Manchester City, đội đã giành chiến thắng 5–4 trong loạt luân lưu trước Sevilla vào năm 2023. Đội bóng thành công nhất là Barcelona, Milan và Real Madrid với 5 lần vô địch cho mỗi đội.

Lịch sử

Siêu cúp châu Âu được thành lập vào năm 1971 bởi Anton Witkamp, một phóng viên và biên tập viên thể thao của tờ báo Hà Lan "De Telegraaf". Ý tưởng này ra đời trong bối cảnh bóng đá Hà Lan đạt đến đỉnh cao ở châu Âu và các câu lạc bộ bóng đá Hà Lan, đặc biệt là Ajax, đang trải qua thời kỳ thành công. Witkamp muốn tạo ra một giải đấu mới để xác định đội bóng xuất sắc nhất châu Âu và đồng thời thử thách Ajax dưới sự lãnh đạo của siêu sao Johan Cruyff.

Ban đầu, ý tưởng là đội vô địch Cúp C1 châu Âu sẽ đối đầu với đội vô địch Cúp C2 châu Âu. Sau nhiều cuộc tranh luận và thử thách, một giải đấu chính thức được thiết lập. Tuy nhiên, khi Witkamp cố gắng nhận được sự chấp thuận chính thức từ Chủ tịch UEFA, ông đã bị từ chối.

Trận chung kết Siêu Cúp châu Âu năm 1972 giữa Ajax và Rangers của Scotland ban đầu không được UEFA công nhận là chính thức, do Rangers bị cấm tham gia các giải đấu châu Âu sau hành vi của các cổ động viên trong trận chung kết Cúp C2 châu Âu năm 1972. Do đó, UEFA từ chối công nhận giải đấu cho đến mùa giải tiếp theo. Trận đấu được tổ chức theo thể thức hai lượt và được tài trợ tài chính bởi tờ báo "De Telegraaf". Ajax đã vượt qua Rangers với tổng tỷ số 6–3 và giành chiến thắng trong Siêu Cúp châu Âu đầu tiên (mặc dù không chính thức).

Trận chung kết Siêu cúp châu Âu năm 1973, trong đó Ajax vượt qua Milan với tổng tỷ số 6–1, là Siêu cúp đầu tiên được công nhận chính thức và được UEFA hỗ trợ.

Mặc dù định dạng hai lượt đã được duy trì cho đến năm 1997, Siêu cúp được quyết định trong một trận đấu duy nhất do vấn đề lịch trình hoặc vấn đề chính trị trong các năm 1984, 1986 và 1991. Trong các năm 1974, 1981 và 1985, Siêu cúp không được tổ chức: giải đấu năm 1974 bị hủy bỏ vì Bayern Munich và Magdeburg không thể tìm thấy một ngày phù hợp cho cả hai đội, giải đấu năm 1981 bị hủy bỏ khi Liverpool không có thời gian để đối đầu với Dinamo Tbilisi, trong khi giải đấu năm 1985 bị hủy bỏ do lệnh cấm các câu lạc bộ Anh tham gia, ngăn Everton đối đầu với Juventus.

Trong mùa giải 1992–93, Cúp C1 châu Âu đã được đổi tên thành UEFA Champions League và người chiến thắng của giải đấu này sẽ đối đầu với người chiến thắng của Cúp C2 châu Âu trong Siêu cúp châu Âu. Trong mùa giải 1994–95, Cúp C2 châu Âu đã được đổi tên thành UEFA Cup Winners' Cup. Mùa giải tiếp theo, Siêu cúp cũng được đổi tên thành UEFA Super Cup.

Sau mùa giải 1998–99, Cúp C2 châu Âu đã bị UEFA chấm dứt. Siêu cúp năm 1999 là cuộc tranh đấu cuối cùng được tổ chức bởi người chiến thắng của Cúp C2 châu Âu. Lazio, nhà vô địch UEFA Cup Winners' Cup 1998-1999, đã đánh bại Manchester United, nhà vô địch UEFA Champions League 1998-1999, với tỷ số 1–0.

Kể từ đó, UEFA Super Cup được tranh đấu giữa những đội chiến thắng UEFA Champions League và những đội chiến thắng của UEFA Europa League. Super Cup năm 2000 là lần đầu tiên được tranh đấu giữa những đội chiến thắng của UEFA Cup. Galatasaray, đội chiến thắng UEFA Cup 1999–2000, đã đánh bại Real Madrid, đội chiến thắng UEFA Champions League 1999–2000, với tỷ số 2–1.

Trong mùa giải 2009–10, UEFA Cup được đổi tên thành UEFA Europa League và những đội chiến thắng trong giải này tiếp tục đối đầu với những đội chiến thắng UEFA Champions League tại UEFA Super Cup.

Năm 2013, Chelsea trở thành câu lạc bộ đầu tiên tham dự Super Cup với tư cách là nhà vô địch ba danh hiệu câu lạc bộ UEFA, sau khi giành được Cup Winners' Cup (1998), Champions League (2012) và Europa League (2013). Manchester United cũng chia sẻ niềm vinh dự này trong Super Cup năm 2017 sau chiến thắng Europa League của họ, sau khi đã giành Cup Winners' Cup vào năm 1991.

Sau 15 trận Super Cup liên tiếp được tổ chức tại Stade Louis II ở Monaco từ năm 1998 đến năm 2012, Super Cup hiện được tổ chức tại các sân vận động khác nhau (tương tự như các trận chung kết UEFA Champions League và Europa League). Điều này bắt đầu từ phiên bản Super Cup năm 2013, được tổ chức tại Eden Stadium ở Prague, Cộng hòa Séc.

Bắt đầu từ năm 2014, ngày diễn ra UEFA Super Cup đã được chuyển từ thứ Sáu cuối tháng Tám sang thứ Ba giữa tháng Tám, sau khi loại bỏ ngày giao hữu quốc tế vào tháng Tám trong Lịch thi đấu Trận đấu Quốc tế mới của FIFA.

Năm 2020, trận chung kết Super Cup ban đầu được lên kế hoạch diễn ra tại Estádio do Dragão ở Porto, Bồ Đào Nha, vào ngày 12 tháng 8 năm 2020. Tuy nhiên, sau khi dịch COVID-19 lan rộng ở châu Âu gây ra việc hoãn các trận chung kết câu lạc bộ mùa giải trước, Ủy ban Ban chấp hành UEFA quyết định trao trận chung kết Champions League đã được lên lịch lại cho Bồ Đào Nha, và hoãn trận đấu đến ngày 24 tháng 9 năm 2020 và diễn ra tại Puskás Aréna, Budapest.

Sau cuộc thảo luận với 55 hiệp hội thành viên vào ngày 19 tháng 8 năm 2020, Ủy ban Ban chấp hành UEFA đã quyết định vào ngày 25 tháng 8 năm 2020 sử dụng trận chung kết như một trận đấu thử nghiệm cho phép một số lượng khán giả giảm bớt, lên đến 30% sức chứa của sân vận động, và trận đấu này trở thành trận đấu chính thức UEFA đầu tiên có khán giả kể từ khi các giải đấu của họ được khôi phục vào tháng 8 năm 2020.

Các địa điểm
Ban đầu, giải đấu được tổ chức dưới hình thức hai trận, mỗi trận diễn ra tại sân nhà của hai đội thi đấu, trừ khi có những trường hợp đặc biệt. Ví dụ, vào năm 1991, khi Red Star Belgrade không được phép thi đấu trận lượt về tại quê nhà Yugoslavia do cuộc chiến đang diễn ra vào thời điểm đó, thay vào đó, trận lượt về của Manchester United chỉ được diễn ra trên sân nhà của họ.

Từ năm 1998, Siêu cúp được tổ chức dưới hình thức một trận đấu duy nhất tại một địa điểm trung lập. Từ năm 1998 đến 2012, Siêu cúp được tổ chức tại Stade Louis II ở Monaco. Kể từ năm 2013, đã có sử dụng nhiều địa điểm khác nhau.

Danh sách địa điểm từ năm 1998
1998–2012: Stade Louis II, Monaco
2013: Eden Aréna, Praha, Cộng hòa Séc
2014: Sân vận động Cardiff City, Cardiff, Xứ Wales
2015: Boris Paichadze Dinamo Arena, Tbilisi, Georgia
2016: Sân vận động Lerkendal, Trondheim, Na Uy
2017: Sân vận động Quốc gia Philip II, Skopje, Macedonia
2018: Sân vận động Lilleküla, Tallinn, Estonia
2019: Vodafone Park, Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ
2020: Puskás Arena, Budapest, Hungary
2021: Windsor Park, Belfast, Bắc Ireland
2022: Sân vận động Olympic, Helsinki, Phần Lan
2023: Sân vận động Karaiskakis, Piraeus, Hy Lạp

Vé
60% sức chứa của sân vận động được dành riêng cho các câu lạc bộ khách. Các ghế còn lại được UEFA bán thông qua đấu giá trực tuyến. Không giới hạn số lượng đơn đăng ký mua vé. Phí quản lý 5 euro được khấu trừ từ mỗi người đăng ký. Không có giới hạn số lượng đơn đăng ký mà mỗi cá nhân có thể thực hiện.

Giải thưởng

Chiếc cúp

Cúp Siêu Cúp UEFA luôn được UEFA giữ trong suốt thời gian. Một bản sao cúp đầy đủ kích cỡ được trao cho câu lạc bộ chiến thắng. Đội vô địch nhận 40 huy chương vàng, còn đội á quân nhận 40 huy chương bạc.

Cúp Siêu Cúp đã trải qua nhiều sự thay đổi trong quá trình phát triển. Chiếc cúp đầu tiên được trao cho Ajax vào năm 1973. Năm 1977, chiếc cúp ban đầu đã được thay thế bằng một tấm bạc có biểu tượng UEFA mạ vàng. Năm 1987, chiếc cúp tiếp theo là chiếc cúp nhỏ nhất và nhẹ nhất trong tất cả các cúp câu lạc bộ châu Âu, nặng  và cao . Chiếc cúp Cúp C1 châu Âu nặng , còn cúp Cúp C2 châu Âu nặng . Cúp mới được thiết kế và sản xuất tại ngôi nhà làm cúp Bertoni ở Milan. Phiên bản mới, lớn hơn so với cúp trước đó, đã được giới thiệu vào năm 2006, nặng  và cao .

Cho đến năm 2008, đội bóng chiến thắng ba lần liên tiếp hoặc năm lần tổng cộng sẽ nhận một bản sao gốc của cúp và một dấu hiệu công nhận đặc biệt. Tuy nhiên, từ đó trở đi, UEFA giữ một mình chiếc cúp gốc. Milan, Barcelona và Real Madrid đều đã đạt được vinh dự này, với mỗi đội đạt được năm lần vô địch. Tuy nhiên, chỉ Milan là đội nhận được cúp chính thức vĩnh viễn vào năm 2007. Barcelona và Real Madrid đã giành chiếc cúp thứ năm của họ vào năm 2015 và 2022, tuy nhiên, từ khi đổi chính sách, không còn việc trao cúp chính thức cho đội vô địch năm thứ năm.

Tiền thưởng
Kể từ năm 2020, số tiền thưởng cố định trả cho các câu lạc bộ như sau:

 Á quân: €3,800,000
 Vô địch: €5,000,000

Luật thi đấu
Hiện nay, quy định của Siêu Cúp UEFA là một trận đấu đơn, được tổ chức tại một sân vận động trung lập. Trận đấu bao gồm hai hiệp, mỗi hiệp kéo dài 45 phút. Nếu hai đội hòa nhau sau 90 phút, hai hiệp phụ mỗi hiệp kéo dài 15 phút được chơi thêm. Nếu vẫn không có người chiến thắng sau hiệp phụ thứ hai, trận đấu sẽ được quyết định thông qua loạt sút luân lưu.

Mỗi đội được chọn 23 cầu thủ, trong đó có 11 người xuất phát trong trận đấu. Trong số 12 cầu thủ còn lại, có thể thay thế tối đa 3 cầu thủ trong suốt trận đấu. Nếu trận đấu đi vào hiệp phụ, có thể thay thế một cầu thủ thứ tư. Mỗi đội có thể mặc bộ trang phục chính lựa chọn. Nếu bộ trang phục của hai đội xung đột, đội vô địch UEFA Europa League năm trước sẽ phải mặc bộ màu sắc khác. Nếu một câu lạc bộ từ chối thi đấu hoặc không đủ điều kiện để thi đấu, họ sẽ được thay thế bởi đội á quân trong giải đấu mà họ đã đạt được vị trí. Nếu sân không đủ điều kiện để thi đấu do thời tiết xấu, trận đấu sẽ được hoãn và diễn ra vào ngày hôm sau.

Nhà tài trợ
Các nhà tài trợ cho Siêu Cúp UEFA cũng chính là nhà tài trợ cho UEFA Champions League. Các nhà tài trợ chính hiện tại của giải đấu (theo mùa 2022-23) gồm:

 FedEx
 Turkish Airlines
 Oppo
 Heineken N.V.
 Just Eat Takeaway
 Mastercard
 PepsiCo
 Sony
 PlayStation 5
Socios.com (Chỉ áp dụng tại Hoa Kỳ)
Adidas là nhà tài trợ phụ và cung cấp bóng đá chính thức và trang phục trọng tài. Các câu lạc bộ có thể mang áo có quảng cáo, ngay cả khi nhà tài trợ này xung đột với nhà tài trợ của Siêu Cúp. Chỉ có hai nhà tài trợ được phép trên mỗi áo, cộng với nhà sản xuất, được đặt ở vị trí ngực và tay áo trái. Được phép hiện diện trên áo đấu là các tổ chức phi lợi nhuận, có thể xuất hiện phía trước áo, kết hợp với nhà tài trợ chính hoặc phía sau, dưới số áo hoặc giữa tên cầu thủ và cổ áo.

Các trận chung kết

Kỷ lục

Các nhà vô địch

Theo quốc gia

Notes

A.  Giải không tổ chức vào các năm 1974, 1975, 1981.
B.  Ngoại trừ giải đấu đầu tiên năm 1972 không được UEFA công nhận như một giải đấu chính thức.
C.  Bao gồm các đội Tây Đức. Không có đội Đông Đức nào từng dự giải.
D.  Các đội Liên Xô dự trận chung kết đều là của Ukrainian SSR.

Kỷ lục cá nhân
 Cầu thủ vô địch nhiều nhất: Paolo Maldini, Dani Alves, Dani Carvajal, Karim Benzema, Toni Kroos và Luka Modrić (mỗi người 4 lần)
 Cầu thủ thi đấu nhiều nhất: Roberto Donadoni và Alessandro Costacurta (mỗi người 8 trận)
 Huấn luyện viên giành nhiều chiến thắng nhất: Carlo Ancelotti (4 trận thắng)
 Huấn luyện viên tham gia nhiều trận chung kết nhất: Alex Ferguson và Carlo Ancelotti (mỗi người 4 trận chung kết)
 Cầu thủ ghi bàn hàng đầu: Arie Haan, Oleg Blokhin, David Fairclough, Gerd Müller, Rob Rensenbrink, François Van Der Elst, Terry McDermott, Radamel Falcao và Lionel Messi (mỗi người 3 bàn)
 Bàn thắng nhanh nhất của một cầu thủ: Phút thứ 1 (49 giây), Diego Costa, vào lưới Real Madrid vào ngày 15 tháng 8 năm 2018
 Cầu thủ duy nhất được vinh danh là cầu thủ xuất sắc nhất trận hơn một lần: Lionel Messi (2009, 2015)

Hat-trick
 Cầu thủ duy nhất lập hat-trick trong trận chung kết hai lượt: Terry McDermott, gặp Hamburger SV ngày 6 tháng 12 năm 1977
 Cầu thủ duy nhất lập hat-trick trong một trận chung kết: Radamel Falcao, gặp Chelsea vào ngày 31 tháng 8 năm 2012

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Siêu cúp bóng đá châu Âu trên trang chủ của Liên đoàn bóng đá châu Âu.

Giải đấu câu lạc bộ của UEFA