title: Lực tĩnh điện

text:
Lực tĩnh điện là lực giữa hai vật mang điện tích đứng yên. Nó là trường hợp đặc biệt của lực Lorentz (lực điện từ tổng quát).

Lực này được Coulomb, nhà bác học người Pháp, dựa trên ý tưởng về sự tương tự giữa điện học và cơ học, giữa sự tương tự của hai vật và hai điện tích, tìm ra lần đầu cho hai điện tích điểm và phát biểu thành định luật Coulomb. Trong trường hợp tương tác giữa hai điện tích điểm, lực tĩnh điện còn được gọi là lực Coulomb.

Định luật Coulomb

Định luật Coulomb (trong một số tài liệu viết kiểu phiên âm là "Định luật Cu-lông") phát biểu rằng: lực tương tác giữa hai điện tích điểm có phương nằm trên một đường thẳng nối hai điện tích điểm, có chiều là chiều của lực hút nếu hai điện tích điểm khác dấu và đẩy nếu hai điện tích điểm cùng dấu, có độ lớn tỉ lệ thuận với tích các điện tích và tỉ lệ nghịch với bình phương khoảng cách giữa chúng.

Độ lớn của lực được tính theo công thức:

với:
 F là độ lớn của lực Coulomb, đo bằng N trong SI
 q1 là điện tích của điện tích điểm thứ nhất, đo bằng C trong SI
 q2 là điện tích của điện tích điểm thứ hai, đo bằng C trong SI
 r là khoảng cách giữa hai điện tích điểm, đo bằng m trong SI
 k là hằng số vật lý (còn gọi là hằng số lực Coulomb) thường được biểu diễn là  với  là hằng số điện. Giá trị các hằng số này là:
 k ≈ 8 987 742 438 F−1·m (hay C−2·N·m2)
  ≈ 8.854 × 10−12 F·m−1 (hay C2·N−1·m−2)

Công thức trên cũng có thể được viết ở dạng véc-tơ

với:
  là véc-tơ lực
  là véc-tơ nối hai điện tích điểm được tính theo:

ở đây:
 và  là các véc-tơ vị trí của các điện tích điểm.

Định luật Coulomb là một trong các định luật vật lý thể hiện lực giảm theo bình phương khoảng cách, giống định luật hấp dẫn Newton. Hằng số lực Coulomb lớn hơn nhiều lần hằng số hấp dẫn (G) trong SI nên lực Coulomb có độ lớn gấp nhiều lần độ lớn lực hấp dẫn.

Định luật Coulomb chỉ đúng khi lực Coulomb được quan sát trong hệ quy chiếu trong đó các điện tích điểm đứng yên. Khi các điện tích chuyển động, các điện tích gây ra dòng điện, tạo nên từ trường theo định luật Ampere, và tương tác với nhau theo lực Lorentz. Tương tác lúc này có thể coi là tương tác trong điện trường tương đối tính như miêu tả bởi thuyết tương đối của Albert Einstein.

 Lực tĩnh điện tổng quát
Để tính lực tĩnh điện giữa hai vật mang điện tích, có thể chia các vật ra thành nhiều vật nhỏ hơn. Nếu phép chia tiến đến một giới hạn nào đó, vật nhỏ mang điện sẽ trở thành các điện tích. Khi đó có thể áp dụng nguyên lý chồng chất cho lực tĩnh điện (hay còn gọi là nguyên lý tác dụng độc lập).

Lực tĩnh điện do N điện tích điểm gây ra bằng tổng vectơ của lực tĩnh điện do từng điện tích điểm gây ra.

Có thể định nghĩa môi trường xung quanh một vật mang điện là điện trường. Khi một vật khác nằm trong môi trường này, lực tĩnh điện vật đó sẽ chịu là:

 Điện trường
Từ công thức trên,

với q là điện tích của vật đó và E là cường độ điện trường của điện trường.

 Cách chứng minh định luật Coulomb đơn giản
Chúng ta có thể chứng minh định luật Coulomb bằng một thí nghiệm đơn giản. Cho hai quả cầu nhỏ với khối lượng  và cùng điện tích , được treo trên hai sợi dây với chiều dài là  và khối lượng không đáng kể. Có ba lực tác dụng lên quả cầu lúc đó: trọng lực , lực căng dây  và lực điện .

Trong trạng thái cân bằng, ta có  (1) và  (2).

Lấy (1) chia cho (2), ta được:

Cho L1 là khoảng cách giữa các quả cầu khi đã tích điện. Giả định rằng nếu định luật Coulomb đúng thì lực đẩy giữa hai quả cầu sẽ là

Vậy: .

Nếu giờ ta chỉ tích điện một quả cầu và cho hai quả tác dụng với nhau, mỗi quả cầu sẽ có lượng điện tích là . Trong trạng thái cân bằng, khoảng cách giữa hai quả cầu là  và lực đẩy giữa chúng sẽ là:

 Xem thêm
 Lực
 Tĩnh điện
 Lực Lorentz
Tham khảo

Liên kết ngoài
 Định lý Coulomb trên Project PHYSNET
 Electricity and the Atom —một chương từ một sách giáo khoa trực tuyến
 Một trò chơi mê cung để dạy định lý Coulomb—một trò chơi được tạo ra bởi phần mềm phân tử Workbench
 Electric Charges, Polarization, Electric Force, Coulomb's Law Walter Lewin, 8.02 Electricity and Magnetism, Spring 2002: Lecture 1'' (video). MIT OpenCourseWare. License: Creative Commons Attribution-Noncommercial-Share Alike.

Lực
Định luật
Tĩnh điện học


title: Cheilotrichia bonaespei

text:
Cheilotrichia bonaespei là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Tham khảo

Cheilotrichia
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Bulbophyllum sociale

text:
Bulbophyllum sociale là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

Liên kết ngoài

sociale]]

S


title: Epharmottomena eremophila

text:
Epharmottomena eremophila là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở Maroc và phần phía tây của the Sahara, tới Sinai, Israel và Syria.

Mỗi năm loài này có thể có hai thế hệ. Con trưởng thành bay vào từ tháng 9 đến tháng 4.

Liên kết ngoài
Species info
Image

Chú thích

E
Động vật được mô tả năm 1895


title: Houdan (tổng)

text:
Tổng Houdan là một tổng của Pháp, tọa lạc tại tỉnh Yvelines trong vùng Île-de-France của Pháp.

Phân chia hành chính
Tổng Houdan''' được chia thành 30 xã:
Adainville: 824 dân
Bazainville: 1192 dân
Boissets: 215 dân
Bourdonné: 427 dân
Civry-la-Forêt: 310 dân
Condé-sur-Vesgre: 1038 dân
Courgent: 403 dân
Dammartin-en-Serve, 943 dân
Dannemarie: 261 dân
Flins-Neuve-Église: 150 dân
Gambais: 2064 dân
Grandchamp: 232 dân
Gressey: 475 dân
La Hauteville: 159 dân
Houdan: 3112 dân
Longnes: 1360 dân
Maulette: 712 dân
Mondreville: 348 dân
Montchauvet: 254 dân
Mulcent: 71 dân
Orgerus: 2245 dân
Orvilliers: 484 dân
Osmoy: 316 dân
Prunay-le-Temple: 301 dân
Richebourg: 1378 dân
Saint-Martin-des-Champs: 305 dân
Septeuil: 2046 dân
Tacoignières: 956 dân
Le Tartre-Gaudran: 29 dân
Tilly: 439 dân

Tham khảo

Houdan


title: Hylodes lateristrigatus

text:
Hylodes lateristrigatus là một loài ếch thuộc họ Leptodactylidae.
Đây là loài đặc hữu của Brasil.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, và sông ngòi.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Tham khảo

 Narvaes, P. & Gonçalves da Cruz, C.A. 2004. Hylodes lateristrigatus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Hylodes
Động vật đặc hữu Brasil
Động vật lưỡng cư Brasil


title: Celina slossonae

text:
Celina slossonae là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Mutchler miêu tả khoa học năm 1918.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Celina


title: Diaphaenidea violacea

text:
Diaphaenidea violacea là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1892.

Chú thích

Tham khảo

Diaphaenidea


title: Witterda

text:
Witterda là một đô thị thuộc huyện Sömmerda trong bang Thüringen, nước Đức. Đô thị này có diện tích km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 1137 người.

Tham khảo


title: Omphalotropis plicosa

text:
Omphalotropis plicosa là một loài ốc nhỏ sống ở đầm ngập mặn có nắp, là động vật thân mềm chân bụng sống trên cạn, trong họ Assimineidae. Đây là loài đặc hữu của Mauritius.
Người ta đã cho rằng nó đã bị tuyệt chủng và liệt kê vào Danh sách đỏ IUCN các loài bị đe dọa năm 2006.
Nhưng một số cá thể sống đã được tìm thấy năm 2002.

Chú thích

Tham khảo

Omphalotropis
Động vật được mô tả năm 1852


title: Tipula nicothoe

text:
Tipula nicothoe là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Dalarna

text:
Dalarna là một tỉnh lịch sử hay landskap ở miền trung Thụy Điển
Dalarna giáp Härjedalen, Hälsingland, Gästrikland, Västmanland và Värmland. Nó cũng giáp Na Uy ở phía tây.

Từ "Dalarna" có nghĩa là "thung lũng". Khu vực này là một địa điểm nghỉ dưỡng phổ biến cho người Thụy Điển từ phía nam, những người thường xuyên đi lại để thư giãn trong kỳ nghỉ hè, do ở đây có các khu vực câu cá, khu cắm trại đẹp, và rừng rậm. Nhiều người Thụy Điển sở hữu hay thuê nơi cư trú thứ hai của họ tại Dalarna.

Cư dân Dalarna nó một thứ ngôn ngữ cổ, tiếng Dalecarlia.

Tham khảo

Tỉnh của Thụy Điển


title: Tipula vittata

text:
Tipula vittata là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Tham khảo
<references>

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Lynn Styles

text:
Lynn Styles là một nữ diễn viên người Ireland. Cô nổi tiếng với vai Hannah O'Flaherty, nhân vật nữ chính trong series truyền hình Cánh cửa bí mật.

Sự nghiệp phim ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

Diễn viên Ireland
Sinh năm 1988
Nhân vật còn sống


title: El Buste

text:
El Buste là một đô thị ở tỉnh Zaragoza, Aragon, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 của Viện thống kê Tây Ban Nha (INE), đô thị này có dân số là 98 người. Diện tích đô thị này là 7 ki-lô-mét vuông.
El Buste nằm ở độ cao 695 m trên mực nước biển.

Tham khảo

Đô thị ở Zaragoza


title: Sân bay Honda

text:
là một sân bay tư nhân ở thị xã Kawajima, quận Hiki, và thành phố Okegawa, cả hai đều ở tỉnh Saitama, Nhật Bản. Tên gọi khác là Sân bay Okegawa. Đơn vị vận hành là Honda Airways, một công ty con của Honda Motor Co. Ltd.

Sân bay này nằm ở độ cao 11,9 m, đường băng 600 m x 25 m, diện tích sân bay 59 ha. Thời gian hoạt động từ 9h sáng đến 5h30 chiều. Trong thời kỳ đệ nhị thế chiến, Quân đội đế quốc Nhật Bản phát triển khu vực này thành sân bay Kawataya. Năm 1964, Honda thiết lập Sân bay Honda và đã nhận được giấy phép hoạt động vào năm 1967. Trực thăng đã hoạt động tại đây từ năm 1975.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Honda Air  Web site (tiếng Nhật)

Honda
Honda
Honda


title: Macrostemum punctatum

text:
Macrostemum punctatum là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Macrostemum


title: Phú Vang (xã)

text:
Phú Vang là một xã thuộc huyện Bình Đại, tỉnh Bến Tre, Việt Nam.

Xã Phú Vang có diện tích 10,66 km², dân số năm 1999 là 4.042 người, mật độ dân số đạt 379 người/km².

Chú thích

Tham khảo


title: Hữu đại thần (Nhật Bản)

text:
, là tên một chức quan trong triều đình Nhật Bản xuất hiện trong thời kỳ Nara và thời kỳ Heian. Chức vụ này được quy định trong Thái Bảo luật lệnh năm 702. Phi điểu Ngự tịnh Nguyên lệnh năm 689 đánh dấu sự xuất hiện sơ khởi của Hữu đại thần trong một cơ quan hành chính tập trung mang tên Thái chính quan. Thái chính quan ban đầu bao gồm ba vị trí là Thái chính đại thần, Tả đại thần và Hữu đại thần.

Chức vụ Hữu đại thần xử lý mọi sự vụ quốc gia cùng với viên Tả đại thần.Phẩm hàm của Hữu đại thần là Chính nhịvị(正二位)hoặc Tòng nhị vị(従二位). Gia tộc Fujiwara, Minamoto và các Tướng quân thường hay nắm chức này.

Vai trò của Tả đại thần cũng như của thiết chế Thái chính quan dần dần mờ nhạt đi trong thế kỷ thứ 10 và 11 khi dòng họ Fujiwara thống trị toàn bộ triều đình Nhật Bản. Thiết chế Thái chính quan trở nên hữu danh vô thực vào thế kỷ thứ 12 khi dòng họ Minamoto giành lấy quyền lực quốc gia từ tay các công khanh triều đình. Tuy nhiên người ta vẫn chưa rõ liệu thiết chế Thái chính quan có bị hủy bỏ trong lúc đó hay không.

Xem thêm
 Thái chính quan
 Kugyō
 Sessho và Kampaku
 Kōkyū
 Kuge
 Cung nội sảnh (Nhật Bản)

Chú thích

Tham khảo

  Asai, T. (1985). Nyokan Tūkai. Tokyo: Kōdansha.
 Dickenson, Walter G. (1869). Japan: Being a Sketch of the History, Government and Officers of the Empire. London: W. Blackwood and Sons. OCLC 10716445
 Hall, John Whitney, Delmer M. Brown and Kozo Yamamura. (1993). The Cambridge History of Japan. Cambridge: Cambridge University Press. 10-ISBN 0-521-22352-0; 13-ISBN 978-0-5212-2352-2
 Ozaki, Yukio. (2001). The Autobiography of Ozaki Yukio: The Struggle for Constitutional Government in Japan. [Translated by Fujiko Hara]. Princeton: Princeton University Press. 10-ISBN 0-691-05095-3 (cloth)
  Ozaki, Yukio. (1955). Ozak Gakudō Zenshū. Tokyo: Kōronsha.
 Sansom, George (1958). A History of Japan to 1334. Stanford: Stanford University Press.
 Screech, Timon. (2006). Secret Memoirs of the Shoguns: Isaac Titsingh and Japan, 1779–1822. London: Routledge Curzon. ISBN 0-700-71720-X
  Titsingh, Isaac. (1834). [Siyun-sai Rin-siyo/Hayashi Gahō, 1652], Nipon o daï itsi ran; ou, Annales des empereurs du Japon. Paris: Oriental Translation Fund of Great Britain and Ireland.
 Varley, H. Paul, ed. (1980). [ Kitabatake Chikafusa, 1359], Jinnō Shōtōki ("A Chronicle of Gods and Sovereigns: Jinnō Shōtōki of Kitabatake Chikafusa" translated by H. Paul Varley). New York: Columbia University Press. ISBN 0-231-04940-4

Minh Trị Duy Tân
Chính phủ Nhật Bản


title: Thân Trọng Huề

text:
Thân Trọng Huề (申仲, 1869-1925), tự là Tư Trung; là danh thần và danh sĩ cuối triều Nguyễn trong lịch sử Việt Nam. Ông là ông ngoại của Trần Lệ Xuân tức vợ ông Ngô Đình Nhu (em trai tổng thống Ngô Đình Diệm)

Thân thế và sự nghiệp
Thân Trọng Huề là người làng Nguyệt Biều, huyện Hương Thủy, tỉnh Thừa Thiên (nay thuộc phường Nguyệt Biều, thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế).

Ông sinh ra trong gia tộc nổi tiếng ở kinh đô Huế. Nội của ông là Bố chính Thân Văn Quyền (1771-1873), thuộc dòng dõi danh thần Thân Nhân Trung đời Hậu Lê ; và cha của ông là Thân Văn Nhiếp (1804-1872) từng làm Tổng đốc Bình Phú (Phú Yên, Bình Định). Trước đây, ông Quyền và ông Nhiếp đều là người làng An Lỗ, huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên, sau mới đến ở tại làng Nguyệt Biều, huyện Hương Thủy, cùng tỉnh .

Ông mồ côi cha lúc mới có 4 tuổi, theo mẹ vào sinh sống ở Gia Định, sau được anh rể là Tham tri bộ Lễ Trần Thúc Nhẫn (1841-1883) đưa về Huế ở với người anh cả là Thân Trọng Trữ để ăn học. Nhờ chân "ấm sinh", ông Huề vào học Quốc Tử Giám ở Huế.

Năm 1888, 19 tuổi, Thân Trọng Huề thi Hương đỗ trường Nhì; năm sau (1889), ông được chính quyền thực dân Pháp chọn du học tại Trường Bảo hộ (Thuộc địa) Paris (Pháp), nhằm đào tạo thành một quan chức của bộ máy chính quyền thuộc địa. Trong sáu năm học tập, ông được các giáo sư người Pháp ngợi khen là thông minh, học giỏi; và đến 1895, ông tốt nghiệp Thủ khoa tại trường này với lời khen thưởng của Hội đồng Giám khảo.

Về nước, triều đình chiếu theo lệ thi đỗ "Tiến sĩ" trong nước, bổ ông hàm Biên tu Viện Cơ mật, sung chức Ngự tiền thị thơ. Khi làm việc tại đây, vì tính ngay thẳng, mà ông bị Tiết chế Đại thần Nguyễn Thân không ưa, rồi lấy cớ "gặp quan mà không xuống ngựa" xin cách chức ông (1896) . Song khi xem án, vua Thành Thái phê rằng:
"Huề là con nhà thế gia, chữ Hán chữ Tây (tiếng Pháp) đều thông hiểu. Muốn hỏi gì đều đáp được. Dẫu cách chức, nhưng cũng cho lệ vào Viện Cơ mật, phòng khi hỏi han việc gì" .

Năm 1897, ông được phục chức, sung vào làm Bang tá ở Viện Cơ mật. Năm 1899, thăng ông hàm Hồng lô tự khanh. Năm 1901, bổ ông làm Án sát Khánh Hòa. Năm 1902, biệt phái ông sang giúp việc Phủ Toàn quyền Đông Dương (Hà Nội), và được thưởng hàm Thái thường tự khanh.

Năm 1903, triệu ông về Huế, bổ chức Tả Thị lang bộ Lại, sung Tham tá Viện Cơ mật. Năm 1904, bổ ông làm Bố chính tỉnh Quảng Nam. Tại đây, ông lại bị cấp trên là Tổng đốc Hồ Đệ kiếm cớ "giáng 4 trật và cho về nhà" . Uất ức, Thân Trọng Huề đã gửi lên triều đình tờ trình biện minh, đồng thời xin được ra ở Bắc Kỳ. Trong tờ trích có câu:
"Hạ thần trước đã gặp đại thần hẹp dạ, trong thành dạo ngựa mà bị hạch tội. Sau vì đồng sự khác lòng, vừa đến Quảng Nam, chưa kịp định vị đã bị biếm trích!... Người dèm pha, đố kỵ còn đó, khó yên phận ở Trung Kỳ. Vậy xin cho hạ thần được lánh mình ra Bắc địa".

Năm 1905, ông được cử làm Đốc giáo Trường Hậu bổ (Hà Nội) (còn gọi là Trường Sĩ hoạn), chuyên đào tạo các quan chức cho chính quyền của thực dân và phong kiến.

Năm 1907, ông được phục hàm Bố chính, bổ Án sát Bắc Ninh, rồi lần lượt trải các chức: Tuần phủ Bắc Ninh; Án sát Hưng Yên, Án sát Hải Dương, thành viên Phòng 4 Tòa Thượng thẩm Hà Nội.

Năm 1915, thăng ông làm Tổng đốc sung vào Viện Thượng thẩm. Năm 1921, thăng ông hàm Hiệp tá Đại học sĩ. Năm 1922, vua Khải Định vời về ông về Huế sung Cơ mật viện Đại thần, nhận lãnh Thượng thư hai bộ: bộ Học và bộ Binh, kiêm Đô Ngự sử Viện Đô sát. Năm 1925, gia phong ông hàm Thái tử Thiếu bảo.

Ngày 17 tháng 7 năm 1925, Thân Trọng Huề lâm bệnh mất tại chức lúc 56 tuổi, được an táng tại quê nhà (làng Nguyệt Biều), và được triều đình truy tặng thực thụ hàm Đông các Đại học sĩ.

Tác phẩm
Học luật lệ An Nam
Phép cai trị An Nam

Và một số bài biên khảo đăng trên Đông Dương tạp chí, Đô thành hiếu cổ Huế (BAVH)... Ngoài ra, theo nhà văn Phan Khôi, thì ông còn có bộ "nhật ký" hàng mấy chục cuốn to (khởi viết từ hồi ông bắt đầu đi học bên Pháp), có nhiều tài liệu quý về phương diện lịch sử của Việt Nam và của Pháp .

Thương tiếc
Khi Thân Trọng Huề mất, có nhiều thân sĩ làm câu đối điếu ông, trích giới thiệu ba câu:
Duyệt gia thặng, hữu cốt ngạnh phong, dương lịch tứ triều tằng kỉ gian lao vong bạch phát;
Độc di biểu giai huyết tánh ngữ, ai vưu nhất niệm bất thăng thế lụy sái hoàng tuyền.
Nghĩa:
Ái ưu gần thác chưa nguôi, đặng tỏ tấm lòng, sụt sùi suối vàng ba mảnh giấy;Cốt ngạnh từ xưa đã sẵn, dầu thay mái tóc, theo đòi bệ ngọc bốn triều vua .
(Hiệp tá Phạm Văn Thụ)Đời mấy kẻ anh hùng, nô nức gần xa người một hội;
Cuộc trải qua dâu bể, than ôi! tan hợp cõi trăm năm.
(Hội Khai trí Tiến đức)

Đường đường đấng anh hào, mấy ngàn đầu xanh, lối cũ đi về vì việc nước;Bời bời lòng cố quốc, một cung gió thảm, cảo thơm lần dở khóc người xưa".
(Nam Phong tạp chí)

Nhân cách và công lao
Học giả Phạm Quỳnh, trong bài viết trên Nam Phong tạp chí số 96 (1925) tỏ lòng xót xa vì mất đi một "đồng nhân trong báo quán", tri ân người đỡ đầu tờ báo "buổi sơ sinh" và là "người bạn thân khi trưởng thành", đã vinh danh Thân Trọng Huề bằng những lời thắm thiết như sau:
"Cụ là một người cương trực, khảng khái, một lòng ái quốc trung quân, mà ở đời này những người trung quân ái quốc, khảng khái cương trực lại rất ít, cho nên một đời cụ làm quan đã gặp nhiều phen tỏa chiết. Bị tỏa chiết mà cái chí vẫn cương cường, kẻ trí thức phục cụ là người "cứng". Phường danh lợi thời lại chê cụ là người "vụng", vì "cứng" mà nên "vụng". Nhưng ở đời này thiên hạ chỉ lấy cái tiểu xảo mà khuynh loát nhau, khôn là biết nịnh tài, khéo là kiếm tiền giỏi - thời chê ấy há lại không phải là lời khen đích đáng sao? Lại người đời đều mềm cả - mềm cho đến nỗi không còn khí phách gì nữa - mà một mình cụ cứng, há lại chẳng đáng phục ru?"...

Khâm sứ P. Pasquier, trong điếu văn đọc ngày 9 tháng 9 năm 1925, cũng đã ghi nhận nhân cách và công lao của ông:
"Ông là người chỉ biết có trung thực, người không hề tính toán nhỏ nhen, mà chỉ thật lòng hành động vì điều tốt đẹp, vì lẽ công bằng...Ông đã đóng góp vào việc thực hiện những cải cách ở xứ Bảo hộ. Ông tham gia tổ chức lại ngành tư pháp. Là cố vấn ở Phòng 4 Tòa Thượng thẩm Hà Nội, công việc của ông được các quan chức ngành Tư pháp đánh giá cao.Ông quan tâm đến các vấn đề kinh tế, một thời gian dài ông phục vụ ở Phòng Nông ngihệp Bắc Kỳ và chuyên chú vào những công trình lợi ích chung"....

Gần đây, nhà văn Nguyễn Khắc Phê, trong viết "Ngàn năm họ Thân", cũng đã có lời vinh danh ông:
"Noi gương cha ông, Thân Trọng Huề, từng giữ chức Thượng thư Bộ học kiêm Bộ Binh, đã có công góp phần thúc đẩy việc cải cách thi cử, trọng thực học; đặc biệt, ông đã làm cho nhà đương cục Pháp phải ký vào văn kiện lịch sử công nhận lãnh thổ Việt Nam bao gồm quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa... Là người thông thạo cả Hán văn lẫn Pháp văn, ông là một trong số thành viên sáng lập Hội Khai trí tiến đức ở Hà Nội (1919), và từng tham gia viết trên nhiều tờ báo như Đông Dương tạp chí, Trung Bắc Tân văn, Nam Phong tạp chí...đề xuất nhiều cải cách về văn hoá-xã hội, vạch trần tệ tham nhũng của quan lại đương thời...

Nguồn tham khảo
Nguyễn Q. Thắng-Nguyễn Bá Thế, Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam. Nhà xuất bản Khoa học xã hội, 1992.
Chương Thâu, "Thân Trọng Huề một nhân vật lịch sử có tư tưởng canh tân, một nhà văn hóa Việt Nam đầu thế kỷ XX" đăng trên website họ Phan .
Nguyễn Khắc Phê,"Ngàn năm họ Thân" đăng trên báo Thừa Thiên Huế online'' .
Phan Khôi, "Con bò của ông Tổng đốc" .

Chú thích

Người Thừa Thiên Huế
Nhà văn Việt Nam thời Nguyễn
Quan lại nhà Nguyễn
Người họ Thân tại Việt Nam


title: Mộng Song Sơ Thạch

text:
Mộng Song Sơ Thạch (zh. 夢窗疏石, ja. musō soseki), 1275-1351, là một vị Thiền sư Nhật Bản danh tiếng thuộc tông Lâm Tế. Sư là người rất có công trong việc truyền bá tông phong Lâm Tế tại Nhật, sau được Nhật hoàng phong danh hiệu Quốc sư.

Sư sinh ra trong một gia đình thuộc dòng dõi quý tộc, mất mẹ năm bốn tuổi. Vừa lên tám, Sư đã xuất gia và ban đầu chuyên tu tập theo Mật giáo (zh. 密教, ja. mikkyō). Trong khoảng thời gian 10 năm, Sư thu thập tất cả những ấn tượng huyền bí của Mật giáo tại đây. Một năm sau khi thụ giới cụ túc (1292), Sư chuyển sang tu tập theo phương pháp của Thiền tông. Nguyên nhân của sự thay đổi này chính là cái chết bi thảm của một vị thầy. Sư tự thấy rằng, vấn đề chính của cuộc sống là sinh tử luân hồi không thể giải quyết được bằng tri thức uyên bác, kiến thức của một học giả. Trong thời gian 100 ngày sau khi thầy mình lâm chung, Sư tụng kinh cầu an cho thầy và nhân đây, Sư có một giấc mộng rất quan trọng. Trong giấc mộng này, Sư được gặp hai vị Thiền sư Trung Quốc quan trọng đời nhà Đường là Thạch Đầu Hi Thiên (zh. 石頭希遷, ja. sekitō kisen) và Sơ Sơn Quang Nhân (zh. 疏山光仁, ja. sozan kōnin), một môn đệ của Động Sơn Lương Giới (zh. 洞山良價). Thạch Đầu xuất hiện dưới dạng một vị tăng của Chân ngôn tông, Sơ Sơn dưới dạng Bồ-đề-đạt-ma. Sau giấc mộng này, Sư tự đặt tên cho mình là Sơ Thạch (疏石, ja. so-seki) - ghép từ hai chữ đầu của Sơ Sơn và Thạch Đầu. Mộng Song, 'Cửa sổ của giấc mộng' (zh. 夢窗, ja. musō) đã mở rộng, hướng dẫn Sư trên con đường Thiền.

Sau đó, Sư yết kiến nhiều vị Thiền sư danh tiếng đương thời - một trong những vị này là Nhất Sơn Nhất Ninh (zh. 一山一寧, ja. issan ichinei), một vị Thiền sư Trung Quốc danh tiếng - nhưng không hài lòng với những phương pháp tu tập của những vị này. Nghe danh của Thiền sư Cao Phong Hiển Nhật (zh. 高峰顯日, ja. kōhō kennichi), Sư liền đến tham học. Sư học không lâu nơi Cao Phong nhưng vẫn được xem là môn đệ vì sau này Cao Phong chính là người ấn khả cho Sư.

Vào một ngày tháng năm (1305), đang trên đường trở về am và trong lúc mệt mỏi, Sư vừa muốn dựa lưng vào tường thì có cảm giác bức tường bỗng nhiên biến mất, Sư té xuống và nhân đây ngộ được yếu chỉ thiền.

Sau sự việc quan trọng này, Sư vẫn chu du đây đó, chú tâm đến việc Toạ thiền (ja. zazen). Cuối cùng, Sư nhận lời mời trụ trì Thiên Long tự (zh. 天龍寺, ja. tenryū-ji) tại Kinh Đô - một ngôi chùa được xếp vào hệ thống Ngũ sơn thập sát (五山十剎, ja. gozan jissetsu) - và trở thành một nhân vật quan trọng của nền văn hoá Phật giáo tại đây.

Sư cũng là một trong những tác giả đứng hàng đầu của phong trào Ngũ sơn văn học (zh. 五山文學, ja. gosan bungaku), một phong trào rất quan trọng trong việc truyền bá văn hoá, khoa học và nghệ thuật của Trung Quốc sang Nhật. Tên của Sư gắn liền với nhiều việc khai sơn, sáng lập thiền viện và đích thân Sư cũng trụ trì nhiều thiền viện danh tiếng, trong đó có Nam Thiền tự (zh. 南禪寺, ja. nanzen-ji), một ngôi chùa với những kiến trúc, vườn cảnh nổi danh trên thế giới. Dưới sự chỉ đạo của Sư, một vị Tướng quân (shōgun) với tên Túc Lợi Tôn Thị (ja. ashikaga takauji) truyền lệnh lập 66 ngôi chùa ở 66 nơi khác nhau với tên An Quốc tự (zh. 安國寺, ja. ankoku-ji) và từ đây, Thiền tông được truyền bá khắp nước Nhật. Một trong những tác phẩm quan trọng của Sư là Mộng trung vấn đáp tập (zh. 夢中問答集, ja. muchūmondō-shū), trong đó, Sư trình bày các yếu chỉ của Thiền tông qua các câu hỏi và trả lời. Ngoài ra, Sư cũng nổi danh trong nghệ thuật Thư đạo (zh. 書道, ja. shodō). Sư được bảy vị Nhật hoàng tôn làm thầy và được phong bảy danh hiệu khác nhau. Dưới danh hiệu Mộng Song Quốc sư, Sư đi vào lịch sử của Phật giáo Nhật Bản.

Tham khảo

Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-Guang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
Dumoulin, Heinrich:
Geschichte des Zen-Buddhismus I. Indien und China, Bern & München 1985.
Geschichte des Zen-Buddhismus II. Japan, Bern & München 1986.

Đại sư Phật giáo
Thiền sư Nhật Bản
Sinh năm 1275
Mất năm 1351


title: Condé-sur-Risle

text:
Condé-sur-Risle  là một xã thuộc tỉnh Eure trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Eure

Tham khảo

Condesurrisle


title: Tongchon

text:
Tongchon (Hán Việt: Thông Xuyên) là một huyện thuộc tỉnh Kangwon tại Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên. Huyện giáp với biển Nhật Bản ở phía bắc và đông. Khu vực huyện là một điểm đến nổi tiếng do nằm gần núi Kumgangsan.

Huyện có địa hình đồi núi ở phía tây, dốc dần xuống về phía bờ biển (bao gồm đồng bằng Tongchon và Hupkok) ở phía đông. Các khu vực bằng phẳng được sử dụng để trồng lúa gạo. Cũng như những nơi khác ở dọc bờ biển Kangwon, huyện có nhiều đầm phá.

Do có những vùng đất bằng phẳng kéo dài, nông nghiệp là ngành kinh tế chính, ngoài lúa gạo còn có các cây trồng như lúa mạch, lúa mì, ngô, kê, khoai tây và yến mạch. Ngành xẻ gỗ và ngư nghiệp cũng đóng vai trò nhất định.

Năm 2008, dân số toàn huyện là 89.357 người (41.681 nam và 47.676 nữ), trong đó dân số thành thị là 25.863 người (28,9%) và dân số nông thôn là 63.494 người (71,1%).

Xem thêm
Phân cấp hành chính Bắc Triều Tiên

Tham khảo

Kangwon


title: Huyện (Thái Lan)

text:
Huyện của Thái Lan (tiếng Thái: อำเภอ, amphoe hoặc phiên âm tiếng Việt: am-phơ) là đơn vị hành chính dưới cấp tỉnh ở khu vực nông thôn của Thái Lan. Đơn vị này thường được dịch là "huyện". Huyện lại được chia ra thành các tambon.

Thái Lan hiện có 877 quận huyện. Số lượng huyện trong mỗi tỉnh khác nhau. Diện tích và dân số các huyện cũng chênh lệch nhau nhiều, huyện có dân số ít nhất là Ko Kut (tỉnh Trat) với 2.042 dân, còn Mueang Samut Prakan (tỉnh Samut Prakan) có 435.122 dân.

Người đứng đầu các huyện do Bộ Nội vụ Thái Lan bổ nhiệm chứ không phải do dân bầu ra, và là nhân viên cấp dưới của tỉnh trưởng.

Những huyện đồng thời là nơi đặt trụ sở của chính quyền tỉnh được gọi là amphoe mueang, còn những huyện vùng sâu vùng xa (so với trung tâm tỉnh) được gọi là king amphoe. Do nhu cầu quản lý hành chính, chức năng của hai loại huyện này có khác với các huyện bình thường.

Tham khảo


title: Valcebollère

text:
Valcebollère là một xã trong tỉnh Pyrénées-Orientales, vùng Occitanie phía nam nước Pháp. Xã Valcebollère nằm ở khu vực có độ cao trung bình 1247 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Pyrénées-Orientales


title: Vịnh Ambracia

text:
Vịnh Ambracia, cũng gọi là Vịnh Arta hoặc Vịnh Actium, và trong một số tài liệu chính thức gọi là Vịnh Amvrakikos (), là một vịnh của Biển Ionia, ở tây bắc Hy Lạp.

Địa lý
Vịnh Ambracia dài khoảng 40 km, rộng khoảng 15 km, là một trong các vịnh khép kín lớn nhất ở Hy Lạp. Các thành phố Preveza, Amphilochia (tên cũ Karvassaras), và Vonitsa nằm trên bờ vịnh này.

Lối vào vịnh qua một kênh rộng 700 m, giữa thành phố Aktio (Actium cũ) ở phía nam và Preveza ở phía bắc. Một đường hầm mới được xây dựng nối giao thông giữa 2 thành phố trên.  Vịnh này hoàn toàn nông, bờ vịnh có nhiều đầm lầy cắt ngang. Phần lớn các đầm lầy này tạo thành một hệ thống cửa sông.

Các sông Louros và Arachthos (cũng gọi là sông Arta) chảy vào vịnh này; do đó nước trong vịnh ấm hơn và ít mặn hơn nước biển Ionia. Vịnh này có nhiều cá đối, cá dẹp (cá bơn) và cá chình.

Vịnh mang tên thành phố cổ Ambracia nằm gần bờ vịnh. Tên khác là do từ thành phố thời trung cổ và hiện đại Arta, nằm tại cùng vị trí của thành phố Ambracia cổ.

Từ ngày Hy Lạp độc lập (Hiệp ước Constantinopolis (1832)) tới cuộc Chiến tranh Balkan thứ hai (Hiệp ước Bucharest, 1913), vịnh Ambracia tạo thành một phần biên giới giữa Vương quốc Hy Lạp và Đế quốc Ottoman.

Các di tích của nhiều thành phố cổ nằm trên bờ vịnh này, như Nicopolis, Argos Ippatum, Limnaea, Olpae và Actium ở lối vào vịnh - nơi diễn ra Trận Actium nổi tiếng vào năm 31 trước Công nguyên.

Tham khảo

 James Wolfe, "Observations on the Gulf of Arta, Made in 1830" Journal of the Royal Geographical Society of London 3:77-94 (1833) at JSTOR

Vịnh
Vịnh Hy Lạp
Địa Trung Hải


title: Oenopota dubia

text:
Oenopota dubia là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Conidae, họ ốc cối.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Oenopota
Động vật được mô tả năm 1985


title: Sanarica

text:
Sanarica là một đô thị và thị xã của Ý. Đô thị này thuộc tỉnh Lecce trong vùng Apulia. Sanarica có diện tích km2, dân số theo ước tính năm 2005 của Viện thống kê quốc gia Ý là người.
Các đơn vị dân cư:
Đô thị Sanarica giáp với các đô thị:

Tham khảo

Đô thị tỉnh Lecce


title: Quận Franklin, Indiana

text:
Quận Franklin là một quận thuộc tiểu bang Indiana, Hoa Kỳ. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số người. Quận lỵ đóng ở.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính
 Interstate 74
 U.S. Route 52
 Indiana State Road 1
 Indiana State Road 46
 Indiana State Road 101
 Indiana State Road 121
 Indiana State Road 229
 Indiana State Road 252

Quận giáp ranh

Khí hậu và thời tiết

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Indiana


title: Bulbophyllum giriwoense

text:
Bulbophyllum giriwoense là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

G|giriwoense]]

G


title: Mỹ Anglo-Saxon

text:
Mỹ Ănglê hoặc Mỹ Anglo-Saxon (tiếng Anh: Anglo-America) là một khu vực của châu Mỹ, trong đó, tiếng Anh là ngôn ngữ chính thức  hay lịch sử, dân tộc, ngôn ngữ, văn hóa Anh đóng vai trò quan trọng tại đây. Mỹ Anglo-Saxon thường được chỉ đến vùng lãnh thổ Bắc Mỹ, đặc biệt là hai quốc gia Hoa Kỳ và Canada. Đây là khu vực chịu ảnh hưởng sâu sắc của văn hóa Anh.

Xem thêm
 Mỹ Latinh

Chú thích

Văn hóa Mỹ
Vùng của châu Mỹ
Văn hóa Canada
Văn hóa tiếng Anh
Châu Mỹ


title: Quý Tỵ

text:
Quý Tỵ (chữ Hán: 癸巳) là kết hợp thứ 30 trong hệ thống đánh số Can Chi của người Á Đông. Nó được kết hợp từ thiên can Quý (Thủy âm) và địa chi Tỵ (Rắn). Trong chu kỳ của lịch Trung Quốc, nó xuất hiện trước Giáp Ngọ và sau Nhâm Thìn.

Các năm Quý Tỵ

Giữa năm 1700 và 2200, những năm sau đây là năm Quý Tỵ (lưu ý ngày được đưa ra được tính theo lịch Việt Nam, chưa được sử dụng trước năm 1967):

1713
1773
1833
1893
1953 (14/02/1953 - 02/02/1954)
2013 (10/02/2013 - 30/01/2014)
2073 (07/02/2073 - 26/01/2074)
2133
2193

Sự kiện năm Quý Tỵ
Năm 207 TCN, Thục Phán lên ngôi xưng là An Dương Vương, lập ra nước Âu Lạc. Ông dựng kinh đô ở Phong Khê.

Theo thần phả, Thái sư Lý Đạo Thành sinh vào năm Quý Tỵ (993/1053).

2013 (Năm Quý Tỵ): Các kênh VTV đổi logo Tết lần đầu tiên sau 10 năm.

28/11/2013: Tại Kỳ họp thứ 6, Quốc hội khoá XIII đã thông qua bản Hiến pháp 2013, có hiệu lực từ ngày 01/01/2014.

Tham khảo

Can Chi


title: Styringomyia angustitergata

text:
Styringomyia angustitergata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

<references>

Liên kết ngoài

Styringomyia
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Phygasia basalis

text:
Phygasia basalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Kimoto miêu tả khoa học năm 2000.

Chú thích

Tham khảo

Phygasia


title: Smaragdina impressicollis

text:
Smaragdina impressicollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Tang miêu tả khoa học năm 1992.

Chú thích

Tham khảo

Smaragdina


title: Eo biển Anegada

text:
Eo biển Anegada là một trong những ngõ biển lớn ở vùng Caribe nối biển Caribe và Đại Tây Dương. Eo biển này nằm ở tọa độ ngăn cách quần đảo Virgin thuộc Anh và đảo Sombrero thuộc Anguilla.

Tham khảo

Caribe


title: (17469) 1991 BT

text:
(17469) 1991 BT là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Atsushi Sugie ở Dynic Astronomical Observatory Nhật Bản, ngày 19 tháng 1 năm 1991.

Xem thêm
 Danh sách các tiểu hành tinh: 17001–18000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1991
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Biên niên sử Giáo hội Công giáo Rôma

text:
Biên niên sử Giáo hội Công giáo Rôma này ghi lại nhiều sự kiện xảy ra trong lịch sử Giáo hội Công giáo Rôma trải dài gần hai nghìn năm, song song cùng lịch sử Kitô giáo. Đây là giáo phái lớn nhất và lâu đời nhất của Kitô giáo, khởi nguyên từ cộng đồng tin theo Chúa Giêsu tại Jerusalem, do Thánh Phêrô dẫn dắt, sau đó là các giáo hoàng kế vị.

Các cuộc ly giáo dần dần phá hủy khối hiệp nhất của Kitô giáo, dẫn đến sự xuất hiện của những giáo phái mới (ví dụ: Giáo phái Arianism ra đời năm 318), đặc biệt, hai sự kiện ly giáo lớn nhất đó là Ly giáo Đông - Tây (1054) cho ra đời Giáo hội Chính thống giáo Đông phương và Cải cách Kháng Cách (1517) cho ra đời các giáo phái thuộc khối Tin Lành.

Giáo hội Công giáo đã có những vai trò nhất định của mình trong những biến chuyển của thế giới bao gồm: cuộc truyền giáo ra khắp châu Âu và Mỹ Latinh, các vấn đề giáo dục, y tế, triết học, nghệ thuật, âm nhạc, văn chương, kiến trúc và sự sụp đổ của chủ nghĩa cộng sản ở Đông Âu cuối thế kỷ 20.

Thánh chức của Đức Giê-su và việc thành lập Giáo hội
Theo các sách Phúc Âm thuật lại thì Giêsu là con một người thợ mộc người Do Thái ở vùng Galilee tên Joseph, là Đấng Messiah hoặc Đấng được tấn phong – tức Đấng Kitô (‘’Christos’’ trong tiếng Hy Lạp) như đã được hứa trước trong Cựu Ước và người cũng chính là Con Thiên Chúa. Rời Nazareth khi khoảng ba mươi tuổi (x.Luca 3:23), Giêsu bắt đầu công việc rao giảng. Trong các bài thuyết giáo của mình, Giêsu kêu gọi mọi người ăn năn sám hối (x.Mark 1:15) và giới thiệu Thiên Chúa là đấng nhân từ, hay tha thứ. Nhiều người tin Giêsu như là một Rabbi (thầy giảng), thậm chí là Đấng Messiah đích thực nhưng giới chức Do Thái giáo xem đó là mối hiểm họa cho học thuyết và truyền thống tôn giáo của họ.

Những văn bản sau đây được coi là củng cố cho lập trường về vai trò của Giáo hội Công giáo:
 Khi Đức Giêsu đến vùng kế cận thành Xê-da-rê Phi-líp-phê, Người hỏi các môn đệ rằng: "Người ta nói Con người là ai?" Các ông thưa: "Kẻ thì nói ông Gioan Tẩy Giả, kẻ thì bảo là ông Ê-li-a, cò người lại cho là ông Giê-rê-mi-a hay một trong các vị ngôn sứ". Đức Giêsu lại hỏi: "Còn anh em, anh em bảo Thầy là ai?". Ông si-mon Phê-rô thưa: "Thầy là Đấng Kitô, con Thiên Chúa hằng sống". Đức Giêsu nói với ông: "Này anh Si-mon con ông Giô-na, anh thật là người có phúc, vì không phải phàm nhân mặc khải cho anh điều ấy nhưng là Cha của Thầy, Đấng ngự trên trời. Còn Thầy, Thầy bảo cho anh biết: anh là Phêrô, nghĩa là Tảng Đá, trên tảng đá này, Thầy sẽ xây Hội Thánh của Thầy, và quyền lực tử thần sẽ không thắng nổi. Thầy sẽ trao cho anh chìa khóa Nước Trời: dưới đất anh cầm buộc điều gì, trên trời cũng sẽ cầm buộc như vậy; dưới đất anh tháo cởi điều gì, trên trời cũng sẽ tháo cởi như vậy. (Mátthêu 16:13-19).

Khi các môn đệ ăn xong, Đức Giêsu hỏi ông Simon Phêrô: "Này anh Simon, con ông Gioan, anh có mến Thầy hơn các anh em này không? " Ông đáp: "Thưa Thầy có, Thầy biết con yêu mến Thầy." Đức Giêsu nói với ông: "Hãy chăm sóc chiên con của Thầy." Người lại hỏi: "Này anh Simon, con ông Gioan, anh có mến Thầy không? " Ông đáp: "Thưa Thầy có, Thầy biết con yêu mến Thầy." Người nói: "Hãy chăn dắt chiên của Thầy." Người hỏi lần thứ ba: "Này anh Simon, con ông Gioan, anh có yêu mến Thầy không? " Ông Phêrô buồn vì Người hỏi tới ba lần: "Anh có yêu mến Thầy không? " Ông đáp: "Thưa Thầy, Thầy biết rõ mọi sự; Thầy biết con yêu mến Thầy." Đức Giêsu bảo: "Hãy chăm sóc chiên của Thầy. (Gioan 21:15-17)

Giáo hội Công giáo cho rằng, họ được thành lập từ sự kiện ngày Lễ Ngũ Tuần khi Chúa Thánh Linh hiện xuống trên các tông đồ và các môn đệ theo Giêsu trong một căn phòng kín. Sau đó, các tôn đồ bắt đầu công cuộc truyền giáo của mình. Công giáo nói riêng (và Kitô giáo nói chung) coi mình là tôn giáo tiếp nối và thay thế cho Do Thái giáo, vì Đấng Kitô và Thiên Chúa của người Do Thái là một. Công giáo là giáo hội do Chúa Giêsu Kitô thành lập là kéo dài đến tận cùng (Ngày Tận Thế), tồn tại qua việc kế vị liên tục của các tông đồ.

Khởi nguyên

4 TCN, Chúa Giê-su Giáng sinh. Theo Phúc âm Luca, Giê-su sinh tại thành phố Bethlehem (Bê-lem) thời Vua Herod Đại Đế (Hê-rô-đê) xứ Judaea (Giu-đê-a), và Hoàng đế Augustus của Đế quốc La Mã. Người là con của Trinh nữ Maria (thụ thai bởi quyền năng siêu nhiên của Chúa Thánh Thần). Tín đồ Kitô hữu nhìn nhận Giê-su là hiện thân của Con Thiên Chúa.

Mặc dù theo tính toán của Dionysius Exiguus thì Giêsu sinh vào năm 1 (hệ quả từ lịch hiện đại) nhưng lịch sử cho rằng, Giê-su sinh vào một năm nào đó trong khoảng 6 và 4 TCN.

 27: Giêsu chịu Phép rửa, bắt đầu chọn 12 Tông đồ và rao giảng. Phúc âm Luca ghi nhận rằng, Đấng Ki-tô được rửa tội trong năm thứ 15 triều đại Tiberius Caesar (x. Luca 3:1)
 33: Phêrô cùng những môn đệ theo Giêsu tuyên xưng Giêsu là Đấng Messiah do Yahweh (Gia-vê) hứa ban ứng nghiệm với Kinh Thánh và lời các tiên tri Do Thái đã loan báo. Giêsu vào thành Jerusalem chịu Khổ nạn, chịu đóng đinh vào thập giá dưới thời quan Pontius Pilate (Phong-xi-ô Phi-la-tô) vì lời cáo buộc của người Do Thái. Nhưng bản án không phải với tội danh chính trị hay nổi loạn mà rõ ràng được viết là: "Giêsu Nazareth, Vua dân Do Thái." Các sách Phúc Âm và những người tin theo Giêsu tin nhận rằng, ba ngày sau khi chết, Giêsu sống lại và 40 ngày sau đó, Giêsu lên trời. Mười ngày sau (Lễ Ngũ Tuần), Phêrô đi làm phép rửa nhân danh Đức Ki-tô cho khoảng 3000 người. Giáo hội Công giáo được thành lập từ đây, Phêrô trở thành Giám mục, Giáo hoàng đầu tiên.
 34: Thánh Stephen (Stê-pha-nô), tử đạo đầu tiên bằng hình thức bị ném đá.
 50: Công đồng Jerusalem.
 52: Thánh Thomas (Tô-ma) Tông đồ đặt chân đến Ấn Độ.
 64: Hoàng đế Nero bắt đạo, cuộc bắt đạo diễn ra đến tận năm 313.
 64-67?: Thánh Phê-rô và Thánh Phao-lô tử đạo ở Roma.
 70: Thành Jerusalem sụp đổ, Đền Thánh bị phá hủy.
 72: Thánh Tô-ma tử đạo ở Mylapore.
 100: Thánh John (Gioan), tông đồ cuối cùng chết ở Ephesus (Ê-phê-sô)
 110: Ignatius (I-nha-xi-ô) thành Antioch lần đầu tiên sử dụng thuật ngữ Giáo hội Công giáo trong thư gửi Giáo hội tại Amyrna.
150: Bản dịch Kinh Thánh tiếng Latinh (Vetus Latina) từ tiếng Hy Lạp được lưu hành trong những cộng đoàn không nói tiếng Hy Lạp.

 155: Marcion truyền dạy thuyết thần bí, bị giáo hội coi là tà giáo, gây chia rẽ trong cộng đoàn Rôma. Giáo hội tiếp tục bị Đế quốc La Mã đàn áp.
195: Giáo hoàng Victor I, người châu Phi đầu tiên làm Giáo hoàng, rút phép thông công Quartodecimans trong một cuộc tranh luận Lễ Phục Sinh.
Tháng 1, 200: Hoàng đế Decius bắt đầu mở rộng cuộc đàn áp Ki-tô hữu trong thành Rôma. Giáo hoàng Fabian bị ngược đãi.
250: Giáo hoàng Fabian sai bảy Giám mục từ Rôma đến Gaul để truyền giáo: Gatien đến Tours, Trophimus đến Arles, Paul đến Narbonne, Saturnin đến Toulouse, Denis đến Paris, Austromoine đến Clermont và Martial đến Limoges.
28 tháng 10, 312: Trong cuộc nội chiến La Mã, Hoàng đế Constantinus I Đại Đế đánh thắng Hoàng đế Maxentius trong trận ác chiến tại cầu Milvian. Tương truyền, trong đêm trước trận đánh, Constantinus I Đại Đế chiêm bao thấy ông sẽ chiến thắng nếu đấu tranh dưới biểu tượng của Đấng Ki-tô. Vì thế, trong trận đánh này, tất cả các chiến binh của ông đều vẽ biểu tượng thập giá trên mặt của chiếc khiên chiến. Sau khi thắng trận, Constantinus I Đại Đế đã hợp thức hóa Ki-tô giáo. Ông được rửa tội không lâu trước khi chết.

Từ 313 đến 476

313: Hoàng đế Constantinus I Đại Đế ban bố chiếu chỉ Milan, theo đó Đế quốc La Mã coi trọng quyền tự do tôn giáo. Từ đó, Ki-tô giáo được chấm dứt thời kỳ bị đàn áp.
318: Arius bị cáo buộc và bị Alexander, Giám mục thành Alexandria rút phép thông công.
321: Constantinus I Đại Đế hiến tặng lâu đài Laterani cho Giáo hoàng Miltiades. Đại giáo đường Lateran trở thành nhà thờ chính tòa của Giám mục thành Roma.
3 tháng 11, 324: Constantinus I Đại Đế đặt nền tảng cho một kinh đô mới của Đế quốc La Mã tại Byzantium, sau này được gọi là Constantinopolis.
325: Nổ ra cuộc tranh cãi của Giáo phái Arian ở Alexandria, gây ra bạo lực và chia rẽ giữa Ki-tô hữu nơi đây.
20 tháng 5, 325: Công đồng Nicaea nhóm họp nhằm phản ứng lại Giáo phái Arian, công khai tín điều Ba Ngôi.
18 tháng 11, 326: Giáo hoàng Sylvester I cung hiến Nhà thờ Thánh Phê-rô do Hoàng đế Constantinus I Đại Đế xây dựng trên nền mộ vị tông đồ.
11 tháng 5, 330: Constantinus I Đại Đế dời đô về thành Byzantium, đổi tên kinh đô mới thành Tân La Mã.
 22 tháng 5, 337: Constantine I Đại Đế qua đời, trước đó không lâu, ông được rửa tội.
 360: Julianus là vị Hoàng đế La Mã cuối cùng không theo Ki-tô giáo.
 362: Hoàng đế Julianus ra Thánh chỉ cấm các tín đồ Ki-tô giáo được giảng đạo tại xứ Syria.
 363: Trong chiến dịch phạt người Ba Tư, Julianus trận vong. Jovianus được tấn phong làm Hoàng đế. Ông ban đầu ban hành tự do tôn giáo, sau đó thiên vị Ki-tô giáo hơn hẳn ngoại giáo.
364: Hoàng đế Valentinianus I Đại Đế lên nối ngôi. Ông là tín đồ Ki-tô giáo nhưng vẫn ban bố tự do tôn giáo đối với các tín đồ ngoại giáo.
 27 tháng 2, 380: Hoàng đế Theodosius I Đại Đế ban hành Thánh chỉ De Fide Catolica tại Thessalonica (Thê-xa-lô-ni-ca), phổ biến tại kinh đô Costantinopolis, tuyên bố Ki-tô giáo là quốc giáo của Đế quốc La Mã.
24 tháng 11, 380: Hoàng đế Theodosius được rửa tội.
381: Công đồng Constantinopolis I
 382: Công đồng Rôma dưới thời Giáo hoàng Đamasô I thiết lập Quy điển Kinh Thánh, ra danh sách những quyển sách của Cựu Ước và Tân Ước được giáo hội công nhận.
 391: Theodosius I Đại Đế đặt ngoài vòng pháp luật các nghi thức bị coi là tà giáo, nhiều người dân được cổ võ theo Ki-tô giáo. Ông đàn áp khốc liệt các tín đồ ngoại giáo.
 395: Đế quốc La Mã bị chia cắt thành Đông và Tây La Mã.
 400: Bản Kinh Thánh bằng tiếng Latinh được dịch và xuất bản. Cuộc biên soạn này có ảnh hưởng rất lớn và là cơ sở cho tuyển chọn các bản văn Kinh Thánh Cựu Ước và Tân Ước được biết đến như ngày nay.
404: Thầy dòng Telemachus cố gắng ngăn cản cuộc chiến sinh tử giữa hai đấu sĩ và ông bị quần chúng đi xem giết chết. Những cuộc đấu như thế đến thời Hoàng đế Honorius (Hoàng đế) thì chấm dứt.
 24 tháng 8, 410: Cố đô Rôma bị tàn phá.
 431: Công đồng Êphêsô tuyên bố tín điều: Chúa Giê-su tồn tại đồng thời hai bản tính: Thiên Chúa và loài người, minh bạch hóa vị trí của Chúa Giê-su trong Ba Ngôi.
 8 tháng 10, 451: Khai mạc Công đồng Chalcedon
 1 tháng 11, 451: Bế mạc Công đồng Chalcedon với việc: khẳng định lại tín điều: Giê-su tồn tại đồng thời hai bản tính: Thiên Chúa và loài người, tín điều Trinh nữ Maria là Mẹ Thiên Chúa, rút phép thông công Eutyches dẫn đến việc Chính thống giáo phương đông ly giáo.
 452: Giáo hoàng Lêô I gặp vua người Hung Nô là Attila, khuyên ông không nên tàn phá thành Rôma.
 4 tháng 9, 455: Hoàng đế Romulus Augustus bị truất phế ở cố đô Rôma, đánh dấu sự sụp đổ của Đế quốc Tây La Mã. Giáo hội sơ khai cùng với Đế quốc La Mã mở rộng dần về phía Đông, gọi là Đế quốc Đông La Mã. Giáo hội dần dần phân ly thành Công giáo và Chính thống giáo vào thế kỷ 11.

Từ 477-799
 480: Thánh Benedict (Biển Đức) bắt đầu thiết lập các nguyên tắc về thành lập các tu viện.
 496: Vua người Frank là Clovis I vốn theo tà giáo cải đạo theo Công giáo.
 502: Giáo hoàng Symmachus được bầu không phải do thường dân nữa nhưng do những chức sắc cao cấp hơn bầu chọn.
 529: Bộ luật Justinianus I (Codex Justinianus) hoàn tất.
 2 tháng 1, 533: Mercurius trở thành Giáo hoàng Gioan II. Ông trở thành Giáo hoàng đầu tiên dùng Tông hiệu thay cho tên khai sinh. Gioan II nhận được nhiều ưu đãi từ Hoàng đế Đông La Mã là Justinianus I Đại Đế
 553: Công đồng Constantinople II.
 590: Giáo hoàng Gregoty Cả cải cách cấu trúc và điều hành giáo hội.
 596: Giáo hoàng Gregory phái Thánh Augustine thành Canterbury đi cảm hóa người Anh.
 626: Quân Ba Tư vây hãm kinh thành Constantinopolis, Hoàng đế Heraclius đuổi được quân xâm lược và cứu vãn được Đế quốc Đông La Mã.
 636: Quân Hồi giáo càn quét vào Đế quốc Đông La Mã, trong trận ác chiến tại Yarmouk Hoàng đế Heraclius đại bại.
 638: Sau đại thắng tại Yarmouk, quân Hồi giáo đánh thắng cộng đồng Công giáo ở Jerusalem và Syria.
 642: Quân Hồi giáo xâm lược, Heraclius mất sạch đất đai ở Ai Cập và phần lớn Bắc châu Phi.
 664: Hội nghị Công giáo Whitby hợp nhất Giáo hội Celtic nước Anh vào Giáo hội Công giáo
 680: Công đồng Constantinopolis III.
 711: Quân Hồi giáo xâm chiếm Tây Ban Nha
 718: Giáo hoàng Gregory II phái Thánh Boniface – một người Anh đi cảm hóa người Đức.
 726: Phong trào bài trừ thánh tượng nổ ra ở phía đông đế quốc. Phong trào này kéo dài cho đến năm 843 thì mới chấm dứt
 732: Quân Hồi giáo tiến vào Tây Âu. Trong trận quyết đấu tại Tour, người Frank đại phá tan nát quân Hồi giáo xâm lược.
 751: Những vết tích cuối cùng của Đế quốc Đông La Mã ở miền Trung nước Ý và Rôma bị xóa bỏ.
 787: Công đồng Nicaea II giải quyết phong trào bài trừ thánh tượng.
 793: Tu viện Lindisfarne bị tàn phá, đánh dấu việc người Viking tấn công người Công giáo châu Âu.

Từ 800-1543
 25 tháng 12, 800: Vua Karl I, tức Charlemagne của người Frank được suy tôn làm Hoàng đế của Đế quốc La Mã Thần thánh.
 829: Ansgar bắt đầu truyền giáo ở Thụy Điển.
 863: Thánh Cyril và Thánh Methodius được sai đi cảm hóa người Sla-vơ. Họ cũng dịch Kinh Thánh sang tiếng Sla-vơ.
 869: Công đồng Constantinopolis IV, đây là hội đồng tiếp tục bị Giáo hội Chính thống giáo Đông phương từ chối.
 988: Thánh Vladimir I được rửa tội, trở thành vị công tước xứ Kiev theo Ki-tô giáo đầu tiên.
 16 tháng 7, 1054: Nghi thức, ngôn ngữ, tín lý và một bộ phận chính trị của giáo hội phương Đông và phương Tây bị phân ly gọi là cuộc Đại Ly Giáo.
 27 tháng 11, 1095: Tại Công đồng Clermont, với bài thuyết giảng sacrum bellum (thánh chiến), Giáo hoàng Urban II đề xuất một cuộc Thập tự chinh để bảo vệ tín hữu Ki-tô giáo ở phương Đông và những người đi hành hương đến Đất Thánh (Jerusalem).
 1099: Cuộc Thập tự chinh lần thứ nhất, chiếm đóng Jerusalem.
 1123: Công đồng Lateran I.
 1139: Công đồng Lateran II.
 1144: Đại giáo đường Thánh Denis được xây dựng. Đây là kiến trúc đầu tiên theo phong cách Gothic.
 1179: Công đồng Lateran III.
 1182: Giáo hội ở Maronite một lần nữa xác nhận tiếp tục quan hệ với Tòa Thánh.
 2 tháng 10, 1187: Cuộc Thập tự chinh lần thứ ba.
 13 tháng 4, 1204: Cuộc Thập tự chinh lần thừ tư, tiêu hủy kinh thành Constantinopolis. Constantinopolis thuộc về Đế quốc Latinh.
 1205: Thánh Francis thành Assisi trở thành ẩn sĩ.
 11 tháng 11, 1215: Công đồng Lateran IV khai mạc bởi Giáo hoàng Innocnet III.
 30 tháng 11, 1215: Bế mạc Công đồng Lateran IV với việc phê chuẩn 70 sắc lệnh, trong đó có định nghĩa về Sự hóa thể của bánh và rượu trở thành Mình và Máu Chúa Giê-su.
 1231: Giáo hoàng Gregory IX ban hiến chương trường Đại học Paris.
 1241: Oa Khoát Đài chết, khiến quân Mông Cổ không thể tiến xa hơn vào châu Âu.
 1245: Công đồng Lyons I, rút phép thông công và phế truất Hoàng đế Friedrich II.
 1261: Hoàng đế Mikhaēl VIII Palaiologos thân chinh khởi binh, lấy lại được kinh thành Constantinopolis. Hoàng đế cuối cùng của Đế quốc Latinh là Baldwin II mất thành, mất nước.
 1274: Công đồng Lyons II. Giáo hội Công giáo và Giáo hội Chính thống giáo tạm thời hợp nhất lại.
 22 tháng 2, 1300: Giáo hoàng Boniface VIII ra tông thư Antiquorum fida relation, đánh dấu kỉ niệm Năm Thánh lần đầu tiên.
 1305: Người Pháp tìm cách gây ảnh hưởng để Giáo hoàng từ Rôma về Avignon.
 1378: Giáo hoàng giả Clement VII được bầu ra nhằm chống lại Giáo hoàng Urban VI.
 29 tháng 5, 1453: Sultan Thổ Nhĩ Kỳ là Mehmed II thân chinh khởi binh: quân Thổ Nhĩ Kỳ hạ được thành Constantinopolis. Hoàng đế Constantinus XI anh dũng hy sinh.
 1456: Sultan Mehmed II kéo đại quân sang xâm lược Hungary, và bị một danh tướng Hungary đè bẹp trong trận chiến ở Belgrade. Tin này làm cho Giáo triều được vui. Tuy nhiên, vị danh tướng cứu tinh của thành Belgrade đã qua đời không lâu sau đó trong một dịch bệnh.
 1464: Trước sự trỗi dậy mạnh mẽ của người Thổ Nhĩ Kỳ dưới triều Sultan Mehmed II, Giáo hoàng Piô II toan thân chinh khởi xướng một cuộc Thập tự chinh chống lại quân Thổ Nhĩ Kỳ. Tuy nhiên, ông bị kiệt sức và qua đời trước khi có thể triệu tập các nước Công giáo.
 1471: Giáo hoàng Xíttô IV lên nối ngai tòa Phêrô. Ông kêu gọi các nước châu Âu tiến hành Thập tự chinh chống quân Thổ Nhĩ Kỳ nhưng không thành.
 1481: Sultan Mehmed II bị con là Bayezid ám sát. Đế quốc Thổ Nhĩ Kỳ lâm vào cuộc nội chiến do đó Âu châu được tạm ổn.

Từ 1454 đến 1632
 1492: Christopher Columbus khám phá ra Tân Thế giới
 1493: Giáo hoàng Alexander VI trao quyền lợi thuộc địa và sứ mệnh truyền giáo tại Tân Thế giới cho Tây Ban Nha
 22 tháng 1, 1506: Kaspar von Silenen và chỉ huy đạo quân lính đánh thuê Thụy Sĩ vào Vatican thời Giáo hoàng Julius II. Đây là ngày truyền thống của đội cận vệ Thụy Sĩ tại Tòa Thánh.
 18 tháng 4, 1506: Giáo hoàng Julius đặt viên đá đầu tiên xây dựng Nhà thờ Thánh Phêrô.
 1508: Michaelangelo bắt đầu vẽ trang trí trần Nhà nguyện Sistine.
 1516: Thánh Sir Thomas ấn hành bản "Utopia" bằng tiếng Latinh
 31 tháng 10, 1517: Martin Luther kháng nghị với giáo hội.
 1519: Quân Tây Ban Nha chinh phục México
 3 tháng 1, 1521: Giáo hoàng Leo X rút phép thông công đối với Martin Luther
 1521: Những người Philippines đầu tiên được rửa tội theo Công giáo. Đây là quốc gia có người Công giáo đầu tiên ở Đông Nam Á.
 6 tháng 5, 1527: Kinh thành Rôma bị tàn phá.
 1529: Sultan Thổ Nhĩ Kỳ là Suleiman I liên minh với Pháp, vì vậy Giáo hoàng không giúp nước Áo nữa. Trên đà thuận lợi, Suleiman I thân hành xua đại quân tinh nhuệ xâm lược kinh đô Viên. Nhưng rồi tướng sĩ Áo chiến thắng và giải phóng kinh thành.
 1531: Sự kiện Đức Mẹ Guadalupe hiện ra với Juan Diego ở Mexico
 16 tháng 11, 1532: Francisco Pizzaro chiếm Atahualpa, chinh phục Đế chế Incan
 15 tháng 8, 1534: Thánh Ignatius Loyola cùng những người khác, có cả Francis Xavier (Phanxicô Xaviê) thành lập Dòng Tên.
 30 tháng 10, 1534: Nghị viện Anh phê chuẩn quyền tối cao của Danh sách quân chủ Anh trên Giáo hội Anh. Anh giáo ly khai khỏi Rôma.
 1535: Michaelangelo bắt đầu vẽ bức Last Judgement (Ngày Phán xét chung) ở Nhà nguyện Sistine
 1536 đến 1540: Các tu viện ở Anh, xứ Wales và Ireland bị giải thể.
 17 tháng 12, 1538: Giáo hoàng Phao lô III rút phép thông công vua Henry VIII nước Anh.
 1540: Giáo hoàng Phaolô III xác nhận vị trí Dòng Tên
 13 tháng 12, 1545: Giáo hoàng Phaolô III triệu tập Công đồng Trent, Công giáo đối phó với Phong trào Kháng Cách.
 4 tháng 12, 1563: Công đồng Trent bế mạc.
 1568: Thánh Gioan Kim Khẩu, Thánh Basil, Thánh Gregory Nazianzus, Thánh Athanasius và Thánh Thomas Aquinas được phong làm Tiến sĩ Hội Thánh.
 14 tháng 7, 1570: Giáo hoàng Pius V ban hành Tông hiến Tridentine Mass, Quo Primum
 7 tháng 10, 1571: Liên minh Thần Thánh của các nước Công giáo như Tây Ban Nha, Venezia, v.v... đập tan nát thủy binh Thổ Nhĩ Kỳ trong trận thủy chiến kịch liệt tại Lepanto.
 1577: Teresa thành Avila viết tập The Interior Castle, một tác phẩm cổ điển về Mầu nhiệm Công giáo.
 24 tháng 2, 1582: Giáo hoàng Greory XIII cải cách Lịch Julian
 4 tháng 10, 1582: Lịch Gregorian được công nhận ở Ý, Pháp, Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha.
 28 tháng 9, 1586: Domenico Fontana phục dựng thành công Tháp Vatican, ngày nay đặt tại Quảng trường Thánh Phêrô. Đây là thành tựu lớn về kỹ thuật kiến trúc đương thời.
 1614: Tokugawa Ieyasu cấm đạo ở Nhật Bản

Từ 1633 đến 1800
 1633: Cuộc xét xử Galileo với thuyết nhật tâm.
1638: Cuộc nổi loạn Shimabara dẫn đến cuộc đàn áp tín đồ Kitô giáo ở Nhật Bản.
 1683: Được sự hỗ trợ của quân Ba Lan, quân Áo - Quân đội Đế quốc La Mã Thần thánh đánh tan tác quân xâm lược Thổ Nhĩ Kỳ và giữ vững kinh thành Viên. Quốc vương Ba Lan là Jan III Sobieski
 1684: Giáo hoàng khởi xướng Liên minh Thần thánh nhằm bảo vệ đức tin Ki-tô giáo chống người Thổ Nhĩ Kỳ
1685: Louis XIV hủy bỏ Sắc lệnh Nantes
1691: Giáo hoàng Innocent XII công khai chống lại việc gia đình trị và mua thần bán thánh.
 1699: Cuộc Đại chiến Thổ Nhĩ Kỳ kết thúc: liên minh Thần Thánh đại thắng.
1715: Giáo hoàng Clement XI phản đối đề nghị của các tu sĩ Dòng Tên về nghi lễ tiếng Hoa.
 1718: Cuộc Chiến tranh Áo-Thổ Nhĩ Kỳ (1716–1718) chấm dứt: sau một loạt đòn giáng sấm sét, danh tướng Áo là Eugène de Savoie-Carignan nghiền nát bấy nát bét quân Thổ Nhĩ Kỳ, do đó Giáo hoàng Clêmentê XI ban thưởng cho ông một chiếc mão và một thanh gươm.
1721: Hoàng đế Khang Hy cấm tín đồ Kitô giáo hành lễ ở Trung Quốc.
1738: Hội Dòng Áo Xám được thành lập.

1741: Trong cuộc Chiến tranh Kế vị Áo: Quốc vương nước Phổ là Friedrich II Đại Đế thân chinh xuất đại binh tinh nhuệ tiến đánh tỉnh Silesia trù phú của nước Áo. Giáo hoàng kêu gọi các nước Công giáo vùng lên chống lại "tên Bá tước nghịch đạo xứ Brandenburg" (Quốc vương Phổ thời bấy giờ kiêm lãnh chúa xứ Brandenburg). Nhà vua nước Phổ tuyên bố rằng ông sẵn sàng che chở cho tất cả mọi cộng đồng tôn giáo trong Vương quốc của ông, do đó lời kêu gọi của Tòa Thánh đã hoàn toàn thất bại.
1742: Cùng với những chiến binh dũng mãnh của mình, Quốc vương Friedrich II Đại Đế, ông đập tan nát đại quân Áo và chiếm lĩnh được tỉnh Silesia từ tay người Áo. Ông ban chỉ dụ tự do tôn giáo cho các thần dân Công giáo tại tỉnh Silesia này.
1757: Trong cuộc Chiến tranh Bảy Năm, bằng một đòn giáng sấm sét, các chiến binh tinh nhuệ Phổ do vua Friedrich II Đại Đế thân hành thống lĩnh nghiền nát bét liên quân Áo - Pháp trong trận quyết chiến tại Rossbach, Sachsen. Sự trỗi dậy mãnh liệt của nước Phổ Kháng Cách là một thất bại lớn nhất của Tòa Thánh kể từ thời Thánh Martin Luther khởi xướng Kháng Cách.
 1758: Trong trận kịch chiến tại Hochkirch, quân Áo do Thống chế Bá tước Leopold Joseph von Daun thống lĩnh đánh tan nát quân Phổ do vua Friedrich II Đại Đế thân chinh cầm đầu. Giáo hoàng Clêmentê XIII ban thưởng cho Daun một chiếc mão và một thanh bảo kiếm. Nhà vua nước Phổ có phản ứng mạnh mẽ với vụ việc này.
 1761: Trước sự cổ võ của Giáo hoàng Clêmentê XIII với người Áo, tín đồ Công giáo tại Silesia tham gia âm mưu làm phản Quốc vương Friedrich II Đại Đế, nhưng không thành.
 1763: Sau khi quân Áo bị đại bại tơi bời trong trận quyết chiến tại Freiberg, Nước Phổ toàn thắng cuộc Chiến tranh Bảy Năm - được xem là cuộc đấu tranh của nhân dân Phổ nhằm bảo vệ đức tin Kháng Cách thoát khỏi quân xâm lược Công giáo.
 1764: Dòng Tên bị trục xuất ra khỏi Pháp.
1773: Tu sĩ Dòng Tên phản ứng với Toà Thánh. Họ bị trục xuất và được Quốc vương Friedrich II Đại Đế đón nhận sang lưu vong ở Vương quốc của ông, bởi lẽ Quốc vương biết trọng dụng hiền tài.
1789: Hohn Carroll trở thành Giám mục giáo phận Baltimore, Giám mục đầu tiên ở Hoa Kỳ.
1793: Cách mạng Pháp, đánh dấu làn sóng bài tu sĩ.
1798: Giáo hoàng Pius VI bị cầm tù.

Thế kỷ 19
 16 tháng 7 năm 1802: Giáo ước với Pháp 1801. Giáo hội lập lại địa vị của mình tại Pháp.
 2 tháng 12 năm 1804: Napoleon tôn mình là Hoàng đế Pháp trong Nhà thờ Đức Bà Paris trước sự chứng kiến của Giáo hoàng Pius VII
 1850: Tổng Giáo phận Westminster và 12 giáo phận Công giáo khác được thiết lập ở nước Anh kể từ sau thời Anh giáo ly khai.
 8 tháng 12 năm 1869: Giáo hoàng Pius IX khai mạc Công đồng Vatican I.
 18 tháng 7 năm 1870: Trong phiên họp thứ tư, Công đồng Vatican I ban hành Giáo hiến "Pastor Aeternus".
 15 tháng 5 năm 1891: Giáo hoàng Leo XIII ban hành thông điệp Rerum Novarum (tạm dịch: Những điều mới mẻ).
 30 tháng 11 năm 1894: Giáo hoàng Leo XIII ban hành tông thư Orientalium Dignitas, bảo tồn những truyền thống phương đông của giáo hội.
 1898: Những bức ảnh đầu tiên về Tấm vải liệm Turin của Chúa Giê-su.

Thế kỷ 20
 2 tháng 10 năm 1928: Thánh Josemaría Escrivá sáng lập Opus Dei, một tổ chức thế giới là thành viên của Giáo hội Công giáo
 11 tháng 2 năm 1929: Hiệp ước Latêranô được ký kết giữa Benito Mussolini – đại diện cho vua nước Ý và Hồng y Gasparri – đại diện cho Giáo hoàng, công nhận chính thể độc lập của Thành Vatican và giải quyết các vấn đề về lãnh thổ giữa nước Ý và Tòa Thánh có từ năm 1870 (Vấn đề La Mã).
 12 tháng 2 năm 1931: Đài phát thanh Vatican (Vatican Radio) khánh thành. Điều hành bởi Gulielmo Marconi, do Giáo hoàng Pius XI khai mạc. Tín hiệu phát thanh đầu tiên của Vatican Radio là bức điện bằng Morse: In nominee Domini, amen.
 1931: Giáo hoàng Pius XI ban bố "Tông thư Thiên Chúa cứu chuộc" (Divini Redemptoris). Qua đó, ông lên án sự bành trướng của chủ nghĩa Cộng sản
 20 tháng 7 năm 1933: Một giáo ước giữa Tòa Thánh và Đức Quốc xã ký kết giữa Hồng y Eugenio Pacelli (thay mặt Giáo hoàng) và Franz von Papen (thay mặt Tổng thống Paul von Hindenburg).
 1 tháng 9 năm 1933: Đức chiếm Ba Lan, bắt đầu Chiến tranh thế giới thứ hai. Vatican tuyên bố trung lập trong cuộc chiến.
 1944: Quân Đức chiếm được Roma. Adolf Hitler tuyên bố sẽ tôn trọng tính trung lập của Vatican. Roma được Khối Đồng Minh giải phóng chỉ sau một tuần bị chiếm đóng.
 1950: Đức Mẹ Hồn Xác lên trời được định thành giáo điều.
 20 tháng 1 năm 1961: John F. Kennedy là người Công giáo đầu tiên được bầu làm Tổng thống Hoa Kỳ.
 11 tháng 10 năm 1962: Giáo hoàng Gioan XXIII khai mạc Công đồng Vatican II. Đây là sự kiện đánh dấu nhiều thay đổi trong thực hành phụng vụ của giáo hội. Trong công đồng này vẫn có những bất đồng từ những người bảo thủ nhằm quyết giữ truyền thống cổ xưa của giáo hội.
 7 tháng 12 năm 1965: Cuộc gặp gỡ Công giáo - Chính thống giáo giữa Giáo hoàng Phaolô VI và Thượng phụ Patriarch Athenagoras I. Hóa giải việc rút phép thông công lẫn nhau giữa hai giáo phái có từ thời Đại Ly Giáo 1054.
 8 tháng 12 năm 1965: Giáo hoàng Phaolô VI bế mạc Công đồng Vatican II.
 1970: Duyệt lại Nghi lễ Rôma, theo đó, cho phép dùng tiếng bản xứ trong cử hành phụng vụ.
 26 tháng 8 năm 1978: Giáo hoàng Gioan Phaolô I là Giáo hoàng đầu tiên dùng tông hiệu kép. Ông giữ ngôi vị Giáo hoàng chỉ trong 33 ngày rồi qua đời.
 16 tháng 10 năm 1978: Sau 450 năm, Giáo hoàng Gioan Phaolô II trở thành Giáo hoàng đầu tiên không phải là người Ý, cũng là Giáo hoàng người Ba Lan đầu tiên. Ông có tác động lớn đến sự sụp đổ của chủ nghĩa cộng sản ở Đông Âu.
 1984: Đại hội Giới trẻ Thế giới lần đầu tiên do Giáo hoàng Gioan Phaolô II tổ chức ở Roma.
 30 tháng 6 năm 1988: Tổng Giám mục Marcel Lefebvre tự tấn phong bốn người làm Giám mục ở Ecône, Thụy Sĩ mà không có sự cho phép của Giáo hoàng. Ngay lập tức, ông và những người liên quan bị rút phép thông công theo giáo luật.
 31 tháng 12 năm 1991: Liên Xô tan rã. Giáo hội vốn bị đàn áp ở đây được phục hồi.
 1992: Tập Giáo lý đại cương của Giáo hội Công giáo được in lần đầu bằng tiếng Pháp.
 1994: Ordinatio Sacerdotalis, một Tông thư của Giáo hoàng Gioan Phao lô II ngăn cấm việc truyền chức linh mục cho phụ nữ.

Thế kỷ 21
 30 tháng 4 năm 2000: Giáo hoàng Gioan Phaolô II phong thánh cho Thánh Faustina và chỉ định bắt đầu từ nay, ngày Chủ Nhật sau Lễ Phục Sinh là Chúa Nhật Lòng Chúa Thương Xót.
 1 tháng 1 năm 2001: Bắt đầu thiên niên kỷ mới. Giáo hội long trọng khai mạc kỷ nguyên thứ ba của Kitô giáo, kéo dài Năm Thánh (2000) vào một phần của năm 2001 (thông thường là 25 năm tổ chức một lần – trường hợp năm 2000 được gọi là Đại Năm Thánh).
 6 tháng 1, 2001: Giáo hoàng Gioan Phaolô ban hành Novo Millennio Ineunte (Bước vào Thiên niên kỷ thứ ba), chương trình hành động của Giáo hội trong thiên niên kỷ mới, khẳng định việc cầu nguyện là hoạt động ưu tiên của Giáo hội Công giáo.
 18 tháng 1 năm 2001: Vụ bê bối của linh mục John Geoghan, ông bị cáo buộc là quấy rối tình dục trẻ em và bị nhận án 5 năm tù. Đây được coi là vụ bê bối tệ nhất liên quan đến Giáo hội Công giáo thời nay.
 2 tháng 4 năm 2005: Giáo hoàng Gioan Phaolô II qua đời ở tuổi 84. Tang lễ của ông truyền đi khắp thế giới qua phương tiện thông tin đại chúng. Nhiều nguyên thủ quốc gia và hàng triệu người Công giáo hành hương đến Rôma để tỏ lòng kính trọng.
 19 tháng 4 năm 2005: Hồng y Joseph Ratzinger (s. tại Đức) được Hồng y Đoàn bầu làm Giáo hoàng, với tông hiệu Giáo hoàng Benedict XVI. Ông là vị Giáo hoàng đầu tiên của thế kỷ 21.
 18 tháng 8 năm 2005: Giáo hoàng Biển Đức XVI viếng thăm Köln (Đức) trong chuyến tông du đầu tiên ra ngoài nước Ý. Ông tiếp tục công việc tổ chức Ngày Giới trẻ Thế giới của người tiền nhiệm.
 12 tháng 9, 2006: Giáo hoàng Biển Đức XVI có bài diễn văn tại Đại học Regenburg. Tại đây, phát biểu sơ suất của ông làm dấy lên làn sóng phản ứng mạnh mẽ của người Hồi giáo trên khắp thế giới.
 7 tháng 7, 2007: Giáo hoàng Biển Đức XVI ban hành Motu proprio Summorum Pontificum, cho phép cử hành Nghi lễ Latinh (giải phóng các điều luật của Sách lễ Rôma 1962).
28 tháng 2, 2013: Giáo hoàng Biển Đức XVI chính thức rời bỏ chức vụ Giáo hoàng và trở thành Giáo hoàng đầu tiên trong 600 năm qua từ nhiệm.
13 tháng 3, 2013: Hồng y Bergoglio người Argentina được bầu làm Giáo hoàng với tông hiệu là Phanxicô trong ngày thứ hai của Mật nghị Hồng y 2013.

Chú thích

B
B
C
Dòng thời gian lịch sử Kitô giáo


title: Bastilla flexilinea

text:
Bastilla flexilinea là một loài bướm đêm thuộc họ Erebidae. Nó là loài đặc hữu của quần đảo Solomon.

Tham khảo

Bastilla
Động vật đặc hữu quần đảo Solomon


title: Earliella scabrosa

text:
Earliella là một chi nấm thuộc họ Polyporaceae. Là một chi đơn loài, nó chứa loài duy nhất Earliella scabrosa.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Earliella


title: Quảng Phú (định hướng)

text:
Quảng Phú có thể là một trong các địa danh Việt Nam sau:

 Phường Quảng Phú, thành phố Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi
 Phường Quảng Phú, thành phố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa
 Thị trấn Quảng Phú, huyện Cư M'gar, tỉnh Đắk Lắk
 Xã Quảng Phú, huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh
 Xã Quảng Phú, huyện Krông Nô, tỉnh Đắk Nông
 Xã Quảng Phú, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình
 Xã Quảng Phú, huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa
 Xã Quảng Phú, huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế

Xem thêm
Xã Quang Phú, thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình
Xã Quảng Phú Cầu, huyện Ứng Hòa, thành phố Hà Nội


title: Subic, Zambales

text:
Subic là một đô thị hạng 1 ở tỉnh Zambales, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2000, đô thị này có dân số 63.019 người trong 13.882 hộ.

Đây từng là nơi đặt Căn cứ Hải quân Hoa Kỳ Vịnh Subic, vốn là một trong những căn cứ lớn nhất của quân đội Hoa Kỳ bên ngoài đại lục Hoa Kỳ.

Các đơn vị hành chính
Subic được chia thành 16 barangay:

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Mã địa lý chuẩn Philipin

Đô thị của Zambales


title: Raver

text:
Raver là một thành phố và là nơi đặt hội đồng đô thị (municipal council) của quận Jalgaon thuộc bang Maharashtra, Ấn Độ.

Địa lý
Raver có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 248 mét (813 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Raver có dân số 25.949 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Raver có tỷ lệ 65% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 72%, và tỷ lệ cho phái nữ là 58%. Tại Raver, 15% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Maharashtra

en:Raver


title: Melanoxanthus ramusculus

text:
Melanoxanthus ramusculus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1865.

Chú thích

Tham khảo

biologie|2011|11|13}}

Melanoxanthus


title: Gynoxys colanensis

text:
Gynoxys colanensis là một loài thực vật có hoa thuộc họ Asteraceae.
Loài này chỉ có ở Peru.

Chú thích

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Gynoxys colanensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 7 năm 2007.

colanensis
Thực vật Ecuador
Thực vật dễ tổn thương


title: Rivne (tỉnh)

text:
Tỉnh Rivne , chuyển tự Rivnens’ka oblast’; cũng viết Rivnenshchyna - ) là một tỉnh của Ukraina, giáp biên giới với tỉnh Brest của Belarus.
Tỉnh lỵ đóng ở Rivne. Tỉnh có diện tích 20.100 km2, dân số 1,2 triệu người (1/5/2004). Tỉnh này được lập trong đợt thành lập các tỉnh thuộc Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Xô Viết Ukraina ngày 4/12/1939. Nhà máy hạt nhân Rivne nằm ở tỉnh này.

Tham khảo

Tỉnh của Ukraina
Tỉnh Rivne


title: Chiến tranh Bảy năm (Bắc Âu)

text:
Cuộc chiến tranh bảy năm ở Bắc Âu (cũng gọi là Cuộc chiến tranh Bắc Âu thứ nhất) là cuộc chiến giữa một bên là Thụy Điển và bên kia là Liên minh Đan Mạch - Na Uy, Thành bang tự do Lübeck, Cộng hòa lưỡng quốc Ba Lan-Litva từ năm 1563 tới năm 1570. Hai bên đánh nhau liên tục, cho tới khi cả hai đều mệt lử và thiệt hại nhiều thương vong. Cuối cùng thì cuộc chiến bế tắc và hai bên phải giải hòa vì bất phân thắng bại.

Bối cảnh lịch sử
Liên minh Kalmar [3] (từ 1397 - 1523) bị tan vỡ, do Thụy Điển phẫn nộ về sự chi phối của Đan Mạch và đã nổi dậy chống đối, dưới sự lãnh đạo của gia đình quan nhiếp chính Sten Sture. Sau khi vua Christian II của Đan Mạch tái chiếm Thụy Điển, rồi xử tử 82 nhân vật hàng đầu của Thụy Điển trong cuộc tàn sát đẫm máu ở Stockholm (Stockholm Bloodbath từ 6 tới 10.11.1520) thì người Thụy Điển cương quyết nổi dậy chống đối. Năm 1521 Đan Mạch phải rút khỏi Thụy Điển. Tới ngày 6.6.1523 thì Gustav Vasa lên làm vua Thụy Điển và Liên minh Kalmar chấm dứt.

Nguyên nhân gây xung đột
Tuy nhiên, sự xung đột giữa hai nước vẫn ngấm ngầm. Đan Mạch vẫn muốn tái lập Liên minh Kalmar và Thụy Điển thì muốn mở đường hàng hải qua biển Baltic và eo biển Oresund ra Bắc Hải. Sau khi vua Christian III thêm hình quốc huy của Thụy Điển vào quốc huy của Đan Mạch, thì Thụy Điển coi đó là ý đồ của Đan Mạch muốn chiếm Thụy Điển. Quan hệ giữa hai nước hết sức căng thẳng, nhất là từ sau khi vua Gustav Vasa (Thụy Điển) và Christian III (Đan Mạch) từ trần. Người kế vị Gustav Vasa là Erik XIV và người kế vị Christian III là Frederik II đều còn trẻ và hiếu chiến. Cả hai đều muốn làm chủ Bắc Âu

Tháng 2 năm 1563, các sứ giả Thụy Điển được gửi tới lãnh chúa Hessen (Đức) để cầu hôn công chúa Kristina cho vua Erik XIV. Các sứ giả này bị giữ lại ở Copenhagen. Erik XIV tức giận liền thêm hình quốc huy Đan Mạch và Na Uy vào quốc huy của mình. Thụy Điển cũng gây trở ngại cho kế hoạch chiếm Estonia của Đan Mạch [cần dẫn chứng].

Thành bang tự do Lübeck tức giận Erik XIV gây trỏ ngại cho việc buôn bán giữa thành bang này với Nga và Ba Lan muốn kiểm soát việc buôn bán trên biển Baltic, nên cùng liên minh với Đan Mạch để chống Thụy Điển.

Diễn tiến cuộc chiến
Cuộc chiến khởi sự ngày 30.5.1563 ở phía ngoài đảo Bornholm trên biển Baltic, khi một đơn vị hải quân Đan Mạch dưới quyền chỉ huy của Jakob Brockenhuus bắn phát súng cảnh cáo, yêu cầu hạm đội Thụy Điển phải kéo bưồm trên nóc cột xuống (như dấu hiệu chấp nhận quyền làm chủ trên biển này của Đan Mạch). Phát súng này trúng ngay soái hạm của đô đốc Jakob Bagge của Thụy Điển, do đó gây ra cuộc hải chiến giữa 9 tàu Đan Mạch với 19 tàu Thụy Điển. Kết quả Thụy Điển thắng, chiếm 4 tàu cùng 500 quân Đan Mạch.

Tháng 6 năm 1563, Đan Mạch liên minh với thành bang tự do Lübeck (và tới tháng 10 năm 1563 với Cộng hòa lưỡng quốc Ba Lan-Litva).

Ngày 31.6.1563, lời tuyên chiến của Đan Mạch-Lübeck được gửi tới Stockholm và cuộc chiến chính thức bắt đầu. Phe Liên minh lúc đó có 25.000 lính đánh thuê thiện chiến người Đức và người Scotland. Ngày 4.9.1563, Đan Mạch tấn công thành lũy Elfsborg (Ålvsborg) nằm ở phía tây, lối ra eo biển Kattegat duy nhất của Thụy Điển. Erik XIV gửi một đạo quân tới Halland (thời đó thuộc Đan Mạch), nhưng bị quân Đan Mạch đánh bại tại Marekjær (gần Hamstad, nay thuộc Thụy Điển). Mùa thu năm 1563 các đội quân Thụy Điển bắt đầu phá hoại vùng Blekinge (nam Thụy Điển, thời đó thuộc Đan Mạch) để tạo một khu vực phòng thủ.

Đần năm 1564, quân Thụy Điển dưới quyền chỉ huy của người Pháp Claude Collart chiếm vùng Jämtland, Härjedalen và Trondheim của Na Uy, sau đó bị quân Na Uy dưới quyền chỉ huy của Erik Munk đánh lui và phải đầu hàng ngày 22.5.1564

Ngày 4.9.1564, quân Thụy Điển chiếm Ronneby (vùng Blekinge) và tàn sát mọi người dân ở đây, cả phụ nữ và trẻ em, gồm khoảng 2.000 người. Các phụ nữ, trẻ em may mắn sống sót thì được chở về Stockholm. Erik XIV đã viết cho Hội đồng vương quốc [4] (rigsråd) như sau: Màu đỏ như máu nhuộm nước ở các rãnh nước hè phố. Các kẻ phòng thủ (Đan Mạch) bây giờ mất hết can đảm tới độ chúng ta đâm họ chết như các con heo...Thà rằng có một miền đất hoang, còn hơn miền đất của kẻ thù [cần dẫn chứng]. Tuy nhiên sau đó phe Liên minh đã nhanh chóng chiếm lại Blekinge.

Ngày 30.5.1564, hải quân Đan Mạch của Herluf Trolle đụng độ với hải quân Thụy Điển của Jakob Bagge và Jakob Bagge bị bắt, nhưng trận này bất phân thắng bại. Ngày 14.8.1564, hải quân Thụy Điển dưới quyền chỉ huy của August Klas K. Horn - thay thế Jakob Bagge - thắng hải quân Đan Mạch ở ở đảo Öland (biển Baltic), sau đó hạm đội này phá tan phần lớn hạm đội Đan Mạch-Lübeck ở bờ phía Đức trên biển Baltic và phong tỏa eo biển Oresund. Ngày 7.7.1565, Horn thắng tiếp một trận hải chiến ngoài đảo Bornholm và hải quân Thụy Điển làm chủ biển Baltic.

Ngày 28.8.1565, Thụy Điển đã chiếm được thành lũy Varberg (tây nam Thụy Điển, thời đó thuộc Đan Mạch) và tàn sát mọi quân phòng thủ Đan Mạch. Ngày 20.10.1565, quân Đan Mạch của tướng Daniel Rantzau gồm 7.000 người đánh thắng 11.000 quân Thụy Điển tại trận Axtorne
(nam Thụy Điển, thời đó thuộc Đan Mạch)

Tháng 10 năm 1567, tướng Daniel Rantzau (Đan Mạch) tấn công và đốt phá sạch Östergötland (Thụy Điển). Giữa tháng 2 năm 1568, quân của Rantzau trở lại chiếm Halland.

Năm 1567, Thụy Điển tấn công Hamar (Na Uy) và chiếm lâu pháo đài Akershus (Oslo). Erik Munk đem quân từ Bergen tới giải vây, quân Thụy Điển rút lui.

Mùa thu năm 1567 Erik XIV bị điên, tới ngày 29.8.1568 thì Erik bị truất phế và bị giam.

Ngày 13.11.1569, Đan Mạch tấn công và tái chiếm Varberg.

Hòa ước Stettin

Theo sáng kiến của Maximilian II, hoàng đế Đế quốc La Mã thần thánh, hai bên đã họp hòa hội tại Stettin (nay thuộc Ba Lan) từ ngày 15.7.1570. Kết quả là Hòa ước Stettin được ký ngày 13.12.1570. Vua Frederik II của Đan Mạch phê chuẩn Hòa ước này ngày 25.1.1571, theo đó mọi phần đất mà hai bên đã chiếm, phải trả lại cho nhau. Đan Mạch tạm giữ Elfsborg (Ålvsborg) cho tới khi Thụy Điển nộp 150.000 đồng riksdaler [5] tiền bồi thường chiến tranh

Chú thích
 [1] Thành bang tự do Lübeck (Thành bang Hanseatic tự do Lübeck) từ 1226 tới 1937, nay thuộc bang Schleswig-Holstein (Đức)
 [2] Cộng hòa Lưỡng quốc Ba Lan-Litva (Polish-Lithuanian Commonwealth) từ 1569 - 1795 gồm vương quốc Ba Lan và Đại công quốc Lit-va
 [3] Xem chi tiết ở bài Liên minh Kalmar
 [4] Hội đồng vương quốc tương đương Thượng viện, nhưng có thêm chức năng chấp chính, khi vương quốc vắng Vua.
 [5] đơn vị tiền bằng bạc của Thụy Điển thời đó

Tham khảo

 The Northern Wars 1558-1721 (2000) - Robert I.Frost, Longman, Harlow, England, ISBN 0-582-06429-5
 Sweeden and the Baltic 1523-1721 (1992)- Andrina Stiles, Holder & Stoughton, ISBN 0-340-54644-1

Lịch sử Ba Lan
Lịch sử Đan Mạch
Lịch sử Thụy Điển
Lịch sử Na Uy
Lịch sử Litva
Xung đột thế kỷ 16
Chiến tranh liên quan tới Thụy Điển


title: Rouelles

text:
Rouelles là một xã thuộc tỉnh Haute-Marne trong vùng Grand Est đông bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 355 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Haute-Marne


title: Aeshna caerulea

text:
(Aeshna caerulea là một loài chuồn chuồn ngô nhỏ trong họ Aeshnidae. Chúng bay vào cuối tháng 5 đến tháng 8.

Nó có cơ thể màu nâu, dài 62 mm. Cả hai giới có các đốm màu xanh ở bụng và ngực cũng có các vết màu xanh. Vết trên con đực sáng hơn và dễ thấy hơn so với con cái.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
British Insects: Odonata

Aeshna
Chuồn chuồn ngô châu Âu
Côn trùng châu Âu
Động vật được mô tả năm 1783


title: Dabel

text:
Dabel là một đô thị tại Ludwigslust-Parchim (trước thuộc huyện Parchim), bang Mecklenburg-Vorpommern, miền bắc nước Đức.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Ludwigslust-Parchim


title: Montceau-et-Écharnant

text:
Montceau-et-Écharnant  là một xã ở tỉnh Côte-d’Or trong vùng Bourgogne-Franche-Comté, phía đông nước Pháp. Khu vực này có độ cao trung bình 509 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Montceauetecharnant


title: Hypsiboas rubracylus

text:
Hypsiboas rubracylus là một loài ếch thuộc họ Nhái bén.
Loài này có ở Colombia và có thể cả Ecuador.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, đầm nước ngọt, và đầm nước ngọt có nước theo mùa.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Tham khảo

 Bolívar, W., Jungfer, K.-H. & Renjifo, J.M. 2004. Hypsiboas rubracylus . 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

rubracylus
Động vật lưỡng cư Colombia


title: Sân bay Jönköping

text:
Sân bay Jönköping  là một sân bay cách thành phố Jönköping 8 km, Thụy Điển. Sân bay này được khai trương năm 1961.

Các hãng hàng không và các tuyến điểm
Đến thời điểm tháng 12 năm 2007:
 Skyways (Stockholm-Arlanda)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức

Sân bay Thụy Điển


title: Prionolabis mendli

text:
Prionolabis mendli là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

<references>

Liên kết ngoài

Prionolabis
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Siêu thuận từ

text:
Siêu thuận từ (tiếng Anh: Superparamagnetism) là một hiện tượng, một trạng thái từ tính xảy ra ở các vật liệu từ, mà ở đó chất biểu hiện các tính chất giống như các chất thuận từ, ngay ở dưới nhiệt độ Curie hay nhiệt độ Neél. Đây là một hiệu ứng kích thước, về mặt bản chất là sự thắng thế của năng lượng nhiệt so với năng lượng định hướng khi kích thước của hạt quá nhỏ.

Hiện tượng siêu thuận từ
Hiện tượng (hay trạng thái) siêu thuận từ xảy ra đối với các chất sắt từ có cấu tạo bởi các hạt tinh thể nhỏ. Khi kích thước hạt lớn, hệ sẽ ở trạng thái đa đômen (tức là mỗi hạt sẽ cấu tạo bởi nhiều đômen từ). Khi kích thước hạt giảm dần, chất sẽ chuyển sang trạng thái đơn đômen, có nghĩa là mỗi hạt sẽ là một đômen. Khi kích thước hạt giảm quá nhỏ, năng lượng định hướng (mà chi phối chủ yếu ở đây là năng lượng dị hướng từ tinh thể) nhỏ hơn nhiều so với năng lượng nhiệt, khi đó năng lượng nhiệt sẽ phá vỡ sự định hướng song song của các mômen từ, và khi đó mômen từ của hệ hạt sẽ định hướng hỗn loạn như trong chất thuận từ.

Giới hạn siêu thuận từ xảy ra khi năng lượng định hướng nhỏ hơn năng lượng nhiệt, có nghĩa là :

với  lần lượt là hằng số dị hướng từ tinh thể bậc 1 của vật liệu, thể tích của hạt;  là hằng số Boltzmann, nhiệt độ của môi trường xung quanh.

Khi xảy hiện tượng siêu thuận từ, chất vẫn có mômen từ lớn của chất sắt từ, nhưng lại thể hiện các hành vi của chất thuận từ, có nghĩa là mômen từ biến đổi theo hàm Langevin :

với  là mật độ hạt,  là từ trường.

Ứng dụng
Các vật liệu siêu thuận từ đang được ứng dụng nhiều trong vật lý và y-sinh học nhờ khả năng hồi đáp nhanh với sự tác dụng của từ trường bên ngoài. Siêu thuận từ được sử dụng trong các hạt nano từ tính, đặt trong các chất lỏng từ.

Ứng dụng vật lý
Đây là các ứng dụng cổ điển, được sử dụng từ rất lâu :
 Sử dụng các chất lỏng từ làm tăng tính truyền dẫn trong các hệ dẫn lực, dẫn nhiệt, dẫn từ, làm giảm nhiễu ồn ở loa điện động...
 Làm nhân cho các hệ hạt tự lắp ghép

Ứng dụng y - sinh học

Các ứng dụng này mới được phát triển trong thời gian gần đây :
 Dẫn thuốc
 Làm tăng độ tương phản của ảnh chụp cộng hưởng từ hạt nhân
 Điều trị ung thư bằng đốt nóng thân nhiệt cục bộ...

Tham khảo

Xem thêm
Thuận từ
Sắt từ
Nước từ

Từ học
Vật lý chất rắn
Cơ học thống kê


title: Chaetocnema brincki

text:
Chaetocnema brincki là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bechyne miêu tả khoa học năm 1959.

Chú thích

Tham khảo

Chaetocnema


title: 7532 Pelhřimov

text:
7532 Pelhřimov là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1555.8917146 ngày (4.26 năm).

Nó được phát hiện ngày 22 tháng 10 năm 1995 bởi Miloš Tichý ở Đài thiên văn Kleť. Nó được đặt theo tên the Czech town thuộc Pelhřimov, where the discoverer attended high school.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1995


title: Lains

text:
Lains là một xã của tỉnh Jura, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Jura

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Jura


title: Vallorcine

text:
Vallorcine là một municipality trong tỉnh Haute-Savoie in the Rhône-Alpes State đông nam Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Haute-Savoie

Tham khảo

Xã của Haute-Savoie


title: Bonrepòs i Mirambell

text:
Bonrepòs i Mirambell là một đô thị ở comarca Horta Nord cộng đồng Valencia, Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích 1,05 km², dân số thời điểm năm 2006 là 2870 người.

Tham khảo

Đô thị ở Valencia
Horta Nord
Khu dân cư ở tỉnh Valencia