title: Hoàng thành Thăng Long

text:
Hoàng thành Thăng Long (chữ Hán: 昇龍皇城; Hán-Việt: Thăng Long Hoàng thành) là quần thể di tích gắn với lịch sử kinh thành Thăng Long - Đông Kinh và tỉnh thành Hà Nội bắt đầu từ thời kì tiền Thăng Long (An Nam đô hộ phủ thế kỷ VII) qua thời Đinh - Tiền Lê, phát triển mạnh dưới thời Lý, Trần, Lê và thành Hà Nội dưới triều Nguyễn. Đây là công trình kiến trúc các triều vua xây dựng trong nhiều giai đoạn lịch sử và trở thành một trong những di tích quan trọng bậc nhất trong hệ thống các di tích Việt Nam.

Vào lúc 20 giờ 30, ngày 31/7/2010 theo giờ địa phương tại Brasil, tức 6 giờ 30 ngày 1/8/2010 theo giờ Việt Nam, Ủy ban di sản thế giới (WHC) thuộc Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc (UNESCO) đã thông qua nghị quyết công nhận khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội là di sản Văn hóa thế giới. Những giá trị nổi bật toàn cầu của khu di sản này được ghi nhận bởi 3 đặc điểm nổi bật: chiều dài lịch sử văn hóa suốt 13 thế kỷ; tính liên tục của di sản với tư cách là một trung tâm quyền lực, và các tầng di tích di vật đa dạng, phong phú, sinh động.

Các giá trị nổi bật
Ủy ban Di sản thế giới đã công nhận khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội là Di sản Văn hóa thế giới dựa trên 3 tiêu chí (trong số 6 tiêu chí của UNESCO).

 Tiêu chí II: Những di tích trên mặt và khai quật được trong lòng đất tại khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long – Hà Nội là minh chứng về quá trình giao lưu văn hóa lâu dài, là nơi tiếp nhận nhiều ảnh hưởng văn hóa từ bên ngoài, nhiều học thuyết, tư tưởng có giá trị toàn cầu của văn minh nhân loại, đặc biệt là Phật giáo và Nho giáo, thuyết phong thủy, mô hình vương thành phương Đông, mô hình kiến trúc quân sự phương Tây (thành Vauban), để tạo dựng nên những nét độc đáo, sáng tạo của một trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa của một quốc gia vùng châu thổ sông Hồng. Kết quả giao thoa, tiếp biến văn hóa đó được biểu đạt trong tạo dựng cảnh quan, quy hoạch các khu cung điện, trong nghệ thuật kiến trúc và nghệ thuật trang trí cung đình với diễn biến văn hóa đa dạng qua các thời kỳ lịch sử.

 Tiêu chí III: Khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội là minh chứng duy nhất về truyền thống văn hóa lâu đời của người Việt ở châu thổ sông Hồng trong suốt lịch sử liên tục 13 thế kỷ (trải dài từ thời tiền Thăng Long, qua thời Đinh - Tiền Lê, đến thời kỳ Thăng Long - Đông Kinh - Hà Nội với các vương triều Lý - Trần - Lê - Nguyễn) và vẫn được tiếp nối cho đến ngay nay. Những tầng văn hóa khảo cổ, di tích kiến trúc và nghệ thuật của di sản phản ánh một chuỗi lịch sử nối tiếp nhau liên tục của các vương triều cai trị đất nước Việt Nam trên các mặt tư tưởng, chính trị, hành chính, luật pháp, kinh tế và văn hoá trong gần một ngàn năm. Trên thế giới rất hiếm tìm thấy một di sản thể hiện được tính liên tục dài lâu như vậy của sự phát triển chính trị, văn hoá như tại khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội.

 Tiêu chí VI: Khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội minh chứng rõ nét về một di sản có liên hệ trực tiếp với nhiều sự kiện trọng đại của lịch sử của một quốc gia dân tộc vùng Đông Nam Á trong mối quan hệ khu vực và thế giới. Di sản đề cử là bằng chứng thuyết phục về sức sống và khả năng phục hưng của một quốc gia sau hơn mười thế kỷ bị nước ngoài đô hộ. Di sản đề cử còn ghi đậm dấu ấn thắng lợi của một nước thuộc địa trong cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân, giành độc lập dân tộc, có ảnh hưởng rộng lớn trong phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới bao gồm hai cuộc chiến tranh giành độc lập và thống nhất của Việt Nam.

Lịch sử phát triển

Giai đoạn Tiền Thăng Long
Thời kỳ Nhà Đường, An Nam được chia thành 12 châu với 50 huyện, Tống Bình là trung tâm của An Nam đô hộ phủ, lần đầu tiên vùng đất sau này là kinh thành Thăng Long nắm giữ vai trò một trung tâm quyền lực chính trị. Năm 866, viên tướng nhà Đường là Cao Biền xây dựng một thành trì mới, Tống Bình được đổi tên thành Đại La – thủ phủ của Tĩnh Hải quân. Theo truyền thuyết, khi đắp thành, Cao Biền thấy một vị thần hiện lên tự xưng là thần Long Đỗ. Vì vậy, sử sách còn gọi Thăng Long là đất Long Đỗ.

Cuối thế kỷ IX, chính quyền trung ương nhà Đường suy yếu nghiêm trọng. Đầu thế kỷ X, các thế lực cát cứ nổi lên đánh giết lẫn nhau, tạo ra thế loạn chia cắt Ngũ Đại Thập Quốc. Khúc Thừa Dụ, khi đó là Hào trưởng Chu Diên, được dân chúng ủng hộ, đã tiến ra chiếm đóng phủ thành Đại La, tự xưng là Tiết độ sứ. Sau khi đã nắm được quyền lực thực tế trên đất Tĩnh Hải quân, ông đã cho xây dựng chính quyền dựa trên danh xưng của chính quyền đô hộ nhà Đường, nhưng thực chất là một chính quyền độc lập và do người Việt quản lý.

Năm 931, Dương Đình Nghệ đem quân từ Ái Châu ra Đại La đánh đuổi thứ sử Lý Tiến của nước Nam Hán. Lý Tiến bỏ chạy, Dương Đình Nghệ giải phóng thành Đại La giành quyền tự chủ cho đất nước Việt được 6 năm thì bị Kiều Công Tiễn giết hại. Năm 938, Ngô Quyền hạ thành Đại La, tiêu diệt Kiều Công Tiễn. Sau đó, ông chỉ huy trận Bạch Đằng, đánh bại quân Nam Hán, giết chết Hoằng Tháo. Mùa xuân năm 939, ông xưng là Ngô Vương, không đóng đô ở Đại La mà về Cổ Loa. Sau khi Đinh Tiên Hoàng dẹp loạn 12 sứ quân, các Triều đại Đinh, Tiền Lê đóng đô ở Hoa Lư. Đại La lúc này do Đô hộ phủ sĩ sư Lưu Cơ cai quản và tu sửa Hoàng thành quay về hướng nam (hướng về kinh đô Hoa Lư thay vì hướng về phương bắc như chính quyền đô hộ đã làm) vì thế mà vị quan này được coi là người "giao chìa khóa" thành Đại La cho Lý Thái Tổ.

Giai đoạn Lý - Trần từ thế kỷ XI đến thế kỷ XIV
Quy hoạch Thăng Long thời Lý

Năm 1010, tại kinh đô Hoa Lư, vua Lý Thái Tổ ban chiếu dời đô để thiên đô về thành Đại La và đổi tên kinh thành này là Thăng Long. Lý Thái Tổ cùng các quần thần đã gấp rút xây dựng những công trình cơ bản của Kinh thành Thăng Long. Đến đầu năm 1011 thì hoàn thành. Khi mới xây dựng, Kinh thành Thăng Long được xây dựng theo mô hình Tam trùng thành quách gồm: vòng ngoài cùng gọi là La Thành hay Kinh Thành, vòng thành thứ hai là Hoàng Thành, giữa hai lớp thành này là nơi sinh sống của cư dân, lớp thành còn lại là Tử Cấm Thành hay Cấm Thành hay Long Phượng thành là nơi ở của nhà vua. Các thời sau đều theo cách ấy mà phân chia.

Mục Chiếu dời đô của sách Đại Việt sử ký toàn thư viết: … Thành Đại La, đô cũ của Cao Vương (tức Cao Biền), ở giữa khu vực trời đất, được thế rồng cuộn hổ ngồi, chính giữa Nam Bắc Đông Tây, tiện nghi núi sông sau trước. Vùng này mặt đất rộng mà bằng phẳng, thế đất cao mà sáng sủa, dân cư không khổ thấp trũng tối tăm, muôn vật hết sức tươi tốt phồn thịnh. Xem khắp đất Việt đó là nơi thắng địa, thực là chỗ tụ hội quan yếu của bốn phương.

Ngay từ năm 1010, khi mới định đô Thăng Long, Lý Thái Tổ đã khởi công xây dựng Hoàng Thành và hàng loạt cung điện ở trong Hoàng Thành. Hoàng thành đắp bằng đất, phía ngoài có hào, mở 4 cửa: Tường Phù ở phía đông, Quảng Phúc ở phía tây, Đại Hưng ở phía nam, Diệu Đức ở phía bắc. Tuy còn những ý kiến khác nhau, nhưng căn cứ vào sử liệu và di tích còn lại, có thể xác định cửa Tường Phù mở ra phía Chợ Đông và khu phố buôn bán tấp nập của phường Giang Khẩu và đền Bạch Mã. Cửa Quảng Phúc mở ra phía chùa Một Cột và chợ Tây Nhai (chợ Ngọc Hà). Cửa Đại Hưng ở khoảng gần Cửa Nam hiện nay. Cửa Diệu Đức nhìn ra trước sông Tô Lịch, khoảng đường Phan Đình Phùng hiện nay. Những cung điện chính còn thấy trong sử sách như: điện Càn Nguyên là nơi thiết triều đặt trên núi Nùng tức núi Long Đỗ, hai bên tả hữu là điện Tập Hiền và điện Giảng Võ. Bên trái mở cửa Phi Long thông với cung Nghinh Xuân, bên phải mở cửa Đan Phượng thông với cung Uy Viễn, chính Bắc dựng điện Cao Minh. Thềm các quan chầu vua gọi là Long Trì có hành lang chạy xung quanh. Đằng sau điện Càn Nguyên là điện Long An và điện Long Thụy làm nơi nhà vua nghỉ ngơi. Bên trái xây điện Nhật Quang, bên phải xây điện Nguyệt Minh, đằng sau là cung Thúy Hoa là nơi ở của các phi tần.

Năm 1029, Lý Thái Tông xây dựng lại toàn bộ khu Cấm Thành sau khi nơi đây bị tàn phá bởi vụ Loạn tam vương. Trên nền cũ điện Càn Nguyên, Lý Thái Tông cho dựng điện Thiên An làm nơi thiết triều. Hai bên tả hữu là điện Tuyên Đức và điện Thiên Phúc. Phía trước điện Thiên An là sân Rồng có đặt một quả chuông lớn. Hai bên tả hữu sân rồng có đặt gác chuông. Phía đông, tây sân Rồng là điện Văn Minh và điện Quảng Vũ, phía trước sân rồng là điện Phụng Tiên, trên điện có lầu Chính Dương là nơi báo canh báo khắc. Sau điện Thiên An là điện Thiên Khánh hình Bát Giác. Sau điện Thiên Khánh là điện Trường Xuân. Trên điện Trường Xuân có gác Đồ Long. Từ điện Thiên Khánh nối với điện Thiên An ở phía sau đều có bắc cầu gọi là cầu Phượng Hoàng.

Năm 1203, vua Lý Cao Tông bắt đầu một đợt xây dựng mới. Cung điện mới được xây ở phía tây tẩm điện. Bên trái dựng điện Dương Minh, bên phải dựng điện Chính Nghi, ở trên xây điện Kính Thiên, thềm gọi là Lệ Giao. ở giữa mở cửa Vĩnh Nghiêm, bên phải mở cửa Việt Thành, thềm gọi là Ngân Hồng. Đằng sau xây điện Thắng Thọ. Bên trái xây gác Nhật Kim, bên phải xây gác Nguyệt Bảo, xung quanh dựng hành lang thềm gọi là Kim Tinh. Bên trái gác Nguyệt Bảo là tòa Lương Thạch, phía tây xây gác Dục Đường (nhà tắm). Phía sau xây gác Phú Quốc, thềm gọi là Phượng Tiêu. Phía sau dựng cửa Thấu Viên, ao Dưỡng Ngư,  trên ao xây đình Ngoạn Y. Ba mặt đình có trồng hoa thơm cỏ lạ nước thông với sông.

Ngoài ra các cung điện khác cũng được xây dựng liên tục, không đòi nào không có không mấy năm không có. Mỗi cung điện thường đều có tường bao xung quanh và làm cửa thông với cung điện khác. Ngoài cung điện, các vị vua nhà Lý còn cho xây dựng nhiều công trình văn hóa tín ngưỡng khác để phục vụ cho vua và hoàng tộc như: đền Quán Thánh, chùa Chân Giáo (nơi vua Lý Huệ Tông đã tu hành), đài Chúng Tiên dựng năm 1161 tầng trên lợp ngói bạc, hồ ao làm cảnh cũng được lập khá nhiều trong Hoàng thành. Năm 1049, đào hồ Kim Minh Vạn Tuế, đắp núi đá cao ba ngọn trên mặt hồ và xây cầu Vũ Phượng đi vào, 10 năm sau lại xây thêm điện Hồ Thiên bát giác ở đấy. Năm 1051 đào hồ Thụy Thanh, hồ Ứng Minh. Năm 1098, đào hồ Phượng Liên và xây tại đây điện Sùng Uyên, bên trái lập điện Huy Dương, đình Lai Phượng, bên phải dựng điện Ánh Thiềm, đình Át Vân, phía trước xây lầu Trường Minh, phía sau bắc cầu Ngoạn Hoa.

Nhiều vườn ngự cũng được dựng nên trong Hoàng thành. Mùa thu năm 1048, mở luôn 3 vườn ngự: vườn Quỳnh Lâm, vườn Thắng Cảnh và vườn Xuân Quang. Năm 1065, mở thêm vườn Thượng Lâm.

Quy hoạch Thăng Long thời Trần

Về quy hoạch xây dựng Thăng Long thời Trần, ta có thể hình dung dựa trên đoạn mô tả của các đoàn sứ Nguyên khi đến Đại Việt. Cửa chính của Cấm thành là Chính Dương môn, gồm cổng chính Dương Minh môn, 2 cổng phụ là Nhật Tân môn và Vân Hội môn. Đi qua Dương Minh môn là giếng trời rộng vài chục trượng, sau đó đến điện Tập Hiền, gác Minh Linh, 2 cửa nách là Kiều Ứng và Đồng Lạc. Từ chái bên phải đi đến là điện Đức Huy, từ chái bên trái đi tới là điện Thọ Quang, gác Minh Hà. Chính điện vẫn là Thiên An Ngự điện, giữ nguyên như cũ từ thời Lý. Vua ở cung Quan Triều, nền cũ là Tân điện của Lý Cao Tông, Thái Thượng hoàng ở cung Thánh Từ, nền cũ là cung Uy Viễn. Khu Thái miếu tiếp tục được tu bổ và trở thành nơi thờ cúng các tiên đế của cả 2 triều đại Lý-Trần. Cũng trong thời kì này, cung Thái tử được gọi là Sừ cung, Thái tử sẽ sinh sống và đào tạo trong Hoàng thành chứ không phải ở phủ riêng bên ngoài Hoàng thành như thời Lý. Các cung nữ ở trong cung Lệ Thiên hoặc Thưởng Xuân.

Giữa thế kỷ XIV lại dựng một vườn ngự nữa nối liền với hậu cung. Theo sử cũ còn ghi giữa vườn có đào một cái hồ lớn: "Trong hồ chất đá làm núi, trên bờ hồ trồng thông, trúc và nhiều thứ kỳ hoa diệu thảo khác thêm vào đấy là chim quý thú lạ. Bốn mặt khai cho sông nước thông vào, gọi hồ ấy là Lạc Thanh Trì. Về phía tây hồ trồng hai cây quế, dựng một tòa điện gọi là điện Lạc Thanh. Lại đào các hồ nhỏ khác, bắt người ở Hải Đông chở nước mặn chứa vào hồ ấy, để nuôi các loài hải sản như đồi mồi cá biển và các loại ba ba. Rồi bắt người Hóa Châu bắt cá sấu thả vào đấy. Lại có hồ Thanh Ngư để nuôi cá Thanh Phụ (cá diếc đuôi đỏ vảy biếc)... Lại làm dãy hành lang ở tây điện thẳng đến cửa Hoàng Phúc, dựng dãy Trường Lang từ gác Nguyên Huyền đến cửa Đại Triều phía tây.

Các cung điện dưới thời Trần được xây dựng với quy mô rất hoành tráng, có trình độ kỹ thuật cao. Thậm chí, trên các gác 2 có thể xây dựng hành lang rộng, có thể nối từ công trình kiến trúc này tới công trình kiến trúc khác.

Giai đoạn Lê - Mạc từ thế kỷ XV đến thế kỷ XVIII
Sau khi chiến thắng giặc Minh, Lê Thái Tổ vẫn đóng đô ở Thăng Long nhưng đổi tên là Đông Kinh. Về cơ bản Đông Kinh thời Lê không khác nhiều Thăng Long đời Lý,Trần,Hồ, Lê Thái Tổ sửa chữa lại hoàng thành do cuộc chiến tranh chống quân Minh để lại.

Cung thành thời Lê có hình chữ nhật, tường thành được xây bằng gạch cao khoảng hơn 5m, cửa chính nằm ở phía Nam. Hai bên có hai cửa nách là Đông Tràng An và Tây Tràng An.  Năm 1428, Lê Thái Tổ cho xây dựng lại một loạt cung điện làm nơi thiết triều, nơi nhà vua làm việc và nơi ở của hoàng cung. Trục thần đạo đi từ Đoan Môn vào là cửa Chu Tước, điện Thị Triều, điện Kính Thiên, điện Cần Chánh và Hậu Cung. Tương truyền điện Ngọc Hà được xây trên nền của khu vực trước là 1 nhánh của sông Hồng. Sau này xây thành Đại La người ta đã lấp nhánh sông đó đi, nước dồn lại thành 1 cái hồ nằm ngay trước điện, muốn đi vào điện phải đi qua 1 cây cầu. Do đó mà điện mới có tên là điện Ngọc Hà. Ngoài ra, điện Vạn Thọ, là nơi ở của các hoàng đế nhà Lê trong suốt 100 năm tồn tại. Phía đông điện này là Đông Cung, nơi ở của Thái tử. Lê Thái Tổ cũng cho dựng nhiều cung điện lớn như Hội Anh, Cẩn Đức, Tường Quang, Giảng Võ, Thúy Ngọc, Thừa Hoa, Kim Loan, Bảo Quang, Thừa Thiên…

Từ năm 1490 cho đến thế kỷ XVI, kinh thành mới có nhiều thay đổi. Trong thời gian này tường hoàng thành cũng như Đại La thành luôn được xây đắp mở rộng thêm ra. Năm 1490, để đề phòng những nạn loạn đảng như Lê Nghi Dân đang đêm trèo tường vào giết Lê Nhân Tông ở trong cung, Lê Thánh Tông cho xây lại Hoàng Thành mở rộng thêm 8 dặm nữa. Công việc xây dựng trong 8 tháng mới xong. Trong Hoàng Thành, vua Lê Thánh Tông cũng cho xây thêm cung điện và lập vườn Thượng lâm để nuôi bách thú. Lê Hiến Tông, ông vua thứ 5 của triều đại Lê Sơ, trị vì từ năm 1497 đến năm 1504 lại cho xây dựng thêm nhiều cung điện tráng lệ: Thượng Dương, Giám Trị, Đồ Trị, Trường Sinh, hay điện Lưu Bôi với hệ thống dẫn nước từ xa về.Năm 1512, Lê Tương Dực giao Vũ Như Tô đứng ra trông nom việc dựng hơn 100 nóc cung điện nguy nga, lại khởi công làm Cửu Trùng Đài mà như sử cũ miêu tả là tuy chưa hoàn thành mà bóng rợp nửa hồ Tây. Năm 1514, Lê Tương Dực mở rộng Hoàng Thành thêm mấy nghìn trượng (mỗi trượng là 3m60) bao bọc cả điện Tường Quang, quán Trấn Vũ và chùa Kim Cổ Thiên Hoa.

Từ năm 1516 đến năm 1527 là năm nhà Mạc cướp ngôi nhà Lê, kinh thành Đông Kinh chìm trong loạn lạc. Hầu hết các cung điện kho tàng đền chùa cũng như phường phố bị thiêu đốt tàn phá nhiều lần. Trong nửa cuối thế kỷ XVI, cục diện Nam Bắc triều với một bên là nhà Mạc và một bên là Lê-Trịnh diễn ra quyết liệt với ưu thế ngày càng thuộc về phe Nam triều. Họ Trịnh lần lượt chiếm được nhiều tỉnh phía bắc như Ninh Bình, Hà Nam, Bắc Ninh... và đánh đến tận Thăng Long. Nhà Mạc phải rời bỏ kinh thành chạy lánh nạn nơi này nơi khác. Đông Kinh ngày một điêu tàn.

Đến năm 1585, không chịu nổi kiếp sống lưu vong trường kỳ như vậy, Mạc Mậu Hợp quyết định trở lại Đông Kinh. Một đợt xây dựng đại quy mô được khởi động.

Năm 1599, Trịnh Tùng đuổi được nhà Mạc lên Cao Bằng tiến về tiếp quản Thăng Long. Hoàng Thành được tu sửa trong một tháng để đón vua Lê ra. Rồi từ ấy trở đi những cung điện mới xây ở đều nằm trong phủ Chúa Trịnh.Thời Lê Trung Hưng, với sự hiện diện của lầu Kính Thiên trong phủ chúa Trịnh, điện Kính Thiên được sử dụng làm nơi thờ trời đất và diễn ra những nghi thức quan trọng như lễ lên ngôi và ban chiếu, lễ thánh thọ, lễ tiết chính đán… các vua Lê thời Lê Trung Hưng chủ yếu làm việc tại điện Cần Chánh.

Giai đoạn từ kinh thành Thăng Long sang tỉnh Hà Nội

Năm 1788, Lê Chiêu Thống cầu viện nhà Thanh, Tôn Sĩ Nghị đem đại quân 29 vạn người sang chiếm Thăng Long không tốn một hòn đạn mũi tên. Đầu năm 1789, Quang Trung Nguyễn Huệ ra Bắc lần thứ ba đánh tan quân Thanh, Lê Chiêu Thống chạy sang Trung Quốc, triều Hậu Lê kết thúc, Quang Trung định đô ở Phú Xuân. Thăng Long chỉ còn là Bắc thành.
Năm 1802 sau khi tiêu diệt xong Tây Sơn, Nguyễn Ánh lên ngôi Hoàng Đế. Kinh đô vẫn được đặt ở Phú Xuân. Thăng Long vẫn mang tên gọi là Thăng Long nhưng chữ "Long" là rồng bị chuyển thành chữ "Long" nghĩa là thịnh vượng ý rằng nhà vua không còn ở đấy. Đồng thời những gì còn sót lại của Hoàng Thành sau những trận đại hủy diệt cuối thế kỷ XVIII cũng lần lượt bị các đời vua nhà Nguyễn chuyển nốt vào Phú Xuân phục vụ cho công cuộc xây dưng kinh thành mới. Chỉ duy có điện Kính Thiên và Hậu Lâu được giữ lại làm hành cung cho các vua Nguyễn mỗi khi Ngự giá Bắc thành.

Năm 1805, Gia Long cho phá bỏ tường của Hoàng Thành cũ vì cho rằng đây chỉ còn là Trấn Bắc thành nên không được có quy mô lớn hơn kinh thành Huế, mà Hoàng Thành Thăng Long thì rộng lớn quá. Gia Long cho xây dựng thành mới theo kiểu Vauban của Pháp. Về quy mô thì nhỏ hơn thành cũ nhiều.

Năm 1831, trong cuộc cải cách hành chính lớn Minh Mạng đã cho đổi tên Thăng Long thành tỉnh Hà Nội. Cái tên này tồn tại cho đến năm 1888 khi nhà Nguyễn chính thức nhượng hẳn Hà Nội cho Pháp. Người Pháp đổi Hà Nội thành thành phố. Đến khi chiếm xong toàn Đông Dương họ lại chọn đây là thủ đô của Liên Bang Đông Dương thuộc Pháp. Thành Hà Nội bị phá đi hoàn toàn để lấy đất làm công sở và trại lính cho người Pháp. Ngoại trừ cửa Bắc và cột cờ những gì còn sót lại của thành Hà Nội đến hôm nay chỉ là di chỉ khảo cổ và phục dựng.

Giai đoạn tỉnh thành Hà Nội thời Nguyễn
Thành Hà Nội do Gia Long xây dựng cũng làm theo thể thức các tỉnh thành khác và điều chủ yếu là không được to rộng hơn Phú Xuân. Năm 1804, hoàng thành cũ bị phá và năm sau đó một thành chu vi nhỏ hơn (5 km) được xây theo kiểu Vauban của Pháp. Thành hình vuông mỗi bề chừng một cây số xung quanh là hào nước sâu. Bốn bức tường thành tương ứng với bốn con phố hiện nay là: phố Phan Đình Phùng ở phía Bắc, phố Lý Nam Đế ở phía Đông, phố Trần Phú ở phía Nam, đường Hùng Vương ở phía Tây.

Tường thành xây bằng gạch hộp chân thành xây băng đá xanh và đá ong. Tường cao 1 trượng 1 thước, dày 4 trượng. Thành mở ra 5 cửa là: cửa Đông (tương ứng với phố cửa Đông bây giờ), cửa Tây (tương ứng với phố Bắc Sơn hiện nay), cửa Bắc (nay vẫn còn), cửa Tây Nam (tương ứng với đoạn giao phố Chu Văn An và Nguyễn Thái Học bây giờ), cửa Đông Nam (tương ứng với đoạn giao phố Điện Biên Phủ và Nguyễn Thái Học bây giờ). Đường vào cửa xây vòm xuyên qua tường thành dài 23 m. Trên mỗi cửa có lầu canh gọi là thú lâu. Xung quanh tường thành là một dải đất rộng 6-7m rồi đến một con hào rộng 15–16 m, sâu 5 m thông với sông Tô Lịch và sông Hồng. Hào lúc nào cũng có nước nhưng thường chỉ cao khoảng 1 m.

Phía ngoài các cổng thành có xây một hàng tường đắp liền trên bờ hào gọi là Dương mã thành, dài 2 trượng 9 thước, cao 7 thước 5 tấc. Các Dương mã thành đều cố một cửa bên gọi là Nhân Môn. Từ ngoài thành đi vào đều phải đi qua Nhân Môn rồi mới đến cổng thành.
Phía trong thành được bố trí như sau:

Ở trung tâm thành là điện Kính Thiên được xây dựng từ thời Lê trên núi Nùng. Điện dựng trên những cột gỗ lim lớn người ôm không xuể. Thềm điện có hai đôi rồng đá rất đẹp cũng từ thời Lê. Sau điện này bị người Pháp phá hủy và xây trên nền cũ tòa nhà Con Rồng để làm trụ sở pháo binh Pháp. Sau năm 1954 nhà con Rồng lại trở thành trụ sở của Bộ Tổng Tham mưu Quân đội Nhân dân Việt Nam. Đây cũng chính là nơi diễn ra cuộc họp Bộ Chính trị mở rộng ngày 21 tháng 3 năm 1975 hạ quyết tâm giải phóng miền Nam trong hai năm 75-76.

Phía đông thành là nhiệm sở của Tổng trấn Bắc thành Nguyễn Văn Thành đầu triều Nguyễn. Phía tây là kho thóc, kho tiền, và dinh bố chính là viên quan phụ trách những kho ấy.

Năm 1812 dựng Cột cờ Hà Nội ở phía nam thành.

Năm 1835, vì cho rằng thành Hà Nội cao hơn kinh thành Huế, Minh Mạng cho xén bớt 1 thước 8 tấc, thành Hà Nội chỉ còn cao chừng 5 m

Năm 1848, vua Tự Đức cho phá dỡ các cung điện thời nhà Hậu Lê còn lại trong thành, những đồ chạm khắc mỹ thuật bằng gỗ, đá đều đưa về Huế để trang trí các cung điện trong đó, chỉ còn sót lại rồng đá ở điện Kính Thiên…

Các di tích
Phạm vi di sản thế giới được công nhận là 20 ha (trên tổng số 140 ha của Hoàng thành) gồm khu khảo cổ ở số 18 đường Hoàng Diệu và khu vực được giới hạn bởi 4 tuyến đường Điện Biên Phủ, Nguyễn Tri Phương, Phan Đình Phùng và Hoàng Diệu. Các di tích tiêu biểu của khu di tích:

Khu khảo cổ 18 Hoàng Diệu

Di tích này bao gồm tầng dưới cùng là một phần bên phía đông của thành Đại La dưới thời Cao Biền, nhà Đường, tầng trên là cung điện nhà Lý và nhà Trần, tiếp theo là một phần trung tâm của đông cung nhà Lê và trên cùng là một phần của trung tâm tòa thành tỉnh Hà Nội thế kỷ XIX.

Bề mặt Lý-Trần ở tầng hai có rất nhiều hiện vật được phát hiện, như những nền cung điện, có kích thước một chiều hơn 60 mét, chiều kia 27 mét. Có 40 chân cột, rồi cả giếng cổ, gạch, phù điêu. Có tượng rồng, phượng mà được các nhà nghiên cứu mỹ thuật khẳng định là mô típ hoa văn thời Lý. Rồi đến những tầng lớp bên trên, thời Lê, Nguyễn đều tìm được nhiều hiện vật. Tổng cộng là ba triệu hiện vật. Khi tiến hành khai quật ở hố B16 thuộc địa điểm dự kiến xây dựng toà nhà Quốc hội mới, Viện khảo cổ học đã phát hiện một toà lâu đài 3 tầng lầu, 4 mái, dạng hình tháp toạ lạc trên một diện tích xấp xỉ 1000 m2 thuộc hệ thống các cung điện Thăng Long xưa. Theo đánh giá thì đây là công trình đầu tiên, có tầm cỡ và giá trị nhất được tìm thấy từ trước đến nay. Việc phát hiện ra lâu đài này được coi là bằng chứng rõ ràng nhất về sự hoành tráng của kinh thành Thăng Long từ thời Lý-Trần. Mặc dù trước đây các nhà khảo cổ đã đoán định được di chỉ này nằm trong khu vực hoàng thành, thậm chí là cấm thành Thăng Long suốt từ thời Lý, Trần đến Lê nhưng do tiến hành khai quật quá nhanh khiến cho nhiều tầng lớp kiến trúc không thể hiện rõ.

Giai đoạn đầu, tại các hố A1, A1MR, A2, A2MR, A3, A4, A9, A10, A11, A12, A13 trong các lớp đất ở độ sâu trung bình trên dưới – 1,50 m so với "cốt" cao độ của mặt bậc thềm đá Đoan Môn, xuất lộ những ô sỏi trộn lẫn đất sét. Sỏi ở đây khá thống nhất về kích thước, chỉ khoảng bằng hoặc to hơn đầu ngón chân cái, chứng tỏ đã được chọn lọc. Hiện vật thu được trong các lớp đất này được xác định có niên đại thời Lý. Các ô sỏi này thường có hình gần vuông, mỗi cạnh khoảng 1,30 m và ăn sâu xuống các lớp dưới, dày trên dưới 1,00 m. Điều này chứng tỏ đây là các hố đào có chủ đích để đầm - nhồi sỏi cuộn với đất sét. Đáy của các hố sỏi này nằm trong lớp đất chứa các hiện vật được xác định có niên đại Đinh - Tiền Lê.

Các ô sỏi nói trên xuất hiện trong các hố từ A1 đến A18. Tổng cộng có tất cả 40 ô sỏi, xếp thành 04 hàng dọc (hai hàng phía đông có 10 ô trong một hàng, hai hàng phía tây mỗi hàng chỉ có 09 ô). Có lẽ đây chính lá các hố sỏi gia cố dưới các chân tảng đá kê dưới chân các cột. Nói chính xác, theo ngôn ngữ kiến trúc – xây dựng, đó là các móng trụ. Kết quả đo đạc đã giúp khẳng định đây là phế tích của một kiến trúc có bộ khung chịu lực bằng gỗ có 04 hàng chân cột. Khoảng cách giữa các cột Quân với các cột Cái là khoảng 3,00 m. Khoảng cách giữa các cột Cái là khoảng 6,00 m. Từ Bắc xuống Nam đã xác định được 10 vì, nghĩa là ít nhất kiến trúc này có 09 gian. Tuy nhiên, chưa thể khẳng định về số gian bởi dấu vết của kiến trúc này còn phát triển kéo dài về phía Bắc, ngoài khu vực khai quật. Bước gian của kiến trúc này rất lớn, khoảng 5,80 m – 6,00 m. Trên thực tế, bước gian của các di tích kiến trúc bằng gỗ cổ truyền hiện còn đứng vững trên mặt đất thường nhỏ hơn.

Chưa lý giải được nguyên nhân của sự chênh lệch về số lượng các móng trụ của các hàng móng trụ phía Tây nhưng ở đây chắc chắn đã có 04 móng trụ sỏi gia cố cho 01 chân tảng cột Cái và 03 chân tảng cột Quân. Khoảng cách giữa hai hàng móng trụ sỏi cuối cùng chỉ là 4,1 m chứng tỏ đây chính là không gian của chái phía Nam. Cách tim của các móng trụ gia cố chân tảng cột Quân phía Đông khoảng 4,5 m và chạy dài suốt chiều rộng của "toà nhà nhiều gian" nói trên còn thấy xuất lộ một cống thoát nước được xây-xếp bằng gạch (hoàn toàn không thấy dấu vết của chất kết dính dạng vôi vữa), lòng cống rộng 0,17 m – sâu 0,20 m. Ngoài lớp gạch đặt nằm làm đáy, hai bên thành của rãnh thoát nước này được xếp nghiêng hai lớp gạch. Kích thước trung bình của gạch ở đây là 0,36 m x 0,20 m x 0,05 m). Về phía Đông, sát cạnh cống thoát nước này là một thềm gạch rộng 0,76 m chạy dọc suốt chiều dài đường cống. Gạch lát thềm là gạch vuông 0, 38m x 0,38 m x 0,07m. Có chỗ còn lát lẫn cả gạch in hoa.

Cách tim của các móng trụ gia cố chân tảng cột Quân phía tây khoảng 2,5m cũng xuất lộ một cống thoát nước khác. Dấu vết của cống phía tây bị đứt quãng ở góc Tây Nam "toà nhà nhiều gian", khu vực bị mất 04 móng trụ gia cố chân tảng. Gạch xây-xếp cống thoát nước này là loại chuyên dụng, được sản xuất chỉ để dùng làm cống-rãnh. Các viên dùng lát đáy có mặt cắt hình thang cân. Những viên dựng hai bên thành có hình bình hành. Với hình dáng đặc biệt như vậy nên chỉ cần đào rãnh, đặt các viên gạch chuyên dụng này xuống là thành cống. Cách tim của các hố sỏi gia cố chân tảng cột Quân phía nam khoảng 4,5 m lại cũng xuất lộ một đoạn cống xây xếp bằng gạch chuyên dụng tương tự. Các đoạn cống xây xếp bằng gạch chuyên dụng phía tây và phía nam "toà nhà nhiều gian" nếu còn nguyên vẹn sẽ "bắt" vuông góc chái Tây Nam. Các đường cống này chính là các rãnh thoát nước mưa của "toà nhà nhiều gian". Các cống này đều không có nắp để có thể hứng nước mưa rơi thẳng xuống từ hàng ngói lợp cuối cùng của mái. Nghĩa là các rãnh thoát nước mưa này chính là giới hạn của mặt bằng mái. Nói cách khác, số đo giữa các rãnh thoát nước này cho biết về chiều rộng và chiều dài của công trình kiến trúc. Khoảng cách từ tim rãnh thoát nước phía Tây đến tim rãnh thoát nước phía Đông là 17,65 m. Đó chính là kích thước chiều rộng của "toà nhà nhiều gian" này. Chiều dài của kiến trúc này hiện chưa khẳng định được. Nhưng nếu giả định "toà nhà nhiều gian" có 09 gian thì kích thước này sẽ là khoảng 67 m. Theo số đo, phế tích này cho thấy một công trình kiến trúc to lớn theo đúng nghĩa đen. Tuy nhiên chưa thể xác định công năng của kiến trúc này. Chỉ biết rằng "toà nhà nhiều gian" này chạy dài theo trục Bắc – Nam, mở cửa ra cả hai hướng Đông và Tây.

Về phía Tây của toà nhà nhiều gian, cách tim các móng trụ sỏi gia cố hàng chân tảng cột Quân phía tây 4, 90m, đã tìm thấy những móng trụ gia cố chân tảng khác. Vật liệu gia cố có phần đa dạng hơn, ngoài sỏi (tương tự như sỏi ở các hố đã nêu trên) còn có cả ngói vỡ vụn, được nhồi đầm theo chu kỳ 1 lớp sỏi lại 1 lớp ngói vụn. Hình dạng của các hố đào cũng khác, có hố tròn (đường kính từ 1,10 m đến 1,30 m), có hố vuông (1,20 m x 1,20 m). Bố cục của các móng trụ chân tảng này khá đặc biệt: 06 trụ móng tròn quây quanh một số trụ móng ở chính giữa. Khoảng cách trung bình giữa tim của các móng trụ tròn là khoảng 1,30 m. Tim móng trụ vuông trùng với tâm của đường tròn ngoại tiếp hình lục giác, cách tim các móng trụ tròn một khoảng 1,30 m.

Các cụm móng trụ gia cố chân tảng này trải dài suốt mặt phía tây của toà nhà nhiều gian. Khoảng cách giữa các cụm (đếm được tất cả 11 cụm), không thật đều, xê xích từ 8 m đến 12 m. Theo các nhà khảo cổ, một cụm móng trụ gia cố chân tảng như vậy là phế tích của một kiểu lầu lục giác nhỏ, được dựng nhằm phục vụ nhu cầu thưởng ngoạn. Theo GS. Trần Quốc Vượng, Việt Sử lược có ghi nhận về loại hình kiến trúc này, gọi là các Trà đình. Trong các hố A19, A20, A20MR và A21 cũng xuất lộ nhiều móng trụ sỏi.

Ngay gần chái phía Nam của toà nhà nhiều gian thuộc phạm vi hố A19 có một số móng chân tảng nhưng kết quả đo đạc không xác định được thật rõ ràng về kiến trúc từng tồn tại ở đây. Phía Bắc hố A20 xuất lộ hai hàng móng trụ sỏi gia cố, mỗi hàng 05 móng trụ, khoảng cách giữa tim hai hàng là 3,40 m. Hiện trạng và số đo cho phép giả định đây là một kiến trúc có hướng chạy dài theo trục Đông - Tây (vuông góc với toà nhà nhiều gian). Số đo bước gian đo được của kiến trúc này theo chiều từ Đông sang Tây là: 3,30m - 5,45m - 5,30m. Các khoảng cách khác chưa khẳng định được vì một số móng trụ sỏi đã bị mất và vì kiến trúc này còn tiếp tục kéo dài về phía Đông, ra ngoài khu vực khai quật. Các nhà khảo cổ cho rằng đây có lẽ là phế tích của một toà nhà có 3 gian hai chái. Ở phía Nam hố A20 đã xuất lộ một cụm phế tích rõ ràng hơn.

Khác với các phế tích vừa mô tả, cụm phế tích này còn cả chân tảng đá đặt nguyên vị trí (in situ) trên hố gia cố. Thực tế này đã khẳng định chính xác về công năng của các hố sỏi. Hố gia cố chân tảng ở đây hình vuông (1,30 m x 1,30 m). Vật liệu gia cố hỗn hợp cả sỏi nhỏ, gạch, đá vụn. Tất cả còn 09 chân tảng, xếp hàng 04 hàng. Theo trục Đông - Tây, các chân tảng cách đều nhau một khoảng 5,75 m.

Các chân tảng đều được làm bằng sa thạch (grès) màu xám. Mặt chân tảng chạm cánh sen mang phong cách nghệ thuật Lý. Đường kính trong của vành hoa sen này là 0,49 m. Trên mặt nhiều chân tảng còn rất rõ dấu vết cho biết cột gỗ dựng trên đó có đường kính 0,43m. Tuy nhiên ở vị trí sẽ đặt xà ngưỡng, mặt tảng để trơn, không chạm cánh sen. Nối dài hai bên (đông, tây) một số chân tảng cũng còn giữ nguyên một số viên gạch (0,38m x 0,15 m x 0,11 m) của hàng gạch đỡ dưới xà ngưỡng. Với dấu vết của các xà ngưỡng này cho thấy có lẽ đây là hai kiến trúc dạng hành lang, chạy dài theo Đông - Tây. Đặc biệt, cụm phế tích này còn giữ nguyên vẹn một số đoạn thềm hiên lát gạch ở phía ngoài xà ngưỡng, rộng trên dưới 1, 00m tính từ tim chân tảng. Thềm gạch này được xây xếp bởi 8 hàng gạch (0,39 m x 0,20m x 0,05 m) cao hơn mặt sân 0,36 m. Sân gạch chạy giữa hai hành lang này được lát gạch vuông (0,38 m x 0,38m x 0,06 m). Theo các nhận định ban đầu cho rằng các phế tích kiến trúc ở phía Bắc khu A là của một tổ hợp kiến trúc có liên quan mật thiết với nhau, bao gồm: một tòa nhà nhiều gian có chiều rộng 17,65 m, chạy dài ít nhất 09 gian (khoảng 67 m) và một dãy các lầu lục giác. Điều đáng quan tâm là sự liên hệ, tiếp nối giữa các kiến trúc này. Hiện trường còn rất rõ một số mảng nền lát gạch vuông (0,38 m x 0,38m x 0,08 m), nối liền từ mép rãnh thoát nước phía Tây tòa nhà nhiều gian với các lầu lục giác.

Chiều rộng của nền gạch này đo được 2,60 m. Nhiều viên gạch vuông của nền gạch nói trên đã được cắt chéo để lát sát vào hàng gạch chữ nhật (0, 39 m x 0,18 m x 0,06 m) xây nghiêng bao quanh mặt nền của lầu lục giác.

Căn cứ vào dấu vết của nền lát gạch vuông này, các nhà khảo cổ nhận định khả năng tòa nhà nhiều gian và các lầu lục giác có cùng một niên đại khởi dựng.

Về niên đại: Để định niên đại cho các dấu tích kiến trúc đã xác định ở khu A, các nhà khảo cổ dùng phương án đối chiếu và so sánh tổng hợp, kết hợp với việc phân tích địa tầng. Trước hết các nhà khảo cổ tập trung vào các trụ móng sỏi có chuẩn niên đại tương đối. Như đã trình bày, ở khu A20 còn có 8 trụ móng sỏi còn nguyên chân tảng đá xếp tại chỗ. Các chân tảng đều bằng đá cát, các cánh sen thon thả, trau chuốt, đẹp tương tự như chân tảng đá hoa sen thời Lý ở tháp Tường Long (Hải Phòng) năm 1057, tháp Chương Sơn (Nam Định)... Chiều rộng của nền gạch này đo được 2, 60m. Nhiều viên gạch vuông của nền gạch nói trên đã được cắt chéo để lát sát vào hàng gạch chữ nhật (0,39 m x 0,18 m x 0,06 m) xây nghiêng bao quanh mặt nền của lầu lục giác.

Đồng thời tại khu vực hố A20 có khá nhiều các di vật lá đề và gốm sứ thời Lý. Các loại gạch có thềm hiên nhà đều còn nguyên vẹn và dáng hình, sắc màu đều giống hệt như các viên gạch xây các tháp Lý vừa dẫn. Từ các tư liệu trên đây chúng tôi tin rằng đây là dấu tích kiến trúc của thời Lý. Niên đại này được củng cố khi so sánh mặt bằng của hai kiến trúc này là tương đương với địa tầng chuẩn Lý - Trần ở Đoan Môn đều ở độ sâu khoảng 2 m. Khi đó có các móng trụ có niên đại tương đối ta có thể so sánh tìm hiểu niên đại của các móng trụ khác. Ta sẽ thấy, móng trụ sỏi ở kiến trúc nhiều gian, ở lầu lục giác giống hệt về kỹ thuật, vật liệu, kích thước với các trụ móng sỏi Lý ở khu A20 .

Về địa tầng các trụ móng đó cùng độ sâu 1,80 m - 2,20 m với các kiến trúc ở A20, tức là đều nằm trong khoảng niên đại khoảng thời Lý. Hơn nữa xét về mặt kỹ thuật xây dựng, các móng trụ ở đây cũng đều thuộc kỹ thuật của thời Lý và thời Trần. Trong thời Lý, kỹ thuật gia cố sỏi đặc biệt thấy rõ ở chùa Lạng (Hưng Yên), tháp Chương Sơn (Nam Định), tháp Phổ Minh (Nam Định).

Các trụ móng sỏi ở thời Lý thường được gia cố rất chặt chẽ. Điều này khác với các trụ móng sỏi thời muộn hơn (có thể là thời Lê), có gia cố sỏi nhưng sơ sài hơn rất nhiều và ở độ sâu cao hơn. Nói cách khác các trụ móng sỏi Lê nằm ở mặt bằng cao hơn mặt bằng Lý - Trần. Hơn nữa, như đã nói trên, phủ trên mặt bằng của khu vực của các trụ móng thời Lý là một lớp di vật có niên đại Lý nên có thế tin rằng hầu hết các trụ móng ở đây đều thuộc thời Lý. Điều này còn được khẳng định thêm khi phát hiện một hồ nước cổ hình chữ nhật phía Nam khu kiến trúc nhiều gian bị lấp đầy vật liệu Lý, Trần. Điều này chứng tỏ hồ nước này đã bị lấp trong thời Trần. Hồ nước này đả phá vào móng kiến trúc lầu lục giác và một phần móng trụ của 'kiến trúc nhiều gian. Các nhà khảo cổ cho rằng hồ này được đào vào đầu thời Trần và bỏ đi vào khoảng cuối thời Trần. Do đó ta cũng thấy các trụ móng sỏi đã xuất lộ ở cùng mặt bằng đều thuộc thời Lý.

Kiến trúc cổ truyền Việt là các công trình có hệ chịu lực bằng khung gỗ, với cấu kiện cơ bản là hệ thống cột. Vì vậy, người Việt chỉ chú trọng gia cố nền mà không cần đến móng. Sức nặng của công trình được phân tán qua hệ cột nên chân các cột đá được gia cố bằng các chân tảng đá có kích thước lớn gấp nhiều lần đường kính cột. Hiện trạng khảo cổ học (tầng văn hoá, hiện vật) và kết quả khảo sát địa chất khu vực này cho phép khẳng định có một dòng chảy cổ (theo hướng Bắc - Nam) ở phía Tây các phế tích nói trên. Nền đất tự nhiên chịu tải kém nên các công trình kiến trúc ở đây đều có hệ thống hố gia cố chân tảng. Đây là một thành tựu, một tiến bộ kỹ thuật của người Việt trong xây dựng. Với khảo cổ học kiến trúc (hay khảo cổ học đô thị), các phế tích nói trên còn cung cấp những hiểu biết mới, có tính chất lý thuyết về việc gia cố chân tảng, về cách thức xác định kích thước - quy mô của một kiến trúc qua các dấu vết của phế tích. Kỹ thuật này đã được thấy ở cố đô Hoa Lư thời Đinh - Tiền Lê. Ở kỹ thuật xây trụ móng được thực hiện bằng các móng bè bằng gỗ lim cao 5 lớp kết hợp với lớp móng trụ đá ở bên trên. Đến thời Lý và thời Trần, kỹ thuật này bây giờ xử lý hoàn toàn bằng sỏi và gạch vụn, sành vụn. Móng trụ bằng sỏi thời Lý và thời Trần có quy mô và chắc chắn nhất trong lịch sử kiến trúc Việt Nam.

Các phế tích kiến trúc ở khu A còn cần được nghiên cứu kỹ hơn. Kiến giải của các nhà khảo cổ về một số phế tích chỉ là những nhận định ban đầu. Tuy chưa thể khẳng định về quy mô và công năng của tất cả các công trình nhưng rõ ràng các phế tích này cho thấy một quần thể kiến trúc toà ngang dãy dọc khá phong phú. Dung mạo của một bộ phận Hoàng Thành Thăng Long xưa đã hiển hiện qua dấu vết vật chất chứ không chỉ là hình ảnh của sách vở, chữ nghĩa. Cùng những phát hiện quan trọng về các dấu tích kiến trúc, một số lượng lớn đồ gốm sứ là những vật dụng dùng hàng ngày trong Hoàng cung qua nhiều thời kỳ cũng được tìm thấy. Những khám phá này đã thực sự mở ra một cánh cửa mới cho việc nghiên cứu về gốm Thăng Long và gốm dùng trong Hoàng cung Thăng Long qua các Triều đại.
 Năm 1848, vua Tự Đức cho tháo dỡ hết những cung điện còn lại ở Hà Nội chuyển vào Huế.

 Cột cờ Hà Nội

Cột cờ Hà Nội là di tích được xây dựng năm 1812 dưới triều vua Gia Long cùng lúc xây thành Hà Nội theo kiểu Vô-băng (Vauban). Cột cờ cao 60 m, gồm có chân đế, thân cột và vọng canh. Chân đế hình vuông chiếm một diện tích là 2007 m² và gồm 3 cấp thóp dần lên. Mỗi cấp đều có tường hoa với hoa văn bao quanh. Từ mặt đất lên tới chân cấp thứ 2 phải leo 18 bậc tại mặt phía Đông và mặt phía Tây. Muốn từ cấp 2 lên cấp 3 cũng phải leo 18 bậc ở hai cửa hướng Đông và Tây. Còn cấp thứ 3 có 4 cửa Đông, Tây, Nam, Bắc (với các tên "Nghênh húc" (Đón ánh nắng ban mai), "Hồi quang" (ánh nắng phản chiếu), "Hướng Minh" (hướng về ánh sáng)…) và từ cạnh dưới lên tới cạnh trên phải qua tới 14 bậc cầu thang và nhiều kiến trúc khác.......

 Đoan Môn

Đoan Môn là cửa vòm cuốn dẫn vào điện Kính Thiên. Đoan Môn gồm năm cổng xây bằng đá. Phía ngoài là cửa Tam Môn khoảng 1812 - 1814, vua Gia Long cho phá để xây Cột Cờ (nay vẫn còn sừng sững). Năm 2002, giới khảo cổ học Việt Nam được phép đào phía trong Đoan Môn đã tìm thấy "lối xưa xe ngựa" thuộc thời Trần, dùng lại nhiều gạch Lý. Nếu tiếp tục khai quật, sẽ có thể thấy cả con đường từ Đoan Môn đến điện Kính Thiên ở phía Bắc và cửa Tây Nam thành Hà Nội.

 Điện Kính Thiên

Điện Kính Thiên (chữ Hán: 敬天殿) là di tích trung tâm, là hạt nhân chính trong tổng thể các địa danh lịch sử của thành cổ Hà Nội. Điện Kính Thiên chiếm vị trí trung tâm của khu di tích. Trước điện Kính Thiên là Đoan Môn rồi tới Cột Cờ Hà Nội, phía sau có Hậu Lâu, Cửa Bắc, hai phía đông và tây có tường bao và mở cửa nhỏ. Dấu tích điện Kính Thiên hiện nay chỉ còn là khu nền cũ. Phía nam nền điện còn có hàng lan can cao hơn một mét. Mặt trước, hướng chính nam của điện Kính Thiên xây hệ thống bậc lên bằng những phiến đá hộp lớn. Thềm điện gồm 10 bậc, 4 rồng đá chia thành 3 lối lên đều nhau tạo thành thềm rồng. Bốn con rồng đá được tạo tác vào thế kỷ 15 thời nhà Lê. Điêu khắc rồng đá điện Kính Thiên là một di sản kiến trúc nghệ thuật tuyệt tác, tiêu biểu cho nghệ thuật điêu khắc thời Lê sơ. Được chạm trổ bằng đá xanh, rồng đá có đầu nhô cao, đầu to, mắt tròn lồi, sừng dài có nhánh, bờm lượn ra sau, miệng hé mở, ngậm hạt ngọc. Thân rồng uốn lượn mềm mại thành nhiều vòng cung, nhỏ dần về phía nền điện ở trên. Trên lưng rồng có đường vây dài nhấp nhô như vân mây, tia lửa. Hai thành bậc ở hai bên thềm điện là hai khối đá chạy dài, chính là hai con rồng được cách điệu hoá. Nền điện Kính Thiên và đôi rồng chầu đã phần nào phản ánh được quy mô hoành tráng của điện Kính Thiên xưa.

Năm Ất hợi 1879 khi Trương Vĩnh Ký ra Hà Nội ông có vào điện Kính Thiên xem qua và kể lại trong Chuyến đi Bắc Kỳ năm Ất hợi''. Dù trong thời buổi suy tàn đó khi quân Pháp đã đánh chiếm thủ phủ Bắc Kỳ những cột gỗ lim theo bản tường trình tả có tầm vóc rất lớn, chu vi bằng một người ôm. Những điện đài phía sau điện Kính Thiên lúc đó đã hư hại nhiều nhưng vẫn để lại ấn tượng cho người khách Nam Kỳ.

Nhà D67
Từ Tổng hành dinh - Nhà D67 Khu A Bộ quốc phòng, Bộ Chính trị và Quân uỷ Trung ương đã đưa ra những quyết định lịch sử, đánh dấu những mốc son của cách mạng Việt Nam. Đó là: Tổng tiến công Tết Mậu Thân 1968, Cuộc Tổng tiến công năm 1972, Đánh thắng hai cuộc chiến của Mỹ mà đỉnh cao là 12 ngày đêm cuối năm 1972, Tổng tiến công năm 1975 đỉnh cao là chiến dịch Hồ Chí Minh.

Khu hầm lớn nhất nằm dưới khoảng sân nối giữa điện Kính Thiên và nhà D67 dành cho Bộ Chính trị và Quân ủy trung ương gọi là hầm D67. Hai đường dẫn xuống hầm bắt nguồn từ hai phòng làm việc của tướng Giáp và tướng Dũng trong nhà D67, đường hầm rộng 1, 2m, có 45 bậc thang bêtông, trát đá granite. Đi sâu xuống 10m là hệ thống văn phòng của tổng hành dinh ngầm gồm bốn phòng rộng 50m2, chung một hành lang bên phải. Phòng họp hình chữ nhật toàn khối, nền lát gạch, có một cửa ra vào. Các phòng bên dành cho ban thư ký và phòng để máy móc, điện đài. Cuối cùng là phòng chứa hệ thống thông hơi, lọc khí đồ sộ chạy điện được chế tạo tại Liên Xô. Các lối lên xuống của hai đường hầm và cửa ra vào có tới sáu cửa thép sơn xanh dày 12 cm, có nhiều tay nắm và hệ thống gioăng cao su có thể ngăn nước và khí độc.

Toàn bộ hệ thống hầm ngầm đều liên hoàn đường điện máy phát. Hệ thống thông tin, liên lạc, hậu cần, lương thực… đều đầy đủ. Đầu ra của hai cửa hầm này dẫn lên phòng làm việc của hai đại tướng tại nhà con rồng. Ngoài hệ thống hầm ngầm này, khu A thành cổ còn nhiều hệ thống hầm ngầm khác. Riêng những bộ phận đã được bàn giao cho ban quản lý thành cổ là bốn khu hầm. Ngoài hầm của Bộ Chính trị vừa nói còn có hầm trước cửa nhà "con rồng" (dưới nền điện Kính Thiên), hầm gần khu làm việc của Cục Tác chiến và hầm của Ban cơ yếu có quy mô nhỏ hẹp, đơn giản hơn nhưng cũng chống được bom và tên lửa hạng nặng.

Thượng tướng Lê Ngọc Hiền cho biết: những năm 1965- 1966 Mỹ bắn phá miền Bắc, Bộ Tổng tham mưu lập kế hoạch bảo đảm an toàn cho cơ quan đầu não tại thành cổ với ba mức: báo động, xuống hầm và di tản. Hệ thống hầm ngầm sẽ được sử dụng ở mức báo động 2. Ông kể: "Nhiệm vụ thiết kế, xây dựng nhà, hầm được giao cho Bộ tư lệnh Công binh. Một số bộ phận như máy thông hơi, lọc khí, cửa sắt, điện đài… được nhập khẩu từ Liên Xô. Khoảng 300 cán bộ từ nhiều trung đoàn chuyên môn được huy động đào, xây hầm."

Hằng đêm, vào giờ giới nghiêm, thắp điện làm việc trong sự canh phòng cẩn mật. Hệ thống nhà, hầm được xây dựng sáu tháng thì hoàn tất. Bộ Chính trị, Quân ủy trung ương dời địa điểm làm việc từ nhà "con rồng" xuống nhà D67. Thời kỳ Mỹ ném bom, thỉnh thoảng Bộ Chính trị mới phải làm việc dưới hầm ngầm.

Tại hầm ngầm dành riêng cho Cục Tác chiến trong thành cổ Hà Nội hôm nay vẫn còn rất nhiều máy điện thoại thời chiến.

Hậu Lâu

Lầu Tĩnh Bắc (Tĩnh Bắc lâu) là một toà lầu xây phía sau cụm kiến trúc điện Kính Thiên là hành cung của thành cổ Hà Nội. Tuy ở sau hành cung nhưng lại là phía bắc, xây với ý đồ phong thủy giữ yên bình phía bắc hành cung, nên mới có tên là Tĩnh Bắc lâu và còn có tên là Hậu lâu (lầu phía sau), hoặc là lầu Công chúa do cho rằng đây là nơi nghỉ ngơi của các cung nữ trong đoàn hộ tống vua Nguyễn ra ngự giá Bắc thành.

Cửa Bắc

Tên Hán Việt là Chính Bắc Môn (正北門), là một trong năm cổng của thành Hà Nội thời Nguyễn. Khi Pháp phá thành Hà Nội họ giữ lại cửa Bắc vì nơi đây còn hai vết đại bác do pháo thuyền Pháp bắn từ sông Hồng năm 1882 khi Pháp hạ thành Hà Nội lần thứ hai. Ngày nay trên cổng thành là nơi thờ hai vị tổng đốc Hà Nội là Nguyễn Tri Phương và Hoàng Diệu.

Xem thêm
 Khu phố cổ Hà Nội
 Cung điện Phiên Ngung
 Cố đô Hoa Lư
 Cố đô Huế
 Tử Cấm Thành

Tham khảo

Ghi chú

Đọc thêm

Liên kết ngoài

 Website chính thức của Hoàng thành Thăng Long
 Hoàng thành Thăng Long - Giá trị văn hóa lịch sử Việt Nam
 Thông tin về Hoàng thành Thăng Long trên trang web của UNESCO

Công trình lịch sử tại Hà Nội
Thăng Long
Hoàng thành Thăng Long
Di tích tại Hà Nội
Hà Nội
Cung điện tại Việt Nam
Công trình xây dựng ở Hà Nội
Kiến trúc Việt Nam thời Mạc


title: Chlorerythra

text:
Chlorerythra là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Các loài
 Chlorerythra rubriplaga Warren, 1895

Chú thích

Tham khảo

 Chlorerythra at funet.fi
 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Cosymbiini


title: Cuộc phong tỏa Berlin

text:
Cuộc phong toả Berlin là cuộc phong tỏa Tây Berlin bởi Liên Xô kéo dài từ ngày 24 tháng 6 năm 1948 đến ngày 11 tháng 5 năm 1949, một trong những cuộc khủng hoảng quốc tế chính đầu tiên của Chiến tranh Lạnh và là cuộc khủng hoảng đầu tiên gây ra tổn thất. Hậu quả là việc cung cấp, tiếp tế hàng hóa tới Tây Berlin, mà nằm ngay giữa vùng chiếm đóng của Liên Xô, không thể thực hiện bởi đường bộ và đường thủy nữa, đưa đến việc tiếp tế bằng đường hàng không. Cuộc phong tỏa này là phản ứng trực tiếp của Liên Xô để phản đối việc Mỹ, Anh, Pháp đơn phương cải cách tiền tệ 1948 ở Tây Đức và Tây Berlin.

Nguồn gốc
Khi chiến tranh thế giới lần thứ hai kết thúc, theo tinh thần của hiệp ước Potsdam giữa phe Đồng minh, nước Đức bị chia làm bốn vùng chiếm đóng bởi quân đội các nước Anh, Pháp, Hoa Kỳ và Liên Xô. Riêng vùng Berlin cũng bị chia ra tương tự nhưng do vị trí của thành phố trong nước Đức nên vùng kiểm soát bởi liên quân Anh-Pháp-Mỹ (Tây Berlin) bị nằm lọt thỏm bên trong khu vực do Liên Xô kiểm soát.

Khi chia các vùng chiếm đóng không có luật lệ gì về các con đường giao thông. Trong tháng 11 năm 1945, 3 đường bay từ Hamburg, Hannover và Frankfurt am Main tới Berlin đã được thỏa thuận.

Sau chiến tranh, sự gắn bó trong phe liên minh chống Phát xít Đức của trùm phát xít Hitler mất đi dần dần, và nguy cơ khủng hoảng giữa 2 khối đang hình thành hiện ra, đưa tới cuộc xung đột Tây-Đông mà còn được gọi là cuộc Chiến tranh lạnh. Quan điểm khác biệt giữa 3 nước phía Tây: Hoa Kỳ, Vương quốc Anh và Pháp, và còn một bên là Liên Xô càng ngày càng lớn, cho đến khi nó bộc phát ra vào mùa xuân 1948.

Từ tháng 2 năm 1948 hội nghị 6 nước ở Luân Đôn, mà không có sự tham dự của Liên Xô, thảo luận về vị thế của Đức trên chính trường thế giới. Ngày 7 tháng 3 năm 1948, hội nghị Luân Đôn đưa ra nghị quyết hợp nhất ba vùng chiếm đóng phía Tây thành một chính quyền liên bang độc lập. Trong buổi họp giữa các nước chiếm đóng ngày 20 tháng 3 năm 1948 khi Nguyên soái Sokolowski, chỉ huy trưởng của quân đội Liên Xô ở Đức (SMAD), bị từ chối không được thông báo về hội nghị này, SMAD ngưng không làm việc trong hội đồng kiểm soát đồng minh nữa, đưa đến những cuộc phong tỏa đầu tiên các con đường dẫn tới Tây Berlin. Từ 31 tháng 3 các cuộc chuyên chở qua khu vực Liên Xô đều bị kiểm soát. Từ ngày 1 tháng 4 một số con đường bị chặn lại. Anh Và Mỹ giải quyết từ ngày 3 tháng 4 bằng không vận để cung cấp cho quân đội mình ở Berlin.

Không có sự thỏa thuận với Liên Xô, tại các vùng bị chiếm đóng bởi các nước phương Tây đã có cuộc cải tổ tiền tệ. Tiền Reichsmark hầu như không còn giá trị được đổi thành Deutsche Mark, để mà làm vững mạnh lại nền kinh tế. Trước đó đã có sự đàm phán giữa 4 nước chiếm đóng về một cuộc cải tổ tiền tệ cho cả nước Đức, nhưng vì khác biệt giữa quan điểm chính trị kinh tế giữa 2 khối ý thức hệ nên đã không đưa tới một kết quả chung. SMAD vào ngày 23 tháng 6 cũng cho cải tổ tiền tệ trong khu vực chiếm đóng của mình, bởi vì họ sợ tiền Mark cũ sẽ tràn ngập bên họ. Cùng lúc này, Liên Xô cũng muốn chiếm toàn thể Berlin, khi cho đổi tiền không chỉ giới hạn ở Đông Berlin mà ở khắp thành phố Berlin. Do sự phản đối mạnh mẽ của dân chúng Tây Berlin, phương Tây đã ra thông cáo là quyết định này không có hiệu lực, đồng thời cũng cho đổi tiền ở Tây Berlin. Để trả đũa phía Liên Xô đã cho phong tỏa tất cả các đường bộ cũng như đường thủy giữa Tây Berlin và Tây Đức. Được lưu thông chỉ còn đường hàng không và tới Tây Berlin và chuyên chở người giữa Tây và Đông Đức. Phương Tây phản ứng bằng cách thiết lập một cầu không vận, vận chuyển 1,5 triệu tấn lương thực, thuốc men, nhu yếu phẩm,... cho người dân ở Tây Berlin, tính ra trên 120.000 chuyến bay đến thành phố này trong vòng 10 tháng. Phong tỏa Berlin thất bại.

Diễn biến

Trong thời kỳ chiếm đóng Đức hậu Thế chiến II, Liên Xô đã phong tỏa tất cả các ngả tiếp cận khu Tây Berlin bằng đường sắt và đường bộ, lúc bấy giờ do Anh, Mỹ và Pháp chia nhau kiểm soát và nằm lọt thỏm giữa vùng Đông Đức do chính quyền Xô viết kiểm soát, với phần còn lại của nước Đức. Mục tiêu của cuộc phong tỏa là buộc các cường quốc phương Tây phải để cho khu vực Đông Đức do Liên Xô kiểm soát bắt đầu tiếp tế thực phẩm và nhiên liệu cho Berlin, rồi từng bước đặt quyền kiểm soát thực sự của Liên Xô đối với thành phố.

Cuộc phong toả đã dẫn đến quyết định của ba nước Anh-Pháp-Mỹ để lập ra cầu không vận Berlin quy mô nhất lúc bấy giờ để tiếp tế cho cư dân Tây Berlin. Trong suốt cuộc phong tỏa, Không lực Hoàng gia Anh và Không lực Hoa Kỳ mới thành lập vào thời điểm đó, đã thực hiện hơn 200.000 chuyến bay trong vòng một năm để chuyên chở 13.000 tấn nhu yếu phẩm hằng ngày như nhiên liệu và thực phẩm cho cư dân Berlin.. Sau hơn 11 tháng, lãnh đạo Stalin đã quyết định dỡ bỏ cuộc phong toả, mở đầu cho cuộc đối đầu mới giữa khối Cộng sản và các nước phương Tây.

Chú thích

Xem thêm
Bức tường Berlin
Chiến dich Candy Bomber -một chiến dịch không vận kẹo ngọt ở Berlin do phi công Mỹ Gail Halvorsen thực hiện vào năm 1948

Hoạt động quân sự phi chiến đấu liên quan tới Hoa Kỳ
Hoạt động quân sự phi chiến đấu liên quan tới Vương quốc Liên hiệp Anh
Hoạt động quân sự phi chiến đấu liên quan tới Úc
Lịch sử Không quân Hoàng gia Anh
Xung đột trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh
Lịch sử quân sự năm 1948
Lịch sử quân sự năm 1949
Sự kiện ngoại giao
Đồng Minh chiếm đóng Đức
Đức năm 1948
Đức năm 1949
Quan hệ Đức-Liên Xô
Quan hệ Vương quốc Liên hiệp Anh-Liên Xô
Quan hệ Hoa Kỳ-Liên Xô
Quan hệ ngoại giao của Liên Xô
Berlin
Khối phía Đông
Quan hệ quốc tế năm 1949
Quan hệ quốc tế năm 1948
Không vận
Lịch sử chiến tranh lạnh ở Đức
Berlin thập niên 1940


title: Animomyia

text:
Animomyia là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Các loài
 Animomyia dilatata Rindge, 1974
 Animomyia hardwicki Rindge, 1974
 Animomyia minuta Rindge, 1974
 Animomyia morta Dyar, 1908
 Animomyia nuda Rindge, 1974
 Animomyia smithii (Pearsall, 1910)
 Animomyia turgida Rindge, 1974

Chú thích

Tham khảo

 Animomyia at funet.fi

Nacophorini


title: Andrena euzona

text:
Andrena euzona là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Pérez mô tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

E
Động vật được mô tả năm 1895


title: Tectiphiala ferox

text:
Tectiphiala ferox, hoặc Palmiste Bouglé, là một loài thực vật có hoa thuộc họ Arecaceae. Chúng là loài đặc hữu của Mauritius và hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

Tectiphiala
Thực vật Mauritius
Thực vật được mô tả năm 1978
Thực vật có hoa
Họ Cau


title: Tipula hirsuticauda

text:
Tipula hirsuticauda là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Asplundia nonoensis

text:
Asplundia nonoensis là một loài thực vật thuộc họ Cyclanthaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.

Tham khảo

 Montúfar, R. & Pitman, N. 2004. Asplundia nonoensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ecuador
Asplundia


title: Arinia streptaxiformis

text:
Arinia streptaxiformis là một loài small land snails với một nắp, terrestrial gastropoda molluscas trong họ Diplommatinidae. Đây là loài đặc hữu của Malaysia. Môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Nó bị đe dọa do mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Schilthuizen, M. & Vermeulen, J. 2004. Arinia streptaxiformis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 6 tháng 8 năm 2007.

Arinia
Động vật đặc hữu Malaysia


title: Mikhail Mikhailovich Bakhtin

text:
Mikhail Mikhailovich Bakhtin (Tiếng Nga: Михаил Михайлович Бахти́н, 1895-1975) là nhà nghiên cứu khoa học xã hội, khoa học nhân văn của Liên Xô (cũ), có quan điểm chống Marxist, nổi tiếng với những tác phẩm nghiên cứu về văn học và mỹ học, trong đó được biết đến nhiều nhất trong giới nghiên cứu về sau là Sáng tác của François Rabelais và nền văn hóa dân gian thời Trung cổ-Phục hưng, và Thi pháp tiểu thuyết Dostoevski.

Tiểu sử
Mikhail Mikhailovich Bakhtin sinh ngày 16 tháng 11 năm 1895. Bị sơ nhiễm bệnh bại liệt và suốt cuộc đời về sau hầu như ông chỉ ngồi trên chiếc xe lăn nhưng từ nhỏ Bakhtin đã sớm say mê tôn giáo. Bakhtin nhiều lần tuyên bố rằng ông sinh trong một gia đình quý tộc dòng dõi nhưng đang trong giai đoạn sa sút, rằng sau khi tốt nghiệp phổ thông trung học, năm 1913, Bakhtin theo học khoa Lịch sử-Ngữ văn thuộc Trường đại học tổng hợp Sankt-Peterburg và tốt nghiệp trường này vào năm 1918, rằng trong những năm nội chiến 1918-1922, ông về dạy học ở Vitebsk và đến năm 1923 thì trở lại Peterburg. Những thông tin này về sau hóa ra đều sai. Bakhtin chưa tốt nghiệp phổ thông và cũng chưa học đại học. Ở Sankt - Petersburg ông sống bằng nghề kế toán và những công việc lặt vặt, thường do Medvedev giúp. Cùng thời gian này Bakhtin tham gia một nhóm bạn, trong đó đáng chú ý nhất là Voloshinov và Medevedev (thủ lĩnh của nhóm). Cả hai tác giả này đều giáo sư đại học. Bakhtin tuyên bố rằng họ "vừa là bạn bè vừa là học trò", mà với họ ông không chỉ truyền thụ những kiến thức uyên thâm của mình, mà còn hào phóng ban phát những tư tưởng khoa học cách tân, hợp tác với họ viết một số công trình, thậm chí mượn tên họ để công bố một loạt sách và bài nghiên cứu do ông sáng tác hầu như từ đầu đến cuối. Những tài liệu lưu trữ cho thấy các thông tin này không chính xác. Năm 1929, khi đã 34 tuổi, Bakhtin mới có cuốn sách đầu tiên mang tên mình, cuốn Những vấn đề của sáng tác Dostoievski (do Voloshinov và Medvedev - khi đó là đại diện của nhà xuất bản quốc gia tại Leningrad - chỉnh trang từ bản thảo viết dở của Bakhtin và tổ chức in khi Bakhtin đã bị bắt vì hoạt động tôn giáo nhằm giảm tội cho bạn). Cuốn sách này về sau được tái bản có sửa chữa và bổ sung dưới tên Những vấn đề thi pháp Dostoievski. Tác giả không được thấy mặt cuốn sách khi công bố lần đầu: do tham gia một nhóm nghiên cứu tôn giáo, ông bị kết án phạm tội chính trị và tuyên phạt 10 năm tù khổ sai. Nhờ cuốn sách và sự vận động của những người thân và bạn bè, nhà đương cục giảm án mới được rút xuống thành 5 năm lưu đày tại Bắc Kazakhstan. Phải đến tận năm 1966, tòa án tối cao Cộng hòa Liên Bang Nga mới xét lại và phục hồi danh dự cho tất cả những người bị kết tội.

Năm 1936 khi hết hạn lưu đày, Bakhtin được trở về Moskva và được Medevedev xin cho một chân dạy học tại trường sư phạm mới được thành lập năm 1931 ở Saransk, thủ phủ nước Cộng hoà tự trị Mordovia trong Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô Viết Liên bang Nga (nay là Liên Bang Nga). Tại đây, trong vòng 5 năm ông bắt đầu viết một số công trình về thể loại tiểu thuyết (được in vào những năm 70) và hoàn thành về cơ bản chuyên khảo về François Rabelais và văn hóa trào tiếu dân gian. Bạn bè cố gắng thu xếp cho ông được đặc cách bảo vệ công trình này như một luận án tiến sĩ (vì Bakhtin không có bằng đại học), nhưng cuộc chiến tranh chống phát xít Đức bùng nổ. Bakhtin phải về một vùng nông thôn Trung Nga, và dạy ngoại ngữ cho một trường phổ thông ở đấy trong 5 năm.

Năm 1947, sau chiến tranh, Bakhtin trở lại Moskva, bảo vệ công trình về Rabelais nhưng chỉ được phong học vị phó tiến sĩ. Ông tiếp tục làm giảng viên trong biên chế của trường Đại học Sư phạm (từ năm 1957 đổi thành Đại học Tổng hợp) ở Saransk, dạy văn học nước ngoài. Sau 1960 ông nghỉ hưu.

Cho đến năm 1963, tên tuổi Bakhtin hoàn toàn bị quên lãng ở Liên Xô, nhưng đến cuối 1963, từ một bức thư ngỏ thống thiết của một nhóm nhà văn và nhà khoa học có tên tuổi, công trình của ông về Dostoevski được tái bản và sau đó hai năm, Sáng tác của François Rabelais với văn hóa dân gian Trung đại và Phục hưng ra mắt độc giả. Tên tuổi Bakhtin mau chóng trở nên lừng lẫy, thậm chí thời thượng ở Liên Xô, rồi cả trên trường quốc tế. (Tuy vậy, về sau, nhiều học giả đã chỉ ra rằng trong cuốn sách về Rabelais cũng như những tác phẩm khác, Bakhtin thường xuyên đạo văn của Scheler, Lukas, Spitzer, Cassirer, Broder Christiansen... và nhiều nhất là đạo ý tưởng của Voloshinov và Medvedev). Sau khi vợ Bakhtin qua đời năm 1970, nhờ bạn bè thân hữu giúp đỡ, ông trở lại Moskva, ngụ cư tại nhà sáng tác của Hội nhà văn Liên Xô ở Peredelkino cho đến khi mất ngày 7 tháng 3 năm 1975.

Tác phẩm chính
Trong suốt cuộc đời phải chiến đấu với bệnh tật và cả những định kiến chính trị cũng như những rào cản nhận thức của thời đại, M. Bakhtin vẫn để lại một di sản lý luận văn học đáng chú ý, trong đó nổi tiếng nhất có thể kể đến bao gồm
 Những vấn đề thi pháp Dostoevski được xuất bản lần đầu với tên Những vấn đề sáng tác Dostoevski năm 1929 và được tái bản có sửa chữa, bổ sung (nhưng không làm thay đổi những nội dung cốt yếu) vào các năm 1963, 1967, 1979. Tác phẩm kết tinh những giá trị tinh hoa trong phương pháp tư duy của Voloshinov và Medvedev, được Bakhtin đem ứng dụng vào nghiên cứu một trong những sáng tác phức tạp nhất của văn học Nga, hiện tượng Dostoevski. Tác phẩm này nối tiếp tác phẩm "Chủ nghĩa Marx và triết học ngôn ngữ" của Voloshinov, đem lại một cái nhìn mới mẻ không chỉ đối với sáng tác của nhà văn hiện thực Dostoievski mà còn đối với văn học nghệ thuật nói chung, đối với mối quan hệ giữa văn học và hiện thực nói riêng. Chuyên luận đã phân tích thi pháp tiểu thuyết của Dostoevski, đưa ra quan điểm Dostoievski "như một thiên tài đã sáng tạo ra một dạng tiểu thuyết hoàn toàn mới chưa từng có trước đó trong văn học Nga cũng như văn học thế giới" mà Voloshinov, người đồng thời cũng là giáo sư âm nhạc, gọi một cách ước lệ là "tiểu thuyết đa thanh";
 Sáng tác của François Rabelais và văn hóa dân gian thời Trung cổ và Phục hưng (1965);
 Những vấn đề văn học và mỹ học (1975) được viết từ năm 1924 với bài "Vấn đề nội dung, chất liệu và hình thức trong sáng tạo nghệ thuật ngôn từ". Đây là bản phác thảo đầu tiên hệ thống "mỹ học nghệ thuật ngôn từ" của Bakhtin. Hệ thống này trong những đường nét chung đã hình thành ở Bakhtin từ đầu những năm 20 thế kỷ trước, chịu nhiều ảnh hưởng của Voloshinov và Medvedev trong cuộc tranh luận của hai tác giả này với trường phái hình thức chủ nghĩa Nga. Về sau, công trình tiếp tục được bổ sung dần dần qua hơn một nửa thế kỷ với các công trình như: "Tác giả và nhân vật trong hoạt động thẩm mỹ" (1925 - 1926), "Vấn đề những thể loại lời nói" (1953 - phát triển các ý tưởng của Voloshinov từ thập niên 1920), "Vấn đề văn bản trong ngôn ngữ học", "ngữ văn học và các khoa học nhân văn khác", "Về phương pháp luận của các khoa học nhân văn" (1960 - 1970);
 Mỹ học sáng tác ngôn từ (1979);
 Những bài báo phê bình văn học (1986).

Nhưng tên tuổi của Bakhtin, với tư cách một nhà triết học và ngôn ngữ học, chủ yếu nhờ các công trình xuất bản vào những năm 1920, ký tên V.N. Voloshinov (chết năm 1936) và P.N. Medvedev (bị Stalin xử tử năm 1938) mà Bakhtin (trong các cuộc nói chuyện có ghi âm với Duvakin) và học trò của ông tuyên bố rằng cơ bản là của Bakhtin, đặc biệt là Học thuyết Freud (V.N. Voloshinov), Phương pháp hình thức trong nghiên cứu văn học (P.N. Medvedev), và Chủ nghĩa Marx và triết học ngôn ngữ (V.N. Voloshinov). Những công trình kiệt xuất đó bao quát một phạm vi nghiên cứu triết học, mỹ học và lý luận văn học rộng lớn của một nhà bác học tầm cỡ thế giới, bao gồm những vấn đề về ngôn ngữ học, ký hiệu học, nội dung và hình thức, thi pháp học lịch sử, thi pháp học tác giả, lý luận về tiểu thuyết, lý luận về ngôn từ văn học, lý luận văn bản, lý luận về tác giả.... Tuy nhiên, những nghiên cứu sau này cung cấp những bằng chứng xác thực cho thấy rằng các thông tin đó là dối trá, Voloshinov và Medvevev đích thực là tác giả những công trình này. Tại Nga, "Toàn tập Bakhtin", hiện đã hoàn thành, cuối cùng cũng từ bỏ ý định in gộp vào đó các tác phẩm của Voloshinov và Medvedev.

Chú thích

Tham khảo
 M. Bakhtin, Những vấn đề thi pháp Đôxtôiepxki (Trần Đình Sử dịch, Lại Nguyên Ân và Vương Trí Nhàn giúp dịch chương IV), Nhà xuất bản Giáo dục, H. 1993.
 Mikhail Mikhailovich Bakhtin, Tiểu dẫn tác giả (Phạm Vĩnh Cư) và bài Vấn đề nội dung, chất liệu và hình thức trong sáng tạo nghệ thuật ngôn từ (Phạm Vĩnh Cư dịch). Trong cuốn Lý luận-phê bình văn học thế giới thế kỷ XX (Lộc Phương Thủy chủ biên), tập 1, Nhà xuất bản Giáo dục, H. 2007, trang 376-380.
 M. Bakhtin, Lý luận và thi pháp tiểu thuyết (Phạm Vĩnh Cư tuyển chọn, dịch và giới thiệu), Nhà xuất bản Hội nhà văn, in lần thứ 2, H. 2003. Chương Tiểu thuyết phức điệu của Đôxtôiepxki, trang 259-351.
Ngô Tự Lập đọc sách "Bakhtine Démasqué"
Laurent Jenny, Bakhtin tên tuổi ấy thuộc về ai?
Lucien Sève,"Từ vụ Bakhtin đến trường hợp Vưgotski Marx nhà tư tưởng về cá tính con người

Nhà phê bình văn học Nga
Sinh năm 1895
Mất năm 1975
Nhà triết học Nga
Người từ Oryol


title: 8886 Elaeagnus

text:
8886 Elaeagnus (1994 EG6) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 9 tháng 3 năm 1994 bởi E. W. Elst ở Caussols.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 8886 Elaeagnus

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1994


title: Megathymus

text:
Megathymus là một chi bướm trong hô Hesperiidae.

Các loài chọn lọc
Megathymus beulahae
Megathymus cofaqui (Strecker, 1876)
Megathymus streckeri
Megathymus texanus
Megathymus ursus (Poling, 1902)
Megathymus yuccae (Boisduval & Leconte, 1837) – Yucca Giant-Skipper

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Megathymus yuccae, yucca giant-skipper on the UF / IFAS Featured Creatures Web site
Natural History Museum Lepidoptera genus database

Megathymini


title: Tà Lùng

text:
Tà Lùng là một thị trấn biên giới thuộc huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng, Việt Nam.

Địa lý
Thị trấn Tà Lùng nằm ở phía đông nam huyện Quảng Hòa, cách trung tâm thành phố Cao Bằng 60 km theo Quốc lộ 3, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp Trung Quốc
Phía tây và phía bắc giáp thị trấn Hòa Thuận
Phía nam giáp Trung Quốc và xã Mỹ Hưng.
Thị trấn Tà Lùng có diện tích 6,30 km², dân số năm 2019 là 3.665 người, mật độ dân số đạt 581 người/km².

Thị trấn là điểm cuối của quốc lộ 3 và cũng là điểm cuối của sông Bằng Giang trên lãnh thổ Việt Nam. Thị trấn có cặp cửa khẩu Tà Lùng - Thủy Khẩu và là cửa khẩu chính của tỉnh Cao Bằng. Các núi chính tại thị trấn là núi Kỳ Lân và núi Phia Cáy. Trên địa bàn thị trấn có nhà máy đường Phục Hòa.

Lịch sử
Trước đây, Tà Lùng là một xã thuộc huyện Quảng Hòa, được thành lập vào ngày 10 tháng 6 năm 1981 theo Quyết định 245-CP trên cơ sở đổi tên từ xã Quy Thuận sau khi điều chỉnh địa giới hành chính với xã Mỹ Hưng.

Ngày 11 tháng 8 năm 1999, Chính phủ ban hành Nghị định 69/1999/NĐ-CP. Theo đó, thành lập thị trấn Tà Lùng trên cơ sở 636,2 ha diện tích tự nhiên và 2.249 người của xã Tà Lùng.

Sau khi điều chỉnh địa giới hành chính, xã Tà Lùng còn lại 2.336,8 ha diện tích tự nhiên, 3.590 người và được đổi tên thành xã Hòa Thuận (nay là thị trấn Hòa Thuận).

Ngày 13 tháng 12 năm 2001, thị trấn Tà Lùng thuộc huyện Phục Hòa vừa tái lập từ huyện Quảng Hòa.

Đến năm 2019, thị trấn Tà Lùng được chia thành 7 xóm: Pò Tập, Phia Khoang, Hưng Long, Bó Pu, Pác Phéc, Đoỏng Lèng, Bó Pết.

Ngày 9 tháng 9 năm 2019, Hội đồng Nhân dân tỉnh Cao Bằng ban hành Nghị quyết số 27/NQ-HĐND về việc:
Chuyển xóm Pò Tập thành tổ dân phố Tân Thịnh
Chuyển xóm Phia Khoang thành tổ dân phố Phia Khoang
Chuyển xóm Hưng Long thành tổ dân phố Hưng Long
Chuyển xóm Bó Pu thành tổ dân phố Bó Pu
Chuyển xóm Pác Phéc thành tổ dân phố Pác Phéc
Sáp nhập hai xóm Bó Pết và Đoỏng Lèng thành tổ dân phố Đoàn Kết.

Ngày 1 tháng 3 năm 2020, huyện Phục Hòa giải thể để tái lập huyện Quảng Hòa. Thị trấn Tà Lùng thuộc huyện Quảng Hòa như hiện nay.

Hành chính
Thị trấn Tà Lùng được chia thành 6 tổ dân phố: Bó Pu, Đoàn Kết, Hưng Long, Phia Khoang, Pác Phéc, Tân Thịnh.

Kinh tế

Cửa khẩu Tà Lùng
Cửa khẩu Tà Lùng là cửa khẩu quốc tế tại vùng đất tổ dân phố Tân Thịnh của thị trấn Tà Lùng.

Cửa khẩu Tà Lùng là điểm cuối của Quốc lộ 3, tiếp nối là cầu Thủy Khẩu trên sông Bắc Vọng, thông thương sang cửa khẩu Thủy Khẩu tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc.

Văn hóa
Chùa Trúc Lâm Tà Lùng

Tại bản Phia Khoang dưới chân núi Phia Khoang, cách cửa khẩu Tà Lùng gần 1 km, ngày 01/12/2014 Giáo hội Phật giáo Việt Nam đã khởi công xây dựng "chùa Trúc Lâm Tà Lùng" . Chùa Trúc Lâm Tà Lùng hoàn thành ngày 30/11/2016, cùng với "chùa Phật Tích Trúc Lâm Bản Giốc" đã xây dựng, phụng sự hoạt động tín ngưỡng và củng cố tình đoàn kết giữa các dân tộc anh em trong vùng biên cương đất nước .

Tham khảo

Xem thêm
Danh sách thị trấn tại Việt Nam
Trận Tà Lùng

Xã, phường, thị trấn biên giới Việt Nam - Trung Quốc


title: Turiúba

text:
Turiúba là một đô thị ở bang São Paulo của Brasil.
Đô thị này nằm ở vĩ độ 20º56'00" độ vĩ nam và kinh độ 50º06'27" độ vĩ tây, trên khu vực có độ cao 439 m trên mực nước biển. Dân số năm 2004 ước tính là 1.797 người, diện tích là 153,085 km2..
Xa lộ SP-461 chạy qua đô thị này.

Liên kết ngoài
 Trang mạng của đô thị
 Turiúba trên WikiMapia

Tham khảo

Đô thị bang São Paulo


title: Logic toán

text:
Lôgic toán là một ngành con của toán học có liên hệ gần gũi với cơ sở toán học, khoa học máy tính lý thuyết, logic triết học. Ngành này bao gồm cả hai phần: Nghiên cứu toán học về logic và những ứng dụng của logic hình thức trong các ngành khác của toán học. Các chủ đề thống nhất trong logic toán học bao gồm các nghiên cứu về sức mạnh ý nghĩa của các hệ thống hình thức và sức mạnh suy diễn của hệ thống chứng minh chính thức.

Ngành này thường được chia thành các lĩnh vực con như lý thuyết mô hình (model theory), lý thuyết chứng minh (proof theory), lý thuyết tập hợp và lý thuyết đệ quy (recursion theory). Nghiên cứu về lôgic toán thường đóng vai trò quan trọng trong ngành cơ sở toán học (foundations of mathematics).

Các tên gọi cũ của lôgic toán là lôgic ký hiệu (để đối lập với lôgic triết học) hay mêta toán học.

Lôgic toán không phải là lôgic của toán học mà là toán học của lôgic. Ngành này bao gồm những phần của lôgic mà có thể được mô hình hóa và nghiên cứu bằng toán học. Nó cũng bao gồm những lĩnh vực thuần túy toán học như lý thuyết mô hình và lý thuyết đệ quy, trong đó, khả năng định nghĩa là trung tâm của vấn đề được quan tâm.

Logic toán học thể hiện ở cách làm bài. Một bài toán được coi là lôgic thì phải đảm bảo sự chặt chẽ, cách lập luận hợp lý và tuân thủ theo từng bước của bài toán.

Tham khảo

Hằng số toán học
Số nguyên


title: Pseudopanurgus flavotinctus

text:
Pseudopanurgus flavotinctus là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1898.

Chú thích

Tham khảo

Pseudopanurgus
Động vật được mô tả năm 1898


title: Hispa

text:
Hispa là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1767 bởi Linnaeus.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Hispa atra (Linnaeus, 1767)
 Hispa brachycera (Gestro, 1897)
 Hispa nigrina Dohrn Tennent, 1868
 Hispa ramosa (Gyllenhal, 1817)
 Hispa stygia (Chapuis, 1877)
 Hispa tarsata Swietojanska, 2001
 Hispa waiensis (Borowiec & Swietojanska, 2007)
 Hispa walkeri Baly Tennent, 1868

Chú thích

Tham khảo

Hispini


title: Sông Tô Châu

text:
Sông Tô Châu (; Wade-Giles: Su-chou-ho; phiên âm Hán Việt "Tô Châu hà") là một con sông nhỏ tại Trung Quốc chảy qua trung tâm thành phố Thượng Hải. Tên gọi của nó lấy theo Tô Châu, một thành phố gần đó trong địa phận tỉnh Giang Tô, từng là thành phố lớn nhất trong khu vực này trước khi Thượng Hải phát triển trở thành một đại đô thị.

Là một trong những lối thoát ra chính yếu của Thái Hồ, sông Tô Châu có chiều dài khoảng 125 km, trong đó 54 km thuộc phạm vi hành chính của Thượng Hải và 24 km trong đó là các khu vực đông dân cư đô thị của đại đô thị này. Sông Tô Châu chảy vào sông Hoàng Phố ở phía bắc của ngoại than trong quận Hoàng Phố.

Lịch sử

Tầm quan trọng chiến lược

Sông Tô Châu từng đóng vai trò quan trọng như là đường phân ranh giới giữa các ảnh hưởng chính trị trong suốt lịch sử Thượng Hải. Sau Hòa ước Nam Kinh năm 1842 buộc nhà Thanh phải mở cửa và Thượng Hải trở thành một thương cảng quốc tế, sông Tô Châu trở thành ranh giới giữa tô giới của người Anh (bờ nam) và khu định cư của người Mỹ (bờ bắc) cho tới khi cả hai tô giới này hợp nhất thành Khu định cư Quốc tế vào năm 1863. Khi quân đội Nhật xâm chiếm Thượng Hải năm 1937, sông Tô Châu trở thành ranh giới giữa Khu định cư Quốc tế (bờ nam) và tô giới Nhật (bờ bắc).

Lộ trình thương mại
Do vai trò của Thượng Hải như một thương cảng, từ thập niên 1930 sông Tô Châu là một lộ trình đường thủy quan trọng, tạo thuận lợi cho việc vận chuyển hàng hóa vào sâu bên trong lãnh thổ Trung Quốc. Dọc theo hai bờ sông, một loạt các nhà xưởng và kho tàng đã được dựng lên vào thời kỳ đó, làm cho khu vực gần sông trở thành một khu vực công nghiệp quan trọng.

Trong quá trình đô thị hóa, các ngành công nghiệp bản địa dần dần rút ra khỏi trung tâm thành phố, làm cho các nhà xưởng và kho tàng bị bỏ hoang. Cho tới thời điểm đó, sông Tô Châu bị ô nhiễm nặng nề từ các chất thải công nghiệp và sinh hoạt thông thường, làm cho nó được người dân địa phương biết đến như là "sông thối", con sông ô nhiễm nhất ở Thượng Hải kể từ thập niên 1920.

Tái phát triển và tương lai
Kể từ năm 1992, chính quyền đô thị Thượng Hải đã theo đuổi kế hoạch tái phát triển cho khu vực này. Năm 1998, chính quyền sở tại đã khởi đầu Dự án phục hồi sông Tô Châu, một chương trình kéo dài 12 năm để cải thiện chất lượng nước, giảm nhẹ tác động của lũ lụt, đưa ra chương trình quản lý nguồn nước và nước thải cũng như cố gắng tái phục hồi đô thị và mức sống cao hơn trong các khu vực tiêu điều dọc sông Tô Châu. Trong khi ấy, sông Tô Châu được coi là đủ sạch để có thể tổ chức các cuộc đua thuyền hàng năm.

Ban đầu, phần lớn các nhà xưởng và kho tàng cũ dọc theo sông Tô Châu được dự định sẽ phá hủy để xây dựng các tòa nhà cao tầng trong trung tâm của một Thượng Hải phát triển nhanh, nhằm cải thiện các chỉ tiêu phát triển kinh tế-xã hội tại khu vực sông Tô Châu. Tuy nhiên, sau các sáng kiến của giới văn nghệ sĩ trong nửa cuối thập niên 1990 thì hai bên bờ sông đã được coi là khu vực di sản cần bảo vệ và nhiều kho tàng cũ đã được bảo tồn, hiện nay là nơi cung cấp khung cảnh cho các dạng hình nghệ thuật đang phát đạt của Thượng Hải.

Năm 2002, các kế hoạch mới về tái phát triển khu vực ven sông Tô Châu đã được phê chuẩn. Các kế hoạch này, dựa trên các đề xuất của 3 tập đoàn quốc tế, đề ra việc xây dựng các khu vui chơi giải trí và 1 km2 công viên dọc theo phần buôn bán kinh doanh của sông Tô Châu nằm giữa công viên Trung Sơn và nơi hợp lưu của sông Tô Châu với sông Hoàng Phố, nhằm nâng cao tính hấp dẫn thương mại của phần trung tâm này của con sông. Các cơ sở hạ tầng mới như các cửa hàng, quán bar và tổng cộng 95 dải cây xanh ở hai bờ sông, được dự kiến trồng vào năm 2010, khi Dự án phục hồi sông Tô Châu hoàn thành.
Trong khi một số khu vực đã được giao cho các nhà đầu tư sẽ được cải tạo và các khu công nghiệp, dân cư cũ sẽ bị thay thế thì chính quyền thành phố khẳng định rằng sự bảo vệ cho các tòa nhà lịch sử, đặc biệt là các kho tàng, sẽ được tôn trọng.

Các địa điểm dọc sông
Do vị trí của nó trong Khu định cư Quốc tế cũ, nên một loạt các địa danh từ thời kỳ này có thể tìm thấy dọc theo hay gần sông Tô Châu. Tính từ nơi hợp lưu của nó với sông Tô Châu về hướng tây, các địa điểm quan trọng có:
Công viên Hoàng Phố và rìa phía bắc của bến Thượng Hải
Astor House hay Lễ tra phạn điếm
Tổng lãnh sự quán Nga
Shanghai Mansions hay Thượng Hải đại hạ (trước đây là Broadway Mansions/Bách lão hối đại hạ)
Bệnh viện Nhân dân số 1
Tổng cục Bưu chính Thượng Hải
Khu mỹ thuật sông Tô Châu
Tứ Hành thương khố

Cầu
Nhiều loại cầu khác biệt bắc ngang qua sông Tô Châu, thường mang phong cách châu Âu, đáng chú ý nhất trong số đó có lẽ là cầu Ngoại Bạch Độ tại nơi hợp lưu của sông Tô Châu với sông Hoàng Phố.

Để tạo thuận lợi cho giao thông bắc-nam trong một đại đô thị đang phát triển, một loạt các cầu mới hiện đang được xây dựng. Cầu Cổ Bắc lộ (古北路), được dự kiến thông cầu vào cuối năm 2006, sẽ là cầu dài nhất vượt qua con sông này. Vào năm 2007, có khoảng 30 cầu vượt qua sông Tô Châu.

Trong phương tiện truyền thông
Sông Tô Châu đóng vai trò chủ chốt trong phim Sông Tô Châu của Lâu Diệp (娄烨), trong đó thể hiện cuộc sống của những người dân thường sinh sống trong các khu vực cũ ở bờ bắc con sông trong thời kỳ chuyển giao thiên niên kỷ, chứ không phải thể hiện một Thượng Hải hiện đại.

Ghi chú

Tô Châu, sông
T


title: Crepidius saundersi

text:
Crepidius saundersi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1859.

Chú thích

Tham khảo

Crepidius


title: Angraecum cadetii

text:
Angraecum cadetii là một loài lan đặc hữu của Mauritius và Réunion. Loài này được đặt tên theo tên nhà thực vật học Teresa Cadet. Được biết đây là loài có hoa duy nhất được thụ phấn nhờ côn trùng dế mèn, đặc biệt là loài thuộc chi Glomeremus, họ Gryllacrididae.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
Video clip of Angraecum cadetii pollination

C
Thực vật được mô tả năm 1987
Hoa
Thực vật Mauritius


title: Glyphonyx atayal

text:
Glyphonyx atayal là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Kishii miêu tả khoa học năm 1991.

Chú thích

Tham khảo

Glyphonyx


title: Luperus cavicollis

text:
Luperus cavicollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Chen miêu tả khoa học năm 1942.

Chú thích

Tham khảo

Luperus


title: Castelnau-d'Arbieu

text:
Castelnau-d'Arbieu  là một xã thuộc tỉnh Gers trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này có độ cao trung bình 209 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Castelnaudarbieu


title: Thyranthrene metazonata

text:
Thyranthrene metazonata là một loài bướm đêm thuộc họ Sesiidae. Nó được biết đến ở Nam Phi.

Chú thích

Tham khảo

Thyranthrene


title: Anisodera sculpticollis

text:
Anisodera sculpticollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Gestro miêu tả khoa học năm 1910.

Chú thích

Tham khảo

Anisodera


title: Schnersheim

text:
Schnersheim là một xã thuộc tỉnh Bas-Rhin trong vùng Grand Est đông bắc Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Bas-Rhin
Kochersberg

Tham khảo
 INSEE commune file

Xã của Bas-Rhin


title: Bulbophyllum validum

text:
Bulbophyllum validum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

validum]]

V


title: Rovegno

text:
Rovegno là một đô thị ở tỉnh Genova thuộc vùng Liguria, nằm ở vị trí cách khoảng 35 km về phía đông bắc của Genova. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 551 người và diện tích là 450 km².

Đô thị Rovegno có các frazioni (đơn vị cấp dưới, chủ yếu là thôn làng) Casanova, Foppiano, Garbarino, Isola, Loco, Moglia, Pietranera, và Spescia.

Rovegno giáp các đô thị sau: Fascia, Fontanigorda, Gorreto, Ottone, Rezzoaglio.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.rovegno.ge.it
 www.altavaltrebbia.net/rovegno.htm

Đô thị Thành phố đô thị Genova


title: Scooby-Doo (phim)

text:
Scooby-Doo (còn được gọi là Scooby-Doo: The Movie) là một bộ phim điện ảnh thuộc thể loại hài hước - kỳ ảo phiêu lưu của Mỹ công chiếu năm 2002  dựa trên loạt phim hoạt hình dài tập cùng tên. Đây là phần phim đầu tiên trong loạt phim điện ảnh người đóng Scooby-Doo, do Raja Gosnell làm đạo diễn từ kịch bản của James Gunn, và có sự tham gia diễn xuất của Freddie Prinze Jr., Sarah Michelle Gellar, Matthew Lillard, Linda Cardellini và Rowan Atkinson. Truyện phim xoay quanh Mystery Incorporated, một nhóm gồm bốn thanh thiếu niên và một chú chó biết nói chuyên giải quyết những bí ẩn, họ tái hợp sau hai năm tan rã để điều tra một vụ án bí ẩn tại một khu nghỉ mát lấy đề tài kinh dị nổi tiếng nằm trên đảo nhiệt đới.

Với khâu ghi hình diễn ra trong và xung quanh Queensland, Úc cùng kinh phí 84 triệu USD, Scooby-Doo được công chiếu vào ngày 14 tháng 6 năm 2002 và thu về 275 triệu USD trên toàn thế giới. Nghệ sĩ reggae Shaggy và nhóm nhạc rock MxPx đã thể hiện các phiên bản khác nhau của bản nhạc hiệu phim Scooby-Doo, Where Are You!. Scooby-Doo Spooky Coaster, một chuyến tàu lượn siêu tốc dựa trên bộ phim, đã được xây dựng tại Warner Bros. Movie World ở Gold Coast, Úc vào năm 2002. Bộ phim nhìn chung nhận được những đánh giá tiêu cực từ giới phê bình, họ phê phán kịch bản và nét hài hước của phim, mặc dù diễn xuất của Lillard được tán dương và sau này tác phẩm đã gây dựng được một lượng người hâm mộ nhiệt thành. Đây là lần cuối cùng William Hanna làm giám đốc sản xuất trước khi ông qua đời vào . Phần phim tiếp theo mang tên Scooby-Doo 2: Monsters Unleashed, ra rạp vào ngày 26 tháng 3 năm 2004.

Nội dung
Sau khi Mystery, Inc. phá xong vụ án bí ẩn Bóng ma Luna Ghost tại một nhà máy, xích mích dai dẳng giữa Fred (một kẻ hãnh diện thô thiển), Daphne (phát ốm vì là người bị bắt) và Velma (bị Fred thường xuyên ăn cắp công lên kế hoạch của cô) làm cho hội tan rã, bỏ mặc Scooby và Shaggy, rồi phó thác cho hai người chăm sóc chiếc xe van Mystery Machine của nhóm. Hai năm sau, họ đều được mời đi phá một vụ án bí ẩn trên một khu nghỉ mát nhiệt đới đề tài kinh dị trên đảo Ma quái (Spooky Island), do chủ sở hữu nơi này là Emile Mondavarious tin rằng các du khách tới đây bị nguyền rủa.

Trong khi Shaggy và Scooby hy vọng điều này sẽ tái gắn bó cả hội thì Velma, Fred và Daphne đều có ý định tự mình giải quyết bí ẩn. Velma tham dự một buổi biểu diễn nghi lễ do nam diễn viên N'Goo Tuana và tay sai của anh ta, đô vật Zarkos nổi tiếng thực hiện. N'Goo tuyên bố những con quỷ cổ xưa từng cai trị hòn đảo nhưng âm mưu trả thù kể từ khi chúng bị khu nghỉ mát đẩy đi. Trong khi đó, Shaggy phải lòng một cô gái tên Mary Jane, làm anh rời Scooby trong quá trình này.

Tất cả họ được dẫn đến chuyến đi đến ngôi nhà bị ma ám của khu nghỉ mát, nơi Fred và Velma bắt gặp một lớp học giáo dục những sinh vật vô nhân tính về văn hóa loài người, trong khi Daphne phát hiện ra một cổ vật hình kim tự tháp có tên là Daemon Ritus. Fred, Velma và Mondavarious bị bắt cóc và rồi bị quỷ ám trên đảo. Mary Jane gọi Cảnh sát biển tới giúp đỡ, nhưng họ không đến. Ngày hôm sau, sau khi nỗ lực song thất bại trong việc nói với Shaggy rằng Mary Jane là một con quỷ đội lốt người, Scooby cũng mất tích; Zarkos đánh cắp Daemon Ritus từ Daphne, và cô cũng bị bắt và bị quỷ ám.

Shaggy đi tìm những người bạn của mình và tìm thấy một thùng tế bào chất chứa linh hồn của những người bị quỷ ám. Anh tìm thấy và giải thoát linh hồn của Daphne, Fred và Velma, rồi họ phát hiện ra ánh sáng mặt trời tiêu diệt lũ quỷ. Một linh mục voodoo sống trên đảo thông báo cho cả nhóm rằng lũ quỷ sẽ thực hiện Nghi lễ "Darpokalypse" của chúng, nghi lễ này sẽ chứng kiến chúng thống trị thế giới trong 10.000 năm nếu một linh hồn thuần khiết bị hiến tế trong Daemon Ritus. Cả nhóm nhận ra rằng linh hồn thuần khiết chính là Scooby, người mà Mondavarious đưa đến Đảo Ma quái vì lý do này. Fred, Daphne và Velma cuối cùng cũng nhận ra sai lầm của mình, họ quyết định gạt bỏ những xung đột sang một bên và hợp tác với Shaggy để cứu Scooby.

Cả nhóm xâm nhập vào nghi lễ, nơi Mondavarious bị Shaggy phá hỏng vụ hy sinh linh hồn của Scooby. Hóa ra Mondavarious là một người máy được điều khiển bởi Scrappy-Doo, cháu trai bị ghẻ lạnh của Scooby, kẻ từng bị cả hội bỏ rơi từ lâu sau khi bản tính ngày càng ham muốn quyền lực và tự cao của y vượt khỏi tầm kiểm soát. Nhờ hấp thụ linh hồn của khách du lịch, Scrappy biến thành một con quái vật khổng lồ và cố gắng giết cả nhóm. Daphne giết lũ quỷ bằng cách phản chiếu ánh sáng mặt trời qua một quả cầu disco hình đầu lâu và đánh Zarkos rơi vào thùng, mang hầu hết các linh hồn khác trở lại cơ thể của họ. Shaggy giải thoát những linh hồn còn lại và phát hiện ra Mondavarious thực sự đang bị giam cầm, ông bị Scrappy bắt giữ để y có thể đóng giả mình. Scrappy và tay sai của y đều bị bắt còn Mystery, Inc. tái hợp.

Phân vai

 Freddie Prinze Jr. vai Fred Jones
 Sarah Michelle Gellar vai Daphne Blake
 Matthew Lillard vai Norville "Shaggy" Rogers
 Linda Cardellini vai Velma Dinkley
 Rowan Atkinson vai Emile Mondavarious/Emile Mondavarious giả mạo
 Miguel A. Nunez Jr. vai Voodoo Maestro
 Isla Fisher vai Mary Jane

Sản xuất

Phát triển

Nhà sản xuất Charles Roven bắt đầu phát triển bản phim người đóng của Scooby-Doo vào năm 1994. Cuối thập kỷ này, danh tiếng của Scooby-Doo, Where Are You! kết hợp cùng với việc bổ sung kịch bản và cập nhật hoạt hình kỹ thuật số đã làm Warner Bros. đẩy nhanh quá trình sản xuất bộ phim. Mike Myers được cho là tác giả đồng kịch bản với Jay Kogen vào tháng 7 năm 1998, và sau đó định nhận vai Shaggy. Tháng 10 năm 2000, bộ phim chính thức được bật đèn xanh để sản xuất. Tạp chí Variety đưa tin rằng Raja Gosnell đã được thuê làm đạo diễn bộ phim.

Bộ phim có những chi tiết liên hệ đến một số mốt văn hóa đại chúng, đặc biệt là cảnh trong chiếc xe Mystery Machine. Scooby cầm một chai tương cà của Heinz Kickr's Bottle, một số đồ chơi có miệng dính trên mắt, Pamela Anderson phỏng vấn các nhân vật chính trong chương mở đầu.

Tác phẩm được ghi hình tại địa điểm tọa lạc trong và xung quanh Queensland, Úc. Phim bắt đầu được sản xuất vào ngày 12 tháng 2 năm 2001 tại công viên chủ đề Warner Bros. Movie World, với hơn 400 diễn viên và đoàn làm phim cũng tiếp quản khu nghỉ mát đảo Tangalooma trong 6 tuần để quay tất cả các bối cảnh trên Đảo ma quái. Quá trình sản xuất kết thúc vào tháng 6 năm 2001. Lúc đầu, bộ phim dự kiến được dựng mang màu sắc u tối hơn nhiều, cơ bản là để giễu nhại loạt phim gốc, giống như The Brady Bunch Movie và được phân loại PG-13. Shaggy bị xem là một kẻ nghiện ma túy, và có nhiều chi tiết về cần sa.

Nhiều tin đồn về những khía cạnh này trong loạt phim hoạt hình gốc đã được người hâm mộ của nguyên tác truyền tai nhau và sẽ được đưa vào bản phim người đóng. Vào tháng 3 năm 2001, tức một tháng sau khi ghi hình, bức ảnh đầu tiên chụp dàn diễn viên chính thức được công bố.

Theo Sarah Michelle Gellar, sau khi dàn diễn viên ký hợp đồng thì đã có thay đổi và bộ phim trở nên thân thiện với gia đình hơn, mặc dù một số trò đùa gốc của người lớn vẫn còn trong phim. Chúng cũng nằm trong các cảnh phim bị xóa trên các đĩa phim phát hành tại gia. Gellar cho biết nhân vật của cô và Linda Cardellini đã chung một nụ hôn trên màn ảnh, cuối cùng chi tiết không được đưa vào bộ phim. “Đó không chỉ là để cho vui,” cô chia sẻ và giải thích rằng cảnh ấy diễn ra trong cảnh hoán đổi thân xác. "Ban đầu, trong cảnh hoán đổi linh hồn, Velma và Daphne dường như không thể lấy lại linh hồn của họ trong rừng. Và vì vậy, họ tìm ra cách hôn nhau và các linh hồn trở lại đúng vị trí cũ."

Vào năm 2017, nhân dịp kỷ niệm 15 năm ngày phát hành bộ phim, James Gunn (nhà biên kịch của bộ phim) tiết lộ trong một bài đăng trên Facebook rằng có một phiên bản của Scooby-Doo bị phân loại R và CGI được sử dụng để xóa những phần khe ngực của các diễn viên nữ. Phiên bản chiếu rạp được phân loại PG.

Tuyển vai
Các diễn viên Freddie Prinze Jr. và Sarah Michelle Gellar (cả hai trước đó đã đóng chung trong I Know What You Did Last Summer và lần lượt thủ vai Fred và Daphne) đều có quan hệ tình cảm trong cả trên phim lẫn ngoài đời thực. Bộ phim này đánh dấu lần đầu tiên trong lịch sử loạt phim mà các nhân vật được miêu tả như một cặp đôi. Cặp đôi kết hôn ngay sau khi bộ phim được phát hành. Prinze nói về nhân vật của mình: "[Anh ta] luôn tỏ ra kiêu ngạo hơn những người khác. Vì vậy, trong phim, tôi đã tận dụng cơ hội để khiến anh ấy tự yêu mình nhất có thể."

Lúc đầu Jim Carrey được mời đóng vai Shaggy, trong khi Mike Myers cũng bày tỏ sự quan tâm đến vai diễn này. Lochlyn Munro cũng đã thử vai. Vai trò cuối cùng đã được trao cho Matthew Lillard. Khi được hỏi về việc xem nhiều thước phim hoạt hình trước khi thủ diễn Shaggy, Lillard trả lời: "Mọi thứ mà tôi có thể tìm được. Nếu tôi phải xem một tập nữa của Scooby-Doo, thì thế sẽ là quá sớm." Lillard còn tiếp tục lồng tiếng cho Shaggy trong phần còn lại của loạt nhượng quyền Scooby-Doo bắt đầu từ năm 2010; anh ấy cũng sẽ giễu nhại các vai của mình trong Looney Tunes: Back in Action một năm sau, khi một cảnh hoạt hình mà Shaggy và Scooby bày tỏ sự bất bình về vai diễn của Lillard trong một bữa trưa tại nhà ăn của phim trường Warner Bros. và đe dọa bắt anh làm tốt hơn trong phần phim tiếp theo.

Isla Fisher lớn lên khi theo dõi Scooby-Doo ở Úc và cho rằng "phần tuyệt nhất khi làm bộ phim này là được tham gia vào một nhóm nổi tiếng, thứ có mặt trong tuổi thơ của mọi người và là thứ có ý nghĩa rất lớn đối với nhiều người." Linda Cardellini cũng là một người hâm mộ của loạt phim Scooby-Doo.

Ghi hình
Quá trình ghi hình chính bắt đầu vào ngày 13 tháng 2 năm 2001 và kết thúc vào ngày 1 tháng 6 năm 2001. Quá trình quay phim diễn ra khắp Queensland, Úc. Đảo ma quái được quay tại khu nghỉ mát đảo Tangalooma ở đảo Moreton.

Phân phối

Tiếp thị
Ngày 16 tháng 11 năm 2001, trailer đầu tiên của Scooby-Doo được phát hành tại các rạp cùng với phần mở đầu của Harry Potter và Hòn đá phù thủy. Đoạn trailer thứ hai ra mắt cùng với lịch phát hành Ice Age và Showtime vào ngày 15 tháng 3 năm 2002.

Một trò chơi điện tử dựa trên bộ phim đã được phát hành dành cho máy Game Boy Advance ngay trước khi bộ phim được phát hành. Trò chơi được chơi ở góc nhìn của người thứ ba, có nhiều trò chơi giải đố và mini-game. Cấu trúc của trò chơi tương tự như Trò chơi với bàn cờ. Metacritic chấm trò chơi điểm 64/100 dựa trên 5 bài đánh giá, gắn nhãn là "các bài đánh giá trái chiều hoặc trung bình". Trong khi đó, Dairy Queen bắt đầu quảng cáo bộ phim với đồ chơi nấu ăn trẻ em, bánh đông lạnh và số lượng bánh Mystery Crunch Blizzard hạn chế.

Băng đĩa tại gia
Bộ phim được phát hành trên VHS và DVD vào ngày 11 tháng 10 năm 2002. Đĩa phát hành gồm các cảnh đã bị xóa, trong số đó có một đoạn phim hoạt hình mở đầu theo phong cách của loạt phim truyền hình gốc.  Sau đó đĩa phim được phát hành trên đĩa Blu-ray vào ngày 16 tháng 1 năm 2007. Đĩa Blu-ray có tặng kèm một gói tính năng kép với phần phim tiếp theo Monsters Unleashed, vào ngày 9 tháng 11 năm 2010.

Đón nhận

Doanh thu phòng vé
Scooby-Doo ra mắt với 19,2 triệu USD vào ngày khởi chiếu và 54,1 triệu USD vào dịp cuối tuần từ 3.447 rạp, tức trung bình thu về khoảng 15.711 USD mỗi rạp và đứng đầu tại phòng vé. Vào thời điểm đó, tác phẩm có doanh thu dịp cuối tuần mở màn vào tháng 6 cao thứ hai, sau Austin Powers: The Spy Who Shagged Me. Trong thời gian chiếu rạp, Scooby-Doo cũng cạnh tranh với một bộ phim hướng đến đối tượng gia đình khác là Lilo & Stitch. Phim ngừng chiếu vào ngày 31 tháng 10 năm 2002, với tổng doanh thu cuối cùng là 153 triệu USD tại Hoa Kỳ và Canada. Phim còn kiếm được thêm 122 triệu USD ở các vùng lãnh thổ khác, nâng tổng doanh thu toàn cầu lên 275,7 triệu USD, trở thành bộ phim thành công thứ 15 trên toàn thế giới của năm 2002. Tác phẩm được phát hành tại Vương quốc Anh vào ngày 12 tháng 7 năm 2002 và đứng đầu phòng vé của quốc gia này trong hai ngày cuối tuần tiếp theo, trước khi bị Austin Powers in Goldmember soán ngôi.

Đánh giá chuyên môn
Trên trang tổng hợp đánh giá Rotten Tomatoes, bộ phim nhận 32% lượng đánh giá tích cực dựa trên 146 bài phê bình, đạt điểm trung bình là 4,6/10. Các bài phê bình của website nhất trí rằng: "Mặc dù Lillard nổi bật một cách phi thường trong vai Shaggy, nhưng Scooby Doo là một bản phim người đóng cập nhật mệt mỏi, đầy những trò đùa tẻ nhạt."  Trên Metacritic, bộ phim nhận được số điểm 35 dựa trên 31 bài đánh giá, thể hiện "các bài đánh giá nhìn chung không tốt". Khán giả do CinemaScore thăm dò đã cho điểm trung bình của bộ phim là "B+" trên thang điểm từ A+ đến F.

Roger Ebert của nhật báo Chicago Sun-Times chấm bộ phim một trên 4 sao, cho rằng bộ phim "tồn tại trong một vũ trụ khép kín, và phần còn lại của chúng ta là người ngoài hành tinh. Internet được phát minh để bạn có thể tìm thấy bài đánh giá của người khác về Scooby-Doo. Bắt đầu lướt mạng đi." Peter Travers của Rolling Stone nhận xét: "Hãy lấy ra đồ hót phân của bạn đi. Doo (phân) sẽ ra rạp vào ngày 14 tháng 6, cảnh báo những quảng cáo của Scooby-Doo . Và họ nói chẳng có sự thật nào ở Hollywood." Chris Hewitt của tạp chí Empire thì chấm bộ phim hai trên 5 sao.

Robin Rauzi của Los Angeles Times ví bộ phim mang "tính giải trí xài một lần hơn bất kì bộ phim hoạt hình dài nửa tiếng nào của Hanna-Barbera." Mặc dù Jay Boyar của Orlando Sentinel cho rằng những đứa trẻ thích bản hoạt hình của Scooby-Doo "có thể sẽ thích" bộ phim, nhưng ông kêu gọi các bậc phụ huynh "biết rằng bạo lực khó coi hơn chút so với bản hoạt hình". Sau đó, anh tiếp tục cho rằng những người lớn nhớ bản hoạt hình "có thể bị cuốn vào cái mà Scooby gọi là 'hoài niệm'", nhưng nhận xét rằng "những người lớn không ưa việc hồi tưởng các bộ hoạt hình Scooby-Doo nhận được lời khuyên thiết yếu rằng nên bỏ xem."

Ngược lại, Hank Struever của The Washington Post đánh giá tích cực về bộ phim, cho rằng "Bạn không muốn yêu bộ phim này, nhưng bạn sẽ thích. Mặc dù Scooby-Doo còn lâu mới trở thành Blazing Saddles của các thế hệ X, Y và Z, nhưng thật khó để cưỡng lại sức hấp dẫn của nó."

Phương tiện truyền thông khác

Phần tiếp theo
Phần phim tiếp theo mang tên Scooby-Doo 2: Monsters Unleashed, ra rạp vào năm 2004. Phần phim thứ ba đã dự kiến sản xuất, nhưng bị hủy do kết quả tài chính và phê bình nghèo nàn của của phần hai.

Phần tái khởi động
Trong năm 2009 và 2010, hai bộ phim điện ảnh truyền hình tái khởi động, Scooby-Doo! The Mystery Begins và Scooby-Doo! Curse of the Lake Monster được phát sóng trên Cartoon Network. Năm 2018, một bộ phim chiếu thẳng lên băng đĩa có tựa đề Daphne & Velma, (không liên quan đến các bộ phim Scooby-Doo trước đó) đã được phát hành vào năm 2018.

Phần phim hoạt hình tái khởi động
Phần phim hoạt hình mang tên Scoob! ra rạp vào ngày 15 tháng 5 năm 2020.

Ghi chú

Chú thích

Liên kết ngoài

Phim của Warner Bros.
Phim quay ở Brisbane
Phim lấy bối cảnh ở công viên giải trí
Phim về chó
Phim tưởng tượng hài hước của Mỹ
Phim phiêu lưu tưởng tượng của Mỹ
Phim trinh thám Mỹ
Phim đôi bạn Mỹ
Phim phiêu lưu hài hước Mỹ
Phim năm 2002
Phim Mỹ về trả thù
Phim hoạt hình hài hước thiếu nhi Mỹ
Scooby-Doo (loạt phim điện ảnh)
Quỷ trong điện ảnh
Phim kinh dị thiếu nhi
Phim kinh dị hài hước của Mỹ


title: Uy Hải

text:
Uy Hải (); còn có tên trước đây là Uy Hải Vệ () và tiếng Anh còn được gọi là Port Edward trong thời thuộc địa; là một địa cấp thị của tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc. Đây là địa cấp thị cực Đông của Sơn Đông, có một hải cảng lớn, giáp Yên Đài về phía Tây và nhìn ra Hoàng Hải

Các thành phố kết nghĩa
 Cheltenham, Anh quốc (từ 21 tháng 5 năm 1987)
 Ube, Yamaguchi, Nhật Bản (18 tháng 5 năm 1992)
 Santa Barbara, Hoa Kỳ (8 tháng 12 năm 1994)
 Yeosu,Hàn Quốc,(1 tháng 2 năm1994)
 Sochi, Nga (18 tháng 10 năm 1996)
 Biella, Italia (22 tháng 10 năm 1996)
 Timaru, New Zealand (30 tháng 7 năm 1998)
 Brazzaville, Cộng hòa Congo (24 tháng 5 năm 2004)

Đơn vị hành chính
Khu: Hoàn Thúy, Văn Đăng
Thành phố cấp huyện: Vinh Thành, Nhũ Sơn

Tham khảo

Thành phố tỉnh Sơn Đông


title: La Celle, Var

text:
La Celle là một xã thuộc tỉnh Var trong vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur, Pháp. Xã này có diện tích 21 km², dân số năm 2006 là 1239 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 227 mét trên mực nước biển.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 La Celle trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Xã của Var


title: Daphnella dea

text:
Daphnella dea là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

dea


title: Lacconectus merguiensis

text:
Lacconectus merguiensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Brancucci miêu tả khoa học năm 1986.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Lacconectus


title: Rizal

text:
Rizal là một tỉnh nằm ở vùng CALABARZON của Philippines, cách thủ đô Manila 20 km về phía đông. Tên tỉnh được đặt theo Anh hùng dân tộc Philippines José Rizal. Chính quyển tỉnh Rizal năm 2008 đã chuyển tỉnh lị từ Pasig đến Antipolo. Tòa nhà chính quyền mới hoàn thành vào tháng 3 năm 2009, thay thế Tòa nhà 33 năm tuổi ở tỉnh lị cũ.

Rizal giáp với Vùng thủ đô Manila ở phía tây, Bulacan ở phía bắc, Quezon ở phía đông và Laguna ở phía nam. Tỉnh nằm ở phía bắc của Laguna de Bay, hồ lớn nhất Philippines.Rizal là một tỉnh đồi núi ở sườn cao phía tây của phần phía nam dãy núi Sierra Madre.

Nhân khẩu
Những cư dân Rizal gốc là người Tagalog mà nay vãn chiếm đa số trong tỉnh. Các sắc tộc thiểu số là người Ilocano, người Bicolano, người Kapampangan, người Pangasinese và người Cebuano. Tiếng Tagalog là ngôn ngữ chính trong tỉnh

Hầu hết cư dân theo Công giáo La Mã và nhiều đô thị ở Rizal có những nhà thờ hàng trăm năm tuổi do người Tây Ban Nha xây dựng, đáng chú ý là Nhà thờ lớn Antipolo.

Lịch sử
Tỉnh Rizal vốn bao gồm 26 thị trấn. Lãnh thổ này được tổ chức về tỉnh Tondo và tỉnh Laguna dưới thời cai trị của Tây Ban Nha. Có một số đô thị khá phát đạt như Pasig, Parañaque, Taytay, Cainta. Những người định cư đầu tiên tới Rizal là người Hoa và sau đó chịu ảnh hưởng và pha trộn với các thương nhân Ả Rập một thời gian dài trước khi thực dân Tây Ban Nha đến.

Năm 1853, một đơn vị hành chính mới được hình thành. Gồm có Antipolo, Bosoboso, Cainta và Taytay từ tỉnh Tondo và các thị trấn Morong, Baras, Tanay, Pililla, Angono, Binangonan Jalajala từ tỉnh Laguna, với thủ phủ là Morong. Sau đó đơn vị này chuyển thành Distrito Politico-Militar de Morong sau đó 4 năm. Năm 1860, tỉnh Tondo trở thành tỉnh Manila

Năm 1901, tỉnh Rizal được chính thức thành lập. Tỉnh mới này gồm 27 đô thị tự trị trong đó 15 từ tỉnh Manila cũ. Vào ngày 7/11/1975, 12 đô thị Las Piñas, Parañaque, Muntinlupa,
Taguig, Pateros, Makati, Mandaluyong, San Juan, Malabon, Navotas, Pasig and Marikina và 3 thành phố là Caloocan, Pasay và Quezon được sáp nhập vào Metro Manila. Tỉnh Rizal còn lại 14 đô thị.

Hành chính
Rizal gồm có 13 đô thị tự trị và 1 thành phố:

Chú thích

Liên kết ngoài
Website Chính quyền Rizal
Cẩm nang du lịch Rizal

Tỉnh của Philippines

Khởi đầu năm 1901


title: Kemal (định hướng)

text:
Kemal thường được dùng để đề cập tới nhân vật lịch sử Mustafa Kemal Atatürk (1881-1938), người sáng lập và là Tổng thống đầu tiên của Thổ Nhĩ Kỳ.

Kemal cũng được dùng để chỉ:

Kemal (tên), một tên thường dùng của người Turk và Bosniak
''(bao gồm một danh sách những người có tên Kemal)

"Kemal", một bài hát Hi Lạp do Manos Hatzidakis và Nikos Gatsos

Địa danh
 Kemalpaşa, Tỉnh Izmir, Thổ Nhĩ Kỳ
 Mustafakemalpaşa, Tỉnh Bursa, Thổ Nhĩ Kỳ


title: Polyplectropus amarawathi

text:
Polyplectropus amarawathi là một loài Trichoptera thuộc họ Polycentropodidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Polyplectropus


title: Abtsgmünd

text:
Abtsgmünd là một đô thị ở huyện Ostalb, bang Baden-Württemberg, Đức. Đô thị này có diện tích 71,6 km2, dân số cuối năm 2021 là 7456 người.

Patrick Benedict Zimmer sinh ra ở đây.

Tham khảo