title: Drummond Matthews

text:
Drummond Hoyle Matthews (05/2/1931 – 20/7/1997) là một nhà địa chất biển và địa vật lý Anh, ông đã đóng góp chính cho học thuyết kiến tạo mảng. Công trình của ông nghiên cứu cùng với Briton Fred Vine và Lawrence Morley người Canada chứng minh những thay đổi tính chất từ của đá trong quá trình hình thành đáy đại dương, và đã giúp ông khẳng định giả thuyết tách giãn đáy đại dương của Harry Hammond Hess. Năm 1989, ông nhận Huy chương Wollaston danh dự nhất của Hội địa chất London.

Công trình tiêu biểu

Tham khảo

Sinh năm 1931
Mất năm 1997
Nhà địa chất Anh
Người nhận huân chương Wollaston
Hội viên Hội Hoàng gia


title: Gonophora laevicollis

text:
Gonophora laevicollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Uhmann miêu tả khoa học năm 1928.

Chú thích

Tham khảo

Gonophora


title: Khởi nghĩa Mỹ Lương

text:
Khởi nghĩa Mỹ Lương (sử cũ gọi là Giặc Châu Chấu<ref>Sử gia Trần Trọng Kim giải thích: Nhân vì mùa tháng năm ấy (1854) ở vùng tỉnh Bắc Ninh và Sơn Tây có nhiều châu chấu ra phá hại mất cả mùa màng, rồi đến cuối năm lại có giặc ấy, cho nên người thời bấy giờ gọi là giặc châu chấu (Việt Nam sử lược, tr. 501).</ref>) là một cuộc nổi dậy do Lê Duy Cự làm minh chủ, Cao Bá Quát (1808-1855) làm quốc sư, đã nổ ra tại Mỹ Lương thuộc tỉnh Hà Nội cũ (nay thuộc xã Mỹ Lương, huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội).

Theo GS. Nguyễn Phan Quang, tuy cuộc khởi nghĩa chỉ tồn tại trong khoảng hai năm (1854-1856), nhưng chứng tỏ rằng cho đến giữa thế kỷ 19, phong trào chống triều Nguyễn không hề lắng dịu và sẽ còn tiếp tục trong những năm sau đó với khởi nghĩa Cai Tổng Vàng, khởi nghĩa Chày Vôi....

Bối cảnh
Đến giữa thế kỷ 19, nền kinh tế Việt Nam hết sức suy đốn trì trệ. Thêm vào đó, các nạn chiếm đoạt và tập trung ruộng đất của giới địa chủ, sự tham nhũng của nhiều quan lại, chế độ tô thuế và lao dịch khắc nghiệt; nạn bão lụt, hạn hán, ôn dịch và vỡ đê xảy ra liên miên. Tất cả đã đẩy người dân lao động xuống tận đáy khốn cùng. Một bài vè lưu hành ở thời vua Tự Đức có đoạn mô tả cảnh đói khổ, lưu vong của dân chúng như sau (trích):

Do vậy chỉ tính riêng khoảng thời gian từ 1847 đến 1862, tức trước khi vua Tự Đức ký Hòa ước Nhâm Tuất nhường cho Pháp ba tỉnh miền Tây Nam Kỳ, đã có hơn 40 cuộc nổi dậy chống nghèo đói và áp bức, trong đó có cuộc nổi dậy Cao Bá Quát (1854-1856) ở Hà Tây (nay thuộc Hà Nội) là tiêu biểu nhất.

Nguyên nhân trực tiếp
Năm 1850, không được lòng một số quan lớn tại triều, Cao Bá Quát phải rời kinh đô Huế đi làm giáo thụ ở phủ Quốc Oai (Sơn Tây). Một lần nữa, ông lại trở về quê để sống cùng với các tầng lớp dân nghèo, để suy nghĩ thêm về những chính sách hà khắc của triều đình và thêm quyết tâm đứng lên đánh đổ triều đình. Không lâu sau, lấy cớ về nuôi mẹ già, ông xin thôi dạy học.

Vào tháng 6, tháng 7 năm 1854 tại Bắc Kỳ, xảy ra nạn dịch châu chấu, mùa màng bị phá sạch, nạn đói hoành hành, mọi người đều ca thán. Theo một số nhà nghiên cứu thì nhân lúc ấy, Cao Bá Quát đã đứng lên tập hợp các tầng lớp sĩ phu, các thổ hào thổ mục và nhân dân (hoặc tham gia lãnh đạo) bí mật chuẩn bị một cuộc nổi dậy chống triều Nguyễn tại Hà Nội. Đề cập đến vấn đề này, GS. Nguyễn Phan Quang viết:Thực ra, cũng như bao sĩ phu khác, Cao Bá Quát vào đời bằng con đường khoa cử và muốn giúp đời bằng con đường làm quan, nhưng càng ngày ông càng cảm thấy bế tắc. Hàng ngày, ông nhìn thấy bao cảnh đói khổ của nông dân và bất công của xã hội. Tuy có lúc ông tỏ ra bi quan chán nản, nhưng vốn tính kiên cường, ông không thể tìm lối thoát nào khác ngoài con đường vùng dậy đấu tranh. Và cuộc khởi nghĩa do chính ông vận động và tổ chức là một hệ quả tất yếu.

Diễn biến
Chuẩn bị
Phần thì phẫn chí, phần thì thương dân như vừa nêu sơ lược ở phần trên, Cao Bá Quát bí mật liên hệ với những thổ mục người dân tộc ở Tây Bắc là Vũ Kim Thanh, Đinh Công Mỹ, Bạch Công Trân... Rồi dựa vào lòng người còn tưởng nhớ tới nhà Lê, ông suy tôn một người thuộc dòng dõi ấy làm minh chủ đó là Lê Duy Cự, còn tự mình lãnh chức quốc sư.

Để nêu rõ ý nghĩa của cuộc nổi dậy, ông cho thêu hai dòng chữ lớn trên lá cờ, đó là:Bình Dương, Đồ Bản vô Nghiêu Thuấn;
Mục Dã, Minh điều hữu Võ Thang.
Tạm dịch:Ở Bình Dương và Đồ Bản không có những ông vua tốt như vua Nghiêu, vua Thuấn;
Thì ở Mục Dã, Minh Điều phải có những người như Võ Vương, Thành Thang nổi dậy.

Chẳng bao lâu sau, ông tập hợp được một lực lượng đông đảo, chủ yếu là những nông dân nghèo khổ ở miền xuôi và trung du. Ngoài ra, còn có mặt của giới trí thức, giới võ quan và lang đạo Mường, như: Đinh Nhật Thận (tiến sĩ, người Nghệ An, nguyên là Hàn lâm biên tu), Vũ Văn Đổng, Vũ Văn Ức (cả hai đều là người Hưng Yên, học trò của Cao Bá Quát), Nguyễn Kim Thanh (hào mục), Đinh Công Mỹ (lang đạo Mường), Nguyễn Hữu Vân (suất đội thủy vệ Hà Nội), Bạch Công Trân (suất đội cơ Sơn Dũng tỉnh Sơn Tây)...

Đối đầu
Công cuộc còn đang trong giai đoạn chuẩn bị, thì bị người tố giác. Vua Tự Đức liền lệnh cho Tổng đốc Hà Ninh Lâm Duy Hiệp, Tổng đốc Sơn Hưng Tuyên Nguyễn Bá Nghi, hiệp cùng Tổng đốc Bắc Ninh là Nguyễn Quốc Hoan đi truy bắt "Đảng nghịch".

Để nhanh chóng đánh dẹp, nhà vua còn phái Vệ úy Hoàng thành Huế đem ngay một vệ lính tuyển phong, 15 võ sinh cùng 20 súng thần cơ ra ngay Hà Nội để hỗ trợ việc tiễu phạt.

Trước cục diện này, Cao Bá Quát đang ở Bắc Ninh vội trở về Sơn Tây bàn ngày khởi sự. Do lực lượng ở các tỉnh chưa được chuẩn bị chu đáo, nên khi lệnh khởi nghĩa được phát ra thì chỉ có nghĩa quân ở Mỹ Lương (huyện Mỹ Lương tỉnh Sơn Tây, nay là phần đất phía Tây huyện Chương Mỹ Hà Nội và đất huyện Kim Bôi Hòa Bình) do Cao Bá Quát và Đinh Công Mỹ trực tiếp chỉ huy là kịp nổi lên.

Trận mở đầu xảy ra vào tháng 11 âm lịch (1854) tại Ứng Hòa. Sau khi đánh chiếm được phủ thành này, Cao Bá Quát cho quân tiến lên hướng Bắc đánh chiếm luôn huyện lỵ Thanh Oai (cả hai đều thuộc Hà Nội). Nhưng chiếm giữ hai lỵ sở trên chỉ trong mấy ngày, sau đó ông cho chuyển hướng tấn công nơi khác.

Tháng 12 âm lịch (1854), cánh trung quân do Đô thống Nguyễn Văn Tuân chỉ huy từ Thanh Oai tiến đến Hà Nội, thì gặp quân triều đón đánh ở khu vực xã Đồng Dương và Thạch Bích (cả hai đều thuộc huyện Thanh Oai thời nhà Nguyễn, nay là Đồng Mai Hà Đông và Bích Hòa Thanh Oai). Cuộc chiến diễn ra ác liệt, quân của đôi bên đều bị chết nhiều. Nhưng vì yếu kém hơn về người và vũ khí, nên sau đó cả đoàn nghĩa quân bị đánh tan, các thủ lĩnh là Nguyễn Văn Tuấn, Nguyễn Đình Huấn, Hoàng Đình Nho, Lê Văn Trường...đều lần lượt bị bắt.

Cũng khoảng thời gian này, một cánh nghĩa quân khác đang trên đường tiến đánh huyện lỵ Kim Bảng (nay thuộc tỉnh Hà Nam), thì bị đoàn quân của Lãnh binh Lê Tố đón đánh tan ở chân núi Quyển Sơn bên bờ sông Đáy, cách huyện lỵ trên khoảng 4 km.

Còn Cao Bá Quát sau khi cho quân rút khỏi Ứng Hòa và Thanh Oai, liền tiến đánh huyện Yên Sơn (Yên Sơn thời nhà Nguyễn) và vây phủ thành Quốc Oai. Đốt phá phủ thành xong, nghĩa quân đón đánh quân triều do Tổng đốc Nguyễn Bá Nghi chỉ huy. Cuộc giao tranh nổ ra ác liệt tại làng Sài Sơn, cách phủ thành 4 km. Rồi cũng vì không cân sức, quân khởi nghĩa buộc phải rút lui về huyện Phúc Thọ thuộc phủ Quảng Oai. Bị truy đuổi, Cao Bá Quát lại cho quân vượt sông Hồng sang phủ Vĩnh Tường (thời nhà Nguyễn thuộc tỉnh Sơn Tây, nay thuộc Vĩnh Phúc).

Tiếp theo, sau một lần tấn công đốt phá phủ thành Tam Dương ở địa phận xã Tích Sơn (ngoại vi thị xã Vĩnh Yên ngày nay), cánh quân chủ lực do họ Cao chỉ huy đã giảm sút nhiều, nên phải quay về Mỹ Lương hội quân với thủ lĩnh Bạch Công Trân, rồi cùng lo chấn chỉnh đội ngũ, lấy nghĩa binh miền núi bổ sung lực lượng.

Trong khi đó, nhà vua điều thêm 500 lính từ Thanh Hóa đến Sơn Tây hỗ trợ, lại cử thêm Đô đốc Nguyễn Trọng Thao đang làm nhiệm vụ phòng giữ kinh thành Huế, ra Hà Nội trực tiếp chỉ huy cuộc đàn áp, và còn xuống dụ treo thưởng rằng: Không kể quan, quân, dân, dõng hoặc người theo bọn giặc; người nào bắt sống được Cao Bá Quát đem giải quan thì thưởng cho 500 lạng bạc, giết chết thì thưởng 300 lạng, lại còn thưởng thụ chức hàm để khuyến khích.

Tàn cuộc
Sau khi bổ sung lực lượng (chủ yếu là người Mường và người Thái ở vùng rừng núi Mỹ Lương), vào tháng Chạp năm Giáp Dần (tháng 12 năm này rơi vào năm dương lịch 1855), Cao Bá Quát đem quân tấn công huyện lỵ Yên Sơn lần thứ hai. Phó lãnh binh Sơn Tây Lê Thuận Đại đem quân nghênh chiến. Cuộc đối đầu đang hồi quyết liệt tại vùng núi Yên Sơn, thì Cao Bá Quát bị Suất đội Đinh Thế Quang bắn chết tại trận. Tiếp theo, Nguyễn Kim Thanh (ngụy Thượng thư) và Nguyễn Văn Trực (ngụy Phó vệ) cũng lần lượt sa vào tay đối phương (sau, cả hai đều bị chém chết). Ngoài những thiệt hại này, hơn trăm nghĩa quân bị chém chết và khoảng 80 nghĩa quân khác bị bắt. Nghe tin đại thắng, vua Tự Đức lệnh cho ban thưởng và cho đem thủ cấp của nghịch Quát bêu và rao khắp các tỉnh Bắc Kỳ rồi giã nhỏ quăng xuống sông.

Mặc dù mất Quốc sư và nhiều thủ lĩnh, nhưng nghĩa quân vẫn cố gắng hoạt động. Tháng 2 (âm lịch) năm Ất Mão (1855), Vũ Văn Ức và Vũ Văn Đổng (đều là học trò Cao Bá Quát) dẫn quân đi đánh phá huyện Phù Cừ. Bị trấn áp, hai ông đều bị bắt giết. Cũng trong tháng này, đầu mục Bạch Công Trân ra đầu thú.
Đến tháng 4 (âm lịch), Lê Duy Cự bị lý trưởng xã Trung Lập là Nguyễn Huy Chung dụ bắt được. Sau đó, Lê Duy Cự bị giết, còn viên lý trưởng được thưởng làm Chánh cửu phẩm bách hộ .

Sau lần tiến đánh không thành công ở huyện lỵ Phù Cừ (thuộc Hưng Yên), đội ngũ nghĩa quân gần như tan rã hẳn.

Nhìn lại, cuộc khởi nghĩa chỉ mạnh mẽ ở cuối năm 1854 đến đầu năm 1855 Sau những thắng lợi ban đầu ở Ứng Hòa, Thanh Oai, thì nghĩa quân bị đàn áp và khủng bố dữ dội, nên liên tiếp chịu nhiều thiệt hại. Sau trận thua ở Yên Sơn, Cao Bá Quát bị giết chết, sức chiến đấu của nghĩa quân kể như không còn gì. Trận Phù Cừ chỉ phản ánh những cố gắng cuối cùng của nghĩa quân mà thôi.

Lý do thất bại
Ở nửa đầu thế kỷ 19, cuộc khởi nghĩa Mỹ Lương, là một trong vài cuộc nổi dậy lớn, tuy ngắn ngủi nhưng có tầm ảnh hưởng sâu rộng. Tuy nhiên, như nhiều cuộc nổi dậy trước và sau nó, mặc dù quyết liệt, nhưng vẫn đi đến thất bại.

Theo nghiên cứu chưa đầy đủ, thì đây cũng chỉ là một cuộc nổi dậy mang đậm tính địa phương riêng rẽ, tổ chức chưa được chu đáo, chiêu bài phò Lê đã mất tính chất hấp dẫn, thiếu một phương thức chiến đấu, thế lực hào mục yếu ớt, vũ khí hãy còn thô sơ. Vì lẽ ấy, cuộc khởi nghĩa sớm bị đập tan bởi sự trấn áp mạnh mẽ bằng quân sự của triều Nguyễn .

Vài vấn đề liên quan
Tuy thất bại, nhưng cuộc khởi nghĩa Mỹ Lương và cái chết của Cao Bá Quát cũng đã gây được một tiếng vang lớn, và đã làm xúc động nhiều người. Vì vậy, có nhiều giả thuyết và giai thoại liên quan đến cuộc đời ông.

Về vai trò & động cơ
Về vai trò Cao Bá Quát trong cuộc khởi nghĩa Minh Lương, hiện tồn tại hai ý kiến:
Một, ông chính là người khởi xướng. Theo ý này có Vũ Khiêu, Nguyễn Phan Quang,...
Hai, ông chỉ là người đi theo (hoặc được mời) rồi cùng tham gia lãnh đạo. Theo ý này có Trần Trọng Kim, Nguyễn Lộc, Nguyễn Q. Thắng, Nguyễn Bá Thế, Phạm Thế Ngũ, Nguyễn Anh,...

Một vấn đề nữa, đó là:

Có người cho rằng Cao Bá Quát nổi dậy không phải vì thương dân mà chỉ vì bất mãn cá nhân, trong số này có sử gia Trần Trọng Kim. Ông viết:
Cao Bá Quát có tiếng là người văn học giỏi ở Bắc Kỳ, mà cứ bị quan trên đè nén, cho nên bức chí, bỏ quan về đi dạy học, rồi theo bọn ấy (Lê Duy Cự) xưng là quốc sư để dấy loạn ở vùng Sơn Tây và Hà Nội.

Có người lại cho rằng ông làm loạn là do bất mãn vì địa vị (quan điểm của sử gia nhà Nguyễn), là do ông có tính tình ngỗ ngược, hay chửi đời, bị nhiều người ghét (quan điểm của Cao Bá Nhạ trong Trần tình văn) .

Quan điểm của GS. Vũ Khiêu:
Chỉ có thể hiểu Cao Bá Quát và đánh giá đúng tư tưởng và hành động của ông trên cơ sở phân tích nguồn gốc xã hội và diễn biến trong cuộc đời ông. Cao bá Quát là một trí thức xuất thân từ một gia đình nhà nho nghèo. Những cảnh đói rét khổ cực ở khắp nơi hàng ngày day dứt ông làm cho ông phải luôn suy nghĩ mong tìm ra cách giải quyết. Chế độ phong kiến hà khắc, vua quan ngày một tỏ ra bất tài và nguy cơ mất nước cho phương Tây đã khiến ông căm ghét triều đình nhà Nguyễn. Từ chỗ phê phán và phản kháng nó (điều này rất dễ thấy trong thơ văn ông), ông đã tiến tới nổi dậy đánh đổ nó...
Đây cũng phải là sự "nổi loạn", mà chính là sự phản kháng bắt nguồn từ phẩm chất của ông.Thập tải luân giao cầu cổ kiếm,
Nhất sinh đê thủ bái hoa mai
Có nghĩa:Mười năm bàn đạo giao du, khó như tìm gươm cổ,
Một đời ta chỉ cúi đầu sùng bái hoa mai.
Hai câu đối rất được truyền tụng này của Cao Bá Quát đã phản ánh đầy đủ tinh thần phản kháng của ông. Chúng vừa nói lên khí phách anh hùng, quyết tâm đứng lên trừ bạo cứu dân, vừa bộc lộ một tâm hồn trong sạch thanh cao, đẹp như hoa mai trắng.

Về một số giai thoại
Có người vì mến phục chí khí Cao Bá Quát, mà phao lên rằng trong nhà ngục, ông có làm cặp đối:
Một chiếc cùm lim chân có đế/ Ba vòng xích sắt bước còn vương. Hoặc trước khi thụ án, họ Cao còn ngâm: Ba hồi trống giục mồ cha kiếp/ Một nhát gươm đưa bỏ mẹ đời.

Cũng có người phao lên rằng khi họ Cao bị giải về Hà Nội, vì muốn cứu ông, mà ai đó đã đem một người tù phạm có nét mặt giống ông để thay vào, rồi đưa ông lên Lạng Sơn, giả làm nhà sư để lánh nạn.

Lại có người cho rằng ông không bị hành hình ở khu vực Hàng Hành (Hà Nội) ngày nay, mà là ông bị chém chết ở làng Phú Thị với hai con (Bá Phùng, Bá Thông) và nhiều quyến thuộc .

Trước khi soạn quyển Thơ văn Cao Bá Quát (xuất bản năm 1984), nhóm tác giả (trong đó có GS. Vũ Khiêu), đã về làng Phú Thị, đến phủ Quốc Oai và vùng đất Mỹ Lương. Mặc dù, sau cuộc khởi nghĩa, cả dòng họ ông bị quan quân săn đuổi, Văn thơ ông bị thiêu hủy và cấm tàng trữ...nhưng qua những gì còn sót cũng đủ để GS. Vũ Khiêu kết luận rằng:
Những câu chuyện trên đây đều không có căn cứ, vì đã được dựng lên do những tình cảm khác nhau của người ta đối với ông mà thôi.Cao Bá Quát tử trận là điều có thật, đúng như sử nhà Nguyễn đã chép. Và không phải ngẫu nhiên mà triều đình nhà Nguyễn đã khen thưởng và thăng chức cai đội cho Đinh Thế Phong, người đã bắn chết ông.

Xem thêm
Cao Bá Quát
Tự Đức
Chú thích

Sách tham khảo
Quốc sử quán triều Nguyễn (Cao Xuân Dục làm tổng tài), Đại Nam chính biên liệt truyện. Nhà xuất bản. Văn học, 2004.
Trần Trọng Kim, Việt Nam sử lược. Nhà xuất bản Tân Việt, Sài Gòn, 1968.
Phạm Văn Sơn, Việt sử tân biên (Quyển 5, tập thượng). Tủ sách sử học Việt Nam xuất bản, Sài Gòn, 1961.
Phạm Thế Ngũ, Việt Nam Văn học giản ước tân biên (quyển trung). Quốc học tùng thư, Sài Gòn, 1963.
Nguyễn Phan Quang, Lịch sử Việt Nam (1427-1858), Quyển 2, tập 1. Nhà xuất bản Giáo dục, 1977.
Nguyễn Phan Quang, Việt Nam thế kỷ 19 (1802-1884). Nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh, 2002.
Nhiều người soạn, Thơ văn Cao Bá Quát. Nhà xuất bản Văn học, 1984.
Thanh Lãng, Bảng lược đồ văn học Việt Nam (Quyển thượng). Nhà xuất bản Trình bày, không ghi năm xuất bản.
Xuân Diệu, Các nhà thơ cổ điển Việt Nam [Tập 2]. Nhà xuất bản Văn học, 1987.
Nguyễn Q. Thắng-Nguyễn Bá Thế, Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam. Nhà xuất bản KHXH, 1992.
Nhiều người soạn, Từ điển Văn học (bộ mới, mục từ do Nguyễn Lộc soạn). Nhà xuất bản Thế giới, 2004.
Nhiều người soạn, Danh nhân đất Việt (Quyển 3). Nhà xuất bản Thanh Niên, 1995.
Thái Vũ, Chuyện hay nhớ mãi. Nhà xuất bản Thuận Hóa, 1987.

C


title: UTC+05:00

text:
Giờ UTC+5 tương xứng các vùng thời gian sau:
 Giờ chuẩn Pakistan
 Giờ chuẩn Tây Á.
 Giờ Yekaterinburg tại Nga
 Giờ UTC+5 ở các nước khác.

Có một múi giờ, không có giờ tiết kiệm ánh sáng ngày
 Maldives
 Pakistan
 Tajikistan
 Uzbekistan

Có một múi giờ, có giờ tiết kiệm ánh sáng ngày
 Armenia theo giờ tiết kiệm ánh sáng mùa hè
 Turkmenistan theo giờ chuẩn

Nhiều múi giờ
 Nga
 Kazakhstan phần phía tây - Atyrau, Aktau, Aktobe, Uralsk

Xem thêm
 Giờ tiết kiệm ánh sáng ngày

Tham khảo

Múi giờ

cs:Časové pásmo#UTC+5 E
es:Huso horario#UTC+05:00, E


title: Inferuncus stoltzei

text:
Inferuncus stoltzei là một loài bướm đêm thuộc họ Pterophoridae. Nó được tìm thấy ở Tanzania.

Chú thích

Tham khảo

Inferuncus
Động vật đặc hữu Tanzania


title: Phalaenoides

text:
Phalaenoides là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Các loài
 Phalaenoides glycinae – Australian Grapevine Moth Lewin, 1805
 Phalaenoides tristifica Hübner, 1818

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database
 Phalaenoides at funet.fi

Agaristinae


title: Eucera edwardsii

text:
Eucera edwardsii là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cresson mô tả khoa học năm 1878.

Chú thích

Tham khảo

Eucera
Động vật được mô tả năm 1878


title: 16 tháng 3

text:
Ngày 16 tháng 3 là ngày thứ 75 (76 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 290 ngày trong năm.

Sự kiện
934 – Mạnh Tri Tường lên ngôi hoàng đế, lập ra nước Hậu Thục thời Ngũ Đại Thập Quốc trong lịch sử Trung Quốc.
1925 – Động đất Đại Lý tại Vân Nam, Trung Quốc khiến khoảng 5.000 người thiệt mạng.
1966 – Cơ quan NASA phóng phi thuyền Gemini 8 lên không gian. Đây là chuyến bay vào không gian đầu tiên của phi công người Mỹ Neil Armstrong.
1968 – Thảm sát Mỹ Lai, Quân đội Hoa Kỳ tàn phá và thảm sát ngôi làng Mỹ Lai tại Việt Nam, nạn nhân hầu hết là phụ nữ và trẻ em.
1979 – Trung Quốc tuyên bố hoàn thành việt rút quân khỏi Việt Nam, Chiến tranh biên giới Việt-Trung chính thức kết thúc.
1998 – Giáo hội Thiên Chúa Giáo ra tuyên ngôn xin lỗi người Do Thái vì đã không hành động để ngăn chận cuộc tàn sát người Do Thái do Đức Quốc xã gây ra.
2022 - Chung kết cuộc thi Hoa hậu Thế giới 2021, vương miện thuộc về người đẹp Karolina Bielawska đến từ Ba Lan.

Sinh

 1445 - Johann Geiler von Kaisersberg, người thuyết giáo Thụy Sĩ (m. 1510)
 1581 - Pieter Corneliszoon Hooft, sử gia, nhà văn người Đức (m. 1647)
 1585 - Gerbrand Adriaensz Bredero, nhà văn người Đức (m. 1618)
 1631 - René Le Bossu, nhà phê bình người Pháp (m. 1680)
 1654 - Andreas Acoluthus, nhà đông phương học người Đức (m. 1704)
 1750 - Caroline Herschel, Anh nhà thiên văn người Đức (m. 1848)
 1751 - James Madison, tổng thống Mỹ thứ 4 (m. 1836)
 1773 - Juan Ramón Balcarce, chỉ huy quân sự, chính khách người Argentina (m. 1836)
 1789 - Georg Simon Ohm, nhà vật lý người Đức (m. 1854)
 1794 - Ami Boué, nhà địa chất người Áo (m. 1881)
 1805 - Peter Ernst von Lasaulx, nhà triết học, nhà văn người Đức (m. 1861)
 1834 - James Hector, nhà địa chất người Scotland (m. 1907)
 1839 - René François Armand Sully-Prudhomme, nhà văn, giải thưởng Nobel người Pháp (m. 1907)
 1839 - John Butler Yeats, nghệ sĩ người Bắc Ireland (m. 1922)
 1840 - Shibusawa Eiichi, nhà tư bản công nghiệp người Nhật Bản (m. 1931)
 1846 - Gösta Mittag-Leffler, nhà toán học người Thụy Điển (m. 1927)
 1851 - Martinus Beijerinck, nhà vi sinh học, nhà thực vật học người Đức (m. 1931)
 1857 - Charles Harding Firth, sử gia người Anh (m. 1936)
 1859 - Alexander Stepanovich Popov, nhà vật lý người Nga (m. 1906)
 1865 - Patsy Donovan, vận động viên bóng chày người Ireland (m. 1953)
 1869 - F. A. Forbes, tác gia người Scotland (m. 1936)
 1878 - Clemens August Graf von Galen, tổng giám mục, giáo chủ hồng y người Đức (m. 1946)
 1889 - Reggie Walker, vận động viên người Nam Phi (m. 1951)
 1897 - Conrad Nagel, diễn viên người Mỹ (m. 1970)
 1883 - Ethel Anderson, nhà thơ người Úc (m. 1958)
 1901 - Edward Pawley, diễn viên người Mỹ (m. 1988)
 1902 - Leon Roppolo, nhạc Jazz Clarinetist người Mỹ (m. 1943)
 1903 - Mike Mansfield, chính khách, nhà ngoại giao người Mỹ (m. 2001)
 1905 - Elisabeth Flickenschildt, nữ diễn viên người Đức (m. 1977)
 1905 - Marlin Perkins, nhà tự nhiên học người Mỹ (m. 1986)
 1906 - Henny Youngman, diễn viên hài người Mỹ (m. 1998)
 1906 - Francisco Ayala, nhà văn người Tây Ban Nha
 1908 - Robert Rossen, đạo diễn phim, người viết kịch bản phim, nhà sản xuất người Mỹ (m. 1966)
 1911 - Pierre Harmel, chính khách người Bỉ
 1916 - Mercedes McCambridge, nữ diễn viên người Mỹ (m. 2004)
 1917 - Samael Aun Weor, nhà văn người Colombia (m. 1977)
 1918 - Frederick Reines, nhà vật lý, giải thưởng Nobel người Mỹ (m. 1998)
 1920 - Leo McKern, diễn viên người Úc (m. 2002)
 1920 - John Addison, nhà soạn nhạc người Anh (m. 1998)
 1920 - Dorothea Binz, chiến tranh tội phạm quốc xã (m. 1947)
 1926 - Charles Goodell, chính khách người Mỹ (m. 1987)
 1926 - Jerry Lewis, diễn viên hài người Mỹ
 1927 - Vladimir Komarov, nhà du hành vũ trụ người Liên Xô (m. 1967)
 1927 - Olga San Juan, diễn viên hài người Mỹ
 1928 - Karlheinz Böhm, diễn viên người Áo
 1929 - Nadja Tiller, nữ diễn viên người Áo
 1930 - Tommy Flanagan, nhạc Jazz nghệ sĩ dương cầm người Mỹ (m. 2001)
 1931 - Betty Johnson, ca sĩ người Mỹ
 1932 - Don Blasingame, vận động viên bóng chày, người quản lý người Mỹ (m. 2005)
 1932 - Walter Cunningham, nhà du hành vũ trụ người Mỹ
 1933 - Sandy Weill, Financier, người làm việc thiện người Mỹ
 1935 - Teresa Berganza, ca sĩ soprano người Tây Ban Nha
 1937 - Amos Tversky, nhà tâm lý học người Israel (m. 1996)
 1940 - Bernardo Bertolucci, đạo diễn phim người Ý
 1940 - Jan Pronk, chính khách người Đức
 1941 - Chuck Woolery, người dẫn chương trình trò chơi người Mỹ
 1942 - James Soong, chính khách người Đài Loan
 1942 - Jerry Jeff Walker, nhạc sĩ người Mỹ
 1943 - Kim Mu-saeng, diễn viên người Hàn Quốc (m. 2005)
 1946 - Hubert Soudant, người chỉ huy dàn nhạc người Đức
 1947 - Ramzan Paskayev, nhạc sĩ phong cầm người Chechnya
 1948 - Margaret Weis, tác gia người Mỹ
 1948 - Richard Desjardins, ca sĩ, người sáng tác bài hát, đạo diễn phim Quebec
 1949 - Erik Estrada, diễn viên người Puerto Rican
 1949 - Victor Garber, diễn viên người Canada
 1950 - Kate Nelligan, nữ diễn viên người Canada
 1951 - Joe DeLamielleure, cầu thủ bóng đá người Mỹ
 1952 - Philippe Kahn, chủ doanh nghiệp người Pháp
 1953 - Isabelle Huppert, nữ diễn viên người Pháp
 1954 - Jimmy Nail, diễn viên, ca sĩ người Anh
 1955 - Jiro Watanabe, võ sĩ quyền Anh người Nhật Bản
 1955 - Bruno Barreto, đạo diễn phim người Brasil
 1959 - Flavor Flav, ca sĩ nhạc Rapp người Mỹ
 1959 - Jens Stoltenberg, thủ tướng Na Uy
 1960 - Duane Sutter, vận động viên khúc côn cầu trên băng người Canada
 1961 - Brett Kenny, cầu thủ Liên đoàn Bóng bầu dục người Úc
 1963 - Jimmy Degrasso, nhạc sĩ, nhạc công đánh trống người Mỹ
 1963 - Kevin Smith, diễn viên người New Zealand (m. 2002)
 1964 - Patty Griffin, ca sĩ, người sáng tác bài hát người Mỹ
 1964 - Pascal Richard, vận động viên xe đạp Thụy Sĩ
 1965 - Belén Rueda, nữ diễn viên người Tây Ban Nha
 1967 - Lauren Graham, nữ diễn viên người Mỹ
 1968 - Ananya Khare, nữ diễn viên, giáo viên Ấn Độ
 1971 - Alan Tudyk, diễn viên người Mỹ
 1974 - Georgios Anatolakis, cầu thủ bóng đá người Hy Lạp
 1974 - Fotini Vavatsi, người bắn cung người Hy Lạp
 1975 - Sienna Guillory, nữ diễn viên người Anh
 1976 - Abraham Núñez, vận động viên bóng chày người Dominica
 1976 - Paul Schneider, diễn viên người Mỹ
 1976 - Nick Spano, diễn viên người Mỹ
 1979 - Edison Méndez, cầu thủ bóng đá người Ecuador
 1980 - Felipe Reyes, cầu thủ bóng rổ người Tây Ban Nha
 1980 - Todd Heap, cầu thủ bóng đá người Mỹ
 1981 - Andrew Bree, vận động viên bơi lội người Ireland
 1981 - Curtis Granderson, vận động viên bóng chày người Mỹ
 1981 - Yoav Ziv, cầu thủ bóng đá người Israel
 1983 - Brandon League, vận động viên bóng chày người Mỹ
 1984 - Levi Brown, cầu thủ bóng đá người Mỹ
 1985 - Nicole Trunfio, siêu người mẫu người Úc
 1986 - Ken Doane, đô vật Wrestling chuyên nghiệp người Mỹ
 1986 - T. J. Jordan, cầu thủ bóng rổ người Mỹ
 1987 - Tiiu Kuik, người mẫu, người Estonia
 1989 - Theo Walcott, cầu thủ bóng đá người Anh
 1989 - Blake Griffin, cầu thủ bóng rổ người Mỹ
 1991 - Wolfgang Van Halen, nhạc sĩ người Mỹ
 1994 - Sierra McClain, nữ diễn viên, ca sĩ người Mỹ

Mất

 455 - Valentinian III, hoàng đế La Mã
 1072 - Adalbert of Hamburg, tổng giám mục người Đức
 1649 - St. Jean de Brébeuf, thầy tu dòng Tên người truyền giáo người Pháp (s. 1593)
 1721 - James Craggs the Elder, chính khách người Anh (s. 1657)
 1736 - Giovanni Battista Pergolesi, nhà soạn nhạc người Ý (s. 1710)
 1738 - George Bähr, kiến trúc sư người Đức (s. 1666)
 1792 - Vua Gustav III của Thụy Điển bị Jacob Johan Anckarström bắn sau lưng trong buổi dạ vũ hóa trang tại Nhà hát Hoàng Gia, Stockholm
 1888 - Hippolyte Carnot, chính khách người Pháp (s. 1801)
 1890 - Zorka of Montenegro, Serbia công chúa (s. 1864)
 1892 - Samuel F. Miller, chính khách người Mỹ (s. 1827)
 1898 - Aubrey Beardsley, nghệ sĩ người Anh (s. 1872)
 1899 - Joseph Medill, thị trưởng Chicago (s. 1823)
 1903 - Roy Bean, luật gia người Mỹ
 1914 - Charles Albert Gobat, chính khách, giải thưởng Nobel hòa bình Thụy Sĩ (s. 1843)
 1930 - Miguel Primo de Rivera, nhà độc tài người Tây Ban Nha (s. 1870)
 1935 - John James Richard Macleod, thầy thuốc, Physiologist, giải thưởng Nobel người Scotland (s. 1876)
 1935 - Aron Nimzowitsch, đấu thủ cờ vua người Latvia (s. 1886)
 1936 - Marguerite Durand, nhà báo, người theo thuyết nam nữ bình quyền người Pháp (s. 1864)
 1940 - Selma Lagerlöf, nhà văn, giải thưởng Nobel người Thụy Điển (s. 1858)
 1945 - Börries von Münchhausen, nhà thơ người Đức (s. 1874)
 1955 - Nicolas de Staël, họa sĩ người Pháp (s. 1914)
 1957 - Constantin Brancusi, nhà điêu khắc người România (s. 1876)
 1961 - Chen Geng, chỉ huy quân sự người Trung Quốc (s. 1903)
1966 - Họa sĩ Lê Văn Đệ mất tại Sài Gòn
 1968 - Mario Castelnuovo-Tedesco, nhà soạn nhạc người Ý (s. 1895)
 1968 - Gunnar Ekelöf, nhà thơ, nhà văn người Thụy Điển (s. 1907)
 1970 - Tammi Terrell, ca sĩ người Mỹ (s. 1946)
 1975 - Richard W. DeKorte, chính khách người Mỹ (s. 1936)
 1975 - T-Bone Walker, nhạc sĩ người Mỹ (s. 1910)
 1979 - Jean Monnet, chính khách người Pháp (s. 1888)
 1980 - Tamara de Lempicka, họa sĩ người Ba Lan (s. 1898)
 1983 - Arthur Godfrey, diễn viên, người dẫn chương trình truyền hình người Mỹ (s. 1903)
 1983 - Fred Rose, chính khách người Canada (s. 1907)
 1984 - John Hoagland, nhà nhiếp ảnh người Mỹ (s. 1947)
 1985 - Eddie Shore, vận động viên khúc côn cầu trên băng người Canada (s. 1902)
 1992 - Yves Rocard, nhà vật lý người Pháp (s. 1903)
 1993 - Johnny Cymbal, ca sĩ, nhà sản xuất người Mỹ (s. 1945)
 1996 - Charlie Barnett, diễn viên người Mỹ (s. 1954)
 1998 - Derek Harold Richard Barton, nhà hóa học, giải thưởng Nobel người Anh (s. 1918)
 1999 - Gratien Gélinas, nhà soạn kịch, người đạo diễn Quebec (s. 1909)
 2001 - Norma MacMillan, nữ diễn viên người Canada (s. 1921)
 2001 - Bob Wollek, người lái xe đua người Pháp (s. 1943)
 2004 - Vilém Tauský, người chỉ huy dàn nhạc, nhà soạn nhạc người Séc (s. 1910)
 2005 - Todd Bell, cầu thủ bóng đá người Mỹ (s. 1958)
 2005 - Allan Hendrickse, chính khách người Nam Phi (s. 1927)
 2005 - Dick Radatz, vận động viên bóng chày người Mỹ (s. 1937)
 2007 - Manjural Islam, cầu thủ cricket người Bangladesh (s. 1984)
 2008 - Bill Brown, cầu thủ cricket người Úc (s. 1912)
 2008 - G. David Low, nhà du hành vũ trụ người Mỹ (s. 1956)

Ngày lễ và kỷ niệm

Tham khảo

Tháng ba
Ngày trong năm


title: Acanthoscelides johnique

text:
Acanthoscelides johnique là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Johnson miêu tả khoa học năm 1986.

Chú thích

Tham khảo

J


title: Aphengium

text:
Aphengium là một chi bọ cánh cứng thuộc họ Scarabaeidae.

Chú thích

Tham khảo

Ateuchini
Họ Bọ hung


title: 4714 Toyohiro

text:
4714 Toyohiro (1989 SH) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 29 tháng 9 năm 1989 bởi Tetsuya Fujii và Kazuro Watanabe ở Kitami.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 4714 Toyohiro

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1989


title: Aeolus rodriguezi

text:
Aeolus rodriguezi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1889.

Chú thích

Tham khảo

biologie|2011|10|30}}

Aeolus


title: Côn trùng học

text:
Côn trùng học (từ tiếng Hy Lạp cổ đại: ἔντομον (entomon)  'côn trùng', và -λογία (-logia)  'nghiên cứu') là nghiên cứu khoa học về côn trùng , một nhánh của động vật học. Trước đây, thuật ngữ "côn trùng" ít cụ thể hơn, và về mặt lịch sử, định nghĩa côn trùng học cũng sẽ bao gồm việc nghiên cứu các động vật thuộc các nhóm chân đốt khác, chẳng hạn như loài nhện, động vật chân đốt và giáp xác. Ý nghĩa rộng hơn này vẫn có thể gặp trong việc sử dụng không chính thức.

Giống như một số lĩnh vực khác được phân loại trong động vật học, côn trùng học là một danh mục dựa trên đơn vị phân loại; Theo định nghĩa, bất kỳ hình thức nghiên cứu khoa học nào tập trung vào các câu hỏi liên quan đến côn trùng đều là côn trùng học. Côn trùng học do đó trùng lặp với nhiều chủ đề đa dạng như di truyền học phân tử, hành vi, khoa học thần kinh, cơ sinh học, hóa sinh, hệ thống học, sinh lý học, sinh học phát triển, sinh thái học, hình thái học và cổ sinh vật học.

Hơn 1,3 triệu loài côn trùng đã được mô tả, hơn 2/3 tổng số loài đã biết. Một số loài côn trùng có niên đại khoảng 400 triệu năm trước. Chúng có nhiều kiểu tương tác với con người và các dạng sống khác trên Trái đất.

Lịch sử
Côn trùng học đã có một quá trình hình thành cách nay khá lâu. Ngay từ năm 300 trước công nguyên, các sách cổ Syria đã có dẫn chứng về các cuộc bay khổng lồ và sự phá hoại ghê gớm của châu chấu sa mạc (Schistocera gregaria).

Aritoteles (384-322TCN) ông đã đề cập tới 60 loài côn trùng và ông đã gọi chúng là loại động vật có chân đốt.

Carl von Line (1707-1778) năm 1735 đã xuất bản cuốn sách nổi tiếng Systema naturae trong cuốn sách này ông đã lần đầu tiên phân loại động vật, trong đó có côn trùng một cách hiện đại.

Sprengel (1750-1816) năm 1793, ông đã mô tả mối quan hệ giữa cấu tạo của hoa và quả trình thụ phấn nhờ côn trùng, lần đầu tiên vai trò thụ phấn cho hoa được giải thích.

Lamarck (1744-1829) cũng đã có nhiều đóng góp trong phân loại côn trùng.

Nội dung
Côn trùng học nghiên cứu về các vấn đề khác nhau liên quan tới côn trùng:
Phân loại côn trùng
Giải phẫu côn trùng
Hình thái côn trùng
Sinh lý côn trùng
Hóa thạch côn trùng
Sử dụng côn trùng
Tác hại của côn trùng

Tham khảo

Liên kết ngoài


title: Hydropsyche vexa

text:
Hydropsyche vexa là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Tân bắc
Hydropsyche


title: Lía Borrero

text:
Lía Victoria Borrero González là người giữ danh hiệu Hoa hậu Quốc tế vào năm 1998.

Các cuộc thi sắc đẹp

Lía lần đầu trở thành một nữ hoàng sắc đẹp vào năm 1996 trong lễ hội carnival được tổ chức tại quê hương cô Las Tablas, Panama. Trước đó gì của cô - Lía Victoria Borrero de Jurado cũng đã giành được danh hiệu này.

Sau đó ít lâu, Lía tham dự cuộc thi hoa hậu cấp quốc gia và đánh bại 14 thí sinh khác để bước lên bục cao nhất, giành lấy cơ hội đại diện Panama tại Hoa hậu Hoàn vũ 1997 được tổ chức ở Miami, Florida, Hoa Kỳ.

Trong cuộc thi nói trên, Lía lọt vào top 6 người đẹp nhất và người chiến thắng chung cuộc là Hoa hậu Hoa Kỳ - Brook Lee.

Cuối năm 1998, cô được mời đến Nhật Bản tham dự cuộc thi Hoa hậu Quốc tế. Ngày 26 tháng 9 năm 1998, Lía đăng quang ở cuộc thi kể trên vượt qua nhiều đối thủ nặng ký đến từ Colombia hay Venezuela và là người Panama đầu tiên có vinh dự này.

Trong nhiệm kỳ của mình, cô cộng tác với hiệp hội văn hóa quốc tế (ICA), giúp đỡ quỹ một tình yêu (One Love fund), nơi trao tặng phẩm cho những nạn nhân của các hiểm họa tự nhiên thông qua các hoạt động thiện chí, nhân đạo.

Ghi chú

Nữ giới Panama
Hoa hậu Quốc tế
Sinh năm 1976
Nhân vật còn sống


title: Occidozyga sumatrana

text:
Occidozyga sumatrana (tên tiếng Anh: Sumatran Puddle Frog) là một loài ếch thuộc họ Ranidae.
Đây là loài đặc hữu của Indonesia.

Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, sông ngòi, đầm nước ngọt có nước theo mùa, và kênh đào và mương rãnh.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Hình ảnh

Tham khảo

 Iskandar, D. & Mumpuni 2004. Occidozyga sumatrana. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài

Động vật lưỡng cư Indonesia
Occidozyga
Ếch Ấn Độ


title: Epirrhoe

text:
Epirrhoe là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Các loài
 Epirrhoe alternata (Müller, 1764)
 Epirrhoe dubiosata (Alphéraky, 1883)
 Epirrhoe fulminata (Alphéraky, 1883)
 Epirrhoe galiata (Denis & Schiffermüller, 1775)
 Epirrhoe hastulata (Hübner, 1792)
 Epirrhoe latevittata (Turati, 1913)
 Epirrhoe medeifascia (Grossbeck, 1908)
 Epirrhoe molluginata (Hübner, 1813)
 Epirrhoe plebeculata (Guenée, 1857)
 Epirrhoe pupillata (Thunberg, 1792)
 Epirrhoe rivata (Hübner, [1813])
 Epirrhoe sandosaria (Herrich-Schäffer, 1852)
 Epirrhoe sperryi Herbulot, 1951
 Epirrhoe supergressa (Butler, 1879)
 Epirrhoe tartuensis Möls, 1965
 Epirrhoe timozzaria (Constant, 1884)
 Epirrhoe tristata (Linnaeus, 1758)

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database
Epirrhoe at funet

Xanthorhoini


title: Lasioglossum somereni

text:
Lasioglossum somereni là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1945.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1945


title: Chi Kơ nia

text:
Đối với Irvingia F.Muell., 1865, xem bài về Polyscias.

Chi Kơ nia (danh pháp khoa học: Irvingia) là một chi chứa các loài cây gỗ trong họ Kơ nia (Irvingiaceae), nguyên sản của châu Phi và Đông Nam Á. Chúng có các quả ăn được, tương tự như xoài, và được đánh giá cao vì quả hạch chứa nhiều chất béo và protein.

Tại châu Phi, các quả hạch phảng phất hương thơm thông thường được phơi nắng cho khô để bảo quản để sau đó bán dưới dạng nguyên vẹn hay dạng bột. Nó có thể trộn thành dạng bột nhão để làm bánh mì dika hay sôcôla Gabon. Do hàm lượng các chất nhầy cao nên nó có thể dùng làm chất cô đặc trong các món ăn như súp Ogbono. Quả cũng thể ép để lấy dầu ăn.

Gỗ cứng, có ích trong xây dựng.

Các loài
IPNI liệt kê 27 danh pháp khác nhau (chủ yếu tại châu Phi) cho chi này, nhưng chưa kiểm chứng được có bao nhiêu danh pháp chỉ là đồng nghĩa của nhau. Trong bài này chỉ liệt kê hai danh pháp cho 2 loài tại hai khu vực.
 Irvingia gabonensis (Aubry-Lecomte cũ O'Rorke) Baill.: Xoài Gabon
 Irvingia malayana Oliv. cũ A. W. Benn.: Kơ nia

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Thông tin phân loại đa ngôn ngữ của Đại học Melbourne
 Irvingia tại www.congocookbook.com

Kơ nia, chi


title: Anthophora dentilabris

text:
Anthophora dentilabris là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Morawitz mô tả khoa học năm 1894.

Chú thích

Tham khảo

Anthophora
Động vật được mô tả năm 1894


title: Cổ phần hóa

text:
Cổ phần hóa là cách gọi tắt của việc chuyển đổi các doanh nghiệp nhà nước thành công ty cổ phần ở Việt Nam. Chương trình cổ phần hóa bắt đầu được Việt Nam thử nghiệm trong các năm 1990-1991 và chính thức được thực hiện từ năm 1992, được đẩy mạnh từ năm 1996, và cơ bản hoàn thành vào năm 2010.

Bối cảnh
Đổi mới tư duy quản lý kinh tế bắt đầu diễn ra mạnh sau Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng Cộng sản Việt Nam diễn ra vào tháng 12 năm 1986. Một trong những tư duy quản lý đã thay đổi đó là cải cách khu vực doanh nghiệp nhà nước, bao gồm tăng quyền tự chủ cho các doanh nghiệp, yêu cầu phải chuyển sang hình thức kinh doanh hạch toán kinh tế, lời ăn lỗ chịu.

Để có thể tiến hành cải cách kinh tế bắt đầu từ nửa sau của thập kỷ 1990, Việt Nam đã đề nghị sự giúp đỡ về tài chính và kỹ thuật của các thể chế tài chính toàn cầu như Nhóm Ngân hàng Thế giới, Quỹ Tiền tệ Quốc tế, Ngân hàng Phát triển châu Á và các nhà tài trợ mà hầu hết là những nước có nền kinh tế thị trường phát triển. Một trong những cái giá Việt Nam phải trả là phải tiến hành một số cải cách theo đề nghị của những tổ chức và nhà tài trợ - những cải cách mà vào thời điểm đầu thập niên 1990 Việt Nam còn chưa nhận thức đầy đủ sự cần thiết và do đó rất miễn cưỡng thực hiện. Trong số những cải cách miễn cưỡng này có tư nhân hóa các doanh nghiệp nhà nước. Để tránh gây ra mâu thuẫn sâu sắc với bộ phận cán bộ và nhân dân lo ngại về sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân, Chính phủ Việt Nam đã quyết định sẽ không bán đứt các doanh nghiệp của mình cho các cá nhân, thay vì đó tiến hành chuyển các doanh nghiệp nhà nước thành doanh nghiệp cổ phần. Tài sản của doanh nghiệp được chia thành các cổ phần bán cho cán bộ công nhân trong doanh nghiệp và phần còn lại do nhà nước sở hữu. Tùy từng doanh nghiệp, phần cổ phần do nhà nước sở hữu có thể nhiều hay ít, từ 0% tới 100%.

Quá trình và kết quả

Giai đoạn thí điểm rụt rè
Cổ phần hóa ở Việt Nam được thực hiện theo đường lối thử và sửa (try and fix). Năm 1990, Hội đồng Bộ trưởng (nay là Chính phủ) ra Quyết định số 143/HĐBT ngày 10 tháng 5 năm 1990 lựa chọn một số doanh nghiệp nhỏ và vừa để thử chuyển đổi thành công ty cổ phần. Kết quả là có 2 doanh nghiệp trong năm 1990-1991 được cổ phần hóa. Năm 1991, Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng lại ra Quyết định số 202 ngày 8 tháng 6 năm 1992 yêu cầu mỗi bộ ngành trung ương và mỗi tỉnh thành chọn ra từ 1-2 doanh nghiệp nhà nước để thử cổ phần hóa.

Kết quả là đến tháng 4 năm 1996, có 3 doanh nghiệp nhà nước do trung ương quản lý và 2 doanh nghiệp nhà nước do địa phương quản lý được cổ phần hóa. Trừ Công ty dịch vụ vận tải mà Nhà nước chỉ còn giữ 18% tổng số cổ phần, 4 công ty khác Nhà nước đều giữ khoảng 30% tổng số cổ phần. Các nhà đầu tư bên ngoài chỉ mua được cao nhất là gần 35% tổng số cổ phần trong trường hợp Công ty cổ phần Giày Hiệp An, còn lại đều ở khoảng 20%.

Giai đoạn thí điểm mở rộng
Từ kinh nghiệm của 7 trường hợp cổ phần hóa nói trên, năm 1996 Chính phủ quyết định tiến hành thử cổ phần hóa ở quy mô rộng hơn. Nghị định 28/CP được Chính phủ ban hành ngày 7 tháng 5 năm 1996 yêu cầu các bộ, ngành trung ương và các chính quyền tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương lập danh sách doanh nghiệp nhà nước do mình quản lý sẽ được cổ phần hóa cho đến năm 1997. Tinh thần của Nghị định 28/CP là chọn những doanh nghiệp mà Nhà nước thấy không còn cần thiết phải nắm giữ 100% vốn nữa làm đối tượng. Nghị định số 25/CP ngày 26 tháng 3 năm 1997 của Chính phủ cho phép các lãnh đạo bộ, ngành, địa phương có thêm quyền hạn trong việc tiến hành cổ phần hóa các doanh nghiệp được chọn làm thử. Theo đó, đối với doanh nghiệp có vốn từ 10 tỷ đồng trở xuống thì lãnh đạo bộ, ngành, địa phương có quyền tự tổ chức thực hiện cổ phần hóa trên cơ sở Nghị định số 28/CP.

Kết quả của giai đoạn thí điểm cổ phần hóa mở rộng này là có 25 doanh nghiệp nhà nước đã được chuyển thành công ty cổ phần.

Giai đoạn đẩy mạnh
Sau hai giai đoạn cổ phần hóa thí điểm trên, Chính phủ Việt Nam quyết định chính thức thực hiện chương trình cổ phần hóa. Ngày 29 tháng 6 năm 1998, Chính phủ ban hành Nghị định số 44/1998/NĐ-CP về chuyển doanh nghiệp nhà nước thành công ty cổ phần. Nghị định này quy định rằng đối với cổ phần phát hành lần đầu của doanh nghiệp được chuyển đổi nhưng Nhà nước vẫn muốn nắm quyền chi phối, cá nhân không được phép mua quá 5% và pháp nhân không được phép mua quá 10%. Đối với doanh nghiệp mà Nhà nước không cần nắm quyền chi phối, cá nhân được phép mua tới 10% và pháp nhân được phép mua tới 20% tổng cổ phần phát hành lần đầu. Riêng đối với các doanh nghiệp mà Nhà nước hoàn toàn không còn muốn sở hữu, cá nhân và pháp nhân được phép mua không hạn chế. Tiền thu được từ bán cổ phần sẽ được sử dụng để đào tạo lại lao động, sắp xếp việc làm cho lao động dư thừa, bổ sung vốn cho các doanh nghiệp nhà nước khác.

Sau khi Nghị định 44/1998/NĐ-CP được áp dụng cho đến ngày 31 tháng 12 năm 2001, có 548 doanh nghiệp nhà nước được cổ phần hóa.

Giai đoạn tiến hành ồ ạt
Tháng 8 năm 2001, Hội nghị lần thứ 3 Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa IX họp về doanh nghiệp nhà nước và ra nghị quyết của Trung ương Đảng về tiếp tục sắp xếp, đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả doanh nghiệp nhà nước. Để triển khai Nghị quyết trung ương này, Thủ tướng Chính phủ ra Chỉ thị số 04/2002/CT-TTg ngày 8 tháng 2 năm 2002 về việc tiếp tục sắp xếp, đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả doanh nghiệp nhà nước, và Chính phủ ra Nghị định số 64/2002/NĐ-CP ngày 19 tháng 6 năm 2002 về chuyển doanh nghiệp nhà nước thành công ty cổ phần. Các văn kiện pháp lý này đã mở ra một giai đoạn mới của cổ phần hóa - giai đoạn tiến hành ồ ạt.

Theo Nghị định số 64/2002/NĐ-CP có một số hình thức cổ phần hóa sau:
Giữ nguyên vốn nhà nước hiện có tại doanh nghiệp, phát hành cổ phiếu thu hút thêm vốn.
Bán một phần vốn nhà nước hiện có tại doanh nghiệp.
Bán toàn bộ vốn nhà nước hiện có tại doanh nghiệp.
Thực hiện các hình thức 2 hoặc 3 kết hợp với phát hành cổ phiếu thu hút thêm vốn.
Đối với cổ phần phát hành lần đầu, các nhà đầu tư trong nước được phép mua không hạn chế. Các nhà đầu tư nước ngoài không được phép mua quá 30%.

Tháng 1 năm 2004, Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa IX họp phiên thứ IX, tại đó có thảo luận và quyết định đẩy mạnh cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước. Cuối năm 2004, Chính phủ ra Nghị định số 187/2004/NĐ-CP về chuyển công ty nhà nước thành công ty cổ phần, theo đó cả các công ty thành viên của các tổng công ty nhà nước và ngay cả chính tổng công ty nhà nước nào mà Nhà nước không muốn chi phối đều có thể trở thành đối tượng cổ phần hóa. Điểm mới quan trọng nữa trong Nghị định này là quy định việc bán cổ phần lần đầu phải được thực hiện bằng hình thức đấu giá tại các trung tâm giao dịch chứng khoán nếu là công ty có số vốn trên 10 tỷ đồng, tại các trung tâm tài chính nếu là công ty có số vốn trên 1 tỷ đồng, và tại công ty nếu công ty có số vốn không quá 1 tỷ đồng. Bán đấu giá khiến cho giá cổ phiếu phát hành lần đầu của nhiều công ty nhà nước được đẩy vọt lên, đem lại những nguồn thu rất lớn cho Nhà nước. Chẳng hạn, đợt đấu giá cổ phần của 5 công ty nhà nước được cổ phần hóa là Công ty cổ phần kỹ nghệ thực phẩm, Nhà máy thiết bị bưu điện, Nhà máy thủy điện Vĩnh Sơn - Sông Hinh, Công ty điện lực Khánh Hòa, Công ty sữa Việt Nam, Nhà nước đã thu vượt dự kiến 450 tỷ đồng. Mặt khác, bán đấu giá cổ phần của các doanh nghiệp cổ phần hóa còn trở thành một động lực cho sự phát triển của thị trường cổ phiếu niêm yết ở Việt Nam. Trong số 30 công ty niêm yết cổ phiếu tại Trung tâm Giao dịch chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh (nay là Sở Giao dịch chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh) vào ngày 31 tháng 10 năm 2005, có 29 công ty là doanh nghiệp nhà nước cổ phần hóa.

Quá trình cổ phần hóa kiểu này đến 2008, đã thực hiện ở khoảng trên 3.000 doanh nghiệp nhà nước vừa và nhỏ được cổ phần hóa. Còn khoảng 2.000 doanh nghiệp nhà nước vừa và lớn như BIDV, Vietinbank, VMS-MobiFone, Vinaphone,... dự trù sẽ cổ phần hóa đến năm 2010.

Chính phủ Việt Nam cũng khẳng định quyết tâm cổ phần hóa các trường đại học. Các cơ sở giáo dục ở Việt Nam muốn tránh nguy cơ bị biến dạng do đưa các hoạt động giáo dục thành các dịch vụ đơn thuần, mang nặng tính thương mại, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sứ mệnh và mục tiêu của trường nên sẽ có quá trình tách bạch và phân định rõ các bộ phận thương mại hay phi thương mại hóa.

Các ngành như thể thao vốn chưa từng biết đến cổ phần hóa cũng đã bắt đầu quá trình này, song song với việc ra đời một loạt các cơ sở thể thao cố phần hay tư nhân từ đầu.

Theo kế hoạch, chương trình cổ phần hóa sẽ cơ bản hoàn thành vào năm 2010.

Những thành công

Những tồn tại
Năm sai phạm khi cổ phần hóa ở Việt Nam là:
Trong quá trình kiểm kê phân loại tài sản, một số đơn vị thực hiện kiểm kê, phân loại không đúng với thực tế sử dụng. Sổ sách tài chính cũng bị bóp méo theo hướng có lợi cho một số người có quyền mua lớn.
Việc bán cổ phần ưu đãi cho cán bộ, công nhân viên chức sai nhiều như "các công ty đã bán cổ phần ưu đãi cho người lao động chưa đủ điều kiện về thời gian làm việc tại công ty hoặc những người đã chuyển sang làm việc tại đơn vị khác, không có tên trong danh sách thường xuyên. Thậm chí có những đơn vị bán cổ phần cho người ngoài công ty theo giá sàn, vi phạm các quy định về thực hiện chính sách đối với người lao động khi chuyển công ty nhà nước thành công ty cổ phần".
Sai phạm thứ ba về định giá tài sản doanh nghiệp sai. "Nhiều doanh nghiệp áp dụng đơn giá để xác định giá trị nhà cửa, kiến trúc không đúng theo suất đầu tư do Viện Kinh tế, Bộ Xây dựng ban hành. Việc xác định tỉ lệ còn lại của nhà cửa, vật kiến trúc cũng áp dụng sai quy định của Nhà nước".
Thứ tư là nhiều đơn vị chậm nộp tiền về Quỹ hỗ trợ sắp xếp doanh nghiệp theo quy định.
Liên quan đến quản lý, sử dụng quỹ hỗ trợ sắp xếp và cổ phần hóa doanh nghiệp, "một số đơn vị (tổng công ty hoặc công ty) thường không mở tài khoản riêng, hằng năm không xây dựng kế hoạch thu chi báo cáo Bộ Tài chính; các tổng công ty hoặc công ty thường dùng quỹ để cho các đơn vị thành viên vay với lãi suất ưu đãi gây thiệt hại cho ngân sách nhà nước".

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Cổ phần hóa DNNN: giấy tờ ra sao?

Kinh tế Việt Nam
Cải cách kinh tế


title: Pseudopanurgus occiduus

text:
Pseudopanurgus occiduus là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1967.

Chú thích

Tham khảo

Pseudopanurgus
Động vật được mô tả năm 1967


title: Leutenberg

text:
Leutenberg lalà một thị xã ở huyện Saalfeld-Rudolstadt, trong bang Thüringen, nước Đức. Đô thị Leutenberg có diện tích 57,17 km². Đô thị này tọa lạc ở rừng Thüringen, 18 km về phía đông nam của Saalfeld.

Tham khảo


title: Cypraeovula edentula

text:
Cypraeovula edentula, tên tiếng Anh: toothless cowrie, là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cypraeidae, họ ốc sứ.

Miêu tả

Phân bố
Loài này phân bố ởdọc theo Tanzania và East Coast của Nam Phi.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 Verdcourt, B. (1959). The cowries of the East African Coast: Supplement II. JEANHS XXIII (100): 130-134

Liên kết ngoài

Cypraeovula


title: Semnan

text:
Semnan có thể là:
Tỉnh Semnan của Iran.
Thành phố Semnan, tỉnh lỵ của tỉnh Semnan nói trên.


title: Anoides flavicollis

text:
Anoides flavicollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1912.

Chú thích

Tham khảo

Anoides


title: Chabria nigripennis

text:
Chabria nigripennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 1993.

Chú thích

Tham khảo

Chabria


title: Sân bay Båtsfjord

text:
Sân bay Båtsfjord  (tiếng Na Uy: Båtsfjord lufthavn) is là một sân bay khu vực phục vụ Båtsfjord ở Finnmark, Na Uy. Năm 2004, sân bay này đã phục vụ 10.110 lượt khách. Đơn vị vận hành là Avinor..

Sân bay này có 1 đường băng dài 1000 m. Nhà ga có thể phục vụ 120 lượt khách mỗi năm. Sân đỗ máy bay có thể chứa 3 chiếc Dash 8. Công ty hàng không hoạt động tại đây là Widerøe với máy bay Dash-8-100.

Sân bay đầu tiên mở cửa ở Båtsfjord bắt đầu vào năm 1978. Do quy định an toàn, một sân bay mới đã được xây và khai trương ngày 29 tháng 10 năm 1999.

Các hãng hàng không và tuyến bay
 Widerøe (Berlevåg, Hammerfest, Mehamn, Vadsø, Vardø)

Liên kết ngoài
Avinor entry for Båtsfjord Airport
Word Aero Data entry for Båtsfjord Airport
1999 opening speech of the Båtsfjord airport (in Norwegian)

Sân bay Finnmark
Avinor


title: Grandrupt

text:
Grandrupt là một xã, nằm ở tỉnh Vosges trong vùng Grand Est của Pháp. Xã này có diện tích kilômét vuông, dân số năm 1999 là người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình m trên mực nước biển.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Grandrupt trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Liên kết ngoài

Xã của Vosges


title: Paduniella semarangensis

text:
Paduniella semarangensis là một loài Trichoptera thuộc họ Psychomyiidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Paduniella


title: Arévalo

text:
Arévalo là một đô thị trong tỉnh Ávila, Castilla và León, Tây Ban Nha.

Liên kết ngoài
The official page of the city council (Spanish)
Information about Arévalo (Spanish)

Tham khảo

Đô thị ở Ávila


title: Lập trình cho trái tim

text:
Lập trình cho trái tim là một bộ phim truyền hình được thực hiện bởi FPT Media do Phi Tiến Sơn, NSƯT Phạm Nhuệ Giang và Nguyễn Mạnh Hà làm đạo diễn. Phim phát sóng vào lúc 21h00 thứ 2, 3, 4 hàng tuần bắt đầu từ ngày 1 tháng 4 năm 2009 và kết thúc vào ngày 1 tháng 7 năm 2009 trên kênh VTV3.

Nội dung

Phần 1
Bộ phim nói về tình yêu của Lâm và Vũ Vũ. Vũ Vũ là một sinh viên mới ra trường ngành công nghệ thông tin, quê ở tỉnh Lào Cai, còn Lâm là một chàng trai thành phố làm việc cho VNT. Câu chuyện tình yêu của họ bắt đầu bằng sự đối đầu, họ coi nhau là oan gia, ngõ hẹp của nhau. Tình cảm của họ chỉ thực sự bắt đầu khi Vũ Vũ vào làm cùng phòng ở VNT. Vũ Vũ là một cô gái đầy cá tính nhưng cũng đôi chút giản dị. Còn Lâm là một chàng trai đầy bản lĩnh và cũng có phần đẹp trai. Lúc đầu, họ chỉ coi nhau là đồng nghiệp. Ở công ty, rất nhiều trận cãi nhau. Nhưng đến một ngày, Lâm mới biết rằng mình đã yêu Vũ Vũ. Anh đã đến tận nhà Vũ để thổ lộ tình yêu của mình đối với cô. Nhưng tình yêu đó vẫn bị "con hồ ly tinh" Diệu Ly can thiệp. Nhưng cuối cùng thì họ vẫn thuộc về nhau sau khi Vũ Vũ đi học ở Mỹ hơn 3 năm. Sau khi cô về, họ đã tổ chức đám cưới ngay tại nhà Lâm...

Phần 2
Từ đó, họ thành vợ chồng của nhau, và chuyển ra ở riêng. Làm việc ở công ty, bỗng nhiên Vũ lại được lên chức. Lâm thấy buồn và tự ái vô cùng vì năng lực của mình kém hơn vợ nên quan hệ của hai người không được yên ổn. Không lâu sau, Vân xuất hiện cạnh Lâm. Lý do này lại càng khiến hai người dễ hiểu lầm nhiều hơn. Lâm quyết định bỏ việc và tự lập công ty lấy tên là L&V theo gợi ý của Tùng. Vân đi theo Lâm và thuê cho Lâm một khu đất khá rộng cho công ty theo như dự kiến của Lâm, Vân ngày càng dễ tiếp cận với Lâm một cách dễ dàng hơn. Nhưng một ngày, Vân có thai với Lâm và cô cố tình nói với Vũ điều đó khiến Vũ trở nên bối rối, đau khổ và sự hiểu lầm giữa hai người ngày càng lớn. Vũ đề nghị Lâm ly hôn và ra ở riêng. Sự xuất hiện của Dũng càng khiến cuộc tình căng thẳng vì Dũng (đồng nghiệp của Vũ) cũng có cảm tình với cô. Còn Vân thì tìm cách lấy dữ liệu của L&V vì bị Túc - người tình cũ, đối thủ của Hoàng Lâm đe doạ,. Sau đó, cô bị chính người này đánh và sẩy thai, cuối cùng, cả hai người đều bị bắt vì ăn cắp tài liệu. Vũ về nhà và hai người quay lại với nhau...

Diễn viên
 Quỳnh Nga trong vai Vũ Vũ "Cá sấu chúa"
 Minh Tiệp trong vai Hoàng Lâm "King kong"
 Đồng Thanh Bình trong vai Tùng "Giun đất"
 Lan Hương trong vai Tố Uyên
 Đức Khuê trong vai Mạnh "quặp"
 Uy Linh trong vai Lập
 Hồng Quang trong vai Bình
 Minh Hà trong vai Diệu Ly
Cùng một số diễn viên khác....

Ca khúc trong phim

Giải thưởng

Tham khảo

Phim truyền hình Việt Nam ra mắt năm 2009
Phim truyền hình Việt Nam phát sóng trên kênh VTV3


title: 4361 Nezhdanova

text:
4361 Nezhdanova (1977 TG7) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 9 tháng 10 năm 1977 bởi L. I. Chernykh ở Nauchnyj.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 4361 Nezhdanova

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1977


title: Xã của tỉnh Loire-Atlantique

text:
Đây là danh sách 221 xã của tỉnh Loire-Atlantique ở Pháp.

 (NM) Nantes Métropole, Communauté urbaine of Nantes.
 (CAB) Communauté d'agglomération of Côte du Pays Blanc, created in 2003, part of which is also in the département of Morbihan.
 (CAS) Communauté d'agglomération Région Nazairienne et de l'Estuaire, created in 2001.
 (LS) Communauté de communes Loire & Sillon, created in 2002.
 (COMPA) Communauté de communes of Pays d'Ancenis.

Tham khảo


title: Amauromyces pallidus

text:
Amauromyces là một chi nấm thuộc họ Meruliaceae. Là một chi đơn loài, nó chứa loài duy nhất Amauromyces pallidus.

Chú thích

Tham khảo

Amauromyces at Index Fungorum

P


title: Banja Luka

text:
Banja Luka hay đôi khi là Banjaluka (tiếng Serbia bằng chữ Kirin: Бања Лука, hoặc Бањалука, đọc là Ba-nhi-a Luka) là thành phố lớn thứ hai tại Bosna và Hercegovina và là thủ đô hành chính của thực thể Cộng hòa Srpska. Thành phố vốn là trung tâm của vùng Bosanska Krajina, nằm ở phía tây bắc đất nước. Thành phố có trường Đại học Banja Luka cũng như một số cơ quan quốc gia và của thực thể. Thành phố nằm ven sông Vrbas và được biết đến trong các quốc gia Nam Tư cũ như một thành phố với những đại lộ, công viên và các khu vườn phủ đầy cây cối.

Khí hậu
Banja Luka có khí hậu cận nhiệt đới ẩm (phân loại khí hậu Köppen Cfa).

Nhân khẩu
Có ước tính cho rằng hiện nay dân số thành phố lên tới 250.000 người Trong đó người gốc Serbia chiếm áp đảo, và những người Serbia tị nạn từ Croatia. Trong những năm 1992-1995 khaongr 60.000 người, chủ yếu là người Bosna và người Croatia đã di dời hoặc bị cưỡng ép dời khỏi Banja Luka. Một số người Bosna và Croatia đã trở lại nhà mình nhưng đa số các cư dân thời trước chiến tranh của Banja Luka vẫn chưa quay trở lại thành phố.

Thành phố kết nghĩa
Banja Luka kết nghĩa với:

  Beograd, Serbia
  Novi Sad, Serbia
  Sremska Mitrovica, Serbia
  Patras, Hy Lạp
  Moskva, Nga
  Kaiserslautern, Đức
  Lviv, Ukraina
  Kranj, Slovenia
  Campobasso, Ý
  Bari, Ý
  Bitonto, Ý
  Modi'in-Maccabim-Re'ut, Israel
  Graz, Áo
  Västerås, Thụy Điển
  Zemun, Serbia
  Focșani, Romania
  Bắc Mitrovica, Kosovo

Chú thích

Liên kết ngoài

Banja Luka City homepage
Official Banja Luka Tourism page
Banja Luka Tourism website.
Guide through Banjaluka
Banja Luka International Airport
Banja Luka Stock Exchange
"banjalukalive" event site  in Banja Luka
"EX-YU Rocks!" Rock festival in Banja Luka
"Dukafest" film festival
"Demofest", Banja Luka'   biggest festival
Interactive city map of Banja Luka
International Animated Film Festival Banja Luka
"Kratkofil" International Short Film Festival
Events in Banja Luka and lots more
Events and Business in Banja Luka

Thành phố Bosna và Hercegovina
Khu dân cư ở Banja Luka


title: Chuan Leekpai

text:
Chuan Leekpai (tiếng Thái: ชวน หลีกภัย, phiên âm: Chuôn Lịc Pay, sinh ngày 28 tháng 7 năm 1938) là một chính khách người Thái Lan. Ông từng là Chủ tịch Quốc hội Thái Lan kiêm Chủ tịch Hạ viện Thái Lan từ năm 2019 đến 2023. Ông từng làm Thủ tướng Thái Lan 2 lần. Lần thứ nhất đắc cử Thủ tướng thứ 20 của Thái Lan từ ngày 23 tháng 9 năm 1992 đến ngày 24 tháng 5 năm 1995, và lần thứ hai (không chính thức) từ ngày 9 tháng 11 năm 1997 đến ngày 9 tháng 2 năm 2001.

Là một người Thái gốc Hoa thế hệ thứ ba, Chuan sinh ra tai tỉnh Trang trong một ngôi nhà mái lá, cột bằng cây cau, nền đất. Cha của ông tên là Niyom Leekpai, mẹ ông tên là Tuan Leekpai. Tuan Leekpai là một người có dòng máu một nửa Hoa như các cư dân ở khác ở tỉnh Trang. Niyom Leekpai là một giáo viên với mức lương khiêm tốn. Tuan Leekpai bán đồ ăn tráng miệng Thái và làm việc ở vườn cao su ở Para. Chuan Leekpai có 9 anh chị em và ông là con thứ ba trong gia đình.

Chuan sống và học trong một ngôi chùa có tên Wat Amarintraram tại Bangkok trong 6 năm, sau đó ông học luật ở Đại học Thammasat. Sau khi tốt nghiệp, ông làm luật sư và sau đó trở thành một nhà chính trị.

Ông có một con trai tên Surabot Leekpai với Pakdiporn Sujaritkul (vợ không kết hôn của ông).

Là lãnh đạo của Đảng Dân chủ, Chuan đã được bầu chức thủ tướng vào năm 1992 sau cuộc đảo chính của tướng Suchinda Kraprayoon, và vì thế ông đã trở thành vị thủ tướng Thái Lan đầu tiên nắm quyền mà không có sự hậu thuẫn của tầng lớp quý tộc hay quân đội. Ông thua trong cuộc bầu cử năm 1995 nhưng lại lên làm thủ tướng một lần nữa vào cuối năm 1997 sau khi chính quyền của Chavalit Yongchaiyut sụp đổ do cuộc khủng hoảng tài chính 1997.

Chú thích

Người Thái gốc Hoa
Thủ tướng Thái Lan
Phó thủ tướng Thái Lan
Bộ trưởng Thái Lan
Người Mân Nam


title: 759

text:
Năm 759 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 759


title: Cirrhaea dependens

text:
Cirrhaea dependens là một loài lan. Đây là loài điển hình của chi Cirrhaea.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

d
Thực vật được mô tả năm 1825


title: Right Here Waiting

text:
"Right Here Waiting" (hay còn được biết đến như "Right Here Waiting for You") là một bài hát của nghệ sĩ thu âm người Mỹ Richard Marx nằm trong album phòng thu thứ hai của ông, Repeat Offender (1989). Nó được phát hành như là đĩa đơn thứ hai trích từ album vào ngày 29 tháng 6 năm 1989 bởi EMI Records. Bài hát được viết lời và sản xuất bởi Marx, bên cạnh sự tham gia đồng sản xuất từ David Cole, cộng tác viên quen thuộc trong sự nghiệp của nam ca sĩ. Được dự định sẽ do Barbra Streisand thể hiện nhưng đã không thể thực hiện, "Right Here Waiting" là một bản pop ballad kết hợp với những yếu tố từ soft rock mang nội dung đề cập đến tình cảm chân thành của một chàng trai với người yêu của anh đang ở một nơi xa và cả hai không thể gặp nhau, trong đó anh khẳng định sẽ luôn chờ đợi cô dù ở bất cứ nơi đâu, được Marx lấy cảm hứng từ mối quan hệ của ông với người vợ lúc bấy giờ Cynthia Rhodes, người đang ở Nam Phi để thực hiện một bộ phim.

Sau khi phát hành, "Right Here Waiting" nhận được những phản ứng tích cực từ các nhà phê bình âm nhạc, trong đó họ đánh giá cao giai điệu sâu lắng, chất giọng tình cảm của Marx cũng như nội dung lời bài hát. Ngoài ra, nó còn gặt hái nhiều giải thưởng và đề cử tại những lễ trao giải lớn, bao gồm một đề cử giải Grammy cho Trình diễn giọng pop nam xuất sắc nhất tại lễ trao giải thường niên lần thứ 32. "Right Here Waiting" cũng tiếp nhận những thành công vượt trội về mặt thương mại trên toàn thế giới, đứng đầu các bảng xếp hạng ở Úc, Canada, Ireland và New Zealand, và lọt vào top 10 ở hầu hết những quốc gia nó xuất hiện, bao gồm vươn đến top 5 ở những thị trường lớn như Bỉ, Hà Lan, Na Uy và Vương quốc Anh. Tại Hoa Kỳ, nó đạt vị trí số một trên bảng xếp hạng Billboard Hot 100 trong ba tuần liên tiếp, trở thành đĩa đơn quán quân thứ ba liên tiếp của Marx, đồng thời là đĩa đơn thứ sáu liên tiếp của ông vươn đến top 5 tại đây.

Video ca nhạc cho "Right Here Waiting" được đạo diễn bởi James Yukich, trong đó bao gồm những cảnh Marx trình diễn bài hát với một cây đàn dương cầm trong một khán phòng trống, xen kẽ với những hình ảnh từ những chuyến lưu diễn của ông, nhằm mô tả cảm giác trống vắng và nỗi nhớ người yêu của nam ca sĩ. Để quảng bá bài hát, nam ca sĩ đã trình diễn nó trên nhiều chương trình truyền hình và lễ trao giải lớn, bao gồm The Arsenio Hall Show, Top of the Pops và The Tonight Show Starring Johnny Carson, cũng như trong nhiều chuyến lưu diễn của ông. Được ghi nhận là bài hát trứ danh trong sự nghiệp của Marx, "Right Here Waiting" đã được hát lại và sử dụng làm nhạc mẫu bởi nhiều nghệ sĩ, như Julio Iglesias, Donny Osmond, Bonnie Tyler, Jason Donovan, Monica, Westlife, Cheryl Cole, Shayne Ward và Clay Aiken, cũng như xuất hiện trong nhiều tác phẩm điện ảnh và truyền hình, bao gồm Chuck, Good Deeds, The Good Place và Raising Hope.

Danh sách bài hát

Đĩa 7" tại châu Âu
 "Right Here Waiting" — 4:24
 "Wait for the Sunrise" — 4:13

Đĩa 7" tại Anh quốc
 "Right Here Waiting" — 4:24
 "Hold on to the Nights" (trực tiếp) — 4:46

Đĩa 12" tại Anh quốc
 "Right Here Waiting" — 4:24
 "Wait for the Sunrise" — 4:13
 "Hold on to the Nights" (trực tiếp) — 4:46

Đĩa 12" tại Anh quốc
 "Right Here Waiting" — 4:24
 "Hold on to the Nights" (trực tiếp) — 5:00
 "That Was Lulu" (trực tiếp) — 3:58

Đĩa CD maxi tại Anh quốc
 "Right Here Waiting" — 4:24
 "Hold on to the Nights" (trực tiếp) — 5:00
 "That Was Lulu" (trực tiếp) — 3:58
 "Wild Life" — 4:02

Xếp hạng

Xếp hạng tuần

Xếp hạng cuối năm

Xếp hạng mọi thời đại

Chứng nhận

Xem thêm
 Danh sách đĩa đơn quán quân Hot 100 năm 1989 (Mỹ)

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đĩa đơn năm 1989
Đĩa đơn năm 1990
Đĩa đơn năm 1999
Bài hát năm 1989
Bài hát của Richard Marx
Bài hát của Monica (ca sĩ)
Bài hát của Leif Bloms
Bài hát của Scotts (ban nhạc)
Đĩa đơn quán quân Billboard Hot 100
Đĩa đơn quán quân Billboard Adult Contemporary
Đĩa đơn quán quân tại Úc
Đĩa đơn quán quân tại Ireland
Đĩa đơn quán quân tại New Zealand
Pop ballad
Rock ballad
Đĩa đơn của EMI Records
Đĩa đơn quán quân RPM Top Singles


title: Hyalina redferni

text:
Hyalina redferni là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Marginellidae, họ ốc mép.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Hyalina


title: Cyprinodon beltrani

text:
Cyprinodon beltrani là một loài cá trong họ Cyprinodontidae. Nó là loài đặc hữu của México.

Xem thêm
Pupfish
Cyprinodon - Genus

Index
Thể loại: Cyprinodon (Pupfish)

Tham khảo

 Contreras-Balderas, S. & Almada-Villela, P. 1996. Cyprinodon beltrani. 2007 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 13 tháng 5 năm 2008.

]

Động vật đặc hữu México
B
Cá México
Cyprinodon


title: Monolepta marginethoracica

text:
Monolepta marginethoracica là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Laboissiere miêu tả khoa học năm 1940.

Chú thích

Tham khảo

Monolepta


title: Calais scotti

text:
Calais scotti là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1922.

Chú thích

Tham khảo

Calais (chi bổ củi)


title: 2081 Sázava

text:
2081 Sázava là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1401.7176336 ngày (3.84 năm).

Nó được phát hiện ngày 27 tháng 2 năm 1976.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1976
Tiểu hành tinh kiểu F (Tholen)


title: Fontevraud-l'Abbaye

text:
Fontevraud-l'Abbaye là một xã thuộc tỉnh Maine-et-Loire trong vùng Pays de la Loire phía tây nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 80 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Fontevraud Abbaye
Map of the Loire Valley UNESCO World Heritage Site
Val de Loire
Chateau de Montreuil-Bellay

Fontevraudlabbaye


title: Bailya sanctorum

text:
Bailya sanctorum là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Buccinidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Bailya


title: Metallactus

text:
Metallactus là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1866 bởi Suffrian.

Các loài
Chi này gồm các loài:
 Metallactus mosei Schoeller, 2003

Chú thích

Tham khảo

Pachybrachini


title: Tem mẫu

text:
Tem mẫu, hay còn gọi là tem specimen, là loại tem đặc biệt dùng cho các cơ quan bưu chính, các nhà buôn tem để phân biệt giữa tem giả và tem thật. Tem mẫu thường được cơ quan bưu chính đóng, hoặc in đề, chữ specimen (tiếng Anh) lên trên mặt. Tem mẫu thường phát hành với số lượng ít và có giá cao hơn tem thông thường.

Tham khảo

Sưu tầm tem


title: Lưu Thị Diễm Hương

text:
Lưu Thị Diễm Hương (sinh ngày 30 tháng 8 năm 1990) là Hoa hậu Thế giới người Việt 2010.

Trước khi đăng quang, cô đang là sinh viên năm thứ 2 của Trường Đại học Hoa Sen Thành phố Hồ Chí Minh.

Sau khi vượt qua 39 thí sinh khác trong đêm chung kết 21 tháng 8 năm 2010, Diễm Hương trở thành Hoa hậu thế giới người Việt thứ hai sau Ngô Phương Lan - người đoạt giải năm 2007.

Lưu Thị Diễm Hương đại diện nước chủ nhà tham dự Hoa hậu Trái Đất 2010 tại Nha Trang và lọt vào Top 14. Đồng thời cô đoạt thêm giải thưởng phụ Trình diễn áo tắm đẹp nhất (Best in Swimsuit).

Ngoài ra, cô còn đại diện cho Việt Nam dự thi Hoa hậu Hoàn vũ 2012 diễn ra tại Las Vegas, Hoa Kỳ nhưng không có mặt trong Top 16 người đẹp nhất.

Bê bối

Scandal khoe đồng hồ 5 tỷ
Về hoạt động nghệ thuật, gần đây nhất, Diễm Hương vừa tham gia phim màn ảnh rộng Hai Lúa và gây ồn ào trong buổi họp báo ra mắt phim với vụ đeo đồng hồ trị giá 5 tỷ. Nhiều ý kiến cho rằng cô nàng Hoa hậu khoe của, khoe mình có đại gia âm thầm hỗ trợ và muốn chứng tỏ đẳng cấp với các người đẹp cùng đóng trong bộ phim nói trên.

Tuy nhiên, Diễm Hương đã nhanh chóng lên tiếng cho biết chiếc đồng hồ này là tự tay cô mua bằng số tiền tích cóp đi làm nghệ thuật từ nhiều năm qua, không phải quà của bạn trai mua tặng: “Tôi không dư tiền mua đồng hồ 5 tỷ để báo chí giật tít rằng tôi khoe khoang. Tôi coi đó là món quà tự thưởng cho mình suốt quá trình làm việc chăm chỉ”, Hoa hậu Thế giới người Việt chia sẻ.

Scandal bị Vũ Khắc Tiệp "đá xoáy", cho rằng “chém gió”
Vốn là người khá kín tiếng trong chuyện riêng tư nhưng bất ngờ vào đầu năm 2014, Diễm Hương đã tâm sự nhiều điều về cuộc sống khi trả lời phỏng vấn trong một chương trình truyền hình. Theo đó, cô nói mình tự mua đồng hồ 5 tỷ và mua tặng mẹ túi xách trị giá 300 triệu đồng.
Trước những lời chia sẻ đó của người đẹp Hai Lúa, Vũ Khắc Tiệp đã cho đăng dòng status rất dài với nội dụng “đá xoáy” cô nàng. “Tôi không ghét em nhưng cũng chưa bao giờ thích em nên cũng ít để ý tới em. Tuy nhiên, tôi biết chính xác những gì em kể trên báo chí là trái ngược hoàn toàn”, ông bầu Venus khẳng định.

Nhiều tờ báo sau đó đã liên hệ hỏi Vũ Khắc Tiệp có phải đang nhắc khéo Diễm Hương hay không. Dù không trực tiếp trả lời xác nhận nhưng ông bầu chân dài này cũng không chính thức phủ nhận nên nghi án này vẫn râm ran trong dư luận và Diễm Hương dính phải biệt danh “người đẹp chém gió” kể từ đó.

Tham gia Hoa hậu Hoàn vũ 2012 khi đã kết hôn
Đầu năm 2014, câu chuyện động trời về hôn nhân của Diễm Hương được hé lộ, khiến dư luận ngỡ ngàng. Theo đó, Diễm Hương kết hôn từ năm 2011, trước thời điểm dự thi Hoa hậu Hoàn vũ 2012. Cô đã giấu kín tình trạng hôn nhân của mình trong suốt 3 năm, cho đến khi bị chồng là doanh nhân Đinh Trường Chinh đệ đơn ly hôn tại Tòa án Thành phố Hồ Chí Minh.

Sau đó, cô tái hôn cùng doanh nhân Quang Huy vào năm 2015 và có một con trai. Hai người đã ly hôn vào năm 2020.

Thi ứng xử
Diễm Hương phát biểu rằng kết quả phần thi ứng xử, trả lời câu hỏi là điểm sáng nhất của cô.

Chương trình
 Ai là bậc thầy chính hiệu? (mùa 2) (người chơi khách mời của đội Bé Lí Lắc Chí Tài (2021 (quay trước ngày 9/12/2020))
 Hoa hậu Du lịch Việt Nam Toàn cầu 2021 (thành viên ban giám khảo)

Tham khảo

Người Thành phố Hồ Chí Minh
Hoa hậu Thế giới người Việt


title: Chernihiv (tỉnh)

text:
Tỉnh Chernihiv (, chuyển tự: Chernihivs’ka oblast’; cũng viết là Chernihivshchyna - ) là một tỉnh của Ukraina, giáp biên giới với tỉnh Gomel của Belarus và tỉnh Bryansk của Nga.
Tỉnh lỵ đóng ở Chernihiv. Tỉnh có diện tích 31.900 km2, dân số năm 2006 là 1.156.609 người.

Tham khảo

Tỉnh của Ukraina


title: Metaeuchromius

text:
Metaeuchromius là một chi bướm đêm thuộc họ Crambidae.

Species
Metaeuchromius anacanthus W. Li & H. Li in Li, Li & Nuss, 2009
Metaeuchromius changensis Schouten, 1997
Metaeuchromius circe Bleszynski, 1965
Metaeuchromius euzonella (Hampson, 1896)
Metaeuchromius flavofascialis Park, 1990
Metaeuchromius fulvusalis Song & Chen in Chen, Song & Yuan, 2002
Metaeuchromius glacialis Li, 2015
Metaeuchromius grisalis Song & Chen in Chen, Song & Yuan, 2002
Metaeuchromius inflatus Schouten, 1997
Metaeuchromius kimurai Sasaki, 2005
Metaeuchromius lata (Staudinger, 1870)
Metaeuchromius latoides Schouten, 1997
Metaeuchromius singulispinalis W. Li & H. Li in Li, Li & Nuss, 2009
Metaeuchromius yuennanensis (Caradja in Caradja & Meyrick, 1937)
Metaeuchromius yusufeliensis Nuss & Speidel, 1999

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Crambinae


title: Lady Gaga: Queen of Pop

text:
Lady Gaga: Queen of Pop là sách về tiểu sử của nghệ sĩ thu âm người Mỹ Lady Gaga của tác giả Emily Herbert (bút danh của Virginia Blackburn) và được nhà xuất bản John Blake Publishing Ltd. phát hành tại Liên hiệp Anh. Sách do Overlook Press xuất bản tại Mỹ tại Hoa Kỳ với tựa đề Lady Gaga: Behind the Fame.

Chú thích

Đọc thêm

Liên kết ngoài
Lady Gaga: Queen of Pop, at official website of publisher, John Blake Publishing
Lady Gaga: Behind the Fame , at official website of publisher, Overlook Press

Lady Gaga
Sách năm 2010


title: Passalus punctiger

text:
Passalus punctiger là một loài bọ cánh cứng trong họ Passalidae.

Chú thích

Tham khảo

Passalus


title: Deioces

text:
Deioces (tiếng Hy Lạp: Δηιόκης) là vị vua sáng lập vương triều Media theo Herodotus; Daiukku hay Dayukki theo tiếng Assyria, là một tổng đốc tỉnh Mannaean. Nhà sử học Herodotus có lẽ đã ghi sai tên ông.

Deioces theo Herodotus
Theo Herodotus, Deioces, con của Phraortes, là một "người đàn ông đầy khả năng và tham vọng làm vua" trong thời gian ở đây không có người lãnh đạo; nhân dân đã tôn ông làm thủ lĩnh, rồi cuối cùng tôn ông làm vương:
Chúng ta hãy chọn một người trong số chúng ta làm chúa, để cho chúng ta có thể sống và làm việc trong một nhà nước có kỷ luật, và không phải mất hết nhà cửa trong sự hỗn độn hiện nay.

Ông được thần dân xây cho cung điện đầu tiên và cũng là kinh đô, Ecbatana (Hamadan ngày nay). Ông biến xứ Media thành một nhà nước, và cải tổ luật pháp. Deioces qua đời sau khi ở ngôi suốt 53 năm; được kế vị bởi con trai là vua Phraortes, cha của Hoàng đế Cyaxares, người đã lật đổ Đế quốc Assyria và thành lập Đế quốc Media.

Dayukku theo các văn bản cổ Assyria

Trong văn học
Ezra Pound có đề cập đến ông gần sự ra đời của Canto 74 (bài đầu tiên trong số Pisan Cantos):
Để xây dựng thành phố của Dioce terraces are the color of stars.

Xem thêm
 Nos ancêstres de l'Antiquité, 1991, Christian Settipani, p. 152

Chú thích

Tham khảo
 Quyển sử thứ nhất của Herodotus, trong cuốn Historiai

Liên kết ngoài
 Deioces (Diyako) is Kurdish Given Name for Boys

Vua Ba Tư
Sinh thập niên 700 TCN
Vua Media
Thập niên 700 TCN


title: Iniö

text:
Iniö là một đô thị của Phần Lan.

Vị trí ở tỉnh của Tây Phần Lan (Länsi-Suomen lääni) thuộc vùng Tây Nam Phần Lan. Đô thị này có dân số 253 người (thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004)và diện tích 63,86 km² (trừ phần mặt biển) trong đó có 0,17 km² là mặt nước nội địa. Mật độ dân số là 3,97 người trên mỗi km².

Đô thị này sử dụng hai ngôn ngữ với đa số dùng tiếng Thụy Điển và thiểu số sử dụng tiếng Phần Lan.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức  - bằng tiếng Thụy Điển và tiếng Phần Lan

Đảo Phần Lan
Pargas


title: Pernersdorf

text:
Pernersdorf là một thị trấn ở huyện Hollabrunn trong bang Niederösterreich, ở nước Áo. Đô thị này có diện tích 25,81 km², dân số năm 2001 là 1031 người.

Tham khảo

Đô thị của Niederösterreich


title: Tipula mitua

text:
Tipula mitua là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Perigune (bướm đêm)

text:
Perigune là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Chán ăn tâm thần

text:
Chán ăn tâm thần (tiếng Anh: anorexia nervosa), hay chán ăn tâm lý, biếng ăn tâm lý, là một dạng của bệnh rối loạn ăn uống, có các triệu chứng như trọng lượng cơ thể thấp và sự bất thường trong cảm nhận về ngoại hình của bản thân, bị ám ảnh sợ hãi tăng cân. Người mắc chứng chán ăn biết rõ cách để giảm cân như chủ động nhịn ăn, dùng thuốc nhuận tràng, thuốc làm ăn mất ngon, nôn mửa hoặc tập thể dục rất nặng để tiêu hao năng lượng, ngoài ra họ có thể dùng thuốc ăn kiêng, lợi tiểu. Chứng bệnh này chủ yếu ảnh hưởng đến các thiếu nữ, chỉ khoảng 10% người mắc là nam giới. Chán ăn tâm thần có nguyên do phức tạp, nó là sự kết hợp của các yếu tố sinh học thần kinh, tâm lý và xã hội, trong trường hợp bị nặng, có thể dẫn đến cái chết. Bằng chứng là vào năm 2006, thế giới đã thực sự sửng sốt sau sự ra đi vĩnh viễn của người mẫu Brasil Ana Carolina Reston khi mới 21 tuổi, tại thời điểm đó cô chỉ nặng có 40 kg trong khi chiều cao là 1,72 m, chỉ số khối cơ thể (BMI) vào khoảng 13,4 thấp hơn nhiều so với giá trị cho phép. Ana từng là người mẫu quảng cáo cho hãng thời trang nổi tiếng thế giới của Giorgio Armani. Sau vụ việc này các quốc gia như Tây Ban Nha, Ý và Brasil đã cấm những người mẫu siêu gầy tham gia trình diễn. Tuy nhiên, hai trung tâm thời trang hàng đầu châu Âu là Paris và London vẫn từ chối áp dụng lệnh cấm kiểu này.

Từ nguyên và phân biệt
Về mặt từ nguyên, thuật ngữ chán ăn có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp: a là tiền tố phủ định, n có tác dụng liên kết giữa hai nguyên âm và orexis có nghĩa là muốn ăn do vậy nghĩa của từ này là không muốn ăn.

Cần phân biệt chứng chán ăn tâm thần với chán ăn sinh lý, chúng có một số biểu hiện chung có thể gây nhầm lẫn với nhau. Khác biệt cơ bản giữa chúng là chán ăn sinh lý có nguyên nhân từ bệnh thực thể chẳng hạn như rối loạn dạ dày, ruột, các bệnh rối loạn chuyển hoá, đau răng, họng sưng hoặc miệng có các tổn thương...Chán ăn tâm thần thì khác, nguyên nhân của nó bắt nguồn từ các yếu tố tâm lý hoặc sinh tâm lý.

Biểu hiện
Có một số đặc điểm không nhất thiết là chẩn đoán cho chứng chán ăn tâm thần, nhưng thường được tìm thấy ở người mắc loại rối loạn ăn uống này.

Tôi nhận ra con gái của mình - Jen - bị rối loạn ăn uống từ 6 tháng trước. Jen thường ăn rất cầu kỳ. Đến một hôm tôi thấy con bé cứ đưa đi đưa lại thức ăn quanh cái đĩa và chỉ ăn rất ít thôi. Nó tập thể dục quá mức, thậm chí cả khi bị ốm. Thực tế thì Jen rất hay bị ốm. Con bé gầy và xanh xao, tóc mảnh và dễ gãy, tâm trạng thì buồn phiền – tôi nghĩ các thiếu nữ ở tuổi của nó đều như vậy nhưng khi tập hợp các biểu hiện lại, tôi đã nói chuyện với Jen về chứng chán ăn tâm thần. Nó phủ nhận rằng mình có vấn đề. Nhưng tôi biết mình phải giúp đỡ. Sau khi nói chuyện với bác sĩ chúng tôi đã đưa Jen vào bệnh viện, việc điều trị đã giúp con bé lấy lại trọng lượng bình thường. Giờ thì mọi chuyện đã tốt hơn nhiều.

Tâm sự của một người mẹ có con gái mắc chứng chán ăn tâm thần

Tâm lý
Hành vi khởi nguồn từ tâm lý, hàng loạt các vấn đề có thể xảy đến với người mắc bệnh này, họ có sự nhìn nhận về trọng lượng cũng như vẻ đẹp hết sức sai lệch, cụ thể là:

Méo mó trong tự cảm nhận ngoại hình cơ thể của bản thân
Tự đánh giá bản thân phần lớn hoặc thậm chí toàn bộ phụ thuộc vào ngoại hình như thế nào và trọng lượng là bao nhiêu
Ám ảnh về thức ăn và cân nặng
Có tính cách của người cầu toàn
Có khả năng mắc rối loạn ám ảnh cưỡng chế tức là có những ý nghĩ hoặc/và hành vi ép buộc lặp đi lặp lai gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống
Lo âu quá độ
Tin rằng qua việc điều khiển thức ăn và cơ thể đồng nghĩa với việc điều khiển cuộc sống của mình
Không chấp nhận rằng trọng lượng thấp thì nguy hiểm và có thể dẫn đến cái chết
Không chấp nhận trọng lượng hay sức khỏe ở mức bình thường
Rất nhạy cảm với những nhận xét về trọng lượng cơ thể
Giảm sự sáng suốt

Thể chất

Chán ăn tâm thần có thể làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến các cơ quan và hoạt động sinh lý, đặc biệt là cấu trúc và chức năng của tim và hệ thống tim mạch. Người bệnh gặp những vấn đề về cân bằng điện giải, mức phosphat ở mức thấp là nguyên nhân gây ra những rắc rối ở tim, làm suy yếu cơ bắp và giảm khả năng miễn dịch.

Người mắc chứng chán ăn tâm thần trước tuổi trưởng thành có thể bị chậm phát triển thể chất dẫn đến còi cọc và các hoóc môn chủ yếu ở mức thấp hơn bình thường (trong đó có hoóc môn sinh dục) đồng thời mức cortisol tăng mãn tính. Bệnh loãng xương cũng xuất hiện ở 38% đến 50% trường hợp (bệnh nhân trước tuổi trưởng thành). Dinh dưỡng kém dẫn đến chậm phát triển cấu trúc cơ bản của xương và mật độ xương cũng ở mức thấp. Bệnh không gây tác hại giống như nhau ở tất cả mọi người, chẳng hạn có sự khác biệt rõ ràng về tác hại của bệnh giữa thanh niên và người trưởng thành.

Thay đổi cấu trúc và chức năng của não bộ là dấu hiệu sớm của bệnh. Sự phình to của não thất có liên quan đến việc nhịn ăn. Chán ăn tâm thần cũng làm giảm lưu lượng máu trong thái dương, mặc dù điều này được tìm thấy không tương xứng với khối lượng cơ thể hiện thời, nó có thể là đặc điểm nguy hiểm hơn là kết quả của sự nhịn ăn.

Các tác hại khác bao gồm:

Trọng lượng cơ thể giảm quá nhiều
Chỉ số khối cơ thể (body mass index - BMI) dưới 17,5 ở người trưởng thành hoặc thấp hơn 85% so với cân nặng bình thường ở trẻ em
Ngăn cản sự phát triển thể chất
Rối loạn nội tiết, dẫn đến tình trạng mất kinh ở phụ nữ, giảm ham muốn, bất lực ở nam giới
Có dấu hiệu của sự nhịn ăn như giảm trao đổi chất, tim đập chậm, huyết áp thấp, thân nhiệt giảm và thiếu máu
Điện giải và khoáng chất của cơ thể ở mức bất thường
Tóc thưa
Phát triển lông tơ khắp cơ thể
Luôn cảm thấy lạnh
Thiếu chất kẽm
Giảm số lượng bạch cầu
Giảm khả năng miễn dịch

Da xanh và mắt trũng
Các khớp và xương có vấn đề
Xuất hiện vùng chất lỏng quanh mắt cá chân vào ban ngày và quanh mắt vào ban đêm
Sâu răng
Táo bón
Khô da
Môi khô hay bị nứt nẻ
Giảm tuần hoàn dẫn đến các cảm giác tê tê buồn buồn như bị kiến bò và xuất hiện vết ban đỏ ở các chi
Trong trường hợp cân nặng bị giảm quá lớn có thể dẫn đến tình trạng khó khăn trong di chuyển
Đau đầu
Móng tay dễ gãy
Dễ dàng xuất hiện các vết thâm
Dáng điệu yếu đuối

Cảm xúc
Lòng tự trọng xuống thấp
Biểu hiện sự sợ hãi mãnh liệt bị thừa cân
Có dấu hiệu trầm cảm hoặc tâm trạng luôn buồn phiền, không ổn định

Các quan hệ xã hội
Từ bỏ các quan hệ bạn bè và các quan hệ tương đương khác
Có vấn đề trong các mối quan hệ với người thân trong gia đình

Hành vi
không thực hiện các nhu cầu cơ bản như "ăn" và "ngủ"
Tập thể dục nặng, hạn chế thực phẩm
Ăn uống hoặc tập luyện một cách kín đáo
Uể oải
Tự gây thương tích, lạm dụng chất hoặc có ý định tự tử
Nóng nảy khi bị bắt ăn các thức ăn bị liệt vào danh sách "cấm ăn"

Các nguyên nhân gây bệnh
Không có nguyên nhân đơn lẻ cho chứng biếng ăn tâm lý, căn bệnh phát sinh từ sự phối hợp các nguyên nhân sinh học, xã hội và tâm lý. Hiện tại các nghiên cứu vẫn tập trung vào các yếu tố này để khám phá ra các nguyên nhân mới. Vẫn có nhiều điều không rõ ràng về việc các nguyên nhân trên đóng góp như thế nào vào sự phát triển của bệnh. Đặc biệt hay gây tranh cãi là có đúng các yếu tố truyền thông gây sức ép lên phụ nữ phải có cơ thể thật mảnh mai dẫn đến bệnh chán ăn tâm thần hay không?.

Nguyên nhân xã hội và môi trường

Các nghiên cứu văn hóa xã hội đều làm nổi bật vai trò của yếu tố văn hóa, ví dụ đề cao vóc dáng gầy như một ngoại hình lý tưởng cho nữ giới ở các nước công nghiệp phát triển phương Tây, đặc biệt thông qua truyền thông.

Một nghiên cứu dịch tễ học gần đây trên 989.871 người Thụy Điển chỉ ra rằng gen, văn hóa quốc gia và tình trạng kinh tế xã hội là các ảnh hưởng mạnh nhất trong việc phát triển bệnh biếng ăn tâm lý, những người có cha mẹ không phải là gốc châu Âu nằm trong số những người có ít nguy cơ nhất, còn trong số những người có điều kiện kinh tế tốt thì các gia đình da trắng có nguy cơ cao nhất.

Một nghiên cứu cổ điển được thực hiện bởi Garner và Garfinkel chứng minh rằng những người làm các công việc phải chịu sức ép của xã hội phải trở nên gầy ốm như các người mẫu và các vũ công có nguy cơ phát triển bệnh cao nhất, các nghiên cứu thêm chỉ ra những người bị mắc chứng biếng ăn tâm lý phải tiếp xúc nhiều nhất với văn hóa đề cao sự gầy ốm.

Mặc dù biếng ăn tâm lý thường liên hệ với nền văn hóa phương Tây, nhưng với sự lan tỏa của truyền thông phương Tây, sẽ dẫn đến sự gia tăng bệnh ở các nước khác. Tuy nhiên các nền văn hóa khác không cho thấy sự ám ảnh sợ hãi béo như các nước phương Tây mà thường thay vào đó là giảm sự ngon miệng kèm với các đặc điểm khác.

Có một tỉ lệ cao báo cáo về tình trạng bị Lạm dụng tình dục khi còn nhỏ ở những người được chẩn đoán chán ăn tâm thần (với bệnh nhân nội trú có hơn 50% thú nhận với người chăm sóc còn với người bệnh ngoại trú tỉ lệ này có giảm một chút). Mặc dù trong giai đoạn bị lạm dụng không cho thấy các nhân tố nguy cơ đặc biệt cho chứng chán ăn nhưng những người này tăng khả năng phát triển các triệu chứng nguy hiểm và mãn tính.

Internet cho phép người chán ăn tâm thần và ăn ói kết nối và chia sẻ với những người khác ngoài môi trường điều trị, với nguy cơ thấp bị từ chối. Rất nhiều các trang web đa dạng xuất hiện được lập ra bởi người đang mắc bệnh hoặc đã từng mắc bệnh và những cái khác thì do các chuyên viên trong lĩnh vực này. Phần lớn các trang này cung cấp cái nhìn y học về bệnh chán ăn tâm thần như một rối loạn có thể điều trị, tuy nhiên một số trang khác lại cổ vũ cho chứng bệnh này với các phương pháp giảm cân và coi đó như sự lựa chọn cách sống riêng của mình, điều này gây ảnh hưởng không nhỏ đến các phụ nữ bình thường.

Nguyên nhân di truyền
Nghiên cứu trên các gia đình và các cặp sinh đôi (nghiên cứu trên các đối tượng sinh đôi rất hay được dùng để xác định ảnh hưởng của yếu tố gien, sinh đôi có hai kiểu một là sinh đôi cùng trứng, còn lại là sinh đôi khác trứng - sinh đôi cùng trứng có tỉ lệ trùng lặp gien cao hơn) cho thấy yếu tố gien đóng góp khoảng 50% gây bệnh rối loạn ăn uống và các gien gây chứng biếng ăn tâm lý cũng là các gien gây ra bệnh trầm cảm. Có những bằng chứng rõ ràng về việc gien gây ảnh hưởng lớn đến thói quen ăn uống, nhân cách và cảm xúc.

Trong một nghiên cứu khác việc thay đổi gien vận chuyển norepinephrine có liên quan đến chứng chán ăn tâm thần dạng hạn chế nhưng lại không liên quan đến chán ăn tâm thần dạng ăn nhiều/tẩy rửa (có thể là vì mẫu nghiên cứu nhỏ).

Yếu tố dinh dưỡng
Không dung nạp kẽm là nguyên nhân làm giảm sự thèm ăn  và cái là biến chứng trong bệnh chán ăn tâm thần, dẫn đến thiếu chất kẽm đối với cơ thể. Việc sử dụng chất kẽm trong điều trị được ủng hộ từ năm 1979 bởi Bakan. Có ít nhất 5 thử nghiệm chứng minh rằng kẽm giúp khôi phục lại trọng lượng cơ thể. Trong một thí nghiệm ngẫu nhiên vào năm 1994 có sử dụng phép so sánh đối chiếu với thuốc trấn yên (hay còn gọi là giả dược) - placebo (thuốc thực tế không có tác dụng nào, cần so sánh như vậy là vì để tránh trường hợp thuốc không có ích nhưng do tác dụng tâm lý tin rằng mình đang dùng thuốc có thể làm bệnh nhân có những biểu hiện tốt lên) cho thấy sử dụng 14 mg mỗi ngày tăng gấp đôi khả năng khôi phục trọng lượng. Sự thiếu hụt các chất dinh dưỡng khác như tyrosine, tryptophan, vitamin B1 là một trong các yếu tố gây ra bệnh suy dinh dưỡng.

Thống kê trên thế giới

Phần lớn những nghiên cứu về tác động và tỉ lệ mắc trong cộng đồng của bệnh chán ăn tâm thần được thực hiện ở các nước công nghiệp phát triển, do vậy kết quả này không thể áp dụng cho các khu vực khác.

Trong một nghiên cứu gần đây tỉ lệ mắc được tìm thấy là từ 8 đến 13 trường hợp trên 100.000 người trên một năm và có khoảng 0,3% phù hợp với các tiêu chuẩn chẩn đoán (chú ý là phù hợp với các tiêu chuẩn chẩn đoán chưa chắc chắn khẳng định mắc bệnh). Tỉ lệ theo giới tính là 10% nam giới và 90% nữ giới. Những nghiên cứu này cũng chứng thực rằng căn bệnh này chủ yếu ảnh hưởng đến phụ nữ trẻ tuổi, với 40% trường hợp là các bệnh nhân nữ từ 15 đến 19 tuổi.

Thêm vào đó phần lớn các trường hợp không liên hệ với các dịch vụ chăm sóc sức khỏe tâm thần. Điều đặc biệt phải lưu ý là căn bệnh này không loại trừ một ai, bất cứ lứa tuổi, trình độ học vấn nào cũng có thể mắc. Trong tháng 3 năm 2008 giảng viên đại học 49 tuổi người Anh bà Rosemary Pope có bằng tiến sĩ tâm lý và có kiến thức tốt về sức khỏe đã chết bởi bệnh chán ăn tâm thần, tại thời điểm mất bà chỉ nặng có 30 kg.

Tỉ lệ tử vong
Biếng ăn tâm lý là bệnh có tỉ lệ tử vong xấp xỉ 6%, tức là cứ 100 người mắc bệnh thì có sáu người bị chết, tỉ lệ này được ghi nhận là cao nhất trong các rối loạn tâm lý. Tỉ lệ tự sát ở bệnh nhân cũng là cao so với cộng đồng và là nguyên nhân chính dẫn đến cái chết.

Tỉ lệ ở một số quốc gia
Những con số thống kê dưới đây là tỉ lệ mắc bệnh được phát hiện tại một thời điểm tính riêng cho nữ giới, con số thống kê nguy cơ mắc bệnh thì cao hơn nhiều, chẳng hạn khả năng trong cuộc đời của mình một phụ nữ ở Na Uy bị mắc chứng chán ăn tâm thần là 5,7% trong khi đó con số phát hiện tại một thời điểm chỉ là 0,3%. Ngoài ra những số liệu này phần lớn được rút ra từ các mẫu nghiên cứu từ nhỏ đến trung bình do vậy con số thực tế (cần phải nghiên cứu trên quy mô rất lớn) có thể khác.

Một số người chết vì chán ăn tâm thần

Chẩn đoán và các đặc điểm lâm sàng
Các tiêu chuẩn chẩn đoán của bệnh chán ăn tâm thần thường dùng bắt nguồn từ Tài liệu Thống kê, Chẩn đoán của Hiệp hội Tâm thần Mỹ về các Rối loạn Tinh thần (DSM-IV-TR) và Tài liệu Phân loại Bệnh tật Quốc tế của Tổ chức Y tế Thế giới (ICD-10).

Mặc dù các kiểm tra sinh lý có thể giúp chẩn đoán biếng ăn tâm lý nhưng khi chẩn đoán thực sự thì thường cần kết hợp với các biểu hiện hành vi, niềm tin và các biểu hiện ra bên ngoài cơ thể của bệnh nhân. Chẩn đoán chán ăn tâm thần được thực hiện bởi nhà tâm lý học lâm sàng, bác sĩ tâm lý hoặc các y sĩ lâm sàng đủ tiêu chuẩn khác.

Tiêu chuẩn chẩn đoán cho chứng chán ăn tâm thần theo ICD-10 được trình bày đầy đủ ở liên kết này liên kết này còn theo DSM-IV-TR thì ở đây .

Bảng so sánh:

Thêm vào đó DSM-IV-TR còn chia thêm hai dạng con nữa:
 Dạng hạn chế: Trong suốt giai đoạn mắc bệnh chán ăn tâm thần người bệnh không thường xuyên có các hành vi ăn quá nhiều hoặc làm trống dạ dày, tên đầy đủ của bệnh là chán ăn tâm thần dạng hạn chế.
 Dạng ăn nhiều hoặc dạng tẩy rửa: Trong thời gian mắc chứng chán ăn tâm thần người bệnh thường có hành vi ăn quá nhiều hoặc làm trống dạ dày (có nghĩa là cố tình nôn mửa, tập thể dục quá nặng, lạm dụng thuốc nhuận tràng, lợi tiểu, rửa ruột). Tên đầy đủ của bệnh là chán ăn tâm thần dạng ăn nhiều (tẩy rửa).

Đưa ra chẩn đoán và các tranh cãi
Có những khó khăn trong việc chẩn đoán bệnh chán ăn tâm thần, ăn ói (đây là một dạng khác của rối loạn ăn uống, người bệnh ăn nhiều sau đó lại nôn ra để ăn tiếp, khác với ăn vô độ ăn nhiều nhưng không nôn ra) và các dạng rối loạn ăn uống khác (ENDOS - eating disorder not otherwise specified) bởi vì có nhiều triệu chứng chung giữa các bệnh này.

Thêm vào đó, dường như chỉ cần một thay đổi nhỏ trong hành vi và thái độ (như là bệnh nhân nói rằng mình cảm thấy chủ động trong hành vi ăn quá nhiều) thì có thể làm thay đổi chẩn đoán từ bệnh chán ăn tâm thần dạng ăn nhiều sang bệnh ăn ói (bulimia nervosa). Điều này dẫn đến tình trạng là một người có thể được chẩn đoán nhiều lần khác nhau khi mà hành vi và niềm tin của bệnh nhân thay đổi theo thời gian.

Hơn nữa một điều quan trọng cần chú ý là một người vẫn có thể phải chịu những nguy cơ đến sức khỏe và cuộc sống do rối loạn ăn uống dù rằng chỉ một vài triệu chứng vẫn tồn tại. Trên thực tế có khá nhiều bệnh nhân được chẩn đoán là mắc ENDOS thường có tất cả các tiêu chuẩn chẩn đoán cho bệnh chán ăn tâm thần nhưng thiếu mất tiêu chuẩn là không có kinh nguyệt trong 3 chu kỳ liên tiếp - một tiêu chuẩn quan trọng cho việc chẩn đoán chán ăn tâm thần đối với phái nữ. Susie Orbach và Naomi Wolf những người theo phong trào nữ quyền phê phán quan điểm cho rằng việc ăn kiêng và giảm cân là những vấn đề có nguyên nhân từ chính người phụ nữ mà không chú ý đến yếu tố xã hội đã áp đặt các khái niệm phi thực tế và có hại cho sức khỏe về chuẩn mực của cái đẹp (ví dụ như dáng vóc gầy ốm mới được coi là đẹp), khiến rất ít phụ nữ tự tin vào ngoại hình của mình.

Điều trị
Bước điều trị đầu tiên cho người mắc chứng chán ăn tâm thần là tập trung vào việc lấy lại trọng lượng bình thường, đặc biệt đối với bệnh nhân đã quá nguy hiểm cần phải nhập viện, còn trong phần lớn trường hợp người bệnh được đối xử như bệnh nhân ngoại trú với sự chăm sóc của các bác sĩ thông thường, bác sĩ tâm thần, nhà tâm lý học lâm sàng và các chuyên gia về sức khỏe tâm thần khác. Một tạp chí lâm sàng gần đây gợi ý rằng các liệu pháp tâm lý có hiệu quả trong việc khôi phục lại trọng lượng, có kinh trở lại ở các bệnh nhân nữ và nâng cao chức năng tâm lý và xã hội hơn so với các hỗ trợ đơn giản và các chương trình giáo dục đơn thuần. Đồng thời không có trị liệu tâm lý nào tỏ ra có hiệu quả vượt trội so với các trị trị liệu khác. Chữa trị dựa trên nền tảng gia đình được cho là phù hợp trong điều trị với các bệnh nhân đang ở độ tuổi thanh niên.

Điều trị bằng thuốc như là SSRI hoặc thuốc chống trầm cảm không cho thấy hiệu quả trong điều trị chán ăn tâm thần cũng như ngăn ngừa tái phát bệnh. Thuốc chống trầm cảm vẫn được dùng nhưng chỉ cho các bệnh nhân có các rối loạn tâm lý đi kèm như lo âu và trầm cảm để ngăn chặn các rối loạn này. Sự bổ sung 14 mg kẽm trên ngày đang được khuyến cáo như điều trị thông thường cho chứng chán ăn tâm thần vì một nghiên cứu cho thấy rằng tốc độ tăng trọng lượng lên gấp đôi sau khi điều trị với kẽm. Cơ chế hoạt động của thuốc được xây dựng trên giả thiết là có sự gia tăng của chất dẫn truyền thần kinh trong nhiều bộ phận của não trong đó có amygdala sau khi kẽm được đưa vào dẫn đến gia tăng sự ngon miệng.

Cần làm gì khi người thân bị chán ăn tâm thần
Khi một người bạn hoặc người thân bị biếng ăn tâm lý, chúng ta có thể giúp đỡ họ bằng cách:
 Nói chuyện với họ, nói cho họ hiểu tại sao chúng ta lo lắng. Hãy cho họ thấy rằng ta đang rất quan tâm và là chỗ dựa đáng tin cậy.
Khuyến khích họ giãi bày tâm sự, tìm kiếm các tài liệu liên quan đến bệnh, nhưng cần lưu ý cung cấp các tài liệu hợp lý tránh làm người bệnh cảm thấy lo lắng thêm
 Thúc giục họ đi gặp bác sĩ hoặc nhà tư vấn tâm lý.
 Người chán ăn tâm thần luôn khẳng định là họ không cần sự giúp đỡ dù trong thực tế họ rất cần. Việc điều trị càng sớm bao nhiêu sẽ càng giúp bệnh nhân mau chóng hồi phục sức khoẻ trở lại.

Xem thêm

Rối loạn ăn uống
Tự cảm nhận ngoại hình cơ thể
Mặc cảm ngoại hình
Mặc cảm thiếu cơ bắp
Người cầu toàn
Ăn uống

Rối loạn ám ảnh cưỡng chế
Rối loạn nhân cách ám ảnh cưỡng chế
Lý thuyết gán nhãn hiệu
Ăn vô độ
Ăn ói
Bệnh chán ăn

Liên kết ngoài
Tự sát và chứng chán ăn tâm thần
Bệnh chán ăn có nguy hiểm?

Sách:
Cân bằng thân – tâm, tác giả Osho

Chú thích

Rối loạn ăn uống
Xã hội học
Tâm lý học
Chẩn đoán tâm thần
RTT


title: Thư Lan

text:
Thư Lan (tiếng Trung: 舒兰市, Hán Việt: Thư Lan thị) là một thành phố cấp huyện trực thuộc địa cấp thị Cát Lâm, tỉnh Cát Lâm, Trung Quốc. Thành phố này có diện tích 4554 km2, dân số năm 2017 là 703.000 người, mã số bưu chính 132600, mã số hành chính 220283, mã điện thoại +86 (0)432. Thành phố này được chia ra 5 nhai đạo, 10 trấn, 5 hương.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Cát Lâm
Thành phố tỉnh Cát Lâm


title: Cheumatopsyche falcifera

text:
Cheumatopsyche falcifera là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Tham khảo

Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi
Cheumatopsyche


title: Elduain

text:
Elduain  (hay Elduayen) là một đô thị trong tỉnh Guipúzcoa thuộc cộng đồng tự trị Xứ Basque, Tây Ban Nha. Dân số 212 người (2005), diện tích 25 km². Thành lập năm 1614.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Official Website  Thông tin bằng Tiếng Tây Ban Nha và Basque.
 ELDUAIN in the Bernardo Estornés Lasa - Auñamendi Encyclopedia (Euskomedia Fundazioa) Thông tin bằng Tiếng Tây Ban Nha

Đô thị ở Gipuzkoa


title: Pseudoluperus tuberculatus

text:
Pseudoluperus tuberculatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Blake miêu tả khoa học năm 1942.

Chú thích

Tham khảo

Pseudoluperus


title: Chuông Tự do (Hoa Kỳ)

text:
Chuông Tự do (tên tiếng Anh: Liberty Bell) là một trong những biểu tượng của nền độc lập của Hoa Kỳ. Tọa lạc tại Philadelphia, tiểu bang Pennsylvania, nó rất có thể đã được người ta rung lên để đánh dấu sự kiện đọc bản Tuyên ngôn Độc lập Hoa Kỳ vào ngày 08 tháng 7 năm 1776.

Quả chuông này được đặt mua từ Công ty Lester và Pack (ngày nay là "Whitechapel Bell Foundry") tại Luân Đôn, Anh Quốc vào năm 1752, và được đúc với huyền thoại - một câu thơ từ Sách Lê-vi (25:10) - "công bố tự do trên khắp xứ sở với toàn thể dân chúng sinh sống trên đó". Ban đầu, chuông này bị nứt khi lần đầu tiên sau khi đến Philadelphia, và đã hai lần được đúc lại bởi những người thợ địa phương là John Pass và John Stow, những người có gọi xuất hiện trên chuông. Các chuông treo trong nhiều năm trong gác chuông của Nhà tiểu bang Pennsylvania (ngày nay gọi là Nhà Độc lập), và được sử dụng để triệu tập các nhà lập pháp cho các phiên lập pháp và để cảnh báo công dân đến các cuộc họp công cộng. Sau khi Hoa Kỳ giành độc lập, chuông này đã rơi vào quên lãng một vài năm. Trong những năm 1830, chuông đã được chọn làm biểu tượng của các hội theo chủ trương xoá bỏ chế độ nô lệ, những người gọi nó là chiếc "Chuông Tự do".

Tham khảo

  (reprinted in The Journal of the Franklin Institute, Volume 275, Number 2, tháng 2 năm 1963), obtained from Independence National Historical Park Library and Archive, 143 S. 3rd St., Philadelphia PA 19106)

  (obtained from Independence National Historical Park Library and Archive, 143 S. 3rd St., Philadelphia PA 19106)

  (obtained from Independence National Historical Park Library and Archive, 143 S. 3rd St., Philadelphia PA 19106)

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Liberty Bell Center. Independence National Historical Park. National Park Service official website
 The Liberty Bell: From Obscurity to Icon, a National Park Service Teaching with Historic Places (TwHP) lesson plan. National Park Service official website
 Liberty Bell Center, National Park Service . Bohlin Cywinski Jackson (architects) website. Truy cập 2010–03–16.


title: La Vineuse

text:
La Vineuse là một xã ở tỉnh Saône-et-Loire trong vùng Bourgogne-Franche-Comté nước Pháp.

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số 258.Dân số năm 2006 ước khoảng 297 người.

Xem thêm
Xã của tỉnh Saône-et-Loire

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Saône-et-Loire


title: Thái Sơn

text:
Thái Sơn () là một ngọn núi có ý nghĩa lịch sử và văn hóa nằm ở phía Bắc của thành phố Thái An, Sơn Đông, Trung Quốc. Điểm cao nhất của nó được gọi là Đỉnh Ngọc Hoàng () cao  nhưng theo các báo cáo của cơ quan thuộc Chính phủ Trung Quốc là .

Thái Sơn được mệnh danh là Đông Nhạc, một trong số Ngũ Nhạc danh sơn Trung Quốc và được coi là ngọn núi quan trọng nhất trong số đó. Ngoài ra, Thái Sơn cũng là nơi có lịch sử thờ cúng ít nhất 3.000 năm, là một trong những trung tâm nghi lễ tôn giáo quan trọng nhất của Trung Quốc trong suốt lịch sử.

Vị trí
Thái Sơn nằm ở phía tây tỉnh Sơn Đông, ngay phía bắc thành phố Thái An và phía nam của thành phố thủ phủ của tỉnh là Tế Nam. Độ cao của nó dao động từ  so với mực nước biển và có diện tích . Điểm cao nhất của nó được gọi là "Đỉnh Ngọc Hoàng", cao 1545 mét.

Lịch sử
Dấu vết về sự hiện diện của con người tại khu vực này là từ Thời đại đồ đá cũ, nhưng con người thật sự định cư tại đây bắt đầu từ thời kỳ Thời đại đồ đá mới trở đi. Trong thời gian này, hai nền văn hóa nổi lên phát triển mạnh mẽ gần ngọn núi là Văn hóa Đại Vấn Khẩu ở phía nam và Văn hóa Long Sơn ở phía bắc.

Vào thời nhà Hạ (năm 2070–1600 TCN), ngọn núi có tên là Đại Sơn (), nằm trên ranh giới của Thanh châu, một trong Cửu châu cổ đại Trung Quốc.

Tín ngưỡng tôn giáo tại Thái Sơn bắt đầu từ hơn 3.000 năm trước, vào thời nhà Thương (năm 1600–1046 TCN) đến nhà Thanh (1644–1912). Theo thời gian, sự thờ cúng này trở thành Phong thiện (), một nghi thức được các hoàng đế Trung Hoa tỏ lòng tôn kính với đất trời.

Vào thời nhà Chu (năm  1046–256 TCN), tế lễ trên Thái Sơn trở thành nghi lễ mang tính nghi thức cao, trong đó một vị lãnh chúa phong kiến địa phương sẽ đến cúng tế thức ăn và đồ nghi lễ bằng ngọc. Những thứ đó được sắp xếp theo khuôn mẫu đúng nghi lễ trước khi được chôn trên núi. Vào thời Xuân Thu (771–476 TCN), Thái Sơn là khu vực giáp ranh của nước Tề và Lỗ, các lãnh chúa phong kiến đã tế lễ trên Thái Sơn một cách độc lập. Trong thời Chiến Quốc (475–221 TCN), để bảo vệ khỏi các quốc gia khác, vua của nước Tề đã cho xây dựng một bức tường thành dài 500 km chạy dọc theo dãy núi ra đến biển Hoàng Hải. Những tàn tích vẫn còn tồn tại cho đến ngày nay. Đến thời nhà Tần và nhà Hán, Thái Sơn dần trở thành một biểu tượng quyền lực chính trị. Năm 219 TCN, Tần Thủy Hoàng, vị hoàng đế đầu tiên của Trung Quốc đã tổ chức một buổi lễ trên đỉnh núi, tuyên bố sự thống nhất của đế quốc của mình trong một bản khắc nổi tiếng. Đến thời nhà Hán (206-220), Phong thiện được coi là nghi thức tế lễ cao nhất và nó tiếp tục được cử hành dưới thời nhà Tùy, Đường. Thậm chí, nghi thức này tổ chức vào năm 666 bởi Đường Cao Tông có cả đại diện của nhiều quốc gia như Nhật Bản, Ba Tư, Ấn Độ, Cao Câu Ly, Bách Tế, Tân La, Đột Quyết, Vu Điền, Chân Lạp, Omeyyad.

Năm 1987, Thái Sơn được UNESCO công nhận là Di sản thế giới và là một trong hai địa điểm đáp ứng nhiều tiêu chuẩn nhất hiện nay (cùng với Vùng hoang dã ở Tasmania của Úc là 2 di sản thế giới hỗn hợp đáp ứng tới 7 tiêu chuẩn của UNESCO), điều khác biệt là trong 7 tiêu chuẩn đó, Tasmania đáp ứng tất cả các tiêu chuẩn di sản thiên nhiên còn Thái Sơn đáp ứng tất cả các tiêu chuẩn di sản văn hóa. Đây cũng là một trong những điểm du lịch nổi tiếng trên thế giới, đón khoảng 6 triệu lượt khách ghé thăm vào năm 2003.

Ý nghĩa văn hóa

Thái Sơn có tầm quan trọng trong tôn giáo Trung Quốc. Theo các ghi chép lịch sử, Thái Sơn trở thành một nơi linh thiêng được các hoàng đế viếng thăm để cúng tế và thiền định từ thời nhà Chu trước năm 1.000 TCN. Tổng cộng có 72 hoàng đế đã được ghi nhận là đã đến đây. Các nhà văn cũng đã đến đây để lấy cảm hứng, sáng tác thơ, viết tiểu luận, vẽ và chụp ảnh. Do đó, rất nhiều di tích văn hóa đã bị bỏ lại trên núi.

Hành trình di chuyển tại Thái Sơn khoảng 7.200 bước với 6.293 bậc thang chính dẫn lên đỉnh núi, qua 11 cổng, 14 cổng vòm, 14 quán và 4 vọng lâu. Tổng cộng có  22 ngôi đền, 97 tàn tích, 819 phiến đá và 1.018 bức tường đá và vách đá tại Thái Sơn.

Đại Miếu
Đại Miếu () là một tổ hợp công trình cổ lớn nhất và hoàn thiện nhất nằm tại chân Thái Sơn. Ngôi miếu được xây dựng vào thời nhà Tần và kể từ thời nhà Hán, thiết kế của nó đã là một bản sao của cung điện hoàng gia khiến nó là một trong ba cấu trúc còn tồn tại ở Trung Quốc mang đặc điểm của một cung điện hoàng gia cùng với Tử Cấm Thành và Khổng miếu ở Khúc Phụ. Đại Miếu có 5 sảnh lớn cùng nhiều tòa nhà nhỏ. Trung tâm của nó là Điện Thiên Đàng được xây dựng vào năm 1008 dưới triều đại của Tống Huy Tông. Tại đây còn lưu giữ một bức tranh tường có niên đại từ năm 1009 có chiều dài 62 mét và cao 3,3 mét. Đại miếu bao quanh bởi những cây bách từ thời nhà Hán có niên đại 2.100 năm tuổi. Ngoài ra, tại đây còn lưu giữ nhiều bia đá từ thời Tống Huy Tông, một số được gắn trên Quy Phu và sau đó là cả vào thời Càn Long.

Bích Hà Từ
Miều thờ Bích Hà () nằm gần đỉnh núi là một tòa nhà phức hợp lớn kết hợp của nhiều loại vật liệu xây dựng từ kim loại, gỗ, gạch, cấu trúc đá. Nó được xây dựng để thờ nữ thần Bích Hà. Từ đền Thái Sơn đến Bích Hà có rất nhiều phiến đá và chữ khắc và các nhà cổ trên đường đi, và từ chân núi đến đỉnh là 6.660 bậc đá uốn lượn theo các sườn núi.

Công trình khác
Một số công trình khác có thể kể đến Miếu Ngọc Hoàng (玉皇庙), cung Thanh Đế (青帝宫), Miếu Khổng Tử (孔子庙), cung Đẩu Mẫu (斗母宫), chùa Phổ Chiếu (普照寺). Rất nhiều tao nhân mặt khách cũng đã đến thưởng ngoạn phong cảnh và đã để lại rất nhiều bút tích ở đây. Tiêu biểu như Khổng Tử với: "Đăng Thái Sơn nhi tiểu thiên hạ" hay Đỗ Phủ:"Hội đương quân tuyệt đỉnh, nhất lản chúng sơn tiểu". Thái Sơn cũng nổi tiếng nhờ những chữ khắc, trong đó phải kể đến câu "Ngũ Nhạc độc tôn" (五岳独尊) hay "Nhật quan phong" (日观峰). Nó được đề bởi một thành viên của Ái Tân Giác La vào năm 1907 và xuất hiện trên mặt trái của tờ 5 tệ trong loạt thứ 5.

Một số điển nổi bật khác như vách núi Xá Thân (舍身崖), vách núi Ái Thân (爱身崖), đỉnh Nhật Quan (日观峰), đỉnh Nguyệt Quan, Chiêm Lỗ đài (瞻鲁台), Thám Hải thạch (探海石)

Ý nghĩa tự nhiên
Thảm thực vật tại đấy chiếm đến 79,9% diện tích, được trồng dày đặc nhưng thông tin về các loài này còn ít. Hệ thực vật đa dạng với 989 loài trong đó có 433 loài thân gỗ và phần còn lại là cây thân thảo với 462 loài dược liệu. Tại đây có cây Ngân Hạnh, trong đền có niên đại 2000 năm tuổi được mệnh danh là "hóa thạch sống" cho hệ thực vật tiêu biểu của Thái Sơn.

Về động vật, có hơn 200 loài động vật ngoài 122 loài chim, nhưng thiếu thông tin chi tiết. Loài cá có vảy lớn Varicorhinus macrolepis được tìm thấy trong những vùng nước ở độ cao 300-800 mét.

Thái Sơn có một số thác nước nổi bật như Vân Kiều hay Long Đàm.

Trong văn hóa

Văn học dân gian Việt Nam
Văn học dân gian Việt Nam đã từng có những câu ca dao như:
Công cha như núi Thái Sơn
Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra.

Hay trong câu thành ngữ:
Có mắt mà không thấy Thái Sơn

Trong tiểu thuyết
Phái Võ Đang là hệ phái xuất hiện trong rất nhiều trong tiểu thuyết Kim Dung - rõ nhất là tác phẩm Ỷ Thiên Đồ Long ký - lấy bối cảnh chính là núi Thái Sơn.

Trong phim ảnh
 Tân Tây Du Ký 2010 của đạo diễn Trương Kỷ Trung được quay tại đỉnh Thiên Trụ cho trường đoạn nạn Đại Thánh trộm nhân sâm quả, Thái Sơn được chọn quay cho đạo tràng của Trấn Nguyên Tiên.
 Tân Ỷ Thiên Đồ Long ký 2009 của Trương Kỷ Trung quay tại đỉnh Nhật Quang và Nguyệt Quang cho trường đoạn các tình tiết liên quan tới phái Võ Đang.

Thư viện ảnh

Xem thêm
Di sản thế giới hỗn hợp
Ngũ Nhạc
Phái Tung Sơn
Tiếu ngạo giang hồ
Toàn Chân phái

Chú thích

Liên kết ngoài

 Trang chủ núi Thái Sơn
 Description at the World Heritage Listing
 News story on renovation

Núi Trung Quốc
Di sản thế giới tại Trung Quốc
Đạo giáo
Danh thắng quốc gia Trung Quốc
Lịch sử Sơn Đông
Thành viên Mạng lưới Công viên địa chất toàn cầu


title: Nassinia

text:
Nassinia là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae