title: Herminium

text:
Herminium là một chi thực vật thuộc họ Orchidaceae. Chi này có các loài sau (tuy nhiên danh sách này có thể chưa đủ):

Loài

Herminium angustilabre King & Pantl., J. Asiat. Soc. Bengal, Pt. 2, Nat. Hist. 65: 131 (1896).
Herminium carnosilabre Tang & F.T.Wang, Bull. Fan Mem. Inst. Biol. 10: 32 (1940).
Herminium chiwui Tang & F.T.Wang, Bull. Fan Mem. Inst. Biol. 10: 33 (1940).
Herminium chloranthum Tang & F.T.Wang, Bull. Fan Mem. Inst. Biol. 10: 34 (1940).
Herminium coiloglossum Schltr., Repert. Spec. Nov. Regni Veg. 3: 15 (1906).
Herminium ecalcaratum (Finet) Schltr., Repert. Spec. Nov. Regni Veg. Beih. 4: 101 (1919).
Herminium glossophyllum Tang & F.T.Wang, Bull. Fan Mem. Inst. Biol. 7: 127 (1936).
Herminium haridasanii A.N.Rao, J. Econ. Taxon. Bot. 16: 725 (1992).
Herminium jaffreyanum King & Pantl., J. Asiat. Soc. Bengal, Pt. 2, Nat. Hist. 65: 130 (1896).
Herminium josephi Rchb.f., Flora 55: 276 (1872).
Herminium kalimpongensis Pradhan, Indian Orchids: Guide Identif. & Cult. 2: 680 (1979).
Herminium kamengense A.N.Rao, J. Econ. Taxon. Bot. 25: 287 (2001).
Herminium kumaunensis Deva & H.B.Naithani, Orchid Fl. N.W. Himalaya: 159 (1986).
Herminium lanceum (Thunb. ex Sw.) Vuikj, Blumea 11: 228 (1961).
Herminium liguliforme Tang & F.T.Wang, Acta Phytotax. Sin. 1: 61 (1951).
Herminium limprichtii Schltr., Repert. Spec. Nov. Regni Veg. Beih. 4: 42 (1919).
Herminium longilobatum S.N.Hegde & A.N.Rao, Himalayan Pl. J. 1(2): 47 (1982).
Herminium mackinonii Duthie, J. Asiat. Soc. Bengal, Pt. 2, Nat. Hist. 71: 44 (1902).
Herminium macrophyllum (D.Don) Dandy, J. Bot. 70: 328 (1932).
Herminium monophyllum (D.Don) P.F.Hunt & Summerh., Kew Bull. 20: 51 (1966).
Herminium monorchis (L.) R.Br. in W.T.Aiton, Hortus Kew. 5: 191 (1813).
Herminium ophioglossoides Schltr., Notes Roy. Bot. Gard. Edinburgh 5: 96 (1912).
Herminium orbiculare Hook.f., Fl. Brit. India 6: 129 (1890).
Herminium quinquelobum King & Pantl., J. Asiat. Soc. Bengal, Pt. 2, Nat. Hist. 65: 130 (1896).
Herminium singulum Tang & F.T.Wang, Bull. Fan Mem. Inst. Biol. 10: 35 (1940).
Herminium souliei Rolfe, J. Linn. Soc., Bot. 36: 51 (1903).
Herminium tenianum Kraenzl., Repert. Spec. Nov. Regni Veg. 17: 110 (1921).
Herminium tsoongii Tang & F.T.Wang, Contr. Inst. Bot. Natl. Acad. Peiping 2: 134 (1934).
Herminium yuanum Tang & F.T.Wang, Bull. Fan Mem. Inst. Biol. 7: 129 (1936).
Herminium yunnanense Rolfe, Notes Roy. Bot. Gard. Edinburgh 8: 24 (1913).

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Danh sách các chi phong lan
Herminium


title: Lý Trung (Thủy hử)

text:
Lý Trung (李忠) là một nhân vật trong Thủy Hử của Thi Nại Am (có thuyết cho rằng đây là bút danh khách của La Quán Trung). Ông là một trong 108 vị anh hùng Lương Sơn, ngoại hiệu Đả Hổ Tướng. Lý Trung là sư phụ đầu tiên của Sử Tiến.

Nguyên hình lịch sử

Cuộc đời

Xuất thân
Lý Trung quê ở Hào Châu (Trừ Châu, An Huy) nghề múa gậy bán thuốc. Thủy Hử mô tả ông cao bảy thước, râu dài, tay lớn quen dùng gậy dài. Dáng người to lớn, vạm vỡ.

Lên Lương Sơn
Lý Trung có quen thân với Hoa Hòa thượng Lỗ Trí Thâm. Một lần Lý Trung bị Tiểu Bá Vương Chu Thông chặn cướp giữa đường, vì thấy võ công của Lý Trung cao cường nên Chu Thông tôn làm chủ sơn trại. Có lần Lý Trung gặp Lỗ Trí Thâm, Lý Trung có ý muốn mời Lỗ Trí Thâm Làm chủ sơn trại nhưng Lỗ Trí Thâm từ chối. Được Lỗ Trí Thâm giới thiệu với Tống Giang, Chu Thông và Lý Trung cùng nhau lên Lương Sơn trong trận đánh Hô Diên Chước. Sau này ông đã lập rất nhiều công trong trận đánh Phương Lạp.

Chinh chiến
Sau này trong trận đánh Phương Lạp, ở ải Dục Linh, Lư Tuấn Nghĩa sai Sử Tiến,Trần Đạt,Dương Xuân, Thạch Tú, Lý Trung,Tiết Vĩnh điểm 5.000 quân tiến đánh Bàng Vạn Xuân. Kết quả, Sử Tiến bị Bàng Vạn Xuân bắn chết. Lôi Quýnh, Kế Tắc bất thình lình hiện ra trên sườn núi, quân Bàng Vạn Xuân quăn đá, liện gai, bắn tên, đá rơi ngay đầu Lý Trung khiến ông tử trận cùng Sử Tiến, Trần Đạt, Dương Xuân, Thạch Tú, Tiết Vĩnh. Chỉ còn hơn trăm lính cùng Lư Tuấn Nghĩa trở về.

Trong Đãng Khấu Chí
Tại hồi 58, Vân Thiên Bưu cử Lý Thành đến trại Tống Giang kiêu chiến, Tống Công Minh cử Tào Chính và Lý Trung ra đánh, mật kế giả thua để nhử Lý Thành vào trại bắt sống. Nào ngờ cả 2 mê đánh mà quên kế hoạch, Tào Chính bị Lý Thành quật cho một thương trúng yết hầu mà chết lăn dưới ngựa. Lý Trung bị bắt sống.

Nhận xét

Trong văn hóa

Tham khảo

Chú thích

Năm sinh không rõ
Mất thế kỷ 12
Nhân vật quân sự nhà Tống


title: Roger Myerson

text:
Roger Bruce Myerson (sinh 29 tháng 3 năm 1951) là một nhà kinh tế học người Mỹ, người đồng nhận giải Nobel kinh tế năm 2007 với Leonid Hurwicz và Eric Maskin vì những đóng góp của họ trong việc khởi xướng và phát triển lý thuyết thiết kế cơ chế.

Tiểu sử
Myerson sinh năm 1951 trong một gia đình người Do Thái. Ông là giáo sư kinh tế của Ban ưu tú Glen A. Lloyd tại Đại học Chicago. Ông đã học Đại học Harvard và nhận văn bằng cử nhân và thạc sĩ (1973) ngành toán học ứng dụng và tiến sĩ (1976) ngành toán học ứng dụng. Từ năm 1982 đến 2001, ông đã là giáo sư kinh tế tại Đại học Northwestern.

Tham khảo

 Professor Webpage from the University of Chicago

Nhà kinh tế học Hoa Kỳ
Người đoạt giải Nobel Kinh tế
Người Hoa Kỳ đoạt giải Nobel
Nhà toán học Mỹ
Cựu sinh viên Đại học Harvard
Nhà văn Mỹ thế kỷ 20
Nhà văn Mỹ thế kỷ 21
Nhà kinh tế học Mỹ


title: Jüterbog

text:
Jüterbog là một thị xã ở đông bắc Đức, trong huyện Teltow-Fläming thuộc bang Brandenburg. Thị xã nằm bên sông Nuthe tại sườn bắc của dãy đồi Fläming, khoảng 65 km về phía tây nam của thủ đô Berlin.

Người dân nổi tiếng
 Johann Deutschmann (1625-1706), nhà thần học
 Johann Friedrich von Brandt (1802-1879), nhà tự nhiên học
 Hans Peter Hallwachs (born 1938), diễn viên
 Wilhelm Kempff (1895-1991), nhạc công piano
 Ulrich Wegener (born 1929), cảnh sát

Thị xã kết nghĩa
 Aßlar, Hesse
 Waldbröl, North Rhine-Westphalia

Tham khảo


title: 3720 Hokkaido

text:
3720 Hokkaido (1987 UR1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 28 tháng 10 năm 1987 bởi Seiji Ueda và Hiroshi Kaneda ở Kushiro.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 3720 Hokkaido

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1987


title: Houffalize

text:
Houffalize là một đô thị của Bỉ. Đô thị này nằm ở tỉnh Luxembourg, vùng Wallonie.

Ngày 1 tháng 1 năm 2007, đô thị này có diện tích 166,58 km², dân số 4.802 dân với mật độ dân số 28.8 người trên mỗi km².

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức (bằng tiếng Pháp và tiếng Hà Lan)

Đô thị của tỉnh Luxemburg


title: Rhabdomastix subfasciger

text:
Rhabdomastix subfasciger là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Rhabdomastix
Limoniidae ở vùng Nearctic


title: Ctenocolum salvini

text:
Ctenocolum salvini là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Sharp miêu tả khoa học năm 1885.

Chú thích

Tham khảo

Ctenocolum


title: 6395 Hilliard

text:
6395 Hilliard (1990 UE1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 21 tháng 10 năm 1990 bởi Kushida, Y., Muramatsu, O. ở Yatsugatake.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 6395 Hilliard

Thiên thể phát hiện năm 1990
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Hydropsyche tabulifera

text:
Hydropsyche tabulifera là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Hydropsyche


title: Setodes nigroochraceus

text:
Setodes nigroochraceus là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Chú thích

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Setodes


title: Sân bay quốc tế Ilorin

text:
Sân bay quốc tế Ilorin  là một sân bay phục vụ Ilorin, một thành phố trong bang Kwara của Nigeria.

Hãng hàng không và tuyến bay
Arik Air (Abuja, Lagos)
Capital Airlines (Nigeria) (Abuja, Lagos)
Overland Airways (Abuja, Lagos)

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sân bay Nigeria
Bang Kwara


title: Vorchdorf

text:
Vorchdorf là một đô thị ở huyện Gmunden bang Oberösterreich, nước Áo. Đô thị này có diện tích 47,7 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2005 là 7374 người.

Vorchdorf nằm ở vùng Traunviertel của bang Oberösterreich, cự ly khoảng 15 km về phía bắc thị xã Gmunden. Khu vực này có độ cao khoảng 414 mét trên mực nước biển (điểm cao nhất: 640 m; điểm thấp nhất: 370 m).

Đô thị Vorchdorf gồm các làng:
Adlhaming, Aggsbach, Albenedt, Berg, Bergern, Eggenberg, Eichham, Einsiedling, Falkenohren, Feldham, Fischböckau, Hötzelsdorf, Heitzing, Lederau, Moos, Mühltal, Oberhörbach, Pappelleiten, Peintal, Point, Radhaming, Schart, Seyrkam, Theuerwang, Unterhörbach, Ursprung, Vorchdorf (center), Weidach. The most populated localities are Vorchdorf (center), Fischböckau, Mühltal, Lederau và Feldham.
Đô thị Vorchdorf giáp với: Bad Wimsbach-Neydharting, Eberstalzell, Kirchham, Laakirchen, Pettenbach, Roitham, Scharnstein và Steinerkirchen. Vorchdorf giáp các huyện Wels-Land và Kirchdorf.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức
 Vorchdorf Online

Thành phố và thị trấn ở huyện Gmunden


title: Merkendorf, Feldbach

text:
Merkendorf là một đô thị thuộc huyện Feldbach trong bang Steiermark, nước Áo. Đô thị Merkendorf, Feldbach có diện tích 11,21 km², dân số cuối năm 2005 là 1146 người.

Tham khảo


title: Dercetina cyanipennis

text:
Dercetina cyanipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Chen miêu tả khoa học năm 1942.

Chú thích

Tham khảo

Dercetina


title: Vertault

text:
Vertault  là một xã thuộc tỉnh Côte-d’Or trong vùng Bourgogne-Franche-Comté miền đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Côte-d’Or

Tham khảo

Xã của Côte-d'Or


title: Thằng mõ

text:
Thằng mõ là người có nhiệm vụ gõ mõ và thông báo theo chỉ thỉ của các chức sắc trong các làng xã cổ Việt Nam. Công việc của anh ta là đi khắp làng gõ mõ gọi dân làng đến tề tựu ở sân đình để nghe những tin tức mới xảy ra trong làng. Ngoài công việc trên, người này có nhiệm vụ khác là tuần phòng ban đêm và gõ từng hồi mõ báo hiệu giờ giấc dưới sự hướng dẫn của viên chức và các tráng đinh trong làng. Người này làm việc này không có lương bổng. Tuy nhiên anh ta thường được làng cấp cho một mảnh đất công nhỏ để cày cấy hoặc được đến mùa gặt thì được các địa chủ cho một ít thóc.

Trên thực tế, "thằng mõ" thường là một người rất nghèo và bị dân làng coi thường thân phận. Song hoàng đế Lê Thánh Tông (1442 - 1497) đã từng làm một bài thơ ngợi khen vai trò của "thằng mõ":

"Mõ này cả tiếng lại dài hơi,
Mẫn cán ra tay chẳng phải chơi.
Mộc đạc vang lừng trong bốn cõi,
Kim thanh rền rĩ khắp đòi nơi.
Trẻ già chốn chốn đều nghe lệnh,
Làng nước ai ai phải cứ lời.
Trên dưới quyền hành tay cắt đặt,
Một mình một chiếu thảnh thơi ngồi."

Tuy thân phận thấp hèn như vậy, nhưng "thằng mõ" xuất hiện khá nhiều trong các vở chèo cổ của Việt Nam.

Đứng dưới góc độ nghiên cứu lịch sử về truyền thông đại chúng ở Việt Nam thì "thằng mõ" được xem là phương tiện truyền thông sơ khai nhất trong xã hội cổ truyền Việt Nam, "hệ thống truyền tin" này đã tồn tại đến giữa thế kỷ thứ XX và đóng góp giá trị nhất định trong việc mang tin tức đến cho dân làng.

Tham khảo

"Báo chí Việt Nam từ khởi thủy đến 1945" của Huỳnh Văn Tòng, Nhà xuất bản Tp. Hồ Chí Minh (2000), trang 10,11.

T
T


title: Orexita minima

text:
Orexita minima là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Borowiec & Swietojanska miêu tả khoa học năm 1997.

Chú thích

Tham khảo

Orexita


title: Mimudea

text:
Mimudea là một chi bướm đêm thuộc họ Crambidae.

Các loài
Mimudea aenealis (Hampson, 1913)
Mimudea albiflua (Hampson, 1913)
Mimudea albiluna (Hampson, 1913)
Mimudea brevialis Walker, 1859
Mimudea brunnealis Dognin, 1912
Mimudea brunneicilialis (Hampson, 1913)
Mimudea bryophilalis (Hampson, 1903)
Mimudea chalcitalis (Hampson, 1913)
Mimudea chalcochlora (Hampson, 1916)
Mimudea dichorda (Hampson, 1913)
Mimudea distictalis (Hampson, 1913)
Mimudea distictalis (Hampson, 1918)
Mimudea dithyralis Dognin, 1910
Mimudea ectophaealis (Hampson, 1913)
Mimudea flavinotata Warren, 1892
Mimudea fracidalis (E. Hering, 1901)
Mimudea fuscizonalis (Hampson, 1896)
Mimudea haematalis (Hampson, 1913)
Mimudea hyalopunctalis Dognin, 1912
Mimudea ignitalis (Hampson, 1913)
Mimudea impuralis (Snellen, 1875)
Mimudea lividalis Dognin, 1905
Mimudea longipalpalis (Hampson, 1903)
Mimudea mendicalis (South in Leech & South, 1901)
Mimudea obfuscalis (Dognin, 1905)
Mimudea obvialis (Hampson, 1913)
Mimudea octonalis (Snellen, 1890)
Mimudea olivalis Warren, 1892
Mimudea pallidalis (South in Leech & South, 1901)
Mimudea pectinalis (Hampson, 1913)
Mimudea permixtalis (Walker, 1865)
Mimudea phoenicistis (Hampson, 1896)
Mimudea poliosticta (Hampson, 1903)
Mimudea praepandalis (Snellen, 1890)
Mimudea punctiferalis (South in Leech & South, 1901)
Mimudea rocinalis (Dognin, 1897)
Mimudea selenographa (Meyrick, 1936)
Mimudea sthennymalis (Dyar, 1914)
Mimudea subochracealis (Pagenstecher, 1884)
Mimudea tisiasalis (Druce, 1899)
Mimudea trilampas Dognin, 1912
Mimudea tristigmalis (Hampson, 1918)

 Các loài trước đây
Mimudea bractealis (Kenrick, 1907)
Mimudea quadrimaculalis Dognin, 1908
Mimudea squamosa (Hampson, 1913)

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Spilomelinae


title: Atri

text:
Atri () hay Attri là một nhà hiền triết Vệ đà, được ghi nhận là người đã sáng tác nhiều bài thánh ca cho thần Agni, thần Indra và các vị thần Vệ Đà khác của Ấn Độ giáo. Atri là một trong những Saptarishi (bảy nhà hiền triết Vệ Đà vĩ đại) trong truyền thống Ấn Độ giáo và là người được nhắc đến nhiều nhất trong thánh kinh Rigveda.
Mandala thứ năm (Quyển 5) của Rigveda được gọi là Atri Mandala để vinh danh ông. Tám mươi bảy bài thánh ca trong đó được cho là của ông và các hậu duệ của ông.

Atri cũng được đề cập trong Puranas và Sử thi Hindu như Ramayana và Mahabharata.

Tham khảo


title: Bolitoglossa flavimembris

text:
The Yellow-legged mushroomtongue salamander (Bolitoglossa flavimembris) là một loài kỳ giông trong họ Plethodontidae.
Loài này có ở Guatemala và México.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.
Nó bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Parra Olea, G., Wake, D. & Acevedo, M. 2004. Bolitoglossa flavimembris. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 23 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Bolitoglossa


title: Virandeville

text:
Virandeville  là một xã thuộc tỉnh Manche trong vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 75 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Manche


title: Gonomyia incompleta

text:
Gonomyia incompleta là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc và miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gonomyia
Limoniidae ở vùng Palearctic
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Sankt Magdalena am Lemberg

text:
Sankt Magdalena am Lemberg là một đô thị thuộc huyện Hartberg thuộc bang Steiermark, nước Áo. Đô thị  có diện tích 11,7 km², dân số thời điểm cuối năm 2005 là 1129 người.

Tham khảo


title: Ceraclea spinosa

text:
Ceraclea spinosa là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Tham khảo

Chú thích

Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi
Ceraclea


title: Sân bay quốc tế José María Córdova

text:
Sân bay quốc tế José María Córdova  là sân bay chính phục vụ thành phố Medellín và vùng đô thị của nó, Colombia. Sân bay này nằm cách khu vực đô thị 30 phút đường bộ cao tốc Las Palmas mới, ở đô thị Rionegro.  Đây là sân bay lớn thứ 2 ở Colombia sau Sân bay quốc tế El Dorado ở Bogotá về mặt hạ tầng và xếp thứ 3 về mặt lượng khách.

Các hãng hàng không và các tuyến điểm

Khu quốc tế
 American Airlines (Miami)
 Avianca (Miami, New York-JFK)
 Lan Airlines
 Lan Perú (Lima, Quito)
 Copa Holdings
 AeroRepública (Panama City, Caracas)
 Copa Airlines (Panama City)
 TACA
 TACA Perú (Lima)

Khu nội địa
 AeroRepública (Bogotá, San Andrés Island)
 Avianca (Barranquilla, Bogotá, Cali, Cartagena, Santa Marta)
 SAM (Bogotá, Cali, San Andrés Island [theo mùa])
 Satena (San Andrés Island)

Các hãng vận tải hàng hóa
 AeroSucre
 Gemini Air Cargo
 Polar Air Cargo
 Florida West International Airways
 Tampa Cargo
 Líneas Aéreas Suramericanas
 LAN Cargo
 Tradewings Cargo
 Kalitta Air
 MasAir

Tai nạn và sự cố
Chuyến bay số 52 của Avianca, đang bay từ Bogota đên Medellin để bay đi New York JFK đã rơi vào ngày 25 tháng 1 năm 1990 tại Long Island sau khi hết nhiên liệu.

Xem thêm
 Medellín
 Sân bay Olaya Herrera

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sân bay Colombia


title: Hopea ovoidea

text:
Hopea ovoidea là một loài thực vật thuộc họ Dipterocarpaceae. Đây là loài đặc hữu của Indonesia.

Chú thích

Tham khảo
 Ashton, P. 1998. Hopea ovoidea. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Indonesia
O
Thực vật cực kỳ nguy cấp
Thực vật đặc hữu Borneo
Thực vật Borneo


title: Bersama abyssinica

text:
Bersama abyssinica là một loài cây gỗ thường xanh kích thước trung bình thuộc họ Melianthaceae. Các lá xẻ thùy lông chim với cuống có cánh lớn (vì thế mà có tên gọi thông thường là Bersama có cánh). Cụm hoa kiểu bông.

Loài này phân bó khắp khu vực ven phía nam sa mạc Sahara và bao gồm 2 phân loài:
B. abyssinica Fresen. subsp. abyssinica Fresen.
B. abyssinica Fresen. subsp. rosea (Hoyle) Mikkelsen

Phân loài rosea là đặc hữu của Tanzania, và tại đây nó được coi là dễ thương tổn.

Bersama abyssinica sinh ra gỗ cứng và nặng, được dùng trong xây dựng nhà cửa ở Tây Phi.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Hình ảnh từ Thực vật chí Zimbabwe

A
Cây gỗ châu Phi
Thực vật Tanzania
Cây Châu Phi


title: Soing-Cubry-Charentenay

text:
Soing-Cubry-Charentenay là một xã trong vùng Bourgogne-Franche-Comté, thuộc tỉnh Haute-Saône, quận Vesoul, tổng Fresne-Saint-Mamès. Tọa độ địa lý của xã là 47° 34' vĩ độ bắc, 05° 52' kinh độ đông. Soing-Cubry-Charentenay nằm trên độ cao trung bình là 250 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 195 mét và điểm cao nhất là 268 mét. Xã có diện tích 28,63 km², dân số vào thời điểm 1999 là 486 người; mật độ dân số là 16 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Xã của Haute-Saône


title: Tháp Quảng Châu

text:
Tháp Quảng Châu (tiếng Trung: 廣州電視塔) là một tòa tháp truyền hình cao 600 mét tại Quảng Châu, Trung Quốc. Nó là tòa tháp truyền hình cao thứ hai thế giới chỉ sau Tokyo Sky Tree (634.0 m) ở Tokyo. Tháp được thiết kế phức tạp và do một công ty Hà Lan là IBA đảm nhiệm.

Tham khảo

Tháp ở Trung Quốc


title: Callanispa

text:
Callanispa là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được Uhmann miêu tả khoa học năm 1 như

959.

Các loài
Chi này gồm các loài:
 Callanispa rasa Uhmann, 1959

Chú thích

Tham khảo

Hispini


title: Mantallot

text:
Mantallot () là một xã của tỉnh Côtes-d’Armor, thuộc vùng Bretagne, tây bắc Pháp.

Dân số
Người dân ở Mantallot được gọi là Mantallotois.

Xem thêm
Xã của tỉnh Côtes-d’Armor

Tham khảo

Xã của Côtes-d'Armor


title: Trần Văn Học

text:
Lý Tâm Lan (? - ?), người huyện Bắc Quang , thành Gia , nay thuộc Thành Phố Hà Giang, là một võ tướng nhà Nguyễn và là người Việt đầu tiên vẽ bản đồ Sài Gòn - Gia Định xưa theo phương pháp phương Tây..

Sự nghiệp
Ban đầu (Đại Nam chính biên liệt truyện không cho biết năm), ông theo giám mục Bá Đa Lộc đến yết kiến chúa Nguyễn Phúc Ánh tại Gia Định.

Năm 1783, quân Tây Sơn vào đánh phá, ông Học và Bá Đa Lộc đưa mẹ chúa Nguyễn cùng gia quyến chúa chạy sang Cao Miên.

Ở xứ người một thời gian, Trần Văn Học bàn cùng các tướng, nhờ người Cao Miên hộ giá tất cả về Cần Thơ, để tìm Nguyễn Phúc Ánh, chỉ riêng giám quân Nguyễn Hữu Thụy sang Xiêm cầu viện.

Khi quân Tây Sơn đến truy đuổi nữa, chúa Nguyễn phải dong thuyền chạy ra biển Đông. Trần Văn Học theo Bá Đa Lộc đem quốc thư sang cầu cứu vua nước Xiêm, nhờ vậy chúa Nguyễn được phép cư trú nơi Xiêm quốc.

Ngày 19 tháng 11 năm 1784, Nguyễn Phúc Ánh sai ông Học cùng Bá Đa Lộc đưa hoàng tử Cảnh sang Pháp cầu viện. Cuối tháng 2 năm 1785 thì đến thành Pondichérey, một thuộc địa của Pháp ở Ấn Độ, nhưng các nhà cầm quyền Pháp ở đây, như toàn quyền Contenceau des Algrains, thiếu tá hải quân De Souillac, từ chối trợ giúp.

Thấy công việc không suôn sẻ, năm 1786, Bá Đa lộc xin các quan Pháp ở Ấn Độ cho mình cùng hoàng tử Cảnh quá giang trên thương thuyền Malabar, để tiếp tục sang Pháp, còn ông Học trở về Vọng Các, nước Xiêm.

Nhưng khi thuyền ông Học đến đảo Thổ Châu, các tướng khác ở lại với chúa Nguyễn, còn ông lại theo thuyền ngoại quốc đi nữa.

Mùa thu năm ấy, nước Portugal (Bồ Đào Nha) sai tướng Antonio Vincente Da Rosa mang quốc thư và lễ vật gặp Nguyễn Phúc Ánh mời sang nước họ để bàn việc viện trợ. Triều đình Xiêm biết được tỏ ý không vui. Chúa Nguyễn liền bảo sứ thần trở về, rồi chỉ phái quan Hộ bộ Trần Phúc Giai đi đến nước Portugal đáp lễ.

Lúc thuyền Trần văn Học về lại Thổ Châu, vua lại sai ông Học đi sang thuộc địa của Pháp ở Ấn Độ, đem việc đó hiểu dụ Bá Đa Lộc và toàn quyền Pháp.

Năm 1787, thuyền đưa Trần Văn Học từ Pondichérey về đến Malacca thì gặp gió lớn thổi bạt qua Lữ Tống (Lucon), hơn một năm sau mới về đến Gia Định.

Nhờ giỏi quốc ngữ và tiếng Latinh nên từ đó, ông Học ở bên Nguyễn Phúc Ánh phụ trách việc thông ngôn, dịch sách, nhất là các sách kỹ thuật Phương Tây và kiêm cả việc chế tạo hỏa xa (một thứ chiến cụ), địa lôi và các loại binh khí khác.

Năm 1790, Nguyễn Phúc Ánh cho xây thành Gia Định (thành Bát Quái). Ông Học được giao việc "phác họa đường sá và phân khu phố phường" đường trong thành.

Sau đó, ông Học học cách đóng tàu đồng theo kiểu mới của người Pháp và ông còn cùng với Vannier chỉ huy các thuyền đồng này đi đánh quân Tây sơn.

Năm 1792, Trần Văn Học xây và vẽ họa đồ thành Mỹ Tho.

Năm 1802, nhà Tây Sơn sụp đổ, Nguyễn Phúc Ánh lên ngôi vua lấy hiệu là Gia Long. Năm 1803, ông Học được thăng chức Cai cơ, rồi thêm chức Giám thành sứ Khâm sai Chưởng cơ. Đó là một trong những chức lớn trong hàng tướng lãnh của thời bấy giờ.

Năm Gia Long thứ 14 (1815), vào ngày 4 tháng 12 âm lịch, ông Học vẽ bản đồ Gia Định.

Năm Minh Mạng thứ hai (1821), vua sai ông Học vẽ bản đồ núi sông, đường sá các trấn ở thành Gia Định cho đến địa giới Chân Lạp.

Lúc đó, ông Học đã già, nên nhà vua dụ rằng: Người cũng không sống được mấy ngày nữa, há chẳng nghĩ đến việc lưu danh hậu thế sao?

Rồi vua ban cho ông 100 quan tiền, nhưng chẳng bao lâu sau, ông Học mất.

Đánh giá
Vào ngày 23 tháng 4 năm 1998 tại Thành phố Hồ Chí Minh, liên hiệp các Hội Khoa học kỹ thuật thành phố đã tổ chức buổi báo cáo về "Vai trò khoa học và kỹ thuật của Trần Văn Học trong lịch sử 300 năm thành phố".

Nhà sử học Nguyễn Đình Đầu đã giới thiệu và minh họa các công trình về bản đồ của ông Học. Cuối buổi, giáo sư Trần Văn Giàu đã tổng kết và đánh giá cao vai trò của Trần Văn Học trong tiến trình xây dựng các công trình ở miền Nam Việt Nam, đặc biệt là ở Sài Gòn cách đây mấy thế kỷ.

Sách Địa chí Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh (tập I) ghi nhận:
Ông được đánh giá là người rất có tài vẽ địa đồ, họa đồ kỹ thuật. Đem so sánh bản dồ Sài Gòn 1799 của Dayot với bản đồ Gia Định 1815 của Trần Văn Học thì, về kỹ thuật đồ bản như trắc địa hay tỉ lệ, bản đồ của ông Học chính xác hơn nhiều...

Ngộ nhận
Trong bảng danh sách các di tích tại miền Nam Việt Nam do Học viện Viễn Đông của Pháp (École Francaise d’ Extrême - Orient) đề nghị và đã được toàn quyền Đông Dương phê chuẩn vào ngày 19 tháng 5 năm 1925, thì lăng Trần Văn Học ở xã Bình Hòa, tỉnh Gia Định, được liệt vào hàng thứ 9.

Theo tờ trình của ông H. Mauger, quản thủ Viện Bảo tàng Sài Gòn và kỷ yếu của Học viện Viễn Đông của Pháp, Vương Hồng Sển viết:

Trước kia Pháp gọi là "tombeu du Maréchal Nguyễn Văn Học". Nay truy ra không có công thần nào triều Nguyễn có tên họ như vậy. Có chăng là ông Trần Văn Học, tác giả bức địa đồ tỉnh Gia Định họa năm 1815?

Ngày trước ngôi mộ Nguyễn Văn Học ở chỗ khác, chủ đất xin dời nên tham biện sai gỡ ra từng khối nguyên đem về ráp lại trong hoa viên gần tòa hành chính như hiện nay ta thấy.

Mộ cải táng vào ngày 28 tháng 4 năm 1939, lấy được đồ trang sức phẩm bằng vàng, mão, đai của nhất phẩm đại thần, về sau ông quản thủ Pháp dời giấu ở Long Xuyên rồi bị cướp, chung một số kiếp với những đồ vàng đào được tại đường Công Lý...

Ông Nghiêm Thẩm giải thích sở dĩ H. Mauger ghi Trần Văn Học họ Nguyễn, vì ông nghe những người ở chung quanh ngôi mộ cổ nói vậy. Nhưng tra kỹ trong Đại Nam chính biên liệt truyện, chỉ thấy có Giám thành Trần Văn Học, và không thấy chép việc ông Học được phép vua cho mang họ Nguyễn (quốc tính) bao giờ.

Ông Thẩm đúc kết, chắc vì ông Học không có con hay thân nhân và cũng vì các người ở gần khu mộ nhớ lộn họ của ông, nên ông H. Mauger mới ghi sai..

Chú thích

Tham khảo
 Đại Nam chính biên liệt truyện, sơ tập, quyển 15, tờ 16b - 19b.
 Nghiêm Thẩm, Công trình sư Trần Văn Học, tạp chí Văn hóa, số 61, 1962. Sách Nam Bộ xưa và nay đăng lại từ tr. 257 - 265, Nhà xuất bản TP. HCM và tạp chí Xưa và Nay, 2005.

Trần Văn Học
Võ tướng nhà Nguyễn


title: Roquevidal

text:
Roquevidal là một xã thuộc tỉnh Tarn trong vùng Occitanie ở phía nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 302 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Tarn


title: Báu vật của đời

text:
Báu vật của đời, nguyên tác: Phong nhũ phì đồn (丰乳肥臀), là một tác phẩm nổi tiếng của nhà văn Trung Quốc Mạc Ngôn. Tác phẩm được xuất bản tháng 9 năm 1995 và đã trở thành một hiện tượng, tác phẩm đã được trao giải cao nhất của Hội Nhà văn Trung Quốc về truyện trong năm đó.

Tiểu thuyết đã cung cấp cho bạn đọc một lượng thông tin lớn, khái quát cả giai đoạn lịch sử hiện đại của Trung Quốc thông qua các câu truyện về các số phận của mỗi thế hệ gia đình nhà Thượng Quan. Bối cảnh chính của câu truyện là vùng Cao Mật, Trung Quốc.

Các nhân vật chính
Lỗ Toàn Nhi: một người phụ nữ nông thôn Trung Quốc, năm 16 tuổi bỏ tục bó chân và lấy chồng là Thượng Quan Thọ Hỷ. Sau này Lỗ thị có 9 đứa con riêng, 8 gái và 1 trai.
Thượng Quan Thọ Hỷ: chồng của Lỗ Toàn Nhi, bị bất lực, không có khả năng sinh con.
Lai Đệ: con của Lỗ thị với ông chú dượng.
Chiêu Đệ: con của Lỗ thị với ông chú dượng.
Lãnh Đệ: con của Lỗ thị với anh chàng bán vịt dạo.
Tưởng Đệ: con của Lỗ thị với anh chàng bán thuốc rong.
Phán Đệ: con của Lỗ thị với lão Báo bán thịt chó.
Niệm Đệ: con của Lỗ thị với hoà thượng Trí Thông.
Cầu Đệ: con của Lỗ thị với tên lính thất trận
Cặp sinh đôi Ngọc Nữ và Kim Đồng: con của Lỗ thị với mục sư Malôa

Tóm tắt truyện
"Báu vật của đời" là cuốn tiểu thuyết đồ
sộ, bao quát cả một thời kỳ lịch sử dài với vô vàn những số phận con người vùng
đất Cao Mật - Đại La trong những biến cố. Nổi bật trong tác phẩm là cuộc đời
người phụ nữ nông thôn Trung Quốc - Thượng Quan Lỗ Thị và gia đình Thượng Quan.
Cuộc đời Lỗ Thị gắn liền với những đau thương, thăng trầm cũng như vô vàn biến
cố của lịch sử vùng đất Cao Mật - Đại La - quê hương Lỗ Thị, và đó cũng chính
là lịch sử phát triển của đất nước Trung Hoa rộng lớn.

“Phong nhũ phì đồn” chứa đầy 500.000 từ. Nó bắt đầu bằng chiến tranh và kết thúc bằng hòa bình. Nó mang tinh thần sử thi của nhà thơ mù Hy Lạp cổ đại Homer "Iliad" trong “Bài ca thành Ilion”và những lời nhất quán đầy khí phách “Thần rượu “ vốn có của Mạc Ngôn được lặp lại một lần rồi một lần, đưa độc giả vào một thế giới kỳ lạ và bí ẩn một lần và mãi mãi. Cái gọi là "Thần rượu" đối lập với "Thần Mặt trời", cái trước xuất hiện theo cảm xúc, hỗn loạn và mất trật tự. Cái sau là lý trí, đều đặn và có trật tự. Con chữ của Mạc Ngôn lung linh đầy màu sắc, đầy hình ảnh và tràn trề ý tượng kích động các giác quan, thị giác, thính giác, xúc giác, khứu giác, vị giác của người đọc và anh muốn họ đều sử dụng tất cả chúng. PP

Thượng
Quan Lỗ Thị tên thật là Lỗ Toàn Nhi, sinh năm 1900 tại vùng quê Cao Mật – tỉnh
Sơn Đông – Trung Quốc. Mới sáu tháng tuổi, Toàn Nhi đã phải nếm trải những đau
thương, mất mát do chiến tranh gây ra, mồ côi cả cha lẫn mẹ. Gia đình cô: bố cô
– Lỗ Ngũ, biệt hiệu Lỗ Quậy, mẹ cô – "họ
Diêu, làthiếu phụ đẹp nhất thôn Sa
Oa" [9,716] đều bị quân Đức sát hại. Lúc này, Toàn Nhi được người cô và ông
chú dượng Vu Bàn Vả đem về nuôi. Cũng như những người con gái khác, theo tục
lệ, lên năm tuổi Toàn Nhi phải bó chân – một nỗi đau về thể xác lẫn tinh thần
mà cô phải gánh chịu. Tục lệ bó chân đó theo Toàn Nhi cho đến khi cô mười sáu
tuổi. Đó là thời kỳ Dân quốc và cũng là khi cô trở thành một thiếu nữ xinh đẹp
nhưng không hợp thời. Cho đến năm mười bảy tuổi, Toàn Nhi được gả vào nhà Thượng
Quan qua cuộc đổi chác giữa người cô và Thượng Quan Lã Thị - bà mẹ chồng của
Toàn Nhi. Từ khi bước vào làm dâu nhà Thượng Quan, cuộc đời Toàn Nhi bước vào
chuỗi dài những đau thương, tủi nhục, cô phải nếm trải biết bao cay đắng, bất
hạnh. Toàn Nhi lấy phải một người chồng "bất
lực", không có khả năng truyền giống là Thượng Quan Thọ Hỷ. Vậy là mọi khát
khao, mong ước – có đứa cháu nối dõi tông đường của bà mẹ chồng cay nghiệt cũng
như những hủ tục khắt khe của xã hội phong kiến "trọng nam khinh nữ" đều
đổ lên đầu Toàn Nhi. Do không sinh được con, cô phải hứng chịu bao sự hành hạ,
chửi rủa, phỉ mắng của gia đình chồng. Và cũng bởi cái áp lực có đứa con trai,
bởi người chồng của mình "bất lực"… cho nên Lỗ Thị đã phải cắn răng
đi "xin giống" của thiên hạ. Lỗ Thị
đã có tổng cộng chín đứa con riêng, tám gái và một trai. Tưởng rằng có được đứa
con cuộc đời Lỗ Thị sẽ đỡ khổ, nhưng mãi không sinh được con trai nên suốt thời
gian làm dâu trong gia đình Thượng Quan, Lỗ Thị bị bà mẹ chồng "Nửa Người Nửa Quỷ" cũng như ông chồng vũ phu "Người – Đàn – Ông – Không – Bao – Giờ - Lớn" hành hạ đến dã man, thậm chí không bằng cả loài vật… Khi
cả nhà chồng bị bọn Nhật tàn sát, chỉ còn lại bà mẹ chồng dở điên dở dại và một
đàn con thơ, cuộc đời Lỗ Thị bước sang một trang mới, kết thúc kiếp làm dâu đau
khổ, chuyển sang vai trò làm chủ gia đình, làm mẹ, làm bà. Giờ đây Lỗ Thị trở
thành người trụ cột gánh vác cả gia đình, nuôi dạy đàn con thơ. Mỗi đứa con lớn
lên là một số phận, một con đưòng đi khác nhau, thậm chí có khi chúng còn xung
khắc, đối chọi nhau về tư tưỏng chính trị… nhưng bao giờ Lỗ Thị cũng là bến bờ,
là chỗ dựa yên bình nhất của chúng. Lỗ Thị là một người mẹ đau thương mà vĩ đại. Không chỉ nuôi dạy chín đứa con khôn lớn, bà còn cưu mang, chăm sóc cả tám
đứa cháu ngoại mà mỗi đứa cháu là một hoàn cảnh, một xuất thân riêng… Bao thế
lực chính trị đến rồi lại đi, vinh quang rồi tàn lụi, đem đến cho vùng đất Cao
Mật biết bao biến đổi, Lỗ Thị và gia đình Thượng Quan cũng chịu ảnh hưởng của
những lần thay ngôi đổi chúa ấy. Hết quân Đức, quân Nhật, Quốc dân Đảng rồi đến
Cộng sản Đảng, mỗi như vậy là mỗi lần nhân dân chứng kiến cảnh li loạn, cảnh
chạy giặc, cảnh tang tóc… Lỗ Thị đã bao lần phải mất con mất cháu trong những
đợt biến loạn ấy. Các thế lực cầm quyền đem đến cho Lỗ Thị biết bao tai hoạ,
biết bao mất mát, đau khổ, thế nhưng bà vẫn dang rộng đôi tay và tấm lòng nhân
ái của mình che chở, bao bọc cho con cháu. Lỗ Thị là một bà mẹ đau thương mà vĩ
đại, suốt đời hi sinh vì con cháu, một con người luôn mang trong mình tinh thần
phản kháng mạnh mẽ, một người phụ nữ tuyệt đẹp với phẩm giá đáng tự hào. Thượng
Quan Lỗ Thị chính là hiện thân cho hình ảnh đất nước Trung Hoa rộng lớn trên
con đường phát triển với bao thăng trầm, đau thương nhưng không gì quật ngã. Thượng Quan Lỗ Thị mất ở tuổi chín mươi lăm, con người ấy khổ cả một đời, đến khi chết người ta cũng bắt đào mộ lên. Kết thúc tác phẩm là hình ảnh những bông
hoa nở rộ sau ngôi mộ của Lỗ Thị và những bầu vú hiện lên dồn dập trong ảo
tưởng của Kim Đồng – đứa con trai duy nhất của Thượng Quan Lỗ Thị.

Nguyễn Trung Thắng

Đánh giá
Mạc Ngôn xứng đáng đoạt giải Nobel với ngôn ngữ văn học mộc mạc, chân chất, đậm nét quê mùa nhưng lại vô cùng thâm thuý. Nó là đất, là nước, là rượu, là máu của người con đất Cao Mật, Sơn Đông. Anh dùng một thủ pháp độc đáo, kết hợp văn học phương Đông và phương Tây. Thủ pháp này chỉ có những nhà văn phương Đông mới có được. Nên đã khiến hội đồng giám thị phải giật mình đắm đuối và say mê với những câu chữ khác lạ này.

Trung Quốc ra đời một Mạc Ngôn, đây là vinh dự của văn học Trung Hoa. 100 năm gần đây, anh là người chắp cánh cho tác phẩm văn học bay đến mọi ngõ ngách của năm châu bốn biển. Thiên mã hành không, bụi mù tung vó. Anh chính là Thiên mã. (PP)

Tham khảo

Liên kết ngoài

Tiểu thuyết năm 1995
Văn học Trung Quốc
Tiểu thuyết năm 1996


title: Nomada itamera

text:
Nomada itamera là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1910.

Chú thích

Tham khảo

Nomada
Động vật được mô tả năm 1910


title: Othakadai

text:
Othakadai là một thị xã panchayat của quận Madurai thuộc bang Tamil Nadu, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Othakadai có dân số 12.185 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Othakadai có tỷ lệ 75% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 81%, và tỷ lệ cho phái nữ là 70%. Tại Othakadai, 13% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Tamil Nadu


title: Rockin' Robin (bài hát)

text:
"Rockin' Robin" là ca khúc do Leon René sáng tác và được Bobby Day thu âm năm 1958. Đây là đĩa đơn hit duy nhất của Day, đứng vị trí thứ hai trên Billboard Hot 100.

Phiên bản của Michael Jackson

Michael Jackson thu âm và phát hành phiên bản cover "Rockin' Robin" năm 1972, được lấy từ album solo đầu tay năm 1971 mang tựa đề "Got to Be There". Đây là hit lớn nhất từ clbum, đứng vị trí thứ hai trên bảng xếp hạng Hot 100 và R&B.

Danh sách track
A. "Rockin' Robin" - 2:30
B. "Love Is Here and Now You're Gone" - 2:51

Bảng xếp hạng

1958: Bobby Day
1972: Michael Jackson

Chứng nhận

Nguồn
 Music Control Radio
 AllMusic.com
 MJJSource.com
 MichaelJackson.com

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Michael Jackson "Rockin' Robin" Collection

Đĩa đơn năm 1958
Đĩa đơn năm 1972
Bài hát của Michael Jackson
Bài hát năm 1958
Đĩa đơn quán quân Billboard Hot R&B/Hip-Hop Songs


title: Latirus filmerae

text:
Latirus filmerae là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Fasciolariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Latirus


title: Khorloogiin Choibalsan

text:
Nguyên soái Khorloogiin Choibalsan () (8 tháng 2 năm 1895 — 26 tháng 1 năm 1952) là một lãnh tụ cộng sản của Cộng hòa Nhân dân Mông Cổ từ thập niên 1930 cho đến khi ông qua đời.

Cuộc đời
Choibalsan vốn được rèn luyện để trở thành một thầy tăng Lạt-ma giáo. Ông đã tiếp xúc với các nhà cách mạng Nga trong chuyến đi của mình đến Siberi. Ông đã sáng lập tổ chức cách mạng đầu tiên của mình vào năm 1919 và đến năm 1921 thì hợp nhất nó với lực lượng của Damdin Sükhbaatar để lập nên Đảng Nhân dân Cách mạng Mông Cổ. Sau khi quân cách mạng Mông Cổ cùng Hồng quân Liên Xô tiến vào Urga năm 1921 và thành lập một chính quyền thân Xô viết, Choibalsan trở thành Thứ trưởng Chiến tranh.

Trong những năm sau, Choibalsan có ảnh hưởng quan trọng trong việc lãnh đạo đất nước và đến khoảng năm 1940 ông đã trở thành người lãnh đạo tối cao.  Ông đảm nhận cả hai vai trò là nguyên thủ quốc gia (Chủ tịch Đoàn Chủ tịch Tiểu Hural Quốc gia, 1929–1930) và đứng đầu chính phủ (Chủ tịch Hội đồng ủy viên Nhân dân, 1939–1952). Ông đôi khi được xếp quân hàm nguyên soái.

Choibalsan là một người theo các nguyên lý của lãnh đạo Xô viết Joseph Stalin và áp dụng chúng bằng nhiều cách khác nhau bao gồm trừ khử  các đối thủ để giành quyền lực và đối xử cay nghiệt với các địa chủ. Choibalsan lên cầm quyền với sự hậu thuẫn của Liên Xô, kết quả của việc Stalin không hài lòng với lãnh đạo cộng sản Mông Cổ khi đó là Peljidiyn Genden, người đã bị đẩy ra khỏi quyền lực vào năm 1936. Choibalsan, một đồng minh thân thiết của Joseph Stalin, được đưa lên nắm quyền.

Thanh trừng
Dưới thời Choibalsan, nhiều cuộc thanh trừng kẻ thù của nhân dân đã diễn ra. Trọng tâm của các hành động này là các nhân vật tôn giáo, tầng lớp quý tộc cũ và những người bất đồng chính trị. Ước tính số người bị giết khá khác biệt, nhưng thường là một con số đáng kể. Một ước tính cho thấy có khoảng 30.000-35.000 bị giết, phần lớn là lạt-ma bị giết trong thời kỳ 1921–41, hầu hết là vào cuối thập kỉ 1930. Choibalsan cũng trở thành trung tâm của một mô hình sùng bái cá nhân tương tự như Stalin. Ví dụ, Núi Bogd Khan (tên vị vua Mông Cổ cuối cùng) được đổi sang tên ông từ thập niên 1950.

Chính sách đối ngoại
Mặc dù Choibalsan được coi là đã không duy trì chính sách đối ngoại độc lập, song ông là một nhà dân tộc chủ nghĩa Mông Cổ và chưa từng từ bỏ hy vọng về việc thống nhất toàn bộ người Mông Cổ dưới quyền của Cộng hòa Nhân dân Mông Cổ. Cho đến năm 1945 ông vẫn còn khuyến khích một cuộc nổi dậy mang tính dân tộc tại miền đông Tân Cương (với sự trợ giúp của Stalin), với mục đích tăng cường ảnh hưởng của Cộng hòa Nhân dân Mông Cổ trong khu vực và mở rộng tới Tân Cương, Cam Túc và Thanh Hải. Vào tháng 8 năm 1945, CHND Mông Cổ tuyên bố chiến tranh với Nhật Bản và tham gia vào các hành động đánh chiếm vùng Nội Mông. Choibalsan hy vọng có thể tận dụng cơ hội này để giành lấy Nội Mông từ tay Trung Quốc. Nhưng đến tháng 8 năm 1945 Stalin đã ký kết một hiệp định với Trung Quốc, theo đó bảo đảm các lợi ích quan trọng của Liên Xô tại Viễn Đông, cũng như nền độc lập của Mông Cổ. Stalin đã khước từ giấc mơ Liên Mông Cổ của Choibalsan để ổn định mối quan hệ Xô-Trung và đảm bảo vị trí tại Trung Quốc sau năm 1945. Choibalsan chấp nhận điều này, song ông vẫn tiếp tục thỉnh cầu Stalin về vấn đề Nội Mông cho đến năm 1949. Nhượng bộ lớn nhất của Liên Xô là để cho Choibalsan thi hành các hoạt động tuyên truyền "kín" tại Nội Mông về quyền tự quyết dân tộc.

Sự nghiệp
Trong thời gian ông cầm quyền, các cải tiến đáng kể nhất là hệ thống cơ sở hạ tầng, đường bộ và đường dây thông tin với sự giúp đỡ của Liên Xô, và các hoạt động nhằm nâng cao tỉ lệ biết chữ trong nước.

Choibalsan giữa chức vụ Thủ tướng cho đến khi ông qua đời tại Moskva vào ngày 26 tháng 1 năm 1952. Các chết của ông liên quan đến sự lão hóa. Joseph Stalin đã bình luận, "Họ chết vì những thứ khác. Shcherbakov, Zhdanov, Dimitrov, Choibalsan... qua đời rất nhanh chóng ! Chúng ta cần chuyển các bác sĩ già sang việc khác."  Dưới sự tra khảo, các tù nhân bị bắt giữ đã bắt buộc phải cung cấp các "chứng cứ" rằng các bác sĩ của điện Kremlin, do bác sĩ riêng của Stalin chỉ huy, trên thực tế đã ám sát Choibalsan và những người khác giống như đề cập của Stalin.

Di sản

Hình ảnh Choibalsan tại đất nước Mông Cổ ngày nay có nhiều khác biệt; nhiều người vẫn coi ông là một anh hùng dân tộc Mông Cổ, nhưng những người phê bình ông thì cho rằng đó chỉ đơn thuần là kết quả của các hành động tuyên truyền và sùng bái cá nhân của ông. Một số người Mông Cổ tin rằng Choibalsan đơn thuần chỉ là một con rối của Stalin, và có ít sự lựa chọn trong các quyết định của mình. Đảng của Choibalsan, Đảng Nhân dân Cách mạng Mông Cổ, đã phê bình những "sai lầm" của ông, bao gồm hình thành nạn sùng bái cá nhân, năm 1956, cùng lúc với các chỉ trích nhắm vào Stalin của Nikita Khrushchev tại Liên Xô. Dù mô hình chính trị tại Mông Cổ đã thay đổi, thủ phủ của tỉnh Dornod (trước kia gọi là Bayantümen) vẫn tiếp tục mang tên ông, và tượng của ông vẫn được đặt trước Đại học Quốc gia Mông Cổ do ông thành lập vào năm 1942.

Chú thích

Liên kết ngoài

 Cuộc Thanh trừng Đáng quên  Timothy May, Khoa Lịch sử, Đại học Wisconsin–Madison
 Ngôi mộ lớn được phát hiện tại Mông Cổ RTÉ News, 12 tháng 6 năm 2003

Thủ tướng Mông Cổ
Sinh năm 1895
Mất năm 1952


title: Microlepta marginata

text:
Microlepta marginata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Mohamedsaid miêu tả khoa học năm 1997.

Chú thích

Tham khảo

Microlepta


title: Ký hiệu phần trăm

text:
Ký hiệu phần trăm  là ký hiệu được sử dụng để biểu thị phần trăm, một số hoặc tỷ lệ dưới dạng phân số của 100. Các ký hiệu liên quan bao gồm ký hiệu permille (phần nghìn)  và permyriad . Tỷ lệ cao hơn thì sử dụng parts-per notation. Mã Unicode của % là U+0025.

Phong cách

Hình thức và khoảng cách
Phong cách viết ký hiệu phần trăm trong tiếng Anh là viết ký hiệu phần trăm theo sau số mà không có bất kỳ khoảng trống nào ở giữa (ví dụ: 50%). Tuy nhiên, Hệ đo lường quốc tế và tiêu chuẩn ISO 31-0 quy định khoảng cách giữa số và ký hiệu phần trăm, phù hợp với thông lệ chung là sử dụng khoảng trống không ngắt giữa số và đơn vị đo tương ứng của nó.

Các ngôn ngữ khác có các quy tắc khác về khoảng cách trước ký hiệu phần trăm:

 Trong tiếng Séc và tiếng Slovak, ký hiệu phần trăm được đặt cách nhau bằng khoảng trống không ngắt nếu số được sử dụng làm danh từ. Cũng trong hai ngôn ngữ này, không có khoảng trống được chèn nếu số được sử dụng làm tính từ.
 Trong tiếng Pháp, ký hiệu phần trăm phải được đặt cách nhau bằng một khoảng trống không ngắt.
 Trong tiếng Nga, ký hiệu phần trăm hiếm khi được đặt cách nhau, trái với hướng dẫn của tiêu chuẩn nhà nước GOST 8.417-2002.
 Trong tiếng Trung Quốc, ký hiệu phần trăm hầu như không bao giờ có khoảng cách, có thể là do tiếng Trung Quốc hoàn toàn không sử dụng khoảng trống để phân tách các ký tự hoặc từ.

Sự phát triển
Trước năm 1425, không có bằng chứng nào về một ký hiệu đặc biệt được sử dụng cho phần trăm. Thuật ngữ per cento trong tiếng Ý đã được sử dụng cũng như một số cách viết tắt khác nhau (ví dụ: "per 100", "p 100", "p cento",...). Ví dụ về điều này có thể được nhận thấy trong văn bản số học năm 1339 (không rõ tác giả) được mô tả bên dưới.

Năm 1925, DE Smith đã viết, "Dạng gạch chéo (20x20px|Poor Richard font) là hiện đại."

 thế=1339 arithmetic text|trái|nhỏ|400x400px|Văn bản số học năm 1339 trong Rara Arithmetica, p. 437.

Chú thích cụm nguồn tham khảo

Tham khảo

Ký hiệu toán học


title: Aggius

text:
Aggius là một đô thị ở tỉnh Sassari trong vùng Sardinia, có khoảng cách khoảng 190 km về phía bắc của Cagliari và cách khoảng 35 km về phía tây của Olbia. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.647 người và diện tích là 83,5 km².

Đô thị Aggius có các frazione (đơn vị cấp dưới) bonaita.

Aggius giáp các đô thị: Aglientu, Bortigiadas, Tempio Pausania, Trinità d'Agultu e Vignola, Viddalba.

Quá trình thay đổi dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.aggius.net/

Đô thị tỉnh Sassari


title: Ẩm thực Nhật Bản

text:
Ẩm thực Nhật Bản là nền ẩm thực xuất xứ từ nước Nhật Bản. Ẩm thực Nhật Bản không lạm dụng quá nhiều gia vị mà chú trọng làm nổi bật hương vị tươi ngon, tinh khiết tự nhiên của món ăn. Hương vị món ăn Nhật thường thanh tao, nhẹ nhàng và phù hợp với thiên nhiên từng mùa. Do vị trí địa lý bốn bề bao quanh đều là biển, hải sản và rong biển chiếm phần lớn trong khẩu phần ăn của người Nhật. Lương thực chính của người Nhật là gạo; người Nhật cuộn gạo trong những tấm rong biển xanh đen, tạo thành món sushi, được xem là quốc thực của Nhật Bản.

Ngoài ra, các món ăn chế biến từ đậu nành cũng có tầm quan trọng đặc biệt trong ẩm thực Nhật. Về thức uống, người Nhật nổi tiếng với mạt trà, loại bột trà xanh nguyên chất do các thiền sư chế biến; đây là loại trà chính cho nghi lễ trà đạo, nghi lễ này tuân theo 4 nguyên tắc chính "hòa, kính, thanh, tịnh". Rượu gạo sakamai có nồng độ cao tên là sake, xuất phát từ các nghi lễ của Thần đạo cũng rất phổ biến. Ngoài ra, các món ăn Nhật cũng thể hiện tư duy thẩm mĩ tinh tế và sự khéo léo của người nấu khi được bày biện với chỉ vài miếng ở một góc chén dĩa, để thực khách còn có thể thấy nét đẹp của vật dụng đựng món ăn.

Ngày 04 tháng 12 năm 2013, tại Baku, Azerbaijan, tổ chức Văn hoá, Khoa học và Giáo dục Liên Hợp Quốc UNESCO đã công nhận , trong đó nổi bật là bữa cơm ngày đầu năm mới của người Nhật là Di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại. Trong đó chỉ rõ: "Washoku là thực hành mang tính xã hội, dựa trên một nhóm các kỹ năng, kiến thức và truyền thống liên quan đến quy trình chuẩn bị, nguyên liệu, chế biến và tiêu thụ thực phẩm. Washoku sử dụng tài nguyên thiên nhiên một cách bền vững, theo nguyên tắc tôn trọng thiên nhiên. Washoku gồm những món ăn truyền thống với nguyên vật liệu được lựa chọn theo mùa, như: gạo, cá, rau,… mang hương vị độc đáo và phong cách ẩm thực truyền thống qua nhiều thế kỷ của Nhật Bản."

Lịch sử

Tiền Heian
Thế kỷ 6, một số loại rau củ mới như củ cải trắng, cà rốt du nhập từ Trung Quốc và bán đảo Triều Tiên vào Nhật Bản. Sau khi Phật giáo du nhập vào Nhật Bản thì việc ăn thịt đã bị hạn chế và bị cấm vào thế kỷ thứ 8. Cũng trong giai đoạn này người Nhật học được cách làm đậu hũ, nước tương và nghệ thuật rán bằng dầu của người Trung Quốc (loại nước tương ngọt của Nhật ngày nay ra đời vào thế kỷ 15).

Trung thế
Thời kỳ Heian (794-1185) là thời kỳ khởi đầu cho một nền ẩm thực Nhật Bản mang bản sắc riêng. Sự phát triển của tầng lớp thượng lưu Kyoto trở thành tiền đề quan trọng cho sự phát triển của nghệ thuật ẩm thực. Mọi người ăn 2 bữa một ngày cũng với nhiều bữa ăn nhẹ khác trong ngày. Đến thế kỷ 10, các loại nguyên liệu đã trở nên phong phú hơn, người ta đưa vào món ăn nhiều loại rau củ như củ cải tròn, lá mù tạt, dưa chuột và cà tím.

Từ năm 1185 khi Mạc Phủ được thiết lập ở Kamakura, tầng lớp võ sĩ đạo và thiền sư dần có vị thế hơn trước, do đó các món chay (shojin ryori) được hình thành, dẫn đến sự ra đời của các món khai vị trước buổi trà đạo (cha kaiseki) vào thế kỷ 16. Món ăn chay Nhật Bản chú trọng vào 5 màu sắc cơ bản: xanh, đỏ, vàng, trắng và đen tím, và 6 vị: đắng, chua, ngọt, nóng, cay và vị thơm ngon. Dưới ảnh hưởng của cách nấu này, tính đơn giản trong các món ăn Nhật cũng hình thành. Thế kỷ thứ 9, trà được vào Nhật nhưng dần bị lu mờ cho đến khi hưng thịnh trở lại vào thế kỷ 12 cùng với sự phát triển của Thiền tông.

Cận đại
Mặc dù đóng cửa với bên ngoài, nhưng suốt thời kỳ Edo (1603-1857), ẩm thực Nhật vẫn phát triển đa dạng. Cơm nắm nigiri-zushi đã ra đời vào thời gian này. Thời kỳ Meiji (Minh Trị, 1868-1912) đánh dấu thời kỳ mở cửa trở lại với thế giới bên ngoài. Sự giao thương của Nhật Bản với phương Tây trong thời Minh Trị đã ảnh hưởng quan trọng đến nền ẩm thực Nhật Bản.

Người Bồ Đào Nha đã mang đến Nhật các nguyên liệu từ Tân Thế giới: ngô, khoai tây, khoai lang... hay từ các nước châu Á khác: bí đao (kabocha). Một số tên món ăn Nhật Bản ngày nay có nguồn gốc từ tiếng Bồ Đào Nha như từ "pan" nghĩa là "bánh mì" xuất phát từ tiếng Bồ Đào Nha: "pão", từ "tempura" xuất xứ từ tiếng Bồ Đào Nha: "templo" - đền thờ. Các nguyên liệu nước ngoài được du nhập ồ ạt vào Nhật Bản như bơ, cà ri, cà phê, bắp cải, măng tây...

Hiện đại
Ngành công nghiệp thực phẩm của Nhật Bản có những bước phát triển rực rỡ. Mì ăn liền (ramen) đã được Momofuku Ando (cũng là người sáng lập công ty thực phẩm Nissin) phát minh ra năm 1958. Tiến sĩ Kikunae Ikeda đã phát hiện ra vị cơ bản thứ năm umami (ngoài bốn vị: ngọt chua, mặn, đắng) sau khi phân tích thành phần của tảo biển khô năm 1908, từ đó sáng lập nên công ty bột ngọt Ajinomoto. Kỹ thuật nướng thức ăn teppanyaki cũng mới được phát triển; đây là cách nướng trên một chiếc bàn đúc bằng gang thép hình chữ nhật dày 6–8 cm đã được làm nóng đến trên 100 độ; thức ăn được làm nóng rất lâu trên bếp mà không bị cháy và thành phần nước vẫn còn trong thức ăn, khiến cho thức ăn giữ được hương vị tự nhiên.

Ẩm thực địa phương Nhật Bản

Ẩm thực Nhật Bản có rất nhiều đặc sản địa phương, gọi là kyōdo ryōri (郷土料理) trong tiếng Nhật, nhiều món trong số chúng được làm từ các nguyên liệu địa phương với các phương thức cổ truyền.

Tổng quan

Triết lý

Các món ăn Nhật Bản đều tuân theo quy tắc tam ngũ: ngũ vị, ngũ sắc, ngũ pháp. Ngũ vị bao gồm: ngọt, chua, cay, đắng, mặn. Ngũ sắc có: trắng, vàng, đỏ, xanh, đen. Ngũ pháp là: sống, ninh, nướng, chiên và hấp. So với những nước khác, cách nấu nướng của người Nhật hầu như không sử dụng đến gia vị. Thay vào đó, người ta tập trung vào các hương vị tinh khiết của các thành phần món ăn: cá, rong biển, rau, gạo và đậu nành.

Dinh dưỡng
Chế độ ăn uống của Nhật Bản được gọi là ichi ju san sai: "một súp, ba món", ăn với cơm (do các võ sĩ thời kỳ Muromachi đặt ra). Nhiều thành phần dinh dưỡng trong thực phẩm Nhật Bản rất tốt cho sức khỏe. Bữa ăn không thể thiếu đậu chế biến từ đậu nành như miso (tương đặc), tofu (đậu hũ tươi), natto giúp ngăn chặn tình trạng tắc nghẽn mạch máu; hạt vừng đen giúp kích thích hoạt động của não, mơ chua umeboshi để lọc máu, rong biển kombu giúp giảm lượng cholesterol, chè tươi giúp chống lão hóa tế bào.

Bữa ăn

Thực đơn
Một bữa ăn Nhật Bản cơ bản gồm có:
 Cơm
 Natto trộn với hành lá cắt nhỏ và trứng sống.
 Rau bina, củ cải hoặc dưa muối.
 rong biển khô sấy ăn không hoặc cuộn thành sushi.
 Canh miso.
Nếu có việc phải đi xa nhà, người Nhật thường làm cơm hộp (bento). Một hộp cơm gồm có đầy đủ thức ăn đến từ rừng và biển: 4 phần cơm (hoặc onigiri), 3 phần thịt cá, 2 phần rau và một phần tráng miệng.

Sắp đặt bàn ăn
Người Nhật theo truyền thống (hiện nay nhiều người vẫn theo cách thức này) ngồi xếp bằng tròn trên các miếng đệm quanh bàn ăn thấp. Một số nhà hàng truyền thống còn cung cấp ghế sàn với chỗ dựa lưng. Các bữa ăn được dùng bằng đũa gỗ hoặc inox (gọi là hashi), và một cái thìa (gọi là Supūn).

Người Nhật nói chung không bới cơm hoặc canh sang chén bát riêng mà được đặt sẵn ở trên bàn cho từng người và ăn bằng đũa. Người Nhật ít khi sử dụng thìa trong bữa ăn, kể cả súp đôi khi cũng dùng đũa. Cách sắp đặt một bữa ăn cơ bản, bao gồm:
 Cơm cho mỗi người trong bát sâu bằng gốm, thép không gỉ hoặc gỗ sơn mài, luôn có nắp đậy ở phía bên trái người ăn.
 Canh nóng cho mỗi người trong một cái bát nông hơn, đặt phía bên phải chén cơm. Hoặc dùng chung trong bát canh to đặt giữa bàn.
 Đũa đặt ngang, ở phía gần người ăn.

Trà hâm
Bộ bàn ghế trong phòng ăn phải nhỏ gọn, gồm bàn thấp và các miếng đệm đặt trên sàn nhà có thể thu dọn khi không dùng đến. Chúng thích hợp cho cả mùa đông lẫn mùa hè. Thường không dùng nhiều màu sắc và thường dùng các màu nhạt, mang màu sắc tự nhiên như màu vàng của gỗ và tre.

Nghi thức
Mặc dù không có trật tự định trước khi ăn nhiều món trong một bữa ăn truyền thống, nhiều người Nhật Bản bắt đầu ăn một ít canh trước khi ăn những món khác theo bất cứ trật tự nào họ thích. Người Nhật nói chung không bới cơm hoặc canh sang chén bát riêng mà được đặt sẵn ở trên bàn cho từng người và ăn bằng đũa. Khi ăn một số thức ăn có nước như ramen hay udon có thể đưa cả bát lên miệng để húp nước dùng. Thìa thường được sử dụng khi ăn một số món ăn nấu theo kiểu phương Tây, như món hầm có sữa kurimu shichu, cơm với cà ri hay cơm trứng omelette. Một số loại bánh ngọt truyền thống như wagashi thường được ăn cùng với nước trà, khi ăn dùng một chiếc xiên nhỏ làm bằng tre hoặc gỗ để lấy bánh.

Những hành vi bất lịch sự trong bữa ăn: dùng đũa đang ăn gắp đồ ăn cho người khác, cầm đũa hay thìa trước khi người cao tuổi nhất bắt đầu ăn, vừa mở miệng vừa nhai, nói chuyện khi đồ ăn vẫn còn trong miệng, cắm đũa hay thìa thẳng đứng trong bát, chọc thức ăn bằng đũa, bốc thức ăn (cũng có ngoại lệ), phát ra tiếng khi nhai hoặc gõ lách cách bằng thìa hay đũa, khuấy những món ăn phụ để tìm thứ bạn muốn ăn, tự ý gắp bỏ vài thành phần ra khỏi đồ ăn chung, hỉ mũi, ho và hắt xì hơi bất cẩn (bạn phải quay sang chỗ không người và đặt tay lên miệng), không che miệng khi xỉa răng. Khi húp canh húp bằng từng chút một, không được húp soàm soạp gây khó chịu cho người khác. Không cần phải ăn hết các món dùng chung, nhưng theo phong tục phải ăn hết phần cơm của mình. Các bát đựng thức ăn ăn kèm thường hay ăn hết trong bữa ăn và sẽ được dọn thêm nếu chúng đã được dùng hết. Việc yêu cầu dọn thêm món ăn phụ cũng có thể chấp nhận được.

Phép lịch sự
 Xin phép trước khi ăn: dùng thành ngữ: "Itadakimasu".
 Cảm ơn sau khi ăn xong: dùng thành ngữ: "Gochiso sama deshita".
 Khi rót rượu sake hay shochu thì phải rót cho người khác, chỉ có khi dốc cạn chai thì mới được rót cho chính mình. Thường phụ nữ sẽ rót rượu cho đàn ông, nhưng phải tự rót cho chính mình.

Văn hóa
Nhiều món ăn Nhật tượng trưng cho các lời chúc tốt lành gửi đến mọi người trong dịp năm mới: rượu sake để trừ tà khí và kéo dài tuổi thọ, món đậu phụ chúc mạnh khỏe, món trứng cá tuyết nướng chúc gia đình đông vui, món sushi cá tráp chúc sung túc thịnh vượng, món tempura chúc trường thọ. Tôm biểu trưng cho sự trường thọ, lưng tôm càng cong càng trường thọ.

Kỹ thuật

Nguyên liệu
Ẩm thực Nhật Bản sử dụng nhiều loại nguyên liệu để tạo ra những món ăn đậm chất Nhật, có những nguyên liệu đặc trưng không có trong bất cứ nền ẩm thực nào trên thế giới.

Cá bào Nhật Bản

Cá bào Nhật Bản hay Katsuobushi, là những miếng cá (thường là cá ngừ hay cá hồi) được chọn lọc, sơ chế, xông khói và lên men bằng vi nấm Aspergillus glaucus trong phòng kín. Katsuobushi thành phẩm khô và rất cứng, không được sử dụng để ăn ngay mà cần bào mỏng bằng những chiếc bào làm bằng gỗ. Katsuobushi là nguyên liệu cơ bản để tạo ra nước dùng dashi, một thành phần quan trọng tạo nên nhiều món ăn.

Rong-tảo biển
Rong/Tảo biển gọi chung là kaisō, gồm nhiều loại khác nhau. Tảo sấy nori cuộn cơm tạo thành món sushi, tảo bẹ wakame dùng để nấu với canh miso, tảo mơ hijiki (hay rong đuôi cừu) làm món trộn salad, rau câu tengusa dùng làm thạch, hay tảo bẹ kombu - cùng với cá bào, là nguyên liệu cơ bản tạo nên nước dùng dashi.
Người Nhật đã biết chế biến kaisō ít nhất là từ thế kỷ 17. Tổng cộng có khoảng 1170 loài rong tảo được người Nhật sử dụng để chế biến thực phẩm.

Đậu tương
Đậu tương (hay đậu nành, daizu) được du nhập từ Trung Quốc qua Triều Tiên trước khi đến Nhật Bản. Người Nhật dùng đậu tương tạo thành nhiều món ăn và gia vị, như nước tương shoyu, miso, natto, đậu phụ và váng đậu yuba. Trong thời kỳ chiến tranh Thế giới thứ 2, khi kinh tế Nhật bị tàn phá nặng nề, sữa đậu nành là loại đồ uống giàu protein được ưa chuộng, ngoài ra bã đậu okara cũng được người Nhật tận dụng làm lương thực. Trong thần thoại Nhật Bản, đậu tương được tạo ra bởi thần Ogetsu-hime. Khi người qua đời, lúa mạch, kê, đậu đỏ và đậu tương từ trong miệng và hậu môn nữ thần tràn ra, rơi xuống trái đất.

Rượu mirin và sake
Mirin là loại rượu không qua trưng cất của Nhật Bản, được làm từ gạo nếp ủ lên men rồi ép ra thành rượu. Mirin có vị ngọt, nồng độ cồn thấp (chỉ khoảng 11-15%), được sử dụng trong nấu ăn để khử mùi tanh và tạo vị ngọt tự nhiên.

Sake là một loại rượu nhẹ truyền thống của Nhật Bản, có thể dùng để uống trực tiếp hoặc nấu ăn. Tương tự như mirin, rượu sake cũng khử mùi tanh tốt và tạo hương vị cho món ăn.

Gạo shari
Gạo shari là loại gạo của Nhật Bản chuyên dùng để cuộn sushi.

Giấm komezu
Là loại giấm gạo của Nhật Bản.

Ponzu
Ponzu là loại nước chấm được pha từ 5 nguyên liệu, gồm tương shoyu, rượu mirin, nước dùng dashi, komezu và nước cốt chanh.

Wasabi
Wasabi là cây cải ngựa Nhật Bản. Lá wasabi có thể sử dụng như một loại rau, trong khi củ wasabi mài mịn tạo thành một loại mù tạc màu xanh, mùi vị cay và nồng, thường có trong sushi và ăn kèm sashimi. Những năm gần đây, người ta sáng tạo ra nhiều loại đồ ăn từ wasabi, như snack vị wasabi hay kem wasabi được giới trẻ Nhật cũng như du khách quốc tế ưa chuộng và thích thú.

Đường đen Nhật Bản
Đường đen Nhật Bản hay kurozato (có màu nâu đậm hơn đường nâu, hạt thô và dẻo hơn đường nâu). Đây là thành phần nguyên liệu chính để tạo ra mật ong đen Nhật Bản kuromitsu và cũng là thành thành phần nguyên liệu chính để làm bánh ngọt Nhật Bản.

Konnyaku
Là loại thạch mềm làm từ củ của cây nưa trồng (hay nưa Konjac).

Dụng cụ
 Makisu: tấm cuộn sushi
 Hangiri: tô gỗ tròn làm từ gỗ một loại cây bách.
 Shamoji: muỗng phẳng bằng gỗ
 Makiyakinabe: chảo hình chữ nhật để chiên trứng theo kiểu Nhật (vừa chiên vừa cuộn trứng thành hình chữ nhật).

Nêm nếm
Thứ tự nêm gia vị của người Nhật là (thứ tự các nguyên âm đúng theo thứ tự trong bảng chữ cái tiếng Nhật, chỉ có phụ âm là khác): さ・し・す・せ・そ（sa/shi/su/se/so). Thứ tự được xếp dựa vào phản ứng hóa học của các loại gia vị.
 さ（砂糖, 酒）satō, sake: đường, rượu.
 し（塩） shio: muối.
 す（酢） su: giấm.
 せ（醤油）shōyu (tiếng Nhật cổ đọc là "seuyu"): nước tương.
 そ（みそ）miso: đậu tương lên men.

Trình bày
 Theo nguyên tắc tương phản từ màu sắc đến hình dạng. Ví dụ: món ăn hình tròn thì vật đựng phải hình vuông hay tam giác.
 Theo mùa: ví dụ mùa hè thì thường dùng vật đựng bằng trúc hoặc thủy tinh.

Các món

.

Món tươi sống
Món cá sống (sashimi - 刺身 hay さしみ) lưu giữ trọn vẹn sự tươi ngon của hương vị thiên nhiên. Đó là những lát cá có chiều rộng khoảng 2,5 cm, chiều dài 4 cm và dày chừng 0.5 cm ăn cùng mù tạt, gừng, củ cải trắng, tảo biển cuộn tròn trong lá tía tô chấm trong nước tương ngọt Nhật Bản và tương ớt.

Món theo mùa
Vào mùa xuân, để báo hiệu cho mùa đông lạnh giá đã kết thúc, người Nhật ăn món cá bống băng shiro-uo và đón mùa anh đào nở bằng bánh dày sakura mochi và gạo anh đào.

Mùa hè, người Nhật ăn nhiều món ăn mát lành như món lươn (unagi), cà tím nướng (yaki-nasu), đậu edamame, các loại mì lạnh như: mì sợi mỏng (somen), mỳ tôm lạnh (hiyashi chuka), các món đậu hũ như: đậu phụ lạnh Nhật Bản (hiya-yakko) và khổ qua xào đậu hũ (goya champuru) của vùng Okinawa.

Tháng 5 là mùa cá ngừ, còn tháng 6 là mùa cá ayu (cá hồi). Mùa thu, người Nhật ăn khoai lang nướng (yaki imo), món lăn bột chiên tempura và loại bánh nama-gashi hình quả hồng chín hoặc hình bạch quả. Tháng 9 là tháng của mặt trăng nên những món hầm màu trắng được ưa chuộng như bào ngư, dưa chuột và măng.

Để xua tan cái lạnh của mùa đông, người Nhật ăn lẩu (nabemono), canh oden và món chè đậu đỏ ăn khi còn nóng (shiruko). Ngoài ra, người Nhật còn ăn bánh higashi có hình tuyết. Vào mùa đông, người Nhật cũng chuộng ăn các loại quýt, tượng trưng cho mặt trời và dùng để làm quà năm mới.

Món ngày lễ
 Bữa ăn ngày Tết Nguyên Đán của Nhật được gọi là osechi, với món không thể thiếu là bánh dày ozoni.

Sushi
 Mùa xuân (dấu hiệu: hoa anh đào nở): người Nhật thường ăn năm món sushi hải sản: Hama-guri (làm từ trai biển vỏ cứng), sayori (làm từ cá biển), tori-gai (làm từ sò trứng Nhật Bản), miru-gai (làm từ tôm, cua, trai, sò, vẹm) và kisu (làm từ cá biển đen Nhật Bản).
 Mùa hè (dấu hiệu: lá phong xanh tươi): người Nhật làm bốn món sushi hải sản: awabi (làm từ bào ngư), uzuki (làm từ cá vược biển), anago (làm từ cá chình biển Nhật Bản) và aji (làm từ cá ngừ Nhật Bản).
 Mùa thu (dấu hiệu: lá phong đỏ): người Nhật ăn ba món sushi là: Kampachi (loài cá thường thay đổi khi chúng lớn lên, từ hiramasa - khi chúng còn nhỏ vào mùa hè đến kampachi -mùa thu và sau cùng là buri - mùa đông), Kohada (làm từ cá trích, cá mòi có chấm) và saba (làm từ cá thu).
 Mùa đông (dấu hiệu: tuyết): người Nhật ăn các món sushi hải sản: ika (làm từ cá mực), aka-gai (làm từ trai biển lớn), hirame (làm từ cá bơn) và tako (làm từ bạch tuộc).
Ngoài ra, còn có các món sushi ăn quanh năm như: uni (làm từ nhím biển), maguro (làm từ cá ngừ), kuruma ebi (làm từ tôm hùm), tamago (làm từ trứng), và kampyo-maki (bí cuộn tròn).

Wagashi
Hay còn gọi là Bánh ngọt Wagashi. Gồm:
 Tháng 1: ăn loại bánh Hanabira Mochi vào dịp năm mới. Đây là bánh dày có nhân bột miso và rễ cây ngưu bàng (gobo) nấu trong nước syrup.
 Tháng 2: làm bánh Kobai có hình dạng quả mơ Nhật - ume (tháng 2 là mùa hoa ume nở). Đây là bánh được làm bằng bột đậu và bột lúa mạch hấp, có màu đỏ hồng.
 Tháng 3: tháng của bánh Hishi Mochi ăn vào dịp lễ hội búp bê Hina Matsuri, gồm có 3 lớp bánh hình thoi với 3 màu khác nhau xếp chồng lên nhau.
 Tháng 4: Bánh Hanami Dango dùng cho lễ hội hoa anh đào. Bánh này phổ biến từ những năm 1800. Có hai loại: loại có màu sậm hơn được bọc bằng bột đậu, loại có màu sáng hơn được nướng với nước tương.
 Tháng 5: Bánh Kashiwa Mochi ăn vào Tết Đoan Ngọ (Tango no Sekku). Đây là bánh bột nếp nhân đậu, gói trong lá sồi.
 Tháng 6: Bánh Ajisai gồm thạch đậu đỏ yokan bọc nhân đậu trắng, có hình ajisai (hoa tú cầu).
 Tháng 7: Bánh in Rakugan và kẹo aruheito.
 Tháng 8: Thạch đậu mềm Mizu yokan.
 Tháng 9: Bánh O-hagi là bánh giầy bọc bột đậu đỏ, được dâng cúng vào thời điểm thu phân, có hình dạng của cỏ ba lá (hagi - đây cũng là tên bánh).
 Tháng 10: Bánh Kuri no yaki-gashi làm từ bột hạt dẻ bọc nhân hạt dẻ phía trong rồi đem nướng.
 Tháng 11: Bánh Momiji là loại bánh hình lá phong.
 Tháng 12: Bánh bao Yuzu manju làm từ hỗn hợp bột lúa mì, bột khoai lang yamato và vỏ trái chanh vàng Nhật Bản (yuzu) bọc mứt đậu, có hình dạng của trái yuzu.

Đặc sản
 Cá nóc (Fugu): vì có chứa độc tố nên cần kỹ thuật chế biến tinh vi và giấy chứng nhận đặc biệt từ Chính phủ.
 Thịt hươu Hokkaido.
 Thịt bò Kobe: Thịt bò vân viền mỡ cẩm thạch, bò lấy thịt được nuôi rất tốn kém và phức tạp

Tráng miệng
Người Nhật không thể thiếu các thức ăn tráng miệng ngoài hoa quả, bánh kẹo ra. Trong đó có:

 đá bào (かき氷): Nguồn gốc của kakigōri tồn tại từ thời kỳ Heian khoảng thế kỉ 11. Tại thời điểm đó, các loại đá cục được bào bằng một con dao và đựng trong một tô inox và được ăn với nhựa cây phong đường khi các khối băng được lưu trong những tháng lạnh hơn sẽ được cạo và phục vụ với xi-rô ngọt cho giới quý tộc Nhật Bản vào mùa hè. Kakigōri trở nên dễ tiếp cận hơn vào thế kỷ 19, khi băng trở nên phổ biến rộng rãi hơn cho công chúng trong mùa hè. Hương vị phổ biến bao gồm dâu tây, anh đào, chanh, trà xanh, nho, dưa, "Blue Hawaii," mận ngọt và xi-rô màu. Một vài nơi bán đá bào cung cấp nhiều loại màu sắc bằng cách sử dụng hai hoặc nhiều sirô khác nhau. Thời kì Meiji vào khoảng thế kỷ 19 là thời kì mà món đá bào Kakigori đã trở thành một món ăn dân dã cho công chúng. Từ trước thời gian đó, đá vẫn còn rất đắc tiền và phải nhập khẩu từ Boston, Mỹ, mất hơn nửa năm để vận chuyển về Nhật Bản. Tuy nhiên các doanh nghiệp thực phẩm Kahe Nakagawa đã thành công trong việc cung cấp đá Hakodate từ Hokkaido đến Yokoham, cửa hàng kakigori đầu tiên được mở tại khu vực Bashamichi ở Kanagawa vào năm 1872.
Để làm ngọt kakigōri, sữa đặc thường được rưới lên trên lớp siro. Nó không phải dạng hình đồi tuyết, nó được bao phủ bằng đá xay nhuyễn mịn hơn nhiều, giống như tuyết mới rơi, có thể dùng muỗng để múc và ống hút để hút siro đặc ngọt.Và sau đó một máy tự làm đá bằng tay được phát minh vào giữa thời kì Meiji và một máy làm đá xuất hiện trong thời kì Showa đầu những năm 1930, và cuối cùng Kakigori trở thành thực phẩm phổ biến đến bây giờ.Hơn 1200 năm trôi qua kể từ thời Heian đến nay, Kakigori đã trở thành một món ăn tráng miệng ngọt ngào nổi tiếng của Nhật Bản của tất cả các thế hệ, đặc biệt được yêu thích trong mùa hè. Ngày nay kakigori đã trở thành một món tráng miệng công phu với kem, sữa chua đông lạnh, sữa đặc có đường hoặc xi rô và nhiều loại hoa quả như dâu tây, kiwi, chuối, cũng như bánh dango, thạch rau câu,ngũ cốc và bánh quy kem oreo,..
Từ đó, kakigori du nhập vào Hàn Quốc bị biến thành patbingsu.

 Dango: bánh trôi xiên que.Dango là một món bánh truyền thống của người Nhật, nó là một loại bánh trôi được làm từ bột gạo (Mochiko). Dango có hình dạng khá giống với Mochi và thường được dùng chung với trà. Bánh Dango có nhiều hình dạng, tùy vào văn hóa phong tục của từng khu vực, có nơi làm bánh hình tròn, có chỗ nặn hình chữ nhật, hình dẹt… nhưng phổ biến nhất là bánh hình tròn. Dango là món ăn chơi, rất bình dị và được dùng quanh năm, nhưng tùy theo từng mùa sẽ có những loại Dango khác nhau.
 chè đậu đỏ Shiruko: Shiruko là món chè nấu từ đậu đỏ azuki đun sôi trong hỗn hợp nước và đường, được tô điểm thêm bới vài mẩu bánh dango hay mochi nướng.Có hai cách chế biến món chè này, hoặc là nấu nguyên vỏ hoặc là nấu khi hạt đậu đã được bỏ vỏ, ninh nhừ rồi đánh bằng muôi cho hạt đậu nhuyễn ra. Ở phía Tây Nhật Bản, cách nấu nguyên vỏ thường được gọi là zenzai. Shiruko được ăn quanh năm, nhưng vì nó thường được dùng khi còn nóng nên đây được xem là một bài thuốc giúp giữ ấm cơ thể trong mùa đông lạnh giá.
 chè kem Anmitsu: Ở Nhật Bản, vào những ngày hè này, món tráng miệng truyền thống đầy màu sắc Anmitsu chính là món ăn chơi không thể thiếu, giúp xua bớt đi cái oi bức và khó chịu mà thời tiết mang lại. Anmitsu có nguồn gốc từ thời Minh Trị, và cho đến hiện nay vẫn luôn được yêu thích tại Nhật. Món ăn này đặc biệt phù hợp cho những ngày thời tiết nóng ẩm, giúp mang lại cảm giác nhẹ dịu và mát mẻ hơn cho cơ thể.

Thành phần nguyên liệu của Anmitsu rất phong phú, thông thường gồm: thạch rau câu, bánh dày mochi hay dango,kem trà xanh, mứt đậu đỏ, đậu luộc, siro và các loại trái cây theo mùa. Sự hòa quyện những nguyên liệu này trong bát anmitsu sẽ đem đến những hương vị vô cùng đặc biệt cho người dùng, đó là vị ngọt bùi của đậu, dai dẻo của bánh dày, mát lạnh của kem và ngọt chua của trái cây. Bên cạnh đó, tất cả nguyên liệu với đầy đủ màu sắc được trang trí đơn sơ nhưng hài hòa, đẹp mắt, sẽ khiến cho bất cứ thực khách nào cũng phải trầm trồ.

 Bánh ngọt phương Tây (yogashi): hiểu nôm na ở đây là một số loại bánh kẹo ngọt của châu Âu du nhập vào Nhật mà điển hình là bánh gato, bánh su kem, caramel,...

Danh sách

Aemono
Aemono hay món gỏi hay salad
 Hijiki aemono: Hijiki - Loại rong biển này thường được bán ở dạng khô, các sợi nhỏ màu đen, mang đến hương vị đậm đà cho món ăn. Thường được dùng trộn salad, làm cơm nắm, bento, xào thịt, nấu súp.
Namuru: Gỏi rau củ gồm cải ngọt, giá đỗ và cà rốt được trộn cùng dầu mè.
Choregi Salad: Món rau xé của Nhật từ xà lách non và dưa leo trộn cùng mè và xốt choregi gồm xì dầu, tỏi xay, đường và dầu mè, trên rắc rong biển nori và mè rang.

Sunomono
Sunomono - món nhúng giấm là món ăn làm từ dưa chuột là nguyên liệu chính trộn với dấm chua Nhật Bản (Su) ngoài ra còn có một số nguyên liệu khác như rau quả và các loại hải sản như cá, tôm, mực. Có hai cách khác nhau để trộn giấm cho món ăn này: nibai-zu và sanbai-zu. Nibaizu là cách trộn đơn giản với một lượng bằng nhau giữa nước tương và giấm trộn kèm với hải sản đặc biệt là thanh cua.

Sanbai-zu được thực hiện với số lượng bằng nhau của giấm, nước tương và mirin. Sunomono là món ăn dễ thực hiện được sử dụng để làm món khai vị có thể ăn kèm với bất kì món ăn chính nào, nó thường có vị chua và hương thơm ngọt ngào nhưng với một số người ghét chua thì có vẻ như món ăn này không phù hợp với họ. Dưa chuột Nhật nhỏ hơn so với dưa chuột của Mỹ, ít hạt và vỏ mỏng. Có thể cho thêm Wakame(rong biển) vào món salad trộn này.

Agemono
Agemonolà món chiên ngập dầu
 Tempura: món lăn bột mì chiên.
 Tatsuta age: món lăn bột khoai tây chiên.
 Korokke: món bọc khoai tây nghiền, lăn bột chiên xù
 Kushikatsu: Kushiage (串揚げ) hay còn được gọi là Kushikatsu (串カツ) là một món ăn của Nhật Bản sử dụng thịt dày được xiên vào que, tẩm bột chiên xù rồi rán ngập dầu. Kushiage có thể được thực hiện với thịt gà, thịt lợn, hải sản, và các loại rau theo mùa. Những miếng thịt được xâu vào xiên tre (kushi); nhúng vào trứng, bột mì, và panko (vụn bánh mì hoặc bột chiên xù) rồi chiên trong dầu thực vật, chúng có thể được ăn không hoặc kèm theo nước sốt tonkatsu. Kushiage được mô tả như những người anh em họ nhưng ít được biết đến của tempura (món chiên xù) của người Nhật và được bày bán nhiều ở Osaka.

Itamemono
Itamemono là món xào:
 Kinpira gobo: củ ngưu bàng xào

Mushimono
Đây là món hấp
 Chawanmushi: trứng hấp trong chén trà

Nabemono
Đây là món lẩu
 Sukiyaki
 Shabu-shabu
 Oden
 Chankonabe: Lẩu theo kiểu sumo
 Tsukune nabe: Lẩu nấu từ rau cùng với thịt băm viên

Nimono
Đây là dạng món hầm
 Kakuni: thịt heo kho
 Nikujaga: khoai tây hầm thịt

Suimono
Hay shirumono là món canh, súp
 Súp miso
 Canh bánh dày zoni
 Hiyajiru: món canh lạnh được ăn cùng cơm hay mì soba, thường dùng vào mùa hè

Yakimono
Gồm các món nướng:
 Teppanyaki: món nướng trên tấm thép.
 Okonomiyaki: bánh xèo Nhật Bản.
 Teriyaki: thịt rán (còn có teriyaki cá) được tẩm ướp loại nước tương ngọt và đặc tên là tare.
 Taiyaki: bánh nướng hình cá có nhân đậu.
 Yakitori: gà nướng.
 Dorayaki: bánh nướng gồm hai mảnh vỏ bánh mềm và xốp, giữa có nhân đậu đỏ ngọt.
 Kabayaki: món nướng chủ yếu chế biến từ cá, được phủ sốt ngọt làm từ tương đậu và một số gia vị khác. Loại kabayaki phổ biến và được ưa chuộng nhất ở Nhật Bản được làm từ lươn, gọi là unagi no kabayaki, thường được ăn vào mùa hè.
 Takoyaki: bánh bạch tuộc nướng.
 Shioyaki: Món nướng muối.
 Yakiniku: một món ăn thường bao gồm thịt bò được tẩm ướp và nướng, mặc dù thịt gà cũng có thể được sử dụng tuy nhiên không phổ biến bằng thịt bò. Có hai loại yakiniku:
 Thịt bò Kobe được dùng phổ biến. Người ta dùng sốt teriyaki làm từ xì dầu và rượu shochu. Yakiniku chế biến từ thịt thăn của bò được xắt lát mỏng hoặc từ các loại thịt bò xắt lát khác. Thịt được ướp với một hỗn hợp nước tương, đường, dầu mè, tỏi và các gia vị khác như hành lá, hoặc nấm, đặc biệt là nấm nút trắng hoặc nấm hương.Trước khi nấu ăn, thịt được ướp để tăng cường hương vị và độ mềm.Là món nướng nhưng nhiều khi món thịt này cũng được chế biến bằng cách chiên trong chảo. Theo cách thức chế biến hiện đại, yakiniku có chứa tỏi, hành tây và ớt chuông thái lát mỏng với cà chua, hành tây và có thể cả phô mai.
 Thịt sườn bò, lợn hoặc gà tẩm xì dầu (shoyu) rồi nướng. Khi dùng sườn bò, nó còn được gọi là karubi hoặc harami. Sườn bò là nguyên liệu hay được dùng hơn cả.

Tsukemono
Được gọi là dưa muối Nhật Bản:
 Asazuke: dưa muối xổi.
 Gari: dưa gừng muối giấm đường.
 Beni shoga: dưa gừng muối rượu mơ Nhật umezu.
 Umeboshi: mơ Nhật muối.
 Takuanzuke: dưa củ cải trắng.

Snack
Đồ ăn nhanh của Nhật được bày bán phổ biến tại các cửa hàng và siêu thị, tạp hoá trên toàn nước Nhật, giá cả phải chăng. Đặc biệt hơn hết là bánh gạo nướng với các vị mặn ngọt khác nhau. Ngoài ra một số loại bim bim của Nhật hay bánh kẹo (điển hình như Kit Kat, bánh que Pocky) hay các loại kem được giới trẻ Nhật yêu chuộng của các hãng như Lotte, Gari gari - kun,...

Xem thêm
 Ẩm thực Việt Nam
 Ẩm thực Hàn Quốc
 Ẩm thực Trung Quốc
 Ẩm thực Đài Loan
 Ẩm thực Thái Lan

Tham khảo


title: Cây lương thực

text:
Cây lương thực là các loại cây trồng mà sản phẩm dùng làm lương thực cho người, nguồn cung cấp chính về năng lượng và chất bột đường cacbohydrat trong khẩu phần ăn.

Đa số cây lương thực đều là cây trên dưới 1 năm

Năm loại cây lương thực chính của thế giới là bắp (Zea Mays L.), lúa nước (Oryza sativa L.), lúa mì (Triticum sp., tên khác: tiểu mạch),  sắn (Manihot esculenta Crantz, tên khác: khoai mì) và khoai tây (Solanum tuberosum L.). Bắp, lúa gạo và lúa mì chiếm khoảng 87% sản lượng lương thực toàn cầu và khoảng 43% calories từ tất cả mọi lương thực, thực phẩm vào năm 2003.

Bốn loại cây lương thực chính của Việt Nam là lúa, bắp, sắn và khoai lang (Ipomoea batatas L.).

Các loại hạt cốc khác, diện tích trồng và sản lượng ít hơn, có Đại mạch (Hordeum vulgare L.), cao lương (Sorghum, tên khác lúa miến, mộc mạch), kê (Setaria L.Beauv kê hạt vàng, kê đuôi chồn; Panicum miliaceum L. kê Nga; Pennisetum glaucum lúa miêu, kê trân châu, kê ngọc, kê Xu đăng; Eleusine coracana L. Gaertn), Hắc mạch (Secale cereale, tên khác lúa mạch đen, Tiểu hắc mạch (Triticale, Triticum x Secale, cây lai giữa tiểu mạch và hắc mạch), Yến mạch (Avena sativa), Kiều mạch (Fagopyrum esculentum Moench = Polygonum fagopyrum L., tên khác mạch hoa, mạch ba góc), Fonio, Diêm mạch.

Các loại cây có củ khác có khoai môn (Colocasia esculenta L. Schott, khoai sọ (Colocasia antiquorum Schott = C.esculenta L.Schott), củ mỡ (Dioscorea alata L., tên khác củ cái, khoai vạc, khoai ngọt), củ từ (Dioscorea esculenta (Lour) Burk tên khác khoai từ), dong riềng (Canna edulis Ker., tên khác khoai riềng, khoai đao), củ dong (Maranta arundinacea, tên khác dong đao, dong tây, củ bình tinh, củ trút), khoai mài (Dioscorea persimilis Prain et Burk, tên khác củ mài, hoài sơn), sắn dây (Pueraria thomsoni Benth), khoai nưa (Amorphophallus rivieri Dur.).

Ở châu Phi, chuối bột cũng được dùng làm lương thực tương tự như việc sử dụng quả sakê (Artocarpus indisa) ở nước Nhật. Tại Ấn Độ, một số nước châu Phi và một số đảo ở Thái Bình Dương, những loại đậu đỗ ăn hạt như đậu trắng, đậu đen, đậu xanh,đậu đỏ, đậu trứng cuốc, đậu nho nhe hay thân giàu tinh bột từ một số cây như cây báng… cũng được sử dụng làm lương thực tương tự như thực phẩm ở Việt Nam.

Hạt hoặc củ của cây lương thực là thành phần chính trong khẩu phần ăn của những người dân nghèo tại nhiều nước đang phát triển. Việc tiêu thụ này ở các nước phát triển tuy ít hơn nhưng vẫn là đáng kể nhất.

Trong một số ngôn ngữ phương Tây, cây lương thực, cây "ngũ cốc" được gọi là cereal, cereali, cerealo, zerial, có nguồn gốc từ Ceres, tên gọi của vị nữ thần nông nghiệp và mùa màng của thời kỳ tiền La Mã. Nó dùng để chỉ các loài thực vật thuộc họ Hòa thảo (Poaceae) được con người gieo trồng để lấy hạt có thể ăn được (về mặt thực vật học, chúng là kiểu quả gọi là quả thóc).

Trong tiếng Việt ngày nay, cây lương thực được dùng để chỉ toàn bộ nhóm cây lương thực có hạt (Cereals for grain) và nhóm cây củ có bột (Cereals for tuber), chủ yếu là bốn cây lương thực chính lúa, bắp, sắn, khoai lang.

Sản lượng

Cây lương thực có hạt

Bảng sau đây chỉ ra sản lượng mỗi năm của các loại cây lương thực có hạt chính vào các năm 1961, năm 2005 và 2008, sắp xếp theo sản lượng năm 2008. Trong số này chỉ có kiều mạch và quinoa không phải thuộc họ Hòa thảo (còn gọi là giả ngũ cốc).

Một vài lại cây trồng khác cũng là quan trọng tại một số khu vực, nhưng sản lượng toàn thế giới là rất nhỏ (và không được đưa vào thống kê của FAO), bao gồm:

 Teff, phổ biến tại Ethiopia nhưng gần như không có ở những nơi khác. Loài cây lương thực cổ đại này là chủ yếu tại Ethiopia. Nó chứa nhiều xơ tiêu hóa và protein. Bột của nó thường được dùng để sản xuất một loại bánh mì gọi là injera. Nó cũng có thể dùng để ăn như là loại thức ăn nóng từ bột cho bữa sáng tương tự như farina với hương vị sôcôla hay mùi vị của quả phỉ. Bột và hạt nguyên vẹn có thể được bày bán ở một vài cửa hàng lương thực trên thế giới.
 Lúa hoang, được trồng với số lượng nhỏ ở một vài nơi như Bắc Mỹ
 Hạt dền, một loại giả ngũ cốc cổ đại, trước đây là loại cây lương thực chính của đế quốc Aztec
 Kañiwa, họ hàng gần của quinoa

Một vài loài lúa mì hoang dã cũng có thể đã từng được gieo trồng, có thể là từ rất sớm trong lịch sử nông nghiệp:

 Lúa mì spenta, họ hàng gần của lúa mì
 Lúa mì một hạt, một loài lúa mì với một hạt
 Lúa mì Emmer, một trong số các loài cây lương thực được gieo trồng tại khu vực Trung Đông
 Lúa mì cứng, dạng tứ bội duy nhất của lúa mì hiện nay đã được gieo trồng, được dùng để sản xuất bột hòn

Cây củ có bột

Sắn: Năm 2008 toàn thế giới có 105 nước trồng sắn (số liệu của FAO năm 2009) với tổng diện tích 18,69 triệu ha, năng suất trung bình 12,46 tấn/ha, sản lượng 232,95 triệu tấn. Sắn được trồng nhiều nhất tại châu Phi 11,98 triệu ha (64% diện tích sắn toàn cầu), kế đến là châu Á 3,96 triệu ha (21%) và châu Mỹ La tinh 2,72 triệu ha (15%). Nước có sản lượng sắn nhiều nhất thế giới là Nigeria (44,58 triệu tấn), kế đến là Indonesia (21,59 triệu tấn) và Thái Lan (27,56 triệu tấn). Việt Nam đứng thứ bảy trên thế giới về sản lượng sắn (9,39 triệu tấn)với diện tích thu hoạch năm 2008 là 555,70 nghìn ha, năng suất bình quân 16,90 tấn/ha. Việt Nam là điển hình của châu Á và thế giới về tốc độ phát triển sắn, so với năm 2000, năng suất sắn trung bình là 8,36 tấn/ha và sản lượng 1,99 triệu tấn thì đến năm 2008, năng suất sắn đã tăng gấp đôi và sản lượng sắn đã tăng 4,72 lần. Sắn là cây lương thực-thực phẩm chính của nhiều nước châu Phi và làm thức ăn cho gia cầm, gia súc. Sắn cũng là nguyên liệu chính để chế biến cồn sinh học (bio-ethanol), rượu, tinh bột,tinh bột biến tính, xi rô, nước giải khát, bánh kẹo, bún miến, mì ăn liền, chất hồ vải, phụ gia dược phẩm, màng phủ sinh học (bioplastic). Đặc biệt, hướng chế biến cồn sinh học bằng nguyên liệu sắn lát hoặc bột sắn nghiền có lợi thế cạnh tranh rất cao vì 2,5 kg sắn lát khô (tương đương 6,0 kg sắn củ tươi)chế được một lít cồn sinh học để sử dụng làm xăng pha cồn E10.

Khoai lang: Năm 2008, toàn thế giới có 111 nước trồng khoai lang (số liệu của FAO năm 2009) với tổng diện tích 8,17 triệu ha, trong đó 95% tại các nước đang phát triển, năng suất bình quân 13,46 tấn/ha, sản lượng 110,13 triệu tấn (so với năm 2005 là 123,27 triệu tấn và năm 1961 là 98,19 triệu tấn). Việt Nam có sản lượng khoai lang 1,32 triệu tấn, đứng thứ năm của toàn thế giới sau Trung Quốc (85,21 triệu tấn), Nigeria (3,31 triệu tấn), Uganda (2,70 triệu tấn) và Indonesia (1,87 triệu tấn). Khoai lang dùng làm lương thực cho người, thức ăn chăn nuôi và làm nguyên liệu chế biến tinh bột, rượu, cồn, xi rô, nước giải khát, bánh kẹo, mì, miến, phụ gia dược phẩm, màng phủ sinh học.

Khoai tây: Là cây lương thực-thực phẩm chính ở vùng ôn đới và cận nhiệt đới tại châu Âu, Bắc Mỹ, Nam Mỹ, châu Á và châu Đại dương.

Xem thêm
 Ngũ cốc
 Lúa
 Bắp
 Sắn
 khoai lang

Liên kết ngoài

 Knowledge Bank trong www.knowledgebank.irri.org/default.htm
 Thư viện nghề lúa  trong www.vaas.org.vn/download/caylua/index.htm
 Cây lương thực  trong www.vegsoc.org
 Dữ liệu về giá trị dinh dưỡng của hàng trăm loại cây lương thực

Ghi chú

Nông nghiệp
Bài cơ bản dài trung bình
Cây trồng


title: Dannemarie-sur-Crète

text:
Dannemarie-sur-Crète là một xã của tỉnh Doubs, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Doubs

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Doubs


title: Tân La Thống nhất

text:
Tân La thống nhất là một nhà nước tồn tại trong thời gian từ năm 668 đến năm 935 tại Tân La nói riêng và bán đảo Triều Tiên nói chung.

Tiền Thống nhất

Thống nhất
Sau khi cùng với Tân La tiêu diệt Cao Câu Ly vào năm 668, nhà Đường đã thành lập tại bán đảo Triều Tiên một chính quyền cai trị, gọi là An Đông đô hộ phủ, chia thành nhiều châu, quận. Như thế, thay vì việc trả lại chính quyền cho người dân Triều Tiên, nhà Đường đã ngang nhiên chiếm đóng Triều Tiên, khiến nhân dân Triều Tiên nổi dậy phản kháng. Tân La cùng với các nhóm nghĩa quân cùng đánh đuổi kẻ xâm lược, đến năm 676, nhà Đường phải rút lui, dời An Đông đô hộ phủ từ Bình Nhưỡng về Liêu Đông. Tân La hầu như thống nhất bán đảo Triều Tiên, phía Bắc tới Bình Nhưỡng, giáp với phía Bắc là Vương quốc Bột Hải.

Tân La Thống nhất đóng đô ở Khánh Châu (Gyeongju), đã thi hành một số chính sách nhằm khôi phục và phát triển kinh tế sau một thời gian dài chiến tranh và chia cắt.

Kinh tế
Nhà nước thực hiện tập trung toàn bộ ruộng đất vào tay mình, từ đó ban cấp cho quý tộc, công thần và chùa chiền Phật giáo. Tiếp đó, năm 722 nhà nước thi hành chế độ đinh điền chia ruộng đất cho nông dân cày cấy để thu tô, dung, điệu.

Tân La Thống nhất mở rộng quan hệ buôn bán với Trung Quốc và Nhật Bản, và cũng có quan hệ với một số thương nhân Ả Rập từ Trung Quốc đến buôn bán.

Kết cấu giai cấp trong xã hội chia thành phong kiến và nông dân cày ruộng đất công, ngoài ra còn có tầng lớp "tiện dân".

Văn hoá
Văn hóa Triều Tiên thời kì này đã chịu ảnh hưởng sâu sắc từ văn hóa Trung Quốc (chữ Hán, Nho giáo, Phật giáo) đã du nhập vào Triều Tiên từ thời Tam quốc Triều Tiên, chữ Hán cũng là văn tự chính thức của Tân La Thống nhất.

Suy sụp
Sang thế kỉ thứ 9, tình hình Tân La trở nên rối loạn, ruộng đất nhà nước ban cấp cho quý tộc làm thực ấp và lộc ấp đã biến thành ruộng tư, nạn chiếm ruộng đất trở nên trầm trọng, nông dân bị mất ruộng đất, nguồn thuế khóa giảm sút, thế lực nhà nước tập quyền suy yếu. Đồng thời, thế lực địa chủ phong kiến địa phương ngày càng mạnh lên.

Nội bộ giai cấp thống trị cũng ngày càng trở lên mâu thuẫn, trong khoảng 70 năm, từ cuối thế kỉ thứ 8 sang đầu thế kỉ thứ 9, đã có 13 cuộc chính biến, tranh giành ngôi vua. Số lượng các cuộc nổi dậy của nhân dân lao động ngày càng nhiều, một số nhân vật trong giai cấp phong kiến cũng nổi dậy chống lại triều đình.

Hậu Cao Câu Ly
Năm 891, Lương Cát nổi dậy ở Bắc Nguyên, cùng lúc đó, một nhà sư tên Cung Duệ cũng nổi dậy và sau đó tham gia vào lực lượng khởi nghĩa của Lương Cát. Năm 897, Cung Duệ giết Lương Cát, cướp quyền lãnh đạo. Năm 901, Cung Duệ lên làm vua, lập nước Thái Phong ở đất Cao Câu Ly, được gọi là Hậu Cao Câu Ly.

Hậu Bách Tế
Năm 892, một viên tướng được triều đình giao nhiệm vụ trấn giữ miền ven biển Tây Nam tên là Chân Huyên khởi binh ở Vũ Trân Châu (Gwangju ngày nay). Năm 900, sau khi chiếm được một số khu vực của Bách Tế cũ, Chân Huyên thành lập nước Hậu Bách Tế ở phía nam bán đảo Triều Tiên.

Tan rã
Lúc này nước Tân La chỉ còn giữ lại được một số vùng ở Đông Nam bán đảo Triều Tiên, Triều Tiên lại trở lại thế cục 3 nước là Tân La, Ma Chấn và Hậu Bách Tế, gọi là thời Hậu Tam Quốc.

Năm 918, Vương Kiến lật đổ Cung Duệ, đổi tên nước là Cao Ly. Năm 935, Tân La thần phục Cao Ly, tiếp đó 936, Cao Ly diệt Hậu Bách Tế. Từ đây, Triều Tiên bước sang thời kì vương triều Cao Ly.

Hình ảnh

Tham khảo

 "Lịch sử thế giới trung đại" - Nguyễn Gia Phu, Nguyễn Văn Ánh, Đỗ Đình Hãng, Trần Văn La - Nhà xuất bản Giáo dục

Tân La
Cựu quốc gia trong lịch sử Triều Tiên


title: Thygater dispar

text:
Thygater dispar là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1854.

Chú thích

Tham khảo

Thygater
Động vật được mô tả năm 1854


title: Chiến tranh Ōnin

text:
là cuộc nội chiến từ năm 1467 đến năm 1477 thuộc thời kỳ Muromachi ở Nhật Bản. Nguyên cơ là cuộc tranh chấp giữa Hosokawa Katsumoto và Yamana Sōzen nhưng sau leo thang thành cuộc nội chiến, lôi cuốn theo Mạc phủ Ashikaga và rất nhiều lãnh chúa daimyo khắp nước Nhật.

Cuộc chiến mở đầu Sengoku jidai tức "thời đại Chiến quốc" của Nhật Bản. Thời kỳ này chứng kiến cuộc đọ sức dai dẳng và khốc liệt của giới daimyo, gây ra hàng loạt cuộc thanh toán đẫm máu trong giới vọng tộc thống trị nước Nhật. Ba nhân vật xuất chúng trong thời kỳ đó cũng được coi là ba daimyo vĩ đại của thời kỳ Sengoku là Oda Nobunaga, Toyotomi Hideyoshi, và Tokugawa Ieyasu - ba danh tướng đã thống nhất Nhật Bản.

Nguyên do
Nguyên do cuộc chiến là tranh chấp trong triều đình Nhật Bản để tìm người kế vị cho Shogun (Tướng quân) Ashikaga Yoshimasa. Yoshimasa vì không có con kế nghiệp nên đành chọn người em là Ashikaga Yoshimi, lúc bấy giờ đang tu ở chùa. Yoshimi bèn bỏ chùa, hoàn tục, sửa soạn ra chấp chính. Vào năm 1465, Yoshimasa không ngờ lại sanh con trai, lấy tên là Ashikaga Yoshihisa, gây nên chia rẽ trong Mạc phủ giữa hai anh em Yoshimi và Yoshimasa.

Triều thần Hosokawa thì ủng hộ Ashikaga Yoshimi, tìm cách đưa Yoshimi lên ngôi quyền bính. Yamana thì chống lại, phò ấu quân Yoshihisa. Hai phe khai chiến, đốt phá kinh thành. Shogun Ashikaga Yoshimasa tìm cách can gián nhưng không kiềm chế được. Sang năm 1467 thì các sứ quân ở ngoại trấn cũng nhân dịp đó kết bè cánh thanh toán lẫn nhau để chiếm lấy ưu thế ở địa phương. Cuối cùng không có kẻ thắng người bại vì cả nước đã tan hoang, kiệt sức trong một chuỗi xung đột tưởng như vô tận.

Các trận giao tranh

Cuộc nội chiến bắt đầu vào tháng 7 năm 1467 và đến tháng 9 thì phía Bắc kinh thành Kyoto bị uy hiếp. Thị dân Kyoto phải tản cư tránh nạn đao binh.

Năm năm sau, tức năm 1473 thì cả hai nhân vật Yamana Sōzen và Hosokawa Katsumoto đều qua đời nhưng cuộc chiến vẫn tiếp diễn. Các phe tham chiến không cách nào dứt ra được. Nhóm Yamana vốn bị coi là "phản tặc" phải tìm cách thoái binh. Ōuchi Masahiro - viên chỉ huy lực lượng Yamana - cuối cùng ra lệnh nổi lửa thiêu rụi bản doanh ở Kyoto rồi rút binh. Kinh đô Kyoto sau đó coi như bỏ ngỏ, phó mặc cho loạn dân và thổ phỉ hoành hành, cướp sạch kho tàng. Cả hai gia tộc Yamana và Hosokawa đều thất bại, không đạt được mục đích chính trị ngoài việc sát hại đối phương.

Trong khi đó thì Shogun Ashikaga hoàn toàn bất lực trước nhiễu nhương đất nước. Khi kinh thành Kyoto ngụt lửa cháy thành tro thì Ashikaga Yoshimasa vẫn mải mê thi phú hoặc say đắm trong giấc mộng xây dựng Ngân Các Tự, hầu tạo ra một công trình kiến trúc tương xứng với Kim Các Tự mà tiên quân, Ashikaga Yoshimitsu cho xây trước đó.

Trong khi chiến tranh Ōnin lan tràn, thái độ điềm nhiên, đến mức thờ ơ của Shogun Ashikaga Yoshimasa tạo tiền lệ cho các daimyo tự tiện gây hấn, thanh toán lẫn nhau mà không bị trung ương kiểm soát. Toàn cõi nước Nhật bị binh lửa tàn phá. Các phe lâm chiến tuy rút khỏi kinh thành Kyoto nhưng ngoài các trấn thì đâu đâu cũng có giao tranh. Ở Yamashiro, gia tộc Hatakeyama chia thành hai phe chém giết lẫn nhau cho đến khi kiệt quệ, không ai thắng bại. Sự bế tắc ở cấp lãnh đạo khiến xung đột lan xuống cấp dưới. Năm 1485 nông dân và ji-samurai (võ sĩ Samurai cấp thấp) nổi dậy, lập đội quân riêng ('Ikki'), đánh đuổi quân của các lãnh chúa. Ikki từ một nhóm võ trang ô hợp trở thành một thế lực đáng kể, để rồi sang năm 1486 lập lỵ sở tự cai trị tỉnh Yamashiro.

Ở các địa phương khác những đội Ikki tự phát xuất hiện. Ở Kaga thì tín đồ Phật giáo phái Tịnh độ chân tông, nhóm Ikkō tự võ trang theo lời chiêu gọi của lãnh chúa Togashi Masachika. Thủ lãnh phái Tịnh độ chân tông là Rennyo còn thu nạp thêm thường dân tăng cường lực lượng. Nhóm này sau lập ra đội Ikkō-ikki riêng và đến năm 1488 thì đánh đuổi cả Masachika, thu phục một vùng rộng lớn. Thành lũy được dựng lên dọc sông Yodo, vừa làm nơi thờ tự, vừa làm tổng hành dinh chỉ huy. Hai trường hợp Ikkō-ikki và Yamashiro-ikki được xem là cuộc cách mạng, đảo ngược thứ tự xã hội với thường dân lên địa vị thống trị và giới quý tộc tụt xuống làm thường dân. Thời kỳ đó tiếng Nhật gọi là gekokujō ("hạ khắc thượng").

Thời hậu chiến
Kết quả của chiến tranh Ōnin là Mạc phủ Ashikaga bị suy yếu; về mặt triều chính dòng họ Hosokawa nắm được địa vị then chốt làm "Kanrei" (管領; âm Hán Việt: Quản lãnh), quyết đoán mọi việc còn Shogun Ashikaga chỉ làm vì trong khi Hosokawa điều hành ở hậu trường. Khi Yoshitane con của Yoshimi lên ngôi Shogun năm 1490, Hosokawa làm áp lực khiến Yoshitane phải rút lui năm 1493. Ashikaga Yoshizumi được lập làm Shogun còn Yoshitane phải tìm về Yamaguchi, nương náu với dòng họ Ōuchi, một trọng tộc dòng võ tướng.

Năm 1507 Kanrei Hosokawa Masamoto bị ám sát, Shogun Yoshizumi phải bỏ kinh thành Kyoto, mở đường cho Yoshitane về kinh. Nhờ vào lực lượng họ Ōuchi mà Yoshitane chiếm lại ngôi Shogun. Việc triều chính sau đó lại càng rối loạn. Họ Hosokawa chia thành hai phe do hai anh em Takakuni và Sumimoto cầm đầu, tranh nhau chức Kanrei. Sumitomo vì trông cậy vào đám chư hầu cũng rơi vào tình trạng bị phe phái lôi kéo, xúi giục, nên không tự quyết được quốc sự. Chiến tranh Onin với mục đích định đoạn ngôi thứ Shogun tuy đã kết thúc nhưng giao tranh thời Chiến quốc tiếp tục khi các bè phái tranh giành chức Kanrei.

Gia tộc Hosokawa kiểm soát Mạc phủ cho đến năm 1558 thì bị gia đình chư hầu gia tộc Miyoshi phản bội. Nhóm Ōuchi hùng mạnh cũng bị một chư hầu Mōri Motonari tiêu diệt năm 1551. Khi kết thúc thời kỳ Chiến Quốc thì trong số hàng trăm Daimyo lãnh chúa khắp nước Nhật, nay chỉ còn hơn một chục tồn tại. Hậu quả đáng kể nhất của chiến tranh Onin là cuộc nội chiến không ngừng khắp các trấn. Các vọng tộc như Hosokawa và Ouchi ra sức tiêu diệt nhau để cuối cùng Ouchi phải xiêu tán.

Các lãnh chúa daimyo đã phải trả một giá rất đắt trong suốt một thế kỷ giao tranh, làm hao thiệt đất nước. Rút cuộc ba nhân vật vĩ đại xuất hiện để thống nhất Nhật Bản, bắt đầu là Oda Nobunaga, người đã dẹp tan những lực lượng cát cứ từng nhóm một để thống nhất về một mối.

Nhận định về thời kỳ Chiến quốc
Các sử gia không đồng tình về tên gọi "Chiến Quốc thời đại" (sengoku jidai) vì theo sát nghĩa thì nước Nhật chỉ có một vua, tức Thiên hoàng và Mạc phủ vẫn duy trì địa vị trước cũng như sau. Đúng nghĩa hơn có lẽ đây là thời kỳ "chiến tướng".

Ōnin Ki
 là một tài liệu cổ viết vào khoảng từ cuối thế kỷ 15 đến giữa thế kỷ 16 (tức 20-80 năm sau cuộc chiến), thuật lại nguyên nhân và hậu quả của chiến tranh gay. Tập truyện ký này ghi rõ chi tiết các chiến lược trong các trận giao tranh và hai nhân vật chính khởi sự, Yamana Sōzen và Hosokawa Katsumoto.

Ōnin Ki được xếp vào loại tiểu thuyết lịch sử (軍記物語; Hán Việt: quân ký vật ngữ) nhưng xét về niên đại thì tác giả rất có thể là chứng nhân của cuộc chiến. Là một tác phẩm khuyết danh, Ōnin Ki biểu hiện rất rõ quan điểm của tác giả khi chỉ nhìn thấy vô vọng trong chiến tranh trước sự hủy hoại hoàn toàn vô lý. Sách này về văn phong có tính đột phá vì các tập truyện ký trước kia chỉ thuật lại những chiến trận một cách khô khan, máy móc. Ōnin Ki thì khác vì nội dung kể lại sự việc nhưng nhấn mạnh mối nhân quan:

"Kinh đô mà chúng ta tin là chốn hưng thịnh muôn đời giờ trở thành hang ổ của loài lang sói. Khu Bắc Toji cũng đã biến thành đống tro tàn... Thương thay thân phận kẻ bề tôi, Ii-o Hikorokusaemon-No-Jou ca câu:

'Kinh thành trước kia
Nay chốn đồng không,
Chiền chiện bay lên
Lệ ta rơi xuống.'"

Bảng niên đại
Nhiều yếu tố đã góp phần gây nên cuộc chiến Ōnin. Nó không chỉ đơn giản là đại thần ganh nhau gây nên xung đột. Trong mười năm cuộc chiến là ngòi thuốc nổ kéo thêm cơn đại hỏa hoạn thiêu rụi cả một thế hệ. Vì không đoán trước được hậu quả, Mạc phủ ở Kamakura khi nới lỏng những ràng buộc truyền thống trong xã hội Nhật Bản, đã bật ngòi nổi lửa bung ra bao nhiêu xung đột, để rồi cho ra đời nguồn sinh lực mới, tài năng mới, một xã hội mới.

Bối cảnh
 1443 Ashikaga Yoshimasa lên ngôi Shogun.
 1445 Hosokawa Katsumoto nắm chức kanrei (Quản lệnh) ở kinh thành Kyoto, dàn xếp chính sự sau hậu trường.
 1449 Ashikaga Shigeuji nhận nhiệm vụ ở cu.
 1457 Ōta Dōkan xây dựng thành Edo. Ashikaga Masamoto được bổ nhiệm cai trị vùng Kantō.
 1458 Yoshimasa xây dựng cung Muromachi.
 1464 Ashikaga Yoshimi ra giúp rập anh ruột là Yoshimasa.
 1465 Tomi-ko hạ sinh Ashikaga Yoshihisa
 1466 Yamana Sōzen và Hosokawa Katsumoto kéo quân về sát kinh thành Kyoto.

Chiến sự bắt đầu
 1467 Chiến tranh Ōnin bùng nổ. Nhà Yamana bị kết tội là nghịch thần. Tháng 11, chùa Shōkokuji (:ja:相国寺 Tướng Quốc Tự) bị tàn phá.
 1468 Yoshimi ngả về phe Yamana.
 1469 Yoshimasa lập Yoshihisa ở ngôi kế vị.
 1471 Lực lượng Phật giáo Tịnh độ chân tông Ikkō-ikki bành trướng ở miền Bắc. Asakura Toshikage nhậm chức shugo (Thủ hộ) tỉnh Echizen.
 1473 Yamana và Hosokawa đều qua đời. Yoshimasa thoái vị.
 1477 Họ Ōuchi triệt thoái khỏi Kyoto. Chiến tranh Ōnin kết thúc.

Hậu quả
 1485 Nông dân ở Yamashiro nổi loạn
 1489 Yoshihisa mất.
 1490 Yoshimasa mất. Ashikaga Yoshitane lên ngôi shogun.
 1492 Hōjō Sōun chiếm cứ lấy Izu.
 1493 Yoshitane bị lật đổ.
 1494 Hosokawa Masamoto nắm chức Kanrei (Quản lệnh) kinh thành Kyoto.
 1495 Sōun đánh chiếm Odawara.
 1508 Ōuchi tái lập Yoshitane làm Shogun.
 1542 Hōjō Ujiyasu chiến thắng dòng họ Uesugi ở Kawagoe.
 1551 Ōuchi bại trận trong Trận Miyajima đánh nhau với Sue Harukata.
 1554 Mōri thừa hưởng đất đai và quyền lực của nhà Ōuchi.
 1555 Uesugi Kenshin và Takeda Shingen giao chiến ở Kawanakajima
 1560 Oda Nobunaga chiến thắng tại Okehazama.

Tham khảo

 Ravina, Mark (1995). "State Building and Political Economy in Early Modern Japan," Journal of Asian Studies, 54:4, 997-1022.
 George Sansom, Sansom. (1961). A History of Japan, 1334-1615. Stanford: Stanford University Press. ISBN 0-8047-0542-0 (cloth) ISBN 0-8047-0525-9
 Turnbull, Stephen R. (1996). The Samurai: A Military History.. London: Routledge. ISBN 1-873410-38-7

Xem thêm
Danh sách chiến tranh
Lịch sử quân sự Nhật Bản

Phong kiến Nhật Bản
Lịch sử Nhật Bản
Chiến trận ở Nhật Bản
Thời kỳ Sengoku
Thời kỳ Muromachi
Xung đột thập niên 1460
Xung đột thập niên 1470
Chiến tranh liên quan tới Nhật Bản


title: Ekstraklasa

text:
{| class="infobox football" style="width: 16em; text-align: center;"
|-
! style=""|Giải vô địch bóng đá Ba Lan
|-
| style="line-height: 15px;" |
|-
| style="background: #BFD7FF;" | Khởi đầu
|-
| style="" | 1927
|-
| style="background: #BFD7FF;" | Quốc gia
|-
| style="" |
|-
| style="background: #BFD7FF;" | Hạng dưới
|-
| style="" | Hạng nhất
|-
| style="background: #BFD7FF;" | Số đội tham dự
|-
| style="" | 16
|-
| style="background: #BFD7FF;" | Vị trí trong hệ thống
|-
| style="" | Cao nhất
|-
| style="background: #BFD7FF;" | Vòng loại các Cúp châu Âu
|-
| style="" | Champions LeagueUEFA Europa LeagueCúp Intertoto
|-
| style="background: #BFD7FF;" | Cúp
|-
| style="" |  Cúp Liên đoàn
|-
| style="background: #BFD7FF;" | Đương kim vô địch (2017–18)
|-
| style="" | Legia Warszawa
|-
| style="background: #BFD7FF;" | Website chính thức
|-
| style="background: #BFD7FF;" | Đội đang đứng đầu bảng
|-
|}Giải bóng đá vô địch quốc gia Ba Lan còn gọi là Ekstraklasa''' là giải đấu lớn nhất cho các câu lạc bộ bóng đá Ba Lan. Có 16 câu lạc bộ tham gia. Tổ chức lần đầu vào năm 1927. Đoạt chức vô địch đầu tiên là câu lạc bộ Cracovia Kraków. Đội vô địch nhiều nhất là Górnik Zabrze và Ruch Chorzów với 14 lần. Trong thời gian gần 100 năm, giải đấu này có 3 đội bóng giành chức vô địch 25 lần và được lựa chọn cho đội bóng có nhiều thành tích nhất.

Các đội vô địch

² Không tổ chức do thế vận hội Mùa hè 1924.
³ Không tổ chức do sự bùng nổ của Chiến tranh Thế giới II.

Xem thêm

 Đội tuyển bóng đá quốc gia Ba Lan
 Hiệp hội bóng đá Ba Lan (PZPN)

Liên kết
 League Cup ở Ba Lan (www.ekstraklasa.org)
 League Cup ở Ba Lan  (www.pzpn.pl)
 League Cup ở Ba Lan  (www.wyniki.pl)
 League Cup ở Ba Lan (www.90minut.pl)

Tham khảo

Giải bóng đá Ba Lan
Giải vô địch bóng đá Ba Lan
Ba Lan


title: 8300 Iga

text:
8300 Iga (1994 AO2) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 9 tháng 1 năm 1994 bởi T. Kobayashi ở Oizumi.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 8300 Iga

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1994


title: Gastrotheca rebeccae

text:
Gastrotheca rebeccae là một loài ếch trong họ Hemiphractidae. Chúng là loài đặc hữu của Peru.
Môi trường sống tự nhiên của nó là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.

Nguồn
 Angulo, A., Arizabal, W., Neira, D. & Martinez, J.L. 2004. Gastrotheca rebeccae. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Chi Nhái túi
Động vật lưỡng cư Peru
Động vật lưỡng cư Andes
Động vật đặc hữu Peru


title: Sainte-Lizaigne

text:
Sainte-Lizaigne là một xã ở tỉnh Indre ở miền trung nước Pháp. Xã này có diện tích 26,36 km², dân số năm 1999 là 1160 người. Khu vực này có độ cao trung bình 128 mét trên mực nước biển.

https://youtube.com/@quanghieuho1928

Xem thêm
Xã của tỉnh Indre

Tham khảo
 Hồ sơ của thị trấn trên INSEE

Saintelizaigne


title: Eyguières

text:
Eyguières là một xã ở tỉnh Bouches-du-Rhône, thuộc vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur ở miền nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Bouches-du-Rhône

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Tourism office website (bằng tiếng Pháp)

Eyguieres


title: Diễn đàn bốn đại học Đông Á

text:
Diễn đàn 4 trường Đại học Đông Á (BESETOHA) là một diễn đàn nơi mà đại diện của bốn trường Đại học Đông Á là Đại học Bắc Kinh (Trung Quốc), Đại học Quốc gia Seoul (Hàn Quốc), Đại học Tokyo (Nhật Bản) và Đại học Quốc gia Hà Nội (Việt Nam) gặp gỡ để thảo luận về thực trạng và phương hướng tương lai của giáo dục đại học, giáo dục cơ bản và văn hóa giáo dục. Diễn đàn BESETOHA lấy tên từ tên của các trường đại học tham dự (Beijing - Seoul - Tokyo - Hanoi).

Các phiên họp đã tổ chức

Tham khảo

Giáo dục Hàn Quốc
Giáo dục Nhật Bản
Giáo dục Trung Quốc
Giáo dục Việt Nam


title: Lasioglossum pseudoleptocephalum

text:
Lasioglossum pseudoleptocephalum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Blüthgen mô tả khoa học năm 1923.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1923


title: Thaumetopoea solitaria

text:
Thaumetopoea solitaria là một loài bướm đêm thuộc họ Thaumetopoeidae. Nó được tìm thấy ở Anatolia (bao gồm Thổ Nhĩ Kỳ), on Cộng hòa Síp, phía đông đến Syria, Israel, Liban, Iraq và Iran.

Sải cánh dài 20–28 mm đối với con đực và 25–35 mm đối với con cái. Bướm mọc cánh từ tháng 8 đến tháng 9.

Ấu trùng ăn Pistacia therebinthus, Cupressus sempervirens và Fraxinus.

Chú thích

Tham khảo
 P.C.-Rougeot, P. Viette (1978). Guide des papillons nocturnes d'Europe et d'Afrique du Nord. Delachaux et Niestlé (Lausanne).

Thaumetopoea
Côn trùng châu Âu


title: Scabrotrophon undocostatus

text:
Scabrotrophon undocostatus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Scabrotrophon


title: Di tinh

text:
Di tinh là hiện tượng tinh dịch chảy ra ngoài ở nam giới mà không có kích thích tình dục hoặc sự cương cứng của dương vật. Di tinh có thể xảy ra trong lúc ngủ gọi là mộng di hoặc lúc thức (lúc tiểu tiện hoặc đại tiện) gọi là hoạt di.

Di tinh và mộng tinh là hiện tượng bình thường của cơ thể nếu như không xuất hiện nhiều hoặc không kèm theo triệu chứng khác. Di tinh và mộng tinh có thể xảy ra nhiều hơn ở nam giới độ tuổi dậy thì. Đây là một cơ chế giải phóng tinh dịch khi không có thủ dâm hoặc quan hệ tình dục.

Xem thêm
Mộng tinh

Chú thích

Tham khảo

Nam học


title: Monolepta deleta

text:
Monolepta deleta là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1903.

Chú thích

Tham khảo

Monolepta


title: Kreiensen

text:
Kreiensen là một đô thị của huyện Northeim, bang Niedersachsen, Đức. Đô thị này có diện tích 65,32 km². Đô thị này tọa lạc bên sông Leine, cự ly khoảng 20 km về phía bắc của Northeim, và 35 km về phía nam của Hildesheim.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Northeim


title: Danh sách phần mở rộng Firefox

text:
Đây là danh sách của một số phần mở rộng Firefox, tiện ích phần mềm thiết kế cho Mozilla Firefox dựa trên trình duyệt web. Nhiều phần mở rộng Firefox cũng hoạt động với các trình duyệt web SeaMonkey và Flock.

Để có danh sách đầy đủ, hãy xem kho chính thức, Mozilla Add-ons.

Chính thức

 ChatZilla - một trình Internet Relay Chat hoạt động trong Firefox.
 DOM Inspector - dành cho nhà phát triển web. Nó cho phép họ thăm dòcây Document Object Model của bất cứ trang nào.
 Venkman - một trình sửa lỗi JavaScript dành cho nhà phát triển web.
 Talkback - báo cáo các đổ vỡ của Firefox đến Mozilla.

Đối tác Firefox
Có những phần mở rộng Firefox chính thức được hợp tác phát triển và phân phối bởi Mozilla trên trang của họ dưới dạng gói (phần mở rộng + trình duyệt). Việc tiếp cận gần của Mozilla đối với các bản phân phối này được xem như một chiến lược phân phối mới, đặc biệt với những trang lớn như eBay, vốn có lượng tiếp cận bản phân phối khá lớn.

 Đối tác Firefox cho eBay - theo dõi trạng thái "eBay của tôi" và báo khi có những sự kiện nào đó như là bị loại khỏi cuộc đấu giá.

Tham khảo


title: Chersotis poliogramma

text:
Chersotis poliogramma là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở Kashmir.

Hình ảnh

Liên kết ngoài

Chú thích

Chersotis
Bướm đêm Châu Á
Noctuinae


title: Psychomyia moretti

text:
Psychomyia moretti là một loài Trichoptera trong họ Psychomyiidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Chú thích

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Psychomyia


title: Thành Công, Nguyên Bình

text:
Thành Công là một xã thuộc huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng, Việt Nam.

Địa lý
Thành Công là xã cực nam của huyện Nguyên Bình, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Hưng Đạo
Phía tây giáp xã Phan Thanh
Phía nam giáp tỉnh Bắc Kạn
Phía bắc giáp xã Quang Thành.

Xã Thành Công có diện tích 82,47 km², dân số năm 2019 là 2.959 người, mật độ dân số đạt 36 người/km².

Trên địa bàn xã có một số ngọn núi như Phia Chao, Phia Thán, Phia Đén. Các dòng nước trên địa bàn gồm suối Bản Đổng, suối Bản Sẻ, suối Nặm Dân, suối Khau Cảng, nậm Pác Khuổi Lò, nậm Tòng. Tỉnh lộ 212 đi từ phía bắc xuống phía tây nam của xã và nối sang tỉnh Bắc Kạn.

Lịch sử
Sau năm 1975, Thành Công là một xã thuộc huyện Nguyên Bình.

Đến năm 2019, xã Thành Công được chia thành 16 xóm: Cốc Phường, Bản Chang, Khau Cảng, Khau Vài, Lũng Quang, Nà Bản, Nà Rẻo, Nà Vài, Phia Đén, Bản Đổng, Bản Phiêng, Pù Vài, Nhả Máng, Tát Sâm, Nặm Tòng, Bành Tổng.

Ngày 9 tháng 9 năm 2019, Hội đồng Nhân dân tỉnh Cao Bằng ban hành Nghị quyết số 27/NQ-HĐND về việc:
Sáp nhập hai xóm Bản Đổng và Cốc Phường thành xóm Bản Phường
Sáp nhập ba xóm Khau Cảng, Nà Rẻo, Bản Phiêng thành xóm Tam Hợp
Sáp nhập hai xóm Nặm Tòng và Khau Vài vào xóm Bành Tổng
Sáp nhập hai xóm Lũng Quang và Nhả Máng thành xóm Đoàn Kết.

Hành chính
Xã Thành Công được chia thành 10 xóm: Bản Chang, Bản Phường, Bành Tổng, Đoàn Kết, Nà Bản, Nà Vài, Phia Đén, Pù Vài, Tam Hợp, Tát Sâm.

Chú thích

Xem thêm