title: Python (ngôn ngữ lập trình)

text:
Python () là một ngôn ngữ lập trình bậc cao cho các mục đích lập trình đa năng, do Guido van Rossum tạo ra và lần đầu ra mắt vào năm 1991. Python được thiết kế với ưu điểm mạnh là dễ đọc, dễ học và dễ nhớ. Python là ngôn ngữ có hình thức rất sáng sủa, cấu trúc rõ ràng, thuận tiện cho người mới học lập trình và là ngôn ngữ lập trình dễ học; được dùng rộng rãi trong phát triển trí tuệ nhân tạo. Cấu trúc của Python còn cho phép người sử dụng viết mã lệnh với số lần gõ phím tối thiểu. Vào tháng 7 năm 2018, van Rossum đã từ chức lãnh đạo trong cộng đồng ngôn ngữ Python sau 30 năm làm việc.

Python hoàn toàn tạo kiểu động và dùng cơ chế cấp phát bộ nhớ tự động; do vậy nó tương tự như Perl, Ruby, Scheme, Smalltalk, và Tcl. Python được phát triển trong một dự án mã mở, do tổ chức phi lợi nhuận Python Software Foundation quản lý.

Ban đầu, Python được phát triển để chạy trên nền Unix. Nhưng rồi theo thời gian, Python dần mở rộng sang mọi hệ điều hành từ MS-DOS đến Mac OS, OS/2, Windows, Linux và các hệ điều hành khác thuộc họ Unix. Mặc dù sự phát triển của Python có sự đóng góp của rất nhiều cá nhân, nhưng Guido van Rossum hiện nay vẫn là tác giả chủ yếu của Python. Ông giữ vai trò chủ chốt trong việc quyết định hướng phát triển của Python.

Python luôn được xếp hạng vào những ngôn ngữ lập trình phổ biến nhất.

Lịch sử

Python đã được Guido van Rossum tạo ra vào những năm 1980 tại Trung tâm Toán học – Tin học (Centrum Wiskunde & Informatica, CWI) ở Hà Lan như là một ngôn ngữ kế tục ngôn ngữ ABC – một ngôn ngữ được lấy cảm hứng từ SETL, có khả năng xử lí ngoại lệ và giao tiếp với hệ điều hành Amoeba. Nó bắt đầu được triển khai vào tháng 12 năm 1989. Van Rossum đã tự mình gánh vác trách nhiệm cho dự án, với vai trò là nhà phát triển chính, cho đến ngày 12 tháng 7 năm 2018, khi ông thông báo rằng ông sẽ rời bỏ trách nhiệm của ông và cả danh hiệu "Nhà độc tài nhân từ cho cuộc sống" của Python, một danh hiệu mà cộng đồng Python đã trao tặng cho ông vì sự tận tụy lâu dài của ông với vai trò là người ra quyết định chính cho dự án. Vào tháng 1 năm 2019, các nhà phát triển phần lõi Python đã bầu ra một "Hội đồng chèo lái" gồm năm thành viên để dẫn dắt dự án.

Python 2.0 được ra mắt vào ngày 16 tháng 10 năm 2000, với nhiều tính năng mới mẻ, bao gồm một bộ dọn rác phát hiện theo chu kỳ và khả năng hỗ trợ Unicode.

Python 3.0 được ra mắt vào ngày mùng 3 tháng 12 năm 2008. Đây là một phiên bản lớn của Python không tương thích ngược hoàn toàn. Nhiều tính năng lớn của nó đã được chuyển mã ngược (backport) về loạt phiên bản Python 2.6.x và 2.7.x. Các bản phát hành của Python 3 có đi kèm với công cụ 2to3, có tác dụng tự động hoá việc dịch mã Python 2 sang Python 3.

Python 3.9.2 và 3.8.8 được xúc tiến vì tất cả các phiên bản trước của Python (bao gồm cả 2.7) gặp một số vấn đề bảo mật, có thể dẫn đến thực thị mã từ xa và "đầu độc" bộ nhớ đệm.

Trong năm 2022, Python 3.10.4 và 3.9.12 được xúc tiến cùng với 3.8.13 và 3.7.13, nguyên nhân là do một vài vấn đề về bảo mật. Khi Python 3.9.13 được phát hành vào tháng Năm năm 2022, loạt phiên bản 3.9 (cùng với loạt 3.8 và 3.7) được thông báo rằng sẽ chỉ nhận được các bản vá bảo mật trong tương lai. Vào ngày 7 tháng Chín năm 2022, bốn bản cập nhật mới được phát hành do có khả năng xảy ra một cuộc tấn công từ chối dịch vụ: 3.10.7, 3.9.14, 3.8.14 và 3.7.14.

 Python 3.12 là bản phát hành ổn định mới nhất. Một số thay đổi đáng chú ý từ bản 3.11 bao gồm các thay đổi về ngôn ngữ và thư viện chuẩn.

Triết lý thiết kế và tính năng
Python là một ngôn ngữ lập trình đa mẫu hình, lập trình hướng đối tượng và lập trình cấu trúc được hỗ trợ hoàn toàn, và nhiều tính năng của nó cũng hỗ trợ lập trình hàm và lập trình hướng khía cạnh (bao gồm siêu lập trình và siêu đối tượng (phương thức thần kỳ)). Các mẫu hình khác cũng được hỗ trợ thông qua các phần mở rộng, bao gồm thiết kế theo hợp đồng và lập trình logic.

Python sử dụng kiểu động và một dạng kết hợp giữa đếm tham chiếu và bộ dọn rác kiểm tra theo chu kì để quản lí bộ nhớ. Nó cũng có tính năng phân giải tên động (liên kết muộn), cho phép liên kết các tên biến và phương thức trong quá trình thực thi chương trình.

Thiết kế của Python cung cấp một số tính năng cho lập trình hàm giống như trong ngôn ngữ Lisp. Python có các hàm ,  và ; thông hiểu danh sách (list comprehension), từ điển (dictionary), tập hợp (set), và các biểu thức bộ sinh (generator). Thư viện chuẩn cũng có hai mô đun ( và ) triển khai các công cụ hàm được vay mượn từ Haskell và Standard ML.

Triết lý căn bản của ngôn ngữ Python được trình bày trong tài liệu The Zen of Python (PEP 20), có dạng thơ Haiku, tóm gọn như sau:
 Đẹp đẽ tốt hơn xấu xí
 Minh bạch tốt hơn ngầm định
 Đơn giản tốt hơn phức tạp
 Phức tạp tốt hơn rắc rối
 Tính dễ đọc rất quan trọng.
Thay vì tích hợp hết tất cả các tính năng vào phần cốt lõi, Python được thiết kế để dễ dàng mở rộng (bằng các mô đun). Tính mô đun nhỏ gọn này đã làm cho Python trở nên phổ biến như là một cách thêm các giao diện lập trình được vào các ứng dụng hiện có. Tầm nhìn của Van Rossum về một ngôn ngữ có phần lõi nhỏ với một thư viện chuẩn rộng lớn và một trình thông dịch dễ dàng mở rộng bắt nguồn từ việc ông nản lòng trước ABC, một ngôn ngữ lập trình tán thành hướng tiếp cận ngược lại. Python thường được mô tả là một ngôn ngữ "tặng kèm pin" nhờ vào thư viện chuẩn bao quát của nó.

Python nỗ lực hướng đến một cú pháp đơn giản hơn, gọn gàng hơn trong khi vẫn cho các nhà phát triển lựa chọn phương pháp viết mã của họ. Đối lập với khẩu hiệu "có nhiều hơn một cách để làm việc này," triết lý thiết kế của Python lại nằm trong châm ngôn "chỉ nên có một— và tốt nhất là chỉ một—cách rõ ràng để làm việc này". Alex Martelli, một Viện sĩ (Fellow) tại Tổ chức Phần mềm Python (Python Software Foundation) và là một tác giả viết sách Python, viết rằng "Mô tả một thứ gì đó là "tài tình" không được coi là một lời khen ngợi trong văn hoá Python."

Các nhà phát triển Python nỗ lực tránh xa việc tối ưu hoá quá sớm và không chấp nhận các bản vá không cải thiện đáng kể tốc độ mà lại làm mất đi tính rõ ràng lên những phần không thiết yếu của bản triển khai tham khảo CPython. Khi cần đến tốc độ, một lập trình viên Python có thể di chuyển các hàm bị giới hạn về thời gian sang các mô đun mở rộng được viết bằng những ngôn ngữ như C, hoặc sử dụng PyPy, một trình biên dịch tức thời. Cython cũng có thể được dùng để phiên dịch một tập lệnh Python sang C và tạo ra các lệnh gọi API ở cấp độ của C trực tiếp vào trình thông dịch Python.

Mục tiêu mà các nhà phát triển Python hướng đến là đem đến niềm vui khi sử dụng ngôn ngữ này. Điều này được thể hiện qua bản thân cái tên – một sự tôn vinh dành cho nhóm hài người Anh Monty Python – và trong một số cách tiếp cận thi thoảng vui tươi trong hướng dẫn và các tài liệu tham khảo, chẳng hạn như một vi dụ có đề cập đến trứng và spam (gợi nhắc đến một tiểu phẩm trong Monty Python) thay cho foo và bar tiêu chuẩn.

Một  phổ biến trong cộng đồng Python là pythonic (đậm chất Python), một từ có thể có nhiều ý nghĩa liên quan đến phong cách lập trình. Nói rằng một phần mã nào đó là pythonic tức là phần mã đó sử dụng tốt các  Python, trông tự nhiên hoặc trôi chảy về ngôn ngữ, phù hợp với triết lý tối giản của Python và nhấn mạnh vào tính dễ đọc. Ngược lại, những phần mã khó hiểu hoặc trông như một bản dịch thô từ một ngôn ngữ lập trình khác được gọi là unpythonic (không đậm chất Python).

Những người sử dụng và say mê Python, nhất là những người được cho là am hiểu hay có nhiều kinh nghiệm, thường được gọi là các Pythonista.

Cú pháp

Python là một ngôn ngữ dễ đọc, dễ hiểu. Định dạng của nó rất gọn gàng về mặt trực quan, và nó thường sử dụng các từ khoá tiếng Anh trong khi các ngôn ngữ khác lại sử dụng các dấu câu. Khác với nhiều ngôn ngữ khác, nó không sử dụng các dấu ngoặc nhọn để giới hạn các khối lệnh, và dấu chấm phẩy cuối câu lệnh rất ít khi được sử dụng dù không bị cấm. Nó có ít ngoại lệ cú pháp và trường hợp đặc biệt hơn C và Pascal.

Thụt lề
Python sử dụng thụt lề bằng khoảng trắng hoặc ký tự tab thay vì dùng ngoặc nhọn hay các từ khoá để giới hạn khối lệnh. Lề thường được thụt vào sau một câu lệnh và thụt ra để đánh dấu kết thúc khối lệnh hiện tại. Cho nên, cấu trúc trực quan của chương trình sẽ thể hiện một cách chính xác cấu trúc ngữ nghĩa của chương trình đó. Tính năng này thỉnh thoảng cũng được gọi là "quy tắc việt vị", một quy tắc cũng xuất hiện ở một số ngôn ngữ; nhưng trong phần lớn ngôn ngữ thì thụt lề không phụ thuộc vào cú pháp. Cỡ thụt lề được khuyến cáo là bốn dấu cách.

Câu lệnh và luồng điều khiển
Một số câu lệnh trong Python gồm có:

 Câu lệnh gán, sử dụng một dấu bằng =.
 Câu lệnh if: thực thi một khối lệnh nếu thoả mãn điều kiện, sử dụng cùng với else và elif (viết tắt của else-if).
 Câu lệnh for: lặp qua một đối tượng lặp được, gán mỗi phần tử và một biến cục bộ để sử dụng trong khối lệnh của vòng lặp.
 Câu lệnh while: thực thi một khối lệnh chừng nào điều kiện còn đúng.
 Câu lệnh try: cho phép bắt ngoại lệ được nâng lên (raise) trong khối lệnh và dùng vế except để xử lý; câu lệnh cũng đảm bảo rằng phần mã dọn dẹp trong khối finally sẽ được chạy dù có lỗi hay không.
 Câu lệnh raise: được dùng để nâng một ngoại lệ hoặc nâng lại một ngoại lệ đã được bắt từ trước.
 Câu lệnh class: thực thi một khối lệnh và gắn không gian tên cục bộ của nó vào một lớp, để dùng trong lập trình hướng đối tượng.
 Câu lệnh def: định nghĩa một hàm hoặc phương thức.
 Câu lệnh with: bao bọc một khối lệnh bằng một bộ quản lí ngữ cảnh (context manager) (ví dụ như khoá luồng lại trước khi chạy mã rồi mở khoá, hoặc mở một tệp rồi đóng tệp lại), cho phép các hành vi kiểu RAII (sự đạt được tài nguyên là sự khởi tạo) và thay thể cho các câu lệnh try/finally thường thấy.
 Câu lệnh break: thoát ra khỏi vòng lặp.
 Câu lệnh continue: bỏ qua lần lặp này và tiếp tục với mục kế tiếp.
 Câu lệnh del: loại bỏ một biến, tức là tham chiếu từ tên đến giá trị sẽ bị xoá và cố gắng sử dụng biến đó sẽ gây lỗi. Một biến đã bị xoá có thể được gán lại.
 Câu lệnh pass: đóng vai trò như là một dạng NOP. Câu lệnh này được dùng để tạo các khối lệnh rỗng.
 Câu lệnh assert: được dùng trong khi gỡ lỗi để kiểm tra điều kiện nên đúng.
 Câu lệnh yield: trả lại giá trị từ một hàm bộ sinh; bản thân yield cũng là một toán tử. Dạng này được dùng để triển khai các đồng thường trình.
 Câu lệnh return: trả lại một giá trị từ một hàm hay phương thức.
 Câu lệnh import: được dùng để nhập các mô đun chứa các hàm và biến được sử dụng trong chương trình hiện tại.
Câu lệnh gán (=) hoạt động bằng cách liên kết một tên dưới dạng một tham chiếu với một đối tượng được cấp phát động riêng lẻ. Các biến có thể được dùng lại bất cứ lúc nào với bất cứ đối tượng nào. Trong Python, một tên biến chỉ giữ tham chiếu một cách chung chung và không có kiểu dữ liệu cố định đi kèm. Tuy nhiên, tại một thời điểm nhất định, một biến sẽ tham chiếu đến một vài đối tượng có kiểu. Nó được gọi là kiểu động, ngược lại với các ngôn ngữ lập trình kiểu tĩnh với mỗi biến chỉ có thể chứa giá trị của một kiểu nhất định.

Biểu thức
Một số biểu thức trong Python tương tự như những biểu thức trong những ngôn ngữ khác chẳng hạn như C và Java, trong khi số khác thì không:

 Phép cộng, trừ và nhân thì đều giống nhau, nhưng hành vi của phép chia thì khác nhau. Có hai loại phép chia trong Python: phép chia phần nguyên (phép chia số nguyên) dùng dấu //  và phép chia dấu phẩy động dùng dấu /. Python cũng sử dụng toán tử ** cho phép luỹ thừa.
 Từ Python 3.5, toán tử trung tố @ mới đã được giới thiệu. Nó được thiết kể để được sử dụng trong các thư viện như NumPy để nhân ma trận.
 Từ Python 3.8, cú pháp :=, hay "toán tử moóc" đã được giới thiệu. Nó gán giá trị vào biến trong một phần của một biểu thức lớn hơn.
 Trong Python, == so sánh theo giá trị, khác với Java, vốn so sánh các số theo giá trị và các đối tượng theo tham chiếu. (So sánh giá trị trong Java có thể được thực hiện bằng phương thức equals().) Toán tử is của Python có thể được dùng để so sánh danh tính của đối tượng (so sánh theo tham chiếu). Trong Python, các phép so sánh có thể được xâu chuỗi lại với nhau, ví dụ như .
 Python sử dụng các từ khoá and, or, not để so sánh luận lý (boolean) thay vì dùng các loại biểu tượng &&, ||, ! được dùng trong Java và C.
 Python có một loại biểu thức được gọi là thông hiểu danh sách (list comprehension) cũng như một loại biểu thức chung được gọi là biểu thức bộ sinh (generator expression).
 Các hàm vô danh được triển khai thông qua các biểu thức lambda; tuy nhiên, phần thân của hàm vô danh chỉ có thể là đúng một biểu thức.
 Biểu thức điều kiện trong Python được viết dưới dạng  (có sự khác biệt về trật tự của các toán hạng so với toán tử c ? x : y thường có trong những ngôn ngữ khác).
Có sự phân biệt giữa danh sách và bộ trong Python. Danh sách được viết dưới dạng , biển đổi được, và không thể được dùng như khoá cho từ điển (các khoá từ điển phải là bất biến trong Python). Bộ được viết dưới dạng , không biến đổi được nên có thể được dùng làm khoá của từ điển, với điều kiện là tất cả các phần tử trong bộ cũng phải là bất biến. Toán tử + có thể được sử dụng để nối liền hai bộ lại với nhau, như không trực tiếp thay đổi nội dung của chúng, mà sẽ tạo ra một bộ mới chứa các phần tử của cả hai bộ ban đầu. Vì vậy, cho một biến t ban đầu bằng , chạy lệnh  sẽ thực thì  đầu tiên, tạo ra , rồi mới được gán lại cho t, bằng cách đó đã "chỉnh sửa nội dung" của t một cách hiệu quả, trong khi vẫn tuân theo bản chất bất biến của đối tượng bộ. Trong các ngữ cảnh không mơ hồ thì dấu ngoặc đơn là không cần thiết.
Python có một tính năng là tháo tách chuỗi (sequence unpacking) trong đó các biểu thức, mà mỗi biểu thức được đánh giá thành bất kì thứ gì có thể được gán vào (một biến, một thuộc tính viết được...), được liên kết theo cùng một cách với các bộ ban đầu đó và được đặt vào vế bên trái dấu bằng trong một câu lệnh gán. Câu lệnh này mong đợi một một đối tượng lặp được (iterable) ở vế bên phải dấu bằng tạo ra cùng một số lượng giá trị giống như ở các biểu thức trước đó khi đã và sẽ lặp qua, rồi gán mỗi giá trị được tạo ra bằng các biểu thức tương ứng ở vế bến trái.
Python có một toán tử "định dạng xâu" là %. Chức năng này tương tự như định dạng xâu printf trong C, thí dụ như  được đánh giá thành "spam=blah eggs=2". Trong Python 3 và 2.6+, chức năng này được bổ sung bằng phương thức format() của lớp str, ví dụ như . Python 3.6 đã bổ sung thêm "f-string": .
 Các xâu trong Python có thể được ghép móc với nhau bằng cách "cộng" chúng lại (dùng cùng toán tử với phép cộng số nguyên và số phẩy động). Thí dụ,  cho ra "spameggs". Kể cả nếu xấu chứa số, chúng vẫn sẽ được ghép móc thành xâu thay vì số nguyên. Thí dụ,  cho ra"22".
Python có nhiều kiểu hằng xâu khác nhau:
 Xâu được phân cách bởi dấu nháy đơn hoặc nháy kép. Khác với hệ vỏ Unix, Perl và các ngôn ngữ ảnh hưởng từ Perl, dấu nháy đơn và dấu nháy kép có cùng chức năng. Cả hai loại xâu đều dùng dấu chéo ngược (\) làm ký tự thoát (escape character). Nội suy xâu đã được thêm vào kể từ Python 3.6 với tên gọi "hằng xâu được định dạng".
 Xâu ba dấu nháy: bắt đầu và kết thúc bằng ba dấu nháy đơn hoặc kép. Chúng có thể trải dài trên nhiều dòng giống như trong tài liệu đây (here document) trong các hệ vỏ, Perl và Ruby.
 Các loại xâu thô, được kí hiệu bằng cách đặt trước hằng xâu một kí tự r. Các chuỗi thoát sẽ không bị thông dịch; cho nên xâuthô khá là hữu ích khi xâu có chứa nhiều dấu chéo ngược, chẳng hạn như biểu thức chính quy và đường dẫn tệp trên Windows.
Python có các biểu thức chỉ số mảng và cắt lát mảng đối với danh sách, được kí hiệu là a[khoá],  hay . Các chỉ số được đánh từ số không, và chỉ số âm sẽ chỉ lùi từ cuối lên. Việc cắt lát sẽ lấy các phần tử từ đầu cho đến chỉ số cuối (không kể chỉ số cuối). Tham số cắt lát thứ ba, được gọi là bước, cho phép các phần tử có thể được bỏ qua hoặc đảo chiều. Chỉ số lát có thể được bỏ trống, ví dụ trả lại một bản sao của danh sách đó. Mỗi phần tử trong một lát là một bản sao nông.
Trong Python các biểu thức và câu lệnh được phân biệt một cách vững chắc, ngược lại với các ngôn ngữ như Common Lisp, Scheme, hay Ruby. Điều này đã dẫn tới nhiều biểu thức và câu lệnh có cùng chức năng. Thí dụ:

 Thông hiểu danh sách và vòng lặp for
 Biểu thức điều kiện và khối lệnh if
 Hàm eval() (đánh giá các biểu thức) và exec() (thực thi các câu lệnh); trong Python 2, exec là một câu lệnh.

Câu lệnh không thể nằm trong biểu thức, vậy nên các loại thông hiểu (gồm cả danh sách) và biểu thức lambda, vốn là các biểu thức, không thể chứa các câu lệnh. Một trường hợp cụ thể là một câu lệnh gán chẳng hạn như  không thể là một phần của biểu thức điều kiện của một câu lệnh điều kiện. Điều này sẽ giúp tránh được các lỗi viết sai toán tử bằng ==  bằng toán tử gán  =  trong câu điều kiện thường thấy ở C. Ví dụ,  là một đoạn mã C hợp lệ (nhưng chắc là không đúng ý) còn  sẽ báo lỗi cú pháp trong Python.

Phương thức
Phương thức của đối tượng là một hàm đi kèm với lớp của đối tượng đó. Cú pháp , đối với các hàm và phương thức bình thường, thức chất là dạng cú pháp đặc biệt của . Các phương thức trong Python có một tham số self được dùng để truy cập dữ liệu của hiện thể (instance), ngược lại với biến bản thân (self haythis) trong một số ngôn ngữ lập trình hướng đối tượng khác (C++, Java, Objective-C, hay Ruby). Ngoại trừ điều này, Python cũng cung cấp các phương thức gạch dưới (do tên của chúng bắt đầu và kết thúc bằng hai dấu gạch dưới), cho phép các lớp do người dùng định nghĩa thay đổi cách các lớp này được xử lý bởi các thao tác của Python chẳng hạn như lấy chiều dài, so sánh, tính toán số học, chuyển đổi kiểu...

Kiểu dữ liệu

Python sử dụng định kiểu vịt (duck typing) và có các đối tượng có kiểu nhưng tên biến thì không có kiểu. Giới hạn về kiểu không được kiểm tra trong lúc biên dịch; thay vào đó. các thao tác lên một đối tượng có thể thất bại, chỉ ra rằng đối tượng đó không thuộc vào kiểu dữ liệu phù hợp. Tuy là định kiểu động, Python cũng định kiểu mạnh khi không cho phép các thao tác mà không được định nghĩa rõ ràng (chẳng hạn như cộng một số vào một xâu) thay vì lặng lẽ cố gắng diễn giải thao tác đó.

Python cho phép các lập trình viên định nghĩa các kiểu của riêng họ bằng cách sử dụng lớp, thường được dùng trong lập trình hướng đối tượng. Các hiện thể của một lớp thường được tạo ra bằng cách gọi lớp đó (chẳng hạn như  hay ), các lớp lại là hiện thể của siêu lớp type (bản thân nó cũng là một hiện thể của chính nó), cho phép siêu lập trình và phản xạ.

Trước phiên bản 3.0, Python có hai loại lớp là kiểu cũ và kiểu mới. Cú pháp của cả hai kiểu đều giống nhau. Sự khác biệt nằm ở chỗ lớp đó có kế thừa từ lớp object một cách trực tiếp hoặc gián tiếp hay không (tất cả các lớp kiểu mới đều kế thừa từ object và là hiện thể của type). Từ phiên bản Python 2.2 trở đi, cả hai loại lớp đều có thể được sử dụng. Lớp kiểu cũ đã bị loại bỏ trong Python 3.0.

Kế hoạch dài hạn là hỗ trợ định kiểu dần dần và từ Python 3.5, cú pháp của ngôn ngữ này cho phép chỉ rõ các kiểu tĩnh nhưng chúng lại không được kiểm tra trong bản triển khai mặc định, CPython. Một trình kiểm tra kiểu tĩnh đang trong quá trình thử nghiệm và tuỳ chọn tên là mypy có hỗ trợ kiểm tra kiểu trong thời gian biên dịch.

Phép tính số học
Python có các kí hiệu thường dùng cho các toán tử số học (+, -, *, /), toán tử chia sàn // và toán tử chia lấy dư % (số dư có thể âm,  chẳng hạn như 4 % -3 == -2). Nó cũng có toán tử ** cho phép luỹ thừa, chẳng hạn như 5**3 == 125 và 9**0.5 == 3.0, và toán tử nhân ma trận @. Các toán tử này hoạt động giống như trong toán học truyền thống, với cùng thứ tự tính toán, toán tử trung tố (+ và - cũng có thể làm toán tử một ngôi để biểu diễn số dương và số âm một cách tương ứng).

Phép chia giữa các số nguyên tạo ra kết quả là số phẩy động. Hành vi của phép chia đã thay đổi đáng kể theo thời gian:

 Python hiện tại (kể từ 3.0) thay đổi / thành phép chia số phẩy động, ví dụ: .
 Python 2.2 đã thay đổi phép chia số nguyên để nó làm tròn về phía âm vô cực, ví dụ 7/3 == 2 và -7/3 == -3. Toán tử chia sàn // đã được giới thiệu. Cho nên 7//3 == 2, -7//3 == -3, 7.5//3 == 2.0 và -7.5//3 == -3.0. Thêm  sẽ làm cho một mô đun sử dụng quy tắc chia của Python 3.0.
 Python 2.1 về trước sử dụng hành vi chia kiểu C. Toán tử / là phép chia nguyên nếu cả hai toán hạng là số nguyên, nếu không thì là phép chia số phẩy động. Phép chia nguyên làm tròn về 0, ví dụ  và .
Trong thuật ngữ Python, / là phép chia đúng (gọi tắt là phép chia), và // là phép chia sàn. Toán tử / trước phiên bản 3.0 là phép chia cổ điển.

Việc làm tròn về phía âm vô cực, dù khác biết so với những ngôn ngữ khác, đem lại sự chắc chắn. Ví dụ, phương trình  là luôn đúng. Còn phương trình  thì hợp lệ với cả giá trị a dương và âm. Tuy nhiên, duy trì tính hợp lệ của phương trình này cũng đồng nghĩa răng trong khi kết quả của a%b là, đúng như mong đợi, nằm trong nửa khoảng mở [0, b), với b là một số nguyên dương, nó cũng cần phải nằm trong khoảng (b, 0] khi b âm.

Python cung cấp một hàm round để làm tròn một số phẩy động thành số nguyên gần nhất. Để gỡ hoà (với những số có chữ số cuối là 5), Python 3 sử dụng làm tròn thành số chẵn: round(1.5) và round(2.5) đều là 2. Các phiên bản trước 3 làm tròn xa số không: round(0.5) là 1.0, round(-0.5) là −1.0.

Python cho phép sử dụng các biểu thức luận lý với nhiều quan hệ băng nhau theo một cách đồng nhất với cách dùng chung trong toán học. Thí dụ, biểu thức a < b < c kiểm tra xem a có nhỏ hơn b và b có nhỏ hơn c hay không. Các ngôn ngữ dựa trên C sẽ hiểu biểu thức trên khác đi: trong C, biểu thức trên sẽ đánh giá a < b trước tiên, cho ra kết quả 0 hoặc 1, rồi kết quả đó mới được so sánh với c.

Python sử dụng số học có độ chính xác tuỳ ý cho tất cả các thao tác với số nguyên. Kiểu/Lớp Decimal trong mô đun decimal cung cấp số dấu phẩy động thập phân với một độ chính xác tuỳ ý được định trước và một vài chế độ làm tròn. Lớp Fraction trong mô đun fractions cung cấp độ chính xác tuỳ ý cho số hữu tỉ.

Nhờ thư viện toán học rộng lớn của Python và thư viện bên thứ ba NumPy với nhiều tính năng hơn nữa, Python thường được dùng như một ngôn ngữ kịch bản để giải quyết các vấn đề chẳng hạn như thao tác và xử lí dữ liệu số.

Chú thích
# dòng chú thích

In giá trị
# Từ Python 3
print((7 + 8) / 2.0)
print((2 + 3j) * (4 - 6j))Nội suy xâu (string interpolation)print("Hello {}!".format("world"))
print("a = {.2f} và b = {.2f}".format(a,b))

Cấu trúc rẽ nhánh
 Dạng 1:if biểu_thức_điều_kiện:
    # lệnh...
 Dạng 2:if biểu_thức_điều_kiện:
    # lệnh...
else:
    # lệnh...

 Dạng 3:if biểu_thức_điều_kiện_1:
    # lệnh... (được thực hiện nếu biểu_thức_điều_kiện_1 là đúng/true)
elif biểu_thức_điều_kiện_2:
    # lệnh... (được thực hiện nếu biểu_thức_điều_kiện_1 là sai/false, nhưng biểu_thức_điều_kiện_2 là đúng/true)
else:
    # lệnh... (được thực hiện nếu tất cả các biểu thức điều kiện đi kèm if và elif đều sai)

 Khớp theo mẫu, được thêm vào từ bản 3.10.0:match biến_1:
    case điều_kiện_1:
        #được thực hiện nếu biến_1 = điều_kiện_1
    case điều_kiện_2:
        #được thực hiện nếu biến_1 = điều_kiện_2

Cấu trúc lặp
while biểu_thức_đúng:
    # lệnh...for phần_tử in dãy:
    # lệnh...L = ["Hà Nội", "Hải Phòng", "TP Hồ Chí Minh"]
for thành_phố in L:
    print(thành_phố)

for i in range(10):
    print(i)

Hàm
def tên_hàm (tham_biến_1, tham_biến_2, tham_biến_n):
    # lệnh...
    return giá_trị_hàmHàm với tham số mặc định:def luỹ_thừa(x, n=2):
   """Lũy thừa với số mũ mặc định là 2"""
   return x**n

print(luỹ_thừa(3))   # 9
print(luỹ_thừa(2,3)) # 8

Lớp
class Lớp:
    #...

class LớpCon(Lớp):
    """LớpCon kế thừa lớp Lớp"""
    x = 3  # biến thành viên của lớp
    #
    def phương_thức(self, tham_biến):
        #...

# khởi tạo
a = LớpCon()
print(a.x)
print(a.phương_thức(m))  # m là giá trị gán cho tham biến

Xử lý ngoại lệ
try:
    câu_lệnh
except Loại_Lỗi:
    thông báo lỗi

Thư viện
Bộ thư viện chuẩn rộng lớn của Python – một trong những điểm mạnh lớn nhất của Python – cung cấp các công cụ phù hợp cho nhiều công việc khác nhau. Với các ứng dụng giao tiếp với Internet, nhiều giao thức và định dạng chuẩn chẳng hạn như MIME and HTTP được hỗ trợ. Nó cũng có chứa các mô đun đành cho việc tạo lập giao diện người dùng đồ hoạ, kết nối với cơ sở dữ liệu quan hệ, sinh số giả ngẫu nhiên, tính toán với số thập phân có độ chính xác tuỳ ý, thao tác với biểu thức chính quy và kiểm thử đơn vị.

Một số phần của thư viện chuẩn nằm trong đặc tả (ví dụ, Giao diện Cổng vào Máy chủ Web (Web Server Gateway Interface hay WSGI) triển khai wsgiref theo PEP 333), nhưng phần lớn mô đun thì không. Chúng được xác định dựa vào mã, tài liệu bên trong và bộ kiểm thử (test suite) của chúng. Tuy nhiên, vì phần lớn thư viện chuẩn là mã Python đa nền tảng, chỉ một vài mô đun cần được chỉnh sửa hoặc viết lại cho các bản triển khai khác nhau.

 Python Package Index (PyPI), kho chính thức dành cho các phần mềm Python bên thứ ba, có chứa hơn 329.000 gói với nhiều chức năng đa dạng và phong phú, bao gồm:

Môi trường phát triển

Phần lớn trình hiện thực Python (kể cả CPython) có chứa một trình lặp đọc–tính–in (REPL), cho phép chúng hoạt động như là một trình thông dịch dòng lệnh mà người dùng sẽ lần lượt nhập các câu lệnh và nhận kết quả ngay lập tức.

Python đì kèm với một môi trường phát triển tịch hợp (IDE) được gọi là IDLE, phù hợp với người mới bắt đầu.

Các hệ vỏ khác, bao gồm IDLE và IPython, có thêm khả năng tự hoàn thiện, khôi phục trạng thái phiên, và tô sáng cú pháp.

Ngoài các môi trường phát triển tích hợp trên máy để bàn, còn có những IDE chạy trên trình duyệt web: SageMath (dành cho việc phát triển các chương trình Python liên quan đền toán học và khoa học); PythonAnywhere, một IDE kiêm môi trường chủ nhà; và Canopy IDE, một IDE Python thương mại tập trung vào khoa học tính toán.

Các bản triển khai

Bản triển khai tham khảo
CPython là bản triển khai tham khảo của Python. Nó được viết bằng C, đáp ứng tiêu chuẩn C89 vời một vào tính năng C99 chọn lọc (từ khi các phiên bản C mới hơn ra mắt, nó được coi là lỗi thời;  CPython có chứa phần mở rộng C của riêng nó, nhưng các phần mở rộng bên thứ ba không bị giới hạn bởi các phiên bản C cũ hơn, có thể được cài đặt với C11 hoặc C++). Nó biên dịch các chương trình Python thành một dạng mã byte trung gian, sau đó thực thi mã byte trên máy ảo của nó. CPython được phân phối cùng với một thư viện chuẩn rộng lớn được viết bằng C và Python bản địa (native). Nó có sẵn trên nhiều nền tảng, bao gồm Windows (từ Python 3.9, trình cài đặt Python sẽ không chạy một cách có chủ ý trên Windows 7 và 8; Windows XP đã từng được hỗ trợ cho đến Python 3.5) và phần lớn hệ điều hành tương tự Unix hiện đại, bao gồm macOS (và máy Mac Apple M1, kể từ Python 3.9.1, với trình cài đặt thử nghiệm) và hỗ trợ không chính thức cho chẳng hạn như VMS. Tính khả chuyển nền tảng là một trong những ưu tiên sớm nhất của nó, trong khung thời gian Python 1 và Python 2, khi ngay cả OS/2 và Solaris cũng được hỗ trợ; song nhiều hệ điều hành cũng không còn được hỗ trợ nữa.

Các bản triển khai khác

 PyPy là một trình thông dịch nhanh, tuân thủ cú pháp của Python 2.7 và 3.6. Trình biên dịch tức thời của nó mang đến tốc độ vượt trội so với CPython nhưng một vài thư viện được viết bằng C lại không thể được sử dụng cùng với nó.
 Stackless Python là một phân nhánh (fork) đáng chú ý của CPython có cài đặt vi luồng; nó không sử dụng ngăn xếp lời gọi theo cùng một cách với CPython, vậy nên nó hỗ trợ các chương trình đồng thời một cách ồ ạt. PyPy cũng có một phiên bản không có ngăn xếp.
 MicroPython và CircuitPython là các biến thể Python 3 được tối ưu hoá cho vi điều khiển, bao gồm Lego Mindstorms EV3.
 Pyston là một biến thể của Python sử dụng biên dịch tức thời để tăng tốc độ thực thi các chương trình Python.
 Cinder là một phân nhánh hướng hiệu năng của CPython 3.8 có chứa một số tối ưu hoá bao gồm đệm bộ nhớ mã byte trong dòng, đánh giá các chương trình con một cách tham vọng, một trình biên dịch tức thời "mỗi lúc một phương thức" và một trình biên dịch mã byte thử nghiệm.

Trình biên dịch chéo sang ngôn ngữ khác
Có một số trình biên dịch sang những ngôn ngữ đối tượng bậc cao khác từ ngôn ngữ mã nguồn là Python, một tập con giới hạn của Python hoặc một ngôn ngữ tương tự Python:

 Brython, Transcrypt và Pyjs (phát hành lần cuối năm 2012) biên dịch Python sang JavaScript.
 Codon biên dịch một tập con Python định kiểu tĩnh sang mã máy (thông qua LLVM) và hỗ trợ đa luồng cho hệ thống bản địa.
 Cython biên dịch (một tập cha của) Python 2.7 sang C. Phần mã kết quả cũng dùng được với Python thông qua các lệnh gọi API mức C trực tiếp vào trình thông dịch Python.
 Nuitka biên dịch Python sang C.
 Numba sử dụng LLVM để biên dịch một tập con của Python sang mã máy.
 Pythran biên dịch một tập con của Python 3 sang C++.
 Pyrex (bản mới nhất năm 2010) và Shed Skin (bản mới nhất năm 2013) biên dịch lần lượt sang C và C++.
 Google's Grumpy (bản mới nhất năm 2017) phiên dịch Python 2 to Go.
 IronPython  cho phép chạy các chương trình Python 2.7 trên .NET Common Language Runtime.
 Jython biên dịch Python 2.7 sang mã byte Java, cho phép sử dụng các thư viện Java từ một chương trình Python.
 RPython có thể được biên dịch sang C, và được dùng để xây dựng trình thông dịch PyPy của Python.

Phát triển
Sự phát triển của Python được chỉ đạo phần lớn là thông qua quy trình Đề nghị Cải tiến Python (Python Enhancement Proposal, hay PEP), cơ chế chủ yếu để đề nghị các tính năng lớn mới, thu thập ý kiến của cộng đồng về các vấn đề và ghi chép lại các quyết định về thiết kế của Python. Phong cách viết mã của Python nằm trong PEP 8. Các PEP xuất sắc sẽ được xem lại và bình luận bởi cộng đồng Python và hội đồng chèo lái.

Sự cải tiến ngôn ngữ tương ứng với sự phát triển của bản triển khai tham khảo CPython. Danh sách thư python-dev là diễn đàn chính về sự phát triển của ngôn ngữ này. Các vấn đề cụ thể được thảo luận trong hệ theo dõi lỗi Roundup được tổ chức trên bugs.python.org. Sự phát triển ban đầu chỉ xảy ra trên một kho mã nguồn tự làm chủ chạy Mercurial cho đến khi Python di chuyển mã nguồn sang Github vào tháng Một năm 2017.

Các bản phát hành công khai của CPython được chia thành ba loại, được phân biệt theo phần nào của số phiên bản được tăng lên:

 Phiên bản không tương thích ngược: các mã nhiều khả năng sẽ không hoạt động được và cần phải được chuyển mã thủ công. Phần đầu tiên của số phiên bản được tăng lên. Các bản này ít khi được phát hành: phiên bản 3.0 đã được phát hành 8 năm trước bản 2.0. Theo ông Guido van Rossum, phiên bản 4.0 có lẽ sẽ không bao giờ được phát hành.
 Bản phát hành lớn hay bản phát hành "tính năng": tương thích phần lớn với các phiên bản trước đó nhưng có thêm những tính năng mới. Phần thứ hai của số phiên bản được tăng lên. Bắt đầu từ Python 3.8, các bản phát hành được thông báo là sẽ xảy ra hằng năm. Mỗi phiên bản lớn sẽ được hỗ trợ bằng sửa lỗi trong vòng vài năm sau khi nó được phát hành.
 Phiên bản sửa lỗi: không có tính năng mới, xảy ra mỗi ba tháng và được phát hành khi số lượng lỗi được sửa ngược dòng đủ lớn kể từ bản phát hành cuối. Các lỗ hổng cũng sẽ được vá trong những phiên bản này. Phần thứ ba và phần cuối cùng của số phiên bản được tăng lên.

Nhiều phiên bản alpha, beta và phiên bản ứng cử cũng được phát hành để xem trước và kiểm thử trước bản phát hành cuối cùng. Mặc dù có một lịch trình sơ bộ cho mỗi bản phát hành, chúng thường được lùi lại nếu mã vẫn chưa sẵn sàng. Đội ngũ phát triển Python giám sát tình trạng của mã bằng các chạy tập kiểm thử đơn vị lớn trong quá trình phát triển.

Hội thảo học thuật lớn nhất của Python là PyCon. Ngoài ra, cũng có các chương trình hướng dẫn Python đặc biệt khác, chẳng hạn như Pyladies.

Python 3.10 không khuyên dùng wstr (sẽ bị loại bỏ từ Python 3.12; nghĩa là các phần mở rộng Python cần được chỉnh sửa khi đó), đông thời thêm tính năng khớp theo mẫu (pattern matching) vào ngôn ngữ.

Sự phổ biến
Kể từ năm 2003, Python luôn được xếp vào một trong số mười ngôn ngữ lập trình phổ biến nhất trong Chỉ số Cộng đồng Lập trình TIOBE, nơi mà , Python là ngôn ngữ phổ biến nhất (đứng trước Java và C). Nó từng được chọn là Ngôn ngữ Lập trình của Năm (vì "có đánh giá tăng cao nhất trong năm") vào các năm 2007, 2010, 2018, và 2020 (chỉ Python là được bốn năm).

Một nghiên cứu thức nghiệm chỉ ra rằng các ngôn ngữ kịch bản, chẳng hạn như Python, cho năng suất cao hơn so với các ngôn ngữ thông thường, chẳng hạn như C và Java, đối với các vấn đề lập trình liên quan đến thao tác xâu và tìm kiếm trong từ điển, đồng thời quả quyết rằng sự tiêu tốn bộ nhớ thường "tốt hơn Java và không quá tệ hơn so với C hay C++".

Các tổ chức lớn sử dụng Python gồm có Wikipedia, Google, Yahoo!, CERN, NASA, Facebook, Amazon, Instagram, Spotify và các tổ chức nhỏ hơn như ILM and ITA. Trang mạng tin tức xã hội Reddit cũng được viết phần lớn bằng Python.

Sử dụng

Python có thể đóng vài trò như là một ngôn ngữ kịch bản cho ứng dụng web, chẳng hạn như thông qua mod wsgi đối với máy chủ web Apache. Với Giao diện Cổng vào Máy chủ Web, một API chuẩn đã và đang dần phát triển để tạo điều kiện cho các ứng dụng này. Các bộ khung web như Django, Pylons, Pyramid, TurboGears, web2py, Tornado, Flask, Bottle và Zope hỗ trợ các nhà phát triển trong khâu thiết kế và bảo trì các ứng dụng phức tạp. Pyjs và IronPython có thể được dùng để phát triển phía khách của các ứng dụng dựa trên Ajax. SQLAlchemy có thể được dùng để ánh xạ dữ liệu sang một cơ sở dữ liệu quan hệ. Twisted là một bộ khung dành cho việc giao tiếp giữa các máy tính và được sử dụng bởi Dropbox chẳng hạn.

Các thư viện như NumPy, SciPy và Matplotlib cho phép sử dụng một cách có hiệu quả Python trong tính toán khoa học, với các thư viện chuyên ngành chẳng hạn như Biopython và Astropy cung cấp các chức năng miền cụ thể. SageMath là một hệ thống đại số máy tính với một giao diện vở lập trình được trong Python: thư viện của nó trải dài trên nhiều lĩnh vực của toán học, bao gồm đại số, toán tổ hợp, giải tích số, lý thuyết số và vi tích phân. OpenCV có gán kết Python với một tập hợp các tính năng phong phú về thị giác máy tính và xử lý ảnh.

Python thường được sử dụng trong các dự án trí tuệ nhân tạo và học máy với sự giúp đỡ của các thư viện như TensorFlow, Keras, Pytorch và Scikit-learn. Vì là một ngôn ngữ kịch bản với kiến trúc mô đun, cú pháp đơn giản và các công cụ xử lý văn bản phong phú, Python cũng thường được sử dụng trong xử lý ngôn ngữ tự nhiên.

Python có thể được sử dụng để phát triển các giao diện người dùng đồ hoạ (GUI) bằng cách sử dụng các thư viện như Tkinter, hay để tạo ra trò chơi thông qua các thư viện chẳng hạn như Pygame, một thư viện làm trò chơi 2D.

Python đã được nhúng thành công trong nhiều sản phẩm phần mềm như là một ngôn ngữ kịch bản, bao gồm trong phần mềm phương pháp phần tử hữu hạn chẳng hạn như Abaqus, một trình dựng mô hình tham số 3D giống như FreeCAD, trong các gói hoạt hình 3D chẳng hạn như 3ds Max, Blender, Cinema 4D, Lightwave, Houdini, Maya, Modo, MotionBuilder, Softimage, trong trình tổng hợp hiệu ứng trực quan Nuke, trong các chương trình sửa ảnh 2D như GIMP, Inkscape, Scribus và Paint Shop Pro, và trong các chương trình kí hiệu âm nhạc như trình soạn nhạc và Capella. GNU Debugger sử dụng Python như là một trình in đẹp để thể hiện các cấu trúc phức tạp chẳng hạn như các kiểu chứa (container) trong C++. Esri quảng bá Python là lựa chọn tốt nhất để viết tập lệnh trong ArcGIS. Nó cũng được sử dụng trong một số trò chơi video, và được chọn làm một trong ba ngôn ngữ lập trình có sẵn đầu tiên trong Google App Engine, với hai ngôn ngữ còn lại là Java và Go.

Nhiều hệ điều hành có chứa Python như là một thành phần tiêu chuẩn. Nó đi kèm với hầu hết các bản phân phối Linux, AmigaOS 4 (sử dụng Python 2.7), FreeBSD (dưới dạng gói), NetBSD, OpenBSD (dưới dạng gói) và macOS và có thể được dùng từ dòng lệnh (tức terminal – đầu cuối). Nhiều bản phân phối Linux sử dụng các trình cài đặt được viết bằng Python: Ubuntu sử dụng trình cài đặt Ubiquity, trong khi Red Hat Linux và Fedora sử dụng trình cài đặt Anaconda. Gentoo Linux sử dụng Python trong hệ thống quản lý gói của nó là Portage.

Python còn được sử dụng rộng rãi trong ngành công nghiệp an toàn thông tin, bao gồm phát triển khai thác.

LibreOffice có nhúng Python và dự định sẽ thay thế Java bằng Python. Python Scripting Provider là một tính năng lõi của nó kể từ phiên bản 4.0 phát hành mùng 7 tháng Hai năm 2013.

Ảnh hưởng ngôn ngữ
Thiết kế và triết lý của Python đã ảnh hưởng đến nhiều ngôn ngữ lập trình khác:

 CoffeeScript – một ngôn ngữ lập trình biên dịch chéo sang JavaScript – có cú pháp lấy cảm hứng từ Python.
 ECMAScript/JavaScript mượn biến lặp (iterator) và bộ sinh từ Python.
 GDScript, một ngôn ngữ kịch bản rất giống Python, được tích hợp vào bộ máy trò chơi Godot.
 Go được thiết kế nhằm "tăng tốc độ làm việc trong một ngôn ngữ kiểu động giống như Python" và cả hai có cùng cú pháp cắt lát mảng.
 Groovy được tạo ra với mong muốn đem triết lí thiết kế của Python vào Java.
 Julia được thiết kế để "có thể sử dụng được vào các mục đích chung giống như Python vậy".
 Mojo, một tập cha của Python, cố gắng tương thích với cú pháp và hệ sinh thái của Python, và có thể chạy nhanh hơn Python lên đến 35.000 lần.
 Nim cũng có thụt lề và cú pháp tương đồng.
 Matsumoto Yukihiro, tác giả của ngôn ngữ Ruby từng cho biết: "Tôi muốn một ngôn ngữ kịch bản mạnh mẽ hơn Perl và hướng đối tượng nhiều hơn Python. Đó là lí do tôi quyết định thiết kế ngôn ngữ cho riêng mình."

Xem thêm

 Zen of Python
pip (trình quản lý gói)

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trang chủ chính thức
 Python Wiki
 Tài liệu Python
 Python Cheese Shop – Kho đựng phần mềm viết bằng Python; trước đây gọi là Python Package Index (PyPI)

Ngôn ngữ lập trình hướng đối tượng
Python (ngôn ngữ lập trình)
Phần mềm tự do
Ngôn ngữ lập trình giáo dục
Phát minh của Hà Lan
Phần mềm đa nền tảng
Ngôn ngữ lập trình đa mẫu hình
Ngôn ngữ lập trình
Họ ngôn ngữ lập trình Smalltalk


title: Austrotinodes tuxtlensis

text:
Austrotinodes tuxtlensis là một loài Trichoptera trong họ Ecnomidae. Loài này sinh sống ở MexicoMexico.

Tham khảo

Austrotinodes


title: Toxorhina growea

text:
Toxorhina growea là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Toxorhina
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Metrioptera domogledi

text:
Metrioptera domogledi là một loài côn trùng thuộc họ Tettigoniidae. Loài này có ở Hungary và România.

Chú thích

Tham khảo

 Orthopteroid Specialist Group 1996. Metrioptera domogledi. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.

Metrioptera


title: Trưng cầu dân ý độc lập miền Nam Sudan, 2011

text:
Trưng cầu dân ý miền Nam Sudan năm 2011 là một cuộc trưng cầu diễn ra ở miền Nam Sudan từ 9 tháng 1 cho đến ngày 15 tháng 1 năm 2011, về việc quyết định khu vực miền nam Sudan có độc lập hay không hay vẫn thuộc Sudan. Cuộc trưng cầu ý dân này là kết quả của hiệp định Naivasha năm 2005 giữa chính phủ trung ương Khartoum và nhân dân thuộc Quân Giải phóng Sudan.

Một cuộc trưng cầu dân ý đồng thời đúng ra được tổ chức tại Abyei để quyết định khu vực giàu dầu mỏ sẽ nên trở thành một phần của miền Nam Sudan, nhưng nó đã bị hoãn lại do cuộc xung đột về phân chia biên giới và cư trú.
Các điều kiện tiên quyết cho trưng cầu bao gồm một điều tra dân số, được sử dụng để xác định sự giàu có và quyền lực chính trị sẽ được phân bổ giữa các vùng như thế nào. Cuộc điều tra dân số là cơ sở của một quá trình đăng ký cử tri, trong đó cũng được sử dụng cho các cuộc bầu cử quốc gia vào năm 2010, từ đó tạo tiền đề cho trưng cầu ý dân. Các điều tra dân số đã bị trì hoãn ba lần. Vấn đề bao gồm những bất đồng giữa phía bắc và phía nam là nghĩa vụ phải làm của họ đối với Hiệp định Naivasha, khó khăn kinh phí và một thách thức lớn về hậu cần. Toàn Sudan có khoảng 4 triệu cử tri đủ tư cách tham gia cuộc bỏ phiếu, dự kiến sẽ kết thúc vào ngày 15 tháng 1 năm 2011. Miền nam Sudan sẽ tách khỏi miền bắc nếu hơn 50% cử tri bỏ phiếu ủng hộ và ít nhất 60% trong số 4 triệu người đăng ký phải tham gia bỏ phiếu.
Nếu cử tri nam Sudan ủng hộ thành lập một đất nước mới, Sudan sẽ bước vào giai đoạn chuyển giao kéo dài 6 tháng khi hai miền nam và bắc đàm phán những các vấn đề như phân chia biên giới, chủ quyền khu vực giàu dầu mỏ Abyei cũng như các khoản nợ quốc gia và thu nhập từ dầu mỏ.

Kết quả bỏ phiếu

Cuộc bỏ phiếu trưng cầu đã bắt đầu vào ngày 09 tháng 1 năm 2011. Ngày 12 tháng 1, sau ba ngày kể từ ngày bầu cử, đại diện của SPLA/M tuyên bố rằng, theo ước tính của họ, đã đạt được ngưỡng 60% cử tri đi bầu ngưỡng cần thiết để đảm bảo tính hiệu lực của cuộc trưng cầu ý dân (tương ứng với khoảng 2,3 triệu cử tri). Xác nhận chính thức đến sau này cùng ngày, khi ủy ban trưng cầu dân ý phát hành một tuyên bố thông báo rằng cử tri đi bầu sẽ "vượt quá" ngưỡng 60 phần trăm yêu cầu  Jimmy Carter bày tỏ niềm tin của ông vào ngày 13 tháng 1 rằng cuộc trưng cầu có khả năng sẽ đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế cho cả hai tiến hành các cuộc bầu cử và tự do của cử tri . Liên Hợp Quốc báo cáo rằng kết quả sơ bộ sẽ được dự kiến công bố vào ngày 02/2/2011, với kết quả cuối cùng dự kiến trong vòng hai tuần sau.

Theo tính sơ bộ xem xét lại bởi các hãng tin AP, bao gồm 30.000 phiếu tại 10 điểm bỏ phiếu, các mẫu đã có một cử tri đi bầu 95% với 96% ủng hộ ly khai, 3% ủng hộ sự thống nhất  và phần còn lại là không hợp lệ. Mohamed Ibrahim Khalil, Chủ tịch Ủy ban trưng cầu dân ý, cho biết 83 phần trăm cử tri hội đủ điều kiện ở phía nam và 53 phần trăm ở phía bắc đã đi bỏ phiếu.

Tham khảo

Chính trị Sudan
Lịch sử Nam Sudan


title: Anadimonia potanini

text:
Anadimonia potanini là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Ogloblin miêu tả khoa học năm 1936.

Chú thích

Tham khảo

Anadimonia


title: 1252

text:
Năm 1252 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 1252


title: Giấy tờ có giá

text:
Giấy tờ có giá là chứng chỉ hoặc bút toán ghi sổ, trong đó xác nhận quyền tài sản của một chủ thể nhất định (tổ chức, cá nhân) xét trong mối quan hệ pháp lý với các chủ thể khác.

Các thuộc tính

 Xác nhận quyền tài sản của một chủ thể xác định;
Trị giá được bằng tiền;
Có thể chuyển giao quyền sở hữu cho chủ thể khác trong giao lưu dân sự.
Có tính thanh khoản

Các loại giấy tờ có giá
 Cổ phiếu
 Trái phiếu (chính phủ, công ty)
 Chứng chỉ quỹ
 Hối phiếu đòi nợ, hối phiếu nhận nợ
 Kỳ phiếu
 Séc
 Quyền mua cổ phần, chứng quyền, hợp đồng tương lai, nhóm chứng khoán hoặc chỉ số chứng khoán, hợp đồng góp vốn đầu tư
 Chứng chỉ tiền gửi

Các loại giấy tờ có giá theo Quy định của Pháp luật Việt Nam
Điều 105 Bộ luật Dân sự năm 2015  quy định: "Tài sản là vật, tiền, giấy tờ có giá và quyền tài sản".

Theo điểm 8, Điều 6 Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam năm 2010 , giấy tờ có giá là “bằng chứng xác nhận nghĩa vụ trả nợ giữa tổ chức phát hành giấy tờ có giá với người sở hữu giấy tờ có giá trong một thời hạn nhất định, điều kiện trả lãi và các điều kiện khác”.

Ngoài ra, các quy định khác của pháp luật hiện hành thì giấy tờ có giá bao gồm:
- Hối phiếu đòi nợ, hối phiếu nhận nợ, séc, công cụ chuyển nhượng khác được quy định tại Điều 1 Luật Các công cụ chuyển nhượng năm 2005;

- Trái phiếu Chính phủ, trái phiếu công ty, kỳ phiếu, cổ phiếu được quy định tại điểm c, khoản 1, Điều 4 Pháp lệnh ngoại hối năm 2005;

- Tín phiếu, hối phiếu, trái phiếu, công trái và các công cụ khác làm phát sinh nghĩa vụ trả nợ được quy định tại điểm 16, Điều 3 Luật Quản lý nợ công 2009;

- Các loại chứng khoán (Cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ; Quyền mua cổ phần, chứng quyền, quyền chọn mua, quyền chọn bán, hợp đồng tương lai, nhóm chứng khoán hoặc chỉ số chứng khoán; Hợp đồng góp vốn đầu tư; Các loại chứng khoán khác do Bộ Tài chính quy định) được quy định tại điểm 3 Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán năm 2010 ;

- Trái phiếu doanh nghiệp được quy định tại Khoản 1 Điều 2 Nghị định số 90/2011/NĐ-CP của Chính phủ về phát hành trái phiếu doanh nghiệp .

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Các loại giấy tờ có giá

Tài chính


title: Nectandra baccans

text:
Nectandra baccans là một loài thực vật thuộc họ Lauraceae. Đây là loài đặc hữu của Venezuela.

Chú thích

Tham khảo
 Rohwer, J.G. 1998. Nectandra baccans. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Venezuela
Nectandra


title: Họ Nguyệt quế

text:
Lauraceae hay họ Nguyệt quế, trong một số sách vở về thực vật tại Việt Nam gọi là họ Long não hay họ Quế, nhưng tại Wikipedia gọi theo tên thứ nhất do tên khoa học của họ này lấy theo tên gọi của chi nguyệt quế là Laurus mà không lấy theo tên gọi của chi chứa long não và quế là Cinnamomum. Họ này là một nhóm thực vật có hoa nằm trong bộ Nguyệt quế (Laurales). Họ này chứa khoảng 55 chi và trên 2.000 (có thể nhiều tới 4.000) loài, phân bố rộng khắp thế giới, chủ yếu trong các khu vực nhiệt đới và ôn đới ấm, đặc biệt là ở khu vực Đông Nam Á và Nam Mỹ (Brasil). Chúng chủ yếu là các loại cây thường xanh thân gỗ hay cây bụi có hương thơm, nhưng chi Sassafras và một hoặc hai chi khác là các loại cây sớm rụng, còn Cassytha (tơ xanh) là chi chứa các loài dây leo sống ký sinh.

Các loại cây thân gỗ trong họ Nguyệt quế chiếm ưu thế trong các cánh rừng nguyệt quế trên thế giới, có tại một số khu vực ẩm ướt của vùng cận nhiệt đới và ôn đới thuộc Bắc và Nam bán cầu, bao gồm các đảo thuộc Macaronesia, miền nam Nhật Bản, Madagascar, và miền trung Chile.

Có ba mục đích sử dụng chính của các loài cây trong họ này. Hàm lượng cao của tinh dầu tìm thấy trong nhiều loại thuộc họ Lauraceae. Các tinh dầu này là nguyên liệu quan trọng cho nhiều gia vị và sản xuất nước hoa. Lê dầu cũng cho quả chứa nhiều tinh dầu hiện nay được trồng nhiều tại khu vực nhiệt đới trên thế giới. Một vài loài còn cung cấp gỗ.

Trong số được biết nhiều nhất là các chi sau, là các chi có các loài được sử dụng ở phạm vi thương mại:
 Cinnamomum: Các loài quế, long não.
 Laurus: Nguyệt quế.
 Lindera:
 Persea: Lê dầu.
 Sassafras: Sát mộc.

Các tông và chi
Các dòng dõi chính trong Lauraceae liệt kê dưới đây về cơ bản dựa theo Rohwer (2000), Chanderbali et al. (2001), Rohwer & Rudolph (2005) và Song et al. (2017).
 Hypodaphnideae Reveal: 1 chi, 1 loài ở vùng nhiệt đới Tây Phi.
 Hypodaphnis
 Cryptocaryeae Nees: 13 chi, khoảng 775 loài. Liên nhiệt đới, một số loài cận nhiệt đới tới New Zealand.
 Aspidostemon
 Beilschmiedia (bao gồm cả Bernieria, Hufelandia, Lauromerrillia, Nesodaphne, Thouvenotia, Tylostemon): Chắp, két, mong, sang gia, son, chập, bạch mi, quỳnh nam.
 Cryptocarya (bao gồm cả Caryodaphne, Dahlgrenodendron, Icosandra, Massoia, Pseudocryptocarya, Ravensara): Cà đuối, hậu xác quế.
 Endiandra (bao gồm cả Brassiodendron): Khuyết hùng, khuyết nhị, vừ, thổ nam.
 Eusideroxylon
 Hexapora (bao gồm cả Micropora).
 Potameia (có thể bao gồm cả Syndiclis)
 Potoxylon
 Sinopora
 Syndiclis: Dẹ, rạch, du quả chương.
 Triadodaphne
 Yasunia
 Cassytheae Dumortier = Cassythaceae Lindley: 1 chi, 24 loài. Nhiệt đới, đặc biệt là tại Australia, bao gồm cả vùng ôn đới ấm tại đây.
 Cassytha: Tơ xanh, vô căn đằng.
 Neocinnamomeae Yu Song, W. B. Yu & Y. H. Tan: 1 chi, 6 loài. Đông Nam Á, tây Malesia (Sumatra).
 Neocinnamomum: Rè, tân chương.
 Caryodaphnopsideae Yu Song, W. B. Yu & Y. H. Tan: 1 chi, 15 loài. Trung và Nam Mỹ, Đông Nam Á tới Philippines và Borneo.
 Caryodaphnopsis: Giả sụ, long não quả chanh.
 Nhóm Melizaurus và v.v.: 4-5 chi, 23 loài. Từ Trung Mỹ (Costa Rica) tới Nam Mỹ và Trinidad.
 Anaueria
 Chlorocardium
 Mezilaurus (bao gồm cả Clinostemon, Silvia).
 Sextonia
 Williamodendron
 Perseeae Nees: 7 chi, 430 loài.
 Alseodaphne (bao gồm cả Stemmatodaphne): Sụ, vàng trắng.
 Alseodaphnopsis. Tách ra từ Alseodaphne.
 Apollonias
 Dehaasia (bao gồm cả Cyanodaphne): Cà đuối, liên quế.
 Machilus
 Nothaphoebe: Giả sụ, bời lời.
 Persea (có thể bao gồm cả Machilus, Apollonias): Bơ, lê dầu, kháo, sụ, vàng giền, ngạc lê.
 Phoebe: Sụ, nam.
 Cinnamomeae Nees: Khoảng 12-20 chi, 1.165 loài. Liên nhiệt đới. Chi Sassafras có ở vùng ôn đới.
 Aiouea (bao gồm cả Mocinnodaphne)
 Aniba (bao gồm cả Aydendron).
 Cinnamomum: Quế, long não, rè, chương.
 Damburneya: Tách ra từ Nectandra.
 Dicypellium
 Endlicheria (bao gồm cả Ampelodaphne, Goeppertia, Huberodaphne).
 Gamanthera
 Kubitzkia
 Licaria (bao gồm cả Acrodiclidium, Chanekia, Misanteca, Nobeliodendron).
 Mespilodaphne (bao gồm cả Dendrodaphne, Sassafridium).
 Nectandra
 Ocotea (bao gồm cả Bellota, Camphoromoea, Evonymodaphne, Gymnobalanus, Leptodaphne, Oreodaphne, Petelanthera, Teleiandra).
 Paraia
 Phyllostemonodaphne
 Pleurothyrium
 Povedadaphne
 Rhodostemonodaphne
 Sassafras (bao gồm cả Pseudosassafras): Sát mộc, sát thụ: Chuyển từ Laureae sang.
 Umbellularia (bao gồm cả Sciadiodaphne).
 Urbanodendron
 Laureae Le Maout & Decaisne: Khoảng 9 chi, 545 loài. Nhiệt đới và cận nhiệt đới, đặc biệt tại Đông Nam Á và Malesia, hiếm ở vùng ôn đới.
 Actinodaphne: Bộp, hoàng nhục nam.
 Dodecadenia
 Laurus: Nguyệt quế.
 Lindera (bao gồm cả Daphnidium, Iteadaphne, Parabenzoin): Liên đàn, sơn hồ tiêu.
 Litsea (bao gồm cả Tetranthera): Bời lời, mộc khương tử.
 Neolitsea (bao gồm cả Bryantea): Tân bời, tân mộc khương tử.
 Parasassafras
 Sinosassafras
 Incertae sedis:
 Cinnadenia: Dự. 2 loài ở Đông Nam Á, có thể gần với Litsea.
 Temmodaphne

Phát sinh chủng loài
Rohwer (2000: matK) gợi ý rằng Hypodaphnis, với bầu nhụy hạ, là chị-em với phần còn lại của họ Lauraceae, kế tiếp là Cassytha (nhưng nhánh dài), kế tiếp là [Beilschmeidia + Cryptocarya + Endiandra], kế tiếp là Caryodaphnopsis, kế tiếp là [Chlorocardium + Mezilaurus + Williamodendron], kế tiếp là phần còn lại của Lauraceae; chi tiết hơn, xem Chanderbali et al. (2001). Như thế ở đây có một lượng các đơn vị phân loại với các nhánh dài, và các phân tích tổ hợp của Rohwer & Rudolph (2005) gợi ý mạnh về sự thay đổi một chút các mối quan hệ này: [Hypodaphnis [[nhóm Cryptocarya] [Cassytha [[Caryodaphnopsis + Neocinnamomum] [[nhóm Mezilaurus] [Phần còn lại]]]]]] – phần lớn các nhánh này có xác suất hậu nghiệm 100%.

Mặc dù Han et al. (2014) thu được một cấu trúc liên kết trong đó Hypodaphnis lồng trong nhánh chủ yếu bao gồm các thành viên của nhánh 2 và 4 trên đây, nhưng điều này có thể là vấn đề của việc tạo gốc cây phát sinh chủng loài. Massoni et al. (2014) tìm thấy nhánh bao gồm Hypodaphnis, Cassytha và Eusideroxylon là chị-em với phần còn lại của họ, nhưng các mối quan hệ này được hỗ trợ yếu, trong khi L. Li et al. (2016) tìm thấy rằng Caryodaphnopsis và Neocinnamomum là các chi có mối quan hệ chị-em gần nhất của Cassytha, và mặc dù độ hỗ trợ là khá mạnh, nhưng việc lấy mẫu lẽ ra có thể làm tốt hơn: các tác giả đã không đưa Hyphodaphnis vào phân tích. Cassytha liên kết yếu với nhóm Cryptocarya, [Caryodaphnopsis + Neocinnamomum] là nhánh kế tiếp tính từ gốc, nhưng độ hỗ trợ cho vị trí của Cassytha là yếu (Z.-D. Chen et al. 2016). Y. Song et al. (2017), sử dụng các trình tự plastome trọn bộ, đã phục hồi một cấu trúc liên kết được hỗ trợ tốt tương tự như cấu trúc liên kết trong Rohwer & Rudolph (2005), mặc dù Hyphodaphnis không được đưa vào, và Caryodaphnopsis  và Neocinnamomum tạo thành một bậc (grade), chứ không phải một nhánh, trong khi Y. Song et al. (2019), với sự lấy mẫu lớn hơn, đã phục hồi cấu trúc liên kết tương tự và với độ hỗ trợ tốt. Jo et al. (2019) phục hồi các mối quan hệ [Cryptocaryeae [Neocinnamomum [Caryodaphnopsis [Perseeae [Cinnamomeae + Laureae]]]]], nhưng với độ hỗ trợ yếu đối với vị trí của 2 chi và độ hỗ trợ mạnh cho vị trí của các tông.

Y. Song et al. (2019) thảo luận về các mối quan hệ trong các tông khác nhau.
Cryptocaryeae.
Các mối quan hệ bắt đầu được dung giải trong phạm vi nhánh Cryptocarya (Rohwer et al. 2014). Beilschmiedia là cận ngành trong hình 3 của Song et al. (2019), nhưng không cận ngành trong hình 2 và cũng không là cận ngành trong B. Liu et al. (2013).
Caryodaphnopsidae.
Xem L. Li et al. (2016) về các mối quan hệ.
Laureae.
Litsea là đa ngành, mặc dù tổ Litsea là đơn ngành, và Lindera cũng đa ngành (Fijridiyanto & Murakami 2009; Jo et al. 2019). Sự công nhận chi Neolitsea  dường như làm cho Actinodaphne trở thành cận ngành (L. Li et al. 2007, đặc biệt xem J. Li et al. 2004, 2008). Song et al. (2019) cũng tìm thấy các chi như Litsea và Lindera là đa ngành, xem thêm Jo et al. (2019).
Perseeae.
Về các mối quan hệ trong nhóm Persea, xem Rohwer et al. (2009) và L. Li et al. (2011); Phoebe và Persea là cận/đa ngành.
Cinnamomeae.
Trong các phân tích bộ gen lạp lục thì Cinnamomum là cận/đa ngành (xem thêm Song et al. 2019; Jo et al. 2019: Sassafrass lồng trong Cinnamomum, nhưng với độ hỗ trợ thấp). J.-F. Huang et al. (2015) tìm thấy 3 nhánh chính, một chủ yếu là các loài thuộc tổ Camphora, là chị em với 2 nhánh còn lại chủ yếu là các loài của tổ Cinnamomum. Rohde et al. (2017) tìm thấy rằng các tổ Cựu Thế giới Cinnamomum và Camphora, cả hai đều là đơn ngành, tạo thành một bậc cận ngành yếu tại đáy của nhánh bao gồm các loài Cinnamomum Tân Thế giới, chủ yếu gộp nhóm với Aiouea, tổ hợp Ocotea, bao gồm các đơn vị phân loại từ vài chi khác, là nhóm chị em của nó trong các phân tích ITS, và hai nhóm này cũng được tìm thấy trong các phân tích cpDNA. Cinnamomum Cựu Thế giới rõ ràng không phải là một phần của một trong hai nhánh này, nhưng các chi tiết về mối quan hệ giữa các tổ Cinnamomum và Camphora bất đồng là do và phụ thuộc vào các dấu hiệu được sử dụng (Rohde et al. 2017). Về các mối quan hệ trong khu vực Nectandra (cận ngành)/ Ocotea (đa ngành), xem Trofimov et al. (2016, đặc biệt 2019 với 123 trên khoảng 400 loài được kiểm tra), trong nghiên cứu sau thì các mối quan hệ dọc theo trụ chính của cây phát sinh vẫn chỉ được hỗ trợ yếu.

Tham khảo

Đọc thêm
 Meissner (né Meisner), Carl Daniel Friedrich 1864. Lauraceae (Ordo 162) trong A. L. P. P. de Candolle (ed.), Prodromus Systematis Universalis Regni Vegetabilis 15(1): 1-260, Parisiis [Paris], Victoris Masson et Filii.
 Mez, Carl Christian 1889. Lauraceae Americanae Monographice Descripsit. Jahrbuch des Königlichen Botanischen Gartens und des Botanischen Museums zu Berlin 5: 1-556.
 Nees von Esenbeck, Christian Gottfried Daniel (1836): Systema Laurinarum, Berlin, Veitii et Sociorum. Cho đến trang 352, có sẵn, tự do, tệp pdf tại Gallica
 Kostermans, André Joseph Guillaume Henri 1957. Lauraceae. Reinwardtia 4(2): 193-256
 Lauraceae  trong L. Watson và M.J. Dallwitz (1992 trở đi). Các họ thực vật có hoa.
 Rohwer, Jens G. trong Kubitzki, K.(Chủ biên) 1993. The Families and Genera of Vascular Plants, Quyển 2: K. Kubitzki, J. G. Rohwer & V. Bittrich, 366-390. ISBN 3-540-55509-9
 Wagner, W. L., D. R. Herbst và S. H. Sohmer. 1990. Manual of the Flowering Plants of Hawai'i. Spec. Publ. 83. University of Hawaii Press and Bishop Museum Press. Bishop Museum. 1854 pp.


title: Trường An, Tây An

text:
Trường An (tiếng Trung: 長安區, Hán Việt: Trường An khu) là một quận thuộc địa cấp thị Tây An (西安市), tỉnh Thiểm Tây, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Quận này này có diện tích 1.583 km², dân số là 925.700 người, mã quận là 610116, mã bưu chính là 710100. Quận Trường An được chia thành các đơn vị hành chính gồm 10 nhai đạo, 4 trấn, 11 hương. Mã huyện Trường An trước đây là 610121. Chính quyền quận đóng ở Thư Viên Môn thuộc nhai đạo Vi Khúc.

Quận Trường An nằm tại miền trung bình nguyên Quan Trung, ở phía nam địa cấp thị Tây An. Phía bắc tiếp giáp quận Nhạn Tháp (Tây An), các quận Tần Đô, Vị Thành (đều thuộc địa cấp thị Hàm Dương), phía nam tiếp giáp huyện Tạc Thủy (địa cấp thị Thương Lạc), huyện Ninh Thiểm (địa cấp thị An Khang), phía tây tiếp giáp huyện Hộ (Tây An), phía đông tiếp giáp huyện Lam Điền (Tây An), cùng ba phía đông, nam, tây tạo thành khu trung tâm của địa cấp thị Tây An. Địa thế cao ở phía đông nam và thấp ở phía tây bắc. Chiều dài theo chiều nam-bắc khoảng 55 km, chiều rộng theo chiều đông-tây khoảng 52 km.

Tham khảo

Tây An
Đơn vị cấp huyện Thiểm Tây


title: Dottikon

text:
Dottikon là một đô thị ở huyện Bremgarten, bang Aargau, Thụy Sĩ.

Population history

1850: 713
1900: 722
1930: 1224
1950: 1321
1960: 1753
1970: 2462
1980: 2645
1990: 2955
2000: 2969

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đô thị của bang Aargau


title: Epicharis lindigii

text:
Epicharis lindigii là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1899.

Chú thích

Tham khảo

Epicharis
Động vật được mô tả năm 1899


title: 8009 Béguin

text:
8009 Béguin là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1686.2565176 ngày (4.62 năm).

Nó được phát hiện ngày 25 tháng 1 năm 1989.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1989


title: Zophodia grossulariella

text:
Zophodia grossulariella là một loài bướm đêm thuộc họ Pyralidae. Nó được tìm thấy ở châu Âu (up to Hà Lan và England) và Bắc Mỹ.

Sải cánh dài 25–36 mm. The moths are on wing từ tháng 4 đến tháng 5 tùy theo địa điểm.

Ấu trùng ăn Ribes uva-crispa.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 http://www.microlepidoptera.nl/soorten/species.php?speciescode=430470&p=1
 Lepidoptera of Belgium
 UK Moths

Động vật được mô tả năm 1809
Zophodia
Côn trùng châu Âu


title: Hàng không năm 1956

text:
Đây là danh sách các sự kiện hàng không nổi bật xảy ra trong năm 1956:

Các sự kiện

Chuyến bay đầu tiên

Tháng 4
 17 tháng 4 - SFECMAS Gerfaut II

Tháng 5
 Aerfer Sagittario 2
 26 tháng 5 - Sukhoi Su-9

Tháng 7
 20 tháng 7 - Aerotécnica AC-12
 23 tháng 7 - Dassault Étendard II

Tháng 8
 1 tháng 8 - Aeritalia G.91
 6 tháng 8 - Beechcraft Travel Air

Tháng 9
 10 tháng 9 - North American F-107

Tháng 10
 22 tháng 10 - XH-40 (nguyên mẫu Bell UH-1)

Tháng 11
 11 tháng 11 - Convair XB-58
 17 tháng 11 - Dassault Mirage III

Tháng 12
 17 tháng 12 - Short SC.1
 26 tháng 12 - F-106 Delta Dart

Bắt đầu hoạt động
Tháng 2
 24 tháng 2 - Gloster Javelin trong Phi đội số 46 RAF

Tháng 3
 31 tháng 3 - A3D Skywarrior trong VAH-1

Tháng 4
 16 tháng 4 - F4D Skyray trong VC-13

Tháng 7
 31 tháng 7 - Avro Vulcan trong Phi đội số 83 RAF

Tháng 9
 24 tháng 9 - Tupolev Tu-104 trong Aeroflot

Tháng 12
 9 tháng 12 - Không đoàn Vận chuyển Quân sự 463 sử dụng những chiếc C-130 Hercules đầu tiên trong không quân Hoa Kỳ.

Tham khảo


title: Lophorrhachia

text:
Lophorrhachia là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Murianette

text:
Murianette là một xã thuộc tỉnh Isère trong vùng Rhône-Alpes đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 213-999 mét trên mực nước biển. Theo điều tra dân số năm 2004 của INSEE có dân số là 697 người.

Tham khảo

Xã của Isère


title: Colaspoides imasakai

text:
Colaspoides imasakai là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Komiya miêu tả khoa học năm 1991.

Chú thích

Tham khảo

Colaspoides


title: Sisante

text:
Sisante là một đô thị ở tỉnh Cuenca, Castile-La Mancha, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số năm 2004 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha, đô thị này có dân số 1,795 người.

Tham khảo

Đô thị ở Cuenca


title: Nguyễn Gia Thiều

text:
Nguyễn Gia Thiều (阮嘉韶, 22 tháng 3,1741-22 tháng 6,1798), tức Ôn Như Hầu, là một nhà thơ Việt Nam thời Vua Lê Hiển Tông. Ông là tác giả Cung oán ngâm khúc, tác phẩm nổi tiếng của văn học Việt Nam.

Tiểu sử

Nguyễn Gia Thiều sinh ngày 5 tháng 2 năm Tân Dậu, tức ngày 22 tháng 3 năm 1741, cuối thời vua Lê chúa Trịnh, ở làng Liễu Ngạn, tổng Liễu Lâm, huyện Siêu Loại, phủ Thuận An, trấn Kinh Bắc (nay là làng Liễu Ngạn, xã Ngũ Thái, thị xã Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh). Ông xuất thân trong một gia đình quý tộc, có nhiều người làm tướng, làm quan cho triều đình.

Ông nội Nguyễn Gia Thiều là Nguyễn Gia Châu, một võ quan nhưng thông kinh sử được phong tước Siêu Quận công. Cụ nội ông là bà Cảo Phu Nhân là em họ bà chúa Ghênh -Thái Phi Trương thị Ngoc Chử và là vú nuôi của chúa Trịnh Cương. Cha của Nguyễn Gia Thiều là Nguyễn Gia Ngô, một võ quan cao cấp được phong tước Quận công 2 người chú bác của ông cũng là Quận Công. Mẹ của ông là quận chúa Quỳnh Liên, con gái chúa Trịnh Cương. Nguyễn Gia Thiều gọi chúa Trịnh Doanh đang cầm quyền lúc bấy giờ là cậu ruột, và là anh em họ với chúa Trịnh Sâm. Vợ của Nguyễn Gia Thiều là con gái trưởng của quan Chưởng phủ sư Đại tư đồ Bùi Thế Đạt.

Vì gia đình bên ngoại thuộc họ nhà chúa, nên từ lúc lên năm, sáu tuổi Nguyễn Gia Thiều đã được vào học trong phủ chúa. Năm 1759 khi mới 18 tuổi, ông giữ chức Hiệu úy, quản Trung mã tả đội. Sau đó ông làm chỉ huy Thiêm sự, năm 1782 thăng Tổng binh coi giữ xứ Hưng Hóa. Nguyễn Gia Thiều là một người rất được chúa Trịnh tin dùng. Vì có công nên ông được phong tước hầu - Ôn Như Hầu. Các em của ông cũng lần lượt được phong tước hầu, tước bá, như Nguyễn Gia Thưởng là Thưởng Vũ Bá; Nguyễn Gia Xuyên là Du Lãnh Hầu.

Thời gian làm Tổng binh ở Hưng Hóa, mặc dù có công được khen thưởng, Nguyễn Gia Thiều vẫn thường hay bỏ về nhà riêng ở gần hồ Tây để vui chơi, làm thơ và cùng bạn bè bàn luận về triết học. Ông tự xưng là Hy Tôn tử và Như ý thiền, lấy biệt hiệu là Tâm Thi viện Tử và Sưu Chân. Có người bảo giai đoạn này chúa Trịnh không còn tin ông như trước, mới đẩy ông đi trấn giữ Hưng Hóa, và Nguyễn Gia Thiều biết điều đó, nên ông chán nản bỏ về.

Năm 1786, khi Tây Sơn kéo quân ra Bắc diệt chúa Trịnh, Nguyễn Gia Thiều trốn lên miền núi xứ Hưng Hóa. Năm 1789, Nguyễn Huệ đánh thắng quân Thanh, lập ra triều Tây Sơn. Vua Quang Trung trọng người tài, thu dụng một số quan lại cũ của triều đình Lê - Trịnh, Nguyễn Gia Thiều được mời ra cộng tác, nhưng ông cáo bệnh từ chối. Nguyễn Gia Thiều về lại làng cũ, sống ở đấy cho tới khi mất vào ngày 9 tháng 5 Mậu Ngọ, tức ngày 22 tháng 6 năm 1798, thọ 57 tuổi.

Sự nghiệp văn học

Nguyễn Gia Thiều là người có sự hiểu biết sâu rộng về văn học, sử học và triết học. Ông còn tinh thông nhiều bộ môn nghệ thuật như âm nhạc, hội họa, kiến trúc, trang trí. Về âm nhạc, Nguyễn Gia Thiều sở trường các bài ca, bài tán, ông là tác giả các bản Sơn trung âm và Sở từ điệu. Về hội họa, ông có bức tranh lớn Tống sơn đồ, dâng vua xem được khen thưởng. Về kiến trúc, trang trí, ông là người được chúa Trịnh giao cho trông nom việc trang hoàn phủ chúa và điều khiển xây tháp chùa Thiên Tích. Các công trình nghệ thuật của Nguyễn Gia Thiều đến nay không còn được lưu lại.

Về sáng tác, Nguyễn Gia Thiều có hai tập thơ chữ Hán là Ôn Như thi tập, khoảng một nghìn bài, nhưng đã thất truyền. Những tác phẩm chữ Nôm, ngoài Cung oán ngâm khúc, ông còn có Tây hồ thi tập và Tứ trai thi tập, hiện cũng chỉ còn vài ba bài chép trong tập Tạp ký của Lý Văn Phức như Cảnh trong vườn và Miếng tình.

Nguyễn Gia Thiều tuy thuộc tầng lớp quý tộc, nhưng sống trong một thời kỳ nhiều biến động, loạn lạc. Tác phẩm Cung oán ngâm khúc của ông nói lên tâm trạng ai oán của một cung phi sống trong hoàng cung. Nhiều nhà phê bình đánh giá Cung oán ngâm khúc chịu ảnh hưởng bởi Chinh phụ ngâm của Đặng Trần Côn qua bản dịch của Đoàn Thị Điểm, từ thể loại ngâm khúc viết bằng song thất lục bát đến cách phát triển chủ đề cũng như bút pháp nghệ thuật.

Nguyễn Gia Thiều có nhiều con, trong số đó bốn người con đầu giỏi văn chương, có một tác phẩm chung là Tứ trai thi tập, gồm sáng tác của Tâm Trai - tức Nguyễn Gia Thiều, Kỷ Trai - Nguyễn Gia Cơ, Hoà Trai - Nguyễn Gia Diễm và Thanh trai - Nguyễn Gia Chu.

Tưởng nhớ

Tên của ông được đặt cho một phố yên tĩnh, có nhiều biệt thự kiến trúc Pháp ở thủ đô Hà Nội, gần hồ Thiền Quang (trước kia phố này có tên Ôn Như Hầu, sau năm 1954 đổi lại là Nguyễn Gia Thiều) và ở nhiều thành phố khác của Việt Nam. Ở Hà Nội, có một trường trung học phổ thông được mang tên ông. Ở Thành phố Hồ Chí Minh, quận Tân Bình có một trường Trung học cơ sở mang tên ông.Và ngay cả ở nơi ông sinh ra (Thuận Thành, Bắc Ninh) cũng có một ngôi trường TH,THCS được mang tên ông

Chú thích
 Một số tài liệu ghi ngày sinh của ông không được biết chính xác
 Vấn đề bản dịch Chinh phụ ngâm nào là của Đoàn Thị Điểm vẫn còn gây nhiều tranh cãi.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Nhà thơ Việt Nam thời Lê trung hưng
Quan lại nhà Lê trung hưng
Quan lại chúa Trịnh
Người Bắc Ninh
Mất năm 1798
Sinh năm 1741
Nhà thơ Việt Nam thế kỷ 18
Người họ Nguyễn tại Việt Nam
Hầu tước nhà Lê trung hưng


title: 12239 Carolinakou

text:
12239 Carolinakou (1988 CN4) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 13 tháng 2 năm 1988 bởi E. W. Elst ở Đài thiên văn Nam Âu.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 12239 Carolinakou

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Eric Walter Elst
Thiên thể phát hiện năm 1988


title: Teinobasis chionopleura

text:
Teinobasis chionopleura là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Teinobasis chionopleura được Lieftinck miêu tả khoa học năm 1987.

Chú thích

Tham khảo

Teinobasis


title: Xenochalepus frictus

text:
Xenochalepus frictus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1905.

Chú thích

Tham khảo

Xenochalepus


title: Dercetina latefasciata

text:
Dercetina latefasciata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1896.

Chú thích

Tham khảo

Dercetina


title: Hoàng tử Ba Tư: Dòng cát thời gian (phim)

text:
Hoàng tử Ba Tư: Dòng cát thời gian (tựa gốc tiếng Anh: Prince of Persia: The Sands of Time) là một bộ phim hành động giả tưởng của Mỹ năm 2010 do Mike Newell đạo diễn. Phim do Jordan Mechner , Boaz Yakin, Doug Miro, và Carlo Bernard viết kịch bản, Jerry Bruckheimer sản xuất và Walt Disney Pictures phát hành vào ngày 28 tháng 5 năm 2010. Phim có sự tham gia của Jake Gyllenhaal trong vai Hoàng tử Dastan, Gemma Arterton trong vai Công chúa Tamina, Ben Kingsley trong vai Nizam, Toby Kebbell trong vai Garsiv và Alfred Molina trong vai Sheik Amar. Bộ phim là sự chuyển thể từ trò chơi điện tử của cùng tên do Ubisoft phát triển và xuất bản. Các yếu tố từ Warrior Within và The Two Thrones, hai tựa game khác trong bộ ba phim Sands of Time của thương hiệu trò chơi điện tử Prince of Persia, cũng được kết hợp.

Phim được công chiếu lần đầu tại London vào ngày 5 tháng 5 năm 2010 và chính thức phát hành vào ngày 28 tháng 5 năm 2010 tại Hoa Kỳ. Phim nhận được nhiều đánh giá trái chiều từ các nhà phê bình, những người cảm thấy rằng nó vẫn là một cải tiến thú vị so với các bản chuyển thể trò chơi điện tử trước đó vào thời điểm đó. Phim thu về hơn 336 triệu đô la  so với kinh phí sản xuất 150–200 triệu đô la, và là phim trò chơi điện tử có doanh thu cao nhất cho đến khi bị Warcraft vượt qua vào năm 2016.

Nội dung
Cậu bé Dastan vốn là một đứa trẻ mồ côi sống lang thang ngoài đường phố. Một ngày nọ, cậu trông thấy một đứa bé khác đang bị một toán lính của triều đình ức hiếp. Dastan liền cứu cậu bé, nhưng không may là cậu đã làm cho một viên sĩ quan Ba Tư trong toán lính đó tức giận và Dastan bị đuổi bắt. Vua Ba Tư Sharaman thấy vậy liền cứu cậu vì thấy một tư cách cao đẹp và dũng cảm trong người Dastan và ông đã nhận cậu làm con nuôi.

Được sống trong triều đình, được dạy dỗ nghiêm khắc, Dastan trở thành một hoàng tử với phong thái quý tộc, sự thông minh và đặc biệt là một chiến binh thực sự. Trong chuyến chinh phục Alamut vì triều đình nghĩ rằng ở đó có lò rèn vũ khí, Dastan đã thể hiện rõ khả năng của mình bằng việc chiếm giữ thành của Alamut một cách nhanh chóng để đội quân của Ba Tư xông vào thành. Sau đó, nhờ trí thông minh và sự dũng cảm của Dastan cùng sức mạnh của đoàn quân Ba Tư, Alamut bị chiếm giữ nhanh chóng và nằm trong sự kiểm soát của quân Ba Tư. Công chúa Tamina bị bắt. Trước đó Tamina có đưa cho một tên lính của mình con dao cổ xưa có cán thủy tinh - đó chính là chìa khóa để tiếp cận Dòng Cát Thời Gian, một thứ linh thiêng và bí ẩn. Nhưng Dastan đã cướp nó từ tay tên lính. Mặc dù vậy Dastan vẫn không hay biết thân thế của con dao.

Sau khi chiếm được Alamut, triều đình Ba Tư mở tiệc ăn mừng. Nàng Tamina bị ép phải lấy hoàng tử Tus. Dastan dâng lên món quà tặng vua Sharaman do anh trai mình là hoàng tử Tus chuẩn bị là chiếc áo choàng. Nhưng không may chiếc áo bị tẩm độc và vua Sharaman bị ám sát. Dastan bị vu oan tội ám sát vua. Không còn cách nào khác, chàng đành chạy trốn. Công chúa Tamina đã thấy con dao trên người của Dastan và nhân cơ hội lộn xộn đó cũng chạy theo chàng hòng lấy được con dao. Thế là hai người kết đồng minh với nhau.

Trong lần dựng trại đầu tiên của họ, Tamina giả vờ quyến rũ Dastan và rồi cô cướp được con dao, cô cố gắng giết Dastan và hai người đánh nhau. Dastan cướp lại được con dao và vô tình ấn phải viên ngọc trên đỉnh cán dao. Lập tức mọi việc lùi lại theo thời gian, và Dastan lúc này mới biết tác dụng của con dao. Chàng ngăn chặn sự tấn công của Tamina và cuối cùng nàng mới giải thích công dụng của nó và chỉ được lùi lại một phút trước đó, sử dụng Dòng Cát Thời Gian để con dao có thể hoạt động. Dastan tin rằng Tus biết về con dao này và anh ta đã sát hại vua Sharaman để chiếm ngôi và để đổ tội cho Dastan, đồng thời có quyền lực hơn để tìm con dao này.

Trong cuộc hành trình giải oan cho Dastan, chàng và Tamina phải đối mặt với những thách thức trên sa mạc cằn cỗi: Sheikh Amar, sát thủ ném dao Seso, hội sát thủ Hasshasin. Trong lễ tang của vua Ba Tư Sharaman, Dastan quyết tâm tìm gặp người chú ruột Nizam (mà trước giờ Dastan rất tin ông) để nói hết sự thật và muốn chứng minh mình vô tội bằng cách cho Nizam thấy con dao quyền năng đó, nhưng con dao đã bị Tamina cướp. Rồi Dastan chú ý đôi bàn tay bị phỏng của Nizam, chàng hỏi chú ruột của mình và sau đó Dastan biết ngay thủ phạm chính là Nizam chứ không phải Tus như chàng nghĩ. Chàng bị phục kích bởi toán lính của Nizam, Dastan buộc phải trốn thoát. Chàng đuổi kịp Tamina và nói hết mọi điều vừa biết về Nizam cho nàng biết. Cả hai sau đó đồng ý hợp tác để bảo vệ con dao.

Trong khi đó, Nizam về lại triều đình. Ông biết Dastan đã biết hết sự thật nên cố gắng thuyết phục vị vua mới lên ngôi là Tus cùng người cháu Garsiv rằng Dastan đang cố gắng lật đổ họ và ông nói với Tus rằng Dastan phải bị giết mà không nên xét xử để tránh một cuộc nổi loạn. Tuy nhiên Tus không đồng ý mà cứ bắt Dastan về để xét xử. Không thành công, Nizam quyết định tìm và thuê các Hasshasin - một nhóm sát thủ có tay nghề cao.

Dastan và Tamina lại bị Sheik, sát thủ ném dao Seso bắt giữ (lần trước là lúc hai người ở sa mạc). Vào ban đêm, cả nhóm (có cả Dastan và Tamina) dựng trại và ngủ qua đêm. Nhân cơ hội này, thủ lĩnh của Hasshasin (Gísli Orn Garðarsson) tấn công nhóm của Dastan bằng những con rắn độc. Dastan lại một lần nữa sử dụng con dao để quay ngược thời gian và nhờ đó anh giết hết bọn rắn độc.

Ngày hôm sau, Dastan và Tamina đi cùng với Sheik và Seso đến một nơi tôn nghiêm bí mật ở vùng núi cao tại Hindu Kush, nơi mà Tamina hy vọng có thể cất giấu con dao được an toàn. Để làm như vậy, Tamina phải hy sinh bản thân mình. Garsiv bất ngờ xuất hiện, Dastan phải ra sức giải thích và chứng minh mình vô tội, trong khi Nizam mới chính là tên đã sát hại vua Sharaman để mưu toan cướp ngôi. Sau một hồi giải thích, Garsiv đã tin Dastan. Nhưng không may, bọn Hasshasin đã tới và một tên trong số đó giết chết Garsiv. Dastan và những người còn lại ra sức chiến đấu chống bọn Hasshasin. Trong khi đó, thủ lĩnh của bọn sát thủ đã lấy được con dao và đem về cho Nizam.

Tamina và Dastan, cũng như Sheik Amar và Seso, trở về Alamut tiết lộ sự thật về Nizam và con dao cho vua Tus biết. Nhiệm vụ đầu tiên là họ phải lấy lại được con dao từ tay Nizam. Con dao hiện đang được giữ trong ngôi đền thờ linh thiêng, được bảo vệ bởi một Hasshasin đã giết Garsiv. Seso đã chiến đấu với một tên bằng những cú phóng dao và sau đó lấy được con dao. Nhưng Seso bị ba mũi tên trúng người. Bọn lính của Nizam chạy tới định cướp lại con dao nhưng Seso đã ném nó ra cửa sổ và rớt xuống ngay chỗ Tamina và Sheik.

Trong khi đó, Dastan cố gắng giải thích cho Tus biết mọi chuyện, chàng nói về tác dụng của con dao và âm mưu chiếm đoạt nó và cướp ngai vàng của Nizam. Dastan cuối cùng chọn cách rút kiếm tự sát. Người anh Tus bàng hoàng và dường như đã tin người em của mình. Tus quyết định nghe lời em thử ấn viên ngọc trên đỉnh cán dao và không ngờ rằng nó khiến thời gian quay lại trước đó, và nhờ đó Tus ngăn không cho Dastan tự sát. Lúc đó Nizam vào phòng và thấy mọi chuyện. Nizam ra tay giết Tus và tấn công Dastan. Con dao lại một lần nữa nằm trong tay Nizam. Nhưng Dastan đã đánh bại bọn Hasshasin với sự giúp đỡ của Tamina.

Nizam đi xuống một cái hố để đến nơi có Dòng Cát Thời Gian. Trong khi đó Dastan và Tamina đi lối tắt bí mật hơn. Sau một trận đánh nhỏ với các Hasshasin, Dastan và Tamina hôn nhau. Sau đó họ kịp thời đến bên Dòng Cát Thời Gian cùng với Nizam, Dastan và Tamina ngăn không cho ông xuyên con dao vào trong Dòng Cát Thời Gian. Nhưng Nizam đã tấn công hai người và làm cho Dastan và Tamina rớt xuống vực thẳm. Dastan bám vào vách đá, cầm tay Tamina. Nhưng nàng đã để Dastan có cơ hội giết Nizam nên đã tự ý thả tay và hy sinh mình. Dastan và Nizam đánh nhau và sau đó Dastan ấn vào viên ngọc trên đỉnh cán con dao, làm cho Dòng Cát Thời Gian chảy tự do. Điều đó làm cho thời gian quay ngược trở lại thời điểm trận chiến chinh phục Alamut kết thúc và triều đình Ba Tư chuẩn bị tiệc mừng. Dastan tranh thủ thời gian ngay để buộc tội Nizam và sau đó ông cố gắng giết Dastan. Nhưng Tus đã ra tay giết Nizam trước.

Sau khi xin lỗi Alamut, Tus cho Dastan được kết hôn với Tamina. Dastan trả con dao lại cho Tamina.

Diễn viên

 Jake Gyllenhaal trong vai Hoàng tử Dastan
 William Foster trong vai Dastan lúc nhỏ
 Gemma Arterton trong vai Tamina, Công chúa của Alamut
 Ben Kingsley trong vai Hoàng tử Nizam của Ba Tư, anh trai của Vua Sharaman
 Toby Kebbell trong vai Hoàng tử Garsiv của Ba Tư
 Alfred Molina trong vai Sheik Amar
 Richard Coyle trong vai Hoàng tử Tus của Ba Tư
 Ronald Pickup trong vai Vua Sharaman, Vua của Ba Tư và là cha của Dastan, Tus và Garsiv.
 Reece Ritchie trong vai Bis, bạn của Dastan
 Steve Toussaint trong vai Seso
 Darwin Shaw trong vai Asoka
 Gísli Örn Garðarsson trong vai Thủ lĩnh Hassansin

Nhạc phim

Alanis Morissette là nhạc sĩ đảm nhiệm việc sáng tác bài hát chủ đề cho bộ phim, tên bài hát là "I Remain". Phần nhạc trong phim viết bởi Harry Gregson-Williams.

Chú thích

Liên kết ngoài

Phim năm 2010
Phim phiêu lưu Mỹ
Phim tiếng Anh
Phim hãng Walt Disney
Phim giả tưởng Mỹ
Phim của Walt Disney Pictures
Phim đề tài du hành thời gian
Phim kỳ ảo thập niên 2010
Phim phiêu lưu tưởng tượng của Mỹ
Phim Mỹ
Phim lấy bối cảnh ở châu Á
Phim phiêu lưu thập niên 2010
Phim hành động thập niên 2010
Phim do Mike Newell đạo diễn


title: 17673 Houkidaisen

text:
17673 Houkidaisen (1996 XL32) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 15 tháng 12 năm 1996 by ở Saji Observatory.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 17673 Houkidaisen

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1996


title: Gabonia compressicornis

text:
Gabonia compressicornis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Scherer & Boppre miêu tả khoa học năm 1997.

Chú thích

Tham khảo

Gabonia


title: Caeconthobium

text:
Caeconthobium là một chi bọ cánh cứng thuộc họ Scarabaeidae.

Chú thích

Tham khảo

Canthonini


title: Vietri sul Mare

text:
Vietri sul Mare là một đô thị (comune) thuộc tỉnh Salerno trong vùng Campania của Ý. Vietri sul Mare có diện tích8 km2, dân số là 8365 người (thời điểm ngày 1 tháng 4 năm 2009).

Tham khảo

Đô thị tỉnh Salerno
Thành phố và thị trấn ở Campania


title: Doãn (họ)

text:
Doãn là một họ của người ở vùng Văn hóa Đông Á, phổ biến ở Việt Nam, Trung Quốc (chữ Hán: 尹, Bính âm: Yin) và Triều Tiên (Hangul: 윤, Romaja quốc ngữ: Yun).

Tại Trung Quốc họ Doãn đứng thứ 100 trong danh sách Bách gia tính. Về mức độ phổ biến họ Doãn xếp thứ 95 ở Trung Quốc theo số liệu thống kê năm 2006. Ở Hàn Quốc Yun là một họ rất phổ biến, họ này xếp thứ 9 theo số liệu thống kê năm 2000.

Doãn và Đoàn viết không dấu đều thành "Doan". Để phân biệt tránh nhầm họ cũng như tránh bị đọc sai sang âm /d/ ("đờ"), một số người viết thành "Dzoan", cũng để gợi đúng âm /z/ ("dờ" theo cách đọc miền Bắc), ví dụ như Nguyễn Dzoãn Cẩm Vân.

Chữ Hán 尹 của họ Doãn còn có âm Hán Việt khác là "duẫn", tuy nhiên trong lịch sử chưa có ai mang họ được đọc là "Duẫn".

Họ Doãn ở Việt Nam

Cho đến nay chưa có tài liệu nào nói rằng có sự liên hệ về huyết thống hay nguồn gốc giữa họ Doãn ở Việt Nam và họ Doãn ở Trung Quốc. Họ Doãn là một dòng họ lâu đời ở Việt Nam. Người họ Doãn có mặt trên vùng đất Kẻ Nưa - Nông Cống (nay là Cổ Định, thị trấn Nưa huyện Triệu Sơn) tỉnh Thanh Hóa khoảng từ thời Hùng Vương (ít nhất cũng được trên 2000 năm). Tuy là một dòng họ có từ lâu đời nhưng phát triển chậm (do sinh con cháu ít và thưa lại thường hay di cư) nên ngày nay họ Doãn vẫn là một dòng họ không lớn lắm ở Việt Nam. Ngày giỗ tổ của họ Doãn toàn quốc (được chọn là ngày kỵ húy (ngày mất) của cụ tổ họ Doãn làng Cổ Định) là ngày 19 tháng 3 âm lịch hàng năm. Cụ tổ họ Doãn là một trong mười người đầu tiên khai hoang lập chạ Kẻ Nưa (dưới chân dãy núi Ngàn Nưa) vào thời Hùng Vương. Đến thời thuộc nhà Hán chạ Kẻ Nưa được gọi là Cà Ná giáp; thời thuộc nhà Tùy - nhà Đường sách sử ghi là Cà Ná Giáp, dân giã gọi là Kẻ Nưa; thời nhà Lý - nhà Trần được đổi thành hương Cổ Na. Thời Lê sơ, Lê Thái Tổ đổi Cổ Na thành Cổ Ninh, thời Lê trung hưng được đổi thành Cổ Định (do tránh gọi tên húy của vua Lê Duy Ninh), thời nhà Nguyễn thuộc tổng Cổ Định huyện Nông Cống phủ Tĩnh Gia tỉnh Thanh Hóa, sau Cách mạng tháng Tám đổi tên thành Tân Ninh (với chữ Tân nghĩa là mới), nay là thị trấn Nưa.

Họ Doãn Việt Nam là một họ văn hiến có nhiều đóng góp cho dân tộc Việt Nam. Trong lịch sử Việt Nam, kể từ thời nhà Lý cho đến ngày nay, họ Doãn cũng có những cá nhân xuất chúng đóng góp công sức cho dân tộc Việt Nam. Tổng số tiến sĩ nho học thống kê được trong lịch sử khoa cử nho học Việt Nam là 6 ngưới (không kể Doãn Bang Hiến thời nhà Trần không được ghi chép trong sách hay văn bia khoa cử).

Người Việt Nam họ Doãn có danh tiếng

 Doãn Anh Khái (尹英槩, ?-?), quê Cổ Định Thanh Hóa, giữ chức Lệnh thư gia (thời nhà Lý, triều Lý Thần Tông), đi sứ nhà Tống để đáp lễ việc nhà Tống phong tước Giao Chỉ quận vương cho vua Lý vào năm 1130
 Doãn Tử Tư 尹子思 (?-?), quê Cổ Định Thanh Hóa, (thời nhà Lý, triều Lý Anh Tông), làm Trung vệ đại phu, dẫn đầu sứ bộ sang nhà Tống và khiến nhà Tống công nhận Đại Việt là một nước độc lập với cái tên là An Nam quốc (xem Quốc hiệu Việt Nam) . Tống sử viết: "九月甲申。...。乙未，交阯入貢。" (Tháng 9 âm năm Giáp Thân,..., ngày Ất Mùi (ngày 13 tháng 9 âm năm Giáp Thân tức là ngày 30 tháng 9 năm 1164), Giao Chỉ sang triều cống.)
Doãn Ân Phủ 尹恩甫 (?-?), nhà thơ, quê phủ Bình Giang châu Thượng Hồng lộ Lạng Giang thời nhà Trần (nay thuộc Hải Dương), làm quan dưới các thời Trần Anh Tông và Trần Minh Tông. Doãn Ân Phủ được vua Trần Minh Tông cử đi sứ sang nhà Nguyên Trung Quốc năm 1317.
 Doãn Bang Hiến 尹邦憲 hay Doãn Băng Hài (1272-1322 (1332)), quê làng Cổ Định Thanh Hóa, đỗ Thái học sinh hạng Đồng tiến sĩ xuất thân (thứ 8 (đệ bát danh)) năm Giáp Thìn - 1304 (thời nhà Trần, triều Trần Anh Tông), giữ chức Hàn lâm Hiệu úy, Thượng thư bộ Lại năm 1314 (là vị thượng thư bộ Lại đầu tiên thời quân chủ ở Việt Nam), sau đổi làm Thượng thư bộ Hình (năm 1322), hàm Thiếu Bảo. Năm Nhâm Tuất niên hiệu Đại Khánh thứ 9 (1322) làm Chánh sứ (sứ giả) đi sứ sang nhà Nguyên giải quyết tranh chấp biên giới giữa hai nước (khi về mất ở dọc đường), được phong tước Hương hầu, hàm Thiếu phó, được vua ban 100 mẫu đất (khoảng 0,5 km²) lập nên làng Doãn Xá (尹舍) thuộc tổng Lê Nguyễn, huyện Đông Sơn phủ Thiệu Thiên, Thanh Hóa, nay là các thôn Ngọc Lậu, Đà Ninh, Đại Từ thuộc xã Đông Thịnh huyện Đông Sơn và thôn Nhuệ Sâm xã Đông Xuân (từ 2015 đến nay thuộc thị trấn Rừng Thông) và một phần các xã Đông Yên (làng Doãn), Đông Văn (thôn Thiều). Đại Việt sử ký chép: "Nhâm Tuất, [Đại Khánh] năm thứ 9 [1322] (Nguyên Chí Trị năm thứ 2)... Mùa hạ, người Nguyên tranh giành bờ cõi, sai ty Hành khiển Hình bộ Thượng thư là Doãn Bang Hiến sang Nguyên tranh luận. Bang Hiến mất ở dọc đường, vua rất thương tiếc." Nguyên sử quyển 28, Nguyên Anh Tông chép: "英宗二: 二年春正月己巳朔，安南、占城各遣使來貢方物。...。十一月甲午朔，日有食之。...。安南國遣使來貢方物，回賜金四百五十兩、金幣九，帛如之。癸卯，地震。"([Nguyên] Anh Tông 2: Năm thứ 2, mùa xuân tháng giêng, ngày mùng một Kỷ Tỵ (ngày 18 tháng 1 năm 1322), An Nam và Chiêm Thành sai sứ giả đến cống phương vật... Tháng 11 ngày mùng một Giáp Ngọ (ngày 09 tháng 12 năm 1322), có nhật thực, An Nam quốc sai sứ giả đến cống phương vật. [Vua Nguyên] tặng lại 450 lượng vàng, 9 tiền vàng, và tơ lụa. Ngày Quý Mão (18 tháng 12 năm 1322) có động đất.)
Doãn Thuấn Thần (尹舜臣,?-?), được Trần Dụ Tông cử đi sứ nhà Minh năm 1368 ngay sau khi nhà Minh lập quốc, để đáp lễ chuyến thiết lập bang giao của sứ thần Dịch Tế Dân do Minh Thái Tổ (Chu Nguyên Chương) cử sang Đại Việt. Vua nhà Minh hỏi về quốc sử và úy lạo sứ thần Doãn Thuấn Thần, khen tặng phong tục Đại Việt là: 文獻之邦 (Văn hiến chi bang, đất nước văn hiến), kèm ngự ban bài thơ: 安南際有陳, 風俗不元人, 衣冠周制度, 禮樂宋君臣。An Nam tế hữu Trần, Phong tục bất Nguyên nhân, Y quan Chu chế độ, Lễ nhạc Tống quân thần. (An Nam lân bang có nhà Trần, Phong tục chẳng như người Nguyên, Mũ áo vẫn giống nhà Chu, Lễ nhạc như vua tôi nhà Tống.)
 Doãn Nỗ 尹弩 (Lê Nỗ 黎弩) (1393-1439), quê Cổ Định Thanh Hóa, (thời Lê sơ, triều Lê Lợi), Trụ quốc công thượng tướng quân, được phong tước Quang Phục hầu, tham gia Khởi nghĩa Lam Sơn, một Khai quốc công thần nhà Lê. Doãn Nỗ là cháu 4 đời của Doãn Bang Hiến.
 Doãn Hoành Tuấn hay Doãn Hoằng Tuấn 尹宏濬, (Khâm định Việt sử thông giám cương mục bản dịch quốc ngữ chép là Doãn Hoành Tấn) (?-?), (thời Lê sơ, triều Lê Thánh Tông), đỗ Đệ tam giáp tiến sĩ xuất thân năm 1478, Thượng thư bộ Lễ, đi sứ nhà Minh năm 1480 mang thư trả lời nhà Minh của vua Lê về việc Đại Việt chinh phạt Ai Lao và tranh chấp biên giới Đại Việt-Đại Minh năm 1479., quê An Duyên xã Tô Hiệu huyện Thường Tín tỉnh Hà Tây (nay thuộc Hà Nội). Khâm định Việt sử thông giám cương mục viết: "[...] công văn kể hết tình trạng đánh cướp (của quân nhà Minh) từ đầu đến cuối, nhân tiện kỳ (sứ thần Đại Việt đi sứ), đem trình lên tổng đốc Lưỡng Quảng tra khám xét hỏi. Gặp lúc đó, hoàng đế nhà Minh có sắc văn (gửi sang Đại Việt) nói rằng: Gần đây, được tin viên trấn thủ Vân Nam tâu rằng quốc vương An Nam vô cớ tự tiện điều binh mã đánh phá nước Lão Qua, rồi đánh tiếp nước Bát Bá Tức Phụ. Nếu (vua An Nam) từng làm như thế trước đây, thì hãy rút quân ngay! Vua (Lê Thánh Tông) đem sắc văn đó ra cho đình thần xem. Lê Thọ Vực bày cách rằng: Bây giờ nên dùng lời quyền biến đáp lại (vua nhà Minh) là vì có người ở Đông Quan (nước tôi) chạy trốn sang Lão Qua, nên tôi tự sai binh lên biên cảnh truy bắt, chứ thực không liên quan gì đến Lão Qua và Bát Bá. (Vua Lê) bèn sai hàn lâm thị thư Lương Thế Vinh nghĩ ra soạn thành biểu văn phúc tấu đề cập tới việc tướng La Truyền phá (rào lũy biên giới), việc Lý Quảng Ninh bắt (phái viên triều đình Đại Việt) kể hết vào tờ tư. Rồi (vua Lê) sai các chính, phó sứ Nguyễn Văn Chất, Doãn Hoành Tuấn, Vũ Duy Giáo theo lệ cống sứ hàng năm, (mang theo cả biểu văn phúc tấu), sang nhà Minh tùy từng khoản mà ứng đối."
 Doãn Đình Tá 尹廷佐 hay Doãn Đình Tuấn 尹廷俊 (?-?), quê Cổ Định Thanh Hóa (nay thuộc thị trấn Nưa huyện Triệu Sơn), đõ đệ tam giáp đồng tiến sĩ xuất thân khoa Kỷ Mùi niên hiệu Cảnh Thống thứ 2 (1499) thời vua Lê Hiến Tông, làm quan Hiến sát sứ, hàm Thiếu bảo.
 Doãn Mậu Khôi 尹茂魁 (?-?), cháu (gọi bằng bác ruột và thừa tự) Doãn Hoành Tuấn, quê An Duyên Thường Tín Hà Tây, đỗ Đệ tam giáp tiến sĩ xuất thân năm 1502, Thượng thư bộ Lễ, tước Tường An hầu, tới thời Lê Uy Mục được cử đi sứ nhà Minh 1507 , sau là Tả phủ tả Đô đốc trấn giữ xứ Hải Dương, sang triều nhà Mạc làm Thượng thư kiêm chưởng Hàn lâm viện, hàm Thái bảo, tước Hương Giang công, thọ 100 tuổi.
 Doãn Đại Hiệu 尹大效  hay Doãn Văn Hiệu 尹文效, (?-?) người làng Yên Ninh từng thuộc xã Hoàng Ninh huyện Việt Yên tỉnh Bắc Giang, đỗ Đệ tam giáp tiến sĩ xuất thân năm Tân Sửu - 1541, làm quan đến chức Tổng binh, được phong tước Đằng Khê bá, dòng dõi ngành trưởng của tiến sĩ Doãn Mậu Khôi (cháu gọi bằng ông nội).
 Doãn Đình Đống hay Doãn Đình Bảo, con trai thứ tư của Doãn Mậu Khôi, làm quan thời nhà Mạc, triều Mạc Mậu Hợp, tới các chức Khâm sai sứ Hải Dương, Tuyên Quang, quan Hiến sát sứ Ninh Sóc vệ hương (Ninh Sóc là tên cũ của xứ Thái Nguyên), Quốc ty sứ xá nhân, Tổng tri giám sát ngự sử, được phong tước La Sơn hầu, về Giao Thủy Nam Định định cư.
 Doãn Mậu Đàm 尹茂覃 hay còn gọi là Doãn Đàm 尹潭 (1557-?), cháu gọi Doãn Mậu Khôi bằng ông nội, gọi Doãn Đình Đống bằng chú, quê gốc An Duyên Thường Tín Hà Tây, sau chuyển cư tới thôn Cự Phú xã Tam Đa huyện Phù Cừ tỉnh Hưng Yên, đỗ Đệ tam giáp tiến sĩ xuất thân năm 1586, làm Hiến sát sứ Kinh Bắc, Thừa chính sứ Nghệ An, được phong tước Thọ Nham tử. Năm 1593, nhà Mạc thua chạy, ông bị quân nhà Lê-Trịnh bắt được , nhưng sau được thả và ra làm quan nhà Hậu Lê đến chức Hiến sát sứ Kinh Bắc.
 Doãn Hy (尹僖,1572-1643), quê Cổ Định Thanh Hóa, làm quan Tả thị lang bộ Hộ kiêm Huy văn viện thiên sự (triều Trịnh Tùng), hàm Thiếu bảo, nhiều lần theo chúa Bình An vương Trịnh Tùng đánh nhà Mạc, khoảng cuối năm Nhâm Tuất tới đầu năm Quý Hợi (1623) khi Trịnh Xuân nổi loạn. Ông đã cứu thoát Trịnh Tùng nên khi Trịnh Tráng lên ngôi (6/1623) coi ông là ân nhân đã phong cho ông làm Nhân quận công, truy tặng Thượng thư bộ Công.
 Doãn Năng (尹能, 1600-1643). Người Làng Phù Lưu phủ Đông Thành trấn Thanh Hoá (nay là thôn Chợ Mới, làng Nhuệ Sâm, xã Đông Xuân huyện Đông Sơn, Thanh Hóa). Trong Đại Việt sử ký có ghi: "Năm Bính Thân 1656 triều Lê Trung Hưng, niên hiệu Thịnh Đức Thứ 4 đời Vua Lê Thần Tông về việc truy xét những người chết trận, Tặng, Phong ghi "Doãn Năng làm Đô đốc đồng tri-Táo Quận Công cấp cho ruộng, dân, lộc và lập đền thờ". "Năm Quý Mùi Dương Hoà thứ 8 đời Vua Lê Thần Tông (1643) Hữu tướng Táo Quận Công, Tiền Đô Đốc cùng con trai tử trận ở thành Trào Khẩu- Hưng Nguyên. Dân chúng lập miếu để thờ phụng".
 Doãn Huy Hào (1735-1807) phò vua Quang Trung được phong chức Binh Khoa đô Cấp sự trung (tước Tuân Đức tử) là cụ tổ chi thứ nhất của họ Doãn làng Phú Mỹ xã Ngọc Mỹ huyện Quốc Oai Hà Nội, hiện táng tại Chùa Vạc, thôn Văn Khê, xã Nghĩa Hương huyện Quốc Oai Hà Nội.
 Doãn Văn Xuân 尹文春 (?-1836), hương cống khoa Kỷ Mão (1819) cùng Trương Đăng Quế làm Trực học dạy hoàng tử con vua Minh Mạng, án sát Quảng Yên, án sát Bắc Ninh, lang trung Trấn Tây Thành và án sát Định Tường (1836), quê xã Quảng Phú tổng Hưng Thịnh Hạ huyện Lễ Dương phủ Thăng Hoa trấn Quảng Nam (nay thuộc phường An Phú, thành phố Tam Kỳ tỉnh Quảng Nam).
 Doãn Uẩn 尹蘊 (1795-1850), đời thứ 9 kể từ Doãn Đình Đống, An Tây mưu lược tướng, Thượng thư bộ Binh, Tổng đốc An Giang - Hà Tiên thời nhà Nguyễn, được phong tước Tuy Tĩnh tử truy tặng hàm Hiệp biện Đại học sĩ, quê Song Lãng Vũ Thư Thái Bình.
 Doãn Khuê 尹奎 (1813-1878), em họ Doãn Uẩn, đời thứ 9 kể từ Doãn Đình Đống, quê Song lãng Vũ Thư Thái Bình, đỗ Đệ tam giáp tiến sĩ xuất thân năm 1838 (thời nhà Nguyễn), Đốc học kiêm Hải phòng sứ, Doanh điền sứ, hàm Quang lộc tự khanh, là lãnh đạo của cuộc kháng chiến chống Pháp ở Bắc kỳ lần thứ nhất (tại địa bàn hai tỉnh Thái Bình và Nam Định ngày nay) năm 1873-1874.
 Doãn Chính 尹正 (1829-1862), Tuy Tịnh nam (con cả Doãn Uẩn), quyền tri phủ Phú Bình (Thái Nguyên), chống phỉ nhà Thanh (tàn dư Thái Bình thiên quốc), bị vây hãm, hết lương, phải tuẫn tiết, được Tự Đức tặng hàm Thị giảng (thị độc học sĩ). Sách Thái Bình phong vật chí chépː sau khi ông tuẫn tiết, quân triều đình nhà Nguyễn đánh và thu lại được phủ thành Phú Bình, Nguyễn Tri Phương khi đó đang là Kinh lược đại thần ở Bắc Kỳ đến tận phủ thành Phú Bình lập đàn tế, bài văn tế có câuː遠不愧古人, 近不愧名臣之後, 下則為河岳, 上則為日星之光。Viễn bất quý cố nhân, cận bất quý danh thần chi hậu, Hạ tắc vi hà nhạc, thượng tắc vi nhật tinh chi quang. (Xa không thẹn với cổ nhân, gần không thẹn là con danh thần, Sống với đời ví như sông núi, thác về trời sánh tựa ánh dương dạng ngời.)
 Doãn Đê (尹氐) (1840-1874), tức Doãn Chi, con cả của Doãn Khuê, tri huyện Chân Định (Kiến Xương - Thái Bình), tri phủ Nam Sách - Hải Dương, tham gia lãnh đạo kháng chiến chống Pháp năm 1873-1874, tại Thái Bình, Nam Định. Tử trận tại phủ lỵ Nam Sách năm 1874. Ông được dân làng Phú Mỹ tổng Thịnh Quang huyện Trực Định phủ Kiến Xương (nay thuộc xã Bình Minh huyện Kiến Xương tỉnh Thái Bình) thờ làm thành hoàng làng.
 Doãn Vị 尹胃 (1855-1910), con trai thứ ba của Doãn Khuê, quê Song Lãng Vũ Thư Thái Bình, tham gia lãnh đạo kháng chiến chống Pháp năm 1873-1874 tại Thái Bình và Nam Định, nhà nho yêu nước hoạt động trong Phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục ở tỉnh Thái Bình đầu thế kỷ XX.
 Doãn Kế Thiện 尹繼善 (1891-1965), nhà văn hóa, Chủ tịch Mặt trận tổ quốc thành phố Hà Nội, quê Phú Mỹ huyện Quốc Oai tỉnh Hà Tây.
 Doãn Tuế (1917-1995), trung tướng Quân đội Nhân dân Việt Nam, tư lệnh binh chủng Pháo Binh, Phó Tổng tham mưu trưởng Quân đội Nhân dân Việt Nam, quê thôn An Lãng xã Văn Tự huyện Thường Tín tỉnh Hà Tây, dòng dõi ngành trưởng của tiến sĩ Doãn Mậu Khôi.
 Doãn Mẫn (1919-2007), quê làng Hoàng Mai (Kẻ Mơ) Hà Nội, nhạc sĩ thuộc thế hệ đầu tiên của nền tân nhạc Việt Nam.
Doãn Quốc Sỹ (1923-), anh ruột Doãn Nho, nhà văn thời Việt Nam Cộng hòa.
Doãn Quang Khải (1925-2007), cháu gọi Doãn Kế Thiện bằng bác ruột, quê Phú Mỹ huyện Quốc Oai thành phố Hà Nội, nhạc sĩ quân đội, tác giả bài Vì nhân dân quên mình.
Doãn Sửu (1927-2017), quê xã Hưng Chính huyện Hưng Nguyên tỉnh Nghệ An, thiếu tướng, cục trưởng Cục Chính sách Tổng cục Chính trị Quân đội Nhân dân Việt Nam.
 Doãn Nho, (1933-), quê Hạ Yên Quyết quận Cầu Giấy Hà Nội, Nghệ sĩ Nhân dân, nhạc sĩ Quân đội Nhân dân Việt Nam, giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật năm 2017.
 Doãn Thanh Tùng, (1935-2017), quê Mỹ Lộc tỉnh Nam Định, là nhà thơ với nhiều bài được phổ nhạc thành bài hát như: Thời hoa đỏ,...
 Doãn Hoàng Giang (1938-2023), quê Kim Sơn Ninh Bình, cháu 5 đời của Doãn Uẩn và Doãn Khuê, Nghệ sĩ Nhân dân, đạo diễn sân khấu.
Doãn Thế Cường (1958-), Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh Hưng Yên nhiệm kỳ 2013 – 2016.
Doãn Mậu Diệp (1959-), quê ở làng Phú Mỹ xã Ngọc Mỹ huyện Quốc Oai tỉnh Hà Tây, nguyên phó bí thư tỉnh ủy Hòa Bình, nguyên thứ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (Việt Nam) (2010-2019).
Doãn Văn Sở (1956-), chuẩn đô đốc, Tư lệnh Vùng 5 Hải quân Nhân dân Việt Nam (2011-2016), quê Kim Sơn, Ninh Bình.
Doãn Thái Đức (1966-), thiếu tướng (2018), Tư lệnh (nguyên Phó Tư lệnh-Tham mưu trưởng) Quân đoàn 1, Quân đội Nhân dân Việt Nam, nguyên Tư lệnh Sư đoàn 308, Quân đội Nhân dân Việt Nam năm 2011-2013, quê làng Cấu Tử xã Hợp Thành huyện Thủy Nguyên Hải Phòng.
Doãn Hoàng Kiên (1970-), diễn viên xiếc, họa sĩ.

Người Trung Quốc họ Doãn có danh tiếng
Doãn Hoằng (尹弘) (1963), Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân tỉnh Hà Nam, Ủy viên dự khuyết Trung ương khóa XIX.
Doãn Lực (尹力) (1962), Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân tỉnh Tứ Xuyên, Ủy viên Trung ương khóa XIX.
 Doãn Cát Phủ, thái sư thời Chu Tuyên Vương
 Doãn Hỷ, người được Lão Tử truyền lại quyển đạo đức kinh trước khi ở ẩn
 Doãn Mẫn (尹敏) học giả thời Đông Hán.
 Doãn Lễ, một nhân vật lịch sử thời Tam Quốc.
 Doãn Vĩ (尹緯), tư đồ nhà Hậu Tần
 Doãn Tri Chương (尹知章), học giả thời nhà Đường
 ̈Doãn phu nhân (Tống Thái Tông), Hoàng hậu của vua Tống Thái Tông Triệu Quang Nghĩa.
 Doãn Chí Bình (尹志平) (1169 -1251), trưởng môn Toàn Chân giáo thời nhà Nguyên
 Doãn Kế Thiện 尹繼善 (1694－1771), quan nhà Thanh triều Càn Long làm tới chức Tổng đốc Lưỡng Giang (4 lần), Tổng đốc Xuyên - Thiểm (3 lần), Tổng đốc Vân - Quý (1 lần), Tổng đốc Lưỡng Quảng (1 lần năm 1748 được bổ nhiệm nhưng chưa nhậm chức), Văn Hoa điện đại học sĩ.
 Doãn Trác, thiếu tướng Hải quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc.
 Doãn Thiên Chiếu, diễn viên Hồng Kông

Người Triều Tiên họ Doãn có danh tiếng
 Yoon Gwan (Hanja: 尹瓘, Hán Việt: Doãn Quan) (?-1111), vị tướng lĩnh quân đội trong thời đại vương triều Goryeo, người tổ chức lại quân đội Cao Ly thành đội quân 17 nghìn người, mang tên Biệt Vũ Ban (別武班, 별무반, Pyǒlmuban), đánh lại người Nữ Chân. Sau khi chiến thắng người Nữ Chân, Yoon Gwan cho xây dựng ở biên giới với Nữ Chân 9 tòa thành gọi là Đông Bắc Cửu Thành (東北九城, 동북 9성, Tongpuk Kusŏng), để đánh dấu chiến thắng đó.
 dòng họ Doãn ở Pha Bình (Papyeong), (Pha Bình nay thuộc thành phố Paju tỉnh Gyeonggi):

Trinh Hi vương hậu (1418-1483), vợ vua Triều Tiên Thế Tổ, mẹ vua Triều Tiên Duệ Tông
 Trinh Hiển Vương hậu (Doãn Xương Niên, 1462–1530), vợ vua Triều Tiên Thành Tông, mẹ vua Triều Tiên Trung Tông
 Văn Định Vương hậu (1501-1565), vợ vua Triều Tiên Trung Tông, mẹ vua Triều Tiên Minh Tông
Thuần Trinh Hiếu hoàng hậu (19 tháng 9 năm 1894 - 3 tháng 2 năm 1966), vợ thứ hai của Triều Tiên Thuần Tông, đồng thời bà cũng là Hoàng hậu cuối cùng trong lịch sử Triều Tiên và triều đại Đế quốc Đại Hàn.

 Yun Seondo (Hanja: 尹善道, Doãn Thiện Đạo) (1587-1671), nhà thơ danh tiếng trong triều đại nhà Joseon (nhà Triều Tiên)
 Doãn Huề (1617-1680), là một nhà Nho, học giả, nhà giáo dục, nhà thơ, đại thần nhà Triều Tiên.
 Yun Tong-ju (Hanja: 尹東柱, Doãn Đông Trụ) (1917-1945), nhà thơ hoạt động trong thời kỳ chiến đóng Triều Tiên (Hàn Quốc) của Nhật Bản
 Yun Pong-gil (hanja: 尹奉吉, Doãn Phụng Cát) (1908-1932), chiến sĩ đấu tranh cho độc lập dân tộc của Triều Tiên, trong thời kỳ bị Nhật Bản chiếm đóng.
 Yun Bo-seon (Hanja: 尹潽善, Hán Việt: Doãn Phố Thiện) (1897-1990), tổng thống Hàn Quốc
 Yun Kwang-ung (윤광웅, 尹光雄, Doãn Quang Hùng) (1942), Bộ trưởng Quốc phòng Hàn Quốc (2004-2006).
 Yun Jeung-hyun (윤증현, 尹增鉉, Doãn Tăng Huyễn) (1946), Bộ trưởng Kế hoạch và Tài chính Hàn Quốc (2009-2011).
 Yun Byung-se (윤병세, 尹炳世, Doãn Bính Thể) (1953), Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Hàn Quốc, thuộc nội các của Park Geun-hye, Hwang Kyo-ahn năm (2013-2017).
 Yun Seong Kyu (윤성규, 尹成奎, Doãn Thành Khuê) (1956), Bộ trưởng Bộ Môi trường Hàn Quốc, thuộc nội các của Park Geun Hye và Hwang Kyo-ahn năm (2013-2017).
 Yun Sang Jick (윤상직, 尹相直, Doãn Tương Trực) (1956), Bộ trưởng Bộ Công thương và Năng lượng Hàn Quốc, thuộc nội các của Park Geun Hye và Hwang Kyo-ahn năm (2013-2017).
 Yoon Suk-yeol (윤석열, 尹錫悅, Doãn Tích Duyệt) (1960), Tổng thống đắc cử của Hàn Quốc.
 Yoon Eun Hye (Hanja: 尹恩惠, Hán Việt: Doãn Ân Huệ), diễn viên Hàn Quốc
 Yun Mi-Jin (Hanja: 尹美進, Hán Việt: Doãn Mĩ Tiến), vận động viên bắn cung Hàn Quốc
 Yoon Bo-mi (Hán Việt: Doãn Bảo Mỹ), ca sĩ, thành viên nhóm nhạc nữ Apink.
Yoon Doo-joon (Hangul: 윤두준, Hán-Việt: Doãn Đẩu Tuấn, sinh ngày 4 tháng 7 năm 1989), là một ca sĩ, rapper, vũ công và diễn viênngười Hàn Quốc. Doojoon là trưởng nhóm và giọng ca phụ của nhóm nhạc nam Hàn Quốc Highlight.
 Yoon Jeonghan (Hangul: 윤정한, Hán Việt: Doãn Tịnh Hán), thành viên nhóm nhạc nam SEVENTEEN.

Người Hoa Kỳ họ Doãn có danh tiếng
Doãn Quốc Sỹ (1923-), anh ruột Doãn Nho, nhà văn thời Việt Nam Cộng hòa.
 Joseph Yuosang Yun (조지프 여생 연, 尹茹祥) (1954-), Đặc phái viên của Hoa Kỳ về Triều Tiên.

Chỉ dẫn

Tham khảo

Xem thêm
 Các vua nước Doãn

Liên kết ngoài

Họ người Việt Nam
Họ người Trung Quốc
Họ người Triều Tiên


title: Macdunnoughia

text:
Macdunnoughia là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Loài
 Macdunnoughia confusa – Dewick's Plusia Stephens, 1850
 Macdunnoughia crassisigna Warren, 1913
 Macdunnoughia hybrida Ronkay, 1986
 Macdunnoughia purissima Butler, 1878
 Macdunnoughia tetragona Walker, [1858]

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Macdunnoughia at funet.fi
 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Liên kết ngoài


title: Pouillé-les-Côteaux

text:
Pouillé-les-Côteaux là một xã thuộc tỉnh Loire-Atlantique, trong vùng Pays de la Loire ở phía tây nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 18-76 mét trên mực nước biển. Theo điều tra dân số năm 2006 của INSEE, xã có dân số 793 người.

Tham khảo

Pouillelescoteaux


title: Terebra taiwanensis

text:
Terebra taiwanensis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Terebridae, họ ốc dài.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Terebra
Động vật được mô tả năm 1999


title: Chiloglanis ruziziensis

text:
Chiloglanis ruziziensis là một loài cá thuộc họ Mochokidae. Nó được tìm thấy ở Burundi và Rwanda. Môi trường sống tự nhiên của nó là các con sông. Nó bị đe dọa do mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

 Ntakimazi, G. 2006. Chiloglanis ruziziensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

R
Động vật Burundi
Động vật Cộng hòa Dân chủ Congo
Động vật Rwanda
Cá châu Phi
Động vật được mô tả năm 1993
Cá nước ngọt châu Phi


title: Arlanzón

text:
Arlanzón là một đô thị trong tỉnh Burgos, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 411 người.

Tham khảo

Đô thị ở Burgos


title: Magnac-Laval

text:
Magnac-Laval () là một xã của tỉnh Haute-Vienne, thuộc vùng Nouvelle-Aquitaine, miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Haute-Vienne

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Haute-Vienne


title: Acianthera spilantha

text:
Acianthera spilantha là một loài phong lan.

Tham khảo

Liên kết ngoài

spilantha


title: Caecum brasilicum

text:
Caecum brasilicum là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Caecidae.

Phân bố

Miêu tả
Độ dài vỏ lớn nhất ghi nhận được là 4 mm.

Môi trường sống
Độ sâu nhỏ nhất ghi nhận được là 2 m. Độ sâu lớn nhất ghi nhận được là 24 m.

Chú thích

Tham khảo

Caecum


title: Styringomyia mcgregori

text:
Styringomyia mcgregori là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

<references>

Liên kết ngoài

Styringomyia
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Megachile multispinosa

text:
Megachile multispinosa là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Morawitz mô tả khoa học năm 1875.

Chú thích

Tham khảo

M
Động vật được mô tả năm 1875


title: Achatinella juddii

text:
† Achatinella juddii là một loài ốc hô hấp trên cạn đã tuyệt chủng trong họ Achatinellidae. Đây là loài đặc hữu của Hawaii.

Chú thích

Tham khảo

Achatinella
Động vật đặc hữu Hawaii


title: Vexillum noduliferum

text:
Vexillum noduliferum là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Costellariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Vexillum


title: Nothoadmete

text:
Nothoadmete là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cancellariidae.

Các loài
Các loài trong chi Nothoadmete gồm có:

 Nothoadmete antarctica (Strebel, 1908): đồng nghĩa của Admete antarctica
 Nothoadmete consobrina (Powell, 1951)
 Nothoadmete delicatula (E.A. Smith, 1907)
 Nothoadmete tumida Oliver, 1982

Chú thích

Tham khảo

Cancellariidae


title: Clydonodozus puncticosta

text:
Clydonodozus puncticosta là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Clydonodozus
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Kalinagar

text:
Kalinagar là một thị xã và là một nagar panchayat của quận Pilibhit thuộc bang Uttar Pradesh, Ấn Độ.

Địa lý
Kalinagar có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 184 mét (603 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Kalinagar có dân số 9984 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Kalinagar có tỷ lệ 34% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 45%, và tỷ lệ cho phái nữ là 22%. Tại Kalinagar, 20% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Uttar Pradesh


title: Airola

text:
Airola là một đô thị ở tỉnh Benevento trong vùng Campania, có vị trí khoảng 35 km về phía đông bắc của Naples và khoảng 20 km về phía tây nam của Benevento. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 7.770 người và diện tích là 14,5 km².

Airola giáp các đô thị: Arpaia, Bonea, Bucciano, Forchia, Moiano, Paolisi, Rotondi.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.airola.bn.it/

Đô thị tỉnh Benevento
Lâu đài Ý
Thành phố và thị trấn ở Campania


title: Philopotamus hamatus

text:
Philopotamus hamatus là một loài Trichoptera hóa thạch trong họ Philopotamidae.

Tham khảo

Hóa thạch Bộ Cánh lông
Philopotamus


title: 2880 Nihondaira

text:
2880 Nihondaira (1983 CA) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 8 tháng 2 năm 1983 bởi T. Seki ở Geisei.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 2880 Nihondaira

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1983