title: Thú mỏ vịt

text:
Thú mỏ vịt (tên khoa học: Ornithorhynchus anatinus) là một loài động vật có vú đẻ trứng bán thuỷ sinh đặc hữu của miền đông Úc, gồm cả Tasmania. Dù đã khai quật được các mẫu hoá thạch của một số loài có liên quan, thú mỏ vịt vẫn được coi là loài duy nhất còn tồn tại của họ Ornithorhynchidae và chi Ornithorhynchus.

Thú mỏ vịt là một trong năm loài đơn huyệt còn tồn tại (cùng bốn loài thuộc họ Thú lông nhím), và cũng là loài thú có vú duy nhất đẻ trứng. Loài này có nguồn gốc từ Australasia. Cũng như các loài cùng họ, thú mỏ vịt cảm nhận con mồi bằng điện thụ quan. Thú mỏ vịt cũng là một trong số rất ít thú có độc. Cựa chân sau của thú mỏ vịt đực có khả năng tiết ra chất độc mạnh. Vẻ ngoài bất thường của loài động vật có vú, chân rái cá, đuôi hải ly, mỏ vịt và sinh sản bằng cách đẻ trứng này đã khiến các nhà tự nhiên học châu Âu phải bối rối khi tiếp xúc lần đầu tiên. Những nhà khoa học tiên phong khám nghiệm xác một con thú mỏ vịt (năm 1799) thì cho rằng đó là đồ nguỵ tạo từ nhiều bộ phận của các động vật khác nhau.

Thú mỏ vịt có nhiều đặc điểm độc đáo, giúp loài này trở thành đối tượng đặc biệt quan trọng trong ngành sinh học tiến hoá và biểu trưng của Úc. Trong văn hoá một số dân tộc bản địa của Úc, loài này còn đóng vai trò thực phẩm. Thú mỏ vịt còn là linh vật của nhiều sự kiện cấp quốc gia và xuất hiện trên mặt sau đồng hai mươi xu của Úc, đồng thời là loài vật biểu tượng của bang New South Wales. Ngoài ra, series phim truyền hình Phineas and Ferb của Mỹ còn sử dụng hình tượng thú mỏ vịt cho nhân vật hư cấu Thú mỏ vịt Perry. Cho đến đầu thế kỷ XX, con người săn thú mỏ vịt để lấy bộ lông; tuy nhiên, hiện nay, loài này đã được bảo vệ trong vùng lãnh thổ tự nhiên của chúng. Dù biện pháp nhân giống nuôi nhốt chỉ đạt được vài thành quả nhất định, còn quá trình sinh trưởng của thú mỏ vịt rất dễ bị ô nhiễm môi trường ảnh hưởng, nhưng loài này không nằm trong tình trạng bị đe doạ.

, theo luật pháp quy định, thú mỏ vịt là loài được bảo vệ ở mọi bang có khu vực sinh trưởng của loài này. Tuy nhiên, chỉ có bang Nam Úc coi thú mỏ vịt là loài nguy cấp. Tổ chức IUCN xếp thú mỏ vịt ở trạng thái sắp bị đe doạ, nhưng một báo cáo đệ trình tháng 11 năm 2020 đã đề xuất nâng mức cảnh báo lên bị đe doạ vì tình trạng mất môi trường sống và suy giảm số lượng cá thể ở tất cả các bang dựa theo Đạo luật liên bang EPBC.

Phân loại và từ nguyên

Năm 1798, sau khi các nhà thám hiểm châu Âu lần đầu tiên nhìn thấy thú mỏ vịt, Thuyền trưởng John Hunter, thống đốc thứ hai của bang New South Wales đã gửi một bộ lông kèm theo bản phác thảo về Anh. Ban đầu, dựa trên cảm tính, các khoa học gia người Anh cho rằng các đặc tính là nguỵ tạo. George Shaw, người viết bản mô tả đầu tiên trong tác phẩm Naturalist's Miscellany năm 1799, khẳng định rằng không thể không nghi ngờ bản chất thực sự của loài này, còn Robert Knox thì tin rằng đó là sản phẩm của tay nhồi xác động vật châu Á nào đó. Loài động vật này được cho là vốn trông giống hải ly, nhưng có người đã khâu nối thêm chiếc mỏ vịt. Shaw thậm chí còn lấy kéo cắt bộ da khô để tìm vết khâu.

Tên thông thường "platypus" của thú mỏ vịt trong tiếng Anh có nghĩa là "chân phẳng". Từ này bắt nguồn từ chữ "" ("πλατύπους") trong tiếng Hy Lạp cổ; "" là từ ghép của "" ("πλατύς", nghĩa là "rộng" hoặc "phẳng") và "" ("πούς", nghĩa là "chân"). Trong mô tả ban đầu, Shaw đặt tên phân loại Linnae cho loài này là Platypus anatinus. Tuy nhiên, không lâu sau, người ta phát hiện ra tên này đã dùng để phân loại loài bọ cánh cứng phấn hoa rầy gỗ Platypus. Năm 1800, Johann Blumenbach mô tả thú mỏ vịt với tên Ornithorhynchus paradoxus từ một tiêu bản do Sir Joseph Banks gửi. Sau đó, để tuân theo các nguyên tắc ưu tiên về danh pháp, Ornithorhynchus anatinus trở thành tên khoa học chính thức của loài này.

Ornithorhynchus anatinus có nghĩa đen là "mỏ giống mỏ vịt'. Trong danh pháp hai phần, tên chi của thú mỏ vịt bắt nguồn từ chữ gốc tiếng Hy Lạp "" ("όρνιθ", nghĩa là "chim") và  ("ῥύγχος", nghĩa là "mỏ"), còn tên loài từ chữ anatinus ("giống như vịt") trong tiếng Latinh.

Trong tiếng Anh, không có dạng số nhiều nào của từ "platypus" được chấp thuận rộng rãi. Các nhà khoa học thường chỉ dùng "platypuses", hoặc đơn giản hơn là "platypus". Trong văn nói, từ "platypi" cũng được sử dụng làm dạng số nhiều, dù là giả-Latin; nếu tuân theo quy tắc tiếng Hy Lạp thì "platypodes" mới là từ đúng. Những người Anh đầu tiên định cư ở Úc dùng rất nhiều tên khác nhau để gọi loài này, chẳng hạn như "watermole" ("chuột chũi nước"), "duckbill" ("mỏ vịt"), "duckmole" ("chuột chũi vịt"), và đôi khi là "duck-billed platypus" ("platypus mỏ vịt").

Mô tả

Cơ thể và chiếc đuôi rộng, phẳng của thú mỏ vịt được bao phủ bằng một bộ lông dày màu nâu có thể huỳnh quang sinh học. Giữa hai lớp này là một lớp không khí cách nhiệt để giữ ấm. Lông thú mỏ vịt không thấm nước, có vân giống như lông chuột chũi. Đuôi của thú mỏ vịt được dùng để dự trữ chất béo (một dạng thích nghi cũng xuất hiện ở một số loài khác như quỷ Tasmania). Lớp màng giữa các ngón chân ở chi trước lớn hơn chi sau, và sẽ gập lại khi thú mỏ vịt đi trên cạn. Chiếc mõm dài và hàm dưới được lớp da mềm bao phủ, tạo thành mỏ. Lỗ mũi nằm ở mặt lưng của mõm, còn mắt và tai ở trong một rãnh ngay phía sau. Khi thú mỏ vịt bơi, rãnh này sẽ đóng lại. Người ta đã nghe thấy thú mỏ vịt gầm gừ một tiếng nhỏ khi bị làm phiền; trong môi trường nuôi nhốt, thú mỏ vịt còn có thể phát ra một số loại âm thanh khác.

Trọng lượng thú mỏ vịt có thể nằm trong khoảng từ . Con đực thường lớn hơn con cái: chiều dài trung bình của cá thể đực là , và  ở cá thể cái. Ngoài ra, kích thước trung bình cơ thể thú mỏ vịt thay đổi đáng kể theo từng vùng. Sự khác biệt này dường như không có liên quan đến bất kỳ quy tắc khí hậu cụ thể nào; đây có thể là hệ quả của các yếu tố khác, ví dụ như tập tính ăn thịt hoặc mất môi trường sống do con người xâm lấn.

Thân nhiệt trung bình của thú mỏ vịt dao động trong khoảng  so với mức  thường thấy ở thú có nhau thai. Các nghiên cứu cho thấy đặc điểm này không phải có từ xưa, mà là sự thích nghi dần dần với điều kiện môi trường khắc nghiệt của một số ít loài đơn huyệt còn sót lại.

Cá thể con của thú mỏ vịt hiện đại có ba chiếc răng ở xương hàm trên (một răng tiền hàm, hai răng hàm) và ba chiếc răng ở xương hàm dưới (ba răng hàm). Những răng này sẽ tự rụng trước hoặc ngay sau khi chúng sẽ mất trước hoặc ngay sau khi rời khỏi nơi giao phối. Khi trưởng thành, thú mỏ vịt sẽ trám một lớp chất sừng gọi là ceratodonte vào chỗ răng rụng. Răng thứ nhất hàm trên và răng thứ ba hàm dưới của thú mỏ vịt con khá nhỏ, có một mấu chính, ít hơn các răng khác một mấu. Hàm của thú mỏ vịt có cấu trúc và cơ mở hàm không giống với các loài động vật có vú khác. Ở mọi động vật có vú thực thụ, các xương nhỏ truyền dẫn âm thanh trong tai giữa liên kết hoàn toàn với hộp sọ, chứ không nằm trong hàm như ở các động vật Một cung bên trước khi tiến hoá thành thú có vú. Tuy nhiên, tai ngoài vẫn nằm ở gần điểm nối hàm. Thú mỏ vịt có thêm một số loại xương ở đai vai, bao gồm cả xương gian đòn, mà các loài thú có vú khác không có. Tương đồng với nhiều động vật có xương sống thuỷ sinh và bán thuỷ sinh, những xương này có dấu hiệu bị xơ hóa làm tăng mật độ xương, từ đó đóng vai trò làm vật dằn. Khi đi, chân của thú mỏ vịt di chuyển ở hai bên cơ thể giống với các loài bò sát. Lúc trên cạn, chúng đi bằng các khớp ngón của chi trước để bảo vệ lớp màng rộng giữa các ngón.

Nọc độc

Dù cả thú mỏ vịt đực và cái đều có cựa, chỉ cựa ở con đực mới có độc. Các cựa này có cấu tạo chủ yếu từ nhiều loại protein tương đồng với chất bảo vệ ("defensin-like proteins") do hệ miễn dịch tiết ra; trong số đó, có ba loại chỉ có ở thú mỏ vịt. Các chất bảo vệ vốn chỉ phân giải vi khuẩn và virus gây bệnh, nhưng ở thú mỏ vịt, chúng có thêm chức năng hình thành chất độc để tự vệ. Độc của thú mỏ vịt đủ mạnh để giết các loài thú nhỏ, chẳng hạn như chó, nhưng không có khả năng gây chết người. Tuy nhiên, nạn nhân vẫn sẽ đau đớn dữ dội và có thể mất khả năng lao động. Triệu chứng phù sẽ lan rộng và nhanh quanh vết thương, rồi dần dần phù cả chi. Những bằng chứng truyền miệng và thông tin thu được từ nhiều vụ trước đó cho thấy cơn đau sẽ phát triển thành chứng tăng cảm giác đau (tăng độ nhạy với cơn đau); chứng này kéo dài trong nhiều ngày, thậm chí lên đến nhiều tháng. Cơ quan tiết độc ở thú mỏ vịt đực là các tuyến đáy (crural gland) có hình giống tuyến phế nang hình quả thận nằm ở trên đùi; chúng nối với cựa ở vị trí xương gót của hai chi sau bằng một ống có thành mỏng. Giống với các loài thú lông nhím khác, thú mỏ vịt cái cũng có hai chiếc cựa nhú không phát triển (rụng trước khi lên một tuổi) và không có các tuyến đáy ở vùng đùi như con đực.

Nọc của thú mỏ vịt dường như có chức năng khác với nọc của các loài không phải động vật có vú. Tác dụng của độc không đủ mạnh để gây nguy hiểm đến tính mạng con người, nhưng vẫn có thể khiến nạn nhân bị tổn thương nghiêm trọng. Vì chỉ các cá thể đực mới có độc và lượng độc tiết ra tăng mạnh trong mùa sinh sản, cựa trở thành vũ khí để giành lợi thế giao phối.

Điện định vị

Ngoài ít nhất một loài cá heo, động vật đơn huyệt là những loài thú duy nhất có điện thụ quan. Chúng định vị con mồi một phần bằng cách cảm nhận điện trường do việc co thắt cơ bắp gây ra. Khả năng thụ cảm điện của thú mỏ vịt là nhạy cảm nhất trong số các loài đơn huyệt.

Trên mỏ của thú mỏ vịt, các thụ quan điện xếp thành các hàng dọc theo lớp da bao quanh, còn thụ quan cơ học (xúc giác) lại phân bố khá đồng đều. Vùng cảm giác điện của vỏ đại não nằm bên trong các vùng cảm giác thân thể, và một số tế bào vỏ não tiếp nhận thông tin từ cả thụ quan điện và thụ quan cơ, cho thấy cảm giác xúc giác và cảm giác điện có liên kết chặt chẽ với nhau. Cả thụ quan điện và thụ quan cơ ở mỏ đều có vai trò rất quan trọng với bản đồ tương ứng não-thân trong não thú mỏ vịt, tương tự với vai trò của hai bàn tay người trong đồ hình Penfield.

Thú mỏ vịt có thể xác định được hướng xuất hiện nguồn điện, có lẽ bằng cách so sánh cường độ tín hiệu ở các thời điểm khác nhau trên phổ thông tin nhận được từ thụ quan điện. Cách giải thích này cũng phù hợp với chuyển động đầu đặc trưng từ bên này sang bên kia khi đang săn mồi của thú mỏ vịt. Việc các vùng điện thụ cảm và xúc giác giao nhau ở vỏ não cho thấy cơ chế xác định khoảng cách tương đối của con mồi ở loài này: khi di chuyển, chúng phát ra đồng thời cả tín hiệu điện và xung áp cơ học, rồi dùng sự khác biệt giữa thời gian phản xạ tín hiệu để cảm nhận khoảng cách.

Thú mỏ vịt không sử dụng thị và khứu giác để kiếm ăn: chúng sẽ nhắm mắt, đóng tai và mũi khi lặn. Khi thú mỏ vịt đào bới đáy sông bằng mỏ, các thụ quan điện sẽ phát hiện những dòng điện rất nhỏ do các cơn co thắt cơ ở con mồi gây ra, từ đó cho phép phân biệt các vật thể bất động và động vật – thứ sẽ liên tục kích thích thụ quan cơ. Nhiều thí nghiệm đã chỉ ra rằng thú mỏ vịt thậm chí sẽ phản ứng với một "con tôm" nhân tạo có dòng điện nhỏ chạy qua.

Khả năng điện định vị của các loài đơn huyệt có lẽ đã phát triển để giúp chúng tìm thức ăn trong các vùng đầm lầy, và có thể liên quan đến việc thoái hoá răng. Loài Obdurodon đã tuyệt chủng cũng có điện thụ quan, nhưng khác với loài thú mỏ vịt hiện đại, chúng kiếm ăn ở vùng mặt nước biển.

Mắt
Một số nghiên cứu gần đây cho rằng mắt của thú mỏ vịt có điểm tương đồng với mắt cá mút đá myxin Thái Bình Dương hoặc cá mút đá không răng ở vùng Bắc bán cầu hơn so với mắt của hầu hết động vật bốn chân. Mắt thú mỏ vịt cũng có các tế bào nón đôi mà đại đa số thú có vú không có.

Dù mắt thú mỏ vịt khá nhỏ và không được dùng khi chúng lặn, nhưng một số tính chất cho thấy thị giác từng có vai trò rất quan trọng với tổ tiên của loài này. Mặt giác mạc và mặt tiếp xúc của thể thuỷ tinh khá phẳng, nhưng mặt sau của thể thuỷ tinh lại cong dốc, giống mắt các loài thú thuỷ sinh khác, chẳng hạn như rái cá và sư tử biển. Xương thái dương (phía tai) hội tụ các tế bào hạch võng mạc thiết yếu với thị giác hai bên mắt, cho thấy tầm quan trọng trong việc săn mồi. Tuy nhiên, độ nhạy thị lực lại không đủ cho những hoạt động như vậy. Hơn nữa, độ nhạy hạn chế này còn tương xứng với mức khuếch đại vỏ não thấp, hạch gối ngoài nhỏ và mái thị giác lớn, cho thấy trung não thị giác của thú mỏ vịt có vai trò quan trọng hơn so với vỏ não thị giác, giống như ở một số loài gặm nhấm. Những đặc tính này cho thấy thú mỏ vịt đã thích nghi với lối sống thuỷ sinh và về đêm bằng cách phát triển hệ thống điện thụ quan, nhưng thoái triển thị giác. Quá trình tiến hoá này tương đồng với sự hình thành một số lượng nhỏ thụ quan điện ở loài thú lông nhím mỏ ngắn (sống ở nơi khô ráo), và thú lông nhím mỏ dài (sống ở nơi ẩm ướt) chính là điểm trung gian giữa hai loài đơn huyệt kia.

Huỳnh quang sinh học
Năm 2020, một nghiên cứu về huỳnh quang sinh học cho thấy thú mỏ vịt (và một số loài đơn huyệt khác) có khả năng phát sáng khi tiếp xúc với ánh sáng đen có màu lục lam.

Phân bố, sinh thái và hành vi

Thú mỏ vịt là loài bán thuỷ sinh, phân bố ở các sông và suối nhỏ trên phạm vi rất lớn, từ vùng cao nguyên lạnh giá của Tasmania và dãy núi Alps (Úc) đến các khu rừng mưa nhiệt đới ở ven biển Queensland, và cả về rìa bán đảo Cape York ở phía bắc. Trên cạn, vùng phân bố của thú mỏ vịt không rõ ràng. Sau lần bắt gặp cuối tại Renmark vào năm 1975, người ta cho rằng loài này đã tuyệt chủng ở lục địa Nam Úc. Người ta không còn tìm thấy con thú mỏ vịt nào còn sống trong vùng chính của lưu vực Murray-Darling. Nguyên nhân có thể là do các chương trình giải phóng mặt bằng và thuỷ lợi trên diện rộng làm giảm chất lượng nước. Sự phân bố của thú mỏ vịt ở các hệ thống sông ngòi ven biển cũng rất khó đoán. Chúng không sinh sống ở nhiều con sông chưa bị ô nhiễm, nhưng lại xuất hiện ở một số nơi đã bị ảnh hưởng, chẳng hạn như hạ lưu sông Maribyrnong.

Những con thú mỏ vịt hoang dã được đưa về khu nuôi nhốt khi đã khoảng 11 tuổi có thể tiếp tục sống thọ đến 17 năm. Trong tự nhiên, tử suất của các cá thể thú mỏ vịt trưởng thành cũng khá thấp. Thiên địch tự nhiên của loài này gồm có rắn, chuột nước, nhông Úc, diều hâu, cú và đại bàng. Ở miền bắc Úc, số lượng thú mỏ vịt không nhiều, có thể là vì bị cá sấu ăn thịt. Việc loài cáo đỏ du nhập vào lục địa năm 1845 vì mục đích làm giảm số lượng thỏ có lẽ đã có tác động đến số lượng thú mỏ vịt. Thú mỏ vịt thường được coi là loài ăn về đêm và lúc chạng vạng, nhưng một số con cũng hoạt động vào ban ngày. Môi trường sống của chúng liên kết giữa sông ngòi (cung cấp thức ăn) và khu vực ven sông (nơi đào hang và làm tổ). Lãnh thổ của một con thú mỏ vịt có thể lên đến ; thông thường, lãnh thổ của một con đực sẽ giao với lãnh thổ của ba hoặc bốn con cái khác.

Thú mỏ vịt bơi rất tốt và thường dành phần lớn thời gian dưới nước để kiếm ăn. Chúng có kiểu bơi khá đặc biệt và không có vành tai. Trong số tất cả các loài có vú, thú mỏ vịt là loài duy nhất bơi bằng cách dùng chân trước để quạt nước. Dù cả bốn chi của chúng đều có màng, nhưng hai chi sau (giữ sát thân) không đẩy nước, mà dùng đồng thời với đuôi để đổi hướng. Vì là động vật nội nhiệt, nhiệt độ cơ thể của thú mỏ vịt được duy trì quanh mức , thấp hơn so với hầu hết các loài động vật có vú, ngay cả khi kiếm ăn nhiều giờ dưới nước có nhiệt độ thấp hơn .

Thú mỏ vịt thường chỉ lặn khoảng hơn 30 giây một lần và rất ít khi vượt quá giới hạn ưa khí ước tính 40 giây. Thời gian nghỉ trên mặt nước giữa các lần kéo dài từ 10 đến 20 giây.

Khi không bơi dưới nước, thú mỏ vịt sẽ chui vào trong một cái hang thẳng và ngắn, có mặt cắt ngang hình bầu dục để nghỉ ngơi. Hang này thường nằm gần bờ sông, không quá cao hơn mực nước, và được nguỵ trang bằng một mớ rễ cây để bảo vệ.

Kiếm ăn
Thú mỏ vịt là động vật ăn thịt. Thức ăn của loài này chủ yếu là giun đốt, ấu trùng, tôm nước ngọt và cherax (tôm hùm đất). Chúng kiếm mồi bằng cách dùng mỏ đào bới đáy sông hoặc săn được khi bơi. Sau khi tìm được mồi, chúng đẩy mồi vào túi má, ngoi lên mặt nước rồi mới ăn. Lượng thức ăn một con thú mỏ vịt tiêu thụ trong một ngày tương đương khoảng 20% trọng lượng cơ thể, nên thời gian săn mồi của loài này chiếm đến 12 tiếng một ngày.

Sinh sản

Vào lần đầu tiên bắt gặp thú mỏ vịt, các nhà tự nhiên học châu Âu đã tranh cãi về việc con cái có đẻ trứng hay không. Năm 1884, sau một cuộc tìm kiếm dài, William Hay Caldwell cùng đội hỗ trợ gồm 150 thổ dân bản địa đã phát hiện ra một số trứng.

Thú mỏ vịt chỉ giao phối và sinh sản vào một mùa duy nhất từ tháng 6 đến tháng 10 hằng năm; khoảng thời gian này có thể thay đổi tuỳ theo các quần thể khác nhau ở các địa điểm phân bố khác nhau. Nhiều nghiên cứu quan sát, đánh dấu và bắt lại trước đây cùng các điều tra sơ bộ về di truyền trong quần thể đã cho thấy khả năng tồn tại của cả các nhóm ngắn hạn và dài hạn trong phạm vi quần thể, cũng như hệ thống giao phối đa thê. Các cá thể cái bắt đầu thuần thục vào tuổi thứ hai; quá trình phối giống được xác nhận là vẫn có thể xảy ra ở những con trên chín tuổi.

Ngoài mùa giao phối, thú mỏ vịt thường sống ở một cái hang nông trong đất; lối vào cách mặt nước khoảng . Sau khi giao phối, con cái sẽ đào một cái hang sâu và phức tạp hơn, có thể lên đến , rồi chặn đường nối hai hang lại. Việc này giúp chống thuỷ triều dâng ngập hang và các loài săn mồi, cũng như điều chỉnh độ ẩm và nhiệt độ. Con đực không chăm sóc con non, nên sẽ lui về hang cũ của mình, còn con cái thì lót lá chết đã ẩm lên nền hang để làm tơi đất. Nó vận chuyển lá rụng và lau sậy về tổ bằng cách cuộn chúng trong chiếc đuôi lớn, rồi lấp đầy đoạn cuối đường hầm để làm ổ.

Thú mỏ vịt cái có hai buồng trứng, nhưng chỉ buồng trứng bên trái có thể thụ tinh. Gen của thú mỏ vịt có thể là mối liên kết tiến hoá giữa hai hệ thống xác định giới tính XY (ở động vật có vú) và ZW (ở chim và bò sát), vì một trong số năm nhiễm sắc thể X của thú mỏ vịt chứa loại gen DMRT1 cũng xuất hiện ở nhiễm sắc thể Z của chim. Thú mỏ vịt thường đẻ mỗi lần từ một đến ba quả trứng nhỏ, nhiều lông (giống như trứng bò sát), có đường kính khoảng  và hơi tròn hơn so với trứng chim. Quá trình phát triển trong tử cung của trứng kéo dài khoảng 28 ngày, còn thời gian ấp ngoài là 10 ngày. Thời gian ấp được chia làm ba giai đoạn. Trong giai đoạn đầu, phôi không có cơ quan chức năng và phải lấy chất dinh dưỡng từ túi noãn hoàng. Suốt quá trình phát triển, con non sẽ hấp thụ noãn hoàng. Các ngón và răng trứng sẽ lần lượt hình thành trong giai đoạn thứ hai và thứ ba.

Những con thú mỏ vịt mới nở rất dễ bị thương, không thể tiếp nhận thông tin từ thị giác và không có lông, uống sữa mẹ để sống. Dù có tuyến vú, nhưng thú mỏ vịt lại không có núm vú. Do đó, sữa sẽ tiết qua lỗ chân lông, rồi đọng lại ở các rãnh trên bụng. Sau khi nở, con non được cho bú khoảng từ ba đến bốn tháng. Trong suốt thời gian ấp trứng và cai sữa cho con, ban đầu, thú mỏ vịt mẹ chỉ rời hang để kiếm ăn trong thời gian ngắn. Khi đi khỏi tổ, nó sẽ bới một số đụn đất nhỏ bít kín đường ra cửa hang, có lẽ vì để bảo vệ con khỏi thú săn mồi. Lúc về hang, thú mỏ vịt mẹ sẽ chui qua những lớp đất này; đất sẽ đẩy nước khỏi lông, giúp hang không bị ướt. Sau khoảng năm tuần, thú mỏ vịt mẹ sẽ đi khỏi hang nhiều hơn, và khi đã đủ bốn tháng tuổi, con non sẽ ra khỏi hang. Thú mỏ vịt có răng ngay từ khi sinh ra, nhưng những chiếc răng này sẽ nhanh chóng rụng đi, rồi thay bằng các mảng sừng dùng để nghiền thức ăn.

Tiến hoá

Hiện người ta mới chỉ biết được rất ít thông tin về thú mỏ vịt và các loài khác thuộc bộ đơn huyệt. Nhiều người vẫn tin vào một số thần thoại lan truyền từ thế kỷ XIX, ví dụ như việc động vật đơn huyệt là các loài "hạ cấp" hoặc bán bò sát. Năm 1947, William King Gregory giả thuyết rằng động vật có vú có nhau thai và thú có túi có thể đã phân hướng sớm hơn, và một nhánh con đã chia thành bộ Đơn huyệt và phân thứ lớp Thú có túi; sau này, các nghiên cứu và khảo cứu hoá thạch cho thấy thuyết trên không chính xác. Trên thực tế, bộ Đơn huyệt hiện đại là những loài sống sót sau cùng của một nhánh phân hướng khỏi động vật có vú từ rất xưa, còn các phân thứ lớp Thú có nhau thai và Thú có túi thì bắt nguồn từ một nhánh cận đại hơn. Theo đồng hồ phân tử và niên đại hoá thạch, thú mỏ vịt đã tách ra khỏi họ Thú lông nhím khoảng 19 đến 48triệu năm trước.

Mẫu hoá thạch thú mỏ vịt hiện đại cổ xưa nhất có niên đại khoảng 100.000 năm, vào kỷ Đệ Tứ. Hai loài đơn huyệt đã tuyệt chủng Teinolophos và Steropodon từng được cho là có liên quan mật thiết với thú mỏ vịt hiện đại, nhưng hiện nay, chúng nằm ở vị trí phân loại cao hơn. Hoá thạch Steropodon người ta phát hiện được ở New South Wales có một xương hàm dưới bị khoáng chất hoá và ba chiếc răng hàm tạo bởi một xương hàm dưới có mắt với ba chiếc răng hàm (thú mỏ vịt hiện đại không có răng). Ban đầu, người ta nghĩ rằng những chiếc răng hàm này có ba đỉnh; ý niệm này củng cố cho một thuyết biến thể từ giả thuyết nguyên bản của Gregory. Tuy nhiên, các nghiên cứu sau này đã cho thấy rằng: dù những chiếc răng này có ba đỉnh, nhưng chúng lại tiến hoá theo một quá trình riêng biệt. Mẫu hoá thạch được cho là có niên đại khoảng 110triệu năm tuổi; đây cũng là mẫu hoá thạch động vật có vú lâu đời nhất từng được phát hiện ở Úc. Khác với thú mỏ vịt hiện đại (và các loài thú lông nhím), Teinolophos không có mỏ.
Người ta cũng tìm thấy mẫu hoá thạch của Monotrematum sudamericanum, một họ hàng khác của thú mỏ vịt, ở Argentina; điều này cho thấy các loài đơn huyệt đã sống ở siêu lục địa Gondwana, vào thời kỳ hai lục địa Nam Mỹ và Úc còn liền nhau thông qua Nam Cực (hơn 167triệu năm trước). Hoá thạch một chiếc răng của loài thú mỏ vịt khổng lồ, Obdurodon tharalkooschild, có niên đại từ 5 đến 15triệu năm trước; dựa trên kích thước mẫu răng, các nhà khoa học ước tính con vật dài đến 1,3 mét, là con thú mỏ vịt lớn nhất từng được ghi nhận.

Do phân hướng sớm với phân lớp Thú bậc cao và số ít các loài đơn huyệt khác còn tồn tại, thú mỏ vịt là đối tượng nghiên cứu thường xuyên của ngành sinh học tiến hoá. Năm 2004, các nhà nghiên cứu của Đại học Quốc gia Úc đã phát hiện ra thú mỏ vịt có đến mười nhiễm sắc thể giới tính, nhiều hơn hẳn so với hai (XY) ở đại đa số các loài động vật có vú khác. Mười nhiễm sắc thể này tạo thành năm cặp XY và XX duy nhất lần lượt ở cá thể đực và cái. Cụ thể, trình tự nhiễm sắc thể ở con đực là XYXYXYXYXY. Một trong số các nhiễm sắc thể X của thú mỏ vịt có sự tương đồng rất lớn với nhiễm sắc thể Z ở chim. Hệ gen của thú mỏ vịt cũng có các gen liên quan đến quá trình trứng thụ tinh của cả bò sát và động vật có vú. Dù thú mỏ vịt không có gen xác định giới tính SRY của động vật có vú, một nghiên cứu đã cho thấy cơ chế xác định giới tính ở con non là gen AMH trên nhiễm sắc thể Y lâu đời nhất. Ngày 8 tháng 5 năm 2008, tạp chí Nature công bố một bản phác thảo trình tự gen của thú mỏ vịt, cho thấy chúng có nhiều tính chất tương đồng với cả bò sát và thú có vú, cũng như hai loại gen khác mà trước đó người ta chỉ thấy ở cá, chim và động vật lưỡng cư. Hơn 80% mã gen của thú mỏ vịt giống với gen của các loài có vú khác đã được giải mã. Năm 2021, một hệ gen mới và đầy đủ nhất từ trước đến nay của thú mỏ vịt đã được công bố (cùng với loài thú lông nhím mỏ ngắn).

Bảo tồn

Tình trạng và các mối đe dọa
Khu vực phân bố chung của thú mỏ vịt hiện nay không khác thời kỳ trước khi người châu Âu đến định cư ở Úc, trừ việc loài này không còn xuất hiện ở bang Nam Úc. Tuy nhiên, vì môi trường sống chịu tác động từ con người, sự phân bố của thú mỏ vịt đã nhiều lần thay đổi (theo địa phương) và chia nhỏ khu vực sống. Khoa học hiện đại vẫn chưa biết số lượng cá thể trước đây của thú mỏ vịt, cũng như rất khó đánh giá tình trạng hiện nay. Tuy nhiên, số thú mỏ vịt dường như đã giảm đi, dù vẫn có rất nhiều cá thể tồn tại trong các vùng phân bố của loài này, tính đến năm 1998. Cho đến những năm đầu của thế kỷ XX, loài này bị con người săn bắt thường xuyên để lấy lông; và, dù đã được bảo vệ trên toàn nước Úc từ năm 1905, trong khoảng 45 năm sau đó, thú mỏ vịt vẫn chịu nhiều nguy hiểm vì bị kẹt trong mạng lưới thuỷ sản trên lục địa.

Theo Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế, tình trạng bảo tồn của thú mỏ vịt là "Sắp bị đe doạ". Tuy thú mỏ vịt được luật pháp bảo vệ, Nam Úc là bang duy nhất đưa loài này vào danh sách loài "Nguy cấp", theo Đạo luật Vườn Quốc gia và Động vật Hoang dã (1972). Một khuyến nghị năm 2020 cho rằng nên xếp thú mỏ vịt vào loài Sắp nguy cấp của bang Victoria theo Đạo luật Bảo đảm Động thực vật (1988).

Phá hủy môi trường sống
Nhờ có các biện pháp bảo tồn, thú mỏ vịt không bị nguy cấp hoàn toàn hay tuyệt chủng, nhưng vẫn có thể bị tác động tiêu cực từ môi trường sống bị phá huỷ vì đập, các công trình thủy lợi, ô nhiễm, đánh lưới và bẫy. Hạn hán thường xuyên và khai thác nước cho các nhu cầu như nông nghiệp, công nghiệp hay sinh hoạt đã làm giảm lưu lượng dòng chảy và mực nước, trở thành một mối đe doạ đối với thú mỏ vịt. Năm 2016, Sách đỏ của IUCN xếp thú mỏ vịt vào nhóm loài "Sắp bị đe doạ"; họ ước tính số lượng cá thể của loài này đã giảm đi khoảng 30% từ khi người châu Âu đến định cư ở Úc. Loài động vật này được coi là có nguy cơ tuyệt chủng ở Nam Úc, nhưng Đạo luật liên bang EPBC không có quy định gì giúp xử lý vấn đề trên.

Trong nhiều năm, các nhà nghiên cứu đã bày tỏ lo ngại vì cho rằng số lượng cá thể giảm đi nhiều hơn ước tính. Tháng 1 năm 2020, các nhà nghiên cứu từ Đại học New South Wales đã đưa ra nhiều bằng chứng cho thấy thú mỏ vịt có nguy cơ bị tuyệt chủng: khai thác tài nguyên nước, phá rừng, biến đổi khí hậu và hạn hán nghiêm trọng. Nghiên cứu cũng dự đoán rằng, nếu tiếp tục bị đe doạ như hiện nay, trong 50 năm tới, số lượng cá thể thú mỏ vịt sẽ giảm khoảng 47 đến 66%, còn mức cư trú trong siêu quần thể sẽ giảm khoảng 22 đến 32%, khiến "các quần thể tuyệt chủng trên khoảng 40% khu vực phân bố". Theo dự báo biến đổi khí hậu, việc môi trường bị hạn hán phá huỷ sẽ dẫn đến suy giảm 51 đến 73% số lượng cá thể và giảm 36–56% tỷ lệ cư trú. Những dự đoán trên cho thấy loài sẽ thuộc nhóm "Sắp nguy cấp". Các tác giả nhấn mạnh rằng, để đảm bảo môi trường sống khỏe mạnh của thú mỏ vịt, nhà nước cần phải hỗ trợ bảo tồn, có thể bao gồm cả việc tiến hành thêm nhiều lần khảo sát, theo dõi xu hướng, giảm thiểu đe doạ và nghiêm ngặt hơn trong quản lý sông ngòi. Đồng tác giả Gilad Bino cũng lo ngại rằng ước tính sơ bộ năm 2016 có thể sai, và tính đến nay, số lượng thực tế đã giảm đi một nửa.

Tháng 11 năm 2020, các nhà khoa học từ Đại học New South Wales, do Quỹ Bảo tồn Úc tài trợ, phối hợp với Tổ chức Quốc tế về Bảo tồn Thiên nhiên ở Úc và Hiệp hội Nhân đạo Quốc tế Úc, báo cáo rằng môi trường sống của thú mỏ vịt đã hẹp đi 22% trong vòng 30 năm trước đó, đồng thời khuyến cáo xếp thú mỏ vịt vào nhóm loài Bị đe doạ, theo Đạo luật EPBC. Ở New South Wales, số lượng cá thể suy giảm mạnh nhất, đặc biệt là vùng lưu vực Murray-Darling.

Bệnh dịch
Nhìn chung, trong tự nhiên, thú mỏ vịt ít khi mắc bệnh; tuy nhiên, vào năm 2008, nhiều người ở Tasmania đã lo ngại về những tác động có thể có do một căn bệnh bắt nguồn từ nấm Mucor amphiborum gây ra. Căn bệnh này (tên chính thức là Mucormycosis, còn gọi là bệnh nấm đen) chỉ ảnh hưởng đến thú mỏ vịt Tasmania; người ta chưa ghi nhận được ảnh hưởng nào ở loài thú mỏ vịt trên lục địa. Những con mắc bệnh sẽ bị loét hoặc tổn thương da trên nhiều bộ phận khác nhau, chẳng hạn như lưng, đuôi và chân. Bệnh gây tử vong cho thú mỏ vịt cả trực tiếp (ảnh hưởng đến khả năng duy trì thân nhiệt và kiếm ăn) và gián tiếp (nhiễm trùng thứ cấp). Chi nhánh Bảo tồn Đa dạng Sinh học tại Sở Các Ngành công nghiệp Chính và Nước đã phối hợp với nhóm nghiên cứu từ Đại học Tasmania để xác định hệ quả của căn bệnh này đối với thú mỏ vịt Tasmania, cũng như cơ chế truyền dẫn và lây lan của bệnh.

Thú mỏ vịt trong các khu bảo tồn động vật hoang dã
Năm 1939, nhiều người đã biết đến thú mỏ vịt qua một bài báo nói về loài này, cùng nỗ lực nghiên cứu và nuôi dưỡng trong môi trường nuôi nhốt, đăng trên tạp chí Hội Địa lý Quốc gia Hoa Kỳ. Việc nghiên cứu và nuôi dưỡng rất khó thực hiện; từ đó đến nay, chỉ có một vài con non sống đến tuổi trưởng thành, nhiều nhất là tại Khu bảo tồn Healesville (Victoria). David Fleay, một nhân vật tiên phong, đã thiết lập "platypusary" (bể mô phỏng dòng chảy) ở Khu bảo tồn Healesville; chính ở khu này, năm 1943, thú mỏ vịt lần đầu tiên được nhân giống thành công. Năm 1972, ông tìm thấy một con non khoảng 50 ngày tuổi đã chết, có lẽ được sinh ra trong môi trường nuôi nhốt, tại công viên động vật hoang dã của ông ở Burleigh Heads, thành phố Gold Coast, Queensland. Với một bể chứa tương tự, Healesville tiếp tục nhân giống thành công vào các năm 1998 và 2000. Từ 2008 đến nay, thú mỏ vịt đã sinh sản thường xuyên tại Healesville, bao gồm cả thế hệ thứ hai (những con được sinh ra trong môi trường nuôi nhốt tự sinh sản trong điều kiện nuôi nhốt). Sở thú Taronga ở Sydney cũng nhân giống thành công hai lần: 2003 và 2006.

Mối quan hệ với con người

Thổ dân Úc từng săn thú mỏ vịt làm thức ăn (chiếc đuôi trữ mỡ của chúng đặc biệt bổ dưỡng). Sau khi thuộc địa hoá, thực dân châu Âu săn bắt chúng để lấy lông từ cuối thế kỷ XIX đến tận năm 1912, sau khi hành vi này bị pháp luật nghiêm cấm. Ngoài ra, các nhà nghiên cứu châu Âu cũng bắt và giết thú mỏ vịt, hoặc lấy trứng, một phần vì nguyên nhân khoa học, nhưng phần khác là vì muốn tạo uy thế và cạnh tranh với đối thủ từ các quốc gia khác.

Thú mỏ vịt trong văn hoá

Thú mỏ vịt là chủ đề trong nhiều câu chuyện Mộng thời của thổ dân Úc. Một số thị tộc còn tin rằng loài này là con lai của vịt và chuột nước.

Theo một câu chuyện được truyền lại ở vùng thượng lưu sông Darling, các phe động vật lớn – gồm các loài trên cạn, các loài dưới nước và chim – đều tranh giành để mời thú mỏ vịt gia nhập. Tuy nhiên, cuối cùng, thú mỏ vịt lại quyết định không tham gia bất kỳ phe nào vì cảm thấy tự mình có thể đặc biệt mà không cần phải gia nhập, đồng thời vẫn tiếp tục làm bạn với muôn loài. Trong một chuyện Mộng thời khác, cũng ở vùng thượng lưu Darling, một con vịt con đã đi chơi quá xa mà không nhớ đến những gì bầy đàn đã dặn và bị một con chuột nước lớn tên là Biggoon bắt cóc. Sau một thời gian, vịt trốn được, rồi quay về và đẻ hai quả trứng, từ đó nở ra hai sinh vật có lông kỳ lạ. Sau đó, các nhân vật bị bộ tộc đuổi đi và phải lên núi sống.

Một số thị tộc thổ dân bản địa Úc cũng dùng hình tượng thú mỏ vịt làm vật tổ. Người Wadi Wadi, những thổ dân sống dọc theo sông Murray, coi thú mỏ vịt là vật tổ động vật của mình. Vì ý nghĩa văn hoá và tầm quan trọng của thú mỏ vịt có liên quan đến cảm nhận về quốc gia, chúng được dân bản địa bảo vệ.

Thú mỏ vịt cũng thường được dùng làm biểu trưng cho bản sắc văn hóa Úc. Trong những năm 1940, người ta tặng thú mỏ vịt sống cho các đồng minh trong Thế chiến II, nhằm tăng cường quan hệ và nâng cao tinh thần.

Nhiều linh vật của các sự kiện quốc tế đã lấy tạo hình thú mỏ vịt: Thú mỏ vịt Syd – một trong ba linh vật của Thế vận hội Mùa hè năm 2000 ở Sydney (hai linh vật còn lại là Thú lông nhím Millie và Chim dacelo Olly), Thú mỏ vịt Expo Oz – linh vật cho Hội chợ Thế giới 88 (tổ chức ở thành phố Brisbane, năm 1988), và Thú mỏ vịt Hexley – linh vật của hệ điều hành Darwin.

Từ sau khi tiền tệ thập phân du nhập vào Úc năm 1966, hình một con thú mỏ vịt do Stuart Devlin thiết kế và được chạm nổi đã xuất hiện trên mặt sau của đồng hai mươi xu. Thú mỏ vịt thường xuyên xuất hiện trên các bộ tem bưu chính của Úc. Hai loạt gần nhất có hình loài này là "Động vật Bản địa" (2015) và "Động vật Đơn huyệt Úc" (2016)

Trong series phim hoạt hình Phineas and Ferb (2007–2015) của Mỹ, hai nhân vật chính nuôi một con thú mỏ vịt có tên Perry, mà không hề biết đó là một mật vụ. Các tác giả lựa chọn tạo hình thú mỏ vịt vì "chẳng ai biết gì mấy [về thú mỏ vịt]", nên họ có thể "bịa ra nhiều điều" với bản thảo trống trơn trong tay. Nhân vật này đã được cả khán giả và giới chuyên môn đánh giá rất tích cực.

Chú giải và tham khảo

Chú giải

Tham khảo

Sách

Phim tài liệu
  DVD EAN 9398710245592

Liên kết ngoài

 Thư mục Thư viện Di sản Đa dạng Sinh học về Ornithorhynchus anatinus
 Xem bộ gen của thú mỏ vịt trên Ensembl

Động vật được mô tả năm 1799
Động vật Úc
Động vật Tasmania
Thú có độc
Động vật có vú New South Wales
Động vật có vú Queensland
Động vật có vú Tasmania


title: Garcinia bifasciculata

text:
Garcinia bifasciculata là một loài thực vật có hoa thuộc họ Clusiaceae.
Loài này chỉ có ở Tanzania.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Lovett, J. & Clarke, G.P. 1998. Garcinia bifasciculata . 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 7 năm 2007.

Thực vật Tanzania
B


title: Physosmaragdina dinajpurensis

text:
Physosmaragdina dinajpurensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Takizawa miêu tả khoa học năm 1990.

Chú thích

Tham khảo

Physosmaragdina


title: Heriades cressoni

text:
Heriades cressoni là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Michener mô tả khoa học năm 1938.

Chú thích

Tham khảo

Heriades
Động vật được mô tả năm 1938


title: Dolichopeza graeca

text:
Dolichopeza graeca là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Dolichopeza


title: Conoderus pallipes

text:
Conoderus pallipes là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Eschscholtz miêu tả khoa học năm 1829.

Chú thích

Tham khảo

Conoderus


title: Nangis

text:
Nangis là một xã trong vùng hành chính Île-de-France, thuộc tỉnh Seine-et-Marne, quận Provins, tổng Nangis. Tọa độ địa lý của xã là 48° 33' vĩ độ bắc, 03° 00' kinh độ đông.

Địa điểm tham quan
 Nhà thờ Saint-Martin

Dân số
Người dân ở đây được gọi là Nangissiens.

Điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số là .

Xem thêm
Château de Nangis
Xã của tỉnh Seine-et-Marne

Tham khảo

Liên kết ngoài

Official website
1999 Land Use, from IAURIF (Institute for Urban Planning and Development of the Paris-Île-de-France région
French Ministry of Culture list for Nangis

Xã của Seine-et-Marne


title: Longpré-le-Sec

text:
Longpré-le-Sec là một xã ở tỉnh Aube, thuộc vùng Grand Est ở phía bắc miền trung nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
 Xã của tỉnh Aube

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Longpré-le-Sec sur le site de l'Institut géographique national

Longpre-le-Sec


title: Glanes

text:
Glanes là một xã thuộc tỉnh Lot trong vùng Occitanie phía tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Lot

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Lot


title: Hội chứng Klinefelter

text:
Hội chứng Klinefelter (đọc là Clai-phen-tơ) là tình trạng không phân li nhiễm sắc thể ở nam giới; người bị tác động có một cặp nhiễm sắc thể giới tính X thay vì chỉ có một nhiễm sắc thể X, và có liên hệ với một số nguy cơ về bệnh lý y học. Hội chứng này được đặt tên theo bác sĩ Harry Klinefelter, nhà nghiên cứu y học tại Bệnh viên Đa khoa Massachusetts, Boston, Massachusetts, do ông lần đầu tiên miêu tả lâm sàng tình trạng này vào năm 1942.

Nguyên nhân
Kiểu sắp xếp nhiễm sắc thể XXY là một biến thể di truyền thường gặp nhất ở kiểu nhân XY, xảy ra vào khoảng 1 cho mỗi 500 đến 1000 trẻ nam khi sinh ở Hoa Kỳ, với khoảng 3000 trẻ mới sinh ra mỗi năm. Do sự thêm vào của một nhiễm sắc thể, người bị tình trạng này thường được gọi là "Nam XXY", hay "Nam 47,XXY" hơn là "mắc hội chứng Klinefelter."

Ở động vật có vú với hơn một nhiễm sắc thể X, chỉ có một nhiễm sắc thể X ở trạng thái hoạt động, còn (các) nhiễm sắc thể X kia bị bất hoạt và hầu hết các gen trên chúng không được biểu hiện. Điều này xảy ra cả ở nam XXY lẫn nữ XX. Tuy nhiên, một số ít gen vẫn được biểu lộ dù chúng trên nhiễm sắc thể X bất hoạt; đây là các gen có gen tương ứng trên nhiễm sắc thể Y (vùng giả nhiễm sắc thể thường). Các gen thể ba nhiễm này ở nam XXY có lẽ là nguyên nhân của các triệu chứng liên quan đến hội chứng Klinefelter.

Báo cáo đầu tiên được công bố (Jacobs & Strong 1959) về người đàn ông có kiểu nhân 47,XXY là bởi Patricia A. Jacobs và Bác sĩ J.A. Strong tại Bệnh viện Đa khoa Miền Tây ở Edinburgh, Scotland vào năm 1959. Đó là một người đàn ông 24 tuổi có biểu hiện của hội chứng Klinefelter. Bác sĩ Jacobs miêu tả khám phá của bà về trường hợp dị bội nhiễm sắc thể ở người và động vật có vú đầu tiên được báo cáo trong bài diễn văn cho Giải thưởng tưởng niệm Wiliam Allan năm 1981 (Jacobs 1982).

Trong khoảng 50-60% trường hợp, hiện tượng không phân li nhiễm sắc thể xảy ra ở mẹ (75% do lỗi phân bào giảm nhiễm I). Các trường hợp còn lại xảy ra do không phân li ở người cha. Kiểu nhân thường gặp nhất là 47,XXY (khoảng 80-90% các trường hợp); thể khảm 46,XY/47,XXY gặp trong khoảng 10% trường hợp. Các thể khác gồm 48,XXYY, 48,XXXY, 49,XXXYY, và 49,XXXXY rất hiếm. Thể khảm 46,XY/47,XXY có thể xảy ra ở hợp tử 46,XY hoặc 47,XXY, và do rối loạn phân bào sau khi thụ tinh tạo hợp tử.

Sinh lý bệnh
Sự thêm vào của một hoặc nhiều nhiễm sắc thể X hay Y lên kiểu nhân nam gây ra các bất thường thực thể và nhận thức khác nhau. Nói chung, mức độ bất thường kiểu hình gồm cả chậm phát triển trí tuệ, liên quan trực tiếp đến số lượng nhiễm sắc thể X thêm vào trên mức bình thường. Số nhiễm sắc thể X tăng trên mức bình thường ảnh hưởng đến phát triển thể chất và nhận thức. Bất thường về xương và tim mạch cũng nặng và nhiều hơn. Phát triển sinh dục đặc biệt nhạy cảm với mỗi nhiễm sắc thể X thêm vào, gây rối loạn tạo ống sinh tinh và vô sinh, cũng như dị dạng và thiểu sản cơ quan sinh dục ở nam đa nhiễm X. Hơn nữa, khả năng tâm thần giảm theo nhiễm sắc thể X thêm vào. Chỉ số trí tuệ (IQ) giảm khoảng 15 điểm cho mỗi nhiễm sắc thể X vượt mức bình thường. Tất cả các khu vực phát triển chính, gồm ngôn ngữ và sự phối hợp diễn đạt, tiếp thu cũng bị ảnh hưởng.

Hậu quả chính của việc có thêm nhiễm sắc thể giới tính, thường mắc phải do lỗi không phân li trong quá trình tạo giao tử ở cha mẹ, gồm có suy sinh dục, vú to, và rối loạn tâm lý xã hội. Hội chứng Klinefelter là hình thức suy tinh hoàn nguyên phát, kèm theo tăng mức gonadotropin do thiếu phản hồi ngược từ tuyến yên. Thiếu hụt androgen cũng gây tỉ lệ các phần trên cơ thể giống người bị hoạn; lông ở mặt, nách, mu và thân mình thưa thớt hoặc không có; vú to; tinh hoàn và dương vật nhỏ; giảm khoái cảm tình dục; phân bố mô mỡ theo kiểu phụ nữ; giảm sức chịu đựng thực thể; loãng xương. Việc mất ống sinh tinh và tế bào Sertoli dẫn đến giảm mức inhibin B, chất điều hoà hormone FSH. Trục hạ đồi-yên-sinh dục bị thay đổi ở bệnh nhân hội chứng Klinefelter ở tuổi dậy thì.

Cũng có báo cáo về nguy cơ tăng rối loạn tự miễn, như lupus ban đỏ hệ thống, viêm khớp dạng thấp, và hội chứng Sjögren. Điều này có lẽ do giảm mức testosterone và tăng estrogen, vì androgen có lẽ có khả năng bảo vệ chống lại tính tự miễn, trong khi estrogen có thể thúc đẩy rối loạn này.

Dấu hiệu và triệu chứng
Hầu hết nam giới sinh ra với hội chứng Klinefelter sống suốt đời mà không được chẩn đoán. Khi được thực hiện, chẩn đoán thường xảy ra vào tuổi trưởng thành. Chỉ định thường gặp nhất để làm xác định kiểu nhân là thiểu năng sinh dục và vô sinh. Tỉ lệ tử vong cũng không cao hơn đáng kể so với người bình thường.
Lý do bệnh nhân đi khám thường nhất là vô sinh và vú to. Các than phiền khác bao gồm mệt mỏi, yếu, rối loạn cương dương, loãng xương, rối loạn ngôn ngữ, khó khăn trong học hành, khoái cảm tình dục dưới mức bình thường, tính tự trọng kém, và các rối loạn hành vi.

Về thực thể, trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ có chiều cao, cân nặng và vòng đầu bình thường. Khoảng 25% có biểu hiện lệch ngón (clinodactyly). Tốc độ phát triển chiều cao tăng vào lúc 5 tuổi, và chiều cao người lớn thường hơn mức trung bình. Ngoài ra, tay và chân cũng dài không theo tỉ lệ thông thường của cơ thể. Một số người với thể Klinefelter 49,XXXXY có vóc người thấp.

Hầu hết nam 47,XXY có trí thông minh bình thường. Nền tảng gia đình ảnh hưởng đến IQ. Trí tuệ dưới mức bình thường hoặc chậm phát triển tâm thần có thể liên hệ với sự hiện diện của nhiều nhiễm sắc thể X hơn.

Khoảng 70% bệnh nhân có giảm chút ít về năng lực phát triển tâm thần và học hành, bao gồm khó khăn trong học tập, học ngôn ngữ và nói muộn, giảm trí nhớ ngắn hạn, giảm kĩ năng phục hồi dữ liệu, đọc khó, rối loạn đọc (dyslexia), và khiếm khuyết khả năng chú ý. Bệnh nhân cũng có thể biểu hiện rối loạn hành vi và tâm lý. Điều này có thể do sự tự trọng và phát triển tâm lý xã hội kém, hoặc khả năng xử lý căng thẳng giảm. Các rối loạn tâm thần khác như lo lắng, trầm cảm, loạn thần kinh chức năng (neurosis), và rối loạn loạn thần (psychosis) cũng thường gặp hơn trong nhóm này so với dân số chung.

Răng bò (taurodontism, răng hàm phình to do tuỷ nở rộng) gặp ở 40% bệnh nhân, trong khi tỉ lệ mắc ở người XY bình thường là 1%.

Về các đặc điểm giới tính, bệnh nhân có thể mất các đặc điểm giới tính thứ phát do giảm sản xuất androgen, với biểu hiện lông ở mặt, thân, cơ quan sinh dục thưa, giọng nói cao, và phân bố mỡ theo kiểu phụ nữ. Vào giai đoạn trễ của tuổi dậy thì, khoảng 30-50% trẻ nam mắc hội chứng Klinefelter biểu hiện vú to thứ phát do tăng estradiol và tăng tỉ lệ estradiol/testosterone. Nguy cơ phát triển carcinoma vú cao hơn ít nhất 20 lần so với người bình thường. Loạn sản tinh hoàn (tinh hoàn nhỏ, chắc, kích thước <10ml) có thể có ở bệnh nhân sau dậy thì. Vô sinh, vô tinh trùng có thể do bất sản teo ống sinh tinh. Vô sinh gặp ở tất cả bệnh nhân 47,XXY; ở bệnh nhân thể khảm 46,XY/47,XXY có thể còn khả năng sinh sản. Bệnh nhân cũng có thể tăng tần suất u tế bào mầm ngoài sinh dục như carcinoma phôi, u quái và u tế bào mầm trung thất nguyên phát.

Về các rối loạn tuần hoàn và tim, sa van hai lá gặp ở 55% bệnh nhân, dãn tĩnh mạch ở 20-40%, loét tĩnh mạch 10-20 lần cao hơn bình thường, nguy cơ huyết khối tĩnh mạch sâu và thuyên tắc phổi cũng tăng.

Xét nghiệm di truyền tế bào cho thấy bất thường về kiểu nhân, 47,XXY hoặc các kiểu nhân của các biến thể khác. Định lượng hormone máu cho thấy nồng độ FSH, LH và estradiol tăng trong huyết tương, còn testosterone thì giảm ở bệnh nhân 12-14 tuổi. Đáp ứng tăng testosterone khi tiêm hCG ở mức dưới bình thường. Gonadotropin niệu tăng do bất thường chức năng tế bào Leydig. Nồng độ osteocalcin huyết thanh tăng và tỉ lệ hydroxyl proline/creatinine tăng, phản ánh giảm tạo xương và tăng tái hấp thu xương.

Khảo sát hình ảnh cho thấy sa van hai lá trên siêu âm, giảm mật độ xương chi dưới, dính xương quay trụ, và răng bò trên X quang.

Khảo sát mô học cho thấy tinh hoàn nhỏ, chắc với hiện tượng hyalin hoá, xơ hoá và teo ống sinh tinh kèm tăng sản khu trú của các tế bào Leydig hầu hết đã bị thoái hoá. Tế bào mầm giảm đáng kể hoặc không có. Hiện tượng sinh tinh trùng hiếm được bắt gặp. Ở bệnh nhân thể khảm, hyalin hoá và thoái hoá tiến triển ống sinh tinh xảy ra sau dậy thì mặc dù lúc dậy thì tinh hoàn có kích thước bình thường và có hiện tượng sinh tinh trùng. Mô học của vú to cho thấy tăng sản mô gian ống.    Đột biến số lượng NST dạng thể ba ở cặp NST giới tính là hội chứng xảy ra ở trẻ trai có hai hoặc đôi khi nhiều hơn 2 nhiễm sắc thể giới tính X, mà vẫn có nhiễm sắc thể chân tay dài, thân cao không bình thường, tinh hoàn nhỏ, si đần, không có con.

Chẩn đoán trước khi sinh
Chẩn đoán trước khi sinh có thể được thực hiện nhờ chọc ối và phân tích di truyền tế bào dịch ối. Điều này có thể đặt cha mẹ vào vị thế khó xử, vì dự hậu tốt nhưng khả năng bất thường về kiểu hình thực sự tồn tại. Chỉ có rất ít trường hợp thể khảm 46,XY/47,XXY có khả năng sinh con, trong đó có nguy cơ sinh con 47,XXY. Tất cả 47,XXY đều vô sinh.

Điều trị
Xác định bệnh sớm rất có ích, mặc dù ít khi được chẩn đoán trước dậy thì. Điều trị nên hướng đến 3 mặt của bệnh; thiểu năng sinh dục, vú to, và các vấn đề tâm lý xã hội. Trị liệu androgen là khía cạnh quan trọng nhất trong điều trị. Thay thế testosterone nên bắt đầu vào lúc dậy thì để sửa chữa việc thiếu hụt androgen, mang lại nam tính thích hợp, và cải thiện tình trạng tâm lý xã hội. Tiêm testosterone đều đặn giúp tăng cường sức mạnh và mọc lông mặt, tạo dáng vẻ cơ bắp cho cơ thể, tăng ham muốn tính dục, tăng kích thước tinh hoàn, cải thiện tính khí, hình ảnh bản thân và hành vi, và bảo vệ chống lại loãng xương sớm. Tiếp cận đa ngành có ích cho rối loạn lời nói, khó khăn trong học hành và các vấn đề tâm lý xã hội và hành vi khác.

Phẫu thuật có thể được chỉ định đối với vú to. Vú to gây căng thẳng tâm lý xã hội đáng kể cho bệnh nhân và làm tăng nguy cơ ung thư vú.

Về tư vấn di truyền, tỉ lệ tái phát không cao hơn mức trong dân số chung. Lúc tốt nhất để thông báo bệnh cho người mắc có lẽ vào giữa đến cuối tuổi thanh niên, khi anh ấy đủ trưởng thành để hiểu về tình trạng bệnh.

Biến chứng
 Nguy cơ ung thư vú ở nam XXY cao gấp 20 lần nam khoẻ mạnh. Các loại tân sản khác xảy ra ở 1,6% bệnh nhân, bao gồm bạch cầu cấp, lymphoma Hodgkin và không Hodgkin, bạch cầu sinh tuỷ mạn và các bệnh tăng sinh tuỷ khác. U tế bào mầm sinh dục và ngoài sinh dục (u tế bào mầm trung thất, u quái, carcinoma quái, carcinoma đệm nuôi) cũng có thể xảy ra.
 Các biến chứng tâm lý và tâm thần có thể xảy ra ở người có trí thông minh dưới trung bình, thiểu năng sinh dục, hoặc bất lực.
 Sụp cột sống có thể do loãng xương.
 Phát triển dãn tĩnh mạch và loét chân do ứ đọng tĩnh mạch.
 Các bệnh nội tiết có liên quan gồm đái tháo đường, suy giáp, hội chứng hố yên rỗng, suy cận giáp, dậy thì sớm liên hệ với u tế bào mầm tạo hCG.
 Tăng sinh tuyến tiền liệt lành tính có thể do cung cấp testosterone. Bệnh nhân điều trị với testosterone nên tầm soát phì đại tuyến tiền liệt bắt đầu từ tuổi 30.
 Ở nam đa nhiễm X, tỉ lệ tử vong do bệnh mạch máu não như bệnh van động mạch chủ và vỡ phình mạch mọng (berry) cao hơn 6 lần so với bình thường ở nam 25-84 tuổi. Tăng kết tập tiểu cầu, bệnh huyết khối và tăng đông đã được phát hiện và có lẽ liên hệ đến nồng độ estrogen tăng.
 Mặc dù về khoa học sự hiện diện của nhiễm sắc thể Y xác định giới tính nam, nhưng người mắc hội chứng Klinefelter có thể gặp phải rối loạn xác định giới tính, tuy nhiên quan sát này dựa trên báo cáo của các nhóm ủng hộ chuyển đổi giới tính mà chưa có nghiên cứu khoa học về điều này.

Tiên lượng
 Các nghiên cứu ban đầu về nam hội chứng Klinefelter XXY cho thấy họ tăng nguy cơ rối loạn tâm thần, phạm tội và trì trệ trí tuệ. Tuy nhiên điều này bị nghi ngờ là không chính xác vì những người được thống kê là lấy từ những người đã nhập viện.
 Trẻ nhỏ XXY hầu như không khác biệt so với trẻ khác.
 Mặc dù trẻ trai 47,XXY có thể phải vật lộn ở tuổi thanh thiếu niên với thành công hạn chế trong học tập, nhiều thất bại, và, trong một số trường hợp, khó khăn nghiêm trọng về hành vi và cảm xúc, nhưng hầu hết đều đi được đến sự tự lập đầy đủ khỏi gia đình khi bước vào tuổi trưởng thành. Một số hoàn thành giáo dục đại học và có khả năng làm việc bình thường.
 Quãng đời sống được xem là bình thường.
 Thiểu năng sinh dục, khoái cảm tình dục thấp và các vấn đề tâm lý xã hội có thể được điều trị với testosterone.
 Vú to có thể được sửa chữa bằng phẫu thuật.

Biến thể
Hội chứng nam 48,XXYY xảy ra ở một trong số 17.000 ca sinh. Theo truyền thống nó được xem là biến thể của hội chứng Klinefelter, tuy nhiên nói chung hiện nay nó được xem là một thực thể lâm sàng và di truyền riêng biệt, mặc dù chưa được cấp mã ICD-9. Người mắc bệnh này hung hăng hơn, tổn thương trí tuệ hơn và vóc người cao hơn hội chứng Klinefelter.

Hội chứng nam 48,XXXY có chậm phát triển tâm thần nhẹ đến trung bình, chậm biết nói, phát triển vận động chậm, phối hợp kém, hành vi không trưởng thành, vóc người bình thường hoặc cao, khuôn mặt không bình thường (nếp quạt ở mắt (epicanthus), hai mắt xa nhau (hypertelorism), môi trề), thiểu năng sinh dục, vú to (33-50%), dương vật thiểu sản, vô sinh, lệch ngón, dính xương quay trụ, và điều trị với testosterone cho hiệu quả.

Hội chứng 49,XXXYY điển hình biểu hiện chậm phát triển tâm thần trung bình đến nặng, hành vi thụ động nhưng đôi khi hung hăng và lên cơn thịnh nộ, nét mặt biến dạng, vú to, và thiểu năng sinh dục.

Hội chứng nam 49,XXXXY có tam chứng cổ điển gồm chậm phát triển tâm thần nhẹ đến trung bình, dính xương quay trụ, và thiểu năng sinh dục tăng gonadotropin. Các biểu hiện lâm sàng khác gồm tổn thương ngôn ngữ nặng, rối loạn hành vi, cân nặng lúc sinh thấp, vóc dáng thấp ở một số người, khuôn mặt không bình thường (mặt tròn lúc sơ sinh, thô ở tuổi lớn hơn, hai mắt xa nhau, nếp quạt ở mắt, hàm nhô (prognathism)), cổ ngắn hoặc bè, vú to (hiếm), khiếm khuyết tim bẩm sinh (ống thông động mạch thường gặp nhất), bất thường xương (chân vòng kiềng (genu valgus), bàn chân quặp (pes cavus), lệch ngón thứ 5), giảm trương lực cơ, khớp tăng duỗi, cơ quan sinh dục thiểu sản, và tinh hoàn ẩn. Tinh hoàn kích thước hạt đậu, dương vật nhỏ, và các đặc điểm giới tính thứ phát ấu nhi là đặc trưng ở bệnh nhân 49,XXXXY, trong khi bệnh nhân 48,XXXY biểu hiện thiểu năng sinh dục nhẹ hơn tương tự như 47,XXY.

Nam mắc hội chứng Klinefelter có thể có kiểu nhân thể khảm 47,XXY/46,XY, biểu hiện suy giảm sinh tinh ở nhiều mức độ khác nhau. Thể khảm 47,XXY/46,XX có biểu hiện lâm sàng gợi ý hội chứng Klinefelter rất hiếm gặp và cho đến nay chỉ có khoảng 10 trường hợp được báo cáo trong y văn.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 National Institute Child Health
 Klinefelter Syndrome & Associates
 American Association for Klinefelter Syndrome Information & Support
 47xxy.org
 Dữ liệu chi tiết ICD-9-CM 758.7
 klinefeltersyndrome.org
 Austria Klinefelter Syndrom Groupe, Information & Support
 Hội chứng XXYY và Dự án XXYY
  Phát hiện trường hợp Klinefelter ở Việt Nam

Bệnh di truyền
Klinefelter
Bệnh nam giới

ro:Cromozomul X#Sindromul Klinefelter (47,XXY sau 48,XXXY)


title: Saint-Palais-de-Négrignac

text:
Saint-Palais-de-Négrignac là một xã trong tỉnh Charente-Maritime trong vùng Nouvelle-Aquitaine, tây nam nước Pháp. Xã Saint-Palais-de-Négrignac nằm ở khu vực có độ cao trung bình 130 mét trên mực nước biển.

Lịch sử biến động dân số

Tham khảo
 INSEE commune file

Liên kết ngoài
 Saint-Palais-de-Négrignac trên trang mạng của Quid
 Vị trí của Saint-Palais-de-Negrignac trên bản đồ nước Pháp

Saintpalaisdenegrignac


title: Sulzbach-Rosenberg

text:
Sulzbach-Rosenberg là một đô thị tại huyện Amberg-Sulzbach, bang Bayern nước Đức. Đô thị Sulzbach-Rosenberg có diện tích 53,19 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 20.254 người. Đô thị này tọa lạc khoảng 14 km về phía tây bắc Amberg, và 50 km về phía đông Nuremberg. Thị xã gồm hai phần: Sulzbach ở phía tây, và Rosenberg ở phía đông.

Tham khảo


title: Hachi

text:
Hachi có thể là:
 Tên thân mật của chú chó Hachiko nổi tiếng ở Nhật.
 Nghệ danh của Yonezu Kenshi vào thời điểm làm producer Vocaloid.
 Tên của các nhân vật:
 Hachiemon trong InuYasha của Takahashi Rumiko.
 Hachi trong Doraemon: Nôbita ở vương quốc chó mèo của Fujiko Fujio.


title: Moux-en-Morvan

text:
Moux-en-Morvan là một xã của tỉnh Nièvre, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Nièvre

Tham khảo

 INSEE commune file

Xã của Nièvre


title: Thumeréville

text:
Thumeréville  là một xã thuộc tỉnh Meurthe-et-Moselle trong vùng Grand Est đông bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 229 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Meurthe-et-Moselle


title: Chrysolopus

text:
Chrysolopus là một chi bọ cánh cứng trong họ Curculionidae.

Các loài

Hình ảnh

Cyclominae


title: Pieter Zeeman

text:
Pieter Zeeman (Zonnemaire, 25 tháng 5 năm 1865 – Amsterdam, 9 tháng 10 năm 1943) () là một nhà vật lý Hà Lan nhận chung Giải Nobel Vật lý với Hendrik Lorentz vì đã phát hiện ra hiệu ứng Zeeman.

Tham khảo

Z
Z
Z
Z
Người Hà Lan đoạt giải Nobel
Nhà vật lý thực nghiệm


title: Phù Đổng (định hướng)

text:
Phù Đổng có thể là:

 Phù Đổng Thiên Vương tục gọi Thánh Gióng, một trong Tứ bất tử của tín ngưỡng cổ truyền Việt Nam
 Hội Phù Đổng hay Hội Gióng, lễ hội truyền thống ca ngợi chiến công của nhân vật nói trên
 Phường Phù Đổng, thành phố Pleiku, tỉnh Gia Lai
 Xã Phù Đổng, huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội
 Câu lạc bộ bóng đá Phù Đổng, câu lạc bộ bóng đá đang thi đấu cho giải V-League 2

Xem thêm
Cầu Phù Đổng
Đền Phù Đổng


title: Litholacon panphilovi

text:
Litholacon panphilovi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Dolin in Dolin, Panfilov, Ponomarenko & Pritykina miêu tả khoa học năm 1980.

Chú thích

Tham khảo

Litholacon


title: Andrena trapezoidea

text:
Andrena trapezoidea là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Viereck mô tả khoa học năm 1917.

Chú thích

Tham khảo

T
Động vật được mô tả năm 1917


title: Vitry-en-Charollais

text:
Vitry-en-Charollais là một xã ở tỉnh Saône-et-Loire trong vùng Bourgogne-Franche-Comté nước Pháp.
Sông Bourbince chảy qua xã này.

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số 962.Con số ước tính năm 2005 là  người.

Xem thêm
Xã của tỉnh Saône-et-Loire

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Saône-et-Loire


title: Luperogala mirabilis

text:
Luperogala mirabilis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev & Samoderzhenkov miêu tả khoa học năm 1989.

Chú thích

Tham khảo

Luperogala


title: Frizon

text:
Frizon là một xã, nằm ở tỉnh Vosges trong vùng Grand Est của Pháp. Xã này có diện tích 11,75 km², dân số năm 1999 là 377 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 320 m trên mực nước biển.
Dân địa phương tiếng Pháp gọi là Frizonnais ou les Tambois.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Frizon trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Xã của Vosges


title: (9989) 1997 SG16

text:
{{DISPLAYTITLE:(9989) 1997 SG16}}

 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó bay quanh Mặt Trời theo chu kỳ 4.82 năm.

Discovered bởi Nobuhiro Kawasato ngày 27 tháng 9 năm 1997, Tên chỉ định của nó là .

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1997


title: 1829

text:
1829 (số La Mã: MDCCCXXIX) là một năm thường bắt đầu vào thứ Năm trong lịch Gregory.

Sự kiện

Sinh
 5 tháng 1 – Nguyễn Phúc Miên Thể, tước phong Tây Ninh Quận công, hoàng tử con vua Minh Mạng (m. 1864)
 9 tháng 4 – Nguyễn Phúc Thụy Thận, phong hiệu Bình Thạnh Công chúa, công chúa con vua Minh Mạng (m. 1907)
 18 tháng 4 – Nguyễn Phúc Miên Dần, tước phong Trấn Tĩnh Quận công, hoàng tử con vua Minh Mạng (m. 1885)
9 tháng 5 – Charles Walter De Vis, nhà động vật học người Úc gốc Anh (m. 1915)
 16 tháng 10 – Nguyễn Phúc Miên Cư, tước phong Quảng Trạch Quận công, hoàng tử con vua Minh Mạng (m. 1854)
 Không rõ – Hoàng Diệu, quan nhà Nguyễn (m. 1882)

Mất
 6 tháng 4 – Niels Henrik Abel, nhà toán học người Na Uy (s. 1802)
 26 tháng 5 – Nguyễn Phúc Quân, tước phong Quảng Uy công, hoàng tử con vua Gia Long (s. 1809)

Xem thêm

Tham khảo

29


title: Ovivagina

text:
Ovivagina là một chi bọ cánh cứng trong họ
Elateridae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1997 bởi Zhang.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Ovivagina immediata Zhang, 1997
 Ovivagina insculpta Zhang, 1997
 Ovivagina longa Zhang, 1997
 Ovivagina prolixa Zhang, 1997
 Ovivagina propinqua Zhang, 1997

Chú thích

Tham khảo

Desmatini


title: Dicranomyia ignara

text:
Dicranomyia ignara là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: 23 tháng 6

text:
Ngày 23 tháng 6 là ngày thứ 174 (175 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 191 ngày trong năm.

Sự kiện
195 TCN - Thái tử Lưu Doanh kế vị hoàng đế triều Hán, tức Hán Huệ Đế, song quyền lực trên thực tế nằm trong tay Lã thái hậu.
617 – Tại thành Tấn Dương, Lý Uyên cử binh phản Tùy.
947 – Lưu Tri Viễn tiến vào Lạc Dương, sai người sát hại Hoàng đế Lý Tòng Ích do người Khiết Đan lập nên, tức ngày Bính Thìn (3) tháng 6 năm Đinh Mùi.
1828 – Miguel I đoạt vương vị của cháu gái là Maria II, đánh dấu khởi đầu Nội chiến Bồ Đào Nha.
1868 – Christopher Sholes nhận được bằng sáng chế máy đánh chữ
1884 – Chiến tranh Pháp-Đại Nam: Khởi đầu trận Bắc Lệ giữa quân Thanh và quân Pháp, cuối cùng quân Thanh giành được chiến thắng.
1894 – Ủy ban Olympic Quốc tế được thành lập tại Đại học Paris theo sáng kiến của Bá tước Pierre de Coubertin.
1926 – Tổ chức phi lợi nhuận College Board của Hoa Kỳ thực hiện cuộc kiểm tra SAT đầu tiên.
1961 – Hiệp ước châu Nam Cực có hiệu lực, bảo đảm tự do nghiên cứu khoa học và nghiêm cấm các hoạt động quân sự trên châu lục này.
1956 – Gamal Abdel Nasser được bầu làm Tổng thống Ai Cập sau khi lật đổ nền quân chủ của nhà Muhammad Ali.
1985 – Một quả bom phát nổ trên chuyến bay 182 của Air India, khiến chiếc Boeing 747 rơi xuống Đại Tây Dương gần Ireland, làm 329 người trên chuyến bay thiệt mạng.
1989 – Hội nghị toàn thể của Đảng Cộng sản Trung Quốc quyết định bãi chức Tổng bí thư Ủy ban Trung ương đảng của Triệu Tử Dương.
1314 - Chiến tranh giành độc lập lần thứ nhất của Scotland: Trận chiến Bannockburn giữa Vương quốc Scotland và Vương quốc Anh diễn ra, kết quả là người Scotland chiến thắng.

1991 - Chú nhím Sonic ra đời trên hệ máy Sega Genesis/Mega Drive.

Sinh
1912 - Alan Mathison Turing, nhà toán học, logic học và mật mã học người Anh (m. 1954)
1922 - Hùng Lân, nhạc sĩ Việt Nam (m. 1986)
1929 - Nguyễn Văn Hiếu, tướng lĩnh Quân lực Việt Nam Cộng hòa (m. 1975)
1946 - Ted Shackleford, diễn viên Mỹ
1948 - Darhyl S. Ramsey, nhà văn Mỹ
1972 - Zinédine Zidane, cầu thủ bóng đá người Pháp
1976 - Patrick Vieira, cầu thủ bóng đá người Pháp
1991 - Nhím Sonic, nhân vật biểu tượng của Sega Corporation

Mất
947 - Lý Tòng Ích, hoàng đế Trung Hoa, tức ngày Bính Thìn (3) tháng 6 năm Đinh Mùi (s. 931)
 947 - Vương thục phi, phi tần triều Hậu Đường
 1908 - Doppo Kunikida, nhà văn Nhật (s. 1871)
1999 - Buster Merryfield, diễn viên Anh (s. 1920)

Ngày lễ và kỷ niệm
 Ngày Dịch vụ Công cộng Liên Hợp Quốc (United Nations Public Service Day)

Tham khảo

23
Ngày trong năm


title: Thụy Hùng, Thạch An

text:
Thụy Hùng là một xã thuộc huyện Thạch An, tỉnh Cao Bằng, Việt Nam.

Địa lý
Xã Thụy Hùng nằm ở phía đông bắc huyện Thạch An, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp huyện Quảng Hòa
Phía tây giáp xã Lê Lai và xã Vân Trình
Phía nam giáp xã Đức Long và xã Lê Lợi
Phía bắc giáp huyện Quảng Hòa.

Xã Thụy Hùng có diện tích 37,98 km², dân số năm 2019 là 1.055 người, mật độ dân số đạt 28 người/km².

Trên địa bàn xã có một số ngọn núi như Giã Vài, Lũng Pèo, Lũng Lại, Phia Chàng, Khau Giồng, Phia Nhọt và đồi Khưa Đí. Xã có hai dòng suối là Khuổi Khao và Khuổi Cái. Tỉnh lộ 208 chạy qua xã theo chiều bắc - nam.

Lịch sử
Sau năm 1975, Thụy Hùng là một xã thuộc huyện Thạch An.

Đến năm 2019, xã Thụy Hùng được chia thành 8 xóm: Ka Liệng, Khuổi Cáp, Bản Néng, Bản Sliền, Cốc Bao, Khưa Đí, Bản Luồng, Nà Én.

Ngày 9 tháng 9 năm 2019, Hội đồng Nhân dân tỉnh Cao Bằng ban hành Nghị quyết số 27/NQ-HĐND về việc:
Sáp nhập xóm Khưa Đí vào xóm Ka Liệng
Sáp nhập xóm Nà Én vào xóm Bản Néng
Sáp nhập hai xóm Bản Luồng và Cốc Bao vào xóm Khuổi Cáp.

Hành chính
Xã Thụy Hùng được chia thành 4 xóm: Bản Néng, Bản Sliền, Ka Liệng, Khuổi Cáp.

Chú thích

Xem thêm


title: Anoia

text:
Anoia là một comarca (hạt) ở Catalonia, Tây Ban Nha. Thủ phủ đặt tại Igualada.

Các đô thị
Dân số năm 2001.

 Argençola - 202
 Bellprat - 92
 El Bruc - 1379
 Cabrera d'Igualada - 727
 Calaf - 3110
 Calonge de Segarra - 192
 Capellades - 5111
 Carme - 721
 Castellfollit de Riubregós - 217
 Castellolí - 441
 Copons - 281
 Els Hostalets de Pierola - 1611
 Igualada - 34391
 Jorba - 599
 La Llacuna - 884
 Masquefa - 6209
 Montmaneu - 193
 Òdena - 2737
 Orpí - 145
 Piera - 10869
 La Pobla de Claramunt - 1874
 Els Prats de Rei - 530
 Pujalt - 191
 Rubió - 131
 Sant Martí Sesgueioles - 350
 Sant Martí de Tous - 1037
 Sant Pere Sallavinera - 153
 Santa Margarida de Montbui - 9236
 Santa Maria de Miralles - 102
 La Torre de Claramunt - 2794
 Vallbona d'Anoia - 1111
 Veciana - 168
 Vilanova del Camí - 10793

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang chính thức của Consell Comarcal de l'Anoia (tiếng Catalan)
 Thông tin về Anoia từ Generalitat de Catalunya (tiếng Catalan)
 Thông tin về Anoia từ Institut d'Estadística de Catalunya (tiếng Catalan)


title: Lasioglossum parvum

text:
Lasioglossum parvum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cresson mô tả khoa học năm 1865.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1865


title: Anacampserotaceae

text:
Anacampserotaceae là một họ thực vật mới được đề xuất gần đây trong bài báo đăng trên tạp chí Taxon. Nó được Urs Eggli và Reto Nyffeler miêu tả trong phân tích của họ về tính đa ngành trong phân bộ Portulacineae (thuộc bộ Caryophyllales). Họ mới này và định nghĩa của nó dựa trên các dữ liệu phân tử và hình thái học. Ba chi được công nhận là Anacampseros, Grahamia và Talinopsis - trước đây từng được đặt trong họ Portulacaceae. Họ này đã được ấn bản năm 2009 của Angiosperm Phylogeny Group, tức là hệ thống APG III công nhận.

Phân loại
Theo APG, họ này có 3 chi với khoảng 32 loài, sinh trưởng trong khu vực trung và nam Australia, từ Somalia tới Nam Phi (phần lớn các loài), miền nam Nam Mỹ, bắc México và tây nam Hoa Kỳ như sau:
 Anacampseros: Khoảng 30 loài?
 Grahamia: 6 loài?
 Talinopsis: ? loài.

Ghi chú

Hình ảnh


title: Hyposmocoma discella

text:
Hyposmocoma discella là một loài bướm đêm thuộc họ Cosmopterigidae. Nó là loài đặc hữu của Kauai. Loài địa phương ở Kaholuamano, nơi nó được tim thấy ở độ cao 4,000 feet.

Ấu trùng có thể ăn lichens on the bark of Cheirodendron và Metrosideros.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Insects of Hawaii. Volume 9, Microlepidoptera

Hyposmocoma
Loài đặc hữu của Hawaii


title: Dingle, Iloilo

text:
Dingle là một đô thị hạng 4 ở tỉnh Iloilo, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2000 của Philipin, đô thị này có dân số 38.311 người trong 7.529 hộ.

Các đơn vị hành chính

Dingle được chia ra 33 barangay.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Mã địa lý chuẩn Philipin
Thông tin điều tra dân số năm 2000 của Philipin

Đô thị của Iloilo


title: 13329 Davidhardy

text:
13329 Davidhardy (1998 SB32) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 20 tháng 9 năm 1998 bởi Spacewatch ở Kitt Peak.

Nó được đặt theo tên British astronomical và science-fiction artist David A. Hardy (born 1936).

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 13329 Davidhardy

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Berceo

text:
Berceo tỉnh và cộng đồng tự trị La Rioja, phía bắc Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là 15,27 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là 184 người với mật độ 12,05 người/km². Đô thị này có cự ly 42 km so với Logroño.

Tham khảo

Đô thị ở La Rioja


title: (16408) 1986 AB

text:
(16408) 1986 AB là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Kenzo Suzuki và Takeshi Urata ở thành phố Toyota, Aichi, Nhật Bản, ngày 11 tháng 1 năm 1986.

Xem thêm
 Danh sách các tiểu hành tinh: 16001–17000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1986
Được phát hiện bởi Kenzo Suzuki
Được phát hiện bởi Takeshi Urata
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: R136a1

text:
R136a1 (thường được viết tắt là RMC 136a1) là một trong những ngôi sao nặng nhất và sáng nhất, có khối lượng gấp 215 lần khối lượng Mặt Trời, và có độ sáng gấp 6,2 triệu lần độ sáng Mặt Trời, cũng là một trong những ngôi sao nóng nhất, với nhiệt độ lên đến 46.000 độ C. Nó là một ngôi sao Wolf–Rayet ở trung tâm của R136, nơi tập trung của các sao thuộc cụm sao mở NGC 2070 lớn trong Tinh vân Tarantula (30 Doradus) trong Đám mây Magellan Lớn. Có thể nhìn thấy cụm sao về hướng xa bán cầu nam bằng ống nhòm hoặc kính thiên văn nhỏ, ở cường độ 7,25. Bản thân R136a1 mờ hơn 10.000 lần và chỉ có thể quan sát bằng cách sử dụng Phép đo giao thoa đốm.

Phát hiện
Năm 1960, một nhóm các nhà thiên văn học làm việc tại Đài quan sát Radcliffe ở Pretoria đã thực hiện các phép đo có hệ thống về độ sáng và quang phổ của các ngôi sao sáng trong Đám mây Magellan Lớn. Trong số các thiên thể được lập danh mục là RMC 136 (danh mục Đám mây Magellanic của đài quan sát Radcliffe số 136), là "ngôi sao" trung tâm của Tinh vân Tarantula mà các nhà quan sát kết luận có thể là một hệ thống nhiều sao. Các quan sát tiếp theo sau đó cho thấy R136 nằm ở giữa một vùng khổng lồ đầy hydro bị ion hóa, được gọi là Vùng H II, là trung tâm của quá trình hình thành tinh vân trong vùng lân cận của các sao được quan sát.

Năm 1979, kính thiên văn ESO 3,6 m được sử dụng để phân tích R136 thành ba phần; R136a, R136b và R136c. Tính chất tự nhiên chính xác của R136a không rõ ràng và là chủ đề của một cuộc thảo luận gay gắt. Ước tính độ sáng của vùng trung tâm ở đó sẽ cần tới 100 ngôi sao nóng lớp O trong vòng nửa parsec ở trung tâm của cụm, đã dẫn đến suy đoán rằng một ngôi sao có khối lượng gấp 3.000 lần Mặt trời là lời giải thích khả dĩ hơn.

Chứng minh ban đầu rằng R136a là một chòm sao được Weigelt và Beier đưa ra vào năm 1985. Họ sử dụng Phép đo giao thoa đốm, R136a được chứng minh là được tạo thành từ 8 ngôi sao trong vòng 1 cung giây ở trung tâm của chòm sao, với R136a1 là ngôi sao sáng nhất.

Xác nhận cuối cùng về tính chất tự nhiên của R136a được đưa ra sau khi Kính viễn vọng không gian Hubble ra mắt. Camera hành tinh và đồng rộng của nó (WFPC) sẽ xem R136a tại ít nhất 12 phần và sẽ cho thấy R136 chứa hơn 200 ngôi sao cực sáng. Camera hành tinh và đồng rộng 2 (WFPC2) tiên tiến hơn cho phép nghiên cứu 46 ngôi sao phát sáng khổng lồ trong phạm vi nửa parsec của R136a và hơn 3.000 ngôi sao trong bán kính 4,7 parsec.

Đặc tính vật lý

R136a1 là một ngôi sao dạng Wolf–Rayet (là những sao có khối lượng lớn trên 20 lần khối lượng Mặt Trời M, có tốc độ thất thoát vật chất sao cao thông qua gió sao với vận tốc lên tới hơn 2.000km/s. Trong khi Mặt Trời của chúng ta hàng năm thất thoát 2x10¹³ tấn thì các sao WR thổi ra ngoài không gian một lượng vật chất ít nhất 2x10²² tấn, gấp 1 tỉ lần thất thoát của Mặt Trời). R136a1 trong một triệu năm vừa qua đã thất thoát một khối lượng vật chất bằng khoảng 50 lần M. Bề mặt R136a1 có nhiệt độ khoảng 56.000 K

R136a1 được xác định là có tuổi khoảng 1,7 triệu năm, và lần ngược lại theo tốc độ thất thoát vật chất của nó, người ta dự đoán khối lượng ban đầu của nó khoảng hơn 320 lần M. Điều nay đã vi phạm một số mô hình trước đó cho rằng khối lượng giới hạn của một ngôi sao là 150 lần M.

Xem thêm

Sao cực siêu khổng lồ
VY Canis Majoris — một trong những ngôi sao lớn nhất và siêu khổng lồ đỏ
Stephenson 2-18 — Ngôi sao lớn nhất vũ trụ biết đến
NML Cygni --- Là ngôi sao cực siêu khổng lồ đỏ
Uy Scuti --- Ngôi sao có kích thước lớn nhất đã bị "mất ngôi" và hiện giờ đứng thứ hai

Tham khảo

Tinh vân Tarantula
Sao Wolf-Rayet
Chòm sao Kiếm Ngư
Thiên thể phát hiện năm 1985
Đám Mây Magellan Lớn


title: Dactylispa brevispinosa

text:
Dactylispa brevispinosa là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Chapuis miêu tả khoa học năm 1877.

Chú thích

Tham khảo

Dactylispa


title: Benalúa

text:
Benalúa là một đô thị trong tỉnh Granada, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2006 (INE), đô thị này có dân số là 3311 người.

Tham khảo

Đô thị ở Granada


title: Đối thủ cạnh tranh tiềm tàng

text:
Đối thủ cạnh tranh tiềm tàng hay Đối thủ cạnh tranh tiềm ẩn, Đối thủ cạnh tranh tiềm năng là những từ khác nhau để chỉ một đối thủ có khả năng gia nhập và cạnh tranh trong một thị trường cụ thể song hiện tại chưa gia nhập.

Trong quản trị chiến lược, khái niệm này luôn được xét đến khi phân tích cạnh tranh nhằm đánh giá các nhân tố bên ngoài có thể liên quan, tác động đến tổ chức, công ty trong tương lai, nhằm ra quyết định chiến lược chính xác.

Tham khảo
 Strategy, Charles W.L. Hill, Gareth R. Jones, Houghton Miffin Company, Boston, USA, 4th edition

Chú thích

Quản trị chiến lược
Kinh doanh


title: Beariz

text:
Beariz là một đô thị trong tỉnh Ourense, thuộc vùng Galicia ở tây bắc Tây Ban Nha.

Tham khảo

Đô thị ở Ourense


title: Vanderbijlpark

text:
Vanderbijlpark (phát âm tiếng Afrikaans: [fʌndɪɹbeɪlpɑ ː ɹk]) Là một thành phố công nghiệp với 220.102 cư dân bên sông Vaal ở phía nam của tỉnh Gauteng của Nam Phi.

Được đặt theo tên Hendrik van der Bijl, một kỹ sư điện và công nghiệp, Vanderbijlpark là nơi có nhà thép Vanderbijlpark (trước đây là một phần của ISCOR (Công ty Gang thép) một phần của ArcelorMittal công ty toàn cầu). Với các thị xã lân cận Vereeniging và Sasolburg nó hình thành nên Tam giác Vaal, một vùng công nghiệp lớn của Nam Phi. Nằm ở đô thị quận Sedibeng và đô thị địa phương Emfuleni.
Các thị trấn đen Boipatong, Bophelong, Sebokeng và Sharpeville nằm gần thành phố.

Tham khảo

Tỉnh Gauteng
Thành phố của Nam Phi


title: Centrolene pipilatum

text:
Centrolene pipilatum là một loài ếch thuộc họ Centrolenidae.
Đây là loài đặc hữu của Ecuador.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng mây ẩm nhiệt đới và cận nhiệt đới và sông ngòi.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Coloma, L.A., Ron, S. & Cisneros-Heredia, D. 2004. Centrolene pipilatum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

Centrolene
Động vật lưỡng cư Ecuador


title: Antsianaka discophora

text:
Antsianaka discophora là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bechyne miêu tả khoa học năm 1964.

Chú thích

Tham khảo

Antsianaka


title: Kalathomyrmex emeryi

text:
Kalathomyrmex là một chi động vật thuộc họ Kiến được phát hiện và công bố bởi Klingenberg, C. & Brandao, C. R. F. năm 2009. Chúng chỉ gồm một loài duy nhất là Kalathomyrmex emeryi.

Chú thích

Tham khảo

E
Động vật được mô tả năm 1907


title: Mont-et-Marré

text:
Mont-et-Marré là một xã của tỉnh Nièvre, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền trung nước Pháp.

Dân số
Theo điều tra dân số 1999 có dân số là 187. Vào ngày 1 tháng 1 năm 2004, dân số ước tính là 171 người.

Xem thêm
Xã của tỉnh Nièvre

Tham khảo

 INSEE commune file

Xã của Nièvre


title: Tây Công

text:
Tây Công (chữ Hán giản thể: 西工区, Hán Việt: Tây Công khu) là một quận của địa cấp thị Lạc Dương, tỉnh Hà Nam, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Quận Tây Công có diện tích 56 km2, dân số khoảng 340.000 người, mã số bưu chính 471000. Quận này được chia ra thành các đơn vị hành chính gồm 9 nhai đạo biện sự xứ: Vương Thành Lộ, Tây Công, Khải Hoàn Đông Lộ, Kim Cốc Viên, Đạo Bắc Lộ, An Lạc Lộ, Mang Lĩnh Lộ, Hán Đồn, Đường Cung Lộ.
Sau cách mạng Tân Hợi, Viên Thế Khải xây dựng doanh trại quân tại Tây Hưng của thành cũ Lạc Dương, lúc đó gọi là Tây Công Địa, gọi tắt thành Tây Công.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Hà Nam (Trung Quốc)
Lạc Dương


title: Bulbophyllum fibrinum

text:
Bulbophyllum fibrinum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

fibrinum]]

F


title: Đặng Ngọc Long

text:
Đặng Ngọc Long là một nhạc sĩ và diễn viên điện ảnh người Việt Nam sống và làm việc tại Berlin-Đức, là người Việt đầu tiên đoạt giải Guitar *Quốc tế (1987). Tốt nghiệp bằng Thạc sĩ (1985-1993) tại Học viện Âm nhạc Hanns Eisler (Hochschule für Musik Hanns Eisler) ở Berlin. Từ năm 2004 ông giữ chức Hiệu trưởng trường Âm nhạc Berlin-Gesundbrunnen ở CHLB Đức. Từ năm 2006 làm chủ tịch hội đồng nghệ thuật cuộc thi Guitar Quốc tế tại Berlin

Tiểu sử và sự nghiệp
Ông sinh năm 1957, tại xã Diễn Hoa, huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An
 1985-1989 Ông tốt nghiệp bằng Cử nhân tại Đại học Hanns Eisler Berlin.
 1990-1993 Ông tốt nghiệp bằng Thạc sĩ tại Đại học Hanns Eisler Berlin.
Đặng Ngọc Long đã biểu diễn ở nhiều nước trên thế giới (Tây Ban Nha, Ý, Pháp, Tiệp Khắc, Hungary...), năm 1987 ông đoạt giải đặc cuộc thi Guitar quốc tế tại Hungary. Sau này chính ông từng làm là chủ tịch giám khảo, chủ tịch hội đồng nghệ thuật cho nhiều cuộc thi quốc tế
 Năm 1994 một cuộc thi guitar đã được mang tên anh (Long-Wettbewerb für Gitarrensolo) để vinh danh công lao đóng góp của anh cho lĩnh vực đào tạo âm nhạc tại Đức do trường âm nhạc Bernau tổ chức .

Từ năm 2004 đến nay ông làm hiệu trưởng trường Âm nhạc Berlin-Gesundbrunnen, đồng thời là giảng viên dạy guitar.

Chương trình biểu diễn của ông bao gồm tác phẩm từ thề kỷ 15 (Renaissance)- 17(Baroque)- 18 (Klassisch) đến Hiện đại..., Ngoài ra ông còn trình diễn các tác phảm do chính ông biên soạn và chuyển thể từ dân ca Việt nam.

Nhiều tờ báo ở Đức đã đánh giá: "Nghệ sĩ Đặng Ngọc Long đã chứng minh tài năng của mình bằng những kỹ thuật điêu luyện và cảm xúc tuyệt vời của ông qua các bản nhạc kinh điển đến những điệu nhảy Tây Ban Nha và âm nhạc dân tộc Việt Nam... Người ta có cảm giác như đang đi trên quê hương của ông mặc dù nơi đó cách xa hàng vạn dặm" (FreiePresse);

"Đặng Ngọc Long đã giới thiệu cho khán giả một màn đầy kịch tính như dàn giao hưởng qua sự diễn tấu kỳ tài, một phong cách độc đáo của anh trên cây đàn Ghita..." ().

Đặng Ngọc Long đã sáng tác và chuyển soạn nhiều tác phẩm cho đàn ghi ta như: "Núi rừng Tây nguyên", "Hồi tưởng", "Prelude No. 1", "Mienman", "Meo", "Bèo dạt mây trôi" (dân ca quan họ Bắc Ninh), "Fantasie in G Dur", "Kreislauf (vòng quay)" và nhiều tác phẩm song tấu, tứ tấu (xem website của nhà xuất bản âm nhạc Logiber Berlin),... Đặc biệt một số tác phẩm như "Prelude No. 1", "Mienman", "For Thay", "Bamboo-Ber", "Giận mà thương", "Prelude No.4", "Bèo dạt mây trôi" "Hồi tưởng", "Ru con", "Mưa", Núi rừng Tây nguyên", "Tổ khúc Kiều" (được sáng tác từ tiểu thuyết thơ cùng tên "KIỀU" của thi hào Nguyễn Du) được đưa vào làm bài bắt buộc cho các cuộc thi Guitar Quốc tế tại Berlin  Cuộc thi này được giới Ghita chuyên nghiệp đánh giá là một trong 5 cuộc thi lớn nhất thế giới

Năm 2002, ông đã về Việt nam biểu diễn và trao tặng cây đàn quý cho thí sinh đoạt giải tại Đại hội liên hoan âm nhạc toàn quốc tại Hà nội sau 17 năm xa quê hương.
(Năm 2009 nghệ sĩ Đặng Ngọc Long đã được phong hàm giáo sư và được mời cộng tác giảng dạy tại Đại học Quốc tế Kirgisistan. Cũng trong năm nay nghệ sĩ đã được ghi tên vào từ điển danh nhân Who is who (The People Lexicon) Who is who  Deutsche Nationalbibliothek)

Năm 2010 Đặng Ngọc Long đã về Việt nam trình tấu tác phẩm đầu tiên viết cho Guitar và dàn nhạc cùng dàn nhạc giao hưởng Quốc gia Việt nam tại Công viên Thiên đường Bảo Sơn . Ông đã cho ra nhiều CD trong đó Album mang tựa đề "Long plays Long" - một Album ông trình tấu các tác phẩm ông tự sáng tác và chuyển soạn cho đàn Guitar theo trường phái riêng (pha trộn Hiện đại châu âu và giai điệu cổ truyền Việt nam) đã thành công ở châu âu và nhiều nước trên thế giới.

Từ năm 2012 Ông học lớp điện ảnh đặc biệt tại "Special Coaching Actors Studio-Berlin" với nữ diễn viên điện ảnh nổi tiếng của Đức Kristiane Kupfer. Ông đã tham gia đóng nhiều phim nhựa và phim truyền hình của Đức với tên "Long Dang-Ngoc"

Danh mục tác phẩm

Danh mục ca khúc

Danh mục phim đã đóng

 2011: I Phone You (Phim Kino)
 2011: Der Kriminalist (Phim Truyền hình nhiều tập)
 2012: Sparkasse (Quảng cáo)
 2012: Allein unter Nachbarn (Phim truyện)
 2012: Jahr des Drachen (Phim truyện)
 2013: Der Feind in meinem Leben (Phim truyện)
 2014: Kommissarin Lucas (Phim Truyền hình nhiều tập)
 2014: VW Beijing (Quảng cáo)
 2014: Alle unter eine Tanne (Phim truyện)
 2015: Ein starkes Team (Phim Truyền hình nhiều tập)
 2016: Krauses Glück (Phim truyện)
 2017: Obst & Gemüse (Phim ngắn)
 2017: Die Kanzlei (Phim Truyền hình nhiều tập)
 2018: ROSE EMPIRE (Phim ngắn)
 2018: You are wanted 2 (Amazon-nhiều tập)
 2018: IKEA (Quảng cáo)
 2018: BVG (Quảng cáo)
 2018: Der Spezialist (Phim Truyền hình)
 2018: Das Chinesische Licht (Phim Truyền hình)
 2019: Krauses Umzug (Phim Truyền hình)
 2019: Hausen (Phim Truyền hình)
 2020: Morden im Norden (Phim Truyền hình)

Danh mục Album đã phát hành

 CD1 -  Guitar music vol.1 (1997)
 CD2 -  Long plays Long (2009)
 CD3 -  Long plays Long-Suite KIEU (2016)
 CD4 -  Long Plays Long - Faust
 CD5 -  Long Plays Others (2020)
 CD6 -  Long Plays Others 2
 CD7 -  Nghe em hát lời yêu (2015)
 CD8 -  Lời ca tôi viết (2017)
 CD9 -  Tình yêu mùa đông (2017)9
 CD10 - Hà nội tôi ơi (2018)

Danh mục Tác phẩm đã phát hành

 - Sách học ghi ta (Sách học Ghi ta, kèm theo CD)
 - Long plays Long (Sách nhạc, kèm theo CD)
 - Tổ khúc Kiều (Sách nhạc, kèm theo CD)
 - Tuyển tập độc tấu Ghi ta (Sách nhạc)
 - Tuyển tập hòa tấu Ghi ta (Sách nhạc)
 - Tác phẩm hợp xướng (Sách nhạc)
 - Tác phẩm cùng dàn nhạc giao hưởng (Sách nhạc)

Tài liệu thư viện
Các tác phẩm của Đặng Ngọc Long trong thư viện lưu trữ của Đức(Deutschen Musikarchivs) trang1
Các tác phẩm của Đặng Ngọc Long trong thư viện lưu trữ của Đức(Deutschen Musikarchivs) trang2
Bản nhạc "Bèo dạt mây trôi" bài bắt buộc cuộc thi guitar quốc tế năm 2010 tại Berlin
Video Nghệ sĩ người Pháp (Đoạt giải nhất cuộc thi năm 2012) biểu diễn tác phẩm "Bèo dạt mây trôi" do Đặng Ngọc Long chuyển soạn
Video Nghệ sĩ người Đan Mạch (Đoạt giải nhất cuộc thi năm 2014) biểu diễn bài dân ca "Ru con"
Video RẠNG DANH NGƯỜI VIỆT NĂM CHÂU - ĐANG NGỌC LONG

Chú thích

Liên kết ngoài
Xem Video Đặng Ngọc Long trình diễn tại liên hoan Guitar Quốc tế
Xem NTV Gặp gỡ-giao lưu cùng Giáo sư-Nghệ sỹ Đặng Ngọc Long 10/2017
Thư viện quốc gia CHLB Đức
Musikschule Gesundbrunnen-CHLB Đức

Nguồn tham khảo
www.guitarfoundation.org
www.festival-guitar.net
*Katalog der Deutschen Nationalbibliothek
http://kunstauftrag.de/benutzer/user-2009.html
http://www.adoos.de/post/2275912/the_berlin_2008_international_guitar_competition
Nhạc sĩ Đặng Ngọc Long làm Chủ tịch Ban giám khảo Liên hoan guitar quốc tế
http://www.guitarvietnam.net
http://vnexpress.net
http://www.klassische-gitarre.at/Gitarristen.htm
http://www.guitarsalon.com
http://www.cristianoporqueddu.com
http://www.guitarland.by Берлин 2014
http://www.imdb.com International Movie Database (IMDb)
CD Guitar music vol.1-Dang Ngoc Long
CD Long plays Long

Nhạc sĩ Việt Nam
Người Nghệ An
D
Nghệ sĩ guitar
Nhạc sĩ hải ngoại
Nghệ sĩ hải ngoại
Diễn viên hải ngoại
Nhân vật còn sống
Nhà soạn nhạc Việt Nam
Nhạc sĩ nhạc trẻ


title: Sky Express (Hy Lạp)

text:
Sky Express (mã IATA = G3, mã ICAO = SEH) là hãng hàng không của Hy Lạp, trụ sở ở Heraklion. Hãng có các tuyến đường chở khách thường xuyên trong nước, chủ yếu giữa đảo Crete và các đảo nhỏ của Hy Lạp, tránh quá cảnh qua Athens. Căn cứ chính của hãng ở Sân bay quốc tế Heraklion. Sky Express cũng có phân ban Sky Express Aircargo nhưng đã ngưng hoạt động từ đầu năm 2007.

Lịch sử
Sky Express được thành lập năm 2005 bởi viên phi công trưởng Miltiadis Tsagkarakis, cựu Tổng giám đốc hãng Olympic Airlines và George Mavrantonakis, cựu Giám đốc điều hành và Quản lý của Olympic Airlines kiêm cựu cố vấn của Chủ tịch hãng Olympic Airways. Hãng bắt đầu hoạt động từ tháng 7/2005 với các tuyến đường chở khách thường xuyên, chở khách thuê bao, máy bay taxi và vận chuyển hàng hóa.

Các nơi đến

 Hy Lạp
 Heraklion
 Rhodes
 Kalamata
 Santorini
 Mykonos
 Chios
 Mytilene
 Kos
 Samos
 Ikaria
 Araxos.
 Thessaloniki (chỉ trong mùa hè)

Đội máy bay
(Tháng 7/2008):

1 BAe Jetstream 3102 tua-bin cánh quạt. (SX-SKY)
1 BAe Jetstream 3201 tua-bin cánh quạt. (SX-IDI)
1 BAe Jetstream 41 tua-bin cánh quạt (SX-DIA)
1 BAe Jetstream 41 tua-bin cánh quạt (G-CEYW), ký danh SX-ROD

Tham khảo

Liên kết ngoài
Sky Express
Đội máy bay của Sky Express
Hình máy bay của Sky Express trên Airliners.net

Hãng hàng không Hy Lạp


title: 19268 Morstadt

text:
19268 Morstadt (1995 UZ) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 21 tháng 10 năm 1995 bởi P. Pravec ở Ondrejov.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 19268 Morstadt

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1995


title: Leptonema archboldi

text:
Leptonema archboldi là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Leptonema (Hydropsychidae)


title: Pseudophilautus folicola

text:
Pseudophilautus folicola là một loài ếch trong họ Rhacophoridae. Chúng là loài đặc hữu của Sri Lanka.

Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và các khu rừng trước đây bị suy thoái nặng nề. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

 Manamendra-Arachchi, K. & Pethiyagoda, R. 2004. Philautus folicola. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

F
Động vật đặc hữu Sri Lanka
Ếch Sri Lanka


title: Pratovecchio

text:
Pratovecchio là một đô thị và thị xã của Ý. Đô thị này thuộc tỉnh Arezzo trong vùng Toscana. Pratovecchio có diện tích km2, dân số theo ước tính năm 2005 của Viện thống kê quốc gia Ý là người.
Các đơn vị dân cư:
Đô thị Pratovecchio giáp với các đô thị:

Tham khảo

Đô thị tỉnh Arezzo


title: Quảng Châu Loan

text:
Quảng Châu Loan (, ), hoặc Lãnh thổ Quảng Châu Loan () là một vùng lãnh thổ nằm ở ven bờ đông bán đảo Lôi Châu tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc. Khu vực này từ năm 1898 là nhượng địa của Pháp ký với nhà Thanh với hạn kỳ 99 năm nhưng đến năm 1946 thì đã hoàn lại chính phủ Trung Hoa. Nay vùng đất này thuộc địa cấp thị Trạm Giang, tỉnh Quảng Đông.

Lịch sử
Về mặt hành chính Quảng Châu Loan trực thuộc thống sứ Bắc Kỳ nhưng hưởng quy chế riêng chứ không sáp nhập vào Bắc Kỳ. Thuộc địa này sơ khởi được gọi là Fort Bayard, có Ủy viên (Commissaire) cai quản. Kể từ năm 1900 Quảng Châu Loan là một trong 6 xứ trong Liên bang Đông Dương.

Năm 1946 sau Chiến tranh thế giới thứ hai Pháp trao trả Quảng Châu Loan lại cho chính phủ Trung Hoa Dân quốc theo hiệp ước ký kết ở Trùng Khánh ngày 28 Tháng Hai. Để bù lại việc Pháp trả các tô giới Quảng Châu Loan, Thượng Hải, Hán Khẩu, và Quảng Đông lại cho Trung Hoa, chính phủ của Tưởng Giới Thạch bằng lòng cho Quân đội Pháp vào Đông Dương, thay thế Quân đội Trung Hoa ở phía Bắc vĩ tuyến 16 để giải giới Quân đội Đế quốc Nhật Bản.

Danh sách các Tổng công sứ (Ủy viên) Pháp tại Quảng Châu Loan
 Charles-Louis-Théobald Courrejolles: 1898 - 1900
 Gustave Alby: 1900 - 1902
 Théophile-Henri Bergès: 1902 - 1903
 Gustave Alby: 1903 - 1906
 Jean-Edme-Fernand Gautret: 1906 - 1908
 Henri-Victor Sestier: 1908 - 1910
 Paul-Edgard Dufrénil: 1910 - 1911
 Jean-Ernest Moulié: 1911 - 1912
 Pierre-Stéphane Salabelle: 1912
 Henri-Jean-Auguste Caillard: 1912 - 1915
 Marius-Albert Garnier: 1915 - 1919
 Jean-Félix Krautheimer: 1919 - 1922
 Paul-Marie-Alexis-Joseph Blanchard de la Brosse: 1922
 Jean-Félix Krautheimer: 1922 - 1923
 Paul-Michel-Achille Quesnel: 1923 - 1925
 Paul-Marie-Alexis-Joseph Blanchard de la Brosse: 1925 - 1927
 Louis-Félix-Marie-Édouard Rivet: 1927 - 1929
 Achille-Louis-Auguste Sylvestre: 1929 - 1932
 Pierre-Charles-Edmond Jabouille: 1932 - 1933
 Paul Delamarre: 1933 - 1934
 Maurice-Émile-Henri de Tastes: 1934 - 1936
 Camille-Fernand Chapoulart: 1936 - 1937
 Jacques-Henri-Paul Le Prevôt: 1937 - 1942
 Louis-Frédéric-Claire-Guillaume Marty: 1942
 Pierre-Marie-Jean Domec: 1942 - 1943
 Nhật Bản chiếm đóng: 1943 - 1945

Xem thêm

 Liên bang Đông Dương

Tham khảo

Đọc thêm

 A. Choveaux, "Situation économique du territoire de Kouang-Tchéou-Wan en 1923". Annales de Géographie, Volume 34, Nr. 187, pp. 74–77, 1925.

  Includes images of letters sent to and from the territory.

Liên kết ngoài

 WorldStatesmen - China

 Map of French Guangzhouwan
 Map of French Indochina and Guangzhouwan
 Other map about Guangzhouwan and Indochina
 Map of Kwang Tchou Wan
 "French Colonial Zhanjiang"

Tô giới ở Trung Quốc
Cựu quốc gia trong lịch sử Trung Quốc
Cựu thuộc địa của Pháp
Lịch sử Quảng Đông
Hiệp ước bất bình đẳng


title: Soto del Real

text:
Soto del Real là một đô thị trong Cộng đồng Madrid, Tây Ban Nha. Đô thị Soto del Real có diện tích 42,17 km², dân số theo điều tra năm 2010 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha là 8434 người. Đô thị Soto del Real nằm ở khu vực có độ cao 921 mét trên mực nước biển. Khoảng cách so với Madrid là 42 km.

Tham khảo

Đô thị ở Cộng đồng Madrid


title: Anopinella alshiana

text:
Anopinella alshiana là một loài bướm đêm thuộc họ Tortricidae. Loài này có ở Ecuador.

Chú thích

Tham khảo

Anopinella


title: Roquemaure, Tarn

text:
Roquemaure là một xã thuộc tỉnh Tarn trong vùng Occitanie ở phía nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 215 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE

Xã của Tarn


title: Saint-Sauveur-de-Landemont

text:
Saint-Sauveur-de-Landemont là một xã thuộc tỉnh Maine-et-Loire trong vùng Pays de la Loire phía tây nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 77 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintsauveurdelandemont


title: Cuzieu, Loire

text:
Cuzieu là một xã trong tỉnh Loire miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Loire

Tham khảo

Xã của Loire


title: Omphalotropis fragilis

text:
Omphalotropis fragilis là một loài ốc nhỏ sống ở đầm ngập mặn có nắp, là động vật thân mềm chân bụng sống trên cạn, trong họ Assimineidae. Đây là loài đặc hữu của Micronesia.

Chú thích

Tham khảo
 Mollusc Specialist Group 1996. Omphalotropis fragilis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 7 tháng 8 năm 2007.

Động vật Micronesia
Omphalotropis


title: Bélesta, Ariège

text:
Bélesta  là một xã ở tỉnh Ariège, thuộc vùng Occitanie ở phía tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ariège

Tham khảo

Belesta


title: Chalcolepidius jansoni

text:
Chalcolepidius jansoni là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1874.

Chú thích

Tham khảo

Chalcolepidius


title: Ái tử thi

text:
Ái tử thi (tên khoa học: Necrophilia) là hội chứng bị hấp dẫn bởi xác chết. Khi người thân (người vợ, người chồng hay thậm chí cả là mẹ hoặc con cái) trong gia đình qua đời, bệnh nhân "ái tử thi" vẫn muốn giữ lại xác người đó và chăm sóc như khi họ còn sống. Bệnh được chia làm 2 dạng: ái tử thi kiềm chế và bệnh ái tử thi.

Ở dạng nhẹ, người bệnh chỉ biểu hiện ở mức mong muốn giữ lại người quá cố để âu yếm, chăm sóc hoặc ngủ chung với xác người thân trong suốt thời gian dài của những người có sức khỏe tâm thần và niềm tin tôn giáo đặc biệt. Còn dạng nặng hơn được xem là bệnh vì người mắc bệnh có thể quan hệ với cả người đã chết và thậm chí thực hiện cả những hành động như cấu xé, ngấu nghiến thân xác người chết.

Theo các chuyên gia tâm thần, những trường hợp "ái tử thi" đều được cho là bị mắc các triệu chứng rối loạn tâm thần. Họ thường nghĩ rằng những người thân của mình chỉ chết về phần xác chứ không chết về phần hồn. Họ tin rằng linh hồn của người chết vẫn còn sống và vẫn cảm nhận được những việc người sống làm với họ.

Hiện tượng này đang diễn ra trên khắp thế giới, đáng chú ý là trường hợp của Tim Bayes, một thanh niên ở vùng ngoại ô thành phố Bari, Italia đã ở trong nhà mồ của người yêu mình hơn 2 ngày liền, hay trường hợp của ông Lê Vân ở Quảng Nam, Việt Nam đã ôm xác vợ ngủ hơn suốt 7 năm trước khi bị phát hiện, và trường hợp của lão bà người Mỹ Jean Steven 91 tuổi ở một thị trấn hẻo lánh tại Pennsylvania đã sống bên xác chết của chồng mình suốt 10 năm.

Hội chứng
Những bệnh nhân ái tử thi thường có hội chứng gần giống nhau, đó là những biểu hiện khá bất thường như phát ngôn, hành động bí mật đào huyệt của người mà họ yêu rồi mang hài cốt về nhà để ngủ chung với những lý do của riêng họ.

Biểu hiện

Năm 1895, tập san y khoa Lancet có 2 bài ngắn mô tả hiện tượng giữ xác người thân đã qua đời trong nhà. Nhưng tại sao muốn giữ xác tử thi trong nhà?

Năm 1989, một bài báo nổi tiếng của Rosman và Resnick đã mô tả 34 trường hợp với hội chứng "ái tử thi" cho thấy những lý do sau đây: Họ muốn giữ một người bạn đời, có thể là bạn tình, trong tình trạng không kháng cự (68%), muốn sum họp với người tình cũ (21%), vì lý do dục tính (15%) và để tránh cảm giác cô đơn (15%).

Một trường hợp khá trầm trọng về hội chứng "ái tử thi" khác là ông John Price ở Anh. Sau khi người vợ đầu của ông qua đời, ông tái giá. Nhưng thi thể người vợ quá cố được ông ướp và giữ cùng một giường với người vợ mới.

Ảnh hưởng đến môi trường
Hành động của một số người mắc hội chứng "ái tử thi" xuất phát từ tình yêu nhưng cách họ thể hiện chẳng những không phù hợp với quy ước xã hội mà còn có thể gây ô nhiễm môi trường, có hại đến sức khỏe của chính họ.

Ông cụ Edmundo ở México đã qua đời vì những nguyên nhân tự nhiên hơn 1 năm trước đó, nhưng cái chết của ông đã không được công bố. Cho tới khi những người hàng xóm than phiền về mùi xác thối bốc ra từ căn nhà này thì cảnh sát mới vào cuộc.

Khi lực lượng cảnh sát phá cửa nhà bà Mercedes Velarde, họ đã tìm thấy một xác chết đã thối rữa của ông chồng nằm trên sàn phòng ngủ của bà ta. Báo chí địa phương còn đưa tin rằng người con trai của bà Velarde còn thường xuyên bắt lũ dòi bọ trong xác chết của cha giúp mẹ.

Xem thêm
 Ái nhi
 Ma-nơ-canh
 Kleine-Levine

Tham khảo

Liên kết ngoài

 What is Necrophilia?
 Video cho Ái tử thi

Sức khỏe
Bệnh
Bệnh tình dục
Lệch lạc tình dục
Rối loạn tâm thần và hành vi
Chết
Tội ác


title: Ruslan và Lyudmila

text:
Ruslan và Lyudmila () là một tác phẩm sử thi của tác giả Aleksandr Sergeyevich Pushkin xuất bản năm 1820. Bài thơ được viết như một truyện cổ tích sử thi bao gồm sự cống hiến (посвящение), sáu "cantos" (песни) và một phần kết (эпилог). Bài thơ kể câu chuyện về một đạo sĩ tà ác đã bắt cóc Ludmila, con gái Hoàng tử Vladimir của Kievan Rus' (trị vì 980–1015) và nỗ lực của hiệp sĩ dũng cảm Ruslan trong việc tìm và giải cứu cô.

Lịch sử
Theo tự thuật của Aleksandr Sergeyevich Pushkin, ông sáng tác Ruslan và Lyudmila trong giai đoạn 1818-20, tức là khi vừa tốt nghiệp trường Trung học Hoàng Thôn. Mà theo Pushkin, công việc này giản dị chỉ là tiêu khiển trong những ngày sống "bơ phờ nhất" (самую рассеянную). Vả lại, lúc ấy thể trạng ông không ổn định gì lắm.

Ông đã dựa chủ yếu vào thi pháp Ludovico Ariosto trong trứ tác Chàng Orlando phẫn nộ (Orlando furioso) để biên soạn Ruslan và Lyudmila. Vốn dĩ Pushkin đã đọc Orlando qua bản dịch Pháp ngữ từ thời còn học và lấy làm rất hào hứng, hơn nữa, cội nguồn Orlando cũng ở Trường ca Roland.

Tuy nhiên, theo khảo cứu ở hiện đại hậu kì, để hoàn thành Ruslan và Lyudmila, Aleksandr S. Pushkin đã bổ sung những cảm hứng từ tác phẩm Voltaire, Mikhayl Kheraskov, Nokolay Karamzin, Nikolay Radishchev, hay những giai thoại tráng sĩ Yeruslan Lazarevich.nhỏ|400x400px|Ruslan đối đầu với cái đầu, tranh của Nikolai Ge

Cũng theo nghiên cứu, một vấn đề sau rốt là Aleksandr S. Pushkin đã thử thách văn tài chớm nở bằng cách hí phỏng bài tình thi Mười hai trinh nữ say ngủ (Двенадцать спящих дев) của thi hào Vasily Zhukovsky. Vì thế, ngay sau khi đọc ấn bản Ruslan và Lyudmila, Zhukovsky đã gửi tặng Pushkin bức chân dung mình kèm lạc khoản "Thầy chiến-bại tặng trò chiến-thắng" (Победителю-ученику от побеждённого учителя), nên có thể coi là một thành công về mặt thi pháp của Pushkin. Tuy nhiên, tới đầu thập niên 1830, khi suy xét lại quãng đời thanh xuân của mình, ông than rằng đấy chỉ là "trò vụng dại" (в угоду черни).

Nguồn gốc

Pushkin bắt đầu viết bài thơ vào năm 1817, khi đang theo họcImperial Lyceum tại Tsarskoye Selo. Ông viết dựa trên một câu chuyện dân gian của Nga mà ông từng nghe khi còn nhỏ. Trước khi xuất bản vào năm 1820, Pushkin đã bị đày đến miền nam nước Nga vì những ý tưởng chính trị mà ông đã thể hiện trong các tác phẩm khác như bài ca ngợi "Tự do"(вольность). Một ấn bản với ít sửa đổi đã được xuất bản năm 1828.

Tóm tắt nội dung

Sự tận tâm
Pushkin dành tặng bài thơ cho những người đẹp trẻ tuổi vô danh, “nữ hoàng của tâm hồn tôi” (души моей царицы  dushi mojej tsaritsy ), và nói rằng phần thưởng của ông là hy vọng rằng một cô gái si tình nào đó sẽ đọc bài thơ một cách bí mật.

Nội dung
 Khúc I:
Một năm nào không rõ, vương công Vladimir gả lệnh ái Lyudmila cho tráng sĩ Ruslan. Nhưng vào đêm tân hôn, có một trận cuồng phong cuốn nàng công chúa đi mất. Vương công bèn hủy hôn ước và hạ lệnh rằng, hễ ai cứu được công chúa về sẽ được làm hôn phu. Có cả thảy bốn người tình nguyện đăng trình: Ruslan Anh Dũng, Ragday Nhăn Nhó, Farlaf Khoác Lác và Ratmir Ngây Thơ. Thế nhưng, ba kẻ bám đuôi bại sớm: Ragday chết khi định ám hại Ruslan, còn Ratmir gặp bầy mĩ nữ nên quyết bỏ mộng phiêu lưu để làm ngư phủ.
 Khúc II:
nhỏ|Thiết kế nhà hát opera của Ivan Bilibin năm 1905
Chàng Ruslan gặp phù thủy phương Bắc già nua Finn, ông ta cho biết, chính lão pháp sư Chernomor đã làm phép bắt Lyudmila đi. Nhưng ông yêu cầu Ruslan giúp mình chinh phục mụ phù thủy Naina cay độc ngạo mạn, kẻ mà ông ta cầu hôn từ thuở còn son tới khi bạc đầu mà bất thành. Mặc dù đã già nua xấu xí lắm nhưng Naina vẫn cự tuyệt. Truyện hôn ước thất bại, nhưng phù thủy Finn tiết lộ, nhược điểm của Chernomor chính là chòm râu.
 Khúc III:
Trên dặm trường quan san, Ruslan đi qua một chiến địa đầy xương khô và quạ rỉa. Ở đấy có cái đầu người khổng lồ rớm máu mà vẫn sống. Cái đầu nói rằng, y vốn là bào huynh Chernomor, nhưng bị lão lừa giết. Cái đầu biếu Ruslan thanh kiếm dưới cổ và mong chàng trả thù cho y.
 Khúc IV:
trái|nhỏ|Trang phục do Bilibin thiết kế năm 1905
Phần Lyudmila bị giam trong lâu đài pha lê, bèn lấy trộm chiếc mũ tàng hình của Chernomor rồi tung tăng khắp cung tẩm. Mãi rồi lão pháp sư cũng dụ nàng vào một giấc ngủ say sưa.

Không lâu sau, chàng Ruslan đã tiến vào lâu đài giao chiến với Chernomor. Khác hẳn người anh, Chernomor bé lùn, không thạo võ nghệ nhưng có phép thuật tài tình, đặc biệt y có chòm râu trắng rất dài. Ruslan tóm được bộ râu khiến Chernomor lượn vèo vèo trên không hòng khiến chàng nản chí, nhưng cuối cùng y kiệt sức và bị chàng cắt râu, thế là thành tù binh.

Nhưng Ruslan không biết đánh thức Lyudmila thế nào, đành rước nàng lên ngựa.
 Khúc V:
Trên đường hồi hương, Ruslan bị Naina sai Farlaf giết, rồi để Farlaf đưa Lyudmila về cung lĩnh thưởng. Finn tiên liệu được nên ra cứu kịp, bèn cho Ruslan một chiếc nhẫn hóa giải phép thuật Chernomor.
 Khúc VI:
Vừa về đến kinh đô Kiev, Ruslan thấy quân Pecheneg đang hãm thành, bèn ra tay đánh bại kẻ thù.

Khi Lyudmila được Ruslan làm cho hồi tỉnh, liền tố cáo Farlaf. Farlaf xin đức vương công sá tội, bèn được tha mạng. Phần Chernomor đã mất phép thuật nên bị đem ra bêu riếu trước công chúng.
nhỏ|324x324px|Chaliapin trong vai Farlaf, tranh củaAlexander Golovin

Phần kết
Một bình luận xã luận khác của tác giả, ông than vãn rằng những ngày tốt đẹp đã qua rồi.

Văn hóa
 Ruslan và Lyudmila (opera, Mikhail Glinka)
 Ruslan và Lyudmila (phim, 1974)

Ghi chú

Tham khảo

Liên kết ngoài

Quốc ngữ

 Ruslan và Lyudmila - Truyện kì diệu với những yếu tố gợi tình - Đài Tiếng Nói Nước Nga // 04-11-2011, (15:02)

Toàn bộ văn bản bằng tiếng Nga

 Theo từ ngữ hiện đại
 Theo từ ngữ cổ điển

Ngoại ngữ
 Издание 1835 года
 Петрунина Н. Н. К творческой истории поэмы А. С. Пушкина «Руслан и Людмила»
 Сказка Руслан и Людмила
 Аудиосказка Руслан и Людмила

Bản dịch tiếng Anh

 Bản dịch tiếng Anh
 Bản dịch tiếng Anh khác
 Tóm tắt chi tiết

Đồng thoại Pushkin


title: Clowesia

text:
Clowesia là một chi lan biểu sinh gồm khoảng 7 loài. Các loài này phân bố ở châu Mỹ nhiệt đới.

Các loài
Clowesia amazonica
Clowesia dodsoniana
Clowesia glaucoglossa
Clowesia rosea
Clowesia russelliana
Clowesia thylaciochila
Clowesia warczewiczii

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Dressler, Robert L. The Orchids: Natural History and Classification. Cambridge: Harvard University Press, 1981.

Danh sách các chi phong lan


title: 2172 Plavsk

text:
2172 Plavsk (1973 QA2) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 31 tháng 8 năm 1973 bởi T. Smirnova ở Nauchnyj.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 2172 Plavsk

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1973
Được phát hiện bởi Tamara Mikhaylovna Smirnova


title: Clavus johnsoni

text:
Clavus johnsoni là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Drilliidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Clavus


title: Chirodica outeniquensis

text:
Chirodica outeniquensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Biondi miêu tả khoa học năm 1998.

Chú thích

Tham khảo

Chirodica


title: Parimatidium latifrons

text:
Parimatidium latifrons là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1910.

Chú thích

Tham khảo

Parimatidium


title: Anthurium albispatha

text:
Anthurium albispatha là một loài thực vật thuộc họ Araceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Benavides, G. & Pitman, N. 2003. Anthurium albispatha. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ecuador
A


title: Thomispa

text:
Thomispa là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1975 bởi Würmli.

Các loài
Chi này gồm các loài:
 Thomispa feae (Gestro, 1906)

Chú thích

Tham khảo

Hispini


title: Caloptilia trissochroa

text:
Caloptilia trissochroa là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Ấn Độ (Maharashtra).

Ấu trùng ăn Pepper-creeper.

Chú thích

Tham khảo

Caloptilia


title: Lunenburg, Nova Scotia

text:
Lunenburg là một thị trấn cảng nằm bên bờ biển phía nam thuộc Nam Nova Scotia, tỉnh Nova Scotia, Canada. Được thành lập vào năm 1753, thị trấn như là nỗ lực của người Anh định cư Kháng Cách tại Nova Scotia nhằm thay thế những người bản địa Miꞌkmaq và Acadian.

Nền kinh tế theo truyền thống dựa chủ yếu vào nghề đánh bắt cá xa bờ và ngày nay Lunenburg là nơi có nhà máy chế biến cá thứ cấp lớn nhất của Canada. Thị trấn phát triển mạnh vào cuối những năm 1800, và phần lớn kiến trúc lịch sử có từ thời kỳ đó.

Thị trấn được UNESCO công nhận là Di sản thế giới từ năm 1995 như là ví dụ điển hình nhất về khu định cư thuộc địa của Anh ở Bắc Mỹ mà vẫn giữ nguyên bố cục và diện mạo ban đầu, bao gồm cả kiến trúc bằng gỗ địa phương. Vùng lõi của thị trấn cũng là một Di tích Lịch sử Quốc gia Canada.

Tên
Lunenburg được thành lập năm 1753 và được đặt tên của Công tước của Brunswick-Lunenburg, người sau đó trở thành vua George II của Anh. Các cư dân Acadiann đã di rời khỏi địa điểm này, nơi mà trước đó họ gọi là Mirliguèche, tên đánh vần tiếng Pháp của một người Mi'kmaq không chắc chắn. Còn những người Mi'kmaq gọi nó là āseedĭk, có nghĩa là vùng đất của những người cô độc.

Tham khảo

Di sản thế giới tại Canada
Nova Scotia


title: Tiếng Kapingamarangi

text:
Kapingamarangi là một ngôn ngữ Polynesia được sử dụng tại Liên bang Micronesia. Có khoảng 3000 sử dụng thứ tiếng này như ngôn ngữ bản địa. Ngôn ngữ này có quan hệ gần gũi với tiếng Nukuoro.

Tham khảo

Ngôn ngữ tại Liên bang Micronesia
Nhóm ngôn ngữ Polynesia