title: Danh sách nhạc cụ cổ truyền Trung Quốc

text:
Những nhạc cụ cổ truyền Trung Quốc bao gồm rất nhiều loại nhạc khí khác nhau, từ nhạc cụ dây, hơi hay gõ. Chúng được chia làm tám loại nhạc cụ dựa trên chất liệu, tạo nên tám loại âm sắc cho dàn nhạc, được gọi là bát âm (八音). tám loại này bao gồm: kim (nhạc cụ bằng kim loại), thạch (bằng đá), thổ (bằng đất nung), ti (Nghĩa là nhạc cụ có dây; trước đây làm bằng tơ, sau đó dùng dây bằng thép), trúc (bằng tre, trúc), bào (bầu), cách (da), và mộc (gỗ). Dù vậy, vẫn có những nhạc cụ khác không được xếp vào các loại trên.

Ti (絲)
Bao gồm hầu hết các nhạc cụ dây. Người Trung Quốc xưa thường dùng tơ để làm dây đàn, khác với ngày nay thường dùng dây kim loại hay nylon. Bao gồm các loại đàn sau:

Gảy

Ngũ huyền cầm (): đàn cổ 5 dây, có lẽ là loại cùng họ với cổ cầm (thất huyền cầm)
Cổ cầm ()
Độc huyền cầm (): đàn bầu của người Kinh di cư từ Việt Nam sang Trung Quốc từ khoảng 500 năm trước.
Sắt cầm (, hay còn gọi là cổ sắt ): còn gọi là "thủy tổ" của đàn tranh. Người Việt Nam chúng ta gọi nôm na là đàn tranh 50 dây.
Đàn tranh (cổ tranh) (古箏)
Không hầu(箜篌): một loại đàn hạc cổ của Trung Quốc
Tỳ bà (琵琶): loại đàn hình quả lê bổ đôi, lưng đàn cong, phồng lên ở giữa và làm bằng gỗ cứng. Còn được gọi là đàn lute Trung Quốc.
Hốt lôi cầm (忽雷琴): gọi tắt là hốt lôi (忽雷) - một loại đàn cùng họ với tỳ bà được tìm thấy trong các ghi chép cổ thời Đường. Vào thời nhà Đường, hốt lôi được sử dụng rộng rãi, có rất nhiều nghệ sĩ biểu diễn trong dân gian và cung đình, theo thời gian, có lẽ tuân theo quy luật sinh tồn của những người khỏe mạnh nhất trong tự nhiên, không có loại nhạc cụ nào như vậy ở thời hiện đại. Tất nhiên, sẽ không ai có thể chơi lại loại nhạc cụ này, hai chiếc hốt lôi được trân trọng trong Bảo tàng Cố cung ở Bắc Kinh chỉ có thể nằm yên lặng ở đó, mang đến cho người ta sự tôn kính về nền văn hóa âm nhạc hưng thịnh của triều đại nhà Đường.
Tô cổ đốc (苏古笃): đàn 4 dây với mặt đàn làm từ da trăn của người Nạp Tây
Đàn tam (tam huyền) (三弦): đàn 3 dây cỡ nhỏ và trung bình,bọc da trăn.
Đàn nguyễn (): loại đàn có thân hình tròn, lớn và là tổ tiên của đàn nguyệt. Nó gồm có 3 loại: Đại nguyễn (nguyễn cỡ lớn 大阮), trung nguyễn (nguyễn cỡ vừa 中阮) và tiểu nguyễn (小阮).
Liễu cầm (柳琴): một loại đàn cùng họ với tỳ bà, kích thước nhỏ. Được gọi là mandolin Trung Quốc.
Đàn nguyệt (Nguyệt cầm) (月琴)
Tần cầm (秦琴)
Huyền đào (弦鼗): một loại đàn tam cỡ hơi lớn, mặt trước của thân đàn bọc da trăn.
Hồ lô cầm (葫芦琴): đàn lute với hình dạng nửa quả bầu hồ lô bổ dọc, loại đàn này phổ biến của người Choang. Hồ lô cầm còn có một dạng khác gồm nhiều phím trên mặt đàn và cách gảy dây ảnh hưởng từ đàn tỳ bà, nó vốn là nhạc cụ từng bị thất truyền được mô phỏng từ bích hoạ hang Mạc Cao, Đôn Hoàng.
Khảo mẫu từ (考姆兹): đàn lute hình nửa quả lê dài của người Đông Hương.
Hoả bất tư (火不思) – đàn lute cổ dài của người Đột Quyết
Đạn bát nhĩ (弹拨尔) – một chiếc đàn lute không phím cần dài với năm dây và 3 chốt chỉnh, được sử dụng trong âm nhạc truyền thống dân tộc Duy Ngô Nhĩ của Tân Cương
Đô tháp nhĩ (都塔尔) – một chiếc đàn lute cầm dài với hai dây, được sử dụng trong âm nhạc truyền thống Duy Ngô Nhĩ của Tân Cương. Chúng ta còn thấy nó trong phim Hoàn Châu cách cách, Hàm Hương đã chơi nhạc cụ này.
Nhiệt ngoã phổ (热瓦普 hay 热瓦普) –  đàn lute cần dài được sử dụng trong âm nhạc dân gian của người dân vùng tự trị Duy Ngô Nhĩ ở Tân Cương, miền Tây Trung Quốc. Lịch sử của nhạc cụ bắt nguồn từ thế kỷ 14 ở miền nam Tân Cương. Nó là một nhạc cụ của Tajiks và Uzbeks. Nó đặc biệt gắn liền với âm nhạc và văn hóa Uyghur.
 Khởi bôn (起奔): đàn 4 dây của người Lật Túc. Người Độc Long có loại đàn tương tự, nhưng chỉ có 3 dây và 3 trục vặn.
 Thiên cầm(): đàn 3 dây phổ biến của dân tộc Choang ở Quảng Tây.
 Đông bất lạp: đàn lute của Cáp Tát Khắc
 Tân tranh () hay chuyển điều tranh (): loại đàn tranh độc lạ chỉ có ở Đài Loan trước đây song cũng được nhập vào Trung Quốc để bán. Nó gồm có 25 dây và 25 con nhạn mắc thẳng tắp mặt đàn, chia khoảng cách của tiền nhạc sơn và hậu nhạc sơn bằng nhau. Bên cạnh đó, có những con nhạn nhỏ phụ trợ thay cho việc nhấn dây.
Loan cầm (): loại không hầu có hình dáng trông như một chiếc thuyền rồng. Hình dáng nó rất giống với đàn Saung-gauk của Myanmar. Một dị bản khác của loan cầm có dạng là hạc cầm 4 dây được tìm thấy trong bức tranh Phi thiên tán hoa ở hang Mạc Cao, tỉnh Đôn Hoàng.
Khổng cầm (孔琴): một dạng đàn nguyễn nhỏ như ukulele
Cơ bố ách (其布厄): đàn 4 dây của người Lật Túc
Trại đinh (赛玎): đàn 4 dây của người Bố Lãng. Nó phổ biến ở các khu vực Mãnh Hải, Cảnh Hồng của tỉnh Lâm Thương trong khu tự trị Tây Song Bản Nạp của tỉnh Vân Nam.
Đinh băng ba (玎崩巴): đàn 4 dây thuôn dài của người Thái Lặc
Đức Ngang tộc đinh cầm (德昂族丁琴): đàn lute 4 dây của người Đức Ngang.

Kéo

Hồ cầm (胡琴) - họ các loại đàn vĩ kéo để dọc (trừ yết tranh, văn chẩm cầm và tranh ni)

Nhị tuyền cầm (二泉琴): đàn nhị có kích thước lớn hơn một chút được sử dụng đặc biệt để chơi giai điệu Nhị tuyền ánh nguyệt (二泉映月)
Nhị hồ (二胡)
Trung hồ (中胡): Hồ trung có kích thước lớn hơn hồ thường. Dây đàn hồ trung to hơn dây đàn hồ và được định âm trầm hơn dây đàn hồ 1 quãng tám (8 cung bậc). Hai dây đàn được định âm cách nhau 1 quãng năm đúng nhưng được ghi nốt nhạc ở khóa fa trong khuôn ký âm tự (khuôn ghi nốt nhạc 5 dòng). Đối ứng với dàn nhạc cổ điển phương Tây, đàn hồ trung có âm vực tương đương với đàn violoncel (thường gọi tắt là cello) làm bè trung pha trầm và trầm trong dàn nhạc. Do có kích thước tương đối lớn và trọng lượng đáng kể, khi sử dụng, nhạc công phải dùng một giá đỡ hộp đàn bằng gỗ để trước mặt và diễn tấu trong tư thế ngồi trên ghế. Các kỹ thuật rền, rung, vuốt, luyến, láy được áp dụng kết hợp với sử dụng cung liền (giai điệu) hoặc cung rời (piczigator). Các kỹ thuật dùng cung ngắt, chạy nhanh, nhảy xa ít được áp dụng do không phù hợp với đặc tính âm vực và âm sắc của đàn.
Nhị huyền (二弦): đàn nhị của người Quảng Đông.
Cao hồ (高胡), còn gọi là Việt hồ (粤胡): đàn nhị của người Quảng Đông. Nó được phát triển từ đàn nhị huyền vào những năm 1920 bởi nhạc sĩ và nhà soạn nhạc Lã Văn Thành và được sử dụng trong âm nhạc Quảng Đông và tuồng tiếng Quảng Đông.
Bàn hồ (板胡): là một nhạc cụ dây cung truyền thống của Trung Quốc trong gia đình nhạc cụ huqin. Nó được sử dụng chủ yếu ở miền bắc Trung Quốc. "Ban" có nghĩa là một mảnh gỗ và "hu" là viết tắt của hồ cầm.
Kinh hồ (京胡): là một nhạc cụ dây cung của Trung Quốc trong gia đình hồ cầm, được sử dụng chủ yếu trong vở kinh kịch Bắc Kinh. Nó là nhạc cụ nhỏ nhất và cao nhất trong họ hồ cầm
Kinh nhị hồ (京二胡): là một nhạc cụ hai dây của Trung Quốc trong họ hồ cầm, tương tự như đàn nhị. Nó được đặt tên như vậy bởi vì nó được sử dụng trong côn khúc, hoặc kinh kịch. Nó có độ cao thấp hơn kinh hồ, là nhạc cụ du dương hàng đầu trong dàn nhạc kinh kịch Bắc Kinh, và được coi là nhạc cụ hỗ trợ cho kinh hồ
Trúc đề cầm (竹提琴 ): hồ cầm với cần đàn bằng tre hình trụ và bát nhị từ gỗ bào đồng được sử dụng trong kinh kịch cổ Quảng Đông.
Da hồ (椰胡): là một nhạc cụ dây cung trong họ hồ cầm Trung Quốc. Da có nghĩa là dừa và hồ là viết tắt của hồ cầm. Nó được sử dụng đặc biệt ở các tỉnh ven biển phía nam Trung Quốc và Đài Loan.
Đại nghiễm huyền (大广弦): là một nhạc cụ hai dây của Trung Quốc trong gia đình nhạc cụ hồ cầm, được giữ trên đùi và chơi thẳng đứng. Nó được sử dụng chủ yếu ở Đài Loan và Phúc Kiến, trong số các dân tộc Khách Gia và Mân Nam.
Đại đồng (大筒): được sử dụng như một nhạc cụ đi kèm trong truyền thống kinh kịch của Hồ Nam, Trung Quốc. Nhắc đến vai trò này, nhạc cụ cũng được gọi là hoa cổ đại đồng (花鼓大筒).
Xác tể huyền (): là đàn hồ cầm có thân từ gáo dừa ở Đài Loan
Hồ lô hồ (): đàn hồ cầm có thân làm từ quả bầu hồ lô
Lục giác huyền (六角弦): Lục giác (六角) trong tên của nó có nghĩa đen là "sáu góc", và do đó lục giác huyền được chế tạo với thân hình lục giác. Nó được sử dụng chủ yếu ở Đài Loan.
Mã cốt hồ (): đàn hồ có đầu cần đàn hình đầu con ngựa, hiểu nôm na theo nghĩa đen là "đàn hồ xương ngựa".
Thổ hồ (土胡): vĩ cầm 2 dây của người Choang ở Quảng Tây
Giác hồ (角胡): là một nhạc cụ dây cung của Trung Quốc trong họ hồ cầm. Mặc dù rất giống với nhị hồ và kinh hồ về cấu trúc vật lý, nhưng giác hồ là một nhạc cụ truyền thống của Trung Quốc. Nó là một nhạc cụ nhỏ giống như dây đàn hai dây đòi hỏi một cây cung để tạo ra âm thanh của nó.
Tứ hồ (四胡): đàn hồ 4 dây
Tam hồ (三胡): đàn hồ 3 dây. 1 số biến thể của nó gồm trúc căn tam hồ (竹根三胡), tam hồ cải tiến từ nhị hồ 2 dây, tam hồ của người Di, tam hồ của người Hà Nhì và tam hồ có hộp cộng hưởng bằng sừng trâu gắn một đoạn tre nhỏ đặc cỡ ngón chân cái, dài khoảng 0,65 cm cắm xuyên qua. Ở đầu đoạn tre này có 3 chốt để vặn lên dây. Từ 3 chốt vặn (hai trục) nối xuống với cần đàn tre bằng một sợi là 3 dây. Ngoài ra cần đàn này nối với cung vĩ bằng tre và lông đuôi ngựa mắc liền. Đây chính là cung kéo của đàn để tạo ra âm thanh (gọi là ngưu bì tam hồ 牛皮三胡).
Lục hồ (六胡): đàn hồ 6 dây của dân tộc Mông Cổ  vùng Nội Mông
Trụy hồ (): là một nhạc cụ dây hai dây từ Trung Quốc. Về thiết kế, nó giống với tam huyền, và có khả năng phát triển như một phiên bản kéo bằng vĩ của nhạc cụ đó. Không giống như các nhạc cụ dây cung trong họ hồ cầm (chẳng hạn như đàn nhị), trụy hồ gồm cần không phím để chống lại lực các dây đàn được nhấn trong khi chơi.
Trụy cầm (): đàn hồ cầm cùng họ với trụy hồ
Lôi cầm (雷琴): loại vĩ cầm có thân giống với đàn tam huyền với mặt trước làm từ da rắn
 Thiết huyền tử (鐵弦仔): hồ cầm 2 dây có còi khuếch đại âm thanh bằng kim loại, sử dụng ở Đài Loan. Nhạc cụ này còn gọi là Cổ xuy (xúy) huyền (鼓吹弦, Latin hóa: guchuixian).
Đê hồ (低胡): một số loại hồ cầm   lớn từ Trung Quốc. Nó có một hộp âm thanh lớn được bao phủ ở một đầu bằng da rắn. Giống như hầu hết các thành viên khác trong bộ nhạc cụ họ hồ cầm Trung Quốc gồm có:
Tiểu đê hồ (小低胡)
Trung đê hồ (中低胡)
Đại đê hồ (大低胡)
Đại hồ (大胡):Đây là loại đàn có kích thước lớn thứ hai sau đê âm cách hồ trong các loại đàn hồ. Dây hồ đại to được định âm thấp hơn 1,5 quãng tám (12 cung bậc) so với đàn hồ. Với nghệ sĩ tài năng, hồ đại có thể được định âm rộng gần 2 quãng tám. Hai dây đàn lên cách nhau 1 quãng năm đúng và được ghi nốt nhạc ở khóa fa trong khuôn nhạc. Đối xứng với dàn nhạc cổ điển-thính phòng phương Tây, hồ đại có vị trí tương đương với đàn contrebass, đảm nhận bè trầm và cực trầm trong dàn nhạc. Do kích thước và trọng lượng lớn, khi sử dụng, nhạc công phải đặt đàn xuống sàn và diễn tấu trong tư thế ngồi trên ghế. Các kỹ thuật sử dụng cung rời (piczigator) thường được dùng để đệm cho phần tiết tấu của bản nhạc hoặc bài hát. Kỹ thuật cung liền (giai điệu) bị hạn chế do âm vực của đàn thấp. Các kỹ thuật rền, rung, vuốt, luyến, láy hầu như không dùng đến. Gần đây một số nghệ nhân đã cải tiến đàn hồ trung với 4 dây đàn và bàn phím trơn như cần đàn cello hay contrabss, mục đích để sử dụng trong các dàn nhạc dân tộc quy mô. Do cung vĩ rời nên nhạc cụ cải tiến này có kỹ thuật kéo đẩy tương tự cello và contrabass.
Cách hồ (革胡): được phát triển vào thế kỷ 20 bởi nhạc sĩ Trung Quốc Dương Vũ Sâm (杨雨森, 1926-1980). Đó là sự hợp nhất của họ hồ cầm Trung Quốc và cello. Bốn dây của nó cũng được điều chỉnh (từ thấp đến cao) C-G-D-A, tương tự như cello
Đê âm cách hồ (低音革胡): Khác với các loại hồ cầm, đê âm cách hồ có kích thước lớn nhất trọng họ hồ cầm và thường được chơi bằng một nhạc công ngồi trên ghế kẹp hồ cầm giữa hai chân.
Nếu như phương Tây có đàn cello thì đê âm cách hồ là cello của người Hoa.

Lạp nguyễn (拉阮): nếu như đàn nguyễn thông thường là dạng gảy thì lạp nguyễn thuộc đàn chi kéo (dùng vĩ). Thân hình bầu dục tròn cho tới gần giống quả lê bổ đôi. Loại lớn sẽ gọi là Đại lạp nguyễn (大拉阮)
Bà cầm (琶琴): là loại đàn có hình dáng nửa quả lê bổ dọc tương tự tỳ bà, nhưng nó được chơi bởi vĩ kéo. Loại lớn sẽ gọi là Đại bà cầm (大琶琴)
Ngưu thối cầm (牛腿琴): hay còn gọi là Ngưu ba thối (牛巴腿) là loại vĩ cầm có thân như tỳ bà, nhọn ở phần đáy và là nhạc cụ của người Đồng ở Quý Châu. Khi kẹp lên cổ, vị trí đúng của Ngưu thối cầm sẽ được giữ theo chiều dọc, song song với sàn nhà và nghệ sĩ kẹp ở cổ bên trái.
Ngưu giác hồ (牛角胡): là nhạc cụ họ dây, chi kéo của người Tạng. Nó tương tự với các loại đàn nhị và hồ cầm Trung Quốc, chỉ khác bầu cộng hưởng của nó làm bằng sừng trâu và đầu cần đàn của nó chạm khắc hình đầu trâu.
Hề cầm (奚琴): Nó có lẽ là thành viên ban đầu của gia đình hồ cầm của các nhạc cụ dây cung Trung Quốc và Mông Cổ; do đó, nhị hồ, mã đầu cầm và tất cả các nhạc cụ sử dụng vĩ kéo tương tự có thể được cho là có nguồn gốc từ hề cầm. Hề cầm có hai dây lụa và được giữ theo chiều dọc. Nó được du nhập vào Mông Cổ thành đàn nhị khuuchir và ở bán đảo Triều Tiên là haegeum và Bắc Triều Tiên là hề cầm 4 dây (tức sohaegeum)

Mã đầu cầm (馬頭琴, tiếng Mông Cổ:морин хуур): là loại đàn cello có thân hình vuông của dân tộc Mông Cổ bằng gỗ, thùng đàn hình thang, cần dài. Đầu cần có chạm khắc hình đầu con ngựa. Cung đàn làm bằng đuôi ngựa. Người Mông Cổ gọi cây đàn này là "Khil Khuua", Hán Việt gọi là "Mã đầu cầm" (cây đàn đầu ngựa).
 Ba hiệp (巴叶): đàn dùng vĩ kéo họ hồ cầm của người Tạng
 Thiều cầm () (đàn nhị điện tử): nếu như phương Tây có violin điện thì Trung Quốc có loại đàn nhị này. Thiều cầm có bát nhị giống các loại đàn nhị và các loại đàn thuộc họ hồ cầm. Để sử dụng đàn nhị điện  này thì không thể thiếu bộ khuếch đại âm thanh (Amply).
Tạng tộc huyền tử (藏族弦子): đàn hồ 3 dây của người Tạng.
Bạch tộc long thủ tam huyền (白族龙头三弦): đàn tam cung kéo chạm đầu rồng của người Bạch
Thân cầm  () – đàn nhị với bộ cộng hưởng bọc da rắn) với âm sắc nasal rộng đặc biệt được sử dụng làm đàn nhị chính (chủ hồ 主胡) trong Hỗ kịch (沪剧), một thể loại kinh kịch địa phương của Trung Quốc từ Thượng Hải.

Một số loại đàn cũng sử dụng vĩ kéo ngoài các loại đàn hồ cầm nói trên như:

Yết tranh () - còn gọi là Yết cầm (): ngoại hình trông gần giống với đàn cổ tranh nhưng đàn tranh này lớn hơn (cũng có cả yết tranh cỡ nhỏ), nhưng được chơi bằng vĩ kéo từ lông đuôi ngựa. Âm thanh trầm hơn hồ cầm và làm từ gỗ cây ngô đồng và dây đàn là dây thép, nó cũng được du nhập vào bán đảo Triều Tiên thời Cao Ly (thế kỷ X - XIV) trở thành đàn ajaeng của người Triều Tiên nhưng hình dạng khác yết tranh Trung Quốc rất nhiều, dây đàn sử dụng loại dây thừng mỏng bện từ tơ.
Văn chẩm cầm (文枕琴): loại yết tranh cỡ nhỏ với 9 dây
Tranh ni (琤尼): đàn tranh vĩ kéo của người Choang
Toả cầm (挫琴) - đàn tranh dùng vĩ, cùng họ với yết tranh và văn chẩm cầm trong họ đàn tranh, chi kéo. là một nhạc cụ cổ xưa và đặc biệt, chỉ được tìm thấy ở Thanh Châu. Nguồn gốc của nghệ thuật đàn tỏa cầm Thanh Châu liên quan đến nguồn gốc của âm nhạc dây Trung Quốc và thậm chí cả thế giới của âm nhạc có dây. Nó có giá trị lịch sử cao để nghiên cứu sự phát triển của âm nhạc cổ đại. Vào ngày 10 tháng 12 năm 2008, hội nghị chuyên đề Thanh Châu tỏa cầm do Nhạc viện Trung Quốc tổ chức đã được tổ chức tại Bắc Kinh, đã thu hút sự chú ý mạnh mẽ từ ngành công nghiệp âm nhạc về một nhạc cụ đã biến mất trong lịch sử nhạc cụ Trung Quốc cổ đại. Tỏa cầm Thanh Châu đã được tái phát hiện và vẫn có một di sản kỹ năng sống động, làm cho lịch sử của các nhạc cụ dây Trung Quốc sớm hơn 1500 năm so với ở phương Tây. Đàn tranh này có thể nói là có nghĩa là "hóa thạch sống".

Ngải tiệp khắc (艾捷克)
Tát tha nhĩ (萨它尔; tiếng Duy Ngô Nhĩ:ساتار): vĩ cầm của người Duy Ngô Nhĩ (Uygur) ở Tân Cương.
Hồ tứ tha nhĩ (胡西它尔; Tiếng Duy Ngô Nhĩ: خۇشتار, Хуштар): đàn vĩ cầm 4 dây có thân là hình quả lê bổ dọc của người Duy Ngô Nhĩ.
 Tràng cầm (幢琴): Trong thời cổ đại, nhạc cụ này được gọi là "tràng cầm", và cây đàn khá giống với các loại cổ cầm với các chi tiết ở thùng đàn, thuôn ở đáy và có 4 dây lẫn 4 chốt vặn được kéo bằng cung vĩ. Không có một nhạc cụ nào như vậy trong các tài liệu lịch sử, nó phải là một nhạc cụ dây do Trịnh Cẩn Văn (郑觐文) - chuyên gia chơi cổ cầm  thiết kế để tạo thành một ban nhạc lớn. Qua đó có thể thấy Câu lạc bộ Âm nhạc Đại Đồng đã rất chú trọng đến việc sưu tầm, phân loại nhạc cụ dân tộc và nhạc cụ dân tộc nước ngoài.
Kiều cầm (桥琴): biến thể của đàn cello với bộ cộng hưởng từ da rắn đến từ tỉnh Thẩm Dương.
Cổ biều cầm (古瓢琴): đàn vĩ kéo của người H'mông. Người Miêu tại Trung Quốc gọi nó là "cách cáp" (格哈 -gux hieb), trong khi người Hán gọi nó là "sanh biều" (笙瓢). Khi kéo, đặt đàn nằm ngửa và đặt thùng đàn tỳ vào eo. Dây đàn làm từ tơ tằm bện dày nên mang âm sắc trầm. Thùng đàn hình nửa chiếc chai bổ đôi, đáy đàn vuông, 2 chốt & 2 dây.
Đại biều cầm (大瓢琴): biến thể của cello, với bầu đàn hình nửa quả lê.

Gõ

Dương cầm (揚琴): Đàn có 36 dây, và chữ "dương" () được hiểu theo nghĩa đen của Hán Việt là sự tán dương, hoan nghênh.
Trúc(筑): đàn tranh sử dụng một que để gõ vào dây đàn tương tự đàn tam thập lục, một tay dùng ngón để nhấn dây đàn.
Ngưu cân cầm (牛筋琴): loại đàn tranh kích thước lớn như đàn sắt, sử dụng que tre để gõ tương tự đàn trúc. Thân đàn hình chữ nhật lớn và nó chuyên trị dòng nhạc dân ca ở Ôn Châu, Chiết Giang

Kết hợp
Văn cầm (文琴): sự kết hợp giữa đàn hạc (không hầu), tam huyền (đàn tam), hồ cầm (đàn vĩ kéo) và cổ tranh. Đây là loại đàn mà nhạc công vừa gẩy lại vừa kéo, tổng số dây của đàn lớn này gồm từ 50 dây trở lên.

Trúc (竹)

Chủ yếu gồm các nhạc cụ hơi bằng tre, như:

Địch tử (笛子): hay còn gọi là sáo Tàu, là một loại sáo đặc trưng của Trung Quốc với cấu tạo cơ bản gồm 6 lỗ bấm (các cây cải tiến có nhiều lỗ bấm hơn), 1 lỗ thoát âm và 2 lỗ buộc dây trang trí, cũng có tác dụng định âm. Các lỗ bấm này thiết kế theo hệ thống Ngũ cung của âm nhạc Trung Quốc. Ngoài ra một đặc trưng khác của sáo địch tử là có lỗ dán màng nằm giữa lỗ thổi và những lỗ bấm để tạo âm rung. Lỗ này dán 1 màng mỏng bằng ruột cây tre hoặc bằng giấy bóng mỏng hoặc giấy chuyên dụng. Địch tử thường có nhiều dây màu quấn quanh thân sáo, ngoài vai trò trang trí, các dây này còn giúp cố định thân sáo chắc chắn, hạn chế các tác động và bị nứt. Địch tử thường được ghép lại từ 2 đoạn thông qua khớp nối, có chạm khắc rồng hoặc hoa văn.
Bang địch (梆笛):  sáo 6 lỗ bấm, 1 lỗ thổi, 1 lỗ âm cơ bản và 2 lỗ treo dây/định âm, âm vực rộng 2 quãng 8, được làm bằng trúc hoặc nứa theo hệ thất cung và có dán màng ở lỗ thổi. Một số sáo cải tiến có nhiều lỗ bấm hơn để thổi các nốt thăng/giáng.
Khương địch (羌笛): sáo dọc loại nhỏ của người Khương, có thể là sáo dọc đơn hay sáo dọc kép. Sáo dọc đợn có 6 lỗ, nếu ghép 2 chiếc sẽ trở thành sáo kép 12 lỗ.
Loan quản địch (弯管笛): sáo địch tử dựa theo thiết kế của sáo bass flute và alto flute phương Tây, đầu thổi bị uốn cong. Khớp đầu cong thường được những người mới chơi ưa thích hơn vì nó yêu cầu cánh tay phải duỗi ít hơn và làm cho nhạc cụ cảm thấy nhẹ hơn bằng cách di chuyển trọng tâm đến gần người chơi hơn.
Tiêu (), còn gọi là động (đỗng) tiêu ()
Bì thu (比秋): một loại sáo  dọc nhỏ truyền thống của người Lự ở tỉnh Vân Nam, tây nam Trung Quốc, tương tự như sáo khlui lip  (ขลุ่ยหลิบ) của Thái Lan.
Bài tiêu (): sáo ống pan flute của Trung Quốc, gồm nhiều ống nứa hay trúc ghép với nhau khi thổi. Nhạc cụ này đã mai một từ thời xưa, đến thế kỷ 20 người ta mới tái cấu trúc lại. Điểm khác biệt chính giữa bài tiêu và những loại sáo bè Châu Âu và Nam Mỹ là: phần đỉnh của những lỗ ống bài tiêu được cắt góc hoặc vết khía chữ V. Điều này cho phép thay đổi cao độ âm thanh để bài tiêu phát ra những nốt nửa cung mà không làm mất đi âm sắc, ngay cả những ống được chỉnh giọng diatonic. Nhạc sĩ Cao Minh (高明) đã sử dụng một phiên bản bài tiêu gọi là bài địch để chơi loại nhạc đời nhà Đường trong dàn nhạc của ông ở Tây An từ năm 1982. Ở Hàn Quốc có một nhạc cụ gọi là so (tiếng Hàn: 소,  nghĩa là tiêu trong tiếng Trung Quốc). Loại sáo này có nguồn gốc từ bài tiêu và được dùng trong nhạc nghi lễ.
Miêu tộc địch (): sáo chỉ duy nhất được người Miêu ở Trung Quốc sử dụng, cấu tạo giống với sáo ba ô nhưng êm hơn.
Trì (篪): một loại sáo trúc cổ. Nó là một loại nhạc cụ thổi bằng tre thổi chéo có nguồn gốc từ Trung Quốc. "Quảng nha" ghi lại rằng nhạc cụ này có tám lỗ, nhưng "Chu lễ" ghi lại rằng nhạc cụ này có bảy lỗ. Sự suy giảm dần dần của âm nhạc, bây giờ nhạc cụ này là rất hiếm. Được biết, Đền Khổng Tử ở Đài Bắc có một bộ sưu tập trì cổ, và lăng mộ của Tăng Hầu Ất cũng đã khai quật được một cặp, đó là 2 cây trì tone G và F. Cách chơi trì Trung Quốc khác hẳn với các loại sáo ngang khác là cách cầm sáo 2 tay đặt cùng chiều, hoặc 2 tay cầm sáo ở hai bên lỗ bấm còn lỗ thổi nằm ở giữa
Thược (籥): một loại sáo dọc làm bằng tre trúc, có 3 lỗ bấm, sử dụng trong nhạc nghi lễ Nho giáo và múa.
Tân địch (新笛): một dẫn xuất từ thế kỷ 20 của địch tử cổ đại, tân địch chịu ảnh hưởng của phương tây, hoàn toàn có màu sắc và thường không có di mo đặc biệt của dizi hay màng ù. Tân địch còn được gọi là sáo 11 lỗ. Thiết kế của nó chịu ảnh hưởng của phương Tây và dựa trên nguyên tắc của tính khí bình đẳng
Đồng địch (侗笛): sáo duy nhất của người Đồng.
Khẩu địch (口笛): là một loại sáo rất nhỏ của Trung Quốc được làm từ tre. Nó là cây sáo nhỏ nhất trong bộ sáo Trung Quốc. Hình dạng ban đầu của nó là từ các nhạc cụ thời tiền sử được làm bằng xương động vật, trong khi khẩu địch được làm bằng gỗ, tre hoặc PVC, rất khác biệt với hình dạng ban đầu.
Quản (), ở phía Bắc còn được gọi là quản tử (管子) hoặc tất lật (篳篥), ở vùng Quảng Đông được gọi là hầu quản (喉管): là loại kèn dăm nứa thổi dọc. Ống bằng nứa to cỡ ngón tay, dài khoảng từ 20~30 cm và mỏ kèn trước kia thường chọn lấy cành liễu mập, cắt lấy một đoạn, vặn hơi miết tay một chút là vỏ và lõi cành liễu sẽ rời nhau ra. Sau đó dùng dao vót mỏng một đầu vỏ cành liễu làm đầu ngậm thổi, đục thêm vài lỗ ở phần thân; phiên bản ở Đài Loan gọi là áp mẫu địch (鴨母笛), hay Đài Loan quản (台灣管) với bát kèn nhỏ xíu và ngắn. Kèn quản phát triển trong đời nhà Đường, có khả năng nó là nhạc cụ theo đoàn người du mục Trung Á du nhập vào Trung Quốc và trở thành nhạc cụ lãnh đạo quan trọng trong nhạc cung đình và nhạc lễ. Ngày nay kèn quản phổ biến trong những dàn nhạc dân gian, dàn nhạc hơi ở miền bắc Trung Quốc và một số vùng khác. Trong dàn nhạc kịch Bắc Kinh, người ta sử dụng loại kèn này để miêu tả cảnh quân đội cùng với kèn tỏa nột và những nhạc cụ gõ khác. Nó được du nhập vào bán đảo Triều Tiên và Nhật Bản, người Triều Tiên cũng có các loại kèn dăm tương tự với quản tử có tên là piri chủ yếu dùng cho nhạc cung đình và tang lễ Triều Tiên. Còn ở Nhật, nó có tên là hichiriki
Tỏa nột (), còn được gọi là hải địch (海笛) - một loại kèn dăm. Một số dân tộc thiểu số ở tỉnh Nạp Tây có một loại kèn dăm cùng họ với quản tử gọi là ba bách (波伯).
Nột tử (呐子): kèn bầu loại nhỏ,người chơi phải lấy tay che lại khi chơi.
Ba ô (): sáo mèo Trung Quốc - có nguồn gốc từ tỉnh Vân Nam, là một loại sáo dân tộc nhưng đã dần trở thành nhạc cụ tiêu chuẩn và phổ biến ở Trung Quốc, dùng trong những bản nhạc Hoa hiện đại hay truyền thống. Loại sáo này cũng được một số nhà soạn nhạc và biểu diễn phương Tây sử dụng.

Ba ô có cấu trúc đầu lỗ thổi gắn lưỡi gà bằng đồng, 7 hoặc 8 lỗ bấm. Lỗ để xác định âm của cây sáo không tính bằng lỗ cuối mà bằng lỗ bấm thứ 4 tính từ lỗ thổi xa nhất. Ba ô thường được làm từ trúc hoặc bằng gỗ.

Nếu kết hợp 2 thanh sáo có tông khác nhau sẽ tạo thành ba ô kép (còn gọi là sáo Mèo kép), có thể thổi được nhiều quãng âm hơn.

Ngoài ra còn có ba ô dọc (còn gọi là sáo Mèo dọc) dựa theo nguyên lý của ba ô thổi ngang, sáo Mèo và sáo bầu. Thay vì cái bầu ốp lên, người ta thường dùng ống to hơn một chút, cấu tạo vẫn giống sáo ba ô, sáo Mèo và sáo bầu. Đầu thân ba ô có gắn lam (lưỡi gà) đồng. Ba ô dọc có 2 tone chính là C & D. Đầu thổi của ba ô dọc giống đầu thổi sáo dọc Oboe dùng trong nhạc giao hưởng phương Tây. Cả ba ô & địch tử đều được trang trí với dây đồng tâm kết. Ba ô là nhạc cụ hơi phổ biến trong những dân tộc thiểu số ở tỉnh Vân Nam và Quý Châu như người Di (彝族), người Hà Nhì (哈尼), người Bố Lãng (布朗) và người Miêu (苗). Hiện nay ba ô đã trở thành nhạc cụ chuẩn, được chơi rộng khắp tại Trung Quốc. Các dàn nhạc truyền thống Trung Quốc thường sử dụng ba ô trong những tác phẩm cổ điển và hiện đại.
 Mã bố (馬布 mabu): loại kèn ống tre lưỡi gà đơn do người Di sử dụng, bát kèn dài và nhỏ.
Mang đồng (芒筒): Loại tù và bằng tre nứa của Trung Quốc. Nó được sử dụng chủ yếu bởi các nhóm dân tộc Miêu và Đồng của các tỉnh Quý Châu và Quảng Tây phía nam Trung Quốc, mặc dù đôi khi nó được sử dụng trong các tác phẩm Trung Quốc đương đại cho dàn nhạc cụ truyền thống
Trúc huyên (竹埙): sáo huyên được làm từ tre trúc ống to
Khúc địch (曲笛): sáo 8 lỗ trong bộ sáo địch tử, dùng quãng alto
Thổ lương (吐良): sáo ngắn có duy nhất lỗ thổi ở giữa của người Cảnh Pha

Mộc (木)

Các nhạc cụ chính thuộc bộ mộc gồm:
Chúc (): là một nhạc cụ gõ được sử dụng trong âm nhạc nghi lễ triều đình Nho giáo của Trung Quốc cổ đại. Nó bao gồm một hộp gỗ (thường được sơn màu đỏ hoặc trang trí khác) thon từ trên xuống dưới, và được chơi bằng cách cầm một thanh gỗ thẳng đứng và đánh vào mặt dưới. Nhạc cụ được sử dụng để đánh dấu sự khởi đầu của âm nhạc trong âm nhạc nghi lễ cổ xưa của Trung Quốc, được gọi là nhã nhạc. Nhạc cụ này hiếm khi được sử dụng ngày nay, với các mẫu vật xuất hiện chủ yếu trong các bảo tàng Trung Quốc, mặc dù ở Đài Loan nó vẫn được sử dụng trong âm nhạc nghi lễ Nho giáo của Khổng giáo Đài Loan. Chúc được đề cập, cùng với một nhạc cụ gõ khác gọi là ngữ, trong biên niên sử trước thời nhà Tần, và xuất hiện trong giai đoạn cổ điển của lịch sử.
Ngữ (): là loại mõ bằng gỗ được chạm khắc hình con hổ với phần lưng có răng cưa gồm 27 "răng", được sử dụng từ thời cổ đại ở Trung Quốc cho âm nhạc nghi lễ triều đình Nho giáo. Nó được chơi bằng cách đánh vào đầu ba lần bằng một cây roi tre được tước ra 15 mẩu phần đầu, và sau đó quét nó qua lưng răng cưa một lần để đánh dấu sự kết thúc của một bản nhạc hay các lễ tế của Nho giáo.
Mộc ngư (): còn gọi là mõ cá. Mõ này ít khi dùng như nhạc cụ biểu diễn mà thay vào đó nó chuyên dùng cho các nhà sư tụng kinh
Cổ bản (鼓板): gọi chung là một cái trống gỗ nhỏ và phách bản, được chơi đồng thời, bởi một người chơi, trong âm nhạc truyền thống Trung Quốc.
Phách bản (拍板): phách gồm 2 lá của Trung Quốc, dùng trong tuồng và hát bội
Bang tử (梆子): trống gỗ nhỏ dạng hộp có khe. Nó được làm từ một mảnh gỗ duy nhất và được sử dụng làm nhạc cụ gõ. Thuật ngữ này thường biểu thị cho nhạc cụ hòa tấu phương Tây, mặc dù nó có liên quan đến các công cụ cấm thời gian được sử dụng bởi người Hán, đó là lý do tại sao nhạc cụ phương Tây đôi khi được gọi là mộc bản Trung Quốc.
 Trúc bản (竹板 zhuban): một loại phách làm từ hai miếng tre.
 Khoái bản (快板): loại phách 6 lá. Những thanh phách được buộc lỏng vào nhau bằng dây xen kẽ những đồng xu kim loại. Nó được sử dụng trong khoái bản thư - một hình thức kể chuyện truyền miệng phổ biến ở miền bắc Trung Quốc. Nó là loại hình thức hát nói tương tự vè của Việt Nam, hơi giống với đọc rap.

Thạch (石)
Biên khánh ()
Thạch cầm (): đàn xylophone có phím làm bằng đá

Kim (金)

Biên chung (編鐘): là một nhạc cụ cổ xưa của Trung Quốc bao gồm một bộ chuông đồng, được chơi bằng giai điệu. Những bộ chuông này được sử dụng làm nhạc cụ đa âm và một số trong những chiếc chuông này đã có niên đại từ 2.000 đến 3.600 năm.
Phương hưởng (): là một đàn phím treo với phím làm từ thép của Trung Quốc bị đình chỉ (bianxuan) đã sử dụng trong hơn 1.000 năm. Phương hưởng là loại nhạc cụ duy nhất được tìm thấy trong danh mục Đá trong tám âm thanh. Nó lần đầu tiên được sử dụng trong nhà Lương (502,5555 CE), và sau đó được chuẩn hóa trong các triều đại nhà Tùy và nhà Đường chủ yếu dành cho âm nhạc cung đình.
Nao (nạo) (鐃): nhạc cụ cổ của Trung Quốc. Được sử dụng trong quân đội, vai trò là đưa ra hướng dẫn để ngừng đánh trống. Hình dạng của nao tương tự như một chiếc chuông, nhưng nó có kích thước lớn hơn và cong trong miệng. Phần thân rộng hơn chiều cao, thẳng đứng và lộn ngược, có tay cầm bên dưới.

Theo Thuyết văn giải tự, nó thực sự là một loại chuông nhỏ bằng gang. Theo sử sách nhà Ân, một nhạc cụ đầu tiên. Năm cuộc khai quật của lăng mộ nữ Phụ Hảo được tạo thành một tổ hợp, đó là một nghi thức để thờ cúng.
Thương nao (商鐃): một loại nao có phần thân thuôn dài.
Bạt (鈸)
Tiểu bạt (小鈸, chũm choẹ nhỏ)
Trung bạt (中鈸, chũm choẹ cỡ vừa)
 Nao bạt (鐃鈸, dàn chũm chọ lớn nhỏ khác nhau có từ 8 - 10 chiếc)
Thủy bạt (水鈸, hiểu nôm na là "chũm choẹ nước")
Đại bạt (大鈸, chũm choẹ lớn)
Kinh bạt (京鈸)
La ()
Khai lộ la (): một loại chiêng cỡ trung, đơn âm có lẽ được dùng trong các lễ tín ngưỡng của cá dân tộc thiểu số Trung Quốc
Kính la (): một loại chiêng bằng nhỏ sử dụng trong nhạc truyền thống của tỉnh Phúc Kiến.
Thâm ba(深波) – loại chiêng của người Triều Châu; còn gọi là Cao biên đại la (高边大锣)
Vân la (): là một nhạc cụ truyền thống của Trung Quốc. Nó được tạo thành từ một bộ chiêng có kích cỡ khác nhau được giữ trong một khung. Dàn chiêng treo lên giá gồm 7 chiêng lớn nhỏ khác nhau; 7 chiêng tương đương với các nốt "Đồ"-"Rê"- "Mi"- "Pha" -"Sol" -"La" -"Si". Những hình vẽ xưa cũng miêu tả loại Vân la nhỏ hơn chỉ có 5 chiêng, những cái này có cán, được giữ trong một bàn tay và gõ bằng tay khác. Loại Vân la hiện đại hóa đã phát triển từ loại Vân la truyền thống để sử dụng trong dàn nhạc lớn, hiện đại của Trung Quốc. Nó lớn hơn và có 29 chiêng trở lên với đường kính khác nhau. Loại hiện đại cao khoảng 2m, kể cả một giá đỡ có hai chân chống trên sàn (riêng khung chỉ cao khoảng 1m). Chiều rộng của khung khoảng 1,4m. Đôi khi loại Vân la truyền thống được gọi là Thập diện la (十面锣), tức chiêng 10 mặt, để phân biệt với loại Vân la hiện đại.
Thập diện la (十面锣): Dàn chiêng cổ gồm 10 chiếc. Mỗi chiêng có đường kính khoảng 9-12 cm, chiều cao của khung khoảng 52 cm, các kích thước nhỏ dần phía trên và lớn dần phía dưới. Người ta thường sử dụng Vân la trong dàn nhạc gõ và hơi ở miền bắc Trung Quốc.  Đây là bộ chiêng gốc và sau đó nó được du nhập vào các nước Đông Nam Á như bonang ở Java - Indonesia, khongmon (dàn cồng treo trên giá hình thuyền) ở Thái Lan và kulintang ở Philippines
Nguyệt la (): một cái chiêng nhỏ không bằng phẳng, giữ bằng dây trong lòng bàn tay và gõ bằng dùi nhỏ, sử dụng trong nhạc Triều Châu.
Phong la (): chiêng gió, một loại chiêng bằng lớn, gõ bằng dùi bịt đầu.
Tiểu la (): một cái chiêng bằng nhỏ có độ cao âm thanh nâng lên khi gõ bằng cạnh của cái dùi gỗ bằng.
Chinh(钲)
Đang tử (铛子) - một chiêng nhỏ, tròn, phẳng, được điều chỉnh treo bằng cách buộc bằng dây lụa trong một khung kim loại tròn được gắn trên một cán cầm bằng gỗ mỏng.
Thuần (錞): trống gang của Trung Quốc có từ thời Chu. Âm thanh tương tự như trống đồng của Việt Nam.
Duy thuần (帷錞帷錞): trống gang loại nhỏ
Vân bản(): loại khánh đá của Trung Quốc. Ngày nay trong các tu viện, khánh làm bằng đồng chừng bằng cái đĩa lớn, treo trong một cái giá gỗ, thường dùng để báo hiệu trong phạm vi nhỏ, chẳng hạn như để báo thọ trai hay khi thỉnh một vị tăng ni từ trong liêu ra Pháp đường; hoặc đón rước một vị đại sư hay danh tăng đến tự viện, nghi lễ nầy đi trước là khay lễ gồm nhang, đèn, hoa, quả, kế theo là một vị cầm khánh treo trong giá, vừa đi vừa đánh khánh rồi tiếp theo là vị được đón rước theo sau – có thể có cả lọng – rồi mới tiếp đến những tăng ni, phật tử khác tùy theo phẩm trật xếp thành thứ tự.
Đồng cổ (铜鼓)
Lạt bá (喇叭): kèn toả nột với thân làm bằng đồng thau dài, thẳng
Binh linh (碰铃; bính âm: pènglíng) - một cặp chũm choẹ hình bát nhỏ hoặc chuông được nối với nhau bằng một sợi dây dài
Dẫn khánh (引磬) - một chiếc chuông nhỏ đảo ngược được gắn vào đầu của một tay cầm bằng gỗ mỏng
Vân tranh (云铮) - một chiêng nhỏ bằng phẳng được sử dụng trong âm nhạc truyền thống của Phúc Kiến

Thổ (土)

Huân (cũng đọc là huyên) (): là loại sáo đất - một nhạc cụ quan trọng của Trung Quốc (nhưng có sự khác nhau với ocarina, sử dụng một ống dẫn để thổi hơi vào bên trong, trong khi huân được thổi xuyên qua rìa bên ngoài). Biến thể của nó là hồ lô huân (葫芦埙) với nhiều lỗ bấm. Loại khác là Ngưu đầu huân (牛头埙) hay còn gọi là nê oa ô (泥哇呜) hoặc nê tiêu (泥箫) của dân tộc Hồi ở Ninh Hạ, được làm bằng đất sét hoặc gốm. Hình dạng được chia thành ba loại: hình dạng đậu lăng, hình đầu trâu và hình sừng.
Phẫu (): là một nhạc cụ bộ gõ cổ đại của Trung Quốc bao gồm một đồ gốm hay đồng và trình diễn với một cây gậy. Nguồn gốc của nó bắt nguồn từ các triều đại Hạ hoặc nhà Ân, nơi nó được sử dụng trong âm nhạc nghi lễ. Sau này nó trở thành một nhạc cụ tiêu chuẩn trong các nghi lễ Nho giáo. Xét thấy, đúng ra thì phẫu là loại trống cổ xưa bao gồm một bình gốm hoặc một bình, lọ, chậu bằng hợp kim pha đồng đỏ, cái này được gõ bằng dùi. Phẫu có niên đại từ thời nhà Hạ hoặc nhà Thương, thời đó nó được dùng trong nhạc lễ. Về sau, Phẫu trở thành nhạc cụ chuẩn trong những dàn nhạc Nho giáo. Phẫu là nhạc cụ chưa được xác định cho tới khi người ta khám phá gần 500 nhạc cụ trong những hầm mộ của giới quí tộc ở Việt Quốc (越國) thuộc thành phố Vô Tích (無錫), tỉnh Giang Tô (江蘇). Trước lúc khai mạc Olympic mùa hè ở Bắc Kinh năm 2008, người ta đã biểu diễn loại phẫu hiện đại để chào mừng. Khoảng 2.008 nghệ sĩ trống và diễn viên múa cùng đồng diễn, đánh loại phẫu lớn hình vuông bằng những cái dùi đỏ. Những cái Phẫu này được bố trí iod phát sáng màu trắng, tạo thành hình vuông chung quanh, cho phép chúng phát ra âm thanh và cả việc phơi bày làm kinh ngạc, trong đó có những mẫu tự Trung Quốc và những hình dáng khác. Trong nhạc lễ Nho giáo Hàn Quốc, người ta chơi một nhạc cụ làm từ bình đất sét, gọi là bu (tiếng Hàn: 부). Không như phẫu Trung Quốc, bu của Hàn Quốc là một chiếc chum gốm thấp bên trong có tráng lớp đồng đỏ. Nó được chơi bằng cách gõ lên thành chum 3 hồi 9 tiếng để đánh dấu sự bắt đầu của một bản nhạc hay các lễ tế của Nho giáo. Ở Việt Nam cũng có loại phẫu tương đương với bu Hàn Quốc và dùng trong Nhã nhạc cung đình Huế thuộc dàn Đại nhạc
Đào địch ()

Bào (匏)

Sanh (): nhạc cụ thổi bằng miệng Trung Quốc bao gồm các ống thẳng đứng. Nó là một loại khèn đa âm và được yêu thích ngày càng phổ biến như một nhạc cụ độc tấu. Đây là tiền đề cho các nước Đông Nam Á dựa vào kết cấu là nhiều ống trúc hay nứa ghép vào nhau để tạo thành nhạc cụ gọi là khèn bè. Các dân tộc miền núi Trung Quốc có một loại khèn riêng là lô sanh.
Theo truyền thống, sanh được dùng để đệm cho kèn tỏa nột hay địch tử. Nó là một trong những nhạc cụ chính trong thể loại Côn khúc (崑曲) và những hình thức nhạc kịch khác của Trung Quốc. Những dàn nhạc nhỏ ở miền bắc Trung Quốc, thí dụ như dàn nhạc gõ và hơi, cũng sử dụng sanh. Trong dàn nhạc quy mô hiện đại, người ta dùng sanh để đệm hoặc chơi giai điệu. Có thể chia loại khèn này thành hai loại:
+ Sanh truyền thống (傳統笙 chuantong sheng), được dùng trong nhạc lễ ở miền bắc Trung Quốc, thường có khoảng 17 ống, nhưng chỉ có khoảng 13 hoặc 14 ống dò (sounding pipes). Thang âm của nó chủ yếu là diatonic. Thí dụ loại sanh 17 ống (4 ống câm), sử dụng trong nhạc Jiangnan sizhu (nhạc hòa tấu ở Giang Nam) được chỉnh giọng: a′ b′ c″ c♯″ d″ e″ (2 ống), f♯″ g″ a″ b″ c♯″′ d″′ hay A4, B4, C5, C♯5, D5, E5 (2 ống), F♯5, G5, A5, B5, C♯6, D6.

+ Sanh có phím bấm, tức kiện sanh (键笙jiansheng): loại có 24 ống nửa cung và 26 ống có phím bấm phổ biến trong giữa thế kỷ 20, nhưng các kiểu hiện đại thường có 36 ống. Hiện nay, có 4 loại sanh có phím bấm chính, nằm trong nhóm giọng soprano, alto, tenor và bass. Tất cả thanh âm đều chia nửa cung, chỉnh bằng nhau:

Cao âm Sanh (高音笙 gaoyin sheng): có 36 ống với âm vực soprano từ G3 đến F#6 (lấy C trung = C4). Sử dụng khóa treble.

Trung âm Sanh (中音笙 zhongyin sheng): có 36 ống với âm vực alto từ C3 đến B5. Thấp hơn 1 quãng năm đúng so với cao âm Sanh. Nó có một dãy 12 phím màu đen, những phím này khi ấn xuống chơi tất cả 3 ống tương ứng đều cùng một nốt trong những quãng tám khác nhau. Thí dụ, ấn phím "C" đen sẽ tạo ra nốt C3, C4 và C5 phát ra cùng lúc. Sử dụng khóa treble và alto.

Thứ trung âm sanh (次中音笙cizhongyin sheng): có 36 ống với âm vực tenor từ G2 đến F#5. Thấp hơn 1 quãng tám so với cao âm Sanh. Sử dụng khóa alto hoặc treble chuyển dịch xuống 1 quãng tám. Loại sanh này có thể sử dụng như đê âm sanh.

Đê âm sanh (低音笙 diyin sheng): có 32 ống với âm vực bass từ C2 đến G4. Sử dụng khóa bass.

Loại sanh có phím bấm chỉ phát triển trong thế kỷ 20, khoảng năm 1950 về trước. Sự khác nhau giữa hai loại sanh này nằm ở bộ phận máy của chúng. Loại truyền thống có những lỗ trên các ống bấm được ép trực tiếp bằng những ngón tay của người chơi, còn loại phím bấm có các lỗ đóng và mở bằng phím bấm hoặc đòn bẩy.

Bão sanh (抱笙 baosheng): phiên bản lớn của khèn sanh.
Vu (): loại khèn với nhiều ống tre được cố định trong một cái rương gió có thể được làm từ tre, gỗ hoặc bầu. Mỗi ống chứa một mảnh lam, cũng được làm bằng tre. Trong khi sanh được sử dụng để cung cấp các âm đồng thời hài hòa (trong phần tư và phần năm), yu được chơi trong các dòng đơn theo giai điệu. Nhạc cụ này đã được sử dụng, thường với số lượng lớn, trong các dàn nhạc của Trung Quốc cổ đại (và cũng được xuất khẩu sang Hàn Quốc và Nhật Bản) nhưng không còn được sử dụng.
Hồ lô sanh (): là một loại khèn của Trung Quốc cùng với vu, hoà và sanh. Cấu trúc gồm 6 ống trúc dài ngắn khác nhau được xếp thành 2 bè, mỗi bè 3 ống. Cắm các ống xiên qua một quả bầu khô, dùng sáp ong rừng nối lại. Khi sáp khô thì khoét các lỗ trên đầu mỗi ống. Cuống trái bầu khô làm đầu thổi. Kỹ thuật làm khèn khó vì đòi hỏi người nghệ nhân phải biết thổi, có khả năng thẩm thấu cao. Nó là nhạc cụ dân gian được một số bộ tộc sử dụng, thí dụ như người Lạp Hỗ (拉祜族), Nạp Tây (納西), Lisu và Akha. Những dân tộc này gọi hồ lô sanh bằng những tên khác nhau theo ngôn ngữ riêng của họ. Tùy theo bộ tộc, nhạc cụ này khác nhau về cấu trúc và kỹ thuật chơi. Hồ lô sanh phổ biến ở tỉnh Vân Nam và một số tỉnh khác ở miền nam Trung Quốc. Người ta còn tìm thấy chúng trong nhiều quốc gia ở Đông Á và Đông Nam Á. Ở Trung Quốc, người Lạp Hỗ gọi hồ lô sanh là naw, còn người Akha ở Vân Nam  gọi là lachi, người Lật Túc gọi là fulu), ở Campuchia nó gọi là ploy. Riêng tại Việt Nam, nó được gọi là đing năm hoặc m’buot.

Hồ lô ty (): sáo bầu Trung Quốc nghĩa là tơ hồ lô, ý chỉ âm thanh mượt mà như sợi tơ) hay còn được gọi là sáo bầu tơ, là một loại sáo của dân tộc thiểu số Trung Quốc với nguồn gốc lâu đời từ trước công nguyên, có hình dạng một quả bầu hồ lô với phần đầu dùng để thổi, phần đáy cắm liền với 3 cây sáo ngắn: một cây thổi chính và 2 cây dùng để bè, kèm theo đó 3 miếng lưỡi gà. Thân quả bầu đóng vai trò như hộp âm của cây sáo, bên ngoài có thể được vẽ, khắc trang trí hoa văn hoặc không.
Ống sáo chính của sáo bầu có khoét 7 lỗ dùng để bấm. Hai ống phụ chỉ để tạo hoà âm. Sáo bầu có âm lượng tương đối nhỏ nhưng êm dịu.
Bào địch () (cũng gọi là Phúc lộc sanh)  (): Loại sáo có cấu tạo như sáo huân (huyên), người ta đục lỗ bấm vào vỏ quả bầu hồ lô, còn miệng thổi gắn bên trong lưỡi gà (lam đồng). Khi thổi sẽ có âm thanh như sáo bầu (hồ lô ty) hoặc ống sênh (khèn sanh).

Cách (革)

Trống được làm từ da cá sấu được tìm thấy ở Trung Quốc, khoảng giai đoạn 5500–2350 TCN. Trong các ghi chép, trống được dùng trong các nghi lễ để tạo không khí thần thánh.
"Cách" là chữ Hán nhằm chỉ các loại trống cổ truyền của Trung Quốc, bao gồm:
Đại cổ (大鼓): Trống lớn. Mặt trống làm bằng da cá sấu hay da trâu, bò. Nó cũng được phổ biến ở các nước Đông Á và Đông Nam Á. Điển hình như ở Triều Tiên có buk và Nhật Bản có taiko. Người Việt chúng ta cũng dùng trống trong các buổi lễ lớn, trong âm nhạc như tuồng, chèo, hát xoan,... còn Trung Quốc dùng trống trong các vũ điệu, kinh kịch hay múa lân  là dùng nhiều nhất; ngoài ra trống là thứ quen thuộc trong các trường học ở Việt Nam. Trống được dùng làm hiệu lệnh và báo giờ trong nhà trường là loại trống khá to và nặng nên thường được đặt trên giá gỗ, ở dưới mái hiên trước cửa phòng họp. Trống nằm hơi nghiêng, mặt hướng lên trên và hướng ra ngoài sân trường. Thân trống được ghép bởi những mảnh gỗ mít rộng chừng bàn tay người lớn và dài gần một mét. Hai mặt trống được bịt bằng da trâu với vô số ghim tre. Vì thân trống phình rộng như thế nên khi đánh, tiếng trống sẽ rất trầm ấm mà lại vang xa.
Hoa bồn cổ (花盆鼓): trống lớn hình chậu hoa chơi với hai cái dùi; cũng được gọi là cang cổ (缸鼓)
Tượng cước cổ (象腿鼓): trống chân voi nhạc cụ gõ dân gian quan trọng của dân tộc Thái Lặc, được người Thái Lặc vô cùng yêu thích và được sử dụng rộng rãi trong hát, múa và đệm cho các vở kịch.
Hổ tọa đại cổ (虎座大鼓): trống kích thước lớn đặt cố định dưới đế gỗ tạc hình rồng. Trống gõ bằng hai dùi và thân trống dạng dẹt
Hổ tọa điểu giá cổ (虎座鳥架鼓): trống kích thước lớn đặt cố định trên chiếc giá đôi hình chim phượng hoàng đứng chầu hai bên. Trống gõ bằng hai dùi và thân trống dạng dẹt
Linh cổ (鈴鼓): loại trống xúc xắc
Kiến cổ (建鼓): một loại đại cổ được đặt trên giá đỡ theo phương nằm ngang. Thân trống đặt lên giá và người chơi gõ trống bằng 2 chiếc dùi ở tư thế đứng cầm dùi gõ vào mặt trống. Loại trống này có hình trụ khum với hai mặt trống bịt da trâu, bò có đường kính từ 50, 60 cm trở lên. Tang trống bằng gỗ
Bản cổ (板鼓): là một trống khung Trung Quốc, khi bị đánh bằng một hoặc hai thanh tre nhỏ, tạo ra âm thanh khô sắc nét cần thiết cho tính thẩm mỹ của nhạc kịch Trung Quốc. Đánh trống ở những nơi khác nhau tạo ra âm thanh khác nhau. Nó cũng được sử dụng trong nhiều nhóm nhạc thính phòng Trung Quốc. Phần bộ gõ rất quan trọng trong kinh kịch Trung Quốc, với các cảnh chiến đấu hoặc 'võ thuật', được gọi là vũ trang
Biển cổ (扁鼓): trống cái dạng dẹt, to và gõ bằng hai dùi. Nó có thể để lên giá đỡ hay hai bên thân trống gắn quai đeo bằng lụa
Bài cổ (排鼓): là một bộ gồm ba đến bảy trống được điều chỉnh (trong hầu hết các trường hợp năm được sử dụng), theo truyền thống làm bằng gỗ với đầu da động vật. Nó được chơi bằng cách gõ mặt trống (và đôi khi cả phần thân) bằng dùi. Hầu hết các trống là hai mặt và có thể xoay. Cả hai bên có điều chỉnh khác nhau.
Điểm cổ (), còn gọi là hoài cổ (懷鼓 huaigu): một loại trống khung hai đầu, chơi bằng một que gỗ duy nhất; sử dụng trong dàn nhạc ở tỉnh Giang Tô và đệm trong Côn khúc.
Đường cổ (堂鼓): là một trống truyền thống của Trung Quốc từ thế kỷ 19. Nó có kích thước trung bình và hình thùng, với hai đầu làm bằng da động vật, và được chơi bằng hai cây gậy. Các tanggu thường được treo bởi bốn vòng trong một giá đỡ bằng gỗ. Trong triều đại nhà Thanh, nó được gọi là "Zhanggu". Da của nó thường được làm bằng da trâu. Cao độ và âm sắc của âm thanh được tạo ra không xác định. Nó phụ thuộc vào sức mạnh và phần nào của da trống đang bị đánh. Có hai loại là tiểu đường cổ và đại đường cổ. Sự khác biệt duy nhất là tiểu đường cổ có kích thước nhỏ hơn, và do đó tạo ra âm thanh cao hơn. Các tác phẩm của dàn nhạc sử dụng đường cổ bao gồm Bài hát của ngư dân Biển Đông và Lệnh của Đại tướng.
Hoa cổ (花鼓): trống dẹt cỡ vừa dùng trong biểu diễn nhưng nó dùng chủ yếu với gõ chuông để tụng kinh trong đạo Phật
Yêu cổ (腰鼓): là một nhạc cụ trống truyền thống của Trung Quốc. Nó là biểu tượng của trống Trung Quốc. Nó hiển thị các hình thức độc đáo và phong tục truyền thống. Nó được chơi trên vòng eo của mọi người, sử dụng tay vỗ hoặc gõ bằng dùi. Yêu cổ của Trung Quốc du nhập vào Việt Nam, trở thành trống cơm
Chiến cổ (trống trận) (战鼓): Trống trận có nguồn gốc từ chiến tranh, thời cổ đại chủ yếu có tác dụng chỉ huy tác chiến và cổ vũ sỹ khí của binh lính. Binh sỹ sẽ nghe theo sự thay đổi của tiếng trống mà dàn trận, ví như có tiếng trống dành cho "tấn công" và có tiếng trống dành cho "thu quân". Đến thời cận đại, khi không còn được sử dụng làm phương tiện trong chiến tranh nữa, trống trận dần dần trở thành một hình thức nghệ thuận dân gian; nhưng nó vẫn kế thừa phong cách vốn có trong thời chiến như: khí phách hào hùng, tinh thần phấn chấn. Nó đơn giản hơn so với đường cổ và biển cổ. Khi xưa, người đánh trống trận cũng phải tự chiến đấu để vừa bảo vệ mình vừa bảo vệ tiếng trống, tín hiệu giữ nhịp trận đánh không bị ngắt quãng. Chính vì lẽ đó mà đôi dùi trống, động tác đánh trống, bộ pháp di chuyển cũng là một nghệ thuật tự vệ. Khi đánh trống trận, người đánh di chuyển hết sức linh hoạt, bất cứ bộ phận nào của thân thể cũng có thể sử dụng để đối địch. một số phim cổ trang Trung Quốc cũng có những chi tiết đánh trống trận như Thủy hử, Tam quốc chí, Tuỳ Đường diễn nghĩa,... Trống trận có tiết tấu thanh thoát, có thứ tự, cương nhu rõ ràng, là một loại đạo cụ chủ yếu thể hiện nội hàm tinh thần dân tộc Trung Quốc
Bát giác cổ (八角鼓): có hai loại là trống lục lạc với mặt trống làm bằng da rắn. Trên thân trống có nhiều khe rãnh dùng để gắn các cặp đĩa inox song song nhau nhằm tạo ra âm thanh khi va chạm. Ngoài ra trên khung thân trống còn có chốt  bằng ốc để căng mặt trống hoặc  để làm chùng bề mặt trống. Trên thân trống có gắn những chiếc chuông nhỏ kèm theo các cặp đĩa inox. Loại thứ 2 có dạng trống dẹt cỡ vừa hình bát giác và gắn cán cầm. Người chơi cầm cán và dùi gõ vào mặt trống.
 Bột tề cổ (荸薺鼓): trống dẹt và rất nhỏ, chơi bằng một dùi và nó sử dụng trong Giang Nam ti trúc
Ương ca cổ (秧歌鼓): loại trống khẩu dẹt cỡ vừa mắc dây đeo bằng lụa vào hai bên thân trống. Khi chơi gõ dùi vào mặt trống. Ngoài dùng để độc tấu hay hoà tấu ra thì nó còn dùng cho những điệu múa dân gian
Bác phụ (搏拊): trống có hình dạng như yêu cổ, thân thuôn dài nhưng cơx trống lớn lơn và đặt trên giá gỗ theo phương nằm ngang. Nó có từ thời nhà Tấn
Yết cổ (trống phong yêu) (羯鼓): trống có dạng đồng hồ cát; phần giữa nhỏ thắt lại, hai đầu là mặt trống tròn, căng và phần được gõ bằng dùi trống làm bằng thanh tre vót mỏng. Nó cũng được du nhập vào Triều Tiên là Janggu và Kakko ở Nhật Bản
Đào (鼗) hay đào cổ (鼗鼓): Chúng có hai đầu (một trống đơn hai đầu hoặc hai trống một đầu bán cầu được nối với nhau với các đầu hướng ra ngoài), có thể được truy nguyên từ thời Chiến Quốc
Bát lang cổ (拨浪鼓): Chiếc trống lắc tay hẳn là đã không còn xa lạ với bao thế hệ trẻ em Trung Quốc, Việt Nam cũng như trẻ em tại các khu người Hoa trên thế giới. Nhất là mỗi độ Trung Thu về hay các ngày lễ Tết, những chiếc trống lắc tay lại được bày bán ở các cửa hàng đồ chơi trẻ em, phục vụ nhu cầu mua sắm cũng như vui chơi của trẻ. Nó được phát minh ra từ 3500 năm trước bởi nhà Ân. Người ta dùi thủng 3 lỗ của thân trống, trong đó 2 lỗ bên phải và trái được xỏ dây có gắn hạt nhựa có lỗ xâu; lỗ dưới thân trống gắn cán cầm và thân trống sẽ để trơn hay khắc hoa văn rồng phượng. Mặt trống 2 bên bằng da mỏng từ động vật hay giấy dầu (giấy chuyên làm ô truyền thống) chống rách và có vẽ tranh truyền thống Trung Quốc như hình hoa lá hay những đứa trẻ tóc ba chỏm mặc yếm. Khi chơi, trẻ em sẽ cầm cán trống, lắc từ trái qua phải mạnh tay và liên tục bởi hạt nhựa gắn trên dây đập vào mặt trống tạo cảm giác vui tai. Nó cũng được du nhập vào Nhật Bản và người Nhật gọi là Den-den Daiko
Thái bình cổ (太平鼓 taiping gu): loại trống bằng có cán; còn gọi là đan cổ (單鼓 dangu).
Thư cổ (書鼓): trống phổ biến trên khắp cả nước, dành riêng cho các bản đệm trống khác nhau dùng trong kinh kịch. Khung trống được làm bằng gỗ căm xe, hai mặt phủ da bò hoặc da cừu, các mép của mặt da được đóng đinh trống cố định. Các thông số kỹ thuật khác nhau về kích thước, với đầu trống lớn hơn có đường kính 30 cm và chiều cao khung trống là 8 cm; đầu trống nhỏ hơn có đường kính 22 cm và chiều cao khung trống là 6 cm. Loại trống này có từ thời Bắc Ngụy.
Đà cổ (鼍鼓): một loại trống từng được sử dụng ở Trung Quốc thời đồ đá mới với thân trống được làm từ đất sét và mặt trống làm bằng da cá sấu.

Các nhạc cụ khác
Cốt địch (骨笛) - một loại sáo cổ làm bằng xương.
Lô sanh ()
Khẩu huyền (口弦)
Mộc diệp (木叶): kèn lá của một số dân tộc Trung Quốc. Nó cũng được gọi là diệp địch (葉笛)
Thủy tinh địch (水晶笛) - loại sáo trong như pha lê
Hải loa (海螺) - tù và bằng vỏ ốc
Lợi liệt (唎咧) - nhạc cụ thổi với một lỗ hình nón được chơi bởi người Lê ở đảo Hải Nam
Thụ bì hào (树皮号; nghĩa đen là "sừng vỏ cây"): một loại tù và truyền thống được làm từ vỏ cây cuộn lại, được sử dụng bởi người Động của Huyện tự trị dân tộc Động Tân Hoảng, tây Hoài Hóa, tây trung tâm tỉnh Hồ Nam, gần biên giới với tỉnh Quý Châu. Nhạc cụ này, cũng được sử dụng bởi các nhóm dân tộc Thổ Gia và H'mông ở khu vực này của tỉnh Hồ Nam, được tạo ra bằng cách đốn một cây bào đồng non, sau đó dùng dao sắc, từ từ bóc vỏ mỏng của nó thành một dải dài và uốn lượn có chiều rộng vài inch. Sau đó, dải vỏ cây này được cuộn chặt lại để tạo ra một ống hình nón dài được thổi từ đầu hẹp với một đường viền có tiếng vo ve, theo cách của một chiếc sừng.

Xem thêm
 Âm nhạc Trung Quốc
 Cổ nhạc Trung Hoa
 Nhạc cụ người dân tộc thiểu số Việt Nam

Tham khảo

Lee, Yuan-Yuan and Shen, Sinyan. Chinese Musical Instruments (Chinese Music Monograph Series). 1999. Chinese Music Society of North America Press. ISBN 1-880464039
Shen, Sinyan. Chinese Music in the 20th Century (Chinese Music Monograph Series). 2001. Chinese Music Society of North America Press. ISBN 1-880464047
Yuan, Bingchang, and Jizeng Mao (1986). Zhongguo Shao Shu Min Zu Yue Qi Zhi. Beijing: Xin Shi Jie Chu Ban She/Xin Hua Shu Dian Beijing Fa Xing Suo Fa Xing. ISBN 7800050173.

Liên kết ngoài
 Chinese Musical Instruments  Leisure and Cultural Services Department, Hong Kong
Chime  A look at ancient Chinese instruments
Chinese musical instruments  (Chinese)
Chinese Instruments Website  (English)
Chinese musical instruments
The Musical Instruments E-book
World of Instrumental Music

T
Nghệ thuật Trung Quốc


title: Quận Nash, North Carolina

text:
Quận Nash là một quận nằm ở tiểu bang Bắc Carolina. Quận này thuộc vùng thống kê dân số Rocky Mount, Bắc Carolina. Tại thời điểm năm 2000, quận có dân số 87.420 người. Quận lỵ đóng ở Nashville.

Quận được lập ngày năm 1777 từ quận Edgecombe. Tên gọi được đặt theo Francis Nash, người bị thương năm 1777 trong trận Germantown.

Năm 1855, một số khu vực của Nash, Edgecombe, quận Johnston, và quận Wayne được hợp nhất để lập quận Wilson, Bắc Carolina.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có tổng diện tích 543 dặm Anh vuông (1.406 km²), trong đó, 540 dặm Anh vuông (1.399 km²) là diện tích đất và 2 dặm Anh vuông (6 km²) trong tổng diện tích (0,45%) là diện tích mặt nước.

Các thị trấn
Quận được chia thành 17 xã: Bailey, Battleboro, Castalia, Coopers, Dry Wells, Ferrells, Griffins, Jackson, Mannings, Nashville, North Whitakers, Oak Level, Red Oak, Rocky Mount, Spring Hope, South Whitakers, và Stony Creek.

Các quận giáp ranh
Quận Halifax, Bắc Carolina - Bắc
Quận Edgecombe, Bắc Carolina - Đông
Quận Wilson, Bắc Carolina - Nam
Quận Johnston, Bắc Carolina - Tây nam
Quận Franklin, Bắc Carolina - Tây
Quận Wake, Bắc Carolina - Tây nam

Thông tin nhân khẩu
Theo cuộc điều tra dân số tiến hành năm 2000, quận này có dân số 87.420 người, 33.644 hộ, và 23.920 gia đình sinh sống trong quận này. Mật độ dân số là 162 người trên mỗi dặm Anh vuông (62/km²). Có 37.051 đơn vị nhà ở với một mật độ bình quân là 69 trên mỗi dặm Anh vuông (26/km²). Cơ cấu chủng tộc của dân cư sinh sống tại quận này gồm 61,94% người da trắng, 33,93% người da đen hoặc người Mỹ gốc Phi, 0,45% người thổ dân châu Mỹ, 0,57% người gốc châu Á, 0,02% người các đảo Thái Bình Dương, 2,06% từ các chủng tộc khác, và 1,02% từ hai hay nhiều chủng tộc. 3,36% dân số là người Hispanic hoặc người Latin thuộc bất cứ chủng tộc nào.

Có 33,644 hộ trong đó có 32,70% có con cái dưới tuổi 18 sống chung với họ, 52,70% là những cặp kết hôn sinh sống với nhau, 14,50% có một chủ hộ là nữ không có chồng sống cùng, và 28,90% là không gia đình. 25,00% trong tất cả các hộ gồm các cá nhân và 9,60% có người sinh sống một mình và có độ tuổi 65 tuổi hay già hơn. Quy mô trung bình của hộ là 2,54 còn quy mô trung bình của gia đình là 3,02,

Phân bố độ tuổi của cư dân sinh sống trong huyện là 25,40% dưới độ tuổi 18, 8,50% từ 18 đến 24, 30,10% từ 25 đến 44, 23,50% từ 45 đến 64, và 12,40% người có độ tuổi 65 tuổi hay già hơn. Độ tuổi trung bình là 36 tuổi. Cứ mỗi 100 nữ giới thì có 92,70 nam giới. For every 100 nữ giới có độ tuổi 18 và lớn hơn thì, có 89,10 nam giới.

Thu nhập bình quân của một hộ ở quận này là 37.147 USD, và thu nhập bình quân của một gia đình ở quận này là 44.769 đô la Mỹ, Nam giới có thu nhập bình quân $32.459 so với mức thu nhập $24.438 đối với nữ giới. Thu nhập bình quân đầu người của quận là $18.863, khoảng 10,30% gia đình và 13,40% dân số sống dưới ngưỡng nghèo, bao gồm 17,80% những người có độ tuổi 18 và 15,20% là những người 65 tuổi hoặc già hơn.

Thành phố và thị trấn
Bailey
Battleboro
Castalia
Dortches
Middlesex
Momeyer
Nashville
Red Oak
Rocky Mount
Spring Hope
Whitakers

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Nash County government official website

Quận của North Carolina


title: 638 Moira

text:
638 Moira

638 Moira là một tiểu hành tinh ở vành đai chính. Nó được Joel Hastings Metcalf phát hiện ngày 5.5.1907 ở Taunton, Massachusetts (Hoa Kỳ), và được đặt theo tên Moira, nữ thần trong thần thoại Hy Lạp.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Orbital simulation from JPL (Java) / Ephemeris
 Phát hiện Circumstances: Numbered Minor Planets

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1907


title: Rivières-le-Bois

text:
là một xã thuộc tỉnh Haute-Marne trong vùng Grand Est đông bắc nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Haute-Marne

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Haute-Marne


title: Campiglia dei Berici

text:
Campiglia dei Berici là một đô thị tại tỉnh Vicenza ở vùng Veneto, Ý.
Đô thị này có diện tích km2, dân số là người (thời điểm)

Chú thích

Tham khảo

Đô thị tỉnh Vicenza


title: Matafelon-Granges

text:
Matafelon-Granges là một xã ở tỉnh Ain, vùng Auvergne-Rhône-Alpes thuộc miền đông nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Ain

Tham khảo

Matafelongranges


title: Bischoffsheim

text:
Bischoffsheim là một xã thuộc tỉnh Bas-Rhin trong vùng Grand Est đông bắc Pháp. Xã có diện tích 12,33 km2, dân số năm 2006 là 3223 người

Các xã giáp ranh
Bœrsch
Griesheim-près-Molsheim
Rosheim
Krautergersheim
Obernai
Innenheim
Blaesheim

Nhân khẩu

Xem thêm
Xã của tỉnh Bas-Rhin

Tham khảo
 INSEE commune file

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức
 Bischoffsheim at Quid.fr
 vị trí của Bischoffsheim on a map of France and neighboring communes

Xã của Bas-Rhin


title: Mithridates II

text:
Mithridates II Arsaces VII (Đại đế) là "hoàng đế vĩ đại" của Parthia từ năm 123 tới 88 TCN. Tên ông có nghĩa là "Được Mithra che chở". Ông lấy danh hiệu Epiphanes, và thành lập một hệ thống tiền tệ mới cho đất nước.

Cai trị
Dưới triều đại ông, đế quốc Parthia có lãnh thổ rộng lớn hơn cả. Ông đánh đuổi các bộ lạc Saka, những người đã xâm lấn Parthia, chiếm giữ Đại Hạ và miền Đông Iran rồi đánh bại và giết chết hai vị tiên quân của ông trên mặt trận. Mithridates II đã mở rộng ranh giới của đế quốc Parthia. Ông đánh bại vua Artavasdes I của Armenia và chinh phạt 70 thung lũng, bắt người thừa kế ngai vàng Armenia, thái tử Tigranes làm con tin chính trị. Trong các năm 123 TCN - 115 TCN ông tiếp sứ thần nhà Tây Hán của Trung Quốc do Hán Vũ Đế gửi tới với ý định thành lập lại con đường tơ lụa.

Những đồng tiền về sau của ông cho thấy ông có râu quai nón, mang vương miện Parthia với một ngôi sao. Ông cũng can thiệp vào cuộc chiến giữa các triều đại cai trị xứ Syria. Năm 92 TCN, ông thương lượng với Lucius Cornellius Sulla, pháp quan xứ Cilicia thuộc Cộng hòa La Mã.

Chú giải

 Junianus Justinus, xlii, 2
 Strabo, xi, 532
 Josephus, Antiquities of the Jews xiii, xiv.

Tham khảo

Mất năm 88 TCN
Vua Parthia
Vua thế kỉ 2 TCN
Vua thế kỉ 1 TCN
Lịch sử Iran
Năm sinh không rõ
Mất năm 91 TCN
Mất thập niên 90 TCN
Năm 91 TCN


title: Callabraxas

text:
Callabraxas là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Các loài
 Callabraxas amanda Butler, 1880
 Callabraxas compositata (Guenée, 1857)
 Callabraxas convexa (Wileman, 1911)
 Callabraxas fabiolaria (Oberthür, 1884)
 Callabraxas intersectaria (Leech, 1897)
 Callabraxas liva (Xue, 1990)
 Callabraxas ludovicaria (Oberthür, 1880)
 Callabraxas nigritella (Xue, 1992)
 Callabraxas plurilineata (Walker, 1862)
 Callabraxas trigoniplaga (Hampson, 1895)

Chú thích

Tham khảo

 Callabraxas at funet.fi
 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Cidariini


title: (16762) 1996 TK10

text:
{{DISPLAYTITLE:(16762) 1996 TK10}}

(16762) 1996 TK10 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Seiji Ueda và Hiroshi Kaneda ở Kushiro, Hokkaidō, Nhật Bản, ngày 9 tháng 10 năm 1996.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 16001–17000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1996
Được phát hiện bởi Hiroshi Kaneda
Được phát hiện bởi Seiji Ueda
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Mikel Arteta

text:
Mikel Arteta Amatriain (sinh ngày 26 tháng 3 năm 1982) là một cựu cầu thủ và hiện là huấn luyện viên bóng đá chuyên nghiệp người Tây Ban Nha. Anh là huấn luyện viên đương nhiệm của câu lạc bộ Arsenal tại Premier League.

Sinh ra tại San Sebastián, Arteta bắt đầu sự nghiệp chơi bóng tại Barcelona vào năm 1999, song do hạn chế thời lượng thi đấu nên đã chuyển đi dưới dạng cho mượn tới Paris Saint-Germain vào năm 2001. Kế đó anh ký hợp đồng đầu quân cho Rangers, giành cú đúp danh hiệu Ngoại hạng và Cúp Liên đoàn Scotland trong mùa giải ra mắt của mình. Sau một thời gian ngắn trở về khoác áo câu lạc bộ quê nhà Real Sociedad, Arteta gia nhập Everton dưới dạng cho mượn vào năm 2005; rồi ký hợp đồng dài hạn với đội bóng vùng Merseyside. Anh ký hợp đồng với Arsenal vào năm 2011, ở nơi đây anh đoạt 2 FA Cup và đeo băng thủ quân từ năm 2014 cho đến khi treo giày vào năm 2016.

Arteta từng đại diện cho Tây Ban Nha thi đấu ở nhiều lứa trẻ, song chưa bao giờ có cơ hội khoác áo tuyển quốc gia. Sau khi giải nghệ, anh được chọn làm trợ lý huấn luyện viên của Pep Guardiola tại Manchester City. Năm 2019, anh trở về Arsenal để huấn luyện và đoạt Cúp FA ngay ở năm đầu tiên dẫn dắt Pháo thủ.

Sự nghiệp cầu thủ

Đầu sự nghiệp
Sinh ra tại San Sebastián, Xứ Basque, Arteta bắt đầu sự nghiệp bóng đá tại Antiguoko và kết bạn với tiền vệ đồng hương Xabi Alonso, hai người chơi bóng cùng nhau mỗi tuần. Họ thường chơi bóng bên bãi biển và các rãnh nước của San Sebastián, mơ mộng về việc cùng thi đấu tại Real Sociedad.

Sự nghiệp cấp câu lạc bộ
Arteta tham gia đội FC Barcelona B năm 15 tuổi, còn Alonso sau đấy ký hợp đồng với Real Sociedad. Bất chất tố chất tiềm năng, Arteta không thể chen chân vào đội một và bị đem cho mượn tới câu lạc bộ Paris Saint-Germain của Pháp vào tháng 12 năm 2000. Trong một mùa giải rưỡi tại Paris, Arteta được huấn luyện viên Luis Fernández trọng dụng chủ yếu ở vị trí cầu thủ kiến thiết lối chơi. Anh có lần đầu ra sân tại UEFA Champions League ở lượt trận thứ hai của vòng bảng mùa 2000–01. PSG đã muốn giữ chân Arteta đến hết thời hạn cho mượn và kích hoạt điều khoản 'mua đầu tiên'. Tuy nhiên Arteta lại lựa chọn ký hợp đồng với Rangers vào tháng 3 năm 2002, sau khi câu lạc bộ của Scotland đưa ra lời đề nghị hậu hĩnh ấn tượng hơn tới Barcelona, mặc dù anh vẫn gắn bó với PSG cho đến hết mùa giải 2001–02.

Rangers
Arteta đã ký hợp đồng với câu lạc bộ Rangers của Scotland vào tháng 3 năm 2002 với mức phí chuyển nhượng 6 triệu bảng Anh. Anh tận hưởng mùa giải đầu tiên thành công tại Glasgow và nhanh chóng chiếm một suất đá chính trong đội một. Anh ghi dấu ấn trong trận ra mắt sân Old Firm, và góp phần đem về quả phạt đền muộn ở ngày cuối của mùa giải 2002–03, mang về hiệu số bàn thắng thua quan trọng để đưa Rangers hoàn tất cú ăn ba nội địa gồm danh hiệu Ngoại hạng Scotland, Cúp bóng đá Scotland và Cúp Liên đoàn bóng đá Scotland (Arteta bị chấn thương ngay trước trận Chung kết Cúp Liên đoàn Scotland 2003 nên bỏ lỡ trận này).

Arteta bắt đầu mùa giải thứ hai cùng Rangers bằng 6 bàn thắng ghi được trong 6 trận đầu tiên của mùa bóng giúp câu lạc bộ giành vé dự vòng bảng Champions League, dù cho đội không vượt qua được bảng đấu đó và kết thúc chiến dịch với không danh hiệu. Arteta trở lại Tây Ban Nha sau hai mùa giải chơi bóng ở Glasgow; sau này anh cho biết quãng thời gian ở Rangers đã giúp anh phát triển kĩ năng chơi bóng: "Bóng đá Scotland thực sự rất khắc nghiệt. Nó đòi hỏi thể chất nhiều, người ta lấy thể chất để tấn công bạn và tôi phải cải thiện mặt ấy rất nhiều. Tôi nghĩ mình đã nâng cấp đến cảnh giới mà giải Ngoại hạng đòi hỏi ở tôi."

Real Sociedad
Anh gia nhập Real Sociedad với mức phí 5,2 triệu euro vào năm 2004 với ý định rằng mình và Xabi Alonso có thể chơi bóng cùng nhau. Tuy nhiên, Alonso rời đi để chuyển tới Liverpool còn Arteta không tìm được chỗ đứng trong đội bóng, đá chính chỉ ba trận trong nửa mùa giải mà anh trở lại San Sebastián.

Everton

Huấn luyện viên David Moyes của Everton đã ký hợp đồng với Arteta ở kỳ chuyển nhượng tháng 1 năm 2005 dưới dạng cho mượn với mục tiêu ký hợp đồng dài hạn. Được xem là phương án thay thế tiền vệ người Đan Mạch Thomas Gravesen đã đầu quân cho Real Madrid, Arteta đóng vai trò quan trọng giúp Everton giành lấy cơ hội dự Champions League, khi họ kết thúc ở vị trí thứ 4 tại giải Ngoại hạng Anh; tuy nhiên, đội bóng Merseyside bị Villarreal loại ở vòng loại cuối cùng. Anh ghi bàn đầu tiên trong màu áo Everton ở trận thắng 4–0 trước Crystal Palace, và ký hợp đồng mới dài 5 năm vào tháng 7 năm 2005 với mức phí 2 triệu bảng Anh.

Ở mùa giải 2005–06, Arteta đã giật được giải "Cầu thủ hay nhất mùa" của cổ động viên Everton và "Cầu thủ hay nhất mùa giải" của đội. Phong độ của Arteta tiếp tục ổn định sang mùa 2006–07. Bên cạnh việc duy trì suất đá chính, anh thường xuyên có những màn trình diễn nổi bật nhất trận, và kết thúc mùa bóng bằng 9 bàn thắng sau 35 trận thi đấu. Arteta được trao giải Cầu thủ hay nhất mùa của Everton mùa thứ hai liên tiếp. Anh cũng được bầu là 'Tiền vệ hay nhất năm' của giải Ngoại hạng Anh bởi những khán giả của kênh Sky Sports, đánh bại chủ nhân giải cầu thủ xuất sắc nhất năm của PFA là Cristiano Ronaldo.

Sức sáng tạo của Arteta là yếu tố then chốt trong lối chơi tấn công của Everton ở mùa giải kế tiếp, và anh đã ghi được 6 bàn tính đến cuối tháng 1. Phong độ của anh tốt hơn nữa ở mùa giải kế tiếp, khi Arteta ghi 9 bàn ở mùa 2006–07 và một lần nữa ẵm giải Cầu thủ hya nhất năm. Anh giúp Everton đoạt suất dự Cúp UEFA và được ACTIM Index liệt là cầu thủ hay thứ 6 ở giải Ngoại hạng, song không thể giúp anh được triệu tập lên tuyển Tây Ban Nha. Ở mùa hè 2007, anh ký bản hợp đồng mới có thời hạn 5 năm. Arteta bổ sung thêm bộ sưu tập danh hiệu cá nhân ở mùa giải 2007–08, khi anh giật giải Cầu thủ bóng đá Tây Bắc hay nhất năm. Sau đó anh trở thành cầu thủ đầu tiên của Everton sau 5 năm nhận giải Nhân vật thể thao của năm của Liverpool Echo vào tháng 1 năm 2008.

Arteta bị tổn thương dạ dày ở nửa sau của mùa giải, và ngay trước trận cuối của chiến dịch, anh đã lên bàn mổ phẫu thuật để chữa trị vết thương. Anh ghi bàn đầu tiên ở mùa 2008–09 trong trận khai mạc giải Ngoại hạng Anh chạm trán Blackburn Rovers bằng một quả đá phạt. Anh đeo băng thủ quân trong trận hòa 2–2 với Newcastle United, ghi một bàn trên chấm phạt đền. Vào tháng 2, Arteta rời sân bằng cáng trong trận hòa 0–0 với Newcastle do dính chấn thương dây chằng đầu gối, vài ngày sau lần đầu tiên được gọi lên tuyển quốc gia Tây Ban Nha. Chấn thương ấy làm anh ngồi ngoài hết mùa giải 2008–09 và 5 tháng đầu của mùa 2009–10. Trong suốt mùa bóng, Arteta bắt đầu chơi ở vị trí trung tâm lần nữa, thường đá cặp với một tiền vệ phòng ngự. Nhờ thế anh có được tự do điều khiển nhịp độ trận đấu và kết nối với Pienaar và Osman bên cánh.

Arteta có màn trở lại sau chấn thương vào tháng 1 năm 2010 trên băng ghế dự bị ở trận hòa tại Cúp FA trước Birmingham City, rồi đá chính trong trận thắng 2–1 trên sân nhà ở Ngoại hạng Anh trước Chelsea. Hai bàn thắng đầu tiên của anh ở mùa bóng mới được ghi trong trận thắng 5–1 trước Hull City vào tháng 8 năm 2010. Tháng 8 năm ấy, anh ký bản hợp đồng gia hạn 5 năm với Everton. Mùa giải 2010–11 diễn ra không thành công như mong đợi với cả đội bóng và cầu thủ người Tây Ban Nha. Sau những bàn thắng đầu mùa, lần lượt vào lưới Manchester United trong màn ngược dòng kịch tính 3–3 tại Goodison Park, và một bàn trong trận thắng 2-0 ở derby Merseyside, Arteta bị mất phong độ, làm ảnh hưởng tới chiến dịch tranh suất dự cúp châu Âu của Everton. Anh bắt đầu thể hiện phần nào đó sức sáng tạo trong phần cuối của mùa bóng, khi thi đấu ở bên cạnh lần nữa, có được tự do và không gian chơi bóng hơn. Sau khi chia tay Everton, Arteta chia sẻ: "Tôi 29 tuổi rồi vì thế không còn thời gian để nắm bắt cơ hội như thế này nữa. Tôi đã dành trọn những gì tốt nhất cho Everton." Ít tuần sau, anh cho biết tinh thần trong phòng thay đồ của Everton là 'tuyệt nhất trong môn bóng đá'.

Arsenal

Arteta ký với Arsenal vào ngày 31 tháng 8 năm 2011 với bản hợp đồng dài 5 năm kèm mức phí 10 triệu bảng Anh. Anh có màn ra mắt Pháo thủ vào ngày 10 tháng 9 trong trận thắng 1–0 trên sân nhà trước Swansea City, và ghi bàn đầu tiên cho Arsenal tại giải Ngoại hạng Anh trong trận thua 4–3 trước Blackburn Rovers tại Ewood Park. Arteta có cơ hội lần đầu đeo băng thủ quân của Pháo thủ ở trận thắng thuộc vòng 3 Cúp FA Cup trước Leeds United, trận đấu đánh dấu lần thứ hai  Thierry Henry ra mắt Arsenal. Arteta bị bong gân mắt cá trong trận thua 2–1 của đội trước Wigan Athletic vào ngày 16 tháng 4 sau chưa đầy 10 phút thi đấu, làm cho anh phải ngồi ngoài đến hết mùa giải. Mặc dù có 29 lần ra sân suốt mùa giải, ghi bàn 6 lần, anh đã được cổ động viên bầu chọn là cầu thủ quan thứ 5 trong chiến dịch 2011–12 ở cuộc bầu chọn Cầu thủ hay nhất mùa của Arsenal.

Sau sự ra đi của thủ quân Robin van Persie, Arteta trở thành đội phó của Arsenal ở mùa giải 2012–13. Anh được cổ động viên bầu chọn là cầu thủ hay thứ 4 trong chiến dịch 2012–13 ở cuộc bầu chọn Cầu thủ hay nhất mùa của Arsenal, sau khi đưa đội cán đích trong top 4 năm thứ 17 liên tiếp. Anh bỏ lỡ đầu mùa 2013–14 vì chấn thương, song trở lại đội hình ở cuối tháng 9, tiếp tục ghi bàn và cũng bị đuổi khỏi sân ở trận thắng 2–0 trên sân của Crystal Palace vào tháng 10. Arsenal lọt đến chung kết Cúp FA 2014, sau khi Arteta ghi bàn vào lưới đội bóng cũ Everton ở vòng tứ kết, cũng như trên chấm đá luân lưu ở bán kết trước Wigan Athletic. Arteta đeo băng đội trưởng trong trận chung kết tại Wembley, dẫn dắt đội giành chiến thắng 3–2 trước Hull City và có được danh hiệu lớn đầu tiên ở môi trường bóng đá Anh.

Arteta trở thành đội trưởng mới của câu lạc bộ Arsenal ngay trước thềm mùa giải 2014–15. Anh đoạt chiếc cúp đầu tiên trên tư cách đội trưởng chính thức, chơi trọn 90 phút giúp Arsenal đánh bại Manchester City 3–0 ở Siêu cúp Anh 2014. Mặc dù mới lên chức, song anh chỉ có 11 trận đá suốt cả mùa, ghi một bàn thắng. Arteta ký hợp đồng gia hạn một năm với Arsenal ở mùa 2015–16 và vào sân từ ghế dự bị khi Arsenal đánh bại Chelsea 1–0 để đoạt Siêu cúp Anh 2015, lần ra sân đầu tiên của anh cho câu lạc bộ kể từ tháng 11 năm 2014. Trận cuối cùng của anh cho Arsenal là vào ngày cuối mùa giải. Arteta vào sân từ ghế dự bị vào buộc thủ môn Mark Bunn của Aston Villa ghi bàn phản lưới nhà sau khi cú sút của anh đập trúng xà ngang. Anh đã nhận được sự tri ân nhiệt liệt từ đám đông khi trận đấu khép lại.

Sự nghiệp cấp đội tuyển
Arteta đã đại diện cho Tây Ban Nha đá ở các đội trẻ. Anh từng thi đấu tại chiến dịch vô địch U–16 châu Âu, Cúp Meridian UEFA–CAF 1999, giải vô địch U-17 thế giới 1999 và đeo băng thủ quân tại vòng loại chiến dịch vô địch U–21 châu Âu 2004. Năm 2010, Liên đoàn bóng đá Anh và Fabio Capello đã có động thái xem liệu Arteta có thể khoác áo tuyển Anh không, vì tin rằng anh đáp ứng luật cư trú 5 năm của FIFA. Tuy nhiên FIFA đã bác bỏ luật này, còn Arteta cho biết trong một buổi phỏng vấn vào năm 2016 rằng anh "gần như đã gây chiến với FIFA" vì hành động kể trên của tổ chức. Arteta được cho là sẽ góp mặt trong đội hình tuyển Tây Ban Nha vào tháng 2 năm 2009, song một chấn thương dây chằng đầu gối làm anh bị gạch tên khỏi danh sách ngay trước khi đội hình được công bố. Kết quả là Arteta đã không có lần nào ra sân cho tuyển quốc gia Tây Ban Nha, một phần vì anh chơi bóng vào thời điểm xứ đấu bò có nhiều cầu thủ xuất chúng chơi ở vị trí của anh, ví dụ như Xavi, Andrés Iniesta, Xabi Alonso, Cesc Fàbregas, Sergio Busquets.

Lối chơi

Arteta lúc đầu đá ở vị trí số 10 trong hệ thống đội trẻ của Barcelona, và sau đó chuyển sang vị trí "đá trụ" hoặc tiền vệ phòng ngự, vì anh được cho là mẫu cầu thủ giống với Pep Guardiola. Anh được liệt là cầu thủ hiệu quả thứ 6 ở giải Ngoại hạng Anh trong mùa 2006–07 bởi hệ thống đánh giá cầu thủ chính thức Actim Index. Arteta trở lại vai trò tiền vệ lùi sâu tại Arsenal. nơi anh đá xuất sắc trong vai trò kiến thiết của đội nhờ sở hữu kĩ thuật, kĩ năng, nhãn quan, chuyền bóng, nhận thức và tinh thông chiến thuật. Anh có tổng cộng 12 pha kiến tạo ở Ngoại hạng Anh mùa 2006–07, xếp thứ ba sau Cesc Fàbregas và Cristiano Ronaldo. Với 100 lần bị đốn ngã trong mùa giải ấy, anh là cầu thủ bị phạm lỗi nhiều thứ 4 tại Ngoại hạng Anh.

Sự nghiệp huấn luyện

Manchester City
Arteta có tới 3 lựa chọn sau khi giải nghệ. Anh nhận được lời mời dẫn dắt Học viện Arsenal bởi Arsène Wenger, gia nhập đội ngũ hậu trưởng của Mauricio Pochettino (đồng đội cũ của anh ở PSG) tại Tottenham Hotspur hoặc tham gia đội huấn luyện của Pep Guardiola tại Manchester City. Ngày 3 tháng 7 năm 2016, Arteta được chọn làm trợ lý huấn luyện viên tại Manchester City, cùng với Brian Kidd và Domènec Torrent, được xem là những người phò tá cho Pep Guardiola.

Guardiola và Arteta lần đầu gặp nhau tại Học viện Barcelona, mặc dù Guardiola đã có được vị trí trong đội một, ông lớn hơn Arteta 11 tuổi. Kể từ ấy hai người giữ liên lạc. Guardiola tin rằng Arteta (lúc ấy là cầu thủ của Arsenal) sẽ trở thành một huấn luyện viên giỏi khi gọi anh tìm hiểu thông tin về Chelsea, ngay trước khi gặp đối thủ của Barcelona ở trận bán kết Champions League.

Năm 2015, khi Guardiola rời Bayern Munich, Arteta (trong năm cuối của sự nghiệp cầu thủ) đã tái liên lạc và quyết định cùng nhau làm việc. Arteta từng đứng với cương vị huấn luyện viên của Man City trong trận thua 2–1 ở Champions League trước Lyon vào ngày 19 tháng 9 năm 2018, do Guardiola bị cấm chỉ đạo. Tại Man City, Arteta đã giành hai danh hiệu Ngoại hạng Anh, một Cúp FA và hai Cúp Liên đoàn Anh. Năm 2018, Arteta có liên hệ mật thiết để tiếp quản vị trí huấn luyện viên của Arsenal sau sự ra đi của người thầy cũ Arsène Wenger, nhưng Unai Emery sau cùng đã nhận được vị trí ấy.

Arsenal

Mùa 2019–20
Ngày 20 tháng 12 năm 2019, Arteta đã được bổ nhiệm làm huấn luyện viên trưởng tại câu lạc bộ cũ Arsenal, ký bản hợp đồng đến 2023. Sau khi lên nắm quyền, anh cho biết mình tin rằng câu lạc bộ đã mất phương hướng và anh không muốn các cầu thủ trốn tránh trách nhiệm: "Tôi muốn mọi người chịu trách nhiệm về công việc của họ, và tôi muốn mọi người mang đến năng lượng và nhiệt huyết trong câu lạc bộ. Bất kì ai không tin tưởng điều này, có tác động tiêu cực hay gì chăng nữa thì đều không đủ tốt cho môi trưởng làm việc hay nền văn hóa này.”

Ngày 26 tháng 12 năm 2019, Arteta có lân đầu xuất hiện trên cương vị huấn luyện Arsenal tại trận đấu thuộc khuôn khổ Ngoại hạng Anh trạm chán Bournemouth, kết thúc với tỉ số hòa 1–1, nhờ có bàn gỡ hòa ở hiệp hai của Pierre-Emerick Aubameyang. Dẫu bị cầm hòa, anh phát biểu rằng mình hài lòng với "thái độ, nhiệt huyết và tinh thần chiến đấu" của các cầu thủ. Ngày 1 tháng 1 năm 2020, Arteta giành chiến thắng trận đầu tiên trong vai trò huấn luyện Arsenal sau chiến thắng 2–0 trước Manchester United tại Emirates.

Ngày 18 tháng 7 năm 2020, Arsenal đánh bại đánh bại đội chủ quản cũ Manchester City của Arteta 2–0 tại bán kết Cúp FA, đưa Arsenal lọt tới trận chung kết Cúp FA thứ 4 trong 7 năm, và là lần đầu của Arteta trên cương vị huấn luyện. Arsenal tiếp tục thắng trận chung kết 2–1 trước Chelsea để giúp đội lập kỷ lục vô địch 14 lần, biến Arteta thành người đầu tiên đoạt Cúp FA Cup trên cả tư cách đội trưởng lẫn huấn luyện viên của Arsenal. Ngoài ra, anh trở thành huấn luyện viên đầu tiên giành danh hiệu lớn trong mùa đầu nắm quyền dẫn dắt câu lạc bộ kể từ George Graham ở mùa 1986-87.

Mùa 2020–21
Ngày 29 tháng 8, Arteta giành danh hiệu thứ hai trên cương vị huấn luyện sau khi Arsenal đánh bại Liverpool 5–4 trên chấm luân lưu ở Siêu cúp Anh. Ngày 10 tháng 10, vai trò của Arteta được chuyển từ huấn luyện viên trưởng sang nhà quản lý. Ngày 23 tháng 1 năm 2021, Arteta nhận thất bại đầu tiên tại Cúp FA trong sự nghiệp khi Arsenal bị đối thủ Southampton loại ở vòng 4, qua đó không thể bảo vệ chức vô địch. Ngày 14 tháng 3 năm 2021, Arteta giành chiến thắng đầu tiên trong derby Bắc Luân Đôn với tư cách huấn luyện viên nhờ các bàn thắng của Martin Ødegaard và Alexandre Lacazette trong trận thắng 2–1. Đây cũng là thắng lợi đầu tiên của Arsenal trước kình địch Tottenham từ tháng 12 năm 2018. Tại Europa League, anh đưa Arsenal lọt đến vòng bán kết, song đội để thua chung cuộc 2–1 trước Villarreal. Sau đó, Arsenal kết thúc ở vị trí thứ 8 tại giải Ngoại hạng Anh, chấm dứt chuỗi 25 năm tham dự cúp châu Âu.

Đời tư
Arteta là một người nói đa ngôn ngữ, nói trôi chảy tiếng Tây Ban Nha, Basque, Catalan và tiếng Anh. Anh cũng nói được phần nào đó tiếng Pháp, tiếng Ý và tiếng Bồ Đào Nha. Anh kết hôn với người mẫu, nữ diễn viên và người dẫn truyền hình người Argentina-Tây Ban Nha Lorena Bernal. Cặp đôi có ba con: Gabriel (sinh 2009), Daniel (sinh 2012) và Oliver (sinh 2015).

Thống kê sự nghiệp

Cầu thủ

Số liệu thống kê chính xác tới ngày 8 tháng 5 năm 2016

(* Bao gồm Cúp Scotland, Cúp Liên đoàn bóng đá Scotland, Cúp FA và Cúp Liên đoàn bóng đá Anh)

Huấn luyện viên

Danh hiệu

Cầu thủ

Paris Saint-Germain
UEFA Intertoto Cup: 2001

Rangers
Giải Ngoại hạng Scotland: 2002–03
Cúp Liên đoàn Scotland: 2002–03

Arsenal
FA Cup: 2013–14, 2014–15
FA Community Shield: 2014, 2015

U–16 Tây Ban Nha
Giải vô địch U-16 châu Âu: 1999

U–18 Tây Ban Nha
Cúp Meridian UEFA–CAF: 1999

Cá nhân
Cầu thủ trẻ hay nhất tháng Giải bóng đá Ngoại hạng Scotland: tháng 9 năm 2002, tháng 8 năm 2003
Cầu thủ hay nhất mùa của Everton: 2005–06, 2006–07
Cầu thủ hay nhất mùa giải của hội cầu thủ Everton: 2005–06

Huấn luyện viên

Arsenal
FA Cup: 2019–20
FA Community Shield: 2020, 2023

Cá nhân

 Huấn luyện viên xuất sắc nhất tháng Giải bóng đá Ngoại hạng Anh: tháng 9 năm 2021

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Profile  tại evertonfc.com
 Profile tại Yahoo! Sports
 Profile  tại 4thegame.com
 Hình ảnh và thống kê tại sporting-heroes.net

__CHỈ_MỤC__

Cầu thủ bóng đá Tây Ban Nha
Cầu thủ bóng đá Everton F.C.
Cầu thủ bóng đá Arsenal F.C.
Cầu thủ bóng đá Paris Saint-Germain F.C.
Cầu thủ bóng đá Premier League
Tiền vệ bóng đá
Cầu thủ bóng đá Real Sociedad
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Pháp
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Scotland
Cầu thủ bóng đá nam Tây Ban Nha ở nước ngoài
Huấn luyện viên bóng đá Tây Ban Nha
Cầu thủ đội tuyển bóng đá U-21 quốc gia Tây Ban Nha


title: Malacorhinus dilaticornis

text:
Malacorhinus dilaticornis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1887.

Chú thích

Tham khảo

Malacorhinus


title: Courties

text:
Courties  là một xã thuộc tỉnh Gers trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này có độ cao trung bình 260 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Gers


title: 2726 Kotelnikov

text:
2726 Kotelnikov (1979 SE9) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 22 tháng 9 năm 1979 bởi N. Chernykh ở Nauchnyj.

The asteroid is được đặt theo tên của Soviet scientist Vladimir Kotelnikov.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 2726 Kotelnikov

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1979


title: Dendropoma corrodens

text:
Dendropoma corrodens là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Vermetidae.

Phân bố

Miêu tả
Chiều dài tối đa của vỏ ốc được ghi nhận là 10 mm.

Môi trường sống
Độ sâu tối thiểu được ghi nhận là 0 m. Độ sâu tối đa được ghi nhận là 0 m.

Chú thích

Tham khảo

Dendropoma


title: Sens (quận)

text:
Quận Sens' là một quận của Pháp, nằm ở tỉnh Yonne, ở vùng Bourgogne-Franche-Comté. Quận này có 10 tổng và 108 xã.

Các đơn vị hành chính
Các tổng
Các tổng của quận Sens là:
 Cerisiers
 Chéroy
 Pont-sur-Yonne
 Saint-Julien-du-Sault
 Sens-Nord-Est
 Sens-Ouest
 Sens-Sud-Est
 Sergines
 Villeneuve-l'Archevêque
 Villeneuve-sur-Yonne

Các xã
Các xã của quận Sens, và mã INSEE là:

Lịch sử
1970s
Các tổng của Sens-Nord-Est, Sens-Ouest and Sens-Sud-Est được lập từ cuộc tái tổ chức các tổng cũ:
 Sens-Nord:
 Fontaine-la-Gaillarde, Maillot, Malay-le-Grand, Malay-le-Petit, Noé, Passy, Rosoy (commune supprimée)'', Saint-Clément, Saligny, Sens (một phần của xã này), Soucy, Vaumort và Véron.
 Sens-Sud:
 Collemiers, Cornant, Courtois-sur-Yonne, Égriselles-le-Bocage, Étigny, Gron, Marsangy, Nailly, Paron, Saint-Denis, Saint-Martin-du-Tertre, Sens (một phần của xã này) và Subligny.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Sens trên trang Viện quốc gia Pháp và Nghiên cứu kinh tế (INSEE, in French)

Sens


title: Quận Wyandotte, Kansas

text:
Quận Wyandotte (phát âm là / waɪ.əndɒt /; quận code wy) là một huyện nằm ở phía đông bắc Kansas, Hoa Kỳ. Dân số của quận được ước tính là 153.956 ngiwowif trong năm 2007, khiến đây là quận có đông dân thứ 4 trong tiểu bang.  quận lỵ của nó và đông dân nhất thành phố thành phố Kansas. Quận Wyandotte là một phần của vùng đô thị thành phố Kansas.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích km², trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Các quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài

Quận của Kansas


title: Sân bay quốc tế Daniel Oduber Quirós

text:
Sân bay quốc tế Daniel Oduber Quirós () , tên trước đây là Sân bay quốc tế Liberia, là một trong 4 sân bay quốc tế ở Costa Rica. Sân bay này nằm ở thành phố Liberia ở tỉnh Guanacaste. Sân bay này phục vụ du khách đến vùng ven biển Costa Rica. Sân bay này được đặt tên theo Daniel Oduber Quirós, tổng thống Costa Rica từ năm 1974 đến năm 1978.

Các hãng hàng không và các tuyến điểm
Hãng hàng đầu ở đây là Continental Airlines với 14 chuyến mỗi tuần đi Houston. Delta Air Lines cũn gcó 9 chuyến bay mỗi tuần nối với Atlanta và mỗi tuần một chuyến nôi Los Angeles, 1 chuyến 1 tuần đi New York-JFK.

 Air Canada (Toronto-Pearson)
 Air Transat (Calgary, Toronto-Pearson, Vancouver) [theo mùa]
 American Airlines (Dallas/Fort Worth, Miami)
 Continental Airlines (Houston-Intercontinental, Newark)
 Delta Air Lines (Atlanta, Los Angeles, New York-JFK)
 First Choice Airways (London-Gatwick)
 Mexicana (Mexico City) [theo mùa]
 Miami Air (Miami) [theo mùa]
 Nature Air (San José (CR), La Fortuna, Punta Islita, Tamarindo)
 Northwest Airlines (Minneapolis/St. Paul) [theo mùa]
 Sunwing Airlines (Toronto-Pearson) [theo mùa]
 Skyservice (Calgary, Toronto-Pearson, Vancouver) [theo mùa]
 Grupo TACA
 Operated by Sansa (San José (CR), Tamarindo)
 United Airlines (Chicago-O'Hare [theo mùa])
 US Airways (Charlotte)
 USA3000 Airlines (Philadelphia) [bắt đầu năm 2009]

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Liberia Costa Rica International Airport – Thông tin về Sân bay quốc tế Liberia Costa Rica.
 Liberia Costa Rica Airport - latest tips, photos, and flight details.

  Liberia Int'l Airport info

Sân bay Costa Rica


title: Quận Centre, Pennsylvania

text:
Quận Centre là một quận trong tiểu bang Pennsylvania, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở , Pennsylvania. Theo điều tra dân số năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có dân số người.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích km², trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Các quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Pennsylvania


title: Lasioglossum glabriusculum

text:
Lasioglossum glabriusculum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Morawitz mô tả khoa học năm 1872.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1872


title: Heusden, Hà Lan

text:
Heusden là một thị xã của tỉnh Noord-Brabant, Hà Lan. Heusden gồm có cũng thành phố Heusden và làng quê Drunen, Haarsteeg, Nieuwkuijk, Vlijmen và số lượng nơi trú ẩn.

Phương bắc là sông Maas, về phương nam là đụn cát vườn quốc gia Hà Lan Loonse en Drunense Duinen (Tiếng Việt:vườn quốc gia đụn cát Loon và Drunen).

Tham khảo

Đô thị Noord-Brabant


title: Monactis lojaensis

text:
Monactis lojaensis là một loài thực vật có hoa thuộc họ Asteraceae.
Loài này chỉ có ở Ecuador.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng cây bụi khô khu vực nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Montúfar, R. & Pitman, N. 2003. Monactis lojaensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 7 năm 2007.

Monactis
Thực vật Ecuador
Thực vật dễ tổn thương


title: Amalda rubiginosa

text:
Amalda rubiginosa là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Olividae, ốc ôliu.

Phụ loài
 Amalda rubiginosa albocallosa (Lischke, C.E., 1873)
 Amalda rubiginosa rubiginosa (Swainson, W.A., 1823)

Miêu tả

Phân bố
Loài này phân bố dọc theo Việt Nam, Trung Quốc, Đài Loan và Nhật Bản.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Amalda


title: Entrez

text:
Hệ thống tìm kiếm truy vấn cơ sở dữ liệu tương hỗ toàn cầu Entrez cho phép tiếp cận các cơ sở dữ liệu tại trang web NCBI (National Center for Biotechnology Information). NCBI trực thuộc Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (National Library of Medicine, NLM), đồng thời là một cơ quan của Các viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (National Institutes of Health, NIH).

Tìm kiếm

Entrez là một cỗ máy tìm kiếm rất mạnh, có thể truy cập bất cứ cơ sở dữ liệu nào của NCBI, bao gồm:

 Medline - tư liệu từ các tạp chí khoa học (chủ yếu là ngành y), thường bao gồm bản tóm tắt. Medline liên kết đến PubMed Central và các nguồn tư liệu khác những năm 1990.
 PubChem, một cơ sở dữ liệu về các cấu trúc hóa học, đặc tính và vai trò sinh học của các hợp chất hóa học và các chất nói chung.
 Sequence
 Mapping
 Taxonomy
 Structural data.
 Một số sách giáo khoa được cung cấp trực tuyến.

Hệ thống Entrez có thể hiển thị các chuỗi gene và protein cũng như bản đồ nhiễm sắc thể. Entrez còn tìm ra các chuỗi tương đồng, các cấu trúc và các tham khảo. Entrez cũng cho phép tiếp cận cùng lúc đến tất cả các cơ sở dữ liệu của nó.

Genbank

Từ năm 1992, NCBI đã có trách nhiệm cung cấp cơ sở dữ liệu chuỗi DNA GenBank. GenBank phối hợp với các phòng thí nghiệm và các cơ sở dữ liệu về các chuỗi sinh học như Phòng thí nghiệm sinh học phân tử châu Âu, Cơ sở dữ liệu DNA Nhật Bản.

Cũng từ năm 1992, NCBI dần phát triển để cung cấp các cơ sở dữ liệu khác ngoài GenBank. NCBI còn có Online Mendelian Inheritance in Man, Cơ sở dữ liệu tạo mẫu phân tử (Molecular Modeling Database (Cấu trúc 3 chiều của các protein), Tập hợp chuỗi gene người duy nhất (Unique Human Gene Sequence Collection), một bản đồ gene của bộ gene người (human genome), một trình duyệt phân loại (Taxonomy Browser), và phối hợp với Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (National Cancer Institute) để thực hiện Dự án Giải phẫu bộ gene Ung thư (Cancer Genome Anatomy Project).

Các công cụ phần mềm NCBI đều có thể được tiếp cận thông qua WWW hoặc FTP. Thí dụ BLAST, một chương trình tìm kiếm sự giống nhau giữa các chuỗi. BLAST có thể so sánh các chuỗi với cơ sở dữ liệu GenBank DNA tròng vòng không đầy 15 giây.

Danh mục NLM

Danh mục NLM cung cấp đường tiếp cận đến các dữ liệu thư viện NLM bao gồm trên 1.2 triệu tạp chí, sách, tư liệu nghe nhìn, phần mềm máy tính, các tài nguyên điện tử, và các học liệu khác thông qua hệ thống tìm kiếm NCBI Entrez. Được cập nhật hằng ngày (trừ ngày nghỉ), danh mục NLM còn là một trong những giao diện tìm kiếm cho những tư liệu lưu trong LocatorPlus.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Bộ tìm kiếm Entrez

Tin sinh học
Nghiên cứu y học
Cơ sở dữ liệu trực tuyến
Cơ sở dữ liệu sinh học


title: Vitacea

text:
Vitacea là một chi bướm đêm thuộc họ Sesiidae.

Các loài
Vitacea cupressi (Edwards, 1881)
Vitacea polistiformis (Harris, 1854)
Vitacea scepsiformis (Edwards, 1881)
Vitacea admiranda (Edwards, 1882)

Chú thích

Tham khảo

Sesiidae


title: Thuế gián thu

text:
Thuế gián thu (Indirect tax) là loại thuế mà người nộp thuế không phải là người chịu thuế.Thuế gián thu là hình thức thuế gián tiếp qua một đơn vị trung gian (thường là các doanh nghiệp) để đánh vào người tiêu dùng.Thuế gián thu là thuế mà người chịu thuế và người nộp thuế không cùng là một. Chẳng hạn, chính phủ đánh thuế vào công ty (công ty nộp thuế) và công ty lại chuyển thuế này vào chi phí tính vào giá hàng hóa và dịch vụ, do vậy đối tượng chịu thuế là người tiêu dùng cuối cùng.

Ngoài ra, vì thuế được cộng vào giá bán hàng hóa, dịch vụ nên nó ảnh hưởng trực tiếp đến giá cả thị trường, nói cách khác do tính gián thu nên loại thuế này có tác dụng điều tiết tiêu dùng của xã hội.tác dụng điều tiết tiêu dùng của xã hội.

Ví dụ thuế gián thu:

Ví dụ 1: Khi mua hàng trong siêu thị, cửa hàng tiện lợi... bạn sẽ nhận được hóa đơn, ở phần cuối hóa đơn lúc nào cũng có thông tin về thuế GTGT, tùy vào sản phẩm sẽ có mức đánh thuế khác nhau (0%, 5%, 10%). Đó chính là phần thuế gián thu mà bạn phải đóng khi mua hàng hóa, dịch vụ.

Ví dụ 2: Công ty X nhập khẩu nước hoa Pháp về Việt Nam. Thuế nhập khẩu được trả bởi công ty X tại thời điểm nước hoa vào nước ta. Công ty X tiếp tục bán lại nước hoa cho người tiêu dùng, thì thuế gián thu được ẩn trong giá mà người tiêu dùng phải trả. Người tiêu dùng có thể không biết về điều này, nhưng dù sao họ cũng sẽ gián tiếp trả thuế nhập khẩu.Tại sao thuế gián thu dễ quản lý hơn thuế trực thu?

Các loại Thuế gián thu
Thuế doanh thu
Thuế giá trị gia tăng
Thuế tiêu thụ đặc biệt
Thuế xuất nhập khẩu
Thuế bảo vệ môi trường
Thuế tài nguyên
Thuế môn bài

Đặc điểm
Thuế này dễ thu hơn thuế trực thu vì tránh được quan hệ trực tiếp giữa người chịu thuế (người tiêu dùng) với cơ quan thu thuế.
Thuế này dễ điều chỉnh hơn thuế trực thu vì những người chịu thuế thường không cảm nhận đầy đủ gánh nặng của loại thuế này.
Thuế này ảnh hưởng trực tiếp đến giá cả thị trường vì được cộng vào giá bán hàng hóa dịch vụ.

Xem thêm
 Thuế doanh thu
 Thuế giá trị gia tăng
 Thuế tiêu thụ đặc biệt
 Thuế xuất nhập khẩu
Thuế bảo vệ môi trường
Thuế tài nguyên

Tham khảo

Thuế


title: Hồ Bastan

text:
Hồ Bastan là tên gọi dùng để chỉ 3 hồ theo thứ tự thượng, trung, hạ có nguồn gốc băng hà nằm ở độ cao 2280 m trong khu bảo tồn thiên nhiên Néouvielle thuộc Hautes-Pyrénées, Pháp. Các hồ này được đặt theo tên của ngọn núi Bastan Aulon cao 2721 m.

Hồ Bastan hạ nhận nước từ 2 hồ kia, và có diện tích 1,8 ha, nhỏ hơn nhiều so với 2 hồ nằm trên, sâu 13 m.

Môi trường
Các hồ này là môi trường sống của loài cá Salmo trutta. Xung quanh hồ có các loài thông như Pinus sylvestris, Pinus mugo, và các loài chim: Phoenicurus ochruros, Carduelis citrinella; sơn dương Rupicapra pyrenaica,

Thư viện ảnh

Chú thích

Hồ ở Hautes-Pyrénées


title: Cremeaux

text:
Cremeaux là một xã trong tỉnh Loire miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Loire

Tham khảo

Xã của Loire


title: Khuôn đúc bê tông

text:
Khuôn đúc bê tông, còn được gọi là cốp pha (bắt nguồn từ từ tiếng Pháp coffrage /kɔfʁaʒ/), là thiết bị thi công xây dựng, dùng để chế tạo nên kết cấu bê tông và bê tông cốt thép (trong nhiều tài liệu chuyên môn, nó thường được gọi là hệ ván khuôn gồm cả thành phần chịu lực lẫn ván khuôn, với cách hiểu theo nghĩa rộng của từ này).

Lịch sử

Giai đoạn đúc khuôn đúc bê tông

Quá trình hình thành nên kết cấu bê tông có đủ khả năng chịu lực đúng như thiết kế đã định, bao gồm các giai đoạn sau:

 Giai đoạn đúc bê tông: Giai đoạn này vật liệu bê tông còn ở dạng hỗn hợp lỏng (còn gọi là vữa) và tươi (tức là chưa ninh kết), được tính từ khi ra khỏi trạm trộn (vữa bê tông hình thành) cho đến khi bê tông bắt đầu ninh kết (bắt đầu hình thành các liên kết hóa học giữa các thành phần khoáng trong vữa bê tông, còn gọi là sơ ninh). Giai đoạn này, bê tông ở thể lỏng (bê tông tươi), nên rất dễ tạo hình khi được chứa vào khuôn. (Đặc trưng cho tính dễ đổ khuôn của vữa bê tông là độ lưu động tức là độ sụt của hỗn hợp bê tông). Vữa bê tông lúc này không có cường độ chịu lực và có độ chắc đặc nhỏ cần phải đầm chặt. Nhưng nếu vượt quá giai đoạn này, mà ta động chạm ngay vào vữa bê tông thì sẽ làm phá vỡ những mối liên kết vừa hình thành trong bê tông mà vĩnh viễn không hồi phục được. Do đó, giai đoạn này là giai đoạn có thể thi công bê tông và cần phải có khuôn đúc để chứa đựng và chịu lực thay bê tông. Giai đoạn này thường kéo dài khoảng 1,5 - 3,0 giờ, tùy theo nhiệt độ môi trường và loại xi măng chế tạo vữa bê tông (đối với bê tông thường không có phụ gia) và khoảng 3,0 - 4,0 giờ (đối với bê tông có phụ gia chậm đông kết).
 Giai đoạn bê tông ninh kết và đóng rắn: vữa bê tông lúc này nằm ổn định trong khuôn và dần dần hình thành hệ thống các mối kiên kết các thành phần trong bê tông. Như trên đã nêu, giai đoạn này không được phép thi công nữa. Đây là giai đoạn cần khống chế sự biến dạng của khuôn đúc để không phá vỡ sự ninh kết. Cuối giai đoạn này bê tông hóa rắn (kết cấu bê tông đã hình thành) và giữ nguyên vĩnh viễn hình dạng mà khuôn đúc tạo ra cho nó. Các tải trọng tạm thời tác động vào khuôn hầu như hết tác dụng. Đồng thời bê tông đã bắt đầu có cường độ nhất định, nên một số dạng khuôn đúc tạo hình tức là các loại khuôn chỉ phải chịu tải trọng tạm thời, sau giại đoạn này, hết vai trò thì có thể tháo dỡ được. Giai đoạn này thường kéo dài khoảng 18 - 24 giờ sau khi bê tông bắt đầu ninh kết.
 Giai đoạn kết cấu bê tông phát triển cường độ: kết cấu bê tông đã cứng và tăng dần cường độ theo dạng tiệm tiến, tốc độ tăng chậm dần. Khuôn đúc vẫn phải chịu các tải trọng thường xuyên thay cho kết cấu bê tông, nhưng mức độ giảm dần theo thời gian, do có sự tiếp quản dần dần của kết cấu bê tông. Nếu chất lượng bê tông tốt và được dưỡng hộ đầy đủ theo tiêu chuẩn xây dựng, thì kết cấu bê tông có thể đạt mác thiết kế, ở ngày thứ 28. Khi bê tông đạt đến cường độ nhất định, đủ để chịu các tải trọng thường xuyên, thì tùy theo những điều kiện cụ thể, quy định rõ trong tiêu chuẩn xây dựng, ta có thể tháo dỡ các dạng khuôn đúc chịu lực (loại khuôn chịu cả tải trọng thường xuyên lẫn tải trọng tạm thời), vào các thời điểm cuối giai đoạn này.
Với những đặc điểm như trên, nên khi thi công các kết cấu bê tông, cần thiết phải có một hệ thống khuôn đúc bê tông làm hai nhiệm vụ chính: vừa là khuôn chứa đựng vữa để tạo nên hình dạng thiết kế đã định, đồng thời chịu lực thay cho vữa và kết cấu bê tông sau này hình thành từ vữa đó, khi chúng chưa có hoặc chưa đạt đủ khả năng chịu lực như thiết kế yêu cầu. Do đó, cấu tạo của tất cả các loại khuôn đúc thường gồm hai phần chính:
 Hệ tấm ván khuôn: có nhiệm vụ chính là bao chứa tạo hình kết cấu bê tông, ngoài ra, làm nhiệm vụ chuyền tải trọng sang hệ thành phần còn lại. (Chính xác ra, ván khuôn hay tấm khuôn chỉ là một phần của hệ khuôn đúc. Toàn bộ các cụm từ Ván khuôn đà giáo hay ván khuôn gông giằng văng chống mới tương đương với hệ khuôn đúc. Nhưng trong xây dựng ở Việt Nam từ ván khuôn lại thường được dùng để chỉ cho toàn bộ hệ khuôn.)
 Hệ chống đỡ chịu lực nằm phía bên ngoài hay bên dưới tấm khuôn: làm nhiệm vụ chịu lực chính cho toàn hệ thống kết cấu khuôn đúc. Chúng bao gồm: gông, giằng, văng, chống, đà (đà ngang), giáo (giáo chống), dây tăng đơ,...

Ngoài ra, ở một số loại kết cấu khuôn đúc đặc biệt (như hệ khuôn trượt), hệ khuôn đúc có thêm một số bộ phận phụ trợ, với chức năng làm sàn công tác hay làm cơ cấu dịch chuyển.

Yêu cầu đối với khuôn đúc bê tông
 Khuôn đúc phải kín khít: để có thể chứa đựng được vữa bê tông tươi và lỏng ở trong nó,
 Hình dạng, kích thước của khuôn đúc và vị trí lắp đặt chúng tại công trình phải đúng thiết kế khuôn, để chế tạo được kết cấu bê tông đúng với hình dạng, kích thước và vị trí theo thiết kế kết cấu đó.
 Khuôn đúc phải đảm bảo giữ được hình dạng để chế tạo kết cấu bê tông và bê tông cốt thép trong suốt quá trình hình thành nên kết cấu bê tông đó (đặc biệt là ở giai đoạn thứ hai của bê tông: giai đoạn ninh kết và đóng rắn). Để đảm bảo yêu cầu này kết cấu khuôn đúc cần phải được tính toán thiết kế với trạng thái giới hạn thứ II: trạng thái giới hạn về biến dạng.
 Khuôn đúc phải đảm bảo khả năng chịu lực, vì nó phải chịu lực thay cho bê tông khi ở bê tông dạng vữa và có thể cả khi đã bê tông đã đóng rắn và kết cấu bê tông được hình thành, cho đến khi bê tông đạt đến những giá trị cường độ có thể cho phép tháo dỡ khuôn (đặc biệt là ở giai đoạn thi công bê tông, giai đoạn mà bê tông hoàn toàn không có khả năng chịu lực nhưng lại có nhiều loại tải trọng nhất cùng đồng thời tác động vào khuôn đúc). Để đảm bảo yêu cầu này kết cấu khuôn đúc cần phải được tính toán thiết kế với trạng thái giới hạn thứ I: trạng thái giới hạn về cường độ.
 Khuôn đúc là thiết bị thi công nên việc sử dụng chúng chỉ có tính tạm thời trong thời gian thi công chế tạo kết cấu bê tông. Đến khi kết cấu bê tông hình thành và đạt đến những giá trị cường độ nhất định đủ để kết cấu có thể tự chịu được ít nhất là trọng lượng bản thân của mình, thì khuôn hết vai trò và cần được tháo dỡ đi và có thể được tái sử dụng. Do vậy, khuôn đúc cần phải được thiết kế và chế tạo sao cho dễ dàng tháo lắp.
 Ngoài ra, nếu muốn khuôn đúc được tái sử dụng thì khuôn phải được thiết kế và chế tạo thật bền vững để có thể sử dụng được nhiều lần (tuổi thọ cao) cho mục đích làm khuôn, thành những bộ ván khuôn điển hình được thiết kế chuẩn hóa (khuôn đúc định hình).

Phân loại khuôn đúc bê tông
Khuôn đúc bê tông được phân loại theo các hình thức sau:

Phân loại theo vật liệu chế tạo khuôn

 Hệ khuôn bằng gỗ: tre, gỗ xẻ, gỗ dán (chịu nước). Đây là loại cốp pha truyền thống (có lịch sử lâu đời), cùng với lịch sử của vật liệu bê tông từ thời văn minh La Mã (Rôma).
 Hệ khuôn bằng kim loại: khuôn thép, khuôn nhôm
 Hệ khuôn bằng nhựa, vật liệu composite,
 Hệ khuôn bằng bê tông, bê tông cốt thép đúc sẵn,
 Hệ khuôn bằng cao su bơm hơi, vải bạt cường độ cao (khuôn đúc linh hoạt),
 Hệ khuôn hỗn hợp từ các vật liệu trên.
 Hệ khuôn (cốp pha) đất, dùng chính nền đất để làm khuôn: cọc nhồi bê tông, thi công top-down.

Phân loại theo công nghệ thi công
Theo cách phân loại này khuôn đúc bê tông được xếp vào 3 nhóm là nhóm khuôn đúc có thiết kế chuyên biệt, nhóm khuôn đúc định hình (bằng gỗ, kim loại, nhựa), và nhóm khuôn đúc linh hoạt:
 Hệ khuôn (cốp pha) cố định: là loại cốp pha được chế tạo theo thiết kế chuyên biệt, được sử dụng một lần duy nhất hay một vài lần ít ỏi, rồi hoặc không được tháo dỡ (nằm lại công trình nhưng với mục đích sử dụng khác), hoặc là được tháo dỡ ra và bỏ đi do làm từ các vật liệu có độ bền thấp hay do cấu kiên, kết cấu, công trình bê tông mà nó đúc có dạng đặc thù riêng biệt ít có cái tương tự. Loại cốp pha này hệ số tái sử dụng thấp.
 Đầu tiên phải kể đến trong loại khuôn này là khuôn gỗ xẻ tự nhiên truyền thống, do gỗ làm khuôn là loại gỗ tạp nên tuổi thọ không cao, nhưng có thể tạo mọi loại kiểu hình dạng khuôn nên có thể dùng cho các thiết kế khuôn chuyên biệt, thường được chế tạo ngay tại công trường.
Kiểu khuôn chuyển đổi mục đích sử dụng được nêu trong loại khuôn cố định này có thể kể đến:
 Khuôn đúc làm bằng chính bản thân hệ kết cấu thép cốt cứng của nhà bê tông cốt cứng như (khuôn cột dạng ống thép đúc bê tông vào trong, khuôn sàn thép tấm tạo sóng, dầm thép hình làm kết cấu treo khuôn,...), sau khi hết vai trò làm khuôn thì tham gia vào thành phần kết cấu bê tông cốt thép như là hệ cốt thép cốt cứng (trong kết cấu bê tông thép liên hợp).
 Khuôn đúc bằng các cấu kiện bê tông đúc sẵn, trong phương pháp thi công bê tông cốt thép bán lắp ghép (nửa toàn khối nửa lắp ghép): lắp ghép cột, dầm đúc sẵn bán phần, sàn đúc sẵn bán phần rồi đổ bê tông dầm và sàn phần còn lại tại chỗ ở công trường. Các cấu kiện đúc sẵn đóng vai trò là khuôn khi thi công bê tông tại chỗ, nhưng sau đó lại là một phần của kết cấu công trình mà không phải tháo dỡ.
 Một kiểu cốp pha cố định khác chính là khuôn đất trong thi công cọc nhồi (vách hố cọc) và trong thi công top-down.
 Hệ khuôn (cốp pha) luân lưu (hay luân chuyển) (thường là cốp pha định hình) là loại khuôn sử dụng nhiều lần theo chu trình sau: chế tạo khuôn (1 lần) —> vận chuyển khuôn —> lắp đặt khuôn —> sử dụng khuôn —> tháo dỡ khuôn —> rồi lại quay vòng về vận chuyển khuôn (đến nơi đúc bê tông mới), lắp đặt lại và sử dụng nhiều lần.
 Hệ khuôn (cốp pha) di động hay còn gọi là cốp pha di chuyển (thường là cốp pha định hình): Loại khuôn này cũng sử dụng nhiều lần theo chu trình khép kín nhưng khác với chu trình trên: khuôn di động được chế tạo 1 lần —> vận chuyển đến công trình —> lắp đặt một lần —> (sử dụng —> di chuyển mà không tháo lắp —> rồi tái sử dụng) nhiều lần theo chu trình —> đến khi xong thì tháo dỡ ra một lần duy nhất.
 Cốp pha trượt và cốp pha leo là hai kiểu cốp pha di động đứng. Cốp pha trượt di động liên tục. Cốp pha leo di đông thành từng đợt rời rạc hơn. Cốp pha di động đứng chính là các loại khuôn thuộc nhóm cốp pha tạo hình (cốp pha thành đứng).
 Các kiểu cốp pha di động ngang có thể kể tới cốp pha kết cấu vòm của đường tuynel (đường hầm) di động trên hệ xe gòng đường sắt, cốp pha đúc hẫng cân bằng của cầu bê tông cốt thép - dây văng hay dây võng, cốp pha bay (Flying formwork) chế tạo kết cấu sàn nhà cao tầng. Cốp pha di động ngang chính là các loại khuôn thuộc nhóm cốp pha chịu lực (cốp pha đáy nằm).

Hệ khuôn linh hoạt (cốp pha linh hoạt, Flexible formwork). Ngược lại với các khuôn đúc cứng nhắc mô tả ở trên, khuôn đúc linh hoạt là một hệ thống cốp pha sử dụng các màng cao su hay tấm vải bạt cường độ cao và trọng lượng nhẹ làm mặt ván khuôn (fabric formwork), mềm mại và linh hoạt trong tạo hình, để tận dụng đặc tính lưu động của bê tông cho việc tạo hình kiến trúc một cách thật giống tự nhiên.

Phân loại theo công năng khuôn đúc và dạng kết cấu bê tông thành phẩm

Tất cả các loại khuôn đúc bê tông, trong cách phân loại này, được xếp vào hai nhóm khuôn là: nhóm đáy nằm (cốp pha chịu lực) và nhóm thành đứng (cốp pha tạo hình). Nhóm cốp pha đáy nằm được gọi là cốp pha chịu lực là vì trong 2 chức năng chính của cốp pha là chịu lực thay cho bê tông và tạo hình cho bê tông thì đối với nhóm khuôn này chức năng chịu lực thay cho bê tông của nó là chức năng chủ yếu. Nhóm cốp pha thành đứng được gọi là cốp pha tạo hình là vì trong 2 chức năng chính của cốp pha là chịu lực thay cho bê tông và tạo hình cho bê tông thì đối với nhóm khuôn này chức năng tạo hình cho bê tông của nó là chức năng chủ yếu.
 Hệ khuôn móng bê tông và bê tông cốt thép (thuộc nhóm khuôn thành đứng, (cốp pha tạo hình)).
 Hệ khuôn tường bê tông cốt thép (thuộc nhóm khuôn thành đứng, (cốp pha tạo hình)).
 Hệ khuôn cột bê tông cốt thép (thuộc nhóm khuôn thành đứng, (cốp pha tạo hình)).
 Hệ khuôn kết cấu bê tông cốt thép đúc sẵn (thuộc nhóm khuôn thành đứng, (cốp pha tạo hình)).
 Hê khuôn kết cấu bê tông khối lớn (thuộc nhóm khuôn thành đứng, (cốp pha tạo hình)).
 Hệ khuôn dầm, khuôn dầm liền sàn và khuôn sàn bê tông cốt thép. Trong đó: khuôn thành dầm thuộc nhóm khuôn thành đứng (cốp pha tạo hình), còn khuôn đáy dầm và khuôn sàn là thuộc nhóm khuôn đáy nằm (cốp pha chịu lực).
 Hệ khuôn sàn không dầm bê tông cốt thép (thuộc nhóm khuôn đáy nằm, (cốp pha chịu lực)).
 Hệ khuôn vòm và vỏ bê tông cốt thép (thuộc nhóm khuôn đáy nằm, (cốp pha chịu lực)).

Tham khảo
 Formwork for concrete structures, R.L. Peurifov, McGraw-Hill book company.
 Kỹ thuật xây dựng 1-Công tác đất và thi công bê tông toàn khối của Lê Kiều, Nguyễn Duy Ngụ, Nguyễn Đình Thám-nhà xuất bản Khoa học và kỹ thuật-1998.
Ván ép phủ phim
 Ván khuôn và giàn giáo, Phạm Hùng-Trần Như Đính, nhà xuất bản Xây dựng.
 Tiêu chuẩn Việt Nam, TCVN 4453:1995 Kết cấu bê tông và bê tông cốt thép toàn khối-Quy phạm thi công và nghiệm thu.
 Tiêu chuẩn Việt Nam, QPTL-D6-78 Quy phạm kỹ thuật thi công và nghiệm thu các kết cấu bê tông và bê tông cốt thép công trình thủy lợi.
 Construction Methods and Management, S.W.Nunnally.
 Hỏi đáp thiết kế và thi công kết cấu nhà cao tầng, tập II, Triệu Tây An, nhà xuất bản Xây dựng.
 Con kê bê tông

Chú thích

Công nghệ xây dựng
Thuật ngữ xây dựng
Xây dựng
Thiết bị xây dựng
Bê tông
Vật liệu xây dựng


title: Begonia peltatifolia

text:
Begonia peltatifolia là một loài thực vật thuộc họ Begoniaceae. Đây là loài đặc hữu của Trung Quốc.

Chú thích

Tham khảo

 China Plant Specialist Group 2004. Begonia peltatifolia. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Trung Quốc
P


title: Cladura supernumeraria

text:
Cladura supernumeraria là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Cladura
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Tetrisia

text:
Tetrisia là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Các loài
 Tetrisia florigera Walker, 1867
 Tetrisia tricolor Sulzer, 1776

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Calpini