title: Kiền trùy

text:
Kiền trùy (tiếng Phạn: ghaṇṭā) là cái chuông nhỏ và là nhạc cụ quan trọng không thể thiếu trong nghi lễ Phật giáo Tantra. Tiếng chuông được cho là mang lại điềm lành, xua đuổi tà ma khỏi nơi đang cử hành nghi lễ. Trong các nghi lễ Phật giáo, kiền trùy được dùng cùng cặp với kim cương chử, trong đó kiền trùy là biểu tượng của Trí huệ - yếu tố Nữ, Kim cương chử (vajra) tượng trưng cho Từ bi - yếu tố Nam (có học giả cho rằng kiền trùy là biểu tượng của sinh thực khí nữ còn kim cương chử (vajra) tượng trưng cho sinh thực khí nam). Để đạt được giác ngộ, hai yếu tố này phải được kết hợp với nhau. Kiền trùy được hình dung như thân của Phật, kim cương chử như tâm của Phật, còn tiếng chuông như lời Phật đang giảng pháp. Âm thanh ngắn, ngắt đoạn của tiếng chuông còn có nghĩa nói lên rằng, mọi vật đều là phù du, chóng qua.

Kiền trùy có thể có độ cao từ 3 đến 20 lần chiều rộng ngón tay. Đáy kiền trùy hình tròn, gắn phía trên là hình khuôn mặt Bồ Tát Bát-nhã-ba-la-mật-đa (Prajnaparamita). Trên nữa là một hình hoa sen, một đĩa Mặt Trăng và trên cùng là một hình kim cương chử(vajra). Trong tiếng Phạn, kiền trùy có gắn hình kim cương chử tại cán chuông được gọi là vajraghanta (chuông kim cương). Lòng chuông tượng trưng cho Trí huệ đang trực nhận tính không. Hạt chuông tượng trưng cho âm thanh của tính không. Tám cánh hoa sen là bốn người mẹ và bốn vị bồ tát.  Tận cùng của kiền trùy có thể là hình một thiền trượng, hoặc là hình một stupa nhỏ hoặc là viên ngọc ba mặt (cintamani)

Chuông thường không xuất hiện như những tùy khí hoặc biểu tượng của chư Phật hoặc của những vị thần chính. Tuy nhiên, nếu một vị thần (Sarasvati) đang cầm chuông thì có nghĩa đây là vị thần của âm nhạc và học vấn. Các kiền trùy Phật giáo được các phái Mật tông của tây Tạng, Nepal và Nhật Bản dùng trong các cuộc lễ.

Trong các cuộc hành lễ Phật giáo Tantra, vị Lạt-ma cầm một kim cương chử trên tay phải còn tay trái cầm chuông. Vị Lạt-ma sẽ hợp nhất chúng bằng cách gác chéo hai cánh tay trên ngực biểu thị tâm hồn giác ngộ, đó là sự hợp nhất của trí huệ (nữ) và từ bi (nam).

Theo từ điển Hán-Việt Thiều Chửu, kiền trùy (犍椎) còn là tên gọi chung cho các thứ như chuông, khánh, mõ, mộc bản đánh làm hiệu ở trong chùa.

Có bảy loại chuông được biết, nó tùy thuộc vào hình dáng tay cầm:
Tay cầm hình thiền trượng một mũi nhọn, loại ba mũi nhọn, bốn mũi nhọn, năm mũi nhọn và chín mũi nhọn.
Tay cầm bằng một viên ngọc ba mặt.
Tay cầm bằng một stupa nhỏ.

Ghi chú

Liên kết ngoài
Ritual Implements in Tibetan Buddhism: A Symbolic Appraisal
The Vajra and Bell and beads

Nghệ thuật Phật giáo
Biểu tượng Phật giáo
Vật thể tôn giáo
Thuật ngữ tiếng Phạn
Triết học Mật tông
Ấn Độ giáo
Nhạc khí Phật giáo


title: Olivella columellaris

text:
Olivella columellaris là một loài ốc biển cỡ nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Olivellidae, họ ốc ôliu nhỏ.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Olivella


title: Villemain

text:
Villemain là một xã thuộc tỉnh Deux-Sèvres trong vùng Nouvelle-Aquitaine phía tây nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 113 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Deux-Sèvres


title: Hoplitis micheneri

text:
Hoplitis micheneri là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Mitchell mô tả khoa học năm 1962.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Hoplitis
Động vật được mô tả năm 1962


title: Notre-Dame-de-Livaye

text:
Notre-Dame-de-Livaye là một xã ở tỉnh Calvados, thuộc vùng Normandie ở tây bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Calvados

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Notre-Dame-de-Livaye sur le site de l'Institut géographique national

Xã của Calvados


title: Lead (ban nhạc)

text:
Lead là một nhóm nhạc nổi tiếng Nhật Bản trực thuộc công ty Pony Canyon/ Flight Master. Họ debut lần đầu vào ngày 31/7/2002 với single "Manatsu no Magic"(Mid-Summer Magic).

Quá trình thành lập
Hiroki Nakadoi, Shinya Taniuchi và Akira Kagimoto đều học tại trường "Caless Vocal and Dance School" tại Osaka và trở thành bạn thân. Vào tháng 3 năm 2002 nhóm bắt đầu biểu diễn trên đường phố tại các phố thuộc khu Shiroten, Osaka, dưới cái tên "remix". Vào khoảng tháng 5 năm 2002 nhóm đổi tên từ "remix" thành "flow". Sau lần đổi tên này cả ba quyết định nhóm nên chiêu mộ thêm một thành viên nữa.

Cùng thời gian đó, vào ngày 13/04/2002 cuộc thi thử giọng "Kyushu/Fukuoka Starlight Audition" đã được tổ chức tại Okinawa, nhằm tìm kiếm tài năng mới. Và Keita Furuya – 13 tuổi cùng một người nữa đã vượt qua 8.751 đối thủ đầy triển vọng để giành chiến thắng trong cuộc thi này. Flow lập tức nhắm vào Keita và không lâu sau đó vào ngày 18/05/2002 Keita đã chính thức gia nhập nhóm.

Ngày 23/05/2002, nhóm quyết định một lần nữa và đây cũng là lần cuối đổi tên, chính thức trở thành "Lead" với hy vọng sẽ trở thành nhóm nhạc dẫn đầu cho thế hệ của họ.

Đầu tháng 7 năm 2002, họ tổ chức buổi biểu diễn ra mắt Lead – nhóm gồm bốn thành viên tại Công viên Osaka Castle, để thể hiện không chỉ khả năng nhảy, hát mà cả hát rap tới công chúng. Buổi biểu diễn đã rất thành công với hơn 7.000 người xem. Lead cũng đã diễn mở màn cho nhóm nhạc cùng công ty là w-inds. trong tour diễn đầu tiên "1st Message" của họ trước hơn 120.000 khán giả.

Vào ngày 31/07/2002 Lead đã phát hành debut single "Manatsu no Magic". Và cũng trong năm đó Lead nhận giải "Nghệ sĩ mới xuất sắc nhất" của Giải thưởng Âm nhạc lần thứ 44 của Nhật Bản.

Sau năm năm hoạt động cho tới hiện tại, Lead đã phát hành tổng cộng 13 single, 4 album và 5 DVD. Nhóm cũng đã thực hiện 4 tour diễn xuyên quốc gia và một tour diễn nhỏ tại Đài Loan vào cuối tháng 9 năm 2007. Lead cũng đã xuất hiện liên tục trong các talk show, điều khiển show truyền hình của riêng mình và tham gia đóng trong nhiều bộ phim điện ảnh và truyền hình. Cho tới nay Lead cũng đã nhận được ba giải từ Giải thưởng Âm nhạc của Nhật.

Trong tháng 12 năm 2007 Lead sẽ phát hành DVD thứ 6 cho tour diễn hè năm 2007 vừa diễn ra.

Thành viên

Taniuchi Shinya
Tên: Taniuchi Shinya (谷内伸也, Cốc Nội Thân Dã)
Nickname: Ucchi
Ngày sinh: 23/09/1987
Nơi sinh: Osaka, phủ Osaka, Nhật Bản
Nghề: ca sĩ, diễn viên
Chiều cao: 176 cm
Nhóm máu: A
Tính cách: Nghiêm túc, hay xấu hổ dễ nổi nóng và "cực kỳ" ngăn nắp
Sở thích: Mua sắm
Gia đình: Bố mẹ và 2 em gái(Misaki & Miki)
Động vật yêu thích: Chó
Đồ ăn yêu thích: Hamburger, mỳ, takoyaki, pancakes
Không thích món: Nấm, cà chua
Màu sắc yêu thích: Xanh dương
Môn học yêu thích: Thể dục
Môn thể thao yêu thích: Bóng rổ & bowling
Phim yêu thích: "A.I." & "Wild Style"
Thích con gái thông minh, cởi mở, tốt bụng và thích đi chơi

Nakadoi Hiroki
Tên: Nakadoi Hiroki (中土居宏宜, Trung Thổ Cư Hoành Nghi)
Ngày sinh: 26/07/1985
Nơi sinh: Osaka, phủ Osaka, Nhật Bản
Nghể: ca sĩ, diễn viên
Chiều cao: 169 cm
Nhóm máu: AB
Gia đình: Bố mẹ, 1 anh trai và 1 em trai
Sở thích: Bóng rổ
Tính cách: Vui nhộn, lạc quan, nhạy cảm nhưng hay quên
Sở trường: Hand stand (là một động tác trong nhảy breakdance)
Màu yêu thích: Đỏ
Môn học yêu thích: Thể dục
Động vật yêu thích: Chó (Hiroki nói là rất muốn nuôi một con nhưng không thể nên thay vào đó là sưu tầm những thứ liên quan đến chó)
Món ăn yêu thích: Mì
Thích con gái nhỏ nhắn, xinh xắn và dịu dàng

Furuya Keita
Tên: Furuya Keita (古屋敬多, Cổ Ốc Kính Đa)
Nickname: Kei-chan
Ngày sinh: 13/06/1988
Nơi sinh: Fukuoka, Nhật Bản
Nghề: ca sĩ, diễn viên
Chiều cao 171 cm
Gia đình: Bố mẹ, 1 anh trai và 1 em gái
Nhóm máu: A
Sở thích: Nhảy, bơi lội
Tính cách: Thân thiện, lạc quan
Động vật yêu thích: khỉ
Màu sắc yêu thích: Da cam
Đồ ăn yêu thích: Đào, cơm cà ri
Phim yêu thích:: Harry Potter
Môn học yêu thích: Thể dục
Phim hoạt hính yêu thích: Dragon Ball
Thích con gái giản dị, vui tính và thông minh

Kagimoto Akira
Tên: Kagimoto Akira (鍵本輝, Kiện Bản Huy)
Nickname: Akkun
Ngày sinh: 20/08/1988
Nơi sinh: Nara, Nhật Bản
Nghề: ca sĩ, diễn viên
Chiều cao 177 cm
Nhóm máu: O
Tính cách: Sôi nổi, ham chơi
Sở thích: Câu cá, bóng rổ
Gia đình: Bố mẹ và 1 anh trai
Động vật yêu thích: Chim
Đồ ăn yêu thích: Trứng ốp-la
Màu yêu thích: Trắng
Phim yêu thích: Harry Potter
Môn học yêu thích: Thể dục
Thích con gái xinh xắn, dễ thương và thân thiện

Phát hành

Ca khúc

Albums

Special Remix Album (w-inds., Flame, và Lead) Buddies

DVDs
 "Lead/MOVIES 1" (18/9/2003)
 "lead 1st live tour" ~BRAND NEW ARE~ (17/11/2004)
 "Lead MOVIE 2" (16/3/2005)
 "Lead LIVE TOUR UPTURN 2005"  (7/12/2005)
 "Lead UPTURN 2006 [4]" (6/12/2006)

Others
 buddies - w-inds., FLAME, Lead (Remix Album)(19/3/2003)
 Lead - Single Collection ~ Special Album - Taiwan Exclusive(14/9/2007)

TV shows
Make On The Holiday: Bura-Lead (2006- đến nay)
Lead Generation (2005)
Factory Generation (2003-2005)
XEBEC Online (2003-2005)
PIKAPURI (2003-2004)
DOYAH (2003-2005)

Movies & Dramas
 Movie: Boutaoshi(2003)
 Movie: Kamachi; Deep Love～Ayu No Monogatari(Keita)(2004)
 Drama: Deep Love ～Ayu No Monogatari(Keita)(2004)
 Drama: Pink no Idenshi(The Pink gene - Hiroki)(2005)
 Vision Cast Drama: Natsu wa Owaranai!(It dosen't end in Summer! - Hiroki & Shinya); Senkou Hanabi(Toy Fireworks - Shinya); Flowers ~Junketsu no Yuri~(Flowers - The Lily of Purity - Keita); Kanojo to Boku to Toshokan de~She, the lirbary and I(Keita)(2007)
 Movie: Tenshi ga kureta mono(The gift from Angel - Akira)(2007)

Tham khảo

Liên kết ngoài
Tiếng Việt:
Box của Lead ở Việt Nam
Tiếng Nhật:
Website chính thức của Lead
Blog chính thức của Lead
Tíếng Anh:
Fan Club không chính thức ở nước ngoài
US Lead Fan Site

Ban nhạc Nhật Bản


title: Rednitzhembach

text:
Rednitzhembach is đô thị trong huyện Roth bang Bayern thuộc nước Đức.

Tham khảo


title: Sermyloides

text:
Sermyloides là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1884 bởi Jacoby.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Sermyloides antennalis (Duvivier, 1885)
 Sermyloides apicalis Laboissiere, 1936
 Sermyloides baishanzuia Yang, 1995
 Sermyloides banski (Weise, 1913)
 Sermyloides bicolor (Jacoby, 1896)
 Sermyloides biconcava Yang, 1991
 Sermyloides bimaculata (Gressitt & Kimoto, 1963)
 Sermyloides biuneiata Yang, 1991
 Sermyloides coomani Laboissiere, 1936
 Sermyloides cribellata Yang, 1991
 Sermyloides cuspidata Yang, 1991
 Sermyloides decorata (Chen, 1942)
 Sermyloides dilaticornis (Jacoby, 1892)
 Sermyloides foveatus Medvedev, 2000
 Sermyloides javanensis (Weise, 1924)
 Sermyloides lii Yang & Li in Li & Jin, 2002
 Sermyloides maculata (Jacoby, 1895)
 Sermyloides maculatipennis Kimoto, 1989
 Sermyloides major Kimoto, 1989
 Sermyloides nigripennis (Gressitt & Kimoto, 1963)
 Sermyloides pallicornis (Fabricius, 1801)
 Sermyloides pilifera Yang, 1991
 Sermyloides pilosa Yang, 1991
 Sermyloides scutellata (Jacoby, 1896)
 Sermyloides semiornata (Chen, 1942)
 Sermyloides sexmaculata Yang, 1991
 Sermyloides sulcata Yang, 1991
 Sermyloides tompok Mohamedsaid, 2001
 Sermyloides umbonata Yang, 1991
 Sermyloides unicolor Mohamedsaid, 1997
 Sermyloides unifasciata Jacoby, 1900
 Sermyloides variabilis Kimoto, 1989
 Sermyloides varicolor (Chen, 1942)
 Sermyloides vittipennis (Duvivier, 1891)
 Sermyloides wangi Yang, 1993
 Sermyloides yunnanensis Yang, 1991

Chú thích

Tham khảo

Sermylini


title: Ségos

text:
Ségos  là một xã thuộc tỉnh Gers trong vùng Occitanie miền nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Gers

Tham khảo

Xã của Gers


title: 8276 Shigei

text:
8276 Shigei (1991 FL) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 17 tháng 3 năm 1991 bởi S. Otomo và O. Muramatsu ở Kiyosato.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 8276 Shigei

Thiên thể phát hiện năm 1991
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Exomalopsis nigrihirta

text:
Exomalopsis nigrihirta là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1980.

Chú thích

Tham khảo

Exomalopsis
Động vật được mô tả năm 1980


title: Sanfront

text:
Sanfront là một đô thị tại tỉnh Cuneo trong vùng Piedmont của Italia, vị trí cách khoảng 60 km về phía tây nam của Torino và khoảng 35 km về phía tây bắc của Cuneo. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 2.642 người và diện tích là 39,7 km².

Sanfront giáp các đô thị: Barge, Brossasco, Envie, Gambasca, Paesana, Rifreddo và Sampeyre.

Lịch sử thay đổi dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Cuneo
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Usami Sadamitsu

text:
là một samurai trong thời kỳ Sengoku ở Nhật Bản. Ông đã phục vụ cho Uesugi Kenshin trong cuộc chiến giành quyền lực ở vùng đất Echigo. Năm 1564, ông và Nagao Masakage chiến đấu với nhau và cùng chết đuối tại ao Nojiri.

Tham khảo

Sinh năm 1489
Mất năm 1564
Chiến binh Nhật Bản
Thời kỳ Sengoku
Samurai
Tử vong vì chết đuối


title: Nyctodryas

text:
Nyctodryas là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Hadeninae


title: Sai, OrneSai

text:
Sai là một xã thuộc tỉnh Orne trong vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 152 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

INSEE

Xã của Orne


title: John Marcus Fleming

text:
John Marcus Fleming (1911 – 1976) là Phó Giám đốc bộ phận nghiên cứu của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) trong nhiều năm. Cùng lúc với Robert Mundell, Fleming đã công bố nghiên cứu của mình về chính sách ổn định trong nền kinh tế mở tương tự nghiên cứu của Mundell. Kết quả là, các giáo trình kinh tế học ngày nay thường gọi chung mô hình Mundell-Fleming. Xét về chiều sâu, phạm vi và phân tích ảnh hưởng thì đóng góp của Robert Mundell chiếm ưu thế hơn.

Xem thêm
 Mô hình Mundell-Fleming

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Viện khoa học Hoàng gia Thụy Điển đã quyết định trao giải Nobel kinh tế cho ông và giáo sư Robert A. Mundell năm 1999
 J.M.Fleming «Domestic Financial Policies under Fixed and under Floating Exchange Rates», IMF Staff Papers 9: 369—379, 1962.
 IMF: các hình thức và chức năng của nó / J. Marcus Fleming

Sinh năm 1911
Mất năm 1976
Nhà kinh tế học Mỹ
Nhà kinh tế học Anh
Nhà kinh tế học Vương quốc Liên hiệp Anh


title: Schistorhynx

text:
Schistorhynx là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Loài
 Schistorhynx argentistriga Hampson, 1898
 Schistorhynx unistriga Roepke, 1938

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database
 Schistorhynx at funet.fi

Erebidae


title: Zira

text:
Zira là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 2004 bởi Reid & Smith.

Các loài
Chi này gồm các loài:
 Zira nitens Reid & Smith, 2004

Chú thích

Tham khảo

Phyllocharitini


title: Long Thạnh (định hướng)

text:
Long Thạnh có thể là một trong số các địa danh Việt Nam sau đây:

 Phường Long Thạnh, thị xã Tân Châu, tỉnh An Giang
 Xã Long Thạnh, huyện Vĩnh Lợi, tỉnh Bạc Liêu.
 Xã Long Thạnh, huyện Phụng Hiệp, tỉnh Hậu Giang.
 Xã Long Thạnh, huyện Giồng Riềng, tỉnh Kiên Giang.
 Xã Long Thạnh, huyện Thủ Thừa, tỉnh Long An.


title: Demetrias

text:
Demetrias là một chi bọ cánh cứng thuộc họ Carabidae đặc hữu của miền Cổ bắc (bao gồm châu Âu), Cận Đông và Bắc Phi.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
Demetrias at Fauna Europaea

Họ Bọ chân chạy


title: Hydromanicus inferior

text:
Hydromanicus inferior là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Hydromanicus


title: Aschach an der Steyr

text:
Aschach an der Steyr là một đô thị thuộc huyện Steyr-Land thuộc bang Oberösterreich, Áo. Đô thị Aschach an der Steyr có diện tích 22 km², dân số thời điểm năm 2006 là 2191 người.

Tham khảo


title: Deronectes danielssoni

text:
Deronectes danielssoni là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Fery & Hosseinie miêu tả khoa học năm 1998.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Deronectes


title: Lithosomus erosus

text:
Lithosomus erosus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Dolin in Dolin, Panfilov, Ponomarenko & Pritykina miêu tả khoa học năm 1980.

Chú thích

Tham khảo

Lithosomus


title: Brindisi (tỉnh)

text:
The Tỉnh Brindisi (Tiếng Ý: Provincia di Brindisi) là một tỉnh ở vùng Apulia của Ý. Tỉnh lỵ là thành phố Brindisi. Xung quanh tỉnh lỵ có nhiều cánh đồng nho và a-ti-sô., Brindisi là một cảng cho thuyền buồm ở phía nam Italia.

Tỉnh này có diện tích 1.839 km², tổng dân số là 402.093 người năm 2001. Có 20 đô thị (tiếng Ý:comuni) ở trong tỉnh này , xem Các đô thị của tỉnh Brindisi.

Các đô thị chính
(Thời điểm ngày 31 tháng 5 năm 2005)

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức

Tham khảo

Brindisi


title: Hellinsia callidus

text:
Hellinsia callidus là một loài bướm đêm thuộc họ Pterophoridae. Nó được biết đến ở Nam Phi.

Chú thích

Tham khảo

Hellinsia
Côn trùng Nam Phi


title: Monterrei

text:
Monterrei là một đô thị trong tỉnh Ourense, thuộc vùng Galicia ở tây bắc Tây Ban Nha.

Tham khảo

Đô thị ở Ourense


title: Sankt Wendel (huyện)

text:
Sankt Wendel là một huyện (Kreis) ở phía bắc của the Saarland, Đức. Neighboring districts are Trier-Saarburg, Birkenfeld, Kusel, Neunkirchen, Saarlouis, Merzig-Wadern.

Lịch sử
Huyện được thành lập năm 1834 khi Phổ lấy vùng Lichtenfeld từ Sachsen-Coburg. Sau chiến tranh thế giới thứ I, vùng Saar thuộc sự quản lý đặc biệt của Hội quốc liên, và huyện Sankt Wendel được chia đôi. Phần phía bắc, Restkreis Sankt Wendel, được sáp nhập vào huyện Birkenfeld, phần phía nam vẫn thuộc Saarland.

Địa lý
Huyện tọa lạc ở vùng tự nhiên Saar-Hunsrück, một vùng đồi có độ cao từ 200 đến 600 mét.
Sông chính chảy qua huyện này là sông Nahe. Hồ Bostal là hồ du lịch lớn nhất ở tây nam của Đức, có diện tích khoảng 1,2 km².

Huy hiệu

Thị xã và đô thị

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang mạng chính thức (tiếng Đức)
Touristic website

Huyện của bang Saarland
Sankt Wendel (huyện)


title: Triaenodes cymulosus

text:
Triaenodes cymulosus là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Chú thích

Tham khảo

Triaenodes


title: Medasina

text:
Medasina là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Boarmiini


title: Euchloe belemia

text:
The Green-striped White (Euchloe belemia), là một loài bướm ngày thuộc họ Pieridae. Dãi phân bố của nó ở bắc Phi, thỉnh thoảng gặp ở nam Iberian peninsula, đặc biệt Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha.

Phụ loài
Euchloe belemia hesperidum Rothschild 1913
Euchloe belemia eversi Eversi 1963
Euchloe belemia abyssinica Stamm 1928
Euchloe belemia palaestinensis Rüber 1907

Hình ảnh

Tham khảo

Động vật được mô tả năm 1800
Euchloe


title: Guisy

text:
Guisy là một xã của tỉnh Pas-de-Calais, thuộc vùng Hauts-de-France, miền bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Pas-de-Calais

Tham khảo
INSEE
IGN

Liên kết ngoài
 Guisy on the Quid website

Xã của Pas-de-Calais


title: Đài Vô tuyến Việt Nam

text:
Đài Vô tuyến Việt Nam (viết tắt là VTVN) tức Radio Vietnam hay còn được gọi là Đài phát thanh Sài Gòn và Đài Phát thanh Quốc gia là tên của hệ thống radio của Việt Nam Cộng hòa tồn tại đến năm 1975 tại miền Nam Việt Nam trong thời kỳ Chiến tranh Việt Nam. Hệ thống này còn có tên tiếng Pháp là Le Radio-diffusion National du Vietnam. Thời Đệ Nhất Cộng hòa thì gọi là đài Tiếng nói nước Việt Nam Cộng hòa.

Tổ chức
VTVN đúng ra có bốn đài trên năm hệ thống: A, B, C, D.
A là đài phát sóng cho thính giả phổ quát ở băng tần 870, 9775, 6166 và 4810 (từ Sài Gòn)
B là Đài Phát thanh Quân đội, còn gọi là Đài Tiếng nói Quân đội chủ yếu cho quân nhân Quân lực Việt Nam Cộng hòa ở băng tần 7260 và 610 trên làn sóng điện 41 và 491 mét
C là đài tiếng Pháp băng tần 1090 và 9754
D là đài tiếng Hoa (gồm tiếng Quảng Đông và tiếng Quan Thoại), sau năm 1966 thêm tiếng Anh, Khmer, và Thái.

Lịch sử

Đài Vô tuyến Việt Nam được thiết lập vào năm 1950 thời Quốc gia Việt Nam nhưng lúc đó do người Pháp điều hành. Họ bắt đầu chuyển giao lại cho chính phủ Việt Nam vào Tháng Bảy, 1954 đến năm 1955 thì người Pháp hoàn toàn rút khỏi. Hoa Kỳ viện trợ phát triển hệ thống, mở rộng địa bàn cũng như tăng lực phát sóng. Đài Sài Gòn ban đầu chỉ có 5 kW rồi sau gia tăng lên dần thành 100 kW.

Thời Đệ Nhất Cộng hòa Tổng thống Ngô Đình Diệm có kế hoạch cho phát triển VTVN kèm với Ấp Chiến lược nhưng sau không thực hiện được ngoài 4 đài nhỏ ở Long An, Bến Tre, Mỹ Tho và Hội An. Năm 1961 thì ngoài trụ sở ở Sài Gòn, có sáu đài tiếp vận ở Huế, Quảng Ngãi, Nha Trang, Đà Lạt, Ban Mê Thuột, và Ba Xuyên. Đến năm 1966 tăng lên là 13 đài địa phương. Vào thời điểm năm 1964 trên toàn quốc có 420.000 máy radio tắt sóng.

Sau cuộc Tấn công Tết Mậu Thân với đài phát thanh là mục tiêu quân sự bị lực lượng Quân giải phóng tìm cách phá hủy, hệ thống VTVN được tổ chức lại với đài Sài Gòn là đài chính; cấp thứ nhì là cấp vùng gồm 3 đài 50 kW ở Đà Nẵng, Quy Nhơn và Nha Trang. Cấp thứ ba là cấp tỉnh gồm bốn đài: Huế, Quảng Ngãi, Cần Thơ và Ban Mê Thuột. Riêng đài Ban Mê Thuột phát sóng ở lực 55 kW. Số còn lại là đài địa phương. Đài tỉnh và địa phương thì có thêm những chương trình tôn giáo của địa phương và cả ngôn ngữ người Thượng như trường hợp đài Ban Mê Thuột, Pleiku và Đà Lạt.

VTVN Sài Gòn phát thanh 18 giờ mỗi ngày trong khi đài địa phương ngắn giờ hơn. Quốc ca Việt Nam Cộng hòa được tấu lên vào lúc 23 giờ 58 và 07 giờ 58 (riêng ngày 29 tháng 4 năm 1975 là 23 giờ 58 và 15 giờ 58). Vào thập niên 1960 Đài Vô tuyến Việt Nam bắt đầu chương trình tuyển mộ ca sĩ rất được hâm mộ.

Đài Tiếng nói Quân đội có mặt từ năm 1954, thuộc Nha Vô tuyến Truyền thanh, sau chuyển sang Nha Chiến tranh Tâm lý. Trụ sở đài đặt ở 2bis đường Hồng Thập Tự.

Trong khi đó VTVN hoạt động bán tự trị do ban quản trị năm thành viên quản lý nhưng chủ tọa là bộ trưởng Bộ Thông tin. Tổng giám đốc của VTVN là thư ký của ban quản trị. Năm 1970 thì VTVN với ngân sách 1,7 triệu Mỹ kim chuyển về phụ thuộc Bộ Thông tin. Đài Phát Thanh Sài Gòn là tiếng nói của Chính phủ Việt Nam Cộng hòa. Đài này chấm dứt hoạt động vĩnh viễn vào 16 giờ, ngày 29 tháng 4 năm 1975. Trụ sở của Đài Phát thanh Sài Gòn tọa lạc tại số 3 đường Nguyễn Đình Chiểu, phường Đa Kao (nay là trụ sở Đài Tiếng nói Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh).

Chương trình
Vào năm 1964 trong số 11 đài trên toàn quốc phát thanh 12 giờ/ngày, trong đó 96 giờ (80%) phát thanh bằng tiếng Việt. Phần còn lại bằng tiếng Anh, Pháp, Hoa, Miên, Thái và một số ngôn ngữ sắc tộc người Thượng.

Chương trình Đài phát thanh Quân đội gồm có "Giờ của Dạ Lan", bắt đầu từ năm 1964, phát thanh từ 19h30 đến 20h30 mỗi đêm; "Tiếng ca gởi người tiền tuyến" do Mạnh Phát phụ trách (1735 đến 1825); "Văn nghệ quân nhân tài tử" (Chủ nhật 1800 đến 1845). Các nghệ sĩ thường góp mặt trong chương trình "Tiếng ca gởi người tiền tuyến" gồm có Thanh Thúy, Lệ Thanh, Hà Thanh, Thái Thanh, Minh Tuyết, Tuyết Mai, Hùng Cường và Duy Khánh. Dương Thiệu Tước phụ trách chương trình "Cổ kim hòa điệu", kết hợp nhạc truyền thống và tân nhạc.

Nhân vật liên quan
Hà Thượng Nhân - giám đốc
Lê Dinh - phụ trách chương trình tân nhạc của Đài Phát thanh
Thái Văn Kiểm - giám đốc

Tham khảo & Chú thích
Choinski, Walter Frank. Country Study: Republic of Vietnam. Washington, DC: The Military Assistance Institute, 1965.
Hoffer, Thomas William. Broadcasting in an Insurgency Environment: USIA in Vietnam, 1965-1970. University of Wisconsin, 1972. tr 397-505

Xem thêm
Đài Truyền hình Việt Nam (Việt Nam Cộng hòa)
Đài Truyền hình Việt Nam (Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam)
Đài Tiếng nói Việt Nam
Đài Tiếng nói Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh (VOH)

Đài phát thanh Việt Nam
Truyền thông Việt Nam Cộng hòa


title: Lacon kryzhanovskyi

text:
Lacon kryzhanovskyi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Dolin & Atamuradov miêu tả khoa học năm 1989.

Chú thích

Tham khảo

Lacon


title: Pradoxa thomensis

text:
Pradoxa thomensis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Pradoxa


title: Vũ Đức Sao Biển

text:
Vũ Đức Sao Biển (12 tháng 2 năm 1947 – 6 tháng 5 năm 2020) là một nhạc sĩ, nhà văn, nhà báo và nhà giáo người Việt Nam. Khi viết phiếm luận, ông dùng các bút danh Đồ Bì, Đinh Ba, Mạc Đại.

Cuộc đời
Vũ Đức Sao Biển tên thật là Võ Hợi, sinh ngày 12 tháng 2 năm 1947, tại Tam Kỳ, Quảng Nam. Nguyên quán ông tại Duy Vinh, Duy Xuyên, Quảng Nam.

Năm 18 tuổi, ông vào Sài Gòn học Đại học Sư phạm (Ban Việt – Hán) và Đại học Văn khoa (ban Triết học phương Đông). Tháng 10 năm 1970, ông tốt nghiệp rồi xuống Bạc Liêu dạy học các môn Văn và Triết học bậc trung học tại Trường Công lập Bạc Liêu cho đến năm 1975.

Sau sự kiện 30 tháng 4 năm 1975, ông trở về Thành phố Hồ Chí Minh dạy học, có một thời gian làm tại phòng Giáo dục huyện Nhà Bè. Vừa dạy, ông vừa bắt đầu cộng tác với các báo: Tuổi Trẻ Cười, Thanh Niên, Kiến Thức Ngày Nay, Công an Thành phố Hồ Chí Minh, Pháp luật Thành phố Hồ Chí Minh,... Ông là thành viên Hội Nhạc sĩ Việt Nam lẫn Hội Nhà báo Việt Nam.

Mười năm sau đó, ông trở lại Bạc Liêu và sáng tác loạt ca khúc về Bạc Liêu và miền đất phương Nam. Những bài như Điệu buồn Phương Nam, Đêm Gành Hào nghe điệu hoài lang, Đau xót lý chim quyên, Trở lại Bạc Liêu, Trên sóng Cửu Long... là những tác phẩm được rất nhiều người yêu thích. Giai đoạn sau thập niên 2010, một số đài truyền hình trung ương và địa phương mời ông thực hiện phim tư liệu về tác giả và tác phẩm nhạc vàng.

Ngoài sáng tác nhạc, ông còn viết báo, tiểu thuyết, tiểu phẩm trào phúng và đặc biệt là phiếm luận về truyện kiếm hiệp Kim Dung (Kim Dung giữa đời tôi).

Năm 1999, theo gợi ý của Bí thư tỉnh ủy Bạc Liêu Nguyễn Văn Út, ông tiến hành phục dựng lại bài Dạ Cổ Hoài Lang đem cho nhạc sĩ Quốc Dũng hòa âm và ca sĩ Hương Lan, Hạnh Nguyên trình diễn lần đầu tiên trên sóng VTV1. Năm 2013, ông lại cùng ba nhà báo Anh Đức, Liêu Phúc Minh, Tố Loan dịch tiếp bản Dạ Cổ Hoài Lang ra ba thứ tiếng Anh, Pháp và Quan thoại.

Năm 2007, ông chuyển ngữ game Cửu Long Tranh Bá (9D Online) do VNG phát hành tại Việt Nam. Ông cũng tham gia viết lời bình ở phần phụ lục cho bộ truyện tranh Phong Vân và Anh hùng vô lệ.

Năm 2009, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Thành phố Hồ Chí Minh mời ông thỉnh giảng hai môn “Tạp văn và tiểu phẩm” và "Tường thuật chuyên ngành văn hóa – nghệ thuật" cho Khoa Báo chí – Truyền thông của trường này.

Ông qua đời vào 23 giờ 25 phút ngày 6 tháng 5 năm 2020 tại tư gia, sau hai năm chống chọi với bệnh ung thư vòm họng.

Âm nhạc

Ca khúc sáng tác

 Ảo ảnh sương khói
 Ẩn ngữ trong hoa hồng
 Bài ca dựng đất
 Bài ca Vĩnh Long
 Bài thơ hoa cúc
 Bài thơ quê lụa
 Bầy lá hiên nhà (thơ Xuân Kỳ)
 Bên cầu thương nhớ
 Bolero trên bến Bắc Cần Thơ
 Cảm xúc Đà Nẵng
 Chào Cửu Long giang
 Chiều mơ
 Chị và em
 Chiều trên đồi
 Cỏ hoa hồn du mục
 Cõi tiêu dao
 Đàn và dây
 Đau xót lý chim quyên
 Điệu buồn phương Nam
 Đêm Gành Hào nghe điệu hoài lang
 Đôi mắt
 Đường về
 Giữa lòng phương Nam
 Gửi về nơi cuối đất
 Hát trên đồi Tăng Nhơn Phú
 Hoa trang vườn cũ
 Hoài niệm Trường Giang
 Huyền thoại Ngũ Hành Sơn
 Hương rừng
 Khúc Nam xuân
 Khúc tình ca bên cầu Giao Thủy
 Lứa đôi
 Lý vọng phu
 Mẹ Cửu Long
 Mẹ ơi
 Một đi không lại (thơ Xuân Kỳ)
 Một mình phiêu lãng
 Mùa xuân hát trên ngọn cây tùng
 Ngàn năm Mỹ Sơn
 Nghiêng cả sang tôi
 Người xưa
 Nhớ Quảng Nam
 O ka lơ mi
 Phố giáng hương
 Phượng nhớ Hoàng
 Rung lên lục lạc vàng
 Rượu hồng đào
 Sáu tỷ và một
 Sông Thu ngày ấy
 Suy tưởng bên hồ
 Tam Kỳ tươi đẹp
 Tạm biệt em yêu (thơ Xuân Kỳ)
 Tango trước biển
 Thoáng mơ trên đồi
 Thu, hát cho người
 Thu Sài Gòn
 Thương về Cà Mau
 Tiếng quốc đêm trăng
 Tình ca phương Nam
 Tình ca sông Hàn
 Tình lặng lẽ
 Tơ vàng
 Trà Vinh thương nhớ
 Trả yếm cho anh
 Trên sóng Cửu Long
 Trở lại Bạc Liêu
 Trở lại phố Hoài
 Vì sao ba ngôi (thơ Xuân Kỳ)
 Về bên cha
 Về đây người ơi (nhạc phim Cải Ơi)
 Về nhánh sông xưa
 Xa phố mười năm (thơ Xuân Kỳ)
 Xuân ca vô tận

Sách nhạc
Một ngày cho tình yêu (in chung với Ngô Thụy Miên, Nguyễn Đức Quang, Vũ Thành An, Trần Tú) Nhà xuất bản Khai Hóa, Sài Gòn 1971
Thu hát cho người (Nhà xuất bản Trẻ 1998)
Điệu buồn phương Nam (Nhà xuất bản Trẻ 2002)
Vũ Đức Sao Biển – Năm mươi ca khúc tiêu biểu (Nhà xuất bản Thiên Vương 2008)
Thu hát cho người (80 ca khúc Nhà xuất bản Đồng Nai)
Đêm Gành Hào nghe điệu hoài lang – Trăm khúc tình ca (Nhà xuất bản Trẻ 2019)

Đĩa nhạc
Thu hát cho người (Công ty HSD 2000)
Hoài niệm Trường Giang (Công ty VAFACO 2003)
Khúc tình ca phương Nam (Công ty HSD 2002)

Sách đã xuất bản

Tham khảo

Người Quảng Nam
Nhà văn Việt Nam
Nhà báo Việt Nam
Nhạc sĩ Việt Nam thế kỷ 20
Nhạc sĩ nhạc vàng
Nhạc sĩ nhạc đỏ
Nhạc sĩ Việt Nam thế kỷ 21
Chết vì ung thư vòm họng
Kim Dung


title: Lặn cùng Mặt Trời

text:
Lặn cùng Mặt Trời (tiếng Anh: Heliacal setting) hay lặn lúc hoàng hôn là lần lặn nhìn thấy cuối cùng của một thiên thể (ngôi sao, hành tinh hay chòm sao) trong tranh tối tranh sáng buổi chiều (hoàng hôn) ngay sau khi Mặt Trời lặn. Trong các buổi chiều tiếp theo, ngôi sao sẽ vượt qua đường chân trời phía tây trong khi còn quá nhiều ánh sáng Mặt Trời để có thể nhìn thấy nó. Không nên nhầm lẫn lặn cùng Mặt Trời do quan sát này với lặn lúc hoàng hôn thật sự (tiếng Anh: true acronychal setting) là sự lặn của thiên thể đó với sự lặn của mặt trời diễn ra cùng nhau, được tính toán và suy luận ra chứ không phải do quan sát.

Lưu ý
Bên cạnh các kiểu mọc và lặn quan sát được còn có các kiểu mọc và lặn nhất định được suy luận/tính toán ra chứ không phải do quan sát, do ngôi sao bị che khuất bởi ánh sáng Mặt Trời vào thời điểm nó mọc hay lặn. Các kiểu mọc và lặn do tính toán và suy luận này chỉ được các nhà thiên văn sử dụng.
 Mọc vũ trụ (tiếng Anh: cosmical rising): Ngôi sao và mặt trời mọc cùng nhau. Tất nhiên, ngôi sao bị ánh sáng Mặt Trời làm lu mờ và che khuất.
 Lặn vũ trụ (tiếng Anh: cosmical setting): Ngôi sao lặn khi Mặt Trời mọc.
 Mọc lúc hoàng hôn thật sự (tiếng Anh: true acronychal rising): Ngôi sao mọc khi mặt trời lặn.
 Lặn lúc hoàng hôn thật sự (tiếng Anh: true acronychal setting): Ngôi sao và mặt trời lặn cùng nhau.

Quan sát thiên văn
Yếu tố kỹ thuật của chiêm tinh học


title: Igny, Essonne

text:
Igny là một xã ở tỉnh Essonne thuộc vùng Île-de-France miền bắc nước Pháp.

Theo điều tra dân số năm 1999, dân số xã này là  người. Ước tính dân số năm 2004 là .

Danh xưng cư dân địa phương Igny trong tiếng Pháp là Ignissois.

Tham khảo

Mayors of Essonne Association
 INSEE commune file

Liên kết ngoài
Trang mạng chính thức
Mérimée database - Cultural heritage
Land use (IAURIF)

Xã của Essonne


title: Cleonus piger

text:
Cleonus piger là một loài bọ cánh cứng trong họ Curculionidae.

Chú thích

Tham khảo

Cleonus
Động vật được mô tả năm 1763


title: Vịnh Bắc Bộ

text:
Vịnh Bắc Bộ, trước năm 1975 còn được gọi là Vịnh Bắc Phần, Vịnh Đông Kinh hay Vịnh Bắc Việt là vịnh nước mặn nằm giữa Việt Nam và Trung Quốc. Tên tiếng Anh quốc tế là Tonkin Gulf hay Gulf of Tonkin , tên trong các tài liệu bằng tiếng Anh của Trung Quốc là Beibu Bay hoặc Beibu Gulf (, Bắc Bộ loan.

Địa lý
Với diện tích khoảng 126.250 km², vịnh Bắc Bộ là nhánh tây bắc của Biển Đông và là một phần của Thái Bình Dương. Vịnh có hai cửa biển: eo biển Quỳnh Châu rộng 35,2 km giữa bán đảo Lôi Châu và Đảo Hải Nam thuộc Trung Quốc và cửa chính của vịnh được xác định là đường thẳng từ đảo Cồn Cỏ, tỉnh Quảng Trị, Việt Nam và mũi Oanh Ca, Hải Nam, Trung Quốc, rộng 110 hải lý (khoảng 200 km). Trong phạm vị đó, Việt Nam có 763 km bờ vịnh, Trung Quốc có 695 km.

Vịnh Bắc Bộ tương đối nông (chiều sâu chưa tới 60m). Sông Hồng là con sông chính chảy vào vịnh này. Thành phố Hải Phòng và Vinh (tỉnh Nghệ An) thuộc Việt Nam và Bắc Hải (tỉnh Quảng Tây) thuộc Trung Quốc là những hải cảng chính trong vịnh. Đảo Hải Nam của Trung Quốc là bờ phía đông Vịnh. Các đảo nhỏ khác trong vịnh gồm đảo Bạch Long Vĩ, Cát Bà, của Việt Nam và Vị Châu, Tà Dương của Trung Quốc.

Các cảng chính
Cảng Cái Rồng, Quảng Ninh
Cảng Hải Phòng, thành phố Hải Phòng
Cảng Nghi Sơn, Thị xã Nghi Sơn, Thanh Hoá

Lịch sử
Vịnh Bắc Bộ được biết đến trong chiến sử vì sự kiện Tháng 8, 1964, khi Tổng thống Mỹ Lyndon B. Johnson cho rằng lực lượng hải quân miền Bắc Việt Nam đã hai lần tấn công tàu khu trục "Maddox" của Mỹ tại Vịnh Bắc Bộ. Ông đã yêu cầu Quốc hội Mỹ thông qua nghị quyết Vịnh Bắc Bộ nhằm mở rộng chiến tranh Việt Nam và sự tham chiến của Hoa Kỳ. Sự kiện này được gọi là sự kiện Vịnh Bắc Bộ.

Kỳ họp thứ 5 Quốc hội khóa XI (tháng 6 năm 2004) đã thông qua Hiệp định Phân định Vịnh Bắc Bộ phân định đường ranh giới biển giữa Việt Nam và Trung Quốc.

Xem thêm
 Bắc Kỳ
 Bắc Bộ
 Sự kiện Vịnh Bắc Bộ
 Địa lý Trung Quốc
 Địa lý Việt Nam
 Đàng Ngoài

Chú thích

Đọc thêm

Bắc Bộ
Vịnh biển Thái Bình Dương
Thủy vực Biển Đông
Vịnh biển Trung Quốc
Hoa Nam
Vịnh biển Việt Nam
Thủy vực Quảng Đông
Thủy vực Quảng Tây
Thủy vực Hải Nam
Đông Nam Á hải đảo


title: Hynobius katoi

text:
Hynobius katoi là một loài kỳ giông thuộc họ Hynobiidae.
Đây là loài đặc hữu của Nhật Bản.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ôn đới và sông ngòi.

Tham khảo

 Stuart, S.N. 2006. Hynobius katoi. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

K
Động vật đặc hữu Nhật Bản
Động vật được mô tả năm 2004


title: Dalopius gracilis

text:
Dalopius gracilis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Brown miêu tả khoa học năm 1934.

Chú thích

Tham khảo

Dalopius


title: Teucholabis holomelania

text:
Teucholabis holomelania là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Teucholabis
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Đại Thắng Minh Hoàng hậu

text:
Đại Thắng Minh Hoàng hậu (chữ Hán: 大勝明皇后; 952 - 1000), dã sử xưng gọi Dương Vân Nga (楊雲娥), là Hoàng hậu của 2 vị Hoàng đế thời kỳ đầu lập quốc trong Lịch sử Việt Nam là Đinh Tiên Hoàng và Lê Đại Hành. Bà đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc chuyển giao quyền lực từ nhà Đinh sang nhà Tiền Lê.

Khi người con trai của bà với Đinh Tiên Hoàng tên Đinh Toàn lên kế vị còn nhỏ tuổi, bà trở thành Hoàng thái hậu nhiếp chính. Trong tình thế khó khăn của Hoàng vị con trai mình, bà đã chủ động nhường Hoàng vị cho Phó vương Thập Đạo tướng quân Lê Hoàn, trở thành Minh Càn Quảng Hiếu hoàng đế lập ra nhà Tiền Lê. Sau khi đoạt được Hoàng vị, Lê đế lập Dương thị làm một trong các Hoàng hậu của ông, tôn hiệu là Đại Thắng Minh hoàng hậu.

Vì là một người đàn bà quyền lực của 2 triều đại quan trọng, sử sách thường gọi bà với cái tên trang trọng là Dương hậu (楊后) hay Dương thái hậu (楊太后). Hiện nay, trong các đền thờ, tên đường và các tác phẩm văn học nghệ thuật, người Việt gọi bà là Thái hậu Dương Vân Nga (太后楊雲娥) hay Lưỡng triều hoàng hậu Dương Vân Nga (兩朝皇后楊雲娥).

Bà là nhạc mẫu của Hoàng đế Lý Thái Tổ, bà ngoại của hoàng đế Lý Thái Tông. Năm bà mất cũng là năm vị vua này sinh ra. Từ thời Lý, bà có thêm tôn xưng là Bảo Quang Hoàng thái hậu.

Tên gọi và xuất thân
Những bộ sử như Đại Việt sử ký toàn thư chỉ cho biết bà họ Dương, không nói bà tên là gì và cũng không biết xuất thân của bà ra sao. Từng có nhiều thuyết về tên gọi và xuất thân của bà như sau:
Dương Ngọc Vân: cuốn sách "Nhà Đinh dẹp loạn và dựng nước" của Nguyễn Danh Phận cho rằng Dương Ngọc Vân là con gái của Dương Tam Kha. Theo cuốn sách "Võ tướng Thanh Hóa trong lịch sử dân tộc" của Trần Văn Thịnh thì Dương Ngọc Vân là con gái của Dương Nhị Kha. Dương Nhị Kha là anh trai của Dương Tam Kha.
Dương Vân Nga: Theo giai thoại dân gian và phần lớn các sách viết sau này, Dương Vân Nga là con gái của ông Dương Thế Hiển, quê ở vùng Nho Quan, Ninh Bình. Cái tên Vân Nga là ghép từ Vân Long và Nga My là tên thôn quê cha mẹ bà. Phả hệ họ Ngô Việt Nam gọi bà là Dương Vân Nga nhưng lại cho rằng bà là mẹ sứ quân Ngô Nhật Khánh. Đinh Tiên Hoàng dẹp xong Nhật Khánh, lấy bà làm vợ, sau đó đưa người con gái riêng của bà - tức em Ngô Nhật Khánh - làm vợ Đinh Liễn. Tuy nhiên, quan điểm này không vững do nhiều tình tiết không hợp lý (xem ở dưới).

Ngày nay, trong các đền thờ, người Việt đều gọi bà với cái tên trân trọng là Thái hậu Dương Vân Nga. Nhiều đường phố và trường học ở Việt Nam mang tên Dương Vân Nga.

Cuộc đời

Hoàng hậu nhà Đinh
Năm Mậu Thìn, Thái Bình nguyên niên (968), Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi Hoàng đế (Đinh Đế), tự xưng là Đại Thắng Minh Hoàng đế (大勝明皇帝), đặt quốc hiệu là Đại Cồ Việt, đóng đô ở Hoa Lư. Đinh Tiên Hoàng Đế cho xây cung điện, chế triều nghi, định phẩm hàm quan văn, quan võ. Phong những tướng lĩnh thân cận cai quản các châu

Theo Đại Việt sử ký toàn thư, Đinh Tiên Hoàng Đế lập 5 hoàng hậu là Đan Gia, Trinh Minh, Kiều Quốc, Cồ Quốc và Ca Ông. Tuy nhiên, không thấy nói đến bà là ai trong số 5 vị trên. Khi bà được Lê Đại Hành lập làm Hoàng hậu, sách Toàn thư ghi rõ "Vua lập Đại Thắng Minh hoàng hậu triều Đinh làm hoàng hậu". Dựa theo cách này mà suy đoán, bà đã là Hoàng hậu triều Đinh.

Năm Kỷ Mão, Thái Bình năm thứ 10 (979), Đinh Tiên Hoàng Đế cùng con trai Nam Việt vương Đinh Liễn bị viên hoạn quan Đỗ Thích ám sát. Trước đó Thái tử Đinh Hạng Lang bị Đinh Liễn giết. Đinh Toàn là con Dương thị và là con trai còn lại của Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi, còn Dương thị trở thành Hoàng thái hậu, Thập đạo tướng quân Lê Hoàn trở thành Phó vương nhiếp chính.

Nhiều nhà nghiên cứu gần đây có xu hướng bác bỏ giả thiết cho rằng cha con Đinh Tiên Hoàng là do Đỗ Thích giết mà đặt giả thiết thủ phạm chính là Lê Hoàn cùng với sự hậu thuẫn của Dương Thái hậu. Họ lý giải rằng, Lê Hoàn khi đó có thế lực rất mạnh, muốn toan tính lấy ngôi, còn Dương Thái hậu trong cuộc tranh đua với các hoàng hậu khác để giành ngai vàng cho con trai nên đã cấu kết với Lê Hoàn, cốt để tìm chỗ dựa cho mình cùng đứa con nhỏ. Điều này lý giải vì sao tuy còn rất nhỏ, Đinh Toàn đã có sự hậu thuẫn rất lớn của Lê Hoàn, và việc Lê Hoàn trở thành nhiếp chính bên cạnh Dương Thái hậu cũng phần nào khiến cho luận điểm này chắc chắn.

Hoàng hậu nhà Tiền Lê
Đinh Toàn khi đó mới 6 tuổi, Thập đạo tướng quân Lê Hoàn là nhiếp chính. Các đại thần Đinh Điền, Nguyễn Bặc, Phạm Hạp thấy quyền lực rơi vào tay Lê Hoàn, lại nghi Dương Thái hậu cùng Lê Hoàn tư thông nên cử binh đến đánh. Lê Hoàn dẹp tan, Đinh Điền, Nguyễn Bặc, Phạm Hạp đều bị giết. Phò mã nhà Đinh là Ngô Nhật Khánh bỏ trốn vào nam, cùng vua Chăm Pa với hơn nghìn chiến thuyền định đến đánh kinh đô Hoa Lư nhưng bị bão dìm chết.

Năm Canh Thìn (tức năm 980), tháng 6, Tri sự Ung Châu của nhà Tống là Thái thường bác sĩ Hầu Nhân Bảo dâng thư cho Tống Thái Tông, khuyên chuẩn bị sang đánh Đại Cồ Việt.

Tháng 7 năm đó, Lạng Châu nghe tin quân Tống sắp kéo sang, liền làm tờ tâu báo về. Thái hậu sai Lê Hoàn chọn dũng sĩ đi đánh giặc, lấy người ở Nam Sách Giang là Phạm Cư Lạng làm đại tướng quân. Khi triều đình đang bàn kế hoạch xuất quân, Cự Lạng cùng các tướng quân khác đều mặc áo trận đi thẳng vào Nội phủ, nói với mọi người rằng: "Thưởng người có công, giết kẻ trái lệnh là phép sáng để thi hành việc quân. Nay chúa thượng còn trẻ thơ, chúng ta dẫu hết sức liều chết để chặn giặc ngoài, may có chút công lao, thì có ai biết cho? Chi bằng trước hãy tôn lập ông Thập đạo làm Thiên tử, sau đó sẽ xuất quân thì hơn". Quân sĩ nghe vậy đều hô "Vạn tuế".

Dương Thái hậu thấy mọi người đều quy phục Lê Hoàn, bèn sai thị nữ đem áo Long cổn, khoác lên người Lê Hoàn lên ngôi Hoàng đế. Lê Hoàn đổi niên hiệu, chỉnh đốn quân đội để đối phó với quân Tống.

Năm Tân Tỵ (tức năm 981), chiến tranh giữa Đại Cồ Việt và nhà Tống nổ ra, Lê Hoàn đánh bại toàn thắng, lại xưng tôn hiệu Minh Càn Quảng Hiếu hoàng đế (明乾廣孝皇帝), lập nên nhà Tiền Lê. Ông lập Dương Thái hậu trở thành một trong 5 vị Hoàng hậu của ông với tôn hiệu là Đại Thắng Minh Hoàng hậu (大勝明皇后), đứng sau là Phụng Càn Chí Lý Hoàng hậu, Thuận Thánh Minh Đạo Hoàng hậu, Trịnh Quấc Hoàng hậu và Phạm Hoàng hậu.

Qua việc gọi bà là Đại Thắng Minh Hoàng hậu, dùng ngay tôn hiệu của Đinh Tiên Hoàng có thể thấy được Lê Hoàn đã cố ý khẳng định vai trò của bà trong hoàng cung nhà Đinh cũng như tính chính danh, biểu tượng cho sự trao quyền lực của nhà Đinh sang cho nhà Lê, thứ luôn khiến dư luận chỉ trích Lê Hoàn. Các sử gia rất nặng lời với Lê Hoàn trong việc này vì trái với đạo quần thần.

Năm Canh Tý, Ứng Thiên năm thứ 7 (1000), Đại Thắng Minh Hoàng hậu Dương thị qua đời, không rõ bao nhiêu tuổi, cùng năm với con trưởng của Lê Hoàn là Hoàng thái tử Lê Long Thâu.

Bảo Quang Hoàng Thái hậu

Hiện nay ở nhiều di tích như động Am Tiên, đền Vua Lê, đình Trung Trữ (Hoa Lư, Ninh Bình); đình Yến (Thanh Liêm, Hà Nam),... người Việt gọi bà là Bảo Quang Hoàng thái hậu. Dựa theo 3 tấm bia ở đền vua Lê, Hoa Lư, Ninh Bình thì có hai tấm được làm vào đầu thời Hoàng Định (niên hiệu nhà Lê Trung hưng). Tấm bia "Tạo tác Thánh tượng tiền triều Lê Đại Hành Hoàng đế bi ký tịnh minh" là một trong ba tấm bia đó. Trên bia ghi đến việc tạo tượng thờ ở đền vua Lê. Tên của ba pho tượng đó được ghi rõ gồm có: Lê triều Đại Hành Hoàng đế, Bảo Quang Hoàng thái hậu và Ngọa triều Hoàng đế.

Tại các di tích khác như: đình Trai ở xã Gia Hưng (Gia Viễn), đền Đồng Bến hay đình Bách Cốc ở Vụ Bản (Nam Định), bà cũng được thờ với danh xưng Bảo Quang Hoàng Thái hậu. Các văn bản lịch sử chính thống như Đại Việt sử ký toàn thư, Đại Việt sử ký tiền biên đều không nhắc đến Hoàng thái hậu nào ở thời Đinh - Tiền Lê có tên là Bảo Quang. Năm Hoàng hậu triều Đinh là Đan Gia, Trinh Minh, Kiều Quốc, Cồ Quốc và Ca Ông, năm Hoàng hậu triều Lê là Đại Thắng Minh Hoàng hậu, Phụng Càn Chí Lý Hoàng hậu, Thuận Thánh Minh Đạo Hoàng hậu, Trịnh Quốc Hoàng hậu và Phạm Hoàng hậu. Lê Long Đĩnh sau khi lên ngôi truy tôn hiệu mẹ là Hưng Quốc quảng thánh Hoàng thái hậu, bà không phải là một trong năm vị Hoàng hậu của Lê Đại Hành nhưng là mẹ của hai vua Lê Long Việt và Lê Long Đĩnh.

Bức tượng có một đặc điểm chưa từng có trong nghệ thuật tạc tượng chân dung các bà hoàng phi công chúa là mặt rất đỏ. Những pho tượng cùng thời kỳ đó như Hoàng hậu Trịnh Thị Ngọc Trúc, Công chúa Lê Thị Ngọc Duyên ở chùa Bút Tháp, cũng như rất nhiều các pho tượng hậu tạc các hoàng phi, cung phi khác, da mặt đều phủ một lớp bột xương trắng ngà; và da mặt và tay đồng nhất. Theo lý giải của dân gian, bà Dương hậu do vụng trộm với vị tướng họ Lê trong lòng thấy xấu hổ nên đỏ mặt. Theo cách lý giải này, tượng quay về đền vua Đinh, Dương Thái hậu đến chết rồi vẫn không hết hổ thẹn khi nhìn về đền thờ chồng cũ. Tượng thờ các nhân vật nữ không tô màu đỏ vì trong dân gian vẫn lưu truyền câu ca đa mao hồng diện, chỉ những người đàn bà có nhu cầu tình dục cao. "Hoàn vương ca tích" là bản trường ca cổ lưu truyền trong dân gian. Trong văn bản này, dung nhan của bà Dương hậu góa chồng khi gặp Lê Hoàn được mô tả như một người đàn bà đầy khát khao: "Môi son rừng rực, mặt hoa rờn rờn - Mắt kia sao mọc cờn cờn - Cổ kia đã trắng lại tròn hân hân..".

Bảo Quang Hoàng Thái hậu là cách gọi tránh tên hiệu Đại Thắng Minh Hoàng hậu, xuất hiện từ thời nhà Lý. Các Vua nhà Lý từ đời Lý Thái Tông trở về sau đều là những hậu duệ của bà. Hậu thế, đặc biệt là các nhà Nho rất ác cảm với việc Lê Đại Hành lấy tên hiệu Đại Thắng Vương của Đinh Tiên Hoàng, chồng cũ của Dương hậu, làm danh hiệu mới. Cuối đời, Dương Vân Nga về tu ở chùa Am Tiên nên có thể vì thế mà các hậu duệ sau này đã tôn vinh bà là Bảo Quang Hoàng Thái hậu. Theo Từ điển Phật học Hán Việt của Giáo hội Phật giáo Việt Nam (Nhà xuất bản Khoa học xã hội) thì Bảo Quang Thiên tử là một danh hiệu của đức Quán Âm. Pháp danh của bà Dương hậu dù không được ghi trong chính sử nhưng nó vẫn có trong các kinh điển Phật giáo và lưu truyền trong dân gian: Đại Thắng Minh Hoàng hậu nhiếp chính quốc sự thiên triều.

Dung mạo
Theo các truyền thuyết dân gian, sinh thời Dương Vân Nga rất xinh đẹp. Bà có khuôn mặt bầu bĩnh rất phúc hậu song vẫn có nét thanh tú, cao sang. Nước da của bà hoàng hậu họ Dương trắng hồng và cặp mắt phượng, mày ngài lúc nào cũng long lanh đầy tình tứ. Nhan sắc bà được mô tả trong cuốn sử thi "Hoàn Vương ca tích" (tìm thấy ở Hà Nam). Bà không chỉ đẹp mà còn tràn đầy sinh lực:
"Môi son rừng rực, mặt hoa rờn rờn
Mắt kia sao mọc cờn cờnCổ kia đã trắng lại tròn hân hân".
Vẻ đẹp của bà quyến rũ đến nỗi mỗi nước đi cũng làm cả vùng thiên nhiên, cây cỏ xao động, bừng sáng:
"Đồi đông điểm ngọc, đồi tây mây vàngSuối trong tựa ánh nguyệt tràn
Mây ngồi xổm, cá lượn đàn lên mâyChim kề mỏ, bướm xỏ mày
Bao nhiêu suối chảy thành cây đàn cầm..."
Ở vùng hạ lưu sông Bôi, quê hương của Dương Vân Nga, phía tây bắc cố đô Hoa Lư, người dân còn lưu truyền thuyết lý giải vì sao nơi đây xưa có tục kiêng không trồng hoa quỳnh và các loài cây nở hoa vào ban đêm khác như bầu, bìm bìm... Tục truyền rằng sau khi được Vạn Thắng Vương đón về Hoa Lư làm hoàng hậu, Dương Vân Nga trở về cố hương bằng kiệu hoa lộng lẫy. Hoàng hậu muốn làm một đêm dạ tiệc thật ấn tượng để ban thưởng cho dân làng và truyền lệnh các thôn nữ tuổi từ 16 nếu muốn tham dự phải trùm khăn che mặt để không có ai đẹp vào đêm hội đó. Thế nhưng, khi đêm hội diễn ra dưới ánh trăng, trong lúc vẻ đẹp của Dương Vân Nga đang rạng ngời tỏa sáng trước bàn dân thiên hạ thì một luồng gió mát từ rừng cây thổi tới mang theo một mùi hương thơm ngào ngạt và quyến rũ. Mùi thơm đó hấp dẫn đến nỗi làm các tướng sỹ và thần dân mê mẩn, họ nhận ra đó là hương thơm của loài hoa quỳnh đang nở rộ. Dương Vân Nga rất giận liền lệnh cho quân lính nhổ hết những cây hoa đó và bỏ vào vùng rừng núi hoang vu phía tây. Từ đó người dân Gia Thủy, Gia Hưng đều có tục kiêng trồng hoa quỳnh và các hoa nở vào ban đêm. Riêng hoa quỳnh sau khi được đày lên vùng núi rừng Cúc Phương thì chỉ đẹp khi được mọc ở nơi này.

Nhận định
Các sử gia phong kiến đặc biệt chỉ trích Lê Hoàn trong việc lập Dương Vân Nga làm hoàng hậu. Trong Đại Việt sử ký toàn thư, Ngô Sĩ Liên viết: "Đạo vợ chồng là đầu của nhân luân, dây mối của vương hóa. Hạ kinh của Kinh Dịch nêu quẻ Hàm và quẻ Hằng lên đầu, là để tỏ cái ý lấy đàn bà tất phải chính đáng. Đại Hành thông dâm với vợ vua, đến chỗ nghiễm nhiên lập làm hoàng hậu, mất cả lòng biết hổ thẹn. Đem cái thói ấy truyền cho đời sau, con mình bắt chước mà dâm dật đến nỗi mất nước, há chẳng phải là mở đầu mối họa đó sao?"Các sử gia hiện đại lại có cái nhìn khác về Lê Hoàn và Dương hoàng hậu. Hoàng Xuân Hãn viết trong Hoàng Xuân Hãn tuyển tập:"...việc này trái với khuôn phép nhà nho. Các sử gia nho xưa đã trịnh trọng chỉ trích như Ngô Sĩ Liên, Ngô Thì Sĩ... Các vị ấy không hiểu rằng đời Đinh, Tiền Lê đạo Nho chưa có ảnh hưởng gì sâu vào dân Việt cho đến nửa đời Trần còn thế. Dân chúng đã lập đền thờ các vua Đinh Lê trên nền tảng cung điện Hoa Lư mà không quên bà Dương hậu, không những thế mà còn tự hợp hai vua tô tượng hai vua ngồi chung một toà với Dương hậu ở giữa. Nhưng đến đầu đời Lê Thái Tổ cho là trái đạo mà bỏ đi! Tuy vậy các nho gia phê bình cũng không ai trách bà mà chỉ trách Lê Hoàn".

Sự lựa chọn và quyết định của Dương Vân Nga trong hoàn cảnh quốc gia bấy giờ đã biểu hiện thái độ chính trị sáng suốt của một người có khối óc lớn, thức thời, xứng đáng được coi là anh hùng. Nếu Dương Vân Nga không biết đặt lợi nước lên trên quyền lợi của dòng họ, bà có thể ngoan cố bảo vệ ngai vàng cho con nhỏ của mình, sẽ gây ra nạn tranh giành, đẩy đất nước vào thảm cảnh rối loạn và kết cục là bị mất nước bởi nhà Tống. Ngược lại với cách đánh giá của sử cũ, vùng Hoa Lư còn lưu lại nhiều truyền thuyết đẹp về Dương Vân Nga nhằm ghi nhận công lao của bà.

Dương hoàng hậu và Lê Hoàn được thờ ở đền Vua Lê Đại Hành tại xã Trường Yên, huyện Hoa Lư, Ninh Bình.

Nghi vấn
Sử sách chỉ nhắc đến Thái hậu Dương thị, hay thường gọi Dương Vân Nga là Hoàng hậu của hai triều Đinh và Tiền Lê, nhưng gần đây có ý kiến cho rằng bà là Hoàng hậu ba triều. Theo cuốn Phả hệ họ Ngô Việt Nam, Gia phả họ Đinh Danh ở Thái Bình thì bà Dương Thị là Hoàng hậu ba triều. Trước khi lấy Đinh Tiên Hoàng, bà đã lấy Hậu Ngô vương Ngô Xương Văn và sinh ra Ngô Nhật Khánh. Điển hình trong số những người ủng hộ giả thiết này là ba tác giả: Phan Duy Kha, Lã Duy Lan, Đinh Công Vĩ trong tác phẩm Nhìn lại lịch sử do Nhà xuất bản Văn hóa thông tin ấn hành năm 2003.

Tuy nhiên, giả thiết bà là Hoàng hậu ba triều có những chỗ không ổn, nếu đi sâu tìm hiểu những tình tiết từ các nguồn sử sách và tài liệu những năm gần đây. Những căn cứ chủ yếu là:

Sử sách
Hoàng hậu là một nhân vật quan trọng trong cung đình, trong đời sống đế vương. Hoàng hậu là Mẫu nghi thiên hạ. Phàm sách sử khi chép tới Hoàng đế và Hoàng tử đều nói đến vợ của Hoàng đế và mẹ Hoàng tử, không thể bỏ qua. Vậy mà tất cả các sách sử, từ sách cổ xưa nhất như Việt sử lược đến những sách sử sau này như Đại Việt Sử ký Toàn thư, Khâm định Việt sử Thông giám Cương mục, Việt sử Tiêu án,... đều không thấy chép Dương Hoàng hậu từng là vợ của Hậu Ngô vương Xương Văn và là mẹ của Nhật Khánh, tất phải có lý do, vì đấy không phải là sự thực. Hơn nữa, nếu quả thực Dương hậu là vợ Hậu Ngô vương nghĩa là bà là Hoàng hậu của ba triều, Ngô, Đinh và Lê, một trường hợp hy hữu trong lịch sử. Sự hy hữu đó càng khiến các sử gia không thể "lờ đi", "bỏ qua", mà không nhắc đến.

Hơn nữa, có một tình tiết ghi trong sử: Ngô Xương Ngập và Ngô Xương Văn đều làm vua, thậm chí Xương Văn dù là em còn được mọi người kính trọng hơn vì công trạng khôi phục ngôi vua cũng như tính nhún nhường, khiêm cung của ông. Trong khi gia quyến Xương Ngập được kể rõ (vợ là Phạm thị, con Lệnh công Phạm Chiêm, và con là Ngô Xương Xí) thì những người gia quyến của Xương Văn, như giả thuyết của sách Phả hệ họ Ngô Việt Nam, là Dương thị và Nhật Khánh, lại không được sử sách "nối kết" với ông vua em. Và Nhật Khánh, là cháu nội Tiền Ngô vương, cháu ngoại Dương Bình vương, nhưng sử sách lại không hề nhắc tới thân thế. Đại Việt sử ký toàn thư cũng chỉ ghi chung chung: "Nhật Khánh là con cháu Tiền Ngô vương..."Khi Lê Hoàn lập Dương Vân Nga làm hoàng hậu, chính sử ghi rõ: "Vua lập Đại Thắng Minh Hoàng hậu triều Đinh làm hoàng hậu" và các sử gia rất nặng lời với Lê Hoàn trong việc này. Vậy mà đối với việc Đinh Bộ Lĩnh lấy mẹ Ngô Nhật Khánh, ta chỉ thấy sử chép: "lấy mẹ Nhật Khánh" mà không hề thấy ghi "lấy hoàng hậu cũ của Nam Tấn Vương". Hơn nữa, không ai chê cười vua Đinh lấy mẹ Nhật Khánh cả. Các sử gia thông cảm cho mục đích chính trị của việc này (ràng buộc họ Ngô cho thân để thu phục Ngô Nhật Khánh). Nếu mẹ Khánh là vợ Nam Tấn vương Ngô Xương Văn, hẳn các sử gia (như Lê Văn Hưu, Ngô Sĩ Liên...) sẽ kết tội vua Đinh làm "đầu têu" cho Lê Hoàn trong việc lấy vợ vua trước, và những dòng viết "nặng lời" dành cho Lê Hoàn, trước hết đã dành cho vua Đinh rồi.

Giai thoại
Có lẽ nhắc đến Dương hậu, không ít người biết giai thoại khi Dương thị mới chào đời thường hay khóc dạ đề. Một hôm có người đạo sĩ đi qua, ông đọc hai câu thơ khiến cô bé nín bặt:
Lời tiên tri của ông đạo sĩ ứng nghiệm vào việc bà lấy Đinh Tiên Hoàng và Lê Đại Hành. Đời sau có thể ước đoán rằng, câu sấm này là do người ta đặt ra sau khi sự việc đã diễn ra. Như vậy, khi sự việc đã diễn ra, sau khi Dương hậu đã mất (năm 1000), bà đã chỉ lấy 2 vua, Đinh và Lê, nên người đời mới đặt ra câu sấm, mượn lời ông đạo sĩ, để bà gánh vác "đôi sơn hà" mà không gánh vác "ba sơn hà".

Mặt khác, còn một giai thoại nữa ở Ninh Bình kể về mối tình thời trẻ giữa Lê Hoàn và Dương thị. Dân gian cảm thông, biện minh cho quan hệ của hai người sau này trong cung đình nên đã hợp pháp hóa cho mối tình của họ từ tuổi thanh xuân, để đến khi vào cung, việc họ làm chỉ là "nối lại tình xưa", làm giảm nhẹ tình tiết mà các nhà nho gọi là Lê Hoàn đã "lấy mẹ góa, hiếp con côi". Câu chuyện trên dù là có thật hay chỉ là giai thoại, nó cũng phản ánh một giá trị: Lê Hoàn và Dương hậu trạc tuổi nhau. Và đó mới là cơ sở để dân gian thêu dệt câu chuyện tình thời trẻ đẹp đẽ, "xứng đôi vừa lứa" của họ với thái độ đồng tình. Nếu bà là một hoàng hậu trong cung (thành Cổ Loa của Ngô Xương Văn và sau lại theo con là Nhật Khánh về Đường Lâm - Sơn Tây) thì bà không thể gặp được Lê Hoàn ở Hà Nam hoặc Thanh Hóa (quê ông có hai thuyết, một thuyết cho rằng ở Hà Nam, thuyết khác nói rằng ở Thanh Hóa). Bà và Lê Hoàn trạc tuổi nhau thì bà không thể sinh ra Ngô Nhật Khánh vì khi Khánh nổi dậy năm 965 ít nhất cũng phải 18 tuổi, mà Lê Hoàn (xấp xỉ tuổi bà) khi đó mới 24.

Các tác giả trong Nhìn lại lịch sử cho rằng có thể Dương hậu và Lê Hoàn biết nhau ngay từ khi hàn vi, nhưng vì không "môn đăng hộ đối" nên Dương Tam Kha không chấp nhận. Giả thiết này rất gượng ép. Theo các tác giả này, bà sinh năm 928. Như vậy, ít nhất đến năm 965 khi Xương Văn tử trận (lúc đó bà 37 tuổi), bà còn ở Cổ Loa với tư cách là hoàng hậu. Chỉ khi Nam Tấn vương Xương Văn mất bà mới theo cha (Tam Kha) - theo các tác giả Nhìn lại lịch sử - về Ái châu, chứ không phải ấp Chương Dương mà ông được phong; và bà cũng không "tòng tử", theo con Nhật Khánh về Đường Lâm. Đây chính là một tình tiết hơi khó hiểu trong lập luận của ba tác giả trên. Giả sử cứ cho rằng giả thiết trên đúng là bà về Ái châu, thì theo chính sử, ngay sau khi Nam Tấn vương mất, Đinh Liễn từ Cổ Loa trở về Hoa Lư, thoát thân phận làm con tin và được sai đi châu Ái mộ quân. Lê Hoàn, lúc này 24 tuổi, ở trong số những người theo Đinh Liễn về Hoa Lư. Như vậy, năm 965, tại Ái châu, trong một khoảng thời gian rất ngắn, một người quyền quý, đứng tuổi mới đến và một người nghèo khó, lam lũ, trẻ trung vừa đi như Lê Hoàn, làm sao mà gặp được nhau, và gặp nhau trong môi trường nào với sự ngăn cách giàu nghèo của xã hội ngày ấy để trở thành tình nhân? Điều đáng nói hơn là tác giả Đinh Công Vĩ, trong bài viết riêng của mình, lại ghép hai tư liệu không hề logic lại với nhau để khẳng định một lần nữa điều này. Một mặt, tác giả dẫn ngọc phả ở Thanh Hóa để khẳng định mối tình thời son trẻ của Dương hậu và Lê Hoàn khi bà chưa lấy Ngô Xương Văn. Tiếp theo, tác giả lại viết: "Theo một tài liệu khác thì sau đó bà lấy Ngô Xương Văn". Chỉ căn cứ vào phép toán số học có thể thấy không thể có chuyện này. Bởi lẽ, bà lấy Xương Văn (tác giả căn cứ vào sử chép: "Tam Kha lấy Xương Văn làm con mình") khoảng năm 945, lúc bà 17 tuổi nhưng trước đó bà đã yêu Lê Hoàn thì Lê Hoàn lúc ấy cũng chỉ là một cậu bé mới lên 4 tuổi thôi. Dương Tam Kha lấy con thứ hai của Ngô vương là Xương Văn làm con mình mà kết luận rằng "lấy làm con mình tức là cho làm con rể" là điều phỏng đoán hơi đi quá. Dương Tam Kha vốn là cậu ruột của Xương Văn, khi ông không có con trai thì việc nhận cháu làm con cũng là điều dễ hiểu. "Nhận làm con" mà suy ra là "làm con rể" thì chưa hoàn toàn thuyết phục.

Vậy, dù là bà yêu Lê Hoàn lần đầu khi cả hai người chưa vào Hoa Lư (theo giai thoại mà sử không chép) trước hay sau khi Xương Văn chết đi nữa thì cũng chỉ nói lên một điều: Bà không lấy Xương Văn. Bà phải cùng một lứa tuổi với Lê Hoàn và như thế thì không phải là mẹ Nhật Khánh (vì Khánh cũng sinh khoảng 945 - 946 để năm 965 trở thành một sứ quân). Giả thiết của ba tác giả trên rất mâu thuẫn về không gian và thời gian.

Gia phả
Gia phả gọi bà là Dương Vân Nga, tức là gọi theo giai thoại dân gian. Chính các tác giả Nhìn lại lịch sử cũng có nhận xét rằng "Dương Vân Nga" chỉ là cái tên trong truyền thuyết dân gian. Đóng góp của các nhà soạn Phả hệ họ Ngô Việt Nam là không thể phủ nhận, thậm chí rất đáng trân trọng và thán phục. Nhưng, cũng như chính cuốn gia phả đã dẫn, có những giả thuyết đã quá xa xưa, như trường hợp giả thuyết nói tổ tiên 7 đời của Ngô Quyền cách ông những 700 năm (điều không thể xảy ra – như kết luận của sách này) chẳng hạn, thì ta thấy rằng, gia phả - cả họ Ngô lẫn họ Đinh Danh - cũng chỉ là một nguồn tài liệu để tham khảo mà thôi, không đủ để cải chính mọi điều trong chính sử.

Cuối cuốn Phả hệ họ Ngô Việt Nam có dẫn danh sách một loạt tài liệu tham khảo cổ xưa. Đây là một trong những vấn đề liên quan đến cổ sử cần lưu ý. Chuyện bà Dương hậu cách đây đã hơn 1000 năm. Hãy thử làm một phép so sánh để thấy sự khó khăn của những người nghiên cứu sử học và so sánh với sự xung đột giữa anh em Nguyễn Nhạc và Nguyễn Huệ cách đây chỉ hơn 200 năm (cuối 1786, đầu 1787). Sự kiện giữa anh em nhà Nguyễn Tây Sơn, dù xảy ra khi sử học Việt Nam đã khá phát triển (sau khi Đại Việt sử ký toàn thư đã ra đời ngót 100 năm), thế nhưng những gì sách sử để lại về nó đều còn nhiều chỗ không rõ ràng khiến đời sau gặp nhiều khó khăn khi tìm hiểu nó. Với một sự kiện xảy ra cách đây 200 năm mà còn khó xác định tính chân thực như vậy, huống chi, tài liệu tham khảo cổ xưa nhất cho các nhà biên soạn cuốn Lịch sử họ Ngô Việt Nam là một cuốn gia phả cổ cũng "chỉ" được soạn vào tận năm 1477, tức là đã cách xa thời đại của bà Dương hậu những 500 năm! Điều kiện nghiên cứu xưa kia khó khăn hơn ngày nay nhiều, từ phương tiện lưu giữ đến phương tiện truyền tin, rất khó tránh khỏi việc "tam sao thất bản". Đó là những khó khăn mà không chỉ các tác giả gặp phải khi soạn thảo gia phả, mà ngay với các nhà sử học khi nghiên cứu lịch sử cũng gặp phải điều tương tự. Việc "chế biến" thông tin, trong những trường hợp còn quá mờ mịt nếu căn cứ vào sử sách, là khó tránh khỏi. Trong trường hợp này, những nhà soạn Phả hệ đã "chế biến" thông tin thiếu chính xác, chưa hợp lý.

Hành vi của Ngô Nhật Khánh
Có một tình tiết sử cũ ghi lại mà các nhà nghiên cứu, những người ủng hộ quan điểm bà Dương hậu lấy 3 vua, tác giả Nhìn lại lịch sử, chưa chú ý. Khi khẳng định Dương hậu mẹ Đinh Toàn cũng là mẹ Ngô Nhật Khánh, các tác giả lại không nghiên cứu thấu đáo về quá trình hành trạng của Nhật Khánh. Vì Mẹ Nhật Khánh và hoàng hậu Dương thị phải là hai người chứ không thể là một người.Sử sách khi đề cập việc Đinh Bộ Lĩnh lấy mẹ Khánh không ghi bà mang họ gì; khi đề cập tới Dương hậu mẹ Đinh Phế Đế sử sách cũng không ghi bà chính là mẹ Ngô Nhật Khánh. Các thần phả, ngọc phả cho thấy trước khi đến dụ hàng Ngô Xương Xí, Đinh Bộ Lĩnh đã đến yết kiến Chương Dương công Dương Tam Kha để xin "tác động" và lấy con ông là Dương Ngọc Vân. Bà này chính là Dương hậu trong sử sách, và thông qua tác động của bà, Xương Xí đã hàng vua Đinh mà không gây đổ máu. Như vậy Đinh Bộ Lĩnh lấy con gái Dương Tam Kha để dụ hàng Xương Xí, chưa từng nghe nói ông làm rể Tam Kha để dụ Nhật Khánh bao giờ. Việc lấy con gái Dương Tam Kha và lấy mẹ Ngô Nhật Khánh là hai việc làm riêng rẽ của vua Đinh, nhằm thu phục hai anh em họ Ngô cát cứ trên hai vùng khác nhau. Để cho hai họ Ngô được sống là cách làm thông minh nhất của vua Đinh. Bởi lẽ, chính họ Ngô chứ không phải họ nào khác, đang nắm quyền trị nước, đang là "chính thống", vì thế khi đánh dẹp các sứ quân, ông không thể đối xử với họ Ngô theo kiểu "triệt hạ" như đối với họ Đỗ, họ Nguyễn, họ Lã hay họ Kiều được. Ông đã giành thiên hạ bằng cả "uy vũ" lẫn "đức độ", bằng cả "lý" lẫn "tình".

Mẹ Ngô Nhật Khánh, dù đã có tuổi khi lấy Vạn Thắng vương Đinh Bộ Lĩnh, chính là người đã sinh ra Đinh Hạng Lang, con út của Tiên Hoàng, sớm nhất là năm 975 (vì Đinh Toàn sinh năm 974 và là anh Hạng Lang). Đinh Tiên Hoàng vì bà, và vì để lấy lòng Nhật Khánh nữa, đã lập Hạng Lang làm thái tử. Nhật Khánh chứa chấp ý đồ không thể nói hết khi giục mẹ nài nỉ vua lập em làm thái tử. Ông ta định sau này sẽ làm phụ tá cho cậu em ruột còn thơ ấu để nắm quyền bính (và chứa chấp ý định làm Vương Mãng, Tào Tháo). Nhưng việc đó không qua được Nam Việt vương Đinh Liễn vốn là người đã trưởng thành và có nhiều công lao trong việc đánh dẹp, ngoại giao của nước Đại Cồ Việt. Theo chính sử, Đinh Liễn giết Hạng Lang đầu năm 979. Tuy nhiên, vì yêu con và không thể tiếp tục gây đổ máu, Tiên Hoàng đã không trừng phạt Đinh Liễn bằng cái chết.

Việc Tiên Hoàng không trừng phạt Đinh Liễn bằng án tử hình khiến Nhật Khánh vô cùng tức giận và đây mới chính là động cơ chủ yếu thúc giục Khánh bỏ sang Chiêm Thành. Ông ta lấy dao rạch mặt vợ là con gái Tiên Hoàng, em Đinh Liễn và bảo rằng: "Cha mày lừa dối ức hiếp mẹ con ta..." Lời nói bị lừa dối đó hẳn chứa đựng sự tức giận vì Tiên Hoàng đã "nuốt lời". Vua Đinh hứa đưa em Khánh (Hạng Lang) lên ngôi, nhưng khi em Khánh bị hại thì thủ phạm lại không bị trừng phạt đích đáng theo ý muốn của Khánh, bởi thế Khánh mới tìm đến Chiêm Thành để cầu viện báo thù. Ý định của Khánh là mượn quân Chiêm để về nước làm vua, khôi phục nhà Ngô. Nếu Hạng Lang không chết mà được nối ngôi như dự kiến thì sớm muộn Khánh cũng làm Vương Mãng, Tư Mã Chiêu, tiêu diệt họ Đinh, phế truất ấu chúa này mà giành lấy ngôi – giống như tấm gương Triệu Khuông Dận lấy ngôi của cậu bé 6 tuổi Sài Tông Huấn cách đó ít lâu bên phương Bắc.

Dã tâm và hành vi của Nhật Khánh có thể cho thấy sáng tỏ một lần nữa Dương hậu không phải là mẹ Nhật Khánh. Nếu bà là mẹ Khánh, em (cùng mẹ khác cha) Khánh sẽ là Toàn, sau này Toàn được nối ngôi, Khánh sẽ được làm phụ chính (y hệt vai của Lê Hoàn), Khánh không cần phải đi mượn quân Chiêm Thành để giành quyền nữa. Mặt khác, kể cả trường hợp Khánh đã "trót" bỏ sang Chiêm khi Tiên Hoàng và Đinh Liễn chưa bị hại, thì sau khi em Khánh là Toàn lên ngôi, sao Khánh không về mà phải xui vua Chiêm động binh để rước cái chết vào mình?

Những hành động Dương hậu và Khánh đã làm như sử chép (trao ngôi cho người ngoài, dẫn giặc về) cho thấy cả Dương hậu và Khánh đều có chung một ý tưởng: diệt nhà Đinh. Vậy nếu hai người là mẹ con thì tại sao chẳng cùng nhau bàn cách hành động, việc gì Khánh phải bỏ sang Chiêm Thành? Hẳn là lúc đó em (Hạng Lang) đã chết và mẹ cũng đã mất hoặc đã quá già yếu và bị Tiên Hoàng xa lánh, chỗ dựa đã hết, Khánh cùng đường mới tìm cách sang Chiêm. Dương hậu và Khánh không phải là mẹ con.

Các tác giả cuốn Phả hệ họ Ngô Việt Nam dẫn chiếu từ trang 323 cuốn sách Bước thăng trầm của Quách Tấn (xuất bản 1996) để nêu giả thiết: phải chăng sử cũ nhầm Ngô Nhật Khánh với vua Chiêm Thành lúc đó là Ngô Nhật Hoan và biện minh rằng Nhật Khánh không phải là kẻ bán nước. Tuy nhiên, nếu chỉ căn cứ vào một cuốn sách xuất bản tận năm 1996 để phản biện với điều đã được tất cả sử sách khẳng định về sự kiện Nhật Khánh dẫn giặc về nhà thì rất không thuyết phục. Phả hệ họ Ngô Việt Nam dẫn thêm việc có đền thờ Ngô Nhật Khánh để chứng minh việc Khánh vô tội. Tuy nhiên, lý do việc có đền thờ Ngô Nhật Khánh không có gì khó hiểu, các sứ quân khác cũng có đền thờ như Kiều Công Hãn hay thậm chí tướng giặc Sầm Nghi Đống cũng có đền thờ.

Kết luận
Từ những lập luận trên, có thể rút ra 3 kết luận:
Dương hậu không là con Bình vương Dương Tam Kha, hoặc có thể là con Dương Thế Hiển hay Dương Thái Huyền hoặc Dương Nhị Kha, sau làm con nuôi Dương Tam Kha. Từ việc Dương Tam Kha nhận Ngô Xương Văn làm con có thể suy đoán Dương Bình vương không có con hoặc rất hiếm muộn.
Dương hậu không lấy Ngô Xương Văn và bà không phải là mẹ Ngô Nhật Khánh. Bà chỉ là hoàng hậu hai triều Đinh, Lê như sử sách đã ghi. Bà trạc tuổi Lê Hoàn và thọ khoảng 55-60 tuổi. Bà sinh ra Đinh Toàn lúc trên dưới 30 tuổi.
Ngô Nhật Khánh không phải cháu ngoại của Chương Dương công Dương Tam Kha.
Chỉ còn một vài khả năng cuối cùng, vẫn có thể xảy ra, nhưng chỉ có thể làm thay đổi ít nhiều thông tin của 1 trong 3 kết luận trên chứ không thể thay đổi được mệnh đề: Dương hậu chỉ là hoàng hậu 2 triều chứ không phải 3 triều:
a. Có thể trong 4 hoàng hậu còn lại của Đinh Tiên Hoàng, bà mẹ của Nhật Khánh cũng mang họ Dương.
b. Có thể Ngô Xương Văn cũng lấy một người vợ họ Dương khác, không phải là người lấy 2 vua Đinh, Lê sau này và ông không phải là cha của Nhật Khánh.
c. Giáo sư sử học Lê Văn Lan, trong cuốn "Lịch sử Việt Nam - hỏi và đáp" (2004) đã có cách biện luận rất ngắn gọn và thông minh để phản bác giả thuyết Dương Vân Nga là hoàng hậu ba triều của cuốn Phả hệ họ Ngô Việt Nam. Ông cho rằng:
Cuốn Phả hệ họ Ngô Việt Nam chỉ nói tới việc Ngô Xương Văn có một bà vợ mang tên Dương Vân Nga, sau đó không hề nhắc tới việc bà Dương Vân Nga này lấy ai nữa. Do đó không thể kết luận bà còn lấy vua Đinh và vua Lê.
Bổ sung thêm cho giả thiết của giáo sư Lê Văn Lan: Cái tên "Dương Vân Nga" trong trường hợp này có thể coi là sự trùng hợp gây lầm lẫn cho người sau, hoặc tên của bà vô tình (do thời gian trôi đi, do truyền miệng thêu dệt...) được gán cho người thực sự lấy 2 vua Đinh, Lê mà bà hoàng hậu hai triều kia thì vốn mang tên khác, như Dương Ngọc Vân chẳng hạn.
Như vậy, vẫn có thể có sự trùng hợp hãn hữu nào đó trong số các giả thiết a, b hoặc c kể trên, nhưng những sự trùng hợp đó chỉ có thể gây hiểu lầm ở một số góc cạnh phiến diện về việc có hoàng hậu ba triều mà thôi, còn hoàng hậu ba triều họ Dương chắc chắn là không tồn tại.

Hậu duệ
Căn cứ vào những ghi chép trong chính sử và các thần tích, tài liệu lưu truyền trong dân gian, Dương Vân Nga đã sinh ra ít nhất một người con với Đinh Tiên Hoàng và một người con với Lê Đại Hành.
Đinh Toàn (974 - 1001) là con trai thứ hai của Vua Đinh Tiên Hoàng, sau khi vua cha và người anh Đinh Liễn bị sát hại, Đinh Toàn lên làm vua được 8 tháng. Khi Thái hậu trao ngôi báu cho Lê Hoàn, Đinh Đế Toàn trở thành Vệ Vương, sống trong triều đình Tiền Lê 20 năm. Năm Tân Sửu 1001, trong dịp cùng vua Lê Đại Hành đi dẹp loạn Cử Long thuộc vùng Cầm Thủy, Thanh Hóa, Đinh Toàn bị trúng tên, mất năm 27 tuổi.
Lê Thị Phất Ngân: là con gái của bà với Lê Hoàn. Chính sử không cho biết Lê Đại Hành và Hoàng hậu Dương Vân Nga có bao nhiêu người con, nhưng theo các thần tích ở cố đô Hoa Lư thì hai người có một cô con gái tên là Lê Thị Phất Ngân. Khi đến tuổi trưởng thành, vua đã gả công chúa Phất Ngân cho Điện tiền Chỉ huy sứ Lý Công Uẩn. Ngày 26 tháng 6 năm Canh Tý (1000) tại kinh đô Hoa Lư, công chúa Phất Ngân hạ sinh Lý Phật Mã. Năm 1009 Lý Công Uẩn được quần thần nhà Tiền Lê tôn lên ngôi hoàng đế, lập ra nhà Lý, lúc này công chúa Phất Ngân trở thành một trong số những hoàng hậu của vua. Năm 1028 Lý Thái Tổ mất, để lại di chiếu truyền ngôi cho con trưởng là Thái tử Lý Phật Mã. Thái tử lên ngôi (tức Lý Thái Tông) đã tôn phong mẹ mình làm Linh Hiển Thái hậu.

Tôn vinh
Hoàng Thái hậu Dương Vân Nga được thờ cùng với Vua Lê Đại Hành tại đền Vua Lê Đại Hành ở Khu di tích cố đô Hoa Lư và thờ cùng Vua Đinh Tiên Hoàng tại đền Mỹ Hạ ở quê hương Gia Thủy, Nho Quan và đình Trai xã Gia Hưng, Gia Viễn; tại khu di tích đình - chùa Trung Trữ, Ninh Giang, huyện Hoa Lư, bà còn được phối thờ cùng 2 vua. Bà cũng được thờ cùng Vua Lê Hoàn tại vài nơi khác ở Ninh Bình như ở đền Đồng Bến, thành phố Ninh Bình, tương truyền là nơi bà đón Vua Lê Đại Hành khi đánh thắng giặc Tống trở về; tại đền vua Lê ở xã Lai Thành, huyện Kim Sơn.

Tại đền Bạch Mã  ở xã Liên Thành, huyện Yên Thành, Nghệ An được lập lên để thờ Lý Nhật Quang, Thái hậu Dương Vân Nga cùng với các con cháu của bà là Lý Công Uẩn, Lê Thị Phất Ngân, Lý Thái Tông cũng được thờ phụng tại đây. Bà là thành hoàng làng cổ Bách Cốc, được đúc tượng thờ ở đình Bách Cốc, xã Thành Lợi, Vụ Bản, Nam Định. Do Miếu Viết được thờ Đinh Tiên Hoàng và vì Dương Vân Nga đã lấy Lê Hoàn nên để ghi công trạng của bà, bà con Làng Viết (Yên Chính, Ý Yên) đã lập bàn thờ bà Dương Vân Nga ở Phủ Viết. Cuối đời Dương Vân Nga tu hành tại động Am Tiên ở phía đông kinh thành Hoa Lư, tại đây còn lưu bài thơ về cuộc đời và sự nghiệp của bà.

Ở thành phố Ninh Bình, tên tuổi Dương Vân Nga cùng với Lê Đại Hành được đặt cho hai con đường song song với nhau nằm bên bờ sông Vân, tên sông có ý nghĩa là giường mây, nơi ghi dấu truyền thuyết tình yêu giữa hai người.

Ở Hà Nam, quê hương của Lê Hoàn, Bảo Quang Hoàng Thái hậu cũng được thờ cùng 2 vua Đinh Tiên Hoàng, Lê Đại Hành cùng 2 hoàng tử Lê Long Thâu và Lê Long Tích tại di tích đình Yến, xã Thanh Hà, huyện Thanh Liêm.

Tên Dương Vân Nga hiện tại được đặt cho nhiều đường, phố thuộc các thành phố khác như: Vinh, Đà Nẵng, Vũng Tàu, Buôn Ma Thuột, Nha Trang, TP Hồ Chí Minh, Thanh Hóa...

Hình ảnh Dương Vân Nga trao áo hoàng bào cho Lê Hoàn lên đường xung trận được sử dụng nhiều trong nghệ thuật và thi ca. Rất nhiều các tác phẩm nghệ thuật sân khấu mang tên "Thái hậu Dương Vân Nga" của các tác giả: Trúc Đường, Lê Duy Hạnh, Hoa Phượng, Chi Lăng, Hoàng Việt, Quân Thụy, Huy Trường, Quang Thập,... được dàn dựng ở các thể loại chèo, tuồng và cải lương.

Trong văn hóa
Trong phim ảnh

Xem thêm
Dương Tam Kha
Nhà Đinh
Đinh Bộ Lĩnh
Nhà Tiền Lê
Lê Đại Hành
Ngô Nhật Khánh
Đại Việt sử ký toàn thư
Khâm định Việt sử Thông giám Cương mục
Việt sử Tiêu án
Đại Việt sử lượcNhà Đinh dẹp loạn và dựng nước - Nguyễn Danh Phiệt, Nhà xuất bản Đại học và giáo dục chuyên nghiệp, 1990Truyền thuyết Hoa Lư - Trương Đình Tưởng, Lê HoaNhìn lại lịch sử - Phan Duy Kha, Lã Duy Lan, Đinh Công Vĩ, Nhà xuất bản Văn hóa thông tin, 2003Phả hệ họ Ngô Việt Nam''- Ban liên lạc dòng họ Ngô, Nhà xuất bản Văn hóa thông tin, 2003

Chú thích

Sinh năm 952
Mất năm 1000
Hoàng hậu nhà Đinh
Hoàng hậu nhà Tiền Lê
Người Ninh Bình
Nhiếp chính Việt Nam
Người Thanh Hóa
Hoàng thái hậu Việt Nam


title: Bathyclarias longibarbis

text:
Bathyclarias longibarbis là một loài cá thuộc họ Clariidae. Nó được tìm thấy ở Malawi, Mozambique, và Tanzania. Môi trường sống tự nhiên của chúng là hồ nước ngọt.

Tham khảo

 Kasembe, J. 2005. Bathyclarias longibarbis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Bathyclarias
Cá châu Phi


title: Homalanthus polyandrus

text:
Homalanthus polyandrus là một loài thực vật thuộc họ Euphorbiaceae. Đây là loài đặc hữu của New Zealand.

Chú thích

Tham khảo
 World Conservation Monitoring Centre 1998. Homalanthus polyandrus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Thực vật New Zealand
P
Thực vật dễ tổn thương


title: Vĩnh Đức

text:
Vĩnh Đức (chữ Hán giản thể: 永德县) là một huyện thuộc địa cấp thị Lâm Thương, tỉnh Vân Nam. Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Vĩnh Đức có dân số 3296 km2. Huyện này có dân số năm 1999 là 319.326 người..Chính quyền huyện đóng ở trấn Phượng Sơn. Mã số bưu chính là 677600. Chính quyền huyện đóng ở trấn Đức Đảng. Về mặt hành chính, huyện được chia thành 3 trấn, 7 hương.
Trấn: Đức Đảng, Tiểu Mãnh Thống và Vĩnh Khang.
Hương: Mãnh Bản, Á Luyện, Ô Mộc Long, Đại Tuyết Sơn, Ban Khải, Sùng Cương và Đại Sơn.

Tham khảo

Lâm Thương
Đơn vị cấp huyện Vân Nam


title: Dolichopeza segnis

text:
Dolichopeza segnis là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Dolichopeza


title: Conoderus repandus

text:
Conoderus repandus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Erichson miêu tả khoa học năm 1847.

Chú thích

Tham khảo

Conoderus


title: Spartacus

text:
Spartacus (;  sinh năm 111 tr.CN - 71 trước CN), theo các sử học gia, là một đấu sĩ nô lệ, người đã trở thành một trong các thủ lĩnh của cuộc nổi dậy không thành công của các nô lệ chống lại Cộng hòa La Mã được biết là Chiến tranh nô lệ lần ba. Ông được biết đến nhờ các sự kiện trong cuộc chiến tranh và qua một vài dấu vết lịch sử mong manh và mâu thuẫn. Cuộc đấu tranh của Spartacus, thường được ghi nhận là cuộc đấu tranh của những người bị đàn áp chống lại chế độ chiếm hữu nô lệ để giành tự do, đã mang lại một ý nghĩa mới cho những nhà văn hiện đại từ thế kỷ 19. Nhân vật Spartacus và cuộc nổi dậy của ông, đã trở thành một nguồn cảm hứng cho các nhà văn hiện đại, những người đã dùng ngòi bút biến ông trở thành một anh hùng cổ/hiện đại.

Nguồn gốc của Spartacus

Các tài liệu cổ không thống nhất về nguồn gốc của Spartacus. Plutarch mô tả ông như là "một người Thracia có nguồn gốc du cư" và "có nhiều nét Hy Lạp hơn là Thracia" khi viết về nhân cách của ông. Appian nói rằng ông là "một người Thracia bởi dòng dõi, người đã từng phục vụ như là một quân nhân cùng với người Roman nhưng đã bị biến thành tù nhân và bị bán thành một võ sĩ giác đấu." Florus (2.8.8) đã mô tả ông là một trong những" lính đánh thuê Thracia, đã trở thành lính La Mã, một người lính đào ngũ và là một tên cướp và sau đó, từ sự để ý sức mạnh của mình, một võ sĩ giác đấu". Một số tác giả quy cho ông thuộc bộ tộc Maedi của Thracia, những người trong lịch sử đã chiếm vùng đất ở mép tây nam của Thrace (nay là tây nam-Bun-ga-ri). Có một Giả thuyết, ông đã được sinh ra ở thành phố Thracia Desudava, nằm trong khu vực ngày nay là Sandanski nơi mà công trình tưởng niệm ông được xây dựng. Plutarch cũng viết rằng, vợ của Spartacus, một nữ tiên tri của một vài bộ lạc cũng bị bắt làm nô lệ cùng với ông. Tên Spartacus còn được viết theo cách khác ở khu vực Biển Đen: Vua của triều đại Thracia của vương quốc Cimmerian Bosporus  và Pontus  được biết đến như vậy và một người Thracia "Spardacus" hoặc "Sparadokos", cha của Seuthes I của Odrysae, or "Sparadokos", cũng được biết đến tương tự.

Chiến tranh nô lệ lần thứ ba
Bài chi tiết:Chiến tranh nô lệ lần thứ ba

Lãnh đạo cuộc nổi dậy tới chiến tranh nô lệ lần thứ 3

Theo vài nguồn khác nhau, Sparatacus có thể đã từng là quân trợ chiến trong quân đoàn La Mã và sau này bị biến làm nô lệ  Spartacus đã được đào tạo tại trường đào tạo võ sĩ giác đấu (ludus) gần Capua, thuộc về Lentulus Batiatus.Cuối cùng vào năm 73 TCN, Spatacus và khoảng 70  người theo sau trốn thoát khỏi trường đào tạo võ sĩ giác đấu của Lentulus Batiatus. Cướp lấy một con dao trong một cửa hàng ăn và một toa xe đầy đủ vũ khí, các nô lệ đã rút tới caldera của Núi lửa Vesuvius, ngày nay gần Naples. Tham gia cùng với họ là các nô lệ khác ở vùng nông thôn.

Sau khi tự do, các đấu sĩ trốn thoát đã chọn Spartacus và hai nô lệ người xứ Gaul - Crixus và Oenomaus - như các nhà lãnh đạo của họ. Mặc dù các tác giả La Mã giả định rằng nhóm nô lệ này đã đồng nhất rằng Spartacus là lãnh đạo của họ.

Ý định của Spartacus là rời bỏ Italy để trở về quê nhà. Những chỉ huy trợ giúp ông là các đấu sĩ từ Gaul và Germania, được đặt tên là Crixus, Castus, Gannicus, và Oenomaus.. Các nô lệ bỏ trốn khác tiếp tục tham gia vào khiến cho số lượng của họ tăng lên vài trăm người. Trong khi đó tỉ lệ nô lệ trong số dân cư La mã là rất cao, một vấn đề lớn hơn là vào thời gian của cuộc trỗi dậy, Pompey đang chiến đấu chống lại cuộc nổi dậy của Quintus Sertorius tại Hispania, trong khi cùng lúc chấp chính quan Lucius Licinius Lucullus được giao số quân đoàn la mã còn lại cho việc chống lại vua Mithridates VI của Pontus trong chiến tranh Mithridates lần thứ ba. Việc phân tán quân đội La mã trên hai mặt trận xa xôi như vậy khiến cuộc nổi loạn của nô lệ này trở thành một mối đe dọa rất nghiêm trọng, La mã đã thất bại khi trấn áp. Với kinh nghiệm của quân đoàn được phái đến, và tin tưởng rằng nô lệ sẽ không thể đánh bại quân đoàn của họ,viện nguyên lão đã gửi một pháp quan là Claudius Glaber (tên của ông có thể là Claudius,còn họ thì không rõ) chống lại phiến quân cùng với 3000 dân binh. Họ đã bao vây quân khởi nghĩa tại núi Vesuvius và chặn trốn thoát của họ, nhưng Spartacus đã dùng những sợi dây thừng làm từ cây nho và cùng với những chiến hữu của mình leo xuống một vách đá ở phía bên kia của núi lửa, ở phía sau của những người lính La Mã, và tổ chức một cuộc tấn công bất ngờ. Không đề phòng những người nô lệ tấn công, người La Mã đã không đào hào để phòng thủ. Kết quả là, hầu hết các binh sĩ La Mã vẫn ngủ và chết trong cuộc tấn công này. Các nô lệ cũng đánh bại một cuộc viễn chinh thứ hai, gần như bắt được viên pháp quan chỉ huy, giết chết những phụ tá của ông ta và chiếm được các trang bị quân sự. Sau thành công này, nhiều người nô lệ bỏ trốn đã gia nhập cùng với Spartacus, đến khi phát triển thành một đội quân được báo cáo là tới 70000 nô lệ bỏ trốn.

Trong những cuộc giao tranh, Spartacus đã chứng tỏ mình là một chiến lược gia xuất sắc, có giả thiết rằng ông có thể đã có kinh nghiệm quân sự trước đó. Mặc dù các nô lệ thiếu huấn luyện quân sự, họ dường như đã sử dụng khéo léo các vật liệu có sẵn tại địa phương và ít sử dụng chiến thuật khi phải đối mặt với quân đội La Mã được huấn luyện kỷ luật. Họ đã dành mùa đông 73-72 TCN để huấn luyện, vũ trang và trang bị cho tân binh của họ, và mở rộng sự đánh phá lãnh thổ bao gồm các thị trấn Nola, Nuceria, Thurii và Metapontum. Khoảng cách giữa các địa điểm và các sự kiện tiếp theo cho thấy rằng các nô lệ hoạt động ở hai nhóm chỉ huy bởi các nhà lãnh đạo còn lại là Spartacus và Crixus.

Trong mùa xuân năm 72 TCN, nô lệ rời bỏ lều trại trú đông của họ và bắt đầu di chuyển về phía bắc. Đồng thời, viện nguyên lão La Mã, được sự cảnh báo bởi sự thất bại của lực lượng dưới quyền pháp quan, gửi hai quân đoàn lãnh sự theo sự chỉ huy của Lucius Gellius Publicola và Gnaeus Cornelius Lentulus Clodianus. Hai quân đoàn đã bước đầu thành công - Đánh bại một nhóm 30.000 nô lệ chỉ huy bởi Crixus gần núi Garganus - nhưng sau đó bị đánh bại bởi Spartacus.

Bị báo động về cuộc nổi dậy không ngừng gia tăng, viện nguyên lão cử Marcus Licinius Crassus, người đàn ông giàu có nhất ở Rome và là người tình nguyện viên duy nhất cho vị trí, với nhiệm vụ kết thúc cuộc nổi dậy. Crassus đã được giao tám quân đoàn, khoảng 40,000-50,000 binh sĩ được huấn luyện của La Mã, mà ông đã lãnh đạo hết sức khắc nghiệt, kỷ luật, thậm chí tàn bạo, phục hồi sự trừng phạt của luật một phần 10. Khi Spartacus và những người theo ông, những người vì lý do không rõ ràng đã rút về phía nam của Ý, lại di chuyển về phía bắc một lần nữa vào đầu năm 71 TCN, Crassus triển khai sáu của quân đoàn của mình trên biên giới của khu vực và tách ra để lại cho Mummius, legate của ông với hai quân đoàn cơ động để mai phục phía sau Spartacus. Mặc dù đã có lệnh không tấn công các nô lệ, Mummius đã tấn công tại một thời điểm dường như không thích hợp và đã thất bại. Sau đó, quân của Crassus đã chiến thắng trong nhiều cuộc đụng độ, buộc Spartacus phải tiến xa hơn về phía nam qua Lucania vì Crassus đã đạt được thế thượng phong. Đến cuối năm 71 TCN, Spartacus đã hạ trại ở Rhegium (Reggio Calabria), gần eo biển Messina.

Theo Plutarch, Spartacus đã thỏa thuận với bọn cướp biển Cilician để đưa ông và khoảng 2.000 người của mình tới Sicilia, nơi ông dự định kích động một cuộc nổi dậy của nô lệ và tuyển mộ thêm lực lượng. Tuy nhiên, ông bị phản bội bởi bọn hải tặc, những người đã chiếm đoạt của cải và sau đó bỏ lại những người nô lệ nổi loạn Lực lượng của Spartacus sau đó rút lui về phía Rhegium. Quân đội của Crassus được phòng ngự và công sự được xây dựng trên eo đất tại Rhegium, bất chấp các cuộc tấn công quấy rối từ những nô lệ nổi loạn. Lực lượng khởi nghĩa đã bị vây hãm và bị cắt đứt nguồn tiếp tế của họ.

Tại thời điểm này, các quân đoàn của Pompey trở về từ Tây Ban Nha và được lệnh của viện nguyên lão tiến về phía nam để hỗ trợ Crassus. Trong khi Crassus lo sợ, rằng Pompey đến sẽ đoạt mất vinh quang của ông ta, Spartacus đã không thành công khi cố gắng để đạt được một thỏa thuận với Crassus. Khi Crassus từ chối, một phần lực lượng của Spartacus bỏ chạy về những ngọn núi phía tây Petelia (hiện nay là Strongoli) ở Bruttium, theo sau là sự truy đuổi bởi những quân đoàn của Crassus.

Việc quân đoàn của Crassus tìm cách chặn đánh một phần nhóm nổi loạn khiến lực lược của Spartacus buộc phải tan rã thành từng nhóm nhỏ để phòng thủ. Spartacus đã quyết định quay trở lại và dùng toàn bộ sức tàn của mình chống cự với quân đoàn hùng mạnh do Crassus chỉ huy. Toàn bộ nô lệ đã được điều động trong trận chiến cuối cùng này nhưng phần lớn họ đều bị giết.

Trận chiến đánh dấu sự thất bại của Spartacus vào năm 71 trước công nguyên. Nó diễn ra trên lãnh thổ của Senerchia nằm bên phải bờ sông Sele, có biên giới giáp với Oliveto Citra cho đến Calabritto, gần làng Quaglietta, tại thung lũng High Sele, vào thời điểm đó là một phần của Lucania. Tại đây, từ năm 1899, người ta đã tìm thấy nhiều giáp sắt và gươm từ thời kỳ Roman.

Các nhà sử học Plutarch, Appian và Florus đều cho rằng Spartacus đã chết trong trận chiến. Tuy nhiên, Appian cũng báo cáo rằng xác của ông ta chưa bao giờ được tìm thấy. Sáu ngàn người sống sót của nhóm phiến quân bị bắt giữ bởi Crassus và bị đóng đinh vào thập giá, kéo dài suốt Appian Way từ Rome cho tới Capua.

Mục đích của Spartacus

Có nhiều ý kiến khác nhau từ phía những nhà sử học về động cơ nào đã thúc đấy Spartacus. Plutarch cho rằng Spartacus chỉ muốn trốn khỏi phía bắc Cisalpine Gaul rồi giải tán lực lượng của mình. Nếu việc trốn thoát khỏi bán đảo Ý thật sự là mục đích của Spartacus thì không có lý do nào ông ta lại quay trở lại phía Nam sau khi đánh bại quân đoàn được chỉ huy bởi hai quan chấp chính là Lucius Publicola và Gnaeus Clodianus, như vậy lực lượng của ông ta sẽ đi qua dãy Alps. Tuy nhiên, hai nhà sử học Appian và Florus lại cho rằng Spartacus có ý định tiến đánh Rome. Appian nói rằng sau này ông đã loại trừ khả năng đó, vì nó không hơn gì sự phản ánh nỗi ám ảnh của Spartacus về người La Mã. Không có một hành động nào của Spartacus thật sự chỉ ra rằng ông ta muốn xây dựng lại xã hội La Mã hay chấm dứt chế độ nô lệ.

Dựa vào những sự kiện diễn ra vào cuối năm 73 – đầu năm 72 trước công nguyên, nói về việc hoạt động của các nhóm nổi dậy, và ý kiến của nhà sử học Plutarch thì các nô lệ chạy trốn có xu hướng tiến đánh Ý hơn là trốn thoát qua dãy Alps. Một vài tác giả hiện đại phỏng đoán rằng trên thực tế đã có một sự chia rẽ giữa nhóm Spartacus, những người muốn trốn thoát qua dãi Apls để đạt được tự do, và nhóm Crixus, những người muốn tiến về phía nam nước Ý để tiếp tục các cuộc tấn công bất ngờ và cướp bóc.

Nguyên nhân thất bại của Spartacus

Cuộc nổi dậy của Spartacus bị thất bại bởi vì nhìn chung thành phần tham gia cuộc nổi dậy chủ yếu là nô lệ, đấu sĩ...Họ là những người thuộc nhiều dân tộc khác nhau, ít được học hỏi, kinh nghiệm, tinh thần kỷ luật, trang bị và quân số kém xa quân đội La Mã. Trong hầu hết các trận chiến lớn quân của Spartacus chủ yếu nằm trong tình thế bị động phải di chuyển, phòng thủ liên tục, không có căn cứ ổn định điều đó dẫn đến việc đánh chiếm mở rộng lực lượng rất khó khăn.

Mục đích của cuộc nổi dậy: Mục đích Spartacus không rõ ràng trong việc có nên lật đổ La Mã và chế độ chiếm hữu nô lệ để xây dựng một xã hội mới hay chỉ muốn giải phóng một số lượng nô lệ được tự do để đi khỏi La Mã rồi giải tán lực lượng. Nội bộ quân nổi dậy gặp nhiều bất đồng dẫn đến việc sức mạnh giảm sút nghiêm trọng: Sự chia tách quân nổi dậy thành 2 lực lượng Spartacus và Crixus.

Phim ảnh

 Spartacus sản xuất năm 1960
 Spartacus 2010 -2013 gồm bốn phần:
 Phần một: Spartacus - Blood and Sand (Máu và cát)
 Phần hai: series về tiền truyện của nhà Batiatus và đấu trường Capua là Spartacus: Gods Of The Arena (Chúa tể đấu trường)
 Phần ba: Spartacus - Vengeance (Báo thù)
 Phần bốn: Spartacus - War of the Damnned (Cuộc chiến nguyền rủa)

Chú thích

Tham khảo

Các tác giả cổ điển
 Appian. Civil Wars. Translated by J. Carter. (Harmondsworth: Penguin Books, 1996)
 Florus. Epitome of Roman History. (London: W. Heinemann, 1947)
 Orosius. The Seven Books of History Against the Pagans. Translated by Roy J. Deferrari. (Washington, DC: Catholic University of America Press, 1964).
 Plutarch. Fall of the Roman Republic. Translated by R. Warner. (London: Penguin Books, 1972), with special emphasis placed on "The Life of Crassus" and "The Life of Pompey".
 Sallust. Conspiracy of Catiline and the War of Jugurtha. (London: Constable, 1924)

Các tài liệu đương đại
 Bradley, Keith R. Slavery and Rebellion in the Roman World, 140 B.C.–70 B.C. Bloomington; Indianapolis: Đại học Indiana Press, 1989 (hardcover, ISBN 0-253-31259-0); 1998 (paperback, ISBN 0-253-21169-7). [Chapter V] The Slave War of Spartacus, pp. 83–101.
 Rubinsohn, Wolfgang Zeev. Spartacus' Uprising and Soviet Historical Writing. Oxford: Oxbow Books, 1987 (paperback, ISBN 0-9511243-1-5).
 Spartacus: Film and History, edited by Martin M. Winkler. Oxford: Blackwell Publishers, 2007 (hardcover, ISBN 1-4051-3180-2; paperback, ISBN 1-4051-3181-0).
 Trow, M.J. Spartacus: The Myth and the Man. Stroud, United Kingdom: Sutton Publishing, 2006 (hardcover, ISBN 0-7509-3907-9).
 Genner, Michael. "Spartakus. Eine Gegengeschichte des Altertums nach den Legenden der Zigeuner". Two volumes. Paperback. Trikont Verlag, München 1979/1980. Vol 1 ISBN 3-88167-053-X Vol 2 ISBN 3-88167-0

Liên kết ngoài

 Spartacus  Article and full text of the Roman and Greek sources.
 "Spartacus"—Movie starring Kirk Douglas and Sir Peter Ustinov
 "Spartacus"—TV-Mini-series starring Goran Višnjić and Alan Bates l
 "Spartacus: Blood and Sand - TV series"

Cộng hòa La Mã
Năm sinh không rõ
Mất năm 71 TCN
Sinh thập niên 110 TCN
Tướng Hy Lạp


title: Pegasus laternarius

text:
The brick seamoth, Pegasus laternarius, là một loài cá thuộc họ Pegasidae. Nó được tìm thấy ở Trung Quốc, Nhật Bản, Đài Loan, and Thái Lan.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 Vincent, A. 1996. Pegasus laternarius. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Laternarius
Động vật được mô tả năm 1816


title: Nazca (bướm đêm)

text:
Nazca là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Chevrières, Isère

text:
Chevrières là một xã thuộc tỉnh Isère, vùng Rhône-Alpes đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 402 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Isère


title: Megachile terrestris

text:
Megachile terrestris là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Schrottky mô tả khoa học năm 1902.

Chú thích

Tham khảo

T
Động vật được mô tả năm 1902


title: Dầu gấc

text:
Dầu gấc là một loại dầu được chiết tách từ quả gấc.

Thành phần
Dầu gấc tinh khiết có chứa Beta Caroten 150 mg%, Lycopen, Vitamin E(Alphatocopherol 12 mg%), rất nhiều chất béo thực vật như Oleic 14,4%; Linoleic 14,7%; Stearic 7,69%; Palmatic 33,38%... và các vi chất rất cần thiết cho cơ thể con người.

Beta-Caroten (tiền Vitamin A): cao gấp 1,8 lần so với dầu gan cá thu, 10 lần so với cà rốt, là Beta-caroten thiên nhiên nên có tác dụng chống lão hóa mạnh, đồng thời bổ sung Vitamin A.
Lycopen: Cao gấp 70 lần so với cà chua, đến mức có thể kết tinh thành tinh thể. Là chất Carotenoid có khả năng chống lão hóa, ngăn ngừa chứng nhồi máu cơ tim và bảo vệ Gene khỏi tổn thương.
Vitamin E ở dạng α tocopherol: đây chính là vitamin E thiên nhiên nên có tác dụng mạnh hỗ trợ sự phát triển của cơ quan sình sản và làm đẹp da.
Acid Linoleic (omega 6): Còn gọi là Vitamin F giúp bền vững thành mạch máu, ngăn ngừa các bệnh về tim mạch, giúp hạ cholesterol máu.
Acid Oleic (Omega 9): giúp phát triển hệ thần kinh và các loại sợi có Myelin. Đặc biệt tốt cho bà mẹ mang thai và cho con bú, trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ.
Các nguyên tố vi lượng như: cobon, sắt, kẽm, selen,...
Các nghiên cứu gần đây cũng cho thấy rằng hàm hượng protein trong gấc có tác dụng ngăn ngừa tế bào ung thư.

Công dụng của dầu gấc
 Tác dụng đối với mắt: phòng chữa khô mắt, thoái hóa hoàng điểm, giúp mắt sáng và khỏe (nhờ tác dụng của beta-caroten, tiền vitamin A).
 Trong massage: Phòng chữa sạm da, nám da, mụn trứng cá, da khô, da nổi sần, chóc vảy. Có tác dụng dưỡng da, bảo vệ da, giúp da luôn hồng hào, tươi trẻ và mịn màng. Phòng chữa rụng tóc, làm tóc mềm mại.
 Tăng sức đề kháng cho da, chống lại các tác nhân gây hại từ môi trường cho da như nắng nóng, khói bụi, ô nhiễm,... Mát xa Dầu Gấc đặc biệt phòng chống lão hóa da, ngăn hiện tượng cháy nắng và gìn giữ làn da khỏe mạnh. Beta-Caroten và Lycopen là các chất Carotenoid, loại chất chống oxy hóa thực vật có tác dụng dọn sạch thường xuyên các sản phẩm oxy hóa làm lão hóa da, gây ung thư da, gây các bệnh viêm nhiễm.
 Bên cạnh tác dụng của dầu gấc làm làn da trắng hồng rạng rỡ, các chấy carotenoid trong gấc còn giúp bảo vệ tim mạch và các gen trong cơ thể.
 Phòng chữa, ngăn ngừa chứng viêm và phá hủy DNA trong các tế bào da khi tiếp xúc ánh nắng. - Kích thích sinh ra lớp mô mới, làm vết thương mau lành, chữa các vết bỏng, vết loét, nứt...
 Một số nghiên cứu của các nhà nghiên cứu người Mỹ được công bố gần đây cho thấy các hợp chất của Beta-Caroten, Lycopen, Vitamin E... có trong dầu Gấc có tác dụng làm vô hiệu hóa 75% các chất gây ung thư nói chung như ung thư vú, ung thư tuyến tiền liệt.

Sản xuất dầu gấc
Có rất nhiều quy trình sản xuất dầu gấc khác nhau như sấy khô, ép lạnh, sử dụng dung môi.

Quy trình sản xuất dầu gấc sấy khô: Gấc chín, bổ đôi → Sấy khô→ Tách bỏ hạt, giữ lại màng đỏ bao quanh hạt gấc → Bảo quản→ Chiết xuất dầu gấc → Lọc lấy dầu gấc → Kiểm tra, đóng can.

Dầu gấc sản xuất theo quy trình sấy khô tuy giá rẻ nhưng không đảm bảo yếu tố vi sinh, dễ làm mất lycopene và beta-carotene, hai loại chất quan trọng nhất trong dầu gấc.

Sử dụng dung môi và ép lạnh dầu gấc giúp bảo toàn lượng lycopene và beta-carotene trong gấc, tuy nhiên phương pháp dung môi đòi hỏi sự đầu tư quá lớn, khó tách dung môi ra khỏi dầu gấc làm dầu gấc không giữ được mùi gấc đặc trưng.

Bảo quản
Để nơi khô ráo, thoáng mát. Tránh ánh sáng và nhiệt độ cao > 30 °C

Tham khảo

gấc


title: Saint-André-de-l'Eure

text:
Saint-André-de-l'Eure là một xã của tỉnh Eure, thuộc vùng Normandie, miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Eure

Tham khảo
INSEE

Saintandredeleure


title: Bombus pressus

text:
Bombus pressus là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Frison mô tả khoa học năm 1935.

Chú thích

Tham khảo

P
Động vật được mô tả năm 1935


title: Ecnomus kivuensis

text:
Ecnomus kivuensis là một loài Trichoptera trong họ Ecnomidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Tham khảo

Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi
Ecnomus


title: Hạt chất

text:
Hạt chất có thể là:
các loại hạt sơ cấp không mang theo tương tác cơ bản; để phân biệt với các hạt trường là các hạt vận chuyển tương tác cơ bản.
một thuật ngữ chỉ hỗn hợp các phần tử lỏng và rắn lơ lửng trong không khí. Chúng rất đa dạng về kích cỡ, kết cấu và nguồn gốc.


title: Kokuhaku no Funsui Hiroba

text:
告白の噴水広場 (Romaji: Kokuhaku no Funsui Hiroba, tên dịch ra tiếng Anh là My Confession's Fountain Plaza) là Single thứ mười bốn của nhóm Berryz Koubou thuộc Hello! Project. Nó được phát hành vào ngày 27, tháng 6, năm 2007 với nhãn hiệu PICCOLO TOWN bằng 2 phiên bản. Phiên bản chính có số Catalog PKCP-5090 và phiên bản Limited (với Bonus DVD) có số Catalog PKCP-5088.
 Một DVD Single V của bài hát đã được phát hành vào ngày 11, tháng 7, năm 2007 với cùng nhãn hiệu và số Catalog PKBP-5082.

Credit

 Sáng tác lời: Tsunku
 Dàn dựng: Hirata Shouichirou

Danh sách bài hát trên CD thường

 告白の噴水広場 (Romanji: Kokuhaku no Funsui Hiroba)
 青春大通り (Romanji: Seishun Oodoori)
 告白の噴水広場 (Instrumental) (Kokuhaku no Funsui Hiroba (Bản nhạc khí))

Danh sách bài hát trên DVD có hạn

 告白の噴水広場 (Dance Shot Ver.) (Kokuhaku no Funsui Hiroba (Bản vũ đạo))

Danh sách bài hát trên Single V

 告白の噴水広場 (Romanji: Kokuhaku no Funsui Hiroba)
 告白の噴水広場 (Close-Up Ver.) (Kokuhaku no Funsui Hiroba (Bản cận mặt))
 メイキング映像 (Quá trình dàn dựng)

Những buổi biểu diễn trên truyền hình

 Ngày 04, tháng 07, năm 2007 Oha Star
 Ngày 28, tháng 07, năm 2007 Melodix

Những buổi biểu diễn phối hợp

 Hello! Project 2007 Summer 10th Anniversary Dai Kanshasai ~Hello☆Pro Natsu Matsuri~
 Berryz Koubou Concert Tour 2007 Natsu ~Welcome! Berryz Kyuuden~
 Hello! Project 2008 Winter ~Wonderful Hearts Nenjuu Mu Kyuu~

Bảng xếp hạng và doanh thu trên Oricon

 Tổng doanh thu: 24.489

Liên kết khác

 Danh mục bài hát của Berryz Koubou từ UP-FRONT WORKS: CD , DVD
 Lời bài hát từ trang projecthello.com: Kokuhaku no Funsui Hiroba, Seishun Oodoori

Đặt hàng tại

 Limited Edition CD: CD Japan
 Regular Edition CD: CD Japan
 Single V DVD: CD Japan

Tham khảo

Đĩa đơn của Berryz Koubou
Bài hát Nhật Bản
Đĩa đơn năm 2007
Bài hát năm 2007


title: Gunungiella curvispina

text:
Gunungiella curvispina là một loài Trichoptera thuộc họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Gunungiella


title: Maizières-lès-Brienne

text:
Maizières-lès-Brienne là một xã ở tỉnh Aube, thuộc vùng Grand Est ở phía bắc miền trung nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
 Xã của tỉnh Aube

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Maizières-lès-Brienne sur le site de l'Institut géographique national

Maizieres-les-Brienne


title: 1485

text:
Năm 1485 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 1485