title: Dilophosaurus

text:
Dilophosaurus (phát âm tiếng Anh: ) là một chi khủng long chân thú sống ở Bắc Mỹ vào đầu kỷ Jura, khoảng 193 triệu năm trước. Ba bộ xương được phát hiện ở miền bắc Arizona vào năm 1940, và hai mẫu có mức bảo quản tốt nhất được thu thập vào năm 1942. Mẫu vật hoàn chỉnh nhất trở thành mẫu gốc của một loài hoàn toàn mới thuộc chi Megalosaurus, được đặt tên là M. wetherilli bởi Samuel P. Welles vào năm 1954. Welles cũng tìm ra một bộ xương lớn hơn thuộc cùng loài vào năm 1964. Nhận ra rằng mẫu này mang các mào trên sọ của nó, ông đã xếp loài này cho chi mới Dilophosaurus vào năm 1970, dưới danh pháp là Dilophosaurus wetherilli. Tên có nghĩa là "thằn lằn hai mào", và tên loài vinh danh John Wetherill, một ủy viên hội đồng Navajo. Các mẫu vật khác đã được tìm thấy, kể cả một con non. Nhiều dấu chân cũng đã được quy cho loài này, bao gồm cả dấu vết nằm nghỉ. Một loài khác, Dilophosaurus sinensis từ Trung Quốc, được đặt tên vào năm 1993, nhưng sau đó được tìm ra là thuộc về chi Sinosaurus.

Với chiều dài khoảng 7 mét, với trọng lượng khoảng 400 kg, Dilophosaurus là một trong những loài khủng long ăn thịt có mặt sớm nhất, mặc dù nó nhỏ hơn một số loài khủng long chân thú sau đó. Nó mảnh mai và có thân hình nhẹ, và hộp sọ tương đối lớn, nhưng tinh tế. Mõm hẹp, và hàm trên có một khoảng trống hoặc kẽ hở bên dưới lỗ mũi. Nó có một cặp mào hình đĩa dọc trên đầu sọ, tương tự như loài đà điểu đầu mào nhưng với hai đỉnh. Xương hàm dưới mảnh mai và tinh tế ở phía trước, nhưng sâu ở phía sau. Răng dài, cong, mỏng và bị nén ngang. Những cái ở hàm dưới nhỏ hơn nhiều so với hàm trên. Hầu hết các răng đều có răng cưa ở phía trước và sau của chúng. Cổ dài, và đốt sống rỗng, và rất nhẹ. Các chi cánh tay rất mạnh mẽ, với một xương cánh tay dài và mảnh mai. Bàn tay có bốn ngón tay: đầu ngón tay ngắn nhưng mạnh mẽ và mang một móng vuốt lớn, hai ngón tay sau dài hơn và mảnh hơn với móng vuốt nhỏ hơn, và ngón thứ tư là di tích. Xương đùi rất lớn, bàn chân mạnh mẽ, và ngón chân mang những móng vuốt lớn.

Dilophosaurus là một thành viên của họ Dilophosauridae cùng với Dracovenator, một nhóm được đặt giữa Coelophysidae và các theropod sau này. Dilophosaurus là một loài hoạt động và đi bằng hai chân, và có thể đã săn lùng những con vật lớn; nó cũng có thể ăn những con vật và cá nhỏ hơn. Chức năng của các đỉnh mào không rõ; chúng quá yếu để chiến đấu, nhưng có thể đã được sử dụng để phô trương, chẳng hạn như nhận dạng loài và lựa chọn bạn tìn. Nó có thể phát triển nhanh chóng, đạt tốc độ tăng trưởng từ 30 đến 35 kg (66 đến 77 lb) mỗi năm vào đầu đời. Mẫu vật gốc có nhiều bệnh lý, bao gồm chấn thương đã lành và dấu hiệu dị thường phát triển. Dilophosaurus được biết đến từ Thành hệ Kayenta, và sống bên cạnh những con khủng long như Megapnosaurus và Sarahsaurus. Dilophosaurus đã xuất hiện trong tiểu thuyết Jurassic Park và bộ phim chuyển thể cùng tên của nó, trong hai tác phẩm trêm, chúng được cho khả năng hư cấu là có thể nhổ nọc độc và xòe hai cái bờm trên cổ, cũng như được miêu tả là nhỏ hơn con vật trong đời thật. Chi này được chỉ định là loài khủng long biểu trưng của bang Connecticut vào năm 2017.

Lịch sử nghiên cứu

Vào mùa hè năm 1942, nhà cổ sinh vật học người Mỹ Charles L. Camp dẫn đầu nhóm thực địa của Đại học Bảo tàng cổ sinh vật học California (UCMP) đi tìm kiếm hóa thạch động vật có xương sống ở miền Bắc quận Navajo, Arizona. Tin tức về đoàn khảo sát tới được tai của cộng đồng người Mỹ bản địa tại đó, và ba thành viên của đoàn khoa học được Jesse Williams người Navajo dẫn đường đến địa điểm ông ta phát hiện vài mẩu xương hóa thạch năm 1940. Khu vực này thuộc thành hệ Kayenta, tọa lạc khoảng 32 km về phía bắc Cameron gần thành phố Tuba nằm trong Xứ Navajo. Tổng cộng có ba bộ xương khủng long được tìm thấy trong đá phiến sét màu tía, tạo thành hình tam giác có một cạnh dài khoảng 9,1 m. Bộ xương thứ nhất gần như hoàn chỉnh, chỉ thiếu phần đầu sọ, xương chậu và một số đốt sống. Bộ xương thứ hai bị bào mòn nghiêm trọng, bao gồm mặt trước của hộp sọ, hàm dưới, một số đốt sống, xương chân tay, và một bàn tay vẫn còn khớp nối. Bộ xương thứ ba bị bào mòn đến nỗi nó chỉ còn một vài đốt xương sống. Bộ xương hoàn chỉnh nhất được bọc trong một khối thạch cao sau 10 ngày khai quật vất vả và chất lên một chiếc xe tải, bộ xương thứ hai được thu thập dễ dàng hơn vì nó lộ thiên gần như hoàn toàn, còn bộ xương thứ ba thì gần như biến mất.

Quá trình làm sạch và lắp ráp mẫu thứ nhất được bắt tay thực hiện bởi nhóm 3 nhà khoa học tại Đại học UCMP dưới sự giám sát của nhà cổ sinh vật học người Mỹ Wann Langston Jr., và mất tận 2 năm để hoàn thành. Bộ xương được gắn trên tường phù điêu theo tư thế thoạt đầu, với một vài thay đổi nhỏ như sau: cái đuôi được đặt cong lên trên, cổ được duỗi thẳng ra hơn, và cái chân trái được di chuyển lên để dễ nhìn hơn so với nguyên trạng. Vì hộp sọ mẫu gốc bị nát, người ta phải tái tạo nó bằng cách kết hợp mặt sau hộp sọ của mẫu đầu tiên và mặt trước của hộp sọ mẫu thứ hai. Xương chậu được tái tạo phỏng theo của Allosaurus, và các bàn chân cũng phải được phục dựng. Đây là bộ xương được bảo tồn tốt nhất trong số các bộ xương khủng long chân thú vào thời buổi bấy giờ, mặc dù vẫn chưa hoàn chỉnh. Năm 1954, nhà cổ sinh vật học người Mỹ Samuel P. Welles, chính là thành viên của nhóm khai quật, mô tả sơ bộ và định danh sinh vật này là một loài mới thuộc chi Megalosaurus, là M. wetherilli. Mẫu vật gần hoàn chỉnh (mẫu UCMP 37302) trở thành mẫu định danh và mẫu thứ hai (UCMP 37303) trở thành mẫu phụ. Danh pháp loài được đặt theo tên của ủy viên hội đồng Navajo John Wetherill, mà Welles mô tả là một "nhà thám hiểm, bạn của các nhà khoa học, và nhà giao dịch đáng tin cậy". Người cháu trai của Wetherill tên là Milton, chính là người báo tin về hóa thạch cho đoàn khảo sát khi xưa. Welles đặt loài này trong chi Megalosaurus bởi tỷ lệ chi giống nhau của chúng so với M. bucklandii và ngoài ra không có sự khác biệt đáng kể nào hết. Vào thời điểm đó, Megalosaurus được coi là "đơn vị phân loài thùng rác", do nhiều loài khủng long được nghiên cứu phân loại một cách cẩu thả thường được xếp vào đó.

Welles quay trở lại Thành phố Tuba vào năm 1964 để xác định niên đại của thành hệ Kayenta (có ý kiến cho rằng tuổi của tầng đá là Trias muộn, nhưng Welles lại cho rằng nó thuộc thế Jura sớm hoặc giữa), và phát hiện một bộ xương khác cách 402,3 km về phía nam nơi tìm thấy các mẫu vật năm 1942. Mẫu vật mới này gần như hoàn chỉnh (mẫu UCMP 77270), được thu thập với sự giúp đỡ của William Breed từ Bảo tàng Bắc Arizona và nhiều cộng sự. Trong khâu chuẩn bị, họ phát hiện mẫu này lớn hơn hẳn các mẫu M. wetherilli trước, và có hai cái mào ở trên đầu. Do xương mào khá mỏng, ban đầu các nhà nghiên cứu tưởng nhầm nó là mảnh xương bên trái của mái sọ bị một loài ăn xác nào đó tha đi mất. Sau khi nhận ra đó là cái mào nằm về bên phải đường chỉ giữa, họ cũng nhận ra rằng sẽ có một cái mào đối xứng nằm bên trái. Phát hiện này khiến họ phải kiểm lại mẫu định danh, và tìm thấy phần cuống còn sót lại của hai mảnh xương mỏng hướng lên trên, bị nghiền nát với nhau. Trước đây, chúng được coi là hai phần của xương gò má bị thất lạc. Họ đi đến kết luận rằng các mẫu vật năm 1942 đều là những con chưa trưởng thành, còn mẫu năm 1964 mới là con trưởng thành, to hơn một phần ba so với các mẫu trước.

Welles và một trợ lý sau này sửa lại giá treo mẫu gốc dựa trên bộ xương mới, bằng cách phục dựng lại mào và xương chậu, kéo dài xương sườn cổ, và đặt chúng gần nhau hơn. Sau khi nghiên cứu các bộ xương khủng long chân thú ở Bắc Mỹ và châu Âu, Welles nhận ra rằng loài này không thuộc về chi Megalosaurus, và cần một cái tên chi mới. Tại thời điểm đó, chưa có một mẫu loài khủng long nào có cặp mào như vậy ở trên đầu, và do đó, giới cổ sinh vật học bấy giờ dành sự quan tâm rất lớn cho loài mới này. Một bản sao của mẫu gốc đã được tạo dựng, và các phiên bản sợi thủy tinh của loài này đã được phân phối cho các cuộc triển lãm khác nhau; để dán nhãn cho các mô hình khi trưng bày, Welles quyết định đặt tên chi mới trong một ghi chú ngắn gọn thay vì đợi đến khi công bố một mô tả chi tiết. Năm 1970, Welles đặt tên chi mới là Dilophosaurus, từ tiếng Hy Lạp di (δι) có nghĩa là "hai", lophos (λόφος) có nghĩa là "đỉnh" hay "mào", và sauros (σαυρος) có nghĩa là "thằn lằn"; ghép lại thành "thằn lằn hai mào". Welles công bố mô tả chi tiết về bộ xương của Dilophosaurus vào năm 1984, nhưng mẫu năm 1964 vẫn chưa được mô tả chính thức. Dilophosaurus là loài khủng long chân thú được nghiên cứu kỹ nhất từ tầng đá Jura sớm, và chúng cũng thường là những bộ xương được bảo tồn tốt nhất ở độ tuổi đó.

Năm 2001, nhà cổ sinh vật học người Mỹ Robert J. Gay đã xác định hiện vật còn lại của ít nhất ba mẫu vật Dilophosaurus mới (con số này dựa trên sự hiện diện của ba mảnh xương mu và hai khuỷu tay có kích thước khác nhau) trong bộ sưu tập của Bảo tàng Bắc Arizona. Các mẫu vật đã được tìm thấy vào năm 1978 tại Rock Head Quadrangle, cách 190 km (120 mi) nơi các mẫu vật gốc được tìm thấy, và đều được dán nhãn là "khủng long chân thú lớn". Dù hầu hết các vật liệu bị hư hại, chúng lại là những vật liệu bổ sung cho mẫu gốc, bao gồm một phần của xương chậu và một số xương sườn. Một số vật liệu trong bộ sưu tập thuộc về một con non (MNA P1.3181), mẫu vật trẻ nhất được biết đến của chi này, và một trong những con khủng long non được khai quật sớm nhất Bắc Mỹ chỉ sau một số mẫu Coelophysis. Mẫu vị thành niên bao gồm một phần xương cánh tay, một phần xương mác, và một mảnh răng. Năm 2005, nhà cổ sinh vật học người Mỹ Ronald S. Tykoski gán chi Dilophosaurus cho một mẫu vật (TMM 43646-140) từ Gold Spring, Arizona, nhưng vào năm 2012, nhà cổ sinh vật học người Mỹ Matthew T. Carrano và các đồng nghiệp lại tìm thấy một số chi tiết khác biệt.

Các loài từng được quy cho chi

Năm 1984, Welles cho rằng mẫu vật năm 1964 (UCMP 77270) không thuộc về Dilophosaurus mà là một chi mới, dựa trên sự khác biệt về sọ, đốt sống và xương đùi. Ông cho rằng cả hai chi đều có cặp đỉnh, nhưng hình dạng chính xác cặp mào của Dilophosaurus chưa thể được xác định. Welles qua đời vào năm 1997, trước khi ông có thể đặt tên cho loài khủng long mới này, nhưng ý tưởng cho rằng hai loài này là các chi riêng biệt rơi vào quên lãng kể từ đó. Năm 1999, nhà cổ sinh vật học nghiệp dư người Mỹ Stephan Pickering công bố tên riêng mới cho loài Dilophosaurus "breedorum" dựa trên mẫu vật năm 1964, nhằm vinh danh Breed, người hỗ trợ thu thập vật liệu. Cái tên này được coi là một nudum nomen, tức là một danh pháp được công bố không hợp lệ, và Gay chỉ ra trong năm 2005 rằng không có sự khác biệt đáng kể giữa D. "breedorum" và các mẫu D. wetherilli khác. Năm 2012, Carrano và đồng nghiệp tìm thấy nhiều điểm khác nhau giữa mẫu 1964 và mẫu định danh, nhưng cho rằng những khác biệt đó chỉ ở mức cá thể chứ không khác hẳn ở mức loài.

Một bộ xương khủng long chân thú gần như hoàn chỉnh (KMV 8701) đã được phát hiện tại hệ tầng Lục Phong, tại tỉnh Vân Nam, Trung Quốc, vào năm 1987. Nó tương tự như Dilophosaurus, sở hữu một cặp mào và một kẽ hở giữa xương-trước hàm trên và xương hàm trên, nhưng khác nhau ở một số chi tiết. Nhà cổ sinh vật học Trung Quốc Shaojin Hu cho rằng nó là một loài mới thuộc chi Dilophosaurus, đặt tên là D. sinensis vào năm 1993 (tiếng Hy Lạp Sinai nghĩa là Trung Quốc). Năm 1998, nhà cổ sinh vật học người Mỹ Matthew C. Lamanna và các đồng nghiệp phát hiện mẫu hoá thạch D. sinensis giống hệt Sinosaurus triassicus, một loài khủng long chân thú từ cùng một thành hệ, được đặt tên vào năm 1940. Kết luận này đã được xác nhận bởi nhà cổ sinh vật học Lida Xing và các đồng nghiệp vào năm 2013, và mặc dù nhà cổ sinh vật học Trung Quốc Guo-Fu Wang và các đồng nghiệp xác định loài này thuộc chi Sinosaurus vào năm 2017, họ cho rằng rất có khả năng nó là loài S. sinensis.

Miêu tả

Dilophosaurus là một trong những loài khủng long săn mồi lớn xuất hiện sớm nhất, một theropod cỡ trung bình, mặc dù vẫn nhỏ nếu đem so sánh với những loài khủng long ăn thịt sau này. Kích thước của nó gần tương đương như một con gấu nâu, với cơ thể thon và nhẹ. Mẫu lớn nhất được biết nặng tầm 400 kg, dài khoảng 7 mét, và sọ dài 590 mm. Mẫu định danh nhỏ hơn nặng tầm 283 kg, dài 6,03 mét, với chiều cao hông khoảng 1,36 mét, và sọ dài 523 mm. Dựa trên dấu vết ngồi nghỉ của một loài theropod nào đó tương tự như Dilophosaurus và Liliensternus được tìm thấy vào năm 1996, một số nhà nghiên cứu cho hay có thể nhìn thấy di tích của lông vũ quanh vùng bụng và chân. Tuy vậy, các nhà nghiên cứu khác giải thích hiện tượng này là sự cô đặc trầm tích khi con khủng long đó di chuyển, tất nhiên, họ không hoàn toàn bác bỏ giả thuyết con khủng long đó sở hữu lông vũ.

Hộp sọ

Hộp sọ của Dilophosaurus tương đối lớn khi so với toàn bộ xương, nhưng lại rất mỏng manh. Mõm hẹp khi nhìn từ phía trước, trở nên hẹp hơn về phía đầu tròn. Xương trước-hàm trên (premaxilla) dài và thấp khi nhìn từ phía bên, hình củ hành phồng to khi nhìn từ phía trước, và bề mặt bên ngoài của nó ít lõm dần khi đi từ mõm đến lỗ mũi. Lỗ mũi của nó xa hơn về phía sau nếu so với các khủng long chân thú khác. Các xương trước-hàm gắn rất gần nhau, và mặc dù xương trước-hàm trên chỉ có điểm nối với xương hàm trên (maxilla) ở điểm chính giữa mà không có điểm nối bên cạnh nào khác, những xương đó vẫn tạo được một khớp rất chắc chắn bởi sự khóa liên động (interlocking articulation) giữa mỏm hướng trước và mỏm hướng sau của chúng. Tại mép dưới hướng về sau của xương trước-hàm trên, xương trước-hàm trên và xương hàm trên tạo thành một khoảng trống gọi là kẽ hở dưới lỗ mũi (tiếng Anh: "subnarial gap" hay "kink"). Hàm trên của các loài khủng long coelophysoid cũng có một kẽ hở tương tự kiểu này. Kẽ hở dưới lỗ mũi đó lại tạo ra một kẽ hở giữa hai hàng răng (tiếng Anh: "diastema" hay "notch"). Trong kẽ hở dưới lỗ mũi đó là một chỗ trống sâu nằm ngay sau hàng răng của xương trước-hàm trên, gọi là hố dưới lỗ mũi (subnarial pit), được bao quanh bởi sống xương (keel) hướng xuống của xương-trước hàm trên.

Bề mặt ngoài của xương trước-mõm trên được bao phủ bởi các lỗ (foramen) với đủ loại kích thước. Phần trên của hai mỏm mọc chĩa về phía sau hướng thấp rất dài, và cấu thành phần lớn đường viền trên của lỗ mũi thuôn dài. Nó có một chiều dốc về phía mặt tiền, mà làm cho khu vực dưới của nó lõm lại. Mặt dưới của đầu mõm trên chứa các alveoli (ổ cắm răng) hình bầu dục. Xương mõm trên nông cạn, và biến dạng xung quanh cửa sổ trước hố mắt (một lỗ lớn ở phía trước của mắt), tạo thành một lõm được làm tròn về phía trước, và mượt hơn so với phần còn lại của hàm trên. Một lỗ gọi là vùng cửa sổ trước hố mắt mở ra trong rãnh này ở phía trước uốn cong. Lỗ lớn chạy ở phía bên của hàm trên, trên phần lỗ chân răng. Một rãnh dinh dưỡng sâu chạy ngược từ hố dưới lỗ mũi theo đáy của các tấm kẽ răng của hàm trên.

Dilophosaurus có một cặp mào cao, mỏng, và cong (hoặc hình tấm đĩa) theo chiều dọc trên đỉnh hộp sọ. Mào được hình thành phần lớn từ xương lệ và một phần bởi xương mũi. Cặp mào mở rộng lên trên và giống với của một con đà điểu đầu mào với hai đỉnh. Là một đặc điểm đặc biệt, mỗi đỉnh cũng có một hình chiếu ngược giống ngón tay. Bề mặt trên của xương mũi giữa các đỉnh rất lõm, và phần mũi của đỉnh chồng lên phần xương lệ. Vì chỉ có một mẫu duy nhất bảo quản lại hình dạng của các đỉnh, không rõ liệu mào của chúng khác nhau ở từng cá thể hay không. Xương lệ có một vành dày bao ở trên khác biệt, nơi nó tạo thành biên giới phía trên ở phía sau của cửa sổ trước hố mắt. Xương trước trán tạo thành mái của hố mắt, và có một thanh chữ L khiến bề mặt trên của hố mắt bị lõm lại. Hố mắt có hình bầu dục và hẹp về phía dưới. Xương gò má có hai mỏm trỏ lên trên, cái đầu tiên trong số đó tạo thành một phần lề dưới của cửa sổ trước hố mắt, và một phần của lề dưới hố mắ. Sự chiếu của xương vuông vào cửa sổ phía sau mắt tạo thành một chu vi hình quả thận. Lỗ chẩm (hố lớn nằm phía dưới xương chẩm để cho tủy sống đi qua) chiếm khoảng một nửa bề rộng của lồi cầu xương chẩm, có hình trái tim, và có một cổ ngắn và một rãnh ở bên.

Hàm dưới có vẻ mảnh khảnh và tinh tế ở phía trước, nhưng vùng khớp (nơi nó kết nối với hộp sọ) rất to, và nằm sâu xung quanh cửa sổ hàm dưới (một khe hở bên). Các cửa sổ này nhỏ trong loài Dilophosaurus, so với của coelophysoid. Mỏm dưới sau cùng của cung gò má của hàm dưới (đỉnh nhọn chĩa ra sau) rất dài, và xương surangular (một phần xương hàm dưới) ngang. Xương răng (phần phía trước của hàm dưới mà hầu hết các răng mọc lên) có độ cong lên chứ không nhọn. Cằm có một lỗ lớn ở mũi, và một hàng lỗ nhỏ chạy song song với mép trên của xương răng. Ở phía bên trong, đường chỉ giữa hàm dưới (nơi hai nửa của hàm dưới kết nối lại) phẳng và mịn, và không có dấu hiệu nào được hợp nhất với nửa đối diện của nó. Một lỗ Meckelian chạy dọc theo bên ngoài của hàm răng.

Dilophosaurus có bốn răng trên mỗi xương đầu mõm của hàm trên, mười hai trên mỗi xương hàm trên, và mười bảy trên mỗi xương răng. Răng nói chung dài, thon và cong vào, với các đáy tương đối nhỏ. Chúng được nén ngang, hình bầu dục theo mặt cắt ngang ở đáy, dạng thấu kính (hình ống kính) ở trên, và hơi lõm ở mặt ngoài và mặt trong của chúng. Răng lớn nhất của hàm trên thuộc hoặc gần xương ổ răng thứ tư, và chiều cao của vòng đỉnh răng làm giảm chiều cao của các cái ở sau. Răng đầu tiên của hàm trên chỉ hơi hướng về phía trước từ ổ răng của nó bởi vì đường viền dưới của mỏm xương đầu mõm của hàm trên (hướng về phía mõm) hướng thẳng lên. Răng của xương răng nhỏ hơn nhiều so với hàm răng của hàm trên. Răng thứ ba hoặc thứ tư trong răng của Dilophosaurus và một số coelophysoids là lớn nhất, và dường như phù hợp với khoảng cách dưới lỗ mũi của hàm trên. Hầu hết các răng đều có răng cưa ở các cạnh trước và sau, được bù bằng các rãnh dọc, và nhỏ hơn ở phía trước. Có 31 đến 41 răng cưa trên các cạnh phía trước, và 29 đến 33 ở cạnh sau. Ít nhất răng thứ hai và thứ ba của răng trước có răng cưa, nhưng răng thứ tư thì không. Răng được phủ trong một lớp mỏng men, dày từ 0,1 đến 0,15 mm, kéo dài xa về phía chân của chúng. Các ổ răng có hình elip đến gần như tròn, và tất cả đều lớn hơn các chân răng mà chúng chứa, do đó có thể răng của chúng đã được giữ lỏng lẻo trong hàm. Mặc dù số lượng ổ răng dường như chỉ ra rằng răng rất đông đúc, chúng khá xa nhau, do kích thước lớn hơn của ổ. Hàm có chưa nhiều răng thay thế ở các giai đoạn mọc khác nhau. Các tấm kẽ răng rất thấp.

Khung xương sau sọ

Dilophosaurus có 10 đốt sống cổ, 14 đốt sống lưng và 45 đốt sống đuôi. Nó có một cái cổ dài, có lẽ được uốn cong gần 90° bởi hộp sọ và bên vai, giữ hộp sọ trong tư thế nằm ngang. Các đốt sống cổ nhẹ bất thường; centra của chúng ("phần thân" của đốt sống) được làm rỗng bởi pleurocoels và centrocoels (khoang bên trong). Các vòm của đốt sống cổ cũng có chonoses, các rãy hình nón lớn đến nỗi xương tách chúng đôi khi rất mỏng manh. Các thân đốt phẳng-lõm, bằng phẳng mà hơi lồi ở phía trước và lõm lại ở phía sau, tương tự như của loài Ceratosaurus. Điều này chỉ ra rằng cổ của chúng rất linh hoạt, mặc dù nó có các sườn cổ dài, chồng lên nhau hợp nhất với thân đốt sống cổ. Xương sườn cổ mảnh mai và có thể cong dễ dàng. Xương atlas (đốt sống cổ thứ nhất gắn vào hộp sọ) có một khối thân đốt nhỏ, và có sự lõm ở phía trước, nơi nó tạo thành một cái cúp cho lồi cầu xương chẩm (chỗ lồi lên kết nối với đốt sống atlas) ở mặt sau của hộp sọ. Đốt trục (đốt sống cổ thứ hai) có cột sống nặng, và có các mỏm khớp dưới (postzygapophyses) nối với các mỏm khớp trên hay (prezygapophyses) dài cong lên của đốt sống cổ thứ ba. Các centra và mỏm gai của đốt sống cổ dài và thấp, và mỏm gai có hình lưỡi trai tạo thành hình chữ thập Mantit khi nhìn từ trên xuống, một đặc điểm độc nhất của loài khủng long này. Các xương sống thần kinh của đốt sống lưng cũng thấp và mở rộng trước và sau, tạo thành các chỗ bám mạnh mẽ cho dây chằng. Các đốt sống xương cùng mà chiếm chiều dài của lưỡi xương chậu dường như không hợp nhất. Các centra của đốt sống đuôi rất đồng nhất về chiều dài, nhưng đường kính của chúng trở nên nhỏ hơn khi về phía sau, và chúng có tiết diện bắt đầu từ hình elip đến hình tròn.

Các xương vai có chiều dài trung bình và lõm vào bên trong để thuận theo độ cong của cơ thể. Các xương vai khá rộng, đặc biệt là phần trên, hình chữ nhật, một dặc điểm độc đáo. Các xương quạ có hình elip, và không hợp nhất với xương vai. Các cánh tay rất mạnh mẽ, có hố sâu và các mõm lớn tạo diện tích cho các cơ và dây chằng bám lên. Xương cánh tay (xương chi cánh tay trên) to và mảnh khảnh, với một cục xương cẳng tay lớn, và xương trụ (xương chi cánh tay dưới) to thẳng, với một mỏm khủyu lớn. Bàn tay gồm bốn ngón tay: ngón đầu tiên ngắn hơn nhưng mạnh hơn hai ngón sau, với một móng vuốt lớn, và hai ngón sau dài hơn và mảnh hơn, với móng vuốt nhỏ hơn. Ngón thứ ba bị giảm kích cỡ, và ngón thứ tư là di tích (giữ lại, nhưng không có chức năng gì). Đỉnh của cánh xương chậu cao nhất trên cuống xương chậu (mõm chĩa xuống của xương chậu), và phần bên ngoài của nó là lõm. Chân của xương mu chỉ hơi mở rộng, trong khi đầu thấp hơn được mở rộng nhiều hơn với đốt háng, nó cũng có một trục rất mỏng. Chân sau có kích thước lớn, với xương đùi (xương chân trên) dài hơn hơn xương chày (xương chân thấp), trái lại với, ví dụ, loài Coelophysis. Xương đùi to; trục của nó có hình sigmoid (cong chữ S), và đốt chuyển to nằm trên trục. Xương chày có mấu lồi phát triển và được mở rộng ở đầu cuối thấp. Xương sên (xương mắt cá chân) được tách ra từ xương chày và xương gót chân, và hình thành một nửa lỗ cho xương mác. Loài này có đôi chân dài, to với ba ngón chân phát triển tốt mang những móng vuốt lớn. Ngón chân thứ ba là khỏe nhất, và ngón chân cái nhỏ được giữ rời khỏi mặt đất.

Phân loại

Năm 1954, Welles cho rằng Dilophosaurus là thành viên của họ megalosaur, nhưng sau thay đổi ý kiến vào năm 1970 khi ông phát hiện ra rằng chúng có mào. Đến năm 1974, Welles và nhà cổ sinh vật học người Mỹ Robert A. Long phát hiện Dilophosaurus thuộc nhóm khủng long đầu gồ. Vào năm 1984, Welles quan sát rằng Dilophosaurus sở hữu các đặc điểm của khủng long đuôi rỗng lẫn Carnosaurus, hai phân nhóm chính của các loài khủng long chân thú, dựa trên kích thước cơ thể. Ông phát hiện Dilophosaurus gần gũi nhất với những loài khủng long thuộc họ Coelophysoidea, đặc biệt là chi Liliensternus.

Vào năm 1988, nhà cổ sinh vật học người Mỹ Gregory S. Paul phân loại các halticosaur là phân nhóm của họ Coelophysidae, và cho rằng Dilophosaurus có lẽ là hậu duệ trực tiếp của Coelophysis. Paul cũng xem xét khả năng các đại long xương gai chính là hậu duệ của các dilophosaur, dựa trên các điểm tương đồng như kẽ hở hàm trên, vị trí lỗ mũi và các răng thon của loài Baryonyx. Năm 1994, nhà cổ sinh vật học người Mỹ Thomas R. Holtz quy Dilophosaurus vào nhóm Coelophysoidea, cùng với nhưng tách ra khỏi Coelophysidae. Ông đặt Coelophysoidea trong nhóm Ceratosauria. Năm 2000, nhà cổ sinh vật học người Mỹ James H. Madsen và Welles đã chia tách Ceratosauria thành họ Ceratosauridae và họ Khủng long hai mào (Dilophosaurus là thành viên duy nhất).

Năm 1998, Lamanna và các đồng nghiệp nhận thấy kể từ khi Dilophosaurus được phát hiện với đôi mào, nhiều loài khủng long có mào tương tự cũng được phát hiện (bao gồm Sinosaurus), và do đó đặc điểm này không đặc hữu và không nên quá lạm dụng sử dụng nó trong các nghiên cứu phân loại. Năm 2005, nhà cổ sinh vật học người Úc Adam M. Yates mô tả chi Dracovenator mới phát hiện tại Nam Phi, và cho rằng nó có liên hệ gần gũi với Dilophosaurus và Zupaysaurus. Phân tích nhánh học của ông cho thấy chúng không thuộc nhóm Coelophysoidea, mà thuộc nhóm Neotheropoda "tân tiến" (derived) hơn. Ông đề xuất rằng nếu Dilophosaurus thực sự phái sinh hơn nhóm Coelophysoidea, thì các đặc điểm tương đồng của nó với nhóm này có lẽ được thừa hưởng từ tổ tiên khủng long chân thú "cơ bản" hơn (basal), cho thấy mọi loài khủng long chân thú đều đã trải qua "giai đoạn coelophysoid" trong quá trình tiến hóa của chúng.

Vào năm 2007, nhà cổ sinh vật học người Mỹ Nathan D. Smith và các đồng nghiệp phát hiện hóa thạch của chi Cryolophosaurus, nhánh chị em của Dilophosaurus, và nhóm chung với Dracovenator và Sinosaurus. Nhóm này tân tiến hơn Coelophysoidea, nhưng cơ bản hơn Ceratosauria, do đó cây phân loại của những loài khủng long chân thú cơ bản sẽ có dạng bậc thang. Năm 2012, Carrano và các đồng nghiệp nhận thấy phân loại của Smith và các đồng nghiệp rất phiến diện vì chỉ dựa trên mỗi đặc điểm mào, mà không đếm xỉa đến chi tiết phần xương sau sọ. Thay vào đó, họ cho rằng Dilophosaurus là một coelophysoid, với Cryolophosaurus và Sinosaurus tiên tiến hơn, đều là những thành viên nguyên thủy của nhóm Tetanurae.

Nhà cổ sinh vật học người Bỉ, ông Kouthe Hendrickx và các đồng nghiệp định nghĩa nhóm Dilophosauridae bao gồm Dilophosaurus và Dracovenator năm 2015, và lưu ý rằng mặc dầu chúng ta vẫn chưa chắc chắn lắm về vấn đề này, nhóm này dường như tân tiến hơn nhiều so với Coelophysoidea và là nhóm chị em với Averostra. Dilophosauridae sở hữu nhiều điểm tương đồng với Coelophysoidea, ví dụ như kẽ hở dưới mũi và răng trước của xương hàm trên chĩa về phía trước, còn nhiều điểm tương đồng với nhóm Averostra bao gồm cửa sổ trước của xương hàm trên và số lượng răng ở hàm trên tiêu giảm. Họ cho rằng các đỉnh mào của Cryolophosaurus và Sinosaurus là kết quả của sự tiến hóa hội tụ, hoặc là đặc điểm được thừa hưởng từ chung một tổ tiên. Sơ đồ phát sinh chủng loài sau đây dựa trên đề xuất của Hendrickx và các đồng nghiệp, và họ cũng dựa nghiên cứu của họ trên các nghiên cứu tiền nhiệm:

Dấu vết hóa thạch

Nhiều đơn vị phân loại dấu chân (ichnotaxa) đã được cho là thuộc về chi Dilophosaurus hoặc các khủng long chân thú tương tự. Năm 1971, Welles báo cáo nhiều dấu chân khủng long ở các tầng đá 14 mét (45 ft) và 112 mét (367 ft) của thành hệ Kayenta, ngay dưới nơi tìm thấy mẫu Dilophosaurus định danh. Các dấu chân ở tầng thấp thuộc loại tridactyl (tức là có ba ngón), và có khả năng thuộc về Dilophosaurus; Welles đặt tên chi dấu chân (ichnogenus) và loài dấu chân (ichnogenus) mới là Dilophosauripus williamsi để vinh danh Williams, người có công khám phá ra bộ xương Dilophosaurus đầu tiên. Mẫu chuẩn (type spciemen) của loài dấu chân là bản cast (tức bản in dấu chân) được định mã số UCMP 79690-4, cùng với ba bản cast dấu chân nữa bao gồm trong nhóm mẫu gốc (hypodigm).  Năm 1984, Welles thừa nhận rằng ta không thể chứng minh hoặc bác bỏ giả thuyết chúng là dấu chân của chi Dilophosaurus. Năm 1996, hai nhà cổ sinh vật học người Mỹ Michael Morales và Scott Bulkey báo cáo một đường dấu chân của chi dấu chân Eubrontes từ hệ tầng Kayenta, tạo ra bởi một con khủng long chân thú rất lớn. Họ cho rằng dấu vết này nhiều khả năng không phải của Dilophosaurus, bởi lẽ con vật tạo ra đường đấu chân từng phải rất lớn, cũng phải cao tầm 2,83-2,99 mét tới hông, hơn hẳn 1,50–1,75 mét tới hông của Dilophosaurus.

Nhà cổ sinh vật học người Ba Lan Gerard Gierliński đã kiểm định dấu chân tridactyl từ dãy núi Świętokrzyskie ở Ba Lan và kết luận vào năm 1991 rằng chúng thuộc về một loài khủng long chân thú giống Dilophosaurus. Ông đặt danh pháp dấu chân mới là Grallator (Eubrontes) soltykovensis, với mẫu cast dấu chân MGIW 1560.11.12 trở thành mẫu định danh. Năm 1994, Gierliński ấn định dấu chân được phát hiện vào năm 1974 từ Thành hệ Höganäs ở Thụy Điển là loài G. (E.) soltykovensis. Năm 1996, Gierliński quy kết dấu vết AC 1/7 (có suy đoán bên lề cho rằng vết nghỉ ngơi này chứa đựng bằng chứng về lông vũ) từ Thành hệ Thác nước Turners ở Massachusetts cho một loài khủng long chân thú tương tự Dilophosaurus và Liliensternus, rồi chỉ định nó thuộc loài dấu vết Grallator minisculus. Nhà cổ sinh vật học người Séc Martin Kundrát đồng tình cho rằng có thể thấy các vết hằn lông vũ ở dấu vết đó vào năm 2004, nhưng một số khác, chẳng hạn như Martin Lockley et al. (2003) và Anthony J. Martin et al. (2004) coi những vết hằn đó chỉ là di vật trầm tích. Martin và các đồng nghiệp cũng tái kiểm định dấu vết đó và quy kết nó vào loài Fulicopus lyellii.

Nhà cổ sinh vật học người Mỹ Robert E. Weems (2003) cho rằng dấu vết Eubrontes không được tạo ra bởi một loài khủng long chân thú, mà bởi một con khủng long dạng chân thằn lằn tương tự như Plateosaurus. Weems đề xuất đơn vị phân loại dấu chân Kayentapus hopii, được Welles đặt tên vào năm 1971, là đường dấu chân phù hợp nhất với Dilophosaurus. Kết luận này chủ yếu dựa trên góc rộng có thể nhìn thấy trên vết dấu chân giữa ngón số ba và số bốn, và ngón thứ tư của bàn chân nguyên mẫu cũng tõe ra ở góc tương tự. Cùng năm đó, nhà cổ sinh vật học người Mỹ Emma Rainforth phản biện rằng sự tõe ra của ngón chân nguyên mẫu chỉ là sự biến dạng cá thể, và khẳng định Eubrontes là ứng cử viên hợp lý hơn cho dấu chân của Dilophosaurus.

Cổ sinh học

Di chuyển

Welles hình dung Dilophosaurus là một động vật hoạt bát, đi bằng hai chân rõ ràng, tương tự như một con đà điểu phóng to. Ông thấy rằng các chi trước là vũ khí rất mạnh mẽ, khỏe khoắn và linh hoạt, chắc chắn không được sử dụng để di chuyển. Ông lưu ý rằng hai bàn tay có khả năng nắm và chém, có thể gặp nhau và có thể vươn hai phần ba lên cổ. Ông đề xuất rằng trong tư thế ngồi, con vật sẽ nằm trên "bàn chân" lớn của đốt háng, cũng như đuôi và chân của nó. Vào năm 1990, các nhà cổ sinh vật học người Mỹ Stephen và Sylvia Czerkas cho rằng xương chậu yếu của Dilophosaurus có thể là một sự thích nghi cho lối sống dưới nước, lực đẩy ở đây sẽ hỗ trợ trọng lượng của chúng, và chính chúng cũng có thể là một loài bơi lội hiệu quả. Tuy nhiên, họ nghi ngờ rằng chúng bị hạn chế chỉ trong môi trường nước, do sức mạnh và tỷ lệ của chân sau, khiến nó trở nên nhanh nhẹn và dẻo dai trong quá trình vận động hai chân.

Vào năm 2005, các nhà cổ sinh vật học người Mỹ Phil Senter và James H. Robins đã kiểm tra phạm vi chuyển động của các chi trước của Dilophosaurus và các khủng long chân thú khác. Họ phát hiện ra rằng Dilophosaurus sẽ có thể rút xương cánh tay của nó về phía sau cho đến khi nó gần như song song với xương bả vai, nhưng không thể di chuyển nó về phía trước theo hướng thẳng đứng hơn. Khuỷu tay có thể đạt được độ mở rộng cực đại và uốn cong hoàn toàn ở một góc vuông, nhưng không đạt được nó hoàn toàn. Các ngón tay dường như không thể chủ động kéo dài về phía sau, vượt quá phạm vi bình thường của chúng, nhưng chúng có thể bị tác động một cách thụ động, để chống lại sự trật khớp trong các chuyển động dữ dội khi chúng bắt mồi. Một bài viết năm 2015 của Senter và Robins đã đưa ra các khuyến nghị về cách tái tạo lại tư thế chân trước ở khủng long hai chân, dựa trên hàng loạt cuộc kiểm tra các loài khác nhau, bao gồm cả Dilophosaurus. Xương bả vai được giữ rất ngang, hướng nghỉ ngơi của khuỷu tay sẽ gần với một góc vuông, và hướng của bàn tay sẽ không bị lệch nhiều so với cánh tay dưới.

Các dấu chân Dilophosauripus được Welles báo cáo vào năm 1971 đều ở cùng tầng cao, và được mô tả như là một "dấu vết của sân gà", với một số ít tạo thành một lối đi. Các dấu chân đã được in chìm trong bùn, cho phép bàn chân chìm xuống 5–10 cm. Các vết in rất tùy tiện, và độ rộng khác nhau của các dấu in ngón chân cho thấy bùn đã bám vào chân. Các vết hằn khác nhau tùy theo sự khác biệt trong chất nền và cách thức mà chúng được tạo ra; đôi khi chân đặt xuống trực tiếp, nhưng thường có một cú trượt ngược hoặc xuôi khi bàn chân chạm xuống. Vị trí và góc của các ngón chân cũng thay đổi đáng kể, điều đó cho thấy chúng phải khá linh hoạt. Dấu chân Dilophosauripus có ngón chân thứ hai với đế dày và móng vuốt thẳng, rất dài, thẳng hàng trùng với trục của miếng đệm ngón chân. Một dấu chân bị thiếu móng vuốt thứ hai, có lẽ là do chấn thương. Vào năm 1984, Welles đã giải thích thực tế là ba cá thể được tìm thấy gần nhau và sự hiện diện của các đường dấu chân chéo gần đó, như là dấu hiệu cho thấy Dilophosaurus đi theo bầy. Gay đồng ý rằng chúng có thể đã đi theo nhóm nhỏ, nhưng lưu ý rằng không có bằng chứng trực tiếp nào cho tập tính này và lũ quét có thể rải rác xương từ các cá thể khác nhau và đưa chúng đến gần nhau.

Milner và các đồng nghiệp đã kiểm tra đường dấu chân Utah SGDS.18.T1 vào năm 2009, bao gồm các dấu chân điển hình với đuôi kéo lê và dấu vết nghỉ ngơi khác thường hơn, lắng đọng trong sa thạch của hồ. Đường dấu chân bắt đầu với con vật định hướng đầu tiên song song với đường bờ, và sau đó dừng lại bên một gờ với cả hai chân song song, sau đó nó hạ thân mình xuống, và đưa bàn chân và mông tại khung chậu xuống đất; điều này tạo ra những vết hằn về "gót chân" đối xứng và vết in tròn của khung chậu. Phần đuôi gần với thân nhất được giữ khỏi mặt đất, còn phần cuối đuôi cách xa cơ thể hơn tiếp xúc với mặt đất. Con vật nằm trên một con dốc cho phép nó đưa cả hai tay xuống đất gần bàn chân. Sau khi nghỉ ngơi, con khủng long tiến về phía trước và để lại vết tích mới với bàn chân và khung chậu, nhưng không có bàn tay. Bàn chân phải đã bước lên vết in của bàn tay phải, và móng thứ hai của bàn chân trái tạo ra một vết lê từ vị trí nghỉ đầu tiên sang vị trí tiếp theo. Sau một thời gian, con vật đứng dậy và di chuyển về phía trước, với chân trái trước, và sau khi duỗi chân thẳng hoàn toàn, nó đi ngang qua phần còn lại của bề mặt lộ thiên, để lại những vết kéo mỏng bởi phần cuối đuôi.

Cúi là một hành vi hiếm khi bắt gặp của khủng long chân thú, và SGDS.18.T1 là đường dấu chân duy nhất có vết in rõ ràng về bàn tay của khủng long chân thú, cung cấp thông tin có giá trị về cách chúng sử dụng chi trước. Tư thế cúi khá giống với các loài chim hiện đại, và cho thấy những khủng long chân thú ban đầu giữ hai lòng bàn tay của đối diện với nhau, hướng vào trong. Do đó, một tư thế như vậy xuất hiện rất sớm trong dòng dõi khủng long chân thú, nó có thể là đặc điểm của tất cả các khủng long chân thú. Khủng long chân thú thường được mô tả với lòng bàn tay hướng xuống dưới, nhưng các nghiên cứu về giải phẫu chức năng của chi trước đã chỉ ra rằng chúng, giống như những con chim, không thể quay sấp hoặc lật ngửa cánh tay của chúng. Đường dấu chân cho thấy các chân sau giữ đối xứng với trọng lượng cơ thể phân bổ đồng đều giữa các bàn chân, đây cũng là một đặc điểm nhìn thấy ở các loài chim Ratite. Milner và các đồng nghiệp cũng bác bỏ ý kiến cho rằng đường vết Kayentapus minor được báo cáo bởi Weems cho thấy một dấu ấn lòng bàn tay tạo nên bởi loài khủng long chân thú đi bộ tứ chi. Weems cho rằng con vật tạo ra đường dấu này đã có thể đi bằng bốn chi khi di chuyển từ từ, và lòng bàn tay liên tục chạm đất. Milner và các đồng nghiệp thấy đề xuất này là không cần thiết, và đề nghị thay vào đó, đường này được thực hiện theo cách tương tự như ở SGDS.18.T1, nhưng không để lại dấu vết của các ngón tay.

Chế độ ăn

Welles phát hiện ra rằng Dilophosaurus không có vết cắn mạnh, do khoảng trống dưới xương mũi. Ông cho rằng chúng sử dụng răng ở mảnh trước hàm với mục đích nhổ và xé chứ không phải cắn, và răng hàm trên xa về sau hơn dùng để đâm và cắt. Ông nghĩ rằng chúng có lẽ là loài ăn xác chứ không phải là một kẻ săn mồi, và nếu nó thực sự giết mồi, chúng sẽ thực hiện đièu đó với đôi tay của chúng chứ không phải là hàm. Welles không tìm thấy bằng chứng của sọ di trong hộp sọ của Dilophosaurus, một đặc điểm cho phép các xương riêng lẻ của hộp sọ di chuyển tương đối với nhau.

Vào năm 1986, nhà cổ sinh vật học người Mỹ Robert T. Bakker thay vào đó đã phát hiện thấy Dilophosaurus, với cái cổ và hộp sọ khổng lồ và hàm răng trên lớn hơn, có thể đã thích nghi cho tập tính giết chết con mồi lớn và đủ mạnh để tấn công bất kỳ loài động vật ăn cỏ Jura sớm nào. Năm 1988, Paul đã bác bỏ ý kiến cho rằng Dilophosaurus là một kẻ ăn mồi và coi đây là một sự thật sai lầm. Ông tuyên bố rằng mõm của Dilophosaurus tốt hơn thế, và những chiếc răng hàm lớn, mảnh khảnh nguy hiểm hơn cả móng vuốt. Paul cho rằng nhiều khả năng chúng săn một số lượng lớn prosauropod như vậy, và rằng nó có khả năng bắt những con vật nhỏ tốt hơn các loài vật khác có kích thước tương tự. Paul cũng miêu tả Dilophosaurus nảy trên đuôi của nó trong khi tấn công kích kẻ thù, tương tự như một con chuột túi.

Một nghiên cứu về lý thuyết dầm Euler–Bernoulli năm 2005 của nhà nghiên cứu cổ sinh học người Canada, François Therrien và các đồng nghiệp đã phát hiện ra rằng lực cắn hàm dưới của Dilophosaurus càng giảm đi khi tiến vào trong mồm. Chỉ số này, với cái cằm hếch lên, với răng "dạng hoa hồng" và vùng tiếp hợp ghép được gia cố (tương tự như trong spinosaurid), sử dụng để bắt và giữ con mồi, kích thước tương đối nhỏ hơn. Các đặc tính của tiếp hợp ghép ở hàm dưới của chúng tương tự như của họ Mèo và cá sấu sử dụng mặt trước của hàm để cắn một cú mạnh mẽ trong khi chúng khuất phục con mồi. Tải trọng tác dụng lên hàm dưới tương ứng với sự vùng vẫy của con mồi nhỏ, có thể chúng săn mồi bằng cách cắn những phát chém nhỏ để làm nó bị thương, và sau đó mồi bị bắt bởi hàm trước sau khi quá yếu để chống cự. Con mồi rồi bị di chuyển vào trong hàm, nơi có những chiếc răng lớn và bị giết bởi các vết cắn (tương tự như một số cá sấu) với hàm răng nén ngang. Các tác giả cho rằng nếu Dilophosaurus thực sự ăn con mồi nhỏ, các bầy săn mồi có thể có kích thước hạn chế.

Milner và James I. Kirkland đã đề xuất vào năm 2007 rằng Dilophosaurus có những đặc điểm phù hợp để ăn cá. Họ chỉ ra rằng phần cuối của hàm dưới được mở rộng sang hai bên, để tạo thành một "hình hoa hồng" với những chiếc răng lồng vào nhau, giống với các loài trong họ spinosaurid, được biết là ăn cá và cá sấu Ấn Độ, thường ăn cá. Các lỗ mũi ở xa mõm, tương tự như spinosaurdid, có các lỗ mũi còn rút lại nhiều hơn, và sự thích ứng này có thể đã hạn chế nước bắn vào lỗ mũi khi chúng bắt cá. Cả hai nhóm khủng long cũng có các cánh tay dài với móng vuốt phát triển tốt, có thể giúp đỡ chúng khi bắt cá. Hồ Dixie, một hồ nước lớn kéo dài từ Utah đến Arizona và Nevada, sẽ cung cấp lượng cá dồi dào "hậu thảm họa", một thế giới nghèo nàn về mặt sinh học theo sau Sự kiện tuyệt chủng Kỷ Trias–Jura.

Chức năng của mào

Welles thừa nhận rằng những gợi ý về chức năng của các đỉnh của Dilophosaurus chỉ là phỏng đoán, nhưng nghĩ rằng, mặc dù các đỉnh không có rãnh để chứa mạch máu, chúng có thể đã được sử dụng để điều chỉnh thân nhiệt. Ông cũng gợi ý rằng chúng có thể đã được sử dụng để nhận dạng đồng loại hoặc để trang trí. Czerkas chỉ ra rằng các mào không thể được sử dụng trong các trận chiến đấu, vì cấu trúc mỏng manh của chúng sẽ dễ dàng bị phá hủy. Họ đề nghị rằng chúng là một tín hiệu trực quan để thu hút bạn tình, và thậm chí cả để điều chỉnh nhiệt. Năm 1990, nhà cổ sinh vật học người Mỹ Walter P. Coombs tuyên bố rằng các mào có thể đã được tăng cường bằng màu sắc để các con đực khoe mẽ.

Năm 2011, các nhà cổ sinh vật học người Mỹ Kevin Padian và John R. Horner đã đề xuất rằng "các cấu trúc kỳ quái" ở khủng long nói chung (bao gồm cả mào, diềm, sừng và vòm) chủ yếu được sử dụng để nhận dạng loài và bác bỏ các giải thích khác do không có bằng chứng thực sự. Họ lưu ý rằng có quá ít mẫu vật của các loài khủng long chân thú với bộ phận trưng bày, bao gồm Dilophosaurus, được biết để các nhà khoa học kiểm tra chức năng tiến hóa của mào theo phương pháp thống kê, và liệu chúng có đại diện cho lưỡng hình tình dục hoặc trưởng thành tình dục hay không.

Cổ bệnh lí học

Welles đã phát hiện nhiều loại cổ bệnh lí khác nhau (dấu hiệu bệnh cổ xưa, chẳng hạn như chấn thương và dị tật) ở Dilophosaurus. Mẫu định danh có một rãnh trên cung đốt sống của một đốt sống cổ, có thể là dấu hiệu của chấn thương hoặc bị dập nát, và hai hố trên xương cánh tay phải có thể là dấu hiệu của áp-xe (tập hợp nhiều mủ). Welles cũng lưu ý rằng nó có một xương cánh tay bên trái nhỏ hơn và mảnh mai hơn bên phải, nhưng ngược lại ở cẳng tay. Năm 2001, nhà cổ sinh vật học người Úc Ralph Molnar cho rằng điều này là do sự bất thường trong quá trình phát triển được gọi là sự bất đối xứng dao động. Đặc điểm này có thể đã được gây ra bởi sự căng thẳng trong quần thể động vật, ví dụ do sự xáo trộn trong môi trường của chúng, và có thể cho thấy áp lực chọn lọc tự nhiên dữ dội hơn. Sự bất đối xứng cũng có thể là kết quả của các chấn thương ở thời kì phát triển ban đầu của loài vật, sẽ được phân phối ngẫu nhiên hơn theo thời gian. Một nghiên cứu năm 2001 được thực hiện bởi nhà cổ sinh vật học người Mỹ Bruce Rothschild và các đồng nghiệp đã kiểm tra 60 xương bàn chân Dilophosaurus để tìm dấu hiệu gãy xương do áp lực (do các hành động tạo áp lực, lặp đi lặp lại), nhưng không phát hiện bất cứ điều gì bất thường. Chấn thương như vậy có thể là kết quả của lối sống săn mồi rất hoạt động.

Vào năm 2016, Senter và Sara L. Juengst đã kiểm tra các nghiên cứu cổ sinh vật học của mẫu định danh và phát hiện ra rằng nó mang số lượng lớn nhất và đa dạng nhất của các loại bệnh ác tính trên dầm ngực và chân trước của bất kỳ loài khủng long chân thú nào từng được mô tả từ trước đến nay, một số chấn thương là độc nhất ở loài này. Chỉ có sáu con khủng long ăn thịt khác được biết đến với nhiều hơn một loại cổ bênh lí trên đai ngực và bàn chân trước. Mẫu vật gốc có tám xương bị ảnh hưởng, trong khi không có mẫu vật khủng long chân thú nào khác được biết đến với hơn bốn. Ở phía bên trái của con vật, nó có một xương vai và xương quay bị gãy, và áp-xe ở xương trụ và xương đốt ngón bên ngoài của ngón tay cái. Ở phía bên phải, xương bị xoắn quanh trục cánh tay, ba khối u xương trên xương quay, một bề mặt khớp bị rời của xương xương bàn tay thứ ba, và biến dạng trên xương đốt ngón đầu tiên của ngón thứ ba. Ngón tay này đã bị biến dạng vĩnh viễn và không thể cử động uốn. Các biến dạng của cánh tay và ngón tay thứ ba có thể là do chứng loạn sản xương, chưa được báo cáo từ khủng long phi chim trước đây, nhưng được biết đến ở các loài chim. Ảnh hưởng đến những con chim chưa thành niên bị suy dinh dưỡng, bệnh này có thể gây đau ở một chi, khiến chim phải sử dụng các chi khác của chúng, do đó phát triển xoắn.

Số lượng các sự kiện chấn thương dẫn đến các dấu hiệu này là không chắc chắn, và có thể tất cả bệnh lí nêu trên đều gây ra bởi một sự kiện duy nhất, ví dụ như va đập vào cây hoặc đá trong quá trình chiến đấu với một con vật khác, có thể gây ra vết thương đâm thủng với móng vuốt của nó. Vì tất cả các vết thương đã lành, chắc chắn rằng con Dilophosaurus này đã sống sót, trong nhiều tháng, có lẽ là nhiều năm. Chi trước của nó chắc chắn sẽ không thể bắt mồi trong thời gian vết thương đang lành. Do đó, con khủng long này có thể đã phải chịu đựng một thời gian dài nhịn ăn hoặc săn các con mồi đủ nhỏ để nó có thể bắt chúng bằng miệng và chân, hoặc bằng một chi trước. Theo Senter và Juengst, mức độ đau đớn cao mà nó có thể đã trải qua trong thời gian này cho thấy nó là một con vật khỏe mạnh. Họ lưu ý rằng các cổ bệnh lí học ở khủng long chưa được báo cáo đầy đủ, và mặc dù Welles đã mô tả kỹ lưỡng về mẫu gốc, ông chỉ đề cập đến một trong những bệnh lý được tìm thấy trên mẫu. Họ cho rằng các bệnh lí như vậy đôi khi bị bỏ qua do các mô tả coi chúng là đặc điểm của loài hơn là sự bất thường hoặc do các triệu chứng đó rất khó nhận ra.

Cổ sinh thái

Dilophosaurus được biết đến từ thành hệ Kayenta, xuất hiện trong giai đoạn Sinemurian và Pliensbachian của kỷ Jura sớm, khoảng 196-183 triệu năm trước. Hệ tầng Kayenta là một phần của Glen Canyon Group bao gồm các thành hệ ở phía bắc Arizona, một phần của miền đông nam Utah, phía tây Colorado và tây bắc New Mexico. Nó bao gồm chủ yếu từ hai tướng đá, một bên bị chi phối bởi đá bột kết và mặt kia là sa thạch. Các tướng đá bột kết được tìm thấy ở phần lớn Arizona, trong khi các tướng đá sa thạch có mặt ở các khu vực phía bắc Arizona, miền nam Utah, phía tây Colorado và tây bắc New Mexico. Hệ thành chủ yếu được lắng đọng bởi các dòng sông, với các tướng đá phù sa là phần chậm hơn, rề rà hơn của hệ thống sông. Sự lắng đọng của thành hệ Kayenta kết thúc ở một cánh đồng cồn lấn chiếm mà đã trở thành sa thạch Navajo. Một niên đại xác định bằng phép đo phóng xạ của hẹ thành này vẫn chưa được thực hiện và mối tương quan địa tầng có sẵn được dựa trên sự kết hợp của phương pháp đo phóng xạ từ hóa thạch động vật có xương sống, từ địa tầng và bằng chứng của phấn hoa.

Hệ tầng Kayenta đã mang lại một bộ sưu tập nhỏ nhưng vẫn đang tiếp tục lớn lên của nhiều loại sinh vật. Hầu hết các hóa thạch được tìm thấy ở các tướng đá bột kết. Hầu hết các sinh vật được biết đến cho đến nay là động vật có xương sống. Động vật không có xương sống bao gồm vi sinh vật hoặc "tảo", gỗ hóa đá, vết hằn thực vật, hai mảnh vỏ và ốc sên nước ngọt, ostracod, và hóa thạch dấu vết của sinh vật không xương sống. Động vật có xương sống được biết đến từ cả hóa thạch cơ thể và hóa thạch dấu vết. Động vật có xương sống được biết đến từ hóa thạch cơ thể bao gồm cá mập hybodont, cá xương không xác định, cá phổi, kỳ nhông, ếch Prosalirus, caecilia Eocaecilia, rùa Kayentachelys, một số loài crocodylomorph bao gồm Calsoyasuchus, Eopneumatosuchus, Kayentasuchus và Protosuchus, và loài dực long Rhamphinion. Ngoài Dilophosaurus, nhiều loài khủng long khác được biết đến, bao gồm khủng long chân thú Megapnosaurus (một loài cần một tên chi mới cũng có thể có mào), và Kayentavenator, khủng long dạng chân thằn lằn Sarahsaurus, và nhiều loài khủng long bọc giáp như Scelidosaurus và Scutellosaurus. Bộ Một cung bên bao gồm tritylodontid Dinnebitodon, Kayentatherium, và Oligokyphus, morganucodontid, động vật có vú thực sự sớm Dinnetherium, và một động vật có vú haramiyid. Phần lớn những phát hiện này đến từ vùng lân cận Gold Spring, Arizona. Hóa thạch dấu vết của động vật có xương sống bao gồm phân hóa thạch và dấu chân của các Cung thú, thú có vú giống thằn lằn và một số loại khủng long.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Dilophosaur intro
errors in Jurassic Park

Dilophosauridae
Khủng long Bắc Mỹ
Khủng long châu Á
Khủng long kỷ Jura


title: Huy Fong Foods

text:
Huy Fong Foods (âm Hán Việt: Công ty Thực phẩm Hối Phong) là một công ty sản xuất tương ớt của người Việt kiều. Thành lập vào năm 1980 ở Phố Tàu Los Angeles, California Huy Fong là một trong những hãng sản xuất tương ớt châu Á lớn nhất.

Lịch sử và sản phẩm

Hãng Huy Fong Foods lúc ban đầu sản xuất tương ớt sa tế (Pepper Saté Sauce) theo dạng thủ công. Người sáng lập là David Tran, vốn xưa làm ruộng ở Việt Nam chuyên trồng ớt và sản xuất tương ớt bán ở chợ. Họ Trần vượt biên năm 1978 trên chiếc tàu Huey Fong sang đến Hong Kong nên sau khi sang đến Mỹ, ông đã chọn danh hiệu của con tàu cũ cho công ty của mình. Hãng có Nhãn hiệu gà trống vì chủ nhân sinh năm con gà (Ất Dậu 1945) theo can chi.

Hãng Huy Fong sau sản xuất thêm bốn loại tương ớt khác nhau:
Tương Ớt Tỏi Việt-Nam (Chili Garlic Sauce),
Sambal Oelek (tương ớt băm tươi),
Sambal Badjak (tương ớt hành tây), và
Tương ớt Sriracha (tương con gà).

Sriracha là sản phẩm nổi tiếng nhất của Huy Fong Foods. Chai tương dễ nhận diện với màu đỏ tươi của tương ớt, trên là vòi nắp màu xanh lục. Nhìn tổng thể thì lọ tương ớt giống nhưng trái ớt đỏ với cuống xanh. Ngoài nhãn hiệu con gà ở giữa, chai ớt ghi tên hiệu bằng sáu ngôn ngữ: tiếng Việt, Anh, Thái, Hoa Tây Ban Nha, và Pháp).

Năm 1986, Huy Fong Foods mua xưởng sản xuất rộng 6.300 mét vuông (68.000 foot vuông) ở Rosemead, California cùng khu đất gần San Diego, California để trồng ớt cung cấp vật liệu làm tương. Tương ớt của Huy Fong Foods làm bằng giống ớt jalapeño chín đỏ. Cả năm loại tương được sản xuất tại nhà máy này của hãng tại Rosemead.

Năm 2010, hãng này xây thêm một xưởng mới tại Irwindale, California (thuộc Quận Los Angeles, California) với diện tích 93.078 mét vuông (23 mẫu Anh) gồm 2.415 m² (26.000 feet vuông) phòng ốc, 13.935 m² (150.000 feet vuông) xưởng máy cho công đoạn sản xuất và 44.593 m² (480.000 feet vuông) nhà kho. Năng suất của hãng vào năm 2010 lên đến khoảng 20 triệu chai nước tương trong một năm. Vào năm 2012, doanh thu của hãng vượt quá 60 triệu USD/năm. Hiện nay, William Trần là người điều hành.

Năm 2009, tạp chí chuyên đề ẩm thực Bon appetit của Mỹ đã chọn tương ớt Sriracha của Huy Fong là sản phẩm ẩm thực tốt nhất của năm 2010. Từ năm 2014, nhà máy sản xuất tại Irwindale mở cửa cho khách vào tham quan.

Chú thích

Tham khảo
 Once Secretive Sriracha Factory Becomes California's Hottest Tourist Attraction, Forbes, Sep 24, 2014

 Fire In The Bowl - David Tran: The Emperor of Hot Sauce, Los Angeles magazine, tháng 4 năm 2001, hay là đăng lại

Liên kết ngoài
 Huy Fong Foods' website
 "Vua" tương ớt tại Mỹ
  Bon Appétit has featured it as one of their ingredients of the year in 2010.
 A Chili Sauce to Crow About , The New York Times, 20 tháng 5 năm 2009

Công ty thực phẩm
Công ty Mỹ
Cơ sở kinh doanh hải ngoại


title: Ménil-la-Tour

text:
Ménil-la-Tour  là một xã của tỉnh Meurthe-et-Moselle, thuộc vùng Grand Est, đông bắc nước nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 225 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Menillatour


title: Semiotus seladonius

text:
Semiotus seladonius là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Guerin-Meneville miêu tả khoa học năm 1844.

Chú thích

Tham khảo

Semiotus


title: Mörsdorf

text:
Mörsdorf là một đô thị thuộc huyện Cochem-Zell, bang Rheinland-Pfalz, Đức. Đô thị này có diện tích 17,37 ki-lô-mét vuông.

Tham khảo

Rhein-Hunsrück (huyện)
Xã và đô thị ở huyện Cochem-Zell


title: San Lorenzello

text:
San Lorenzello là một đô thị ở tỉnh Benevento trong vùng Campania, có vị trí khoảng 50 km về phía đông bắc của Napoli và khoảng 25 km về phía tây bắc của Benevento. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 2.328 người và diện tích là 13,9 km².

San Lorenzello giáp các đô thị: Castelvenere, Cerreto Sannita, Cusano Mutri, Faicchio, Guardia Sanframondi, San Salvatore Telesino.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Benevento
Thành phố và thị trấn ở Campania


title: Mesurodes

text:
Mesurodes là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: 1416

text:
Năm 1416 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện
27 tháng 1 - Cộng hoà Ragusa là quốc gia đầu tiên ở châu Âu cấm chế độ nô lệ.

Không rõ thời điểm
 Mùa đông năm 1416, hội thề Lũng Nhai diễn ra ở Lũng Nhai với sự có mặt của Lê Lợi cùng 18 người khác.

Sinh

27 tháng 3 – Antonio Squarcialupi, nhà soạn nhạc người Ý.

Mất

Tham khảo

Năm 1416


title: Elimia cahawbensis

text:
The Cahawba elimia (Elimia cahawbensis) là một loài ốc nước ngọt với một nắp, là động vật chân bụng sống dưới nước động vật thân mềm thuộc họ Pleuroceridae.

Đây là loài đặc hữu của Hoa Kỳ. Nó được đặt tên theo Cahaba, Alabama và sông Cahaba.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Đọc thêm
 Lori R. Tolley-Jordan, Hayleigh Barlar, Alexander Huryn. 2008. Influence of Catchment Land Use on in Situ Growth Rates of Elimia cahawbensis (Gastropoda: Pleuroceridae) in Headwater Streams of the Cahaba River Basin, Alabama USA. The Nabs 56th Annual Meeting (25-28 tháng 5 năm 2008).

Elimia
Động vật được mô tả năm 1841


title: Bulbophyllum caudatisepalum

text:
Bulbophyllum caudatisepalum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

C


title: 182 TCN

text:
Năm 182 TCN là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 182 TCN


title: Đại học Silpakorn

text:
Đại học Silpakorn () là một trường đại học được chính phủ tài trợ tại Bangkok, Thái Lan. Trường được thành lập năm 1943 bởi một giáo sư nghệ thuật người Italia tên Corrado Feroci với tên Thái là Silpa Bhirasri khi ông trở thành công dân Thái. Đây là một trường hàng đầu Thái Lan về mỹ thuật và khảo cổ. Trường có khoảng 7000 sinh viên.
Trường có nhiều khu trường sở:
 Thapra Palace, Bangkok
 Sanam Chan Palace, Nakhon Pathom
 Khu trường sở công nghệ thông tin Phetchaburi, Phetchaburi

Đại học Silpakorn bao gồm 13 khoa, 1 Graduate school và 1 viện:

 Khoa Hội họa, Điêu khắc và Đồ hoạ
 Khoa Kiến trúc
 Khoa Khảo cổ
 Khoa Nghệ thuật trang trí
 Khoa Nghệ thuật
 Khoa Giáo dục
 Khoa Khoa học
 Khoa Dược
 Khoa Công nghệ Công nghiệp và Kỹ thuật
 Khoa Công nghệ Nông nghiệp và Khoa học động vật
 Khoa Âm nhạc
 Graduate School
 Khoa Quản lý
 Faculty of Management
 Khoa Công nghệ Thông tin và Liên lạc
 Viện quốc tế Silpakorn

Lịch sử
Năm 1939 Trường Pranete Silpakam đã được thành lập trên cơ sở Thapra Palace bởi Mom Luang Pin Malagula. 4 năm sau, trong thời kỳ Chiến tranh Thế giới thứ 2, trường trở thành trường đại học thứ ba của chính phủ.
Năm 1968 Bộ Giáo dục Hoàng gia Thái Lan cho phép Đại học Silpakorn thêm nhiều bộ môn và dẫn đến việc thành lập khu trường sở Sanam Chan ở Nakhon Pathom, phía tây Bangkok.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Official website

Trường đại học và cao đẳng Thái Lan
Giáo dục Bangkok
Quận Phra Nakhon


title: 698 Ernestina

text:
698 Ernestina

698 Ernestina là một tiểu hành tinh ở vành đai chính. Nó được J. Helffrich phát hiện ngày 5.3.1910 ở Heidelberg, và được đặt theo tên Ernst Wolf, con trai của nhà thiên văn học Max Wolf

Tham khảo

Liên kết ngoài
Orbital simulation from JPL (Java) / Ephemeris
 Phát hiện Circumstances: Numbered Minor Planets

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1910


title: Étréjust

text:
Étréjust là một thị trấn ở tỉnh Somme trong vùng Hauts-de-France, Pháp.

Địa lý
Étréjust tọa lạc tại giao lộ của các đường D157a và đường D157b, khoảng  về phía tây của Amiens.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Somme

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Étréjust trên trang mạng của INSEE
 Étréjust trên trang mạng của Quid

Etréjust


title: Saint-Alban-Leysse

text:
Saint-Alban-Leysse là một xã thuộc tỉnh Savoie trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở đông nam nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Savoie

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Savoie


title: Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam

text:
Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam () là tổ chức sự nghiệp trực thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, có chức năng nghiên cứu khoa học, sưu tầm, kiểm kê, bảo quản, phục chế hiện vật và tư liệu về các dân tộc; tổ chức trưng bày, trình diễn và những hình thức hoạt động khác nhằm giới thiệu, phổ biến và giáo dục về các giá trị lịch sử, văn hoá của các dân tộc trong và ngoài nước; cung cấp tư liệu nghiên cứu về các dân tộc cho các ngành; đào tạo cán bộ nghiên cứu, nghiệp vụ, quản lý về nhân học bảo tàng. Bảo tàng tọa lạc tại đường Nguyễn Văn Huyên, phường Quan Hoa, quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội, cạnh đường Nguyễn Khánh Toàn và đối diện công viên Nghĩa Đô.

Kiến trúc
Công trình Viện Bảo tàng Dân tộc học do kiến trúc sư Hà Đức Lịnh, người Tày thiết kế. Nội thất được thiết kế bởi nữ kiến trúc sư Véronique Dollfus (người Pháp). Bảo tàng gồm ba khu trưng bày chính:
Khu trưng bày trong tòa Trống Đồng: không gian trưng bày thường xuyên giới thiệu 54 dân tộc ở Việt Nam trải rộng trên 2 tầng của toàn nhà với sự bố trí nội dung tham quan rất logic. Ví dụ: Tầng 01: Khách tham quan sẽ được tìm hiểu về 54 dân tộc ở Việt Nam thông qua hình ảnh, vùng cư trú của họ. Sau đó, họ sẽ tiếp tục được đi vào chi tiết các dân tộc như: người Việt, người Mường,...; 2 không gian dành cho các trưng bày nhất thời, luôn luôn được đổi mới tuỳ theo chủ đề trưng bày. Ví dụ: Năm 2006, trưng bày "Cuộc sống ở Hà Nội thời bao cấp (1975-1986). Năm 2013, trưng bày một góc cuộc sống của sinh viên sống xa nhà học tập ở các thành phố lớn. Năm 2014 và 2015, trưng bày các tác phẩm ảnh về đời sống và con người dân tộc Tây Nguyên trong những năm 50 của nhiếp ảnh người Pháp tên Jean-Marie Duchage. Ngoài ra, tại tầng hai của toà nhà Trống Đồng, du khách còn được tham quan tìm hiểu về các dân tộc thiểu số khác ở Việt Nam như: Tày, Thái, Hmông, Dao,...dưới sự bố trí rất khoa học theo kiểu xuyên dọc theo đất nước. Ví dụ: Miền Bắc (ngay từ lối lên), miền Trung và Tây Nguyên (nằm ở giữa tầng hai về phía lối ra) và miền Nam (trước khi xuống tầng một).
Khu trưng bày ngoài trời: là một vườn cây xanh trong đó có 10 công trình dân gian với các loại hình kiến trúc khác nhau.
Khu trưng bày Đông Nam Á (do Kiến trúc sư Nguyễn Mạnh Thu và Doãn Thế Trung thiết kế): Khởi công xây dựng vào năm 2008 và khánh thành vào ngày 30/11/2013 sau 6 năm xây dựng với diện tích khoảng 500 ha. Đây là nơi giúp khách tham quan hiểu hơn về các quốc gia trong khu vực Đông Nam Á thông qua các hiện vật trưng bày. Tháng 12 năm 2014, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam khai trương phòng trưng bày về Tranh kính của Indonesia. Ngày 24 tháng 10 năm 2015, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam khai trương hai phòng trưng bày thường xuyên về "Một thoáng châu Á" và "Vòng quanh thế giới" ở tầng 2 tòa nhà Đông Nam Á. Với việc khai trương những trưng bày mới này, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam tiếp tục thu hút khách tham quan mong muốn tìm hiểu về các nền văn mình trong khu vực và trên thế giới.
Ngoài ra là khu vực cơ quan: cơ sở nghiên cứu, thư viện, hệ thống kho bảo quản hiện vật...

Nội dung

Bảo tàng lưu giữ và trưng bày nhiều hiện vật văn hoá của cả 54 dân tộc Việt Nam gồm 15.000 hiện vật, 42.000 phim (kèm ảnh màu), 2190 phim dương bản, 273 băng ghi âm các cuộc phỏng vấn, âm nhạc, 373 băng video và 25 đĩa CD-Rom (tính đến năm 2000). Các hiện vật này được phân loại theo nhiều tiêu chí khác nhau như: dân tộc, công dụng, y phục, trang sức, nông cụ, ngư cụ, vũ khí, đồ gia dụng, nhạc cụ, tôn giáo-tín ngưỡng, cưới xin, ma chay và nhiều hoạt động tinh thần, xã hội khác.

Khu trưng bày thường xuyên trong toà Trống Đồng giới thiệu tất cả 54 dân tộc ở Việt Nam. Ở đây có nhiều hiện vật thông dụng trong đời sống sinh hoạt hàng ngày của người dân. Đặc biệt phong phú là đồ vải của các dân tộc, như khố, váy, khăn... được trang trí bằng các kỹ thuật truyền thống khác nhau; đồ đan, nhất là các loại gùi, giỏ, mâm; những nhạc cụ bằng tre, vỏ bầu khô; các hiện vật nghi lễ... Cùng với hiện vật, trong các phòng trưng bày còn có ảnh và phim tư liệu, phản ánh mọi khía cạnh văn hoá vật thể, phi vật thể, những nét tiêu biểu trong đời sống và sự sáng tạo của các tộc người.

Để phục vụ đầy đủ khách tham quan, tất cả các thông tin trong trưng bày, các bài viết cũng như các chú thích, đều được thực hiện bằng 3 thứ tiếng: tiếng Việt, tiếng Anh và tiếng Pháp. Bảo tàng còn soạn thảo nhiều tờ gập giới thiệu những nội dung chính, bằng tiếng Việt, Anh, Pháp, Trung Quốc, Đức, Nhật..., phát miễn phí cho du khách.

Trong khu ngoài trời, có 10 công trình kiến trúc dân gian như: nhà rông của người Ba Na, nhà sàn dài của người Êđê, nhà sàn của người Tày, nhà nửa sàn nửa đất của người Dao, nhà trệt lợp ván pơmu của người Hmông, nhà ngói của người Việt, nhà sàn thấp của người Chăm, nhà trình tường của người Hà Nhì, nhà mồ tập thể của người Giarai và nhà mồ cá nhân của người Cơtu. Trong khu vườn đầy cây xanh này còn có ghe ngo của người Khơme và cối giã gạo bằng sức nước của người Dao. Trước nhà Việt, vào các thứ Bảy và Chủ nhật có biểu diễn rối nước của các phường rối dân gian đến từ các làng khác nhau.

Lãnh đạo
Giám đốc đầu tiên (từ năm 1995 đến tháng 12 năm 2006): PGS.TS Nguyễn Văn Huy, con trai út của cố học giả, cố Bộ trưởng Giáo dục Nguyễn Văn Huyên.

Giám đốc từ tháng 12/2006 đến tháng 1/2019: PGS.TS. Võ Quang Trọng

Giám đốc từ 1/2019 đến 11/2019: PGS.TS. Bùi Nhật Quang, Ủy viên Dự khuyết BCH Trung ương Đảng Khoá XII, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam kiêm Giám đốc Bảo tàng

Giám đốc từ 11/2019 đến nay: TS. Đặng Xuân Thanh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam kiêm Giám đốc Bảo tàng

Các Phó Giám đốc:

- TS. Bùi Ngọc Quang

- PGS.TS. Trần Hồng Hạnh

Giải thưởng
Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam vinh dự được Nhà nước tặng thưởng Huân chương Lao động hạng Ba (năm 2000), Huân chương Lao động hạng Nhì (năm 2006). Chính phủ tặng Bằng khen (năm 2010), tặng Cờ thi đua năm 2011 và năm 2013, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam tặng Cờ thi đua, Bằng khen nhiều năm liền.

Năm 2015, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam tặng thưởng Huân chương Lao động hạng Nhất ghi nhận sự lao động bền bỉ, năng động, sáng tạo và hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao của tập thể cán bộ, nhân viên Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam.

Chú thích

Liên kết ngoài

Trang chủ Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam

Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
Bảo tàng tại Hà Nội
Các dân tộc Việt Nam
Tọa độ không có sẵn trên Wikidata


title: Sultan Kudarat

text:
Sultan Kudarat là một tỉnh của Philippines thuộc vùng SOCCKSARGEN ở Mindanao. Tỉnh lị là Isulan. Tỉnh giáp với Maguidanao và Cotabato ở phái bắc, Nam Cotabato và Sarangani ở phía nam, Davao del Sur ở phía đong và Biển Celebes ở phía tây.

Nhân khẩu
Theo thống kê năm 2000, Sultan Kudarat có dân số là 586.505 người. Những người Hồi giáo vốn chiếm đa số trong tỉnh nhưng làn sóng nhập cư của những người Thiên Chúa giáo đã khiến họ chiếm ưu thế so với người Hồi giáo và người thổ dân miền núi. Người Maguidanao sinh sống ở các đô thị ven biển. Các nhóm bộ tộc trong tỉnh gồm Iranons, Tirurays và Manobo. Tổng cộng có 84 phương ngữ được nói trong tỉnh, chiếm ưu thế là tiếng Hiligaynon (Ilonggo), mặc dù tiếng Ilocano và tiếng Cebuano được sử dụng ở mốt số đô thị tự trị. Tiếng Maguindanao là ngôn ngữ bản địa của người theo Hồi giáo.

Địa lý
Sultan Kudarat ở phía tây nam của đảo Mínanao. Có ba đô thị ở vùng ven biển phía tây trong khi các dãy núi ở trung tâm chia cắt chúng với phần còn lại của tỉnh. Cũng có một số núi ở phía đông, tạo ra các bồn địa ở giữa. Khí hậu Sultan Kudarat có mùa khô ngắn kéo dài dưới ba tháng. Không giống như hầu hết các tỉnh khác ở Philippines, Sultan Kudarat thường không có các trận bão đe dọa.

Kinh tế
Kinht tế Sultan Kudarat chủ yếu phụ thuộc vào nông nhgiệp. Với ngành nông nghiệp rộng lớn với nhiều loại cây trồng khác nhau như lúa gạo, ngô, Cà phê và rau xanh. Tỉnh tự cung cấp đủ gia súc, thịt lợn và các lại củ quả. Tỉnh là một trong ít nơi trồng loại khoai tây Ireland ở Philippines. Ngư nghiệp cũng là một ngành kinh tế phát triển nhanh trong tỉnh. Cá ngừ đánh bắt ở biển Celebes có chất lượng cao và dùng để xuất khẩu sang Nhật Bản và Châu Âu

Hành chính
Tỉnh có 1 thành phố và 11 đô thị tự trị;
Tacurong (thành phố song không phải là tỉnh lị)

Chú thích

Liên kết ngoài
Website chính thức của Sultan Kudarat

Tỉnh của Philippines


title: Cheumatopsyche dubitans

text:
Cheumatopsyche dubitans là một loài Trichoptera thuộc họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Cheumatopsyche


title: Cassida atrata

text:
Cassida atrata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Fabricius miêu tả khoa học năm 1787.

Chú thích

Tham khảo

Động vật được mô tả năm 1787
Cassida
Bọ cánh cứng châu Âu


title: Phulabani

text:
Phulabani là một thị xã và là nơi đặt ủy ban khu vực quy hoạch (notified area committee) của quận Kandhamal thuộc bang Orissa, Ấn Độ.

Địa lý
Phulabani có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 485 mét (1591 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Phulabani có dân số 33.887 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Phulabani có tỷ lệ 76% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 83%, và tỷ lệ cho phái nữ là 68%. Tại Phulabani, 12% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Orissa


title: Aphrodite (định hướng)

text:
Aphrodite có thể là:

 Vị thần của sắc đẹp và tình yêu trong thần thoại Hy Lạp: Aphrodite, còn được biết với tên Venus trong thần thoại La Mã
 Tiểu thuyết Aphrodite của Russel Andrews
 Tiểu thuyết Aphrodite của Pierre Louÿs
 Phim Aphrodite của đạo diễn Robert Fuest, dựa vào tiểu thuyết trên
 Nhạc sĩ Aphrodite
 Thiên thạch 1388 Aphrodite

Ngoài ra còn có:
 Ban nhạc Aphrodite's Child
 Phim Mighty Aphrodite của Woody Allen
 Truyện giả tưởng tiếng Pháp Opération Aphrodite
 Anime Aphrodite A


title: Xylocopa nigrescens

text:
Xylocopa nigrescens là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1901.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ong bầu
Động vật được mô tả năm 1901


title: Buxerolles, Vienne

text:
Buxerolles là một xã, tọa lạc ở tỉnh Vienne trong vùng Nouvelle-Aquitaine, Pháp. Xã này có diện tích 9,1 kilômét vuông, dân số năm 2006 là 9478 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 101 m trên mực nước biển.
Danh xưng dân địa phương trong tiếng Pháp là Buxerollois.

Biến động dân số

Liên kết ngoài
site de la commune

Tham khảo

Xã của Vienne


title: Dillo

text:
Dillo là một trình duyệt web có kích thước nhỏ gọn, hỗ trợ định dạng HTML đơn giản, kể cả hình ảnh. Ra đời năm 1999, trong quá trình phát triển Dillo có sự chuyển biến về giao diện (đổi từ GTK1 sang FLTK) nhưng vẫn giữ tiêu chuẩn kích thước nhỏ.

Đặc điểm
 Dillo chạy được trên nhiều hệ điều hành với tốc độ nhanh.
 Dillo cố gắng tương thích với chuẩn Web đơn giản, theo đó không hỗ trợ các khung (frame) trong trang web.
 Viết bằng ngôn ngữ lập trình C++ và bộ công cụ giao diện đồ họa FLTK
 Với kích thước và yêu cầu dung lượng RAM khiêm tốn, Dillo là một công cụ hấp dẫn trong các hệ điều hành chạy từ USB (thumb drive). Chẳng hạn, hệ điều hành Damn Small Linux dùng Dillo như một trình duyệt web mặc định.

Phiên bản mới 2.2 của Dillo đã có một số chỉnh sửa về bảo mật, cải tiến CSS, và nhiều đặc điểm khác.

Các trình duyệt web nhỏ gọn khác
 Avant Browser
 lynx — trình duyệt web chỉ hỗ trợ văn bản chữ.

Tham khảo

Trình duyệt web
Phần mềm tự do
Trình duyệt web tự do


title: Yūshio (lớp tàu ngầm)

text:
Tàu ngầm lớp Yūshio (tiếng Nhật: ゆうしお) là loại tàu ngầm điện-diesel do Nhật Bản chế tạo cho Lực lượng Phòng vệ Biển. Nó được phát triển dựa trên tàu ngầm lớp Uzushio với vỏ tàu hình giọt nước có hình dáng khí động học giúp tăng tốc độ khi di chuyển dưới nước. 10 chiếc đã được đóng cho 4 kế hoạch phòng vệ đã được duyệt từ năm 1975. Tất cả các tàu ngầm này đều đã được đưa ra khỏi biên chế và thay thế bằng tàu ngầm lớp Harushio.

Tham khảo

Jane's Fighting Ships 2005-2006

Yūshio
Tàu ngầm Nhật Bản


title: Vụ Khảo cứu Quốc hội

text:
Vụ Khảo cứu Quốc hội (Congressional Research Service) là cơ quan khảo cứu chính sách công của Quốc hội Hoa Kỳ. Là một đơn vị trực thuộc Thư viện Quốc hội, Vụ Khảo cứu được thiết kế để phục vụ riêng và trực tiếp các nghị sĩ, các ủy ban Quốc hội và nhân viên ủy ban dựa trên nguyên tắc phi đảng phái và lưu hành nội bộ. Ngân quỹ của Vụ trong tài khóa 2003 là 86 386 812 USD, phần lớn đến từ tiền thuế. Các bản tường trình của Vụ không được phổ biến cho công chúng. Thay vì vậy, công luận có thể yêu cầu các thượng nghị sĩ hoặc dân biểu cung cấp các bản tường trình cá nhân, hoặc hỏi mua ở các dịch vụ tư như Penny Hill Press. Chỉ có một số lượng có giới hạn những bản tường trình này được các cơ quan liên bang, thành viên Quốc hội, các định chế giáo dục, và các tổ chức phi chính phủ công bố trên các website.

Lịch sử và Nhiệm vụ

Lịch sử
Quốc hội thành lập Vụ Khảo cứu nhằm cung ứng nguồn khảo cứu và  phân tích về mọi vấn đề lập pháp dựa trên nguyên tắc khách quan và phi đảng phái. Nhiệm vụ duy nhất của Vụ Khảo cứu là phục vụ Quốc hội Hoa Kỳ. Đảm trách chức năng này từ năm 1914 với tên gọi ban đầu là Vụ Tham khảo Lập pháp, đến năm 1970 được đổi tên thành Vụ Khảo cứu Quốc hội.  Vụ là nguồn cung cấp cho những nhà lập pháp các sưu khảo và phân tích toàn diện, đáng tin cậy cũng như các thông tin cập nhật, khách quan, phi đảng phái, và lưu hành nội bộ. Vì vậy, Vụ Khảo cứu Quốc hội được xem  là một trong những nhân tố xây dựng một hệ thống lập pháp được thông tin đầy đủ.

Nhiệm vụ
Trong tất cả các giai đoạn của quy trình lập pháp, các chuyên gia Vụ Khảo cứu Quốc hội có nhiệm vụ hỗ trợ các thành viên Quốc hội và nhân viên các ủy ban Quốc hội – từ giai đoạn khảo sát ban đầu để soạn thảo dự luật, các phiên điều trần trước ủy ban và thảo luận trong các phiên họp toàn thể, đến công tác kiểm tra việc thi hành luật cũng như giám sát các cơ quan hành pháp.

Kỹ năng phân tích của Vụ Khảo cứu dựa trên các chuyên ngành đa dạng và các phương pháp khảo cứu khác nhau. Trong một môi trường luôn biến đổi và vận động với tốc độ nhanh, Vụ Khảo cứu cung ứng cho Quốc hội  sự hỗ trợ có tính sống còn trong lĩnh vực phân tích nhằm trình bày những vấn đề trong chính sách công mà quốc gia đang đối diện.

Khi khảo sát và phân tích, Vụ thường tiếp cận các vấn đề phức tạp từ nhiều góc nhìn khác nhau,  và tìm cách khảo sát mọi khía cạnh của chúng. Các chuyên gia Vụ Khảo cứu phân tích các chính sách, đồng thời trình bày tác động của các chính sách thay thế, ngay cả khi chúng có thể đi ngược với dự kiến của nhiều người.

"Khi các vấn đề chính sách công ngày càng phức tạp, và các cuộc tranh luận chính trị ngày càng gay gắt, nhu cầu phân tích sự vụ cách sâu sắc và toàn diện càng mang tính sống còn, Quốc hội dựa vào Vụ Khảo cứu nhằm tiếp cận các nguồn tài nguyên đa lãnh vực, khuyến khích tinh thần phản biện và sự sáng tạo. Tất cả chỉ nhằm mục tiêu giúp các nhà làm luật thiết kế các chính sách hợp lý và minh bạch, cũng như đi đến những quyết định sáng suốt cho các vấn đề phức tạp của quốc gia. Các quyết định này là những dấu mốc dẫn dắt và định hình đất nước hôm nay và cho thế hệ mai sau".

Tất cả yêu cầu và trao đổi với các thành viên Quốc hội đều phải giữ kín triệt để. Các nhà lập pháp và nhân viên các ủy ban Quốc hội tự do tiếp cận với các chuyên gia và các bản phân tích của Viện Khảo cứu, khảo sát các vấn đề, thảo luận, đặt câu hỏi, hoặc trình bày bất kỳ ý tưởng nào – tất cả đều được chấp nhận trong tinh thần cầu thị và được giữ kín.

Chú thích

Xem thêm
Thư viện Quốc hội Hoa Kỳ
Quốc hội Hoa Kỳ

Liên kết ngoài
Congressional Research Service welcome page
Internet Archive collection of sites that publish CRS reports: one-stop shop for CRS reports. harvests include OpenCRS, UNT, FAS, Thurgood Marshall Law Library and others.
Website of OpenCRS.com, which offers free access to many CRS reports
Source Watch website about CRS
University of North Texas Libraries Congressional Research Service Reports archive
Center for Democracy and Technology's Open CRS archive
Federation of American Scientists Congressional Research Service Reports archive
Franklin Pierce Law Center CRS Reports archive
United States Department of State Foreign Press Center CRS Reports archive
University of Maryland School of Law, Thurgood Marshall Law Library CRS Reports archive

Quốc hội Hoa Kỳ
Thư viện Quốc hội (Hoa Kỳ)


title: 83 Beatrix

text:
Beatrix  (định danh hành tinh vi hình: 83 Beatrix) là một tiểu hành tinh hoàn toàn lớn, di chuyển theo quỹ đạo ở phần bên trong của vành đai tiểu hành tinh. Tiểu hành tinh này do Annibale de Gasparis phát hiện ngày 26 tháng 4 năm 1865. Đây là khám phá tiểu hành tinh cuối cùng của ông. Căn cứ vào một lần Beatrix che khuất một sao, quan sát vào ngày 15 tháng 6 năm 1983, người ta đã xác định đường kính của nó ít nhất là 68 km. Và nó được đặt theo tên Beatrice Portinari, người yêu của Dante Alighieri và được ông làm cho bất tử trong các tác phẩm La Vita Nuova và The Divine Comedy của mình.

Tham khảo

Liên kết ngoài

83 Beatrix
Beatrix
18650426
Tiểu hành tinh được đánh số
Beatrix
Tiểu hành tinh kiểu X (SMASS)
Tiểu hành tinh kiểu X (Tholen)
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Centralaphthona

text:
Centralaphthona là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được Bechyne miêu tả khoa học năm 1960.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Centralaphthona dominicana Medvedev, 2004
 Centralaphthona gelbesi Bechyne, 1997

Chú thích

Tham khảo

Alticini


title: Katharina Rutschky

text:
Katharina Rutschky (25.1.1941 – 14.1.2010) là nhà sư phạm, nhà văn, nhà báo Đức. Bà đã đặt ra thuật ngữ "Schwarze Pädagogik" (khoa sư phạm đen) trong quyển sách cùng tên năm 1977 của bà. Thuật ngữ này sau đó được Alice Miller dịch thành "poisonous pedagogy" (khoa sư phạm độc hại). Cho tới khi qua đời, Rutschky sống ở Berlin với chồng là Michael Rutschky.

Tiểu sử
Rutschky sinh ngày 25.1.1941 tại Berlin. Cha bà là một thợ sửa ống nước, còn mẹ bà làm việc nội trợ. Gia đình bà chịu ảnh hưởng chủ nghĩa dân chủ xã hội. Tuy nhiên, đến năm 2009 Rutschky mới gia nhập đảng "Sozialdemokratische Partei Deutschlands" (đảng Dân chủ Xã hội Đức). Bà bắt đầu đi học ở Kniebis thuộc Freudenstadt. Năm 1951 khi lên 10 tuổi bà cùng gia đình di chuyển tới cư ngụ ở thành phố Kassel. Năm 15 tuổi bà gia nhập "Sozialistische Jugend Deutschlands – Die Falken" (Tổ chức thanh thiếu niên Xã hội Đức) . Năm 1960 bà tốt nghiệp bậc trung học. Sau đó bà học khoa sử học ở Đại học Göttingen và xã hội học cùng khoa sư phạm ở Đại học Tự do Berlin. Các giáo viên chính của bà là Eberhard Lammert, Klaus Mollenhauer, Blankertz Herwig, Dieter Claessens và nhà phân tâm học Gerhard Maetze.

Bà trở nên nổi tiếng vào năm 1977 khi biên tập một quyển sách về nguồn lịch sử tự nhiên dùng để giảng dạy trong thế kỷ 18 và 19, mang tên "Schwarze Pädagogik" (khoa sư phạm đen).

Đời tư
Năm 1971 Rutschky kết hôn với nhà báo Michael Rutschky, họ không có con. Từ năm 1984, bà sống với chồng trong khu  Kreuzberg của Berlin cho tới khi qua đời.

Giải thưởng
Ngày 30.5.1999, bà được trao Giải Heinrich Mann của Viện Hàn lâm Nghệ thuật Berlin.

Xuất bản phẩm

Biên tập
 Schwarze Pädagogik, originally published in 1977.

Chuyên khảo
 Deutsche Kinder-Chronik: Wunsch- und Schreckensbilder aus vier Jahrhunderten, originally published in 1983.
 Deutsche Schul-Chronik: Lernen und Erziehen in vier Jahrhunderten, originally published in 1991.
 Erregte Aufklärung: Kindesmissbrauch: Fakten & Fiktionen, originally published in 1992.
 Handbuch sexueller Missbrauch, originally published in 1994.
 Emma and her Sisters, originally published in 1999.
 Der Stadthund: von Menschen an der Leine, originally published in 2001.

Tham khảo

Liên kết ngoài
  single-generation.de: Commented list of works
  Katharina Rutschky at Perlentaucher
  Ulla Hanselmann and Ariane Heimbach: Interview with Katharina Rutschky about her book Emma and her sisters . Deutsches Allgemeines Sonntagsblatt. ngày 4 tháng 8 năm 2000.
  Nachruf in der Berliner Zeitung vom 15. Januar 2010
  Nachruf in der Frankfurter Rundschau vom 16. Januar 2010
  Kurt Scheel: Zum 60. Geburtstag von Katharina Rutschky
  Gespräch in "Chrismon"
  „Jaja, sie hat ihre Verdienste – aber welche?"  Katharina Rutschky reviewing a book by Alice Schwarzer in Berliner Zeitung. ngày 16 tháng 6 năm 2007.vom 16. Juni 2007

Sinh năm 1941
Mất năm 2010
Nhà báo Đức
Nhà văn Đức
Đảng viên Đảng Dân chủ Xã hội Đức
Nhà văn từ Berlin


title: Chroniochilus

text:
Chroniochilus là một chi thực vật có hoa trong họ, Orchidaceae.

Xem thêm
Danh sách các chi Phong lan

Tham khảo

Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (1999). Genera Orchidacearum 1. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2001). Genera Orchidacearum 2. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2003). Genera Orchidacearum 3. Oxford Univ. Press
Berg Pana, H. 2005. Handbuch der Orchideen-Namen. Dictionary of Orchid Names. Dizionario dei nomi delle orchidee. Ulmer, Stuttgart

Danh sách các chi phong lan
Phân họ Lan
Vandeae


title: Thory, Somme

text:
Thory là một xã ở tỉnh Somme, vùng Hauts-de-France, Pháp.

Địa lý
Thị trấn này có cự ly khoảng 15 miles về phía đồng nam của Amiens, trên đường D83.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Somme

Liên kết ngoài
 Thory trên trang mạng của INSEE
 Thory trên trang mạng của Quid

Tham khảo

Xã của Somme


title: Alberticodes

text:
Alberticodes là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: Hội đồng Thuộc địa Nam Kỳ

text:
Hội đồng Thuộc địa Nam Kỳ (tiếng Pháp: Conseil colonial), hay Hội đồng Quản hạt Nam Kỳ, là một nghị viện tư vấn của chính quyền thuộc địa của Pháp ở Nam Kỳ.

Lịch sử

Thành phần hội đồng
Thành lập ngày 8 tháng 2 năm 1880, Hội đồng có 18 thành viên: 6 người Việt và 12 người Pháp. Năm 1920, Toàn quyền Đông Dương Maurice Long cho tăng con số này lên thành 10 người Việt và 14 người Pháp vì yêu sách vận động của Đảng Lập hiến Đông Dương. Sắc lệnh ngày 6 tháng 1 năm 1922 quy định rõ thành phần của Hội đồng:
10 người Pháp, do đầu phiếu trực tiếp
10 người bản xứ, do đầu phiếu hạn chế
2 đại diện của Phòng Thương mại Sài Gòn và 2 đại diện của Phòng Canh nông, số người Pháp và bản xứ chia đồng đều.

Ngoài ra trong số 7 thành viên trong Ủy hội thường trực của Hội đồng Quản hạt thì số người bản xứ hạn chế chỉ được 2 người. Dân gian bấy giờ thường gọi những ủy viên hội đồng này là ông Hội đồng.

Cử tri
Quyền đầu phiếu đối với người bản xứ khá khắt khe. Cử tri phải 25 tuổi trở lên và đạt những tiêu chuẩn như:
Địa chủ đóng ít nhất 10 piastre thuế ruộng hằng năm
Thương gia
Đậu bằng primaire supérieur (tiếng Việt gọi là Cao đẳng tiểu học) hoặc cao hơn
Công chức hạng trung với tối thiểu 5 năm thâm niên
Đậu bằng chuyên môn với tối thiểu 10 năm thâm niên
Cai tổng, kỳ mục và phụ tá với ít nhất 3 năm thâm niên.

Sang thập niên 1920 thì thay đổi chút đỉnh, nâng tổng số cử tri lên khoảng 20,000:
Địa chủ đóng 20 piastre trở lên thuế ruộng
Thương gia với ít nhất ba năm nộp thuế
Công chức hạng trung với tối thiểu 5 năm thâm niên
Đậu bằng chuyên môn với tối thiểu 5 năm thâm niên
Cai tổng, kỳ mục và những người được huy chương quân đội.

Hội đồng này có hai nhiệm vụ chính:
thảo luận các vấn đề chi thu cho ngân sách xứ Nam Kỳ,
quản lý đất tư hữu cùng dự án công cộng.

Hoạt động
Hội đồng Thuộc địa phần lớn chú tâm đến việc bảo vệ địa vị và quyền lợi của người Pháp, giới công chức và doanh nhân. Điển hình là Paul Blanchy, chủ đồn điền hạt tiêu quyền thế ở Nam Kỳ nắm chức chủ tịch gần 20 năm, từ năm 1882 đến khi mất năm 1901. Blanchy còn là Thị trưởng thành phố Sài Gòn. Nhóm thực dân này chống đối việc sáp nhập Nam Kỳ vào Liên bang Đông Dương để được rộng quyền hành xử mà không bị chính trị chính quốc chi phối.

Nghị viên người Việt đại diện cho khoảng 10.000 cử tri trên tổng số 2 triệu dân của toàn xứ Nam Kỳ bấy giờ. Năm 1922 chính quyền thực dân cho sửa đổi luật pháp nới rộng quyền đầu phiếu nên số cử tri tăng thành 20.000. Đối với người Việt, vì hoạt động của cơ quan này bị hạn chế chỉ với tính cách tư vấn nên Hội đồng không để lại mấy thành tích ngoài những cuộc vận động bầu cử vào những thập niên 1920 và 1930 do Đảng Lập hiến Đông Dương của Bùi Quang Chiêu, Nguyễn An Ninh, và nhóm Cộng sản Đệ tứ Tạ Thu Thâu. Năm 1926 trong số 10 ghế của người bản xứ thì đảng viên Đảng Lập hiến đắc cử cả 10.

Đáng ghi nhận là Nguyễn Phan Long, ứng cử viên đắc cử năm 1922, đại diện vùng Sài Gòn và được bầu làm Phó chủ tịch Hội đồng.

Ngày 9 tháng 3 năm 1945, Đế quốc Nhật Bản đảo chính Pháp tại Đông Dương, đến tháng 7 thì họ lập ra Hội đồng Nam Kỳ, thay thế Hội đồng Quản hạt. Chủ tịch Hội đồng Nam Kỳ là Trần Văn Ân; phó chủ tịch là Kha Vạng Cân. Hội đồng Nam Kỳ chỉ tồn tại được 1 tháng, đến 25 tháng 8 thì lực lượng Việt Minh do Trần Văn Giàu lãnh đạo đã đoạt chính quyền.

Những nhân vật từng đứng tên trong Hội đồng Thuộc địa
 Trương Văn Bền
 Diệp Văn Cương
 Bùi Quang Chiêu
 Paul Cavanaggio: chủ báo Nông cổ mín đàm
 Phan Văn Hùm
 Nguyễn Phan Long
 Nguyễn Văn Sâm
 Tạ Thu Thâu
 Cao Triều Phát
 Lê Văn Trung
TRẦN VĂN CỘI

Tham khảo
Ngô Văn. Việt Nam 1920-1945. Montreuil: L'Insomniaque/Chuông rè, 2000.
Penniman, Howard R. Elections in South Vietnam. Stanford, CA: Hoover Institution on War, Revolution and Peace, 1972.
Pierre Brocheur và Daniel Hémery. Indochina, An Ambiguous Colonization, 1858-1954. Berkeley, CA: University of California Press, 2009.

Chú thích

Xem thêm
Viện Dân biểu Bắc Kỳ
Viện Dân biểu Trung Kỳ

Liên bang Đông Dương


title: Orchis simia

text:
Orchis simia hay còn được biết đến với tên lan khỉ là một loài hoa có màu hồng tím đến tím thuộc họ Lan, chi Orchis. Tên gọi dân dã "lan khỉ" ("monkey orchid") bắt nguồn từ hình dáng bên ngoài của hoa giống như thân hình một con khỉ đực. Loài hoa này phân bố chủ yếu ở Châu Âu, Địa Trung Hải, Nga, Anatolia và Iran. Hoa có đặc điểm là hướng nắng, nở hoa theo lần lượt theo thứ tự từ trên xuống dưới và có mùi hôi thối giống mùi phân động vật.

Thư viện ảnh

Chú thích

Tham khảo
 Leroy-Terquem, Gerald and Jean Parisot. (1991) Orchids: Care and Cultivation. London: Cassel Publishers Ltd.
 Schoser, Gustav. (1993) Orchid Growing Basics. New York: Sterling Publishing Co., Inc.
 White, Judy. (1996) Taylor’s Guide to Orchids. Frances Tenenbaum, Series Editor. New York: Houghton-Mifflin.
 Alec Pridgeon. The Illustrated Encyclopedia of Orchids. Published by the Timber Press.
 Bechtel, Cribb and Launert. The Manual Of Cultivated Orchid Species. Published by The MIT Press.
 Williams, N. H. (1972) A reconsideration of Ada and the glumaceous brassias. Brittonia 24: 93–110.

Liên kết ngoài

simia
Thực vật Iran


title: Blet

text:
Blet là một xã thuộc tỉnh Cher trong vùng Centre-Val de Loire miền trung Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Cher

Liên kết ngoài
[ http://www.cg18.fr/cg18/commune/blet/decouverte.html  An official webpage about Blet]
Blet on the Quid website

Ghi chú

Xã của Cher


title: Lasioglossum transitorium

text:
Lasioglossum transitorium là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Schenck mô tả khoa học năm 1868.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1868


title: Laredo, Cantabria

text:
Laredo là một đô thị thuộc cộng đồng tự trị Cantabria, Tây Ban Nha.

Biến động dân số

Fuente: INE

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Ayuntamiento de Laredo
 Laredo Tourism  (Tây Ban Nha only site)
 Laredo - Cantabria 102 Municipios

Đô thị ở Cantabria
Port cities and Các thị trấn in Spain


title: Chu Giản vương

text:
Chu Giản Vương (chữ Hán: 周簡王; trị vì: 585 TCN - 572 TCN), tên thật là Cơ Di (姬夷), là vị vua thứ 22 của nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Thân thế
Ông là con trai của Chu Định Vương – vua thứ 21 nhà Chu.

Trị vì
Sử ký không ghi chép các sự kiện xảy ra dưới thời Chu Giản vương ở ngôi.

Năm 572 TCN, Chu Giản Vương mất. Ông ở ngôi 14 năm. Con ông là Cơ Tiết Tâm lên nối ngôi, tức là Chu Linh Vương.

Xem thêm
 Chu Linh Vương
 Chu Định Vương

Tham khảo
 Sử ký Tư Mã Thiên những điều chưa biết - Chu bản kỷ, Bùi Hạnh Cẩn - Việt Anh dịch (2005), Nhà xuất bản Văn hoá thông tin
 Trình Doãn Thắng, Ngô Trâu Cương, Thái Thành (1998), Cố sự Quỳnh Lâm, Nhà xuất bản Thanh Hoá
 Phương Thi Danh (2001), Niên biểu lịch sử Trung Quốc, Nhà xuất bản Thế giới

Chú thích

Vua nhà Chu
Năm sinh không rõ
Mất năm 572 TCN
Mất thập niên 570 TCN
Năm 572 TCN


title: Xẻng

text:
Xẻng (cái dá hay cái leng) là dụng cụ nâng và di chuyển vật chất xốp, rời như đất, cát, sỏi, than, tuyết... Nó là dụng cụ rất thường dùng trong nông nghiệp, xây dựng và làm vườn. Về cấu tạo, nó gồm một lưỡi rộng với các bờ sắc và được gắn lên một cán.

Lưỡi xẻng thường dược làm từ tấm thép ép dẹp, gấp lại ở phía sau để tạo thành lỗ cắm cán. Cán thường làm bằng gỗ, nhưng cũng có thể làm bằng thép hoặc vật liệu tổng hợp nhẹ. Phía đầu tay cầm của cán có thể gắn thanh chữ T để giúp cầm và điều khiển. Kích thước lưỡi và chiều dài cán phụ thuộc mục đích sử dụng, tư thế người dùng.

Xem thêm
Bay (dụng cụ)

Tham khảo

Dụng cụ cầm tay
Dụng cụ làm vườn
Dụng cụ cơ khí cầm tay
Dụng cụ nông nghiệp


title: Jaton sinespina

text:
Jaton sinespina là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Jaton


title: Henrik, Vương tế Đan Mạch

text:
Henrik, Vương phu Đan Mạch (tiếng Đan Mạch: Prinsgemål Henrik av Danmark; sinh 11 tháng 6, 1934 - ngày 13 tháng 2 năm 2018), tên khai sinh Henri Marie Jean André de Laborde de Monpezat, là phu quân của nữ vương Đan Mạch Margrethe II.

Thời thơ ấu
Hoàng thân Henrik sinh tại Talence, Gironde, Pháp. Ông là con trai của ông André de Laborde de Monpezat (Mont-de-Marsan, 6 tháng 5 năm 1907 – Le Cayrou, 23 tháng 2 năm 1998) và bà Renée Doursenot (Périgueux, 26 tháng 10 năm 1908 – Le Cayrou 11 tháng 2 năm 2001).

Henrik đã sống năm năm đầu đời tại Hà Nội ở số 80 Phan Đình Phùng khi cha ông phụ trách các doanh nghiệp gia đình trong lĩnh vực công nghiệp. Sau đó gia đình ông về Pháp sống tại Cahors từ năm 1939 đến 1950. Khi đó ông theo học tại Lycée Gambetta. Ông trở lại Hà Nội năm 1950 và tốt nghiệp trường trung học Pháp ngữ năm 1952. Từ năm 1952 đến 1957 ông theo học luật học và chính trị học tại Sorbonne, Paris, đồng thời học tiếng Trung và tiếng Việt tại École Nationale des Langues Orientales (Trường quốc gia về ngôn ngữ phương Đông, ngày nay gọi là INALCO). Ông cũng học tại Hồng Kông năm 1957 và Sài Gòn năm 1958.

Sau khi thực hiện nghĩa vụ quân sự trong lục quân Pháp và tham chiến trong chiến tranh Algérie từ năm 1959 đến 1962, năm 1962 ông làm việc trong Bộ ngoại giao Pháp, với tư cách bí thư tại Đại sứ quán Pháp ở Luân Đôn từ năm 1963 to 1967.

Năm 2006 tạp chí Ud&Se của Đan Mạch thực hiện một cuộc phỏng vấn với Hoàng thân Henrik, trong đó ông có kể về những con chó, các món ăn và thời thơ ấu của ông tại Việt Nam. Hoàng thân kể là đã từng một lần ăn thịt chó. Một tháng sau một tờ báo lá cải của Đan Mạch dùng một phần cuộc phỏng vấn này để viết một bài báo chỉ trích với tiêu đề 'Hoàng thân Henrik ăn thịt chó'. Các tờ báo khác cũng ăn theo về chuyện này và Hoàng thân Henrik bị báo chí chỉ trích là thích ăn thịt chó mặc dù là chủ tịch danh dự của Câu lạc bộ chó Dachshund Đan Mạch.

Hoàng thân Henrik có thể nói được tiếng Đan Mạch, tiếng Anh, tiếng Việt và tiếng Trung ngoài tiếng mẹ đẻ là tiếng Pháp.

Ông đã viết một số bộ sưu tập thơ. Giao hưởng bộ phần mềm Cantabile của Frederik Magle được dựa trên Henrik của bộ sưu tập thơ Cantabile.

Xem thêm
 Nhà Laborde de Monpezat

Chú thích

Liên kết ngoài
 Nữ hoàng Đan Mạch thăm Việt Nam , Tuổi Trẻ Online

Nhà Laborde de Monpezat
Nhà thơ Đan Mạch
Nhà văn Đan Mạch
Vương tế Đan Mạch
Bắc Đẩu Bội tinh hạng nhất


title: Heinzenbach

text:
Heinzenbach là một đô thị ở huyện Rhein-Hunsrück, bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức.

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz


title: Trung Hưng, Nam Đầu

text:
Trung Hưng (Phồn thể: 中興新村, Hán Việt: Trung Hưng tân thôn) nằm tại Thành phố Nam Đầu, Huyện Nam Đầu, Tỉnh Đài Loan, Trung Hoa Dân Quốc và là tỉnh lỵ của tỉnh Đài Loan.. Đây là một đô thị mới với dân số khoảng 25.549 người vào tháng 2 năm 2010.  Đô thị có tất cả các tòa nhà của chính quyền tỉnh và các kế hoạch phát triển đô thị được nghiên cứu một cách cẩn thận và chặt chẽ.

Tổng quan
Đài Bắc là thủ đô trên thực tế của Trung Hoa Dân Quốcvà từng là thủ phủ của tỉnh Đài Loan cho đến năm 1956.  Thôn đã được giải phóng mặt bằng vào ngày 4 tháng 2 năm 1955, và nhiều ban ngành của chính quyền tỉnh đã di chuyển về đây từ ngày 5 tháng 7 năm 1956. Chính quyền tỉnh Đài Loan đã tổ chức cuộc họp đầu tiên ở Trung Hưng vào ngày 27 tháng 11 năm 1957.

Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa không công nhận tính hợp pháp của việc di chuyển thủ phủ tỉnh Đài Loan từ Đài Bắc đến Trung Hưng và vẫn thể hiện Đài Bắc là thủ phủ trên các bản đồ chính thức của mình.

Chú thích

Liên kết ngoài
 Dân cư

Đô thị của Đài Loan
Khu dân cư ở Nam Đầu


title: 12846 Fullerton

text:
12846 Fullerton (1997 MR) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 28 tháng 6 năm 1997 bởi Spacewatch ở Kitt Peak.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 12846 Fullerton

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1997


title: Cyrnellus ulmeri

text:
Cyrnellus ulmeri là một loài Trichoptera trong họ Polycentropodidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Cyrnellus


title: Konya

text:
Konya là một thành phố tự trị (büyük şehir) đồng thời cũng là một tỉnh (il) nằm ở vùng Trung Anatolia của Thổ Nhĩ Kỳ. Với diện tích 41.001 km² và dân số thời điểm năm 2014 là hơn 2.108.808 người, đây là đơn vị hành chính cấp tỉnh lớn nhất và đứng thứ 7 về dân cư tại Thổ Nhĩ Kỳ.

Hành chính
Trước năm 2012, trung tâm tỉnh Konya trước đây là thành phố tỉnh lỵ (merkez ilçesi) Konya. Năm 1987, vùng đô thị xung quanh thành phố tỉnh lỵ Konya được công nhận hưởng quy chế đô thị tự quản (büyük şehir). Năm 2012, Thổ Nhĩ Kỳ thông qua luật công nhận các tỉnh có dân số trên 750.000 người là những thành phố tự trị (büyükşehir belediyeleri). Theo đó, thành phố tỉnh lỵ Konya cũ được giải thể và chia về các huyện. Hiện tại, thành phố Konya được chia thành 31 huyện hành chính như sau:

Khí hậu

Tham khảo

Đọc thêm

Liên kết ngoài

 Britannica.com: Konya
 More information about Konya
 Emporis: Database of highrises and other structures in Konya
 Detailed Pictures of Mevlana Museum
 Pictures of the city, including Mevlana Museum and several Seljuk buildings
 600 Pictures of the city and sights
 Extensive collection of pictures of the Mevlana museum in Konya

Tỉnh của Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh Konya
Thành phố của Thổ Nhĩ Kỳ
Thành phố thánh địa


title: Quingey

text:
Quingey là một xã của tỉnh Doubs, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp. It is the seat of a canton.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Doubs

Tham khảo

INSEE
IGN
Quingey on the intercommunal Web site of the region

Xã của Doubs


title: Volazaha

text:
Volazaha là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: Callispa whitei

text:
Callispa whitei là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Baly miêu tả khoa học năm 1858.

Chú thích

Tham khảo

Callispa


title: Hoa Sơn (thị trấn)

text:
Hoa Sơn là một thị trấn thuộc huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc, Việt Nam.

Địa lý
Thị trấn Hoa Sơn nằm ở phía đông huyên Lập Thạch, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Thái Hòa và huyện Tam Dương
Phía tây giáp xã Liễn Sơn
Phía nam giáp xã Liên Hòa
Phía bắc giáp xã Thái Hòa và xã Liễn Sơn.

Thị trấn Hoa Sơn có diện tích 4,85 km², dân số năm 2008 là 6.930 người, mật độ dân số đạt 1.428 người/km².

Trung tâm thị trấn nằm tại phố Miễu, giáp sông Phó Đáy.

Lịch sử
Thị trấn Hoa Sơn được thành lập vào ngày 4 tháng 4 năm 2008 trên cơ sở điều chỉnh 481,57 ha diện tích tự nhiên và 6.730 người của Liễn Sơn; 3,47 ha diện tích tự nhiên và 200 người của xã Thái Hòa.

Sau khi thành lập, thị trấn có 485,04 ha diện tích tự nhiên và 6.930 người.

Chú thích

Xem thêm
Danh sách thị trấn tại Việt Nam


title: Saint-Laurent-des-Vignes

text:
Saint-Laurent-des-Vignes là một xã, nằm ở tỉnh Dordogne vùng Aquitaine của Pháp. Xã này có diện tích 8,08 km², dân số năm 2006 là 732 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 50 m trên mực nước biển.

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Saint-Laurent-des-Vignes trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Saint-Laurent-des-Vignes


title: Oxira

text:
Diarsia là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Liên kết ngoài

en:Oxira


title: Amaro

text:
Amaro (tiếng Friulia: Damâr) là một đô thị ở tỉnh Udine trong vùng Friuli-Venezia Giulia thuộc Ý, có cự ly khoảng 100 km về phía tây bắc của Trieste và khoảng 35 km về phía tây bắc của Udine. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 822 người và diện tích là 33,2 km².

Amaro giáp các đô thị: Cavazzo Carnico, Moggio Udinese, Tolmezzo, Venzone.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Udine


title: Saint-Mathieu

text:
Saint-Mathieu () là một xã của tỉnh Haute-Vienne, thuộc vùng Nouvelle-Aquitaine, miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Haute-Vienne

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Haute-Vienne


title: Villeron

text:
Villeron là một xã ở tỉnh Val-d’Oise, thuộc vùng Île-de-France ở miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Val-d’Oise

Tham khảo

Association of Mayors of the Val d'Oise
INSEE
IGN

Liên kết ngoài
Mérimée database - Cultural heritage
Land use (IAURIF)

Xã của Val-d'Oise


title: Pasites humectus

text:
Pasites humectus là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Eardley mô tả khoa học năm 1997.

Chú thích

Tham khảo

Pasites
Động vật được mô tả năm 1997


title: Atoposmia oregona

text:
Atoposmia oregona là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Michener mô tả khoa học năm 1943.

Chú thích

Tham khảo

Atoposmia
Động vật được mô tả năm 1943


title: Vaux, Haute-Garonne

text:
Vaux  là một xã thuộc tỉnh Haute-Garonne trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 292mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Haute-Garonne


title: Sottevast

text:
Sottevast  là một xã thuộc tỉnh Manche trong vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 46 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Yvetotbocage


title: Trường Thọ Vương

text:
Trường Thọ Vương là vị vua thứ 20 của Cao Câu Ly. Tên của ông là Cự Liên (巨連, 거련, Kǒryǒn). Ông là người con trai duy nhất của Quảng Khai Thổ Thái Vương với vương phi Sujini. Ông sinh vào năm 394 và mất vào năm 491. Ông nối ngôi của vua cha vào lúc 19 tuổi khi Quảng Khai Thổ Thái Vương mất vào năm 413. Ông có thuỵ hiệu là Trường Thọ Vương vì sống lâu đến 97 tuổi. Các cuộc viễn chinh trong thời kì cai trị của ông cộng với diện tích lãnh thổ mà cha ông có được trước kia thì ông đã cai trị một diện tích lớn khủng khiếp, lên tới 1,5 triệu km2, xấp xỉ diện tích Mông Cổ bây giờ.Ông là người đã gặp 1 vị hoàng đế đời Ngũ hồ là Phùng Hoằng.Trường Thọ Vương đối xử với hắn như 1 vị khách, nhưng không, hắn lại đòi làm vua ở đây. Hắn tự coi mình là "thiên tử", coi thường luật pháp Cao Câu Ly khiến Trường Thọ Vương không chịu đựng được nữa,ông đã giao hắn cho nhà Đông Tấn. Ông mất năm 490, là một trong những vị vua sống lâu nhất trong triều đại phong kiến

Tham khảo

Sinh năm 391
Mất năm 494
Vua thế kỉ 5
Vua Cao Câu Ly
Sinh năm 394
Mất năm 491


title: Protobactra

text:
Bactra là một chi bướm đêm thuộc phân họ Olethreutinae, trong họ Tortricidae.

Các loài
Bactra ablabes Turner, 1946
Bactra aciculata Diakonoff, 1963
Bactra adelographa Diakonoff, 1983
Bactra adelpha Diakonoff, 1963
Bactra adoceta Diakonoff, 1964
Bactra aletha Diakonoff, 1963
Bactra alexandri Diakonoff, 1962
Bactra ametra Diakonoff, 1983
Bactra amseli Diakonoff, 1959
Bactra atopa Diakonoff, 1989
Bactra bactrana (Kennel, 1901)
Bactra blepharopis Meyrick, 1911
Bactra boesemani Diakonoff, 1956
Bactra boschmai Diakonoff, 1956
Bactra capnopepla Turner, 1946
Bactra cerata (Meyrick, 1909)
Bactra chariessa Diakonoff, 1964
Bactra clarescens Meyrick, 1912
Bactra clarkei Diakonoff, 1964
Bactra confusa Diakonoff, 1963
Bactra contraria Diakonoff, 1956
Bactra coronata Diakonoff, 1950
Bactra crithopa Diakonoff, 1957
Bactra cultellana Zeller, 1877
Bactra diachorda Meyrick, 1932
Bactra diakonoffi Amsel, 1958
Bactra difissa Diakonoff, 1964
Bactra distinctana Mabille, 1900
Bactra dolia Diakonoff, 1963
Bactra egenana Kennel, 1901
Bactra endea Diakonoff, 1963
Bactra erasa Meyrick, 1928
Bactra erema Diakonoff, 1964
Bactra extrema Diakonoff, 1962
Bactra fasciata Diakonoff, 1963
Bactra festa Diakonoff, 1959
Bactra fracta Diakonoff, 1964
Bactra furfurana (Haworth, [1811])
Bactra fuscidorsana Zeller, 1877
Bactra honesta Meyrick, 1909
Bactra hostilis Diakonoff, 1956
Bactra jansei Diakonoff, 1963
Bactra kostermansi Diakonoff, 1956
Bactra lacteana Caradja, 1916
Bactra lancealana (Hubner, [1796-1799])
Bactra legitima Meyrick, 1911
Bactra maiorina Heinrich, 1923
Bactra meridiana Diakonoff, 1956
Bactra metriacma Meyrick, 1909
Bactra minima Meyrick, 1909
Bactra misoolensia Diakonoff, 1956
Bactra nea Diakonoff, 1964
Bactra nesiotis Diakonoff, 1963
Bactra neuricana Zeller, 1877
Bactra noteraula Walsingham, in Sharp, 1907
Bactra oceani Diakonoff, 1956
Bactra ochrographa Diakonoff, 1989
Bactra optanias Meyrick, 1911
Bactra orbiculi Diakonoff, 1956
Bactra perisema Diakonoff, 1964
Bactra phaulopa Meyrick, 1911
Bactra philocherda Diakonoff, 1964
Bactra priapeia Heinrich, 1923
Bactra psammitis Turner, 1916
Bactra pythonia Meyrick, 1910
Bactra rhabdonoma Diakonoff, 1963
Bactra robustana (Christoph, 1872)
Bactra salpictris Diakonoff, 1963
Bactra sardonia (Meyrick, 1908)
Bactra scrupulosa Meyrick, 1911
Bactra seria Meyrick, 1917
Bactra simpliciana Chrtien, 1915
Bactra simplissima (Diakonoff, 1953)
Bactra sinassula Diakonoff, 1963
Bactra sinistra Heinrich, 1926
Bactra solivaga Diakonoff, 1956
Bactra sordidata Diakonoff, 1963
Bactra spinosa Diakonoff, 1963
Bactra stagnicolana Zeller, 1852
Bactra stramenticia Diakonoff, 1953
Bactra straminea (Butler, 1881)
Bactra suedana Bengtsson, 1989
Bactra testudinea Turner, 1916
Bactra tornastis Meyrick, 1909
Bactra tradens Diakonoff, 1963
Bactra transvola Meyrick, 1924
Bactra triceps Diakonoff, 1963
Bactra trimera Diakonoff, 1963
Bactra tylophora Diakonoff, 1963
Bactra vaga Diakonoff, 1964
Bactra venosana (Zeller, 1847)
Bactra verutana Zeller, 1875

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Bactrini

en:Bactra (genus)


title: Cầu Lộc

text:
Cầu Lộc là một xã thuộc huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam.

Địa lý
Xã Cầu Lộc nằm ở phía bắc của huyện Hậu Lộc, thuộc hữu ngạn sông Lèn, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp các xã Phong Lộc và Tuy Lộc
Phía nam giáp thị trấn Hậu Lộc và các xã Tuy Lộc, Lộc Sơn, Thành Lộc
Phía tây giáp các xã Thành Lộc và Đồng Lộc
Phía bắc giáp huyện Hà Trung.

Xã Cầu Lộc có diện tích 6,60 km².

Dân số của xã Cầu Lộc:
Theo Tổng điều tra dân số năm 1999: 8.007 người.
Theo Tổng điều tra dân số năm 2009: 7.151 người với 1.726 hộ gia đình, gồm 3.557 nam và 3.594 nữ.

Lịch sử
Xã Cầu Lộc vào thời Nguyễn là xã Chi Nê, tên Nôm là Kẻ Năn, thuộc tổng Chi Nê, gồm các làng: Thiều Xá, Đông Thôn, Cầu Thôn; sau năm 1945 thuộc xã Đông Thành. Từ năm 1954, xã Cầu Lộc được chia tách từ xã Đông Thành.

Trước năm 2017, xã Cầu Lộc gồm các thôn: Cầu Hòa, Cầu Thành, Cầu Thọ, Đông Sơn, Đông Tân, Đông Thành, Đông Thịnh, Thiều Hưng, Thiều Huy, Thiều Quang, Thiều Trung, Thiều Văn.

Từ tháng 12 năm 2017, sáp nhập các thôn thuộc xã Cầu Lộc gồm 5 thôn:
Thôn Thiều Xá 1: 1.870 người
Thôn Thiều Xá 2: 1.415 người
 Thôn Đông Thôn 1: 1.152 người
Thôn Đông Thôn 2: 1.147 người
Thôn Cầu Thôn: 1.929 người.

Từ xa xưa trên địa bàn xã này có tuyến kênh Nhà Lê nối từ  kinh đô Hoa Lư đến Đèo Ngang đi qua, là tuyến đường thủy đầu tiên trong lịch sử Việt Nam và được coi là tuyến đường Hồ Chí Minh trên sông vì những đóng góp cho các cuộc chiến tranh của người Việt (hiện là một đoạn của sông Lèn theo tên gọi địa phương).

Hành chính
Xã được chia thành 5 thôn: Cầu Thôn, Đông Thôn 1, Đông Thôn 2, Thiều Xá 1, Thiều Xá 2.

Chú thích