title: Trận Iwo Jima

text:
Trận Iwo Jima (, , 19 tháng 2 — 26 tháng 3 năm 1945) là trận đánh lớn thuộc mặt trận Thái Bình Dương trong Chiến tranh thế giới thứ hai giữa Hoa Kỳ và Đế quốc Nhật Bản tại đảo Iwo Jima. Đây là một trong những trận đánh ác liệt nhất của chiến trường Thái Bình Dương và kết quả sau một tháng giao tranh, quân đội Hoa Kỳ đã chiếm được Iwo Jima với thương vong khủng khiếp của cả hai bên tham chiến. Sau khi chiếm được hòn đảo, quân Mĩ đã biến nó thành một căn cứ không quân cho những chiếc khu trục cơ yểm trợ máy bay ném bom hạng nặng B-29 trút bom xuống các trung tâm công nghiệp trọng điểm trên lãnh thổ Nhật Bản và làm bàn đạp tấn công Tokyo.

Iwo Jima cũng là trận đánh đầu tiên của quân đội Hoa Kỳ trên lãnh thổ Nhật Bản. Do đó, quân đội Hoa Kỳ đã phải đối đầu với một hệ thống phòng ngự dày đặc cùng với các công sự kiên cố, trận địa pháo được ngụy trang, địa đạo dưới mặt đất và sức chống trả ngoan cường của người Nhật dựa vào các hang động tự nhiên và địa hình núi đá hiểm trở. Đỉnh Suribachi, điểm cao nhất trên hòn đảo và cũng là một vị trí phòng thủ quan trọng của quân Nhật, bị thủy quân lục chiến Mỹ đánh chiếm vào ngày 23 tháng 2 và bức ảnh sáu người lính thủy quân lục chiến cắm cờ chiến thắng trên đỉnh Suribachi với tên gọi "Raising the Flag on Iwo Jima" đã trở thành biểu tượng cho trận đánh. Tuy nhiên, phải đến ngày 16 tháng 3, hòn đảo mới chính thức được người Mĩ tuyên bố an toàn với con số thương vong phía Hoa Kỳ là 6.821 người chết và 19.217 người bị thương. Trong 21.000 quân Nhật phòng thủ trên đảo thì khoảng 18.000 chết trận, chỉ có 216 người bị bắt làm tù binh (gần 3.000 lính sống sót khác tiếp tục ẩn nấp, đánh du kích và chỉ đầu hàng sau khi chiến tranh kết thúc). Số lính tử trận của Nhật Bản cao nhưng số bị thương hoặc bị bắt lại rất ít, bởi vì thương binh Nhật Bản thường sẽ tự sát để không cho đối phương bắt họ làm tù binh (theo truyền thống võ sĩ đạo Nhật Bản, bị bắt làm tù binh là một sự nhục nhã rất lớn). Đây là trận đánh duy nhất của Thủy quân Lục chiến Hoa Kỳ mà số thương vong tổng cộng của Hoa Kỳ lớn hơn của Nhật Bản, dù số quân Nhật tử trận nhiều gấp ba lần số quân Mĩ tử trận.

Trận Iwo Jima cũng đã làm nên tên tuổi của vị tướng người Nhật có nhiệm vụ bảo vệ hòn đảo là đại tướng Kuribayashi Tadamichi. Bất chấp việc quân đội Mĩ có ưu thế áp đảo nhiều lần về mọi mặt (quân số, hỏa lực, phương tiện), tướng Kuribayashi đã chỉ huy lực lượng của ông kháng cự với những chiến thuật khôn khéo, kết hợp với tinh thần chiến đấu đầy dũng cảm và ngoan cường của binh sĩ Nhật Bản. Kết quả là quân Nhật đã gây cho quân Mĩ những thiệt hại nặng nề, khiến các chỉ huy quân Mĩ phải bất ngờ. Quân đội Hoa Kỳ đã phải mất tới 35 ngày để chiếm đảo, lâu hơn nhiều so với kế hoạch dự kiến là 10 ngày trước đó.

Bối cảnh trận đánh đã được dựng thành nhiều bộ phim nổi tiếng, trong đó gần đây là hai bộ phim Flags of Our Fathers (Ngọn cờ cha ông) và Letters from Iwo Jima (Những bức thư từ Iwo Jima) của đạo diễn Clint Eastwood.

Vị trí địa lý và vai trò chiến lược của Iwo Jima
Iwo Jima (硫黄島, có nghĩa Đảo Lưu Huỳnh trong tiếng Nhật) là một đảo núi lửa thuộc nhóm quần đảo Núi Lửa  của quần đảo Ogasawara, cách Tokyo khoảng 1.200 km (650 hải lý) về phía nam, cách Guam 1.300 km (702 hải lý) về phía bắc và vị trí của nó nằm giữa Saipan và Tokyo (15° 10′ 51″ N, 145° 45′ 21″ E). Hòn đảo có diện tích xấp xỉ 21 km², dài 9 km, nơi rộng nhất 4 km, phình to ở cao nguyên phía đông bắc và hẹp dần về phía tây nam. Ở cực Nam của đảo là một ngọn núi lửa đã tắt cao 161 mét và được người Nhật đặt tên là Suribachi. Bãi biển có thể cho tàu thuyền đổ bộ dài hơn 3 km dọc theo bờ biển phía đông. Đảo có một thảm thực vật rất nghèo nàn bởi đất ở đây chủ yếu là đất cát và đất mặn nồng nặc mùi lưu huỳnh. Quần đảo Núi Lửa được sáp nhập vào Nhật Bản từ năm 1891. Vào năm 1930 có khoảng 1.100 người Nhật đến định cư tại quần đảo và thành lập làng Motoyama. Nhân dân ở đây sống chủ yếu bằng nghề nông và trên đảo có một nhà máy ép mía và một nhà máy khai thác lưu huỳnh.

Đảo Iwo Jima trở thành một vị trí chiến lược trên Quần đảo Núi lửa vì chỉ có ở đây mới có thể xây dựng được các sân bay. Năm 1940, công ty xây dựng Mabuchi xây hai đường băng dưới chân núi Suribachi. Mùa xuân năm 1941, một trung úy hải quân và 93 lính Nhật đến để xây pháo đài, bố trí đại bác và ngoài ra còn đưa 2.000 nhân công Triều Tiên lên đảo. Với các sân bay trên đảo, người Nhật biến nơi đây thành một căn cứ cho các máy bay tiêm kích Nhật nhằm ngăn chặn các máy bay ném bom tầm xa của Hoa Kỳ cùng như biến đảo thành một hải cảng cho Hải quân Nhật Bản. Do đó nếu người Mỹ chiếm được Iwo Jima sẽ giải quyết được những vấn đề trên, đồng thời biến đây thành một bàn đạp tấn công vào lãnh thổ Nhật Bản. Ngoài ra, các pháo đài bay B-29 sẽ rút ngắn được khoảng cách trong các cuộc oanh tạc vào Tokyo và các khu trục cơ P-51 Mustang cũng có thể cất cánh từ đảo để yểm trợ. Thiếu tướng không quân Curtis LeMay đã nói rằng Iwo Jima "quan trọng cực kỳ - một sân bay dã chiến, một bãi đáp khẩn cho những chiếc B-29 gần hết nhiên liệu, căn cứ thực hiện các cuộc giải cứu trên biển, và căn cứ để chiến đấu cơ có thể xuất phát để yểm trợ. Không có Iwo Jima, tôi không thế tiến hành oanh tạc Nhật Bản với kết quả tốt được".

Ngoài ra một nguyên nhân khác nữa buộc Hoa Kỳ phải tấn công Iwo Jima là hệ thống radar của Nhật Bản trên đảo. Nhờ các radar này mà Quân đội Nhật Bản có khả năng phát hiện sớm những đợt oanh kích của không quân Hoa Kỳ và báo về cho đất liền để không quân Nhật Bản có thời gian chuẩn bị đối phó.

Hoàn cảnh trận đánh

Đầu năm 1944, sau khi đã đánh tan hai hệ thống phòng thủ ngoài cùng của Nhật Bản tại Thái Bình Dương trên quần đảo Gilbert và quần đảo Marshall, quân đội Hoa Kỳ tiến chiếm quần đảo Mariana và trọng điểm là đảo Saipan. Ngày 15 tháng 6 năm 1944, trận Saipan bắt đầu. Đến ngày 9 tháng 7 năm 1944, hòn đảo đã hoàn toàn nằm trong tay quân Mĩ. Sau khi chiếm xong Saipan, quân Mĩ đánh chiếm tiếp các đảo Guam và Tinian. Chưa đầy một tháng, các đảo này đã bị chiếm đóng bởi quân đội Hoa Kỳ

Chiếm được quần đảo Mariana, Hoa Kỳ đã giành được một thắng lợi chiến lược vô cùng quan trọng. Sau khi quân Mĩ chiếm được Saipan, lần lượt, nhiều vùng lãnh thổ phía nam Nhật Bản và các căn cứ của quân đội Nhật Bản như Đài Loan, Philippines và quần đảo Caroline đều nằm trong tầm oanh tạc của không quân Hoa Kỳ.

Trong khi đó, các trận hải chiến ác liệt trên biển Philippines và vịnh Leyte đã khiến cho hải quân và không quân Nhật tê liệt với những tổn thất không thể bù đắp. Trong trận hải chiến biển Philippines, hạm đội Liên hợp Nhật bị mất 92% số máy bay và ba hàng không mẫu hạm bị đánh chìm. Đến trận Hải chiến vịnh Leyte vào tháng 10 năm 1944, Nhật mất thêm bốn hàng không mẫu hạm và ba thiết giáp hạm. Do đó, khi quân Mĩ tiến hành đổ bộ vào Iwo Jima, không một chiến hạm nào của Nhật được gửi đến để tham chiến. Trong khi đó, không quân Nhật cũng không khá gì hơn khi mà những tổn thất to lớn trong năm 1944 cộng với các đợt không kích của Hoa Kỳ nhắm vào các nhà máy sản xuất máy bay nên tính đến tháng 3 hay tháng 4 năm 1945, tổng số máy bay của không quân Nhật không đến 3.000 chiếc. Hơn nữa, những máy bay này có tầm hoạt động chưa đến 900 km (559 dặm) nên không thể bay từ đất liền đến để bảo vệ đảo Iwo Jima. Người Nhật ưu tiên sử dụng các máy bay này cho việc bảo vệ Đài Loan và các đảo lân cận gần Nhật Bản.

Thoạt đầu, các nhà chiến lược ở Washington cũng như đô đốc Nimitz ở Hawaii cho rằng sau Philippines, quân Mĩ sẽ đổ bộ lên Đài Loan. Nhưng mấy tuần trước cuộc đổ bộ ở Leyte, được nghe chuẩn đô đốc Raymond Spruance trình bày thì người Mĩ thay đổi kế hoạch: bỏ qua Đài Loan, đánh thẳng vào các đảo cực Nam lãnh thổ Nhật Bản: Iwo Jima, Okinawa,...

Kế hoạch và chuẩn bị

Phía Nhật Bản

Thất bại trong việc bảo vệ quần đảo Mariana trong mùa hè năm 1944 đã khiến cho người Nhật càng nhận ra tầm quan trọng của quần đảo Ogasawara. Một nguyên nhân khác, Iwo Jima, trong con mắt người Nhật có giá trị hơn các đảo Tarawa, Guam, Tinian hay Saipan vì Iwo Jima là một phần của lãnh thổ đế quốc Nhật Bản từ lâu đời.

Sau khi quân Mỹ chiếm được quần đảo Marshall qua các trận Kwajalein và trận Eniwetok vào tháng 2 năm 1944 thì cả lục quân và hải quân Nhật đều tăng cường quân tiếp viện đến đảo Iwo Jima. Trung tá Tsunezo Wachi đưa 5.000 lính hải quân lên đảo để bắt đầu xây dựng sân bay thứ 2 ở trung tâm đảo rồi sân bay thứ ba trên cao nguyên phía bắc. 500 quân từ căn cứ hải quân tại Yokosuka và thêm 500 nữa từ Chichi Jima đến Iwo Jima vào tháng 3 và tháng 4 năm 1944. Với sự tăng viện từ Chichi Jima và Nhật, quân đồn trú tại Iwo Jima đã đạt đến con số hơn 5.000 người, được trang bị 13 khẩu pháo, 200 súng máy hạng nặng và nhẹ, 4.552 khẩu súng trường. Ngoài ra còn có một số lượng lớn pháo 120mm được bố trí dọc theo bờ biển, 12 khẩu pháo phòng không hạng nặng, 30 pháo phòng không hai nòng loại 25mm.

Tháng 6 năm 1944, Trung tướng Kuribayashi Tadamichi (栗林忠道) được thủ tướng Tōjō Hideki cử đến Iwo Jima cùng với Sư đoàn Bộ binh số 109 gồm 7.350 người và ông được bổ nhiệm làm tổng tư lệnh lực lượng trên đảo. Tiếp theo sau đó, 2.216 lính hải quân cùng chuẩn Đô đốc Toshinosuka Ichimaru được phái đến để tăng cường cho đảo, đưa tổng số quân ở đây lên đến con số 21.000 người, bao gồm 14.000 lính bộ binh và 7.000 lính hải quân. Đảo có nhiều lương thực dự trữ nhưng thiếu nước ngọt. Những người cuối cùng đến đảo là các đơn vị pháo binh và 5 tiểu đoàn chống tăng. Tuy nhiên, nhiều tàu chở hàng tiếp tế cho Iwo Jima trên đường đi đã bị tàu ngầm và máy bay Mỹ đánh chìm; như vào ngày 18 tháng 7 năm 1944, tàu ngầm Mỹ USS Cobia đã đánh chìm tàu Nisshu Maru, lúc đó đang đưa một trung đoàn tăng từ Nhật đến Iwo Jima, ở khoảng 180 dặm phía tây bắc Chichi: hầu hết lính Nhật được cứu sống nhưng bù lại quân Nhật mất 28 xe tăng. Trong vòng 6 tháng, phía Nhật mất khoảng 1.500 người trong hành trình đến Iwo Jima.

So với các chỉ huy khác của Nhật, Kuribayashi có một quan niệm phòng thủ khác. Lấy cảm hứng từ trận Peleliu và thời gian học tập tại Mỹ, ông đề nghị thay vì thiết lập một hệ thống phòng thủ ngoài bãi biển dễ bị hải pháo Mỹ vô hiệu hóa thì nên thiết lập hệ thống phòng thủ chiều sâu với nhiều hang động trong núi, hệ thống địa đạo để tiện đánh du kích. Các vị trí súng máy hạng nặng, súng cối, pháo phòng không, pháo bảo vệ bờ biển và đặc biệt là những chiếc xe tăng Chi-Ha Kiểu 97 và Ha-Go Kiểu 95 của Đại tá Nam tước Nishi Takeichi (西 竹一) đều được ngụy trang cẩn thận. Pháo phòng không được che giấu giữa những tảng đá dọc triền núi còn xe tăng nằm chờ phía sau những bức tường đá dày 2 mét với nòng súng chĩa ra ngoài. Hệ thống phòng thủ chính được xây dựng ở phía bắc với hệ thống địa đạo và công sự ngầm liên kết với nhau rất chặt chẽ. Tướng Kuribayashi thiết lập căn cứ chỉ huy ở cực bắc đảo, khoảng 500 mét hướng đông bắc làng Kita và phía nam Mũi Kitano. Căn cứ này nằm sâu 20 mét dưới mặt đất, ẩn trong các hang động và kết nối với 180 mét địa đạo. Xa hơn về phía nam tại Đồi 382, vị trí cao thứ hai tại Iwo Jima, người Nhật cho đặt trạm radio và dự báo thời tiết. Tại vị trí nhô cao gần đó nằm ở phía đông nam trạm, một lô cốt khổng lồ được xây dựng làm sở chỉ huy cho đại tá Chosaku Kaido, người chỉ huy toàn bộ các lực lượng pháo binh trên đảo.

Kể từ khi đến Iwo Jima, Kuribayashi đã đi bộ khắp hòn đảo và sáng nào ông cũng thức dậy lúc 3:30 sáng để thị sát công việc phòng thủ. Không chỉ thay đổi quan niệm về hệ thống phòng thủ, ông còn thay đổi luôn cả quan niệm về cách thức phòng thủ: không còn những cuộc tấn công tự sát mà thay vào đó mỗi người lính phải ra sức giữ mạng sống để chiến đấu và tiêu diệt được càng nhiều lính Mỹ càng tốt. Biết chắc rằng không thể thắng trong trận đánh này nhưng Kuribayashi kỳ vọng quân Mỹ gặp tổn thất quá lớn về nhân mạng sẽ hủy bỏ kế hoạch đổ bộ vào các hòn đảo lớn của Nhật Bản.

Để xây dựng hệ thống phòng thủ ở Iwo Jima, những kỹ sư công binh tài giỏi của Nhật đã được điều đến. Tiêu chí xương sống cho hệ thống phòng thủ này là một hệ thống hang động nằm sâu dưới lòng đất được kết nối bằng mạng lưới địa đạo. Mùa thu 1944, toàn bộ quân Nhật trú phòng trên đảo đều đã hoạt động dưới lòng đất. Có thêm hai tầng đường hầm, một phía trên và một phía dưới hệ thống địa đạo. Quân trú phòng còn xây dựng 1.500 phòng ngầm, nhiều phòng được cấp điện và thông hơi. Phòng không có điện thì dùng đèn dầu và nến. Các phòng này đều nằm sâu từ 10 đến 15 m dưới lòng đất và có nhiều lối ra vào để quân lính có thể thoát đến nơi khác khi gặp tình huống khẩn cấp. Nhiều cơ sở khác cũng được đặt sâu trong lòng đất như doanh trại, phòng họp, trung tâm thông tin và cả những quân y viện được trang bị đầy đủ trang thiết bị giải phẫu.

Để chống lại hạm đội Mỹ, các phi đội cảm tử Kamikaze đã được thành lập từ trận hải chiến vịnh Leyte tiếp tục được ưu tiên sử dụng. Điều đáng nói là không một chiến hạm nào của hải quân Nhật được gửi đến để chống lại cuộc đổ bộ dù đảo chỉ cách Nhật Bản 700 dặm. Ngoài ra trước trận đánh, quan niệm phòng thủ của Kuribayashi đã bị Tokyo bác bỏ và ông buộc phải xây dựng một hệ thống phòng thủ ngoài bãi biển. Phần lớn hệ thống này đã bị phá hủy khi trận chiến bắt đầu.

Ngày 5 tháng 1 năm 1945, Chuẩn Đô đốc Ichimaru thực hiện một bản báo cáo cá nhân tại sở chỉ huy của ông để nói về thất bại của hạm đội Nhật trong trận hải chiến vịnh Leyte, việc Philippines mất về tay Mỹ và ông dự báo rằng Iwo Jima sẽ sớm bị người Mỹ đổ bộ. Dự đoán này trở nên chính xác khi một tháng sau đó radio của quân Nhật trên đảo báo cáo cho chỉ huy đảo về sự thay đổi đáng ngờ của mật mã nhận dạng máy bay Mỹ. Ngày 13 tháng 2, một máy bay trinh sát của Nhật phát hiện 170 tàu chiến Mỹ di chuyển về hướng tây bắc từ Saipan. Toàn bộ lính Nhật tại quần đảo Ogasawara đều được báo động và di chuyển đến các vị trí chuẩn bị cho trận chiến. Tại Iwo Jima, mọi sự chuẩn bị đã đầy đủ và quân phòng thủ đã sẵn sàng đón chờ cuộc đổ bộ.

Phía Hoa Kỳ

Về phía Mỹ, chuẩn đô đốc Raymond Spruance, người từng chiến thắng quân Nhật trong trận Midway và cũng là tư lệnh chiến dịch đánh chiếm quần đảo Mariana, được chỉ định làm tổng tư lệnh trận đánh. Chuẩn đô đốc Richmond Kelly Turner làm Tư lệnh các lực lượng viễn chinh. Trung tướng Holland Smith được chọn làm tư lệnh hành quân các lực lượng thủy quân lục chiến và thiếu tướng Harry Schmidt làm tổng tư lệnh các lực lượng đổ bộ gồm ba sư đoàn thủy quân lục chiến: Sư đoàn 4 và 5 ở Hawaii và sư đoàn 3 ở Guam. Tư lệnh Sư đoàn 3 là thiếu tướng Graves B. Erskine và tư lệnh Sư đoàn 5 là thiếu tướng Keller E. Rockey. Lực lượng hải quân Hoa Kỳ yểm trợ cho cuộc đổ bộ bao gồm 700 chiến hạm của Đệ tam hạm đội và Đệ thất hạm đội, trong đó có 28 hàng không mẫu hạm với 1.172 máy bay trên các mẫu hạm. Tổng cộng, số quân Mĩ tham gia trận đánh nếu tính luôn các đơn vị không lực, hải quân lên đến con số 120.000 người.

Kế hoạch đổ bộ của người Mỹ lên Iwo Jima bao gồm việc sư đoàn thủy quân lục chiến số 4 và 5 sẽ đổ bộ lên bờ biển phía đông nam và tập trung đánh chiếm núi Suribachi, sân bay phía nam và bờ biển phía tây. Sau khi hoàn thành mục tiêu, Sư đoàn 3 sẽ bắt đầu yểm trợ và cùng tiến về phía đông bắc đảo.

Theo các thông tin tình báo mà Hoa Kỳ nhận được, họ cho rằng có thể đánh chiếm Iwo Jima trong vòng năm ngày. Tuy nhiên trước trận đánh, người Mỹ đã có những đánh giá sai lầm về hệ thống bố phòng của người Nhật cũng như sai lầm trong quá trình chuẩn bị. Họ ước tính sai quân số Nhật trên đảo tới 70%. Ngoài ra sự thay đổi về chiến thuật của Nhật Bản, không thực hiện các cuộc tấn công tự sát, một kinh nghiệm mà người Nhật đã rút ra từ các trận đánh trước cũng là một yếu tố mà Mỹ không ngờ tới. Và cuối cùng, những khó khăn về điều kiện thiên nhiên như địa hình đất núi lửa ở Iwo Jima đã không bao giờ được kiểm tra trước trận đánh.

Một yếu tố khác càng làm tăng sự chủ quan của người Mỹ là trong hơn hai tháng kể từ ngày 10 tháng 12 năm 1944, các máy bay ném bom B-24 và B-29 của Mỹ xuất phát từ quần đảo Mariana đã tiến hành 75 trận oanh tạc tại Iwo Jima, trút xuống hòn đảo hàng trăm tấn bom hòng bẻ gãy hệ thống phòng thủ tại đây. Đến ngày 15 tháng 2 năm 1945, các chiến hạm Mỹ có nhiệm vụ yểm trợ đổ bộ đã bắn phá dữ dội hòn đảo với 21.926 quả đạn pháo. Các chiến hạm Hoa Kỳ đã tham gia vào cuộc bắn phá đổ bộ bao gồm 6 thiết giáp hạm (Arkansas, New York, Texas, Nevada, Idaho và Tennessee), 5 tuần dương hạm (Pensacola, Salt Lake City, Chester, Tuscaloosa và Vicksburg) và nhiều khu trục hạm thuộc Lực lượng Đặc nhiệm 54. Ngoài ra, lực lượng đặc nhiệm hàng không mẫu hạm số 58 của Mỹ do Phó Đô đốc Marc A. Mitscher chỉ huy còn tiến hành các cuộc oanh kích vào các căn cứ không quân và khu công nghiệp trọng yếu tại Tokyo trong hai ngày 16 và 17 tháng 2 trước khi quay về yểm trợ cho cuộc đổ bộ lên Iwo Jima. Tuy nhiên trong thực tế, khi cuộc đổ bộ bắt đầu, quân trú phòng Nhật hầu như không bị tổn thất nhiều vì núp sâu trong các hang động, ngoại trừ các ụ súng bố phòng dọc theo bờ biển bị tiêu diệt. Hơn nữa, cuộc bắn phá của hải quân Mỹ chỉ diễn ra trong ba ngày thay vì mười ngày như được yêu cầu ban đầu từ tướng Holland Smith.

Cuộc đổ bộ được mang tên chiến dịch Detachment và ngày đổ bộ được ấn định là ngày 19 tháng 2 năm 1945. Vào ngày D-2, pháo binh Nhật đã nã đạn vào các tàu đổ bộ của lực lượng trinh sát Mỹ khiến cho vị trí của họ bị bại lộ trước hỏa pháo của Mỹ. Ngày 18 tháng 2, ngày D-1, khu trục hạm USS Blessman bị một quả bom 500-pound đánh trúng phòng ăn tập thể giết chết 40 người, trong đó có 15 người thuộc lực lượng trinh sát.

Diễn biến trận đánh

Cuộc đổ bộ của Mỹ
2 giờ sáng ngày 19 tháng 2 năm 1945, các khẩu pháo 16-inch của các thiết giáp hạm USS North Carolina, USS Washington và sau đó là USS West Virginia bắt đầu khai hỏa báo hiệu cuộc đổ bộ. Đến 6 giờ 40 phút sáng, tất cả các hải pháo của 7 thiết giáp hạm, 8 tuần dương hạm của hạm đội Mỹ bắt đầu bắn phá các khu vực đổ bộ. 10 phút sau, đến lượt các tàu phóng tên lửa tấn công lên cao nguyên Motoyama và núi lửa Suribachi. Đến 8 giờ 5 phút, 120 siêu oanh tạc cơ B-29 bay đến oanh tạc hòn đảo. Iwo Jima chìm trong lửa và khói. Trong khi đó, quân Nhật nhờ ẩn núp sâu trong các hang động và hệ thống địa đạo nên hầu như không bị tổn thất bởi bão lửa của quân Mỹ. Lính Nhật ngồi đọc thuộc những đặc lệnh của tướng Kuribayashi:

{{Rquote|none|width=auto|Chúng ta sẽ cống hiến sinh mạng cho sự phòng thủ của Iwo Jima và sự quang vinh của Thiên hoàng
 Chúng ta sẽ cầm lựu đạn lao vào xe tăng địch
 Chúng ta sẽ thâm nhập vào giữa đội hình địch để tiêu diệt chúng
 Mỗi loạt đạn bắn ra đều phải chính xác để giết được kẻ thù
 Mỗi người phải diệt 10 kẻ thù trước khi chết
 Sau khi chúng ta bị quân thù tràn ngập, sẽ đánh đến người cuối cùng bằng chiến tranh du kích
}}

Khoảng 8:57 sáng, hải quân Mỹ ngừng pháo kích. Ngay sau đó những chiếc xe bánh xích lội nước được trang bị pháo 75 ly bắt đầu vượt qua những cơn sóng, tiến về đảo. Lúc 9 giờ 2 phút, đoàn xe gồm 69 chiếc lần lượt cập bờ. Mỗi xe chở 20 binh sĩ thủy quân lục chiến thuộc hai sư đoàn 4 và 5 dưới sự chỉ huy của Quân đoàn Tác chiến Thủy-Bộ V bắt đầu đổ lên bờ biển. Tiến được chừng 30 mét, các xe này gặp bậc thềm đất đỏ cao khoảng 4 mét so với bờ biển và phần lớn không leo dốc được vì đất ở đây quá mềm và lún xuống. Cũng từ đây, thủy quân lục chiến bắt đầu tản ra và bò lên mặt thềm. Đợt đổ bộ đầu tiên này không hề gặp bất kì sự kháng cự nào từ phía quân Nhật khiến người Mỹ tin rằng những cuộc bắn phá của hải pháo và những đợt oanh tạc trước đó đã tiêu diệt gần hết lực lượng quân đồn trú của Nhật. Tuy nhiên sự yên tĩnh này nằm trong kế hoạch của tướng Kuribayashi, ông muốn phát lệnh tấn công khi nào bãi biển được lấp đầy bởi thủy quân lục chiến Mỹ và các phương tiện vận tải.

Đến 10 giờ sáng, từ khắp các vị trí, hỏa lực quân Nhật ra sức bắn ra xối xả vào quân Mỹ đang tiến lên. Các hầm trú ẩn Nhật đột ngột khai hỏa làm cho nhiều tốp lính Mỹ nhanh chóng bị hạ gục bởi súng máy. Nơi tập trung hỏa lực mạnh nhất của Nhật là từ núi Suribachi tại phía nam hòn đảo. Quân Mỹ tiến lên vô cùng khó khăn không chỉ bởi hỏa lực của Nhật mà còn bởi địa hình bất lợi, chủ yếu là đất tro núi lửa. Loại đất này mềm, không giúp cho người Mỹ dễ xây dựng các hố cá nhân hay tránh hỏa lực. Tuy nhiên nó giúp giữ lại bớt mảnh pháo binh tạc ra từ hỏa lực pháo của Nhật. Trọng pháo Nhật đã khôn khéo lợi dụng núi Suribachi xây dựng các ổ châu mai để phòng thủ nên lính Mỹ gặp rất nhiều khó khăn trong việc tiêu diệt các khẩu pháo đó.

Một khó khăn nữa cho người Mỹ là các bunker của Nhật được kết nối với một hệ thống địa đạo phức tạp nên mỗi khi một bunker được tuyên bố là đã "dọn sạch" bằng súng phun lửa và lựu đạn thì nó có thể nhanh chóng trở lại hoạt động mà người Mỹ thường không ngờ tới. Chính điều này đã làm tăng thêm thương vong cho lính Mỹ khi họ đột nhiên bị tấn công bởi các bunker tái hoạt động này. Lính Mỹ tiến lên rất chậm trong làn hỏa lực của pháo và súng máy trong khi được yểm trợ bởi các xe đổ bộ bánh xích, hải pháo và không quân. Lúc 10 giờ 35 phút sáng, 760 binh sĩ thủy quân lục chiến đã băng mình gần như liều mạng ngang qua hòn đảo. Họ bị thiệt hại nặng nhưng tiến lên đáng kể. Vào khoảng chiều, ngọn núi bị phong tỏa khỏi phần còn lại của đảo và 30.000 binh sĩ thủy quân lục chiến Mỹ đã đổ bộ lên bờ. Bên phía Mỹ đã có nhiều tấm gương chiến đấu dũng cảm như hạ sĩ Tony Stein, người đầu tiên được nhận Huân chương Danh Dự tại Iwo Jima, trung sĩ John Basilone đưa 200 lính thủy quân lục chiến ra khỏi bãi biển, bị trúng đạn ở ngực và ngã xuống trước toàn thể đồng đội. Suốt buổi chiều, quân Mỹ vẫn giữ vững vị trí và cố gắng tiến lên trong làn hỏa lực ngày càng mãnh liệt của quân Nhật. Những quả bom của máy bay thả xuống nhưng không nổ nằm dưới cát có tác dụng như mìn chống tăng khiến cho nhiều xe cơ giới của Mỹ nổ tan tành. Vào buổi chiều, những đơn vị đã đổ bộ được gồm tám tiểu đoàn và các tiểu đoàn tăng của hai sư đoàn, cùng những bộ phận của hai tiểu đoàn pháo. Đêm xuống, lính Mỹ đã kiểm soát được bãi biển và lúc mặt trời lặn, bãi biển càng thêm rùng rợn vì đầy những thây người. Tổng thương vong của quân Mỹ trong ngày 19 tháng 2 là 566 người tử trận trên bờ và ngoài khơi, 1.755 người bị thương, cao hơn toàn trận Guadalcanal. Không đạt được mục tiêu đề ra là chiếm các mục tiêu định sẵn nên lính Mỹ phải đào hố cá nhân và núp qua đêm.

Với những kinh nghiệm có được từ trận Saipan, lính Mỹ luôn trong tư thế chờ đợi những cuộc tấn công vào ban đêm của lính Nhật. Tuy nhiên, khác với các tư lệnh Nhật ở đảo Saipan hay các nơi khác, tướng Kuribayashi từ chối những cuộc tấn công như vậy vì chắc chắn sẽ làm hao quân vô ích. Thay vào đó, ông ra lệnh cho quân Nhật dùng đại bác và súng cối nã vào quân Mỹ đang co cụm. Nhờ sử dụng một trinh sát viên liên lạc qua bộ đàm nên pháo binh Nhật liên tục bắn trúng các ụ súng và các ụ chứa đạn của quân Mỹ. Phải đến 03:00, trinh sát viên này mới bị một thương binh Mỹ phát hiện và nhanh chóng bị hạ gục. Kể từ lúc đó, pháo binh Nhật mất phần chính xác hơn nhưng vì quân Mỹ tập trung quá đông trên một diện tích chật hẹp nên vẫn gây ra tổn thất. Ngoài ra còn có những nhóm nhỏ lính Nhật thực hiện lối đánh du kích hay bắn tỉa. Nói về ngày đổ bộ đầu tiên, ký giả Sherrod của tạp chí Time viết
"Đêm đầu tiên của đảo Iwo Jima có thể so sánh như một giấc mơ hãi hùng ở tận cùng địa ngục. Sáng ra, người ta có thể thấy tay, chân, đầu, sọ nằm cách xa thân thể không đếm xuể".

Trận đánh tại núi Suribachi

Núi Suribachi đã được quân Nhật xây dựng thành một hệ thống địa đạo vô cùng phức tạp gồm bảy tầng, gia cố bằng những tường năng xây bằng bê-tông rồi được trát vữa mặt ngoài, thêm hệ thống thoát nước thải và đường ống dẫn không khí, điện, nước và hơi nước. Có 1.300 lính bộ binh và 640 lính hải quân bố trí khắp các địa đạo và gian phòng. Dọc theo chân núi là những bunker và giao thông hào cho bộ binh Nhật. Các lỗ châu mai được đặt theo nhiều hướng sao cho lính Nhật có thể quan sát lẫn nhau và hỗ trợ cho nhau bằng hỏa lực súng máy.

Ngày 20 tháng 2 (ngày D+1), lúc 7 giờ 40 phút sáng, các hải pháo Mỹ lại tiến hành bắn phá chuẩn bị cho đợt tấn công. 50 phút sau, thủy quân lục chiến Mỹ bắt đầu tiến lên. Một trung đoàn nhận mục tiêu tấn công núi Suribachi còn ba trung đoàn khác nhắm vào mục tiêu là cao nguyên Motoyama. Đến trưa ngày hôm đó, Trung đoàn 28 thuộc Sư đoàn 5 đã tiến sâu thêm được 300 mét còn Sư đoàn 4 đến sân bay số 1, hoàn thành mục tiêu đã định. Quân khuyển cùng thủy quân lục chiến lên bờ đi tìm những nơi quân Nhật còn kháng cự. Giờ đây núi Suribachi đã bị cô lập với phần còn lại của đảo. Tuy nhiên lính Nhật ở đây chiến đấu với tinh thần quyết tử nên cả hai phải giành giật nhau từng mét vuông đất. Để chống lại hệ thống địa đạo của người Nhật, lính Mỹ tập trung sử dụng lựu đạn và súng phun lửa. Một trong những tiến bộ kỹ thuật mới có tính quyết định ở trận đánh này là sự xuất hiện của những chiếc xe tăng hạng trung Sherman M4A3R3 có trang bị súng phun lửa. Loại xe tăng này được đặt biệt danh là "Ronson" hay "Zippo Tank" rất có hiệu quả trong việc tiêu diệt các vị trí đồn trú của quân Nhật và cũng khó bị vô hiệu hóa. Trong ngày này, sư đoàn 4 và 5 chưa tiến lên được 2 km rưỡi vào bên trong hòn đảo trong khi Sư đoàn 5 phải chịu 1.500 thương vong và Sư đoàn 4 khoảng 2.000. Vào ban đêm, các tuần dương hạm và khu trục hạm thả pháo sáng soi rõ trận địa cho lính Mỹ và tiếp tục nã pháo vào nhiều mục tiêu trên đảo.

Đến ngày 21 tháng 2, hải pháo cũng bắt đầu bắn phá vào lúc 7 giờ 40 phút sáng. Suốt ngày hôm đó, nơi thâm nhập sâu nhất của thủy quân lục chiến Mỹ là 1000 mét, nơi kém nhất là 500 mét.

Sau ngày thứ ba, thương vong của Sư đoàn 4 lên đến 2.517 người và Sư đoàn 5 là 2.057 người. Cũng trong đêm hôm đó, Đài phát thanh Tokyo báo tin Mỹ tấn công Iwo Jima. Turner, tư lệnh lực lượng đổ bộ đã bị đài phát thanh này cảnh cáo:
"Turner, người chịu trách nhiệm về cái chết của hàng ngàn binh sĩ chúng ta, sẽ không bao giờ trở về được. Chúng ta sẽ giết ông ta, tế các vong hồn chiến sĩ đã hi sinh vì Tổ quốc Đại Nhật Bản. "

Ngày 22 tháng 2, ngày thứ tư của cuộc đổ bộ, Sư đoàn thủy quân lục chiến số 4 đã chịu quá nhiều tổn thất trong việc đánh chiếm cao nguyên Motoyama đã được thay thế bằng Sư đoàn 3. Trong khi đó Sư đoàn 5 vẫn tiếp tục mục tiêu đánh chiếm Suribachi và trong ngày này người Mỹ đã thành công trong việc bao vây chân núi, ngoại trừ khoảng trống rộng gần 400 m trên bờ biển phía tây. Viên đại tá chỉ huy quân trú phòng ở Suribachi đã xin Kuribayashi thực hiện một cuộc tấn công tự sát nhưng bị từ chối, tuy nhiên một số người lính vẫn tự ý rời bỏ vị trí để tham gia tấn công. Những cuộc chiến đấu vẫn tiếp tục diễn ra ác liệt ở từng địa đạo. Trong số những lính Nhật tử trận tại Suribachi có trung tá Takeichi Nishi, người đã giành huy chương vàng môn cưỡi ngựa tại Thế vận hội mùa hè 1932 Los Angeles. Cái chết của ông giống như Kuribayashi sau này, vẫn là một điều bí ẩn. Có nhiều giả thuyết cho rằng ông bị lính Mỹ giết, tự sát hoặc chết trong khi chiến đấu. Sau khi chết, ông được truy phong quân hàm đại tá. Trong khi đó, 150 lính Nhật đã xông ra khỏi quả núi để đến với những đơn vị quân Nhật ở phía Bắc nhưng phần lớn đã bị bắn hạ trên đường bởi thủy quân lục chiến Mỹ. Chỉ có khoảng 25 lính Nhật chạy thoát. Tuy nhiên, khi chạy đến bộ chỉ huy của lực lượng phòng vệ hải quân Nhật, họ đã không được đồng đội mình tại đây chào đón tử tế. Đại úy Samaji Inouye, sĩ quan phụ trách bộ chỉ huy, đã lên án trung úy của họ là phản quốc và rút gươm định chặt đầu ông này, nhưng một sĩ quan cấp dưới đã ngăn đại úy Samaji lại.

Ngày 23 tháng 2, Sư đoàn 5 thủy quân lục chiến Mỹ đã tiến lên được đỉnh ngọn núi lửa và những cuộc giáp lá cà lẻ tẻ đã diễn ra trong các hang động. Nhiều tốp lính Nhật đã tổ chức tự sát tập thể. Lúc 10 giờ 15 phút, lá cờ Mỹ đã tung bay trên đỉnh Suribachi, trở thành lá cờ ngoại quốc đầu tiên cắm trên lãnh thổ Nhật Bản. Ảnh ngọn cờ thứ nhất này đã được chụp bởi Louis R. Lowery, trung sĩ nhất thủy quân lục chiến, làm nhiệm vụ phóng viên nhiếp ảnh cho tạp chí Leatherneck Magazine của thủy quân lục chiến Mỹ. Khi lá cờ được cắm cũng là lúc bộ trưởng hải quân Mỹ James Forrestal vừa đổ bộ lên bờ tại chân núi Suribachi. Forrestal đưa ra nhận xét với tướng Holland Smith: "Việc giương ngọn cờ trên Suribachi có ý nghĩa đặc biệt với binh chủng thủy quân lục chiến trong năm trăm năm sắp tới" đồng thời ông muốn lá cờ này làm vật kỷ niệm. Nhưng đại tá Chandler Johnson, người đã trao lá cờ cho đơn vị cắm cờ, cá nhân ông tin rằng lá cờ này thuộc về Tiểu đoàn 2 thuộc Trung đoàn 28 dưới quyền ông nên ông đã cử trung sĩ Mike Strank lấy một lá cờ lớn hơn thay thế lá cờ cũ. Lá cờ thứ hai dài 2,4 m và rộng 1,4 m, lớn hơn nhiều so với lá cờ đang tung bay trên đỉnh núi, được tìm thấy trong một kho chứa vật liệu cũ ở Trân Châu Cảng, sau khi được thu hồi từ một chiếc tàu sắp chìm vào ngày 7 tháng 12 năm 1941. Khi lá cờ thứ hai vừa được cắm lên thì nhiếp ảnh gia Joe Rosenthal, người đang săn tin về cuộc đổ bộ cho hãng tin Associated Press (AP), đã chụp được bức ảnh nổi tiếng "Raising the Flag on Iwo Jima". Trong bức ảnh của Rosenthal, có năm thủy quân lục chiến và một quân y hải quân. Ba người trong số đó là Franklin Sousley, Harlon Block và Michael Strank chết trong trận này còn ba người may mắn sống sót là John Bradley, Rene Gagnon và Ira Hayes. Bức ảnh đạt giải Pulitzer về nhiếp ảnh trong cùng năm đó. Nó cũng trở thành biểu tượng cho trận đánh và được sao chép lại rất nhiều. Lá cờ thứ hai này tung bay trong vòng ba tuần lễ trước khi bị gió thổi bay mất. Đến thời điểm này, người Mỹ đã làm chủ được 1/3 phía nam đảo từ đỉnh Suribachi đến sân bay số 1.

Không quân Nhật tấn công hạm đội Mỹ
Ngày 19 tháng 2 năm 1945, cùng ngày bắt đầu cuộc đổ bộ lên Iwo Jima, Quân đoàn tấn công đặc biệt Kamikaze số 2 Mitate được Nhật thành lập để yểm trợ cho việc phòng thủ hòn đảo. Phi đội được thành lập từ Không đoàn 601 tại Căn cứ Không quân Katori với 12 máy bay ném bom bổ nhào hai chỗ ngồi Yokosuka D4Y Suisei, 8 máy bay ném bom ba chỗ ngồi Nakajima B6N và 12 máy bay tiêm kích hộ tống Mitsubishi A6M Zero.

Vào sáng sớm ngày 21 tháng 2 năm 1945, Phi đội Mitate cất cánh từ Căn cứ Không quân Katori (ở quận Chiba gần Tokyo). Sau khi máy bay tiếp nhiên liệu tại đảo Hachijōjima, cách Katori khoảng 300 km về phía nam, máy bay Nhật Bản tiến về phía hạm đội Mỹ gần Iwo Jima. Một máy bay ném bom Tenzan phải quay trở lại Hachijōjima do trục trặc, và 1 chiếc khác không thể cất cánh từ Hachijōjima do bộ phận hạ cánh bị hỏng. Hai máy bay ném bom Suisei bị máy bay chiến đấu Grumman Hellcat của Mỹ bắn hư hại trên bầu trời gần Hachijōjima, khiến cả hai phải quay trở lại sân bay trên đảo. 28 chiếc còn lại tiến hành tấn công vào hạm đội Mỹ.

Trong đêm của ngày 21, thảm họa đã xảy ra đối với hạm đội Mỹ ngoài khơi. 28 máy bay Nhật Bản đã thực hiện các cuộc tấn công Kamikaze vào hạm đội Mỹ. Khoảng 17 giờ, 5 máy bay Kamikaze lao vào chiếc hàng không mẫu hạm Saratoga. Ba chiếc đã đâm trúng Saratoga và nổ tung, làm chết 129 người và làm bị thương 192 người. Kế đó, lúc 19:00, năm máy bay Kamikaze khác lao đến nhưng chỉ có một chiếc vượt qua được lưới lửa phòng không và ném trúng ngay trên đường băng của Saratoga một quả bom. Đến 20 giờ 15 phút, những đám cháy trên tàu đã được khắc phục nhưng sau đó con tàu buộc phải rời chiến trường đến Eniwetok rồi cuối cùng là về bờ biển phía Tây nước Mỹ để sửa chữa. 40 máy bay trên chiếc Saratoga cũng bị phá hủy trong vụ tấn công.

Vài phút sau, 2 chiếc Kamikaze đơn độc vượt qua được lưới lửa phòng không nhờ bay sát mặt nước đã đâm vào hàng không mẫu hạm hộ tống cỡ nhỏ USS Bismarck Sea. Bốn quả ngư lôi trên tàu nổ tung, tàu chìm sau 15 phút với tổn thất nhân mạng 318 người, đây là chiếc tàu sân bay Hoa Kỳ cuối cùng bị mất trong Thế Chiến II. Thủy thủ trên tàu Lawrence Taylor cố gắng cứu được khoảng 120 người trong tổng số 800 thủy thủ đoàn rơi xuống nước. Ngoài ra, cuộc tấn công này còn gây hư hại nặng cho tàu vận tải Keokuk AKN-4 (17 người chết, 44 bị thương), gây thiệt hại nhẹ cho hàng không mẫu hạm hộ tống USS Lunga Point (11 người bị thương), một tàu chở quân số hiệu LST-477 (9 người chết, 5 bị thương).

Trong số 28 máy bay Nhật, đã có 21 chiếc bị mất cùng 43 phi công (20 người trong 10 chiếc Yokosuka D4Y, 18 người trong 6 chiếc Nakajima B6N, và 5 người trong 5 chiếc Mitsubishi A6M Zero).

Vào ngày 1 tháng 3 năm 1945, một trong số 2 chiếc máy bay ném bom Suisei còn lại (chính là 2 chiếc bị Hellcat bắn hư hại và phải quay về) đã sửa chữa xong, nó xuất kích một mình từ Hachijōjima đến Iwo Jima để thực hiện một cuộc tấn công cảm tử, nhưng đã bị bắn hạ trước khi lao được vào tàu chiến Mỹ.

Trước khi bước vào nhiệm vụ sau cùng, các phi công Kamikaze để lại thư vĩnh biệt gửi người thân. Một trong các bức thư là của Kunio Shimizu, 20 tuổi, phi công trên chiếc Nakajima B6N, gửi cho cha mẹ:
Tình hình chiến tranh thực sự đã lên đến đỉnh điểm về cường độ. Bây giờ đã đến lúc con quyết tâm hy sinh vì Tổ quốc. Cha mẹ ơi, bao nhiêu lo lắng mà con gây ra cho cha mẹ là không thể đong đếm được. Cuối cùng, khát khao nhiệt thành của con đã được đền đáp, và điều đó đã cho con lòng dũng cảm xuất trận, làm lá chắn cho Tổ quốc và Thiên Hoàng.
Thưa Cha mẹ, bây giờ con rơi nước mắt biết ơn vì tấm lòng ấm áp của cha mẹ dành cho con. Tuy nhiên, bây giờ con đã nhận được lệnh của Bộ chỉ huy Hoàng gia. Con tin tưởng rằng việc tận trung phụng sự Thiên Hoàng thông qua Quân đoàn tấn công đặc biệt sẽ là hành động báo hiếu lớn nhất của con.
Ngày mai, theo kế hoạch chúng con sẽ tiến đến Iwo Jima và sau đó thực hiện một cuộc tấn công... Con vui lòng ngã xuống như một bông hoa trong quân đội của Thiên Hoàng. Con cầu nguyện cha mẹ có đủ khả năng chăm sóc bản thân và sẽ khỏe mạnh trong một thời gian dài.
Với lòng dũng cảm bất khuất, con sẽ lao mình vào tàu địch. Bằng lời văn vụng về này, con xin kết thúc bức thư cuối cùng này khi cố nén những giọt nước mắt nóng hổi. Con cầu nguyện cho sức khỏe của mọi người.
Con không hối hận. Tất cả vì đất nước... Vậy thì, lần sau con sẽ gặp cha mẹ ở đền Yasukuni vào mùa xuân, khi những bông hoa anh đào nở rộ... Cuối cùng, một lần nữa con cầu nguyện cho sức khỏe của gia đình.

Trận đánh tại phòng tuyến phía bắc

Mất Suribachi, người Nhật co về giữ phòng tuyến thứ nhất của họ chạy dài gần 3 km từ bờ phía tây qua góc phía nam sân bay số 2 đến bờ đông của đảo. Hệ thống phòng thủ của quân Nhật ở đây còn rất mạnh và thậm chí còn hơn cả khu vực phía Nam mà quân Mỹ vừa chiếm được. Sư đoàn 4 và 5 tiến lên sau 76 phút bắn phá của hải pháo. Cả hai sư đoàn này đều được các lực lượng thiết giáp dẫn đường. Tuy nhiên quân Nhật nhanh chóng chặn đứng các thiết giáp bằng vũ khí chống tăng và mìn. Đến cuối ngày hôm đó, sư đoàn 5 tiến lên chưa được đến 500 mét. Đến thời điểm này sư đoàn 3 đã được gọi tăng viện. Thiếu tướng Harry Schmidt được giao chỉ huy cả ba sư đoàn tiến đánh phòng tuyến Nhật với Sư đoàn 3 ở trung tâm có nhiệm vụ đánh chiếm sân bay số 2, Sư đoàn 4 bên cánh phải và Sư đoàn 5 bên cánh trái.

Lúc 9:30 sáng ngày 24 tháng 2, dưới sự yểm trợ mãnh liệt của pháo binh, Sư đoàn 3 thủy quân lục chiến bắt đầu tiến đánh sân bay số 2, dẫn đầu là hai tiểu đoàn thuộc trung đoàn 21. Đây là vị trí phòng thủ mạnh nhất trong suốt phòng tuyến của Nhật. Địa hình ở đây vô cùng bất lợi cho lính Mỹ: chung quanh các đường băng toàn là những rãnh sâu, hố to, ngăn cách nhau bởi những vách đá nhọn như lưỡi cưa. Ngoài ra, họ còn phải đương đầu với một đối thủ cứng rắn là trung đoàn 145 thuộc sư đoàn 109 Nhật. Súng máy và súng cối Nhật liên tục khai hỏa vào quân Mỹ đang tiến lên. Để chống lại, Mỹ sử dụng xe tăng phun lửa, súng phun lửa và lựu đạn để thiêu cháy quân Nhật trong các ngách hầm và công sự bê tông ngầm. Chiến trường ngập trong lửa và thương vong của lính Mỹ rất lớn nên tốc độ tiến quân rất chậm, chỉ khoảng 10 mét mỗi giờ. Khi khói lửa đã trùm kín mục tiêu và không còn có thể sử dụng súng, hai bên xông vào đánh giáp lá cà bằng lưỡi lê, lựu đạn, báng súng cho đến cả cuốc xẻng. Xác chết đôi bên chồng chất lên nhau.

Sau hai ngày ác chiến, sư đoàn 3 thủy quân lục chiến Mỹ bị thương vong gần 2.000 người trong khi Trung đoàn 145 của Nhật hầu như bị xóa sổ. Tướng Kuribayashi điện về Tokyo:
"Sau một tuần lễ giao tranh, quân trú phòng tại Iwo Jima đã mất tới 50% quân số; phần lớn súng máy, 60% đại bác và súng cối đã bị tiêu diệt"

Đến nửa đêm ngày 25 tháng 2, sư đoàn 3 Mỹ đã làm chủ sân bay số 2 và tiến dần đến làng Motoyama. Sư đoàn 4 và 5 cũng đẩy lùi được quân Nhật và tiến về phía Bắc. Ngày 26 tháng 2, Sư đoàn 4 đến được chân đồi 382 ở phía đông nam làng Motoyama thì bị chặn đứng vì hỏa lực mạnh của pháo binh và bộ binh Nhật. Các trận đánh tại đồi này đã làm cho sư đoàn thiệt hại 792 chết người chỉ riêng trong ngày hôm đó. Quân Nhật đã trụ lại ở tuyến phòng thủ thứ hai, phía sau dãy đồi và ngôi làng Motoyama, chạy dài đến tận hai bên bờ biển phía đông và phía tây đảo. Tại đây một lần nữa hệ thống các hang động và địa đạo của Nhật lại chặn đứng quân Mỹ. Tổn thất của quân Mỹ tại Iwo Jima ngày càng nặng đến mức làm xôn xao dư luận cả nước.

Tờ Examiner xuất bản tại San Francisco số ra ngày 27 tháng 2 đã chỉ trích chiến lược của đô đốc Chester Nimitz vì muốn nhanh chóng tiến đánh Nhật Bản đã làm hao tổn biết bao xương máu thanh niên Mỹ. Tiếp đó tờ báo này ca ngợi tướng Douglas MacArthur đã đạt được mọi mục tiêu đề ra mà vẫn tiết kiệm được sinh mạng binh lính. Tuy nhiên, vào ngày hôm sau, tờ Chronicle cùng thành phố liền có ngay bài phản hồi. Tờ báo cho rằng chiến lược của đô đốc Nimitz đưa đến việc kết thúc sớm chiến tranh là cách tốt nhất để tiết kiệm xương máu binh sĩ. Ngược lại, các chiến dịch kéo dài của tướng MacArthur ở Phillipines là một sự phí phạm vô ích sinh mạng lẫn của cải nhân dân Mỹ. Tranh cãi không chỉ dừng lại ở các phương tuyện truyền thông mà còn cả trong giới lãnh đạo lục quân và hải quân Mỹ. Tại cơ quan bộ tổng tham mưu lục quân, tướng George Marshall đề nghị quân đội Mỹ sử dụng hơi độc nhưng đã bị tổng thống Franklin D. Roosevelt và đô đốc Nimitz từ chối.

Ngày 28 tháng 2, thủy quân lục chiến Mỹ đã chiếm được cao điểm để từ đó có thể nhìn thấy toàn bộ sân bay số 3 tuy nhiên các ngọn đồi quanh sân bay này vẫn nằm trong sự kiểm soát của người Nhật. Cũng trong ngày này, sư đoàn 3 Mỹ đã chiếm được làng Motoyama, nay chỉ còn là cảnh đổ nát. Ngày 3 tháng 3, đến lượt đồi 382 bị sư đoàn 4 Mỹ chiếm. Bị mất hai điểm trọng yếu, tuyến phòng thủ thứ hai của quân Nhật bị bẻ gãy. Quân Mỹ chuyển sang chiếm đồi 362A. Để tấn công địa điểm này, quân Mỹ chuyển sang chiến thuật mới của tướng Erskine là tấn công ban đêm mà không dọn bãi bằng pháo để gây bất ngờ. Chiến thuật này đã trở thành chìa khóa quyết định cho việc chiếm được ngọn đồi khi quân Nhật không hề biết đến cuộc tấn công của quân Mỹ để chống trả và thậm chí một số lính Nhật vẫn còn đang ngủ. Tuy nhiên, phải đến ngày 8 tháng 3, đồi mới bị chiếm. Cho đến ngày 3 tháng 3, vẫn còn khoảng 16.000 lính Nhật trong số 22.000 người ban đầu. Thương vong của lính Mĩ là 16.000 người trong đó có 3.000 người tử trận. Trong ngày này, Trung tá Chandler Johnson, tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn 2, người đã lưu giữ lá cờ đầu tiên trên đỉnh Suribachi cũng chết vì đạn pháo. Ngày 4 tháng 3, trong lúc chiến sự vẫn đang tiếp diễn, một chiếc máy bay ném bom B-29 có tên Dinah Might đang ở gần đảo thông báo đã cạn nhiên liệu sau một cuộc không kích vào Tokyo và yêu cầu một cuộc hạ cánh khẩn cấp. Dưới hỏa lực của quân Nhật, chiếc máy bay đã hạ cánh thành công xuống sân bay đã được quân Mỹ kiểm soát, nạp nhiên liệu đầy đủ rồi tiếp tục thực hiện hành trình. Đến ngày 6 tháng 3, chiếc P-51 Mustang đầu tiên hạ cánh xuống sân bay Iwo Jima để yểm trợ về không lực cho quân Mỹ. Chiếc máy bay này thuộc lực lượng đặc nhiệm hàng không mẫu hạm số 58 đang chuẩn bị cho cuộc đổ bộ vào Okinawa ngày 1 tháng 4. Sáng ngày 7 tháng 3, sư đoàn 3 Mỹ sau một cuộc chiến đấu ác liệt đã chiếm được phần trung tâm đảo. Quân Nhật giờ chỉ còn trụ lại ở phía bắc và phía đông.

Tình hình quân Nhật tại Iwo Jima ngày càng rơi vào bi kịch với phần lớn thức ăn, vũ khí và nước uống đã cạn kiệt, tuy nhiên họ vẫn còn kiên cường kháng cự trong các nhóm chiến đấu nhỏ. Không còn súng chống tăng, lính Nhật tình nguyện buộc thuốc nổ vào người, bí mật nằm chờ chiến xa Mỹ đến để tấn công cảm tử. Sáng ngày 4 tháng 3, tướng Kuribayashi báo cáo tình hình chiến sự hai tuần lễ qua bằng vô tuyến điện:

Trước tình hình ngày càng tuyệt vọng, đa số sĩ quan Nhật tại Iwo Jima muốn tiến hành các cuộc tấn công tự sát. Mặc dù tướng Kuribayashi đã ra sức ngăn cản nhưng một số vẫn không tuân lệnh. Trong đó có thiếu tướng Sadasue Senda, lữ đoàn trưởng lữ đoàn hỗn hợp số 2. Đêm ngày 8 tháng 3, Senda tập trung các sĩ quan dưới quyền, ra lệnh thực hiện một cuộc tổng tấn công vào lúc 6:00 sáng ngày hôm sau. Để chấm dứt buổi nói chuyện, ông nói với họ: "Chúng ta sẽ gặp lại nhau, tối mai, ở đền Yasukuni". Cánh hải quân tán thành việc này nhưng việc truyền tin sai lệch đã khiến cho họ nghĩ là cuộc tổng tấn công sẽ diễn ra ngay trong đêm. Do đó, lúc không giờ, 1.500 sĩ quan và lính hải quân lặng lẽ tập trung tại phòng tuyến sư đoàn 4 thủy quân, nơi do hai trung đoàn 23 và 24 Mỹ nắm giữ. Tuy nhiên, cuộc tấn công đã bị quân Mỹ phát hiện và báo động khi có người hô "Banzai" (vạn tuế) quá sớm. Pháo binh Mỹ ngay lập tức nã pháo vào nơi tập trung quân suốt một giờ gây thương vong rất lớn. Những người sống sót bỏ chạy tản mác, tìm nơi ẩn nấp. Đến sáng ngày 09 tháng 3, tướng Senda đầu không đội mũ, quấn trên đầu một tấm vải trắng vẽ hình mặt trời đỏ, dẫn đầu một đoàn quân trang bị súng trường, lựu đạn, một ít súng máy và cả gậy tre vót nhọn. Pháo binh Mỹ đã tiêu diệt toàn bộ đoàn quân này, kể cả tướng Senda. Nhật tổn thất 650 người sau đợt phản công bất thành này. Trong khi đó, đại úy Samaji Inouye dẫn 1.000 người tham gia tấn công vào các vị trí của quân Mỹ với ý định chiếm lại núi Suribachi. Cuộc tấn công này cũng bị đập tan với thương vong của quân Mỹ là 347 người (90 người chết). Ngày hôm sau, thủy quân lục chiến Mỹ đếm được tổng cộng 784 xác lính Nhật.

Ngày 11 tháng 3, quân Nhật ở phía đông bắc đảo bị chia cắt khỏi phía tây bắc là nơi trú ẩn của tướng Kuribayashi và chuẩn đô đốc Ichimaru. Ngày 14 tháng 3, đô đốc Nimitz tuyên bố đã chinh phục được Iwo Jima và "tất cả quyền hạn của chính phủ Đế quốc Nhật Bản ở hòn đảo này đều bị đình chỉ". Ngày 16 tháng 3, trận đánh được phía Mỹ tuyên bố đã kết thúc và hòn đảo đã ở trong tình trạng an toàn. Ngày 17 tháng 3, Thủ tướng Nhật Bản Kuniaki Koiso thông báo trên đài phát thanh là lực lượng phòng ngự dưới quyền tướng Kuribayashi trên đảo đã chiến bại. Tuy nhiên trên thực tế chiến sự vẫn còn kéo dài thêm nửa tháng nữa.

Những ngày cuối cùng

Quân Nhật phòng thủ trên đảo giờ đây đã hết nước uống. Những tốp lính Nhật di chuyển từ các địa đạo đi tìm nước uống hầu như không trở về. Ngày 14 tháng 3, tướng Kuribayashi ra lệnh cho đại tá Masao Ikeda đốt quân kì trung đoàn số 145 để không lọt vào tay người Mỹ. Đây là trung đoàn đã anh dũng cản bước tiến quân Mỹ tại nhiều nơi và hầu như không còn ai sống sót. Lúc 5:35 chiều ngày 17 tháng 3, ông điện về Tokyo lần cuối cùng:

Bức điện của Kuribayashi Tadamichi, vốn cũng là một nhà thơ có tiếng, kết thúc bằng ba bài thơ. Đại ý như sau:

Ngày 17 tháng 3, một đặc chỉ từ Tổng hành dinh thăng ông lên quân hàm Đại tướng Lục quân tại mặt trận. Một số sĩ quan khác như Ichimaru được phong hàm phó đô đốc, Inouye được phong hàm chuẩn đô đốc và Nishi được phong hàm đại tá. Cũng trong đêm đó ông hạ lệnh mở cuộc tổng tấn công cuối cùng: "Kể từ 0 giờ 1 phút ngày 18 tháng 3 năm 1945, mọi người sẽ chiến đấu đến chết, không ai được lo giữ tính mạng của mình". Bắt đầu từ đó, các sĩ quan Nhật trên đảo, cả lục quân lẫn hải quân đều chuẩn bị cho binh lính mình thực hiện những cuộc tấn công tự sát.

Trong khi đó, phó đô đốc Ichimaru viết thư hạch tội tổng thống Mỹ Franklin Roosevelt. Lá thư này được trao cho một sĩ quan thông tin nhưng anh ta chưa kịp đưa bức thư trên cho người Mỹ thì bị bắn gục. Sau đó, thủy quân lục chiến Mỹ đã tìm thấy bức thư. Ngày 11 tháng 7, nội dung bức thư được in trên các tờ báo Mỹ. Sau đó, người Mỹ đem trưng bày nó tại bảo tàng học viện sĩ quan ở Annapolis, nơi Ichimaru từng có thời gian thực tập.

Ngày 21 tháng 3, lô cốt hoang vắng của tướng Kuribayashi đã bị phá hủy và công việc này cần đến bốn tấn thuốc nổ. Trong cảnh tuyệt vọng, lính Nhật ngày càng trở nên liều lĩnh và hằng đêm họ đều cố xâm nhập vào phòng tuyến quân Mỹ. Đêm ngày 25 tháng 3, 300 lính Nhật thực hiện cuộc tổng tấn công cuối cùng tại khu vực sân bay số 2. Các phi công, thủy quân lục chiến và cả công binh Mỹ đã đánh nhau với quân Nhật đến sáng và chịu thương vong lớn với hơn 100 lính Mỹ chết (bao gồm 59 binh sĩ thủy quân lục chiến) và 200 người khác bị thương. Đó là sự kháng cự cuối cùng của người Nhật và hòn đảo được bộ tư lệnh Mỹ tuyên bố "an toàn" ngày 26 tháng 3. Trung úy Harry Martin của tiểu đoàn công binh số 5 đã trở thành binh sĩ thủy quân lục chiến cuối cùng của Mỹ nhận Huân chương Danh Dự trong trận đánh.

Sáng ngày 27 tháng 3, tướng Kuribayashi ra khỏi hang cùng với đại tá Kaneji Nakane, sĩ quan tham mưu. Ông hướng về phía Bắc, hướng Hoàng cung, gập mình chào 3 lần rồi rút gươm mổ bụng tự sát. Đại tá Nakane giúp tướng Kuribayashi hoàn tất nghi lễ bằng cách dùng gươm chém đầu vị tướng rồi mai táng thượng cấp của mình. Xong việc, ông quay về hang để báo cáo sự việc với đại tá tham mưu trưởng Tadashi Takashi và chuẩn đô đốc Ichimaru. Hai đại tá cùng nhau ra cửa hang rồi cùng dùng súng lục tự sát. Tuy nhiên theo miêu tả của một số cựu binh Nhật trong trận này thì chính tướng Kuribayashi đã chỉ huy cuộc tấn công tự sát cuối cùng và chết trong khi chiến đấu.

Gần 11 giờ khuya, chuẩn đô đốc Ichimaru cùng với 10 người còn lại, tay không vũ khí ra khỏi hang. Một loạt đạn súng máy Mỹ đã bắn chết ông cùng 2 người khác. Đến đây trận Iwo Jima đã chính thức kết thúc sau hơn 1 tháng giao tranh.

Kết quả

Sau hơn một tháng giao tranh ác liệt, quân Mỹ đã chiếm được hòn đảo. Trong số khoảng 21.000 quân bố phòng Nhật, hơn 18.000 người đã chết trong khi chiến đấu hoặc do tự sát, chỉ có 216 người bị bắt làm tù binh trong trận đánh Một tài liệu khác thống kê 867 lính Nhật nữa bị bắt từ tháng 4 tới tháng 6/1945 (sau khi trận đánh kết thúc), tổng cộng là 1.083 tù binh. Khoảng 2.000 lính Nhật còn lại ẩn náu trong các hang động, tiếp tục chiến đấu nhiều tháng cho đến nhiều năm sau chiến tranh. Những người Nhật cuối cùng đầu hàng tại Iwo Jima là 2 người lính dưới quyền trung úy Toshihiko Ohno (Yamakage Kufuku và Matsudo Linsoki). Cả hai đã cầm cự trên đảo suốt sáu năm trước khi đầu hàng vào năm 1951, một số tài liệu khác ghi ngày đầu hàng là 6 tháng 1 năm 1949. Phần lớn xác lính Nhật bị vùi lấp trong các hang động và đến nhiều thập kỉ sau vẫn còn được bảo tồn nguyên vẹn vì tác dụng của khí lưu huỳnh.

Về phía Mỹ, tổng số thương vong là 26.038 người trong đó có 23.573 người là của thủy quân lục chiến, bao gồm 6.821 tử trận và 19.217 người bị thương. Thương vong của lính Mỹ trong trận này còn hơn cả tổng số thương vong của phe Đồng minh trong Ngày D, ngày đổ bộ lên Normandie (ước tính khoảng 10.000, với tổng thương vong của lính Mỹ trong trận Normandie là 125.847 người). Khoảng 300 lính hải quân đã tử trận do các cuộc tấn công của các máy bay Kamikaze. Vì toàn bộ dân cư trên đảo đã được sơ tán nên tại Iwo Jima đã không có thương vong về phía dân thường như ở Saipan và sau này là Okinawa.

Ý nghĩa chiến lược

Thất bại tại Iwo Jima đã làm chấn động chính trường Nhật Bản. Ngày 5 tháng 4 năm 1945, Thủ tướng Kuniaki Koiso đệ đơn từ chức lên Nhật hoàng Hirohito vì những thất bại tại Leyte và giờ đây là Iwo Jima. Nhật hoàng ngay lập tức triệu tập hội đồng Jushin và đơn từ chức của Koiso được chấp thuận. Đêm hôm đó, đô đốc Kantarō Suzuki được bổ nhiệm làm thủ tướng khi ông đã 77 tuổi.

Còn về phía Mỹ, những thương vong tại Iwo Jima là sự cảnh báo cho những gì sắp tới sẽ xảy ra tại Okinawa cũng như khi quân Mỹ ngày càng tiến sâu vào lãnh thổ Nhật Bản. Ngay trong tháng 3, khi chiến sự còn đang tiếp diễn, các sân bay tại đây đã nhanh chóng được người Mỹ sửa chữa và đưa vào hoạt động. Ngày 10 tháng 3, các máy bay xuất phát từ Iwo Jima đã oanh tạc Tokyo; đến ngày 12 tháng 3 là Nagoya và 13 tháng 3 đến lượt Osaka. Các cuộc oanh tạc này ngày càng diễn ra thường xuyên hơn và mục tiêu nhắm đến không chỉ là các cơ sở quân sự mà còn cả các khu dân cư. Iwo Jima còn là nơi đặt các máy bay tiêm kích P-51 Mustang có nhiệm vụ bảo vệ những chiếc B29 khi tiến vào ném bom lãnh thổ Nhật Bản. Trong suốt Chiến tranh thế giới thứ hai, 2.251 chiếc B-29 đã hạ cánh tại Iwo Jima. Ngoài ra, còn có 1.191 máy bay tiêm kích hộ tống cho 3.081 cuộc oanh tạc vào Nhật Bản xuất phát từ Iwo Jima. Tuy nhiên việc Nhật Bản mất Iwo Jima đã không ảnh hưởng đến khả năng dự báo từ xa các cuộc oanh tạc nhờ radar của nước này. Các thông tin giờ đây đến từ đảo Rota, nơi mà không bao giờ bị tấn công.

Sau khi chiến tranh kết thúc, đảo Iwo Jima vẫn nằm dưới quyền kiểm soát của người Mỹ trong một thời gian dài. Năm 1960, đảo trở thành căn cứ quân sự và từng có cả vũ khí hạt nhân trên đảo. Dưới áp lực của chính quyền Nhật Bản, năm 1968, đảo được trao trả trở lại cho Nhật và quân Mỹ cũng rút đi hết. Ngày nay, đảo Iwo Jima nằm dưới quyền quản lý của chính quyền Tokyo.

Kỷ niệm

Ngày 19 tháng 2 năm 1985, lễ kỷ niệm lần thứ 40 trận Iwo Jima, một sự kiện được gọi là "Cuộc sum họp vẻ vang" (Reunion of Honor) đã được tổ chức. Những người tham dự buổi lễ là những cựu binh của cả hai phía Mỹ và Nhật đã từng tham gia trận đánh. Một tấm bia bằng đá granit đã được dựng lên trong buổi lễ với hàng chữ:Trong lễ kỷ niệm 40 năm trận Iwo Jima, chúng tôi, những cựu binh Mỹ và Nhật đã gặp nhau một lần nữa tại nơi chiến trường xưa, nhưng lần này là trong hòa bình và tình bạn hữu. Chúng tôi cũng tưởng niệm cho các chiến hữu của mình, những người đã chiến đấu ở đây với tất cả lòng dũng cảm và danh dự. Chúng tôi cũng cùng nhau cầu nguyện cho những hi sinh của mình tại Iwo Jima sẽ được nhớ mãi và không bao giờ lặp lại.
Lễ kỷ niệm lần thứ 50 đã diễn ra trước đài tưởng niệm này vào tháng 3 năm 1995. Lần thứ 55 diễn ra năm 2000 và sau đó là lần thứ 60 vào tháng 3 năm 2005.

Sau khi trận đánh kết thúc, 27 quân nhân Mỹ đã được phong tặng "Huân chương Danh dự" (Medal of Honor), huân chương quân sự cao quý nhất của Mỹ trong đó có 14 người được truy phong. Trong số 27 tấm huân chương đó, 23 được trao cho thủy quân lục chiến và 4 cho các thủy thủ hải quân. Số huân chương này chiếm 30% trong số 82 Huân chương Danh dự trao tặng cho thủy quân lục chiến Mỹ trong Chiến tranh thế giới thứ hai.
Ngoài ra để kỷ niệm chiến thắng, hải quân Mỹ đã đặt tên cho một số tàu chiến là USS Iwo Jima và một đài tưởng niệm đã được xây gần nghĩa trang quốc gia Arlington. Bang Massachusetts đã chọn ngày 19 tháng 2 hàng năm làm Ngày Iwo Jima để kỷ niệm trận đánh và vinh danh tinh thần dũng cảm của quân lực Hoa Kỳ.

Trong khi đó, hiện nay chính phủ Nhật Bản vẫn còn tìm kiếm và quy tập hài cốt những người lính Nhật tử trận tại Iwo Jima.

Trong văn hóa đại chúng
Trận Iwo Jima đã được lấy làm bối cảnh cho nhiều tác phẩm điện ảnh của Mỹ sau đó. Ngay từ năm 1945, đã có hai bộ phim: To the Shores of Iwo Jima, phim tài liệu sản xuất bởi hải quân, lực lượng thủy quân lục chiến và Tuần duyên Hoa Kỳ, và Glamour Gal, một bộ phim với mục đích tuyên truyền có nội dung về hành trình của một khẩu pháo do thủy quân lục chiến Mỹ mang đến Iwo Jima.

Bốn năm sau, đầu năm 1949, hãng phim Republic Studios thông báo đang chuẩn bị thực hiện một bộ phim về vai trò của thủy quân lục chiến Mỹ trong Chiến tranh thế giới thứ hai. Ngân sách dành cho bộ phim đến 1 triệu USD, khoản tiền lớn nhất trong lịch sử Republic Studios và tên của bộ phim được đặt là Sands of Iwo Jima. Tuy bộ phim đề cập rất ít về Iwo Jima nhưng hình ảnh thủy quân lục chiến giương ngọn cờ tại Iwo Jima trở thành tâm điểm cho việc quảng cáo bộ phim. Vai chính của bộ phim đã được giao cho ngôi sao đang lên của Hollywood trong thể loại phim hành động John Wayne và đặc biệt bộ phim có sự tham gia của 3 trong 6 người từng tham gia bức ảnh nổi tiếng "Raising the Flag on Iwo Jima" là John Bradley, Rene Gagnon và Ira Hayes.

The Outsider, một bộ phim khác sản xuất năm 1961 có sự tham gia của Tony Curtis đóng vai người lính Mỹ cắm lá cờ tại Iwo Jima, Ira Hayes. Sau đó một thời gian dài, điện ảnh Mỹ không có thêm bộ phim nào về Iwo Jima. Mãi đến năm 2006, đạo diễn Clint Eastwood mới cho ra đời thêm hai bộ phim về trận đánh là Flags of Our Fathers (Ngọn cờ cha ông) và Letters from Iwo Jima (Những bức thư từ Iwo Jima). Ngọn cờ cha ông được dựng theo góc nhìn của người Mỹ dựa trên cuốn sách cùng tên của James Bradley và Ron Powers do hai hãng phim DreamWorks Pictures và Warner Bros hợp tác sản xuất. Những bức thư từ Iwo Jima thì lại được xây dựng từ góc nhìn của người Nhật và vai tướng Kuribayashi Tadamichi trong phim do nam diễn viên nổi tiếng người Nhật Watanabe Ken đảm nhận.

Trong tập 8 loạt phim truyền hình năm 2010 của HBO The Pacific, sản xuất bởi Tom Hanks và Steven Spielberg, đã miêu tả ngày đổ bộ lên Iwo Jima qua góc nhìn của người lính thủy quân lục chiến John Basilone cho đến khi anh ta tử trận vào cuối ngày hôm đó.

Xem thêm
 Iwo Jima
 Kuribayashi Tadamichi
 Trận Okinawa

Tham khảo

Chú thích

Thư mục
 .

Liên kết ngoài

 Ảnh xưa về trận Iwo Jima
 Không ảnh trận Iwo Jima
 Battle for Iwo Jima, 1945
 Một trang web cung cấp cái nhìn sơ lược về trận đánh với nhiều hình ảnh và tư liệu
 Cảnh trận Iwo Jima trong phim Letters from Iwo Jima
 Phim cảnh quân Mỹ cắm cờ chiến thắng trên đỉnh Suribachi
 US Department of Defense
 Bức thư phó đô đốc Ichimaru gửi tổng thống Roosevelt (tiếng Anh và tiếng Nhật)

Những trận đánh lớn trong lịch sử
Xung đột năm 1945
Iwo Jima
Bài Nhật Bản chọn lọc
Bài Hoa Kỳ chọn lọc
Iwo Jima
Iwo Jima
Nhật Bản năm 1945
Xâm lược của Hoa Kỳ
Xâm lược Thế chiến thứ hai
Trận đánh trong Chiến tranh Thái Bình Dương


title: 3524 Schulz

text:
3524 Schulz (1981 EE27) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 2 tháng 3 năm 1981 bởi S. J. Bus ở Siding Spring. 3524 Schulz was đặt tên theo Charles M. Schulz, the popular cartoonist who created 'The Peanuts'.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 3524 Schulz

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Schelte J. Bus
Thiên thể phát hiện năm 1981


title: Kang Hyeong-cheol

text:
Kang Hyeong-cheol là một đạo diễn phim và nhà viết kịch bản phim người Hàn Quốc. Hai phim duy nhất cho đến nay của ông đều là những phim có doanh thu cao nhất trong năm mà nó phát hành (Ông ngoại tuổi 30 năm 2008 và Sunny năm 2011).

Ông được trao tặng giải thưởng Đạo diễn mới Xuất sắc nhất tại Lễ trao giải Thanh Long lần thứ 30.

Phim liên quan
Ông ngoại tuổi 30 (đạo diễn, kịch bản, 2008)
Sunny (đạo diễn, kịch bản, 2011)

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đạo diễn phim Hàn Quốc
Nhà biên kịch phim Hàn Quốc
Nhân vật còn sống


title: Mông Tự

text:
Mông Tự (chữ Hán giản thể: 蒙自市, âm Hán-Việt: Mông Tự thị) là một huyện cấp thị (thành phố cấp huyện), từ 2003 là thủ phủ của châu tự trị dân tộc Cáp Nê, Di Hồng Hà, tỉnh Vân Nam, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện cấp thị này được nâng cấp từ huyện Mông Tự vào tháng 10/2012; có diện tích 2.228 km², dân số năm 2004 là 33 vạn người. Thành phố này giáp Văn Sơn về phía đông, nam giáp huyện tự trị Bình Biên, tây giáp Cá Cựu, bắc giáp Khai Viễn. Năm 1886, một hiệp ước Pháp đã chọn Mông Tự làm trung tâm buôn bán giữa Vân Nam và xuất nhập khẩu hàng với Bắc Kỳ thuộc Đông Dương.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Vân Nam


title: Rhyacophila pemba

text:
Rhyacophila pemba là một loài Trichoptera trong họ Rhyacophilidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Rhyacophila


title: Plutarchus

text:
Plutarchus (Tiếng Hy Lạp cổ đại: Πλούταρχος, Ploutarchos), còn được viết theo tên tiếng Anh, tiếng Đức là Plutarch, và tiếng Pháp là Plutarque, tên đầy đủ là Lucius Mestrius Plutarchus (Μέστριος Πλούταρχος) lấy khi nhận được quyền công dân La Mã, (46 - 120) là một nhà tiểu luận và nhà tiểu sử học La Mã cổ đại, ông là người gốc Hy Lạp. Là một học giả lớn trong lịch sử, ông đã để lại một gia tài văn học đồ sộ cho nhân loại. Ông rất thông thái, am hiểu sâu sắc về tôn giáo, thuật hùng biện và cả triết học. Không những thế, có người còn xem ông là một nhà sử học quân sự, ông đã giúp cho nhân loại có được am hiểu về nền quân sử Hy Lạp - La Mã xưa kia thông qua bộ "Tiểu sử sóng đôi" trứ danh. Ông viết nên nhiều tác phẩm, và trong số đó, ông có công kích bộ sử "Historiai" của Herodotos, và viết nên tiểu sử của không ít danh nhân Hy - La cổ đại, so sánh những vị anh hùng này nhằm dạy cho người đọc đạo đức và chủ nghĩa anh hùng. Đơn cử như ông so sánh vua Pyrros xứ Ipiros với quan Tổng tài Caius Marius của La Mã. Những tiểu sử hào hùng này được ông tập hợp lại trong bộ "Tiểu sử sóng đôi", và đưa tên tuổi của ông trở nên lừng danh., vai trò làm nhà đạo đức học của ông còn lớn hơn cả nhà sử học, do trong cuốn tiểu sử Alexandros Đại Đế, ông viết rằng ông quan tâm đến nhân cách hơn là lịch sử.

Thiếu thời, Plutarchus được học tại thành phố Athena, về triết học và toán học. Dần dần, ông trở thành một con người có kiến thức uyên bác khác thường. Ông đã nhiều lần đi rao giảng, và còn say sưa đàm thoại với giới học thuật tại Hy Lạp, La Mã cổ đại, và về sau ông còn được đến kinh đô Roma để răn dạy triết học. Tại đây, ông làm thân với nhiều người, thậm chí cả hai Hoàng đế Traianus và Hadrianus. Tác phẩm của ông đã ảnh hưởng lớn lao đến không ít nhà sử học và những nhà văn các thể loại khác, trong số đó có cả nhà soạn kịch Anh lừng danh Shakespeare hay ông vua - chiến binh Phổ kiệt xuất Friedrich II Đại Đế.

Thời niên thiếu

Vào năm 46, tại một thị trấn tĩnh lặng và chẳng rộng lớn chi tại Boetia (miền Nam Hy Lạp) là Chaeronea (cách điện thờ Delphi 20 dặm), nhà sử học Plutarchus chào đời.  Gia đình ông thuộc tầng lớp chủ đất, làm ăn tốt và giàu có. Tên người ông của Plutarchus là Lamprias, theo như ông xác nhận trong Moralia và trong cuộc đời của Antony. Anh em của ông, Timon và Lamprias, thường xuyên được đề cập trong bài tiểu luận và đối thoại của ông, nơi Timon được nói đến trong các điều tình cảm nhất. Rualdus, trong cuộc đời công việc của Plutarchus, phát hiện lại tên của vợ Plutarch, Timoxena, từ bằng chứng nội bộ bởi tác phẩm của ông. Một lá thư vẫn còn tồn tại, gửi bởi Plutarchus cho vợ mình

Plutarchus học toán học và triết học tại Học viện Athena dưới sự dạy bảo của thầy Ammonius - một nhà triết học theo thuyết Plato - từ năm 66-67. Từ đây, thầy Ammonius luôn luôn có ảnh hưởng sâu đậm đến sự nghiệp tri thức, triết học của Plutarchus. Ông đã có một số bạn bè thân thiết, bao gồm Quintus Sosius Senecio và Fundanus, cả hai nguyên lão quan trọng, người mà trong một số tác phẩm sau này ông đã viết riêng cho. Plutarch du hành rộng rãi trong thế giới Địa Trung Hải, bao gồm cả trung tâm Hy Lạp, Sparta, Corinth, Patrae (Patras), Sardes, Alexandria, và hai chuyến đi đến kinh thành Roma.

Tại một số thời điểm, Plutarchus đã có quyền công dân La Mã. Bằng chứng là tên mới của ông, Lucius Mestrius Plutarchus. Người bảo hộ quyền công dân của ông là quan Tổng Tài La Mã Lucius Mestrius Florus - người cũng được Plutarch "dùng" như một "tư liệu lịch sử" trong cuốn Tiểu sử Otho của ông.

Ông sống phần lớn cuộc đời của mình tại Chaeronea, và tham gia vào việc thờ cúng vị thần Hy Lạp Apollo.Tuy nhiên, nhiệm vụ của ông như là một trong hai tăng lữ tối cao của thần Apollo tại điện thờ Delphi (nơi ông chịu trách nhiệm giải thích sấm truyền của Pythia) dường như việc này chiếm ít thời gian của ông.

Trong nhiều năm, Plutarchus trở thành một trong hai vụ giáo sĩ tại điện thờ thần Apollo ở Delphi, cách Delphi hai mươi dặm. Nhờ những tác phẩm của ông và các bài thuyết giảng, danh thơm của Plutarchus trở nên vang xa trên khắp đế chế La Mã rộng lớn, nhưng ông vẫn tiếp tục cư trú tại nơi ông được sinh ra, và tích cực tham gia trong các vấn đề địa phương, thậm chí còn làm Thị trưởng nữa. Tại điền trang ở quê hương ông, các vị khách từ khắp nơi trong đế chế đã ngồi lại, tham gia vào cuộc trò chuyện về đạo lý, chủ trì bởi Plutarch trên ghế đá cẩm thạch của ông. Rất nhiều trong số những cuộc đối thoại đã được ghi lại và xuất bản, và 78 bài tiểu luận cùng các công trình khác đã tồn tại bây giờ được gọi chung là Moralia.

Làm việc là một quan tòa và đại sứ
Ngoài công việc của mình là một tu sĩ của đền thờ Delphi, Plutarch cũng là một thẩm phán ở Chaeronea và ông đã đại diện cho quê nhà của ông trong các nhiệm vụ khác nhau đi tới các nước khác trong những năm trưởng thành đầu tiên của ông. Plutarch đã giữ chức Archon ở thành phố quê hương ông

Cuộc đời của các hoàng đế La Mã
Tác phẩm tiểu sử đầu tiên được viết bởi Plutarch là cuộc đời của các Hoàng đế La Mã từ Augustus đến Vitellius. Trong số này, chỉ có cuộc đời của Galba và Otho vẫn còn tồn tại. Cuộc đời của Tiberius và Nero chỉ còn là những đoạn nhỏ, được ghi lại bởi Dasmascius (Cuộc đời của Tiberius, cf. Cuộc đời của ông về Isidore) và bản thân Plutarch (cuộc đời của Nero, cf. Galba 2,1), tương ứng. Những tiểu sử của các vị hoàng đế đầu này có lẽ đã xuất bản dưới triều đại Flavius hay trong triều đại Nerva (CE 96-98CN)

Tiểu sử sóng đôi
Tác phẩm nổi tiếng nhất của Plutarchus là Tiểu sử sóng đôi, bao gồm một loạt các tiểu sử những danh nhân lịch sử của hai nền văn minh Hy Lạp và La Mã vẻ vang, sắp xếp thành từng cặp để so sánh những đức tính đáng kính của họ, cũng như những khuyết điểm của các danh nhân này. Tiểu sử sóng đôi còn sót có 23 cặp danh nhân lịch sử, mỗi một đôi là tiểu sử của một vị anh hùng Hy Lạp và một anh hùng La Mã, cũng như bốn cuộc đời đơn lẻ.

Trong đoạn mở đầu của cuộc đời Alexandros, Plutarchus có lời lý giải:<ref>Plutarch, Cao Việt Dũng, Nguyễn Cảnh Bình, Nguyễn Hoa Cương, Tạ Quang Đông, Những anh hùng Hy Lạp cổ đại. Xem sơ lược.</ref>

Một số tiểu sử, chẳng hạn như của Heracles, Philippos II của Macedonia và Scipio Africanus, không còn tồn tại, nhiều cuộc đời còn lại bị cắt ngắn, có thiếu sót rõ ràng hoặc đã bị giả mạo bởi các nhà văn sau này. Tiểu sử còn tồn tại bao gồm của Solon, Themistocles, Aristides, Pericles, Alcibiades, Nicias, Demosthenes, Pelopidas, Philopoemen, Timoleon, Dion của Syracuse, Alexandros Đại đế, Pyrros, Romulus, Numa Pompilius, Coriolanus, Aemilius Paullus, Tiberius Gracchus, Gaius Gracchus, Gaius Marius, Sulla, Sertorius, Lucullus, Pompey, Julius Caesar, Cicero, Mark Antony và Marcus Junius Brutus. Về tính không thật sự chính xác của những câu chuyện, Plutarchus có lời bàn trong phần mở đầu trong tiểu sử của vị vua khai quốc Athena là Theseus:

Qua tác phẩm này, người ta thấy được chủ nghĩa anh hùng của người Hy Lạp và La Mã năm xưa. Nó gắn liền với những ông vua tung hoành khắp nơi mà tranh hùng tranh bá như Alexandros Đại Đế hay Pyrros, những chiến tướng dũng mãnh như Aristides hay Philopoemen, cũng như những nhà làm luật kiệt xuất như Lycurgus hay Solon - đem lại sự lớn mạnh cho nước nhà Athena và Sparta. Bằng việc so sánh các anh hùng Hy Lạp và La Mã, ông đã đưa hai nền văn hóa vĩ đại này trở nên gắn bó với nhau hơn.

 Cuộc đời của Alexandros Đại Đế
Tiểu sử vua Alexandros Đại Đế của Plutarchus, được viết như là một tiểu sử song song với tiểu sử Julius Caesar, là một trong năm tài liệu cổ còn tồn tại về những cuộc chinh phục của Quốc vương Alexandros Đại đế xứ Macedonia một thời oanh liệt. Nó bao gồm những giai thoại và mô tả các sự kiện không xuất hiện trong nguồn khác, như là hình ảnh của Numa Pompilius của Plutarch, vị vua huyền thoại thứ hai của La Mã.

 Di sản
Trong thời đại Phục Hưng vào thế kỷ thứ XVI, nhà văn Pháp Michel de Montaigne coi Plutarch là nhà sử học vĩ đại hơn cả. Không những thế, nhà soạn kịch lừng danh Anh Shakespeare cũng rất ngưỡng mộ và chịu ảnh hưởng sâu đậm từ ông. Là một "bạn đọc" lớn của Plutarch, không những Shakespeare dựa theo ông để làm nên nội dung của vở kịch "Antony và Cleopatra", mà nhà soạn kịch nổi tiếng còn viết nên những cảnh tượng và đoạn hội thoại tốt nhất của vở kịch nhờ vào Plutarch. Ngoài ra, bản dịch Plutarch của nhà dịch thuật Thomas North cũng được Shakespeare dùng làm tư liệu tham khảo cho các vở kịch Julius Caesar, Coriolanus và Timon thành Athens, người ta còn nói rằng các vở kịch không nói về La Mã của Shakespeare cũng dùng nguồn từ Plutarch luôn.

Trong thế kỷ thứ XVIII là trào lưu Khai sáng, người ta thường tôn vinh Plutarchus rất nhiều. Ông không bị chỉ trích, mà còn được xem là một bậc tiền bối của nền triết học Khai sáng. Sự tôn thờ các bậc anh hùng của Plutarch đã khiến cho ông vua - chiến binh - thi sĩ lỗi lạc Friedrich II Đại Đế nước Phổ không thể nào quên mang theo những cuốn tiểu sử anh hùng của Plutarch khi Quốc vương lên đường ra trận tiền. Dù là người kịch liệt đả kích, xúc xiểm văn học Shakespeare, vị Quốc vương đa tài có tác phẩm của Plutarchus trong thư viện của Quốc vương tại Hoàng cung Phổ, và luôn luôn mê say nền văn học Plutarchus (cùng với nhiều danh tác Hy Lạp - La Mã cổ khác) trong suốt đời mình.David Fraser, Frederick the Great: King of Prussia, trang 240Giles MacDonogh, Frederick the Great: A Life in Deed and Letters, trang 197 Cuối đời vua Friedrich II Đại Đế, Quốc vương thường giao cho một chàng trai trẻ đọc Plutarchus cho ông nghe.

Một trong những người hâm mộ lớn nhất của Plutarchus ở châu Âu thời đó là đại văn hào Pháp Jean-Jacques Rousseau, thường ngợi khen ông trong các tác phẩm của mình. Sau khi phong trào Đại cách mạng Pháp chấm dứt (1799), những anh hùng Cộng hòa của Plutarch không còn là tấm gương mẫu mực ở châu Âu nữa, thay vào đó là Alexandros Đại Đế và Julius Caesar. Hoàng đế Pháp Napoléon Bonaparte cũng là một người hâm mộ Plutarchus, và khi bàn chuyện chính trị, Hoàng đế thường ám chỉ các anh hùng trong công trình văn học của Plutarchus, và muốn trở thành một anh hùng theo phong cách Plutarchus.

 Chú thích

 Liên kết ngoài
 Các công trình của Plutarch

 Works of Plutarch  at the University of Adelaide Library .
 Plutarch at LacusCurtius (the Lives, On the Fortune or Virtue of Alexander, On the Fortune of the Romans, Roman Questions, Isis and Osiris, "On the Face in the Moon" and other excerpts of the Moralia)

 A biography of Plutarch is included in: , 18th century English translation under the editorship of Dryden (further edited by Arthur Hugh Clough).
 De Defectu Oraculorum
 Isis and Osiris
 The Lives, North's translation (PDF format).
 Bioi Paralleloi (Parallel Lives, Βίοι παράλληλοι )

 Tư liệu thứ cấp

 Plutarch of Chaeronea  by Jona Lendering at Livius.Org
 The International Plutarch Society
 When the gods ceased to speak  Lecture about Plutarch's De Defectu Oraculorum,'' held at the New Testament Society of South Africa in Stellenbosch.

Sinh năm 46
Mất năm 120
Năm sinh không rõ
Người ăn chay


title: Anthrenoides paolae

text:
Anthrenoides paolae là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Urban mô tả khoa học năm 2005.

Chú thích

Tham khảo

Anthrenoides
Động vật được mô tả năm 2005


title: 175

text:
Năm 175 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh
Chu Du, khai quốc công thần của nước Đông Ngô thời Tam Quốc
Tôn Sách, người đặt nền móng cho nước Đông Ngô thời Tam Quốc.

Mất

Tham khảo

Năm 175


title: Olavanna

text:
Olavanna là một thị trấn thống kê (census town) của quận Kozhikode thuộc bang Kerala, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Olavanna có dân số 30.927 người. Phái nam chiếm 49% tổng số dân và phái nữ chiếm 51%. Olavanna có tỷ lệ 83% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 85%, và tỷ lệ cho phái nữ là 80%. Tại Olavanna, 12% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Kerala


title: Máy bay ném bom hạng trung

text:
Máy bay ném bom hạng trung là một loại máy bay ném bom quân sự, được thiết kế để hoạt động với khả năng mang bom ở mức vừa trong một phạm vi hoạt động mức trung bình; đây là đặc điểm chính để phân biệt lớp máy bay ném bom này với lớp máy bay ném bom hạng nặng lớn hơn và lớp máy bay ném bom hạng nhẹ nhỏ hơn. Thuật ngữ này được sử dụng chủ yếu trong thời kỳ trước và trong Chiến tranh Thế giới thứ hai, khi động cơ khỏe vẫn còn khan hiếm đến mức những thiết kế phải sử dụng những động cơ yếu để thực hiện các nghiệm vụ. Máy bay ném bom hạng trung nói chung được dùng để chỉ bất kỳ các mẫu thiết kế máy bay nào có thể mang khoảng 4.000 lb (1.8 tấn) bom bay trên quãng đường từ 1.500 đến 2.000 dặm (2.400 đến 3.200 km). Máy bay ném bom hạng nặng trên danh nghĩa là những máy bay mang được từ 8.000 lb (3.6 tấn) bom trở lên, và máy bay ném bom hạng nhẹ mang được khoảng 2.000 lb (0.9 tấn) bom. Nhưng những sự phân biệt đó đã biến mất vào giữa Thế chiến thứ hai, khi máy bay tiêm kích trung bình đã có thể mang được 2.000 lb (0.9 t) vũ khí và được trang bị những động cơ mạnh hơn, cho phép những thiết kế "nhẹ" thực hiện nhiều nhiệm vụ trước đấy chỉ do máy bay ném bom hạng trung thực hiện.

Sau chiến tranh, thuật ngữ này biến mất gần như ngay tức thì trong các mục đích. Dù một số máy bay được thiết kế trong phạm vi hiệu suất của máy bay ném bom hạng trung, nhưng chúng ngay lập tức lại bị ám chỉ thành "máy bay ném bom chiến thuật" thay vì tên gọi kia. Những máy bay ném bom hạng trung nổi tiếng sau chiến tranh thế giới thứ hai bao gồm English Electric Canberra (bản sao của Mỹ mang tên Martin B-57) và Ilyushin Il-28 Beagle.

Sau Thế chiến thứ hai, chỉ có Bộ Tư lệnh Trên không Chiến lược Hoa Kỳ còn sử dụng thuật ngữ "máy bay ném bom hạng trung" vào thập niên 1950 để phân biệt Boeing B-47 Stratojet với "máy bay ném bom hạng nặng" Boeing B-52 Stratofortress có kích thước lớn hơn (máy bay ném bom hạng nặng B-29 và B-50 cũng được phân loại thành "hạng trung" trong thời kỳ này). Tuy nhiên, cách phân loại này hoàn toàn mang tính ngữ nghĩa và quan liêu, bởi vì cả B-47 và B-52 đều có kích thước, hiệu suất cũng như khả năng mang tải lớn hơn nhiều so với bất kỳ máy bay ném bom hạng nặng hoặc hạng trung nào trong thời Thế chiến thứ hai.

Mặc dù thuật ngữ này không còn được sử dụng, nhưng việc phát triển máy bay làm nhiệm vụ của 'máy bay ném bom hạng trung' vẫn tiếp tục, chúng đã được sử dụng trong nhiều cuộc xung đột sau Thế chiến thứ hai; ví dụ như Su-24, Su-34, F-111, J-16 và F-15E có tải trọng và phạm vi hoạt động lớn hơn máy bay tiêm kích-ném bom, nhưng kém hơn máy bay ném bom chiến lược.

Danh sách máy bay ném bom hạng trung
Máy bay được giới thiệu trước Thế chiến thứ hai (ngày 1 tháng 9 năm 1939)
Armstrong Whitworth Whitley
Bloch MB.210
CANT Z.1007
Douglas B-18 Bolo
Douglas B-23 Dragon
Dornier Do 23
Fiat BR.20 Cicogna
Fokker T.V
Handley Page Hampden
Heinkel He 111
Ilyushin DB-3
Junkers Ju 52
Junkers Ju 86
Lioré et Olivier LeO 45
Martin B-10
Mitsubishi G3M
Mitsubishi Ki-21
PZL.37 Łoś
Savoia-Marchetti SM.79
Vickers Wellington

Thế chiến thứ hai
de Havilland Mosquito
Dornier Do 217
Ilyushin Il-4
Junkers Ju 88
Martin B-26 Marauder
Mitsubishi G4M
Mitsubishi Ki-67
Nakajima Ki-49
North American B-25 Mitchell
Savoia-Marchetti SM.84
Tupolev Tu-2
Yermolayev Yer-2
Yokosuka P1Y

Sau Thế chiến thứ hai
English Electric Canberra
Ilyushin Il-28
Martin B-57 Canberra
Douglas A-3 Skywarrior
North American AJ Savage
North American A-5 Vigilante
Dassault Mirage IV
Grumman A-6 Intruder
Blackburn Buccaneer
General Dynamics F-111
Sukhoi Su-24

Xem thêm
Máy bay ném bom bổ nhào
Máy bay ném bom hạng nhẹ
Máy bay ném bom hạng nặng
Máy bay ném bom chiến lược
Máy bay ném ngư lôi
Ném bom chiến thuật
Ném bom chiến lược

Tham khảo

Máy bay ném bom


title: Phước Mỹ Trung

text:
Phước Mỹ Trung là thị trấn huyện lỵ của huyện Mỏ Cày Bắc, tỉnh Bến Tre, Việt Nam.

Địa lý
Thị trấn Phước Mỹ Trung nằm ở trung tâm huyện Mỏ Cày Bắc, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Tân Phú Tây
Phía tây giáp xã Hưng Khánh Trung A và huyện Chợ Lách
Phía nam giáp xã Thành An
Phía bắc giáp xã Phú Mỹ.

Thị trấn có diện tích 8,32 km², dân số năm 2022 là 9.879 người, mật độ dân số đạt 1.187 người/km².

Khu vực trung tâm thị trấn (Ba Vát) nằm trên giồng đất cao.

Lịch sử
Lịch sử Phước Mỹ Trung gắn liền với địa danh Ba Vát hay Ba Việt (từ tiếng Khmer là Pears Watt nghĩa là chùa Phật). Trong tác phẩm Nam kỳ phong tục nhơn vật diễn ca của Nguyễn Liên Phong viết đề cập đến địa danh chợ Ba Vát hay Ba Việt ở huyện Tân Minh là một trong những ngôi chợ sầm uất, đồng thời là cảng thị nổi tiếng của tỉnh Bến Tre thời bấy giờ. Cảng thị Ba Vát được hình thành từ cuối thế kỷ XVII, phát triển mạnh mẽ trong suốt thế kỷ XVIII cho đến nửa đầu thế kỷ XIX. Nơi đây từng là nơi buôn bán của các thương nhân Việt - Hoa và Nhật Bản với các mặt hàng được buôn bán như đồ gốm sứ,... Trong sách Gia Định thành thông chí, Trịnh Hoài Đức miêu tả: "Nơi đây phố xá liền lạc, ghe thuyền đậu tiếp tục đến huyện lỵ Tân An. Cách đó 15 dặm rưỡi sông Mỏ Cày cũng có phố xá trù mật".

Ba Vát từng là nơi diễn ra trận chiến giữa quân Tây Sơn và quân của Tân Chính Vương Nguyễn Phúc Dương vào năm Đinh Dậu - 1777, làm cho vùng này suy tàn dần. Ngày 18 tháng 10 năm 1777, tướng Tây Sơn là Nguyễn Huệ đánh thắng trận tại Ba Vát, Nguyễn Phúc Đổng (anh của Nguyễn Ánh), cha con Chưởng cơ Trương Phúc Thận, Lưu Thủ Lượng, Tham mưu Nguyễn Danh Khoáng đều bị giết.

Trong thời kỳ thịnh vượng, Ba Vát được chọn làm lỵ sở của huyện Tân Minh. Sách Đại Nam nhất thống chí ghi nhận: Huyện trị Tân Minh chu vi 64 trượng, rào tre. Nguyên trước đặt làm huyện trị Tân An tại địa phận thôn Phước Hạnh xứ Ba Việt, năm Minh Mạng thứ 4 (1823) cải làm phủ trị Hoằng An, năm Tự Đức thứ 4 (1851) dẹp phủ Hoằng An đổi làm huyện Tân Minh.

Thời Pháp thuộc
Ngày 2 và 3 tháng 2 năm 2016, người dân khu vực chợ Ba Vát nổi loạn chống chính quyền thuộc địa do Tám Đang và thầy chín Sửu lãnh đạo. Họ phá nhà ông hương cả, chiếm công sở, đánh nhà ông phó tổng; tấn công công sở làng Phước Hạnh và công sở Tân Phú Tây, rồi đốt giấy tờ.

Làng Phước Mỹ Trung thuộc tổng Minh Thiện, quận Mỏ Cày, tỉnh Bến Tre được thành lập vào năm 1927 trên cơ sở sáp nhập hai làng trước đó là Phước Hạnh và Trung Mỹ.

Thời Việt Nam cộng hòa
Đến thời Việt Nam Cộng hòa, các làng được gọi là xã, xã Phước Mỹ Trung ban đầu thuộc quận Mỏ Cày, tỉnh Kiến Hòa (tên gọi lúc bấy giờ của tỉnh Bến Tre). Đến năm 1963, chính quyền tách một phần quận Mỏ Cày để thành lập quận mới Đôn Nhơn, xã Phước Mỹ Trung chuyển sang trực thuộc quận Đôn Nhơn. Quận lỵ Đôn Nhơn đặt tại Ba Vát, thuộc địa bàn xã Phước Mỹ Trung.

Ngày 9 tháng 4 năm 1964, khu vực này xảy ra một trận đánh lớn giữa quân Giải phóng miền Nam và quân lực Việt Nam Cộng hòa. Theo ghi chép lịch sử cách mạng, tiểu đoàn "Ó Vàng" của quân lực VNCH đã bị đánh bại, thiệt hại 5 xe thiết giáp, bị bắn rơi 1 máy bay trực thăng, bị đánh chìm 1 tàu chiến.

Sau năm 1975
Sau năm 1975, quận Đôn Nhơn giải thể, xã Phước Mỹ Trung thuộc huyện Mỏ Cày, tỉnh Bến Tre.

Ngày 9 tháng 2 năm 2009, Chính phủ ban hành Nghị định số 08/NĐ-CP. Theo đó, xã Phước Mỹ Trung chuyển sang trực thuộc huyện Mỏ Cày Bắc mới thành lập và là huyện lỵ huyện Mỏ Cày Bắc.

Ngày 7 tháng 9 năm 2012, xã Phước Mỹ Trung được công nhận là đô thị loại V theo Quyết định số 1724.

Ngày 13 tháng 2 năm 2023, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 724/NQ-UBTVQH15 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 10 tháng 4 năm 2023). Theo đó, thành lập thị trấn Phước Mỹ Trung trên cơ sở toàn bộ 8,32 km² diện tích tự nhiên và 9.879 người của xã Phước Mỹ Trung.

Giao thông
Phước Mỹ Trung có tuyến Quốc lộ 57, nối với Quốc lộ 60 từ thị trấn Mỏ Cày qua Chợ Lách nối với Vĩnh Long, và tỉnh lộ 882 nối giữa 2 tuyến quốc lộ 60 và 57.

Từ trung tâm thị trấn theo đường thủy có thể đi ra sông Hàm Luông ở phía Chợ Lách và phía nam tại Vàm Nước Trong tại xã Tân Thành Bình và nối với thị trấn Mỏ Cày, rồi có thể đi ra sông Cổ Chiên.

Kinh tế - xã hội

Kinh tế
Tổng giá trị sản xuất kinh tế của thị trấn là 734 tỷ đồng. Có 16 doanh nghiệp, 1 hợp tác xã, 860 hộ kinh doanh thương mại - dịch vụ. Doanh nghiệp Hương Miền Tây là nhà máy xử lý đóng gói và bảo quản bưởi đầu tiên ở Việt Nam, nhằm tập trung cho việc tiêu thụ bưởi da xanh của Bến Tre xuất khẩu ra nước ngoài.

Thu nhập bình quân đầu người năm 2012 đạt trên 21 triệu đồng. Đến năm 2023, thu nhập bình quân đầu người là 50,3 triệu đồng. Tỉ lệ hộ nghèo là 2,7%.

Trung tâm mua bán là chợ Ba Vát với nhà lồng bách hóa có diện tích 987 m², diện tích quầy ki-ốt 4.512 m², diện tích nhà lồng rau, quả, sân, bãi chợ rộng 4.700 m². Chợ có trên 262 hộ đăng ký kinh doanh buôn bán thường xuyên.

Xã hội
Thị trấn hiện có 4 cơ sở y tế khám chữa bệnh, 22 nhà thuốc tư nhân, 6 điểm giao dịch của các ngân hàng, 3 bưu cục khu vực.

Các cơ sở giáo dục được đặt tại thị trấn gồm:
 Trường THPT Ngô Văn Cấn, trước đây là trường THPT Ba Vát.
 THPT Bán công Phước Mỹ Trung.
 Trung tâm GDTX Mỏ Cày Bắc.

Khu đô thị mới Phước Mỹ Trung với diện tích 11,1 ha đang được đầu tư xây dựng, nằm cạnh Quốc lộ 57.

Phước Mỹ Trung có một nhà máy lọc nước để phục vụ cho nhân dân trong thị trấn.

Văn hóa
Đình Trung Mỹ toạ lạc tại ấp Phước Trung, thị trấn Phước Mỹ Trung, được xây dựng vào khoảng đầu thế kỷ thứ XIX và được vua Tự Đức sắc phong thần năm 1852. Đây là nơi tổ chức 3 lệ cúng Giỗ Tổ Hùng Vương vào mùng 10 tháng 3; Hạ Điền Rằm, 16 tháng 4 và Thượng Điền Rằm, 16 tháng 11 âm lịch.

Ca dao xưa có câu:
Sông Bến Tre nhiều hang cá ngát,
Đường Ba Vát gió mát tận xương.

Vào năm 2003, Di chỉ khảo cổ cảng thị Ba Vát được phát hiện bởi một nông dân địa phương ở ấp Phước Lý trong lúc đào ao nuôi cá.

Thư viện ảnh

Xem thêm
 Cảng thị Ba Vát
 Trận Ba Vát, 1777
 Trận Ba Vát, 1964

Ghi chú

Chú thích

Tham khảo

Sách

Tạp chí

Huyện lỵ Việt Nam


title: X86-64

text:
x86-64 (còn gọi là x64, x86_64, AMD64 và Intel64) là phiên bản mở rộng 64bit của tập lệnh x86. Nó giới thiệu hai chế độ hoạt động mới, chế độ 64 bit và chế độ tương thích, cùng với chế độ phân trang 4 cấp độ mới. Với chế độ 64 bit và chế độ phân trang mới, nó hỗ trợ bộ nhớ ảo và bộ nhớ vật lý lớn hơn rất nhiều so với các phiên bản trước 32 bit, cho phép các chương trình lưu trữ lượng dữ liệu lớn hơn trong bộ nhớ. x86-64 cũng mở rộng các thanh ghi mục đích chung thành 64 bit, cũng như mở rộng số lượng của chúng từ 8 (một số trong đó có chức năng giới hạn hoặc cố định, ví dụ như để quản lý ngăn xếp) thành 16 (hoàn toàn chung) và cung cấp nhiều cải tiến khác. Các thao tác dấu phẩy động được hỗ trợ thông qua các nhóm lệnh giống như SSE2 bắt buộc và các thanh ghi kiểu x87/MMX thường không được sử dụng (nhưng vẫn khả dụng ngay cả ở chế độ 64 bit); thay vào đó, một bộ gồm 32 thanh ghi vector, mỗi thanh 128 bit, được sử dụng (Mỗi thanh có thể lưu một hoặc hai số kép hoặc một đến bốn số đơn hoặc các định dạng số nguyên khác nhau.) Trong chế độ 64 bit, các nhóm lệnh được sửa đổi để hỗ trợ toán hạng 64 bit và chế độ địa chỉ 64 bit. Chế độ tương thích cho phép các ứng dụng người dùng 16 và 32 bit chạy cùng tồn tại không thay đổi với các ứng dụng 64 bit nếu hệ điều hành 64 bit hỗ trợ chúng. Vì các tập lệnh x86 16 bit và 32 bit đầy đủ vẫn được triển khai trong phần cứng mà không có bất kỳ mô phỏng can thiệp nào, các tệp thực thi cũ này có thể chạy với ít hoặc không có hình phạt hiệu năng,  trong khi các ứng dụng mới hơn hoặc được sửa đổi có thể tận dụng các tính năng mới của thiết kế bộ xử lý để đạt được cải tiến hiệu suất. Ngoài ra, bộ xử lý hỗ trợ x86-64 vẫn bật ở chế độ thực để tương thích ngược hoàn toàn

Thông số ban đầu, được tạo bởi AMD và phát hành năm 2000, đã được AMD, Intel và VIA triển khai. Bộ xử lý AMD K8 là bản đầu tiên thực hiện nó. Đây là sự bổ sung đáng kể đầu tiên cho kiến trúc x86 được thiết kế bởi một công ty khác ngoài Intel. Intel đã buộc phải tuân theo và giới thiệu một họ NetBurst đã được sửa đổi, tương thích với phần mềm với đặc điểm kỹ thuật của AMD. VIA Technologies giới thiệu x86-64 trong kiến trúc VIA Isaiah của họ, với VIA Nano.

Kiến trúc x86-64 khác với kiến trúc Intel Itanium (trước đây là IA-64), không tương thích ở cấp độ tập lệnh gốc với kiến trúc x86. Các hệ điều hành và ứng dụng được viết cho cái này không thể chạy trên cái kia.

AMD64

Lịch sử
AMD64 được tạo ra để thay thế cho kiến trúc IA-64 hoàn toàn khác, được thiết kế bởi Intel và Hewlett Packard. Được công bố lần đầu vào năm 1999  trong khi thông số kỹ thuật đầy đủ có sẵn vào tháng 8 năm 2000, kiến trúc AMD64 được AMD định vị ngay từ đầu như một cách tiến hóa để thêm khả năng tính toán 64 bit vào kiến trúc x86 hiện tại, trái ngược với cách tiếp cận của Intel là tạo ra một cách hoàn toàn kiến trúc 64 bit mới với IA-64.

Bộ xử lý dựa trên AMD64 đầu tiên, Opteron, được phát hành vào tháng 4 năm 2003.

Triển khai
Các bộ xử lý của AMD triển khai kiến trúc AMD64 bao gồm Opteron, Athlon 64, Athlon 64 X2, Athlon 64 FX, Athlon II (theo sau bởi "X2", "X3", hay "X4" để chỉ số lượng lõi và các mẫu XLT), Turion 64, Turion 64 X2, Sempron ("Palermo" E6 và tất cả các model "Manila"), Phenom (theo sau bởi "X3" hay "X4" để chỉ số lượng lõi), Phenom II (theo sau bởi "X2", "X3", "X4" hay "X6" để chỉ số lượng lõi), FX, Fusion/APU và Ryzen/Epyc.

Đặc điểm kiến trúc
Đặc điểm xác định chính của AMD64 là sự sẵn có của các thanh ghi bộ xử lý đa năng 64 bit  (ví dụ, rax và rbx), các phép toán số học và logic số nguyên 64 bit và các địa chỉ ảo 64 bit. Các nhà thiết kế đã nắm lấy cơ hội để thực hiện các cải tiến khác là tốt. Một số thay đổi quan trọng nhất được mô tả dưới đây.

 Khả năng tính toán 64-bit
 Tất cả các thanh ghi GPR được mở rộng từ 32 bits lên 64 bits, và tất cả các hoạt động số học và logic, hoạt động bộ nhớ vào thanh ghi và thanh ghi vào bộ nhớ, v.v., giờ đây có thể hoạt động trực tiếp trên các số nguyên 64 bit. Push và pop trên ngăn xếp mặc định thành các bước 8 byte và con trỏ rộng 8 byte.
 Đăng ký bổ sung
 Ngoài việc tăng kích thước của các thanh ghi GPR, số lượng các thanh ghi GPR tăng từ 8 (eax, ecx, edx, ebx, esp, ebp, esi, edi) trong x86 lên 16 (rax, rcx, rdx, rbx, rsp, rbp, rsi, rdi, r8, r9, r10, r11, r12, r13, r14, r15). Do đó, có thể giữ nhiều biến cục bộ hơn trong các thanh ghi thay vì trên ngăn xếp và để cho các thanh ghi giữ các hằng số truy cập thường xuyên; các đối số cho chương trình nhỏ và nhanh cũng có thể được truyền vào các thanh ghi ở mức độ lớn hơn. AMD64 vẫn có ít thanh ghi hơn so với nhiều bộ lệnh RISC (e.g. PA-RISC và MIPS có 32 GPR; Alpha, ARM 64-bit, và SPARC có 31) hoặc các máy tương tự VLIW như IA-64 (có 128 thanh ghi). Tuy nhiên, việc triển khai AMD64 có thể có nhiều thanh ghi bên trong hơn số lượng thanh ghi kiến trúc được hiển thị bởi tập lệnh. Ví dụ, lõi AMD Zen có 168 số nguyên 64 bit và 160 thanh ghi vật lý điểm nổi vector 128 bit.
 Thanh ghi bổ sung XMM (SSE)
 Tương tự, số lượng thanh ghi 128-bit XMM(được dùng cho nhóm lệnh Streaming SIMD) cũng được tăng từ 8 lên 16.
 Ngăn xếp thanh ghi x87 FPU truyền thống không được bao gồm trong phần mở rộng thanh ghi kích thước file ở chế độ 64 bit, so với các thanh ghi XMM được sử dụng bởi SSE2, đã được mở rộng. Ngăn xếp thanh ghi x87 không phải là một tệp đăng ký đơn giản mặc dù nó cho phép truy cập trực tiếp vào các thanh ghi riêng lẻ bằng các hoạt động trao đổi chi phí thấp.
 Không gian địa chỉ ảo lớn hơn
 Kiến trúc AMD64 định nghĩa định dạng địa chỉ ảo 64 bit, trong đó 48 bit thứ tự thấp được sử dụng trong các triển khai hiện tại. Điều này cho phép nâng không gian địa chỉ ảo lên tối đa 256 TB (248 byte). Định nghĩa kiến trúc cho phép giới hạn này được nâng lên trong các triển khai trong tương lai tới 64 bit đầy đủ, mở rộng không gian địa chỉ ảo lên 16 EB (264 byte). Điều này được so sánh với chỉ 4 GB (232 byte) của x86. Điều này có nghĩa là các file rất lớn có thể được vận hành bằng cách ánh xạ toàn bộ tệp vào không gian địa chỉ của quy trình (thường nhanh hơn nhiều so với làm việc với các lệnh đọc/ghi file), thay vì phải ánh xạ các vùng của file vào và ra không gian địa chỉ.
 Không gian địa chỉ vật lý lớn hơn
 Việc triển khai ban đầu của kiến trúc AMD64 đã triển khai các địa chỉ vật lý 40 bit và do đó có thể quản lý tới 1 TB (240 byte) RAM. Các triển khai hiện tại của kiến trúc AMD64 (bắt đầu từ kiến trúc vi mô AMD 10h)  mở rộng điều này lên 48 bit địa chỉ vật lý và do đó có thể quản lý tối đa 256 TB RAM. Kiến trúc cho phép mở rộng tới 52 bit trong tương lai  (bị giới hạn bởi định dạng mục nhập bảng trang); điều này sẽ cho phép quản lý tối đa 4 PB RAM. Để so sánh, bộ xử lý 32 bit x86 bị giới hạn ở 64 GB RAM ở chế độ  Physical Address Extension (PAE), hay 4GB RAM khi không ở chế độ PAE.
 Không gian địa chỉ vật lý lớn hơn trong chế độ cũ
 Khi hoạt động ở chế độ cũ, kiến trúc AMD64 hỗ trợ chế độ Physical Address Extension (PAE), giống như hầu hết các bộ xử lý x86 hiện tại, nhưng AMD64 mở rộng PAE từ 36 bit đến giới hạn kiến trúc là 52 bit địa chỉ vật lý. Do đó, bất kỳ triển khai nào cũng cho phép giới hạn địa chỉ vật lý giống như trong long mode.
 Con trỏ lệnh truy cập dữ liệu tương đối
 Các lệnh bây giờ có thể tham chiếu dữ liệu liên quan đến con trỏ lệnh (thanh ghi RIP). Điều này làm cho mã độc lập vị trí, như thường được sử dụng trong các thư viện dùng chung và mã được tải vào thời gian chạy, hiệu quả hơn.
 Tập lệnh SSE
 Kiến trúc AMD64 ban đầu đã sử dụng SSE và SSE2 của Intel làm tập lệnh cốt lõi. Các bộ hướng dẫn này cung cấp một bổ sung vectơ cho vô hướng x87 FPU,cho các kiểu dữ liệu có độ chính xác đơn và độ chính xác kép. SSE2 cũng cung cấp các phép toán vectơ số nguyên, cho các loại dữ liệu có độ chính xác từ 8 bit đến 64 bit. Điều này làm cho khả năng vectơ của kiến trúc ngang bằng với các bộ xử lý x86 tiên tiến nhất thời bấy giờ. Các tập lệnh này cũng có thể được sử dụng ở chế độ 32 bit. Sự phổ biến của bộ xử lý 64 bit đã làm cho các khả năng vectơ này trở nên phổ biến trong các máy tính gia đình, cho phép cải thiện các tiêu chuẩn của các ứng dụng 32 bit. Ví dụ, phiên bản 32 bit của Windows 8 yêu cầu sự hiện diện của các tập lệnh SSE2. Bộ lệnh SSE3 và Streaming SIMD Extensions sau này không phải là các tính năng tiêu chuẩn của kiến trúc.
 No-Execute Bit
 No-Execute bit hay NX bit (bit 63 của bảng phân mục trang) cho phép hệ điều hành chỉ định trang nào của không gian địa chỉ ảo có thể chứa mã thực thi và không thể. Nỗ lực thực thi mã từ một trang được gắn thẻ "không thực thi" sẽ dẫn đến vi phạm quyền truy cập bộ nhớ, tương tự như nỗ lực ghi vào trang chỉ đọc. Điều này sẽ gây khó khăn hơn cho mã độc để kiểm soát hệ thống thông qua các cuộc tấn công "tràn bộ đệm" hoặc "bộ đệm không được kiểm soát". Một tính năng tương tự đã có sẵn trên các bộ xử lý x86 kể từ 80286 như một thuộc tính của bộ mô tả phân đoạn; Tuy nhiên, điều này chỉ hoạt động trên toàn bộ phân khúc tại một thời điểm. Địa chỉ được phân đoạn từ lâu đã được coi là một chế độ hoạt động lỗi thời và tất cả các hệ điều hành PC hiện tại có hiệu lực đều bỏ qua nó, đặt tất cả các phân đoạn thành địa chỉ cơ bản bằng 0 và (trong triển khai 32 bit của chúng) có kích thước 4GB. AMD là nhà cung cấp gia đình x86 đầu tiên thực hiện không thực thi trong chế độ địa chỉ tuyến tính. Tính năng này cũng có sẵn ở chế độ cũ trên bộ xử lý AMD64 và bộ xử lý Intel x86 gần đây, khi PAE được sử dụng.
 Loại bỏ các tính năng cũ
 Một vài tính năng "lập trình hệ thống" của kiến trúc x86 không được sử dụng hoặc sử dụng trong các hệ điều hành hiện đại và không có sẵn trên AMD64 ở chế độ dài (64 bit và tương thích) hoặc chỉ tồn tại ở dạng hạn chế. Chúng bao gồm địa chỉ được phân đoạn (mặc dù các phân đoạn FS và GS được giữ lại ở dạng tiền đình để sử dụng làm con trỏ cơ sở bổ sung cho cấu trúc hệ điều hành), cơ chế chuyển đổi trạng thái tác vụ và chế độ 8086 ảo. Các tính năng này vẫn được triển khai đầy đủ trong "legacy mode", cho phép các bộ xử lý này chạy các hệ điều hành 32 bit và 16 bit mà không cần sửa đổi. Một số hướng dẫn hiếm khi hữu ích không được hỗ trợ trong chế độ 64 bit, bao gồm lưu/khôi phục các thanh ghi phân đoạn trên ngăn xếp, lưu / khôi phục tất cả các thanh ghi (PUSHA/POPA), số học thập phân, hướng dẫn BOUND và INTO và nhảy xa và gọi với toán hạng ngay lập tức.

Chi tiết không gian địa chỉ ảo

Địa chỉ mẫu Canonical

Mặc dù địa chỉ ảo rộng 64 bit ở chế độ 64 bit, nhưng việc triển khai hiện tại (và tất cả các chip được biết là đang trong giai đoạn lập kế hoạch) không cho phép sử dụng toàn bộ không gian địa chỉ ảo 264 bytes (16 EB). Con số này sẽ gấp khoảng bốn tỷ lần kích thước của không gian địa chỉ ảo trên các máy 32 bit. Hầu hết các hệ điều hành và ứng dụng sẽ không cần một không gian địa chỉ lớn như vậy trong tương lai gần, do đó, việc triển khai các địa chỉ ảo rộng như vậy chỉ đơn giản là làm tăng sự phức tạp và chi phí dịch địa chỉ mà không có lợi ích thực sự. Do đó, AMD đã quyết định rằng, trong lần triển khai đầu tiên của kiến trúc, chỉ có 48 bit quan trọng nhất của một địa chỉ ảo thực sự sẽ được sử dụng trong dịch địa chỉ (tra cứu bảng trang).

Ngoài ra, đặc tả AMD yêu cầu 16 bit quan trọng nhất của bất kỳ địa chỉ ảo nào, các bit 48 đến 63, phải là bản sao của bit 47 (theo cách gần giống với ký hiệu mở rộng). Nếu yêu cầu này không được đáp ứng, bộ xử lý sẽ đưa ra một ngoại lệ. Địa chỉ tuân thủ quy tắc này được gọi là "mẫu canonical." Địa chỉ dạng Canonical chạy từ 0 đến 00007FFF'FFFFFFFF, và từ FFFF8000'00000000 đến FFFFFFFF'FFFFFFFF, với tổng số 256TB không gian địa chỉ ảo có thể sử dụng. Con số này vẫn lớn hơn 65.536 lần so với không gian địa chỉ 4GB ảo của các máy 32 bit.

Tính năng này giúp giảm khả năng mở rộng sau này thành địa chỉ 64 bit thực sự. Nhiều hệ điều hành (bao gồm, nhưng không giới hạn ở họ Windows NT) tự lấy một nửa không gian địa chỉ (địa chỉ kernel) có địa chỉ cao hơn và để lại một nửa địa chỉ thấp hơn (không gian người dùng) cho mã ứng dụng, chế độ người dùng ngăn xếp, đống, và các vùng dữ liệu khác. Thiết kế "địa chỉ canonical" đảm bảo rằng mọi triển khai tuân thủ AMD64 đều có hai nửa bộ nhớ, nửa dưới bắt đầu từ 00000000'00000000 và "tăng lên" khi có nhiều bit địa chỉ ảo hơn, trong khi nửa cao hơn được "neo" đến đỉnh của không gian địa chỉ và mở rộng xuống dưới. Ngoài ra, việc triển khai " kiểu canonical" của các địa chỉ bằng cách kiểm tra các bit địa chỉ không được sử dụng sẽ ngăn hệ điều hành sử dụng chúng trong các con trỏ được gắn thẻ như cờ, đánh dấu đặc quyền, v.v. địa chỉ bit.

Các phiên bản Windows đầu tiên cho x64 thậm chí không sử dụng đủ 256 TB; chúng bị giới hạn chỉ 8 TB không gian người dùng và 8 TB không gian kernel. Windows không hỗ trợ toàn bộ không gian địa chỉ 48 bit cho đến Windows 8.1, được phát hành vào tháng 10 năm 2013.

Cấu trúc bảng trang
Chế độ địa chỉ 64 bit ("long mode") là Physical Address Extensions (PAE); do đó, kích thước trang có thể là 4 KB (212 bytes) hay 2 MB (221 bytes). Long mode ũng hỗ trợ kích thước trang là 1 GB (230 bytes). Rather than the three-level page table system used by systems in PAE mode, systems running in long mode use four levels of page table: PAE's Page-Directory Pointer Table is extended from four entries to 512, and an additional Page-Map Level 4 (PML4) Table is added, containing 512 entries in 48-bit implementations. A full mapping hierarchy of 4 KB pages for the whole 48-bit space would take a bit more than 512 GB of memory (about 0.195% of the 256 TB virtual space).

Intel đã đề xuất một sơ đồ với bảng trang năm cấp. Nếu được triển khai, điều này sẽ cho phép bộ xử lý Intel 64 hỗ trợ không gian địa chỉ ảo 57 bit.

Giới hạn hệ điều hành
Hệ điều hành cũng có thể giới hạn không gian địa chỉ ảo. Chi tiết, nếu có, được đưa ra trong phần "Đặc điểm và tính tương thích của hệ điều hành".

Chi tiết không gian địa chỉ vật lý
Bộ xử lý AMD64 hiện tại hỗ trợ không gian địa chỉ vật lý lên tới 248 bytes RAM, hay 256 TB. Tuy nhiên, , không có bo mạch chủ x86-64 nào hỗ trợ RAM 256 TB.
Hệ điều hành có thể đặt giới hạn bổ sung cho dung lượng RAM có thể sử dụng hoặc được hỗ trợ. Chi tiết về điểm này được đưa ra trong phần "Đặc điểm và tính tương thích của hệ điều hành" của bài viết này.

Intel 64
Intel 64 là triển khai x86-64 của Intel, được sử dụng và triển khai trong các bộ xử lý khác nhau do Intel sản xuất.

Lịch sử
Trong lịch sử, AMD đã phát triển và sản xuất các bộ xử lý với các bộ hướng dẫn được thiết kế theo thiết kế ban đầu của Intel, nhưng với x86-64, các vai trò đã bị đảo ngược: Intel thấy mình ở vị trí chấp nhận ISA mà AMD đã tạo ra như một phần mở rộng cho dòng bộ xử lý x86 của Intel.

Dự án của Intel ban đầu có tên mã là Yamhill (theo tên sông [./https://en.wikipedia.org/wiki/Yamhill_River Yamhill] ở thung lũng Willamette, Oregon). Sau vài năm phủ nhận sự tồn tại của mình, Intel đã tuyên bố tại IDF tháng 2 năm 2004 rằng dự án thực sự đang được tiến hành. Chủ tịch của Intel tại thời điểm đó, Craig Barrett, thừa nhận rằng đây là một trong những bí mật được giữ kín nhất của họ.

Tên của Intel cho tập lệnh này đã thay đổi nhiều lần. Tên được sử dụng tại IDF là CT (có lẽ là Clackamas Technology, một tên mã khác từ một dòng sông ở Oregon); trong vài tuần, họ bắt đầu gọi nó là IA-32e (nghĩa là bản mở rộng của IA-32) và vào tháng 3 năm 2004 đã tiết lộ tên "chính thức" EM64T (Extended Memory 64 Technology). Cuối năm 2006, Intel bắt đầu sử dụng tên Intel 64 để triển khai, song song với việc AMD sử dụng tên AMD64.

Bộ xử lý đầu tiên triển khai Intel 64 là bộ xử lý đa socket Xeon tên mã Nocona vào tháng 6 năm 2004, Ngược lại, các chip Prescott ban đầu (tháng 2 năm 2004) không kích hoạt tính năng này. Intel sau đó đã bắt đầu bán Pentium 4s hỗ trợ Intel 64 bằng cách sử dụng bản sửa đổi E0 của lõi Prescott, được bán trên thị trường OEM với tên Pentium 4, model F. Bản sửa đổi E0 cũng thêm eXecute Disable (XD) (tên của Intel cho bit NX) cho Intel 64 và đã được đưa vào Xeon hiện tại có tên mã là Irwindale. Intel chính thức ra mắt Intel 64 (dưới tên EM64T tại thời điểm đó) trong các bộ xử lý máy tính để bàn chính là N0 bước Prescott-2M.

Bộ xử lý di động Intel đầu tiên triển khai Intel 64 là phiên bản [./https://en.wikipedia.org/wiki/Merom_(microprocessor) Merom] của bộ xử lý Core 2, được phát hành vào ngày 27 tháng 7 năm 2006. Không có CPU máy tính xách tay nào trước đây của Intel (Core Duo, Pentium M, Celeron M, Mobile Pentium 4) triển khai Intel 64.

Triển khai
Các bộ xử lý của Intel triển khai kiến trúc Intel64 bao gồm các dòng Pentium 4 F-series / 5x1, 506 và 516, các mẫu Celeron D 3x1, 3x6, 355, 347, 352, 360 và 365 và tất cả các mẫu Celerons sau này, tất cả các mẫu của Xeon kể từ " Nocona ", Atom 230, 330, D410, D425, D510, D525, N450, N455, N470, N475, N550, N570, N2600 và N2800, tất cả phiên bản của Pentium D, Pentium Extreme Edition, Core 2, Core i9, Core i7, Core i5, và Core i3, và dòng vi xử lý Xeon Phi 7200.

Triển khai X86-64 của VIA
VIA Technologies đã giới thiệu triển khai đầu tiên của họ về kiến trúc x86-64 vào năm 2008 sau năm năm phát triển bởi bộ phận, Centaur Technology. Tên mã "Isaiah", kiến trúc 64 bit được công bố vào ngày 24 tháng 1 năm 2008, và ra mắt vào ngày 29 tháng 5 dưới tên thương hiệu VIA Nano.

Bộ xử lý hỗ trợ một số phần mở rộng x86 dành riêng cho VIA được thiết kế để tăng hiệu quả trong các thiết bị năng lượng thấp. Dự kiến kiến trúc Isaiah sẽ có hiệu suất số nguyên nhanh gấp hai lần và nhanh gấp bốn lần hiệu suất điểm nổi so với VIA Esther thế hệ trước với tốc độ xung nhịp tương đương. Mức tiêu thụ năng lượng cũng được dự kiến sẽ ngang bằng với các CPU VIA thế hệ trước, với công suất thiết kế nhiệt dao động từ 5 W đến 25 W. Là một thiết kế hoàn toàn mới, kiến trúc Isaiah được xây dựng với sự hỗ trợ cho các tính năng như thiết lập x86-64 và ảo hóa x86 không khả dụng trên các phiên bản trước, dòng VIA C7, trong khi vẫn giữ lại các phần mở rộng mã hóa của chúng.

Giấy phép
x86-64/AMD64 chỉ được phát triển bởi AMD. AMD giữ bằng sáng chế về các kỹ thuật được sử dụng trong AMD64; những bằng sáng chế đó phải được cấp phép từ AMD để triển khai AMD64. Intel đã ký một thỏa thuận cấp phép chéo với AMD, cấp phép cho AMD bằng sáng chế của họ về các kỹ thuật x86 hiện có và cấp phép từ AMD bằng sáng chế của họ về các kỹ thuật được sử dụng trong x86-64. Năm 2009, AMD và Intel đã giải quyết một số vụ kiện và bất đồng về cấp phép chéo, mở rộng các thỏa thuận cấp phép chéo của họ.

Xem thêm

 X86
 IA-64
 ARM

Ghi chú

Tham khảo

Liên kết ngoài

 AMD Developer Guides, Manuals & ISA Documents
 x86-64: Extending the x86 architecture to 64-bits – technical talk by the architect of AMD64 (video archive), and second talk by the same speaker (video archive)
 AMD's "Enhanced Virus Protection"
 Intel tweaks EM64T for full AMD64 compatibility
 Analyst: Intel Reverse-Engineered AMD64
 Early report of differences between Intel IA32e and AMD64
 Porting to 64-bit GNU/Linux Systems, by Andreas Jaeger from GCC Summit 2003. An excellent paper explaining almost all practical aspects for a transition from 32-bit to 64-bit.
 Tech Report article: 64-bit computing in theory and practice
 Intel 64 Architecture
 Intel Software Network: "64 bits"
 TurboIRC.COM tutorial of entering the protected and the long mode the raw way from DOS
 Seven Steps of Migrating a Program to a 64-bit System
 Memory Limits for Windows Releases

Khởi đầu năm 2003
Kiến trúc x86


title: 1466 Mündleria

text:
1466 Mündleria là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1338.6641916 ngày (3.67 năm).

Tiểu hành tinh được phát hiện ngày 31 tháng 5 năm 1938.

Tham khảo

Được phát hiện bởi Karl Wilhelm Reinmuth
Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1938


title: Conoderus lepidus

text:
Conoderus lepidus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được LeConte miêu tả khoa học năm 1853.

Chú thích

Tham khảo

Conoderus


title: Constantí

text:
Constantí là một đô thị thuộc tỉnh Tarragona trong cộng đồng tự trị Catalonia, phía bắc Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là người với mật độ người/km². Đô thị này có cự ly km so với Tarragona.

Tham khảo

Đô thị ở Tarragona