title: Chi Húng quế

text:
Chi Húng quế hay chi É (Ocimum) là một chi thực vật có khoảng 35 loài cây thân thảo hay cây bụi sống một năm hoặc lâu năm có hương thơm, thuộc về họ Hoa môi (Lamiaceae), có nguồn gốc ở vùng nhiệt đới và ôn đới ấm của Cựu Thế giới.

Ocimum basilicum (húng quế) là một loại cây gia vị có tầm quan trọng trong ẩm thực, xem trang viết về loài này để có thêm chi tiết.

Ocimum tenuiflorum (hương nhu tía) là một loại cây thần thánh ở Ấn Độ nhưng không được sử dụng nhiều cho các mục đích nấu ăn. Được biết dưới tên gọi tulsi, loài cây này được dùng để thờ cúng thần Vishnu trong một số bộ phận của đạo Hin đu. Một loại trà làm từ lá cây này được sử dụng làm thuốc chữa cảm lạnh ở Ấn Độ.

Húng chanh, cây lai giữa Ocimum americanum với húng quế, là một thành phần phổ biến trong ẩm thực Thái Lan với hương vị mạnh tương tự như mùi của đại hồi, được dùng để tạo hương vị trong các món cari và các món xào.

Ocimum americanum (từ đồng nghĩa Ocimum canum) có nguồn gốc ở châu Phi, mặc dù tên gọi của nó dễ làm cho người ta nghĩ đến nguồn gốc châu Mỹ.

Các loài trong chi Ocimum bị ấu trùng của một số loài thuộc bộ Cánh vẩy (Lepidoptera) phá hoại, chẳng hạn Endoclita malabaricus.

Các loài
Ocimum americanum (đồng nghĩa: Ocimum africanum, Ocimum canum, Ocimum pilosum, Ocimum stamineum)
Ocimum americanum americanum
Ocimum americanum pilosum (đồng nghĩa: Ocimum africanum, Ocimum americanum, Ocimum basilicum (A. J. Paton), Ocimum basilicum anisatum, Ocimum basilicum pilosum, Ocimum basilicum (Doan, không L.), Ocimum basilicum (Hook. f., không L.), Ocimum citratum, Ocimum dichotomum, Ocimum graveolens, Ocimum hispidum, Ocimum minimum, Ocimum menthaefolium, Ocimum pilosum, Ocimum stamineum)
Ocimum basilicum (đồng nghĩa: Ocimum americanum (Jacq.), Ocimum barrelieri, Ocimum basilicum glabratum, Ocimum basilicum majus, Ocimum bullatum, Ocimum thyrsiflorum, Plectranthus barrelieri) - Húng quế, húng chó, é quế
Ocimum basilicum basilicum (đồng nghĩa: Ocimum bullatum, Ocimum integerrinum, Ocimum caryophyllatum, Ocimum basilicum glabratum, Ocimum basilicum majus, Ocimum basilicum thyrsiflorum, Ocimum basilicum difforme, Ocimum basilicum vulgare, Ocimum basilicum bullatum, Ocimum basilicum pelvifolium)
Ocimum basilicum latifolium (đồng nghĩa: Ocimum basilicum majus)
Ocimum basilicum pilosum - É trắng, trà tiên
Ocimum basilicum purpureum (đồng nghĩa: Ocimum basilicum purpurascens, Ocimum basilicum violaceum, Ocimum basilicum purpureum, Ocimum medium, Ocimum nigrum) - Húng tía, húng lá đỏ
Ocimum campechianum (đồng nghĩa: Ocimum micranthum)
Ocimum x citriodorum (đồng nghĩa: Ocimum citratum, Ocimum basilicum anisatum, Ocimum dichotomum, Ocimum americanum) - Húng chanh.
Ocimum filamentosum (đồng nghĩa: Ocimum adscendens, Ocimum cristatum, Ocimum indicum, Plectranthus indicus).
Ocimum gratissimum (đồng nghĩa: Geniosporum discolor, Ocimum dalabaense, Ocimum gratissimum iringense, Ocimum superbum, Ocimum trichodon).
Ocimum gratissimum gratissimum (đồng nghĩa: Ocimum frutescens, Ocimum gratissimum suave, Ocimum guineense, Ocimum petiolare, Ocimum suave, Ocimum tenuiflorum, Ocimum urticifolium, Ocimum viride, Ocimum viridiflorum) - Hương nhu, hương nhu trắng,
Ocimum gratissimum macrophyllum (đồng nghĩa: Ocimum gratissimum) - Hương nhu, é lá to.
Ocimum kilimandscharicum
Ocimum minimum (đồng nghĩa: Ocimum minimum minimum, Ocimum basilicum minimum, Ocimum basilicum chamaeleonticum)
Ocimum polystachyon (đồng nghĩa: Basilicum polystachyon, Lumnitzera polystachya, Moschosma polystachyon, Moschosma tenuiflorum, Ocimum tashiroi, Ocimum tenuiflorum (Blanco, không L.), Ocimum tenuiflorum (Burm. f., không L.), Plectranthus micranthus, Plectranthus parviflorus) - É sạ
Ocimum selloi: Húng Uruguay
Ocimum tenuiflorum L. (đồng nghĩa: Geniosporum tenuiflorum, Ocimum album, Ocimum brachiatum, Ocimum flexuosum, Ocimum frutescens, Ocimum gratissimum, Ocimum hirsutum, Ocimum inodorum, Ocimum monachorum, Ocimum sanctum, Ocimum sanctum hirsuta, Ocimum tomentosum, Ocimum villosum, Ocimum virgatum, Plectranthus monachorum, Plectranthus striatus) - É rừng, é tía, é đỏ, húng quế, hương nhu tía, é to, rau quế.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thảo mộc


title: Manica parasitica

text:
Manica parasitica là một loài kiến thuộc họ Formicidae. Đây là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

Chú thích

Tham khảo
 Social Insects Specialist Group 1996. Manica parasitica. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 31 tháng 7 năm 2007.

Manica
Động vật cánh màng Bắc Mỹ
Động vật Mỹ


title: Xuân Dục

text:
Xuân Dục là một xã thuộc thị xã Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên, Việt Nam.

Địa lý
Xã Xuân Dục có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Ngọc Lâm
Phía tây giáp phường Phùng Chí Kiên
Phía nam giáp các xã Ngọc Lâm và Hưng Long
Phía bắc giáp phường Bạch Sam.

Xã Xuân Dục có diện tích 4,25 km², dân số năm 2019 là 5.033 người, mật độ dân số đạt 1.185 người/km².

Hành chính
Xã Xuân Dục được chia thành 3 thôn: Xuân Bản, Xuân Đào, Xuân Nhân.

Lịch sử
Ngày 13 tháng 3 năm 2019, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 656/NQ-UBTVQH14 về việc thành thị xã Mỹ Hào và xã Xuân Dục trực thuộc thị xã Mỹ Hào.

Chú thích

Tham khảo


title: Con diệc đen (manga)

text:
là tên một manga Nhật Bản được viết bởi Natsuhara Takeshi và được vẽ bởi họa sĩ Kuromaru. Truyện kể về một chàng trai tên là Kurosaki chỉ đi lừa những tay lừa bịp chuyên nghiệp khác được biết dưới cái tên . Truyện đoạt giải về truyện tranh dành cho lứa tuổi trưởng thành (seinen) của nhà xuất bản Shogakukan năm 2008 cùng với truyện Bambino! của tác giả Tetsuji Sekiya.

Bộ truyện được dựng thành một bộ phim truyền hình gồm 11 tập được chiếu trên đàiTBS từ 14 tháng 4 năm 2006 tới 23 tháng 6 năm 2006. Vào ngày 8 tháng 3 năm 2008, phim Kurosagi the Movie với nam diễn viên Yamashita Tomohisa thủ vai chính đã được trình chiếu.

Diễn viên
 Yamashita Tomohisa - Kurosaki (Kurosagi)
 Horikita Maki - Tsurara Yoshikawa
 Yui Ichikawa - Yukari Mishima
 Koji Kato - Yoichi Shiraishi
 Tsutomu Yamazaki - Toshio Katsuragi
 Shiro Kishibe - Mikimoto
 Ryosei Tayama - Tetsuji Momoyama
 Reina - Yuuko Osawa
 Kaoru Okunuki - Hayasa
 Tetta Sugimoto - Cha của Kurosaki
 Sho Aikawa - Masaru Kashima

Cốt truyện
Một chàng trai trẻ tên Kurosaki nung nấu ý định trả thù bọn "Shirosagi" (hay "diệc trắng" chuyên đi lừa đảo các nạn nhân) bằng cách lừa gạt hầu như toàn bộ tiền của bọn chúng rồi gửi bằng chứng có thể đưa chúng vào tù tới cho cảnh sát. Nguyên do là từ một câu chuyện cách đây 6 năm, khi cha của Kurosagi bị một Shirosagi lừa gạt mất hết tiền..., uất ức, cha của Kurosaki đã giết mẹ và chị gái của Kurosaki và sau đó tự sát. Sau đó Kurosaki nung nấu trong lòng ý định là phải trả thù cho gia đình và anh thề sẽ làm được, anh trở thành một Kurosagi (hay "diệc đen" chuyên đi lường gạt những "shirosagi"). Với sự giúp đỡ của ông trùm lừa đảo Katsuragi, Kurosaki đã giúp những người dân hiền lành bị lừa gạt lấy lại được tài sản. Để trả thù được cho gia đình, Kurosaki phải học cách trở nên tàn nhẫn, anh phải hy sinh tất cả kể cả việc nói không với tình yêu. Nhưng từ lúc anh cứu cô gái Tsusara thoát khỏi bị xe lửa đâm phải, mọi chuyện trở nên thay đổi hoàn toàn.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Official Website of Manga
 Official Website of Drama
 Official Website of Movie

Seinen manga
Shogakukan Manga Awards
Manga năm 2008
Manga dài tập
Manga năm 2003
Manga phát hành bởi Nhà xuất bản Kim Đồng


title: InuYasha

text:
, tên nguyên bản là , là một tác phẩm manga của Takahashi Rumiko, được phát hành trên tạp chí Weekly Shōnen Sunday từ ngày 13 tháng 11 năm 1996 đến ngày 18 tháng 6 năm 2008. Câu chuyện kể về hành trình tìm ngọc Tứ Hồn của nữ sinh Higurashi Kagome, người có thể trở về thời Chiến Quốc nhờ chiếc giếng cổ thần bí trong nhà cô, và InuYasha, một hanyō (tiếng Nhật nghĩa là "bán yêu" - nửa người nửa yêu quái).

Phiên bản anime của tác phẩm bao gồm 193 tập phim và được chia thành 2 phần: phần 1 có 167 tập phim và phần 2 có 26 tập phim. Phim được sản xuất bởi Sunrise Inc. và được phát sóng bởi Yomiuri TV. Phần 1 được phát sóng từ ngày 16 tháng 10 năm 2000 đến ngày 13 tháng 9 năm 2004. Phần 2, InuYasha: Kanketsu-Hen (InuYasha: Phần kết thúc), được phát sóng từ ngày 3 tháng 10 năm 2009 đến ngày 29 tháng 3 năm 2010.

Năm 2002, InuYasha được trao giải Shogakukan Manga Award cho manga hay nhất của năm.

Cốt truyện

Bối cảnh là Nhật Bản thời Chiến Quốc. Câu chuyện bắt đầu khi InuYasha, một bán yêu, tấn công một ngôi làng để cướp ngọc Tứ Hồn, một bảo bối có thể khiến anh trở thành yêu quái hoàn toàn. Để ngăn cản anh, Kikyo, một pháp sư, bắn một mũi tên phong ấn InuYasha vào một gốc cây đại cổ thụ. Tuy nhiên, vì bị thương nặng, biết mình không qua khỏi, Kikyo dặn Kaede, em gái cô, thiêu xác mình cùng ngọc Tứ Hồn để nó không rơi vào tay kẻ xấu.

Ở thế giới 550 năm sau, Higurashi Kagome, một học sinh ở Tokyo, đang mừng sinh nhật 15 tuổi cùng ông nội, mẹ và em trai Sota. Một hôm, một yêu quái rết chui ra từ giếng cạn trong nhà Kagome và tấn công chú mèo của cô. Vì cứu chú mèo, Kagome rơi xuống giếng và trở về Nhật Bản 500 năm trước. Ở đây, cô gặp InuYasha (lúc này đang bị phong ấn vào gốc cây đại cổ thụ). Trong khi đó, yêu quái rết vẫn bám theo Kagome để cướp ngọc Tứ Hồn. Cô giải ấn cho InuYasha để anh tiêu diệt yêu quái. Nhưng sau đó, anh tấn công Kagome để cướp ngọc Tứ Hồn. Kaede (lúc này đã là một bà lão) ném một chuỗi hạt vào cổ InuYasha và bảo Kagome niệm thần chú để khống chế anh. Kagome nói: "Ngồi xuống!" ("Osuwari!"), và chuỗi hạt kéo InuYasha đập mặt xuống đất.

Khi cả hai bình tĩnh lại, Kaede giải thích rằng Kagome là kiếp sau của Kikyo và ngọc Tứ Hồn không bị phá hủy mà xuất hiện trong cơ thể Kagome. Vì vậy, Kagome có năng lực thanh tẩy giống Kikyo và thừa kế nhiệm vụ của Kikyo. Tuy nhiên, Kagome chưa có kinh nghiệm để đảm nhận một nhiệm vụ khó khăn như vậy. Một hôm, cô bị một yêu quái bắt cóc để cướp ngọc Tứ Hồn. Vì ngăn cản hắn, Kagome vô tình làm vỡ ngọc Tứ Hồn thành nhiều mảnh. Theo lời đề nghị của Kaede, InuYasha và Kagome hợp tác để đi tìm các mảnh vỡ của ngọc Tứ Hồn. Dần dần, họ kết nạp thêm bốn thành viên vào nhóm: Shippo, một chú hồ ly nhỏ tuổi mồ côi cha mẹ; Miroku, một nhà sư trẻ đẹp trai và háo sắc; Sango, một cô gái làm nghề diệt yêu quái cùng cô mèo Kirara của mình.

Trên đường đi tìm các mảnh vỡ của ngọc Tứ Hồn, nhóm InuYasha gặp nhiều bạn bè và kẻ thù: Sesshomaru, anh cùng cha khác mẹ của InuYasha, luôn muốn cướp Thiết Toái Nha của em trai mình; Kikyo (lúc này đã hồi sinh nhờ một phần linh hồn Kagome); Koga, trưởng tộc Yêu Sói; và Naraku, nhân vật phản diện chính của tác phẩm. Chính hắn là kẻ gài bẫy để InuYasha và Kikyo hiểu lầm và thù ghét nhau, tạo ra Hang gió trên bàn tay phải của ông nội Miroku, giết sạch dân làng nơi Sango ở (chỉ còn Sango và Kohaku, em trai cô, là hai người duy nhất sống sót), và lợi dụng mâu thuẫn giữa InuYasha và Sesshomaru để hãm hại họ. Hắn luôn dùng những thủ đoạn bỉ ổi để chiếm đoạt ngọc Tứ Hồn để thực hiện những âm mưu xấu xa.

Dần dần, các mảnh vỡ được thu thập đầy đủ và ghép thành ngọc Tứ Hồn hoàn chỉnh. Khi đó, nhóm InuYasha và Sesshomaru vào trong cơ thể Naraku (lúc này đã là một con nhện khổng lồ) để chiến đấu và tiêu diệt hắn. Ở trận chiến cuối cùng, Kagome bắn một mũi tên thanh tẩy vào Naraku và ngọc Tứ Hồn. Naraku chết nhưng ngọc Tứ Hồn vẫn không bị phá huỷ. Vì trước kia Naraku ước có được tình yêu của Kikyo nên Kagome (vốn là kiếp sau của Kikyo) bị nuốt vào trong ngọc Tứ Hồn qua Minh Đạo Tàn Nguyệt Phá được mở bởi Byakuya, một phân thân của Naraku, sau khi hắn dùng thanh kiếm của mình hấp thụ sức mạnh này của Thiết Toái Nha và chém Kagome.

Tại đây, Kagome chiến đấu với ngọc Tứ Hồn. Biết Kagome đang lo lắng và sợ hãi sau khi bị hút vào trong Minh Đạo, ngọc Tứ Hồn khuyên cô ước một điều ước ích kỷ (được trở về thế giới của mình, gặp lại gia đình và bạn bè,...). Khi đó, Naraku sẽ hồi sinh, và Kagome sẽ thay thế Midoriko, người tạo ra ngọc Tứ Hồn, chiến đấu với Naraku, giống như bấy lâu nay linh hồn Midoriko chiến đấu với linh hồn các yêu quái trong ngọc Tứ Hồn. Tuy nhiên, InuYasha dùng Thiết Toái Nha mở Minh Đạo Tàn Nguyệt Phá để đến chỗ Kagome. Sự xuất hiện của InuYasha khiến Kagome bình tĩnh lại. Cô nhận ra rằng: vì trước kia Kikyo ước được gặp lại InuYasha sau khi chết nên ngọc Tứ Hồn xuất hiện trong cơ thể Kagome (vốn là kiếp sau của Kikyo). Nhớ lại điều ông nội dạy mình, Kagome nhận ra rằng điều ước thật sự là điều ước để ngọc Tứ Hồn biến mất vĩnh viễn. Kagome nói: "Ngọc Tứ Hồn, ta ước cho ngươi biến mất. Mãi mãi." (chương 557), và nhiệm vụ phá huỷ ngọc Tứ Hồn của cô kết thúc. InuYasha đưa Kagome trở về nhà. Nhưng sau đó, giếng cạn trong nhà Kagome mất tác dụng nên InuYasha và Kagome không thể đến thế giới của nhau trong một thời gian.

Ở Nhật Bản thời Chiến Quốc, 3 năm sau, Miroku và Sango kết hôn và có ba đứa con. Rin (cô bé trong nhóm Sesshomaru) ở lại làng của Kaede để làm quen với cuộc sống của con người. Shippo vào rừng luyện tập để trở thành đại hồ yêu. Kohaku luyện tập cùng Kirara để trở thành người diệt yêu quái giỏi giống chị mình. Koga kết hôn với Ayame và trở thành trưởng tộc Yêu Sói. Kagome ở lại thế giới của mình để đi học. Sau khi Kagome tốt nghiệp chương trình phổ thông, giếng cạn trong nhà cô phát huy tác dụng trở lại. Câu chuyện kết thúc khi Kagome trở về Nhật Bản thời Chiến Quốc để kết hôn với InuYasha (chương 558).

Các nhân vật chính

 Inu Yasha: nhân vật nam chính của truyện. Anh là một bán yêu (nửa người nửa yêu quái), con của một đại yêu quái chó với con gái của một gia đình quý tộc. Anh thừa hưởng Thiết Toái nha, một thanh gươm làm từ răng của cha mình, có sức mạnh tiêu diệt một trăm kẻ thù sau một lần vung kiếm. Là một bán yêu, anh có sức khỏe hơn người cùng nhiều kỹ năng đặc biệt, nhưng anh sẽ mất tất cả yêu lực và trở thành người bình thường trong đêm trăng non mỗi tháng. Trên cổ anh có đeo một chuỗi hạt, nó sẽ kéo anh đập mặt xuống đất khi Kagome nói câu osuwari (ngồi xuống). Anh đã từng bị nữ pháp sư Kikyo, kiếp trước của Kagome phong ấn mình vào gốc cổ thụ thần thánh suốt 50 năm cho đến khi Kagome xuất hiện và giải ấn cho anh. Mặc dù anh có khởi đầu khá khó chịu với nhân vật Kagome, hai người dần dần nảy sinh tình cảm và kết quả là cuối truyện họ kết hôn.
 Higurashi Kagome: nhân vật nữ chính của truyện. Cô là một nữ sinh trung học 15 tuổi, kiếp sau của Kikyo, một vu nữ (miko) đã chết cách thời điểm Kagome xuất hiện ở quá khứ chừng 500 năm. Vì là kiếp sau của Kikyo nên Kagome có ngoại hình rất giống Kikyo và cũng có năng lực thanh tẩy như Kikyo. Mặc dù cô có khởi đầu khá khó chịu với nhân vật nam chính Inu Yasha, cô dần dần nảy sinh tình cảm với anh và kết quả là cuối truyện hai người kết hôn.
 Kikyo: kiếp trước của Kagome và là người yêu của Khuyển Dạ Xoa 50 năm trước. Cô và Inu Yasha bị Naraku hãm hại nên hiểu lầm là cả hai phản bội lẫn nhau, dẫn đến cái chết của Kikyo và việc Inu Yasha bị cô phong ấn. 50 năm sau, cô được một yêu quái hồi sinh và ban đầu định trả thù Inu Yasha, nhưng sau khi nhận ra âm mưu của Naraku, cô đã quyết tâm tìm y để tính sổ món nợ máu 50 năm về trước. Kikyo sau đó chết vào chương 465.
 Sesshomaru: anh trai cùng cha khác mẹ với Inu Yasha. Sesshomaru là một đại yêu quái như cha mình. Ban đầu, chàng là một nhân vật lạnh lùng, tàn nhẫn và rất ghét con người. Inu no Taishou để lại cho chàng Thiên Sinh nha, một thanh kiếm có khả năng hồi sinh 100 người sau một lần vung kiếm, nhưng rõ ràng nó không phải là thứ mà chàngmong muốn. Vì vậy chàng luôn tìm cách cướp đoạt Thiết Toái nha và giết chết người em bán yêu của mình. Có điều, về sau, kể từ lúc Rin xuất hiện mang theo sự thay đổi về phẩm cách của chàng, Sesshomaru lại được độc giả đánh giá như một nhân vật chính diện. Sesshomaru cũng thường được bầu chọn là một trong những nhân vật anime nam đẹp trai nhất, khiến khán giả yêu mến và ngưỡng mộ.
 Shippo: một hồ yêu nhỏ tuổi có cha bị giết bởi anh em lôi thú. Inu Yasha và Kagome đã giúp cậu trả thù và sau đó Shippo gia nhập nhóm của họ. Là một hồ yêu, cậu có một số phép thuật đặc trưng của mình thí dụ khả năng biến hình thành người khác, vật khác, khả năng sử dụng phép thuật với các "đồ chơi" của mình, khả năng phóng lửa của hồ yêu. Shippo cũng là một cậu nhóc khá ngây thơ nhưng rất nghịch ngợm, cậu thường tìm đủ mọi cách để chọc phá Inu Yasha.
 Miroku: một pháp sư (hōshi, 法師 - một cấp bậc thấp của các nhà sư Nhật Bản) đẹp trai, phiêu bạt khắp nơi và kiếm sống bằng nghề đuổi yêu trừ tà. Bàn tay phải anh có một Phong huyệt (Kazaana), tạm hiểu là một "lỗ đen" có thể hút bất cứ thứ gì vào đó và chỉ tạm thời bị ức chế bởi chuỗi hạt trên tay phải của anh. Phong huyệt là một lời nguyền mà Naraku đã phong ấn lên cơ thể ông nội của Miroku (cũng là một nhà sư), nó sẽ di truyền sang cha anh cũng như sang anh và sang con cháu của họ, và chỉ biến mất khi Naraku bị tiêu diệt. Phong huyệt là một vũ khí lợi hại của Miroku, nhưng theo thời gian nó sẽ mở rộng ra và sẽ hút bản thân anh vào trong phong huyệt giống như đã từng làm với cha anh trước kia. Là một nhà sư, đồng thời là một người bạn tốt của Inu Yasha và Kagome, nhưng anh cũng có nhiều thói quen xấu. Anh khá tham lam và thường tìm đủ mọi cách để moi tiền gia chủ mỗi khi làm việc đuổi yêu trừ tà. Đặc biệt, anh cực kì háo sắc và hay tán tỉnh, sàm sỡ phụ nữ. Việc này một phần là do anh cần tìm gấp một người phụ nữ sinh cho anh một đứa con nối dõi tông đường trước khi bị Phong huyệt giết chết, thứ nữa là anh bị tiêm nhiễm những thói xấu này từ người cha nuôi, cũng là một nhà sư. Có điều, anh thật lòng có tình cảm với nhân vật Sango và cuối truyện, sau khi Naraku bị đánh bại, hai người kết hôn và có với nhau ba mặt con.
 Sango: một người diệt yêu (yokai taijiya). Cô sinh sống trong một ngôi làng gồm toàn những người làm cùng nghề với mình. Vì muốn cướp đoạt mảnh ngọc Tứ Hồn trong làng của cô, Naraku đã bày mưu giết hại cả làng Sango, duy chỉ còn cô, em trai Kohaku và cô mèo Kirara là sống sót. Sango đã gia nhập nhóm Inu Yasha để trả thù Naraku và giải thoát người em trai đang bị y khống chế. Về sau Sango nảy sinh tình cảm với Miroku, bằng chứng là cô hay ghen tuông khi Miroku tán tỉnh (hay sàm sỡ) các cô gái khác. Sau khi Naraku bị tiêu diệt, cô kết hôn với Miroku và hai người có ba mặt con.
Sango có mang một vũ khí nổi bật bên mình: một chiếc boomerang tên là Phi Lai cốt.
 Kirara: cô mèo hai đuôi (nekomata) dễ thương của Sango, với bộ lông vàng tuyệt vời điểm xuyết những vạch đen trên đuôi và mặt, đôi mắt màu hồng ngọc và bốn chân đen nhỏ nhắn. Tuy nhiên, Kirara có thể biến thành hình dạng một cô mèo răng kiếm khổng lồ mạnh mẽ. Sango và Miroku thường nhờ Kirara chuyên chở khi họ cần đi xa.
 Koga: thủ lĩnh bộ tộc yêu quái sói và là kẻ tuyên bố muốn lấy Kagome làm vợ. Anh là một thủ lĩnh gan dạ, tài giỏi và luôn chăm lo cho đồng tộc của mình, nhưng tính khí đôi khi hơi trẻ con. Koga có hai mảnh ngọc Tứ Hồn trên chân, điều này giúp anh có thể chạy với tốc độ kinh khủng.
 Naraku: nhân vật phản diện chính của câu chuyện. Naraku có nguồn gốc là một tên cướp mang tên Nhện quỷ (Onigumo) được Kikyo cứu sống. Nhện quỷ yêu Kikyo ngay từ hôm đó, đến mức y sẵn sàng cho các yêu quái nhập vào cơ thể mình để y có sức mạnh và có được Kikyo. Nhện quỷ cùng các yêu quái đó trở thành bán yêu Naraku và Nhện quỷ là trái tim con người trong y. Có điều, Naraku luôn tìm cách vứt bỏ Nhện quỷ cũng như tình cảm với Kikyo, mục tiêu duy nhất của y là cướp đoạt viên ngọc Tứ Hồn và y sẵn sàng làm bất cứ việc gì bỉ ổi để có được nó. Đó cũng là lý do Naraku muốn vứt bỏ tình cảm với Kikyo, cốt để y không bị phân tâm khi làm việc này. Nhưng sau cùng, thật ra Naraku mong muốn viên ngọc Tứ Hồn chẳng qua là vì y muốn có được tình yêu của Kikyo, giống như ước mơ của Nhện quỷ (xem chương 552).
Là một bán yêu như Inu Yasha, nhưng Naraku có thể tự do chọn lựa thời điểm y mất yêu lực theo ý muốn. Và vì, Naraku được tạo thành từ hàng ngàn yêu quái, y cũng có khả năng hấp thu cơ thể của một yêu quái khác cũng như loại bỏ những phần cơ thể thừa thãi. Y cũng có thể tạo ra các thuộc hạ từ những mảnh cơ thể của chính mình.
Rin: một đứa trẻ loài người mất cha mẹ do bọn cướp tấn công làng. Từ đó (Rin) không nói, không cười cũng không khóc cho tới khi gặp (Sesshomaru) trong tình trạng bị thương sau trận chiến đoạt (Thiết toái nha) của (Inuyasha). Rin đã chăm sóc (Sesshomaru) cho tới khi khỏi. Nhưng trước lúc đó cô đã bị bọn sói của (Kouga) cắn chết. Khi ( Sesshomaru) hồi phục anh định bỏ đi thì ngửi thấy mùi sói và máu từ hướng đi về nhà hằng ngày của (Rin) và quyết định lần theo. Đó là lần đầu tiên anh sử dụng thanh (Thiên sinh nha). Từ đó (Rin) đi theo (Sesshomaru) và luôn được anh trân trọng mãi cho tới khi cô quay về với cuộc sống trước đây ở ngôi làng của bà (Kaede).

Truyện tranh manga và các tác phẩm liên quan

Được viết và minh họa bởi Takahashi Rumiko, Inu Yasha được phát hành tại Nhật Bản trong năm 1996, với chương đầu tiên vào ngày 13 tháng 11 tại Shōnen Sunday , nơi chương cuối xuất hiện vào ngày 18 tháng 6 năm 2008 . Khác với nhiều tác phẩm trước đây của Rumiko, thông thường mỗi chương chỉ dài 18 trang. Có một điều đáng chú ý là những trang bìa in màu của Inu Yasha hoàn toàn được tác giả vẽ và tô màu bằng tay, trong khi đó đa phần các mangaka khác sử dụng máy vi tính để làm việc này. Rumiko đã nói rằng bà không sỡ hữu chiếc máy vi tính nào cả (!). Các chương đã được xuất bản bởi Shogakukan vởí 56 tankōbon vol, với vol đầu tiên phát hành tháng 5 năm 1997, và cuối cùng phát hành vào tháng 2 năm 2009 .

Viz Media phát hành một phiên bản dịch tiếng Anh của ở Bắc Mỹ. Ban đầu, Viz phát hành nó trong định dạng sách truyện tranh hàng tháng của Mỹ, từng vấn đề có chứa hai hoặc ba chương của manga gốc, nhưng cuối cùng bị bỏ hệ thống này có lợi cho bìa thương mại với các chương giống như các vol của Nhật Bản. Viz phát hành bìa mềm của vol thương mại đầu tiên vào tháng 3 năm 1998. Vào lúc đó, manga tái bản ở Mỹ đã được "lộn" lại để phù hợp với quy ước của Mỹ là đọc sách từ trái sang phải bằng cách phản chiếu các tác phẩm gốc, trong số các hiệu ứng khác, điều này đã khiến nhân vật thuận tay phải lại thành thuận tay trái và ngược lại. Viz sau đó dừng lại việc lật ngược manga mới, mặc dù InuYasha in ấn vào thời gian thay đổi này được thực hiện. Tính đến 9 tháng 3 năm 2010, 46 tập được phát hành ở Bắc Mỹ, và vol mới của manga đang được phát hành hàng tháng. Viz cũng bắt đầu để in lại manga trong định dạng "VizBig", kết hợp ba vol ban đầu vào mỗi bìa lớn hơn một chút và màu sắc nghệ thuật đầy đủ mà trước đây đã giảm xuống thành màu xám.Inu Yasha cũng được phổ biến rộng rãi tại châu Mĩ Latin, châu Á và nhất là ở Tây Âu.

Viz Media cũng có một loạt các vol "ani-manga" được bắt nguồn từ ảnh chụp màn hình màu sắc đầy đủ của các tập phim anime. Những vol này là hơi nhỏ hơn so với vol manga thông dụng, được định hướng trong truyền thống của Nhật Bản là đọc phải sang trái, tính năng mới bao gồm những trang web chất lượng cao hơn, và một mức giá cao hơn so với vol thông dụng. Mỗi vol "ani-manga" được bố trí vào chương tương ứng với các tập phim anime hơn là manga.

InuYasha cũng cấp phép cho các phiên bản ngôn ngữ trong khu vực Argentina bởi LARP Editores, Brasil bởi Editora JBC, Ý bởi Star Comics, Pháp bởi Kana, Phần Lan, Đức, Na Uy, và Ba Lan bởi Egmont, Tây Ban Nha bởi Glénat, Indonesia bởi Elex Media Komputindo, México bởi Editorial Vid, Israel bởi Aruts Hayeladim, Việt Nam bởi Nhà xuất bản Trẻ và Hàn Quốc bởi Haksan Publishing.

Ở Việt Nam, hiện nay Nhà xuất bản Trẻ đã phát hành bộ truyện tranh Inu Yasha (đơn hành bản) do dịch giả Tuyết Vân dịch, giá 7500 VND/cuốn. Lần tái bản mới nhất là vào tháng 8 năm 2005. Các tập của truyện tranh này có thể tìm mua ở các siêu thị, nhà sách. Hiện nay Việt Nam chỉ mới xuất bản 51 tập Inu Yasha. Các truyện Inu Yasha ở Việt Nam đều bị lật ngược hình ảnh để độc giả có thể đọc từ phải sang trái theo cách đọc thông dụng ở Việt Nam. Một điều đáng chú ý là, giống như nhiều bộ truyện tranh khác xuất bản ở Việt Nam, các bản Inu Yasha mới nhất dùng phiên âm tiếng La tinh (romaji) đối với tên các nhân vật, còn các bản Inu Yasha cũ thì dùng phiên âm Hán Việt. Việc này cộng với việc phim hoạt hình Inu Yasha trên kênh BiBi dùng phiên âm Hán Việt khiến những cái tên Hán Việt của Inu Yasha rất phổ biến đối với các độc giả, nhất là tên nhân vật chính Khuyển Dạ Xoa, một điều hơi trái với nhiều bộ manga khác từng xuất hiện tại Việt Nam.

Giống như một số truyện tranh khác như Urusei Yatsura, Đôrêmon, phim hoạt hình anime của Inu Yasha cũng được chuyển thể thành truyện tranh. Các cảnh phim trong anime Inu Yasha đã được lựa chọn, đưa vào truyện và đặt lời, y hệt như truyện tranh. Và, cũng giống như manga và anime Inu Yasha, truyện tranh chuyển thể này cũng nhận được sự ủng hộ nhiệt liệt của các fan Inu Yasha. Cho tới nay bộ truyện chuyển thể này đã có 30 tập.

Ngoài truyện tranh, hiện nay Inu Yasha cũng đã có 3 quyển artbook và cũng được bạn đọc đón nhận rộng rãi. Quyển thứ nhất đề cập tới các tranh ảnh của Inu Yasha đã được đăng trên Shonen Sunday. Quyển thứ hai nói về các nhân vật trong anime và các manga màu Inu Yasha. Quyển cuối cùng hoàn toàn trắng đen, nói về các nhân vật và các tình tiết trong manga Inu Yasha.

Ngoài ra, còn có tiểu thuyết về manga Inu Yasha do Konparu Tomoko viết. Tomoko cũng là người viết các tiểu thuyết về Urusei Yatsura và Trường thiên Nhân ngư của Rumiko.

Manga Inu Yasha cũng có thể được xem online hoặc download xuống trên các trang mạng như website của One Manga, MangaVolume,..., tất nhiên chủ yếu là dịch sang tiếng Anh. Một số trang web như Freelancemanga hoàn toàn chỉ dịch, upload và bình luận về Inu Yasha. Tuy nhiên chất lượng dịch tùy thuộc vào các nhóm dịch thuật mà các trang web giới thiệu. Trang web của Nhà xuất bản trẻ cũng có mục "đọc truyện miễn phí" dành cho các bộ Manga họ xuất bản trong đó có Inu Yasha.

Phim hoạt hình anime

Giới thiệu chung

Căn cứ vào 36 tập đầu tiên của manga , anime của InuYasha được sản xuất bởi Sunrise và công chiếu tại Nhật Bản tại Animax vào ngày 16 tháng 10 năm 2000 và có 167 tập phim cho đến khi kết thúc vào ngày 13 tháng 9 năm 2004, sau đó bắt đầu một lần nữa, trong năm 2009 và kết thúc vào năm 2010 với tổng số 193 tập phim . Nó cũng được phát sóng trên Yomiuri TV và Nippon Television. Trong khu vực Đông Á và Nam Á, nó đã được phát sóng bằng tiếng Anh vào mạng lưới Animax.

Anime phụ đề tiếng Anh đã được cấp phép phát hành tại Bắc Mỹ bởi Viz Media . Bộ phim được phát sóng trên Adult Swim từ 31 tháng 8 năm 2002 tới ngày 27 tháng 10 năm 2006 . Một năm sau nó được phát sóng tại Canada trên chương trình chặn YTV 's Bionix từ 5 tháng 9 năm 2003 tới ngày 1 tháng 12 năm 2006 .

Trong số 34 của Shonen Sunday đã được công bố tập phim anime cuối cùng tương ứng với tập 36 của manga đến sẽ được thực hiện bởi các diễn viên và đoàn làm phim gốc và sẽ phát sóng trên YTV Nhật Bản . Tuần sau, Viz Media đã công bố đã cấp phép cho bản anime kế tiếp, có tên Inuyasha: The Final Act (犬夜叉完结编 Inuyasha Kanketsu-hen ?) . Anime này được công chiếu vào ngày 3 tháng 10 năm 2009 tại Nhật Bản với các tập phim được phát sóng qua Hulu và Shonen Sunday tại Hoa Kỳ . Trong các khu vực khác của châu Á thì tập phim được phát sóng trong tuần trên Animax-Asia . Anime này kết thúc vào ngày 29 tháng 3 năm 2010.

Anime Inu Yasha ở Nhật Bản

Mặc dù manga Inu Yasha đã ra đời từ năm 1996 nhưng gần bốn năm sau anime Inu Yasha mới ra mắt độc giả. Nguyên nhân là nhà sản xuất anime của Rumiko Takahshi là Kitty Animation (từng tham gia thực hiện Mezon Ikkoku và Một nửa Ranma) gặp phải nhiều khó khăn về tài chính và buộc phải rút lui. Việc tìm một nhà sản xuất mới cho Inu Yasha đã phải tốn khá nhiều thời gian, nhưng cuối cùng một ứng cử viên sáng giá đã xuất hiện: Sunrise. Sunrise là công ty vừa mới thực hiện thành công bộ anime Thám tử lừng danh Connan, vậy không có lý do gì họ không thực hiện Inu Yasha tiếp theo. Thế là, ngày 16 tháng 10 năm 2003, tập phim anime đầu tiên của Inu Yasha đã được trình chiếu trên Nippon TV. Theo lời của Suwa Michihiko, nhà sản xuất của anime Inu Yasha, những năm đầu tiên của thiên niên kỷ thứ ba là thời điểm thích hợp để thực hiện bộ phim này, vì đó là thời điểm thích hợp để nhìn lại lịch sử Nhật Bản trong khi vẫn hướng tới tương lai.

Anime Inu Yasha nhanh chóng thu được thành công vang dội không chỉ trên nước Nhật mà trên phạm vi thế giới. Nó đã nhanh chóng đạt được số lượng hàng nghìn lượt người xem trong mỗi tuần, một kỷ lục mới của các anime thực hiện trên tác phẩm của "công chúa manga" Rumiko. Theo đánh giá, bộ anime Inu Yasha có cốt truyện bám khá sát manga, mặc dù các nhà sản xuất cũng phóng tay "chế tạo" nhiều nhân vật và tình tiết mới như mọi khi. Ví dụ, trong bộ anime, các cảnh sexy, bạo lực,... ít hơn rất nhiều so với nguyên tác manga. Tác giả Takahashi Rumiko đã đóng một vai trò rất tích cực trong việc sản xuất anime, cụ thể là trong việc chọn các diễn viên lồng tiếng. Chính bà là người đã chọn Yamaguchi Kappei, người từng lồng tiếng cho nhân vật Ranma trong Một nửa Ranma đảm trách nhân vật Khuyển Dạ Xoa.

Trong thời gian này Sunrise cũng đã sản xuất 4 bộ movie Inu Yasha:

 Inu Yasha the Movie 1: Affection Touching Across Time (映画犬夜叉　時代を越える想い, Eiga InuYasha: Jidai o Koeru Omoi) trình chiếu vào ngày 15 tháng 12 năm 2001.
 Inu Yasha the Movie 2: Castle Beyond the Looking Glass (映画犬夜叉　鏡の中の夢幻城, Eiga InuYasha: Kagami no Naka no Mugenjō) trình chiếu vào ngày 21 tháng 12 năm 2002.
 Inu Yasha the Movie 3: Swords of Honorable Ruler (映画犬夜叉　天下覇道の剣, Eiga InuYasha: Tenka Hadō no Ken) trình chiếu vào ngày 20 tháng 12 năm 2003
 Inu Yasha the Movie 4: Fire on the Mystic Island (映画犬夜叉　紅蓮の蓬莱島, Eiga InuYasha: Guren no Hōraijima) trình chiếu vào ngày 23 tháng 12 năm 2004

Tuy nhiên, những tin đồn về việc tạm ngưng sản xuất anime Inu Yasha (dù manga Inu Yasha chưa kết thúc) đã dấy lên ngay từ tháng 3 năm 2004. Ê-kíp làm phim đã từng nói bóng gió là họ muốn kết thúc Inu Yasha để thực hiện anime mới Yakitate! Japan. Nhà sản xuất Suwa Michihiko cũng nói viết trên blog của mình rằng các diễn viên lồng tiếng cho Inu Yasha đang "dồn hết cảm xúc" cho tập cuối phim. Tin này đã được xác nhận, và ngày 13 tháng 9 năm 2004 là ngày phát sóng tập cuối (167) của Inu Yasha. Người ta nói rằng khi các diễn viên lồng tiếng ghi âm lời cuối cùng gửi đến độc giả, nhiều người đã khóc. Thật ra việc tạm ngưng anime Inu Yasha cũng có lý của nó: anime đã bắt đầu dài và lượt người xem phim cũng bắt đầu có dấu hiệu sụt giảm. Bộ truyện tranh vẫn được tiếp tục được tác giả Takahashi Rumiko sáng tác và xuất bản tại Nhật Bản, nay đã kết thúc với 558 chương.

Tuy nhiên, lúc đó Sunrise đã đánh tiếng là sẽ làm thêm một bộ OVA về Inu Yasha. Và thế rồi, ngày 30 tháng 7 năm 2008 một số đoạn phim của bộ OVA (Original Video Animation) kéo dài 30 phút tên là Kuroi Tessaiga (tên tiếng Anh: Black Tessaiga, nghĩa là Thiết Toái nha đen) đã được trình chiếu tại It's an Rumic world bởi Ginza Matsuya department store tại khu mua sắm Tokyo's Ginza. Các diễn viên lồng tiếng đều là các diễn viên từng làm trong bộ anime Inu Yasha trước kia và họ đã bắt đầu ghi âm các đoạn lồng tiếng vào ngày 8 tháng 7 năm 2008. Hiện có rất ít thông tin được biết về Kuroi Tessaiga, nhưng như cái tên đã nói, nội dung của OVA này nói về tuyệt chiêu Minh đạo Tàn nguyệt phá và sự hình thành của thanh Thiết Toái nha đen. Cụ thể là cậu chuyện trong Kuroi Tessaiga sẽ bắt đầu ngay sau trận đánh giữa Sát Sinh Hoàn và Tử Thần Quỷ và kết thúc khi Sát Sinh Hoàn chuyển giao Minh Đạo Tàn nguyệt phá cho Khuyển Dạ Xoa, tương ứng với các chương 499-504 trong manga.

Hiện nay, ngoài Kuroi Tessaiga Inu Yasha chưa có bất cứ phim OVA nào, nhưng nó đã có 3 bộ phim "đặc biệt", đến nay nó đã được gộp vào thành các tập phim anime. Các bộ phim "đặc biệt" là:
 Spring Special: Naraku's True Identity Unveiled & A Wicked Smile; Kikyo's Wandering Soul, trình chiếu vào ngày 9 tháng 4 năm 2001.
 Fall Special: The Woman Who Loved Sesshoumaru, trình chiếu vào ngày 24 tháng 11 năm 2003.
 Spring Special: The Tragic Love Song of Destiny, trình chiếu vào ngày 12 tháng 4 năm 2004.

Gần đây, tạp chí Shonen Sunday thông báo là các chương manga từ tập 34 trở đi sẽ được chuyển thể thành anime, với sự tham gia của dàn diễn viên lồng tiếng của anime gốc. Anime sẽ được phát sóng lần đầu trên kênh YTV vào ngày 3 tháng 10 năm 2009. Một tuần sau thông báo đó, hãng Viz Media cũng thông báo về việc mua bản quyền của anime này, với tựa đề anime là ..

Anime Inu Yasha ở các quốc gia khác
Ở Bắc Mỹ, công ty Viz Media và ShoPro Entertainment đã đăng ký bản quyền phim. Việc lồng tiếng giao cho nhóm The Ocean Group. Phim lồng tiếng được chiếu trên Adult Swim của kênh phim hoạt hình Cartoon Network từ ngày 21 tháng 8 năm 2002 đến ngày 27 tháng 10 năm 2007, trùng vào khoảng thời gian bắt đầu của Season 3 Inu Yasha tại Nhật. Tới ngày 19 tháng 5 năm 2008, bộ phim được chiếu xoay vòng, cứ 2 tập vào lúc 11 giờ ngày thứ 7 theo Múi giờ miền Đông (Bắc Mỹ).

Inu Yasha cũng được trình chiếu trên kênh hoạt hình anime Animax.

Ở Việt Nam, phim này còn đang chiếu ở kênh hoạt hình Bi Bi, có trong dịch vụ truyền hình cáp SCTV, có trong dịch vụ truyền hình cáp SCTV và HTVC. Tên các nhân vật trong phim đều được đọc theo phiên âm Hán Việt.

Và cũng giống như manga Inu Yasha, anime Inu Yasha cũng được upload lên các trang web để phục vụ cho các độc giả không có điều kiện mua CD, DVD phim hoặc xem phát sóng. Tuy nhiên, chủ yếu vẫn là phim phụ đề tiếng Anh hoặc Tây Ban Nha.

Tham gia làm phim
Đạo diễn
Ikeda Mashashi (tập 1-44)
Aoki Yasunao (tập 45-167)

Tác giả
Takahashi Rumiko

Thiết kế nhân vật
Hishinuma Yoshihito

Chỉ đạo nghệ thuật
Ikeda Shigemi
Ogami Yoichi

Chỉ đạo hình ảnh
Ito Kumiko
Ogami Yoichi

Âm nhạc
Wada Kaoru

Nhà sản xuất
Tomioka Hideyuki (Sunrise)
Suwa Michihiko (Yomiuri TV)

Phát hành
Kyoto Animation
Sunrise
Yomiuri TV

Hình ảnh
Anime Film

Nhạc phim anime
Tất cả các bản nhạc dùng trong anime Inu Yasha đều được đăng ký bản quyền bởi công ty Avex Trax.

Các ca khúc mở đầu
 Change the World (Thay đổi thế giới) (trong tập 1-34).
Lời: Matsumoto Rie. Nhạc: Watanabe Miki. Sửa chữa: Ueno Keiichi.
Thể hiện: nhóm V6.
 I Am (Tôi là) (trong tập 35-64).
Lời: hitomi. Nhạc: Kitano Masato. Sửa chữa Watanabe Zentaro.
Thể hiện: hitomi.
 Owarinai Yume (Ước mơ vĩnh hằng) (trong tập 65-95).
Lời: Aikawa Nanase. Nhạc: Shibazaki Hiroshi. Sửa chữa: Kaname.
Thể hiện: Aikawa Nanase.
 Grip! (Hãy giữ lấy !) (trong tập 96-127).
Lời: Mochida Kaori. Nhạc: Kara Kazuhiro. Sửa chữa: HΛL
Thể hiện: nhóm Every Little Thing.
 One Day, One Dream (Một ngày, một ước mơ) (trong tập 129-153).
Lời: Kohata Hideyuki. Nhạc: Yoshikawa Kei. Sửa chữa: Chokkaku.
Thể hiện: nhóm Tackey & Tsubasa.
 Angelus - ANJERASU (Thiên thần) (trong tập 153-167).
Lời: Bounceback. Nhạc: Bulge. Sửa chữa: Maejima Yasuaki.
Thể hiện: Shimatani Hitomi.
 Kimi ga Inai Mirai (Tương lai không có anh) (trong tập 1-26, mùa Final Act).
Lời: DAI. Nhạc: Katsumi Ohnishi. Sửa chữa: Kameda Seiji.
Thể hiện: nhóm Do As Infinity.

Các ca khúc kết thúc
 My Will (Ước vọng của tôi) (trong tập 1-20 và tập 166-167).
Lời: Matsumuro Mai. Nhạc: Ohtani Yasho. Sửa chữa: Kikuchi Keisuke. Sửa chữa điệp khúc: Kitajima Yas.
Thể hiện: nhóm dream.
 Fukai Mori (Rừng sâu) (trong tập 21-41).
Lời: DAI. Nhạc: DAI. Sửa chữa: DAI và Kameda Seiji.
Thể hiện: nhóm Do As Infinity.
 Dearest (Người dấu yêu) (trong tập 42-60).
Lời: Hamasaki Ayumi. Nhạc: CREA và DAI. Sửa chữa: Suzuki Naoto.
Thể hiện: Hamasaki Ayumi.
 Every Heart - Minna no Kimochi (Mỗi trái tim) (trong tập 61-85).
Lời: Watanabe Natsumi. Nhạc: Bounceback. Sửa chữa: H-wonder.
Thể hiện: BoA.
 Shinjitsu no Uta (Bài hát sự thật) (trong tập 86-108).
Lời: DAI. Nhạc: DAI. Sửa chữa DAI và Kameda Seiji.
Thể hiện: nhóm Do As Infinity.
 Itazura na Kiss (Nụ hôn tinh nghịch) (trong tập 109-127).
Lời: misono. Nhạc: Kitano Masato. Sửa chữa: Igarashi Mitsuru và nhóm day after tomorrow.
Thể hiện: nhóm day after tomorrow.
 Come (Tới đây) (trong tập 128-148).
Lời: Kask/Mansson/Cunnah. Nhạc: Kask/Mansson/Cunnah
Lời tiếng Nhật: Mori Yuriko. Sửa chữa: Cobra Endo.
Thể hiện: Amuro Namie.
 Brand- New world (Một thế giới mới) (trong tập 149-165).
Lời: Mizue. Nhạc: Ōyagihirō. Sửa chữa: Iehara Masaki.
Thể hiện: nhóm V6.
 With You (Với bạn) (trong tập 1-9, mùa Final Act).
Lời: Leonn. Nhạc: Igarashi Mitsuru. Sửa chữa: - ast -.
Thể hiện: nhóm AAA.
 DIAMOND (Kim cương) (trong tập 10-17, mùa Final Act).
Lời: Fujibayashi Seiko. Nhạc: Kikuchi Kazuhito. Sửa chữa: - ast -
Thể hiện: Alan.
 Tooi Michi no Saki De (Con đường dài phía trước) (trong tập 18-26, mùa Final Act).
Lời: Takerawa Ai. Nhạc: Takerawa Ai. Sửa chữa: Sato Jun.
Thể hiện: Takerawa Ai.

Các ca khúc trong phim điện ảnh
 No More Words (Không nhiều từ) (ca khúc kết trong movie 1).
Lời: Hamasaki Ayumi. Nhạc: CREA và Do As Infinity. Sửa chữa: Suzuki Naoto và Tasuku
Thể hiện: Hamasaki Ayumi.
 Yura Yura (Tiến lên) (ca khúc kết trong movie 2).
Lời: Mochida Kaori. Nhạc: Tako Kuniko. Sửa chữa: Ohtani Yasuo, Nakao Masafumi và Ito Ichiro.
Thể hiện: nhóm Every Little Thing.
 Ai no Uta (Tình ca) (ca khúc trong movie 2).
Lời: Mochida Kaori. Nhạc: Tako Kunio. Sửa chữa: Murata Akira.
Thể hiện: nhóm Every Little Thing.
 Four Seasons (Bốn mùa) (ca khúc kết trong movie 3).
Lời: JUSME. Nhạc: MONK. Sửa chữa: MONK.
Thể hiện: Amuro Namie
 Rakuen (Thiên đàng) (ca khúc kết trong movie 4).
Lời: Van Tomiko. Nhạc: Do As Infinity. Sửa chữa: Do As Infinity và Kameda Seiji.
Thể hiện: nhóm Do As Infinity.

Các bài nhạc được tuyển chọn và tập hợp trong một số album, ví dụ như Soundtracks CD: OST Volume 1, 2, 3, Toki o Koeru Omoi Soundtrack (Movie 1), Kagami no Naka Mugenjou Soundtrack (Movie 2), Tenka Hadou no Ken Soundtrack (Movie 3), Best of Inuyasha 1 và 2, Wind ~ Symphonic theme collection. Có thể mua ở các cửa hiệu DVD. Nhưng tình hình là hơi hiếm hoi ở Việt Nam. Thường các bài này hay được download từ Internet. Các đoạn nhạc phim cũng được tập hợp vào Inu Yasha Fan Disk cùng với những lời bình của hai diễn viên lồng tiếng Yamaguchi Kappei và Satsuki Yukino, phát hành vào ngày 29 tháng 3 năm 2006 . vào năm 2001, một bộ phim ca nhạc Inu Yasha Theatre Production do Shinkansen Parcomics sản xuất đã ra mắt độc giả.

Các game video về Inu Yasha
Inu Yasha là một đề tài hấp dẫn của các nhà làm game. Cho đến nay đã có:

 3 game chơi trên hệ máy Wonderswan:
 Inuyasha: Kagome no Sengoku Nikki (犬夜叉 ～かごめの戦国日記, Inuyasha: Kagome's Sengoku Diary), phát hành ngày 2 tháng 11 năm 2001.
 Inuyasha: Fuun Emaki (犬夜叉 風雲絵巻, Inuyasha: The Scroll of the Skies), phát hành ngày 27 tháng 7 năm 2002.
 Inuyasha: Kagome no Yume Nikki (犬夜叉 かごめの夢日記, Inuyasha: Kagome's Dream Diary), phát hành ngày 16 tháng 11 năm 2002.
Các game này chỉ có bản tiếng Nhật.

 3 game chơi trên hệ máy Playstation và Playstation 2:
 InuYasha: Sengoku O'Togi Kassen (戦国お伽草子–犬夜叉, InuYasha: A Feudal Fairy Tale), phát hành tháng 12 năm 2002 (9/4/2003 tại Bắc Mỹ).
 InuYasha: Juso no Kamen (犬夜叉 呪詛の仮面, InuYasha: The Secret of the Cursed Mask), phát hành ngày 1 tháng 12 năm 2004 tại Bắc Mỹ.
 InuYasha: Ōgi-Ranbu (犬夜叉 奥義乱舞, InuYasha: Feudal Combat), phát hành ngày 23 tháng 8 năm 2004 tại Bắc Mỹ.
 1 game chơi trên hệ máy Nintendo DS là InuYasha: Secret of the Divine Jewel phát hành ngày 23 tháng 8 năm 2004 tại Bắc Mỹ. Game chỉ có bản tiếng Anh.
 1 game chơi trên hệ máy Gameboy Advance là Inuyasha: Naraku no Wana! Mayoi no Mori no Shōtaijō (犬夜叉～奈落の罠！迷いの森の招待状, InuYasha: Naraku's Trap! Invitation to the Forest of Illusion), phát hành ngày 23 tháng 1 năm 2002. Game chỉ có bản tiếng Nhật.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trang web chính thức của bộ truyện Inuyasha của nhà xuất bản Shonen Sunday
 Trang web chính thức của phim hoạt hình InuYasha của Sunrise
 Trang web chính thức của phim hoạt hình InuYasha của Hãng truyền hình Yomiuri
 Trang giới thiệu về Inu Yasha trong website Rumic World (furinkan.com)
 http://www.nxbtre.com.vn/inu-yasha-tap-42.8696.3350.-1.127.aspx

Inu Yasha
Shōnen manga
Anime và manga kỳ ảo
Manga năm 1996
Manga dài tập
Anime và manga phiêu lưu
Anime và manga siêu nhiên
Tác phẩm về du hành thời gian
Toonami
Trừ tà trong tác phẩm hư cấu
Anime Madman Entertainment
Sunrise Inc.
Tác phẩm giả tưởng lấy bối cảnh năm 1997
Manga phát hành bởi Nhà xuất bản Trẻ


title: Charl Schwartzel

text:
Charl Adriaan Schwartzel(; sinh ngày 31 tháng 8 năm 1984) là một tay golf chuyên nghiệp Nam Phi đang chơi trong PGA Tour và PGA European Tour và Sunshine Tour. Anh có cho riêng mình một chức vô địch Masters Tournament vào năm 2011.

Schwartzel sinh ra tại Johannesburg, Nam Phi.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Vận động viên Nam Phi
Vận động viên golf Nam Phi


title: Ilyushin Il-102

text:
Ilyushin Il-102 là một máy bay thực nghiệm do Ilyushin thiết kế để trở thành một phiên bản phản lực của loại máy bay tấn công mặt đất của chiếc Il-2 trong Chiến tranh thế giới thứ hai. Chiếc máy bay này chưa bao giờ được lựa chọn để sản xuất và chỉ một vài nguyên mẫu phát triển được chế tạo. Tất cả chúng đều được giữ tại căn cứ không quân Zhukovsky. Máy bay được trang bị 2 động cơ Tumansky I-88. Máy bay có điểm khác biệt với các loại máy bay cùng thời với nó, Il-102 có một tháp pháo nhỏ cho xạ thủ phía sau, điều này đã không còn xuất hiện trên các máy bay cường kích từ sau chiến tranh thế giới II.

Thông số kỹ thuật

Đặc điểm riêng
Phi đoàn: 2
Chiều dài: 17.75 m (58 ft 3 in)
Sải cánh: 16.98 m (55 ft 9 in)
Chiều cao: 5.08 m (16 ft 8 in)
Diện tích cánh: n/a
Trọng lượng rỗng: 13.000 kg
Trọng lượng cất cánh: n/a
Trọng lượng cất cánh tối đa: 22.000 kg (48.502 lb)
Động cơ: 2× Tumansky I-88 (RD-33), 5380 kg mỗi chiếc

Hiệu suất bay
Vận tốc cực đại: 950 km/h (590 mph)
Vận tốc hành trình: 850 km/h (528 mph)
Tầm bay: 3000 km (1864 mile) (tối đa nhiên liệu), 600 km (373 mile) (tối đa tải)
Trần bay: 10.000 m (32.800 ft)
Vận tốc lên cao: n/a
Lực nâng của cánh: n/a
Lực đẩy/trọng lượng: n/a

Vũ khí
1 x pháo 30mm
1 x pháo 23mm NR-23
7000 kg vũ khí

Tham khảo

Liên kết ngoài

Nội dung liên quan

Máy bay có cùng sự phát triển
 Ilyushin Il-2

Máy bay có cùng tính năng
 Sukhoi Su-25
 A-10 Thunderbolt II

Máy bay chống tăng
Il-102
Máy bay quân sự Liên Xô thập niên 1980
Máy bay chiến đấu
Máy bay cường kích
Máy bay hai động cơ phản lực
Máy bay cánh dưới
Dự án máy bay hủy bỏ của Liên Xô
Máy bay chiến đấu thời kỳ chiến tranh lạnh
Máy bay chiến đấu Liên Xô và Nga
Máy bay cường kích Liên Xô và Nga


title: Kanamarua

text:
Kanamarua là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Buccinidae.

Các loài
Các loài trong chi Kanamarua gồm có:

 Kanamarua francroberti Fraussen & Lamy, 2008
 Kanamarua narcissisma Fraussen & Lamy, 2008

Chú thích

Tham khảo

Buccinidae


title: Savouges

text:
Savouges  là một xã thuộc tỉnh Côte-d’Or trong vùng Bourgogne-Franche-Comté miền đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Côte-d’Or

Tham khảo

Xã của Côte-d'Or


Hiến chương của Tổ chức các quốc gia châu Mỹ (tiếng Anh: Charter of the Organization of American States) là một Hiệp ước lập ra Tổ chức các Quốc gia châu Mỹ. Hiến chương này được ký kết ở Hội nghị quốc tế các quốc gia châu Mỹ lần thứ 9 ngày 30 tháng 4 năm 1948, tổ chức tại Bogotá, Colombia, và có hiệu lực từ ngày 13.12.1951.

Hiến chương này đã được tu chính bởi:
Nghị định thư Buenos Aires (27.2.1967)
Nghị định thư Cartagena (5.12.1985)
Nghị định thư Washington (14.12.1992)
Nghị định thư Managua (10.6.1993)

Các nước châu Mỹ đã ký kết Hiến chương này là:

Argentina (1948)
Bolivia (1948)
Brasil (1948)
Chile (1948)
Colombia (1948)
Costa Rica (1948)
Cuba (1948) – Do nghị quyết của kỳ họp tham vấn các bộ trưởng ngoại giao lần thứ 8 (năm 1962), Cuba đã bị khai trừ khỏi Tổ chức các quốc gia châu Mỹ, tuy nhiên năm 2009 Tổ chức này đã ra nghị quyết AG/RES. 2438 (XXXIX-O/09) chấm dứt hiệu lực của nghị quyết nói trên.
Ecuador (1948)
El Salvador (1948)
Hoa Kỳ (1948)
Guatemala (1948)
Haiti (1948)
Honduras (1948) hiện nay bị đình chỉ.
México (1948)
Nicaragua (1948)
Panama (1948)
Paraguay (1948)
Peru (1948)
Cộng hòa Dominica (1948)
Uruguay (1948)
Venezuela (1948)
Antigua và Barbuda (1967)
Barbados (1967)
Trinidad và Tobago (1967)
Jamaica (1969)
Grenada (1975)
Suriname (1977)
Dominica (1979)
Saint Lucia (1979)
Saint Vincent và Grenadines (1981)
Bahamas (1982)
Saint Kitts và Nevis (1984)
Canada (1990)
Belize (1991)
Guyana (1991)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Copy of the OAS Charter
Signatories and Ratifications

Tổ chức các quốc gia châu Mỹ
Hiệp ước được ký năm 1948
Chính trị châu Mỹ
Điều lệ chính trị
Hiệp ước của Hoa Kỳ


title: Allotoma

text:
Allotoma là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae. Chỉ có một loài duy nhất trong chi này.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database http://zipcodezoo.com/Key/Animalia/Allotoma_Genus.asp


title: Octuroplata bella

text:
Octuroplata bella là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Uhmann miêu tả khoa học năm 1940.

Chú thích

Tham khảo

Octuroplata


title: Athous lepontinus

text:
Athous lepontinus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schwarz miêu tả khoa học năm 1900.

Chú thích

Tham khảo

Athous


title: Harminius galloisi

text:
Harminius galloisi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Miwa miêu tả khoa học năm 1928.

Chú thích

Tham khảo

Harminius


title: Clavus canalicularis

text:
Clavus canalicularis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Drilliidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Clavus


title: Táu Quảng Tây

text:
Vatica guangxiensis là một loài thực vật thuộc họ Dipterocarpaceae đặc hữu của Trung Quốc.

Chú thích

Tham khảo
 Ashton, P. 1998. Vatica guangxiensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 24 tháng 8 năm 2007.

Cây gỗ Trung Quốc
G
Thực vật đặc hữu Trung Quốc


title: 23777 Goursat

text:
23777 Goursat (1998 QT5) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 23 tháng 8 năm 1998 bởi P. G. Comba ở Prescott.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 23777 Goursat

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Final Fantasy X

text:
là một trò chơi điện tử nhập vai do Square (nay là Square Enix) phát triển và phát hành. Sản phẩm là phần thứ mười của dòng chính Final Fantasy. Game phát hành lần đầu vào năm 2001 cho hệ máy PlayStation 2 và sau này được tái phát hành với tựa Final Fantasy X/X-2 HD Remaster cho hệ máy PlayStation 3 và PlayStation Vita (2013), PlayStation 4 (2015), Microsoft Windows (2016), Nintendo Switch và Xbox One (2019). Trò chơi này đánh dấu sự chuyển biến về mặt đồ họa của loạt trò chơi Final Fantasy từ phông nền kết xuất trước thành không gian ba chiều. Final Fantasy X cũng là game đầu tiên trong series có lồng tiếng. Trò chơi có sự thay thế hệ thống Active Time Battle (ATB) bằng hệ thống mới Conditional Turn-Based Battle (CTB). Game cũng sử dụng một hệ thống nâng cấp sức mạnh mới gọi là "Sphere Grid".

Trò chơi chọn bối cảnh ở một thế giới giả tưởng tên là Spira, lấy cảm hứng từ Australasia, Thái Lan và Nhật Bản. Cốt truyện của game xoay quanh một nhóm nhân vật thích phiêu lưu mạo hiểm và họ có nhiệm vụ đánh bại một con quái vật điên cuồng được gọi là "Sin". Nhân vật người chơi là Tidus, một cầu thủ blitzball phát hiện ra mình đang ở Spira sau khi thành phố quê hương Zanarkand bị Sin phá huỷ. Không lâu sau khi đến Spira, Tidus nhập hội với triệu hồi sư Yuna đang trên đường hành hương để tiêu diệt Sin.

Việc phát triển Final Fantasy X bắt đầu từ năm 1999, với ngân sách hơn 32.3 triệu đô la Mỹ (49.6 triệu đô la Mỹ vào năm 2019) cùng một đội ngũ sản xuất gồm hơn 100 người. Final Fantasy X này là game đầu tiên trong dòng chính không được Uematsu Nobuo soạn nhạc toàn bộ mà có thêm sự hỗ trợ của Hamauzu Masashi và Nakano Junya. Sản phẩm là một thành công cả về phê bình lẫn thương mại, xuất xưởng hơn 8.5 triệu bản PlayStation 2 trên toàn thế giới. Trò chơi được xem là một trong những trò chơi điện tử hay nhất mọi thời đại. Vào ngày 13 tháng 3 năm 2003, game ra mắt phần nối tiếp là Final Fantasy X-2 khiến nó trở thành game Final Fantasy đầu tiên có phần tiếp theo.

Lối chơi
Giống như những phần trước trong series, Final Fantasy X được thể hiện ở góc nhìn người thứ ba. Người chơi trực tiếp điều khiển nhân vật chính Tidus đi dạo trong thế giới để tương tác với vật thể và con người. Tuy nhiên, game vẫn có điểm khác so với các phần Final Fantasy trước đây là bản đồ thế giới và bản đồ thị trấn đã kết hợp hoàn toàn, với địa hình, địa vật bên ngoài thành phố kết xuất theo tỉ lệ bản đồ. Khi Tidus khám phá thế giới, anh đụng độ với kẻ địch một cách ngẫu nhiên. Mỗi lần gặp phải kẻ thù, môi trường sẽ chuyển sang một khu vực trận chiến theo lượt. Tại đó, nhân vật người chơi và kẻ thù phải đợi đến lượt của mình để tấn công.

Lối chơi của Final Fantasy X khác những phần Final Fantasy trước đây ở sự thiếu hụt bản đồ overworld góc nhìn từ trên xuống (top-down perspective). Những phần trước đều có một bản đồ thu nhỏ mô tả những khu vực mở rộng giữa các thị trấn và địa điểm riêng biệt khác để sử dụng cho chuyến hành trình dài. Trong Final Fantasy X, hầu như tất cả khu vực về cơ bản là liền mạch và không bao giờ biến mất khỏi bản đồ thế giới. Các liên kết khu vực hầu hết là tuyến tính, tạo nên một con đường đơn lẻ xuyên qua các khu vực của game. Về cuối trò chơi, người chơi có thể sử dụng tàu bay để di chuyển nhanh hơn trong thế giới Spira. Tương tự như các phần trước trong loạt trò chơi, Final Fantasy X có nhiều minigame, đáng chú ý nhất là môn thể thao giả tưởng dưới nước "blitzball".

Hệ thống chiến đấu

Final Fantasy X giới thiệu hệ thống Conditional Turn-Based Battle (CTB) thay thế cho hệ thống Active Time Battle (ATB) truyền thống của loạt trò chơi vốn được sử dụng lần đầu trong Final Fantasy IV. Trong khi khái niệm ATB có chứa các yếu tố thời gian thực (real-time) thì hệ thống CTB là một dạng đánh theo lượt (turn-based), mà người chơi có thể tạm dừng trận đấu trong mỗi lượt. Do đó, thiết kế CTB cho phép người chơi lựa chọn hành động mà không bị áp lực về mặt thời gian. Phía trên bên phải màn hình là dòng thời gian chứa thông tin chi tiết về việc nhân vật nào sẽ là người nhận lượt tiếp theo, và cách mà nhiều hành động khác nhau được thực hiện sẽ ảnh hưởng đến thứ tự lượt tiếp theo như thế nào. Thứ tự của lượt có thể chịu ảnh hưởng bởi một số loại thần chú, món đồ và hiệu ứng trạng thái đang niệm lên nhân vật được điều khiển hoặc kẻ thù. Người chơi có thể điều khiển tới ba nhân vật trong trận đấu, mặc dù hệ thống chuyển đổi cho phép người chơi có thể thay thế nhân vật đang điều khiển với nhân vật hiện có trong nhóm bất cứ lúc nào. "Limit Break" là những đòn đánh đặc biệt có sát thương cao, tái xuất hiện trong Final Fantasy X với cái tên "Overdrive". Hầu hết các chiêu thức "Overdrive" đều có tính tương tác, yêu cầu người chơi phải thao tác nhiều với nút bấm để phát huy hết hiệu quả. "Overdrive" ban đầu được mặc định là sẽ kích hoạt khi người chơi nhận một lượng sát thương đáng kể. Sau này người chơi có thể thay đổi yêu cầu để giải phóng "Overdrive".

Final Fantasy X có sự đại tu hệ thống triệu hồi so với những phần trước của loạt trò chơi. Trong những phần Final Fantasy cũ, khi một sinh vật triệu hồi xuất hiện, chúng sẽ thực hiện một hành động rồi sau đó biến mất. Còn sinh vật triệu hồi trong Final Fantasy X (được gọi là "Aeon") thì lại xuất hiện và thay thế hoàn toàn nhóm nhân vật trong trận đánh. Aeon sẽ chiến đấu trong vị trí của các nhân vật cho tới khi hạ gục kẻ thù, hoặc bản thân chúng bị đánh bại, hoặc người chơi thải hồi chúng ra khỏi trận chiến. Bản thân aeon cũng có các thông số, tùy chọn lệnh, đòn đánh đặc biệt, thần chú, và "Overdrive" riêng. Người chơi nhận được 5 aeon trong quá trình chơi game nhưng có thể thu nhận thêm 3 aeon sau khi hoàn thành nhiệm vụ phụ.

Hệ thống Sphere Grid
Như những phần cũ trong loạt trò chơi, người chơi có cơ hội phát triển và cải thiện nhóm nhân vật thông qua việc đánh bại kẻ thù và kiếm món đồ. Dù vậy, Final Fantasy X không còn hệ thống điểm kinh nghiệm truyền thống mà thay thế bằng một hệ thống mới gọi là "Sphere Grid". Các nhân vật nhận thay vì tăng thêm thông số đã định sẵn mỗi khi lên cấp thì họ lại nhận được một "sphere level" sau khi thu thập đủ điểm khả năng (Ability Point - AP). Sphere level cho phép người chơi di chuyển xung quanh Sphere Grid, một bảng kỹ năng được thiết kế sẵn có các điểm nút nối liền nhau chứa nhiều loại thông số và kỹ năng khác nhau. "Sphere" là món đồ được sử dụng để mở khóa các điểm nút cho những nhân vật được chọn.

Hệ thống Sphere Grid cũng cho phép người chơi tùy chỉnh nhân vật trái ngược hẳn với vai trò ban đầu của họ. Chẳng hạn như người chơi có thể thay đổi vai trò gốc của Yuna từ một pháp sư trắng trở thành nguồn sát thương vật lý, còn Auron thì từ một kiếm sĩ trở thành một healer. Phiên bản International và PAL của game còn bao gồm một phiên bản "Expert" không bắt buộc của Sphere Grid. Trong những bản này, tất cả các nhân vật bắt đầu ở giữa bảng kỹ năng và có thể đi theo bất cứ con đường nào người chơi chọn. Đổi lại, bảng kỹ năng Expert có tổng số điểm nút ít hơn nên tổng thông số có thể nâng cấp trong trò chơi cũng bị giảm theo.

Blitzball
Blitzball là một minigame đòi hỏi chiến lược và chiến thuật. Nó là môn thể thao dưới nước được chơi trong một quả cầu nước lớn lơ lửng, vây quanh là khán đài với lượng người xem đông đảo. Người chơi điều khiển một nhân vật tại thời điểm mà họ đang bơi trong quả cầu và ra lệnh cho họ thực hiện các động tác như chuyền, tắc bóng và dứt điểm. Minigame này giống game chính ở chỗ người chơi điều khiển nhân vật di chuyển trong một khu vực cho tới khi bị kẻ địch chặn lại. Trong trường hợp này thì kẻ địch là thành viên của đội bóng đối phương. Hiệu ứng trạng thái cũng có thể xuất hiện trong minigame vì mỗi người chơi có thể học kỹ thuật tương đương với kỹ năng trong game chính.

Blitzball được giới thiệu ngay từ đầu trò chơi, trong một phân cảnh mà nhân vật chính Tidus được mô tả là một ngôi sao blitzball. Nó là minigame duy nhất đóng một vai trò trong toàn bộ cốt truyện. Bởi lẽ, blitzball là một phần quan trọng góp phần xây dựng nên hình tượng nhân vật Tidus. Ngoài ra, nhân vật phản diện chính của game là Sin cũng xuất hiện lần đầu trong phân cảnh blitzball. Không giống như các minigame khác, blitzball có tính bắt buộc trong giai đoạn đầu trò chơi nhưng về sau, người chơi có thể chọn tùy ý.

Tổng quan

Bối cảnh

Final Fantasy X lấy bối cảnh ở một thế giới giả tưởng tên là Spira. Thế giới này bao gồm một vùng đại lục rộng lớn được chia thành ba tiểu lục địa, bao quanh chúng là những quần đảo nhiệt đới nhỏ. Spira có khí hậu đa dạng: quần đảo Besaid và Kilika là khí hậu nhiệt đới, vùng Mi'ihen là ôn đới, khu vực Macalania và Núi Gagazet thì là hàn đới. Khác với thế giới chủ yếu theo phong cách châu Âu ở những phần Final Fantasy trước, Spira lấy hình mẫu gần gũi với khu vực Đông Nam Á, đặc biệt là thảm thực vật, địa hình, kiến trúc và tên địa danh.

Ở thế giới Spira, cư dân chủ yếu là con người nhưng vẫn có sự hiện diện của nhiều chủng tộc khác. Trong số đó có Al Bhed, một nhóm người có nền khoa học kỹ thuật tiên tiến nhưng bị tước quyền công dân, đặc điểm nhận diện họ là đôi mắt màu xanh lục và sử dụng loại ngôn ngữ độc đáo. Chủng tộc Guado có diện mạo ít giống con người hơn, họ có những ngón tay dài thòng và sống ở trên cây. Những chủng tộc ít giống con người khác bao gồm tộc Ronso có vẻ ngoài giống sư tử và tộc Hypello nhìn giống như ếch. Một tập hợp con của các chủng loài có tri giác khác là "vong linh" (unsent), họ là linh hồn của những người đã khuất nhưng có ý chí mạnh mẽ nên vẫn tiếp tục tồn tại ở dạng vật chất. Tại Spira, những vong linh nếu không được triệu hồi sư làm lễ cầu siêu tiễn đến thế giới bên kia là Farplane thì sẽ ghen tị với người sống và biến thành "ác quỷ" (fiend), những con quái vật mà người chơi sẽ gặp phải trong suốt trò chơi. Tuy nhiên, vong linh nếu vẫn còn quyến luyến với thế giới người sống thì có thể giữ được hình dạng con người của họ. Spira có hệ động vật phong phú, ngoài những động vật dựa trên thế giới thực như mèo, chó, chim và bướm thì thế giới giả tưởng này còn có loài lưỡng cư khổng lồ gọi là shoopuf (có hình dáng như một con voi). Sinh vật có hình dáng như đà điểu Emu là chocobo cũng xuất hiện ở thế giới này.

Nhân vật

Có 7 nhân vật chính có thể chơi được trong Final Fantasy X. Đầu tiên là Tidus, anh là một thiếu niên lạc quan và là ngôi sao blitzball đến từ Zanarkand. Sau khi giao chiến với sinh vật khổng lồ có hình dáng như cá voi là Sin, anh bị dịch chuyển đến Spira và muốn tìm đường trở về nhà. Để làm được điều đó, anh phải nhập hội với Yuna, một triệu hồi sư đang trên đường chinh phục Aeon cuối cùng (Final Aeon) nhằm đánh bại Sin. Đồng hành với họ gồm có: Kimahri Ronso, Wakka và Lulu. Kimahri là một chiến binh trẻ tuổi của bộ tộc Ronso, anh đã làm hộ vệ cho Yuna từ khi cô còn bé. Wakka là một cầu thủ blitzball có em trai bị Sin giết chết nên muốn diệt Sin để báo thù. Lulu là một pháp sư đen khắc kỷ có mối quan hệ thân thiết với Yuna và Wakka. Trên đường đi, nhóm gặp được Auron và ông đồng ý gia nhập với họ. Auron là một cựu tăng binh từng đồng hành với cả cha của Tidus và Yuna để đánh bại Sin 10 năm về trước. Một thời gian sau, nhóm thu nhận thêm Rikku, một cô gái người Al Bhed vênh váo và đồng thời là em họ của Yuna. Rikku cũng là người thân thiện đầu tiên mà Tidus gặp khi đến Spira.

Cốt truyện
Trong lúc chờ đợi những người đồng đội ở tàn tích thành phố cổ Zanarkand, Tidus đã hồi tưởng lại những sự kiện dẫn đến hiện tại. Những sự kiện đó là những sự kiện xảy ra trong phần lớn cốt truyện của trò chơi. Câu chuyện bắt đầu tại cố hương của Tidus, nơi vốn là một siêu đô thị công nghệ cao thuộc thành phố Zanarkand. Tại nơi này, anh từng là cầu thủ blitzball nổi tiếng, đồng thời là con trai của Jecth, một huyền thoại blitzball. Khi Tidus đang thi đấu ở một giải blitzball, thành phố bất ngờ bị một sinh vật khổng lồ tấn công. Trong lúc chạy ra khỏi sân vận động, anh bắt gặp Auron, người nói với anh rằng sinh vật to lớn này là "Sin". Sin phá hủy toàn bộ Zanarkand và đưa cả Tidus cùng với Auron đến thế giới Spira.

Khi đến Spira, Tidus được nhóm thợ lặn người Al Bhed cứu khi anh đang giao chiến với một con quái vật. Họ giao tiếp với anh bằng một loại ngôn ngữ lạ lẫm mà anh không thể nào hiểu được. Trong số những người Al Bhed chỉ có mỗi Rikku là có thể nói chuyện với Tidus, cô tiết lộ với anh rằng Sin đã phá hủy Zanarkand từ 1000 năm về trước. Sau đó, Sin một lần nữa xuất hiện và tấn công nhóm, Tidus bị tách khỏi nhóm thợ lặn và trôi dạt đến hòn đảo nhiệt đới Besaid. Tại nơi này, anh gặp đội trưởng đội blitzball địa phương là Wakka và trình diễn kỹ thuật blitzball cho Wakka xem. Wakka sau đó giới thiệu Tidus với Yuna, một nữ triệu hồi sư trẻ tuổi chuẩn bị đi hành hương để chinh phục Aeon cuối cùng nhằm đánh bại Sin cùng với pháp sư ma thuật đen Lulu và thành viên bộ lạc Ronso là Kimahri. Cũng trong lúc đó, Tidus đồng ý gia nhập đội của Wakka để thi đấu tại giải blitzball sắp tới với hi vọng tìm ra đường trở về quê nhà. Cả nhóm quyết định sẽ đi khắp Spira để thu thập aeon, kháng cự lại những cuộc tấn công của Sin và "giống nòi" (offspring) của nó là sinspawn. Sau khi Wakka và Tidus từ bỏ giải đấu, Auron xuất hiện và đồng ý gia nhập nhóm. Ông thuyết phục Tidus hãy trở thành hộ vệ của Yuna, đồng thời tiết lộ rằng cha của Yuna là Chúa Braska và cha của Tidus từng cùng ông thực hiện cuộc hành hương tương tự để đánh bại Sin 10 năm về trước. Tidus từng nghĩ rằng cha anh chết trên biển 10 năm về trước nhưng Auron nói riêng với Tidus rằng Jecth hiện tại đã hóa thành Sin. Khi nhóm Yuna tiếp tục cuộc hành hương của họ, Tidus gặp lại Rikku. Cả nhóm sau đó biết rằng Rikku chính là em họ của Yuna.

Cả nhóm sau đó du hành đến thành phố Guadosalam. Thủ lĩnh của người Guado là Seymour Guado đã cầu hôn Yuna, thề rằng mối quan hệ này sẽ làm dịu đi nỗi đau của toàn thể Spira. Tại đền Macalania, nhóm tình cờ phát hiện ra thông điệp từ linh hồn của cha Seymour là Chúa Jyscal. Ông tuyên bố rằng ông bị chính nghịch tử của mình ám sát, đồng thời tố giác rằng Seymour đang có ý định hủy diệt cả Spira. Nhóm tái hợp lại với Yuna và giết chết Seymour trong trận chiến. Ngay sau đó, Sin xuất hiện tấn công chia cắt Yuna với cả nhóm, làm cho những thành viên khác trôi dạt đến đảo Bikanel. Trong khi tìm kiếm Yuna tại khu định cư của người Al Bhed trên hòn đảo, Tidus suy sụp tinh thần khi phát hiện ra sự thật đau lòng rằng các triệu hồi sư sẽ chết sau khi triệu hồi Aeon cuối cùng. Điều này làm anh muốn tìm cách đánh bại Sin nhưng vẫn giữ Yuna sống sót. Yuna được nhóm tìm thấy ở Bevelle, nơi cô đang bị cưỡng ép kết hôn với vong linh của Seymour. Họ phá đám cưới sau khi nghe Seymour tiết lộ kế hoạch trở thành Sin với sự hợp tác bất đắc dĩ của Yuna. Cả nhóm đánh bại Seymour lần thứ hai và trốn thoát cùng Yuna. Kể từ đoạn này, họ bắt đầu cuộc hành trình đến thành phố cổ Zanarkand, như đã đề cập ở phần giới thiệu.

Không lâu trước khi đến tàn tích Zanarkand, Tidus biết rằng chính anh, Jecth và Zarnakand mà họ từng biết thực chất đều là những thực thể được triệu hồi giống như aeon. Từ thời xa xưa, Zanarkand đã giao chiến với Bevelle trong cuộc chiến tranh machina. Kết quả cuối cùng là thế hệ tiền nhân của Zanarkand bị đánh bại. Những người Zanarkand còn sống sót đã trở thành "fayth" để họ có thể sử dụng ký ức về Zanarkand nhằm tái tạo lại thành phố mới trong tâm tưởng của họ, tách biệt với thực tại của Spira. Thành phố do fayth triệu hồi được gọi là "Dream Zanarkand". Sau 1000 năm, fayth dần trở nên kiệt sức để có thể duy trì Dream Zanarkand nhưng không thể dừng lại do tác động của Sin.

Khi nhóm đặt chân đến Zanarkand, họ gặp triệu hồi sư đầu tiên đánh bại Sin là Yunalesca. Bà hiện hữu ở dạng vong linh và nói với nhóm rằng Aeon cuối cùng sẽ là fayth của một người thân thiết nhất với triệu hồi sư. Sau khi đánh bại Sin, Aeon cuối cùng sẽ giết triệu hồi sư và trở thành Sin mới, chu kỳ tái thế của Sin cứ thế mà tiếp diễn. Yuna quyết định cự tuyệt việc triệu hồi Aeon cuối cùng do cảm thấy việc này hóa ra là sự hi sinh vô nghĩa và thực tế là Sin vẫn sẽ tái sinh. Yunalesca thất vọng trước sự kiên quyết của nhóm nên cố tiêu diệt bọn họ nhưng thất bại và biến mất, chấm dứt luôn hi vọng triệu hồi Aeon cuối cùng từ trước tới giờ.

Sau cuộc chiến, cả nhóm phát hiện ra rằng Yu Yevon chính là kẻ đứng đằng sau chu kỳ tái thế của Sin. Yu Yevon là vị thần trong tôn giáo Yevon và cũng từng là triệu hồi sư ở Zanarkand trước khi đánh mất đi nhân tính và tâm trí. Nhờ phát hiện này mà cả nhóm quyết định thâm nhập vào cơ thể Sin để tìm Yu Yevon. Bên trong Sin, nhóm lại bắt gặp vong linh của Seymour thêm một lần nữa. Seymour đã bị Sin hấp thụ và anh có ý định kiểm soát nó từ bên trong. Yuna đánh bại anh và làm lễ tiễn anh đến Farplane. Không lâu sau đó, nhóm tiến đến lõi của Sin và chiến đấu với linh hồn Jecth đang bị giam cầm. Sau khi vật chủ của Sin bị đánh bại, nhóm của Tidus tiêu diệt luôn cả Yu Yevon. Chu kỳ tái thế của Sin kết thúc, linh hồn của fayth ở Spira được giải thoát khỏi sự giam cầm. Auron đã tiết lộ mình là vong linh và sau đó được tiễn đến Farplane. Dream Zanarkand và Tidus đều biến mất khi tất cả fayth không còn mơ tưởng nữa. Sau đó, trong một bài phát biểu trước toàn thể Spira, Yuna bày tỏ quyết tâm tái thiết lại thế giới mà không còn Sin đe dọa. Trong một cảnh hậu danh đề, Tidus tỉnh dậy dưới nước. Anh bơi về phía mặt nước rồi màn hình mờ dần thành màu trắng.

Phát triển
Việc phát triển Final Fantasy X bắt đầu vào năm 1999 với kinh phí là 4 tỉ yên (xấp xỉ  hoặc 49,6 triệu đô la Mỹ vào năm ). Ê kíp phát triển trò chơi có hơn 100 người, đa phần là những người từng làm việc trong các phần trước của loạt trò chơi. Nhà điều hành sản xuất Sakaguchi Hironobu từng lo lắng về việc game chuyển đổi từ phông nền 2D sang 3D, có bổ sung lồng tiếng và thay đổi phong cách kể chuyện theo kiểu thời gian thực. Tuy nhiên, series Final Fantasy đã luôn đạt được thành công do nhóm phát triển không ngừng thử nghiệm những ý tưởng mới mẻ. Nhà sản xuất Kitase Yoshinori kiêm luôn vai trò đạo diễn chính của Final Fantasy X, còn việc chỉ đạo các sự kiện, bản đồ và trận chiến lần lượt do Toriyama Motomu, Nakazato Takayoshi và Tsuchida Toshiro chịu trách nhiệm. Quá trình phát triển kịch bản cho trò chơi kéo dài từ 3 đến 4 tháng, việc ghi âm giọng lồng tiếng cũng tiêu tốn khoảng thời gian tương tự. Nojima Kazushige cộng tác với Watanabe Daisuke, Toriyama và Kitase để viết kịch bản cho Final Fantasy X. Nojima đặc biệt quan tâm đến việc thiết lập mối quan hệ giữa người chơi và nhân vật chính. Vì vậy, ông cố gắng viết cốt truyện sao cho người chơi có thể trải nghiệm Spira một cách thấu đáo, cũng như càng hiểu thêm nhiều điều về thế giới này thông qua quan điểm và cách tường thật của Tidus.

Ảnh hưởng
nhỏ|Nhóm phát triển quan tâm đến việc tạo cho trò chơi một nét tinh tế của vùng nhiệt đới. Bối cảnh của thế giới giả tưởng Spira phần nào đó dựa trên địa điểm như Okinawa ở miền nam Nhật Bản
Nhà thiết kế nhân vật Nomura Tetsuya xác định rằng Australasia, Thái Lan và Nhật Bản là những nơi có ảnh hưởng đến thiết kế văn hóa và địa lý của Spira, đặc biệt là vị trí địa lý của hai quần đảo giả tưởng Besaid và Kilika nằm ở phía nam. Ông cũng nói rằng Spira khác với thế giới của những phần Final Fantasy trước ở mức độ liên kết chặt chẽ giữa các chi tiết với nhau. Nomura đã nỗ lực hết sức để không quên điều này trong quá trình thiết kế. Kitase cảm thấy rằng nhóm phát triển sẽ không thể tiến bộ được nếu cứ mãi bám víu vào bối cảnh kỳ ảo Trung Cổ châu Âu. Trong lúc Kitase đang suy nghĩ về nhiều kiểu môi trường thế giới khác nhau thì Nojima gợi ý rằng nên chọn một thế giới kỳ ảo kết hợp các yếu tố châu Á.

Trưởng ban thiết kế nhân vật phụ là Nakashima Fumi đặt trọng tâm vào việc đảm bảo rằng các nhân vật đến từ những vùng miền và nền văn hóa khác nhau sẽ có đặc điểm riêng biệt trong phong cách trang phục của họ. Mục đích điều này là để cho người chơi dễ phân biệt nhân vật đó là thành viên của phân nhóm nào. Nakashima lấy ví dụ là nhóm người Al Bhed sẽ đeo mặt nạ và kính bảo hộ tạo cho họ vẻ bề ngoài "kỳ lạ và lập dị". Còn trang phục của tộc Ronso sẽ giúp họ chiến đấu dễ dàng trong trận chiến. Mối quan hệ giữa Tidus với cha mình là Jecht thì dựa trên "những câu chuyện xuyên suốt nhiều thời đại, chẳng hạn như truyền thuyết Hy Lạp cổ đại." Điều đáng chú ý là mối quan hệ cha con này cũng là yếu tố then chốt để đánh bại Sin.

Thiết kế
trái|nhỏ|Final Fantasy X sử dụng tính năng ghi hình chuyển động như được thể hiện trong bức ảnh này
Final Fantasy X có sự đổi mới trong việc thể hiện biểu cảm của nhân vật, thông qua công nghệ ghi hình chuyển động và hoạt hình khung xương (skeletal animation). Kỹ thuật này cho phép họa sĩ diễn hoạt tạo cho nhân vật chuyển động môi như thật, sau đó lập trình lại để cho chuyển động khớp với giọng lồng tiếng trong game.

Đoạn cắt cảnh (cutscene) mà Tidus và Yuna hôn nhau là do Visual Works, công ty con của Square Enix phát triển. Nhiều người trong số dàn họa sĩ diễn hoạt không có kinh nghiệm với những cảnh lãng mạn. Giám đốc Visual Works là Ikumori Kazuyuki kể rằng các họa sĩ diễn hoạt đã xin ý kiến từ những nhân viên trẻ hơn, cũng như nhân viên nữ tại Square Enix. Cảnh này đã phải làm đi làm lại nhiều lần sau khi nhận hàng tá phản hồi rằng những bản thảo trước đó "không tự nhiên" và "không giống như thật".

Nojima tiết lộ rằng việc trò chơi đưa vào lồng tiếng giúp cho ông thể hiện cảm xúc nhân vật mãnh liệt hơn trước và nhờ đó, ông có thể làm cho tình tiết truyện trở nên đơn giản. Ông cũng nói rằng sự hiện diện của diễn viên lồng tiếng khiến cho ông phải sửa đổi kịch bản nhiều hơn, để cho tính cách của diễn viên lồng tiếng khớp với nhân vật mà họ thể hiện. Dù vậy, sự có mặt của lồng tiếng cũng gây ra một số khó khăn. Những đoạn cắt cảnh của Final Fantasy X được lập trình để phục vụ cho phiên bản lồng tiếng Nhật. Do đó, nhóm bản địa hóa tiếng Anh gặp khó khăn trong việc thiết lập đối thoại giữa các nhân vật theo định hướng tiếng Anh. Ngoài ra, họ còn gặp trở ngại trong việc vừa phải chỉnh sửa lời thoại của nhân vật theo nhịp điệu, vừa phải điều chỉnh cả chuyển động môi. Chuyên gia bản địa hóa Alexander O. Smith lưu ý rằng họ phải giữ cho tệp âm thanh được bản địa hóa trùng với thời lượng của bản gốc tiếng Nhật, nếu tệp mà dài hơn bản gốc thì game sẽ bị lỗi. Ông mô tả quá trình đưa giọng tiếng Anh nghe có vẻ tự nhiên vào trò chơi "giống như việc viết bốn hoặc năm bộ phim hoàn toàn bằng những câu thơ haiku [và] các diễn viên lồng tiếng dĩ nhiên phải diễn tốt hơn nữa trong sự gò bó này."

Trò chơi lúc đầu dự định là sẽ có yếu tố trực tuyến, được cung cấp thông qua dịch vụ PlayOnline của Square. Tuy nhiên, tính năng này bị loại bỏ trong quá trình sản xuất và mãi đến Final Fantasy XI mới có yếu tố trực tuyến. Chỉ đạo thiết kế bản đồ là Nakazato muốn bổ sung khái niệm bản đồ thế giới giống thực tế hơn so với bản đồ của các phần Final Fantasy truyền thống. Mục đích của việc này là để bản đồ tương thích với tính thực tế của nền 3D trong game, trái ngược với nền được kết xuất trước. Takai Shintaro chịu trách nhiệm chỉ đạo thiết kế đồ họa trận chiến, ông giải thích rằng ông muốn những trận chiến trong Final Fantasy X diễn ra như một phần tự nhiên của cốt truyện chứ không phải yếu tố biệt lập. Ông muốn việc kẻ thù đi lang thang có thể nhìn thấy trên bản đồ thực địa, người chơi có thể bước vào trận chiến một cách liền mạch và có quyền di chuyển xung quanh cảnh quan khi chạm trán kẻ thù. Dù vậy, những ý tưởng này không thể thực hiện do hạn chế về phần cứng. Thay vào đó, họ thỏa thuận là một số đoạn chuyển đổi từ cắt cảnh sang cảnh chiến đấu sẽ được thực hiện tương đối liền mạch, với việc bổ sung hiệu ứng làm mờ chuyển động sẽ xuất hiện vào cuối đoạn cắt cảnh. Việc mong muốn trò chơi có tính năng chuyển cảnh liền mạch cũng dẫn đến sự triển khai hệ thống triệu hồi mới có thể thấy trong game.

Chỉ đạo thiết kế trận chiến Tsuchida Toshiro từng chơi một số phần trong series Final Fantasy nên ông muốn tái tạo các yếu tố mà ông thấy thú vị hoặc mang tính giải trí. Điều này dẫn đến việc ông loại bỏ hệ thống Active Time Battle và thay vào đó là hệ thống tập trung nhiều hơn vào chiến thuật gọi là Conditional Turn-Based Battle. Về hệ thống Sphere Grid, Kitase giải thích rằng mục đích ông tạo ra nó là để cung cấp cho người chơi một phương tiện tương tác để tăng thuộc tính cho nhân vật, cũng như cho phép người chơi tận mắt quan sát sự phát triển của những thuộc tính đó.

Âm nhạc

Final Fantasy X đánh dấu lần đầu tiên nhà soạn nhạc chính của series là Uematsu Nobuo được người khác hỗ trợ trong việc soạn nhạc nền cho một trò chơi thuộc loạt chính. Đồng nghiệp của Uematsu là Hamauzu Masashi và Nakano Junya. Hamauzu và Nakano được chọn soạn soundtrack vì họ có khả năng tạo ra âm nhạc khác với phong cách của Uematsu nhưng vẫn có thể hợp tác cùng nhau. PlayOnline.com ban đầu tiết lộ rằng ca khúc chủ đề của Final Fantasy X đã hoàn thành vào tháng 11 năm 2000. Khi Square vẫn chưa tiết lộ ai sẽ là người trình bày ca khúc này thì GameSpot đích thân hỏi Uematsu. Uematsu nói đùa rằng "Người đó sẽ là Rod Stewart."

Trò chơi có 3 bài nhạc có lời, bao gồm bản ballad J-Pop "Suteki da ne" (tên ở phiên bản tiếng Anh là "Isn't it Wonderful?"). Ca khúc này có phần nhạc do Uematsu soạn, còn phần lời thì do Nojima Kazushige viết. Ca sĩ dân ca Rikki là người thể hiện bài hát. Nhóm âm nhạc có cơ hội tiếp xúc với cô khi họ đang tìm kiếm một giọng ca có âm hưởng của vùng Okinawa. "Suteki da ne" cũng được trình bày bằng tiếng Nhật trong phiên bản tiếng Anh của Final Fantasy X. Tương tự như "Eyes on Me" của Final Fantasy VIII và "Melodies of Life" của Final Fantasy IX, "Suteki da ne" cũng có phiên bản dàn nhạc giao hưởng sử dụng như phần nhạc chủ đề kết thúc trò chơi. Các ca khúc khác bao gồm nhạc chủ đề mở đầu "Otherworld" do ca sĩ heavy metal Billy Muir hát lời tiếng Anh và bản nhạc lặp đi lặp lại "Hymn of the Fayth" sử dụng âm tiết tiếng Nhật.

Final Fantasy X Original Soundtrack có tổng cộng 91 soundtrack gốc kéo dài trên 4 đĩa. Nó được DigiCube phát hành lần đầu tại Nhật Bản vào ngày 1 tháng 8 năm 2001 và tái phát hành bởi Square Enix vào ngày 10 tháng 5 năm 2004. Vào năm 2002, Tokyopop phát hành phiên bản Bắc Mỹ của Final Fantasy X Original Soundtrack với tựa đề Final Fantasy X Official Soundtrack, bao gồm 17 bài hát từ album gốc trên một đĩa đơn. DigiCube cũng phát hành các CD liên quan khác bao gồm feel / Go dream: Yuna & Tidus vào ngày 11 tháng 10 năm 2001. feel / Go dream: Yuna & Tidus là đĩa mở rộng có các bản nhạc dựa trên tính cách của Tidus và Yuna. Hợp tuyển Piano Collections Final Fantasy X và tuyển tập Final Fantasy X Vocal Collection đều phát hành tại Nhật Bản vào năm 2002.

Ban nhạc The Black Mages do Uematsu Nobuo làm trưởng nhóm đã chuyển soạn 3 bản nhạc trong Final Fantasy X theo phong cách nhạc rock. Những bản nhạc đó bao gồm "Fight With Seymour", "Otherworld" và "The Skies Above". "Fight With Seymour" nằm trong album cùng tên với nhóm nhạc phát hành năm 2003, còn "Otherworld" và "The Skies Above" đều nằm trong album The Skies Above xuất bản vào năm 2004. Uematsu tiếp tục diễn tấu một số bản nhạc tại chuỗi hòa nhạc Dear Friends: Music from Final Fantasy. Âm nhạc của Final Fantasy X còn xuất hiện trong nhiều buổi hòa nhạc chính thức và album lưu lại những buổi hòa nhạc được phát sóng trực tiếp, chẳng hạn như 20020220 Music from Final Fantasy. Thêm vào đó, Dàn nhạc giao hưởng Hoàng gia Stockholm cũng diễn tấu bản nhạc "Swing de Chocobo" tại tour hòa nhạc Distant Worlds - Music from Final Fantasy, trong khi Dàn nhạc giao hưởng Tân Nhật Bản thì biểu diễn bản nhạc "Zanarkand" trong series hòa nhạc Tour de Japon: Music from Final Fantasy. Những nhóm nhạc như Project Majestic Mix đã chuyển soạn một số bản nhạc trong Final Fantasy X. Mặc dù sản phẩm của họ là nhạc độc lập nhưng vẫn được cấp phép chính thức. Các tuyển tập trên cũng xuất hiện trên những album remix tiếng Nhật, chúng được gọi là nhạc dojin và có xuất hiện trên cả những trang web remix tiếng Anh.

Các phiên bản và sản phẩm ăn theo

Phiên bản tiếng Nhật của Final Fantasy X có tặng kèm một đĩa bổ sung với tựa đề "The Other Side of Final Fantasy". Đĩa chứa nội dung của các cuộc phỏng vấn, kịch bản phân cảnh lẫn trailer cho 2 game Blue Wing Blitz, Kingdom Hearts và phim Final Fantasy: The Spirits Within, cũng như footage đầu tiên của Final Fantasy XI. Final Fantasy X đã phát hành phiên bản quốc tế tại Nhật Bản với tên gọi Final Fantasy X International vào tháng 1 năm 2002, còn phát hành ở khu vực PAL thì giữ nguyên tên gốc. Phiên bản International có nội dung không có trong phiên bản NTSC gốc, bao gồm việc người chơi có thể giao chiến với "Dark Aeon" (phiên bản bóng tối của Aeon) và siêu trùm "Penance". Bản phát hành Final Fantasy X International tại Nhật Bản cũng bao gồm "Eternal Calm", một video clip dài 14 phút kết nối cốt truyện của Final Fantasy X với phần Final Fantasy X-2 kế tiếp. Video clip này cũng xuất hiện trong DVD đi kèm với Unlimited Saga Collector's Edition dưới cái tên Eternal Calm, Final Fantasy X-2: Prologue. Final Fantasy X-2: Prologue phát hành lần đầu tại Châu Âu vào ngày 31 tháng 10 năm 2003 và có thuyết minh tiếng Anh.

Phiên bản quốc tế và PAL bao gồm một DVD tặng kèm có tên Beyond Final Fantasy. DVD này ghi lại nội dung của cuộc phỏng vấn với các nhà phát triển trò chơi cùng với hai diễn viên lồng tiếng cho phiên bản tiếng Anh: James Arnold Taylor trong vai Tidus và Hedy Burress trong vai Yuna. Đĩa cũng có đoạn trailer cho Final Fantasy X và Kingdom Hearts, thư viện lưu trữ tranh vẽ quảng bá và khái niệm của trò chơi, cùng với một video âm nhạc "Suteki da ne" do Rikki thực hiện. Vào năm 2005, một tuyển tập gồm Final Fantasy X và Final Fantasy X-2 được phát hành tại Nhật Bản với tên gọi Final Fantasy X/X-2 Ultimate Box.

Square cũng sản xuất nhiều loại sản phẩm ăn theo và một số quyển sách. Những tác phẩm đó bao gồm The Art of Final Fantasy X và series sách tranh vẽ/hướng dẫn chiến lược Ultimania do DigiCube xuất bản tại Nhật Bản. Chúng có đề cập đến những tranh vẽ gốc của Final Fantasy X, cung cấp chỉ dẫn tường tận (walkthrough) về lối chơi, khai mở cho người chơi hiểu thêm nhiều khía cạnh về mạch cốt truyện trong game và giới thiệu một số cuộc phỏng vấn với các nhà thiết kế trò chơi. Bộ Ultimania có ba cuốn: Final Fantasy X Scenario Ultimania, Final Fantasy X Battle Ultimania và Final Fantasy X Ultimania Ω. Vào ngày 18 tháng 12 năm 2012, Final Fantasy X được tái phát hành như một phần của bộ sưu tập Final Fantasy 25 Anniversary Ultimate Box.

HD Remaster

Vào ngày 13 tháng 9 năm 2011, Square Enix thông báo rằng Final Fantasy X sẽ phát hành lại với độ phân giải cao cho PlayStation 3 và PlayStation Vita nhân dịp kỷ niệm 10 năm của trò chơi. Vào tháng 1 năm 2012, việc sản xuất phiên bản cải tiến (remaster) đã bắt đầu. Nhà sản xuất Kitase Yoshinori một lần nữa tham gia vào quá trình sản xuất với mong muốn cải thiện chất lượng của game. Vào ngày 18 tháng 2 năm 2013, footage đầu tiên của phiên bản Final Fantasy X HD cho nền tảng PlayStation Vita đã được phát hành, thể hiện hình mẫu HD của Tidus, Yuna, Bahamut và Yojimbo. Vào ngày 19 tháng 3, Final Fantasy X đã xác nhận rằng phiên bản PS3 của nó cũng sẽ bao gồm cả phần X-2 được cải tiến ở định dạng HD. Hai trò chơi được cải tiến HD cho nền tảng PS3 sẽ phát hành với tựa Final Fantasy X/X-2 HD Remaster trên cùng một đĩa blu-ray. Còn trên nền tảng Vita, hai trò chơi đã phải bán riêng rẽ. Các phiên bản có thể tải về đều có hiệu lực ở cả hai hệ máy. Square Enix khởi động trang web chính thức cho hai tựa game HD làm lại vào tháng 3 năm 2013. Phiên bản HD Remaster chứa tất cả nội dung có thể tìm thấy ở phiên bản International, bao gồm Eternal Calm và Last Mission.

Trong buổi họp báo PlayStation chi nhánh Trung Quốc diễn ra tại Thượng Hải vào ngày 11 tháng 12 năm 2014, Square Enix xác nhận rằng Final Fantasy X/X-2 HD Remaster sẽ phát hành cho PlayStation 4 vào mùa xuân năm 2015. Phiên bản cho nền tảng PS4 phát hành tại Bắc Mỹ vào ngày 12 tháng 5; ở Úc và Nhật Bản vào ngày 14 tháng 5; ở châu Âu vào ngày 15 tháng 5 năm 2015. Nó bao gồm đồ họa nâng cao ở chế độ full HD (1080p), có thể tùy chọn nhạc nền cho trò chơi là bản gốc hay bản chuyển soạn, ngoài ra còn cho phép người dùng chuyển tệp đã lưu từ phiên bản PS3 hoặc Vita sang. Vào ngày 12 tháng 5 năm 2016, HD Remaster có thể chơi trên nền tảng Microsoft Windows thông qua Steam. Trên nền tảng này, trò chơi có tính năng tự động lưu, 5 ứng dụng tăng tốc game, tùy chọn bỏ qua FMV/phim ảnh, hỗ trợ độ phân giải 4K, cài đặt âm thanh và tùy chọn đồ họa. Phiên bản dành cho Nintendo Switch và Xbox One được phát hành vào ngày 16 tháng 4 năm 2019.

Đón nhận

Doanh số
Square dự kiến trò chơi sẽ bán được ít nhất hai triệu bản trên toàn thế giới do lượng người hâm mộ PlayStation 2 vào thời điểm đó có sự suy giảm. Dự kiến này tính ra là thấp hơn so với ba phần Final Fantasy phát hành gần nhất. Tuy nhiên, chỉ trong vòng bốn ngày kể từ khi phát hành tại Nhật Bản, trò chơi đã bán được hơn 1,4 triệu bản trong các đơn đặt hàng trước, khiến nó lập kỷ lục là game nhập vai console bán nhanh nhất. Những con số này vượt quá thành tích của Final Fantasy VII và IX cũng trong khoảng thời gian đó, và Final Fantasy X trở thành game PlayStation 2 đầu tiên đạt hai triệu và bốn triệu bản bán ra. Vào tháng 10 năm 2007, tác phẩm xếp ở vị trí thứ 8 trong danh sách trò chơi bán chạy nhất của PlayStation 2. Final Fantasy X bán được hơn 2,26 triệu bản chỉ riêng tại Nhật Bản trong năm 2001 và 6,6 triệu bản trên toàn thế giới vào tháng 1 năm 2004. Đến tháng 7 năm 2006, game bán được 2,3 triệu bản và thu về 95 triệu đô la Mỹ (120 triệu đô la Mỹ vào năm 2019). Tạp chí Next Generation xếp Final Fantasy X là trò chơi bán chạy thứ 11 được phát hành cho PlayStation 2, Xbox hoặc GameCube từ tháng 1 năm 2000 đến tháng 7 năm 2006 tại thị trường Hoa Kỳ. Tính đến tháng 3 năm 2013, game đã xuất xưởng hơn 8,5 triệu bản cho nền tảng PS2 trên toàn thế giới. Vào năm 2017, phiên bản PS2 của trò chơi bán được hơn 8 triệu bản trên toàn thế giới.

Phiên bản "Ultimate Hits" của Final Fantasy X phát hành vào tháng 9 năm 2005 đã bán được hơn 131.000 bản tại Nhật Bản vào cuối năm 2006. Vào tháng 10 năm 2013, Square Enix thông báo rằng Final Fantasy X và phần nối tiếp là Final Fantasy X-2 đã cùng bán được hơn 14 triệu bản trên toàn thế giới ở nền tảng PlayStation 2.

Phê bình
Final Fantasy X được giới truyền thông hoan nghênh. Tạp chí trò chơi điện tử Nhật Bản là Famitsu và Famitsu PS2 đã trao cho game số điểm gần như tuyệt đối là 39/40. Một tạp chí game khác của Nhật Bản là The Play Station cho trò chơi này số điểm 29/30. Famitsu, Famitsu PS2 và The Play Station bày tỏ những phản hồi đặc biệt tích cực đối với cốt truyện, đồ họa và cắt cảnh game. Trò chơi duy trì số điểm 92/100 trên Metacritic. Nhà sản xuất Hashimoto Shinji nhận xét rằng Final Fantasy X nhìn chung được đánh giá là "xuất sắc". Giới truyền thông dành cho game nhiều lời khen ngợi và trao tặng cho nó một số giải thưởng.

David Smith của IGN hết lời khen ngợi diễn viên lồng tiếng và những đổi mới trong lối chơi, đặc biệt là sự điều chỉnh lại hệ thống chiến đấu và triệu hồi, tùy chọn thay đổi thành viên trong nhóm ngay tại trận chiến, cũng như hệ thống quản lý kho đồ và phát triển nhân vật. Ông cũng cảm thấy rằng đồ họa của Final Fantasy X có sự cải thiện so với những phần Final Fantasy trước về mọi mặt và nhìn chung, game này là "game có đồ họa đẹp nhất trong series [và] cũng là game có lối chơi tốt nhất". Greg Kasavin của GameSpot ca ngợi tình tiết truyện của trò chơi là phức tạp đến không ngờ, kết thúc đâu vào đấy và tránh được sự rập khuôn của game nhập vai một cách đáng tuyên dương, với Tidus được xem như nhân vật chính có sức thu hút. Ông cũng khen ngợi âm nhạc của Final Fantasy X là "đa dạng và phù hợp với nhiều loại ngữ cảnh trong trò chơi". Tương tự như vậy, GamePro mô tả hệ thống xây dựng nhân vật và hệ thống chiến đấu của game là "hai trong số những cải tiến tuyệt nhất của series [Final Fantasy]". Raymond Padilla của GameSpy khen ngợi chất lượng hình ảnh trong trò chơi là "đỉnh của đỉnh", cũng như dành lời khen cho hình mẫu nhân vật, cảnh nền, phim cắt cảnh và hoạt ảnh. Game Revolution thì khen ngợi dàn diễn viên lồng tiếng, ghi nhận hầu hết đều "trên mức trung bình", và gọi âm nhạc của game là "phong phú".

Edge đánh giá thấp Final Fantasy X một cách đáng kể, chỉ trích nhiều khía cạnh của trò chơi là nhạt nhẽo và thiếu sáng tạo. Tạp chí cũng chỉ ra rằng đối thoại giữa nhân vật trong game cứ như là "lợm giọng", đồng thời hướng sự phê bình vào Tidus. Andrew Reiner của Game Informer chỉ trích sự tuyến tính trong trò chơi, cho rằng người chơi không còn có thể trải nghiệm đi khắp thế giới bằng Chocobo hay điều khiển tàu bay nữa. Tom Bramwell của Eurogamer lưu ý rằng những minigame giải đố trong Final Fantasy X là "phát nản" và "thừa thãi", Sphere Grid thì "đẹp thật đấy" nhưng nó chiếm quá nhiều dung lượng của trò chơi. GamePro thì lại nhận xét tích cực về sự tuyến tính của game, tuyên bố rằng người chơi sẽ không bắt buộc phải tham gia vào nhiệm vụ phụ hay minigame để kết thúc trò chơi, một vài trò trong đó không hề hấp dẫn. Game Revolution phàn nàn rằng không thể bỏ qua các đoạn cắt cảnh, một số thậm chí còn quá dài.

Giải thưởng
Final Fantasy X đã nhận được giải thưởng Trò chơi xuất sắc nhất tại Giải Game Nhật Bản trong năm 2001–2002. Tại "Giải Trò chơi hay nhất và tệ nhất" của GameSpot vào năm 2001, Final Fantasy X đứng thứ 7 trong hạng mục "Top 10 trò chơi điện tử của năm", đồng thời giành giải "Cốt truyện hay nhất" và "Trò chơi nhập vai xuất sắc nhất". Độc giả của tạp chí Famitsu bình chọn game này là game hay nhất mọi thời đại vào đầu năm 2006. Theo xếp hạng của IGN, Final Fantasy X đứng thứ năm trong danh sách "25 trò chơi PS2 tốt nhất mọi thời đại" vào năm 2007 và thứ sáu trong "10 trò chơi PS2 có đồ họa đẹp nhất mọi thời đại". Trong danh sách tương tự của GameSpy, trò chơi này đứng ở vị trí thứ 21. 1UP.com đã liệt phần sự thật hé lộ ở giai đoạn cuối game là spoiler bất ngờ thứ ba trong số những trò chơi điện tử hiện có, trong khi IGN xếp phần kết là phim cắt cảnh kết xuất trước tốt thứ năm. Theo Bình chọn của độc giả do IGN thực hiện vào năm 2006, Final Fantasy X được xếp là trò chơi điện tử hay thứ 60. Gamasutra cũng xếp game này vào danh sách 20 trò chơi nhập vai cốt yếu của Nhật Bản. Nó cũng đứng thứ 43 trong danh sách "200 trò chơi hay nhất mọi thời đại" của Game Informer. Năm 2004, GameFAQs liệt Final Fantasy X là một trong những trò chơi hay nhất từng được tạo ra. Vào tháng 11 năm 2005, GameFAQs cũng xếp game này ở vị trí thứ 12 trong số những "Trò chơi hay nhất từ trước tới nay". Trong đánh giá tổng quan về series Final Fantasy, cả GamesRadar và IGN đều liệt kê Final Fantasy X là phần hay thứ 4. Tại Lễ trao giải Thành tựu Tương tác thường niên lần thứ sáu vào năm 2003, trò chơi được đề cử cho hạng mục "Thành tựu xuất sắc trong lĩnh vực hoạt hình" và "Trò chơi nhập vai Console của năm". Vào cuối năm 2007, Sách kỷ lục Guinness thế giới vinh danh Final Fantasy X là game nhập vai bán chạy thứ 9. Độc giả từ GameFaqs cũng bình chọn nó là Trò chơi của năm trong năm 2001. Năm 2008, độc giả của tạp chí Dengeki bình chọn game là trò chơi hay thứ hai từng được thực hiện. Trong cuộc thăm dò độc giả của Famitsu và Dengeki về những trò chơi gây xúc động nhất mọi thời đại, Final Fantasy X xếp ở vị trí thứ nhất. Cả Tidus và Yuna đều là những nhân vật nổi tiếng trong các trò chơi nói chung do cá tính và mối quan hệ lãng mạn của họ.

Di sản
Do Final Fantasy X đạt được thành công cả về mặt phê bình lẫn thương mại nên Square Enix quyết định phát hành phần nối tiếp với tựa đề Final Fantasy X-2 vào năm 2003. Phần tiếp theo lấy bối cảnh hai năm sau khi Final Fantasy X kết thúc, mục đích là để cho người chơi tiếp tục được trải nghiệm thế giới Spira cũng như giải quyết kết thúc còn dang dở ở phần trước. Mặc dù phần tiếp theo không bán chạy như bản gốc, 5,4 triệu bản so với hơn 8 triệu bản, nhưng nó vẫn có thể được xem như một thành công thương mại. Việc tựa game trở nên nổi tiếng đã khiến cho Kitase Yoshinori và Nojima Kazushige quyết định thiết lập nên mối liên hệ về mặt cốt truyện giữa Final Fantasy X với Final Fantasy VII, một tựa game thành công khác của dòng Final Fantasy. Vào năm 2013, sau khi phát hành HD Remaster, Nojima nói rằng ông muốn làm phần thứ 3 cho Final Fantasy X nếu nhiều người chơi có nhu cầu. Minigame blitzball cũng xuất hiện trong những phần khác của loạt Final Fantasy, chẳng hạn như Final Fantasy X-2. Đội ngũ sản xuất cũng từng muốn đưa blitzball vào Final Fantasy XIV: A Realm Reborn nhưng không biết nên thực hiện thế nào.

Những cải tiến trong việc thể hiện cảm xúc nhân vật một cách chân thật trong Final Fantasy X thông qua lồng tiếng và biểu cảm khuôn mặt đã trở thành yếu tố không thể thiếu trong các phần sau của loạt Final Fantasy. Một số tựa game thuộc series như Final Fantasy X-2 , Dirge of Cerberus: Final Fantasy VII, Final Fantasy XII, XIII (kể cả phần nối tiếp) và XV đều sử dụng công nghệ này. Sự chuyển đổi sang môi trường 3D thời gian thực thay vì bản đồ overworld cũng trở thành tiêu chuẩn mới của series. Final Fantasy X cũng có thể được coi là tiên phong trong việc sử dụng bản đồ RPG 3-D.

Theo nhà sản xuất của Square Enix là Hashimoto Shinji, việc cosplay nhân vật dần trở nên phổ biến. Đạo diễn của Dissidia Final Fantasy NT là Kujiraoka Takeo xem Final Fantasy X là tác phẩm mà ông yêu thích của loạt trò chơi. Với ông, trò chơi này có tác động mạnh đến cảm xúc người chơi cũng như có thể khiến game thủ mất hơn 100 giờ để hoàn thành hết. Khi bàn về tính khả thi của việc ra mắt X-3, Kujiraoka nói rằng nhiều người hâm mộ muốn đưa tạo hình của Tidus và Yuna ở audio drama Final Fantasy X -Will- vào trong thiết kế. Lúc ông bàn chuyện này với Nomura, Nomura chỉ nói rằng "trước hết cần phải tạo ra X-3 rồi mới tính chuyện sau đó".

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Trang web chính thức của Final Fantasy X Mỹ
Trang web chính thức của Final Fantasy X châu Âu
Trailer

Trò chơi điện tử Final Fantasy
Trò chơi PlayStation 2
Trò chơi điện tử nhập vai
Trò chơi điện tử năm 2001
Chính phủ trong các tác phẩm giả tưởng
Chiến tranh trong các tác phẩm giả tưởng
Trò chơi PlayStation Vita
Phân biệt đối xử trong các tác phẩm giả tưởng
Âm nhạc trong các tác phẩm giả tưởng
Trò chơi PlayStation 3