title: Trương Bảo Cao

text:
Jang Bo-go (hangul: 장보고; Hán Việt: Trương Bảo Cao; sinh 787- mất 846) là nhân vật lịch sử người Triều Tiên sống vào cuối thời vương quốc Silla thống nhất. Ông đã thành lập một hạm đội đặt căn cứ tại Cheonghaejin (Thanh Hải trấn) nay thuộc Wando (Hoàn đảo), Jeonlla nam. Từ đây, ông đã kiểm soát trên thực tế Hoàng Hải và bờ biển Triều Tiên giữa tây nam Triều Tiên và bán đảo Sơn Đông, thống trị thương mại, bảo trợ cho các thuyền buôn đi lại giữa nhà Đường (Trung Quốc), Tân La (Triều Tiên) và Nhật Bản (Thời kỳ Heian) trong 20 năm. Danh tiếng của ông được nhắc đến trong lịch sử Triều Tiên, Trung Quốc và Nhật Bản.

Xuất thân
Trương Bảo Cao là con trai của một người lái thuyền tên là Trương Bá Dực (장백익, 張伯翼). Tên thời thơ ấu của anh là Gungbok (궁복, Kun-tô, âm Hán-Việt: Cung Phúc - 弓福, có nghĩa là người bắn cung giỏi), ông rất giỏi võ thuật và bơi giỏi từ khi còn nhỏ. Với nguồn gốc Cheonmin của mình, ông biết rằng mình không thể trở thành tướng ở Tân La nên đã chuyển đến nhà Đường, gia nhập quân đội và đổi tên thành Jang Bogo (Trương Bảo Cao). Sau này, khi biết được rằng người dân Tân La đang phải chịu nạn cướp biển hoành hành nên đã hồi hương.

Ba nguồn tài liệu về cuộc đời của ông là Tân Đường thư của Trung Quốc, Shoku Nihon Kōki của Nhật Bản, và Samguk Sagi của Hàn Quốc , trong đó có tiểu sử tóm tắt về Trương Bảo Cao được biên soạn ba thế kỷ sau khi ông qua đời. Tiểu sử kể rằng Trương Bảo Cao tinh thông võ thuật và tuyên bố rằng bạn đồng hành của Trương Bảo Cao là Trịnh Niên (Jeong Yeon, 정년, 鄭年) có thể bơi 5 li (khoảng 2,5 km) dưới nước mà không cần lấy hơi. Lịch sử còn ghi lại rằng khi còn trẻ, hai người bạn đồng hành, Trương Bảo Cao và Trịnh Niên, đã đến nhà Đường ở Trung Quốc.

Khi đó nhiều người Tân La ở nhà Đường nhờ thi cử để được làm quan ở nhà Đường. Còn Trương Bảo Cao và Trịnh Niên thì dùng cách khác để thăng tiến. Kỹ năng cưỡi ngựa và sử dụng giáo của họ đã sớm giúp họ được thăng quan tiến chức. Cả hai đều lập công trong việc cứu tướng Đường là Vương Trí Hưng ra khỏi vòng vây của phản quân Lý Sư Đạo vào năm 817. Trương Bảo Cao và Trịnh Niên được vua Đường Hiến Tông phong là Võ Ninh quân tiểu tướng (武寧軍小將) (thuộc tỉnh Giang Tô ngày nay). Trong tác phẩm Phàn Xuyên văn tập của nhà thơ Đỗ Mục đời Đường có chép rằng nhà Đường phong cho Trương Bảo Cao chức Thiếu tướng của Vũ Ninh quân (Vũ Ninh nay là Từ Châu, tỉnh Giang Tô) lúc ông 30 tuổi. Sau đó hai người tiếp tục cùng Vũ Ninh quân giao tranh với phản quân Lý Sư Đạo đến năm 819 thì dẹp yên Lý Sư Đạo. Trương Bảo Cao được vua Đường Hiến Tông phong làm Đại tướng Vũ Ninh quân nhưng ông từ chối nhận chức quan, giải ngũ mà trở về tiếp tục làm thương gia ở nhà Đường. Trịnh Niên ở lại làm Đại tướng Vũ Ninh quân.

Đỉnh cao quyền lực
Vào thế kỷ thứ 9, hàng nghìn người dân Tân La đang sống ở nhà Đường, chủ yếu tập trung vào các hoạt động buôn bán ở các tỉnh ven biển Sơn Đông và Giang Tô, nơi họ thành lập các cộng đồng Tân La của riêng mình, thường do các quan chức người Tân La lãnh đạo. Những người Tân La giàu có (bao gồm cả chính Trương Bảo Cao) thậm chí còn thành lập các ngôi chùa Phật giáo thời Tân La trong khu vực Giang Tô và Sơn Đông, được cho là có liên quan đến nhà sư Nhật Bản Ennin - nguồn tài liệu hiếm hoi về Trương Bảo Cao. Trong số những ngôi chùa đó có một ngôi chùa nổi tiếng là chùa Pháp Hoa Viện trên núi Xích Sơn thuộc tỉnh Sơn Đông của nhà Đường. Ông cho xây dựng ngôi chùa này là để cầu xin chư Phật bảo hộ sự nghiệp buôn bán trên biển của ông được thịnh đạt. Ông chịu hết mọi phí tổn về y phục, lương thực,... cho sư tăng tại đây (tuy nhiên vào những năm 844 - 845, vua Đường Vũ Tông gây ra [[Họa Tam Vũ], đã phá gần hết các ngôi chùa do Trương Bảo Cao xây). Khi đó Trương Bảo Cao đã thống nhất người Tân La sống dọc theo bờ biển Sơn Đông và vùng Đại Vận Hà lại, cùng họ tạo nên mối liên kết buôn bán với nhau. Nỗ lực của Trương Bảo Cao bấy giờ nhằm tạo ra sức mạnh kinh tế dựa trên hoạt động thương mại và ảnh hưởng của Phật giáo.

Rõ ràng, khi ở nhà Đường, Trương Bảo Cao đã trở nên tức giận trước cách những người đồng hương bị đối xử trong tình trạng bất ổn vào cuối đời Đường. Họ thường trở thành nạn nhân của những tên cướp biển ven biển hoặc những tên cướp nội địa. Trên thực tế, người Tân La đã trở thành mục tiêu ưa thích của bọn cướp. Chúng bán những người bị bắt làm nô lệ. Năm 823, vua Đường Mục Tông mới ban hành một sắc lệnh ngăn chặn việc buôn bán nô lệ và ra lệnh trao trả tất cả những người Tân La bị bắt cóc về Tân La. Ngay sau khi trở về Tân La vào khoảng năm 825, khi đang sở hữu một hạm đội tư nhân đáng gờm tại Thanh Hải trấn (Cheonghaejin, này là Wando), Trương Bảo Cao đã thỉnh cầu vua Hưng Đức Vương (cai trị 826 -836) của Tân La thành lập một đồn trú hàng hải lâu dài để bảo vệ các hoạt động buôn bán của Tân La ở Hoàng Hải. Hưng Đức Vương đồng ý và vào năm 828 chính thức thành lập trấn Thanh Hải (Cheonghae, 淸海, nghĩa là "Biển được thanh lọc" hoặc "Biển xanh").

Đồn trú được đặt tại nơi ngày nay là đảo Wando ngoài khơi tỉnh Nam Jeolla của Hàn Quốc. Samguk Sagi kể thêm rằng Hưng Đức Vương đã giao cho Trương Bảo Cao một đội quân gồm 10.000 người để thiết lập và điều khiển các công trình phòng thủ cướp biển. Về sau Trương Bảo Cao sử dụng doanh trại ở Thanh Hải như là một cơ sở để thống trị nền chính trị Tân La vào giữa thế kỷ thứ 9. Những tàn tích của đồn Thanh Hải (Cheonghae) vẫn có thể được tìm thấy trên hòn đảo Trương Bảo Cao ngay ngoài khơi bờ biển phía nam của Wando. Trương Bảo Cao đã nhiều lần mở các đợt tấn công tiêu diệt cướp biển trên biển Hoàng Hải vào các năm 826, 827, từ năm 829 đến năm 835.

Trương Bảo Cao bắt đầu thiết lập bộ thương mại cho buôn bán, bộ chính trị lo dân sinh và bộ quân sự lo phòng thủ cho Thanh Hải. Trương Bảo Cao đã thành lập một lâu đài nhỏ và một căn cứ quân sự ở Garipo thuộc đảo Thanh Hải. Việc thành lập đồn Thanh Hải (Cheonghae) đánh dấu đỉnh cao sự nghiệp của Trương Bảo Cao. Từ lúc đó, ông ta có thể được nhìn thấy trong bối cảnh nhiều lãnh chúa tư nhân phát sinh bên ngoài kinh đô Kim Thành của Tân La, những người thường được hậu thuẫn bởi những đội quân tư nhân đáng gờm. Lực lượng của Trương Bảo Cao, mặc dù trên danh nghĩa là do vua Tân La để lại, nhưng thực tế lại nằm dưới sự kiểm soát của chính ông ta. Trương Bảo Cao trở thành trọng tài thương mại và hàng hải tại Thanh Hải, thành lập mạng lưới buôn bán trên biển Hoàng Hải giữa nhà Đường, Tân La và Nhật Bản.

Thanh Hải trấn được độc lập về kinh tế, quân sự, và hành chính; và nó trở thành trung tâm của một mạng lưới buôn bán quốc tế. Với thế lực này, Trương Bảo Cao bảo đảm sự an toàn của đảo Thanh Hải, biến nó thành nơi trung gian cho các giao dịch thương mại trên biển Đông Á bấy giờ. Thanh Hải trấn đã rất thành công trong nhiệm vụ của mình; nó duy trì mối quan hệ thương mại mạnh mẽ với các cảng thương mại của nhà Đường và Nhật Bản và bảo vệ thành công thương nhân Tân La và cư dân ven biển khỏi hải tặc. Trương Bảo Cao đã gửi các đoàn người gọi là Hoyeoksa (호역사) cho các hoạt động giao dịch và trao đổi văn hóa giữa Tân La với các nước. Người Nhật Bản (đời Thiên hoàng Junna) đến Thanh Hải trấn xin Trương Bảo Cao chỉ họ cách đóng tàu bè đi xa vì kỹ thuật đóng tàu của người Nhật Bản lúc này còn hạn chế. Trương Bảo Cao đưa thợ giỏi ở Thanh Hải dạy cho các thương thuyền Nhật Bản cách đóng tàu kiên cố, có thể đi xa từ Nhật Bản đến nhà Đường được. Từ đó về sau người Nhật dần biết cách đóng tàu chuyên nghiệp và mấy thế kỷ sau đưa tàu đi xâm lược lại bán đảo Triều Tiên (1592 - 1598).

Tài liệu hiếm hoi về Trương Bảo Cao và đội quân đồn trú của ông ta đến từ nhật ký Nittō Guhō Junrei Kōki (入唐求法巡礼行記) của nhà sư Nhật Bản tên là Ennin (Jikaku), người vào năm 838 đã hành hương đến nhà Đường để tìm kinh Phật và dựa vào khả năng hàng hải của Trương Bảo Cao (do tàu sản xuất tại Thanh Hải của Trương Bảo Cao tốt hơn tàu sản xuất tại Nhật Bản) để đến nhà Đường ở Trung Quốc và trở lại. Bằng chứng rõ ràng nhất về sự giàu có của Trương Bảo Cao là sự can dự của ông vào triều đình Tân La - vốn đầy biến động và nhiều bè phái.

Ảnh hưởng chính trị
Vào thời điểm đó, tiềm lực to lớn của quân đội Trương Bảo Cao đã mang lại cho ông quyền lực to lớn trong chính trị. Về mặt quân sự, ông đủ mạnh để lật đổ nhà nước và tự mình trở thành vua nếu muốn. Trương Bảo Cao thường bị các thành viên hoàng gia Tân La ghét bỏ do vị thế to lớn cùng với xuất thân tầm thường của ông.

Năm 836 vua Hưng Đức Vương mất, Kim Quân Trinh đang làm lễ đăng cơ thì bị Kim Minh, Kim Đễ Long và quân đội Bột Hải tập kích giết chết. Con của Kim Quân Trinh là Kim Hựu Trưng đào thoát đến Thanh Hải của Trương Bảo Cao. Ngôi vua Tân La vào tay của Kim Đễ Long, tức là vua Tân La Hi Khang vương. Sau đó Kim Minh hại chết vua Tân La Hi Khang vương rồi tự làm vua Mẫn Ai vương vào năm 838. Triều đình Tân La sái sứ sang nhà Đường yêu cầu dừng buôn bán với Thanh Hải trấn của Trương Bảo Cao. Kim Dương, người khi đó đang ẩn mình trên một ngọn núi gần kinh đô, đã nghe thấy các tin tức rồi đến Thanh Hải trấn (Cheonghaejin) quy thuận Kim Hựu Trưng và Trương Bảo Cao. Kim Dương kể cho Kim Hựu Trưng về các sự kiện và thuyết phục ông ta trả mối thù này.

Kim Hựu Trưng hỏi Trương Bảo Cao (Jang Bogo) giúp mình tận dụng sự rối loạn của đất nước để đưa mình lên làm vua, chiếm lấy ngai vàng từ kẻ chiếm đoạt (vua Tân La Mẫn Ai Vương) đã giết cha của Kim Hựu Trưng. Trương Bảo Cao trả lời rằng:

“Người xưa có một câu nói: "Thấy điều đúng mà không làm là thiếu can đảm". Dù không có khả năng nhưng tôi sẽ tuân theo mệnh lệnh của ngài."

Sau đó, Jang phái một lực lượng gồm 5000 người dưới quyền sự chỉ huy của người bạn đồng hành và cố vấn thân cận nhất của anh ấy là Trịnh Niên (Jeong Yeon, người cũng vừa trở về từ nhà Đường) để ủng hộ yêu sách của Kim Hựu Trưng. Quân đội của Trương Bảo Cao nhanh chóng đánh chiếm Võ Trân châu (Mujiju, nay là Muju), sau đó vượt qua Nam Nguyên (Namwon) đến Đại Khâu (Daegu). Trương Bảo Cao chia quân đi vòng đường biển đánh thẳng vào kinh đô Kim Thành (Gyeongju, nay là Gyeongsang), còn mình thì chỉ huy 5000 quân đánh tan quân đại quân triều đình Tân La 100.000 quân ở Đại Khâu (Daegu). Kinh đô Kim Thành bị quân đội của Trương Bảo Cao chiếm đóng vào đầu năm 839. Các tỉnh thành khác của Tân La đều quy thuận Trương Bảo Cao. Vua Mẫn Ai vương bị Kim Dương giết chết. Kim Hựu Trưng lên ngôi vua vào tháng 4 n8m 839, tức là vua Tân La Thần Vũ vương. Vua Tân La Thần Vũ vương phái sứ sang nhà Đường xin tái lập buôn bán với Thanh Hải trấn của Trương Bảo Cao.

Sau thành công của cuộc đảo chính này, Trương Bảo Cao trở thành Tể tướng của Tân La, lo trị an dân chúng Tân La, đồng thời kiêm chức Đại tướng của Cấm Vệ Quân và có quyền thu thuế 2000 hộ dân (gọi là Sikup: thực ấp). Tuy nhiên vua Tân La Thần Vũ vương làm vua đến tháng 7 năm 839 thì qua đời khiến cho Trương Bảo Cao mất đi chỗ dựa lớn nhất trong triều đình Tân La. Con của Tân La Thần Vũ vương là Kim Khánh Ưng lên kế vị, tức là vua Tân La Văn Thánh vương.

Những năm đầu trị vì của vua Tân La Văn Thánh vương đánh dấu bằng các hoạt động thương mại giữa Tân La với cả Nhật Bản (đời Thiên hoàng Ninmyō) và nhà Đường (đời vua Đường Văn Tông, Đường Vũ Tông, Đường Tuyên Tông). Điều này có được là do vai trò to lớn của Trương Bảo Cao (Jang Bogo) trong việc bảo đảm các tuyến vận chuyển chính.

Trương Bảo Cao khi đó đã gả con gái thứ hai của mình là Trương Huệ Anh (장혜영, 張惠英) cho Kim Thành Hải (김성해, 金成海) của gia tộc Kim Hải Kim Thị (김해 김씨, 金海 金氏). Trương Huệ Anh hạ sinh cháu trai là Kim Đĩnh Triết (김정철, 金挺喆) cho con rể Kim Thành Hải của ông. Mối quan hệ giữa Trương Bảo Cao và gia tộc Kim Hải Kim Thị càng lúc càng thắt chặt khiến quý tộ Tân La lo lắng.

Việc Trương Bảo Cao phát triển Thanh Hải trấn (Cheonghae) thành trung tâm mậu dịch lớn của Tân La suốt 19 năm qua đã bị nhiều quý tộc hàng hải nhỏ Tân La của các tầng lớp xã hội phẫn nộ vì họ đã mất lợi nhuận từ các giao dịch hàng hải tư nhân ở Thanh Hải.

Cái chết
Lời kể về cái chết của Trương Bảo Cao đến từ Samguk Sagi. Năm 845, Trương Bảo Cao đi quá xa khi định gả con gái lớn của mình là Trương Nghĩa Anh cho vua Tân La Văn Thánh vương (cai trị 839-857). Các phe phái quý tộc tại triều đình, chắc chắn đã chán ngấy với những mưu mô của Trương Bảo Cao, do đó họ đã âm mưu giết chết ông ta. Samguk Yusa, một cuốn sách cuối thế kỷ 13 của Hàn Quốc, kể rằng vua Tân La Văn Thánh vương bị các quý tộc (trong đó có Kim Dương) gây áp lực buộc phải từ chối cuộc hôn nhân và kết quả là Trương Bảo Cao bắt đầu âm mưu chống lại nhà vua. Không rõ vua Tân La hay tầng lớp quý tộc đứng sau cái chết của Trương Bảo Cao. Tuy nhiên, cả Samguk Sagi và Samguk Yusa đều kể rằng vào năm 846, Trương Bảo Cao bị ám sát tại trụ sở đồn trú Cheonghae của mình bởi trưởng lão Diêm Trường (Yeomjang, 염장, 閻長), một sứ giả từ triều đình Tân La, người đã giấu một con dao trong quần áo của mình. Có tài liệu ghi chép rằng Diêm Trường từng là thuộc hạ cũ của Trương Bảo Cao, do có những hành động buôn bán nô lệ nên ông ấy từng bị Trương Bảo Cao xử phạt rất nặng, nay vì hận cũ mà đến hại Trương Bảo Cao.

Diêm Trường giành được lòng tin của Trương Bảo Cao bằng cách giả vờ rằng ông ấy đã trốn khỏi kinh đô Tân La vì tội phản quốc. Trương Bảo Cao đã tiếp đón Diêm Trường tử tế. Vì Trương Bảo Cao thích một thương gia mạnh mẽ như Diêm Trường nên Trương Bảo Cao đã coi ông ấy như một vị khách danh dự mà không nghi ngờ gì. Vào tháng 11 năm 846, Trương Bảo Cao ngồi uống rượu với Diêm Trường trong 1 căn phòng chỉ có hai người và rất vui vẻ. Cuối cùng, khi Trương Bảo Cao say khướt, Diêm Trường đã lấy thanh kiếm từ Trương Bảo Cao và cắt cổ Trương Bảo Cao. Năm đó Trương Bảo Cao thọ 59 tuổi. Diêm Trường nhanh chóng trổn khỏi trụ sở chính của Thanh Hải.

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến vụ ám sát Trương Bảo Cao. Chủ yếu là giới quý tộc muốn gạt bỏ thế lực và ảnh hưởng của Trương Bảo Cao; ngoài ra các thương đoàn nhỏ bị mất quyền lợi ở bờ biển Tây Nam, nhất là mất đi các lợi nhuận từ vụ buôn nô lệ.

Tuy nhiên, cuốn sách lịch sử Nhật Bản, Shoku Nihon Kōki (續日本後紀) cho biết ngày mất của Trương Bảo Cao là 841, khi đó Trương Bảo Cao thọ 54 tuổi. Năm 851, đồn trú Thanh Hải trấn (Cheonghaejin) và quân đội đồn trú ở đó bị giải tán. Vị trí chôn cất của Trương Bảo Cao hiện vẫn chưa được tìm thấy.

Các đánh giá của lịch sử về Trương Bảo Cao
Đánh giá đầu tiên về Trương Bảo Cao là nhà thơ Đỗ Mục (803 - 852) đời nhà Đường Trung Quốc trong tác phẩm Phàn Xuyên văn tập. Tác phẩm này Đỗ Mục viết lúc Trương Bảo Cao đang sống, nên nó được xem là gần với sự thực nhất. Đỗ Mục so sánh Trương Bảo Cao với nhân vật Quách Phần Dương, một phụ tá tài ba của An Lộc Sơn. Ông khen ngợi Trương Bảo Cao thông minh, tài trí và là một bậc kiệt xuất của phương Đông. Điều này cho thấy Trương Bảo Cao là người Tân La nổi tiếng và được trọng vọng tại Trung Quốc đời Đường.

Tân Đường thư khen Trương Bảo Cao là bậc lỗi lạc, giống như quan đại phu Kỳ Hề của đời Tấn (266 - 420) và Quách Phần Dương đời Đường (618 - 907).

Kim Boo-sik (Kim Phú Thức) viết trong Tam quốc sử ký rằng nếu không nhờ sử sách của Trung Quốc ghi chép thì người ta sẽ không biết được sự lỗi lạc của tướng Ất Chi Văn Đức (Ulji Mun-deok) và Trương Bảo Cao (Jang Bogo).

Giáo sư Edwin O. Reichauer của Đại học Harvard University, từng làm Đại sứ Mỹ tại Nhật Bản, đã gọi Trương Bảo Cao là "ông vua kinh doanh của vương quốc thương mại đường biển" (The Trade Prince of the Maritime Commercial Empire).

Gần đây giới trí thức của Hàn Quốc cho rằng hầu hết các quốc gia hùng cường trong lịch sử thế giới đều là các nước mạnh về hàng hải và khống chế được đại dương. Trương Bảo Cao được đánh giá lại là người tiền phong đã nhìn thấy tầm quan trọng của thương mại bằng đường biển.

Giáo sư Kim Sang-gi (Kim Tường Cơ) của Hàn Quốc ca ngợi Trương Bảo Cao là người tạo lập vương quốc biển và chứng thực câu nói danh tiếng: "Ai khống chế được biển thì sẽ khống chế được thế giới.".

Gia quyến
 Cha: Trương Bá Dực (장백익, 張伯翼)
 Vợ: Phác thị (박씨, 朴氏)
 Con cái:
 Trương Nghĩa Anh (장의영, 張義英), cô đã từng được đề nghị trở thành tức phụ của vua Tân La Thần Vũ Vương và là hoàng hậu của vua Tân La Văn Thánh Vương nhưng đã bị từ chối.
 Trương Huệ Anh (장혜영, 張惠英), cô được gả cho Kim Thành Hải (김성해, 金成海) của gia tộc Kim Hải Kim Thị (김해 김씨, 金海 金氏).
 Một người con trai họ Trương chưa rõ tên, tổ tiên của người dẫn chương trình truyền hình Mỹ là David Chang (Trương Tích Hạo, 장석호, 张锡浩)
  Con rể:
 Kim Thành Hải (김성해, 金成海), là chồng của Trương Huệ Anh, con rể của Trương Bảo Cao
 Cháu ngoại:
 Kim Đĩnh Triết (김정철, 金挺喆), là con trai của Kim Thành Hải và Trương Huệ Anh

Trong Shaman giáo Hàn Quốc và thần thoại Hàn Quốc
Trương Bảo Cao (Jang Bogo) được tôn thờ như một vị thần sau khi ông qua đời, đặc biệt là trên hòn đảo nhỏ Jangdo thuộc Wando (Thanh Hải trấn ngày xưa). Ngôi đền Shaman giáo trên đảo thờ "Tống đại tướng quân"; tuy nhiên, theo người dân trên đảo, "Tống đại tướng quân" là một danh hiệu của Trương Bảo Cao.

Có một thần thoại về Trương Bảo Cao ("Trương tướng quân") và "Kim tướng quân", con rể Kim Thành Hải của Trương Bảo Cao, được kể lại trong vùng.

Kim tướng quân, con rể của Trương tướng quân, sống ở thung lũng Eomnamut. Một ngày nọ, anh và Trương tướng quân có một cuộc thi; ai là người đầu tiên có thể giương cờ trên vách đá phía đông đó? Trương Bảo Cao biến thành chim trĩ đực và bay đến mỏm đá, nhưng Kim tướng quân đã biến thành chim ưng, đi giết và ăn thịt Trương tướng quân dưới hình dạng một con gà lôi. Vì vậy, mỏm đá vẫn được gọi là Kattturiyeo (gà lôi đực mỏm đá).

Tài liệu tham khảo văn hóa

Nhà tưởng niệm Trương Bảo Cao
Nhà tưởng niệm Trương Bảo Cao (Jang Bo-go Memorial Hall) là một cấu trúc bê tông cốt thép 2 tầng với diện tích 14.472m², diện tích xây dựng 1.739m² và không gian triển lãm 730m², có hội trường trung tâm ở tầng trệt, phòng video, phòng triển lãm đặc biệt, kho, phòng chờ và trên tầng hai của nó, các địa điểm triển lãm cố định của phòng triển lãm 1, đường biển và phòng triển lãm 2.

Hội trường trung tâm trên tầng 1 trưng bày "Tàu thương mại của Trương Bảo Cao" (Trade Ships of Jang BoGo), được làm bằng một phần tư kích thước thực tế bởi Giám đốc Ma Gwang-nam của Viện tàu Cheonghaejin (Thanh Hải trấn) và được tặng bởi Hiệp hội tưởng niệm vua biển cả Trương Bảo Cao (Sea King Jang BoGo Memorial Society), và một bức tranh tường lớn bằng gỗ (8m x 2,2m) mang tên "Vua biển Trương Bảo Cao" (Sea King Jang BoGo), được tạo ra bằng cây bồ đề bởi Lu Guangzheng, bậc thầy nghệ thuật thủ công người Trung Quốc.

Phòng triển lãm cố định trên 2F được chia thành bốn chủ đề là "Cội nguồn" (Root), 'Sự hình thành của Thanh Hải trấn (Cheonghaejin)" (Formation of Cheonghaejin), "Đế chế hàng hải" (Maritime Empire) và "Chuyến du hành" (Voyage), lần lượt trưng bày các triển lãm có liên quan.

Giờ tham quan
 Mùa Đông 09:00 sáng ~ 06:00 chiều
 Mùa hè 09:00 sáng ~ 07:00 tối

Trạm Trương Bảo Cao

Trạm Trương Bảo Cao (Jang Bogo Station, 장보고과학기지, 張保皐科學基地) ở Vịnh Terra Nova, Nam Cực là một trạm nghiên cứu cố định của Hàn Quốc. Đây là cơ sở thứ hai của sứ mệnh nghiên cứu Nam Cực của Hàn Quốc (sau Ga King Sejong) và là cơ sở đầu tiên nằm ở lục địa Nam Cực. Hoàn thành vào tháng 2 năm 2014, nhà ga có sức chứa 23 người vào mùa đông và 62 người vào mùa hè trong một tòa nhà rộng 4000 mét vuông có ba cánh và là một trong những căn cứ cố định lớn hơn ở Nam Cực

Căn cứ, được đặt theo tên của một nhà cai trị hàng hải thế kỷ thứ tám của Hàn Quốc là Trương Bảo Cao, nằm ở Lãnh thổ phụ thuộc Ross và gần Ga Zucchelli của Ý. Nó được xây dựng bởi Hyundai Engineering and Construction, với vật liệu được vận chuyển từ Busan đến Lyttelton, New Zealand để chuyển sang tàu phá băng mới của Hàn Quốc, RS Araon. Đối với các hoạt động hàng không như vận chuyển nhân sự hoặc hàng hóa, căn cứ được hỗ trợ bởi Chương trình Nam Cực của Ý bằng cách sử dụng đường băng băng do Ga Zucchelli ở Vịnh Tethys vận hành.

Trạm Trương Bảo Cao khai trương vào ngày 12 tháng 2 năm 2014.  Một buổi lễ cống hiến đã được tổ chức cho nó bởi Bộ Đại dương và Thủy sản (Ministry of Oceans and Fisheries) của Hàn Quốc.

Tưởng niệm và vinh danh
 Ngôi chùa Pháp Hoa Viện trên núi Xích Sơn thuộc tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc từng được Trương Bảo Cao cho xây dựng vào năm 821 (đời vua Đường Mục Tông) có dựng tượng của Trương Bảo Cao giữa sân chùa để tưởng niệm.

 Tại ngôi chùa Enryaku-ji (ngôi chùa mà nhà sư Nhật Bản Ennin từng trở thành trụ trì vào thế kỷ thứ 9) trên núi Hiei (Hieizan) gần Kyoto, Nhật Bản có một bia đá tưởng niệm Trương Bảo Cao (Jang Bogo).

 Hải quân Hàn Quốc đã đặt tên cho chiếc tàu ngầm Type 209 submarine đầu tiên của họ là "Đô đốc Chang Bogo" (Admiral Chang Bogo) để vinh danh Trương Bảo Cao.
 Tại Thẩm Dương, một đài tưởng niệm dành riêng cho Trương Bảo Cao được khai trương vào năm 2007.
 Vào tháng 3 năm 2009, Đơn vị chống cướp biển Cheonghae (Cheonghae Anti-piracy Unit) được thành lập bởi Hải quân Hàn Quốc để chống lại Hải tặc Somalia. Đơn vị được đặt tên theo Cheonghaejin (Thanh Hải trấn), căn cứ hàng hải từng được Trương Bảo Cao thành lập để chống cướp biển trên vùng biển Tân La và nhà Đường vào thế kỷ thứ 9.

Trong văn hóa đại chúng
 Trương Bảo Cao (Jang Bogo) và những kỳ tích của anh ấy là chủ đề của bộ phim Hàn Quốc năm 1965, "Jang Bogo", do Ahn Hyeon-cheol làm đạo diễn và Shin Yeong-gyun và Lee Min-ja đóng vai chính. Tên tiếng Anh của nó là "Admiral Jang".
 Nhân vật Trương Bảo Cao được thể hiện bởi Baek Sung-hyun (Trương Bảo Cao lúc nhỏ) và Thôi Tú Trung/Choi Soo-jong (Trương Bảo Cao từ khi trưởng thành đến thời điểm bị Diêm Trường/Yeom Jang - do Tống Nhất Quốc/Song Il-kook thủ vai ám sát) trong bộ phim truyền hình của đài KBS2 năm 2004 - 2005 Hải thần (Emperor of the Sea), phát sóng vào các ngày Thứ tư và Thứ năm hàng tuần từ ngày 24 tháng 11 năm 2004 đến ngày 25 tháng 5 năm 2005.
 Trong tập 3 của mùa 8 bộ phim tài liệu truyền hình Mỹ Finding Your Roots phát sóng vào ngày 4 tháng 1 năm 2022, người ta đã tiết lộ rằng một trong những tổ tiên bên nội của chủ nhà hàng và nhân vật truyền hình người Mỹ David Chang (tên Hán Việt: Trương Tích Hạo, tiếng Hàn: 장석호, tiếng Hoa: 张锡浩) là Trương Bảo Cao (Jang Bogo).

Tham khảo
Yeom Jang
Lịch sử Triều Tiên
Lịch sử chiến tranh Triều Tiên
Người Triều Tiên
Chủ đề Triều Tiên

Chú thích

Liên kết ngoài
Chang Po Go festival on Wando Island
ROK Navy profile of Jang Bogo
Jang Bogo huyền thoại và hiện thực

Tướng Triều Tiên
Người Tân La
Sinh năm 787
Mất năm 846


title: Jordanita graeca

text:
Jordanita graeca là một loài bướm đêm thuộc họ Zygaenidae. Loài này có ở miền nam Slovakia qua Hungary, bán đảo Balkan, Rhodes và Cộng hòa Síp tới miền nam Nga, Ukraina, Nam Kavkaz, Thổ Nhĩ Kỳ, Iran và miền bắc Iraq.

Chiều dài cánh trước khoảng 7,5-12,5 mm đối với con đực và 7–12 mm đối với con cái. Cá thể trưởng thành mọc cánh từ tháng 5 tới tháng 7.

Ấu trùng các loài graeca ăn Centaurea melitensis và Cirsium creticum, trong khi ấu trùng các loài sultana ăn Centaurea solstitialis, Centaurea salonitana, Carduus arabicus, Carduus uncinatus, Jurinea sordida và Xeranthemum annuum. Qua trình nhộng hóa diễn ra trong kén nằm trong lớp đất bên dưới cây chủ.

Phân loài
Jordanita graeca graeca (từ Slovakia, Hungary và Ukraina tới tây nam Thổ Nhĩ Kỳ)
Jordanita graeca sultana (Alberti, 1937) (Krym, miền trung và nam Thổ Nhĩ Kỳ và Armenia)

Chú thích

Tham khảo
C. M. Naumann, W. G. Tremewan: The Western Palaearctic Zygaenidae. Apollo Books, Stenstrup 1999, ISBN 8788757153

Liên kết ngoài
Fauna Europaea

Jordanita
Côn trùng châu Âu
Procridinae


title: Molophilus phallacanthus

text:
Molophilus phallacanthus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Molophilus
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Fusinus colus

text:
Fusinus colus, tên tiếng Anh: Distaff spindle, là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Fasciolariidae.

Miêu tả

Phân bố

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Fusinus


title: Tipula pilicauda

text:
Tipula pilicauda là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Nosophora

text:
Nosophora là một chi bướm đêm thuộc họ Crambidae.

Các loài
Nosophora albiguttalis Swinhoe, 1890
Nosophora barbata Hampson, 1899
Nosophora bisexualis Hampson, 1912
Nosophora dispilalis Hampson, 1896
Nosophora euryterminalis (Hampson, 1918)
Nosophora euspilalis (Walker, 1866)
Nosophora flavibasalis Hampson, 1899
Nosophora fulvalis Hampson, 1898
Nosophora glyphodalis (Walker, 1866)
Nosophora hypsalis Walker, [1866]
Nosophora incomitata (Swinhoe, 1894)
Nosophora insignis (Butler, 1881)
Nosophora maculalis (Leech, 1889)
Nosophora margarita Butler, 1887
Nosophora mesosticta Hampson, 1912
Nosophora nubilis C. Felder, R. Felder & Rogenhofer, 1875
Nosophora obliqualis (Hampson, 1893)
Nosophora ochnodes Meyrick, 1886
Nosophora panaresalis (Walker, 1859)
Nosophora parvipunctalis Hampson, 1896
Nosophora quadrisignata Moore, 1884
Nosophora semitritalis (Lederer, 1863)
Nosophora taihokualis Strand, 1918
Nosophora tripunctalis (Pagenstecher, 1884)
Nosophora unipunctalis (Pagenstecher, 1884)

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Agroterini


title: 11173 Jayanderson

text:
11173 Jayanderson (1998 FA59) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 20 tháng 3 năm 1998 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 11173 Jayanderson

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Weinmannia costulata

text:
Weinmannia costulata là một loài thực vật thuộc họ Cunoniaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

 Montúfar, R. & Pitman, N. 2004. Weinmannia costulata. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 24 tháng 8 năm 2007.

Weinmannia
Thực vật đặc hữu Ecuador


title: Toxidia melania

text:
Toxidia melania, bướm nhảy đen hay bướm nhảy cỏ đen là một loài bướm thuộc Họ Bướm nhảy. Chúng là loài đặc hữu của các rừng mưa nhiệt đới ở Queensland.

Sải cánh dài khoảng 30 mm.

Ấu trùng ăn các loài Họ Hòa thảo. Chúng xây dựng nơi trú ẩn bằng cách cuộn một chiếc lá thành ống hoặc ghép nhiều chiếc lá lại với nhau. Chúng nằm trong nơi trú ẩn này vào ban ngày.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Australian Insects
Australian Faunal Directory

Toxidia


title: Haßbergen

text:
Haßbergen là một đô thị ở huyện huyện Nienburg, trong bang Niedersachsen, nước Đức. Đô thị Haßbergen có diện tích 17,6 km².

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Nienburg


title: Tiếng Afrikaans

text:
Tiếng Afrikaans hay tiếng Hà Lan Mũi Đất (Nam Phi) hay tiếng Nam Phi là một trong 11 ngôn ngữ chính thức của Nam Phi, phát triển từ phương ngữ Zuid-Holland (Nam-Hà Lan) giữa thế kỷ 17 từ những cư dân Hà Lan định cư ở Nam Phi vào thời kỳ này. Ngôn ngữ này vay mượn từ vựng từ tiếng Anh, tiếng Đức, tiếng Pháp của cư dân những nước này định cư tại Nam Phi cũng như từ các ngôn ngữ châu Phi bản địa và đã trải qua quá trình đơn giản hóa ngữ pháp (ví dụ như bỏ thay đổi đuôi động từ theo các thì). Ngữ âm cũng thay đổi: sch thành sk (từ tiếng Hà Lan schoen thành skoen, nghĩa là giày). Cho đến giữa thế kỷ 19, đây chỉ là một khẩu ngữ, người ta sử dụng tiếng Hà Lan chuẩn để viết. Sau đó, có một phong trào dùng ngôn ngữ này để làm ngôn ngữ văn chương. Nó dần được sử dụng trong báo chí, trường học và nhà thờ. Năm 1925, nó đã chính thức thay thế tiếng Hà Lan chuẩn.

Tham khảo

Ngôn ngữ tại Nam Phi
Ngôn ngữ tại Botswana
Ngôn ngữ tại Namibia
Tiếng Hà Lan
Ngôn ngữ tại Swaziland
Ngôn ngữ Hạ Franken
Ngôn ngữ V2
Ngôn ngữ chủ-tân-động


title: Sengenthal

text:
Sengenthal là một đô thị thuộc huyện Neumarkt bang Bayern nước Đức

Tham khảo


title: Nguyễn Thiên Nga

text:
Nguyễn Thiên Nga là Hoa hậu Việt Nam 1996. Cô đăng quang ngôi vị trong đêm chung kết được tổ chức tại cung văn hóa hữu nghị Việt Xô, Hà Nội. Khi đó cô đang là sinh viên năm thứ hai của Đại học Ngoại thương Thành phố Hồ Chí Minh.

Trước một tập đoàn "quốc sắc thiên hương" trong lịch sử các cuộc thi hoa hậu Việt Nam (theo ký ức của các giám khảo, báo đài và khán giả năm đó), Thiên Nga vẫn dễ dàng chiếm trọn tình cảm của tất cả và đăng quang ngôi vị hoa hậu nhờ câu ứng xử thông thông minh của mình. Khi được hỏi: "Vì sao trong trào lưu rất nhiều loại mốt mới hiện nay, chiếc áo dài dân tộc Việt Nam vẫn được nhiều người ưa thích?" Cô đã đáp: "Vì áo dài thực sự là trang phục phù hợp với phụ nữ Việt Nam, giúp họ trở nên duyên dáng, đáng yêu hơn. Và điều quan trọng nhất là mỗi khi thoáng thấy áo dài bay trên đường phố sẽ thấy tâm hồn quê hương ở đó". Câu trả lời đã nhận được những tràng pháo tay không dứt của khán giả đang theo dõi cuộc thi tại cung Văn hóa hữu nghị Việt Xô.

Chuyện bên lề
So với các hoa hậu đời đầu, Nguyễn Thiên Nga sở hữu chiều cao vượt trội, đạt 1m70. Ngoài ra, cô cũng được đánh giá là một trong số hoa hậu thông minh nhất, được thừa hưởng trí tuệ của bố là GS.TS Nguyễn Hữu Phương.

Thiên Nga đồng thời cũng là người đẹp đầu tiên và duy nhất cho đến nay đăng quang ngôi vị cao nhất ở cả hai cuộc thi mang tên "Hoa hậu Việt Nam".
 Cuộc thi đầu tiên là "Hoa hậu Toàn quốc 1996" như đã nêu trên (tên cũ của cuộc thi Hoa hậu Việt Nam hiện nay).
 Cuộc thi "Hoa hậu Việt Nam 1999" được Bộ Văn hóa Thông tin đứng ra đăng cai một lần duy nhất nhằm tìm đại diện cho Việt Nam tại cuộc thi "Hoa hậu hữu nghị thế giới và Đông Nam Á" được tổ chức cùng năm đó tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh.
 Trong đêm gala Hoa hậu hữu nghị thế giới và Đông Nam Á được tổ chức tại Hà Nội, Thiên Nga đã dừng lại ở vị trí Á hậu 2 khu vực Đông Nam Á sau hoa hậu Thái Lan Kanjana Jongkol và hoa hậu Singapore, và Top 10 khu vực thế giới.

Cuộc sống sau vương miện
Trong thời gian từ 1996 đến 2000, Thiên Nga có tham gia một số hoạt động văn hóa nổi bật như lễ kỷ niệm Sài Gòn 300 năm, Duyên dáng Việt Nam, ấn tượng Sài Gòn... với tư cách người mẫu thời trang.

Sau khi tốt nghiệp đại học, năm 2001 Thiên Nga đi du học ở Hoa Kỳ ngành kinh tế. Hiện nay cô đang định cư tại San Jose, California và đã hoàn thành việc bảo vệ tấm bằng thạc sĩ kinh tế của mình. Tới thời điểm năm 2009, cô đã lấy chồng ở đó và có một con trai 4 tuổi.

Năm 2015, chồng cô đột tử tại phòng làm việc. Nỗi mất mát quá lớn đẩy cô tới giai đoạn khủng hoảng kéo dài, phải điều trị tâm lý suốt hai năm..

Hiện cô làm cố vấn cho Trung tâm Phát triển kinh tế ở thung lũng Silicon, thành viên Ban giám đốc Phòng Thương mại Việt Mỹ-tổ chức phi lợi nhuận giúp đỡ doanh nghiệp.

Ghi chú

Liên kết ngoài
Hoa hậu toàn quốc 1996, Báo Tiền Phong.

Người Thành phố Hồ Chí Minh
Hoa hậu Việt Nam
Cựu thành viên Ngoại thương (FTU)


title: Sơn Ngọc Thành

text:
Sơn Ngọc Thành (Khmer: សឺង ង៉ុកថាញ់; 1908 – 1977) là chính trị gia và nhà dân tộc chủ nghĩa Campuchia, từng giữ chức Bộ trưởng và Thủ tướng trong thời kỳ Nhật Bản chiếm đóng Campuchia và Cộng hòa Khmer.

Tiểu sử

Thiếu thời

Sơn Ngọc Thành sinh ngày 7 tháng 12 năm 1908 tại tỉnh Trà Vinh thuộc miền Tây Nam Bộ, Việt Nam, trong một gia đình cha người dân tộc Khmer Krom và mẹ người Khmer gốc Hoa, con của ông Sơn Neve và bà Sơn Thị Túp. Ông tốt nghiệp trung học ở Sài Gòn rồi sang Pháp du học ngành luật ở Montpellier và Paris được vài năm, sau trở về làm thẩm phán ở Pursat và ủy viên công tố ở thủ đô Phnôm Pênh trước khi giữ chức Phó Giám đốc Viện Phật học Campuchia.

Năm 1936, Sơn Ngọc Thành cùng Sim Var và nhà dân tộc chủ nghĩa Khmer nổi tiếng Pach Chhoeun xuất bản tờ báo Nagaravatta (tạm dịch: Thành phố chúng ta). Dưới danh nghĩa truyền bá Phật giáo và bảo tồn văn hoá, tờ báo kêu gọi đấu tranh giành độc lập cho Campuchia và chủ trương phá vỡ sự độc quyền thương mại của thương nhân nước ngoài bằng phát triển doanh nghiệp của tư sản dân tộc. Đồng thời trong thời gian này, Thành và đồng nghiệp của ông đã bắt đầu tiếp thu chủ nghĩa phát xít Nhật mà ông gọi đó là "chủ nghĩa xã hội quốc gia". Hệ tư tưởng của Thành chủ yếu về cơ bản vẫn là chủ nghĩa cộng hòa, cánh hữu và quan điểm hiện đại hoá, điều này đã khiến ông trở thành phe đối lập lâu dài với vua Norodom Sihanouk. Bất chấp chủ nghĩa dân tộc của mình, ông cũng là một người ủng hộ mạnh mẽ cho sự hợp tác giữa các quốc gia ở châu Á và đề xướng việc giảng dạy tiếng Việt tại các trường học ở Campuchia, vì đấy là một yếu tố quan trọng dẫn đến công cuộc hiện đại hóa đất nước.

Sự nghiệp chính trị

Ngày 20 tháng 7 năm 1942, Sơn Ngọc Thành tổ chức một cuộc biểu tình lớn có hơn năm trăm nhà sư tham gia đòi Pháp phải thả hết tù chính trị và trao trả quyền tự quyết cho dân tộc Khmer. Cuộc biểu tình bị người Pháp dập tắt; Sơn Ngọc Thành đào thoát qua Battambang (lúc đó bị phát xít Nhật giao cho Thái Lan) rồi đến Nhật Bản tị nạn. Tại Nhật ông học chính trị trong vòng hai năm ở trường Orientale (một trường lớn tại châu Á lúc bấy giờ).

Năm 1943, khi Đế quốc Nhật Bản lấn át chính quyền thực dân Pháp ở Đông Dương, Sơn Ngọc Thành trở về Campuchia và chủ trương dựa vào Nhật để giành độc lập dân tộc. Ngày 9 tháng 3 năm 1945 quân Nhật đảo chính Pháp, ép quốc vương Sihanouk tuyên bố thành lập một chính phủ thân Nhật trong khối Thịnh vượng Đại Đông Á vào ngày 12 tháng 3 năm 1945. Sơn Ngọc Thành trở thành Bộ trưởng Ngoại giao. Ngày 9 tháng 8 năm 1945, sau khi Nhật đầu hàng Đồng Minh, Sơn Ngọc Thành đảo chính tự đứng lên làm Thủ tướng. Ngày 10 tháng 10 năm 1945, liên quân Anh-Pháp-Ấn tiến vào Phnom Penh lật đổ chính phủ bù nhìn của Sơn Ngọc Thành, bắt giam ông, tái lập chế độ bảo hộ và đưa Sihanouk trở lại làm vua. Sơn Ngọc Thành bị tuyên án tử hình vì tội phản bội, sau đó giảm xuống còn hai mươi năm khổ sai, đầy sang sống lưu vong ở Vence rồi Poitiers, Pháp. Nhiều người trong nước ủng hộ ông đã gia nhập tổ chức Khmer Issarak với mục đích kháng chiến chống lại chính quyền thuộc địa và yêu cầu chính phủ phải phóng thích ông.

Năm 1951, Sơn Ngọc Thành được chính quyền thực dân ân xá nhằm thu phục nhân tâm trong nước. Ngày ông trở về Phnom Penh (30 tháng 10 năm 1951), Sơn Ngọc Thành được một đám đông hơn 10 vạn người chào đón, trải dài từ sân bay Pochentong về trung tâm thành phố. Về tới Campuchia, ông kiên quyết từ chối một chức vụ trong nội các Sihanouk, thay vào đó, ông tổ chức lực lượng chống lại chính quyền Sihanouk vì cho rằng Sihanouk là một Quốc trưởng "không xứng đáng, bê tha truỵ lạc, tham nhũng, phản bội Tổ quốc, tay sai của thực dân Pháp" và chế độ quân chủ của ông: "lạc hậu, áp bức, độc đoán, tham nhũng, ngu dân". Đồng thời tiến hành liên minh với các nhà lãnh đạo khác của các nhóm phiến quân trực thuộc Khmer Issarak và thành lập một tờ báo riêng (Khmer Kraok) nhằm ủng hộ cuộc nổi dậy chống lại chính quyền thực dân Pháp nhưng chẳng bao lâu thì bị cấm phát hành.

Năm 1952, phong trào đấu tranh thất bại, ông cùng với trung úy Ea Sichau (một viên chức hải quan do Pháp đào tạo và là trí thức cánh tả) và một số người ủng hộ chạy sang Thái Lan tị nạn rồi lẻn qua khu rừng thuộc tỉnh Siem Reap xây dựng căn cứ địa và bắt đầu tổ chức kháng chiến. Ở chiến khu, ông cố gắng giành quyền kiểm soát tổng thể phong trào Khmer Issarak (phân thành Ủy ban Giải phóng Quốc gia Khmer và Liên minh Mặt trận Issarak công khai của cánh tả và một loạt các lãnh chúa khu vực và các nhà lãnh đạo du kích) trong suốt đầu thập niên 1950, một vài trong số này, chẳng hạn như Hoàng thân Norodom Chantaraingsey và Puth Chhay tạm thời ủng hộ quyền lãnh đạo tổng thể của ông. Tuy nhiên, vào năm 1954, Thành ngày càng bị những người cánh tả loại bỏ ra ngoài và nhận được lời đề nghị từ CIA, thế lực hứa sẽ tài trợ cho nhiều hoạt động của ông trong tương lai. Mặc dù Thành vẫn giữ lại sự hỗ trợ cao độ cho người Khmer Krom, trong những năm tiếp theo mức ảnh hưởng của ông tương đối ít hoặc sự ủng hộ của các tầng lớp nhân dân trong nền chính trị quốc nội ở Campuchia, đặc biệt là phong trào Sangkum của Sihanouk đã thu hút sự chú ý của các phần tử ôn hòa và hữu khuynh nhất.

Khmer Tự do

Chiến tranh Đông Dương lần thứ nhất kết thúc vào năm 1954. Từ căn cứ địa ở gần Siem Reap, Sơn Ngọc Thành chính thức thành lập tổ chức dân quân Khmer Serei (Khmer Tự do), chủ yếu là tuyển mộ từ những người Khmer Krom để chống lại Sihanouk, người coi ông như là một trong những kẻ thù lớn nhất. Trong bản "Tuyên ngôn" năm 1959 của ông trước toàn thể binh lính Khmer Tự do, Thành buộc tội Sihanouk đã cho phép Campuchia đi theo đường lối "Cộng sản hóa" dưới sự thao túng của Bắc Cộng. Khmer Tự do hoạt động trong khu vực biên giới ở Thái Lan và Nam Việt Nam, thường xuyên bí mật tung ra các chương trình truyền thanh rađiô chống đối Sihanouk, nhưng chỉ tiến triển không đáng kể, mặc dù họ được tuyên truyền như là một nguồn lực quân sự có ưu thế trong một số âm mưu đảo chính (chẳng hạn như vụ âm mưu đảo chính xảy ra ở Bangkok).

Sau khi quân đội Campuchia và Tướng Lon Nol thực hiện cuộc đảo chính lật đổ ông hoàng Sihanouk vào ngày 18 tháng 3 năm 1970, ông được mời tham gia trong chính phủ Cộng hòa Khmer mới với vai trò là cố vấn cho quyền Quốc trưởng Cheng Heng trong thời gian đầu và chính thức sáp nhập tổ chức Khmer Tự do vào quân chủng của nước Cộng hòa non trẻ. Đến năm 1972, một lần nữa ông được bổ nhiệm là Thủ tướng Chính phủ (chức vụ mà ông phải rời bỏ 27 năm trước đó) của nội các Cộng hoà Khmer do Lon Nol làm Tổng thống trong một thời gian ngắn, nhưng lại trở thành mục tiêu của một vụ đánh bom mưu sát vào lúc đó (kẻ chủ mưu có khả năng là em trai Lon Nol là Lon Non).

Do bất đồng chính kiến với phương pháp trị quốc của nội các mới mà Sơn Ngọc Thành sớm bị Lon Nol sa thải vào cuối năm 1972, lưu vong sang miền Nam Việt Nam. Sau sự kiện 30 tháng 4 năm 1975 khi đô thành Sài Gòn được quân giải phóng đánh chiếm báo hiệu sự sụp đổ của chính quyền Việt Nam Cộng hòa, ông bị bắt giam; tàn quân Khmer Tự do ở Việt Nam Cộng hoà hầu hết đều bị quân giải phóng miền Nam Việt Nam tiêu diệt, trong khi số còn lại ở bên Campuchia thì bị Khmer Đỏ truy kích dữ dội sau khi nhà cầm quyền Lon Nol bị lật đổ. Sơn Ngọc Thành bị tù cải tạo trong nhà tù Chí Hòa, Thành phố Hồ Chí Minh và qua đời vì bạo bệnh vào ngày 8 tháng 8 năm 1977.

Chú thích

Tham khảo
Chiến tranh Đông dương 3, Tác giả Hoàng Dung, Văn Nghệ xuất bản Califomia USA ISBN 1-886566-85-2
UNCLE SON NGOC THANH 'S BIOGRAPHY

Liên kết ngoài
 The Prey Nokor News - Atom Thông tin về Sơn Ngọc Thành

Người Trà Vinh
Cộng hòa Khmer
Người Khmer Krom
Thủ tướng Campuchia
Người Campuchia gốc Việt
Bộ trưởng Ngoại giao Campuchia
Nhân vật trong chiến tranh Việt Nam


title: Tháp đôi (định hướng)

text:
Tháp đôi là tên gọi của:
 Tháp đôi Petronas: một trong những tòa nhà cao nhất thế giới ở thủ đô Kuala Lumpur, Malaysia
 Tháp Đôi: Một trong những tháp Chăm là đền thờ Ấn Độ giáo của người Chăm Pa cổ ở Quy Nhơn, Bình Định hiện nay
 Tháp đôi Santa Cruz ở Santa Cruz de Tenerife, Tenerife, Quần đảo Canaria


title: 2846 Ylppö

text:
2846 Ylppö là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 2114.1382112 ngày (5.79 năm).

Nó được phát hiện ngày 12 tháng 2 năm 1942.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1942


title: Thiên Chúc

text:
Huyện tự trị dân tộc Tạng Thiên Chúc (chữ Hán phồn thể: 天祝藏族自治縣, chữ Hán giản thể: 天祝藏族自治县, tiếng Tạng: ཐེན་ཀྲུའུ་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་རྫོང་; Wylie: then kru'u bod rigs rang skyong rdzong; phiên âm Tạng ngữ：Tenzhu Poirig Ranggyong Zong) là một huyện tự trị thuộc địa cấp thị Vũ Uy, tỉnh Cam Túc, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.

Địa lý, dân số
Huyện này giáp các đơn vị cấp huyện: nam giáp Vĩnh Đăng, đông giáp Cảnh Thái, bắc giáp nội thị Vũ Uy và Cổ Lãng, tây bắc giáp Túc Nam, tây giáp Môn Nguyên, Hỗ Trợ, Nhạc Đô của Thanh Hải. Thiên Chúc có diện tích 6865 km², dân số năm 2004 là 210.000 người, mã số bưu chính là 733200. Huyện lỵ đóng ở trấn Hoa Tạng Tự.

Hành chính
Huyện Cổ Lãng được chia thành 19 đơn vị cấp hương gồm 7 trấn, 11 hương.
Trấn: An Viễn, Cáp Khê, Hoa Tạng Tự, Đả Sài Câu, Thán Sơn Lĩnh, Trại Thập Kỳ, Thạch Môn và Tùng Sơn.
Hương: Thiên Đường, Đóa Thập, Đại Hồng Câu, Đông Đại Than, Tây Đại Than, Trại Lạp Long, Mao Tạng, Đông Bình, Kỳ Liên, Đán Mã và Trảo Hỉ Tú Long.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Thiên Chúc

Vũ Uy
Đơn vị cấp huyện Cam Túc
Huyện tự trị Tây Tạng


title: Ambulyx amara

text:
Ambulyx amara là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó được miêu tả bởi Eitschberger, Bergmann, và Hauenstein, năm 2006. Nó được tìm thấy ở Quảng Đông ở Trung Quốc.

Chú thích

Tham khảo

Ambulyx


title: Jackson, Wyoming

text:
Jackson, Wyoming là một thành phố thuộc quận quận trong bang Wyoming, Hoa Kỳ. Thành phố có tổng diện tích km², trong đó diện tích đất là km². Theo điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2010, thành phố có dân số người.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thành phố của Wyoming
Jackson, Wyoming


title: Quân đội Nhân dân Triều Tiên

text:
Quân đội Nhân dân Triều Tiên hay còn gọi là Quân đội Triều Tiên, Quân đội Bắc Triều Tiên hoặc Quân đội Bắc Hàn là lực lượng quân sự của Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên, gồm năm nhánh: Lục quân, Hải quân, Không quân, Tên lửa đạn đạo và Đặc công. Đây được xem là một trong những lực lượng quân đội đông nhất trên thế giới, đứng thứ 4 trên thế giới về quân số, với khoảng 1,1 triệu người trong lực lượng chính quy. Lực lượng này cũng có một lực lượng dự bị khoảng 3,5 triệu người. Ngân sách quốc phòng của Triều Tiên ước tính vào khoảng là 5,217 tỷ USD (2002), ước tính chiếm khoảng 22,9% GDP (2003).

Với chính sách ưu tiên hàng đầu cho quân sự, quân đội Triều Tiên không chỉ sở hữu một quân đội với quân số hùng hậu mà họ còn có trong trang bị rất nhiều vũ khí hiện đại. Hiện tại, kho vũ khí của Triều Tiên phần lớn là các vũ khí từ thập niên 1970-1980, tuy nhiên, để chống lại chiến tranh công nghệ cao của Mỹ, Triều Tiên đã đầu tư nghiên cứu các loại vũ khí công nghệ cao và phát triển kỹ thuật đánh lạc hướng điện tử như thiết bị làm nhiễu, sơn tàng hình, tàu ngầm nhỏ, vũ khí sinh học, hệ thống laser chống người,...

Tổng tư lệnh tối cao của Quân đội Nhân dân Triều Tiên là Kim Jong-un, Nguyên soái, Chủ tịch Ủy ban Quốc vụ, Chủ tịch Quân ủy Trung ương.

Lịch sử
Tiền thân của Quân đội Nhân dân Triều Tiên là lực lượng Quân Tình nguyện Triều Tiên, các lực lượng du kích chống đế quốc Nhật, những cựu chiến sĩ người Triều Tiên phục vụ trong Hồng quân của Liên Xô và Hồng quân Công Nông của Trung Quốc thời Mao Trạch Đông. Một trong những nhà lãnh đạo của lực lượng du kích là Kim Nhật Thành, người đã tập hợp một nhóm khoảng 300 lính du kích Triều Tiên hoạt động chống phát xít Nhật ở Mãn Châu. Năm 1978, Kim Nhật Thành, lúc này là lãnh tụ tối cao của Triều Tiên, đã ra sắc lệnh đổi "Ngày thành lập Quân đội" từ ngày 8 tháng 2 thành ngày 25 tháng 4 - là ngày thiết lập lực lượng quân đội du kích chống Nhật năm 1932.

Quân đội Nhân dân Triều Tiên được thành lập chính thức vào ngày 8 tháng 2 năm 1948 và nhận được sự giúp đỡ về trang bị của Liên Xô.

Lực lượng

Giống như quân đội Liên Xô trước đây, quân đội Cộng hòa dân chủ nhân dân Triều Tiên được cấu thành từ 4 bộ phận, trong đó chú trọng phát triển Lục quân, một phần vũ khí đặc biệt, trong khi đó phòng không không quân và hải quân không được phát triển tương xứng.

Lục quân
Lục quân CHDCND Triều Tiên gồm 924 nghìn người, chiếm 90% quân số toàn quân đội, biên chế thành 153 đơn vị cấp sư đoàn và lữ đoàn với 4 binh chủng:

- Binh chủng bộ binh (60 sư đoàn bộ binh thường, 25 sư đoàn bộ binh cơ giới)

- Binh chủng thiết giáp: 25 lữ đoàn với vài trăm T-34, 2.200 T-54/T-55/T-59, 800 T-62, khoảng 1.000 chiếc Thiên mã hổ (phiên bản T-62 do Triều Tiên tự sản xuất) khoảng 300 chiếc Bão phong hổ (Triều Tiên tự sản xuất dựa trên T-72), và 2.270 xe thiết giáp.

- Binh chủng pháo binh: 30 lữ đoàn với 33 nghìn pháo mặt đất và pháo phòng không các loại. Ngoài ra còn có hàng nghìn đơn vị tên lửa vác vai và xe tên lửa loại SA-7, SA-14, SA-16 do Liên Xô cung cấp.

- Lực lượng vũ khí đặc biệt: cấu thành từ 2 bộ phận: tác chiến và phòng chống chiến tranh hóa học; Tác chiến và phòng chống chiến tranh sinh học. Hiện nay bộ phận này có hàng nghìn đạn pháo mang tác nhân sinh hóa, cũng như nhiều vũ khí sinh hóa có khả năng hủy diệt hàng loạt.

Chỉ cách khu giới tuyến phi quân sự (DMZ) khoảng 40 km, thủ đô Seoul của Hàn Quốc là mục tiêu lý tưởng cho những cuộc pháo kích từ Triều Tiên. Vì vậy, pháo binh Triều Tiên được quan tâm đầu tư mạnh mẽ, sở hữu tới 21.100 hệ thống pháo mặt đất. Chuyên gia quân sự Victor Cha và David Kang cho rằng với số pháo hùng hậu này, Triều Tiên đủ sức bắn nửa triệu quả đạn vào Seoul chỉ trong một giờ. Nổi bật trong số các loại pháo Bình Nhưỡng đang biên chế là M1978 Koksan. M1978 có tầm bắn lên đến 40 km với đạn thông thường hoặc 60 km với đạn tăng tầm.

Yếu tố quan trọng khác của pháo binh Triều Tiên nằm ở hệ thống pháo phản lực bắn loạt (MLRS). Lực lượng này có khả năng phóng nhiều quả đạn trong thời gian rất ngắn, trong khi khả năng cơ động rất cao (ví dụ như loại BM-21, mỗi hệ thống với 6 xe phóng có thể phóng tới 240 quả đạn trong 20 giây, sau đó di chuyển sang nơi khác để tránh bị đối phương bắn trả). Triều Tiên đã tự phát triển nhiều pháo phản lực phóng loạt với cỡ nòng từ 107mm đến 300mm, tầm bắn xa và sức công phá mạnh hơn pháo xe kéo thông thường. Theo ước tính, Triều Tiên có khoảng gần 5.000 bệ phóng pháo phản lực bắn loạt, khoảng 2/3 số đó bố trí sát biên giới, có thể nã khoảng 100.000 quả đạn lên lãnh thổ Hàn Quốc trong chưa đầy 1 phút. Tuy không có độ chính xác cao như pháo thông thường nhưng với tốc độ bắn cực nhanh kiểu "rải trấu", pháo phản lực phóng loạt rất lợi hại khi tấn công mục tiêu trên diện rộng như đô thị hoặc doanh trại, gây sốc và tàn phá diện rộng cho đối phương. Đây được đánh giá là vũ khí được triển khai đầu tiên nếu có chiến tranh nổ ra trên bán đảo Triều Tiên.

Khả năng tác chiến của pháo binh Triều Tiên đã được kiểm nghiệm trong trận đấu pháo ở đảo Yeonpyeong năm 2010. Trong một thời gian ngắn chưa đầy 1 phút, pháo phản lực bắn loạt của Triều Tiên đã bắn khoảng 108 quả đạn, đánh trúng chính xác các mục tiêu của quân đội Hàn Quốc đồn trú trên hòn đảo, khiến 2 khẩu pháo tự hành hiện đại là loại K-9 Thunder cỡ 155 mm của Hàn Quốc bị hư hại, 2 lính thiệt mạng và 19 người khác bị thương. Bất ngờ vì đòn pháo kích của Triều Tiên, 3 khẩu pháo K-9 khác của Hàn Quốc đã bắn trả lại nhưng cũng phải mất tới 13 phút để khởi động radar điều khiển, tuy nhiên tất cả đạn pháo đều trượt mục tiêu do pháo của Triều Tiên đã di chuyển cơ động sang một trận địa khác.

Để phòng tránh việc bị tên lửa hành trình hoặc máy bay ném bom của Mỹ tấn công, tất cả các hệ thống pháo binh, các căn cứ, kho đạn của Tiều Tiên đều được ngụy trang và giấu kín trong những hầm ngầm kiên cố, rất khó bị đối phương phát hiện và luôn trong tình trạng sẵn sàng chiến đấu tốt. Kể cả khi bị phát hiện thì với độ sâu hàng chục mét tới hàng trăm mét của các hầm ngầm, việc tiêu diệt chúng bằng tên lửa hành trình hoặc máy bay ném bom cũng là điều rất khó khăn.

Phòng không - Không quân
Lực lượng phòng không không quân kể từ đầu 1990 được thống nhất về một mối dưới sự chỉ huy của Bộ tư lệnh Không quân quốc gia với 3 cụm tác chiến phòng không không quân hợp thành (gồm các đơn vị rada, tên lửa, trinh sát, tiêm kích, ném bom, vận tải...)

- Sở chỉ huy không chiến số 1 đóng tại Kaech'n (phòng thủ khu vực biên giới Tây-Bắc giáp Trung Quốc, biển Hoàng Hải, quân khu Bình Nhưỡng, được trang bị phần lớn tiêm kích đánh chặn MiG-29)

- Sở chỉ huy không chiến số 2 tại Tocksan (phòng thủ vùng biển Nhật Bản và biên giới với Nga)

- Sở chỉ huy không chiến số 3 đóng tại Hwangju (giáp khu phi quân sự)

Hải quân
Lực lượng hải quân biên chế thành 2 hạm đội: Hạm đội Hoàng hải gồm 300 tàu chiến các loại, Hạm đội Đông hải có 470 tàu. Vũ khí đa phần do Liên Xô, Trung Quốc viện trợ và một phần tự chế tạo (trước 1990).

Gần đây, Triều Tiên đã nâng cấp hải quân bằng việc phát triển các vũ khí mới. Đầu năm 2015, Hải quân Triều Tiên đã trang bị tên lửa hành trình chống hạm thế hệ mới do nước này tự sản xuất dựa trên loại Kh-35 (3M-24) Uran-E của Nga với tầm bắn vào khoảng 250 km. Hôm 23/4/2016, Triều Tiên đã phóng một tên lửa đạn đạo từ tàu ngầm lớp Sinpo nặng 2.000 tấn, cho thấy họ đã đạt được nhiều tiến bộ trong việc phát triển công nghệ tên lửa phóng từ tàu ngầm.

Triều Tiên cũng đang phát triển một loại tàu ngầm có choán nước lên tới 3.000 tấn, có thể phóng 3 tên lửa đạn đạo.

Tên lửa đạn đạo
Mặc dù không có nhiều vũ khí hiện đại, nhưng Triều Tiên chú trọng phát triển hệ thống tên lửa đạn đạo để tạo thành nền tảng vũ khí chiến lược răn đe. Sức mạnh quân sự càng củng cố thêm khi Triều Tiên được ước đoán có khoảng 84 tên lửa đạn đạo tầm trung, tầm xa có khả năng mang đầu đạn hạt nhân, mà phần lớn trong đó là tự chế tạo.

Đặc công, đặc nhiệm
Với việc phải chuẩn bị tác chiến với một đối thủ mạnh hơn rất nhiều về trang bị là quân đội Mỹ, Triều Tiên đặc biệt quan tâm phát triển lực lượng đặc nhiệm, nhằm sử dụng ưu thế huấn luyện và kỹ năng tác chiến để bù đắp cho sự yếu thế hơn về trang bị. Cục Huấn luyện Bộ binh hạng nhẹ Triều Tiên đóng vai trò tương tự Bộ Tư lệnh đặc biệt Mỹ (SOCOM), là cơ quan chịu trách nhiệm phối hợp các đơn vị đặc nhiệm của nước này.

Năm 2015, lực lượng đặc công Triều Tiên có hơn 25 lữ đoàn, với hơn 18 vạn binh sĩ, chủ yếu bố trí ở gần khu vực phi quân sự. Có thể nói Triều Tiên có tỷ lệ quân tinh nhuệ vào loại cao nhất thế giới. Đội quân này được ví là "con dao nhọn" của quân đội Triều Tiên.

Triều Tiên có khoảng 8 lữ đoàn bắn tỉa, gồm Lữ đoàn số 17, 60 và 61 biên chế cho lục quân, Lữ đoàn số 11, 16 và 21 của không quân và Lữ đoàn số 29 và 291 trực thuộc hải quân. Mỗi đơn vị có quân số 3.500 người, được tổ chức thành 7-10 tiểu đoàn bắn tỉa, có vai trò tương tự đặc nhiệm Ranger và SEAL của Mỹ. Khác với đặc nhiệm Mỹ, các lữ đoàn này có thể tác chiến như lực lượng đổ bộ đường không và hải quân đánh bộ thông thường.

Cục Trinh sát Triều Tiên được biên chế thành 4 tiểu đoàn trinh sát độc lập. Mỗi tiểu đoàn gồm 500 quân có nhiệm vụ tiên phong dẫn đầu một quân đoàn băng qua khu DMZ nguy hiểm. Họ đều là những quân nhân am hiểu vị trí phòng thủ của hai phía tại khu phi quân sự. Một tiểu đoàn thứ 5 được cho là chuyên tổ chức các chiến dịch ở nước ngoài.

Về vũ khí, lực lượng đặc biệt của Triều Tiên không sánh được so với một số nước phát triển, nhưng vũ khí tinh thần của đội quân này thì rất mạnh. Các thành viên của lực lượng đặc biệt Triều Tiên được đào tạo về chính trị rất cao và được huấn luyện những nội dung đặc biệt giúp họ trở thành những người có bản lĩnh kiên cường, có kỹ năng quân sự đặc biệt.

Cấu trúc
Rút kinh nghiệm từ các cuộc chiến tranh Việt Nam, Israel-Ả rập, Bắc Triều Tiên tập trung phát triển các quân đoàn cơ động tại vùng biên giới với Hàn Quốc, đặc biệt là lực lượng đặc công.

Qua các cuộc chiến gần đây như Iraq, Nam Tư, CHDCND Triều Tiên cũng tăng cường xây dựng các hệ thống hầm ngầm kiên cố nhằm bảo vệ quân đội trước các cuộc tập kích có sức phá hủy lớn.

Hệ thống quân hàm

Hệ thống cấp bậc quân hàm của Quân đội Nhân dân Triều Tiên được thành lập ngày 8 tháng 2 năm 1948, tham chiếu hầu như hoàn toàn hệ thống quân hàm của Hồng quân Liên Xô, có bổ sung thêm, gồm 5 nhóm với 18 bậc quân hàm nhưng không đặt quân hàm cấp soái. Đến tháng 2 năm 1953, đặt thêm 2 cấp quân hàm là Nguyên soái và Thứ soái (còn gọi là Phó nguyên soái). Cấp bậc Nguyên soái Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên (Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk Wonsu) phong cho Kim Nhật Thành với vị thế thống soái các lực lượng vũ trang giống như Đại Nguyên soái Stalin của Liên Xô. Cấp bậc Thứ soái (Chasu) phong cho Bộ trưởng Quốc phòng Choi Yong-kun, tương đương với cấp bậc Nguyên soái Liên Xô. Đặc thù hệ thống quân hàm của Quân đội Nhân dân Triều Tiên không có sự khác biệt về tên gọi giữa các nhánh Hải Lục Không quân.

Năm 1992, nhân dịp sinh nhật 80 tuổi của Kim Nhật Thành, một cấp bậc mới được đặt ra có tên gọi là Đại Nguyên soái Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên (Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk Dae Wonsu) để tôn phong cho ông. Đồng thời con trai ông, Kim Chính Nhật, cũng được tôn phong là Nguyên soái Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên (Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk Wonsu). Bộ trưởng Quốc phòng bấy giờ là O Jin-u cũng được tôn lên cấp bậc Nguyên soái, nhưng với tên gọi Nguyên soái Quân đội Nhân dân Triều Tiên (Chosŏn Inmin'gun Wonsu).

Trang thiết bị

Từ cuối năm 1970, Triều Tiên bắt đầu tổ chức lại quân đội và hiện đại hóa lục quân. Triều Tiên đã bắt đầu chế tạo các loại xe tăng T-62 trang bị pháo 115mm, đây là loại xe tăng chiến đấu chủ yếu của Quân đội Liên Xô trong những năm 1960. Dựa trên xu thế chung và các bức ảnh chụp được ở các cuộc diễu binh của lực lượng vũ trang cho thấy rõ ràng là Triều Tiên đã có những thay đổi đáng kể từ các thiết kế của Liên Xô hay Trung Quốc trong các mẫu xe tăng của họ.

Năm 1980, để quân đội cơ động hơn và hiện đại hơn, nhiều loại xe tăng mới, pháo tự hành, xe bọc thép, xe tải đã được đồng loạt đưa vào trang bị. Lục quân vẫn giữ các loại vũ khí trước đây và bảo quản một số lượng lớn trang thiết bị trong các kho niêm cất, giữ lại các trang bị đã cũ nhưng có sự cải tiến trong các lực lượng chính quy hay trong lực lượng dự bị.

Giữa những năm 1980 đến 1992, Triều Tiên đã tổ chức và trang bị lại, được triển khai chủ yếu cho lục quân. Từ giữa các năm 1984 đến 1992, quân đội đã trang bị thêm khoảng 1.000 xe tăng, hơn 2.500 xe APC/IFV, khoảng 6.000 pháo và dàn phóng rốc két. Năm 1992, Triều Tiên đã phát triển gấp đôi số lượng xe tăng và pháo binh.

Xem thêm
 Triều Tiên
 CHDCND Triều Tiên
 Kim Il-sung
 Kim Jong-il
 Kim Jong-un

Tham khảo

 KPA Equipment Holdings

Liên kết ngoài

 CIA World Factbook
 GlobalSecurity.org

bn:উত্তর কোরিয়ার সামরিক বাহিনী


title: Andrena quintilis

text:
Andrena quintilis là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Robertson mô tả khoa học năm 1898.

Chú thích

Tham khảo

Q
Động vật được mô tả năm 1898


title: 25093 Andmikhaylov

text:
25093 Andmikhaylov (tên chỉ định: 1998 RO45) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi dự án Nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất Lincoln ở Socorro, New Mexico ngày 14 tháng 9 năm 1998. Nó được đặt theo tên Andrey A. Mikhaylov, who won first place ở the 2008 Giải thưởng Khoa học và Kỹ thuật Intel.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 25001–26000

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Drymelater brevis

text:
Drymelater brevis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1887.

Chú thích

Tham khảo

Drymelater


title: Nomia rufa

text:
Nomia rufa là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1918.

Chú thích

Tham khảo

Nomia
Động vật được mô tả năm 1918


title: Styringomyia vietnamensis

text:
Styringomyia vietnamensis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Hoàn toàn không có nguồn tham khảo
Styringomyia
Limoniidae ở vùng Indomalaya
Côn trùng Việt Nam


title: Achatinella bellula

text:
Achatinella bellula là một loài là một loài ốc hô hấp trên cạn đã tuyệt chủng trong họ Achatinellidae. Đây là loài đặc hữu của đảo Oahu của Hawaii. Chỉ có năm tiêu bản đã được quan sát từ năm 1979.

Chú thích

Tham khảo

Achatinella
Động vật đặc hữu Hawaii


title: Fellering

text:
Fellering là một xã trong tỉnh Haut-Rhin, thuộc vùng Grand Est của nước Pháp, có dân số là 1548 người (thời điểm 1999).

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Xã của Haut-Rhin


title: Kaufbeuren

text:
Kaufbeuren () là một thành phố độc lập ở Regierungsbezirk Schwaben, phía nam Bayern. Thành phố là một khu vực nằm trọn trong huyện Ostallgäu.
Thành phố có diện tích 40,2 kilômmét vuông, dân số là 43.845 người.

Các khu vực dân cư

 Kaufbeuren (Altstadt - Phố cổ)
 Hirschzell
 Kemnat
 Neugablonz
 Oberbeuren

Các công trình nổi bật
 Toà thị chính (xây năm 1879–1881)
 Crescentiakloster (lập năm 1150)
 Phố cổ
 St.-Martins-Kirche
 Fünfknopfturm (Toà tháp)
 St.-Blasius-Kirche
 Hexenturm
 Gerberturm
 Pulverturm
 Münzturm
 Sywollnturm
 Zollhäuschen
 Stadttheater Kaufbeuren
 kunsthaus kaufbeuren

Tham khảo

Schwaben
Thành phố của bang Bayern


title: Ceratomia igualana

text:
Ceratomia igualana là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó được tìm thấy ở México to Costa Rica.
Sải cánh dài 51–56 mm đối với con đực và khoảng 65 mm đối với con cái.

Chú thích

Tham khảo

Nguồn
 James P. Tuttle: The Hawkmoths of North America, A Natural History Study of the Sphingidae of the United States and Canada, The Wedge Entomological Research Foundation, Washington, DC 2007, ISBN 978-0-9796633-0-7.

Liên kết ngoài

Ceratomia


title: Senecio littoralis

text:
Senecio littoralis, tiếng Anh Woolly Ragwort, là một loài thực vật có hoa thuộc họ Asteraceae.
Đây là loài đặc hữu của quần đảo Falkland.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng cây bụi ôn đới, vùng nhiều đá, và vùng bờ biển nhiều đá. Nó được nhắc đến trong Sarah Plain And Tall.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

 Broughton, D.A. & McAdam, J.H. 2003. Senecio littoralis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 7 năm 2007.

L|littoralis
Thực vật quần đảo Falkland


title: Kỳ Lân (định hướng)

text:
Kỳ Lân hay kỳ lân có thể là tên gọi của:
Kỳ lân biển là động vật thuộc bộ cá voi
Chòm sao Kỳ Lân (Monoceros).
Sinh vật thần thoại Kỳ lân, phổ biến trong văn hóa Á Đông.
Một tên gọi khác của Thú một sừng, sinh vật thần thoại trong văn hóa phương Tây.
Quận Kỳ Lân (麒麟区), thành phố Khúc Tĩnh, tỉnh Vân Nam, Trung Quốc.
Núi và hồ Kỳ Lân, một danh thắng ở thành phố Ninh Bình, Ninh Bình.


title: Andrena gusenleitneri

text:
Andrena gusenleitneri là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Tadauchi & Xu mô tả khoa học năm 2002.

Chú thích

Tham khảo

G
Động vật được mô tả năm 2002


title: Kogenheim

text:
Kogenheim là một xã thuộc tỉnh Bas-Rhin trong vùng Grand Est đông bắc Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Bas-Rhin

Tham khảo
 INSEE commune file

Xã của Bas-Rhin


title: Viên Sùng Hoán

text:
Viên Sùng Hoán (; tên tự: Nguyên Tố (元素) và Tự Như (自如); 6 tháng 6 năm 1584 – 22 tháng 9 năm 1630) là một danh tướng chống Mãn thời Minh. Tuy xuất thân là một văn thần, đỗ tiến sĩ, nhưng ông được biết đền nhiều hơn với tư cách là một chỉ huy quân sự, từng nhiều lần đánh bại quân Hậu Kim đầu thế kỷ 17. Ông là anh hùng dân tộc Trung Quốc với chiến công chặn đứng nhà Thanh. Ông cùng với Tần Lương Ngọc là hai danh tướng nổi tiếng thời Minh mạt.

Thân thế
Viên Sùng Hoán sinh năm 1584, quê ở Đông Hoản, tỉnh Quảng Đông. Ông vốn không phải là một võ tướng mà là quan văn, đỗ Tiến sĩ năm Vạn Lịch thứ 47 (1619) và được bổ làm quan huyện Vũ Hòa.

Do ảnh hưởng cách sống của các bậc văn sĩ trượng phu thời cuối nhà Minh hay luận bàn việc nhà binh nên ông cũng chuyên tâm đến việc quân sự. Hễ gặp tướng sĩ trở về ông đến hỏi han tình hình chiến sự. Vì thế ông thông hiểu và nắm chắc chắn tình hình thế sự ngoài biên ải, hơn nữa ông vốn là người khẳng khái đảm lược nên nổi tiếng về việc quân cơ.

Năm 1622, được sự tiến cử của quan Ngự sử hầu, triều đình gọi ông về kinh đô và bổ nhiệm chức vụ Phương tu chủ sự ở bộ Binh.

Tình nguyện ra chiến trường
Sau chiến thắng tại Tát Nhĩ Hử, quân Bát kỳ tung hoành ở vùng Đông Bắc đánh chiếm Khai Nguyên, Thiết Lăng, Liêu Dương, Trung Trấn, Thẩm Dương, khống chế toàn bộ vùng đất phía đông Liêu Hà. Năm 1622, Nỗ Nhĩ Cáp Xích đánh bại đội quân của Kinh lược Liêu Đông Hùng Đình Bật và Tuần phủ Liêu Đông Vương Hóa Trinh, chiếm giữ trọng trấn Liêu Tây là Quảng Ninh. Triều đình nhà Minh kết tội Hùng Đình Bật thua trận bị xử chém, Vương Hóa Trinh bị hạ ngục.

Thất bại ở Quảng Ninh làm triều đình nhà Minh rúng động. Trước thế lực quá mạnh của quân Hậu Kim, triều thần bất lực, thậm chí có người đưa ra kế sách thỏa hiệp, rút bỏ vùng đất ngoài quan ải, tập trung lực lượng trấn giữ Sơn Hải quan.

Vốn nhiều năm nắm bắt tình hình biên ải, tự tin vào khả năng của mình, Viên Sùng Hoán tự thân tiến cử với hoàng đế Minh Hy Tông: "Nếu như cấp cho thần đầy đủ lương thực, binh mã, một mình thần cũng có thể bảo vệ được vùng đất Liêu Đông". Vì vậy vua Hy Tông đặc cách phong ông phụ trách giám sát việc quân ngoài quan ải để chuẩn bị và đôn đốc chỉ đạo việc quân. Đồng thời cấp cho Viên Sùng Hoán 20 vạn quan tiền để chiêu mộ quân sĩ và bảo vệ thành trì.

Xây dựng phòng tuyến Sơn Hải quan
Sơn Hải quan là một cửa ải nằm cạnh phía cực đông của Vạn Lý Trường Thành, kế bên ranh giới Liêu Ninh, cạnh bờ biển Ninh Viễn là Hưng Thành thuộc tỉnh Liêu Ninh ngày nay. Sơn Hải quan có vị trí chiến lược quan trọng, là cửa ngõ để từ quan ngoại có thể tiến vào Trung thổ. Trong cuộc chiến với người Mãn Châu, Sơn Hải quan là mặt trận chính của những cuộc đọ sức giữa hai bên.

Lúc này, vùng đất ngoài Sơn Hải quan đều bị quân Hậu Kim chiếm giữ. Tuy nhiên, sau khi Viên Sùng Hoán đến quan ải ít lâu thì Kinh lược trấn thủ Liêu Đông Vương Tại Tấn đã xuất binh và thu lại được một số đất ngoài quan ải. Viên Sùng Hoán được lệnh trấn giữ một tiền đồn nhỏ ngoài quan ải. Nhân lúc Đại học sĩ Tôn Thừa Tông đi tuần thú biên ải, Viên Sùng Hoán bèn đề xuất ý định xây dựng Ninh Viễn thành cứ điểm phòng thủ ngoài quan ải, vừa đảm bảo vị trí tiền đồn bảo vệ cư dân, vừa có thể tiếp viện và bảo vệ cho Sơn Hải quan. Sau khi Tôn Thừa Tông thay thế Vương Tại Tấn trấn thủ Sơn Hải quan, đã chấp nhận đề xuất này và giao cho Viên Sùng Hoán thực hiện.

Ngay khi vừa đến Ninh Viễn, lập tức Viên Sùng Hoán huy động dân, binh tại chỗ, tranh thủ thời gian, đào hào đắp lũy, xây dựng cứ điểm phòng thủ vững chắc, đủ sức đương đầu với quân Hậu Kim. Thành được xây với tường cao 3 trượng 2 tấc, sống tường cao 6 tấc, đế tường rộng 3 trượng, mặt trên tường rộng 2 trượng 4 tấc. Trên mặt thành được trang bị nhiều khẩu đại pháo được Triều đình nhà Minh mua từ các thương gia phương Tây (như Bồ Đào Nha, Hà Lan…) gọi là Hồng Di đại pháo, có sức công phá mạnh, uy lực khủng khiếp, hoàn toàn có thể tiêu diệt các đội kỵ binh của quân du mục. Nhờ công lao này, ông được thăng Binh lược Phó sứ rồi Hữu Tham chính.

Có thể thấy, sách lược phòng ngự của Viên Sùng Hoán là sách lược phòng ngự tích cực, chủ động. Trước đó, các tướng lĩnh nhà Minh tổ chức phòng ngự hết sức bị động, theo kiểu cố thủ, co cụm trong các công sự, bỏ mặc cho quân Hậu Kim tự do chiếm giữ địa thế, chủ động trong khai chiến và tiến thoái. Trái lại, Viên Sùng Hoán lại chủ động phòng ngự tích cực thông qua việc mở rộng hệ thống công sự, sử dụng các tiền đồn vệ tinh (Ninh Viễn, Cẩm Châu) làm giảm sức ép cho Sơn Hải Quan, dần dần biến mặt trận thành hậu phương, đẩy chiến trường chính ra xa khỏi các trọng điểm. Điều đó cho thấy tầm nhìn quân sự của ông, một đối thủ sừng sỏ của quân Hậu Kim.

Hè năm 1625, Viên Sùng Hoán đưa ra kiến nghị thu hồi và xây dựng các thành Miên Châu, Trung Sơn, Sa Sơn, Hữu Đồn và Đại Lãng Hà, thành tuyến phòng thủ tiền tiêu. Tuy nhiên, trong lúc công việc đang tiến hành thì tháng 10 đó, Tôn Thừa Tông bị dèm pha và bị bãi miễn chức vụ. Cao Đệ ra thay chức vụ, lập tức hạ lệnh rút hết tướng sĩ, vũ khí đang trấn giữ các thành Miên Châu, Hữu Đồn… chuyển về trấn thủ quan ải. Duy chỉ có Viên Sùng Hoán phản ứng quyết liệt, nên Cao Đệ đành không triệu hồi một vạn tướng sĩ thành Ninh Viễn.

Chiến thắng Ninh Viễn lần thứ nhất

Tháng giêng năm 1626, Nỗ Nhĩ Cáp Xích dẫn 13 vạn kỵ binh tiến công Sơn Hải quan. Tuy nhiên, dù đơn độc phòng thủ Ninh Viễn ngoài Sơn Hải quan, quân tướng Ninh Viễn cùng chủ tướng Viên Sùng Hoán hăng hái chống cự nên Nỗ Nhĩ Cáp Xích không thể tiến lên được, lại bị hỏa pháo Bồ Đào Nha bắn trúng làm bị thương do đó việc công thành phải dừng lại. Viên Sùng Hoán tận dụng thời cơ đốc quân ra thành truy kích. Quân Nữ Chân thua to phải rút về Thạnh Kinh.

Nhận định chưa thể phục thù trận Ninh Viễn, tháng 4 năm đó, Nỗ Nhĩ Cáp Xích tạm đốc quân chuyển hướng sang chinh phục các bộ lạc Mông Cổ chưa chịu quy phục. Tuy nhiên, tháng 5 năm đó, tướng Minh là Mao Văn Long xuất quân ra khỏi quan ải, tấn công An Sơn. Do phát bệnh nặng, giữa tháng 7, Nỗ Nhĩ Cáp Xích đành phải rút quân và chết tại một thị trấn nhỏ có tên là De-A Man.

Chiến thắng Ninh Viễn lần thứ hai
Sau chiến thắng Ninh Viễn lần thứ nhất, Viên Sùng Hoán được thăng chức Tuần phủ Liêu Đông. Có điều kiện thực thi kế hoạch của mình, ông đã cho các thuộc tướng thu hồi lại các thành trì trước đây, tái lập phòng tuyến tiền tiêu của Ninh Viễn. Ông chủ trương tạm thời hòa hoãn với Hoàng Thái Cực, người kế vị ngôi Đại Hãn, để tranh thủ thời gian, tu bổ tuyến phòng thủ, củng cố binh lực.

Quả nhiên, tháng 5 năm 1627, Hậu Kim lại xuất quân tấn công Cẩm Châu. Đoán biết Hoàng Thái Cực dụ ông dẫn binh đi tiếp cứu Cẩm Châu, sau đó sẽ phục kích quân tiếp viện, đồng thời công kích Ninh Viễn, Viên Sùng Hoán án binh bất động, làm phá sản ý định "vây thành diệt viện" của Hoàng Thái Cực. Khi thành Cẩm Châu rơi vào thế nguy cấp, ông mới phái bộ tướng dẫn 4.000 kỵ binh đến tiếp cứu Cẩm Châu. Quả nhiên, khi quân cứu viện còn chưa xuất phát bao xa, Hoàng Thái Cực đã chia binh tấn công thành Ninh Viễn.

Do chuẩn bị kỹ nên quân Minh đã phòng thủ một cách có hiệu quả, các thành trì vẫn vững vàng trước các đợt tấn công ào ạt của quân Kim. Thêm vào đó, hỏa lực của đại pháo Hồng Di như thường lệ vẫn phát huy được uy lực, gây tổn thất rất lớn cho quân Kim. Ngoài ra, sự phối hợp chiến đấu tốt của hai cụm cứ điểm là thành Ninh Viễn và thành Cẩm Châu càng gây khó khăn hơn cho quân Kim, Thậm chí có thời điểm các chỉ huy quân Minh còn dẫn quân trong đánh trả quyết liệt, gây thiệt hại cho quân Kim.

Chiến dịch này kéo dài gần 5 tháng (từ tháng 5 đến tháng 10 năm 1627), trước sức cố thủ ngoan cường của quân Minh, tinh thần quân Kim sa sút trước sức mạnh hỏa lực đại pháo, thời tiết không thuận lợi, Hoàng Thái Cực buộc phải hạ lệnh tạm lui quân để củng cố. Một lần nữa, quân Minh dưới sự chỉ huy của Viên Sùng Hoán tận dụng thời cơ truy kích, đánh cho quân Hậu Kim đại bại, giành chiến thắng ở Ninh Viễn, Cẩm Châu. Tài liệu Trung Quốc gọi đây là trận chiến Ninh Viễn lần hai hay chiến dịch Ninh – Cẩm. Sau đại thắng Ninh - Cẩm, tình thế ngoài quan ải đã tốt dần lên đối với quân Minh.

Tuy Viên Sùng Hoán một lần nữa đại thắng quân Hậu Kim, nhưng tại triều, thái giám Ngụy Trung Hiền cùng bè đảng lo ngại uy thế đang lên của ông, đã dèm pha ông với Minh đế với tội danh cố ý khiêu khích dẫn đến chiến tranh và lúc chiến sự nguy cấp lại bỏ mặc, không đích thân dẫn quân tiếp ứng Cẩm Châu. Vì việc này, Viên Sùng Hoán bị cách chức.

Đánh bại trận tập kích Bắc Kinh

Sau khi bị cách chức, Viên Sùng Hoán bỏ về quê. Mãi khi Sùng Trinh lên ngôi, trừ bỏ Ngụy Trung Hiền, triều hồi Viên Sùng Hoán và bổ nhiệm ông làm Tổng đốc Liêu Đông, trấn thủ Sơn Hải quan để phòng giữ quân Hậu Kim.

Việc Viên Sùng Hoán được phục chức và tiếp tục chỉnh đốn phòng ngự ở Liêu Đông làm cho Hoàng Thái Cực không thể thực hiện được kế hoạch nam chinh của mình một cách thuận lợi. Ông biết rằng không dễ dàng vượt Sơn Hải Quan vì Ninh Viễn và Cẩm Châu phòng thủ cẩn mật, khó lòng công phá. Vì vậy ông quyết định đổi hướng tấn công, đi vòng qua Liêu Đông để tấn công vào Bắc Kinh.

Lợi dụng cơ hội hầu hết quân chủ lực của nhà Minh đang tập trung ở phía Nam, bao vây quân Lý Tự Thành tại Xa Sương Hạp, ngày 27 tháng 10 năm 1629, Hoàng Thái Cực xuất quân, trực tiếp chỉ huy 10 vạn tinh binh, vòng qua phòng tuyến Liêu Đông, chia quân làm ba đường, đột phá Vạn lý Trường thành ở phía Tây Bắc, vào ba cửa Đại An (Đại An khẩu), Long Cảnh (Long Tỉnh Quan) và Hồng Sơn, vòng đến Hà Bắc, tiến vào đột kích thành Bắc Kinh.

Quân Minh kháng cự yếu ớt vì bị bất ngờ trước sức cơ động quá nhanh của quân Kim. Vua Sùng Trinh vội vàng tăng cường phòng thủ, vừa hạ lệnh cho quân từ các nơi hỏa tốc về kinh thành hỗ trợ. Tổng binh nhà Minh là Mãn Quế cố gắng chỉ huy chống lại bên ngoài cửa Đức Thắng Môn và An Định Môn. Pháo binh trên thành của nhà Minh liền bắn yểm trợ, nhưng họ lại bắn nhầm vào cả quân đội của mình, khiến quân Minh bị tổn thất không ít, bản thân Mãn Quế cũng bị thương, đành phải dẫn tàn quân lui trở vào thành cố thủ chờ viện binh.

Việc quân Hậu Kim bất ngờ tập kích Bắc Kinh nằm ngoài dự liệu của Viên Sùng Hoán, vì vậy, khi biết tin quân Kim vòng qua Liêu Đông, Viên Sùng Hoán vội vàng xuất binh chặn đường tiến quân của Hậu Kim. Tuy nhiên, quân Hậu Kim tiến quá nhanh, liên tục hạ các thành trì trên đường và tiến đến sát ngoại thành Bắc Kinh. Ông vội vàng hạ lệnh cho 5 vạn binh mã từ thành Ninh Viễn, Cẩm Châu cấp tốc kéo về kinh sư để cứu viện. Đích thân Viên Sùng Hoán dẫn 9.000 quân thiết kỵ, hành quân suốt đêm để vượt lên trước quân Kim và vào thành Bắc Kinh trước. Vua Sùng Trinh liền hạ lệnh cho ông chỉ huy toàn bộ lực lượng của thành Bắc Kinh, hợp với quân các lộ kéo về, nhanh chóng giải tỏa áp lực của quân Kim.

Tháng 11 năm 1629, hai bên kịch chiến trước thành Bắc Kinh ở bên ngoài cửa Quảng Cừ Môn. Đích thân Viên Sùng Hoán khoác áo giáp sắt chỉ huy đôn đốc tướng sĩ các lộ tích cực chống trả quân Kim. Sau nửa ngày kịch chiến, quân Minh đã đẩy lui sự tấn công của quân Hậu Kim, bảo vệ được kinh thành Bắc Kinh. Hoàng Thái Cực một lần nữa đành bỏ dở chiến dịch, rút quân ra phía ngoài quan ải. Lần này, tuy thắng trận nhưng Viên Sùng Hoán không đuổi theo mà đóng quân ở lại để bảo vệ thành Bắc Kinh và lăng miếu của Hoàng triều.

Nỗi oan lịch sử
Sau chiến thắng Ninh Viễn lần thứ nhất, Viên Sùng Hoán bị nhiều đồng liêu dèm pha vì việc ông chủ động hòa hoãn với Hậu Kim. Ông phải dâng sớ giải trình mục đích: "Ngoài quan ải đất hẹp người đông nên phải xây dựng sửa sang lại ba thành Cẩm Châu, Trung Tả và Đại Lãng để phòng tuyến kéo dài ngoài quan ải đến 400 dặm. Nếu như thành chưa được tu sửa xong mà quân nhà Kim đã đánh thì tất phải thua. Ta đã ở vào thế đánh thì thắng thủ thì bại. Vì thế nhân nhà Kim đánh nhau với Triều Tiên, chúng ta lấy kế hòa để tiến, hoãn binh củng cố thành trì. Khi nhà Kim đến thì chúng ta đã tu sửa tốt thành trì vùng biên để vững chắc thì nhà Kim không thể làm gì được". Tuy Minh Hy Tông đồng ý với cách lý giải của Viên Sùng Hoán, việc xì xào của triều thần cũng tạm thời lắng xuống, nhưng những nghi ngờ trong lòng họ vẫn chưa dứt hẳn.

Sau khi chiến dịch tập kích Bắc Kinh thất bại, biết Viên Sùng Hoán là một đối thủ rất nguy hiểm, là người duy nhất có khả năng gây trở ngại rất nhiều cho đế nghiệp của mình, Hoàng Thái Cực đã sử dụng dùng đòn ly gián nội bộ để diệt trừ danh tiếng và cả sinh mạng Viên Sùng Hoán.

Biết Sùng Trinh là một ông vua đa nghi, triều thần có nhiều người đố kỵ với Viên Sùng Hoán, Hoàng Thái Cực đã phao tin Viên Sùng Hoán đã có thỏa ước ngầm với Hậu Kim, dẫn đến những thuận lợi trong chiến dịch chống Kim của ông.

Quả nhiên, vua tôi nhà Minh đều trúng kế. Một số triều thần vu cáo ông là kẻ dẫn Hổ nhập quan, nhằm uy hiếp triều đình, buộc triều đình phải chấp thuận chủ trương nghị hòa với Hậu Kim của ông, và qua đó đôi bên sẽ ký hiệp ước bất bình đẳng trước sự uy hiếp của quân Hậu Kim. Một số khác vu cáo việc quân Hậu Kim vây thành Bắc Kinh lần này hoàn toàn là do Viên Sùng Hoán dẫn về. Khi quân Kim rút lui, ông lại không truy kích, giữa ông và Hoàng Thái Cực thông đồng âm mưu... Bên cạnh đó, Vương Vĩnh Quang cùng đồng đảng lại liên tiếp dâng tấu biểu vu cáo Viên Sùng Hoán cố tình giết Mao Văn Long (là viên tướng trấn giữ vùng biên giới gần với Triều Tiên) để lấy lòng nhà Kim, cấu kết và tư thông với giặc, đề nghị triều đình xử tội.

Hoàng đế Sùng Trinh là một người độc đoán lại đa nghi, sẵn bị áp lực triều chính, nội bộ và cuộc nội chiến (Lý Tự Thành), lại thêm viện binh chậm trễ, vì vậy, lập tức triệu Viên Sùng Hoán vào triều đình vấn tội, trách cứ ông tại sao đưa viện binh về quá trễ, rồi hạ lệnh bắt ông vào ngục. Tháng 8 năm 1630, sau hơn nửa năm bị giam trong ngục, Viên Sùng Hoán bị xét xử vào tội "dối vua phản quốc", tội thông đồng với quân địch với lập luận là: quân địch tự ý thoái lui chứ không phải bị Viên Sùng Hoán đánh bại, Viên Sùng Hoán cũng không đuổi theo quân địch mà đóng quân ở lại kinh thành là có ý đồ. Tội danh này phải xử cực hình: lăng trì tùng xẻo, vợ con thì bị bắt đi đày cách xa 3.000 dặm.

Đau đớn nhất cho Viên Sùng Hoán là kể cả dân chúng kinh thành mà ông hết lòng bảo vệ, cũng cho rằng Viên Sùng Hoán cấu kết và dẫn đường cho giặc Kim vào xâm lược nên ai cũng hận ông đến tận xương tủy. Sau khi ông thọ hình trước cổng thành, nhiều người đã tranh giành thân xác ông như muốn ăn tươi nuốt sống để thỏa nỗi thù hận.

Cái chết của Viên Sùng Hoán khiến cho quân dân rúng động, binh sĩ tiền phương chán nản và bất mãn. Quân Kim từ lúc đó ngày càng chiếm thế chủ động chiến trường. Nhà Minh đã không còn một viên tướng nào đủ tài năng và nhiệt huyết để có thể đọ sức được với Hoàng Thái Cực, đẩy lùi quân Kim. Cũng chính vì sự kiện này mà các nhà quân sự đời sau bình luận rằng nhà Minh mất nước, không mất vì giặc cướp mà mất ngay từ trong cổng ngõ, không mất ở bờ cõi mà mất ngay từ lời xàm tấu Đài quan.

Trước khi lâm chung, Viên Sùng Hoán phán rằng dẫu chết ông cũng sẽ là ngọn lửa bảo vệ Liêu Đông. Vì lời nói này mà Hoàng Thái Cực phải đổi tên triều đại của gia tộc Ái Tân Giác La thành "Thanh" thay vì để giữ "Kim" như Nỗ Nhĩ Cáp Xích mong muốn. Oái oăm thay, một trong những viên tướng tạo phản cuối Mãn Thanh cũng là họ Viên - Viên Thế Khải, và người còn lại là Từ Hy Thái Hậu, hậu duệ của Diệp Hách thị Kim Đài Cát, người đã thề sẽ tiêu diệt Ái Tân Giác La thị.

Mai táng và được phục hồi danh dự
Sau khi Viên Sùng Hoán bị hại, một thuộc hạ trung thành của ông đã trộm được thủ cấp của họ Viên rồi đem chôn giấu ở nơi bí mật. Để tránh bị phát giác, gia đình người thuộc hạ này đã thay tên đổi họ nhiều lần, đến đời Thanh Cao Tông Càn Long đế thì đổi sang họ Xà (佘). Lúc này Viên Sùng Hoán đã được vua Càn Long phục hồi danh dự và ân xá, vị trí ngôi mộ của ông được công khai mà không còn sợ bị phá hại. Mộ của Viên Sùng Hoán chính thức được chính phủ Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa công nhận là di tích lịch sử. Còn họ Xà vẫn tiếp tục công việc canh giữ mộ cho chủ tướng đến tận ngày nay.

Chuyển thể

Trong Bích huyết kiếm
Viên Sùng Hoán xuất hiện ở đầu truyện, là cha của Viên Thừa Chí (nhân vật chính) - đứa con duy nhất được đưa lên núi Hoa Sơn luyện võ.

Chú thích

Tham khảo
 Ken Ing (2010). Wing Chun Warrior: The True Tales of Wing Chun Kung Fu Master Duncan Leung, Bruce Lee's Fighting Companion. Hong Kong: Blacksmith Books.
 27 án oan trong các triều đại Trung Quốc, Lâm Kiên, người dịch: Trần Văn Mậu, Đoàn Như Trác, Nhà xuất bản Thanh Niên.
 5000 năm lịch sử Trung Quốc, Hồ Ngật, người dịch: Việt Thư, Nhà xuất bản Thời Đại, năm 2010
 Lịch sử Trung Quốc, Nguyễn Gia Phu và Nguyễn Huy Quý, Nhà xuất bản giáo dục, Hà Nội, năm 2007
 Mười đại mưu lược gia Trung Quốc, Tang Du (chủ biên), người dịch: Phong Đảo, Nhà xuất bản Thanh niên, năm 2000
 Bạo Chúa Trung Hoa, Đông A Sáng, Nhà xuất bản Giáo dục, năm 1997
 Tướng soái cổ đại Trung Hoa, tập 4, Trịnh Phúc Điền, Khả Vĩnh Quyết, Dương Hiệu Xuân, Nhà xuất bản Lao động, năm 2006

Nhân vật chính trị nhà Minh
Nhân vật quân sự nhà Minh
Tiến sĩ nhà Minh
Người bị lăng trì


title: Amphineurus nonnullus

text:
Amphineurus nonnullus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Amphineurus
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Achrestus venustus

text:
Achrestus venustus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Champion mô tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

Achrestus


title: Cancellaria ovata

text:
Cancellaria ovata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cancellariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Cancellaria


title: Mesembria

text:
Mesembria là một chi bọ cánh cứng trong họ
Elateridae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1955 bởi Arnett.

Các loài

 Mesembria subtilis (Candèze, 1863)

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Pomachiliini

en:Mesembria


title: Dame-Marie, Eure

text:
Dame-Marie  là một xã thuộc tỉnh Eure trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Eure

Tham khảo

Damemarie


title: Mộc Uyển Thanh

text:
Mộc Uyển Thanh (chữ Hán: 木婉清) là nhân vật nữ hư cấu trong tác phẩm "Thiên Long Bát Bộ" của nhà văn Kim Dung. Trong tiểu thuyết này, cô xuất hiện tại Hồi thứ 3: "Mã tật hương u". Theo đó, cô là người có võ công không tầm thường, sở trường dùng ám khí và một quá khứ khá đặc biệt. Cô có gương mặt trái xoan xinh đẹp, nước da trắng ngần, hai mắt to tròn và sáng, trái tim chỉ thuộc về duy nhất một người. Khi hành hiệp giang hồ, cô thường mặc y phục màu xanh lục và quấn khăn bịt mặt. Mộc Uyển Thanh có một mối tình khá ngang trái với Đoàn Dự nhưng sau này cũng được Kim Dung cho kết thúc một cách êm đẹp,.

Thân thế
Mộc Uyển Thanh có một thân thế và lai lịch đặc biệt khi có cha là Đoàn Chính Thuần, Trấn Nam Vương của nước Đại Lý và sư phụ cô là Tần Hồng Miên đồng thời cũng chính là mẹ cô. Tính cách cô khá quái lạ, ngang bướng, cố chấp, không thích gặp đàn ông nhưng cũng rất chung tình, và tình yêu của nàng cũng mạnh mẽ y như tính cách. Sau này khi gặp Đoàn Dự, có điều gì không vừa ý là thẳng tay tát tai anh chàng này, đơn giản vì cô bị "sư phụ" nhồi nhét những định kiến rất cực đoan về đàn ông trong thiên hạ nên những ý nghĩ và hành động của nàng với Đoàn Dự nhiều khi khá cổ quái và buồn cười.

Sư phụ của Mộc Uyển Thanh - Tu La đao Tần Hồng Miên là một người đàn bà đã từng nếm trải sự phụ bạc của đàn ông (Đoàn Chính Thuần) nên bà đã bắt nàng che kín khuôn mặt đẹp như hoa của cô để không một nam nhân nào thấy được mặt và bắt lập lời thề khá đặc biệt:" Người đàn ông đầu tiên thấy được mặt ngươi mà ngươi không giết kẻ đó thì hắn sẽ là chồng ngươi".

Vì hận đời, hận người nên Tần Hồng Miên đã tạo ra một nghịch cảnh đối với Mộc Uyển Thanh, bà không hề nhận Mộc Uyển Thanh là con mình mà nói dối rằng cô là một đứa bé mồ côi từ nhỏ, không cha không mẹ, không gia đình không nhà cửa cho nên đã bắt cô từ nhỏ phải sống biệt lập với thế gian ở một thung lũng hẻo lánh và ngăn cấm cô không được tiếp xúc với đàn ông. Chính vì điều này nên Mộc Uyển Thanh vẫn cứ tin tưởng rằng cô là một đứa trẻ mồ côi và được sư phụ nuôi dưỡng.

Mối hận của Tần Hồng Miên đối với Đoàn Chính Thuần khá sâu sắc, sau này qua trò chuyện với Đoàn Dự cô mới tiết lộ là thuở nhỏ, cô thường xuyên bị sư phụ đánh đập mỗi khi bực mình, đặc biệt là khi cô muốn dò hỏi về tung tích của cha mình và mỗi khi Tần Hồng Miên luyện môn võ mà Đoàn Chính Thuần đã dạy, mỗi khi luyện xong, bà ta thường thở dài buồn bã và la mắng, thậm chí đánh đập Mộc Uyển Thanh.

Khi hành tẩu trên giang hồ, cô chỉ có một người bạn là con ngựa trung thành tên Hắc Mai Côi. Khi Đoàn Dự lần đầu gặp nó, anh có nhận định đây là một giống thần câu, khác hẳn ngựa thường. Lông nó đen láy, bốn vó thon thon như vó ngựa nhỏ nhưng rất cao, toàn thân coi bộ hùng vĩ hiên ngang, đôi mắt lóe sáng trong đêm tối, nghe tiếng kêu, Đoàn Dự đã biết là ngựa hay.

Ngoài ra cô cũng có một giọng nói tuy trong vắt "nhưng tẻ ngắt chẳng ấm cúng chút nào khiến người nghe không được êm tai". Mộc Uyển Thanh cũng có một hương thơm quyến rũ, nên giang hồ còn đặt cho cô biệt danh "Hương Dược Xoa", khi Đoàn Dự đứng cách cô không đầy hai thước thì đã ngửi thấy có mùi hương thoảng, "một mùi thơm nhẹ nhàng như lan mà không phải lan, ngào ngạt như xạ mà không phải xạ. Một mùi thơm tuy không nồng nàn nhưng làm cho người ngửi thấy phải mê ly, phải rùng mình".

Mộc Uyển Thanh từ nhỏ ở với sư phụ, chưa ở cùng một người thứ ba nào. Sư phụ nàng tính tình lạ lùng, xưa nay chẳng hề nói chuyện đời cho nàng nghe cho nên đạo đức qui củ của thế gian, lễ nghĩa luật pháp nàng hoàn toàn chẳng biết gì cả nên nghe Đoàn Dự nói "người không ăn thịt người được" chỉ bán tín bán nghi, trợn tròn mắt nhìn chàng, hơi lấy làm lạ lùng.

Từ việc này có thể thấy được Mộc Uyển Thanh hoang dã vô cùng, cái gì cũng không biết, đến những cái cơ bản nhất nàng ta cũng đâu có hiểu.

Cuộc đời buồn bã và tẻ nhạt của một cô gái mới lớn cứ thế trôi qua trong sự lạnh lùng, hận thù mơ hồ. Tuy vậy cô cũng cảm nhận được tình yêu thương mà sư phụ của cô dành cho cô mà không biết rằng đó chính là tình cảm của một người mẹ dành cho con. Và cuộc đời của cô đã gặp ngã rẽ khi gặp gỡ với Đoàn Dự.

Gặp gỡ Đoàn Dự

Tại Vạn Kiếp Cốc
Cũng vì lời thề oái oăm đó mà sau này nàng gặp Đoàn Dự vốn là vương tử Đại Lý, ngay lập tức nàng bị cuốn hút bởi vẻ tuấn tú, tính tình thẳng thắn, ghét bạo lực và lòng thương người của chàng.
Cuộc gặp gỡ của cô với Đoàn Dự diễn ra trong hoàn cảnh khá đặc biệt. Lúc này Đoàn Dự đến Vạn Kiếp Cốc để báo tin cho Chung Vạn Cừu biết tin con gái của ông ta với Cam Bảo Bảo là Chung Linh (thực chất đây cũng là con của Đoàn Chính Thuần) đã bị Thần Nông bang giam giữ và cầu xin cứu Chung Linh. Đoàn Dự được đưa đến chỗ Mộc Uyển Thanh mượn ngựa, sau một hồi diễn biến, Đoàn Dự quay lại sơn trang và ở đây anh gặp Mộc Uyển Thanh.

Lúc này Mộc Uyển Thanh đang bị một toán người do hai bà bà dẫn đầu vây đánh theo lệnh của Vương phu nhân - trang chủ của Mạn Đà sơn trang. Mộc Uyển Thanh xuất chiêu giao đấu với nhóm người này, cô sử dụng cây kiếm mỏng khá linh hoạt và nhanh nhạy cộng với ở tay cô có một thứ vũ khí lợi hại đó là các phi tiễn được lắp đặt ở cổ tay, mỗi khi nguy cấp cô liền đưa tay lên nhắm vào đối thủ và gồng mạnh, lập tức phi tiễn (từ 1 đến 3 mũi) bay ra nhanh như chớp vào đối thủ.

Mặc dù có võ nghệ và binh khí lợi hại nhưng một mình cô không thể chống chọi với số đông với khí thế áp đảo, nên cô dần tỏ ra lúng túng được sự tấn công đeo bám của nhóm người và hai bà bà. Đoàn Dự trông thấy nổi tính trượng nghĩa vào khuyên can mọi người đừng đánh nhau. Mộc Uyên Thanh hỏi Đoàn Dự có biết võ công không. Đoàn Dự trả lời rằng không biết võ công nhưng chỉ vì bất bình nên mới ra tay can thiệp. Cô tỏ ra khá ngạc nhiên và có ấn tượng với anh chàng này.

Biết không thể địch lại với cường địch, cô liền phóng các phi tiễn làm đòn hỏa mù rồi tung người phi thân ra khỏi sảnh và vọt qua khỏi tường rào, đồng thời cũng không quên kéo theo Đoàn Dự chạy trốn. Cô đã chuẩn bị sẵn con ngựa Hắc Mai Côi để đón cô, cả hai người phi ngựa như bay chạy thoát khỏi toán người vây đánh, đi về hướng Thần nông bang để cứu Chung Linh.

Trên đường cứu bạn
Dọc đường đi, Đoàn Dự có hỏi về thân thế của cô, tên tuổi của cô nhưng cô không trả lời, thậm chí còn tát tai Đoàn Dự. Và cuối cùng là cô ném Đoàn Dự xuống ngựa, kéo lê anh chàng này. Cuối cùng ngựa mệt, cả hai phải ngồi nghỉ, hai bên trò chuyện, Đoàn Dự lại bị thêm mấy cái tát tai nữa. Không chịu nổi, Đoàn Dự tìm cách cưỡi con ngựa bỏ trốn và đi cứu Chung Linh trước. Nhưng con ngựa không chịu nghe lệnh của Đoàn Dự vì vậy anh chàng này lại bị thêm mấy cái tát tai nữa.

Cuối cùng Đoàn Dự cố gắng thuyết phục Mộc Uyển Thanh và rồi cô cũng đồng ý cùng anh đi giải cứu Chung Linh. Lúc này có hai người bịt mặt là sứ giả của Thiên Sơn Đồng Mỗ đến bắt nhầm Mộc Uyển Thanh, hai bên giao chiến quyết liệt. Mộc Uyển Thanh đã dung phi tiễn giết được một người nhưng người còn lại bèn nhân cơ hội đó chém Mộc Uyển Thanh và truy sát cô đến cùng. Nhưng Đoàn Dự đã xã thân cứu giúp cô, anh liều mạng xông vào ôm chặt lấy sứ giả và tạo điều kiện cho Mộc Uyển Thanh phóng phi tiễn giết chết người này.

Sau khi giết được sứ giả, Đoàn Dự vội chạy lại săn sóc vết thương cho Mộc Uyển Thanh, chàng định xem vết thương nặng nhẹ như thế nào thì bị thêm một cái tát tai nữa vì bị hiểu lầm là lợi dụng cơ hội để sàm sỡ. Sau thời gian giải thích, cả hai đi cứu Chung Linh. Lần này Đoàn Dự nghĩ ra kế giả dạng, anh lấy hai bộ áo quần của sứ giả rồi giả vờ làm sứ giả đi tới thần nông bang giải cứu cho Chung Linh.

Nhờ uy danh của sứ giả, cuộc giải cứu thành công, hai người đã lừa được Thần Nông bang và cứu được Chung Linh. Cả ba vừa đi đường vừa trò chuyện, Mộc Uyển Thanh không được vui lắm vì tình cảm thắm thiết mà Chung Linh dành cho Đoàn Dự. Lúc này Thần Nông bang đã biết bị lừa và truy tầm hai người. Họ đã đuổi đến nơi, truy sát cả ba người. Mộc Uyển Thanh ra lệnh cho Chung Linh chạy trước và không được níu kéo Đoàn Dự.

Đoàn Dự không nỡ bỏ cô một mình bèn ở lại cùng sống chết với Mộc Uyển Thanh làm cô rất cảm động. Cả hai không thể địch được với đông người nên phải phá vây bỏ chạy. Kẻ thù truy đuổi rất gấp, cả hai nhảy lên ngựa Hắc Mai Côi để chạy trốn nhưng đến bờ vực thẳm, con ngựa cố gắng cõng hai người nhảy qua nhưng bị rơi xuống vực sâu. Mộc Uyển Thanh cố gắng phi thân khỏi con ngựa vọt lên trước khi bị rơi xuống vực, cô cũng kéo theo Đoàn Dự vọt lên.

Gặp Ngạc Thần
Sau khi thoát được khỏi thần Long bang, Mộc Uyển Thanh ngã quỵ xuống vì bị nội thương (phát sinh trong trận chiến với Thần Long bang) cả hai đều mệt mỏi rã rời thì đột nhiên xuất hiện kẻ thù nguy hiểm là Nam Hải Ngạc Thần một trong Tứ Đại ác nhân trên giang hồ.

Nam Hải Ngạc thần đòi giết cả hai người vì xưa nay ông ta chưa từng tha cho ai mỗi khi bắt gặp, Mộc Uyển Thanh cố gắng chống trả nhưng nhanh chóng bị đánh bại vì sức yếu và nội thương, Đoàn Dự liền ra tay can thiệp, Ngạc Thần nhanh chóng khống chế được Đoàn Dự và định bóp bể đầu anh chàng này nhưng ông ta nhận ra đầu Đoàn Dự giống với mình là có sương sọ lòi ra, nhất định sẽ là kỳ tài võ học liền tha cho Đoàn Dự và bắt anh này phải khấu đầu bái ông ta làm sư phụ.

Đoàn Dự không chấp nhận, Nam Hải Ngạc Thần quay sang đòi giết Mộc Uyển Thanh, Đoàn Dự ngăn cản, Nam Hải Ngạc Thần hỏi lý do. Lúc này Mộc Uyển Thanh đưa ra một quyết định là cho Đoàn Dự xem khuôn mặt của mình, cô tháo khăn bịt mặt màu đen ra và để cho Đoàn Dự trông thấy dung mạo của mình, Đoàn Dự là người đàn ông đầu tiên nhìn thấy khuôn mặt của cô và như thế là cô đã gả mình cho Đoàn Dự và gọi anh ta là Đoàn lang.

Nam Hải ngạc thần chấp nhận việc này và hứa sẽ không giết Mộc Uyển Thanh vì đây là vợ của đồ nhi mình nhưng ông ta đã ra điều kiện cho Đoàn Dự phải suy nghĩ về lời đề nghị bái sư của ông ta và sau 1 ngày  phải có câu trả lời dứt khoát. Ông ra đi và mang theo Mộc Uyển Thanh để làm con tin, nếu Đoàn Dự không nhận lời thì Ngạc Thần sẽ giết Mộc Uyển Thanh.

Đoàn Dự buộc phải chấp nhận thời hạn đó, trong thời hạn này, Đoàn Dự đã tự mình luyện võ để đánh lại Ngạc Thần, anh đã luyện thành công được tuyệt học Lăng ba vi bộ. Lúc này Ngạc Thần đang canh gác Mộc Uyển Thanh thì Cùng Hung Cực Ác Vân Trung Hạc, một trong tứ đại ác nhân có sở trường là tà dâm xuất hiện, định giở trò với Mộc Uyển Thanh nhưng bị Ngạc Thần ngăn lại, cả hai đánh nhau kịch liệt thì Tứ đại hộ vệ của Đại Lý xuất hiện (gồm Chử, Cổ, Phó, Chu) cùng với Đoàn Dự kịp thời cứu Mộc Uyển Thanh đi.

Gặp Đao Bạch Phụng
Sau khi được Tứ đại hộ vệ cứu đi, Mộc Uyển Thanh được Đoàn Dự chăm sóc để trị liệu vết thương, lúc này cô cũng đã đỡ phần nào và cũng biết Đoàn Dự có thân thế đặc biệt (cô chỉ mới biết Đoàn Dự là công tử con nhà gia thế chứ chưa biết đó là thế tử Đại Lý) và cách nhìn của cô đối với Đoàn Dự cũng khác trước.

Trong lúc cô đang băn khoăn mình phải làm gì thì Đoàn Dự sang phòng của cô và đề nghị hai người cùng bỏ trốn vì Đoàn Dự không muốn trở về Đại Lý mà tiếp tục ngao du sơn thủy. Mộc Uyển Thanh đồng ý, cả hai cùng lẻn khỏi tứ đại hộ vệ và cùng chạy trốn. Nhưng trên đường chạy trốn họ lại bị Vân Trung Hạc theo dõi và đuổi bắt. Vân Trung Hạc vốn ham muốn Mộc Uyển Thanh nên đã theo dõi từ xa cô này. Tình thế trở nên nguy hiểm vì Đoàn Dự thì không biết võ trong khi Mộc Uyển Thanh lại đang bị thương. Cả hai phải chạy trốn rất vất vã về hướng Nam biên giới giữa Đại Lý và Đại Tống.

Đoàn Dự cố tình chạy về hướng đó vì biết trước mặt sẽ có một ngôi am (nơi mà mẹ của anh đang tu ở đó), vừa chạy gần tới anh thét lớn cứu mạng. Vân Trung Hạc lúc này đeo bám sát nút, và lựa thời điểm bật nhảy chụp lấy Mộc Uyển Thanh. Thì Đao Bạch Phụng phi ra tương cứu.

Đoàn Dự ôm lấy Đao Bạch Phụng và nũng nịu thì Mộc Uyển Thanh tức giận và phóng phi tiễn định hạ sát Đao Bạch Phụng nhưng thất bại và cô cũng ngượng ngập khi biết đó chính là mẹ của Đoàn Dự. Đao Bạch Phụng cũng nghi ngờ Mộc Uyển Thanh có quan hệ với Tần Hồng Miên. Lúc này tứ đại hộ vệ đã kịp thời đến hộ giá, Vân Trung Hạc thế cô đành phải rút lui trong danh dự.

Tứ Đại hộ vệ đề nghị Đao Bạch Phụng về Đại Lý vì hiện nay tứ đại ác nhân đang xâm nhập Đại Lý, vì vậy cần phải đưa bà về an toàn khu nhằm tiện bề bảo vệ. Đao Bạch Phụng vì giận chồng là Đoàn Chính Thuần nên cương quyết không chịu, Đoàn Dự, Mộc Uyển Thanh và Tứ đại hộ vệ thuyết phục mãi cuối cùng Đao Bạch Phụng cũng chịu theo mọi người về Đại Lý. Vậy là Mộc Uyển Thanh cũng theo Đoàn Dự về Đại Lý.

Tại Đại Lý

Phát hiện ra thân thế
Khi Mộc Uyển Thanh về Đại Lý, cô được cho diện kiến hoàng đế Đại Lý là Đoàn Chính Minh cùng Đoàn Chính Thuần, với vẻ hồn nhiên, trong sáng rất giản dị, cô nói chuyện thẳng thắn với nhà vua mà không phân biệt ngôi thứ, điều này làm Đoàn Chính Minh rất ngạc nhiên và với tấm lòng nhân hậu, ông cũng có thiện cảm với Mộc Uyển Thanh.

Đến tối, Mộc Uyển Thanh được mời dùng bữa cơm thân mật để mừng ngày đoàn tụ của gia đình Đoàn Chính Thuần tại phủ Trấn Nam vương. Trong buổi liên hoan này, cô dâng rượu chúc lễ cho Đao Bạch Phụng và khi bà này đưa tay đón nhận đã để lộ vết bớt ở tay trái khiến cô phát hiện đây chính là Đao Bạch Phụng, người mà sư phụ cô đã căn dặn hễ khi gặp là giết ngay (sư phụ cô dặn trên đời phải giết được 2 người, thứ nhất là Đao Bạch Phụng và thứ 2 là một người đàn bà họ Vương - mẹ của Vương Ngữ Yên).

Vì ám ảnh lời dặn của sư phụ, cô đã nổi sát ý, đưa cánh tay lên và bắn phi tiễn đã tẩm độc vào Đao Bạch Phụng, bà này vì quá bất ngờ nên không kịp né tránh và đành chịu chết nhưng Đoàn Dự ngồi bên cạnh là liều thân che chắn và trúng tên gục xuống. Đoàn Chính Thuần nhanh chóng khống chế Mộc Uyển Thanh và tịch thu hung khí. Mọi người tập trung quan tâm đến Đoàn Dự nhưng may mắn là không ảnh hưởng gì.

Đoàn Chính Thuần và Đao Bạch Phụng tra hỏi Mộc Uyển Thanh tại sao lại có ý đồ hành thích. Mộc Uyển Thanh trả lời rằng đó là do lệnh của sư phụ và kể lại tường tận câu chuyện và có ý nói rằng không muốn hại Đoàn Dự. Đoàn Chính Thuần bảo Đao Bạch Phụng đưa Đoàn Dự vào trong phòng nghỉ để chăm sóc vết thương, còn mình thì gặp riêng Mộc Uyển Thanh.

Đoàn Chính Thuần dò xét về lai lịch của Mộc Uyển Thanh, ông thi triển một số chiêu võ khiến Mộc Uyển Thanh nhận ra đó chính là võ công của sư phụ của cô và Đoàn Chính Thuần khẳng định đó chính là Tần Hồng Miên và ông nhanh chóng nhìn ra Mộc Uyển Thanh chính là đứa con rơi của mình. Ông tha thứ cho Mộc Uyển Thanh mọi chuyện và dặn cô đưa ông ta về gặp sư phụ.

Mộc Uyển Thanh vui vẻ nhận lời và cầu xin Đoàn Chính Thuần gả Đoàn Dự cho mình. Đoàn Chính Thuần thất sắc và kêu lên "Oan nghiệt!". Ông nói rằng việc gì cũng giúp cô nhưng việc này thì không thể, Mộc Uyển Thanh hỏi nguyên do thì ông nói ra nguyên nhân rằng Đoàn Dự là anh trai của cô và cô chính là con gái của ông với Tần Hồng Miên - tức sư phụ cô.

Mộc Uyển Thanh nghe sự thật phũ phàng này xong thì rất bất ngờ, cô quyết không tin chuyện này vì nghĩ rằng Đoàn Chính Thuần bịa chuyện để từ chối hôn ước. Nhưng lúc đó sư phụ của cô cũng tìm đến và đòi đưa cô về. Qua cuộc trao đổi giữa sư phụ của cô và Đoàn Chính Thuần, cô nhận ra được một sự thật đau khổ rằng sư phụ của cô là Tần Hồng Miên lại chính là mẹ ruột của cô còn Đoàn Chính Thuần là tình lang của mẹ cô và lại là cha ruột của cô, nên như vậy Đoàn Dự sẽ là anh trai của cô.

Trong lòng đau khổ, uất hận, không muốn tin vào sự thật phũ phàng, đắng cay đó. Trong lúc nàng đau khổ nhất định tìm tới cái chết, cả hoàng cung Đại Lý đều xót xa cho mối tình đó khi hiểu ra họ là anh em cùng cha khác mẹ. Đoàn Chính Thuần giảng cho Mộc Uyển Thanh nghe rằng cô là em của Đoàn Dự. Đoàn Dự thay đổi cách xưng hô, gọi cô là muội muội (em gái). Cô cũng thay đổi cách xưng hô, gọi Đoàn Dự là ca ca (anh trai). Thế nhưng tự thâm tâm, họ biết là họ vẫn thầm yêu nhau.

Phá âm mưu của Đoàn Diên Khánh
Lúc này Mộc Uyển Thanh tìm đến gặp Đoàn Diên Khánh và y nói rằng sẽ có cách để biến Đoàn Dự từ anh trai trở thành chồng nàng. Đoàn Diên Khánh nghĩ ra một cách làm cho hoàng gia họ Đoàn mất mặt, không còn chỗ đứng trong võ lâm Trung Nguyên. Ông bắt Đoàn Dự và Mộc Uyển Thanh giam chung vào một nhà đá, trộn thứ xuân dược có khả năng kích thích tình dục gọi là Âm dương hòa hợp tán vào thức ăn cho hai anh em ăn. Đoàn Diên Khánh lại còn mời anh hùng hào kiệt khắp nơi đến chứng kiến cảnh anh em loạn luân để bêu rếu họ Đoàn trước thiên hạ, để phục vụ mưu đồ tiếm ngôi vua Đại Lý là Đoàn Chính Minh, anh trai của Đoàn Chính Thuần, bác của Đoàn Dự. Tình thế thật khó khăn, tác dụng của thuốc quá mạnh khiến cho Đoàn Dự ôm Mộc Uyển Thanh đặt lên giường, đưa tay toan cởi khuy áo, Còn Mộc Uyển Thanh thì thân thể cũng nóng ran, không thể nhịn được nữa, bèn cởi bỏ áo ngoài ra".

Lúc đó Đoàn Dự nghĩ rằng "Nếu ta làm mất hết thanh danh họ Đoàn thì dù chết trăm lần cũng không chuộc được tội lỗi". Cho nên dù thấy Mộc Uyển Thanh "Hai má đỏ hồng, đôi mắt quyến rũ ướt rượt như muốn nhảy xổ vào lòng chàng" thì anh chàng vẫn còn đủ lý trí vận nội công để tự chế ngự. Anh dặn: "Nếu ta đưa tay sờ vào người muội thì muội hãy bắn chết ta lập tức". Mộc Uyển Thanh nói: "Muội không bằng lòng đâu". Đoàn Dự bèn giảng cho cô nghe về Kinh Dịch để góp phần trấn áp cơn mê muội của Mộc Uyển Thanh.

Nhưng Đoàn Diên Khánh thì ngồi trực ngoài nhà đá, đợi cho hai anh em họ Đoàn "hoàn thành hảo sự" xong là mở cửa cho mọi người nhìn. Nếu Đoàn Dự và Mộc Uyển Thanh tự vẫn, lão sẽ đem xác họ bêu riếu khắp thiên hạ. Ông nói: "Ta sẽ ướp muối xác của hai ngươi, treo ở Đại Lý ba ngày, sau đó đem đi Biện Lương, Lạc Dương, Lâm An, Quảng Châu các nơi cho mọi người xem chơi". Rất tiếc kế hoạch của Đoàn Diên Khánh không thể thành hiện thực vì may nhờ tâm niệm trong sạch và ý chí kiên cường hơn người của Đoàn Dự mà hai người đã thoát khỏi hiểm cảnh, đồng thời vẫn giữ được danh tiếng của hoàng gia họ Đoàn của Đại Lý.

Sau đó trong buổi tiệc liên hoan với nhà họ Đoàn tại Trấn Nam vương phủ để mừng tai qua nạn khỏi, cô còn phát hiện được có thêm một người em gái nữa là Chung Linh (là con của Đoàn Chính Thuần với Cam Bảo Bảo - hiện là vợ của Chung Vạn Cừu, cốc chủ Vạn Kiếp Cốc), Đoàn Dự thì rất vui mừng nhưng cô bỏ đi không nói lời nào.

Tại Tây Hạ
Lúc này cô đã chấp nhận sự thật đắng cay rằng Đoàn Dự, người mà mình yêu lại chính là anh ruột mình, và dần dần tìm cách cố quên anh chàng đi. Cô đành phải rời bỏ Đoàn Dự trong đau đớn, xót xa, cùng mẹ mình đi chu du thiên hạ với mục đích truy tìm những tình địch năm xưa của mẹ nhằm báo thù, rửa hận. Nhưng rồi trong một lần tới Tây Hạ, cô đã gặp lại Đoàn Dự đang trên đường đi cầu hôn công chúa Tây Hạ, lúc này cô đến Tây Hạ thì bị đám người của Vương tử Thổ Phồn chặn lại và với bản tính cương liệt, cô đã có một trận quyết đấu với đám người này.

Đang quyết đấu thì đám người của Đoàn Dự cũng tới, gặp lại Đoàn Dự, dù lúc đầu cô tỏ ra không quen biết, thậm chí còn cố ra chiều giận dỗi với chàng. Nhưng trong lòng cô vô cùng bối rối khó tả, vừa mừng vì gặp được Đoàn Dự, vừa giận lại thêm lo lắng vì nàng chợt nhớ ra chàng là anh trai mình, nhưng sâu thẳm trong trái tim mình, cô đã nhận ra sự thật rằng mình sẽ không bao giờ có thể quên được Đoàn Dự.

Điều này còn thể hiện qua việc Mai kiếm, Trúc kiếm, hai môn hạ của Hư Trúc gợi ý Hư Trúc cho Mộc Uyển Thanh cải trang thay Đoàn Dự đi vào hoàng cung để cầu hôn công chúa Tây Hạ nhằm mục đích kết tình thông gia giữa hai nước Đại Lý-Tây Hạ (lúc này Đoàn Dự bị Mộ Dung Phục bắt cóc, ném xuống giếng mọi người không hề biết). Chỉ mới nghe tới đó, nước mắt cô đã tuôn rơi,"lòng bi phẫn nổi lên, nàng đẩy đổ cái bàn phía trước, rồi chạy về phòng khóc một hồi". Dù cô biết rõ Đoàn Dự là người anh trai cùng cha, khác mẹ của mình, nhưng trong lòng cô vẫn còn tình yêu mến, thương nhớ chẳng những không nhạt phai mà trái lại mỗi ngày một tăng lên với chàng, và điều này khiến cô cảm thấy đau khổ vì mối tình của mình thật sự oan nghiệt, trái lại luân thường đạo lý.

Sau đó nhiều biến cố đã xảy ra trên đường, cô cùng đoàn người trở về Đại Lý. Trước lúc chết, Đao Bạch Phụng, mẹ của Đoàn Dự đã tiết lộ rằng chàng và Đoàn Chính Thuần chỉ là cha con hờ, còn Đoàn Diên Khánh mới là cha thật sự của chàng. Điều này thì Mộc Uyển Thanh hoàn toàn không hề biết, chỉ có Đoàn Dự biết được chuyện này.

Kết cục
Từ khoảng năm 2006, Kim Dung đã có những thay đổi, chỉnh sửa và bổ sung nội dung những tác phẩm kiếm hiệp của ông. Trong bản chỉnh sửa cuối cùng của Thiên Long Bát Bộ (Bản Tân Tu), số phận của Mộc Uyển Thanh có nhiều thay đổi cho với trước đây. Sau biến cố Tiêu Phong tự tử, đám người Đoàn Dự trở về Đại Lý. Vương Ngữ Yên từ sau khi bị Đoàn Dự hút nội lực dưới đáy giếng nên đã có phần già đi. Cô và đám người Đoàn Dự trở lại Vô Lượng Ngọc Bích để tìm bí kíp Bất lão trường xuân công của phái Tiêu Dao. Khi nhìn lại bức tượng ngọc, Đoàn Dự đã nhận ra chàng đã đem tình yêu với bức tượng ngọc bích đặt lên Vương Ngữ Yên và để cô ra đi. Cuối truyện, Đoàn Dự đã tiết lộ cho nàng và một số ít người thân cận về thân thế thật của mình, đồng thời Đoàn Dự nhận ra Mộc Uyển Thanh là người con gái mình yêu nhất nên đã quyết định kết hôn với nàng và lập làm hoàng hậu, lập Chung Linh làm phi tần, sống một cuộc đời ung dung tự tại.

Phim ảnh
 1982: Dương Phán Phán,
 1997: Triệu Học Nhi,
 2003: Tưởng Hân,
 2013: Triệu Viên Viện,

Xem thêm
 Đoàn Dự
 Đoàn Chính Minh
 Đoàn Chính Thuần
 Nhân vật trong Thiên long bát bộ

Tham khảo

Nhân vật trong Thiên long bát bộ