title: Aragorn

text:
Aragorn là một nhân vật hư cấu của nhà văn J. R. R. Tolkien trong bộ huyền thoại vùng Trung Nguyên. Anh xuất hiện lần đầu trong The Fellowship of the Ring (Hiệp hội nhẫn thần) và trở thành một nhân vật chính của bộ truyện The Lord of the Rings (Chúa tể của những chiếc nhẫn).

Hình tượng nhân vật

Trong văn học

Tiểu sử

Theo như phụ lục của The Return of the King thì Aragorn là con của Arathorn II và Gilraen. Anh được đặt tên để nhớ đến tổ tiên là Aragorn I. Qua người tổ tiên Elendil (rất giống anh), Aragorn biết rằng mình là con cháu của Elros Tar-Minyatur, vị vua đầu tiên của Númenor và là người em trai của chúa Elrond Half-Elven. Người tổ tiên Arvedui của anh kết hôn với Fíriel (con trai của họ là Aranarth) và điều đó đã khiến cho anh trở thành hậu duệ cuối cùng của Anárion.

Khi Aragorn mới chỉ hai tuổi, cha anh bị giết khi săn đuổi bọn Orc. Anh lớn lên ở vùng Rivendell dưới sự nuôi nấng của Elrond. Mẹ anh đã yêu cầu thân thế của anh phải được giữ kín. Bà sợ rằng một ngày nào đó, anh sẽ bị giết như cha và ông nội bởi bản tính của những hậu duệ của Elendil và Isildur. Aragorn được đổi tên thành Estel và không được cho biết về khoản thừa kế của mình tới tận năm 2951.

Elrond để lộ cho Estel (nghĩa là "hi vọng" trong tiếng Sindarin) tên và dòng dõi thật sự của anh. Ông chuyển giao cho anh những mảnh vỡ của thanh kiếm của Elendil (thanh Narsil) và chiếc nhẫn của Barahir (Ring of Barahir). Anh từ chối nhận Cây trượng của Annuminas (Sceptre of Annúminas) cho tới khi anh đủ sức mạnh để khống chế nó. Cùng thời gian đó, Aragorn gặp và bắt đầu yêu Arwen, con gái của Elrond. Arwen vừa trở về từ vương quốc của mẹ nàng là Lórien.

Aragorn chấp nhận làm thủ lĩnh thứ 16 của Dúnedain, The Rangers of the North (tạm dịch là Người bảo vệ phương Bắc), rồi ra đi sống cuộc sống tự do cùng với những người sót lại của những vương quốc đã bị tàn phá bởi chiến tranh.

Aragorn gặp Gandalf "The Grey" (Gandalf xám) vào năm 2956, và họ trở thành bạn của nhau. Theo lời khuyên của Gandalf, anh và những người tùy tùng bắt đầu bảo vệ cho vùng đất Shire, ngôi làng của những người nông dân bé nhỏ Hobbit.

Từ năm 2957 tới 2980, Aragorn trải qua nhiều cuộc phiêu lưu thú vị, tham gia quân đội của vua Thengel xứ Rohan và Steward Ecthelion II xứ Gondor. Nhiều nhiệm vụ thành công thời gian này của anh đã cổ vũ cho tinh thần vùng phía Tây và chống lại sự phát triển lớn mạnh của Sauron và đồng minh của hắn. Aragorn đã giành được vô số kinh nghiệm quý giá trong thời gian này mà sau đó đã tỏ ra rất hữu dụng trong War of the Ring (hay The Fellowship of the Ring). Aragorn đã giúp đỡ những vua chúa bằng một cái tên giả trong suốt thời gian này là Thorongil (Chim đại bàng của ngôi sao). Năm 2980, với một đội thuyền nhỏ của xứ Gordon, anh tổ chức một cuộc tấn công những kẻ nổi loạn ở Umbar, đốt cháy nhiều tàu thuyền của Corsair và tự tay giết tên lãnh chúa trong trận chiến ở Havens. Sau chiến thắng đó, Thorongil rời bỏ quân đội và sự hèn nhát của đoàn tùy tùng. Anh đi về phía Đông.

Cuối năm 2980, anh tới Lórien và gặp lại Arwen. Anh trao nàng chiếc nhẫn của gia đình. Sau đó, trên ngọn đồi ở Cerin Amroth, Arwen hứa hôn với anh, từ bỏ dòng giống bán tiên và chấp nhận một cuộc sống của con người, trong đó, cô cũng phải một ngày đón nhận cái chết.

Elrond không cho phép Aragorn cưới con gái mình tới khi con trai nuôi của ông trở thành vua của Gondor và Arnor. Ngoài ra, lấy Aragorn đồng nghĩa với việc Arwen phải từ bỏ cuộc sống bất tử của mình. Ông cũng lo sợ cho cả hạnh phúc của cô, lo rằng một ngày cô sẽ tìm đến cái chết vì đau khổ.

Trước khi những sự việc trong The Lord of the Rings diễn ra, Aragorn đã đi du ngoạn qua mỏ vàng Dwarven ở Moria, và tới cả Harad (nơi mà theo lời anh thì "những ngôi sao thật lạ"). Tolkien không đề cập cụ thể đến khoảng thời gian này.

Năm 3009, Galdalf nghi ngờ chiếc nhẫn của Bilbo Baggins. Hóa ra chiếc nhẫn đó chính là chiếc nhẫn One Ring (ở Việt Nam, nó được nhiều người biết đến với cái tên "Chiếc Nhẫn quyền lực"), nguồn sức mạnh của Sauron. Aragorn nhận lời tới Rhovanion để tìm Gollum, kẻ đã bị chiếc nhẫn ám ảnh. Anh bắt được một sinh vật ở Dead Marshes gần Mordor, và mang hắn tới đại sảnh Thranduil ở Mirkwood để Gandalf tra hỏi.

Trong The Lord of the Rings
Trong The Fellowship of the Ring (phần đầu của The Lord of the Rings), Aragorn gặp Hobbit Frodo Baggins (cháu của Bilbo) và ba người bạn của anh tại quán Con ngựa nhảy (Inn of the Prancing Pony) tại làng Bree. Bốn người này bắt đầu lên đường từ xứ Shire để mang Chiếc nhẫn Quyền lực tới Rivendell. Aragorn lúc đó 87 tuổi, gần vào tuổi đời đẹp nhất đối với một con người thuộc dòng dõi Númenórean. Với sự giúp đỡ của anh, những người Hobbit kia đã chạy thoát được khỏi Nazgul và tới được Rivendell. Tại đây, Aragorn đã được lựa chọn vào Hiệp hội bảo vệ nhẫn (The Fellowship of the Ring) được thành lập nhằm bảo vệ Frodo, người được giao nhiệm vụ mang chiếc nhẫn nguy hiểm đó tới núi Doom ở Mordor để phá hủy nó. Ngoài Aragorn, Gandalf và Frodo, hội còn có cả hai người bạn của Frodo là Pippin và Merry, người bạn tốt bụng Samwise Gamgee, tiên Legolas, người lùn Gimli và Boromir từ Gondor. Trước khi mọi người chia tay, những mảnh vỡ của Narsil đã được rèn lại và mang một cái tên mới là Andúril.

Aragorn đi theo nhóm qua Caradhras và mỏ vàng ở Moria. Anh trở thành thủ lĩnh khi Gandalf bị chết trong trận chiến với Balrog. Anh dẫn đoàn tới Lothlórien và sau đó xuống dưới sông cả Anduin tới thác Rauros. Lúc đầu, anh lập kế hoạch để tới Gondor và giúp đỡ người ở đây trong chiến tranh, nhưng sau cái chết của Galdalf, anh còn là người chịu trách nhiệm về Frodo. Trong khi Frodo và Sam tiếp tục chuyến đi đến Mordor, Aragorn, cùng với Legolas và Gimli, tới Rohan để giải thoát cho Merry và Pippin đã bị quái vật Uruk-hai, tay chân của Saruman bắt đi.

Trong phần The Two Towers, ba người Aragorn, Legolas và Gimli gặp Éomer, chiến binh đã đánh đuổi bọn Orc trong vùng. Nhờ Éomer, Aragorn biết rằng bọn Orc bắt Merry and Pippin đã bị giết sạch, và họ không thấy một người Hobbit nào. Đau buồn, anh cùng Legolas và Gimli tới bãi chiến trường. Dựa vào những dấu vết, Aragorn tin tưởng rằng hai người Hobbit vẫn còn sống, và anh cùng hai người bạn lại đi vào rừng Fangorn. Họ không tìm thấy Merry và Pippin, nhưng họ lại gặp Gandalf "Trắng" (Gandalf "the White") trở về từ Valinor để tiếp tục chiến đấu với Sauron. Gandalf cho họ biết rằng hai người kia vẫn còn sống và được người Ent tại Fangorn (một người cây trong truyện) bảo vệ. Sau đó, Gandalf và ba chiến binh cùng tới Edoras, giải thoát cho vua Théoden khỏi bùa mê của Saruman và giúp ông tập hợp quân đội cho một trận chiến.

Aragorn, Legolas và Gimli sau đó đã giúp Rohan trong trận chiến quyết định đánh bại đạo quân của Saruman tại vực Helm (Helm Deep): trận Hornburg. Để làm sao nhãng con mắt của Sauron khỏi Frodo đã tới Mordor, Aragorn sử dụng Quả cầu tiên tri (palantír). Sauron có lẽ đã tưởng rằng Aragorn đang giữ Chiếc nhẫn của hắn, do đó, hắn ra lệnh tấn công và Minas Tirith vội vã và không chuẩn bị kĩ.

Để bảo vệ thành phố, Aragorn đã đi vào Con đường của người chết (Paths of the Dead) và triệu tập Những người chết ở Dunharrow (Dead Men of Dunharrow). Họ chưa trả món nợ của lòng trung thành với vua của Gondor trong quá khứ. Isildur và nhà tiên tri Malbeth đã tiên đoán trước rằng một ngày nào đó những con người đã từng bội tín đó sẽ trả lại món nợ này. Với sự giúp đỡ của họ, Những con tàu hải tặc từ Umbar (Corsairs of Umbar) đã bị đánh bại. Aragorn cùng một nhóm nhỏ cung thủ và một đạo quân tiếp viện của những người phương Nam lên thuyền đi từ Anduin tới Minas Tirith. Khi đến chiến trường Pelennor, Aragorn mở lá cờ mà Arwen đưa cho anh ra, bên trong in hình thân cây trắng của Gondor (White Tree) cùng với chiếc vương miện nạm ngọc và bảy ngôi sao của dòng họ Elendil. Với sự giúp đỡ của đạo quân từ phương Nam, Gondor và Rohan đã cùng nhau đánh bại quân đội của Sauron.

Sự phục hồi dòng họ Elendil trên ngai vàng của Gondor không phải nội dung chính của The Lord of the Rings. Cuộc phiêu lưu của Aragorn không chỉ giúp Frodo hoàn thành sứ mạng mà còn đưa anh lên ngai vàng - vốn bị bỏ trống từ lâu do chiến tranh, luật lệ và các sự kiện quá khứ. Người dân Gondor đã sống dưới sự cai quản của quan nhiếp chính hàng thế kỉ, điều đó làm họ nghi ngờ khi biết rằng dòng dõi hoàng tộc vẫn còn. Ngay sau khi Isildur ra đi, Meneldil, con trai của Anárion, đã tách Gondor ra khỏi Arnor về mặt chính trị, dù vậy danh hiệu trang trọng Hoàng đế tối cao vẫn còn đối với dòng họ phương Bắc (vì Isildur là con trưởng của Elendil). Sự sắp đặt này đã được củng cố bởi quan nhiếp chính Pelendur trong gần 2000 năm trước khi ngai vàng của Averdui bị loại bỏ bởi sự khủng hoảng của người Gondor (Eärnil, một người thuộc dòng dõi Anárion đã lên kế vị ngai vàng). Tuy vậy, Averdui đã đưa được dòng họ mình tới gần ngai vàng khi cưới một người dòng họ Anárion; vì thế mà sau này Aragorn không chỉ là hậu duệ của Isildur và Elendil mà còn của người con trai Elendil và em trai Isildur: Anorien.

Trong The Return of the King, quan nhiếp chính Denethor tuyên bố sẽ không cúi mình trước bất kì hậu duệ nào của Isildur. Khi Aragorn cứu sống Faramir, con trai Denethor, Faramir đã công nhận anh xứng đáng với ngai vàng. Sự khiêm tốn và quả cảm đã giúp Aragorn lấy được sự tin tưởng của người dân trong Minas Tirith. Khả năng chữa bệnh của Aragorn cũng là một dấu hiệu để những người dân Gondor nhận ra vị vua thật sự; vì Ioreth đã từng nói: "Những bàn tay của nhà vua là cũng là những bàn tay của thầy thuốc, điều đó sẽ cho biết ai là vị vua đích thực". Aragorn được chào đón như một vị vua vào ngay tối hôm đó.

Cho dù đã được thừa nhận và lá cờ hoàng gia đã được treo lên, Aragorn vẫn quyết định chưa nhận quyền thừa kế. Anh hiểu rằng nếu ngay lập tức lên ngôi thì sẽ gặp phải sự chỉ trích của những kẻ chống đối và khiến cho Gondor bị chia rẽ; điều đó rất nguy hiểm vì phương Tây đang cần đoàn kết để chống lại Sauron. Để tránh sung đột, Aragorn làm dấu hiệu từ chối và rời khỏi Minas Tirith sau khi đã cứu chữa cho những người dân trong suốt những ngày 15-16 tháng 3. Anh chỉ quay lại vào ngày 1 tháng 5 khi chính thức lên làm vua.

Để giúp Frodo đi qua Mordor một cách an toàn, Aragorn đã mang quân từ Minas Tirith tới khiêu chiến trước Cánh cổng đen của Mordor (Black Gate of Mordor) nằm đánh lạc hướng con mắt của Sauron, đây chính là chiến trường Morannon. Gandalf là người đưa ra mệnh lệnh tối cao sau trận chiến Pelennor và là người phát ngôn chính trong khi đàm phán với kẻ được gọi là Cái miệng của Sauron (Mouth of Sauron). Còn Aragorn là người chỉ huy trong trận chiến và đưa nó tới thắng lợi.

Sau khi đánh bại Sauron, Aragorn lên ngôi và được biết đến là Hoàng đế Elessar (nghĩa là "Đá tiên" trong tiếng Quenya, một loại ngôn ngữ do Tolkien sáng tạo), một cái tên do Galadriel đặt. Anh trở thành vị vua thứ 26 của Arnor, thứ 13 của Gondor và là vị vua đầu tiên của Vương quốc Thống nhất, dù vậy phải mất vài năm để thiết lập lại chính quyền vững chắc tại Arnor. Dòng họ của Aragorn giờ được biết đến với tên gọi Dòng họ Telcontar (trong tiếng Quenya viết là "Strider", cái tên được Aragorn nói với những người Hobbit ở làng Bree). Aragorn cưới Arwen ngay sau khi lên làm vua và cai trị Gondor tới năm 120 của Thời đại thứ tư. Triều đại huy hoàng của Aragorn được nhớ tới bởi sự thống nhất và thịnh vượng của Arnor và Gondor; sự hồi phục của liên minh giữa con người, tiên và người lùn; sự phát triển mạnh mẽ của đất nước sau chiến tranh. Aragorn đem quân đội đi đánh Easterlings và Haradrim, chiếm lại những vùng đất của Gondor đã bị mất từ hàng thế kỉ trước. Aragorn mất vào năm 210 tuổi sau 122 năm làm vua. Người con trai Eldarion lên thừa kế ngai vàng và người vợ Arwen đã chết không lâu sau đó.

Sự phóng tác nhân vật

Trên màn ảnh
Trong bộ phim hoạt hình The Lord of the Rings của đạo diễn Ralph Bakshi làm năm 1978, Aragorn được lồng tiếng bởi John Hurt. Aragorn trong bộ phim này có ngoại hình khác hẳn trong các bộ phim sau này: anh ta không có râu. Điều này là do trong tác phẩm Unfinished Tales (Những câu chuyện không bao giờ hết) Tolkien viết rằng Aragorn có thể không có râu vì anh ta có nguồn gốc tiên (loài tiên không mọc râu). Dù vậy, trong một tác phẩm khác ông cũng nói rằng loài tiên đã từng có râu, tiêu biểu là nhân vật Círdan trong The Lord of the Rings. Các nhà phê bình và khán giả còn nhận xét Aragorn trong bộ phim này trông rất giống một người thổ dân châu Mỹ, dù vậy đây không phải là lý do chính gây bất lợi cho bộ phim.

Aragorn được lồng tiếng bởi Theodore Bikel trong bộ phim hoạt hình The Return of the King năm 1980. Đây là lần đầu tiên anh ta xuất hiện tại chiến trường Pelennor và chỉ huy đoàn quân tiếp viện từ phương Bắc.

Trong bộ 3 phim The Lord of the Rings của đạo diễn Peter Jackson, diễn viên Viggo Mortensen đóng vai Aragorn, vai diễn này đã được dự định dành cho Stuart Townsend vào 1 tháng trước đó. Trong bộ phim này, Aragorn bắt đầu chuyến đi cùng Hiệp hội bảo vệ nhẫn và hoàn toàn không có ý muốn lên làm vua. Anh chỉ bắt đầu ý định này vào phần 3 bộ phim, sau khi chiến thắng được sự thiếu tự tin của chính mình. Điều này hoàn toàn không có trong tác phẩm của Tolkien, nơi mà Aragorn luôn cố giành lại ngai vàng khi có cơ hội. Trong số các nam diễn viên được đề nghị còn có Daniel Day-Lewis (từ chối vai diễn); Russell Crowe và Jason Patric có vai trò thay thế trong trường hợp Mortensen không thành công trong vai diễn.

Trên sân khấu
Evan Buliung vào vai Aragorn trong vở kịch The Lord of the Rings dài ba tiếng tại Toronto, Canada năm 2006.

Tại Mỹ, Josh Beshear đóng Aragorn tại Cicinati, Ohio trong vở The Return of the King của nhà hát Clear Stage Cicinanti. Tại nhà hát Lifeline Theatre, Chicago, Robert McLean đóng Aragorn trong vở The Two Towers năm 1999.

Trên radio
Robert Stephens đọc lời thoại Aragorn trong loạt truyện truyền thanh The Lord of the Rings của BBC Radio năm 1981.

Những nét đặc biệt
Tolkien đã miêu tả khá ngắn gọn nhưng chi tiết về ngoại hình Aragorn trong The Fellowship of the Ring: gầy, đen và cao, có mái tóc đen xù xì "điểm những đốm xám", đồi mắt xám và bộ mặt xanh xao nghiêm nghị. Trong phần phụ lục "Câu chuyện của Arwen và Aragorn", anh được miêu tả là hay tỏ ra buồn và dữ dằn, đôi lúc coi nhẹ mọi việc.

Aragorn có được những kiến thức của loài tiên do hồi nhỏ ở cùng với Elrond tại Rivendell, anh cũng có khả năng thấy trước tương lại của Dúnedian. Aragorn là một thầy thuốc tài ba, đặc biệt là khả năng sử dụng cỏ athelas (còn được biết đến với tên gọi "Lá cây của nhà vua"). Anh cũng là một chiến binh dũng mãnh và là một người chủ huy không ai sánh kịp. Sau trận đánh ở chiến trường Pelennor, Aragorn, Éomer và Imharil được miêu tả là gần như không bị thương tích gì, mặc dầu họ đã chiến đấu rất nhiều. Là hậu duệ của Isildur, Aragorn có những sức mạnh đặc biệt của con người; anh buộc Sauron cho phép mình tự do sử dụng quả cầu palantír (cho dù Aragorn mới là chủ nhân thật sự của quả cầu tiên tri vì anh là hậu duệ của Elendil).

Dù rằng không hề có dấu hiệu nào cho thấy Aragorn nghi ngờ nhiệm vụ và vận mệnh của mình: lãnh đạo mọi người chống lại Sauron, làm vị vua tương lại của vương quốc thống nhất, anh cũng không phải không có lúc thiếu tự tin về bản thân. Đó là lúc anh nghi ngờ những quyết định của mình khi lãnh đạo Hiệp hội bảo vệ nhẫn sau khi mất Gandalf ở mỏ Moria và tự đổ lỗi cho mình về các rủi ro sau đó.

Có một dịp mà sự kiêu hãnh của Aragorn (hoặc có thể là sự kính trọng với tài sản của tổ tiên) đã dẫn tới rắc rối. Anh từ chối bỏ thanh kiếm Adúril (tài sản gia truyền vô giá của Númennor và là một trong các vũ khí đã hạ gục Sauron) bên ngoài của lâu đài Endoras theo yêu cầu của Theoden; Gandalf đã phải
lẻn ra đằng sau lưng Aragorn và lấy nó. Ngay sau đó, Aragorn đã thề cái chết sẽ tới với bất cứ ai khác chạm vào nó (bởi bàn tay anh ta hoặc những phép thuật không ai biết).

Những tên gọi và danh hiệu
Aragorn từng được gọi là Dúnadan ("Người phương Tây" hay Númenórean, tên này do Bilbo đặt cho khi ở Rivendell); Longshanks (Chân dài, do Bill Ferny ở Bree đặt); Strider (gọi bởi Butterbur); Wingfoot (Bàn chân gió, Éomer đặt cho khi biết Aragorn đã đi 40 league trong 4 ngày để đuổi theo đàn Uruk-hai giải cứu Merry và Pippin). Anh là người lập ra dòng họ Telcontar (Telcontar là Strider trong tiếng Quenya, đây là tên những người nông dân phương Bắc đặt cho khi thấy vẻ khả nghi của anh), dòng họ cai trị Gondor trong suốt Thời đại thứ tư của Middle-earth; trong các ghi chép niên hiệu của Aragorn là Elessar Telcontar. Aragorn còn được gọi là Estel (hi vọng) để bảo vệ dòng dõi nhà vua thực sự khỏi kẻ thù khi mọi người đang tìm kiếm hậu duệ của Islidur. Aragorn cũng được biết đến là Thorongil (Đại bàng của sao trời) khi đi du hành khắp Middle-earth, thực hiện sứ mạng ở Rohan và Gondor, bảo vệ các doanh trại và tấn công bất ngờ quân địch như khi anh tiêu diệt đoàn tàu chiến của Umbar. Và cuối cùng, anh được gọi là Aragorn, con trai Arathorn.

Ý tưởng và sự sáng tạo nhân vật
Ý tưởng ban đầu về con người và số phận của Aragorn đã phải trải qua rất nhiều thay đổi để có được hình tượng cuối cùng. Nguyên do là Tolkien chưa nghĩ ra cốt truyện đầy đủ hoặc chưa lên kế hoạch về nhân vật chính khi bắt đầu viết truyện; nhưng trong quá trình sáng tác ông đã dần "khám phá" ra những điều đó.

Những ý tưởng đầu tiên
Hình tượng của Aragorn trong ý tưởng đầu tiên của tác giải là một Hobbit lập dị mà Bingo Bolger-Baggins (tiền thân của Frodo Baggins) gặp tại quán Con ngựa nhảy. Diện mạo và cách cư xử của anh ta rất giống với Aragorn sau này; sự khác biệt rõ nhất ở chỗ anh ta là một người Hobbit luôn mang ủng gỗ, do đó còn có biệt danh là Trotter do những tiếng kêu tạo ra khi hai chiếc ủng va vào nhau. Anh ta cũng được miêu tả là "một trong số những con người hoang dã - những người bảo vệ rừng" và đóng vai trò tương tự Aragorn trong chuyến đi tới Rivendell.

Tolkien đã do dự rất lâu về hình tượng Trotter. Trong một ghi chép, ông có ghi là những người bảo vệ rừng không nhất thiết phải là người Hobbit, điều đó có nghĩa Trotter có thể là con người, hoặc là một Hobbit kết giao với những người bảo vệ rừng và trở nên nổi tiếng (trong câu truyện). Ý tưởng sau đó liên quan tới một nhận xét của Bingo: "Tôi cảm thấy đã từng nhìn thấy anh ta ở đâu đó" (I keep on feeling that I have seen him somewhere before). Tolkien đã từng có ý định ghép Bilbo Baggins và Trotter thành một người, nhưng ngay sau này đã ông từ bỏ ý tưởng đó.

Một ý tưởng khác về Trotter là "Fosco Took (người anh họ đầu tiên của Bilbo), người biến mất khi còn là một đứa trẻ, có một món nợ với Gandalf". Câu truyện còn phức tạp hơn khi Trotter được cho làm anh họ của Frodo, một người cháu của Bilbo có tên Peregrin Boffin. Anh này được cho rằng đã đi khỏi nhà khi tới tuổi trưởng thành, khoảng 20 năm trước bữa tiệc sinh nhật của Bilbo; anh ta còn giúp Gandalf theo dõi Gollum sau này. Có một chi tiết giả thích tại sao anh ta luôn đi ủng gỗ: anh bị Chúa tể hắc ám bắt và tra tấn tại Mordo, sau đó được Gandalf giải cứu; Tolkien ghi ra lề sách rằng chi tiết này sẽ giải thích cho đôi ủng gỗ..

Ý tưởng để Trotter là một người Hobbit đã bị tác giả từ bỏ cùng với việc viết lại. Trong một khoảng thời gian ngắn, Tolkien từng có ý định để Trotter là "một vị tiên cải trang - người bạn của Bilbo ở Rivendell", đi thám thính từ Rivendell và "giả vờ là một người bảo vệ rừng".

Không lâu sau, cuối cùng tác giải đã quyết định Trotter là con người; những lời giới thiệu đầu tiên về anh ta là "hậu duệ của những người phương Bắc cổ, thuộc dòng họ của Elrond"; và tên anh là Aragorn. Khi lịch sử của Númenor và những hậy duệ của Elros đã được phát triển đầy đủ, những phần nhỏ của nó được phát triển và gắn với sự phát triển nhân vật Aragorn trong The Lord of the Rings. Chính sự phát triển của lịch sử Thời đại thứ hai và thứ ba đã phụ thuộc vào việc gắn kết Trotter vào bên trong chúng.

Những sự phát triển sau này

Mối liên hệ giữa Aragorn và Gondor đã được tác giả phát triển lâu dài và phức tạp, cũng như sự kết giao của anh với Boromir. Ban đầu, tổ tiên Aragorn được ghi là những người Númenor tha hương, chỉ huy người dân xứ Ond(tên đầu tiên của Gondor), nhưng sau đó họ bị Vua phù thủy tống khứ khi Sauron nổi loạn. Câu chuyện về hai dòng họ hậu duệ Elendil cai trị hai vương quốc của loài người qua nhiều thế hệ đã được xuất hiện dần dần. Có một lần Tolkien có vẻ đã có những ý tưởng về ba thế hệ giữa Isildur và Aragorn.

Có một điểm quan trọng mà tác giả đã không đưa vào cho tới những chi tiết viết về mối quan hệ giwã Aragorn và Arwen sau này. Trong lần đầu tiên tác giả giới thiệu Éowyn, điều thú vị là tình cảm cô dành cho Aragorn không phải là không hề được anh đáp lại, có những ghi chép cho thấy tác giả có ý định cho họ cưới nhau vào cuối câu chuyện. Nhưng ngay sau đó ông lại có một kế hoạch khác, đó là để cho Éowyn chết khi bảo vệ và báo thù cho Theoden, và như vậy Aragorn không thể lấy cô.

Trong lần đầu tiên đề cập đến người con gái của Elrond tên là Finduilas, tác giả đã ám chỉ rằng cô được tạo ra để dành cho Aragorn. Nhưng Tolkien không hề có một gợi ý nào về việc cô có đóng một vai trò nào đó trong câu chuyện hay không. Có những chi tiết ám chỉ tới đám cưới của họ trong phần cuối truyện, nhưng cho tới khi gần hoàn thành tác phẩm Tolkien mới quyết định dứt khoát. Ông chỉ ghi lại mối quan hệ giữa Aragorn và Arwen một cách đầy đủ trong phần phụ lục cuốn The Lord of the Rings.

Tolkien đã từng có một ý tưởng là để Galadriel đưa cho Aragorn Chiếc nhẫn quyền lực, như vậy anh sẽ phù hợp với danh hiệu "Chúa nhẫn"(Lord of the Ring).

Những cái tên bị loại bỏ

Danh hiệu Trotter đã được sử dụng trong một thời gian dài, Tolkien chỉ quyết định đổi nó thành Strider khi đã hoàn thành tác phẩm. Cũng có khác nhiều từ dùng để dịch Trotter sang tiếng Sindarin: Padathir, Du-finnion và Rimbedir, gồm cả Ethelion có thể tương đương với Peregrin(Boffin). Thay vì danh hiệu "Dúnadan" được dùng sau này, cái tên bằng tiếng Quenya Tarkil (người đàn ông cao quý) đã được dùng đầu tiên, từ này đồng nghĩa với Númenórean.

Tolkien đã do dự nhiều lần về "tên thật" của Trotter. Mặc dầu ông nghĩ tới cái tên Aragorn đầu tiên ngay khi gán cho Trotter nguồn gốc loài người nhưng ông cũng đã thay đổi nó một vài lần. Ông cho rằng một cái tên của loài tiên thì không phù hợp với con người, do vậy đã đổi từ Aragorn sang Elfstone rồi Ingold, một cái tên trong tiếng Anh cổ với từ -ing có nghĩa là hướng Tây. Dù vậy, khi một chi tiết mới trong câu truyện được nói tới: Galadriel tặng Aragorn một viên đá xanh, thì Tolkien đã quay lại cái tên Elfstone để có thêm sự kết nối với cốt truyện. Nó cũng được dùng trong những phiên bản cuối cùng của huyền thoại vùng Middle-Earth như một cái tên phụ và là Elessar dịch ra tiếng Anh.

Trong số những cái tên thay thế cho Elfstone, Tolkien đề cập tới Elfstan, Elfmere, Elf-friend, Elfspear, Elfwold và Erkenbrand, cùng với các tên khác của loài tiên như Eldamir, Eldavel, Eledon, Qendemir. Tên của cha Aragorn cũng đã đụwoc thay đổi vài lần: Tolkien đã định dùng những cái tên như Aramir hay Celegorn để đi kèm với Aragorn trước nghĩ tới Arathorn; Elfhelm và Eldakar cùng với Elfstone và Eldamir; và Ingrim cùng với Ingold.

Liên kết ngoài
 Aragorn  trong cơ sở dữ liệu điện ảnh Internet.
 Aragorn trên Tolkien Gateway

Chú thích

Nhân vật trong Chúa tể những chiếc nhẫn
Vua giả tưởng
Nhân vật giả tưởng


title: Thiên Sơn (định hướng)

text:
Thiên Sơn có thể là:
 Quận Thiên Sơn (天山区: Tiānshān Qū) của Ürümqi, Tân Cương, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa
 Dãy núi Thiên Sơn, một dãy núi ở Trung Á.
 Dãy núi Thiên Sơn, một nhánh của dãy núi Trường Bạch ở biên giới Trung Quốc-Bắc Triều Tiên.
 Nhà văn Thiên Sơn, tên thật là Nguyễn Xuân Hoàng, một nhà văn Việt Nam với những sáng tác đa dạng bao gồm thơ, truyện ngắn, tiểu thuyết, nổi tiếng với tiểu thuyết Dòng sông chết, Đại gia, Cát bụi đầy trời.


title: Nguyễn Phúc Chu

text:
Nguyễn Phúc Chu (chữ Hán: 阮福淍, 11 tháng 6 năm 1675 – 1 tháng 6 năm 1725) hay Nguyễn Hiển Tông, Chúa Minh là vị chúa Nguyễn thứ sáu của Đàng Trong, vùng đất phía Nam nước Đại Việt thời Lê trung hưng. Ông nối ngôi cha là Nguyễn Phúc Thái và cai trị từ năm từ 1691 đến năm 1725. Trong thời gian cầm quyền, Nguyễn Phúc Chu chăm lo phát triển kinh tế, giáo dục, quân sự, làm quốc gia rất giàu mạnh. Ông cũng mở rộng đáng kể lãnh thổ Đại Việt sau nhiều cuộc chiến với các vương quốc Chiêm Thành và Chân Lạp. Ông còn là một cư sĩ Phật giáo mộ đạo, có nhiều công lao trong việc trùng tu chùa chiền và hỗ trợ truyền bá Phật pháp trong nước.

Thân thế
Nguyễn Phúc Chu sinh vào tháng 5 âm lịch năm Ất Mẹo (1675), là con cả của Nghĩa vương Nguyễn Phúc Thái. Mẹ ông là Tống Thị Lĩnh quê ở Tống Sơn, Thanh Hóa (con của Thiếu phó Quận công Tống Phúc Vinh). Đại Nam Thực lục chép: "Trước kia, năm Giáp Dần, mùa thu, ở phương Tây Nam trên trời mở ra một lỗ, có mây sắc vận quanh, ở giữa một luồng ánh sáng rực trời tỏa ngay vào chỗ nhà mẫu hậu ở, người thức giả cho là điềm thánh. Năm sau chúa đúng kỳ giáng sinh, mùi thơm nức nhà".

Thuở thiếu thời, ông rất chăm học chữ tốt, văn hay, võ giỏi. Ông được phong là Tả binh đinh Phó Tướng Tộ Trường Hầu, làm phủ đệ ở cơ Tả binh.

Năm 1691, Chúa Nghĩa Nguyễn Phúc Thái qua đời. Quân thần vâng di mệnh, tôn ông là Tiết Chế Thủy Bộ chư Dinh Kiêm Tổng Nội Ngoại Bình Chương Quân Quốc Trọng Sự Thái Bảo Tộ Quốc Công.

Bấy giờ, khi nối ngôi chúa Phúc Chu mới có 17 tuổi. Ông lấy hiệu là Thiên túng đạo nhân, cho giảm một nửa thuế ruộng trong năm đó. Thời bấy giờ gọi ông là Minh Chúa hoặc Quốc Chúa.

Điều hành Đàng Trong

Khi mới lên ngôi, ông quan tâm chiêu hiền đãi sĩ, cầu lời nói thẳng, nạp lời can gián, bỏ xa hoa, bớt chi phí, nhẹ thuế má lao dịch, bớt hình ngục. Ông còn cho xây dựng một loạt chùa miếu, mở hội lớn ở chùa Thiên Mụ, chùa Mỹ Am. Bản thân chúa cũng ăn chay ở vườn Côn Gia một tháng trời, phát tiền gạo cho người nghèo. Bờ cõi yên ổn do chiến tranh Trịnh - Nguyễn đã tạm ngừng 30 năm.

Mùa thu 1699, triều đình tra xét bắt đạo Thiên Chúa, phàm nhân dân ta ai có đạo thì phải bỏ để trở lại làm dân bình thường, lấy nhà tu làm nhà ở, lại còn đốt sách vở của đạo Thiên Chúa, người phương Tây thì buộc họ phải về nước.

Về mặt Bắc, tuy đã thôi đánh nhau với quân Trịnh, nhưng chúa vẫn lo phòng ngự cẩn thận. Năm 1701, Chúa sai Chưởng dinh Nguyễn Phúc Diệu, cùng Tống Phúc Tài, Nguyễn Khoa Chiêm sửa sang các chính lũy từ núi Đầu Mâu đến cửa biển Nhật Lệ. Chúa sai vẽ bản đồ những nơi hiểm yếu và cho quân lính thao dượt thường xuyên.

Bấy giờ, phía Nam đất đai được khẩn hoang đến tận biên giới Chân Lạp. Trong nước việc nội trị, võ bị, giáo dục được phát triển có quy mô. Bắc Hà tuy có vua Lê nhưng quyền bính ở trong tay Chúa Trịnh. Chúa muốn tách riêng miền Nam thành một nước độc lập. Năm 1702, Chúa sai Hoàng Thần và Hưng Triệt đem quốc thư và cống phẩm sang Trung Hoa cầu phong nhà Thanh. Vua Thanh (tức Khang Hi) cũng có ý muốn phong nhưng triều thần can rằng:
Nước Quảng Nam hùng trị một phương, Chiêm Thành, Chân Lạp đều bị thôn tính, sau tất sẽ lớn. Tuy nhiên nước An Nam còn có nhà Lê ở đó, chưa có thể phong riêng được
Nên việc cầu phong không có kết quả.

Năm 1702, ở biển phía Nam có giặc biển người Anh đến cướp phá, chiếm cứ đảo Côn Lôn. Đồ đảng hơn 200 người và 8 chiến thuyền, xây dựng sào huyệt kiên cố. Chúa sai Chương dinh Trấn biên Trương Phúc Phan tìm cách trừ khử bọn cướp. Sau nhờ mộ được 15 người Chà Và (người Mã Lai) làm kế nội ứng, đốt tan được sào huyệt của giặc, tịch thu của cải đem về.

Tháng 8 năm 1708, Mạc Cửu người Lôi Châu, tỉnh Quảng Đông, trước đó đến khai thác vùng đất Hà Tiên, dâng thư lên triều đình xin đem đất Hà Tiên quy thuộc miền Nam. Chúa nhận lời và phong cho Mạc Cửu làm làm Thống binh trấn giữ đất Hà Tiên.

Tháng 1 năm 1709, Phò mã Tống Phúc Thiệu cùng cai đội Nguyễn Cửu Khâm mưu phản, ngầm liên kết vây cánh, mưu đồ chiếm Bình Khang, Phú Yên xong quay về lấy Quảng Nam rồi thẳng đến Chính dinh phóng lửa nổi loạn. Âm mưu bại lộ, các kẻ chủ mưu đều bị xử tử. Tống Phúc Thiệu bị bãi làm thứ dân và bị tù ở vườn Bát Khải.

Tháng 12 năm 1709, Chúa cho đúc Quốc bảo. Ấn khắc chữ: " Đại Việt Quốc Nguyễn Chúa Vĩnh Trấn Chi Bảo", để dùng và truyền đời này sang đời khác. Thấy nước giàu binh mạnh, Chúa định có ý muốn Bắc phạt. Chúa cho thám tử ra thăm dò tình hình miền Bắc, sau được tin báo về là Bắc Hà "trong triều cường thịnh, tướng văn, tướng vũ đều là người giỏi, binh lương đầy đủ, quân bộ, quân thủy đã nhiều lại tinh nhuệ,...", Chúa mới không nhắc đến chuyện này nữa.

Trong thời gian trị vì, Chúa đóng góp nhiều công lao trong việc xây dựng kỷ cương Phật giáo, trùng tu chùa chiền và quảng bá đạo Phật khắp nước.

Năm 1694, Chúa sai người sang Quảng Đông mời hòa thượng Thích Đại Sán (Thiền sư Thạch Liêm) sang thuyết pháp về đạo Phật cho quan lại và dân chúng nghe. Hòa thượng đã tổ chức giới đàn để truyền giới Bồ tát cho Chúa và quyến thuộc, quân lại và 1400 tăng ni ở Phú Xuân. Chúa được ban pháp danh là Hưng Long. Thiền sư Thạch Liêm còn trao cho chúa một bản điều trần về việc cai trị quốc gia bằng chánh pháp.

Năm 1710, nhân ngày Phật đản, Chúa cho đúc chuông chùa Thiên Mụ nặng 2,021 kg, cao 2,5 m, đường kính 1,2 m. Tiếng vang của Đại hồng chung bao trùm cả kinh thành.

Năm 1714, Chúa giao cho Chưởng cơ Tống Đức Đạt sửa sang chùa Thiên Mụ. Tất cả thợ khéo các nơi đều được huy động, chùa trở nên nguy nga hơn trước. Lễ khánh thành là ngày hội của dân chúng, những kho lúa của nhà nước được mở rộng để chẩn cấp cho dân nghèo.

Chúa còn cho sửa sang, mở rộng Văn Miếu ở làng Triều Sơn vào mùa xuân năm 1692. Văn học thi cử được chú trọng, Chúa đã cho tổ chức các khoa thi trong phủ Chúa. Trong các vị Chúa, Chúa Phúc Chu là người chuộng thơ văn hơn cả.

Năm 1712, Chúa cho lập phủ mới ở làng Bát Vọng huyện Quảng Điền.

Nguyễn Phúc Chu làm rất nhiều thơ, ông có nhiều bài thơ khóc vợ với tình ý tha thiết. Ông là người rất đông con: 146 người con gồm 38 người con trai.

Đối ngoại

Chiêm Thành
Tháng 8 năm Nhâm Thân (1692), vua Chiêm Thành là Bà Tranh (Po Thot), hợp quân, đắp lũy, cướp giết cư dân ở phủ Diên Ninh. Sự việc được báo lên Chúa, Chúa Phúc Chu đã sai Cai cơ Nguyễn Hữu Cảnh làm Thống binh, cùng Tham mưu Nguyễn Đình Quang đem quân Chính Dinh cùng quân Quảng Nam và Bình Khang đi đánh.

Đầu năm 1693, Nguyễn Hữu Cảnh bắt được Bà Tranh, Kế Bà Tử (em trai Bà Tranh) cùng thân thuộc là nàng Mi Bà Ân đem về Phú Xuân. Chúa sai kể tội giam cầm họ ở núi Ngọc Trản. Đổi đất Chiêm Thành thành trấn Thuận Thành (đất Panduranga) và lập ra phủ Bình Thuận.

Sau khi Bà Tranh chết tại Huế, Kế Bà Tử đã nổi dậy. Quý tộc Chăm tên Ốc Nha Đạt và người Mãn Thanh tên A Ban chỉ huy quân Chăm. Lúc đó Nguyễn Hữu Cảnh đang đi Tây Chính, và quân Nguyễn ở lại đã bị quân Chăm tiêu diệt hoàn toàn.

Khi Nguyễn Hữu Cảnh trở lại, Kế Bà Tử đã ký hòa ước với chúa Nguyễn Phúc Chu. Chúa Phúc Chu đã đồng ý khôi phục vương quốc Chăm Pa với hình thức là một khu tự trị với tên là Thuận Thành Trấn, và chúa Chăm được gọi là Trấn Vương (khâm lý), con của Bà Ân làm đề đốc để xếp đặt mọi việc trong phủ hạt, là thần hạ của chúa Nguyễn, buộc người dân ăn mặc theo phong tục nước Việt.

Theo bộ văn bản hoàng gia Chăm (bản chữ Hán), mối quan hệ phiên thuộc giữa vùng đất cai quản bởi các chúa Chăm và chính quyền trung ương của chúa Nguyễn diễn ra tốt đẹp.

Chúa Phúc Chu còn mở rộng bờ cõi đất đai xuống phía Nam, đạt được nhiều thành tựu như:
 Đặt phủ Bình Thuận năm Đinh Sửu (1697) gồm các đất Phan Rang, Phan Rí trở về Tây.
 Đặt phủ Gia Định.
 Chia đất Đông Phố, lấy xứ Đồng Nai làm huyện Phước Long, dựng dinh Trấn Biên (Biên Hòa).
 Lấy xứ Sài Gòn làm huyện Tân Bình, dựng dinh Phiên Trấn, lập xã Minh Hương.

Chân Lạp

Tháng 3 năm 1690, Hào Lương hầu Nguyễn Hữu Hào tạm bình định Cao Miên, bắt vua Cao Miên là Nặc Thu (Chey Chettha IV) thần phục, Cao Miên từ đó mới bình định.

Năm 1699, Nặc Thu lại cho đắp các lũy Bích Đôi, Nam Vang và Cầu Nam. Chúa Nguyễn Phúc Chu cử Nguyễn Hữu Cảnh làm Thống binh, cùng với Phó tướng Phạm Cẩm Long, Tham tướng Nguyễn Hữu Khánh đem quân lính, thuyền chiến hợp cùng tướng Trần Thượng Xuyên lo việc đánh Chân Lạp. Thủy binh của Nguyễn Hữu Cảnh đã đánh thành La Bích (Longvek). Nặc Ông Thu bỏ thành chạy, người cháu là Ang Em (Nặc Ông Yêm, con trai của Ang Nan) mở cửa thành ra hàng. Nặc Thu về sau cũng quy hàng. Phó vương Ang Nan sau đó trở về Srey Santhor đóng đô vì chúa Nguyễn đã lập phủ Gia Định.

Nguyễn Hữu Cảnh lấy đất Nông Nại đặt làm phủ Gia Định, lập đất Đồng Nai làm huyện Phước Long, dựng nên dinh Trấn Biên (lỵ sở nay là thôn Phước Lư), lập xứ Sài Côn làm huyện Tân Bình, lập dinh Phiên Trấn (quận sở nay gần Tân Đồn). Mỗi dinh lập ra chức Lưu thủ, Cai bạ và Ký lục để cai trị. Về vệ thuộc thì có hai ty Xá, Lại để làm việc, quân binh thì có tinh binh cơ đội thuyền thủy bộ và thuộc binh để hộ vệ.

Ngàn dặm đất đai, dân hơn 4 vạn hộ, chiêu mộ lưu dân từ châu Bố Chính đến lập nghiệp, lập ra thôn xã phường ấp, phân định địa giới, ruộng đất, lập ra tô thuế, xây dựng đinh điền bạ tịch. Con cháu người Hoa nếu ở Trấn Biên được quy lập thành xã Thanh Hà, còn ở Phiên Trấn thì lập thành xã Minh Hương rồi cho phép vào hộ tịch.

Năm 1708, Ang Tham (Nặc Ông Thâm) phải cầu viện quân Xiêm La để chống lại cuộc đảo chính của Ang Em (Nặc Ông Yêm). Ang Em thua chạy sang Gia Định cầu xin chúa Nguyễn hỗ trợ. Chúa Nguyễn sai quan cai cơ là Nguyễn Cửu Vân sang đánh Ang Tham. Nguyễn Cửu Vân sang phá được quân Xiêm La, đem Ang Em về thành La Bích. Từ đó Ang Tham ở Xiêm La cứ thỉnh thoảng đem quân về đánh Ang Em. Đây là trận đánh đầu tiên giữa nước Việt thời chúa Nguyễn/triều Nguyễn với Xiêm La được ghi nhận trong sử Việt.

Tuy vậy nước Chân Lạp vẫn chưa yên. Năm 1711, 1714 Nặc Thâm lại vây đánh Nặc Yêm. Chúa Nguyễn phải cho các tướng Trần Thượng Xuyên, Nguyễn Cửu Phú đem quân đánh dẹp rồi phong cho Nặc Yêm làm vua Chân Lạp và giúp cho Nặc Yêm khi giới để phòng ngự.

Qua đời
Lăng mộ táng tại Kim Ngọc, Hương Trà, Thừa Thiên. Tên lăng là Trường Thanh.

Về sau, nhà Nguyễn truy tôn ông là Hiển Tông, thụy là Anh Mô Hùng Lược Thánh Minh Tuyên Đạt Khoan Từ Nhân Thứ Hiếu Minh hoàng đế.

Gia quyến

Phi tần
Chúa Minh Nguyễn Phúc Chu có nhiều cung phi tần ngự, nhưng tài liệu để kê cứu không còn nữa. Danh tính của các bà được biết đến từ gia phả và nhà thờ của các công tử.

Hậu duệ

Tưởng nhớ
Tên ông được đặt tên cho một con đường ở phường 15, Quận Tân Bình, Thành phố Hồ Chí Minh và nhiều thành phố khác như Huế, Hội An, Tam Kỳ, Biên Hoà, Hà Tiên v.v.

Xem thêm
Chúa Nguyễn
Nguyễn Phúc Trăn
Đàng Trong

Tham khảo

Chúa Nguyễn
Sinh năm 1675
Mất năm 1725
Người Huế
Phật tử Việt Nam
Chiến tranh Việt–Xiêm
Công tước nhà Lê trung hưng
Hoàng đế truy tôn Việt Nam


title: Necyopa

text:
Necyopa là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Boarmiini


title: Cratylia

text:
Cratylia là một chi rau đậu thuộc họ Fabaceae.
Nó gồm các loài:
 Cratylia bahiensis

Chú thích

Tham khảo


title: Sokoban

text:
là trò chơi dạng câu đố trong đó người chơi phải đẩy một số khối vuông vượt qua chướng ngại vật để đến đích. Trò chơi đã được thiết kế vào năm 1981 bởi Hiroyuki Imabayashi và được ra mắt lần đầu vào tháng 12 năm 1982.

Cách chơi
Trò chơi có dạng bảng ô vuông. Có một số khối vuông được đẩy đến đích (số ô đích đúng bằng số khối vuông). Chỉ có thể đẩy từng khối vuông một, và không thể kéo, cũng như không thể đẩy một dãy hai hay nhiều khối.

Khối vuông bị dính tường nếu như nó bị đẩy sát vào tường mà hai bên tường đều là góc. Vì không thể kéo khối lại được nên coi như khối này bị mất, nó không thể được đưa đến đích trừ phi đích nằm đúng trên cạnh tường đó. Dính tường là một trường hợp cần tránh khi chơi.

Các phiên bản

Phát triển
Sokoban được tạo ra vào năm 1981 bởi Hiroyuki Imabayashi và bắt đầu thưong mại lần đầu đầu tiên vào tháng 12 năm 1982 bởi Thinking Rabbit, một công ty phần mềm có trụ sở tại Takarazuka, Nhật Bản.

Năm 1988, Sokoban được Spectrum HoloByte xuất bản tại Mỹ cho dòng Commodore 64, IBM-PC, Unix, Commodore Amiga và Apple II với tên gọi Soko-Ban. Sokoban đã thành công vang dội ở Nhật Bản và đã bán được hơn 400.000 chiếc vào thời điểm Spectrum HoloByte nhập khẩu nó vào Hoa Kỳ.

Trên máy tính
Sokoban YASC (Yet Another Sokoban Clone) là một bản phần mềm nguồn mở của trò chơi này, chạy trên Windows. YASC có nhiều tính năng cho người chơi như: lưu lại ván đang chơi giữa chừng, hoãn lại các nước đi sai, thông báo khi không có đường đi, v.v...

Nghiên cứu khoa học
Sokoban có thể nghiên cứu bằng Lý thuyết độ phức tạp tính toán. Bài toán giải trò chơi Sokoban puzzles lúc đầu được chứng minh là NP-khó.  Sau nhiều nghiên cứu, bài toán được cho là cực khó so với các bài toán NP khác; nó là PSPACE-đầy đủ. Điều này có lợi cho nghiên cứu trí tuệ nhân tạo (AI) bởi giải bài toán Sokoban có thể được xem như là việc tự động lập kế hoạch được yêu cầu bởi robot tự hoạt động.

Sokoban khó giải không chỉ vì hệ số rẽ nhánh của nó lớn, mà còn vì độ sâu của cây tìm kiếm của nó. Một số loại màn chơi có thể được mở rộng vô hạn, với mỗi  bước lặp tăng trưởng theo cấp số nhân cho mỗi bước đẩy và kéo. Người chơi có kinh nghiệm dựa chủ yếu vào kỹ thuật tìm kiếm và thường nhanh chóng loại một lượng lớn các nước đi thừa hay nước đi sai lầm bằng việc phát hiện ra quy luật và đích phụ, do đó giảm lượng tìm kiếm đi một cách đáng kể.

Các biến thể khác
Một số trò chơi khác được hình thành trên ý tưởng của Sokoban. Chẳng hạn Chip's Challenge, trong đó các khối có thể đẩy đến vị trí đích là nơi cần bắc cầu hoặc phá bom. Ngoài ra, chướng ngại vật trên đường đi còn có thể là những động vật cần phải tránh.

Liên kết ngoài

 Trang web chính thức của Sokoban. (bằng tiếng Nhật)
 Trang web của Đại học Alberta Sokoban. (bằng tiếng Anh)

Tham khảo

Trò chơi đố
Trò chơi trên Windows
Trò chơi trên macOS
Trò chơi logic
Trò chơi điện tử phát triển ở Nhật Bản
Phát minh của Nhật Bản
Trò chơi trên Linux


title: Psychomyia sykorai

text:
Psychomyia sykorai là một loài Trichoptera trong họ Psychomyiidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Chú thích

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Psychomyia


title: Ampedus dosanko

text:
Ampedus dosanko là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Kishii miêu tả khoa học năm 1987.

Chú thích

Tham khảo

Ampedus


title: Quận Tippah, Mississippi

text:
Quận Tippah là một quận thuộc tiểu bang Mississippi, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo từ Chickasaw nghĩa là "cắt đứt". Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số 20.826 người. Quận lỵ đóng ở Ripley.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích 1191 km2, trong đó có 5 km2 là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính
 U.S. Highway 72
 Mississippi Highway 2
 Mississippi Highway 4
 Mississippi Highway 15

Quận giáp ranh
Quận Hardeman, Tennessee (bắc)
Quận Alcorn (đông bắc)
Quận Prentiss (đông nam)
Quận Union (nam)
Quận Benton (tây)

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Mississippi


title: Leptotarsus minor

text:
Leptotarsus minor là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Leptotarsus


title: Agapetus esinertus

text:
Agapetus esinertus là một loài Trichoptera trong họ Glossosomatidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Agapetus


title: Rigaud, Alpes-Maritimes

text:
Rigaud là một xã ở tỉnh Alpes-Maritimes, vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur ở đông nam nước Pháp.

Tham khảo

Xã của Alpes-Maritimes


title: 10364 Tainai

text:
10364 Tainai (1994 VR1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 3 tháng 11 năm 1994 bởi T. Kobayashi ở Oizumi.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 10364 Tainai

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1994


title: Voisenon

text:
Voisenon là một xã ở tỉnh Seine-et-Marne, thuộc vùng Île-de-France ở miền bắc nước Pháp.

Dân số
Người dân ở Voisenon được gọi là Voisenonnais.

Điều tra dân số năm 2002, xã này có dân số là .

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-et-Marne

Tham khảo

Liên kết ngoài
Official site
1999 Land Use, from IAURIF (Institute for Urban Planning and Development of the Paris-Île-de-France région
French Ministry of Culture list for Voisenon
Map of Voisenon on Michelin

Xã của Seine-et-Marne


title: Diacantha jacobyi

text:
Diacantha jacobyi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1901.

Chú thích

Tham khảo

Diacantha


title: 4567 Bečvář

text:
4567 Bečvář là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1518.5011011 ngày (4.16 năm).

Nó được phát hiện ngày 17 tháng 9 năm 1982.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1982


title: 7203 Sigeki

text:
7203 Sigeki (1995 DG2) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 27 tháng 2 năm 1995 bởi S. Otomo ở Kiyosato.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 7203 Sigeki

Thiên thể phát hiện năm 1995
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Gurmençon

text:
Gurmençon là một commune tỉnh Pyrénées-Atlantiques, thuộc vùng Nouvelle-Aquitaine, tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Pyrénées-Atlantiques

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Pyrénées-Atlantiques


title: Ornithoptera aesacus

text:
Ornithoptera aesacus là một loài bướm ngày thuộc họ Papilionidae. Nó là loài đặc hữu của Indonesia.

Only found on the heavily logged island of Obi. It is seriously endangered but commercially bred.

Hình ảnh

Tham khảo

 Gimenez Dixon, M. 1996. Ornithoptera aesacus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 31 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài
Swallowtails  Images
Nagypal Images

Ornithoptera
Côn trùng Indonesia
Bướm Indonesia
Động vật đặc hữu Indonesia


title: Melipona variegatipes

text:
Melipona variegatipes là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Gribodo mô tả khoa học năm 1893.

Chú thích

Tham khảo

Melipona
Động vật được mô tả năm 1893


title: Montaud, Hérault

text:
Montaud là một xã thuộc tỉnh Hérault trong vùng Occitanie phía nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 110 mét trên mực nước biển. Dân số thời điểm năm 1999 là 616 người.

Tham khảo

Xã của Hérault


title: Rapa penardi

text:
Rapa penardi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Rapa


title: Loei (tỉnh)

text:
Loei (Tiếng Thái: เลย, phiên âm: Lơi) là một trong những tỉnh thưa dân nhất Thái Lan, tọa lạc ở vùng Isan của Thái Lan. Tỉnh này giáp các tỉnh (từ phía đông theo chiều kim đồng hồ): Nong Khai, Udon Thani, Nong Bua Lam Phu, Khon Kaen, Phetchabun, Phitsanulok. Về phía bắc, tỉnh này giáp các tỉnh Xayabury và Vientiane của Lào.

Tham khảo

Tỉnh của Thái Lan
Loei
Isan


title: Tillandsia rhomboidea

text:
Tillandsia rhomboidea là một loài thuộc chi Tillandsia. Đây là loài bản địa của Bolivia, México, Venezuela và Ecuador.

Chú thích

Tham khảo

Checklist of Bolivian Bromeliaceae  Truy cập 21 tháng 10 năm 2009
Checklist of Mexican Bromeliaceae with Notes on Species Distribution and Levels of Endemism  truy cập 3 tháng 11 năm 2009
Checklist of Venezuelan Bromeliaceae with Notes on Species Distribution by State and Levels of Endemism truy cập 3 tháng 11 năm 2009
Catalogue of Vascular Plants of Ecuador  Truy cập 12 tháng 10 năm 2009

R
Thực vật Bolivia
Thực vật México
Thực vật Venezuela
Thực vật Ecuador
Thực vật biểu sinh
Thực vật Trung Mỹ
Thực vật Nam Mỹ
Thực vật được mô tả năm 1888
Thực vật Chiapas


title: Tricolia petiti

text:
Tricolia petiti là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Phasianellidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Tricolia


title: Iga, Mie

text:
là một thành phố thuộc tỉnh Mie, Nhật Bản.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Official website

Thành phố tỉnh Mie


title: Chiến dịch phòng thủ Tuapse

text:
Chiến dịch phòng thủ Tuapse là một trong các hoạt động quân sự quân trong của quân đội Đức Quốc xã và quân đội Liên Xô trong Chiến dịch Kavkaz, một phần diễn biến của Chiến tranh Xô-Đức thuộc Chiến tranh thế giới thứ hai. Trong suốt gần ba tháng, từ 25 tháng 9 đến 20 tháng 12 năm 1942, chủ lực Tập đoàn quân 17 (Đức) nhiều lần nỗ lực đột phá qua các dải núi phía Tây Bắc Dãy núi Kavkaz để tiến ra bờ Biển Đen tại Tuapse và Sochi. Đây là trận đánh then chốt nhất trong giai đoạn đầu của Chiến dịch Kavkaz tại hướng Biển Đen khi quân đội Đức Quốc xã đang giành thế chủ động tấn công và quân đội Liên Xô đang phải chật vật phòng ngự chống đỡ. Đối với quân đội Đức Quốc xã. nếu cuộc đột phá thành công, Tập đoàn quân 17 sẽ chia cắt Tập đoàn quân 47, Tập đoàn quân 56 và một phần Tập đoàn quân 18 khỏi các cụm quân chủ lực của quân đội Liên Xô tại khu vực Kavkaz, mở đường đột kích vào phía Nam dãy Kavkaz qua con đường sắt ven bờ Đông Biển Đen. Do ý nghĩa quân sự quan trọng của các vị trí phòng thủ, chiến sự diến ra ác liệt tại các thị trấn Goryachi-Ylyuch, Neftegorsk, Shaumian và ngay trước cửa ngõ phía Đông Tuapse. Trong các trận đánh cuối tháng 9,đầu tháng 10, quân đội Đức đã đột phá được một chính diện rộng 50 km và sâu 25 km về phía Tuapse, đánh chiếm các thị trấn Goryachi-Ylyuch, Neftegorsk, Shaumian. Ở phía Nam, các đơn vị bộ binh sơn chiến hỗn hợp Đức, Italia và Romania cũng chiếm được khu vực Kamennomostsky - Bagovskaya - Khamyshky và tiến hành các trận đột kích nhằm đánh chiếm các cao điểm xung quanh ngọn núi Belorechensky để mở đường tiến ra Sochi trên bờ Biển Đen. Đến ngày 17 tháng 10, quân Đức chỉ còn cách Tuapse 8 km nhưng đã kiệt sức. Những cố gắng đột phá cuối cùng của quân Đức ngày 23 tháng 10 và 24 tháng 11 đều thất bại. Ngày 26 tháng 11, Tập đoàn quân 18 và Tập đoàn quân 56 (Liên Xô) phản công. Đến ngày 17 tháng 12, Tập đoàn quân 17 Đức phải lùi về tuyến xuất phát mà trước đó gần 3 tháng họ đã bắt đầu cuộc tấn công lớn lên núi Kavkaz. Ở hướng thứ yếu, cuộc phản công ngày 19 tháng 12 cũng đẩy lùi ba sư đoàn bộ binh sơn chiến Đức, Italia và România xuống chân ngọn núi Belorechensky. Ngày 20 tháng 12, toàn bộ quân Đức trên hướng Tuapse - Belorechensky phải lùi sang bên kia sông Psits và chuyển sang phòng ngự. Với việc giữ được khu phòng thủ Tuapse nhờ điều chuyển kịp thời lực lượng dự bị chiến dịch từ các hướng khác đến, Cụm tác chiến Biển Đen của quân đội Liên Xô đã thoát khỏi nguy cơ bị chia cắt, bao vây và bắt đầu giành lại thế chủ động trên chiến trường.

Bối cảnh
Sau gần hai tháng triển khai Chiến dịch Edelweiß, đà tấn công của quân đội Đức Quốc xã tại Kavkaz bắt đầu chậm lại. Trên cả hai hướng Bắc Kavkaz và Biển Đen, các quân đoàn bộ binh và xe tăng Đức, kể cả quân đoàn bộ binh sơn chiến 49 (Đức) và Quân đoàn bộ binh sơn chiến Alpino (Ý) đều bế tắc trong việc mở đường vượt qua dãy hoành sơn Kavkaz để tiến về vùng dầu mỏ Baku và vượt sang Iran. Tuy vậy, Bộ chỉ huy tối cao quân đội Đức Quốc xã vẫn cố gắng tìm ra những kẽ hở trên tuyến phòng thủ không liên tục của quân đội Liên Xô trên các triền núi, tìm cách đột nhập vào những vị trí xung yếu có thể làm thay đổi cục diện chiến trường. Ngày 1 tháng 9 năm 1942, Adolf Hitler phát biểu trước các sĩ quan tham mưu chủ chốt trong Bộ Tổng tư lệnh lục quân Đức:

Ngày 8 tháng 9, Hitler ra lệnh triệu tập thống chế Wilhelm von List về Tổng hành dinh của mình tại Kenishberg để giải trình. Khi nghe xong các báo cáo về tình hình đen tối tại Cụm tập đoàn quân A của thống chế List thì Hitler không chỉ phẫn nộ nữa mà thực sự nổi giận lôi đình. Ngày 10 tháng 9, Hitler cách chức ông này và tự tay nắm quyền điều khiển Cụm tập đoàn quân A (Đức). Như là một hệ quả tất yếu của sự kiện này, ngày 20 tháng 9, tướng Richard Rouff, tư lệnh Tập đoàn quân 17 (Đức) nhận được chỉ lệnh tấn công vào Tuapse. Hai quân đoàn bộ binh 42 và 44 đang nhằm hướng Novorrossiysk được lệnh chuyển quân sang cánh trái đến phía trước khu vực thung lũng tam giác Goryachi-Ylyuch - Neftegorsk - Shaumian. Cuối tháng 9 năm 1942, tình hình chiến sự ở khu vực Kavkaz bắt đầu thay đổi bất lợi cho quân đội Đức Quốc xã. Do bị thiệt hại nặng, Tập đoàn quân xe tăng 1 (Đức) đã phải bỏ dở cuộc công kích vào khu vực Vladikavkaz (gồm các thành phố Grozny và Ordzhonikidze). Ở nhánh phía bắc của con đường sắt Rostov - Makhachkala, Quân đoàn bộ binh 52 và sư đoàn cơ giới SS "Wiking" (Đức) vẫn còn giữ được Mozdok nhưng không còn đủ lực lượng để đánh chiếm các bàn đạp trên bờ Nam sông Terek. Mọi hy vọng của quân Đức tại Kavkaz bây giờ đều trông vào trận công kích pháo đài Tuapse của Tập đoàn quân 17.

Nằm cách bờ Biển Đen hơn 5 km trên con đường sắt từ Maikop đi Sukhumi và xa hơn về phía Nam đến các hải cảng Poti, Batumi và nối với Tbilissi bằng đường sắt và đường bộ, Tuapse có vị trí án ngữ con đường chiến lược phía Tây Kavkaz, có vị trí quan trọng không kém con đường chiến lược phía Đông đi qua Grozny và Makhachkala đến Baku. Do đó, tuyến giao thông này được thống chế Đức Wilheim von List chọn làm một trong hai hướng tấn công chính để tiếp tục phát huy chiến quả của Chiến dịch Edelweiß, tiếp tục tấn công về phía Nam, thực hiện các đòn chia cắt và tiếu diệt một phấn lực lượng cánh Bắc Cụm tác chiến Biển Đen của quân đội Liên Xô. Đòn tiến công Tuapse còn có khả năng phát triển thành một cuộc tổng tiến công lớn của Cụm tập đoàn quân A (Đức) trên hướng Tây Kavkaz, tiến tới đánh chiếm các vị trí và hải cảng quan trọng còn lại của Hải quân Liên Xô, làm tê liệt Hạm đội Biển Đen, hỗ trợ tích cực cho cuộc tấn công của Tập đoàn quân xe tăng 1 (Đức) trên hướng Mozdok - Grozny - Makhachkala.

Tại ven Biển Đen, các dãy núi ở Tây Bắc Kavkaz thấp dần theo chiều Đông Nam-Tây Bắc, có độ cao không bằng dãy núi chính ở phía Nam. Ở vị trí cao nhất là ngọn núi Belorechensky cũng chỉ cao 2.352 m. Các đèo quan núi đều chỉ có độ cao tuyệt đối không quá 1.200 m. Các xe tăng hạng nhẹ và xe cơ giới có thể triển khai mà không cần đến các thiết bị chống đóng băng và tuyết đọng. Địa bàn khu vực phía trước Tuapse tại thung lũng Goryachi-Ylyuch - Neftegorsk - Shaumian tương đối bằng phẳng và rộng rãi, cho phép Tập đoàn quân 17 (Đức) có thể triển khai những lực lượng lớn bộ binh và có thể sử dụng được một sư đoàn xe tăng. Những khó khăn khi phải vượt qua các con đèo khá dốc, các khu rừng và các ngọn núi cũng được tướng Richard Rouff trù tính khi ông này yêu cầu Cụm tập đoàn quân A hỗ trợ thêm cho mình ba sư đoàn bộ binh sơn chiến rút từ Quân đoàn bộ binh sơn chiến 49..

Binh lực

Quân đội Đức Quốc xã

Để lại Quân đoàn bộ binh xung kích 5 phối hợp với Quân đoàn bộ binh 14 của Tập đoàn quân 11 giữ tuyến phòng thủ từ phía Đông Novorossiysk đến Severskaya (Tây Nam Krassnodar), Đại tướng Richard Rouff điều hai quân đoàn chủ lực của Tập đoàn quân 17 tập kết tại các bàn đạp tấn công ở phía đông các thị trấn Goryachi-Ylyuch, Neftegorsk và xác định đây là mũi tấn công chính. Mũi tấn công thứ yếu có tác dụng kéo giãn đội hình, buộc quân đội Liên Xô phải rút bớt binh lực ở hướng chủ yếu sang hướng thứ yếu và cũng là mở thêm một mũi đột kích vào Sochi ở phía Nam Tuapse được giao cho ba sư đoàn bộ binh sơn chiến. Tổng binh lực của quân Đức dưới quyền tướng Richard Rouff có 162.000 sĩ quan và binh lính, 2.266 khẩu pháo và súng cối, 147 xe tăng và pháo tự hành, được biên chế như sau.
 Quân đoàn bộ binh 42 của Thượng tướng Bộ binh Franz Mattenklott gồm các sư đoàn bộ binh 132, 153, sư đoàn xe tăng 22 và sư đoàn phục vụ mặt đất 5 của không quân; được giao nhiệm vụ tấn công đánh chiếm thị trấn Goryachi-Ylyuch và đột kích đến thị trấn Shaumian.
 Quân đoàn bộ binh 44 của Thượng tướng Pháo binh Maximilian de Angelis gồm các sư đoàn bộ binh 97, 101 và 257 được giao nhiệm vụ đáng chiếm Neftegorsk và cũng phát triển đến Shaumian, cùng với Quân đoàn 42 hợp vây khoảng 3 đến 4 sư đoàn Liên Xô đang đóng tại đây.
 Các sư đoàn bộ binh sơn chiến 4 (Đức), 2 (Romania) và 5 (Italia) từ khu tam giác Kamennomostskaya - Bagovskaya - Khamyshky hướng đòn tấn công lên sườn núi Kavkaz xung quanh ngọn Belorechensky, mở đường qua các con đèo và đường mòn tiến ra Sochi.
 Tập đoàn không quân 4 (Đức) đã dành phần lớn Cụm không quân Kavkaz gồm 350 máy bay ném bom và cường kích Đức từ các sân bay dã chiến đặt tại Armavir và Taman để yểm hộ cho cuộc tấn công này.

Quân đội Liên Xô

Vì phải giành một phần lực lượng để hỗ trợ cho Tập đoàn quân 47 đã giằng co khu vực Novorossiysk với quân Đức và những tổn thất trong các trận đánh hồi tháng 7, tháng 8 năm 1942; vào thời điểm quân Đức phát động cuộc tấn công, cả hai tập đoàn quân 18 và 56 của Quân đội Liên Xô phòng thủ phía Đông Tuapse chỉ còn 109.000 sĩ quan và binh lính, 1.152 khẩu pháo và súng cối, 71 máy bay, hoàn toàn không có xe tăng.
Tập đoàn quân 18 do các thiếu tướng F. V. Kamkov và A. A. Grechko lần lượt chỉ huy, gồm các sư đoàn bộ binh 31, 32, 236, 328, 383, 395, tiểu đoàn hải quân đánh bộ 68 và trung đoàn pháo binh 12.
Tập đoàn quân 56 do thiếu tướng A. I. Ryzhov chỉ huy gồm các sư đoàn bộ binh 30, 339, 353, trung đoàn hải quân đánh bộ 76 và sư đoàn bộ binh sơn chiến 69.
Cụm quân đồn trú tại khu phòng thủ Tuapse gồm Sư đoàn bộ binh 408 (thiếu trung đoàn 672), trung đoàn hải quân đánh bộ 145, các tiểu đoàn hải quân đánh bộ 143, 324 và tiểu đoàn đặc biệt Spetnaz.

Vào giai đoạn cuối chiến dịch, Cụm phòng thủ Tuapse được tăng cường các sư đoàn bộ binh 242 và 351; nâng quân số cụm quân phòng thủ này lên 32.000 người, 1.792 pháo và súng cối. Tập đoàn quân 18 được tăng cường ba lữ đoàn bộ binh cận vệ 10, 11 và 12.. Tập đoàn quân 56 được tăng cường các lữ đoàn hải quân đánh bộ 83 và 137.

Ban đầu, trung tướng Ya. T. Cherevitsenko dự định tổ chức một đòn tấn công theo kiểu "ra tay trước" của Tập đoàn quân 18 vào Quân đoàn bộ binh 44 (Đức) đang tập kết trước cửa ngõ thị trấn Neftegorsk. Tuy nhiên, tướng N. D. Santykov, tham mưu trưởng Cụm tác chiến Biển Đen khi đó cho rằng không nên thực hiện ý định đó vì một mình Tập đoàn quân 18 đã suy yếu không thể làm nên trò trống gì. Trong khi đó Tập đoàn 56 còn phải san sẻ lực lượng đối phó với Quân đoàn xung kích 5 (Đức) ở khu vực đèo ngang Neberdzhayevskaya, sẽ không đủ quân để đối phó với Quân đoàn bộ binh 42 (Đức) mà trong đội hình của nó, có Sư đoàn xe tăng 22 còn đủ sức chiến đấu làm mũi nhọn đột kích chính. Tướng Ya. T. Cherevitsenko bỏ ý định tấn công và ra lệnh chuẩn bị các biện pháp phòng thủ Tuapse từ xa. Giống như ở các cụm phòng thủ khác của quân đội Liên Xô tại Kavkaz trong thu - đông 1942, mìn và chướng ngại vật vẫn là những vũ khí phòng thủ thụ động nhưng lại phát huy tốt tác dụng của nó. Dọc theo tuyến đường sắt từ Belorechensk qua Shaumian đến Tuapse và các con đường bộ chạy song song với nó ra Biển Đen đến Sochi và xa hơn nữa đến Sukhumi ở phía Nam đều được gài hàng vạn quả mìn chống tăng, mìn vướng nổ chống kỵ binh và mìn sát thương bộ binh.

Diễn biến

Ngày 23 tháng 9, Quân đoàn bộ binh 42 (Đức) của tướng Franz Mattenklott đã tập kết xong tại phía đông thị trấn Goryachi-Ylyuch, Quân đoàn bộ binh 44 của tướng Maximilian de Angelis đã vào vị trí ở khu vực phía Đông Neftegorsk. Sư đoàn bộ binh sơn chiến 2 của Quân đoàn sơn chiến Alpino (Italia), sư đoàn bộ binh sơn chiến 4 (Đức) và sư đoàn bộ binh sơn chiến 2 (Romania) đến này 24 tháng 9 mới tập trung được binh lực ở ba thị trấn Kamennomostskaya, Bagovskaya và Khamyshky. Ngày 25 tháng 9, các quân đoàn bộ binh 42 và 44 (Đức) có xe tăng yểm hộ đã mở cuộc đột kích hợp điểm ồ ạt vào thị trấn Shaumian. Khu phòng thủ Tuapse và toàn bộ đội hình phòng thủ của sư đoàn bộ binh 31 và lữ đoàn bộ binh 76 (Liên Xô) bị các máy bay Đức ném bom dữ dội. Dẫn dầu hai mũi tiến công, các sư đoàn bộ binh 97, 101 và sư đoàn xe tăng 22 (Đức) ào ạt xông lên như một trận tuyết lở. Sau khi đè bẹp sức kháng cự của sư đoàn bộ binh 31 và lữ đoàn bộ binh 76 (Liên Xô), sư đoàn xe tăng 22 (thuộc Quân đoàn bộ binh 42) đã thọc sâu vào tuyến phòng ngự trên cánh trái của Tập đoàn quân 18 (Liên Xô) từ 8 đến 10 km.

Ngày 26 tháng 8, đại tướng I. V. Tyulenev điện cho tướng F. V. Kamkov, tư lệnh Tập đoàn quân 18:

Chiều 26 tháng 8, tướng F. V. Kamkov, tư lệnh tập đoàn quân 18 rút các lực lượng còn lại tuyến một (gồm sư đoàn bộ binh cận vệ 32 và lữ đoàn bộ binh 68 về, cùng với các sư đoàn bộ binh 236, 383, 395 và lữ đoàn bộ binh 40 thiết lập tuyến phòng thủ chính trên các triền núi phía Tây và Tây Bắc Tuapse. Ngày 27 tháng 9, xe tăng Đức đánh chiếm thị trấn Goryachi-Ylyuch. Ngày 28 tháng 9, Sư đoàn bộ binh 97 (Đức) đánh chiếm thị trấn Neftegorsk. Từ ngày 28 tháng 9 đến ngày 8 tháng 10, các sư đoàn thuộc hai quân đoàn bộ binh 42 và 44 (Đức) thay nhau đột kích vào tuyến phòng ngự của quân đội Liên Xô và đã tiến đến ngoại vi thị trấn Shaumian, cách Tuapse 35 km về phía Đông. Ở phía Nam cánh quân này, các sư đoàn sơn chiến 4 (Đức) và 2 (Romania) cũng mở các đợt tấn công vào Belorechensky nhằm kéo giãn đội hình của Tập đoàn quân 18 (Liên Xô), buộc tướng F. V. Kamkov phải điều đến đây sư đoàn bộ binh 338, các lữ đoàn bộ binh 40 và 68 để bảo vệ hướng Sochi. Ngày 9 tháng 10, tướng F. V. Kamkov sử dụng các sư đoàn bộ binh 383, 295 phối hợp với sư đoàn bộ binh 339 và sư đoàn bộ binh sơn chiến 69 của Tập đoàn quân 56 mở cuộc phản kích từ hai bên sườn vào đội hình các sư đoàn bộ binh 132 và 101 (Đức) đang đột phá về hướng Shaumian. Mặc dù buộc quân Đức phải dừng lại khi chỉ còn cách Shaumian 5 đến 8 km nhưng Tập đoàn quân 18 và Tập đoàn quân 56 không còn đủ sức để tiếp tục phản công.

Do không chỉ huy được quân đội đối phó có hiệu quả với cuộc tấn công của quân Đức tại khu vực Tuapse. Ngày 11 tháng 10, thượng tướng Ya. T. Cherevichenko bị cách chức Tư lệnh Cụm tác chiến Biển Đen. Thay thế Ya. T. Cherevichenko là thiếu tướng I. E. Petrov, người đã chỉ huy các cuộc phòng thủ ở Odessa năm 1941 và ở Sevastopol từ cuối năm 1941 đến giữa năm 1942. Tướng I. E. Petrov chủ trương bỏ thị trấn Shaumian vì vị trí này đã nằm trong hai gọng kìm tấn công của Tập đoàn quân 17 (Đức), rất trống trải nên khó phòng thủ nhưng bị Đại bản doanh bác bỏ. Trong bức điện gửi đại tướng I. V. Tyulenev ngày 15 tháng 10 đã nói rõ điều này:

Ngày 17 tháng 10, tướng Richard Rouff tung sư đoàn xe tăng 22 (Đức) trở lại mặt trận, tiếp tục đột kích đánh chiếm thị trấn Shaumian và đẩy lùi các sư đoàn bộ binh 31, 259 và 383 thêm 10 km về hướng Tuapse. Cùng ngày hôm đó, tướng I. E. Petrov đi thị sát tuyến đầu của Tập đoàn quân 18. Tại đây, ông phát hiện ra rằng tư lệnh và các chỉ huy của Tập đoàn quân 18 đã không nắm được tình hình thực tế trên chiến trường và họ không còn có thể kiểm soát được cánh trái của tập đoàn quân. F. V,. Kamkov cũng không biết rằng quân Đức đã đánh chiếm thị trấn Shaumian từ sáng sớm và đang tiếp tục phát triển tấn công lên các con đèo. Tư lệnh tập đoàn quân cũng không biết lợi dụng địa hình, địa vật để bố trí một tuyến phòng thủ tuy không liên tục nhưng lại được các ngọn núi hiểm trở che đỡ. Ngày 19 tháng 10, Hội đồng quân sự Cụm tác chiến Biển Đen đã điều tướng A. A. Grechko từ Tập đoàn quân 47 đến chỉ huy Tập đoàn quân 18. Tướng F. V. Kamkov được đổi chỗ để chỉ huy Tập đoàn quân 47 đang phòng ngự ở Novorossiysk.

Tuy nhiên, việc thay đổi chỉ huy của Quân đội Liên Xô không thể đem lại hiệu quả ngay tức khắc. Ngày 19 tháng 11, cả ba sư đoàn của Quân đoàn bộ binh 44 (Đức) tiếp tục đột phá về phía Tuapse và đánh chiếm đèo Yelisavetpolskiy. Ngày 20 tháng 11, Quân Đức đè bẹp sức kháng cự của sư đoàn bộ binh 408 (thiếu) thuộc cụm quân đồn trú Tuapse và đánh chiếm điểm dân cư Perevalnogo Goytkhom tại thung lũng sông Tuapsinka, chỉ còn cách Tuapse chưa đến 30 km về phía Đông. Ngày 23 tháng 10, Quân đoàn bộ binh 44 (Đức) tiếp tục đột phá qua các con đèo về Tuapse. Đến buổi trưa cùng ngày, quân Đức đã đột phá thêm được từ 8 đến 10 km và chỉ còn cách Tuapse 20 km. Từ trên các đỉnh núi, bằng ống nhòm, sĩ quan và binh lính Đức có thể nhìn thấy Biển Đen hiện ra ở chân trời phía Tây nhưng đó là cự ly gần nhất giữa Biển Đen với quân Đức mà họ đạt được trên hướng Tuapse. Quân đoàn bộ binh 44 (Đức) đã phải dừng lại trước hỏa lực dày đặc của Trung đoàn pháo binh 12 (Liên Xô) bố trí trên các sườn núi và các pháo hạm của Hạm đội Biển Đen (Liên Xô) được các máy bay hải quân của Anh viện trợ có trang bị điện đài chỉ điểm rất chính xác. Ở phía Nam cuộc đột kích của lực lượng sơn chiến hỗn hợp Đức, Italia và Romania cũng bị chặn đứng trên lưng chừng ngọn núi Belorechensky cao 2.852 m. Ngày 23 tháng 11, Quân đoàn bộ binh 4 lên thay Quân đoàn bộ binh 42 cố gắng tổ chức đột phá nhưng vẫn thất bại. Ngày 24 tháng 11, toàn bộ hai quân đoàn bộ binh 42 và 44 (Đức) phải chuyển sang phòng thủ để giữ trận tuyến đã chiếm được.

Do Quân đội Liên Xô phải chuyển quân theo đường vòng lên tàu biển ở cảng Astrakhan, vượt Biển Caspi đổ bộ lên Baku rồi qua Tbilisi vòng lên phía Bắc nên mãi đến ngày 25 tháng 11, Tập đoàn quân 18 mới được tăng viện các lữ đoàn bộ binh cận vệ 10, 11 và 12. Tập đoàn quân 56 được tăng cường các lữ đoàn hải quân đánh bộ 83 và 137. Cụm phòng thủ Tuapse cũng được tăng cường sư đoàn bộ binh sơn chiến 242 và sư đoàn bộ binh 351 rút từ Tập đoàn quân 46. Ngày 26 tháng 11, tướng A. A. Grechko, tư lệnh mới của Tập đoàn quân 18 (thay tướng F. V. Kamkov được điều đến chỉ huy Tập đoàn quân 47) đã điều các đơn vị mới được tăng cường và sư đoàn bộ binh 408 (thiếu trung đoàn 672), trung đoàn hải quân đánh bộ 145, các tiểu đoàn hải quân đánh bộ 143, 324 và tiểu đoàn đặc biệt Spetnaz mở cuộc phản công vào sườn phía Nam cánh quân Đức đang phòng thủ Shaumian. Tập đoàn quân 56 cũng sử dụng các đơn vị mới được tăng viện phản công vào Quân đoàn 42 (Đức) đang đóng tại phía Tây thị trấn Goryachi-Ylyuch. Đến ngày 17 tháng 12, các quân đoàn 42 và 44 (Đức) buộc phải lùi về tuyến xuất phát mà trước đó, ngày 25 tháng 9 họ đã dùng là bàn đạp đột kích về Shaumian. Cũng trong ngày hôm đó, Tập đoàn quân không quân 5 (Liên Xô) của tướng S. K. Goryunov bất ngờ mở cuộc tập kích đường không vào sân bay Taman, phá hủy 131 máy bay Đức ngay trên đường băng. Ở phía Nam, các sư đoàn bộ binh sơn chiến Đức, Italia và Romania cũng bị đánh bật khỏi thị trấn Khamyshky.

Từ ngày 12 tháng 12 năm 1942, Quân Đức ở Mặt trận phía Đông phải tập trung binh lực cho Cụm tập đoàn quân Sông Đông để mở Chiến dịch Bão Mùa đông nhằm giải cứu cho Tập đoàn quân 6 (Đức) đang bị quân đội Liên Xô vây hãm ở Stalingrad. Do không còn đủ lực lượng để tiếp tục tấn công, ngày 20 tháng 12, tướng Richarrd Rouff phải ra lệnh cho Tập đoàn quân 17 chuyển sang phòng ngự tại các khu vực Goryachi-Ylyuch, Neftegorsk, Shaumian, Kamennomostskaya - Bagovskaya - Khamyshky, trên tuyến sông Pshish và trên toàn bộ hướng Biển Đen.

Kết quả

Chiến dịch phòng thủ Tuapse đánh dấu sự kết thúc giai đoạn tấn công của quân đội Đức Quốc xã tại Mặt trận Kavkaz. Cuộc tấn công của Tập đoàn quân 17 (Đức) vào Tuapse và các khu vực phụ cận là những cố gắng cuối cùng của Cụm tập đoàn quân A (Đức) nhằm đột phá về phía Biển Đen, phát triển một hướng tấn công mới vượt qua dãy núi Kavkaz, tiến xuống phía Nam, đến các vùng dầu mỏ trù phú của Liên Xô và vượt sang Iran, liên kết với Thổ Nhĩ Kỳ, một đồng minh còn đang trong tình trạng chưa chắc chắn của phe Trục. Với thất bại này cùng với thất bại của Tập đoàn quân xe tăng 1 (Đức) ở Mozdok, Malgobek và Nalchik trước cửa ngõ Grony và Ordzonikidze, cả hai cánh quân Đức trong Chiến dịch Edelweiß đều bị chặn lại tại bờ Bắc sông Terek và Dãy núi Kavkaz chính. Sau khi chịu những tổn thất lớn và buộc phải dừng lại khi còn cách Biển Đen khoảng 10 km, Tập đoàn quân 17 phải chuyển sang phòng thủ và đến hết năm 1942, đã không còn đủ sức để mở thêm bất kỳ một trận tấn công nào nữa. Thất bại này cũng làm cho Hitler phải gánh lấy trách nhiệm vì đích thân ông ta đã ra lệnh đưa quân vào Kavkaz. Ngoài thống chế Wilhelm von List bị cách chức tư lệnh Cụm tập đoàn quân A từ ngày 10 tháng 9, không một tướng Đức chỉ huy các tập đoàn quân và quân đoàn nào bị cách chức nữa. Thậm chí, ngày 22 tháng 11 năm 1942, tướng Ewald von Kleist còn được Hitler tin cẩn giao chức vụ tư lệnh Cụm tập đoàn quân A. Tướng Eberhard von Mackensen thay ông này chỉ huy Tập đoàn quân xe tăng 1.

Ngoài những cố gắng của bản thân Cụm tác chiến Biển Đen trong thời kỳ cuối chiến dịch thì những thành công mà cụm quân này giành được đã chịu ảnh hưởng thuận lợi lớn của những thành công mà quân đội Liên Xô thu được tại mặt trận Stalingrad trong các chiến dịch Sao Thiên Vương, Bão Mùa đông và Sao Thổ. Biểu hiện rõ ràng nhất là từ sau ngày 24 tháng 11, Tập đoàn quân không quân 4 (Đức) đã phải dồn hầu hết lực lượng máy bay chiến đấu và máy bay vận tải để cứu nguy cho Tập đoàn quân 6 (Đức) đang bị vây hãm tại Stalingrad và yểm hộ cho các hướng phòng ngự của Cụm tập đoàn quân B (Đức) trước thế chủ tiến công của quân đội Liên Xô. Trước chiến dịch Sao Thổ, Bộ tư lệnh Cụm tập đoàn quân Sông Đông (Đức) cũng lấy đi Quân đoàn sơn chiến Alpino của quân Italia đang hoạt động ở sườn Tây Bắc dãy núi Kavkaz về đội hình của Tập đoàn quân 8 (Italia) phòng thủ tại trung lưu sông Đông. Thành công của Quân đội Liên Xô trong chiến dịch phòng thủ Tuapse còn nhờ vào kết quả cuộc phòng thủ dai dẳng và có hiệu quả của Tập đoàn quân 47 tại khu vực Novorossiysk và Tập đoàn quân 46 tại các ngọn núi cao quanh đỉnh Elbrus của dãy núi Kavkaz. Việc quân Đức buộc phải dừng cuộc tấn công vào giai đoạn cuối chiến dịch còn có một nguyên nhân khác. Khi cả hai quân đoàn bọ binh 42 và 44 (Đức) đều xuống sức, tướng Richard Ruoff vẫn không thể mạo hiểm điều Quân đoàn bộ binh xung kích 5 và Quân đoàn bộ binh 14 (phối thuộc từ Tập đoàn quân 11) ở cánh phải xuống thay thế. Bởi một lẽ đơn giản, để hổng hướng Novorossiysk có thể tạo điều kiện cho quân đội Liên Xô phản công chiếm lại Taman, một vị trí đầu cầu cực kỳ quan trọng giúp Cụm tập đoàn quân A có một con đường thứ hai để rút khỏi Bắc Kavkaz trong trường hợp con đường chính rút qua Bataisk và Rostov bị quân đội Liên Xô cắt đứt. Nhà nghiên cứu Belorussia Vladimir Vasilevich Beshanov cho rằng thánh công của các tập đoàn quân 18 và 56 (Liên Xô) là nhờ vào may mắn nhưng nhà sử học Nga Aleksei Valerrievich Isaev không đồng ý với ý kiến đó. Theo ông, những yếu tố may mắn có thể có nhưng mọi diễn biến của hoạt động quân sự, như tất cả mọi diễn biến khác trong đời sống loài người đều có tính logic nhân quả của nó..

Chú thích

Tham khảo
 Alexey Vleryevich Isaev. Khi sự ngạc nhiên đã qua đi - Lịch sử Chiến tranh thế giới thứ hai, những điều mà chúng ta chưa biết. - Moskva. Yauza-Penguin Books. 2006 - Chương 6: Trong vùng dầu mỏ Kavkaz.
 Vladimir Vasilyevich Beshanov. Năm 1942 - Mn: Harvest. 2003 - Chương 28: Chiến dịch Tuapse.
 Ivan Vladimirrovich Tyulenev. Sau ba cuộc chiến tranh. Nhà xuất bản Quân sự. Moskva. 1972. Chương 12: "Quả hồ đào" Tuapse.
 Maltsev Evdokim Yegorovich. Như trong một bài kiểm tra. Nhà xuất bản Quân sự. Moskva. 1979. - Chương 6: Sự sụp đổ của "Edelweiss".
 Frantz Halder. Nhật ký chiến tranh - Hồ sơ hàng ngày của Tổng tham mưu trưởng Quân đội 1939-1942. - Stuttgart: W. Kohlhammer Verlag, 1962-1964.
 Erich von Manstein. Những thắng lợi đã mất. - Bonn. 1955
 Kurt von Tippelskirch. Geschichte des Zweiten Weltkrieges. — Bonn, 1954.
 Boris Vasilievich Badanin. Trên trận tuyến Kavkaz. Nhà xuất bản Quân sự. Moskva. 1962 - Phần 4: Vượt qua sườn núi Kavkaz chính.
 Andrei Antonovich Grechko. Trận đánh Kavkaz. Nhà xuất bản Quân sự. Moskva. 1967 - Chỉ đạo trận Tuapse.
 Sergei Madveyevich Stemenko. Bộ Tổng tham mưu Xô Viết trong chiến tranh. Tập 1. Nhà xuất bản Tiến Bộ. Moskva. 1985.

Liên kết ngoài

Xung đột năm 1942
Chiến dịch Kavkaz
Chiến dịch quân sự trong Thế chiến thứ hai
Chiến tranh liên quan tới Đức
Chiến tranh liên quan tới Liên Xô


title: La Magdeleine, Charente

text:
La Magdeleine là một xã thuộc tỉnh Charente trong vùng Nouvelle-Aquitaine tây nam nước Pháp. Xã này có độ cao trung bình 130 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Magdeleine


title: Octotoma brasiliensis

text:
Octotoma brasiliensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1921.

Chú thích

Tham khảo

Octotoma


title: Scoparia niphetodes

text:
Scoparia niphetodes là một loài bướm đêm thuộc họ Crambidae. Nó được tìm thấy ở Úc.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

N
Bướm Úc
Bướm đêm Úc
Động vật được mô tả năm 1931


title: Rhadinosa fleutiauxi

text:
Rhadinosa fleutiauxi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Baly miêu tả khoa học năm 1889.

Chú thích

Tham khảo

Rhadinosa


title: HTTrack

text:
HTTrack là một phần mềm tự do và nguồn mở dùng để sao chép cả một website đồng thời duyệt ngay tại máy. HTTrack tuân theo giấy phép tự do của GNU. Nó cho phép tải cả một website từ Internet xuống một thư mục địa phương, xây dựng các thư mục hậu duệ, tải về HTML, hình ảnh, và các loại tệp khác từ máy chủ xuống máy người dùng. HTTrack sắp xếp lại các cấu trúc liên kết của trang cho phù hợp với đường dẫn trên máy địa phương. Chỉ cần mở trang "bản sao" website bằng trình duyệt, người dùng có thể duyệt website từ liên kết này sang liên kết kia, cũng giống như họ đang duyệt trực tuyến. HTTrack cũng có thể cập nhật một website "bản sao", và khôi phục lại khi việc tải xuống bị gián đoạn. HTTrack có khả năng cấu hình cao đồng thời kèm theo một hệ thống trợ giúp tích hợp.

Có 2 phiên bản chính của HTTrack, WHTTrack dùng cho Windows 9x/NT/2000/XP và WebHTTrack cho Linux, Unix và BSD.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang chính của HTTrack

Phần mềm tự do
Trình quản lý tải xuống
URL


title: Plauen

text:
Plauen là một thành phố ở bang tự do Sachsen, đông trung bộ Đức. Đô thị Plauen có diện tích 102,12 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 8 năm 2007 là 67.978 người.

Đây là huyện lý huyện Vogtland. Thành phố nằm gần biên giới giữa Bavaria và Cộng hòa Séc.
Plauen có Đại học khoa học ứng dụng.

Thành phố kết nghĩa
  Aš, Cộng hòa Séc
  Steyr, Áo, từ năm 1970
  Hof, Đức, từ năm 1987
  Siegen, Đức, từ năm 1990
  Cegléd, Hungary, từ năm 2005
  Pabianice, Ba Lan, từ năm 2006

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức

Thị trấn của bang Sachsen
Khởi đầu thập niên 1200 ở Đế quốc La Mã Thần thánh


title: Sân bay quốc tế Abraham González

text:
Sân bay quốc tế Abraham González  là một sân bay quốc tế ở Ciudad Juárez, Chihuahua, México, gần biên giới Hoa Kỳ-Mexico, đối diện với El Paso, Texas.

Các hãng hàng không và các tuyến điểm
Aero California (Thành phố México, Torreón)
Aeroméxico (Thành phố México)
Aeroméxico Connect (Chihuahua, Guadalajara, Hermosillo, León, Monterrey, Tijuana, Torreón)
ALMA de Mexico (Aguascalientes, Chihuahua, Guadalajara, Leon/El Bajío, Mazatlan, Puerto Vallarta, Tijuana, Torreón)
Aviacsa (Thành phố México, Monterrey)
Interjet (Toluca)
Viva Aerobus (Monterrey)
Volaris (Cancún [ngừng từ ngày 30 tháng 6 năm 2008], Guadalajara [ngừng từ ngày 30 tháng 6 năm 2008], Tijuana, Toluca [ngừng từ ngày 30 tháng 6 năm 2008])

Tham khảo

Liên kết ngoài

A


title: Neocrepidodera spectabilis

text:
Neocrepidodera spectabilis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được J. Daniel miêu tả khoa học năm 1904.

Chú thích

Tham khảo

Neocrepidodera
Bọ cánh cứng châu Âu
Động vật đặc hữu Ý


title: 1581

text:
Năm 1581 (số La Mã: MDLXXXI) là một năm thường bắt đầu vào ngày Chủ nhật trong lịch Julius.

Sự kiện

 Mùa thu năm 1581, nhà Mạc đánh các huyện ven sông ở Thanh Hóa. Quân Lê - Trịnh phản công và quân Mạc thua, phải rút về Thăng Long.

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 1581


title: Vườn quốc gia Sundown

text:
Vườn quốc gia Sundown là một vườn quốc gia ở Queensland, Úc, 198 km về phía tây nam Brisbane. Vườn quốc gia có một số hẻm núi ngoạn mục và một số đỉnh núi cao trên 1.000 m.

Nó là nguồn gốc của sông Severn (Queensland), đó là điểm khởi đầu của sông Darling. Sông Severn (Queensland) là một con sông riêng biệt với sông cùng tên ở bang New South Wales. Sông đã cắt giảm một hẻm núi dài 10 km qua đá cứng. Một số các phụ lưu của sông Severn có khắc những hẻm núi và có chứa các thác nước.

Khu vực này có một lịch sử địa chất phức tạp. Trước khi trở thành một khu vườn quốc gia, đất ở đây được dùng để khai thác molybdenite, asen, wolfram, đồng, vàng và thiếc. Các mỏ bị bỏ hoang và các vùng đất chịu tác động bị ô nhiễm, do đó việc đến các địa điểm này bị hạn chế. Hóa thạch sinh vật biển có vỏ có thể được tìm thấy trên đỉnh núi Donaldson cao 1.038 m so với mực nước biển.

Tham khảo

Vườn quốc gia Queensland
IUCN Loại II
Khởi đầu năm 1977 ở Úc


title: Sumène

text:
Sumène là một xã trong vùng Occitanie. Xã Sumène nằm ở khu vực có độ cao trung bình 205 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Sumene


title: Nyctiophylax khaosokensis

text:
Nyctiophylax khaosokensis là một loài Trichoptera trong họ Polycentropodidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Nyctiophylax


title: Cosmopterix iocaste

text:
Cosmopterix iocaste là một loài bướm đêm thuộc họ Cosmopterigidae. Nó được tìm thấy ở Brasil (Distrito Federal).

Con trưởng thành bay vào tháng 2.

Tham khảo

Cosmopterix


title: Calophyllum bracteatum

text:
Calophyllum bracteatum là một loài thực vật có hoa thuộc họ Clusiaceae.
Loài này chỉ có ở Sri Lanka.

Chú thích

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Calophyllum bracteatum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 7 năm 2007.

Thực vật Sri Lanka
B
Thực vật dễ tổn thương


title: Eleutherodactylus counouspeus

text:
Eleutherodactylus counouspeus là một loài ếch trong họ Leptodactylidae. Chúng là loài đặc hữu của Haiti.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và hang. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Hedges, B., Thomas, R. & Powell, R. 2004. Eleutherodactylus counouspeus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Tham khảo

Động vật được mô tả năm 1964
counouspeus
Động vật Haiti
Động vật đặc hữu Haiti


title: 4475 Voitkevich

text:
4475 Voitkevich là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1235.4894340 ngày (3.38 năm).

Nó được phát hiện ngày 20 tháng 10 năm 1982.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1982


title: Villamoronta

text:
Villamoronta là một đô thị trong tỉnh Palencia, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 314 người.

Tham khảo

Đô thị ở Palencia


title: Kỷ Ai công

text:
Kỷ Ai công (chữ Hán: 杞哀公; trị vì: 470 TCN-461 TCN), tên là Tự Át Lộ, là vị vua thứ 19 của nước Kỷ - chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Ông là con thứ của Kỷ Ly công và em của Kỷ Mẫn công - vua thứ 17 và 18 nước Kỷ. Năm 470 TCN, ông sát hại anh giành ngôi vua.

Năm 461 TCN, Kỷ Ai công mất. Ông làm vua tất cả 10 năm. Người con của Kỷ Mẫn công, tức là cháu gọi ông bằng chú là Kỷ Xuất công lên nối ngôi.

Xem thêm
 Kỷ (nước)
 Kỷ Xuất công
 Kỷ Mẫn công

Tham khảo
 Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
 Trần Kỷ thế gia

Chú thích

Vua nước Kỷ


title: Graptolitha

text:
Graptolitha là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Cuculliinae


title: Procraerus rimosipennis

text:
Procraerus rimosipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel miêu tả khoa học năm 2003.

Chú thích

Tham khảo

Procraerus


title: Bythiospeum pfeifferi

text:
Bythiospeum pfeifferi là một loài đã tuyệt chủng của ốc nước ngọt rất nhỏ có nắp, là động vật thân mềm chân bụng sống dưới nước thuộc họ Hydrobiidae.

Bythiospeum pfeifferi was listed as endangered in the 1996 Sách Đỏ IUCN, but it is considered to be extinct.

Phân bố
Đây là loài đặc hữu của Áo.

Chú thích

Tham khảo

Bythiospeum
Động vật thân mềm tuyệt chủng
Động vật đặc hữu Áo


title: 6983 Komatsusakyo

text:
6983 Komatsusakyo (1993 YC) là một tiểu hành tinh nằm phía ngoài của vành đai chính được phát hiện ngày 17 tháng 12 năm 1993 bởi T. Kobayashi ở Oizumi.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 6983 Komatsusakyo

Thiên thể phát hiện năm 1993
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Hexatoma flavimarginata

text:
Hexatoma flavimarginata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Hexatoma
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Afrolimnophila pusan

text:
Afrolimnophila pusan là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Afrolimnophila
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Aspidimorpha mirabilis

text:
Aspidimorpha mirabilis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Borowiec miêu tả khoa học năm 1997.

Chú thích

Tham khảo

Aspidimorpha


title: Diplectrona rubiginosa

text:
Diplectrona rubiginosa là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Diplectrona


title: Saint-André-Lachamp

text:
Saint-André-Lachamp  là một xã ở tỉnh Ardèche, vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở đông nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ardèche

Tham khảo

Saintandrelachamp


title: Caille

text:
Caille là một xã ở tỉnh Alpes-Maritimes, vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur ở đông nam nước Pháp.

Tham khảo

Xã của Alpes-Maritimes


title: Oides continentalis

text:
Oides continentalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1923.

Chú thích

Tham khảo

Oides


title: Agonita tavoya

text:
Agonita tavoya là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Maulik miêu tả khoa học năm 1919.

Chú thích

Tham khảo

Agonita


title: Limpach, Bern

text:
Limpach BE là một đô thị trong huyện Bern-Mittelland, bang Bern, Thụy Sĩ. Đô thị này có diện tích 4,4 km2, dân số thời điểm tháng 12 năm 2009 là 329 người.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Cựu đô thị của bang Bern


title: Mory-Montcrux

text:
Mory-Montcrux là một xã thuộc tỉnh Oise trong vùng Hauts-de-France phía bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 100 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

INSEE

Morymontcrux


title: Chu Huy Mân

text:
Chu Huy Mân (17 tháng 3 năm 1913–ngày 1 tháng 7 năm 2006) là một chính khách và tướng lĩnh Quân đội nhân dân Việt Nam, hàm Đại tướng. Ông từng giữ chức Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Chủ tịch Hội đồng Nhà nước, Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam. Ông nổi tiếng với vai trò Tư lệnh Quân khu Tây Bắc và được bổ nhiệm làm Chính ủy các chiến dịch Tây Nguyên và chiến dịch Huế-Đà Nẵng trong Chiến tranh Việt Nam.

Tiểu sử

Ông tên thật là Chu Văn Điều, sinh ngày 17 tháng 3 năm 1913 tại xã Yên Lưu, tổng Yên Trường, phủ Hưng Nguyên (nay thuộc xã Hưng Hòa, thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An).

Sự nghiệp

Ông tham gia cách mạng từ năm 1929, kết nạp vào Đảng năm 1930. Trong cao trào Xô viết Nghệ Tĩnh, ông tham gia đội Tự vệ đỏ và là đội phó đội tự vệ xã, sau đó làm Bí thư chi bộ xã (năm 1933), Bí thư phân Huyện ủy huyện Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An (năm 1936).

Tháng 5 năm 1935, ông đổi tên là Chu Huy Mân. Ngoài ra, ông còn có một số bí danh như Vũ Chân, Lê Thế Mỹ, Trần Thanh Lạc, Hai Mạnh.

Từ 1937 đến năm 1940, ông bị thực dân Pháp bắt giam nhiều lần ở nhà lao Vinh, đến năm 1940 đưa đi giam ở Đắc Lay rồi Đắc Tô, Kon Tum. Năm 1943, ông vượt ngục, tiếp tục hoạt động cách mạng, tham gia Ban Việt Minh tỉnh và Tỉnh ủy Quảng Nam, sau đó làm Phó Bí thư Tỉnh ủy Quảng Nam.

Sau khi giành được chính quyền năm 1945, ông vào quân đội và lần lượt giữ các chức vụ: Chính trị viên Tỉnh đội Quảng Nam; sau đó làm Chủ tịch Ủy ban Quân chính 4 tỉnh Trung Bộ, Trưởng ban Kiểm tra Đảng, Ủy viên Quân khu Việt Bắc.

Từ năm 1947 đến năm 1949 là Trung đoàn trưởng, Bí thư Trung đoàn ủy các Trung đoàn 72, Trung đoàn 74 Cao Bằng và Trung đoàn 174 Cao - Bắc - Lạng.

Tháng 5-1951, ông làm Phó Chính ủy, sau đó làm Chính ủy Đại đoàn 316, Bí thư Đảng ủy Đại đoàn 316, tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954.

Tháng 8-1954, là Đoàn trưởng Bí thư Đảng ủy Đoàn chuyên gia quân sự Việt Nam tại Lào.

Năm 1957, ông giữ chức Chính ủy Quân khu IV; 4/1958 là Chính ủy Quân khu Tây Bắc kiêm Bí thư Khu ủy Tây Bắc.

Năm 1961 ông làm Tư lệnh kiêm Chính ủy, Bí thư Đảng ủy Quân khu 4.

Tháng 8-1965, làm Tư lệnh kiêm Chính ủy, Bí thư Đảng ủy Mặt trận B3 - Tây Nguyên.

Từ năm 1967 đến năm 1975, ông là Tư lệnh Quân khu 5, Phó bí thư Đảng ủy Quân khu, Chính ủy chiến dịch Huế- Đà Nẵng.

Từ 1975 đến 1976, ông là Chính uỷ, kiêm Tư lệnh, Bí thư Đảng ủy Quân khu 5.

Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IV của Đảng năm 1976, ông được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương và Trung ương bầu làm Ủy viên Bộ Chính trị và được cử giữ chức Phó Bí thư Đảng ủy Quân sự Trung ương, Trưởng ban Kiểm tra Đảng ủy Quân sự Trung ương, Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị (1977-1986), phụ trách công tác giúp Cách mạng Lào, Giám đốc Trường Nguyễn Ái Quốc (năm 1980).

Ông là Đại biểu Quốc hội khoá II, VI, VII, được Quốc hội bầu làm Phó Chủ tịch Hội đồng Nhà nước khóa VII (1981-1986), là Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khoá III, IV, V, Ủy viên Bộ Chính trị khoá IV, V.

Sau Đại hội VI, ông nghỉ hưu theo chế độ.

Ngày 21 tháng 01 năm 1995, Chủ tịch nước Lê Đức Anh ký quyết định số 401KT/CT trao tặng huân chương Sao Vàng cho Đại tướng Chu Huy Mân vì những công lao to lớn đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc.

Đại tướng Chu Huy Mân qua đời ngày 1-7-2006 tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108.

Ông được an táng tại Nghĩa trang Mai Dịch, Hà Nội.

Khen thưởng
Đại tướng Chu Huy Mân được Đảng, Nhà nước Việt Nam tặng thưởng nhiều phần thưởng cao quý:

 50x50px Huân chương Sao Vàng (21/01/1995).
 50x50px Huân chương Hồ Chí Minh.
  Huân chương Độc lập hạng Nhất.
 50x50px Huân chương Quân công hạng Nhất.
  02 Huân chương Quân công hạng Nhì.
 50x50px Huân chương Chiến thắng hạng Nhất.
 52x52px Huân chương Kháng chiến hạng Nhất.
 52x52px Huân chương Chiến công hạng Nhất.
 52x52px Huân chương Chiến công hạng Nhì.
 50x50px Huy chương Quân kỳ quyết thắng.
 50x50px Huân chương Chiến sĩ vẻ vang hạng Nhất, Nhì, Ba.
 Huy hiệu 75 năm tuổi Đảng và nhiều huân, huy chương khác.

Lịch sử thụ phong quân hàm

Gia đình
Tháng 5 năm 1937, thực dân Pháp bắt ông rồi đưa đi nhiều nhà tù, ai cũng bảo ông đã bị Pháp giết trong nhà tù. Vợ ông tần tảo nuôi 2 đứa con chờ chồng, nhưng trận đói lịch sử năm 1945 đã khiến người con trai 7 tuổi mất. Vợ ông bế đứa con gái còn nhỏ đến Hà Nội xin ăn để tìm đường sống.

Ngày ông trở về chỉ còn căn nhà hoang vắng. Người vợ nghĩ ông đã chết cũng đi lấy chồng. Đến năm 1952, ông mới đi bước nữa với Lê Thu Thủy, cán bộ  phụ nữ huyện Yên Dũng, Bắc Giang và sinh được 3 người con, 2 gái 1 trai.

Người con trai Chu Thế Sơn sinh năm 1959, nhập ngũ, nhập học Học viện Kỹ thuật Quân sự, chuyên ngành Công nghệ Chế tạo máy. Sau khi ra trường được điều về làm kỹ sư tại Nhà máy Z153, thuộc Tổng cục Kỹ thuật. Sau đó, ông Sơn công tác tại Văn phòng Bộ Quốc phòng. Ngày 25 tháng 5 năm 1998, Trung tá Chu Thế Sơn hy sinh khi chiếc máy bay trực thăng chở đoàn cán bộ tướng lĩnh, sĩ quan cao cấp của Quân đội nhân dân Việt Nam (tất cả 14 người, có Trung tướng Đào Trọng Lịch) đi công tác tại Lào bị rơi tại Xiêng Khoảng.

Ông còn có một người con gái là Thượng tá Chu Minh Châu, Phó Trưởng phòng PB11 (Phòng Tình báo, nay là Phòng An ninh Đối Ngoại) Công an Thành phố Hà Nội.

Công trình gắn liền với tên tuổi của Chu Huy Mân
Tên của ông được đặt cho con đường ở Hà Nội (nối từ đường Nguyễn Văn Linh đến khu đô thị sinh thái Vinhomes Riverside), Đà Nẵng (nối đường Lê Đức Thọ và đường Ngô Quyền), Vinh (nối từ đường Nguyễn Viết Xuân) và ở phường Nam Lý, Đồng Hới, Quảng Bình (nối từ Hoàng Văn Thái đến Nguyễn Văn Linh)...Dự kiến Thành phố Hồ Chí Minh có đường mang tên ông

Chú thích

Sách

Người Vinh
Ủy viên Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam
Phó Chủ tịch nước Việt Nam
Chủ nhiệm Tổng cục chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa II
Huân chương Sao Vàng
Huân chương Hồ Chí Minh
Huân chương Quân công
Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa VI
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa VII
Tư lệnh Quân khu 4, Quân đội nhân dân Việt Nam
Chính ủy Quân khu 4, Quân đội nhân dân Việt Nam
Tướng lĩnh Quân đội nhân dân Việt Nam thụ phong thập niên 1980


title: Tipula carinifrons

text:
Tipula carinifrons là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic và Nearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Midaellobes

text:
Midaellobes là một chi bướm đêm thuộc phân họ Tortricinae của họ Tortricidae.

Các loài
Midaellobes rubrostrigana Mabille, 1900

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Archipini


title: Priopus schultzei

text:
Priopus schultzei là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Platia & Schimmel miêu tả khoa học năm 2003.

Chú thích

Tham khảo

Priopus


title: Trần Chung

text:
Trần Chung (1 tháng 12 năm 1927 tại Hải Phòng - 12 tháng 9 năm 2002 tại Hà Nội) là một nhạc sĩ Việt Nam nổi tiếng. Ông là tác giả của các ca khúc Cách mạng về dãy núi Trường Sơn như Đêm Trường Sơn nhớ Bác, Bài ca Trường Sơn, Chiều biên giới.

Tiểu sử
Nhạc sĩ Trần Chung sinh năm 1927 tại Hải Phòng (quê gốc tại xã Hòa Hậu, huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam) yêu ca hát từ nhỏ và đến với âm nhạc bằng cách tự học. Khi Cách mạng tháng Tám diễn ra, Trần Chung năm đó 18 tiến hành nhập ngũ. Nhờ có giọng hát hay và nét chữ đẹp, ông được điều làm công việc văn phòng.

Sau một đợt bị ốm nặng được đơn vị cho về gia đình điều trị, khỏi ốm, Trần Chung bị địch phát hiện và bắt giam ở cùng phòng vơi ca sĩ Kim Tiêu. Khi Hải Phòng được giải phóng Trần Chung mới được cứu thoát.

Sau khi được giải thoát, Trần Chung tham gia phong trào ca hát đoàn "Bồ câu trắng" ở Hải Phòng. Năm 1956, ông có chuyến đi về Hải Phòng thực hiện chương trình thu thanh Ca hát quần chúng của đài Tiếng nói Việt Nam, nhạc sĩ Hồ Bắc đã phát hiện giọng hát nam cao Trần Chung, ông được chuyển về làm ca sĩ trong dàn nhạc Đài, tuy là ca sĩ nhưng ông say mê học hỏi sáng tác.

Trần Chung mất năm 2002 tại Hà Nội, được trao tặng giải thưởng Nhà nước cùng năm.

Tác phẩm
 Cô gái hội Lim (1957, phổ thơ Hoa lúa của Hữu Loan)
 Tiếng gọi sông Đà
 Bài ca Trường Sơn (phổ thơ Gia Dũng)
 Đêm Trường Sơn nhớ Bác (phổ thơ Nguyễn Trung Thu)
 Tình yêu nông trường
 Chiều biên giới (phổ thơ Lò Ngân Sủn)
 Mùa xuân trên thành phố dệt
 Qua cầu sông Thương
 Khúc ca Hà Sơn Bình
 Mùa xuân đến rồi đó
 Về thăm mẹ
 Nhớ về Cúc Phương

Trích dẫn
 Muốn có tác phẩm hay, mang hơi thở cuộc sống, người nghệ sĩ không thể ngồi trong phòng kín mà sáng tác được.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Người Hải Phòng
Nhạc sĩ nhạc đỏ
Nhạc sĩ Hải Phòng
Giải thưởng Nhà nước


title: Mözen

text:
Mözen là một đô thị ở huyện Segeberg, bang Schleswig-Holstein Segeberg, ở bang Schleswig-Holstein, Đức. Đô thị Mözen có diện tích 7,72 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 456 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Segeberg


title: Iseo

text:
Iseo là một đô thị thuộc tỉnh Brescia trong vùng Lombardia ở Ý. Đô thị này có diện tích 25 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2004 là 8812 người.
Đô thị này có các làng sau: Covelo, Pilzone, Clusane.

Đô thị này giáp với các đô thị sau: Adro, Corte Franca, Monte Isola, Monticelli Brusati, Paratico, Polaveno, Predore, Provaglio d'Iseo, Sarnico, Sulzano, Tavernola Bergamasca.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Brescia
Thành phố và thị trấn ở Lombardia