title: Lịch sử hành chính Cà Mau

text:
Cà Mau là tỉnh ven biển ở cực nam của Việt Nam, phía bắc giáp tỉnh Kiên Giang, phía đông giáp tỉnh Bạc Liêu và Biển Đông, phía nam giáp Biển Đông và phía tây giáp vịnh Thái Lan. Toàn tỉnh được chia thành 9 đơn vị hành chính cấp huyện, trong đó có 1 thành phố và 8 huyện. Tổng diện tích của Cà Mau 5.315,4  km² với dân số được thống kê theo cuộc điều tra dân số năm 2009 là 1.185.800 người và mật độ dân số trung bình đạt 223 người/ km². Mật độ dân số phân bố không đồng đều giữa các đơn vị hành chính cấp huyện trong tỉnh, trong đó mật độ cao nhất ở thành phố Cà Mau đạt 819 người/ km² và thấp nhất là huyện Ngọc Hiển đạt 107 người/ km².

Cà Mau là tỉnh duyên hải tận cùng về phía Nam của Việt Nam, thuộc vùng Đồng bằng sông Cửu Long, có 6 trên 9 đơn vị hành chính cấp huyện là giáp biển, gồm có: Đầm Dơi, Năm Căn, Ngọc Hiển, Phú Tân, Trần Văn Thời và U Minh.

Trước năm 1975
Để ổn định về hành chính trong việc khai thác thuộc địa lần thứ nhất, Pháp chia Nam Kỳ thành 20 tỉnh. Lúc bấy giờ, Cà Mau là vùng đất thuộc Rạch Giá của tỉnh Bạc Liêu.
Ngày 9 tháng 3 năm 1956, chính quyền Sài Gòn lấy quận Cà Mau, quận Quảng Xuyên và bốn xã của quận Giá Rai: Định Thành, Hòa Thành, Tân Thành, Phong Thạnh Tây lập thành tỉnh Cà Mau.
Ngày 22 tháng 10 năm 1956, tỉnh Cà Mau được đổi tên thành tỉnh An Xuyên.
Dưới thời Việt Nam Cộng hòa tỉnh Cà Mau mang tên An Xuyên, còn tỉnh lỵ có tên là Quản Long. Tỉnh An Xuyên gồm sáu quận: Quản Long, Thới Bình, Đầm Dơi, Cái Nước, Sông Ông Đốc và Năm Căn. Dân số tính đến năm 1971 là 279.113 người.
Tuy nhiên, chính quyền Mặt trận Dân tộc Giải phóng Miền Nam Việt Nam và sau này là Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa Miền Nam Việt Nam cùng với Việt Nam Dân chủ Cộng hòa không công nhận tên gọi tỉnh An Xuyên mà vẫn gọi theo tên cũ là tỉnh Cà Mau.

Từ năm 1975
Thành lập tỉnh Minh Hải: tồn tại đến ngày 6 tháng 11 năm 1996.
Tháng 2 năm 1976 tỉnh An Xuyên và một phần tỉnh Bạc Liêu (do Việt Nam Cộng Hòa lập ra) hợp nhất thành tỉnh Minh Hải.
Ngày 11 tháng 7 năm 1977, Hội đồng Chính phủ, giải thể huyện Châu Thành thuộc tỉnh Minh Hải và việc sáp nhập các xã trước đây thuộc huyện Châu Thành vào huyện Giá Rai, huyện Trần Văn Thời, huyện Thới Bình.
Ngày 29 tháng 12 năm 1978, Hội đồng Chính phủ, phê chuẩn (về nguyên tắc) việc phân vạch địa giới hành chính các huyện và thị xã thuộc tỉnh Minh Hải, lập thêm sáu huyện mới: huyện Cà Mau, huyện Phước Long, huyện U Minh, huyện Phú Tân, huyện Cái Nước, huyện Năm Căn
Ngày 25 tháng 7 năm 1979, Hội đồng Chính phủ, điều chỉnh địa giới một số xã và thị trấn thuộc thị xã Minh Hải, huyện Vĩnh Lợi, huyện Hồng Dân huyện Phước Long, huyện Ngọc Hiển, huyện Thới Bình, huyện Phú Tân, huyện Cái Nước, huyện Năm Căn, huyện Trần Văn Thời, huyện U Minh, huyện Cà Mau
Ngày 28 tháng 3 năm 1983, Hội đồng Bộ trưởng, phân vạch địa giới thị trấn Phú Tân và các xã Tân Hải, Việt Khái thuộc huyện Phú Tân, tỉnh Minh Hải.
Ngày 30 tháng 8 năm 1983, Hội đồng Bộ trưởng, giải thể huyện Cà Mau, phân vạch địa giới thị xã Cà Mau và các huyện Giá Rai, Cái Nước thuộc tỉnh Minh Hải, tỉnh Cà Mau còn lại hai thị xã và 11 huyện.
Ngày 17 tháng 5 năm 1984, Hội đồng Bộ trưởng, phân vạch địa giới huyện Hồng Dân, huyện Phước Long, huyện Cái Nước, huyện Năm Căn, huyện Ngọc Hiển, huyện Phú Tân, thị xã Minh Hải được đổi tên thành Bạc Liêu thuộc tỉnh Minh Hải.
Ngày 17 tháng 12 năm 1984, Hội đồng Bộ trưởng, về việc đổi tên huyện Năm Căn thành huyện Ngọc Hiển, đổi tên huyện Ngọc Hiển hiện nay thành huyện Đầm Dơi thuộc tỉnh Minh Hải.
Ngày 18 tháng 12 năm 1984, Hội đồng Bộ trưởng, chuyển tỉnh lỵ tỉnh Minh Hải từ thị xã Bạc Liêu về thị xã Cà Mau.
Ngày 14 tháng 2 năm 1987, Hội đồng Bộ trưởng, về việc phân vạch, điều chỉnh địa giới hành chính một số xã, phường, thị trấn của các thị xã Bạc Liêu, thị xã Cà Mau và các huyện Cái Nước, huyện Đầm Dơi, huyện Ngọc Hiển, huyện Vĩnh Lợi, huyện Giá Rai, huyện Hồng Dân, huyện Thới Bình, huyện Trần Văn Thời thuộc tỉnh Minh Hải.
Ngày 9 tháng 11 năm 1990, Ban Tổ chức Chính phủ điều chỉnh địa giới một số xã thuộc các huyện Hồng Dân, Vĩnh Lợi, tỉnh Minh Hải.
Ngày 2 tháng 2 năm 1991, Ban Tổ chức Chính phủ điều chỉnh địa giới phường, xã thuộc thị xã Bạc Liêu và các huyện Cái Nước, Thới Bình, Trần Văn Thời, U Minh, tỉnh Minh Hải.
Ngày 13 tháng 4 năm 1991, Ban Tổ chức Chính phủ điều chỉnh địa giới một số xã thuộc huyện Giá Rai, tỉnh Minh Hải.
Ngày 29 tháng 8 năm 1994, Chính phủ thành lập thị trấn Cái Đôi Vàm thuộc huyện Phú Tân.
Ngày 6 tháng 11 năm 1996, giải thể tỉnh Minh Hải
Thành lập tỉnh Cà Mau: ngày 6 tháng 11 năm 1996
Ngày 6 tháng 11 năm 1996, chia tỉnh Minh Hải thành hai tỉnh là tỉnh Bạc Liêu và tỉnh Cà Mau. Tỉnh Cà Mau có sáu đơn vị hành chính gồm: thị xã Cà Mau và năm huyện: Đầm Dơi, Ngọc Hiển, Cái Nước, Trần Văn Thời, U Minh, Thới Bình
Ngày 14 tháng 4 năm 1999, Chính phủ thành lập thành phố Cà Mau thuộc tỉnh Cà Mau trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của thị xã Cà Mau.
Ngày 25 tháng 6 năm 1999, Chính phủ thành lập xã thuộc các huyện Đầm Dơi, Trần Văn Thời, Cái Nước và Ngọc Hiển, tỉnh Cà Mau.
Ngày 29 tháng 8 năm 2000, Chính phủ chia tách, thành lập xã thuộc các huyện Ngọc Hiển, Đầm Dơi, Thới Bình, tỉnh Cà Mau.
Ngày 22 tháng 4 năm 2003, Chính phủ thành lập xã thuộc các huyện Cái Nước và U Minh, tỉnh Cà Mau.
Ngày 17 tháng 11 năm 2003, Chính phủ thành lập các huyện Năm Căn và Phú Tân, tỉnh Cà Mau.
Ngày 23 tháng 11 năm 2004, Chính phủ thành lập xã thuộc các huyện Cái Nước và Phú Tân, tỉnh Cà Mau.
Ngày 5 tháng 9 năm 2005, Chính phủ điều chỉnh địa giới hành chính thành lập xã thuộc các huyện Đầm Dơi, Trần Văn Thời, Thới Bình và Năm Căn, tỉnh Cà Mau.
Ngày 4 tháng 6 năm 2009, Chính phủ điều chỉnh địa giới hành chính xã; thành lập xã, phường, thị trấn thuộc huyện U Minh, huyện Ngọc Hiển và thành phố Cà Mau, tỉnh Cà Mau.

Tỉnh Minh Hải: tồn tại đến ngày 6 tháng 11 năm 1996

Năm 1977: Quyết định 181-CP ngày 11 tháng 7
Quyết định 181-CP ngày 11 tháng 7 năm 1977 của Hội đồng Chính phủ về việc giải thể huyện Châu Thành thuộc tỉnh Minh Hải và việc sáp nhập các xã trước đây thuộc huyện Châu Thành vào một số huyện khác thuộc tỉnh Minh Hải:
huyện Châu Thành, huyện Giá Rai
Sáp nhập xã Định Thành, xã Hòa Thành, xã Tân Thành và thị trấn Tắc Vân vào huyện Giá Rai;
huyện Châu Thành, huyện Trần Văn Thời
Sáp nhập xã Lý Văn Lâm, xã Lương Thế Trân vào huyện Trần Văn Thời;
huyện Châu Thành, huyện Thới Bình
Sáp nhập xã An Xuyên vào huyện Thới Bình

Năm 1978: Quyết định 326-CP ngày 29 tháng 12
Quyết định 326-CP ngày 29 tháng 12 năm 1978 của Hội đồng Chính phủ phê chuẩn (về nguyên tắc) việc phân vạch địa giới hành chính các huyện và thị xã thuộc tỉnh Minh Hải từ 6 huyện, 2 thị xã, 66 xã, 17 phường cũ thành 12 huyện, 2 thị xã, 260 xã, 16 phường và 14 thị trấn mới:

Huyện Vĩnh Lợi
Huyện Vĩnh Lợi có 22 xã, 1 thị trấn huyện lỵ. Phía Bắc giáp tỉnh Hậu Giang, phía đông giáp thị xã Minh Hải, phía tây giáp kênh Cái Cùng và quốc lộ 4, phía nam giáp Biển Đông.
Huyện Giá Rai
Huyện Gia Rai có 31 xã, 3 thị trấn (thị trấn huyện lỵ, thị trấn Hồ Phòng và thị trấn Gành Hào). Phía Bắc giáp xã Vĩnh Phú Tây, xã Phong Thạnh Tây (huyện Phước Long), phía đông giáp huyện Vĩnh Lợi, phía tây giáp xã Tân Thành, xã Định Thành (huyện Cà Mau), phía nam giáp sông Gành Hào và Biển Đông.
Huyện Hồng Dân
Huyện Hồng Dân có 16 xã, 1 thị trấn huyện lỵ. Phía bắc và phía đông giáp tỉnh Hậu Giang, phía tây giáp tỉnh Kiên Giang, phía nam giáp huyện Phước Long.
Huyện Thới Bình
Huyện Thới Bình có 23 xã, 1 thị trấn huyện lỵ. Phía bắc giáp tỉnh Kiên Giang, phía đông giáp huyện Phước Long và huyện Giá Rai, phía tây giáp xã Nguyễn Phích, xã Khánh An (huyện U Minh), phía nam giáp xã An Xuyên và xã Tân Thành (huyện Cà Mau).
Huyện Trần Văn Thời
Huyện Trần Văn Thời có 26 xã, 1 thị trấn (thị trấn sông Ông Đốc). Phía bắc giáp rừng U Minh, huyện U Minh, từ ngã ba sông Cái Tàu của xã Khánh An (huyện U Minh) đi thẳng phía tây ra Vịnh Thái Lan, phía đông giáp xã An Xuyên, xã Lý Văn Lâm, xã Lương Thế Trân (huyện Cà Mau), phía tây giáp Vịnh Thái Lan, phía nam giáp xã Phú Mỹ A, xã Phú Mỹ B (huyện Phú Tân).
Huyện Ngọc Hiển
Huyện Ngọc Hiển có 18 xã, 1 thị trấn huyện lỵ. Phía bắc giáp xã Định Thành, xã Hòa Thành (huyện Cà Mau), phía đông giáp thị trấn Gành Hào (huyện Giá Rai) và Biển Đông, phía tây giáp xã Trần Phán và xã Quách Phẩm A (huyện Cái Nước), phía nam giáp xã Quách Phẩm B (huyện Năm Căn).
Huyện Cà Mau
Huyện Cà Mau (mới thành lập) có 16 xã, 1 thị trấn (thị trấn Tắc Vân). Phía bắc giáp xã Hồ Thị Kỷ, xã Tân Lộc (huyện Thới Bình), phía đông giáp xã An Trạch (huyện Giá Rai), phía tây giáp xã Khánh Bình (huyện Trần Thời) và xã Khánh An (huyện U Minh), phía nam giáp xã Phú Hưng, xã Trần Văn Phán (huyện Cái Nước) và xã Tạ An Khương (huyện Ngọc Hiển). Địa bàn huyện Cà Mau chính là địa bàn huyện Châu Thành trước đây.
Huyện Phước Long
Huyện Phước Long (mới thành lập) có 19 xã, 1 thị trấn huyện lỵ. Phía bắc giáp xã Ninh Thạnh Lợi, xã Ninh Quới (huyện Hồng Dân), phía đông giáp xã Vĩnh Hưng, xã Vinh Mỹ B (huyện Vĩnh Lợi), phía tây giáp xã Tân Phú (huyện Thới Bình), phía nam giáp xã Phong Thạnh và xã Phong Thạnh Đông (huyện Giá Rai).
Huyện U Minh
Huyện U Minh (mới thành lập) có 20 xã, 1 thị trấn huyện lỵ. Phía bắc giáp tỉnh Kiên Giang, phía đông giáp huyện Thới Bình, phía tây giáp Vịnh Thái Lan, phía nam giáp huyện Trần Thời.
Huyện Phú Tân
Huyện Phú Tân (mới thành lập) có 16 xã, 1 thị trấn huyện lỵ. Phía bắc giáp huyện Trần Thời, phía đông giáp huyện Cái Nước, phía tây và tây nam giáp Vịnh Thái Lan, phía nam giáp huyện Năm Căn.
Huyện Cái Nước
Huyện Cái Nước (mới thành lập) có 18 xã, 1 thị trấn huyện lỵ. Phía bắc giáp xã Lương Thế Trân (huyện Cà Mau), phía tây và tây bắc giáp xã Phong Lạc (huyện Trần Thời), xã Phú Mỹ A, xã Việt Khái (huyện Phú Tân), phía đông giáp xã Tạ An Khương, xã Tân Duyệt (huyện Ngọc Hiển), phía nam giáp huyện Năm Căn.
Huyện Năm Căn
Huyện Năm Căn (mới thành lập) có 28 xã, 1 thị trấn huyện lỵ. Phía bắc giáp xã Việt Khải (huyện Phú Tân), xã Trần Thời, xã Đông Thới, xã Quách Phẩm A (huyện Cái Nước), phía đông giáp xã Tân Tiến, xã Tân Duyệt (huyện Ngọc Hiển), phía tây giáp Vịnh Thái Lan, phía nam giáp Biển Đông.
Thị xã Cà Mau
Thị xã Cà Mau có 8 phường, địa giới giữ nguyên như hiện nay.
Thị xã Minh Hải
Thị xã Minh Hải: tỉnh lỵ, có 8 phường và 7 xã ngoại thị. Phía bắc giáp Rạch Trà Khứa và Ấp Cái Giá, phía đông giáp Rạch Cầu Thắng, phía tây giáp Rạch Dần Xây, phía nam giáp Biển Đông.

Năm 1979: Quyết định 275-CP ngày 25 tháng 7
Quyết định 275-CP ngày 25 tháng 7 năm 1979 của Hội đồng Chính phủ điều chỉnh địa giới một số xã và thị trấn thuộc các huyện Vĩnh Lợi, Thới Bình, U minh, Ngọc Hiển, Năm Căn, Phú Tân, Cái Nước, Hồng Dân, Trần Thời, Phước Long, Cà Mau và thị xã Minh Hải thuộc tỉnh Minh Hải
thị xã Minh Hải
Chia xã Vĩnh Trạch thành hai xã lấy tên là xã Vĩnh Thuận và xã Vĩnh Hòa.
Chia xã Vĩnh Lợi thành hai xã lấy tên là xã Vĩnh Hiệp và xã Vĩnh Thành.
huyện Vĩnh Lợi
Chia xã Vĩnh Mỹ A thành bốn xã lấy tên là xã Vĩnh Mỹ A, xã Vĩnh Thắng, xã Vĩnh Thịnh và xã Vĩnh Hậu.
Chia xã Vĩnh Mỹ B thành ba xã lấy tên là xã Vĩnh Mỹ B, xã Vĩnh Bình và xã Vĩnh An.
Chia xã Châu thới thành ba xã lấy tên là xã Châu Thới, xã Thới Chiến và xã Thới Thắng.
Chia xã Hưng Hội thành hai xã lấy tên là xã Hưng Hội và xã Hưng Thành.
Chia xã Long Thạnh thành hai xã lấy tên là xã Long Thạnh và xã Long Hà.
Chia xã Vĩnh Hưng thành hai xã lấy tên là xã Vĩnh Hưng và xã Vĩnh Hùng.
Chia xã Minh Diệu thành hai xã lấy tên là xã Minh Diệu và xã Minh Tân.
Chia xã Châu Hưng thành ba xã lấy tên là xã Châu Hưng, xã Phước Hưng và xã Hòa Hưng.
Xã Hòa Bình đổi tên thành xã Vĩnh Lợi
huyện Hồng Dân
Chia xã Ninh Thạnh Lợi thành ba xã lấy tên là xã Ninh Thạnh Lợi, xã Ninh Thuận và xã Ninh Lợi.
Chia xã Ninh Quới thành ba xã lấy tên là xã Ninh Quới, xã Ninh Quới A và xã Ninh Quới B.
Chia xã Ninh Hòa thành hai xã lấy tên là xã Ninh Hòa và xã Hòa Lợi.
Chia xã Vĩnh Lộc thành ba xã lấy tên là xã Vĩnh Lộc, xã Vĩnh Hiếu và xã Vĩnh Trung.
Chia xã Lộc Ninh thành hai xã lấy tên là xã Lộc Ninh A và xã Lộc Ninh B.
Thành lập thị trấn huyện lỵ của huyện Hồng Dân lấy tên là thị trấn Ngan Dừa.
huyện Phước Long
Chia xã Vĩnh Phú Đông thành bốn xã lấy tên là xã Vĩnh Phú Đông, xã Đông Phú, xã Hưng Phú và xã Đông Nam.
Chia xã Vĩnh Phú Tây thành ba xã lấy tên là xã Vĩnh Thạnh, xã Vĩnh Hồng và xã Vĩnh Tiến.
Chia xã Phước Long thành hai xã lấy tên là xã Phước Long và xã Phước Tây.
Chia xã Phong Thạnh Tây thành ba xã lấy tên là xã Phong Dân, xã Phong Hòa và xã Phong Hiệp.
Thành lập thị trấn huyện lỵ của huyện Phước Long lấy tên là thị trấn Phước Long.
huyện Ngọc Hiển
Chia xã Tân Duyệt thành bốn xã và một thị trấn lấy tên là xã Tân Duyệt, xã Tân Hồng, xã Tân Dân, xã Tân Chánh và thị trấn Ngọc Hiển.
Thành lập thị trấn huyện lỵ của huyện Ngọc Hiển lấy tên là thị trấn Ngọc Hiển.
Chia xã Quách Phẩm B thành hai xã lấy tên là xã Ngọc Chánh và xã Tân Hùng.
Chia xã Tạ An Khương thành bốn xã lấy tên là xã Thành Điền, xã Tân Mỹ, xã Thới Phong và xã Tạ An Khương.
Chia xã Tân Thuận thành năm xã lấy tên là xã Tân Đức, xã Hiệp Bình, xã Thuận Hoà, xã Tân Lập và xã Tân Thuận.
Chia xã Tân tiến thành bốn xã lấy tên là xã Nguyễn Huân, xã Long Hòa, xã Tân Tiến và xã Phú Hải.
huyện Thới Bình
Chia xã Biển Bạch thành bốn xã lấy tên là xã Biển Bạch Tây, xã Biển Bạch Tân, xã Biển Bạch và xã Biển Bạch Đông.
Chia xã Trí Phải thành bốn xã lấy tên là xã Trí Phải Tây, xã Trí Phải Trung, xã Trí Phải Đông và xã Trí Phải.
Chia xã Tân Phú Thành thành ba xã lấy tên là xã Tân Quý, xã Tân Phú và xã Tân Xuân.
Chia xã Tân Lộc thành bốn xã lấy tên là xã Tân Thới, xã Tân Bình, xã Tân Lộc và xã Tân Hải.
Chia xã Thới Bình thành ba xã lấy tên là Thới Thuận, xã Thới Bình và xã Thới Hòa.
Xác định ranh giới của xã Hồ Thị Kỷ sau khi chuyển giao một phần 2 xã sang cho huyện Cà Mau theo quyết định số 326-CP như sau:
Thành lập trên phần đất còn lại của xã Khánh An sau khi đã được chuyển sang cho huyện U Minh theo quyết định số 326-CP một xã mới lấy tên là xã Khánh Thới.
Tiếp nhận một phần đất của xã Phong Thạnh Tây thuộc huyện Gia Rai chuyển sang theo quyết định số 326-CP để thành lập một xã mới lấy tên là xã Phong Tiến.
Xác định ranh giới của thị trấn Thới Bình như sau:
huyện Phú Tân
Chia xã Tân Hưng Tây thành hai xã lấy tên là xã Tân Hưng Tây và xã Tân Hải.
Chia xã Việt Khái thành ba xã lấy tên là xã Việt Khái, xã Việt Hùng và xã Việt Thắng.
Chia xã Phú Mỹ A thành ba xã lấy tên là xã Phú Mỹ A, xã Phú Thành và xã Phú Thuận.
Chia xã Phú Mỹ B thành hai xã lấy tên là xã Phú Hòa và xã Phú Hiệp.
Thị trấn Cái Đôi nay đổi tên là thị trấn Phú Tân.
huyện Cái Nước
Chia xã Tân Hưng thành bốn xã lấy tên là xã Tân Hưng, xã Thạnh hưng, xã Phong Hưng và xã Hiệp Hưng.
Chia xã Đông Thới thành hai xã lấy tên là xã Đông Thới và xã Tân Thới.
Chia xã Hưng Mỹ thành ba xã lấy tên là xã Hưng Mỹ, xã Hòa Mỹ và xã Bình Mỹ.
Xã Trần Thới, sau khi cắt 2 phần 5 đất sang huyện Phú tân, diện tích và số dân còn lại vẫn lấy tên là xã Trần Thới.
Chia xã Phú Hưng thành hai xã lấy tên là xã Phú Hưng và xã Phú Lộc.
Chia xã Tân Hưng Đông thành ba xã lấy tên là xã Tân Hưng Đông, xã Tân Hiệp và xã Cái Nước.
Chia xã Trần Phán thành hai xã lấy tên là xã Tân Trung và xã Trần Phán.
Chia xã Quách Phẩm A thành hai xã lấy tên là xã Quách Thẩm và xã Hòa Điền.
huyện Năm Căn
Chia xã Viên An thành ba xã lấy tên là xã Duyên An Đông, xã Duyên An Tây và xã Đất Mũi.
Chia xã Năm Căn thành hai xã và một thị trấn lấy tên là xã Hàm Rồng, xã Đất Mới và thị trấn Năm Căn.
Chia xã Tân An thành hai xã lấy tên là xã Tam Giang và xã Tân An.
Chia nửa xã Quách Thẩm B thành ba xã lấy tên là xã Thanh Tùng, xã Tân Điền và xã Hiệp Tùng.
Chia nửa xã Quách Phẩm A thành ba xã lấy tên là xã Tân Trung, xã An Lập và xã Tân An.
huyện Trần Văn Thời
Chia xã Khánh Hưng A thành năm xã lấy tên là xã Khánh Dân, xã Khánh Hải, xã Khánh Hiệp, xã Khánh Hòa và xã Khánh Hưng.
Chia xã Khánh Hưng B thành hai xã lấy tên là xã Khánh Tân và xã Khánh Hưng B.
Chia xã Trần Hội thành bốn xã và một thị trấn lấy tên là xã Khánh Lộc, xã Khánh Dũng, xã Khánh Xuân, xã Trần Hội và thị trấn Trần Thời.
Chia xã Phong Lạc thành ba xã lấy tên là xã Phong Phú, xã Phong Điền và xã Phong Lạc.
Chia xã Khánh Bình thành bốn xã lấy tên là xã Khánh Bình, xã Khánh Trung, xã Khánh Đông và xã Khánh Tây.
Thành lập một xã mới ở vùng sông ông Đốc lấy tên là xã Lợi An.
huyện U Minh
Chia xã Nguyển Phích thành ba xã và một thị trấn lấy tên là xã Nguyễn Phích, xã Phuyễn Phích A, xã Nguyễn Pích B và thị trấn U Minh.
Chia xã Khánh An thành ba xã lấy tên là xã Khánh An, xã Khánh Minh và xã Khánh Hiệp.
Chia xã Khánh Lâm thành năm xã lấy tên là xã Khánh Lâm, xã Khánh Hội, xã Khánh Tân, xã Khánh Tiến và xã Khánh Hòa.
huyện Cà Mau
Chia xã Hòa Thành thành ba xã lấy tên là xã Hòa Thành, xã Hòa Tân và xã Bình Thành
Chia xã Tân Thành thành ba xã lấy tên là xã Tân Thành, xã Tân Định và xã Tân Thạnh.
Chia xã An Xuyên thành hai xã lấy tên là xã An Xuyên và xã An Lộc.
Chia xã Lương Thế Trân thành ba xã lấy tên là xã Lương Thế Trân, xã Thạnh Trung và xã Thạnh Phú.
Xác định địa giới của xã Lý Văn Lâm
Chia xã Định Thành thành ba xã lấy tên là xã Định Thành, xã Định Hòa và xã Định Bình.
Thành lập (trên phần nửa đất của xã Hồ Thị Kỷ, huyện Thới Bình tách sang huyện Cà Mau) một xã mới lấy tên là xã Tân Lợi.
Xác định địa giới của thị trấn Tắc Vân

Năm 1983: Quyết định 23-HĐBT ngày 28 tháng 3
Quyết định 23-HĐBT ngày 28 tháng 3 năm 1983 của Hội đồng Bộ trưởng phân vạch địa giới thị trấn Phú Tân và các xã Tân Hải, Việt Khái thuộc huyện Phú Tân, tỉnh Minh Hải:
huyện Phú Tân
Chia thị trấn Phú Tân thành hai đơn vị hành chính mới lấy tên là thị trấn Phú Tân và xã Tân Phong.
Chia xã Tân Hải thành hai xã lấy tên là xã Tân Hải và xã Tân Nghiệp.
Chia xã Việt Khái thành ba xã lấy tên là xã Việt Khái, xã Việt Dũng và xã Việt Cường.

Năm 1983: Quyết định 94-HĐBT ngày 30 tháng 8
Quyết định 94-HĐBT ngày 30 tháng 8 năm 1983 của Hội đồng Bộ trưởng giải thể huyện Cà Mau, phân vạch địa giới thị xã Cà Mau và các huyện Cà Mau, Giá Rai, Thới Bình, Cái Nước thuộc tỉnh Minh Hải do Hội đồng Bộ trưởng ban hành:
huyện Cà Mau, thị xã Cà Mau
Sáp nhập vào thị xã Cà Mau, thị trấn Tắc Vân và các xã Tân Định, An Xuyên, An Lộc, Bình Thành, Hoà Tân, Hoà Thành, Tân Thành, Định Bình, Lý Văn Lâm của huyện Cà Mau. Thị trấn Tắc Vân đổi thành xã Tắc Vân. Sáp nhập1/3 ấp Sở Tại của xã Thạch Phú (huyện Cà Mau) vào xã Lý Văn Lâm và sáp nhập ấp Chánh của xã Thạnh Trung (huyện Cà Mau) vào phường 8 của thị xã Cà Mau.
thị xã Cà Mau
Địa giới của thị xã Cà Mau ở phía bắc giáp huyện Thới Bình, phía nam giáp huyện Cái Nước và huyện Ngọc Hiển, phía đông giáp huyện Giá Rai, phía tây giáp huyện U Minh và huyện Trần Thời.
huyện Cà Mau, huyện Giá Rai
Sáp nhập các xã Định Hoà, Định Thành, Tân Thạnh của huyện Cà Mau vào huyện Giá Rai cùng tỉnh.
huyện Cà Mau, huyện Thới Bình
Sáp nhập xã Tân Lợi của huyện Cà Mau vào huyện Thới Bình cùng tỉnh.
huyện Cà Mau, huyện Cái Nước
Sáp nhập các xã Lương Thế Trân, Thạch Trung, Thạch Phú của huyện Cà Mau vào huyện Cái Nước cùng tỉnh. Sáp nhập 1/3 ấp ông Muộng của xã Lý Văn Lâm (thị xã Cà Mau) vào xã Thạch Phú của huyện Cái Nước.

Năm 1984: Quyết định 75-HĐBT ngày 17 tháng 5
Quyết định 75-HĐBT ngày 17 tháng 5 năm 1984 của Hội đồng Bộ trưởng phân vạch địa giới một số huyện, thị xã thuộc tỉnh Minh Hải do Hội đồng Bộ trưởng ban hành
huyện Hồng Dân, huyện Phước Long
Sáp nhập huyện Hồng Dân và huyện Phước Long thành một huyện lấy tên là huyện Hồng Dân.
Huyện Hồng Dân gồm có các xã Vĩnh Lộc, Vĩnh Hiếu, Ninh Thuận, Ninh Thạnh Lợi, Ninh Lợi, Lộc Ninh A, Lộc Ninh B, Vĩnh Trung, Ninh Hoà, Hoà Lợi, Ninh Quới A, Ninh Quới B, Phong Dân, Phong Hoà, Phong Hiệp, Phước Tây, Phước Long, Vĩnh Hồng, Vĩnh Tiến, Vĩnh Thành, Vĩnh Phú Đông, Đông Phú, Đông Nam, Hưng Phú, thị trấn Phước Long và thị trấn Ngan Dừa. Huyện lỵ đóng tại thị trấn Phước Long.
Địa giới huyện Hồng Dân ở phía đông giáp huyện Thạnh Trị tỉnh Hậu Giang, phía tây giáp huyện Giồng Riềng tỉnh Kiên Giang, phía nam giáp huyện Giá Rai, phía bắc giáp huyện Thạnh Trị tỉnh Hậu Giang và huyện Giồng Riềng tỉnh Kiên Giang.
huyện Cái Nước, huyện Năm Căn, huyện Ngọc Hiển
Cắt 4 xã Quách Phẩm, Trần Phán, Tấn Trung, Hoà Điền của huyện Cái Nước; cắt 5 xã Tân Điền, Tân Ân, Thanh Tùng, Tân Trung, An Lập của huyện Năm Căn, sáp nhập vào huyện Ngọc Hiển.
Huyện Ngọc Hiển gồm có các xã Tân Mỹ, Tân Lập, Thành Điền, Thới Phong, Tân Duyệt, Tân Hùng, Tân Thánh, Tân Dân, Tân Thuận, Phú Hải, Hiệp Bình, Thuận Hoà, Long Hoà, Tạ An Khương, Nguyễn Huân, Ngọc Thánh, Tân Đức, Tân Hồng, Tân Tiến, Quách Phẩm, Tân Phán, Tấn Trung, Hoà Điền, Tân Điền, Tân An, Thạnh Tùng, Tân Trung, An Lập và thị trấn huyện lỵ Ngọc Hiển.
Địa giới huyện Ngọc Hiển ở phía đông giáp Biển Đông, phía tây giáp huyện Cái Nước, phía nam giáp huyện Năm Căn, phía bắc giáp huyện Giá Rai và thị xã Cà Mau.
Huyện Năm Căn
Huyện Năm Căn gồm các xã Tân Ân, Hiệp Tùng, Hàm Rồng, Đất Mới, Tam Giang, Đất Mũi, Duyên An Đông, Duyên An Tây và thị trấn huyện lỵ Năm Căn.
Địa giới huyện Năm Căn ở phía đông, phía tây, phía nam giáp Biển Đông và Vịnh Thái Lan, phía bắc giáp huyện Ngọc Hiển.
huyện Cái Nước, huyện Phú Tân
Sáp nhập huyện Cái Nước và huyện Phú Tân thành một huyện lấy tên là huyện Cái Nước.
Huyện Cái Nước gồm các xã Cái Nước, Hiệp Hưng, Trần Thời, Tân Thới, Tân Hưng, Phong Hưng, Tân Hưng Đông, Hưng Mỹ, Bình Mỹ, Phú Lộc, Phú Hưng, Tân Hiệp, Đông Thới, Thanh Hưng, Thạch Phúc, Thạnh Trung, Lương Thế Tân, Hoà Mỹ, Tân Hải, Phú Hoà, Phú Hiệp, Việt Thắng, Việt Hùng, Tân Hưng Tây, Nguyễn Việt Khái, Phú Thuận, Phú Mỹ A, Phú Thành, Tân Nghiệp, Tân Phong, Việt Dũng, Việt Cường và thị trấn Phú Tân. Huyện lỵ đóng tại xã Cái Nước.
Địa giới huyện Cái Nước ở phía đông giáp huyện Ngọc Hiển, phía tây giáp Vịnh Thái Lan, phía nam giáp huyện Năm Căn, phía bắc giáp thị xã Cà Mau.
thị xã Minh Hải, thị xã Bạc Liêu
Đổi tên thị xã Minh Hải thành thị xã Bạc Liêu thuộc tỉnh Minh Hải.

Năm 1984: Quyết định 168-HĐBT ngày 17 tháng 12
Quyết định 168-HĐBT ngày 17 tháng 12 năm 1984 của Hội đồng Bộ trưởng về việc đổi tên huyện Năm Căn và huyện Ngọc Hiển thuộc tỉnh Minh Hải như sau:
huyện Năm Căn, huyện Ngọc Hiển
Đổi tên huyện Năm Căn thành huyện Ngọc Hiển.
huyện Ngọc Hiển, huyện Đầm Dơi
Đổi tên huyện Ngọc Hiển hiện nay thành huyện Đầm Dơi.

Năm 1984: Quyết định 170-HĐBT ngày 18 tháng 12
thị xã Bạc Liêu, thị xã Cà Mau
Quyết định 170-HĐBT ngày 18 tháng 12 năm 1984 của Hội đồng Bộ trưởng chuyển tỉnh lỵ tỉnh Minh Hải từ thị xã Bạc Liêu về thị xã Cà Mau.

Năm 1987: Quyết định 33B-HĐBT ngày 14 tháng 2
Quyết định 33B-HĐBT ngày 14 tháng 2 năm 1987 của Hội đồng Bộ trưởng về việc phân vạch, điều chỉnh địa giới hành chính một số xã, phường, thị trấn của các thị xã Bạc Liêu, cà Mau và các huyện Cái Nước, Đầm Dơi, Ngọc Hiển, Vĩnh Lợi, Giá Rai, Hồng Dân, Thới Bình, Trần Văn Thời thuộc tỉnh Minh Hải do Hội đồng Bộ trưởng ban hành
thị xã Bạc Liêu
Sáp nhập xã Vĩnh Hiệp và xã Vĩnh Thành thành một xã lấy tên là xã Hiệp Thành.
thị xã Cà Mau
Sáp nhập phường 2 và phường 3 thành một phường lấy tên là phường 2.
Tách 950 hécta đất với 2.500 nhân khẩu của phường 8 để sáp nhập vào xã Lý Văn Lâm.
Sáp nhập xã Tân Thành và xã Tân Định thành một xã lấy tên là xã Tân Thành.
Sáp nhập xã An Xuyên và xã An Lộc thành một xã lấy tên là xã An Xuyên.
Giải thể xã Bình Thành để sáp nhập vào hai xã Hoà Thành và Hoà Tân; tách một phần diện tích và dân số của hai xã này để sáp nhập vào xã Định Bình.
huyện Cái Nước
Sáp nhập xã Thạnh Trung và xã Lương Thế Trân thành một xã lấy tên là xã Lương Thế Trân.
Sáp nhập xã Phú Hưng và xã Phú Lộc thành một xã lấy tên là xã Phú Hưng.
Sáp nhập xã Hoà Mỹ và xã Hưng Mỹ thành một xã lấy tên là xã Hưng Mỹ.
Sáp nhập xã Phú Mỹ và xã Phú Thuận thành một xã lấy tên là xã Phú Mỹ.
Sáp nhập xã Phú Hoà và xã Phú Thành thành một xã lấy tên là xã Phú Hoà.
Sáp nhập xã Việt Khái với xã Việt Dũng thành một xã lấy tên là xã Việt Khái.
Giải thể xã Phong Hưng để sáp nhập vào xã Tân Hưng và xã Hưng Hiệp.
Sáp nhập xã Việt Cường với xã Việt Hùng thành một xã lấy tên là xã Việt Hùng; tách một phần dân số và diện tích của xã Việt Hùng để sáp nhập vào xã Việt Thắng.
Giải thể xã Tân Thới để sáp nhập vào xã Trần Thới và xã Đông Thới.
Sáp nhập xã Tân Phong và xã Tân Nghiệp thành một xã lấy tên là xã Tân Nghiệp; tách một phần dân số và diện tích để sáp nhập vào thị trấn Phú Tân.
Giải thể xã Cái Nước để thành lập thị trấn Cái Nước (thị trấn huyện lỵ huyện Cái Nước).
huyện Đầm Dơi
Sáp nhập xã Thành Điền và xã Tân Mỹ thành một xã lấy tên là xã Thành Điền.
huyện Ngọc Hiển
Giải thể thị trấn Năm Căn. Thành lập xã Hàng Vịnh trên cơ sở diện tích và dân số của thị trấn Năm Căn cũ.
Chia xã Đất Mới thành hai đơn vị hành chính lấy tên là xã Đất Mới và thị trấn Năm Căn (thị trấn huyện lỵ huyện Ngọc Hiển).
huyện Vĩnh Lợi
Sáp nhập xã Vĩnh An và xã Vĩnh Mỹ B thành một xã lấy tên là xã Vĩnh Mỹ B; tách một phần diện tích và dân số của xã Vĩnh Mỹ B để sáp nhập vào xã Minh Diệu.
Sáp nhập xã Minh Tân và xã Vĩnh Bình thành một xã lấy tên là xã Vĩnh Bình; tách một phần diện tích và dân số của hai xã này để sáp nhập vào xã Minh Diệu và xã Vĩnh Hùng.
Sáp nhập xã Vĩnh Hùng và xã Vĩnh Hưng thành một xã lấy tên là xã Vĩnh Hưng; tách một phần diện tích và dân số của xã Minh Tân để sáp nhập vào xã Vĩnh Hưng.
Tách một phần diện tích và dân số của xã Minh Diệu để sáp nhập vào xã Long Thạnh.
Sáp nhập xã Châu Thới và xã Thới Chiến thành một xã lấy tên là xã Châu Thới; tách một phần diện tích và dân số của xã Châu Thới để sáp nhập vào xã Thới Thắng.
Sáp nhập các xã Thới Thăng, Phước Hưng và Hoà Hưng thành một xã lấy tên là xã Hoà Hưng; tách một phần diện tích và dân số của xã Hoà Hưng để sáp nhập vào xã Châu Hưng và xã Hưng Hội.
Sáp nhập xã Vĩnh Hậu và xã Long Hà thành một xã lấy tên là xã Vĩnh Hậu; tách một phần diện tích và dân số của xã Vĩnh Hậu để sáp nhập vào xã Vĩnh Thịnh, xã Long Thạnh và xã Vĩnh Lợi.
Tách ấp Láng Dài của xã Vĩnh Lợi để sáp nhập vào xã Long Thạnh; giải thể xã Vĩnh Lợi để thành lập thị trấn Hoà Bình (thị trấn huyện lỵ huyện Vĩnh Lợi).
Sau khi điều chỉnh địa giới hành chính, xã Long Thạnh có 3.318 hécta đất với 10.457 nhân khẩu.
huyện Giá Rai
Sáp nhập xã An Hoà và xã An Hạnh thành một xx lấy tên là xã An Hoà.
Sáp nhập xã An Phúc và xã An Định thành một xã lấy tên là xã An Phúc.
Sáp nhập xã An Bình và xã An Trạch thành một xã lấy tên là xã An Trạch.
Giải thể xã Long Điền Tân để sáp nhập vào xã Long Điền và xã Long Điền Tiến:
Giải thể xã Thạnh Hoà để sáp nhập vào xã Phong Thạnh và xã Thạnh Phú; đổi tên xã Thạnh Phú thành xã Thành Hoà.
Sáp nhập xã Long Điền Đông K và xã Long Điền Đông C thành một xã lấy tên là xã Long Điền Đông C.
huyện Hồng Dân
Giải thể xã Vĩnh Hiếu để sáp nhập vào xã Vĩnh Lộc và xã Vĩnh Trung.
Sáp nhập xã Lộc Ninh A và xã Lộc Ninh B thành một xã lấy tên là xã Lộc Ninh.
Sáp nhập xã Ninh Thuận và xã Ninh Thạnh Lợi thành một xã lấy tên là xã Ninh Thạnh Lợi.
Giải thể xã Phước Tây để sáp nhập vào xã Phước Long và xã Phong Hiệp; tách một phần diện tích và dân số của xã Phước Long để sáp nhập vào xã Hoà Lợi; tách một phần diện tích và dân số của xã Phước Tây để sáp nhập vào xã Phong Hiệp.
Sau khi điều chỉnh địa giới, xã Hoà Lợi có 2.779 hécta đất với 6.325 nhân khẩu.
Tách một phần diện tích và dân số của xã Vĩnh Hồng để sáp nhập vào xã Vĩnh Tiến; tách một phần diện tích và dân số của xã Vĩnh Tiến để sáp nhập vào xã Phong Hoà.
huyện Thới Bình
Giải thể xã Biển Bạch Tân để sáp nhập vào xã Biển Bạch và xã Biển Bạch Tây.
Sáp nhập xã Biển Bạch Đông với xã Thới Thuận thành một xã lấy tên là xã Biển Bạch Đông.
Sáp nhập xã Trí Phải Tây và xã Trí Phải Trung thành một xã lấy tên là xã Trí Phải Tây.
Sáp nhập xã Trí Phải với xã Trí Phải Đông thành một xã lấy tên là xã Trí Phải.
Sáp nhập xã Tân Quý với xã Tân Phú thành một xã lấy tên là xã Tân Phú; tách một phần diện tích và dân số của xã Tân Phú để sáp nhập vào xã Tân Xuân.
Sáp nhập xã Tân Bình và xã Tân Thới thành một xã lấy tên là xã Lộc Bắc.
Sáp nhập xã Tân Lộc và xã Tân Hải thành một xã lấy tên là xã Tân Lộc.
huyện Trần Văn Thời
Giải thể xã Phong Phú để sáp nhập vào xã Phong Lạc và xã Lợi An:
Sáp nhập xã Khánh Dũng và xã Khánh Hưng thành một xã lấy tên là xã Khánh Hưng.
Sáp nhập xã Khánh Xuân và xã Trần Hợi thành một xã lấy tên là xã Khánh Xuân.
Giải thể xã Khánh Trung để sáp nhập vào xã Khánh Bình và xã Khánh Đông.
Sáp nhập xã Khánh Dân và xã Khánh Hiệp thành một xã lấy tên là xã Khánh Dân.

Năm 1990: Quyết định 483/QĐ-TCCP ngày 9 tháng 11
Quyết định 483/QĐ-TCCP ngày 9 tháng 11 năm 1990 của Ban Tổ chức Chính phủ về việc điều chỉnh địa giới một số xã thuộc các huyện Hồng Dân và Vĩnh Lợi, tỉnh Minh Hải:
huyện Hồng Dân
Sáp nhập các xã Ninh Qưới A, Ninh Qưới B vào xã Ninh Qưới.
Sáp nhập các xã Đông Phú, Đông Nam vào xã Vĩnh Phú Đông.
Sáp nhập các xã Phong Hòa, Phong Hiệp, Phong Dân vào xã Phong Thạnh Tây.
Sáp nhập xã Ninh Lợi vào xã Ninh Thạnh Lợi.
Sáp nhập xã Hòa Lợi vào xã Ninh Hòa.
Hợp nhất hai xã Vĩnh Hồng và xã Vĩnh Tiến thành xã Vĩnh Phú Tây.
Thành lập xã Phong Thạnh Nam.
huyện Vĩnh Lợi
Giải thể xã Hòa Hưng, nhập địa bàn vào xã Châu Hưng và xã Châu Thới.
Sáp nhập xã Vĩnh Thắng vào xã Vĩnh Mỹ A.

Năm 1991: Quyết định 51/QĐ-TCCP ngày 2 tháng 2
Quyết định 51/QĐ-TCCP ngày 2 tháng 2 năm 1991 của Ban Tổ chức Chính phủ về việc điều chỉnh địa giới phường, xã thuộc thị xã Bạc Liêu và các huyện Cái Nước, Đầm Dơi, Thới Bình, Trần Văn Thời, U Minh, tỉnh Minh Hải:
thị xã Bạc Liêu
Sáp nhập phường 6 vào phường 5.
Sáp nhập phường 4 vào phường 7.
Giải thể phường 1, nhập địa bàn vào phường 3 và phường 8.
Hợp nhất hai xã Vĩnh Thuận và Vĩnh Hòa thành xã Thuận Hòa.
Thị xã Bạc Liêu có 7 đơn vị hành chính gồm 5 phường: phường 2, phường 3, phường 5, phường 7, phường 8 và 2 xã: Hiệp Thành, Thuận Hòa.
huyện Cái Nước
Sáp nhập xã Thạnh Phú vào xã Lương Thế Trân.
Sáp nhập xã Thạnh Hưng vào xã Tân Hưng.
Sáp nhập xã Hiệp Hưng vào xã Đông Thới.
Sáp nhập xã Bình Mỹ vào xã Hưng Mỹ.
Sáp nhập xã Tân Hiệp vào xã Tân Hưng Đông.
Sáp nhập xã Việt Thắng vào xã Trần Thới.
Sáp nhập xã Phú Hòa vào xã Phú Mỹ.
Hợp nhất xã Phú Hiệp, xã Tân Nghiệp và thị trấn Phú Tân thành xã Phú Tân.
Hợp nhất xã Việt Hùng và xã Việt Khái thành xã Tân Hưng Tây mới.
Hợp nhất xã Tân Hải với xã Tân Hưng Tây cũ thành xã Nguyễn Việt Khái.
huyện Đầm Dơi
Sáp nhập xã Quách Phẩm vào xã Trần Phán.
Sáp nhập xã Ngọc Chánh vào xã Tân Hùng.
Sáp nhập hai xã Tân Điền và Tân Hưng vào xã Thanh Tùng.
Sáp nhập hai xã Tân Hồng và Tân Dân vào xã Tân Duyệt.
Sáp nhập hai xã Thành Điền và Thới Phong vào xã Tạ An Khương.
Hợp nhất hai xã Tân Trung và Tân An thành xã Quách Phẩm.
huyện Thới Bình
Sáp nhập xã Biển Bạch Tây vào xã Biển Bạch.
Sáp nhập xã Trí Phải Tây vào xã Trí Phải.
Sáp nhập xã Tân Xuân vào xã Tân Phú.
Sáp nhập xã Lộc Bắc vào xã Tân Lộc.
Sáp nhập xã Khánh Thới thuộc huyện Thới Bình vào xã Khánh An thuộc huyện Trần Văn Thời.
Sáp nhập xã Tân Lợi vào xã Tân Phú.
Sáp nhập xã Thới Hòa vào xã Thới Bình.
huyện Trần Văn Thời
Hợp nhất hai xã Khánh Đông, Khánh Tây thành xã Khánh Bình Đông.
Đổi tên xã Khánh Xuân thành xã Trần Hợi.
Hợp nhất hai xã Khánh Dân, Khánh Hưng thành xã Khánh Hưng.
Hợp nhất hai xã Khánh Hưng B, Khánh Tân thành xã Khánh Bình Tây.
Hợp nhất hai xã Khánh Hải, Khánh Hòa thành xã Khánh Hải.
Tách một phần đất xã Phong Lạc nhập vào xã Lợi An.
Tách một phần đất thị trấn Sông Đốc nhập vào xã Phong Lạc.
huyện U Minh
Sáp nhập hai xã Khánh Hiệp, Khánh Minh vào xã Khánh An.
Sáp nhập hai xã Nguyễn Phích A, Nguyễn Phích B vào xã Nguyễn Phích.
Sáp nhập hai xã Khánh Hội, Khánh Tân vào xã Khánh Lâm.

Năm 1991: Quyết định 183/QĐ-TCCP ngày 13 tháng 4
huyện Giá Rai
Quyết định 183/QĐ-TCCP ngày 13 tháng 4 năm 1991 của Ban Tổ chức Chính phủ về việc điều chỉnh địa giới một số xã thuộc huyện Giá Rai, tỉnh Minh Hải:
Sáp nhập các xã Long Điền Đông A, Long Điền Đông B, Long Điền Đông C thành xã Long Điền Đông.
Sáp nhập xã Long Điền Tiến vào xã Long Điền.
Sáp nhập các xã Long Điền Hải, Điền Hải vào xã Long Điền Tây.
Sáp nhập xã An Hòa vào xã An Trạch.
Sáp nhập xã Định Hòa vào xã Định Thành.
Sáp nhập các xã Tân Hiệp, Thạnh Bình vào xã Tân Phong.
Sáp nhập xã Thạnh Hòa vào xã Phong Thạnh.
Sáp nhập xã Phong Nam vào xã Phong Tân.
Sáp nhập các xã Phong Phú, Phong Quý vào xã Phong Thạnh Đông.
Sáp nhập xã Tân Hòa vào xã Phong Thạnh Tây.

Năm 1994: Nghị định 109-CP ngày 29 tháng 8
huyện Cái Nước
Nghị định 109-CP ngày 29 tháng 8 năm 1994 của Chính phủ thành lập thị trấn Cái Đôi Vàm thuộc huyện Cái Nước, tỉnh Minh Hải:
Thành lập thị trấn Cái Đôi Vàm trên cơ sở điều chỉnh một phần diện tích tự nhiên và nhân khẩu của xã Nguyễn Việt Khái.

Thành lập tỉnh Cà Mau

Năm 1996: Nghị quyết ngày 6 tháng 11
Nghị quyết  ngày 6 tháng 11 năm 1996 của Quốc hội, chia tỉnh Minh Hải thành hai tỉnh là tỉnh Bạc Liêu và tỉnh Cà Mau:
Tỉnh Bạc Liêu:

Tỉnh Bạc Liêu có bốn đơn vị hành chính gồm: Thị xã Bạc Liêu và ba huyện: Hồng Dân, Vĩnh Lợi, Giá Rai
Tỉnh lỵ: Thị xã Bạc Liêu.
Tỉnh Cà Mau:

Tỉnh Cà Mau có sáu đơn vị hành chính gồm: Thị xã Cà Mau và năm huyện: Đầm Dơi, Ngọc Hiển, Cái Nước, Trần Văn Thời, U Minh, Thới Bình
Tỉnh lỵ: Thị xã Cà Mau.

Năm 1999: Nghị định 21/1999/NĐ-CP ngày 14 tháng 4
thành phố Cà Mau
Nghị định 21/1999/NĐ-CP ngày 14 tháng 4 năm 1999 của Chính phủ về việc thành lập thành phố Cà Mau thuộc tỉnh Cà Mau trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của thị xã Cà Mau.

năm 1999: Nghị định 42/1999/NĐ-CP ngày 25 tháng 6
Nghị định 42/1999/NĐ-CP ngày 25 tháng 6 năm 1999 của Chính phủ về việc thành lập xã thuộc các huyện Đầm Dơi, Trần Văn Thời, Cái Nước và Ngọc Hiển tỉnh Cà Mau
huyện Đầm Dơi
Thành lập xã Quách Phẩm Bắc trên cơ sở có 4.061,5 ha diện tích tự nhiên và 10.291 nhân khẩu của xã Quách Phẩm.
huyện Trần Văn Thời
Thành lập xã Khánh Bình Tây Bắc trên cơ sở có 9.864 ha diện tích tự nhiên và 17.212 nhân khẩu của xã Khánh Bình Tây.
huyện Cái Nước
Thành lập xã Việt Thắng trên cơ sở có 3.865,27 ha diện tích tự nhiên và 10.300 nhân khẩu của xã Trần Thới.
huyện Ngọc Hiển
Thành lập xã Tân Ân Tây trên cơ sở 11.096 ha diện tích tự nhiên và 10.030 nhân khẩu của xã Tân Ân.

Năm 2000: Nghị định 41/2000/NĐ-CP ngày 29 tháng 8
Nghị định 41/2000/NĐ-CP ngày 29 tháng 8 năm 2000 của Chính phủ về việc chia tách, thành lập xã thuộc các huyện Ngọc Hiển, Đầm Dơi, Thới Bình, tỉnh Cà Mau:
huyện Ngọc Hiển
Thành lập xã Tam Giang Tây trên cơ sở 9.235 ha diện tích tự nhiên và 6.672 nhân khẩu của xã Tam Giang.
Thành lập xã Tam Giang Đông trên cơ sở 9.530,79 ha diện tích tự nhiên và 5.468 nhân khẩu của xã Tam Giang.
huyện Đầm Dơi
Thành lập xã Tạ An Khương Nam trên cơ sở 3.124,81 ha diện tích tự nhiên và 8.657 nhân khẩu của xã Tạ An Khương.
Thành lập xã Tạ An Khương Đông trên cơ sở 3.208,45 ha diện tích tự nhiên và 8.186 nhân khẩu của xã Tạ An Khương.
huyện Thới Bình
Thành lập xã Tân Lộc Bắc trên cơ sở 3.709 ha diện tích tự nhiên và 10.156 nhân khẩu của xã Tân Lộc.
Thành lập xã Tân Lộc Đông trên cơ sở 4.064 ha diện tích tự nhiên và 4.478 nhân khẩu của xã Tân Lộc.

Năm 2003: Nghị định 41/2003/NĐ-CP ngày 22 tháng 4
Nghị định 41/2003/NĐ-CP ngày 22 tháng 4 năm 2003 của Chính phủ về việc thành lập xã thuộc các huyện Cái Nước và U Minh, tỉnh Cà Mau:
huyện Cái Nước
Thành lập xã Tân Hải trên cơ sở 4.233,56 ha diện tích tự nhiên và 9.532 nhân khẩu của xã Phú Tân.
huyện U Minh
Thành lập xã Khánh Hội trên cơ sở 3.360,80 ha diện tích tự nhiên và 9.780 nhân khẩu của xã Khánh Lâm.

Năm 2003: Nghị định 138/2003/NĐ-CP ngày 17 tháng 11
Nghị định 138/2003/NĐ-CP ngày 17 tháng 11 năm 2003 của Chính phủ về việc thành lập các huyện Năm Căn và Phú Tân, tỉnh Cà Mau
huyện Phú Tân, huyện Cái Nước
Thành lập huyện Phú Tân trên cơ sở 44.595 ha diện tích tự nhiên và 109.642 nhân khẩu của huyện Cái Nước.
Huyện Phú Tân có 44.595 ha diện tích tự nhiên và 109.642 nhân khẩu; có 7 đơn vị hành chính trực thuộc, gồm các xã Phú Mỹ, Phú Tân, Tân Hải, Việt Thắng, Tân Hưng Tây, Nguyễn Việt Khái và thị trấn Cái Đôi Vàm.
Địa giới hành chính huyện Phú Tân: Đông giáp huyện Cái Nước; Tây giáp Biển Đông; Nam giáp huyện Năm Căn; Bắc giáp huyện Trần Văn Thời.
Sau khi điều chỉnh địa giới hành chính thành lập huyện Phú Tân, huyện Cái Nước còn lại 39.514 ha diện tích tự nhiên và 136.619 nhân khẩu; có 8 đơn vị hành chính trực thuộc gồm các xã Lương Thế Trân, Phú Hưng, Hưng Mỹ, Tân Hưng, Tân Hưng Đông, Đông Thới, Trần Thới và thị trấn Cái Nước.
huyện Năm Căn, huyện Ngọc Hiển
Thành lập huyện Năm Căn trên cơ sở 53.291,40 ha diện tích tự nhiên và 70.745 nhân khẩu của huyện Ngọc Hiển.
Huyện Năm Căn có 53.291,40 ha diện tích tự nhiên và 70.745 nhân khẩu; có 7 đơn vị hành chính trực thuộc, gồm các xã Hàm Rồng, Đất Mới, Hàng Vịnh, Hiệp Tùng, Tam Giang, Tam Giang Đông và thị trấn Năm Căn.
Địa giới hành chính huyện Năm Căn: Đông và Tây giáp Biển Đông; Nam giáp huyện Ngọc Hiển; Bắc giáp các huyện Phú Tân, Cái Nước, Đầm Dơi.
Sau khi điều chỉnh địa giới hành chính thành lập huyện Năm Căn, huyện Ngọc Hiển còn lại 74.329,87 ha diện tích tự nhiên và 77.289 nhân khẩu; có 6 đơn vị hành chính trực thuộc gồm các xã Tam Giang Tây, Tân Ân, Tân Ân Tây, Viên An, Viên An Đông, Đất Mũi.

Năm 2004: Nghị định 192/2004/NĐ-CP ngày 23 tháng 11
Nghị định 192/2004/NĐ-CP ngày 23 tháng 11 năm 2004 của Chính phủ về việc thành lập xã thuộc các huyện Cái Nước và Phú Tân, tỉnh Cà Mau:
huyện Cái Nước
Thành lập xã Thạnh Phú huyện Cái Nước trên cơ sở 3.111 ha diện tích tự nhiên và 13.725 nhân khẩu của xã Lương Thế Trân.
Thành lập xã Hoà Mỹ thuộc huyện Cái Nước trên cơ sở 3.860,20 ha diện tích tự nhiên và 9.326 nhân khẩu của xã Hưng Mỹ.
Thành lập xã Đông Hưng thuộc huyện Cái Nước trên cơ sở 3.283,40 ha diện tích tự nhiên và 10.299 nhân khẩu của xã Đông Thới.
huyện Phú Tân
Thành lập xã Phú Thuận thuộc huyện Phú Tân trên cơ sở 3.925 ha diện tích tự nhiên và 11.359 nhân khẩu của xã Phú Mỹ.
Thành lập xã Rạch Chèo thuộc huyện Phú Tân trên cơ sở 4.450 ha diện tích tự nhiên và 9.998 nhân khẩu của xã Tân Hưng Tây.

Năm 2005: Nghị định 113/2005/NĐ-CP ngày 5 tháng 9
Nghị định 113/2005/NĐ-CP ngày 5 tháng 9 năm 2005 của Chính phủ điều chỉnh địa giới hành chính thành lập xã thuộc các huyện Đầm Dơi, Trần Văn Thời, Thới Bình và Năm Căn, tỉnh Cà Mau:
huyện Đầm Dơi
Thành lập xã Ngọc Chánh trên cơ sở 5.303,76 ha diện tích tự nhiên và 11.023 nhân khẩu của xã Thanh Tùng.
Thành lập xã Tân Trung trên cơ sở 3.486 ha diện tích tự nhiên và 10.664 nhân khẩu của xã Trần Phán.
Thành lập xã Tân Dân trên cơ sở 2.948 ha diện tích tự nhiên và 6.148 nhân khẩu của xã Tân Duyệt.
huyện Trần Văn Thời
Thành lập xã Phong Điền trên cơ sở 5.578,88 ha diện tích tự nhiên và 13.208 nhân khẩu của xã Phong Lạc.
Thành lập xã Khánh Lộc trên cơ sở 2.478 ha diện tích tự nhiên và 8.215 nhân khẩu của xã Trần Hợi.
huyện Thới Bình
Thành lập xã Trí Lực trên cơ sở 3.898,66 ha diện tích tự nhiên và 7.024 nhân khẩu của xã Trí Phải.
Thành lập xã Tân Bằng trên cơ sở 4.730 ha diện tích tự nhiên và 10.419 nhân khẩu của xã Biển Bạch.
huyện Năm Căn
Thành lập xã Lâm Hải trên cơ sở 12.272,40 ha diện tích tự nhiên và 10.531 nhân khẩu của xã Đất Mới.

Năm 2009: Nghị quyết 24/NQ-CP ngày 4 tháng 6
Nghị quyết 24/NQ-CP ngày 4 tháng 6 năm 2009 của Chính phủ về việc điều chỉnh địa giới hành chính xã; thành lập xã, phường, thị trấn thuộc huyện U Minh, huyện Ngọc Hiển và thành phố Cà Mau, tỉnh Cà Mau:

huyện U Minh
Thành lập xã Khánh Thuận trên cơ sở điều chỉnh 17.148 ha diện tích tự nhiên và 13.127 nhân khẩu của xã Khánh Hòa.
Huyện U Minh có 77.461,50 ha diện tích tự nhiên và 92.312 nhân khẩu, có 08 đơn vị hành chính trực thuộc, gồm: thị trấn U Minh và các xã: Nguyễn Phích, Khánh An, Khánh Tiến, Khánh Lâm, Khánh Hội, Khánh Hòa và Khánh Thuận.
huyện Ngọc Hiển
Thành lập thị trấn Rạch Gốc trên cơ sở điều chỉnh 5.271,50 ha diện tích tự nhiên và 7.831 nhân khẩu của xã Tân Ân.
Huyện Ngọc Hiển có 73.315,13 ha diện tích tự nhiên và 83.152 nhân khẩu, có 07 đơn vị hành chính trực thuộc, bao gồm các xã: Đất Mũi, Tân Ân, Tân Ân Tây, Tam Giang Tây, Viên An, Viên An Đông và thị trấn Rạch Gốc.
thành phố Cà Mau
Thành lập phường Tân Xuyên trên cơ sở điều chỉnh 1.887,50 ha diện tích tự nhiên và 6.261 nhân khẩu của xã An Xuyên.
Thành lập phường Tân Thành trên cơ sở điều chỉnh 1.115,32 ha diện tích tự nhiên và 5
Thành phố Cà Mau có 25.030,39 ha diện tích tự nhiên và 204.895 nhân khẩu, có 17 đơn vị hành chính trực thuộc, bao gồm các phường: 1, 2, 4, 5, 6, 7, 8, 9, phường Tân Xuyên và phường Tân Thành, các xã: Tắc Vân, Tân Thành, Hòa Tân, Định Bình, Hòa Thành, Lý Văn Lâm và An Xuyên.

Các đơn vị hành chính trực thuộc
Danh sách các đơn vị hành chính cấp huyện của Cà Mau theo địa lý và hành chính bao gồm 6 đề mục liệt kê: đơn vị hành chính cấp huyện, thủ phủ, diện tích, dân số và mật độ dân số được cập nhật từ cuộc điều tra dân số năm 2009, các đơn vị hành chính cấp xã - phường - thị trấn.

Cà mau có 101 đơn vị hành chính cấp xã, trong đó có 10 phường, 9 thị trấn và 82 xã. Trong đó mỗi huyện có một thị trấn, đồng thời là huyện lỵ, riêng huyện Trần Văn Thời có đến 2 thị trấn, thị trấn Trần Văn Thời là huyện lỵ và thị trấn Sông Đốc.

Liên quan
tỉnh Minh Hải
tỉnh Cà Mau
Lịch sử Cà Mau sau năm 1975.
tỉnh Bạc Liêu
Lịch sử Bạc Liêu sau năm 1975.

Chú thích

Tham khảo
 Vietnam Administrative Atlas_ Vietnam Publishing House of Natural resources, environment and cartography.

Lịch sử Cà Mau
Hành chính Cà Mau


title: Zepherina guttata

text:
Zepherina guttata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bowditch miêu tả khoa học năm 1925.

Chú thích

Tham khảo

Zepherina


title: Aeolus sexnotulatus

text:
Aeolus sexnotulatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1859.

Chú thích

Tham khảo

biologie|2011|10|30}}

Aeolus


title: Briançonnet

text:
Briançonnet là một xã ở tỉnh Alpes-Maritimes, vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur ở đông nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Alpes-Maritimes

Tham khảo

Brianconnet


title: Calliotropis denticulus

text:
Calliotropis denticulus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Calliotropidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Calliotropis


title: From the Yellow Room

text:
From the Yellow Room là album phòng thu thứ ba của nghệ sĩ piano người Hàn Quốc Yiruma. Album chứa một trong những nhạc phẩm nổi tiếng nhất của anh, "Kiss the Rain".

Danh sách bài hát

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Website chính thức của Yiruma
 Yiruma trên Myspace

Album năm 2003
Album của Yiruma


title: Sức bền vật liệu

text:
Độ bền (ký hiệu: δ) là đặc tính cơ bản của vật liệu. Người ta định nghĩa độ bền như là khả năng chịu đựng không bị nứt, gãy, phá hủy dưới tác động của ngoại lực lên vật thể. Độ bền có thể hiểu rộng hơn, vì vậy người ta chia ra thành các đặc tính về độ bên theo cách tác động ngoại lực khác nhau: độ kéo, độ bền nén, độ bền cắt, độ bền uốn, độ bền mỏi, độ bền va đập, giới hạn chảy...

Định nghĩa
Ứng suất đơn được diễn giải theo công thức:

Trong đó F là lực(N) tác động lên vùng A (cm²). Vùng bị tác động có thể xảy ra các trường hợp: biến dạng và không biến dạng tuỳ thuộc vào ứng suất thiết kế hoặc ứng suất thực áp đặt.

Các khái niệm ứng suất
Ứng suất nén là trạng thái ứng suất khi vật liệu bị tác động ép chặt. Trường hợp đơn giản của sự ép là lực ép đơn gây ra bởi phản lực tác động, lực đẩy. Sức bền nén của vật liệu luôn cao hơn sức bền kéo của vật liệu đó, tuy nhiên hình thể lại quan trọng để phân tích khi ứng suất nén đạt đến giới hạn cong vênh.
Ứng suất kéo là trạng thái ứng suất khi vật liệu chịu tác động kéo căng hướng trục. Bất kỳ một vật liệu nào thuộc loại đàn hồi thì phần lớn chịu được ứng suất kéo trung bình, ngược lại là các vật liệu chịu đựng lực kéo kém như, gốm, hợp kim dòn. Trong ngành chế tạo thép, một số loại thép có khả năng chịu được ứng suất kéo rất lớn, như các sợi dây cáp thép trong các thiết bị nâng hạ.
Ứng suất cắt là kết quả khi lực tác động lên sản phẩm mà gây ra biến dạng trượt của vật liệu trên một mặt phẳng song song với hướng tác động của lực áp vào. Ví dụ như người ta dùng kéo để cắt một tấm tôn mỏng.

Các khái niệm độ bền
Độ bền uốn là ứng suất thấp nhất làm biến dạng vĩnh viễn cho một vật liệu xem xét.
Độ bền nén là giới hạn ứng suất nén làm vật liệu bị biến dạng hay phá huỷ.
Độ bền kéo là giới hạn lớn nhất của ứng suất kéo làm đứt vật liệu xem xét.
Độ bền mỏi là số đo độ bền của vật liệu hoặc thành phần, chịu tải trọng có chu kỳ và chúng thường khó xác định hơn so với các độ bền có tải trọng tĩnh. Độ bền mỏi được xem như là cường độ ứng suất hoặc phạm vi ứng suất, thông thường với ứng suất trung bình 'số không' thì phù hợp với số chu kỳ phá huỷ vật liệu.
Độ bền va đập là khả năng chịu đựng của vật liệu khi chịu các tải trọng va đập đột ngột.

Các khái niệm sức căng
Sự méo mó(biến dạng) của vật liệu là sự thay đổi hình dạng khi chịu ứng suất.
Biến dạng nén hoặc kéo là khái niệm toán học diễn giải xu hướng biến dạng thay đổi của vật liệu.
Sự võng là miêu tả sự cong oằn của kết cấu dưới tải trọng.

Tham khảo

Khoa học vật liệu
Cơ tính
Vật lý vật chất ngưng tụ
Cơ học vật rắn
Biến dạng


title: Agaronia plicaria

text:
Agaronia plicaria là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Olividae, ốc ôliu.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Agaronia


title: Vaudrivillers

text:
Vaudrivillers là một xã của tỉnh Doubs, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Geography
Vaudrivillers lies 15 km from Baume-les-Dames.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Doubs

Tham khảo

INSEE
IGN
Vaudrivillers on the regional Web site

Xã của Doubs


title: Quận Jackson, Tennessee

text:
Quận Jackson là một quận thuộc tiểu bang Tennessee, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số 10.984 người, ước tính dân số năm 2005 là 11.072 người.. Quận lỵ đóng ở. Gainesboro

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích 828 km2, trong đó có 28 km2 là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính

Quận giáp ranh
Quận Clay (bắc)
Quận Overton (đông)
Quận Putnam (nam)
Quận Smith (tây nam)
Quận Macon (tây bắc)

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Tennessee


title: La Mojonera

text:
La Mojonera là một đô thị thuộc tỉnh Almería, ở cộng đồng tự trị Andalusia, Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích 24 km², dân số năm 2005 là 7900 người.

Biến động dân số

Nguồn: INE (Tây Ban Nha)

Tham khảo

Liên kết ngoài
  La Mojonera - Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía
  La Mojonera  - Diputación Provincial de Almería

Đô thị ở Almería


title: (14930) 1994 WL3

text:
{{DISPLAYTITLE:(14930) 1994 WL3}}

(14930) 1994 WL3 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Seiji Ueda và Hiroshi Kaneda ở Kushiro, Hokkaidō, Nhật Bản, ngày 28 tháng 11 năm 1994.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 14001–15000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1994
Được phát hiện bởi Hiroshi Kaneda
Được phát hiện bởi Seiji Ueda
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Ticino

text:
Ticino là một trong số 26 bang của Thụy Sĩ và nằm ở khu vực nói tiếng Ý của Thụy Sĩ. Thủ phủ bang Ticino đóng ở thành phố Bellinzona.
Được đặt theo tên sông Ticino, đây là bang duy nhất mà tiếng Ý là ngôn ngữ chính thức duy nhất. Ticino giáp bang Uri ở phía bắc, bang Valais về phía Tây (qua đèo Novena), bang Graubünden về phía đông bắc và các vùng Lombardia, Piemonte của Ý về phía nam và nó bao quanh các vùng đất nằm lọt nhỏ thuộc Ý Campione d'Italia. Cùng với các khu vực của bang Graubünden nó tạo nên khu vực có tên gọi là Thụy Sĩ Ý.

Tham khảo

Bang của Thụy Sĩ


title: Thyreus neavei

text:
Thyreus neavei là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1933.

Chú thích

Tham khảo

Thyreus
Động vật được mô tả năm 1933


title: Hommes

text:
Hommes là một xã thuộc tỉnh Indre-et-Loire trong vùng Centre-Val de Loire ở miền trung nước Pháp. Theo điều tra dân số năm 2006 của INSEE có dân số 742 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao từ 75-93 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Indre-et-Loire


title: Placodiscus pseudostipularis

text:
Placodiscus pseudostipularis là một loài thực vật thuộc họ Sapindaceae. Loài này có ở Bờ Biển Ngà, Ghana, Liberia, và Sierra Leone. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Hawthorne, W. 1998. Placodiscus pseudostipularis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Placodiscus


title: Tư Mã Ý

text:
Tư Mã Ý (chữ Hán: 司馬懿; 179 – 7 tháng 9, 251), biểu tự Trọng Đạt (仲達), là nhà chính trị, nhà quân sự phục vụ nước Tào Ngụy thời kỳ Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc. Ông cũng là người đặt nền móng cho nhà Tây Tấn thay thế nhà Nguỵ.

Ông có công lớn bảo vệ được Tào Ngụy trước các cuộc Bắc phạt của Gia Cát Lượng. Sau một khoảng thời gian dài nhẫn nhịn Tào Sảng để chờ thời cơ, ông đã tiến hành một cuộc lật đổ ngoạn mục vào năm 249, khiến hoàng đế Nguỵ chỉ còn tồn tại trên lý thuyết. Từ đó vị trí quyền lực nhất của ông trong triều đình nhà Ngụy đã tiếp tục được chuyển giao cho hai con ông là Tư Mã Sư và Tư Mã Chiêu nắm quyền lực thực tế của nhà Ngụy, tạo tiền đề cho cháu của ông là Tư Mã Viêm soán ngôi nhà Ngụy, thành lập nhà Tấn, thống nhất Trung Hoa, chấm dứt thời kỳ Tam Quốc.

Sau khi nhà Tấn thành lập, Tư Mã Ý đã được cháu mình truy tôn thụy hiệu là Tuyên hoàng đế (宣皇帝), miếu hiệu là Cao Tổ (高祖), nên còn được gọi là Tấn Cao Tổ (晉高祖) hay Tấn Tuyên Đế (晋宣帝).

Thiếu thời
Gia tộc Tư Mã tự cho mình là con cháu của Cao Dương, hậu duệ của Trùng Lê, hạ quan Chúc Dung. Từ thời viễn cổ đến triều Thương đều giữ chức Hạ quan. Đến thời nhà Chu, Hạ quan đổi thành Tư Mã. Thời vua Chu Tuyên vương, tiên tổ Trình Bác Hưu Phụ có công bình định Từ Châu mà phong họ Tư Mã thành quý tộc. Đời thứ 12, Tư Mã Ngang theo Hạng Vũ diệt Tần, được ban tước Ân vương, đóng đô ở quận Hà Nội. Thời nhà Hán, gia tộc Tư Mã đời đời đều ở đây.

Cha Tư Mã Ý là Tư Mã Phòng (司馬防), mẹ là Kỳ Đình (奇庭). Gia đình ông có tám người con trai. Mỗi người đều có một hiệu kết thúc bằng chữ Đạt. Do đó, anh em họ đều được gọi chung là Tư Mã Bát Đạt (司馬八達). Đây là một thuật ngữ để tỏ lòng kính trọng, bởi các nhóm tám nhân vật tài năng khác trong các thời kỳ trước đều đã được gọi theo cách này.

Gia đình Tư Mã Ý ban đầu sống tại kinh đô Lạc Dương. Khi Đổng Trác tàn phá Lạc Dương và dời đô tới Trường An, anh trai Tư Mã Ý là Tư Mã Lãng đã dẫn gia đình về quê cũ ở Huyện Ôn và sau đó dự đoán rằng nơi ấy sẽ trở thành chiến trường nên tiếp tục chuyển về Lê Dương (黎陽).

Năm 194, khi Tào Tháo đánh nhau với Lưu Bị, Tư Mã Ý lại đưa gia đình về Ôn huyện.

Dưới trướng Tào Tháo
Những nguyên nhân nói về việc Tư Mã Ý phục vụ dưới trướng Tào Tháo có khác biệt, nhưng ông đã chấp nhận chức vụ đầu tiên trong phe Tào Tháo ở tuổi ba mươi. Theo Tấn thư, Tư Mã Ý rằng nhà Hán sẽ nhanh chóng chấm dứt, và không thấy có động cơ gia nhập phe Tào, vốn đã chiếm quyền kiểm soát của Nhà Hán. Ông đã từ chối các lời mời của Tào Tháo, viện cớ mình đang bị bệnh. Tào Tháo không tin lý do này, và phái người tới nhà ông vào ban đêm để kiểm tra. Biết trước điều này, Tư Mã Ý nằm trong giường cả buổi đêm không cử động.

Năm 208, Tào Tháo đã trở thành Thừa tướng và ra lệnh cho Tư Mã Ý tới tham chính, nói rằng "Nếu ông ta lẩn tránh, hãy bắt giữ." Sợ điều không hay sẽ xảy ra khi còn từ chối, Tư Mã Ý cuối cùng chấp nhận giữ chức Văn học duyện (文學掾). Tuy nhiên, theo Ngụy lược, Tào Hồng, người em họ của Tào Tháo, đã yêu cầu Tư Mã Ý tới để được làm bạn với ông ta, nhưng Tư Mã Ý, vì không đánh giá cao Tào Hồng, đã giả vờ ốm phải chống gậy để tránh gặp mặt ông ta. Tào Hồng tức giận tới gặp Tào Tháo kể lại câu chuyện, sau đó Tào Tháo trực tiếp yêu cầu Tư Mã Ý tới gặp. Chỉ khi ấy Tư Mã Ý mới chính thức theo phe Tào.

Dưới trướng Tào Tháo, ông bắt đầu thăng tiến qua các chức vụ Đông Tào duyện (東曹掾), chức quan chịu trách nhiệm đưa các quan chức vào làm việc, Chủ bộ (主簿) và Tư mã (司馬), chức quan đảm nhiệm hỗ trợ và cố vấn.

Năm 215, khi Tào Tháo đánh bại Trương Lỗ và bắt nhân vật này đầu hàng, Tư Mã Ý đã khuyên Tào Tháo tiếp tục tiến về phía nam tới Ích Châu, bởi Lưu Bị vẫn chưa ổn định được quyền kiểm soát ở đó. Tuy nhiên, Tào Tháo không theo lời khuyên này. Tư Mã Ý nằm trong số các cố vấn hối thúc Tào Tháo áp dụng hệ thống Đồn điền chế và ủng hộ Tào Tháo lên nắm chức Ngụy Vương.

Thời Tào Phi

Thậm chí trước khi Tào Tháo mất, Tư Mã Ý đã cận kề với người kế vị ông ta là Tào Phi. Khi Tào Phi được chọn làm Thế tử nhà Ngụy năm 216, Tư Mã Ý trở thành trợ thủ đắc lực của Tào Phi. Khi Tào Tháo phân vân giữa việc lựa chọn Tào Phi và Tào Thực, Tư Mã Ý nằm trong số những người ủng hộ Tào Phi và giúp ông lên kế vị. Nhờ thế, Tư Mã Ý được Tào Phi hết lòng tin cậy.

Sau khi Tào Tháo chết, Tào Phi kế vị trở thành Ngụy Văn Đế, Tư Mã Ý đã tham gia vào việc hạ bệ và gạt Tào Thực khỏi vũ đài chính trị. Ông được Tào Phi phong làm Hà Tân đình hầu (河津亭侯), thăng Thừa tướng Trưởng sử (丞相長史), dần lên Thượng thư, Đốc quân rồi Ngự sử Trung thừa (御史中丞), cải tước vị thành An Quốc Hương hầu (安國鄉侯). Năm 221, ông được thăng Thị trung, kiêm Thượng thư Hửu phó xạ.

Năm 225, Tào Phi cầm quân tấn công Đông Ngô của Tôn Quyền, và giao cho Tư Mã Ý cai quan kinh đô khi ông ta vắng mặt. Tào Phi coi Tư Mã Ý như Tiêu Hà, người được ca ngợi về những đóng góp lặng lẽ phía sau trận tiền. Ngay sau khi trở về, Tào Phi một lần nữa đánh giá cao Tư Mã Ý, nói "Khi ta đang ở phía Đông, ông đã ở lại kinh đô bảo vệ nó chống lại nhà Thục ở phía Tây. Khi ta đi về phía Tây đánh Thục, ta sẽ lại để ông ở lại chống lại nhà Ngô ở phía Đông." Tư Mã Ý nhanh chóng được thăng chức Lục Thượng thư sự (録尚書事) (người đứng đầu các quan thượng thư), ở thời điểm ấy có quyền lực thực tế và trách nhiệm như Thừa tướng.

Thời Tào Duệ
Năm 226, khi Tào Phi đã gần chết, ông giao phó người kế vị là Tào Duệ cho Tư Mã Ý, Tào Chân, và Trần Quần. Khi Tào Duệ trở thành Ngụy Minh Đế, ông rất tin tưởng Tư Mã Ý và phong cho Tư Mã Ý chức Phiêu kỵ Đại tướng quân (驃騎大將軍) nắm quyền kiểm soát quân đội tại Dự châu và Kinh châu (督荊豫二州諸軍事) vùng biên giới giữa Ngụy và Ngô để chống lại các lực lượng của Tôn Quyền.

Trận Tân Thành

Năm 220, khi Mạnh Đạt đầu hàng Ngụy và được Tào Phi tin cậy giao chức quản lý Tân Thành. Tư Mã Ý không tin ông ta và can gián Tào Phi đừng trọng dụng Đạt, nhưng ý kiến không được nghe. Năm 227, Mạnh Đạt bắt đầu các cuộc thương lượng với Ngô và Thục, hứa hẹn sẽ quay sang chống Ngụy khi có cơ hội. Tuy nhiên, ông đã lưỡng lự trước những lời hối thúc của Gia Cát Lượng, và Gia Cát Lượng đã buộc ông ta phải hành động bằng cách tiết lộ ý muốn làm loạn của Mạnh Đạt cho Thân Nghi, người đang cầm quyền ở Ngụy Hưng (魏興). Khi Mạnh Đạt biết âm mưu đã bị lộ, ông ta bắt đầu chiêu tập binh mã để hành động.

Sợ Mạnh Đạt khởi binh ngay, Tư Mã Ý gửi cho ông ta một bức thư nói:
"Trước kia, ông hàng Ngụy và được giao phó bảo vệ biên giới chống Thục. Người Thục xuẩn ngốc và vẫn ghét ông vì không chịu theo giúp Quan Vũ. Khổng Minh cũng vậy, và ông ta đang tìm cách tiêu diệt ông. Có lẽ ông cũng cho rằng, tin ông chuẩn bị làm loạn chỉ là một âm mưu của Lượng thôi."

Mạnh Đạt đọc thư cho rằng mình không còn nguy hiểm gì nữa, và không gấp rút chuẩn bị. Ông tin rằng Tư Mã Ý, đang phải trấn giữ vùng biên giới giữa Ngụy và Thục, phải mất hàng tháng để về gặp Tào Phi xin quân rồi mới tới Tân Thành được. Tuy nhiên, Tư Mã Ý ngay lập tức lên đường tới Tân Thành trong 8 ngày, nhanh chóng đánh bại Mạnh Đạt còn chưa kịp chuẩn bị, và giết ông ta. Hành động này đóng góp trực tiếp vào thành công của Trận Nhai Đình khiến Tư Mã Ý càng nổi tiếng.

Chống Gia Cát Lượng

Đại tư mã Tào Chân, người từng chỉ huy cuộc phòng ngự chống lại những cuộc Bắc phạt của Gia Cát Lượng chết năm 231, Tư Mã Ý lên thay chức và lần đầu tiên đối mặt với các đội quân của Gia Cát Lượng. Tư Mã Ý giữ quân đồn trú, chiến lược của ông là đợi cho quân Thục phải gặp khó khăn vì việc tiếp tế quân lương. Ông tránh giao tranh với quân Thục trong mọi tình huống, và bị các tướng dưới quyền chế nhạo, họ cho rằng ông là nhân vật nhút nhát. Khi không thể phòng thủ mãi, ông đành phải cho các tướng tấn công các vị trí của quân Thục, nhưng họ bị đánh thua nặng và mất 3000 quân, 500 bộ giáp và 3000 nỏ. Khi cuối cùng Gia Cát Lượng phải rút lui, Tư Mã Ý lệnh cho Trương Cáp đuổi theo, Trương Cáp bị phục kích và bị giết, việc này dấy lên 2 nghi vấn:

 Tư Mã Ý dù biết Gia Cát Lượng sẽ phục kích nhưng vì chủ trương muốn tiêu diệt Trương Cáp nên đã mượn đao giết người.
 Tư Mã Ý đã thực sự bị trúng kế của Gia Cát Lượng nên khiến Trương Cáp bị giết.

Nguỵ lược viết: Quân Lượng lui về, Tư Mã Ý sai Cáp đuổi theo, Cáp nói: "Quân pháp dạy, vây thành tất phải mở lối thoát cho giặc, quân địch chạy chớ nên đuổi theo". Ý không nghe. Cáp bất đắc dĩ, phải tiến binh. Vì quân Thục bố trí mai phục trên núi cao, cung nỏ bắn loạn xạ, Cáp bị trúng tên vào bắp đùi."

Tuy nhiên, các nhà sử học khác lại có ý kiến rằng việc Trương Cáp đuổi theo Gia Cát Lượng và bị phục kích tử trận ở Kiếm Các là do chính chủ ý của Trương Cáp chứ không phải do chủ ý của Tư Mã Ý.

Trận đánh thứ hai giữa Tư Mã Ý và Gia Cát Lượng diễn ra năm 234. Tư Mã Ý một lần nữa biết rằng vấn đề của quân Thục chính là tiếp lương, và ra lệnh cho Tư Mã Chiêu giữ quân phòng thủ đợi quân địch mệt mỏi. Hai đội quân đã đối đầu tại đồng bằng Ngũ Trượng. Dù nhiều lần bị Gia Cát Lượng khiêu chiến, Tư Mã Ý không cho quân tấn công. Để kích động Tư Mã Ý, Gia Cát Lượng gửi cho Ý quần áo đàn bà kèm theo bức thư "Trọng Đạt chui rúc trong thành không dám ra nghênh chiến, thì có khác chi đàn bà, nếu muốn xưng danh là người quân tử và còn biết liêm sỉ, thì hãy ra ngoài thành đọ tài cao thấp, nếu không thì hãy mặc bộ quần áo này vào". Các tướng Ngụy tức điên muốn ra đánh. Để dỗ dành các tướng lĩnh, Tư Mã Ý viết thư cho hoàng đế Tào Duệ xin ra đánh. Tào Duệ biết ý của Tư Mã Ý không muốn đánh, nên cho Tân Tì ra khuyên sĩ tốt giữ bình tĩnh. Tư Mã Ý có được lệnh của hoàng đế, vì vậy cứ đóng chặt cửa thành không ra. Gia Cát Lượng lại gửi một sứ giả tới khiêu chiến. Tư Mã Ý không bàn luận việc quân mà chỉ hỏi công việc của Gia Cát Lượng. Sứ giả đáp Gia Cát Lượng đích thân điều hành tất cả công việc lớn nhỏ trong quân, từ việc chiến thuật đến việc ăn uống của sĩ tốt, nhưng bản thân Lượng lại ăn rất ít. Tư Mã Ý sau đó đã nói với thuộc hạ rằng Gia Cát Lượng không thể sống lâu.

Sau đó Gia Cát Lượng lao lực mà chết, quân Thục lặng lẽ rút quân nhưng giữ kín việc không phát tang. Tư Mã Ý, được dân địa phương báo tin Lượng đã chết liền xua quân truy kích. Tuy nhiên tướng Thục là Khương Duy và Dương Nghi cho quay lại giả cách như muốn đánh. Tư Mã Ý thấy vậy sợ rằng Gia Cát Lượng chỉ giả chết liền cho lui quân. Việc Tư Mã Ý còn sống phải bỏ chạy trước một Gia Cát Lượng đã chết khiến người khi ấy có câu nói: "Gia Cát chết cũng đuổi được Trọng Đạt sống" (死諸葛嚇走活仲達). Khi Tư Mã Ý biết việc này, ông cười và nói: "Ta có thể chiến đấu với người sống, chứ không phải người chết."

Chiến dịch đánh Công Tôn Uyên
Sau khi Vô Khâu Kiệm không thể đánh bại các lực lượng của Công Tôn Uyên ở Liêu Đông, và Công Tôn Uyên đã tự phong làm Yên Vương, Tào Duệ trao cho Tư Mã Ý nhiệm vụ tấn công Công Tôn Uyên. Tư Mã Ý hai lần đánh bại Công Tôn Uyên trên chiến trường, và buộc ông ta phải rút lui về Tương Bình (襄平), và chuẩn bị bao vây. Trời đột ngột đổ mưa lớn khiến cuộc chiến gián đoạn, nhưng ngay khi mưa tạnh, Tư Mã Ý tung ra một cuộc tấn công tổng lực. Công Tôn Uyên và các con bị giết khi chạy trốn.

Binh biến diệt Tào Sảng

Khi Tào Duệ sắp chết, ông nghi ngờ Tư Mã Ý, và sắp xếp kế hoạch gạt Tư Mã Ý ra khỏi triều đình của người kế vị là Tào Phương. Ông muốn giao phó Tào Phương cho người chú là Tào Vũ (曹宇) với chức nhiếp chính, cùng với Hạ Hầu Hiến (夏侯獻), Tào Sảng, Tào Triệu (曹肇), và Tần Lãng (秦朗). Tuy nhiên, hai vị quan được ông tin tưởng là Lưu Phóng (劉放) và Tôn Tư (孫資) không thân thiết với Hạ Hầu và Tào Triệu sợ hãi về việc được phong làm các quan nhiếp chính, và tìm cách thuyết phục ông đưa Tào Sảng (là người họ thân thiết) cùng Tư Mã Ý (khi ấy đang chỉ huy quân tại Cấp huyện(汲縣, thuộc Tân Hương, Hà Nam ngày nay, và là người Lưu Phóng cùng Tôn Tư thân thiết) làm nhiếp chính thay thế. Tào Vũ, Tào Triệu và Tần Lãng bị gạt khỏi kế hoạch.

Ban đầu, Tào Sảng và Tư Mã Ý cùng chia sẻ quyền lực, nhưng Tào Sảng nhanh chóng dùng một số thủ đoạn chính trị để đề cao Tư Mã Ý với các chức danh như Đại Thái phó trong khi gạt bỏ quyền lực thực sự khỏi tay ông ta. Tào Sảng sau đó đưa ra mọi quyết định quan trọng và không cần hỏi ý kiến Tư Mã Ý. Nhanh chóng, vây cánh của Tào Sảng gồm Đặng Dương (鄧颺), Lý Thắng (李勝), Hà Yến (何晏), và Đinh Mật (丁謐), những người được biết đến về tài năng nhưng thiếu khôn ngoan, được giao những vị trí quyền lực, và họ trục xuất mọi vị quan không cùng phe cánh với mình khỏi triều đình. Tư Mã Ý vẫn được nắm quyền chỉ huy quân đội (cả việc đánh bại cuộc tấn công lớn của Đông Ngô năm 241), nhưng không có quyền lực trong triều đình.

Năm 244, Tào Sảng cũng muốn có danh tiếng quân sự của riêng mình, tung ra một cuộc tấn công lớn vào thành phố biên giới lớn của Thục Hán ở Hán Trung (Hán Trung, Tứ Xuyên ngày nay), mà không chuẩn bị kỹ càng về hậu cần. Hai bên ở thế giằng co, nhưng sau khi các lực lượng Tào Ngụy hết lương thực, Tào Sảng buộc phải rút lui với tổn thất lớn về nhân mạng. Tuy nhiên, dù thua trận, Tào Sảng vẫn nắm thực quyền. Năm 247, Tư Mã Ý chán nản với hoàn cảnh hữu danh vô thực của mình, cáo ốm xin về vườn. Tào Sảng phái Lý Thắng tới dò la có phải Tư Mã Ý ốm thật hay không, Tư Mã Ý đóng giả và lừa được Lý Thắng.

Năm 249, Tư Mã Ý ra tay. Khi Tào Phương và Tào Sảng ở bên ngoài thủ đô để tới thăm mộ Tào Duệ thì Tư Mã Ý, với sự trợ giúp của một số vị quan chống Tào Sảng, tuyên bố có được mệnh lệnh từ Quách thái hậu (vợ Minh Đế Tào Duệ), đóng tất cả các cổng thành Lạc Dương và gửi một thông báo tới Tào Phương, buộc tội Tào Sảng kìm chế và lũng đoạn triều đình và yêu cầu Tào Sảng cùng anh em của ông ta phải bị cách chức. Tào Sảng hoảng sợ không biết phải làm thế nào, thậm chí khi đã được cố vấn là Hoàn Phạm gợi ý mang Tào Phương chạy đến kinh đô khác ở Hứa Xương để phát hịch gọi quân các trấn về chống lại Tư Mã Ý, Tào Sảng chọn cách đầu hàng với lời hứa của Tư Mã Ý rằng sẽ cho ông ta giữ lại mọi chức danh. Tuy nhiên, Tư Mã Ý nhanh chóng nuốt lời và hành quyết Tào Sảng cùng tất cả phe cánh cùng họ hàng của họ vì tội phản bội.

Sau khi chiếm quyền, Tư Mã Ý cẩn thận gạt bỏ tất cả mối đe dọa tiềm tàng với quyền lực của mình. Ông nhanh chóng thực hiện dự định chiếm đoạt bằng cách buộc Tào Phương trao cho ông cửu tích - một dấu hiệu thoán đoạt - và sau đó lại từ chối. Vị vua 18 tuổi Tào Phương không còn chút quyền lực nào. Tuy nhiên, Tư Mã Ý đã thu phục được lòng dân khi tiêu diệt tình trạng tham nhũng và sự quan liêu thời Tào Sảng, thăng chức cho một số vị quan thanh liêm.

Sau sự việc này, Tư Mã Ý được thăng Thừa tướng, tiến tước An Bình quận công (安平郡公), vào triều không gọi tên. Thế nhưng Tư Mã Ý giả vờ khiêm nhường, chỉ nhận Thái phó, tước Vũ Dương hầu (舞陽侯). Sử sách gọi là Cao Bình Lăng chi biến (高平陵之變) hay Chính Thủy chi biến (正始之變).

Dẹp Vương Lăng
Năm 249, vị tướng nhiều quyền lực Vương Lăng (王淩), người nắm trách nhiệm chỉ huy thành phố chiến lược Thọ Xuân (壽春, Lục An, An Huy ngày nay) âm mưu nổi dậy chống lại quyền lực của Tư Mã Ý, cùng với sự giúp đỡ của Sở vương Tào Bưu (曹彪) và cũng là một con trai của Tào Tháo (người được dự định sẽ lên thay Tào Phương).

Năm 251, Vương Lăng đã sẵn sàng thực hiện kế hoạch thì bị hai vị quan dưới quyền là Hoàng Hoa (黃華) và Dương Hoằng (楊弘) phản bội tiết lộ cho Tư Mã Ý. Tư Mã Ý nhanh chóng tiến quân về phía đông trước khi Vương kịp chuẩn bị và hứa sẽ tha cho ông ta. Vương Lăng biết mình không thể chống lại và đầu hàng, nhưng một lần nữa Tư Mã Ý nuốt lời buộc Vương Lăng và Tào Bưu phải tự sát. Tất cả gia đình Vương Lăng cũng như gia đình những người thuộc phe phái của ông đều bị giết.

Sau khi gia đình mình đã kiểm soát được nước Ngụy, Tư Mã Ý qua đời ngày 7 tháng 9 năm đó, hưởng thọ 73 tuổi. Thụy hiệu là Văn Trinh (文贞), sau cải Văn Tuyên (文宣), táng ở Thủ Dương sơn (首陽山)(Tức dưới chân núi xây dựng Thủ Dương Lăng của Tào Phi. Con trai ông là Tư Mã Sư lên thay quyền chấp chính Tào Ngụy.

Di sản
Trương Đễ, thừa tướng Đông Ngô thời Tam quốc, đánh giá nhà Tào Ngụy không được lòng dân, họ Tư Mã đã thừa cơ chuẩn bị việc giành ngôi từ lâu:

Sau khi Nhà Đông Hán sụp đổ, niềm tin của mọi người bắt đầu thay đổi rằng quyền kế tục Nhà Hán đã được chuyển sang nhà Thục Hán. Trước đó, Tư Mã Ý được coi là nhân vật được ca ngợi trong Tấn thư và trên thực tế đã được sùng bái. Sau đó, Tư Mã Ý bắt đầu mất thanh danh, một quan điểm được ghi lại trong cuốn tiểu thuyết cổ điển Tam quốc diễn nghĩa. Trong tiểu thuyết này, Tư Mã Ý được khắc họa là một nhân vật rất tham vọng, xảo trá, không thành thật, chỉ phục vụ lợi ích dòng họ và để lại di sản để các con cướp quyền lực về cho gia đình. Về mặt lịch sử, nhiều lời bình hoặc mâu thuẫn hoặc đơn giản không tồn tại và dường như được lấy từ các đặc điểm tưởng tượng của La Quán Trung hay từ những câu chuyện dân gian đã được truyền lại qua nhiều thế hệ.

Bởi những đóng góp của Tư Mã Ý cho nhà Tào Ngụy là đáng kể, cuộc tranh luận về di sản của ông nằm ở việc đâu là động cơ hành động của ông. Một cuộc tranh luận đã kéo dài đến tận ngày nay và dường như sẽ không bao giờ chấm dứt, về việc Tư Mã Ý có ý giúp Tào Ngụy như Hoắc Quang đã làm thời nhà Hán, hay ông hành động là vì tham vọng giành ngôi, như nhà Tân có thời gian tồn tại ngắn ngủi của Vương Mãng. Tuy nhiên, ông đã chết chỉ vài năm sau khi giành lại quyền lực từ Tào Sảng, không để lại câu trả lời rõ ràng về những ý định của ông cho các thế hệ sau.

Về sau, con trai ông Tư Mã Chiêu được phong Tấn vương, ông được con trai truy tôn làm Tấn Tuyên Vương (晋宣王). Đến khi cháu nội ông là Tư Mã Viêm lập ra nhà Tấn, Tư Mã Ý được truy tôn làm Cao Tổ Tuyên Hoàng Đế (高祖宣皇帝).

Truyền thuyết
Một truyền thuyết về Tư Mã Ý nói rằng ông có thể quay đầu 180° trên cổ để nhìn về đằng sau mà không cần quay người. Đặc điểm này được xem là giống như con chim cú. Truyền thuyết cũng nói rằng khi Tào Tháo nghe được việc này và muốn tự mình xem xét. Tào Tháo tới đằng sau Tư Mã Ý và gọi tên ông, và quả thực đầu ông quay được xung quanh.

Theo Tấn thư, khi Tào Tháo biết việc này ông rất cẩn trọng với Tư Mã Ý, nói rằng:
"Người này ẩn giấu tham vọng to lớn".

Tào Phi sau này cũng có nhận xét tương tự:
"Người này có thể không chỉ có ý định đơn giản là một thủ túc".

Trong trò chơi hiện đại
Tư Mã Ý xuất hiện trong loạt trò chơi Dynasty Warriors của Koei, lần đầu ông xuất hiện ở Dynasty Warriors 2. Tư Mã Ý được thể hiện như một người xảo quyệt, tàn nhẫn và đặc biệt kiêu ngạo với mỗi chiến thắng. Trong suốt trò chơi đối thủ của ông là Gia Cát Lượng cho tới khi ông này chết ở cao nguyên Ngũ Trượng, tỉnh Thiểm Tây. Trong Dynasty Warriors 6 ông có vẻ ngoài hơi khác thay chiếc quạt lông bằng vuốt. Trong Dynasty Warriors 7, ông trở lại sử dụng cầm Quạt lông có tên "Fenghuang Wing" và là lãnh đạo của nước Tấn (Jin) - một nước mới của trò chơi.

Gia đình

Tổ tiên
Tư Mã Tích (司馬錫) (tổ tiên xa).
Tư Mã Ngang (司馬卬) (Tần mạt Ân vương (秦末殷王), tổ đời 12).
Tư Mã Quân (司馬鈞) (kị).
Tư Mã Lượng (司馬量) (cụ).
Tư Mã Tuấn (司馬儁) (ông).
Tư Mã Phòng (司馬防) (cha).

Anh em
 Anh trai: Tư Mã Lãng (司馬朗), tự Bá Đạt (伯達).
 Em trai: Tư Mã Phu (司馬孚), tự Thúc Đạt (叔達).
 Em trai: Tư Mã Quỳ (司馬馗), tự Quý Đạt (季達). Thân phụ của Tư Mã Việt
 Em trai: Tư Mã Tuân (司馬恂), tự Hiển Đạt (顯達).
 Em trai: Tư Mã Tiến (司馬進), tự Huệ Đạt (惠達).
 Em trai: Tư Mã Thông (司馬通), tự Nhã Đạt (雅達).
 Em trai: Tư Mã Mẫn (司馬敏), tự Ấu Đạt (幼達).

Phu nhân
 Trương Xuân Hoa, sau này được đặt thụy hiệu là Tuyên Mục Hoàng hậu (宣穆皇后).
 Phục phu nhân (伏夫人).
 Trương phu nhân (張夫人).
 Bách phu nhân (柏夫人).

Hậu duệ trực tiếp
Tư Mã Sư (司馬師), tự Tử Nguyên (子元), mẹ: Tuyên Mục Hoàng hậu. Được Tấn Vũ Đế truy tặng Thế Tông Cảnh hoàng đế (世宗景皇帝).
Tư Mã Chiêu (司馬昭), tự Tử Thượng (子上), mẹ: Tuyên Mục Hoàng hậu. Sinh Tấn Vũ Đế Tư Mã Viêm, truy tặng Thái Tổ Văn hoàng đế (太祖文皇帝).
Tư Mã Cán (司馬幹), tự Tử Lương (子良), mẹ: Tuyên Mục Hoàng hậu. Truy tặng Bình Nguyên vương (平原王).
Tư Mã Lượng (司馬亮), tự Tử Dực (子翼), mẹ: Phục phu nhân, tước Nhữ Nam vương (汝南王), sau tham gia Loạn bát vương.
Tư Mã Trụ (司馬伷), tự Tử Tương (子將), mẹ: Phục phu nhân, tước Lang Tà vương (琅邪王), tổ phụ của Tấn Nguyên Đế.
Tư Mã Kinh (司馬京), tự Tử Tá (子佐), mẹ: Phục phu nhân, mất sớm, tước Thanh Huệ đình hầu (清惠亭侯).
Tư Mã Tuấn (司馬駿), tự Tử Tang (子臧), mẹ: Phục phu nhân, tước Phù Phong Vũ vương (扶風武王).
Tư Mã Dung (司馬肜), tự Tử Huy (子徽), mẹ: Trương phu nhân, tước Lương vương (梁王).
Tư Mã Luân (司馬倫), tự Tử Di (子彝), mẹ: Bách phu nhân, tước Lang Tà quận vương (琅邪郡王). Sau tham gia loạn bát vương, cướp ngôi cháu là Tấn Huệ Đế Tư Mã Trung, là hoàng đế thứ 3 nhà Tây Tấn.
 Nam Dương công chúa (南陽公主), mẹ: Tuyên Mục Hoàng hậu.

Xem thêm
Gia Cát Lượng
Tư Mã Chiêu
Tư Mã Sư
Tư Mã Viêm

Chú thích

Tham khảo
Phòng Huyền Linh, Tấn thư quyển 1.
Ngư Hoạn, Ngụy lược.
La Quán Trung, Tam quốc diễn nghĩa.
Sakaguchi, Wazumi (ed.) (2005) 坂口和澄・著 Seishi Sangokushi Gunyu Meimeiden 『正史三國志群雄銘銘傳』 Kojinsha:Tokyo.
Watanabe, Seiichi (ed.) (2006) 渡辺精一・監修 Moichidomanabitai Sangokushi 『もう一度学びたい　三国志』 Seitosha:Tokyo.

Sinh năm 179
Mất năm 251
Nhà Tấn
Nhân vật quân sự Tào Ngụy
Nhân vật Tam quốc diễn nghĩa
Nhân vật được tiểu thuyết hóa
Nhân vật chính trị Tào Ngụy


title: Thánh Phanxicô

text:
Thánh Phanxicô có thể là tên của một trong các vị Thánh Kitô giáo sau đây:
Thánh Phanxicô thành Assisi, còn được gọi là Thánh Phanxicô Khó Nghèo (1181–1226) - người Ý, sáng lập Dòng Anh Em Hèn Mọn (Phan Sinh)
Thánh Phanxicô Xaviê (1506–1552) - đồng sáng lập Dòng Tên, nhà truyền giáo đến Trung Quốc
Thánh Phanxicô thành Paola, còn được gọi là Thánh Phanxicô Đệ Phaolô (1416–1507) - ẩn tu người Ý, sáng lập Dòng Anh Em Rất Hèn Mọn
Thánh Phanxicô đệ Salê (1567–1622) - sinh tại Pháp, giám mục Genève (Thụy Sĩ)
Thánh Phanxicô Borgia (1510–1572) - sinh tại Tây Ban Nha, tu sĩ Dòng Tên
Ngoài ra còn là tên dịch nghĩa của thành phố San Francisco, Hoa Kỳ (từ tiếng Tây Ban Nha có nghĩa là "Thành phố của Thánh Phanxicô")


title: Saint-Priest-en-Murat

text:
Saint-Priest-en-Murat  là một xã ở tỉnh Allier thuộc miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Allier

Tham khảo

‘‘Dựa trên bài ở Wikipedia tiếng Pháp.’’

Saintpriestenmurat


title: Omphalotropis striatapila

text:
Omphalotropis striatapila là một loài ốc có mài nhỏ sống ở đầm ngập mặn là động vật thân mềm chân bụng, trong họ Assimineidae. Đây là loài đặc hữu của Palau.

Chú thích

Tham khảo
 Mollusc Specialist Group 1996. Omphalotropis striatapila. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 7 tháng 8 năm 2007.

Động vật Palau
Omphalotropis
Động vật đặc hữu Palau
Động vật được mô tả năm 1897


title: Hunting

text:
Hunting là một xã trong vùng hành chính Lorraine, thuộc tỉnh Moselle, quận Thionville-Est, tổng Sierck-les-Bains, nước cộng hòa Pháp. Tọa độ địa lý của xã là 49° 24' vĩ độ bắc, 06° 19' kinh độ đông. Hunting có điểm thấp nhất là 160 mét và điểm cao nhất là 267 mét. Xã có diện tích 3,78 km², dân số vào thời điểm 1999 là 566 người; mật độ dân số là 149 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

chào mừng bạn Iceage_rigel đến làng Hunting chơi:P

Xã của Moselle


title: Petalium longulum

text:
Petalium longulum là một loài bọ cánh cứng thuộc họ Ptinidae.

Chú thích

Tham khảo

Petalium


title: Ludioschema antennalis

text:
Ludioschema antennalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1939.

Chú thích

Tham khảo

Ludioschema


title: Mạch Liêu

text:
Mạch Liêu () là một hương (xã) của huyện Vân Lâm, tỉnh Đài Loan, Trung Hoa Dân Quốc (Đài Loan). Hương nằm ở ven biển, thuộc góc tây bắc của huyện và có địa hình bằng phẳng thuộc lưu vực sông Trạc Thủy. Tổng diện tích của Mạch Liêu là 80,1668 km², dân số vào tháng 8 năm 2011 là 38.228 người thuộc 12.773, mật độ cư trú đạt 476,9 người/km².

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang thông tin chính thức

Vân Lâm


title: Dichagyris orientis

text:
Dichagyris orientis là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Loài này có ở Croatia, phía nam đến Macedonia, phía đông đến România, Ukraina và Nga và further phía đông đến miền trung Asia, Turkestan, tây nam Xibia, Kavkaz, Armenia, Thổ Nhĩ Kỳ, Iran, miền tây Trung Quốc và Mông Cổ (the Altai Mountains).

Phụ loài
Dichagyris orientis orientis
Dichagyris orientis pseudosignifera (Boursin, 1952)  (Croatia, Macedonia, Romania, Ukraine, miền nam Russia)
Dichagyris orientis pygmaea (Hampson, 1903)  (miền đông Russia)
?Dichagyris orientis improcera

Hình ảnh

Liên kết ngoài
Fauna Europaea

Chú thích

Dichagyris
Côn trùng châu Âu


title: Bohain-en-Vermandois

text:
Bohain-en-Vernandois là một xã ở tỉnh Aisne, vùng Hauts-de-France thuộc miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aisne

Tham khảo

Bohainenvermandois


title: Abyssochrysos melvilli

text:
Abyssochrysos melvilli là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Abyssochrysidae.

Miêu tả

Phân bố

Tham khảo

Liên kết ngoài

Abyssochrysos


title: Trường phái dã thú

text:
Trường phái dã thú (Fauvism hay Les Fauves) là một trường phái nghệ thuật tồn tại trong thời gian ngắn của một nhóm họa sĩ hiện đại. Trong khi phong cách nghệ thuật dã thú bắt đầu từ năm 1900 và kéo dài qua năm 1910, thì trường phái này chỉ tồn tại trong vòng 3 năm, 1905 đến 1907, và có 3 cuộc triển lãm. Những người đứng đầu trường phái này là họa sĩ Henri Matisse và André Derain.

Họa sĩ và phong cách
Bên cạnh Matisse và Derain, những họa sĩ theo trường phái này gồm có Albert Marquet, Charles Camoin, Louis Valtat, họa sĩ Bỉ Henri Evenepoel, Jean Puy, Maurice de Vlaminck, Alfred Maurer, Henri Manguin, Raoul Dufy, Othon Friesz, Georges Rouault, họa sĩ Hà Lan Kees van Dongen, họa sĩ người Thụy Sĩ Alice Bailly và Georges Braque (sau đó trở thành cộng tác viên với Picasso trong trường phái Lập thể).

Trường phái này có sự phản ứng mạnh mẽ chống lại trường phái ấn tượng, chống lại sự mất mát không gian do dùng quá nhiều ánh sáng, do sự phân tích tỉ mỉ, không theo quy luật nào, vì thế chỉ là sự ngẫu nhiên và không có suy tính trước. Sự cần thiết cho họa sĩ trường phái Dã thú là màu sắc, chứ không phải vẽ như thấy thực tế, mà là phải sáng tạo sắc độ. Bức tranh là một bố cục nhiều màu, không phải là sự sao chép thiên nhiên; là sự liên tục tạo hình sống động, không là cảnh sắc vặt vụn, là một sự bố cục màu sắc mạnh bạo, không phải là sự tình cờ đẹp mắt.

Sự phát triển
Khuynh hướng Dã thú ra đời đầu thế kỷ 20, phát triển cực thịnh năm 1905 - 1906, có dấu hiệu suy tàn năm 1907 và chấm dứt hoạt động trước Chiến tranh thế giới thứ nhất để chuyển sang những phong cách rất khác nhau. Cách tân về màu sắc một cách triệt để. Tranh không diễn tả khối, không vờn sáng tối mà chỉ có những mảng màu gay gắt, những đường viền mạnh bạo nhưng không vì vậy mà mất đi vẻ đẹp dứt khoát. Những thành viên tiêu biểu là: Henri Matisse, Vlaminck, Derain, Van Doghen, Marquet, Dufy....

Xem thêm

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Fauve Painting from the Permanent Collection at the National Gallery of Art
 Fauvism: The Wild Beasts of Early Twentieth Century Art
 Rewald, Sabine. Fauvism. In Timeline of Art History. New York: The Metropolitan Museum of Art (2004)

Trường phái hội họa
Trào lưu nghệ thuật
Nghệ thuật hiện đại
Nghệ thuật Pháp
Nghệ thuật phương Tây
Thời kỳ Edward


title: Monolepta bimaculicollis

text:
Monolepta bimaculicollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1904.

Chú thích

Tham khảo

Monolepta


title: Bekkevoort

text:
Bekkevoort là một đô thị ở tỉnh Vlaams-Brabant. Đô thị này bao gồm các thị xã Assent, Bekkevoort và Molenbeek-Wersbeek. Tại thời điểm ngày 1 tháng 1 năm 2006,  Bekkevoort có tổng dân số 5.826 người. Tổng diện tích là 37,17 km² với mật độ dân số là 157 người trên mỗi km².

Tham khảo

Đô thị của Vlaams-Brabant


title: Parapsyche maculata

text:
Parapsyche maculata là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Parapsyche


title: Ngư lôi

text:
Ngư lôi là một loại vũ khí tự di chuyển trong nước, bên trong mang thuốc nổ lao vào đáy tàu thuyền của đối phương. Ngư lôi là đạn chính của tàu ngầm tấn công và tàu phóng lôi, ngoài ra còn có thể được bắn từ tàu nổi và máy bay

Ngư lôi thuộc nhóm đạn tự hành (tiếng Anh: torpedo), có thể có điều khiển hoặc không, được bắn từ ống phóng lôi, phổ biến nhất là bắn bằng năng lượng khí nén, hoặc được phóng không cần ống, như ở máy bay hay thủy lôi.

Ngư lôi ngày nay có hình trụ rất dài, có máy tự đẩy và mang theo đầu đạn chứa nhiều thuốc nổ. Ngư lôi mang đầu đạn từ vài chục, vài trăm kilôgam đến nhiều tấn, có thể mang đầu đạn hạt nhân hoặc thông thường. Ngư lôi cũng được dùng như một thành phần của vũ khí khác.
Các tên lửa phóng từ tàu ngầm dùng ngư lôi đẩy lên mặt nước trước khi phóng.
Các tên lửa chống ngầm mang đến khu vực có mục tiêu một phao nổi và ngư lôi nối với nhau bởi dây dẫn, qua đó điều khiển được ngư lôi.
Một số loại thủy lôi có đầu đạn ngư lôi. Khi phát hiện ra mục tiêu phần ngư lôi lao đến tiêu diệt.

Trong Nội chiến Mỹ ngư lôi dùng để chỉ loại tàu hẹp và dài, chạy hơi nước. Đầu tàu có cần dài, trên đó có khối thuốc nổ. Cảm tử quân đâm khối thuốc này vào tàu địch rồi kích nổ. Công việc này quá nguy hiểm nên có nhu cầu đạn tự hành.

Người ta hay nhầm lẫn giữ ngư lôi và thủy lôi (một loại mìn dưới nước). Hiện nay, do công nghệ phát triển nên ranh giới phân biệt 2 loại vũ khí này cũng mờ nhạt đi, hiện đã có những loại "thủy lôi lai ngư lôi", chúng được neo dưới nước giống như thủy lôi nhưng lại có thể tự phát hiện mục tiêu rồi lao vào đối phương giống như ngư lôi.

Máy đẩy
Những ngư lôi ban đầu dùng khí nén nguội. Năm 1866 bình khi nén 2,25 atm chạy piston 100 vòng phút, ngư lôi đi được  khoảng 180 mét. Đến năm 1906 ngư lôi khí nén nguội đã đi được 1 km.
Loại ngư lôi Howell Mỹ năm 1870 chạy bằng bánh đà 60 kg, quay đến tốc độ 10.000-20.000 vòng/phút trước khi phóng. Đầu đạn 43,5 kg, tầm 365 mét, tốc độ 46 km/h.
Loại ngư lôi Brennan 1877 dùng dây, dây quấn vào trống, khi kéo dây thì trống quay, qua đó điều khiển được ngư lôi, đây là đạn tự hành có điều khiển đầu tiên.
Năm 1904 người ta dùng không khí nén để đốt nhiên liệu động cơ. Sau đó nước được bơm vào tăng lượng thông qua. Đến những năm 1930 đã có ngư lôi chạy oxy nén.
Phổ biến hiện nay ngư lôi chạy điện sinh ra từ pin. Động cơ điện quay chân vịt đẩy ngư lôi.
Ngày nay có loại pin dùng hơi sulphur hexaflorua phun qua mặt lithium cho dòng điện mạnh và lâu, khởi động nhanh.
Các loại ngư lôi mạnh của Nga dùng động cơ phản lực hơi nước. Nhiên liệu đốt bay hơi hơi nước, tạo áp suất sinh phản lực.
Các loại ngư lôi tầm xa dùng động cơ chạy bằng nhiên liệu và chất oxy hóa mang theo như peroxyt hydro, nhiệt năng tạo hơi nước, đẩy turbine hay piston.
Ngày nay ngư lôi đẩy mạnh nhất là loại VA-111 Shkval áp dụng công nghệ siêu bọt của Nga, tốc độ đạt 360 km/h, nhanh gấp 7 lần so với tốc độ 52 km/h của ngư lôi MK-46 (Mỹ). Ngư lôi siêu bọt đẩy bằng động cơ phản lực hơi nước, đầu ngư lôi có chóp tạo khí, cả ngư lôi nằm trong một cái bọt lớn, thành ngư lôi có các càng chống vào thành bọt.

Ra đời
Ngư lôi cũ:
Ngư lôi cổ:

Ivan Fedorovich Aleksandrovsky năm 1865 đề nghị với bộ Hải quân Nga loại ngư lôi tự đẩy. Đô đốc Stepan Osipovich Makarov chỉ huy tàu Công tước Konstantin. Chiến hạm này có 4 tàu phóng lôi Chesma (Чесма), Sinop (Синоп), Navarin (Наварин) và Miner (Минер). Hai chiếc Chesma (Чесма), Sinop (Синоп) đánh chìm tàu hơi nước Thổ Intibah ngày 14 tháng 1 năm 1878.

Giovanni Luppis người Áo trình bày một loại vũ khí bảo vệ bờ biển salvacoste năm 1860, Robert Whitehead là một kỹ sư Anh đang điều hành nhà máy Fiume đã giúp đưa phát minh này vào thực tế với tên gọi Minenschiff dùng cho tàu ngầm, được trình lên Ủy ban Hải quân Đế chế Áo ngày 21 tháng 12 năm 1866.

Hệ thống điều khiển điện do Nikola Tesla vẽ và sau đấy ông trình bày phương án điều khiển qua radio lên Quân đội Mỹ, nhưng bị xếp xó.

Đến đầu thế kỷ 20 đã phổ biến các tàu phóng lôi nhỏ, chạy nhanh và các tàu đối phó với chúng là tàu khu trục, sau Chiến tranh thế giới thứ nhất là tàu ngầm chủ yếu dùng ngư lôi. Trận chiến lớn dùng ngư lôi là Nga-Nhật 1905 Viễn Đông. Các tàu phóng lôi rất rẻ luôn thách thức đội thiết giáp hạm đắt đỏ.

Phương pháp chống ngư lôi thông dụng nhất là dùng tên lửa phóng bom nổ dưới mặt nước. Người Mỹ phát triển các hệ thống chiến đấu tầm rất ngắn, dùng súng máy bắn đạn xuyên chống máy bay, tên lửa và ngư lôi. Các căn cứ và tàu đứng yên bố trí các hàng rào và lưới, quanh các chiến hạm chính của đội tàu có các tàu nhỏ hơn che đỡ. Tàu ngầm Nga dùng ngư lôi siêu tốc đánh chặn ngư lôi địch.

Từ thập niên 1960 ở Liên Xô, châu Âu, Mỹ có những phòng thí nghiệm âm thanh mạnh, cho ra đời các ngư lôi tự tìm mục tiêu thụ động, chủ động và điều khiển từ xa. Lúc đó Liên Xô cũng phát minh nguyên lý siêu bọt và phát triển các ngư lôi siêu tốc. Đến cuối thế kỷ 20 kỹ thuật siêu bọt thất thoát, không còn là độc quyền của Nga nhưng hiện tại ngoài Nga vẫn chỉ dùng mức thử nghiệm.

Ngư lôi có thể phóng từ bệ phóng cố định, máy bay tàu... nhưng với tàu phóng lôi và tàu ngầm thì ngư lôi là vũ khí chủ yếu.

Sau Chiến tranh thế giới thứ hai xuất hiện pháo tự động bắn nhanh, tên lửa... nên các tàu phóng lôi ít tác dụng hơn trước, nhưng vẫn phổ biến. Thông thường tàu phóng lôi ngày nay mang cỡ vài trăm tấn, mang 2 hay 4 ống phóng, một động cơ đốt trong thường và một động cơ turbine hoặc turbo, chạy rất nhanh và rẻ. Tàu phóng lôi có các phương tiện phóng không tầm thấp và pháo nhỏ bắn nhanh, có radar để chiến đấu mọi thời tiết, có vỏ tang hình để chống radar địch. Chiến thuật thông thường của tàu phóng lôi là dùng nhóm tàu lao về phía tàu địch, lạng lách tránh pháo địch và chống trả máy bay đến khi phóng được ngư lôi. Tuy vậy, ngày nay tàu phóng lôi có nhiệm vụ chính là kết thúc tàu địch đã bị thương, không cho cơ hội sửa chữa. (Ví dụ trận đánh eo Đan Mạch, Tàu Bismarck bị tàu phóng lôi Dorsetshire tổng kết số mệnh).

Ngày nay có hai loại tàu ngầm chính là tàu ngầm chiến lược và tàu ngầm tấn công.
Tàu ngầm chiến lược có nhiệm vụ chính mang tên lửa có đầu đạn chiến lược, ẩn nấp sâu trong biển dự phòng chiến tranh hạt nhân. Tàu ngầm chiến lược mang ngư lôi đường kính lớn, phóng tên lửa từ ống phóng lôi thường hoặc từ các ống phóng thẳng đứng đường kính lớn. Ngư lôi mang tên lửa lên mặt nước để tên lửa phóng đi. Các tàu ngầm này có thể phóng cả tên lửa đạn đạo và có cánh.
Tàu ngầm tấn công là tàu ngầm dùng đánh chìm các tàu khác của đối phương. Các tàu này nhỏ, chạy nhanh, rất ít ồn và có sonar rất nhậy. Thông thường nó nằm im chờ đối phương đến gần, bắn ngư lôi và điều khiển ngư lôi đến gần tàu địch bằng thụ động, rồi bật chủ động lên công kích. Các tàu ngầm tấn công lớn ngày nay không khác tàu ngầm chiến lược, diệt tàu địch bằng tên lửa.
Để diệt tàu ngầm vũ khí chính cũng là ngư lôi. Máy bay hải quân Sukhoi phát triển hệ thống phát hiện và chống ngầm độc lập, tiên tiến. Radar của máy bay phát hiện vệt đường đi của tàu ngầm bằng giao thoa. Khi đến khu vực có mục tiêu, máy bay thả xuống 70 phao nhỏ, các phao có định vị, liên lạc và phát âm bằng các vụ nổ nhỏ, thu tiếng vọng. Nhờ hạ âm từ các phao này định vị chính xác mục tiêu. Đạn diệt tàu ngầm là hỗn hợp tên lửa - ngư lôi - phao nổi, cho phép điều khiển chính xác ngư lôi trong lòng biển.

Điều khiển
Ban đầu các ngư lôi không có điều khiển
Giữ hướng bằng con quay hồi chuyển hay la bàn từ trường tăng tầm bắn chính xác của ngư lôi.
Ngư lôi chạy theo chương trình lập sẵn được người Đức dùng trong Chiến tranh thế giới thứ hai để đánh lừa Đồng Minh
Ngư lôi tự dò mục tiêu thụ động tìm nguồn âm thanh thường phát ra từ tàu thủy. Mỹ và Đức dùng trong Chiến tranh thế giới thứ hai. Đức dùng ngư lôi Tsaukenig phóng từ tàu ngầm, ngư lôi Faydo của Mỹ phóng từ máy bay.
Ngày nay có nhiều ngư lôi tìm mục tiêu chủ động, ngư lôi có sonar riêng.
Một số ngư lôi đièu khiển từ xa bằng dây. Điều khiển từ xa có thể kết hợp bám địch chủ động hay thụ động.
Ngư lôi có thể được kích nổ bằng chạm nổ, bằng từ trường, âm thanh hay điều khiển phát nổ.

Kích thước
Vào năm 1945. Chiến tranh thế giới thứ hai có nhiều ngư lôi rất lớn. Ngày nay hầu hết ngư lôi có cỡ 533 mm, một số cỡ thông dụng nữa là 450 mm và 650 mm. Ngư lôi cỡ 533 mm dài trung bình 7 mét, nặng 2 tấn, mang 200–400 kg thuốc nổ.

Những cơ ngư lôi và ống phóng ít thấy hơn
12,75 inch (324 mm), ngư lôi hạng nhẹ.
16 inch (406 mm) được Liên Xô dùng trên lớp tàu ngầm Hotel, loại ngư lôi ASW, thông thường có thêm ống 21 inch.
450 mm (17,7 inch): Hải quân Hoàng gia Nhật, đôi khi được gọi là 18 inch.
21 inch (533 mm) thông dụng nhất, Đồng Minh, Đức, NATO, một số ngư lôi Liên Xô, một số ngư lôi Đế quốc Nhật.
24 inch (610 mm) Đế quốc Nhật, dùng cho ngư lôi phòng từ tàu nổi Kiểu 93.
650 mm dùng trên một số tàu Liên Xô, có guốc để phóng ngư lôi 533 mm trong ống 650 mm.
660 mm (26 inch), 30 inch (762 mm) và 36 inch (914 mm) dùng trên các tàu ngầm hạt nhân phóng tên lửa có đường kính lớn. Có thể phóng được ngư lôi 533 mm.
1550 mm,hiếm thấy nhất,được Nga dùng để phóng ngư lôi T-15 và Status-6

Một số ngư lôi

Đức
Hải quân Đức:
DM2A4
DM2A3
MU90 Impact
Mark 46 torpedo
Barracuda đang phát triển, siêu bọt

Hải quân Đức quốc xã Kriegsmarine:
 G7a (T1)
 G7e (T2)
 T3
 T4 (Falke)
 G7es (Zaunkönig)
 T11

Đế quốc Nhật
 Ngư lôi kiểu 91
 Ngư lôi kiểu 92
 Ngư lôi kiểu 93
 Ngư lôi kiểu 95
 Ngư lôi kiểu 97
 Ngư lôi kiểu Kaiten

Hải quân Hoàng gia Anh
 Ngư lôi kiểu Spearfish
 Ngư lôi kiểu Stingray
 Ngư lôi kiểu Mark 24

Hải quân Nga
 Ngư lôi kiểu 53
 Ngư lôi kiểu 65
 Ngư lôi kiểu VA-111 Shkval

Hải quân Mỹ
 Mark 46 hạng nhẹ;
 Mark 48 hạng nặng;
 Mark 50 hạng nhẹ;
 Mark 54 Hạng nhẹ tốc độ cao..

Xem thêm
Thủy lôi
 http://en.wikipedia.org/wiki/Supercavitation

Tham khảo

Liên kết ngoài
 http://www.globalsecurity.org/military/world/russia/shkval.htm
 http://www.fas.org/man/dod-101/sys/missile/row/shkval.htm
 http://de.wikipedia.org/wiki/Superkavitation

Hải quân
Đạn tự đẩy
Vũ khí diệt tàu
Đạn dược
Vũ khí chống tàu ngầm


title: The Singles Collection (album của Britney Spears)

text:
The Singles Collection (hay còn được gọi là Britney: The Singles Collection) là album tuyển tập hit thứ hai của nghệ sĩ thu âm người Mỹ Britney Spears, phát hành ngày 10 tháng 11 năm 2009, bởi Jive Records, nhằm kỷ niệm 10 năm bước vào ngành công nghiệp âm nhạc của cô. Nó được phát hành dưới nhiều định dạng khác nhau, bao gồm phiên bản một đĩa CD, phiên bản CD + DVD, và một bộ hộp nhạc với tất cả 29 đĩa đơn trong sự nghiệp của Spears. Album còn bao gồm một bài hát mới, "3", được sản xuất bởi Max Martin và Shellback.

The Singles Collection nhận được nhiều lời ca ngợi từ các nhà phê bình âm nhac đương đại, trong đó họ ghi nhận những tác động và ảnh hưởng của Spears đối với thế giới nhạc pop ở thập kỷ đầu tiên của cô trong ngành công nghiệp âm nhạc. Nó lọt vào top 40 trên các bảng xếp hạng tại Úc, Nhật Bản, Mexico, New Zealand và Hoa Kỳ cũng như ở một số nước châu Âu. "3" đã được phát hành như là đĩa đơn duy nhất trích từ album, và trở thành bài hát đầu tiên của Spears đạt vị trí số một trên bảng xếp hang Billboard Hot 100 ngay trong tuần đầu phát hành.

Quá trình sản xuất
Ngày 12 tháng 7 năm 2009, Spears tuyên bố trên Twitter rằng cô đã bắt đầu thu âm chất liệu mới và sắp làm việc trong phòng thu với nhà sản xuất người Thụy Điển Max Martin, người đang thực hiện một đĩa đơn mới cho album, "3".

Ngày 23 tháng 9 năm 2009, Jive Records chính thức tuyển bố ngày phát hành là 24 tháng 11 năm 2009 và khẳng định tên album là The Singles Collection trên website chính thức của Spears. Tuy nhiên, ngày 14 tháng 10 năm 2009, Jive Records đã thay đổi ngày phát hành cho phiên bản gốc lên ngày 10 tháng 11 năm 2009, còn ngày phát hành phiên bản hộp nhạc vẫn giữ nguyên.

Đĩa đơn
"3": Được công bố như là đĩa đơn đầu tiên và duy nhất cho The Singles Collection vào 23 tháng 9 năm 2009 cùng với thông báo ra mắt album. Nó được phát sóng lần đầu trên radio vào ngày 29 tháng 9 năm 2009. Bài hát ra mắt ở vị trí quán quân trên bảng xếp hạng Billboard Hot 100 Hoa Kỳ, trở thành đĩa đơn thứ ba của Spears làm được điều này và là đĩa đơn đầu tiên của cô đạt hạng nhất ngay trong tuần đầu phát hành.

Danh sách bài hát

Phiên bản đĩa nhạc

Phiên bản hộp nhạc

Notes
 nghĩa là đồng sản xuất
 nghĩa là xử lý phần giọng hát
 nghĩa là người phối khí

Xếp hạng

Chứng nhận

Tham khảo

Liên kết ngoài

Album năm 2009
Album biên tập của Britney Spears
Album sản xuất bởi Max Martin


title: Coleophora acrisella

text:
Coleophora acrisella là một loài bướm đêm thuộc họ Coleophoridae. Nó được tìm thấy ở cộng hòa Séc tới bán đảo Iberia, Ý và Hy Lạp và từ Pháp tới Hungary.

Sải cánh dài khoảng 12 mm.

Ấu trùng ăn Dorycnium hirsutum và Dorycnium pentaphyllum (bao gồm Dorycnium pentaphyllum germanicum). Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Chú thích

Tham khảo

Coleophora
Côn trùng châu Âu
Bướm đêm Châu Âu


title: Cartericella

text:
Cartericella là một chi bướm đêm thuộc họ Gelechiidae.

Tham khảo

Gelechiidae


title: Tipula degeneri

text:
Tipula degeneri là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Nearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: 3770 Nizami

text:
3770 Nizami (1974 QT1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 24 tháng 8 năm 1974 bởi L. Chernykh ở Nauchnyj.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 3770 Nizami

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1974