title: Bệnh dại

text:
Bệnh dại () là một căn bệnh do virus gây ra viêm não ở người và động vật có vú khác. Triệu chứng ban đầu có thể bao gồm sốt và ngứa ran nơi vết thương; tiếp đến là một hoặc nhiều hơn những triệu chứng sau: hành động bạo lực, kích động không kiểm soát, sợ nước, không thể cử động các phần cơ thể, lú lẫn, và mất ý thức. Một khi triệu chứng đã khởi phát thì kết cục gần như luôn là tử vong. Thời gian từ khi mắc bệnh đến khi xuất hiện triệu chứng thường rơi vào khoảng một đến ba tháng song có thể dao động từ dưới một tuần đến hơn một năm tùy thuộc vào quãng đường virus phải di chuyển để đến hệ thần kinh trung ương.

Thủ phạm gây bệnh dại là các loại Lyssavirus bao gồm virus dại và lyssavirus dơi Úc. Căn bệnh lây lan khi động vật bị nhiễm cắn hoặc cào động vật khác hoặc con người. Nước bọt từ động vật bị nhiễm cũng có thể truyền bệnh nếu tiếp xúc với mắt, miệng, hay mũi. Tổng quan thì chó là động vật liên quan phổ biến nhất. Hơn 99% ca dại ở các quốc gia mà chó thường nhiễm bệnh là do chó cắn. Ở châu Mỹ, dơi cắn là nguồn gây nhiễm dại phổ biến nhất ở người, trong khi số ca từ chó chưa đến 5%. Các loài gặm nhấm rất hiếm khi bị dại.  Bệnh chỉ có thể chẩn đoán sau khi xuất hiện triệu chứng.

Các chương trình tiêm chủng và kiểm soát động vật đã làm giảm nguy cơ mắc bệnh dại từ chó ở một số vùng trên thế giới.  Tiêm chủng từ trước được khuyến cáo với nhóm nguy cơ cao gồm người làm việc với dơi hay người dành nhiều thời gian ở những nơi mà bệnh phổ biến. Ở người bị phơi nhiễm, vắc-xin dại và đôi khi là globulin miễn dịch hiệu quả trong phòng bệnh nếu người bệnh được điều trị trước khi triệu chứng khởi phát. Rửa vết cào và cắn bằng xà phòng và nước, povidon iod, hay chất tẩy trong 15 phút có thể làm giảm số lượng virus và phần nào đó ngăn được sự truyền nhiễm. Tính đến năm 2016, chỉ 14 người qua khỏi bệnh dại sau khi khởi phát triệu chứng.

Trên thế giới năm 2015, bệnh dại đã giết chết khoảng 17.400 người. Hơn 95% số ca tử vong xảy ra ở châu Á, châu Phi và khoảng 40% là ở trẻ dưới 15 tuổi. Căn bệnh có mặt tại hơn 150 quốc gia và mọi lục địa trừ châu Nam Cực. Hơn ba tỷ người đang sống ở những vùng có bệnh dại. Một số nước như Úc, Nhật Bản, và hầu khắp Tây Âu, không có bệnh dại trong chó. Nhiều đảo Thái Bình Dương cũng không tồn tại bệnh này. Tổ chức Y tế Thế giới đã xếp dại thuộc nhóm các bệnh nhiệt đới bị lãng quên.

Dấu hiệu và triệu chứng

Thời kỳ ủ bệnh (từ khi bị nhiễm đến những triệu chứng đầu tiên) ở người thường là 1–3 tháng song đã ghi nhận trường hợp ngắn đến bốn ngày và dài đến hơn 6 năm tùy vào vị trí, mức độ nghiêm trọng của vết thương, và số lượng virus xâm nhập. Các dấu hiệu và triệu chứng ban đầu của bệnh dại thường không đặc biệt như sốt và đau đầu. Khi bệnh tiến triển gây viêm não và viêm màng não, dấu hiệu và triệu chứng có thể bao gồm liệt nhẹ hoặc một phần, lo âu, mất ngủ, lú lẫn, hành xử bất thường, hoang tưởng, quấy rối, ảo giác, rồi tiến tới mê sảng và hôn mê. Cái chết thường xảy ra sau đó 2 đến 10 ngày. Khi triệu chứng đã biểu hiện, khả năng sống sót là gần như bằng không, kể cả bệnh nhân có được chăm sóc tích cực hay không.

Chứng sợ nước (hydrophobia) là tên gọi khác ít phổ biến hơn của bệnh dại đề cập đến loạt triệu chứng giai đoạn sau mà ở đó bệnh nhân có biểu hiện khó nuốt, tỏ ra sợ hãi khi được cho nước để uống, và không thể làm hết cơn khát. Tất cả động vật có vú bị nhiễm virus đều có thể biểu hiện chứng sợ nước. Lượng nước bọt sản ra tăng lên nhiều và nỗ lực hoặc thậm chí ý định, gợi ý uống nước hay nuốt nước bọt có thể gây co thắt đau đớn dữ dội ở cổ họng và thanh quản. Có thể điều này là do thực tế virus sinh sôi và tích lũy trong tuyến nước bọt của động vật bị nhiễm vì mục đích lây truyền thông qua hành vi cắn. Khả năng truyền virus sẽ giảm đi đáng kể nếu cá thể bị nhiễm có thể nuốt nước bọt và nước. Chứng sợ nước thường đi với thể dại cuồng, loại chiếm 80% số ca người mắc. 20% còn lại có thể trải qua thể dại câm với đặc điểm yếu cơ, mất cảm giác, và liệt; thể này không mấy khi gây ra chứng sợ nước.

Tác nhân

Tác nhân gây bệnh dại là một số loại Lyssavirus bao gồm virus dại và lyssavirus dơi Úc.

Virus dại là loài điển hình của chi Lyssavirus thuộc họ Rhabdoviridae, bộ Mononegavirales. Các hạt lyssavirus hoàn chỉnh (lyssavirion) có cấu trúc xoắn ốc cân đối, dài khoảng 180 nm, bề ngang khoảng 75 nm, có vỏ ngoài bao bọc và một bộ gen RNA sợi đơn âm. Thông tin di truyền được gói gém dưới dạng tổ hợp ribonucleoprotein, ở đó RNA được bọc chặt bởi nucleoprotein virus. Bộ gen RNA mã hóa năm gen của virus mà trình tự của chúng rất được bảo tồn: nucleoprotein (N), phosphoprotein (P), matrix protein (M), glycoprotein (G), và RNA polymerase (L).

Khi đã vào cơ thể, virus dại bắt đầu quá trình nhân bản. Các gai tam phân ở phần ngoài màng virus tương tác với một thụ thế tế bào đặc hiệu mà nhiều khả năng là acetylcholine. Màng tế bào lõm xuống trong một quá trình gọi là ẩm bào cho phép virus xâm nhập tế bào. Virus sau đó tập hợp thành những thể nội bào lớn, dung hợp màng virus với màng thể nội bào rồi giải phóng năm protein và RNA sợi đơn vào tế bào chất.

Tiếp theo, protein L sao chép năm sợi mRNA và một sợi RNA dương từ sợi RNA âm gốc nhờ các nucleotide tự do trong tế bào chất. Năm sợi mRNA này được dịch mã thành các protein tương ứng (P, L, N, G, và M) tại những ribosome tự do. Một số protein yêu cầu sửa đổi sau dịch mã. Ví dụ, protein G bị gập thêm khi di chuyển qua mạng lưới nội chất gồ ghề rồi bị glycosyl hóa khi tới bộ máy Golgi.

Khi đã có đủ protein virus, polymerase của virus sẽ bắt đầu tổng hợp các sợi RNA âm mới từ khuôn sợi RNA dương. Các sợi RNA âm này sẽ tạo nên những tổ hợp với protein N, P, L, M rồi di chuyển tới màng trong tế bào, nơi protein G bị gắn vào. Tiếp đó protein G quấn quanh tổ hợp N-P-L-M đồng thời lấy đi một phần màng tế bào chủ tạo ra vỏ ngoài mới của hạt virus. Virus sau đó chui ra khỏi tế bào.

Từ lúc vào cơ thể, virus nhắm đến tế bào thần kinh, đi theo những con đường để đến hệ thần kinh trung ương. Virus thường nhiễm vào tế bào cơ gần điểm xâm nhập trước, ở đó chúng có thể nhân bản mà không bị hệ miễn dịch của vật chủ chú ý. Khi đã đủ số lượng, virus bắt đầu bám vào thụ thể acetylcholine tại ngã giao thần kinh cơ. Virus tiếp theo nghịch chuyển qua sợi trục tế bào thần kinh khi protein P của nó tương tác với dynein, một protein có trong tế bào chất của tế bào thần kinh. Khi đã đến thân bào virus di chuyển nhanh đến hệ thần kinh trung ương, nhân bản trong nơron vận động và cuối cùng lên não. Sau khi nhiễm vào não, virus lần lượt phân tán đến hệ thần kinh ngoại biên và hệ thần kinh tự chủ, sau đó tới tuyến nước bọt, nơi chúng sẵn sàng để nhiễm sang vật chủ kế tiếp.

Lây truyền

Mọi loài máu nóng, bao gồm con người, đều có thể bị nhiễm virus dại và khởi phát triệu chứng. Chim bị con người truyền virus dại lần đầu vào năm 1884 nhưng hầu hết những con chim bị nhiễm đều không có triệu chứng và sau đó đã bình phục. Ngoài ra còn có những loài chim được biết là đã xuất hiện kháng thể dại sau khi ăn động vật có vú mắc bệnh dại.

Virus còn thích nghi để sinh trưởng trong tế bào của động vật có xương sống máu lạnh. Có nhiều loại động vật có thể nhiễm virus và truyền bệnh cho người. Dơi, khỉ, gấu mèo, cáo, chồn hôi, bò, sói xám, sói đồng cỏ, chó, mèo, cầy lỏn, mang đến rủi ro cao cho con người.

Gấu, gia súc, macmot châu Mỹ, chồn, và những loại động vật ăn thịt khác cũng có thể làm lây nhiễm dại. Thỏ và những loại gặm nhấm nhỏ như sóc chuột, chuột nhảy, chuột lang, hamster, chuột nhắt, chuột đồng, sóc, gần như không bao giờ bị dại và không được biết là truyền dại cho người. Vết cắn từ chuột hay sóc ít khi cần đề phòng vì những loại gặm nhấm này thường bị giết khi đụng độ động vật dại lớn. Opossum Virginia có nhiệt độ cơ thể thấp hơn mức phù hợp cho virus dại nên đề kháng nhưng không miễn nhiễm căn bệnh.

Virus thường có trong dây thần kinh và nước bọt của động vật dại biểu hiện triệu chứng. Con đường truyền chủ yếu là qua vết cắn. Ở nhiều trường hợp, con vật dại cực kỳ hung dữ, có thể tấn công vô cớ và biểu hiện hành vi lạ thường khác. Đây là ví dụ về việc virus điều chỉnh hành vi của vật chủ để tạo thuận lợi cho lây truyền sang vật chủ khác. Sau khi vào cơ thể, virus đi vào hệ thần kinh ngoại biên rồi theo dây thần kinh hướng tâm đến hệ thần kinh trung ương. Thời gian này, virus không thể dễ dàng bị phát hiện trong vật chủ và vắc-xin vẫn có thể ban miễn dịch trung gian tế bào. Khi đã đến não, virus nhanh chóng gây viêm não, khởi động những triệu chứng. Khi triệu chứng đã xuất hiện, việc chữa trị gần như vô dụng và tỷ lệ tử vong là trên 99%. Bệnh dại còn có thể gây viêm tủy sống và viêm tủy ngang.

Lây từ người sang người là cực hiếm, mới chỉ ghi nhận vài trường hợp qua phẫu thuật cấy ghép. Mặc dù trên lý thuyết người bị dại có thể truyền bệnh cho người khác qua hành vi cắn hay gì khác nhưng thực tế chưa ghi nhận trường hợp nào như vậy vì bệnh nhân thường được đưa đi bệnh viện và có những biện pháp đề phòng cần thiết. Chạm vào người bị dại hay tiếp xúc với mô hoặc dịch không nhiễm (nước tiểu, phân, máu) không gây phơi nhiễm và không cần dự phòng sau phơi nhiễm. Tuy nhiên nếu virus có trong tinh dịch hoặc dịch tiết âm đạo, khả năng lây qua đường tình dục là có thể.

Chẩn đoán
Cách thức tham khảo là xét nghiệm kháng thể huỳnh quang (FAT), một thủ tục hóa mô miễn dịch được Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo. FAT dựa vào khả năng của một phân tử dò (thường là FITC) kết hợp với kháng thể dại tạo ra liên hợp ràng buộc cho phép quan sát kháng nguyên dại nhờ kỹ thuật hiển vi huỳnh quang. Phân tích hiển vi mẫu là phương pháp trực tiếp duy nhất giúp nhận biết kháng nguyên đặc hiệu trong thời gian ngắn với chi phí thấp, bất kể nguồn gốc địa lý và tình trạng vật chủ. Đây có thể được xem là bước đầu tiên trong thủ tục chẩn đoán đối với mọi phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, các mẫu tự phân có thể làm giảm độ nhạy và độ đặc hiệu của FAT. Xét nghiệm RT-PCR tỏ ra hiệu quả cho chẩn đoán thông thường, nhất là những mẫu phân hủy và mẫu lưu trữ. Chẩn đoán mẫu não lấy từ vật chủ đã chết có thể chắc chắn. Chẩn đoán còn có thể thực hiện với nước bọt, nước tiểu, và các mẫu dịch não tủy, song không nhạy hoặc độ tin cậy thấp hơn mẫu não. Các thể vùi não gọi là tiểu thể Negri là dấu hiệu 100% bệnh dại nhưng chỉ thấy ở 80% số ca. Con vật gây ra vết cắn nên được khám nghiệm nếu có thể.

Một số kỹ thuật hiển vi quang học cũng có thể được dùng để chẩn đoán bệnh dại với chi phí bằng một phần mười kỹ thuật hiển vi huỳnh quang truyền thống, phù hợp cho các nước kém phát triển. LN34 là xét nghiệm dễ dàng thực hiện trên não động vật chết và có thể giúp xác định xem có cần dự phòng sau phơi nhiễm không. Xét nghiệm này do CDC phát triển vào năm 2018.

Chẩn đoán phân biệt dại nghi ngờ ở người lúc đầu có thể bao gồm mọi nguyên nhân gây viêm não, cụ thể nhiễm virus như herpesvirus, enterovirus, và arbovirus như virus Tây sông Nile. Virus quan trọng nhất cần loại trừ là herpes đơn dạng loại một, varicella zoster, enterovirus bao gồm coxsackievirus, echovirus, poliovirus, và enterovirus 68 đến 71.

Các nguyên nhân mới gây viêm não do virus cũng có thể, như đợt bùng phát 300 ca viêm não ở Malaysia năm 1999 có tỷ lệ tử vong 40% do virus Nipah, một paramyxovirus mới được công nhận. Tương tự, virus đã biết có thể xuất hiện ở địa bàn mới, như đợt viêm não do virus Tây sông Nile ở miền đông Hoa Kỳ. Yếu tố dịch tễ như mùa, vị trí địa lý, tuổi bệnh nhân, lịch sử du lịch, khả năng phơi nhiễm, có thể hữu ích trong quá trình chẩn đoán.

Phòng ngừa
Gần như mọi ca dại ở người đều dẫn đến tử vong cho đến khi Louis Pasteur và Émile Roux tìm ra vắc-xin vào năm 1885. Vắc-xin ban đầu thu từ thỏ bệnh, ở đó virus trong mô thần kinh bị làm yếu bằng cách để khô 5 đến 10 ngày. Những vắc-xin có nguồn gốc từ mô thần kinh tương tự hiện vẫn được dùng ở một số nước do chi phí rẻ hơn nhiều vắc-xin nuôi cấy tế bào hiện đại.

Vắc-xin dại tế bào lưỡng bội người được khởi động năm 1967. Vắc-xin tế bào phôi gà và vắc-xin tế bào vero tinh khiết rẻ hơn hiện sẵn có. Một vắc-xin tái tổ hợp gọi là V-RG được dùng ở Bỉ, Pháp, Đức, Mỹ để ngăn bệnh dại bùng phát trong động vật không thuần hóa. Chủng ngừa tiền phơi nhiễm được áp dụng cả ở người và động vật trong những hoàn cảnh được cho là cần thiết.

Các hành động sau có thể giúp làm giảm nguy cơ mắc dại:
Tiêm phòng dại cho chó, mèo
Luôn giám sát vật nuôi, không thả rông
Tránh xa động vật hoang dã hoặc đi lạc
Liên hệ cục quản lý động vật khi thấy thú hoang hay đi lạc, nhất là nếu con vật hành xử kỳ lạ
Nếu bị động vật cắn, rửa vết thương bằng xà phòng và nước trong 10–15 phút rồi đi gặp bác sĩ để xác định có cần dự phòng sau phơi nhiễm không.

Ở châu Á và một phần châu Mỹ, châu Phi, chó vẫn là vật chủ chính. Tiêm phòng bắt buộc động vật ít hiệu quả ở vùng nông thôn. Ở các nước đang phát triển, chó hay được thả rông và người dân không chấp nhận tiêu hủy chúng. Vắc-xin đường miệng có thể được phân phát an toàn trong mồi, cách làm đã giảm trừ bệnh dại thành công ở những vùng nông thôn của Canada, Pháp, Mỹ. Bởi lẽ, các chiến dịch vắc-xin có thể gây tốn kém và dùng mồi là phương pháp hiệu quả chi phí. Ở Ontario, bệnh dại được ghi nhận giảm mạnh khi một chiến dịch thả mồi chứa vắc-xin từ trên không được phát động.

Số người tử vong do bệnh dại ở Mỹ đã giảm từ 100 hoặc hơn mỗi năm hồi đầu thế kỷ 20 xuống một hoặc hai hiện tại nhờ tiêm phòng chó mèo diện rộng và sự phát triển của phương pháp điều trị globulin miễn dịch cũng như vắc-xin ở người. Hầu hết ca tử vong hiện giờ có nguyên nhân do dơi cắn, điều có thể khiến nạn nhân không chú ý và do đó không điều trị.

Điều trị

Sau phơi nhiễm
Rửa kỹ vết thương càng sớm càng tốt bằng xà phòng và nước trong năm phút có tác dụng làm giảm số hạt virus. Tiếp theo, khuyến cáo nên dùng povidon-iod hoặc cồn nhằm làm giảm thêm lượng virus. Không làm dập nát thêm vết thương hoặc làm tổn thương rộng hơn, tránh khâu kín ngay vết thương. Nếu bắt buộc phải khâu thì nên trì hoãn khâu vết thương sau vài giờ đến ba ngày và nên khâu ngắt quãng/bỏ mũi sau khi đã tiêm huyết thanh kháng dại vào tất cả các vết thương. Tùy trường hợp cụ thể có thể sử dụng kháng sinh và tiêm phòng uốn ván.

Điều trị sau phơi nhiễm có thể ngăn ngừa bệnh nếu thực hiện kịp thời, nhìn chung là trong vòng 10 ngày từ lúc nhiễm. Vắc-xin dại hiệu quả 100% nếu áp dụng sớm và vẫn có cơ hội thành công trong trường hợp chậm trễ. Mỗi năm có hơn 15 triệu người được chủng ngừa sau khi nghi nhiễm virus. Công tác chữa trị tuy hiệu quả song chi phí là đáng kể. Ở Mỹ, Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Bệnh tật (CDC) khuyên người dân nên nhận một liều globulin miễn dịch (hay huyết thanh kháng, HRIG) và bốn liều vắc-xin trong 14 ngày. HRIG đắt và chiếm phần lớn chi phí điều trị sau phơi nhiễm (lên đến vài ngàn đô-la). Liều này nên được tiêm nhiều nhất quanh vết cắn, phần còn lại tiêm sâu vào bắp cách xa nơi tiêm vắc-xin.

Người mà trước đó đã từng được nhận vắc-xin không cần dùng đến globulin miễn dịch, chỉ cần dùng vắc-xin sau phơi nhiễm vào ngày 0 và 3. Tác dụng phụ của vắc-xin tế bào hiện đại giống vắc-xin cúm. Vắc-xin mô thần kinh cũ đòi hỏi tiêm nhiều lần vào bụng với mũi kim lớn ít tốn kém song dần ít dùng và bị thay thế bởi chế độ vắc-xin trong da cũng ít tốn kém của Tổ chức Y tế Thế giới. Tiêm bắp thì nên tiêm vào cơ delta, không tiêm cơ mông vì vắc-xin có thể không tác dụng do mũi tiêm đi vào mỡ chứ không vào cơ. Với trẻ sơ sinh, khuyến cáo là nên tiêm ở vị trí đùi bên.

Sau phát bệnh
Một phương pháp điều trị gọi là giao thức Milwaukee, bao gồm việc làm cho người bệnh hôn mê và dùng thuốc chống virus từng được đề xuất nhưng về sau bị phát hiện là không có tác dụng. Con người lần đầu đưa phương pháp này vào sử dụng năm 2003 sau khi Jeanna Giese, một thiếu niên từ Wisconsin, trở thành người đầu tiên được biết qua khỏi bệnh dại mà không nhận điều trị dự phòng trước khi triệu chứng khởi phát. Tuy nhiên lúc tới bệnh viện Giese đã có sẵn kháng thể chống bệnh dại trong người. Cách chữa này đã được thử nghiệm thêm nhiều lần nhưng không lần nào thành công. Kể từ đó nó được đánh giá là không hiệu quả đi kèm với vấn đề chi phí và đạo đức.

Tiên lượng
Với người không dùng vắc-xin, bệnh dại gần như luôn gây tử vong sau khi triệu chứng thần kinh biểu hiện. Sử dụng vắc-xin sau phơi nhiễm (PEP) rất thành công trong ngừa bệnh nếu thực hiện phù hợp.

Dịch tễ

Trong năm 2010 trên thế giới ước tính có khoảng 26.000 người tử vong vì bệnh dại, giảm từ 54.000 năm 1990. Đa số ca tử vong xảy ra ở châu Á và châu Phi. Tính đến năm 2015, Ấn Độ kế đến là Trung Quốc và Cộng hòa Dân chủ Congo là những nước có nhiều ca nhất. Vào năm 2015 Tổ chức Y tế Thế giới, Tổ chức Sức khỏe Động vật Thế giới, Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hiệp Quốc, và Liên minh Kiểm soát Bệnh dại Toàn cầu đã hợp tác vì mục tiêu đến năm 2030 không còn ca tử vong vì bệnh dại.

Ấn Độ
Ấn Độ là nước có tỷ lệ người mắc bệnh dại cao nhất thế giới, chủ yếu vì chó đi lạc với số lượng gia tăng nhiều kể từ đạo luật cấm giết chó năm 2001. Công tác kiểm soát và điều trị bệnh dại một cách hiệu quả ở Ấn Độ bị cản trở bởi một kiểu điên loạn đám đông gọi là hội chứng mang thai chó con. Người bị hội chứng này, cả nam lẫn nữ, mà bị chó cắn sẽ tin rằng chó con đang lớn lên trong người họ và thường đi tìm sự trợ giúp từ những người chữa bệnh bằng niềm tin thay vì dịch vụ y tế. Ước tính mỗi năm ở Ấn Độ có 20.000 người chết vì bệnh dại, chiếm hơn một phần ba tổng số toàn cầu.

Úc
Mặc dù trạng thái chính thức là nước không có bệnh dại, lyssavirus dơi Úc (ABLV) được phát hiện năm 1996 là chủng virus dại thịnh hành trong quần thể dơi bản địa. Tính đến nay đã ghi nhận ba ca người nhiễm ABLV ở Úc và tất cả đều tử vong.

Mỹ
Tại Mỹ, trong khi bệnh dại ở người có nguyên nhân từ chó đã được loại bỏ, mỗi năm lại có khoảng một trăm con chó bị nhiễm bệnh từ loài hoang dã khác. Dơi, gấu mèo, chồn hôi, và cáo là vật chủ mang virus ở hầu hết các ca báo cáo (98% năm 2009). Dơi dại được tìm thấy ở tất cả 48 bang tiếp giáp. Những ổ chứa khác bị hạn chế hơn về mặt địa lý, ví dụ người ta chỉ tìm thấy biến thể virus dại gấu mèo ở một dải đất tương đối hẹp dọc Đông Duyên hải.

Do nhận thức công chúng cao về virus, nỗ lực chủng ngừa cho động vật nuôi, việc hạn chế quần thể hoang dã, và tính sẵn có của dự phòng sau phơi nhiễm, trường hợp người mắc dại ở Mỹ là rất hiếm. Giai đoạn 1960–2018, nước Mỹ ghi nhận tổng cộng 125 ca bệnh dại ở người, 36 (28%) trong đó được cho là do bị chó cắn trong lúc du lịch quốc tế. Trong số 89 ca nhiễm ở lãnh thổ Mỹ, 62 (70%) có nguồn gốc từ dơi.

Mexico
Vào năm 2019, Mexico được Tổ chức Y tế Thế giới chứng nhận là không có bệnh dại lây truyền từ chó sang người vì không có trường hợp lây truyền nào được ghi nhận trong vòng 2 năm.

Châu Âu
Hàng năm không có hoặc có rất ít ca bệnh dại được báo cáo ở châu Âu. Những người bị mắc bệnh có thể mắc trong thời gian du lịch ở nơi khác và tại châu Âu.

Ở Thụy Sĩ căn bệnh hầu như bị xóa sổ sau khi các nhà khoa học đặt đầu gà tẩm vắc-xin sống đã làm yếu ở vùng Alps Thụy Sĩ. Cáo Thụy Sĩ, nguồn dại chính ở nước này, ăn đầu gà và có được sự miễn dịch.

Ý sau khi tuyên bố không còn bệnh dại từ 1997 đến 2008 đã chứng kiến căn bệnh quay trở lại trong động vật hoang dã ở Triveneto (Trentino-Alto Adige/Südtirol, Veneto và Friuli-Venezia Giulia) do sự lây lan của một đợt dịch ở Balkan mà cũng tác động đến Áo. Một chiến dịch chủng ngừa động vật hoang dã diện rộng đã một lần nữa diệt trừ virus khỏi Ý và nước này lại đạt trạng thái không bệnh dại vào năm 2013. Ca dại cuối cùng được báo cáo là ở một con cáo đỏ hồi đầu năm 2011.

Anh đã không còn bệnh dại từ đầu thế kỷ 20 ngoại trừ một virus giống dại ở một vài con dơi Daubenton. Có một ca lây truyền sang người gây tử vong. Kể từ năm 2000 ghi nhận bốn ca tử vong do bệnh dại nhiễm từ nước ngoài bởi chó cắn. Ca nhiễm cuối cùng tại Anh xảy ra năm 1922 và ca tử vong cuối cùng do bệnh dại bản địa là vào năm 1902. Khác với những quốc gia châu Âu khác Anh được bảo vệ bởi việc là một hòn đảo cộng thêm những thủ tục kiểm dịch nghiêm ngặt.

Việt Nam
Tại Việt Nam, bệnh dại có mặt ở hầu hết các tỉnh thành. Vào đầu thập niên 1990 mỗi năm có 350-500 ca tử vong vì bệnh dại. Giai đoạn 1996-2007 nhờ tích cực tiến hành các biện pháp phòng chống nên số ca tử vong đã giảm 75%. Tuy nhiên sau đó căn bệnh lại có chiều hướng gia tăng. Cụ thể trong thập niên 2010, mỗi năm Việt Nam có 70-110 người mắc bệnh và tử vong. Kể từ năm 1992 trung bình mỗi năm có khoảng 440.000 người phải đi tiêm phòng. Chó là động vật truyền bệnh chủ yếu, chiếm 96-97%, tiếp đến là mèo 3-4%. Chưa ghi nhận trường hợp người mắc dại từ động vật khác. Trong khoảng 2005 đến 2014, tổn thất kinh tế do bệnh dại là hơn 719 triệu USD, chủ yếu là chi phí liên quan đến điều trị sau phơi nhiễm.

Những nguyên nhân chủ yếu khiến bệnh xuất hiện trong cộng đồng bao gồm tỷ lệ tiêm phòng dại cho chó thấp, người dân thiếu kiến thức, khó tiếp cận vắc-xin hay huyết thanh kháng dại ở nhiều nơi. Hầu hết trường hợp tiêm phòng là sau khi bị chó cắn và tham khảo ý kiến bác sĩ, rất ít khi bệnh được xác định qua phòng thí nghiệm. Chi phí dự phòng sau phơi nhiễm tại Việt Nam ước tính từ một đến hai triệu VND, con số quá lớn đối với những cộng đồng thiểu số miền núi. Theo Bộ Y tế Việt Nam thì 80% số ca tử vong vì bệnh dại xảy ra ở những địa bàn miền núi phía bắc do dân trí thấp và điều kiện y tế thiếu thốn. Đa số trường hợp bị chó hay mèo cắn ở đây không đi tiêm phòng. Giai đoạn 2005-2015, tỷ lệ dự phòng sau phơi nhiễm (PEP) giảm và tổng quan thì không có sự gia tăng số ca bệnh đáng kể. Một nghiên cứu khác chỉ ra mặc dù PEP sẵn có ở nhiều nơi song tỷ lệ hoàn thành là thấp, hay nói cách khác người nghi mắc bệnh thường bỏ dở tiến trình tiêm vắc-xin.

Virus dại ở Việt Nam và Thái Lan có quan hệ gần gũi và khả năng khởi nguồn từ một tổ tiên chung.

Lịch sử

Con người đã biết đến bệnh dại từ khoảng năm 2000 trước Công Nguyên. Tài liệu chữ viết đầu tiên về bệnh dại là Bộ luật Eshnunna của Lưỡng Hà (khoảng 1930 TCN) trong đó ra lệnh cho chủ sở hữu của chó biểu hiện triệu chứng dại cần có biện pháp ngăn ngừa chó cắn. Nếu một người khác bị chó dại cắn và chết sau đó, chủ chó sẽ bị phạt nặng.

Những phương thuốc dân gian vô dụng đầy rẫy trong tài liệu y khoa của thế giới cổ đại. Bác sĩ Scribonius Largus kê đơn thuốc gồm có một mảnh vải và da linh cẩu, còn Antaeus thì đề nghị chuẩn bị đầu lâu của một người bị treo cổ.

Bệnh dại xem ra có nguồn gốc ở Cựu Thế giới, đợt dịch trên động vật đầu tiên ở Tân Thế giới xảy ra ở Boston năm 1768. Căn bệnh từ đó lây lan trong những năm tiếp theo đến nhiều bang khác cũng như Tây Ấn thuộc Pháp và cuối cùng trở nên phổ biến khắp Bắc Mỹ.

Con người xem bệnh dại như tai họa vì sự phổ biến của nó trong thế kỷ 19. Ở Pháp và Bỉ, nơi người ta sùng kính Thánh Hubert, chìa khóa của Thánh Hubert được nung nóng và đặt vào chỗ vết thương. Ứng dụng tư duy ma thuật, con người in dấu chìa khóa vào chó với hy vọng điều đó bảo vệ chúng khỏi bệnh dại. Nỗi sợ bệnh dại quá lớn đến phi lý do số lượng vật truyền (chủ yếu là chó dại) đông và việc không hề có phương pháp chữa trị hiệu quả. Chuyện một người bị chó chỉ nghi ngờ là mắc dại cắn tự sát hoặc bị người khác giết không phải là hiếm.

Vào thời cổ đại phần gắn lưỡi (hãm lưỡi, một màng nhầy) bị cắt và loại bỏ vì người ta nghĩ đó là khởi nguồn của bệnh dại. Hành vi này chấm dứt khi nguyên nhân gây bệnh thực sự được phát hiện. Vắc-xin mô thần kinh 1885 của Louis Pasteur đã thành công và dần dần được cải thiện nhằm làm giảm những tác dụng phụ nghiêm trọng.

Cho đến thời hiện đại, nỗi sợ bệnh dại vẫn không biến mất và căn bệnh cùng những triệu chứng của nó (nhất là kích động) như một nguồn cảm hứng cho một số tác phẩm về xác sống hay hư cấu cùng đề tài, thường miêu tả virus dại là đã đột biến thành một virus mạnh hơn gây bệnh không thể chữa hoặc biến con người thành cuồng sát, mang đến một đại dịch tàn phá rộng khắp.

Tham khảo

Tài liệu tham khảo

 K. de Balogh (2013), "Ngăn ngừa và phòng chống bệnh dại cấp toàn cầu", Tài liệu hội thảo Chia sẻ kinh nghiệm về phòng chống bệnh dại giữa các nước trong khu vực ASEAN, Hà Nội, ngày 13-14 tháng 5 năm 2013.
 Bộ Y tế (2014), Quyết định số 1622/QĐ-BYT phê duyệt "Hướng dẫn giám  sát, phòng chống bệnh dại trên người".
 Bộ Y tế (2012), "Bệnh dại ở người", Dịch tễ học các bệnh truyền nhiễm phổ biến, Nhà xuất bản Y học, Hà Nội, tr 424-433.
 Nguyễn Trung Cấp (2013), "Chẩn đoán và điều trị bệnh dại", Tài liệu hội nghị Xây dựng mạng lưới phòng xét nghiệm giám sát bệnh dại tại Việt Nam, Hà Nội, ngày 15-16 tháng 7 năm 2013.
 Chính phủ (2017), Quyết định số 193/QĐ-TTg phê duyệt "Chương trình Quốc gia khống chế và tiến tới loại trừ bệnh dại giai đoạn 2017-2021".
 Nguyễn Trần Hiển và cộng sự (2012), "Đặc điểm dịch tễ học bệnh dại trên người tại Việt Nam, 2009-2011", Tạp chí Y học dự phòng, Tập XXII, số 8(135), tr 17-28.
 Hanlon, C. A., & Childs, J. E. (2013). Chapter 3 - Epidemiology. In A. C. Jackson (Ed.), Rabies (Third Edition) (pp. 61–121). Boston: Academic Press.
 Singh, R., et al. (2017). Rabies - epidemiology, pathogenesis, public health concerns and advances in diagnosis and control: a comprehensive review. Vet Q, 37(1), 212-251. doi:10.1080/01652176.2017.1343516

Liên kết ngoài

Bệnh dại
Sức khỏe
Rối loạn thần kinh
Bệnh động vật


title: 1786

text:
Năm 1786 (số La Mã: MDCCLXXXVI) là một năm thường bắt đầu vào ngày Chủ nhật trong lịch Gregory (hoặc một năm thường bắt đầu vào thứ năm của lịch Julius chậm hơn 11 ngày).

Sự kiện

Tháng 3
 Đàng Ngoài xảy ra nạn đói lớn, Trịnh Khải ra lệnh cho nhà giàu phải góp tiền phát chẩn cho nạn dân.

Tháng 4
 Phạm Ngô Cầu sai sứ giả Nguyễn Phú phân định biên giới với Tây Sơn.

Tháng 5
 Ngày 25: quân Tây Sơn tấn công đèo Hải Vân.

Tháng 6
 Ngày 16: quân Tây Sơn đánh chiếm Phú Xuân.
 Ngày 21: quân Tây Sơn chiếm lũy Thầy.

Tháng 7
 Nguyễn Huệ và Nguyễn Hữu Chỉnh ra bắc diệt chúa Trịnh Khải.
 Trịnh Khải bại trận bị bắt tự sát mà chết.
 Vua Thái Đức Nguyễn Nhạc ra bắc.
 Lê Duy Khiêm lên ngôi vua niên hiệu Chiêu Thống (vua thứ 16 nhà Lê Trung Hưng).

Tháng 8
 Tây Sơn rút quân về miền Nam.
 Bọn Hoàng Phùng Cơ, Đinh Tích Nhưõng khởi binh khôi phục họ Trịnh.

Tháng 9
 Trịnh Bồng được phong làm Nguyên soái, Tổng quốc chính Án Đô Vương.

Tháng 11
 Trịnh Bồng và Dương Trọng Tế đem quân vây cung vua đòi phế Lê Chiêu Thống để lập vua khác nhưng thất bại.

Tháng 12
 Nguyễn Hữu Chỉnh ra Hà Bắc đánh dẹp Trịnh Bồng phò tá Lê Chiêu Thống.

Sinh
 8 tháng 1 - Nicholas Biddle, Chủ tịch Ngân hàng thứ hai của Hoa Kỳ (mất 1844)
 12 tháng 1 - Sir Robert Inglis, Bt, chính trị gia Anh(mất 1855)
 23 tháng 1 - Auguste de Montferrand, kiến trúc sư người Pháp (mất 1858)
 16 tháng 2 - Maria Pavlovna của Nga, nữ công tước của Saxe-Weimar Eisenach (mất 1859)
 24 tháng 2 - Martin W. Bates, Thượng nghị sĩ từ Delaware (mất 1869)
 24 tháng 2 - Wilhelm Grimm, nhà ngôn ngữ học và nghệ thuật dân gian Đức (mất 1859)
 22 tháng 3 - Joachim Lelewel, nhà sử học Ba Lan (mất 1861)
 13 tháng 6 - Winfield Scott, tướng Mỹ (mất 1866)
 17 tháng 8 - David "Davy" Crockett, người Mỹ (mất 1836)
 25 tháng 8 - Ludwig I của Bayern (mất 1868)
 10 tháng 9 - William Mason, chính trị gia người Mỹ (mất 1860)
 11 tháng 9 - Friedrich Kuhlau, nhà soạn nhạc người Đức (mất 1832)
 18 tháng 9 - VIII Christian của Đan Mạch (mất 1848)
 24 tháng 9 - Charles Bianconi, doanh nhân Ý-Ailen (mất 1875)
 29 tháng 9 - Guadalupe Victoria, tổng thống Mexico (mất 1843)
 18 tháng 11
 12 tháng 12 - William L. Marcy, người Mỹ (mất 1857)
Không rõ ngày tháng sinh
 Jean-François Barrière, sử gia người Pháp
 Kim Jeonghui, người Hàn Quốc (mất 1856)
 Alexander Bryan Johnson, nhà triết học người Mỹ (mất 1867)

Mất
 Lê Hiển Tông, Vua nước Đại Việt (sinh 1717)
 Đoan Nam vương Trịnh Tông, Chúa Trịnh ở Đàng Ngoài (sinh 1763)
 Friedrich II Đại Đế, Vua nước Phổ - Bá tước xứ Brandenburg (sinh ngày [2 1712)

Tham khảo

Năm 1786


title: Melissodes paroselae

text:
Melissodes paroselae là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1905.

Chú thích

Tham khảo

Melissodes
Động vật được mô tả năm 1905


title: Marigny-Marmande

text:
Marigny-Marmande là một xã thuộc tỉnh Indre-et-Loire trong vùng Centre-Val de Loire ở miền trung nước Pháp. Theo điều tra dân số năm 2006 của INSEE có dân số 618 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao từ 54-134 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Marignymarmande


title: Crypteria haploa

text:
Crypteria haploa là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Crypteria
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: 16269 Merkord

text:
16269 Merkord (2000 JP44) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 7 tháng 5 năm 2000 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 16269 Merkord

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 2000


title: Hopea micrantha

text:
Hopea micrantha là một loài thực vật thuộc họ Dipterocarpaceae. Loài này có ở Brunei, Indonesia, và Malaysia.

Chú thích

Tham khảo
 Ashton, P. 1998. Hopea micrantha. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

M


title: Saint-Dézéry

text:
Saint-Dézéry là một xã ở tỉnh Gard. Xã này có diện tích 6,01 km², dân số năm 1999 là 251 người. Khu vực này có độ cao trung bình 70 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
 Thị trấn của tỉnh Gard

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintdezery


title: Tuồng Quảng Nam

text:
Tuồng còn gọi là hát bội hay  hát bộ là một loại hình sân khấu dân gian của văn học Việt Nam. Cùng với chèo, tuồng là một trong hai bộ phận chủ yếu của văn kịch. Bàn đến nghệ thuật tuồng, người ta thường nghĩ đến hai vùng đất có nhiều thành tựu nổi bật là Bình Định và Quảng Nam, bài này chỉ đề cập về tuồng Quảng Nam với nguồn gốc lịch sử và nghệ thuật tuồng riêng của đất Quảng.

Nguồn gốc tuồng Quảng Nam
Theo truyền thuyết lưu hành trong dân gian thì Tuồng Quảng Nam ra đời từ cái nôi của hai vùng Đức Giáo và Khánh Thọ (khoảng đầu thế kỷ 19).

Các lão nghệ nhân ngày trước kể rằng: Ở vùng thượng lưu của sông Thu Bồn có một gánh tuồng hát rất hay tên là Mỹ Lưu. Vào mùa đông bão lụt dữ dội nọ, cơn lũ lớn ập vào làng và cuốn trôi mất chiếc trống con (trống chiến)- nhạc cụ chỉ huy của dàn nhạc tuồng xuôi về sông Cái, ra biển Cửa Đại.

Khi gánh hát Mỹ Lưu dần tan rã thì vùng đất xuôi theo sông Thu Bồn lại nảy nở nghệ thuật tuồng như Đại Bình, Bàu Toa, Bảo An, Phong Thử, Hội An...

Cùng với câu chuyện có tính chất huyền thoại trên thì hai cứ liệu về Tuồng xứ Quảng về gánh hát làng Đức Giáo và Khánh Thọ di cư từ Bình Trị Thiên vào xứ Quảng là tương đối thuyết phục.

Làng Đức Giáo từ Huế vào Quảng "vô địa lập chùy, dĩ xướng ca vi nghệ" (không mảnh đất cắm dùi, lấy xướng ca làm nghề sinh sống), lập thành làng riêng lấy tên là Khánh Đức nhưng "hữu đinh vô điền" (có dân mà không có ruộng đất), lưu diễn nhiều nơi. Vào khoảng thập niên 1920, khi gánh hát của Nhưng Giai và Nhưng Bính nổi lên thì gánh hát Khánh Đức bắt đầu suy yếu. Gánh hát này thực sự tan rã vào năm 1972 sau một trận bom của Mỹ thiêu hủy toàn bộ y trang, đạo cụ của đoàn.
 Trong Văn tế tổ của Tuồng Quảng Nam có câu:
...Tự Minh Mạng hữu Việt Thường công thự, thiết lập hoàn thành
Chí Tự Đức vương triều dĩ Quảng Nam trung thanh duy cầu sở học

(Từ vua Minh Mạng xây dựng hoàn thành thự Việt Thường. Đến vua Tự Đức bảo (diễn tuồng) nên học theo giọng trung thanh của Quảng Nam)

Tiếng Huế nhẹ, tiếng Bình Định trong và sắc sảo, tiếng Quảng Nam thô nhưng rất hợp với tuồng. (Tuồng chủ yếu xuất hiện ở ba vùng đất này.)

Gánh hát Khánh Đức hình thành từ Trò Bội xứ Quảng, có thể đã bắt từ thế giữa thế kỷ 17, sau chiến thắng lớn của chúa Nguyễn năm 1648 và gắn liền với hình thức sinh hoạt vùng kinh tế nông nghiệp mới khai hoang. Từ "tuồng sân" gắn bó mật thiết với cộng đồng, tuồng phát triển thành "tuồng rạp" và dần dần trở thành một nghệ thuật hát xướng mua vui trong cung đình.

Vở tuồng cổ đầu tiên
Sơn Hậu được xem là vở tuồng cổ đầu tiên của Quảng Nam, tương truyền do Đào Duy Từ sáng tác vào giữa thế kỷ 17 dưới thời chúa Nguyễn Phúc Nguyên. Sau này, hai ông Nhưng Đá và Nhưng Nguyên diễn vai Khương Linh Tá và Đổng Kim Lân được vua Thành Thái khen thưởng bằng nhiều lời lẽ hết sức nồng hậu.

Các gánh, đoàn tuồng xứ Quảng

Các gánh hát đầu tiên:
Gánh hát Đức Giáo
Gánh hát Khánh Thọ

Các gánh hát bán chuyên nghiệp:
Gánh hát Nhưng Giai, Nhưng Bính
Gánh hát Bàu Toa
Gánh hát Chánh Lơn

Các gánh hát chuyên nghiệp:
Gánh Quảng Hiệp Ban
Gánh hát Tân Thành Ban
Gánh hát Ý Hiệp Miền Trung
Đoàn tuồng Quảng Nam-Đà Nẵng
Nhà hát tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh

Một số gánh hát nhỏ:
Gánh ông Bầu Thành, Gánh Nam Ô, Gánh Hiệp Thành Ban, Gánh Nam Hiệp, Gánh Tân Tiến, Gánh Trần Luyến...

Các nghệ sĩ và nhà soạn tuồng nổi tiếng ở Quảng Nam
Nguyễn Hiển Dĩnh
Nguyễn Nho Túy
Nguyễn Lai
Ngô Thị Liễu
Nguyễn Phẩm
Tống Phước Phổ
Hoàng Châu Ký

Một số giai thoại tuồng Quảng Nam

Tuồng trong đời sống người dân xứ Quảng
Hành trình trò bội-hát tuồng-nghệ thuật tuồng là một quá trình trải dài mấy trăm năm. Từ trò diễn xướng dân gian đến nghệ thuật cung đình, từ chiếu tuồng đến nghệ thuật sân khấu tuồng là một quá trình vừa khai sáng, vừa tích lũy, vừa chọn lọc vừa bổ sung đối với các nghệ sĩ và nhân dân đất Quảng. Nghệ thuật tuồng là một hình thức sinh hoạt gần gũi, phổ biến và được nhân dân địa phương hết sức ưa chuộng.

Ngày nay, ngoài nhà hát tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh (Đà Nẵng), thỉnh thoảng, tuồng còn được biểu diễn ở một vài địa phương trong tỉnh như Hội An, Tiên Phước, Duy Xuyên...

Tham khảo
Văn học dân gian Quảng Nam- Đà Nẵng

Xem thêm
Tuồng Huế
Nhạc Tuồng Quảng Nam

Chú thích

Tham khảo

Quảng Nam
Tuồng


title: Bastogne

text:
Bastogne (tiếng Hà Lan: Bastenaken, tiếng Đức: Bastenach,
tiếng Luxembourg: Baaschtnech) là một đô thị của Bỉ tọa lạc ở tỉnh Luxembourg ở Ardennes. Đô thị Bastogne gồm các đô thị cũ Longvilly, Noville, Villers-la-Bonne-Eau, và Wardin.

Bastogne ban đầu có một tuyến đường sắt NMBS/SNCB nối với Libramont và Gouvy. Dịch vụ vận chuyển khách bằng đường sắt với Gouvy đã dừng năm 1984  và vào thập niên 1990, tuyến nối với Libramont cũng ngưng .

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Official city web site (bằng tiếng Pháp)

Đô thị của tỉnh Luxemburg


title: Trichaspis pilosula

text:
Trichaspis pilosula là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Boheman miêu tả khoa học năm 1862.

Chú thích

Tham khảo

Trichaspis


title: Danh sách đô thị tại Santa Cruz de Tenerife

text:
Đây là danh sách các đô thị ở tỉnh Santa Cruz de Tenerife thuộc cộng đồng tự trị Quần đảo Canary, Tây Ban Nha.

{| class="wikitable sortable"
<tr>TênDân số(2002)Đảo

Adeje25.341Tenerife
Agulo1.136La Gomera
Alajeró1.533La Gomera
Arafo5.156Tenerife
Arico6.653Tenerife
Arona52.572Tenerife
Barlovento2.378La Palma
Breña Alta6.396La Palma
Breña Baja4.113La Palma
Buenavista del Norte5.413Tenerife
Candelaria15.980Tenerife
Fasnia2.590Tenerife
Frontera5.359El Hierro
Fuencaliente de la Palma1.801La Palma
Garachico5.742Tenerife
Garafía2.002La Palma
Granadilla de Abona27.244Tenerife
La Guancha5.294Tenerife
Guía de Isora16.320Tenerife
Güímar15.920Tenerife
Hermigua2.151La Gomera
Icod de los Vinos21.803Tenerife
Los Llanos de Aridane20.238La Palma
La Matanza de Acentejo7.378Tenerife
La Orotava39.095Tenerife
El Paso7.438La Palma
Puerto de la Cruz30.466Tenerife
Puntagorda1.823La Palma
Puntallana2.308La Palma
Los Realejos35.299Tenerife
El Rosario13.718Tenerife
San Andrés y Sauces5.226La Palma
San Cristóbal de La Laguna135.004Tenerife
San Juan de la Rambla4.938Tenerife
San Miguel de Abona9.174Tenerife
San Sebastián de la Gomera7.138La Gomera
Santa Cruz de la Palma18.228La Palma
Santa Cruz de Tenerife217.415Tenerife
Santa Ursula11.571Tenerife
Santiago del Teide10.113Tenerife
El Sauzal8.006Tenerife
Los Silos5.426Tenerife
Tacoronte21.442Tenerife
El Tanque3.254Tenerife
Tazacorte6.108La Palma
Tegueste9.816Tenerife
Tijarafe2.765La Palma
Valverde4.643El Hierro
Valle Gran Rey4.228La Gomera
Vallehermoso2.912La Gomera
La Victoria de Acentejo8.152Tenerife
Vilaflor1.776Tenerife
Villa de Mazo4.723La Palma

</table>

Xem thêm

Địa lý Tây Ban Nha
Danh sách các đô thị của Tây Ban Nha

Tham khảo

Santa Cruz de Tenerife


title: Meroplinthus trilineatus

text:
Meroplinthus trilineatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Lucas miêu tả khoa học năm 1859.

Chú thích

Tham khảo

Meroplinthus


title: John Kerr (toàn quyền Úc)

text:
Xem các nhân vật có tên John Kerr khác tại trang John Kerr

Sir John Robert Kerr (24 tháng 9 năm 1914 – 24 tháng 3 năm 1991) là Chánh án Tòa án Tối cao thứ 13 của tiểu bang New South Wales và là Toàn quyền Úc thứ 18. Ông nổi tiếng trong vụ sa thải thủ tướng Gough Whitlam của Đảng Lao động Úc ngày 11 tháng 11 năm 1975, một khủng hoảng chính trị lớn nhất trong lịch sử chính phủ Úc.

Tham khảo

Toàn quyền Úc
Huân chương Úc Bạn hữu
Huân chương Úc Hiệp sĩ


title: Meriania cuneifolia

text:
Meriania cuneifolia là một loài thực vật có hoa trong họ Mua. Loài này được Gleason mô tả khoa học đầu tiên năm 1947.

Chú thích

Liên kết ngoài

Meriania
Thực vật được mô tả năm 1947
Thực vật Ecuador
Thực vật dễ tổn thương


title: Luperomorpha mindanaensis

text:
Luperomorpha mindanaensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 1993.

Chú thích

Tham khảo

Luperomorpha


title: Hướng Đông Bắc

text:
Hướng Đông Bắc là hướng nằm giữa hướng Bắc và hướng Đông theo chỉ dẫn của la bàn. Hướng đông bắc còn để chỉ góc phía trên bên phải khi trình bày về các sơ đồ, hình vẽ, đồ thị.

Hướng Bắc Đông Bắc nằm giữa hướng Bắc và hướng Đông Bắc và hướng Đông Đông Bắc nằm giữa hướng Đông và hướng Đông Bắc.

Xem thêm
 Hướng Tây Bắc
 Hướng Đông Nam
 Hướng Tây Nam
 Đông Bắc Bộ

Tham khảo

Địa lý học
Hướng


title: 2150 Nyctimene

text:
2150 Nyctimene (1977 TA) là một tiểu hành tinh vành đai chính bên trong được phát hiện ngày 13 tháng 10 năm 1977 bởi W. Sebok ở Palomar.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 2150 Nyctimene

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1977


title: Doeringiella tastil

text:
Doeringiella tastil là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Compagnucci & Roig-Alsina mô tả khoa học năm 2003.

Chú thích

Tham khảo

Doeringiella
Động vật được mô tả năm 2003


title: 5735 Loripaul

text:
5735 Loripaul (1989 LM) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 4 tháng 6 năm 1989 bởi E. F. Helin ở Palomar.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 5735 Loripaul

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1989


title: Độ bền mỏi

text:
Độ bền mỏi hay sức bền mỏi là khả năng của chi tiết máy chống lại các phá hủy mỏi như tróc rỗ bánh răng, rạn nứt bề mặt chi tiết…

Quá trình phá hủy mỏi
Quá trình phá hủy mỏi xảy ra khi chi tiết máy chịu ứng suất thay đổi. Quá trình phá hủy mỏi bắt đầu từ những vết nứt rất nhỏ (vết nứt tế vi) sinh ra từ vùng chi tiết máy chịu ứng suất tương đối lớn. Khi số chu trình làm việc của chi tiết tăng lên thì các vết nứt này cũng mở rộng dần, chi tiết máy ngày càng bị yếu và cuối cùng xảy ra gãy hỏng chi tiết máy.

Hiện tượng phá hủy mỏi được phát hiện ra từ giữa thế kỷ 19 và giới hạn mỏi được coi là một trong những chỉ tiêu tính toán chủ yếu để xác định kích thước chi tiết máy. Thực tiễn sử dụng máy cho thấy khoảng 90% các tổn thất của chi tiết do các vết nứt mỏi gây ra.

Đường cong mỏi
Đường cong mỏi thể hiện mối quan hệ giữa ứng suất (ứng suất trung bình hoặc ứng suất lớn nhất) và số chu kỳ thay đổi ứng suất  N của chi tiết máy tới khi hỏng hoàn toàn.

Giới hạn bền mỏi
Từ đồ thị ta thấy ứng suất càng cao thì tuổi thọ càng giảm. Khi ứng suất vượt qua giá trị σk số chu kỳ ứng suất giảm mạnh. Trị số σk gọi là giới hạn mỏi ngắn hạn của vật liệu.

Ứng suất càng giảm thì số chu kỳ ứng suất càng tăng. Khi ứng suất giảm đến giá trị σo thì đường cong mỏi gần như nằm ngang tức là số chu kỳ ứng suất có thể tăng lên rất lớn mà chi tiết không bị gãy hỏng. Trị số σo gọi là độ bền dài hạn  của chi tiết máy. Ứng với σo là số chu kỳ cơ sở No.

Phương trình đường cong mỏi
σmN = C
Trong đó:
C là hằng số.
m là bậc của Đường cong mỏi.
N số chu kỳ thay đổi ứng suất ứng với σ.

Ghi chú
 Còn gọi là giới hạn bền mỏi dài hạn.

Tham khảo

Nguyễn Trọng Hiệp: Chi tiết máy, Nhà xuất bản giáo dục 1999.

Độ bền vật liệu
Chỉ tiêu tính toán chi tiết máy
Cơ tính
Cơ học vật rắn


title: Tiến bước dưới quân kỳ

text:
Tiến bước dưới quân kỳ là bài hát được nhạc sĩ Doãn Nho viết vào năm 1958 khi nhạc sĩ về thăm lại Điện Biên Phủ. Bài hát được chọn là một trong những bài hát truyền thống của Quân đội nhân dân Việt Nam và là 1 trong số 15 bài hát được quy định trong Quân đội, bài hát này được sử dụng thường xuyên trong các buổi nghi lễ của nhà nước hay quân đội.

Lời bài hát
Vừng đông đã hửng sáng

Núi non xanh ngàn trùng xa

Tổ quốc bao la hiền hòa

Tươi thắm bóng cờ vờn bay trên cao

Muôn trái tim này hòa nhịp cùng ngàn lời ca trong sóng lúa

Lấp lánh sao bay trên quân kỳ.

Nghe rung núi đồi từng bước ta đi

Nhắc tới chiến công ngàn năm xưa

Nhìn cờ hồng bay rực rỡ

Gương bao anh hùng bừng cháy trong tim

Quên thân mình một niềm tin trong phong ba

Tô thắm tươi thêm màu cờ

Giữ vững hòa bình, dựng xây tương lai

Chân trời mới sáng ngời quân ta đi.

Ghi sâu trong lòng từng bước ta đi

Mãi mãi vững tin Đảng tiền phong

Bộ đội của ta đã mạnh lớn

Lớp lớp sóng người vững bước dưới cờ

Vinh quang này là đoàn quân đã chiến thắng

Đây ánh quân kỳ chiếu sáng ngời.

Xem thêm

Diệt phát xít
Đoàn Vệ quốc quân
Tiến quân ca

Chú thích

Tham khảo
Kỷ niệm về sự ra đời bài hát "Tiến bước dưới quân kỳ"

Ca khúc nhạc đỏ
Bài hát tiếng Việt
Bài hát truyền thống của Quân đội nhân dân Việt Nam


title: Mühlhausen, Neumarkt

text:
Mühlhausen là một đô thị thuộc huyện Neumarkt bang Bayern nước Đức

Chú thích

Tham khảo


title: Tập Cận Bình

text:
Tập Cận Bình (giản thể: 习近平; phồn thể: 習近平; bính âm: Xí Jìnpíng; phát âm: [ɕǐ tɕînpʰǐŋ], sinh ngày 15 tháng 6 năm 1953) là một chính trị gia người Trung Quốc. Ông hiện đang là Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Trung Quốc, Chủ tịch nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa và Chủ tịch Quân ủy Trung ương Trung Quốc. Tập là nhà lãnh đạo tối cao, quan chức cấp cao nhất ở Trung Quốc từ năm 2012, và ông chính thức nhận được danh hiệu "nhà lãnh đạo hạt nhân" từ Đảng Cộng sản Trung Quốc năm 2016. Tập cũng là một thành viên của Ban Thường vụ Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Trung Quốc lần thứ 17, 18, 19, 20 từ năm 2007.

Là con trai của Đảng viên Đảng Cộng sản Trung Quốc kì cựu Tập Trọng Huân, ông tới trại lao động vùng nông thôn huyện Diên Xuyên ở tuổi thiếu niên sau khi cha của ông bị thanh lọc trong thời kì Đại Cách mạng văn hóa vô sản và đã sống trong một hang động ở vùng nông thôn của làng Lương Gia Hà, nơi ông làm việc cho một bí thư đảng ủy. Sau khi học xong chương trình tại Đại học Thanh Hoa với tư cách là "Công nông binh học viên", Tập đã thăng tiến cấp bậc chính trị ở những tỉnh ven biển Trung Quốc. Ông là người đứng đầu tỉnh Phúc Kiến từ 1999 đến 2002. Ông cũng đứng đầu, sau là Bí thư đảng ủy của tỉnh Chiết Giang bên cạnh từ 2002 tới 2007. Sau vụ cách chức bí thư đảng ủy Thượng Hải Trần Lương Vũ, Tập đã được chuyển tới để thay thế ông này trong một nhiệm kỳ ngắn năm 2007. Ông gia nhập Ban thường vụ Bộ chính trị và Bí thư trung ương trong tháng 10 năm 2007, dành 5 năm tiếp theo như là nhân vật kế tục chắc chắn của chủ tịch Hồ Cẩm Đào. Tập Cận Bình là Phó Chủ tịch nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa từ 2008 đến 2013 và Phó Chủ tịch Ủy ban Quân sự trung ương từ 2010 đến 2012.

Tập Cận Bình là thế hệ tổng bí thư đầu tiên được sinh ra sau sự thành lập của Cộng hòa nhân dân Trung Hoa. Kể từ khi lên nắm quyền lực, Tập đã đưa ra những biện pháp mạnh để buộc đảng kỉ luật và để bảo bảo đảm thống nhất nội bộ. Những chiến dịch chống tham nhũng của ông đã dẫn tới sự suy sụp của những người đương chức và đã nghỉ hưu của Đảng cộng sản, bao gồm những thành viên của Ủy ban thường trực Bộ chính trị. Là một người ủng hộ chủ nghĩa dân tộc Trung Quốc, ông đã siết chặt những hạn chế trên xã hội dân sự và nghị luận tư tưởng bằng việc tăng lên công tác kiểm duyệt và giám sát diện rộng, ủng hộ kiểm duyệt Internet ở Trung Quốc như một khái niệm của "chủ quyền quốc gia trên internet". Tập kêu gọi những cải cách kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa hơn nữa, cho việc quản trị theo luật pháp và cho việc củng cố những thể chế pháp lý, với một nhấn mạnh lên khát vọng cá nhân và quốc gia dưới khẩu hiệu "Giấc mơ Trung Quốc". Tập Cận Bình cũng đấu tranh cho nhiều chính sách quốc tế kiên quyết, đặc biệt về mặt Quan hệ Nhật Bản–Trung Quốc, tuyên bố chủ quyền của Trung Quốc tại Biển Đông, và vai trò của nước này như một lãnh đạo ủng hộ của thương mại tự do và toàn cầu hóa. Ông cũng tìm cách mở rộng ảnh hưởng của Trung Quốc lên châu Phi và Lục địa Á-Âu thông qua Sáng kiến Vành đai và Con đường.

Với tư cách là nhân vật trung tâm của thế hệ lãnh đạo thứ năm của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, Tập Cận Bình tập trung hóa đáng kể quyền lực thể chế bằng cách đảm nhiệm một loạt vị trí lãnh đạo rộng lớn, bao gồm chủ tịch Ủy ban an ninh quốc gia mới được thành lập, cũng như những ban chỉ đạo mới lên cải cách xã hội và kinh tế, cấu trúc lại quân sự và hiện đại hóa, Internet. Tư tưởng chính trị của Tập Cận Bình được đưa vào đảng và hiến pháp quốc gia. Nhiệm kì của ông cũng được coi là sự trở lại của tinh thần sùng bái cá nhân và gỡ bỏ giới hạn nhiệm kì cho chức vụ Chủ tịch nước năm 2018.

Tiểu sử

Tập Cận Bình sinh ngày 15 tháng 6 năm 1953 tại Bắc Kinh, là con trai của cựu Phó Thủ tướng Trung Quốc Tập Trọng Huân và vợ của ông là Tề Tâm. Sau khi nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa được Mao Trạch Đông thành lập vào năm 1949, cha của Tập được giữ một loạt các chức vụ quan trọng, bao gồm Trưởng ban tuyên truyền, Phó thủ tướng, và phó chủ tịch của Quốc hội Trung Quốc. Tập có hai người chị, Kiều Kiều (tiếng Trung: 桥桥), sinh năm 1949 và An An (tiếng Trung: 安安), sinh năm 1952. Cha của Tập đến từ Phú Bình, tỉnh Thiểm Tây, Trung Quốc, và Tập có dòng dõi xa xưa đàng nội từ Xiying ở Đặng Châu, Hà Nam.

Tập đã đến học tại trường tiểu học 101 Bắc Kinh trong những năm thập kỉ 60. Ở đó, ông nảy sinh tình bạn thân thiết với Lưu Hạc, người sau này trở thành phó chủ tịch Trung Quốc và một cố vấn thân cận của Tập sau khi ông trở thành lãnh đạo tối cao của Trung Quốc. Năm 1963, khi ông 10 tuổi, cha ông bị tước chức vụ Đảng và phải tới làm việc trong một công ty ở Lạc Dương, Hà Nam. Tháng 5 năm 1966, Cách mạng văn hóa đã làm gián đoạn thời gian ngắn việc học trung học của Tập khi tất cả các lớp trung học bị ngừng lại để tập trung vào việc học sinh chỉ trích và chống lại những thầy giáo của họ. Một người chị của ông, Tập Hà Bình, đã bị giết tại nhà Tập trong một cuộc lục soát của hồng vệ binh trẻ tuổi. Sau đó mẹ của ông bị ép để đấu tố công khai cha của ông, và Tập Trọng Huân bị đưa đi diễu hành trước đám đông với tư cách là một kẻ thù của cách mạng. Cha ông sau đó bị đưa vào tù năm 1968 khi Tập Cận Bình mới 15 tuổi. Không có sự bảo vệ của cha, Tập đã bị gửi tới làm việc ở làng Lương Gia Hà, thị trấn Văn An, Diên Xuyên, Diên An, Thiểm Tây trong năm 1969 trong Phong trào xuống Nông thôn của Mao Trạch Đông. Ông đã làm việc như Bí thư đảng ủy của Lương Gia Hà, tại đó ông đã sống trong một hang động. Sau một vài tháng, không thể cầm cự nổi cuộc sống ở nông thôn, ông đã trốn về Bắc Kinh. Ông bị bắt trong một cuộc vây bắt những người đào ngũ từ nông thôn và được đưa tới một trại lao động để đào kênh mương.

Sau khi bị từ chối 7 lần, Tập đã gia nhập Phong trào Liên minh cộng sản trẻ Trung Quốc năm 1971, một phong trào cộng sản dành cho người từ 14 tới 28 tuổi của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Ông đã gặp lại cha mình vào năm 1972 nhờ Thủ tướng Chu Ân Lai cho phép. Từ năm 1973, ông đã ứng tuyển để gia nhập Đảng cộng sản Trung Quốc 10 lần và cuối cùng được chấp nhận ở lần ứng tuyển thứ 10 trong năm 1974.

Từ năm 1975 tới 1979, Tập đã học ngành công nghệ hóa học tại Đại học Thanh Hoa với tư cách là một "Công nông binh học viên". Các kĩ sư chuyên ngành được dành khoảng 15% thời gian của họ nghiên cứu Chủ nghĩa Marx, Chủ nghĩa Lenin, Tư tưởng Mao Trạch Đông và 5% của họ làm việc đồng áng và "học hỏi Quân đội Giải phóng Nhân dân".

Từ năm 1979 đến 1982, Tập phục vụ như một thư ký cho người từng là cấp dưới của cha ông là Cảnh Tiêu, ông này sau là phó chủ tịch và tổng thư ký Ủy ban quân sự trung ương. Điều đó đã làm cho Tập thu được một vài nền tảng kiến thức quân sự. Trong năm 1985, ông là thành viên của một phái đoàn người Trung Quốc tới Hoa Kỳ để nghiên cứu nông nghiệp, ông ở trong một gia đình người Hoa Kỳ, họ đã sống ở một thị trấn của thành phố Muscatine, Iowa. Chuyến đi này, và hai tuần của ông ở với gia đình người Hoa Kỳ, được xem là đã có một ấn tượng lâu dài với ông và những quan điểm của ông đối với Hoa Kỳ.

Năm 1982, ông được phái tới huyện Chính Định ở Hà Bắc làm phó bí thư của huyện Chính Định. Ông được bổ nhiệm vào năm 1983 cho chức bí thư, trở thành quan chức hàng đầu của huyện. Tập sau đó phục vụ ở 4 tỉnh trong sự nghiệp chính trị địa phương của ông: Hà Bắc (1982-1985), Phúc Kiến (1985-2002), Chiết Giang (2002-2007), và Thượng Hải (2007). Tập đã giữ những vị trí công tác trong Đảng bộ thành phố Phúc Châu và trở thành chủ tịch Đảng bộ ở Phúc Châu vào năm 1990. Nam 1997, ông được bổ nhiệm làm thành viên dự khuyết của Ủy viên trương Đảng cộng sản Trung Quốc nhiệm kỳ thứ 15. Tuy nhiên, trong số 151 thành viên dự khuyết của Ủy ban trung ương được bầu tại Đại hội Đảng thứ 15, Tập đã nhận được số phiếu bầu thấp nhất, đặt ông cuối cùng trong xếp hạng các thành viên, trên danh nghĩa do địa vị của ông như một "tập ấm".

Từ năm 1998 tới 2002, Tập đã học lý thuyết chủ nghĩa Marx và tư tưởng giáo dục ở Đại học Thanh Hoa, đã tốt nghiệp tại trường này với một bằng tiến sĩ luật và hệ tư tưởng vào năm 2002. Năm 1999, ông được bổ nhiệm Phó chủ tịch của Phúc Châu, sau đó ông trở thành chủ tịch thành phố này một năm sau đó. Ở Phúc Châu, Tập đã thực hiện những nỗ lực để thu hút đầu tư từ Đài Loan và củng cố kinh tế khu vực tư nhân của tỉnh. Vào tháng 2 năm 2000, ông và Bí thư đảng ủy lúc đó là Trần Minh Nghĩa (Chen Mingyi) được triệu tập trước những thành viên cấp cao của Ủy ban thường trực bộ chính trị Trung Ương Đảng của Đảng cộng sản Trung Quốc - gồm tổng bí thư Giang Trạch Dân, Thủ tướng Chu Dung Cơ, phó chủ tịch Hồ Cẩm Đào và Bí thư thanh tra kỷ luật Úy Kiện Hành - để giải thích các khía cạnh của vụ bê bối tập đoàn Nguyên Hoa (Yuanhua).

Năm 2002, Tập Cận Bình rời Phúc Kiến và đảm nhiệm những vị trí công tác chính trị ở tỉnh bên cạnh là Chiết Giang. Ông cuối cùng đảm nhiệm vị trí bí thư đảng ủy tỉnh này sau nhiều tháng giữ chức quyền chủ tịch, chiếm một vị trí công tác cao nhất cấp tỉnh cho lần đầu tiên trong sự nghiệp. Năm 2002, Tập được bầu thành một thành viên chính thức của Ủy ban trung ương lần thứ 16, đánh dấu sự thăng tiến bước vào sân khấu chính trị quốc gia. Trong khi ở Chiết Giang, Tập đã chịu trách nhiệm về báo cáo tốc độ phát triển trung bình 14 % mỗi năm. Sự nghiệp của ông ở Chiết Giang được đánh dấu với một thái độ nghiêm khắc và thẳng thắn chống lại những quan chức tham nhũng. Điều đó đã làm cho ông có danh tiếng ở trên truyền thông quốc gia và đã thu hút sự chú ý của những lãnh đạo cấp cao Trung Quốc.

Sau sự cách chức của Bí thư Thượng Hải là Trần Lương Vũ vào tháng 9 năm 2006 do một vụ bê bối quỹ an ninh xã hội, Tập được chuyển đến Thượng Hải vào tháng 3 năm 2007 tại đó ông đã làm bí thư Đảng trong 7 tháng. Ở Thượng Hải, Tập đã ngăn các vụ tranh cãi và được biết đến cho việc tuyệt đối tuân theo kỉ luật đảng. Ví dụ, những lãnh đạo Thượng Hải cố để kiếm đặc ân từ ông bằng cách sắp đặt một chuyến tàu đặc biệt để ông di chuyển qua lại giữa Thượng Hải và Hàng Châu cho việc ông hoàn thành giao công việc của ông tới người kế tục chức bí thư Chiết Giang là Zhao Hongzhu. Tuy nhiên, Tập đã từ chối đi tàu, trích dẫn sự bắt buộc lỏng lỏng theo quy định của đảng rằng những chuyến tàu đặc biệt chỉ để dành riêng cho "những lãnh đạo quốc gia". Trong khi ở Thượng Hải, ông đã hoạt động về việc giữ sự thống nhất của sự tổ chức đảng ở địa phương. Ông đã cam kết tại Thượng Hải sẽ không xảy ra 'thanh lọc' trong thời gian ông nắm quyền, mặc dù thực tế có nhiều quan chức địa phương bị cho là bị liên can trong vụ án tham nhũng của Trần Lương Vũ. Trên hầu hết các vấn đề Tập phần lớn đã bắt chước đường lối của lãnh đạo trung ương.

Tập Cận Bình là Ủy viên Dự khuyết Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa XV, Ủy viên Chính thức Ủy ban Trung ương Đảng các khoá XVI, XVII, XVIII, XIX, bắt đầu được bầu làm Ủy viên Trung ương khi được bổ nhiệm làm Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân tỉnh Chiết Giang năm 2002. Tháng 10 năm 2007, tại Đại hội 17 Đảng Cộng sản Trung Quốc, ông được bầu làm Ủy viên Thường vụ Bộ Chính trị, Bí thư Ban Bí thư Trung ương; được phân công kiêm nhiệm Hiệu trưởng Trường Đảng Trung ương.

Ngày 15 tháng 3 năm 2008, Tập Cận Bình được Đại hội Đại biểu nhân dân toàn quốc bầu làm Phó Chủ tịch nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Ông được phân công làm Tổng Chỉ huy công tác tổ chức Olympic Bắc Kinh khai mạc lúc 8 giờ 8 phút tối ngày 8 tháng 8 năm 2008.

Ngày 18 tháng 10 năm 2010, Hội nghị Toàn thể Ban Chấp hành Trung ương lần thứ 5, khóa 17, Đảng Cộng sản Trung Quốc tại Bắc Kinh đã bầu Tập Cận Bình giữ chức Phó Chủ tịch Quân Ủy Trung ương - đây là cơ quan chỉ đạo và quyết định mọi đường lối quân sụ của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc.

Ngày 15 tháng 11 năm 2012, Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa 18 đã tiến hành phiên họp đầu tiên sau Đại hội Đảng Cộng sản lần thứ 18 và quyết định bầu ông làm Tổng Bí thư Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc, Chủ tịch Ủy ban Quân sự Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc.

Ngày 14 tháng 3 năm 2013, Tập Cận Bình được bầu làm Chủ tịch nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, Chủ tịch Ủy ban Quân sự Trung ương Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, kết thúc quá trình chuyển giao quyền lực ở quốc gia này.

Lãnh đạo

Bảo vệ truyền thống đạo đức, văn hóa xã hội

Tập Cận Bình được cho là người ngưỡng mộ văn hóa truyền thống Trung Quốc. Tại Đại hội Đảng ngày 30 tháng 11 năm 2016, ông đã có bài phát biểu dài ca ngợi văn hóa truyền thống và đưa ra 4 yêu cầu đối với giới văn nghệ, rằng dân tộc Trung Hoa muốn thực hiện cuộc phục hưng vĩ đại, không chỉ cần phát triển mạnh về vật chất mà còn cần phát triển về sức mạnh tinh thần tương xứng, và "một dân tộc vứt bỏ hoặc quay lưng với lịch sử văn hóa của mình thì không chỉ không thể phát triển được mà rất có thể còn thường xuyên hứng chịu bi kịch lịch sử". Theo ông Tập, giới văn nghệ "tuyệt đối không thể khinh nhờn tổ tiên, xem nhẹ kinh điển, không tôn trọng các bậc anh hùng". Ông cũng lên án '"8 hiện tượng quái dị" trong giới văn nghệ, đề nghị họ phải khắc phục tâm lý vụ lợi, tự giác chống chủ nghĩa sùng bái kim tiền, chủ nghĩa hưởng lạc, chủ nghĩa cá nhân cực đoan.

Về mặt văn hóa - xã hội, từ sau khi Tập Cận Bình nắm quyền lãnh đạo năm 2012, Chính phủ Trung Quốc đẩy mạnh kiểm duyệt chặt chẽ mọi nội dung được cho là sẽ gây tác động xấu, làm băng hoại văn hóa truyền thống và đạo đức của đất nước. Ủy ban về Báo chí, Xuất bản, Phát thanh, Điện ảnh và Truyền hình Trung Quốc hoạt động rất mạnh tay trong lĩnh vực an ninh văn hóa. Tất cả những bộ phim Trung Quốc không bao giờ được phép xuất hiện những cảnh quay mô tả hoạt động quan hệ tình dục, khỏa thân, khuyến khích lối sống thác loạn. Các mối quan hệ và hành vi tình dục bất thường như loạn luân, ấu dâm, đồng tính luyến ái cũng bị cấm đưa lên phim hoặc phải cắt bỏ mọi cảnh quay liên quan. Các nội dung trên internet cũng nằm dưới sự kiểm soát chặt chẽ, Hiệp hội dịch vụ Netcast Trung Quốc có thẩm quyền kiểm duyệt mọi website, tất cả phim ảnh, bài báo vi phạm quy định này đều sẽ bị gỡ bỏ khỏi Internet Chính phủ Trung Quốc cũng cấm tất cả các nội dung về đồng tính luyến ái được xuất hiện trên sóng phát thanh truyền hình, như là một phần của chính sách chống lại những nội dung "thô tục, vô đạo đức và không lành mạnh". Cảnh sát Trung Quốc cũng giám sát chặt những hoạt động của các tổ chức phi chính phủ, và họ sẽ giải tán những hoạt động có ý đồ cổ vũ đồng tính luyến ái và hôn nhân đồng tính Các quy định này được ban hành sau khi chính phủ Trung Quốc nhận định sự xuất hiện dày đặc của các bộ phim và các bài viết tuyên truyền về đồng tính luyến ái trên Internet đã làm băng hoại giới trẻ Trung Quốc bởi nội dung gây suy đồi đạo đức, làm tha hóa lối sống thanh niên và văn hóa gia đình

Năm 2021, ông Tập tiếp tục đi xa hơn khi thông qua Cục Quản lý Phát thanh và Truyền hình Quốc gia Trung Quốc để ban hành loạt quy định với giới nghệ sĩ, trong đó có cấm nam nghệ sĩ có ngoại hình "ẻo lả", nữ tính hóa Đây bị coi là hành vi thẩm mỹ lệch lạc, làm ảnh hưởng đến sự phát triển thế hệ trẻ nên không được phép xuất hiện ở các chương trình. Những nghệ sĩ vi phạm đạo đức, pháp luật, phát ngôn phản cảm đều bị cấm hoạt động. Tối 2/9/2021, Ban tuyên giáo Trung ương Trung Quốc cảnh báo về sự hỗn loạn của thị trường ca nhạc và sự xuất hiện của dòng phim BL (đồng tính luyến ái). Nguy cơ già hóa dân số đe dọa sự phát triển của đất nước đã khiến chính phủ Trung Quốc đề ra chính sách khơi dậy giá trị nam tính truyền thống ở giới trẻ thông qua việc ngăn chặn dòng phim BL và sự "nữ tính hóa" của các nam nghệ sĩ

Có những nhà bình luận cho rằng những biện pháp của ông Tập sẽ giúp văn hóa đất nước quay về cội nguồn chủ nghĩa xã hội, và “tin tức và dư luận sẽ không còn là mảnh đất tôn thờ văn hóa phương Tây” Cải cách giáo dục
Sách giáo khoa sử dụng trong các trường học Trung Quốc đã được sửa đổi để đưa Tư tưởng Tập Cận Bình vào chương trình học, sau khi tư tưởng này được chính thức hóa khi Đại hội 19 của Đảng Cộng sản Trung Quốc bế mạc vào tháng 10 năm 2017. Đây được coi là một phần “nhiệm vụ lịch sử” của ngành giáo dục Trung Quốc trong thập niên 2020. Trung Quốc sẽ dần thay thế sách do chính quyền cấp tỉnh ban hành bằng bộ sách mới do Bộ Giáo dục soạn thảo. Những người biên soạn sách mới có nhiệm vụ phải tăng cường diễn đạt rõ ràng những giá trị xã hội chủ nghĩa và sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Trung Quốc.

Dưới thời Tập Cận Bình, Đảng Cộng sản Trung Quốc đã cảnh báo sự lan truyền của “các tư tưởng du nhập từ phương Tây” trong trường học và yêu cầu các trường đại học tuân thủ nghiêm túc quy tắc của Đảng về công tác tư tưởng chính trị. Tháng 6 năm 2017, nhiều trường đại học nổi tiếng của Trung Quốc bị cơ quan kiểm tra của Đảng phê bình công khai vì thiếu nỗ lực trên mặt trận tư tưởng. Bộ trưởng Giáo dục Trung Quốc nói “Có thời mọi thứ trở nên hơi lộn xộn. Có một số tư tưởng hư vô, dân túy, tự do cực đoan và tương tự. Nhưng giờ đây, sự lãnh đạo trong công tác đào tạo tư tưởng ở bậc giáo dục đại học đang được kiểm soát chặt chẽ bởi những người ủng hộ chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc và chủ nghĩa Mác… nên có bớt ồn ào hơn”. Bà Cheng Chen, một nhà nghiên cứu về chính trị tại đại học Albany (Mỹ), nói rằng việc cải cách giáo dục này sẽ củng cố hình ảnh của ông Tập như một nhà lãnh đạo quan trọng trong lịch sử vì đã mở ra một "kỷ nguyên mới". Điều đó cũng góp phần gia tăng tinh thần ái quốc vốn đang lớn dần lên trong giới trẻ Trung Quốc

 Cải tổ bộ máy nhà nước
Sau khi lên nắm quyền, Tập Cận Bình cải tổ quân đội bằng cách thay đổi nhân sự Quân ủy Trung ương Trung Quốc, thay đổi lãnh đạo các chiến khu và các quân binh chủng, đồng thời tổ chức lại quân đội Trung Quốc theo hướng tinh gọn, chuyên nghiệp, hiện đại. Ông đã bãi chức một loạt Thượng tướng; phó chủ nhiệm Bộ tham mưu Quân ủy và phó chủ nhiệm Bộ Công tác Chính trị Quân ủy buộc phải nghỉ hưu. Ông cũng miễn chức kiêm nhiệm tất cả các ủy viên Quân ủy. Lãnh đạo 4 ngành tham mưu, chính trị, hậu cần, trang bị cùng 4 quân chủng hải, lục, không quân và tên lửa chiến lược đều bị thay thế; chủ nhiệm Hội đồng Tham mưu và chủ nhiệm Bộ Công tác Chính trị Quân ủy đều bị điều tra.Được ông Tập Cận Bình ‘xổ lồng', quân đội TQ lợi hại đến đâu?, 15/12/2017, VietnamnetCuộc cải tổ chưa từng có trong lịch sử Quân đội Trung Quốc, Báo Biên phòng, 02/03/2016

Bộ máy lãnh đạo địa phương cũng có nhiều thay đổi. Lãnh đạo các tỉnh, thành có tới 19 người không phải là Ủy viên trung ương hoặc Ủy viên dự khuyết trung ương hay Ủy ban kiểm tra trung ương. Sự thay đổi này nhằm sử dụng những người có năng lực quản lý trong khi loại bỏ những người thiếu năng lực dù cho họ có chức vụ cao, đồng thời giảm tình trạng bè phái trong nội bộ Đảng Cộng sản Trung Quốc.

Những cải cách này đã tăng cường tập trung quyền lực vào tay Tập Cận Bình và thật sự có tác dụng nâng cao hiệu quả của bộ máy Đảng, nhà nước và quân đội Trung Quốc. Cải cách của ông thể hiện rõ tham vọng xây dựng một bộ máy nhà nước hiệu quả, một quân đội mạnh nhằm đưa Trung Quốc trở thành siêu cường.

Ngày 11 tháng 3 năm 2018, Quốc hội Trung Quốc đã thông qua việc gỡ bỏ các giới hạn về nhiệm kỳ cho vị trí lãnh đạo nước này, được cho là mở đường, cho phép ông Tập Cận Bình duy trì chức vụ Chủ tịch nước tới hết đời. Văn hóa chính trị Trung Quốc trải qua hơn 2.000 năm, nó mang bản sắc và đặc sắc riêng biệt, mà thế giới bên ngoài không dễ thông hiểu hay áp dụng. Sự thay đổi này nhằm giữ ổn định sự lãnh đạo, để Tập Cận Bình có đủ thời gian hoàn thành nhiều mục tiêu to lớn mà Đại hội 19 Đảng Cộng sản Trung Quốc tháng 10/2017 đã thông qua.

Từ các nước phương Tây, Francis Fukuyama chỉ trích rằng đây là "một quyết định rất đáng tiếc, cho cả Trung Quốc lẫn thế giới nói chung"". Ngược lại, báo chí Trung Quốc chỉ trích rằng các học thuyết chính trị của phương Tây vốn dĩ không áp dụng được với Trung Quốc, và "việc chỉ trích hệ thống chính trị của Trung Quốc đã trở thành thói quen của một số người ở phương Tây… Bất cứ khi nào nói đến Trung Quốc, họ sẽ nhìn qua lăng kính vấy bẩn". Trong khi đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump thì ca ngợi "Ông ấy (Tập Cận Bình) giờ có thể trở thành Chủ tịch Trung Quốc cả đời. Ông ấy thật tuyệt!... Biết đâu chúng ta sẽ phải làm giống như vậy một ngày nào đó" Chống tham nhũng
Tập Cận Bình trước và ngay sau năm 2013 đã nhanh chóng ra tay chiến dịch “đả hổ, diệt ruồi, săn sói, quét muỗi”, nhằm “chống tham nhũng không màng sống chết cá nhân”. Đây là một tâm điểm trong sự nghiệp chính trị của ông.

Trong 5 năm, từ 2012 tới 2017, khoảng 1,34 triệu quan chức cấp thấp đã bị trừng phạt trong nỗ lực chống tham nhũng của Tập Cận Bình. Khoảng 200 quan chức từ cấp thứ trưởng trở lên bị bắt giữ. Trung Quốc cũng làm việc với nước khác để truy lùng nghi phạm tham nhũng bỏ trốn ra nước ngoài trong chiến dịch "Lưới Trời". Đến tháng 8 năm 2017, Trung Quốc đã bắt được 3.339 nghi phạm lẩn trốn tại hơn 90 nước và khu vực, trong đó 628 người là cựu quan chức..

Ông cũng đề ra khẩu hiệu “Tứ Toàn” (Bốn toàn diện): “Xây dựng kinh tế xã hội thịnh vượng toàn diện; Cải tổ xã hội sâu sắc toàn diện; Thực hiện Nhà nước pháp quyền toàn diện; Thực thi kỷ cương Đảng toàn diện”. Những chính sách quyết liệt và mang tính độc đoán của Tập Cận Bình nhằm thắt chặt kỷ luật Đảng, kỷ luật xã hội được một số nhà phân tích coi là sự "theo Mao và mãi mãi theo Mao" Cũng giống như với Mao Trạch Đông, những người phản đối và phương Tây luôn cáo buộc đó là các hành động nhằm triệt hạ đối thủ chính trị để củng cố quyền lực cá nhân của Tập Cận Bình, nhưng rõ ràng các chính sách đó đã thực sự nâng cao vị thế của Trung Quốc, cải thiện uy tín của Đảng Cộng sản Trung Quốc, nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước và thể hiện tham vọng đưa Trung Quốc thành một siêu cường hàng đầu thế giới phát triển về mọi mặt.

Tại Đại hội toàn quốc của đảng Cộng sản Trung Quốc lần thứ 19 vào tháng 10/2017, Tập Cận Bình tuyên bố mục tiêu đưa Trung Quốc trở thành xã hội tương đối thịnh vượng vào năm 2020, hiện đại hoá về cơ bản đến năm 2035 với phần lớn dân số có thu nhập trung bình khá, khoảng cách giàu nghèo được thu hẹp, và đến năm 2050 sẽ trở thành một nước xã hội chủ nghĩa giàu có và hùng mạnh, có tầm ảnh hưởng hàng đầu thế giới . Mục tiêu của Tập Cận Bình phản ánh Trung Quốc đã phát triển đến một mức mà họ mong muốn trở thành siêu cường, hoàn toàn khác với giai đoạn Trung Quốc mới mở cửa nên phải ẩn mình chờ thời theo quan điểm của Đặng Tiểu Bình.

Ngày 25/10/2017, trong một phiên thảo luận tại Hội đồng Quan hệ quốc tế, trả lời câu hỏi về việc liệu Tập Cận Bình sẽ thể hiện sức mạnh của Trung Quốc thế nào, Thủ tướng Singapore Lý Hiển Long nói: "Nếu nhìn vào khác biệt trong việc nhấn mạnh tầm quan trọng, đó là điều tự thân Trung Quốc đã nói lên rồi. Với ông Mao Trạch Đông, Trung Quốc đứng dậy. Với ông Đặng Tiểu Bình, họ đạt được sự giàu có và bây giờ với ông Tập Cận Bình, họ mạnh mẽ".

Chính sách kinh tế

Ông Tập đã tăng sự kiểm soát nhà nước lên nền kinh tế Trung Quốc, bày tỏ ủng hộ cho các doanh nghiệp nhà nước, trong khi cũng ủng hộ khu vực tư nhân của đất nước. Ông đã tăng vai trò của Ủy ban Tài chính và Kinh tế Trung Ương để thay thế Quốc vụ viện cho các vấn đề Tài chính và Kinh tế. Chính quyền của ông đã làm nó dễ dàng hơn cho ngân hàng để phát hành thế chấp, tăng sự tham gia quốc tế thị trường trái phiếu, và tăng vai trò quốc tế của đồng nhân dân tệ, giúp nó để tham gia Quyền rút vốn đặc biệt của IMF. Trong lễ kỉ niệm thứ 40 từ ngày đưa ra chương trình Cải cách kinh tế Trung Quốc năm 2018, ông đã hứa tiếp tục cải cách nhưng cũng cảnh báo rằng không một ai "có thể ra lệnh cho người Trung Quốc". Kể từ khi bùng nổ Chiến tranh thương mại Hoa Kỳ – Trung Quốc 2018－2019, Tập cũng đã phục hồi những lời kêu gọi "tự lực", đặc biệt trên các vấn đề công nghệ.

Đối ngoại
Sáng kiến Vành đai và Con đường

Một vành đai, Một con đường (tiếng Anh:The Belt and Road Initiative (BRI)) được đưa ra bởi Tập vào tháng 9 và tháng 10 năm 2013 trong thời gian ông thăm Kazakhstan và Indonesia, và sau đó được đẩy mạnh bởi Thủ tướng Lý Khắc Cường trong chuyến thăm cấp quốc gia tới châu Á và châu Âu. Tập đã thực hiện sự thông báo cho sáng kiến trong khi ở Astana, Kazakhstan, và đã gọi nó là một "cơ hội vàng". BRI đã được gọi là "dự án kí tên" của Tập, bao gồm nhiều sự phát triển cơ sở hạ tầng và đầu tư những dự án khắp châu Á, châu Âu, châu Phi, và châu Mĩ. BRI được thêm vào Điều lệ Đảng cộng sản Trung Quốc tại sát kỳ họp Đại hội Đảng lần thứ 19 vào ngày 24 tháng 10 năm 2017, nâng cao hơn sự quan trọng của nó.

Chính sách Nhân quyền

Tổ chức Theo dõi nhân quyền (Human Rights Watch) cáo buộc ông Tập đã "khởi động một sự tấn công mở rộng và duy trì liên tục lên nhân quyền" kể từ khi ông đã trở thành lãnh tụ năm 2012. HRW cũng đã cho rằng sự đàn áp ở Trung Quốc là "ở một mức độ tệ nhất kể từ Sự kiện Thiên An Môn." Từ khi nắm quyền lực, ông Tập đã tăng cường trấn áp chống lại những những nhà bất đồng chính kiến chống chính phủ, với hàng trăm người bị giam giữ. Ông đã khởi xướng vụ Đàn áp 709 vào ngày 9, tháng 7 năm 2015, trong đó hơn 200 luật sư, trợ lý luật pháp, và những nhà hoạt động nhân quyền bị giam giữ. Nhiệm kỳ của Tập đã dẫn tới một sự trấn áp bất đồng chính kiến hơn nữa từ các nhóm xã hội dân sự. Nhiệm kỳ của ông đã bắt giữ và bỏ tù những thành viên cốt cán như Hứa Chí Vĩnh, cũng như nhiều người khác đã liên hệ với Phong trào công dân mới. Luật sư, thành viên quan trọng Phổ Chí Cường của Vận động Duy quyền cũng bị bắt giữ và giam giữ.

Năm 2017, chính quyền địa phương tỉnh Giang Tây đã ra lệnh những người Cơ đốc giáo Trung Quốc thay ảnh Giê su của họ bằng ảnh Tập Cận Bình như một phần chung của chiến dịch chống tôn giáo trong đất nước. Một bài báo của AP đã viết trong năm 2018 cáo buộc rằng: "Ông Tập đang tiến hành sự đàn áp Cơ đốc nghiêm khắc và triệt để nhất từ khi tự do tôn giáo được ghi vào Hiến pháp Trung Quốc 1982", bao gồm "phá hủy thánh giá, đốt kinh thánh, đóng cửa nhà thờ và ra lệnh cho người Cơ đốc ký giấy từ bỏ đức tin của họ."

Sau khi nhiều kẻ khủng bố thực hiên các vụ tấn công ở Tân Cương năm 2013 và 2014, Tập đã đưa ra chiến dịch "chiến tranh nhân dân chống khủng bố" năm 2014, nó bao gồm sự gia tăng giám sát, trấn áp các phong trào ly khai của người Duy Ngô Nhĩ ở đó. Kể từ 2019, có những cáo buộc rằng Trung Quốc đang giam giữ một triệu người Duy Ngô Nhĩ trong những Trại cải tạo Tân Cương. Nhiều nhóm nhân quyền và người từng bị giam giữ đã miêu tả những trại này như "Trại tập trung", nơi người Duy Ngô Nhĩ và những dân tộc thiếu số khác bị cưỡng bức đồng hóa vào cộng đồng người Hán. Những tư liệu của chính phủ Trung Quốc đã rõ rỉ tới báo chí vào tháng 12 năm 2019 đã cho thấy rằng đích thân Tập ra lệnh một cuộc truy quét an ninh trong Tân Cương, nói rằng đảng phải cho thấy "sự kiên quyết không nhân nhượng" và các quan chức sử dụng tất cả "vũ khí của nền chuyên chính dân chủ nhân dân" để dẹp tan "sự lây lan như virus của chủ nghĩa Hồi giáo cực đoan". Văn bản cũng cho thấy rằng Tập lặp lại thảo luận về chủ nghĩa cực đoan Hồi giáo trong những bài phát biểu của ông, vạch ra nó giống với "virus" hoặc một loại "ma túy". Tuy nhiên, ông cũng đã cảnh báo chống lại sự kì thị đối với người Duy Ngô Nhĩ trong khi từ chối đề nghị để loại bỏ Hồi giáo tại Trung Quốc, ông gọi loại quan điểm đó là "thiên vị, sai lệch".

Quan điểm lãnh đạo

Elizabeth C. Economy đã thảo luận vào năm 2018:

Tập Cận Bình là người ủng hộ phát triển kinh tế thị trường, nhưng khá thận trọng về cải cách chính trị; phát triển Trung Quốc với việc duy trì sự lãnh đạo của đảng cộng sản và việc cần thiết duy trì ổn định xã hội.
Quan điểm chung của Tập Cận Bình về người làm "quan" là: "Mỗi cán bộ chính quyền cần phải luôn luôn ghi nhớ: quyền lực của chính quyền nhân dân bắt nguồn từ nhân dân, phải đại biểu cho lợi ích của nhân dân, phải vì nhân dân mưu lợi ích".
Giấc mơ Trung Quốc

Tập và những nhà tư tưởng Đảng cộng sản Trung Quốc đã đặt ra thuật ngữ "Giấc mơ Trung Quốc" để miêu tả những kế hoạch bao trùm của họ cho Trung Quốc với tư cách là người lãnh đạo của nó. Tập lần đầu sử dụng thuật ngữ này trong một chuyến thăm cấp cao tới Bảo tàng quốc gia Trung Quốc ngày 29 tháng 11 năm 2012, nơi ông và những đồng nghiệp Ủy ban thường trực đang có mặt tại một triển lãm chủ đề về "phục hưng quốc gia". Kể từ sau đó, thuật ngữ đã trở thành khẩu hiệu chính trị của kỉ nguyên Tập. Từ năm 2013, thuật ngữ đã nổi lên như là một hệ tư tưởng đặc biệt chính thức của đảng dưới sự lãnh đạo của Tập, giống như "Quan điểm phát triển khoa học" của Hồ Cẩm Đào và Ba đại diện của Giang Trạch Dân. Khởi nguồn của khái niệm "Giấc mơ Trung Quốc" là không rõ ràng. Trong khi khái niệm đã được sử dụng trước bởi báo chí và các học giả, một bài tài liệu xuất bản đã công bố khái niệm có khả năng đã rút ra từ ảnh hưởng của nó từ khái niệm Giấc mơ Mỹ.

Năm 2013, Tập Cận Bình đã nêu ra học thuyết Giấc mộng Trung Quốc tại kỳ họp Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn Quốc. Sau đó được sử dụng rộng rãi trên các phương tiện truyền thông Trung Quốc, Tập Cận Bình mô tả rằng "Sự phục hưng vĩ đại của dân tộc Trung Hoa là giấc mơ lớn nhất của Trung Quốc". Ông cũng tuyên bố rằng những người trẻ tuổi nên "dám ước mơ, làm việc cần mẫn để thực hiện những ước mơ và đóng góp vào sự phục hồi của quốc gia". Mục tiêu phấn đấu của Trung Quốc là trở thành siêu cường số 1 thế giới vào giữa thế kỷ XXI. Theo tạp chí lý luận của đảng Cầu Thị, giấc mộng Trung Quốc là sự thịnh vượng của Trung Quốc với nỗ lực tập thể, chủ nghĩa xã hội và vinh quang quốc gia.

Văn minh Trung Hoa từng giữ vị thế số 1 thế giới cả về trình độ và tầm ảnh hưởng trong suốt gần 3.000 năm từ thời nhà Chu, vị thế này đã mất đi do sự trì trệ vào cuối thế kỷ XVIII, và sau 200 năm thì nhiệm vụ của dân tộc Trung Hoa là giành lại vị thế này.

Nâng cao giá trị văn hóa truyền thống

Vì hệ tư tưởng cộng sản giữ một vai trò ít quan trọng hơn trong đời sống thường ngày của dân chúng, những lãnh đạo hàng đầu của Đảng Cộng sản Trung Quốc như Tập tiếp tục phục hồi những đặc tính triết học truyền thống Trung Quốc thành xu hướng chủ đạo của tư tưởng mới tại Trung Quốc, áp dụng triết lý pháp trị của Hàn Phi bên cạnh việc áp dụng các triết lý về đạo đức của Khổng giáo, ông Tập xem cả hai triết lý đều quan trọng trong việc lãnh đạo. Tại một cuộc gặp với những quan chức khác năm 2013, ông đã trích dẫn Khổng Tử, nói rằng "người cai trị bởi đạo đức thì như sao Bắc Đẩu, Khổng giáo suốt mấy nghìn năm đã giữ vững địa vị của nó, và được vô số người tỏ lòng ngưỡng mộ". Khi thăm Sơn Đông, nơi sinh của Khổng tử, ông đã nói tới các học giả rằng thế giới phương Tây đang "chịu một sự khủng hoảng về nội tâm" và rằng Đảng Cộng sản Trung Quốc là người "thừa kế trung thành và khởi xướng xuất sắc của truyền thống văn hóa Trung Hoa".

Ngay từ năm 6 tuổi, mẹ của ông đã mua cho ông 2 cuốn sách là “Mẹ của Nhạc Phi xăm chữ lên lưng con” và "Tận trung báo quốc" trong bộ sách “Nhạc Phi truyện” để con mình khắc ghi tinh thần “Tận trung báo quốc”. Tập Cận Bình rất tôn sùng Nhạc Phi và Thích Kế Quang, coi tận trung báo quốc là mục tiêu mà mỗi người phải theo đuổi suốt cuộc đời, và “Trong các giá trị quan cốt lõi xã hội chủ nghĩa, chủ nghĩa yêu nước nằm ở tầng sâu nhất, căn bản nhất và vĩnh viễn nhất”. Tháng 6 năm 2018, khi khảo sát tại tỉnh Sơn Đông, ông đội mưa leo đến lầu chính Bồng Lai Các, nghe giới thiệu về Thích Kế Quang bảo vệ đất nước, ông nhấn mạnh: “Lịch sử cổ đại, cận đại và hiện đại của nước ta hình thành bức tranh lịch sử trọn vẹn của dân tộc Trung Hoa. Cán bộ lãnh đạo phải đọc nhiều sách lịch sử, hấp thu dinh dưỡng tinh thần từ lịch sử”.

Tập Cận Bình còn nhiều lần đề cập tới các anh hùng liệt sĩ: Dương Tịnh Vũ, Triệu Thượng Chí, Tả Quyền...; tập thể như “5 tráng sĩ núi Lang Nha” của Bát Lộ Quân, “Đại đội Lưu Lão Trang” của Tân Tứ Quân, 8 nữ chiến sĩ của Liên quân chống Nhật Đông Bắc, “800 tráng sĩ kháng Nhật” của quân đội Quốc Dân Đảng. Ông nhiều lần nhấn mạnh: "Một dân tộc muốn có hy vọng thì không thể không có anh hùng, một quốc gia muốn có tiền đồ thì không thể không có tiên phong. Dân tộc Trung Hoa là dân tộc tôn kính anh hùng và có rất nhiều anh hùng, trong thời đại hòa bình cũng cần có tấm lòng anh hùng. Người Trung Quốc cần phải ghi nhớ mọi anh hùng đóng góp cho dân tộc Trung Hoa, phải tôn kính anh hùng, bảo vệ anh hùng, học tập anh hùng, quan tâm anh hùng".

Triết lý pháp trị của Hàn Phi cũng được ông Tập coi trọng với những trích dẫn ủng hộ. Một câu của Hàn Phi mà ông Tập trích dẫn đã xuất hiện hàng nghìn lần trong truyền thông nhà nước Trung Quốc tại địa phương, tỉnh, và cả cấp độ quốc gia. Câu nói ấy được trích từ tác phẩm Hàn Phi tử: "Hễ những người thi hành pháp luật mà mạnh thì nước mạnh, còn hễ những người thi hành pháp luật mà yếu thì nước yếu"

Ông Tập cũng đã giám sát một một sự phục hồi văn hóa truyền thống Trung Quốc, bị phá vỡ một phần từ việc Đảng cộng sản đã tấn công nó trong quá khứ. Ông cũng kêu gọi tinh thần ca ngợi văn hóa truyền thống quốc gia và sự thành lập của văn hóa Đảng cộng sản Trung Quốc. Hán phục, quần áo truyền thống của người Hán, đã có một sự hồi sinh trong giai đoạn lãnh đạo của ông.

Tư tưởng Tập Cận Bình

Vào tháng 9 năm 2017, Ủy ban trung ương Đảng cộng sản TQ đã quyết định rằng những triết lý chính trị của Tập, thường được nói như là "Tư tưởng Tập Cận Bình", sẽ trở thành một phần của Điều lệ Đảng. Tập đã thực hiện lần đầu việc đề cập đến "Tư tưởng Chủ nghĩa xã hội với đặc trưng Trung Quốc cho một kỷ nguyên mới" trong phát biểu mở đầu của ông vào dịp Đại hội Đảng lần thứ 19, tháng 10 năm 2017. Những ủy viên thường trực Bộ chính trị khi nói lên ý kiến của họ về những ý chủ đạo của bài phát biểu tại Đại hội, đã đưa tên "Tập Cận Bình" vào trước "Tư tưởng". Vào ngày 24 tháng 10 năm 2017, tại sát kỳ họp, Hội nghị Đảng lần thứ 19 đã tán thành đưa Tư tưởng Tập Cận Bình vào Điều lệ của Đảng cộng sản Trung Quốc.

Bản thân Tập đã miêu tả Tư tưởng này như là một phần khuôn khổ chung được tạo ra xung quoanh khái niệm "Chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc", một khái niệm được đặt ra bởi Đặng Tiểu Bình mà đặt Trung Quốc trong "giai đoạn đầu tiên của chủ nghĩa xã hội". Trong tài liệu và sự công bố chính thức bởi những đồng nghiệp của Tập, Tư tưởng được nói tới một sự tiếp tục của Chủ nghĩa Marx Lenin, Tư tưởng Mao Trạch Đông, Học thuyết Đặng Tiểu Bình, Ba đại diện, và Quan điểm phát triển khoa học, như một phần của một loạt chỉ dẫn tư tưởng chứa đựng "Chủ nghĩa Marx được áp dụng cho những đặc thù của Trung Quốc" và những cân nhắc hiện tại.

Khái niệm và bối cảnh phía sau Tư tưởng Tập Cận Bình được viết tỉ mỉ trong loạt sách của Tập là "Công cuộc quản trị Trung Quốc", được xuất bản bởi Nhà xuất bản ngôn ngữ quốc tế cho người đọc quốc tế. Tập 1 được xuất bản vào tháng 9 năm 2014, sao đó tập 2 vào tháng 11,2017.

Một phần mềm dạy "Tư tưởng Tập Cận Bình" đã trở thành phổ biến nhất trên điện thoại trong Trung Quốc, khi Đảng Cộng sản Trung Quốc tung ra một chiến dịch mới mà đòi hỏi các cán bộ của nó phải hòa mình vào trong học thuyết chính trị hàng ngày. Xuexi Qiangguo, tên của phần mềm dạy tư tưởng Tập Cận bình, đã được dịch để "Nghiên cứu cường quốc", hiện tại là mục được tải xuống nhiều nhất trên phần mềm cửa hàng Apple trong nội địa Trung Quốc, trội hơn những phần mềm truyền thông xã hội như WeChat và TikTok - được biết như là Weixin và Douyin trong Trung Quốc đại lục.

Vai trò của Đảng cộng sản

Vấn đề Hong Kong và Đài Loan

Hong Kong

Tập đã ủng hộ và theo đuổi sự hợp nhất kinh tế lớn hơn giữa Hong Kong tới lục địa Trung Quốc qua những dự án như Cầu Hồng Kông - Chu Hải - Ma Cao. Ông đã thúc đẩy cho dự án Khu Vịnh lớn Quảng Đông - Hong Kong – Macau, nhằm để sát nhập Hong Kong, Ma Cao, và 9 thành phố khác vào Quảng Đông. Sự thúc đẩy của Tập cho sự sát nhập lớn hơn đã tạo ra những lo lắng về việc giảm sự tự do trong Hong Kong.

Tập cũng đã ủng hộ chính phủ Hồng Kông và Trưởng đặc khu Hồng Kông Carrie Lam chống lại những người biểu tình trong Biểu tình tại Hồng Kông 2019–2020. Ông đã ủng hộ việc cảnh sát Hong Kong sử dụng sức mạnh khi nói rằng "Chúng tôi kiên quyết ủng hộ cảnh sát Hong Kong để thực hiện những hành động mạnh mẽ trong việc thi hành luật pháp, và ủng hộ những thẩm phán của Hong Kong trừng trị theo đúng luật pháp đối với những kẻ phạm tội." Khi thăm Ma Cao vào 20 tháng 12 năm 2019 như một phần của lễ kỉ niệm lần thứ 20 của việc Ma Cao trở về Trung Quốc, ông Tập đã cảnh báo về "những lực lượng nước ngoài" can thiệp vào công việc nội bộ của Hong Kong và Ma Cao, trong khi cũng nói bóng gió rằng Ma Cao có thể sẽ là một mô hình cho Hong Kong noi theo.

Đài Loan

Cuộc gặp năm 2015 giữa Tập và Tổng thống Đài Loan Mã Anh Cửu đã đánh dấu lần đầu tiên những lãnh đạo chính trị hai bên Eo biển Đài Loan gặp nhau kể từ khi kết thúc Nội chiến Trung Quốc vào năm 1950. Tập đã nói rằng Trung và Đài là "một gia đình" và 2 bên không thể bị chia cắt.

Ở Đại hội Đảng lần thứ 19 năm 2017, Tập đã tái khẳng định 6 trong 9 nguyên tắc đã được khẳng định liên tục từ Đại hội Đảng lần thứ 16 năm 2002, với điều loại ra đáng chú ý của "đặt những hi vọng vào nhân nhân Đài Loan như một sức mạnh để giúp có được sự thống nhất". Theo nhóm nghiên cứu Brooking, Tập đã sử dụng ngôn từ mạnh hơn đối với sự độc lập tiềm năng của Đài Loan hơn những người tiền nhiệm về phía chính phủ Đài Loan. Vào tháng 3/2008, Tập đã nói rằng Đài Loan có thể đối mặt với "sự trừng phạt của lịch sử" nếu thực hiện những nỗ lực đòi độc lập.

Tháng 1/2019, Tập Cận Bình đã kêu gọi Đài Loan từ chối việc tuyên bố độc lập chính thức khỏi Trung Quốc, nói rằng: "Chúng tôi không từ bỏ quyền sử dụng vũ lực và sẽ chuẩn bị lựa chọn thực hiện tất cả các biện pháp cần thiết". Những tùy chọn, ông đã nói, có thể được sử dụng để chống lại "sự can thiệp từ bên ngoài". Tập cũng nói rằng Trung Quốc "đang sẵn sàng để tạo ra không gian rộng hơn cho sự tái thống nhất trong hòa bình, nhưng sẽ không nhượng bộ cho các hình thức đòi ly khai". Thái Anh Văn đã phản ứng tới bài phát biểu bằng cách nói rằng Đài Loan sẽ không chấp nhận sự sắp đặt một quốc gia, hai chế độ với Trung Hoa lục địa, trong khi nhấn mạnh sự cần thiết những sự đàm phán xuyên eo biển trên cơ sở quan hệ giữa chính phủ hai nước.

Đời tư

Gia đình
Tập Cận Bình kết hôn với Kha Linh Linh, con gái út của Kha Hoa, nguyên đại sứ Trung Quốc tại Anh vào đầu những năm 1980. Cuộc hôn nhân của Tập Cận Bình và Kha Linh Linh kéo dài 3 năm và kết thúc năm 1982. Hai người được biết là cãi nhau "hầu hết tất cả các ngày", và sau cuộc ly hôn, Kha Linh Linh chuyển đến Anh.

Ngày 1 tháng 9 năm 1987, tại thành phố Hạ Môn, tỉnh Phúc Kiến, ông kết hôn với ca sĩ dân gian nổi bật người Trung Quốc Bành Lệ Viện. Tập và Bành được giới thiệu bởi những người bạn của họ như nhiều cặp đôi Trung Quốc trong những năm 1980. Tập theo như người ta nói là thành viên học viện trong suốt thời gian họ tìm hiểu, yêu cầu về những kĩ thuật hát. Bành Lệ Viên, một cái tên quen thuộc trong Trung Quốc, đã được công chúng biết nhiều hơn so với Tập cho đến khi Tập đạt được những thành công chính trị sau này. Hai người thường xuyên sống xa nhau do sự khác biệt về nghề nghiệp. Bành đã đóng vai trò quan trọng hơn với tư cách là "Đệ nhất Phu nhân" của Trung Quốc so với những người tiền nhiệm; ví dụ, Bành đã tiếp đãi Đệ nhất Phu nhân của Hoa Kỳ là Michelle Obama vào chuyến thăm cấp cao tới Trung Quốc vào tháng 3 năm 2014. Bà là ca sĩ, Thiếu tướng của Lực lượng văn công Giải phóng quân Nhân dân Trung Quốc. Hai ông bà có một con gái là Tập Minh Trạch, người đã tốt nghiệp Đại học Harvard vào mùa xuân 2015. Trong thời gian tại Harvard, cô đã dùng tên giả và đã học Tâm lý học và tiếng Anh. Gia đình Tập có một ngôi nhà tại đồi Xuân Ngọc, một khu vườn và khu vực nhà ở phía Tây Bắc Bắc Kinh chạy ngang qua trước Ủy ban quân sự Trung ương.

Tháng 6 năm 2012 Tờ báo Bloomberg đã công bố rằng, những thành viên gia đình Tập Cận Bình có những lợi nhuận kinh doanh đáng kể, tuy nhiên không có bằng chứng ông đã can thiệp để giúp đỡ họ. Trang mạng của Bloomberg sau khi công bố tin này không còn truy cập được ở Trung Quốc nữa trong một phản ứng tới bài báo. Khi Tập Cận Bình chuẩn bị mở chiến dịch chống tham nhũng, báo New York Times cho là có bằng chứng cho thấy Tập Cận Bình hối thúc gia đình bán bớt cổ phiếu và bất động sản của chính họ đã có được từ năm 2012 nhằm giảm đi điều tiếng cho ông.

Tính cách

Bành đã mô tả Tập như một người làm việc chăm chỉ và thực tế: "Khi ông trở về nhà, tôi đã không bao giờ cảm thấy như có một vị lãnh tụ trong nhà. Trong mắt tôi, ông chỉ là chồng tôi." Tập đã được mô tả trong một bài báo của The Washington Post năm 2011 bởi những người đã biết ông như "thực dụng, nghiêm túc, thận trọng, chăm chỉ, thực tế và có chừng mực". Ông đã được miêu tả như một người có kinh nghiệm trong giải quyết vấn đề và "dường như không quan tâm vòng hào quang của địa vị cao". Ông cũng được biết là yêu thích phim Hoa Kỳ như Giải cứu binh nhì Ryan, Điệp vụ Boston, Bố già. Ông cũng là một fan của loạt phim truyền hình của HBO Trò chơi vương quyền, phải xem phiên bản tóm tắt do lịch làm việc dày đặc. Ông cũng đã khen ngợi nhà làm phim độc lập Giả Chương Kha. Ông cũng thích chơi bóng đá, leo núi, đi bộ, bóng chuyền và bơi. Ông đã có lần nói rằng ông sẽ bơi 1 km và đi bộ mỗi ngày miễn là có thời gian.

Hình ảnh công cộng

Đánh giá

 Về đối ngoại, khi sang thăm México, ông có bình luận về việc một số người nước ngoài chỉ trích chính sách đối ngoại của Trung Quốc: "Có một số người nước ngoài buồn tẻ, với cái bụng căng tròn, những người chẳng có gì hay ho hơn là chỉ ngón tay vào Trung Quốc. Thứ nhất, Trung Quốc không xuất khẩu Cách mạng; thứ 2 Trung Quốc cũng không xuất khẩu đói nghèo; và thứ 3, Trung Quốc không đến để gây ra những cơn nhức đầu, có gì phải nói thêm hay không?".
 Về tinh thần yêu chuộng hòa bình của người Trung Quốc (ngày 15 tháng 5 năm 2014):

 Về chủ quyền Hoàng Sa, Trường Sa, ông Tập nói trong bài phát biểu tại Đại học Quốc gia Singapore, nhân chuyến thăm Singapore ngày 7.11.2015, theo AFP :

Danh dự
  The Golden Olympic order (2013)
  : Grand Cordon of the Order of Leopold (ngày 30 tháng 3 năm 2014)
  : Grand Cordon of the Order of the Liberator (2014)
  : Order of José Martí (ngày 22 tháng 7 năm 2014)
  : Nishan-e-Pakistan (2015)
  : Order of Abdulaziz al Saud (2016)
  : Order of the Republic of Serbia of the first order (2016)
 : Order for Promotion of Peace and Friendship (2016)
 : Medal of Honor (2016)
  : Grand Collar of the State of Palestine (2017)
  : Knight of the Order of Saint Andrew (2017)
  : Order of Zayed (2018)
  : Collar of the Order of the Liberator General San Martin (2018)
  : Order of Manas (2019)
 : Order of the Crown (2019)

Xem thêm

 Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân
 Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân tỉnh Chiết Giang
 Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân tỉnh Phúc Kiến
 Bí thư Tỉnh ủy (Trung Quốc)
 Bí thư Tỉnh ủy tỉnh Chiết Giang
 Bí thư Thành ủy thành phố Thượng Hải

Chú thích

Liên kết ngoài

Tin tức về Tập Cận Bình tại China Digital Times
China Vitae: Biography of Xi Jinping Tiểu sử tại www.chinavitae.com
Internet video in Chinese:Xi Jinping's attacks foreigners on interference of China's affairs
 U.S. Embassy Beijing, Portrait of Xi Jinping , tại Wikileaks
 Năm quan trọng cho ông Tập Cận Bình, BBC, 24/1/2012
 Một năm cầm quyền của Tập Cận Bình , BBC, 16/3/2014

Nhân vật còn sống
Người Thiểm Tây
Người Bắc Kinh
Lãnh tụ Cộng sản
Lãnh đạo Đảng Cộng sản Trung Quốc
Nạn nhân của Cách mạng Văn hóa
Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Trung Quốc
Chủ tịch Trung Quốc
Phó Chủ tịch nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa
Thái tử Đảng
Cựu sinh viên Đại học Thanh Hoa
Ủy viên Ban Thường vụ Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa XX
Ủy viên Ban Thường vụ Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa XIX
Ủy viên Ban Thường vụ Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa XVIII
Ủy viên Ban Thường vụ Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa XVII
Bí thư Thành ủy thành phố Thượng Hải
Bí thư Tỉnh ủy tỉnh Chiết Giang
Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân tỉnh Phúc Kiến
Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân tỉnh Chiết Giang
Ủy viên Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa XVI
Tập Cận Bình
Time 100 năm 2018
Time 100 năm 2022
Time 100 năm 2017


title: Quận Lunenburg, Virginia

text:
Quận Lunenburg là một quận thuộc tiểu bang Virginia, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo Brunswick-Lüneburg. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số 13.146 người. Quận lỵ đóng ở Lunenburg.Quận được lập ngày 1/5/1746 từ quận Brunswick, Virginia.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính

Quận giáp ranh
Quận Prince Edward - bắc
Quận Nottoway - đông bắc
Quận Brunswick - đông
Quận Mecklenburg - nam
Quận Charlotte - tây

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Virginia


title: Vidauban

text:
Vidauban là một xã, thuộc tỉnh Var trong vùng Provence-Alpes-Côte d'Azur, Pháp. Xã này có diện tích 73 km2, dân số năm 2006 là 9569 người.

Thông tin nhân khẩu

Liên kết ngoài
Văn phòng du lịch Vidauban
Site de la mairie de Vidauban
Site personnel de Claude Pianetti, Maire de Vidauban

Ghi chú

Xã của Var


title: Drangstedt

text:
Drangstedt là một đô thị thuộc huyện Cuxhaven, trong bang Niedersachsen, Đức. Đô thị này có diện tích 17,02 km².

Drangstedt đã thuộc Tổng giáo phận Bremen, thành lập năm1180. Năm 1648, Tổng giáo phận đã được chuyển sang cho Lãnh địa công tước Bremen, ban đầu được cai quản bằng một liên minh cá nhân bởi Hoàng gia Thụy Điển - bị gián đoạn bởi sự chiếm đóng của Đan Mạch (1712-1715) - và từ năm 1715 trở đi bởi Hoàng gia Hanover. Năm 1807, vương quốc Westphalia đã thôn tín lãnh địa này, trước khi bị Pháp thôn tính vào năm 1810. Năm 1813, lãnh địa này đã được giao lại cho Thái ấp tuyến hầu Hanover, sau đó được nâng thành vương quốc Hanover vào năm 1814 - hợp nhất lãnh địa trong một liên minh thật sự và lãnh thổ Ducal, bao gồm cả Drangstedt, đã trở thành một bộ phận của bang mới được lập năm 1823.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Cuxhaven


title: Guioa unguiculata

text:
Guioa unguiculata là một loài thực vật thuộc họ Sapindaceae đặc hữu của Papua New Guinea.

Chú thích

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Guioa unguiculata. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Papua New Guinea
Guioa
Thực vật dễ tổn thương


title: Ái Vân

text:
Ái Vân (sinh ngày 30 tháng 10 năm 1954 tại Hà Nội, Việt Nam) là một ca sĩ thuộc dòng nhạc nhẹ và dân ca được nhiều người biết đến trong thập niên 1970 và 1980 tại Việt Nam qua các bài hát như Triệu bông hồng, Trăng chiều hay Bài ca xây dựng. Từ năm 1990 Ái Vân bắt đầu ở lại Đức và sau đó sang Hoa Kỳ sinh sống và biểu diễn.

Tiểu sử
Ái Vân sinh ngày 30 tháng 10 năm 1954 trong một gia đình có truyền thống nghệ thuật ở phố Huế, Hà Nội. Mẹ là nghệ sĩ Ái Liên, bố là Hà Quang Định, chủ hãng Việt Film (Hãng phim tư nhân đầu tiên tại Việt Nam). Cô là người con thứ 12 trong số 14 người con.

Từ năm 1969 đến năm 1978 Ái Vân học nhạc tại Nhạc viện Hà Nội rồi tham gia công tác tại Đoàn Ca múa nhạc nhẹ Trung ương. Năm 1990 Ái Vân được Đoàn cử sang Cộng hòa Dân chủ Đức học nhằm bồi dưỡng cô trở thành cán bộ văn hóa nòng cốt. Tuy nhiên Ái Vân đã quyết định ở lại. Theo nghệ sĩ Mạnh Hà, nguyên giám đốc Đoàn Ca múa thì Ái Vân xin ở lại vì hoàn cảnh riêng chứ không phải vì rời bỏ quê hương. Cũng theo nghệ sĩ Mạnh Hà thì Ái Vân chỉ ly dị sau khi đã sang Đông Đức và cô ở lại cũng theo xu hướng thời đó khi Bức tường Berlin sụp đổ chứ không phải vì có chuẩn bị từ trước. Tới năm 1994, Ái Vân chuyển từ Đức sang Hoa Kỳ sinh sống và biểu diễn, tại đây cô được khán giả yêu thích qua các bài dân ca, tình ca hay hoạt cảnh mang màu sắc dân tộc. Đến năm 2002 cô mới quay trở lại Việt Nam biểu diễn ở quê nhà tại Cung Văn hóa Hữu nghị Hà Nội.

Sự nghiệp
Được xem như một trong những ca sĩ nhạc nhẹ đầu tiên của Hà Nội, tên tuổi của Ái Vân gắn liền với nhiều ca khúc nhạc nhẹ như Triệu bông hồng hay Bài ca xây dựng, ca khúc đã đem lại cho Ái Vân Giải thưởng lớn tại Liên hoan Âm nhạc quốc tế Dresden, giải thưởng nhạc nhẹ đầu tiên trên trường quốc tế của Việt Nam.

Ngoài sự nghiệp ca hát, Ái Vân còn tham gia một số bộ phim của Điện ảnh Việt Nam là vai chính trong Chị Nhung và hai vai phụ trong Chú rể đi đâu, Bản danh sách mật. Tuy nhiên, theo cô thì do không tìm được vai diễn phù hợp và lại được đào tạo bài bản về âm nhạc nên Ái Vân quyết định đi theo con đường này.

Đầu những năm 2000, Ái Vân phát hiện mình bị ung thư ngực và phải hóa trị, nên thời gian này cô dần ít xuất hiện trên sân khấu.

Khi ra nước ngoài, Ái Vân đã cộng tác nhiều năm với các chương trình Paris by Night của Trung tâm Thúy Nga và Trung tâm Asia, trước khi trở về Việt Nam năm 2002.

Năm 2016, Ái Vân cho phát hành cuốn tự truyện mang tên "Để Gió Cuốn Đi"

Gia đình
Trong thời gian ở Việt Nam, Ái Vân đã hai lần lập gia đình với nghệ sĩ kịch câm Đặng Dũng và sau đó là nghệ sĩ Trần Bình vào năm 1982, cô chỉ ly hôn Trần Bình sau khi đã sang Đức năm 1990. Sau khi sang Hoa Kỳ, Ái Vân lập gia đình lần thứ ba với một kỹ sư tin học. Cô có với Trần Bình một con trai và có với người chồng hiện tại một con gái.

Ái Vân có hai em gái là Ái Thanh và Ái Xuân cũng hoạt động trong lĩnh vực sân khấu, và hai người anh, một người theo nghiệp cải lương và đạo diễn sân khấu, một người là họa sĩ trang trí sân khấu.

Hiện tại Ái Vân cùng chồng vẫn đang cư ngụ tại California, Hoa Kỳ.

Những ca khúc nổi tiếng
Ái Vân đã hát thành công những bài hát sau:
 Triệu bông hồng (Nhạc Latvia)
 Ru con mùa đông
 Trăng chiều
 Em đứng giữa giảng đường hôm nay
 Người ơi người ở đừng về
 Bài ca xây dựng
 Và con tim đã vui trở lại
Tango Say

Ngoài ra cô cũng trình bày rất xuất sắc những nhạc phẩm mang âm hưởng dân ca.

CD

 TNCD019: Bài Tango Cho Em, với Elvis Phương (1991)
 TNCD026: Chỉ Là Giấc Mơ Qua, với Họa Mi (1992)
 TNCD030: Ngày Ấy Xa Nhau (1992)
 TNCD037: Nuối Tiếc (1993)
 TNCD049: Mưa Sài Gòn Mưa Hà Nội, với Hương Lan (1993)
 TNCD054: Yêu Anh Như Ngày Xưa, với Dalena (1993)
 TNCD061: Tình Trong Dĩ Vãng, với Phi Khanh (1994)
 TNCD065: Trăng Sáng Vườn Chè (1994)
 TNCD094: Một Ông Hai Bà, với Ái Thanh, Chí Tài (1995)
 TNCD095: Lời Ru Mùa Đông (1995)
 TNCD105: Thuyền Hoa (1995)
 TNCD115: Một Đời Yêu Anh, với Nguyễn Hưng (1996)
 TNCD125: Tơ Duyên (1996)
 TNCD140: Tình, với Thái Châu (1997)
 TNCD164: Ước Hẹn Ngày Mùa (1998)
 Thúy Nga đại diện: Tóc Em Đuôi Gà (1999)
Tình Đặc Biệt 24: Cô Tấm Ngày Nay (2002)
Saigon Vafaco: Tình Cầm (2007)
Thăng Long VA: Đêm Ả Đào (2008)
Thăng Long VA: Hoa Hồng Ký Ức (2009)

Trình diễn trên sân khấu

Trung tâm Thúy Nga

Trung tâm Asia

Tham khảo

Liên kết ngoài

Người Hà Nội
Ca sĩ Trung tâm Thúy Nga
Nữ ca sĩ Việt Nam
Nữ giới Việt Nam thế kỷ 21


title: Mystacides sandersoni

text:
Mystacides sandersoni là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Chú thích

Tham khảo

Mystacides


title: Văn phạm liên kết

text:
Văn phạm liên kết (VPLK) là một lý thuyết về cú pháp của Davy Temperley và Daniel Sleator mà xây dựng mối quan hệ giữa các cặp từ thay vì các cấu thành trong một cấu trúc phân cấp dạng cây. Có hai tham số cơ bản: hướng và khoảng cách. Văn phạm phụ thuộc tương tự như văn phạm liên kết nhưng bao gồm mối quan hệ "head-dependent" và thiếu tính định hướng trong mối quan hệ giữa các từ. Văn phạm liên kết tô màu đa phẳng là một sự mở rộng của VPLK cho phép các mối quan hệ cắt nhau giữa các cặp từ.

Ví dụ, trong ngôn ngữ Chủ ngữ-Động từ-Tân ngữ (CĐT) như tiếng Anh, động từ sẽ hướng về bên trái để tạo liên kết chủ ngữ và bên phải để tạo liên kết tân ngữ. Danh từ sẽ tìm bên phải để hoàn thiện liên kết chủ ngữ và bên trái cho liên kết tân ngữ.

Tương tự, trong ngôn ngữ Chủ ngữ-Tân ngữ-Động từ (CTĐ) như tiếng Ba Tư, động từ sẽ hướng về bên trái để tạo liên kết tân ngữ và xa hơn để tạo liên kết chủ ngữ. Danh từ sẽ tìm bên phải để hoàn thiện cả liên kết chủ ngữ và tân ngữ.

Cú pháp
Liên kết phải được biểu diễn bằng dấu +, và liên kết trái với dấu -.  Liên kết tuỳ chọn được bao trong cặp ngoặc nhọn {...}.  Các liên kết không mong muốn được bao trong một số cặp ngoặc vuông [...].  Các liên kết được ghép với nhau bằng phép hội & hoặc tuyển or.

Ví dụ

Ví dụ 1
Một tệp tin luật cơ bản của ngôn ngữ CĐT sẽ như sau:

<determiner>:      D+;
<noun-subject>:   {D-} & S+;
<noun-object>:    {D-} & O-;
<verb>:               S-   &   {O+};

Do đó câu tiếng Anh, "The boy painted a picture" sẽ được biểu diễn:

            +-----O-----+
  +-D-+--S--+     +--D--+
  |   |     |     |     |
 The boy painted  a  picture

Ví dụ 2
Trong khi một tệp tin luật cho một ngôn ngữ cho phép khuyết chủ ngữ có thể chứa các liên kết sau:

<noun-subject>:   S+;
<noun-object>:     O+;
<verb>:            {O-}   &   {S-};

Và một câu tiếng Ba Tư đơn giản, man nAn xordam (من نان خوردم) 'Tôi ăn bánh mì'  sẽ như sau:

  +-----S-----+
  |     +--O--+
  |     |     |
 man   nAn xordam

Ví dụ 3
Câu tiếng Việt "Bữa tiệc hôm qua là một thành công lớn" có thể được gán liên kết như sau:

Cài đặt
Bộ phân tích cú pháp văn phạm liên kết là một thư viện cho xử lý ngôn ngữ tự nhiên viết bằng ngôn ngữ C. Nó có sẵn dưới giấy phép BSD, tương thích với giấy phép GNU GPL. Dự án án bộ phân tích cú pháp vẫn đang tiến hành tại đây. Một số phiên bản bao gồm sự bao phủ câu rộng hơn, sửa lỗi và an ninh và kết nối với ngôn ngữ Java.

Các kết nối với ngôn ngữ Perl, Python, Ruby, Java, OCaml và .NET cũng sẵn có.

Chương trình link-grammar cùng với các luật và danh sách từ tiếng Anh cũng có thể tìm thấy trong các bản phân phối Linux chuẩn, ví dụ một gói Debian.

Ứng dụng

AbiWord, một trình soạn thảo tự do, sử dụng VPLK để kiểm tra ngữ pháp tức thời   Các từ không thể liên kết được đánh dấu màu xanh.

Bộ tách quan hệ ngữ nghĩa RelEx , đặt trên nền thư viện VPLK, tạo ra văn phạm phụ thuộc bằng cách đánh dấu một cách tường minh mối quan hệ ngữ nghĩa giữa các từ trong câu. Đầu ra của nó có thể được phân loại vào giữa SSyntR và DSyntR của Meaning-Text Theory.

VPLK cũng được sử dụng trong trích xuất thông tin từ các văn bản y sinh và các sự kiện trên báo, cũng như các hệ thống dịch máy thử nghiệm từ tiếng Anh sang tiếng Đức, Thổ Nhĩ Kỳ và một số ngôn ngữ khác.

Từ điển VPLK được sử dụng để sinh và kiểm tra độ chính xác về ngữ pháp của hai hệ thống sinh ngôn ngữ tự nhiên: NLGen và NLGen2. Nó cùng được sử dụng trong một phần dự án trí tuệ nhân tạo OpenCog.

Ghi chú

Đọc thêm

Liên kết ngoài
The original Link Grammar homepage (đã được thay thế bởi current project .)
Bản thử nghiệm tiếng Anh trực tuyến (phiên bản cũ và lỗi thời hơn; nhiều lỗi đã được sửa sau phiên bản này.)
LinkGrammar-WN , lexicon expansion for the Link Grammar Parser (đã cũ, được tiếp nối bởi các đóng góp gần đây được ghép vào framework VPLK)
BioLG , a modification of the Link Grammar Parser adapted for the biomedical domain (many, but not all, BioLG enhancements have been folded back into the main link-grammar distribution).

Các mở rộng ngôn ngữ
Arabic Link Grammar extension  (Source package )
Persian Link Grammar extension
Online Persian demonstration
Russian Link Grammar demonstration

Khung ứng dụng ngữ pháp
Xử lý ngôn ngữ tự nhiên


title: Couratari longipedicellata

text:
Couratari longipedicellata là một loài thực vật linhin thuộc họ Lecythidaceae.
Loài này chỉ có ở Brasil.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Pires O'Brien, J. 1998. Couratari longipedicellata. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 18 tháng 7 năm 2007.

Couratari
Thực vật Brasil
Thực vật dễ tổn thương


title: 16969 Helamuda

text:
16969 Helamuda (1998 UM20) là một tiểu hành tinh nằm phía ngoài của vành đai chính.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 16969 Helamuda

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998
Tiểu hành tinh được đặt tên
Tiểu hành tinh Themis


title: 4443 Paulet

text:
4443 Paulet (1985 RD4) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henri Debehogne ở Đài thiên văn La Silla ở Chile, ngày 10 tháng 9 năm 1985.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 4001–5000

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser

19850910
Được phát hiện bởi Henri Debehogne
004443
Tiểu hành tinh được đặt tên