title: Giải vô địch bóng đá U-17 thế giới

text:
Giải vô địch bóng đá U-17 thế giới ( hay trước đó là FIFA U-17 World Championship và FIFA U-16 World Championship) là giải bóng đá thế giới cho các cầu thủ nam dưới 17 tuổi do Liên đoàn bóng đá thế giới (FIFA) tổ chức. Giải lần đầu tổ chức tại Trung Quốc và đội tuyển đầu tiên vô địch là Nigeria, đồng thời Nigeria cũng là đội tuyển thành công nhất với 5 lần vô địch.

Các trận chung kết và tranh hạng ba

Các quốc gia lọt vào chung kết

<div id="1">1 Tây Đức

Vô địch theo từng khu vực

Giải thưởng

Quả bóng vàng
Giải thưởng quả bóng vàng được trao cho cầu thủ thi đấu nổi bật nhất giải đấu. Nó được bầu chọn bởi giới truyền thông.

{| class=wikitable
!Giải đấu
!Người giành giải
|-
|1985 Trung Quốc
| William
|-
|1987 Canada
| Philip Osundu
|-
|1989 Scotland
| James Will
|-
|1991 Ý
| Nii Lamptey
|-
|1993 Nhật Bản
| Daniel Addo
|-
|1995 Ecuador
| Mohamed Kathiri
|-
|1997 Ai Cập
| Sergio Santamaría
|-
|1999 New Zealand
| Landon Donovan
|-
|2001 Trinidad và Tobago
| Florent Sinama Pongolle
|-
|2003 Phần Lan
| Cesc Fàbregas
|-
|2005 Peru
| Anderson
|-
|2007 Hàn Quốc
| Toni Kroos
|-
|2009 Nigeria
| Sani Emmanuel
|-
|2011 México
| Julio Gómez
|-
|2013 UAE
| Kelechi Iheanacho
|-
|2015 Chile
| Kelechi Nwakali
|-
|2017 Ấn Độ
| Phil Foden
|-
|2019 Brasil
| Gabriel Veron
|-

Chiếc giày vàng
Giải thưởng chiếc giày vàng được trao cho cầu thủ ghi nhiều bàn nhất giải đấu. Nếu có nhiều hơn một cầu thủ ghi cùng một số bàn thắng, họ sẽ chọn cầu thủ theo số lần kiến tạo nhiều nhất trong giải đấu.

Găng tay vàng
Giải thưởng Găng tay vàng được trao cho thủ môn xuất sắc nhất giải đấu.

Giải FIFA Fair Play
FIFA Fair Play là giải thưởng được trao cho đội chơi đẹp nhất giải đấu và được bầu chọn bởi Hội đồng Fair Play của FIFA.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Giải vô địch bóng đá U-17 thế giới trên trang chủ của FIFA.com
 Giải vô địch bóng đá U-17 thế giới trên trang RSSSF

Bóng đá U-17
Giải đấu của FIFA


title: Villingen-Schwenningen

text:
Villingen-Schwenningen là thành phố lớn nhất ở huyện Schwarzwald-Baar nằm về phía nam Baden-Württemberg, nước Đức. Dân số cuối năm 2006 là 81.825 người.

Trong thời kỳ Trung cổ, Villingen là một thị xã thuộc các địa chủ Áo, trong thời kỳ Cải cách kháng cách thị xã này vẫn thuộc Công giáo. Villingen-Schwenningen nằm bên rìa đông của rừng Đen trên khu vực có độ cao 700 m trên mực nước biển. Nguồn sông Neckar nằm ở Schwenningen (Schwenninger Moos).

Các khu phố

Hai khu phố lớn:

Villingen
Schwenningen

Và 9 khu phố nhỏ hơn

Obereschach
Weilersbach
Weigheim
Mühlhausen
Marbach
Rietheim
Pfaffenweiler
Herzogenweiler
Tannheim

Tham khảo

Liên kết ngoài

Stadt Villingen-Schwenningen (in German)
Villingen-Schwenningen: history & pictures(in German)
Ice Hockey Club
The siege of Villingen in 1702


title: San Giorio di Susa

text:
San Giorio di Susa là một đô thị ở tỉnh Torino trong vùng Piedmont, có vị trí cách khoảng 45 km về phía tây của Torino, nước Ý. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.015 người và diện tích là 19,6 km².

Đô thị San Giorio di Susa có các frazioni (các đơn vị trực thuộc, chủ yếu là các làng) Balma, Martinetti, Viglietti, Pognant, Grangia, Garda, Airassa, Adrit, và Città.

San Giorio di Susa giáp các đô thị: Bruzolo, Chianocco, Bussoleno, San Didero, Villar Focchiardo, Coazze, Roure.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Torino
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Saint-Léger-sous-Cholet

text:
Saint-Léger-sous-Cholet là một xã thuộc tỉnh Maine-et-Loire trong vùng Pays de la Loire phía tây nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 138 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintlegersouscholet


title: Bucculatrix lassella

text:
Bucculatrix lassella là một loài bướm đêm thuộc họ Bucculatricidae. Nó được tìm thấy ở Úc.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Australian Faunal Directory

Bucculatrix


title: Dalbergia vacciniifolia

text:
Dalbergia vacciniifolia là một loài rau đậu thuộc họ Fabaceae.
Loài này có ở Kenya và Tanzania.

Chú thích

Tham khảo
 Lovett, J. & Clarke, G.P. 1998. Dalbergia vacciniifolia. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

V
Thực vật Kenya
Thực vật Tanzania
Thực vật dễ tổn thương


title: Hemmersheim

text:
Hemmersheim là một đô thị ở huyện Neustadt an der Aisch-Bad Windsheim bang Bayern thuộc nước Đức.

Tham khảo


title: Molophilus macrothrix

text:
Molophilus macrothrix là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Molophilus
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Suwannakhuha (huyện)

text:
Suwannakhuha () là huyện (amphoe) cực bắc của Tỉnh Nongbua Lamphu, đông bắc Thái Lan.

Lịch sử
Tiểu huyện (King Amphoe) được lập ngày 17 tháng 7 năm 1973, khi 3 tambon Na Si, Ban Khok và Na Di đã được tách ra từ Na Klang district. Đơn vị này đã được nâng cấp thành huyện ngày 25 tháng 3 năm 1979. Năm 1993, đây là một trong năm huyện của tỉnh Udon Thani được tách ra để lập tỉnh mới Nong Bua Lam Phu.

Địa lý
Các huyện giáp ranh (từ phía nam theo chiều kim đồng hồ) là Na Klang của Tỉnh Nongbua Lamphu, Na Duang của tỉnh Loei, Nam Som, Ban Phue, Kut Chap của tỉnh Udon Thani.

Hành chính
Huyện này được chia thành 8 phó huyện (tambon), các đơn vị này lại được chia ra thành 92 làng (muban). Có hai thị trấn (thesaban tambon) - Suwannakhuha nằm trên một phần của the tambon Suwannakhuha, Na Si, and Kut Phueng; and Ban Khok nằm trên một phần của tambon Ban Khok. Có 7 Tổ chức hành chính tambon.

Tham khảo

Liên kết ngoài
amphoe.com

Suwannakhuha


title: RNA polymerase

text:
RNA polymerase thường được gọi trong tiếng Việt là RNA pôlymêraza là một loại enzym chuyên xúc tác quá trình tổng hợp các loại phân tử RNA từ gen. RNA pôlymêraza còn được gọi tên theo chức năng của nó là enzym phiên mã.

Chức năng
RNA polymeraza có khả năng nhận biết gen khuôn mẫu tương ứng, gắn vào vùng điều hoà của gen này và tiến hành phiên mã.

Sau khi đã gắn vào vùng điều hoà của gen, RNA pôlymêraza có khả năng chuyển đổi trình tự pôliđêôxiribônuclêôtit (DNA) (poly DRN) thành trình tự chuỗi ribônuclêôtit (poly RN) mang mã phiên, từ đó dịch mã mới tiến hành được.

Sự tổng hợp (tạo thành) hoặc phân giải (loại bỏ) enzym này có liên quan đến biểu hiện gen.

Cấu tạo
Gồm có nhân tố xích ma(nhận biết promoter). Enzym lõi(kéo dài chuỗi ribonucleotid) enzym lõi có hai chuỗi anpha, 1 chuỗi beta, 1 chuỗi beta ‘

Tham khảo
Phiên mã.

Danh sách RNA.

Nguồn trích dẫn

Enzyme
RNA
Biểu hiện gen
Di truyền phân tử


title: 3149 Okudzhava

text:
3149 Okudzhava (1981 SH) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 22 tháng 9 năm 1981 bởi Z. Vavrova ở Đài thiên văn Kleť.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1981


title: Palaeorhiza paracylindrica

text:
Palaeorhiza paracylindrica là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Hirashima & Lieftinck mô tả khoa học năm 1983.

Chú thích

Tham khảo

Palaeorhiza
Động vật được mô tả năm 1983


title: Thiên để

text:
Trong thiên văn học, thiên để (gốc chữ Hán: 天底, thiên = trời, để = đáy), một cách nôm na, là điểm (không trực tiếp thấy được bằng mắt thường) của bầu trời nằm thẳng dưới chân người quan sát.

Chính xác hơn, các cách định nghĩa sau đều tương đương:
 Nó là điểm có độ cao bằng -90 độ.
 Nó là cực đáy của hệ tọa độ chân trời.
 Nó là điểm cắt dưới giữa thiên cầu và đường thẳng nối từ tâm Trái Đất qua vị trí người quan sát trên bề mặt Trái Đất. Điểm cắt kia là thiên đỉnh.

Một số từ điển Anh-Việt dịch sai thành thiên đề hay thiên đế; tuy nhiên cách đọc này không đúng nghĩa Hán-Việt.

Với các vệ tinh nhân tạo bay quanh hành tinh, trạng thái quan sát thiên để (nadir observation, nadir mode) là trạng thái với các thiết bị quan sát hướng về phần bề mặt hành tinh gần vệ tinh nhất. Trạng thái này cho phép quan sát bề mặt hay phần khí quyển gần rõ nhất, sử dụng tính toán đơn giản do có thể xấp xỉ bề mặt và phần khí quyển gần là các lớp phẳng. Tuy nhiên trạng thái quan sát này khó phân định tín hiệu từ các lớp khí quyển khác nhau bằng quan sát thụ động.

Mặt Trời đi qua thiên để tại địa điểm đối cực với hạ điểm Mặt Trời, lúc nửa đêm (khoảng 12 tiếng sau lúc giữa trưa) theo thời gian địa phương.

Các tính chất
 Điểm đối diện với thiên để trên thiên cầu gọi là thiên đỉnh.
 Kinh tuyến trời đi qua cả hai điểm thiên đỉnh và thiên để.

Xem thêm
 Thiên đỉnh

Liên kết ngoài

Hệ tọa độ thiên văn
Thuật ngữ thiên văn học
Yếu tố kỹ thuật của chiêm tinh học


title: Đảo Bouvet

text:
Đảo Bouvet (tiếng Na Uy: Bouvetøya, trước đây có tên Đảo Liverpool hoặc Đảo Lindsay) là một hòn đảo núi lửa ở cận Nam cực không có người ở phía Nam Đại Tây Dương, về phía nam - đông nam của Mũi Hảo Vọng (Nam Phi). Nó là khu vực tự trị của Na Uy và không dính dáng tới Hiệp ước châu Nam Cực, vì nó nằm về phía bắc của vĩ độ giới hạn vùng hiệp ước.

Địa lý
Đảo Bouvet nằm ở . Nó có diện tích 49 km², 93% trong số đó bị bao phủ bởi những dòng sông băng ngăn cách bờ biển phía nam và phía đông.

Đảo Bouvet là đảo xa nhất trên thế giới. Đảo gần nhất là Vùng đất Nữ hoàng Maud, châu Nam Cực, cách trên 1.600 km (1.000 dặm) về phía nam, và chính đảo đó cũng không có người ở.

Nó không có cảng hoặc cầu tàu, chỉ có bến tàu ở bờ biển, và do đó rất khó tiếp cận. Cách dễ nhất để vào đảo là bằng trực thăng xuất phát từ tàu. Những dòng sông băng tạo thành một lớp băng dày hình thành nên những vách đá cao nhô ra biển hoặc về phía những bờ biển đen với cát núi lửa. Bờ biển dài 29,6 km (18,4 dặm) thường bao bọc bởi những đám băng. Điểm cao nhất trên đảo được gọi là Olavtoppen, đỉnh của nó cao 780 m (2.559 ft) từ mặt nước biển. Có một bãi đá ngầm dung nham trên bờ biển phía tây của đảo, dường như xuất hiện khoảng giữa năm 1955 và 1958, tạo thành nơi làm tổ cho chim chóc.

Do khí hậu khắc nghiệt và địa thế băng bao phủ, thực vật chỉ giới hạn ở địa y và rêu. Hải cẩu, hải âu và chim cánh cụt là những cư dân duy nhất trên đảo.

Lịch sử

Đảo Bouvet được tìm ra vào ngày 1 tháng 1 năm 1739, do Jean-Baptiste Charles Bouvet de Lozier, người chỉ huy những chiếc tàu Pháp Aigle và Marie. Tuy nhiên, vị trí của đảo đã không được định vị chính xác, mà bị chệch 8 độ về phía đông, và Bouvet đã không đi hết một vòng hòn đảo, do đó ông không biết đó là đảo hay một phần của lục địa.

Vào năm 1772, Thuyền trưởng James Cook rời Nam Phi trên theo một nhiệm vụ tìm ra hòn đảo. Tuy nhiên, khi đến tọa độ 54°S, 11°E mà Bouvet đánh dấu, ông không tìm thấy gì. Thuyền trưởng Cook đã cho rằng Bouvet đã nhìn nhầm một đỉnh băng thành hòn đảo, và ông từ bỏ cuộc tìm kiếm.

Đảo không được nhìn thấy cho đến tận năm 1808, khi nó được James Lindsay, thuyền trưởng tàu đánh cá voi Snow Swan của Công ty Enderby, tìm thấy. Mặc dù ông không đổ bộ, ông là người đầu tiên đánh dấu vị trí chính xác của hòn đảo. Trong thời gian này đảo đôi khi được gọi là Đảo Lindsay, mặc dù người ta không chắc nó có chính là hòn đảo mà Bouvet đã nhìn thấy hay không.

Lần đổ bộ đầu thành công đầu tiên là vào tháng 12 năm 1822, khi Thuyền trưởng Benjamin Morrell của tàu đánh cá voi Wasp đã đổ bộ để săn hải cẩu. Ông đã thành công và lấy được vài bộ da hải cẩu.

Vào ngày 10 tháng 12 năm 1825, Thuyền trưởng Norris, trưởng tàu săn cá voi Sprightly và Lively của Công ty Enderby, đã đổ bộ lên đảo, đặt tên nó là Đảo Liverpool và tuyên bố chủ quyền trên danh nghĩa Hoàng gia Anh. Một lần nữa, vào thời điểm đó người ta không biết chắc chắn rằng đó có phải là hòn đảo đã tìm thấy trước đó hay không. Ông cũng báo cáo đã trông thấy hòn đảo thứ hai gần đó, mà ông đặt tên là Đảo Thompson. Hiện nay không còn thấy dấu vết của đảo này.

Vào năm 1898, đoàn thám hiểm Valdivia của Đức do Carl Chun đã đầu đã thăm đảo nhưng không đổ bộ.

Lần ở dài ngày đầu tiên ở đảo là vào năm 1927, khi tàu Norvegia của Na Uy đã ở đó trong khoảng 1 tháng; đây là nền tảng cho việc tuyên bố chủ quyền trên danh nghĩa Na Uy của trưởng nhóm thám hiểm Norvegia Lars Christensen, ông đã đặt tên cho đảo là Đảo Bouvet (Bouvetøya theo tiếng Na Uy).

Hòn đảo đã được sáp nhập vào ngày 1 tháng 12 năm 1927, theo sắc lệnh Hoàng gia Na Uy vào ngày 23 tháng 1 năm 1928, Bouvetøya trở thành Lãnh thổ của Na Uy. Anh khước từ tuyên bố của họ theo yêu cầu của Na Uy vào năm sau đó. Vào năm 1930 một đạo luật của Na Uy đã được thông qua và khiến đảo trở thành vùng đất phụ thuộc theo chủ quyền của Na Uy (nhưng không phải là một phần của nó).

Vào năm 1964, một tàu cứu đắm được tìm thấy trên đảo, cùng với một số đồ tiếp tế; tuy nhiên, người ta không bao giờ tìm thấy những hành khách.

Vào năm 1971, Đảo Bouvet và vùng nước lãnh thổ lân cận được chỉ định là một khu bảo tồn tự nhiên. Vào thập niên 1950 và 1960, có một số chú ý từ Nam Phi đòi thành lập một trạm khí tượng ở đây, nhưng điều kiện trên đảo cho thấy điều này là bất khả thi. Đảo vẫn không có người ở, mặc dù một trạm khí tượng tự hành đã được đặt tại đó bởi người Na Uy vào năm 1977.

Vào ngày 22 tháng 9 năm 1979, một vệ tinh đã ghi một tia sáng (sau đó được diễn dịch là do một vụ nổ bom nguyên tử hoặc một hiện tượng thiên nhiên như sao băng gây ra) ở một quãng phí nam Ấn Độ Dương giữa Đảo Bouvet và Quần đảo Thái tử Edward. Tia sáng này hiện vẫn chưa được giải thích hoàn toàn.

Mặc dù không có người ở, Đảo Bouvet vẫn có tên miền quốc gia cấp cao nhất (ccTLD) .bv, dù nó không được dùng. Đảo Bouvet nằm trong múi giờ UTC Z. Atlantic/St_Helena là tên múi giờ sử dụng trong cơ sở dữ liệu múi giờ.

Đảo Bouvet trong hư cấu
 Bouvet là bối cảnh của bộ phim năm 2004 Alien vs. Predator, trong đó sử dụng tên tiếng Na Uy "Bouvetøya" thậm chí trong phiên bản chưa xếp hạng của phim, một cảnh chiếu vệ tinh lên đảo mà theo điểm địa lý là xấp xỉ khu vực của Đảo Peter I.
 Hình ảnh của đảo xuất hiện trong cuốn sách A Grue of Ice của Geoffrey Jenkins. Nó cũng mô tả trong "Warhead" của Andy Remic

Xem thêm
 Quần đảo cận Nam cực
 .bv (Tên miền cấp cao dành cho đảo Bouvet nhưng không được sử dụng vì đảo không có người)

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Bouvet Island as seen from a Satellite

 Bouvet Island - Bouvetøya
 Bouvet Island at Infoplease
 2000 Bouvet Island amateur radio expedition (3YØC)
 1990 Bouvet Island amateur radio expedition (3Y5X)

Lãnh thổ phụ thuộc Na Uy
Vùng Nam Cực
Đỉnh núi lửa
Khu bảo tồn thiên nhiên Na Uy
Núi lửa không hoạt động
Đảo không người ở Na Uy
Núi lửa Na Uy
Núi lửa Nam Đại Dương
Khu vực chim quan trọng
Săn hải cẩu


title: 15510 Phoeberounds

text:
15510 Phoeberounds (1999 TF127) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 4 tháng 10 năm 1999 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 15510 Phoeberounds

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Dicranomyia involuta

text:
Dicranomyia involuta là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Nearctic


title: Nguyễn Phúc Lan

text:
Nguyễn Phúc Lan (chữ Hán: 阮福瀾, 13 tháng 8 năm 1601 - 19 tháng 3 năm 1648) hay Nguyễn Thần Tông, Chúa Thượng là vị chúa Nguyễn thứ ba của chính quyền Đàng Trong trong lịch sử Việt Nam, cai trị từ năm 1635 đến năm 1648. Chúa Phúc Lan kế ngôi cha là Nguyễn Phúc Nguyên, tiếp tục xây dựng cơ đồ họ Nguyễn ở Nam Hà và đánh bại hai đợt tấn công của chúa Trịnh năm 1643, 1648.

Thân thế

Nguyễn Phúc Lan là con trai thứ hai của chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên, mẹ là Mạc Thị Giai (con gái của tướng Mạc Kính Điển, hoàng thân nhà Mạc).

Lúc đầu, ông được phong chức Phó tướng Nhân Lộc Hầu.

Năm Tân mùi (1631), công tử trưởng Phúc Kỳ mất, ông được lập làm Thế tử.

Năm Ất hợi (1635), chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên qua đời, ông vâng lời di chúc, các quan tôn ông làm Tiết Chế Thủy Bộ Chư Dinh kiêm Tổng Bình Chương Quân Quốc Trọng Sự Thái Bảo Nhân Quận Công.

Lúc ấy ông đã 35 tuổi. Thời bấy giờ gọi là Chúa Thượng.

Điều hành Đàng Trong

Em trai của ông là Nguyễn Phúc Anh đang là Trấn thủ Quảng Nam, nghe tin anh lên ngôi liền bí mật đầu hàng chúa Trịnh, cho đắp lũy Cu Đê để cố thủ, bày thủy quân ở Đà Nẵng chống lại chúa. Chúa cho mời chú của mình là Tường Quận công Nguyễn Phúc Khê vào bàn. Ông Khê cứng rắn, quyết đánh không nhân nhượng, xin ông đặt phép nước lên tình nhà rồi cùng Nguyễn Phúc Yên kéo quân vào đánh, bắt được Anh, lấy nghĩa Anh em là tình riêng, phép nước là nghĩa lớn, rồi đem giết đi.

Theo sách Đại Nam thực lục tiền biên: "Chúa đã nắm chính quyền, lấy ơn huệ vỗ về dân chúng. Bấy giờ mưa nắng thuận hòa, nước giàu dân thịnh, có cảnh tượng thái bình rực rỡ".

Khi chúa Phúc Lan mới lên thay chúa Phúc Nguyên, quan trấn giữ biên thùy cho chúa Trịnh là Nguyễn Khắc Liệt hay đem quân quấy phá Nam Bố Chính, dù trước đó Khắc Liệt đã ngầm phục tùng chúa Phúc Nguyên. Chúa Phúc Lan bèn theo kế ly gián của Nguyễn Hữu Dật, phao thư cho họ Trịnh rằng Khắc Liệt giả vờ thua để dụ chúa Trịnh Tráng đến để giết. Chúa Trịnh sai Trịnh Kiều đem 5000 quân đi bắt Khắc Liệt, đồng thời chúa Nguyễn cũng sai mang quân đi đánh làm Khắc Liệt bỏ chạy. Quân Trịnh tưởng Kiều giả đò thua, bèn bắt sống, giải về, và giết hắn đi. Tháng 6 năm 1640, đất Bắc Bố Chính rơi vào tay chúa Nguyễn.

Nhưng sau đó chúa Trịnh Tráng gửi phục thư nói về tình nghĩa lâu đời và xin trả lại Bắc Bố Chính, chúa Phúc Lan thuận trả cho.

Sau giai đoạn này, chúa Nguyễn có phần bỏ bê chính sự, chăm vui chơi yến tiệc, xây dựng cung thất nhưng nhờ có lời can gián của quan nội tán Vân Hiên Hầu mà tỉnh ngộ.

Tháng 5 năm 1642, Chúa cho dựng thao trường để rèn thủy quân tại xã Hoằng Phúc kỳ tháng 7 hằng năm.

Dời thủ phủ

Qua năm sau (1636), ông cho dời phủ từ làng Phước Yên (Quảng Điền, Thừa Thiên) qua làng Kim Long (Hương Trà, Thừa Thiên).

Phủ Kim Long rộng rãi, cảnh trí xinh đẹp, phủ Chúa và nhà quan lại còn lan ra các làng chung quanh. Kim Long đã mang lại nhiều lợi ích cho nền thương mại trong thời.
Các thuyền buôn từ Hội An, Trung Hoa ghé Thuận An đi dọc theo sông Hương lên Huế.
Nhờ đó mà phẩm vật của người Âu và Trung Hoa (tơ sống, thuốc Bắc, bút chì...đều được mang bán tại Huế.
Khách phương xa ghé đến Kim Long không khỏi ngạc nhiên khí thấy cảnh tượng huy hoàng của phủ Chúa và các nhà quan lại. Mỗi khi ông ngự đi đâu đều có hơn hai nghìn thị vệ theo hầu, tiền hô hậu ủng, cờ xi rợp trời, oai vệ khác thường.

Thấy tình hình xứ Thuận Quảng ổn định, Chúa Thượng cho mở khoa thi (1647) chính đồ và Hoa văn để tuyển chọn nhân tài ra cứu giúp nước.

Về quan chế, giống thời Chúa Sãi tiền nhiệm, nhưng lại đặt thêm chức nội tả, ngoại tả, nội hữu, ngoại hữu, gọi là tứ trụ để giúp chúa trị dân.

Năm 1646, ông sai tổ chức khoa thi Chính đồ và Hoa văn nhằm tuyển chọn nhân tài (đây là khoa thi đầu tiên của Đàng Trong).

Thi cử

Năm 1646, Nguyễn Phúc Lan định phép thi 9 năm một kỳ. Ra lệnh cho các học trò về khoa chính đồ và khoa hoa văn đều đến công phủ để ứng thi.

Chính đồ thi 3 ngày: Ngày thứ nhất thi tứ lục. Ngày thứ hai thi thơ phú. Ngày thứ 3 thi văn sách
Lấy văn chức, tri phủ, tri huyện làm sơ khảo; cai bạ, ký lục, nha úy làm giám khảo; nội tả, nội hữu, ngoại tả, ngoại hữu làm giám thí.
Người thi trúng thì làm danh sách để tiến lên, định làm 3 hạng giáp, ất, bính.
Hạng giáp là giám sinh, bổ tri phủ tri huyện; hạng ất làm sinh đồ, bổ huấn đạo; hạng bính cũng làm sinh đồ, bổ lễ sinh hoặc cho làm nhiêu học mãn đại.

 Hoa văn thi 3 ngày, mỗi ngày đều viết một bài thơ. Người trúng cũng chia làm 3 hạng, bổ làm việc ở ba ty Xá sai, Lệnh sử và Tướng thần lại và cho làm nhiêu học.

Tháng 8 năm thứ 12 (1647), chúa Phúc Lan bắt đầu mở khoa thi, lấy 7 người trúng chính đồ, 24 người trúng hoa văn, đều được bổ dụng.

Vụ Tống Thị

Tống Thị Toại là vợ của trấn thủ Quảng Nam Nguyễn Phúc Kỳ, người con trưởng đột ngột qua đời (22-7-1631) của Chúa Sãi Phúc Nguyên, tức chị dâu của Chúa Thượng.

Tống Thị tới phủ Kim Long gặp Chúa Thượng, nhân việc đó mà đem tình trạng đau khổ của mình ra than vãn, lại còn đem một chuỗi ngọc bách hoa dâng lên. Vì xinh đẹp, khéo ứng đối nên chúa thương tình, cho được ra vào cung phủ. Thị thần cũng có người can nhưng Chúa không nghe.

Tham vọng của Tống Thị rất lớn, không thể trở thành chính phi thì phải trở thành chủ của kho báu mới được. Nhờ vào địa vị của mình với Chúa, Tống Thị ra tay làm giàu bằng cách nhận hối lộ của những kẻ luồn cúi cầu cạnh, thẳng tay bóc lột dân đen.

Bá quan trong phủ Chúa và nhân dân rất căm phẫn, có người quyết chí phải giết cho bằng được Tống Thị mới thôi. Tống Thị sợ, bèn nhân có cha là Tống Phước Thông đang được Trịnh Tráng tin dùng, Tống Thị bí mật gởi thư xin Trịnh Tráng cất quân. Tống Thị hứa đem gia tài giúp vào việc quân. Tráng nhận thư, liền bàn việc xâm lấn Đàng Trong.

Năm 1643, quân Trịnh vào Nam nhưng không thu được thắng lợi gì, Tống Thị cũng may mà không bị chúa Nguyễn Phúc Lan trị tội.

Tháng 4 năm 1654, vào đời chúa sau là Nguyễn Phúc Tần, Tống Thị lại phạm tội một lần nữa. Nguyên là trước kia, khi Tống Thị đã thông dâm với Chúa Thượng. Quan Chưởng cơ Nguyễn Phúc Trung (Tôn Thất Trung - em ruột Chúa Thượng) muốn giết đi, Tống Thị sợ quá bèn tìm cách chiều chuộng Trung, rốt cuộc 2 người tư thông với nhau. Nghe lời Tống Thị, Tôn Thất Trung tính làm chuyện phản nghịch để đoạt ngôi chúa. Cơ mưu bị bại lộ, Tôn Thất Trung bị tống giam còn Tống Thị thì bị xử tử, gia sản to lớn bị tịch thu..

Xung đột với Hà Lan

Sự vụ tàu Hà Lan Grootebroek bị đắm năm 1634 tại quần đảo Hoàng Sa, thuyền trưởng Huijich Jansen và 12 thủy thủ đi bằng thuyền nhỏ vào duyên hải xứ Đàng Trong để trình báo sự việc và bị tịch thu 23.580 réaux bởi nhà chức trách xứ Đàng Trong thời Chúa tiền nhiệm Phúc Nguyên. Hai năm sau, dưới thời Chúa Thượng Phúc Lan, ngày 6 tháng 3 năm 1636, 2 tàu Hà Lan khác tới Đà Nẵng. Thương gia Abraham Duijeker tiến về Hội An để gặp quan Trấn thủ; sau đó ông ta đi Thuận Hóa yết kiến Chúa Thượng, để xin giao thương, đặt thương điếm và đòi số tiền 23.580 réaux đã bị tịch thu năm kia.

Để bù vào sự thiệt thòi đó, Chúa Thượng chấp thuận cho người Hà Lan được tự do giao thương với xứ Đàng Trong, và miễn cho họ sắc thuế neo bến và các tặng phẩm. Vì lẽ đó mà từ năm 1636, một thương điếm của người Hà Lan đã được thiết lập tại Hội An, do Abraham Duijeker làm Trưởng Thương điếm.

Bắt đầu từ năm 1641, tàu chiến của Hà Lan liên tục cướp phá, quấy rối và hăm he tấn công Đàng Trong. Tháng 11 năm 1641, hai con tàu của Hà Lan bị quân đội chúa Nguyễn đánh đắm gần bờ biển đảo Cù Lao Chàm do xâm phạm lãnh hải. 82 người lính Hà Lan bị chúa Nguyễn bắt giam ở Hội An và Chúa Nguyễn đã tịch thu cả hai con tàu đó.

Tháng 5 năm 1642, Công ty Đông Ấn Hà Lan cử nhiều tàu chiến đi lùng bắt dân chúng, cướp bóc, đốt phá ở khu vực duyên hải miền Trung.

Tháng 6 năm 1643, theo đề nghị của chúa Trịnh, ba tàu chiến Hà Lan là Wojdenes (De Wijdeness), Waterhond và Vos tiến vào cửa Thuận An đánh chúa Nguyễn. Thế tử Nguyễn Phúc Tần chưa được lệnh của cha đã chỉ huy khoảng hơn 50 tàu đột kích bất ngờ. Tàu đô đốc Wijdenes, là chiếc nặng nhất và chậm nhất trong số 3 tàu đó, bị bốn thuyền chèo tay đuổi kịp, đánh gãy mất bánh lái, đánh đổ cột buồm và bám vào hai bên mạn tàu; viên thuyền trưởng Pieter Baek không hy vọng chạy thoát được nữa, cho châm lửa vào kho thuốc súng và tự đốt cháy tàu, Pieter Baek và nhiều thủy thủ đã bị chết. Hai chiếc tàu kia, theo lời của Jean Gobyn, phải rất chật vật mới tìm được một chỗ trú ở đảo Ngọc (Ile de Perles).

Sau trận này, Công ty Đông Ấn Hà Lan không còn gửi tàu bè đến Đàng Trong.

Chiến tranh với quân Trịnh

Cuộc chiến 1643

Tháng 2 năm 1643, Chúa Trịnh Tráng sai thái bảo Trịnh Tạc, Trịnh Đệ đem đại quân đánh Nam Bố Chính. Quân Trịnh ồ ạt tiến công giết chết tướng quân Nguyễn là Bùi Công Thắng, chiếm được Nam Bố Chính, tiến lên đóng ở cửa Nhật Lệ.

Tháng 4, chúa Trịnh sai Trịnh Đào đánh lũy Trung Hòa. Quân Nguyễn phòng thủ vững chắc, Trịnh Đào không hạ được lũy. Lại gặp lúc mùa hè, khí hậu oi bức, quân Trịnh bị bệnh nhiều nên chúa Trịnh đành ra lệnh lui quân.

Cuộc chiến 1648
Tháng 2 âm lịch năm 1648, Trịnh Tráng sai Tiến Quận Công Lê Văn Hiểu khởi binh nam tiến lần thứ tư, dẫn bộ binh tiến lên đóng ở đất Nam Bố Chính, còn thủy quân đánh cửa Nhật Lệ. Quân Nguyễn ra chống lại bị bất lợi, Cai đội Trương Triều Lương và Trương Triều Nghị tử trận. Quân Trịnh bèn tiến đánh dinh Quảng Bình.

Chúa Phúc Lan và thế tử Phúc Tần mang quân cứu viện ra Quảng Bình. Chúa Phúc Lan thân đốc đại binh, đóng trại ở xã Trung Chi, thủy quân phục sẵn ở sông Cẩm La, sai Nguyễn Hữu Tiến mang 100 con voi đánh úp quân Trịnh lúc nửa đêm, quân bộ tiếp sau vào đánh phá. Quân Trịnh thua lớn, bị thủy quân Nguyễn chặn đánh chạy đến tận sông Lam mới thôi.

Trận ấy quân họ Nguyễn bắt được các tướng Gia, Lý, Mỹ (trong đó Mỹ tự sát) và 3.000 quân của họ Trịnh. Chúa Phúc Lan đã bàn với các tướng về cách xử lý tù binh. Có người đề nghị cho tù binh Trịnh vào vùng núi sâu, hải đảo để đề phòng hậu họa; người khác lại đề xuất giết các tướng hiệu, thả binh sĩ về Đàng Ngoài. Nhưng chúa Phúc Lan không đồng ý, ông nói: "Hiện nay từ miền Thăng (tức phủ Thăng Bình) Điện (tức phủ Điện Bàn) trở vào Nam đều là đất cũ của người Chàm, dân cư thưa thớt, nếu đem chúng an tháp vào đất ấy, cấp cho canh ngưu điền khí chia ra từng bộ từng xóm, tính nhân khẩu cấp cho lương ăn để chúng khai khẩn ruộng hoang, thời trong khoảng mấy năm, thuế má thu được có thể đủ giúp quốc dụng, và sau hai mươi năm, sinh sản ngày nhiều, có thể thêm vào quân số, có gì mà lo về sau!". Chúa thả hơn 60 tướng Trịnh về miền Bắc, rồi cho tù binh vào Nam định cư, lập ấp, mỗi ấp gồm 50 người, đều được cấp lương ăn nửa năm. Chúa còn truyền lệnh các nhà giàu cho họ vay thóc, chỉ cho họ những lợi núi đầm để sinh sống. Theo Đại Nam thực lục: "Từ đó từ Thăng, Điện đến Phú Yên, làng mạc liền nhau, về sau sẽ thành hộ khẩu".

Tháng 3 năm 1648, quân Nguyễn định vượt sông Gianh đánh ra Bắc Bố Chính thì nghe tin chúa Nguyễn ngã bệnh chết trên thuyền trên đường về Thuận Hóa nên phải lui binh.

Tôn giáo

Năm 1631, chúa Thượng cấm không cho người Tây vào giảng đạo ở trong nước.

Qua đời

Cuộc chiến lần thứ 4 với quân Trịnh, Chúa Phúc Lan đã phải tự cầm quân ra hỗ trợ. Sau Chúa thấy trong người không được khỏe, mới trao binh quyền cho con trai là Nguyễn Phúc Tần và tướng Nguyễn Hữu Dật chỉ huy còn mình thì rút về. Đến phá Tam Giang thì Chúa mất, hưởng thọ 48 tuổi. Lăng mộ táng tại núi An Bằng, phủ Thừa Thiên, tên lăng là Trường Diên .

Con trai ông là Nguyễn Phúc Tần lên kế nghiệp, tức Hiền vương.

Nhà Nguyễn về sau thu được thiên hạ đã truy phong ông miếu hiệu là Thần Tông, thụy là Thừa Cơ Toản Thống Quân Minh Hùng Nghị Uy Đoán Anh Vũ Hiếu Chiêu hoàng đế.

Gia quyến

Thượng vương Nguyễn Phúc Lan có 3 công tử và 1 công nữ:

Vợ
Hiếu Chiêu Hoàng Hậu Đoàn Thị Ngọc, mẹ sinh của cả ba công tử.

Công tử
 Nguyễn Phúc Vũ, mất sớm.
 Nguyễn Phúc Tần, tức chúa Hiền.
 Nguyễn Phúc Quỳnh, mất sớm.

Công nữ
 Khuyết danh, lấy Chưởng cơ tên Minh. Mất sớm.

Xem thêm
 Chúa Nguyễn
 Trịnh Nguyễn phân tranh
 Trịnh Tráng

Tham khảo

Chúa Nguyễn
Người Đàng Trong
Sinh năm 1601
Mất năm 1648
Công tước nhà Lê trung hưng
Hoàng đế truy tôn Việt Nam


title: Cupidoliva nympha

text:
Cupidoliva nympha là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Olividae, ốc ôliu.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Cupidoliva


title: Craugastor occidentalis

text:
Craugastor occidentalis là một loài ếch thuộc họ Leptodactylidae.
Đây là loài đặc hữu của México.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo
 Santos-Barrera, G. & Canseco-Márquez, L. 2004. Craugastor occidentalis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Craugastor


title: Batz-sur-Mer

text:
Batz-sur-Mer là một xã thuộc tỉnh Loire-Atlantique, trong vùng Pays de la Loire ở phía tây nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 12 mét trên mực nước biển. Theo điều tra dân số năm 1999 của INSEE, xã có dân số 3049 người.

Thị trấn nằm giữa vịnh Biscay và các đầm lầy.
Giáo đường Saint-Guénolé lịch sử có niên đại từ thế kỷ 15, nằm ở trung tâm thị trấn. Giáo đường có bức điêu khắc tượng Đức mẹ Maria và Chúa hài đồng thế kỷ 16, và có belfry thế kỷ 17. Từ tháp chuông có thể nhìn thấy các đầm lầy và bán đảo Le Croisic.

Năm 1834, Balzac đã ở lại xã cùng với Laure de Berny, tại Calme Logis của Madame de La Valette. Ông đã sáng tác Un drame au bord de la mer, which is set in nearby Le Croisic.

Nhà toán học Pavel Samuilovich Urysohn đã chết đuối khi bơi với đồng nghiệp Pavel Alexandrov.

Tham khảo

Liêt kết ngoàis
mairie-batzsurmer.fr  - web site of the mayor of Batz-sur-Mer

Batzsurmer


title: Pernik (tỉnh)

text:
Tỉnh Pernik là một tỉnh ở phía tây Bulgaria, giáp vùng Nam và Đông Serbia của Serbia. Thành phố chính của tỉnh này là Pernik, các đô thị khác là Breznik, Kovachevtsi, Radomir, Tran, và Zemen.

Công nghiệp là ngành kinh tế quan trọng của tỉnh này. Pernik là một trung tâm chế tạo lớn, là một trong những trung tâm lớn nhất Bulgaria với các ngành thép, thiết bị máy móc công nghiệp nặng, vật liệu xây dựng, dệt.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trang nhà thành phố (tiếng Bulgaria)
 Cổng thông tin thành phố Pernik (tiếng Bulgaria)

Tỉnh của Bulgaria


title: Châtelain, Mayenne

text:
Châtelain là một xã thuộc tỉnh Mayenne trong vùng Pays de la Loire tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 84 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Mayenne


title: Hydaticus grammicus

text:
Hydaticus grammicus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Germar miêu tả khoa học năm 1827.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Hydaticus


title: Seelbach, Altenkirchen

text:
Seelbach là một đô thị thuộc huyện Altenkirchen, trong bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Đô thị Seelbach, Altenkirchen có diện tích 2,99 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 350 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Altenkirchen


title: Ngôi sao Nam Xương

text:
Ngôi sao Nam Xương () là một bánh xe Ferris cao  nằm ở thành phố phía đông của Nam Xương, thủ phủ của tỉnh Giang Tây, Trung Quốc.

Tháng 5 năm 2006, ngôi sao Nam Xương khai trương kinh doanh, có chi phí xây dựng 57 triệu nhân dân tệ (khoảng 7,3 triệu USD). Trước đây đã từng là bánh xe Ferris cao nhất còn hoạt động trên thế giới, nó đã bị qua mặt bởi Singapore Flyer cao 165 mét chính thức mở cửa cho công chúng vào ngày 01 tháng 3 năm 2008.

Ngôi sao Nam Xương có 60 ca bin gondola có điều hòa không khí, mỗi ca bin có sức chứa 8 hành khách, tổng số hành khách tối đa là 480 người. Một quay duy nhất mất khoảng 30 phút, tốc độ quay chậm cho phép hành khách đi vào hay ra mà không phải dừng quay bánh xe.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Shanghai Amusement Machine Engineering Co  - the builder of the wheel

Công trình ở Giang Tây
Bánh xe Ferris
Nam Xương
Công trình xây dựng ở Giang Tây


title: Podofomes

text:
Podofomes là một chi nấm thuộc họ Polyporaceae.

Chú thích

Tham khảo

Polyporaceae


title: Đức Cách

text:
Đức Cách (chữ Hán giản thể: 德格县, Hán Việt: Đức Cách huyện) là một huyện thuộc Châu tự trị dân tộc Tạng Cam Tư, tỉnh Tứ Xuyên, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện Đức Cách có diện tích 11.955,55 km2, dân số năm 2001 khoảng 64.700 người. Đức Cách nằm ở tây bắc bộ của Cam Tư. Huyện này ngôi chùa chính của Bạch giáo và Viện in kinh Đức Cách.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Đức Cách
 Giới thiệu sơ lược về Đức Cách

Cam Tư
Đơn vị cấp huyện Tứ Xuyên


title: Sân bay quốc tế Roman Tmetuchl

text:
Sân bay quốc tế Palau , cũng gọi là Sân bay Babeldaob/Koror hay Sân bay Airai, là sân bay chính của Palau. Sân bay này nằm ở phía bắc của Airai, cách Koror 6 km và cách Melekeok 25 km.

Một nghị quyết được Thượng viện Palau thông qua tháng 5 năm May 2006 đổi tên nó thành Sân bay quốc tế Roman Tmetuchl để vinh danh cố chính trị gia, nhà kinh doanh Roman Tmetuchl.

Các hãng hàng không và các tuyến điểm
China Airlines (Taipei-Taoyuan)
Asiana Airlines (Seoul-Incheon)
Belau Air (Angaur, Peleliu)
Continental Airlines
Continental Airlines vận hành bởi Continental Micronesia (Guam, Manila, Yap)
 Lanmei Airlines (Macau)
 T'way Air (Nagoya)

Tham khảo

Liên kết ngoài
Cộng hòa Palau: Ban Giao thông

Getting to Airai
Hình ảnh sân bay Palau

Sân bay Palau
Palau


title: Plethodon virginia

text:
Plethodon virginia (tên tiếng Anh: Shenandoah Mountain Salamander) là một loài kỳ giông trong họ Plethodontidae.
Nó là loài đặc hữu của Bắc Mỹ.

Môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ôn hòa.
Nó bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Hammerson, G. 2004. Plethodon virginia. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Động vật lưỡng cư Mỹ
Plethodon


title: Ambérieu-en-Bugey

text:
Ambérieu-en-Bugey là một xã ở tỉnh Ain, vùng Auvergne-Rhône-Alpes thuộc miền đông nước Pháp.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Town website

Amberieuenbugey


title: Hylaeus rotensis

text:
Hylaeus rotensis là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Yasumatsu mô tả khoa học năm 1939.

Chú thích

Tham khảo

R
Động vật được mô tả năm 1939


title: Anginon streyi

text:
Anginon streyi là một loài thực vật có hoa trong họ Hoa tán. Loài này được (Merxm.) I.Allison & B.-E.van Wyk mô tả khoa học đầu tiên năm 1997.

Chú thích

Liên kết ngoài

Anginon
Thực vật được mô tả năm 1997
Thực vật Namibia


title: 13405 Dorisbillings

text:
13405 Dorisbillings (1999 ST1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 21 tháng 9 năm 1999 bởi G. W. Billings ở Calgary.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 13405 Dorisbillings

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Halictus wollmanni

text:
Halictus wollmanni là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Blüthgen mô tả khoa học năm 1933.

Chú thích

Tham khảo

Halictus
Động vật được mô tả năm 1933


title: Allemond

text:
Allemond là một xã thuộc tỉnh Isère, vùng Rhône-Alpes đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 702-2969 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Isère


title: Eucera seminuda

text:
Eucera seminuda là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Brullé mô tả khoa học năm 1832.

Chú thích

Tham khảo

Eucera
Động vật được mô tả năm 1832


title: Chiến tranh Afghanistan (2001–2021)

text:
Chiến tranh Afghanistan là một cuộc chiến tranh diễn ra sau khi Hoa Kỳ xâm lược Afghanistan và sau khi Hoa Kỳ và các đồng minh đã hạ bệ thành công Taliban từ vị trí nắm quyền lực để không cho al-Qaeda có cơ sở hoạt động an toàn ở Afghanistan. Sau khi hoàn thành các mục tiêu ban đầu, một liên minh gồm hơn 40 quốc gia (bao gồm tất cả các thành viên NATO) đã thành lập một phái bộ an ninh tại quốc gia này với tên gọi Lực lượng Hỗ trợ An ninh Quốc tế (ISAF, được kế nhiệm bởi Resolute Support Mission (RS) vào năm 2014) trong đó có một số thành viên đã tham gia vào chiến đấu quân sự liên minh với chính phủ Afghanistan. Cuộc chiến chủ yếu bao gồm quá trình nổi dậy của Taliban chống lại Lực lượng vũ trang Afghanistan và các lực lượng đồng minh; phần lớn binh lính và nhân viên ISAF / RS là người Mỹ. Cuộc chiến được Mỹ đặt tên mã là Chiến dịch Tự do Bền vững (2001–14) và Chiến dịch Tự do Sentinel (2015 – 2021).

Sau các cuộc tấn công ngày 11 tháng 9 năm 2001, George W. Bush yêu cầu Taliban, khi đó là lực lượng de facto cai trị Afghanistan, phải giao nộp Osama bin Laden. Việc Taliban từ chối dẫn độ bin Laden đã dẫn đến Chiến dịch Tự do Bền vững; Taliban và các đồng minh Al-Qaeda hầu hết đã bị các lực lượng do Hoa Kỳ lãnh đạo và Liên minh phương Bắc đã chiến đấu chống lại Taliban từ năm 1996 đánh bại trong nước Afghanistan. Tại Hội nghị Bonn, các chính quyền lâm thời mới của Afghanistan (hầu hết thuộc Liên minh phương Bắc) đã bầu Hamid Karzai làm người đứng đầu Chính quyền lâm thời Afghanistan. Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc đã thành lập ISAF để hỗ trợ chính quyền mới trong việc đảm bảo an ninh cho Kabul. Một nỗ lực tái thiết trên toàn quốc cũng đã được thực hiện sau khi chế độ Taliban kết thúc.

Sau khi thất bại trong cuộc tấn công của Mỹ và đồng minh, Taliban được Mullah Omar tổ chức lại và phát động một cuộc nổi dậy chống lại chính phủ Afghanistan vào năm 2003. Các phần tử nổi dậy của Taliban và các nhóm khác đã tiến hành chiến tranh phi đối xứng với các cuộc đột kích và phục kích của du kích ở vùng nông thôn, các cuộc tấn công liều chết nhằm vào các mục tiêu đô thị và giết người mặc áo khoác nhằm chống lại liên quân. Taliban đã khai thác những điểm yếu trong chính phủ Afghanistan để khẳng định lại ảnh hưởng trên khắp các vùng nông thôn ở miền nam và miền đông Afghanistan. Từ năm 2006, Taliban đã đạt được nhiều lợi ích hơn nữa và cho thấy sự sẵn sàng tăng cường thực hiện các hành động tàn bạo đối với dân thường - ISAF đã đáp trả bằng cách tăng quân cho các hoạt động chống nổi dậy nhằm "giải tỏa và giữ " các ngôi làng. Bạo lực leo thang từ năm 2007 đến năm 2009. Quân số bắt đầu tăng vào năm 2009 và tiếp tục tăng đến năm 2011 khi có khoảng 140.000 binh sĩ nước ngoài hoạt động dưới sự chỉ huy của ISAF và Mỹ ở Afghanistan.

Các nhà lãnh đạo NATO vào năm 2012 đã bắt đầu chiến lược rút lui lực lượng của họ và sau đó Hoa Kỳ tuyên bố rằng các hoạt động tác chiến lớn của họ sẽ kết thúc vào tháng 12 năm 2014, để lại một lực lượng còn sót lại trong nước. Vào ngày 28 tháng 12 năm 2014, NATO chính thức chấm dứt các hoạt động chiến đấu của ISAF tại Afghanistan và chính thức chuyển giao toàn bộ trách nhiệm an ninh cho chính phủ Afghanistan. Operation Resolute Support do NATO dẫn đầu được thành lập cùng ngày với tư cách là tổ chức kế nhiệm của ISAF. Vào ngày 29 tháng 2 năm 2020, Hoa Kỳ và Taliban đã ký một thỏa thuận hòa bình có điều kiện tại Doha, trong đó yêu cầu quân đội Mỹ rút khỏi Afghanistan trong vòng 14 tháng miễn là Taliban hợp tác với các điều khoản của thỏa thuận này. Ngoài ra, các phần tử nổi dậy thuộc al-Qaeda ở Tiểu lục địa Ấn Độ và ISIL-K tiếp tục được hoạt động ở các vùng của Afghanistan.

Theo dự án Chi phí chiến tranh tại Đại học Brown, tính đến tháng 4 năm 2021, cuộc chiến này đã giết chết 171.000 đến 174.000 người ở Afghanistan; 47.245 thường dân Afghanistan, 66.000 đến 69.000 quân đội và cảnh sát Afghanistan và ít nhất 51.000 chiến binh đối lập. Tuy nhiên, số người chết có thể cao hơn do "bệnh tật, mất khả năng tiếp cận thực phẩm, nước, cơ sở hạ tầng và / hoặc các hậu quả gián tiếp khác của chiến tranh". Theo LHQ, kể từ Cuộc xâm lược năm 2001, hơn 5,7 hàng triệu người tị nạn cũ đã trở lại Afghanistan, tuy nhiên, tính đến năm 2021, 2,6 triệu người Afghanistan vẫn tị nạn hoặc đã chạy trốn, chủ yếu ở Pakistan và Iran, và 4 triệu người Afghanistan khác vẫn là những người phải di cư trong nước. Kể từ năm 2001, Afghanistan đã có những cải thiện về y tế, giáo dục và quyền của phụ nữ..

Đến năm 2021, sau 20 năm Hoa Kỳ phát động chiến tranh xâm lược Afghanistan, sau một loạt các cuộc tấn công dồn dập, đến ngày 15 tháng 8 năm 2021, các lực lượng Taliban đã tiến vào thủ đô Kabul từ mọi hướng, máy bay quân sự Mỹ đã đáp xuống Đại sứ quán Mỹ ở thủ đô Kabul để sơ tán các nhân sự của Mỹ và những người cộng tác đang khẩn trương tiêu hủy tài liệu, cũng được một số nhà bình luận so sánh với khoảnh khắc Sự sụp đổ của Sài Gòn (Fall of Saigon) trong Chiến tranh Việt Nam

Bối cảnh

Nguồn gốc của cuộc nội chiến Afghanistan

Ổn định chính trị của Afghanistan bắt đầu bị phá vỡ vào những năm 1970. Đầu tiên, Mohammed Daoud Khan lên nắm quyền trong cuộc đảo chính Afghanistan năm 1973. Daoud Khan sau đó bị giết trong Cách mạng Saur 1978, một cuộc đảo chính trong đó Đảng Dân chủ Nhân dân Afghanistan (PDPA) nắm quyền kiểm soát chính phủ. PDPA đã thúc đẩy một quá trình chuyển đổi xã hội chủ nghĩa bằng cách xóa bỏ hôn nhân sắp đặt, thúc đẩy dân chúng biết chữ và cải cách quyền sở hữu đất đai. Điều này làm suy yếu trật tự bộ lạc truyền thống và gây ra sự phản đối ở các vùng nông thôn. Cuộc đàn áp của PDPA đã vấp phải cuộc nổi dậy mở bao gồm cả cuộc nổi dậy năm 1979 của Herat. PDPA trở nên căng thẳng do sự khác biệt về lãnh đạo nội bộ và bị ảnh hưởng bởi cuộc đảo chính nội bộ vào ngày 11 tháng 9 năm 1979 khi Hafizullah Amin lật đổ Nur Muhammad Taraki. Liên Xô nhận thấy sự yếu kém của PDPA và đã can thiệp quân sự ba tháng sau đó, để hạ bệ Amin và thiết lập một phe PDPA khác do Babrak Karmal đứng đầu lên làm lãnh đạo.

Sự tham gia của lực lượng Liên Xô tại Afghanistan vào tháng 12 năm 1979 đã thúc đẩy các đối thủ trong Chiến tranh Lạnh là Hoa Kỳ, Pakistan, Ả Rập Xê-út và Trung Quốc hỗ trợ quân nổi dậy chiến đấu chống lại Cộng hòa Dân chủ Afghanistan do Liên Xô hậu thuẫn. Trái ngược với chính phủ thế tục và xã hội chủ nghĩa, vốn kiểm soát các thành phố, mujahideen có động cơ tôn giáo đã lan rộng ở phần lớn các vùng nông thôn. CIA đã làm việc với Cơ quan Tình báo Liên ngành của Pakistan để hỗ trợ nước ngoài cho mujahideen. Cuộc chiến cũng thu hút các tình nguyện viên Ả Rập được gọi là " người Ả Rập Afghanistan ", bao gồm cả Osama bin Laden.

Sau khi quân đội Liên Xô rút khỏi Afghanistan vào tháng 5 năm 1989, chế độ PDPA dưới thời Mohammad Najibullah được duy trì cho đến năm 1992 khi Liên Xô bị giải thể và từ bỏ chế độ viện trợ cho nước này, và sự đào tẩu của tướng Uzbekistan Abdul Rashid Dostum đã mở đường tới Kabul. Afghanistan bước vào giai đoạn chính trị không còn những người theo chủ nghĩa xã hội, mà chỉ có các lãnh chúa, một số trong số họ là người Hồi giáo, tranh giành quyền lực với nhau.

Sự cai trị của lãnh chúa (1992–1996)
Năm 1992, chỉ huy Mujahideen Burhanuddin Rabbani chính thức trở thành tổng thống của Nhà nước Hồi giáo Afghanistan nhưng ông phải chiến đấu với các lãnh chúa khác để giành quyền kiểm soát Kabul. Cuối năm 1994, bộ trưởng quốc phòng của Rabbani, Ahmad Shah Massoud, đã đánh bại Hekmatyar ở Kabul và chấm dứt cuộc bắn phá đang diễn ra vào thủ đô. Massoud đã cố gắng khởi động một quá trình chính trị trên toàn quốc với mục tiêu củng cố quốc gia.  Các lãnh chúa khác bao gồm Ismail Khan ở phía tây và Dostum ở phía bắc duy trì các vùng đất của họ.

Năm 1994, Mohammed Omar, một thành viên Mujahideen từng giảng dạy tại một madrassa ở Pakistan, trở về Kandahar và thành lập phong trào Taliban. Những người theo ông là những sinh viên tôn giáo được gọi là Talib và họ đã tìm cách chấm dứt chủ nghĩa lãnh chúa thông qua việc tuân thủ luật Sharia nghiêm ngặt hơn. Đến tháng 11 năm 1994, Taliban đã chiếm được toàn bộ tỉnh Kandahar. Họ từ chối lời đề nghị của chính phủ về việc tham gia vào một chính phủ liên minh và đánh đến Kabul vào năm 1995.

Taliban đối đầu với Liên minh phương Bắc
Những chiến thắng ban đầu của Taliban vào năm 1994 sau đó là một loạt các thất bại đắt giá. Pakistan "hỗ trợ đắc lực" cho Taliban. Các nhà phân tích như Amin Saikal mô tả nhóm này đang phát triển thành một lực lượng ủy nhiệm cho các lợi ích khu vực của Pakistan mà Taliban phủ nhận. Taliban bắt đầu pháo kích vào Kabul vào đầu năm 1995, nhưng đã bị Massoud đẩy lùi.

Ngày 27 tháng 9 năm 1996, Taliban, với sự hỗ trợ quân sự của Pakistan và hỗ trợ tài chính từ Ả Rập Xê Út, đã chiếm Kabul và thành lập Tiểu vương quốc Hồi giáo Afghanistan.  Họ áp đặt cách giải thích theo chủ nghĩa chính thống Hồi giáo trong các khu vực do họ kiểm soát, ban hành các sắc lệnh cấm phụ nữ làm việc bên ngoài gia đình, đi học hoặc rời khỏi nhà trừ khi có họ hàng nam giới đi cùng. Theo chuyên gia người Pakistan Ahmed Rashid, "từ năm 1994 đến 1999, ước tính có khoảng 80.000 đến 100.000 người Pakistan được đào tạo và chiến đấu ở Afghanistan" theo phe Taliban.

Massoud và Dostum, những kẻ thù không đội trời chung một thời, đã tạo ra một Mặt trận thống nhất chống lại Taliban, Liên minh phương Bắc. Ngoài lực lượng Tajik của Massoud và người Uzbek của Dostum, Mặt trận Thống nhất bao gồm các phe phái Hazara và lực lượng Pashtun dưới sự lãnh đạo của các chỉ huy như Abdul Haq và Haji Abdul Qadir. Abdul Haq cũng tập hợp một số người đào tẩu Pashtun Taliban. Cả hai đồng ý làm việc cùng với vua Afghanistan lưu vong Zahir Shah. Liên minh phương Bắc nhận được sự hỗ trợ ở các mức độ khác nhau từ Nga, Iran, Tajikistan và Ấn Độ. Taliban bắt Mazar-i-Sharif vào năm 1998 và đuổi Dostum phải đi lưu vong.

Theo Liên Hợp Quốc (LHQ), Taliban, trong khi cố gắng củng cố quyền kiểm soát đối với miền bắc và miền tây Afghanistan, đã thực hiện các vụ thảm sát có hệ thống nhằm vào dân thường. Các quan chức Liên Hợp Quốc tuyên bố rằng đã có "15 vụ thảm sát" từ năm 1996 đến năm 2001. Taliban đặc biệt nhắm vào người Shia Hazara. Để trả đũa việc hành quyết 3.000 tù nhân Taliban của tướng Uzbekistan Abdul Malik Pahlawan vào năm 1997, Taliban đã hành quyết khoảng 4.000 thường dân sau khi chiếm Mazar-i-Sharif vào năm 1998.

Lữ đoàn 055 của Bin Laden chịu trách nhiệm về các vụ giết người hàng loạt thường dân Afghanistan. Báo cáo của Liên Hợp Quốc trích lời nhân chứng tại một số ngôi làng mô tả "các chiến binh Ả Rập mang theo những con dao dài dùng để rạch cổ họng và lột da người".

Đến năm 2001, Taliban kiểm soát tới 90% Afghanistan trong khi Liên minh phương Bắc chỉ giới hạn ở góc đông bắc của đất nước này. Chiến đấu cùng với lực lượng Taliban là khoảng 28.000–30.000 người Pakistan (thường cũng là người Pashtun) và 2.000–3.000 chiến binh Al-Qaeda.   Nhiều người Pakistan được tuyển mộ từ madrassas. Một tài liệu năm 1998 của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ xác nhận rằng "20–40 phần trăm binh lính Taliban [chính quy] là người Pakistan." Tài liệu cho biết một số phụ huynh của những công dân Pakistan này "không biết gì về việc con họ tham gia chiến đấu cho Taliban cho đến khi thi thể của họ được đưa về Pakistan". Theo báo cáo của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ và báo cáo của Tổ chức Theo dõi Nhân quyền, các công dân Pakistan khác đang chiến đấu ở Afghanistan là những binh sĩ chính quy, đặc biệt là từ Quân đoàn Biên phòng nhưng cũng có người từ Quân đội Pakistan hỗ trợ chiến đấu trực tiếp.

Al-Qaeda
Tháng 8/1996, Bin Laden buộc phải rời Sudan và đến Jalalabad, Afghanistan. Ông đã thành lập mạng lưới Al-Qaeda quốc tế vào cuối những năm 1980 để hỗ trợ cuộc chiến của Mujahideen chống lại Liên Xô nhưng trở nên vỡ mộng vì đấu đá nội bộ giữa các lãnh chúa. Bin Laden trở nên thân thiết với Mullah Omar và chuyển các hoạt động của Al-Qaeda đến miền đông Afghanistan, một nơi trú ẩn an toàn vì ông được Taliban bảo vệ ở đó.

Ủy ban 11/9 ở Mỹ phát hiện ra rằng dưới thời Taliban, al-Qaeda có thể sử dụng Afghanistan làm nơi đào tạo và tuyên truyền cho các chiến binh, nhập khẩu vũ khí, phối hợp với các chiến binh thánh chiến khác và âm mưu các hành động khủng bố.  Trong khi al-Qaeda duy trì các trại riêng của mình ở Afghanistan, nó cũng hỗ trợ các trại huấn luyện của các tổ chức khác. Ước tính có khoảng 10.000 đến 20.000 người đã được huấn luyện tại các cơ sở này trước ngày 11/9, hầu hết trong số họ được cử đi chiến đấu cho Taliban chống lại Mặt trận Thống nhất. Một số ít hơn đã được giới thiệu vào al-Qaeda.

Sau vụ đánh bom đại sứ quán Hoa Kỳ vào tháng 8 năm 1998 có liên quan đến bin Laden, Tổng thống Bill Clinton đã ra lệnh tấn công tên lửa vào các trại huấn luyện chiến binh ở Afghanistan. Các quan chức Mỹ thúc ép Taliban đầu hàng bin Laden. Năm 1999, cộng đồng quốc tế áp đặt các lệnh trừng phạt đối với Taliban, kêu gọi giao nộp bin Laden. Taliban liên tục bác bỏ những yêu cầu này.

Các đội bán quân sự của Bộ phận hoạt động đặc biệt của Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) đã hoạt động ở Afghanistan vào những năm 1990 trong các hoạt động bí mật nhằm xác định vị trí và tiêu diệt hoặc bắt giữ Osama bin Laden. Các toán này đã lên kế hoạch cho một số hoạt động nhưng không nhận được lệnh tiến hành từ Tổng thống Clinton. Những nỗ lực của họ đã xây dựng mối quan hệ với các nhà lãnh đạo Afghanistan đã được chứng minh là cần thiết trong cuộc xâm lược năm 2001.

Thay đổi chính sách của Hoa Kỳ đối với Afghanistan
Trong chính quyền Clinton, Hoa Kỳ có xu hướng ủng hộ Pakistan và cho đến năm 1998–1999 không có chính sách rõ ràng nào đối với Afghanistan. Ví dụ, vào năm 1997, Robin Raphel của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ đã yêu cầu Massoud đầu hàng Taliban. Massoud trả lời rằng, miễn là ông có kiểm soát một khu vực có kích thước bằng chiếc mũ của mình, ông sẽ tiếp tục bảo vệ nó chống lại Taliban. Cùng lúc đó, các quan chức chính sách đối ngoại hàng đầu trong chính quyền Clinton đã bay đến miền bắc Afghanistan để cố gắng thuyết phục Mặt trận Thống nhất không tận dụng cơ hội để đạt được những lợi ích quan trọng chống lại Taliban. Họ khẳng định đã đến lúc ngừng bắn và cấm vận vũ khí. Vào thời điểm đó, Pakistan đã bắt đầu một " cuộc không vận giống như Berlin để tiếp tế và tái trang bị cho Taliban", được tài trợ bằng tiền của Ả Rập Xê-út.

Chính sách của Mỹ đối với Afghanistan đã thay đổi sau vụ đánh bom đại sứ quán Mỹ năm 1998. Sau đó, Osama bin Laden bị truy tố vì liên quan đến vụ đánh bom đại sứ quán. Năm 1999, cả Mỹ và Liên Hợp Quốc đều ban hành các lệnh trừng phạt chống lại Taliban thông qua Nghị quyết 1267 của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, trong đó yêu cầu Taliban đầu hàng Osama bin Laden để xét xử tại Mỹ và đóng cửa tất cả các căn cứ khủng bố ở Afghanistan. Sự hợp tác duy nhất giữa Massoud và Mỹ vào thời điểm đó là nỗ lực với CIA để truy tìm bin Laden sau vụ đánh bom năm 1998.  Hoa Kỳ và Liên minh Châu Âu không hỗ trợ Massoud trong cuộc chiến chống Taliban.

Đến năm 2001, các sĩ quan CIA biết về Massoud đã thay đổi chính sách về Afghanistan.  Luật sư của CIA, làm việc với các sĩ quan thuộc Phòng Cận Đông và Trung tâm Chống khủng bố, bắt đầu soạn thảo một phát hiện chính thức về chữ ký của Tổng thống George W. Bush, cho phép một chương trình hành động bí mật ở Afghanistan. Đây sẽ là lần đầu tiên trong một thập kỷ Hoa Kỳ tìm cách tác động đến tiến trình chiến tranh Afghanistan mà ủng hộ Massoud.  Richard A. Clarke, chủ tịch Nhóm An ninh Chống Khủng bố dưới thời chính quyền Clinton, và sau đó là một quan chức trong Chính quyền Bush, được cho là đã trình bày một kế hoạch với Cố vấn An ninh Quốc gia của Bush là Condoleezza Rice vào tháng 1 năm 2001.

Sự thay đổi trong chính sách của Hoa Kỳ đã được thực hiện vào tháng 8 năm 2001.  Chính quyền Bush đồng ý về một kế hoạch bắt đầu hỗ trợ Massoud. Một cuộc họp của các quan chức an ninh quốc gia hàng đầu đã nhất trí rằng sẽ đưa ra tối hậu thư cho Taliban để giao nộp bin Laden và các thành viên al-Qaeda khác. Nếu Taliban từ chối, Mỹ sẽ cung cấp viện trợ quân sự bí mật cho các nhóm chống Taliban. Nếu cả hai lựa chọn đó đều thất bại, "các đại biểu nhất trí rằng Hoa Kỳ sẽ tìm cách lật đổ chế độ Taliban thông qua hành động trực tiếp hơn."

Vụ ám sát Massoud trước thềm 11/9
Ahmad Shah Massoud là lãnh đạo duy nhất của Mặt trận Thống nhất (Liên minh phương Bắc) ở Afghanistan vào năm 2001. Trong các khu vực dưới quyền kiểm soát của mình, Massoud thiết lập các thể chế dân chủ và ký Tuyên bố về Quyền của Phụ nữ. Kết quả là, một số thường dân đã chạy trốn đến các khu vực do ông kiểm soát. Tổng cộng, ước tính có khoảng một triệu người chạy trốn khỏi Taliban.

Cuối năm 2000, Massoud mời một số thủ lĩnh bộ lạc Afghanistan khác đến một jirga ở miền bắc Afghanistan "để giải quyết tình trạng hỗn loạn chính trị ở Afghanistan". Trong số những người tham dự có những người theo chủ nghĩa dân tộc Pashtun, Abdul Haq và Hamid Karzai.

Đầu năm 2001, Massoud và một số nhà lãnh đạo Afghanistan khác đã phát biểu trước Nghị viện Châu Âu tại Brussels, yêu cầu cộng đồng quốc tế giúp đỡ nhân đạo. Đặc phái viên Afghanistan khẳng định rằng Taliban và al-Qaeda đã đưa ra "một nhận thức rất sai lầm về Hồi giáo" và rằng nếu không có sự hỗ trợ của Pakistan và Osama bin Laden, Taliban sẽ không thể duy trì chiến dịch quân sự của họ trong một năm nữa. Massoud cảnh báo rằng tình báo của ông đã thu thập thông tin về một cuộc tấn công quy mô lớn sắp xảy ra trên đất Mỹ.

Vào ngày 9 tháng 9 năm 2001, hai người Algeria nói tiếng Pháp đóng giả làm nhà báo đã giết chết Massoud trong một vụ tấn công liều chết ở tỉnh Takhar của Afghanistan. Hai thủ phạm sau đó được cho là thành viên của al-Qaeda. Họ đang phỏng vấn Massoud trước khi cho nổ một quả bom được giấu trong máy quay video. Cả hai người được cho là al-Qaeda này sau đó đều bị lính canh của Massoud giết chết. Massoud qua đời trên đường trực thăng tới bệnh viện bên kia biên giới ở Tajikistan. Đám tang của ông tại Thung lũng Panjshir, quê hương của ông đã có hàng nghìn người tham dự.

Tấn công 11/9

Vào sáng ngày 11 tháng 9 năm 2001, tổng cộng 19 người đàn ông Ả Rập - 15 người trong số họ đến từ Ả Rập Xê Út - đã thực hiện bốn cuộc tấn công phối hợp tại Hoa Kỳ. Bốn máy bay phản lực chở khách thương mại đã bị cướp. Những kẻ không tặc - thành viên của phòng Hamburg - đã cố tình đâm hai chiếc máy bay vào Tháp Đôi của Trung tâm Thương mại Thế giới ở Thành phố New York, giết chết tất cả mọi người trên khoang và hơn 2.000 người trong các tòa nhà. Cả hai tòa nhà đều sụp đổ trong vòng hai giờ do thiệt hại liên quan đến vụ va chạm, phá hủy các tòa nhà gần đó và làm hư hại những tòa nhà khác. Những kẻ không tặc đã đâm chiếc máy bay thứ ba vào Lầu Năm Góc ở Arlington, Virginia, ngay bên ngoài Washington, DC Chiếc máy bay thứ tư đã lao xuống cánh đồng gần Shanksville, ở vùng nông thôn Pennsylvania, sau khi một số hành khách và phi hành đoàn cố gắng giành lại quyền kiểm soát chiếc máy bay. những kẻ không tặc đã chuyển hướng về phía Washington, DC, nhằm vào Nhà Trắng, hoặc Điện Capitol của Hoa Kỳ. Không ai trên các chuyến bay sống sót. Theo Sở Y tế Bang New York, số người chết trong số những người ứng cứu bao gồm cả lính cứu hỏa và cảnh sát là 836 người tính đến tháng 6 năm 2009. Tổng số người chết là 2.996 người, bao gồm cả 19 tên không tặc.

Tối hậu thư của Mỹ cho Taliban
Taliban công khai lên án vụ tấn công ngày 11/9. Tổng thống Mỹ George W. Bush đã ra tối hậu thư cho Taliban để giao nộp Osama bin Laden, "đóng cửa ngay lập tức mọi trại huấn luyện khủng bố, giao nộp mọi tên khủng bố và những kẻ ủng hộ chúng, đồng thời cho Hoa Kỳ toàn quyền tiếp cận các trại huấn luyện khủng bố để kiểm tra." Taliban từ chối, nói rằng Osama bin Laden được luật hiếu khách truyền thống của người Pashtun bảo vệ.

Sau cuộc xâm lược của Mỹ, Taliban từ chối giao nộp Bin Laden cho Mỹ, thay vào đó bày tỏ sẵn sàng giao nộp Bin Laden cho một nước thứ ba mà sẽ "không bao giờ chịu áp lực của Mỹ" nếu có thêm bằng chứng tội ác. Hoa Kỳ đáp trả bằng cách tiếp tục bắn phá sân bay Kabul và các thành phố khác. Về phần mình, Al Qaeda đe dọa sẽ tấn công thêm vào Vương quốc Anh và Hoa Kỳ. Haji Abdul Kabir, nhân vật quyền lực thứ ba trong chế độ Taliban cầm quyền, nói với các phóng viên: "Nếu Taliban được cung cấp bằng chứng cho thấy Osama bin Laden có liên quan, chúng tôi sẽ sẵn sàng giao hắn cho nước thứ ba."

Tiến trình

Đầu cuộc chiến
Ngày 7 tháng 10 năm 2001, sau khi Taliban nhiều lần thách thức từ chối giao nộp bin Laden, Hoa Kỳ và các đồng minh bắt đầu oanh kích ban ngày từ trên không, chống lại các cơ sở quân sự và các doanh trại huấn luyện quân khủng bố Afghanistan. Năm tuần sau, với không quân Hoa Kỳ giúp đỡ, Liên minh phương Bắc xoay xở bằng tốc độ ngoạn mục, lấy lại các thành phố nòng cốt Mazar-i-Sharif và thủ đô Kabul. Ngày 7 tháng 12, chế độ Taliban sụp đổ hoàn toàn, khi quân sĩ bỏ trốn khỏi pháo lũy phòng thủ cuối cùng. Tuy nhiên các thành viên Al-Qeda và thành viên Moudjahid khác từ các bộ phận khác nhau của thế giới Hồi giáo, từng chiến đấu trong hàng ngũ Taliban còn sống sót trong những ổ kháng cự dữ tợn trước kia, buộc Hoa Kỳ và các đồng minh phải hiện diện ở Afghanistan.
Osama Bin Laden - trùm khủng bố hiện tại bị tiêu diệt.,lãnh tụ Taliban Mullah Muhammad Omar vẫn chưa bị bắt, tuy nhiên đến ngày 29 tháng 7 năm 2015, Omar được xác định đã chết vào ngày 24 tháng 4 năm 2013

Chính phủ mới
Tháng 12 năm 2001, Hamid Karzai, một người Pastun (nhóm dân tộc chiếm đa số trong xứ) và lãnh tụ của thị tộc có 500.000 người dân quân hùng mạnh, được mời gọi làm người đứng đầu chính quyền lâm thời của Afghanistan. Tháng 6 năm 2002, ông chính thức trở thành Tổng thống Afghanistan. Hoa Kỳ duy trì xấp xỉ 12.000 quân để đánh lại các tàn dư Taliban và al-Qaeda, và khoảng 31 nước cũng đóng góp vào các lực lượng gìn giữ hòa bình do Liên Hợp Quốc đứng đầu. Năm 2003, sau khi Hoa Kỳ bỏ lực lượng quân sự chuyển sang chiến tranh Iraq, những cuộc tấn công vào quân lực do Hoa Kỳ cầm đầu trở nên mạnh hơn, khi phe Taliban và al-Qaeda tụ tập lại.

Tổng thống Hamid Karzai nắm quyền vững bền, khi các lãnh tụ chiến tranh ở đào hầm hố vẫn tiếp tục thi thố kiểm soát trong vùng. Tuy nhiên, đáng chú ý nhất là những cuộc bầu cử tổng thống dân chủ đầu tiên của Afghanistan vào tháng 10 năm 2002bộc lộ rõ ràng một thành công. Mười triệu người Afghanistan, hơn một phần ba đất nước đã được ghi tên bầu cử, kể cả hơn 40% các phụ nữ chọn lựa. Karzai được tuyên bố là người thắng cử tháng 11, và chiếm 55% số phiếu cử tri, và nhiệm kỳ bắt đầu vào tháng 12.

Taliban phản kháng
Tháng 9 năm 2005, Afghanistan cho tổ chức các cuộc bầu cử nghị viện đầu tiên trong hơn 25 năm.

Phe Taliban tiếp tục tấn công quân lính Hoa Kỳ suốt năm 2005 và 2006. Năm 2006là năm chết chóc nhiều nhất cho quân lính Hoa Kỳ, từ khi chiến tranh bắt đầu năm 2001. Năm 2004 và 2005, mức độ quân Mỹ tại Afghanistan dần tăng lên đến gần 18.000 từ số thấp là 10.000. Suốt mùa xuân 2006, quân lính Taliban - đó là một lực lượng có nhiều ngàn người – xâm nhập vào Nam Afghanistan, tuyển quân từ các ngôi làng địa phương và tấn công cả quân chính phủ Afghanistan lẫn Hoa Kỳ.

Liên quân tại miền nam
Vào tháng 5 và 6, 2006, chiến dịch Mount Thrust thực hiện, triển khai hơn 10.000 quân Afghanistan và liên quân tại miền Nam. Khoảng 700 người, trong đó hầu hết là quân Taliban bị giết chết. Tháng 8, 2006, quân NATO tổ chức những cuộc hành quân ở Nam Afghanistan với liên minh do Hoa Kỳ dẫn đầu. Đây là sứ mệnh Afghanistan của NATO mà có ai đó coi là nguy hiểm nhất mà NATO đảm lãnh trong lịch sử 57 năm.

Liên quân công kích
Phe Taliban tăng cường tấn công mạnh mẽ hơn vào cuối năm 2006 và sang năm 2007 với các binh sĩ vượt vào miền Đông Afghanistan từ các khu vực bộ tộc của Pakistan. Chính quyền Pakistan không nhận là tình báo của nước này đã yểm trợ binh sĩ Hồi giáo dù có những báo cáo trái ngược từ các nhà ngoại giao và thông tấn phương Tây. Mullah Dadullah, chỉ huy hành quân hàng đầu của Taliban từng tổ chức ám sát và bắt cóc, bị giết chết trong cuộc tấn công ở tỉnh Helmand vào tháng 5 năm 2007 do lực lượng an ninh Afghanistan, quân NATO và binh lính Mỹ cùng thực hiện.

Taliban phản công năm 2021 và chiến thắng
Trong tuyên bố đăng trên trang Facebook chính thức ngày 15-8-2021 (giờ địa phương), Tổng thống Afghanistan - ông Ashraf Ghani đã chính thức xác nhận lực lượng Taliban đã giành chiến thắng cuộc chiến gần 20 năm ở nước này.

Người đứng đầu văn phòng chính trị Taliban và đồng sáng lập Mullah Abdul Ghani Baradar tuyên bố Taliban đã chiến thắng trong cuộc chiến chống Mỹ ở Afghanistan. Trong tuyên bố qua video hôm 15/8, Mullah Abdul Ghani Baradar nói việc chứng kiến tất cả các thành phố lớn của Afghanistan thất thủ trong vòng một tuần, là "chiến thắng bất ngờ", nhanh chóng và chưa từng có.

Theo tờ báo The Guardian, Taliban được cho là sẽ chính thức tuyên bố nắm quyền kiểm soát đất nước và đưa nước này trở thành "Tiểu vương quốc Hồi giáo Afghanistan".

Trận chiến
Từ 2001 tới 2021 đã xảy ra các trận chiến trong đó có:
 Trận Dahaneh
 Trận Kamdesh
 Trận phục kích Uzbin
 Chiến dịch Bia Daralam
 Cuộc oanh kích Dhuusamareeb
Kabul sụp đổ

Chú thích

.
Afghanistan thập niên 2000
Afghanistan thập niên 2010
Xung đột thập niên 2000
Xung đột thập niên 2010
Chiến tranh liên quan tới Afghanistan
Chiến tranh liên quan tới Úc
Chiến tranh liên quan tới Canada
Chiến tranh liên quan tới Pháp
Chiến tranh liên quan tới Gruzia
Chiến tranh liên quan tới Đức
Chiến tranh liên quan tới Na Uy
Chiến tranh liên quan tới Pakistan
Chiến tranh liên quan tới Ba Lan
Chiến tranh liên quan tới Vương quốc Liên hiệp Anh
Chiến tranh liên quan tới Hoa Kỳ
Afghanistan năm 2001
Xâm lược Afghanistan
Xâm lược của Hoa Kỳ
Xâm lược của Úc
Xâm lược của Canada
Xâm lược của Vương quốc Liên hiệp Anh
Quan hệ Afghanistan-Pakistan
Afghanistan thế kỷ 21
Afghanistan 2021


title: Adelphomyia discalis

text:
Adelphomyia discalis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Chú thích

Liên kết ngoài

Tham khảo

Adelphomyia
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Tricholochmaea semifulva

text:
Tricholochmaea semifulva là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1885.

Chú thích

Tham khảo

Tricholochmaea


title: Leiopodus lacertinus

text:
Leiopodus lacertinus là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1854.

Chú thích

Tham khảo

Leiopodus
Động vật được mô tả năm 1854


title: Baixas

text:
Baixas là một xã thuộc tỉnh Pyrénées-Orientales trong vùng Occitanie phía nam Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 51-312 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Pyrénées-Orientales


title: Paratriarius adonis

text:
Paratriarius adonis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Baly miêu tả khoa học năm 1859.

Chú thích

Tham khảo

Paratriarius


title: Cymbiola palawanica

text:
Cymbiola palawanica là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Volutidae, họ ốc dừa.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Cymbiola
Động vật được mô tả năm 2000


title: Mecoprosopus minutus

text:
Mecoprosopus minutus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 2005.

Chú thích

Tham khảo

Mecoprosopus


title: Theopea bicolor

text:
Theopea bicolor là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Kimoto miêu tả khoa học năm 1989.

Chú thích

Tham khảo

Theopea


title: Bridge over Troubled Water

text:
Bridge over Troubled Water là album phòng thu thứ 5 và cuối cùng của cặp song ca người Mỹ, Simon & Garfunkel, được phát hành vào tháng 1 năm 1970 bởi hãng Columbia Records. Sau khi thực hiện soundtrack cho bộ phim The Graduate, Art Garfunkel tham gia diễn xuất trong Catch-22, trong khi Paul Simon phụ trách sáng tác các bài hát, ngoại trừ ca khúc "Bye Bye Love" của Felice và Boudleaux Bryant (vốn là bản hit từ The Everly Brothers).

Với sự hỗ trợ từ nhà sản xuất Roy Halee, album có nhiều nét tương đồng với sản phẩm trước đó cua cặp song ca – Bookends – khi họ dám từ bỏ những âm thanh của nhạc folk truyền thống để đưa vào đó nhiều chất liệu mới từ rock, R&B, phúc âm, jazz, world music, pop,... Sau khi hoàn tất dự án Catch-22, Garfunkel quay trở lại thu âm toàn bộ 14 ca khúc, song 3 trong số đó bị loại bỏ khỏi album. Việc cho thêm ca khúc thứ 12 gây tranh cãi, khiến họ quyết định rút xuống còn 11 ca khúc cho album. Đây được coi là "sản phẩm ít nỗ lực nhất và nhiều tham vọng nhất" của bộ đôi.

Bridge over Troubled Water được phát hành ngày 26 tháng 1 năm 1970 và nhiều lần tái bản sau đó. Album đều được chỉnh âm dưới định dạng stereo lẫn quadra. Columbia Records cũng cho ra mắt ấn bản kỷ niệm 40 năm phát hành vào ngày 8 tháng 3 năm 2011, với 2 DVD cùng chương trình truyền hình Songs of America (1969), bộ phim tài liệu The Harmony Game cùng nhiều dòng phụ chú trên booklet. Nhiều ấn bản khác bao gồm nhiều ca khúc bonus, như ấn bản năm 2001, với phần hát lại các ca khúc "Feuilles-O" và "Bridge over Troubled Water".

Cho dù nhận được nhiều đánh giá tích cực, bộ đôi sau đó vẫn quyết định tan rã và chấm dứt hợp đồng với công ty ngay đầu năm 1970. Garfunkel bắt đầu sự nghiệp diễn xuất, còn Simon tiếp tục sự nghiệp âm nhạc. Cả hai sau đó cũng cho ra mắt những album solo. Bridge over Troubled Water bao gồm 2 ca khúc thành công nhất của bộ đôi là "Bridge over Troubled Water" và "The Boxer", đều được nằm trong danh sách "500 bài hát vĩ đại nhất" của tạp chí Rolling Stone. Với thành công thương mại cũng như chuyên môn ấn tượng, album giành được vị trí quán quân tại hơn 10 quốc gia, ngoài ra là 2 giải Grammy và 4 giải khác cho ca khúc tiêu đề. Album cũng bán được hơn 25 triệu bản và có tên trong nhiều danh sách album vĩ đại nhất, đáng kể nhất là vị trí số 51 trong danh sách "500 album vĩ đại nhất" từ Rolling Stone.

Danh sách ca khúc

Xếp hạng

Bảng xếp hạng tuần

Bảng xếp hạng tuần (ấn bản kỷ niệm 40 năm phát hành)

Bảng xếp hạng cuối năm

Bảng xếp hạng thập kỷ

Đĩa đơn

Chứng chỉ

|-
!scope="row"| Japan (Oricon)
|
| 441,000
|-

Tham khảo

Thư mục

Liên kết ngoài
 Biography Paul Simon and Garfunkel
 Simon and Garfunkel: Songs of America
 The Harmony Game
 British Tenor & Guitar duo Greg Tassell & Christopher Bundhun  have recorded (and regularly perform) Bundhun's arrangement of "Song for the Asking".

Giải Grammy cho Album của năm
Album năm 1970
Album của Simon & Garfunkel
Album của Columbia Records


title: Huilly-sur-Seille

text:
Huilly-sur-Seille là một xã ở tỉnh Saône-et-Loire trong vùng Bourgogne-Franche-Comté nước Pháp.

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số 273 người.

Xem thêm
Xã của tỉnh Saône-et-Loire

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Saône-et-Loire


title: Stigmella zumii

text:
Stigmella zumii là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó là loài duy nhất được tìm thấy ở Honshu in Nhật Bản.

Ấu trùng ăn Malus sieboldii. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Japanese Species Of The Chi Stigmella (Nepticulidae: Lepidoptera)

Z


title: Natri chlorit

text:
Natri clorit (công thức hóa học NaClO2) là một hợp chất vô cơ dùng trong sản xuất giấy.

Sản xuất
Axit clorơ tự do (HClO2) chỉ bền ở nồng độ thấp. Vì nó không thể cô đặc, nó không phải là một sản phẩm thương mại. Dù sao, muối của nó là natri clorit (NaClO2) thì bền và rẻ để có thể dùng trong thương mại. Các muối tương ứng của các kim loại nặng (Ag+, Hg+, Tl+, Pb2+, Cu2+ và NH4+) phân hủy mạnh dưới tác động của nhiệt độ hoặc khi va chạm mạnh.

Natri clorit được tìm thấy gián tiếp từ natri clorat, NaClO3. Đầu tiên, hợp chất dễ nổ, clo đioxit (nồng độ trên 10% ở áp suất khí quyển) được sản xuất bằng cách khử natri clorat trong dung dịch axit mạnh với xúc tác thích hợp (ví dụ, natri sunfit, lưu huỳnh dioxide, hay axit hypoclorơ). Sau đó clo đioxit được hấp thụ vào dung dịch kiềm rồi khử bằng hydro peroxide H2O2 thu được natri clorit.

Sử dụng
Ứng dụng chính của natri clorit là sản xuất clo đioxit phục vụ cho việc tẩy rửa và tẩy màu trên vải dệt, bột giấy và giấy. Nó còn được dùng để khử trùng trong một vài nhà máy xử lý nước đô thị sau khi biến đổi thành clo đioxit. Việc này có một thuận lợi là khi so sánh với các hợp chất clo phổ biến hơn khác như trihalometan (hay còn gọi là chloroform), nó không được làm ra từ các hợp chất hữu cơ gây ô nhiễm. Natri clorit, NaClO2 còn có thành phần trong các thuốc chữa bệnh, thuốc nhuộm, nước súc miệng, kem đánh răng, gel, thuốc xịt, kẹo cao su, thuốc uống và có trong nước rửa kính dưới tên purite. Ngoài ra với tên Oxine nó còn dùng để làm vệ sinh ống thông khí, hệ thống HVAC/R, tường, sàn nhà và các bề mặt khác.

Trong tổng hợp hữu cơ, natri clorit thường được dùng để oxi hoá andehit thành các axit cacboxylic. Phản ứng thường có các dung dịch đệm (natri dihydrophotphat) dưới sự có mặt của chất hấp thụ clo (thường là 2-methyl-2-butene).

Ngày nay, natri clorit còn được dùng như một chất oxi hoá để chuyển hoá các alkyl furan thành các axit 4-oxo-2-alkenoic tương ứng bằng các quá trình tổng hợp đơn giản.

An toàn
Natri clorit, như nhiều chất oxy hóa khác, nên tránh bị vấy bẩn bởi các vật liệu hữu cơ để tránh hình thành những hợp chất dễ cháy nổ.

Độc tính
Natri clorit là một chất oxy hóa mạnh và vì thế có thể cho rằng nó có thể gây ra một vài triệu chứng tương tự như natri clorat: chứng dư methemoglobin, xuất huyết, suy thận. Một liều 10–15 gam natri clorat có thể làm chết người.. Chứng dư methemoglobin đã được chứng minh ở chuột và mèo và nghiên cứu mới đây của EMEA đã chỉ ra rằng những triệu chứng y khoa rất giống với triệu chứng gây ra bởi natri clorat ở chuột, chuột đồng, thỏ và khỉ xanh

Mới chỉ có một trường hợp ngộ độc clorit được ghi nhận.. Điều này cho thấy độc tính của natri clorit ngang bằng với natri clorat. Từ những phân tích với natri clorat, thậm chí chỉ với 1 lượng nhỏ khoảng 1 gam được dự đoán có thể gây buồn nôn, nôn mửa và có thể cả xuất huyết đe doạ tính mạng bởi sự thiếu hụt Glucose-6-Phosphate Dehydrogenase.

Tham khảo chung
"Chemistry of the Elements", N.N. Greenwood and A. Earnshaw, Pergamon Press, 1984.
"Kirk-Othmer Concise Encyclopedia of Chemistry", Martin Grayson, Editor, John Wiley & Sons, Inc., 1985

Tham khảo

Liên kết ngoài
International Chemical Safety Card 1045

Hóa chất
Hợp chất natri
Muối chlorit


title: Tam Môn

text:
Tam Môn (chữ Hán giản thể: 三門縣, chữ Hán giản thể: 三门县, âm Hán Việt: Tam Môn huyện) là một huyện thuộc địa cấp thị Thai Châu, tỉnh Chiết Giang, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện Tam Môn có diện tích 1072 km², dân số 400.000 người. Mã số bưu chính của huyện này là 317100. Huyện Tam Môn được chia ra các đơn vị hành chính trực thuộc gồm 10 trấn và 4 hương. Các đơn vị này lại được chia thành 8 khu dân cư, 511 ủy ban thôn.
Trấn: Hải Du, Sa Liễu, Châu 岙, Đình Bàng, Lục Ngao, Hoàng Độ, Kiện Khiêu, Lý Phổ, Hoa Kiều, Tiểu Hùng.
Hương; Cao 枧, Duyên Xích, Tứ Lâm, Xà Bàn.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Chiết Giang
Thai Châu


title: (8615) 1979 MB2

text:
{{DISPLAYTITLE:(8615) 1979 MB2}}

(8615) 1979 MB2 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Eleanor F. Helin và Schelte J. Bus ở Đài thiên văn Siding Spring gần Coonabarabran, New South Wales, Úc, ngày 25 tháng 6 năm 1979.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 8001–9000

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser

008615
Được phát hiện bởi Eleanor F. Helin
Được phát hiện bởi Schelte J. Bus
008615
19790625


Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô Viết Kirghizia ( Kyrgyz Sovettik Sotsialisttik Respublikasy;  Kirgizskaya Sovetskaya Sotsialisticheskaya Respublika), còn gọi là CHXNCNXV Kirghiz, CHXNCNXV Kyrgyz, Kirghizia Xô viết hay Kirghizia, là một trong những nước Cộng hòa tạo nên Liên Xô. Thành lập vào 14 tháng 10 năm 1924 với tên gọi Khu tự trị Kara-Kirghiz của Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Liên bang Nga, đã chuyển thành Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết tự trị Kirghizstan vào 2 tháng 1 năm 1926, vẫn là một phần của Nga Xô viết. Vào ngày 5 tháng 12 năm 1936, Quốc gia này trở thành một nước Cộng hòa của Liên Xô hay còn gọi là Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Xô viết Kirghizia trong suốt giai đoạn cuối của quá trình phân chia hành chính tại Liên Xô.

Quốc gia này tuyên bố độc lập vào 31 tháng 8 năm 1991, đổi tên thành "Cộng hòa Kyrgyzstan" như ngày trước.

Lịch sử

Được thành lập vào ngày 14 tháng 10 năm 1924 với tư cách là Khu tự trị Kara-Kirghiz của Nga Xô viết, nó được chuyển đổi thành Kirghizstan tự trị (Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết tự trị Kirghizstan) vào ngày 1 tháng 2 năm 1926, vẫn là một phần của Nga Xô viết. Các biên giới không được phân chia theo dòng dân tộc hoặc ngôn ngữ.

Vào ngày 5 tháng 12 năm 1936, với việc thông qua Hiến pháp Xô viết năm 1936, nó đã trở thành một nước cộng hòa cấu thành riêng biệt của Liên Xô với tư cách là Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Kirghizia trong giai đoạn cuối cùng của sự phân định quốc gia ở Liên Xô.

Vào thời điểm hình thành Kirghizia, lãnh thổ của nó được chia thành các quận. Vào ngày 21 tháng 11 năm 1939, năm nghĩa vụ (vùng) đã được tạo ra: Jalal-Abad, Issyk-Kul, Osh, Tyan Shan và Frunze. Tyan Shan đã bị bãi bỏ vào năm 1962, khi phần còn lại của đất nước ngoại trừ Osh được chia thành các quận của chế độ cộng hòa. Năm 1970, Issyk-Kul và Naryn (trước đây là Tiên Shan) đã được xác định, và năm 1980 cũng là Talas. Năm 1988, các nghĩa vụ Naryn và Talas một lần nữa bị bãi bỏ, nhưng năm 1990 chúng đã được khôi phục. Đồng thời, Jalal-Abad và Chui (trước đây là Frunze) đã được tái lập. Những huyện này đặc biệt được biết đến với việc sử dụng phân bón nặng sau khi độc lập.

Cuộc bạo loạn Osh năm 1990 làm suy yếu vị trí của thư ký đầu tiên. Cùng năm đó, vào ngày 15 tháng 12, Kirghiz SSR đã được tái lập thành Cộng hòa Kyrgyzstan sau khi tuyên bố chủ quyền. Vào ngày 17 tháng 3 năm 1991, Kirghizia đã hỗ trợ trưng cầu dân ý về bảo tồn Liên minh với tỷ lệ 95,98%.

Tuy nhiên, điều này đã không xảy ra khi những người cứng rắn nắm quyền kiểm soát Moskva trong ba ngày vào tháng 8 năm 1991. Askar Akayev, chủ tịch đầu tiên, đã lên án một cách dứt khoát chính quyền và nổi tiếng là một nhà lãnh đạo dân chủ. Đất nước tuyên bố độc lập vào ngày 31 tháng 8 năm 1991 và Liên Xô chính thức bị giải thể vào ngày 26 tháng 12 năm 1991. Tuy nhiên, hiến pháp 1978 vẫn có hiệu lực sau khi độc lập cho đến năm 1993.

Chính trị
Tương tự như các nước cộng hòa thuộc Liên Xô, chính phủ của Kirghizia diễn ra trong khuôn khổ của một nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa độc đảng với Đảng Cộng sản Kirghizia là đảng chính trị hợp pháp duy nhất. Bí thư thứ nhất Đảng Cộng sản Kirghizia làm người đứng đầu đảng, trong khi Chủ tịch Đoàn Chủ tịch Xô Viết Tối cao giữ chức vụ nguyên thủ quốc gia hành pháp và Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng lãnh đạo cơ quan lập pháp.

Tham khảo

Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Kirghizia
K
Lịch sử Kyrgyzstan
K
Cựu quốc gia châu Á


title: Tượng đài Chiến thắng, Bangkok

text:
Tượng đài Chiến thắng hay Anusawari Chai Samoraphum (tiếng Thái: อนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิ, phiên âm: A-nu-xa-va-li Chai Xa-mo-la-bum) là một tượng đài quân sự lớn ở Bangkok, Thái Lan. Tượng đài tọa lạc ở quận Ratchathewi về phía đông bắc của trung tâm Bangkok, trên một đảo giao thông giữa giao lộ Phahon Yothin/Phaya Thai và Ratchawithi/Din Daeng.

Tượng đài này được dựng năm 1941 để kỷ niệm chiến thắng tháng 6 năm 1941 của người Thái trong cuộc chiến tranh chớp nhoáng với chính quyền thực dân Pháp ở Đông Dương, mà chiến thắng này đã dẫn đến việc Thái Lan sáp nhập một vài lãnh thổ ở phía tây Campuchia và bắc và nam Lào. Đây là những lãnh thổ mà Vương quốc Xiêm đã bị buộc phải nhượng cho Pháp trong các năm 1893 và 1904. Những người Thái theo chủ nghĩa dân tộc Đại Thái coi đây là những lãnh thổ hợp pháp của Thái Lan.

Trên thực tế, giao chiến giữa người Thái và người Pháp tháng 12 năm 1940 và tháng 1 năm 1941 diễn ra chớp nhoáng và không phân thắng bại. Chỉ có 59 binh lính Thái tử trận và việc giàn xếp lãnh thổ cuối cùng bị Nhật Bản áp đặt cho cả hai bên do Nhật không muốn thấy chiến tranh kéo dài giữa hai đồng minh khu vực, tại thời điểm Nhật đang chuẩn bị tiến hành cuộc chiến xâm lược Đông Nam Á.  Những gì Thái Lan giành được ít hơn họ đã kỳ vọng trước đó, mặc dù nhiều hơn những gì mà Pháp muốn nhường. Tuy nhiên chế độ của Thống chế Plaek Phibunsongkhram của người Thái đã quyết định ăn mừng cuộc chiến này như là một chiến thắng vĩ đại và đã cho xây dựng tượng đài trong vài tháng. Thiết kế tượng đài này hoàn toàn theo kiểu phương Tây với hình dáng khác hẳn với Tượng đài Dân chủ gần đó sử dụng biểu tượng và hình dáng theo phong cách Thái. Đài kỷ niệm trung tâm dù có nguồn gốc từ Ai Cập được thường xuyên sử dụng ở châu Âu và châu Mỹ trong các đài tưởng niệm quân sự do nó có hình dạng gợi đến quyền thế nam tính và hình thanh kiếm. Năm bức tượng xung quanh đại diện cho lục quân, hải quân, không quân, cảnh sát và quan chức dân sự. Tượng đài này đã trở thành một điều răc rối về phương diện chính trị khi năm 1945 quân Đồng Minh chiến thắng trong trận chiến Thái Bình Dương và đã buộc Thái Lan di tản ra khỏi lãnh thổ mà Thái Lan đã giành được từ tay người Pháp và trả lại cho Pháp. Nhiều người Thái xem tượng đài này như một biểu tượng không phù hợp của chủ nghĩa quân sự và là chứng tích của một chế độ tai tiếng. Tuy nhiên, đây vẫn là địa điểm nổi bật của Bangkok. Nhiều giao lộ chính của Bangkok chạy qua đây với nhiều tuyến xe bus, ga Xe lửa trên cao Bangkok phía nam tượng đài. Các tuyến xe bus có: 8, 12, 14, 18, 92, 96, 97, 108, 112, 26, 27, 28, 29, 34, 38, 39, 54, 59, 63, 74, and 77. Nhiều tuyến xe cũng sử dụng tượng đài này làm mốc.

Tham khảo

Ka F. Wong, Visions of a Nation: Public Monuments in Twentieth-Century Thailand, White Lotus, Bangkok 2006

Công trình xây dựng ở Bangkok
Địa điểm du lịch Bangkok
Tác phẩm năm 1941
Quận Ratchathewi


title: 24103 Dethury

text:
24103 Dethury (1999 VS9) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 9 tháng 11 năm 1999 bởi C. W. Juels ở Fountain Hills.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 24103 Dethury

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Charles W. Juels
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Tương Nam Đàn

text:
Tương Nam Đàn là một loại tương truyền thống của huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An. Tương Nam Đàn là một loại nước chấm, nước chan được làm từ hạt đậu nành và xôi nếp ủ mốc dùng trong sinh hoạt ăn uống giống như các loại mắm (nước mắm) ở miền Nam như: mắm cái, mắm nêm, mắm ruốc … và các loại tương ở miền Bắc như: Tương Bần (Bần Yên Nhân - Hưng Yên), Tương Cự Đà (Thanh Oai – Hà Nội)…

Tham khảo

Liên kết ngoài

Ẩm thực Nghệ An
Nam Đàn
Đặc sản Nghệ An


title: Viguiera media

text:
Viguiera media là một loài thực vật có hoa thuộc họ Asteraceae.
Loài này chỉ có ở Ecuador.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là hồ nước mặn.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Montúfar, R. & Pitman, N. 2003. Viguiera media. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 7 năm 2007.

Viguiera
Thực vật Ecuador


title: Psilotreta quinlani

text:
Psilotreta quinlani là một loài Trichoptera trong họ Odontoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Psilotreta


title: Chung một dòng sông

text:
Chung một dòng sông (tiếng Anh: On the same river hay By their river; tiếng Trung: 同一条江; tiếng Nga: На берегах общей реки) là một bộ phim điện ảnh chính kịch cách mạng Việt Nam năm 1959, sản xuất bởi Hãng phim truyện Việt Nam do Nguyễn Hồng Nghi và Phạm Kỳ Nam làm đạo diễn. Với sự tham gia diễn xuất của Phi Nga và Mạnh Linh, nội dung phim xoay quanh mối tình của Hoài và Vận – hai người sống ở hai bên bờ Nam Bắc bị phân cách chia ly.  Đây là phim truyện đầu tiên của miền Bắc Việt Nam sau năm 1954 và cũng là bộ phim truyện đầu tiên của điện ảnh cách mạng Việt Nam.

Nội dung
Hoài và Vận đã yêu nhau từ thời kháng chiến chống Pháp. Trong khi Vận là du kích thì Hoài là người chở du kích qua sông. Khi hòa bình lập lại sau hiệp định Genèva 1954, sông Bến Hải trở thành giới tuyến tạm thời phân chia hai bờ Nam – Bắc Việt Nam; lúc hai người định làm lễ cưới, thuyền của nhà trai sang bờ Nam đã bị cảnh sát không cho lên bờ. Mối tình của hai người từ đây bị chia cắt, ngăn cản. Trong khi nhân dân bờ Bắc phấn khởi trong cảnh hòa bình thì ở bờ Nam, chính quyền Mỹ Ngụy bắt đầu đàn áp quần chúng và gia đình Hoài cũng bị truy bức. Với sự giúp đỡ của dân làng, Hoài đã thành công vượt tuyến sang bờ Bắc để gặp người yêu nhưng cô không ở lại mà trở về bờ Nam, cùng mẹ già và dân làng tiếp tục đấu tranh chống đế quốc và tay sai. Hạnh phúc của Hoài và Vận từ đó gắn liền với vận mệnh của dân tộc.

Diễn viên

Sản xuất

Phát triển
Trước khi bộ phim ra đời, phim ảnh cách mạng mới chỉ sản xuất được phim tài liệu. Vào ngày 15 tháng 3 năm 1953, chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký sắc lệnh thành lập Doanh nghiệp quốc gia chiếu bóng và chụp ảnh Việt Nam, đánh dấu cho sự ra đời của nền điện ảnh cách mạng, dù phải tới sáu năm sau bộ phim truyện đầu tiên mới được công chiếu. Đến năm 1956, Doanh nghiệp quốc gia chiếu bóng và chụp ảnh Việt Nam được tách làm hai bộ phận là Xưởng phim truyện Việt Nam và Quốc doanh phát hành phim và chiếu bóng Việt Nam (nay là FAFIM Việt Nam).

Từ năm 1957, kịch bản phim Biển động do soạn giả Ngọc Cung viết và Mai Lộc đạo diễn đã quay thử nghiệm một số đoạn. Tuy nhiên, bộ phim không được tiếp tục sản xuất do cả biên kịch lẫn đạo diễn đều "không thỏa mãn" vì còn nhiều lỗi trong nội dung. Cùng thời điểm, một đề cương kịch bản mang tên Tình không giới tuyến của tác giả Cao Đình Báu đã được đưa vào kế hoạch sản xuất, với ý tưởng nói về mối tình bị chia cắt giữa hai nhân vật bên bờ sông Bến Hải. Một đoàn các nghệ sĩ điện ảnh từ Trung Quốc sang đã hỗ trợ việc phát triển kịch bản, sau đó Đình Báu cùng Đào Xuân Tùng hoàn thiện nốt và đổi tên thành Chung một dòng sông.

Tuyển vai
Hầu hết các diễn viên trong đoàn phim đều xuất thân từ lĩnh vực sân khấu kịch. Vai chính của bộ phim được giao cho Phi Nga – dù khi ấy nữ diễn viên chưa qua đào tạo chút gì về diễn xuất. Bà đã đến xin thử vai một lần duy nhất và ngay lập tức được nhận vào đoàn phim. Phi Nga cho biết ban đầu đạo diễn chỉ giao cho vai phụ nhưng đến phút cuối cùng bà được chọn để hoá thân thành nhân vật chính. Diễn viên Mạnh Linh cũng đảm nhận vai chính điện ảnh đầu tay trong phim; trước đó, ông là một diễn viên kịch nói quen thuộc với khán giả.

Phim có xuất hiện của hai diễn viên nhỏ tuổi, trong đó một người về sau là liệt sĩ chống Mỹ và người còn lại là cựu chiến binh. NSND Trần Phương cũng tham gia đóng một số cảnh phim nhưng chỉ là vai nhỏ và không được ghi danh.

Quay phim
Mùa thu năm 1958, kịch bản phim đã được Xưởng phim truyện Việt Nam chấp thuận đưa vào sản xuất. Quá trình ghi hình bộ phim diễn ra trong khoảng bốn tháng, bắt đầu từ tháng 2 năm 1959. Nguyễn Hồng Nghi và Phan Kỳ Nam là đạo diễn phim; quay phim bởi Nguyễn Đắc; và Đào Đức đảm nhận vai trò họa sĩ thiết kế, đưa ông trở thành họa sĩ thiết kế mỹ thuật phim đầu tiên khi đó. Thời điểm này, Phạm Kỳ Nam mới học ở Học viện Điện ảnh Pháp về và là đạo diễn duy nhất của miền Bắc được đào tạo bài bản, còn lại toàn bộ ê-kíp đều từ chiến khu Việt Bắc và chủ yếu mới có kinh nghiệm sản xuất phim tài liệu, thời sự. Việc thực hiện bộ phim đã gặp nhiều khó khăn trong vật tư kỹ thuật cũng như kinh nghiệm làm phim. Phim quay tại Quảng Bình, với cảnh hai bờ sông Bến Hải thay thế bằng sông Nhật Lệ, Đồng Hới và được thiết kế sao cho giống với bối cảnh thực ngoài đời.

Phần nhạc phim do nhạc sĩ Nguyễn Đình Phúc chấp bút.

Công chiếu
Chung một dòng sông công chiếu chính thức vào ngày 20 tháng 7 năm 1959, đúng dịp kỷ niệm 5 năm sự kiện ký kết Hiệp định Genèva. Phim cũng được chiếu tại Liên hoan phim quốc tế Moskva lần thứ nhất cùng năm. Tác phẩm sau đó đã được lồng tiếng thuyết minh dưới ngôn ngữ tiếng Trung, ra mắt trong Tuần phim Việt Nam tổ chức bởi Hội Hữu nghị Trung-Việt ở nhiều thành phố như Trường Xuân, Nam Ninh,...

50 năm sau lần công chiếu đầu tiên, Hãng phim truyện Việt Nam và Hãng phim Phương Nam đã hợp tác phát hành 50 phim kinh điển của Điện ảnh Việt Nam dưới định dạng DVD, trong đó Chung một dòng sông là bộ phim đầu tiên được chọn để ra mắt. Phim từng lên sóng trong khung giờ Điện ảnh chiều thứ bảy trên kênh VTV8 tháng 4 năm 2017.

Đón nhận
Ngay từ trước khi ra rạp, Chung một dòng sông đã được công chúng đón chờ vì đây là phim truyện đầu tiên của miền Bắc Việt Nam sau năm 1954 và là bộ phim truyện đầu tiên của nền Điện ảnh cách mạng Việt Nam. Sự kiện công chiếu phim nhanh chóng tạo nên hiện tượng đặc biệt trong đời sống văn hóa xã hội khi đó: nhiều người đã dắt nhau đi xem lại phim liên tục, tạo nên dư luận trên báo chí và cả trong những câu chuyện thường ngày. Bộ phim cũng giúp dàn diễn viên tham gia trở nên nổi tiếng; vai diễn của NSND Trịnh Thịnh trong phim được hậu thế xem là vai diễn để đời của ông.

Phim được đánh giá là mang nội dung tư tưởng hướng đến mọi đối tượng khán giả, đồng thời đề cập đến những vấn đề mang tính nóng hổi, thời sự đương thời. Viết cho báo Nhân Dân vào ngày 17 tháng 7 năm 1959, nhà thơ Thép Mới đã khen ngợi Chung một dòng sông "rất mạnh dạn đi thẳng và thể hiện - dù chỉ khía cạnh nào - một tình cảm lớn nhất của nhân dân, của thời đại". Dù vậy, đồng đạo diễn của bộ phim Nguyễn Hồng Nghi vẫn tự nhận xét rằng "Tính tư tưởng của tác phẩm thì khá phong phú, nhưng tính nghệ thuật lại chưa đủ". Các ý kiến khác cũng phê bình bộ phim còn nhiều điểm "chưa đủ" trong nội dung và các tuyến nhân vật, hình ảnh phim, nhưng lại khuyến khích nhìn nhận tác phẩm trên quan điểm lịch sử.

Giải thưởng

Di sản
Chung một dòng sông được cho là đã "đặt nền móng cho phim truyện cách mạng đi đúng hướng trong quá trình phát triển về sau này". Phim cũng đánh dấu cho nhu cầu phát triển của nền công tác phê bình lý luận điện ảnh miền Bắc Việt Nam. Đạo diễn, NSND Phạm Văn Khoa – nguyên giám đốc đầu tiên của Xưởng phim truyện Việt Nam – nhận định phim đánh dấu bước tiến quan trọng và triển vọng về loại hình phim truyện trong nước. Một bài viết trên trang Sức khỏe và Đời sống thì liệt kê tác phẩm vào danh sách những bộ phim điện ảnh Việt kinh điển về chiến tranh; sau khi công chiếu, hàng loạt cuốn phim cùng thể loại, chủ đề đã được sản xuất và phát hành. Nhà khảo cứu Bành Bảo, viết trong cuốn Lịch sử điện ảnh Việt Nam, có nhận xét về tầm quan trọng của bộ phim đối với cách mạng như sau:Với tư cách là bộ phim đánh dấu sự ra đời của loại hình phim truyện Việt Nam, Chung một dòng sông đi ngay vào một vấn đề nóng hổi [...] đó là vấn đề đấu tranh chống đế quốc và bọn tay sai đang cố tình chia cắt nước ta.

[...] ta có thể khẳng định rằng phim Chung một dòng sông, qua mười lăm năm liền được chiếu để phục vụ hàng triệu người Việt Nam đang đấu tranh trên khắp các mặt trận, đã góp phần xứng đáng của mình để tạo nên thắng lợi cuối cùng cho dân tộc. Bộ phim truyện đầu tiên của chúng ta đã được sáng tạo trên nguyên tắc nghệ thuật không những chỉ phản ánh hiện thực mà góp phần cải tạo hiện thực.Vào năm 1973, phim đã nhận giải Bông sen vàng tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 2 nhân kỉ niệm 20 năm điện ảnh cách mạng Việt Nam. Nghệ sĩ nhân dân Đào Đức nhờ vai trò họa sĩ trong phim cũng được đề nghị xét tặng Giải thưởng Nhà nước 2021. Năm 2018, tác phẩm được nhà phê bình điện ảnh Lê Hồng Lâm liệt kê vào cuốn sách 101 bộ phim Việt Nam hay nhất do ông tổng hợp.

Ngày 12 tháng 12 năm 2019, Trường Đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh đã tổ chức một chương trình giới thiệu phim, phối hợp với Nhà Văn hóa Điện ảnh Thành phố Hồ Chí Minh.

Chú thích

Ghi chú

Tham khảo

Nguồn

Đọc thêm

Liên kết ngoài

 Chung một dòng sông trên Internet Movie Database

Phim giành giải Bông sen vàng
Phim do Phạm Kỳ Nam đạo diễn
Phim của Hãng phim truyện Việt Nam
Phim Việt Nam
Phim tâm lý Việt Nam
Phim dựa theo tác phẩm của nhà văn
Phim năm 1959


title: Frauenberg, Moselle

text:
Frauenberg là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Sarreguemines, tổng Sarreguemines-Campagne. Tọa độ địa lý của xã là 49° 08' vĩ độ bắc, 07° 07' kinh độ đông. Frauenberg nằm trên độ cao trung bình là 203 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 198 mét và điểm cao nhất là 276 mét. Xã có diện tích 2,75 km², dân số vào thời điểm 1999 là 567 người; mật độ dân số là 206 người/km². Xã nằm ngay cạnh biên giới với Đức

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Xã của Moselle


title: Dendropsophus ruschii

text:
Dendropsophus ruschii là một loài ếch thuộc họ Nhái bén.
Đây là loài đặc hữu của Brasil.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông ngòi.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Peixoto, O.L. & Pimenta, B. 2004. Dendropsophus ruschii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

Dendropsophus
Động vật đặc hữu Brasil


title: Pachyprosopis holoxanthopus

text:
Pachyprosopis holoxanthopus là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1914.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Pachyprosopis
Động vật được mô tả năm 1914


title: Melipona colimana

text:
Melipona colimana là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Ayala mô tả khoa học năm 1999.

Chú thích

Tham khảo

Melipona
Động vật được mô tả năm 1999


title: Eleutherodactylus montanus

text:
Eleutherodactylus montanus là một loài ếch trong họ Leptodactylidae. Chúng là loài đặc hữu của Cộng hòa Dominica.
Môi trường sống tự nhiên của nó là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Hedges, B., Inchaustegui, S., Hernandez, M. & Powell, R. 2004. Eleutherodactylus montanus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Tham khảo

montanus
Động vật đặc hữu Cộng hòa Dominica


title: Noyal-Châtillon-sur-Seiche

text:
Noyal-Châtillon-sur-Seiche () là một xã của tỉnh Ille-et-Vilaine, thuộc vùng Bretagne, miền tây bắc nước Pháp.

Dân số
Người dân ở Noyal-Châtillon-sur-Seiche được gọi là Castelnodais.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ille-et-Vilaine

Tham khảo

Mayors of Ille-et-Vilaine Association  ;
INSEE ;
IGN

Liên kết ngoài
Official website
French Ministry of Culture list for Noyal-Châtillon-sur-Seiche

Xã của Ille-et-Vilaine


title: Conopobathra geraea

text:
Conopobathra geraea là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Nam Phi và Namibia.

Chú thích

Tham khảo

Conopobathra


title: Lunella jungi

text:
Lunella jungi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Turbinidae, họ ốc xà cừ.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

J
Động vật được mô tả năm 2006


title: Korsimoro

text:
Korsimoro là một tổng thuộc  tỉnh Sanmatenga ở miền trung Burkina Faso. Thủ phủ là thị xã Korsimoro. Dân số năm 2006 là 46.907 người

Các thị xã và làng xã
Baskoudré–Mossi, Baskoudré-Peulh, Dollé, Foulla, Ilartenga, Imiougou-Natenga, Ipalla, Kiendpalogo, Kirbaka, Mederin-Peulh, Nimpoui, Noungou, Ouidin, Ouitenga-Poecin, Sabouri-Nakoara, Sabouri-Natenga, Sabouri-Sonkin, Soubouri-Soukia, Tamboko, Tansablogo, Tansin, Taonsgo, Toulguéré-Peulh và Zourtenga.

Tham khảo

Tổng của Burkina Faso
Tỉnh Sanmatenga

en:Korsimoro Department
fr:Korsimoro
it:Korsimoro


title: Anilicoides haemorrhoidalis

text:
Anilicoides haemorrhoidalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1889.

Chú thích

Tham khảo

Anilicoides


title: Gap

text:
Gap là tỉnh lỵ của tỉnh Hautes-Alpes, thuộc vùng hành chính Provence-Alpes-Côte d'Azur của nước Pháp, có dân số là 36.262 người (thời điểm 1999).

Dân số

Các thành phố kết nghĩa
  Traunstein, Bayern
  Pinerolo, Piemont

Những người con của thành phố
 Guillaume Farel, nhà cải cách của vùng Thụy Sĩ nói tiếng Pháp, cộng sự của Johannes Calvins

Tham khảo

Đọc thêm

 Gallia Christiana (Nova, 1715), I, 452–473, Instrumenta, 86–89, (Nova, 1725), III, 1051–1107; Instrumenta, 177–188, 205–8;
 , Gallia christiana Novissima (Montbeliard, 1899), I,
 , Histoire hagiologique du diocese de Gap (Gap, 1852);
 Honoré Fisquet, France Pontificale (Paris, 1868);
 Gaillaud, Histoire de Notre Dame d'Embrun (Gap, 1862);
 , Sigillographie du diocese de Gap (Grenoble, 1870);
 Joseph Roman, Tableau historique du département des Hautes-Alpes (Paris, 1889–91);
 Ulysse Chevalier, Topo-bibl., pp. 988, 1266.

Liên kết ngoài
 Gap city council website
 Gap 2018 olympic bid web site

Xã của Hautes-Alpes


title: Gézoncourt

text:
Gézoncourt là một xã của tỉnh Meurthe-et-Moselle, thuộc vùng Grand Est, đông bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 230 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Meurthe-et-Moselle


title: Rhipidia monoxantha

text:
Rhipidia monoxantha là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Rhipidia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Molophilus pulvinus

text:
Molophilus pulvinus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Molophilus
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: 1459 Magnya

text:
1459 Magnya (1937 VA) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 4 tháng 11 năm 1937 bởi Grigory Neujmin ở Simeiz Observatory.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 1459 Magnya

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1937


title: Isomma hieroglyphicum

text:
Isomma hieroglyphicum là một loài chuồn chuồn ngô thuộc họ Gomphidae. Nó là loài đặc hữu của Madagascar.

Chú thích

Tham khảo

 Clausnitzer, V. 2005. Isomma hieroglyphicum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 9 tháng 8 năm 2007.

H
Côn trùng Madagascar
Động vật được mô tả năm 1892


title: Vassy, Calvados

text:
Vassy là một xã ở tỉnh Calvados, thuộc vùng Normandie ở tây bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Calvados

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Vassy sur le site de l'Institut géographique national
 Vassy sur le site du Quid
 Localisation de Vassy sur une carte de France et communes limitrophes
 Plan de Vassy sur Mapquest

Xã của Calvados