title: Viễn Phương

text:
Viễn Phương, tên thật Phan Thanh Viễn (1 tháng 5 năm 1928 - 21 tháng 12 năm 2005), là đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam và là nhà thơ Việt Nam.

Tiểu sử
Viễn Phương có quê gốc ở quận Tân Châu, tỉnh Châu Đốc (ngày nay là thị xã Tân Châu, tỉnh An Giang). Thuở nhỏ ông đi học, đến khi Cách mạng Tháng Tám bùng nổ (1945), ông đến đầu quân và được xếp vào Chi đội 23.

Chi đội này hoạt động trên một địa bàn rộng lớn thuộc
đồng bằng sông Cửu Long. Từ cảm xúc có thật trên mỗi chặn đường chiến đấu gian khổ, những bài thơ của ông đã lần lượt ra đời, và được đăng trên báo 'Tiếng Súng Kháng Địch', là tờ báo duy nhất của Khu 9 Nam Bộ lúc bấy giờ.

Năm 1952, Nam Bộ tổ chức giải thưởng tổng kết văn học nghệ thuật lấy tên Giải thưởng Cửu Long, thì trường ca 'Chiến thắng Hòa Bình' của ông được xếp giải nhì về thơ.

Không lâu sau, Chi hội Văn nghệ Nam Bộ tổ chức đại hội, ông được bầu vào Ban chấp hành. Năm 1954, cuộc kháng chiến chống Pháp kết thúc, ông được phân công về Sài Gòn hoạt động.

Về Sài Gòn, ông đi dạy học, làm thuê kiếm sống nhưng công việc chủ yếu vẫn là sáng tác văn thơ. Với bút hiệu Viễn Phương, ông làm thơ và viết truyện đăng trên một số tờ báo ở Sài Gòn như Nhân loại, Hừng sáng, Công lý...

Do những bài viết có nội dung chống đối, năm 1960, ông bị nhà cầm quyền Sài Gòn bắt giam tù ở Chí Hòa. Trong tù, ông vẫn tiếp tục làm thơ.

Sau khi ra tù (1962), ông rời Sài Gòn vào chiến trường Củ Chi tiếp tục chiến đấu và làm thơ.

Sau sự kiện 30 tháng 4 năm 1975, ông liền được bầu làm Chủ tịch Hội Văn nghệ Giải phóng Thành phố Hồ Chí Minh, Chủ tịch Hội liên hiệp Văn học Nghệ thuật Thành phố Hồ Chí Minh và được bầu vào Ban chấp hành Hội Nhà văn Việt Nam.

Ngoài bút danh Viễn Phương, ông còn lấy bút danh 'Đoàn Viễn' và cũng sáng tác cả văn xuôi. Ông nổi tiếng với bài thơ 'Viếng lăng Bác' (Kim Son phổ nhạc) đã được đưa vào giảng dạy ở trường phổ thông. Ông được tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật năm 2001.

Nhà thơ Viễn Phương mất ngày 21 tháng 12 năm 2005 tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Con ông, PGS-TS Phan Thanh Bình hiện đang là Ủy viên Trung ương Đảng - Giám đốc Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh.

Tác phẩm
Chiến thắng Hòa Bình (trường ca, 1952)
Anh hùng mìn gạt (truyện ký, 1968)
Mắt sáng học trò (thơ, 1970)
Nhớ lời di chúc (trường ca, 1972)
Viếng lăng Bác (thơ, 1976). In trong tập Như mây mùa xuân (1978)
Như mây mùa xuân (thơ, 1978)
Quê hương địa đạo (truyện và ký, 1981)
Lòng mẹ (truyện thiếu nhi, 1982).
Sắc lụa Trữ La (truyện ngắn, 1988)
Phù sa quê mẹ (thơ, 1991)
Ngàn say mây trắng (truyện và ký, 1998)
Miền sông nước (truyện và ký, 1999)
Tháng bảy mưa ngâu (truyện và ký, 1999. Đã dịch sang tiếng Anh)
Thơ với tuổi thơ (thơ thiếu nhi, 2002)
Gió lay hương quỳnh (thơ, 2005)
Ngôi sao xanh (truyện thiếu nhi, 2003)
Hình bóng thương yêu (ký, 2005)

Nhận xét
Thơ Viễn Phương đã được nhiều nhà thơ khen ngợi, trong số đó có: Chế Lan Viên, Tô Hoài, Triệu Xuân, Nguyễn Xuân Nam, Mai Văn Tạo.

Trích nhận xét của nhà văn Mai Văn Tạo:
Thơ Viễn Phương dễ nhớ, giàu cảm xúc, nhưng không bị lụy, cường điệu nỗi đau...Thơ ông lung linh hình bóng người phụ nữ miền Nam và Mẹ. Ấn tượng nhiều mặt về người mẹ rất đậm đà, thắm thiết. Anh viết rất nhiều bài thơ về Mẹ. Người mẹ dưới gầm cầu, những người phụ nữ trong các đề lao, người nữ chiến sĩ hy sinh trong ngọn lửa, những nữ học sinh Sài Gòn - Chợ Lớn "xuống đường" trong những ngày "bão tố đô thành", người vợ chiến đấu trong nội thành, chồng ở chiến khu, người mẹ đào hầm nuôi giấu cán bộ, bà mẹ đưa đường các anh bộ đội - bà mẹ ấy nói những lời rất thật, như dặn dò, như lời thề quyết tử: "Để má cầm đuốc đi trước, gặp giặc má chúc ngọn đuốc xuống, các con ở sau biết mà tránh. Nếu chúng bắn má chết, tức là chúng báo động các con" (Lời má Sáu).
...Thơ Viễn Phương nền nã, thì thầm, man mác, bâng khuâng, day dứt, không gút mắt, cầu kỳ, kênh kiệu, khoa ngôn. Hình ảnh nào trong đời sống anh cũng tìm thấy chất thơ. Không đợi đến Tiếng tù và trong sương đêm, Hoa lục bình trôi man mác tím, bông lau bát ngát nắng chiều hay Chòm xanh điên điển nhuộm vàng mặt nước... Một mái lá khô hanh trong rừng vắng anh cũng đưa vào đấy cái thực, cái hư, rất thơ mà thực, rất thực mà thơ.

Chú thích

Nhà thơ Việt Nam
Người An Giang
Giải thưởng Nhà nước


title: Aigremont, Gard

text:
Aigremont là một xã ở tỉnh Gard ở miền nam nước Pháp. Xã này có diện tích 12,55 kilômét vuông, dân số năm 1999 là 449 người. Khu vực này có độ cao trung bình 140 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Gard


title: Haematopota

text:
Haematopota là một chi ruồi trong họ Tabanidae. Không giống các loài trong họ Tabanidae, chúng có kiểu mẫu cánh đặc trưng.

Các loài
Chi này gồm các loài:

Haematopota americana Osten Sacken, 1875
Haematopota bigoti Gobert, 1880
Haematopota champlaini (Philip, 1953)
Haematopota crassicornis Wahlberg, 1848
Haematopota grandis Meigen, 1820
Haematopota pluvialis (Linnaeus 1758)
Haematopota punctulata Macquart, 1838
Haematopota rara Johnson, 1912
Haematopota subcylindrica Pandellé, 1883
Haematopota willistoni (Philip, 1953)

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Họ Ruồi trâu

Haematopotini


title: Lá đài

text:
Lá đài là một bộ phận của hoa của thực vật hạt kín (thực vật có hoa). Các lá đài ở hoa của phần lớn các loài có màu xanh lục và nằm phía dưới các cánh hoa dễ thấy hơn. Tuy nhiên, thuật ngữ cánh đài thường được sử dụng khi các cánh hoa và lá đài có cùng một màu, hoặc khi không có cánh hoa mà lá đài lại có màu sặc sỡ. Khi hoa còn nằm trong nụ, các lá đài bao lấy và bảo vệ cho các bộ phận mềm yếu hơn của hoa nằm bên trong nó. Về mặt hình thái học thì lá đài là các lá bị biến đổi. Đài hoa (gồm các lá đài) và tràng hoa (gồm các cánh hoa) là các vòng vô sinh nằm ngoài cùng nhất của hoa, cùng nhau hợp thành cái gọi là bao hoa.

Số lượng lá đài trong hoa là đại lượng xác định mẫu hoa. Mẫu hoa là một chỉ thị trong phân loại thực vật. Mẫu hoa của một hoa thực vật hai lá mầm thật sự thường là 4 hay 5. Mẫu hoa của hoa thực vật một lá mầm hay thực vật hai lá mầm cổ là 3 hay bội số của 3.

Hình dáng của lá đài biến đổi đáng kể trong số các loài thực vật có hoa. Thông thường, lá đài bị tiêu giảm nhiều, với bề ngoài hơi giống như râu thóc, hay giống như vảy, răng hoặc gờ. Phần lớn thường nhô ra cho tới khi thuần thục tới lúc rụng xuống. Các ví dụ về hoa với bao hoa tiêu giảm nhiều có thể thấy ở họ Poaceae. Ở một số hoa, các lá đài hợp lại về phía gốc, tạo thành một ống đài (như ở họ Lythraceae), một ống hoa có thể bao gồm các cánh hoa và điểm gắn vào của các nhị hoa.

Ghi chú

Xem thêm
Hình thái học thực vật
Hoa

Hình thái học thực vật


title: Rattiszell

text:
Rattiszell là một đô thị trong huyện Straubing-Bogen bang Bayern, Đức.

Tham khảo


title: Doanh nghiệp liên doanh

text:
Doanh nghiệp liên doanh là doanh nghiệp do hai bên hoặc nhiều bên hợp tác thành lập tại Việt Nam trên cơ sở hợp đồng liên doanh hoặc hiệp định ký giữa Chính phủ nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam và Chính phủ hoặc là doanh nghiệp do doanh nghiệp có vốn đầu tư hợp tác với doanh nghiệp Việt Nam hoặc do doanh nghiệp liên doanh hợp tác với nhà đầu tư nước ngoài trên cơ sở hợp đồng liên doanh. Doanh nghiệp liên doanh được thành lập theo hình thức công ty trách nhiệm hữu hạn. Mỗi bên liên doanh chịu trách nhiệm trong phạm vi phần vốn cam kết góp vào vốn pháp định của doanh nghiệp. Doanh nghiệp liên doanh có tư cách pháp nhân theo pháp luật Việt Nam, được thành lập và hoạt động kể từ ngày được cấp Giấy phép đầu tư.

Vốn pháp định
Vốn pháp định của doanh nghiệp liên doanh ít nhất phải bằng 30% vốn đầu tư. Đối với các dự án xây dựng công trình kết cấu hạ tầng, dự án đầu tư vào địa bàn khuyến khích đầu tư, dự án trồng rừng, dự án quy có quy mô lớn, tỷ lệ này có thể thấp hơn, nhưng không dưới 20% vốn đầu tư và phải được cơ quan cấp giấy phép đầu tư chấp thuận. Tỷ lệ góp vốn của bên hoặc các bên liên doanh nước ngoài do các bên liên doanh thoả thuận, nhưng không được thấp hơn 30% vốn pháp định của doanh nghiệp liên doanh. Căn cứ vào lĩnh vực kinh doanh, công nghệ, thị trường, hiệu quả kinh doanh và các lợi ích kinh tế - xã hội khác của dự án, Cơ quan cấp giấy phép đầu tư có thể xem xét cho phép bên liên doanh nước ngoài có tỷ lệ góp vốn thấp hơn, nhưng không dưới 20% vốn pháp định.
Đặc điểm nổi bật của doanh nghiệp liên doanh là có sự phối hợp cùng góp vốn đầu tư sản xuất kinh doanh của các nhà đầu tư nước ngoài và các nhà đầu tư Việt Nam. Tỷ lệ góp vốn của mỗi bên sẽ quyết định tới mức độ tham gia quản lý doanh nghiệp, tỷ lệ lợi nhuận được hưởng cũng như rủi ro mỗi bên tham gia liên doanh phải gánh chịu.

Đặc điểm

Ưu điểm
Doanh nghiệp liên doanh là hình thức doanh nghiệp thực sự đem lại nhiều lợi thế cho cả nhà đầu tư Việt Nam và nhà đầu tư nước ngoài. Đối với các nhà đầu tư Việt Nam, khi tham gia doanh nghiệp liên doanh, ngoài việc tượng phân chia lợi nhuận theo tỷ lệ vốn góp, nhà đầu tư Việt Nam còn có điều kiện tiếp cận với công nghệ hiện đại, phong cách và trình độ quản lý kinh tế tiên tiến. Đối với bên nước ngoài, lợi thế được hưởng là được đảm bảo khả năng thành công cao hơn do môi trường kinh doanh, pháp lý hoàn toàn xa lạ, nếu không có bên Việt Nam thì sẽ gặp nhiều khó khăn.

Nhược điểm
Tuy nhiên, hình thức doanh nghiệp liên doanh cũng có sự bất lợi là có sự ràng buộc chặt chẽ trong một pháp nhân chung giữa các bên hoàn toàn khác nhau không chỉ về ngôn ngữ mà còn về truyền thống, phong tục, tập quán, phong cách kinh doanh, do vậy có thể phát sinh những mâu thuẫn không dễ gì giải quyết.

Tham khảo

Luật kinh doanh
Liên minh chiến lược

Dạng thực thể kinh doanh


title: Sĩ quan

text:
Sĩ quan (chữ Hán: 士官) là cán bộ thuộc lực lượng quân đội của một quốc gia có chủ quyền, hoạt động trong lĩnh vực quân sự, đảm nhiệm các chức vụ lãnh đạo, chỉ huy, quản lý hoặc trực tiếp thực hiện một số nhiệm vụ khác được Nhà nước của Quốc gia đó phong, thăng quân hàm cấp Úy, Tá, Tướng. Đối với ngành cảnh sát, thuật ngữ tương đương là Cảnh quan (警官). Tại Việt Nam, sĩ quan dùng để chỉ cho cả cán bộ lực lượng vũ trang nói chung, bao gồm cả quân đội và công an.

Sĩ quan tùy theo tính chất nhiệm vụ, tùy vào từng quốc gia thường được phân ra làm hai ngạch: sĩ quan tại ngũ và sĩ quan dự bị.

Tại nhiều quốc gia, dưới cấp sĩ quan thường có cấp Hạ sĩ quan (sub-officer): Thượng sĩ, Trung sĩ, Hạ sĩ và cuối cùng là Binh sĩ.

Sĩ quan của Chiến tranh thế giới thứ hai
Ngoài ra, trong thế chiến II, Đức Quốc xã là nước có nhiều sĩ quan (officer). Mỗi trung đoàn có 1 - 2 sĩ quan.

Sĩ quan của Lực lượng Vũ trang Nhân dân Việt Nam
Sĩ quan thuộc Lực lượng Vũ trang Nhân dân Việt Nam gồm có Sĩ quan Quân đội Nhân dân Việt Nam và Sĩ quan Công an Nhân dân Việt Nam
 Phân ngạch: Tại ngũ và Dự bị
 Quá trình đào tạo: là học viên tốt nghiệp trình độ cao đẳng, đại học trở lên ra trường được phong quân hàm Thiếu úy đến Trung úy.
 Quá trình công tác: Tùy vào nhiệm vụ, tính chất công việc, năng lực trình độ, Sĩ quan do Tổ chức phân công công tác đảm nhiệm các chức vụ chỉ huy, lãnh đạo khác nhau theo các chuyên ngành (Tham mưu, Chính trị, Hậu cần, Kỹ thuật,....)
 Quân hàm Sĩ quan: Từ Thiếu úy đến Đại tướng
 Chức vụ Sĩ quan: Từ trung đội trưởng đến Bộ trưởng Bộ Quốc phòng hoặc Bộ trưởng Bộ Công an

Xem thêm
 Sĩ quan cấp tướng
 Sĩ quan Tham mưu
 Sĩ quan Chính trị
 Sĩ quan Hậu cần
 Sĩ quan Kỹ thuật
 Sĩ quan Dự bị
 Binh sĩ

Tham khảo

Quân hàm
Cuộc sống quân đội
Sĩ quan


title: AirNow

text:
AirNow (mã ICAO = RLR) là hãng hàng không vận chuyển hàng hóa của Hoa Kỳ, trụ sở ở Bennington, Vermont. Hãng có các tuyến đường thường xuyên cũng như các chuyến chở hàng thuê bao khắp vùng đông bắc Hoa Kỳ. Căn cứ chính của hãng ở Sân bay William H. Morse State tại Bennington.

Lịch sử
AirNow được thành lập và bắt đầu hoạt động từ năm 1957 dưới tên cũ Business Air.

Đội máy bay
(Tháng 4/2008):

11 Embraer EMB-110P1 Bandeirante
1 Embraer EMB-110P2 Bandeirante
5 Cessna Caravan 675

Tham khảo

Liên kết ngoài
AirNow

Hãng hàng không Hoa Kỳ
Hãng hàng không vận tải


title: Aspirin

text:
Aspirin, hay acetylsalicylic acid (ASA), (acetosal) là một dẫn xuất của acid salicylic, thuộc nhóm thuốc chống viêm non-steroid; có tác dụng giảm đau, hạ sốt, chống viêm; nó còn có tác dụng chống kết tập tiểu cầu, khi dùng liều thấp kéo dài có thể phòng ngừa đau tim và hình thành cục nghẽn trong mạch máu.

Trẻ em dưới 12 tuổi không nên dùng Aspirin, bị cho là có thể gây ra hội chứng Reye, nếu không có toa bác sĩ.

Lịch sử

Acetyl salicylic acid
Các dẫn xuất của acid salicylic đã được sử dụng làm thuốc từ thời cổ xưa. Trong thời kỳ hiện đại, một nhà hoá học người Pháp Charles Frederic Gerhardt, là người đầu tiên tìm ra vào năm 1853 và sau đó đặt tên là aspirin (năm 1899). Trong quá trình tổng hợp và nghiên cứu đặc tính của các acid anhydride khác nhau, ông đã trộn acetyl chloride với dung dịch muối natri salicylat. Một phản ứng hóa học mạnh đã xảy ra sau đó và kết quả thu được một chất kết tinh. Gerhardt gọi chất thu được là "salicylic-acetic anhydride" (wasserfreie Salicylsäure-Essigsäure). Khi Gerhardt thử hòa tan chất rắn này vào dung dịch natri carbonate loãng, nó ngay lập tức bị phân huỷ thành muối natri salicylat và acid acetic. Sự khám phá ra aspirin ("salicylic-acetic anhydride") là một trong nhiều phản ứng hóa học mà Gerhardt công bố trong một tài liệu về anhydrid, và sau đó ông không tiếp tục nghiên cứu nữa.

6 năm sau, vào năm 1859, von Gilm đã thu được acetylsalicylic acid nguyên chất (ông gọi là "acetylirte Salicylsäure", acetylated salicylic acid) từ phản ứng giữa salicylic acid với acetyl chloride. Năm 1869 Schröder, Prinzhorn và Kraut đã làm lại thí nghiệm của Gerhardt (từ natri salicylate) và von Gilm (từ salicylic acid) và kết luận rằng, cả hai phản ứng này đều cho cùng một chất đó là acetylsalicylic acid. Họ là những người đầu tiên tìm ra cấu trúc chính xác của nó với một gốc acetyl nối vào nhân phenolic oxygen.
Năm 1897, Felix Hoffmann, một nhà hóa học thuộc hãng thuốc Bayer, cũng thu được acetylsalicylic acidtừ phản ứng của salicylic acid và acetic anhydride; về bản chất thì không khác so với thí nghiệm của Gilm và Kraut nhưng điểm khác là đã thay thế acetyl chloride bằng acetic anhydride. Sự tổng hợp này cơ bản đáp ứng được yêu cầu của Bayer trong việc tìm ra aspirin. Theo thông báo của Bayer, Hoffmann đã tạo ra một số công thức và đưa cho cha mình, người đang chịu các cơn đau do viêm khớp và không chịu được tác dụng phụ của salicylic acid. Mãi về sau, vào năm 1949, một nhà nghiên cứu khác của Bayer là Arthur Eichengrün, khi ấy đã 81 tuổi, "đã khẳng định rằng, chính ông đã hướng dẫn Hoffmann tổng hợp acetylsalicylic acid và không được biết mục đích của công việc này". Năm 2000, Walter Sneader thuộc Đại học Strathclyde ở Glasgow đã kiểm chứng lại trường hợp này và khẳng định "Arthur Eichengrün đã nói sự thật khi viết rằng acetylsalicylic acid đã được tổng hợp dưới sự chỉ huy của ông và thuốc này đã được công bố năm 1899 mà không có tham gia của ông". Axel Helmstaedter, Tổng thư ký Hội Lịch sử Dược quốc tế (The International Society for the History of Pharmacy), sau đó đã đặt câu hỏi về tính mới trong khám phá của Sneader, và ghi chú chi tiết một số bài báo gần đây thảo luận về tranh chấp giữa Hoffmann và Eichengrün. Bayer đã phản đối Sneader trong một thông cáo báo chí rằng, theo hồ sơ lưu trữ, Hoffmann và Eichengrün có vị trí ngang bằng nhau, và Eichengrün không phải là cấp trên của Hoffmann. Hoffmann đã được ghi tên bản quyền ở Hoa Kỳ như một nhà phát minh, điều mà Sneader đã không đề cập đến. Eichengrün đã rời Bayer vào năm 1908, và đã rất nhiều cơ hội đòi hỏi sự ưu thế, nhưng ông ta đã không làm điều đó kể từ trước năm 1949; ông ta đã không đòi hỏi chũng như nhận bất cứ khoản lợi nhuận nào từ việc báo aspirin. Sự tranh luận này không làm lu mờ sự thực lịch sử về aspirin, nguồn gốc của nó không phải là vấn đề về công nghiệp dược phẩm mà là về nghiên cứu mang tính học thuật. Thật ra, aspirin nguyên chất đã được von Gilm và nhóm Kraut tổng hợp ra trước Hoffmann rất lâu, nhưng Bayer vẫn cứ khẳng định "Acetylsalicylic acid nguyên chất và bền vững, thành phần dược chất của Aspirin®, đã được tiến sĩ Felix Hoffmann một nhà hóa học trẻ làm việc tại Bayer hóa tổng hợp ra lần đầu tiên năm 1897."

Mãi đến những năm 1970 cơ chế tác dụng của aspirin và các thuốc NSAID khác mới được biết rõ ràng.

Aspirin
Tên hiệu Aspirin là do công ty Bayer của Đức đặt cho. Tên "aspirin" được tổ thành từ các chữ: a- (từ acetylirte, nghĩa là gốc acetyl); -spir- (từ cây Spiraea – cây mơ trân châu ); và -in (hậu tiết tố thường dùng đặt tên thuốc ở thời đó). Vào ngày 3/6 năm 1899, Bayer đã đăng ký bản quyền tên Aspirin như một nhãn hiệu hàng hóa và tháng 7/1899 bắt đầu quảng cáo aspirin. Lúc đầu nó được bán ở dạng thuốc bột và đã nhanh thu được thành công, vào năm 1914, Bayer bắt đầu giới thiệu sản phẩm aspirin dạng viên nén.

Mặc dù Bayer đã đăng ký thương hiệu cho Aspirin từ năm 1899, nhưng Cơ quan cấp sở hữu trí tuệ của Đức (Deutsches Patent- und Markenamt) đã từ chối cấp bằng sáng chế thuốc cho Bayer do cả sản phẩm và dây chuyền sản xuất đều rất lạ thường. Năm 1905, Bayer đã kiện Chemische Fabrik von Heyden ở Anh Quốc do vi phạm bản quyền aspirin năm 1900. Hayden tuyên bố rằng, nếu xét theo thời gian thì công việc của Kraut đã làm cho sáng chế của Bayer chẳng có giá trị gì. Bayer thì tranh luận rằng họ là người đầu tiên tổng hợp được aspirin tinh chất. Toà án đã đồng ý với Hayden và không công nhận sáng chế của Bayer. Một cuộc chiến tương tự cũng xảy ra ở toà lưu động Hoa Kỳ tại Chicago năm 1909, tuy nhiên, ở Hoa Kỳ, sáng chế của Bayer đã được bảo vệ. Điều này đã tạo nên lợi thế tại Hoa Kỳ nơi mà aspirin đắt gấp 3 lần ở Canada, và gấp 10 lần ở châu Âu, dẫn đến bùng nổ nạn buôn lậu aspirin khiến Bayer không thể ngăn chặn được.

Sau Thế chiến thứ nhất, Bayer đã mất quyền bảo hộ nhãn hiệu đối với aspirin ở rất nhiều nước bởi vì các nước đồng minh đã tịch thu và bán lại các tài sản nước ngoài của công ty này. Quyền bảo hộ nhãn hiệu aspirin tại Hoa Kỳ (cùng tất cả các nhãn hàng khác của Bayer) được công ty thuốc Sterling mua lại từ chính phủ Hoa Kỳ vào năm 1918. Thậm chí ngay cả trước khi bằng sáng chế hết hiệu lực vào năm 1917, thì Bayer cũng không thể ngăn cản các đối thủ cạnh tranh sao chép công thức và sử dụng tên khác. Hơn nữa, trong nền kinh tế thị trường sôi động, thì cộng đồng khó chấp nhận việc aspirin chỉ được sản xuất ở một nhà máy, do đó năm 1921, Billings Learned Hand đề ra quy tắc mang tính bước ngoặt coi "aspirin" là một tên hiệu dùng chung. Năm 1994, Bayer đã thu hồi được Sterling, nhưng điều đó cũng không phục hồi được tên thương hiệu tại Mỹ. Nhiều quốc gia khác như Canada và một số nước châu Âu vẫn coi aspirin là một nhãn hiệu được bảo hộ. Ở một vài quốc gia, tên Aspirin được sử dụng như một tên chung cho các thuốc thay vì sử dụng tên thương phẩm của từng công ty.

Tổng hợp
Sự tổng hợp aspirin được xếp vào dạng phản ứng ester hóa, ở đó nhóm alcohol từ salicylic acid phản ứng với acid derivative (acetic anhydride) để tạo nên một ester. Aspirin trong công nghiệp dược được tổng hợp với một quy trình gồm 2 công đoạn. Đầu tiên phenol (chiết xuất từ nhựa than đá) được xử lý bằng một ba-zơ natri để tạo ra natri phenolat, sau đó đem phản ứng với carbon dioxide dưới nhiệt độ và áp suất cao để sinh ra salicylat, rồi đem acid hóa để chosalicylic acid. Quy trình này được gọi là phản ứng Kolbe-Schmitt.

Salicylic acid được acetyl hóa bằng acetic anhydride để cho aspirin và acetic acid như một sản phẩm phụ. Tuy nhiên phương pháp này cho năng suất kém do sự khó khăn trong việc tách chiết ra khỏi nước. Một phương pháp tách chiết cho năng suất cao hơn là acid hóa bởi acid phosphoric và đun nóng các chất phản ứng ngược dòng nước rong một bồn nước sôi trong thời gian khoảng 40 đến 60 phút.

Sự tổng hợp đầu tiên aspirin từ salicylic acid liên quan đến acetyl hóa bằng acetyl chloride. Sản phẩm phụ từ quá trình này là acid hydrochloric, là một chất có hại cho môi trường. Như mô tả ở trên, sau này người ta đã tìm thấy acetic anhydride là chất để acetyl hóa tốt hơn, với sản phẩm phụ sinh ra là acid acetic không có các đặc tính có hại như acid hydrochloric và còn có thể được tái sử dụng. Phương pháp này cũng được tiến hành trong các phòng thí nghiệm thực tập của sinh viên.

Aspirin cô đặc thường có mùi giống như giấm, bởi vì aspirin có thể tự phân tách thành acid salicylic và acid acetic. Hằng số phân ly acid ([[pKa]]) của acid acetylsalicylic là 3.5 tại 25 °C.:

Cơ chế tác dụng

Năm 1971, nhà dược lý học người Anh John Robert Vane làm việc cho Đại học Ngoại khoa Hoàng gia ở Luân đôn, đã chỉ ra rằng aspirin có tác dụng ngăn chặn sản xuất prostaglandin và thromboxane. Với khám phá này, ông đã nhận được giải thưởng Nobel về lĩnh vực Y học năm 1982 và được phong tặng tước Hiệp sĩ.

Sở dĩ aspirin có khả năng ức chế tổng hợp prostaglandins và thromboxanes là do nó cạnh tranh và khử hoạt tính của men cyclooxygenase (COX).

Tác dụng chống viêm

Đặc điểm tác dụng chống viêm
 Tác dụng lên hầu hết các loại viêm không kể nguyên nhân.
 Chỉ ở liều cao mới có tác dụng chống viêm.
 Thuốc có tác dụng lên thời kỳ đầu của quá trình viêm.

Cơ chế
Ức chế sinh tổng hợp PG do ức chế cyclo-oxygenase (COX) làm giảm tổng hợp PG. Tuy nhiên, Aspirin ức chế cả COX-1 và COX-2 do đó ngoài tác dụng chống viêm, nó cũng có đầy đủ các tác dụng phụ do ức chế PG.
 Thuốc còn làm bền vững màng lysosom do đó hạn chế giải phóng các enzym của lysosom trong quá trình thực bào, nên có tác dụng chống viêm.
 Ngoài ra thuốc còn ức chế các chất trung gian hóa học của quá trình viêm như các kinin huyết tương, ức chế cơ chất của enzym, ức chế sự di chuyển của bạch cầu, ức chế phản ứng kháng nguyên - kháng thể.
 Riêng nhóm salicylat còn làm tăng giải phóng steroid nên làm tăng tác dụng chống viêm.

Tác dụng hạ sốt
 Tác dụng lên trung tâm: thí nghiệm tiêm thuốc thẳng vào trung khu điều hòa thân nhiệt (nhân Caudatus) thì thấy tác dụng hạ sốt rõ rệt. Thuốc không gây hạ thân nhiệt ở người bình thường.
 Thuốc làm tăng quá trình thải nhiệt như: giãn mạch da, tăng tiết mồ hôi, và không tác dụng trên quá trình sinh nhiệt.
 Thuốc tác dụng trực tiếp lên cơ chế gây sốt: Khi vi khuẩn, nấm, độc tố...(gọi chung là chất gây sốt - pyrogen ngoại lai) xâm nhập vào cơ thể sẽ kích thích bạch cầu sản xuất các chất gây sốt nội tại. Chất này hoạt hóa men cylo-oxygenase (COX), làm tổng hợp PG (nhất là PG E1 và E2) từ acid arachidonic của vùng dưới đồi. PG sẽ gây sốt do làm tăng quá trình tạo nhiệt (rung cơ, tăng hô hấp, tăng chuyển hóa) và giảm quá trình thải nhiệt (co mạch da...). Thuốc hạ sốt do ức chế COX làm giảm tổng hợp PG do đó làm giảm quá trình gây sốt nên có tác dụng hạ sốt. Thuốc không tác động lên nguyên nhân gây sốt nên chỉ có tác dụng điều trị triệu chứng.

Tác dụng giảm đau

Đặc điểm
Thuốc tác dụng lên các cơn đau nông nhẹ, khu trú hoặc lan tỏa như đau đầu, đau cơ, đau răng, đau khớp. Đặc biệt có tác dụng tốt đối với đau do viêm. Không có tác dụng lên các đau nội tạng như morphine.
 Không gây ngủ, không gây khoái cảm, không gây nghiện.

Cơ chế
 Thuốc làm ức chế tổng hợp PG F2α nên giảm tính cảm thụ của các ngọn dây cảm giác với các chất gây đau của phản ứng viêm như bradykinin, histamin, serotonin.
 Tác dụng giảm đau của thuốc Aspirin liên quan mật thiết với tác dụng chống viêm.

Tác dụng trên tiểu cầu
Trong màng tiểu cầu có chứa nhiều thromboxan synthetase là enzyme chuyển endoperocyd của PG G2/H2 thành thromboxan A2 (chỉ tồn tại trong 1 phút) có tác dụng làm đông vón tiểu cầu. Nhưng ở tế bào nội mạc lại có prostacyclin synthetase là enzyme tổng hợp PG I2 (prostacyclin) có tác dụng đối kháng với thromboxan A2. Vì vậy tiểu cầu chảy trong thành mạch bình thường không bị đông vón. Khi nội mạc mạch bị tổn thương thì PG I2 giảm, mặt khác tiểu cầu tiếp xúc với nội mạc bị tổn thương sẽ giải phóng ra thromboxan A2 đồng thời phóng ra các “giả túc” làm dính các tiểu cầu lại với nhau, đó là hiện tượng ngưng kết tiểu cầu làm cho máu đông lại.

 Aspirin ở liều thấp (0,3-1g) làm ức chế mạnh cyclooxygennase của tiểu cầu, làm giảm tổng hợp [[thromboxan A2]] (chất làm đông vón tiểu cầu) nên có tác dụng chống kết tập tiểu cầu và chống đông máu.
 Liều cao (>2g) lại ức chế cyclo-oxygenase của thành mạch làm giảm tổng hợp PG I2 (prostacyclin - là chất chống đông vón tiểu cầu) nên có tác dụng ngược lại làm tăng kết tập tiểu cầu và tăng đông máu. .

Tác dụng phụ

Ngộ độc

 Dùng aspirin quá liều có thể khiến người dùng bị ngộ độc. Tuy nhiên, khả năng tử vong chỉ là chưa đến 1 %.

Tác dụng trên hệ dạ dày ruột
 Niêm mạc dạ dày ruột sản xuất ra PG (đặc biệt là PGE2), có tác dụng làm tăng tạo chất nhày và có thể là cả kích thích phân bào để thay thế các tế bào bị phá hủy. Như vậy, vai trò của PGE là để bảo vệ niêm mạc đường tiêu hóa. Aspirin ức chế COX làm giảm tổng hợp PG, tạo điều kiện cho HCl và pepsin của dịch vị gây tổn thương cho niêm mạc khi hàng rào bảo vệ bị suy yếu.
 Ngoài ra aspirin còn tác động trực tiếp hủy hoại các tế bào biểu mô tiêu hóa do phần lớn chúng đều là những acid. Aspirin còn ức chế sự phân chia của tế bào biểu mô đường tiêu hóa làm thay đổi lưu lượng máu tới các cơ quan tiêu hóa, làm giảm thiểu các lớp chất cung cấp năng lượng trong các tế bào niêm mạc và hoạt hóa men 5-lipoxygenase làm tăng các Leukotrien - là chất gây hủy hoại tế bào biểu mô của hệ tiêu hóa - gây thủng ổ loét.
Vì vậy phải uống thuốc vào lúc no và không dùng thuốc cho những người có tiền sử loét dạ dày hành tá tràng. Nếu chỉ định Aspirin kéo dài nên kết hợp với Misoprostol (Bd Cytotec, Gastec) viên 200 μg (0,2mg): đây là dẫn chất tổng hợp tương tự như PGE1 có tác dụng chống loét và tiết dịch vị, còn có tác dụng bảo vệ niêm mạc dạ dày tá tràng đối kháng tác hại của thuốc NSAID; thuốc được chỉ định trong loét dạ dày hành tá tràng tiến triển hoặc để dự phòng tác hại của NSAID trên dạ dày hành tá tràng; liều mỗi ngày 2-4 lần, mỗi lần 1 viên sau ăn.

Trên hệ tiết niệu
Do ức chế hình thành PGI2 ở thận làm giảm lưu lượng máu nuôi thận, giảm mức lọc cầu thận, giải phóng các renin, ảnh hưởng tới việc di chuyển ion và trao đổi nước, gây nên các rối loạn chức năng tiểu cầu thận, viêm thận mô kẽ, hoại tử nhú thận, suy thận cấp và tăng kali máu.

Liều thấp (1-2g/ngày) làm giảm thải trừ acid uric qua nước tiểu do làm giảm bài xuất chất này ở ống lượn xa. Liều cao (2-5g/ngày) làm đái nhiều urat do ức chế tái hấp thu acid uric ở ống lượn gần.

Trên hệ huyết học
Hội chứng xuất huyết, làm kéo dài thời gian chảy máu, có thể gây ra hiện tượng xuất huyết dưới da do ức chế ngưng kết tiểu cầu.

Với thai phụ
Dễ gây quái thai ở 3 tháng đầu, ở 3 tháng cuối có thể làm tăng thời gian mang thai vì ức chế PGE, PGF (là chất gây tăng co bóp tử cung), đồng thời có thể ảnh hưởng chức phận của thai nhất là tuần hoàn và hô hấp.

Áp dụng điều trị

Chỉ định và liều lượng
 Giảm đau đối với các chứng đau nhẹ và vừa, hạ sốt: liều 1-3g/24h, chia làm 4-6 lần uống lúc no. Trẻ em 6-15 tuổi ngày 0,3-0,9g chia 3-6 lần. Trẻ em <6 tuổi 25-30mg/24h chia 3-6 lần.
 Chống viêm: liều cao từ 4-5 g/24h. Trẻ em: 80-100mg/kg/24h chia 3-4 lần. Được chỉ định cho hầu hết các chứng viêm khớp và viêm ngoại vi khác.
 Phòng và điều trị huyết khối do kết tập tiểu cầu: dùng liều thấp, ngày uống 3 lần, mỗi lần 0,5g. Được chỉ định trong các bệnh lý có rối loạn huyết động như: bệnh lý van tim, bệnh mạch vành, bệnh giãn tĩnh mạch ngoại vi…
 Điều trị Goutte cấp (tăng thải trừ acid uric): liều cao 4-5g/24h. (Liều thấp có tác dụng ngược lại).

Chống chỉ định
Tiền sử hoặc hiện tại có bệnh lý dạ dày – hành tá tràng.
 Tiền sử dị ứng với ibuprofen hoặc naproxen.
Bệnh lý đe doạ chảy máu như sốt xuất huyết.
 Chỉ định thận trọng với bệnh nhân viêm thận, suy gan, có cơ địa dị ứng, cao huyết áp.
 Uống aspirin cùng với rượu hoặc các thuốc chống đông làm tăng nguy cơ chảy máu dạ dày.

Độc tính
 Mặc dù các dẫn xuất của salicylic đều ít độc, dễ uống, nhưng dùng lâu có thể gây “hội chứng salicylê” (salicylisme): buồn nôn, nôn, ù tai, điếc, nhức đầu, lú lẫn.
 Đặc ứng: Phù, mề đay, mẩn ngứa, phù Quick, hen...
 Xuất huyết dạ dày thể ẩn, hoặc thể nặng.
 Nhiễm độc trên 10g aspirin kích thích trung khu hô hấp là thở nhanh và sâu, gây nhiễm alcali hô hấp, sau đó vì áp lực riêng phần của CO2 giảm, mô giải phóng nhiều acid lactic, đưa đến hậu quả nhiễm acid do chuyển hóa (hay gặp ở trẻ em vì cơ chế điều hòa chưa ổn định).
 Liều chết đối với người lớn khoảng 20g.

Xem thêm
Thuốc chống viêm non-steroid
Prostaglandin
Paracetamol

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thuốc chống viêm không steroid
Thuốc chống kết tập tiểu cầu
Phát minh của Đức


title: Long não

text:
Long não là một chất rắn kết tinh màu trắng hay trong suốt giống như sáp với mùi thơm hăng mạnh đặc trưng. Nó là một loại terpenoid với công thức hóa học C10H16O. Nó được tìm thấy trong gỗ của cây long não (Cinnamonum camphora), một loại cây thân gỗ lớn thường xanh, mọc ở châu Á, đặc biệt là Borneo, Indonesia và một vài loại cây gỗ có quan hệ họ hàng khác trong họ Nguyệt quế, đáng chú ý là Ocotea usambarensis ở Đông Phi. Nó cũng có thể được tổng hợp từ nhựa thông. Nó được sử dụng vì mùi của nó, trong vai trò của các chất lỏng để ướp và cho các mục đích y học.

Long não được Gustaf Komppa tổng hợp nhân tạo lần đầu tiên vào năm 1903. Trước đó, một số hợp chất hữu cơ (chẳng hạn urê) cũng đã được tổng hợp trong phòng thí nghiệm, nhưng khi đó long não là một sản phẩm ít có trong tự nhiên và lại với nhu cầu rộng khắp thế giới nên nó đã được Komppa bắt đầu sản xuất ở quy mô công nghiệp tại Tainionkoski, Phần Lan năm 1907 như là chất tổng hợp toàn phần công nghiệp đầu tiên.

Độ hòa tan
Long não hòa tan kém trong nước, chỉ khoảng 0,12 g/100 ml nước ở 25 °C nhưng nó hòa tan khá tốt trong các dung môi khác như axít axetic (~200 g/100 ml), êtanol (~100 g/100 ml), axêton (~250 g/100 ml), ête (~100 g/100 ml) hay clorofom (~200 g/100 ml) ở điều kiện tương tự.

Sử dụng
Ngày nay long não được sử dụng làm tác nhân làm mềm cho xenluloza nitrat, cũng như để làm các viên băng phiến để chống côn trùng làm hại quần áo, cũng như là chất khử trùng, trong ướp thơm và trong các loại pháo hoa. Các tinh thể long não cũng được dùng để ngăn chặn thương tổn do bị các loại côn trùng nhỏ cắn. Một số dạng thuốc mỡ chống ngứa có sử dụng long não như là thành phần hoạt tính chủ yếu. Nó cũng được sử dụng trong y học. Long não dễ dàng hấp thụ qua da và tạo ra cảm giác mát tương tự như tinh dầu bạc hà (menthol) và có tác dụng như là một chất gây tê và khử trùng nhẹ cục bộ. Nó cũng thể uống với lượng nhỏ (50 mg) đối với các triệu chứng bệnh tim nhỏ cũng như mệt mỏi. Long não cũng được sử dụng như là một loại hương liệu trong các loại đồ ngọt ở Ấn Độ và châu Âu. Người ta cũng cho rằng long não đã từng được dùng làm hương liệu trong các loại bánh kẹo tương tự như kem ở Trung Quốc trong thời kỳ nhà Đường.

Trong các lễ tế puja của đạo Hindu, long não cũng được dùng để thắp sáng ngọn lửa cho nghi lễ aarti.

Độc tính học
Với một lượng lớn, nó là một chất gây ngộ độc khi nuốt phải và có thể gây ra tai biến ngập máu, rối loạn, kích thích và hiếu động thái quá. Năm 1980, FDA Hoa Kỳ đã đặt giới hạn 11% long não cho phép trong các sản phẩm tiêu dùng và cấm toàn bộ các sản phẩm dán nhãn là camphorated oil, camphor oil, camphor liniment, camphorated liniment (các loại dầu long não) (nhưng long não lại không có mặt trong "white camphor essential oil"-tinh dầu long não trắng).

Phản ứng
Các phản ứng điển hình mà long não tham gia là:
 Brom hóa

 oxy hóa bằng axít nitric

 Chuyển hóa thành isonitrosocamphor

Long não cũng có thể bị khử thành isoborneol bằng bohiđrua natri.

Tổng hợp sinh học
Trong tổng hợp sinh học, long não được sản xuất từ geranyl pyrophotphat, thông qua đóng vòng của linaloyl pyrophotphat thành bornyl pyrophotphat, tiếp theo là thủy phân thành borneol và oxy hóa thành long não.

Tham khảo

 J. Mann, R. S. Davidson, J. B. Hobbs, D. V. Banthorpe, J. B. Harborne, Natural Products, các trang 309-311, Addison Wesley Longman Ltd., Harlow, UK, 1994. ISBN 0-582-06009-5.
 Handbook of Chemistry and Physics, CRC Press, Ann Arbor, Michigan.
 The Merck Index, Ấn bản lần thứ 7, Merck & Co, Rahway, New Jersey, Hoa Kỳ, 1960.

Keton
Gia vị
Vật liệu sản xuất nước hoa


title: Thiết mộc lan

text:
Thiết mộc lan hay phát lộc, phát tài hoặc phất dụ thơm (danh pháp hai phần: Dracaena fragrans, đồng nghĩa: Dracaena deremensis) là một loài thực vật có hoa trong họ Măng tây (Asparagaceae). Nó là loài bản địa của Tây Phi, Tanzania và Zambia nhưng hiện nay được trồng làm cây cảnh ở nhiều nơi.

Đặc điểm

Dracaena fragrans có các lá mọc thành hình nơ (hoa thị), bóng và sẫm màu, phiến lá có sọc rộng nhạt màu hơn và ngả vàng ở phần trung tâm. Nó là loại cây bụi phát triển chậm với các lá có thể dài tới 1 m (3 ft) và rộng 10 cm (4 inch), sống rất khỏe, chỉ cần một cành nhỏ dâm xuống đất cũng có thể phát triển thành một cây lớn.. Khi trồng trong đất nó có thể cao tới 6 m (20 ft) nhưng sự phát triển bị hạn chế khi trồng trong chậu. Thiết mộc lan có hoa trắng-nâu tím với hương thơm, vì thế mà trong tên gọi khoa học có từ fragans (nghĩa là hương thơm).

Chăm sóc
Có thể để quanh năm trong nhà, nhưng nên thi thoảng đem ra hành lang khoảng 1 tuần cho cây khỏe hơn. Lau lá bằng khăn vải ẩm.

Các giống cây trồng

Dracaena fragrans
 'Knerkii'
 'Lindenii' - phất dụ thơm ba sọc
 'Massangeana' - phất dụ thơm một sọc
 'Rothiana'
 'Stedneri'
 'Victoria' - phất dụ thơm sọc xanh

Dracaena deremensis
 'Bausei'
 'Compacta'
 'Janet Craig'
 'Kanzi'
 'Lemon Lime'
 'Lemon Surprise'
 'Malaika'
 'Riki'
 'Warneckii' - phất dụ to, bồng bồng to
 'White Surprise'
 'Longii'

Thư viện ảnh

Tham khảo

 Baza Mendonça Luciana & dos Anjos Luiz (2005): Beija-flores (Aves, Trochilidae) e seus recursos florais em uma área urbana do Sul do Brasil [Hummingbirds (Aves, Trochilidae) and their flowers in an urban area of southern Brazil]. Tiếng Bồ Đào Nha với tóm tắt tiếng Anh Revista Brasileira de Zoologia 22(1): 51–59.  Toàn văn PDF

F
Cây cảnh
Cây trồng trong nhà
Thực vật lọc khí độc
Thực vật Angola
Thực vật Cameroon
Thực vật Ethiopia
Thực vật Ghana
Thực vật Guinée
Thực vật Kenya
Thực vật Mozambique
Thực vật Nigeria
Thực vật Tanzania
Thực vật Zimbabwe
Thực vật Uganda
Thực vật Guinea Xích Đạo
Thực vật Sudan
Thực vật Togo
Thực vật Zambia


title: 15497 Lucca

text:
15497 Lucca (1999 DE7) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 23 tháng 2 năm 1999 bởi S. Donati ở Đài thiên văn núi Agliale.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 15497 Lucca

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999
Tiểu hành tinh được đặt tên
Tiểu hành tinh Themis


title: 97

text:
Năm 97 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 97

als:90er#Johr 97


title: 1103 Sequoia

text:
1103 Sequoia là một 47 km Hành tinh vi hình. Đây là một tiểu hành tinh thuộc nhóm Hungaria. Nó được phát hiện bởi W. Baade ngày 9 tháng 11 năm 1928, tại Đài thiên văn Hamburg ở Hamburg, Đức.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 1001–2000

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser

001103
001103
Được phát hiện bởi Walter Baade
19281109
001103
Tiểu hành tinh được đặt tên


title: Morphosphaera albipennis

text:
Morphosphaera albipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Allard miêu tả khoa học năm 1889.

Chú thích

Tham khảo

Morphosphaera


title: Quảng Đại

text:
Quảng Đại là một xã thuộc thành phố Sầm Sơn, tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam.

Địa giới hành chính
Xã Quảng Đại nằm ở phía nam của thành phố Sầm Sơn, ven Vịnh Bắc Bộ với chiều dài 0,5 km bờ biển.
Phía đông giáp xã Quảng Hùng, thành phố Sầm Sơn và Biển Đông
Phía nam giáp xã Quảng Hải, huyện Quảng Xương.
Phía tây giáp các xã Quang Hải, Quảng Giao, huyện Quảng Xương
Phía bắc giáp xã Quảng Giao, huyện Quảng Xương và xã Quảng Hùng, thành phố Sầm Sơn.

Lịch sử hành chính
Vùng đất thuộc xã Quảng Đại ngày nay, vào đầu thế kỷ XIX thuộc tổng Thủ Hộ, huyện Quảng Xương, phủ Tĩnh Gia, nội trấn Thanh Hóa.

Sau năm 1945, thuộc xã Tây Hồ, huyện Quảng Xương (xã này gồm các làng: Bùi, Nghiêm và Mỹ Lâm). Năm 1948, các xã Lê Lợi, Nguyễn Trãi và Tây Hồ sáp nhập thành xã Quảng Hải. Năm 1954, một phần lãnh thổ xã Quảng Hải được tách ra để lập các xã Quảng Hùng, Quảng Giao, Quảng Nhân và Quảng Đại, tên gọi Quảng Đại xuất hiện từ đây.

Từ ngày 15 tháng 5 năm 2015, xã Quảng Đại chuyển về trực thuộc thị xã Sầm Sơn, nay là thành phố Sầm Sơn.

Xã Quảng Đại gồm các làng:
 Làng Mỹ Lâm: đầu thế kỷ XIX là thôn Mả thuộc xã Chàng Xá, tổng Thủ Hộ; thời Minh Mạng đổi thành thôn Mỹ Lâm, xã Lương Xá; thời Đồng Khánh (cuối thế kỷ XIX) đổi tổng Thủ Hộ thành tổng Thủ Chính. Cả làng có một xóm.
 Làng Thủ Phú: đầu thế kỷ XIX là xã Phú Xá thuộc tổng Thủ Hộ. Đầu thế kỷ XX tách một phần lãnh thổ để lập các thôn Yên Nam và Hải Nhuận (nay thuộc xã Quảng Hải), phần còn lại đổi thành thôn Thủ Phú. Từ năm 1954, các xóm thuộc làng Thủ Phú được chia về hai xã là Quảng Hùng và Quảng Đại, trong đó phần lớn thuộc về Quảng Đại, nay là các thôn 7, 8, 9.
 Làng Nghiêm: đầu thế kỷ XIX là thôn Uy thuộc xã Chàng Xá, tổng Thủ Hộ; thời Minh Mạng đổi xã Chàng Xá thành xã Lương Xá. Từ năm 1946 thuộc xã Tây Hồ, năm 1948 thuộc xã Quảng Hải. Năm 1954, các xóm thuộc làng Nghiêm được chia về ba xã Quảng Nhân, Quảng Đại và Quảng Giao, trong đó xóm Nghiêm Kênh và Nghiêm Phùng thuộc về Quảng Đại.
 Làng Bùi: đầu thế kỷ XIX là thôn Bùi thuộc xã Chàng Xá, tổng Thủ Hộ. Đầu thế kỷ XX gồm có năm xóm là Sau, Trước, Giữa, Mả và Chợ. Từ năm 1946 thuộc xã Tây Hồ, năm 1948 thuộc xã Quảng Hải. Năm 1954, các xóm thuộc làng Bùi được chia về hai xã là Quảng Đại và Quảng Giao, trong đó các xóm Bùi Huệ, Bùi Hòa và Bùi Đông thuộc về Quảng Đại, nay tương ứng là các thôn 1, 3, 5.

Chú thích


title: Luckow, Vorpommern-Greifswald

text:
Luckow là một đô thị ở huyện Vorpommern-Greifswald (trước thuộc huyện Uecker-Randow), bang Mecklenburg-Vorpommern, Đức. Đô thị này có diện tích 37,57 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 697 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Vorpommern-Greifswald


title: Khunti

text:
Khunti là một thành phố và là một khu vực quy hoạch (notified area) của quận Ranchi thuộc bang Jharkhand, Ấn Độ.

Địa lý
Khunti có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 611 mét (2004 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Khunti có dân số 29.271 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Khunti có tỷ lệ 69% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 75%, và tỷ lệ cho phái nữ là 61%. Tại Khunti, 15% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Jharkhand


title: Leptotarsus alexanderi

text:
Leptotarsus alexanderi là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Leptotarsus


title: Riencourt-lès-Bapaume

text:
Riencourt-lès-Bapaume là một xã trong tỉnh Pas-de-Calais, vùng Hauts-de-France, Pháp.

Địa lý
Riencourt-lès-Bapaume lies  về phía nam Arras, tại giao lộ của các tuyến đường D11E và N17.

Dân số

Địa điểm nổi bật
 Nhà thờ Notre-Dame, xây lại sau đệ nhất thế chiến.

Xem thêm
Xã của tỉnh Pas-de-Calais

Tham khảo
INSEE
IGN

Liên kết ngoài
 The CWGC cemetery
 Riencourt-lès-Bapaume on the Quid website

Riencourtlesbapaume


title: Địa Đàn

text:
Địa Đàn (tiếng Hoa phồn thể: 地壇) ở ngoài An Định Môn (安定門)，là
nơi Hoàng đế hai triều đại nhà Minh và nhà Thanh mỗi năm vào Hạ chí đến cúng tế thổ địa。

Lịch sử
Được xây dựng vào năm Gia Tĩnh cửu niên nhà Minh (1530), diện tích 42,7公頃，nh。Có Phương Dịch Đàn (方澤壇) nổi tiếng。Nghi lễ cúng tế mỗi năm cử hành vào ngày Hạ Chí lịch Trung Quốc, do Hoàng đế đích thân cúng vái.

Tham khảo

Công trình kiến trúc Bắc Kinh


title: Paratetrapedia lugubris

text:
Paratetrapedia lugubris là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cresson mô tả khoa học năm 1878.

Chú thích

Tham khảo

Paratetrapedia
Động vật được mô tả năm 1878


title: Vệ tinh

text:
Một vệ tinh nhân tạo hay gọi ngắn gọn là vệ tinh, là bất kỳ 1 vật thể nào do con người chế tạo nên quay quanh 1 vật thể khác.

Cần phân biệt với vệ tinh tự nhiên, ví dụ mọi vật thể thuộc Hệ Mặt Trời gồm cả Trái Đất, đều là vệ tinh tự nhiên của Mặt Trời; hoặc vệ tinh tự nhiên của Trái Đất là Mặt Trăng.

Định nghĩa vật thể nào là vệ tinh không phải luôn đơn giản khi xét đến một cặp 2 vật thể. Bởi vì mọi vật thể đều có sức hút của trọng lực, chuyển động của vật thể chính cũng bị ảnh hưởng bởi vệ tinh của nó. Nếu hai vật thể có khối lượng tương đương, thì chúng thường được coi là một hệ đôi và không một vật thể nào bị coi là vệ tinh; một ví dụ là tiểu hành tinh kép 90 Antiope. Tiêu chuẩn chung để một vật thể được coi là vệ tinh là trung tâm khối lượng của hệ nằm bên trong vật thể chính.

Trong cách nói thông thường, thuật ngữ "vệ tinh" thường để chỉ một vệ tinh nhân tạo, nó là một vật thể do con người chế tạo và bay quanh Trái Đất (hay một thiên thể khác). Tuy nhiên, các nhà khoa học cũng có thể sử dụng thuật ngữ đó để chỉ các vệ tinh thiên nhiên, hay các Mặt Trăng. Nói chung, trong cách dùng thông thường, "vệ tinh thiên nhiên" là thuật ngữ để chỉ các Mặt Trăng.

Các vệ tinh nhân tạo

Vệ tinh nhân tạo đầu tiên
Người đầu tiên đã nghĩ ra vệ tinh nhân tạo dùng cho truyền thông là nhà viết truyện khoa học giả tưởng Arthur C. Clarke vào năm 1945 ( ). Ông đã nghiên cứu về cách phóng các vệ tinh này, quỹ đạo của chúng và nhiều khía cạnh khác cho việc thành lập một hệ thống vệ tinh nhân tạo bao phủ thế giới. Ông cũng đề nghị 3 vệ tinh địa tĩnh (geostationary) sẽ đủ để bao phủ viễn thông cho toàn bộ Trái Đất.

Tuy nhiên, vệ tinh nhân tạo đầu tiên là Sputnik 1 được Liên Xô phóng lên ngày 4/10/1957.

Các loại vệ tinh

 Vệ tinh vũ trụ là các vệ tinh được dùng để quan sát các hành tinh xa xôi, các thiên hà và các vật thể ngoài vũ trụ khác.
 Vệ tinh thông tin là các vệ tinh nhân tạo nằm trong không gian dùng cho các mục đích viễn thông sử dụng sóng radio ở tần số vi ba. Đa số các vệ tinh truyền thông sử dụng các quỹ đạo đồng bộ hay các quỹ đạo địa tĩnh, mặc dù các hệ thống gần đây sử dụng các vệ tinh tại quỹ đạo Trái Đất tầm thấp.
 Vệ tinh quan sát Trái Đất là các vệ tinh được thiết kế đặc biệt để quan sát Trái Đất từ quỹ đạo, tương tự như các vệ tinh trinh sát nhưng được dùng cho các mục đích phi quân sự như kiểm tra môi trường, khí tượng học, lập bản đồ, vân vân. (Xem thêm Hệ thống quan sát Trái Đất)
 Vệ tinh hoa tiêu (navigation satellite) là các vệ tinh sử dụng các tín hiệu radio được truyền đi theo đúng chu kỳ cho phép các bộ thu sóng di động trên mặt đất xác định chính xác được vị trí của chúng. Sự quang đãng (không có vật cản) của đường truyền và thu tín hiệu giữa vệ tinh (nguồn phát) và máy thu trên mặt đất tích hợp với những cải tiến mới về điện tử học cho phép hệ thống vệ tinh hoa tiêu đo đạc khoảng cách với độ chính xác khoảng một vài mét.
 Vệ tinh tiêu diệt là các vệ tinh được thiết kế để tiêu diệt các vệ tinh "đối phương", các vũ khí và các mục tiêu bay trên quỹ đạo khác. Một số vệ tinh này được trang bị đạn động lực, một số khác sử dụng năng lượng và/hay các vũ khí hạt nhân để phá huỷ các vệ tinh, ICBMs, MIRVs. Cả Hoa Kỳ và Liên Xôđều có các vệ tinh này. Các đường dẫn bàn luận về các "Vệ tinh tiêu diệt", ASATS (Vệ tinh chống vệ tinh) gồm USSR Tests ASAT weapon và ASAT Test . Xem thêm IMINT.
 Vệ tinh trinh sát là những vệ tinh quan sát Trái Đất hay vệ tinh truyền thông được triển khai cho các ứng dụng quân sự hay tình báo. Chúng ta hiện không biết nhiều về năng lực thực sự của các vệ tinh này vì các chính phủ điều hành chúng thường giữ tuyệt đối bí mật về thông tin cho các vệ tinh loại này.
 Vệ tinh năng lượng Mặt trời là các vệ tinh được đề xuất là sẽ bay trên quỹ đạo Trái Đất tầm cao sử dụng cách truyền năng lượng viba để chiếu năng lượng mặt trời tới những angten cực lớn trên mặt đất, nơi nó có thể được dùng để thay thế cho những nguồn năng lượng quy ước thông thường.
 Trạm vũ trụ là các cơ cấu do con người chế tạo, được thiết kế để con người sống được trong vũ trụ. Một trạm vũ trụ được phân biệt với những tàu vũ trụ ở điểm nó không có động cơ đầy chính hay các thiết bị hạ cánh — thay vào đó, người ta dùng các thiết bị khác để vận chuyển lên và xuống trạm. Các trạm vũ trụ được thiết kế để có thể duy trì sự sống trong một khoảng thời gian trung bình trên quỹ đạo, các khoảng thời gian có thể là tuần, tháng, hay thậm chí là năm.
 Vệ tinh thời tiết là các vệ tinh có mục đích chính là để quan sát thời tiết và/hay khí hậu của Trái Đất.
 Vệ tinh thu nhỏ là các vệ tinh có trọng lượng và kích thước nhỏ hơn thông thường. Những tiêu chí xếp hạng mới để đánh giá các vệ tinh đó: tiểu vệ tinh (500–200 kg), vệ tinh siêu nhỏ (dưới 200 kg), vệ tinh cỡ nano (dưới 10 kg), vệ tinh cỡ pico (dưới 1 kg) và vệ tinh cỡ femto (dưới 100 g).
 Vệ tinh sinh học là các vệ tinh có mang các tổ chức sinh vật sống, nói chung là cho mục đích thực nghiệm khoa học.

Các loại quỹ đạo
Đa số các vệ tinh thường được mô tả đặc điểm dựa theo quỹ đạo của chúng. Mặc dù một vệ tinh có thể bay trên một quỹ đạo ở bất kỳ độ cao nào, các vệ tinh thường được xếp theo độ cao của chúng.
 Quỹ đạo Trái Đất tầm thấp (LEO: 200 đến 2000 km bên trên bề mặt Trái Đất)
 Quỹ đạo Trái Đất tầm trung (ICO hay MEO: 2000 đến 35786 km)
 Quỹ đạo Trái Đất đồng bộ (GSO)
 Quỹ đạo địa tĩnh (GEO: quỹ đạo đồng bộ không nghiêng, cách xích đạo Trái Đất 35 786 km)
 Quỹ đạo Trái Đất tầm cao (HEO: trên 35786 km)

Các quỹ đạo sau là các quỹ đạo đặc biệt cũng thường được dùng để xác định đặc điểm của vệ tinh:
 Quỹ đạo Molniya
 Quỹ đạo đồng bộ Mặt Trời
 Quỹ đạo cực
 Quỹ đạo di chuyển Mặt Trăng
 Quỹ đạo di chuyển Hohmann Đối với kiểu quỹ đạo này thì vệ tinh thường là một tàu vũ trụ
 Quỹ đạo siêu đồng bộ hay quỹ đạo trôi dạt — quỹ đạo bên trên GEO. Các vệ tinh sẽ trôi dạt theo hướng tây.
 (GEO + 235 km + (1000 × CR × A/m) km)
 nếu CR là hệ số bức xạ áp suất của Mặt Trời (thường giữa 1.2 và 1.5) và A/m là vùng tương quan [m²] với tỷ lệ khối lượng [kg] khô
 Quỹ đạo dưới đồng bộ hay quỹ đạo trôi dạt - quỹ đạo gần nhưng bên dưới GEO. Được sử dụng cho các vệ tinh đang trải qua những thay đổi tình trạng ổn định theo hướng đông.

Các vệ tinh cũng có thể quay quanh các điểm đu đưa.

Các nước có khả năng phóng vệ tinh nhân tạo

Danh sách này bao gồm những quốc gia có khả năng độc lập để tự phóng vệ tinh lên quỹ đạo, gồm cả việc sản xuất ra khí cụ cần thiết để phóng. Ghi chú: nhiều nước khác cũng có khả năng thiết kế hay chế tạo vệ tinh - việc này, nói chung, không tốn nhiều tiền và cũng không đòi hỏi khả năng khoa học và kỹ thuật lớn – nhưng không thể phóng chúng lên, thay vào đó họ dùng các dịch vụ phóng vệ tinh của nước ngoài. Danh sách này không nhắc tới các quốc gia đó mà chỉ liệt kê những nước có khả năng phóng vệ tinh và ngày khả năng này lần đầu tiên được thể hiện.

Cả CHDCND Triều Tiên và Iraq đã tuyên bố những vụ phóng vệ tinh lên quỹ đạo nhưng điều này còn chưa được xác định. Na Uy đã phóng các vệ tinh trong nước và quốc tế từ trung tâm vũ trụ của họ ở Andøya. Tới năm 2006, chỉ có 8 quốc gia đã phóng các vệ tinh lên quỹ đạo một cách độc lập với phương tiện phóng của chính họ chế tạo – theo thứ tự thời gian: Liên Xô, Hoa Kỳ, Pháp, Nhật Bản, Trung Quốc, Anh, Ấn Độ và Israel. Khả năng phóng vệ tinh của Anh và Pháp hiện được quy cho Liên minh châu Âu, và khả năng của Liên Xô được chuyển cho Nga, làm giảm số lượng những thực thể chính trị với khả năng phóng vệ tinh thực tế xuống còn 7 cường quốc vũ trụ chính: Hoa Kỳ, Nga, Trung Quốc, Ấn Độ, Liên minh châu Âu, Nhật Bản – và một cường quốc vũ trụ "nhỏ": Israel. Nhiều quốc gia khác như Hàn Quốc, Pakistan và Brasil đang ở giai đoạn đầu chương trình phát triển khả năng phóng vệ tinh ở mức độ nhỏ của họ, và đang tìm cách trở thành các tiểu cường quốc vũ trụ - các nước khác có thể có khả năng về khoa học và công nghệ, nhưng không có khả năng kinh tế hay không có tham vọng về chính trị.

Vệ tinh đầu tiên của các quốc gia

Vệ tinh nhân tạo của Việt Nam
Tháng 4/2008, Việt Nam đã thuê Pháp phóng thành công vệ tinh Vinasat-1 (mua của Mỹ) lên quỹ đạo địa tĩnh, với việc phóng được vệ tinh nhân tạo Việt Nam đã tiết kiệm 10 triệu USD mỗi năm. Việt Nam là nước thứ 93 phóng vệ tinh nhân tạo và là nước thứ 6 tại Đông Nam Á. Theo các nguồn thông tin nước ngoài, tổng trị giá của dự án Vinasat-1 là 250 triệu USD, trong đó bao gồm chi phí mua vệ tinh và phí phóng vệ tinh, xây dựng trạm mặt đất, bảo hiểm... Dự tính vệ tinh hoạt động được từ 15 - 20 năm và được khoảng 20 công ty phụ trách.

Năm 2007, sau khi được thành lập, Viện Công nghệ Vũ trụ Việt Nam đã tiến hành dự án chế tạo vệ tinh nhỏ pico (10x10x10cm, 1 kg).

Năm 2008, công ty FPT thành lập Phòng nghiên cứu không gian FSpace với mục tiêu thiết kế chế tạo vệ tinh nhỏ vệ tinh nano F-1 (10x10x20cm, 2 kg).

Ngày 16/5/2012, lúc 5g13p, tên lửa Arian 5 mang theo vệ tinh Vinasat-2 rời bãi phóng Kouru của Guyana. Sau 36 phút bay, lúc 5g49p, vệ tinh Vinasat-2 rời khỏi tên lửa Arian 5, vào quỹ đạo an toàn. Vinasat-2 với nhiệm vụ và thiết kế tương tự như Vinasat-1.

Xem thêm

 Bảng thời gian các vệ tinh nhân tạo và các tàu thăm dò vũ trụ
 Các vệ tinh (theo ngày phóng)
Syncom 1 (1963), 2 (1963) và 3 (1964)
 Anik 1 (1972)
 Aryabhata (1975) (Ấn Độ, phóng bởi Liên Xô)
 Hermes Communications Technology Satellite (1976)
 Munin (2000) (Thụy Sĩ, phóng bởi Hoa Kỳ)
Vệ tinh KEO - a space time capsule (2006)
 Các dịch vụ vệ tinh
 Điện thoại vệ tinh
 Internet vệ tinh
 Truyền hình vệ tinh
 Radio vệ tinh
 Vũ khí chống vệ tinh
 Vệ tinh kéo dây
 Voyager 1

Chú thích

Liên kết ngoài

 J-Pass  NASA site for satellite-watching
 heavens-above.com site for satellite-watching
 卫星的运行轨迹图 所有卫星的实时轨迹.
 Orbitron - Satellite Tracking System Free satellite tracking software
 Satellite Tracking in Recreation Radio Amateur an excellent link to many links
 UN Office for Outer Space Affairs ensures all countries benefit from satellites
 Internet via Satellite The attraction of Satellite for professional users is the ability to establish a network specifically dimensioned for the required service in terms of demand, performance, and geographical distribution, with the ease of scalability as the market expands
 Phòng nghiên cứu FSpace và giấc mơ chế tạo vệ tinh nano đầu tiên của Việt Nam

Tàu không gian
Chuyến bay vũ trụ
Khí cụ không người lái
Phát minh của Nga

ast:Satélite (dixebra)


title: Tân Mật

text:
Tân Mật (chữ Hán giản thể: 新密市, Hán Việt: Tân Mật thị) là một thành phố cấp huyện thuộc địa cấp thị Trịnh Châu (郑州市), tỉnh Hà Nam, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Thành phố này có diện tích 1001 km2, dân số 750.000 người (2002), mã số bưu chính 452300, mã vùng điện thoại 0371. Thành phố này có các đơn vị hành chính gồm 3 nhai đạo biện sự xứ (Tân Nhai Lộ, Thanh Bình, Nhai Đại), 10 trấn và 2 hương.

Tham khảo

Trịnh Châu
Đơn vị cấp huyện Hà Nam (Trung Quốc)


title: Cryphia muralis

text:
Cryphia muralis (tên tiếng Anh: Marbled Green) là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở châu Âu.

Sải cánh dài 27–34 mm. Chiều dài cánh trước là 12–15 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 6 đến tháng 9 tùy theo địa điểm.

Ấu trùng ăn various Lichen.

Hình ảnh

Liên kết ngoài
vlindernet
waarneming.nl
Lepidoptera of Belgium
 Marbled Green at UKmoths
 Species Information

Chú thích

Cryphia
Côn trùng châu Âu


title: Microdytes hainanensis

text:
Microdytes hainanensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Wewalka miêu tả khoa học năm 1997.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Microdytes


title: Nestelbach bei Graz

text:
Nestelbach bei Graz là một đô thị thuộc huyện Graz-Umgebung bang Steiermark, nước Áo. Đô thị  có diện tích 8,71 km², dân số thời điểm cuối năm 2005 là 1077 người.

Tham khảo


title: Quận Erath, Texas

text:
Quận Erath (tiếng Anh: Erath County) là một quận trong tiểu bang Texas, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở thành phố Stephenville. Quận được đặt tên theo George Bernard Erath
Theo điều tra dân số năm 2000, quận có 33.001 người.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích , trong đó có  là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính
 Interstate 20
 U.S. Highway 67
 U.S. Highway 281
 U.S. Highway 377
 State Highway 6
 State Highway 108

Quận giáp ranh
Quận Palo Pinto  (bắc)
Quận Hood   (đông bắct)
Quận Somervell  (đông)
Quận Bosque  (đông nam)
Quận Hamilton  (nam)
Quận Comanche  (tây nam)
Quận Eastland  (tây)

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Texas


title: Hontalbilla

text:
Hontalbilla là một đô thị ở tỉnh Segovia, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số năm 2004 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha, đô thị này có dân số 391 người.

Tham khảo

Đô thị ở Segovia


title: Ganonema longipenne

text:
Ganonema longipenne là một loài Trichoptera trong họ Calamoceratidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Ganonema


title: Megachile elizabethae

text:
Megachile elizabethae là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Bingham mô tả khoa học năm 1897.

Chú thích

Tham khảo

E
Động vật được mô tả năm 1897


title: Cordyla richardii

text:
Cordyla richardii là một loài rau đậu thuộc họ Fabaceae.
Loài này có ở Sudan và Uganda.

Chú thích

Tham khảo
 Makerere University Institute of Environment and Natural Resources 1998. Cordyla richardii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

Cordyla
Thực vật Sudan
Thực vật Uganda
Thực vật dễ tổn thương


title: Ngực trần

text:
Ngực trần, hay cởi trần, nghĩa là không mặc gì để che phần trên cơ thể. Cả nam lẫn nữ đều có thể để ngực trần. Phụ nữ để ngực trần lộ ra đôi bầu vú.

Ở một số nơi như châu Á, châu Phi và châu Đại Dương, phụ nữ cởi trần khi lao động, sinh hoạt, cả ở nhà lẫn ở ngoài đường. Thông thường là phụ nữ sống ở các khu vực miền núi. Họ chỉ mặc áo trong vài dịp quan trọng nào đó. Theo thời gian, trước ảnh hưởng của lối sống thành thị, việc để ngực trần nhiều khu vực miền núi đã mất dần. Trong một số nền văn hóa, phụ nữ phải che kín ngực, đến khi có chồng mới được phép để ngực trần.

Nghệ thuật

Nghệ thuật Phật giáo Mathura từ thế kỷ I-II sau CN đã có nhiều hình ảnh phụ nữ ngực trần, được xem là có mức sử dụng hình ảnh khiêu dâm nhiều hơn bất kỳ trường phái nghệ thuật Ấn Độ nào trước đó.

Hình tượng Apsara trong điêu khắc Chăm phác họa phụ nữ Chăm ngực trần.

Văn học

Hình ảnh ngực trần được miêu tả trong nhiều tác phẩm văn học: Kẻ thù không mặt (năm 1969); Đời ca hát (năm 1970); Tình yêu sau chiến tranh (năm 2004); Khoảnh khắc của chiến tranh (năm 2005); Hồn trinh nữ (năm 2005); Gặp lại ấu thơ (năm 2011); Người đi trong mơ (năm 2021); tập Truyện ngắn của các nhà văn nữ Việt Nam (năm 2001);...

Đời sống

Hình ảnh phụ nữ ngực trần thường chỉ xuất hiện tại các bãi biển, tuy nhiên một số quốc gia vẫn chưa cho phép. Một số nước tự do nhưng tại một số khu vực thì điều này bị giới hạn, cấm theo luật và có xử phạt, chả hạn dọc bãi biển từ Cannes đến SainteMaxime (Pháp), phụ nữ bị cấm để ngực trần.

Một số nơi, phụ nữ để ngực trần cho con bú ngay các địa điểm công cộng.

Xem thêm
 Cởi truồng
 Khỏa thân

Chú thích

Khỏa thân
Vú


title: Philippsheim

text:
Philippsheim là một đô thị thuộc huyện Bitburg-Prüm, bang Rhineland-Palatinate, Đức.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Bitburg-Prüm


title: Anthodioctes manni

text:
Anthodioctes manni là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1927.

Chú thích

Tham khảo

Anthodioctes
Động vật được mô tả năm 1927


title: Quận Harrison, Indiana

text:
Quận Harrison là một quận thuộc tiểu bang Indiana, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số người. Quận lỵ đóng ở.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Indiana


title: Phyllonorycter andalusicus

text:
Phyllonorycter andalusicus là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Tây Ban Nha.

The larvae có thể feed on Retama sphaerocarpa. Chúng cuộn lá làm tổ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Fauna Europaea

Phyllonorycter


title: Đền thờ Vua Hùng

text:
Đền thờ Vua Hùng có thể chỉ một trong các ngôi đền sau đây:

 Đền Hùng: quần thể đền thờ các vua Hùng tại thành phố Việt Trì, Phú Thọ
 Đền thờ Vua Hùng (Thảo Cầm Viên), tại Thành phố Hồ Chí Minh
 Đền Hùng Vương tại 173 đường Ngô Gia Tự, phường Tân Lập, thành phố Nha Trang
 Đền Hùng ở Bến Đình, thành phố Vũng Tàu
 Đền thờ Vua Hùng (Đà Lạt) ở đường Ngô Quyền, thành phố Đà Lạt
 Đền thờ Vua Hùng (Phú Riềng) ở Phú Riềng tỉnh Bình Phước
 Đền thờ Vua Hùng (Thới Bình) ở xã Tân Phú huyện Thới Bình tỉnh Cà Mau
 Đền thờ Vua Hùng (Cần Thơ) tại quận Bình Thủy

Tham khảo

Đền tại Việt Nam


title: Chiến binh

text:
Chiến binh hay chiến sĩ (Anh: warrior) là những người có sức khỏe, thành thạo các kỹ năng chiến đấu, võ thuật và tham gia vào các cuộc chiến đấu (chiến đấu bằng tay không hoặc vũ khí lạnh) hay tham gia vào các cuộc chiến tranh, xung đột, giao tranh. Đặc biệt là trong bối cảnh của một xã hội thị tộc, bộ lạc, bộ tộc thì những chiến binh được công nhận như một tầng lớp, đẳng cấp riêng biệt và là biểu tượng của sức mạnh, sự can đảm.

Trong những xã hội bộ tộc có tham gia vào chiến tranh cục bộ, các chiến binh thường hình thành một giai cấp hay đẳng cấp riêng. Trong chế độ phong kiến, các chư hầu cơ bản hình thành một quân đội hoặc tầng lớp chiến binh, ngay cả khi chiến tranh xảy ra, nông dân có thể được gọi là để chiến đấu phụ giúp cho các thành phần này. Trong khi các tầng lớp chiến binh trong các xã hội bộ lạc thường là đàn ông, có một số trường hợp ngoại lệ được ghi nhận phụ nữ (thường chưa lập gia đình, phụ nữ trẻ) cũng tham gia và hình thành một phần của tầng lớp chiến binh.

Một số chiến binh
 Chiến binh Mông Cổ
 Chiến binh du mục
 Chiến binh da đỏ
 Chiến binh Ả rập
 Chiến binh Indonesia
 Chiến binh Thái
 Chiến binh Ấn Độ

Tham khảo

 Những chiến binh hùng mạnh nhất lịch sử
 Chiến binh bộ tộc vác dao và giáo mác đi săn vàng tặc

Chiến binh
Nhân loại học
Tầng lớp xã hội
Phân chia xã hội
Nhân vật kiểu mẫu


title: Argentat

text:
Argentat là một xã trong vùng Nouvelle-Aquitaine, thuộc tỉnh Corrèze, quận Tulle, tổng Argentat. Tọa độ địa lý của xã là 45° 05' vĩ độ bắc, 01° 56' kinh độ đông. Argentat nằm trên độ cao trung bình là 188 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 166 mét và điểm cao nhất là 441 mét. Xã có diện tích 22,41 km², dân số vào thời điểm 1999 là 3.125 người; mật độ dân số là 139 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Các thành phố kết nghĩa
  Bad König, Đức

Địa điểm tham quan
 Nhà thờ St. Pierre

Tham khảo

Xã của Corrèze


title: Cassida bezdeki

text:
Cassida bezdeki là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Borowiec miêu tả khoa học năm 2002.

Chú thích

Tham khảo

Cassida


title: Q

text:
Q, q (gọi là "quy" - /kwi/ theo tiếng Pháp hoặc "kiu" - /kju/ theo tiếng Anh) là chữ cái thứ 17 trong phần nhiều bảng chữ cái dựa trên Latinh và là chữ thứ 21 trong chữ cái tiếng Việt. Trong tiếng Việt Q luôn luôn đi trước U tạo thành cặp chữ U, dùng cho âm /kw/, gần giống âm của cặp chữ ...CO và ...KO nếu sau nó là một nguyên âm A hoặc E. Liên kết QU cũng thường xảy ra trong các ngôn ngữ thuộc nhóm German và nhóm Rôman: trong tiếng Anh và tiếng Đức dùng cho âm /kw/; trong tiếng Pháp, tiếng Tây Ban Nha, tiếng Ý... dùng cho âm /k/.

 Trong bảng mã ASCII dùng ở máy tính, chữ Q hoa có giá trị 81 và chữ q thường có giá trị 112.
 Trong hóa sinh học, Q là ký hiệu của glutamin.
Trong toán học,  chỉ tập hợp các số hữu tỉ.
 Trong Hoá Học Q là một trong hai chữ cái không có trong bảng tuần hoàn các nguyên tố hoá học.
 Trong môn cờ vua, Q là ký hiệu để ghi quân Hoàng hậu (Queen).
Trong bộ bài Tây, Q là một lá bài có in hình hoàng hậu, viết tắt cho Queen.
 Theo mã số xe quốc tế, Q được dùng cho Qatar.
 Q được gọi là Quebec trong bảng chữ cái âm học NATO.

Tham khảo

Ký tự Latinh


title: Hypnoidus leei

text:
Hypnoidus leei là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Stibick miêu tả khoa học năm 1968.

Chú thích

Tham khảo

Hypnoidus


title: Virus herpes

text:
Virus herpes là họ virus lớn có cấu trúc DNA gây bệnh ở động vật, bao gồm cả con người.  Tên herpes có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp: herpein có nghĩa là "leo", miêu tả khả năng gây nhiễm trùng tiềm ẩn hoặc định kỳ đặc trưng của nhóm virus này.

Cấu trúc virus

Các virus herpes có một cấu trúc chung, được cấu tạo bởi sợi đôi tương đối lớn, bộ gen DNA mã hóa tuyến tính 100-200 gen được bọc trong một lớp vỏ protein 20 mặt gọi là capsid, lớp vỏ này có chứa cả protein, mRNA của virus và màng lipid kép.

Vòng đời
Virus herpes có chứa DNA sợi kép và có khả năng tự nhân lên sau khi xâm nhập vào tế bào chủ. Trong thời gian có triệu chứng nhiễm trùng, các tế bào bị nhiễm virus sao chép gen của virus theo một chu kỳ, trong thời gian này, virus có thể tồn tại trong tế bào vật chủ vô thời hạn.

Các bệnh do virus herpes gây ra ở người

Chú thích

Liên kết ngoài
 ICTV International Committee on Taxonomy of Viruses (official site)
 Viralzone: Herpesviridae
 Animal viruses
 Article on Cercopithecine herpesvirus
 International Herpes Management Forum
 National B Virus Resource Center
 Pityriasis Rosea overview
 Herpes simplex: Host viral protein interactions.A database of Host/HSV-1 interactions
 Virus Pathogen Database and Analysis Resource (ViPR): Herpesviridae


title: Hylaeus strenuus

text:
Hylaeus strenuus là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Cameron mô tả khoa học năm 1897.

Chú thích

Tham khảo

S
Động vật được mô tả năm 1897


title: Teissières-de-Cornet

text:
Teissières-de-Cornet là một xã ở tỉnh Cantal, thuộc vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở miền trung nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Cantal

Liên kết ngoài
 Teissières-de-Cornet sur le site de l'Institut géographique national
 Teissières-de-Cornet sur le site de l'Insee

Tham khảo

Teissieres-de-Cornet


title: Seyssins

text:
Seyssins là một xã thuộc tỉnh Isère trong vùng Rhône-Alpes đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 301 mét trên mực nước biển. Theo điều tra dân số năm 2006 của INSEE có dân số là 6861 người.

Tham khảo

Xã của Isère


title: Costa Rica

text:
Costa Rica (Phiên âm: Cô-xta Ri-ca), tên chính thức Cộng hòa Costa Rica (Tiếng Tây Ban Nha: República de Costa Rica, IPA: ), là một quốc gia tại Trung Mỹ, giáp với Nicaragua ở mặt Bắc, Panama ở phía Nam và Đông Nam, Thái Bình Dương ở phía Tây và Nam, biển Caribe ở phía Đông. Costa Rica là nước đầu tiên trên thế giới tự giải thể lực lượng quân sự chính quy theo hiến pháp.

Lịch sử

Vào thời Tiền Columbus, thổ dân châu Mỹ ở vùng đất nay là Costa Rica thuộc nhóm văn hóa trung gian giao thoa giữa các vùng văn hóa Mesoamerica và văn hóa Andes ở Nam Mỹ.

Đối với bán đảo Nicoya ở phía tây bắc Costa Rica thì đây là điểm cực nam của ảnh hưởng văn hóa Nahuatl trong khi thung lũng miền trung tâm của Costa Rica có bộ tộc Chibcha cư trú. Khi đoàn quân viễn chinh của Tây Ban Nha dưới sự chỉ huy của các chinh phục tướng quân (conquistador) mở cuộc xâm chiếm Trung Mỹ vào thế kỷ XVI thì các bộ tộc thổ dân châu Mỹ phiêu tán. Số còn lại phần bị đồng hóa hoặc tiêu diệt vì bệnh truyền nhiễm cùng sự cai trị hà khắc của người Tây Ban Nha.

Thời kỳ thuộc địa
Sang thời kỳ thuộc địa Tây Ban Nha, Costa Rica phụ thuộc Trấn Guatemala (Audiencia de Guatemala hay Capiténcia Géneral de Guatemala) với thủ phủ đặt ở Santiago de los Caballeros (nay là Antigua Guatemala). Khoảng cách xa xôi từ thủ phủ đến Costa Rica trong thời buổi giao thông thô sơ khiến Costa Rica hầu như bị lãng quên. Cũng vì đó mà xứ Costa Rica phát triển một cách đơn lập, thoát sự giám sát chặt chẽ của triều đình Tây Ban Nha. So với những thuộc địa khác thì Costa Rica kém phát triển và có thể nói là nghèo nhất vùng Trung Mỹ. Hơn nữa vì thổ dân địa phương thưa thớt nên di dân Tây Ban Nha đến định cư vùng Costa Rica không thể trưng dụng thổ dân, bắt họ phục dịch hoặc làm nô lệ. Vì thế mà trong khi chế độ nô lệ được tận dụng ở những thuộc địa khác để khai thác nông nghiệp, di dân Tây Ban Nha sang lập nghiệp ở Costa Rica phải tự canh tác trồng trọt. Trong hoàn cảnh tự lập của giai đoạn này, nền móng nước Costa Rica đã hình thành với những yếu tố để phát triển một xã hội bình đẳng so với những nước láng giềng.

Thời kỳ tự chủ

Sau khi thoát khỏi sự cai trị của Tây Ban Nha, Costa Rica là một trong sáu nước trong Cộng hòa Liên bang Trung Mỹ (tiếng Tây Ban Nha: República Federal de Centroamérica/Centro América) với thủ đô là Thành phố Guatemala. Liên bang này chỉ hiện diện trong thời gian ngắn ngủi rồi giải tán sau 15 năm vì thiếu đoàn kết. Kết quả là năm quốc gia độc lập ra đời; năm nước này (Costa Rica, El Salvador, Guatemala, Honduras và Nicaragua) tồn tại tới ngày nay và cả năm nước hậu duệ này đều lấy ngày 15 tháng 9 là ngày quốc khánh, đánh dấu thời điểm khi chính quyền thực dân Tây Ban Nha cáo chung trên dải đất Trung Mỹ.

Xét về mặt chủng tộc, ngoài sắc dân gốc Âu châu, Costa Rica còn có dân thiểu số gốc Phi châu. Họ là hậu duệ của nhóm di dân từ Jamaica đưa sang làm phu vào thế kỷ XIX để xây tuyến đường sắt từ Cao nguyên Trung phần xuống duyên hải biển Caribe và cửa bể Limón. United Fruit Company, một công ty Hoa Kỳ bỏ vốn ra xây những đoạn đường này để đổi lấy quyền sở hữu và khai thác đất đai trong vùng. Sự việc này tác động mạnh đến kinh tế Costa Rica, biến đất nước này, trước kia chủ yếu trông cậy vào cà phê là hàng xuất cảng chính nay còn cung cấp thêm các loại trái cây nhiệt đới, nhất là chuối cho thị trường thế giới.

Vào thế kỷ XIX, những người nhập cư người Ý và Người Trung Hoa cũng đã tới đây làm việc trên các công trường xây dựng.

Địa lý

Costa Rica nằm ở eo đất Trung Mỹ, 10° Bắc xích đạo và 84° Tây đường Kinh tuyến gốc. Nước này giáp với Biển Caribe (ở phía đông) và Biển Bắc Thái Bình Dương (ở phía tây), với chiều dài bờ biển tổng cộng 1.290 kilômét (802 dặm) (212 km / 132 mi bờ biển Caribe và 1.016 km / 631 mi bờ biển Thái Bình Dương).

Costa Rica giáp giới với Nicaragua ở phía bắc (309 km / 192 mi biên giới) và Panama ở phía nam (639 km / 397 mi biên giới). Tổng cộng, Costa Rica có 51.100 km² (19.730 dặm vuông) lãnh thổ cộng thêm 589.000 km² lãnh hải. Nước này có diện tích tương đương với Tây Nguyên Việt Nam.

Điểm cao nhất nước là núi Chirripó, với độ cao đo được là 3.810 mét (12.500 ft). Ngọn núi này cũng là ngọn núi cao thứ năm ở Trung Mỹ. Núi lửa cao nhất nước là ngọn Irazú (3.431 m / 11.257 ft).

Hồ nước có diện tích lớn nhất ở Costa Rica là Hồ Arenal.

Vì Costa Rica có địa hình đa dạng nhiều núi non nên sông ngòi chảy xiết, rất thích hợp với một số môn thể thao như bơi kayak hoặc thả bè. Hai con sông được biết đến cho các bộ môn này là sông Pacuare và sông Reventazón nằm ngay phía đông thủ đô San José ở vùng Cao nguyên Trung phần.

Costa Rica cũng có một số hải đảo. Đáng kể nhất là Đảo Cocos cách bờ biển tỉnh Puntarenas 24 km² / 9.25 sq mi, 500 km hay 300 mi, nhưng Đảo Calero là đảo lớn nhất nước (51.6 km² / 58.5 sq mi).

Costa Rica cũng đã dành 25% lãnh thổ toàn quốc dưới dạng đất bảo tồn sinh thái. Nước này cũng có mật độ sinh vật đa dạng nhất thế giới.

Chính trị

Costa Rica là một quốc gia dân chủ theo thể chế cộng hòa trong khuôn khổ pháp lý của bản hiến pháp vững mạnh. Bản hiến pháp hiện hành được ban bố ngày 7 tháng 11 năm 1949, trong đó có đặc điểm là Costa Rica không có quân đội.

Về mặt chính trị, Costa Rica có truyền thống dân chủ khá lâu dài bắt đầu từ năm 1899 với cuộc tổng tuyển cử công minh. Những đợt bầu cử sau đó tiếp tục đường lối ôn hòa khi thay đổi chính phủ từ năm 1899 đến nay, với hai ngoại lệ: năm 1917 Federico Tinoco chuyên quyền làm lãnh tụ độc tài và năm 1948 José Figueres dùng quân đội cướp chính quyền, gây ra cuộc nội chiến đẫm máu nhất trong lịch sử Costa Rica với hơn 2.000 thương vong. Từ thập niên 1940 tới nay Costa Rica đã tái lập nền dân chủ và đột phá nhất là bản hiến pháp năm 1949, giải tán quân đội để diệt hẳn cơ nguy nạn quân phiệt. Vì vậy Costa Rica được xem là một trong những nước ổn định nhất trong vùng, tránh được những cuộc bạo động chính trị như những nước Trung Mỹ khác.

Đứng đầu ngành hành pháp là tổng thống với nhiệm kỳ bốn năm. Tổng thống có quyền bổ nhiệm 22 bộ trưởng để điều hành chính phủ. Phụ tá tổng thống là hai vị phó tổng thống. Hai viên chức này cũng kiêm nhiệm hai trong 22 bộ.

Cơ quan lập pháp chính là Quốc hội với 57 đại biểu. Đại biểu quốc hội, cũng như tổng thống có nhiệm kỳ bốn năm. Cuộc tu chính hiến pháp thông qua năm 1969 giới hạn tổng thống và các đại biểu chỉ được chấp chính một nhiệm kỳ. Riêng đại biểu quốc hội thì được phép tái tranh cử sau khi nghỉ một nhiệm kỳ. Tháng 4 năm 2003, điều luật cấm tổng thống tái cử trong hiến pháp được sửa đổi, cho phép Óscar Arias (ứng cử viên Giải Nobel Hòa bình năm 1987) ra tranh cử nhiệm kỳ thứ hai. Năm 2006, Óscar Arias tái đắc cử sau một cuộc bầu cử khít khao với nhiều tranh chấp vì lập trường ủng hộ tự do mậu dịch của Arias. Ông nhậm chức ngày 8 tháng 5 năm 2006. Kế đó trong đợt bầu cử Tháng Hai năm 2010, ứng cử viên Laura Chinchilla đắc cử với 46,7% số phiếu và trở thành nữ tổng thống đầu tiên của vùng Trung Mỹ.

Ngành tư pháp có Tối cao Pháp viện với 22 thẩm án. Những thành viên này do Quốc hội bầu ra với nhiệm kỳ tám năm.

Các cơ quan quốc hữu tự trị có nhiều quyền hoạt động độc lập; trong đó các ngành viễn thông điện lực, và ngân hàng thương mại đã được quốc hữu hoá. Chính phủ cũng chiếm độc quyền điều hành ngành bảo hiểm và cơ quan an sinh xã hội.

Chiếu theo hiến pháp 1949 thì Costa Rica không có lực lượng quân đội nhưng duy trì lực lượng cảnh sát để đảm bảo an ninh quốc nội. Lực lượng này được chia thành vệ binh dân sự (Guardia Civil) và vệ binh nông thôn (Guardia Rural).

Những vấn đề chính giới Costa Rica lưu tâm đến là tình hình an ninh, tội ác, và nạn nhập cư lậu từ Nicaragua.

Đảng Nhân dân Costa Rica (tiếng Tây Ban Nha: Partido del Pueblo Costarricense, viết tắt là PPC) là một đảng cộng sản ở Costa Rica. Vào tháng 3 năm 1984, Đảng Vanguard nổi tiếng đã chia thành hai phe. Phần lớn được lãnh đạo bởi Humberto Vargas Carbonell là cấp tiến hơn so với phe của Eduardo Mora Valverde. Cả hai phe đều muốn giữ tên đảng. Sau một phán quyết của tòa án, phe của Mora đã được đổi tên thành PPC vào tháng 4 năm 1985. [1]

PPC đã được đăng ký tại Toà án bầu cử tối cao (TSE) trong khoảng thời gian từ tháng 6 năm 1988 đến tháng 9 năm 1995 với tư cách là Đảng Dân sự (Partido del Pueblo Civilista). [2]

PPC được lãnh đạo năm 2004 bởi Pablo Morales Rivera và Libertad xuất bản.

PPC đã ứng cử cho các cuộc bầu cử chung trong các liên minh khác nhau: ở United People (Pueblo Unido) vào năm 1986 và 1990, ở United Left (Izquierda Unida) năm 2006.

Sự sụp đổ của Liên Xô làm suy yếu PPC. Các thành viên đã đến Lực lượng Dân chủ mới (Fuerza Dân chủ, FD) được thành lập năm 1993 hoặc để lại cho các đảng khác. Eduardo Mora Valverde và José Merino del Rio trở thành người sáng lập Mặt trận Rộng (Frente Amplio) năm 2004. Sau năm 2006, PPC dường như đã bị lật tẩy.

PPC là thành viên của Foro de São Paulo.

Phân chia hành chính

Về mặt hành chánh Costa Rica được chia thành bảy tỉnh (provincia); mỗi tỉnh lại chia thành nhiều tổng (cantón); dưới tổng là quận (dístricto). Tổng cộng cả nước có 81 tổng và 421 quận. Đứng đầu mỗi tổng là viên thị trưởng điều hành. Thị trưởng được người dân trong tổng bầu trực tiếp với nhiệm kỳ bốn năm.

Dưới cấp trung ương, không có các cơ quan lập pháp địa phương.
 Alajuela
 Cartago
 Guanacaste
 Heredia
 Limón
 Puntarenas
 San José

Kinh tế

Vào những năm đầu thế kỷ XXI ngành sản xuất hàng điện tử, dược phẩm, nhu liệu và cung cấp dịch vụ tài chính cùng ngành du lịch sinh thái là động lực chính cho nền kinh tế Costa Rica. Với trình độ giáo dục khá cao của dân chúng Costa Rica, quốc gia này đã trở thành một địa điểm thu hút nguồn đầu tư ngoại quốc.

Chính sách khuyến khích tự do mậu dịch của chính phủ Costa Rica, nhất là về ngành công nghiệp kỹ thuật cao đã gặt hái được một số kết quả khả quan. Những biện pháp giảm thuế cho những nhà đầu tư đã kích thích một số công ty quốc tế như nhà sản xuất chíp máy tính Intel, hãng bào chế dược phẩm GlaxoSmithKline, và công ty sản xuất hàng tiêu dùng Procter & Gamble mở xưởng sản xuất ở Costa Rica, tăng cường hàng xuất cảng. Tổng lượng thương mại với Đông Nam Á và Nga cũng đã phát triển mạnh từ năm 2004, 2005, kể từ khi Costa Rica tham gia Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á Thái Bình Dương (APEC) với tư cách quan sát viên (2004).

Trong năm tài chính 2005, ngân sách chính phủ thâm hụt 2.1% nhưng các số liệu khác đều tăng tiến: thu nội địa +18%; xuất khẩu +12.8%; và số khách du lịch +19%, đạt tới 1.5 triệu người. Dữ liệu do Ngân hàng Trung ương cung cấp cho thấy tăng trưởng kinh tế ở mức 5% nhưng ngược lại Costa Rica cũng phải đối phó với lạm phát cao (14%) và thâm hụt thương mại 5.2%.

Đơn vị tiền tệ của Costa Rica là colón (CRC), vào giữa thập niên 2000 có hối xuất khoảng 518  đổi một dollar Mỹ, tương đương với 675 colón ăn một euro. Ngày 16 tháng 10 năm 2006, để tránh hối xuất dao động mạnh, chính phủ Costa Rica áp dụng biện pháp hạn chế tỷ giá đồng CRC colón và đưa ra ngạch tối đa và tối thiểu tương tự như cách Chile từng áp dụng trước đó với tiền tệ của họ. Quy định này chính phủ tin rằng sẽ giúp Ngân hàng Trung ương Costa Rica đối phó hữu hiệu hơn với nạn lạm phát và tránh việc đồng Mỹ kim lưu hành rộng rãi trong dân chúng. Cũng từ thời điểm đó giá trị của đồng colón đã ổn định hơn.

Ngoài vị trí địa lý thuận tiện cho việc tiếp cận tới các thị trường châu Mỹ vì chung một múi giờ với vùng trung tâm Hoa Kỳ, Costa Rica còn có lợi điểm vì thẳng đường biển trực tiếp tới Châu Âu và Châu Á.

Tính đến năm 2016, GDP của Costa Rica đạt 57.689 USD, đứng thứ 77 thế giới và đứng thứ 12 khu vực Mỹ Latin.

Du lịch
Với kỹ nghệ du lịch trị giá 1.7 tỷ Mỹ kim, Costa Rica là nước thu hút đông khách du lịch nhất khu vực Trung Mỹ. Du lịch sinh thái thu hút nhiều du khách tới các khu bảo vệ thiên nhiên rải rác trên khắp nước này. Nạn mua dâm cũng đã trở thành một hình thức "du lịch" có tiếng của Costa Rica, có thể chiếm tới 10% trên tổng thu của ngành du lịch nói chung. Costa Rica được coi là một chí điểm của các khách mua dâm, phần lớn là mại dâm hợp pháp.

Quan hệ nước ngoài

Costa Rica là một thành viên tích cực của Liên hiệp quốc và Tổ chức các Quốc gia châu Mỹ. Costa Rica giữ một ghế tại Tòa án Nhân quyền Liên Mỹ và tại Đại học Hòa bình Liên hiệp quốc và nhiều tổ chức quốc tế khác liên quan tới nhân quyền và dân chủ.

Mục tiêu chính trong chính sách đối ngoại của Costa Rica là khuyến khích thực thi nhân quyền và phát triển xã hội để mang lại sự ổn định và phát triển quốc gia.

Costa Rica cũng là một thành viên của Tòa án Tội phạm Quốc tế, không có Thỏa thuận Miễn trừ Song phương bảo vệ binh lính Hoa Kỳ (như theo Điều 98).

Ngày 1 tháng 6 năm 2007, Costa Rica đã hủy bỏ bang giao với Trung Hoa Dân Quốc (Đài Loan) để lập quan hệ với Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.

Hệ động thực vật

Costa Rica là địa bàn sinh sống của nhiều loài động và thực vật. Tuy nước này chỉ chiếm khoảng 0.1% tổng diện tích lục địa, nơi đây tàng chứa 5% đa dạng sinh học thế giới. Hơn 25% diện tích lãnh thổ Costa Rica là các khu rừng và khu dự trữ thiên nhiên được bảo vệ.

Một vườn quốc gia nổi tiếng trong giới các nhà sinh thái thế giới từng được biết đến nhiều về sự đa dạng sinh vật (kể cả những con thú lớn như báo và heo vòi) là Vườn Quốc gia Corcovado. Vườn này cũng là nơi đón nhiều du khách đến xem nhiều loài động vật hoang dã.

Trong khi đó Vườn quốc gia Tortuguero là nơi sinh sống của khỉ nhện, khỉ rú và khỉ mũ cổ trắng, lười ba ngón, 320 loài chim (gồm nhiều loài vẹt), rất nhiều loài bò sát, nhưng nổi tiếng nhất là loài rùa xanh đang bị đe dọa tuyệt chủng. Hàng năm chúng dùng bãi biển khu vực này để đẻ trứng.

Khu dự trữ "rừng mây" Monteverde cũng phong phú với hai ngàn loài thực vật, gồm nhiều loại phong lan. Hơn bốn trăm loài chim và hàng trăm loài có vú cũng sinh sống tại đây. Tính tổng thể, khoảng tám trăm loài chim đã được kiểm chứng sinh sống tại Costa Rica.

Nhân khẩu

Tính đến năm 2005, Costa Rica có dân số ước tính khoảng 4,43 triệu người. Đa số dân Costa Rica mang ít nhiều dòng máu của người di dân Tây Ban Nha. Có một số không nhỏ có gốc Italia, Đức, Do Thái, và Ba Lan nhưng nhóm đông nhất là "mestizo", hậu duệ thổ dân châu Mỹ pha trộn với người Tây Ban Nha. Nhóm này chiếm 94% dân số. Chỉ có 3% dân có gốc châu Phi, mà tổ tiên là những người lao động da đen từ Jamaica nhập cư hồi thế kỷ XIX. Số còn lại 1% là người Hoa và 1% thổ dân châu Mỹ, khoảng 40.000 người, đông nhất ở tỉnh Guanacaste phía tây bắc.

Ngoài ra Costa Rica cò là nơi sinh sống của nhiều cộng đồng ngoại kiều. Họ là công dân các nước Hoa Kỳ, Canada, Đức, Hà Lan, Anh Quốc... tập trung đông nhất ở Escazu ở Thung lũng Trung tâm. Còn nhóm người Italia nhập cư sau Chiến tranh thế giới thứ hai thì lập ra thị trấn Zona Sur San Vito de Coto Brus ở phía nam Puntarenas, gần biên giới với Panamá.

Costa Rica đón nhận một số không nhỏ người tỵ nạn, phần lớn từ Colombia và Nicaragua. Theo ước tính thì 10% đến 15% dân số Costa Rica là dân Nicaragua, trốn sang Costa Rica vì lý do kinh tế, tìm việc làm để mai sau hồi hương. Một số khác đến từ Perú. Nhóm này đang trên đà gia tăng đáng kể. Vì vị trí trung gian, Costa Rica cũng là nơi dừng chân của dân tỵ nạn khắp châu Mỹ Latinh lưu vong vì nội chiến và chính thể độc tài như trường hợp Chile và Argentina vào những thập niên 1970-1980.

Tôn giáo

Công giáo là tôn giáo của số đông tại Costa Rica. Riêng Giáo hội Công giáo Rôma có đặc quyền với chức danh là tôn giáo chính thức của Costa Rica, một đặc quyền ghi rõ trong Hiến pháp năm 1949, nhưng đồng thời Hiến pháp cũng đảm bảo quyền tự do tôn giáo và nhìn chung thực tế Chính phủ tôn trọng quyền này. Khoảng 76,3% người dân Costa Rica là tín hữu Công giáo. Ngoài Công giáo, những giáo phái Tin Lành chiếm 13,7% đang phát triển mạnh ở Costa Rica cũng như những nước lân cận, các phái Kháng Cách khác chiếm 0,7%.

Vì số người nhập cư nhỏ và gần đây từ Châu Á, Trung Đông, và các nơi khác, các tôn giáo khác cũng đã phát triển, đáng chú ý nhất là Phật giáo (do con số tăng thêm 40.000 người trong cộng đồng người Hoa), và một số lượng nhỏ tín đồ Do Thái giáo, Hồi giáo, và Hindu giáo.

Có một hội đường Do Thái giáo là Shaarei Zion, tọa lạc tại San Jose, gần công viên La Sabana Metropolitan. Nhiều ngôi nhà ở vùng phụ cận phía đông công viên được trang trí hình ngôi sao David và các biểu tượng dễ nhận thấy khác của Do Thái giáo.

Giáo hội Các Thánh hữu Ngày sau của Chúa Giêsu Kitô phát triển chậm tại Costa Rica trong bốn mươi năm qua và chỉ có một đền thờ tại San Jose, là trung tâm thờ phượng địa phương của cả vùng Costa Rica, Panama, Nicaragua, và Honduras.

Ngôn ngữ

Ngôn ngữ chính thức duy nhất là tiếng Tây Ban Nha. Có hai kiểu giọng bản xứ chính tại Costa Rica, tiếng Costa Rica tiêu chuẩn và Nicoyan. Giọng Nicoyan rất giống với giọng chuẩn Nicaragua, một phần bởi sự kiện sáp nhập nước này vào Nicaragua năm 1824. Một kiểu phát âm khác biệt đáng chú ý khác của Costa Rica là âm đầu mềm và âm vị đúp [r] không rung như tại hầu hết các nước sử dụng tiếng Tây Ban Nha khác..

Những người nhập cư Jamaica ở thế kỷ XIX đã mang tới một thổ ngữ tiếng Anh và đã tiến hóa vào trong thổ ngữ Mekatelyu.

Cưới xin
Vì Cơ đốc giáo La mã là tôn giáo chính thức của đất nước, chỉ những cuộc hôn lễ tiến hành tại nhà thờ được chính phủ công nhận. Bất kỳ người nào muốn tiến hành lễ cưới ngoài nhà thờ Cơ đốc giáo phải thuê một luật sư tiến hành và sau đó đăng ký cuộc hôn lễ dân sự cho họ.

Văn hoá

Người dân Costa Rica thường tự xưng là tico (nam) hay tica (nữ). "Tico" xuất xứ từ kiểu sử dụng hậu tố giảm cường độ để diễn tả tình cảm thân quen (ví dụ, "momentico" thay vì "momentito"). Câu "Pura Vida" (dịch nghĩa "Cuộc sống thanh tịnh") là câu cửa miệng thường dùng ở Costa Rica, nói lên lý tưởng một cuộc sống thanh bình, hài hòa với thiên nhiên, gia đình và bè bạn.

Một số người có thể dùng mae viết tắt của "maje" (mae nghĩa là "gã/anh chàng") để gọi nhau, dù điều này có thể bị coi là hơi có ý xúc phạm đối với người thuộc thế hệ trên bởi maje là từ đồng nghĩa của "tonto" (ngu, khờ dại). Các truyền thống và văn hóa Costa Rica thường có khuynh hướng giữ lại mức độ ảnh hưởng mạnh từ Tây Ban Nha. Kiểu trọng âm nói của họ thật sự khác biệt so với kiểu trọng âm tại các nước Trung Mỹ khác. Tiếp vĩ ngữ "-ito" hay "-ita" được thêm vào nhiều từ để nghe lịch sự và nhã nhặn hơn.

Costa Rica có một lịch sử phong phú. Costa Rica là nơi các nền văn hoá bản xứ Mesoamerica và Nam Mỹ gặp gỡ. Phía tây bắc đất nước, bán đảo Nicoya, là điểm cực nam của ảnh hưởng văn hoá Nahuatl khi những kẻ chinh phục người Tây Ban Nha (conquistadores) tới đây vào thế kỷ mười sáu. Các vùng trung tâm và phía nam đất nước tiếp nhận ảnh hưởng từ Chibcha. Tuy nhiên, người bản xứ cũng để lại ảnh hưởng trên văn hoá Costa Rica hiện đại, tuy ở mức độ thấp hơn, bởi đa số người da đỏ châu Mỹ đã chết vì bệnh tật và sự ngược đãi của người Tây Ban Nha.

Trong lúc đó, bờ biển Đại Tây Dương là nơi tập trung sinh sống của những người lao động châu Phi ở thế kỷ mười bảy và mười tám. Tuy nhiên, đa số người Costa Rica gốc Phi, đều là hậu duệ của những lao động người Jamaica, được đưa tới xây dựng các tuyến đường sắt nối Cao nguyên Trung tâm và cảng Limon trên bờ biển Caribbean. Những người Italia và Trung Quốc nhập cư cũng tới vào khoảng thời gian này để xây dựng các tuyến đường sắt.

Âm nhạc Costa Rica ít có tiếng vang quốc tế, các loại âm nhạc đại chúng Costa Rica gồm: một kiểu âm nhạc calypso bản xứ khác biệt với kiểu calypso được nhiều người biết tới của Trinidad thường được chơi tại các nightclub ở các thành phố như San José. Rock and roll và nhạc pop Mỹ và Anh thịnh hành trong giới trẻ (đặc biệt giới trẻ tại đô thị) trong khi những kiểu âm nhạc cho khiêu vũ như soca, salsa, merengue, cumbia và Tex-Mex có khán giả là những người thuộc thế hệ già hơn.

Giáo dục

Tỷ lệ biết chữ tại Costa Rica là 96% (CIA World Factbook, tháng 2 năm 2007), một trong những tỷ lệ cao nhất tại Mỹ Latinh. Các trường sơ đẳng và cao học có tại khắp đất nước, thực tế ở tất cả các cộng đồng. Giáo dục công cộng tổng quát được đảm bảo trong Hiến pháp, và giáo dục mầm non và cao học đều miễn phí. Có cả các trường đại học công cộng và tư nhân.

Chỉ có một số ít trường tại Costa Rica vượt quá lớp 11. Những trường đó đều kết thúc ở lớp 11 và cấp bằng Costa Rican Bachillerato Diploma được Bộ giáo dục nước này công nhận. Các trường có tới lớp 12 cấp hoặc International Baccalaureate Diploma, được IBO tại Geneva, Thụy Sĩ công nhân, bằng Abitur của Đức hay High School Diploma của Hoa Kỳ, được Hiệp hội các trường Cao đẳng và Trường học miền Nam (SACS) công nhận.

Costa Rica cũng là nơi đóng trụ sở của Instituto Centroamericano de Administracion de Empresas (INCAE), ban đầu được thành lập năm 1964 tại Managua, Nicaragua với sự hỗ trợ của chính phủ Hoa Kỳ và các quốc gia Trung Mỹ khác. Viện này đã mở rộng vào Costa Rica với cuộc Cách mạng Sandinista trong thập niên 1980 tại Nicaragua, viện duy trì quan hệ chặt chẽ với Đại học Harvard, và cũng góp đóng một phần vào việc thành lập trường này. Theo một cuộc nghiên cứu do America Economia tiến hành INCAE được xếp hạng nhất về trường thương mại tại Mỹ Latinh trong hai năm liền (2004, 2005)  và nằm trong tốp mười trường thương mại quốc tế hàng đầu theo xếp hạng của The Wall Street Journal.

Xem thêm

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Costa Rica Directory
 Costa Rica Surf Reports
 Costa Rica Map Project
 Catholic Church in Costa Rica
 Costa Rica Hotel Landmark Historic Patrimonial
 Environmental News from Costa Rica

 Chính phủ và chính quyền
 Casa Presidencial   Official presidential site.
 Instituto Nacional de Biodiversidad , National Biodiversity Institute.
 Las Constituciones De Costa Rica De 1821-1949   Costa Rican Constitution
 Costa Rica Tourist Board  Costa Rica Official Web Site

 Quốc ca
 Himno Nacional de Costa Rica   National Anthem Lyrics

 Du lịch

Cộng hòa
Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Tây Ban Nha
Quốc gia vùng Caribe
Quốc gia Bắc Mỹ
Quốc gia Trung Mỹ
Quốc gia thành viên của Liên Hợp Quốc
Quốc gia Kitô giáo


title: Sazeray

text:
Sazeray là một xã ở tỉnh Indre ở miền trung nước Pháp. Xã này có diện tích 22,69 km², dân số năm 1999 là 319 người. Khu vực này có độ cao trung bình 438 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
Xã của tỉnh Indre

Tham khảo

 Hồ sơ của thị trấn trên INSEE

Xã của Indre


title: Copelatus sulcipennis

text:
Copelatus sulcipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Laporte miêu tả khoa học năm 1835.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Copelatus


title: 7328 Casanova

text:
7328 Casanova (1984 SC1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 20 tháng 9 năm 1984 bởi A. Mrkos ở Klet.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 7328 Casanova

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Antonín Mrkos
Thiên thể phát hiện năm 1984


title: Psilogramma kleineri

text:
Psilogramma kleineri là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Loài này có ở Flores ở Indonesia.

Chú thích

Tham khảo

Psilogramma
Động vật đặc hữu Indonesia


title: La Vall d'Uixó

text:
Vall de Uxó La Vall d'Uixó là một đô thị trong tỉnh Castellón, Cộng đồng Valencia, Tây Ban Nha. Đô thị La Vall d'Uixó có diện tích 67,1 km², dân số theo điều tra năm 2010 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha là 32.983 người. Đô thị La Vall d'Uixó nằm ở khu vực có độ cao 118 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Đô thị ở Castellón


title: Hexatoma sublima

text:
Hexatoma sublima là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Hexatoma
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Đọa lạc thiên sứ

text:
Đọa lạc thiên sứ (Fallen Angels) là một bộ phim của đạo diễn Vương Gia Vệ công chiếu lần đầu tại Hồng Kông năm 1995. Với dàn diễn viên chính gồm Lê Minh, Kaneshiro Takeshi, Lý Gia Hân, Dương Thái Ni và Mạc Văn Úy, bộ phim được Vương Gia Vệ phát triển từ những tình tiết của Trùng Khánh Sâm Lâm, tác phẩm thành công trước đó của ông. Tại Giải thưởng Điện ảnh Hồng Kông lần thứ 15 bộ phim đã chiến thắng ở ba hạng mục là Vai nữ phụ xuất sắc nhất (cho Mạc Văn Úy), Quay phim xuất sắc nhất (cho Christopher Doyle) và Nhạc phim xuất sắc nhất (cho Trần Huân Kì, Roal A. Garcia).

Nội dung
Ming (Lê Minh) là một tay sát thủ máu lạnh ở Hồng Kông. Anh ta sống cô độc và có tính cách thích hành động, không ưa suy nghĩ, mọi phi vụ giết người Ming đều thực hiện theo chỉ dẫn và quyết định của người khác. Tuy có vẻ ngoài lạnh lùng nhưng thực ra trong lòng Ming luôn đau khổ vì một mối tình tan vỡ. Đối tác của Ming, người phụ trách lập kế hoạch các vụ giết người, là một cô gái trẻ không tên (Lý Gia Hân). Cô đem lòng yêu Ming từ lâu và thường xuyên tới nhà Ming trong lúc anh ta đi vắng để giúp dọn dẹp, tuy nhiên Ming lại chỉ coi cô là đối tác, câu trả lời của anh với tình cảm của cô là bài hát Forget Him (忘記他, Quên anh ta đi). Tình cờ anh gặp một cô gái không tên với bộ tóc giả màu vàng (Mạc Văn Úy) tại tiệm McDonald's, cô cũng đem lòng yêu anh và tìm mọi cách giữ anh lại bên mình. Nhưng một lần nữa Ming cũng không thể ở lại.

Hà Chí Vũ (Kaneshiro Takeshi) là một thanh niên câm thường có những hành động kì quặc. Anh hay gặp rắc rối với cảnh sát và tự gọi mình là người tù số 233. Hà Chí Vũ đem lòng yêu Charlie (Dương Thái Ni), một cô gái cũng có tính tình kì quặc đang đau khổ sau khi người yêu thông báo tin lập gia đình với cô gái có tên Blondie. Hà Chí Vũ sẵn sàng làm mọi thứ vì Charlie nhưng không thể khiến cô quên đi tình cảm cũ. Bằng đi một thời gian, Hà Chí Vũ gặp lại Charlie khi anh đang làm việc ở tiệm Midnight Express, cô đã có người yêu mới.

Sản xuất và công chiếu
Đọa lạc thiên sứ được Vương Gia Vệ phát triển từ nhiều tình tiết của Trùng Khánh Sâm Lâm, bộ phim tình cảm rất thành công trước đó của ông. Nhân vật Hà Chí Vũ trong Trùng Khánh Sâm Lâm là cảnh sát số 233 người đem lòng yêu một cô gái có bộ tóc giả màu vàng. Tiệm Midnight Express nơi Hà Chí Vũ làm việc trong Đọa lạc thiên sứ chính là nơi Phi (Vương Phi) làm việc trong Trùng Khánh Sâm Lâm.

Tại Giải thưởng Điện ảnh Hồng Kông lần thứ 15  bộ phim đã chiến thắng ở ba hạng mục là Vai nữ phụ xuất sắc nhất (cho Mạc Văn Úy), Quay phim xuất sắc nhất (cho Christopher Doyle) và Nhạc phim xuất sắc nhất (cho Trần Huân Kì, Roal A. Garcia). Bộ phim còn giành giải Nhạc phim hay nhất và Chỉ đạo nghệ thuật xuất sắc nhất trong Liên hoan phim Kim Mã Đài Loan 1995.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Phim năm 1995
Phim do Vương Gia Vệ đạo diễn
Giải thưởng Điện ảnh Hồng Kông Vai nữ phụ
Phim chính kịch lãng mạn thập niên 1990
Phim Hồng Kông
Phim tiếng Quảng Đông
Phim chính kịch hình sự thập niên 1990
Phim quay tại Hồng Kông


title: Arda Turan

text:
Arda Turan (sinh ngày 30 tháng 1 năm 1987) là một cựu cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp người Thổ Nhĩ Kỳ từng thi đấu ở vị trí tiền vệ tấn công.

Sự nghiệp thi đấu câu lạc bộ

Galatasaray
Arda khởi đầu sự nghiệp bằng việc chơi cho đội trẻ của Altıntepsi Makelspor và Galatasaray PAF. Mùa giải 2004/2005, anh được gọi vào đội hình chính của Galatasaray và có trận đầu tiên cho câu lạc bộ này tại cúp quốc gia Thổ Nhĩ Kỳ gặp Bursaspor. Đến giữa mùa giải 2005/06, anh được đem cho Vestel Manisaspor mượn để được thi đấu nhiều hơn. Huấn luyện viên Ersun Yanal đã cho anh được ra sân trong đội hình chính thức và trong 15 lần ra sân cho Manisaspor anh đã ghi 2 bàn. Trong trận thắng 5-3 của Manisaspor trước Fenerbahce tại Turkish Super League, anh đã có 3 đường chuyền thành bàn.

Arda Turan trở về Galatasaray vào đầu mùa giải 2006/07 và anh có 1 màn trình diễn ấn tượng trong trận gặp Mladá Boleslav tại vòng sơ loại thứ 3 UEFA Champion League bằng việc ghi 2 bàn. Arda Turan ngày càng nổi tiếng nhờ những đường chuyền chính xác, tốc độ và khả năng kiến thiết bàn thắng.

Arda có hat-trick đầu tiên cho Galatasaray trong trận gặp Sivasspor vào ngày 4 tháng 5 năm 2008. Nửa cuối mùa giải 2007-08, anh ghi được 7 bàn thắng. Trước phong độ ấn tượng trên, câu lạc bộ tại Premier League, Newcastle United đã đề nghị chuyển nhượng Arda với giá 9 triệu £, nhưng chủ tịch câu lạc bộ Galatasaray đã từ chối.

Khi mùa giải 2009-10 bắt đầu, Arda đã được trao chiếc băng đội trưởng của Galatasaray, cùng với chiếc áo số 10, số áo trước đây thuộc về Metin Oktay và Gheorghe Hagi. Số áo cũ của anh là 66.

Atlético Madrid
Ngày 9 tháng 8 năm 2011, Arda đã gia nhập Atlético Madrid theo bản hợp đồng có thời hạn 4 năm. Phí chuyển nhượng của anh là 12 triệu euro và là cầu thủ Thổ Nhĩ Kỳ đắt nhất trong lịch sử.
Arda là một cầu thủ sáng tạo, kỹ thuật tuyệt vời kết hợp với Radamel Falcao trở thành bộ đôi ăn ý trên hàng công của đội bóng.

Sự nghiệp thi đấu đội tuyển quốc gia
Arda từng thi đấu cho các đội U-19 và U-21 Thổ Nhĩ Kỳ. Anh được gọi vào đội tuyển bóng đá quốc gia Thổ Nhĩ Kỳ từ năm 2006 tuy nhiên bàn thắng đầu tiên của anh cho đội tuyển là vào ngày 25 tháng 5 năm 2008 trong trận đấu giao hữu gặp Uruguay. Nhờ đó và phong độ trong màu áo Galatasaray nên anh được gọi vào đội tuyển Thổ Nhĩ Kỳ tham dự Euro 2008.

Ngày 11 tháng 6, trong trận đấu thứ hai của vòng loại gặp chủ nhà Thụy Sĩ, bàn thắng của anh ở phút 92 đã giúp Thổ Nhĩ Kỳ lội ngược dòng thành công thắng Thụy Sĩ 2-1. Đây cũng là bàn thắng thứ 2 cho đội tuyển của Arda. Với bàn thắng này, anh không chỉ mang về 3 điểm quý giá cho Thổ Nhĩ Kỳ mà còn dành luôn danh hiệu Cầu thủ xuất sắc nhất trận đấu.

Ngày 15 tháng 6, Arda lại 1 lần nữa ghi bàn và lần này đối thủ là Cộng hòa Séc. Bàn thắng của anh ở phút 75 trong hoàn cảnh Thổ Nhĩ Kỳ đang bị dẫn trước 2-0 đã mở màn cho 15 phút thần kì sau đó cho Thổ Nhĩ Kỳ khi họ ghi liên tiếp 2 bàn ngay sau đó đem về chiến thắng 3-2 chung cuộc. Với chiến thắng này, Thổ Nhĩ Kỳ cũng chính thức lọt vào vòng tứ kết và gặp đội đứng đầu bảng B là Croatia.

Trong trận tứ kết giữa Thổ Nhĩ Kỳ và Croatia, 2 đội phải bước vào loạt sút luân lưu khi đã hòa nhau 1-1 sau 120 phút thi đấu. Thổ Nhĩ Kỳ đã giành thắng lợi 3-1 tại loạt sút luân lưu để giành quyền vào bán kết gặp Đức trong đó Arda là người thực hiện thành công quả sút phạt đền đầu tiên. Sau cùng, Thổ Nhĩ Kỳ đã phải dừng bước ở bán kết sau trận thua Đức 3-2.

Sau trận đấu tại vòng loại World Cup 2010 ngày 6 tháng 9 năm 2008 gặp Armenia, 1 trận đấu của 2 quốc gia có nhiều xung đột trong quá khứ, cả Thổ Nhĩ Kỳ và Armenia đều giành được Giải thưởng Fair Play của FIFA năm 2008. Arda cũng trở thành cầu thủ ghi bàn thắng thứ 600 cho đội tuyển Thổ Nhĩ Kỳ trong trận đấu gặp Estonia ngày 5 tháng 9 năm 2009.

Thống kê sự nghiệp

Câu lạc bộ
.

Đội tuyển quốc gia
.

Bàn thắng cho đội tuyển quốc gia

Danh hiệu

Câu lạc bộ

Galatasaray
 Süper Lig: 2007–08

Atlético Madrid
La Liga: 2013–14
Copa del Rey: 2012–13
Supercopa de España: 2014
UEFA Europa League: 2011–12
UEFA Super Cup: 2012

Barcelona
La Liga: 2015–16
Copa del Rey: 2015–16, 2016–17
Supercopa de España: 2016

Quốc tế
Hạng ba UEFA Euro 2008

Cá nhân
 Cầu thủ xuất sắc nhất trận đấu Thổ Nhĩ Kỳ - Thuỵ Sĩ tại Euro 2008

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang web bản thân
 Bàn thắng của Arda Turan trong trận gặp Thụy Sĩ Euro 2008
 Trang web do người hâm mộ lập
 Thông tin về Arda Turan trên trang web chính thức Euro 2008
 Cú xoay tròn người của Arda Turan

Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá Thổ Nhĩ Kỳ
Cầu thủ bóng đá Galatasaray S.K.
Cầu thủ bóng đá Atlético de Madrid
Sinh năm 1987
Cầu thủ bóng đá Barcelona
FIFA Century Club
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Tây Ban Nha
Cầu thủ bóng đá nam Thổ Nhĩ Kỳ ở nước ngoài


title: Laburgade

text:
Laburgade là một xã thuộc tỉnh Lot trong vùng Occitanie phía tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Lot

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Lot


title: Neoplusia

text:
Neoplusia là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Các loài thuộc chi đã được xếp vào chi Chrysodeixis.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database
Chrysodeixis at funet, listing Neoplusia as a synonym

Noctuidae
Plusiinae


title: Hyposmocoma oculifera

text:
Hyposmocoma oculifera là một loài bướm đêm thuộc họ Cosmopterigidae. Nó là loài đặc hữu của Kauai.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Insects of Hawaii. Volume 9, Microlepidoptera

Hyposmocoma
Loài đặc hữu của Hawaii


title: Ormosia mitchellensis

text:
Ormosia mitchellensis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Ormosia (chi ruồi)
Limoniidae ở vùng Nearctic


title: Benahavís

text:
Benahavís là một đô thị trong tỉnh Málaga, cộng đồng tự trị Andalusia Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là người với mật độ người/km². Đô thị này có cự ly km so với tỉnh lỵ Málaga.

Tham khảo

Đô thị ở Málaga
Địa lý Tây Ban Nha


title: Speccafrons

text:
Speccafrons là một chi ruồi trong họ Chloropidae.

Chú thích

Tham khảo
Europe
Nearctic

Chloropidae
Côn trùng hai cánh châu Âu


title: Barrado

text:
Barrado là một đô thị trong tỉnh Cáceres, Extremadura, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2005 (INE), đô thị này có dân số là 507 người.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị ở Cáceres


title: Mẫu Đơn Giang (tỉnh)

text:
Mẫu Đơn Giang () là một tỉnh của Mãn Châu Quốc. Tỉnh lị là thành phố Mẫu Đơn Giang. Lãnh thổ của tỉnh Mẫu Đơn Giang nay nằm ở phía đông nam của tỉnh Hắc Long Giang của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.

Ngày 1 tháng 7 năm 1937, Mãn Châu Quốc điều chỉnh quy hoạch hành chính, đông nam của tỉnh Tân Giang gồm 5 huyện: Ninh An, Mục Lăng, Đông Ninh, Mật Sơn, Hổ Lâm và thành phố mới Mẫu Đơn Giang hợp thành tỉnh Mẫu Đơn Giang. Tháng 6 năm 1939, tỉnh lập thêm huyện Tuy Dương và chuyển hai huyện Mật Sơn và Hổ Lâm cho tỉnh mới Đông An. Như vậy, Mẫu Đơn Giang còn một thành phố và bốn huyện. Theo số liệu thống kê vào tháng 10 năm 1940, tổng diện tích của tỉnh Mẫu Đơn Giang là 32.948 km², dân số đạt 688.000 người. Ngày 1 tháng 10 năm 1943, tỉnh Mẫu Đơn Giang gia nhập Tổng tỉnh Đông Mãn. Ngày 28 tháng 5 năm 1945, tổng tỉnh Đông Mãn bị giải thể, phân thành tỉnh Đông Mãn và Gian Đảo, toàn tỉnh Mẫu Đơn Giang và tỉnh Đông An hợp thành tỉnh Đông Mãn.

Sau chiến tranh thế giới thứ hai, tháng 4 năm 1946 đã thiết lập tỉnh Tuy Ninh. Ngày 20 tháng 8 năm 1947, ủy ban hành chính Đông Bắc lại một lần nữa thành lập tỉnh Mẫu Đơn Giang bằng việc hợp nhất đặc khu Mẫu Đơn Giang, tỉnh Hiệp Giang và đặc khu Đông An. Sau năm 1949, Mẫu Đơn Giang được đặt dưới địa giới của tỉnh Hắc Long Giang.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Mãn Châu quốc
Tỉnh cũ Trung Quốc
Hắc Long Giang


title: Kinh tế Na Uy

text:
Mặc dù dễ bị tổn thương bởi các chu kỳ kinh tế toàn cầu, nền Kinh tế Na Uy đã có một sự tăng trưởng mạnh kể từ khi bắt đầu thời kỳ công nghiệp. Đóng tàu là trụ cột cho lĩnh vực xuất khẩu của Na Uy, nhưng đóng góp nhiều hơn cả vào sự tăng trưởng kinh tế của Na Uy là sự giàu có, phong phú của các nguồn tài nguyên thiên nhiên, bao gồm sự thăm dò và khai thác, chế biến dầu mỏ, thủy điện, và nghề cá. Nông nghiệp và công nghiệp nặng truyền thống đã trải qua một thời kỳ suy sụp so với dịch vụ và ngành công nghiệp dầu mỏ. Lĩnh vực công cộng cũng là một trong những nhân tố quan trọng góp phần làm tăng tổng sản phẩm nội địa.

Tham khảo

Na Uy
Lịch sử kinh tế Na Uy
Hiệp hội Mậu dịch tự do châu Âu


title: Byblitea cyaneomaculata

text:
Byblitea cyaneomaculata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bowditch miêu tả khoa học năm 1925.

Chú thích

Tham khảo

Byblitea


title: Hespera sangzhiensis

text:
Hespera sangzhiensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Wang in Wang & Yu miêu tả khoa học năm 1993.

Chú thích

Tham khảo

Hespera


title: Challand-Saint-Anselme

text:
Challand-Saint-Anselme là một đô thị tại vùng tự trị Thung lũng Aosta phía bắc Ý. Đô thị này có diện tích 27 km², dân số 698 người..

Đô thị này có làng trực thuộc: Corliod, Tilly, Châtillonet, Bachan, Ruvére, Tollégnaz, Moussanet, Allésaz, Maé, Quinçod, Pésan, Orbeillaz, Arbaz, Plésod.

Đô thị này giáp các đô thị sau: Brusson, Challand-Saint-Victor, Emarèse, Issime.

Biến động dân số

Tham khảo

Challand-Saint-Anselme


title: Argentenay

text:
Argentenay là một xã của Pháp,tọa lạc ở tỉnh Yonne trong vùng Bourgogne-Franche-Comté.

Hành chính

Biến động dân số

Xem thêm
 Xã của Yonne

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Argentenay trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
 Argentenay trên trang mạng của Insee

Argentenay


title: Schmölln-Putzkau

text:
Schmölln-Putzkau là một đô thị ở huyện Bautzen, bang Sachsen, Đức. Đô thị Bretnig-Hauswalde có diện tích 32,94 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 3393 người.

Tham khảo


title: 974 Lioba

text:
974 Lioba là một tiểu hành tinh bay quanh Mặt Trời.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Phát hiện Circumstances: Numbered Minor Planets

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Karl Wilhelm Reinmuth
Thiên thể phát hiện năm 1922