title: Công chúa

text:
Công chúa (chữ Hán: 公主) là tước hiệu được sử dụng bởi các quốc gia Đông Á chịu ảnh hưởng từ nền văn minh Trung Hoa, thường được phong cho con gái Hoàng đế, tức Hoàng nữ (皇女) hoặc con gái của Quốc vương, tức Vương nữ (王女). Tước hiệu này cũng được dùng để phong cho một số người phụ nữ có công trạng lớn với triều đình, hoặc một số vị nữ thần.

Đối với hầu hết triều đại, tước hiệu "Công chúa" phải được chính các Hoàng đế ra sắc chỉ gia phong, làm lễ ban tước hiệu hoặc đất phong chứ không phải một danh xưng tự có. Tuy nhiên ở hai triều nhà Thanh và nhà Nguyễn, rất phổ biến trường hợp gọi tước hiệu này kèm số thứ tự, dù phải sau khi làm lễ gia phong mới có tước hiệu chính thức.

Từ nguyên
Xuất xứ của từ "Công chúa" có liên hệ với việc làm chủ hôn. Sách Công Dương truyện thời Chiến Quốc có chép:「"Thiên tử gả con gái cho chư hầu, tất phải do chư hầu cùng họ làm chủ hôn"」. Sách Sự vật khởi nguyên bổ túc thêm:「"Thiên tử gả con gái, từ Tần Hán đến nay, đều do Tam Công làm chủ, nên gọi Công chủ"」. Từ ["Chủ"; 主], sang Tiếng Việt, còn được phiên âm thành "Chúa", vì vậy từ Công chủ cũng được biến âm ở Việt chủ yếu thành [Công chúa].

Trong lịch sử, tước hiệu Công chúa chỉ dùng ở các quốc gia ảnh hưởng văn minh Trung Hoa là Trung Quốc, Việt Nam, Nhật Bản và Triều Tiên. Tại những quốc gia này, tước hiệu Công chúa hầu hết là phong hiệu của các Hoàng nữ hoặc Vương nữ, nên trong các tài liệu Trung Quốc và Việt Nam, từ Công chúa hiện diện với nghĩa phổ biến để chỉ con gái của các quân chủ.

Trong nhiều trường hợp chuyển ngữ cho các tước hiệu nữ giới khác, dựa trên các tài liệu tiếng Anh, những phụ nữ được chú kèm tước hiệu Princess cũng được chuyển ngữ thành tước hiệu Công chúa. Điều này dẫn đến sự nhầm lẫn trong một số trường hợp các tước hiệu như trường hợp con gái của Tướng quân Nhật Bản, do ảnh hưởng của tiếng Anh khi dịch từ , cũng được chuyển ngữ sai thành Công chúa.

Phong hiệu
Tước hiệu "Công chúa" do chỉ là tước hiệu để gia phong, cho nên tùy theo địa phương hoặc triều đại có thể mang những ý nghĩa khác nhau. Thời kỳ cổ đại, tước hiệu này thường chỉ phong cho các Hoàng nữ, nhưng trong một số trường hợp đặc biệt thì các phụ nữ quý tộc không phải là Hoàng nữ, thậm chí thuộc tầng lớp thấp hơn, do tài năng hoặc công tích đặc biệt mà cũng được Hoàng đế phá lệ phong tước. Trong các điển tịch Trung Quốc, từ "Công chúa" thường được giản xưng là "Chủ" (主), việc các Công chúa lấy chồng được xưng là Thích (適) hoặc Hạ giá (下嫁), và người cưới Công chúa thì gọi hành động ấy là Thượng (尚). Mỗi Công chúa thường có một phong hiệu để tránh gọi tên thật, kèm đất phong để làm đất ăn lộc. Thông thường, những phong hiệu này thuộc trong 3 dạng:

 Theo tên tiểu quốc: như Ninh Quốc công chúa, Hoắc Quốc công chúa, Kỳ Quốc công chúa, Trấn Quốc công chúa,...
 Theo tên quận: như Tân Thành công chúa, Trường Lạc công chúa, Bình Nguyên công chúa, Bình Dương công chúa,...
 Theo mỹ tự: như Văn Thành công chúa, An Lạc công chúa, Thái Bình công chúa,...

Các phong hiệu công chúa không nhất thiết cố định mà có thể được thay đổi. Như trường hợp Thăng Bình công chúa sau được phong là Tề Quốc công chúa. Thời nhà Tống, các công chúa khi vừa sinh ra là có danh hiệu theo lối mỹ tự, sau khi gả chồng thì được đổi từ mỹ tự thành tên tiểu quốc. Sang các đời Minh, Thanh thì lại đơn thuần là mỹ tự.

Cá biệt vào thời Hán, phong hiệu của công chúa có dùng theo họ mẹ. Phần "Nhị niên pháp lệnh" (二年律令) trong cuốn sách Trương gia sơn Hán giản (張家山漢簡) được tìm thấy tại tại huyện Giang Lăng, tỉnh Hồ Bắc đã ghi lại như sau:「"Lý công chúa, Thân Đồ công chúa, Vinh công chúa, Phó chủ gia thừa trật các tam bách thạch"; 李公主申徒公主荣公主傅主家丞秩各三百石」, sau khi sửa sang ý nghĩa một chút thì có thể hiểu câu này đề cập đến Lý công chúa, Thân Đồ công chúa, Vinh công chúa và Phó công chúa. Lý giải về các danh xưng này, có thuyết cho rằng Lý, Thân Đồ, Vinh và Phó đều là họ của các vị công chúa ấy. Lý giải này có cơ sở khi trong liệt truyện về Đông Phương Sóc, Quán Đào công chúa Lưu Phiêu được gọi bằng danh xưng 「Đậu Thái chúa; 竇太主」 dưới thời cháu trai Hán Vũ Đế, mà mẹ bà là họ Đậu.

Lịch sử danh hiệu

Tiên Tần và Lưỡng Hán

Trước thời Chu, hệ thống giai tầng xã hội chưa hoàn bị, các xưng hiệu chưa rõ ràng. Đến đời Chu thiên tử, các vị Thiên tử xưng Vương, vốn họ Cơ, vì vậy con gái Chu vương được gọi là Vương Cơ (王姬). Các con gái của các vị Vua nước chư hầu đều được gọi là Nữ công tử, trong đó họ hoặc được gọi bằng khuê danh, như Công tử Khuynh con gái của Nguỵ Văn hầu, hoặc được gọi kết hợp thị và tính tương tự các Vương Cơ, như các đích thê Vương Cơ (thuộc vương tộc họ Cơ), Sái Cơ (thuộc Sái thị họ Cơ), Từ Doanh (thuộc Từ thị họ Doanh) của Tề Hoàn công, Triệu Trang Cơ con Tấn Văn công (gọi theo thị của chồng là Triệu Sóc). Tuy vậy, do ảnh hưởng điều này, phụ nữ Trung Quốc thời Chu (thậm chí đến đầu đời Hán) thường được chép tên hiệu với từ Cơ ghép phía sau như Ly Cơ, Triệu Cơ, Ngu Cơ... Đến thời Chiến Quốc, các chư hầu đều xưng Vương, con gái các Vua chư hầu đầu xưng là Công chúa, cũng có khi là Quân chúa (君主), riêng con gái Chu vương vẫn xưng là "Vương Cơ" đến khi triều Chu kết thúc. Khi Tần diệt Chu, Vương thị bị phế bỏ, do đó danh hiệu Vương Cơ cũng không còn. Bấy giờ, do vương thất nước Tần đều mang họ Doanh, nên con gái trong vương thất được gọi là Tần Doanh, những vị có thuỵ hiệu được gọi tên ghép hiệu với chữ Doanh như Hoài Doanh, Văn Doanh... Sau khi Tần Thủy Hoàng thống nhất Trung Quốc, phong hiệu cho các Hoàng nữ vẫn chưa được ghi chép rõ. Thời Bắc Tống, Tư Mã Quang có chép rằng các con gái của Tần Thủy Hoàng có được gọi là Công chúa.

Sang đầu thời Tây Hán, chế độ sách phong, tấn phong và đãi ngộ cho con gái và cháu gái Hoàng đế được hình thành. Theo đó, các Hoàng nữ xưng là Công chúa, con gái các Vương (gọi là Vương nữ) thì xưng là Ông chúa hoặc Vương chúa (王主). Đồng thời, bởi vì tư liệu lịch sử khuyết thiếu, cảnh ngộ của công chúa triều đầu Tây Hán cho đến nay vẫn là vấn đề khó lý giải. Công chúa đầu tiên được sử liệu ghi chép là Lỗ Nguyên công chúa, con gái của Hoàng đế khai quốc nhà Hán Lưu Bang. Tuy nhiên, "Lỗ Nguyên" bị tranh cãi là thụy hiệu được đặt sau này và không phải phong hiệu khi ấy của bà. Đời Hán Văn Đế, từ khi Trưởng nữ Lưu Phiêu là người đầu tiên chính thức được phong hiệu Công chúa, thì danh xưng Công chúa bắt đầu có quy phạm, đều theo kiễu 「Mỗ mỗ công chúa; 某某公主」. Nói Mỗ mỗ, tức là Mỗ mỗ huyện, các Công chúa đều lấy tên thực ấp mà gọi, như Lưu Phiêu là Quán Đào công chúa, theo thực ấp của Công chúa là huyện Quán Đào. Ngoài ra, khi sắc phong thì Lưu Phiêu được gọi là Trưởng công chúa (長公主; giản xưng Trưởng chúa), khi sang thời Hán Vũ Đế trở thành Đại Trưởng công chúa (大長公主; giản xưng Đại chúa). Căn cứ theo Hậu Hán thư - Hoàng hậu kỷ có viết:「"Hán chế, Hoàng nữ tắc phong Huyện công chúa, nghi phục ngang Liệt hầu. Những người được coi trọng, gia hiệu Trưởng công chúa, nghi phục ngang Phiên vương"」. Lúc này, con gái cả do Trung cung sinh ra của Hoàng đế, theo lệ sẽ được phong Trưởng công chúa, địa vị ngang với Chư hầu Vương. Ngoài ra, Hoàng đế cũng có thể gia phong tước vị Trưởng công chúa cho chị mình, như Hán Vũ Đế gia phong Bình Dương công chúa, hay Hán Chiêu Đế phong chị mình phong hiệu là Cái Trưởng công chúa (蓋長公主). Khi các Công chúa được gả cho bậc tước Hầu, phong hiệu của Công chúa đó sẽ đổi theo phong hiệu của chồng. Như Dương Tín công chúa, con gái của Hán Cảnh Đế, khi được gả cho Bình Dương hầu Tào Thì, phong hiệu của bà được cải thành Bình Dương công chúa (平暘公主). Do tước hiệu Công chúa không có tính thế tập, nên vẫn xảy ra trường hợp 2 công chúa có cùng phong hiệu (ở những thời điểm khác nhau), như trường hợp phong hiệu Quán Đào công chúa từng được phong cho Lưu Phiêu (con gái Hán Văn Đế) và Lưu Thi (con gái Hán Tuyên Đế). Hoặc có trường hợp phong hiệu gây nhầm lẫn với liệt hầu khác như Dương Tín công chúa với Dương Tín hầu. Bên cạnh đó, Hậu Hán thư cũng ghi, con trai của của Hoàng nữ được phong Công chúa, đều tập phong tước của mẹ liệt vào tước Hầu.

Khi Vương Mãng lên ngôi và lập ra nhà Tân, bởi vì không muốn dấu tích nhà Hán còn hiện hữu nên đã phế bỏ nhiều thể chế triều Hán, bao gồm cả tước hiệu "Công chúa" cho Hoàng nữ mà đổi thành tước hiệu Thất chúa (室主), cải phong hiệu của con gái mình từ Định An Thái hậu của nhà Hán thành Hoàng Hoàng Thất chúa (黃皇室主). Sử liệu của ghi chép lại tước hiệu của hai con gái Vương Mãng là Vương Diệp và Vương Tiệp được phong lần lượt là Mục Tu nhiệm (睦脩任) và Mục Đãi nhiệm (睦逮任). Đến đời Đông Hán, tước hiệu Công chúa được phục hồi, nhưng lại bỏ tước hiệu Ông chúa của vương nữ. Phân định các bậc Công chúa được phân thành Huyện công chúa (縣公主; gọi tắt là Huyện chúa; 縣主), dành cho Hoàng nữ; còn tước vị Hương công chúa (鄉公主; gọi tắt là Hương chúa; 鄉主) và Đình công chúa (縣公主; gọi tắt là Đình chúa; 亭主), đều phong cho các Vương nữ. Căn cứ theo ghi chú của Thái Ung rằng:「"Đế nữ phong Công chúa, vị ngang Liệt hầu. Tỷ muội phong Trưởng công chúa, vị ngang Chư hầu Vương"」, lúc này danh vị Trưởng công chúa đã định hình là gia phong cho chị hoặc em gái Hoàng đế.

Ngụy Tấn đến Nam Bắc triều

Thời Tam Quốc, chiến tranh loạn lạc, sử liệu thất lạc, cuốn Tam quốc chí của Trần Thọ vốn dĩ chỉ ghi thông tin nhân vật, tuyệt nhiên không có điển chế hay hiến chương, vì thế chỉ có thể phỏng đoán thể chế phong hiệu các Công chúa vẫn phỏng theo nhà Hán.

Triều đình Tào Ngụy vẫn dùng phong hiệu và quy tắc cũ thời Hán; ví dụ như Đông Hương công chúa (東鄉公主) con gái của Tào Ngụy Văn Đế Tào Phi; hay có con gái của Tào Ngụy Minh Đế Tào Duệ là Tào Thục (曹淑) có thụy hiệu Bình Nguyên Ý công chúa (平原懿公主), hay như Đức Dương Hương chúa (德陽鄉主) - em gái Tào Chân, vợ của Hạ Hầu Thượng; xem phong hiệu thì toàn bộ theo như cũ là dựa vào tên đất phong, tên huyện mà lấy làm phong hiệu. Ở Đông Ngô, lại thấy tình trạng các Hoàng nữ lấy họ chồng mà gọi. Như hai con gái của Tôn Quyền là Tôn Lỗ Ban cùng Tôn Lỗ Dục (孫魯育) lần lượt là Toàn công chúa (全公主) và Chu công chúa (朱公主). Nhưng các Hoàng nữ thời Tam Quốc cũng không phải là đều được phong, như Tào Tiết là em gái Tào Phi, Kế hậu của Hán Hiến Đế, khi Hiến Đế bị giáng làm Sơn Dương công, bà chỉ là Sơn Dương công phu nhân (山陽公夫人) mà không có gia hiệu nào khác. Hai người chị của Tôn Quyền, cũng như em gái út Tôn phu nhân, cũng không hề thấy ghi lại được gia phong huy hiệu Công chúa. Nhà Thục Hán của Hán Chiêu Liệt Đế Lưu Bị không có ghi lại phong con gái làm Công chúa.

Sang đến đời Nhà Tấn, Đế nữ được phong hiệu theo quận tên quận, tức là Quận công chúa, gọi tắt là Quận chúa, phong hiệu các Vương nữ gọi là Huyện chúa. Lúc này "Huyện chúa" đã là danh xưng cố định, không được dùng xưng hiệu "Huyện công chúa" nữa.

Thời Nam-Bắc triều, Công chúa là tước hiệu dành cho Hoàng nữ, tuy nhiên trên thực tế vẫn được phong cho các nữ giới khác trong dòng tông thất, như Lang Tà công chúa (琅邪公主), Lan Lăng công chúa (兰陵公主). Nhà Nam Trần cũng có tông thất phong Công chúa, như Tín Nghĩa công chúa (信義公主). Phong hiệu của các Công chúa lấy theo tên quận hoặc huyện được phong.

Đường, Tống đến Minh

Thời Nhà Đường, tước hiệu Công chúa, ngoài các Hoàng nữ, còn được phong cho các nữ nhân trong Tông Thất, thậm chí các con gái của các Phò mã hoặc của các đại thần cũng được phong tước hiệu Công chúa, đó như là một danh hiệu phong tặng không còn bị gò bó chỉ dành cho Hoàng nữ. Đây dường như là do nhà Đường áp dụng chính sách Hòa thân, dùng tước Công chúa để nâng địa vị của những người được chọn để gả cho các Phiên vương - đa phần là được chọn từ các con gái Tông Thất vậy.

Các bậc Công chúa cũng quy định rõ, mà về sau là căn bản cho các triều đại tiếp theo:
 Hoàng cô, tức cô ruột của Hoàng đế, phong là Đại Trưởng công chúa (大長公主), trật Chính nhất phẩm;
 Hoàng tỷ muội, tức chị em gái Hoàng đế, phong là Trưởng công chúa (長公主), trật Chính nhất phẩm;
 Hoàng nữ, tức con gái Hoàng đế, phong là Công chúa (公主), trật Chính nhất phẩm;
 Con gái Hoàng thái tử phong là Quận chúa (郡主), trật Tòng nhất phẩm;
 Con gái Thân vương phong là Huyện chúa (縣主), trật Chính nhị phẩm (Tân Đường thư ghi Tòng);

Tuy nhiên, trừ trường hợp được phong hiệu Công chúa chính thức, từ bậc Quận chúa trở xuống không được xưng hiệu là "Quận công chúa", "Huyện công chúa" như các đời trước. Thời Đường cũng bắt đầu chuộng việc gia phong vị hiệu Công chúa theo tên Tiểu quốc, với trường hợp đầu tiên là Đại Quốc công chúa (代國公主), con gái của Đường Duệ Tông. Sau đó rất nhiều con gái của Duệ Tông cũng được phong, như Tức Quốc công chúa, Lương Quốc công chúa, Tiết Quốc công chúa,... Việc gia phong thành “xx Quốc” được quy định cao hơn phong hiệu khác. Sách Cựu Đường thư có nói qua trường hợp truy phong tước hiệu cho Đồng Xương Công chúa như sau:「”Kỷ Dậu, Đồng Xương công chúa hoăng, truy phong Vệ Quốc công chúa, thụy là Văn Ý”」, như vậy có thể thấy vào Trung kỳ triều Đường về sau đã xem việc dùng Quốc hiệu trong phong hiệu của "Công chúa" sẽ có vị thế hơn phong hiệu cấp quận lẫn mỹ tự.

Thời Tống, ngoài áp dụng phong hiệu từ thời Đường, còn bổ sung thêm bậc Lưỡng Quốc Đại Trưởng công chúa (兩國大長公主) dành cho những nữ giới vai trò là Cô tổ mẫu của Hoàng đế. Ban đầu, các Hoàng nữ khi vừa ra đời sẽ được ban hiệu theo kiểu mỹ danh kèm danh hiệu Công chúa, khi kết hôn đều sẽ đổi thành tên Tiểu quốc, hơn nữa giữa các danh hiệu Tiểu quốc lại có trên dưới khác nhau. Đến đời Tống Huy Tông phỏng theo chế độ nhà Chu, cải tước hiệu Công chúa thành Đế cơ (帝姬). Các bậc dưới cũng được cải lại như Quận chúa thành Tông cơ (宗姬), Huyện chúa thành Tộc cơ (族姬). Các tước dành cho Mệnh phụ như Quận quân sửa thành Thục nhân (淑人), Thạc nhân (碩人), Lệnh nhân (令人), Cung nhân (恭人); còn Huyện quân sửa thành Thất nhân (室人), An nhân (安人), Nhụ nhân (孺人); sau đó Thất nhân lại sửa tiếp thành Nghi nhân (宜人). Khi Bắc Tống diệt vong, Nam Tống phục hưng, do thấy chữ Cơ (姬) cùng âm với chữ Cơ (飢) mang ý nghĩa không may mắn, Tống Cao Tông quyết định cải tước hiệu Công chúa, Quận chúa, huyện chúa như cũ. Tuy nhiên, các phong hiệu Thục nhân, Lệnh nhân này nọ đều giữ lại, trở thành danh hiệu cho các Ngoại mệnh phụ.

Sử liệu không ghi rõ nhà Liêu quy định tước hiệu Công chúa như thế nào. Các con gái Hoàng đế Liêu có thể được ghi dưới cả danh hiệu Công chúa, Quận chúa và Huyện chúa, thậm chí có chuyện CÔng chúa giáng phong Quận chúa hay Huyện chúa. Nhà Kim quy định rõ hơn, Hoàng nữ được phong "Công chúa", Vương nữ được phong "Huyện chúa". Tước "Công chúa" tuy được quy định là tên huyện, có khoảng 30 tên, nhưng trong Kim sử xuất hiện rất nhiều Công chúa vẫn là 「"X Quốc công chúa"」 như các đời Đường và Tống trước đó. Tuy phong hiệu của Huyện chúa cũng được lấy tên huyện để gia phong, nhưng bậc Huyện chúa không được xem như là "Huyện công chúa". Đến nhà Nguyên thì các Hoàng nữ, Vương nữ đều xưng là Công chúa<ref>Tân Nguyên sử, quyển 105：「元制，皇女及諸王女皆稱公主」</ref>, tên gọi có theo kiểu tên Quốc hoặc là phiên âm chữ Hán của tên Mông Cổ.

Sang thời đại nhà Minh, theo điển chế mà Minh sử quy định:
 Hoàng cô phong là Đại Trưởng công chúa (大長公主);
 Hoàng tỷ muội phong là Trưởng công chúa (長公主);
 Hoàng nữ phong là Công chúa (公主);
 Con gái Thân vương phong là Quận chúa (郡主);
 Con gái Quận vương phong là Huyện chúa (縣主);
 Tôn nữ của Vương đều phong là Quận quân (郡君);
 Tằng tôn nữ của Vương đều phong là Huyện quân (縣君);
 Huyền tôn nữ của Vương đều phong là Hương quân (鄉君);

Lúc này các Hoàng nữ cùng Tông nữ đều không hưởng theo trật phẩm, mà có định lệ riêng. Các tước Công chúa khi sách phong đều nhận Kim sách, lộc 2.000 thạch, chồng được gia phong Phò mã Đô úy. Từ Quận chúa trở xuống ăn lộc 800 thạch giảm dần, khi sách phong không nhận Kim sách, chỉ nhận Cáo phong, chồng đều gia phong Nghi tân.

 Mãn Thanh
Thời Hậu Kim, khi Nỗ Nhĩ Cáp Xích khai quốc, triều nghi còn đơn giản, các con gái và cháu gái Đại hãn đều xưng là Cách cách (chữ Mãn: , Gégé, 格格). Khi Hoàng Thái Cực lên ngôi Hoàng đế, cải quốc hiệu thành Đại Thanh, đã phỏng theo người Hán mà quy định nhiều kiểu theo người Hán, nhưng phần lớn vẫn là Mãn hoặc Mãn-Hán song ngữ, lúc này Hoàng nữ vẫn giữ xưng hiệu Cách cách chung với các con gái Thân vương cùng Quận vương khác.

Sau khi quân Thanh chiếm được Trung Quốc, năm Thuận Trị thứ 17 (1660), nhà Thanh ra chế định thứ bậc phong hiệu của các Hoàng nữ như sau:
 Cố Luân công chúa (固倫公主): ban cho con gái do Hoàng hậu sinh ra. Chữ 「Cố Luân」 có nghĩa là "thiên hạ" trong tiếng Mãn.
 Hòa Thạc công chúa (和碩公主): ban cho con gái do các Phi tần sinh ra. Chữ 「Hòa Thạc」 có nghĩa là "bốn phương bốn mặt" trong tiếng Mãn.

Đối với các Tông thất nữ quyến, lại phân thành các bậc:
 Quận chúa (郡主): thường được ban cho con gái các Thân vương;
 Huyện chúa (县主): thường được ban cho con gái của Thế tử, Quận vương;
 Quận quân (郡君): thường được ban cho con gái của Bối lặc;
 Huyện quân (县君): thường được ban cho con gái của Bối tử;
 Hương quân (鄉君): thường được ban cho con gái của Phụng ân Trấn quốc công và Phụng ân Phụ quốc công. Con gái hàng "Bất nhập bát phân" và dưới nữa thì không phong tước mà đều chỉ xưng Tông nữ (宗女);

Trên thực tế, vẫn có những trường hợp được nâng bậc lên mà không phải xét đến xuất thân đã định sẵng. Ví dụ như Cố Luân Hòa Hiếu Công chúa vốn là con của Đôn phi Uông thị, đáng lẽ nên chỉ là bậc ["Hòa Thạc công chúa"], nhưng do được Càn Long Đế yêu quý mà vẫn phá lệ nâng lên bậc ["Cố Luân công chúa"], hưởng lương bổng và đãi ngộ cũng y hệt như vậy. Hoặc như có rất nhiều người chỉ là con gái Thân vương vẫn được phong làm "Công chúa" dưới danh nghĩa con gái nuôi (Dưỡng nữ; 養女).

Căn cứ theo ý chỉ năm Thuận Trị thứ 17 thì điều này đã có quy định từ lâu:「"Tông Thất nữ từ nhỏ được nuôi trong cung, khi hạ giá cũng gọi Hòa Thạc công chúa"; 如中共撫宗室女下嫁，亦封和碩公主」. Vì thế, kể từ Thuận Trị Đế bắt đầu, các đời Hoàng đế triều Thanh thường xuyên có Dưỡng nữ là con gái anh em trai là Thân vương, mà ví dụ kinh điển nhất là Vinh Thọ Cố Luân Công chúa - Trưởng nữ của Cung thân vương Dịch Hân. Theo thân phận của cha, Vinh Thọ chỉ có thể thụ phong Quận chúa, nhưng vì được Từ An Thái hậu và Từ Hi Thái hậu thu làm Dưỡng nữ, còn bỏ qua lệ thường là Dưỡng nữ chỉ thụ phong "Hòa Thạc công chúa" mà phong Vinh Thọ lên bậc "Cố Luân công chúa" - con gái của Hoàng hậu. Bản thân Vinh Thọ cũng chính là vị Công chúa cuối cùng được ghi nhận của nhà Thanh.

 Các quốc gia đồng văn
 Nhật Bản
Mặc dù chịu ảnh hưởng văn hóa Trung Hoa, nhưng trong lịch sử Nhật Bản và Lưu Cầu lại không sử dụng tước hiệu Công chúa.

Từ thời Heian, sau khi áp dụng "Luật lệnh" thì ngoài việc con gái của Thiên hoàng được xưng làm Hoàng nữ, thì khi đến thời điểm thích hợp họ đều được phong tước hiệu Nội thân vương (内親王; Naishinnō), đây được xem là tương đương tước hiệu Công chúa. Các cháu gái trực hệ ngoài 3 đời được phong tước hiệu Nữ vương (女王; Nyoō), tương đương tước hiệu Quận chúa.

Tuy nhiên, xưng hiệu "Công chúa" (được phiên âm Nhật thành Kōshu) đôi khi vẫn được các Hoàng nữ và Nội thân vương sử dụng như một Đường danh (唐名; とうめい), có thể hiểu là một dạng "Nhã xưng" trong văn hóa Nhật Bản. Như ở thời kỳ Asuka, Hoàng nữ của Thiên hoàng Kimmei, Anahobe no Hashihito được xưng danh hiệu là Khổng Bộ Gian Nhân Công chúa (孔部間人公主). Hoặc ở thời kỳ Heian, Hữu Trí Tử Nội thân vương, Hoàng nữ của Thiên hoàng Saga, được xưng hiệu là Trai Viện Công chúa (斎院公主).

Tại Vương quốc Lưu Cầu, do vốn là một phiên quốc của triều Minh và triều Thanh của Trung Quốc, con gái của các Quốc vương Lưu Cầu chỉ sử dụng tước cao nhất là Ông chúa, không sử dụng đến tước hiệu Công chúa.

 Triều Tiên
Trong tài liệu tiếng Triều Tiên hiện đại, tước hiệu "Công chúa" được viết là [공주] và được phiên âm thành Gongju hoặc Kongchu. Chịu ảnh hưởng văn hóa Hán từ sớm, trong lịch sử, danh hiệu này được ghi nhận đầu tiên từ đầu thời Tam Quốc, như Lạc Lãng công chúa (낙랑공주) của nước Lạc Lãng, Bình Cương công chúa (평강공주) của Cao Câu Ly hay Thiện Hoa công chúa (선화공주) của Tân La. Sử liệu cũng ghi nhận các vị Vương nữ của Vương quốc Tân La được phong các tước hiệu "Công chúa", ngoài ra còn có Trạch chúa (택주) hoặc Điện chúa (전주). Tuy nhiên, sau khi kết hôn, các Vương nữ đều xưng là Phu nhân.

Vào thời đại nhà Triều Tiên Lý thị, do phân biệt địa vị Đích-thứ mà các Vương nữ do Vương phi sinh ra được gọi thành Đích nữ (嫡女) và được phong làm Công chúa, như Trinh Minh Công chúa - con gái của Triều Tiên Tuyên Tổ. Còn con gái do Hậu cung ngự thiếp sinh ra đều được phong tước hiệu Ông chúa. Trong lịch sử Triều Tiên, chỉ duy nhất một vị vương nữ không phải Vương phi sinh ra, nhưng vẫn là Công chúa, chính là Nghĩa Thuận công chúa (의순공주), người được phái đi với thân phận Hòa thân, làm một Thứ Chính thất của Duệ Trung Thân vương Đa Nhĩ Cổn.

 Việt Nam
Trong lịch sử Việt Nam, phong hiệu Công chúa chưa được nghiên cứu tường tận và không có tư liệu lịch sử rõ ràng. Theo Đại Việt sử ký toàn thư, ở thời kì Hùng Vương và Âu Lạc, Vương nữ được gọi là Mị Nương (媚娘), dù còn mang nhiều sắc màu truyền thuyết nhưng được xem là ghi chép sớm nhất về phong hiệu con gái Vua chúa ở Việt Nam.

Sau khi thiết lập triều đình theo thể chế Trung Hoa, các triều đại Ngô, Đinh, Tiền Lê, đều ghi nhận điển lễ về việc phong các Hoàng nữ tước hiệu "Công chúa", như Phất Kim công chúa của nhà Đinh hoặc Phất Ngân công chúa của nhà Tiền Lê. Sang thời đại nhà Lý, khi chế độ đủ đầy phỏng theo chế độ Trung Hoa, phong hiệu phần nhiều đều phỏng theo chế độ nhà Đường và nhà Tống, thì ở Việt Nam có các bậc: Trưởng công chúa cùng Công chúa, cá biệt trên bậc Trưởng công chúa thì lại có bậc Thái trưởng công chúa (太長公主), thay chữ "Đại" thành chữ "Thái" và từ đó tạo thành nét riêng biệt. Theo như sách Toàn thư ghi nhận, Thiên Ninh công chúa vào thời Trần Nghệ Tông được phong làm "Lạng Quốc Thái trưởng công chúa" (諒國太長公主), cho thấy chắc chắn sự mô phỏng chế độ phong hiệu hoàng tộc theo lối Trung Hoa của triều đại Lý-Trần nhưng vẫn có nét riêng biệt.

Ngoài ra, lịch sử các triều đại Việt Nam ghi nhận một số lượng đáng kể danh hiệu công chúa được xưng tụng cho các nữ giới được thờ phụng như những vị thần, như Đông Triều công chúa (lịch sử) hay Liễu Hạnh công chúa (thần thoại)...

 Một số công chúa hoàng gia nổi bật trong lịch sử Việt Nam
 Phất Kim công chúa, con út của Đinh Tiên Hoàng, gả cho Ngô Nhật Khánh, bị Ngô Nhật Khánh rạch mặt.
 Phất Ngân công chúa, theo truyền thuyết là con của Lê Đại Hành và Đại Thắng Minh Hoàng hậu, sau trở thành vợ của Lý Thái Tổ và là mẹ của Lý Thái Tông.
 Thiên Cực công chúa, tông thất nhà Lý, vợ quan Nội hầu Vương Thượng, có liên quan tới cái chết của hai quyền thần nhà Lý là Phạm Du và Tô Trung Từ.
 Thiên Cực công chúa, tông thất nhà Trần, là Hoàng hậu và Thái hậu cuối cùng của nhà Lý, sau giáng xuống làm Công chúa, gả cho Trần Thủ Độ.
 Chiêu Thánh công chúa, con gái thứ hai của Lý Huệ Tông. Sau trở thành Nữ hoàng, rồi trở thành Hoàng hậu đầu tiên của nhà Trần.
 Thiên Thành công chúa, con gái Trần Thái Tông, vợ Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn.
 An Tư công chúa, con gái của Trần Thái Tông, bị đưa đi làm vợ Thoát Hoan.
 Huyền Trân công chúa, con gái út của Trần Nhân Tông.
 Mai Hoa công chúa, con gái của Lê Anh Tông, chị của Lê Thế Tông. Từng làm nhiếp chính trên danh nghĩa cho giai đoạn này, là một người theo Công giáo.
 Ngọc Hân công chúa, con gái lớn của Lê Hiển Tông, sau thành Thứ hậu của Quang Trung.
 Ngọc Bình công chúa, con gái út của Lê Hiển Tông, sau thành Chính hậu của Quang Toản, cuối cùng thành Tam phi của Gia Long.
 Quy Đức công chúa, còn gọi Nguyệt Đình, con gái của Minh Mạng, đứng đầu Tam Khanh thời nhà Nguyễn.
 Lại Đức công chúa, còn gọi Mai Am, con gái của Minh Mạng, người thứ 2 trong Tam Khanh thời Nguyễn.
 Thuận Lễ công chúa, còn gọi Huệ Phố, con gái của Minh Mạng, người út trong Tam Khanh thời nhà Nguyễn.

 Các danh nhân lịch sử được xưng tụng danh hiệu công chúa
 Đông Triều công chúa, tức Lê Chân, nữ tướng thời Hai Bà Trưng.
 Quản Trưởng quốc khố công chúa, tên gọi Lý Thị Châu, có công thời nhà Trần đánh đuổi quân Mông Cổ.

 Các nhân vật thần thoại dân gian được xưng tụng danh hiệu công chúa
 Liễu Hạnh Công chúa, hay Thánh mẫu Liễu Hạnh, một trong bốn vị thánh Tứ bất tử của Việt Nam.

 Trong văn hóa Châu Âu
 Khái niệm
Các tài liệu Việt ngữ, khi chuyển ngữ danh xưng tương đương 「Princess」 trong tiếng Anh là 「Công chúa」. Trên thực tế, chúng chỉ có một phần ý nghĩa tương đương.

Trong các ngôn ngữ châu Âu, danh xưng tương đương "Princess" đều là dạng nữ (giống cái), có nguồn gốc từ danh xưng Princeps (dạng nữ: Principissa) trong tiếng Latin, có nghĩa là "Người đầu tiên, quan trọng nhất, cao quý nhất". Danh hiệu "Princeps" này có nguồn gốc từ thời Cộng hòa La Mã, khi mà những thành viên hàng đầu của Viện nguyên lão La Mã sẽ được chỉ định là Princeps senatus (số nhiều: Principes Senatus), những người có quyền ưu tiên được phát biểu đầu tiên trong các cuộc tranh luận tại Viện Nguyên lão. Đến thời kỳ Augustus, ông tiếp tục sử dụng dạng biến thể 「Principatus」 như một tước hiệu không chính thức cho ngôi vị Hoàng đế La Mã của bản thân thay thế cho các danh hiệu 「Rex」 hay 「Dictator」 để tranh xung đột với Viện Nguyên lão. Ông cũng đồng thời chỉ định tước hiệu 「Princeps iuventutis」, có nghĩa "Người đầu tiên trong số những người trẻ tuổi", ám chỉ đến những người kế vị đủ tư cách của ông để phong cho các cháu mình là Gaius và Lucius. Những người kế vị này sẽ được trao các lãnh địa được gọi là 「"Principatus"; tạm dịch "Thân vương quốc"」 để thực hành cai trị trước khi kế vị cai trị cả Đế chế. Danh hiệu này được người Visigoth tiếp tục sử dụng. Tiếp đó trong Chế độ quân chủ Visigoth, vị quân chủ ("Rex") được bầu cử lên bởi các Princeps, những lãnh chúa cai trị các lãnh địa Thân vương quốc có quyền bầu cử. Truyền thống này được kế thừa bởi Đế quốc La Mã Thần thánh, khi mà các Tuyển đế hầu ("Princeps Elector") bầu ra Hoàng đế (Imperator) của Đế quốc.

Mặc dù không có truyền thống 「"Trọng nam khinh nữ"」 nghiêm trọng như ở Châu Á, trên thực tế hiếm có các nữ giới mang tư cách "Principissa" có đủ chủ quyền như nam giới. Một số ít trường hợp ghi nhận như Constance Hauteville cai trị Thân vương quốc Antioch (Principatus Antiochenus) vào thế kỷ XII với tư cách một nữ chủ. Vì vậy, hầu hết các "Principissa" đều được biết với danh nghĩa con cháu của Quân chủ (tức Hoàng nữ hay Vương nữ), hoặc người phối ngẫu của các Princeps (tương ứng với Vương phi). Nhiều tài liệu tiếng Việt thường không phân biệt rõ giữa hai chuyện này mà chuyển ngữ tất cả thành 「Công chúa」.

Danh xưng Principissa trong các ngôn ngữ châu Âu khác:
 Tiếng Anh: Princess;
 Tiếng Pháp: Princesse;
 Tiếng Tây Ban Nha: Princesa;
 Tiếng Ý: Principessa;
 Tiếng Đức: Prinzessin;
 Tiếng Nga: Принцесса;

 Khác biệt "By blood" và "By marriage"
Trong tiếng Anh, danh vị tương đương của Công chúa là 「Princess」, tuy nhiên tước vị này cũng vừa để gọi con gái Quân chủ, vừa dùng để gọi hôn phối của "Prince", được dịch đại khái thành Vương tử phi, Vương tức hay Vương phi. Hai dạng này được tiếng Anh gọi phân biệt là 「Princess by blood」 đế nói đến các "Princess" ngay từ khi sinh ra đã là con cháu Vua chúa (tức Công chúa, Quận chúa), và 「Princess by marriage」 để nói đến các "Princess" thông qua hôn nhân (tức Vương phi, Vương tức, Phu nhân).

Vào thời gian đầu, con gái của Quân chủ nước Anh khi chưa thành hôn chỉ được gọi theo kiểu 「Lady + Tên Thánh」, như Mary I của Anh cùng Elizabeth I của Anh ban đầu chỉ được gọi là 「Lady Mary」 và 「Lady Elizabeth」 mà thôi. Sau thời George I của Anh, chế độ Vương thất Anh mới bắt đầu dùng "Princess" như một biệt xưng để gọi các con gái hoặc cháu gái của Quân chủ, kèm theo tôn xưng Royal Highness và Highness để xác nhận địa vị của thành viên vương thất. Trước đó, tước vị "Princess" trong thời gian dài thường để gọi vợ của một Prince hơn, ví dụ Princess of Wales là vợ của Thân vương xứ Wales vậy. Vương thất Anh từ thời Charles I của Anh bắt đầu thiết lập danh hiệu 「Princess Royal」 để phong cho con gái lớn nhất trong gia đình, danh vị này tương đương với Trưởng công chúa - nếu xét vào ý nghĩa lúc đầu thời Tây Hán. Đối với các gia đình hoàng gia cai trị một Đế quốc, như nhà Habsburg của Đế quốc Áo và nhà Romanov của Đế quốc Nga, họ đều thiết lập các tước vị riêng cho con gái quân chủ, là "Archduchess" của hoàng gia Habsburg và "Velikaya Knyagnya" (Великая Княгиня) của hoàng gia Romanov.

Trong tiếng Anh, bởi vì "Princess" cũng là tước hiệu dùng để chỉ các người vợ của một vị "Prince", thậm chí trong tình huống phức tạp hơn thì nó trở thành một tước hiệu quý tộc độc lập như Vương phi xứ Wales, tức 「Princess of Wales」 hay Vương phi xứ Monaco, tức 「Princess of Monaco」. Và để tránh lẫn lộn, ở hầu hết các nền quân chủ ảnh hưởng tiếng Anh, các vị "Princess by marriage" sẽ không có tiền tố "Princess" ở đằng trước tên Thánh, họ sẽ được gọi thẳng theo thể "nữ hóa" tước vị quý tộc của chồng mình. Nếu trong trường hợp vị "Prince" ấy không có tước hiệu quý tộc, thì người vợ sẽ được gọi theo tên của chồng. Nếu như "Prince" trở thành tước vị độc lập (như Thân vương xứ Wales), thì bắt buộc phải gọi kèm theo tên lãnh địa mà tước vị ấy sở hữu.

Trường hợp gọi theo tước hiệu quý tộc
 Vợ của Prince William là Catherine Middleton, cho đến khi chồng trở thành Thân vương xứ Wales được gọi chính thức là 「'Her Royal Highness The Duchess of Cambridge」, trong trường hợp cần cụ thể hơn thì được gọi theo tên Thánh kèm tước hiệu nữ hóa của chồng, tức là 「Catherine, Duchess of Cambridge」.
 Vợ của Prince Harry là Meghan Markle, được gọi chính thức là 「Her Royal Highness The Duchess of Sussex」, trong trường hợp cần cụ thể hơn thì được gọi theo tên Thánh kèm tước hiệu nữ hóa của chồng, tức là 「Meghan, Duchess of Sussex」. Từ đầu năm 2020, hai vợ chồng Sussex không được dùng kính xưng "Royal Highness" với tư cách là thành viên vương thất thay mặt Nữ vương, dù họ vẫn được giữ khi xưng hô chính thức.

Trường hợp gọi theo tên của chồng
 Mẹ chồng của Nữ vương Elizabeth II là Alice xứ Battenberg. Bà kết hôn với Prince Andreas của Hy Lạp và Đan Mạch trong khi Prince Andreas không có tước vị quý tộc, nên bà được gọi là 「Her Royal Highness Princess Andrew of Greece and Denmark」.
 Cháu dâu của Cố Quốc vương George V của Anh là Marie Christine von Reibnitz. Bà kết hôn với Prince Michael xứ Kent trong khi Prince Michael không có tước vị quý tộc, nên bà được gọi là 「Her Royal Highness Princess Michael of Kent」.

Trường hợp "Princess" là vợ của một Prince độc lập
 Mẹ chồng của Catherine là Lady Diana trong thời gian còn hôn phối với Prince Charles cũng được gọi là 「Her Royal Highness The Princess of Wales」. Sau khi ly hôn, vì bà Diana đã sinh ra người kế vị nên vương thất vẫn giữ tước vị "Princess of Wales" của bà, nhưng lại bỏ đi 「Her Royal Highness」, một kính xưng biểu thị Diana thuộc vương thất. Do đó, Diana trở thành 「Diana, Princess of Wales」. Rất nhiều báo đài quốc tế gọi thẳng bà là "Princess Diana" khiến bà trông như một Vương nữ thuộc vương thất. Bản thân Catherine Middleton, khi chồng là Prince William trở thành Thân vương xứ Wales, bà cũng được gọi là 「Her Royal Highness The Princess of Wales」.
 Vị cố Vương phi Grace Kelly, trong thời gian kết hôn với Rainier III, Thân vương xứ Monaco thì đã được gọi là 「Her Serene Highness The Princess of Monaco」. Đây là bởi vì tước vị "Prince" của Monaco lưu truyền độc lập, không phải trong hệ thống tước vị của một Vương quốc, họ chỉ dùng kính xưng Serene Highness. Cũng như Lady Diana, rất nhiều báo đài quốc tế gọi bà là "Princess Grace" hay "Princess Grace of Monaco", những cách gọi này không đúng bởi vì một Thân vương nữ của Monaco cũng gọi tương tự như vậy, nếu cả Vương phi cũng như vậy thì rất dễ nhầm lẫn. Con gái của Vương phi Grace là Princess Stéphanie chính là ví dụ cho chuyện này.
 Con gái của Cố phi Grace Kelly là Caroline, Vương phi Hannover, sau khi kết hôn với Ernst, Thân vương xứ Hannover thì được xưng họ kính xưng "Royal Highness" truyền thống nhà Hannover nên có danh xưng chính thức 「Her Royal Highness The Princess of Hanover」. Trước đó khi còn giữ tư cách con gái của Thân vương Rainier III xứ Monaco, Caroline được gọi là 「Her Serene Highness Princess Caroline of Monaco」.

Có thể thấy những "Princess by marriage" trong cách gọi chính thức đều không được gọi tên riêng mà mình vốn cố, cho dù có thì cũng không có "Princes" đi trước tên Thánh. Những người vẫn được sử dụng "Princess" thông thường là do bản thân người đó sinh ra đã là con gái Vua chúa của vương triều ngoại quốc. Trường hợp này có Marina, Bà Công tước xứ Kent khi con trai bà cưới vợ. Lúc này bà đã là 「"Bà Công tước góa phụ của Prince George, Công tước xứ Kent"」, nhưng bà vẫn tiếp tục sử dụng tước vị "The Duchess of Kent" dù chồng đã qua đời. Sau khi con trai bà cưới vợ, bà không thể xưng như vậy nữa, nhưng bà vẫn không muốn thêm thành tố biểu thị tình trạng góa phụ là "Dowager" vào tước hiệu của mình, nên cuối cùng Marina đã hỏi Nữ vương Elizabeth II cho phép mình dùng kính xưng "Princess" trước tên Thánh kèm tước hiệu. Bởi vì bản thân bà Marina là "Vương tôn nữ" thuộc vương thất Hy Lạp - Đan Mạch, nên Nữ vương đã đồng ý. Thế là bà Marina được biết đến là 「Her Royal Highness Princess Marina, Duchess of Kent'''」.

Xem thêm
 Trưởng công chúa
 Hoàng tử
 Quận chúa
 Huyện chúa
 Quận quân
 Thân vương
 Quận công

Chú thích

Tham khảo

 Sử ký Tư Mã Thiên
 Cựu Đường thư, Tân Đường thư
 Minh sử
 Thanh sử cảo

Công chúa Trung Quốc
Tước hiệu quý tộc
Công chúa
Tước hiệu hoàng gia


title: Zanthoxylum heterophyllum

text:
Zanthoxylum heterophyllum là một loài thực vật thuộc họ Rutaceae. Loài này có ở Mauritius và Réunion. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Chú thích

Tham khảo

 Page, W. 1998. Zanthoxylum heterophyllum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 24 tháng 8 năm 2007.

H


title: Quốc kỳ Úc

text:
Quốc kỳ Úc () có một nền màu lam với Quốc kỳ Anh Quốc tại góc kéo cờ trên, và một sao bảy cánh lớn được gọi là sao Thịnh vượng chung tại góc kéo cờ dưới. Phần bay gồm biểu trưng của chòm sao Nam Thập Tự, gồm 5 sao trắng – một sao nhỏ 5 cánh và 4 sao lớn 7 cánh.

Thiết kế nguyên bản của quốc kỳ (với một sao Thịnh vượng chung sáu cánh) được chọn vào năm 1901 từ các mẫu tham dự một cuộc thi được tổ chức sau Liên bang hóa, và được treo đầu tiên tại Melbourne vào ngày 3 tháng 9 năm 1901; ngày này được tuyên bố là Ngày Quốc kỳ Úc. Một thiết kế có chút khác biệt được Quốc vương Edward VII phê chuẩn vào năm 1902. Phiên bản sao Thịnh vượng chung 7 cánh được khởi đầu theo một tuyên bố vào ngày 23 tháng 1 năm 1908. Kích thước được chính thức đăng trên công báo vào năm 1934, và đến năm 1954 thì hiệu kỳ này được công nhận, và được định nghĩa pháp lý là "Quốc kỳ Úc".

Thiết kế

Quốc kỳ Úc sử dụng ba biểu tượng nổi bật: Hiệu kỳ Liên minh, sao Thịnh vượng chung (cũng gọi là sao Liên bang) và Nam Thập Tự.

Khi được sử dụng làm quốc kỳ của Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland, bản thân Hiệu kỳ Liên minh gồm ba chữ thập huy hiệu học đại diện cho các quốc gia cấu thành của Anh Quốc:
 Chữ Thập Thánh George màu đỏ của Anh
 Chữ Thập chéo Thánh Andrew màu trắng của Scotland
 Chữ Thập chéo Thánh Patrick màu đỏ của Ireland
Tại Úc, Hiệu kỳ Liên minh tượng trưng hóa cho lịch sử quốc gia này là sáu thuộc địa và các nguyên tắc mà Liên bang dựa trên, song một quan điểm có tính chất lịch sử hơn thì cho rằng việc có hình tượng này trong thiết kế là để biểu thị lòng trung thành với Đế quốc Anh.

Sao Thịnh vượng chung nguyên chỉ có sáu cánh, đại diện cho sáu thuộc địa tham gia liên bang hóa. Tuy nhiên, cải biến xảy ra vào năm 1908 khi một cánh thứ bảy được thêm vào để tượng trưng cho Lãnh thổ Papua và bất kỳ lãnh thổ nào trong tương lai. Lý do căn bản khác của việc cải biến là để hợp với sao được sử dụng trong Quốc huy- được tạo thành cùng năm. Sao này cũng được gọi là Sao Liên bang. Về chính thức, sao Thịnh vượng chung không có bất kỳ liên hệ gì đến hệ thống sao Beta Centauri, bất chấp vị trí của sao trên bầu trời và độ sáng của nó; tuy nhiên phiên bản năm 1870 của hiệu kỳ Nam Úc thể hiện các sao chỉ Alpha và Beta Centauri.

Nam Thập Tự là một trong các chòm sao đặc biệt nhất có thể trông thấy tại Nam Bán cầu, và được sử dụng để biểu thị cho Úc từ những ngày đầu người Anh đến định cư. Một trong những người thiết kế quốc kỳ Úc là Ivor Evans định dùng Nam Thập Tự để ám chỉ bốn đức tính được Dante Alighieri quy cho bốn sao: công chính, cẩn thận, tiết chế và kiên nhẫn. Số cánh của các sao của Nam Thập Tự trên quốc kỳ Úc ngày nay khác biệt so với phiên bản thiết kế dự thi nguyên bản, khi đó mỗi sao có từ năm đến chín cánh, tượng trưng cho độ sáng tương đối của chúng trên bầu trời ban đêm. Các sao được đặt tên theo năm chữ cái trong bảng chữ cái Hy Lạp, theo thứ tự giảm dần độ sáng trên bầu trời. Nhằm giản đơn hóa việc chế tạo, Bộ Hải quân Anh tiêu chuẩn hóa mỗi một trong bốn sao lớn có bảy cánh, sao nhỏ gần trung tâm hơn có năm cánh. Cải biến này chính thức được đăng trong công báo vào ngày 23 tháng 2 năm 1903.

Một bản ghi chi tiết kỹ thuật đầy đủ của thiết kế hiện nay được công bố trong Commonwealth Gazette vào năm 1934.

Dựng hình

Theo Đạo luật các Hiệu kỳ, Quốc kỳ Úc cần phải đáp ứng các dặc điểm kỹ thuật sau:
<li> Hiệu kỳ Liên minh chiếm góc phía trên sát cột treo;
<li> Một sao trắng bảy cánh lớn (sáu cánh đại diện cho sáu bang của Úc và một sao đại diện cho các lãnh thổ) tại trung tâm của góc dưới sát cột treo và chỉ thẳng vào trung tâm của Chữ Thập Thánh George tại Hiệu kỳ Liên minh;
<li> 5 sao trắng (tượng trưng cho Nam Thập Tự) tại nửa bay của cờ ở phía xa cột.

Vị trí các sao như sau (khoảng cách dưới đây là khoảng cách chiều rộng):
 Sao Thịnh vượng chung – sao 7 cánh, trung tâm của góc kéo dưới.
Alpha Crucis – sao 7 cánh, nằm thẳng bên dưới của trung tâm nửa bay, cách rìa dưới 1/6.
Beta Crucis – sao 7 cánh, nằm cách 1/4 về bên trái, cách 1/16 về bên trên trung tâm nửa bay.
Gamma Crucis – sao 7 cánh, nằm thẳng bên trên của trung tâm nửa bay, cách rìa trên 1/6.
Delta Crucis – sao 7 cánh, nằm cách 2/9 về bên phải, cách 31/240 về bên trên trung tâm nửa bay.
Epsilon Crucis – sao 5 cánh, nằm cách 1/10 về bên phải, cách 1/24 về phía dưới trung tâm nửa bay.
Đường kính vòng tròn ngoài của sao Thịnh vượng chung là 3/10 chiều rộng, đường kính của bốn sao lớn của Nam Thập Tự là 1/7 chiều rộng, còn Epsilon là 1/12. Đường kính vòng tròn trong bằng 4/9 của vòng tròn ngoài. Chiều rộng của cờ là kích thước viền kéo.

Màu sắc

Sắc độ của quốc kỳ không được định rõ trong Đạo luật các Hiệu kỳ, song Ban Trao tưởng và Văn hóa của Bộ Thủ tướng và Nội các Úc nêu các đặc điểm trong Pantone. Style Manual for Authors, Editors and Printers của Chính phủ Úc cũng nêu các đặc điểm trong CMYK và RGB để miêu tả quốc kỳ trong in ấn và dựng phim, tương ứng.

Lễ nghi
Các hướng dẫn về treo cờ được chế định trong Đạo luật các Hiệu kỳ 1953 và trong một sách nhỏ mang tên "The Australian National Flag" do Chính phủ Úc phát hành. Hướng dẫn ghi rằng Quốc kỳ Úc được phép treo vào bất kỳ ngày này trong năm, và rằng nó cần phải được đối xử theo cách thức tôn trọng và tôn nghiêm. Quốc kỳ cần phải luôn được tung bay tại một vị trí thượng so với bất kỳ hiệu kỳ nào khác khi treo tại Úc hoặc trên lãnh thổ Úc, và nó cần phải luôn được treo ở trên cao và để tự do. Quốc kỳ cần phải được treo tại tất cả các tòa nhà chính phủ và được trưng tại các điểm bỏ phiếu khi diễn ra một tuyển cử hoặc trưng cầu dân ý toàn quốc. Du thuyền tư nhân có thể treo Hồng thuyền kỳ hoặc Quốc kỳ Úc. Lam thuyền kỳ Anh Quốc có thể được treo trên một tàu thuộc sở hữu của Úc thay vì Quốc kỳ Úc nếu người sở hữu có một giấy chứng nhận hợp lệ theo pháp luật Anh.

Bộ Thủ tướng và Nội các Úc cũng khuyến cáo rằng chỉ nên treo cờ vào ban ngày, trừ khi nó được chiếu sáng. Hai cờ không nên được treo trên cùng một cột. Quốc kỳ không được trưng bày ngược trong bất kỳ trường hợp nào, thậm chí là để biểu thị một hoàn cảnh hiểm nguy. Không đặt hoặc để rơi quốc kỳ xuống đất, và cũng không nên được sử dụng để phủ một đồ vật chuẩn bị cho một lễ khánh thành, hoặc để che các vật thể khác. Các lá cờ đã mục hoặc phai thì không nên được sử dụng.

Theo một văn kiện của chính phủ, các lá cờ cũ hoặc mục nên được xử lý một cách riêng tư "theo một cách thức trang nghiêm"; một phương thức được đưa ra làm ví dụ là cắt lá cờ thành nhiều mảnh trước khi để vào chỗ rác.

Khi cờ được treo rủ, nó cần phải nhận biết được là treo rủ, ví dụ một phần ba ở phía dưới từ đỉnh cột. Quốc kỳ Úc không bao giờ được treo rủ vào ban đêm. Các Quốc kỳ được treo rủ tại các toà nhà chính phủ khi:
 Quân chủ từ trần - từ khi công bố cho đến hết tang lễ. Vào ngày công bố tân quân chủ nhậm chức, theo lệ thường sẽ kéo cờ đến đỉnh từ 11 giờ.
 Một thành viên vương thất từ trần.
 Toàn quyền hay cựu Toàn quyền từ trần.
 Một công dân Úc ưu tú từ trần. Các quốc kỳ tại địa phương bất kỳ có thể treo rủ khi một công dân ưu tú của địa phương từ trần vào ngày, hoặc một thời gian trong ngày tổ chức tang lễ.
 Nguyên thủ một quốc gia khác mà Úc có quan hệ ngoại giao, quốc kỳ sẽ được treo rủ vào ngày tổ chức tang lễ.
 Vào ngày ANZAC, quốc kỳ được treo rủ cho đến trưa.
 Vào ngày Hồi tưởng, các quốc kỳ được treo tại đỉnh cho đến 10:30 giờ, treo rủ từ 10:30 đến 11:03 giờ, sau đó treo tại đỉnh trong thời gian còn lại trong ngày.

Quốc kỳ Úc có thể được sử dụng cho các mục đích thương nghiệp và quảng cáo mà không cần cấp phép chính thức miễn là nó được sử dụng một cách trang nghiêm và được mô phỏng đầy đủ, chính xác; nó không nên bị in đè lên bằng chữ hoặc minh họa, nó không nên bị các vật thể khác che khi trưng bày, và tất cả các bộ phận tượng trưng của quốc kỳ nên nhận biết được. Nó cũng cần phải nằm ở đầu tiên (thường là bên trái) khi hơn một hiệu kỳ được sử dụng.

Tồn tại một số nỗ lực nhằm biến việc mạo phạm quốc kỳ Úc thành một tội. Năm 1953, khi tranh luận về Đạo luật các Hiệu kỳ, nhà lãnh đạo đối lập Arthur Calwell yêu cầu bất thành về việc thêm các điều khoản vào dự luật để hình sự hóa việc mạo phạm. Michael Cobb đưa các dự luật cá nhân vào năm 1989, 1990, 1991 và 1992 để cấm chỉ mạo phạm, song đều mất hiệu lực. Năm 2002, nhà lãnh đạo của Đảng Quốc gia là John Anderson đề xuất khởi đầu các luật cấm chỉ mạo phạm quốc kỳ Úc, một lời kêu gọi thu hút sự ủng hộ từ một số nghị viên. Tuy nhiên, Thủ tướng John Howard bác bỏ lời kêu gọi.

Lịch sử
Trước năm 1901, trên lãnh thổ Úc hiện nay có sáu thuộc địa riêng biệt của Anh. Hiệu kỳ Liên minh là quốc kỳ của Đế quốc Anh, được sử dụng lần đầu trên đất Úc vào ngày 29 tháng 4 năm 1770 khi James Cook đổ bộ tại vịnh Botany, và nó lại được sử dụng khi người châu Âu bắt đầu định cư tại đây vào ngày 26 tháng 1 năm 1788. Đây là Hiệu kỳ Liên hiệp nguyên bản được khởi đầu vào năm 1606, không bao gồm Dấu chéo Thánh Patrick của Ireland. Phiên bản thứ nhì của Hiệu kỳ Liên minh được mô tả trên quốc kỳ Úc. Nó thường được sử dụng để đại diện cho tập thể các thuộc địa, và mỗi thuộc địa cũng có hiệu kỳ riêng dựa trên Hiệu kỳ Liên minh. Khí một ý thức quốc gia Úc bắt đầu xuất hiện, một số phong trào hiệu kỳ được hình thành và các hiệu kỳ mới phi chính thức được sử dụng phổ biến. Hai nỗ lực được tiến hành trong suốt thế kỷ 19 để thiết kế một quốc kỳ mới. Nỗ lực đầu tiên là Hiệu kỳ Thuộc địa được tạo vào năm 1823–1824 bởi John Nicholson và John Bingle. Hiệu kỳ này gồm một chữ thập đỏ trên một nền trắng, với một sao tám cánh tại mỗi chân của chữ thập, trong khi thiết kế Hiệu kỳ Liên minh đặt tại góc trên bên trái. Hiệu kỳ phổ biến nhất trong giai đoạn là Hiệu kỳ Liên bang 1831, cũng do Nicholson thiết kế. Hiệu kỳ này tương tự như Hiệu kỳ Thuộc địa, ngoại trừ chữ thập có màu lam thay vì biểu thị như chữ thập Thánh George. Mặc dù hiệu kỳ do Nicholson thiết kế vào năm 1831, song nó không trở nên phổ biến rộng rãi cho đến phần sau của thế kỷ, khi những kêu gọi về liên bang hóa bắt đầu phát triển nhiệt liệt hơn. Các hiệu kỳ này, cùng với những hiệu kỳ khác như Hiệu kỳ Eureka, mang các sao tượng trưng cho Nam Thập Tự. Hiệu kỳ cổ nhất được biết đến thể hiện các sao được sắp xếp như chúng ta nhìn thấy trên bầu trời là Hiệu kỳ Liên minh chống Đày ải, nó tương tự như thiết kế Quốc kỳ hiện nay. Các khác biệt là không có sao Thịnh vượng chung, trong khi các thành phần của Nam Thập Tự được miêu tả có tám cánh và có màu vàng. Hiệu kỳ này chỉ được sử dụng trong một thời gian ngắn, do hai năm sau khi Liên minh thành lập vào năm 1851, các nhà cầm quyền thuộc địa quyết định kết thúc tiếp nhận tù nhân, do đó Liên minh ngừng các hoạt động của mình. Hiệu kỳ Eureka thường được nhìn nhận là hiệu kỳ "Úc" đầu tiên do là một ví dụ nổi bật đầu tiên về một thiết kế có Nam Thập Tự trong khi không có Hiệu kỳ Liên minh. Hiệu kỳ sông Murray trở nên phổ biến từ thập niên 1850, vẫn được sử dụng phổ biến trên các tàu đi trên đường thủy nội địa chính của Úc, có bốn dải lam và trắng xen kẽ biểu thị cho bốn sông chính chảy vào sông Murray.

Cuộc thi thiết kế Quốc kỳ 1901

Khi Liên bang hóa tới gần, người ta bắt đầu nghĩ đến một hiệu kỳ liên bang chính thức. Năm 1900, Melbourne Herald tổ chức một cuộc thi thiết kế, với yêu cầu bao gồm Hiệu kỳ Liên minh và Nam Thập Tự, kết quả là một hiệu kỳ kiểu Thuyền kỳ Anh. Cuộc thi do Review of Reviews for Australasia tại Melbourne tổ chức, sau đó họ nghĩ rằng một hạn chế dường như là không thận trọng, mặc dù nhận xét rằng một thiết kế không có các biểu tượng này khó mà chiến thắng. Tuy nhiên, họ vẫn đề nghị tác phẩm dự thi phải bao gồm hai yếu tố trong thiết kế. Sau khi Liên bang hóa vào ngày 1 tháng 1 năm 1901 và sau khi nhận được một yêu cầu từ Chính phủ Anh về thiết kế một hiệu kỳ mới, Chính phủ Thịnh vượng chung tổ chức một cuộc thi chính thức về hiệu kỳ liên bang mới trong tháng 4. Cuộc thi thu hút 32.823 tác phẩm, trong đó có những tác phẩm từng gửi đến Review of Reviews. Một trong số tác phẩm dự thi là của một thống đốc giấu tên của một thuộc địa. Hai cuộc thi được hợp nhất sau khi Review of Reviews chấp thuận. Giải thưởng của hai cuộc thi được hợp nhất và có thêm tiền quyên góp của Công ty Thuốc lá Havelock. Mỗi người dự thi được yêu cầu trình hai phác họa có màu, một hồng thuyền kỳ cho sử dụng dịch vụ thương nghiệp và công cộng, và một lam thuyền kỳ sử dụng cho hải quân và chính quyền. Các thiết kế được đánh giá theo bảy tiêu chuẩn: lòng trung thành với Đế quốc, Liên bang, lịch sử, huy hiệu học, tính độc đáo, tính tiện ích và chi phí sản xuất. Phần lớn các thiết kế có Hiệu kỳ Liên minh và Nam Thập Tự, song các động vật bản địa cũng xuất hiện phổ biến, bao gồm một thiết kế mô tả các động vật bản địa chơi cricket. Các tác phẩm được trưng bày tại Tòa nhà Trưng bày Vương thất tại Melbourne và các giám khảo dành sáu ngày để cân nhắc trước khi đi đến quyết định của họ. Năm thiết kế gần như đồng nhất được lựa chọn làm thiết kế chiến thắng, và các nhà thiết kế chia sẻ giải thưởng £200. Họ là Ivor Evans từ Melbourne; Leslie John Hawkins từ Sydney; Egbert John Nuttall từ Melbourne; Annie Dorrington từ Perth; và William Stevens từ Auckland, New Zealand. Năm người chiến thắng mỗi người nhận được £40. Sự khác biệt với quốc kỳ hiện hành là sao Thịnh vượng chung sáu cánh, trong khi các sao thành phần của Nam Thập Tự có khác biệt về số cánh, có nhiều cánh hơn nếu sao đó sáng hơn trong thực tế. Điều này khiến năm sao lần lượt có 9, 8, 7, 6, 5 cánh.

Tiếp nhận ban đầu của hiệu kỳ là khác nhau. Tạp chí theo chủ nghĩa cộng hòa The Bulletin bình luận:"một sự nhại lại cũ rích của quốc kỳ Anh, không có tính nghệ thuật, không có ý nghĩa quốc gia.

Do thiết kế về cơ bản là hiệu kỳ Victoria với thêm một sao, có nhiều chỉ trích trong cả chính phủ Liên bang và chính phủ New South Wales phản đối hiệu kỳ được chọn vì nó "Victoria quá mức". Họ muốn Hiệu kỳ Liên bang Úc, và Thủ tướng Barton, người vốn đề xướng Hiệu kỳ Liên bang, trình hiệu kỳ này cùng với lựa chọn của các giám khảo cho Bộ Hải quân Anh để phê chuẩn cuối cùng. Bộ Hải quân chọn Hồng thuyền kỳ cho các tàu tư nhân và Lam thuyền kỳ cho các tàu công vụ. Chính phủ Barton xem cả hai Lam và Hồng thuyền kỳ là các hiệu kỳ hàng hải thuộc địa và "miễn cưỡng" chấp thuận chỉ treo nó trên tàu hải quân. Các chính phủ sau này của Chris Watson vào năm 1904 và Andrew Fisher vào năm 1910 không vui với thiết kế, muốn thêm đặc biệt và thêm biểu thị sự đoàn kết của người Úc.

Ngày 3 tháng 9 năm 1901, quốc kỳ mới của Úc được bay lần đầu tiên trên đỉnh vòm của Tòa nhà Triển lãm Vương thất tại Melbourne. Tên của những người cùng chiến thắng được Hersey, Bá tước phu nhân xứ Hopetoun (phu nhân của Toàn quyền Bá tước John Hope xứ Hopetoun) công bố và bà phất quốc kỳ lần đầu tiên. Từ năm 1996, ngày này được chế định chính thức là ngày Quốc kỳ Úc.

Một phiên bản giản hóa của thiết kế giành chiến thắng được trình lên Quốc hội Anh vào tháng 12 năm 1901. Thủ tướng Anh Edmund Barton công bố trên Commonwealth Gazette rằng Quốc vương Edward VII đã chính thức công nhận thiết kế là Quốc kỳ Úc vào ngày 11 tháng 2 năm 1903. Phiên bản này cải biến toàn bộ sao thành bảy cánh trừ sao nhỏ nhất, và tương tự với thiết kế hiện hành ngoại trừ sao Thịnh vượng chung sáu cánh.

Lam hay Hồng thuyền kỳ?
Hồng thuyền kỳ là hiệu kỳ duy nhất các cá nhân công dân có thể treo trên đất liền. Theo quan niệm truyền thống của Anh, Lam quyền kỳ dành cho Chính phủ Thịnh vượng chung sử dụng, và các chính phủ cấp bang và địa phương, các tổ chức tư nhân và cá nhân đều sử dụng Hồng thuyền kỳ. Một ví dụ là nhà thám hiểm Hubert Wilkins cắm một hồng thuyền kỳ tại châu Nam Cực. Bức vẽ chính thức của buổi lễ khánh thành của Tòa nhà Quốc hội Úc cũ vào năm 1927 thể hiện Hồng thuyền kỳ và Hiệu kỳ Liên minh được treo. Tuy nhiên, một bản in đá của một họa sĩ vô danh mô tả chỉ có lam thuyền kỳ được treo. Septimus Power với vai trò là họa sĩ được ủy quyền có thể ưa chuộng màu đỏ vì hiệu ứng gây ấn tượng mạnh hoặc do nó là hệu kỳ mà công chúng Úc mong chờ để sử dụng.

Bất chấp các tuyên bố của nhánh hành pháp về vai trò tương ứng của hồng, bạch và lam thuyền kỳ, song vẫn tồn tại một số nhầm lẫn cho đến khi Đạo luật các Hiệu kỳ 1953 tuyên bố Lam thuyền kỳ là quốc kỳ, và Hồng thuyền kỳ là hiệu kỳ của thương thuyền Úc. Các hồng thuyền kỳ tiếp tục được sử dụng trong các cuộc diễu hành ngày Anzac trong thập niên 1960.

Về mặt kỹ thuật, các thuyền tư nhân phi thương mại có khả năng bị phạt tiền nếu chúng không treo Hồng thuyền kỳ Anh. Tuy nhiên, một lệnh của Bộ Hải quân Anh ban hành vào ngày 5 tháng 12 năm 1938, cho phép các thuyền này treo Hồng thuyền kỳ Úc. Đạo luật Đăng ký tàu 1981 tái xác nhận rằng Hồng thuyền kỳ Úc là cờ thích hợp đối với các thương thuyền có chiều dài trọng tải trên .

Do ngày 3 tháng 9 cũng được công bố là ngày Hải quân Thương thuyền vào năm 2008, hồng thuyền kỳ có một trở lại hạn chế trên bộ, có thể được treo cạnh quốc kỳ Úc trong dịp này như một nội dung của lễ nghi.

Thay thế Hiệu kỳ Liên minh
Lam thuyền kỳ thay thế Hiệu kỳ Liên minh tại Thế vận hội tại St Louis vào năm 1904. Trong cùng năm, do vận động của nghị sĩ Richard Crouch, nó có địa vị tương tự như Hiệu kỳ Liên minh tại Anh, khi Thứ dân viện tuyên bố rằng Lam thuyền kỳ "nên được treo trên tất cả công sự, tàu, địa điểm hoan nghênh và tòa nhà công cộng của Thịnh vượng chung khi các hiệu kỳ được sử dụng". Chính phủ chấp thuận treo Lam thuyền kỳ trong những ngày treo cờ đặc biệt, song không thực hiện nếu nó có nghĩa là thêm chi phí. Lam thuyền kỳ chỉ có thể được treo trên một tòa nhà chính phủ cấp bang nếu không có hiệu kỳ bang đó.

Ngày 2 tháng 6 năm 1904, một nghị quyết được Quốc hội Úc thông qua để thay thế Hiệu kỳ Liên minh bằng Quốc kỳ Úc trên các công sự. Ban đầu, Bộ Quốc phòng kháng cự việc sử dụng Quốc kỳ, xem nó là một hiệu kỳ hàng hải và tán thành các Điều lệ của Quốc vương mà theo đó định rõ việc sử dụng Hiệu kỳ Liên minh. Sau khi tiếp xúc với Bộ Quốc phòng, Thủ tướng Chris Watson phát biểu tại Quốc hội rằng ông không thỏa mãn với thiết kế của Quốc kỳ Úc và rằng thi hành nghị quyết 1904 có thể phải chờ cho đến khi cân nhắc chọn một quốc kỳ khác thích hợp hơn. Năm 1908, lệnh số 58/08 của Lục quân Úc viết rằng Hiệu kỳ Úc thay thế Hiệu kỳ Liên minh trong toàn bộ tổ chức quân sự. Từ năm 1911, nó là cờ chào của Lục quân Úc trong mọi buổi duyệt binh và diễu hành nghi lễ.

Hải quân Hoàng gia Úc (RAN) được công bố vào ngày 5 tháng 10 năm 1911 và được chỉ thị treo Bạch thuyền kỳ Anh ở phía đuôi tàu và Quốc kỳ Úc trên cột buồm treo cờ. Bất chấp chính phủ muốn sử dụng Lam thuyền kỳ trên các chiến hạm của Úc, các sĩ quan tiếp tục treo Hiệu kỳ Liên minh, và phải đến năm 1913, sau kháng nghị công cộng tại Fremantle sau khi nó được sử dụng để duyệt tàu HMAS Melbourne, thì chính phủ mới "nhắc nhở" họ về pháp chế 1911. Bạch thuyền kỳ Anh cuối cùng bị thay thế bằng một Bạch thuyền kỳ Úc đặc sắc vào ngày 1 tháng 3 năm 1967.

Bất chấp quốc kỳ Úc mới được sử dụng chính thức, từ năm 1901 cho đến thập niên 1920, Hiệu kỳ Liên bang vẫn là hiệu kỳ Úc phổ biến nhất đối với công chúng và thậm chí là một số sự kiện chính thức. Nó được trưng tại Hội nghị các thủ tướng cấp bang 1907 tại Melbourne và chuyến công du năm 1927 đến Úc của Công tước và Công tước phu nhân xứ York, Quốc vương George VI và Vương hậu Elizabeth tương lai.

Trong thập niên 1920, tồn tại tranh luận về có chăng Lam thuyền kỳ chỉ dành riêng cho các tòa nhà Thịnh vượng chung, cực độ trong một hiệp định năm 1924 rằng Hiệu kỳ Liên minh nên được ưu tiên như Quốc kỳ. Do Hiệu kỳ Liên minh được công nhận là Quốc kỳ, sẽ bị cho là không trung thành nếu treo một thuyền kỳ nào mà không có Hiệu kỳ Liên minh bên cạnh, và Hiệu kỳ Liên minh được phủ lên quan tài của các binh sĩ Úc tử chiến.

Năm 1940, chính phủ Victoria thông qua pháp chế cho phép các trường học được kéo Lam thuyền kỳ, do đó cho phép cá nhân công dân sử dụng nó. Thủ tướng Úc Robert Menzies sau đó khuyến khích các trường học, tòa nhà chính phủ và công dân cá nhân sử dụng Lam thuyền kỳ, đưa ra một phát biểu vào năm sau cho phép người Úc sử dụng cả hai thuyền kỳ với điều kiện là phải đối xử tôn kính. Thủ tướng Ben Chifley đưa ra một phát biểu tương tự vào năm 1947.

Ngày 4 tháng 12 năm 1950, Thủ tướng Robert Menzies tuyên bố Lam thuyền kỳ là Quốc kỳ và đến năm 1951 Quốc vương George VI phê chuẩn đề nghị của Chính phủ Úc.

Tình trạng này được chính thức hóa vào ngày 14 tháng 2 năm 1954, khi Nữ vương Elizabeth II ngự chuẩn Đạo luật các Hiệu kỳ 1953, nó được Quốc hội Úc thông qua hai tháng trước đó. Ngự chuẩn của quân chủ xảy ra đồng thời với chuyến công du của bà đến Úc và đến sau khi bà khai mạc kỳ họp mới của Quốc hội. Đạo luật trao quyền hạn luật định cho Toàn quyền được quy định các hiệu kỳ của Úc và cấp quyền và lập điều lệ về sử dụng các hiệu kỳ. Điều 8 đảm bảo rằng quyền của một cá nhân được treo Hiệu kỳ Liên minh không bị tác động theo luật.

Nam Úc lựa chọn tiếp tục sử dụng Hiệu kỳ Liên minh làm Quốc kỳ cho đến năm 1956, khi các trường học tùy chọn sử dụng một trong hai Hiệu kỳ Liên minh hoặc Quốc kỳ Úc. Hiệu kỳ Liên minh vẫn được nhiều người Úc xem là Quốc kỳ trong thập niên 1970, điều này thúc đẩy chiến dịch của Arthur Smout kéo dài từ năm 1968 đến năm 1982 nhằm khuyến khích người Úc ưu tiên Quốc kỳ Úc.

Đến giữa thập niên 1980, Chính phủ Thịnh vượng chung không còn nhắc nhở người Úc rằng họ có quyền treo Quốc kỳ Liên minh cạnh Quốc kỳ hoặc cung cấp minh họa về cách trưng bày chính xác chúng với nhau.

Năm 1998, Đạo luật các Hiệu kỳ được sửa đổi nhằm quy định rằng bất kỳ cải biến quốc kỳ nào cũng cần phải được tán thành thông qua trưng cầu dân ý, trong đó phải cung cấp lựa chọn quốc kỳ hiện tại bên cạnh bất kỳ thiết kế thay thế nào. Tuy nhiên, yêu cầu về một cuộc trưng cầu dân ý không rằng buộc trong Quốc hội, cơ cấu này cần phải sửa Đạo luật các Hiệu kỳ để cải biến thiết kế.

Ngày Quốc kỳ
Năm 1996, Toàn quyền William Deane ban một tuyên bố công nhận lễ kỷ niệm ngày Quốc kỳ Úc hàng năm, được tổ chức vào 3 tháng 9. Các lễ kỷ niệm ngày Quốc kỳ xuất hiện tại Sydney từ năm 1985. Chúng được nhà kì xí học John Christian Vaughan khởi xướng nhằm kỷ niệm dịp đầu tiên quốc kỳ được treo vào năm 1901. Vào ngày Quốc kỳ, các lễ kỷ niệm được tổ chức trong trường học, các trung tâm chính, và Toàn quyền, các thống đốc cùng một số chính trị gia tham dự hoặc tiến hành phát biểu trên truyền thông.

Hiệu kỳ thế kỷ
Vào lễ kỷ niệm một thế kỷ ngày đầu tiên treo quốc kỳ, vào 3 tháng 9 năm 2001, Hiệp hội Quốc kỳ Úc trình lên Thủ tướng một hiệu kỳ với mục đích để thay thế hiệu kỳ nguyên bản bị thất lạc. Hiệu kỳ này không phải là một bản sao của hiệu kỳ nguyên bản khi sao Thịnh vượng chung chỉ có sáu cánh, mà là một Quốc kỳ Úc hiện tại với một sao Thịnh vượng chung bảy cánh. Hiệu kỳ có một dải buộc đầu đặc biệt, gồm một sọc đỏ thắm và câu viết
Hiệu kỳ thế kỷ. Trình lên Thủ tướng Úc John Howard nhân danh dân chúng Úc bởi Hiệp hội Quốc kỳ Úc vào ngày 3 tháng 9 năm 2001 tại Tòa nhà Triển lãm Vương thất, Melbourne để kỷ niệm lần đầu tiên treo Quốc kỳ Úc vào 3 tháng 9 năm 1901 với sự tham dự của Thủ tướng Úc Edmund Barton.
Một lệnh cho phép sử dụng Hiệu kỳ Thế kỷ theo điều 6 của Đạo luật các Hiệu kỳ được Toàn quyền ban hành và hiệu kỳ nay được sử dụng làm hiệu kỳ chính thức trong các dịp quan trọng. Chúng bao gồm khai mạc Quốc hội khóa mới và khi các nguyên thủ quốc gia đến thăm. Hiệu kỳ này được vận chuyển toàn quốc để treo tại mọi bang và lãnh thổ. Sau đó nó được sử dụng vào ngày Hồi tưởng năm 2003 để khánh thành Đài kỷ niệm Chiến tranh Úc tại Hyde Park, Luân Đôn.

Các hiệu kỳ Úc khác
Theo Điều 5 của Đạo luật các Hiệu kỳ 1953, Toàn quyền có thể công bố các hiệu kỳ khác Quốc kỳ và Hồng thuyền kỳ là các hiệu kỳ của Úc. Năm hiệu kỳ được chỉ định theo cách này. Đầu tiên là Hiệu kỳ Hải quân Hoàng gia Úc và Hiệu kỳ Không quân Hoàng gia Úc. Lục quân Úc không có quân kỳ riêng, được trao nhiệm vụ lễ nghi bảo vệ Quốc kỳ. Không quân và Hải quân treo các hiệu kỳ Anh thích hợp (Bạch thuyền kỳ và Quân kỳ Không quân Hoàng gia) cho đến khi sử dụng các hiệu kỳ tương tự dựa trên Quốc kỳ Úc lần lượt vào năm 1948 và 1967. Các hiệu kỳ hiện tại của Hải quân và Không quân lần lượt được thông qua vào năm 1967 và 1982.

Năm 1995, Hiệu kỳ dân Nguyên trú và Hiệu kỳ dân đảo eo biển Torres cũng được chế định là các hiệu kỳ của Úc. Trong khi chủ yếu được nhìn nhận như một cử chỉ hòa giải, sự công nhận này gây một số lượng nhỏ tranh luận vào đương thời, với việc lãnh đạo đối lập John Howard mô tả nó là gây chia rẽ. Một số người Bản địa, như người thiết kế hiệu kỳ Harold Thomas, cảm thấy rằng chính phủ đang chiếm đoạt hiệu kỳ của họ, nói rằng nó "không cần bất kỳ sự công nhận thêm nào".

Hiệu kỳ lực lượng phòng thủ Úc được công bố vào năm 2000. Hiệu kỳ này được sử dụng để đại diện cho Lực lượng phòng thủ khi có hơn một quân chủng tham dự, như tại Học viện Quốc phòng Úc, và Bộ trưởng Quốc phòng.

Ngoài bảy hiệu kỳ được tuyên bố theo Đạo luật các Hiệu kỳ, còn có thêm hai hiệu kỳ Thịnh vượng chung, đó là Hiệu kỳ Hàng không dân dụng Úc, và Hiệu kỳ Hải quan Úc, tám hiệu kỳ phó vương và chín hiệu kỳ cấp bang và lãnh thổ được công nhận là các hiệu kỳ chính thức theo các cách khác.

Tranh luận
Tồn tại các tranh luận không quá sôi nổi song dai dẳng về việc có nên loại bỏ Hiệu kỳ Liên hiệp khỏi góc phía trên bên trái của Quốc kỳ hay không. Tranh luận này bùng lên trong một số dịp, như giai đoạn ngay trước kỷ niệm 200 năm nước Úc vào 1988, và cũng trong nhiệm kỳ Thủ tướng của Paul Keating, người công khai ủng hộ một cải biến trong quốc kỳ và được trích dẫn nói rằng:
Tôi không tin rằng các biểu tượng và biểu hiện của chủ quyền đầy đủ của tính quốc gia Úc có thể hoàn chỉnh khi chúng ta có một quốc kỳ với quốc kỳ của một quốc gia khác trên góc của nó.

Tồn tại hai nhóm vận động liên quan đến tranh luận quốc kỳ: Ausflag (khoảng 1981) ủng hộ cải biến quốc kỳ, và Hiệp hội Quốc kỳ Úc (ANFA) (khoảng 1983) muốn duy trì quốc kỳ hiện tại. Những lập luận chủ yếu để giữ quốc kỳ dẫn về ưu tiên lịch sử, trong khi lập luận của phe muốn cải biến dựa quanh quan điểm rằng quốc kỳ hiện hành không miêu tả chính xác tình trạng của Úc là một quốc gia độc lập và đa văn hóa, và thiết kế của nó cũng không độc nhất đủ để dễ dàng phân biệt với các quốc kỳ tương tự, như quốc kỳ New Zealand, Quần đảo Cook và Tuvalu. Sự tương đồng giữa quốc kỳ Úc và các quốc kỳ khác thường bắt nguồn từ một lịch sử thuộc địa chung.

Chính phủ Liên minh dưới quyền John Howard vào năm 1996 chính thức công nhận lễ kỷ niệm ngày Quốc kỳ Úc, năm 1998 bảo trợ một tu chính Đạo luật các Hiệu kỳ nhằm yêu cầu bất kỳ cải biến đối với thiết kế quốc kỳ nào cần phải được thông qua một cuộc bỏ phiếu toàn dân, theo cách bỏ phiếu bầu quốc ca vào năm 1977.

Chiến dịch vận động của Ausflag nhằm cải biến quốc kỳ gắn với các sự kiện quốc gia, như Thế vận hội Mùa hè 2000, và tổ chức các cuộc thi thiết kế quốc kỳ, trong khi các hoạt động của ANFA bao gồm xúc tiến quốc kỳ hiện tại thông qua các sự kiện như ngày Quốc kỳ.

Tham khảo

Thư mục
Elizabeth Kwan, National Parliament, National Symbols: From British to Australian Identity, Nghị viện Úc.

Liên kết ngoài

 Australian Government, It's an Honour! – Australian National Flag

 Australian flag damaged during the bombing of the Australian Embassy in Jakarta on ngày 9 tháng 9 năm 2004: National Museum of Australia
 Australian flag recovered from the ruins of the World Trade Center, New York, after September 2001 terrorist attack: National Museum of Australia
 Digitised copy of Review of Reviews for Australasia, ngày 20 tháng 9 năm 1901

Uc
Úc
Biểu tượng quốc gia Úc


title: 16705 Reinhardt

text:
16705 Reinhardt (1995 EO8) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 4 tháng 3 năm 1995, bởi F. Borngen ở Tautenburg.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 16705 Reinhardt

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1995


title: Lophocoleus

text:
Lophocoleus là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: 1638

text:
Năm 1638 (số La Mã: MDCXXXVIII) là một năm thường bắt đầu vào thứ Sáu trong lịch Gregory (hoặc một năm thường bắt đầu vào thứ hai của lịch Julius chậm hơn 10 ngày).

Sự kiện

Sinh

Mất
 Shirō Amakusa

Tham khảo

Năm 1638


title: Adelocera bakeri

text:
Adelocera bakeri là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1935.

Chú thích

Tham khảo

Adelocera


title: Saint-André-de-Cubzac

text:
Saint-André-de-Cubzac là một xã của tỉnh Gironde, thuộc vùng Nouvelle-Aquitaine, tây nam nước Pháp.

Personalities
Jacques-Yves Cousteau is buried in the Cousteau family plot.

It is also the birthplace of Jean Marie Antoine de Lanessan.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Gironde

Tham khảo
 INSEE commune file

Liên kết ngoài
 http://www.saint-andre-de-cubzac.com/
 Jacques-Yves Cousteau on Find A Grave

Saintandredecubzac


title: Luân Bối

text:
Luân Bối () là một hương (xã) của huyện Vân Lâm, tỉnh Đài Loan, Trung Hoa Dân Quốc (Đài Loan). Hương nằm ở phái bắc của huyện và thuộc lực vực sông Trạc Thủy. Tổng diện tích Luân Bối là 58,4840 km², dân số vào tháng 8 năm 2011 là 27.007 người thuộc 8.317 hộ gia đình, mật độ cư trú đạt 461,8 người/km².

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang thông tin chính thức

Vân Lâm


title: Ptilotrigona lurida

text:
Ptilotrigona lurida là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1854.

Chú thích

Tham khảo

Ptilotrigona
Động vật được mô tả năm 1854


title: Reigneville-Bocage

text:
Reigneville-Bocage là một xã thuộc tỉnh Manche trong vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 20 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Reignevillebocage


title: Chauvetia giunchiorum

text:
Chauvetia giunchiorum là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Buccinidae.

Miêu tả

Chú thích

Tham khảo

Chauvetia


title: Dicranomyia dorrigensis

text:
Dicranomyia dorrigensis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Molophilus azuayensis

text:
Molophilus azuayensis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Molophilus
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Megachile quadridentata

text:
Megachile quadridentata là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Mitchell mô tả khoa học năm 1930.

Chú thích

Tham khảo

Q
Động vật được mô tả năm 1930


title: 3331 Kvistaberg

text:
3331 Kvistaberg (1979 QS) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 22 tháng 8 năm 1979, bởi C.-I. Lagerkvist ở La Silla.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 3331 Kvistaberg

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1979


title: Partamona littoralis

text:
Partamona littoralis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Pedro & Camargo mô tả khoa học năm 2003.

Chú thích

Tham khảo

Partamona
Động vật được mô tả năm 2003


title: Houat

text:
Houat (Enez Houad trong tiếng Bretagne) là một đảo ngoài khơi Bretagne, tỉnh Morbihan. Đảo này nằm trong vịnh Quiberon cùng với đảo Hoëdic. Diện tích của xã này là 2,91 km2, dân số năm 1999 là 335 người.

Cư dân của Île-d'Houat danh xưng trong tiếng Pháp là Houatais.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Getting there  (bằng tiếng Pháp)
French Ministry of Culture list for Île-d'Houat
Bản đồ của Île-d'Houat trên Michelin

Xã của Morbihan


title: Ormosia ingloria

text:
Ormosia ingloria là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Ormosia (chi ruồi)
Limoniidae ở vùng Nearctic


title: Thanh Tâm (định hướng)

text:
Thanh Tâm có thể là:

Địa danh
 Xã Thanh Tâm, huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam, Việt Nam.

Tên người
 Thanh Tâm: tên thật Nguyễn Thị Thanh Tâm, nghệ sĩ đàn bầu, Nghệ sĩ Nhân dân.
 Lê Thanh Tâm, nhạc sĩ và nhà sản xuất âm nhạc Việt Nam.
 Bạch Diệp, tên thật Nguyễn Thanh Tâm, nữ đạo diễn điện ảnh.

Khác
 Giải Thanh Tâm: một giải thưởng lớn của cải lương tại miền Nam trước 1975.


title: Tipula perelegans

text:
Tipula perelegans là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Indomalaya.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Polyceratocarpus scheffleri

text:
Polyceratocarpus scheffleri là một loài thực vật thuộc họ Annonaceae. Đây là loài đặc hữu của Tanzania.

Chú thích

Tham khảo

S
Thực vật đặc hữu Tanzania
Thực vật được mô tả năm 1900


title: 137

text:
Năm 137 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 137


title: Guilliers

text:
Guilliers () là một xã ở tỉnh Morbihan trong vùng Bretagne tây bắc Pháp. Xã này có diện tích 35,14 km², dân số năm 1999 là 1216 người. Khu vực này có độ cao từ 47-114 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

 Các thị trưởng của Hiệp hội Morbihan
 Hồ sơ của thị trấn trên trang mạng INSEE

Cư dân của Guilliers danh xưng trong tiếng Pháp là Guilliérois.

Liên kết ngoài
Bản đồ của Guilliers trên Michelin

Xã của Morbihan


title: Wadersloh

text:
Wadersloh là một đô thị ở huyện Warendorf, trong Nordrhein-Westfalen, Đức. Đô thị này tọa lạc khoảng 10 km về phía tây bắc của Lippstadt và 30 km về phía đông của Hamm.

Tham khảo


title: Hygrotus versicolor

text:
Hygrotus versicolor là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Schaller miêu tả khoa học năm 1783.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Hygrotus


title: Nomada ednae

text:
Nomada ednae là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1907.

Chú thích

Tham khảo

Nomada
Động vật được mô tả năm 1907


title: Melanoxanthus flavangularis

text:
Melanoxanthus flavangularis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schwarz miêu tả khoa học năm 1906.

Chú thích

Tham khảo

Melanoxanthus


title: Angolo Terme

text:
Angolo Terme là một đô thị trong tỉnh tỉnh Brescia thuộc vùng Lombardia, Ý. Đô thị này có diện tích 30 kilômét vuông, dân số 2508 người. Các đô thị giáp ranh gồm: Azzone, Borno, Castione della Presolana, Colere, Darfo Boario Terme, Piancogno, Rogno

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Brescia
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: Bulbophyllum luciphilum

text:
Bulbophyllum luciphilum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

luciphilum]]

L


title: Strobiderus javenensis

text:
Strobiderus javenensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1886.

Chú thích

Tham khảo

Strobiderus


title: Malijai

text:
Malijai là một xã ở tỉnh Alpes-de-Haute-Provence, vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur ở đông nam nước Pháp.

Xem thêm

Xã của tỉnh Alpes-de-Haute-Provence

Tham khảo

Xã của Alpes-de-Haute-Provence


title: Dolerosomus

text:
Dolerosomus là một chi bọ cánh cứng trong họ
Elateridae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1859 bởi Motschulsky.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Dolerosomus blaisdelli (Van Dyke, 1932)
 Dolerosomus debilis (LeConte, 1859)
 Dolerosomus flavipennis Motschulsky, 1859
 Dolerosomus gracilis (Candèze, 1873)
 Dolerosomus sericarius Motschulsky, 1866
 Dolerosomus silaceus (Say, 1825)

Chú thích

Tham khảo

Elaterini


title: Neuf-Mesnil

text:
Neuf-Mesnil  là một xã ở trong tỉnh Nord ở miền bắc nước Pháp. Xã này có diện tích 1,21 km², dân số năm 1999 là 1381 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 150 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
Xã của tỉnh Nord

Tham khảo

 INSEE commune file

Neufmesnil


title: (23441) 1986 QW1

text:
{{DISPLAYTITLE:(23441) 1986 QW1}}

(23441) 1986 QW1 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henri Debehogne ở Đài thiên văn La Silla ở Chile ngày 27 tháng 8 năm 1986.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 23001–24000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1986
Được phát hiện bởi Henri Debehogne
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: 8313 Christiansen

text:
8313 Christiansen (1996 YU1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 19 tháng 12 năm 1996 bởi Chương trình tiểu hành tinh Bắc Kinh Schmidt CCD ở Xinglong.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 8313 Christiansen

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1996


title: Ceriagrion hoogerwerfi

text:
Ceriagrion hoogerwerfi là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Ceriagrion hoogerwerfi được Lieftinck miêu tả khoa học năm 1940.

Chú thích

Tham khảo

Ceriagrion


title: 2 tháng 10

text:
Ngày 2 tháng 10 là ngày thứ 275 (276 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 90 ngày trong năm.

Sự kiện
945 – Quân Nam Đường chiếm được kinh thành Kiến châu của Mân, Hoàng đế Mân Vương Diên Chính đầu hàng.
1535 – Nhà thám hiểm người Pháp Jacques Cartier đi ngược dòng sông Saint-Laurent tới làng Hochelaga của người Iroquois, nay thuộc Montréal, Canada.
1627 – Chu Do Kiểm trở thành hoàng đế triều Minh, tức Sùng Trinh Đế, là hoàng đế thứ 17 và cuối cùng của Triều đại này.
1928 – Thánh Josemaría Escrivá thành lập Opus Dei, một tổ chức toàn cầu của người thế tục trong Giáo hội Công giáo Rôma.
1936 – Khánh thành tuyến đường sắt xuyên Đông Dương nối giữa Hà Nội và Sài Gòn, được người Pháp xây dựng từ năm 1898.
1941 – Chiến tranh thế giới thứ hai: Quân đội Đức bắt đầu tiến hành một cuộc tiến công tổng lực nhằm vào thủ đô Moskva của Liên Xô.
1955 - ENIAC chấm dứt hoạt động.
1964 – Sử thi vũ đạo Âm nhạc Đông phương hồng công diễn tại Đại lễ đường Nhân dân Bắc Kinh, Trung Quốc.

Sinh
 1452 – Richard III của Anh, quốc vương Anh (m. 1485)
 1810 – Nguyễn Phúc Cự, tước phong Thường Tín Quận vương, hoàng tử con vua Gia Long (m. 1849).
 1835 – Nguyễn Phúc Hồng Hưu, tước phong Gia Hưng vương, hoàng tử con vua Thiệu Trị (m. 1885).
 1847 – Paul von Hindenburg, thống chế và chính khách người Đức (m. 1934)
 1851 – Ferdinand Foch, quân nhân, người hùng chiến tranh Pháp (m. 1929)
 1869 – Mahatma Gandhi, anh hùng dân tộc Ấn Độ (m. 1948)
 1882 – Boris Mikhailovich Shaposhnikov, chỉ huy cao cấp của Hồng quân được phong hàm Nguyên soái Liên Xô (m. 1945)
 1883 – Karl von Terzaghi, kỹ sư xây dựng và địa chất người Áo
 1917 – Christian de Duve, nhà tế bào học và nhà hóa sinh người Bỉ
 1933 – John Gurdon, nhà sinh vật học Anh
 1935 – Omar Sívori, cầu thủ bóng đá người Argentina (m. 2005)
 1940 – Graham Greene, tiểu thuyết gia người Anh
 1945 – Don McLean, nhạc sĩ Mỹ
 1946 – Sonthi Boonyaratglin, tổng tư lệnh của Quân đội Hoàng gia Thái Lan kiêm người đứng đầu của Hội đồng Anh ninh Quốc gia, hội đồng quân đội thống trị vương quốc
 1951
 Romina Power, nữ ca sĩ và diễn viên Mỹ
 Sting, ca sĩ kiêm diễn viên người Anh
 1952 – Phêrô Nguyễn Văn Khảm, giám mục Công giáo người Việt Nam, Giám mục chính tòa Giáo phận Mỹ Tho
 1962 – Jeff Bennett, Diễn viên lồng tiếng Mỹ được liệt kê vào trong số "các tên tuổi lồng tiếng hàng đầu"
 1967 – Thomas Muster, cựu tay vợt số một thế giới người Áo
 1970 – Maribel Verdú, Diễn viên người Tây Ban Nha
 1971
 Tiffany Darwish, ca sĩ, dien viên Mỹ
 Đàm Vĩnh Hưng, nam ca sĩ người Việt Nam
 1978 – Hamasaki Ayumi, nữ ca sĩ, nhạc sĩ và cũng là một Diễn viên người Nhật Bản
 1992 – Vũ Cát Tường, nữ ca sĩ người Việt Nam
 1992 – Alisson Becker, cầu thủ bóng đá người Brazil

Mất
 1496 – Lương Thế Vinh (s. 1441)
 1849 – Nguyễn Phúc Miên Cung, tước phong Sơn Định Quận công, hoàng tử con vua Minh Mạng (s. 1824).
 1988 – Trần Duy Hưng, bác sĩ, chính khách Việt Nam (s. 1912)
 2008 – Choi Jin Sil, Diễn viên nữ người Hàn Quốc (s. 1968)
 2012 – Nguyễn Chí Thiện, nhà thơ người Việt Nam (s. 1939)

Những ngày lễ và kỷ niệm
 Ấn Độ – Gandhi Jayanti (s. nhật Mahatma Gandhi, 1869)

Tham khảo

Tháng mười
Ngày trong năm


title: Cá nheo Côn Minh

text:
The Kunming catfish, Silurus mento, là một loài cá thuộc họ Siluridae. Đây là loài đặc hữu của Trung Quốc.

Chú thích

Tham khảo
 Chen, X.-Y. & Yang, B. 2011. Silurus mento. 2011 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 9 tháng 8 năm 2011.

Cá Trung Quốc
M


title: Phan Phu Tiên

text:
Phan Phu Tiên (chữ Hán: 潘孚先, 1370 -1462), tự: Tín Thần, hiệu: Mặc Hiên; là nhà biên khảo, nhà sử học, và là thầy thuốc Việt Nam ở đầu thời Nhà Lê sơ. Thành tựu đáng kể của ông, đó là đã biên soạn ra bộ Việt âm thi tập và bộ Đại Việt sử ký tục biên.

Tiểu sử
Phan Phu Tiên sinh cuối thời Trần, khoảng chừng 1370-1371. Thân sinh ra ông là Phan Quang Minh, vốn người làng Thu Hoạch, tổng Canh Hoạch, huyện Thiên Lộc, phủ Đức Quang, trấn Nghệ An (nay là xã Thạch Châu, huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh); nhưng sau đó chuyển về ở làng Vẽ (tức làng Đông Ngạc, nay thuộc quận Bắc Từ Liêm, Hà Nội), và Phan Phu Tiên được sinh ra tại đây.

Sự nghiệp
Theo thần phả ở vùng Đông Ngạc, thì Phan Phù Tiên từng thi đỗ Thái học sinh (tương đương Tiến sĩ) đời Trần Thuận Tông (ở ngôi: 1388-1398), và từng bổ chức quan .

Lại có tài liệu, như Toàn Việt thi lục, thì cho rằng ông đã thi đỗ khoa Hoành từ tại hành doanh Bồ Đề vào năm 1428 .

Song có điều chắc chắn là sau ngày kháng Minh toàn thắng, năm 1429, vua Lê Thái Tổ cho mở khoa thi Minh kinh bác học để chọn nhân tài, ông đã ra dự thi và đỗ thứ ba sau Triệu Thái và Trần Thuấn Du.

Sau khi thi đỗ, Phan Phu Tiên được bổ làm Đồng tu sử ở Viện Quốc Sử. Ở đây, ông vâng lệnh biên soạn Việt âm thi tập, và đây chính là "bộ hợp tuyển thơ văn đầu tiên của nước Việt" .

Năm 1433, Việt âm thi tập cơ bản đã hoàn thành, định đem khắc in, thì Phan Phú Tiên được bổ làm An phủ sứ ở Thiên Trường (Nam Định ngày nay), rồi ở Hoan Châu (Nghệ An-Hà Tĩnh ngày nay), nên đành phải gác lại.

Nhiều năm sau, vua Lê Nhân Tông triệu ông về lại Viện Quốc sử. Năm 1455, nhà vua giao cho ông biên soạn Đại Việt sử ký tục biên (chép từ Trần Thái Tông cho đến khi quân nhà Minh rút về nước, tức viết nối tiếp Đại Việt sử ký của Lê Văn Hưu đời Trần), nhưng nay đã thất lạc .

Theo tài liệu thì ông còn biên soạn cuốn Bản thảo thực vật toát yếu (Tóm lược sách bản thảo thực vật), nhưng sau đó đã thất lạc. Nội dung sách bao gồm các biện pháp chữa bệnh, nhưng chú trọng đến chế độ ăn uống hơn cả. Ông đã kê ra hơn 400 loại thức ăn động vật và thực vật có ở trong nước và các công dụng của các loại thức ăn đó .

Phan Phu Tiên còn góp công lao khôi phục phần nào văn hóa Lý - Trần đã bị giặc Minh cướp phá, đốt hủy trong những năm tháng Đại Việt bị nhà Minh đô hộ. Theo nhà sử học đời Lê Trung hưng Lê Quý Đôn, Phan Phu Tiên và một số danh sĩ nhà Lê sơ đã cùng nhau sưu tầm các sách vở thời Lý-Trần may mắn thoát khỏi bàn tay phá hoại của giặc Minh, cố công thu thập lại giấy tờ thư tịch thời Lý-Trần, nhặt nhạnh từng tờ giấy, tư liệu quý giá thời Lý-Trần lưu lạc thất tán trong dân gian giúp thần dân Đại Việt có cơ hội tìm hiểu về di sản của giai đoạn văn hóa Lý- Trần rực rỡ.

Phan Phu Tiên mất năm nào không rõ. Ngày nay, ở quê hương ông, làng Vẽ (Đông Ngạc) vẫn còn đền thờ ông. Tại trung tâm thành phố Hà Nội (quận Đống Đa) cũng có phố mang tên ông (Phố Phan Phù Tiên).

Tác phẩm
Tác phẩm của Phan Phu Tiên có:
 Việt âm thi tập (hợp tuyển thơ)
 Đại Việt sử ký tục biên (đã thất lạc)
 Quốc triều luật lệnh (luật lệ trièu Lê Sơ)
 Bản thảo thực vật toát yếu (sách y học)
 3 bài thơ chữ Hán chép trong Toàn Việt thi lục.

Xem thêm
 Việt âm thi tập
 Khoa học kỹ thuật Đại Việt thời Lê Sơ

Chú thích

Sách tham khảo
 Trần Văn Giáp, Tìm hiểu kho sách Hán Nôm. Nhà xuất bản Khoa học xã hội, 2003.
 Nguyễn Huệ Chi, mục từ "Phan Phu Tiên" trong Từ điển văn học (bộ mới). Nhà xuất bản Thế giới, 2004.

Người Hà Nội
Người Hà Tĩnh
Nhà sử học Việt Nam
Nhà nghiên cứu văn học Việt Nam
Bác sĩ Việt Nam
Quan lại nhà Lê sơ
Thái học sinh nhà Trần


title: Amorphozancle

text:
Amorphozancle là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Geometridae
Ennominae


title: Trichophotia

text:
Trichophotia là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Noctuidae
Noctuinae


title: Viviers-lès-Montagnes

text:
Viviers-lès-Montagnes là một xã thuộc tỉnh Tar trong vùng Occitanie ở phía nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 167 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE

Xã của Tarn


title: Epiphragma kempi

text:
Epiphragma kempi là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Epiphragma
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: 904 Rockefellia

text:
904 Rockefellia

904 Rockefellia là một tiểu hành tinh bay quanh Mặt Trời.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Phát hiện Circumstances: Numbered Minor Planets

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Max Wolf
Thiên thể phát hiện năm 1918


title: Majapahit

text:
Majapahit (tiếng Indonesia: Majapahit, âm "h" trong tiếng Java là âm câm) là một vương quốc theo đạo Hindu và đạo Phật Đại thừa ở giữa phần phía đông Java, tồn tại từ năm 1293 đến khoảng năm 1527. Có thuyết cho rằng, vào thời kỳ hùng mạnh nhất, tức là thời vua Hayam Wuruk trị vì từ năm 1350 đến năm 1389, vương quốc này đã là một đế quốc có ảnh hưởng chi phối tới các vương quốc khác ở quần đảo Indonesia và bán đảo Mã Lai. Song, cũng có thuyết cho rằng, đế quốc Majapahit chỉ chi phối được khu vực trung đông đảo Java mà thôi.

Đế quốc Majapahit là một Đế quốc hùng mạnh ở thế kỉ 14,quyền lực của Đế quốc chi phối ra khỏi bán đảo Indonesia và Mã Lai và là một Đế quốc Hindu lớn cuối cùng.Majapahit bắt đầu suy yếu ở thế kỉ 15 sau khi biến động trong quốc gia mặc dù có những năm biến đổi tốt nhưng đối với sự trỗi dậy mạnh mẽ của hồi giáo, ảnh hưởng và những nhà truyền đạo hồi từ Đế quốc Ottoman đã khiến Majapahit vốn đã suy yếu lại càng suy yếu. Dưới sự ảnh hưởng của Hồi giáo, Malacca nổi loạn và thành lập Vương quốc Hồi giáo Malacca song với đó Hồi giáo Demak cũng tách ra và thành lập quốc gia riêng. Những năm hấp hối của Majapahit vào thế kỉ 16, chứng kiến những sự nổi loạn mạnh mẽ của hồi giáo tại Bán đảo Indonesia và nhiều vương quốc mới được thành lập tách ra khỏi Majapahit, từ một quốc gia mạnh nhất ở Đông Nam Á mà giờ đây thế lực Majapahit đã ngang bằng với những quốc gia chư hầu trước đó của mình và đỉnh điểm là cuộc chiến tranh với hồi giáo Demak. Demak tiến vào thủ đô của Majapahit , Majapahit thất thủ vào năm 1527. Kết thúc một Đế quốc Hindu lớn cuối cùng

Hình thành

Năm 1290, Singhasari trở thành bá chủ Java sau khi đánh bại vương quốc Malayu. Vua Singhasari là Kertanegara đã dũng cảm từ chối yêu sách đòi cống nạp của hoàng đế nhà Nguyên Hốt Tất Liệt. Đáp trả, năm 1292, quân Nguyên đã vượt biển tấn công Singhasari. Cùng lúc đó, Jayakatwang là vua của vương quốc Kediri, một chư hầu của Singhasari nổi loạn và giết Kertanegara. Con rể của Kertanegara là Raden Wijaya thì được tha, nhưng bị đầy tới thung lũng sông Brantas ở phía nam Surabaya. Wijaya và người của ông đã khai khẩn xứ đó và lập lên làng Majapahit. Khi đoàn quân viễn chinh của Hốt Tất Liệt đặt chân tới Java, Wijaya đã vờ thần phục quân đội Nguyên Mông và làm đạo quân tiên phong dẫn đường. Quân Nguyên Mông đã đánh bại hạm đội của vua Jayakatwang trong trận chiến ở cửa sông Surabaya và tiến vào nội địa, vua Jayakatwang đã phải đầu hàng. Mục tiêu sử dụng quân Nguyên Mông cho việc báo thù đã thuận lợi, Wijaya bất ngờ tấn công quân đội Nguyên. Khi ấy đã mất mát lực lượng khá nhiều, lại đến lúc cuối mùa gió có thể trở về, quân Nguyên đành lên thuyền rút lui.

Ngày 10 tháng 11 năm 1293, Raden Wijaya xưng vua, lấy niên hiệu là Kritanajasa Jayavardhana, đóng đô ở Majapahit. Vương quốc của ông, vì thế, được người đời sau gọi là vương quốc Majapahit. Trong thời gian trị vì của mình, Raden Wijaya đã phải trấn áp các cuộc phản loạn và âm mưu lật đổ của các thủ lĩnh địa phương và quan lại của mình. Năm 1309, Wijaya qua đời.

Các vị vua Majapahit:
 Raden Wijaya (1293 - 1309)
 Jayanegara (1309 - 1328)
 Tribhuwana Wijayatunggadewi (1328 - 1350)
 Hayam Wuruk (1350 - 1389)
 Wikramawardhana (1389 - 1429)
 Suhita (1429 - 1447)
 Kertawijaya (1447 - 1451)
 Rajasa Wardhana (1451 - 1453)
 Girisawardhana (1456 - 1466)
 Suraprabhawa (1466 - 1474)
 Bhre Kertabhumi (1468 - 1478)
 Girindrawardhana (1478 - 1527)

Thời kỳ huy hoàng

Vị vua thứ hai của Majapahit là Jayanegara, tương truyền, là một hôn quân vô đạo, kẻ đã ép chị em cùng cha khác mẹ của mình làm vợ. Năm 1328, Jayanegara bị ám sát. Có thuyết cho rằng, ông bị chồng của người phụ nữ trên giết; có thuyết lại cho rằng, ông bị thầy thuốc của mình ám sát; và có cả thuyết cho rằng ông bị tướng của mình là Gajah Mada ám sát vì phẫn nộ với hành vi ép chị em làm vợ.

Vì Jayanegara không có con trai nối ngôi, nên triều đình tôn mẹ kế của ông ta là Gayatri Rajapatni làm nữ hoàng, nhưng khi đó bà đã đi tu và cũng không có con trai nên bà đã chỉ định con gái mình là Tribhuvana thay mình làm nữ hoàng. Tribhuvana chỉ định Gajah Mada làm tể tướng và nhiếp chính vào năm 1336.

Gajah Mada là một tể tướng giỏi và đồng thời là một nhà quân sự tài ba. Khi nhậm chức, ông đã thề sẽ phát triển vương quốc và chinh phục các nước xung quanh. Năm 1343, Gajah Mada chinh phạt Bedahulu (Bali) và Lombok. Tiếp theo, ông tiến về phía tây tấn công Srivijaya ở Sumatra. Sau đó, ông chinh phạt Hồi quốc đầu tiên ở Đông Nam Á là Samudra Pasai, cùng một vương quốc khác cũng ở Sumatra tên là Svarnadvipa. Ông chinh phạt cả Bintan, Tumasik (Singapore), Melayu (hay Jambi), và Kalimantan.

Năm 1350, Tribhuvana nhường ngôi cho con trai là Hayam Wuruk, tức vua Rajasanagana. Vua mới vẫn tiếp tục trọng dụng Gajah Mada. Majapahit đã liên tục bành trướng về phía đông, tới Logajah, Gurun, Seram, Hutankadali, Sasak, Makassar, Buton, Banggai, Kunir, Galiyan, Salayar, Sumba, Muar (Saparua), Solor, Bima, Wandan (Banda), Ambon, Timor, và Dompo. Đặc biệt, vua Hayam Wuruk đã xin cưới công chúa vương quốc Sunda. Hoàng gia Sunda hiểu lời đề nghị này như một đề nghị liên minh và đã cử một đoàn hoàng tộc đưa công chúa của mình tới kinh đô Majapahit vào năm 1357. Tại đây, toàn bộ đoàn hoàng tộc Sunda đã bị Gajah Mada cho quân sát hại. Công chúa của Sunda tự vẫn.

Năm 1364, Gajah Mada qua đời. Năm 1365, bộ sử thi Nagarakitagama do nhà sư Prapancha biên soạn để ca ngợi chiến công của các vua Majapahit, liệt kê một danh sách các xứ đã bị Majapahit khuất phục. Danh sách này cho thấy phạm vi chi phối của Majapahit bao trùm các đảo New Guinea, quần đảo Maluku, Java, Bali, phần phía nam đảo Borneo, phần lớn đảo Sumatra và có thể một phần phía nam của bán đảo Mã Lai. Nagarakitagama đã không nhắc tới sự kiện thảm sát hoàng tộc Sunda. Một thời gian sau khi Gajah Mada qua đời, Majapahit vẫn tiến hành một vài cuộc chinh phạt nữa, trong đó có cuộc chinh phạt kinh đô Srivijaya vào năm 1377, chính thức tiêu diệt vương quốc một thời bá chú Sumatra và bán đảo Mã Lai này.

Cũng theo Nagarakitagama, ngoài các thuộc quốc ở các đảo trên thì Majapahit có các mối quan hệ hữu hảo với Trung Quốc và các vương quốc Đông Nam Á khác như: Vương quốc Ayutthaya của người Thái, Vương quốc Khmer của người Khmer, Champa của người Chăm và Đại Việt của người Việt thông qua các đoàn sứ thần thường xuyên đến các quốc gia này.

Nagarakitagama còn cho biết bộ máy hành chính trong nước ở thời kỳ này. Ở kinh đô, nhà vua Hayam Woruk được cha là Kritavardhana và chú là Vijayarajasa giúp, rồi đến một đội ngũ các quan lại đứng đầu là một hội đồng 5 vị thượng thư mà người chủ chốt là tể tướng Gajah Mada.

Ngoài bộ sử thi trên, thời kỳ này về mặt văn học còn nổi tiếng với nhà thơ Tantular, tác giả tập thơ Arjunavijaya và Purushadacanta, nói về sự hòa hợp giữa Ấn giáo và Phật giáo.

Nhiều công trình tôn giáo cũng được xây dựng trong thời kỳ này, mà công trình lớn nhất là ngôi đền trung tâm Panataran với các bức phù điêu nổi tiếng.

Chia rẽ và kết thúc

Sau khi vua Rajasanagara qua đời năm 1389, Majapahit bắt đầu suy vong, trước tiên là do tranh giành ngôi báu và tiếp theo là do sự nổi lên của vương quốc Melaka ở bán đảo Mã Lai như một trung tâm thương mại và một tiêu điểm truyền bá đạo Hồi vào Đông Nam Á.

Kế vị Rajasanagara là con gái ông, công chúa Kusumawardhani, mặc dù ông vẫn có con trai là hoàng tử Wirabhumi. Nội chiến đã xảy ra giữa hai chị em từ năm 1401 đến năm 1406, và kết cục là hoàng tử Vikramavardhana, chồng của công chúa Kusumawardhani đã chiến thắng và lên làm vua. Cuộc nội chiến đã tạo ra thời cơ cho nhiều chư hầu của Majapahit ly khai khỏi sự khống chế của Majapahit.

Đầu thế kỷ 15, Hồi quốc Malacca nổi lên ở eo biển Malacca, và tranh giành với Majapahit quyền thương mại hàng hải, góp phần làm suy yếu Majapahit. Những chuyến du hành các nước Đông Nam Á của Trịnh Hòa, một đô đốc theo đạo Hồi của nhà Minh, đã tạo cơ sở cho cộng đồng người Ả Rập và Hoa theo đạo Hồi nhập cư vào các cảng thị ở phía bắc Java như Semarang, Demak, Tuban, và Ampel. Các cộng đồng người Hồi này ngày càng phát triển và một số Hồi quốc đã được thành lập ở những nơi đó. Hồi quốc Demak sau này đã tiêu diệt Majapahit. Những nghệ sĩ, thợ thủ công theo đạo Hindu của Majapahit di cư tới đảo Bali, và đây là một trong chỉ vài nơi hiếm hoi của Indonesia ngày nay còn theo đạo Hindu.

Văn hóa

Nền văn hóa Majapahit đã phát triển rực rỡ và có ảnh hưởng tới khắp cả quần đảo Indonesia. Nhiều xứ trên quần đảo này đã tiếp thu phong cách Majapahit trong trang phục và thực hành văn hóa. Tác phẩm văn học Hikayat Banjar hay "Chuyện Banjar" cho biết các đấng cai trị Banjar, một xứ ở miền nam đảo Borneo đã ra lệnh cho quan lại của mình không được ăn mặc như người Mã Lai, người Hoa, người Hà Lan, người Thái Lan, người Aceh, mà phải ăn mặc như người Majapahit.

Các thần thoại, văn bản, tên đất, tên người, danh hiệu, từ vựng Java xuất hiện rất nhiều ở Sumatra, đặc biệt là khu vực Palembang, và ở Lampung, ở Kalimantan, nhiều hòn đảo ở phía đông của Java, đặc biệt là Bali, và cả Lombok và Sumbawa, có lẽ cùng là do tiếp thu văn hóa Majapahit.

Kinh tế

Nền kinh tế Majapahit, dựa vào hai cột trụ là sản xuất lúa gạo và thương mại hàng hải, đã phát triển mạnh mẽ nhờ nhu cầu trao đổi thương mại quốc tế gia tăng trong thời kỳ đó, nhờ việc kiểm soát các cảng biển và ổn định các khu vực bằng sự chinh phạt và bố trí người của triều đình tới cai trị. Các thủy thủ được triều đình ban cho nhiều ưu đãi, và họ vừa làm các chiến sĩ hải quân, vừa làm các thủy thủ thương mại. Các vua Majapahit đã có những biện pháp tháo gỡ các trở ngại giữa vùng sâu trong đất liền và cảng biển. Giữa triều đình và thương gia có mối quan hệ tốt đẹp.

Nguồn thu của bản thân triều đình dựa vào hệ thống thuế (từ thương nhân và thợ thủ công) và tô (từ nông dân). Các cơ quan của triều đình sẽ trực tiếp làm nhiệm vụ thu các nguồn nói trên trong các xứ mà triều đình kiểm soát hoàn toàn. Đối với các vùng đất phụ thuộc ở xa, các thủ lĩnh địa phương có nghĩa vụ trưng thu và nộp cho triều đình một phần.

Vào khoảng giữa thế kỷ 14, thương nhân và thủy thủ Majapahit đã thống trị việc buôn bán hương liệu ở các đảo Maluku. Họ mua gia vị và hương liệu tại nơi sản xuất, vận tải chúng đến các cảng trung chuyển ở Java để cất trữ và đóng gói, rồi từ đó xuất khẩu tới Trung Quốc và châu Âu.

Thời Majapahit, Java đã sản xuất được nhiều lúa gạo và có dư để xuất khẩu. Trong khi đó, gia vị và hương liệu vẫn luôn là mặt hàng xuất khẩu quan trọng của Java. Các nghiên cứu khảo cổ cho thấy nhiều đồ gồm có xuất sứ Trung Quốc ở Java, chứng tỏ thu nhập đã khá cao thúc đẩy nhu cầu tiêu dùng hàng nhập khẩu. Ngoài hàng hóa nước ngoài, tiền nước ngoài cũng được tìm thấy rất nhiều, chứng tỏ sự phát triển của dịch vụ ngoại hối và nền kinh tế tiền tệ.

Tham khảo

 Cổ sử các vương quốc Ấn hoá ở Viễn Đông, George Coedes, NXb Thế giới 2008

Xem thêm
 Lịch sử Indonesia

Quốc gia cổ trong lịch sử Indonesia
Lịch sử Java
Người Java
Khởi đầu năm 1293
Chấm dứt năm 1527
Các vương quốc Ấn hóa
Cựu quốc gia quân chủ
Đảo quốc