title: Phật viện Đồng Dương

text:
Tháp Đồng Dương là một di tích quan trọng vào bậc nhất của Chăm Pa, gồm có hệ thống các tháp nằm gần nhau, nằm ở làng Đồng Dương, huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam. Tháp được xây dựng vào thời kỳ Chăm Pa còn bị ảnh hưởng của Phật giáo, nên có tính chất đặc biệt so với các tháp khác trong hệ thống tháp Chăm, nó được mệnh danh là tòa tu viện Phật giáo giữa đô thành. Hệ thống tháp Đồng Dương nằm ngay chính trung tâm đô thành Indrapura trong thời kỳ vương triều Indrapura.

Hiện trạng
Hiện nay cả khu đền tháp này đã bị hủy hoại bởi chiến tranh, thiên tai, và ngay cả con người nữa. Nó đã bị biến thành bình địa, một đống đổ nát, chỉ còn lại nền chính và một ít dấu tích của các bức tường, và các thềm cửa.

Kiến trúc

Dựa vào các khai quật khảo cổ của các nhà nghiên cứu Pháp vào đầu thế kỷ 20, đã cho thấy kiến trúc đặc biệt của khu tháp này:

Khu đền thờ Đồng Dương rộng 155 mét và dài 326 mét, có tất cả ba cụm kiến trúc được tách ra khỏi nhau bằng các tường ngăn và kế tiếp nhau theo trục từ tây sang đông. Trong ba cụm đó, chỉ cụm ở phía tây và cụm ở phía đông là còn lại nhiều dấu tích kiến trúc và điêu khắc.

Cụm phía Tây
Cụm phía Tây gồm tháp thờ trung tâm, các tháp phụ và điện thờ nhỏ nằm dọc các chân tường bao quanh, tháp thờ chính là loại tháp tầng truyền thống của Chăm Pa gồm nền, thân, và các tầng. Quanh tường của nền tháp chính được trang trí bằng các hình tháp và hình đầu voi xen kẻ nhau.

Nội thất của tháp hình vuông và có hai ô khám lớn ở mặt bắc và mặt nam, trong gian thờ có một đài thờ lớn bằng đá - một trong những tác phẩm điêu khắc lớn đẹp và có nhiều giá trị về Phật giáo.

Ngoài ngôi tháp thờ chính trong cụm phía tây này, còn có dấu tích của các kiến trúc khác như tháp Nam, tháp Bắc, tháp Tây Nam, tháp Tây Bắc, tháp Trung tâm, các miếu thờ nhỏ quanh các chân tường, các ngôi nhà dài, tháp cổng,...

Cụm Trung tâm
Tại cụm Trung tâm, kiến trúc đã đổ nát gần hết, chỉ để lại dấu tích các bức tường, thềm cửa,...Một trong những kiến trúc quan trọng nhất của cụm phía đông này là ngôi nhà dài, chạy theo hướng đông - tây, và mở hai cửa ra vào ở hai đầu hồi đông và tây. Gian nhà được chiếu sáng bằng hai dãy cửa sổ ở hai phía tường dài, mặc dầu không để lại nhiều dấu tích kiến trúc và điêu khắc như ở cụm phía Tây, nhưng một số tượng môn thần - Dvarapala bằng đá là những tượng môn thần đẹp nhất, gây ấn tượng nhất không chỉ của Đồng Dương mà còn cả lịch sử nghệ thuật Chăm Pa.

Cụm phía Đông
Tại cụm phía Đông, là khu kiến trúc có chức năng như một tu viện Phật giáo thực thụ, tại cụm này ngoài ngôi nhà dài không có một dấu tích ngôi tháp nào, gian nhà dài được dựng trên hai dãy tám cột, có hai cột chính lớn, các cột đều bằng gạch và đều vuông.

Đài thờ Vihara nằm ở cụm này có tượng Phật Thích Ca Mâu Ni, mặt trước của bệ tượng phật được trang trí một nhân vật có bốn đầu và tám tay, ngự bên trên là tượng Phật ngồi hai chân thõng xuống và hai bàn tay để lên hai đầu gối, xung quanh tượng Phật có các tượng đá nhỏ thể hiện các tu sĩ đứng và quỳ cùng các vị La Hán.

Lịch sử

Tháp Đồng Dương được xây dựng vào thế kỷ 9, trong thời kỳ Phong cách Đồng Dương của Chăm Pa, đây cũng là thời kỳ Phật giáo ảnh hưởng mạnh đến Chăm Pa. Tháp được vua Indravarman II một người đã theo Phật giáo xây dựng, khi lên ngôi vị vua sáng lập ra triều đại Indrapura này đã thúc đẩy cho Phật giáo phát triển mạnh gần như khắp vùng bắc Chăm Pa, vì thế cả một giai đoạn nghệ thuật Phật giáo đã bừng nở ở Chăm Pa trong suốt gần nửa thế kỷ, từ năm 875 đến năm 915 và đã để lại đến hôm nay nhiều công trình kiến trúc Phật giáo đặc sắc mà được các nhà khoa học đặt tên là giai đoạn Đồng Dương hay phong cách Đồng Dương. Ngày nay hậu duệ của triều đại Indrapura là dòng tộc họ Trà sống quanh tháp và các khu vực lân cận.

Một phái đoàn thám hiểm của Viện Viễn Đông Bác cổ với Henri Parmentier được thực hiện vào năm 1902. Parmantier đã xuất bản một số biên khảo mô tả về Đồng Dương vào năm 1903, 1909 và 1918, các văn bản chính khắc trên đá được dịch trong ấn phẩm của Louis Finot vào năm 1904 ; Đồng Dương và các di tích Tháp Chăm khác cũng được mô tả bởi nhà nghiên cứu Khmer Jean Boisselier trong thập niên 1950.

Chú thích

Tham khảo
Tháp cổ Chăm Pa, huyền thoại và sự thật - Nhà xuất bản Trẻ 1996, Ngô Văn Doanh

Xem thêm

Phong cách nghệ thuật các tháp Chăm
Danh sách đền tháp Chăm Pa
Tháp Chăm

T
Jaya Indravarman II
Di tích khảo cổ Việt Nam


title: Corteolona

text:
Corteolona là một đô thị ở tỉnh Pavia trong vùng Lombardia của Ý, có cự ly khoảng 40 km về phía đông nam của Milan và khoảng 15 km về phía đông của Pavia. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 2.017 người và diện tích là 10,0 km².

Corteolona giáp các đô thị sau: Belgioioso, Costa de' Nobili, Filighera, Genzone, Gerenzago, Inverno e Monteleone, Santa Cristina e Bissone, Torre de' Negri.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Pavia
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: Synoestropsis pedicillata

text:
Synoestropsis pedicillata là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Synoestropsis


title: Marignac-Laspeyres

text:
Marignac-Laspeyres là một xã thuộc tỉnh Haute-Garonne trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 360 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Marignaclaspeyres


title: Sao xung

text:
Sao xung (hay pulsar) là các sao neutron xoay rất nhanh, nó biểu hiện như một nguồn sóng radio, được phát ra đều đặn ở các chu kì ngắn. Cường độ bức xạ thay đổi theo một chu kì đều, điều này chỉ ra chuyển động xoay của ngôi sao. Sao Neutron xoay nhanh đến mức lực li tâm làm biến dạng bức xạ của sao thành hình nón đôi, với đỉnh chung ở tâm sao. Bức xạ hình nón này xoay tròn và chỉ quét qua một phần không gian vũ trụ, bởi thế không phải sao xung nào cũng thấy được, kể cả khi nó ở rất gần Trái Đất.

Lịch sử nghiên cứu

Sao xung lần đầu tiên được Jocelyn Bell Burnell và Antony Hewish của Đại học Cambridge phát hiện năm 1967 qua bức xạ sóng vô tuyến, về sau còn có các sao xung tia X và tia gamma được khám phá. Nhờ thành công này Antony Hewish được tặng giải Nobel vào năm 1974. Họ thu được những sóng radio đặc biệt, bao gồm những dao động đồng dạng có chu kỳ đều từ vài phần nghìn đến vài giây. Giả thiết đầu tiên họ đặt ra là những sóng này đến từ những nền văn minh ngoài Trái Đất. Ngày nay giới khoa học thiên về công nhận giả thiết giải thích sự đều đặn của sóng radio là do được phát ra từ một ngôi sao nhiễm từ rất bé và quay rất nhanh. Để một ngôi sao có thể quay nhanh đến như thế mà không bị lực ly tâm làm tan rã, nó phải rất đặc mà đó là tính chất đặc trưng của sao neutron.

Sự phát sóng vô tuyến cực mạnh làm suy yếu năng lượng của sao xung làm cho tốc độ quay của nó chậm lại. Trong số này có sao xung Con Cua trong tinh vân Con Cua, tốc độ quay giảm một phần mười triệu mỗi năm. Trong các hệ sao đôi, sao xung hút dần vật chất từ sao đồng hành để duy trì năng lượng này.

Các loại sao xung

Cho đến nay có ba loại sao xung được biết, phân loại theo nguồn gốc năng lượng phát ra sóng vô tuyến:

 Sao xung có năng lượng biến đổi, năng lượng mất mát này làm phát sinh ra sóng vô tuyến.
 Sao xung tích tụ năng lượng (gồm phần lớn nhưng không phải tất cả các sao xung phát ra tia X), khi năng lượng của trường hấp dẫn tăng lên đồng thời với vật chất tạo nên nguồn năng lượng (sản sinh ra tia X mà trên Trái Đất có thể nhận được).
 Sao từ, ở những nơi từ trường bị suy yếu, phát sinh ra sóng vô tuyến.

Mặc dù cả ba loại sao trên là sao neutron, nhưng chúng có trạng thái và các tính chất vật lý tương đối khác nhau. Tuy nhiên chúng cũng có mối liên hệ với nhau. Chẳng hạn, các sao xung phát ra tia X là các sao xung có năng lượng thay đổi đã về già và mất gần hết năng lượng, và chỉ nhận biết được khi cặp sao đồng hành mở rộng ra và chuyển vật chất về phía sao xung. Quá trình này tiếp tục phát triển sẽ chuyển đủ mômen động lượng đến sao xung để "tái chế" nó thành sao xung có năng lượng biến đổi một phần nghìn giây.

Danh sách các sao xung đã quan sát được

Ứng dụng
Nghiên cứu các pulsar có nhiều ứng dụng trong vật lý và thiên văn học. Một ví dụ nổi bật là việc chứng minh sự tồn tại của bức xạ hấp dẫn được dự đoán bởi thuyết tương đối tổng quát.

Xem thêm
 Chuẩn tinh
 Sao neutron
 Sao vô tuyến
 Sao phát tia X (tiếng Anh: X-ray pulsar)
 Sao từ
 Sao một phần nghìn giây (tiếng Anh: millisecond pulsar)

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Phát hiện pulsar quay cực nhanh
 Cuộc sống bí ẩn của sao trời-Pulsar trong Tinh vân Con Cua

Thuật ngữ thiên văn học
Thiên văn vô tuyến
Loại sao


title: Chi Cá rô phi

text:
Chi Cá rô phi, tên khoa học Tilapia, là một chi cá hoàng đế đặc hữu của châu Phi trừ một loài (T. zillii) cũng phân bố ở Trung Đông. Phần lớn các loài trong chi này sống ở vùng nhiệt đới của Tây Phi và Trung Phi, nhưng cũng có một vài loài phân bố ở phía Bắc, Đông và Nam Phi. Một số loài phân bố khá hạn chế (như chỉ có 4 loài sống ở Hồ Ejagham và 9 loài sống ở Hồ Bermin) và có nguy cơ đe dọa cao. Một vài loài phân bố rất rộng rãi và có vai trò quan trọng trong thủy sản, và thậm chí đã du nhập đến nhiều nơi khác trên thế giới.

Các loài
Tilapia bakossiorum Stiassny, Schliewen & Dominey, 1992
Tilapia baloni Trewavas & Stewart, 1975
Tilapia bemini Thys van den Audenaerde, 1972
Tilapia bilineata Pellegrin, 1900
Tilapia brevimanus Boulenger, 1911
Tilapia busumana Günther, 1903
Tilapia buttikoferi Hubrecht, 1881
Tilapia bythobates Stiassny, Schliewen & Dominey, 1992
Tilapia cabrae Boulenger, 1899
Tilapia cameronensis Holly, 1927
Tilapia camerunensis Lönnberg, 1903
Tilapia cessiana Thys van den Audenaerde, 1968
Tilapia coffea Thys van den Audenaerde, 1970
Tilapia congica Poll & Thys van den Audenaerde, 1960
Tilapia dageti Thys van den Audenaerde, 1971
Tilapia deckerti Thys van den Audenaerde, 1967
Tilapia discolor Günther, 1903
Tilapia ejagham Dunz & Schliewen, 2010
Tilapia flava Stiassny, Schliewen & Dominey, 1992
Tilapia fusiforme Dunz & Schliewen, 2010
Tilapia guinasana Trewavas, 1936
Tilapia guineensis Günther, 1862
Tilapia gutturosa Stiassny, Schliewen & Dominey, 1992
Tilapia imbriferna Stiassny, Schliewen & Dominey, 1992
Tilapia ismailiaensis Mekkawy, 1995
Tilapia jallae Boulenger, 1896
Tilapia joka Thys van den Audenaerde, 1969
Tilapia kottae Lönnberg, 1904
Tilapia louka Thys van den Audenaerde, 1969
Tilapia margaritacea Boulenger, 1916
Tilapia nigrans Dunz & Schliewen, 2010
Tilapia mariae Boulenger, 1899
Tilapia nyongana Thys van den Audenaerde, 1971
Tilapia rendalli Boulenger, 1897
Tilapia rheophila Daget, 1962
Tilapia ruweti Poll & Thys van den Audenaerde, 1965
Tilapia snyderae Stiassny, Schliewen & Dominey, 1992
Tilapia sparrmanii Smith, 1840
Tilapia spongotroktis Stiassny, Schliewen & Dominey, 1992
Tilapia tholloni Sauvage, 1884)
Tilapia thysi Stiassny, Schliewen & Dominey, 1992
Tilapia walteri Thys van den Audenaerde, 1968
Tilapia zillii Gervais, 1848

Chú thích

Tham khảo

  (2001): Classification and Phylogenetic Relationships of African Tilapiine Fishes Inferred from Mitochondrial DNA Sequences. Molecular Phylogenetics and Evolution 20(3): 361–374.

Cá châu Phi
T


title: Thập lực

text:
Thập lực (zh. 十力, sa. daśabala, pi. dasabala) chỉ mười năng lực hiểu biết siêu nhiên, mười trí đặc biệt của một vị Phật. Thập lực bao gồm:
Tri thị xứ phi xứ trí lực (zh. 知是處非處智力, sa. sthānāsthānajñāna, pi. ṭhānāṭhāna-ñāṇa): Biết rõ tính khả thi và tính bất khả thi trong mọi trường hợp;
Tri tam thế nghiệp báo trí lực (zh. 知三世業報智力, sa. karmavipākajñāna, pi. kammavipāka-ñāṇa): Biết rõ luật nhân quả, quả báo, tức là Nghiệp nào tạo quả nào;
Tri nhất thiết sở đạo trí lực (zh. 知一切所道智力, sa. sarvatragāminīpratipajjñāna, pi. sabbattha-gāminī-paṭipadāñāṇa): Biết rõ nguyên nhân nào dẫn đến con đường tái sinh nào;
Tri chủng chủng giới trí lực (zh. 知種種界智力, sa. anekadhātu-nānādhātujñāna, pi. anekadhātu-nānādhātu-ñāṇa): Biết rõ các thế giới với những yếu tố thành lập của chúng;
Tri chủng chủng giải trí lực (zh. 知種種解智力, sa. nānādhimukti-jñāna, pi. nānādhimuttikatāñāṇa): Biết rõ cá tính của chúng sinh;
Tri nhất thiết chúng sinh tâm tính trí lực (zh. 知一切眾生心性智力, sa. indriyapārapara-jñāna, pi. indriyaparopariyatta-ñāṇa): Biết rõ căn cơ học đạo cao thấp của mọi chúng sinh;
Tri chư thiền giải thoát tam-muội trí lực (zh. 知諸禪解脫三昧智力, sa. sarvadhyāna-vimokṣa-…-jñāna, pi. jhāna-vimokkha-…-ñāṇa): Biết tất cả các cách thiền định;
Tri túc mệnh vô lậu trí lực (zh. 知宿命無漏智力, sa. pūrvanivāsānusmṛti-jñāna, pi. pubbennivāsānussati-ñāṇa): Biết rõ các tiền kiếp của chính mình;
Tri thiên nhãn vô ngại trí lực (zh. 知天眼無礙智力, sa. cyutyupapādajñāna, pi. cutūpapāta-ñāṇa): Biết rõ sự tiêu huỷ và tái xuất của chúng sinh;
Tri vĩnh đoạn tập khí trí lực (zh. 知永斷習氣智力, sa. āsravakṣayajñāna, pi. āsavakkhaya-ñāṇa): Biết các lậu hoặc (sa. āsrava) sẽ chấm dứt như thế nào.

Ba lực 8, 9, 10 được Phật nhắc đến khi thuật về đêm đạt Bồ-đề của mình (xem thêm Tất-đạt-đa Cồ-đàm). Chúng được gọi chung là Tam minh.

Tham khảo

Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren, Bern 1986.

Triết lý Phật giáo
Thuật ngữ và khái niệm Phật giáo


title: Nephrotoma staryi

text:
Nephrotoma staryi là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Tham khảo

Nephrotoma


title: Đại học Palermo

text:
Viện Đại học Palermo hay Đại học Palermo (tiếng Ý: Università degli Studi di Palermo) là một viện đại học tại Palermo, Ý. Viện Đại học Palermo được thành lập năm 1806 và hiện có 12 phân khoa đại học.

Lịch sử

Đại học Palermo được chính thức thành lập năm 1806 dù nguồn gốc sớm nhất của trường này có thể tính từ 1498 khi y khoa và luật được giảng dạy ở đây. sau đó, trong nửa sau của thế kỷ 16, các linh mục Dòng Tên đã trao văn bằng về thần học và triết học từ trường Massimo al Cassero của đại học.

Năm 1767 đại học đã bị vua Ferdinand của Bourbon trục xuất khỏi vương quốc cho đến 37 năm sau khi học quay trở lại và đảm nhiệm cương vị của học mà vị trí đó trong thời gian họ đi vắng được chuyển qua Regia Accademia.

Vào thời gian này, cùng vị vua Ferdinand lại quyết định ban một vị trí xứng đáng cho Accademia, dời vị trí của nó đến Convent of the Teatini Fathers bên cạnh Nhà thờ St. Giuseppe.

Sau khi nước Ý thống nhất năm 1860, Đại học Palermo đã được hiện đại hoá dưới sự xúc tiến của nhà hoá học S. Cannizzaro và bộ trưởng kiêm chuyên gia về Nghiên cứu Ả Rập - M. Amari, gần như khoác lại bề ngoài như hiện nay. Từ năm 1984, toà nhà chính của trường, nơi có văn phòng hiệu trưởng, toà nhà Palazzo Steri, là một trong những toà nhà lịch sử quan trọng của Palermo. Toà nhà này được xây năm 1307 và nguyên là nơi ở của Chiaramonte. Không cách xa Palazzo Steri, trên khu đất trước đây thuộc về Chiaramonte, Vườn thực vật Palermo cũng tạo thành một địa điểm tuyệt vời của trường.

Trường hiện có 2000 giảng viên và 50.000 sinh viên.

Tổ chức

Viện Đại học Palermo hiện có 12 phân khoa đại học:

 Phân khoa Nông nghiệp
 Phân khoa Kiến trúc
 Phân khoa Nghệ thuật và Nhân văn
 Phân khoa Kinh tế học
 Phân khoa Giáo dục
 Phân khoa Kỹ thuật
 Phân khoa Luật
 Phân khoa Khoa học Toán học, Vật lý, và Tự nhiên
 Phân khoa Y khoa
 Phân khoa Vật lý
 Phân khoa Dược
 Phân khoa Khoa học Chính trị

Xem thêm
 List of Italian universities
 Palermo
 Orto botanico di Palermo

Tham khảo

Liên kết ngoài

  Website của Đại học Palermo
  History of the University of Palermo
Life at the University of Palermo

Sicilia
Palermo


title: Clion, Indre

text:
Clion là một xã ở tỉnh Indre khu vực trung bộ Pháp. Xã này có diện tích 33,53 km², dân số thời điểm năm 2005 là 1156 người. Khu vực này có độ cao trung bình 108 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Indre

Tham khảo

 INSEE commune file

Xã của Indre


title: Reinsdorf, Burgenland

text:
Reinsdorf là một đô thị thuộc huyện Burgenland, bang Sachsen-Anhalt, Đức. Đô thị Reinsdorf, Burgenland có diện tích 7,57 kilômét vuông, dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 582 người.

Tham khảo


title: Heraema

text:
Heraema là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Các loài
 Heraema mandschurica (Graeser, 1890)

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database
Heraema at funet

Hadeninae


title: Sân bay Saga

text:
là một sân bay ở vùng Kawasoe thuộc Saga, tỉnh Saga, Nhật Bản. .  Sân bay này có 1 đường băng dài 2000 m bề mặt nhựa đường.

Các hãng hàng không và các tuyến điểm
Hiện có các hãng hàng không sau đang hoạt động tại sân bay này:
All Nippon Airways (Tokyo-Haneda)

Tham khảo

  Trang mạng chính thức sân bay Saga
Các điểm đến  Saga

Saga
Saga
Lực lượng Phòng vệ Mặt đất Nhật Bản
Lực lượng Phòng vệ Biển Nhật Bản
Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản


title: 10153 Goldman

text:
10153 Goldman (1994 UB) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 16 tháng 10 năm 1994 bởi D. di Cicco ở Sudbury, Massachusetts.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 10153 Goldman

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1994


title: Niergnies

text:
Niergnies  là một xã ở trong tỉnh Nord ở miền bắc nước Pháp. Xã này có diện tích 4,37 kilômét vuông, dân số năm 1999 là 500 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 92 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
Xã của tỉnh Nord

Tham khảo

 INSEE commune file

Xã của Nord


title: 8992 Magnanimity

text:
8992 Magnanimity là một tiểu hành tinh vành đai chính có tên cũ là . Nó được phát hiện ngày 14 tháng 10 năm 1980 từ Đài thiên văn Tử Kim Sơn ở Nam Kinh, Trung Quốc.

Tham khảo

This article draws heavily ngày corresponding article in Spanish-language Wikipedia, which was accessed in the version of 23 tháng 10 năm 2005.

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1980


title: Cardiophorus kruegeri

text:
Cardiophorus kruegeri là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1928.

Chú thích

Tham khảo

Cardiophorus


title: Fundulus julisia

text:
Fundulus julisia là một loài cá nước ngọt thuộc họ Fundulidae. Nó là loài đặc hữu vùng cao nguyên Barrens trung bộ Tennessee của Hoa Kỳ. Một nguyên nhan chính làm giảm sút loài cá này là loài cá xâm lăng Gambusia affinis. Việc thay đổi sử dụng đất cũng làm hạn chế phân bố loài cá này.

Ghi chú

Chú thích

Tham khảo

Fundulus
Động vật Mỹ
Động vật được mô tả năm 1982


title: Thalamy

text:
Thalamy là một xã thuộc tỉnh Corrèze trong vùng Nouvelle-Aquitaine miền trung Pháp.

Tham khảo

Xã của Corrèze


title: Guzmania fusispica

text:
Guzmania fusispica là một loài thực vật thuộc họ Bromeliaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Manzanares, J.M. & Pitman, N. 2003. Guzmania fusispica. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ecuador
fusispica
Thực vật dễ tổn thương


title: Kreuzstetten

text:
Kreuzstetten là một thị xã thuộc huyện Mistelbach trong bang Niederösterreich.

Tham khảo

Đô thị của Niederösterreich


title: Leawood, Kansas

text:
Leawood là một thành phố thuộc quận Johnson, tiểu bang Kansas, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 31867 người.

Dân số
Dân số các năm:
Năm 2000: 27656 người
Năm 2010: 31867 người

Tham khảo

Xem thêm
 American Finder

Thành phố của Kansas
Quận Johnson, Kansas


title: Kiểm duyệt Internet ở Trung Quốc

text:
Quốc hội Trung Quốc đã bỏ phiếu cho các luật về kiểm duyệt thông tin trên mạng Internet. Với luật này, chính quyền Trung Quốc đã sử dụng nhiều biện pháp khác nhau để thực hiện công tác kiểm duyệt, lọc thông tin thông qua các nhà cung cấp dịch vụ Internet (ISP).

Trên thực tế, việc kiểm duyệt không công bằng này trên toàn thế giới có thể được kiểm chứng bằng hiện tượng một số trang web hoàn toàn hoặc ở nhiều thời điểm không thể truy cập được, một số hoạt động kiểm duyệt chỉ mang tính tạm thời và thường thì bị "lách" qua khá dễ dàng. Mặt khác, việc kiểm duyệt thông tin trên Internet ở Trung Quốc, dựa trên một số mục tiêu xác định, và với sự hợp tác chủ động của các nhà cung cấp dịch vụ viễn thông lớn trong khu vực châu Á (như Google) nhằm chỉ cho phép tiếp cận những thông tin mà chính phủ Trung Quốc cho là tốt đẹp. Công cụ chính để kiểm duyệt Internet tại Trung quốc được gọi là "Phòng hỏa trường thành".

Các đặc khu hành chính của Trung Quốc ở Hồng Kông và Ma Cao nằm ngoài Bức tường lửa lớn của Trung quốc .Tuy nhiên, có báo cáo rằng các cơ quan chính phủ trung ương đã giám sát chặt chẽ việc sử dụng Internet ở các khu vực này.

Bức tường lửa lớn của Trung Quốc

Phần bức tường lửa từ bên ngoài Trung Hoa đại lục của hệ thống này được biết đến dưới cái tên Bức tường lửa lớn của Trung Quốc. Được tạo bởi những bức tường lửa chuẩn trên các server proxy, hệ thống này chặn những nội dung bằng cách chặn một số địa chỉ IP router. Tuy nhiên, chính quyền không thể kiểm tra mọi lúc những hoạt động trao đổi thông tin trên Internet. Phương pháp này vì vậy mà có nhiều hạn chế.

Kiểm duyệt về hình ảnh: Google.cn

Có hai phiên bản của trang Google (được xem là cổng vào web) ở Trung Quốc: Google.com (giao diện tiếng Hoa) và mới hơn là Google.cn. Về mặt giao diện thì hai trang này hoàn toàn giống nhau vì đều bằng tiếng Trung Quốc và cả hai đều có thể được truy cập từ Trung Quốc, mặc dù Google.com đã từng bị chặn tạm thời trong một thời gian trước đây. Những thử nghiệm dưới đây mà mỗi người có thể làm lấy là một truy vấn tìm kiếm hình ảnh theo từ khóa "Tiananmen" (Thiên An Môn), một địa điểm lịch sử và cũng là biểu tượng của sự đàn áp phong trào dân chủ của chính quyền Trung Quốc vào năm 1989.

 Tìm với Google.com
 Tìm với Google.cn. Từ tháng 3/2010, sau một thời gian dài thương lượng với chính quyền Trung Quốc không thành, trang google.cn chính thức bị cấm ở đại lục và được chuyển về google.com.hk (máy chủ đặt ở Hồng Kông)
 Tìm với Baidu.com, trang web tìm kiếm của Trung Quốc.

Những trang mục tiêu của chương trình kiểm duyệt

Một số lượng lớn các trang web là mục tiêu của việc kiểm duyệt thông tin trên Internet tại Trung Quốc. Tuy nhiên cũng khó để có thể đưa ra một danh sách chính xác vì các trang web có thể truy cập được trong một số vùng dưới những tên khác.

 Những tin tức có nguồn gốc nước ngoài, đặc biệt là những trang có diễn đàn. BBC News, Hong Kong news là những trang được kiểm soát rất chặt chẽ.
 Những trang web và các thông tin về:
 Cuộc biểu tình ở quảng trường Thiên An Môn vào năm 1989
 Sự độc lập của Tây Tạng, và về Đạt-lai Lạt-ma
 Sự độc lập của người Uyghur ở Tân Cương
 Sự độc lập của Đài Loan
 Những trang web chính thức của các nhà thờ
 Các trang web của người Hoa kiều như China Gate
 Trang web Wikipedia trong tất cả các ngôn ngữ đều bị chặn (cho dù có một giai đoạn ngắn có thể truy cập được vào tháng 10 năm 2006). Thay vào vị trí của Wikipedia, bộ máy tìm kiếm của Trung Quốc Baidu đã tung ra Baidu Baike, một dạng của Wikipedia Trung Quốc được kiểm duyệt.
 FreeBSD.org, hiện nay có thể truy cập được nhưng trước đây từng bị chặn (12/2005).
 Trang của Pháp Luân Công và nhiều trang khác có nội dung về Pháp luân công
 Trang Phóng viên không biên giới
 Nhiều trang nhật ký trực tuyến khác cũng bị chặn. Bắc Kinh muốn loại bỏ tất cả những Blogger vô danh. Người ta thống kê có khoảng 17,5 triệu người viết blog ở Trung Quốc.
 Và một cách phổ biến hơn, tất cả những gì khơi gợi đến tính hợp pháp của Nhà nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, những trang web chỉ trích các lãnh đạo Trung Quốc (nghiêm trọng hơn những trang biếm họa đơn giản...) và những quan điểm trái ngược với nhà cầm quyền.

Các cỗ máy tìm kiếm

Một số từ bị cấm trên các cỗ máy tìm kiếm trên mạng, cho dù là các trang tìm kiếm toàn cầu (Yahoo! và Google) hay là quốc gia như Baidu. Một số các truy vấn cho ra kết quả là một trang bị lỗi và việc lặp lại truy vấn đó sẽ dẫn tới việc chặn IP.

Thông thường, những từ bị cấm thường được đưa vào một cụm từ truy vấn. Chẳng hạn, nếu 法轮 (Pháp Luân - "Bánh xe công lý") bị chặn thì 法轮功 (Pháp Luân Công) và 转法轮 (Chuyển Pháp Luân - "Bánh xe công lý quay", tựa đề một tác phẩm của Lý Hồng Chí, người sáng lập Pháp Luân Công) cũng bị chặn.

Kiểm duyệt tự động các trang web tại Trung Quốc

Việc chặn các trang web phương Tây không mấy hiệu quả thì khả năng kiểm duyệt các nguồn thông tin ở chính tại Trung Quốc lại hiệu quả hơn nhiều bởi vì chính quyền chỉ cần phát hiện bất kỳ trang nào là có thể bỏ tù người quản trị.

Mặc dù chính quyền không có đủ khả năng về nhân lực và kỹ thuật để giám sát tất cả những gì được trao đổi theo dạng tin nhắn nhanh và các diễn đàn, nỗi lo bị đóng của các nhà cung cấp dịch vụ buộc họ phải giám sát và chặn đứng mọi bình luận chính trị nhạy cảm và xóa bỏ chúng.

Ngoài ra, một số nhà cung cấp dịch vụ Internet còn áp dụng những chiến lược khác nhau: một trong số đó là bỏ qua những nội dung chính trị nhạy cảm và chỉ thu hồi khi có yêu cầu của chính quyền. Và như vậy những nội dung này có thể tồn tại trong vòng vài giờ, và người ta có thể đọc được trong một khoảng thời gian ngắn. Một khi lời bình luận bị xóa thì thông tin đã được công bố. Một ví dụ điển hình là vụ nổ một trường học vào năm 2001: các nhà chức trách địa phương muốn xóa bỏ thông tin rằng nguyên nhân của vụ nổ chính là pháo hoa thủ công mà các học sinh phải làm. Trong khoảng thời gian cần thiết cho các nhà chức trách địa phương yêu cầu xóa bỏ thông tin, thì nó đã lan đi khắp nơi.

Giám sát và tuyên truyền

Tổ chức Giám sát nhân quyền quốc tế thông báo rằng Trung Quốc "có số nhà báo và những người bất đồng chính kiến trên mạng bị cầm tù nhiều nhất trên thế giới". Họ bị đi tù vì những tội bao gồm: liên lạc với các nhóm nước ngoài, ký vào các thư kêu gọi online, và kêu gọi cải cách và chống tham nhũng. Trung Quốc có chế độ kiểm duyệt Internet rất ngặt nghèo. Kiểm duyệt chính trị dưới dạng các tầng tầng lớp trong hệ thống cơ sở hạ tầng Internet, được biết dưới tên: "Great Firewall of China", hay "Dự án Giáp vàng" ngăn chặn các luồng thông tin giữa mạng thông tin bên ngoài và trong nội địa.

Trung Quốc cũng tuyển một đội ngũ bí mật những người chuyên bình luận trên mạng, sử dụng các phần mềm giám sát tối tân. Những bình luận viên mạng có nhiệm vụ hướng dẫn các thảo luận trên các diễn đàn mạng, chuyển các thảo luận này ra khỏi các chủ đề nhạy cảm, đồng thời đăng ý kiến dưới các tên ẩn hoặc tên giả . Công an mạng cũng xóa các bình luận (comment) chống chủ nghĩa cộng sản, và đăng các thông điệp ủng hộ chính phủ. Khi có sự kiện lớn xảy ra, như vụ tin đồn về ông Giang Trạch Dân, công an mạng cũng tăng cường kiểm duyệt trao đổi thông tin.

Tổ chức kiểm duyệt

Việc chặn các trang web thường trở nên cứng rắn hơn trong những dịp đặc biệt. Một ví dụ là website của tờ New York Times đã được mở rào khi các nhà báo hỏi chủ tịch Giang Trạch Minh trong một cuộc phỏng vấn về những lý do của việc chặn trang web này, ông này đã trả lời là ông sẽ xem xét đến vấn đề này. Trong suốt hội nghị thượng đỉnh của APEC tại Thượng Hải vào năm 2001, các trang truyền thông thường vẫn bị chặn như CNN, NBC và Washington Post lại có thể truy cập được. Từ 2001, việc kiểm soát nội dung đã được nới lỏng ra nhiều, và ba trang web kể trên hiện nay đã có thể truy cập được từ Trung Quốc đại lục. Trên thực tế, phần lớn các trang thông tin đều truy cập được trừ một số nhỏ vẫn còn bị chặn, trong đó có BBC.

Các cơ quan chức năng của Trung Hoa đại lục thường ban hành các quy định về Internet, nhưng thường thì chúng không được đưa vào áp dụng hoặc bị lờ đi. Một trong những vấn đề lớn của việc đưa vào áp dụng những quy định là việc xác định hành lang pháp lý. Điều này dẫn đến rất nhiều tranh chấp giữa các bộ và các văn phòng trung ương và địa phương. Cơ quan thông tin của ban cố vấn nhà nước được giao trách nhiệm quản lý Internet nhưng nhiều cơ quan an ninh khác cũng đảm trách nhiệm vụ này.

Nhiều trường đại học bắt đầu nhận ra rằng việc chính quyền liên tiếp đưa ra các quy định mới về kiểm duyệt Internet là biểu hiện của sự thiếu thống nhất. Quả vậy, các quy định mới không bao giờ dựa trên những quy định cũ vốn đã bị lãng quên.

Hỗ trợ kỹ thuật của các công ty nước ngoài đối với việc kiểm soát
Một chủ đề được quan tâm là tính hợp pháp của việc cung cấp các trang thiết bị phục vụ cho hoạt động kiểm soát ở Trung Quốc bởi các công ty nước ngoài. Một mặt, rõ ràng là các công ty làm giàu nhờ vào hoạt động kiểm soát này. Nhưng mặt khác, các trang thiết bị cung cấp bởi các công ty như Cisco Systems của Mỹ là cơ sở Internet chuẩn cho các dòng thông tin. Không có những trang thiết bị này, chính quyền đã không thể phát triển Internet như ngày nay.

Trong khi đó, các tổ chức bảo vệ quyền con người như Tổ chức Theo dõi Nhân quyền, các cơ quan truyền thông như Phóng viên không biên giới đã nhận ra rằng nếu những công ty này ngừng hỗ trợ kỹ thuật thì tính hiệu quả của việc kiểm soát sẽ giảm đi rất nhiều.

Một tình trạng tương tự đối với các nhà cung cấp dịch vụ tìm kiếm như Yahoo!, AOL và Google, đã tuân thủ những đòi hỏi của chính phủ, đưa vào các chương trình giám sát bên trong, với mục đích được cấp phép hoạt động tại Trung Quốc. Và như vậy, tuân thủ theo pháp luật, Microsoft cũng bắt đầu kiểm duyệt các blogs trên MSN Spaces của mình.

Ngược lại các websites giúp tránh được sự kiểm duyệt như Freenet và Peek-a-Booty lại bị chặn.

Dân phải khai tên thật khi phát biểu trên mạng
Các trang web đăng tải tin tức ở Trung Quốc hiện phải tuân theo một lệnh bí mật của nhà nước là phải bắt buộc người sử dụng dùng tên thật của mình khi đưa lên ý kiến, phê bình, một hành động mà trước đây những người sử dụng và giới truyền thông đã cực lực phản đối, theo bản tin của tờ New York Times ngày 5/9/2009. Cho đến thời gian gần đây, người đọc có thể bày tỏ ý kiến của mình về các bản tin trên nhiều trang web mà không cần phải nêu tên, và thường thì cũng chẳng phải ghi danh thiết lập hồ sơ với công ty điều hành trang web, tuy rằng các trang này phải đọc hết những gì được tải lên, và những người tại lên mạng vẫn có thể bị dò ra qua địa chỉ IP.

Nhưng kể từ đầu tháng 8/2009, và hoàn toàn không được thông báo, các trang như Sina, Netease, Soh và hàng chục các trang khác bắt đầu yêu cầu những người sử dụng chưa ghi danh phải dùng tên thật và số căn cước của họ, theo lời các viên chức cao cấp ở những trang web này. Họ nói rằng đang phải thi hành một lệnh bí mật đưa ra vào cuối tháng 7/2009 của Bộ Thông tin, một trong số các cơ quan có trách nhiệm theo dõi sử dụng Internet ở Trung Quốc.

Biện pháp mới này không phải là hoàn toàn chính xác. Một ký giả đã có thể ghi danh trên một số trang web chính, dùng tên giả, số căn cước giả và số điện thoại di động giả. Nhưng đòi hỏi này đã đưa thêm một lớp kiểm soát mới đối với các trang nhà ở Trung Quốc, vốn đã bị công an theo dõi chặt chẽ. Thêm các biện pháp kiểm soát nữa cùng hình thức cũng nghe nói sắp sửa được thi hành. Và trong khi giới hữu trách bào chữa rằng biện pháp này là một phần của nỗ lực tạo "trách nhiệm xã hội" và "lịch sự" hơn trong thành phần sử dụng Internet, họ đã giữ kín và tìm cách kiểm duyệt những bài viết về vấn đề này, theo các chủ bút và những người trong giới truyền thông Trung Quốc.

Tờ Ta Kung Pao, một tờ báo Hồng Kông có khuynh hướng thân Bắc Kinh, là tờ báo đầu tiên tiết lộ quyết định của Hội đồng Bộ trưởng vào cuối tháng 7/2009. Nhưng bản tin này đã bị xóa khỏi trang web của tờ báo chỉ sau vài ngày. Các nhà kiểm duyệt Internet ở Trung Quốc tìm cách bắt buộc người sử dụng phải đưa ra tên thật của mình từ năm 2003, khi ra lệnh cho các quán cà phê Internet trong nước đòi hỏi khách hàng phải đưa ra thẻ căn cước, lấy lý do để kiểm soát không cho trẻ nhỏ sử dụng mà không có phép của phụ huynh.

Nhà nước kiểm soát Web ngoại quốc
Ngày 12 tháng 1 năm 2010, Google nói sẽ ngưng việc kiểm duyệt các kết quả tìm kiếm trên mạng ở Trung Quốc và có thể phải đóng cửa trang Google.cn ở Trung Quốc vì các nỗ lực nhằm đột nhập vào các hộp thư Gmail của giới tranh đấu nhân quyền. Trong phản ứng chính thức đầu tiên của chính quyền Trung Quốc về lời cảnh cáo của Google rằng họ có thể phải rút ra khỏi quốc gia này, Bắc Kinh ngày 14 tháng 1 năm 2010 nói rằng các công ty Internet ngoại quốc được chào đón đến làm ăn ở quốc gia này nhưng phải theo luật lệ nhà nước và không cho thấy là sẽ có sự thỏa hiệp liên quan đến sự kiểm duyệt trên mạng.

Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc, Jiang Yu, trong khi không nhắc tên công ty Google, nói rằng Bắc Kinh cấm việc chiếm đoạt hay đọc lén thư điện tử, một trong những điều công ty Google nêu lên. Bà nói điều này khi trả lời các câu hỏi về Google trong cuộc họp báo thường xuyên. "Môi trường Internet của Trung Quốc cởi mở", Jiang nói. "Trung Quốc hân hoan chào đón các công ty Internet ngoại quốc đến làm ăn ở đây theo luật pháp." Jiang không nói là chính quyền Trung Quốc có thảo luận với công ty Google hay không. Tân Hoa xã trước đó nói rằng giới hữu trách đang tìm hiểu thêm về lời tuyên bố của Google.

Cơ quan ngôn luận của đảng Cộng sản Trung Quốc cảnh cáo các quốc gia phải theo sự kiểm soát của chính quyền giữa khi giới sử dụng Google tiếp tục viếng thăm văn phòng Google sang đến ngày thứ nhì và để lại hoa cùng các thông điệp bày tỏ sự ủng hộ đối với công ty. Ngày 13 tháng 1 năm 2010, Nhà Trắng được công ty Google thông báo về ý định của mình ở Trung Quốc. Phát ngôn viên Robert Gibbs nói rằng Tổng thống Barack Obama cho thấy rõ lập trường của ông về tự do Internet trong chuyến viếng thăm Trung Quốc vào tháng 11 năm 2009 khi nói với các sinh viên rằng sự trao đổi tin tức tự do giúp cho các quốc gia cường thịnh hơn.

Phản ứng của Hoa Kỳ
Ngày 16 tháng 11 năm 2009, Tổng thống Hoa Kỳ Barack Obama nhẹ nhàng khuyên Trung Quốc nên chấm dứt tình trạng kiểm duyệt. Thông điệp của Tổng thống Obama đưa ra trong một cuộc gặp gỡ sinh viên đại học ở Thượng Hải, thủ đô kinh tế của Trung Quốc, chú trọng vào một vấn đề đang gây nhiều tranh cãi giữa chính phủ cộng sản Trung Quốc và Hoa Kỳ: vấn đề nhân quyền. Đây là điều Obama phải đưa ra một cách thật khéo léo và ông đã lót đường trước bằng các lời kêu gọi hợp tác, ca ngợi Trung Quốc trong khi bày tỏ sự nhún nhường về phía Hoa Kỳ.

"Tôi nghĩ càng có nhiều tin tức được tự do chia sẻ, xã hội lại càng vững mạnh hơn, vì nhờ đó mà dân chúng các quốc gia trên thế giới có thể buộc chính phủ của họ phải có trách nhiệm," ông nói với các sinh viên trong chuyến viếng thăm Trung Quốc đầu tiên. "Người dân có thể khởi sự tự có suy nghĩ cho chính mình." Obama sau đó bay đến Bắc Kinh nơi được đưa đến nhà khách Quốc gia Điếu Ngư Đài để gặp Chủ tịch Hồ Cẩm Đào. Đây là lần gặp thứ ba giữa hai nhân vật lãnh đạo này. Các vấn đề về thương mại, thay đổi khí hậu và kinh tế chiếm hầu hết thời giờ cho cuộc thảo luận. Hai nhà lãnh đạo. Họ dùng bữa tối với nhau tại nơi này và họp lại vào ngày 17 tháng 11 năm 2009.

Trong lời phát biểu với báo chí trước khi khởi sự cuộc nói chuyện, Hồ Cẩm Đào nhắc đến cuộc gặp gỡ giữa ông Obama và sinh viên ở Thượng Hải, nói rằng cuộc trao đổi rất "sống động." Obama cười hoan hỉ trong lúc Hồ Cẩm Đào ngỏ lời chào mừng và sau đó nói rằng "thế giới công nhận tầm mức quan trọng của mối quan hệ Hoa Kỳ-Trung Quốc" để giải quyết các vấn đề toàn cầu. Cuộc gặp gỡ của Obama ở Thượng Hải không được trực tiếp truyền hình khắp Trung Quốc mà chỉ được chiếu ở Thượng Hải và trên mạng Internet nhưng rất khó nghe.

Xem thêm
 Freegate

Chú thích

Liên kết ngoài
 BBC Việt ngữ, Trung Quốc hướng dẫn dư luận mạng
 David Bandurski, China’s Guerrilla War for the Web , Far Eastern Economic Review, 08-07-2008

Internet tại Trung Quốc
Trung Quốc
Nhân quyền tại Trung Quốc
Trung Quốc


title: Theretra polistratus

text:
Theretra polistratus là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó được tìm thấy ở Papua New Guinea.

Chú thích

Tham khảo

Theretra


title: Phyllotreta austriaca

text:
Phyllotreta austriaca là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Heikertinger miêu tả khoa học năm 1909.

Chú thích

Tham khảo

Phyllotreta


title: Ypsolopha trichonella

text:
Ypsolopha trichonella là một loài bướm đêm thuộc họ Ypsolophidae. Nó được tìm thấy ở Tây Ban Nha, Croatia, miền bắc quần đảo Aegean và Turkmenistan.

Ấu trùng ăn các loài Ephedra.

Liên kết ngoài
lepiforum.de

Chú thích

Tham khảo

Ypsolopha
Côn trùng châu Âu


title: Bảo tàng Xô Viết Nghệ Tĩnh

text:
Bảo tàng Xô Viết Nghệ Tĩnh đóng tại số 10 đường Đào Tấn, thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An, được thành lập vào ngày 15 tháng 1 năm 1960; là chi nhánh của Bảo tàng Cách mạng Việt Nam. Bảo tàng được xây dựng trên đất khu Vinh trước đây, là nơi từng giam cầm hàng ngàn chiến sĩ cách mạng giải phóng dân tộc Việt Nam trong năm 1929 - 1931.

Phía trước nhà Bảo tàng có bia dẫn tích - nơi Hồ Chí Minh nói chuyện với cán bộ và nhân dân Nghệ An khi về thăm quê năm 1957.

Đây là nơi lưu giữ các hiện vật, hình ảnh gốc chứng minh cho phong trào từng địa phương và các bộ sưu tập như ưu tập những chiếc trống dùng trong đấu tranh, sưu tập ấn loát, sưu tập vũ khí, sưu tập các con triện, sưu tập các hiện vật nuôi giấu cán bộ Đảng Cộng sản Việt Nam và một danh sách hệ thống 49 di tích Xô Viết Nghệ Tĩnh được Bộ Văn hóa Thông tin Việt Nam xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia.

Bảo tàng Xô Viết Nghệ Tĩnh mở từ 7 đến 17 giờ hàng ngày kể cả ngày lễ và ngày cuối tuần.

Xem thêm
Xô Viết Nghệ Tĩnh
Tự vệ Đỏ

Chú thích

Xô Viết Nghệ Tĩnh
Xô Viết Nghệ Tĩnh
Vinh


title: Cimolais

text:
Cimolais là một đô thị ở tỉnh Pordenone trong vùng Friuli-Venezia Giulia, có cự ly khoảng 130 km về phía tây bắc của Trieste và khoảng 40 km về phía tây bắc của Pordenone. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 462 người và diện tích là 101,1 km².

Đô thị Cimolais có các frazione (đơn vị cấp dưới) San Floriano.

Cimolais giáp các đô thị: Claut, Domegge di Cadore, Erto e Casso, Forni di Sopra, Perarolo di Cadore, Pieve di Cadore.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.cimolais.pn.it/

Đô thị tỉnh Pordenone


title: Trois-Bassins

text:
Trois-Bassins là một xã thuộc tỉnh Réunion.

Xem thêm

 Xã của tỉnh Réunion

Tham khảo
 INSEE

Liên kết ngoài
  TCO Site

Xã của Réunion


title: Hùng Dương (định hướng)

text:
Hùng Dương có thể là những nhân vật lịch sử sau:
Kinh Dương Vương, vị Vua đầu tiên trong thời Hồng Bàng.
Sở Hùng Dương, vị vua thứ tám của nước Sở.


title: (9955) 1991 PU11

text:
{{DISPLAYTITLE:(9955) 1991 PU11}}

 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó bay quanh Mặt Trời theo chu kỳ 3.43 năm.

Được phát hiện ngày 7 tháng 8 năm 1991 bởi H. E. Holt, Tên chỉ định của nó là "".

Tham khảo

1991 PU11
Thiên thể phát hiện năm 1991


title: Lê Thanh Hải (chính khách)

text:
Lê Thanh Hải (sinh 1950) là một chính khách Việt Nam. Ông nguyên là Ủy viên Bộ Chính trị khóa X, XI, nguyên Bí thư Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh, nguyên Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIII. Ông có bằng Cao cấp lí luận chính trị, Cử nhân Kinh tế, Cử nhân Văn chương.

Thân thế và Sự nghiệp
Ông sinh ngày 20 tháng 2 năm 1950, tại Tam Hiệp, Châu Thành, Mỹ Tho (nay là Tiền Giang).

Năm 1966, ông lên Sài Gòn làm thợ hàn và tham gia vào Đội võ trang tuyên truyền thuộc Khu Đoàn Sài Gòn Gia Định với bí danh Hai Nhựt.

Ngày 17 tháng 4 năm 1968, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam, chính thức ngày 17 tháng 1 năm 1969.

Từ năm 1968 đến tháng 4 năm 1975, ông là Phó Bí thư Đoàn ủy Liên phường, Ủy viên Ban Chấp hành Thành Đoàn Sài Gòn – Gia Định, Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy Học sinh, Phó Văn phòng Thành Đoàn, Phó Ban thường trực Ban Thanh niên Công nhân Thành Đoàn, Ủy viên Ban cán sự quận Phú Tân Sơn.

Từ tháng 5 năm 1975 đến tháng 10 năm 1986 ông là Quận ủy viên quận Tân Bình kiêm Bí thư phường, Chủ tịch phường, Bí thư Quận Đoàn; Ủy viên Ban Thường vụ Thành Đoàn kiêm Trưởng ban Công nghiệp Thành Đoàn; Phó Bí thư Đảng ủy Cấp trên cơ sở kiêm Chỉ huy trưởng Lực lượng Thanh niên Xung phong Thành phố Hồ Chí Minh.

Tháng 10 năm 1986 ông là Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ Thành phố Khóa IV, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kế hoạch Thành phố, Ủy viên Ban Chấp hành Liên đoàn Lao động Thành phố Hồ Chí Minh.

Tháng 1 năm 1990 đến tháng 12 năm 2000 ông là Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ Thành phố Khóa V, Bí thư Quận ủy Quận 5, Đại biểu Hội đồng nhân dân Thành phố Khóa V, Ủy viên Ủy ban nhân dân Thành phố, Ủy viên Ban Thường vụ Ban Chấp hành Đảng bộ Thành phố Khóa VI, Phó Chủ tịch thường trực Ủy ban nhân dân Thành phố kiêm Trưởng ban Chỉ đạo Chương trình Xóa đói giảm nghèo của thành phố.

Ngày 18 tháng 5 năm 2001, ông được Hội đồng nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh khóa 6 bầu làm Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh trong kì họp bất thường với 78/85 đại biểu có mặt. Trước đó, ông Võ Viết Thanh, Chủ tịch UBND TPHCM đã xin từ nhiệm và đã được Hội đồng nhân dân TPHCM chấp thuận. Ngay sau khi đắc cử, ngoài hai Phó Chủ tịch cũ là Nguyễn Thiện Nhân và Vũ Hùng Việt, Lê Thanh Hải giới thiệu thêm ba đại biểu vào chức danh Phó Chủ tịch UBND TPHCM gồm Mai Quốc Bình, Huỳnh Thị Nhân (Giám đốc Sở Tài chính – Vật giá), và Nguyễn Thành Tài (Chánh văn phòng UBND TPHCM) và ba người này cũng được phê chuẩn.

Từ ngày 18 tháng 5 năm 2001 đến ngày 12 tháng 7 năm 2006, ông giữ các chức vụ Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Bí thư Thành ủy, Đại biểu Hội đồng nhân dân Thành phố Khóa VI, Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh.

Tháng 4 năm 2006, tại Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam toàn quốc lần thứ X, ông được bầu vào Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng.

Ngày 28 tháng 6 năm 2006, sau khi Bí thư Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Minh Triết được bầu làm Chủ tịch nước, Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh ký Quyết định phân công ông Lê Thanh Hải, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND TP.HCM giữ chức Bí thư Thành ủy nhiệm kỳ 2005-2010. Ông tái đắc cử chức vụ này nhiệm kỳ 2010-2015. Ngoài ra, ông từng là Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIII, Đảng ủy viên Đảng ủy Quân khu 7, Bí thư Đảng ủy Bộ Tư lệnh TP. HCM.

Tháng 10 năm 2015, Đại hội đại biểu Đảng bộ Thành phố Hồ Chí Minh lần thứ 10 bầu khuyết chức vụ Bí thư Thành ủy. Ông được Bộ Chính trị phân công chỉ đạo Thành ủy. Tại Đại hội XII Đảng Cộng sản Việt Nam ông không tái cử Ban Chấp hành Trung ương Đảng, vì vậy cũng kết thúc nhiệm kỳ tại Bộ Chính trị, thôi giữ chức Bí thư Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh. Kế nhiệm ông trong chức vụ này là ông Đinh La Thăng (Đã bị kỷ luật khai trừ ra khỏi Đảng).

Ông đã được tặng thưởng Huân chương Quyết thắng hạng Nhất, Huân chương Kháng chiến hạng Ba, Huân chương Lao động hạng Ba, Huy chương Vì thế hệ Trẻ, Huy chương Vì sự nghiệp Xây dựng tổ chức Công đoàn, Huy chương Vì sự nghiệp Lao động – Thương binh và Xã hội, Huy chương Vì sức khỏe nhân dân, Kỷ niệm chương Cựu chiến binh Việt Nam.

Gia đình
Hiện nay, ông cư trú tại 48A đường Trương Định, Phường 7 Quận 3, TP.HCM. Vợ ông là Phó Giáo sư, Tiến sĩ, Nhà giáo ưu tú Trương Thị Hiền, Chủ tịch Hội Nữ trí thức TP.HCM, nguyên Giám đốc Học viện Cán bộ TP. HCM, nguyên Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân Quận 2. Trương Thị Hiền là em út của bà Trương Mỹ Hoa, nguyên Phó Chủ tịch nước Việt Nam.

Con trai đầu là Lê Trương Hải Hiếu (sinh 1981), Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ TP Hồ Chí Minh, Phó Bí thư Quận uỷ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân Quận 12, Đại biểu Hội đồng nhân dân Thành phố khóa VIII nhiệm kỳ 2011-2016 bị kỷ luật khiển trách tại hội nghị Thành ủy TP.HCM ngày 17/4/2018 vì "có quan hệ tình cảm với một phụ nữ và có con chung nhưng chậm báo cáo với tổ chức".

Con trai thứ là Lê Trương Hiền Hòa, hiện là một doanh nhân, Giám đốc một công ty kinh doanh bất động sản.

Em của ông là Lê Tấn Hùng, nguyên là Bí thư đảng ủy, Tổng giám đốc Tổng công ty Nông nghiệp Sài Gòn. Tháng 3 năm 2018, ông bị kỷ luật khiển trách vì liên quan hàng loạt sai phạm ở Tổng công ty Nông nghiệp Sài Gòn (Sagri). Sai phạm của ông Hùng liên quan việc ký khống, chi khống hơn 13 tỉ đồng cho hàng chục cán bộ, người lao động học tập nước ngoài. Ngày 12 tháng 6 năm 2019, ông Hùng bị đình chỉ công tác tổng giám đốc, đến tháng 7 năm 2019 ông bị cơ quan điều tra khởi tố và bắt tạm giam do phạm nhiều sai phạm đặc biệt nghiêm trọng trong thời gian đảm nhiệm chức vụ Tổng giám đốc tập đoàn Sagri. Tòa án nhân dân thành phố vào ngày 18/12/2021 tuyên án ông Hùng 25 năm tù (14 năm tù về tội tham ô tài sản, 11 năm tù về tội vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản nhà nước gây thất thoát lãng phí).

Phong tặng
Huy hiệu 50 tuổi Đảng Cộng sản Việt Nam (được trao ngày 15 tháng 5 năm 2018)

Kỷ luật
Ngày 8 tháng 1 năm 2020, tại Hà Nội, Ủy ban Kiểm tra Trung ương kết luận, dưới sự chủ trì Chủ nhiệm ủy ban Trần Cẩm Tú: Ban Thường vụ Thành ủy và Ban cán sự Đảng UBND TP.HCM đã vi phạm nguyên tắc tập trung dân chủ và quy chế làm việc, thiếu trách nhiệm, buông lỏng lãnh đạo, chỉ đạo, thiếu kiểm tra, giám sát, để xảy ra nhiều vi phạm, khuyết điểm nghiêm trọng trong quá trình thực hiện dự án đầu tư Khu đô thị mới Thủ Thiêm, gây hậu quả rất nghiêm trọng, làm thiệt hại lớn tiền và tài sản của Nhà nước, ảnh hưởng xấu đến phát triển kinh tế - xã hội và đời sống của một bộ phận nhân dân thành phố, gây bức xúc trong xã hội. Ông Lê Thanh Hải, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Bí thư Thành ủy, chịu trách nhiệm chính về những vi phạm, khuyết điểm của Ban Thường vụ Thành ủy, phải bị xem xét kỷ luật.

Ngày 20 tháng 3 năm 2020, Bộ Chính trị quyết định thi hành kỷ luật ông Lê Thanh Hải bằng hình thức cách chức Bí thư Thành ủy TP.HCM nhiệm kỳ 2010-2015 vì đã vi phạm nguyên tắc tập trung dân chủ và Quy chế làm việc của Thành ủy; thiếu trách nhiệm, buông lỏng lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý, thiếu kiểm tra, giám sát, để xảy ra nhiều vi phạm, khuyết điểm kéo dài trong quá trình thực hiện Dự án đầu tư Khu đô thị mới Thủ Thiêm, ảnh hưởng xấu đến uy tín của Đảng bộ và chính quyền Thành phố, gây bức xúc trong xã hội, đến mức phải xem xét, thi hành kỷ luật.

Chú thích

Liên kết ngoài
Bí thư Thành Ủy Lê Thanh Hải
Bộ Chính trị khóa X

Người Mỹ Tho
Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh
Bí thư Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh
Ủy viên Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIII
Huân chương Quyết thắng
Huân chương Kháng chiến
Huân chương Lao động
Ủy viên Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa XI
Ủy viên Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa X
Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIII Thành phố Hồ Chí Minh
Người họ Lê tại Việt Nam
Bí thư Tỉnh ủy Việt Nam nhiệm kì 2010–2015
Bí thư Tỉnh ủy Việt Nam nhiệm kì 2005–2010
Huy hiệu 50 năm tuổi Đảng Cộng sản Việt Nam
Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam bị cách chức khi đã kết thúc nhiệm kỳ


title: Tân Hộ Cơ

text:
Tân Hộ Cơ là một xã thuộc huyện Tân Hồng, tỉnh Đồng Tháp, Việt Nam.

Địa lý
Xã Tân Hộ Cơ nằm ở phía bắc huyện Tân Hồng, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Thông Bình
Phía tây giáp xã Bình Phú
Phía nam giáp thị trấn Sa Rài và xã Tân Thành B
Phía bắc giáp Campuchia.

Xã có diện tích 46,38 km², dân số năm 1999 là 8.602 người, mật độ dân số đạt 186 người/km².

Lịch sử
Quyết định số 41-HĐBT ngày 22 tháng 04 năm 1989 của Hội đồng Bộ trưởng, chia tách xã Tân Hộ Cơ thuộc huyện Tân Hồng:
Tách 2.100 hécta với 7.000 người cho xã Bình Phú
Tách 550 hécta với 215 người cho xã Thông Bình
Nhận 750 hécta với 675 người của xã Tân Công Chí
Nhận 420 hécta và 360 người của xã Thông Bình
Sau khi điều chỉnh, xã Tân Hộ Cơ có 5.338 hécta diện tích tự nhiên và 12.740 người.

Chú thích

Tham khảo

Xã, phường, thị trấn biên giới Việt Nam - Campuchia


title: 11987 Yonematsu

text:
11987 Yonematsu (1995 VU1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 15 tháng 11 năm 1995 bởi K. Endate và K. Watanabe ở Kitami.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 11987 Yonematsu

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1995


title: Epanthidium maculatum

text:
Epanthidium maculatum là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Urban mô tả khoa học năm 1992.

Chú thích

Tham khảo

Epanthidium
Động vật được mô tả năm 1992


title: Hàm Thuận

text:
Hàm Thuận là một địa danh hành chính cũ của Việt Nam, thuộc địa bàn tỉnh Bình Thuận ngày nay.

Lịch sử
Vùng đất Hàm Thuận khi xưa được cho là một trong những nơi có người tụ cư sớm. Tuy nhiên, cho đến tận đầu thế kỷ XVII, vùng Hàm Thuận vẫn còn khá hoang vu, chỉ có một ít bộ tộc người thiểu số sống ở phía Tây và các làng người Chăm sống rải rác ở đồng bằng ven biển. Sang giữa thế kỷ XVII, trong quá trình Nam tiến, người Việt bắt đầu di cư vào lập nghiệp, sống cùng với cư dân bản địa tạo dựng cuộc sống.

Năm 1692, nhân cơ hội vua Chiêm Bà Tranh gây hấn, chúa Nguyễn Phúc Chu sai Nguyễn Hữu Cảnh tấn công và sát nhập vùng lãnh thổ cuối cùng của vương quốc Chiêm Thành vào đất Đàng Trong, lập nên trấn Thuận Thành. Năm 1697, chúa Nguyễn trao trả quyền tự trị của người Chăm cho vua Chăm là Kế Bà Tử với tước hiệu Trấn vương. Bên cạnh đó, chúa cũng đặt ra dinh Bình Thuận để giám sát trấn Thuận Thành, đồng thời chia đất Chiêm Thành cũ thành các đạo Phan Rang, Phan Thiết, Ma Li và Phố Hài.

Phủ Hàm Thuận
Năm 1832, vua Minh Mạng cho bãi bỏ trấn Thuận Thành, xóa bỏ chế độ tự trị của người Chăm, lập tỉnh Bình Thuận. Phủ Hàm Thuận được thành lập, trực thuộc tỉnh Bình Thuận, kiêm quản 2 huyện Hòa Đa và Tuy Định (đến thời Tự Đức đổi thành huyện Tuy Lý). Phủ lỵ Hàm Thuận ban đầu được đặt ở làng Phú Tài (huyện Tuy Định), sau đổi sang thôn Xuân An (huyện Hòa Đa), đến năm 1839 dời về lại làng Phú Tài.

Thời Pháp thuộc, ban đầu tỉnh Bình Thuận được nhập vào Nam Kỳ theo Hòa ước Quý Mùi, nhưng sau Hòa ước Giáp Thân (1884), thực dân Pháp trao trả lại tỉnh Bình Thuận cho Nam triều.

Huyện Hàm Thuận
Năm 1945, sau khi Cách mạng tháng 8 thành công, chính quyền Việt Nam Dân chủ Cộng hòa cải cách hành chính toàn quốc. Phủ Hàm Thuận được cải thành huyện Hàm Thuận. Trong suốt thời gian chiến tranh Đông Dương, khu vực Hàm Thuận hầu như nằm dưới quyền kiểm soát của chính quyền Việt Nam.

Sau khi thực dân Pháp rút về nước, năm 1956, chính quyền Ngô Đình Diệm nắm quyền kiểm soát ở miền Nam, đã chia lại tỉnh Bình Thuận thành 8 quận. Vùng đất phủ Hàm Thuận trước 1945 được chia thành 3 quận Hàm Thuận, Thiện Giáo, Hải Long. Một phần của phủ Hàm Thuận cũ đã được chuyển sang cho tỉnh Bình Tuy mới thành lập. Trong khi đó, chính quyền Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam, năm 1965, đã chia địa bàn huyện Hàm Thuận (sau 1945) thành 2 huyện Hàm Thuận (mới) và Thuận Phong. Đến năm 1969, lại tiếp tục phân huyện Hàm Thuận (mới) thành 2 huyện nhỏ Thuận Nam và Thuận Bắc. Năm 1972, hợp nhất 2 huyện lại thành huyện Hàm Thuận như cũ; đến năm 1974 lại chia thành Thuận Nam, Thuận Bắc lần thứ hai; đến tháng 2 năm 1975, một lần nữa huyện Hàm Thuận hợp nhất được tái lập.

Sau khi Việt Nam thống nhất, Hàm Thuận là một huyện thuộc tỉnh Thuận Hải, bao gồm 20 xã: Đông Giang, Hàm Cần, Hàm Chính, Hàm Đức, Hàm Dũng, Hàm Hải, Hàm Hiệp, Hàm Kiệm, Hàm Liêm, Hàm Mỹ, Hàm Nhơn, Hàm Phú, Hàm Thắng, Hàm Thạnh, Hàm Tiến, Hàm Trí, Hồng Phong, Hồng Sơn, Ma Lâm và Mỹ Thạnh.

Ngày 15 tháng 12 năm 1977, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định 329-CP. Theo đó, chuyển xã Hàm Hải về thị xã Phan Thiết quản lý (nay là phường Phú Hài thuộc thành phố Phan Thiết).

Ngày 13 tháng 3 năm 1979, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định 104-CP. Theo đó:
Tách thôn 4, thôn 5, thôn Dân Cường và thôn Bình An của xã Hàm Trí lập thành xã Hồng Liêm
Tách thôn Dân Tiến, các thôn kinh tế mới 23 và 25 của xã Hàm Kiệm và thôn 2 của xã Tân Lập để lập thành xã Hàm Minh
Giải thể xã Hàm Dũng để thành lập thị trấn Mũi Né.

Đầu năm 1982, huyện Hàm Thuận bao gồm thị trấn Mũi Né và 20 xã: Đông Giang, Hàm Cần, Hàm Chính, Hàm Đức, Hàm Hiệp, Hàm Kiệm, Hàm Liêm, Hàm Minh, Hàm Mỹ, Hàm Nhơn, Hàm Phú, Hàm Thắng, Hàm Thạnh, Hàm Tiến, Hàm Trí, Hồng Liêm, Hồng Phong, Hồng Sơn, Ma Lâm, Mỹ Thạnh.

Ngày 30 tháng 12 năm 1982, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định 204-HĐBT. Theo đó:
Chuyển xã Hàm Tiến và thị trấn Mũi Né về thị xã Phan Thiết quản lý
Chuyển xã Hồng Phong về huyện Bắc Bình quản lý
Thành lập huyện Hàm Thuận Bắc trên cơ sở sáp nhập 12 xã: Đông Giang, Hàm Chính, Hàm Đức, Hàm Hiệp, Hàm Liêm, Hàm Nhơn, Hàm Phú, Hàm Thắng, Hàm Trí, Hồng Liêm, Hồng Sơn, Ma Lâm thuộc huyện Hàm Thuận và xã La Dạ thuộc huyện Đức Linh
Thành lập huyện Hàm Thuận Nam trên cơ sở sáp nhập 6 xã: Hàm Cần, Hàm Kiệm, Hàm Minh, Hàm Mỹ, Hàm Thạnh, Mỹ Thạnh thuộc huyện Hàm Thuận và 3 xã: Tân Lập, Tân Thành, Tân Thuận thuộc huyện Hàm Tân.

Từ đó, huyện Hàm Thuận không còn tồn tại.

Tôn giáo
Từng là địa bàn sinh sống của các bộ tộc thiểu số bản địa, tín ngưỡng đa thần từng chiếm tỳ lệ đáng kể. Bên cạnh đó, tôn giáo Bà-la-môn cũng cắm rễ chặt chẽ trong cộng đồng người Chăm. Từ thế kỷ XVII, theo chân các di dân người Việt, các tôn giáo mới cũng thâm nhập và cắm rễ. Ở những ngôi làng của người Việt, bên cạnh ngôi đình làng thờ Thành hoàng, còn có những ngôi chùa Phật giáo. Những ngôi chùa có sớm phải kể đến Bửu Quang Tự ở làng Xuân Phong (1762), Phước Hưng Tự ở làng Phú Trường... Đầu thế kỷ thứ XVIII, Thiên Chúa giáo cũng xâm nhập vào Hàm Thuận, nhưng tôn giáo này chỉ thực sự phát triển từ sau năm 1955, khi chính quyền Ngô Đình Diệm đưa khoảng 20.000 giáo dân di cư vào vùng Hàm Thuận, lập 2 xứ đạo đầu tiên là Phú Hài và Kim Ngọc.

Xem thêm
Phan Thiết
Hàm Thuận Bắc
Hàm Thuận Nam

Chú thích

Hành chính Bình Thuận
Địa danh cũ Việt Nam
Huyện cũ Việt Nam


title: Delebio

text:
Delebio là một đô thị ở tỉnh Sondrio trong vùng Lombardia của Italia, có vị trí khoảng 80 km về phía đông bắc của Milano và khoảng 30 km về phía tây của Sondrio. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 3.013 người và diện tích là 22,5 km².

Delebio giáp các đô thị: Andalo Valtellino, Colico, Dubino, Pagnona, Piantedo, Premana, Rogolo.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Sondrio
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: Họ Cá chiên

text:
Họ Cá chiên (danh pháp khoa học: Sisoridae) là một họ chứa 17 chi với khoảng 200 loài cá da trơn.

Đặc điểm sinh học

Phân loại
 Phân họ Sisorinae
 Bagarius
 Gagata
 Gogangra
 Nangra
 Sisor
 Phân họ Glyptosterninae
 Tông Glyptothoracini
 Glyptothorax
 Tông Glyptosternina
 Creteuchiloglanis
 Euchiloglanis
 Exostoma
 Glaridoglanis
 Glyptosternon
 Myersglanis
 Oreoglanis
 Parachiloglanis
 Pareuchiloglanis
 Pseudexostoma
 Tông Pseudecheneidina
 Pseudecheneis

Phân bố
Các loài cá trong họ Sisoridae là cá nước ngọt sinh sống trong khu vực trải rộng từ Tây Nam Á, Nam Á qua Đông Nam Á, từ Thổ Nhĩ Kỳ và Syria tới miền nam Trung Quốc và Borneo, chủ yếu trong khu vực phía đông. Các loài trong phân họ Glyptosterninae phân bố trong khu vực từ Kavkaz tới Trung Quốc. Phần lớn các chi của Glyptosternina có ở Trung Quốc, trừ Myersglanis. Các loài trong nhóm Glyptosternoid có sự phân bố hạn hẹp, và nhiều loài dường như có sự phân bố rộng có thể là các phức hợp loài, với mỗi loài trong phức hợp đều có sự phân bố hạn hẹp. Trừ các loài thuộc chi Bagarius ra thì các loài cá chiên còn lại chủ yếu là cá nhỏ sinh sống trong khu vực sông suối miền núi.

Thực phẩm

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Cá Nam Á


title: Sân bay quốc tế Polonia

text:
Sân bay quốc tế Polonia, tên giao dịch quốc tế Polonia International Airport,  là một sân bay ở thành phố Medan, Indonesia, cách quận kinh doanh trung tâm 5 km. Sân bay này phục nhiều thành phố, bao gồm:

 Jakarta
 Pekanbaru
 Banda Aceh
 Gunung Sitoli (Pulau Nias)
 Palembang
 Sibolga
 Pontianak
 Surabaya
 Dumai
 Padang
 Batam

và các chuyến bay đến Malaysia: Kuala Lumpur, Penang, Ipoh, Johor Bahru và Singapore.

Đường băng và các trang thiết bị
Sân bay này có một đường băng (05/23) kích thước 2.900 m x 45 m. Bao quanh sân bay là khu vực dân cư, đó là lý do tại sao sau vụ rơi máy bay Mandala 091 lại dẫn đến nhiều người chết vào tháng 9 năm 2005. Sân bay có một nhà ga quốc tế và một nhà ga nội địa.

Các hãng hàng không

Nội địa
 Indonesia AirAsia
 Garuda Indonesia (Jakarta, Banda Aceh, Padang)
 Merpati
 Mandala Airlines
 Lion Air
 Jatayu
 Batavia Air
 Adam Air
 Sriwijaya Air
 Wings Air

Quốc tế
 Malaysia Airlines (Kuala Lumpur, Penang)
 Air Asia (Kuala Lumpur)
 Singapore Airlines
 Silkair (Singapore)

Tham khảo

Polonia, Sân bay quốc tế


title: Meiningen, Feldkirch

text:
Meiningen là một đô thị thuộc huyện Feldkirch, Vorarlberg, Áo. Đô thị Meiningen, Feldkirch có diện tích 5,37 km², dân số thời điểm năm 2006 là 1891 người.

Tham khảo


title: 9612 Belgorod

text:
9612 Belgorod (1992 RT7) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 4 tháng 9 năm 1992 bởi L. V. Zhuravleva ở Đài vật lý thiên văn Crimean.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 9612 Belgorod

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Lyudmila Zhuravlyova
Thiên thể phát hiện năm 1992


title: (6915) 1992 HH

text:
(6915) 1992 HH là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Yoshio Kushida và Osamu Muramatsu ở Yatsugatake-Kobuchizawa ngày 30 tháng 4 năm 1992.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 6001–7000

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser

Thiên thể phát hiện năm 1992
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Nomioides kenyensis

text:
Nomioides kenyensis là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Pesenko & Pauly mô tả khoa học năm 2005.

Chú thích

Tham khảo

Nomioides
Động vật được mô tả năm 2005


title: Salice

text:
Salice  là một xã của tỉnh Corse-du-Sud, thuộc vùng Corse, trên đảo Corse ở Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Corse-du-Sud

Tham khảo

Xã của Corse-du-Sud


title: Rocca di Cave

text:
Rocca di Cave là một đô thị ở tỉnh Roma trong vùng Latium thuộc Ý, có cự ly khoảng 40 km về phía đông của Roma. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 386 người và diện tích là 11,1 km².

Rocca di Cave giáp các đô thị: Capranica Prenestina, Castel San Pietro Romano, Cave, Genazzano, Palestrina.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Roma
Đô thị Thành phố trung tâm Thủ đô Roma
Lâu đài Ý


title: .ec

text:
.ec là tên miền Internet cấp cao nhất dành cho quốc gia (ccTLD) của Ecuador.

Đăng ký trực tiếp ở cấp 2 hoặc cấp 3 dưới những tên sau:

 .COM.EC Dùng cho thương mại
 .INFO.EC Thông tin chung
 .NET.EC Nhà cung cấp dịch vụ Internet
 .FIN.EC Dịch vụ và cơ quan tài chính
 .MED.EC Y tế và sức khỏe
 .PRO.EC Tổ chức chuyện nghiệp như luật sư, kiến trúc sư, kế toán,...
 .ORG.EC Tổ chức và thực thể phi chính phủ
 .EDU.EC Thực thể giáo dục.
 .GOV.EC Chính phủ Ecuador.
 .MIL.EC Quân sự Ecuador.

Tham khảo

Liên kết ngoài
NIC.EC - Registro de Dominios.EC del Ecuador, ccTLD Network Information Centre
IANA.ec whois information

E c
Ec


title: Matilla de los Caños

text:
Matilla de los Caños là một đô thị trong tỉnh Valladolid, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 111 người.

Tham khảo

Đô thị ở Valladolid


title: Barygenys exsul

text:
Barygenys exsul là một loài ếch trong họ Nhái bầu. Chúng là loài đặc hữu của Papua New Guinea.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.

Tham khảo

 Richards, S., Allison, A. & Kraus, F. 2006. Barygenys exsul. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Barygenys
Động vật lưỡng cư Papua New Guinea


title: Chùa Dâu

text:
Chùa Dâu, còn có tên là Diên Ứng (延應寺), Pháp Vân (法雲寺), hay Cổ Châu, là một ngôi chùa nằm ở phường Thanh Khương, thị xã Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh, cách Hà Nội khoảng 30 km. Đây là trung tâm Phật giáo cổ xưa nhất của Việt Nam. Chùa còn được người dân gọi với những tên gọi khác nhau như chùa Cả, Cổ Châu tự, Diên Ứng tự, Thiền Định tự. Đây là ngôi chùa được coi là có lịch sử hình thành sớm nhất Việt Nam mặc dù các dấu tích vật chất không còn, nó đã được xây dựng lại.. Chùa là một danh lam bậc nhất của xứ kinh Bắc xưa nay. Đây cũng là một di tích quốc gia đặc biệt của Việt Nam được xếp hạng đợt 4. Chùa Dâu được xem là ngôi chùa cổ nhất Việt Nam.

Chùa nằm ở vùng Dâu, thời thuộc Hán gọi là Luy Lâu. Tại vùng Dâu có năm ngôi chùa cổ: chùa Dâu thờ Pháp Vân (法雲寺, "thần mây"), chùa Đậu thờ Pháp Vũ (法雨寺, "thần mưa"), chùa Tướng thờ Pháp Lôi (法雷寺, "thần sấm"), chùa Dàn thờ Pháp Điện (法電寺 "thần chớp") và chùa Tổ thờ Man Nương là mẹ của Tứ Pháp. Năm chùa này ngoài thờ Phật còn thờ Tứ Pháp.

Chùa Đậu tại vùng Dâu đã bị phá hủy trong chiến tranh nên pho tượng Bà Đậu được thờ chung trong chùa Dâu.

Trong Tứ Pháp thì Pháp Vân đứng đầu, Thạch Quang Phật (tảng đá trong cây Dung thụ) luôn ở bên Pháp Vân và Pháp Vân đại diện cho cả Tứ Pháp, mỗi khi triều đình thỉnh tượng về kinh đô cầu đảo, có thể rước cả bốn tượng hoặc chỉ mình Pháp Vân. Có thể nói Tứ Pháp thì Pháp Vân, Pháp Vũ được thờ cúng rộng rãi hơn cả nhưng Pháp Vân là trọng tâm, nên Chùa Dâu đã trở thành trung tâm của tín ngưỡng này ở cả vùng Dâu lẫn cả nước.

Lịch sử
Chùa được xây dựng vào buổi đầu Công Nguyên. Các nhà sư Ấn Độ đầu tiên đã từng đến đây. Vào cuối thế kỷ 6, nhà sư Tì-ni-đa-lưu-chi từ Trung Quốc đến chùa này, lập nên một phái Thiền ở Việt Nam. Chùa được khởi công xây dựng năm 187 và hoàn thành năm 226, là ngôi chùa lâu đời nhất và gắn liền với lịch sử văn hóa, Phật giáo Việt Nam, được Nhà nước xếp hạng di tích lịch sử ngày 28 tháng 4 năm 1962.

Chùa Dâu gắn liền với sự tích Phật Mẫu Man Nương thờ tại chùa Tổ ở làng Mèn, Mãn Xá cách chùa Dâu 1 km.

Chùa được xây dựng lại vào năm 1313 và trùng tu nhiều lần qua các thế kỷ tiếp theo. Vua Trần Anh Tông đã sai trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi về kiến thiết lại chùa Dâu thành chùa trăm gian, tháp chín tầng, cầu chín nhịp. Hiện nay, ở tòa thượng điện, chỉ còn sót lại vài mảng chạm khắc thời nhà Trần và thời nhà Lê.

Truyền thuyết / Sự tích

Truyền thuyết Mạc Đinh Chi
Mạc Đinh Chi là người hết lòng yêu thương mẹ nhưng mẹ ông bị bắt giam. Khi các quan phủ yêu cầu xây một ngôi chùa tháp chín tầng, cầu chín nhịp, chùa trăm gian, ông đã làm ngay bằng vàng mã. Cuối cùng mẹ ông được thả, ăn mừng ông đã xây dựng chùa như nay.

Truyền thuyết Man Nương
Man Nương hay nàng Mèn là một người con gái rất sùng đạo, năm 10 tuổi đến theo học đạo ở chùa Linh Quang, nay là huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh. Tại chùa có thiền sư Khâu Đà La là một vị cao tăng đầu tiên sang Việt Nam truyền đạo tại đây.

Một hôm, thiền sư đi vắng và dặn Man Nương trông coi chùa cẩn thận. Tối đến Man Nương ngủ ở thềm, Khâu Đà La về và bước qua người, sau đó bà thụ thai. Cha mẹ Man Nương trách cứ thì Khâu Đà La dặn rằng đó là con Phật, không phải lo phiền.

Hai mươi tháng sau, Man Nương sinh hạ một người con gái vào ngày 8 tháng Tư (âm lịch), đem đến chùa trả lại Thiền sư. Ông dùng cây tầm xích (gậy tích trượng) gõ vào cây Dung Thụ (dâu) ở cạnh chùa; cây dâu tách ra, thiền sư để đứa trẻ vào trong, cây lại khép vào. Khâu Đà La trao cho Man Nương cây gậy và dặn khi nào hạn hán thì đem gậy cắm xuống đất để cứu nhân dân. Khi vùng Dâu bị hạn hán ba năm liền, nhớ đến lời dặn của ông, Man Nương đã đem cây gậy thần cắm xuống đất. Ngay lập tức nước phun lên, cây cối, ruộng đồng lại tươi tốt và chúng sinh thoát nạn hạn hán.

Tiếp đó có trận mưa to, cây dâu bị gió bão quật đổ xuống sông Thiên Đức (sông Dâu) rồi trôi về Luy Lâu. Khi đó, Thái thú Sĩ Nhiếp cho quân lính vớt lên để làm nóc điện Kính Thiên, nhưng không ai lay chuyển nổi. Man Nương đi qua liền xuống sông, buộc dải yếm vào và bảo "Có phải con mẹ thì đi lên theo mẹ" lập tức kéo cây lên dễ dàng. Sĩ Nhiếp thấy thế kính sợ, tuyển mười người họ Đào tạc tượng Tứ pháp là Pháp Vân - Pháp Vũ - Pháp Lôi - Pháp Điện tượng trưng cho Mây, Mưa, Sấm, Chớp để thờ. Bốn bức tượng phật đó được đặt ở bốn ngôi chùa khác nhau ở trên cùng một khu vực là Chùa Dâu, Chùa Đậu, Chùa Dàn, Chùa Tướng. Khi thợ tạc tượng gặp trong thân cây một khối đá bèn vứt xuống sông. Đến đêm thấy lòng sông rực sáng, Sĩ Nhiếp cho người vớt nhưng không tài nào vớt được. Man Nương liền đi thuyền ra giữa sông thì khì khối đá tự nhiên nhảy vào lòng. Khối đá ấy được gọi là Thạch Quang Phật (Phật đá tỏa sáng).

Kiến trúc
Cũng như nhiều chùa chiền trên đất Việt Nam, chùa Dâu được xây dựng theo kiểu "nội công ngoại quốc". Bốn dãy nhà liên thông hình chữ nhật bao quanh ba ngôi nhà chính: tiền đường, thiêu hương và thượng điện. Tiền đường của chùa Dâu đặt tượng Hộ pháp, tám vị Kim Cương; Gian thiêu hương đặt tượng Cửu Long, hai bên có tượng các vị Diêm Vương, Tam châu Thái tử, Mạc Đĩnh Chi. Thượng điện để tượng Bà Dâu (Pháp Vân), Bà Đậu (Pháp Vũ), và các hầu cận. Các pho tượng Bồ tát, Tam thế, Đức ông, Thánh tăng được đặt ở phần hậu điện phía sau chùa chính.

Một trong những ấn tượng khó có thể quên được ở nơi đây là những pho tượng thờ. Ở gian giữa chùa có tượng Bà Dâu, hay nữ thần Pháp Vân, uy nghi, trầm mặc, màu đồng hun, cao gần 2 m được bày ở gian giữa. Tượng có gương mặt đẹp với nốt ruồi to đậm giữa trán gợi liên tưởng tới những nàng vũ nữ Ấn Độ, tới quê hương Tây Trúc. Ở hai bên là tượng Kim Đồng và Ngọc Nữ. Phía trước là một hộp gỗ trong đặt Thạch Quang Phật là một khối đá, tương truyền là em út của Tứ Pháp.

Do chùa Đậu (Bắc Ninh) bị phá huỷ thời kháng chiến chống Pháp, nên tượng Bà Đậu (Pháp Vũ) cũng được đưa về thờ ở chùa Dâu. Tượng Pháp Vũ với những nét thuần Việt, đức độ, cao cả. Những tượng này đều có niên đại thế kỷ 18.

Bên trái của thượng điện có pho tượng thiền sư Tỳ Ni Đa Lưu Chi, tượng được đặt trên một bệ gỗ hình sư tử đội tòa sen, có thể có niên đại thế kỷ 14.

Giữa sân chùa trải rộng là cây tháp Hòa Phong. Tháp xây bằng loại gạch cỡ lớn ngày xưa, được nung thủ công tới độ có màu sẫm già của vại sành. Thời gian đã lấy đi sáu tầng trên của tháp, nay chỉ còn ba tầng dưới, cao khoảng 17 m nhưng vẫn uy nghi, vững chãi thế đứng ngàn năm. Mặt trước tầng 2 có gắn bảng đá khắc chữ "Hòa Phong tháp". Chân tháp vuông, mỗi cạnh gần 7 m. Tầng dưới có 4 cửa vòm. Trong tháp, treo một quả chuông đồng đúc năm 1793 và một chiếc khánh đúc năm 1817. Có 4 tượng Thiên Vương cao 1,6 m ở bốn góc. Trước tháp, bên phải có tấm bia vuông dựng năm 1738, bên trái có tượng một con cừu đá dài 1,33 m, cao 0,8 m. Tượng này là dấu vết duy nhất còn sót lại từ thời nhà Hán.

Có câu thơ lưu truyền dân gian:.

Dù ai đi đâu về đâu
Hễ trông thấy tháp chùa Dâu thì về.
Dù ai buôn bán trăm nghề
Nhớ ngày mồng tám thì về hội Dâu.

Ngày hội chùa Dâu được tổ chức rất long trọng và quy mô, tuyến hành hương về nơi đất Phật còn mở rộng tới chùa Phúc Nghiêm - chùa Tổ - nơi thờ Phật Mẫu Man Nương.

Các cao tăng liên quan

Trụ trì:
 Tì-ni-đa-lưu-chi
 Chi Cương Lương
 Khương Tăng Hội
 Pháp Hiền
 Thiền Sư Sùng Phạm 1004 - 1087
 Sư Tính Mộ (1706 - 1775)
 Sư Tuyên Chiếu ? 1793?

Lễ hội
Lễ hội chùa Dâu diễn ra vào ngày 8 tháng Tư âm lịch hàng năm và là lễ hội gắn liền với Phật giáo. Ngoài ra trong lễ hội còn có nhiều nghi thức và các trò chơi dân gian.

Hình ảnh

Chú ý: hãy nháy chuột vào các ảnh để xem ảnh cỡ lớn và rõ trong Wikimedia commons.

Tham khảo

Xem thêm
Tứ pháp
Chùa Tổ
Chùa Đậu
Chùa Tướng
Chùa Dàn
Chùa Nành
Chùa Keo

Liên kết ngoài
 Thư viện Hoa Sen
 10 kỷ lục văn hóa Phật giáo Việt Nam
Chùa Pháp Vân (chùa Dâu)  tại Thư viện Hoa Sen
Hình ảnh chùa Dâu trên trang http://vietsciences.free.fr

Tọa độ không có sẵn trên Wikidata
Dâu
Thuận Thành
Du lịch Bắc Ninh
Kiến trúc cổ Việt Nam
Năm 226
Chùa Việt Nam
Phật giáo Việt Nam
Tứ Pháp


title: Anthophorula macrodonta

text:
Anthophorula macrodonta là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được González-Vaquero & Roig-Alsina mô tả khoa học năm 2005.

Chú thích

Tham khảo

Anthophorula
Động vật được mô tả năm 2005


title: Công ước Warszawa

text:
Công ước Warszawa là công ước quốc tế về trách nhiệm bồi thường trong vận tải quốc tế của hãng hàng không đối với con người, hành lý và hàng hóa.

Được ký tại Warszawa, Ba Lan ngày 12 tháng 10 năm 1929, công ước này được sửa đổi năm 1955 tại Hague, Hà Lan gọi là Nghị định thư Hague 1955 và năm 1975 tại Montréal, Canada gọi là Nghị định thư Montréal 1975. Ba văn bản này là khác nhau về mức giới hạn bồi thường trong đó Công ước Warszawa có mức thấp nhất (Vietnam Airlines vẫn áp dụng mức này). Các quốc gia, các hãng hàng không tự lựa chọn giữa chúng để đưa vào điều kiện chuyên chở, cung cấp dịch vụ hàng không.

Công ước Warszawa quy định như sau:
 người chuyên chở phải phát hành vé hàng khách;
 người chuyên chở phải phát hành phiếu hành lý cho hành lý ký gửi; và
 trách nhiệm bồi thường tối thiểu của người chuyên chở là
 16.600 SDR (Quyền rút vốn đặc biệt) đối với thương tổn về người
 17 SDR/kg hàng lý ký gửi hoặc hàng hóa
 332 SDR đối với hành lý xách tay.

Giới hạn bồi thường này có giá trị trong trường hợp người chuyên chở không đưa ra mức trách nhiệm được chấp nhận (cao hơn). Những thỏa thuận về mức bồi thường thấp hơn là không có giá trị và vô hiệu.

Tại thời điểm ngày 1 tháng 4 năm 2007, tỷ giá quy đổi là:
 1 SDR = 1,135 EUR = 1,51 USD

Công ước Montréal 1999 sẽ thay thế hệ thống Công ước Warszawa ngay khi nó được tất cả các nước phê chuẩn. Song, cho đến nay, vẫn còn sự chắp vá của luật lệ hàng không quốc tế bởi các quốc gia ủng hộ các công ước, nghị định thư theo từng nhóm khác nhau và thậm chí có nước không tuân thủ một công ước, nghị định thư nào.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Văn bản Công ước Warszawa 1929  dạng PDF.
 Giới thiệu ngắn về Công ước Warszawa

Hàng không
Luật quốc tế
Hiệp ước của Hoa Kỳ
Vé máy bay
Hàng không năm 1929

pl:Prawo transportowe#Pierwsze konwencje


title: 6304 Josephus Flavius

text:
6304 Josephus Flavius (1989 GT3) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 2 tháng 4 năm 1989 bởi E. W. Elst ở La Silla.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thiên thể phát hiện năm 1989
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Peter Ladefoged

text:
Peter Nielsen Ladefoged

(phát âm như ; 17 tháng 9 năm 1925 – 24 tháng 1 năm 2006) là nhà ngôn ngữ học và nhà ngữ âm học người Mỹ gốc Anh đã đi khắp thế giới để miêu tả các âm khác nhau trong những ngôn ngữ nguy cấp và sáng kiến những phương pháp để tập hợp và điều tra dữ liệu ngôn ngữ học. Ông học tại các trường Đại học Edinburgh (Scotland) và Ibadan (Nigeria) vào thập niên 1950. Tại Edinburgh, ông học về ngữ âm học dưới David Abercrombie, ông ấy đã học dưới Daniel Jones, và do đó có quan hệ với Henry Sweet.

Vào lúc qua đời, Ladefoged đang làm Giáo sư Danh dự môn Ngữ âm học tại Đại học California tại Los Angeles (UCLA), trường mà ông đã dạy từ 1962 đến 1991. Sách A Course in Phonetics (Lớp Ngữ âm học) của ông thường được sử dụng như cuốn sách giới thiệu ngữ âm học, và The Sounds of the World's Languages (Âm thanh của các Ngôn ngữ Thế giới, đồng tác giả với Ian Maddieson) thường được coi là sách tham khảo chuẩn về ngữ âm học. Ladefoged cũng viết vài cuốn sách về ngữ âm của các ngôn ngữ tại châu Phi.

Chú thích

Liên kết ngoài
Trang chủ của Peter Ladefoged tại UCLA (tiếng Anh)
Tưởng niệm Peter Ladefoged (tiếng Anh)
On Endangered Languages: Peter Ladefoged  (phỏng vấn trên PBS; tiếng Anh)
Các phụ lục trên CD của A Course in Phonetics  (tiếng Anh)

Người Luân Đôn
Nhà ngôn ngữ học
Người Mỹ gốc Anh
Ngữ âm học
Đại học Edinburgh
Đại học California tại Los Angeles
Giáo sư Mỹ
Tử vong do đột quỵ


title: Gilan (tỉnh)

text:
Tỉnh Gilan (tiếng Ba Tư: گيلان Gilan) là một trong những tỉnh của Iran. Tỉnh nằm dọc theo biển Caspi, ở phía tây của tỉnh Mazandaran, phía đông của tỉnh Ardabil, phía bắc các tỉnh Zanjan và tỉnh Qazvin. Khu vực phía bắc của tỉnh là một phần lãnh thổ của Nam (Iran) Talysh. Tại trung tâm của tỉnh là thành phố chính Rasht. Các thị xã khác trên địa bàn tỉnh bao gồm Astara, Astaneh-e Ashrafiyyeh, Fuman, Lahijan, Langrud, Masouleh, Manjil, Rudbar, Roudsar, Shaft, Talesh, và Soumahe Sara.

Cảng chính của tỉnh là Bandar-e Anzali (trước đây Bandar-e Pahlavi).

Lịch sử
Trong thời cổ đại, khu vực này là một tỉnh thuộc Ba Tư được gọi là  Daylam  (đôi khi daylaman, Dailam hoặc Delam). Vùng Daylam tương ứng với vùng hiện đại của Gīlān.

Lịch sử ban đầu

Có vẻ như người Gelae,hay Gilites, đã đi vào khu vực phía nam bờ biển Caspi và phía tây sông Amardos (sau này là Safidrud)vào thế kỷ thứ hai hoặc thứ nhất trước Công nguyên .C.E. Pliny xác định chúng với Cadusii đang sống ở đó trước đây. Nhiều khả năng họ là một dân tộc riêng biệt, đến từ khu vực Dagestan,và thay thế kadusii. Rằng cư dân bản địa của Gilan có một số nguồn gốc có nguồn gốc ở Kavkaz được hỗ trợ bởi di truyền học và ngôn ngữ, vì Y-DNA của Gilaks gần giống nhất với người Gruzia và các dân tộc Nam Caucasus khác, trong khi mtDNA của họ gần giống với các nhóm Iran khác.  Ngôn ngữ của họ chia sẻ các tính năng kiểu chữ với các ngôn ngữ da trắng.
Hang Chapalak, vùng Amarlou, Gilan, Iran

Lịch sử trung cổ
Tỉnh Gilan là nơi xuất phát của triều đại Buyid vào giữa thế kỷ thứ 10. Trước đây, người dân trong tỉnh có một vị trí nổi bật trong triều đại Sassanid qua thế kỷ thứ 7, do đó quyền lực chính trị của họ mở rộng đến Mesopotamia.

Cuộc chạm trán đầu tiên được ghi nhận giữa các lãnh chúa Gilanis/Deylamite và quân đội Ả Rập Hồi giáo xâm lược là tại Trận Jalula năm 637 sau Công nguyên, chỉ huy Deylamite Muta lãnh đạo một đội quân Gils, Deylamites, Ba Tư và người dân vùng Rey. Muta đã bị giết trong trận chiến, và đội quân bị đánh bại của ông đã xoay sở để rút lui một cách có trật tự.

Tuy nhiên, đây dường như là một chiến thắng Pyrrhic cho người Ả Rập, vì họ không theo đuổi đối thủ của mình. Người Ả Rập Hồi giáo không bao giờ chinh phục được Gilan như họ đã làm với các tỉnh khác ở Iran. Gilanis và Deylamites đã đẩy lùi thành công tất cả các nỗ lực của người Ả Rập nhằm chiếm đất của họ hoặc chuyển đổi chúng sang Hồi giáo. Trên thực tế, chính deylamites dưới thời vua Buyid Mu'izz al-Dawla cuối cùng đã thay đổi cán cân quyền lực bằng cách chinh phục Baghdad vào năm 945. Tuy nhiên, Mu'izz al-Dawla đã cho phép các caliph Abbasid vẫn bị giam cầm thoải mái, hẻo lánh trong cung điện của họ.

Giáo hội phương Đông bắt đầu truyền giáo gilan vào những năm 780, khi một giám mục đô thị được thành lập dưới thời Shubhalishoʿ.  Vào thế kỷ thứ 9 và thứ 10 sau Công an, Deylamites và sau đó là Gilanis dần dần chuyển đổi sang Zaidite Shi'ism. Một số chỉ huy deylamite và binh lính may mắn đang hoạt động trong các chiến trường quân sự của Iran và Mesopotamia là Zoroastrian công khai (ví dụ, Asfar Shiruyeh một lãnh chúa ở miền trung Iran, và Makan, con trai của Kaki, lãnh chúa của Rey) hoặc bị nghi ngờ chứa chấp tình cảm ủng hộ Zoroastrian (ví dụ Mardavij). Biên niên sử Hồi giáo về các cuộc xâm lược của người Varangian (Rus', người Bắc Âu thời tiền Nga) vào khu vực Caspi ven biển trong kỷ lục thế kỷ thứ 9 deylamites là không theo Đạo Hồi. Những biên niên sử này cũng cho thấy người Deylamites là những chiến binh duy nhất ở khu vực Caspi có thể chiến đấu với những người Viking Varangian đáng sợ như bình đẳng. Lính đánh thuê Deylamite phục vụ ở xa như Ai Cập, Hồi giáo Tây Ban Nhavà ở Vương quốc Khazar.

Buyids đã thành lập thành công nhất của các triều đại Deylamite của Iran.
Rừng Iran,Gilan
Beaker, 1100-1000 TCN, Marlik

Trong thế kỷ thứ 9-11 sau Công nguyên, đã có những cuộc tấn công quân sự lặp đi lặp lại được thực hiện bởi rus từ năm 864 đến năm 1041 trên bờ biển Caspi của Iran, Azerbaijan và Dagestan như là một phần của các cuộc thám hiểm Caspian của Rus.  Ban đầu, rus xuất hiện ở Serkland vào thế kỷ thứ 9 đi du lịch như các thương nhân dọc theo tuyến đường thương mại Volga,bán lông thú, mật ong và nô lệ. Các cuộc đột kích quy mô nhỏ đầu tiên diễn ra vào cuối thế kỷ thứ 9 và đầu thế kỷ thứ 10. Rus đã thực hiện cuộc thám hiểm quy mô lớn đầu tiên vào năm 913; Sau khi đến trên 500 con tàu, họ cướp bóc các phần cực tây của Gorgan cũng như Gilan và Mazandaran,lấy nô lệ và hàng hóa.

Các cuộc xâm lược của Thổ Nhĩ Kỳ vào thế kỷ thứ 10 và 11, chứng kiến sự trỗi dậy của các triều đại Ghaznavid và Seljuk, đã chấm dứt các quốc gia Deylamite ở Iran. Từ thế kỷ 11 sau Công nguyên đến sự trỗi dậy của Safavids,Gilan được cai trị bởi các nhà cai trị địa phương, những người đã vinh danh quyền lực thống trị ở phía nam dãy Alborz nhưng cai trị độc lập.

Năm 1307, Ilkhan Öljeitü chinh phục khu vực này.  Đây là lần đầu tiên khu vực này nằm dưới sự cai trị của người Mông Cổ sau khi người Mông Cổ Ilkhanid và các đồng minh Gruzia của họ không làm điều đó vào cuối những năm 1270. Sau năm 1336, khu vực này dường như độc lập trở lại.

Trước khi giới thiệu sản xuất lụa (không rõ ngày nhưng là một trụ cột của nền kinh tế vào thế kỷ 15 sau Công nguyên), Gilan là một tỉnh nghèo. Không có tuyến đường thương mại vĩnh viễn nào nối Gilan với Ba Tư. Có một thương mại nhỏ trong cá hun khói và các sản phẩm gỗ. Có vẻ như thành phố Qazvin ban đầu là một thị trấn pháo đài chống lại các ban nhạc Deylamites, một dấu hiệu khác cho thấy nền kinh tế của tỉnh đã không tự sản xuất đủ để hỗ trợ dân số. Điều này đã thay đổi với sự ra đời của sâu tơ vào cuối thời Trung cổ.

Lịch sử hiện đại
Gilan đã công nhận hai lần, trong một thời gian ngắn, sự sấu kết của Đế chế Ottoman mà không cống nạp cho Sublime Porte,vào năm 1534 và 1591.

Hoàng đế Safavid, Shah Abbas I đã chấm dứt sự cai trị của Khan Ahmad Khan (người cai trị bán độc lập cuối cùng của Gilan) và sáp nhập tỉnh trực tiếp vào đế chế của mình. Từ thời điểm này trở đi, những người cai trị Gilan được bổ nhiệm bởi ShahBa Tư. Trong thời đại Safavid, Gilan đã được định cư bởi một số lượng lớn người Gruzia, Circassians,Armenia và cácdân tộc khác của Kavkaz có hậu duệ vẫn sống hoặc nán lại trên Gilan. Hầu hết những người Gruzia và Circassians này được đồng hóa vào gilaks chính thống. Lịch sử định cư Gruzia được mô tả bởi Iskandar Beg Munshi,tác giả của  Tarikh-e Alam-Ara-ye Abbasithế kỷ 17, và các khu định cư Circassian của Pietro Della Valle,trong số các tác giả khác.

Đế chế Safavid trở nên yếu ớt vào cuối thế kỷ 17 sau Công nguyên. Vào đầu thế kỷ 18, đế chế hùng mạnh một thời đã ở trong sự kìm kẹp của cuộc nội chiến và nổi dậy. Peter I đầy tham vọng của Nga (Peter Đại đế) đã gửi một lực lượng chiếm Gilan và nhiều vùng lãnh thổ Iran ở Bắc Caucasus, Transcaucasia,cũng như các vùng lãnh thổ khác ở phía bắc lục địa Iran, thông qua Chiến tranh Nga-Ba Tư (1722-1723) và Hiệp ước Saint Petersburg (1723).  và thủ đô Rasht, bị chinh phục từ cuối năm 1722 đến cuối tháng 3 năm 1723, thuộc sở hữu của Nga trong khoảng mười năm.

Qajars thành lập một chính phủ trung ương ở Ba Tư (Iran) vào cuối thế kỷ 18 sau Công nguyên. Họ đã thua một loạt các cuộc chiến tranh cho Nga (Chiến tranh Nga-Ba Tư 1804-1813 và 1826-1828),dẫn đến một sự ảnh hưởng to lớn của Đế quốc Nga ở khu vực Caspi,kéo dài đến năm 1946. Các thành phố Rasht và Anzali của gilanian đều bị chiếm đóng và định cư bởi các lực lượng Nga và Nga. Hầu hết các thành phố lớn trong khu vực đều có trường học Nga và dấu vết đáng kể của văn hóa Nga có thể được tìm thấy ngày nay ở Rasht. Lớp học tiếng Nga là bắt buộc trong các trường học và sự gia tăng đáng kể ảnh hưởng của Nga trong khu vực kéo dài cho đến năm 1946 và có tác động lớn đến lịch sử Iran, vì nó trực tiếp dẫn đến Cách mạng Hiến pháp Ba Tư.

Gilan là một nhà sản xuất lụa lớn bắt đầu từ thế kỷ 15 sau Công nguyên. Kết quả là, đây là một trong những tỉnh giàu có nhất ở Iran. Việc sáp nhập Safavid vào thế kỷ 16 ít nhất là một phần được thúc đẩy bởi dòng doanh thu này. Thương mại lụa, mặc dù không phải là sản xuất, là một sự độc quyền của Vương miện và là nguồn thu nhập thương mại quan trọng nhất cho kho bạc hoàng gia. Ngay từ thế kỷ 16 và cho đến giữa thế kỷ 19, Gilan là nhà xuất khẩu lụa lớn ở châu Á. Shah đã nuôi dưỡng thương mại này cho các thương nhân Hy Lạp và Armenia và đổi lại, nhận được một phần tiền thu được.

Vào giữa thế kỷ 19, một dịch bệnh chết người trong số những con sâu tơ đã làm tê liệt nền kinh tế của Gilan, gây ra sự khủng hoảng kinh tế lan rộng. Các nhà công nghiệp và thương nhân vừa chớm nở của Gilan ngày càng không hài lòng với sự cai trị yếu kém và không hiệu quả của Qajars. Định hướng lại nông nghiệp và công nghiệp của Gilan từ tơ lụa đến sản xuất lúa và sự ra đời của các đồn điền chè là một phần câu trả lời cho sự suy giảm của lụa trong tỉnh.

Sau Thế chiến I,Gilan được cai trị độc lập với chính quyền trung ương Tehran và lo ngại rằng tỉnh này có thể chia cắt vĩnh viễn. Trước chiến tranh, Gilanis đã đóng một vai trò quan trọng trong cuộc Cách mạng Hiến pháp Iran. Sepahdar-e Tonekaboni (Rashti) là một nhân vật nổi bật trong những năm đầu của cuộc cách mạng và là công cụ trong việc đánh bại Mohammad Ali Shah Qajar.

Vào cuối những năm 1910, nhiều người Gilani đã tập trung dưới sự lãnh đạo của Mirza Kuchik Khan,người đã trở thành nhà lãnh đạo cách mạng nổi bật nhất ở miền bắc Iran trong giai đoạn này. Phong trào của Khan, được gọi là phong trào Jangal của Gilan,đã gửi một lữ đoàn vũ trang đến Tehran giúp lật đổ người cai trị Qajar Mohammad Ali Shah. Tuy nhiên, cuộc cách mạng đã không tiến triển theo cách mà những người theo chủ nghĩa hiến pháp đã phấn đấu, và Iran đã phải đối mặt với nhiều bất ổn nội bộ và sự can thiệp của nước ngoài, đặc biệt là từ các đế chế Anh và Nga.

Trong và vài năm sau Cách mạng Bolshevik,khu vực này đã chứng kiến một dòng người định cư Nga khổng lồ khác (cái gọi là  người di cư trắng). Nhiều hậu duệ của những người tị nạn này đang ở trong khu vực. Trong cùng thời gian đó, Anzali từng là cảng thương mại chính giữa Iran và châu Âu.

Jangalis được tôn vinh trong lịch sử Iran và bảo vệ Gilan và Mazandaran chống lại các cuộc xâm lược của nước ngoài. Tuy nhiên, vào năm 1920, các lực lượng Anh đã xâm chiếm Bandar-e Anzali,trong khi bị những người Bolsheviktruy đuổi. Giữa cuộc xung đột này, jangalis đã tham gia vào một liên minh với những người Bolshevik chống lại người Anh. Điều này lên đến đỉnh điểm trong việc thành lập Cộng hòa Xô viết Xã hội chủ nghĩa Ba Tư (thường được gọi là Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Gilan), kéo dài từ tháng 6 năm 1920 đến tháng 9 năm 1921.

Vào tháng 2 năm 1921, Liên Xô đã rút lại sự ủng hộ của họ đối với chính phủ Gilan jangali và ký Hiệp ước Hữu nghị Nga-Ba Tư (1921) với chính quyền trung ương Tehran. Nhà Jangalis tiếp tục đấu tranh chống lại chính quyền trung ương cho đến khi thất bại cuối cùng vào tháng 9 năm 1921 khi quyền kiểm soát Gilan trở lại Tehran.

Địa lý và khí hậu
Gilan có khí hậu cận nhiệt đới ẩm ướt, với lượng mưa lớn nhất ở Iran: đạt tới 1.900 mm (75 in) ở bờ biển phía tây nam và thường khoảng 1.400 mm (55 in). Rasht, thủ phủ của tỉnh, được quốc tế gọi là "Thành phố của những cơn mưa bạc" và ở Iran là "Thành phố của mưa".

Lượng mưa lớn nhất trong khoảng thời gian từ tháng 9 đến tháng 12 vì gió trên bờ từ vùng cao Siberia mạnh nhất, nhưng nó xảy ra trong suốt cả năm mặc dù ít dồi dào nhất từ tháng 4 đến tháng 8. Độ ẩm rất cao vì đặc tính đầm lầy của đồng bằng ven biển và có thể đạt tới 90% vào mùa hè đối với nhiệt độ bóng đèn ướt trên 26 °C (79 °F). Phạm vi Alborz cung cấp sự đa dạng hơn nữa cho vùng đất ngoài bờ biển Caspi.

Bờ biển mát mẻ hơn và thu hút một lượng lớn khách du lịch trong nước và quốc tế. Phần lớn tỉnh là miền núi, xanh và rừng. Đồng bằng ven biển dọc theo biển Caspi tương tự như mazandaran và chủ yếu được sử dụng cho các cánh đồng lúa. Do nông dân trồng và lựa chọn lúa liên tiếp, một số giống cây trồng bao gồm Gerdeh, Hashemi, Hasani và Gharib đã được nhân giống.

Vào tháng 6 năm 1990, phần lớn tỉnh đã bị phá hủy bởi một trận động đấtnghiêm trọng, trong đó khoảng 45.000 người đã chết. Abbas Kiarostami đã thực hiện các bộ phim  Life, and Nothing More của  mình và Through the Olive  Trees  dựa trên sự kiện này.

Nhân khẩu học
Gilan có dân số áp đảo với 2 vùng là Gilak và Talesh, với một thiểu số người Azerbaijan, Ba Tư và các nhóm nhỏ hơn của Gruzia, Armenia, Circassians và những người khác.

Năm ngôn ngữ Iran được nói bằng tiếng Gilan - Gilaki, Taleshi, Ba Tư,và, ở một mức độ nhỏ hơn, Tati và người Kurd. Tất cả (không bao gồm tiếng Ba Tư) thuộc nhánh tây bắc của ngôn ngữ Iran. Các ngôn ngữ không phải tiếng Iran chủ yếu là tiếng Azerbaijan, Gruzia, Armenia, Circassianvà một số tiếng Gypsy(Romany). Ba triệu người nói gilaki như ngôn ngữ đầu tiên hoặc thứ hai của họ.

Văn hóa
Xem xét Gilan chủ yếu là nơi sinh sống của Gilaks,một nền văn hóa Gilaki Iran có mặt ở tỉnh không khác nhiều so với các truyền thống khác của Iran. Sự khác biệt lớn nhất được nhìn thấy trong thực phẩm, bài hát truyền thống, quần áo truyền thống, khu vực nông thôn và cuộc sống hàng ngày của họ, và các truyền thống khác như Lịch Gilaki và Năm mới Gilaki được gọi là "Nouruz Bel" là vào mùa hè. Năm mới này khác với năm mới phổ biến hơn của Iran vì nó liên quan đến người dân Gilan và đời sống nông nghiệp chủ yếu của họ.

Vị trí của Gilan trên tuyến thương mại Tehran-Baku đã thiết lập các thành phố Bandar-e Anzali và Rasht được xếp hạng trong số các trung tâm thương mại quan trọng nhất ở Iran. Kết quả là, các thương nhân và tầng lớp trung lưu chiếm một tỷ lệ đáng kể dân số.

Tỉnh có trung bình hàng năm có 2 triệu khách du lịch, chủ yếu là khách nội địa. Mặc dù Tổ chức Di sản Văn hóa Iran liệt kê 211 di tích có ý nghĩa lịch sử và văn hóa trong tỉnh, điểm thu hút khách du lịch chính ở Gilan là thị trấn nhỏ Masouleh trên những ngọn đồi phía đông nam Rasht. Nó được xây dựng tương tự như các khu định cư Pueblo, với mái của một ngôi nhà là sân của ngôi nhà ở trên.

Gilan có một truyền thống ẩm thực mạnh mẽ, từ đó một số món ăn đã được áp dụng trên khắp Iran. Sự phong phú này xuất phát một phần từ khí hậu, cho phép trồng nhiều loại trái cây, rau và các loại hạt trong tỉnh. Hải sản là một thành phần đặc biệt mạnh mẽ của ẩm thực Gilani (và Mazandarani). Cá tầm,thường được hun khói hoặc phục vụ như kebab, và trứng cá muối là món ngon dọc theo toàn bộ vùng duyên hải Caspian. Các loại cá khác như mahi sefid, kuli, kulmeh, cá hồiCaspian, mahi kapur và nhiều loại khác được tiêu thụ. Trứng cá, hay ashpal, được sử dụng rộng rãi trong ẩm thực Gileki. Các món hầm ba tư truyền thống như ghalieh mahi (cá hầm) và ghalieh maygu (tôm hầm) được đặc trưng và chế biến theo kiểu Gilani độc đáo.

Cụ thể hơn đối với Gilan là một loại bột và nước sốt nước ép lựuđặc biệt, được sử dụng làm nước ướp cho kebab 'chua'(Kabab Torsh)và làm cơ sở của Fesenjān,một món hầm phong phú của vịt, gà hoặc thịt cừu. Mirza ghasemi là một món cà tím và trứng với hương vị khói thường được phục vụ như một món ăn phụ hoặc món khai vị. Các món ăn khác như vậy bao gồm tỏi ngâm, ô liu với bột và cá hun khói. Trứng cá muối và cá hun khói từ khu vực này được đánh giá cao và tìm kiếm rộng rãi tại các thị trường sành ăn trong và ngoài nước. Xem thêm Ẩm thực Iran.

Ngôn ngữ

Ngôn ngữ Gilaki là một ngôn ngữ Caspi, và là một thành viên của chi nhánh ngôn ngữ tây bắc Iran, được nói ở tỉnh Gīlān của Iran.  là một trong những ngôn ngữ chính được sử dụng ở tỉnh Gilan và được chia thành ba phương ngữ: Tây Gilaki, Đông Gilaki và Galeshi (ở vùng núi Gilan). Các phương ngữ phương tây và phương đông được ngăn cách bởi Sefid Roud.  Mặc dù Gilaki là ngôn ngữ được sử dụng rộng rãi nhất ở Gilan, ngôn ngữ Talysh cũng được sử dụng trong tỉnh. Chỉ có hai thành phố ở Gilan, nơi Talyshi được nói độc quyền: Masal và Masoleh (mặc dù các thành phố khác nói tiếng Talyshi cùng với Gilaki) trong khi Talyshi được nói chủ yếu ở thành phố Astara, Hashtpar và các thị trấn xung quanh.

Tiếng Iran cũng được  ở tỉnh Gilan vì nó là ngôn ngữ chính thức của Iran, đòi hỏi mọi người phải biết tiếng Iran.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Guilan.net
Association of Guilan Supporters Official website (in Persian only)
Gilan entry in the Encyclopædia Iranica
Gilan University of Medical Sciences Health Information Center (in English)
Gilan Cultural Heritage Organization (An excellent source of info in Persian)
Masouleh Village Official website (inaccessible to English readers)
 Shapour Bahrami, Masouleh, Iran, Photo Set, flickr.
Gilan Province Office of Tourism
  (Bibliography)
Gilan Province Department of Education (in Persian)
 Two Gilani folk-songs sung by Shusha Guppy in the 1970s: The Rain, Darling Leila.
 Āhā Bugu (Oh, say it!), a Gilaki folk-song:  (4 min 54 sec).

 Hamid-Reza Hosseini, Rural Heritage, in Persian, Jadid Online, 17 November 2008, . A shortened version in English with the title Gilan's Rural Geritage Museum, Jadid Online, 22 January 2009: . A slide show of Gilan's Rural Heritage Museum with English subtitles, Jadid Online, 22 January 2009:  (5 min 41 sec).
 Mohammad-Taqi Pourahmad Jacktaji, Gilan Midsummer Nowruz, in English, Jadid Online, 1 October 2009,  (in Persian: ). An audio slideshow with English subtitles:  (4 min 38 sec).

Tỉnh của Iran


title: Coleophora albicosta

text:
The Testaceous White-back (Coleophora albicosta) là một loài bướm đêm thuộc họ Coleophoridae. Nó được tìm thấy ở hầu hết miền tây châu Âu.

Sải cánh dài khoảng 14 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 6 đến tháng 7. They fly by day, but also sometimes come to light at night.

Ấu trùng ăn Ulex europaeus.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
Fauna Europaea
UKmoths

Coleophora
Côn trùng châu Âu


title: Ilyodon whitei

text:
Ilyodon whitei là một loài cá thuộc họ Goodeidae. Nó là loài đặc hữu của México.

Nguồn
 Contreras-Balderas, S. & Almada-Villela, P. 1996.
 Ilyodon whitei.
 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Tham khảo

Động vật đặc hữu México
Ilyodon
Cá México
Loài ít quan tâm theo Sách đỏ IUCN


title: Vepridaphne

text:
Vepridaphne là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae.

Các loài
Các loài thuộc chi Vepridaphne bao gồm:

 Vepridaphne cestrum (Hedley, 1922)

Chú thích

Tham khảo

Conidae


title: Tricolia landinii

text:
Tricolia landinii là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Phasianellidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Tricolia


title: Philipp Lahm

text:
Philipp Lahm (; sinh ngày 11 tháng 11 năm 1983) là một cựu cầu thủ bóng đá người Đức đã giải nghệ sau trận đấu cuối cùng của mình với Bayern München vào ngày 20 tháng 5 năm 2017.

Lahm được đánh giá là một trong những hậu vệ cánh xuất sắc nhất trong lịch sử bóng đá thế giới, Anh từng góp mặt trong đội hình tiêu biểu Giải bóng đá vô địch thế giới các năm 2006 và 2010, đội hình tiêu biểu Euro 2008 và Euro 2012 cũng như đội hình xuất sắc nhất các năm 2006, 2008, 2012 và 2013 của UEFA. Mặc dù thuận chân phải, anh vẫn hoàn toàn thi đấu được cả hai bên cánh. Lối chơi của anh thường là cắt bóng từ biên vào giữa sân để sút hoặc chuyền. Ngoài khả năng rê dắt bóng và tốc độ, anh còn được biết đến với những cú tắc bóng chính xác cùng thể hình nhỏ con của mình khiến anh được đặt biệt danh là "Magic Dwarf" (chú lùn kì diệu).

Sau khi Lahm cùng đội tuyển Đức giành chức vô địch World Cup 2014 trên đất Brasil, anh chính thức tuyên bố từ giã sự nghiệp thi đấu đội tuyển quốc gia sau 10 năm gắn bó. Tổng cộng anh thi đấu 113 trận và ghi được 5 bàn thắng.

Sự nghiệp

Câu lạc bộ
Philipp Lahm là cầu thủ trưởng thành từ lò đào tạo bóng đá trẻ của Bayern Munchen. Mùa giải 2003-2004 và 2004-2005, vì không cạnh tranh được vị trí với hậu vệ kì cựu người Pháp Bixente Lizarazu nên anh được cho VfB Stuttgart mượn và tại đây anh đã thi đấu 53 trận và ghi được 2 bàn. Lahm từng cùng Stuttgart lọt vào vòng 1/16 UEFA Champions League 2003-04. Tháng 7 năm 2005, Philipp Lahm trở về Bayern München. Thế nhưng vừa trở về Bayern, anh đã gặp chấn thương đầu gối và chỉ ra sân trở lại từ tháng 12 năm 2005. Cuối mùa giải 2005-2006, anh cùng Bayern đoạt cú đúp: Bundesliga và Cúp bóng đá Đức.

Vai trò của Lahm tại Bayern ngày càng quan trọng. Mùa bóng 2006/2007, Bayern chỉ xếp thứ 4 tại Bundesliga và mất quyền tham dự UEFA Champions League 2007-08 mùa bóng sau. Tuy nhiên đến mùa giải 2007-2008 với sự tăng cường các cầu thủ mới, Bayern giành cú đúp tại Đức nhưng thất bại tại Cúp UEFA 2007-08 trước Zenit Sankt Peterburg. Ngày 16 tháng 4 năm 2008, Lahm và Bayern đã gia hạn hợp đồng đến ngày 20 tháng 6 năm 2012.

Ngày 9 tháng 11 năm 2009, trong buổi trả lời phỏng vấn trước trận đấu với Schalke 04, Lahm đã lên tiếng chỉ trích chính sách chuyển nhượng của ban lãnh đạo Bayern cũng như chiến thuật của huấn luyện viên Louis van Gaal. Nguyên nhân là do Van Gaal đã kéo anh sang đá ở cánh phải, vốn không phải là cánh sở trường của anh, để nhường chỗ bên cánh trái cho hai tân binh Edson Braafheid và Daniel Pranjic. Việc thay đổi vị trí không phải sở trường đã hạn chế khả năng lên tham gia hỗ trợ tấn công của Lahm. Một ngày sau, ban lãnh đạo Bayern gồm Uli Hoeness, Karl-Heinz Rummenigge, Karl Hopfner đã họp khẩn cấp và quyết định phạt Lahm 25.000 euro. Tuy nhiên, vài ngày sau, chủ tịch Rummenigge lại bất ngờ tuyên bố trên tờ Hamburg Morgenpost rằng rất muốn Lahm làm đội trưởng của Bayern và khen Lahm: "Cậu ấy luôn là một trong những cầu thủ có phong độ ổn định nhất của đội." Sau sự kiện này, câu lạc bộ Tây Ban Nha FC Barcelona đã đưa ra ý định chiêu mộ anh trong kì chuyển nhượng mùa đông. Ngoài Barca, Lahm còn nhận được sự quan tâm đặc biệt từ phía Manchester United và Juventus.

Năm 2012, Lahm đã thất bại trong trận chung kết UEFA Champions League ở ngay trên loại sút luân lưu trước Chelsea FC với tỉ số 4-3. Bastian Schweinsteiger và Ivica Olic là hai cầu thủ đã đá hỏng phạt đền. Qua đó Bayern Muchen đoạt cú ăn 3 về nhì!

1 năm sau đó, Lahm giành được một danh hiệu Bundesliga sau 2 năm thống trị của Borussia Dortmund. Ngày 25/5/2013, Lahm đã chính thức giành được một chiếc danh hiệu UEFA Champions League sau khi đánh bại cựu vương Bundesliga một năm trước đó với tỉ số là 2-1. Mario Mandzukic và Arjen Robben là người ghi bàn cho ĐKVĐ Bundesliga. Còn Ilkay Gundogan là người ghi bàn danh dự cho Borussia Dortmund. Lahm hiện tại đang hướng tới chức vô địch Cúp quốc gia Đức với VfB Stuttgart.

Ngày 20 tháng 5 năm 2017, sau khi cùng Bayern München giành chức vô địch Bundesliga thứ 5 liên tiếp, Philipp Lahm tuyên bố kết thúc sự nghiệp thi đấu quốc tế sau 16 năm thi đấu chuyên nghiệp.

Đội tuyển quốc gia
Lahm được khoác áo đội tuyển Đức lần đầu từ tháng 2 năm 2004 trong trận gặp Croatia. Anh có bàn thắng đầu tiên vào ngày 28 tháng 4 năm 2004 trong trận Đức gặp România. Sau đó anh có tên trong 23 cầu thủ Đức dự Euro 2004. Tại giải này, anh ra sân đủ cả ở 3 trận vòng bảng với thời gian thi đấu là 270 phút. Tuy nhiên đội tuyển Đức đã bị loại ngay vòng đấu bảng Euro 2004.

Tại World Cup 2006 tổ chức ngay tại Đức, Lahm đã ghi bàn thắng mở tỉ số trong trận khai mạc giữa Đức và Costa Rica để chung cuộc Đức giành thắng lợi 4-2. Với bàn thắng đó, Lahm trở thành cầu thủ đầu tiên ghi bàn tại World Cup 2006 và bàn thắng của anh được đánh giá là rất đẹp mắt, thể hiện sự khéo léo và kỹ thuật. Sau đó trong trận gặp Ba Lan, tuy không ghi được bàn thắng nhưng nhờ phong độ xuất sắc trong cả trận nên anh được nhận phần thường Cầu thủ xuất sắc nhất trận đấu khi trận đấu kết thúc. Hai huyền thoại bóng đá Pelé và Maradona đã khen ngợi Lahm rất nhiều sau 2 trận đầu tiên. Cuối cùng người Đức đã phải dừng chân tại bán kết trước đội tuyển Ý và giành hạng 3 chung cuộc sau thắng lợi trong trận tranh hạng ba trước Bồ Đào Nha. Tại World Cup 2006, Lahm cũng là cầu thủ Đức duy nhất đã chơi đủ 690 phút và được lựa chọn vào đội hình tiêu biểu của giải.

Nhờ thành tích trên tại World Cup mà Lahm có tên trong danh sách đề cử Quả bóng vàng thế giới 2006. Ngoài ra, anh còn được vào đội hình tiêu biểu của UEFA năm 2006 tại vị trí hậu vệ cánh trái. Tháng 6 năm 2007 Lahm và Owen Hargreaves được FIFA thông báo sẽ đến Nam Phi để tăng cường sự ủng hộ cho FIFA World Cup 2010.

Lahm tiếp tục được có tên trong 23 cầu thủ Đức dự Euro 2008 tại Áo và Thụy Sĩ cùng một vị trí chính thức trong đội hình xuất phát. Tại giải này, anh thường xuyên thi đấu ở vị trí hậu vệ phải, vị trí không phải sở trường của mình nhưng anh đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ. Ngày 25 tháng 6 trong trận bán kết gặp Thổ Nhĩ Kỳ, phút 86, Lahm mắc lỗi để Sabri Sarioglu vượt qua chuyền vào cho Semih Şentürk ghi bàn gỡ hòa 2-2 cho Thổ Nhĩ Kỳ. Nhưng vào phút 90, Lahm có pha bật tường tuyệt đẹp với đồng đội để ghi bàn ấn định tỉ số 3-2 chung cuộc cho đội tuyển Đức. Bàn thắng này đưa Đức vào chung kết Euro 2008 còn Lahm được nhận phần thưởng Cầu thủ xuất sắc nhất trận đấu.

Sau khi Michael Ballack dính chấn thương và không thể góp mặt tại World Cup 2010 cùng đội tuyển Đức, Lahm đã được huấn luyện viên Joachim Löw chọn làm người kế thừa chiếc băng đội trưởng tuyển.

Tại chiến dịch Euro 2012 tại Ba Lan - Ukraina, Lahm cùng các đồng đội đã đụng độ một bảng đấu rất mạnh với sự góp mặt của Cristiano Ronaldo và các đồng đội (Bồ Đào Nha), đụng độ với người đồng đội tại Bayern Munchen là Arjen Robben (Hà Lan) và Đan Mạch. Nhưng đoàn quân của ông Joachim Loew đã thể hiện một màn trình diễn xuất sắc trước các "ông lớn" của châu Âu. Tại vòng tứ kết, Die Manschaft đã xuất sắc đánh bại Hy Lạp với tỉ số không tưởng 4-2. Tại bán kết, Lahm và các đồng đội đã không may khi phải đụng với các cầu thủ Ý và để họ đánh bại với tỉ số 1-2. Đức đã bị loại khỏi Euro 2012 nhưng NHM đã gọi những cỗ xe tăng là "Những kẻ thất bại vĩ đại".

Tại FIFA World Cup 2014, Lahm tiếp tục là thủ quân đội tuyển Đức và đã cùng đồng đội đem về chiếc cúp vàng thứ 4 cho nước nhà sau chiến thắng 1-0 trước Argentina trong trận chung kết.

Ngày 18 tháng 7 năm 2014, Philipp Lahm, đã tuyên bố giã từ sự nghiệp thi đấu quốc tế ở tuổi 30. Sau 10 năm cống hiến cho ĐTQG Đức, tổng cộng anh đã có 113 lần ra sân và ghi được 5 bàn thắng.

Phong cách thi đấu
Lahm chưa từng nhận một thẻ đỏ nào trong suốt sự nghiệp chơi bóng chuyên nghiệp của mình dù thi đấu ở vị trí hậu vệ.

Thống kê sự nghiệp

Câu lạc bộ

1.Bao gồm DFL-Supercup.

Bàn thắng quốc tế

Danh hiệu

Câu lạc bộ

Bayern Munich
Bundesliga: 2005–06, 2007–08, 2009–10, 2012–13, 2013–14, 2014–15, 2015–16, 2016–17
DFB-Pokal: 2005–06, 2007–08, 2009–10, 2012–13, 2013–14, 2015–16
DFL-Supercup: 2010, 2012, 2016
DFL-Ligapokal: 2007
UEFA Champions League: 2012–13
UEFA Super Cup: 2013
FIFA Club World Cup: 2013

Quốc tế
 FIFA World Cup: 2014
 Á quân UEFA Euro: 2008

Cá nhân
 Cầu thủ xuất sắc nhất trận đấu Đức – Ba Lan World Cup 2006
 Cầu thủ xuất sắc nhất trận đấu Đức - Thổ Nhĩ Kỳ Euro 2008
 Đội hình tiêu biểu World Cup 2006
 Đội hình tiêu biểu Euro 2008
 Đội hình trong năm của UEFA: 2006, 2008
 Đội hình trong năm của FIFA: 2008
 FIFA/FIFPro World XI: 2013

Tham khảo

Liên kết ngoài

 The Philipp Lahm Foundation for Sport and Education

Cầu thủ bóng đá nam Đức
Cầu thủ bóng đá Bayern München
Cầu thủ bóng đá VfB Stuttgart
Sinh năm 1983
Nhân vật còn sống
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2014
Cầu thủ bóng đá Bundesliga
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Đức
FIFA Century Club
Cầu thủ đội tuyển bóng đá trẻ quốc gia Đức
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2006
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2010

Cầu thủ đội tuyển bóng đá U-21 quốc gia Đức