title: Kháng sinh

text:
Kháng sinh là một loại chất kháng khuẩn hoạt động chống lại vi khuẩn và là loại chất kháng khuẩn quan trọng nhất dùng trong đối phó nhiễm khuẩn. Các thuốc kháng sinh được sử dụng rộng rãi trong điều trị và phòng ngừa nhiễm khuẩn. Chúng có thể tiêu diệt hoặc cản trở vi khuẩn sinh trưởng. Một số lượng kháng sinh hữu hạn còn có khả năng chống nguyên sinh vật. Kháng sinh không có tác dụng chống lại virus gây các bệnh ví dụ như cảm lạnh hay cúm, thuốc ức chế virus được gọi là thuốc chống virus hoặc kháng virus chứ không phải kháng sinh.

Đôi khi, thuật ngữ kháng sinh được sử dụng rộng rãi để nói đến mọi chất dùng để chống vi sinh vật, nhưng trong cách dùng y tế thông thường, kháng sinh (như penicillin) là loại được sản xuất tự nhiên (bởi một vi sinh vật chống vi sinh vật khác), trong khi kháng khuẩn không phải kháng sinh (như sulfonamide và antiseptic) là chất được tổng hợp hoàn toàn. Tuy nhiên, cả hai loại đều có chung mục tiêu là giết hoặc ngăn chặn vi sinh vật sinh trưởng và cả hai đều nằm trong hóa trị liệu kháng khuẩn. Các chất kháng khuẩn bao gồm thuốc sát khuẩn, xà phòng kháng khuẩn, chất tẩy hóa học; trong khi kháng sinh là loại kháng khuẩn quan trọng dùng chuyên biệt hơn trong y khoa và đôi khi trong thức ăn chăn nuôi.

Con người đã sử dụng kháng sinh từ thời cổ đại. Nhiều nền văn minh đã vận dụng bánh mì mốc, hiệu ứng có lợi của nó được nhắc đến nhiều từ Ai Cập, Trung Hoa, Serbia, Hy Lạp, La Mã cổ đại. John Parkinson (1567–1650) là người đầu tiên ghi chép trực tiếp việc sử dụng mốc để trị nhiễm trùng. Kháng sinh đã cách mạng hóa y học trong thế kỷ 20. Alexander Fleming (1881–1955) khám phá ra penicillin ngày nay vào năm 1928 và nó đã chứng tỏ lợi ích lớn lao với việc được sử dụng rộng rãi trong thời chiến. Tuy nhiên, tính hiệu quả và dễ tiếp cận của kháng sinh dẫn đến hành vi lạm dụng và một số vi khuẩn đã tiến hóa kháng kháng sinh. Do đó, Tổ chức Y tế Thế giới nhận định kháng kháng sinh là "mối đe dọa nghiêm trọng không chỉ là dự đoán cho tương lai mà nó đang xảy ra ngay lúc này, ở mọi nơi trên thế giới và có tiềm năng ảnh hưởng đến bất kỳ ai, ở bất kỳ độ tuổi nào, bất kỳ quốc gia nào". Thống kê năm 2019 cho thấy đã có khoảng 1.27 triệu người chết vì nhiễm khuẩn kháng kháng sinh.

Nguồn gốc của thuật ngữ "kháng sinh"
Ban đầu thuật ngữ kháng sinh (antibiosis), nghĩa đen: tiêu diệt sự sống, lần đầu được giới thiệu bởi nhà vi khuẩn học Jean Paul Vuillemin để miêu tả hiện tượng chất kháng khuẩn tiêu diệt vi sinh vật.  Cơ chế hoạt động của kháng sinh lần đầu tiên được quan sát và miêu tả với vi khuẩn bởi Louis Pasteur và Robert Koch khi họ phát hiện một loại mốc có thể ngăn cản sự phát triển của vi khuẩn bệnh than (Bacillus anthracis).

Sử dụng trong y tế
Kháng sinh được sử dụng để điều trị hoặc phòng ngừa nhiễm trùng và đôi khi là nhiễm nguyên sinh vật (metronidazole hiệu quả trong đối phó một số lượng bệnh ký sinh). Khi một dạng truyền nhiễm bị nghi ngờ là nguyên nhân gây ra bệnh tật nhưng mầm bệnh chưa được xác minh thì người ta sẽ vận dụng liệu pháp kinh nghiệm. Cụ thể là cấp phát kháng sinh phổ rộng dựa vào dấu hiệu và triệu chứng biểu hiện trong lúc chờ kết quả xét nghiệm mà có thể mất vài ngày.

Khi vi sinh vật gây bệnh đã được biết hay xác minh, các bác sĩ sẽ khởi động liệu pháp dứt điểm mà thường bao hàm việc sử dụng kháng sinh phổ hẹp. Việc lựa chọn kháng sinh sẽ còn dựa vào chi phí. Nhận biết vi sinh vật gây bệnh là vô cùng quan trọng vì điều này có thể làm giảm chi phí và tính độc của trị liệu kháng sinh, đồng thời còn làm giảm xác suất xuất hiện sự đề kháng của vi khuẩn. Kháng sinh có thể được dùng trong trường hợp viêm ruột thừa cấp tính không phức tạp để tránh phải phẫu thuật.

Kháng sinh có thể được dùng như một biện pháp phòng ngừa và điều này thường hạn chế ở nhóm người nguy cơ như người có hệ miễn dịch suy yếu (đặc biệt ở các ca HIV để ngăn chặn viêm phổi), người dùng thuốc ức chế miễn dịch, bệnh nhân ung thư, và người nhận phẫu thuật. Sử dụng kháng sinh trong những thủ tục phẫu thuật là để giúp ngăn ngừa nhiễm trùng từ vết mổ. Kháng sinh đóng một vai trò quan trọng trong dự phòng kháng sinh nha khoa khi chúng có thể ngăn chặn vãng khuẩn huyết và viêm nội tâm mạc nhiễm khuẩn kéo theo. Người ta còn dùng kháng sinh để phòng nhiễm trùng ở các ca giảm bạch cầu trung tính nhất là liên hệ ung thư.

Cung cấp
Có nhiều con đường khác nhau để cung cấp kháng sinh cho cơ thể, trong đó phổ biến nhất là đường miệng (thuốc uống). Đối với những trường hợp nặng hơn, đặc biệt là nhiễm trùng toàn thân ăn sâu, kháng sinh có thể được cấp qua đường tĩnh mạch hoặc tiêm. Ở những địa điểm nhiễm trùng dễ dàng tiếp cận, kháng sinh có thể được cấp tại chỗ dưới dạng thuốc nhỏ mắt vào kết mạc để trị viêm kết mạc hoặc thuốc nhỏ tai cho nhiễm trùng tai và những trường hợp viêm tai ngoài cấp tính. Sử dụng tại chỗ cũng là lựa chọn điều trị cho một số tình trạng da như mụn trứng cá và viêm mô tế bào. Ưu điểm của cấp kháng sinh tại chỗ là lượng kháng sinh cao và duy trì tại điểm nhiễm trùng, giảm nguy cơ độc tính và cơ thể hấp thu, tổng lượng kháng sinh cần dùng ít hơn qua đó làm giảm nguy cơ dùng sai cách. Sử dụng kháng sinh tại chỗ trên những kiểu vết thương phẫu thuật nhất định giúp làm giảm rủi ro nhiễm trùng tại vị trí phẫu thuật. Tuy nhiên, có một số nguyên nhân tổng quan dẫn đến lo ngại về cấp phát kháng sinh tại chỗ: hấp thu kháng sinh toàn thân phần nào có thể xảy ra, định lượng kháng sinh áp dụng khó mà chính xác, và khả năng xuất hiện phản ứng quá mẫn cục bộ hay viêm da tiếp xúc. Kháng sinh được khuyến cáo cung cấp càng sớm càng tốt, đặc biệt trong nhiễm trùng đe dọa tính mạng. Nhiều khoa cấp cứu tích trữ kháng sinh vì mục đích này.

Sự phổ biến
Hành vi tiêu thụ kháng sinh khác nhau nhiều giữa các nước. Theo báo cáo của WHO công bố năm 2018 sử dụng dữ liệu năm 2015 từ 65 nước, Mông Cổ có lượng tiêu thụ cao nhất với tỷ lệ 64,4 liều một ngày trên mỗi 1.000 cư dân, trong khi thấp nhất là Burundi với 4,4 liều. Amoxicillin và amoxicillin/clavulanic acid là những loại được dùng nhiều nhất.

Tác dụng phụ
Người ta luôn kiểm tra mọi tác động tiêu cực của kháng sinh trước khi phê duyệt cho sử dụng lâm sàng, khi đó kháng sinh thường được đánh giá là an toàn và dung nạp tốt. Tuy nhiên, một số kháng sinh liên hệ với phạm vi rộng những tác dụng phụ bất lợi từ nhẹ cho đến rất nặng tùy vào loại kháng sinh sử dụng, vi khuẩn mục tiêu, và bản thân người bệnh. Tác dụng phụ có thể phản ánh dược tính hoặc độc tính của kháng sinh hoặc liên quan đến phản ứng quá mẫn hay dị ứng. Tác dụng bất lợi có phạm vi từ sốt và buồn nôn đến những tình trạng nghiêm trọng hơn như viêm da ánh sáng và phản vệ. Thông tin an toàn của những thuốc mới thường không đầy đủ bằng những thuốc đã được sử dụng từ lâu.

Tác dụng phụ thường gặp là tiêu chảy bắt nguồn từ sự xáo trộn thành phần loài trong hệ vi sinh đường ruột, điều dẫn đến hệ quả ví dụ là vi khuẩn gây bệnh như Clostridioides difficile sinh sôi quá mức. Tiếp nạp lợi khuẩn trong thời gian trị liệu kháng sinh có thể giúp ngăn ngừa tiêu chảy liên quan đến kháng sinh. Kháng sinh còn có thể tác động đến hệ vi sinh âm đạo và khiến những loài men của chi Candida sinh sôi thừa thãi ở vùng âm hộ-âm đạo. Tác dụng phụ bổ sung có thể đến từ sự tương tác với thuốc khác, như khả năng tổn thương gân do sử dụng quinolone kết hợp corticosteroid toàn thân.

Một số loại kháng sinh còn có thể làm hại ty thể, một bào quan có nguồn gốc vi khuẩn thấy ở sinh vật nhân chuẩn, bao gồm con người. Tổn thương ty thể gây kích ứng oxy hóa trong tế bào và được đề xuất là cơ chế sinh ra tác dụng phụ từ fluoroquinolone. Chúng còn được biết ảnh hưởng đến lục lạp.

Liên hệ với béo phì
Tiếp xúc với kháng sinh sớm trong cuộc đời có liên quan đến khối lượng cơ thể gia tăng ở người và chuột. Đầu đời là giai đoạn quan trọng cho sự thiết lập hệ vi sinh đường ruột và sự phát triển trao đổi chất. Chuột được áp dụng trị liệu kháng sinh liều thấp với penicillin, vancomycin, hoặc chlortetracycline có thay đổi trong năng lực trao đổi chất cùng thành phần hệ vi sinh ruột. Một nghiên cứu báo cáo rằng chuột nhận penicillin liều thấp (1 μg/g trọng lượng cơ thể) gần lúc sinh và suốt quá trình cai sữa thì khối lượng cơ thể và khối lượng mỡ gia tăng, lớn nhanh hơn, và gia tăng biểu hiện gen liên quan đến sự tạo mỡ so với chuột đối chứng. Ngoài ra, penicillin kết hợp với chế độ ăn nhiều chất béo còn làm tăng hàm lượng insulin lúc đói ở chuột. Tuy nhiên, chưa rõ kháng sinh có gây béo phì ở người hay không. Các nghiên cứu đã tìm ra mối tương quan giữa tiếp xúc kháng sinh sớm (dưới 6 tháng) và khối lượng cơ thể gia tăng (tại 10 và 20 tháng). Một nghiên cứu khác phát hiện loại kháng sinh tiếp xúc cũng quan trọng với rủi ro thừa cân cao nhất là những người tiếp nạp macrolide trong phép so sánh với penicillin và cephalosporin. Vì vậy tồn tại mối quan hệ giữa tiếp xúc kháng sinh sớm trong đời và béo phì ở người nhưng đây có là quan hệ nhân quả hay không thì không rõ. Cần có sự cân nhắc giữa rủi ro này và tác dụng có lợi của điều trị chỉ định lâm sàng bằng kháng sinh ở trẻ nhỏ.

Tương tác

Thuốc tránh thai
Có một vài nghiên cứu về việc liệu sử dụng kháng sinh có làm tăng nguy cơ thuốc tránh thai đường miệng mất tác dụng. Đa số trong đó chỉ ra kháng sinh không ảnh hưởng đến thuốc tránh thai, như những nghiên cứu lâm sàng ám chỉ tỷ lệ thất bại của thuốc ngừa thai gây bởi kháng sinh là rất thấp (khoảng 1%). Tình huống mà có thể làm tăng nguy cơ thuốc tránh thai đường miệng mất tác dụng bao gồm không tuân thủ hướng dẫn, nôn mửa, hay tiêu chảy. Những rối loạn đường tiêu hóa hay bất ổn trong hấp thu thuốc tránh thai đường miệng ảnh hưởng đến nồng độ ethinylestradiol trong máu. Phụ nữ kinh nguyệt không đều có thể gặp rủi ro thuốc thất bại cao hơn và cần được khuyên dùng các biện pháp tránh thai dự phòng trong thời gian điều trị kháng sinh đến hết một tuần sau khi ngưng. Nếu nghi ngờ bệnh nhân có những yếu tố nguy cơ làm giảm hiệu quả thuốc tránh thai thì khuyến cáo phương án dự phòng.

Trường hợp kháng sinh bị cho ảnh hưởng đến công dụng của thuốc tránh thai (ví dụ rifampicin), nguyên nhân có thể là men gan tăng hoạt tính thúc đẩy phá vỡ những thành phần hoạt tính của thuốc. Tác động đến hệ vi sinh đường ruột mà có thể dẫn đến giảm hấp thu estrogen trong ruột kết cũng được đề xuất nhưng chưa đi đến kết luận và còn tranh cãi. Các bác sĩ lâm sàng khuyến cáo áp dụng những biện pháp tránh thai bổ sung nếu có sử dụng kháng sinh bị nghi ngờ tương tác với thuốc tránh thai đường miệng. Cần thêm những nghiên cứu về tương tác giữa kháng sinh và thuốc tránh thai đường miệng cũng như đánh giá kỹ lưỡng yếu tố nguy cơ riêng của bệnh nhân mà tiềm năng khiến thuốc mất tác dụng trước khi bác bỏ sự cần thiết của tránh thai dự phòng.

Đồ uống có cồn
Tương tác giữa đồ uống có cồn và những kháng sinh nhất định có thể xảy ra và gây tác dụng phụ, làm giảm tính hiệu quả của trị liệu kháng sinh. Uống thức uống này ở mức độ vừa phải có vẻ không ảnh hưởng đến nhiều kháng sinh thông thường, nhưng có một số loại kháng sinh đặc biệt mà kết hợp với đồ uống có cồn có thể gây những tác dụng phụ nghiêm trọng. Vì vậy rủi ro tác dụng phụ tiềm tàng và độ hiệu quả của kháng sinh tùy thuộc vào loại kháng sinh sử dụng.

Kháng sinh như metronidazole, tinidazole, cephamandole, latamoxef, cefoperazone, cefmenoxime, và furazolidone gây phản ứng hóa học với cồn giống disulfiram và hệ quả có thể là buồn nôn, nôn mửa, khó thở. Tác dụng của doxycycline và erythromycin có thể bị suy giảm. Men gan, thứ phá vỡ hợp chất kháng sinh, bị biến đổi hoạt tính bởi đồ uống có cồn.

Dược lực
Trị liệu kháng sinh thành công đến đâu phụ thuộc vào một số yếu tố, như cơ chế phòng vệ của vật chủ, vị trí nhiễm trùng, các thuộc tính dược động và dược lực của kháng sinh. Hoạt tính diệt khuẩn của kháng sinh có thể phụ thuộc vào pha sinh trưởng của vi khuẩn và thường đòi hỏi tế bào vi khuẩn đang trong quá trình phân chia và chuyển hóa. Những phát hiện này dựa trên cả nghiên cứu phòng thí nghiệm lẫn điều trị thực tế. Vì nồng độ thường xuyên ảnh hưởng đến hoạt tính của kháng sinh nên việc mô tả đặc điểm trong ống nghiệm thường bao gồm xác định nồng độ ức chế tối thiểu và nồng độ diệt khuẩn tối thiểu của kháng sinh. Hoạt tính kháng khuẩn và những thông số dược lý, dược động của kháng sinh là những yếu tố giúp dự đoán kết quả lâm sàng.

Liệu pháp kết hợp
Đối với những bệnh truyền nhiễm quan trọng như lao, liệu pháp kết hợp (sử dụng cùng lúc hai loại kháng sinh trở lên) được áp dụng để làm trì hoãn hoặc ngăn chặn tình trạng kháng kháng sinh. Trong nhiễm trùng cấp tính, các kháng sinh nằm trong liệu pháp kết hợp được kê nhờ tác dụng hiệp lực nhằm cải thiện kết quả điều trị do nhiều kháng sinh kết hợp cho hiệu quả cao hơn là chỉ dùng một loại. Nhiễm Staphylococcus aureus kháng methicillin có thể được chữa bằng liệu pháp kết hợp fusidic acid với rifampicin. Tuy nhiên các kháng sinh còn có thể đối kháng nhau, dùng chung hai loại như thế không hiệu quả bằng một. Ví dụ, chloramphenicol và tetracyclines không phù hợp đi cùng penicillin. Dẫu vậy điều này còn thay đổi tùy vào loài vi khuẩn. Nhìn chung không nên kết hợp kháng sinh kìm khuẩn với kháng sinh diệt khuẩn.

Bên cạnh kết hợp các loại kháng sinh với nhau, kháng sinh đôi khi còn được cấp cùng tác nhân điều chỉnh đề kháng. Ví dụ kháng sinh β-lactam có thể được dùng kết hợp với chất ức chế β-lactamase như clavulanic acid hay sulbactam khi bệnh nhân bị nhiễm chủng vi khuẩn sinh β-lactamase.

Phân loại
Kháng sinh thường được phân loại dựa vào cơ chế hoạt động, kết cấu hóa học, hay phổ hoạt động. Đa số kháng sinh nhắm đến chức năng hoặc quá trình sinh trưởng của vi khuẩn. Các loại mà nhắm đến thành tế bào (penicillin và cephalosporin) hay màng tế bào vi khuẩn (polymyxin), hay cản trở enzyme vi khuẩn thiết yếu (rifamycin, lipiarmycin, quinolone, và sulfonamide) có tính diệt khuẩn. Chất ức chế tổng hợp protein (macrolide, lincosamide, và tetracycline) thì thường có tính kìm khuẩn (ngoại trừ aminoglycoside là diệt khuẩn). Cách phân loại khác dựa vào đặc tính của mục tiêu. Kháng sinh "phổ hẹp" nhắm đến những loại vi khuẩn cụ thể như là gram âm hay gram dương, trong khi kháng sinh phổ rộng tác động một phạm vi rộng hơn. Sau 40 năm con người không tìm ra nhóm hợp chất kháng khuẩn mới thì đến cuối thập niên 2000 đầu thập niên 2010 đã có thêm bốn nhóm được đưa vào sử dụng lâm sàng: lipopeptide mạch vòng (như là daptomycin), glycylcycline (như là tigecycline), oxazolidinone (như là linezolid), và lipiarmycin (như là fidaxomicin).

Sự đề kháng

Vi khuẩn trở nên đề kháng lại kháng sinh là hiện tượng phổ biến. Hiện tượng này thường phản ánh quá trình tiến hóa diễn ra trong thời gian trị liệu bằng kháng sinh. Chữa trị bằng kháng sinh có thể chọn lọc ra các chủng vi khuẩn có năng lực sinh lý hay di truyền ưu trội để sống sót qua những liều kháng sinh cao. Dưới những điều kiện nhất định, việc làm này có thể dẫn đến kết quả vi khuẩn đề kháng ưu tiên sinh trưởng, trong khi vi khuẩn nhạy cảm bị ức chế bởi thuốc. Kháng sinh như penicillin và erythromycin từng có hiệu quả cao chống nhiều loài và chủng vi khuẩn nay đã trở nên kém hiệu quả hơn do sức đề kháng gia tăng của nhiều chủng vi khuẩn.

Sự đề kháng có thể mang hình thức làm giảm phẩm chất dược phẩm, như vi khuẩn đất làm giảm giá trị sulfamethazine tiếp xúc với sulfamethazine qua phân lợn chứa thuốc. Vi khuẩn có được tính đề kháng thường nhờ thừa hưởng song còn một cách khác là chuyển gen ngang. Chuyển gen ngang dễ xảy ra hơn ở những vị trí sử dụng kháng sinh thường xuyên.

Kháng kháng sinh có thể áp đặt chi phí sinh học, do đó làm giảm tính thích ứng của các chủng kháng, điều giúp hạn chế sự lây lan của vi khuẩn kháng kháng sinh (ví dụ như khi không có các chất kháng khuẩn). Tuy nhiên những đột biến bổ sung có thể bù đắp cho chi phí này và hỗ trợ vi khuẩn sinh tồn.

Dữ liệu cổ sinh vật cho thấy cả kháng sinh lẫn kháng kháng sinh đều là những hợp chất và cơ chế cổ xưa.

Tồn tại một số cơ chế phân tử của kháng kháng khuẩn. Kháng kháng khuẩn về bản chất có thể là một phần cấu tạo gen của chủng vi khuẩn. Ví dụ, một mục tiêu kháng sinh có thể biến mất khỏi bộ gen vi khuẩn. Sự đề kháng thu được là kết quả từ một đột biến trong nhiễm sắc thể vi khuẩn hay việc kiếm được DNA ngoài nhiễm sắc thể. Vi khuẩn sinh tính kháng đã phát triển những cơ chế đề kháng mà tỏ ra tương tự hay có thể được truyền cho những chủng kháng. Sự lan truyền tính kháng thường xảy ra thông qua truyền đột biến dọc trong quá trình sinh trưởng và bởi tái tổ hợp di truyền DNA bằng hoán đổi gen ngang. Chẳng hạn gen kháng kháng khuẩn có thể được hoán đổi giữa các loài hay các chủng vi khuẩn khác nhau qua plasmid, thứ mang những gen đề kháng này. Plasmid mang một vài gen đề kháng khác nhau có thể trao sức đề kháng chống nhiều chất kháng khuẩn. Sự đề kháng chéo trước một số chất kháng khuẩn còn có thể xảy ra khi một cơ chế đề kháng do một gen đơn mã hóa truyền tính kháng nhiều hơn một hợp chất kháng khuẩn.

Các chủng và loài kháng kháng khuẩn, đôi khi được gọi là siêu khuẩn, giờ góp phần vào sự trở lại của những căn bệnh mà từng có thời gian con người kiểm soát tốt. Ví dụ, sự xuất hiện của chủng vi khuẩn gây bệnh lao kháng những phép điều trị kháng sinh hiệu quả trước kia đã đặt ra những thách thức về liệu pháp. Mỗi năm ước tính có gần nửa triệu ca lao kháng đa thuốc mới xảy ra trên toàn thế giới. NDM-1 là một enzyme mới được biết đã trao sức đề kháng một phạm vi rộng kháng sinh beta-lactam cho vi khuẩn. Cục Bảo vệ Sức khỏe Vương quốc Anh phát biểu rằng "đa số vi khuẩn phân lập có enzyme NDM-1 kháng mọi kháng sinh truyền tĩnh mạch tiêu chuẩn cho điều trị nhiễm trùng nặng". Vào ngày 26 tháng 5 năm 2016 một siêu khuẩn E. coli được phát hiện ở Hoa Kỳ có khả năng kháng colistin, kháng sinh "hàng phòng vệ cuối cùng".

Sử dụng không phù hợp

Theo The ICU Book "nguyên tắc đầu tiên về kháng sinh là cố gắng không sử dụng chúng, và nguyên tắc thứ hai là cố gắng không sử dụng chúng quá nhiều". Chữa trị bằng kháng sinh không phù hợp và lạm dụng kháng sinh đã góp phần làm xuất hiện vi khuẩn kháng kháng sinh. Tự ý sử dụng kháng sinh là một ví dụ về dùng không đúng cách. Nhiều kháng sinh thường xuyên được kê để điều trị những triệu chứng hay bệnh mà không đáp ứng với kháng sinh hay có xu hướng tự khỏi mà không cần chữa trị. Kháng sinh không chính xác hay không tối ưu cũng được kê cho những dạng nhiễm trùng nhất định. Lạm dụng kháng sinh như penicillin và erythromycin liên hệ với sự nổi lên của kháng kháng sinh kể từ thập niên 1950. Sử dụng kháng sinh rộng rãi trong bệnh viện cũng liên hệ với sự gia tăng các loài và chủng vi khuẩn mà đã không còn phản ứng với điều trị bằng những loại kháng sinh phổ biến nhất.

Hình thức dùng sai kháng sinh phổ biến bao gồm người du hành sử dụng thừa thãi để phòng bệnh, chuyên gia y tế không kê được liều lượng chính xác trên cơ sở trọng lượng cơ thể và tiền sử sử dụng của bệnh nhân, và bệnh nhân không hoàn thành đơn thuốc mà bác sĩ đề nghị. Một nghiên cứu về nhiễm khuẩn đường hô hấp phát hiện "các bác sĩ có thiên hướng kê kháng sinh cho những bệnh nhân tỏ ra mong muốn chúng". Những can thiệp nhiều yếu tố nhắm đến cả bác sĩ lẫn bệnh nhân có thể làm giảm hành vi kê đơn thuốc kháng sinh không phù hợp. Việc thiếu điểm xét nghiệm chẩn đoán chăm sóc nhanh, đặc biệt trong những hoàn cảnh hạn chế nguồn lực, được xem là một trong những yếu tố dẫn lái hành vi dùng sai kháng sinh.

Một số tổ chức lo ngại kháng kháng sinh đã vận động để xóa bỏ việc sử dụng kháng sinh không cần thiết. Vấn đề ngộ dụng và lạm dụng kháng sinh đã được chú tâm với sự thành lập của Tổ công tác Liên ngành về Kháng kháng khuẩn Hoa Kỳ. Đội ngũ này hướng đến mục tiêu tích cực hành động đối phó kháng kháng sinh và được sự phối hợp của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Bệnh tật, Cục quản lý Thực phẩm và Dược phẩm, Viện Y tế Quốc gia, cùng những cơ quan khác của Hoa Kỳ. Tồn tại một nhóm chiến dịch tổ chức phi chính phủ là Keep Antibiotics Working (Giữ cho Kháng sinh còn Tác dụng). Ở Pháp, một chiến dịch của chính phủ được phát động năm 2002 đã dẫn đến sự sụt giảm rõ rệt hành vi kê đơn kháng sinh không cần thiết, nhất là ở trẻ em.

Sự xuất hiện của kháng kháng sinh đã thúc đẩy những hạn chế lên việc sử dụng kháng sinh ở Anh vào năm 1970 và Liên minh châu Âu đã cấm sử dụng kháng sinh làm chất kích thích tăng trưởng từ năm 2003. Thêm vào đó, một số tổ chức (bao gồm Tổ chức Y tế Thế giới, Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia, và Cục quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ) ủng hộ hạn chế lượng kháng sinh dùng trong sản xuất thực phẩm động vật. Tuy nhiên, thường có sự trì hoãn trong những hành động lập pháp và điều chỉnh, một phần do các ngành công nghiệp sử dụng hoặc buôn bán kháng sinh phản đối quy định như vậy và cần có thời gian cho công tác nghiên cứu quan hệ nhân quả giữa sử dụng và kháng kháng sinh.

Kháng sinh được sử dụng rộng rãi trong chăn nuôi. Mặc cho những cam kết giảm hoặc loại bỏ thực phẩm từ động vật được dùng kháng sinh của các hãng thực phẩm và nhà hàng, hành vi mua kháng sinh để dùng cho động vật chăn nuôi đang tăng lên qua từng năm. Ở Hoa Kỳ, Cục quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) đã khơi lên vấn nạn các chủng vi khuẩn kháng kháng sinh xuất hiện do sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi vào năm 1977. Tháng 3 năm 2012 Tòa án Quận miền Nam New York ra lệnh cho FDA thu hồi giấy phép sử dụng kháng sinh ở vật nuôi.

Các nghiên cứu chỉ ra quan niệm sai lầm phổ biến rằng kháng sinh hiệu quả và cần thiết để trị những bệnh nhẹ thông thường là một nguyên nhân dẫn đến việc lạm dụng.

Lịch sử
Trước hồi đầu thế kỷ 20, chữa trị nhiễm trùng chủ yếu dựa vào y học dân gian. Con người đã mô tả những hỗn hợp có thuộc tính kháng khuẩn được sử dụng trong điều trị nhiễm trùng từ hơn 2.000 năm trước. Nhiều nền văn hóa xa xưa như Ai Cập cổ đại và Hy Lạp cổ đại sử dụng những vật liệu thực vật và mốc được lựa chọn đặc biệt để trị nhiễm trùng. Công tác nghiên cứu xác ướp người Nubia trong thập niên 1990 đã phát hiện hàm lượng tetracycline đáng kể. Theo phỏng đoán thì tetracycline đến từ loại bia được pha chế vào thời điểm đó.

Việc sử dụng kháng sinh trong y học hiện đại bắt đầu với sự khám phá kháng sinh tổng hợp có nguồn gốc từ thuốc nhuộm.

Kháng sinh tổng hợp có nguồn gốc thuốc nhuộm

Hóa trị liệu kháng sinh tổng hợp đóng vai một ngành khoa học và phát triển chất kháng khuẩn bắt đầu ở Đức với nhân vật là Paul Ehrlich vào cuối thập niên 1880. Ehrlich nhận thấy những thuốc nhuộm nhất định sẽ nhuộm màu tế bào vi khuẩn, động vật, con người, trong khi số khác thì không. Tiếp theo ông đề xuất ý tưởng là có thể tạo ra những hóa chất hoạt động như thuốc chọn lọc sẽ bám vào và giết vi khuẩn mà không làm hại vật chủ người. Sau khi kiểm tra hàng trăm thuốc nhuộm chống những sinh vật khác nhau thì vào năm 1907 Ehrlich khám phá ra một loại hữu ích trong y khoa, hợp chất arsenic hữu cơ kháng khuẩn tổng hợp đầu tiên: salvarsan mà nay được gọi là arsphenamine.

Sự kiện này đã báo trước kỷ nguyên chữa trị bằng chất kháng khuẩn bắt đầu với việc Alfred Bertheim và Ehrlich khám phá một loạt kháng sinh tổng hợp nguồn gốc arsenic vào năm 1907. Ehrlich và Bertheim đã thử nghiệm những hóa chất khác nhau có nguồn gốc thuốc nhuộm để trị trypanosomiasis ở chuột và nhiễm spirochaeta ở thỏ nhưng những hợp chất ban đầu của họ quá độc. Trong khi đó Ehrlich và Sahachiro Hata, một nhà vi trùng học người Nhật Bản làm việc với Erlich để tìm thuốc chữa giang mai, đã thành công với hợp chất thứ 606 trong chuỗi thí nghiệm họ tiến hành. Vào năm 1910 Ehrlich và Hata công bố khám phá ra thứ mà họ gọi là thuốc 606 tại Hội nghị Y học Quốc tế ở Wiesbaden. Công ty Hoechst bắt đầu đưa ra thị trường hợp chất dưới tên salvarsan, nay có tên arsphenamine, vào năm 1910. Thuốc này được dùng để chữa giang mai trong nửa đầu thế kỷ 20. Vào năm 1908, Ehrlich nhận Giải Nobel Sinh lý học hoặc Y học vì những đóng góp cho miễn dịch học. Hata được đề cử Giải Nobel Hóa học năm 1911 và Giải Nobel Sinh lý học hoặc Y học năm 1912 và 1913.

Vào năm 1932 hay 1933, một nhóm nghiên cứu do Gerhard Domagk dẫn đầu đã phát triển thuốc kháng khuẩn hoạt động trong cơ thể đầu tiên và sulfonamide đầu tiên tại những phòng thí nghiệm của IG Farben ở Đức, điều giúp Domagk đoạt giải Nobel Y Sinh 1939. Sulfanilamide, thuốc prontosil hoạt tính, không thể được cấp bằng sáng chế vì vốn đã được sử dụng trong ngành công nghiệp thuốc nhuộm vài năm. Prontosil có hiệu quả tương đối rộng chống cầu khuẩn gram dương nhưng không chống được họ vi khuẩn đường ruột. Thành công này đã mau chóng kích thích nghiên cứu. Công cuộc khám phá và phát triển chất sulfonamide này đã mở ra kỷ nguyên của chất kháng khuẩn.

Penicillin và những kháng sinh tự nhiên khác

Kể từ cuối thế kỷ 19, con người đã tường thuật những quan sát về việc một số vi sinh vật sinh sôi làm kìm hãm sự sinh sôi của những vi sinh vật khác. Những quan sát về tính đối kháng giữa vi sinh vật đã dẫn đến việc khám phá chất kháng khuẩn tự nhiên. Louis Pasteur nhận xét: "nếu chúng ta có thể can thiệp vào sự đối địch đã thấy giữa một số vi khuẩn thì điều đó có lẽ mang đến hy vọng lớn nhất cho trị liệu".

Vào năm 1874 bác sĩ William Roberts nhận thấy những mẻ cấy Penicillium glaucum được dùng trong chế tạo một số loại phô mai xanh không biểu hiện nhiễm vi khuẩn. Hai năm sau nhà vật lý John Tyndall cũng có đóng góp cho lĩnh vực này. Louis Pasteur đã tiến hành nghiên cứu chỉ ra Bacillus anthracis không sinh trưởng nếu có sự hiện diện của Penicillium notatum.

Vào năm 1895 bác sĩ người Ý Vincenzo Tiberio công bố một tài liệu về năng lực kháng khuẩn của một số chiết xuất mốc.

Vào năm 1897 nghiên cứu sinh Ernest Duchesne đệ trình một luận án có tựa "Đóng góp cho nghiên cứu về cạnh tranh sống còn ở vi sinh vật: sự đối kháng giữa mốc và vi khuẩn", tác phẩm học thuật đầu tiên bàn đến năng lực trị liệu của mốc bắt nguồn từ hoạt tính kháng khuẩn của chúng. Trong luận án này, Duchesne đề xuất rằng vi khuẩn và mốc tham gia vào một trận chiến vĩnh hằng vì sự tồn vong. Ông quan sát thấy khuẩn E. coli bị Penicillium glaucum tiêu diệt khi cả hai sinh sôi trong cùng mẻ cấy. Chưa dừng lại ở đó, ông còn quan sát được rằng với những động vật thí nghiệm bị tiêm những liều trực khuẩn thương hàn (liều lượng đủ gây tử vong) cùng với Penicillium glaucum thì sẽ không bị nhiễm thương hàn. Không may sau khi giành học vị, Duchesne đi nghĩa vụ quân sự nên không thể thực hiện thêm nghiên cứu nào. Ông qua đời sau đó vì lao, một căn bệnh mà hiện có thể chữa được bằng kháng sinh.

Vào năm 1928, Alexander Fleming công nhận sự tồn tại của penicillin, một phân tử do những loại mốc nhất định sản sinh có khả năng giết chết hoặc ngăn chặn sự sinh trưởng của những loại vi khuẩn nhất định. Trong khi làm việc với một mẻ cấy vi khuẩn gây bệnh, Fleming để ý thấy bào tử một loại mốc xanh là Penicillium chrysogenum ở một tấm cấy. Ông quan sát thấy sự hiện diện của mốc đã tiêu diệt hoặc ngăn vi khuẩn sinh sôi. Fleming cho rằng mốc này phải tiết ra một chất kháng khuẩn mà ông đặt tên là penicillin vào năm 1928. Fleming tin con người có thể khai thác thuộc tính kháng khuẩn này cho hóa trị liệu. Ban đầu Fleming mô tả một số thuộc tính sinh học của nó rồi nỗ lực sử dụng một chế phẩm thô để điều trị một số dạng nhiễm trùng, tuy nhiên ông không thể tiến xa hơn nếu không có sự trợ giúp của những chuyên gia hóa học.

Ernst Chain, Howard Florey và Edward Abraham đã tinh chế thành công penicillin G, penicillin đầu tiên vào năm 1942 nhưng nó chưa được phổ biến rộng rãi bên ngoài quân đội Đồng minh trước năm 1945. Sau này, Norman Heatley đã phát triển công nghệ chiết xuất ngược giúp tinh chế hiệu quả lượng lớn penicillin. Cấu trúc hóa học của penicillin được Abraham đề xuất lần đầu vào năm 1942 và được Dorothy Crowfoot Hodgkin xác minh năm 1945. Penicillin tinh chế thể hiện hoạt tính kháng khuẩn hiệu nghiệm chống một phạm vi rộng vi khuẩn và có độc tính thấp ở người. Hơn nữa, không như sulfonamide tổng hợp, hoạt tính của penicillin không bị hạn chế bởi những thành phần sinh học như mủ. Sự phát triển của penicillin đã làm vực lại mối quan tâm đến nghiên cứu những hợp chất kháng sinh có độ hiệu quả và an toàn tương tự. Chain và Florey đã phát triển thành công penicillin làm thuốc điều trị, điều mà Fleming, người vô tình khám phá ra penicillin, không thể làm. Cả ba đã cùng nhau chia sẻ giải Nobel Y học năm 1945.

Florey tín nhiệm Rene Dubos tiên phong tìm kiếm một cách thận trọng và có hệ thống các hợp chất kháng khuẩn mới, điều dẫn đến việc khám phá gramicidin và khôi phục nghiên cứu của Florey về penicillin. Vào năm 1939, trùng thời điểm Chiến tranh thế giới thứ Hai bắt đầu, Dubos báo cáo phát hiện kháng sinh có nguồn gốc tự nhiên đầu tiên là tyrothricin, một hợp chất có 20% gramicidin và 80% tyrocidine từ Bacillus brevis. Đây là một trong những kháng sinh được sản xuất thương mại đầu tiên và rất hiệu quả trong điều trị vết thương và lở loét trong Chiến tranh thế giới thứ Hai. Tuy nhiên gramicidin không thể sử dụng toàn thân vì độc tính. Tyrocidine cũng tỏ ra quá độc cho sử dụng toàn thân. Các kết quả nghiên cứu thu được không được hai phe Trục và Đồng minh chia sẻ trong Thế chiến II và bị hạn chế tiếp cận trong Chiến tranh Lạnh.

Cuối thế kỷ 20
Vào giữa thế kỷ 20 số lượng chất kháng sinh mới được đưa vào sử dụng trong y tế gia tăng đáng kể. Có 12 nhóm kháng sinh mới được đưa vào từ năm 1935 đến 1968. Tuy nhiên, sau đó số nhóm mới sụt giảm rõ rệt khi mà trong khoảng 1969 đến 2003 chỉ có thêm hai nhóm.

Tham khảo

Đọc thêm
 ''Thuốc biệt dược & cách sử dụng, Nhà xuất bản Y Học 2004, DS.Phạm Thiệp - DS. Vũ Ngọc Thuý

Bài cơ bản dài trung bình


title: Noguera de Albarracín

text:
Noguera de Albarracín là một đô thị trong tỉnh Teruel, Aragon, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 161 người.

Tham khảo

Đô thị ở Teruel


title: Montlaur, Aveyron

text:
Montlaur là một xã ở tỉnh Aveyron, thuộc vùng Occitanie ở miền nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aveyron

Tham khảo

Xã của Aveyron


title: Lipsothrix kraussiana

text:
Lipsothrix kraussiana là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Lipsothrix
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Nectophryne batesii

text:
Nectophryne batesii (tên tiếng Anh là Bates' Tree Toad) là một loài cóc thuộc họ Bufonidae.
Loài này có ở Cameroon, Cộng hòa Trung Phi, Cộng hòa Dân chủ Congo, Gabon, có thể cả Cộng hòa Congo, có thể cả Guinea Xích Đạo, và có thể cả Nigeria.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất nơi sống.

Tham khảo

 Amiet, J.-L. & Burger, M. 2004. Nectophryne batesii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

Nectophryne
Động vật lưỡng cư Cameroon


title: Coelioxys subnitens

text:
Coelioxys subnitens là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Pasteels mô tả khoa học năm 1977.

Chú thích

Tham khảo

S
Động vật được mô tả năm 1977


title: Biến số

text:
Trong lịch sử toán học, biến số (gọi ngắn là biến) là một đại lượng có giá trị bất kỳ, không bắt buộc phải duy nhất có một giá trị (không có giá trị nhất định). Biến số là số có thể thay đổi giá trị trong một tình huống có thể thay đổi. Ngược lại với biến số là một hằng số. Hằng số là một số không thay đổi trong mọi tình huống.

Thuật ngữ biến dùng để chỉ các đại lượng (chẳng hạn các đại lượng vật lý như khối lượng, thời gian, các đại lượng hình học như độ dài, diện tích, thể tích,...) có thể nhận các giá trị khác nhau trong một tập hợp nào đấy (được gọi là miền biến thiên của nó). Theo quan điểm động, người ta gọi chúng là các đại lượng biến thiên, hay đơn giản là các biến. Nếu tập hợp các giá trị của biến X là tập hợp số thì nó được gọi là biến số. Cũng có những biến không phải là biến số như biến lôgic, biến Boolean, biến ký tự,... Giá trị của các biến thường liên quan đến nhau. Khi xét quan hệ giữa chúng với nhau, một số biến được xem là độc lập được gọi là các biến độc lập, một số biến sẽ nhận giá trị phụ thuộc vào các biến khác, được gọi là biến phụ thuộc. Xem thêm định nghĩa hàm số.

Khi xét quan hệ phụ thuộc giữa các biến, nếu đã biết giá trị của một số biến, nếu cần có thể xác định giá trị của một hoặc một số biến chưa biết, khi đó các biến cần tìm giá trị được gọi là các ẩn (ẩn số), các biến đã biết giá trị được gọi là các tham biến (tham số), còn hệ thức biểu diễn mối liên hệ giữa các biến (thường là một đẳng thức/bất đẳng thức) được gọi là các phương trình/bất phương trình, việc tìm giá trị của các ẩn được gọi là giải phương trình/bất phương trình.
Các giá trị tìm được của các ẩn được gọi là nghiệm của phương trình/bất phương trình.

Xem thêm
 Hàm số
 Tham số (khoa học máy tính) hay đối số.
 Hằng số

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thuật ngữ toán học
Đại số
Lý thuyết thống kê
Toán học sơ cấp
Thuật ngữ thống kê


title: Đại hội Thể thao Bãi biển châu Á 2008

text:
Đại hội Thể thao Bãi biển châu Á 2008 là kì đại hội đầu tiên được tổ chức tại Bali, Indonesia từ ngày 18 đến ngày 26 tháng 10 năm 2008. Lễ khai mạc đã diễn ra tại công viên văn hóa Garuda Wisnu Kencana ở Nusa Dua.

Quốc gia tham dự
Danh sách dưới bao gồm tên của 42 quốc gia châu Á đã tham gia đại hội:

Môn thi đấu

  3-on-3 basketball (2)
  Beach handball (2)
  Beach kabaddi (2)
 Beach sepaktakraw (4)
  Beach soccer (1)
  Beach volleyball (2)

  Beach water polo (1)
  Beach wrestling (4)
  Bodybuilding (6)
  Dragon boat (6)
 Jet ski (4)
  Marathon swimming (4)

  Paragliding (8)
  Pencak silat (8)
  Sailing (6)
 Surfing (5)
  Triathlon (2)
  Woodball (4)

Lịch thi đấu

{| class="wikitable" style="margin:0.5em auto; font-size:90%; line-height:1.25em;" width=75%
|-
!width="18%"|Tháng 10 năm 2008
!width="4%"|18T7
!width="4%"|19CN
!width="4%"|20T2
!width="4%"|21T3
!width="4%"|22T4
!width="4%"|23T5
!width="4%"|24T6
!width="4%"|25T7
!width="4%"|26CN
!width="6%"|Huy chương vàng
|-
| Nghi lễ ||bgcolor=#00cc33 align=center|●|| || || || || || || ||bgcolor=#ee3333 align=center|●||
|- align="center"
| align="left" | 3-on-3 basketball
|
|
|
|
|
|
| bgcolor="#3399ff"|
| bgcolor="#3399ff"|
| bgcolor=#ffcc00 | 2
| 2
|- align="center"
| align="left" | Beach handball
| bgcolor="#3399ff"|
| bgcolor="#3399ff"|
| bgcolor="#3399ff"|
| bgcolor="#3399ff"|
| bgcolor="#3399ff"|
| bgcolor="#3399ff"|
| bgcolor="#3399ff"|
| bgcolor=#ffcc00 | 2
|
| 2
|- align="center"
| align="left" | Beach kabaddi
|
| bgcolor="#3399ff"|
| bgcolor="#3399ff"|
| bgcolor="#3399ff"|
| bgcolor=#ffcc00 | 2
|
|
|
|
| 2
|- align="center"
| align="left" | Beach sepaktakraw
| bgcolor="#3399ff"|
| bgcolor="#3399ff"|
| bgcolor="#3399ff"|
| bgcolor=#ffcc00 | 2
|
| bgcolor="#3399ff"|
| bgcolor="#3399ff"|
| bgcolor=#ffcc00 | 2
|
| 4
|- align="center"
| align="left" | Beach soccer
| bgcolor="#3399ff"|
| bgcolor="#3399ff"|
| bgcolor="#3399ff"|
| bgcolor="#3399ff"|
| bgcolor="#3399ff"|
| bgcolor="#3399ff"|
| bgcolor="#3399ff"|
| bgcolor="#3399ff"|
| bgcolor=#ffcc00 | 1
| 1
|- align="center"
| align="left" | Beach volleyball
| bgcolor="#3399ff"|
| bgcolor="#3399ff"|
| bgcolor="#3399ff"|
| bgcolor="#3399ff"|
| bgcolor="#3399ff"|
| bgcolor="#3399ff"|
| bgcolor="#3399ff"|
| bgcolor="#3399ff"|
| bgcolor=#ffcc00 | 2
| 2
|- align="center"
| align="left" | Beach water polo
|
| bgcolor="#3399ff"|
| bgcolor="#3399ff"|
| bgcolor="#3399ff"|
| bgcolor=#ffcc00 | 1
|
|
|
|
| 1
|- align="center"
| align="left" | Beach wrestling
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=#ffcc00 | 2
| bgcolor=#ffcc00 | 2
|
| 4
|- align="center"
| align="left" | Bodybuilding
|
| bgcolor="#3399ff"|
| bgcolor=#ffcc00 | 6
|
|
|
|
|
|
| 6
|- align="center"
| align="left" | Dragon boat
|
| bgcolor=#ffcc00 | 2
| bgcolor=#ffcc00 | 2
| bgcolor=#ffcc00 | 2
|
|
|
|
|
| 6
|- align="center"
| align="left" | Jet ski
|
|
|
|
|
| bgcolor="#3399ff"|
| bgcolor=#ffcc00 | 3
| bgcolor=#ffcc00 | 1
|
| 4
|- align="center"
| align="left" | Marathon swimming
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=#ffcc00 | 2
| bgcolor=#ffcc00 | 2
| 4
|- align="center"
| align="left" | Paragliding
|
|
| bgcolor="#3399ff"|
| bgcolor="#3399ff"|
| bgcolor="#3399ff"|
| bgcolor=#ffcc00 | 4
| bgcolor=#ffcc00 | 4
|
|
| 8
|- align="center"
| align="left" | Pencak silat
| bgcolor="#3399ff"|
| bgcolor=#ffcc00 | 2
| bgcolor="#3399ff"|
|
| bgcolor=#ffcc00 | 6
|
|
|
|
| 8
|- align="center"
| align="left" | Sailing
|
|
|
| bgcolor="#3399ff"|
| bgcolor="#3399ff"|
|
| bgcolor="#3399ff"|
| bgcolor=#ffcc00 | 6
|
| 6
|- align="center"
| align="left" | Surfing
|
| bgcolor=#ffcc00 | 1
| bgcolor=#ffcc00 | 1
| bgcolor=#ffcc00 | 1
| bgcolor=#ffcc00 | 1
| bgcolor=#ffcc00 | 1
|
|
|
| 5
|- align="center"
| align="left" | Triathlon
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=#ffcc00 | 2
| 2
|- align="center"
| align="left" | Woodball
| bgcolor="#3399ff"|
| bgcolor="#3399ff"|
| bgcolor="#3399ff"|
| bgcolor=#ffcc00 | 2
| bgcolor=#ffcc00 | 2
|
|
|
|
| 4
|-
!Tổng số huy chương vàng!!!! 5!! 9!! 7!! 12!! 5!! 9!! 15!! 9!!71
<noinclude>

Bảng tổng sắp huy chương

Tài trợ
Lễ khai mạc Đai hội có sự góp mặt của hơn năm nhà tài trợ chính:
 Swatch (tài trợ đếm thời gian và hệ thống cung cấp thông tin)
 Carisbrook (trang phục)
 Pertamina (công ty dầu khi Indonesia)
 Panasonic
 Samsung

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Bali 2008 – Đại hội Thể thao Bãi biển châu Á lần thứ 1 – Trang web chính thức Hội đồng Olympic châu Á

 The Big Picture – The Boston Globe

Á
2008
Á
Giải đấu thể thao quốc tế tổ chức bởi Indonesia
Thể thao châu Á năm 2008

Sự kiện thể thao đa môn ở Indonesia
Thể thao Bali


title: Melanotus laoticus

text:
Melanotus laoticus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1933.

Chú thích

Tham khảo

Melanotus


title: Park Ji-sung

text:
Park Ji-sung (Hangul: 박지성, Hanja: 朴智星, sinh ngày 30 tháng 3 năm 1981) là cựu cầu thủ bóng đá người Hàn Quốc. Park là 1 trong những cầu thủ Châu Á hiếm hoi đã từng thi đấu cho câu lạc bộ Manchester United và trở thành cầu thủ Châu Á thành công nhất tại 1 câu lạc bộ của nước Anh. Trong suốt sự nghiệp mình tại Manchester United, anh đã giành được 4 chức vô địch Ngoại hạng Anh (2007-2011), 1 chức vô địch UEFA Champions League 2008 cùng 1 chức vô địch FIFA Club World Cup cùng năm đó.

Là một thành viên của đội tuyển quốc gia Hàn Quốc, Park có 100 trận ra sân và đã ghi được 13 bàn thắng, góp phần giúp đội tuyển Hàn Quốc giành vị trí thứ tư tại Giải vô địch thế giới FIFA World Cup 2002. Anh đã chính thức giải nghệ tại Queens Park Rangers ở tuổi 33.

Sự nghiệp

Khởi đầu sự nghiệp
Mặc dù được sinh ra tại thủ đô của Hàn Quốc, Seoul, nhưng gia đình lại đăng ký khai sinh tại Goheung, Jeonnam, quê hương của cha anh. Anh lớn lên tại công viên Suwon, một thành phố vệ tinh 30 km (20 dặm) về phía nam của Seoul. Trong khi ở trường trung học, Park đã bị từ chối bởi một số các câu lạc bộ chuyên nghiệp, do dáng vóc nhỏ bé của mình. Anh đã chơi cho trường Đại học Myongji. Năm 2000, chỉ sau một năm tại Đại học Myongji, câu lạc bộ Kyoto Purple Sanga của Nhật đã ký hợp đồng với Park.

Kyoto Purple Sanga
Năm 2002, Park đã đưa đội vào trận chung kết Cúp Thiên Hoàng và ghi 1 bàn gỡ hòa. Câu lạc bộ còn tiếp tục lọt vào trận chung kết và giành chiến thắng 2-1, giúp đội đoạt chiếc cúp đầu tiên trong lịch sử.

PSV Eindhoven
HLV trưởng đội tuyển Hàn Quốc - Guus Hiddink - quay trở lại Hà Lan dẫn dắt CLB PSV Eindhoven vào tháng 8 năm 2003. Khi dẫn dắt đội tuyển Hàn Quốc, Hiddink đã rất ấn tượng với màn trình diễn của tiền vệ trẻ này, vậy nên sau khi quay lại Hà Lan ông đã mang theo Park Ji-Sung về với sân Phillips.

Tuy nhiên, mùa giải đầu tiên tại Hà Lan đã rất khó khăn với tiền vệ người Hàn Quốc, Anh đã gặp phải các vấn đề về văn hóa trong cuộc sống của người Hà Lan và cả về ngôn ngữ bản địa, Park đã không để lại nhiều dấu ấn nổi bật trong mùa giải đầu tiên khi chỉ được ra sân 8 lần trong cả mùa bóng, dù sao thì PSV cũng đã không thể giành được chức vô địch Hà Lan.

Mặc dù gặp khó khăn ở mùa giải đầu tiên, tuy nhiên sang các mùa giải tiếp theo chứng kiến sự bùng nổ bất ngờ của tiền vệ người Hàn Quốc và anh đã trở thành một quân bài chiến lược trong đội hình của đội bóng chủ sân Phillips. PSV đã được dự đoán là sẽ có một mùa giải tranh đấu rất khó khăn do sự ra đi của 2 cầu thủ chủ chốt: Ajen Robben và Mateja Kezman (đều đến Chelsea). Tuy nhiên, sự nổi lên của tiền vệ thi đấu không biết mệt mỏi Park Ji-Sung đã đóng góp đáng kể giúp PSV giành chức vô địch quốc gia Hà Lan và lập một cú đúp. Anh còn ghi 1 bàn thắng vào lưới AC Milan trong bán kết lượt đi trong khuôn khổ Champions League. Có tiêu đề "Bài hát cho Park", nó đã được bao gồm trong album chính thức của PSV "PSV Kampioen", và lặp đi lặp lại "Ji-Sung Park" trong cách phát âm tiếng Hà Lan toàn bộ thời gian.

Manchester United
Vào tháng 6 năm 2005, Manchester United và PS V Eindhoven đã đạt được thỏa thuận chuyển nhượng cầu thủ này. Mặc dù số tiền của hoạt động không được chỉ định nhưng ước tính khoảng 4 triệu euro. Bằng cách này, anh trở thành cầu thủ bóng đá Hàn Quốc đầu tiên chơi ở Premier League. Trận ra mắt của anh cho Quỷ đỏ diễn ra vào ngày 9 tháng 8 năm 2005, vào sân ở phút thứ 67 trong chiến thắng 3-0 trước Debreceni Vasutas ở vòng sơ loại thứ ba của UEFA Champions League 2005–06. Cũng vào ngày 18 tháng 10 cùng năm, anh trở thành cầu thủ bóng đá gốc Á đầu tiên làm đội trưởng của Manchester United khi vào sân thay Ryan Giggs ở những phút cuối trận đấu với Lille.

Tổng cộng họ đã chơi 5 trận ở vòng bảng, bị loại sau khi xếp ở vị trí cuối cùng với 6 điểm. Cũng trong mùa giải này, anh đã giành được danh hiệu đầu tiên cùng Manchester là Cúp Liên đoàn Anh, sau khi đánh bại Wigan Athletic trong trận chung kết với tỷ số 4-0. Trong giải đấu này, anh đã chơi ba trận và ghi một bàn thắng vào lưới Birmingham City ở tứ kết. Mặt khác, bàn thắng đầu tiên ở giải đấu của anh được cho là được ghi vào ngày 5 tháng 2 năm 2006 trong chiến thắng 4-2 trước Fulham FC . Tuy nhiên, Ủy ban bàn thắng đáng ngờ của Premier League xác định đó là bàn phản lưới nhà do hậu vệ Carlos Bocanegra cản phá nên anh đã chính thức ghi bàn thắng đầu tiên vào ngày 9/4 trước Arsenal FC ở Old Town Trafford.

Trong khi đó, Manchester United giành được vị trí thứ hai trên BXH sau khi xếp ở vị trí thứ hai với 83 điểm. Trong mùa giải thứ hai với câu lạc bộ Manchester, anh chỉ chơi 20 trận và ghi được 5 bàn thắng. Điều này là do vào tháng 4 năm 2007, anh ấy bị chấn thương đầu gối và phải đến Hoa Kỳ để phẫu thuật. Bất chấp tất cả, anh đã góp phần giành chức vô địch Premier League sau 28 trận thắng, 5 trận hòa và 5 trận thua; 36 và á quân FA Cup sau khi bị Chelsea FC đánh bại trong trận chung kết với tỷ số 1-0. Ở Champions League cùng mùa giải đó anh chỉ thi đấu một trận (thắng 1-0 trước Lille Olympique), và sau đó bị loại ở bán kết.

Trong mùa giải 2007–08, Manchester đã xác nhận lại danh hiệu có được ở mùa giải trước tại Premier League với 87 điểm, nhiều hơn Chelsea, đội đứng ở vị trí thứ hai, 2 điểm. 40 Tại FA Cup 2007–08 , họ tiến vào tứ kết sau khi loại Aston Villa , Tottenham Hotspur và Arsenal. Trong khi đó, tại Champions League, họ đứng đầu bảng với 16 điểm, tiến đến vòng 16 với tỷ số chung cuộc 2-1 nơi họ đánh bại Olympique de Lyon của Pháp. Ở giai đoạn tiếp theo, họ phải đối mặt với AS Roma, đội mà họ đã đánh bại 2-0 ở trận lượt đi và 1-0 ở trận lượt về. Với tỷ số 1-0 Sau đó, họ đánh bại FC Barcelona của Tây Ban Nha, và cuối cùng đã giành chức vô địch Champions League thứ ba trong lịch sử khi đánh bại Chelsea ở trận chung kết với tỷ số 6-5 trong loạt sút luân lưu.

Màn trình diễn tốt của Park trong các trận gặp Roma và Barcelona cho thấy anh đã giành được một suất trong đội hình có mặt ở trận chung kết và qua đó trở thành cầu thủ châu Á đầu tiên góp mặt ở đó, tuy nhiên, anh không có tên trong trận chung kết. Vài ngày sau, Alex Ferguson tuyên bố rằng việc loại Park khỏi đội là một trong những quyết định khó khăn nhất mà ông phải thực hiện trong suốt sự nghiệp huấn luyện của mình. Manchester United bắt đầu mùa giải 2008–09 bằng việc giành chức vô địch Community Shield sau khi đánh bại Portsmouth FC 3-1, mặc dù không có Park trên sân.

Vào ngày 21 tháng 9 năm 2008, anh được chọn là cầu thủ xuất sắc nhất trận khi ghi bàn thắng ấn định tỷ số vào lưới Chelsea (1-1). Vào tháng 12 cùng năm, anh có tên trong danh sách 23 cầu thủ Manchester tham dự FIFA Club World Cup, nơi họ trở thành nhà vô địch khi đánh bại Gamba Osaka của Nhật Bản với tỷ số 5-0. Vào ngày 14 tháng 9 năm 2009, anh gia hạn hợp đồng thêm ba năm với United.

Vào ngày 31 tháng 1, anh ghi bàn thắng đầu tiên ở mùa giải 2009–10 , trong chiến thắng 3-1 trước Arsenal. Vào ngày 10 tháng 3, anh ghi bàn thắng đầu tiên ở châu Âu trong mùa giải hiện tại, ghi bàn thắng thứ ba trong chiến thắng 4-0 trước AC Milan. Vào ngày 9 tháng 5, trong trận đấu cuối cùng của Premier League, anh đã ghi bàn thắng trong chiến thắng 4-0 trước Stoke City. Dù Manchester thắng thoải mái nhưng Chelsea đã giật chức vô địch từ tay họ nhờ chiến thắng 8-0 trước Wigan Athletic. Đứng ở vị trí đầu tiên trên bảng xếp hạng với lợi thế một điểm. Vào ngày 8 tháng 8 năm 2010, anh giành được chiếc cúp Community Shield thứ ba nhờ chiến thắng 3-1 của câu lạc bộ trước Chelsea tại sân vận động Wembley. Park đá chính nhưng bị thay ra bởi Nani ở phút thứ 46.

Bàn thắng đầu tiên của anh trong mùa giải 2010-11 được ghi vào ngày 22 tháng 9 năm 2010 trong chiến thắng 5-2 trước Scunthorpe United ở vòng 3 Cúp Liên đoàn Anh 2010-11. Anh lại ghi một bàn thắng trong giải đấu này ở vòng 4 trước Wolverhampton Wanderers , tiến vào tứ kết, nơi họ bị loại bởi West Ham United sau khi thất thủ với tỷ số 4-0. Hai bàn thắng đầu tiên của anh ở giải quốc nội được ghi vào ngày 6 tháng 11, giúp câu lạc bộ của anh giành chiến thắng 2-1 trước Wolverhampton. Vào ngày 27 tháng 11, anh ghi bàn thắng thứ hai cho United trong chiến thắng 7-1 trên sân nhà trước Blackburn Rovers.

Trong suốt tháng 1 năm 2011, Park đã phải vắng mặt ở câu lạc bộ để cùng đội tham dự Asian Cup 2011 . Khi trở về từ giải đấu châu lục, anh ấy đã phải nghỉ thi đấu một tháng do chấn thương gân khoeo xảy ra trong quá trình tập luyện. 63 Anh ấy đã trở lại đội một vào ngày 2 tháng 4 trong trận đấu với West Ham United. Mười ngày sau, anh trở lại đội hình xuất phát và ghi bàn thắng đánh bại Chelsea FC 2-1 ở trận lượt về tứ kết UEFA Champions League. Cuối cùng, United là á quân của giải đấu sau khi bị FC Barcelona đánh bại trong trận chung kết. 65 Bàn thắng cuối cùng trong mùa giải của anh ấy được ghi vào ngày 22 tháng 5 năm 2011 trong chiến thắng 4-2 trước Blackpool FC trong trận đấu cuối cùng ở giải VĐQG, qua đó giúp anh giành chức vô địch Premier League thứ tư và là chức vô địch thứ 19 của câu lạc bộ.

Mùa giải tiếp theo, Manchester bắt đầu bằng việc giành được danh hiệu Community Shield khi đánh bại đối thủ cùng thành phố, Manchester City, 3-2 tại Sân vận động Wembley. 67 Ở các cúp quốc gia, Park đã chơi 4 trận và ghi một bàn thắng vào lưới Liverpool FC ở vòng 32 Cúp FA 2011–12. Ở giải VĐQG Anh, anh ghi hai bàn sau mười bảy trận, giúp đội của mình ở vị trí thứ hai với 89 điểm sau 28 trận thắng, 5 trận hòa và 5 trận thua, cùng số điểm với Manchester City nhưng có hiệu số bàn thắng bại kém hơn. Tại UEFA Champions League 2011–12, họ đã góp mặt trong 4 trận đấu ở giai đoạn đầu tiên, mặc dù họ đã bị loại sau khi xếp ở vị trí thứ ba trong bảng. Cùng mùa giải đó, họ chơi ở UEFA Europa League, tiến vào vòng 16 đội sau khi loại Ajax Amsterdam ở vòng trước.

Thống kê sự nghiệp

Câu lạc bộ

Tính đến ngày 3 tháng 5 năm 2014.

Quốc tế

Tính đến ngày 25 tháng 1 năm 2011.

Bàn thắng quốc tế

Danh hiệu

Câu lạc bộ
Kyoto Purple Sanga
J2 League (1): 2001
Cúp Hoàng đế (1): 2002

PSV Eindhoven
Eredivisie (2): 2002–03, 2004–05
Cúp bóng đá Hà Lan (1): 2004–05
Johan Cruijff Schaal (1): 2003

Manchester United
Giải bóng đá Ngoại hạng Anh (4): 2006–07, 2007–08, 2008–09, 2010–11
Cúp Liên đoàn bóng đá Anh (3): 2005–06, 2008–09, 2009–10
Siêu cúp Anh (4): 2007, 2008, 2010, 2011
UEFA Champions League (1): 2007–08
FIFA Club World Cup (1): 2008

Đội tuyển quốc gia
Hàn Quốc
Hạng tư World Cup: 2002
 Hạng 3 Asian Cup 2000, 2011 và hạng 3 Asiad 2002

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Park Ji-Sung tại KFA

 Park Ji-Sung tại Voetbal International

Sinh năm 1981
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá nam Hàn Quốc
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Hàn Quốc
Tiền vệ bóng đá
Cầu thủ bóng đá Kyoto Sanga FC
Cầu thủ bóng đá PSV Eindhoven
Cầu thủ bóng đá Manchester United F.C.
Cầu thủ bóng đá Queens Park Rangers F.C.
Cầu thủ bóng đá J1 League
Cầu thủ bóng đá J2 League
Cầu thủ bóng đá Eredivisie
Cầu thủ bóng đá Premier League
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Anh
Cầu thủ Cúp Liên đoàn các châu lục 2001
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2002
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2006
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2010
Cầu thủ bóng đá Thế vận hội Mùa hè 2000
Cầu thủ bóng đá Thế vận hội Hàn Quốc
FIFA Century Club
Huy chương bóng đá Đại hội Thể thao châu Á
Cầu thủ bóng đá Đại hội Thể thao châu Á 2002
Huy chương Đại hội Thể thao châu Á 2002
Tín đồ Phật giáo Hàn Quốc
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Hà Lan
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Nhật Bản


title: Atimaea

text:
Atimaea là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Hadeninae


title: Leioproctus truncatulus

text:
Leioproctus truncatulus là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1913.

Chú thích

Tham khảo

Leioproctus
Động vật được mô tả năm 1913


title: Blascomillán

text:
Blascomillán là một đô thị trong tỉnh Ávila, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2006 (INE), đô thị này có dân số là 254.

Tham khảo

Đô thị ở Ávila


title: 1004

text:
Năm 1004 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 1004


title: Simodactylus poggii

text:
Simodactylus poggii là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel miêu tả khoa học năm 2003.

Chú thích

Tham khảo

Simodactylus


title: Nữ chúa Lakshmibai

text:
Lakshmi Bai (tiếng Hindi- झाँसी की रानी Marathi- झाशीची राणी; 1828 - 1858) được biết đến như Jhansi Ki Rani, hoặc nữ chúa của Jhansi, là một trong những nhân vật tiêu biểu của Ấn Độ trong cuộc khởi nghĩa vào năm 1857, và là một biểu tượng của sự phản kháng chính sách cai trị của thực dân Anh ở Ấn Độ. Bà là nữ chúa của nhà nước Maratha vùng Jhansi, nằm ở phần phía bắc của Ấn Độ.

Vang danh
Trong gia đoạn này, cuộc chiến tranh du kích của nhân dân Ấn Độ bước sang một giai đoạn mới, mà nổi bật là sự góp mặt của Lakshmi Bai. Do không chịu nổi cảnh áp bức dân tộc thô bạo của thực dân Anh, Lakshmi Bai đã đích thân chỉ huy các đơn vị kỵ binh của mình cải trang thành nam giới đến đánh quân Anh ở những nơi nguy hiểm nhất. Khi quân Anh đột nhập vào thành phố Jhansi trung tâm của Vương quốc Maratha, bà đã theo thang giây từ một ngọn tháp và biến đi trong đêm tối. Sau đó đội quân của bà đã sáp nhập với đội quân của Tôpi và bà đã hi sinh trong một trận đánh quyết liệt với thực dân Anh. Người Ấn Độ luôn ghi nhớ tên tuổi của bà và xem bà như là một nữ anh hùng của dân tộc mình.

Chú thích

Tham khảo
 Những mẫu chuyện lịch sử thế giới, Nguyễn Khoa Tịnh - Nguyễn Thế Toàn - Lê Thúy Mùi, Trường Cao đẳng sư phạm Bình Trị Thiên – Huế, năm 1998, trang 73-74

Anh hùng dân tộc
Nhà hoạt động xã hội Ấn Độ
Mất năm 1858
Sinh năm 1828


title: Chiến tranh Anh–Zanzibar

text:
{{Infobox military conflict
|conflict = Chiến tranh Anh-Zanzibar
|partof = Tranh giành châu Phi
|image =
|caption = Hậu cung của Quốc vương sau khi bị pháo kích
|date = 09:02–09:40 EAT (06:02–06:40 UTC), 27 tháng 8 năm 1896(38 phút)
|place = Thị trấn Zanzibar, Vương quốc Zanzibar
|casus =
|territory =
|result = Anh chiến thắng
|combatant1 =  Anh Quốc
|combatant2 =  Vương quốc Zanzibar
|commander1 =
|commander2 =  Khalid bin Bargash Saleh
|strength1 = Lục:1.050Hải:3 tuần dương hạm2 pháo hạm
|strength2=Lục:2.8004 khẩu pháo1 pháo bờHải:HHS Glasgow, du thuyền vương thất2 xuồng
|casualties1=1 bị thương
|casualties2=500 thương vong1 du thuyền vương thất bị chìm2 xuồng bị chìm1 pháo bờ bị phá hủy
}}

Chiến tranh Anh–Zanzibar () diễn ra giữa Vương quốc Liên hiệp Anh và Ireland với Vương quốc Zanzibar vào ngày 27 tháng 8 năm 1896. Xung đột kéo dài trong khoảng 38 đến 45 phút khiến nó trở thành cuộc chiến ngắn nhất trong lịch sử. Nguyên nhân trực tiếp của chiến tranh là việc Quốc vương thân Anh Hamad bin Thuwaini từ trần vào ngày 25 tháng 8 năm 1896 và việc kế vị sau đó của Quốc vương Khalid bin Barghash. Khalid đơn phương đăng quang trong khi chưa được người Anh chấp thuận, còn nhà đương cục Anh ưa thích Hamud bin Muhammed hơn. Người Anh xem hành động của Khalid là một "sự khơi mào chiến tranh" và gửi một tối hậu thư cho Khalid, song Khalid động viên cấm vệ quân của ông và cố thủ bản thân bên trong cung điện.

Tối hậu thư hết hạn vào 09:00 giờ Đông Phi (East Africa Time) ngày 27 tháng 8, đương thời Anh Quốc tập hợp ba tuần dương hạm, hai pháo hạm, 150 thủy quân lục chiến và thủy thủ, và 900 binh sĩ Zanzibar tại khu vực cảng. Khoảng 2.800 binh sĩ Zanzibar phòng thủ cung điện; hầu hết được tuyển từ thường dân, song cũng bao gồm cấm vệ quân của quốc vương và vài trăm công bộc và nô lệ. Một cuộc bắn phá bắt đầu vào lúc 09:02 vào cung điện và vô hiệu hóa pháo phòng thủ. Một hành động hải quân nhỏ diễn ra với việc Anh Quốc đánh đắm du thuyền HHS Glasgow của Vương thất Zanzibar và hai thuyền nhỏ hơn, và một số phát đạn được bắn vô ích về phía quân Zanzibar thân Anh khi đội quân này tiến đến gần cung điện. Quốc kỳ trên cung điện bị bắn rơi và ngừng bắn từ 09:40.

Quân đội của quốc vương chịu khoảng 500 thương vong, trong khi chỉ có một thủy thủ người Anh bị thương. Quốc vương Khalid tị nạn trong lãnh sự quán Đức rồi thoát sang Đông Phi thuộc Đức. Người Anh nhanh chóng đưa Hamud lên nắm quyền một chính phủ bù nhìn. Chiến tranh đặt dấu chấm hết cho chủ quyền của Vương quốc Zanzibar và khởi đầu một giai đoạn quốc gia chịu ảnh hưởng cao độ của Anh.

 Bối cảnh

Zanzibar là một đảo quốc trên Ấn Độ Dương, ngoài khơi Tanganyika; nay là bộ phận của Tanzania. Đảo chính là Unguja (hay đảo Zanzibar), nằm dưới quyền cai quản trên danh nghĩa của Quốc vương Oman từ năm 1698 khi họ trục xuất những người định cư Bồ Đào Nha vốn tuyên bố chủ quyền với đảo vào năm 1499. Quốc vương Majid bin Said tuyên bố đảo độc lập từ Oman vào năm 1858, được Anh công nhận, và tách vương quốc khỏi Oman. Các quốc vương sau đó định đô và đặt trụ sở chính phủ tại thị trấn Zanzibar, trong thị trấn có một tổ hợp cung điện được xây dựng hướng về phía biển. Đến năm 1896, tổ hợp gồm có vương vung Beit al-Hukm, một hậu cung gắn liền; và Beit al-Ajaib —một cung điện nghi lễ được cho là tòa nhà đầu tiên tại Đông Phi được cấp điện. Tổ hợp phần lớn được xây dựng từ gỗ địa phương và không được thiết kế như một kết cấu phòng thủ. Toàn bộ ba tòa nhà chính nằm gần kề nhau theo một hàng, nối với nhau bằng những lang kiều bằng gỗ phía trên đường đi.

Anh Quốc công nhận chủ quyền của Zanzibar và quốc vương của quốc gia này vào năm 1886, sau một giai đoạn dài tương tác hữu hảo, và nhìn chung duy trì quan hệ tốt với đảo quốc và các quốc vương.. Tuy nhiên, Đức cũng quan tâm đến Đông Phi và hai cường quốc tranh giành quyền kiểm soát quyền mậu dịch và lãnh thổ trong khu vực trong suốt cuối thế kỷ 19. Quốc vương Khalifah trao quyền đất đai tại Kenya cho Anh Quốc và trao quyền đất đai tại Tanganyika cho Đức, một quá trình dẫn đến việc cấm chế độ nô lệ trên những vùng đất này. Nhiều thành viên thuộc tầng lớp người Ả Rập thống trị phiền não trước việc bị ngưng hoạt động mậu dịch có giá trị lớn này, kéo theo một số bất ổn. Thêm vào đó, nhà cầm quyền Đức tại Tanganyika không cho treo quốc kỳ vương quốc Zanzibar, dẫn đến xung đột vũ trang giữa quân Đức và dân cư địa phương. Một trong những xung đột như vậy diễn ra tại Tanga, ước tính khiến cho 20 người Ả Rập thiệt mạng.

Quốc vương Khalifah cử các binh sĩ Zanzibar dưới quyền lãnh đạo của Chuẩn tướng Lloyd Mathews, nguyên là sĩ quan của Hải quân Hoàng gia Anh, đi khôi phục trật tự tại Tanganyika. Chiến dịch thành công ở mức độ lớn, song cảm tình chống Đức trong người Zanzibar vẫn mãnh liệt. Xung đột tiếp tục nổ ra tại Bagamoyo, tại đây 150 người bản địa bị quân đội Đức sát hại, và các quan chức người Đức cùng công bộc bị sát hại tại Ketwa. Khalifah sau đó cấp quyền mậu dịch quảng đại cho Công ty Đông Phi Đế quốc Anh (IBEAC), công ty này nhận được hỗ trợ của Đức trong việc phong tỏa hàng hải nhằm ngăn chặn hoạt động mua bán nô lệ nội địa tiếp diễn. Khi Khalifah từ trần vào năm 1890, Ali bin Said lên nắm quyền tại vương quốc. Quốc vương Ali nghiêm cấm mua bán nô lệ nội địa (song không cấm sở hữu nô lệ), tuyên bố Zanzibar là một quốc gia do Anh Quốc bảo hộ và bổ nhiệm Lloyd Mathews là Đệ nhất bộ trưởng để đứng đầu nội các. Anh Quốc cũng được đảm bảo quyền phủ quyết đối với việc bổ nhiệm các quốc vương sau này.

Trong năm mà Ali đăng cơ, Anh Quốc và Đức ký kết Hiệp định Heligoland-Zanzibar, hiệp định chính thức phân ranh giới phạm vi quyền lợi tại Đông Phi và nhượng các quyền của Đức tại Zanzibar cho Anh Quốc. Điều này trao cho chính phủ Anh Quốc thêm ảnh hưởng tại Zanzibar, họ dự định sử dụng điều này để tiệt trừ chế độ nô lệ tại đây, một mục tiêu được đề ra ngay từ năm 1804.

Người kế vị Ali là Hamad bin Thuwaini, trở thành quốc vương vào năm 1893. Hamad duy trì quan hệ thân thiết với người Anh song các thần dân của ông bất đồng quan điểm trên vấn đề gia tăng quyền kiểm soát của Anh Quốc đối với quốc gia, quân đội do Anh lãnh đạo và bãi bỏ mua bán nô lệ sinh lợi lớn. Nhằm kiểm soát những bất đồng này, nhà cầm quyền Anh Quốc ủy quyền cho quốc vương tuyển mộ 1.000 cấm vệ quân người Zanzibar, song những binh sĩ này nhanh chóng tham gia những cuộc đụng độ với cảnh sát do Anh lãnh đạo.. Khiếu nại về các hành động của cấm vệ quan cũng đến từ những dân cư gốc Âu tại thị trấn Zanzibar.

Diễn biến
 25 tháng 8

Quốc vương Hamad đột ngột từ trần vào 11:40 giờ Đông Phi ngày 25 tháng 8 năm 1896. Người cháu trai 29 tuổi của ông tên là Khalid bin Bargash vốn đang bị nghi ngờ về một số vụ ám sát, người này chuyển vào tổ hợp cung điện tại thị trấn Zanzibar trong khi chưa được người Anh chấp thuận, vi phạm hiệp định thỏa thuận với Ali. Chính phủ Anh Quốc ưa thích một cứng cử viên thay thế là Hamud bin Muhammed, một người thuận lợi hơn đối với lợi ích của Anh Quốc. Lãnh sự và đại biểu ngoại giao Basil Cave cùng Tướng Lloyd Mathews cảnh báo Khalid suy nghĩ cẩn thận về hành động của mình.. Ba năm trước, khi Khalid cố gắng nắm quyền tại vương quốc sau khi Ali từ trần, tổng lãnh sự Anh Quốc Rennell Rodd từng thành công trong việc thuyết phục nhân vật này về những nguy hiểm của một hành động như vậy.

Khalid bỏ qua cảnh báo của Basil Cave và quân đội của người này bắt đầu tập hợp tại quảng trường cung điện dưới quyền chỉ huy của Đại úy Saleh của cấm vệ quân. Đến cuối ngày, họ tập hợp được 2.800 binh sĩ được vũ trang bằng súng trường và súng hỏa mai. Phần lớn họ là thường dân song có 700 binh sĩ askari Zanzibar đứng về phía Khalid. Pháo binh của quốc vương gồm có một số súng liên thanh Maxin, một súng Gatling, một súng thần công bằng đồng từ thế kỷ 17 và hai pháo dã chiến 12 pao, nhắm vào các thuyền của Anh Quốc tại cảng.. Pháo 12 pao do Hoàng đế Đức Wilhelm II tặng cho quốc vương Zanzibar. Binh sĩ của quốc vương cũng nắm quyền chiếm hữu Hải quân Zanziba- gồm có một thuyền buồm tên là HHS Glasgow, là du thuyền của quốc vương từ năm 1878 dựa trên tàu tuần phòng Glasgow của Anh.

Mathews và Cave cũng bắt đầu tập trung lực lượng của họ, có 900 askari Zanzibar dưới quyền Arthur Raikes của Trung đoàn Wiltshire, đây là nhân vậy thứ hai trong quân đội Zanzibar và giữ quân hàm chuẩn tướng. 150 thủy thủ và thủy quân lục chiến đổ bộ từ tàu tuần dương bảo vệ lớp Pearl Philomel và pháo hạm Thrush, là những tàu đang thả neo tại cảng. Đạo quân hải quân dưới quyền chỉ huy của Captain O'Callaghan, lên bờ trong vòng 15 phút khi được yêu cầu để đối phó với bất kỳ cuộc bạo động nào do dân chúng gây ra.. Một đạo quân nhỏ hơn gồm các thủy thủ dưới quyền Đại úy Watson của Thrush đổ bộ để bảo vệ lãnh sự quán Anh Quốc, nơi những công dân Anh Quốc được yêu cầu tập hợp nhằm bảo hộ. Một pháo hạm khác là HMS Sparrow tiến vào cảng và thả neo đối diện với cung điện, bên cạnh Thrush.

Các nhà ngoại giao Anh Quốc có một số lo ngại về tính khả tín của những askari dưới quyền Arthur Raikes, song những binh sĩ này chứng tỏ tính kiên định và chuyên nghiệp được tôi luyện nhờ duyệt binh và một vài cuộc viễn chinh đến Đông Phi. Sau đó, họ trở thành đội quân trên bộ duy nhất khai hỏa về phía quân phòng thủ. Quân đội của Arthur Raikes được vũ trang với hai súng liên thanh Maxim và một súng thần công 9 pao, được đặt tại nhà hải quan gần đó. Quốc vương cố gắng thuyết phục lãnh sự của Hoa Kỳ là Richard Dorsey Mohun công nhận việc đăng cơ của mình song sứ giả được nói rằng do việc đăng cơ của ông ấy không được chính phủ của Nữ vương điện hạ xác nhận, nên không thể trả lời."

Basil Cave tiếp tục gửi những tin nhắn cho Khalid yêu cầu ông ta cho quân triệt thoái, rời khỏi cung điện và trở về tư gia song chúng bị khước từ và Khalid đáp lại rằng sẽ tuyên bố bản thân là quốc vương vào 15:00. Basil Cave nói rằng điều này sẽ cấu thành một hành động nổi loạn và rằng vị thế quốc vương của Khalid sẽ không được chính phủ Anh Quốc công nhận. Vào lúc 14:30, Quốc vương Hamad được táng và đúng 30 phút sau đó một phát đại bác vương thất từ súng trong cung điện tuyên bố việc Khalid kế vị. Basil Cave không thể khởi đầu chiến sự mà không được sự phê chuẩn của chính phủ và gửi diện thông báo cho Văn phòng Đối ngoại thuộc chính phủ của Hầu tước Robert Gascoyne-Cecil tại Luân Đôn, hỏi rằng có thể bắn vào cung điện từ tàu chiến nếu nỗ lực hòa bình trở nên vô dụng. Trong khi đó, Basil Cave thông báo với tất cả lãnh sự ngoại quốc khác rằng mọi quốc kỳ vẫn treo rủ để tưởng nhớ cố quốc vương Hamad. Lá cờ duy nhất không treo rủ là cờ đỏ lớn treo trên cung điện của Khalid. Basil Cave cũng thông báo với các lãnh sự không công nhận Khalid là quốc vương, được họ chấp thuận.

 26 tháng 8

Vào 10:00 ngày 26 tháng 8, tàu tuần dương bảo vệ lớp Archer Racoon đến thị trấn Zanzibar và thả neo nối tiếp với Thrush và Sparrow. Vào 14:00, tàu tuần dương bảo vệ lớp Edgar St George, soái hạm của khu vực Cape và Đông Phi, đi vào cảng. Trên tàu có Chuẩn Đô đốc Harry Rawson cùng những thủy quân lục chiến và thủy thủ Anh. Khoảng thời gian đó, điện trả lời của Hầu tước Robert Gascoyne-Cecil đến, theo đó cho phép Cave và Rawson được tùy ý dử dụng phương sách nhằm loại bỏ Khalid khỏi quyền lực. Bức điện ghi: "Ông được ủy quyền áp dụng bất cứ biện pháp nào mà ông có thể xem là cần thiết, và hành động của ông sẽ được chính phủ của Nữ vương điện hạ ủng hộ. Tuy nhiên, đừng cố gắng thực hiện bất kể hành động nào mà ông không chắc chắn rằng có thể thực hiện thành công."

Basil Cave nỗ lực đàm phán thêm với Khalid song chúng thất bại và Harry Rawson gửi đến một tối hậu thư, yêu cầu Khalid đầu hàng và rời cung điện vào lúc 09:00 ngày 27 tháng 8 hoặc Harry Rawson sẽ khai hỏa. Trong buổi chiều, tất cả thương thuyền rời khỏi cảng và những phụ nữ và thiếu nhi người Anh rời đến St. George và một tàu của Công ty Hàng hải hơi nước Anh-Ấn để đảm bảo an toàn cho họ. Tối hôm đó, Lãnh sự Mohun lưu ý về sự im lặng đáng sợ tại Zanzibar.

 27 tháng 8

Vào 08:00 ngày 27 tháng 8, sau một tin nhắn do Khalid gửi nhằm yêu cầu đàm phán với Basil Cave, lãnh sự trả lời rằng mình sẽ chỉ cứu giúp nếu Khalid chấp thuận các điều khoản của tối hậu thư.. Đến 08.30, một tin nhắn nữa từ Khalid tuyên bố rằng "Chúng tôi không có ý định đầu hàng và chúng tôi không tin các người sẽ khai hỏa vào chúng tôi"; Basil Cave đáp lại rằng "Chúng tôi không muốn khai hỏa, song trừ khi ông làm điều mà ông nói thì chúng tôi nhất định sẽ làm vậy." Vào 08:55, không nhận được thêm tin tức gì từ cung điện, Harry Rawson trên tàu St George kéo dấu hiệu "chuẩn bị hành động".

Đúng 09:00, Tướng Lloyd Mathews lệnh cho các tàu của Anh Quốc bắt đầu bắn phá.. Vào 09:02 các tàu của Điện hạ là Racoon, Thrush và Sparrow đồng thời khai hỏa vào cung điện, phát súng đầu tiên của Thrush ngay lập tức vô hiệu hóa một súng thần công 12 pao của quốc vương. 3.000 quân phòng thủ, công bộc và nô lệ hiện diện trong cung điện phần lớn làm bằng gỗ và mặc dù có những chướng ngại vật là sọt, kiện và cao su, song có nhiều thương vong. Mặc dù có những báo cáo ban đầu rằng Khalid bị bắt và bị đày sang Ấn Độ, song thực sự là Khalid thoát khỏi cung điện.. Một thông tín viên của Reuters tường trình rằng quốc vương "chạy trong loạt bắn đầu tiên cùng toàn bộ những người Ả Rập lãnh đạo, họ để nô lệ và tùy tùng tiến hành chiến đấu", song những nguồn khác nói rằng Khalid ở lại cung điện lâu hơn. Hành động bắn pháo ngưng vào khoảng 09:40, lúc này cung điện và hậu cung đã bị cháy, pháo của quốc vương câm họng và còn cờ thì bị bắn rơi.

Trong khi diễn ra pháo kích, một hành động giao chiến hải quân diễn ra vào lúc 09:05, Glasgow lỗi thời bắn vào St George bằng 7 súng chín pao và một súng Gatling vốn là quà của Nữ vương Victoria tặng Quốc vương Zanzibar. Glasgow chìm khi bị bắn trả, song do cảng nông nên cột buồm của tàu vẫn ở trên mặt nước. Thủy thủ đoàn của Glasgow kéo một lá quốc kỳ Anh Quốc để thể hiện rằng họ đầu hàng và họ đều được các thủy thủ Anh Quốc cứu. Thrush cũng bắn chìm hai tàu hơi nước, thủy thủ đoàn trên hai tàu này dùng súng trường để bắn Thrush. Một số hành động chiến đấu trên bộ diễn ra khi binh sĩ của Khalid bắn vào các askari của Raikes khi họ tiến đến gần cung điện, song kết quả chẳng là bao. Giao chiến ngừng khi pháo kích kết thúc. Anh Quốc kiểm soát thị trấn và cung điện và đến chiều thì một người Ả Rập có thiện chí với người Anh tên là Hamud bin Muhammed được lập làm quốc vương song quyền lực bị giảm nhiều. Các tàu và thủy thủ đoàn của Anh Quốc bắn pháo khoảng 500 lần, bắn súng liên thanh khoảng 4.100 lần và bắn súng trường khoảng 1.000 lần trong khi giao tranh.

 Hậu quả
Khoảng 500 nam giới và nữ giới Zanzibar thương vong trong lúc bắn phá, hầu hết thiệt mạng do lửa nhấn chìm cung điện. Không rõ có bao nhiêu người chịu thương vong tham gia chiến đấu, song đội súng của Khalid được thuật là "mất một phần mười". Thương vong của người Anh là một hạ sĩ quan trọng thương trên tàu Thrush và sau đó phục hồi. Mặc dù phần lớn thị dân Zanzibar đứng về phía người Anh, song khu phố của người Ấn Độ bị lợi dụng thời cơ cướp phá và khoảng 20 dân cư thiệt mạng trong hỗn loạn. Nhằm khôi phục trật tự, 150 binh sĩ người Sikh của Anh Quốc chuyển đến từ Mombasa nhằm tuần tra các đường phố. Thủy thủ từ St George và Philomel vào bờ để hình thành một lữ đoàn cứu hỏa nhằm ngăn chặn hỏa hoạn lan từ cung điện sang nhà hải quan lân cận. Có một số lo ngại về việc hỏa hoạn tại nhà hải quan do chúng có chứa một lượng lớn chất nổ, song không có vụ nổ xảy ra.

Quốc vương Khalid, Đại úy Saleh và khoảng 40 tùy tòng tìm cách tị nạn tại lãnh sự quán Đức sau khi bỏ chạy khỏi cung điện,. tại đây họ dược mười thủy chủ và thủy quân lục chiến có vũ trang của Đức bảo vệ, trong khi Lloyd Mathews bố trí binh sĩ bên ngoài để bắt họ nếu họ cố gắng rời đi. Bất chấp yêu cầu dẫn độ, lãnh sự Đức từ chối giao nộp Khalid cho Anh Quốc do hiệp định dẫn độ của Đức với Anh Quốc đặc biệt loại trừ tù nhân chính trị. Thay vào đó, lãnh sự Đức hứa đưa Khalid đến Đông Phi thuộc Đức khiến nhân vật này không còn được đặt chân lên đất Zanzibar. Vào 10:00 ngày 2 tháng 10, SMS Seeadler của Hải quân Đức đến cảng; khi triều cao, một tàu của Seeadler đến cổng vườn của lãnh sự quán và Khalid bước thẳng từ khu đất của lãnh sự quán đến một chiến hạm Đức và do đó không bị bắt giữ. Ông được chuyển từ tàu lên Seeadler và sau đó được đưa đến Dar es Salaam tại Đông Phi thuộc Đức. Năm 1916, trong Chiến dịch Đông Phi thuộc Chiến tranh thế giới thứ nhất, Khalid bị quân Anh bắt, và bị đày đến Seychelles và Saint Helena trước khi được phép trở về Đông Phi, rồi từ trần tại Mombasa vào năm 1927. Anh Quốc trừng phạt những người ủng hộ Khalid bằng cách buộc họ phải trả tiền bồi thường để trang trải cho chi phí đạn pháo dùng để bắn vào họ và thiệt hại do cướp bóc, ước tính 300.000 rupee.

Quốc vương Hamud trung thành với người Anh và hành động giống như một bù nhìn của một chính phủ về bản chất do người Anh vận hành, vương quốc chỉ được duy trì nhằm tránh chi phí liên quan đến vận hành Zanzibar trực tiếp như một thuộc địa vương thất. Vài tháng sau chiến tranh, với sự thúc giục của người Anh, Hamud bãi bỏ chế độ nô lệ dưới mọi hình thức. Giải phóng nô lệ yêu cầu họ trình diện bản thân đến một văn phòng chính phủ và tỏ ra là một quá trình chậm chạp—trong vòng mười năm chỉ có 17.293 nô lệ được tự do, so với số lượng ước tính là 60.000 vào năm 1891.

Tổ hợp cung điện bị hư hại nặng và bị biến đổi hoàn toàn sau chiến tranh. Hậu cung, đăng tháp và vương cung bị phá hủy do bắn pháo và không còn an toàn. Địa điểm vương cung trở thành một khu vực công viên trong khi một cung điện mới được dựng trên điểm hậu cung. House of Wonders hầu như không bị hư hại và sau đó trở thành văn phòng chính cho những nhà cầm quyền người Anh.. Khi tiến hành cải tạo House of Wonders vào năm 1897, một tháp đồng hồ được dựng ở phía trước nhằm thay thế đăng tháp bị phá hủy trong khi bắn pháo. Glasgow bị chìm vẫn nằm ở cảng phía trước cung điện, vẫn nhìn thấy cột buồm trong vài năm sau đó, và hoàn toàn bị đập vỡ lấy phế liệu vào năm 1912.

Có lẽ do thể hiện ấn tượng của Hải quân Hoàng gia Anh trong khi pháo kích, không còn có cuộc nổi dậy nào nữa nhằm chống lại ảnh hưởng của Anh Quốc trong 67 năm còn lại của chế độ bảo hộ.

Thời gian

Cuộc chiến kéo dài trong khoảng 40 phút, được cho là chiến tranh ngắn nhất trong lịch sử thành văn. Các nguồn khác nhau đưa gia những thời gian khác nhau, như 38,. 40 và 45 phút, song 38 phút được trích dẫn thường xuyên nhất. Sự khác nhau là do nhầm lần giữa điều thực sự tạo thành mốc khởi đầu và kết thúc một cuộc chiến. Một số nguồn cho rằng cuộc chiến khởi đầu khi có lệnh khai hỏa vào lúc 09:00 và một số nguồn cho rằng khởi đầu là lúc bắt đầu pháo kích thực tế lúc 09:02. Kết thúc chiến tranh thường được cho là 09:40 khi có loạt pháo kích cuối cùng và cờ trên cung điện hạ, song một số nguồn cho là 09:45. Nhật ký hàng hải trên các tàu Anh Quốc có sự nhầm lẫn khi St George chỉ ra rằng đình hỏa được tuyên bố và Khalid vào lãnh sự quán Đức lúc 09:35, Thrush là 09:40, Racoon là 09:41 và Philomel cùng Sparrow'' là 09:45.

Tham khảo

Thư mục
 .
 .
 .
 .
 .
 .
 .
 .
 .
 .
 .
 .
 .
 .
 .

Đọc thêm
 .
 .
 .
 .

Lịch sử Tanzania
Chiến tranh liên quan tới Vương quốc Liên hiệp Anh
Chiến tranh
Xung đột năm 1896


title: Pseudapis kenyensis

text:
Pseudapis kenyensis là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Pauly mô tả khoa học năm 1990.

Chú thích

Tham khảo

Pseudapis
Động vật được mô tả năm 1990