title: Lê Công

text:
Lê Công (1952-) là một võ sư karatedo ngũ đẳng huyền đai JKA người Việt Nam, huấn luyện viên trưởng đội tuyển karatedo quốc gia Việt Nam, Đại tá Quân đội nhân dân Việt Nam. Ông hiện là phó Trưởng tràng Hệ phái Suzucho Karatedo., huyền đai thất đẳng.

Tiểu sử
Ông sinh ngày 2 tháng 9 năm 1952, tại xã Kháng Nhật, huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang, là con của ông Lê Dung - nguyên Thứ trưởng Bộ Giao thông công chính (sau đổi thành Bộ Giao thông và Bưu điện) và bà Lê Thị Lịch - nguyên bí thư tỉnh ủy Vĩnh Yên.

Do ảnh hưởng của gia đình, ông bắt đầu học võ từ năm 13 tuổi. Năm 1970, ông nhập ngũ, được biên chế vào một đơn vị phòng không và chiến đấu ở chiến trường Quảng Trị, Nam Lào.

Năm 1972, trong lúc tiếp quản căn cứ Ái Tử (ở Quảng Trị), ông nhặt được quyển sách "Linh Trường công thủ", một cuốn sách dạy karate do võ sư Hạ Quốc Huy Suzucho karate-do biên soạn. Vốn ham thích võ thuật, từ đó, ông tự luyện môn karate.

Chiến tranh kết thúc, ông chuyển sang công tác huấn luyện, trở thành võ sư huấn luyện võ thuật trong quân đội, công tác tại Cục Quân huấn, Bộ Tổng tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam. Năm 1986, ông trở thành huấn luyện viên của Trung tâm thể thao quân đội. Thời gian này, ông đã có những liên hệ với các võ sư Suzucho Karatedo, hệ phái Karate mà ông đã tự tập luyện qua sách hướng dẫn.

Khi phong trào luyện tập karate nổi lên, ông thành lập lớp karate của Trung tâm thể thao quân đội. Lúc này, ông chính thức được công nhận là một võ sư Karate. Sau đó, ông được mời làm huấn luyện viên đội tuyển quốc gia. Năm 1993, ông trở thành huấn luyện viên trưởng đội tuyển Karate quốc gia Việt Nam, nhiều lần dẫn đoàn thi đấu quốc tế. Nhiều học trò của ông đã giành được huy chương thi đấu quốc tế. Năm 2001, ông được kết nạp Đảng Cộng sản Việt Nam.

Ông là người Việt Nam duy nhất tính đến nay đã thi vượt cấp và đạt năm đẳng cấp Liên đoàn các Hiệp hội karatedo Nhật Bản (JKA - Japan Karatedo Association).

Vinh danh
Với các đóng góp của mình, ông được Nhà nước Việt Nam tặng 2 bằng khen Chính phủ, 5 Huân chương Lao động (một hạng Nhất, hai hạng Nhì, hai hạng Ba).

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Báo Lao động, "HLV Lê Công và hạnh phúc giản dị của người lính già".

Người Tuyên Quang
Karateka Việt Nam
Suzucho Karatedo
Võ sư Việt Nam
Đại tá Quân đội nhân dân Việt Nam
Huân chương Lao động
Sinh tại Tuyên Quang


title: Massing

text:
Massing là một đô thị ở huyện Rottal-Inn bang Bayern thuộc nước Đức.

Tham khảo


title: 20254 Úpice

text:
20254 Úpice là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1452.5556001 ngày (3.98 năm).

Nó được phát hiện ngày 21 tháng 3 năm 1998.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Gofasia obtusellaeformis

text:
Gofasia obtusellaeformis là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Rissoidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Gofasia


title: Cạnh tranh giữa Arsenal F.C. và Manchester United F.C.

text:
Cuộc đối đầu giữa Arsenal và Manchester United là một cuộc đối đầu đáng chú ý trong làng bóng đá Anh khi cả hai câu lạc bộ có lịch sử và truyền thống vĩ đại.

Mặc dù 2 câu lạc bộ thường xuyên góp mặt ở giải đấu cao nhất nước Anh từ năm 1919 nhưng sự cạnh tranh chủ yếu đến từ sau những năm 1990. Vào cuối những năm 1990 và những năm 2000, những cuộc đối đầu khốc liệt giữa hai đội bóng này diễn ra ở ba giải Ngoại hạng Anh, FA Cup và Champions League.

Trong thời gian này, đã có mối thù giữa 2 huấn luyện viên phục vụ lâu nhất trong lịch sử Premier League, Arsene Wenger (1996–2018) của Arsenal và Sir Alex Ferguson (1986–2013) của MU, và 2 cựu đội trưởng, Patrick Vieira và Roy Keane. Sự căng thẳng giữa 2 câu lạc bộ là những lần đối đầu từ cuối những năm 1990 đến năm 2011 mà đỉnh cao trong năm 2003 và 2004.

Trong những năm gần đây, Arsenal và Man Utd ít cạnh tranh hơn trước sự trỗi dậy của Chelsea, Liverpool, Man City và Tottenham, sự cạnh tranh đã giảm bớt phần nào theo lời cựu cầu thủ Arsenal đó là Lee Dixon, trong khi Sir Alex Ferguson cũng đã tuyên bố rằng 2 đội đã hạ nhiệt từ những lần gặp gỡ "nóng bỏng" trước đây.

Chuyển nhượng giữa hai câu lạc bộ

Cầu thủ từ Arsenal sang Manchester United

Cầu thủ từ Manchester United sang Arsenal

Kết quả trận đấu giữa hai đội

Premier League
{|
|-
|style="vertical-align:top;width:33%"|

Arsenal và Manchester United

Manchester United và Arsenal

{| class="wikitable" style="font-size:90%"
|-
!width=150|Manchester United thắng
!width=150|Arsenal thắng
!width=100|Trận hòa
|-
|align="center"|18
|align="center"|4
|align="center"|8

Những cầu thủ ghi bàn nhiều ở Premier League khi hai đội bóng gặp nhau

Kết quả khác từ năm 1996

{| class="wikitable" style="font-size:90%"
|-
!width=150|Manchester United thắng
!width=150|Arsenal thắng
!width=100|Trận hòa
|-
|align="center"|8
|align="center"|6
|align="center"|3

Tham khảo

Đọc thêm

Liên kết ngoài

 Classic Football: Arsenal–Manchester United  at FIFA.com

Câu lạc bộ bóng đá Arsenal
Manchester United F.C.
Arsenal F.C. và Manchester United F.C.


title: Ecnomina sheldoni

text:
Ecnomina sheldoni là một loài Trichoptera trong họ Ecnomidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Ecnomina


title: Tillandsia schusteri

text:
Tillandsia schusteri là một loài thuộc chi Tillandsia. Đây là loài đặc hữu của México.

Chú thích

Tham khảo

Checklist of Mexican Bromeliaceae with Notes on Species Distribution and Levels of Endemism  truy cập 3 tháng 11 năm 2009

S
Thực vật México


title: Penia sucinea

text:
Penia sucinea là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel miêu tả khoa học năm 2002.

Chú thích

Tham khảo

Penia


title: Propebela profunda

text:
Propebela profunda là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Propebela
Động vật được mô tả năm 1993


title: Quận Reno, Kansas

text:
Quận Reno là một quận thuộc tiểu bang Kansas, Hoa Kỳ. Theo điều tra dân số năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có dân số người.

Các vùng dân cư

Đã hợp nhất
 Hutchinson, 41,047 (quận lỵ)
 South Hutchinson, 2,488
 Buhler, 1,337
 Haven, 1,175
 Nickerson, 1,172
 Pretty Prairie, 601
 Arlington, 441
 Turon, 435
 Sylvia, 297
 Partridge, 266
 Abbyville, 126
 Plevna, 99
 Willowbrook, 88
 Langdon, 72

Chưa hợp nhất
 Castleton
 Darlow
 Medora
 Pleasantview (Whiteside)
 St. Joe (Ost)
 Yoder

Chú thích

Quận của Kansas


title: Veppathur

text:
Veppathur là một thị xã panchayat của quận Thanjavur thuộc bang Tamil Nadu, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Veppathur có dân số 7414 người. Phái nam chiếm 50% tổng số dân và phái nữ chiếm 50%. Veppathur có tỷ lệ 66% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 75%, và tỷ lệ cho phái nữ là 57%. Tại Veppathur, 11% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Tamil Nadu


title: Agriotes trivittatus

text:
Agriotes trivittatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Champion mô tả khoa học năm 1896.

Chú thích

Tham khảo

Agriotes


title: Cechenena aegrota

text:
Cechenena aegrota là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó được Butler miêu tả năm 1875. Nó được tìm thấy ở Nepal, đông bắc Ấn Độ (Sikkim, Meghalaya), Bangladesh, Thái Lan, Lào, miền nam Trung Quốc (Hải Nam, Hồng Kông) và Việt Nam.
Con đực có sải cánh 72–76 mm, con cái có sải cánh 88–92 mm, con đực và con cái có ngoại hình khác nhau. Con trưởng thành bay từ tháng 3 đến tháng 12, với cao điểm vào tháng 4 ở Hồng Kông.

Ấu trùng ăn loài Psychotria.

Phụ loài
Cechenena aegrota aegrota
Cechenena aegrota kueppersi Eitschberger, 2007 (miền bắc Việt Nam)

Chú thích

Tham khảo

Cechenena


title: Tàu tuần dương hạng nặng

text:
Tàu tuần dương hạng nặng là một kiểu tàu tuần dương, một loại tàu chiến hải quân được thiết kế để hoạt động tầm xa, tốc độ cao và trang bị hải pháo có cỡ nòng khoảng 203 mm (8 inch). Tàu tuần dương hạng nặng có thể nhận biết với một dòng thiết kế từ năm 1915 cho đến năm 1945, mặc dù thuật ngữ "tàu tuần dương hạng nặng" chỉ được chính thức sử dụng vào năm 1930. Tiền thân của tàu tuần dương hạng nặng là những thiết kế tàu tuần dương hạng nhẹ trong những năm 1900 và 1910, hơn là những chiếc tàu tuần dương bọc thép trước năm 1905.

Sự tiến triển và định nghĩa
Vào cuối thế kỷ 19, tàu tuần dương được phân loại thành hạng nhất, hạng nhì và hạng ba dựa vào khả năng. Tàu tuần dương hạng nhất tiêu biểu thường là tàu tuần dương bọc thép, với đai giáp hông, và chúng thường khó phân biệt với những thiết giáp hạm tiền-dreadnought cỡ nhỏ. Tàu tuần dương hạng nhì và hạng ba nhẹ hơn, rẻ tiền hơn và nhanh hơn, thường chỉ có sàn tàu bọc thép và các hầm than bảo vệ thay vì lườn tàu bọc thép, và thường được biết đến như là tàu tuần dương bảo vệ.

Trong thập niên đầu tiên của thế kỷ 20, các tàu tuần dương bọc thép hạng nhất tiến hóa trở thành tàu chiến-tuần dương, và gia tăng đáng kể về kích thước và chi phí. Cùng lúc đó, tàu tuần dương hạng ba bắt đầu có một lớp thép mỏng bên ngoài lườn tàu và bắt đầu được biết đến như là tàu tuần dương hạng nhẹ. Khoảng trống lớn giữa một tàu chiến có trọng lượng rẽ nước xấp xỉ 20.000 tấn và cỡ pháo 305 mm (12-inch) so với một tàu tuần dương nhẹ cho đến 5.000 tấn và vũ khí 100 mm (4 inch) hoặc 155 mm (6 inch) đã dọn chỗ cho một kiểu tàu trung gian.

Thiết kế đầu tiên như vậy là một loại "tàu tuần dương Đại Tây Dương" của Anh Quốc được đề nghị vào năm 1912, đầ xướng một kiểu tàu tuần dương hoạt động tầm xa với tải trọng khoảng 8.000 tấn và trang bị pháo 190 mm (7,5 inch). Đây là một biện pháp đối phó với những lời đồn đại rằng Đức đang chế tạo tàu tuần dương có cỡ pháo 170 mm để tấn công tàu bè thương mại tại Đại Tây Dương. Sự việc các tàu chiến cướp tàu buôn Đức chỉ là tưởng tượng và các "tàu tuần dương Đại Tây Dương" không bao giờ được chế tạo. Tuy nhiên, nhu cầu vào năm 1915 về tàu tuần dương hoạt động tầm xa để bảo vệ thương mại hàng hải lại được đặt ra, đưa đến lớp Hawkins. Về căn bản là thiết kế của tàu tuần dương hạng nhẹ được mở rộng, mỗi chiếc Hawkins mang bảy khẩu hải pháo BL 190 mm (7,5 inch) Mark VI, và có trọng lượng rẽ nước xấp xỉ 10.000 tấn.

Kiểu tàu tuần dương bọc thép cũ không phải là một tổ tiên gần gũi với những kiểu tàu tuần dương hạng nặng, cho dù những cái tên đôi khi gợi ý như thế. Vào khoảng năm 1905, tàu tuần dương bọc thép đã phát triển về kích cỡ và sức mạnh khiến trở nên rất gần gũi với những chiếc thiết giáp hạm tiền-dreadnought vào thời đó, với trọng lượng rẽ nước lên đến khoảng 15.000 tấn: lớn hơn nhiều so với 10.000 tấn của tàu tuần dương hạng nặng. Xu hướng đó tiếp tục phát triển thành tàu chiến-tuần dương, vốn thoạt tiên được xem như là một tàu tuần dương bọc thép có kích cỡ ngang với thiết giáp hạm dreadnought. Đến năm 1915, cả thiết giáp hạm lẫn tàu chiến-tuần dương đều phát triển lớn lên đáng kể; như là chiếc HMS Hood, được thiết kế vào khoảng thời gian đó, có trọng lượng rẽ nước 45.000 tấn. Khoảng cách lớn giữa các tàu tuần dương hạng nặng và các tàu chiến chủ lực của cùng một thế hệ có nghĩa là, không giống như tàu tuần dương bọc thép, tàu tuần dương hạng nặng không thể trông đợi sẽ hoạt động như một thiết giáp hạm nhỏ.

Còn có những khác biệt kỹ thuật quan trọng khác giữa tàu tuần dương hạng nặng và tàu tuần dương bọc thép, một số phản ảnh sự cách biệt về thế hệ giữa chúng. Tàu tuần dương hạng nặng, giống như mọi con tàu đương thời, tiêu biểu thường sử dụng động cơ turbine hơi nước đốt dầu, và có được tốc độ nhanh hơn nhiều so với tàu tuần dương bọc thép, vốn chỉ có động cơ hơi nước chuyển động qua lại đốt than. Giống như những tàu tuần dương bảo vệ tiền thân và tàu tuần dương hạng nhẹ đương thời, tàu tuần dương hạng nặng thiếu một đại giáp hông, tiết kiệm trọng lượng để đạt được tốc độ cao. Dàn hỏa lực chính của một tàu tuần dương hạng nặng tối đa là pháo 203 mm (8 inch), nhỏ hơn so với cỡ pháo 233 mm (9,2 inch) tiêu biểu cho thế hệ tàu tuần dương bọc thép sau cùng. Dù sao, tàu tuần dương hạng nặng có nhiều khẩu pháo chính hơn trong khi một số tàu tuần dương bọc thép có một dàn pháo hỗn hợp thay vì đồng nhất một cỡ pháo chính; và chúng cũng loại bỏ cách bố trí pháo trong các ụ pháo thân, thay bằng các tháp pháo bắn thượng tầng bố trí theo trục dọc con tàu, vốn tiết kiệm trọng lượng và cho phép bắn toàn bộ pháo chính qua mạn. Chúng cũng được hưởng lợi từ việc áp dụng điều khiển hỏa lực trong những năm 1920 và 1930, khiến cho tàu tuần dương hạng nặng có được hỏa lực mạnh hơn đáng kể.

Hiệp ước Washington

Hiệp ước Hải quân Washington vào năm 1922 đưa ra những giới hạn rất nghiêm ngặt trong việc chế tạo thiết giáp hạm và tàu chiến-tuần dương, được định nghĩa như là những tàu chiến có trọng lượng rẽ nước lớn hơn 10.000 tấn hoặc vũ khí có cỡ nòng lớn hơn 203 mm (8 inch). Bên dưới giới hạn này, ít có hạn chế được áp dụng. Mức độ 10.000 tấn và 203 mm (8 inch) được đặt ra là do tham chiếu với lớp Hawkins của Anh Quốc, nhưng cả Nhật Bản lẫn Hoa Kỳ đều đang cân nhắc những thiết kế có tính năng tương tự. Kiểu của Nhật Bản sau này trở thành lớp Furutaka.

Sự xuất hiện của những lớp tàu tuần dương mới và mạnh mẽ này đã kích thích nên điều được xem như là cuộc chạy đưa vũ trang tàu tuần dương. Hải quân Nhật đi theo một học thuyết chế tạo tàu mạnh mẽ hơn ở mọi lớp tàu so với nnhững đối thủ tiềm năng, đưa đến việc phát triển nhiều lớp tàu tuần dương hạng nặng rất ấn tượng. Việc chế tạo của Anh và Mỹ chịu ảnh hưởng bởi mong muốn bắt kịp các tàu chiến Nhật trong khi vẫn duy trì đủ số lượng tàu tuần dương cho những trách nhiệm toàn cầu khác. Khi mà thiết giáp hạm bị hạn chế mạnh bởi Hiệp ước Washington, và ý niệm tàu sân bay còn chưa hoàn toàn chín mùi, tàu tuần dương trở thành mục tiêu của các thế lực hải quân. Trong một hoàn cảnh kinh tế khó khăn và bối cảnh quốc tế căng thẳng, người Anh mong muốn không giới hạn tải trọng tàu tuần dương nhưng giới hạn chặt chẽ đối với mỗi chiếc; trong khi người Mỹ mong muốn điều ngược lại: giới hạn số lượng các tàu tuần dương mạnh mẽ. Sự bất đồng giữa Anh và Mỹ đã phá hỏng cuộc Hội nghị Hải quân năm 1927.

Ngay cả trong những năm 1920, giới hạn 10.000 tấn cũng không được tôn trọng triệt để. Các nhà thiết kế Anh, Pháp và Mỹ nói chung làm việc trong giới hạn với sự chính xác; tuy nhiên, lớp Myoko của Nhật Bản đã phình ra trong khi chế tạo khi Bộ tham mưu Hải quân thuyết phục các nhà thiết kế tăng thêm tải trọng vũ khí. Ngoài việc vi phạm Hiệp ước, đây cũng là một quyết định tồi ở góc độ về thiết kế, và những con tàu này phải được tái cấu trúc vào những năm 1930 để giảm bớt trọng lượng. Lớp tàu tuần dương Deutschland, được chính thức xếp lớp như những tàu phòng vệ duyên hải bọc thép theo những điều khoản của Hiệp ước Versailles, nhưng ở dáng vẻ bên ngoài chúng trông như những thiết giáp hạm do những tháp pháo chính khổng lồ và tháp chỉ huy/cầu tàu cao một cách đặc biệt. Tuy nhiên, về thực chất chúng là những tàu tuần dương hạng nặng được nâng cấp các khẩu pháo lên cỡ 380 mm (11 inch) với giá phải trả là tốc độ chậm hơn; trọng lượng rẽ nước được công bố là 10.000 tấn nhưng trong thực hành con số này lớn hơn đáng kể.

Lớp tàu tuần dương Pensacola là những "tàu tuần dương hiệp ước" đầu tiên của Hải quân Mỹ tuân thủ theo những giới hạn của Hiệp ước Hải quân Washington. Dàn pháo chính của chúng bao gồm cỡ pháo tối đa 203 mm (8 inch) cho phép bởi Hiệp ước. Tuy nhiên, chúng có lớp vỏ giáp sàn tàu mỏng, độ dày thay đổi từ 63–102 mm (2,5-4 inch), không dày hơn so với những tàu tuần dương trang bị pháo 152 mm (6 inch), không đủ để bảo vệ khỏi đạn pháo 203 mm (8 inch) của đối phương. Hai chiếc trong lớp này, Pensacola và Salt Lake City, thoạt tiên được xếp loại như những tàu tuần dương hạng nhẹ do lớp vỏ giáp tối thiểu của chúng, cho đến khi được tái xếp lớp vào tháng 7 năm 1931 như tàu tuần dương hạng nặng theo thông lệ quốc tế đặt tên cho mọi tàu tuần dương có cỡ pháo lớn hơn 152 mm (6 inch).

Hiệp ước London
Vào năm 1930, Hiệp ước Hải quân Washington được triển hạn bởi Hiệp ước Hải quân London, vốn cuối cùng giải quyết sự tranh luận về vấn đề tàu tuần dương sôi nổi trong những năm 1920. Hiệp ước xác định giới hạn trên cả tàu tuần dương hạng nặng, có cỡ pháo lớn hơn 155 mm (6,1 inch), lẫn tàu tuần dương hạng nhẹ, có cỡ pháo nhỏ hơn. Giới hạn trọng lượng rẽ nước 10.000 tấn được áp dụng cho cả hai kiểu tàu. Đây chính là điểm mà việc phân chia giữa tàu tuần dương "nặng" và "nhẹ" cuối cùng trở nên chính thức và được phổ biến rộng rãi.

Hiệp ước làm hài lòng Anh và Mỹ. Tuy nhiên, nó gây khó chịu nặng nề cho Nhật Bản, vì đã giới hạn đáng kể số lượng tàu tuần dương hạng nặng mà Hải quân Đế quốc Nhật Bản có thể có, do họ đã xem tàu tuần dương hạng nặng là vũ khí quan trọng trong hàng chiến trận với các khẩu pháo 203 mm (8 inch) và ngư lôi hạng nặng. Hải quân Nhật đặt ít ưu tiên hơn cho tàu tuần dương hạng nhẹ chế tạo theo mục đích, hầu hết đều ra đời từ những năm 1920 (năm chiếc tàu tuần dương hạng nhẹ mà Nhật Bản đưa vào hoạt động trong giai đoạn Thế Chiến II đều trang bị vũ khí kém hơn so với tàu tuần dương hạng nhẹ Mỹ và Anh), đa số được sử dụng làm soái hạm chỉ huy các hải đội tàu khu trục. Giải pháp được họ áp dụng là chế tạo lớp Mogami, vốn được công bố là tàu tuần dương hạng nhẹ tải trọng 10.000 tấn với mười lăm khẩu pháo 155 mm (6,1 inch). Trong thực tế, chúng choán nước hơn 12.000 tấn, và luôn được dự định để thay thế những tháp pháo của nó để sau cùng có mười khẩu 203 mm (8 inch), tạo ra một thứ hầu như vô nghĩa đối với sự phân loại giữa tàu tuần dương hạng nhẹ và hạng nặng.

Hải quân Đức cũng lừa dối đối với những giới hạn của Hiệp ước, đưa ra lớp Admiral Hipper tải trọng 14.000 tấn.

Vào giữa những năm 1930, Anh, Pháp và Ý từ bỏ việc chế tạo tàu tuần dương hạng nặng. Họ nhận thấy rằng trong một cuộc đối đầu giữa các tàu tuần dương, một số lượng lớn pháo 152 mm (6 inch) sẽ chiếm ưu thế hơn so với một số lượng pháo 203 mm (8 inch) ít hơn. Đạn pháo nặng hơn của vũ khí 203 mm chỉ có ít ưu thế, và đa số tàu chiến có thể chịu đựng được đạn pháo 152 mm (6 inch) cũng được bảo vệ tốt chống lại đạn pháo 203 mm (8 inch). Điều này đã dẫn đến việc chế tạo tàu tuần dương với trọng lượng cho đến giới hạn 10.000 tấn, có từ 12 đến 15 khẩu pháo 155 mm (6 inch). Trong khi những chiếc này rơi vào sự phân loại "tàu tuần dương hạng nhẹ" do cỡ nòng pháo thực sự mà chúng trang bị cho dàn pháo chính, chúng được thiết kế để chống lại tàu tuần dương hạng nặng trên một tương quan ngang ngửa, một lần nữa khiến cho sự phân loại tàu tuần dương trở nên vô nghĩa.

Hiệp ước Hải quân London năm 1936, chủ yếu là sự thương lượng giữa Anh và Mỹ nhưng chưa bao giờ được phê chuẩn, loại bỏ hoàn toàn việc chế tạo tàu tuần dương hạng nặng bằng cách giới hạn việc đóng mới ở mức 8.000 tấn và cỡ pháo 155 mm (6,1 inch). Điều này đáp ứng rất tốt nhu cầu của Anh, nhưng hầu như chỉ là mớ giấy lộn. Hoa Kỳ tiếp tục chế tạo tàu tuần dương hạng nặng, mà cao điểm là lớp New Orleans và Wichita.

Chiến tranh Thế giới thứ hai

Tàu tuần dương hạng nặng tiếp tục được sử dụng, và chúng có được thiết kế khá cân bằng khi các nước quyết định vượt qua những giới hạn được đặt ra bởi Hiệp ước Hải quân London.

Đức chế tạo những tàu tuần dương hạng nặng thuộc lớp Admiral Hipper trọng lượng 14.000 tấn, cho dù Thỏa thuận Hải quân Anh-Đức đã dự định giới hạn việc đóng tàu.

Hoa Kỳ chế tạo lớp tàu tuần dương hạng nặng Baltimore trong những năm chiến tranh. Trong khi những tàu tuần dương hạng nặng trước đây có đặc điểm mang vũ khí ngư lôi rất mạnh, đặc biệt là đối với tàu tuần dương hạng nặng của Nhật, những chiếc sau này do Hải quân Mỹ chế tạo tập trung chủ yếu vào vũ khí phòng không do vai trò chính của chúng là hộ tống các tàu sân bay thay vì đối đầu trên mặt biển. Điều thú vị là hầu hết các tàu tuần dương Nhật Bản đều bị máy bay hay tàu ngầm đánh chìm chứ không phải bởi các lực lượng tàu nổi.

Hoa Kỳ đã chế tạo những tàu tuần dương hạng nặng cuối cùng, vốn hoàn tất không lâu sau khi chiến tranh kết thúc. Lớp Baltimore có tổng cống 17 chiếc, kể cả sáu chiếc thuộc lớp Oregon City với một vài điểm khác biệt. Lớp Des Moines là những tàu tuần dương hạng nặng cuối cùng được chế tạo. Mặc dù vẫn dựa trên thiết kế của lớp Baltimore, chúng nặng hơn đáng kể do được trang bị kiểu pháo mới 203 mm (8 inch) bắn nhanh. Thêm vào đó, hai tàu sân bay cũng được chế tạo dựa trên lườn của lớp Baltimore, hình thành nên lớp Saipan.

Những tàu tuần dương hạng nặng lớn nhất thuộc về lớp "tàu tuần dương lớn" Alaska. Mặc dù chúng tương tự như những tàu chiến-tuần dương hay thiết giáp hạm đương thời ở dáng vẽ bên ngoài, cũng như có dàn pháo chính và trọng lượng rẽ nước tương đượng hoặc lớn hơn những tàu chiến chủ lực thời Đệ Nhất thế chiến, về bản chất chúng là những tàu tuần dương hạng nặng được mở rộng. Ví dụ như chiếc Alaska, nó không có đai giáp và hệ thống bảo vệ chống ngư lôi của những tàu chiến chủ lực thật sự. Chúng cũng có một tỉ lệ về vỏ giáp thấp, chỉ chiếm 16% trọng lượng, tương tự như những tàu tuần dương hạng nặng, tương phản với tàu chiến-tuần dương Anh Hood có tỉ lệ 30%, chiếc Scharnhorst của Đức và thiết giáp hạm North Carolina của Mỹ chiếm đến 40%. Cách bố trí hệ thống động lực của Alaskas cũng như việc chỉ có một bánh lái duy nhất cũng dựa trên thiết kế tàu tuần dương chứ không phải là của tàu chiến chủ lực.

Tàu tuần dương hạng nặng không còn được sử dụng sau Chiấn tranh Thế giới thứ hai. Một số tàu tuần dương hạng nặng hiện có của Hoa Kỳ tồn tại cho đến những năm 1970, một số sau khi được cải biến thành tàu tuần dương tên lửa điều khiển với ký hiệu lườn CG. Cho đến nay, mẫu tàu tuần dương hạng nặng duy nhất còn lại là chiếc USS Salem, hiện đang là một tàu bảo tàng.

Tham khảo

Xem thêm

 Tàu tuần dương
 Tàu tuần dương bảo vệ
 Tàu tuần dương bọc thép
 Tàu chiến-tuần dương
 Tàu tuần dương hạng nhẹ
 hải pháo BL 190 mm (7,5 inch) Mark VI cho tàu tuần dương hạng nặng Anh Quốc ban đầu
 hải pháo BL 203 mm (8 inch) Mark VIII cho tàu tuần dương hạng nặng Anh Quốc
 hải pháo 203 mm (8 inch)/50 Kiểu 1924 cho tàu tuần dương hạng nặng Pháp
 hải pháo SK C 203 mm/34 caliber cho tàu tuần dương hạng nặng Đức
 hải pháo 203 mm (8 inch)/53 caliber cho tàu tuần dương hạng nặng Ý
 hải pháo 200 mm (8 inch)/50 caliber Kiểu 3 cho tàu tuần dương hạng nặng Nhật Bản
 hải pháo 203 mm (8 inch)/55 caliber cho tàu tuần dương hạng nặng Hoa Kỳ

Tàu chiến

Tàu thủy
Vũ khí
Hải quân
Loại tàu
Tàu hải quân


title: Triplectides dolabratus

text:
Triplectides dolabratus là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Chú thích

Tham khảo

Triplectides


title: 481 Emita

text:
481 Emita

481 Emita là một tiểu hành tinh ở vành đai chính. Nó được Luigi Carnera phát hiện ngày 12.2.1902 ở Heidelberg. Không biết rõ nguồn gốc tên của nó.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Orbital simulation from JPL (Java) / Ephemeris

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1902


title: Linares, Tây Ban Nha

text:
Linares là một đô thị trong tỉnh Jaén, Tây Ban Nha. Dân số 60.622 người. Trên độ cao 419 mét so với mực nước biển và tổng diện tích là 195,15 km².

Thành phố kết nghĩa
 Tomaszów Mazowiecki, Ba Lan
 Castres, Pháp

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Linares municipal government official website
 All terrain Santana Motor Company
 Văn hóa and tourism services in the area
 Culture and theatre in Linares
 Culture tourism information and photogalery

Đô thị ở Jaén


title: Manglaya Sadak

text:
Manglaya Sadak là một thị trấn thống kê (census town) của quận Indore thuộc bang Madhya Pradesh, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Manglaya Sadak có dân số 5951 người. Phái nam chiếm 54% tổng số dân và phái nữ chiếm 46%. Manglaya Sadak có tỷ lệ 61% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 71%, và tỷ lệ cho phái nữ là 50%. Tại Manglaya Sadak, 15% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Madhya Pradesh


title: Danh sách tiểu hành tinh: 13001–14000

text:
! colspan="5" style="background-color:silver;text-align:center;" id="001"| 13001–13100 [ sửa]

! colspan="5" style="background-color:silver;text-align:center;" id="101"| 13101–13200 [ sửa]

! colspan="5" style="background-color:silver;text-align:center;" id="201"| 13201–13300 [ sửa]

! colspan="5" style="background-color:silver;text-align:center;" id="301"| 13301–13400 [ sửa]

! colspan="5" style="background-color:silver;text-align:center;" id="401"| 13401–13500 [ sửa]

! colspan="5" style="background-color:silver;text-align:center;" id="501"| 13501–13600 [ sửa]

! colspan="5" style="background-color:silver;text-align:center;" id="601"| 13601–13700 [ sửa]

! colspan="5" style="background-color:silver;text-align:center;" id="701"| 13701–13800 [ sửa]

! colspan="5" style="background-color:silver;text-align:center;" id="801"| 13801–13900 [ sửa]

! colspan="5" style="background-color:silver;text-align:center;" id="901"| 13901–14000 [ sửa]

Tham khảo

Danh sách các tiểu hành tinh (013001-014000)


title: Bulbophyllum boiteaui

text:
Bulbophyllum boiteaui là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

B


title: 15434 Mittal

text:
15434 Mittal (1998 VM25) là một tiểu hành tinh và tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 10 tháng 11 năm 1998 bởi Nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 15434 Mittal

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Corynispa clavicornis

text:
Corynispa clavicornis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Uhmann miêu tả khoa học năm 1931.

Chú thích

Tham khảo

Corynispa


title: 4836 Medon

text:
4836 Medon (1989 CK1) là một Trojan của Sao Mộc được phát hiện ngày 2 tháng 2 năm 1989 bởi C. S. Shoemaker ở Palomar.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 4836 Medon

Được phát hiện bởi Carolyn S. Shoemaker
Thiên thể phát hiện năm 1989


title: Giả Nghị

text:
Giả Nghị (phồn thể: 賈誼; giản thể: 贾谊; bính âm: Jiǎ Yí; Wade-Giles: Chia I; 200 TCN - 169 TCN). Giỏi từ phú nghị luận, làm tới Thái Trung Đại Phu (太中大夫) đời Tây Hán, chủ trương cải cách nhưng bọn gian thần bài xích nên bị gián làm Thái phó Trường Sa Vương (nay là tỉnh Hà Nam). Khi Lương Hoài Vương ngã ngựa chết, ông buồn phiền rồi sinh bệnh đến năm sau thì qua đời.

Tham khảo

Nhân vật chính trị nhà Hán
Mất năm 169 TCN
Mất thập niên 160 TCN
Năm 169 TCN
Năm 200 TCN


title: Perdita rehni

text:
Perdita rehni là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1907.

Chú thích

Tham khảo

Perdita
Động vật được mô tả năm 1907


title: Banana Boat Song

text:
The Banana Boat Song là bài hát truyền thống của người da đỏ Jamaica. Bài hát có thể xem là bài hát dân ca của họ.Phiên bản được biết đến nhiều nhất là của Harry Belafonte và là bài hát nổi tiếng nhất của người da đỏ Jamaica. Đây là một bài hát từ quan điểm của những công nhân cầu cảng làm việc đêm tải những chuối Lên trên những con tàu. Ánh sáng ban ngày đã đến, công việc đã xong và họ muốn công việc của họ sẽ được đếm để họ có thể về nhà. Đấy cũng là ý nghĩa của 1 đoạn trong lời bài hát ("Come, Mr. Tally Man, tally me banana/ Daylight come and we wanna go home.").
Bài hát đã được sử dụng trong cảnh quay ăn tối của bộ phim Beetlejuice.

Tham khảo

Bài hát của Jamaica
Đĩa đơn đứng thứ nhất ở Đức
Bài hát có tiêu đề khác nhau
Đĩa đơn năm 1956
Đĩa đơn năm 1957
Đĩa đơn quán quân tại Đức
Chuối


title: Le Tréhou

text:
Le Tréhou () là một xã của tỉnh Finistère, thuộc vùng Bretagne, miền tây bắc Pháp.

Dân số
Người dân ở Le Tréhou được gọi là Tréhousiens.

Xem thêm
Xã của tỉnh Finistère

Tham khảo

Mayors of Finistère Association  ;
INSEE ;
IGN

Liên kết ngoài
Official website
French Ministry of Culture list for Le Tréhou

Xã của Finistère


title: Chazara briseis

text:
The Hermit (Chazara briseis) là một loài loài bướm species belonging to the family Nymphalidae. Nó có thể được tìm thấy ở Bắc Phi, Nam Âu, Tiểu Á, Kavkaz, Kazakhstan, Middle châu Á through Afghanistan, và tây bắc Trung Quốc và Tuva.

Sải cánh dài 45–60 mm. The butterflies fly từ tháng 7 đến tháng 9 tùy theo địa điểm.

Ấu trùng ăn các loài Sesleria coerulea and Gramineae, Sesleria, Festuca, Stipa, Poa, Brachypodium and Lolium.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Lepiforum
 Fauna Europaea

Chazara
Côn trùng châu Âu


title: Tân Tiến, Vị Thanh

text:
Tân Tiến là một xã vùng ven của thành phố Vị Thanh, tỉnh Hậu Giang, Việt Nam.

Địa lý
Xã Tân Tiến nằm ở về phía cực đông-nam, cách trung tâm thành phố Vị Thanh gần 10 km, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Hỏa Lựu
Phía tây giáp xã Hỏa Tiến
Phía nam giáp huyện Long Mỹ.
Phía bắc giáp tỉnh Kiên Giang.

Xã Tân Tiến có diện tích 21,95 km², dân số năm 2019 là 7.060 người, mật độ dân số đạt 396 người/km².

Hành chính
Xã Tân Tiến được chia thành 6 ấp: Mỹ Hiệp 1, Mỹ Hiệp 2, Mỹ Hiệp 3, Thạnh Quới 1, Tư Sáng, Thạnh Hòa 1.

Lịch sử
Ngày 27 tháng 10 năm 2006, Chính phủ Việt Nam ban hành Nghị định số 124/2006/NĐ-CP về việc thành lập xã Tân Tiến trên cơ sở điều chỉnh 2.202,12 ha diện tích tự nhiên và 7.089 nhân khẩu của xã Hỏa Tiến.

Ngày 23 tháng 9 năm 2010, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 34/NQ-CP về việc thành lập thành phố Vị Thanh thuộc tỉnh Hậu Giang. Xã Tân Tiến trực thuộc thành phố Vị Thanh.

Chú thích

Tham khảo


title: Agapetus cenumarus

text:
Agapetus cenumarus là một loài Trichoptera trong họ Glossosomatidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Agapetus


title: Calytheca elongata

text:
Calytheca elongata là một loài bọ cánh cứng thuộc chi Calytheca trong họ Ptinidae.

Chú thích

Tham khảo

Calytheca


title: Lãng Công

text:
Lãng Công là một xã thuộc huyện Sông Lô, tỉnh Vĩnh Phúc, Việt Nam.

Lãng Công là một xã vùng núi của huyện Sông Lô, có vị trí địa lý:
phía bắc giáp xã Quang Yên và Đại Phú (Sơn Dương, Tuyên Quang)
phía nam giáp xã Đồng Quế, Nhân Đạo
phía Tây giáp xã Hải Lựu
Phí đông giáp xã Ngọc Mỹ, Đồng Quế

Hành chính
Lẵng Công gồm 11 thôn: Trường Xuân Hoành Sơn, Tam Đa, Yên Sơn, Thành Công, Phú Cường, Minh Tân, Đoàn Kết, Thống Nhất, Lãng Sơn

Dân cư
Lãng Công bao gồm các dân tộc Kinh và Dao.Dân tộc Dao chủ yếu sống tại thôn Thành Công. Tuy nhiên sự khác biệt lối sống của người Dao với người Kinh đang dần hẹp lại.
Dân số năm 2019 là 8203 người

Du lịch
Lãng Công có một số địa điểm thu hút nhiều người trong huyện đến tham quan như: Gò Sim Yên Sơn, Đát Mưa, Hồ Suối Sải , Ngoài ra là một hệ thống núi non khá hùng vĩ với núi Sáng cao 664 mét. 2 cây đa vài trăm năm tuổi .

Tham khảo


title: Peasiella conoidalis

text:
Peasiella conoidalis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Littorinidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

C
G
C


title: Eleutherodactylus insignitus

text:
Eleutherodactylus insignitus là một loài ếch trong họ Leptodactylidae. Chúng là loài đặc hữu của Colombia.
Môi trường sống tự nhiên của nó là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Ramírez Pinilla, M.P., Osorno-Muñoz, M., Rueda, J.V., Amézquita, A. & Ardila-Robayo, M.C. 2004. Eleutherodactylus insignitus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Tham khảo

insignitus
Động vật lưỡng cư Colombia


title: Drusus popovi

text:
Drusus popovi là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Drusus


title: Cầu An Tế

text:
Cầu An Tế (, hay cầu Triệu Châu (), cầu Đại Thạch () là một cây cầu đá hình vòm bắc qua sông Hào () ở huyện Triệu, Thạch Gia Trang, Hà Bắc, Trung Quốc. Cầu được xếp là một trong bốn cây cầu cổ nổi tiếng nhất Trung Quốc (tứ đại cổ kiều), là di sản văn hóa trọng điểm quốc gia của Trung Quốc.

Cầu dài 50,82 m có hướng Bắc-Nam, rộng 9 m, cao 7,3 m. Nhịp chính giữa của cầu này dài đến 37,37 m. Mặt cầu chia làm 3 làn đường. Làn ở giữa dành cho ngựa và xe. Hai làn bên dành cho người đi bộ. Cầu được xây từ năm Khai Hoàng thứ mười lăm (595) đến năm Đại Nghiệp thứ nhất (605) trong thời Tùy Dạng Đế. Người thiết kế và chỉ huy thi công là Lý Xuân.

Đây hiện là cây cầu vẫn còn nguyên vẹn cổ xưa nhất Trung Quốc. Nó vẫn vững vàng dù trong 1.400 năm qua cây cầu đã hứng chịu ít nhất 8 cuộc chiến tranh, 10 trận lũ lớn, và rất nhiều trận động đất trong đó trận có tâm chấn gần cây cầu nhất có cường độ tới 7,2 độ. Bí quyết khiến cho cây cầu đứng vững nằm ở kiến trúc và kỹ thuật đặc biệt được áp dụng để xây cầu. Cây cầu có tỷ số độ cao trên độ dài nhịp cuốn là xấp xỉ 0,197 (7,3 ÷ 37) và tỷ số độ dài vòm nhịp trên độ dài nhịp cuốn là 1,1. Độ dốc của vòm nhịp vào khoảng 450. Nhịp trung tâm làm từ 28 phiến đá vôi cong và mỏng liên kết với nhau bằng mộng đuôi én bằng sắt. Điều này cho phép vòm nhịp có thể dịch chuyển và ngăn không cho cầu bị sụp trong trường hợp có một phiến bị vỡ. Trước và sau nhịp chính đều có thêm một nhịp phụ. Hai nhịp phụ này vừa làm giảm trọng lượng của cầu đi khoảng 700 tấn, vừa cho phép nước lũ thoát qua làm giảm lực xô vào cầu.

Một số cây cầu được xây sau này ở Trung Quốc đã bắt chước kỹ thuật của cầu An Tế.

Cây cầu nổi tiếng ở Trung Quốc vì vẻ đẹp của nó. Có tác giả thời Minh ví cây cầu như trăng non lộ khỏi đám mây, như một cầu vồng dài trên thác nước, v.v... Đến khi một giáo sư của đại học Thanh Hoa tái phát hiện bí mật kỹ thuật của cây cầu và công bố nó thì cây cầu trở nên nổi tiếng thế giới.

Tham khảo

An Tế
Thạch Gia Trang
Nhà Tùy
Lịch sử Hà Bắc


title: Paramesopa

text:
Paramesopa là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1984 bởi Medvedev.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Paramesopa flavipes Medvedev, 1990
 Paramesopa violacea Medvedev, 1984

Chú thích

Tham khảo

Alticini


title: Patellapis penangensis

text:
Patellapis penangensis là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Blüthgen mô tả khoa học năm 1926.

Chú thích

Tham khảo

Patellapis
Động vật được mô tả năm 1926


title: Lasioglossum thor

text:
Lasioglossum thor là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1929.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1929


title: Coleophora uniformis

text:
Coleophora uniformis là một loài bướm đêm thuộc họ Coleophoridae. Nó được tìm thấy ở Nhật Bản.

Sải cánh dài 9–10 mm.

Ấu trùng ăn Sorbus alnifolia.

Chú thích

Tham khảo

Coleophora


title: Dharamkot

text:
Dharamkot là một thành phố và là nơi đặt hội đồng đô thị (municipal council) của quận Moga thuộc bang Punjab, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Dharamkot có dân số 15.399 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Dharamkot có tỷ lệ 62% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 65%, và tỷ lệ cho phái nữ là 59%. Tại Dharamkot, 12% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Punjab


title: Cardiophorus pubescens

text:
Cardiophorus pubescens là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Blanchard miêu tả khoa học năm 1889.

Chú thích

Tham khảo

Cardiophorus


title: Allobates wayuu

text:
Allobates wayuu là một loài ếch thuộc họ Dendrobatidae.
Đây là loài đặc hữu của Colombia.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, sông ngòi, và đầm nước ngọt.

Chú thích

Tham khảo
 Acosta-Galvis, A. & Grant, T. 2004. Colostethus wayuu. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

Colostethus
Động vật lưỡng cư Colombia
Allobates
Động vật đặc hữu Colombia


title: Grangermont

text:
Grangermont là một xã trong tỉnh Loiret, vùng Centre-Val de Loire bắc trung bộ nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 91-128 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Loiret


title: San Llorente

text:
San Llorente là một đô thị trong tỉnh Valladolid, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 178 người.

Tham khảo

Đô thị ở Valladolid


title: Lê Chiêu Tông

text:
Lê Chiêu Tông (chữ Hán: 黎昭宗 18 tháng 11 năm 1506 – 19 tháng 1 năm 1527), tên thật là Lê Y (黎椅), là vị hoàng đế thứ 10 của Hoàng triều Lê nước Đại Việt, ở ngôi từ năm 1516 đến 1522, tổng cộng 7 năm với niên hiệu Quang Thiệu.

Lê Y là chắt của Lê Thánh Tông và là cháu gọi Lê Tương Dực bằng chú. Năm 1516, vua Lê Tương Dực bị Nguyên quận công Trịnh Duy Sản giết. Trịnh Duy Sản cùng Hùng quốc công Lê Nghĩa Chiêu lập Lê Chiêu Tông Lê Y lên ngôi Hoàng đế. Hoàng đế mới 11 tuổi, mọi việc đều do Trịnh Duy Sản chủ trương. Tình hình bấy giờ rối ren nên Duy Sản đưa Lê Chiêu Tông tạm lánh khỏi Đông Kinh. Quân nổi dậy Trần Cảo từ phía bắc nhân đó tràn chiếm kinh thành. Về Tây Kinh, Duy Sản nhân danh Chiêu Tông gọi quân 3 phủ, điều động các tướng khác đem quân thủy bộ bao vây Đông Kinh. Sau một trận đánh đẫm máu, Trịnh Duy Sản chiếm được Đông Kinh, Cảo chạy về Lạng Nguyên. Chiêu Tông chính thức khôi phục ngôi báu. Duy Sản thúc quân đi truy diệt, tới Chí Linh (Hải Dương) thì bị phục binh địch giết chết. Cảo nhân đà uy hiếp Đông Kinh lần hai, nhưng Chiêu Tông nhờ có Thiết Sơn bá Trần Chân nên đã đánh bại địch. Từ đó Trần Cảo lui về Lạng Nguyên, lấy sông Nguyệt Đức làm ranh giới chia cắt lãnh thổ với Chiêu Tông.

Sau khi loạn Trần Cảo thoái trào, các đại thần An Hòa hầu Nguyễn Hoằng Dụ, Vĩnh Hưng bá Trịnh Tuy, Thiết Sơn bá Trần Chân quay sang đánh nhau. Hoàng đế hòa giải họ không được. Sau vài trận đụng độ ở Đông Kinh, Nguyễn Hoằng Dụ và Trịnh Tuy đều phải lui về phía nam để lại Trần Chân mạnh nhất trong triều. Chiêu Tông nghe lời dèm giết Trần Chân, đến nỗi các đệ tử là Nguyễn Kính, Nguyễn Áng, Hoàng Duy Nhạc tức giận làm náo loạn kinh thành, phải bỏ lên Bảo Châu. Nhóm Nguyễn Kính, Nguyễn Áng liên kết với Trịnh Tuy chống cự triều đình khiến nhà vua phải nương nhờ Mạc Đăng Dung để dẹp yên. Từ đây Đăng Dung nổi lên nắm quyền quân quốc, cứng rắn thanh trừng những đại thần đối lập. Năm 1521, Chiêu Tông sai Mạc Đăng Dung đem quân đánh con Trần Cảo là Cung ở Kinh Bắc, Lạng Nguyên, bắt được Cung và chấm dứt hoàn toàn loạn Trần Cảo. Quyền thế Đăng Dung càng lớn, năm 1522 hoàng đế cùng một số cận thần lánh khỏi Đông Kinh, hiệu triệu thiên hạ diệt Đăng Dung. Đăng Dung phế Chiêu Tông rồi lập hoàng đệ Xuân lên ngôi. Chiêu Tông mới đầu thuận lợi, tưởng chừng như có thể thống nhất cơ đồ thì lại vụng về làm Trịnh Tuy bất mãn, nên bị Tuy bắt đem về Thanh Hóa. Đăng Dung tung quân đánh Thanh Hóa, phá tan quân Trịnh Tuy, rồi bắt Chiêu Tông đem về giết chết.

Thân thế
Lê Chiêu Tông tên thật là Lê Y (黎椅), sinh ngày 4 tháng 10 năm Đoan Khánh thứ hai (theo dương lịch là ngày 18 tháng 11 năm 1506) tại Đông Kinh, là con trưởng của Cẩm Giang vương Lê Sùng (黎漴). Mẹ là Trịnh Thị Loan, người huyện Thanh Chương, Nghệ An. Cha Lê Y, Cẩm Giang vương Sùng là con trưởng của Kiến vương Lê Tân. Kiến vương Tân là con thứ của vua Lê Thánh Tông và là em vua Lê Hiến Tông. Xét theo dòng dõi, Lê Y là cháu nội Kiến vương Tân, cháu gọi vua Lê Tương Dực bằng chú và là chắt Lê Thánh Tông.

Năm 1516, Nguyên quận công Trịnh Duy Sản cùng thái sư Lê Quảng Độ, thượng thư Trình Chí Sâm lập mưu giết Lê Tương Dực. Vua Tương Dực chết, Duy Sản tính bề lập Lê Quang Trị, con Mục Ý vương Lê Vinh (con trai thứ 3 Kiến vương) lúc đó 8 tuổi. Quang Trị mới giữ ngôi 3 ngày, chưa kịp đặt niên hiệu thì bị Trịnh Duy Đại đem về Tây Kinh. Duy Sản bèn cùng Thái phó Hùng quốc công Lê Nghĩa Chiêu và các huân cựu tông thất đại thần lập Lê Chiêu Tông Lê Y lên ngôi.

Thiếu đế thời loạn

Đánh dẹp Trần Cảo, khôi phục đế đô

Dưới đời Lê Tương Dực, có một người tên Trần Cảo làm phản tại vùng Hải Dương, Đông Triều, Thủy Đường. Vua Tương Dực từng đánh bại Trần Cảo, Cảo phải chạy về Ngọc Sơn. Quan quân truy kích thì bị Cảo phá tan. Không lâu sau, Trịnh Duy Sản sát hại Lê Tương Dực. Ngày Chiêu Tông lên ngôi, An Hòa hầu Nguyễn Hoằng Dụ đang đóng quân ở dinh Bồ Đề, nghe tin Duy Sản làm chuyện thí nghịch, liền nổi giận vượt sông, đốt phá phố xá ở kinh thành, định cùng với con em gia thuộc mưu sự phục thù. Duy Sản bèn sai lực sĩ Đàm Cử đón Chiêu Tông về Tây Đô. Trần Cảo nhân đó tiến quân vào chiếm Đông Kinh. Cảo tự xưng làm Thiên Ứng Đế (天應帝), ra triều đường coi chính sự. Thái sư Thiệu quốc công Lê Quảng Độ đầu hàng. Hoằng Dụ đành tạm ngưng việc báo thù Tương Dực để cùng Duy Sản diệt "giặc Cảo", khôi phục hoàng triều Lê.

Lúc này Đô lực sĩ Thiết Sơn bá Trần Chân, con nuôi của Nguyên quận công Trịnh Duy Sản, tập hợp quân sĩ hơn 6000 người ở chợ Hoàng Hoa (chợ Ngọc Hà ngày nay). Cảo xua Phan Ất đi trấn áp, 2 bên đánh nhau quyết liệt, Trần Chân do không có tiếp viện bèn lui về cố thủ. Ở Tây Kinh, Trịnh Duy Sản nhân danh vua Chiêu Tông mở hội thề dấy quân khởi nghĩa, hiệu triệu quân 3 phủ Thiệu Thiên (sau là Thiệu Hóa), Hà Trung và Tĩnh Gia thuộc trấn Thanh Hóa. Duy Sản cùng các đại thần An Hòa hầu Nguyễn Hoằng Dụ, Bình Phú hầu Nguyễn Văn Lự (em của Nguyễn Văn Lang), Vĩnh Hưng hầu Trịnh Tuy đem quân thủy bộ chia đường tiến ra Đông Kinh. Đồng thời gửi hịch cho các phủ huyện. Ngày 19 tháng 3 âm lịch năm 1516, hoàng đế tới xã Tiêu Viên (nay thuộc huyện Ứng Hòa, tỉnh Hà Tây). Trần Chân dẫn đầu quân sĩ, một mình tới hành tại bái yết. Ở Sơn Nam có Phó tướng An Tín bá Trịnh Hy, Đề sát Lê Sạn, Tán lý Lê Dực và Ký lục Trương Huyền Linh cũng nổi quân đánh mặt nam Đông Kinh.

Ngày 23 tháng 3 âm lịch năm 1516, tại Đông Kinh xảy ra trận chiến ác liệt giữa quân triều đình Chiêu Tông và Trần Cảo. Cảo liên tục dùng súng, hỏa khí bắn ra để chặn quân nhà vua. Các tướng triều đình ra sức công phá, hết sức dũng mãnh, cuối cùng đuổi được Trần Cảo khỏi Đông Kinh. Đại Việt Sử ký Toàn thư đã miêu tả về trận đánh này:
"Ngày 23, bọn Chiêu An Sơn Nam dinh phó tướng An Tín bá Trịnh Hy, Đề sát Lê Sạn, Tán lý Lê Dực, Ký lục Trương Huyền Linh kế tiếp tiến vây ngoài cửa Đại Hưng. Cảo dẫn bọn phản nghịch lên lầu cửa Đại Hưng, phất cờ, bắn súng để chống lại quan quân. Một lát sau, thấy ba toán quân trọc đầu từ cầu Muống, tiến vào cung Thụy Quang. Trịnh Hy lùi dần, rút về Hồng Mai động thì gặp quân của Nguyễn Hoằng Dụ, nên lại tiến vào. Khi ấy, Trịnh Duy Sản chỉ huy các quân thủy bộ cùng tiến, vây bốn mặt thành. Duy Sản đánh giặc từ bến Thái cực đến bến Đông Hà. Quân giặc thua to. Trịnh Hy vây từ ngoài cửa Đại Hưng. Cảo đóng cửa thành cố thủ. Duy Sản vây phía tây bắc thành, lại gặp bọn giặc phản nghịch ở Sơn Tây là Hà Công Chân đem quân tiến sát thành định giết Cảo và tranh lập với vua. Duy Sản cố sức đánh, Công Chân bị thua và tử trận. Bấy giờ, Tả Kiểm điểm Lê Liễn [của quân triều đình] đánh thua, bị tử trận ở Dịch Vọng. Cảo mở cửa thành chạy qua sông Thiên Đức, trốn lên Lạng Nguyên".

Sau khi quân triều đình thắng trận, ngày 24 tháng 3 âm lịch Chiêu Tông tới xã Thanh Đàm. Hôm sau nhà vua được Lương Văn hầu Nguyễn Thì Ung cùng văn thần Đỗ Nhạc rước về kinh. Ngày 27 tháng 3 âm lịch, Chiêu Tông chính thức khôi phục ngôi báu, ban chiếu đại xá, đặt niên hiệu là Quang Thiệu (光紹). Bấy giờ Trịnh Duy Đại giữ Quang Trị ở Tây Kinh, nghe đến Chiêu Tông đã chiếm được Đông Kinh, bèn giết Quang Trị và những người em để chạy về Chiêu Tông.

Tháng 8 âm lịch năm 1516, quan quân bắt được thuộc tướng của Trần Cảo là Phan Ất ở huyện Đông Triều, đóng cũi giải về Kinh sư. Chiêu Tông sai chém ở phường Đông Hà. Tiếp đó, Chiêu Tông sai Trịnh Duy Sản làm Tiết chế các dinh quân thủy, quân bộ, Thiêm đô Ngự sử Phạm Khiêm Bính làm Tán lý quân vụ đem quân bình định vùng Hải Dương. Trịnh Tuy cùng An Mỹ hầu Lại Thúc Mậu, Lực sĩ Đàm Cử đi tuần xứ Kinh Bắc. Đến tháng 11 âm lịch, Chiêu Tông sai Trịnh Duy Sản, Nguyễn Hoằng Dụ hợp sức với Minh Vũ hầu Trịnh Củng, Quảng Phúc bá Nguyễn Khắc Nhượng đánh Trần Cảo ở chùa Sùng Nghiêm (Chí Linh, Hải Dương). Hai bên đụng trận ở xã Nam Giản (Chí Linh). Duy Sản thua to, bị Cảo bắt giết. Quân Cảo lại áp sát dinh Bồ Đề, uy hiếp Đông Kinh lần hai. Chiêu Tông sai Thiết Sơn bá Trần Chân đem vài nghìn quân vượt sông, chưa đầy mười ngày đã phá tan quân Trần Cảo. Quân Trần Cảo tổn thất quá nặng phải chạy ra Lạng Nguyên, lấy sông Nguyệt Đức (sông Cầu ngày nay) làm ranh giới và không dám tiến công nữa. Sau Cảo truyền ngôi cho con là Cung rồi đi tu.

Tháng 12 âm lịch năm 1517, các tướng Hà Phi Chuẩn và Nguyễn Lỗ bắt được cựu Thái sư Thiệu quốc công Lê Quảng Độ đưa về Kinh sư. Chiêu Tông nghe lời tâu của Phó tướng Tả đô đốc Vũ Xuyên bá Mạc Đăng Dung, giết Quảng Độ vì tội đầu hàng Trần Cảo.

Nạn quyền thần

Các đại thần đem quân đánh nhau giữa kinh sư
Trần Cảo rút đi, các tướng lại chia bè phái đánh nhau. Ngày 1 tháng 7 âm lịch năm 1517, An Hòa hầu Nguyễn Hoằng Dụ và Vĩnh Hưng bá Trịnh Tuy do nghe con em gièm pha nên đã dàn quân chống nhau ở kinh sư. Hoằng Dụ bày quân ở phường Đông Hà, Tuy cũng xếp quân ngoài thành Đại La. Khoa quan Nguyễn Quán Chi tâu việc này với Chiêu Tông. Hoàng đế đem chuyện Liêm Pha và Lạn Tương Như, Giả Phục và Khấu Tuân để dụ họ giảng hòa, nhưng không được. Người cùng họ Tuy là Trịnh Duy Đại cùng chú Hoằng Dụ là Nguyễn Văn Lự hẹn nhau cùng vào gặp vua Chiêu Tông để hòa giải hai họ. Khi đến trước điện, Văn Lự bất ngờ lấy tờ sớ bí mật trong tay áo đưa ra, tâu với Chiêu Tông rằng: "Trịnh Tuy cùng Trịnh Duy Đại bàn mưu với nhau lập Nguyễn Tùng là con Nguyễn Trinh làm ngụy chúa, định làm việc bạo nghịch lớn". Chiêu Tông bèn sai bắt Duy Đại cùng các tướng thuộc hạ do Trịnh Bá Quát đứng đầu đem chém. Sau đó Chiêu Tông sai bêu đầu Duy Đại ra ngoài cửa dinh tướng Trần Chân.

Cùng hôm đó, Nguyễn Hoằng Dụ 3 lần xua quân đánh Tuy ở các phường Vĩnh Xương, Khúc Phố, Phục Cổ. Trịnh Tuy thua chạy về Tây Kinh rồi kéo ra Sơn Nam. Trần Chân là con nuôi của Trịnh Duy Sản, người cùng họ với Tuy nên về phe với Tuy, mang quân đánh đuổi Hoằng Dụ. Hoằng Dụ bỏ chạy vào Thanh Hóa. Chiêu Tông nghe theo lời Trần Chân, sai Tả hiển Thiết Thành bá Nguyễn Công Độ mang quân bộ, Vũ Xuyên bá Mạc Đăng Dung mang quân thủy truy kích Hoằng Dụ. Hoằng Dụ viết tờ thư và bài thơ gửi cho Đăng Dung. Đăng Dung đọc xong liền án binh bất động, để cho Hoằng Dụ thoát. Năm ấy, trong nước đói to, xác người chết đói nằm gối lên nhau. Những nơi trải qua binh lửa như Đông Triều, Giáp Sơn ở Hải Dương; Yên Phong, Tiên Du, Đông Ngàn ở Kinh Bắc là càng đói dữ. Sách Đại Việt Sử ký Toàn thư đã bình luận về tình hình tồi tệ của Đại Việt thời Lê Chiêu Tông:

Vây cánh Trần Chân đuổi vua khỏi kinh thành
Trần Chân sau khi đuổi được Hoằng Dụ, tiện tay chiếm giữ Kinh thành. Mạc Đăng Dung sợ uy thế của Chân, bèn hỏi con gái của Chân cho con trai mình là Mạc Đăng Doanh. Năm 1518, có người đặt ra câu ca rằng: "Trần hữu nhất nhân, vi thiên hạ quân, thố đầu hổ vĩ, tế thế an dân", nghĩa là: Có một người họ Trần, làm vua thiên hạ, đầu thỏ đuôi hổ, trị nước yên dân. Quốc cữu Chử Khảo, Thọ quốc công Trịnh Hựu cùng với Thụy quận công Ngô Bính khuyên Chiêu Tông giết Chân. Ngày 11 tháng 7 âm lịch năm này, Chiêu Tông nghe lời gièm pha, sợ uy quyền của Trần Chân nên sai người dụ Chân vào triều rồi giết Chân cùng các thủ hạ Trần Trí, Nguyễn Nga, Nguyễn Bá Đại, Lê Nguyên Khâm.

Đại Việt Sử ký Toàn thư – bộ quốc sử Đại Việt được hoàn tất vào thời Lê Trung hưng đã phê phán Chiêu Tông về việc nghe lời gièm giết Trần Chân:

Nhóm thủ hạ của Trần Chân là Nguyễn Kính, Hoàng Duy Nhạc, Nguyễn Áng, Nguyễn Hiêu, Cao Xuân Thì họp binh với nhau ở chùa Yên Lãng (nay là chùa Láng, quận Đống Đa,Hà Nội) đánh sát vào kinh thành. Chiêu Tông nghe tin, đang đem trốn vào Gia Lâm. Bấy giờ, Vĩnh Hưng hầu Trịnh Tuy đóng quân ở xứ Sơn Nam có hơn 1 vạn người, nghe tin nhà vua chạy ra ngoài, quân lính đều tan rã. Quân Sơn Tây của Nguyễn Kính, Hoàng Duy Nhạc thả sức cướp phá, trong thành sạch không, kinh sư thành bãi săn bắn, đánh cá. Chiêu Tông cho gọi Nguyễn Hoằng Dụ ra đánh Nguyễn Kính. Nhưng Hoằng Dụ lưỡng lự không đi. Chiêu Tông bèn sai Cung Kiệm hầu Hà Văn Chính, Cối Khê bá Lê Đại Đỗ đi triệu Mạc Đăng Dung đang trấn thủ Hải Dương về cứu.

Mạc Đăng Dung từ Hải Dương về yết kiến Chiêu Tông, đóng thủy quân ở sông Nhị Hà, cho rằng chỗ nhà vua ở là Súc Ý đường hơi, xin vua chuyển về điện Thuần Mỹ ở dinh Bồ Đề để tiện theo hầu. Đăng Dung cũng sai người đi dụ hàng thủ hạ của Trần Chân, những người này đều nói: "Thiết Sơn bị giết, do ở bọn Chử Khải, Trịnh Hựu, Ngô Bính dèm pha, nếu giết ba người ấy thì vua tôi lại như cũ, không có mưu đồ gì khác". Vua Chiêu Tông bèn giết chết 3 đại thần, nhưng họ đều không hàng, mà càng rông rỡ hoành hoành, đóng quân không rút. Đăng Dung lại xin nhà vua dời đến Bảo Châu (huyện Từ Liêm). Mạc Đăng Dung khuyên Chiêu Tông về Bảo Châu (huyện Từ Liêm), nhưng Đô Ngự sử Đỗ Nhạc và Phó đô Ngự sử Nguyễn Dư can ngăn, Đăng Dung đem giết cả hai, đưa Chiêu Tông cùng em là Lê Xuân về Bảo Châu. Từ đây, đại quyền trong ngoài triều đều nằm trong tay Mạc Đăng Dung.

Trong sách Đại Việt thông sử, đại thần, nhà trí thức thời Lê Trung hưng là Lê Quý Đôn giải thích về sự kiện Chiêu Tông giết Chử Khải, Trịnh Hựu, Ngô Bính để yên lòng quân nổi dậy: "Đăng Dung muốn mượn thế giặc để giết hại đại thần, cho hết vây cánh nhà vua, bèn lập ra kế: Vờ cho người đi dụ bọn Kính, Áng hàng rồi mạo lời chúng yêu sách, liền ức hiếp triều đình giết Đoan quận công Ngô Bính, Thọ quận công Trịnh Hựu, và bọn Trử Khải để vừa lòng giặc".

Trịnh Tuy chống lại triều đình

Tháng 9 âm lịch năm 1518, Vĩnh Hưng bá Trịnh Tuy cùng văn thần Nguyễn Sư liên kết với nhóm thủ hạ Trần Chân, lập Lê Bảng (黎榜), con của Tĩnh Tu công Lê Lộc (静修公黎禄) lên ngôi, đổi thành Đại Đức đế (大德帝). Được nửa năm lại phế Bảng mà lập Lê Do (黎槱), đổi thành Thiên Hiến đế (天憲帝). Cả hai đều là cháu 4 đời của Cung vương Lê Khắc Xương (黎克昌), con thứ hai của vua Lê Thái Tông. Trịnh Tuy dựng hành điện ở xã Do Nha, huyện Từ Liêm, tự ý cắt đặt quan văn võ.

Chiêu Tông sai người đi mời Nguyễn Hoằng Dụ lần nữa và sai Mạc Đăng Dung cùng đi đánh Nguyễn Kính. Hoằng Dụ được tin, bèn đem quân Thanh Hoa ra cứu nhưng không lâu sau bị Nguyễn Kính đánh bại thảm hại. Hoằng Dụ bỏ chạy về Thanh Hóa rồi chết, để một mình Mạc Đăng Dung ở lại cầm cự.

Tháng 1 âm lịch năm 1519, Trịnh Tuy làm cầu phao tiến quân, qua giữa sông để khiêu chiến với Chiêu Tông. Chiêu Tông sai các tướng đánh phá, chặt đứt cầu phao, giết được thuộc tướng của Tuy là Mai Dương bá. Trịnh Tuy cùng Lê Do rút về vùng Yên Lãng, Yên Lạc (Vĩnh Phú ngày nay). Chiêu Tông lại sai tướng đến đánh, quân Tuy đang đêm kinh sợ trốn chạy.

Tháng 7 âm lịch năm này, Mạc Đăng Dung thống lĩnh các quân thủy bộ vây Lê Do ở Từ Liêm, rồi phá đê cho nước vỡ vào quân Lê Do. Do và Nguyễn Sư chạy đến Ninh Sơn, bị Đăng Dung bắt được, giải về giết chết. Trịnh Tuy bỏ chạy về Thanh Hóa. Các tướng Sơn Tây là Nguyễn Kính, Nguyễn Áng, Hoàng Duy Nhạc đều xin hàng. Ngày 20 tháng 9 âm lịch, Chiêu Tông về Kinh sư, đại xá thiên hạ, thăng các quan lên 1 cấp, phong Mạc Đăng Dung làm Minh quận công (明郡公).

Tháng 4 âm lịch năm 1520, Chiêu Tông sai Lễ bộ Thượng thư kiêm sử quan phó Tổng tài tri Chiêu Văn quán Tú lâm cục Đặng Minh Khiêm biên soạn bộ sử mang tên Đại Việt lịch đại sử ký. Bộ sách này nay không còn.

Xung đột với Mạc Đăng Dung
Đầu năm 1521, Mạc Đăng Dung lại được phong làm Nhân quốc công (仁國公), lĩnh quản binh lực thủy bộ của 13 đạo. Theo Đại Việt thông sử, Đăng Dung đã lập vây cánh rất mạnh, nhà vua biết Đăng Dung có ý chuyên quyền nhưng vẫn mong thuyết phục được người này giữ lòng trung nghĩa. Do vậy, Chiêu Tông đích thân tới phủ Đăng Dung và gia phong chức Thái phó. Tháng 8 âm lịch năm 1521, Chiêu Tông sai Mạc Đăng Dung đem quân đến vùng Kinh Bắc, Lạng Nguyên đánh Trần Cung, con của Trần Cảo. Đăng Dung đánh tan quân Trần Cung, bắt được vợ con đem giết. Cung chạy vào châu Thất Nguyên (Lạng Sơn). Đại Việt Sử ký Toàn thư kể có thuyết nói sau Cung trốn sang nước Minh không thành, bị quan quân đóng cũi đưa về Kim sư. Từ đây loạn Trần Cảo hoàn toàn chấm dứt. Quyền thế của Mạc Đăng Dung càng thêm lớn, kiểm soát toàn bộ triều đình. Dung đem con gái nuôi vào cung hầu, tiếng là chầu hầu, thực ra là để dò xét, coi giữ. Lại cho con trưởng là Mạc Đăng Doanh làm Dục Mỹ hầu (煜美侯), trông coi điện Kim Quang. Đăng Dung đi bộ thì lọng phượng giát vàng, đi thủy thì thuyền rồng dây kéo, ra vào cung cấm, không kiêng sợ gì. Lại giết bọn thị vệ Nguyễn Cấu, Đô lực sĩ Minh Sơn bá Nguyễn Thọ và Đàm Cử.

Ngày 27 tháng 7 âm lịch năm 1522, Chiêu Tông chạy ra huyện Minh Nghĩa ở Sơn Tây (vùng đất nay thuộc tỉnh Hà Tây), lúc đó ông mưu ngầm với nội thần Phạm Hiến, Phạm Thứ, sai người đem mật chiếu vào Tây Kinh bảo Trịnh Tuy nghênh viện. Hoàng thái hậu Trịnh Thị Loan và hoàng đệ Lê Xuân đều không được biết. Hôm sau Đăng Dung nghe tin, cho tướng Hoàng Duy Nhạc rượt theo tới huyện Thạch Thất. Chiêu Tông đem quân huyện Thạch Thất đánh trả, bắt được Duy Nhạc. Trong kinh thành, Mạc Đăng Dung cùng Thái sư Lượng quốc công Lê Phụ và các công hầu lập em của Chiêu Tông là Lê Xuân lên ngôi. Ngày 1 tháng 8 âm lịch, Mạc Đăng Dung cùng Lê Phụ tôn Lê Xuân lên ngô6i, tức Lê Cung Hoàng, tuyên bố phế truất Chiêu Tông. Cung Hoàng lên ngôi, đặt niên hiệu là Thống Nguyên (統元), trong nước lúc đấy tồn tại 2 vị hoàng đế. Cung Hoàng bị Đăng Dung dời đến Hồng Thị, thuộc Hải Dương tạm trú ẩn; ngay khi nghe tin ấy Chiêu Tông ngự về Đông Kinh, trên đường về có dừng chân tại xã Mang Sơn. Lại khoa Cấp sự trung Nguyễn Khắc Tuy đến Mang Sơn yết kiến; Chiêu Tông sai lực sĩ chém Tuy vì khi nhà vua chạy ra Sơn Tây, có gọi Tuy mà Tuy không tới.

Ngày 16 tháng 8 âm lịch, Lê Chiêu Tông ngự ở hành điện Thụy Quang, trăm quan được đến chầu. Nhà vua đưa mật chiếu cho Lâm Xuyên bá Đàm Thận Huy, Phó đô tướng Phúc Sơn hầu Hà Phi Chuẩn về Bắc Giang chiêu tập binh mã. Ngoài ra nhà vua sai Ninh Xuyên hầu Lê Đình Tú huy động các quân doanh thuộc Sơn Nam chốt giữ những nơi xung yếu như Bộc Độ, Ninh Giang và Nghĩa Lễ. Mạc Đăng Dung đánh tan quân Đình Tú, bắt Đình Tú đem về huyện Gia Phúc (nay thuộc huyện Châu Giang, tỉnh Hưng Yên rồi giết. Chiêu Tông còn sai các tướng Nguyễn Kính, Lê Vĩnh, Nghiêm Bá Ký, Kiều Bá Khiêm và Nguyễn Xí đem quân đánh các huyện Gia Lâm, Văn Giang, Đường Hào, Cẩm Giàng và Lang Tài, đánh bất phân thắng bại với Mạc Đăng Dung suốt nhiều tháng. Trong lúc đó, từ hành điện Thụy Quang, Chiêu Tông cử trung sứ 3,4 lần đi gọi Trịnh Tuy đem quân phủ Thanh Hóa ra cứu. Theo Đại Việt Sử ký Toàn thư, Trịnh Tuy thấy Chiêu Tông không tin dùng người giỏi, chỉ nghe lời tiểu nhân, nên dùng dằng không tới.

Sau các trận đánh ban đầu, Lê Chiêu Tông đã thu phục được các xứ Tây, Nam, Bắc, thanh thế rất lớn. Mạc Đăng Dung đem các dinh quân thủy, bộ đánh vào bến Đông Hà. Lê Chiêu Tông sai các tướng Lại Thúc Mậu, Nguyễn Dư Hoan, Nguyễn Định, Đàm Khắc Nhượng dàn trận chống đánh. Các tướng này giao chiến thất lợi, phải lùi dần. 4 quân nhân phe Đăng Dung mang mộc, cầm giáo từ phường Phục Cổ đánh thẳng vào hành điện. Vua Chiêu Tông đang coi chầu phải bỏ chạy ra đình cũ xã Nhân Mục, sau đó dời tới chùa Trùng Quang, xã Thiên Mỗ, huyện Từ Liêm. Ngày 20 tháng 9 âm lịch năm 1522, Lê Chiêu Tông đem quân về Kinh sư, dựng hành điện coi chầu ở phía Tây kinh thành. Vài tuần sau, Trịnh Tuy đem tướng sĩ 3 phủ và các xứ Thanh Hóa gồm hơn 1 vạn người đến hộ giá, rồi Tuy về Thanh Hóa để lại thuộc tướng là Nguyễn Bá Kỷ giúp vua. Nội thần Phạm Điền nghi kỵ Bá Kỷ, bèn xúi Chiêu Tông chém đầu Kỷ, mang đầu đến cửa dinh Trịnh Tuy. Tuy do đó mà sinh lòng hận thù. Ngày 18 tháng 10 âm lịch, các tướng Trịnh Tuy, Trịnh Duy Thuân đem quân tới xã Dịch Vọng, nói phao là đi xét mặt bằng dựng doanh trại chống Đăng Dung. Đến tối, Trịnh Tuy ém quân ở Dịch Vọng. Sáng hôm sau, Trịnh Tuy, Trịnh Duy Thuân bất ngờ xua quân đánh tràn vào hành điện, bắt Chiêu Tông về Tây Kinh. Quốc tử giám tư nghiệp Lê Hữu Trung chết tại trận. Về Thanh Hóa, Trịnh Tuy ép Chiêu Tông giải tán hết các đạo quân cần vương trong nước. Ngày 18 tháng 12 âm lịch năm 1522, Mạc Đăng Dung sau khi dẹp phản loạn Giang Văn Dụ, đuổi khỏi kinh thành, đưa Cung Hoàng từ Hồng Thị về kinh sư.

Năm 1523, sau khi Trịnh Tuy đem Chiêu Tông về Thanh Hóa, quân lực Chiêu Tông bị giảm đáng kể, Đăng Dung liên tiếp sai Sơn Đông hầu Mạc Quyết, Quỳnh Khê hầu Vũ Hộ, Dương Xuyên hầu Vũ Như Quế đi đánh Trịnh Tuy ở Thanh Hoa, phá tan quân Tuy. Tuy liền dời Chiêu Tông lên châu Lang Chánh. Năm đó Đăng Dung nhân danh Cung Hoàng xuống chiếu giáng Chiêu Tông làm Đà Dương vương (陀陽王).

Năm 1525, Cung Hoàng phong Mạc Đăng Dung thêm thành Bình chương quốc trọng sự, đem quân đánh Trịnh Tuy, Tuy thua trận bỏ chạy rồi chết. Đang Dung bắt được Chiêu Tông ở động An Nhân. Về đến kinh sư, Đăng Dung giam Chiêu Tông ở phường Đông Hà. Nghe tin Chiêu Tông bị bắt, các quần thần Phúc Lương hầu Hà Phi Chuẩn, Nghiêm Bá Kỳ, Đàm Thận Huy đều bị truy lùng và giết chết, bấy giờ triều đình đều nằm trong tay Mạc Đăng Dung. Ngày 18 tháng 12 âm lịch năm 1526, dương lịch là ngày 19 tháng 1 năm 1527, Đăng Dung bí mật sai Bái Khê bá Phạm Kim Bảng giết Chiêu Tông ở nơi bị giam, đem xác về chôn ở Vĩnh Hưng lăng.

Hậu thế
Hơn nửa năm sau cái chết của Chiêu Tông, tháng 6 âm lịch năm 1527 Mạc Đăng Dung phế truất Lê Cung Hoàng, lập ra nhà Mạc. Cung Hoàng và mẹ là Trịnh Thị Loan đều bị bức tử; như vậy là Đăng Dung đã giết cả ba mẹ con vua Chiêu Tông. Sáu năm sau (1533), cựu thần nhà Lê là Nguyễn Kim lập Lê Ninh tại Ai Lao, tức là Lê Trang Tông, tái lập nhà Hậu Lê.

Sử sách ghi Trang Tông là con của Chiêu Tông, sinh năm 1515. Điều đó khiến các nhà nghiên cứu nghi ngờ vì khoảng cách giữa Chiêu Tông và Trang Tông quá ngắn, chỉ có 9 năm. Nhà Mạc, trong biểu tâu nhà Minh, phân trần về việc này cũng cho rằng: Nguyễn Kim dựng con mình lên ngôi, nói dối là con của vua Chiêu Tông.

Sử sách chép về cuộc đời Chiêu Tông cũng có mâu thuẫn. Đại Việt Sử ký Toàn thư ghi Chiêu Tông sinh ngày 4 tháng 10 năm Đoan Khánh thứ 2 đời Lê Uy Mục, tức năm 1506, nhưng khi ông được đưa lên ngôi năm 1516, đáng lý ghi "lên 11 tuổi" lại ghi "lên 14 tuổi" và khi ông bị hại năm 1526, đáng lý phải ghi: "thọ 21 tuổi" thì lại ghi "thọ 26 tuổi" (nếu làm phép suy ngược thì Chiêu Tông có 3 năm sinh khác nhau: 1506, 1503, 1501). Phải chăng việc "hợp thức hoá" cho quan hệ cha - con của Chiêu Tông - Trang Tông chưa được kín kẽ?

Bình luận và nhận định
Đại Việt Sử ký Toàn thư đã phê phán gay gắt sự trị vì của Lê Chiêu Tông:

Thời Chiêu Tông là thời kỳ nhiều biến động, rối ren nhất trong thời Lê sơ. Ngoài các cuộc khởi nghĩa liên tiếp nổ ra của nông dân, bạo loạn của các tướng địa phương, còn có các cuộc thanh trừng, sát phạt giữa các đại thần trong và ngoài triều dẫn đến cảnh hỗn loạn khắp Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ nước Đại Việt lúc đó. Tuy nhiên, sẽ không thật khách quan nếu quy hoàn toàn trách nhiệm cho vị vua thiếu niên này.

Lê Thái Tông trước đây cũng lên ngôi năm 11 tuổi và cũng phải đối phó với những quyền thần như Lê Sát, Lê Ngân. Nhưng khi đó cơ nghiệp do Lê Thái Tổ để lại còn vững, chính sự nhà Lê đi vào ổn định, trong triều vẫn có nhiều lương thần phù trợ và đặc biệt là không có biến động trong đời sống xã hội, cuộc sống của nhân dân được đảm bảo, do đó ngôi vua của Thái Tông được duy trì. Tới thời Chiêu Tông, lương thần thì ít mà gian thần đã quá nhiều. Sự đổ nát của chính sự nhà Lê thực ra đã bắt đầu từ thời các vua quỷ Uy Mục và vua lợn Tương Dực. Phần lớn các cuộc khởi nghĩa, bạo loạn đã bùng phát từ thời hai vua này, trước khi Chiêu Tông lên ngôi. Nhà Lê đổ nát tới mức khi quân khởi nghĩa Trần Cảo vào kinh, thái sư đầu triều Lê Quảng Độ lập tức theo hàng, vì ông hiểu rằng Chiêu Tông hay Lê Doanh cũng chỉ là những con bài chính trị trong tay các quyền thần thuộc các thế tộc họ Trịnh và họ Nguyễn. Chính sự suy đồi của nhà Lê khiến những người như Trần Cảo rắp tâm xưng hiệu không còn nể sợ "mệnh trời".

Nhà Lê dường như luôn bị họ Trần ám ảnh trên vũ đài chính trị. Trước kia Lê Thái Tổ giết vua (trên danh nghĩa) Trần Cảo và sau đó giết công thần Trần Nguyên Hãn để tuyệt lòng nhớ tiếc của thiên hạ với nhà Trần. Tới vua Chiêu Tông lại dồn sức diệt một Trần Cảo khác và ngay lập tức trừ khử công thần Trần Chân. Có lẽ ông không ngờ rằng bụng dạ của các tướng không mang họ Trần mới thật khó lường.

Mỗi bước đi của các quan văn, võ đều đầy toan tính, tráo trở: Mạc Đăng Dung kết thông gia với Trần Chân khi Chân đắc thế, nhưng khi cùng Chân đánh Nguyễn Hoằng Dụ lại ngầm thả cho Dụ đi để tranh thủ Dụ làm cái thế chân kiềng; Nguyễn Hoằng Dụ do dự khi phát quân cứu vua; Trịnh Tuy vừa so gươm với triều đình, hôm sau lại đến xin làm quân cần vương. Không riêng Chiêu Tông, các hoàng đế thiếu niên khác được lập khi đó như Lê Doanh, Lê Bảng, Lê Do, Quang Trị... đều nằm trong mục đích "dễ kiềm toả" của các quyền thần để họ thực hiện ý đồ như của Vương Mãng, Đổng Trác trong lịch sử Trung Quốc. Trong cảnh loạn lạc đó, Chiêu Tông đã không đủ sáng suốt để cứu vãn tình hình. Lúc Trần Chân đại phá được Trần Cảo, tình hình đã tạm yên, Cảo phải bỏ ngôi đi tu thoát thân, Nguyễn Hoằng Dụ và Trịnh Tuy phải "nín hơi lặng tiếng", Mạc Đăng Dung chưa có cơ hội "nổi đình đám". Việc ông vội vã sát hại Trần Chân bị các sử gia coi là sai lầm, ví như Lý Cao Tông giết Phạm Bỉnh Di, Trần Giản Định Đế giết Đặng Tất - tự cắt chân tay khi đại cuộc chưa định. Đó là sai lầm đầu tiên của một hoàng đế mới 13 tuổi (1518) vừa trải qua cơn binh hỏa, phải liên tục "di giá" sau khi lên ngôi. Sau đó, khi thoát khỏi tay Mạc Đăng Dung, Chiêu Tông đã có sự hậu thuẫn mạnh mẽ của các tướng ở Bắc Bộ khiến uy thế của Đăng Dung chao đảo, thì ông lại tin theo, dựa vào Trịnh Tuy, một kẻ từng là phản thần của triều đình, từng công khai chống lại ông, khiến lòng người chia lìa. Giả sử lúc đó Chiêu Tông giết Tuy với tội danh như giết phản thần Trịnh Duy Đại trước đây khiến các cánh quân cần vương không bị giải tán thì Mạc Đăng Dung khó mà thay đổi được cục diện nhanh đến như vậy. Đó là sai lầm lớn thứ hai của Chiêu Tông, lúc đó đã 17 tuổi, có 6 năm trải nghiệm trên ngai vàng thời loạn và lần này thì không thể chuộc lại.

Sau khi Lê Chiêu Tông thất bại, cơ nghiệp nhà Lê coi như đã không còn, vì vua em Cung Hoàng vốn đã chỉ là con bài trong tay họ Mạc từ khi được đưa lên ngai.

Gia quyến
 Tổ phụ: Kiến vương Lê Tân, được tôn phong Đức Tông Kiến Hoàng đế (德宗建皇帝).
 Tổ mẫu: Trịnh Thị Tuyên (鄭氏瑄 1471 - 1509), tôn phong Huy Từ Kiến Hoàng hậu (徽慈建皇后).
 Cha: Cẩm Giang vương Lê Sùng (錦江王黎漴 1486 - 1509), bị Lê Uy Mục giết hại. Về sau được truy phong Minh Tông Triết Hoàng đế (明宗哲皇帝).
 Mẹ: Trịnh Thị Loan (鄭氏鸞 1488 - 1527), được tôn làm Hoàng thái hậu vào năm 1517. Bà chết cùng ngày với Lê Cung Hoàng. Về sau tôn phong làm Đoan Mục Triết Hoàng hậu (端穆慈哲皇后).
 Hậu phi: Gia Khánh Hoàng hậu Phạm thị (嘉慶皇后范氏), húy là Ngọc Quỳnh (玉瓊), người sách Cao Trĩ, huyện Thụy Nguyên. Vào hầu Chiêu Tông, sinh ra Lê Trang Tông. Không rõ năm sinh năm mất. Năm Nguyên Hòa (1533), truy tôn làm Hoàng thái hậu.
 Hậu duệ: Lê Ninh (黎維寧), tức Lê Trang Tông.

Xem thêm
Nhà Hậu Lê
Lê Tương Dực
Mạc Đăng Dung
Trịnh Duy Sản
Trần Chân
Nguyễn Hoằng Dụ
Trịnh Tuy
Trần Cảo
Lê Cung Hoàng

Chú thích

Tham khảo

Chiêu Tông, Lê
Vua thiếu nhi Việt Nam
Vua Việt Nam bị giết
Người Hà Nội
Vua nhà Hậu Lê
Mất năm 1524
Sinh năm 1506


title: Léobard

text:
Léobard là một xã thuộc tỉnh Lot trong vùng Occitanie phía tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Lot

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Lot


title: Bosmont-sur-Serre

text:
Bosmont-sur-Serre là một xã ở tỉnh Aisne, vùng Hauts-de-France thuộc miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aisne

Tham khảo

Bosmontsurserre


title: Paratepa

text:
Paratepa là một chi bướm đêm thuộc phân họ Tortricinae của họ Tortricidae.

Các loài
Paratepa ferruginea Razowski & Becker, 2001

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Tortricidae


title: 307

text:
Năm 307 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 307


title: Cephaloleia lepida

text:
Cephaloleia lepida là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Staines miêu tả khoa học năm 1996.

Chú thích

Tham khảo

Cephaloleia


title: Krimpen aan den IJssel

text:
(dân số: 28.800 trong năm 2006) là một đô thị ở phía tây Hà Lan, trong tỉnh Zuid-Holland. Đô thị này có diện tích 8,93 km² (3,45 mile²) trong đó 1,10 km² (0,42 mile²) là diện tích mặt nước.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang mạng chính thức
http://www.plattegronden.nl/krimpenadijssel/

Đô thị Zuid-Holland
Khu dân cư ở Zuid-Holland


title: Tipulomorpha

text:
Tipulomorpha là một cận bộ côn trùng Nematocera, bao gồm ruồi hạc, và các họ hàng liên quan, 3 trong các họ đó từng nằm trong họ Tipulidae.

Phân loại
Liên họ Eopolyneuridea
Họ Eopolyneuridae - (Upper Triassic)
Họ Musidoromimidae - (Upper Triassic)
Liên họ Tipulodictyidea extinct
Họ Tipulodictyidae - (Upper Triassic)
Liên họ Tanyderophryneidea extinct
Họ Tanyderophryneidae - (Middle Jurassic)
Liên họ Tipuloidea
Họ Architipulidae extinct (Upper Triassic)-(Pan Jurassic)
Họ Eolimnobiidae extinct (Lower Jurassic)
Liên họ Eoptychopteridea extinct
Họ Eoptychopteridae - (Lower Jurassic)

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Tree of Life Tipulomorpha


title: Khối đa diện đều

text:
Trong hình học, một khối đa diện đều là một khối đa diện có tất cả các mặt là các đa giác đều bằng nhau và các cạnh bằng nhau.

Đa diện đều được chia thành đa diện đều lồi và lõm.

Đa diện đều lồi
Trong không gian ba chiều, chỉ có đúng 5 khối đa diện đều lồi (khối đa diện lồi có tất cả các mặt, các cạnh và các góc ở đỉnh bằng nhau), 3 trong số chúng có mặt là các tam giác đều (xem chứng minh trong bài). Chúng được giới thiệu trong các hình dưới đây:

Tên của chúng gọi theo số mặt của mỗi khối tương ứng là 4, 6, 8, 12, và 20. Các khối này đều có số mặt là chẵn (cần chứng minh?)

Đa diện đều lõm
Còn được gọi là đa diện sao, vì chúng có những góc nhô ra như cánh của ngôi sao
{| class="wikitable"
|- align=center
|
|
|
|
|- align=center
|Small stellated dodecahedron{5/2, 5}||Great stellated dodecahedron{5/2, 3}||Great dodecahedron{5, 5/2}||Great icosahedron{3, 5/2}
|}

Các tính chất về số lượng

Một khối đa diện lồi là đều nếu và chỉ nếu thỏa mãn cả ba tính chất sau
Tất cả các mặt của nó là các đa giác đều, bằng nhau
Các mặt không cắt nhau ngoài các cạnh
Mỗi đỉnh là giao của một số mặt như nhau (cũng là giao của số cạnh như nhau).
Mỗi khối đa diện đều có thể xác định bới ký hiệu {p, q} trong đó
p = số các cạnh của mỗi mặt (hoặc số các đỉnh của mỗi mặt)
q = số các mặt gặp nhau ở một đỉnh (hoặc số các cạnh gặp nhau ở mỗi đỉnh).
Khí hiệu  {p, q}, được gọi là ký hiệu Schläfli, là đặc trưng về số lượng của khối đa diện đều. Ký hiệu Schläfli của năm khối đa diện đều được cho trong bảng sau.

Tất cả các thông tin số lượng khác của khối đa diện đều như số các đỉnh (V), số các cạnh (E), và số các mặt (F), có thể tính được từ p và q. Vì mỗi cạnh nối hai đỉnh, mỗi cạnh kề hai mặt nên chúng ta có:

Một quan hệ khác giữa các giá trị này cho bới công thức Euler:

Còn có ba hệ thức khác với V, E, and F là:

Các kết quả cổ điển

Một kết quả cổ điển là chỉ có đúng năm khối đa diện đều lồi.

Chứng minh bằng hình học

Các mệnh đề hình học sau được biết từ Euclid trong tác phẩm Elements:
Mỗi đỉnh của khối đa diện phải là giao của ít nhất ba mặt.
Tại mỗi đỉnh của khối đa diện, tổng các góc của các mặt phải nhỏ hơn 360°.
Các góc tại tất cả các đỉnh của khối đa diện đều là bằng nhau do đó mỗi góc phải nhỏ hơn 360°/3=120°.
Các đa giác đều có từ sáu cạnh trở lên có góc là 120° trở lên nên không thể là mặt của khối đa diện đều, do đó mối mặt của khối đa diện đều chỉ có thể là các tam giác đều, hình vuông hoặc ngũ giác đều. Cụ thể:
Các mặt là tam giác đều: góc ở mỗi đỉnh của tam giác đều là 60°, do đó tại mỗi đỉnh chỉ có 3, 4, hoặc 5 góc của tam giác; tương ứng ta có các tứ diện đều, khối tám mặt đều và khối hai mươi mặt đều.
Các mặt là hình vuông: góc ở đỉnh hình vuông là 90°, do đó chỉ có thể có ba mặt tại mỗi đỉnh ta có khối lập phương.
Các mặt là ngũ giác đều: mỗi góc ở đỉnh là  108°; do đó chỉ có thể có đúng ba mặt tại một đỉnh, khi đo ta có khối mười hai mặt đều.

Chứng minh bằng topo
Một chứng minh khá đơn giản bằng topo dựa vào các thông tin về khối đa diện. Chìa khóa của chứng minh là công thức Euler  , và các quan hệ . Từ các đẳng thức này

Một biến đổi đại số đơn giản cho ta

Vì  là số dương ta phải có

Dựa vào việc cả p và q ít nhất là 3, dễ dàng có năm cặp có thể của {p, q}:

Khối đa diện đều trong trò chơi may rủi
Các khối đa diện đều thường được dùng là quân xúc xắc dùng trong các trò chơi may rủi. Con xúc xắc sáu mặt (khối lập phương) thường được dùng hơn cả, tuy nhiên cũng có thể dùng các khối 4, 8, 12, 20 mặt như trong hình dưới đây.

Xem thêm
Khối đa diện đều Platon
Đa giác đều

Tham khảo

Liên kết ngoài

Hình học không gian
Đa diện đều


title: Bierne

text:
Bierne là một xã ở tỉnh Nord trong vùng Hauts-de-France, Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Nord

Tham khảo

 INSEE commune file

Xã của Nord


title: Metoposcopa

text:
Metoposcopa là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: Bactropaltis

text:
Bactropaltis là một chi bướm đêm thuộc họ Gelechiidae.

Chú thích

Tham khảo

Gelechiidae


title: Philip, Công tước xứ Edinburgh

text:
Philip, Công tước xứ Edinburgh (còn gọi là Vương tôn Philippos của Hy Lạp và Đan Mạch; Philip Mountbatten; 10 tháng 6 năm 1921 – 9 tháng 4 năm 2021) là chồng của Nữ vương Elizabeth II từ ngày 20 tháng 11 năm 1947, và là hôn phu của Nữ vương từ ngày 6 tháng 2 năm 1952.

Trước đây Philip là Vương tôn của Hy Lạp và Đan Mạch, và vì vậy là thành viên của Vương tộc Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg của Đan Mạch-Đức, nhưng đã từ bỏ tước hiệu này trước khi kết hôn và lấy họ ngoại, được gọi là Đại úy Philip Mountbatten. Trước ngày cưới, Philip được Quốc vương George VI ban kính xưng His Royal Highness và tước hiệu Công tước xứ Edinburgh, Bá tước xứ Merioneth và Nam tước Greenwich vào ngày hôm sau. Nữ vương Elizabeth đã phong Philip làm Prince of the United Kingdom (Thân vương Vương quốc Anh) năm 1957, từ đó tước hiệu đúng của ông là His Royal Highness The Prince Philip, Duke of Edinburgh.

Là chồng của một Nữ vương thường xuyên đi công du và là người đứng đầu Khối thịnh vượng chung, Vương tế Philip thường xuất hiện trước công chúng, và là một hình ảnh công chúng nổi tiếng trong các quốc gia thuộc Khối thịnh vượng chung. Ông là "phối ngẫu của Quân chủ phục vụ lâu nhất nước Anh" và là người bạn đời lớn tuổi nhất của một quân vương đang trị vì. Những lời bình luận của ông trước công chúng nhiều lần khiến Vương tế nổi tiếng vì chúng gây tranh cãi. Ngoài phận sự Vương thất, Công tước xứ Edinburgh cũng là người bảo trợ của nhiều tổ chức, trong đó có Giải thưởng Công tước xứ Edinburgh và Các trường đại học của Cambridge và Edinburgh. Cụ thể, từ sau chuyến thăm Quần đảo phía nam Nam cực vào năm 1956, ông đã cống hiến cả đời mình để kêu gọi sự chú ý của công chúng về mối quan hệ giữa nhân loại và môi trường. Ông cũng xuất bản và diễn thuyết tại nhiều nơi từ hơn nửa thế kỷ nay về chủ đề này.

Thời trẻ
trái|nhỏ|Vương tôn Philippos khi còn bé
Vương tôn Filippos () của Hy Lạp và Đan Mạch chào đời vào ngày 10 tháng 6 năm 1921 tại Mon Repos, thành phố Corfu, Hy Lạp. Thân phụ là Vương tử Andreas (Andrew) của Hy Lạp và Đan Mạch, và thân mẫu là Alice xứ Battenberg. Philip là con trai duy nhất đồng thời là con út trong số năm người con. Bốn chị gái của Philip là Margarita, Theodora, Cecilie, vàSophie. Philip được rửa tội theo nghi thức Chính thống giáo Hy Lạp tại Nhà thời Thánh George ở Pháo đài Cổ ở Corfu.

Tuy nhiên, sau đó, Hy Lạp lâm vào chiến tranh, Thổ Nhĩ Kỳ thắng trận trong chiến tranh Hy Lạp–Thổ Nhĩ Kỳ. Ngày 22 tháng 9 1922, bác của Philip là Quốc vương Konstantinos I của Hy Lạp bị ép phải thoái vị. Cuộc sống của gia đình ông bị đe dọa, và mẹ ông phải chịu sự giám sát. Tháng 12, một tòa án cách mạng đã trục xuất Vương tử Andrew khỏi Hy Lạp. Hải quân Vương thất Anh phải sơ tán gia đình ông bằng tàu HMS Calypso (D61), Philip được đặt trong chiếc giỏ nhỏ làm từ hộp đựng trái cây. Gia đình Philip định cư tại vùng ngoại ô Paris, Pháp và ở nhà của người dì giàu có Princess Marie Bonaparte.

Học vấn

The Elms là ngôi trường mà Philip theo học đầu tiên, một trường học Mỹ ở Paris do Donald MacJannet điều hành. Năm 1928, ông được chuyển đến Vương quốc Anh để theo học tại trường Cheam. Trong ba năm tiếp theo, bốn chị gái của ông kết hôn với các quý tộc Đức và chuyển đến Đức. Mẹ ông bị chẩn đoán là mắc bệnh tâm thần phân liệt và được đưa vào một trại tị nạn, còn cha ông thì cư trú ở Monte Carlo. Philip ít liên lạc với mẹ trong những ngày còn lại của thời thơ ấu.

Năm 1933, ông được gửi đến Schule Schloss Salem ở Đức, nơi có "lợi thế tiết kiệm học phí" vì nó thuộc sở hữu của gia đình anh rể của ông, Berthold, Margrave xứ Baden. Với sự trỗi dậy của chủ nghĩa quốc xã ở Đức, nhà sáng lập cồng đồng người Do Thái, Kurt Hahn, đã trốn chạy cuộc đàn áp và thành lập trường Gordonstoun ở Scotland, nơi Philip chuyển đến sau hai nhiệm kỳ tại Salem.

Phục vụ quân sự và thời chiến
Philip phục vụ trên tàu HMS Valiant trong Trận chiến Địa Trung Hải.

Sau khi rời Gordonstoun vào đầu năm 1939, Philip hoàn thành nhiệm kỳ là một sĩ quan tại trường Đại học Hải quân Vương thất ở Dartmouth, sau đó trở về Hy Lạp, sống với mẹ ở Athens trong một tháng vào giữa năm 1939. Ông tốt nghiệp Đại học Dartmouth năm sau với tư cách là học viên giỏi nhất trong khóa học của mình. Ông dành bốn tháng cho chiến hạm HMS Ramillies, bảo vệ các đoàn xe của Lực lượng Viễn chinh Úc ở Ấn Độ Dương, sau đó là các bài đăng ngắn hơn về HMS Kent, trên HMS Shropshire và ở Ceylon. Sau cuộc xâm lược Hy Lạp của Ý vào tháng 10 năm 1940, ông được chuyển từ Ấn Độ Dương sang tàu chiến HMS Valiant trong Hạm đội Địa Trung Hải.

Hôn nhân

Năm 1939, Quốc vương George VI và Vương hậu Elizabeth có chuyến tham quan Royal Naval College, Darthmouth (đại học Hải quân Vương thất Dartmouth). Chính trong chuyến thăm này, Nữ vương và Louis Mountbatten nhờ cháu trai Philip hộ tống hai cô con gái Elizabeth và Margaret. Elizabeth bắt đầu đem lòng yêu Philip, và họ bắt đầu thư từ qua lại với nhau khi cô 13 tuổi.

Mùa hè năm 1946, Philip xin phép Quốc vương được cưới con gái của ông. Quốc vương chấp thuận, với điều kiện rằng sau sinh nhật 21 tuổi của Elizabeth vào tháng 4 năm sau thì mới được phép tổ chức lễ đính hôn chính thức. Tháng 3 năm 1947, Philip từ bỏ tước hiệu vương thất Hy Lạp và Đan Mạch của mình, lấy họ mẹ là Mountbatten, trở thành một công dân Anh. Lễ đính hôn được công bố trước công chúng vào ngày 10 tháng 7 năm 1947.

Philip kết hôn với Elizabeth vào ngày 20 tháng 11 năm 1947. Ngay trong lễ cưới, ông được phong tước Công tước xứ Edinburgh và được tôn xưng Vương gia Điện hạ.

Cuộc hôn nhân không diễn ra suôn sẻ: Philip theo Chính thống giáo Hy Lạp, là những người quý tộc nhưng đã suy tàn, mất hết tài sản và có các chị em gái kết hôn với những quý tộc Đức có liên hệ với Đức quốc xã. Mẹ của Elizabeth, trong những cuốn tự truyện về sau, được nói rằng đã phản đối mối lương duyên này, thậm chí còn gọi Philip là gã người Đức (nguyên văn: The Hun) dù sau này, bà lại mô tả Philip với cách thân mật hơn: "một quý ông người Anh" (an English gentleman). Cha của Elizabeth, George VI, đã đồng ý cho cuộc hôn nhân, nhưng phải giữ bí mật và bị trì hoãn đến khi Elizabeth 21 tuổi. Việc Khối thịnh vượng chung chưa hoàn toàn hồi phục sau chiến tranh buộc nên Vương nữ đã phải để dành các phiếu được phân phối để mua vật liệu may váy cưới. Tuy vậy, lễ cưới của hai người vẫn diễn ra suôn sẻ, và đó được xem là tia hy vọng đầu tiên của sự tái sinh sau chiến tranh.

Sức khỏe
Những người hâm mộ và theo dõi vương thất khá lo lắng khi Vương tế Philip phải nhập viện tại bệnh viện King Edward VII vào ngày 20 tháng 12 năm 2019, ở tuổi 98. Trong khi đó, Nữ vương thì tới Sandringham để bắt đầu kì nghỉ Giáng sinh của mình. Theo thông cáo từ vương thất, Philip phải nhập viện để điều trị cho một tình trạng tồn tại từ trước. May mắn thay, Công tước xứ Edinburgh đã được xuất viện vào ngày 24, vừa đúng lúc để tận hưởng Giáng sinh cùng gia đình.

Vào ngày 28 tháng 12, Thân vương Charles cùng với Nữ vương, Vương nữ Anne và Bà Bá tước xứ Wessex khi đến nhà thờ St. Mary Magdalene tại Sandringham đã cho những người hâm mộ vương thất biết về tình hình của cha mình. Trước khoảng 1500 người đang đợi gia đình vương thất ở ngoài nhà thờ, có một người hỏi về sức khỏe của Philip, Charles mỉm cười và nói: "Tốt hơn rất nhiều".

Mối quan hệ giữa các dòng tộc
Philip và Elizabeth có mối quan hệ ba đời với nhau. Tổ tiên của họ đều là Christian IX của Đan Mạch (Nhà Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg): ông là ông cố của Philip, cũng là ông sơ của Elizabeth. Vì vậy, theo nhánh này, Elizabeth gọi Philip là "chú". Philip và Elizabeth còn có quan hệ ba đời với nhau khi có chung một bà sơ, Victoria của Anh (Nhà Hannover) (Philip là hậu duệ của Vương nữ Alice, Đại Công tước phu nhân xứ Hesse (Nhà Sachsen-Coburg và Gotha), Elizabeth là hậu duệ của Edward VII (Nhà Windsor). Theo nhánh này, Elizabeth là "chị", Philip là "em" bởi Edward VII là anh ruột của Vương nữ Alice. Philip cũng có cùng huyết thống với Quốc vương Felipe VI của Tây Ban Nha (nhà Borbón), đều là hậu duệ của Victoria của Anh và Christian IX của Đan Mạch.

Trên danh nghĩa, Philip còn có huyết thống với nhà Romanov. Mẹ của Nicholas II là Hoàng thái hậu Maria Feodorovna (nhà Romanov) cũng là con của Christian IX của Đan Mạch. Vợ của Nicholas II và Hoàng hậu Alexandra Feodorovna (nhà Romanov) là con của Vương nữ Alice, Bà Đại Công tước xứ Hesse, tức bà cố của Philip. Vào năm 1993, khi người ta đã biết được mộ của gia đình Nicholas II bị ám sát, Vương tế Philip thậm chí đã đưa mẫu xét nghiệm máu của mình cho các nhà khoa học. DNA của ông khớp với Hoàng hậu Alexandra và ba cô con gái, giúp xác định danh tính của họ. Ngoài ra, bà nội của ông là Nữ Đại Công tước Olga Constantinovna (nhà Romanov) cũng có xuất thân từ triều đại Romanov của Nga, là cháu nội của Nicholas I (nhà Romanov).

Qua đời

Philip qua đời ngày 9 tháng 4 năm 2021, thọ 99 tuổi, là "vị phối ngẫu phò tá quân chủ lâu nhất trong lịch sử Anh Quốc".

Theo kế hoạch, tang lễ Vương tế Philip được tổ chức vào ngày 17 tháng 4 năm 2021, và chỉ giới hạn 30 người được phép tham dự để đảm bảo các yếu tố phòng dịch Covid-19. Lễ tang được phát sóng trực tiếp. Tuy nhiên, với con số 100.000 đơn khiếu nại về việc BBC đưa tin thái quá về tang lễ của Vương tế Philip sẽ trở hành chương trình phát sóng bị phàn nàn nhiều nhất trong lịch sử của BBC. Kỷ lục trước đây vốn thuộc về bộ phim "Jerry Springer: The Opera" với hơn 63.000 đơn khiếu nại vào năm 2005.

Ngày , ông Boris Johnson gửi lời xin lỗi đến Nữ vương Elizabeth vì mở tiệc thâu đêm ngay trước ngày tang lễ của Vương tế Philip, phu quân của bà, vào năm trước đó (tức 2021).

Tước vị và tước hiệu

 10 tháng 6 năm 1921 – 18 tháng 3 năm 1947: Vương tôn Filippos của Hy Lạp Điện hạ
 tại Đan Mạch: Vương tằng tôn Filippos của Đan Mạch Điện hạ
 18 tháng 3 năm 1947 – 19 tháng 11 năm 1947: Đại úy Philip Mountbatten
 19 tháng 11 năm 1947 – 20 tháng 11 năm 1947: Đại úy Ngài Philip Mountbatten Điện hạ
 20 tháng 11 năm 1947 – 22 tháng 2 năm 1957: Công tước xứ Edinburgh Điện hạ
 22 tháng 2 năm 1957 – 9 tháng 4 năm 2021: Vương phu Philip, Công tước xứ Edinburgh Điện hạ (hoặc sát nghĩa hơn là Thân vương Phillip, Công tước xứ Edinburgh Điện hạ)

Tác phẩm
Philip cũng là tác giả của một số tác phẩm:

 Selected Speeches – 1948–55
 Selected Speeches – 1956–59 (1960)
 Birds from Britannia (1962) (còn có nhan đề Seabirds from Southern Waters khi xuất bản tại Hoa Kỳ)
 Wildlife Crisis (1970)  (đồng tác giả với James Fisher)
 The Environmental Revolution: Speeches on Conservation, 1962–1977 (1978)
 Competition Carriage Driving (1982) (xuất bản tại Pháp năm 1984)
 A Question of Balance (1982)
 Men, Machines and Sacred Cows (1984)
 A Windsor Correspondence (1984)  (đồng tác giả với Michael Mann)
 Down to Earth: Collected Writings and Speeches on Man and the Natural World 1961–87 (1988) (ngoài ra còn có bản bìa mềm năm 1989, bản tiếng Nhật năm 1992)
 Survival or Extinction: A Christian Attitude to the Environment (1989)  (đồng tác giả với Michael Mann)
 Driving and Judging Dressage (1996)
 30 Years On, and Off, the Box Seat (2004)

Con cháu

Ghi chú

Tham khảo

Thư mục

 Alexandra of Yugoslavia (1959). Prince Philip: A Family Portrait. London: Hodder and Stoughton.
 Boothroyd, Basil (1971). Prince Philip: An Informal Biography. New York: McCall.
 Brandreth, Gyles (2004). Philip and Elizabeth: Portrait of a Marriage. London: Century.
 Eade, Philip (2011). Prince Philip: The Turbulent Early Life of the Man Who Married Queen Elizabeth II. New York: St. Martin's Griffin.
 Heald, Tim (1991). The Duke: A Portrait of Prince Philip. London: Hodder and Stoughton.
 Lacey, Robert (2002). Royal: Her Majesty Queen Elizabeth II. London: Little, Brown.
 Vickers, Hugo (2000). Alice, Princess Andrew of Greece. London: Hamish Hamilton.

Liên kết ngoài

 Royal.gov.uk- HRH Prince Philip, Duke of Edinburgh
 Duke of Edinburgh Award

Vương tử Hy Lạp
Vương tử Đan Mạch
Hoàng gia Anh
Elizabeth II
Phối ngẫu Vương thất Liên hiệp Anh
Vương tộc Glücksburg
Công tước xứ Edinburgh
Vương tộc Windsor
Vương tử
Thống chế Anh
Người Anh gốc Đức
An táng tại Nhà nguyện St George, Lâu đài Windsor
Nhà văn Vương quốc Liên hiệp Anh thế kỷ 20
Nhà văn Vương quốc Liên hiệp Anh thế kỷ 21
Gia tộc Battenberg
Vương tử Liên hiệp Anh
Người được thần thánh hóa
Vương tộc Glücksburg (Hy Lạp)
Thành viên Cơ mật viện Vương quốc Liên hiệp Anh
Chế độ quân chủ ở Úc
Chế độ quân chủ ở Canada
Chế độ quân chủ ở New Zealand
Công dân nhập quốc tịch Vương quốc Liên hiệp Anh


title: Atopsyche vatucra

text:
Atopsyche vatucra là một loài Trichoptera trong họ Hydrobiosidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Chú thích

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Atopsyche


title: Leioproctus aurifrons

text:
Leioproctus aurifrons là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1853.

Chú thích

Tham khảo

Leioproctus
Động vật được mô tả năm 1853


title: Sân bay quốc tế Congonhas-São Paulo

text:
Sân bay quốc tế Congonhas/São Paulo hay Sân bay quốc tế Congonhas  là sân bay lớn thứ hai ở São Paulo, cách trung tâm thành phố 8 km tại Avenida Washington Luís s/nº - Campo Belo. Sân bay này do Infraero quản lý, và đến năm 2007 là sân bay bận rộn nhất ở Brasil với 15.244.401 hành khách thông qua.

Năm 1957, sân bay này là sân bay bận rộn thứ 3 thế giới về lượng hàng vận chuyển. Tên của sân bay đặt theo tên loài cây phổ biến ở khu vực sân bay được xây dựng năm 1919. Đây đã là sân bay chính của thành phố cho đến năm 1985, khi sân bay quốc tế São Paulo/Guarulhos được xây do sân bay Congonhas luôn tắc nghẽn và không thể phục vụ các chuyến bay xuyên Đại Tây Dương.

Sân bay này tiếp tục có tầm quan trọng đối với thành phố cho những chuyến bay nội địa ngắn và khu vực. Dù đã có sân bay quốc tế Guarulhos (cách trung tâm thành phố 35 km), sân bay Congonhas tiếp tục đối mặt với vấn đề tắc nghẽn vì số lượng hành khách và chuyến bay lớn.

Các đại sảnh của sân bay này được xem như một trong những kiểu mẫu xuất sắc của kiến trúc hiện đại ở São Paulo.

Congonhas là trung tâm hoạt động chính của hãng hàng không lớn nhất ở Brasil: TAM Linhas Aéreas, Gol và VARIG.

Thông tin chung
 Số lượng hành khác: 15.244.401 (năm 2007)
 Nhà ga chính: 51.535 m² (554.718 feet vuông)
 Các điểm đến chính: Belo Horizonte (chuyến bay mỗi 15 phút), Belo Horizonte, Brasília (chuyến bay mỗi 30 phút), Curitiba (chuyến bay mỗi 25-30 phút)

Các hãng hàng không và các điểm đến
Gol Transportes Aéreos (Belo Horizonte-Confins, Brasília, Campo Grande, Caxias do Sul, Cuiabá, Florianópolis, Goiânia, Joinville, Londrina, Maringá, Navegantes, Porto Alegre, Ribeirão Preto, Rio de Janeiro-Santos Dumont, Uberlândia, Vitória)
OceanAir (Araçatuba, Belo Horizonte-Confins, Cascavel, Chapecó, Fortaleza, Ipatinga, Passo Fundo, Porto Seguro, Salvador v.v...)
Pantanal Linhas Aéreas (Araçatuba, Bauru, Marília, Juiz de Fora, Mucuri, Presidente Prudente)
TAM Linhas Aéreas (Belo Horizonte-Confins, Brasília, Campo Grande, Curitiba, Florianópolis, Goiânia, Foz do Iguaçu, Joinville, Londrina, Maringá, Navegantes, Porto Alegre, Ribeirão Preto, São José do Rio Preto, Rio de Janeiro-Galeão, Rio de Janeiro-Santos Dumont, Uberlândia, Vitória)
TRIP Linhas Aéreas (Campinas, Londrina, Maringá, Sinop)
Varig (Belo Horizonte-Confins, Brasília, Curitiba, Florianópolis, Porto Alegre, Rio de Janeiro-Santos Dumont, Salvador)

Các tai nạn và sự cố
Ngày 17 tháng 7 năm 2007, Chuyến bay TAM Linhas Aéreas 3054 đã rơi trong khi hạ cánh xuống sân bay này, làm 176 người có mặt trên máy bay và 24 người khác trên mặt đất thiệt mạng.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Website chính thức

Congonhas-São Paulo
Giao thông São Paulo (thành phố)
Công trình xây dựng tại São Paulo (thành phố)
Danh sách sân bay


title: Karanje Turf Satara

text:
Karanje Turf Satara là một thị trấn thống kê (census town) của quận Satara thuộc bang Maharashtra, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Karanje Turf Satara có dân số 21.503 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Karanje Turf Satara có tỷ lệ 77% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 81%, và tỷ lệ cho phái nữ là 74%. Tại Karanje Turf Satara, 12% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Maharashtra


title: Chandler, Arizona

text:
Chandler là một thành phố ở quận Maricopa, Arizona, Hoa Kỳ. Tính đến năm 2006, thành phố có dân số ước tính 240.595 người.

Ghi chú

Liên kết

 City of Chandler web site
 City of Chandler Community Services/Recreation Web site
 Chandler Public Library
 City of Chandler Economic Development Division
 Unofficial Chandler web site
 Chandler news, sports and things to do from the Chandler section of the Arizona Republic newspaper

Thành phố của Arizona

Vùng đô thị Phoenix
Thành phố ở quận Maricopa, Arizona
Khu dân cư thành lập năm 1912
Thành phố công ty ở Arizona
Arizona 1912
Khu dân cư ở Hoang mạc Sonora


title: Fresno de Rodilla

text:
Fresno de Rodilla là một đô thị trong tỉnh Burgos, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 46 người.

Tham khảo

Đô thị ở Burgos


title: Amblycerus pusillus

text:
Amblycerus pusillus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Ribeiro-Costa miêu tả khoa học năm 2000.

Chú thích

Tham khảo

Amblycerus


title: Leptispa inculta

text:
Leptispa inculta là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Gestro miêu tả khoa học năm 1908.

Chú thích

Tham khảo

Leptispa


title: Asbecesta feai

text:
Asbecesta feai là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Laboissiere miêu tả khoa học năm 1937.

Chú thích

Tham khảo

Asbecesta


title: Phượng Dương

text:
Phụng Dương (chữ Hán giản thể: 凤阳县, Hán Việt: Phụng Dương huyện) là một huyện thuộc địa cấp thị Trừ Châu, tỉnh An Huy, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 1920 km2, dân số 710.000 người, mã số bưu chính 233100. Huyện lỵ ở trấn Phủ Thành. Về mặt hành chính, huyện Phụng Dương được chia thành 14 trấn, 1 hương.
Trấn: Phủ Thành, Lâm Hoài, Vũ Điếm, Tổng Phô, Bản Kiều, Đại Miếu, Tây Tuyền, Ân Gian, Hồng Tâm, Lưu Phủ, Đại Khê Hà, Tiểu Cương Thôn, Hoàng Nê Phô.
Hương: Mai Thị, Quan Đường, Hoàng Loan, Lượng Cương, Chu Vu, Nhị Phố, Tảo Hạng, Ngư Nghiệp.

Nhân vật nổi bật
 Minh Thái tổ Chu Nguyên Chương

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện An Huy
Trừ Châu


title: Aphthona ovatipennis

text:
Aphthona ovatipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 1992.

Chú thích

Tham khảo

Aphthona


title: Torlino Vimercati

text:
Torlino Vimercati là một đô thị ở tỉnh Cremona, vùng Lombardia của Italia, có vị trí cách khoảng 35 km về phía đông của Milan và khoảng 45 km về phía tây bắc của Cremona. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 363 người và diện tích là 5,7 km².

Torlino Vimercati giáp các đô thị: Agnadello, Capralba, Palazzo Pignano, Pieranica, Quintano, Trescore Cremasco, Vailate.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Cremona
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: Coryphista

text:
Coryphista là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae. Nó còn có tên đồng nghĩa là Rheumaptera.

Các loài
 Coryphista meadii (Packard, 1874)

Chú thích

Tham khảo

 Coryphista at funet.fi
 Natural History Museum Lepidoptera card index

Rheumaptera
Rheumapterini


title: Dolichopeza spetai

text:
Dolichopeza spetai là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Dolichopeza


title: Saint-Ferréol-Trente-Pas

text:
Saint-Ferréol-Trente-Pas  là một xã thuộc tỉnh Drôme trong vùng Rhône-Alpes đông nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Drôme

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintferreoltrentepas


title: Leptonema mandibulatum

text:
Leptonema mandibulatum là một loài Trichoptera thuộc họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Leptonema (Hydropsychidae)


title: Pech-Luna

text:
Pech-Luna là một xã của Pháp, nằm ở tỉnh Aude trong vùng Occitanie.

Người dân địa phương trong tiếng Pháp gọi là Lunapodiens.

Hành chính

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Pech-Luna trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Pech-Luna


title: Ansonia latidisca

text:
Ansonia latidisca là một loài cóc thuộc họ Bufonidae.
Loài này có ở Indonesia và Malaysia.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông ngòi.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất nơi sống.

Tham khảo

 Inger, R., Das, I., Stuebing, R., Lakim, M. & Yambun, P. 2004. Ansonia latidisca. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài

Ansonia
Động vật lưỡng cư Indonesia
Động vật lưỡng cư Malaysia


title: Agrypnus hydropictus

text:
Agrypnus hydropictus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fairmaire miêu tả khoa học năm 1880.

Chú thích

Tham khảo

Agrypnus


title: 7219 Satterwhite

text:
7219 Satterwhite (1981 EZ47) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 3 tháng 3 năm 1981 bởi S. J. Bus ở Đài thiên văn Siding Spring trong khóa học thuộc Khảo sát tiểu hành tinh Schmidt-Caltech vương quốc Anh.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 7219 Satterwhite

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1981


title: Bonesioides dimidiata

text:
Bonesioides dimidiata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Laboissiere miêu tả khoa học năm 1937.

Chú thích

Tham khảo

Bonesioides


title: Crinia deserticola

text:
Crinia deserticola (tên tiếng Anh: Desert Froglet) là một loài ếch trong họ Myobatrachidae. Chúng là loài đặc hữu của Úc.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là xavan khô, xavan ẩm, vùng đất có cây bụi nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, đồng cỏ khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất thấp, đầm nước ngọt có nước theo mùa, và ao.

Tham khảo

 Hero, J.-M., Horner, P. & Retallick, R. 2004. Crinia deserticola. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài

Crinia
Động vật lưỡng cư Queensland
Động vật lưỡng cư New South Wales
Động vật lưỡng cư Nam Úc
Động vật lưỡng cư Lãnh thổ Bắc Úc


title: Berberis dryandriphylla

text:
Berberis dryandriphylla là một loài thực vật thuộc họ Berberidaceae. Đây là loài đặc hữu của Peru.

Chú thích

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Berberis dryandriphylla. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Peru
D
Thực vật dễ tổn thương


title: Câu chuyện về thời gian đã mất

text:
Câu chuyện về thời gian đã mất (tiếng Nga: Сказка о потерянном времени) là một vở kịch rối hài hước, có tính chất giả tưởng dành cho trẻ em của nhà văn Yevgeny Shvarts, ra đời năm 1940.

Nội dung
Câu chuyện kể về bốn phù thủy già muốn trở lại tuổi thanh xuân, họ bèn tìm cách đánh tráo hình dạng với những đứa trẻ lớp 2. Nhưng "gậy ông đập lưng ông", qua bao biến cố, âm mưu thâm độc của họ đã thất bại.

Nhân vật
 Petya Zubov
 Bốn phù thủy độc ác
 Mẹ Petya
 Cô Natasha
 Marusia
 Nadenka
 Vasya

Ý nghĩa

Chuyển thể
 Câu chuyện về thời gian đã mất - Một vở kịch rối của Nhà hát Múa rối Bolshoy Leningrad (1940)
 Câu chuyện về thời gian đã mất (phim, 1964)
 Câu chuyện về thời gian đã mất (hoạt hình, 1978)

Xem thêm

Kịch Yevgeny Shvarts
Kịch Liên Xô
Văn học thiếu nhi Liên Xô


title: 9087 Neff

text:
9087 Neff (1995 SN3) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 29 tháng 9 năm 1995 bởi J. Ticha, M. Tichy và Z. Moravec ở Đài thiên văn Kleť.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 9087 Neff

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1995