title: Chương Hàm

text:
Chương Hàm (章邯, ? – 205 TCN) là tướng cuối thời nhà Tần, đầu thời Hán Sở trong lịch sử Trung Quốc. Ông phục vụ dưới quyền Tần Nhị Thế và Sở Bá vương Hạng Vũ.

Đánh dẹp chư hầu

Diệt Trương Sở
Sử sách không chép rõ về thân thế của Chương Hàm. Ông chỉ bắt đầu xuất hiện trong Sử ký Tư Mã Thiên dưới thời Tần Nhị Thế khi chỉ huy quân Tần ra mặt trận chống lại cuộc tây tiến của quân khởi nghĩa Trần Thắng.

Tháng bảy âm lịch năm 209 TCN, 900 người lính thú theo Trần Thắng và Ngô Quảng khởi nghĩa ở làng Đại Trạch thuộc nước Sở cũ thời Chiến Quốc. Khởi nghĩa lan rộng rất nhanh, Trần Thắng đánh đến đất Trần xưng hiệu là Trương Sở vương, tự lập làm vua Sở.

Trần Thắng ở đất Trần sai các tướng đi chiêu hàng các nơi. Những người trai tráng ở các quận, các huyện Sơn Đông bị khổ sở vì bị bọn quan lại nhà Tần đều giết bọn thú, úy, lệnh, thừa làm phản để hưởng ứng Trần Thắng. Nhiều nước chư hầu cũ thời Chiến Quốc được tái lập như Tề, Triệu, Yên, Ngụy.

Tháng 10 năm 208 TCN, Trần Thắng sai Chu Văn mang vài chục vạn quân đánh vào cửa Hàm Cốc, tiến đến đất Hý, gần kinh thành Hàm Dương. Nhị Thế hoảng sợ bàn với quần thần:
Bây giờ làm thế nào?

Lúc đó Chương Hàm đang làm Thiếu phủ là chức quan lo việc thu thuế của triều đình, tâu với Nhị Thế rằng:
Bọn giặc đã đông và mạnh. Nay nếu đem binh ở các huyện đến thì không kịp nữa. Những người bị đày phải làm ở Ly Sơn rất đông, xin tha cho họ, giao cho họ binh khí để đánh giặc.

Nhị Thế nghe theo lời ông, liền đại xá thiên hạ, tha cho những nô dịch đang phải đi làm phu xây cất ở Ly Sơn (mộ vua Tần), và huy động cả con cháu họ, giao cho họ binh khí và giao cho Chương Hàm cùng với cháu danh tướng Vương Tiễn là Vương Ly ra mặt trận để chặn Chu Văn. Dưới sự chỉ huy của Chương Hàm, quân Tần đánh cho quân Sở đại bại. Chu Văn thua chạy ra khỏi Hàm Cốc quan, dừng lại đóng quân ở Tào Dương hai ba tháng. Chương Hàm đuổi theo đánh tiếp, đại phá Chu Văn một lần nữa. Văn phải bỏ chạy đến đóng ở Dẫn Trì hơn mười ngày. Chương Hàm nhân đà thắng lợi, tiếp tục truy sát, đánh cho Chu Văn thua to một trận nữa. Chu Văn tự đâm cổ chết, quân lính đầu hàng.

Được tin thắng trận, Tần Nhị Thế sai thêm trưởng sử là Tư Mã Hân và đô uý Đổng Ế giúp Chương Hàm đánh dẹp các chư hầu.

Quân Tần tiến về phía đông cứu thành Vinh Dương do thái thú Tam Xuyên là Lý Do trấn giữ. Thành này bị quân Sở do giả vương Ngô Quảng chỉ huy vây hãm lâu ngày nhưng vẫn trụ vững. Lúc đó nội bộ quân Sở chia rẽ, Ngô Quảng muốn đánh cho được Vinh Dương còn các tướng do Điền Tang cầm đầu muốn chia quân ra đón đánh Chương Hàm. Cuối cùng Điền Tang giả lệnh của Trần Thắng giết Ngô Quảng và giao cho Lý Quy vây Vinh Dương, còn mình dẫn quân tinh nhuệ ra đón Chương Hàm.

Chương Hàm tiến về phía đông, gặp quân Trương Sở ở Ngao Thương. Hai bên giao chiến. Ông đại phá quân Sở, giết chết Điền Tang. Quân Sở tan vỡ bỏ chạy. Chương Hàm đem quân thừa thắng tới thành Vinh Dương, đánh nhau với Lý Qui ở dưới chân thành. Quân Tần đại thắng, lại giết được Lý Qui cùng các thuộc tướng, giải vây thành Vinh Dương.

Trên đường đánh vào đất Trần, Chương Hàm đến đất Hứa gặp cánh quân Sở do Ngũ Từ chỉ huy. Ông lại đánh phá quân Ngũ Từ, quân của Ngũ Từ bỏ chạy tán loạn vào đất Trần.

Chương Hàm đem quân tiến thẳng đến Trần. Trụ quốc nước Sở là Phòng Quân ra đánh bị giết chết. Chương Hàm lại tiến binh đánh quân của tướng Sở khác là Trương Hạ ở phía tây đất Trần. Trần Thắng thân hành ra đốc suất trận đánh nhưng quân Sở vẫn bị đánh bại, Trương Hạ bị giết chết. Trần Thắng bỏ chạy khỏi đất Trần.

Tháng chạp, Trần Thắng đến huyện Nhữ Âm quay về đến Hạ Thành Phụ. Người đánh xe là Trang Giả giết Trần Thắng để đầu hàng Tần. Chương Hàm cho Trang Giả giữ đất Trần, còn mình mang đại quân sang đánh nước Ngụy.

Giết hai vua Tề, Nguỵ
Trên đà chiến thắng, Chương Hàm tiến sang Nguỵ đánh bại quân Nguỵ ở Lâm Tế. Nguỵ vương Cữu bại trận phải chạy vào thành cố thủ. Chương Hàm vây ngặt. Ngụy Cữu sai người sang cầu cứu nước Tề.

Tề vương Điền Đam đích thân mang quân sang cứu Nguỵ. Chương Hàm chủ động mang quân đón đánh quân Tề, giết chết Điền Đam tại trận.

Nước Nguỵ khiếp sợ trước sức mạnh của quân Tần. Nguỵ vương Cữu biết không giữ được thành nên tự vẫn. Em Cữu là Nguỵ Báo bỏ trốn sang nước Sở.

Em Điền Đam là Điền Vinh và Điền Hoành dẫn tàn quân ở Nguỵ về Tề, nhưng tới Đông A mới biết người nước Tề đã lập em của Tề Vương Điền Kiến thời Chiến Quốc là Điền Giả làm Tề vương và ngăn đường Điền Vinh về Tề. Vinh phải nán lại Đông A.

Chương Hàm đánh xong Nguỵ rồi, mang quân đuổi theo Điền Vinh, vây đánh Đông A. Điền Vinh thế yếu phải cố thủ rồi sai người sang cầu cứu nước Sở.

Lúc đó nước Sở đã phục hồi sức lực. Tướng cũ của Trần Thắng là Lã Thần khởi binh chiếm lại đất Trần, giết chết Trang Giả. Các lực lượng khởi nghĩa khác của Hạng Lương, Lưu Bang tuy chưa xưng hiệu nhưng ngày một lớn mạnh. Khi Hạng Lương đã tiêu diệt một cánh quân ly khai khác của Sở là Tần Gia, thu nhận Lưu Bang và lập vua Sở mới là Hoài vương thì lực lượng này trở thành lực lượng chống Tần mạnh hơn cả. Các cánh quân Sở cũ của Trần Thắng đều theo về với Hạng Lương. Trước tình hình đó, Chương Hàm lại quay sang đánh Hạng Lương.

Đánh bại Hạng Lương
Xem chi tiết: Hạng Lương

Hạng Lương cấp quân cho Nguỵ Báo về khôi phục nước Nguỵ, lập Hàn Thành làm Hàn vương để có thêm vây cánh đánh Tần, sai cháu là Hạng Vũ cùng Lưu Bang dẫn một cánh quân đi về phía tây đánh Tần, còn bản thân mình dẫn đại quân lên phía bắc để cứu Điền Vinh ở Đông A.

Chương Hàm mang quân ra đón Hạng Lương, hai bên đụng độ nhau ở phía tây Đông A. Quân Tần không chống nổi quân Sở, bị đánh bại. Chương Hàm thua trận, buộc phải giải vây thành Đông A mà chạy về Định Đào.

Hạng Lương muốn cùng Điền Vinh mang quân đuổi theo Chương Hàm nhưng Vinh lại đem quân về đuổi vua Tề là Điền Giả. Giả chạy trốn sang nước Sở. Điền Vinh lập con của Điền Đam, tên là Điền Thị, làm Tề Vương. Hạng Lương mấy lần sai sứ giả giục Điền vinh đem binh của nước Tề đến để cùng kéo quân sang hướng Tây nhưng Điền Vinh ra điều kiện nước Sở giết Điền Giả thì Tề mới đem quân đến hội cùng đánh Tần. Song Hạng Lương vì đã giao hiếu với Giả nên không nỡ giết. Vì vậy Điền Vinh không chịu ra quân.

Hạng Lương đem quân Sở từ phía tây đất Đông A qua hướng bắc đến Định Đào. Chương Hàm thấy quân Sở không có sự phối hợp của quân Tề liền mang quân ra đón đánh, nhưng quân Hạng Lương mạnh mẽ một lần nữa đánh bại ông. Ông phải rút vào trong thành cố thủ. Hạng Lương chia quân bủa vây thành Định Đào.

Sau khi thắng được quân Tần hai trận và nghe tin cánh quân của Hạng Vũ giết được thái thú Tam Xuyên là Lý Do nên Lương càng khinh thường quân Tần và tỏ ra kiêu căng.

Chương Hàm thấy quân Sở bắt đầu canh phòng trễ nải, âm thầm chờ cơ hội phản công. Ông ngầm huy động quân các trấn xung quanh tới tiếp ứng. Một đêm, ông cùng các tướng sĩ trong thành lặng lẽ mở cổng kéo ra, đánh thốc vào doanh trại của Hạng Lương. Quân Sở bị đánh úp không kịp trở tay, bị phá tan tành. Quân Tần giết được Hạng Lương trong trận này.

Bại trận Cự Lộc
Xem chi tiết: Trận Cự Lộc

Vây thành Cự Lộc
Sau khi đã đánh bại quân của Hạng Lương, Chương Hàm cho rằng quân của nước Sở không đáng lo, nên vựơt sông Hoàng Hà đánh nước Triệu, phá tan quân Triệu.

Lúc bấy giờ Triệu vương là Yết, Trần Dư làm tướng quân, Trương Nhĩ làm tướng quốc, cả ba đều bỏ kinh thành Hàm Đan chạy vào thành Cự Lộc. Chương Hàm sai Vương Ly, Thiệp Nhàn vây Cự Lộc, còn mình đóng quân ở phía nam thành này, xây một con đường ống để chuyên chở thóc tiếp viện cho Vương Ly. Quân Tần có lương thảo đầy đủ để đánh địch lâu dài.

Nghe tin cánh quân chủ lực của Hạng Lương bị đánh tan, các cánh quân chư hầu khác đều hoang mang. Hạng Vũ và Lưu Bang không dám tiến sâu vào đất Tần nữa, phải cùng Lã Thần co về phía đông, hội quân với Sở Hoài vương.

Trương Nhĩ sai người sang các nước chư hầu cầu cứu. Trần Dư làm tướng, cùng với con Trương Nhĩ là Trương Ngao ra ngoài mộ thêm quân để cứu Cự Lộc. Sau một thời gian, Dư và Ngao đem vài vạn quân đóng ở phía bắc thành Cự Lộc nhưng sợ thế quân Tần nên không dám giao chiến. Các cánh quân Tề, Yên lên đường nhưng khi đến gần đều sợ thế Chương Hàm nên chỉ đắp lũy đóng quân bên cạnh Trần Dư. Nước Sở cũng cử Tống Nghĩa cùng Hạng Vũ và Phạm Tăng cầm quân đi cứu nhưng Tống Nghĩa lại muốn lợi dụng cho Tần và Triệu đánh nhau để kiệt sức mới ra quân để thủ lợi.

Chương Hàm thấy quân chư hầu khiếp đảm, lệnh cho Vương Ly công phá thành Cự Lộc. Trương Nhĩ lo lắng sai Trương Yêm, Trần Thích ra giục Trần Dư ra quân nhưng Dư không dám đánh. Yêm và Thích nhất định đòi đánh, Dư liền phát cho 5000 quân đi thử nhưng quả nhiên quân Triệu không địch lại quân Tần, cả hai tướng cùng 5000 quân bị Vương Ly tiêu diệt.

Bại trận dưới tay Hạng Vũ
Phó tướng nước Sở là Hạng Vũ nóng lòng báo thù cho chú là Hạng Lương ở trận Định Đào, thấy Tống Nghĩa ngăn trở việc cứu Triệu nên nổi giận giết chết Tống Nghĩa đoạt quyền thượng tướng quân, mang toàn quân vượt sông Hoàng Hà.

Quân Sở dưới sự chỉ huy của Hạng Vũ hăng hái xung trận, khí thế rất cao. Hạng Vũ đến vây Vương Ly, gặp quân Tần, đánh chín trận đều thắng cả chín. Hạng Vũ còn cắt đứt con đường ống tiếp viện lương thảo của Chương Hàm cho Vương Ly. Kết quả cánh quân Tần vây Cự Lộc bị đánh tan, Tô Giác tử trận, Vương Ly bị bắt sống, Thiệp Nhàn không đầu hàng Sở, tự thiêu mình mà chết.

Đầu hàng Hạng Vũ

Lời khuyên của Tư Mã Hân
Bấy giờ thanh thế quân của Sở át cả quân các nước chư hầu. Chương Hàm đóng quân ở Cức Nguyên, Hạng Vũ đóng quân ở phía nam sông Chương. Hai bên cứ giữ thế nhau chưa giao chiến. Hạng Vũ có thêm các cánh quân chư hầu hợp sức đi theo nên thanh thế rất lớn. Chương Hàm thấy chưa thể giao chiến, ông cho quân rút lui mấy lần.

Tần Nhị Thế nghe tin ông bại trận ở Cự Lộc, sai người đến quở trách ông. Chương Hàm sợ, sai trưởng sử Tư Mã Hân - vốn là người quen biết cũ của Hạng Lương - đi yết kiến vua Tần để tâu xin định đoạt.

Tư Mã Hân về đến Hàm Dương đợi ở cửa tư mã ba ngày, gian thần Triệu Cao thao túng triều đình, không cho yết kiến. Trưởng sử Hân sợ hãi bỏ chạy về chỗ quân doanh của Chương Hàm, nhưng không dám đi theo con đường lần trước. Quả nhiên Triệu Cao cho người đuổi theo, nhưng không kịp. Tư Mã Hân về đến doanh trại bảo ông rằng:
Ở triều đình, Triệu Cao chuyên quyền, ở dưới quyền của nó không thể làm được việc gì. Nay nếu đánh mà thắng thì thế nào Cao cũng ghen ghét công lao của chúng ta; lỡ đánh không thắng thì không khỏi chết. Xin tướng quân suy nghĩ cho kỹ!

Chương Hàm do dự không nỡ phản lại triều đình.

Bức thư của Trần Dư
Trần Dư sau trận Cự Lộc, vì hiềm khích với Trương Nhĩ nên bỏ đi nơi khác. Nghe tin Chương Hàm cầm cự với Hạng Vũ trong thế yếu, lại bị vua Tần truy bức, Trần Dư viết thư sai người đưa cho ông. Thư viết:
"Bạch Khởi làm tướng nước Tần, phía nam chinh phục Yên Sinh, phía bắc chôn sống Mã Phục, đánh lấy thành, cướp được đất không biết bao nhiêu mà kể. Thế mà cuối cùng Tần ra lệnh cho tự sát. Mông Điềm làm tướng nước Tần, phía bắc giết quân Nhung mở mang đất Du Trung mấy ngàn dặm, thế mà cuối cùng cũng bị chém ở Dương Châu. Tại sao lại như thế? Họ lập nhiều công, nước Tần không thể cấp đất đai cho hết, cho nên tìm cách giết họ đi. Nay tướng quân làm tướng nước Tần đã ba năm nay, quân chết và bỏ trốn tính đến chục vạn người, thế mà chư hầu nổi dậy càng nhiều. Tên Triệu Cao kia mấy lâu nay vốn hay nịnh hót, lừa dối nhà vua, nay việc gấp, cũng sợ Nhị Thế giết, cho nên hắn muốn tìm cách giết tướng quân để trút lỗi, rồi sai người thay thế tướng quân để tránh khỏi tai họa. Tướng quân ở ngoài đã lâu, ở trong triều đình có nhiều hiềm khích: có công cũng bị giết, không có công cũng bị giết. Vả chăng trời làm tiêu diệt nhà Tần, người ngu độn hay khôn ngoan ai cũng đều biết như thế. Nay tướng quân ở triều đình thì không thể lấy lời thẳng để khuyên can ở ngoài biên cương thì làm vị tướng của một nước sắp mất. Cô độc đứng một mình mà muốn tồn tại được mãi thì chẳng đáng thương lắm sao! Tại sao tướng quân không đem quân quay lại liên hiệp với chư hầu, giao ước cùng nhau đánh Tần, chia đất Tần để làm vương, ngoảnh mặt về hướng nam để xưng "cô", điều đó chẳng hơn thân bị búa rìu, vợ con bị giết hay sao?"

Chương Hàm vẫn còn do dự, bí mật sai thủ hạ là Thỉ Thành đi sứ đến chỗ Hạng Vũ, muốn cùng giao ước.

Đầu hàng
Hai bên giao ước chưa xong, Hạng Vũ sai Bồ tướng quân ngày đêm đem quân vượt bến Tam Hộ đóng quân ở phía nam sông Chương, đánh nhau với quân Tần, lại đánh tan quân Tần lần thứ hai. Hạng Vũ tự mình đem tất cả quân đánh quân Tần trên sông Vu Thủy, phá tan tành quân Tần một trận nữa.

Bị thua liền 3 trận, Chương Hàm không còn cách nào khác là phải đầu hàng. Ông sai người yết kiến Hạng Vũ xin hàng. Hạng Vũ vì cũng sắp hết lương nên đồng ý cho ông đầu hàng.

Hạng Vũ bèn hẹn với Chương Hàm gặp nhau ở Ân Khư phía nam sông Hoàn Thủy. Sau khi hai bên ăn thề xong, Chương Hàm nhìn thấy Hạng Vũ, chảy nước mắt ròng ròng, kể lại việc gian thần Triệu Cao. Hạng Vũ nhận cho ông hàng, rồi lập ông làm Ung Vương giữ lại ở trong quân đội của Sở, cho trưởng sử Hân làm thượng tướng quân, cầm quân Tần để đi tiên phong.

Quân hai bên hợp lại đi đến Tân An, tướng sĩ các nước chư hầu xưa kia làm xâu hay đi thú ở trong đất Tần đều bị tướng sĩ của Tần đối đãi không ra gì. Lúc đó quân Tần đầu hàng chư hầu, tướng sĩ của chư hầu lợi dụng lúc thắng thế, đối đãi với họ như là nô lệ, tù binh, tha hồ làm nhục tướng sĩ nhà Tần. Tướng sĩ nhà Tần nhiều người nói trộm với nhau:
Bọn Chương tướng quân lừa chúng ta đầu hàng chư hầu, nên bây giờ họ có thể vào cửa quan đánh nước Tần. Nếu may mà đánh được nhà Tần thì tốt lắm, nếu không thì chư hầu sẽ bắt chúng mình đem về đông, còn Tần thì thế nào cũng giết hết cha mẹ, vợ con ta.

Các tướng nghe mang máng việc họ bàn, đem báo lại với Hạng Vũ. Hạng Vũ liền gọi Kình Bố và Bồ tướng quân đến, sai mang quân Sở ban đêm đến đánh úp, bắt và chôn sống hơn hai mươi vạn lính Tần ở phía nam thành Tân An. Cả đại quân Tần trước đây chỉ còn ông và Tư Mã Hân với Đổng Ế được sống.

Đây là sự kiện được xem là một trong những vụ thảm sát lớn nhất trong lịch sử cổ đại Trung Quốc và được ví với việc chôn sống 40 vạn quân Triệu đầu hàng của tướng Tần là Bạch Khởi trong trận Trường Bình thời Chiến Quốc.

Tận trung với Tây Sở

Ung vương ở Tam Tần
Chương Hàm cùng Hạng Vũ tiến về tây tiêu diệt nhà Tần. Dù vào Quan Trung trước nhưng yếu thế hơn nên Lưu Bang phải để Hạng Vũ tiếp quản Hàm Dương và giao nộp vua Tần Tử Anh đã đầu hàng.

Hạng Vũ có công lao diệt Tần nhiều nhất và thế lực mạnh nhất nên làm chủ phân phong các chư hầu. Hạng Vũ tôn Sở Hoài vương làm Nghĩa đế, đày đi Trường Sa, tự xưng làm Tây Sở Bá vương. Lưu Bang được phong làm Hán vương vào đất Thục, còn Chương Hàm cùng Tư Mã Hân và Đổng Ế được phong làm vương Tam Tần:

 Chương Hàm làm Ung vương, đóng đô ở Phế Khâu.
 Tư Mã Hân làm Tắc vương, đóng đô ở Lịch Dương.
 Đổng Ế làm Địch vương, đóng đô ở Cao Nô.

Mục đích của Hạng Vũ chia đất Tần làm 3 và phong cho các tướng Tần cũ để kìm chế Lưu Bang.

Cố thủ Phế Khâu
Lưu Bang không được làm vương ở Quan Trung mà bị đày ải vào Tây Thục rất bất mãn nên nuôi chí phục thù.

Tháng tám năm 206 TCN, Hán vương dùng mưu kế của Hàn Tín, giả cách sửa sang đường sạn đạo đã bị đốt khiến quân Chương Hàm ngỡ rằng quân Hán còn lâu mới ra khỏi cửa ải. Nhưng Hàn Tín lại đi qua huyện Cố Đạo đánh úp Ung Vương Chương Hàm.

Ung vương đón đánh quân Hán ở Trần Thương. Ông bị thua trận, phải rút lui. Ông dừng lại đánh đất Hạo Trĩ, lại bị thua trận, bỏ chạy về kinh thành Phế Khâu. Hán vương đuổi theo, bình định đất đai của Ung vương, đi về đông đến Hàm Dương.

Chương Hàm cố thủ trong thành không ra đánh. Lưu Bang cho một cánh quân riêng vây Ung vương ở Phế Khâu, còn sai các tướng bình định Lũng Tây, Bắc Địa, Thượng Quận.

Sang đầu năm 205 TCN, Địch vương Ế và Tắc vương Hân đều hàng Hán. Tam Tần chỉ còn một mình Chương Hàm trung thành với Hạng Vũ, cố thủ không hàng Hán.

Không hàng Hán vương
Đến tháng giêng, Chương Hàm thấy quân Hán bình định hết đất đai Tam Tần, sốt ruột sai em là Chương Bình mang quân ra đánh. Tuy nhiên Bình thế yếu không chống lại được quân Hán, bị quân Hán bắt sống. Từ đó ông quyết ý cố thủ để chờ viện binh của Sở Bá vương Hạng Vũ.

Nhân lúc Hạng vương đi đánh Tề, Lưu Bang thừa thắng tiến về phía đông thôn tính và thu phục các chư hầu: Thường Sơn (Trương Nhĩ), Hàn (Trịnh Xương), Hà Nam (Thân Dương), Ân (Tư Mã Ngang), Ngụy (Ngụy Báo), và Triệu (Triệu Yết). Quân Hán kéo thẳng vào kinh đô Sở là Bành Thành. Tuy nhiên, Chương Hàm vẫn không nao núng, quyết tâm tử thủ ở Phế Khâu.

Hạng vương mang 3 vạn tinh binh từ Tề trở về, đại phá quân Hán ở Bành Thành. Lưu Bang thua tan tác bỏ chạy về tây. Tư Mã Hân và Đổng Ế lại trở lại hàng Sở, các chư hầu Ngụy, Triệu cũng bỏ Hán theo Sở; nước Tề cũng xin giảng hòa với Sở.

Hạng vương tổ chức truy kích Lưu Bang nhưng đến đất Kinh và đất Sách thì quân Sở bị Hàn Tín đánh chặn lại, phải rút lui. Từ đó hình thành thế giằng co giữa Hán và Sở.

Tháng 6 năm 205 TCN, sau khi củng cố tình hình Quan Trung để làm hậu cứ cho chiến trường, Hán vương Lưu Bang dồn sức tấn công Phế Khâu vì sợ Chương Hàm làm nội ứng cho Hạng Vũ ở Quan Trung. Chương Hàm kiên cường phòng thủ. Hán vương sai quân dẫn nước sông vào thành làm ngập Phế Khâu. Quân Tần không chống nổi phải đầu hàng. Chương Hàm thấy không thể cứu vãn được tình thế bèn tự sát. Thành Phế Khâu sau gần 1 năm bị vây hãm đã thất thủ.

Hán vương đổi tên Phế Khâu làm Hòe Lý.

Cuối đời nhà Tần cho tới thời Hán Sở, chiến tranh liên miên, chính lệnh thay đổi liên tục; các tướng sĩ, chư hầu đều tùy thời thế mà ngả theo phe này hay phe kia. Chương Hàm nằm trong số ít những trung thần: nhà Tần tàn bạo đã rất mất lòng dân và lung lay trước ngọn lửa chiến của chư hầu nhưng ông vẫn một mình đánh đông dẹp bắc, xoay xở ngoài chiến trường. Dẫu ngọn lửa chiến cháy càng to, nhưng Chương Hàm vẫn kiên trì chiến đấu để mong cứu vãn tình thế; mãi đến lúc bị vua Tần và gian thần Triệu Cao truy bức, không còn đường lui tiến để làm tôi con nước Tần, thế cùng ông mới chịu theo Hạng Vũ. Mang ơn Hạng Vũ không báo cái oán giết Hạng Lương mà phong làm chư hầu, Chương Hàm tận trung với Hạng Vũ đến chết không thay lòng đổi dạ như những người cũng từng được Hạng Vũ hậu đãi là Tư Mã Hân, Đổng Ế, Tư Mã Ngang, Thân Dương hoặc Trương Nhĩ.

Chú thích

Tham khảo
Sử ký Tư Mã Thiên, các thiên:
 Tần Thủy Hoàng bản kỷ
 Hạng Vũ bản kỷ
 Cao Tổ bản kỷ
 Trần Thiệp thế gia
 Trương Nhĩ, Trần Dư liệt truyện
 Lý Tư liệt truyện

Xem thêm
 Hán Sở tranh hùng
 Trần Thắng
 Ngô Quảng
 Hạng Lương
 Hạng Vũ
 Lưu Bang
 Trương Nhĩ
 Trần Dư
 Trận Cự Lộc

Nhân vật quân sự nhà Tần
Người tự sát
Vua chư hầu thời Hán Sở
Mất năm 205 TCN
Năm sinh không rõ
Mất thập niên 200 TCN
Năm 205 TCN
Họ Chương


title: Perdita fulviventris

text:
Perdita fulviventris là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1980.

Chú thích

Tham khảo

Perdita
Động vật được mô tả năm 1980


title: 9218 Ishiikazuo

text:
9218 Ishiikazuo (tên chỉ định: 1995 WV2) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Takao Kobayashi ở Ōizumi Observatory ở Ōizumi, Gunma Prefecture, Nhật Bản, ngày 20 tháng 11 năm 1995. Nó được đặt theo tên Kazuo Ishii.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 9001–10000

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser

Thiên thể phát hiện năm 1995
Được phát hiện bởi Takao Kobayashi
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Kim Phượng (định hướng)

text:
Kim Phượng có thể là:

Địa danh

Việt Nam
 Xã Kim Phượng, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên, Việt Nam.

Trung Quốc
 Quận Kim Phượng, thuộc địa cấp thị Ngân Xuyên, Khu tự trị dân tộc Hồi Ninh Hạ, Trung Quốc.

Sinh học
 Cây kim phượng (tên khoa học Caesalpinia pulcherrima)


title: Tê tê vàng

text:
Tê tê vàng hay tê tê Trung Quốc (danh pháp hai phần: Manis pentadactyla) là một loài thuộc bộ Tê tê (Pholidota) sống ở bắc Ấn Độ, Nepal, Bhutan, Myanmar bắc Đông Dương, miền nam Trung Quốc và có thể ở cả Bangladesh,.

Tại Việt Nam bản địa của tê tê vàng chủ yếu là Miền Bắc và Miền Trung xuống Cao nguyên Lâm Viên.

Hình dạng & Tập tính
Thân tê tê có phủ vảy sừng xếp chồng lên nhau như vảy cá. Chúng ăn kiến và mối; miệng không có răng; lưỡi dài (đến 25 cm), bọc bởi lớp nhớt dính. Tuyến nước dãi nằm sâu trong lồng ngực tiết ra chất nhớt này để tê tê bắt mồi. Dạ dày có màng sừng như mề gà.

Tê tê vàng có chiều dài trung bình khoảng 80–90 cm. Thường thì mỗi lứa sinh chỉ một con, thỉnh thoảng mới có hai. Sau khi vài tuần ẩn trong hang, con con leo lên đuôi mẹ và được "đèo" đi mọi nơi.

Phân biệt
Tê tê vàng khác tê tê Java cũng phổ biến ở Việt Nam ở những điểm sau đây: tai có vành thịt rõ ràng; lòng bàn chân trước không có da trơn; phần đuôi tương đối ngắn hơn; và vảy không che sống mũi.

Công dụng
Ở Việt Nam, loài này đang bị săn bắt ráo riết làm thịt vì giá bán khá cao. Vảy phởi khô của Manis pentadactyla được gọi là xuyên sơn giáp (Squama Manidis). Theo y học dân gian, đơn thuốc có xuyên sơn giáp giúp trị các chứng tắc tia sữa, tràng nhạc vỡ loét, mụn nhọt. Hiện tại, vẫn chưa có bằng chứng khoa học xác nhận tính y học của các loài tê tê.

Bảo tồn
Các loài tê tê ở Phi lẫn Á châu đều bị con người săn bắn lấy thịt. Bên Trung Hoa thịt tê tê được coi là cao lương bổ ích trong Đông y, giúp điều hòa lưu huyết, khử trùng và tăng lượng sữa cho sản phụ nên bán rất được giá. Mối đe dọa này cùng với nạn phá rừng, phá hoại môi trường sống của chúng, đã làm giảm số tê tê, nhất là loại Manis gigantea. Ngày nay, tất cả các loài tê tê đều được liệt kê trong danh sách cấm theo Công ước CITES. Từ năm 2000 là "không hạn định số lượng" (cấm tuyệt đối), có nghĩa là cấm bất kỳ thương mại quốc tế về tê tê hoặc các bộ phận cơ thể của chúng. Tháng 11 năm 2010, tê tê đã được thêm vào danh sách các động vật có vú khác biệt về mặt di truyền và có nguy cơ tuyệt chủng của Hội Động vật học của London (Zoological Society of London). Theo IUCN, số lượng tê tê vàng đã giảm đáng kể trong 15 năm qua và nghi ngờ sẽ suy giảm tiếp tục trong vòng 15 năm tới, với tốc độ trên 50%, do đó IUCN đã liệt kê tê tê vàng vào danh sách có cực kỳ nguy cấp.

Nếu căn cứ trên ước đoán mỗi năm có khoảng 10.000 con tê tê bị săn giết và bán qua các ngả đến hai thị trường chính là Trung Quốc và Việt Nam, thì con số thật có lẽ cao gấp 5 đến mười lần. Tính theo hiện kim thì một ký tê tê người thợ săn có thể bán giá 22 USD nhưng một tiệm ăn ở Việt Nam có thể bán một ký tê tê với giá 350 USD. Con tê tê 5 ký nấu lên dọn lên dĩa sẽ bán giá hơn 1500 USD. Tháng 11, 2013 Việt Nam có ra lệnh phạt tối đa 25.000 USD hoặc 7 năm tù những ai vi phạm luật cấm săn bắt hoặc tiêu thụ tê tê nhưng phần thi hành rất lỏng lẻo nên ngay ở Hà Nội có sẵn những tiệm bán các món thú rừng kể cả thịt tê tê.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
Đỗ Tất Lợi, "Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam", Nhà xuất bản Y học, 2006.

Liên kết ngoài

ADW entry
Jung-Tai Chao. General Status of Formosan Pangolin Manis pentadactyla pentadactyla
tê tê vàng

P
Hệ sinh thái Hồng Kông
Động vật Hồng Kông
Động vật có vú Ấn Độ
Động vật có vú Bangladesh
Động vật có vú Đài Loan
Động vật có vú Nepal
Động vật có vú Thái Lan
Động vật có vú Việt Nam
Động vật có vú châu Á
Động vật được mô tả năm 1758
Động vật có vú Bhutan
Động vật có vú Myanmar
Động vật có vú Trung Quốc
Động vật có vú Lào


title: Admetula

text:
Admetula là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cancellariidae.

Các loài
Các loài trong chi Admetula gồm có:

 Admetula affluens Bouchet & Petit, 2008
 Admetula afra Petit & Harasewych, 2000
 Admetula bathynoma Bouchet & Petit, 2008
 Admetula bayeri Petit, 1976
 Admetula cornidei (Altimira, 1978)
 Admetula deroyae (Petit, 1970)
 Admetula emarginata Bouchet & Petit, 2008
 Admetula epula Petit & Harasewych, 1991
 Admetula garrardi Petit, 1974
 Admetula lutea Bouchet & Petit, 2008
 Admetula marshalli Bouchet & Petit, 2008
 Admetula superstes (Finlay, 1930)
 Admetula vossi Petit, 1976

Chú thích

Tham khảo
 Hemmen J. (2007). Recent Cancellariidae. Wiesbaden, 428pp

Cancellariidae


title: Hydroporus americanus

text:
Hydroporus americanus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Aubé miêu tả khoa học năm 1838.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Hydroporus


title: Siêu dẫn

text:
Siêu dẫn là một hiện tượng vật lí xảy ra đối với một số vật liệu ở nhiệt độ đủ thấp và từ trường đủ nhỏ, đặc trưng bởi điện trở bằng 0 dẫn đến sự suy giảm nội từ trường (hiệu ứng Meissner). Siêu dẫn là một hiện tượng lượng tử. Trạng thái vật chất này không nên nhầm với mô hình lý tưởng dẫn điện hoàn hảo trong vật lý cổ điển, ví dụ từ thủy động lực học.

Trong chất siêu dẫn thông thường, sự siêu dẫn được tạo ra bằng cách tạo một lực hút giữa một số electron truyền dẫn nào đó nảy sinh từ việc trao đổi phonon, làm cho các electron dẫn trong chất siêu dẫn biểu hiện pha siêu lỏng tạo ra từ cặp electron tương quan. Ngoài ra còn tồn tại một lớp các vật chất, biết đến như là các chất siêu dẫn khác thường, phô bày tính chất siêu dẫn nhưng tính chất vật lý trái ngược lý thuyết của chất siêu dẫn đơn thuần. Đặc biệt, có chất siêu dẫn nhiệt độ cao có tính siêu dẫn tại nhiệt độ cao hơn lý thuyết thường biết (nhưng hiện vẫn thấp hơn nhiều so với nhiệt độ trong phòng). Hiện nay chưa có lý thuyết hoàn chỉnh về chất siêu dẫn nhiệt độ cao.

Sự khác biệt giữa vật siêu dẫn và vật dẫn điện hoàn hảo

Từ trường bên trong vật dẫn điện hoàn hảo và vật siêu dẫn dưới tác động của môi trường ngoài ở nhiệt độ phòng và nhiệt độ thấp (nhiệt độ nhỏ hơn nhiệt độ Curie). Từ trường bị đẩy ra khỏi vật siêu dẫn ở nhiệt độ thấp không phụ thuộc vào trạng thái ban đầu của vật liệu siêu dẫn ở nhiệt độ phòng. Trạng thái của vật siêu dẫn ở nhiệt độ thấp là trạng thái không thuận nghịch.

Lịch sử

Đối với kim loại nói chung, ở nhiệt độ rất cao thì điện dẫn xuất λ tỉ lệ với nhiệt độ T. Ở nhiệt độ thấp, λ tăng nhanh khi T giảm. Nếu kim loại hoàn toàn tinh khiết, có thể nói rằng về nguyên tắc khi T=0 thì λ tiến tới vô cực, nghĩa là điện trở kim loại dần tiến tới 0. Nếu kim loại có lẫn tạp chất thì ở nhiệt độ rất thấp (khoảng vài độ K) kim loại có điện trở dư không phụ thuộc nhiệt độ và tỉ lệ với nồng độ tạp chất. Thực tế không thể đạt tới nhiệt độ T=0 độ K và không thể có kim loại nguyên chất hoàn toàn, nên vật thể có điện trở bằng 0 chỉ là vật dẫn lý tưởng.

Năm 1911, Heike Kamerlingh Onnes làm thí nghiệm với thủy ngân nhận thấy rằng sự phụ thuộc của điện trở thủy ngân vào nhiệt độ khác hẳn sự phụ thuộc đối với kim loại khác. Khi nhiệt độ thấp, điện trở thủy ngân không phụ thuộc vào nhiệt độ nữa, chỉ phụ thuộc vào nồng độ tạp chất. Nếu tiếp tục hạ nhiệt độ xuống tới Tc=4,1 độ K, điện trở đột ngột hạ xuống 0 một cách nhảy vọt. Hiện tượng nói trên gọi là hiện tượng siêu dẫn, và Tc là nhiệt độ tới hạn.

Đến tháng 1 năm 1986 tại Zurich, hai nhà khoa học Alex Muller và Georg Bednorz tình cờ phát hiện ra một chất gốm mà các yếu tố cấu thành là: Lanthan, Đồng, Bari, Oxit kim loại. Chất gốm này trở nên siêu dẫn ở nhiệt độ 35 độ K.

Một thời gian ngắn sau, các nhà khoa học Mỹ lại phát hiện ra những chất gốm tạo thành chất siêu dẫn ở nhiệt độ tới 98 độ K.

Ứng dụng hiện tượng siêu dẫn
 Truyền tải điện năng
 Đoàn tàu chạy trên đệm từ
 Tạo ra máy gia tốc mạnh
 Máy đo điện trường chính xác
 Cái ngắt mạch điện từ trong máy tính điện tử siêu tốc
 Máy quét MRI dùng trong y học

Quá trình tìm kiếm, chế tạo chất siêu dẫn
Chất siêu dẫn có những đặc tính phổ biến như cản từ trường và bóp méo từ trường. Chất siêu dẫn hầu như không tồn tại các dòng chảy electron tự do, sử dụng kĩ thuật đo khe năng lượng sẽ biết được hiệu ứng siêu dẫn trên vật liệu đó. Ngoài ra, vật liệu siêu dẫn không phát ra các bức xạ nhiệt nhưng khi lượng bức xạ đủ mạnh sẽ gây giảm tính siêu dẫn mặc dù chất vẫn trong điều kiện siêu lạnh. Các đặc tính siêu dẫn đó chỉ xảy ra ở một nhiệt độ xác định, thường là nhiệt độ thấp.

Xem thêm
 Lý thuyết BCS
Siêu dẫn nhiệt độ cao

Tham khảo

Liên kết ngoài

Chất rắn
Khái niệm vật lý
Điện tử học spin
Khoa học và công nghệ Hà Lan
Vấn đề chưa được giải quyết trong vật lý học
Điện trở và điện dẫn


title: Thiếc disulfide

text:
Thiếc disulfide hay đisulfide thiếc là một hợp chất hóa học có công thức SnS2. Hợp chất này kết tinh theo kiểu mô hình kết tinh của iodide cadmi, với Sn (IV) nằm ở các "hốc bát diện" xác định bởi 6 trung tâm sulfide. Nó có trong tự nhiên ở dạng khoáng vật hiếm berndtit.

Hợp chất này kết tủa ở dạng chất rắn màu nâu khi cho H2S vào dung dịch chứa ion thiếc (IV). Phản ứng này thuận nghịch ở pH thấp. SnS2 kết tinh có màu vàng đồng và được sử dụng để sơn phủ trang trí cho màu vàng gần giống như của vàng kim loại, vì thế mà nó có tên gọi khác là vàng khảm.

Hóa chất này cũng phản ứng với các muối sulfide để tạo ra một loạt các thiostannat với công thức [SnS2]m[S]n2n−. Phương trình đơn giản hóa cho phản ứng khử polymer này là:
SnS2 + S2− → 1/x{SnS32−}x.

Chú thích

Tham khảo

Hợp chất thiếc
Sulfide


title: Tân Lập, Chợ Đồn

text:
Tân Lập là một xã thuộc huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn, Việt Nam.

Địa lý
Xã Tân Lập có vị trí địa lý:
Phía bắc giáp các xã Đồng Lạc, Nam Cường và huyện Ba Bể
Phía đông giáp xã Bằng Phúc và huyện Ba Bể
Phía nam giáp xã Phương Viên và xã Quảng Bạch
Phía tây giáp xã Quảng Bạch và xã Đồng Lạc.

Xã Tân Lập có diện tích 34 km², dân số năm 2019 là 1.761 người,  mật độ dân số đạt 52 người/km².

Tất cả các khe suối nhỏ trong xã hợp lưu thành suối Tà Điếng, dòng suối sau đó hợp lưu với nhiều suối, sông khác và đổ vào hồ Ba Bể.

Hành chính
Xã Tân Lập được chia thành các thôn bản: Chang, Chợ Điểng, Nà Sắm, Nà Lịn, Nà Lược, Nà Ngần, Nà Chắc, Phiêng Đén.

Chú thích

Tham khảo


title: Verdun, Ariège

text:
Verdun là một xã ở tỉnh Ariège, thuộc vùng Occitanie ở phía tây nam nước Pháp.

Tham khảo

Xã của Ariège


title: Sabbio Chiese

text:
Sabbio Chiese là một đô thị thuộc tỉnh Brescia trong vùng Lombardia ở Ý. Đô thị này có diện tích 18 km², dân số 3172 người.
Đô thị này có các làng sau: Clibbio, Pavone, Sabbio.

Đô thị này giáp với các đô thị sau: Barghe, Gavardo, Odolo, Preseglie, Provaglio Val Sabbia, Vallio Terme, Villanuova sul Clisi, Vobarno.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Brescia
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: Barnstädt

text:
Barnstädt là một đô thị thuộc huyện Saalekreis, bang Saxony-Anhalt, Đức.

Tham khảo


title: Dalsland

text:
Dalsland là một trong những tỉnh truyền thống của Thụy Điển (landskap).
Đâlsln nằm ở phía tây nam của Thụy Điển, giáp Bohuslän về phía tây-nam, Na Uy về phía tây, Värmland về phía bắc và đông bắc, Västergötland về phía đông và phía nam.
Dalsland có các cảnh quan đẹp với các hồ trong khu rừng phía đông và dày đặc ở vùng cao Tây Bắc. Dalsland có mật độ dân số thấp, khoảng 14 người / km ² và tổng dân số là 50.527 người; khu vực không có người ở chủ yếu là rừng và hồ, và các danh hiệu cho Dalsland là "tỉnh hồ của Thụy Điển".
Cũng giống như các tỉnh của Thuỵ Điển hiện nay không còn chức năng hành chính.

Tham khảo

Tỉnh của Thụy Điển


title: Courdemanges

text:
Courdemanges  là một xã thuộc tỉnh Marne trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 102 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Marne


title: Giải thưởng Điện ảnh châu Âu

text:
Giải Phim châu Âu là một giải do Viện Hàn lâm Phim châu Âu (European Film Academy) trao hàng năm cho các thành tựu trong ngành điện ảnh châu Âu. Giải gồm trên 10 thể loại, trong đó quan trọng nhất là giải "Phim hay nhất năm" (Film of the year). Ban đầu giải mang tên "Giải Felix", nay đổi thành "Giải Phim châu Âu".

Từ khi thành lập năm 1988, Giải rất được ưa chuộng; tuy nhiên uy tín và tầm quan trọng của giải đã bị giảm sút trong giữa thập niên 1990. Từ đầu thế kỷ 21, giải đã lấy lại được phần nào uy tín.

Cho tới năm 2005, thông qua Internet, công chúng cũng tham gia vào việc bầu chọn trong các giải gọi là "Giải công chúng bầu chọn"

Thành phố chủ nhà của Giải này trong các năm lẻ là thành phố Berlin, còn các năm chẵn thì do các thành phố khác luân phiên tổ chức. Năm 2008, lễ trao giải được tổ chức ngày 6.12.2008 tại thành phố Copenhagen.

Giải Phim châu Âu hay nhất (Phim trong năm)

 1988 -  Krótki phim o zabijaniu (A Short Film About Killing) của Krzysztof Kieślowski
 1989 - / Topio stin omichli (Landscape In The Mist) của Theo Angelopoulos
 1990 -  Porte aperte (Open Doors) của Gianni Amelio
 1991 -  Riff-Raff của Ken Loach
 1992 -  Il ladro di bambini (Stolen Children) của Gianni Amelio
 1993 -  Urga (Close To Eden) của Nikita Mikhalkov
 1994 -  Lamerica của Gianni Amelio
 1995 -  Land and Freedom của Ken Loach
 1996 -  Breaking the Waves của Lars Von Trier
 1997 -  The Full Monty của Peter Cattaneo
 1998 -  La vita è bella (Life Is Beautiful) của Roberto Benigni
 1999 -  Todo sobre mi madre (All About My Mother) của Pedro Almodóvar
 2000 -  Dancer in the Dark của Lars Von Trier
 2001 -  Amélie (Le fabuleux destin d'Amélie Poulain) của Jean-Pierre Jeunet
 2002 -  Talk to Her (Hable con ella) của Pedro Almodóvar
 2003 -  Good Bye Lenin! của Wolfgang Becker
 2004 -  Head-On (Gegen die Wand) của Fatih Akın
 2005 -  Hidden (Caché) của Michael Haneke
 2006 -  The Lives of Others (Das Leben der Anderen) của Florian Henckel von Donnersmarck
 2007 -  4 Months, 3 Weeks and 2 ngày (4 luni, 3 săptămâni şi 2 zile) của Cristian Mungiu
 2008 -  Gomorrah của Matteo Garrone

Giải đạo diễn châu Âu xuất sắc nhất
 1988 -  Wim Wenders (Wings of Desire)
 1989 -  Géza Bereményi (Eldorado)
 2001 -  Jean-Pierre Jeunet (Amélie)
 2002 -  Pedro Almodóvar (Talk to Her)
 2003 -  Lars von Trier (Dogville)
 2004 -  Alejandro Amenábar (The Sea Inside)
 2005 -  Michael Haneke (Caché/Hidden)
 2006 -  Pedro Almodóvar (Volver)
 2007 -  Cristian Mungiu (4 Months, 3 Weeks and 2 Days)
 2008 -  Matteo Garrone (Gomorrah)

Giải nam diễn viên châu Âu xuất sắc nhất
 1988 -  Max von Sydow (Pelle the Conqueror)
 1989 -  Philippe Noiret (Nuovo Cinema Paradiso)
 1990 -  Kenneth Branagh (Henry V)
 1991 -  Michel Bouquet (Toto le heros)
 1992 -  Matti Pellonpää (La vie de boheme)
 1993 -  Daniel Auteuil (Un coeur en hiver)
 1996 -  Ian McKellen (Richard III)
 1997 -  Bob Hoskins (Twentyfourseven)
 1998 -  Roberto Benigni (Life Is Beautiful)
 1999 -  Ralph Fiennes (Sunshine)
 2000 -  Sergi López (With a Friend Like Harry...)
 2001 -  Ben Kingsley (Sexy Beast)
 2002 -  Sergio Castellitto (Mostly Martha & My Mother's Smile)
 2003 -  Daniel Brühl (Good Bye Lenin!)
 2004 -  Javier Bardem (The Sea Inside)
 2005 -  Daniel Auteuil (Caché/Hidden)
 2006 -  Ulrich Mühe (The Lives of Others)
 2007 -  Sasson Gabai (Hebrew Wikipedia Article) (The Band's Visit)
 2008 -  Toni Servillo (Il Divo & Gomorrah)

Giải nữ diễn viên châu Âu xuất sắc nhất
 1988 -  Carmen Maura (Mujeres al borde de un ataque de nervios)
 1989 -  Ruth Sheen (High Hopes)
 1990 -  Carmen Maura (¡Ay Carmela!)
 1991 -  Clotilde Courau (Le petit criminel)
 1992 -  Juliette Binoche (The Lovers on the Bridge)
 1993 -  Maia Morgenstern (Balanta)
 1996 -  Emily Watson (Breaking the Waves)
 1997 -  Juliette Binoche (The English Patient)
 1998 -  &  Elodie Bouchez & Natacha Regnier (The Dreamlife of Angels)
 1999 -  Cecilia Roth (Todo sobre mi madre)
 2000 -  Björk (Dancer in the Dark)
 2001 -  Isabelle Huppert (La pianiste)
 2002 -  Catherine Deneuve, Isabelle Huppert, Emmanuelle Béart, Fanny Ardant, Virginie Ledoyen, Danielle Darrieux, Ludivine Sagnier, Firmine Richard (8 femmes)
 2003 -  Charlotte Rampling (Swimming Pool)
 2004 -  Imelda Staunton (Vera Drake)
 2005 -  Julia Jentsch (Sophie Scholl - The Final Days)
 2006 -  Penélope Cruz (Volver)
 2007 -  Helen Mirren (The Queen)
 2008 -  Kristin Scott Thomas (I've Loved You So Long)

Giải tác giả kịch bản châu Âu
 1988 - Louis Malle (Au revoir, les enfants)
 1989 - Maria Khmelik (Malenkaja Vera)
 1990 - Vitaly Kanevsky (Zamri – Oumri – Voskresni)
 1991 - Jaco van Dormael (Toto le Héros)
 1992 - István Szabó (Sweet Emma, Dear Böbe)
 1996 - Arif Aliev, Sergei Bodrov & Boris Giller (Prisoner of the Mountains)
 1997 - Chris van der Stappen & Alain Berliner (Ma vie en rose)
 1998 - Peter Howitt (Sliding doors)
 1999 - István Szabó & Israel Horovitz (Sunshine)
 2000 - Agnès Jaoui & Jean-Pierre Bacri (The Taste of Others)
 2001 - Danis Tanovic (No Man’s Land)
 2002 - Pedro Almodóvar (Talk to Her)
 2003 - Bernd Lichtenberg (Good Bye Lenin!)
 2004 - Agnès Jaoui & Jean-Pierre Bacri (Look at Me)
 2005 - Hany Abu-Assad & Bero Beyer (Paradise Now)
 2006 - Florian Henckel von Donnersmarck (The Lives of Others)
 2007 - Fatih Akin (The Edge of Heaven)
 2008 - Maurizio Braucci, Ugo Chiti, Gianni di Gregorio, Matteo Garrone, Massimo Gaudioso & Roberto Saviano (Gomorrah)

Giải người viết nhạc phim châu Âu
 1989 - Andrew Dickson (High Hopes)
 1991 - Hilmar Örn Hilmarsson (Börn Natturunnar)
 1992 - Vincent van Warmerdam (De Noorderlingen)
 2004 - Bruno Coulais (Les Choristes)
 2005 - Rupert Gregson-Williams & Andrea Guerra (Hotel Rwanda)
 2006 - Alberto Iglesias (Volver)
 2007 - Alexandre Desplat (The Queen)
 2008 - Max Richter cho (Waltz with Bashir)

Giải người biên tập phim châu Âu
 1991 - Giancarla Simoncelli (Ultrà)
 1992 - Nelly Quettier (Les Amants du Pont-Neuf)
 2005 - Michael Hudecek & Nadine Muse (Caché/Hidden)

Giải người quay phim châu Âu
 1989 - Ulf Brantas & Jörgen Persson (Kvinnorna Pa Taket)
 1990 - Tonino Nardi (Porte aperte)
 1991 - Walther van den Ende (Toto le Héros)
 1992 - Jean-Yves Escoffier (Les Amants du Pont-Neuf)
 1997 - John Seale (The English Patient)
 1998 - Adrian Biddle (The Butcher Boy)
 1999 - Lajos Koltai (The Legend of 1900 & Sunshine)
 2000 - Vittorio Storaro (Goya en Burdeos)
 2001 - Bruno Delbonnel (Amélie)
 2002 - Paweł Edelman (The Pianist)
 2003 - Anthony Dod Mantle (Dogville & 28 ngày Later)
 2004 -  Eduardo Serra (Girl With A Pearl Earring)
 2005 - Franz Lustig (Don't Come Knocking)
 2006 - Barry Ackroyd (The Wind that Shakes the Barley) & José Luis Alcaine (Volver)
 2007 - Frank Griebe (Perfume: The Story of a Murderer)
 2008 - Marco Onorato (Gomorrah)

Giải khám phá mới (Discovery) - Giải Fassbinder
 1988 - Pelle Hvenegaard (Pelle Erobreren)
 1990 - Ennio Fantastichini (Porte aperte)
 1997 - Bruno Dumot (La vie de Jésus)
 1998 - Thomas Vinterberg (Festen) & Erick Zonca (The Dreamlife of Angels)
 1999 - Tim Roth (The War Zone)
 2000 - Laurent Cantet (Human Resources)
 2001 - Achero Mañas (El Bola)
 2002 - György Palfi (Hukkle)
 2003 - Andrey Zvyagintsev (The Return)
 2004 - Andrea Frazzi & Antonio Frazzi (Stolen Childhood)
 2005 - Jakob Thuesen (Accused)
 2006 - Gela Babluani (13 Tzameti)
 2007 - Eran Kolirin (The Band's Visit)
 2008 - Steve McQueen (Hunger)

Giải Jameson do công chúng bầu chọn - Đạo diễn châu Âu xuất sắc nhất
 1997 -  Peter Cattaneo (The Full Monty)
 1998 -  Roland Emmerich (Godzilla)
 1999 -  Pedro Almodóvar (Todo Sobre Mi Madre)
 2000 -  Lars von Trier (Dancer in the Dark)
 2001 -  Jean-Pierre Jeunet (Amélie)
 2002 -  Pedro Almodóvar (Hable Con Ella)
 2003 -  Wolfgang Becker (Good Bye Lenin!)
 2004 -  Fatih Akin (Head-On)
 2005 -  Marc Rothemund (Sophie Scholl - The Final Days)

Giải Jameson do công chúng bầu chọn - Nam diễn viên châu Âu xuất sắc nhất
 1997 -  Javier Bardem
 1998 -  Antonio Banderas (The Mask of Zorro)
 1999 -  Sean Connery (Entrapment)
 2000 -  Ingvar E. Sigurdsson (Englar Alheimsins)
 2001 -  Colin Firth (Bridget Jones's Diary)
 2002 -  Javier Camara (Hable Con Ella)
 2003 -  Daniel Brühl (Good Bye Lenin!)
 2004 -  Daniel Brühl (Love in Thoughts)
 2005 -  Orlando Bloom (Kingdom Of Heaven)

Giải Jameson do công chúng bầu chọn - Nữ diễn viên châu Âu xuất sắc nhất
 1997 -  Jodie Foster (Contact)
 1998 -  Kate Winslet (Titanic)
 1999 -  Catherine Zeta-Jones (Entrapment)
 2000 -  Björk (Dancer in the Dark)
 2001 -  Juliette Binoche (Chocolat)
 2002 -  Kate Winslet (Iris)
 2003 -  Katrin Sass (Good Bye Lenin!)
 2004 -  Penélope Cruz (Don't Move)
 2005 -  Julia Jentsch (Sophie Scholl - The Final Days)

Giải do công chúng bầu chọn - Phim châu Âu hay nhất
 2006 -  Volver
 2007 -  La sconosciuta
 2008 -  Harry Potter and the Order of the Phoenix

Cống hiến của châu Âu cho Điện ảnh thế giới
 1997 - Milos Forman (The People vs. Larry Flynt)
 1998 - Stellan Skarsgård (Amistad & Good Will Hunting)
 1999 - Antonio Banderas & Roman Polanski
 2000 - Jean Reno & Roberto Benigni
 2001 - Ewan McGregor
 2002 - Victoria Abril
 2003 - Carlo di Palma
 2004 - Liv Ullmann
 2005 - Maurice Jarre
 2006 - Jeremy Thomas
 2007 - Michael Ballhaus
 2008 - Søren Kragh-Jacobsen, Kristian Levring, Lars von Trier & Thomas Vinterberg

Phim ngoài châu Âu - Giải Screen International
 1996 -  Dead Man
 1997 -  Hana-Bi
 1998 -  The Truman Show
 1999 -  The Straight Story
 2000 -  In the Mood for Love
 2001 - / Moulin Rouge!
 2002 -  Chronicle of a Disappearance
 2003 -  Les invasions barbares
 2004 -  2046
 2005 -  Good Night, and Good Luck.

Giải cống hiến trọn đời cho Điện ảnh
 1988 - Ingmar Bergman & Marcello Mastroianni
 1989 - Federico Fellini
 1990 - Andrzej Wajda
 1991 - Alexandre Trauner
 1992 - Billy Wilder
 1993 - Michelangelo Antonioni
 1994 - Robert Bresson
 1995 - Marcel Carne
 1996 - Alec Guinness
 1997 - Jeanne Moreau
 1999 - Ennio Morricone
 2000 - Richard Harris
 2001 - Monty Python
 2002 - Tonino Guerra
 2003 - Claude Chabrol
 2004 - Carlos Saura
 2005 - Sean Connery
 2006 - Roman Polański
 2007 - Jean-Luc Godard
 2008 - Judi Dench

Các giải khác
 Giải cho đóng góp nghệ thuật (Award for an artistic contribution)
 Giải phê bình - Giải Fipresci (Critics Award - Prix Fipresci)
 Giải phim tài liệu - Giải Arte (Documentary - Prix Arte)
 Giải thiết kế sản xuất châu Âu (European Production Designer)
 Giải phim ngắn - Giải UIP (Short Film - Prix UIP)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Official site
 the 2007 European Film Awards longlist  at european-films.net
 Voting website for the People's Choice Award

Âu

Điện ảnh châu Âu
Âu
Khởi đầu năm 1988


title: Castandet

text:
Castandet là một xã trong tỉnh Landes ở Aquitaine tây nam nước Pháp

Tham khảo

Xem thêm
Xã của tỉnh Landes

Biến động dân số

Xã của Landes


title: Mộc Hóa

text:
Mộc Hóa là một huyện thuộc tỉnh Long An, Việt Nam.

Mộc Hóa từng là tỉnh lỵ của tỉnh Kiến Tường cũ trong giai đoạn 1956 - 1975 dưới thời Việt Nam Cộng hòa (tỉnh lỵ có tên là "Mộc Hóa"). Năm 1976, tỉnh Kiến Tường bị giải thể và sáp nhập vào tỉnh Long An. Ngày 18 tháng 3 năm 2013, một phần diện tích và dân số của huyện Mộc Hóa bao gồm thị trấn Mộc Hóa và một số xã lân cận được tách ra để thành lập mới thị xã Kiến Tường trực thuộc tỉnh Long An.

Địa lý
Huyện Mộc Hóa nằm ở phía tây tỉnh Long An, cách thành phố Tân An khoảng 70 km, là huyện thuộc vùng Đồng Tháp Mười, hàng năm chịu ảnh hưởng của lũ lụt, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp huyện Thạnh Hóa
Phía tây giáp thị xã Kiến Tường
Phía bắc giáp tỉnh Svay Rieng, Campuchia
Phía nam giáp huyện Tân Thạnh.

Theo thống kê năm 2019, huyện có diện tích 297,64 km², dân số là 28.165 người, mật độ dân số đạt 95 người/km².

Địa hình
Huyện Mộc Hoá nằm ở vùng chuyển tiếp giữa bậc thềm phù sa cổ với vùng thượng châu thổ đồng bằng sông Cửu Long nên có 2 kiểu cảnh quan chính là bồn trủng phèn và khối đất xám dọc biên giới Việt Nam - Campuchia.

Khí hậu
Mộc Hoá chịu ảnh hưởng vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, nền nhiệt cao đều quanh năm, ánh sáng dồi dào chia làm 2 mùa mưa nắng rõ rệt:
Mùa mưa bắt đầu từ tháng 5 - 11, tập trung cao nhất vào tháng 9 - 10 với lượng mua chiếm 92 – 94% tổng lượng mưa bình quân hàng năm.
Mùa khô bắt đầu từ tháng 12 - 4 năm sau.

Nhiệt độ trung bình 27,3 °C, thấp nhất 16 °C, cao nhất 38 °C.

Tài nguyên
Chủ yếu là đất trủng phèn và đất xám:
Nhóm đất trủng phèn: chiếm gần 41% diện tích tự nhiên của huyện, phân bố chủ yếu ở thị trấn Mộc Hoá và các xã Bình Hoà Đông, Bình Phong Thạnh, Bình Hoà Trung, Thạnh Hưng, Tân lập, Tân Thành. Đất có tầng phèn sâu trong điều kiện có nước tưới thì khả năng sản xuất lúa 2 vụ không thua kém nhiều so với đất phù sa, nhưng những nơi thiếu nước ngọt, thủy lợi không hoàn chỉnh, hàng năm vẫn có thể bị thiệt hại do độc tố của đất gây nên. Ngoài cây lúa, vùng đất phèn có thể trồng tràm và một số cây trồng khác như đay, khoai mỡ, dưa hấu…
Nhóm đất xám: chiếm 59% diện tích tự nhiên của huyện, phân bố ở hầu khắp các xã, thị (trừ 2 xã Tân lập và Tân Thành). Tuy đất xám có chất lượng không cao (nghèo dưỡng chất, khả năng giữ nước và phân kém), nhưng khả năng sử dụng lại khá đa dạng: những nơi có địa hình thấp có thể trồng lúa, đay, tràm; những nơi có địa hình cao hoặc có đê bao lửng có thể luân canh 1-2 vụ lúa với các loại rau màu (bắp, dưa hấu, đậu phộng,…). Đây là điều kiện thuận lợi để đa dạng hoá cây trồng.

Y tế
Toàn huyện có 1 bệnh viện đa khoa, Trung tâm Y tế huyện và 1 Trung tâm Dân số kế hoạch hóa gia đình Mộc Hóa. Tính đến năm 2010, huyện Mộc Hóa có 100% xã đạt chuẩn Quốc gia Y tế.

Lịch sử

Thời phong kiến
Vào thời nhà Nguyễn, Mộc Hóa chỉ là tên gọi một tổng thuộc huyện Quang Hóa, phủ Tây Ninh, tỉnh Gia Định. Vùng đất Mộc Hóa ngày nay khi ấy vừa thuộc tổng Mộc Hóa, huyện Quang Hóa, phủ Tây Ninh, tỉnh Gia Định và thuộc tổng Hưng Long, huyện Kiến Hưng, tỉnh Định Tường. Tổng Mộc Hóa gồm cả vùng rộng lớn nằm hai bên sông Vàm Cỏ Tây.

Thời Pháp thuộc
Sau khi chiếm được ba tỉnh miền Đông Nam Kỳ (gồm Biên Hòa, Gia Định và Định Tường), đến năm 1867 thực dân Pháp bãi bỏ phân chia hành chính cũ của thời nhà Nguyễn và đặt ra các hạt Thanh tra mới. Hai tổng Mộc Hóa (nguyên thuộc huyện Quang Hóa, tỉnh Gia Định) và Hưng Long (nguyên thuộc huyện Kiến Hưng, tỉnh Định Tường) khi đó cùng thuộc hạt Thanh tra Tân An. Năm 1872, tổng Hưng Long gồm 25 làng và tổng Mộc Hóa gồm 9 làng.

Năm 1876, Pháp đổi tên các hạt Thanh tra thành hạt tham biện. Đến ngày 1 tháng 1 năm 1900, lại đổi các hạt tham niện thành tỉnh. Hai tổng Hưng Long và Mộc Hóa khi đó cùng thuộc tỉnh Tân An. Năm 1910, hai tổng Hưng Long và Mộc Hóa có các làng trực thuộc như sau:
Tổng Hưng Long gồm 16 làng: Bình An, Bình An Đông, Bình Cư, Bình Quân, Đông An, Mỹ Phước, Ngãi Hòa, Ngãi Lợi, Nhơn Nhượng, Phú Khương, Phú Thượng, Tân Đông, Tân Hòa Đông, Tân Hòa Tây, Tường Khánh, Xuân Sanh;
Tổng Mộc Hóa gồm 20 làng: Bình Châu, Bình Định, Bình Giảng, Bình Hiệp, Bình Nguyên, Hưng Điền, Hưng Nguyên, Phong Hòa, Phong Thoại, Thái Bình Trung, Thạnh Hòa, Thuận Bình Đông, Tuyên Bình, Tân Lập, Thủy Đông, Thuận Ngãi Thượng, Tuyên Thạnh, Vĩnh Lợi, Vĩnh Trị, Vĩnh Thạnh.

Quận Mộc Hóa được thành lập từ ngày 15 tháng 5 năm 1917, thuộc tỉnh Tân An, gồm có 2 tổng: Thanh Hoà Thượng với 9 làng, Thanh Hoà Hạ với 8 làng. Hai tổng cũ là Mộc Hóa và Hưng Long đều bị giải thể. Quận lỵ Mộc Hóa đặt tại làng Tuyên Thạnh vốn trước đó thuộc tổng Mộc Hóa.

Giai đoạn 1956-1976

Việt Nam Cộng hòa
Ngày 17 tháng 2 năm 1956, Tổng thống Việt Nam Cộng hòa ban hành số Sắc lệnh 21-NV về việc thành lập tỉnh Mộc Hóa. Đất đai tỉnh Mộc Hóa bao gồm toàn bộ quận Mộc Hóa (thuộc tỉnh Tân An), một phần quận Thủ Thừa (thuộc tỉnh Tân An), một phần đất tỉnh Sa Đéc và một phần đất tỉnh Mỹ Tho. Tỉnh lỵ đặt tại Mộc Hóa.

Ngày 22 tháng 10 năm 1956, Tổng thống Ngô Đình Diệm lại ban hành Sắc lệnh 143-NV để "thay đổi địa giới và tên Đô thành Sài Gòn – Chợ Lớn cùng các tỉnh và tỉnh lỵ tại Việt Nam". Địa giới và địa danh các tỉnh ở miền Nam thay đổi nhiều, một số tỉnh mới được thành lập. Theo Sắc lệnh này, địa phận Nam Phần của Việt Nam Cộng Hoà gồm Đô thành Sài Gòn và 22 tỉnh. Lúc này, tỉnh Kiến Tường được thành lập do đổi tên từ tỉnh Mộc Hóa trước đó. Tỉnh lỵ tỉnh Kiến Tường vẫn giữ nguyên tên là "Mộc Hóa", về mặt hành chánh thuộc xã Tuyên Thạnh, quận Châu Thành.

Ngày 24 tháng 4 năm 1957, tỉnh Kiến Tường bao gồm ba quận: Châu Thành, Tuyên Bình và Ấp Bắc.

Ngày 7 tháng 6 năm 1958, tỉnh Kiến Tường bao gồm ba quận: Châu Thành, Tuyên Bình, Kiến Bình. Trong đó, quận Kiến Bình đổi tên từ quận Ấp Bắc.

Ngày 10 tháng 3 năm 1959, tỉnh Kiến Tường được lập thêm quận mới là quận Tuyên Nhơn, do tách từ quận Kiến Bình. Cho đến năm 1975, tỉnh Kiến Tường bao gồm bốn quận: Châu Thành, Kiến Bình, Tuyên Nhơn và Tuyên Bình.

Chính quyền Cách mạng
Về phía chính quyền Mặt trận Dân tộc Giải phóng Miền Nam Việt Nam và sau này là Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa Miền Nam Việt Nam, để đối phó kịp thời với âm mưu địch và chỉ đạo sát đúng với thực tế tình hình địa phương, tháng 7 năm 1957 tách Mộc Hóa ra khỏi tỉnh Tân An, lập đơn vị hành chính cấp tỉnh, vẫn lấy tên là tỉnh Kiến Tường như bên chính quyền Việt Nam Cộng hòa. Tuy nhiên, bên dưới tỉnh Kiến Tường chia làm bốn vùng, mỗi vùng tương ứng với một quận của phía Việt Nam Cộng hòa:
 Vùng 2: tương ứng với quận Châu Thành
 Vùng 4 (vùng tư): tương ứng với quận Kiến Bình
 Vùng 6: tương ứng với quận Tuyên Nhơn
 Vùng 8: tương ứng với quận Tuyên Bình.

Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, chính quyền quân quản Cộng hòa miền Nam Việt Nam lúc bấy giờ vẫn duy trì tên gọi tỉnh Kiến Tường cho đến đầu năm 1976. Lúc này, chính quyền Cách mạng cũng bỏ danh xưng "quận" có từ thời Pháp thuộc và lấy danh xưng "huyện" (quận và phường dành cho các đơn vị hành chánh tương đương khi đã đô thị hóa).

Bên cạnh đó, chính quyền Cách mạng cũng tách một phần đất đai xã Tân Bình (thuộc quận Kiến Bình cũ) và một phần đất đai xã Tân Đông (thuộc quận Tuyên Nhơn cũ) cùng thuộc tỉnh Kiến Tường để sáp nhập vào địa bàn tỉnh Mỹ Tho lúc bấy giờ (ngày nay là tỉnh Tiền Giang). Hiện nay, vùng đất này tương ứng với các xã Tân Hòa Đông, Thạnh Mỹ, Thạnh Tân, Thạnh Hòa cùng thuộc huyện Tân Phước, tỉnh Tiền Giang.

Ngày 20 tháng 9 năm 1975, Bộ Chính trị ra Nghị quyết số 245-NQ/TW về việc bỏ khu, hợp tỉnh trong toàn quốc "nhằm xây dựng các tỉnh thành những đơn vị kinh tế, kế hoạch và đơn vị hành chính có khả năng giải quyết đến mức cao nhất những yêu cầu về đẩy mạnh sản xuất, tổ chức đời sống vật chất, văn hóa của nhân dân, về củng cố quốc phòng, bảo vệ trị an, và có khả năng đóng góp tốt nhất vào sự nghiệp chung của cả nước". Theo Nghị quyết này, tỉnh Long Châu Tiền, tỉnh Sa Đéc và tỉnh Kiến Tường sẽ hợp nhất lại thành một tỉnh, tên gọi tỉnh mới cùng với nơi đặt tỉnh lỵ sẽ do địa phương đề nghị lên.

Nhưng đến ngày 20 tháng 12 năm 1975, Bộ Chính trị lại ra Nghị quyết số 19/NQ điều chỉnh lại việc hợp nhất tỉnh ở miền Nam Việt Nam cho sát với tình hình thực tế, theo đó tỉnh Long An, tỉnh Hậu Nghĩa và tỉnh Kiến Tường được tiến hành hợp nhất lại thành một tỉnh.

Từ năm 1976 đến nay
Tháng 3 năm 1976, tỉnh Kiến Tường bị giải thể, sáp nhập vào tỉnh Long An. Ban đầu, toàn bộ đất tỉnh Kiến Tường cũ được chuyển thành một huyện mới: huyện Mộc Hóa của tỉnh Long An. Huyện Mộc Hóa lúc đó bao gồm 5 huyện và 1 thị xã vùng Đồng Tháp Mười ngày nay (thuộc tỉnh Long An) và có diện tích tự nhiên 2.296 km² với 21.390 hộ và khoảng 130.000 dân. Huyện Mộc Hóa khi đó bao gồm thị trấn Mộc Hóa và 29 xã: Bắc Hòa, Bình Hiệp, Bình Hòa, Bình Phong Thạnh, Hậu Thạnh, Hưng Điền A, Hưng Điền B, Kiến Bình, Nhơn Hòa Lập, Nhơn Ninh, Tân Đông, Tân Hòa, Tân Lập, Tân Ninh, Thái Bình Trung, Thái Trị, Thạnh Phú, Thạnh Phước, Thạnh Trị, Thuận Nghĩa Hòa, Thủy Đông, Tuyên Bình, Tuyên Thạnh, Vĩnh Châu A, Vĩnh Châu B, Vĩnh Đại, Vĩnh Lợi, Vĩnh Thanh, Vĩnh Trị.

Ngày 30 tháng 3 năm 1978, chia tách huyện Mộc Hóa thành 2 huyện: Mộc Hóa và Vĩnh Hưng. Huyện Mộc Hóa lúc này còn 19 xã: Tuyên Bình, Tân Lập, Bình Hòa, Nhơn Ninh, Bình Hiệp, Thạnh Trị, Tuyên Thạnh, Tân Hòa, Nhơn Hòa Lập, Hậu Thạnh, Bắc Hòa, Thuận Nghĩa Hòa, Tân Đông, Thủy Đông, Thạnh Phước, Bình Phong Thạnh, Tân Ninh, Kiến Bình, Thạnh Phú và thị trấn Mộc Hóa.

Ngày 20 tháng 7 năm 1978, chia xã Bình Hòa thành 2 xã: Bình Hòa Đông và Bình Hòa Tây.

Ngày 19 tháng 9 năm 1980, Hội đồng Chính phủ Nhà nước Việt Nam ban hành Quyết định số 298-CP, chia huyện Mộc Hóa thành 2 huyện: Mộc Hóa và Tân Thạnh. Huyện Mộc Hóa lúc này còn 10 xã: Tuyên Bình, Tuyên Thạnh, Bình Hiệp, Thạnh Trị, Bình Hòa Tây, Bình Hòa Đông, Bình Phòng Thạnh, Thạnh Phước, Tân Lập, Thạnh Phú và thị trấn Mộc Hóa.

Ngày 4 tháng 4 năm 1989, Hội đồng bộ trưởng ban hành Quyết định 37-HĐBT. Theo đó:
Tách phần đất 2 xã: Bình Hòa Đông và Bình Hòa Tây để thành lập xã Bình Hòa Trung
Chia xã Bình Hiệp thành 2 xã: Bình Hiệp và Bình Tân
Chia xã Tân Lập thành 2 xã: Tân Lập và xã Tân Thành
Chia xã Tuyên Thạnh thành 2 xã: Tuyên Thạnh và Thạnh Hưng.

Ngày 26 tháng 6 năm 1989, Hội đồng Bộ trưởng Nhà nước Việt Nam ban hành Quyết định số 74/HĐBT. Theo đó:
Chia xã Thạnh Phước thành 2 xã: Thạnh Phước và Tân Hiệp
Tách thị trấn Thạnh Hóa và 6 xã: Tân Đông, Tân Tây, Thủy Đông, Thủy Tây, Thuận Nghĩa Hòa, Thuận Bình của huyện Tân Thạnh; 3 xã: Thanh Phước, Tân Hiệp và Thạnh Phú để thành lập huyện Thạnh Hóa. Huyện Mộc Hóa lúc này còn 12 xã: Bình Hiệp, Bình Hòa Đông, Bình Hòa Tây, Bình Phong Thạnh, Tân Lập, Tuyên Thạnh, Thạnh Trì, Bình Hòa Trung, Tân Thành, Thạnh Hưng, Bình Tân, Tuyên Bình và thị trấn Mộc Hóa.

Ngày 24 tháng 3 năm 1994, Chính phủ Việt Nam ban hành Nghị định số 27-CP. Theo đó:
Thành lập xã Bình Thạnh trên cơ sở 837 ha diện tích tự nhiên với 108 nhân khẩu của xã Bình Phong Thạnh, 2.726,8 ha diện tích tự nhiên với 642 nhân khẩu của xã Bình Hòa Đông
Thành lập xã Tuyên Bình Tây trên cơ sở 4.125 hécta diện tích tự nhiên với 2.602 nhân khẩu của xã Tuyên Bình
Chuyển 2 xã: Tuyên Bình và Tuyên Bình Tây thuộc huyện Mộc Hóa về huyện Vĩnh Hưng quản lý.

Từ đó, huyện Mộc Hóa có 13 đơn vị hành chính, bao gồm thị trấn Mộc Hóa và 12 xã: Bình Hiệp, Bình Hòa Đông, Bình Hòa Tây, Bình Hòa Trung, Bình Phong Thạnh, Bình Tân, Bình Thạnh, Tân Lập, Tân Thành, Thạnh Hưng, Thạnh Trị, Tuyên Thạnh.

Ngày 18 tháng 3 năm 2013, Chính phủ Việt Nam ban hành Nghị quyết số 33/NQ-CP, điều chỉnh địa giới hành chính huyện Mộc Hóa như sau:
Thành lập thị xã Kiến Tường trên cơ sở điều chỉnh 20.428,20 ha diện tích tự nhiên và 64.589 nhân khẩu của huyện Mộc Hóa, bao gồm toàn bộ diện tích tự nhiên và nhân khẩu của thị trấn Mộc Hóa và các xã Tuyên Thạnh, Bình Hiệp, Bình Tân, Thạnh Hưng và Thạnh Trị
Sau khi điều chỉnh địa giới hành chính huyện Mộc Hóa để thành lập thị xã Kiến Tường, huyện Mộc Hóa còn lại 29.764,25 ha diện tích tự nhiên và 29.853 nhân khẩu với 07 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm 7 xã: Tân Lập, Bình Hòa Tây, Bình Hòa Đông, Bình Phong Thạnh, Bình Hòa Trung, Tân Thành và Bình Thạnh.

Ngày 1 tháng 1 năm 2020, chuyển xã Bình Phong Thạnh thành thị trấn Bình Phong Thạnh (thị trấn huyện lỵ huyện Mộc Hóa), huyện Mộc Hóa có 1 thị trấn và 6 xã như hiện nay.

Hành chính
Huyện Mộc Hóa có 7 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm thị trấn Bình Phong Thạnh (huyện lỵ) và 6 xã: Bình Hòa Đông, Bình Hòa Tây, Bình Hòa Trung, Bình Thạnh, Tân Lập, Tân Thành.

Kinh tế

Chú thích

Huyện biên giới Việt Nam với Campuchia


title: Hotonnes

text:
Hotonnes là một xã ở tỉnh Ain, vùng Auvergne-Rhône-Alpes thuộc miền đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ain

Tham khảo

Xã của Ain


title: Lissomus striatipennis

text:
Lissomus striatipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schwarz miêu tả khoa học năm 1903.

Chú thích

Tham khảo

Lissomus


title: Polyplectropus epitychmus

text:
Polyplectropus epitychmus là một loài Trichoptera thuộc họ Polycentropodidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Polyplectropus


title: Betoncourt-sur-Mance

text:
Betoncourt-sur-Mance là một xã thuộc tỉnh Haute-Saône trong vùng Bourgogne-Franche-Comté phía đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Haute-Saône

Tham khảo
INSEE

Xã của Haute-Saône


title: 8110 Heath

text:
8110 Heath (1995 DE2) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 27 tháng 2 năm 1995 bởi T. Kobayashi ở Oizumi.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 8110 Heath

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1995


title: Saint-Andéol-de-Vals

text:
Saint-Andéol-de-Vals  là một xã ở tỉnh Ardèche, vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở đông nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ardèche

Tham khảo

Saintandeoldevals


title: Sân bay Queenstown

text:
Sân bay Queenstown (mã sân bay IATA: ZQN, mã sân bay ICAO: NZQN) là một sân bay quốc tế tọa lạc ở Frankton, Otago, phục vụ Queenstown, New Zealand. Sân bay cách trung tâm thành phố km. Sân bay Queenstown có 2 đường băng bề mặt asphalt dài 1777 mét và cỏ dài 720 mét. Đây là sân bay lớn thứ nhì bà bận rộn thứ nhì Đảo Nam, sau sân bay quốc tế Christchurch và lớn hơn sân bay quốc tế Dunedin. Trong năm kết thúc tháng 6 năm 2011, sân bay này phục vụ 924.248 lượt khách.

Hãng hàng không và tuyến bay

Tham khảo

Sân bay New Zealand
Queenstown


title: Quận Oklahoma, Oklahoma

text:
Quận Oklahoma là một quận trong tiểu bang Oklahoma, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở thành phố Oklahoma City . Theo điều tra dân số năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có dân số người . Năm 2007, ước tính dân số quận này là 660.448 người .

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận này có diện tích ki-lô-mét vuông, trong đó có km2 là diện tích đất, km2 là diện tích mặt nước.

Các xa lộ

Các quận giáp ranh
Quận Logan  (bắc)
Quận Lincoln  (đông)
Quận Pottawatomie  (đông nam)
Quận Cleveland  (nam)
Quận Canadian  (tây)
Quận Kingfisher (tây bắc)

Thành phố và thị trấn
Arcadia
Bethany
Choctaw
Del City
Edmond
Forest Park
Harrah
Jones
Lake Aluma
Luther
Midwest City
Nichols Hills
Nicoma Park
Oklahoma City
Smith Village
Spencer
The Village
Valley Brook
Warr Acres
Woodlawn Park

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân  năm 2000, quận đã có dân số 660.448 người, 266.834 hộ gia đình, và 170.773 gia đình sống trong quận hạt. Mật độ dân số là 931 người trên một dặm vuông (360/km ²). Có 295.020 đơn vị nhà ở mật độ trung bình của 416 trên một dặm vuông (161/km ²). Cơ cấu chủng tộc của dân cư quận bao gồm 70,44% người da trắng, 15,03% da đen hay Mỹ gốc Phi, 3,42% người Mỹ bản xứ, 2,81% châu Á, Thái Bình Dương 0,08%, 4,36% từ các chủng tộc khác, và 3,87% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. 8,68% dân số là người Hispanic hay Latino thuộc một chủng tộc nào.

Có 266.834 hộ, trong đó 30,90% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 46,30% là đôi vợ chồng sống với nhau, 13,50% có nữ hộ và không có chồng, và 36,00% là không gia đình. 30,20% hộ gia đình đã được tạo ra từ các cá nhân và 9,20% có người sống một mình 65 tuổi hoặc lớn tuổi hơn là người. Cỡ hộ trung bình là 2,41 và cỡ gia đình trung bình là 3.02.

Trong quận, dân số đã được trải ra với 25,60% dưới độ tuổi 18, 10,90% 18-24, 30,00% 25-44, 21,40% từ 45 đến 64, và 12,20% từ 65 tuổi trở lên đã được những người. Độ tuổi trung bình là 34 năm. Đối với mỗi 100 nữ có 94,20 nam giới. Đối với mỗi 100 nữ 18 tuổi trở lên, đã có 90,80 nam giới.

Thu nhập trung bình cho một hộ gia đình trong quận đạt $ 35.063, và thu nhập trung bình cho một gia đình là $ 42.797. Phái nam có thu nhập trung bình $ 31.660 so với 24.279 $ cho phái nữ. Thu nhập bình quân đầu người là 19.551 $. Giới 11,70% gia đình và 15,30% dân số sống dưới mức nghèo khổ, bao gồm 21,70% những người dưới 18 tuổi và 8,60% của những người 65 tuổi hoặc hơn.

Tham khảo

Quận của Oklahoma
Quận Oklahoma
Quận Oklahoma, Oklahoma


title: Teinobasis aluensis

text:
Teinobasis aluensis là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Teinobasis aluensis được miêu tả khoa học năm 1924 bởi Campion.

Chú thích

Tham khảo

Teinobasis


title: Fusinus alcimus

text:
Fusinus alcimus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Fasciolariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Fusinus


title: Saint-Rivoal

text:
Saint-Rivoal () là một xã của tỉnh Finistère, thuộc vùng Bretagne, miền tây bắc Pháp.

Dân số
Người dân ở Saint-Rivoal được gọi là Saint-Rivoaliens.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Finistère

Tham khảo

 Mayors of Finistère Association  ;
 INSEE ;
 IGN

Liên kết ngoài

 Official website
 French Ministry of Culture list for Saint-Rivoal

Xã của Finistère


title: Uroplata trivittata

text:
Uroplata trivittata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Chapuis miêu tả khoa học năm 1877.

Chú thích

Tham khảo

Uroplata


title: Clepsis spectrana

text:
The Cyclamen Tortrix (Clepsis spectrana) là một loài bướm đêm thuộc họ Tortricidae. Nó được tìm thấy ở châu Âu.

Sải cánh dài 16–22 mm. Con trưởng thành bay làm hai đợt from cuối tháng 4 đến tháng 9. .

Ấu trùng ăn various trees, shrubs và cabbage.

Ghi chú
Mùa bướm bay ở đây là ở Bỉ và Hà Lan. Ở các khu vực phân bố khác có thể khác.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 http://www.waarneming.nl/soort.php?id=9568 .
 Lepidoptera of Belgium
 Cyclamen Tortrix at UK Moths

Clepsis
Côn trùng châu Âu


title: Eufriesea duckei

text:
Eufriesea duckei là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1923.

Chú thích

Tham khảo

Eufriesea
Động vật được mô tả năm 1923


title: Kumberg

text:
Kumberg là một đô thị thuộc huyện Graz-Umgebung bang Steiermark, nước Áo. Đô thị  có diện tích 29,27 km², dân số thời điểm cuối năm 2006 là 3441 người.

Tham khảo


title: Hồng y (màu)

text:
Màu hồng y là màu từ ánh đỏ tới hồng, nó có tên như vậy là do màu của áo choàng của các hồng y của Kitô giáo thường mặc. Nó cũng là màu "chính thức" của Viện công nghê Massachusetts và trường Đại học Stanford.

Tọa độ màu
 Số Hex =  #C41E3A
 RGB   (r, g, b)      = (196, 30, 58)
 CMYK  (c, m, y, k)   = (0, 85, 70, 23)
 HSV (h, s, v) =  (350, 85, 77)

Xem thêm
Danh sách màu

Tham khảo

Màu sắc


title: Sư đoàn Bộ binh 320 (Đức Quốc Xã)

text:
Sư đoàn Bộ binh 320 được thành lập ngày 2 tháng 12 năm 1940 tại Lübeck từ các đơn vị của sư đoàn bộ binh 58 và sư đoàn bộ binh 254. Sư đoàn 320 chính thức giải tán ngày 9 tháng 10 năm 1944 và đổi tên thành sư đoàn phóng lựu Volks 320.

Sĩ quan chỉ huy
 Trung tướng Karl Maderholz, ngày 15 tháng 12 năm 1940 - ngày 02 tháng 12 năm 1942
 Trung tướng Georg-Wilhelm Postel, ngày 2 tháng 12 năm 1942 - 26 tháng 5 năm 1943
 Tướng Kurt Röpke, 26 tháng 5 năm 1943 - ngày 20 tháng 8 năm 1943
 Trung tướng Georg-Wilhelm Postel, ngày 20 tháng 8 năm 1943 - ngày 10 tháng 7 năm 1944
 Thiếu tướng Otto Schell, ngày 10 tháng 7 năm 1944 - ngày 02 tháng 9 năm 1944

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Wendel, Marcus (2004). "320. Infanterie-Division".
 "320. Infanterie-Division". German language article at www.lexikon-der-wehrmacht.de. Truy cập ngày 5 tháng 5 năm 2008.

3


title: Metulocyphella

text:
Metulocyphella là một chi nấm trong họ Marasmiaceae. Chi này chứa 2 loài được tìm thấy ở Nam Mỹ.

Tham khảo

Xem thêm

List of Marasmiaceae genera

Liên kết ngoài

Marasmiaceae


title: Callistola bomberiana

text:
Callistola bomberiana là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Gressitt miêu tả khoa học năm 1963.

Chú thích

Tham khảo

Callistola


title: Pseudaeolus

text:
Pseudaeolus là một chi bọ cánh cứng trong họ
Elateridae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1891 bởi Candèze.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Pseudaeolus australis (Candèze, 1859)
 Pseudaeolus bimaculatus Carter, 1939
 Pseudaeolus suillus (Candèze, 1878)
 Pseudaeolus versicolor (Candèze, 1882)
 Pseudaeolus waggae (Candèze, 1882)
 Pseudaeolus zigzag Carter, 1939

Chú thích

Tham khảo

Conoderini


title: Eleutherodactylus nubicola

text:
Eleutherodactylus nubicola là một loài ếch trong họ Leptodactylidae. Chúng là loài đặc hữu của Jamaica.
Môi trường sống tự nhiên của nó là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Hedges, B., Koenig, S. & Wilson, B. 2004. Eleutherodactylus nubicola. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Tham khảo

nubicola
Động vật đặc hữu Jamaica


title: Oxyagrion miniopsis

text:
Oxyagrion miniopsis là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Loài này được xếp vào nhóm Loài ít quan tâm trong sách Đỏ của IUCN năm 2007.

Oxyagrion miniopsis được Selys miêu tả khoa học năm 1876.

Chú thích

Tham khảo

Oxyagrion


title: Tillandsia funebris

text:
Tillandsia funebris là một loài thuộc chi Tillandsia. Đây là loài bản địa của Bolivia.

Giống
 Tillandsia 'Miss Mini'

Chú thích

Tham khảo

Checklist of Bolivian Bromeliaceae  Truy cập 21 tháng 10 năm 2009
BSI Cultivar Registry  Truy cập 11 tháng 10 năm 2009

F
Thực vật Bolivia


title: Melanotus porcellus

text:
Melanotus porcellus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1878.

Chú thích

Tham khảo

Melanotus


title: Cleonica unicolor

text:
Cleonica unicolor là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 2004.

Chú thích

Tham khảo

Cleonica


title: Maselheim

text:
Maselheim là một xã ở huyện Biberach ở bang Baden-Württemberg thuộc nước Đức. Đô thị này có diện tích 47,02km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2020 là 4638 người.

Tham khảo


title: 22142 Loripryor

text:
22142 Loripryor (2000 VC37) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 1 tháng 11 năm 2000 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 22142 Loripryor

Thiên thể phát hiện năm 2000
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: MIDI

text:
MIDI (Musical Instrument Digital Interface - Giao diện kỹ thuật số dành cho nhạc cụ) là chuẩn công nghiệp về nghi thức giao thông điện tử định rõ các nốt âm nhạc trong nhạc cụ điện tử như là bộ tổng hợp chính xác và ngắn gọn, để nhạc cụ điện tử và máy tính trao đổi dữ liệu, hoặc "nói", với nhau. MIDI không truyền âm thanh – nó chỉ truyền thông tin điện tử về một bản nhạc. MIDI có thế được sử dụng cho các mục đích khác, nhưng mục tiêu ban đầu cho việc phát minh MIDI vẫn là phục vụ cho âm nhạc. Chuẩn MIDI bao gồm 3 thành phần: Giao thức (protocol), Phương tiện kết nối (connector) và Dạng tập tin lưu trữ tiêu chuẩn (standard MIDI file).

Giao thức

Đàn synthesizer
Đây là chính là "ngôn ngữ" của MIDI, cũng như con người sử dụng ngôn ngữ để giao tiếp. Các thiết bị kỹ thuật số đề cập ở trên cũng vậy, để chúng "hiểu" nhau, bạn phải cho chúng "nói" cùng một ngôn ngữ. Đại diện tiêu biểu cho các thiết bị này là các nhạc cụ điện tử như keyboard, synthesizer và máy vi tính PC.

Các phương tiện kết nối
Các thiết bị MIDI phải có ngõ vào/ra để kết nối với nhau. Chuẩn MIDI 1.0 quy định connector (dây cáp có đầu cắm) là 5-pin DIN. Hiện nay, các thế hệ đàn synthesizer mới nhất đã sử dụng chuẩn USB của PC làm phương tiện kết nối.

Dạng tập tin lưu trữ tiêu chuẩn
MIDI ra đời từ những năm đầu của thập niên 80. Các hãng sản xuất nhạc cụ điện tử của Nhật và Mỹ muốn đề xuất ra một chuẩn cho phép các loại nhạc cụ "nói chuyện" được với nhau, nâng cao khả năng mở rộng giúp cho việc sáng tác, biểu diễn và ghi âm được thuận lợi hơn. Sự thật là từ khi ra đời, MIDI đã tạo nên những thay đổi rất quan trọng trong công nghệ ghi âm. Năm 1991, để tăng cường hơn nữa tính tương thích giữa các nhạc cụ, chuẩn General MIDI 1 ra đời. Đến năm 1999, General MIDI 2 được công bố, mở rộng bộ tiếng và khả năng chỉnh sửa dữ liệu MIDI. Và một điều lý thú: để thay thế âm thanh nghe như "tiếng dế gáy" của chiếc ĐTDĐ, chuẩn General MIDI Lite được khai sinh vào năm 2001 để ứng dụng cho các thiết bị di động.

Hoạt động
Ba cổng và một dây cắm MIDI
Như đã nêu trong phần định nghĩa, MIDI dùng để trao đổi thông tin biểu diễn nhạc giữa các nhạc cụ điện tử hoặc giữa nhạc cụ điện tử với máy vi tính. Tín hiệu trao đổi được mã hóa dưới dạng nhị phân bao gồm các con số 0 và 1 và được gọi là message (thông điệp). Một message sẽ chứa các thông tin như là: nốt nhạc nào, âm thanh phát ra sẽ lớn hay nhỏ, sử dụng nhạc cụ gì.

Nói cho đơn giản dễ hiểu, file MIDI là bản nhạc, còn các thiết bị như là đàn điện tử hay ĐTDĐ chính là các dàn nhạc tấu lại bản nhạc đó và nói như hiểu biết của đa số người sử dụng, nhạc MIDI là nhạc hòa tấu. Chính vì chỉ ghi lại bản nhạc mà file MIDI có dung lượng rất nhỏ. Để tạo ra âm thanh, MIDI phụ thuộc hoàn toàn vào thiết bị phát lại. Trên các thiết bị này có một thành phần gọi là synthesizer. Trên ĐTDĐ và soundcard máy vi tính đều có tích hợp một synthesizer đơn giản. Synthesizer có thể là phần cứng - chip nhớ ROM hoặc phần mềm - SoftSynth.

Ngày nay nhạc MIDI được ứng dụng rộng rãi trong cuộc sống bởi kích thước file nhạc nhỏ và âm thanh của nó cũng dễ nghe. Ngoài điện thoại di động, MIDI còn được ứng dụng rộng rãi trong các nhạc cụ điện tử như Keyboard, guitar điện, kèn saxophone... Ngoài ra MIDI còn có một số ứng dụng khác như điều khiển ánh đèn sân khấu dành cho MIDI Show Control. Trong các phòng thu âm, MIDI Machine Control làm nhiệm vụ đồng bộ hoá các thiết bị ghi âm.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Website chính thức của AMEI (tiếng Nhật)
 Hội Hãng MIDI (tiếng Anh)
 Tiêu chuẩn Điều khiển Biểu diễn MIDI 1.0
 BRELS MIDI Editor (GNU/GPL)

Phần cứng
Nhạc cụ điện tử
Cách mạng số
Phương tiện số
Công nghệ âm thanh
Định dạng tập tin âm thanh
Bus nối tiếp
Nhạc điện tử
Phát minh của Nhật Bản
MIDI


title: Bursa rosa

text:
Bursa rosa là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Bursidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

R
Động vật được mô tả năm 1811


title: Hyperolius benguellensis

text:
Hyperolius benguellensis là một loài ếch thuộc họ Hyperoliidae.
Loài này có ở Angola, Botswana, Cộng hòa Dân chủ Congo, Malawi, Zambia và Zimbabwe, có thể có ở Mozambique và Namibia.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là xavan khô, xavan ẩm, vùng cây bụi ẩm khu vực nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, đồng cỏ khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất thấp, đồng cỏ nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng ngập nước hoặc lụt theo mùa, sông ngòi, đầm nước, hồ nước ngọt, đầm nước ngọt, và đầm nước ngọt có nước theo mùa.

Hình ảnh

Tham khảo

 Schiøtz, A. & Poynton, J.C. 2004. Hyperolius benguellensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài

Hyperolius
Động vật Botswana
Động vật lưỡng cư Angola
Động vật được mô tả năm 1893


title: Iratsume

text:
Iratsume là một chi bướm ngày thuộc họ Lycaenidae.

Chú thích

Tham khảo

Theclini


title: Hexatoma pusilloides

text:
Hexatoma pusilloides là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Hexatoma
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: 13653 Priscus

text:
13653 Priscus (1997 CT16) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 9 tháng 2 năm 1997 bởi V. S. Casulli ở Colleverde di Guidonia.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 13653 Priscus

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Vincenzo Silvano Casulli
Thiên thể phát hiện năm 1997


title: Erioptera oregonensis

text:
Erioptera oregonensis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Erioptera
Limoniidae ở vùng Nearctic


title: Talaingod

text:
Talaingod là một đô thị hạng 4 ở tỉnh Davao del Norte, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2000, đô thị này có dân số 16.594 người trong 3.890 hộ.

Các đơn vị hành chính

Talaingod được chia thành 3 barangay.

 Dagohoy
 Palma Gil
 Santo Niño

Tham khảo

Liên kết ngoài
Mã địa lý chuẩn Philipin
Thông tin điều tra dân số năm 2000 của Philipin

Đô thị của Davao del Norte


title: Colognac

text:
Colognac là một xã trong tỉnh Gard thuộc vùng Occitanie, phía nam nước Pháp. Xã Colognac nằm ở khu vực có độ cao trung bình 569 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Gard


title: Bhilakhedi

text:
Bhilakhedi là một thị trấn thống kê (census town) của quận Hoshangabad thuộc bang Madhya Pradesh, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Bhilakhedi có dân số 11.161 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Bhilakhedi có tỷ lệ 82% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 87%, và tỷ lệ cho phái nữ là 76%. Tại Bhilakhedi, 10% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Madhya Pradesh


title: Acronicta alni

text:
Acronicta alni (tên tiếng Anh: Alder Moth) là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Loài này có ở châu Âu (từ miền nam Fennoscandia tới Tây Ban Nha, Ý và Balkan), Thổ Nhĩ Kỳ, phần châu Âu thuộc Nga và các nước xung quanh, Kavkaz, Ural, miền nam Xibia, Ngoại Baikal, vùng Viễn Đông Nga (Primorye, Sakhalin, miền nam quần đảo Kuril, Khabarovsk và vùng Amur), Trung Quốc, Nhật Bản (Hokkaido và Honshu) và bán đảo Triều Tiên.

Sải cánh dài 33–38 mm. Con trưởng thành bay vào ban đêm từ tháng 5 đến tháng 6  và bị thu hút bởi ánh sáng.

Mùa bướm bay ở đây là ở Quần đảo Anh. Ở các khu vực phân bố khác có thể khác.

Hình ảnh

Chú thích

Liên kết ngoài

Động vật được mô tả năm 1767
Acronicta
Nhóm loài do Carl Linnaeus đặt tên
Bướm đêm Châu Á
Bướm đêm Châu Âu


title: Probarbus labeamajor

text:
Probarbus labeamajor là một loài cá vây tia thuộc họ Cyprinidae.
Loài này có ở Campuchia, Lào, và Thái Lan.

Chú thích

Tham khảo
 Kottelat, M. 1996. Probarbus labeamajor. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

L
Động vật được mô tả năm 1992


title: 6072 Hooghoudt

text:
6072 Hooghoudt (1280 T-1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 25 tháng 3 năm 1971 bởi Cornelis Johannes van Houten, Ingrid van Houten-Groeneveld và Tom Gehrels ở Đài thiên văn Palomar.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 6072 Hooghoudt

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1971


title: Oloplotosus torobo

text:
Cá Kutubu tandan (tên khoa học Oloplotosus torobo) là một loài cá thuộc họ Plotosidae. Chúng là loài đặc hữu của Lake Kutubu in the Kikori River system, Papua New Guinea.

Chú thích

Tham khảo

T
Động vật được mô tả năm 1985


title: Chimarra pedalis

text:
Chimarra pedalis là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Chimarra


title: Palantine

text:
Palantine là một xã của tỉnh Doubs, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Doubs

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Doubs


title: Christian Abbiati

text:
Christian Abbiati (sinh ngày 8 tháng 7 năm 1977 tại Abbiategrasso, Milano) là một cựu cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp Italia chơi ở vị trí thủ môn.

Anh đã bắt đầu sự nghiệp bóng đá lúc lên 13 tuổi, chơi cho Trezzano và Assago. Anh đã đến Corsico năm 1996 và sau đó chuyển đến Monza. Anh đã chơi cho câu lạc bộ AC Milan mùa Hè năm 1998. Anh đã chơi trận đầu tiên ở giản Serie A ngày 17 tháng 1 năm 1999 với tư cách là cầu thủ thay thế Sebastiano Rossi ở phút thứ 92. Kể từ đó, anh là lựa chọn số 1 cho vị trí thủ môn trong vòng 4 năm nhưng đã phải nhường vị trí này cho Dida đầu mùa giải 2002–03 sau khi bị chấn thương trong một trận vòng loại Champions League tháng 8 năm 2002.

Sự nghiệp câu lạc bộ

Sự nghiệp quốc tế

Thống kê sự nghiệp

Danh hiệu

Tham khảo

Liên kết ngoài

 AIC
 FIFA
 UEFA
 FIGC

Cầu thủ bóng đá Torino F.C.
Người tỉnh Milano
Nhân vật còn sống
Thủ môn bóng đá
Cầu thủ bóng đá A.C. Milan
Cầu thủ bóng đá Juventus
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Ý
Cầu thủ bóng đá Ý
Cầu thủ bóng đá Serie A
Cầu thủ bóng đá Atlético de Madrid
Cầu thủ bóng đá Thế vận hội Mùa hè 2000
Cầu thủ bóng đá Thế vận hội Ý
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2002
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Tây Ban Nha


title: Ellendale, North Dakota

text:
Ellendale là một thành phố quận lỵ quận Dickey tiểu bang Bắc Dakota, Hoa Kỳ. Thành phố này có diện tích km2, dân số là 1559 người theo điều tra dân số năm 2000. Ellendale được lập năm 1882. Thành phố có Cao đẳng Trinity Bible.

Tham khảo

Thành phố của North Dakota


title: Calyptra pseudobicolor

text:
Calyptra pseudobicolor là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở Ấn Độ. Loài này được Bänziger miêu tả vào năm 1979.

Chú thích

Calyptra
Động vật được mô tả năm 1979


title: Kawanphila pachomai

text:
Kawanphila pachomai là một loài côn trùng thuộc họ Tettigoniidae. Đây là loài đặc hữu của Úc.

Chú thích

Tham khảo
 Orthopteroid Specialist Group 1996. Kawanphila pachomai. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 9 tháng 8 năm 2007.

Kawanphila
Côn trùng Úc
Động vật nguy cấp Úc


title: Nomia simplicipes

text:
Nomia simplicipes là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1897.

Chú thích

Tham khảo

Nomia
Động vật được mô tả năm 1897


title: Hespera melanosoma

text:
Hespera melanosoma là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Chen miêu tả khoa học năm 1984.

Chú thích

Tham khảo

Hespera


title: 3462 Zhouguangzhao

text:
3462 Zhouguangzhao (1981 UA10) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 24 tháng 10 năm 1981 bởi Đài thiên văn Tử Kim Sơn ở Nanking.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 3462 Zhouguangzhao

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1981


title: Barruelo del Valle

text:
Barruelo del Valle là một đô thị trong tỉnh Valladolid, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 71 người.

Tham khảo

Đô thị ở Valladolid


title: Stumpffia helenae

text:
Stumpffia helenae là một loài ếch trong họ Nhái bầu. Chúng là loài đặc hữu của Madagascar.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Vallan, D. & Raxworthy, C. 2004. Stumpffia helenae. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Stumpffia
Động vật lưỡng cư Madagascar
Động vật được mô tả năm 2000


title: Quần đảo Cocos (Keeling)

text:
Lãnh thổ Quần đảo Cocos (Keeling) (tiếng Anh: Territory of the Cocos (Keeling) Islands) - còn gọi là Quần đảo Cocos và quần đảo Keeling - là một quần đảo đồng thời là lãnh thổ của Úc trong Ấn Độ Dương, nằm về phía tây nam đảo Christmas và ở vào khoảng giữa quãng đường từ Úc đến Sri Lanka. Quần đảo này bao gồm hai rạn san hô vòng và hai mươi bảy đảo san hô, trong đó hai đảo Tây và Home có xấp xỉ 600 dân sinh sống.

Địa lý

Quần đảo Cocos (Keeling) gồm hai rạn san hô vòng thấp phẳng với diện tích 14,2 km², chiều dài đường bờ biển 26 km và độ cao cao nhất đạt 5 m. Trên các đảo có rất nhiều cây dừa cũng như các thực vật khác.

Khí hậu quần đảo dễ chịu, ôn hoà nhờ gió mậu dịch đông nam thổi hầu hết các tháng trong năm. Nhiệt độ dao động trong khoảng từ 23 °C đến 30 °C. Lượng mưa ở mức 2000 mm mỗi năm, chủ yếu rơi vào thời gian từ tháng 1 đến tháng 8. Có thể xuất hiện lốc xoáy trong các tháng đầu năm.

Đảo Bắc Keeling là một rạn san hô vòng với một đảo san hô nằm phía trên có hình chữ C; vành san hô hầu như khép kín với một cửa vào nhỏ nối thông vào một đầm nước có diện tích khoảng 0,5 km². Đảo rộng khoảng 50 m tại mặt đông nam, có diện tích vào khoảng 1,1 km² và không có người ở. Đảo Bắc Keeling và hải vực rộng 1,5 km tính từ bờ đảo hợp thành Công viên Quốc gia Keeling (thành lập ngày 12 tháng 12 năm 1995). Công viên là ngôi nhà của loài chim Gallirallus philippensis andrewsi đặc hữu đang bị đe doạ.

Quần đảo Nam Keeling là một rạn vòng bao gồm 24 đảo nhỏ nằm trên vành san hô không khép kín và có tổng diện tích đất nổi vào khoảng 13,1 km². Trong số này chỉ có hai đảo có người ở là đảo Tây và đảo Home. Cộng đồng Cocos Malays (người Mã Lai Cocos) sống trong các căn pondok trên hầu hết các đảo lớn.

Không có sông hay hồ trên cả hai rạn vòng. Nước ngọt chỉ có trong các túi nước mưa ngầm nằm bên trên lớp nước mặn tại các đảo lớn và được khai thác qua các giếng đào.

Quần đảo Cocos (Keeling) nằm trên điểm đối chân với đảo Corn ở Nicaragua - một đảo nằm tương đối gần với một hòn đảo có cái tên gần giống là Cocos của Costa Rica.

Hệ động vật và thực vật

Dân cư

Đa số cư dân quần đảo Cocos (Keeling) là hậu duệ của các công nhân di cư tới đây để làm việc trong các đồn điền. Theo thống kê năm 2010 thì dân số quần đảo ước khoảng gần 600 người. Dân cư trên hai đảo Tây và Home nhìn chung có thể phân thành các nhóm sắc tộc là người gốc Âu trên đảo Tây (khoảng 100 người) và người gốc Mã Lai (Cocos Malays) trên đảo Home (khoảng 500 người). Tiếng Mã Lai quần đảo Cocos và tiếng Anh là các ngôn ngữ chính. Văn hoá địa phương có nền tảng là văn hoá truyền thống Mã Lai và Hồi giáo. Theo ước tính năm 2002 thì 80% dân Cocos là người Hồi giáo Sunni.

Lịch sử
Tuy được khám phá vào năm 1609 nhưng mãi đến năm 1826 thì quần đảo Cocos (Keeling) mới đón người Anh đến định cư. Năm 1857, thuyền trưởng Fremantle của tàu HMS Juno tuyên bố quần đảo trở thành một lãnh thổ tự trị thuộc Anh. Năm 1886, nữ hoàng Victoria ban toàn bộ quần đảo cho người cháu trai của John Clunies Ross là George Clunies-Ross nhưng Hoàng gia Anh vẫn có thể thu hồi lại cho mục đích công cộng và xây dựng cáp viễn thông. Nhà Clunies-Ross mở đồn điền trồng dừa và thuê lao động từ châu Á đến làm việc.

Trong Chiến tranh thế giới thứ hai, quần đảo bị lực lượng Đồng minh chiếm giữ. Năm 1955, quyền quản lý quần đảo được chuyển giao cho Úc và Cocos (Keeling) trở thành lãnh thổ của nước này. Từ cuối thập kỉ 1970, Chính phủ Úc tiến hành mua lại đất đai từ tay Clunies-Ross. Năm 1984, những phần đất còn lại ngoài đất của Liên bang và đất của Clunies-Ross được chuyển giao sang Hội đồng Quần đảo Cocos (Keeling).

Chính quyền
Thủ phủ của Lãnh thổ Quần đảo Cocos (Keeling) là West Island (đảo Tây). Nền hành chính của quần đảo dựa theo Đạo luật Quần đảo Cocos (Keeling) năm 1955 và phụ thuộc sâu sắc vào luật pháp của Úc. Bộ Vùng Úc, Chính quyền địa phương, Nghệ thuật và Thể thao (Department of Regional Australia, Local Government, Arts and Sport) quản lý quần đảo thông qua một Người quản lý (không sống ở quần đảo) do Toàn quyền Úc chỉ định.

Người quản lý hiện thời của quần đảo Cocos (Keeling) là Brian Lacy - người được chỉ định vào ngày 18 tháng 9 năm 2009. Ông đồng thời cũng đang nắm chức quản lý đảo Christmas. Bộ Vùng Úc, Chính quyền địa phương, Nghệ thuật và Thể thao có trách nhiệm bao quát đối với quần đảo bao gồm cả cung cấp dịch vụ công cấp liên bang nhưng chính quyền Tây Úc là người thực hiện các thoả thuận cung ứng dịch vụ. Căn cứ theo Đạo luật Cải cách Luật Lãnh thổ năm 1992 của Chính phủ liên bang (có hiệu lực từ 1 tháng 7 năm 1992) thì các sắc luật bang Tây Úc được áp dụng cho quần đảo Cocos, "miễn là chúng áp dụng được tại lãnh thổ này"; việc không áp dụng hay áp dụng một phần các luật này là tuỳ thuộc ý chí của Chính phủ liên bang. Đạo luật 1992 cũng trao cho toà án bang Tây Úc quyền tư pháp đối với quần đảo Cocos (Keeling). Dù quần đảo vẫn độc lập với bang Tây Úc nhưng quyền lập pháp của bang Tây Úc đối với quần đảo này là quyền được Chính phủ liên bang giao phó.

Ngoài ra, Hội đồng Quận Quần đảo Cocos (Keeling) là một thể chế một viện gồm bảy ghế. Mỗi quan chức có nhiệm kì đầy đủ kéo dài bốn năm thông qua cuộc bầu cử hai năm/lần; xấp xỉ một nửa số thành viên hội đồng nghỉ hưu sau mỗi hai năm. Xét ở phương diện liên bang thì quần đảo Cocos (Keeling) cùng với đảo Christmas và Lãnh thổ Bắc Úc xa xôi hợp thành khu bầu cử Lingiari.

Lực lượng cảnh sát tại quần đảo gồm năm người, trong khi việc phòng thủ quần đảo vẫn là trách nhiệm của chính phủ Úc.

Kinh tế
Ngành du lịch nhỏ đang tăng trưởng trên quần đảo có định hướng nhắm đến các hoạt động du lịch sinh thái hay du lịch gắn biển. Các khu vườn nhỏ và cá đánh bắt là các nguồn cung cấp thực phẩm cho cư dân. Tuy vậy, phần lớn thức ăn và nhu yếu phẩm khác vẫn phải nhập từ Úc hoặc nơi khác. Công ty Trách nhiệm hữu hạn Cocos Islands Cooperative Society tuyển dụng công nhân xây dựng, công nhân bốc vác và công nhân làm việc trên sà lan. Tỉ lệ thất nghiệp năm 2006 ở mức 11,3%.

Thông tin liên lạc và giao thông
Quần đảo được kết nối với hệ thống viễn thông (dãy số điện thoại là +61 8 9162 xxxx) và hệ thống bưu chính (mã bưu chính: 6779) của Úc. Điện thoại công cộ có ở đảo Tây và đảo Home. CiiA (Christmas Island Internet Association) điều hành một mạng thông tin di động GSM (+61 406 xxx) có chất lượng khá tốt tại quần đảo. Có thể mua thẻ SIM (cỡ đầy đủ) và thẻ nạp tiền tại Telecentre trên đảo Tây nếu muốn dùng dịch vụ điện thoại này. Đảo Tây có một sân bay mang tên Sân bay Quốc tế Quần đảo Cocos (Keeling) do Virgin Australia điều hành với các chuyến bay dịch vụ lên lịch trước từ Perth, Tây Úc và quá cảnh tại đảo Christmas. Giữa hai đảo Horsburgh và Direction còn có một chỗ thả neo cho tàu lớn, trong khi du thuyền có nơi neo đậu riêng ở mạn dưới gió phía nam đảo Direction.

Sau năm 1952, sân bay quần đảo Cocos từng trở thành điểm dừng cho các chuyến bay giữa Úc và Nam Phi. Ngày đó, hãng Qantass và South African Airways thường dừng lại đây để tiếp nhiên liệu. Tuy nhiên, điều này đã chấm dứt khi máy bay phản lực đường dài ra đời vào năm 1967.

Internet
Tên miền Internet của quần đảo là .cc do VeriSign thông qua một công ty con có tên là eNIC (khởi thủy, tên miền.cc được IANA cấp cho eNIC Corporation of Seattle WA vào tháng 10 năm 1997). Bắc Síp cũng sử dụng tên miền.cc bên cạnh các tên miền khác như.nc và.tr.

Dịch vụ truy cập Internet tại Cocos cũng do CiiA cung cấp thông qua trạm vệ tinh mặt đất trên đảo Tây và được phân phối đến người dùng qua mạng WAN PPPoE không dây trên cả đảo Tây và đảo Home. Điểm truy cập Internet còn có tại Telecentre trên đảo Tây và tại văn phòng của Indian Ocean Group Training trên đảo Home.

Đầu năm 2012, có thông tin cho biết National Broadband Network sẽ mở rộng dịch vụ đến Cocos vào năm 2015 thông qua đường truyền vệ tinh tốc độ cao.

Truyền thông đại chúng
Dân cư tại quần đảo Cocos (Keeling) có thể tiếp cận nhiều dịch vụ truyền thông hiện đại. Có bốn trạm truyền hình phát sóng từ Tây Úc thông qua vệ tinh, gồm là ABC, SBS, WIN và GWN. Quần đảo có một đài truyền thanh là 6CKI – Voice of the Cocos (Keeling) Islands với nội dung chương trình do các tình nguyện viên địa phương thực hiện.

Truyền hình

Úc
Quần đảo tiếp nhận bốn kênh phát sóng từ Tây Úc qua vệ tinh, đó là:
 ABC1
 SBS One
 WIN Television
 GWN7

Sở dĩ chỉ có bốn kênh là vì dịch vụ truyền hình số mặt đất chưa có mặt tại đây.

Malaysia
Từ năm 2013 trở đi, quần đảo sẽ thu được bốn kênh của Malaysia qua vệ tinh, đó là:
 TV3
 ntv7
 8TV
 TV9

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Atoll Research Bulletin vol. 403
 Cocos (Keeling) Islands Tourism website
 Cocos (Keeling) Islands  entry from the CIA World Factbook
 Shire of Cocos (Keeling) Islands
 Noel Crusz, The Cocos Islands mutiny, Reviewed by: PETER STANLEY, Principal Historian, Australian War Memorial
 History of Cocos (Keeling) Islands
 Areas of individual islets
 The man who lost a 'coral kingdom'

Quần đảo Ấn Độ Dương
Quần đảo Úc
Quốc đảo Ấn Độ Dương
Tiểu bang và vùng lãnh thổ Úc
Đảo Đông Nam Á
Lãnh thổ Ấn Độ Dương thuộc Úc
.
Singapore thuộc Anh


title: Synanthedon gracilis

text:
Synanthedon gracilis là một loài bướm đêm thuộc họ Sesiidae. Nó được biết đến ở Cameroon.

Chú thích

Tham khảo

Synanthedon
Côn trùng Cameroon


title: Durnes

text:
Durnes là một xã của tỉnh Doubs, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Dân số
Điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số là 154.Ước lượng năm 2006 là 154.

Xem thêm
Xã của tỉnh Doubs

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Doubs


title: Phyllonorycter fitchella

text:
Phyllonorycter fitchella là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Québec và Hoa Kỳ (bao gồm Connecticut, Kentucky, Pennsylvania, Texas, Illinois, New York, California, Florida, Georgia, Maine, Maryland, Michigan, Vermont, Colorado và Missouri).

Sải cánh dài 7.5–8 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 3 đến tháng 10 in California.

Ấu trùng ăn Quercus species, bao gồm Quercus alba, Quercus bicolor, Quercus castanea, Quercus ilicifolia, Quercus macrocarpa, Quercus prinoides, Quercus prinus và Quercus stellata. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Chú thích

Tham khảo
Bug Guide

Liên kết ngoài

Phyllonorycter


title: Chiến dịch giải phóng Nghệ An

text:
Chiến dịch giải phóng Nghệ An là một chiến dịch lớn của nghĩa quân Lam Sơn thực hiện trong các năm 1424-1425 nhằm giải phóng lãnh thổ, thành lập chiến khu vững mạnh mới thay cho vùng núi Thanh Hóa, tạo bàn đạp tiến đánh giải phóng các miền khác trong cả nước.

Nguyên nhân
Năm 1416, Lê Lợi và các cộng sự mở Hội thề Lũng Nhai, bắt đầu khởi nghĩa chống quân Minh xâm lược.

Ban đầu nghĩa quân lập chiến khu ở vùng núi Lam Sơn (Thanh Hóa), mặc dù có giành được một vài thắng lợi ở Lạc Thủy, Mường Một, Mường Chánh, nhưng lực lượng mỏng lại bị quân Minh trấn áp quyết liệt, nên phải rút về lập chiến khu mới ở vùng núi Chí Linh tại thượng nguồn sông Chu (thuộc xã Giao An giữa Lang Chánh và Thường Xuân của Thanh Hóa) vào khoảng năm 1418. Tại Chí Linh, quân Việt tiếp tục gặp phải khó khăn về lương thực và lực lượng, bị quân Minh tấn công dữ dội. Lê Lai đã phải cảm tử, đóng giả Lê Lợi để cứu nguy cho chủ tướng. Giữa năm 1419, quân Minh lập căn cứ ngay tại vùng Lam Sơn, gây sức ép mạnh trực tiếp tới Chí Linh, quân Việt buộc phải di chuyển căn cứ của mình tới vùng Mường Khôi ở thượng lưu sông Mã, và phải xin viện trợ về lương thực và voi, ngựa của các bộ tộc Lào. Nhưng về sau Lê Văn Luật gièm pha, nên Lào không giúp nữa và còn liên minh với quân Minh đánh quân Việt. Cuối năm 1420, sau khi hạ được trại Quan Du của quân Minh, Lê Lợi chuyển đại bản doanh của mình về đây. Đầu năm 1423, quân Minh sử dụng lực lượng lớn đánh vào Quan Du, quân Việt phải rút về huyện Khôi (Nho Quan). Quân Minh phối hợp với quân Lào tiến đánh huyện Khôi, tuy quân Việt phòng thủ thành công, nhưng cũng thiệt hại lớn và nhận thấy huyện Khôi nằm giữa Tây Đô và Đông Quan là những căn cứ lớn của địch, nên không phải là nơi thuận lợi. Tháng 5/1423, quân Việt quay trở lại vùng núi Chí Linh, tướng sĩ đều kiệt quệ, lương thực thiếu nghiêm trọng, lại rút tiếp về Lam Sơn. Nhân việc nhà Minh giao chiến lớn với Mông Cổ ở phía Bắc, quân Minh và quân Việt tạm hòa hoãn. Trong thời gian hòa hoãn khoảng 1 năm, nghĩa quân Lam Sơn tranh thủ đẩy mạnh sản xuất, tích trữ lương thực, chiêu mộ binh sĩ, và đặc biệt là nghiên cứu tìm một căn cứ chiến khu mới.

Nguyễn Chích đã đề xuất nghĩa quân lấy Nghệ An làm nơi trú chân mới vì nơi đây lực lượng quân Minh mỏng nên dễ giải phóng, lại xa Đông Quan và Tây Đô nên sức ép của quân Minh không mạnh. Phía nam Nghệ An là vùng Tân Bình-Thuận Hóa, nơi lực lượng quân Minh không nhiều. Điều quan trọng nữa là Nghệ An có thể cung cấp sức người cho quân khởi nghĩa; vùng đồng bằng Nghệ An khi được giải phóng có thể cung cấp lương thực.

Cuối năm 1424, Lê Lợi quyết định tiến hành chiến dịch giải phóng Nghệ An.

Diễn biến
Quân Lam Sơn quyết định tiến theo đường núi vào Nghệ An, giải phóng miền núi Nghệ An, và tiếp theo giải phóng vùng đồng bằng tại đây .

Trận Đa Căng
Để dọn đường vào Nghệ An, quân Việt đánh thành Đa Căng (ở Thọ Xuân) vào ngày 12/10/1424. Thành này do Lương Nhữ Hốt, một viên tướng người Việt theo quân Minh giữ chức Tham chính, làm chỉ huy. Trận này quân Việt giành thắng lợi, diệt hơn 1 ngàn quân địch, thu hết quân giới, đốt sạch trại thành của địch. Lương Nhữ Hốt bỏ chạy về thành Tây Đô. Quân Minh do Hoa Anh chỉ huy đến đánh, bị thua, cũng rút về Tây Đô.

Trận Bồ Đằng
Sau khi đánh xong Đa Căng, quân Việt theo đường núi Bồ Lạp ở lưu vực sông Hiếu, sông Con và sông Lam thuộc huyện Quỳ Châu ngày nay, tiến tới đánh thành Trà Lân. Quân Minh chia làm 2 cánh chặn đầu và chặn đuôi quân Việt. Cánh chặn đầu do Sư Hựu (người Minh, giữ chức Đồng tri), Cầm Bành (người Việt, giữ chức Tham tri phủ châu Trà Lân), Cầm Lạn (người Việt giữ chức Tri phủ ở Quỳ Châu) chỉ huy có 5 nghìn quân. Cánh chặn hậu do Trần Trí (Tổng binh), Lý An, Phương Chính, Thái Phúc (đều là người Minh) chỉ huy dẫn quân từ thành Tây Đô tới.

Cánh chặn hậu của quân Minh bị quân Việt phục kích đánh thua ở Bồ Đằng (Quỳ Châu), phải rút lui. Trận này, quân Việt tiêu diệt trên 2000 quân địch, chém được Trần Trung (hoặc Trần Quý) là Đô ty người Minh. Cánh chặn đầu của quân Minh không dám đánh nữa, mà rút về lập trại ở Trịnh Sơn để bảo vệ thành Trà Lân.

Trận Trà Lân
Thành Trà Lân ở châu Trà Lân là một sơn thành tọa lạc tại một trái núi ở bờ Bắc sông Lam, chỗ hợp lưu của sông Con với sông Lam thuộc địa phận xã Bồng Khê, huyện Con Cuông ngày nay. Thành này trấn giữ đường từ miền núi Nghệ An xuống vùng đồng bằng. Thành đắp theo thế núi, chu vi khoảng 2 km, ngoài có hàng rào tre và hào sâu. Lực lượng của Cầm Bành vào khoảng 2.000 người.

Quân Việt vây thành Trà Lân, vừa đánh vừa dụ hàng. Cầm Bành cố thủ, nhưng quân lính trốn mất dần. Tổng binh Trần Trí ở thành Nghệ An sau trận thua đau ở Bồ Đằng không dám đến cứu Cầm Bành. Sơn Thọ (quân Minh) thả sứ của quân Việt là Lê Trăn để xin Lê Lợi hòa hoãn.

Sau 2 tháng bị vây đánh, Cầm Bành xin hàng. Lê Lợi tha cho Cầm Bành, tuyển mộ thêm 5000 tân binh. Thế lực của quân Việt lớn mạnh thêm. Thành Trà Lân trở thành một căn cứ của quân Việt, khống chế cả vùng miền núi Nghệ An, uy hiếp thành Nghệ An.

Trận ải Khả Lưu - Bồ Ải
Bị vua Minh phê bình, Trần Trí đành tiến quân tái chiếm Trà Lân. Từ thành Nghệ An tới thành Trà Lân phải đi qua ải Khả Lưu, cách thành Trà Lân khoảng 40 km.

Lê Lợi dẫn quân tới ải Khả Lưu, cho làm các hoạt động nghi binh tại ải này, và bố trí trận địa mai phục ở sau ải. Mặt khác, ông phái một cánh quân tinh nhuệ đến phục ở Bãi Sở (Long Sơn, Anh Sơn), sát trại Phá Lũy của quân Minh.

Quân Minh đánh ải Khả Lưu, quân Việt giả vờ thua chạy nhử địch vào trận địa mai phục rồi ập lại đánh. Trong khi đó, cánh quân Việt ở bãi Sở đánh úp, chiếm được doanh trại Phá Lũy. Hai trận này, quân Minh bị thiệt hại rất nặng. Tuy nhiên số quân Minh còn lại tiếp tục lập trại trên các núi để ngăn chặn quân Việt. Lê Lợi bèn cho đốt phá trại ở Khả Lưu rồi rút quân về ải Bồ (Đức Sơn, Anh Sơn) và bố trí một trận mai phục ở đây. Quân Minh thấy quân Việt rút liền truy kích nhưng lại rơi vào ổ mai phục, bị thiệt hại nặng; Đô ti Chu Kiệt bị quân Việt bắt, và tiên phong Hoàng Thành bị tử trận. Trần Trí phải rút tàn quân về thành Nghệ An cố thủ.

Trận Đỗ Gia
Từ sau các trận Bồ Đằng, Trà Lân, Khả Lưu, thanh thế của Lê Lợi nổi mạnh, các lực lượng khởi nghĩa của người Việt ở Nghệ An đều xin theo. Nhiều châu, huyện được giải phóng thêm. Cả Cẩm Quý, người Việt làm Tri phủ cho quân Minh ở phủ Ngọc Ma cũng xin quy thuận. Quân Việt áp sát thành Nghệ An, đưa thành này vào thế bị cô lập. Quân Minh từ Thành Nghệ An đánh ra vài lần đều thất bại, đành cố thủ bên trong.

Đầu năm 1425, quân Minh từ thành Đông Quan do Lý An chỉ huy đi đường biển vào chi viện cho mặt trận Nghệ An. Quân Trần Trí từ trong thành đánh ra. Quân Việt dụ đối phương đến cửa sông Đỗ Gia và dùng chiến thuật phục kích đánh bại. Trần Trí chạy về Đông Quan. Lý An ở lại cố thủ thành Nghệ An.

Trận Diễn Châu
Tháng 6 năm 1425, Lê Lợi sai Đinh Lễ đem quân đánh thành Diễn Châu. Thành này là trị sở của châu Diễn (gồm các huyện Quỳnh Lưu, Diễn Châu, Yên Thành ngày nay). Quân Minh cố thủ trong thành. Quân Minh ở Thanh Hóa điều 300 thuyền lương do Đô ti Trương Hùng chỉ huy vào tiếp tế cho thành Diễn Châu, nhưng rơi vào ổ phục kích của quân Đinh Lễ ngay tại ngoài thành. Quân Minh bị mất nhiều thuyền bè và lương thực, lại thêm trên 300 binh sĩ bị tử trận tại chỗ. Trương Hùng bỏ chạy về Thanh Hóa. Quân Việt tiếp tục hãm thành.

Kết quả
Bằng cách dùng lối đánh bao vây và mai phục, chỉ trong vài tháng, quân Việt đã giành được những thắng lợi quan trọng, giải phóng các miền Nghệ An, đưa các thành Nghệ An và Diễn Châu vào thế bị cô lập. Nghệ An trở thành căn cứ quan trong, bàn đạp lợi hại để giải phóng các vùng khác của đất nước, trước hết là Thanh Hóa và Tân Bình-Thuận Hóa. Quân Minh chỉ còn giữ được mấy thành ở đây, nhưng bị chia cắt và cô lập hoàn toàn, không ứng cứu được cho nhau.

Ý nghĩa
Chiến dịch giải phóng Nghệ An của quân Lam Sơn thành công đã làm thay đổi cục diện chiến tranh Minh-Việt tại Việt Nam. Giải phóng được cả miền rộng lớn từ Thanh Hóa vào nam, nghĩa quân Lam Sơn phát triển mạnh cả về lực lượng và kinh nghiệm chiến đấu, có điều kiện tiến hành tổng tấn công ra miền Bắc.

Xem thêm
 Khởi nghĩa Lam Sơn

Tham khảo
Trương Hữu Quýnh chủ biên (2007), Đại cương lịch sử Việt Nam (tập I), chương IX, Nhà Xuất bản Giáo dục, Hà Nội.
Ngô Sĩ Liên chủ biên, Đại Việt sử ký toàn thư, quyển X (bản PDF).
Lê Quý Đôn, Đại Việt thông sử, quyển I (bản PDF).
Quốc sử quán (triều Nguyễn), Khâm định Việt sử thông giám cương mục, quyển XIII (bản PDF).
Trần Trọng Kim, Việt Nam sử lược (bản PDF).

Chú thích

Khởi nghĩa Lam Sơn
Lịch sử Nghệ An
Lịch sử Hà Tĩnh
Trận đánh liên quan tới Việt Nam
Việt Nam năm 1424
Việt Nam năm 1425
Lịch sử Việt Nam thời Bắc thuộc lần 4