title: Tống Khâm Tông

text:
Tống Khâm Tông (chữ Hán: 宋欽宗; 23 tháng 5, 1100 - 14 tháng 6, 1161), tên thật là Triệu Đản (赵亶), Triệu Huyên (赵烜) hay Triệu Hoàn (赵桓), là vị Hoàng đế thứ chín và cũng là hoàng đế cuối cùng của vương triều Bắc Tống trong lịch sử Trung Quốc.

Triệu Hoàn là con trai trưởng của Tống Huy Tông Triệu Cát với bà Hiển Cung hoàng hậu. Ông lên ngôi năm 1126 sau khi vua cha là Tống Huy Tông thoái vị vì sợ hãi lực lượng mạnh mẽ của nhà Kim. Khâm Tông lãnh đạo quân dân Tống đẩy lui quân Kim trong một thời gian ngắn, và loại bỏ các gian thần thời vua cha, làm trong sạch triều chính. Tuy nhiên vào cuối năm này, khi quân Kim đánh vào Biện Kinh lần thứ hai, quân Tống đã thất bại, Thái thượng hoàng và Hoàng đế cùng phần lớn hoàng tộc nhà Bắc Tống bị Kim bắt làm tù binh, chỉ có Khang vương Triệu Cấu là thoát được, về sau lập ra vương triều Nam Tống.

Tống Khâm Tông trở thành tù binh của Kim và phải sống trong hoàn cảnh cơ cực và bị hành hạ. Ông qua đời vào năm 1161, thi hài được chôn cất ở Kim chứ không được triều đình Nam Tống đón về.

Làm hoàng thái tử

Hoàng tử Triệu Đản là con trai trưởng của Huy Tông hoàng đế với hoàng hậu đầu tiên là Vương thị; chào đời vào ngày 23 tháng 5 năm 1100, tức ngày Ất Dậu tháng 4 ÂL năm Nguyên Phù thứ ba đời Tống Huy Tông tại điện Khôi Ninh. Khi đó cha ông vừa lên ngôi chưa đầy nửa năm. Ban đầu ông được đặt tên là Đản, nhận phong tước Hàn quốc công. Đến tháng 6 ÂL cùng năm, được tiến phong Kinh Triệu quận vương.

Năm 1102, Huy Tông đổi tên Triệu Đản thành Triệu Huyên, cuối năm đó chính thức cải thành Hoàn. Năm 1103, ông được tấn phong làm Định vương. Năm 1111, được vào học ở Tư Thiện đường. Năm 1113, gia phong thái bảo. Tháng 2 ÂL năm 1115, Huy Tông hạ chiếu lập ông làm Hoàng thái tử. Tháng 6 năm 1116, ông thành hôn với Chu thị, con gái Vũ Khang quân tiết độ sứ Chu Bá Tài. Trong mắt Huy Tông thì người em thứ ba của Triệu Hoàn là Vận vương Triệu Khải (趙楷) mới là người có khí chất phù hợp với ngôi hoàng đế. Triệu Khải từ nhỏ là đã chứng tỏ mình là người có tài khi dự thi khoa cử và đỗ trạng nguyên. Tuy vậy, Huy Tông không muốn việc phế trưởng lập thứ có thể gây nên hậu quả không tốt sau này, thêm nữa lại có hoạn quan Lương Sư ra sức can gián và bảo vệ nên Triệu Hoàn bảo toàn được ngôi thái tử. Lúc bấy giờ thái tể Vương Phủ không được lòng thái tử, nên có ý lập Vận vương Khải. Lý Bang Ngạn đem việc tâu lên, do đó Vương Phủ mất chức.

Bấy giờ triều đình nhà Tống đang gặp phải sự uy hiếp của nước Kim người Nữ Chân. Trước kia Tống ký kết với Kim hiệp ước liên minh trên biển, hợp sức diệt Liêu, nhằm thu phục 16 châu Yến, Vân mà Hậu Tấn Cao Tổ Thạch Kính Đường đã dâng cho Khiết Đan thế kỷ 10. Tuy nhiên quân Tống xuất chiến bất lợi, người Kim thừa cơ chiếm được đất Yên, chỉ trả cho Tống vùng Yên Kinh và 6 châu. Do Tống thu nhận hàng tướng Trương Giác ở Bình châu, Kim lấy việc đó mà gây chiến. Tháng 11 năm 1125, Kim Thái Tông lệnh cho Tà Dã, Niêm Một Hát chia quân làm hai cánh tấn công Thái Nguyên, Yên Sơn. Bấy giờ quân Kim đã áp sát sông Hoàng Hà, Huy Tông hoảng hốt muốn bỏ trốn khỏi kinh đô. Thái thường thiếu khanh Lý Cương bàn với cấp sự trung Ngô Mẫn xin vua nhường ngôi cho thái tử, Ngô Mẫn thấy việc ấy không tiện, chỉ xin thái tử giám quốc. Lý Cương chích máu mà viết tấu trình lên, xin theo lệ Đường Túc Tông ở Linh Vũ xưa kia, xin nhà vua nhường ngôi cho thái tử.

Ngày 15 tháng 1 năm 1126, Huy Tông phong thái tử làm Khai Phong Mục. Ngày 17 tháng 1, Huy Tông xuống chiếu cho thái tử tức vị hoàng đế, bản thân tự xưng Giáo chủ Đạo Quân thái thượng hoàng đế dời sang cung Long Đức, hoàng hậu Trịnh thị là Thái thượng hoàng hậu. Thái tử vào cung cấm, khóc lóc từ chối, Huy Tông không theo. Ngày 18 tháng 1, Triệu Hoàn lên ngôi hoàng đế, tức là Tống Khâm Tông

Làm hoàng đế

Chống Kim lần thứ nhất

Khâm Tông dùng thiếu tể Lý Bang Ngạn làm Long Đức cung sứ, Thái Du là Thái bảo, Ngô Mẫn là Môn hạ thị lang. Lại ra chiếu đại xá, thưởng chư quân; lập thái tử phi Chu thị làm hoàng hậu. Tiến phong Lý Cương làm thị lang bộ Binh, Cảnh Nam Trọng làm Thiêm thư Khu mật viện sự,

Lúc bấy giờ người Kim tấn công rất gấp: Oát Li Bất vây hãm phủ Đức Tín, Niêm Một Hát vây Thái Nguyên, Khâm Tông hạ chiếu cho Kinh Đông, Hoài Tây các nơi đưa quân về hộ vệ. Đầu năm 1126, Oát Li Bất từ Thang Âm tấn công Tuấn châu. Nội thị Lương Phương Bình dẫn quân ra chống, toàn quân tan rã, Phương Bình bỏ chạy tháo thân. Khâm Tông hạ chiếu thân chinh, theo cố sự Chân Tông đến Thiền Uyên trước kia, cử Ngô Mẫn, Lý Cương đi theo, nhưng thực chất thì chỉ là nói miệng mà thôi. Cũng trong ngày hôm đó, dùng Ngô Mẫn làm tri Xu mật, Thượng thư bộ Lại Lý Chuyết làm Đồng tri. Ngay khi được tin Tuấn châu thất thủ, Thượng hoàng thu dọn hành trang, chạy về phía đông theo hướng cửa Thông Tân.

Khâm Tông lại dùng Lý Cương lưu thủ Đông Kinh. Lúc bấy giờ Bạch Thời Trung, Lý Bang Ngạn đề nghị xa giá lui về Tương, Đặng; Lý Cương kiên quyết phản đối, xin quyết cố thủ. Khâm Tông có vẻ vững tâm hơn, quyết định ở lại và thăng Cương làm Thượng thư hữu thừa. Ông bãi chức Thái tể của Bạch Thời Trung, cất nhắc Lý Bang Ngạn lên thay, dùng Trương Bang Xương làm Thiếu tể, Triệu Dã Môn hạ thị lang, Vương Hiếu Địch là Trung thư thị lang, Thái Mậu Thượng thư Tả thừa.

Chưa tới ngày rằm thì quân Kim đã vượt sông, nhanh chóng tiến tới tây bắc Biện Kinh; Khâm Tông hạ lệnh cho các lộ cần vương. Khi đó xa giá của Thượng hoàng đã từ Bạc châu về Nam Kinh. Sứ Kim là Ngô Hiếu Dân đến hỏi việc chứa chấp Trương Giác, Khâm Tông nói đó là việc của triều trước, không nên nhắc đến; phần đông các đại thần đề nghị cử thân vương, tể tướng đến trại quân Kim cầu hòa, Khâm Tông sai Lý Chuyết đi sứ, Lý Cương cho rằng Chuyết có thể làm hỏng việc, xin đi thay, Khâm Tông giữ lại. Oát Li Bất ra điều kiện: nộp 500 vạn lạng vàng, 5000 vạn lạng bạc, bò ngựa 10.000 con, vua Tống gọi vua Kim là bác, cắt đất ba trấn Hà Gian, Trung Sơn, Thái Nguyên.

Lúc đó quân Kim đánh Hào, Trần Kiều, Phong Khâu, Vệ châu các cửa. Lý Cương lên thành đốc chiến, chuẩn bị bao cát, vũ khí giữ thành, lại đốc quân sĩ đem đá từ trong nhà Thái Kinh ra chặn cổng. Khâm Tông sai sứ đến khích lệ quân sĩ, ai nấy đều hoan hô. Quân Tống đánh từ giờ Mão đến giờ Mùi, quân Kim không tiến lên được, lại bị tập kích từ phía sau, thiệt hại hơn 1000 người nên phải lui. Lúc đó Lý Chuyết trở về báo những đòi hỏi của người Kim; Khâm Tông triệu tể tướng đến bàn. Lý Bang Ngạn, Trương Bang Xương xin Khâm Tông thuận theo, Lý Cương phản đối. Rốt cục Khâm Tông theo lời Bang Ngạn, thu gom vàng bạc cũng chỉ được 20 vạn lạng vàng, 4 vạn lạng bạc; không đủ số người Kim yêu cầu, phải xin gia hạn; lại trao địa đồ ba trấn cho Kim và dâng thệ thư, xưng nước bác nước cháu; cử Trương Bang Xương và Khang vương Triệu Cấu sang trại Kim làm con tin.

Tuy nhiên không lâu sau Khâm Tông lại dao động, chuẩn bị xa giá để cùng hậu cung chạy về phía nam. Lý Cương gọi Cấm vệ quân cùng hô: "Nguyện tử thủ!" Rồi lại tâu rằng gia quyến của Cấm vệ quân đều ở kinh thành, một khi rời khỏi thì lòng người ly tán, giữa đường chẳng may có biến thì khó thoát khỏi kỵ binh của Kim. Khâm Tông mới quyết định ở lại. Người Kim phá huyện Vũ Dương, tri huyện Tương Hưng Tổ tuẫn tiết. Nhưng bấy giờ lại có Mã Trung đưa quân từ Kinh Tây về cứu, đánh thắng quân Kim một trận ở ngoài cửa Thuận Thiên, mở đường cho quân cần vương các nơi kéo về: Phạm Quỳnh đưa quân từ Đông Lai về kinh, Chủng Sư Đạo, Diêu Bình Trọng điều quân từ Kinh Nguyên, Tân Phong đến cứu viện... Khâm Tông nghe Sư Đạo đến, lập tức sai Lý Cương ra úy lạo. Khi Sư Đạo vào triều kiến, tâu rằng Nữ Chân quân ít vào sâu sẽ không trụ lâu. Khâm Tông bèn phong cho ông ta làm Đồng tri Khu mật viện sự, Kinh Kì Hà Bắc Hà Đông tuyên phủ sứ. Từ khi các lộ cần vương kéo đến, quân Kim không dám ngông cuồng cướp bóc nữa.

Tháng 2 ÂL, Lý Cương đánh quân Kim ở cửa Cảnh Dương, giành được một trận thắng. Lý Cương lại hiến kế cho quân án ngữ bến sông và những con đường hiểm, vây địch mà không đánh; đợi khi hết lương chúng phải rút, thì quân Tống cứ đuổi theo thu lại đất đai, diệt sạch một trận để chúng không dám đến nữa. Có Diêu Bình Trọng nhất quyết dẫn 10.000 quân tập kích vào trại Kim, nhưng quân Kim dùng kế nhử quân Tống vào trận rồi cho phục binh ra đánh. Quân Tống đại bại, Bình Trọng mất tích. Chủng Sư Đạo bàn rằng ngày mai hãy đánh nữa, gọi là kế xuất kì bất ý, nhưng Lý Bang Ngạn lại tìm cớ ngăn cản nên kế hoạch không được tiến hành.

Triều đình lại sai sứ đến chỗ Kim, nói không cắt đất nữa. Oát Li Bất giận quá, trách cứ Khang vương và Trương Bang Xương. Bang Xương sợ quá đến phát khóc, duy Khang vương vẫn không tỏ ra sợ sệt gì cả. Oát Li Bất nghi ngờ thân phận của Khang vương, sai Vương Nhuế vào thành đòi cử người khác đến thay và hỏi tội đánh lén. Lý Bang Ngạn đổ hết tội lỗi cho Lý Cương khiến ông bị bãi chức. Thái học sinh Trần Đông quỳ ở trước cửa xin Khâm Tông dùng lại Lý Cương. Quân dân trong thành hơn 10.000 người được tin cũng kéo đến ngoài cửa Tuyên Đức reo hò. Gặp Lý Bang Ngạn, họ mắng chửi không thôi, Bang Ngạn khó khăn lắm mới thoát được. Khâm Tông đành phải sai Cảnh Nam Trọng nên tuyên bố ý chỉ dùng lại Lý Cương, dân chúng bảo nội thị truyền chỉ tại sao không thấy tăm hơi, chắc là bọn chúng không ưa Lý Cương, vì thế xông vào giết hàng chục tên nội thị. Khâm Tông đành phải sai Thượng thư bộ Hộ Nhiếp Xương ra truyền chỉ phục chức cho Lý Cương thì tình hình mới yên.

Triều đình tính tới việc giết nội thị hôm trước, Vương Thời Ung đề nghị bắt giam toàn bộ Thái học sinh. Khâm Tông không theo, sai Dương Thời đến úy lạo, khuyên họ chuyên tâm học sinh không làm loạn nữa. Lấy Từ Xử Nhân làm Trung thư thị lang, Vũ Văn Hư Trung làm Thiêm thư Khu mật viện sự. Lại cử con thứ năm của Thượng hoàng là Túc vương Xu đến trại Kim thay cho Khang vương Cấu. Lúc bấy giờ Oát Li Bất do hết lương và bị đánh riết, nên dù chưa đủ số vàng bạc cũng phải thả Khang vương và Trương Bang Xương rồi rút quân về bắc. Lý Cương, Chủng Sư Đạo muốn truy đuổi theo, nhưng Lý Bang Ngạn lại ngăn trở, đành thôi.

Tiêu diệt gian thần

Khi Khâm Tông mới lên ngôi, có thái học sinh Trần Đông dâng thư kể tội bọn gian thần Thái Kinh, Đồng Quán, Vương Phủ, Lương Sư Thành, Chu Miễn, Lý Ngạn, gọi là 6 tên giặc, xin giết đi; Khâm Tông vì mới lên ngôi còn nhiều việc nên chưa để ý tới. Tết Nguyên đán, Ngô Mẫn và Lý Cương đều dâng sớ xin giết Vương Phủ. Khâm Tông hạ chiếu, đày Phủ ra Vĩnh châu, nhưng ngầm sai người đuổi theo giết chết. Lại ban chết cho Lý Ngạn, cách chức Chu Miễn đuổi về quê. Về sau Khâm Tông lại theo ý Trần Đông, giết chết gian thần Lương Sư Thành.

Sau khi người Kim rút đi không lâu, Lý Bang Ngạn bị đàn hặc và mất chức. Khâm Tông lấy Trương Bang Xương làm Thái tể kiêm Môn hạ thị lang, Ngô Mẫn làm Thiếu tể kiêm Trung thư thị lang, Lý Cương làm tri Khu mật, Cảnh Nam Trọng và Lý Chuyết là Thượng thư Tả Hữu thừa; lại bãi quan của Chủng Sư Đạo, đày ra biên ải.

Niêm Một Hát sai người đến đòi số bạc còn thiếu, nhà Tống bắt giữ sứ thần. Một Hát giận quá, kập tức điều quân nam hạ, đánh tan cánh quân của Lưu Quang Thế rồi bao vây Thái Nguyên; công phá Uy Thắng quân, tướng giữ thành Lý Thực ra hàng. Lại thêm lực lượng chống Tống ở Bình Dương dẫn đường cho người Kim vào Nam Bắc quan, phá phủ Long Đức, tri phủ Trương Xác và thủ hạ tuẫn tiết. Đó là vào tháng 3 năm 1126.

Quân Kim lại đánh tới Cao Bình. Khâm Tông mệnh Chủng Sư Đạo làm Tuyên phủ sứ Hà Bắc, cùng Diêu Cổ, Chủng Sư Trung ra sức phòng bị 3 trấn. Chủng Sư Trung ra quân đuổi được người Kim về phía bắc, các tướng còn lại cũng ra sức cố thủ, tình hình tạm yên. Khâm Tông bãi chức của các đại thần theo phái chủ hòa là Lý Chuyết, Trương Bang Xương và Vũ Văn Hư Trung. Theo tiến cử của Ngô Mẫn, ông lấy Từ Xử Nhân làm Thái tể kiêm Môn hạ thị lang, Đường Khắc làm Trung thư thị lang, Hà Vi Thượng thư Hữu thừa, Hứa Hàn làm Đồng tri Xu mật viện sự. Từ Xử Nhân là người chủ chiến, kiên quyết không cắt ba trấn, còn Đường Khắc lại theo phe chủ hòa. Lúc đó Oát Li Bất công đánh Hà Gian và Thái Nguyên, nhưng bị người Tống chống trả quyết liệt, phải dẫn quân về.

Khâm Tông còn chuẩn bị rước thượng hoàng về kinh sư, cử Từ Xử Nhân làm Lễ nghi sứ, cùng Lý Cương đến Nam Kinh đón thánh giá. Thượng hoàng gửi thư hỏi về việc cải cách, trách việc cách chức bọn Thái Kinh, Đồng Quán. Lại có tin đồn rằng thượng hoàng muốn vào thẳng cung cấm, tức là có ý trở lại ngôi vị, bọn nội thị khuyên Khâm Tông phải phòng bị, ông không theo. Khi thượng hoàng tới Nam Kinh, Lý Cương thay mặt ra trả lời những câu hỏi của thượng hoàng, hóa giải mối nghi ngờ giữa hai cung.

Tháng 4 ÂL, Thượng hoàng và thái hậu về tới kinh sư. Lúc này tình hình chiến sự ở phía bắc có khởi sắc: quân Tống giành lại Long Đức phủ và Uy Thắng quân, huyện Thọ Dương. Quân Kim bèn sai người tới Tây Hạ, hứa cắt bốn quân, yêu cầu Tây Hạ giúp mình đánh Tống. Do đó người Hạ cho quân vượt Hoàng Hà, phá thành Trấn Uy, tướng Chu Chiêu tử chiến. Ở triều đình nhà Tống, đại thần hặc tội cha con Thái Kinh và Đồng Quán hại dân hại nước, Khâm Tông bèn đày Kinh ra Đàm châu, cho hai con của Kinh là Du và Tiêu được tự sát, lại đày con cháu họ Thái đi xa, đày Đồng Quán đến Cát Dương quân rồi cho người đuổi theo, giết chết. Còn giết cả Lương Phương Bình, Triệu Lương Tự, Chu Miễn.... Thái Kinh về sau do u buồn mà chết ở Đàm châu.

Chống Kim lần thứ hai

Quân Kim lại vây Thái Nguyên. Tháng 5 ÂL, Chủng Sư Trung giao chiến với người Kim ở huyện Du Thứ và tử trận, Khâm Tông cho Diêu Cổ và Lý Cương đến giải vây Thái Nguyên. Người Kim thừa thắng tấn công Bình Đà, Diêu Cổ lui về Long Đức. Lý Cương được tin, giáng chức Diêu Cổ, phong Giải Tiền làm chế trí sứ, đóng quân ở Hà Dương, chuẩn bị xe chiến, ngựa chiến rồi tiến ra Hà châu chống giặc. Tuy nhiên do các tướng dưới quyền chậm chạp lười biếng, nên các cánh quân đầu thất bại dưới tay người Kim. Nhà tống được tin thua trận, bèn bãi chức Lý Cương, dùng Chủng Sư Đạo thay thế, đó là vào tháng 8 ÂL. Phe chủ hòa lại nổi lên, xin cắt ba trấn cho người Kim.

Sứ nước Kim là Tiêu Trọng Cung Triệu Luận bị Tống bắt giữ, bèn bày kế cho nhà Tống hãy liên lạc với Da Luật Dư Đồ khởi binh kháng Kim, khôi phục nước Liêu, hứa sẽ trợ giúp. Ngô Mẫn tin là thực, liền xin Khâm Tông thả sứ Kim trở về, lại còn liên kết với người Liêu là Nhã Lý. Sứ về báo tin lên Niêm Một Hát về kế hoạch của người Tống. Một Hát báo lên Kim Thái Tông. Vua Kim tức giận, lệnh Niêm Một Hát, Oát Li Bất chia quân làm hai đường đánh Tống. Trong triều, Từ Xử Nhân và Ngô Mẫn bất hòa, đánh nhau giữa triều; Khâm Tông bèn bãi chức Từ Xử Nhân, Ngô Mẫn, Hứa Hàn; trọng dụng phe chủ hòa: Đường Khắc làm Thiếu tể kiêm Trung thư thị lang, Trần Quá Đình làm Thượng thư Hữu thừa, Nhiếp Xương Đồng tri Xu mật.... Tháng 9 ÂL, Niêm Một Hát đánh mạnh vào phủ Thái Nguyên. Tri phủ Trương Hiếu Thuần không chống nổi và bị bắt. Lý Cương bị ngôn luận đàn hặc vì gây oán với Kim liền bị đẩy làm tri Dương châu. Các đại thần Lưu Giác, Hồ An Quốc kêu xin cho Cương cũng bị giáng chức.

Bấy giờ các đạo quân do Trương Thức Dạ, Tiền Cái đều định vào chi viện cho kinh sự. Nhưng Cảnh Nam Trọng và Đường Khắc chủ hòa, nên lại lệnh quân tướng các nơi không được khinh động, còn sai sứ tới trại Kim xin được hòa nghị. Tháng 10 ÂL, quân Kim lại phá phủ Chân Định, Chủng Sư Đạo giao chiến ở Tỉnh Hình cũng bị thua. Người Kim sai Vương Nhuế đến Biện Kinh trách việc Tống triều thất tín. Lúc này người Kim đánh sang Trung Sơn, hạ Phần châu, Lân châu Bình Định quân chuẩn bị vượt sông. Khâm Tông kinh hãi, lại theo lời Đường Khắc, triệu Chủng Sư Đạo về kinh, ít lâu sau Sư Đạo qua đời. Lại dùng Phạm Nột lên thay coi giữ Lưỡng Hà, sai Vương Vân đi sứ đồng ý cắt đất, Hoàng Ngạc đi thuyền đến kinh đô nước Kim để xin hòa, Niêm Một Hát đòi Tống phải cử Khang vương Cấu tới làm con tin. Quân Kim biết nhà Tống bạc nhược nên vẫn cứ tấn công. Họ vào phủ Bình Dương, Hoài Đức quân. Niêm Một Hát áp sát Hoàng Hà, tuyên phủ sứ Triết Ngạn Cầu dẫn 10.000 binh ra chống. Một Hát dùng kế khua chiêng múa trống, quân Tống hoảng sợ chạy hết đi. Quân Kim bèn vượt sông. Các tướng Dương Án Anh, Tông Đạo, Vương Tương... bỏ thành mà chạy; Vĩnh An quân và Trịnh châu đều hàng Kim. Vương Vân đi sứ trở về, báo rằng người Kim không nói gì đến tam trấn mà bảo cắt Lưỡng Hà, chia sông để trị. Đình thần tranh cãi một trận, cuối cùng Khâm Tông theo lời Vương Vân, cử Khang vương Cấu đi sứ, hứa cắt đất, dâng tôn hiệu cho vua Kim có 18 chữ, gọi bác xưng cháu. Tuy nhiên Khang vương lại quyết định ở lại Tương châu, không đến trại Kim nữa.

Triều Tống cử tiếp Phùng Giải, Lý Nhược Thủy đến chỗ Niêm Một Hát. Khi họ đến nơi, người Kim chả thèm để ý tới. Oát Li Bất đòi có sứ thần khác, Khâm Tông muốn cử Cảnh Nam Trọng, Nhiếp Xương, chúng đùn đẩy trách nhiệm cho nhau. Cuối cùng Khâm Tông cử Nam Trọng đi gặp Oát Li Bất, Nhiếp Xương gặp Niêm Một Hát. Nhiếp Xương đi đến Giang châu, bị quân dân trong thành giết chết; Cảnh Nam Trọng cũng bị truy đuổi liền cắt râu vứt áo chạy đến Tương châu. Khâm Tông dùng Tôn Phó làm Đồng tri Xu mật, Tào Phụ Thiêm thư Xu mật viện sự.

Quân Kim phá Hoài châu, giết tri châu Hoắc An Quốc, tiến đến chân thành Biện Kinh. Đường Khác không có kế nào, lấy việc nhà Đường từ thời Thiên Bảo về sau cũng có nhiều lần trung hưng được sau khi mất kinh đô, khuyên Khâm Tông hãy dời đô về Lạc Dương, nhưng có Trương Thúc Dạ đưa quân tới cứu viện và can ngăn. Người Kim lại đánh Thiện Lợi môn, Thống chế Diêu Hữu Trọng chết trận. Vào tháng nhuận, Đường Khác cùng Khâm Tông tuần thành, quân dân oán hận Đường Khác, liền đổ xô vào tấn công. Khác sợ quá xin từ chức, Khâm Tông bèn dùng Hà Trạc làm Thượng thư hữu phó xạ kiêm Trung thư thị lang. Lộ quân cần vương của Hồ Trực Nhụ kéo đến, bị người Kim đánh bại và bị giết, chỉ còn lộ quân của Trương Thúc Dạ. Khâm Tông phong ông làm Thiêm thư Xu mật viện sự. Thúc Dạ cùng Phạm Quỳnh cực lực ngăn chặn quân Kim, lại khuyên Khâm Tông dời đô về Tương Dương, ông không theo.

Quân Kim nhiều lần tấn công vào các cửa trong thành Biện Kinh, quân Tống chịu một số thiệt hại. Bên ngoài, người Kim cũng phá được nhiều châu quận ở Hà Bắc. Về sau người Kim đánh một trận lớn vào thành, Lục giáp binh ra chống và bị đánh tan tác. Bấy giờ có Quách Kinh tự xưng biết dùng pháp thuật có thể đánh lui quân Kim, nay Thúc Dạ buộc Kinh ra trận. Kinh liền mở cửa Tuyên Hóa, không giao chiến với quân Kim mà bỏ trốn. Quân Kim thừa thắng đánh mạnh vào thành, vào Nam Huân Môn, thống chế Diêu Hữu Trọng tử chiến, Lưu Diên Khánh cũng bị chết; ngoài ra còn có Hà Khánh Ngôn, Trần Khắc Lễ, Hoàng Kim Quốc... Thành Biện Kinh bị vỡ. Đó là ngày 25 tháng 11 nhuận năm Tĩnh Khang thứ nhất, tức 9 tháng 1 năm 1127.

Quân dân và vệ sĩ trong thành hơn 100.000 người hùa nhau giết sứ thần triều Kim, đòi gặp thiên tử. Khâm Tông phải lên lầu úy dụ. Vệ sĩ Tưởng Tuyên muốn dùng vũ lực đuổi họ đo, nhưng Lã Hảo Vấn ngăn lại. Khâm Tông lệnh Hà Trạc và Tế vương Hủ tới trại Kim bàn việc nghị hòa. Niêm Một Hát đòi đích thân thượng hoàng phải ra gặp. Khâm Tông nước mắt lã chã, quyết định đi thay thượng hoàng. Đầu tháng 12, xa giá cùng Hà Trạc, Trần Quá Đình, Tôn Phó cùng đến trại Kim. Người Kim đòi nộp ngàn vạn lạng vàng, hai ngàn vạn lạng bạc, lụa một ngàn vạn tấm; và giữ tất cả các đại thần lại, chỉ thả Khâm Tông về. Khâm Tông trở về thành, khóc mà nói
Tể tướng hại cha con ta rồi.

Sau đó ông sai Trần Quá Đình, Triết Ngạn Chất cắt đất Hà Đông, Hà Bắc cho Kim, lạ lệnh Au Dương Tuân kêu gọi các châu quận đầu hàng. Tuân không phục, bị người Kim bắt giải về Yên Kinh.

Bị bắt làm tù binh

Tết Nguyên đán năm Tĩnh Khang thứ 2, Khâm Tông triều yết thái thượng hoàng đế ở cung Diên Phúc, sai Tế vương Hủ và Cảnh vương Kỉ đi sứ sang Kim. Chiếu cắt Lưỡng Hà đã ban xuống từ lâu, nhưng dân Lưỡng Hà phần lớn không phục, do vậy người Kim chỉ có được Thạch châu. Người Kim cử người sang nhận vàng lụa nhưng với đòi hỏi quá lớn, triều đình nhà Tống không sao thu gom đủ được. Tới mùng 10, Kim lại sai người đến đòi và bắt Khâm Tông sang bàn lại. Hà Trạc, Lý Nhược Thủy khuyên Khâm Tông nên đi. Khâm Tông bèn để Tôn Phó giúp thái tử giám quốc, còn mình cùng Hà Trạc và Lý Nhược Thủy sang trại Kim. Có Trương Thúc Dạ, Ngô Cách, Đường Khác đều can ngăn, Khâm Tông không nghe. Ngày 11, Khâm Tông xa giá ra khỏi thành, hẹn 5 ngày sau sẽ về. Khi xa giá tới cổng thành, dân chúng ùa ra giữ lấy xin vua ở lại. Phạm Quỳnh rút kiếm ra đe dọa, chém chết mấy người. Khi Khâm Tông đến trại Kim, Niêm Một Hát bắt giữ ông lại và đòi triều Tống nộp đủ số tiền cống. Thái học sinh Từ Quỹ đến trại Kim để rước vua về, bị người Kim giết chết.

Cát địa sứ Lưu Hợp bị người Kim bức bách việc lập vua khác, Hợp không chịu rồi tự sát. Ngày Bính Dần tháng 2 ÂL, tức 20 tháng 3, Kim Thái Tông hạ chiếu phế thượng hoàng và Khâm Tông xuống làm thứ nhân. Sai người vào thành từ cửa Nam Huân, ép các đại thần lập vua họ khác. Ngày 21 tháng 3, Phạm Quỳnh ép thượng hoàng Huy Tông, hoàng hậu cùng phi tần, cung nữ tất tật lên xe tới trại Kim, ép nội thị Đặng Thuật ghi rõ tên từng người trong tông thất, số phi tần ở hậu cung, cộng thêm ghi chép của Từ Bỉnh Triết phủ doãn Khai Phong thì được hơn 3000 người. Tôn Phó suất bách liêu đề nghị cho thái tử lên ngôi, người Kim không theo.

Người Kim bức thượng hoàng triệu hoàng hậu, thái tử đến. Tôn Phó giữ thái tử lại không cho đi, nhưng cuối cùng cũng không ngăn được người Kim. Người Kim ép hai vua mặc Hồ phục, Lý Nhược Thủy ôm Khâm Tông mà khóc rồi chửi mắng quân giặc nên bị giết. Niêm Một Hát, Oát Li Bất đòi Vương Thời Ung vào bàn việc lập vua mới, ý của người Kim là lập Trương Bang Xương, nhiều đại thần như Tôn Phó, Trương Thúc Dạ, Trương Tuấn, Triệu Đỉnh, Hồ Dần đều không chịu ghi tên. Có Ngự sử trung thừa Tần Cối bàn rước vua cũ về, người Kim liền bắt giam Tần Cối. Sau đó Trương Bang Xương được phong làm Sở đế ở Trung Nguyên, Bắc Tống diệt vong (960 - 1127).

Cuộc sống ở Kim

Tháng 3 ÂL, người Kim sau khi lập Trương Bang Xương thì chuẩn bị đưa tông thất triều Tống lên bắc. Đầu tháng 4, Oát Li Bất chia 2 vua Huy, Khâm làm hai đoàn áp giải về Kim. Trương Bang Xương mặc áo bào xám, đội mũ đỏ đến đưa miễn. Oát Li Bất đưa thượng hoàng, thái hậu và thân vương cùng mẹ đẻ của Khang vương Cấu là Vi Hiền phi khởi hành từ Họt châu. Niêm Một Hát đưa Khâm Tông, Chu hậu, thái tử cùng Hà Trạc, Tôn Phó, Trương Thúc Dạ, Trần Quá Đình, Tần Cối đi từ Trịnh châu. Tháng 7 năm đó, hai vua Tống bị giam giữ ở Yên Kinh. Ngày 21 tháng 8 năm 1128, họ bị giải tới kinh đô nước Kim và bị ép mặc đồ vải thô đến lạy ở miếu Kim Thái Tổ A Cốt Đả rồi lên điện Càn Nguyên yết kiến vua Kim. Kim Thái Tông hạ chiếu, phong Triệu Cát làm Hôn Đức công, Triệu Hoàn làm Trọng Hôn hầu. Tháng 10 năm đó, 2 vua Tống bị dời tới Hàn châu. Tháng 7 ÂL năm 1130, bị dời sang thành Ngũ Quốc.

Trong khi đó tại miền nam, em ông là Khang vương Triệu Cấu dưới sự ủng hộ của các đại thần đã lên ngôi hoàng đế vào ngày 12 tháng 5, tức là Cao Tông của Nam Tống, diêu tôn Khâm Tông là Hiếu Từ Uyên Thánh hoàng đế. Ngày 4 tháng 6 năm 1135, Hôn Đức công bệnh mất ở thành Ngũ Quốc. Tháng 2 ÂL năm 1141, khi Tống - Kim xúc tiến nghị hòa, Kim Hi Tông hạ lệnh thăng Hôn Đức công làm Thiên Thủy quận vương, Trọng Hôn hầu làm Thiên Thủy quận công. Mùa xuân năm 1142, hai nước ký Thiệu Hưng hòa nghị, lấy Hoài Hà làm ranh giới, giang sơn triều Tống đến đó chỉ còn 15 lộ. Ngày 1 tháng 5 năm 1142, Kim cho mẹ Cao Tông là Vi thái hậu đem thi hài Huy Tông về nước an táng. Khi thái hậu khởi hành, Thiên Thủy quận công chạy theo xe, xin về nói hộ với Cao Tông để cho mình về, hứa chỉ cần ngôi Thái Ất cung sứ, không đòi hỏi gì hơn, thái hậu đồng ý. Tuy nhiên Cao Tông nghe việc này, tỏ ra không vui, và đến cuối đời Khâm Tông cũng không được về nước.

Theo quyển Đại Tống Tuyên Hòa di sự, tháng 6 ÂL năm 1156, vua Kim lúc đó là Hải Lăng vương Hoàn Nhan Lượng ép ông cùng vua Liêu cũ là Da Luật Diên Hi phải cưỡi ngựa. Thiên Thủy quận công thân thể vốn suy nhược, vừa lên ngựa thì không trụ nổi, bị ngã ngựa; còn Da Luật Diên Hi quen cưỡi ngựa, đến đó nhân cơ hội tìm đường bỏ trốn, liền bị kị binh Kim bắn chết. Năm 1161 tin tức này mới được báo cho triều đình Nam Tống. Triều đình Nam Tống làm lễ tang, truy miếu hiệu cho ông là Khâm Tông, thụy hiệu là Cung Văn Thuận Đức Nhân Hiếu hoàng đế (恭文順德仁孝皇帝).

Tuy nhiên di hài của Khâm Tông vẫn còn ở nước Kim. Sang thời Kim Thế Tông - Tống Hiếu Tông. Năm 1171, nhân việc Tống sứ sang, vua Kim hỏi về việc rước di thể về, Tống sứ xin về nước báo lại. Kim chờ thêm một thời gian, thấy Tống không có hồi âm, bèn cho táng Khâm Tông ở Củng Lạc theo lễ quan nhất phẩm.

Danh sách các Tể tướng thời Khâm Tông
 Lý Bang Ngạn: 1126
 Trương Bang Xương: 1126 - 1127

Nhận định
Trong giai đoạn trị vị ngắn ngủi Khâm Tông tỏ ra là người chịu khó siêng năng, sống cần kiệm. Tuy vậy ông tỏ ra yếu đuối trong cuộc chiến chống Kim và phải trả giá bằng việc mất nước và cái chết nơi đất khách quê người.

Gia quyến

Hậu phi

 Nhân Hoài hoàng hậu Chu thị (仁懷皇后 朱氏, 1102 - 1127), người Biện Kinh, con gái của Chí vũ khang quân Tiết độ sứ Chu Bá Tài (朱伯材). Khi Khâm Tông còn là Thái tử thì Chu thị đã được lập làm Đông cung Hoàng thái tử phi chính vị Trữ phi. Năm 1125, Khâm Tông hoàng đế đăng cơ, kế thừa đại thống liền sắc phong Chu thị làm Chính cung Hoàng hậu, truy phong Chu Bá Tài làm Ân Bình quận vương (恩平郡王). Bà dung mạo xinh đẹp, thiên tư mỹ miều, tính tình lại vô cùng hiền lương, ôn nhu hoà nhã nên rất được Tống Khâm Tông sủng hạnh. Ngoài ra, bà còn có tài hội họa, thi ca, thật hiếm có vị Hoàng hậu nào được như bà. Trong loạn Tĩnh Khang, Chu hoàng hậu bị bắt lên phương Bắc, quân Kim ép bà phải mặc trang phục của người Kim và ra lệnh cho bà phải đi tắm. Nhục nhã uất hận, bà nhảy xuống nước mà tự sát. Bà được Kim Thế Tông khen ngợi là "hoài thanh lý khiết, đắc nhất dĩ trinh, chúng tuý độc tinh, bất khuất kỳ tiết", tức là biết giữ tiết trinh, bất khuất trước giặc, ban thụy Tĩnh Khang quận Trinh Tiết phu nhân (靖康郡贞节夫人). Sau khi lên ngôi, Tống Ninh Tông truy tôn Chu hoàng hậu là Nhân Hoài hoàng hậu (仁懷皇后), hợp thờ với Tống Khâm Tông ở Thái miếu, sau đó dời vào Cảnh Linh cung (景靈宮).
 Chu Thận Đức phi (朱慎德妃; 1110 - 1142), em gái của Nhân Hoài hoàng hậu, sử sách không ghi chép gì về bà, chỉ biết bà cũng bị bắt trong loạn Tĩnh Khang, kết cục không rõ
 Tài nhân Trịnh Khánh Vân (才人鄭慶雲)
 Tài nhân Hàn Tĩnh Quan (才人韓靜观), sinh một người con trai nhưng mất sớm, không rõ cha đứa bé, bị bắt làm thiếp cho một thân vương nhà Kim
 Tài nhân Lưu Nguyệt Nga (才人劉月娥)
 Tài nhân Lô Thuận Thục (才人盧順淑)
 Tài nhân Hà Phượng Linh (才人何鳳齡)
 Tài nhân Địch Ngọc Huy (才人狄玉輝; 1114 - ?), bị làm nhục mà mang thai, sinh được một con gái
 Phu nhân Thích Tiểu Ngọc (夫人戚小玉)
 Phu nhân Trịnh Nguyệt Cung (夫人鄭月宮)
 Phu nhân Tưởng Trường Kim (夫人蔣長金)
 Phu nhân Bào Xuân Điệp (夫人鮑春蝶)
 Cung nữ Vệ Miêu Nhi (宮女衛貓兒), Tào Diệu Uyển (曹妙婉), Bặc Nhữ Mạnh (卜女孟), Tịch Tấn Sĩ (席進士), Trình Xảo (程巧), Dũ Ngoạn Nguyệt (俞玩月), Hoàng Cẩn (黄勤) đều đâm đầu xuống nước mà tự sát để tránh bị làm nhục, mất cùng năm với Chu hoàng hậu

Con cái

Hoàng tử
 Hoàng thái tử Triệu Kham (赵谌; 1117 - 1128?), mẹ là Chu hoàng hậu, được phong Sùng quốc công bởi ông nội là Tống Huy Tông, Khâm Tông lên ngôi phong làm Thái tử, bị quân Kim giết
 Triệu Cẩn (赵谨; 1127 - ?), mẹ là Chu Đức phi, sinh ở phương Bắc, về sau không rõ
 Triệu Huấn (赵训; 1129 - ?), mẹ là Trịnh Tài nhân, sinh ở phương Bắc, về sau không rõ

Công chúa
 Nhu Gia Công chúa (柔嘉公主; 1121 - ?), mẹ là Chu hoàng hậu, về sau không rõ
 Triệu thị Công chúa (趙氏公主), không rõ tên, mẹ là Chu Đức phi

Tham khảo
 Thương Thánh, Chính sử Trung Quốc qua các triều đại, 350 vị hoàng đế nổi tiếng, Nhà xuất bản Văn hóa - Thông tin
 Tống sử
 Kim sử
 Tục tư trị thông giám

Chú thích

Khâm Tông
Sinh năm 1100
Mất năm 1156
Mất năm 1161


title: Cangetta

text:
Cangetta là một chi bướm đêm thuộc họ Crambidae.

Các loài
Cangetta albiceps (Hampson, 1917) (from South Africa)
Cangetta albocarnea Warren, 1896
Cangetta ammochroa Turner, 1815
Cangetta aurantiaca Hampson, 1906
Cangetta cervinalis Caradja & Meyrick, 1934
Cangetta eschatia J. F. G. Clarke, 1986
Cangetta fulviceps (Hampson, 1917) (from Malawi)
Cangetta furvitermen (Hampson, 1917) (from Malawi)
Cangetta haematera (Turner, 1937)
Cangetta hartoghialis (Snellen, 1872) (from Congo)
Cangetta homoperalis Hampson, 1899
Cangetta micralis (Hampson, 1907)
Cangetta murinalis Snellen, 1901
Cangetta primulina (Hampson, 1916) (from Cameroon)

 Các loài trước đây
Cangetta tridentalis (Snellen, 1872)

Chú thích

Tham khảo

afromoths.net

Spilomelinae


title: Molophilus malayensis

text:
Molophilus malayensis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Molophilus
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: 10213 Koukolík

text:
10213 Koukolík là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1387.5759380 ngày (3.80 năm).

Nó được phát hiện ngày 10 tháng 9 năm 1997.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1997


title: Megachile kununurrensis

text:
Megachile kununurrensis là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được King mô tả khoa học năm 1994.

Chú thích

Tham khảo

K
Động vật được mô tả năm 1994


title: Bulbophyllum erioides

text:
Bulbophyllum erioides là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

erioides]]

E


title: Girardelater porrectus

text:
Girardelater porrectus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1918.

Chú thích

Tham khảo

Girardelater


title: Luxor

text:
Luxor ( ; tiếng Ả Rập Ai Cập:   ; tiếng Ả Rập Sa'idi:   , ) là một thành phố ở Thượng (nam) Ai Cập và là thủ phủ của tỉnh Luxor. Dân số là 487.896 người (ước tính 2010), và diện tích .

Hàng ngàn du khách từ nhiều nơi trên thế giới đổ về đây để tham quan các công trình kiến trúc cổ, mang đến nguồn lợi lớn cho thành phố.

Tham khảo

Du lịch Ai Cập
Thành phố của Ai Cập
Tỉnh lỵ Ai Cập


title: Nogara

text:
Nogara là một đô thị ở tỉnh Verona trong vùng Veneto của Ý, có cự ly khoảng 100 km về phía tây nam của Venice và khoảng 30 km về phía nam của Verona.

Nogara giáp các đô thị: Erbè, Gazzo Veronese, Isola della Scala, Salizzole, Sanguinettovà Sorgà.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức

Đô thị tỉnh Verona
Thành phố và thị trấn ở Veneto


title: Dicladispa joliveti

text:
Dicladispa joliveti là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Uhmann miêu tả khoa học năm 1953.

Chú thích

Tham khảo

Dicladispa


title: Houtkerque

text:
Houtkerque () là một xã của tỉnh Nord, thuộc vùng Hauts-de-France, miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Nord

Tham khảo

 INSEE commune file

Xã của Nord


title: Styringomyia kwangtungensis

text:
Styringomyia kwangtungensis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

<references>

Liên kết ngoài

Styringomyia
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Tillandsia arroyoensis

text:
Tillandsia arroyoensis là một loài thuộc chi Tillandsia. Đây là loài đặc hữu của México.

Chú thích

Tham khảo

Checklist of Mexican Bromeliaceae with Notes on Species Distribution and Levels of Endemism  truy cập 3 tháng 11 năm 2009

A
Thực vật đặc hữu Mexico


title: Laccophilus difficilis

text:
Laccophilus difficilis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Sharp miêu tả khoa học năm 1873.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Laccophilus


title: Phidodontina

text:
Phidodontina là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1938 bởi Uhmann.

Các loài
Chi này gồm các loài:
 Phidodontina gedyei Uhmann, 1938

Chú thích

Tham khảo

Hispini


title: Lochmaea smetanai

text:
Lochmaea smetanai là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Kimoto miêu tả khoa học năm 1996.

Chú thích

Tham khảo

Lochmaea


title: Heriades capicola

text:
Heriades capicola là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Strand mô tả khoa học năm 1912.

Chú thích

Tham khảo

Heriades
Động vật được mô tả năm 1912


title: Schwäbisch Gmünd

text:
Schwäbisch Gmünd là một xã của Đức. Đô thị này thuộc huyện Ostalb, bang Baden-Württemberg. Đô thị này có diện tích 113.78 km2, dân số là 61.350 người (thời điểm 31 tháng 12 năm 2005). Đây là thành phố đông dân thứ nhì huyện này.

Tham khảo

Cựu cộng hòa
Chấm dứt năm 1802
Cựu quốc gia châu Âu
Thành bang


title: Patellapis vumbensis

text:
Patellapis vumbensis là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1940.

Chú thích

Tham khảo

Patellapis
Động vật được mô tả năm 1940


title: Guadalajara, Jalisco

text:
Guadalajara () là thủ phủ của bang Jalisco thuộc Mexico. Thành phố nằm ở giữa bang Jalisco, thuộc khu vực giáp tây Thái Bình Dương của Mexico. Với dân số 1.579.174, nó là thành phố tự trị đông dân thứ hai của Mexico. Thành phố tự trị này cũng là khu vực có mật độ dân số cao thứ hai ở Mexico; đứng đầu là Ciudad Nezahualcóyotl thuộc Estado de México.

Khí hậu

Tham khảo

Thư mục

  (Annotated list of titles published in Guadalajara, arranged chronologically)

Liên kết ngoài

 from San Pedro Tlaquepaque, to the Palacio de Gobierno (Government Palace), Metropolitan Cathedral, Rotonda de los Hombres Ilustres, the Orosco murals...
 H. Ayuntamiento de Guadalajara
 Guadalajara's Directory
 Vivir Guadalajara, City's metroblog

Thành phố của México

hu:Guadalajara


title: Nước siêu nặng

text:
Nước siêu nặng là một dạng của nước trong đó các nguyên tử hiđrô thông thường bị thay thế bằng đồng vị triti của nó. Trong trạng thái tinh khiết, nó có thể được gọi là oxide triti hay triti oxide (T2O hay 3H2O).

T2O tinh khiết là chất ăn mòn do hiện tượng tự phân ly phóng xạ. Nước siêu nặng loãng chủ yếu chứa H2O cộng với một số HTO (3HOH). Nó cũng được sử dụng như là chất dò dấu vết trong các nghiên cứu vận chuyển nước trong khoa học về sự sống. Ngoài ra, do nó xuất hiện trong tự nhiên với khối lượng vô cùng nhỏ, nên nó có thể được sử dụng để xác định tuổi của nhiều loại chất lỏng trên cơ sở nước, chẳng hạn như các loại rượu vang từ nho.

Không nên nhầm lẫn nó với nước nặng hay còn gọi là deuteri oxide.

Ứng dụng
Nước siêu nặng có thể được dùng để đo tổng dung lượng nước trong cơ thể. Nước siêu nặng phân bố trong mọi khoang của cơ thể là tương đối nhanh. Nồng độ nước siêu nặng trong nước tiểu được cho là tương tự như nồng độ của nó trong cơ thể. Biết được lượng nước siêu nặng ban đầu đã hấp thụ vào và nồng độ, người ta cũng có thể tính toán dung lượng nước trong cơ thể.

 Khối lượng nước siêu nặng (mg) = Nồng độ nước siêu nặng (mg/ml) x Dung lượng nước trong cơ thể (ml)
 Dung lượng nước trong cơ thể (ml) = Khối lượng nước siêu nặng (mg) - Khối lượng bài tiết (mg)] / Nồng độ nước siêu nặng (mg/ml)

Tham khảo

Hoàn toàn không có nguồn tham khảo
Vật liệu hạt nhân
Dạng nước


title: Danh sách album quán quân năm 2009 (Liên hiệp Anh)

text:
Dưới đây là danh sách những album nhạc đạt vị trí quán quân tại bảng xếp hạng album của Liên hiệp Anh và Bắc Ireland (UK Albums Chart) trong năm 2009.

Tham khảo

A
Âm nhạc năm 2009


title: Ormosia harrisoniana

text:
Ormosia harrisoniana là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Ormosia (chi ruồi)
Limoniidae ở vùng Nearctic


title: Louise Sauvage

text:
Alix Louise Sauvage (sinh ngày 18 tháng 9 năm 1973 ở Perth, Tây Úc) là một tay đua xe lăn Paralympic Úc.
Sauvage thường được coi là phụ nữ chơi thể thao khuyết tật nổi tiếng nhất tại Úc. Cô giành được hai huy chương vàng và một huy chương bạc ở Sydney 2000 Paralympic trò chơi trước một đám đông chủ nhà. Vào năm 2004 Thế vận hội Olympic, cô đứng thứ 3 trong các môn thể thao trình diễn của Phụ nữ 1500 m xe lăn. Cô từng tham gia Paralympic mùa hè năm 2004, nơi cô đã giành bạc trong cuộc đua 400 và 800 mét. Cô đã giành được bốn Marathon Boston, và giữ kỷ lục thế giới trong m 1500, 5000 m và 4x100 m và chuyển tiếp m 4x400. Cô là nữ vận động viên Úc của năm vào năm 1999, và vận động viên xe lăn quốc tế nữ của năm vào năm 1999 và 2000.

Tham khảo

Câu nói:
Đây đúng là một thử thách, tôi cảm nhận được tiếng gió chạm vào lời những cổ động viên, hơi thở của đám đông, họ đã động viên, cổ vũ để tôi tiến đến chiếc huy hương vàng

Sinh năm 1973
Nhân vật còn sống


title: Saint-Quentin-en-Tourmont

text:
Saint-Quentin-en-Tourmont là một xã ở tỉnh Somme, vùng Hauts-de-France, Pháp.

Địa lý
Thị trấn này có cự ly khoảng 15 dặm Anh về phía tây bắc của Abbeville, trên đường D204, có một phần vườn quốc gia Marquenterre nằm ở đây.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Somme

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Saint-Quentin-en-Tourmont trên trang mạng của Quid

Xã của Somme


title: Haplophthalmus abbreviatus

text:
Haplophthalmus abbreviatus là một loài động vật giáp xác trong họ Trichoniscidae.

Phân loài

 H. a. aenariensis
 H. a. abbreviatus

Chú thích

Tham khảo

Haplophthalmus
Động vật được mô tả năm 1928


title: Học nửa giám sát

text:
Trong khoa học máy tính, học nửa giám sát là một lớp của kỹ thuật học máy, sử dụng cả dữ liệu đã gán nhãn và chưa gán nhãn để huấn luyện - điển hình là một lượng nhỏ dữ liệu có gán nhãn cùng với lượng lớn dữ liệu chưa gán nhãn. Học nửa giám sát đứng giữa học không giám sát (không có bất kì dữ liệu có nhãn nào) và có giám sát (toàn bộ dữ liệu đều được gán nhãn). Nhiều nhà nghiên cứu nhận thấy dữ liệu không gán nhãn, khi được sử dụng kết hợp với một chút dữ liệu có gán nhãn, có thể cải thiện đáng kể độ chính xác. Để gán nhãn dữ liệu cho một bài toán học máy thường đòi hỏi một chuyên viên có kĩ năng để phân loại bằng tay các ví dụ huấn luyện. Chi phí cho quy trình này khiến tập dữ liệu được gán nhãn hoàn toàn trở nên không khả thi, trong khi dữ liệu không gán nhãn thường tương đối rẻ tiền. Trong tình huống đó, học nửa giám sát có giá trị thực tiễn lớn lao.

Một ví dụ cho kỹ thuật học máy nửa giám sát là đồng huấn luyện (co-training), trong đó một hay nhiều bộ học được huấn luyện cùng một tập ví dụ nhưng mỗi bộ sử dụng một tập đặc trưng khác nhau, lý tưởng nhất là độc lập với nhau.

Một cách tiếp cận khác là mô hình hoá phân phối xác suất đồng thời của các đặc trưng và nhãn. Với dữ liệu chưa gán nhãn, có thể coi nhãn là "dữ liệu còn thiếu". Các kỹ thuật xử lý dữ liệu còn thiếu như là lấy mẫu Gibbs và tối ưu kỳ vọng có thể được sử dụng để ước lượng tham số.

Xem thêm

Tham khảo

Sách tham khảo
 Abney, S., Semisupervised Learning for Computational Linguistics. Chapman & Hall/CRC, 2008.
 Blum, A., Mitchell, T. Combining labeled and unlabeled data with co-training . COLT: Proceedings of the Workshop on Computational Learning Theory, Morgan Kaufmann, 1998, p. 92-100.
 Chapelle, O., B. Schölkopf and A. Zien: Semi-Supervised Learning. MIT Press, Cambridge, MA (2006). Further information .
 Huang T-M., Kecman V., Kopriva I. , Kernel Based Algorithms for Mining Huge Data Sets, Supervised, Semisupervised and Unsupervised Learning, Springer-Verlag, Berlin, Heidelberg,  260 pp. 96 illus., Hardcover, ISBN 3-540-31681-7, 2006.
 O'Neill, T. J. (1978) "Normal discrimination with unclassified observations". Journal of the American Statistical Association, 73, 821–826.
 Theodoridis S., Koutroumbas K. (2009) Pattern Recognition, 4th Edition, Academic Press, ISBN 978-1-59749-272-0.
 Zhu, X. Semi-supervised learning literature survey.
 Zhu, X., Goldberg, A. (2009) Introduction to Semi-Supervised Learning . Synthesis Lectures on Artificial Intelligence and Machine Learning, 3, 1-130. Morgan & Claypool Publishers, 2009.
 Song, E. et al. , Semi-supervised multi-class Adaboost by exploiting unlabeled data, Expert Systems with Applications, Vol. 38, Issue 6, p. 6720-6726, June 2011.

Học máy


title: Ngô Lợi

text:
Ngô Lợi (1831 -1890, tên thật là Ngô Viện, tên khác Ngô Tự Lợi, được người trong đạo gọi tôn là Đức Bản Sư hay Ông Năm Thiếp) là Giáo chủ đạo Tứ Ân Hiếu Nghĩa (gọi tắt là đạo Hiếu Nghĩa), ông cũng được xem là lần chuyển kiếp thứ 3 của Phật Thầy Tây An và là lãnh tụ phong trào kháng Pháp tại Nam Kỳ vào cuối thế kỷ 19.

Thân thế

Ngô Lợi là người ở huyện Mỏ Cày, tỉnh Bến Tre. Cha tên là Ngô Nhàn (? - 1837), làm nghề thợ mộc; mẹ tên Phạm Thị Xuyến, là người Bình An, tỉnh Định Tường (nay là tỉnh Tiền Giang).

Tương truyền từ nhỏ cho đến lúc trưởng thành, Ngô Lợi cũng không có biểu hiện gì khác lạ. Cho đến năm 1851, lúc 20 tuổi, ông viết Bà La Ni Kinh dài 223 chữ Hán, mang nội dung xưng tán Quán Thế Âm Bồ tát để khuyên người đời tu niệm, mà sau này trở thành quyển kinh quan trọng của đạo Hiếu Nghĩa.

Năm 37 tuổi, vào ngày mùng 5 tháng 5 năm Đinh Mão (1867), bỗng nhiên ông bất tỉnh. Sau 7 ngày 7 đêm, ông hồi tỉnh lại, trở thành người "giải thoát tẩy trần tâm, giáo nhơn tùng thiện đạo" (rũ sạch lòng trần, dạy người theo đạo lành). Bởi đi "thiếp" vào ngày trên và thỉnh thoảng ông lại có những cuộc đi thiếp như thế, nên người đời còn gọi ông là Năm Thiếp. Mỗi lần đi thiếp xong, ông thường nói những việc quá khứ và đoán định việc tương lai, nên được nhiều người tin theo. Vì vậy, về sau người trong đạo Hiếu Nghĩa cho rằng ngày 5 tháng 5 năm Đinh Mão (1867) chính là năm khai sáng đạo Tứ Ân Hiếu Nghĩa. Tuy nhiên, theo sách Địa chí An Giang (tập 2) thì đạo Hiếu Nghĩa ra đời tại núi Tượng (Ba Chúc, Tri Tôn, An Giang) vào năm 1876, tức là năm Ngô Lợi đưa một số đệ tử vào nơi đấy để khai hoang, lập chùa miếu và mở thôn ấp mới.

Sự nghiệp
Sau khi chứng đắc đạo quả (theo cách nói của trong đạo Hiếu Nghĩa), ngày rằm tháng Giêng năm Nhâm Thân (1872), Ngô Lợi cho hợp ghe thuyền của tín đồ đi đến cất chùa ở cù lao Ba (nay là xã Vĩnh Trường, huyện An Phú), rồi lấy đó làm cơ sở truyền đạo.

Ông đã đi nhiều nơi vừa trị bệnh (nhất là trận dịch hoành hành dữ dội vào năm 1876), vừa thu nhận và dạy tín đồ thuyết "học Phật tu nhân, báo đáp tứ ân, hành xử theo thập nhị giáo điều". Tháng Giêng năm Bính Tý (1876), ông cho một tín đồ tên Trần Tịnh đi khảo sát vùng núi Tượng (nay thuộc thị trấn Ba Chúc, huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang), rồi đưa một số đệ tử vào theo để khai hoang, lập chùa miếu và mở thôn ấp mới.

Khởi nghĩa ở Mỹ Tho
Năm 1878, Ngô Lợi tổ chức hai cuộc lễ đại trai đàn, kéo dài ba đêm liền, vừa để cầu siêu cho những vong linh "vị quốc vong thân", vừa để khơi dậy ngọn lửa yêu nước trong lòng của hàng ngàn người đến dự.

Lần đầu diễn ra vào ngày 16 tháng 2 năm 1878 qui tựu hơn 200 người, rao giảng thuyết "Hội Long Hoa" và tuyên bố "đời Minh Hoàng được thành lập, ai không theo thì bị thú dữ, cọp beo trong rừng ăn thịt".

Lần thứ nhì diễn ra vào ngày 30 tháng 4 năm 1878. Trong lần này, ông phong Võ Văn Khả làm chánh tướng, Lê Văn Ong làm phó tướng để cùng lãnh đạo công cuộc kháng Pháp.

Ngày 2 tháng 5 năm 1878, cuộc nổi dậy đã nổ ra ở Cai Lậy (Mỹ Tho) nhưng nhanh chóng bị dẹp tan. Hai ông Ong và Khả bị xử chém tại Thuộc Nhiêu năm 1879, còn Ngô Lợi cùng nhiều nghĩa quân trốn thoát về làng An Định, căn cứ của đạo Hiếu Nghĩa, do ông cùng tín đồ khai hoang, lập ấp thuở trước.

Kháng Pháp nơi núi Tượng
Màn lưới do thám của Pháp liền được lệnh truy lùng Ngô Lợi ráo riết, nhưng rốt cuộc không thu được kết quả nào, bởi ông được tin đồ và đồng bào mến mộ che giấu. Ngay cả thuộc hạ đắc lực của Đốc phủ Trần Bá Lộc là Hai Phép lãnh trách nhiệm theo dõi ông, cũng bị ông cảm hóa rồi theo phe kháng Pháp luôn. Đốc phủ Đỗ Hữu Phương cho tên Bửu, người Minh Hương, mua ba ngàn xâu chuỗi bồ đề từ Chợ Lớn xuống núi Tượng, cúng cho bổn đạo vẫn không dò hỏi được tin tức gì.

Tức tối, thực dân Pháp nhiều lần tổ chức ruồng bố. Chỉ tính trong 12 năm (1876-1888), quân Pháp đã đến đốt phá, bắt bớ, tra tấn, tù dày những tín đồ ở làng An Định cả thảy bảy lần, tín đồ Hiếu Nghĩa gọi là "đạo nạn", đơn cử như vào năm 1885, Ngô Lợi cùng với tín đồ đạo Hiếu Nghĩa kết hợp với nghĩa quân của Hoàng Thân Si Votha (Campuchia) nổi dậy, đánh chiếm hai bờ kênh Vĩnh Tế và làm chủ Tịnh Biên. Nhưng ngay đó, quân Pháp do đại úy Ferussac đem quân chiếm lại và còn tấn công vào An Định, khiến Ngô Lợi phải cùng với nhiều tín đồ phải chạy sang Vườn Dầu, thuộc Campuchia để lánh nạn. Ngày 2 tháng 6 năm 1886, quân Pháp mở cuộc hành quân sang Campuchia, đánh vào căn cứ Vườn Dầu nhưng thất bại. Mặc dù cản ngăn được đối phương, nhưng khi Ngô Lợi trở về núi Tượng, nhà cửa, chùa chiền ở An Định chỉ còn là những đống tro tàn.

Nhưng bi thảm nhất là vào năm 1887, quân Pháp do thiếu tá Peiqnaux ở Châu Đốc chỉ huy, cùng hai cộng sự là Trần Bá Lộc và cai tổng Trương Văn Keo kéo quân vào An Định. Bị kháng cự ở núi Trà Sư, nên khi Pháp tràn được vào làng, họ đã đốt sạch nhà cửa, chùa chiền, bắt nhiều người tra tấn để tìm Ngô Lợi.

Kết cuộc, Pháp xử bắn 8 người, đày ra Côn Đảo 13 người, cưỡng bức 407 gia đình gồm gần hai ngàn người già trẻ xuống tàu về quê quán và cho sáp nhập thôn An Định vào xã Ba Chúc, sáp nhập thôn An Thành vào xã Lương Phi,...

Qua đời
Ngày 13 tháng 10 âm lịch năm Canh Dần (1890), Ngô Lợi mất vì bệnh tại chùa Bửu Linh, thuộc thôn An Hòa (nay là khóm An Hòa B, thị trấn Ba Chúc, huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang), gần núi Tượng, lúc 59 tuổi. Sau khi ông mất, phong trào kháng Pháp dần tan rã, chỉ còn lại đạo Tứ Ân Hiếu Nghĩa. Ngoài bản kinh Bà La Ni Kinh, từ năm 1879 đến năm 1884, Ngô Lợi còn truyền dạy cho tín đồ nhiều bài cung văn sớ điệp với nhiều nghi tiết cúng lễ. Sau, các vị đại đệ tử của ông đã ghi chép lại thành tập sách Ngọc Lịch Đồ Thơ Tập Chú.

Hàng năm, tại khu di tích chùa Tam Bửu – Phi Lai (thị trấn Ba Chúc, Tri Tôn) đều có tổ chức lễ vía Đức Bổn sư Ngô Lợi vào ngày 12 và 13 tháng 10 (âm lịch).

Nhận xét
Tháng 10 năm 1885, chủ tỉnh Châu Đốc là Lebrun báo cáo:
Toàn là dân bất hảo, chống đối sự khai hóa của người Pháp. Họ ở tứ xứ gom về và tất cả đều theo đạo Phật (ý nói đạo Hiếu Nghĩa), nhưng là những phật tử có nhiệt tâm đến mức cuồng tín. Họ ra vẻ chí thú làm ăn, nhưng gặp cơ hội là họ khởi loạn nữa...

Sau cuộc hành quân tìm diệt Ngô Lợi ở căn cứ Vườn Dầu vào năm 1886 nhưng thất bại, người Pháp viết:
Uy tín tinh thần của ông (Ngô Lợi) còn mạnh. Ông là giáo chủ tôn giáo mới...

Tác giả Đinh Văn Hạnh nhận xét:
Có người nhận xét làng An Định là căn cứ của đạo Tứ Ân Hiếu Nghĩa và của phong trào Cần Vương toàn cõi Nam Kỳ. Thực ra, phong trào Cần vương mãi đến tháng 7 năm 1885 mới được phát động. Còn trước đó gần 10 năm, An Định đã là nơi hội tụ của những nghĩa quân thất bại trong những cuộc khởi nghĩa lớn... Họ về đây cùng với Năm Thiếp chờ cơ hội...

Sách Địa chí An Giang đánh giá:
Ngô Lợi là một sĩ phu yêu nước của phong trào Cần Vương. Bị thực dân Pháp truy nã, ông từ Mỹ Tho về Ba Chúc dựng chùa tu hành để che mắt đối phương.
Do vậy, làng An Định cùng đạo Tứ Ân Hiếu Nghĩa là nơi hội tụ của những người nuôi chí lớn, mong có ngày giải phóng quê hương khỏi tay quân xâm lược và đã gây cho Pháp nhiều khó khăn vất vả. Trong kháng chiến chống Mỹ, đã có nhiều đồng bào theo đạo này tham gia cách mạng...

Xem thêm
Đạo Tứ Ân Hiếu Nghĩa
Thảm sát Ba Chúc.
Chùa Phi Lai
Núi Tượng
Chùa Tam Bửu

Chú thích

Liên kết ngoài
Đôi nét về "Đạo Tứ Ân Hiếu Nghĩa" trên website Ban Tôn giáo chính phủ
Tư liệu Ngô Lợi Trên website Phật giáo Hòa Hảo.
Chùa Tam Bảo  Trên website Thư viện Hoa sen.
Đạo Tứ Ân Hiếu Nghĩa
Đạo Tứ Ân Hiếu Nghĩa Trên website Bửu Sơn Kỳ Hương
Khởi nghĩa của Lê Văn Ong và Võ Văn Khả  Trên website Tiền Giang
Đức Bổn Sư đạo Tứ ân hiếu nghĩa cùng "Bá gia" Trên website Văn nghệ Cửu Long

Tứ Ân Hiếu Nghĩa
Nghĩa quân chống Pháp
Người Mỏ Cày
Người An Giang


title: 9878 Sostero

text:
9878 Sostero (1994 FQ) là một tiểu hành tinh vành đai chính.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 9878 Sostero

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1994


title: Cyphoma sedlaki

text:
Cyphoma sedlaki là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Ovulidae.

Phân bố

Miêu tả
Chiều dài tối đa của vỏ ốc được ghi nhận là 26.9 mm.

Môi trường sống
Độ sâu tối thiểu được ghi nhận là 1.5 m. Độ sâu tối đa được ghi nhận là 1.5 m.

Chú thích

Tham khảo

Cyphoma


title: Xã của tỉnh Tarn

text:
Đây là danh sách 324 xã của tỉnh Tarn ở Pháp.

(CAC) Communauté d'agglomération de Castres-Mazamet, created in 2000.
(CAA) Communauté d'agglomération de l'Albigeois, created in 2003.

Tham khảo


title: Dicranomyia haeretica

text:
Dicranomyia haeretica là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Nearctic


title: Quang Trung, thị xã Sơn Tây

text:
Quang Trung là một phường thuộc thị xã Sơn Tây, thành phố Hà Nội, Việt Nam.

Vị trí địa lý
Phường Quang Trung nằm ở giữa thị xã Sơn Tây, tại vị trí phía Nam thành cổ Sơn Tây.

Phía Đông giáp phường Viên Sơn

Phía Bắc giáp phường Lê Lợi

Phía Tây Bắc giáp phường Ngô Quyền

Phía Tây và Tây Nam giáp phường Trung Hưng (ranh giới là sông Tích)

Phía Nam giáp phường Sơn Lộc (làng Ái Mỗ)

Phía Đông Nam giáp huyện Phúc Thọ (xã Tích Giang).

Phía Đông phường Quang Trung là đoạn mở đầu của quốc lộ 21, bắt đầu từ ngã tư giao cắt với quốc lộ 32. Phường Quang Trung nằm trên đất các làng Mai Trai (Man Trai), Nghĩa Phủ (Nghĩa Đảm), một phần Ái Mỗ (Kính Mỗ) và một phần làng Thuần Nghệ,... xưa thuộc tổng Thanh Vị, huyện Minh Nghĩa, phủ Quảng Oai, tỉnh Sơn Tây. Rìa phía Đông Bắc phường Quang Trung là chợ Nghệ. Các đường phố chính nằm trên địa bàn phường gồm: phố Quang Trung, phố Phạm Hồng Thái, phố Thuần Nghệ, phố Phùng Khắc Khoan, phố Lê Quý Đôn, phố Nguyễn Thái Học.

Chú thích

Liên kết ngoài

Đơn vị hành chính Việt Nam đặt tên theo tên người


title: Psaenythia corduvensis

text:
Psaenythia corduvensis là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Holmberg mô tả khoa học năm 1921.

Chú thích

Tham khảo

Psaenythia
Động vật được mô tả năm 1921


title: Gyromitra esculenta

text:
Gyromitra esculenta , hay còn được gọi là Nấm não vì bề mặt xoắn của nó giống não người và có thể gây chết người khi ăn sống vì nấm này có chứa chất gyromitrin, khi vào cơ thể người sẽ chuyển hóa thành monomethylhydrazine (MMH). Độc tố nói trên ảnh hưởng chủ yếu đến gan, đôi khi tác động đến hệ thần kinh và thận. Người bị trúng độc có triệu chứng thường gặp như tiêu chảy, nôn mửa, chóng mặt, đau đầu. Trong trường hợp xấu nhất, người trúng độc sẽ hôn mê sâu và chết sau 1 tuần. Loài nấm này phân bố khắp châu Âu và Bắc Mỹ. Nó mọc trên đất cát dưới cây tùng bách vào mùa xuân và đầu mùa hè, tai nấm có hình thù như não màu nâu đậm có thể cao 10 cm và rộng 15 cm. Loại nấm này là thực phẩm phổ biến ở Scandinavia, Đông Âu, và Ngũ Đại Hồ của Bắc Mỹ. Nó bị cấm bán cho công chúng ở Tây Ban Nha. Nấm tươi có thể được bán ở Phần Lan nhưng phải kèm theo khuyến cáo và chỉ dẫn sử dụng.Còn nếu nấu chín và chế biến đúng cách thì có hương vị rất ngon

Có thể dùng nước đun sôi để làm giảm độc tính của nấm.

Chú thích

Tham khảo

E
Nấm châu Âu
Ẩm thực Phần Lan
Nấm ăn
Nấm Bắc Mỹ


title: Rhyacophila trulungpa

text:
Rhyacophila trulungpa là một loài Trichoptera trong họ Rhyacophilidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Rhyacophila


title: Bulbophyllum divaricatum

text:
Bulbophyllum divaricatum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

divaricatum]]

D


title: Hệ thống định vị Galileo

text:
Hệ thống định vị Galileo là một hệ thống vệ tinh định vị toàn cầu (GNSS) được xây dựng bởi Liên minh châu Âu. Galileo khác với GPS của Hoa Kỳ và GLONASS của Liên bang Nga ở chỗ nó là một hệ thống định vị được điều hành và quản lý bởi các tổ chức dân dụng, phi quân sự.

Hệ thống định vị Galileo được đặt theo tên của nhà thiên văn học người Ý Galileo Galilei nhằm tưởng nhớ những đóng góp của ông.

Thông số của hệ thống

Vệ tinh
30 vệ tinh (27 vệ tinh hoạt động chính và 3 vệ tinh dự phòng)
Độ cao quỹ đạo: 23.222 km (quỹ đạo tầm trung)
Phân bố trên 3 mặt chính, góc nghiêng 56 độ
Tuổi thọ thiết kế của vệ tinh: > 12 năm
Trọng lượng vệ tinh: 675 kg
Kích thước vệ tinh: 2,7 m × 1,2 m × 1,1 m
Năng lượng từ pin mặt trời: 1500 W (tại thời điểm tuổi thọ thiết kế)

Dịch vụ cung cấp
Bốn dịch vụ về định vị sẽ được cung cấp bởi Galileo:

Dịch vụ mở (open service): miễn phí với mọi đối tượng. Người dùng có thể sử dụng 2 tần số L1 và E5A. Độ chính xác đối với máy thu 2 tần số là 4 m cho phương ngang và 8 m cho chiều thẳng đứng. Đối với máy thu 1 tần số (L1), độ chính xác là 15 m và 35 m, tương đương với GPS hiện thời.
Dịch vụ trả tiền (commercial service): dành cho các đối tượng cần có độ chính xác < 1 m với một khoản phí nhất định. Dịch vụ này sẽ được cung cấp thông qua tần số thứ 3 (E6).
Dịch vụ cứu hộ (safety of life service): dành riêng cho cứu hộ, độ bảo mật cao, chống gây nhiễu sóng.
Dịch vụ công cộng (public regulated service): dành riêng cho chính phủ và quân đội của các nước Liên minh châu Âu. Đặc biệt bảo mật, độ tin cậy cao.

Các giai đoạn của dự án

Lên kế hoạch và thử nghiệm
Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) đã chi khoảng 100 triệu euro cho việc lên kế hoạch, thành lập dự án. Với tổng chi phí khoảng 1,5 tỉ euro từ EU và ESA dành cho việc phóng và đưa vào hoạt động thử nghiệm hai vệ tinh cùng với trạm thu vào tháng 1, 2006.

Vệ tinh thử nghiệm 1
Ký hiệu: GIOVE-A (tiếng Ý: Jupiter, Galileo In-Orbit Validation Element), hay GSTB-V2A (Galileo System Test Bed)
Mang theo: máy phát tín hiệu, đồng hồ nguyên tử Rubidium
Khối lượng: 600 kg
Công suất: 700 W
Kích cỡ: 1,3 m × 1,8 m × 1,65 m
Ngày phóng: 28.12.2005
Tên lửa phóng: Soyus

Vệ tinh thử nghiệm 2
Ký hiệu: GIOVE-B hay GSTB-V2B
Mang theo: máy phát tín hiệu, đồng hồ nguyên tử Rubidium và Hiđrô
Khối lượng: 523 kg
Công suất: 943 W
Kích cỡ: 0,955 m × 0,955 m × 2,4 m
Ngày phóng: cuối năm 2007
Tên lửa phóng: Soyus

Trạm thu thử nghiệm
Ký hiệu: GSTB-V1

Hoàn thành và đưa vào hoạt động
Đến năm 2010 toàn bộ hệ thống được hoàn thành: 30 vệ tinh Galileo và các trung tâm điều khiển tại mặt đất, 2 trung tâm chính tại Oberpfaffenhofen (Đức) và Fucino (Ý), 1 dự bị tại Tây Ban Nha. Chi phí cho giai đoạn này khoảng 3 tỉ euro.

Các nước tham gia
Ngoài các nước thuộc khối Liên minh châu Âu (EU), còn có sự tham gia của các nước khác từ nhiều châu lục như Trung Quốc, Ấn Độ, Israel, Na Uy, Brasil, Chile, Úc,...

Tham khảo

Liên kết ngoài
 http://ec.europa.eu/dgs/energy_transport/galileo/index_en.htm
 http://www.galileo-navigationssystem.com/indexe.htm
 http://www.galileoju.com
 http://www.galileo-industries.net
 http://www.esa.int/export/esaSA/GGGMX650NDC_navigation_0.html
 http://gps.ece.cornell.edu/galileo/
 Phỏng vấn nhà thiên văn Nguyễn Quang Riệu

Hệ thống định vị vệ tinh
Cơ quan Vũ trụ châu Âu
Galileo Galilei


title: Asymphus insidiosus

text:
Asymphus insidiosus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Sharp miêu tả khoa học năm 1886.

Chú thích

Tham khảo

Asymphus


title: Họ Cỏ đuôi lươn

text:
Họ Cỏ đuôi lươn (danh pháp khoa học: Philydraceae) là một họ thực vật có hoa. Họ này không được nhiều nhà phân loại học công nhận.

Hệ thống APG II năm 2003 (không thay đổi từ hệ thống APG năm 1998) công nhận họ này và đặt nó trong bộ Commelinales của nhánh commelinids trong thực vật một lá mầm. Họ này bao gồm 3-4 chi và 5-6 loài cây thân thảo vùng nhiệt đới, sống lâu năm tại Đông Nam Á và Australia.

Các chi
Helmholtzia F.Muell. (đồng nghĩa: Orthothylax (Hook.f.) Skottsb.)
Philydrella Caruel
Philydrum Banks ex Gaertn.: Cỏ đuôi lươn, điền thông.

Phát sinh chủng loài
Cây phát sinh chủng loài dưới đây lấy theo APG III.

Chú thích

Tham khảo

Philydraceae  trong L. Watson và M.J. Dallwitz (1992 trở đi). Các họ thực vật có hoa : miêu tả, minh họa, nhận dạng, thông tin tra cứu. Phiên bản: 31-5-2009. http://delta-intkey.com
Philydraceae trong Quần thực vật Trung Hoa
Phân loại tại NCBI
Liên kết tại csdl.tamu.edu
Philydrella drummondii tại Tây Australia
Philydrella pygmaea tại Tây Australia
Philydrum lanuginosum tại Tây Australia

Cỏ đuôi lươn, họ


title: Cao An (định hướng)

text:
Cao An có thể là:

 Xã Cao An, huyện Cẩm Giàng, tỉnh Hải Dương, Việt Nam.
 Huyện Cao An thuộc địa cấp thị Nghi Xuân, tỉnh Giang Tây, Trung Quốc.


title: Bulbophyllum sarcophyllum

text:
Bulbophyllum sarcophyllum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

sarcophyllum]]

S


title: Sân bay Ny-Ålesund, Hamnerabben

text:
Sân bay Ny-Ålesund, Hamnerabben (Broggerhalvoya)  () là một sân bay phục vụ cộng đồng Ny-Ålesund ở lãnh thổ Svalbard. Tần suất bay từ 2 đến 3 ngày trong một tuần với Sân bay Svalbard, Longyear cung ứng bởi hãng Lufttransport với máy bay Dornier 228. Sân bay này do Kings Bay AS, một công ty quốc doanh, vận hành khai thác. Hành khách bay ở đây phải có giấy phép, thường không dành cho khách du lịch.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Kings Bay AS
 Great Circle Mapper
 Falling Rain Genomics, Inc.

Sân bay Svalbard


title: Hồ Cưỡng

text:
Hồ Cưỡng (còn gọi là Hồ Hồng, tên chữ là: Hồ Phúc Thiện), là một vị tướng vào cuối đời Trần, ông sinh khoảng niên hiệu Đại Trị (1358 - 1369) đời Trần Dụ Tông. Năm Quý Dậu năm thứ 6 (1393 - Hồng Đức thứ 26), ông được đề cử làm Giám quân tả thánh dực và làm Đại Trị châu lộ Diễn Châu. Hồ Cưỡng được coi là vị Tổ đã có công khai cơ lập ấp ở Quỳnh Đôi, Quỳnh Lưu, Nghệ An và Nhân Trạch, Bố Trạch, Quảng Bình.

Cuối thế kỷ XIV, thế lực của Hồ Quý Ly ngày một lớn mạnh, Hồ Cưỡng được Hồ Quý Ly phong chức Chánh đội trưởng, chỉ huy một đạo quân trên 2.000 người vào đánh Chăm Pa ở miền Thuận Hóa. Sau khi đến đây, ông lấy thêm một bà vợ lẽ và lập nên họ Hồ ở vùng Lý Nhân Nam (tức xã Nhân Trạch, huyện Bố Trạch bây giờ). Từ đó, ông chiêu dân lập ấp, khai khẩn đất đai và trở thành ông tổ họ Hồ của vùng đất Lý Nhân Nam. Ông cũng đã nhiều lần lãnh đạo người dân đi đánh giặc ở khắp nơi, tiêu biểu như trận đánh ở cửa sông Nhật Lệ, ở Phú Hội, ở hồ Bàu Tró...

Hồ Cưỡng sinh được 4 người con: 2 trai và 2 gái. Con trai đầu là ông Hồ Hân, người có công theo giúp Lê Lợi đánh quân Minh, ông được phong là Tả quốc công thần. Ông Hồ Nhân là một vị tướng giỏi của triều Lê, giữ chức Tráng vũ tướng quân, Tả hữu trụ quốc đô thống, Tước hoan quận công. Nhiều người thuộc dòng họ của ông sau này cũng góp công lớn trong việc bảo vệ đất nước chống ngoại xâm, văn bia họ Hồ ở Quỳnh Lưu, Nghệ An có đoạn ghi: "Đông các Hồ Sỹ Dương, Hoàng giáp Hồ Phi Tích, Hồ Sỹ Đống đã đem tài nội trợ ngoại giao ra kinh bang tế thế. Khi thực dân Pháp xâm lược Việt Nam (1858), tiến sĩ Hồ Sỹ Tuấn đã dâng sớ chống nghị hoà, tuần vũ Hồ Trọng Đình giữ vững thành an bang, Án sát Hồ Bá Ôn tử tiết với thành Nam Định...".

Lăng mộ tại Nhân Trạch (Bố Trạch)
Bài vị ông Hồ Cưỡng và cha là Hồ Kha được người dân thờ ở Đền thành hoàng của làng. Cả hai cha con đều được vua Khải Định sắc phong là Dực bảo trung hưng thần, đồng thời cho xây khuôn viên lăng mộ với nhiều họa tiết độc đáo. Sắc phong được tạm dịch như sau: "Ban sắc làng Quỳnh Đôi, thuộc tổng Phủ Hậu, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An có trách nhiệm thờ phụng ông khai canh Hồ Hồng, người đã rõ rệt linh ứng. Nay nhân dịp mừng tứ tuần đại khánh của Trẫm, Trẫm ban chiếu gia ân thăng trật, nay phong ông làm Thần dực Bảo Trung hưng linh phù, chuẩn y cho địa phương thờ phụng thần để thần bảo hộ lê dân của Trẫm. Khai tại triều vua Khải định năm thứ chín, ngày 25 tháng 7".

Mặt trước của bia có khắc bốn câu thơ do vua Khải Định ban tặng:

Ngũ giới nam dương quý khí ngọc cửa thầnThiên văn uy lệ quý hiền dâng chi mục.
Huyết hoàng quy thủy quý thiết ví lâm vi.Nhật nguyệt như chi quý nhơn trường thủy địa.

Hiện nay, lăng mộ này nằm trên đường Quốc lộ 1, từ cầu Chánh Hòa (thuộc huyện Bố Trạch) đi về phía Đông theo đường huyện lộ chừng 3 km, do bị xuống cấp bởi thời gian và chiến tranh, dòng họ Hồ ở Nhân Trạch, Bố Trạch đã chuyển phần mộ của ông về tại khuôn viên lăng mộ dòng họ Hồ ở Nhân Trạch.

Chú thích

Võ tướng nhà Trần
Người Quảng Bình


title: Wormaldia dampfi

text:
Wormaldia dampfi là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Wormaldia


title: Eleutherodactylus rivularis

text:
Eleutherodactylus rivularis là một loài ếch trong họ Leptodactylidae. Chúng là loài đặc hữu của Cuba.
Môi trường sống tự nhiên của nó là các khu rừng đất thấp ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Hedges, B. & Díaz, L. 2004. Eleutherodactylus rivularis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Tham khảo

rivularis
Động vật đặc hữu Cuba


title: Khánh Hậu

text:
Khánh Hậu là một phường thuộc thành phố Tân An, tỉnh Long An, Việt Nam.

Địa lý
Phường Khánh Hậu nằm ở phía nam thành phố Tân An, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp phường Tân Khánh
Phía tây và phía nam giáp tỉnh Tiền Giang
Phía bắc giáp Phường 6 và xã Lợi Bình Nhơn.

Phường có diện tích 3,89 km², dân số năm 2006 là 5.052 người, mật độ dân số đạt 1.300 người/km².

Lịch sử
Sau năm 1975, Khánh Hậu là một xã thuộc huyện Thủ Thừa.

Ngày 11 tháng 3 năm 1977, huyện Thủ Thừa sáp nhập với huyện Bến Lức thành huyện Bến Thủ, xã Khánh Hậu thuộc huyện Bến Thủ.

Ngày 14 tháng 1 năm 1983, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định 05-HĐBT. Theo đó, sáp nhập xã Khánh Hậu vào thị xã Tân An.

Ngày 19 tháng 6 năm 2006, Chính phủ ban hành Nghị định 60/2006/NĐ-CP. Theo đó, giải thể xã Khánh Hậu để thành lập hai phường Khánh Hậu và Tân Khánh.

Sau khi thành lập, phường Khánh Hậu có 388,7 ha diện tích tự nhiên và 5.052 người.

Hành chính
Phường Khánh Hậu được chia thành 4 khu phố.

Chú thích

Liên kết ngoài


title: Langy

text:
Langy  là một xã ở tỉnh Allier thuộc miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Allier

Tham khảo

Xã của Allier


title: Leptonema spirillum

text:
Leptonema spirillum là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Leptonema (Hydropsychidae)