title: Sói lửa

text:
Sói lửa hay chó sói lửa, sói đỏ hay còn biết đến với các tên khác như Chó hoang châu Á, Chó hoang Ấn Độ (danh pháp khoa học: Cuon alpinus) là một loài thú ăn thịt thuộc họ Chó (Canidae), thành viên duy nhất của chi Cuon. Chó sói lửa là động vật sống theo bầy đàn đông đúc giống như chó hoang Châu phi và sói xám, khi đi theo bầy đàn thì sói lửa rất hung tợn và có phương pháp săn mồi tàn độc, đồng thời có thể gây ra nổi hiểm nguy cho cả các mãnh thú khác như hổ hay báo và cả gấu.

Phân bố
Sói lửa có nguồn gốc từ Nam Á. Khu vực phân bố của nó là từ 10° vĩ nam tới 55° vĩ bắc; 70° kinh đông tới 170° kinh đông. Khu vực phân bố lịch sử của nó trải rộng từ Ấn Độ tới Trung Quốc, Việt Nam và kéo dài xuống tới Malaysia và Indonesia, với đảo Java là giới hạn phía nam.

Trong vài thập niên gần đây, đã mất đi mất lượng lớn môi trường sống của nó và các khảo sát hạn chế đã chỉ ra rằng có sự suy giảm và phân mảnh nghiêm trọng của khu vực phân bố lịch sử này. Khu vực phân bố hiện tại của sói lửa trải dài từ biên giới với Nga và dãy núi Altay ở Mãn Châu (Trung và Đông Á) tới bắc và tây Pakistan và các dải rừng của Ấn Độ, Myanmar cùng bán đảo Mã Lai. Các quần thể đông đúc nhất hiện tại có lẽ ở Trung (đặc biệt là vùng cao nguyên), Tây và Bắc Pakistan và Nam Ấn Độ.

Sói lửa thích ứng với một loạt các môi trường sống. Thông thường nó sinh sống trong các môi trường rừng cây lá sớm rụng khô và ẩm cũng như rừng nhiệt đới rậm rạp như các rừng mưa nhiệt đới, để có sự ẩn nấp tốt cho việc săn mồi. Nó sống trong các khu vực có thảm thực vật dạng rừng nguyên sinh, thứ sinh, thoái hóa, thường xanh và bán thường xanh, các rừng cây gai khô, cũng như thảm rừng-trảng cây bụi. Tuy nhiên, nó cũng có thể sống trong các rừng rậm núi cao, các bãi cỏ và các thảo nguyên thoáng đãng tại Kashmir và Mãn Châu. Phần thứ hai trong tên gọi khoa học của nó, alpinus, gợi ý rằng sói lửa thường được tìm thấy trong khu vực miền đồi núi.

Chúng ưa thích các không gian thoáng đãng nên trong thời gian ban ngày chúng có thể thấy trên các con đường xuyên qua rừng nhiệt đới, các bờ sông và trong các khoảng rừng thưa của rừng nhiệt đới. Sói lửa sinh sống trong một khoảng rộng kiểu khí hậu mà họ Chó có thể sống – từ vùng lạnh ôn đới tới vùng nóng nhiệt đới, nhưng không thấy có trong các sa mạc.

Các yếu tố ảnh hưởng tới môi trường sống của nó là nước, sự hiện diện của các loài thú săn mồi lớn khác (sự canh tranh), sự dồi dào của con mồi (các loài động vật móng guốc từ trung bình tới lớn), mật độ dân cư địa phương cũng như các khu vực sinh sản phù hợp.

Tên địa phương

Các tên địa phương như lal rakshasa và rakshur kukur ở Ấn Độ, và jangli rakshasa (jungle devil) trong tiếng Assam. Ở vùng Himalaya, chúng có nhiều tên gọi khác nhau như Bhaosa, Bhansa và Buansu.
Assam: raang-kukur
Bengali: রাম কুত্তা (ram kut ta), জংলি কুকুর (jongli-kukur), বুনো কুকুর (būno-kukūr)
Hindi: jangli-kutta, ram-kutta, son-kutta hay ban-kutta
Kannada: ಸೀಳು ನಾಯಿ (sīḷu nāyi), ಕಾಡು ನಾಯಿ (kāḍu nāyi)
Malayalam: കാട്ടുനായ (Kāttunāya) hoặc കാട്ടുപട്ടി (kāttu patti)
Marathi: kolsun, kolasna, kolasra hay kolsa
Tamil: செந்நாய் Sen Naai (Chó lửa)
Telugu: resu-kukka or adavi-kukka అడవి కుక్క, రేసు కుక్క
Gondi: eram-naiko
Ho: tani
Kashmiri: ram-hun
Ladakhi: siddaki
Tạng: hazi hoặc phara
Bhotia: paoho
Lepcha: sa-tum
Tiếng Trung: 豺 chái
Burmese: tau-khwe
Indonesia: ajag
Urdu: جنگلى کتا jangli-kuta
Malay: anjing hutan
Nepali: वन कुकूर (wan kukūr)
Nga: Красный волк (krasnyy volk) ‘sói lửa’
Hàn: 승냥이 seungnyangi
Gujarati: jangli-kutra
Baltistan-Pakistan: jangli-kuta

Tiến hóa và phân loại học
Sói đó có nguồn gốc từ hậu Pleistocen, và có quan hệ gần gũi với chó rừng hơn là sói. Một giả thuyết cho rằng sói lửa trở thành những động vật xã hội khi thích nghi sống chung với hổ và báo hoa mai Ấn Độ.

George Gaylord Simpson xếp sói lửa trong phân họ Symocyoninae cùng với chó hoang châu Phi và chó lông rậm vì chúng có chung đặc điểm giải phẫu học. Nhiềi người nghi vấn về phân loại của ông do cho rằng các đặc điểm chung này là do tiến hóa hội tụ. Juliet Clutton-Brock đã kết tuận từ việc so sánh hình thái, tập tính và sinh thái của 39 loài trong họ Chó ngoại trừ hộp sọ và cách mọc răng, sói lửa giống với các loài trong các chi Canis, Dusicyon và Vulpes/Alopex hơn là chó hoang châu Phi và chó lông rậm. Một nghiên cứu so sánh giữa sói lửa và các loài khác trong họ Chó về mtDNA năm 1997 cho thấy sói lửa tách nhánh tiến hóa từ dòng Lupus lupus trước khi chó rừng lưng đen và chó rừng lông vàng tách nhánh, vào khoảng vài triệu năm trước khi thuần hóa chó.

Phân loài

Đặc điểm sinh học

Mô tả

Sói lửa là loài thú ăn thịt cỡ lớn. Thân sói lửa dài 90 cm, đuôi dài hơn 30 cm (tổng cộng chiều dài lên đến 1,2m), một thông số khác thì chó sói lửa chó chiều dài từ 895 - 918mm, chiều dài đuôi: 308 - 327mm, bàn chân sau dài từ 125 - 167mm. Chó sói lửa cân nặng từ 10-25 kg, trong đó con đực nặng hơn con cái khoảng 4,5kg, một số người dân ở Tây Bắc Việt Nam cho biết một số con chó sói lửa nặng khoảng trên dưới 30 kg, con to nhất đến 40 kg con nhẹ nhất khoảng 08 kg.

Chó sói lửa có bộ lông màu hung lửa pha vàng theo kiểu màu da hoẵng và lông rất dày, có mõm ngắn màu đen, tai tròn vểnh, bụng màu sáng nhợt, chân và đuôi chuyển sang nâu đen và đen, gốc đôi thắt nhỏ, xù ở phần cuối, thân chúng dày và cao hơn chó bản. Thịt của chúng tanh hơn thịt chó nhà, dai và nhạt, nước đái sói lửa rất độc. Chúng có khả năng nhảy cao đến 3.5 m và bật xa đến 6m. Cho dù răng sói lửa cũng không thực sự nhọn lắm, dài hơn nanh chó một ít, nhìn qua thì không nhọn lắm nhưng khi cắn con mồi thì thật sự biến thành dao cạo. Hàm răng của sói lửa có thể nói là sắc hơn cả dao cạo, xé đứt cả da trâu, da bò. Công thức bộ răng:

Sinh sản
Mùa sinh sản của chúng thường vào tháng 11 đến tháng 2 (năm sau). Thời gian mang thai khoảng 9 tuần, mỗi lần đẻ từ 5-10 con. Chó sói lửa sống trong bầy đàn rất có tổ chức, nếu có con sói nào bị thương trong đàn chúng cùng mang thức ăn và chia sẻ.Chó sói con trong bầy rất thân thiết.Khi một con chó sói chết thì những con chó sói khác sẽ chăm sóc con của nó.

Tập tính

Phương thức săn mồi

Sói lửa là động vật ăn thịt tươi sống thật sự. Thức ăn của loài sói lửa là các loài động vật như nai, hươu, hoẵng, lợn rừng, gia súc, vật nuôi và các loài chim lớn, gia cầm v.v. Nhiều khi loài sói này còn tấn công vào các bản làng để kiếm thức ăn, chúng tấn công vào cả trâu, bò, lợn, gà, dê, ngựa. Tuy vậy thịt người không phải món ưa thích của loài này. Chúng là thú ăn đêm, nhưng hoạt động tích cực vào lúc sáng sớm và chiều tối (có khi cả ban ngày) và thường sống ở rừng, thường cư trú và hoạt động ở rừng già, những lúc săn đuổi mồi có thể về gần bản làng.

Sói lửa sống từng đôi hoặc đàn 5 - bảy con, khi săn mồi có thể nhập đàn thành một bầy từ 10 - 15 đến 20 con, thậm chí 50 con. Một con sói lửa có thể vô hại, nhưng cả một đàn sói lửa lại là mối đe dọa khủng khiếp với nhiều loài thú lớn như lợn rừng, bò tót… Sói lửa là động vật đi săn mồi theo bầy đàn tàn độc và nham hiểm, chúng rất hung tợn, với tiếng tru rợn người. Khi đã khép vòng vây là chúng giết con mồi bằng được bằng những cách tấn công rất tàn độc và kỳ quái, hàm răng của sói lửa lúc này hơn cả dao cạo, xé đứt cả da trâu, da bò. Chúng vừa chạy vừa tru lên, nhe nanh gầm ghè rất hung dữ.

Đối với các con vật lớn như trâu, bò thì chúng dùng chiến thuật quây quanh và cứ vờn rồi đớp thịt ở mông, ở đùi khiến những con trâu, bò con nào cũng bị mất một mảng thịt ở mông, máu chảy nhoe nhoét, vung vãi khắp nơi đến khi nào trâu, bò mất máu nhiều, kiệt sức và gục xuống thì sói lửa tiếp tục tấn công con khác. Hễ cứ cắn chết trâu bò thì chúng cắn thủng mông, ăn hết thịt mông, sau đó moi hết lòng phèo để ăn, rồi bỏ dở để tấn công con khác, chúng xâu xé, móc mông lôi ruột rồi xé thịt đùi ra ăn. Lối tấn công của sói lửa rất quen thuộc, chúng quật ngã rồi xé đít con mồi lôi bộ lòng nóng sốt ra đánh chén trước. Chó sói chỉ ăn thịt mông, thịt đùi và bộ lòng bò to đối với những con trâu bò lớn, nhưng bê con thì chúng nhai hết cả xương và những đàn sói lửa đông đúc thì chúng có thể ăn hết cả con bò trong thời gian ngắn.

Xung đột với mãnh thú
Ở một số vùng có sự phân bố chồng lấn giữa sói lửa với hổ và báo, thì có sự cạnh tranh sinh tồn quyết liệt và những cuộc chiến xảy ra giữa hai loài này. Sự cạnh tranh giữa những loài này có thể tránh được thông qua sự khác biệt trong việc lựa chọn con mồi săn, mặc dù vẫn còn chồng chéo đáng kể về chế độ ăn. Cùng với báo hoa mai, chó sói lửa thường lựa bắt các loại động vật được trong khoảng từ 30–175 kg (trọng lượng trung bình khoảng 35,3 kg đối với sói lửa và 23,4 kg đối với báo), trong khi con hổ thì lựa chọn cho con mồi nặng hơn khoảng 176 kg.

Ngoài ra, các đặc điểm khác của con mồi, chẳng hạn như quan hệ tình dục, hay tính gây hấn, có thể đóng một vai trò trong việc lựa chọn con mồi của mỗi loài, ví dụ, sói lửa ưu tiên chọn những con hươu đực, trong khi báo hoa mai giết cả hai, sói lửa và hổ ít khi giết voọc so với báo hoa mai do báo có khả năng leo trèo, trong khi báo hoa mai không thường xuyên chọn giết chết lợn rừng vì kích thước, khối lượng của báo tương đối nhẹ để có tiêu diệt gọn con mồi có trọng lượng tương đương và cứng đầu này.

Trong một số trường hợp hiếm gặp, sói lửa có thể tấn công hổ với thường khi chúng quá đông hoặc tập hợp đông đủ đàn sói trước một con hổ đơn độc. Khi phải đối mặt bởi đàn sói lửa quá đông, hổ sẽ tìm nơi ẩn náu, leo trên cây hoặc đứng quay lưng về phía một cây hay bụi cây để tránh những cú tập kích vào mông của sói lửa và cầm cự trong một thời gian dài trước khi chạy trốn. Thông thường những con hổ quay lưng chạy trốn thì có nguy cơ thiệt mạng cao hơn so với những con hổ cố thủ, gầm gào chống trả lại bầy sói lửa thì có cơ hội sống sót lớn hơn.

Mặc dù sói lửa có thể tấn công và giết chết hổ nhưng hổ vẫn là đối thủ cực kỳ nguy hiểm cho sói lửa, khi nó có đủ sức mạnh để giết một con sói lửa chỉ bằng một cú tát, điều này đặc biệt nguy hiểm khi cho các con sói lửa đơn độc hoặc cặp đôi nó sẽ rượt bắt giết. Ngay cả khi một đàn sói lửa thành công trong việc giết hổ thì đàn sói cũng phải trả giá nặng nề với thiệt hại rất lớn cho cả đàn Một đàn sói lửa với 30 con vây và giết được một con hổ đực trưởng thành nhưng phải chịu tổn thất với 12 con bị chết trong trận chiến đó

Do đó sói lửa thường gây hấn và tấn công báo hoa mai thay vì hổ do báo hoa mai nhỏ hơn hổ nhưng một con báo hoa mai cũng có thể giết sói lửa nếu nó gặp phải chúng khi đơn lẻ hoặc theo cặp. Ngoài ra sói lửa cũng từng bị quy kết là nhân tố chính cho sự sụt giảm số lượng và biến mất hoàn toàn của loài báo săn ở châu Á, tuy nhiên điều này gây nên sự hoài nghi do loài báo này sống trong các khu vực môi trường hầu như trái ngược với môi trường ưa thích của sói lửa.

Thỉnh thoảng, sói lửa còn tấn công cả gấu ngựa và gấu lợn, khi triển khai tấn công gấu, sói lửa sẽ cố gắng chặn và ngăn những con gấu trốn vào các hang động và tập kích vào hai chân sau của gấu. Mặc dù thường xung đột đối với những con chó sói nhưng sói lửa và sói xám có thể hợp tác săn bắt và cùng nhau đánh chén con mồi Sói lửa cũng không thường xuyên kết bè thành những nhóm hỗn hợp với chó rừng lông vàng và những con chó nhà có thể giết chết sói lửa mặc dù chúng có thể sẽ đánh chén con mồi cùng với nhau.

Tại Việt Nam
Tại Việt Nam, sói lửa là loại thú quý hiếm nằm trong sách đỏ Việt Nam cũng như thế giới, thuộc danh mục cấm săn bắt. Trước đó, nhiều người đã vào khu vực này săn bắn loại thú quý hiếm này dẫn đến nguy cơ tuyệt chủng. Hiện nay, sói lửa sống trong các vườn bách thú ở Việt Nam. Trước kia đã từng xuất hiện ở một số vùng phía bắc Việt Nam nhất là vùng Sơn La và một số ghi nhận là xuất hiện tại vùng Quảng Bình vào năm 2008 và một vài con sói lửa ở vùng rừng Cam Lộ, Quảng Trị. Theo các chuyên gia thì hiện nay ở Việt Nam chỉ còn lại sói lửa và sói xám. Loài sói này đang bị khai thác và săn bắn một cách nghiêm trọng. Chúng đang gặp nguy hiểm và cần phải có được những chính sánh để bảo vệ. Đồng thời nếu không có chính sách hợp lý thì loài sói này có thể gây ảnh hưởng đến đời sống của người dân.

Khi còn phân bố đông đảo ở các vùng núi phía bắc Việt Nam, nhất là vùng Sơn La, sói lửa xung đột và gây hấn với người dân bản địa ở đây, chúng tấn công vào các làng bản và giết hại gia súc của người dân, những người dân bản địa đã tổ chức săn bắn, triệt hạ và xua đuổi, kết thúc những cuộc chiến như thế này luôn đem lại thiệt hại nặng nề cho hai bên. Vùng Tây Bắc, hai khu rừng còn nhiều chó sói lửa nhất là rừng Sốp Cộp giáp Lào và rừng Huổi Luông, cánh rừng giáp 3 huyện, gồm Quỳnh Nhai (Sơn La) và Sìn Hồ, Than Uyên (Lai Châu). Nguyên nhân chính là do rừng bắt đầu bị tàn phá, thú rừng bị bắn hạ nhiều, đàn sói lửa không có mồi ăn, nên chúng mới tìm đến đàn bò, đàn trâu, đàn gà, đàn lợn. Chúng rất khôn ngoan và ít khi trúng bẫy của người dân.

Chó sói lửa là ác mộng của dân bản vùng Tây Bắc, vì nó giết hại quá nhiều trâu, bò. So với hổ, thì sói là kẻ phá hoại khủng khiếp hơn nhiều. Có gia đình thiệt hại hàng trăm triệu vì sói ăn hết mất cả đàn trâu, bò. Cá biệt ở bản Púm, xã Pha Kinh, Quỳnh Nhai, Sơn La giáp với vùng Huổi Luông, hầu như năm nào người dân trong bản cũng mất khoảng 20 trâu, bò, nhiều năm mất đến 40 con và có năm mất đến 50 con và hầu như nhà nào cũng từng bị thiệt hại trâu bò vì sói lửa, có ngày chúng ăn thịt liền năm con, đặc biệt là đợt tấn công mãnh liệt vào tháng 8 năm 2004, chỉ trong một buổi chiều tối đã có sáu con trâu trong đó có 05 trâu mộng, bốn con nghé, bảy con bò bị giết hại do sói lửa. Sau đó đàn sói này sau khi giết hại trâu, bò ở cánh rừng khu vực bản Púm (xã Pha Khinh), đàn sói kéo lên hướng Bắc, giết hại vô số trâu, bò ở bản Hé (xã Mường Chiên), cách huyện lỵ Quỳnh Nhai (Sơn La). Những năm chó sói về nhiều, dân bản suốt ngày vào rừng nhặt xác trâu bò về ăn, gia đình ăn không hết thì chia cho dân bản, và đem bày bán ở chợ theo kiểu bán cả tảng bán tống bán tháo, đến mức ăn nhậu trong một quán lá, người ta ăn thịt bò với giá rất rẻ.

Việc sói gây thiệt hại kinh tế quá lớn, khiến người dân không chịu nổi và quyết tâm tổ chức thuê thợ săn giết sói, cuộc vây ráp phải huy động dân bản, cùng một số thợ săn phối hợp tổng số lên đến 30 người được trang bị súng tự chế, xoong nồi, mâm chậu... đi tìm diệt. Trong một lần phục kích họ đã dồn được sói chạy về phía khe núi hẹp, đàn sói này gồm 30 con, nhưng chỉ có chín con bị dồn vào khe núi, số còn lại hung hãn phá vòng vây thoát vào rừng, 09 con bị vây ráp đã bị bắn hạ, hôm sau, đàn sói lại kéo về khu vực này tru tréo thì tiếp tục bị bắn hạ 2 sói to nhất đàn khiến đàn sói khiếp sợ, chạy tán loạn, tổng cộng triệt hạ được 11 con, đây là vụ bắn giết sói lửa lớn nhất từng được phản ánh. Nhiều thợ săn cho biết từng giết hại rất nhiều chó sói, họ cho rằng giết sói là cách ông bảo vệ đồng bào và là cách để trả thù những cuộc tấn công do sói lửa gây ra. Hiện nay, chó sói ở đây đã bị tiêu diệt nhiều, chúng lại là loài trong sách lửa, nên thợ săn không dám giết hại, cho dù sau này có trường hợp ghi nhận đàn sói quay lại và tấn công, giết chết 01 con bò cái.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trang web về sói lửa
 Dữ liệu và hình ảnh sói lửa
 mapping Sói lửa tại Đông Nam Á
 ARKive - Hình ảnh và phim về sói lửa

Chó sói
Thú ăn thịt
Động vật có vú Đông Nam Á
Động vật có vú Trung Quốc
A
Động vật được mô tả năm 1811
Động vật có vú Nam Á


title: Tipula xingshana

text:
Tipula xingshana là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Archonias brassolis

text:
Archonias brassolis là một loài bướm thuộc họ Pieridae và là thành viên của chi Archonias. Loài này được tìm thấy ở Trung Mỹ, xuyên suốt hầu hết phía nam Nam Mỹ.

Ấu trùng ăn loài Loranthaceae.

Phụ loài
Archonias brassolis approximata (Guatemala, Honduras, Costa Rica, Panama)
Archonias brassolis brassolis (Surinam, Guianas)
Archonias brassolis critias (Venezuela, Colombia)
Archonias brassolis cutila (Ecuador)
Archonias brassolis marcias (Brazil)
Archonias brassolis negrina (Ecuador, Bolivia, Argentina, Peru)
Archonias brassolis nigripennis (Colombia)
Archonias brassolis rosacea (Ecuador, Venezuela)
Archonias brassolis rubrosparsa (Ecuador)
Archonias brassolis tereas (Brazil)

Ngoài ra còn có một phân loài chưa được mô tả ở Colombia.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
Images of all subspecies
Species page at Tolweb

Pierini
Động vật Brasil


title: Colletes wilmattae

text:
Colletes wilmattae là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1904.

Chú thích

Tham khảo

Colletes
Động vật được mô tả năm 1904


title: Mae Chan (huyện)

text:
Mae Chan () là một huyện (‘‘amphoe’’) ở phía bắc của tỉnh Chiang Rai, phía bắc Thái Lan.

Địa lý
Các huyện giáp ranh (từ phía bắc theo chiều kim đồng hồ) là Mae Sai, Chiang Saen, Doi Luang, Mueang Chiang Rai và Mae Fa Luang của tỉnh Chiang Rai.

Lịch sử
Huyện này được lập như một đơn vị thừa kế của Mueang Chiang Saen. Trung tâm ban đầu của Mueang sau này thành một phần của tiểu huyện Chiang Saen Luang, năm 1939. tiểu huyện đã được đổi tên thành Chiang Saen, còn huyện Chiang Saen đã được đổi tên thành Mae Chan.

Hành chính
Huyện này được chia thành 11 phó huyện (tambon), các đơn vị này lại được chia thành 138 làng (muban). Có ba thị trấn  (thesaban tambon) - Mae Chan và Mae Kham mỗi đơn vị nằm trên một số vùng đất của tambon cùng tên, và Chan Chawa nằm trên một phần của tambon Chan Chawa và toàn bộ  ‘‘tambon’’  Chan Chawa Tai. Ngoài ra có 9 tổ chức hành chính tambon (TAO).

Các con số mất là các tambo nay thuộc huyệnDoi Luang.

Tham khảo

Liên kết ngoài
amphoe.com

Mae Chan


title: Họ Thủy nữ

text:
Họ Thủy nữ hay họ Trang (danh pháp khoa học: Menyanthaceae) là một họ thực vật thủy sinh và đầm lầy thuộc bộ Cúc (Asterales). Họ này chứa khoảng 40-70 loài cây thân thảo trong 6 chi, phân bố rộng khắp thế giới. Các lá đơn hay kép, hình tròn hay chân vịt, mọc so le từ thân rễ bò trườn. Ở chi sống thủy sinh là Nymphoides, các lá nổi trên mặt nước và đỡ một cụm hoa mỏng manh, dạng tán hay chùm. Ở các chi khác thì cụm hoa mọc thẳng và bao gồm 1 (như ở chi Liparophyllum) tới nhiều hoa. Hoa có cánh hoa hợp sinh, thụ phấn nhờ côn trùng, chia thành 5 phần và có màu vàng hay trắng. Các cánh hoa có tua lông tơ hoặc được tô điểm bằng các cánh ở bên. Bầu nhụy thượng. Quả là dạng quả nang.

Các loài trong họ Menyanthaceae phân bố khắp thế giới. Các chi Menyanthes và Nephrophyllidium chỉ có ở Bắc bán cầu, trong khi các chi Liparophyllum, Ornduffia và Villarsia lại chỉ có ở Nam bán cầu. Chi Nymphoides có sự phân bố rộng khắp.

Các loài trong họ Menyanthaceae có giá trị làm cây cảnh trong vườn, với Nymphoides được trao đổi nhiều nhất.

Hoa dị kiểu lưỡng hình có ở mọi chi, ngoại trừ chi Liparophyllum. Ngoài ra, 4 loài Nymphoides là dạng đơn tính khác gốc.

Các chi
 Liparophyllum nghĩa rộng: 8 loài, bao gồm Liparophyllum gunnii cộng 6 loài từ nhánh hỗn tạp của chi Villarsia và loài Nymphoides exigua chuyển sang.
 Menyanthes: 1 loài thụy thái (Menyanthes trifoliata)
 Nephrophyllidium (bao gồm cả Fauria): 1 loài (Nephrophyllidium crista-galli)
 Nymphoides (bao gồm cả Limnanthemum, cộng Villarsia cambodiana = Nymphoides cambodiana, trừ đi Nymphoides exigua --> Liparophyllum exiguum): Khoảng gần 40-52 loài thủy nữ, trang, cang, ráng, rau hạnh, thủy kim liên, súng ma.
 Ornduffia: Tách ra năm 2009 từ nhánh Australia (hay nhánh lồng ghép nông) của chi Villarsia. 7 loài.
 Villarsia nghĩa hẹp: Khoảng 3 loài của nhánh Nam Phi.

Phát sinh chủng loài
Các mối quan hệ trong phạm vi họ Menyanthaceae được Tippery và ctv (2008), Tippery và Les (2008) làm sáng tỏ. Theo họ thì [Menyanthes + Nephrophyllidium] là nhóm có quan hệ chị em với phần còn lại của họ trong khi Villarsia nghĩa rộng là rất cận ngành, bao gồm ba nhánh. Chi này đã được Tippery và Les (2009) tách ra thành Villarsia nghĩa hẹp chỉ bao gồm nhánh Nam Phi và hai nhánh còn lại được chuyển sang các chi Liparophyllum (nhánh hỗn tạp) và Ornduffia (nhánh Australia).

Cây phát sinh chủng loài dưới đây lấy theo Tippery và Les (2009)

Phân loại cũ
Các iridoit của họ Menyanthaceae khác biệt về mặt hóa học với các iridoit của họ Long đởm (Gentianaceae), mà các thành phần của họ Menyanthaceae từng có thời được đưa vào trong đó, mặc dù kiểu đính noãn là tương tự. Hiện tại Quần thực vật Trung Hoa vẫn đặt hai chi có loài sinh sống tại Trung Quốc là Menyanthes và Nymphoides trong họ Gentianaceae.

Họ Menyanthaceae từng được đặt trong bộ Cà (Solanales) theo như hệ thống Cronquist (1981), nhưng sự lưu trữ inulin là không phù hợp với vị trí này. Các thạch bào phân nhánh và các ống không khí là sự tương tự giữa Menyanthaceae và họ Súng (Nymphaeaceae), nhưng cả hai đều là thực vật thủy sinh nên khó có thể cho rằng chúng có quan hệ gần.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Họ Trang, Thủy nữ Menyanthaceae trên trang Trung tâm Dữ liệu Thực vật Việt Nam


title: Fuveau

text:
Fuveau là một xã ở tỉnh Bouches-du-Rhône, thuộc vùng Provence-Alpes-Côte d'Azur ở miền nam nước Pháp.

Tham khảo

Xã của Bouches-du-Rhône


title: Werauhia kathyae

text:
Werauhia kathyae là một loài thuộc chi Werauhia. Đây là loài đặc hữu của Costa Rica.

Chú thích

Tham khảo

An Annotated Checklist of the Bromeliaceae of Costa Rica truy cập 3 tháng 11 năm 2009

Thực vật Costa Rica
ka


title: 837

text:
Năm 837 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 837


title: Marcusenius sp. nov. 'Malindi'

text:
{{Bảng phân loại
| name = Marcusenius sp. nov. 'Malindi| image =
| status = VU
| status_system = IUCN3.1
| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Actinopterygii
| ordo = Osteoglossiformes
| familia = Mormyridae
| genus = Marcusenius
| species = M. sp. nov. 'Malindi'| binomial = Marcusenius sp. nov. 'Malindi| binomial_authority =
| synonyms =
}}Marcusenius sp. nov. 'Malindi' là một loài cá thuộc họ Mormyridae. Nó là loài đặc hữu của Kenya. Môi trường sống tự nhiên của nó là các con sông.

Nguồn
 Vreven, E. 2004. Marcusenius sp. nov. 'Malindi'. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Tham khảo

Động vật Kenya
Marcusenius


title: Meslay, Loir-et-Cher

text:
Meslay là một xã thuộc tỉnh Loir-et-Cher trong vùng Centre-Val de Loire miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Loir-et-Cher

Tham khảo

Xã của Loir-et-Cher


title: Geranomyia gravelyana

text:
Geranomyia gravelyana là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Geranomyia
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Gephyraspis

text:
Gephyraspis là một chi bướm đêm thuộc phân họ Tortricinae của họ Tortricidae.

Các loài
Gephyraspis contranota Diakonoff, 1973
Gephyraspis insolita Diakonoff, 1973
Gephyraspis lutescens Diakonoff, 1960

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Archipini


title: McCune–Reischauer

text:
Hệ thống chuyển tự McCune–Reischauer là một trong hai hệ thống Latinh hóa tiếng Triều Tiên đang được sử dụng phổ biến nhất hiện nay. Hệ thống còn lại là Romaja quốc ngữ, được Hàn Quốc sử dụng thay thế cho hệ thống McCune–Reischauer (có sửa đổi) kể từ năm 2000. Một biến thể khác của hệ thống McCune–Reischauer hiện được sử dụng làm hệ thống chuyển tự chính thức tại Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên.

Hệ thống chuyển tự này được sáng tạo năm 1937, bởi hai người Mỹ, George M. McCune và Edwin O. Reischauer. Ngoài một số ngoại lệ, hệ thống này không cố gắng chuyển tự hoàn toàn tiếng Triều Tiên mà tìm cách thể hiện cách phát âm. McCune–Reischauer được sử dụng rộng rãi bên ngoài Triều Tiên. Một biến thể của hệ thống đã được dùng làm hệ thống chuyển tự Latinh chính thức ở Hàn Quốc từ năm 1984 đến năm 2000.

Cách chuyển tự
Dưới đây là hướng dẫn ngắn về hệ thống McCune–Reischauer. Nó rất có ích khi chuyển tự tên gọi nhưng không phải lúc nào cũng đúng với mọi từ vì một số chữ cái tiếng Triều Tiên được phát âm khác khi thay đổi vị trí.

Nguyên âm

* e – sẽ được viết là ë nếu đứng sau ㅏ và ㅗ

Phụ âm

† Phụ âm đầu đứng trước nguyên âm để biểu thị thiếu âm.

Một cách cơ bản, để quyết định khi nào dùng g hay k, b hay p, d hay t và j hay ch, ta sẽ dùng g, b, d hay j nếu là hữu thanh, và k, p, t hay ch nếu vô thanh. Các phát âm dạng như vậy sẽ ưu tiên hơn quy luật ở bảng trên.

Phụ âm kép
 ㄲ kk
 ㄸ tt
 ㅃ pp
 ㅆ ss
 ㅉ tch
 ㄳ ks(h)
 ㄵ nj
 ㄶ n
 ㄺ lg
 ㄻ lm
 ㄼ lb
 ㄽ ls(h)
 ㄾ lt
 ㄿ lp'
 ㅀ l
 ㅄ bs

Ví dụ
Ví dụ đơn giản:

 부산 Pusan
 못하다 mothada
 먹다 mŏkta
 먹었다 mŏgŏtta

Ví dụ về âm đọc lướt:

 연락 yŏllak
 한국말 Han'gungmal
 먹는군요 mŏngnŭn'gunyo
 역량 yŏngnyang
 십리 simni
 같이 kach'i
 않다 ant'a

Ví dụ khi phát âm được ưu tiên:

 漢字 (한자) hancha (phát âm: 한짜 hantcha), Sino-Korean character (cf. 한 字 (한 자) han ja, "one letter (one character)")
 外科 (외과) oekwa (phát âm: 외꽈 oekkwa), surgery (cf. 外踝 (외과) oegwa, "outer anklebone")
 안다 anta (phát âm: 안따 antta) and its conjugation 안고 anko (phát âm: 안꼬 ankko) (as a rule, all verbs ending in -ㄴ다 (pronunciation: -ㄴ따 ntta) and -ㅁ다 (phát âm: -ㅁ 따 mtta) are nta and mta except for the present progressive verb ending -ㄴ다/-는다, mà là nda hoặc nŭnda)
 올해 서른여덟입니다. Orhae sŏrŭnnyŏdŏrimnida.
 좋은 choŭn, good

Xem thêm
 Hệ thống Kontsevich - Kirin hóa tiếng Triều Tiên

Ghi chú

Liên kết ngoài
 Korean McCune–Reischauer Romanization Dictionary
 A Practical Guide to McCune–Reischauer Romanization : Rules, guidelines, and font
 Comparison table of different romanization systems from UN Working Group on Romanization Systems (PDF file)
 PDF files of the
 1939 paper, and the
 1961 paper
 Romanization System of Korean: McCune Reischauer (with minor modifications) BGN/PCGN 1945 Agreement

Chuyển tự
Tiếng Triều Tiên


title: 20553 Donaldhowk

text:
20553 Donaldhowk (1999 RQ113) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 9 tháng 9 năm 1999 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Endocrossis

text:
Endocrossis là một chi bướm đêm thuộc họ Crambidae.

Các loài
Endocrossis caldusalis (Walker, 1859)
Endocrossis flavibasalis (Moore, 1867)
Endocrossis kenricki Swinhoe, 1916
Endocrossis quinquemaculalis Sauber in Semper, 1899

 Các loài trước đây
Endocrossis fulviterminalis (Hampson, 1898)

Chú thích

Tham khảo

Margaroniini


title: Nam Cương

text:
Nam Cương (tiếng Trung giản thể: 南岗区, Hán Việt: Nam Cương khu) là một quận thuộc địa cấp thị Cáp Nhĩ Tân, tỉnh Hắc Long Giang, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Quận này có diện tích 182,9 km², trong đó diện tích đô thị là 62,8 km², dân số 1,001 triệu người. Mã số bưu chính của Nam Cương là 150006. Trụ sở chính quyền quận Nam Cương đóng tại số 261, phố Tuyên Hóa. Về mặt hành chính, Nam Cương được chia ra 18 nhai đạo, 1 trấn, 1 hương

Tham khảo

Cáp Nhĩ Tân
Đơn vị cấp huyện Hắc Long Giang


title: Goñi

text:
Goñi là một đô thị trong tỉnh và cộng đồng tự trị Navarre, Tây Ban Nha. Đô thị này có dân số là 195 người. Đô thị nằm ở độ cao m trên 773 mực nước biển. Ở đô thị này tiếng Basque không phải là ngôn ngữ chính thức.

Các khu dân cư

==Tham khảo==

Goni

Goni


title: Nguyễn Háo Vĩnh

text:
Nguyễn Háo Vĩnh (1893–1941), hiệu Hốt Tất Liệt (lấy tên con trai làm hiệu); là nhà báo, nhà văn và là một doanh nhân Việt Nam ở nửa đầu thế kỷ 20.

Tiểu sử
Nguyễn Háo Vĩnh sinh ngày 19 tháng 12 năm 1893 (Quý Tỵ) tại làng Bình Đức, tỉnh Long Xuyên (nay thuộc phường Bình Đức, thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang).

Cha ông là Nguyễn Háo Văn, là một thành viên đắc lực của phong trào Minh Tân, và là một trong số thành viên sáng lập Minh Tân khách sạn ở Mỹ Tho.

Thời trẻ, ông học trường Chasseloup-Laubat. (Trường Trung học phổ thông Lê Quý Đôn, Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay). Sau khi tốt nghiệp trung học, Nguyễn Háo Vĩnh cùng nhiều học sinh khác được hội Minh Tân cử sang học ở Nhật Bản vào năm 1905.

Trong bài Nguyễn Háo Vĩnh – chiến sĩ phong trào Đông du, tác giả là Phan Lương Minh viết:
Người đầu tiên được hội Minh Tân cử đi học là Nguyễn Háo Vĩnh – một thanh niên nhanh nhẹn, hoạt bát, lại có óc tiến bộ luôn tỏ ra bất khuất trước thực dân.

Tháng 9 năm 1908, theo hiệp ước Pháp-Nhật, nhà cầm quyền Nhật không cho các nhà cách mạng và lưu học sinh người Việt cư trú nữa; vì vậy, Nguyễn Háo Vĩnh được cha đưa sang Hương Cảng (Hồng Kông) học ở trường St. Joseph's College, Hong Kong.

Tốt nghiệp, ông sang Luân Đôn (Anh) để gặp Kỳ Ngoại hầu Cường Để, rồi trở về nước và được Trần Chánh Chiếu giao quyền điều hành xưởng hộp quẹt của Minh Tân công nghệ xã ở Mỹ Tho. Sau, ông còn mở hãng xà bông Con Rồng và làm dầu măng...

Năm 1916, Nguyễn Háo Vĩnh bị bắt tại Hương Cảng khi đang hoạt động cách mạng. Ông bị áp giải về Nam Kỳ, rồi bị toà án thực dân ở Sài Gòn kết án tử hình, nhưng được Tổng thống Pháp ân xá.

Ra tù, ông về sống với cha ở Cần Thơ. Vào khoảng năm 1922- 1923, nhờ Thanh tra chính trị sự vụ tại phủ Toàn quyền là Louis Marty đỡ đầu, Nguyễn Háo Vĩnh về Sài Gòn (cư ngụ ở Gò Vấp) làm báo, làm chủ Nhà in Xưa Nay, làm Chủ bút Hoàn cầu tân báo và Nam Kỳ kinh tế báo.

Với bút danh Hốt Tất Liệt, ông từng bút chiến với Phạm Quỳnh, cho rằng ông Quỳnh đã sử dụng chữ Hán quá nhiều trong văn chương Quốc ngữ, và đả kích Lê Hoằng Mưu vì viết "dâm thư" Hà Hương phong nguyệt trên Nam Kỳ kinh tế báo.

Nguyễn Háo Vĩnh mất ngày 11 tháng 8 năm 1941 (Tân Tỵ) tại Gò Vấp (Gia Định) lúc 48 tuổi. Ông được liệm và chôn cất theo nghi thức của đạo Cao Đài Chiếu Minh Tam Thanh. Mộ phần hình lục giác có dạng cái tháp tại đàn Trước Tiết Tàng Thơ ở Thủ Thiêm, Thủ Đức.

Em ruột ông là Nguyễn Háo Đàng cũng là một nhân vật chống Pháp có tiếng ở Sài Gòn.

Tác phẩm
Các tác phẩm của Nguyễn Háo Vĩnh:

Trình bày tóm lược 4 vở kịch của W. Shakespeare (1926), gồm:
Chú lái buôn thành Venice
Thái tử Hamlet
Roméo Juliet
Vậy thì vậy (Asyon like)

Các thể loại khác:
Chuyện vạn quốc (1924)
Anh hùng hào kiệt của thành Roma ngày xưa (1928): Giới thiệu các chí sĩ cách mạng hồi thế kỷ 19 của nước Italia (Ý).
Càn khôn Lý học sơ giải (Giải thích sơ lược lý học về trời đất)
Đại Nam Quốc sử diễn ca: Phiên âm chú giải thiên sử ca của Phan Đình Toái, Lê Ngô Cát ra chữ Quốc ngữ.
Cách vật trí tri I, II (1918): Đây là một cuốn khoa học thường thức phổ thông viết bằng chữ Quốc ngữ có lẽ sớm nhất trong loại sách giáo khoa trong nhà trường khi chữ Quốc ngữ dùng trong các trường tiểu học. Sách được giải thưởng của Hội Khuyến học Nam Kỳ năm 1922.

Theo lời ghi ở đầu sách, thì đây là một công trình khó nhọc và tâm huyết của ông. Lời ấy như sau::Lời kính dưng cho dân Annam, cho trẻ con Annam những công trình khó nhọc của một người Annam.
Và trong Lời nói đầu, tác giả cũng đã nhấn mạnh rằng:
Nói tắt một điều: từ khi mới biết đọc chữ Quốc ngữ cho tới khi tốt nghiệp tiểu học, trẻ con bất luận là trai hay gái, đều học được sự hữu ích luôn luôn. Này! Những người lão thành cũng sẽ thấy trong bộ sách này những điều có ích đáng coi.
Lòng ta quyết dạy bảo trẻ con và mở mang dân trí nên mới có bộ sách này ra. Ấy vậy, mấy thầy giáo, mấy cô giáo và những người có lòng thương con em An Nam cùng những người có chí mở mang dân trí hãy lấy lòng rộng rãi hiệp sức cùng ta mà rải bộ sách rất nên có ích này khắp mọi nơi có người Annam ta ở. Ấy là một cái công đức rất nên to tát đối với quốc dân.

Ghi nhận công lao
Nguyễn Háo Vĩnh là người có công trong việc chấn hưng ngành xuất bản sách ở Nam Kỳ  và là một trong những tác giả có công giới thiệu tác phẩm văn chương phương Tây với độc giả Việt Nam hồi đầu thế kỷ 20.

Chú thích

Tham khảo
Nguyễn Q. Thắng - Từ điển văn học (bộ mới). Nhà xuất bản Thế giới, 2004.
Nguyễn Q. Thắng và Nguyễn Bá Thế - Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam (mục từ Nguyễn Háo Vĩnh, tr. 530). Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, 1992.
Sơn Nam - Lịch sử khẩn hoang miền Nam. Nhà xuất bản Văn nghệ Thành phố Hồ Chí Minh, 1994.
Phan Lương Minh - Nguyễn Háo Vĩnh, chiến sĩ phong trào Đông Du miền Nam (bản điện tử) .

Người An Giang
Người Sài Gòn
Nhà văn Việt Nam thời Pháp thuộc
Nhà báo Việt Nam
Phong trào Đông Du
Phong trào Minh Tân
Doanh nhân Việt Nam
Sinh năm 1885
Mất năm 1957


title: Ore, Haute-Garonne

text:
Ore  là một xã thuộc tỉnh Haute-Garonne trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 492 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Haute-Garonne


title: Fara, Burkina Faso

text:
Fara là một tổng thuộc  tỉnh Balé ở phía nam Burkina Faso. Thủ phủ là thị xã Fara. Theo điều tra dân số năm 1996, tổng này có dân số 35.120 người.

Các thị xã và làng xã
Các thị xã và làng xã và dân số các tổng như sau:

 Fara	(9 259 dân) (thủ phủ)
 Bilatio	(224 dân)
 Bouzourou	(964 dân)
 Daho	(647 dân)
 Dakayes	(718 dân)
 Diansi	(182 dân)
 Fitien	(511 dân)
 Kabourou	(2 674 dân)
 Kapa	(246 dân)
 Karaba	(1 126 dân)
 Konzena	(320 dân)
 Koumbia	(823 dân)
 Laro	(2 819 dân)
 Nabou-nouni	(1 897 dân)
 Nabou-peulh	(712 dân)
 Nanano	(1 870 dân)
 Naouya	(1 343 dân)
 Nasma	(152 dân)
 Nasséné	(791 dân)
 Pomain	(1 469 dân)
 Sadon-bobo	(1 075 dân)
 Tialla	(667 dân)
 Ton	(2 095 dân)
 Toné	(2 536 dân)

Tham khảo

Tổng của Burkina Faso
Tỉnh Balé


title: Vịt Donald trong phim hoạt hình

text:
Donald Duck đã xuất hiện trong nhiều phim hoạt hình Disney cổ điển trong một vài năm bắt đầu từ năm 1934. Trong bối cảnh cốt truyện cho những hoạt hình rất nổi tiếng về Mickey Mouse ngày càng trở nên khó viết hơn, Walt Disney đã cho Donald Duck "nổi nóng" vào giúp sức. Donald là một nhân vật độc đáo là khác hẳn Mickey Mouse vì chú có thể trở nên nổi giận bất thình lình, điều mà Mickey không bao giờ làm. Trong khi hình ảnh Mickey được xây dựng như là một chú chuột thiện hảo, Donald là một chú vịt tốt có khuynh hướng dễ mất bình tĩnh khi bị kích động. Những cơn nổi giận "có bản quyền" của chú đã luôn được khán giả mong đợi, và Walt đã không bao giờ thất bại trong việc truyền đạt chúng đến cho họ.

Lịch sử
Sự nghiệp hoạt hình của Donald bắt đầu trong hoạt hình The Wise Little Hen trong loạt phim Silly Symphony. Trong đó, Donald đã "vào vai" một nhân vật phụ. Sự xuất hiện thứ hai của Donald được đánh dấu bởi phim hoạt hình trắng đen Orphan's Benefit. Cũng từ đó mà tính khí nóng nảy của Donald đã được hình thành. Những phim hoạt hình tiếp theo với sự có mặt của Donald được "dán nhãn" là hoạt hình của Mickey Mouse (có hình mặt Mickey xuất hiện như là ngôi sao chính). Nhưng vì tiếng tăm của Donald ngày càng lớn, chú đã có loạt phim hoạt hình cho riêng mình, và (tất nhiên) có hình mặt của chú xuất hiện như ngôi sao chính. Sau đây là một bản kê cho tất cả các hoạt hình ngắn của Donald:

1934
The Wise Little Hen
The Orphan's Benefit
The Dognapper

1935
The Band Concert
Mickey's Service Station
Mickey's Fire Brigade
On Ice

1936
Donald and Pluto

1937
Don Donald
Modern Inventions
Donald's Ostrich

1938
Self Control
Donald's Better Self
Donald's Nephews
Polar Trappers
Good Scouts
The Fox Hunt
Donald's Golf Game
Mickey's Trailer

1939
Donald's Lucky Day
Hockey Champ
Donald's Cousin Gus
Beach Picnic
Sea Scouts
Donald's Penguin
The Autograph Hound
Officer Duck

Thập niên 1940
Tugboat Mickey
The Volunteer Worker
The Nifty Nineties
The Orphan's Benefit
Donald's Decision
All Together
The New Spirit
Symphony Hour
Mickey's Birthday Party
Saludos Amigos
Lake Titicaca
Aquarela do Brasil
The Spirit of '43
The Three Caballeros
Sleepy Time Donald
Clown of the Jungle
Donald's Dilemma
Crazy with the Heat
Bootle Beetle
Mickey and the Beanstalk
Wide Open Spaces
Chip 'n' Dale
Drip Dippy Donald
Daddy Duck
Donald's Dream Voice
Blame It On the Samba
The Trial of Donald Duck
Inferior Decorators
Three for Breakfast
Tea for Two Hundred
Sea Salts
Winter Storage
Honey Harvester
All In a Nutshell
The Greener Yard
Slide, Donald, Slide
Toy Tinkers

1940
The Riveter
Donald's Dog Laundry
Billposters
Mr. Duck Steps Out
Put-Put Troubles
Donald's Vacation
Window Cleaners
Fire Chief

1941
Timber
Golden Eggs
A Good Time for a Dime
Early To Bed
Truant Officer Donald
Old MacDonald Duck
Donald's Camera
Chef Donald

1942
The Village Smithy
Donald's Snow Fight
Donald Gets Drafted
Donald's Garden
Donald's Gold Mine
The Vanishing Private
Sky Trooper
Bellboy Donald

1943
Der Fuehrer's Face
Donald's Tire Trouble
The Flying Jalopy
Fall Out Fall In
The Old Army Game
Home Defense

1944
Trombone Trouble
Donald Duck and the Gorilla
Contrary Condor
Commando Duck
The Plastics Inventor
Donald's Off Day

1945
The Clock Watcher
The Eyes Have It
Donald's Crime
Duck Pimples
No Sail
Cured Duck
Old Sequoia

1946
Donald's Double Trouble
Wet Paint
Dumb Bell of the Yukon
Lighthouse Keeping
Frank Duck Brings 'em Back Alive

1947
Straight Shooters

1948
Soup's On

1949
Donald's Happy Birthday

Thập niên 1950
Crazy Over Daisy
Trailer Horn
Hook, Line and Sinker
Out on a Limb
Dude Duck
Corn Chips
Test Pilot Donald
Out of Scale
Bee on Guard
Let's Stick Together
Uncle Donald's Ants
Pluto's Christmas Tree
The New Neighbor
Rugged Bear
Working for Peanuts
Dragon Around
Grin and Bear It
The Flying Squirrel
Grand Canyonscope
No Hunting
Bearly Asleep
Beezy Bear
Up a Tree
Chips Ahoy
Donald in Mathmagic Land
How to Have an Accident at Work

1950
Lion Around
Bee at the Beach

1951
Lucky Number

1952
Donald Applecore
Trick or Treat

1953
Don's Fountain of Youth
Canvas Back Duck

1954
Spare the Rod
Donald's Diary

1956
How to Have an Accident in the Home

1959
Donald in Mathmagic Land

Thập niên 1960
Donald and the Wheel
The Litterbug
Steel and America
Donald's Fire Survival Plan

Tham khảo

Công ty Walt Disney


title: Marginella cloveri

text:
Marginella cloveri là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Marginellidae, họ ốc mép.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Marginella


title: Hoa Kỳ cấm vận chống Cuba

text:
Lệnh cấm  Hoa Kỳ đối với Cuba hạn chế các doanh nghiệp Mĩ và các doanh nghiệp có hoạt động thương mại tại Hoa Kỳ tiến hành thương mại với các lợi ích của Cuba. Đây là lệnh cấm vận thương mại lâu dài nhất trong lịch sử hiện đại. Hoa Kỳ lần đầu tiên áp đặt lệnh cấm vận bán vũ khí cho Cuba vào ngày 14 tháng 03 năm 1958, dưới chế độ Fulgencio Batista. Một lần nữa vào ngày 19 tháng 10 năm 1960 (gần hai năm sau cuộc Cách mạng Cuba dẫn đến việc lật đổ chế độ Batista), Hoa Kỳ đặt lệnh cấm vận xuất khẩu sang Cuba ngoại trừ thực phẩm và thuốc sau khi Cuba quốc hữu hóa các nhà máy lọc dầu của Cuba do Hoa Kỳ làm chủ mà không được bồi thường. Vào ngày 07 tháng 02 năm 1962, lệnh cấm vận được mở rộng để bao gồm hầu hết các mặt hàng xuất khẩu. Lệnh cấm vận không cấm buôn bán thực phẩm và vật tư nhân đạo.

Tính đến năm 2018, lệnh cấm vận được thực thi chủ yếu thông qua 6 đạo luật gồm: Đạo luật Giao dịch với Kẻ thù (1917), Đạo luật Hỗ trợ Nước ngoài (1961), Quy định Kiểm soát Tài sản Cuba (1963), Đạo luật Dân chủ Cuba (1992), Đạo luật Helms–Burton (1996) và Đạo luật Cải cách Trừng phạt Thương mại và Tăng cường xuất khẩu (2000). Mục đích đã nêu của Đạo luật Dân chủ Cuba năm 1992 là duy trì các lệnh trừng phạt đối với Cuba miễn là chính phủ Cuba từ chối tiến tới "dân chủ hóa và tôn trọng nhân quyền hơn". Đạo luật Helms-Burton tiếp tục hạn chế công dân Hoa Kỳ kinh doanh ở hoặc với Cuba, và bắt buộc hạn chế việc cung cấp hỗ trợ công hoặc tư cho bất kỳ chính phủ kế nhiệm nào ở Havana trừ khi và cho đến khi có những tuyên bố chống lại chính phủ Cuba. Năm 1999, Tổng thống Hoa Kỳ Bill Clinton đã mở rộng lệnh cấm vận thương mại bằng cách không cho phép các công ty con nước ngoài của các công ty Hoa Kỳ buôn bán với Cuba. Năm 2000, Clinton cho phép bán thực phẩm và các hỗ trợ nhân đạo cho Cuba.

Ở Cuba, lệnh cấm vận được gọi là el bloqueo (cuộc phong tỏa), mặc dù Hoa Kỳ không có phong tỏa hải quân nào đối với đất nước này kể từ Cuộc Khủng hoảng Tên lửa Cuba năm 1962. Chính phủ Cuba thường xuyên đổ lỗi cho việc Mỹ "phong tỏa" các vấn đề kinh tế của Cuba. Hoa Kỳ đã đe dọa sẽ ngừng viện trợ tài chính cho các nước khác nếu họ buôn bán các mặt hàng phi lương thực với Cuba. Tuy nhiên, do lệnh cấm vận không được quốc tế ủng hộ phổ biến và các quốc gia khác không thuộc thẩm quyền của luật pháp Hoa Kỳ, các nỗ lực của Hoa Kỳ nhằm ngăn cản các đồng minh của mình giao dịch với Cuba đã không thành công. Những nỗ lực của Hoa Kỳ để làm như vậy đã bị Đại hội đồng Liên hợp quốc lên án là một biện pháp ngoài lãnh thổ đi ngược lại "quyền bình đẳng chủ quyền của các quốc gia, không can thiệp vào công việc nội bộ của họ và tự do thương mại và hàng hải là điều quan trọng nhất đối với việc tiến hành các công việc quốc tế ".

Biểu quyết của Liên Hợp Quốc năm 2009
Ngày 28 tháng 10 năm 2009, Đại Hội đồng Liên Hợp Quốc lại biểu quyết với hầu hết các nước thành viên thúc giục Hoa Kỳ hãy bãi bỏ việc phong tỏa kinh tế chống lại Cuba từ gần nửa thế kỷ nay. Cuộc biểu quyết của Liên Hợp Quốc trở thành một nghi thức hàng năm giữa lúc có vài hòa dịu trong các quan hệ của Hoa Kỳ với hòn đảo do Đảng Cộng sản Cuba lãnh đạo.

Đại Hội đồng thông qua một nghị quyết không có hiệu lực ràng buộc - với 187 phiếu thuận, ba phiếu chống và hai nước không bỏ phiếu - cho năm thứ 18 liên tiếp, phản ánh sự chống đối của thế giới về nỗ lực từ lâu nay của Washington nhằm cô lập La Habana. Israel và đảo quốc Palau nhỏ bé ở Thái Bình Dương biểu quyết cùng với Hoa Kỳ chống lại nghị quyết, trong khi quần đảo Marshall và Micronesia không bỏ phiếu.

Lần lượt, các đại biểu trên thế giới lên tiếng chống đối vụ phong tỏa, gọi đó là một sai lầm tàn nhẫn đi ngược với luật quốc tế và chỉ thành công trong việc làm hại cho người dân thường Cuba, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em.

Chính phủ của Tổng thống Barack Obama thực hiện vài biện pháp để giảm bớt sự thù nghịch với Cuba, mặc dù Washington vẫn không tiến tới việc bãi bỏ cấm vận mậu dịch. "Cuộc phong tỏa kinh tế đã không đáp ứng và sẽ không đáp ứng được mục tiêu của nó là khuất phục lòng yêu nước của người dân Cuba, nhưng nó gây ra những thiếu thốn, nó giới hạn tiềm năng phát triển của chúng tôi và gây thiệt hại nghiêm trọng cho nền kinh tế của chúng tôi," Ngoại trưởng Cuba Bruno Rodriguez nói trước Đại Hội đồng.

Obama nói rằng ông muốn thay đổi những quan hệ có tính cách thù nghịch ít lâu sau cuộc cách mạng của Fidel Castro vào năm 1959 đã lái Cuba về phía cộng sản. Fidel Castro rời khỏi chức vụ chủ tịch vào năm 2008 vì bệnh tật và được thay thế bởi người em của ông, Raul Castro. Nhưng Obama nói rằng cuộc phong tỏa từ 47 năm vẫn được duy trì cho tới khi Cuba cải thiện nhân quyền và phóng thích các tù nhân chính trị. Susan Rice, đại sứ Hoa Kỳ tại Liên Hợp Quốc, nói nghị quyết Liên Hợp Quốc không phản ánh những "thực tế hiện nay" ở Cuba. "Đã đến lúc tổ chức này công nhận tình hình hiện nay ở Cuba và khuyến khích sự tiến bộ hướng tới thay đổi thực sự," bà Rice nói trước Đại Hội đồng.

Trong một dấu hiệu cho thấy các quan hệ đang cải thiện, ông Obama bãi bỏ các giới hạn việc người Mỹ gốc Cuba di chuyển và gửi tiền tới Cuba, và khởi xướng những cuộc nói chuyện với Cuba về di trú và dịch vụ thư từ - nhằm tái lập dịch vụ bưu chính trực tiếp giữa Cuba và Hoa Kỳ đã bị đình chỉ từ tháng 08 năm 1963. "Đây là những bước quan trọng và chúng tôi hy vọng có thể là điểm khởi đầu cho việc thay đổi thêm," bà Rice nói.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Département d'État américain, section de Cuba
 Histoire de l'embargo américain
 L'embargo handicap et alibi
 Site de l'ambassade cubaine au Liban sur le blocus

Lịch sử quan hệ ngoại giao của Hoa Kỳ
Quan hệ Cuba-Hoa Kỳ
Kinh tế Cuba
Cách mạng Cuba
Du lịch Cuba
Cấm vận


title: William Petty

text:
William Petty (1623-1687) là người đặt nền móng cho trường phái Kinh tế chính trị cổ điển ở Anh, tác phẩm nghiên cứu của ông được xuất bản trong những năm 60-80 thế kỷ 17. K. Marx đánh giá ông là "cha đẻ của Kinh tế chính trị, nhà kinh tế học kiệt xuất và đặc sắc" . Những tác phẩm của ông được biết đến là "Luận bàn về thuế và các khoản thu" (1662), "Giải phẫu học chính trị Ireland" (1672), "Điều khác về tiền tệ" (1682). Trong các tác phẩm đó tư tưởng xuyên suốt là không công nhận đường lối bảo hộ mậu dịch của chủ nghĩa trọng thương.

Tiểu sử

William Petty sinh tại thành phố Romsi – miền nam nước Anh, trong một gia đình sản xuất vải dạ. Từ nhỏ đã tỏ ra thông minh. Năm 14 tuổi không muốn tiếp tục công việc truyền thống của gia đình, ông bỏ nhà đi làm thủy thủ thiếu niên. Một năm sau ông bị tai nạn gãy chân, phải rời tàu và lưu lạc ở bờ biển phía bắc nước Pháp. Nhờ giỏi tiếng Latinh ông được nhận vào học tại trường trung học chuyên nghiệp thành phố Kanne. Tại đây ông học thêm tiếng Hy Lạp, tiếng Pháp, toán và thiên văn.

Trở về Anh năm 1640 sau khi tốt nghiệp trung học, ông kiếm sống bằng công việc vẽ hải đồ, và sau đó là phục vụ trên chiến hạm. Ba năm sau, đúng 20 tuổi, ông lại rời Anh để theo học ngành y ở Amsterdam và Paris. Kết thúc bốn năm du học với chứng chỉ y khoa, ông về lại Anh và lại tiếp tục theo học tại Đại học tổng hợp Oxford.

Năm 1650, lúc 27 tuổi ông được nhận học vị tiến sĩ vật lý, nhưng lại làm giáo sư phẫu thuật học tại một trường trung học chuyên nghiệp ở Anh. Sau một năm, bất ngờ ông nhận lời làm bác sĩ thuộc trung tâm chỉ huy quân sự Anh tại Ireland. Cuộc sống của một bác sĩ nghèo thay đổi từ đó. Ông đã kiếm được 9 nghìn bảng Anh nhờ vào công việc lập bản đồ cho nhà nước tại Ireland. Đó là vì ông đã đứng tên mua các khoảnh đất quân đội cấp cho các sĩ quan và lính, mà họ từ chối.
Chỉ trong khoảng 10 năm, một người trí thức đa nghề 38 tuổi đã được trao tặng danh hiệu hiệp sĩ và quyền được gọi là "ngài W. Petty". Sự giàu có cộng với trí thông minh đã biểu hiện qua công việc sau này của ông, đó là ghi chép đời sống kinh tế của xã hội và quốc gia.

Lý thuyết về sự giàu có và tiền tệ

Khác với những nhà trọng thương, theo W. Petty, sự giàu có không chỉ là vàng bạc và đá quý, mà còn là đất đai, nhà cửa, hàng hóa và thậm chí là hoàn cảnh gia đình. Câu nói bất hủ của ông lưu truyền đến tận ngày nay: "Lao động là cha và là nguyên tắc cốt lõi của sự giàu có, và đất là mẹ của nó".

Để tăng thu nhập nhà nước W. Petty đề nghị, thay vì tống giam người phạm tội nên dùng biện pháp phạt tiền, đối với kẻ ăn trộm mà không có tiền thì bắt làm nô lệ để lao động. Ông không công nhận vai trò đặc biệt của tiền tệ. Vì vậy ông cũng giải thích rõ thêm, nước nào làm hỏng đồng tiền của mình thì cũng đồng nghĩa với sự suy thoái, giảm uy quyền của nhà vua, phản bội lại lòng tin của dân chúng đối với tiền.

Để phát triển thêm ý tưởng trên ông cho rằng cấm chuyển tiền ra nước ngoài là vô nghĩa và không thể. Theo ông, việc đó cũng tương tự như cấm nhập khẩu hàng hóa. Trong các lập luận ông thể hiện là người ủng hộ lý thuyết tiền tệ về số lượng, hiểu rõ những quy luật về số lượng tiền cần thiết cho giao thương. Đồng thời trong đó cũng thấy rõ quan điểm sơ lược của ông về vai trò tiền tệ trong nền kinh tế. Ông là người kiên quyết phủ nhận sự đóng góp của buôn bán và tư bản thương mại trong tạo dựng của cải, đề nghị giảm bớt số lái buôn. Ông so sánh giới lái buôn như những "người chơi", là giới làm công việc phân phối "máu" và "chất dinh dưỡng" của quốc gia - một cách ẩn dụ của ông đối với sản phẩm nông nghiệp và công nghiệp.

Lý thuyết tiền tệ

Bất đồng quan điểm với chủ nghĩa trọng thương không chỉ trên phương diện bản chất sự giàu có và cách thức nhân rộng nó lên, ông còn tìm cách giải thích nguồn gốc giá trị của hàng hóa, và cả nguyên nhân làm ảnh hưởng đến mức giá cả trên thị trường. Những luận bàn xoay quanh vấn đề này cho phép công nhận ông chính là người đầu tiên đã đề ra lý thuyết lao động về giá trị. Một trong những luận điểm đó phát biểu rằng giá trị của bạc được tạo bởi lao động trong việc khai thác bạc, và ông gọi đó là "giá trị tự nhiên". Giá trị của hàng hóa, tương đương với giá trị của bạc tính theo lao động bỏ ra, được ông gọi là "giá thị trường thật sự" của hàng hóa đó. Tuy nhiên cách tiếp cận về chi phí lao động như trên không thể làm cơ sở để giải thích được nhiều các hiện tượng kinh tế.

Lý thuyết về thu nhập

Đề cập đến vấn đề thu nhập của người lao động, W. Petty khẳng định: "luật pháp chỉ phải đảm bảo cho người làm việc phương tiện để sống, bởi vì nếu cho phép họ nhận được gấp đôi, thì họ sẽ làm việc ít hơn hai lần sức mà họ có thể và đáng làm, và điều đó đối với xã hội có nghĩa là làm mất đi một lượng lao động".

Đối với thu nhập của chủ đất ông liên hệ với khái niệm "địa tô", đồng nghĩa với lợi nhuận của người sản xuất nông nghiệp, là chênh lệch giữa giá bánh mì và chi phí để làm ra nó. Trong đó có tính đến mức địa tô khác nhau của các mảnh đất có khoảng cách khác nhau đối với trung tâm dân cư, hoặc độ màu mỡ khác nhau của chúng.

Đối với thu nhập của người cho vay, hay phần trăm lãi suất tiền vay, ông cũng đồng nhất với "địa tô", giải thích rằng số tiền cho vay tương ứng với mảnh đất có thể mua được trong điều kiện an ninh xã hội hoàn toàn.

Như thế W. Petty đã đề cập đến giá của đất đai. Tuy nhiên ông chỉ dừng lại ở bề mặt của hiện tượng này bằng cách lập luận: "Hầu như lúc nào cũng chỉ có ba thế hệ tiếp nối sống đồng thời. Vì vậy, tôi cho rằng, tổng địa tô trong năm hợp thành giá của mảnh đất nào đó, bằng với khoảng thời gian sống của những người thuộc ba thế hệ đó. Ở Anh của chúng ta, khoảng thời gian đó được xác định là 21 năm. Như vậy giá đất gần bằng tổng địa tô trong năm của số năm đó".

Cách tiếp cận của W. Petty đối với giá đất có những ưu việt nhất định, thể hiện mối quan hệ qua lại giữa lãi suất và địa tô trong năm.

Xem thêm
 Kinh tế học cổ điển

Nguồn tham khảo

Nhà kinh tế học Anh
Người theo chủ nghĩa trọng thương
Mất năm 1687
Nhà triết học Anh
Triết gia thế kỷ 17
Nhà phát minh Anh
Sinh năm 1623


title: Jericho

text:
Jericho   );    là một thành phố nằm gần Sông Jordan ở Bờ Tây thuộc các vùng lãnh thổ Palestine. Đây là thủ phủ của tỉnh Jericho và có số dân trên 20.000 người.

Nằm ở độ sâu dưới mực nước biển trên con đường đông-tây dài  ở phía bắc Biển Chết, Jericho là địa điểm thấp nhất thế giới có người cư ngụ thường xuyên . Jericho cũng được coi là thành phố có người cư ngụ liên tục lâu đời nhất thế giới.

Được Cựu Ước mô tả là "Thành phố các cây cọ dầu", có nhiều suối nước dồi dào ở trong và xung quanh nên Jericho đã trở thành nơi hấp dẫn cho con người cư trú từ hàng ngàn năm trước. Trong truyển thuyết người Kitô giáo tiên khởi gốc Do Thái, đây là nơi trở về của người Israelites (người Do Thái cổ) sau khi bị làm nô lệ ở Ai Cập, do Joshua, người kế vị của Moses dẫn dắt. Các nhà khảo cổ đã khai quật nhiều di tích của hơn 20 khu định cư liên tiếp tại Jericho, nơi đầu tiên trong số đó có từ 11.000 năm trước đây (9.000 năm trước Công Nguyên), gần như từ đầu của thế Holocen thuộc thời tiền sử của Trái Đất.

Ngữ nguyên
Tên tiếng Ả Rập của Jericho, , có nghĩa là "thơm ngát" và phái sinh từ chữ "Reah" trong tiếng Canaan có cùng một nghĩa. Tên của Jericho trong tiếng Hebrew hiện đại, , cũng được cho là phái sinh từ chữ gốc đó, mặc dù một thuyết khác cho rằng nó phái sinh từ chữ có nghĩa là "Mặt Trăng "(Yareah) trong tiếng Canaan, kể từ khi thành phố là một trung tâm đầu tiên thờ phượng thần Mặt Trăng.

Lịch sử

Thời cổ

Các người săn bắt-hái lượm Natuf khoảng 10.000 năm trước Công nguyên

Jericho là một trong các thành phố có người cư ngụ liên tục lâu đời nhất thế giới, với bằng chứng về nơi định cư từ 9.000 năm trước Công Nguyên. Trong thời kỳ Younger Dryas thời kỳ lạnh và hạn hán, thì việc cư trú thường xuyên ở bất kỳ một địa điểm nào là không thể được. Tuy nhiên, mùa xuân ở nơi sẽ trở thành Jericho là mảnh đất cắm trại được ưa thích cho các nhóm người săn bắt và hái lượm thời văn minh Natuf, những người đã để lại các dụng cụ lưỡi liềm microlith (vi tinh) rải rác phía sau họ. Khoảng năm 9.600, tình trạng hạn hán và lạnh của thời kỳ Younger Dryas đã kết thúc, khiến cho nhóm Natuf có thể kéo dài thời gian lưu trú, cuối cùng dẫn đến việc cư trú quanh năm và định cư lâu dài.

Thời đồ đá mới trước đồ gốm A, khoảng 9.600 năm trước Công nguyên
Khu định cư lâu dài đầu tiên được xây dựng gần suối nước Ein as-Sultan giữa khoảng năm10.000 và 9.000 trước Công nguyên. Khi thế giới ấm lên, một nền văn hóa mới dựa trên nông nghiệp và việc cư ngụ ở một chỗ cố định (không di chuyển) xuất hiện, mà các nhà khảo cổ gọi là "Thời đồ đá mới trước đồ gốm A " (Pre-Pottery Neolithic A, viết tắt là PPNA). Các làng PPNA có đặc tính là gồm các nhà ở vòng tròn, chôn cất người chết dưới sàn nhà, sống bằng việc săn bắt thú hoang, trồng ngũ cốc hoang dại hoặc đã được thuần hóa, và không dùng đồ sành sứ. Tai Jericho, các nhà ở vòng tròn được xây bằng gạch làm bằng đất sét trộn với rơm phơi khô dưới ánh nắng mặt trời, được xây dính với nhau bằng vữa bùn. Mỗi nhà đo được khoảng 5 mét đường kính, và mái trét bằng bùn. Các bếp lửa được đặt bên trong và bên ngoài ngôi nhà.
Khoảng năm 9.400 trước Công nguyên, Jericho đã có hơn 70 nhà ở vòng tròn, với hơn 1.000 cư dân. Khía cạnh nổi bật nhất của thị trấn ban đầu này là một bức tường bằng đá khối lớn cao trên 3,6 mét, rộng 1,8 mét ở dưới chân. Bên trong bức tường này là một tòa tháp cao trên 3,6 mét, có một cầu thang bên trong với 22 bậc đá. Bức tường và cây tháp này là chưa từng có trong lịch sử nhân loại và cần phải có một trăm người làm việc hơn 100 ngày mới có thể xây dựng xong. Bức tường và cây tháp này dường như được xây để phòng chống nước và bùn từ sông Jordan gần đó tràn vào.

Việc đến cư ngụ sau này
Sau vài thế kỷ, Jericho bị bỏ rơi cho cuộc định cư thứ hai được thiết lập trong khoảng năm 6.800 TCN, có lẽ bởi một dân tộc xâm lược đã thu hút các cư dân gốc vào nền văn hóa vượt trội của họ. Các đồ tạo tác từ thời kỳ này gồm có 10 sọ người đắp thạch cao và sơn vẽ nhằm khôi phục các nét đặc biệt của từng cá nhân. Những đồ tạo tác này tiêu biểu cho mẫu chân dung đầu tiên trong lịch sử nghệ thuật, và được cho rằng chúng được giữ lại trong nhà của người dân trong khi các thi hài được chôn cất. Tiếp theo đó là một loạt các khu định cư từ năm 4.500 trước Công nguyên trở đi, khu lớn nhất được xây dựng năm 2.600 trước Công nguyên.

Bằng chứng khảo cổ cho thấy rằng trong nửa cuối của Thời đại đồ đồng giữa (khoảng 1.700 năm trước Công nghuyên) thành phố khá thịnh vượng, các tường thành được củng cố và mở rộng. Theo phương pháp xác định niên đại bằng cacbon thì thành phố Canaan (thành phố Jericho đợt IV) đã bị phá hủy trong khoảng thời gian từ năm 1617 tới năm 1530 TCN, nhưng được tính tròn là khoảng năm 1550 TCN. Thành phố đã bị bỏ hoang cho tới khi nó được xây dựng lại trong thế kỷ thứ 9 TCN.

Trong thế kỷ thứ 8 trước Công nguyên Đế quốc Tân Assyria xâm lăng từ phía bắc, tiếp theo là Đế quốc Babylon, và Jericho bị giảm dân số từ năm 586 tới 538 TCN, thời kỳ mà người Do Thái bị lưu đày tới Babylon. Cyrus Đại đế, vua Ba Tư, xây dựng lại thành phố này ở phía đông nam cách 1 dặm vị trí thành phố lịch sử cũ ở đồi và đưa người Do Thái lưu vong trở về sau khi chinh phục Babylon năm 539 TCN.

Thời cổ đại cổ điển

Jericho đã từ chỗ là một trung tâm hành chính dưới thời đế quốc Ba Tư cai trị biến thành tài sản tư của Alexandros Đại đế từ năm 336 tới năm 323 TCN sau khi ông ta chinh phục vùng này. Trong giữa thế kỷ thứ 2 TCN, Jericho dưới chế độ cai trị của văn minh Hy Lạp, và tướng Bacchides người Syria đã xây nhiều pháo đài để củng cố việc phòng thủ khu vực chung quanh Jericho chống lại sự xâm lược của quân Macabees (1 Macc 9:50). Một trong các pháo đài này, xây ở lối vào thung lũng Wadi Qelt, sau đó đã được Herod Đại đế củng cố lại và đặt tên là Kypros theo tên mẹ ông.

Ban đầu Herod thuê Jericho từ Cleopatra sau khi Marcus Antonius tặng thành phố này cho nàng như một món quà. Sau khi họ cùng tự tử năm 30 TCN thì Augustus nắm quyền kiểm soát Đế quốc La Mã và trao cho Herod quyền tự do kiểm soát Jericho. Chế độ cai trị của Herod giám sát việc xây dựng một nhà hát kiêm trường đua ngựa (Tel es-Samrat) để cho các khách của ông giải trí, và các cầu cống dẫn nước mới để tưới cho khu vực bên dưới các khối đá cùng xây một dinh thự mùa đông ở Tulul al-Alaiq.

Vụ sát hại bi thảm Aristobulus III trong một hồ bơi ở Jericho – do sử gia người Do Thái-La Mã Josephus thuật lại – đã xảy ra trong một bữa tiệc do mẹ vợ người Hasmoneus của Herod tổ chức. Sau khi xây dựng các dinh thự thì thành phố này không chỉ là một trung tâm nông nghiệp và một ngã tư đường, mà còn là nơi nghỉ mùa đông cho tầng lớp quý tộc của Jerusalem.

Herod được con trai là Archelus kế vị, ông này đã xây dựng một làng kế bên mang tên mình là Archelais, cho các công nhân nông trường trồng chà là (Khirbet al-Beiyudat) của ông cư ngụ. Jericho ở thế kỷ thứ nhất được mô tả trong sách Địa lý của Strabo như sau:

Một nghĩa trang gồm các ngôi mộ đục trong đá thời Herod và Hasmoneus nằm ở phần thấp nhất của các vách đá giữa Nuseib al-Aweishireh và Jebel Quruntul tại Jericho đã có từ năm 100 TCN tới năm 68 sau CN.

Các Phúc âm Kitô giáo kể rằng chúa Giêsu đi qua Jericho và chữa lành một hoặc hai người ăn xin bị mù và làm cho một người trưởng ban thu thuế địa phương tên là Zacchaeus (Da-Kêu) ăn năn sám hối các việc làm không trung thực của mình. Con đường giữa Jerusalem và Jericho là khung cảnh cho Dụ ngôn Người Samaria nhân lành

Sau khi Jerusalem bị rơi vào tay độì quân của Vespasianus năm 70 sau CN, thì Jericho suy tàn nhanh, và năm 100 sau CN nó chỉ còn là một thị trấn nhỏ có quân La Mã đồn trú. Một pháo đài được xây ở đây năm 130 đã đóng vai trò đàn áp cuộc nổi dậy Bar Kochba năm 133. Các tường thuật về Jericho của các người hành hương Kitô giáo được đưa ra năm 333. Ngay sau đó diện tích xây dựng của thị trấn bị bỏ hoang và một Jericho thời Byzantine, "Ericha", được xây dựng cách đó một dặm ( km) về phía đông, chung quanh đó thành phố hiện đại được đặt ở giữa. Kitô giáo bắt rễ ở thành phố này trong thời Byzantine và khu vực này có đông dân cư. Một số tu viện và nhà thờ được xây dựng, trong đó có tu viện thánh George của Koziba xây năm 340 và một nhà thờ mái vòm cung hiến cho thánh Eliseus. Cũng có ít nhất 2 giáo đường Do Thái giáo được xây dựng trong thế kỷ thứ 6 sau CN. Các tu viện bị bỏ hoang sau cuộc xâm chiếm của người Ba Tư năm 614.

Thời caliphate Ả Rập

Jericho, bây giờ là "Ariha", thuộc về huyện Jund Filastin. Sử gia Hồi giáo Ả Rập Musa b. 'Uqba (d. 141 / 758) ghi rằng khalip 'Umar đã đày ải những người Do Thái và Kitô giáo ở Khaybar vào Jericho (và Tayma).

Năm 659 tỉnh này dưới quyền kiểm soát của Mu'awiya, người sáng lập triều đại Umayyads. Năm đó, một trận động đất đã xảy ra ở Jericho và phá hủy hầu hết thành phố. Một thập kỷ sau, người hành hương Arculf tới thăm Jericho và thấy thành phố là một đống đổ nát, mọi cư dân "Canaanite khốn khổ" của thành phố nay phân tán trong các khu nhà ổ chuột quanh bờ Biển Chết.

Vị khalip thứ 10 của triều đại này, Hisham ibn Abd al-Malik, đã xây một khu dinh thự liên hợp gọi là dinh thự của Hisham khoảng 1 dặm ở phía bắc Tell as-Sultan trong năm 743, và 2 đền thờ Hồi giáo, một sân trong, các sàn khảm, cùng những thứ khác mà ngày nay vẫn còn có thể nhìn thấy tại chỗ, mặc dù nó đã bị phá hủy từng phần trong trận động đất năm 747.

Sự thống trị của triều đại Umayyad chấm dứt vào năm 750 và tiếp theo là sự cai trị của các caliphates Ả Rập của vương triều Abbasid và Fatimid. Nền nông nghiệp được dẫn thủy phát triển dưới sự cai trị của người Hồi giáo, đã tái xác nhận danh tiếng của Jericho như một "Thành phố cây Cọ" phì nhiêu. Al-Maqdisi, nhà địa lý Ả Rập, đã viết trong năm 985 rằng: "nước của Jericho được coi là nhiều nhất và tốt nhất trong toàn vùng người Hồi giáo. Có rất nhiều chuối cũng như chà là và hoa thì có mùi thơm phức". Jericho cũng được ông ta coi là một trong các thành phố chính của Jund Filastin.

Thành phố này hưng thịnh cho tới năm 1071 khi có cuộc xâm lăng của Seljuk Turks, tiếp theo là các biến động của những cuộc Thập tự chinh. Năm 1179, những người Thập tự chinh xây dựng lại tu viện thánh George của Koziba, ở vị trí nguyên thủy của nó cách trung tâm thành phố 6 dặm. Họ cũng xây 2 nhà thờ khác và 1 tu viện hiến dâng cho thánh Gioan Tẩy giả, và đưa việc sản xuất cây mía vào thành phố này. Năm 1187, quân Thập tự chinh bị lực lượng Ayyubid của Saladin đánh đuổi sau chiến thắng của họ ở Trận Hattin, và thành phố bị dần dần suy tàn.

Năm 1226, nhà địa lý Ả Rập Yaqut al-Hamawi nói về Jericho: "Có nhiều cây cọ cũng như cây mía và cây chuối. Đường mía tốt nhất của xứ Ghaur được làm ở đây". Trong thế kỷ 14, Abu al-Fida viết là có các mỏ sulfur ở Jericho, "nơi duy nhất ở Palestine".

Thời Ottoman (1517–1918)

Trong những năm sau của chế độ cai trị Ottoman, Jericho là thành phần của waqf và imerat của Jerusalem. Các dân làng chế biến chàm như một trong những nguồn thu lợi nhuận, sử dụng một cái vạc đặc biệt dùng cho mục đích này được chính quyền Ottoman tại Jerusalem cho mượn. Trong phần lớn thời kỳ đế quốc Ottoman cai trị, Jericho chỉ là một làng nhỏ của nông dân, dễ bị những người Bedouin (du mục) tấn công. Trong thế kỷ 19, các học giả châu Âu, các nhà khảo cổ và các nhà truyền giáo thường tới thăm Jericho. Cuộc khai quật đầu tiên ở Tell as-Sultan được thực hiện năm 1867, và các tu viện thánh George của Koziba được xây dựng lại và hoàn thành năm 1901 cũng như tu viện thánh Gioan Tẩy giả hoàn thành năm 1904.

Thế kỷ thứ 20
Sau khi đế quốc Ottoman sụp đổ khi chấm dứt Chiến tranh thế giới thứ nhất, Jericho dưới Quyền ủy trị của Anh. Người Anh đã xây các pháo đài ở Jericho trong thời Chiến tranh thế giới thứ hai với sự giúp đỡ của công ty Solel Boneh của Do Thái, và các cầu được gắn chất nổ đề phòng sự xâm lăng có thể có của lực lượng đồng minh Đức.

Jericho bị vương quốc Jordan chiếm trong cuộc chiến tranh Ả Rập-Israel 1948. Hội nghị Jericho, do vua Abdullah tổ chức với sự tham dự của hơn 2.000 đại biểu Palestine năm 1948 tuyên bố "Hoàng thưọng Abdullah là vua toàn cõi Palestine" và kêu gọi "sự hợp nhất Palestine và nước Transjordan như một bước tiến tới sự thống nhất toàn cõi Ả Rập". Giữa thập niên 1950, Jordan chính thức sáp nhập các cư dân ở Bờ Tây và Jericho thành công dân Jordan.

Jericho bị Israel chiếm trong cuộc chiến tranh Sáu ngày năm 1967 cùng với phần còn lại của Bờ Tây. Jericho là một trong các thành phố đầu tiên được trao cho Chính quyền Palestine kiểm soát năm 1994, phù hợp với thỏa hiệp Oslo. Năm 1994, Israel và chính quyền Palestine ký một thỏa hiệp chung chung đặt nền tảng cho những quan hệ kinh tế giữa Israel, Jericho và các thành phố khác dưới chế độ tự trị của Palestine.

Thế kỷ thứ 21
Năm 2001, trong thời Second Intifada, Jericho bị Israel chiếm lại. Ngày 14.3.2006, Các lực lượng Phòng vệ Israel phát động "Cuộc hành quân Bringing Home the Goods", trong đó họ bắt giữ 6 tù nhân trong một nhà tù ở Jericho sau 10 giờ vây hãm. Nguyên nhân cuộc vây hãm của Israel là để bắt giữ Ahmad Sa'adat, tổng thư ký của Mặt trận Dân tộc giải phóng Palestine và 5 tù nhân khác vì việc ám sát bộ trưởng du lịch Israel Rehavam Zeevi. Có ít nhất 2 người bị giết và 35 người bị thương trong vụ va chạm này. Cuộc vây hãm này đã gây ra phản ứng dữ dội của các thành viên và những người ủng hộ Mặt trận Dân tộc giải phóng Palestine cũng như các phần tử khác của Tổ chức Giải phóng Palestine; kết quả là các du kích Palestine đã tấn công bắt cóc các công dân Anh và châu Âu ở Bờ Tây và Dải Gaza.

Sau khi lực lượng Hamas tấn công một khu lân cận Dải Gaza chủ yếu do thị tộc Hilles liên kết với Fatah cư ngụ, để trả đũa cuộc tấn công của thị tộc này vào lực lượng Hamas giết chết 6 thành viên của họ, thì thị tộc Hilles đã chuyển về định cư ở Jericho ngày 4.8.2008.

Địa lý
Jericho nằm ở vị trí  thấp hơn mực nước biển trong một ốc đảo ở Wadi Qelt trong thung lũng Jordan. Suối nước Ein es-Sultan gần đó cung cấp 1.000 gallons nước mỗi phút (3.8 m³/min), tưới được khoảng  thông qua nhiều kênh đào và chảy vào sông Jordan cách đó . Lượng nước mưa hàng năm là , phần lớn tập trung trong khoảng từ tháng 11 tới tháng 2. Nhiệt độ trung bình là  trong tháng Giêng và  trong tháng 8. Nhiều nắng, đất nhiều phù sa, và lượng nước suối dồi dào khiến cho Jericho luôn luôn là nơi định cư hấp dẫn.

Khảo cổ
Các khai quật khảo cổ đầu tiên ở đây do Charles Warren thực hiện năm 1868. Ernst Sellin và Carl Watzinger khai quật Tell es-Sultan và Tulul Abu el-'Alayiq từ năm 1907–1909 và năm 1911, còn John Garstang khai quật từ năm 1930 tới 1936. Các cuộc điều tra rộng rãi sử dụng các kỹ thuật hiện đại hơn được Kathleen Kenyon thực hiện từ năm 1952 tới 1958. Lorenzo Nigro và Nicolo Marchetti đã làm một cuộc khai quật giới hạn năm 1997.

Tell es-Sultan
Nơi định cư sớm nhất nằm ở Tell es-Sultan (hay đồi Sultan) ngày nay, cách thành phố hiện tại vài km. Trong tiếng Ả Rập và tiếng Hebrew, tell có nghĩa là "gò đống" – các lớp liên tiếp nhà ở được dựng lên trên gò đống qua thời gian, là thông thường cho các nơi định cư cổ ở vùng Trung Đông và Anatolia. Jericho là nơi kiểu mẫu cho Thời đồ đá mới trước đồ gốm A và B.

Thời đại đồ đá
Thời Epipaleolithic (giữa thời kỳ đồ đá cũ và thời kỳ đồ đá mới)— Việc xây dựng tại địa điểm này xuất hiện trước khi phát minh ra nông nghiệp, với việc xây dựng các cơ cấu văn hóa Natuf bắt đầu sớm hơn năm 9.000 trước CN, ngay lúc bắt đầu thế Holocen trong lịch sử địa chất.

Nơi định cư này rộng 40.000 mét vuông, bao quanh bằng một bức tường đá từ Thời đồ đá mới trước đồ gốm A (8350–7370 trước CN), với một cây tháp bằng đá ở giữa một bức tường. Cho đến nay đây là bức tường cổ xưa nhất từng được phát hiện, do đó cho thấy một số loại tổ chức xã hội. Đô thị này có các nhà tròn bằng gạch làm bằng bùn trộn rơm rạ phơi nắng, nhưng không có quy hoạch đường phố. Căn tính của cư dân và số lượng (cư dân) (một số nguồn nói có 2.000–3.000 cư dân) của Jericho trong Thời đồ đá mới trước đồ gốm A vẫn còn đang tranh cãi, mặc dù đã biết là họ đã thuần hóa được lúa mạch cứng, lúa mạch và đậu hạt cùng săn bắt các thú hoang.

Trong Thời đồ đá mới trước đồ gốm B (7220 tới 5850 năm trước CN), các cây thuần hóa ở đây được mở rộng. Có thể họ đã thuần hóa cừu. Rõ ràng việc thờ cúng có liên quan đến việc bảo quản hộp sọ của con người, với các nét trên khuôn mặt tái tạo từ thạch cao và trong một số trường hợp có đặt vỏ sò vào hốc mắt.

Sau giai đoạn định cư ở Thời đồ đá mới trước đồ gốm A, có việc gián đoạn định cư trong nhiều thế kỷ, sau đó việc định cư trong Thời đồ đá mới trước đồ gốm B được thành lập trên bề mặt đã xói mòn của tell (gò đống). Kiến trúc bao gồm các nhà thẳng làm bằng gạch bùn trên nền đá. Các gạch bùn có dạng ổ bánh mì với ngón tay cái in sâu để giúp cho việc kết dính giữa 2 viên gạch được dễ dàng. Không một nhà nào được khai quật còn nguyên vẹn. Thông thường, nhiều phòng tụm lại xung quanh một sân ở giữa. Có một phòng lớn ( và ) bên trong chia thành các ngăn nhỏ, phần nhỏ còn lại, có lẽ được sử dụng để chứa đồ. Các phòng đều có sàn terrazzo màu đỏ hoặc hồng làm bằng vôi. Một số vết in của chiếu thảm làm bằng lau sậy hoặc cây bấc được bảo tồn.Các sân có nền bằng đất sét.

Kathleen Kenyon giải thích rằng một nhà như một nơi thiêng liêng. Nó có một hốc trong tường. Một cột bị sứt mẻ bằng đá núi lửa được tìm thấy ở gần đó có thể vừa hợp khít với hốc tường này.

Người chết được chôn dưới sàn nhà hoặc trong đống gạch vụn ở các nhà bỏ hoang. Có nhiều chỗ mai táng tập thể. Không phải tất cả những bộ xương hoàn toàn ăn khớp với nhau, điều đó có thể chỉ cho thấy có một thời gian phơi bày trước khi chôn cất. Một nơi chứa sọ người có 7 sọ. Các hàm bị tháo ra và mặt được phủ bằng thạch cao; các đồng tiền bằng ốc được gắn vào hốc mắt. Tổng cộng có 10 sọ được tìm thấy. Cũng tìm thấy các sọ đắp khuôn ở Tell Ramad và Beisamoun.

Các vật tìm thấy khác gồm đá lửa, chẳng hạn các đầu mũi tên, các lưỡi liềm có răng nhỏ, các dao khắc (trổ), các cái nạo, vài tranchet axe (một loại rìu bằng đá), obsidian từ nguồn không rõ. Cũng có các cối xay quay tay bằng đá, các hammerstones. Các vật được phát hiện khác gồm các bát, đĩa đẽo bằng đá vôi mềm, các ống quấn sợi làm bằng đá, các tượng bằng thạch cao có dạng người được cách điệu hóa, phần lớn bằng kích thước người thật, các tượng nhỏ bằng đất sét hình người biến thành con vật cùng các vỏ và hạt malachite.

Trong cuối thiên niên kỷ thứ 4 trước CN, Jericho bị chiếm đóng trong thời kỳ đồ đá mới 2 và đặc điểm chung của các di vật ở nơi đây liên kết nó về mặt văn hóa với các nơi thuộc thời kỳ đồ đá mới 2 ở Syria và các nhóm miền Trung Euphrates. Liên kết này được hình thành bởi sự hiện diện của các nhà làm bằng gạch bùn thẳng và các sàn nhà thạch cao là đặc trưng của thời đại này.

Thời đại đồ đồng
Trong thời đại đồ đồng giữa, Jericho là một thành phố nhỏ nổi bật của vùng Canaan, đạt tới mức độ thời đại đồ đồng lớn nhất trong giai đoạn từ năm 1700 đến 1550 trước Công nguyên. Dường như nó đã phản ánh quá trình đô thị hóa lớn hơn trong khu vực tại thời điểm đó, và có liên quan đến sự gia tăng của Maryannu, một giai cấp quý tộc sử dụng xe ngựa liên quan đến sự nổi lên của nhà nước Mitanni ở phía bắc. Kathleen Kenyon cho rằng "...Có thể thời đại đồ đồng giữa là thời kỳ thịnh vượng nhất trong toàn bộ lịch sử của Kna'an.... Các việc phòng thủ... thuộc vào một thời đại khá cao trong thời kỳ đó" và có "một lớp đá xây bên ngoài lớn... một phần của một hệ thống phòng thủ phức tạp" (pp. 213–218). Thời đại đồ đồng ởJericho rơi vào thế kỷ thứ 16 TCN ở cuối thời đại đồ đồng giữa, các di vật từ tầng phá hủy của thành phố kỳ IV được định tuổi bằng các-bon có niên đại từ năm 1617-1530 TCN. Đáng kể việc định tuổi bằng các-bon khoảng năm 1573 TCN đã xác nhận tính chính xác của việc định tuổi phân tầng bằng các-bon khoảng năm 1550 Kenyon.

Các giáo đường Do Thái giáo
Giáo đường Do Thái giáo Jericho trong cung điện mùa đông hoàng gia Maccabe có từ năm 70-50 trước CN. Một giáo đường ở Jericho từ cuối thế kỷ thứ 6 hoặc đầu thế kỷ thứ 7 sau CN được phát hiện năm 1936 và được đặt tên là Shalom Al Israel ("bình an cho Israel"), theo phương châm chính bằng tiếng Hebrew ở sàn ghép khảm của nó. Nó được Israel kiểm soát sau cuộc Chiến tranh 6 ngày, nhưng sau khi trao quyền kiểm soát Jericho cho Chính quyền Palestine theo Thỏa ước Oslo, thì nó trở thành nguồn của sự xung đột. Vào đêm 12.10.2000, giáo đường này đã bị những người Palestine phá hoại bằng việc đốt các sách thánh và các thánh tích cùng phá hỏng sàn ghép khảm.

Giáo đường Na'aran, một kiến trúc khác từ thời Byzantine, được phát hiện ở ngoại ô phía bắc Jericho năm 1918. Nó ít nổi tiếng hơn giáo đường Shalom Al Israel, nhưng có một sàn ghép khảm lớn hơn và ở trong tình trạng tương tự.

Dân số
Dân số đã thay đổi nhiều tùy thuộc vào nhóm sắc tộc trội hơn và chế độ cai trị trong vùng từ trên 3.000 năm qua. Trong cuộc điều tra đất đai và dân số của Sami Hadawi năm 1945, Jericho có 3.010 cư dân, trong đó 94% (2.840 người) là người Ả Rập, 6% (170 người) là người Do Thái.

Trong cuộc điều tra dân số đầu tiên do Phòng thống kê trung ương Palestine thực hiện năm 1997, dân số của Jericho có 14.674 người, trong đó những người di cư Palestine chiếm tỷ lệ 43.6% tức 6.393 người. Tính theo giới tính thì thành phố có 51% người nam và 49% người nữ. Dân số Jericho còn rất trẻ, khoảng gần một nửa (49.2%) cư dân dưới 20 tuổi. Số người từ 20 tới 44 chiếm 36,2%, còn 10,7% từ 45 tới 64 tuổi, và 3,6% trên 64 tuổi.

Căn cứ trên các dự đoán của Phòng thống kê trung ương Palestine, Jericho hiện nay có số dân Palestine Ả Rập trên 20.000 người. Thị trưởng hiện tại là Hassan Saleh, một cựu luật sư.

Chăm sóc sức khỏe
Tháng 4 năm 2010, Cơ quan Phát triển quốc tế của Hoa Kỳ (USAID) đã tài trợ khoản tiền 2,5 triệu dollar Mỹ cho dự án làm mới lại hoàn toàn Bệnh viện của chính phủ ở Jericho.

Các thành phố kết nghĩa
  Campinas ở Brasil
  Pisa ở Ý (từ 2000)
  Lyon ở Pháp
  Calipatria, California ở Hoa Kỳ
  Iaşi ở România
  Lærdal ở Na Uy(từ 1998)

Tham khảo và chú thích

Các sách

Liên kết ngoài

Jericho (Ariha) - History  Studium Biblicum Franciscum - Jerusalem.
Telepherique & Sultan Tourist Center
Jericho Municipality Official Website
Jericho Municipality Official Website Historical site
Resources on Biblical Archaeology
Jericho: Tel es-Sultan
The walls of Jericho fell in 1550 BCE

Di tích thời đại đồ đồng ở Nhà nước Palestine
Thành phố thuộc Thung lũng tách giãn Lớn
Thành phố Bờ Tây
Thành phố trong Kinh Thánh Hebrew
Di tích Natufia
Thời đại đồ đá mới
Khu định cư thời đại đồ đá mới
Mỹ thuật tiền sử
Pháo đài Tegart
Thành phố trong Torah
Địa điểm khảo cổ điển hình
Tell
Cộng đồng Do Thái lịch sử


title: Égly

text:
Égly là một xã ở tỉnh Essonne thuộc vùng Île-de-France miền bắc nước Pháp.

Theo điều tra dân số năm 1999, dân số xã này là  người. Ước tính dân số năm 2004 là .

Danh xưng cư dân địa phương Égly trong tiếng Pháp là Aglatiens.

Tham khảo

Mayors of Essonne Association
 INSEE commune file

Liên kết ngoài
Trang mạng chính thức
Mérimée database - Cultural heritage
Land use (IAURIF)

Xã của Essonne


title: Andrena mimetes

text:
Andrena mimetes là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1929.

Chú thích

Tham khảo

M
Động vật được mô tả năm 1929


title: Nguyễn Công Hoan

text:
{{Thông tin nghệ sĩ
| name = Nguyễn Công Hoan
| image = Nguyen_Cong_Hoan.jpg
| bgcolour = silver
| caption = Nhà văn Nguyễn Công Hoan
| tên khai sinh = Nguyễn Công Hoan
| birth_date =
| birth_place = Văn Giang, Hưng Yên, Liên bang Đông Dương
| death_date =
| death_place = Hà Nội, Việt Nam
| occupation = Nhà vănNhà báo
| quốc tịch =
| movement =
| tác phẩm văn học nổi bật = Kép Tư BềnBước đường cùngTinh thần thể dụcRăng con chó
| influenced =
| influences =
| website =
| footnotes =
| giải thưởng 1 = Giải thưởng Hồ Chí Minh (1996)Văn học nghệ thuật
}}
Nguyễn Công Hoan (6 tháng 3 năm 1903 tại Hưng Yên – 6 tháng 6 năm 1977 tại Hà Nội) là một nhà văn, nhà báo, thành viên Hội Nhà văn Việt Nam.

Tiểu sử
Nguyễn Công Hoan quê ở làng Xuân Cầu, tổng Xuân Cầu, huyện Văn Giang, phủ Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh (nay thuộc xã Nghĩa Trụ, huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên). Ông sinh trong một gia đình quan lại xuất thân Nho học thất thế. Trong gia đình, từ nhỏ Nguyễn Công Hoan đã được nghe và thuộc rất nhiều câu thơ, câu đối và những giai thoại có tính chất trào lộng, châm biếm, đả kích tầng lớp quan lại. Điều đó ảnh hưởng mạnh mẽ đến phong cách văn chương của ông sau này. Ông có ba người em trai đều tham gia hoạt động cách mạng và giữ cương vị quan trọng là Nguyễn Công Miều (Lê Văn Lương) nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, Nguyễn Công Bồng nguyên Phó Tổng Giám đốc Nha Công an và Nguyễn Công Mỹ nguyên Tổng Giám đốc đầu tiên của Nha bình dân học vụ."Nguyễn Công Mỹ". Thư viện Hải Phòng. Truy cập ngày 18 tháng 12 năm 2008.

Năm 1926, ông tốt nghiệp cao đẳng sư phạm, làm nghề dạy học ở nhiều nơi (như Hải Dương, Lào Cai, Nam Định,...) cho đến khi Cách mạng tháng Tám nổ ra. Ông viết văn từ sớm, tác phẩm đầu tay Kiếp hồng nhan (viết năm 1920, được Tản Đà thư điếm xuất bản năm 1923) là một đóng góp cho nền văn xuôi Việt Nam bằng chữ Quốc ngữ.

Sau Cách mạng tháng Tám, ông giữ chức Giám đốc kiểm duyệt báo chí Bắc Bộ, kiêm Giám đốc Sở Tuyên truyền Bắc Bộ. Sau đó ông gia nhập Vệ quốc quân, làm biên tập viên báo Vệ quốc quân, giám đốc trường Văn hóa quân nhân, chủ nhiệm và biên tập tờ Quân nhân học báo. Ông là đảng viên Đảng Lao động Việt Nam từ năm 1948. Năm 1951 ông làm việc ở Trại tu thư của ngành giáo dục, biên soạn sách giáo khoa và sách Sử Việt Nam hiện đại từ Pháp thuộc đến năm 1950 dùng cho lớp 7 hệ chín năm. Ông cũng viết bài cho báo Giáo dục nhân dân, cơ quan ngôn luận đầu tiên của Bộ Quốc gia giáo dục lúc bấy giờ. Từ sau năm 1954, ông trở lại nghề văn với cương vị Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam (khóa đầu tiên 1957-1958), Ủy viên Ban Thường vụ trong Ban Chấp hành Hội Nhà văn Việt Nam các khóa sau đó. Ông cũng là Ủy viên Ban chấp hành Hội liên hiệp Văn học nghệ thuật Việt Nam, chủ nhiệm tuần báo Văn (tiền thân của báo Văn nghệ).

Nguyễn Công Hoan mất ngày 6 tháng 6 năm 1977 tại Hà Nội.

Ghi công
Tên ông được đặt cho một phố ở Hà Nội, đoạn giữa hai phố Ngọc Khánh và Nguyễn Chí Thanh. Tại thành phố Đồng Hới, Quảng Bình có con đường mang tên Nguyễn Công Hoan ở phường Bắc Lý. Nguyễn Công Hoan được tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học nghệ thuật năm 1996.

Năm 2009 tên ông đã được đặt cho tên trường THPT Nguyễn Công Hoan tại xã Mễ Sở, huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên.

Tác phẩm
Ông để lại một di sản nghệ thuật với hơn 200 truyện ngắn, gần 30 truyện dài và nhiều tiểu luận văn học, các tác phẩm chính của ông là:
Kiếp hồng nhan (truyện ngắn, 1923)
Răng con chó của nhà tư sản (truyện ngắn, 1929; đăng Annam tạp chí số 23 năm 1931 với nhan đề Răng con vật nhà tư bản)
Hai thằng khốn nạn (truyện ngắn, 1930)
Thật là phúc (truyện ngắn, 1931)
Người ngựa, ngựa người (truyện ngắn, 1931)
Thế là mợ nó đi tây (truyện ngắn, 1932)
Xin chữ cụ nghè (truyện ngắn, 1932)
Tắt lửa lòng (truyện dài, 1933)
Lá ngọc cành vàng (tiểu thuyết, 1934)
Kép Tư Bền (tập truyện ngắn, 1935)
Cô làm công (tiểu thuyết, 1936)
Oẳn tà roằn (truyện ngắn, 1937)
Vợ (truyện ngắn, 1937)
Bước đường cùng (tiểu thuyết, 1938)
Tinh thần thể dục (truyện ngắn, 1939)
Phành phạch (truyện ngắn, 1939)
Cái thủ lợn (tiểu thuyết, 1939)
Nông dân và địa chủ (truyện ngắn, 1955)
Tranh tối tranh sáng (truyện dài, 1956)
Người cặp rằng hầm xay lúa ở ngục Côn Lôn 1930 (1960)
Hỗn canh hỗn cư (truyện dài, 1961)
Đống rác cũ (tiểu thuyết, 1963)
Đời viết văn của tôi (hồi ký, 1971)
Tuyển tập Nguyễn Công Hoan (3 tập, Nhà xuất bản Văn học, 1983-1986)
Đồng hào có ma

Năm 1936, truyện dài Tắt lửa lòng của ông đã được Trần Hữu Trang chuyển thể thành vở cải lương nổi tiếng Lan và Điệp.

Thành tựu nghệ thuật
Nguyễn Công Hoan là nhà văn tiêu biểu của văn học hiện thực phê phán Việt Nam. Tác phẩm Kép Tư Bền (viết năm 1927, xuất bản năm 1935) đã gây chấn động trên văn đàn, và là đề tài cho cuộc bút chiến giữa hai quan điểm nghệ thuật vị nghệ thuật và nghệ thuật vị nhân sinh lúc bấy giờ. Nhiều tác phẩm của ông được đưa vào giảng dạy ở chương trình giáo dục phổ thông các cấp.

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Việt Nam giới thiệu:

Nói đến Nguyễn Công Hoan trước hết là nói đến một bậc thầy truyện ngắn trong văn học Việt Nam hiện đại. Thế giới truyện ngắn Nguyễn Công Hoan đa dạng, phong phú như một "bách khoa thư", một "tấn trò đời" mà đặc trưng là xã hội phong kiến của thực dân ở Việt Nam nửa đầu thế kỷ 20. Truyện ngắn Nguyễn Công Hoan có nhiều nét gần với truyện cười dân gian, tiếp thu được truyền thống lạc quan của nhân dân muốn dùng tiếng cười như một "vũ khí của người mạnh" để tống tiễn cái lạc hậu, cái xấu xa vào dĩ vãng... Truyện ngắn Nguyễn Công Hoan với đặc điểm của nó đã nâng cao khả năng nhận thức và khám phá các hiện tượng xã hội phức tạp... Chúng ta có quyền tự hào về Nguyễn Công Hoan và coi ông là bậc thầy truyện ngắn... Nguyễn Công Hoan là nhà văn có công khai phá, mở đường cho chủ nghĩa hiện thực trong văn học Việt Nam thời kỳ hiện đại... Nguyễn Công Hoan đã đột phá vào những thành trì, khuôn khổ của giáo huấn và tiếp nhận, tuân theo một chủ nghĩa khách quan lịch sử khi miêu tả hiện thực. Giới nghiên cứu văn học khi bàn đến sự hình thành chủ nghĩa hiện thực trong văn học Việt Nam đều nhất trí đánh giá cao vai trò, vị trí của Nguyễn Công Hoan, người có những tác phẩm được coi là "cổ điển" trong nền văn học hiện đại.

Từ điển bách khoa Việt Nam đánh giá:
Có thể nói Nguyễn Công Hoan là ngọn cờ đầu của văn học hiện thực phê phán Việt Nam... Nguyễn Công Hoan đến với chủ nghĩa hiện thực bằng văn học trào phúng. Từ những truyện đầu tiên, ông đã tìm đề tài trong những người nghèo khổ, cùng khốn của xã hội. Đa số nhân vật phản diện của ông đều thuộc tầng lớp thượng lưu giàu có và quan lại, cường hào. Toàn những cảnh xấu xa, bỉ ổi, những chuyện bất công, ngang ngược, những con người ghê tởm, đáng khinh bỉ. Nguyễn Công Hoan tạo ra những tình huống bất ngờ, rồi phá lên cười và làm cho người khác cười theo, nhưng ngẫm lại thật thương tâm đau xót.

Ngoài sáng tác, những bài tiểu luận, phê bình văn học của ông cũng được đánh giá cao vì có cái nhìn, cách tiếp cận sắc sảo về các tác giả văn học Việt Nam.

Ông từng có mặt trong Từ điển Bách khoa toàn thư của Liên Xô từ thập niên 1960.

Giai thoại
Mặc dù sinh thời, Phạm Quỳnh nhận xét về Nguyễn Công Hoan rằng "Truyện viết hay như Tây" nhưng ông rất ít đọc các tác phẩm văn học nước ngoài, kể cả tác phẩm của các tác giả bậc thầy. Theo ông kể lại, ngày còn đi học, ông được một người thân cho ba đồng bạc để mua sách, ông góp thêm tiền vào mua được bộ tiểu thuyết Bá tước Monte Cristo (bấy giờ được dịch sang tiếng Việt là Ngọc Sơn bá tước) của Alexandre Dumas. Sách mua về, ông chỉ đọc có chương đầu tiên rồi bỏ, từ đấy cuốn sách chỉ để cho mượn. Khi ông được người bạn cho mượn một tập truyện ngắn của Guy de Maupassant thì ông cũng chỉ đọc có truyện đầu là "Lão ăn mày", rồi không xem thêm nữa.
Một lần, cảnh sát khu vực phường Trần Hưng Đạo đến nhà gặp Nguyễn Công Hoan để kê khai bổ sung về hộ khẩu, lý lịch. Đến mục trình độ văn hóa, ông khai là "đọc thông, viết thạo". Người cảnh sát khu vực tròn xoe mắt thắc mắc: "Thưa bác, bác là nhà văn lớn mà khai như thế này, liệu có khiêm tốn quá không?". Ông Hoan nói: "Ghi đúng đấy. Tôi hồi trước học theo văn bằng của Pháp chỉ tương đương hết phổ thông bây giờ. Tôi từng chỉ là thầy giáo tiểu học. Nhưng bây giờ nhiều trường đại học vẫn mời tôi giảng bài cho các thế hệ sinh viên. Theo anh, tôi nên khai như thế nào?".
Ông nội của Nguyễn Công Hoan - Nguyễn Đức Liên - đưa ra quy ước về cách đặt tên đệm lần lượt theo các đời là "Đức, Đạo, Công, Tài, Trường, Thiên, Thế, Tộ". Do vậy, ông được đặt tên đệm chữ Công. Các con trai của ông được đặt tên đệm chữ Tài (Nguyễn Tài Khoái, Nguyễn Tài Đông, ngang hàng có "Nguyễn Tài Dư, Nguyễn Tài Anh"...). Cháu nội ông lấy đệm chữ Trường (Nguyễn Trường Thống Nhất, Nguyễn Trường Đại...). Cũng theo quy ước đó, khi đến chữ "Tộ" thì quay lại chữ "Đức". Ý nghĩa của tám chữ được dùng để đặt tên đệm đó đại ý là có đạo đức, có tài năng thì tiếng tăm được lưu truyền trên thế gian này mãi mãi.

Gia đình
Con trai là Nguyễn Tài Đông, Đại tá nguyên thứ trưởng Bộ Công an, từng bị CIA của Mỹ bắt giam trong thời kỳ Chiến tranh Việt Nam. Cháu là Nguyễn Trường Đại, hiện là Đại tá Cục phó Cục Thông tin liên lạc (H47), Tổng cục Hậu cần – Kỹ thuật, Bộ Công an.

Chú thích

Liên kết ngoài
Tác phẩm của Nguyễn Công Hoan  trên trang web của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Việt Nam

Người Hưng Yên
Người được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh
Nhà văn Việt Nam
Nguyễn Công Hoan


title: Cryptocephalus ragusanus

text:
Cryptocephalus ragusanus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Roubal miêu tả khoa học năm 1912.

Chú thích

Tham khảo

R


title: Xanthopan morgani

text:
Xanthopan morgani là một loài bướm đại bàng lớn từ Tây Phi (Rhodesia, Nyasaland) và Madagascar. Nó là loài duy nhất của chi, người ta tin rằng ấu trùng ăn Uvaria.

Chú thích

Tham khảo

 Xanthopan

Xanthopan
Động vật được mô tả năm 1856
Động vật Cộng hòa Trung Phi
Côn trùng Angola


title: Bela (chi ốc biển)

text:
Bela là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae.

Các loài
Các loài thuộc chi Bela (động vật chân bụng) bao gồm:

 Bela africana Ardovini, 2004
 Bela alma Thiele, 1925
 Bela anderssoni Strebel, 1908
 Bela anna Thiele, 1925
 Bela ardovinii Mariottini & Oliverio, 2008
 Bela bella Barnard, 1958
 Bela brachystoma (Philippi, 1844)
 Bela chuni Thiele, 1925
 Bela clarae Peñas & Rolán, 2008
 Bela cycladensis (Reeve, 1845)
 Bela decussata (Locard, 1897)
 Bela exilis Ardovini, 2004
 Bela fulvicans Strebel, 1908
 Bela fuscata (Deshayes, 1835)
 Bela glacialis Thiele, 1912
 Bela menkhorsti van Aartsen, 1988
 Bela nebula (Montagu, 1803)
 Bela oceanica (Locard, 1897)
 Bela powisiana (Dautzenberg, 1887)
 Bela taprurensis (Pallary, 1904)
 † Bela trinacria Mariottini & Smriglio, 2009
 Bela zenetouae (van Aartsen, 1988)
 Bela zonata (Locard, 1892)

Các loài được đưa vào đồng nghĩa

 Bela abyssorum Locard, 1897: đồng nghĩa của Gymnobela abyssorum (Locard, 1897)
 Bela aegeensis (Reeve, 1844) : đồng nghĩa của Bela nebula (Montagu, 1803)
 Bela alberti (Dautzenberg & Fisher, 1906): đồng nghĩa của Phymorhynchus alberti (Dautzenberg & Fischer, 1906)
 Bela albrechti Krause, 1886: đồng nghĩa của Granotoma albrechti (Krause, 1886)
 Bela angulosa Sars G. O., 1878: đồng nghĩa của Propebela angulosa (G. O. Sars, 1878)
 Bela antarctica Strebel, 1908: đồng nghĩa của Conorbela antarctica (Strebel, 1908)
 Bela assimilis Sars G. O., 1878: đồng nghĩa của Propebela assimilis (Sars G. O., 1878)
 Bela australis Adams & Angas, 1864: đồng nghĩa của Guraleus australis (Adams & Angas, 1864)
 Bela bergensis Friele, 1886: đồng nghĩa của Propebela bergensis (Friele, 1886)
 Bela blaneyi Bush, 1909: đồng nghĩa của Oenopota blaneyi (Bush, 1909)
 Bela concinnula Verrill, 1882: đồng nghĩa của Propebela concinnula (A. E. Verrill, 1882)
 Bela confusa (Locard, 1897): đồng nghĩa của Bela brachystoma (Philippi, 1844)
 Bela conoidea Sars G. O., 1878: đồng nghĩa của Curtitoma conoidea (Sars G. O., 1878)
 Bela costulata (Risso, 1826): đồng nghĩa của Mangelia costulata Risso, 1826
 Bela eva Thiele, 1925: đồng nghĩa của Maoritomella eva (Thiele, 1925)
 Bela excurvata Carpenter, 1864: đồng nghĩa của Oenopota excurvata (Carpenter, 1864)
 Bela expansa Sars G. O., 1878: đồng nghĩa của Lusitanops expansa (Sars G. O., 1878)
 Bela graphica Locard, 1897: đồng nghĩa của Oenopota graphica (Locard, 1897)
 Bela ginnania (Risso, 1826) : đồng nghĩa của Bela nebula
 Bela grimaldii Dautzenberg, 1889: đồng nghĩa của Amphissa acutecostata (Philippi, 1844)
 Bela grippi Dall, 1908: đồng nghĩa của Bellaspira grippi (Dall, 1908)
 Bela guernei Dautzenberg, 1891: đồng nghĩa của Belomitra quadruplex (Watson, 1882)
 Bela harpa Dall, 1885: đồng nghĩa của Oenopota harpa (Dall, 1885)
 Bela hebes Verrill, 1880: đồng nghĩa của Curtitoma hebes (Verrill, 1880)
 Bela iessoensis Smith E. A., 1875: đồng nghĩa của Obesotoma iessoensis (Smith E. A., 1875)
 Bela incisula Verrill, 1882: đồng nghĩa của Curtitoma incisula (Verrill, 1882)
 Bela koreni Friele, 1886: đồng nghĩa của Oenopota koreni (Friele, 1886)
 Bela krausei Dall, 1887: đồng nghĩa của Granotoma krausei (Dall, 1887)
 Bela laevigata (Philippi, 1836): đồng nghĩa của Bela zonata (Locard, 1892)
 Bela limatula Locard, 1896: đồng nghĩa của Amphissa acutecostata (Philippi, 1844)
 Bela martensi Strebel, 1905: đồng nghĩa của Mangelia martensi (Strebel, 1905)
 Bela metschigmensis Krause, 1886: đồng nghĩa của Oenopota metschigmensis (Krause, 1886)
 Bela mingoranceae Martin Perez & Vera-Pelaez, 2006: đồng nghĩa của Bela powisiana (Dautzenberg, 1887)
 Bela mitralis Adams & Angas, 1864: đồng nghĩa của Guraleus mitralis (Adams & Angas, 1864)
 Bela murdochiana Dall, 1885: đồng nghĩa của Oenopota murdochiana (Dall, 1885)
 Bela neozelanica Suter, 1908: đồng nghĩa của Scrinium neozelanica (Suter, 1908)
 Bela notophila Strebel, 1908: đồng nghĩa của Lorabela notophila (Strebel, 1908)
 Bela obliqua Sars G. O., 1878: đồng nghĩa của Oenopota obliqua (Sars G.O., 1878)
 Bela optima Thiele, 1925: đồng nghĩa của Microdrillia optima (Thiele, 1925)
 Bela ornata (Locard, 1891): đồng nghĩa của Mangelia costulata Risso, 1826
 Bela pelseneri Strebel, 1908: đồng nghĩa của Lorabela pelseneri (Strebel, 1908)
 Bela plicatula Thiele, 1912: đồng nghĩa của Lorabela plicatula (Thiele, 1912)
 Bela purissima Strebel, 1908: đồng nghĩa của Typhlodaphne purissima (Strebel, 1908)
 Bela rathbuni Verrill, 1882: đồng nghĩa của Propebela rathbuni (Verrill, 1882)
 Bela regina Thiele, 1925: đồng nghĩa của Tomopleura regina (Thiele, 1925)
 Bela robusta Packard, 1866: đồng nghĩa của Obesotoma robusta (Packard, 1866)
 Bela sansibarica Thiele, 1925: đồng nghĩa của Microdrillia sansibarica (Thiele, 1925)
 Bela scalaroides Sars G. O., 1878: đồng nghĩa của Propebela scalaroides (Sars G. O., 1878)
 Bela sculpturata Dall, 1887: đồng nghĩa của Mangelia sculpturata (Dall, 1887)
 Bela septenvillei (Dautzenberg & Durouchoux, 1913): đồng nghĩa của Bela nebula (Montagu, 1803)
 Bela solida Dall, 1887: đồng nghĩa của Obesotoma solida (Dall, 1887)
 Bela spitzbergensis Friele, 1886: đồng nghĩa của Propebela spitzbergensis (Friele, 1886)
 Bela striatula Thiele, 1912: đồng nghĩa của Belalora striatula (Thiele, 1912)
 Bela subturgida Verrill, 1884: đồng nghĩa của Propebela subturgida (Verrill, 1884)
 Bela subvitrea Verrill, 1884: đồng nghĩa của Propebela subvitrea (Verrill, 1884)
 Bela tenuicostata Sars G. O., 1878: đồng nghĩa của Oenopota tenuicostata (Sars G.O., 1878)
 Bela tenuilirata Dall, 1871: đồng nghĩa của Obesotoma tenuilirata (Dall, 1871)
 Bela tumida Posselt, 1898: đồng nghĩa của Obesotoma tumida (Posselt, 1898)
 Bela turrita Strebel, 1908: đồng nghĩa của Belaturricula turrita (Strebel, 1908)
 Bela yanamii Yokoyama, 1926: đồng nghĩa của Plicifusus yanamii (Yokoyama, 1926)
 Bela zonatum (Locard, 1891): trùng lặp của Bela zonata

 Nomina dubia
 Bela fortis (Reeve, 1844): nomen dubium
 Bela minuta (Reeve, 1844): nomen dubium
 Bela turgida (Reeve, 1844): nomen dubium

Chú thích

Tham khảo
 Vaught, K.C. (1989). A classification of the living Mollusca. American Malacologists: Melbourne, FL (USA). ISBN 0-915826-22-4. XII, 195 pp
 Howson, C.M.; Picton, B.E. (Ed.) (1997). The species directory of the marine fauna and flora of the British Isles and surrounding seas. Ulster Museum Publication, 276. The Ulster Museum: Belfast, UK. ISBN 0-948150-06-8. vi, 508
 Gofas, S.; Le Renard, J.; Bouchet, P. (2001). Mollusca, in: Costello, M.J. et al. (Ed.) (2001). European register of marine species: a check-list of the marine species in Europe and a bibliography of guides to their identification. Collection Patrimoines Naturels, 50: pp. 180–213
 Mariottini P., Smriglio C., Di Giulio A. & Oliverio M. 2009. A new fossil conoidean from the Pliocene of Italy, with comments on the Bela menkhorsti complex (Gastropoda: Conidae). Journal of Conchology 40(1): 5-14

Liên kết ngoài

Conidae


title: Xích Thành

text:
Xích Thành (chữ Hán giản thể: 赤城县) là một huyện thuộc địa cấp thị Trương Gia Khẩu, tỉnh Hà Bắc, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 5238 ki-lô-mét vuông, dân số 280.000 người. Mã số bưu chính Xích Thành là 075500. Chính quyền Xích Thành đóng ở trấn Xích Thành. Huyện này nằm ở đông bắc Trương Gia Khẩu, thượng lưu Bạch Hà, giáp Bắc Kinh. Thời nhà Minh lập Xích Thành Bảo, thời nhà Thanh đổi thành huyện Xích Thành, lấy tên theo núi Xích Thành. Nông sản địa phương có: ngô, cao lương, yến mạch. Khoáng sản có: than đá, quặng sắt.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Hà Bắc
Trương Gia Khẩu


title: Perdita similis

text:
Perdita similis là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1958.

Chú thích

Tham khảo

Perdita
Động vật được mô tả năm 1958


title: Pouvrai

text:
Pouvrai là một xã thuộc tỉnh Orne trong vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 119 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

INSEE

Xã của Orne


title: La Ferrière, Vendée

text:
La Ferrière là một Xã thuộc tỉnh Vendée trong vùng Pays de la Loire, Pháp. Xã này có diện tích 47,17 km², dân số năm 2006 là 4301 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 92 mét trên mực nước biển.

Danh xưng dân địa phương trong tiếng Pháp là ferrièrois.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Site de la ville
 La Ferrière trên trang mạng Viện địa lý quốc gia
 Site du festival Pay Ta Tong

Ferrière, La


title: Lanelater mastersii

text:
Lanelater mastersii là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được W.J. Macleay miêu tả khoa học năm 1872.

Chú thích

Tham khảo

Lanelater
Động vật được mô tả năm 1872


title: Pleurothallis grobyi

text:
Pleurothallis grobyi là một loài lan.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

G
G


title: Litocala

text:
Litocala là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Loài
 Litocala sexsignata Harvey, 1875

Chú thích

Tham khảo

 Litocala at funet.fi
 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Litocala
Melipotini


title: Palaeorhiza kurandensis

text:
Palaeorhiza kurandensis là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1909.

Chú thích

Tham khảo

Palaeorhiza
Động vật được mô tả năm 1909


title: Werauhia subsecunda

text:
Werauhia subsecunda là một loài thuộc chi Werauhia. Đây là loài bản địa của Costa Rica.

Chú thích

Tham khảo

An Annotated Checklist of the Bromeliaceae of Costa Rica truy cập 3 tháng 11 năm 2009

subsecunda
Thực vật Costa Rica


title: Poecilmitis azurius

text:
The Azur Opal (Poecilmitis azurius) là một loài bướm ngày in the Lycaenidae family. It is endemic to South Africa, ở đó nó is known from the North and West Cape.

The wingspan is 32–36 mm for males and 35–40 mm for females. Adults are on wing from October to December. There is one extended generation per year.

Ghi chú

Chrysoritis
Côn trùng Nam Phi
Động vật đặc hữu Nam Phi


title: Đội tuyển bóng đá quốc gia Burundi

text:
Đội tuyển bóng đá quốc gia Burundi () là đội tuyển cấp quốc gia của Burundi do Liên đoàn bóng đá Burundi quản lý. Đội tuyển chưa từng vượt qua vòng loại World Cup.

Trận thi đấu quốc tế đầu tiên của đội tuyển Burundi là trận gặp đội tuyển  là vào năm 1964. Đội đã một lần tham dự cúp bóng đá châu Phi là vào năm 2019. Tại giải năm đó, đội đã để thua cả ba trận trước ,  và , do đó dừng bước ở vòng bảng.

Danh hiệu
 Vô địch Cúp CECAFA: 0
 Á quân: 2004

Thành tích tại giải vô địch thế giới
 1930 đến 1990 - Không tham dự
 1994 - Không vượt qua vòng loại
 1998 - Bỏ cuộc khi tham dự vòng loại
 2002 - Bỏ cuộc
 2006 đến 2022 - Không vượt qua vòng loại

Cúp bóng đá châu Phi
Burundi mới một lần tham dự vòng chung kết Cúp bóng đá châu Phi và bị loại từ vòng bảng.

Thứ hạng ngoài bốn hạng đầu (không chính thức) dựa trên so sánh thành tích giữa những đội tuyển vào cùng vòng đấu
Tính cả những trận hoà ở vòng đấu loại trực tiếp phải giải quyết bằng sút luân lưu
Do đặc thù châu Phi, có những lúc tình hình chính trị hoặc kinh tế quốc gia bất ổn nên các đội bóng bỏ cuộc. Những trường hợp không ghi chú thêm là bỏ cuộc ở vòng loại
Khung đỏ: Chủ nhà

Đội hình
Đội hình dưới đây triệu tập tham dự vòng loại CAN 2021 gặp  vào tháng 11 năm 2020.
Số liệu thống kê tính đến ngày 15 tháng 11 năm 2019 sau trận gặp .

Triệu tập gần đây
Các cầu thủ được triệu tập trong vòng 12 tháng.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Đội tuyển bóng đá quốc gia Burundi  trên trang chủ của FIFA

Burundi


title: Montreuil-sur-Blaise

text:
Montreuil-sur-Blaise là một xã thuộc tỉnh Haute-Marne trong vùng Grand Est đông bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 175 mét trên mực nước biển.
Sông Blaise chảy qua xã này.

Tham khảo

Montreuilsurblaise