title: Kinh tế chính trị Marx-Lenin

text:
Kinh tế chính trị Marx-Lenin hay kinh tế chính trị học Marx-Lenin là một lý thuyết về kinh tế chính trị do Marx, Engels và sau này là Lenin phát triển trong giai đoạn mới, có đối tượng nghiên cứu là phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa và những quan hệ sản xuất và trao đổi thích ứng với phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa. Stalin là người đã tạo ra khái niệm chủ nghĩa Marx - Lenin trong đó có kinh tế chính trị Marx - Lenin bằng cách kết hợp tư tưởng của Marx và Lenin đồng thời giản lược hóa chúng. Những nghiên cứu về kinh tế chính trị của Marx và Lenin cung cấp cơ sở lý luận cho những học thuyết khác về chính trị, triết học, xã hội học của họ. Cốt lõi của kinh tế chính trị Marx - Lenin là học thuyết giá trị thặng dư của Karl Marx.

Đối tượng và chức năng
Đối tượng nghiên cứu của kinh tế chính trị Marx - Lenin là quan hệ sản xuất trong sự tác động qua lại với lực lượng sản xuất và kiến trúc thượng tầng nhằm tìm ra bản chất của các hiện tượng và quá trình kinh tế, phát hiện ra các phạm trù, quy luật kinh tế ở các giai đoạn phát triển nhất định của xã hội loài người.

Về chức năng của kinh tế chính trị Marx - Lenin, mục đích của Marx và Friedrich Engels khi nghiên cứu, sáng tạo ra kinh tế chính trị này nhằm các mục đích sau (đây cũng là chức năng của kinh tế chính trị học Marx - Lenin)
 Chức năng nhận thức: Chức năng này thể hiện ở chỗ kinh tế chính trị Mác - Lenin cần phải phát hiện bản chất của các hiện tượng, quá trình kinh tế của đời sống xã hội, tìm ra các quy luật chi phối sự vận động của chúng, giúp con người vận dụng các quy luật kinh tế một cách có ý thức vào hoạt động kinh tế nhằm đạt hiệu quả kinh tế, xã hội cao.
 Chức năng thực tiễn: Là chức năng nhận thức để phục vụ cho hoạt động thực tiễn có hiệu quả. Chức năng thực tiễn có quan hệ với chức năng nhận thức, ở chỗ từ việc nghiên cứu các hiện tượng và các quá trình kinh tế của đời sống xã hội, phát hiện ra bản chất, các quy luật chi phối và cơ chế hoạt động của các quy luật từ đó kinh tế chính trị cung cấp những luận cứ khoa học để hoạch định đường lối, chính sách và biện pháp kinh tế. Đường lối, chính sách và các biện pháp kinh tế dựa trên những luận cứ khoa học đúng đắn đã nhận thức được sẽ đi vào cuộc sống làm cho hoạt động kinh tế có hiệu quả cao hơn nhiều.
 Chức năng phương pháp luận: Kinh tế chính trị là nền tảng lý luận cho một tổ hợp các khoa học kinh tế. Những kết luận của kinh tế chính trị biểu hiện ở các phạm trù và quy luật kinh tế có tính chất chung là cơ sở lý luận của các môn kinh tế chuyên ngành và các môn kinh tế chức năng, nó là cơ sở lý luận cho một số môn khoa học khác.
 Chức năng tư tưởng: Kinh tế chính trị Marx - Lenin là cơ sở khoa học cho sự hình thành thế giới quan, nhân sinh quan và tuyên truyền cho đấu tranh giai cấp của giai cấp công nhân và nhân dân lao động để xây dựng chủ nghĩa cộng sản.

Tiếp thu và kế thừa
Karl Marx và Engels đã nghiên cứu, kế thừa nhiều lý thuyết về kinh tế học trước đó như các trường phái chủ nghĩa trọng nông (đề cao nông nghiệp), chủ nghĩa trọng thương (đề cao vấn đề thương mại, mua bán, trao đổi...) và chịu ảnh hưởng của kinh tế học cổ điển Anh với các đại biểu như Adam Smith, David Ricardo hay William Petty để tạo ra một lý thuyết kinh tế mới của họ. Hai người đã thực hiện một cuộc cách mạng trong kinh tế chính trị học khi đi sâu vào bản chất của tư bản và xem xét các vấn đề mà khoa kinh tế chính trị học đã bỏ qua như khủng hoảng kinh tế từ đó đưa ra dự đoán về sự tiến hóa của xã hội loài người sang một hình thái kinh tế xã hội mới là xã hội cộng sản. Marx được xem là một học giả nổi bật trong kinh tế học phi chính thống, một kẻ nổi loạn trong khoa kinh tế chính trị có ảnh hưởng lớn đến lịch sử nhân loại. Ông đã kế thừa kinh tế học cổ điển đồng thời chỉ ra sự bất lực của nó trong việc giải thích nhiều hiện tượng kinh tế cũng như phủ định luôn kinh tế học cổ điển bằng cách coi chủ nghĩa tư bản được kinh tế học cổ điển nghiên cứu cũng chỉ là một giai đoạn trong lịch sử loài người sẽ bị thay thế bằng một giai đoạn tiến hóa cao hơn là chủ nghĩa cộng sản.

Kinh tế chính trị của Marx và Engels xây dựng có khác so với các lý thuyết trước đó ở chỗ các học thuyết, lý thuyết trước Marx và Engels chủ yếu tập trung nghiên cứu sâu về vấn đề kinh tế, các quan hệ kinh tế đơn thuần và tập trung cho mục đích kinh tế và hoạt động kinh tế, hay hiệu quả kinh tế, các phương pháp kinh doanh... trong khi đó lý thuyết của Marx và Engels thì gắn chặt kinh tế với chính trị dùng kinh tế để giải thích chính trị, giải thích các hiện tượng chính trị - xã hội theo tư duy của chủ nghĩa duy vật lịch sử.

Một số nội dung cơ bản

Kinh tế chính trị Marx - Lenin tập trung nghiên cứu, mổ xẻ các quan hệ kinh tế trong lòng xã hội tư bản và nghiên cứu sâu về các quy luật của nền sản xuất này, cụ thể là
 Đề cập về hàng hóa, sản xuất hàng hóa và các quy luật kinh tế của sản xuất hàng hóa (trong chủ nghĩa Tư bản)
 Tập trung mổ xẻ quy luật kinh tế cơ bản của chủ nghĩa tư bản mà cốt lõi là việc sản xuất giá trị thặng dư
 Phân tích sự vận động của tư bản cá biệt và tái sản xuất tư bản xã hội
 Xem xét các hình thái tư bản và các hình thức biểu hiện của giá trị thặng dư
 Nghiên cứu về chủ nghĩa tư bản độc quyền và chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước (phần này do Lenin có công đóng góp rất lớn)

Từ những nội dung cơ bản mà Marx và Engels đã xây dựng nên một hệ thống những phạm trù có liên quan một cách đồ sộ như: tái sản xuất xã hội, phương thức sản xuất, quan hệ sản xuất, tư bản lưu động, tư bản cố định, tư bản bất biến, tư bản khả biến, giá trị, giá trị sử dụng, hàng hóa sức lao động, sức lao động, đối tượng lao động, lực lượng lao động, tư liệu sản xuất.....

Một số phát hiện quan trọng
Marx và Engels đã đầu tư công sức tập trung nghiên cứu các quy luật kinh tế của chủ nghĩa Tư bản và có những phát hiện quan trọng làm nền tảng cho lý luận khoa học của hai ông.

Mâu thuẫn giữa hai thuộc tính của hàng hóa
Mâu thuẫn giữa thuộc tính giá trị và giá trị sử dung của hàng hóa là hàng hóa không đồng nhất về chất nhưng lại đồng nhất về chất. Giá trị và giá trị sử dụng cùng tồn tại trong bản thân hàng hóa nhưng lại tách rời về mặt không gian và thời gian. Cụ thể là

 Nếu xét ở góc độ là giá trị sử dụng thì các hàng hóa không đồng nhất về chất. Nhưng ngược lại, với tư cách là giá trị thì các hàng hóa lại đồng nhất về chất, đều là sự kết tinh của lao động tức đều là sự kết tinh của lao động, hay là lao động đã được vật hoá.
 Tuy giá trị sử dụng và giá trị cùng tồn tại trong một hàng hóa, nhưng quá trình thực hiện chúng lại tách rời nhau về cả mặt không gian và thời gian: giá trị được thực hiện trước trong lĩnh vực lưu thông, còn giá trị sử dụng được thực hiện sau trong lĩnh vực tiêu dùng.

Và từ phát hiện này, Karl Marx tiếp tục có phát hiện quan trọng thứ hai có liên quan.

Tính chất hai mặt của lao động sản xuất hàng hóa
Lao động của người sản xuất hàng hóa có tính chất hai mặt một mặt nó vừa mang tính chất cụ thể (lao động cụ thể) mặt khác nó lại vừa mang tính chất trừu tượng (lao động trừu tượng). Và chính cái mà người công nhân, người lao động bị bóc lột là cái lao động trừu tượng của họ chứ không phải là lao động cụ thể, những việc làm cụ thể, thời gian cụ thể và chính vì tính trừu tượng như vậy nên khó nhận ra sự bóc lột, đặc biệt là sự bóc lột tinh vi.

Tính chất hai mặt của lao động sản xuất hàng hóa phản ảnh tính chất tư nhân và tính chất xã hội của lao động của người sản xuất hàng hóa

Công thức chung của tư bản
Theo Karl Marx thì tiền trong lưu thông hàng hóa giản đơn vận động theo công thức: H - T - H (Hàng - Tiền - Hàng) còn tiền trong nền sản xuất tư bản chủ nghĩa thì theo công thức: T - H - T’ (Tiền - Hàng - Tiền').

Ông đã so sánh hai công thức này và phát hiện điểm khác cơ bản là lưu thông hàng hóa giản đơn bắt đầu bằng hành vi bán (H - T tức là Hàng - Tiền) và kết thúc bằng hành vi mua (T - H tức là Tiền - Hàng), ngoài ra điểm xuất phát và điểm kết thúc đều là hàng hóa, tiền chỉ đóng vai trò trung gian, mục đích là giá trị sử dụng.

Trong khi đó, lưu thông của tư bản bắt đầu bằng hành vi mua (T - H tức Tiền - Hàng) và kết thúc bằng hành vi bán (H - T’ tức Hàng - Tiền'), ở sơ đồ này, tiền vừa là điểm xuất phát, vừa là điểm kết thúc, còn hàng hóa chỉ đóng vai trò trung gian. Mục đích của lưu thông tư bản là giá trị, và giá trị lớn hơn.

Như vậy thì tư bản phải vận động theo công thức T-H-T’ để có giá trị mới. T' (tức là Tiền sau một vòng lưu thông sẽ được tính bằng công thức: T’ = T + ΔT, trong đó: ΔT là số tiền trội hơn (giá trị lớn hơn) được gọi là giá trị thặng dư (Karl Marx ký hiệu nó bằng m). Còn số tiền ứng ra ban đầu (Tiền ban đầu dùng để mua hàng ở đầu chu trình lưu thông này) với mục đích thu được giá trị thặng dư trở thành tư bản và tiền chỉ biến thành tư bản khi được dùng để mang lại giá trị thặng dư cho nhà tư bản.

Tóm lại, công thức chung của chủ nghĩa tư bản là: dưới đây

T – H – T’ với T’ = T + m

Mâu thuẫn trong công thức chung
Karl Marx cũng đã phát hiện được mâu thuẫn trong công thức chung này đó là giá trị thặng dư vừa không được sinh ra trong quá trình lưu thông nhưng lại được sinh ra trong quá trình lưu thông.

Cụ thể, trong công thức chung của chủ nghĩa tư bản chỉ có 2 nhân tố là Hàng (H) và Tiền (T) và quá trình lưu thông thì cũng là sự sắp xếp theo trật tự khác nhau của 2 nhân tố này và không có một sự tác động nào bên ngoài hay có một tham số khác trong công thức này nhưng vẫn phát sinh ra nhân tố mới là T' tức là số tiền trội hơn (ΔT) hay giá trị thặng dư (m).

Nếu xét đơn thuần bề ngoài thì giá trị thặng dư có vẻ được sinh ra trong lưu thông vì phát sinh không ngoài công thức này (với hai đại lượng cơ bản là Hàng và Tiền). Tuy nhiên, nếu mua - bán ngang giá thì chỉ có sự thay đổi hình thái của giá trị từ tiền thành hàng hoặc từ hàng thành tiền. Còn tổng số giá trị trong tay mỗi người tham gia trao đổi trước sau vẫn không thay đổi.

Trong trường hợp trao đổi không ngang giá, hàng hóa có thể bán cao hơn hoặc thấp hơn giá trị thực của nó nhưng cũng chưa thể kết luận là có giá trị mới vì trong nền kinh tế hàng hóa, mỗi người sản xuất đều vừa là người bán, vừa là người mua (tính chung tổng thể). Cái lợi mà họ thu được khi bán sẽ bù lại cái thiệt khi mua hoặc ngược lại. Trong trường hợp có những kẻ chuyên mua rẻ, mua may, bán đắt hay lừa lọc, ép giá, nói thách, nói xạo để được lợi thì chính bản thân người thực hiện hành vi đó được lợi nhưng tổng giá trị toàn xã hội cũng không hề tăng lên, bởi vì số giá trị mà những người này thu được chẳng qua chỉ là sự ăn chặn, đánh cắp số giá trị của người khác. Điều này cũng tương tự như việc lưu thông tiền tệ trong sòng bài, chiếu bạc có người thắng, người thua nhưng quan trọng là người thắng thì lấy tiền từ kẻ thua (tiền chuyển từ tay người này qua tay người kia) chứ không sinh lợi thêm như nhiều người vẫn vọng tưởng.

Như vậy lưu thông và bản thân tiền tệ trong lưu thông không hề tạo ra giá trị hay giá trị mới. Nhưng mặt khác, nếu người có tiền không tiếp xúc gì với lưu thông, tức là đứng ngoài lưu thông (ví dụ như đem chôn, cất, dấu, tích trữ, tàng trữ, không đầu tư gì cả....) thì cũng không thể làm cho tiền của mình tăng thêm lên được (sẽ không có hiện tượng lãi mẹ đẻ lãi con).

Từ phân tích này Karl Marx kết luận:

Đó là mâu thuẫn của công thức chung của tư bản. Chính Karl Marx là người đầu tiên phân tích và giải quyết mâu thuẫn đó bằng một phát hiện tiếp theo đó là hàng hóa sức lao động.

Hàng hóa sức lao động
Để giải quyết mâu thuẫn của công thức chung của tư bản thì hướng giải quyết là cần tìm trên thị trường một loại hàng hóa mà việc sử dụng nó có thể tạo ra được giá trị lớn hơn giá trị của bản thân nó, loại hàng hóa đặc biệt này chính là hàng hóa sức lao động. Trong quá trình lao động, sức lao động tạo ra một lượng giá trị mới lớn hơn giá trị của bản thân nó, phần giá trị dôi ra so với giá trị sức lao động là giá trị thặng dư. Đây được coi là đặc điểm riêng có của giá trị sử dụng của hàng hóa sức lao động và đặc điểm này là chìa khoá để giải quyết mâu thuẫn trong công thức chung của tư bản.

Sức lao động theo kinh tế chính trị Marx - Lenin là toàn bộ những năng lực (thể lực và trí lực) tồn tại trong một con người và được người đó sử dụng vào sản xuất, nó là cái có trước, còn lao động là cái có sau và chính là quá trình sử dụng sức lao động.

Theo chủ nghĩa Marx - Lenin thì trong mọi xã hội, sức lao động là yếu tố của sản xuất, nhưng sức lao động chỉ trở thành hàng hóa khi thoả mãn đồng thời hai điều kiện:

 Người lao động phải được tự do về thân thể, có quyền sở hữu sức lao động của mình và chỉ bán sức lao động ấy trong một thời gian nhất định.
 Người lao động không có tư liệu sản xuất cần thiết để tự mình đứng ra tổ chức sản xuất nên muốn sống chỉ còn cách bán sức lao động cho người khác sử dụng.

Thông qua hàng hóa sức lao động này mà tạo ra sự chuyển hóa trong lưu thông, tạo ra giá trị mới, theo đó công thức T - H - T' có thể được hiểu là:

 T là tư bản, là số tiền đầu tư ban đầu, trong đó một phần sẽ đầu tư vào để mua máy móc, nhà xưởng, một phần mua nguyên liệu và một phần thuê nhân công;
 H chính là hàng hóa sức lao động, thông qua sức lao động của con người sẽ tác động vào máy móc, vật liệu để tạo nên những H'
 H' là hàng hóa có giá trị cao hơn so với giá trị ban đầu và nhà tư bản chỉ việc chiếm đoạt H' này và bán để thu về T'
 T' là giá trị mới, cao hơn và đã bao hàm trong đó là giá trị thặng dư.

Và cụ thể việc sử dụng hàng hóa sức lao động này như thế nào để phát sinh giá trị thặng dư thì Karl Marx tiếp tục có phát hiện tiếp theo là bóc trần quy trình sản xuất giá trị thặng dư.

Sản xuất giá trị thặng dư
Nhà tư bản sẽ ứng trước ra một số tiền mua tư liệu sản xuất và sức lao động là để tạo ra giá trị thặng dư. Quá trình tạo ra giá trị thặng dư được Karl Marx phân tích rất kỹ lưỡng qua bài toán kéo sợi giả dụ của ông.

Để chế tạo ra 01 kg sợi, nhà tư bản phải ứng ra số tiền gồm:
 20.000 đơn vị tiền tệ để mua 1 kg bông
 3.000 đơn vị tiền tệ cho hao phí máy móc
 5.000 đơn vị tiền tệ để mua sức lao động của công nhân điều khiển máy móc trong 01 ngày (10 giờ).
 Tổng cộng: 28.000 đơn vị tiền tệ.

Giả định việc mua này đúng giá trị và mỗi giờ lao động của công nhân tạo ra giá trị mới kết tinh vào sản phẩm là 1.000 đơn vị.

Trong quá trình sản xuất, bằng lao động cụ thể, công nhân sử dụng máy móc để chuyển 1 kg bông thành 1 kg sợi, theo đó giá trị của bông và hao mòn máy móc cũng được chuyển vào sợi. Tỷ dụ chỉ trong 5 giờ công nhân đã kéo xong 1 kg bông thành 1 kg sợi, thì giá trị 1 kg sợi được tính theo các khoản chi phí như sau:

 Giá trị 1 kg bông chuyển vào = 20.000 đơn vị
 Hao mòn máy móc = 3.000 đơn vị
 Giá trị mới tạo ra: 5 giờ X 1.000 đơn vị = 5.000 đơn vị
 Tổng cộng = 28.000 đơn vị tiền tệ.

Nếu quá trình lao động ngừng ở đây thì nhà tư bản chưa có được giá trị thặng dư vì nếu bán hàng hóa đi thì chi phí này bằng với chi phí ban đầu đã bỏ ra và chỉ huề vốn.

Thời gian lao động (5 giờ) mà người công nhân tạo ra một lượng giá trị ngang với giá trị sức lao động của mình gọi là thời gian lao động tất yếu tương tự, lao động trong khoảng thời gian ấy gọi là lao động tất yếu.

Tuy nhiên, nhà tư bản đã mua sức lao động trong 1 ngày với 10 giờ, chứ không phải 5 giờ. Như vậy, trong 5 giờ lao động tiếp theo, nhà tư bản chỉ phải chi thêm 20.000 đơn vị để mua 1 kg bông và 3.000 đơn vị hao mòn máy móc mà không phải chi thêm tiền công mướn lao động nữa. Và với 5 giờ lao động sau, người công nhân vẫn tạo ra 5.000 đơn vị giá trị mới (mà không được chi thêm đồng nào theo đợt thứ 2 này) và nhà tư bản lại có thêm 1 kg sợi bán đi với giá trị 28.000 đơn vị.

Và bảng giá tính tiền trong 5 giờ sau vẫn giống như 5 giờ ban đầu gồm chi phí nguyên liệu: 20.000 đơn vị, hao mòn máy móc: 3.000 đơn vị, giá trị mới: 5.000 đơn vị, tổng số: 28.000 đơn vị. Nhưng khác với bảng giá lần 1, chi phí đầu vào lần 2 này không có khoản 5.000 đơn vị để mua sức lao động.

Tổng cộng số tiền nhà tư bản chi ra để có được 2 kg sợi sẽ là:

 Tiền mua bông: 20.000 x 2 lần sản xuất = 40.000 đơn vị
 Hao mòn máy móc (máy chạy 10 tiếng): 3.000 x 2 lần sản xuất = 6.000 đơn vị
 Tiền lương công nhân sản xuất cả ngày (trong 10 giờ, tính theo đúng giá trị sức lao động) = 5.000 đơn vị
 Tổng cộng = 51.000 đơn vị

Tổng giá trị của thu được của 2 kg sợi là: 2 kg x 28.000/kg = 56.000 đơn vị

Như vậy, lượng giá trị thặng dư thu được là: 56.000 (bán được) - 51.000 (chi phí) = 5.000 đơn vị (5.000 dư này là do chiếm đoạt lao động không công của công nhân mà có).

Thời gian lao động (5 giờ) để tạo ra giá trị thặng dư gọi là thời gian lao động thặng dư, và lao động trong thời gian ấy gọi là lao động thặng dư và Giá trị thặng dư là một bộ phận của giá trị mới dôi ra ngoài giá trị sức lao động do công nhân làm thuê tạo ra và bị nhà tư bản chiếm không. Nhà tư bản chi phối được số lao động không công ấy vì nhà tư bản là người sở hữu tư liệu sản xuất.

Bản chất của tiền công
Từ ví dụ trên và qua phân tích giá trị thặng dư, Karl Marx đã phát hiện tiền công chính là biểu hiện bằng tiền của giá trị hàng hóa sức lao động, là giá cả của hàng hóa sức lao động và không nên nhầm tiền công là giá cả của lao động. cho dù nhà tư bản trả tiền công cho công nhân sau khi công nhân đã lao động để sản xuất ra hàng hóa hay tiền công được trả theo thời gian lao động (giờ, ngày, tuần, tháng), hoặc theo số lượng hàng hóa đã sản xuất được. Ở đây, cái mà nhà tư bản mua của công nhân không phải là lao động, mà là sức lao động (bỏ tiền để mướn sức của công nhân) cho nên tiền công không phải là giá trị hay giá cả của lao động (lao động đến đâu trả tiền đến đó), mà chỉ là giá trị hay giá cả của hàng hóa sức lao động (tức nhà tư bản đã mua loại hàng hóa này để tùy nghi sử dụng sao cho có lợi nhất).

Phê phán

Tham khảo
 Giáo trình Chủ nghĩa xã hội khoa học, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, năm 2006
 Giáo trình Triết học Mác - Lê nin, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, năm 2006
 Giáo trình Triết học Mác – Lê nin, Hội đồng Trung ương chỉ đạo biên soạn giáo trình Quốc gia các bộ môn khoa học Mác – Lenin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, năm 2004
 Giáo trình đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, năm 2006
 Giáo trình Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, năm 2006
 Giáo trình Kinh tế học Chính trị Mác – Lê nin (tái bản), Hội đồng Trung ương chỉ đạo biên soạn giáo trình Quốc gia các bộ môn khoa học Mác – Lê nin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, năm 2005
 Giáo trình lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam (tái bản có sửa đổi, bổ sung), Hội đồng Trung ương chỉ đạo biên soạn giáo trình Quốc gia các bộ môn khoa học Mác – Lenin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, năm 2003
 Nhập môn Marx, Rius (Eduardo del Rio), người dịch: Nguyễn Hà, hiệu đính: Bùi Văn Nam Sơn, Nhà xuất bản Trẻ, Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2006
 Một số vấn đề Triết học Mác – Lenin: Lý luận và thực tiễn (tái bản có bổ sung), Lê Doãn Tá, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, năm 2003
 Triết học Mác – Lenin (tập II), Học viện chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội, năm 1994 (xuất bản lần thứ ba)
 Triết học Mác – Lenin (tập III), Học viện chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội, năm 1994 (xuất bản lần thứ ba)
 Triết học Mác – Lenin (tập II), Vụ Công tác Chính trị - Bộ Giáo dục và Đào tạo, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, năm 1996
 Kinh tế Chính trị Mác – Lenin (in lần thứ hai có sửa chữa, bổ sung), Vũ Anh Tuấn, Phạm Quang Phân, Tô Đức Hạnh, Nhà xuất bản Tổng hợp, Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2007
 100 câu hỏi và bài tập kinh tế chính trị Mác – Lenin (tái bản lần thứ 5), An Như Hải, Nhà xuất bản Lý luận chính trị, Hà Nội, năm 2008
 Chính trị, Bộ Giáo dục và Đào tạo – Chủ biên: Lê Thế Lạng, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, năm 2004 (tái bản có bổ sung, sửa chữa)

Xem thêm
 Phê phán chủ nghĩa tư bản
 Kinh tế hỗn hợp
 Kinh tế thị trường

Chú thích

Chủ nghĩa Marx
Kinh tế học
Kinh tế chính trị


title: Bulbophyllum ebulbe

text:
Bulbophyllum ebulbe là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

ebulbe]]

E


title: Stigmella ultima

text:
Stigmella ultima là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Loài này có ở easterern Asia, bao gồm the Primorye Region in Nga và Nhật Bản.

Ấu trùng ăn Acer mono.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Japanese Moths

s

U


title: Kœtzingue

text:
Kœtzingue là một xã thuộc tỉnh Haut-Rhin trong vùng Grand Est, đông bắc Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Haut-Rhin

Tham khảo
 INSEE commune file

Xã của Haut-Rhin


title: Hugonia macrophylla

text:
Hugonia macrophylla là một loài thực vật thuộc họ Linaceae. Đây là loài đặc hữu của Cameroon. Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Cheek, M. 2004. Hugonia macrophylla. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Cameroon
Hugonia
Thực vật dễ tổn thương


title: Stelis subglauca

text:
Stelis subglauca là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1925.

Chú thích

Tham khảo

Stelis (chi ong)
Động vật được mô tả năm 1925


title: Melanoxanthus pachyderoides

text:
Melanoxanthus pachyderoides là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schwarz miêu tả khoa học năm 1902.

Chú thích

Tham khảo

Melanoxanthus


title: Paphiopedilum adductum

text:
Paphiopedilum adductum là một loài thực vật thuộc họ Orchidaceae. Đây là loài đặc hữu của đảo Mindanao của Philippines. Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống và khai thác quá mức.

Chú thích

Tham khảo
 Agoo, E.M.G., Cootes, J., Golamco, A., Jr., de Vogel, E.F. & Tiu, D. 2004. Paphiopedilum adductum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Philippines
adductum
Thực vật cực kỳ nguy cấp


title: Anthophora calcarata

text:
Anthophora calcarata là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Lepeletier mô tả khoa học năm 1841.

Chú thích

Tham khảo

Anthophora
Động vật được mô tả năm 1841


title: Meranda

text:
Meranda là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Loài
 Meranda gilviceps Turner, 1908
 Meranda holochrysa Meyrick, 1902
 Meranda susialis Walker, 1859

Chú thích

Tham khảo

 Meranda at funet.fi
 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: 3333 Schaber

text:
3333 Schaber (1980 TG5) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 9 tháng 10 năm 1980 bởi Carolyn S. Shoemaker ở Đài thiên văn Palomar.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1980


title: Altica championi

text:
Altica Championi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Kannan & Anand miêu tả khoa học năm 1992.

Chú thích

Tham khảo

Altica


title: Amparoa

text:
Amparoa là một chi thực vật có hoa trong họ Orchidaceae.

Xem thêm
 Danh sách các chi Phong lan

Chú thích

Tham khảo

 Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (1999). Genera Orchidacearum 1. Oxford Univ. Press.
 Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2001). Genera Orchidacearum 2. Oxford Univ. Press.
 Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2003). Genera Orchidacearum 3. Oxford Univ. Press
 Berg Pana, H. 2005. Handbuch der Orchideen-Namen. Dictionary of Orchid Names. Dizionario dei nomi delle orchidee. Ulmer, Stuttgart

Danh sách các chi phong lan


title: Sculptotheca

text:
Sculptotheca là một chi bọ cánh cứng thuộc họ Ptinidae.

Các loài
Có 10 loài được ghi nhận trong chi Sculptotheca:

 Sculptotheca puberula (LeConte, 1865)

Chú thích

Tham khảo

Prothecini


title: La Bauche

text:
La Bauche là một xã thuộc tỉnh Savoie trong vùng Rhône-Alpes ở đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 408-1311 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Savoie


title: Phạm Văn Sơn

text:
Phạm Văn Sơn (1915 - 1978) là một sử gia Việt Nam và là sĩ quan của Quân lực Việt Nam Cộng hòa.

Thân thế
Ông sinh ngày 15 tháng 8 năm 1915 tại tỉnh Hà Đông cũ (nay thuộc về thành phố Hà Nội).

Trong vai trò người viết sử, ông cộng tác với Tập san Sử Địa (do một nhóm giáo viên và sinh viên trường Đại học Sư phạm Sài Gòn sáng lập) và viết rất nhiều bài nghiên cứu, như các bài "Thái độ và hành động của nhân sĩ Việt Nam trong khoảng đầu thế kỷ XX", "Để so sánh các anh hùng trước Nguyễn Huệ với Nguyễn Huệ",... Ông cũng biên khảo rất nhiều sách sử, trong đó có bộ sách sử công phu nhất của ông là Việt sử tân biên, gồm 7 quyển, biên soạn và phát hành từng quyển từ năm 1956 đến năm 1972.

Thập niên 1960, ông trở thành sĩ quan Quân lực Việt Nam Cộng hòa, ông từng là Chỉ huy trưởng trường Quân báo và Chiến tranh tâm lý Cây Mai . Chức vụ cuối cùng năm 1975 là Đại tá, trưởng Khối Quân Sử, Phòng 5 (Phòng Nghiên cứu) bộ Tổng Tham mưu.

Sau Sự kiện 30 tháng 4 năm 1975, ông phải đi học tập cải tạo do đã viết nhiều tài liệu tâm lý chiến chống quân Giải phóng khi làm sĩ quan tâm lý chiến của QLVNCH. Ngày 6 tháng 12 năm 1978, ông qua đời vì bệnh lao phổi tại Trại Cải tạo Tân Lập, huyện Sông Thao, tỉnh Vĩnh Phú (nay là xã Vô Tranh, huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ, giống trước năm 1954).

Sách
Vỹ tuyến 17 (ký tên Dương Châu)
Việt sử tân biên, 7 quyển, Sài Gòn, 1956-1972
Việt sử toàn thư, Sài Gòn, 1960
Việt Nam cách mạng sử (tên khác là Việt Nam tranh đấu sử), Nhà xuất bản Vũ Hùng, Hà Nội, 1951
Cuộc Tổng Công Kích - Tổng Khởi Nghĩa của Việt-Cộng Mậu Thân 1968, (viết cùng với Lê Văn Dương), 1968
Quân sử Việt Nam Cộng hòa
Việt Nam hiện đại sử yếu, Nhà xuất bản Thanh Bình, Hà Nội, 1952.

Chú thích

Liên kết ngoài
 Tưởng niệm Phạm Văn Sơn
 Cái chết của sử gia Phạm Văn Sơn , audio
 Việt sử toàn thư

Nhà sử học Việt Nam
Nhà sử học Việt Nam Cộng hòa
Sĩ quan Quân lực Việt Nam Cộng hòa
Người Hà Nội


title: Calliano, Asti

text:
Calliano là một đô thị ở tỉnh Asti vùng Piedmont thuộc Ý, nằm ở vị trí cách khoảng 45 km về phía đông của Torino và khoảng 14 km về phía đông bắc của Asti. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.443 người và diện tích là 17,4 km².

Calliano giáp các đô thị: Alfiano Natta, Asti, Castagnole Monferrato, Castell'Alfero, Grana, Penango, Portacomaro, Scurzolengo và Tonco.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Asti
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Mortoniella rovira

text:
Mortoniella rovira là một loài Trichoptera trong họ Glossosomatidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Mortoniella


title: Trần Cúc

text:
Trần Cúc (phồn thể: 陳菊; giản thể: 陈菊) (sinh ngày 10 tháng 6 năm 1950) là chính trị gia Đài Loan. Bà là thị trưởng Cao Hùng từ năm 2006.

Bà là một trong 8 người của "Cao Hùng 8," những người bất đồng chính kiến bị bắt giữ sau sự kiện Cao Hùng vào năm 1979. Bà đã ở tù 6 năm trong giai đoạn thiết quân luật ở Đài Loan.

Bà đã tốt nghiệp thạc sĩ ở Đại học quốc gia Tôn Dật Tiên, đã giữ các chức vụ cao cấp ở thành phố Đài Bắc và Cao Hùng từ năm 1995-2000. Sau đó bà đảm nhiệm chức bộ trưởng hội đồng vụ lao động năm 2000-2005. Năm 2006 bà đặc cứ trong cuộc bầu cử hội đồng thị trưởng Cao Hùng và trở thành nữ thị trưởng dân cử đầu tiên. Bà được bầu lại vào năm 2010 với 52% phiếu bầu trong cuộc đua ba phía.
Bà độc thân.

Ngày 30/8/2009, Đại La Lạt Ma thứ 14 nhận lời mời từ bà Trần Cúc thăm Đài Loan.

Cao Hùng là thành phố chủ nhà của Thế vận hội năm 2009. Chen Chu đã đến thăm Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa (thường được gọi là "Trung Quốc") để quảng bá Thế vận hội. Trong cuộc gặp với thị trưởng Bắc Kinh Guo Jinlong, Chen đã nói với Tổng thống Ma Ying-jeou với chức danh chính thức của ông, đã thu hút được nhiều sự ủng hộ từ DPP và Hội đồng thành phố Cao Hùng. Chuyến đi của Chen đến Trung Quốc đã bị chỉ trích bởi một số nhóm hoạt động nội địa hóa bao gồm Liên minh Đoàn kết Đài Loan. Tuy nhiên, Chen nói rằng chuyến đi nhằm mang lại lợi ích cho Cao Hùng. Trong chuyến đi của mình, cô đã gặp không chỉ thị trưởng Bắc Kinh, mà cả thị trưởng Thượng Hải Han Zheng và Chủ tịch Ủy ban Olympic Trung Quốc Liu Pong.

Địa điểm chính cho Thế vận hội, Sân vận động World Games, được thiết kế bởi kiến trúc sư Nhật Bản Toyo Ito. Việc khởi công và hoàn thành sân vận động đều xảy ra trong nhiệm kỳ của Chen với tư cách là thị trưởng.

Lễ bế mạc được tổ chức tại Sân vận động World Games đã bán hết, nơi Chủ tịch Hiệp hội Thế giới Trò chơi Quốc tế Ron Froehlich gọi đó là "thành công tuyệt vời" và tuyên bố đây là "tốt nhất từ trước đến nay". Văn phòng du lịch của Cao Hùng tuyên bố rằng Thế vận hội đã tạo ra gần 61 triệu đô la doanh thu cho thành phố. Các cửa hàng bách hóa của thành phố báo cáo tăng trưởng 15% doanh số. Thị trưởng Chen nói rằng Cao Hùng sẽ không còn được biết đến như là thành phố lớn thứ hai ở Đài Loan, mà còn là thành phố tổ chức Thế vận hội tốt nhất từ trước đến nay.

Thị trưởng Cao Hùng
Nữ chính khách Đài Loan
Người Đài Loan gốc Mân Nam
Đảng viên Dân chủ Tiến bộ Đảng
Nhà hoạt động dân chủ người Đài Loan


title: Leptonema neadelphus

text:
Leptonema neadelphus là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Leptonema (Hydropsychidae)


title: Köthen (huyện)

text:
Köthen là một huyện cũ (Kreis) ở trung độ Sachsen-Anhalt, Đức. Các huyện giáp ranh (từ phía bắc theo chiều kim đồng hồ) là: Anhalt-Zerbst, Schönebeck, Anhalt-Zerbst, thành phố không thuộc huyện Dessau,
Bitterfeld, Saalkreis và Bernburg.
Huyeejn này đã được sáp nhập huyện mới Anhalt-Bitterfeld với huyện lỵ là thành phố Köthen.

Thị xã và đô thị

Xem thêm
 Công quốc Anhalt-Köthen

Tham khảo

Huyện của bang Sachsen-Anhalt


title: Ammobates muticus

text:
Ammobates muticus là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Spinola mô tả khoa học năm 1843.

Chú thích

Tham khảo

Ammobates
Động vật được mô tả năm 1843


title: Polystira albida

text:
Polystira albida là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Polystira


title: Tân Việt (định hướng)

text:
Tân Việt có thể là:

Địa danh
 Xã Tân Việt, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh
 Xã Tân Việt, huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương
 Xã Tân Việt, huyện Thanh Hà, tỉnh Hải Dương
 Xã Tân Việt, huyện Yên Mỹ, tỉnh Hưng Yên
 Xã cũ Tân Việt thuộc huyện Văn Lãng, tỉnh Lạng Sơn; nay là một phần các xã Bắc Hùng và Bắc Việt.
 Xã cũ Tân Việt thuộc huyện Bảo Lâm, tỉnh Cao Bằng; nay là một phần xã Nam Quang.

Khác
 Một tên gọi khác của Tân Việt Cách mệnh Đảng: đảng Tân Việt.


title: Chilomima

text:
Chilomima là một chi bướm đêm thuộc họ Crambidae.

Chú thích

Tham khảo

Glaphyriinae


title: Pailherols

text:
Pailherols là một xã ở tỉnh Cantal, thuộc vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở miền trung nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Cantal

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Bienvenue à PAILHEROLS
 Pailherols sur le site de l'Institut géographique national

Pailherols


title: Simon & Garfunkel

text:
Simon & Garfunkel là đôi song ca người Mỹ gồm hai thành viên: ca sĩ-nhạc sĩ Paul Simon và ca sĩ Art Garfunkel. Hai người cùng thành lập nhóm nhạc có tên Tom & Jerry năm 1957 và đạt thành công đầu tiên với một hit nhỏ "Hey Schoolgirl". Dưới cái tên Simon & Garfunkel, cặp song ca bắt đầu giành được sự chú ý bằng hit lớn "The Sound of Silence". Âm nhạc của họ tiếp tục được phổ biến rộng rãi nhờ việc phụ trách phần nhạc phim của bộ phim nổi tiếng do Mike Nichols làm đạo diễn The Graduate.

Simon & Garfunkel đặc biệt nổi tiếng nhờ nghệ thuật hòa âm độc đáo không thể bắt chước, đã đưa họ trở thành một trong những nghệ sĩ thành công nhất của thập niên 60. Những hit lớn của họ bao gồm:"The Sound of Silence", "Bridge over Troubled Water", "Homeward Bound", "A Hazy shade of winter","Mrs Robinson", "The Boxer", " Cecilia" và "Scarborough Fair/ Canticle" xếp vị trí thứ nhất trên một vài bảng xếp hạng. Cặp song ca cũng đã nhận được 9 giải Grammy, được vinh danh tại Rock & Roll Hall of Fame năm 1990 và Long Island Music Hall of Fame năm 2007.

Mối quan hệ thỉnh thoảng không mấy tốt đẹp giữa hai thành viên đã dẫn tới album cuối cùng được phát hành vào năm 1970 Bridge over Troubled Water sau nhiều tháng bị trì hoãn cùng những bất đồng trong quan điểm nghệ thuật,sau đó Simon & Garfunkel tan rã. Bridge Over Troubled Water là album thành công nhất của cặp song ca, xếp vị trí thứ nhất trên nhiều bảng xếp hạng, trong đó có Anh, Mỹ, nhận được 8 chứng nhận Đĩa Bạch kim, đồng thời xếp thứ nhất trong số những album bán chạy số một tại Mĩ, thứ hai toàn thế giới. Sau khi đường ai nấy đi, Simon & Garfunkel thỉnh thoảng tái hợp một vài lần, trong đó nổi tiếng nhất là buổi hòa nhạc miễn phí tại Central Park năm 1981, thu hút hơn 500000 khán giả, xếp thứ 7 trong số những buổi biểu diễn được chú ý nhất trong lịch sử. Năm 2004, cặp song ca được Tạp chí âm nhạc Rolling Stone xếp hạng 40 trong số 100 nghệ sĩ lớn nhất mọi thời đại.

Lịch sử ban nhạc

Thời kì đầu

Là bạn thân từ thuở ấu thơ, Paul Simon (sinh ngày 13/10/1941) và Arthur Garfunkel (sinh ngày 5/11/1941) cùng lớn lên tại Forest Hills, Queens, NYC, chỉ cách nhau vài tòa nhà. Họ gặp nhau lần đầu tại trường tiểu học PS164 năm 1953 trong vở kịch tốt nghiệp "Alice ở xứ sở diệu kì" (Simon vào vai White Rabbit còn Garfunkel vào vai Cheshire Cat). Cả hai đều là bạn học tại trường cơ sở Parson, trường trung học Forest Hills và bắt đầu biểu diễn chung từ những năm cấp 2 dưới cái tên Tom & Jerry (Simon là Jerry Landish còn Garfunkel là Tom Graph). Họ bắt đầu tự viết bài hát của riêng mình vào năm 1955 và có ghi âm chuyên nghiệp đầu tiên "Hey Schoolgirl" cho hãng Big Records năm 1957. Được phát hành dưới dạng đĩa vinyl 45 rpm và 78 rpm có kèm theo một bài hát có tên "Dancin' Wild", single " Hey Schoolgirl" leo lên vị trí 49 trên bảng xếp hạng của tạp chí Billboard. Cả Simon & Garfunkel đều thừa nhận chịu ảnh hưởng rất lớn của The Everly Brothers và hầu hết những bài hát thời kì đầu của họ đều thể hiện rất rõ những nét ảnh hưởng này.

Sau thành công nhỏ của " Hey Schoolgirl" cặp song ca cũng đã có cơ hội được hát trong chương trình American Bandstand ngay sau màn biểu diễn "Great Balls of Fire" của Jerry Lee Lewis.
Những cố gắng tiếp theo vào năm 1958 không khiến ban nhạc giành được thành công, Tom & Jerry tan rã, Simon và Garfunkel đi theo những con đường khác nhau, Simon đăng ký vào Đại học Queens còn Garfunkel theo đuổi Đại học Columbia ở Mahattan. Khi ở đại học, hai người đều tham gia vào Alpha Epsilon Pi, một tổ chức dành cho những sinh viên Do Thái.

Năm 1963, Simon bắt đầu cảm thấy hứng thú với bối cảnh nhạc folk thời bấy giờ, ông bắt đầu thay đổi phong cách viết nhạc viết những bài hát trưởng thành hơn trong giai điệu và nội dung, Simon cũng đã cho Garfunkel xem một số bài hát mà sau này có mặt trong album đầu tiên của họ "Sparrow", "Bleecker Street" và "He Was my Brother", bài hát tưởng nhớ Andrew Goodman, người bạn cùng lớp trước đây của Paul Simon, một trong ba công nhân bị giết trong vụ đấu tranh quyền công dân ở Neshoba County, Mississippi ngày 21/6/1964.

Năm 1964, cặp song ca có lần ra mắt đầu tiên với hãng ghi âm Columbia Records, Clive Davis, giám đốc của hãng lúc bấy giờ đã quyết định ký với hai người hợp đồng đầu tiên và gọi họ dưới tên thật: Simon & Garfunkel. Album thứ nhất của nhóm có tên Wednesday Morning 3AM được phát hành vào ngày 19/10/1964 ban đầu thất bại về thương mại và không nhận được bất kì tín hiệu tốt nào từ giới phê bình.

Lần tan rã đầu tiên

Sau thất bại của album đầu tiên, Simon đến Anh tiếp tục theo đuổi sự nghiệp solo, biểu diễn tại Les Cousins, The Troubadour ở Luân Đôn và một số câu lạc bộ folk địa phương. Trong thời gian này ông cũng đã phát hành album solo The Paul Simon Songbook năm 1965. Được ghi âm vào tháng 7,8 tại Levy's Studio, Luân Đôn, album phát hành dưới dạng LP nhưng sau đó bị xóa đi vào năm 1979 theo yêu cầu của Simon rồi lại được phát hành lại năm 2004 có kèm theo một số bài hát khác, dưới dạng CD. Trong thời gian ở Luân Đôn, ông cũng hợp tác với Bruce Woodley của The Seekers trong một số ghi âm: "I Wish You Could Be Here", "Cloudy", "Red Rubber Ball", sau này đã trở thành hit xếp thứ nhất tại bảng xếp hạng US của The Cyrkle năm 1966.

Khi Simon đang ở Anh, mùa hè năm 1965, đài radio ở quanh vùng Cocoa Beach và Gainesville, Florida bắt đầu nhận được những yêu cầu cho một ca khúc trong Wednesday Morning 3AM có tên "The Sound of Silence". Ca khúc này cũng đã được phát trên làn sóng radio ở Boston. Nắm lấy cơ hội đó, nhà sản xuất người Mỹ, Tom Wilson, lấy cảm hứng từ thành công lớn của The Byrds trên phiên bản ghi ta điện những ca khúc của Bob Dylan đã cùng với ban nhạc cộng tác với Bob Dylan trước đó trong ca khúc hit "Like A Rolling Stone" phối thêm tiếng ghi ta điện, ghi ta bass, trống vào bản "The Sound of Silence" gốc rồi phát hành lại nó dưới dạng single kèm theo một ca khúc "We've Got a Groovy Thing Goin'". Ngay cả Paul Simon cũng hoàn toàn không hề biết về điều này cho đến khi ca khúc lọt vào Top 40. Đầu năm 1966, ca khúc vươn lên vị trí thứ nhất trên bảng xếp hạng Billboard.

Hợp nhóm và thành công

Năm 1966, Paul Simon trở về Mĩ tái hợp với Art Garfunkel, hai người cùng ghi âm một số bài hát với phong cách tương tự như "The Sound Of Silence" nhưng không thành công. Ngày 17/2/1966, Simon & Garfunkel phát hành album Sounds Of Silence, album xếp hạng 21 trên Billboard Top Album, chủ yếu nhờ thành công của bài hát nhan đề, trong khi Wednesday Morning 3AM cũng được phát hành lại đạt hạng 30. Cùng vào đó là các bài hát Simon trước đã ghi âm trong The Paul Simon Songbook được phối lại trên phiên bản ghi ta điện như "I Am a Rock"(single vươn lên vị trí thứ 3 trên bảng xếp hạng mùa hè năm 1966), "Leaves That Are Green", "A Most Peculiar Man", "April Come She Will", "Kathy's Song".

Nhiều ca khúc hit đã liên tục ra đời, bao gồm "Scarborough fair/Canticle", được viết lại bởi Martin Carthy dựa trên một bài dân ca cổ của Anh và "Homeward Bound" (single sau đó đã vươn lên hạng 5 tại Mĩ) được Paul Simon viết khi ông đang trên đường biểu diễn trong các câu lạc bộ folk khắp nước Anh năm 1965.

Một số bài hát trong The Paul Simon Songbook tiếp tục được trình bày lại trong album thứ hai Parsley, Sage, Rosemary and Thyme, phát hành vào ngày 10/10/1966 bao gồm cả "Cloudy", ca khúc Simon đồng sáng tác cùng Bruce Woodley của The Seekers. Album đạt thành công lớn, xếp thứ 4 trên Billboard và được coi là album khuôn mẫu của nhạc folk. Năm 2003, Rolling Stone xếp nó ở vị trí 201 trong số 500 album hay nhất mọi thời đại.

Đầu năm 1967, Pickwick Records, hãng ghi âm không mấy danh tiếng đã lợi dụng tên tuổi mới gây dựng của Simon & Garfunkel để phát hành một album dưới cái tên The Hit Sounds of Simon & Garfunkel. Album này gồm 10 ca khúc được ghi âm bởi cặp song ca vào cuối những năm 50, đầu những năm 60, khi họ còn được biết đến với cái tên Tom & Jerry, bao gồm cả ca khúc hit "Hey Schoolgirl"-"Dancin' Wild". Simon & Garfunkel đã kiện Pickwick ra tòa, cuối cùng hãng này phải rút album The Hit Sounds of Simon & Garfunkel ra khỏi thị trường.

Tháng 6/1967, Simon & Garfunkel biểu diễn tại Liên hoan Monterey Pop Festival. Cùng năm đó, họ phụ trách phần âm nhạc cho bộ phim nổi tiếng The Graduate, album soundtrack của bộ phim được phát hành vào ngày 21/2/1967 đã leo lên vị trí thứ nhất trên bảng xếp hạng. Theo tuần san báo Variety của Peter Bart ngày 15/5/2005, đạo diễn Mike Nichols đã rất hứng thú với âm nhạc của cặp song ca trong suốt quá trình làm phim. Larry Turman,nhà sản xuất của ông đã đề nghị Simon viết 3 bài hát mới nhưng đến khi bộ phim đã gần được biên tập xong thì Simon mới viết được 1 bài. Mike Nichols nài nỉ Simon viết thêm nhưng Simon do phải đi lưu diễn liên tục nên không có thời gian. Ông cũng chơi thử một vài nốt trong bài hát mới cho Nichols nghe thử "Nó không phải dành cho bộ phim, đó là bài hát về quá khứ, về Mrs. Roosevelt và Joe DiMaggio". Nichols sau đó đã khuyên Simon "Bây giờ bài hát sẽ nói về Mrs. Robinson chứ không phải Mrs. Roosevelt nữa".

Album thứ ba của Simon & Garfunkel mang tên Bookends được phát hành chính thức vào ngày 3/4/1968. Với chủ đề bao trùm là nỗi mất mát, sự già cỗi, album mang đậm dấu ấn những biến động trong xã hội Mĩ thời kì cuối thập niên 60, thể hiện rõ sự trưởng thành vượt bậc trong âm nhạc của Simon & Garfunkel. Bookends cũng gồm một số bài hát do Simon sáng tác nhưng không được sử dụng trong phim The Graduate: "A Hazy Shade of Winter", "Overs", và "Punky's Dilemma"... Ngay sau khi phát hành, album lập tức vươn lên đứng đầu bảng xếp hạng Billboard Top Album, bốn single " "A Hazy Shade of Winter", "Fakin' it", "At the zoo" và "Mrs Robinson" cũng lần lượt lọt vào top 25. Riêng ca khúc "Mrs Robinson" trong album The Graduate trước đó đã xếp thứ nhất trên Billboard, xuất hiện trong Bookends là bản đầy đủ với phần lời được Simon viết thêm.

Mùa thu năm 1968, Simon & Garfunkel trở lại Anh hát trong chương trình Kraft Hall được phát sóng trên đài BBC. Cặp song ca đã trình bày 7 bài hát: "A Poem on The Underground Wall", "For Emily Whenever I May Find Her", "Overs", "Anji", "Patterns", "The Sound Of Silence" và "The 59th Street Bridge Song/Feeling Groovy". Trong đó màn trình diễn ghi ta "Anji" có sự góp mặt của Eddie Simon, em trai của Paul Simon.

Tháng 3/1969, ca khúc "Mrs Robinson" đã được trao giải Grammy cho Ghi âm của năm, cùng với đó Simon cũng nhận được giải Sáng tác nhạc phim xuất sắc nhất.

Lần tan rã thứ hai

Kể từ năm 1969, những chuyến lưu diễn liên tục cùng những bất đồng quan điểm khiến quan hệ giữa hai thành viên trong ban nhạc ngày một xấu đi. Art Garfunkel bắt đầu theo đuổi niêm đam mê mới với điện ảnh bằng việc tham gia vai diễn Nately trong bộ phim làm trên đề tài Thế chiến 2 Catch-22 của Đạo diễn Mike Nichols. Vai diễn kéo dài 5 tháng khiến Garfunkel phải bay đến México, bỏ lại Simon ở lại New York một mình sáng tác và ghi âm.

Cùng thời gian đó chương trình truyền hình đặc biệt ngày 30/12/1969 Songs of America có quay lại cảnh ghi âm trong studio, các cuộc phỏng vấn, những cảnh hậu trường dọc chuyến lưu diễn của Simon & Garfunkel cuối năm 1969, đã bị từ chối phát sóng bởi liên quan quá nhiều đến chính trị, đặc biệt là cuộc chiến tranh Việt Nam.

Album thứ năm, Bridge over Troubled Water, sau nhiều tháng trì hoãn, cuối cùng đã được phát hành vào ngày 26/2/1970, vươn lên đứng đầu bảng xếp hạng Billboard Top Album và là một trong những album bán chạy nhất của thập niên 70. Single cùng tên " Bridge over Troubled Water" được thể hiện chủ yếu qua giọng hát của Art Garfunkel thành công rực rỡ, xếp thứ nhất Billboard trong 6 tuần. Các single còn lại cũng lần lượt lọt vào top 20: "Cecilia" hạng 4, "The Boxer" hạng 7 và "El Condor Pasa " hạng 18.

Năm 2003, Bridge over Troubled Water đã được Tạp chí Rolling Stone xếp ở vị trí thứ 51 trong số 500 album hay nhất mọi thời đại. Tính đến nay album đã bán được hơn 25 triệu bản trên toàn thế giới. Album cũng đã đem về cho Simon & Garfunkel 6 giải Grammy, trong đó có 3 giải quan trọng nhất là Album của năm, Ghi âm của năm và Ca khúc của năm cho ca khúc "Bridge over Troubled Water". Năm 1977, album cũng được trao giải Album quốc tế xuất sắc nhất tại lần trao giải đầu tiên của Brit Awards.

Năm 1970, cặp song ca tan rã. Đường ai nấy đi Paul Simon tiếp tục theo đuổi sự nghiệp solo thành công, đỉnh cao là album Graceland với sự pha trộn của nhạc pop Mĩ cùng những âm thanh châu Phi. Trong khi đó Art Garfunkel duy trì song song giữa đóng phim và ca hát, không viết nhạc hay chơi bất cứ nhạc cụ nào khi còn ở trong Simon & Garfunkel, ông hợp tác với nhiều nghệ sĩ sáng tác bài hát khác, trong đó phải kể đến Jimmy Webb.

Những lần tái hợp

Tháng 6/1972, Simon & Garfunkel tái hợp lần đầu tiên trong show hòa nhạc từ thiện tại Quảng trường Madison Square Garden phục vụ cho chiến dịch tranh cử của ứng cử viên tổng thống George McGovern. Cũng trong năm đó, họ trở lại studio của Columbia cùng cho ra album tuyển tập Simon & Garfunkel's Greatest Hits. Album vẫn chứng tỏ sức hút của Simon & Garfunkel ngay cả khi họ đã tan rã bằng việc vươn lên vị trí thứ 5 trên Billboard, đồng thời bán được 14 triệu bản tính riêng ở thị trường Mĩ, giữ kỉ lục là album bán chạy nhất của một cặp song ca.

Ngày 18/10/1975, Simon & Garfunkel cùng xuất hiện trong show truyền hình của Đài NBC Saturday Night Live, cặp song ca cùng biểu diễn 3 bài hát "The Boxer", "Scarborough Fair" và "My Little Town". Trong đó "My Little Town" là ca khúc mới nhất của Simon & Garfunkel sau 5 năm tan rã. Single này xuất hiện trong cả hai album, Still Crazy After AllTthese Years của Paul Simon và Breakaway của Art Garfunkel, đã vươn lên vị trí thứ 9 trên Billboard và đem về cho họ một đề cử Grammy nhóm trình bày pop xuất sắc nhất.

Năm 1977, Simon, James Taylor cùng Garfunkel hợp ca trong bản cover ca khúc "Wonderful World" của Sam Cooke. Ca khúc này có mặt trong album solo thứ ba của Art Garfunkel Watermark, vươn lên vị trí thứ nhất trên bảng xếp hạng Billboard Adult Contemporary và xếp hạng 17 trên Billboard Hot 100. Simon cũng hát làm nền cho ca khúc "In Cars" trong album solo phát hành năm 1981 của Garfunkel, Scissors Cut.

Ngày 19/9/1981, Simon & Garfunkel tiếp tục tái hợp trong buổi hòa nhạc miễn phí tại Central Park, New York. Buổi biểu diễn đã trở thành một sự kiện lớn thu hút hơn 500000 người hâm mộ, được ghi âm lại thành album và phát hành dưới dạng đĩa CD/DVD có tên The Concert in Central Park, trong khi đó bản cover ca khúc của The Everly Brothers "Wake Up Little Susie" được phát hành dưới dạng single. Thành công tại Central Park đã dẫn tới tour diễn vòng quanh thế giơí của cặp song ca vào năm 1982-1983. Sau đó Simon & Garfunkel dự định phát hành một album mới có tên Think Too Much nhưng do bất đồng quan điểm cùng những động thái tiêu cực từ công ty ghi âm đã khiến cho Simon buộc phải xóa toàn bộ phần ghi âm giọng hát của Art Garfunkel trước đó và làm lại thành album của riêng mình, Hearts and Bones phát hành năm 1983.

Lần xuất hiện tiếp theo của cặp song ca trước công chúng là vào năm 1990 khi Simon & Garfunkel được lưu danh vào Rock and Roll Hall of Fame. Họ đã hát hai ca khúc nổi tiếng của nhóm là "Bridge over Troubled Water" và "The Boxer". Năm 1993, họ lại cùng nhau góp mặt trong 21 show diễn bán hết vé, trong đó một nửa là phần solo của Simon cùng ban nhạc của mình, nửa còn lại là phần biểu diễn của Simon & Garfunkel. Cũng vào năm này, cặp đôi xuất hiện trong một số show diễn từ thiện, đáng chú ý là buổi hòa nhạc Bridge School Benefit và phần biểu diễn gây quỹ United Way Children's Charities tại SkyDome, Toronto.

Năm 2002, Columbia/Legacy cho phát hành Live from New York City, album này ghi âm lại gần như toàn bộ buổi hòa nhạc của Simon & Garfunkel tại Philharmonic Hall, Lincoln Center, New York ngày 22/2/1967, chỉ ngoại trừ ca khúc "Red Rubber Ball". Album cũng bao gồm phần biểu diễn "A Church Is Burning", bài hát trước đó vốn chỉ có mặt trong The Paul Simon Songbook mà không có mặt trong bất kì album studio nào của Simon & Garfunkel.

Ngày 23/2/2003, Simon & Garfunkel cùng xuất hiện trong ca khúc "The Sound of Silence" mở màn cho lễ trao giải Grammy Award.Cũng tại đây,cặp song ca đã được vinh danh cho những cống hiến âm nhạc trong hơn 4 thập kỉ bằng giải thưởng danh giá Thành tựu trọn đời. Sau đó những tin đồn về sự cải thiện mối quan hệ giữa hai thành viên cuối cùng cũng trở thành sự thật khi giữa năm 2003, Simon & Garfunkel tuyên bố tái hợp trong tour diễn có tên Old Friends. Tour diễn đầu tiên sau hơn 20 năm bắt đầu từ ngày 16/10 và kết thúc vào ngày 21/12/2003 tại Tampa, gồm 40 buổi hòa nhạc tại 28 thành phố của nhiều nước Mĩ, Nhật Bản, Canada, Ô-xtrây-li-a và châu Âu. Với khách mời đặc biệt là The Everly Brothers, Simon & Garfunkel đã biểu diễn những ca khúc được yêu thích nhất của họ, từ những hit lớn "The Sound Of Silence", "The Boxer", "Mrs Robinson", "Bridge over Troubled Water"... đến những ca khúc ít người biết đến hơn như "Leaves That Are Green" hay "Hey Schoolgirl". Tour diễn Old Friends đã trở thành một hiện tượng thu hút đông đảo người hâm mộ, báo chí và giới chuyên môn, dẫn đến tour diễn tiếp theo vào tháng 6,7 năm 2004, gồm hơn 25 buổi hòa nhạc, đỉnh cao là show diễn miễn phí tại Colosseum, Rome, I-ta-li-a với sự có mặt của hơn 600000 khán giả.

CD/DVD Old Friends: Live on Stage được phát hành sau đó vào cuối năm 2004, bao gồm cả một số cảnh trong chương trình Songs of America năm 1969 và một bài hát "mới" vốn đã được dự định có mặt trong album tái hợp năm 1983"Citizen of The Planet".

Năm 2007, trong lễ trao giải Gershwin Awards, nhân dịp được vinh danh, Simon đã giới thiệu Art Garfunkel như là "my partner in arguments", hai người cùng trình bày ca khúc "Bridge over Troubled Water".

Ngày 18/9/2007, Columbia/Legacy phát hành Live 1969, ghi lại tour diễn quảng bá cho album Bridge over Troubled Water của Simon & Garfunkel vào năm 1969. Theo tạp chí Billboard thì đáng lẽ ra theo dự định album này sẽ được phát hành trước Bridge over Troubled Water năm 1970, nhưng không hiểu vì lý do gì mà mãi đến năm 2007, album mới chính thức được công bố.

Ngày 13/2/2009, Simon cùng ban nhạc của mình biểu diễn tại sân khấu huyền thoại Beacon Theater tại New York, nhân dịp nhà hát này hoạt động trở lại sau 7 tháng đóng cửa để sửa chữa. Buổi biểu diễn cũng gồm có sự hiện diện Art Garfunkel. Hai người cùng trình bày ba ca khúc "The Sound of Silence", "The Boxer" và "Old Friends".

Ngày 2/4/2009, Simon & Garfunkel khởi động tour diễn qua Nhật Bản, New Zealand và Ô-xtrây-li-a vào tháng 6,7. Sau đó ngày 29-30/10/2009, họ có mặt trong buổi hòa nhạc kỉ niệm 25 năm Rock & Roll Hall of Fame tại Quảng trường Madison Square Garden, New York. Buổi biểu diễn cũng gồm sự tham gia của nhiều nghễ sĩ nổi tiếng khác như:Bruce Springsteen & The E Street Band; U2; Metallica; Aretha Franklin; Stevie Wonder, và Crosby, Stills & Nash.

Tháng 3/2010, Simon & Garfunkel tiếp tục thông báo tour diễn mùa xuân gồm 13 show, khởi đầu vào tháng 4 với phần trình diễn tại New Orleans Jazz & Heritage Festival. Phần lớn tour diễn tập trung tại Canada, còn lại là 4 buổi hòa nhạc diễn ra tại Mĩ. Tuy vậy ngày 17/6/2010, họ buộc phải hoãn toàn bộ tour diễn này do Art Garfunkel bị nhiễm chứng viêm dây thanh quản và không thể ca hát được.

Ngày 8/3/ 2011, nhân dịp kỉ niệm 40 năm Bridge over Troubled Water ra đời,album tiếp tục được phát hành lại một lần nữa. Bridge over Troubled Water: 40th Anniversary Edition gồm 1 đĩa CD album gốc và 1 đĩa DVD ghi lại toàn bộ chương trinh gây tranh cãi "Songs of America" cùng bộ phim tài liệu về quá trình thực hiện album Bridge over Troubled Water có tên The Harmony Game.

Ảnh hưởng

Ngay từ những ngày tháng đẩu tiên cho đến tận sau khi tan rã, Simon & Garfunkel luôn có một ảnh hưởng rộng rãi trong nền văn hóa đại chúng Mĩ được chứng tỏ bằng hàng loạt những bản cover các ca khúc nổi tiếng của họ, những bộ phim, những show truyền hình trên ti vi và rất nhiều lĩnh vực khác đều có thể bắt gặp bóng dáng dù ít hay nhiều của cặp song ca này.

Niên biểu

Album studio

1964	Wednesday Morning, 3 A.M

1966	Sounds of Silence

1966	Parsley, Sage, Rosemary and Thyme

1968	Bookends

1970	Bridge over Troubled Water

Các single trên bảng xếp hạng Billboard Hot 100

•	1965: "The Sound of Silence" (#1) / "We've Got a Groovy Thing Goin'"

•	1966: "Homeward Bound" (#5) / "Leaves That Are Green"

•	1966: "I Am a Rock" (#3)/ "Flowers Never Bend With The Rainfall"

•	1966: "The Dangling Conversation" (#25)/"The Big Bright Green Pleasure Machine"

•	1966: "A Hazy Shade of Winter" (#13) / "For Emily, Whenever I May Find Her"

•	1967: "At The Zoo" (#16) / "The 59th Street Bridge Song (Feelin' Groovy)"

•	1967: "Fakin' it" (#23) / "You Don't Know Where Your Interest Lies"

•	1968: "Scarborough Fair/Canticle" (#11) / "April Come She Will"

•	1968: "Mrs. Robinson" (#1) /

•	1969: "The Boxer" (#7) / "Baby Driver" (#101)

•	1970: "Bridge over Troubled Water" (#1) / "Keep The Customer Satisfied"

•	1970: " Cecilia" (#4) / "he Only Living Boy In New York"

• 1970: "El Cóndor Pasa" (#18) / "Why Don't You Write Me"

•	1972: "For Emily, Whenever I May Find Her" (live version) (#53) / "America" (#97)

•	1975: "My Little Town" (#9) / "Rag Doll" (Art Garfunkel) / "You're Kind" (Paul Simon)

•	1982: "Wake Up Little Susie" (#27) / "Me and Julio Down By The Schoolyard

Giải thưởng

•	Grammy Awards (1969) – Record of the Year, Best Contemporary Pop Performance - Vocal Duo or Group (cho ca khúc "Mrs. Robinson"); Best Original Score Written for a Motion Picture or a Television Special (cho phim The Graduate)

•	Grammy Awards (1971) – Record of the Year, Album of the Year, Song of the Year, Best Contemporary Song, Best Instrumental Arrangement Accompanying Vocalist(s), Best Engineered Recording, Best Contemporary Vocal Group (cho ca khúc và album Bridge Over Troubled Water)

•	Brit Awards (1978) – Best International Album (trong vòng 25 năm) (cho album Bridge Over Troubled Water)

•	Rock and Roll Hall of Fame (1990)

•	Grammy Awards (2004) – Grammy Lifetime Achievement Award

Tham khảo

Ban nhạc Mỹ
Người được ghi danh tại Đại sảnh Danh vọng Rock and Roll
Người đoạt giải Grammy Thành tựu trọn đời
Người đoạt giải BRIT
Người đoạt giải Grammy
Nghệ sĩ của Columbia Records
Ban nhạc hai người Mỹ


title: Sân bay Nha Trang

text:
Sân bay Nha Trang (IATA: NHA, ICAO: VVNT) là một cựu sân bay hỗn hợp quân sự dân sự ở thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa.

Lịch sử
Trong thời kì Chiến tranh Việt Nam, đây là căn cứ không quân của Không lực Việt Nam Cộng hòa và Không quân Hoa Kỳ. Sau khi chiến tranh kết thúc, sân bay này được sử dụng cho đồng thời quân sự và dân sự, phục vụ các chuyến bay tới Nha Trang.

Hiện nay
Sau khi sân bay quốc tế Cam Ranh được cải tạo và chuyển một phần thành sân bay dân sự, kể từ ngày 19 tháng 5 năm 2004, các tuyến bay dân sự đến Nha Trang được chuyển về sân bay Cam Ranh thay thế, nhằm nâng cao khả năng vận chuyển hành khách và đảm bảo an toàn cao hơn. Sân bay Nha Trang chính thức đóng cửa bộ phận nhà ga dân sự và trở thành sân bay quân sự của Không quân Nhân dân Việt Nam, là căn cứ chính của Trung đoàn Không quân huấn luyện 920, Trường Sĩ quan Không quân.

Ngày 12 tháng 12 năm 2009 Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã ký văn bản đồng ý chuyển đổi mục đích sử dụng dân sự đối với khu đất cũ của sân bay Nha Trang theo đề nghị của Bộ Quốc phòng và Ủy ban Nhân dân tỉnh Khánh Hòa. Theo đó, chuyển nhiệm vụ huấn luyện bay đào tạo phi công của Trung đoàn Không quân 920 tạm thời đến sân bay Cam Ranh, xây dựng khu sân bay quân sự tại Phan Thiết (Bình Thuận) đồng thời quy hoạch sử dụng khu đất thuộc sân bay Nha Trang cho phát triển kinh tế - xã hội và đảm bảo nhu cầu quốc phòng cho thành phố Nha Trang.

Năm 2019, UBND tỉnh Khánh Hòa có ý kiến rằng muốn chuyển lô đất từng là sân bay Nha Trang thành bãi đỗ xe, nhưng chính phủ không đồng ý với ý kiến này.

Chú thích

Nha Trang
Nha Trang
Nha Trang
Quân lực Việt Nam Cộng hòa
Không quân Việt Nam
Di tích lịch sử Quân lực Việt Nam Cộng hòa
Giao thông Khánh Hòa


title: (18351) 1990 QN5

text:
{{DISPLAYTITLE:(18351) 1990 QN5}}

(18351) 1990 QN5 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henry E. Holt ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 29 tháng 8 năm 1990.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 18001–19000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1990
Được phát hiện bởi Henry E. Holt
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Thol-lès-Millières

text:
Thol-lès-Millières là một xã thuộc tỉnh Haute-Marne trong vùng Grand Est đông bắc nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Haute-Marne

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Haute-Marne


title: Chimarra schwendingeri

text:
Chimarra schwendingeri là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Chimarra


title: 10769 Minas Gerais

text:
10769 Minas Gerais (1990 UJ5) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 16 tháng 10 năm 1990 bởi E. W. Elst ở Đài thiên văn Nam Âu. Nó đã được đặt tên cho bang Brazil Minas Gerais.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1990


title: Hydropsyche macleodi

text:
Hydropsyche macleodi là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Tân bắc
Hydropsyche


title: Polygona concentrica

text:
Polygona concentrica là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Fasciolariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Polygona


title: Micrantha

text:
Micrantha là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Acontiinae


title: Cyamopsis

text:
Cyamopsis là một chi trong họ Đậu. Các loài thuộc chi này phân bố ở Châu Phi, châu Á và Thái Bình Dương.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Thực vật Tây Nam Thái Bình Dương
Tông Chàm


title: Microexosoma capense

text:
Microexosoma capense là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Laboissiere miêu tả khoa học năm 1931.

Chú thích

Tham khảo

Microexosoma


title: Andrena brevicornis

text:
Andrena brevicornis là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Bouseman & LaBerge mô tả khoa học năm 1979.

Chú thích

Tham khảo

B
Động vật được mô tả năm 1979


title: Lasioglossum lippani

text:
Lasioglossum lippani là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cameron mô tả khoa học năm 1905.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1905


title: Genvry

text:
Genvry là một xã thuộc tỉnh Oise trong vùng Hauts-de-France tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 70 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

INSEE

Xã của Oise


title: Saint-Pierre-le-Vieux, Seine-Maritime

text:
Saint-Pierre-le-Vieux là một xã thuộc tỉnh Seine-Maritime trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-Maritime
Seine-Maritime
Normandy

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
Saint-Pierre-le-Vieux on the Quid website

Xã của Seine-Maritime


title: Allopachria quadrimaculata

text:
Allopachria quadrimaculata là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Satô miêu tả khoa học năm 1981.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Allopachria


title: Nhiếp Phong

text:
Nhiếp Phong (tiếng Trung Quốc: phồn thể: 聶風; giản thể: 聂风; Bính Âm: Nìe Fēng, tiếng Anh: Nip Fung) là một trong hai nhân vật chính trong bộ truyện Phong Vân của tác giả Mã Vĩnh Thành và Đan Thanh. Trong truyện, anh được biết đến với biệt hiệu Phong Trung Chi Thần với thân pháp nhanh như một cơn gió, cùng với sư huynh Bộ Kinh Vân là hai huyền thoại võ lâm trong tiểu thuyết.

Diễn viên Triệu Văn Trác đã vào vai Nhiếp Phong trong bộ phim Phong Vân của Hồng Kông năm 2002.

Thời thơ ấu
Nhiếp Phong là con trai của Bắc ẩm cuồng đao Nhiếp Nhân Vương. Từ nhỏ tuy can đảm nhưng Nhiếp Phong cũng tỏ ra rất nhân hậu. Mẹ Nhiếp Phong đã bỏ cha con anh đi theo Tuyệt Vô Thần từ khi anh còn nhỏ.

Dòng họ Nhiếp đời đời di truyền máu Kỳ Lân trong người. Nhiếp Phong cũng không ngoại lệ, một khi phát cuồng thì giống như con dao hai lưỡi, tuy công lực bạo tăng nhưng không phân biệt được bạn thù, mất hết lý trí. Chỉ có tâm pháp gia truyền Băng tâm quyết mới khắc chế được.

Một lần Phong theo cha đi đến Lăng Vân Động để quyết đấu với Nam Lân kiếm thủ Đoạn Soái. Tại đây, anh quen biết Đoạn Lãng, con trai của Đoạn Soái, và người huynh đệ sau này là Bộ Kinh Vân. Sau khi Nhiếp Nhân Vương và Đoạn Soái mất tích, anh bị Hùng Bá, Bang chủ Thiên Hạ Hội, bắt về làm đệ tử. Nhiếp Phong là đệ tử thứ ba của Hùng Bá (sau Tần Sương và Bộ Kinh Vân). Với ý đồ lợi dụng sức mạnh của ba người này để thâu tóm thiên hạ.

Diệt Hùng Bá, phá Tuyệt Vô Thần

Nhiếp Phong được Hùng Bá truyền cho một trong ba tuyệt học trấn phái là Phong Thần Cước. Lúc đầu Nhiếp Phong rất nghe lời Hùng Bá tiêu diệt rất nhiều cao thủ vỏ lâm đối nghịch và được Hùng Bá rất tin dùng. Sau này khi nhận ra âm mưu to lớn của Hùng Bá, Phong cùng hai sư huynh liên kết chống lại nhưng thất bại. Trận tử chiến đó vì cứu Bộ Kinh Vân mà anh bị thương và mất một mắt. Hùng bá sau đó sai Thập nhị sát thủ đi truy sát Phong Vân.

Được thần thoại võ lâm Vô Danh chỉ điểm, Phong Vân ngộ ra chiêu thức Ma Kha Vô Lượng, là một chiêu phối hợp giữa Phong Thần Cước và Bài Vân Chưởng của Bộ Kinh Vân. Nhờ võ công này họ lại tiêu diệt được Hùng Bá.

Lúc này người Đông Doanh do Tuyệt Vô Thần cầm đầu tấn công Trung Nguyên. Phong Vân lại một lần nữa liên kết tiêu diệt kẻ thù ngoại bang này.
Ban đầu, do thực lực hai bên quá chênh lệch, Nhiếp Phong phải mạo hiểm luyện đao pháp cực tà "Ma Đao" bị tẩu hỏa nhập ma nên phát cuồng không biết ai là địch ai là bạn. Do đó tạo cơ hội cho Thiên Hoàng của Đông Doanh lợi dụng, trở thành đại ma đầu giết người không gớm tay. Sau này Bộ Kinh Vân sau khi giết được Tuyệt Vô Thần vì muốn giải Ma Đao cho Nhiếp Phong mà đã bị rơi xuống vực mất tích trong 12 năm. Việc này khiến Nhiếp Phong rất ân hận.

Nhân cách
Nhiếp Phong là con người nổi tiếng trung hậu, phóng khoáng, được tôn xưng là "Thiên hạ đệ nhất nhân". Làm việc có trước có sau. Lấy việc giúp đỡ kẻ yếu làm mục đích sống của mình. Anh không ít lần tha thứ cho người bạn thuở nhỏ mà sau này trở thành tử địch Đoạn Lãng, kẻ luôn lấy oán báo ân. Trái ngược với sư huynh Bộ Kinh Vân luôn lạnh lùng lãnh đạm.

Tu vị võ công
Phong có ngoại hiệu "Phong Trung Chi Thần" tức Thần Gió. Là thiên hạ đệ nhất cao thủ về khinh công. Sở dĩ có được thành tựu như vậy nhờ tu luyện ba môn khinh công: "Nhiếp Gia Bộ Pháp" học từ phụ thân Nhiếp Nhân Vương, "Cấp Chuyển Bộ Pháp" do Quỷ Hổ truyền thụ, "Bộ Phong Tróc Ảnh" trong Phong Thần Cước; cộng thêm thiên tư thông minh, sau cùng dung hòa được sở trường của ba nhà làm một thành một môn tuyệt thế khinh công của riêng mình - "Bộ Phong Túc Ảnh".

Phong Thần Cước là võ công do Hùng Bá dạy được Nhiếp Phong, gồm sáu chiêu:

Phong Trung Kình Thảo
Thần Phong Nộ Hào
Bão Vũ Cuồng Phong
Phong Quyện Lâu Tàn
Lôi Lệ Phong Hành
Phong Quyển Tàn Vân

Ngạo Hàn Lục Quyết, là võ công gia truyền của Nhiếp Gia:

Quyết thứ 1: "Kinh Hàn Nhất Phách": là 1 đao chiêu tuyệt hàn, diệt tuyệt, là đao chiêu mạnh nhất trong Ngạo Hàn Lục Quyết.
Quyết thứ 2: "Băng Phong Tam Xích": đao kình làm ngưng băng, dày hơn 3 xích vì thế mới có tên là Băng Phong Tam Xích, có thể vây người và vây mình, là đao chiêu duy nhất trong Ngạo Hàn Lục Quyết dùng để thủ.
Quyết thứ 3: "Hồng Hạnh Xuất Tường": vốn biến chiêu từ "Tuyết Trung Hồng Hạnh", do Nhiếp Nhân Vương căm hận người vợ ngoại tình mà nghĩ ra. Ý càng hận, đao chiêu sử ra càng hận, càng hiểm.
Quyết thứ 4: "Đao Chi Yểu Yểu": đao chiêu yếu ớt, mảnh mai như cành đào bám tuyết, tựa như vô lực nhưng thực sự vô cùng cường liệt.
Quyết thứ 5: "Đạp Tuyết Tầm Mai": là chiêu duy nhất trong "Ngạo hàn Lục Quyết" dùng cước vận đao, đao cước đều sử được.
Quyết thứ 6: "Lãnh Nhẫn Băng Tâm": là thức chí cao vô thượng trong "Ngạo hàn Lục Quyết", đáng tiếc đao phổ đã bị thất truyền. Về sau,trong Động Lăng Vân, do cơ duyên, Phong đã tìm thấy được đao phổ này do tổ tiên là Nhiếp Anh khắc lại trong động.

Ma Kha Vô Lượng là chiêu hợp công với Bộ Kinh Vân, kết hợp Bài Vân Chưởng và Phong Thần Cước.

Sáng đao của Trư Hoàng, gồm ba câu khẩu quyết:

Đao Tùy Ý Sáng
Ý Tùy Tâm Sáng
Tâm Tùy Ngã Sáng

Và ba đao chiêu:

Tung quan thiên địa
Hoành nhãn thiên phu
Tà khán thương sinh

Ma Đao của Tà Hoàng, Nhiếp Phong học đao pháp này khi xảy ra trận chiến với Tuyệt Vô Thần, do bị Đao Hoàng quấy nhiễu nên Ma Đao không hoàn chỉnh, dẫn đến việc Nhiếp Phong nhập ma và giao chiến với Bộ Kinh Vân. Sau này anh ít khi dùng đao pháp này vì nó quá tàn ác.

Thần Phong Động (Thần Phong Công), chiêu này Nhiếp Phong nghĩ ra khi tìm cách đánh bại Thần Tướng.

Thiên Đạo Vô Cực, đây là chiêu thức do Phong Vân kết hợp võ công của 2 người, để sử chiêu này cần Tuyệt Thế Hảo Kiếm vốn đã hấp thu linh khí của Thiên Địa Nhân làm vật dẫn, đây là sát chiêu tạo ra để giết Đế Thích Thiên, đáng tiếc do 2 người công lực kém lão quá xa nên Thiên Đạo Vô Cực không phát huy tác dụng.

Huyền Võ Chân Kinh (Thập Cường Võ Đạo): bộ võ học cái thế của Thập Cường Võ Giả, người từng đả bại Đế Thích Thiên. Chia ra làm 2 đường nội ngoại công gồm: quyền, cước, chưởng, chỉ, trảo, đao, kiếm, thương, kích, bổng. Nhiếp Phong bằng ngộ tính siêu phàm đã ngộ ra được "Tiến chiêu" nhờ bức bích họa Lăng Vân Động. Sau này được huynh đệ song sinh của hoàng thượng Văn Long truyền thêm cho "Sát chiêu" để tiêu diệt Đoạn Lãng. Đáng tiếc do không có thần binh như Tuyết Ẩm Đao (lúc này đã gãy) nên chẳng thể phát huy uy lực của chiêu, kết quả là tâm đoạn khí tuyệt. Phải nhờ Bộ Kinh Vân truyền Long Nguyên công lực mới cứu được.

Phong Thần Nộ, chiêu đao này do Vô Danh truyền thụ để đối phó với Kiếm Ngục.

Cuộc đời và gia đình
Nhiếp Phong cũng kể như thuộc vào hàng danh gia, dòng họ Nhiếp đời đời nổi danh về đao pháp.

Cha Nhiếp Phong là Bắc Ẩm Cuồng Đao Nhiếp Nhân Vương, mẹ là Thiên hạ đệ nhất mỹ nhân Nhan Doanh. Nhiếp Nhân Vương tính ưa tiêu dao tự tại, thành danh rồi lại thoái ẩn không màng đến chuyện ân oán giang hồ. Nhan Doanh cho rằng như vậy là không có chí tiến thủ, bỏ hai cha con mà đi, trước theo Phá Quân, sau là Tuyệt Vô Thần. Nhiếp Nhân Vương vì vậy mà trở điên cuồng bất đắc chí. Sau này cha mẹ Nhiếp Phong đều bị Đoạn Lãng hại chết.

Vợ Đệ Nhị Mộng, con gái của Đệ Nhị Đao Hoàng, một cao thủ về đao pháp. Bản thân Đệ Nhị Mộng cũng là cao thủ về đao và kiếm. Nhiếp Phong có hai con thì con gái bị trọng thương dưới chiêu của Đế Thích Thiên chết khi còn nhỏ. Lần đó Nhiếp Phong vì đại cuộc mà hi sinh tính mạng con mình, trong lòng vô cùng xót xa. Con trai Nhiếp Phong bị hoán đổi với con trai Đoạn Lãng là Thần Phong và được Dịch Lão Đại chủ sòng bạc nhận làm con nuôi trong 20 năm. Đứa con bị mất tích ấy lấy tên Dịch Phong. Về sau trở thành một cao thủ, thông minh cơ trí hơn người, nửa chính nửa tà.

Đệ Nhị Đao Hoàng và Trư Hoàng sau này vì nhận lầm con trai Đoạn Lãng là Lam Vũ (Đoạn Nghĩa) là Thần Phong (lúc này vẫn trong thân phận con của Nhiếp Phong và Đệ Nhị Mộng) mà truyền võ cho hắn rồi bị hại chết.

Tuyết Ẩm Đao
Vũ khí của Nhiếp Phong là bảo đao gia truyền Tuyết Ẩm, tuyệt thế thần binh xứng danh thiên hạ đệ nhất đao.

Tương truyền năm xưa Nữ Oa suốt trăm ngàn năm luyện đá vá trời mới được ba vạn sáu ngàn năm trăm linh bốn viên đá các màu, khảm vào những lỗ hổng trên thinh không. Nhưng Người lại tính nhầm, vá trời xong còn thừa ra bốn kỳ thạch. Để không cô phụ "diệu dụng" của bốn viên đá, Nữ Oa đẩy chúng xuống phàm gian, mặc chúng tự chọn chủ, tạo phúc cho người hữu duyên. Bốn viên đá nguyên là Băng Phách, Bạch Lộ (rèn nên Tuyết Ẩm), Hắc Hàn (rèn nên Tuyệt Thế Hảo Kiếm) và Thần Thạch (luyện thành Vu Bát (?)).

Bạch Lộ là thạch trung chi hàn thiết - vật chí hàn trong thiên địa, hàn khí có thể hóa băng đóng dày ba thước, hơn nữa còn hàm chứa thiết tính - chính là viên thiên thạch đã rèn nên Tuyết Ẩm. Cái tên Tuyết Ẩm mang nghĩa uống tuyết. Tuyết Ẩm, đao xuất tất biến nội lực chủ nhân thành băng, hàn khí kinh nhân, vì vậy tổ tiên họ Nhiếp rèn nên đao còn sáng tạo ra Ngạo Hàn Lục Quyết sáu chiêu đao pháp phát huy hết cái băng giá của đao.

Tuyết Ẩm đã từng bị chính Nhiếp Phong bẻ gãy trong trận chiến với Bộ Kinh Vân, nhưng sau đó được nhạc phụ của Phong là Đệ Nhị Đao Hoàng đúc tạo lại. Nhiếp Phong vốn có thể dĩ khí thành đao dùng đao cước thay đao thật, vì thế nên trong suốt phần 2 của truyện, không có Tuyết Ẩm, Nhiếp Phong vẫn có thể tung hoành như một vị võ lâm thần thoại trên giang hồ.

Tham khảo

Phong Vân

en:List of Fung Wan characters#Nip Fung


title: Osmia scutispina

text:
Osmia scutispina là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Gribodo mô tả khoa học năm 1894.

Chú thích

Tham khảo

Osmia
Động vật được mô tả năm 1894


title: Chilakaluripet

text:
Chilakaluripet là một thành phố và khu đô thị của huyện Guntur thuộc bang Andhra Pradesh, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Chilakaluripet có dân số 89.888 người. Phái nam chiếm 50% tổng số dân và phái nữ chiếm 50%. Chilakaluripet có tỷ lệ 59% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 68%, và tỷ lệ cho phái nữ là 50%. Tại Chilakaluripet, 11% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Andhra Pradesh


title: Batrachedra microdryas

text:
Batrachedra microdryas là một loài bướm đêm thuộc họ Blastobasidae. Nó được tìm thấy ở Úc.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Australian Faunal Directory

Batrachedra


title: Tiên Thư Cư

text:
Tiên Thư Cư (chữ Hán: 先且居; ?-622 TCN) là tướng nước Tấn thời Xuân Thu trong lịch sử Trung Quốc.

Sự nghiệp
Tiên Thư Cư là con trai Tiên Chẩn - vị tướng có công giúp Tấn Văn công giành nghiệp bá chủ chư hầu.

Sau khi Tiên Chẩn qua đời (627 TCN), Tấn Tương công cử ông làm trung quân nguyên soái nối chức cha.

Năm 626 TCN, Tấn Tương công giận nước Vệ không triều cống và xâm lấn nước Trịnh, bèn sai Tiên Thư Cư đi đánh Vệ. Tiên Thư Cư ra quân đánh bại quân nước Vệ, chiếm đất Thích.

Năm 625 TCN, Tần Mục công lại sai Mạnh Minh mang quân đánh Tấn báo thù trận Hào Sơn (năm 628 TCN). Tấn Tương công sai Tiên Thư Cư làm trung quân, Triệu Thôi làm phó tướng đi đánh Tần. Quân Tấn có quân Nhung giúp. Hai bên gặp nhau ở Bành Nha. Quân Tấn đánh bại quân Tần lần thứ hai. Mạnh Minh đại bại phải rút lui.

Đến cuối năm đó, nước Tấn cùng 3 nước Tống, Trần, Trịnh hội binh đánh nước Tần để báo thù việc xâm lấn hồi đầu năm. Tiên Thư Cư chỉ huy quân Tấn đánh chiếm đất Uông của nước Tần.

Năm 622 TCN, Tiên Thư Cư qua đời. Không rõ năm đó ông bao nhiêu tuổi.

Xem thêm
 Tấn Tương công
 Tiên Chẩn
 Tần Khang công

Tham khảo
 Chu Thiệu Hầu (2003), Tổng tập lược truyện các Tể tướng trong lịch sử Trung Quốc, tập 1, Nhà xuất bản Văn hóa thông tin
 Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
 Tấn thế gia
 Khổng Tử (2002), Xuân Thu tam truyện, tập 3, Nhà xuất bản TP Hồ Chí Minh

Chú thích

Năm sinh không rõ
Mất năm 622 TCN
Nước Tấn
Nhân vật quân sự Xuân Thu


title: Cucullia calendulae

text:
Cucullia calendulae là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Chúng phân bố rộng khắp Bồn trũng Địa Trung Hải, từ miền bắc Châu Phi tới Ả Rập Xê Út, Liban, Jordan, Israel, Nam Kavkaz, Turkmenistan, Iran và Afghanistan.

Con trưởng thành bay từ tháng 11 đến tháng 4. Có một lứa một năm.

Ấu trùng ăn các loàihọ Cúc, bao gồm Calendula, Achillea, Anthemis và Ormenis. Tại Ai Cập người ta ghi nhận chúng trên cây Chrysanthemum coronarium.

Liên kết ngoài
Cuculliinae of Israel

Chú thích

Cucullia
Côn trùng châu Âu


title: Andrena chlorosoma

text:
Andrena chlorosoma là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Linsley & MacSwain mô tả khoa học năm 1961.

Chú thích

Tham khảo

C
Động vật được mô tả năm 1961


title: Giải thưởng Nguyên tử vì Hòa bình

text:
Giải thưởng Nguyên tử vì Hòa bình là một giải thưởng của Hoa Kỳ được thành lập từ năm 1955 để đáp ứng bài diễn văn "Nguyên tử vì Hòa bình" của tổng thống Dwight D. Eisenhower đọc trước Đại hội đồng Liên Hợp Quốc. Quỹ tiền thưởng ban đầu của giải là số tiền 1.000.000 dollar Mỹ do Công ty Ford tài trợ. Một hội phi lợi nhuận độc lập được thành lập để quản lý quỹ vốn. Tính đến năm 1969 đã có 22 người được trao giải này.

Các người đoạt giải
1957 - Niels Bohr
1958 - George C. de Hevesy
1959 - Leó Szilárd và Eugene Paul Wigner
1960 - Alvin M. Weinberg và Walter Henry Zinn
1961 - Sir John Cockcroft
1963 - Edwin M. McMillan và Vladimir I. Veksler
1967 - Isidor I. Rabi, W. Bennett Lewis và Bertrand L. Goldschmidt
1968 - Sigvard Eklund, Abdus Salam, và Henry DeWolf Smyth
1969 - Aage Niels Bohr, Ben Roy Mottelson, Floyd L. Culler, Jr., Henry S. Kaplan, Anthony L. Turkevich  và Compton A. Rennie
1969 - Dwight D. Eisenhower

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Files  referring to the award and its presentation in the libraries of the MIT, seen at  libraries.mit.edu, ngày 2 tháng 12 năm 2009 (PDF)

Người nhận giải Nguyên tử vì Hòa bình
Nguyên tử
Nguyên tử vì Hòa bình


title: Dahlheim

text:
Dahlheim là một đô thị ở huyện Rhein-Lahn, bang Rheinland-Pfalz, in phía tây nước Đức.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Rhein-Lahn


title: Cassida labiatophaga

text:
Cassida labiatophaga là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev & Eroshkina miêu tả khoa học năm 1988.

Chú thích

Tham khảo

Cassida


title: Trương Gia Mô

text:
Trương Gia Mô (1866 - 1929) hiệu Cúc Nông, tên tự lúc đầu là Sư Thánh sau đổi là Sư Quản, biệt hiệu Hoài Huyền Tử, khi làm quan ở Huế còn được gọi là Nghè Mô, là sĩ phu và quan đại thần triều Nguyễn, và là nhà thơ Việt Nam ở những năm đầu thế kỷ 20.

Tiểu sử
Trương Gia Mô nguyên quán ở Gia Định nhưng sinh quán tại chợ Hương Điểm, làng Tân Hào, huyện Bảo An, tỉnh Vĩnh Long, nay thuộc huyện Giồng Trôm, tỉnh Bến Tre.

Cha của ông là Trương Gia Hội, từng làm Tri phủ Hoằng Trị dưới thời Tự Đức, được thăng chức Lang trung bộ Binh, về sau làm Tuần vũ Thuận Khánh (Bình Thuận và Khánh Hòa).

Năm 1867, khi quân Pháp chiếm luôn ba tỉnh miền Tây Nam Kỳ, ông theo cha tỵ địa ở Bình Thuận.

Năm 1877 cha mất, ông sống với mẹ. Năm 1892, đời vua Thành Thái, nhờ cha làm quan nên ông được tập ấm làm thừa phái bộ Công ở Huế. Chính vì có quan tước, cộng với sức học uyên thâm nên nhiều người lầm tưởng, gán cho ông học hàm Tiến sĩ và gọi ông là Nghè Mô.

Năm ngoài 20 tuổi, ông dâng lên vua một bản điều trần xin cải cách 5 việc và xin được sung vào phái đoàn đi Pháp, nhưng cả hai đều không được triều đình chấp nhận.

Bản điều trần gồm 5 việc:
Mở rộng trường dạy chữ Pháp ở các tỉnh, dịch sách Pháp và Trung Quốc ra chữ Quốc ngữ để tiện phổ biến, nhằm mở mang dân trí.
Chấn hưng công nghệ thực nghiệp, mở rộng việc khai hoang, chăm sóc, chữa bệnh cho dân nghèo.
Cách chức các quan lại tham nhũng, sàng lọc những viên chức vô dụng trong bộ máy công quyền.
 Lập nghị viện, mở báo quán để rộng đường dư luận.
 Chỉnh đốn hương tục, đẩy mạnh việc giáo hóa trong xã hội, ngăn ngừa sự đồi bại.
Vì vậy, ông từ quan về sống ở miền Nam, giao du với những người như Trần Chánh Chiếu, Nguyễn An Cư, Nguyễn An Khương... để cùng vận động cải cách, canh tân cho nước nhà. Được một thời gian, ông lại trở ra Bình Thuận. Ở nơi ấy, ông cùng Nguyễn Lộ Trạch mưu tính chuyện xuất dương nhưng không thành. Sau khi ông Trạch chết, ông về dạy học ở Tân An (Long An) và đi khắp nơi.

Từ Tân An, ông lại quay về Bình Thuận, ngụ tại làng Hà Thủy-Duồng (xã Chí Công, huyện Tuy Phong, tỉnh Bình Thuận ngày nay).

Năm 1904, Phan Châu Trinh từ quan rồi với bạn là Huỳnh Thúc Kháng, Trần Quý Cáp cùng nhau Nam du vào năm 1905. Khi đến Bình Thuận, Phan Châu Trinh đã kết bạn với Trương Gia Mô rồi cả nhóm cùng với các nhà nho ở đây tổ chức công ty Liên Thành, Trường Dục Thanh để truyền bá việc duy tân, cải cách.

Năm Mậu Thân (1908) một cuộc đấu tranh lớn của nhân dân nổ ra ở Trung kỳ, nhằm chống chính sách xâu thuế của Pháp và Nam triều. Kết cuộc, hàng loạt nhân sĩ bị lưu đày, bị tử hình, bị tù tội. Trong thời điểm đó, Trương Gia Mô cũng bị tù giam ở ngục Khánh Hòa vì tội đã tham gia "đảng kín". Bị giam một thời gian rồi được thả, ông trở lại Bình Thuận khi tuổi đã ngoài bốn mươi.

Năm 1910, một thanh niên tên Nguyễn Tất Thành (sau này là Hồ Chí Minh) cầm thư giới thiệu của cha là Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc đến gặp ông ở làng Hà Thủy, tổng Đa Phước, tỉnh Bình Thuận. Được sự gửi gắm của bạn, lại thấy Tất Thành có chí hướng, nên ông viết thư giới thiệu Thành với ông Hồ Tá Bang - một trong các sĩ phu sáng lập viên của Liên Thành Thương Quán và trường Dục Thanh ở Phan Thiết. Sau đó, ông Hồ Tá Bang đã cho người ra đón Nguyễn Tất Thành vào dạy học tại Trường Dục Thanh.

Tháng 3 năm 1911, ông Hồ Tá Bang và Trần Lê Chất đưa Nguyễn Tất Thành vào Sài Gòn để tìm cách sang Pháp.

Trở vào Nam Kỳ, Trương Gia Mô đi khắp miền Tây, liên hệ với nhiều bạn chí sĩ, nhà thơ, bạn cũ như Nguyễn Sinh Sắc, Trần Chánh Chiếu, Nguyễn An Cư, Nguyễn An Khương, Đông Hồ,...

Những năm cuối đời, phần vì tuổi cao, nhiều bệnh, phần bị mật thám theo rình rập, thêm nỗi luôn sống trong tâm trạng phẫn uất của một người bất đắc chí, nên Trương Gia Mô đã tự tìm quên trong men rượu và thuốc phiện. Trong một bài thơ, ông đã viết:
Sầu đong càng gạt lại càng đầy,
Cũng muốn khuây mà khó nỗi khuây!

Cuối cùng, vào đêm ngày 2 tháng 11 (âm lịch) năm Kỷ Tỵ (1929), ông đã lao mình từ Pháo đài trên đỉnh núi Sam (Châu Đốc) xuống vực sâu để kết thúc đời mình.

Kể về cái chết của ông, tác giả Liêm Châu cho biết khi vào viếng núi Sam, bất ngờ ông gặp một nông dân tên Nguyễn Văn Cơ (tục gọi Mười Cơ) đang đánh xe bò chở đá. Ông Cơ có mời Trương Gia Mô về nghỉ ở nhà mình. Được năm ba hôm, ông Mô rủ Mười Cơ lên đỉnh núi tham quan. Đến nơi, ông Mô đưa tiền cho Tư Tỏ, một cư dân ở nơi đó, để mua đồ nhắm và rượu. Tàn cuộc, sau khi ai nấy đều đã nằm nghỉ, Trương Gia Mô mặc thêm vài lớp áo, rồi lặng lẽ trèo lên Pháo đài, lao mình xuống các gộp đá tự vẫn.

Tác phẩm
Trương Gia Mô sáng tác văn chương khá nhiều. Nhưng trước khi tự vẫn, ông đã cho chôn tất cả vào một nơi mà ông gọi là Cúc Nông trũng thư, nghĩa là mồ chôn sách của Cúc Nông. Trên ngôi mộ sách có hai câu đối:
Hán học, hà niên phục
Di biện tử nhật tàng.
Tạm dịch:
Hán học biết năm nào mới khôi phục được,
Cho nên những gì còn lại, ngày người mất, nên chôn hết cho rồi.
Hiện nay chỉ còn lại 35 bài thơ chữ Hán trong tập Cúc Nông thi thảo, 10 bài thơ Nôm đăng trên Nam Phong tạp chí. Giới thiệu hai bài:

Tưởng nhớ
Nhà nghiên cứu Nguyễn Văn Hầu cho biết:
...Nhìn vóc dáng bên ngoài thấy cụ (ý nói Trương Gia Mô) lưng rùa, mắt lé, cử chỉ rụt rè, người ta không mấy tin tưởng. Nhưng ai hay một lòng thanh khiết, một chí khí họa nhiên đã ẩn tàng trong đó. Cụ gặp việc lớn không hề biết sợ. cũng không thèm bận tâm đến gia đình. Sức học cao như vậy mà cụ không có trong tay một chút gì gọi là sản nghiệp. Bao nhiêu sức hơi, tâm não, cụ đều gom vào việc nước, việc dân...
Chính vì vậy, nhận được tin Trương Gia Mô mất, các báo ở Sài Gòn lúc bấy giờ như tờ Thần chung, Phụ nữ tân văn... đã đăng tin và bình luận về cái chết của ông với thái độ nể trọng và tiếc thương vô hạn. Nhiều trí thức và học giả nổi tiếng như Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh, Huỳnh Thúc Kháng, Đông Hồ... đều có thơ điếu ông.

Thơ điếu của Phan Bội Châu:
Em muốn thăm anh chữa kịp vào
Đi đâu? anh vột trốn tìm sao?
Lánh Tần may có nguồn đào nữa,
Tìm Tống e không mảnh đất nào.
Mây bạc non sông người vắng vẻ,
Chim vàng đưa gió bạn lao xao.
Giang Nam còn phú kìa ai nhớ,
Máu quốc đầu gành mấy đoạn đau.

Đông Hồ có cặp đối điếu:
Đành yên một giấc nghìn thu, Châu Đốc há rằng quê quán khách,
Trót hẹn chiếc thân bốn bể, Việt Nam đâu cũng nước non nhà.
Và mấy dòng sau:
Non Sam muốn hỏi người xưa, mây nước chạnh đau lòng hậu bối;
Thành Trúc qua thăm dấu cũ, cỏ cây còn nhớ khách cao hiền.

Hiện nay, ở Châu Đốc có một ngôi trường mang tên ông và trên đỉnh núi Sam có lập một ngôi miếu thờ ông.

Chú thích

Liên kết ngoài
Trương Gia Mô  trên web Chính quyền tỉnh Bến Tre

Người Giồng Trôm
Quan lại nhà Nguyễn
Nhà thơ Việt Nam thời Nguyễn
Nhà thơ Việt Nam thời Pháp thuộc