title: Lý Chiêu Hoàng

text:
Lý Chiêu Hoàng (chữ Hán: 李昭皇; 1218 - 1278), Chiêu Hoàng Đế (昭皇帝) hay Chiêu Thánh Hoàng Hậu (昭聖皇后) là Nữ Hoàng của đế quốc Đại Việt, cũng là Hoàng Đế cuối cùng của triều đại nhà Lý, trị vì từ năm 1224 đến năm 1225. Bà là Nữ Hoàng duy nhất trong lịch sử Việt Nam, nhưng không phải là vị vua nữ giới đầu tiên, vị nữ quân chủ đầu tiên là Nữ Vương Trưng Trắc. Bà được chính vua cha Lý Huệ Tông ra chỉ truyền ngôi, dù bên trong có khả năng do sự sắp đặt của Điện Tiền Chỉ Huy Sứ -Trần Thủ Độ, người đang nắm quyền lực trong triều, đồng thời cũng là cậu của bà.

Năm 1225, Chiêu Hoàng được Trần Thủ Độ sắp xếp nhường ngôi cho Trần Cảnh (Trần Thái Tông), triều đại nhà Lý cai trị Đại Việt hơn 200 năm đã chính thức kết thúc. Sau khi nhượng vị, Chiêu Hoàng trở thành hoàng hậu của Thái Tông cho đến khi bị phế truất vào năm 1237 vì không sinh được con nối dõi. Thuận Thiên Công Chúa, người kế vị ngôi hoàng hậu sau đó, chính là chị ruột của bà. Sau năm 1258, ở tuổi 40, bà tái giá lấy Lê Phụ Trần, một viên tướng có công cứu giúp Trần Thái Tông khỏi bị truy kích trong lần quân Nguyên vào cướp. Hai người sống với nhau hơn 20 năm và sinh được 1 trai là Thượng Vị Hầu-Lê Tông và 1 gái là Ứng Thụy Công Chúa-Lê Ngọc Khuê. Bà qua đời ngay sau Thái Tông khoảng 1 năm.

Cuộc đời của bà đầy phức tạp và bi kịch, khi trở thành một nhân vật chủ chốt trong cuộc biến chuyển triều đại đầy kịch tính giữa nhà Trần và nhà Lý. Vốn dĩ là công chúa, sau trở thành nữ hoàng đế, rồi lại trở thành hoàng hậu và bị giáng làm công chúa, cuộc đời của Lý Chiêu Hoàng khiến hậu thế đánh giá là một quá trình đầy phức tạp, cũng trở thành nguồn cảm hứng của rất nhiều tác phẩm thi, ca, nhạc, họa và điện ảnh.

Thân thế
Lý Chiêu Hoàng ban đầu có tên là Lý Phật Kim (李佛金), sau đổi theo tên húy là Lý Thiên Hinh (李天馨), là con gái thứ hai của Lý Huệ Tông-Lý Hạo Sảm - vị vua thứ 8 của triều đại nhà Lý. Mẹ của bà là Linh Từ Quốc Mẫu-Trần Thị, thường bị dã sử và người hiện đại gọi là "Trần Thị Dung", con gái của Trần Lý, sau trở thành hoàng hậu của Huệ Tông. Không rõ Lý Thiên Hinh sinh ngày bao nhiêu, chỉ biết bà được sinh vào khoảng tháng 9 (ÂL), năm Mậu Dần (1218), tức năm thứ 8 niên hiệu Kiến Gia, nơi bà được sinh ra có lẽ là tại kinh đô Thăng Long. Tước hiệu ban đầu là Chiêu Thánh Công Chúa (昭聖公主).

Trên bà có một chị gái là Thuận Thiên Công Chúa, sau được gả cho Khâm Minh Đại Vương-Trần Liễu - con trai trưởng của Trần Thừa và là anh trưởng của Trần Thái Tông-Trần Cảnh. Vào thời điểm bà được sinh ra, Lý Huệ Tông đã sớm phát bệnh điên, triều đình hoàn toàn rơi vào tay họ Trần mà đại biểu là Trần Tự Khánh - khi ấy đang giữ chức vụ Thái Úy, quyền phụ chính. Trần Tự Khánh là anh thứ của Trần Thị Dung, tức là bác ruột của Chiêu Thánh. Một người bác khác của Chiêu Thánh là Trần Thừa, giữ chức "Nội Thị Phán Thủ" (内侍判首) - cai quản các quan nội thị phục vụ gần cho Lý Huệ Tông.

Năm Nhâm Ngọ, tức năm Kiến Gia thứ 12 (1222), Huệ Tông đem các lộ trong nước đều chia cho hai cô công chúa con gái của mình (triều Lý có tổng 24 lộ), lấy các hoành nô thuộc lệ và quân nhân bản lộ, chia nhau làm giáp. Sau khi Trần Tự Khánh qua đời, Trần Thừa được dùng tiếp làm Thái Úy Phụ Chính, vào triều không xưng tên, một người cậu khác của Chiêu Thánh là Trần Thủ Độ lại được Huệ Tông giao cho nắm giữ chức Điện Tiền Chỉ Huy Sứ (殿前指揮使), quản lý các cơ cấu quân sự chủ chốt của hoàng cung.

Hoàng đế cuối cùng

Được nhường ngôi
Năm Giáp Thân, Kiến Gia năm thứ 14 (1224), tháng 10, Lý Huệ Tông ra chỉ lập Chiêu Thánh làm Hoàng Thái Tử (皇太子) rồi truyền ngôi, đổi niên hiệu là Thiên Chương Hữu Đạo (天彰有道), tôn hiệu là Chiêu Hoàng (昭皇). Lý Huệ Tông xuất gia ở chùa Chân Giáo trong đại nội.

Năm Ất Dậu, Thiên Chương Hữu Đạo năm thứ 2 (1225), họ Trần do nắm quyền hành, lần lượt được ban chức tước quan trọng cho con em trong họ, đáng kể nhất là rất nhiều con cháu họ Trần được tuyển vào cung để sung vào các chức vụ hầu trong đại nội, gần gũi với Chiêu Hoàng, bao gồm: "Lục Hỏa Thị Cung Ngoại" (六火侍宫外), "Chi Hầu" (祗侯) và "Nội Nhân Thị Nội" (内人侍内), thường thay nhau trực chầu hầu. Lúc này, chức vụ của Trần Thủ Độ đã bao quát đến nỗi "coi giữ mọi việc quân sự trong ngoài thành thị", trong các con em vào cung hầu Chiêu Hoàng thì có Trần Bất Cập là cháu gọi Trần Thủ Độ bằng chú - được phong "Cận Thị Thự Lục Cục Chi hậu" (近侍署六局祗候), ngoài ra còn có Trần Thiêm làm "Chi Ứng Cục" (祗應局) và Trần Cảnh làm "Chánh Thủ" (政首). Chánh Thủ-Trần Cảnh, là con trai thứ 2 của quan Thái Úy-Trần Thừa, mới 8 tuổi được đưa vào hầu gần Chiêu Hoàng, ban đầu chỉ là ở bên ngoài điện, sau đó phụ trách đưa nước rửa mặt cho Chiêu Hoàng nên vào hầu bên trong. Trần Cảnh cùng gần tuổi với Chiêu Hoàng, được Chiêu Hoàng gần gũi, yêu mến, hay trêu đùa. Trần Thủ Độ lấy dịp đó dựng nên cuộc hôn nhân giữa Chiêu Hoàng và Trần Cảnh rồi chuyển giao triều chánh bằng cách để Chiêu Hoàng nhường ngôi cho chồng. Từ đó, nhà Trần được thành lập.

Năm Ất Dậu (1225), ngày 21 tháng 10 (tức ngày 22 tháng 11 dương lịch), Chiêu Hoàng xuống chiếu nhường ngôi cho Trần Cảnh. Ngày 11 tháng 12 năm ấy (tức ngày 10 tháng 1 năm 1226), Chiêu Hoàng bỏ hoàng bào mời Trần Cảnh lên ngôi Hoàng đế ở điện Thiên An, dựng lên nhà Trần, sử gọi là Trần Thái Tông. Chiêu Hoàng được Thái Tông lập làm hoàng hậu, đổi gọi là Chiêu Thánh. Từ đây nhà Lý hoàn toàn chấm dứt sau 216 năm cai trị.

Quá trình truyền ngôi
Cuốn sách được xem là bộ biên niên sử sớm nhất của Việt Nam - Đại Việt Sử Lược - đã chép lại quá trình truyền ngôi cho dòng họ nhà Trần rất phức tạp. Theo như sách này ghi lại, Huệ Tông truyền ngôi xong vẫn giữ vai trò chính trị quan trọng, và ông đã chủ trương dàn xếp nhường ngôi, dưới sự góp phần không nhỏ của Thái Úy-Trần Thừa cùng Trần Thủ Độ (sách này chép Thủ Độ đang giữ tước "Thượng Phẩm Phụng Ngự" 上品奉御), sau khi truyền ngôi cho họ Trần thì Huệ Tông mới xuất gia.

Quá trình mà Lý Chiêu Hoàng truyền ngôi cho họ Trần, thông tin từ sách Đại Việt sử ký toàn thư chép có ý khẳng định là do Trần Thủ Độ đứng sau và thao túng, vai trò của Trần Thừa và Lý Huệ Tông hoàn toàn bị lược bỏ đi:

Theo đó, Lý Chiêu Hoàng lên ngôi vào tháng 6 năm Ất Dậu (năm 1225) và nhường ngôi vào tháng 11, chỉ vỏn vẹn gần nửa năm trên ngai vàng.

Sự việc Phùng Tá Chu khuyên can không được ghi chi tiết ở Toàn thư mà chỉ ghi ở Sử lược, tuy nhiên khi ghi chép về sự việc nhường ngôi thì Ngô Sĩ Liên đã gián tiếp chứng thực câu chuyện Phùng Tá Chu khuyên Huệ Tông nhường ngôi họ Trần: "Các quan bấy giờ không ai nghĩ gì đến xã tắc, để cho Phùng Tá Chu viện dẫn việc Lữ hậu và Võ hậu làm cớ mà thành ra việc Chiêu Hoàng nhường ngôi cho họ Trần, ấy là người có tội với họ Lý". Điều này chứng tỏ thông tin Phùng Tá Chu ảnh hưởng chuyện Huệ Tông quyết định chọn Trần Cảnh làm rể từ Sử lược là chính xác. Sách Khâm định Việt sử thông giám cương mục có lời nhận định rằng:

Nửa đời sau
Sau khi nhường ngôi, Lý Chiêu Hoàng được lập làm hoàng hậu, trở thành vị hoàng hậu trẻ tuổi nhất trong lịch sử, vì khi đó bà mới 8 tuổi. Bà chung sống với Trần Thái Tông hơn 10 năm, không có ghi chép gì cụ thể về bà trong suốt thời gian này.

Năm Đinh Dậu, Thiên Ứng Chính Bình thứ 6 (1237), hơn 10 năm mà Thái Tông cùng Chiêu Thánh không có con, Thái Sư-Trần Thủ Độ cùng Thiên Cực công chúa lo sợ huyết thống hoàng gia bị đứt đoạn, nên ép Thái Tông phải bỏ Chiêu Thánh để lấy chị dâu là Thuận Thiên Công Chúa đang có thai 3 tháng. Trần Thái Tông cảm thấy chuyện này hổ thẹn, đang đêm trốn khỏi kinh thành để lên gặp sư Phù Vân ở Yên Tử nương nhờ. Trần Thủ Độ vừa dỗ vừa gây sức ép, cuối cùng Thái Tông cũng phải chịu nghe theo. Thuận Thiên Công Chúa được lập làm hoàng hậu thay thế, Chiêu Thánh bị giáng làm "công chúa" - tức hàng ngoại mệnh phụ. Vì chuyện này, Hoài Vương-Trần Liễu nổi loạn ở sông Cái, nhiều năm nhiều tháng không ngừng. Cuối cùng, Trần Liễu đến xin Thái Tông tha tội, hai anh em ôm nhau khóc thảm thiết. Sau đó, Liễu được đổi phong hiệu làm "An Sinh Vương" (安生王), được ban các vùng An Sinh, An Phụ, An Dưỡng, An Hưng, An Bang làm ấp thang mộc (nay thuộc hai huyện Đông Triều và Yên Hưng, tỉnh Quảng Ninh). Những tướng sĩ và quân lính đi theo Trần Liễu làm loạn đều bị xử tử.

Từ ấy đến hơn 20 năm sau, chính sử không hề đề cập hành trạng của bà. Sách "Lý Chiêu Hoàng - Một đời sóng gió" của Lê Thái Dũng có đề cập về một truyền thuyết rằng Chiêu Thánh sau khi bị giáng đã xuất gia tại chùa Linh Tiên của làng Giao Tự (nay thuộc xã Kim Sơn, huyện Gia Lâm, Hà Nội), thế nhưng văn bản chứng minh rất mơ hồ. Năm Mậu Ngọ, Nguyên Phong năm thứ 8 (1258), sau cuộc chiến với quân đội Mông Cổ trong dịp người Nguyên vào cướp, Trần Thái Tông gả Chiêu Thánh cho quan Ngự Sử Trung Tướng- Lê Phụ Trần, vốn tên Lê Tần (黎秦), người Ái Châu, vì có công phò giúp nhà Vua nên được Thái Tông ban tên "Phụ Trần" (có nghĩa giúp họ Trần) và ban cho chức Ngự Sử Đại Phu, sách An Nam Chí Lược ghi Lê Phụ Trần được phong "Nhập Nội Phán Thủ" (入內判首) và còn được ban tước "Bảo Văn Hầu" (保文侯). Khi quyết định ban hôn, Thái Tông còn nói: "Trẫm không có khanh, thì đâu có ngày nay. Khanh hãy cố gắng để cùng được trọn vẹn về sau".

Đầu năm Mậu Dần, niên hiệu Bảo Phù thứ 6 (1278), tháng 3, Chiêu Thánh Công Chúa- Lý thị qua đời, thọ 61 tuổi. Bà qua đời sau gần 1 năm tròn so với Trần Thái Tông (qua đời năm 1277). Khi bà Chiêu Thánh được gả cho Lê Phụ Trần thì bà đã ở vào khoảng năm 40 tuổi, hai người sống với nhau 20 năm, sinh ra con trai là Thượng Vị Hầu Lê Tông, con gái là Ứng Thụy Công Chúa tên là Khuê. Chính sử không chép nơi an táng và lễ nghi của bà Chiêu Thánh, và dù khi qua đời bà vẫn chỉ là "Chiêu Thánh Công chúa", nhưng hậu thế vẫn thường gọi bà theo tôn hiệu "Lý Chiêu Hoàng".

Nhìn nhận
Cuộc đời của Lý Chiêu Hoàng thường được nhìn nhận là bi kịch khi trở thành con rối chính trị lúc còn quá nhỏ. Có một số ý kiến việc đền Lý Bát Đế (tức Đền Đô) chỉ thờ 8 vị Hoàng đế nhà Lý là vì đổ tội Lý Chiêu Hoàng làm mất nhà Lý, đồng thời còn cho rằng người đương thời lên án và xem trách nhiệm hoàn toàn do Lý Chiêu Hoàng. Trước mắt, căn cứ vào cuốn sách chính sử hàng đầu của Việt Nam là Đại Việt sử ký toàn thư được soạn vào thời Lê sơ, người đời Lê nhận xét việc triều Lý mất hoàn toàn do số trời mà không phải là lỗi một cá nhân từ Lý Chiêu Hoàng. Sử gia Ngô Sĩ Liên khi bàn về việc này có nói:

Bên cạnh đó, về việc tái hôn của Chiêu Hoàng mà tác giả là Trần Thái Tông, sách Toàn Thư chê trách nặng lời việc nhà Vua mang bà là vợ cũ, hơn nữa còn là Cựu Hoàng Đế, gả cho Lê Phụ Trần là bầy tôi. Ngô Sĩ Liên viết gay gắt: "Vua tôi nhà Trần coi thường đạo vợ chồng lại thấy ở đây lần nữa".

Sự việc sau cái chết của Lý Chiêu Hoàng tiếp tục được đồn thổi với rất nhiều truyền thuyết. Sách Việt Sử Tiêu Án, một cuốn sử đời Lê Trung Hưng do Ngô Thì Sĩ soạn đã có chép lại thuyết dân gian rằng bà đã nhảy hồ tự sát. Nguyên văn: "Bà Chiêu Thánh mất. Bà đã bị giáng là Công Chúa, rồi gả cho Phụ Trần, khi ấy mất đã 61 tuổi. Hiện nay ở tỉnh Bắc Giang, có đầm Minh Châu, giữa đầm có phiến đá to, người ta truyền lại rằng bà Chiêu Thánh cắp hòn đá nhảy xuống đầm mà chết, trên bờ đầm có miếu Chiêu Hoàng. Đó là thổ dân nơi đó bênh vực hồi mộ cho bà Chiêu Hoàng mà đặt ra thuyết ấy! Bà Chiêu Hoàng nhất sinh ra là người dâm cuồng, lấy chồng không vừa lứa đôi, đâu còn trinh tiết như lời người ta truyền lại". Do thời đại đã trôi qua, thời kỳ Lê trung hưng đã có cái nhìn khắt khe hơn với chuyện về Lý Chiêu Hoàng, bên cạnh chê bai họ Trần như cũ thì cuốn sách này cũng phê phán Lý Chiêu Hoàng rất lớn trong việc tái giá này. Ngoài nhận định Chiêu Hoàng "nhất sinh là người dâm cuồng" như trên, thì còn có nhận xét khác:

Học giả Lê Thái Dũng trong cuốn "Lý Chiêu Hoàng - Một đời sóng gió" có ghi lại một tương truyền rằng trước khi qua đời, bà Lý Chiêu Hoàng đã về thăm quê Cổ Pháp (Bắc Ninh) và qua đời tại đó. Khi mất, tóc bà vẫn đen nhánh, môi vẫn đỏ như son, má vẫn tươi như hoa đào, cũng vì những thông tin này mà trong sách còn đề cập một giả thiết rằng Lý Chiêu Hoàng được gả cho Lê Phụ Trần là một "thế thân", mà Lý Chiêu Hoàng thực tế vẫn còn ở trong cung, hoặc đã qua đời, hoặc đã xuất gia, tuy nhiên những điều trên mà Lê Thái Dũng ghi chép đều chỉ mang tính truyền miệng của dân gian, hoàn toàn không được xem là chứng cứ. Sau khi mất, chính sử không chép về nơi Lý Chiêu Hoàng được an táng, tuy nhiên không biết từ bao giờ mà có thông tin rằng Lý Chiêu Hoàng được an táng ở bìa rừng Báng, phía tây Thọ Lăng Thiên Đức (nơi an táng của các vị Vua nhà Lý), do vậy người đời sau lập đền thờ gọi là Long Miếu (đền Rồng) - hiện nay tại Đình Bảng, thị xã Từ Sơn, (tỉnh Bắc Ninh). Cũng theo Lê Thái Dũng, sở dĩ Lý Chiêu Hoàng không được thờ chung tại đền Đô mà phải thờ riêng vì bà là người bị xem là có tội với dòng họ Lý khi để mất nhà Lý.

Nhà thơ Tản Đà có bài thơ Vịnh Lý Chiêu Hoàng như sau:
Quả núi Tiên Sơn có nhớ công
Mà em đem nước để theo chồng
Ấy ai khôn khéo tài dan díu
Những chuyện hoa tình có biết không?
Một gốc mận già thôi cũng phải
Hai trăm năm lẻ thế là xong
Hỏi thăm sư cụ chùa Chân Giáo
Khách khứa nhà ai áo mũ đông.

Ở Từ Sơn (Bắc Ninh) vẫn còn câu ca dao thác lời Chiêu Hoàng trách Trần Cảnh về việc này:
Trách người quân tử bạc tình
Chơi hoa rồi lại bẻ cành bán rao!

Hậu duệ
 Với Trần Thái Tông Trần Cảnh (có nghi vấn):
 Hoàng thái tử Trần Trịnh (陳鄭), không ghi rõ là Chiêu Hoàng sinh ra ở bất kỳ sách sử nào. Trong sách Toàn thư, Thái tử Trịnh không được ghi năm sinh mà chỉ ghi hôm ấy mất, Ngô Sĩ Liên bèn nghĩ rằng "vừa sinh ra đã mất", chứ hoàn toàn không chắc chắn Thái tử là vừa sinh đã mất, càng không nói đến Thái tử do Chiêu Hoàng sinh ra.
 Thiên Thành Trưởng công chúa (?), phu nhân của Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn, mẹ sinh hai hoàng hậu của Trần Nhân Tông là Khâm Từ Hoàng hậu và Tuyên Từ Hoàng hậu.

 Với Bảo Văn Hầu-Thiếu Sư-Lê Phụ Trần:
 Lê Tông (黎琮), con trai duy nhất, được ban tước Thượng Vị Hầu. Có suy đoán đây là Bảo Nghĩa Vương-Trần Bình Trọng.
 Ứng Thụy Công Chúa, tên Khuê (珪), con gái duy nhất. Không rõ hành trạng. Tiểu thuyết của Lê Thái Dũng gọi là "Lý Chiêu Hoàng - Một đời sóng gió" có thông tin ghi trong "Niên biểu Lý Chiêu Hoàng" rằng công chúa lấy Trạng Nguyên-Trần Cố, quê ở xã Phạm Triền, huyện Thanh Miện, phủ Hạ Hồng, lộ Hải Đông (nay là thôn Phạm Lý, xã Ngô Quyền, huyện Thanh Miện, Hải Dương), đỗ Kinh trạng nguyên khoa Bính Dần. Hiện không rõ Lê Thái Dũng lấy thông tin này ở đâu.

Quan hệ với Trần Bình Trọng
Không có bất kì ghi chép lịch sử nào giữa Lý Chiêu Hoàng với Trần Bình Trọng có quan hệ ruột thịt gì hay không.

Sách Toàn thư chỉ nói: "Vương (tức Bảo Nghĩa Vương Trần Bình Trọng) là dòng dõi Lê Đại Hành", và PGS. Tiến sĩ Trần Bá Chí trong cuốn "Bối cảnh định đô Thăng Long và sự nghiệp của Lê Hoàn" đã dựa vào "Lê triều miêu duệ" và "Cổ Mai bi ký" để giả định Trần Bình Trọng là con của Lê Phụ Trần, và Trần Bá Chí nhấn mạnh "nếu Phụ Trần chỉ lấy một mình Chiêu Thánh Công chúa" thì Trần Bình Trọng có thể là con của Lê Phụ Trần với Lý Chiêu Hoàng. Nếu đúng là như vậy, thì Lý Chiêu Hoàng là ngoại tổ mẫu nhiều đời của Trần Minh Tông-Trần Mạnh - cháu 4 đời của Trần Thái Tông, vì mẹ của Minh Tông là Chiêu Từ Hoàng Thái Hậu - con gái của Trần Bình Trọng.

Trong văn hoá đại chúng

Chú thích

Tham khảo

Nguồn tham khảo

 Trần Bá Chi (2005), Bối cảnh định đô Thăng Long và sự nghiệp của Lê Hoàn, NXB Hà Nội.
 Nguyễn Tường Phượng (1996), Tuyển tập Nguyễn Tường Phượng, NXB Văn học.

Ghi chú

Xem thêm
 Nhà Lý
 Nhà Trần
 Trần Thái Tông
 Trần Thủ Độ
 Lý Huệ Tông
 Hoàng hậu Thuận Thiên
 Lê Phụ Trần
 Linh Từ Quốc Mẫu
 Trần Liễu

Liên kết ngoài
 Vụ đập nát để xây mới đền thờ Lý Chiêu Hoàng trên báo Thanh Niên, ra ngày 12 tháng 4 năm 2009.

Chiêu Hoàng
Vua Việt Nam
Nữ hoàng
Hoàng nữ Việt Nam
Người Hà Nội
Người Bắc Ninh
Công chúa nhà Lý
Công chúa nhà Trần
Vua thiếu nhi Việt Nam
Hoàng hậu nhà Trần


title: Virsac

text:
Virsac  là một xã thuộc tỉnh Gironde trong vùng Aquitaine tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 45 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Gironde


title: Aplosonyx nigripennis

text:
Aplosonyx nigripennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1884.

Chú thích

Tham khảo

Aplosonyx


title: Andrena plana

text:
Andrena plana là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Viereck mô tả khoa học năm 1904.

Chú thích

Tham khảo

P
Động vật được mô tả năm 1904


title: Nguyên tố chu kỳ 2

text:
Một nguyên tố chu kỳ 2 là một trong những nguyên tố hóa học ở hàng (hay chu kỳ) thứ hai trong bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học. Bảng tuần hoàn được sắp xếp theo hàng để minh họa cho các xu hướng tuần hoàn về tính chất hóa học của các nguyên tố khi mà số nguyên tử của chúng tăng lên: một hàng mới được bắt đầu khi tính chất hóa học bắt đầu lặp lại, nghĩa là các nguyên tố tương đồng sẽ được xếp vào cùng một cột dọc.

Chu kỳ 2 bao gồm các nguyên tố lithi, beryli, bo, carbon, nitơ, oxy, flo, và neon. Theo mô tả cấu trúc nguyên tử của cơ học lượng tử, chu kỳ này tương ứng với việc lấp đầy lớp vỏ điện tử thứ 2 (), cụ thể hơn là khối 2s và khối 2p. Các nguyên tố chu kỳ 2 tuân theo quy tắc Byte do đó chúng cần 8 electron để hoàn thành lớp vỏ hóa trị của chúng: hai trong orbital 2s và sáu trong orbital 2p.

Xu hướng tuần hoàn

Chu kỳ 2 là chu kỳ đầu tiên trong bảng tuần hoàn mà có thể thấy được xu hướng tuần hoàn. Chu kỳ 1 chỉ có hai nguyên tố (hydro và heli) cho nên quá nhỏ để có thể xác định được những xu hướng trong đó, đặc biệt là do hai nguyên tố này hoạt động không giống như các nguyên tố khối s khác. Chu kỳ 2 có nhiều xu hướng rõ ràng hơn. Đối với tất cả các nguyên tố trong chu kỳ 2, khi số nguyên tử tăng thì bán kính nguyên tử của nguyên tố sẽ giảm, độ âm điện tăng, và năng lượng ion hóa tăng.

Chu kỳ 2 chỉ có hai kim loại (lithi và beryli) trong số tám nguyên tố, ít hơn tất cả các chu kỳ kế tiếp cả về số lượng lẫn tỉ lệ. Nó cũng có số phi kim nhiều nhất, cụ thể là năm, so với tất cả các chu kỳ. Các nguyên tố trong chu kỳ 2 thường có những tính chất cực đoạn nhất trong các nhóm tương ứng của chúng; ví dụ, flo là halogen hoạt động mạnh nhất, neon là khí hiếm trơ nhất, và lithi là kim loại kiềm ít hoạt động nhất.

Tất cả nguyên tố chu kỳ 2 hoàn toàn tuân theo quy tắc Madelung; trong chu kỳ 2, lithi và beryli  lấp đầy lớp vỏ 2s, và bo, carbon, nitơ, oxy, flo, và neon lấp đầy lớp vỏ 2p. Chu kỳ có cùng đặc điểm như chu kỳ 1 và 3, không có chu kỳ nào chứa các kim loại chuyển tiếp do những nguyên tố chuyển tiếp thường làm thay đổi quy tắc.

{|
| colspan="3" | Nguyên tố hóa học || Nhóm tuần hoàn || Cấu hình electron
|-bgcolor=""
|| 3 || Li || Lithi || Kim loại kiềm || [He] 2s1
|-bgcolor=""
|| 4 || Be || Beryli || Kim loại kiềm thổ || [He] 2s2
|-bgcolor=""
|| 5 || B || Bo || Á kim || [He] 2s2 2p1
|-bgcolor=""
|| 6 || C || Carbon || Phi kim || [He] 2s2 2p2
|-bgcolor=""
|| 7 || N || Nitơ || Phi kim || [He] 2s2 2p3
|-bgcolor=""
|| 8 || O || Oxy || Phi kim || [He] 2s2 2p4
|-bgcolor=""
|| 9 || F || Flo || Phi kim || [He] 2s2 2p5
|-bgcolor=""
|| 10 || Ne || Neon || Khí hiếm || [He] 2s2 2p6
|}

Lithi

Lithi (Li) là một kim loại kiềm với số nguyên tử 3, tồn tại hai đồng vị trong tự nhiên: 6Li và 7Li. Cả hai tạo nên tất cả các dạng tự nhiên của lithi trong Trái Đất, mặc dù có nhiều đồng vị đã từng được tổng hợp. Trong các liên kết ion, lithi mất một electron để trở thành mang điện tích dương, và tạo thành cation Li+. Lithi là kim loại kiềm đầu tiên trong bảng tuần hoàn, và kim loại đầu tiên trong bất kỳ nhóm nào trong bảng tuần hoàn.  Ở nhiệt độ và áp suất tiêu chuẩn, lithi là một kim loại mềm, màu trắng bạc, hoạt động mạnh. Với khối lượng riêng 0.564 g⋅cm−3, lithi là kim loại nhẹ nhất và là nguyên tố có khối lượng riêng khi  ở thể rắn nhỏ nhất.

Lithi là một trong ít nguyên tố được hình thành từ vụ nổ Big Bang.
Lithi là nguyên tố phổ biến thứ 33 trên Trái Đất, với mật độ phân bố khoảng giữa 20 và 70 ppm theo khối lượng, nhưng do tính phản ứng cao của nó nên nó chỉ có thể tìm thấy ngoài tự nhiên ở dạng hợp chất.

Muối của lithi thường được dùng trong ngành công nghiệp dược phẩm như các loại thuốc ổn định tâm trạng. Chúng được dùng để trị rối loạn lưỡng cực, đóng vai trò trong việc điều trị trầm cảm và hưng cảm và có thể làm giảm nguy cơ tự tử. Các hợp chất phổ biến nhất được dùng là lithi cacbonat, Li2CO3, lithi citrat, Li3C6H5O7, lithi sunfat, Li2SO4, và lithi orotat, LiC5H3N2O4·H2O. Lithi cũng được dùng trong pin như là anode và hợp kim của nó với nhôm, cadmi, đồng và mangan được dùng để làm bộ phận hoạt động ở trên không trong những khí cụ bay, đáng chú ý là bồn nhiên liệu bên ngoài của Space Shuttle.

Beryli

Beryli (Be) là một nguyên tố hóa học có số nguyên tử là 4, tồn tại ở dạng 9Be. Ở nhiệt độ và áp suất tiêu chuẩn, beryli là một kim loại kiềm thổ hóa trị 2, mạnh, màu xám thép, nhẹ, giòn, có khối lượng riêng 1.85 g⋅cm−3. Nó cũng là một trong những kim loại nhẹ có điểm sôi cao nhất. Đồng vị phổ biến nhất của beryli là 9Be, chứa 4 proton và 5 neutron. Nó chiếm tới gần 100% trạng thái tự nhiên của beryli và nó là đồng vị bền duy nhất; tuy nhiên các đồng vị khác cũng đã được tổng hợp. Trong liên kết ion, beryli mất hai electron hóa trị của nó để thành cation, Be2+.

Một lượng nhỏ beryli được tổng hợp từ Vụ nổ lớn, mặc dù phần lớn nó bị phân rã hoặc tiếp tục phản ứng để tạo thành hạt nhân lớn hơn, như cacbon, nitơ hoặc oxi. Beryli chiếm 100 trong số 4000 khoáng vật đã biết, chẳng hạn bertrandite, Be4Si2O7(OH)2, beryl, Al2Be3Si6O18, chrysoberyl, Al2BeO4, và phenakite, Be2SiO4. Các dạng beryl quý hiếm là aquamarine (beryl xanh dương), beryl đỏ và ngọc lục bảo. Nguồn phổ biến nhất của beryli được khai thác thương mại là beryl và bertrandite và sản phẩm của nó có thu được từ sự khử beryli fluoride với kim loại magiê hoặc điện phân nóng chảy beryli chloride, chứa một ít natri chloride do beryli chloride là một chất dẫn điện yếu.

Do đặc tính cứng, nhẹ, và kích thước ổn định trong một dải nhiệt rộng, kim loại beryli được dùng làm vật liệu cấu trúc của khí cụ bay, tên lửa và vệ tinh thông tin. Nó là một pha trong hợp kim beryli đồng được dùng làm các thiết bị điện do tính dẫn điện và dẫn nhiệt cao. Các tấm beryli được dùng trong các máy dò tia X để lọc ánh sáng nhìn thấy được và chỉ cho tia X đi qua. Nó được dùng làm chất làm chậm trong các lò phản ứng hạt nhân do hạt nhân nhẹ có tác dụng làm chậm neutron hơn hạt nhân nặng. Do nhẹ và cứng, do đó beryli cũng được dùng để làm loa treble trong loa.

Beryli và hợp chất của beryli được International Agency for Research on Cancer (Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế) phân loại là các tác nhân gây ung thư nhóm I; chúng gây ung thư cho cả người và động vật. Nhiễm độc beryli mãn tính là một bệnh u hạt phổi và hệ tuần hoàn gây ra do tiếp xúc với beryli. Khoảng từ 1% đến 15% dân số nhạy cảm với beryli và có thể gây ra phản ứng viêm trong hệ hô hấp và da, gọi là bệnh beryli mãn tính hoặc berylliosis. Hệ miễn dịch của cơ thể xem beryli như là các hạt nhân lạ và tấn công chúng, thường là ở phổi do hít phải. Bệnh có thể gây sốt, mệt mỏi, yếu, đổ mồ hôi về đêm, và khó thở.

Bo

Bo (B) là một nguyên tố hóa học có số nguyên tử là 5, tồn tại ở dạng 10B và 11B. Ở nhiệt độ và áp suất tiêu chuẩn, bo là một á kim hóa trị 3 có một số thù hình khác nhau. Bo vô định hình có dạng bột màu nâu được tạo thành từ nhiều phản ứng hóa học. Bo tinh thể là một vật liệu rất cứng, màu đen với điểm nóng chảy cao và tồn tại ở nhiều thể đa hình: Hai thể tinh thể lục phương, α-bo và β-bo chứa lần lượt 12 và 106.7 nguyên tử trong một tế bào đơn vị tinh thể, và bo tinh thể tứ phương với 50 nguyên tử là dạng phổ biến nhất. Khối lượng riêng của bo là 2.34−3. Đồng vị phổ biến nhất của bo là 11B chiếm 80.22%, chứa 5 proton và 6 neutron. Đồng vị phổ biến còn lại là 10B chiếm 19.78%, chứa 5 proton và 5 neutron. Những đồng vị này là những đồng vị ổn định duy nhất của bo; tuy nhiên những đồng vị khác cũng từng được tổng hợp. Bo tạo liên kết cộng hóa trị với các phi kim khác và có số oxy hóa là 1, 2, 3 và 4.
Bo không tồn tại ở dạng nguyên tố tự do trong tự nhiên, mà ở dạng hợp chất chẳng hạn như các borat (hợp chất bo-oxi). Các nguồn bo phổ biến nhất là tourmaline, borax, Na2B4O5(OH)4·8H2O, và kernite, Na2B4O5(OH)4·2H2O. rất khó để có được bo tinh khiết. Nó có thể được tạo thành từ quá trình khử magiê của bo trioxit, B2O3. Oxit này có được từ việc nung chảy axit boric, B(OH)3 thu được từ borax. Một lượng nhỏ bo tinh khiết có thể tạo thành từ nhiệt phân bo bromide, BBr3 trong khí hiđrô qua một cuộn dây tantan nung nóng hoạt động như một chất xúc tác. Các nguồn khai thác bo thương mại quan trọng nhất là: natri tetraborate pentahydrate, Na2B4O7 · 5H2O, một lượng lớn được dùng trong việc sản xuất tấm sợi thủy tinh cách nhiệt và thuốc tẩy natri perborate; bo carbide, một vật liệt gốm, dùng làm vật liệu áo giáp, đặc biệt là trong  áo chống đạn cho quân nhân và cảnh sát; axit orthoboric, H3BO3 hay axit boric, sử dụng trong sản xuất sợi dệt thủy tinh và màn hình phẳng; natri tetraborate decahydrate, Na2B4O7 · 10H2O hay borax, được dùng trong sản xuất chất kết dính; và đồng vị bo-10 sử dụng để điều khiển trong lò phản ứng hạt nhân, như một lá chắn bức xạ hạt nhân, và trong những thiết bị phát hiện neutron.

Bo là một nguyên tố vi lượng thiết yếu trong thực vật, cần thiết cho sự phát triển và sức bền của thành tế bào, quá trình phân bào, phát triển của hạt và quả, vận chuyển đường và hình thành hormon. Tuy nhiên, nồng độ cao trong đất vượt trên 1.0 ppm có thể gây thối lá và là chậm phát triển. Ở mức thấp đến 0.8 ppm có thể gây nên các triệu chứng này ở những cây đặc biệt nhạy cảm với bo. Hầu hết thực vật, ngay cả những cây có thể chịu được bo trong đất, sẽ xuất hiện những triệu chứng ngộ độc bo khi lượng bo cao hơn 1.8 ppm. Đối với động vật, bo là một nguyên tố siêu vi lượng; trong chế độ ăn của con người, lượng tiêu thụ hằng ngày trong khoảng 2.1–4.3 mg bo/kg trọng lượng cơ thể (bw)/ngày. Nó cũng có thể được dùng như một thực phẩm bổ sung để phòng ngừa và điều trị loãng xương và viêm khớp.

Cacbon

Cacbon là một nguyên tố hóa học có số nguyên tử là 6, tồn tại ở dạng 12C, 13C và 14C. Ở nhiệt độ và áp suất tiêu chuẩn, cacbon ở dạng rắn, có nhiều thù hình khác nhau, phổ biến nhất là than chì, kim cương, fullerene và cacbon vô định hình. Than chì là một chất bán kim loại màu đen đục, mềm, kết tinh lục phương, với những đặc tính ổn định nhiệt động học và dẫn điện rất tốt. Tuy nhiên, kim cương lại là một tinh thể lập phương trong suốt, không màu, dẫn điện kém, và là khoáng chất cứng nhất trong tự nhiên từng được biết đến và có chiết suất cao nhất trong tất cả đá quý. Trái ngược với cấu trúc mạng tinh thể của kim cương và than chì, fullerene là những phân tử, được đặt theo tên của Richard Buckminster Fuller, người đã thiết kế nhiều cấu trúc có hình dạng tương tự các phân tử này. Có một số fullerene khác nhau, được biết nhiều nhất là "buckeyball" C60. Người ta biết rất ít về fullerene và chúng hiện vẫn đang là một đề tài nghiên cứu. Cũng có cả cacbon vô định hình, là cacbon mà không có cấu trúc tinh thể. Trong khoáng vật học, thuật ngữ này được sử dụng để chỉ bồ hóng và than đá, mặc dù chúng không thực sự là vô định hình vì có chứa một lượng nhỏ than chì hoặc kim cương. Đồng vị phổ biến nhất của cacbon chiếm 98.9% là 12C, với sáu proton và sáu neutron. 13C cũng ổn định, với sáu proton và bảy neutron, chiếm 1.1%. Các lượng vết của 14C cũng có ở tự nhiên nhưng đồng vị này có tính phóng xạ với chu kỳ bán rã 5730 năm; nó được sử dụng để tính tuổi cacbon. Các đồng vị khác của cacbon cũng từng được tổng hợp. Cacbon tạo liên kết cộng hóa trị với các phi kim khác với số oxy hóa −4, −2, +2 hoặc +4.

Ghi chú

Chú thích

Bảng tuần hoàn
Chu kỳ tuần hoàn


title: Reichsfeld

text:
Reichsfeld là một xã thuộc tỉnh Bas-Rhin trong vùng Grand Est đông bắc Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Bas-Rhin

Tham khảo
 INSEE commune file

Xã của Bas-Rhin


title: Algérie tại Thế vận hội Mùa hè 2008

text:
Algérie tham dự Thế vận hội Mùa hè 2008 tại Bắc Kinh từ ngày 8 đến 24 tháng 8 năm 2008.

Huy chương

Điền kinh

Nam

Nữ

Tham khảo

Quốc gia tại Thế vận hội Mùa hè 2008
2008
Algérie 2008


title: Đầm Ô Loan

text:
Đầm Ô Loan là một đầm ở Phú Yên, đây là một thắng cảnh cấp quốc gia của Việt Nam, một danh lam tiêu biểu của tỉnh.

Vị trí địa lý
Đầm Ô Loan là một đầm nước lợ nằm về phía Đông ven Quốc lộ 1, dưới chân đèo Quán Cau. Đầm nằm về phía Nam thị trấn Chí Thạnh, huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên. Đầm rộng hơn 17.5 km² với độ sâu trung bình 1,2 đến 1,4 mét; mùa mưa có thể sâu tới 3 mét. Sông Cái và một số sông nhỏ cấp nước ngọt cho đầm. Một lạch nhỏ nối đầm với biển. Bao bọc quanh đầm là núi Đồng Cháy, núi Cẩm và cồn An Hải.

Hiện đầm Ô Loan đang bị xâm hại nghiêm trọng bởi việc đắp đập khoanh vùng để nuôi thủy sản vì nguồn ô nhiễm môi trường ngày càng tăng.

Giá trị tự nhiên và văn hóa, du lịch
Hằng năm, vào ngày mồng Bảy tháng Giêng âm lịch, lễ hội đua thuyền truyền thống đầm Ô Loan được tổ chức, thể hiện nét đẹp văn hóa dân gian truyền thống của Phú Yên.

Đầm Ô Loan đã được Bộ Văn hóa Thông tin quyết định công nhận là Di tích thắng cảnh cấp Quốc gia ngày 27/9/1996

Trong đầm có nhiều loại hản sản quý như cá mú, ghẹ, tôm, cua huỳnh đế, điệp,… nhưng ngon và nổi tiếng nhất vẫn là con sò huyết, cơm dày, thịt ngọt và rất thơm, thơm hơn sò huyết các nơi khác.

Truyền thuyết về đầm
Trong dân gian có nhiều huyền thoại về tên gọi đầm Ô Loan, nhưng gần gũi nhất là câu chuyện về nàng Loan và chim Ô thước đã được truyền tụng từ đời này sang đời khác. Theo đó, ngày xưa, có nàng tiên trên trời rất xinh đẹp tên nàng Loan, nhưng tính tình hay tinh nghịch. Một ngày nọ nàng Loan mượn con chim Ô thước bay xuống trần gian dạo chơi khắp nơi mà không hề để ý chim đã mỏi cánh, đói và khát, nên khi ngang qua Tuy An, chim không còn đủ sức để bay, nên hạ cánh xuống dãy núi Từ Bi, sau này mượn tên chim Ô thước của nàng Loan ghép chung với tên nàng, gọi tắt là Ô Loan để đặt tên cho đầm.

Chú thích

Tham khảo
 Đầm Ô Loan  của Sở Thương mại và Du lịch Phú Yên.
 Vì sao các loài sinh vật ở đầm Ô Loan chết hàng loạt?  của tác giả Thang Trinh

Xem thêm
 Lễ hội đầm Ô Loan

Địa lý Phú Yên
Ô Loan


title: Héninel

text:
Héninel là một xã của tỉnh Pas-de-Calais, thuộc vùng Hauts-de-France, miền bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Pas-de-Calais

Tham khảo
INSEE
IGN

Liên kết ngoài
 The Heninel-Croiselles CWGC cemetery
 The Heninel CWGC cemetery
 Héninel on the Quid website

Heninel


title: Sân bay Mörön

text:
Sân bay Mörön  là một sân bay công cộng tại Mörön, tỉnh lị tỉnh Khövsgöl, Mông Cổ.

Điểm đến

Xem thêm
Danh sách sân bay Mông Cổ
Gelenkhüü

Tham khảo

Liên kết ngoài
World airports: Mörön

Sân bay Mông Cổ


title: Say Say Say

text:
"Say Say Say" là một bài hát của nghệ sĩ thu âm người Anh quốc Paul McCartney và nghệ sĩ thu âm người Mỹ Michael Jackson nằm trong album phòng thu hát đơn thứ tư của McCartney, Pipes of Peace (1983). Nó được phát hành vào ngày 3 tháng 10 năm 1983 như là đĩa đơn đầu tiên trích từ album bởi Parlophone Records và Columbia Records. Bài hát được viết lời bởi hai nghệ sĩ, trong khi phần sản xuất được đảm nhận bởi George Martin, cộng tác viên quen thuộc xuyên suốt sự nghiệp của McCartney. "Say Say Say" là tác phẩm hợp tác thứ hai giữa McCartney và Jackson được phát hành, bên cạnh "The Girl Is Mine" cho album phòng thứ sáu của Jackson Thriller (1982) và "The Man" cũng xuất hiện trong Pipes of Peace, và đánh dấu sự hợp tác lần đầu tiên giữa hai nghệ sĩ. Đây là một bản post-disco mang nội dung một người đàn ông thất tình đang cố gắng đạt được tình cảm của một cô gái, và cảm thấy đau đớn vì cô đã làm tan nát trái tim anh.

Sau khi phát hành, "Say Say Say" nhận được những phản ứng trái chiều từ các nhà phê bình âm nhạc, trong đó họ đánh giá cao sự kết hợp ăn ý giữa hai nghệ sĩ cũng như quá trình sản xuất nó, nhưng cũng vấp phải nhiều quan điểm chỉ trích về nội dung lời bài hát, đồng thời so sánh nó với bản song ca năm 1982 của McCartney với Stevie Wonder "Ebony and Ivory", cũng được sản xuất bởi Martin. Tuy nhiên, "Say Say Say" đã tiếp nhận những thành công vượt trội về mặt thương mại, đứng đầu các bảng xếp hạng ở Canada, Pháp, Na Uy, Tây Ban Nha và Thụy Điển, cũng như lọt vào top 10 ở hầu hết những quốc gia nó xuất hiện, bao gồm vươn đến top 5 ở những thị trường lớn như Úc, Ireland, Ý, Thụy Sĩ và Vương quốc Anh. Tại Hoa Kỳ, nó đạt vị trí số một trên bảng xếp hạng Billboard Hot 100 trong sáu tuần liên tiếp, trở thành đĩa đơn quán quân thứ năm của McCartney dưới cương vị nghệ sĩ hát đơn và thứ sáu của Jackson tại đây.

Video ca nhạc cho "Say Say Say" được đạo diễn bởi Bob Giraldi, mang nội dung xoay quanh cuộc hành trình của hai nghệ sĩ lừa đảo mang tên "Mac và Jack" (do McCartney và Jackson thủ vai), bên cạnh sự tham gia diễn xuất từ Linda McCartney, La Toya Jackson, Harry Dean Stanton và Giraldi. Kể từ khi phát hành, bài hát đã được hát lại và sử dụng làm nhạc mẫu bởi nhiều nghệ sĩ, như Paul Mauriat, B.o.B, Hi Tack và Ras Kass, đồng thời xuất hiện trong nhiều album tuyển tập của hai nghệ sĩ, như All the Best! (1987), The Paul McCartney Collection (1993) và Pure McCartney (2016) của McCartney, cũng như The Essential Michael Jackson (2005) và King of Pop (2008) của Jackson. Mặc dù gặt hái nhiều thành công về mặt thương mại, cả hai vẫn chưa từng trình diễn trực tiếp nó cùng nhau, cho đến khi Jackson qua đời vào năm 2009. Năm 2015, một bản phối lại của "Say Say Say" được sản xuất bởi Steve Orchard và Mark Stent, đã được thực hiện cho phiên bản tái phát hành của Pipes of Peace.

Danh sách bài hát
Đĩa 7"
 "Say Say Say" – 3:55
 "Ode To A Koala Bear" – 3:45

Đĩa 12"
 "Say Say Say" (phối lại) – 5:40
 "Say Say Say" (phối lại không lời) – 7:00
 "Ode To A Koala Bear" – 3:45

Xếp hạng

Xếp hạng tuần

Xếp hạng cuối năm

Xếp hạng thập niên

Xếp hạng mọi thời đại

Chứng nhận

Xem thêm
 Danh sách đĩa đơn quán quân Hot 100 năm 1983 (Mỹ)
 Danh sách đĩa đơn quán quân Hot 100 năm 1984 (Mỹ)

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đĩa đơn năm 1983
Bài hát năm 1983
Bài hát của Paul McCartney
Bài hát của Michael Jackson
Đĩa đơn quán quân Billboard Hot 100
Đĩa đơn quán quân European Hot 100 Singles
Đĩa đơn quán quân tại Pháp
Đĩa đơn quán quân tại Na Uy
Đĩa đơn quán quân tại Tây Ban Nha
Đĩa đơn quán quân tại Thụy Điển
Ca khúc song ca
Bài hát viết bởi Paul McCartney
Bài hát do Michael Jackson sáng tác
Đĩa đơn của Parlophone
Đĩa đơn của Columbia Records
Đĩa đơn quán quân RPM Top Singles


title: Phố Hàng Chiếu

text:
Phố Hàng Chiếu là con phố nhỏ trong khu phố cổ Hà Nội, thuộc địa bàn quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội .

Vị trí - Địa điểm
Phố dài 275 mét nằm trong khu vực phường Đồng Xuân, quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội. Phố nối từ cửa ô Quan Chưởng đến ngã tư Hàng Đường - Đồng Xuân. Có 3 phố rẽ vào Hàng Chiếu từ cửa Ô Quan Chưởng là Ô Quan Chưởng, Thanh Hà và Đào Duy Từ. Đầu kia có 3 phố là Hàng Đường, Đồng Xuân và Hàng Mã. Phố cắt và dẫn qua các phố Nguyễn Thiện Thuật và Hàng Giầy. Trên phố còn có lối rẽ vào ngõ Đồng Xuân, thông sang với phố Cầu Đông.

Phố có mặt cắt 11m, là con phố buôn bán sầm uất với nhiều loại mặt hàng.

Lịch sử
Con phố được xây trên thôn Thanh Hà cũ của huyện Thọ Xương. Ngày xưa, nơi đây bán nhiều chiếu cói và còn có bán cả bát (nên còn có tên là phố Hàng Bát). Đình thôn Thanh Hà trước ở gần kề cửa Ô Quan Chưởng, năm 1817 sửa chữa cửa ô, mở rộng thêm đường nên được di dời vào số nhà 77 Hàng Chiếu nhưng mặt chính lại quay ra số 10 ngõ Gạch; thờ ông Trần Lựu, tướng đời nhà Trần.

Thời Pháp, phố có trên là (Rue Jean Dupuis), là nơi chuyên buôn súng ống đạn dược cho quân đội Pháp (phía đầu phố). Tại phố này, Francis Garnier đã tiến vào hạ thành Hà Nội của tướng Hoàng Diệu.

Đây là con phố đầu tiên chúng có ý định mở mang sau khi chiếm được Hà Nội vào năm 1883. Năm 1888, bọn thực dân phóng hỏa đốt trụi cả dãy phố. Sau đó, chúng chiếm đất mở cửa hàng, bắt những người dân phố phải mua gạch xây nhà kiểu tây, nếu không có tiền thì chúng mua lại với giá rẻ. Phố có vỉa hè, cây xanh, cột đèn như bên Pháp. Đây là phố đầu tiên ở Hà Nội có kiến trúc kiểu tây nên người dân quen gọi là phố Mới.

Đây là một trận địa chiến đấu của quân ta trong những năm tháng kháng chiến chống Pháp. Cho đến ngày 17/2/1947, trận địa Ô Quan Chưởng vẫn đứng vững cho đến khi Trung đoàn Thủ đô rút ra khỏi Thành phố.

Mặt hàng
 Khu phố Hàng Chiếu chủ yếu bán các mặt hàng như chăn, chiếu, gối nằm...

Tham khảo

Liên kết ngoài
Phố Hàng Chiếu

Chiếu, Hàng


title: Dietersburg

text:
Dietersburg là một đô thị ở huyện Rottal-Inn bang Bayern thuộc nước Đức.

Tham khảo


title: Psylliodes pallidicolor

text:
Psylliodes pallidicolor là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Pic mô tả khoa học năm 1903.

Chú thích

Tham khảo

Psylliodes


title: Hydronebrius cordaticollis

text:
Hydronebrius cordaticollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Reitter miêu tả khoa học năm 1896.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Hydronebrius


title: Gymnopilus nevadensis

text:
Gymnopilus nevadensis là một loài nấm trong họ Cortinariaceae.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Gymnopilus nevadensis at Index Fungorum

nevadensis
Nấm Bắc Mỹ


title: Lozzi

text:
Lozzi là một xã trong vùng hành chính Corse, thuộc tỉnh Haute-Corse, quận Corte (quận), tổng Niolu-Omessa. Lozzi nằm trên độ cao trung bình là 1044 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 817 mét và điểm cao nhất là 2706 mét. Xã có diện tích 30,79 km², dân số vào thời điểm 1999 là 132 người; mật độ dân số là 4 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Xã của Haute-Corse


title: Vascœuil

text:
Vascœuil là một xã thuộc tỉnh Eure trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Eure

Tham khảo

Vascoeuil


title: Thượng Hội đồng Quốc gia (Việt Nam Cộng hòa)

text:
Thượng Hội đồng Quốc gia là cơ quan chấp chính dân sự do Ủy ban Lãnh đạo Lâm thời lãnh đạo là bộ tam đầu chế gồm ba tướng Dương Văn Minh, Nguyễn Khánh và Trần Thiện Khiêm cho thành lập vào ngày 8 tháng 9 năm 1964 để chuyển dần sang Chính phủ dân sự trong thời kỳ Quân quản của Việt Nam Cộng hòa. Tuy nhiên, cơ cấu này bị Hội đồng Quân lực tuyên bố giải tán vào ngày 20 tháng 11 năm 1964 sau một binh biến, chỉ sau hơn 2 tháng hoạt động.

Thành phần & diễn biến
Ngày 7-9-1964, Trung tướng Dương Văn Minh được bầu làm Chủ tịch Ban lãnh đạo lâm thời Quốc gia và Quân lực. Ngày 8-9, Thượng Hội đồng Quốc gia được thành lập. Thượng Hội đồng Quốc gia có 16 thành viên gồm: Nguyễn Xuân Chữ, Tôn Thất Hanh, Nguyễn Văn Huyền, Ngô Gia Hy, Nguyễn Đình Luyện, Nguyễn Văn Lực, Trần Đình Nam, Hồ Văn Nhựt, Trần Văn Quế, Lê Khắc Quyến, Phan Khắc Sửu, Lương Trọng Tường, Hồ Đắc Thắng, Lê Văn Thu, Mai Thọ Truyền và Trần Văn Văn.

Ngày 27 tháng 9, Hội đồng bầu Kỹ sư Phan Khắc Sửu làm Chủ tịch. Ngày 24 tháng 10, Thượng Hội đồng Quốc gia tuyển nhiệm Chủ tịch Phan Khắc Sửu làm Quốc trưởng và bầu Bác sĩ Nguyễn Xuân Chữ làm Quyền Chủ tịch Thượng Hội đồng, Tổng thư ký là Trần Văn Văn. Ngày 26-10, ban lãnh đạo quốc gia quân lực (do tướng Dương Văn Minh làm Chủ tịch) chính thức chuyển giao quyền hành cho tân Quốc trưởng Phan Khắc Sửu.

Lúc đầu Bác sĩ Hồ Văn Nhựt được tuyển chọn để đảm trách chức Thủ tướng vì ông được sự ủng hộ của mọi thành phần tôn giáo và chính trị. Đây là chức Thủ tướng dân sự đầu tiên kể từ khi nền Đệ Nhất Cộng hòa của Tổng thống Ngô Đình Diệm bị phe Quân đội lật đổ. Tuy nhiên ông muốn tìm kiếm giải pháp hòa hợp dân tộc, và sau những cuộc thảo luận không thỏa đáng với Ủy ban Lãnh đạo Lâm thời và Chính quyền Mỹ, Bác sĩ đã từ chối chức vụ này. Thay vào đó, Trần Văn Hương, Đô trưởng Sài Gòn, được bổ nhiệm làm Thủ tướng.

Ngày 30-10, Giáo sư Trần Văn Hương được Quốc trưởng Phan Khắc Sửu bổ nhiệm làm Thủ tướng. Ngày 4-11, Chính phủ Trần Văn Hương ra mắt với một thành phần Nội các hoàn toàn dân sự. Trung tướng Nguyễn Khánh được cử làm Tổng Tư lệnh quân đội.

Chính phủ của ông Trần Văn Hương mặc dù được hậu thuẫn của nhiều thành phần nhưng bị bác sĩ Nguyễn Xuân Chữ, các lãnh đạo Phật giáo và lực lượng sinh viên chống đối kịch liệt vì cho rằng thành phần chính phủ không phản ánh đúng nguyện vọng của các đảng phái. Ông Hương lại không chịu nhượng bộ cải tổ nên tình hình trở nên tê liệt.

Ngày 5-11, Bác sĩ Nguyễn Xuân Chữ từ chức Quyền Chủ tịch Thượng hội đồng. Ngày 18-11, luật sư Lê Văn Thu được bầu làm Chủ tịch Thượng Hội đồng Quốc gia.  Hội đồng Quân lực ra lệnh giải thể Thượng Hội đồng Quốc gia vào ngày 20 tháng 11 năm 1964 để thành lập Hội đồng Quốc gia Lập pháp.

Tác động

Thượng Hội đồng Quốc gia là cơ cấu chính quyền dân sự chuyển tiếp, nhằm chuyển dần quyền lực chính quyền Việt Nam Cộng hòa từ các tướng lĩnh quân nhân sau đảo chính 1963 về tay chính quyền dân sự. Thành tựu quan trọng của Thượng Hội đồng là việc soạn xong Ước pháp 20 tháng 10 năm 1964 trao chủ quyền quốc gia lại cho đại diện dân cử đảm nhiệm, thay thế cho Hiến chương lâm thời 4 tháng 11 năm 1963 vốn đặt quyền lực vào tay Quân đội. Tuy nhiên, Ước pháp trở thành vô giá trị sau ngày 19 tháng 12 năm 1964, khi các tướng lĩnh trong Hội đồng Quân lực thực hiện cuộc binh biến, thu hồi quyền lực vào tay các quân nhân.

Chú thích

Tham khảo
 Lâm Vĩnh Thế, Bạch hóa Tài liệu mật của Hoa Kỳ về Việt Nam Cộng hòa. Hamilton, ON: Hoài Việt, 2008
 Lâm Vĩnh Thế, Nhóm tướng trẻ trong Quân lực Việt Nam Cộng hòa vào giai đoạn 1964 - 1965.

Đảng phái chính trị Việt Nam Cộng hòa
Binh biến ở Việt Nam Cộng hòa
Chiến tranh Việt Nam


title: Vườn quốc gia Vịnh Botany

text:
Vườn quốc gia Vịnh Botany là một vườn quốc gia ở Sydney, bang New South Wales, Úc. Vườn quốc gia này nằm cách Khu buôn bán trung tâm Sydney khoảng 16 km về phía đông nam, trên 2 mũi đất bắc và nam của Vịnh Botany. Mũi đất bắc ở thị trấn ngoại ô La Perouse và mũi đất nam ở thị trấn ngoại ô Kurnell.

Có một số đài kỷ niệm, tưởng nhớ các nhân vật và sự kiện lịch sử Úc ở lối vào bán đảo Kurnell, một phần của Vườn quốc gia Vịnh Botany. Khu này có đường đi bộ dọc bờ biển nối với các đài kỷ niệm và gần trung tâm thông tin và một nhà bảo tàng.

Phần vườn ở bán đảo Kurnell Peninsula có nhiều mũi đất ở nửa phía đông, tiếp giáp với Nhà máy lọc dầu Caltex. Khu vực này có các vách đá sa thạch bao quanh, ở phía bắc có chỗ bị xói mòn chỉ cao vài ba mét trên mực nước biển, ở phía nam thì cao hơn; điểm cao nhất khoảng 100 m trên mực nước biển. Có 2 nơi quan sát biển được bố trí: Kurnell Lookout và Houston Lookout. Các đồi với bãi cây bụi lá cứng Botany Cone, cao 55 m, và Long Nose, cao 101 m.

Trong vườn có rất nhiều đường mòn đi bộ. Bãi đậu xe và nơi quan sát biển ở cuối đường mòn Yena được các du khách dùng để quan sát đàn cá voi trong mùa di trú.

Tham khảo

Vườn quốc gia New South Wales


title: Strohn

text:
Strohn là một đô thị thuộc huyện Vulkaneifel, trong bang Rhineland-Palatinate, phía tây nước Đức. Đô thị này có diện tích 8,6 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 496 người.

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz
Xã và đô thị ở huyện Vulkaneifel


title: Tàu hủ ky

text:
Tàu hủ ky hay còn gọi là phù trúc (phụ trúc) hoặc váng đậu là một sản phẩm làm từ đậu nành. Trong quá trình nấu đậu, một lớp đậu mỏng chứa đạm và chất béo sẽ hình thành trên bề mặt nồi sữa đậu. Người ta sẽ vớt lớp màng mỏng này và phơi khô để thành tàu hũ ky.

Từ nguyên
Tàu hủ ky là từ mượn trong tiếng Tiều 豆腐支, trong khi phù trúc/phù chúc mượn từ tiếng Quảng Đông ()

Chế biến
Tàu hủ ky có thể được ăn ở dạng tươi hay khô. Tàu hủ ky được dùng trong các món chay, ragu, cà ri và để gói các loại há cảo Trung Quốc, gói chả giò.

Tàu hủ ky thường mỏng và rất dính, nên thường được xếp thành một xấp khi bán. Trước khi dùng, người ta cũng thường chiên sơ để tàu hủ ky được cứng hơn.

Các loại tàu hủ ky

Tươi, khô và gần khô
Có ba loại cơ bản cùng với nhiều loại khác:

Phù trúc
Tàu hủ ky ở dạng miếng to và dài được gọi theo âm Hán Việt là "phụ trúc" (tiếng Trung phổ thông:腐竹= fǔ zhú; tiếng Quảng: fu6 zuk1).

Hình ảnh

Chú thích

Liên kết

Ellen's Kitchen - glossary of soy related terms
History of Yuba

Dim sum
Sushi
Đậu phụ
Ẩm thực Nhật Bản


title: Taraconica

text:
Taraconica là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: Trường Đại học Kỹ thuật Y tế Hải Dương

text:
Trường Đại học Kỹ thuật Y tế Hải Dương được thành lập ngày 12/7/2007, trụ sở của trường tọa lạc tại thành phố Hải Dương, tỉnh Hải Dương. Trường hoạt động theo cơ chế đại học công lập. Trực thuộc Bộ Y tế Việt Nam.

Với gần 15 chuyên ngành đào tạo như: Bác sĩ đa khoa, Kĩ thuật hình ảnh y học, Kĩ thuật xét nghiệm đa khoa, Điều dưỡng đa khoa, Phục hồi chức năng, Điều dưỡng sản phụ khoa, Nữ hộ sinh...Trường là cơ sở đào tạo kỹ thuật viên y tế có trình độ đại học duy nhất ở miền Bắc, góp phần đáp ứng nhu cầu về nhân lực cho các tỉnh, thành phố miền bắc cũng như cả nước.

Lịch sử
1. Từ 1960 - 1977:

Trường Y sỹ Hải Dương (Quyết định số 18/TCCB ngày 5/9/1960 của Ủy ban Hành chính tỉnh Hải Dương), Trường Cán bộ Y tế Hải Hưng, Trường Trung học Y tế Hải Hưng: đào tạo y sỹ, dược sỹ, y tá, nữ hộ sinh trung học

2. Từ 1978 - 2001:

Trường Trung học Kỹ thuật Y tế 1- Bộ Y tế, đào tạo KTV Xét nghiệm, Xquang, Vật lý trị liệu/ Phục hồi chức năng, Gây mê hồi sức, Y sỹ Nha, Điều dưỡng đa khoa, hộ sinh trung cấp

3. Tháng 4/2001:

Nâng cấp thành Trường Cao đẳng Kỹ thuật Y tế 1 - Bộ Y tế (Quyết định số 1952 /QĐ-BGD&ĐT ngày 24/4/2001), đào tạo Điều dưỡng và Kỹ thuật y học 7 chuyên ngành Cao đẳng (KTV Xét nghiệm, Kỹ thuật hình ảnh, Vật lý trị liệu/ Phục hồi chức năng, Điều dưỡng Đa khoa, Điều dưỡng Nha khoa, Điều dưỡng Gây mê hồi sức, Hộ sinh) và 08 chuyên ngành hệ Trung cấp

-Từ 2006: Đào tạo thêm 03 chuyên ngành Cao đẳng: Dinh dưỡng - Tiết chế, Kiểm nghiệm ATVSTP và Y học Dự phòng

4. Từ tháng 7/2007:

- Nâng cấp thành Trường Đại học kỹ thuật Y tế Hải Dương (Quyết định 868/QĐ-TTg ngày 12/7/2007)

-Từ năm học 2008 - 2009: Đào tạo trình độ Đại học các chuyên ngành: Điều dưỡng, Xét nghiệm, Kỹ thuật hình ảnh và VLTL

Hệ đại học
Bác sĩ đa khoa
Xét nghiệm Y học
Kỹ thuật hình ảnh y học
Phục hồi chức năng
Điều dưỡng
Điều dưỡng đa khoa
Điều dưỡng nha khoa
Điều dưỡng Gây mê - Hồi sức
Điều dưỡng Sản phụ khoa
Sau đại học:

- Chuyên khoa I: Phục hồi chức năng.

- Chuyên khoa I: Điều dưỡng

Thành tích
Huân chương Độc lập hạng II, III
Huân chương Lao động hạng I, II, III
Huân chương Tự do hạng I của Nước CHDCND Lào
01 cờ thi đua của Chính phủ
Ngoài ra còn có nhiều cờ thi đua của Bộ Y tế, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Ủy ban Nhân dân tỉnh Hải Dương trao tặng.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang chủ chính thức

Cơ sở đào tạo, nghiên cứu, xuất bản trực thuộc Bộ Y tế
Kỹ thuật Y tế Hải Dương
Kỹ thuật Y tế Hải Dương


title: Gila intermedia

text:
The Gila chub (Gila intermedia) là một loài cá vây tia trong họ Cyprinidae.
Nó được tìm thấy ở México và Hoa Kỳ.

Tham khảo

Nguồn
 Gimenez Dixon, M. 1996. Gila intermedia. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 19 tháng 7 năm 2007.

Chub


title: Anthophora maculigera

text:
Anthophora maculigera là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Priesner mô tả khoa học năm 1957.

Chú thích

Tham khảo

Anthophora
Động vật được mô tả năm 1957


title: Gallerucida sinica

text:
Gallerucida sinica là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Yang miêu tả khoa học năm 1994.

Chú thích

Tham khảo

Gallerucida


title: Itsasondo

text:
Itsasondo  là một đô thị trong tỉnh Guipúzcoa thuộc cộng đồng tự trị Xứ Basque, Tây Ban Nha.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Official website of the municipal government
 ITSASONDO in the Bernardo Estornés Lasa - Auñamendi Encyclopedia (Euskomedia Fundazioa)

Đô thị ở Gipuzkoa


title: Pigna, Imperia

text:
Pigna là một đô thị ở tỉnh Imperia trong vùng Liguria của Ý, tọa lạc khoảng 110 km về phía tây nam của Gennova và khoảng 30 km về phía tây của Imperia, on the border with France. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 933 người và diện tích là 53,7 km².

Đô thị Pigna có các frazione (đơn vị cấp dưới) Buggio.

Pigna giáp các đô thị sau: Apricale, Castelvittorio, Isolabona, Rocchetta Nervina, Saorge (France), và Triora.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Imperia


title: Tấn Ai công

text:
Tấn Ai công (chữ Hán: 晋哀公, cai trị: 457 TCN – 440 TCN hoặc 451 TCN - 434 TCN), hay Tấn Kính công (晋敬公), Tấn Ý công (晋懿公), tên thật là Cơ Kiêu (姬骄), là vị vua thứ 36 của nước Tấn - chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Vua không quyền hành
Cơ Kiêu là chắt của Tấn Chiêu công – vua thứ 32 nước Tấn. Tấn Chiêu công có người con út tên là Ung, được đặt thụy hiệu là Đái Tử. Đái Tử sinh ra Cơ Kỵ. Cơ Kỵ chơi thân với Trí Bá và mất sớm.

Sau khi Tấn Xuất công bỏ chạy ra nước ngoài và qua đời, Trí Bá Tuân Dao muốn thôn tính cả nước Tấn nhưng chưa dám, bèn lập con của Cơ Kỵ là Cơ Kiêu lên ngôi, tức là Tấn Ai công.

Trong 4 họ đại phu, Trí Bá mạnh nhất, nắm chính sự nước Tấn. Trí Bá muốn lần lượt thôn tính 3 họ kia để chiếm cả nước Tấn. Năm 449 TCN, Trí Bá bắt 3 họ cắt đất cho mình. Hàn và Ngụy nghe theo nhưng họ Triệu chống lại. Trí Bá bèn hợp binh với Hàn và Ngụy đánh họ Triệu.

Ba họ vây họ Triệu trong thành Tấn Dương hơn 1 năm. Trong lúc quẫn bách, Triệu Vô Tuất sai thủ hạ Trương Mạnh Đàm ra thuyết phục họ Hàn và Ngụy phản Trí Bá. Hai họ đồng tình, cùng nhau mang quân đánh úp giết Trí Bá. Ba họ Triệu, Hàn, Ngụy chia nhau đất đai của Trí Bá, cùng nhau điều hành nước Tấn.

Khoảng năm 440 TCN/434 TCN, Tấn Ai công qua đời. Ông ở ngôi 18 năm. Con ông là Cơ Liễu được lập lên ngôi, tức là Tấn U công.

Xem thêm
 Tấn U công
 Tấn Xuất công
 Trí Bá

Tham khảo
 Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
 Tấn thế gia
Triệu thế gia
 Phương Thi Danh (2001), Niên biểu lịch sử Trung Quốc, Nhà xuất bản Thế giới

Chú thích

Vua nước Tấn
Năm sinh không rõ
Mất năm 434 TCN
Mất thập niên 430 TCN
Năm 434 TCN


title: Peralejos de Arriba

text:
Peralejos de Arriba là một đô thị ở tỉnh Salamanca, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số năm 2004 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha, đô thị này có dân số 62 người.

Tham khảo

Đô thị ở Salamanca


title: 426 Hippo

text:
426 Hippo là một tiểu hành tinh rất lớn ở vành đai chính. Nó được Auguste Charlois phát hiện ngày 25.8.1897 ở Nice và được đặt theo tên Hippo Regius, một thành phố cũ (nay là Annaba, Algérie).

Tham khảo
.

Liên kết ngoài
Orbital simulation from JPL (Java) / Ephemeris

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1897
Tiểu hành tinh kiểu F (Tholen)


title: Hydroporus sibiricus

text:
Hydroporus sibiricus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được J.Sahlberg miêu tả khoa học năm 1880.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Hydroporus


title: Hành pháp

text:
Hành pháp là một trong ba nhánh trong cơ cấu quyền lực nhà nước, cùng với lập pháp và tư pháp. Quyền hành pháp là quyền khởi xướng hoạch định chính sách và tổ chức thi hành chính sách, bao gồm các hoạt động: đề xuất, khởi xướng việc hoạch định chính sách và điều hành chính sách; tổ chức thi hành Hiến pháp và pháp luật, bảo đảm trật tự công.

Hành pháp trong Nhà nước pháp quyền Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam là một bộ phận của quyền lực nhà nước, trong đó các cơ quan nhà nước thực hiện quyền hành pháp trên cơ sở một hệ thống thể chế pháp lý nhằm xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân.

Nội dung
Nói đến hành pháp là nói đến Quyền hành pháp, quyền tự chủ, tự quyết; hoạt động của các cơ quan nhà nước trong thực hiện quyền hành pháp; và hệ thống các cơ quan thực hiện quyền hành pháp.

Các quyền hành pháp
Hành pháp bao gồm hai quyền: quyền lập quy và quyền hành chính.

Quyền lập quy là quyền ban hành những văn bản pháp quy dưới luật, để cụ thể hoá luật pháp do các cơ quan lập pháp ban hành trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội.

Quyền hành chính là quyền tổ chức quản lý tất cả các mặt, các quan hệ xã hội bằng cách sử dụng quyền lực Nhà nước. Quyền hành chính bao gồm các quyền về tổ chức nhân sự trong cơ quan hành chính, quyền tổ chức thực thi và áp dụng pháp luật trong các mối quan hệ giữa tổ chức với cá nhân, tổ chức với tổ chức và giữa các cá nhân với nhau trong đời sống xã hội.

Cơ quan hành pháp
Bộ máy hành pháp bao gồm các chính phủ (nội các) và các cơ quan hành chính công (hành chính), nơi đầu tiên đảm nhiệm trách nhiệm thi hành pháp luật. Bộ máy hành pháp ngoài việc hành chính còn có quyền lập quy, quy phạm pháp luật, ví dụ, có quyền ban hành các quy định, các văn bản dưới luật, không được xem là tương đương với luật, và thay vào đó phải có nguồn gốc dẫn nhập từ pháp luật hiện hành.

Mô hình hành pháp

Mô hình quân chủ đại nghị
Mô hình quân chủ đại nghị (quân chủ lập hiến) có đặc điểm: Thủ tướng giữ vai trò nổi trội trong thực hiện quyền lực chính trị, là người quyết định đường lối chính trị của Chính phủ, mà nguyên nhân sâu xa là bởi Thủ tướng là thủ lĩnh chính trị của đảng chiếm ưu thế trong Nghị viện. Trong chế độ này, giữa lập pháp và hành pháp không có sự tách biệt hoàn toàn mà thường xuyên liên hệ với nhau. Nguyên thủ quốc gia chỉ mang tính tượng trưng.

Mô hình chính thể cộng hoà đại nghị
Mô hình hành pháp ở các nước theo chính thể cộng hoà đại nghị có đặc điểm: Chính phủ được thành lập trên cơ sở đảng chiếm đa số ghế trong Nghị viện; quyền hành pháp được chia sẻ giữa Tổng thống và Thủ tướng; quyền lực của Tổng thống không lớn, mà tập trung vào Thủ tướng; thủ tướng là người quyết định và chịu trách nhiệm về đường lối chính trị đất nước.

Chính phủ được thành lập bởi Nghị viện trên cơ sở đảng chiếm đa số ghế (hoặc liên giữa các đảng chiếm đa số ghế) trong Nghị viện. Quyền hành pháp được chia sẻ giữa Tổng thống và Thủ tướng. Hiến pháp không trao những quyền hạn quan trọng cho Tổng thống. Văn bản do Tổng thống ban hành thường phải được Thủ tướng và các Bộ trưởng kiểm tra và đồng ý trước. Đặc điểm điển hình là Tổng thống không thuộc thành phần Chính phủ và không thể tác động đến chính sách của Chính phủ.

Cộng hoà tổng thống
Mô hình hành pháp ở các nước theo chính thể cộng hoà tổng thống có đặc điểm:

 Tổng thống do nhân dân bầu, vừa đứng đầu Nhà nước, vừa đứng đầu nhánh hành pháp.
 Tất cả các quyền hành pháp được Hiến pháp trực tiếp quy định cho Tổng thống.
 Tổng thống có quyền bổ nhiệm các thành viên Chính phủ, các thẩm phán tòa án liên bang với sự đồng ý của Thượng viện.
 Tổng thống có quyền phủ quyết các đạo luật đã được Nghị viện thông qua.
 Tổng thống không chịu trách nhiệm trước Nghị viện…

Đặc trưng

 Quyền hành pháp là trung tâm của quyền lực nhà nước, đóng vai trò chính trong tổ chức và thực thi quyền lực nhà nước.
 Quyền hành pháp được tổ chức ở mỗi quốc gia theo một mô hình, chứ không giống nhau.
 Việc kiểm soát quyền hành pháp luôn là nội dung quan trọng trong tổ chức và thực thi quyền hành pháp.

Xem thêm
 Luật lệ theo luật pháp cao hơn
Hành pháp (Việt Nam)

Chú thích

Chính phủ
Luật pháp
Luật công
Tổ chức chính quyền


title: 6 tháng 6

text:
Ngày 6 tháng 6 là ngày thứ 157 (158 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 208 ngày trong năm.

Sự kiện
1285 – Thượng tướng Trần Quang Khải sáng tác bài thơ "Tụng giá hoàn kinh sư".
1674 – Shivaji cử hành nghi lễ đăng quang làm hoàng đế, khởi đầu Đế quốc Maratha.
1808 – Anh trai của Napoléon Bonaparte là Joseph Bonaparte đăng quang quốc vương của Tây Ban Nha.
1844 – Hiệp hội Thanh niên Cơ Đốc được thành lập tại Luân Đôn, Anh.
 1859 – Nữ vương Victoria ký văn kiện tách Queensland thành một thuộc địa riêng của Anh từ New South Wales.
1884 – Ký kết Hòa ước Patenôtre giữa Pháp và triều đình nhà Nguyễn
1944 – Quân đội Đồng Minh mở mặt trận thứ 2 tại Châu Âu chống phát xít Đức, còn gọi là Chiến dịch Overlord, mở đầu là cuộc đổ bộ lớn nhất trong lịch sử quân sự lên các bãi biển ở Normandie (Pháp).
1931: Nguyễn Ái Quốc, khi đó mang tên Tống Văn Sơ, bị bắt tại Hồng Kông trong Vụ án Tống Văn Sơ.
1969 – Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam được thành lập.
1969 – Ca ghép thận đầu tiên thực hiện tại Việt Nam do đoàn giải phẫu Việt Nam Cộng hòa và Hoa Kỳ xúc tiến ở Bệnh viện Đô thành, một điểm son trong ngành y tế Việt Nam Cộng hòa.
1971 – Phim Người tình không chân dung đạt giải Chủ đề phim xuất sắc nhất và Kiều Chinh là nữ tài tử chính khả ái nhất tại Đại hội điện ảnh Á Châu lần thứ 17 ở Đài Bắc.
1971 – Chiến tranh Việt Nam: Quân đội Úc tăng cường tấn công căn cứ lực lượng cộng sản Việt Nam trong trận Long Khánh.
1984 – Trò chơi điện tử Tetris được phát hành, tác giả của trò chơi là kỹ sư người Liên Xô Alexey Pajitnov.
1985 – Khai quật hài cốt bác sĩ quân y Đức Quốc Xã Josef Mengele ở Embu das Artes, Brazil. Mengele khét tiếng vì những thí nghiệm vô nhân đạo trên các tù nhân tại trại tập trung Auschwitz.
2012 – Sao Kim đi qua qua Mặt Trời lần cuối cùng trong thế kỷ 21, lần trước đó là năm 2004.
1951 - con tem đầu tiên của Việt Nam được phát hành, đó là con tem mang hình Quốc Trưởng Bảo Đại với giá tiền 3 đồng bạc.

Sinh
1236 – Văn Thiên Tường, thừa tướng nhà Nam Tống
1799 – Aleksandr Sergeyevich Pushkin, nhà thơ, nhà văn và là nhà viết kịch người Nga (m. 1837)
 1811 – Leopold Hermann von Boyen, Thượng tướng Bộ binh Phổ (m. 1886)
 1847 – Phan Đình Phùng, lãnh tụ chống Pháp (m 1895)
1978 – Miroslav Klose, cầu thủ bóng đá người Đức.
1983 – Quách Kính Minh, biên kịch, đạo diễn, nhà văn người Trung Quốc
1984 – Noor Sabri, cầu thủ bóng đá Iraq
1984 – Shannon Stewart, người mẫu Mỹ
1986 – Kim Hyun Joong, nghệ sĩ Hàn Quốc
1988 – Teerasil Dangda, cầu thủ bóng đá người Thái Lan
1992 – HyunA, ca sĩ, rapper Hàn Quốc
2000 – Lee Haechan, thành viên nhóm nhạc NCT, người Hàn Quốc

Mất
1860 – Nguyễn Phúc Gia Tĩnh, phong hiệu Kim Hương Công chúa, công chúa con vua Minh Mạng (s. 1831)
1916 – Viên Thế Khải, chính khách Trung Quốc (s. 1859)
1922 – Lillian Russell, nữ diễn viên Mỹ (s. 1860)
1968 – Robert F. Kennedy (s. 1925)
1999 – Anne Haddy, diễn viên Australia (s. 1930)
2010 – Đặng Xuân Kỳ, Giáo sư Triết học Việt Nam (s. 1931)

Ngày lễ và kỷ niệm

 Ngày tưởng niệm của nhân dân Hàn Quốc

Tham khảo

06
Ngày trong năm


title: Ramagundam

text:
Ramagundam là một thành phố và khu đô thị của quận Karimnagar thuộc bang Andhra Pradesh, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Ramagundam có dân số 235.540 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Ramagundam có tỷ lệ 64% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 72%, và tỷ lệ cho phái nữ là 56%. Tại Ramagundam, 10% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Telangana


title: Pachymelus abessinicus

text:
Pachymelus abessinicus là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1913.

Chú thích

Tham khảo

Pachymelus
Động vật được mô tả năm 1913


title: Villaba

text:
Villaba là một đô thị hạng 4 ở tỉnh Leyte, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2000 của Philipin, đô thị này có dân số 36.042 người trong 7.787 hộ.

Các đơn vị hành chính
Villaba được chia ra 35 barangay.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Mã địa lý chuẩn của Philipin
Thông tin điều tra dân số năm 2000 của Philipin

Đô thị của Leyte


title: Castegnato

text:
Castegnato là một đô thị trong tỉnh tỉnh Brescia thuộc vùng Lombardia, Ý. Đô thị này có diện tích 9 km², dân số 7142 người. Các đô thị giáp ranh gồm: Gussago, Ospitaletto, Paderno Franciacorta, Passirano, Rodengo-Saiano, Roncadelle, Travagliato

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Brescia
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: Đẳng tĩnh

text:
Đẳng tĩnh (tiếng Anh: isostasy) là một thuật ngữ sử dụng trong địa chất học để chỉ trạng thái cân bằng trọng lực giữa thạch quyển và quyển mềm của Trái Đất mà theo đó các mảng kiến tạo "nổi" ở một độ cao nhất định tùy thuộc vào bề dày và mật độ của chúng. Quan điểm này được diện dẫn để giải thích các độ cao địa hình khác nhau trên bề mặt Trái Đất. Khi một khu vực cụ thể của thạch quyển đạt đến trạng thái đẳng tĩnh, nó được gọi là cân bằng đẳng tĩnh. Đẳng tĩng không là một quá trình làm mất trạng thái cân bằng mà là tái cân bằng. Về mặc tổng quát, người ta chấp nhận rằng Trái Đất là một hệ thống động lực phản ứng lại các tải trọng theo nhiều kiểu khác nhau, tuy nhiên đẳng tĩnh cho thấy một cách nhìn quan trọng về các quá trình đang diễn ra trong trên thực tế. Vì vậy, các khu vực cụ thể (như Himalaya) không phải là trường hợp cân bằng đẳng tĩnh, đã làm cho các nhà nghiên cứu xác định những nguyên nhân khác để giải thích về sự nâng cao địa hình của chúng (trong trường hợp dãy Himalaya, người ta cho rằng độ cao của chúng là do lực tác động của mảng Ấn Độ).

Ví dụ là đẳng tĩnh tuân theo quy tắc đẩy nổi được Archimedes quan sát trong bồn tắm. Ông nhận thấy rằng khi một vật thể bị nhấn chìm, thì nó sẽ thay thế một lượng nước tương đương với thể tích của nó. Ở góc độ địa chất học, đẳng tĩnh có thể được quan sát ở những nơi mà thạch quyển bền của Trái Đất tác động một ứng suất trên quyển mềm yếu hơn làm nó đứng vững trên quyển mềm mà không ngả theo chiều bên, khi đó theo thời gian địa chất, sự hiệu chỉnh về độ cao sẽ diễn ra sao cho phù hợp với tải trọng của thạch quyển.

Thuật ngữ 'đẳng tĩnh' được đặt ra năm 1889 bởi nhà địa chất học người Mỹ Clarence Dutton.

Mô hình đẳng tĩnh
Có ba mô hình chính được sử dụng:
 Mô hình Airy–Heiskanen – trong đó các độ cao địa hình khác nhau có thay đổi trong độ dày của lớp vỏ, và lớp vỏ có khối lượng riêng không đổi.
 Mô hình Pratt–Hayford – trong đó các độ cao địa hình khác nhau có thay đổi theo phương ngang về khối lượng riêng của đá.
 Mô hình Vening Meinesz, hoặc đẳng tĩnh uốn nếp – trong đó quyển đá có nhiệm vụ làm một mảng đàn hồi và độ cứng vốn có của nó phân bố khối lượng tải cục bộ lên một khu vực rộng bằng cách uốn nếp.

Đẳng tĩnh Airy và Pratt liên quan đến sự nổi, trong khi đẳng tĩnh uốn cong liên quan đến sự nổi khi làm lệch một vỉa có giới hạn đàn hồi xác định.

Airy

Cơ sở của mô hình này là định luật Pascal, và cụ thể là kết quả là trong một chất lỏng ở trạng thái cân bằng tĩnh, áp suất thủy tĩnh bằng nhau trên tất cả các điểm cùng độ cao (bề mặt bù trừ thủy tĩnh). Nói cách khác là:

h1⋅ρ1 = h2⋅ρ2 = h3⋅ρ3 =... hn⋅ρn

Đối với một bối cảnh đơn giản có độ sâu của đế dãy núi (b1) là:

trong đó  là khối lượng riêng của lớp phủ (ca. 3,300 kg m−3) và  là khối lượng riêng của lớp vỏ (ca. 2,750 kg m−3). Do đó, chúng ta có thể coi:

b1 ≅ 5⋅h1

Trong trường hợp địa hình có giá trị âm (VD: bồn trũng đại dương), việc cân bằng các cột quyển đá cho:

<big>

trong đó  là khối lượng riêng của lớp phủ (ca. 3,300 kg m−3),  là khối lượng riêng của lớp vỏ (ca. 2,750 kg m−3) và  là khối lượng riêng của nước (ca. 1,000 kg m−3). Do đó, chúng ta có thể coi:

b2 ≅ 3.2⋅h2

Pratt

Đối với mô hình đơn giản khối lượng riêng mới là: , trong đó  là độ cao của núi và c là độ dày của lớp vỏ.

Vening Meinesz / uốn nếp

Giả thuyết này được đưa ra để giải thích cách những địa hình lớn như núi ngầm (VD: Quần đảo Hawaii) có thể được bù trừ bởi các vùng khác thay vì dịch chuyển cục bộ quyển đá. Điều này giải thích cho nếp oằn quyển đá, vì nó tiến đến mô hình bù trừ cục bộ ở trên khi lượng tải trở nên lớn hơn nhiều bước sóng uốn nếp hoặc độ cứng uốn nếp của quyển đá tiến đến 0.

Hiệu ứng đẳng tĩnh của lắng đọng và xói mòn

Khi lượng lớn trầm tích lắng đọng tại một vùng cụ thể, khối lượng lớn của phần trầm tích mới có thể làm lớp vỏ ở dưới chìm xuống. Tương tự, khi lượng lớn vật chất bị xói mòn khỏi một vùng, vùng đất có thể được nâng lên để bù đắp. Do đó, khi một dãy núi bị xói mòn, dãy núi (bị ngắn đi) nổi lên trên (tới một mức độ nhất định) và tiếp tục bị xói mòn. Một số địa tầng đá bây giờ có thể nhìn thấy ở bề mặt có thể đã có một thời gian rất dài ở độ sâu rất lớn dưới bề mặt do bị chôn dưới các địa tầng khác, và cuối cùng lộ ra khi các địa tầng ở trên bị xói mòn và các tầng dưới được nâng lên.

Một sự tương đồng là băng trôi—nó luôn nổi với một tỉnh lệ khối lượng nhất định ở dưới mặt nước. Nếu đá được thêm vào bên trên băng trôi, tảng băng trôi sẽ chìm hơn xuống dưới nước. Nếu một lớp đá bằng cách nào đó được loại bỏ đi khỏi bề mặt tảng băng trôi, phần băng trôi còn lại sẽ nổi lên. Tương tự, thạch quyển của Trái Đất "nổi" trên quyển mềm.

Hiệu ứng đẳng tĩnh của dải băng

Sự hình thành của dải băng có thể làm bề mặt Trái Đất chìm xuống. Ngược lại, nảy lên đẳng tĩnh hậu băng hà được quan sát tại các vùng từng được phủ bởi những dải băng bây giờ đã tan, như là xung quanh biển Baltic và vịnh Hudson.  Khi băng giảm, khối lượng tải trên thạch quyển và quyển mềm bị giảm đi và chúng nảy lên về mức độ cân bằng.  Bằng cách này, người ta có thể tìm thấy những bờ biển dốc và mặt nền sóng vỗ kèm theo ở độ cao hàng trăm mét trên mực nước biển ngày nay. Dịch chuyển nảy lên rất chậm đến mức sự nâng lên được tạo ra từ cuối thời kỳ băng hà trước vẫn tiếp diễn.

Ngoài dịch chuyển dọc của đất và biển, điều chỉnh đẳng tĩnh của Trái Đất cũng bao gồm dịch chuyển ngang. Nó có thể tạo ra thay đổi trong trường hấp dẫn và tốc độ quay của Trái Đất, dịch chuyển cực và động đất.

Chân tĩnh và biến đổi mực nước biển tương đối

Chân tĩnh là một nguyên nhân khác của thay đổi mực nước biển tương đối mà khá khác với các nguyên nhân đẳng tĩnh.  Thuật ngữ chân tĩnh đề cập đến sự thay đổi lượng nước ở đại dương, thường là do biến đổi khí hậu toàn cầu. Khi khí hậu Trái Đất nguội đi, một lượng nước lớn hơn ở trong các dạng như  sông băng, tuyết, v.v. Điều này dẫn đến giảm mực nước biển (so với một khối đất ổn định). Việc lấp đầy lại bồn trũng đại dương bởi nước băng tan ở cuối kỷ Băng Hà là một ví dụ của mực nước biển dâng chân tĩnh.

Một nguyên nhân lớn thứ hai gây ra mực nước biển dân chân tĩnh là sự mở rộng nhiệt của nước biển khi nhiệt độ trung bình của Trái Đất tăng lên. Ước lượng hiện tại của mực nước biển dâng toàn cầu từ ghi chép đo thủy triều và cao kế vệ tinh là khoảng +3 mm/năm (xem báo cáo IPCC 2007).  Mực nước biển toàn cầu cũng được tác động bởi dịch chuyển dọc của lớp vỏ, thay đổi trong tốc độ quay của Trái Đất, thay đổi quy mô lớn trong rìa lục địa và thay đổi trong tốc độ giãn của đáy đại dương.

Khi thuật ngữ tương đối được sử dụng trong bối cảnh với biến đổi mực nước biển, nó ngụ ý là cả chân tĩnh và đẳng tĩnh đang hoạt động, hoặc người viết không biết nguyên nhân gây ra.

Phản ứng hậu băng hà cũng có thể là một nguyên nhân của mực nước biển dâng. Khi đáy biển dâng-nó vẫn đang xảy ra tại một số vùng ở bán cầu bắc-nước bị dịch chuyển và phải đi đến chỗ khác.

Đọc thêm
 Lisitzin, E. (1974) "Sea level changes". Elsevier Oceanography Series, 8
 Watts, A.B. (2001) "Isostasy and Flexure of the Lithosphere" Nhà in Đại học Cambridge

Xem thêm
 Clarence Dutton, người đưa ra thuật ngữ đẳng tĩnh vào năm 1889.
 John Fillmore Hayford

Tham khảo

Sự nổi
Địa động lực học
Địa mạo học


title: Rosey, Haute-Saône

text:
Rosey là một xã ở tỉnh Haute-Saône trong vùng Bourgogne-Franche-Comté phía đông nước Pháp.

Xem thêm
Thị trấn của tỉnh Haute-Saône

Tham khảo
INSEE

Xã của Haute-Saône


title: Chennevières-sur-Marne

text:
Chennevières-sur-Marne là một xã ở ngoại ô phía đông nam của Paris, Pháp. Nó nằm cách  tình từ trung tâm của Paris.

Xem thêm
Xã của tỉnh Val-de-Marne

Tham khảo
INSEE
Mayors of Essonne Association

Liên kết ngoài
 www.chennevieres.com (site in French, no translation currently available)

Xã của Val-de-Marne


title: Copelatus latifasciatus

text:
Copelatus latifasciatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Bilardo & Rocchi miêu tả khoa học năm 1999.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Copelatus


title: Neuvy, Loir-et-Cher

text:
Neuvy là một commune thuộc tỉnh Loir-et-Cher trong vùng Centre-Val de Loire miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Loir-et-Cher

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Loir-et-Cher


title: Gonomyia longifimbriata

text:
Gonomyia longifimbriata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gonomyia
Limoniidae ở vùng Indomalaya