Quần thể cung điện và công viên của Potsdam và Berlin () là một nhóm các khu phức hợp cung điện và các vườn cảnh quan mở nằm ở vùng Havelland quanh Potsdam và Berlin, Đức. Thuật ngữ này được sử dụng cho quần thể văn hóa được UNESCO công nhận là Di sản thế giới từ năm 1990. Nó được công nhận bởi sự thống nhất lịch sử cảnh quan của nó và là ví dụ độc đáo về thiết kế cảnh quan chống lại chế độ quân chủ lập hiến của nhà nước Phổ và nỗ lực cho sự tự do.

Ban đầu khu vực này rộng 500 ha, bao gồm 150 công trình xây dựng với niên đại từ 1730 đến 1916. Trong các năm 1992 và 1999, khu vực được mở rộng kết hợp thêm nhiều công trình khác.

Mức độ
Ban đầu khu vực di sản thế giới có diện tích 500 hecta bao gồm 150 hạng mục xây dựng kéo dài từ những năm 1730 đến 1916. Cho đến khi Cách mạng Hòa bình năm 1989 diễn ra, các khu vực này bị ngăn cách bởi Bức tường Berlin chạy giữa Potsdam và Tây Berlin và một số địa điểm lịch sử đã bị phá hủy bởi các công sự biên giới của "dải thép gai tử thần" này.

Giai đoạn mở rộng di sản thế giới vào năm 1992 và 1999 khiến quần thể này trở lên rộng lớn hơn. Quần thể cung điện và vườn Phổ Berlin-Brandenburg là nơi điều hành hoạt động của các địa điểm này, ước tính khu vực có diện tích 2.064 ha.

Công nhận năm 1990
 Cung điện và Công viên Sanssouci, Potsdam
 Vườn Mới (Neuer Garten), cung điện Cẩm thạch, và cung điện Cecilienhof, đông bắc Sanssouci, Potsdam
 Công viên và Cung điện Babelsberg, Potsdam
 Cung điện Glienicke và công viên Klein-Glienicke, Berlin
 Nhà gỗ Nikolskoe, Berlin
 Đảo Pfaueninsel, Berlin
 Núi Böttcherberg, Berlin
 Nhà nghỉ săn bắn Glienicke, Berlin

Mở rộng năm 1992
 Nhà thờ Chúa Cứu thế, Sacrow, Potsdam
 Cung điện và công viên Sacrow, Potsdam

Mở rộng năm 1999
 Lindenallee, Potsdam
 Königliche Gärtnerlehranstalt (trường của người làm vườn cũ) và Kaiserbahnhof, Potsdam
 Cung điện và Công viên Lindstedt, Potsdam
 Làng Bornstedt, nhà thờ, nghĩa trang và cảnh quan phía bắc của công viên Sanssouci, Potsdam
 Seekoppel (khu vực cảnh quan phía tây của Ruinenberg (núi Tàn tích)), Potsdam
 Voltaireweg (vành đai xanh và đường giữa công viên Sanssouci và Neuer Garten), Potsdam
 Khu vực lối vào của công viên Sanssouci, Potsdam
 Các nhà gỗ Alexandrowka ("thuộc địa của Nga"), Potsdam
 Pfingstberg và Tháp lầu trên đỉnh Pfingstberg, Potsdam
 Khu vực giữa Pfingstberg và Neuer Garten, Potsdam
 Bờ phía nam của Jungfernsee, Potsdam
 Königswald (Rừng Đức Vua, các khu rừng bao quanh cung điện và vườn Sacrow), Potsdam
 Đường dẫn vào công viên Babelsberg, Potsdam
 Đài quan sát Babelsberg, Potsdam

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Palaces and Parks of Potsdam and Berlin UNESCO Official Website
Prussian Palaces and Gardens Foundation

Di sản thế giới tại Đức
Cung điện ở Berlin
Công viên tại Berlin
Cung điện ở Brandenburg


title: Aeschrotes

text:
Aeschrotes là một chi bọ cánh cứng thuộc họ Scarabaeidae.

Chú thích

Tham khảo

Họ Bọ hung


title: Limnephilus vallei

text:
Limnephilus vallei là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Limnephilus


title: Đồi mồi dứa

text:
Rùa xanh, danh pháp khoa học là Chelonia mydas, là một loài rùa biển thuộc họ Vích. Đây là loài duy nhất của chi Chelonia. Đồi mồi dứa là loài di cư nên chúng có phạm vi phân bố rộng khắp các vùng biển nhiệt đới và cận nhiệt đới, với hai quần thể khác biệt tại Đại Tây Dương và Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Sự sống của rùa xanh đang bị đe dọa bởi những hoạt động của con người. Ở nhiều quốc gia, đồi mồi dứa và trứng của chúng vẫn bị săn bắt để lấy mai và dùng làm thức ăn. Ô nhiễm biển và quy hoạch đô thị khu vực ven biển cũng góp phần làm mất môi trường sống của chúng, do bãi biển là nơi mà chúng làm tổ và đẻ trứng. Đồi mồi dứa C. mydas là một loài nguy cấp và đang được bảo vệ nghiêm ngặt ở hầu hết các quốc gia.

Phạm vi phân bố
Phạm vi phân bố của rùa xanh trải dài trên khắp các vùng biển nhiệt đới và cận nhiệt đới thuộc ba đại dương Đại Tây Dương, Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương. Tuy nhiên, vì có sự khác biệt về mặt di truyền nên đồi mồi dứa lại được tách thành hai quần thể nhỏ hơn, là tiểu quần thể Đại Tây Dương - Địa Trung Hải và tiểu quần thể Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. DNA ty thể của những cá thể đồi mồi dứa ở Đại Tây Dương và Địa Trung Hải có sự tương đồng, trong khi những cá thể đồng loại ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương lại có cùng một kiểu DNA ty thể với nhau. Nhiều khả năng là do những quần thể bị cô lập với nha bởi các mũi đất phía nam Nam Mỹ và châu Phi, là những nơi không có dòng hải lưu nóng chảy qua để đồi môi dứa có thể băng qua, tạo nên sự khác biệt về mặt di truyền trong cùng một loài ở đồi mồi dứa.

Đồi mồi dứa được ghi nhận là đã làm tổ ở hơn 80 quốc gia, và chúng được ước tính là sinh sống ở các khu vực ven biển của hơn 140 quốc gia trên toàn thế giới.

Phân loại

Đồi mồi dứa được mô tả lần đầu tiên vào năm 1758 bởi Carl Linnaeus với danh pháp là Testudo mydas. Năm 1868, Marie Firmin Bocourt mô tả một loài rùa biển ở Đông Thái Bình Dương (cụ thể là tại Galápagos) với danh pháp là Chelonia agassizii. Phân tích DNA ty thể và DNA nhân của hai loài tại 15 bãi biển mà chúng làm tổ cho thấy, các quần thể tại ba đại dương lớn có quan hệ mật thiết với nhau, do đó về mặt phân loại, C. agassizii không phải là một loài riêng biệt Tất cả các thành viên của hai loài này sau đó được chỉ định với danh pháp là Chelonia mydas.

Sinh thái và hành vi
Giống như nhiều loài rùa biển khác, rùa xanh di cư với khoảng cách khá xa giữa khu vực kiếm ăn và nơi sinh sản. Nhiều hòn đảo trên thế giới được gọi là đảo Rùa do có đồi mồi biển làm tổ và đẻ trứng trên bờ biển. Rùa cái tìm vị trí thích hợp, đào tổ và đẻ trứng vào ban đêm. Sau đó, rùa con nở ra từ trứng và xuống biển. Đồi mồi dứa có thể sống đến 80 năm trong môi trường tự nhiên.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Images and movies (Chelonia mydas) —ARKive
 US National Marine Fisheries Service green sea turtle page
 Floridian and Mexican populations—US Fish and Wildlife Service

 Desktop wallpaper & fun green turtle facts
 Green Turtle video - Macaulay Library

M
Động vật bò sát Bangladesh
Động vật bò sát Campuchia
Động vật bò sát Đài Loan
Động vật bò sát Guatemala
Động vật bò sát Guyana
Động vật bò sát Malaysia
Động vật bò sát Nhật Bản
Động vật bò sát Philippines
Động vật bò sát Tây Phi
Động vật bò sát Trung Mỹ
Động vật bò sát Trung Quốc
Động vật được mô tả năm 1758
Động vật đảo Ascension
Động vật Đông Hoa Kỳ
Động vật bò sát Úc
Động vật bò sát Ấn Độ
Động vật bò sát Pakistan
Động vật bò sát Đông Nam Á
Động vật bò sát Mỹ


title: Poa

text:
Poa có thể là:
 Danh pháp khoa học của một chi trong họ Hòa thảo (Poaceae).
 Tên gọi của một tổng (Poa) trong tỉnh Boulkiemdé của Burkina Faso.


title: Sennius chalcodermus

text:
Sennius chalcodermus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Johnson & Kingsolver miêu tả khoa học năm 1973.

Chú thích

Tham khảo

Sennius


title: Athous posticus

text:
Athous posticus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Melsheimer miêu tả khoa học năm 1844.

Chú thích

Tham khảo

Athous


title: La Roda

text:
La Roda là một đô thị ở tỉnh Albacete nằm ở cộng đồng tự trị Castile-La Mancha của Tây Ban Nha. Đô thị Vilagrassa có diện tích là ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là người với mật độ người/km². Đô thị Vilagrassa có cự ly km so với tỉnh lỵ Albacete.

Tham khảo

Đô thị ở Albacete


title: Leioproctus minor

text:
Leioproctus minor là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Moure & Urban mô tả khoa học năm 1995.

Chú thích

Tham khảo

Leioproctus
Động vật được mô tả năm 1995


title: Cotillas

text:
Cotillas là một đô thị ở tỉnh Albacete nằm ở cộng đồng tự trị Castile-La Mancha của Tây Ban Nha. Đô thị Cotillas có diện tích là ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là người với mật độ người/km². Đô thị Cotillas có cự ly km so với tỉnh lỵ Albacete.

Tham khảo

Đô thị ở Albacete


title: Suffolk

text:
Suffolk () là một hạt East Anglia lịch sử của Anh. Nó giáp với Norfolk về phía bắc, Cambridgeshire và phía tây, Essex về phía nam và biển Bắc về phía đông. County town là Ipswich; những thị trấn quan trọng khác là Lowestoft, Bury St Edmunds, Newmarket và Felixstowe (một trong những cảng container lớn nhất châu Âu.

Hạt này có địa hình thấp trũng với ít đồi, đa phần diện tích là đất trồng, với những vạt đất ngập nước (the Broads) ở mạn bắc.

Tham khảo

Hạt không thuộc vùng đô thị

Vương quốc East Anglia


title: Wartenberg-Rohrbach

text:
Wartenberg-Rohrbach là một đô thị thuộc thuộc huyện Donnersberg, Đức. Đô thị Wartenberg-Rohrbach có diện tích 4,46 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 562 người.

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz
Xã và đô thị ở huyện Donnersberg


title: Libnotes falsa

text:
Libnotes falsa là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Libnotes
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: 9374 Sundre

text:
9374 Sundre (1993 FJ46) là một tiểu hành tinh vành đai chính.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 9374 Sundre

Thiên thể phát hiện năm 1993
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Đội tuyển bóng đá quốc gia Đan Mạch

text:
Đội tuyển bóng đá quốc gia Đan Mạch () là đội tuyển của Hiệp hội bóng đá Đan Mạch và đại diện cho Đan Mạch trên bình diện quốc tế. Đội được kiểm soát bởi Hiệp hội bóng đá Đan Mạch (DBU), cơ quan quản lý các câu lạc bộ bóng đá được tổ chức trực thuộc DBU. Sân nhà của Đan Mạch là Sân vận động Parken ở quận Østerbro của Copenhagen; huấn luyện viên trưởng của đội là Kasper Hjulmand.

Đan Mạch là đội giành huy chương vàng môn Bóng đá nam tại Thế vận hội Olympics mùa hè năm 1906 và giành huy chương bạc tại Thế vận hội 1908 và 1912. Tuy nhiên, vì những kẻ nghiệp dư đã cấm các cầu thủ quốc tế của họ trở thành chuyên gia ở các câu lạc bộ nước ngoài, Đan Mạch đã không đủ điều kiện tham dự FIFA World Cup cho đến năm 1986, mặc dù họ đã giành được một huy chương bạc Olympic khác vào năm 1960.

Đan Mạch vẫn cạnh tranh trong các giải đấu quốc tế. Chiến thắng tại giải vô địch bóng đá châu Âu năm 1992 tại Thụy Điển đánh dấu danh hiệu nổi bật nhất của đội, khi đánh bại đương kim vô địch Hà Lan trong trận bán kết và Đức trong trận chung kết. Họ cũng giành được King Fahd Cup 1995, đánh bại Argentina trong trận chung kết. Thành tích tốt nhất World Cup của Đội tuyển Đan Mạch là vào tứ kết năm 1998, khi để thua 3–2 trong trận tứ kết trước Brasil. Đan Mạch cũng lọt vào vòng 1/16 vào các năm 1986, 2002 và 2018.

Các đội tuyển
Ngoài đội A cấp cao của nam, Đan Mạch thi đấu với đội tuyển quốc gia nữ và có các đội ở các cấp độ trẻ khác nhau cho cả nam và nữ, nổi bật nhất là đội tuyển quốc gia dưới 21 tuổi . Trong lịch sử, đội hạng A đã thi đấu tại Thế vận hội cho đến và bao gồm cả giải đấu năm 1988, sau đó các trò chơi Olympic được tính là các trò chơi quốc gia dưới 21 tuổi. Ngoài đội hạng A và các đội trẻ, Đan Mạch còn có một đội tuyển quốc gia thuộc giải đấu đặc biệt mang tên Ligalandsholdet, với những cầu thủ xuất sắc nhất của bóng đá Đan Mạch từ các giải đấu Bắc Âu. Ligalandsholdet được thành lập vào tháng 1 năm 1983, và đã chơi các trận không chính thức cho đội tuyển quốc gia trong kỳ nghỉ đông của các giải đấu Bắc Âu hàng năm kể từ đó, kể từ năm 2005 và 2011. Đôi khi giới truyền thông cũng coi Ligalandsholdet là đội B của Đan Mạch, là đội hay nhất. Các cầu thủ Đan Mạch được chọn vào đội A thường chơi ở các giải đấu bên ngoài các nước Bắc Âu. Do đó, huấn luyện viên đội tuyển quốc gia đã nhiều lần vạch ra mục đích của việc tổ chức các trận đấu không chính thức của Ligalandsholdet như một cơ hội để thử nghiệm những cầu thủ mới tiềm năng sắp tới của Đan Mạch cho đội A.

đt đan mạch 17-1 đt pháp

Hình ảnh đội tuyển

Cổ động viên
Ngoài đội tuyển quốc gia, Đan Mạch cũng nổi tiếng không kém với những cổ động viên đi du lịch, được gọi là roligans. Phong trào nổi lên trong những năm 1980 với tư cách là tuyên bố phản đối chủ nghĩa côn đồ . Mục tiêu của phong trào roligan là bình tĩnh, nhưng vui vẻ, hỗ trợ trong các trận đấu, vì "rolig" có nghĩa là "bình tĩnh" trong tiếng Đan Mạch . Các roligan kể từ đó đã phát triển một hình ảnh về bản chất dễ gần và sự ủng hộ cuồng nhiệt, và thường được coi là một trong những người hâm mộ đội tuyển quốc gia xuất sắc nhất thế giới, cùng với Quân đội Tartan của Scotland. Họ đã được trao Giải thưởng FairPlay của FIFA tại Giải vô địch châu Âu năm 1984. Ngay trước World Cup 1986, phong trào roligan đã được tổ chức để cổ vũ cho đội tuyển quốc gia tại giải đấu.

Tuy nhiên, danh tiếng tốt của những người ủng hộ Đan Mạch đã bị bôi nhọ bởi cuộc tấn công của người hâm mộ ở vòng loại UEFA 2008 xảy ra vào tháng 6 năm 2007 trong trận đấu vòng loại Euro 2008 với Thụy Điển khi một cổ động viên Đan Mạch tức giận xâm nhập sân và cố gắng tấn công trọng tài, sau quyết định của ông ta. rút thẻ đỏ cho Christian Poulsen và một quả phạt đền cho Thụy Điển ở những phút cuối cùng của trận đấu. Người hâm mộ tấn công đã bị một số cầu thủ Đan Mạch chặn lại trên sân trước khi anh ta đến gặp trọng tài, nhưng do tình tiết đó, trận đấu ngay lập tức bị trọng tài hủy bỏ, sau đó UEFA quyết định trao một thất bại mặc định 0–3 cho Đan Mạch. như là sự trừng phạt.

Đối thủ
Đối thủ chính của Đan Mạch là Thụy Điển. Các quốc gia đã đối đầu với nhau 107 lần, trong đó Đan Mạch thắng 40, hòa 20 và thua 47. Trận đấu đầu tiên giữa hai đội là trận thắng Đan Mạch 8–0 vào tháng 5 năm 1913. Đan Mạch đã thắng 5 trận đầu tiên trước Thụy Điển trước họ. thất bại đầu tiên vào tháng 10 năm 1916 với tỷ số 4–0. Trận đấu đầu tiên giữa các quốc gia là trận thua 1-0 trước Đan Mạch ở vòng bảng UEFA Euro 1992. Cả hai đội đều tiến từ vòng bảng và Đan Mạch đi tiếp để giành quyền tham dự giải đấu. Tại UEFA Euro 2004, các đội đã hòa 2–2 trong trận đấu cuối cùng ở vòng bảng, đảm bảo rằng cả hai đội đều tiến sâu trước Ý. Trong trận đấu trên sân nhà của Đan Mạch với Thụy Điển ở vòng loại UEFA Euro 2008, đội khách đã giành chiến thắng 3–0 sau khi một cổ động viên Đan Mạch xâm nhập sân và tấn công trọng tài. Trận đấu ngược lại kết thúc với tỷ số hòa không bàn thắng và Đan Mạch không thể giành quyền tham dự giải đấu cuối cùng. Trong vòng loại của FIFA World Cup 2010, Đan Mạch đã thắng cả hai trận trước Thụy Điển với tỷ số 1–0 và đủ điều kiện tham dự World Cup. Ở vòng play-off vòng loại UEFA Euro 2016 , Đan Mạch đã để thua Thụy Điển với tỷ số 4–3 với tổng tỷ số 4–3 và không thể giành quyền tham dự giải đấu cuối cùng. Trận đấu gần đây nhất giữa các quốc gia là chiến thắng 2–0 cho Đan Mạch vào tháng 11 năm 2020.

Trang phục thi đấu
Bộ đồ thi đấu của đội được sản xuất bởi công ty Hummel của Đan Mạch. Nó có màu đỏ hoàn toàn với các chi tiết màu trắng để phản ánh màu sắc của quốc kỳ Đan Mạch. Trước thời kỳ tài trợ của Adidas, nhà cung cấp bộ quần áo bóng đá cũng là Hummel từ năm 1979 đến năm 2004.

Danh hiệu
  Cúp Confederations: 1
 Vô địch: 1995
  Vô địch châu Âu: 1
 Vô địch: 1992
Bóng đá nam tại Olympic:
  1906
  1908; 1912; 1960
  1948
Cúp Nhà vua (Thái Lan):2Vô địch:2009, 2010

 Giải đấu
 Giải vô địch bóng đá thế giới

 Cúp Liên đoàn các châu lục

 Giải vô địch bóng đá châu Âu

UEFA Nations League

 Thế vận hội Mùa hè
 (Nội dung thi đấu dành cho cấp đội tuyển quốc gia cho đến kỳ Đại hội năm 1988)

 Lịch thi đấu
2023

 Cầu thủ
 Các cầu thủ đã giải nghệ
 Morten Olsen (1970-1989)
 Henning Jensen (1972-1980)
 Allan Simonsen (1972-1986)
 Preben Elkjær (1977-1988)
 Michael Laudrup (1982-1998)
 Brian Laudrup (1987-1998)
 Peter Schmeichel (1987-2001)

Các cầu thủ khoác áo đội tuyển quốc gia nhiều nhất

Cầu thủ in đậm vẫn còn thi đấu ở đội tuyển quốc gia.

Các cầu thủ ghi nhiều bàn thắng nhất

Cầu thủ in đậm' vẫn còn thi đấu ở đội tuyển quốc gia.

 Đội hình
Đây là đội hình đã hoàn thành FIFA World Cup 2022.Số liệu thống kê tính đến ngày 30 tháng 11 năm 2022 sau trận gặp .

Triệu tập gần đây
Các cầu thủ dưới đây được triệu tập trong vòng 12 tháng.

PRE
PRE

PRE

PRE

 INJ = Rút lui vì chấn thương
 PRE = Đội hình sơ bộ
 RET = Đã chia tay đội tuyển quốc gia

Huấn luyện viên

Chú thích

Liên kết ngoài
 Đội tuyển bóng đá quốc gia Đan Mạch  trên trang chủ của FIFA

Đan Mạch
Bóng đá Đan Mạch
Đội tuyển bóng đá quốc gia vô địch châu Âu

Bóng đá


title: 1285 Julietta

text:
1285 Julietta (1933 QF) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 21 tháng 8 năm 1933 bởi E. Delporte ở Uccle.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 1285 Julietta

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1933


title: Proeidosa

text:
Proeidosa là một chi bướm ngày thuộc họ Bướm nâu.

Các loài
Proeidosa polysema Lower, 1908

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database
Proeidosa at funet

Họ Bướm nhảy


title: Athani

text:
Athani có thể là:
 Athani, Hy Lạp, một ngôi làng ở Hy Lạp
 Athani, Tamil Nadu, một thị xã ở Tamil Nadu, Ấn Độ
 Athani (Karnataka), một thị xã ở Karnataka, Ấn Độ
 Athani (Kerala), một ngôi làng ở Kerala, Ấn Độ


title: Aasbüttel

text:
Aasbüttel là một đô thị ở huyện Steinburg, bang Schleswig-Holstein, Đức. Đô thị này có diện tích 4,53 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 104 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Steinburg


title: Tortosa

text:
Tortosa (Latin: Dertusa hay Dertosa, Arabic: طرطوشة Ṭurṭūšah) là thủ phủ của comarca Baix Ebre, tỉnh Tarragona, cộng đồng tự trị Catalonia, Tây Ban Nha. Dân số 34.832 người (2007).

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài

Official website
Video on Tortosa
Information - Generalitat de Catalunya
Statistical information - Institut d'Estadística de Catalunya
Monasteries in Catalonia. Tortosa
The Tortosa Forum

Baix Ebre
Đô thị ở Tarragona


title: Sigmatomera shannoniana

text:
Sigmatomera shannoniana là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Sigmatomera
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Agrypnus albopictus

text:
Agrypnus albopictus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1857.

Chú thích

Tham khảo

Agrypnus


title: Estrées-sur-Noye

text:
Estrées-sur-Noye là một xã ở tỉnh Somme, vùng Hauts-de-France, Pháp.

Địa lý
Thị trấn này tọa lạc trên đường D7, gần bờ sông Noye, khoảng 8 dặm Anh về phía nam của Amiens.

Dân số

Xem thêm
 Xã của tỉnh Somme
 :fr:Chaussée Brunehaut.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Estrées-sur-Noye trên trang mạng của INSEE
 Estrées-sur-Noye trên trang mạng của Quid

Xã của Somme


title: Colombières-sur-Orb

text:
Colombières-sur-Orb là một xã thuộc tỉnh Hérault trong vùng Occitanie ở phía nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao 132-1008 mét trên mực nước biển. Dân số thời điểm năm 1999 là 417 người.

Tham khảo

 INSEE commune file

Xã của Hérault
Châteaux in France


title: Giải vô địch bóng đá châu Âu 2012 (vòng loại bảng G)

text:
Dưới đây là kết quả các trận đấu trong khuôn khổ bảng G - vòng loại giải vô địch bóng đá châu Âu 2012. 5 đội bóng châu Âu bao gồm Anh, Bulgaria, Thuỵ Sĩ, Montenegro và Wales thi đấu trong hai năm 2010 và 2011, theo thể thức lượt đi-lượt về, vòng tròn tính điểm, lấy hai đội đầu bảng tham gia vòng chung kết.

Bảng xếp hạng

Kết quả và lịch thi đấu
Một cuộc họp đã diễn ra tại Zürich, Thụy Sĩ ngày 15 tháng 3 để xác định lịch thi đấu của bảng G. Tuy nhiên cuộc họp này đã không đem lại kết quả cuối cùng nên lịch thi đấu sau cùng đã được quyết định bằng một cuộc bốc thăm ngẫu nhiên tại Tel Aviv, Israel ngày 25 tháng 3.

Danh sách các cầu thủ ghi bàn
4 bàn
  Xherdan Shaqiri

3 bàn

  Darren Bent
  Jermain Defoe

  Wayne Rooney
  Ashley Young

  Gareth Bale

2 bàn

  Ivelin Popov
  Adam Johnson
  Frank Lampard

  Mirko Vučinić
  Elsad Zverotić
  Tranquillo Barnetta

  Valentin Stocker
  Aaron Ramsey

1 bàn

  Ivan Ivanov
  Gary Cahill
  Radomir Đalović
  Andrija Delibašić

  Stevan Jovetić
  Eren Derdiyok
  Gökhan Inler

  Stephan Lichtsteiner
  Marco Streller
  Steve Morison

Chú thích

Bảng G


title: Fossarus elegans

text:
Fossarus elegans là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Planaxidae.

Phân bố

Miêu tả
Độ dài vỏ lớn nhất ghi nhận được là 5.3 mm.

Môi trường sống
Độ sâu nhỏ nhất ghi nhận được là 128 m. Độ sâu lớn nhất ghi nhận được là 260 m.

Chú thích

Tham khảo

Fossarus


title: Cyligramma disturbans

text:
Cyligramma disturbans là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. This moth species is commonly được tìm thấy ở Madagascar, cũng như Ấn Độ.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

Cyligramma


title: 10650 Houtman

text:
10650 Houtman (4110 P-L) là một tiểu hành tinh vành đai chính.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser 10650 Houtman

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1960


title: Rhipidia cassandra

text:
Rhipidia cassandra là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Rhipidia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Trophon barnardi

text:
Trophon barnardi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Trophon


title: Lissotesta notalis

text:
Lissotesta notalis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Trochidae, họ ốc đụn.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Lissotesta
Động vật được mô tả năm 1908


title: Họ Kỳ giông

text:
Họ Kỳ giông, họ Sa giông hay họ Cá cóc (Salamandridae) là một họ kỳ giông gồm các loài kỳ giông thực sự và sa giông. Hiên tại, 74 loài (có thể nhiều hơn) đã được công nhận. Họ Salamandridae khá đa dạng, gồm các loài sống dưới nước lẫn trên cạn và phân bố tại khắp Bắc bán cầu - Châu Âu, Châu Á, cực bắc của Châu Phi và Bắc Mỹ. Chúng được phân biệt với các loài kỳ giông khác bởi sự thiếu các đường gân hoặc rãnh dọc hai bên cơ thể và bởi lớp da thô ráp của chúng. Da của chúng có rất nhiều hột nhỏ do số lượng tuyến độc trên mình chúng. Chúng cũng thiếu rãnh mũi má. Đa số các loài họ Salamandridae đều có mí mắt cử động được nhưng không có tuyến lệ. Họ này được nhà động vật học người Đức Georg August Goldfuss (1782-1848) mô tả lần đầu vào năm 1820.

Trong tiếng Việt, do tên gọi gần giống nhau, nhiều người thường nhầm lẫn giữa các loài "kỳ giông" lưỡng cư với các loài "kỳ nhông" của chi Leiolepis thuộc lớp Bò sát.

Phân loại học
Việc phân loại các loài lưỡng cư tương đối phức tạp và luôn thay đổi. Họ Salamandridae cũng luôn là đối tượng của việc tái phân loại ở góc độ khoa học, nhờ vào những tiến bộ trong ngành phát sinh loài. Hiện tại họ Salamandridae được chia một cách không chính thức thành hai nhóm: nhóm các loài "kỳ giông" ("true salamanders") bao gồm các chi Chioglossa, Lyciasalamandra, Mertensiella và Salamandra) và nhóm "sa giông" ("newts") bao gồm các chi còn lại. Mặc dù hai nhóm này không được coi là hai phân loại khoa học riêng biệt, các nghiên cứu trên phát sinh loài đối với họ này đã khẳng định nguồn gốc đơn ngành của hai nhóm này, và chúng có thể được coi là các phân họ của họ Salamandridae.

Rất nhiều chi và loài trong họ Salamandridae đang được giới khoa học tranh luận sôi nổi. Chẳng hạn chi Triturus chứa các loài sa giông theo nghĩa hẹp (strictu senso) thì ngày nay được coi là đa ngành và hiện đang được tái sắp xếp, hay như loài Kỳ giông lửa (S. salamandra) mà một số phân loại khoa học trước đây đã coi là phân loài, bây giờ lại được nâng cấp hoàn toàn lên mức loài.

Vị trí của chi Salamandrina hiện chưa được chính thức công nhận, tuy vậy người ta có thể coi chúng không thuộc về nhóm các loài kỳ giông thực sự, cũng như không thuộc về nhóm các loài sa giông nói ở trên. Chi này thực sự làm một nhánh tách biệt hẳn với hai nhóm trên.

Danh sách các chi và loài
Các nghiên cứu gần đây cho phép mô tả chính xác phát sinh loài của một số chi trong họ Salamandridae, từ đó dẫn đến một thay đổi trong phân loại khoa học. Chi Mertensiella trở thành đơn loài, Mertensiella luschani được đổi tên thành Lyciasalamandra gen. nov. luschania. Chi Triturus cũng đang được sắp xếp lại, các nghiên cứu phát sinh loài gần đây đã xem xét lại tính đơn ngành của cách phân loại này.

Các chi Chioglossa, Lyciasalamandra, Mertensiella và Salamandra được xếp vào phân họ (họ phụ) Salamandrinae, các chi còn lại nằm trong phân họ Pleurodelinae.

Họ Salamandridae
Phân họ Pleurodelinae (cá cóc, sa giông)
Chi Calotriton (Sa giông suối Tây Ban Nha) - 2 loài
Calotriton arnoldii: Sa giông suối Montseny
Calotriton asper: Sa giông suối Pyrénées
Chi Cynops - 7 loài
Cynops chenggongensis: Sa giông Trình Cống
Cynops cyanurus: Sa giông Sở Hùng hay sa giông đuôi xanh
 Cynops ensicauda: Sa giông đuôi kiếm Nhật Bản
Cynops orientalis: Sa giông bụng đỏ Trung Quốc
Cynops orphicus: Sa giông Đại Dương
Cynops pyrrhogaster: Sa giông bụng đỏ Nhật Bản
Cynops wolterstorffi: Sa giông hồ Vân Nam
Chi Echinotriton - 2 loài
Echinotriton andersoni: Sa giông cá sấu Anderson
Echinotriton chinhaiensis: Sa giông gai Trấn Hải
Chi Euproctus - 3 loài
Euproctus montanus: Sa giông suối Corse
Euproctus platycephalus: Sa giông suối Sardegna
Chi Lissotriton (Sa giông thân nhỏ) - 5 loài
Lissotriton boscai: Sa giông Bosca
Lissotriton helveticus: Sa giông chân màng
Lissotriton italicus: Sa giông Ý
Lissotriton montandoni: Sa giông Carpathia
Lissotriton vulgaris: Sa giông thường
Chi Mesotriton (Sa giông núi Alps) - 1 loài
Mesotriton alpestris: Sa giông núi Alps
Chi Neurergus (Sa giông đốm) - 4 loài
Neurergus crocatus: Sa giông đốm vàng
Neurergus kaiseri: Sa giông đốm Kaiser
Neurergus microspilotus: Sa giông đốm Kurdistan
Neurergus strauchii: Sa giông đốm Strauch
Chi Notophthalmus (Sa giông phương Đông) - 3 loài
Notophthalmus meridionalis: Sa giông đốm đen
Notophthalmus perstriatus: Sa giông vằn
Notophthalmus viridescens: Sa giông phương Đông
Chi Ommatotriton - 2 loài
Ommatotriton ophryticus: Sa giông sọc phương Bắc
Ommatotriton vittatus: Sa giông sọc phương Nam
Chi Pachytriton - 2 loài (và hơn 4 loài khác đang được xem xét)
Pachytriton brevipes: Sa giông đuôi mái chèo đốm
Pachytriton labiatus: Sa giông đuôi mái chèo
khoảng hơn 4 loài chưa được mô tả chi tiết. Hiện gọi là Pachytriton A, B, C & D.
Chi Paramesotriton - 7 loài
Paramesotriton caudopunctatus: Cá cóc đuôi đốm
Paramesotriton chinensis: Cá cóc Trung Hoa
Paramesotriton deloustali: Cá cóc Tam Đảo, cá cóc bụng hoa, sa giông bụng hoa (có ở Việt Nam)
Paramesotriton fuzhongensis: Cá cóc Phú Chung
Paramesotriton guanxiensis: Cá cóc Quảng Tây (có ở Việt Nam)
Paramesotriton hongkongensis: Cá cóc Hồng Kông
Paramesotriton laoensis: Cá cóc Lào
Chi Pleurodeles - 3 loài sa giông gân
Pleurodeles nebulosus: Sa giông gân Algérie
Pleurodeles poireti: Sa giông gân Edough
Pleurodeles waltl: Sa giông gân Tây Ban Nha
Chi Salamandrina - 2 loài
Salamandrina terdigitata: Kỳ giông kính phương Nam
Salamandrina perspicillata: Kỳ giông kính phương Bắc
Chi Taricha - 3 loài
Taricha granulosa: Sa giông da nhám
Taricha rivularis: Sa giông bụng đỏ
Taricha torosa: Sa giông California
Chi Triturus - 7 loài sa giông mào (ở con đực)
Triturus carnifex: Sa giông mào Ý
Triturus cristatus: Sa giông mào phương Bắc
Triturus dobrogicus: Sa giông mào Danub
Triturus karelinii: Sa giông mào phương Nam
Triturus marmoratus: Sa giông cẩm thạch
Triturus pygmaeus: Sa giông cẩm thạch lùn
Chi Tylototriton (Sa giông sần) - 8 loài
Tylototriton asperrimus: Cá cóc sần, cá cóc Mẫu Sơn (có ở Việt Nam)
Tylototriton hainanensis: Sa giông sần Hải Nam
Tylototriton kweichowensis: Sa giông sần đuôi đỏ
Tylototriton notialis: Cá cóc sần Lào
Tylototriton shanjing: Sa giông sần đỏ
Tylototriton taliangensis: Sa giông sần Đại Lương
Tylototriton verrucosus: Sa giông sần (có ở Việt Nam)
Tylototriton vietnamensis: Cá cóc Việt Nam, sa giông Việt Nam (có ở Việt Nam)
Tylototriton wenxianensis: Sa giông sần huyện Văn
Tylototriton ziegleri: Cá cóc Ziegler (có ở Việt Nam)
Phân họ Salamandrinae (kỳ giông)
Chi Chioglossa - 1 loài
Chioglossa lusitanica: Kỳ giông vằn vàng
Chi Lyciasalamandra - 7 loài
Lyciasalamandra anatlyana: Kỳ giông tây nam Anatolia
Lyciasalamandra atifi: Kỳ giông nam Anatolia
Lyciasalamandra billae: Kỳ giông núi Saricinar Daglari
Lyciasalamandra fizilae: Kỳ giông duyên hải Anatolia
Lyciasalamandra flavimembris: Kỳ giông Marmaris-Ula
Lyciasalamandra helverseni: Kỳ giông Karpathos-Kasos
Lyciasalamandra luschani: Kỳ giông Luschan
Chi Mertensiella - 1 loài
Mertensiella caucasica: Kỳ giông Kavkaz
Chi Salamandra (kỳ giông lửa) - 6 loài
Salamandra algira: Kỳ giông lửa Algérie
Salamandra atra: Kỳ giông núi Alps
Salamandra corsica: Kỳ giông lửa Corse
Salamandra infraimmaculata: Kỳ giông lửa Cận Đông
Salamandra lanzai: Kỳ giông lửa Lanza
Salamandra salamandra: Kỳ giông lửa

Đặc tính sinh học

Họ Salamandridae rất đa dạng về đặc điểm hình thái học cũng như về khả năng thích nghi sinh thái và sinh hoạt (ăn uống, sinh hoạt tình dục và sinh sản). Gần như toàn bộ các loài của họ này đều có ấu trùng sống trong nước, ngoại trừ một số loài "kỳ giông thực sự" như kỳ giông đen (Salamandra atra) sinh con có phổi hoàn chỉnh, có thể sống trên cạn ngay sau khi được sinh ra. Các cá thể trưởng thành của họ này thông thường đều sống kiểu hai giai đoạn, dưới nước và trên cạn, tỷ lệ hai giai đoạn này khác nhau tùy theo chi. Nhóm các "kỳ giông thực sự" (các chi Chioglossa, Salamandra, Lyciasalamandra) cho thấy xu hướng rõ nét trong việc thích nghi với đời sống trên cạn trong nhiều tập tính như: sinh sản (từ bằng trứng, cho đến qua bào thai hoàn toàn như loài Salamandra atra), ăn uống (biến đổi cơ quan miệng để thích hợp với ăn uống trên cạn). Nhóm các loài sa giông và cá cóc thì có đời sống sinh thái và sinh học phù hợp với môi trường nước hơn. Thụ tinh trong nhưng không có giao phối: con đực đặt túi tinh nhỏ trên hoặc gần con cái, con cái lộn huyệt ra ngoài để nhận túi tinh này. Các cơ chế ăn uống cũng khác với các loài kỳ giông thực sự, với cơ quan miệng thích hợp với môi trường nước.

Người ta phân biệt bốn nhóm có đặc tính tình dục khác nhau theo chi. Ở chi Mertensiella, Salamandra, Pleurodeles và Tylototriton, con đực giữ con cái bằng mặt bụng. Túi tinh được đặt khi con đực còn ôm chặt con cái cho đến khi thụ tinh xong. Ở các chi Bắc Mỹ Notophthalmus và Taricha con đực ôm con cái bằng mặt lưng. Con đực thuộc chi Euproctus và Calotriton thì giữ con cái bằng đuôi và túi tinh được đặt lên trên, hoặc gần thân con cái, hoặc được đặt vào miệng lỗ huyệt con cái. Đối với nhóm cuối cùng thì không có sự tiếp xúc trực tiếp giữa hai cơ quan sinh dục (Cynops, Neurergus, Paramesotriton, Pachytriton và Triturus).

Tất cả các loài trong họ này đều tiết ra các chất độc từ da với các mức độ khác nhau tùy loài. Nhiều loài có màu sắc sặc sỡ để cảnh báo kẻ thù của chúng (ví dụ rõ ràng nhất là loài kỳ giông lửa với các đốm vàng trên lớp da màu đen).

Phân bố

Họ Salamandridae phân bố rộng nhất trong số các động vật có đuôi, chủ yếu ở các vùng có khí hậu ôn đới - châu Âu, châu Á, và rìa tây bắc của châu Phi và Bắc Mỹ, cực bắc của México. Công viên quốc gia Great Smoky Mountains (Mỹ) có 27 loài kỳ giông khác nhau.

Chú thích

Tham khảo
Lê Vũ Khôi, Động vật học có xương sống, Nhà xuất bản Giáo dục, 2006.

Liên kết ngoài

Living Under World
Tylototriton.org

Cá cóc

Kỳ giông
S


title: Cây tìm kiếm nhị phân

text:
Cây tìm kiếm nhị phân (viết tắt tiếng Anh: BST - Binary Search Tree) là một cấu trúc dữ liệu rất thuận lợi cho bài toán tìm kiếm. Mỗi cây tìm kiếm nhị phân đều có tính chất sau: Với mỗi nút , các nút ở cây con bên trái của  đều có giá trị key nhỏ hơn : , còn các nút ở cây con bên phải của  đều có key lớn hơn hoặc bằng : .

Định nghĩa

Cây tìm kiếm ứng với n khóa  là cây nhị phân mà mỗi nút đều được gán một khóa sao cho với mỗi mỗi nút k:
 Mọi khóa trên cây con trái đều nhỏ hơn khóa trên nút k
 Mọi khóa trên cây con phải đều lớn hơn khóa trên nút k

Cây tìm kiếm nhị phân là một cấu trúc dữ liệu cơ bản được sử dụng để xây dựng các cấu trúc dữ liệu trừu tượng hơn như các tập hợp, đa tập hợp, các dãy kết hợp.

Nếu một BST có chứa các giá trị giống nhau thì nó biểu diễn một đa tập hợp. Cây loại này sử dụng các bất đẳng thức không nghiêm ngặt. Mọi nút trong cây con trái có khóa nhỏ hơn khóa của nút cha, mọi nút trên cây con phải có nút lớn hơn hoặc bằng khóa của nút cha.

Nếu một BST không chứa các giá trị giống nhau thì nó biểu diễn một tập hợp đơn trị như trong lý thuyết tập hợp. Cây loại này sử dụng các bất đẳng thức nghiêm ngặt. Mọi nút trong cây con trái có khóa nhỏ hơn khóa của nút cha, mọi nút trên cây con phải có khóa lớn hơn khóa của nút cha.

Việc chọn đưa các giá trị bằng nhau vào cây con phải (hay trái) là tùy theo mỗi người. Một số người cũng đưa các giá trị bằng nhau vào cả hai phía, nhưng khi đó việc tìm kiếm trở nên phức tạp hơn.

Các phép toán trên BST

Tìm kiếm (Searching)
Việc tìm một khóa trên BST có thể thực hiện nhờ đệ quy. Chúng ta bắt đầu từ gốc. Nếu khóa cần tìm bằng khóa của gốc thì khóa đó trên cây, nếu khóa cần tìm nhỏ hơn khóa ở gốc, ta phải tìm nó trên cây con trái, nếu khóa cần tìm lớn hơn khóa ở gốc, ta phải tìm nó trên cây con phải. Nếu cây con (trái hoặc phải) là rỗng thì khóa cần tìm không có trên cây.

Giả mã
 Search_binary_tree(node, key);
     if node is Null then
        return None;  /* key not found */

       if key < node.key:
           return search binary_tree(node.left, key);
       else
           if key > node.key
               return search_binary_tree(node.right, key)
           else  /* key is equal to node key */
               return node.value;  # found key

Mã Python:

 def search_binary_tree(node, key):
     if node is None:
         return None  # key not found
     if key < node.key:
         return search_binary_tree(node.leftChild, key)
     elif key > node.key:
         return search_binary_tree(node.rightChild, key)
     else:  # key is equal to node key
         return node.value  # found key

Thời gian tìm kiếm trung bình là O(log 2n), và là O(n) khi cây là không cân bằng chỉ là một danh sách liên kết.

Chèn (Insertion)
Phép chèn bắt đầu giống như phép tìm kiếm; Nếu khóa của gốc khác khóa cần chèn ta tìm nó trong cây con trái hoặc phải. Nếu cây con trái hoặc phải tương ứng là rỗng (không tìm thấy) thì thêm một nút và gán cho nút ấy khóa cần chèn.

Sau đây là mã trong C++:
 void InsertNode(struct node *&treeNode, struct node *newNode)
 { //Inserts node pointered by "newNode" to the subtree started by "treeNode"
     if (treeNode == NULL)
         treeNode = newNode; //Only changes "node" when it is NULL
     else if (newNode->value < treeNode->value)
         InsertNode(treeNode->left, newNode);
     else
         InsertNode(treeNode->right, newNode);
 }

Mã Python:
 def binary_tree_insert(node, key, value):
     if node is None:
         return TreeNode(None, key, value, None)

     if key == node.key:
         return TreeNode(node.left, key, value, node.right)
     if key < node.key:
         return TreeNode(binary_tree_insert(node.left, key, value), node.key, node.value, node.right)
     else:
         return TreeNode(node.left, node.key, node.value, binary_tree_insert(node.right, key, value))

Xóa (Deletion)
Xét các trường hợp sau
 Xóa một lá: Vì lá không có con nên chỉ cần giải phóng nó khỏi cây.

 Xóa nút có một con: Xóa và thay thế nó bằng con duy nhất của nó.

 Xóa một nút có hai con: Xóa nút đó và thay thế nó bằng nút có khóa lớn nhất trong các khóa nhỏ hơn khóa của nó (được gọi là "nút tiền nhiệm" -nút cực phải của cây con trái) hoặc nút có khóa nhỏ nhất trong các khóa lớn hơn nó (được gọi là "nút kế vị" - nút cực trái của cây con phải)
Cũng có thể tìm nút tiền nhiệm hoặc nút kế vị đổi chỗ nó với nút cần xóa và sau đó xóa nó. Vì các nút kiểu này có ít hơn hai con nên việc xóa nó được quy về hai trường hợp trước.

Sau đây là mã C++

 void DeleteNode(struct node*& node) {
     if (node->left == NULL) {

         struct node* temp = node;
         node = node->right;
         delete temp;
     } else if (node->right == NULL) {

         struct node* temp = node;
         node = node->left;
         delete temp;

     } else {
         // In-Order predecessor(right most child of left subtree)
         // Node has two children - get max of left subtree

         struct node** temp = &(node->left); // get left node of the original node

         // find the right most child of the subtree of the left node
         while ((*temp)->right != NULL) {
             temp = &((*temp)->right);
         }

         // copy the value from the right most child of left subtree to the original node
         node->value = (*temp)->value;

         // then delete the right most child of left subtree since it's value is
         // now in the original node
         DeleteNode(*temp);
     }
 }

Mã python:
def findMin(self):
    '''
    Finds the smallest element that is a child of *self*
    '''
    current_node = self
    while current_node.left_child:
        current_node = current_node.left_child
    return current_node

def replace_node_in_parent(self, new_value=None):
    '''
    Removes the reference to *self* from *self.parent* and replaces it with *new_value*.
    '''
    if self == self.parent.left_child:
        self.parent.left_child = new_value
    else:
        self.parent.right_child = new_value
    if new_value:
        new_value.parent = self.parent

def binary_tree_delete(self, key):
    if key < self.key:
        self.left_child.binary_tree_delete(key)
    elif key > self.key:
        self.right_child.binary_tree_delete(key)
    else: # delete the key here
        if self.left_child and self.right_child: # if both children are present
            # get the smallest node that's bigger than *self*
            successor = self.right_child.findMin()
            self.key = successor.key
            # if *successor* has a child, replace it with that
            # at this point, it can only have a *right_child*
            # if it has no children, *right_child* will be "None"
            successor.replace_node_in_parent(successor.right_child)
        elif self.left_child or self.right_child:   # if the node has only one child
            if self.left_child:
                self.replace_node_in_parent(self.left_child)
            else:
                self.replace_node_in_parent(self.right_child)
        else: # this node has no children
            self.replace_node_in_parent(None)

Phép duyệt
Khi một cây tìm kiếm nhị phân được tạo ra, tất cả các nút có thể được duyệt theo thứ tự giữa nhờ duyệt đệ quy cây con bên trái, in nút đang duyệt, rồi duyệt đệ quy cây con bên phải, tiếp tục làm như vây với mỗi nút của cây trong quá trình đệ quy. Với mọi cây nhị phân, cây có thể được duyệt theo thứ tự trước() hoặc theo thứ tự sau(), cả hai cách đều hữu dụng với cây tìm kiếm nhị phân.

Đoạn mã cho duyệt theo thứ giữa được viết dưới đây với C++:
 void traverse_binary_tree(struct node* n)
 {
    if(n==null)     //Cay rong
        return NULL;
    else
        {
            traverse_binary_tree(n->left);     //Duyet cay con trai theo thu tu giua
            printf("%d",n.key);                //Tham nut
            traverse_binary_tree(n->right);    //Duyet cay con phai theo thu tu giua
        }
 }

Phép duyệt có độ phức tạp tính toán là Ω(n), vì nó phải duyệt qua tất cả các nút. Độ phức tạp trên cũng là O("n").

Sắp xếp
Một cây tìm kiếm nhị phân có thể được sử dụng như một giải thuật sắp xếp đơn giản nhưng hiểu quả. Giống như heapsort, chúng ta chèn tất cả các giá trị chúng ta muốn sắp xếp vào một cây tìm kiếm nhị phân và in ra kết quả theo thứ tự:
def build_binary_tree(values):
    tree = None
    for v in values:
        tree = binary_tree_insert(tree, v)
    return tree

def get_inorder_traversal(root):
    '''
    Returns a list containing all the values in the tree, starting at *root*.
    Traverses the tree in-order(leftChild, root, rightChild).
    '''
    result = []
    traverse_binary_tree(root, lambda element: result.append(element))
    return result

Trường hợp xấu nhất của build_binary_tree có độ phức tạp là —nếu nhập vào một dãy giá trị đã sắp xếp, cây nhị phân tạo thành sẽ không có các nút trái. Ví dụ, traverse_binary_tree([1, 2, 3, 4, 5]) tạo thành cây (1 (2 (3 (4 (5))))).

Có một vài cách để vượt qua trường hợp này với các cây nhị phân đơn giản; cách đơn giản nhất là cây tìm kiếm nhị phân tự cân bằng. Với thủ tục này được sử dụng với cây nhị phân tự cân bằng, trường hợp xấu nhất sẽ có độ phức tạp là O(nlog n).

Mã giả bằng ngôn ngữ C
#include <conio.h>
#include <stdio.h>
#include <malloc.h>
//Khai bao cay nhi phan
typedef char TData;
typedef struct TNode{
 TData  Data;
 TNode* left;
 TNode* right;
};
typedef TNode* TTree;
/*=== Tao cay rong ===*/
void MakeNull_Tree(TTree *T)
{
 (*T)=NULL;
}
/*=== Kiem tra cay rong ===*/
int EmptyTree(TTree T)
{
 return T==NULL;
}
/*=== Xac dinh con trai ===*/
TTree LeftChild(TTree T)
{
 if(T != NULL)
	return T->left;
 else   return NULL;
}
/*=== Xac dinh con phai ===*/
TTree RightChild(TTree T)
{
 if(T != NULL)
	return T->right;
 else   return NULL;
}
/*=== Xac dinh nut la ===*/
int isLeaf(TTree T)
{
  if((T != NULL) && (T->left == NULL) && (T->right == NULL))
	return 1;
  else  return NULL;
}
/*=== Xac dinh so nut cua cay ===*/
int nb_nodes(TTree T)
{
 if(EmptyTree(T))
	return 0;
 else   return nb_nodes(T->left)+nb_nodes(T->right)+1;
}

// Ham xac dinh gia tri lon nhat trong hai so nguyen

int max(int value1,int value2)
{
	return ((value1 > value2) ? value1: value2);    //xac dinh gia tri lon nhat trong 2 gia tri so nguyen
}

// Ham xac dinh chieu cao cua cay

int TreeHeight(TTree T)
{
	int height=0;
	if (!EmptyTree(T))
	{
		if (isLeaf(T))
		return 0;
		else
		height = max(TreeHeight(LeftChild(T)),TreeHeight(RightChild(T)))+1;
	}
	return height;
}

// Ham xac dinh so nut la tren cay

int nb_leaf(TTree T)
{
	int leaf=0;
	if(!EmptyTree(T))
	{
		if (isLeaf(T))
		  leaf++;
		else
		leaf = nb_leaf(LeftChild(T))+nb_leaf(RightChild(T));
	};
	return leaf;
}

/*=== Tao cay moi tu hai cay co san ===*/
TTree Create2(TData v,TTree left,TTree right)
{
  TTree N; // Khai bao 1 cay moi
  N       = (TNode*)malloc(sizeof(TNode)); //Cap phat vung nho cho nut N
  N->Data = v; // Nhan cua nut N la v
  N->left = left; //Con trai cua N la cay left
  N->right = right; //Con phai cua N la cay right
  return N;
}
/*=== Duyet cay nhi phan ===*/
//Duyet tien tu
void NLR(TTree T)
{
  if(!EmptyTree(T))
  {
   printf(" %c",T->Data); //Xu ly nut
   NLR(LeftChild(T)); //Duyet tien tu con trai
   NLR(RightChild(T)); //Duyet tien tu con phai
  }
}
//Duyet trung tu
void LNR(TTree T)
{
 if(!EmptyTree(T))
 {
  LNR(LeftChild(T)); //Duyet trung tu con trai
  printf(" %c",T->Data);//Xu ly nut
  LNR(RightChild(T));//Duyet trung tu con phai
  }
}
//Duyet hau tu
void LRN(TTree T)
{
 if(!EmptyTree(T))
 {
  LRN(LeftChild(T)); //Duyet hau tu con trai
  LRN(RightChild(T));//Duyet hau tu con phai
  printf(" %c",T->Data);//Xu ly nut
  }
}

Các loại cây tìm kiếm nhị phân
Có rất nhiều loại cây tìm kiếm nhị phân. cây AVL và cây đỏ đen đều là các dạng của cây tìm kiếm nhị phân tự cân bằng. () là một cây nhị phân có thể tự đẩy các phần mới vào gần nút gốc. Trong một treap ("cây heap"), mỗi nút có một sự ưu tiên (priority) và các nút cha có sự ưu tiên cao hơn các nút con của chúng.

Xem thêm
Tìm kiếm nhị phân
cây nhị phân
Cây tìm kiếm nhị phân tự cân bằng
Cây tìm kiếm nhị phân ngẫu nhiên
Cây B
Cấu trúc dữ liệu
bảng băm

Chú thích

Tham khảo
Donald Knuth. The Art of Compter Programming, Volume 3: Sorting and Searching, Third Edition. Addison-Wesley, 1997. ISBN 0-201-89685-0. Section 6.2.2: Binary Tree Searching, pp. 426–458.
Thomas H. Cormen, Charles E. Leiserson, Ronald L. Rivest, and Clifford Stein. Introduction to Algorithms, Second Edition. MIT Press and McGraw-Hill, 2001. ISBN 0-262-03293-7. Chapter 12: Binary search trees, pp. 253–272. Section 15.5: Optimal binary search trees, pp. 356–363.

Liên kết ngoài

Full source code to an efficient implementation in C++
Implementation of Binary Search Trees in C
Implementation of a Persistent Binary Search Tree in C
Implementation of Binary Search Trees in Java
Iterative Implementation of Binary Search Trees in C#
An introduction to binary trees from Stanford
Dictionary of Algorithms and Data Structures - Binary Search Tree
Binary Search Tree Example in Python
Java Model illustrating the behaviour of binary search trees(In JAVA Applet)
Interactive Data Structure Visualizations - Binary Tree Traversals
Literate implementations of binary search trees in various languages  on LiteratePrograms
BST Tree Applet by Kubo Kovac
Well-illustrated explanation of binary search tree. Implementations in Java and C++

Cây (cấu trúc)
Kiểu dữ liệu


title: Benthobia complexirhyna

text:
Benthobia complexirhyna là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Pseudolividae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Benthobia


title: Oides celebensis

text:
Oides celebensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Duvivier miêu tả khoa học năm 1884.

Chú thích

Tham khảo

Oides


title: Thái Bá Du

text:
Thái Bá Du (1521-1602) là một danh thần thời Hậu Lê trong lịch sử Việt Nam. Ông là một võ tướng lập nhiều công trạng cho triều đại này trong cuộc chiến Lê-Mạc phân tranh. Ông được triều đình phong tặng danh hiệu Thái phó Chân Quận công Trung đẳng Đại vương.

Thân thế
Chân Quận công Thái Bá Du sinh năm Tân Tỵ (1521) đời vua Lê Chiêu Tông), nguyên quán tại xứ Yên Trường, huyện Lương Sơn, thuộc Châu Hoan, Đại Việt (nay thuộc xã Yên Sơn, huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An). Ông là con trai trưởng của Chưởng vệ sự Thắng Sơn hầu Thái Bá Tộc.

Nguyên tổ của ông là Thái Bá Đội, từ Vân Nam (Trung Quốc), đến ngụ ở Đông Triều vào năm 1350. Đời sau của dòng họ nổi tiếng là danh tướng của triều Lê Trung hưng. Ông nội ông là Thiên tổng binh sứ trấn Nghệ An, Thiên Khánh hầu Thái Bá Lịch. Bác ruột của ông là Thái Quang Trị cũng làm đến chức Vệ úy của triều Lê.

Sự nghiệp võ công
Xuất thân trong gia tộc làm tướng, ông được thừa hưởng sự giáo dục của gia đình về nghiệp binh. Thời trẻ, ông theo gia phụ Thái Bá Tộc chinh chiến trấn áp các cuộc nổi dậy dưới triều Lê Trang Tông, được khen ngợi là dũng lược mưu trí và can đảm hơn người. Năm Nguyên Hòa thứ 7 (1540), ông được phong chức Cai cơ, tước Nhân Lý hầu. Năm Nguyên Hòa thứ 10 (1543), ông là thuộc tướng của Hữu tướng Thái úy Vinh Quốc công Hoàng Đình Ái đem quân xuống phía tây nam, đánh Mạc Kính Chương ở Phương Canh (Thọ Xuân, Thanh Hóa). Khi thắng lợi về triều, ông được vua Lê Trang Tông khen ngợi và phong làm Phụ quốc Thượng tướng quân, tước Nhân Lý hầu.

Năm Nguyên Hòa thứ 14 (1547), tướng Nhà Mạc là Thái úy Sùng Quốc công Trịnh Kiều đánh vào huyện Vĩnh Lộc (Thanh Hóa), ông được giao ấn tiên phong, đánh trận đầu thắng lợi, được vua khen thưởng 4 phiến bài vàng và phong làm Cẩm uy vệ, Đô Chỉ huy sứ, Ti Đô Chỉ huy sứ, tước Nhân Quận công.

Thời Lê Anh Tông, năm Chính trị thứ 13 (1570), ông cùng với Tấn Quốc công Nguyễn Cảnh Hoan đem quân chia làm 3 cánh tấn công quân Mạc, giành thắng lợi lớn ở Thanh Hóa và Nghệ An, được thăng phong làm Cẩm y Vệ, Chưởng vệ sự, Nhân Quận công. Cuối năm Hồng Phúc thứ 1 (1572), ông thống lĩnh quân Hậu Lê đánh thủy chiến với quân Mạc, giành thắng lợi, được thăng phong Bắc quân Đô đốc Phủ, Đô đốc Đồng tri, Nhân Quận công.

Thời vua Lê Thế Tông, năm Gia Thái thứ 3 (1576), Thạch Quận công Nhà Mạc là Nguyễn Quyện đem quân tấn công Hoan Châu. Ông cùng Tấn Quốc công Nguyễn Cảnh Hoan và Lai Quận công Phan Công Tích (cũng là con rể của ông) đem quân phản công. Trong trận này, ông dẫn theo 8 người con trai là Thái Bá Kỳ, Thái Bá Phiên, Thái Bá Tỉnh, Thái Bá Chiến, Thái Bá Hộ, Thái Bá Phúc, Thái Bá Vinh và Thái Bá Đức cùng lập công. Vua ban chiếu chỉ khen ngợi "Chân quận công Thái Bá Du giúp nước nhà, công nghiệp lớn lao thật không phụ trách nhiệm", cho hưởng bổng lộc của hai huyện và trấn, phong hàm Thiếu bảo, tước Chân Quận công.

Vào năm Quang Hưng thứ 15 (1593), vua sai ông cùng các con và Thư quận công Nguyễn Cảnh Kiên theo Bình An vương Trịnh Tùng dẫn binh tấn công Nhà Mạc nhằm chiếm lại Đông Kinh. Trong trận quyết định ở Cầu Dền, với thế áp đảo về quân số, quân Hậu Lê giành thắng lợi lớn, bắt sống vua Mạc cuối cùng là Mạc Mậu Hợp. Đóng góp không nhỏ cho chiến thắng này là đạo quân của Thái Bá Du và các con trai của mình. Vì vậy, vua Lê gia thưởng cho ông hàm Thiếu phó, tước Chân Quận công

Một nhà vinh hiển
Không chỉ riêng Thái Bá Du, ngoài em ruột là Chi Thụ Cai cơ Lương Xá hầu Thái Bá Nguyên và em rể là Thiếu Bảo Yên Quận công (không rõ tên), cả nhà ông đều góp sức cho triều đình, được vua ban cho nhiều ân sủng.

Ông có tám người con trai. Cả tám người đều là dũng tướng Nhà Lê. Có một người là Phò mã, 2 người là Quận mã, cả ba đều được phong tước Quận công. Năm người còn lại đều được phong tước hầu.

 Thái Bá Kỳ, Phò mã, Thái bảo Kim Quận công. Được vua Lê gả con gái là Đoan Trang Công chúa (không rõ tên). Khi mất, được phong làm "Chí Dũng Trung đẳng Đại vương", được dựng đền thờ chính ở xã Kim Lai, huyện Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh ngày nay.
 Thái Bá Phiên, Chi thụ Cai cơ Nam Dương hầu.
 Thái Bá Tĩnh, Điện tiền Đô Chỉ huy Sứ, Vạn Sơn hầu.
 Thái Bá Chiên, Quận mã, Phò mã Thái úy Hoành Quận công. Được Chúa Trịnh gả con gái là Hiệu Từ Quận chúa (không rõ tên). Khi mất được phong "Dũng Lược Trung đẳng Đại vương", được dựng đền thờ ở xã Vĩnh Phúc, Vĩnh Lộc, Thanh Hóa ngày nay.
 Thái Bá Hộ, Cai cơ Tuấn Lộc hầu.
 Thái Bá Phúc, Cai cơ Văn Lộc hầu.
 Thái Bá Vinh, Quận mã, Phò mã Thiếu úy, Tuệ Quận công. Được Chúa Trịnh gả con gái là Hiệu (khuyết) Quận chúa (không rõ tên). Đền thờ ở xã Đại Lai, Vĩnh Lộc, Thanh Hóa ngày nay.
 Thái Bá Đức, Phó Thuận hầu. Đền thờ ở xã Quỳnh Văn, huyện Quỳnh Lưu, Nghệ An ngày nay.

Ngay cả sáu người con gái của ông cũng được gả vào nhà quyền quý:

 Thái Ngọc Thụy, gả cho vua Lê Anh Tông
 Thái Ngọc Quỳnh, gả cho chúa Triết vương Trịnh Tùng
 Thái Ngọc Bảo, gả cho vua Lê Thế Tông
 Thái Ngọc Phi, gả cho Thế Quận công (không rõ tên, có lẽ là Ngô Cảnh Hựu)
 Thái Ngọc Nhuận, ban đầu gả cho Lai Quận công Phan Công Tích, một danh tướng Nhà Hậu Lê. Sau khi Phan Công Tích tử trận năm 1575, bà được gả cho Liêu Quận công (không rõ tên, có lẽ là Vũ Đình Trác).
 Thái Ngọc Điềm, gả cho con trai Tấn Quốc công Nguyễn Cảnh Hoan (không rõ tên).

Tôn vinh
Thái Bá Du một đời chinh chiến lập công cho Nhà Lê Trung Hưng, 19 tuổi đã được phong tước hầu, hơn 60 năm cầm quân đánh Nhà Mạc, phụng sự qua 5 đời vua, lập nhiều công lao trong việc thu phục lại giang sơn cho Nhà Lê. Ngày 16 tháng 10 (âm lịch) năm Hoằng Định thứ 2 (1602), ông bệnh nặng và qua đời khi đã 82 tuổi. Vua Lê Kính Tông tỏ lòng thương tiếc, sắc phong ông là "Hùng Dũng Đại vương, Tiền Dương Vũ Uy Dũng Công thần, Đặc tiến Phụ quốc Thượng tướng quân, Cẩm y vệ Chưởng vệ sự, Quân Đô đốc, Thái tử Thái phó, Chân Quận công", ban cho thụy là "Tài Lược Cương Chính phủ quân, Hùng Dũng Trung đẳng Đại vương".

 Năm Hoằng Định thứ 15 (1615), vua gia phong hàm Thái bảo.
 Năm Phúc Thái thứ 4 (1647), vua gia phong hàm Thái phó.
 Năm Phúc Thái thứ 6 (1649), gia tặng thêm thành hàm Tả Tư mã, Thái phó, Chân Quận công.
 Năm 1996, Chính phủ Việt Nam công nhận Đền thờ Thái Bá Du tại Yên Sơn, huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An là Di tích lịch sử văn hoá cấp quốc gia. Mộ ông được an táng tại xã Công Thành, huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An, Việt Nam.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thể_loại:Công_tước_nhà_Lê_trung_hưng
Võ tướng nhà Lê trung hưng
Người Nghệ An
 D


title: Courchelettes

text:
Courchelettes  là một xã của tỉnh Nord, thuộc vùng Hauts-de-France, miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Nord

Tham khảo

 INSEE commune file

Xã của Nord


title: Tipula mannheimsi

text:
Tipula mannheimsi là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Catameces

text:
Catameces là một chi bướm đêm thuộc họ Gelechiidae.

Tham khảo

Gelechiidae


title: Statheromantis

text:
Statheromantis là một chi bướm đêm thuộc phân họ Olethreutinae, họ Tortricidae Tortricidae.

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

Tortricidae


title: 650

text:
Năm 650 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 650


title: Agrypnus rugosus

text:
Agrypnus rugosus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1934.

Chú thích

Tham khảo

Agrypnus


title: Turre

text:
Turre là một đô thị thuộc tỉnh Almería, ở cộng đồng tự trị Andalusia, Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích 108 km², dân số năm 2005 là 2884 người.

Biến động dân số

Nguồn: INE (Tây Ban Nha)

Tham khảo

Liên kết ngoài
  Turre  - Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía
  Turre  - Diputación Provincial de Almería

Đô thị ở Almería


title: Tầng Gzhel

text:
Tầng Gzhel là tầng động vật cuối cùng trong số bốn tầng của thế Pennsylvania trong kỷ Than Đá. Nó kéo dài từ khoảng 303,9±0,9 triệu năm trước (Ma) tới 299,0±0,8 Ma. Đứng trước nó là tầng Kasimov và đứng sau nó là tầng Assel của kỷ Permi. Tầng này được đặt tên theo thị trấn Gzhel ở Nga.

GSSP chính thức của ICS vẫn chưa được quyết định. Mốc đánh dấu sự bắt đầu của tầng này vẫn chưa được quyết định nhưng một số nhà địa chất coi đó là thời điểm xuất hiện lần đầu tiên của các nhóm trùng thoi trong các chi Daixina, Jigulites và Rugosofusulina hoặc thời điểm xuất hiện lần đầu tiên của loài động vật răng nón với danh pháp Streptognathodus zethu. Mốc đánh dấu sự kết thúc của tầng này là thời điểm xuất hiện lần đầu tiên của loài động vật răng nón Streptognathodus isolatus trong kiểu hình Streptognathodus wabaunsensis.

Tham khảo

Kỷ Than đá


title: Bourganeuf

text:
Bourganeuf là một xã và là thủ phủ tổng thuộc tỉnh Creuse trong vùng Nouvelle-Aquitaine nước
Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 413 mét trên mực nước biển.

Địa lý
Thị trấn nằm ở thung lũng sông Taurion, cự ly khoảng  về phía nam Guéret, tại giao lộ các tuyến đường D8, D912, D940 và tuyến đường D941.

Dân số

Địa điểm nổi bật

 Nhà thờ St.Pierre, từ thế kỷ 12.
 Nhà thờ St.Jean, thế kỷ 15.
 Phế tích lâu đài thế kỷ 12.

Nhân vật nổi bật

 Martin Nadaud, nhà chính trị sinh ở làng La Martinèche năm 1815.
 Thierry Ardisson, nhà sản xuất truyền hình sinh ở đây năm 1949.
 René Viviani, nhà chính trị, sinh ở đây nămn 1863.

Kết nghĩa
 Zirndorf, Đức

Liên kết ngoài
Tourisme Office website
Bourganeuf on the Quid website

Tham khảo

Xã của Creuse


title: Họ Nham mai

text:
Họ Nham mai (danh pháp khoa học: Diapensiaceae) là một họ nhỏ trong thực vật có hoa, bao gồm khoảng 18-20 loài trong 6-7 chi.

Đặc điểm
Họ này là các loài cây thân thảo hoặc cận cây bụi dị dưỡng nấm, kích thước trung bình, sống lâu năm. Lá đơn thường xanh, kích thước nhỏ hay trung bình, mọc so le, có cuống hay không cuống, không có lá kèm, mép lá nguyên. Hoa lưỡng tính, nhỏ hoặc trung bình với 2 lá bắc con, mọc đơn độc hoặc thành cụm dạng chùm hoa, có tràng hợp yếu, 5 nhị hoa với chỉ nhị dẹt mọc so le với 5 cánh hoa, các bao phấn uốn cong vào, có các nhị lép, núm nhụy 3 thùy ngắn. Bao hoa với tràng và đài hoa riêng biệt. Quả là dạng quả nang chẻ ngăn với các hạt nhỏ. Có sự tích lũy nhôm.

Phân bố chủ yếu ở vùng ven Bắc cực và ôn đới Bắc bán cầu, đặc biệt là miền đông châu Á và Hoa Kỳ. Họ này không có loài nào sinh sống tại Việt Nam. Tên gọi nham mai là dịch theo tên gọi của nó trong tiếng Trung 岩梅.

Các chi
Berneuxia Decne.: Nham thi
Diapensia L.: Nham mai
Diplarche Hook.f. & Thomson
Galax Sims
Pyxidanthera Michx.
Schizocodon Siebold & Zucc.
Shortia Torr. & A.Gray: Nham phiến

Hai chi Galax và Pyxidanthera là các đơn vị phân loại chị em kế tiếp với phần còn lại của họ (Rönblom & Anderberg 2002); nếu như chuỗi quan hệ này được duy trì thì sự hiện diện của các nhị lép là đặc trưng bắt nguồn từ bên trong họ.

Trong các hệ thống phân loại cũ, như trong hệ thống Cronquist năm 1981, họ này được coi là họ duy nhất của bộ Diapensiales, nhưng các nghiên cứu gần đây, chẳng hạn như của Angiosperm Phylogeny Group (cả APG năm 1998 lẫn APG II năm 2003) đã đặt nó trong bộ Thạch nam (Ericales). Hệ thống Dahlgren cũng xếp họ này trong bộ Thạch nam.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Họ Nham mai trên website của APG
Họ Nham mai trong L. Watson và M.J. Dallwitz (1992 trở đi). Các họ thực vật có hoa: Miêu tả, minh họa, nhận dạng, thông tin tra cứu. http://delta-intkey.com
Họ Nham mai trong Quần thực vật Trung Hoa


title: Baarle-Hertog

text:
Baarle-Hertog là một đô thị ở tỉnh Antwerp. Đô thị này chỉ gồm thị trấn Baarle-Hertog proper. Tại thời điểm ngày 1 tháng 1 năm 2006, Baarle-Hertog có dân số 2.306 người. Tổng diện tích là 7,48 km² với mật độ dân số là 308 người trên mỗi km².

Baarle-Hertog nổi tiếng có biên giới phức tạp với Baarle-Nassau ở Hà Lan. Đô thị này gồm 24 khoảng đất tách biệt nhau. Ngoài khu đất chính (Zondereigen) tọa lạc về phía bắc của thị xã thuộc Bỉ Merksplas, có 20 khu đất nằm lọt trong lãnh thổ khác thuộc Bỉ ở Hà Lan và 3 khu đất nằm ở biên giới Hà Lan-Bỉ. Có 7 khu đất của Hà Lan nằm lọt trong lãnh thổ Bỉ. Biên giới này quá phức tạp đến nỗi có nhiều ngôi nhà bị chia đôi giữa hai quốc gia. Có những nhà hàng theo luật Hà Lan thì phải đóng cửa sớm hơn bên Hà Lan thì thực khách chỉ cần chuyển sang bàn khác thuộc phía Bỉ có thể tiếp tục thưởng thức bữa ăn.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng Barry Smith Baarle (có bản đồ)
 Trang mạng chính thức
 Photos from Baarle-Nassau/Hertog
 Jan S. Krogh's Geosite about the Baarles
 New York Times, Frugal Traveler Blog, tháng 8 năm 2008 (Matt Gross)—see video of Baarle-Hartog in middle of page

Xã của Antwerpen


title: Labergement-du-Navois

text:
Labergement-du-Navois là một xã của tỉnh Doubs, thuộc vùng Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Doubs

Tham khảo

INSEE
IGN
Labergement-du-Navois on the intercommunal Web site of the department

Xã của Doubs


title: Andrena quercina

text:
Andrena quercina là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1939.

Chú thích

Tham khảo

Q
Động vật được mô tả năm 1939


title: Fischach

text:
Fischach là một đô thị ở huyện Augsburg bang Bayern nước Đức. Đô thị Fischach có diện tích 30,1 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 4671 người.

Tham khảo


title: Bí mật của Nicholas Flamel bất tử

text:
Bí mật của Nicholas Flamel bất tử là bộ tiểu thuyết kỳ ảo dài sáu tập được sáng tác bởi nhà văn người Ireland Michael Scott, hoàn tất vào năm 2012. Quyển đầu tiên của bộ truyện, Nhà Giả kim được phát hành vào năm 2007, các phần tiếp theo được liên tiếp phát hành những năm sau đo, với tiến trình mỗi năm một tập, và cuối cùng kết thúc với việc phát hành tập thứ sáu, Yêu nữ, vào năm 2012. Người minh họa cho bìa của bộ truyện là Michael Wagner. Michael Scott đã nói rằng anh rất may mắn khi có được những hình minh họa bìa tuyệt vời đến vậy. Phiên bản tiếng Anh của bộ truyện được in bởi nhà xuất bản Doubleday (bìa cứng) và Corgi (bìa mềm) (chi nhánh của nhà xuất bản Random House), và được phát hành ở Anh và Úc, còn ở Mỹ, bộ truyện được in bởi nhà xuất bản Delacorte Press (cả bìa cứng và bìa mềm) (chi nhánh của nhà xuất bản Random House). Tính đến tháng 11 năm 2009, cuốn đầu tiên của bộ truyện đã được dịch ra 20 thứ tiếng khác nhau và phát hành ở 37 quốc gia, trong đó có Việt Nam. Cả bốn tập đầu của Bí mật của Nicholas Flamel bất tử đều đã lọt được vào Top 10 danh sách truyện dành cho trẻ em bán chạy nhất New York Times Best Seller Children's Books. Nhà Giả kim đạt vị trí á quân vào ngày 26 tháng 8 năm 2007, và tính đến ngày 24 tháng 3 năm 2008, doanh số bán của tập truyện đã vượt quá 150,000 bản. Tập hai của bộ truyện, Pháp sư, đã đạt được vị trí thứ 4 vào ngày 13 tháng 7 năm 2008. Nữ Phù thủy đạt được vị trí thứ 5, và Kẻ Chiêu hồn đạt được vị trí thứ 3. Phiên bản hộp sách đầu tiên, có tên The First Codex, bao gồm phiên bản bìa mềm của ba tập đầu tiên của bộ truyện, được phát hành vào ngày 28 tháng 10 năm 2010 tại Mỹ. Bộ truyện đã nhận được rất nhiều đề cử cho Giải thưởng Văn học Thiếu niên và Độc giả (Teen Literary & Reader's Awards). Một số các trò chơi trực tuyến dựa theo bộ truyện đã được phát hành nhằm mục đích quảng bá. Một bộ phim chuyển thể từ tập truyện Nhà Giả kim hiện đã được mua bản quyền bởi AMPCO Films. Bí mật của Nicholas Flamel bất tử hiện đã được xuất bản tại Việt Nam bởi Nhà xuất bản Trẻ.

Nội dung

Tập 1: Nhà giả kim
Từ sự mất tích của một cuốn sách cổ. Thế giới hiện đại có thể bị xé toạc và rạn vỡ.
Người nắm giữ bí mật có thể kết liễu thế giới. Và khi không có ai chống lại bọn chúng, tiến sĩ John Dee và bọn tuỳ tùng của hắn sẽ thả các Elder Hắc ám vào thế giới loài người một lần nữa. Cuộc chiến đấu giữa Nicholas Flamel Bất Tử và John Dee diễn ra giữa thời đại của wifi, ipod, internet, laptop và điện thoại di động đã vô tình kéo hai chị em sinh đôi Josh và Sophie Newman vào cuộc. Sự xuất hiện của 2 chị em khá trùng hợp với lời tiên tri trong cuốn Codex (bộ luật chép tay) đã có từ hàng nghìn năm trước của pháp sư Abraham: "Hai mà chỉ một, một là tất cả" - một sẽ giải cứu thế giới, một sẽ hủy diệt thế giới. Trong cuộc chiến đấu giữa Flamel Bất Tử và Dee Hắc ám, hai chị em, mà trước hết là cô chị Sophie đã được đánh thức những năng lực tiềm ẩn nhờ nữ thần ba mặt Hecate. Sau đó, cô đã được Bà phù thủy ở Ojai truyền cho Phép thuật không khí - khiến cho cậu em trai song sinh của cô không khỏi hoài nghi và ghen tỵ. Nhờ sự đánh thức, Sophie đã hỗ trợ đắc lực cho Flamel trong việc chống lại bè lũ Elder Hắc ám dưới sự chỉ đạo của Dee. Cuộc chiến đấu không cân sức giữa thiện và ác, bước đầu trên đất Mỹ, phe thiện đã giành được thắng lợi và mở ra cuộc chiến đấu mới ở Paris, châu Âu.

Tập 2: Pháp sư
Cuộc chiến đấu giữa Nicholas Flamel với Tiến sĩ Dee và thế lực Elder Đen tối chuyển đến Paris vào một buổi sáng. Nicholas đã nhờ đến sự giúp đỡ của Conte de Sain- Germain, nhà giả kim, pháp sư, nhà đầu tư bất động sản và là ngôi sao nhạc rock. Conte de Sain- Germain đã tiếp tục huấn luyện cho Sophie Phép thuật lửa. Dee cũng đã tìm được một đồng minh mới là Niccolò Machiavelli. Ở đây, Josh Newman được đánh thức để trở thành thế lực chiến đấu chống lại bọn Elder Đen tối. Paris trong cuộc chiến đấu giữa Nhà giả kim và Elder Đen tối là một Paris cổ kính với nhiều bí ẩn mà người ta được dẫn dắt để biết về nó thông qua diễn biến của cuộc chiến. Josh đã được đánh thức nhờ Mars- Vị thần chiến tranh. Tiến sĩ Dee và thế lực đen tối không làm gì được Nhà giả kim nhưng họ phải tìm đến Luân Đôn để tiếp tục sự nghiệp chiến đấu chống lại thế lực bóng tối...

Tập 3: Nữ phù thủy
Ở Luân Đôn, Nicholas đã nhận được sự giúp đỡ của hiệp sĩ Palamedes- bạn của Conte de Sain- Germain và William Shakespeare. Ông cũng đã nhờ nhà vua Gilgamesh- người già nhất thế giới dạy Josh và Sophie về Phép thuật Nước. Nếu ở phần một, vợ ông là Perenelle Flamel bị tiến sĩ John Dee nhốt ở Alcatraz thì giờ bà đã thoát ra được.

Tập 4: Kẻ chiêu hồn
Hai chị em song sinh nhà Newman trở lại San Francisco bằng đường cổng tuyến từ Luân Đôn và đối diện với những thử thách mới từ các thế lực của Elder Đen tối. Gặp lại vợ chồng nhà Flamel bất tử, Josh được truyền thêm Phép thuật Lửa từ Prometheus, nhưng lại bị dẫn dụ bởi thuật Chiêu hồn của Tiến sĩ Dee nên vô tình trở thành kẻ chống lại những nỗ lưc cứu lấy thế giới loài người của các thế lực Elder Đen tối.

Vợ chồng nhà Giả kim Nicholas Flamel được tiếp sức bởi nhiều người bất tử khác đang cố gắng ngăn chặn âm mưu giải thoát những con vật ác độc đang bị giam giữ trong nhà tù ở đảo đá Alcatraz, bảo vệ thế giới loài người thoát khỏi âm mưu hủy hoại của các Elder Đen tối.

Nhân vật chính
Nicholas Flamel - Nhân vật chính của bộ truyện, một nhà giả kim. Cùng với người vợ của ông, Perenelle, Flamel đã sống gần 700 năm để tìm kiếm Josh và Sophie Newman, Người Vàng và Người Bạc của cặp song sinh huyền thoại, người có thể cứu Vương quốc bóng tối Trái Đất khỏi Tiến sĩ John Dee và các Elder Đen tối, những kẻ đang tìm cách tiêu diệt nó. Flamel là một huyền thoại đã tạo ra tài sản của mình bằng thuật giả kim, và ông sử dụng năng lực tuyệt vời của mình để chống lại những nỗi kinh hoàng mà Dee reo rắc cho cặp song sinh và bản thân ông. Mặc dù có ý định tốt, tuy nhiên, ông không phải là người không có sai sót, và ông tìm cách bù đắp những sai sót đó bằng cách đào tạo Josh và Sophie.

Perenelle Flamel - Vợ của Nicholas Flamel, và là một nữ phù thủy đầy quyền năng. Là người con gái thứ bảy của người con gái thứ bảy, bà có thể liên lạc với các hồn ma, và có một mối hận thù lâu dài với Machiavelli. Nhiều người cho rằng bà có nhiều quyền năng hơn Nicholas, và điều đó đã được chứng minh khi bà cố gắng cứu lấy San Francisco từ những nỗi kinh hoàng trên Alcatraz gần đó.

Josh Newman - Người Vàng của cặp song sinh huyền thoại, được Đánh thức bởi Mars Ultor. Josh là một người yêu lịch sử và cũng là chiến lược gia tài giỏi. Tuy nhiên, cậu lại không tin Nicholas Flamel vì ông đã không nói cho họ biết về sự qua đời của các cặp song sinh trước, một thực tế đây là nguyên nhân khiến Josh cuối cùng phải đổi phe, mặc dù cậu vẫn còn nghi ngờ Dee, người đã đào tạo cậu trở thành một kẻ chiêu hồn.

Sophie Newman - Người Bạc của cặp song sinh huyền thoại, được Đánh thức bởi Hekate (Nữ thần Ba Mặt), và sau đó được huần luyện bởi Bà Phù thủy Endor, người đã truyền tải những ký ức và kinh nghiệm của mình vào trong cô. Sophie luôn luôn kiên nhẫn bảo vệ em trai mình, Josh, mặc dù nhiều lúc cô cũng kinh sợ cho số phận của cặp sinh đôi. Cuối cùng cô quyết định đi theo phe của Flamels để cứu Trái Đất, nhưng vẫn luôn để mắt đến em trai của mình.

Tiến sĩ John Dee - Nhân vật phản diện chính của bộ truyện, một pháp sư người Anh và cũng là một kẻ chiêu hồn, người trước đây đã từng phục vụ Nữ hoàng Elizabeth I. Hắn luôn tìm cách để đem các Elder Đen tối trở lại Trái Đất, những kẻ luôn muốn phá hủy và xây dựng lại nó. Tuy nhiên, sau khi bị tuyên bố là utlaga, hay kẻ sống ngoài vòng pháp luật, vì đã thất hứa với họ, hắn quyết định sẽ sử dụng bộ bốn thành kiếm quyền năng - Excalibur, Clarent, Joyeuse và Durandal - để quay ngược thời gian, trở lại Danu Talis và phá hủy hòn đảo, thuyết phục Josh tham gia cùng hắn với lời hứa hẹn về một Trái Đất hoàn toàn mới. Cuối cùng, hắn đã về phe với nhà Flamel, tuy nhiên, đã quá muộn.

Niccolò Machiavelli - Một nhà triết học nổi tiếng người Ý và cũng là ảo thuật gia, hay waerlaga, cuối cùng, người được giao nhiệm vụ giải thoát một đội quân quái vật từ Alcatraz sau khi giúp Dee ở Paris. Ông và Josh có một sự thấu hiểu, vì họ đều là những con người trọng nhân cách, một đặc điểm mà sau này ông chia sẻ với Billy the Kid. Đặc điểm này khiến cho Machiavelli phải đánh giá lại ý kiến của mình về các Elder Đen tối, sửa đổi và phá vỡ lời thề của mình với họ, và lựa chọn việc không giải phóng những con quái vật vào thế giới loài người.

Phiên bản đặc biệt và bìa khác

Vào ngày 5 tháng 8 năm 2010, phiên bản phát hành tại Anh Quốc của Kẻ Chiêu hồn đã có một phong cách minh hoạ bìa mới, đồng thời Nhà Giả kim, Pháp sư và Nữ Phù thủy cũng được phát hành lại cũng với phong cách bìa như vậy.

Nhà Giả kim, Pháp sư và Nữ Phù thủy cũng được phát hành lại, được gộp chung trong một bộ hộp sách phiên bản đặc biệt có tên The First Codex, vào ngày 28 tháng 9 năm 2010 tại Mỹ.

Các tập truyện
Chính:
Nhà Giả kim – phát hành ngày 24 tháng 5 năm 2007 (Anh), 22 tháng 5 năm 2007 (Mỹ), 1 tháng 5 năm 2007 (Việt Nam)
Pháp sư – phát hành ngày 5 tháng 6 năm 2008 (Anh), 24 tháng 6 năm 2008 (Mỹ), 1 tháng 7 năm 2009 (Việt Nam)
Nữ Phù thủy – phát hành ngày 25 tháng 6 năm 2009 (Anh), 26 tháng 5 năm 2009 (Mỹ), 1 tháng 2 năm 2010 (Việt Nam)
Kẻ Chiêu hồn – phát hành ngày 25 tháng 5 năm 2010 (Mỹ), 5 tháng 8 năm 2010 (Anh), 1 tháng 6 năm 2011 (Việt Nam)
Ảo thuật gia – phát hành ngày 24 tháng 5 năm 2011 (Mỹ), 2 tháng 6 năm 2011 (Anh), 1 tháng 1 năm 2012 (Việt Nam)
Yêu nữ – phát hành ngày 22 tháng 5 năm 2012 (Mỹ), 1 tháng 12 năm 2012 (Việt Nam)

Ngoài lề:
 The Death of Joan of Arc – phát hành ngày 24 tháng 8 năm 2010 dưới định dạng eBook
 Billy the Kid and the Vampyres of Vegas: A Lost Story from the Secrets of the Immortal Nicholas Flamel – phát hành ngày 22 tháng 11 năm 2011 dưới định dạng eBook

Giải thưởng và đề cử
Nhà Giả kim
 Sách Ireland của Năm - 2008
 Giải thưởng Sách Kentucky Bluegrass
 Giải thưởng Sách Thiếu niên của Maine
 Giải thưởng Độc giả Trẻ của Nevada
 Giải thưởng của Hiệp hội Thư viện Truyền thông Sách Thiếu niên Trường Bắc Carolina - 2010
 Giải thưởng Sách của Rhode Island - 2008 (bested 200 other titles that were entered)

Pháp sư
 Sách Ireland của Năm - 2009

Nữ Phù thủy
 Amazon - Sách Hay nhất năm 2009, Top 10 Sách Trẻ em: Độc giả Thiếu niên
 Cybills (Giải thưởng Văn học của Blogger Trẻ em và Trẻ tuổi) - 2009

Sách nói
Cả sáu tập trong bộ truyện đều đã được thu âm và phát hành dưới dạng sách nói.

Nhà Giả kim được kể bởi Denis O'Hare. Pháp sư được kể bởi Erik Singer.Nữ Phù thủy được kể bởi Paul Boehmer.Kẻ Chiêu hồn được kể bởi Paul Boehmer.Ảo thuật gia được kể bởi Paul Boehmer.Yêu nữ được kể bởi Paul Boehmer.

Những đánh giá tích cực
- "Một khả năng tưởng tượng làm mê hoặc người đọc. Ở đây có vô khối những chi tiết đẩy độc giả vào những kiến thức chung trong bách khoa thư… những ai đọc các mặt chữ đầy giá trị của quyển sách này sẽ hoàn toàn bị cuốn hút vào câu chuyện vô cùng thích thú. Một tác phẩm mang đậm tính chất thần thoại" – School Library Journal, Starrde

- "Scott đã trình bày một khả năng tưởng tượng cổ điển… đặt độc giả ngồi yên vị tại chỗ mà hăm hở đi cho đến hết trang cuối cùng… "một" trí tưởng tượng làm người ta thực sự hồ hởi phấn khích" – Booklist

- "Những điều có thật cùng những pháp thuật và chuyện hoang đường được đặt cạnh nhau khiến chúng cực kỳ hấp dẫn… cho đến tận trang cuối trong cuộc hành trình đầy phấn khích này, một điều rõ ràng vô cùng thú vị là đoạn kết cũng chính là phần mở đầu" – Kirkus Reviews

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang web của Michael Scott
 Trang web của Nhà xuất bản Random House
 Trang web của Nhà xuất bản Trẻ

Tiểu thuyết Mỹ


title: Sao chổi

text:
Sao chổi (Comet) là một thiên thể gần giống một tiểu hành tinh nhưng không cấu tạo nhiều từ đất đá, mà chủ yếu là băng. Nó được miêu tả bởi một số chuyên gia bằng cụm từ "quả bóng tuyết bẩn" vì nó chứa cacbonic, methane và nước đóng băng lẫn với bụi và các khoáng chất. Đa phần các sao chổi có quỹ đạo elíp rất dẹt, một số có viễn điểm quỹ đạo xa hơn nhiều so với Diêm Vương Tinh.

Quỹ đạo của sao chổi còn khác biệt so với các vật thể khác trong Hệ Mặt Trời ở chỗ chúng không nằm gần mặt phẳng hoàng đạo mà phân bố ngẫu nhiên toàn không gian. Nhiều sao chổi có viễn điểm nằm ở vùng gọi là Đám Oort. Đây là nơi xuất phát của các sao chổi, một vùng hình vỏ cầu, gồm các vật chất để lại từ khi Hệ Mặt Trời mới bắt đầu hình thành. Vật chất ở đây nằm quá xa nên chịu rất ít lực hấp dẫn từ trung tâm, đã không rơi vào đĩa tiền Mặt Trờiđể trở thành Mặt Trời và các hành tinh. Tại đây nhiệt độ cũng rất thấp khiến các chất như cacbonic, methane và nước đều bị đóng băng. Thỉnh thoảng một vài va chạm hay nhiễu loạn quỹ đạo đưa một số mảnh vật chất bay vào trung tâm. Khi lại gần Mặt Trời, nhiệt độ tăng làm vật chất của sao chổi bốc hơi và, dưới áp suất của gió Mặt Trời, tạo nên các đuôi bụi và đuôi khí, trông giống như tên gọi của chúng, có hình cái chổi.

Đôi khi cũng có những sao chổi có mang hai đuôi rõ rệt, nhìn thấy bằng mắt thường: Đuôi dài ở phía đối diện với Mặt Trời, và đuôi ngắn hướng thẳng về phía Mặt Trời. Nguyên nhân là do: Khi ở cự ly đủ gần, sức công phá của tia Mặt Trời lên bề mặt sao chổi mạnh mẽ đến mức làm cho vật chất trong sao chổi bùng nổ mãnh liệt và bắn ra xa. Gió mặt trời không đẩy hết đám mây bụi khí này về phía sau mà còn lại cái đuôi ngắn này.

Các sao chổi chứa đựng vật chất của thời kỳ khai sinh Hệ Mặt Trời, do vậy, đối với các nhà khoa học, chúng là đối tượng nghiên cứu quý báu để trả lời những câu hỏi về quá trình tiến hóa của Hệ Mặt Trời chúng ta, cũng như các hệ hành tinh khác trong vũ trụ. Đã có những chuyến thám hiểm bằng tàu vũ trụ để tiếp cận trực tiếp với sao chổi như tàu Deep Impact.

Tên gọi
Sở dĩ nó có tên gọi là sao chổi vì người Trung Quốc xưa khi nhìn thấy nó (). Nó có chiếc đuôi dài như cái chổi và họ tưởng nó là một ngôi sao bay có đuôi giống cái chổi. Nên từ đó người ta đặt nó là sao chổi..

Lịch sử khám phá

Thuở sơ khai

Theo các thẻ khắc trên xương của người Trung Hoa cổ đại, sự hiện diện của sao chổi đã được con người biết đến từ hàng nghìn năm trước. Người Trung Quốc cổ xưa cho rằng sao chổi mang đến điềm xấu, báo trước sự nguy hiểm tính mạng cho vua chúa hay quan lại. Tuy nhiên trong sách Thiên luận, Tuân Tử (313-230 TCN) đã bác bỏ điều mê tín này. Trong lịch sử văn minh Hy Lạp và Ả Rập, sao chổi từng được coi là sự tấn công của thiên đàng xuống trần gian. Các ghi chép về "sao rơi" trong các sách Gilgamesh, Sách Khải Huyền và sách Enoch có thể đã nói đến sao chổi hay sao băng.

Trong quyển sách đầu tay Khí tượng học, Aristotle nhận xét về các sao chổi bay qua bay lại trên bầu trời phương Tây suốt hai nghìn năm. Ông đã lật lại quan niệm của một số nhà triết học đi trước miêu tả các sao chổi là các hành tinh, hay các hiện tượng liên quan đến các hành tinh. Ông dựa trên quan sát về chuyển động của các hành tinh nằm gần mặt phẳng hoàng đạo, trong khi các sao chổi có thể xuất hiện từ bất cứ nơi nào, để đi đến kết luận rằng sao chổi là các hiện tượng xảy ra trên tầng cao khí quyển Trái Đất, nơi mà các luồng khí nóng và khô tập trung và thỉnh thoảng bùng cháy. Ông mở rộng cơ chế này để giải thích cho cả sao băng, cực quang và thậm chí là cả Ngân Hà. Các nhà hiền triết sau này đã tranh luận về quan điểm về sao chổi trên. Seneca Trẻ, trong sách Các Câu hỏi về Tự nhiên, đã quan sát thấy các sao chổi bay qua lại theo quỹ đạo đều đặn, không bị ảnh hưởng bởi gió, một đặc tính của hiện tượng vũ trụ hơn là hiện tượng khí quyển. Mặc dù ông cũng đồng ý rằng các hành tinh đều di chuyển gần mặt phẳng hoàng đạo, ông thấy không có lý do nào ngăn cản các vật thể giống hành tinh có thể di chuyển ở các vùng trời khác, và rằng kiến thức của con người về vũ trụ còn hạn hẹp. Tuy nhiên, cách nhìn của Aristotle đã vẫn có ảnh hưởng sâu; cho đến tận thế kỷ 16 người ta mới chứng minh được rằng sao chổi là hiện tượng nằm ngoài khí quyển.

Năm 1577, một sao chổi sáng đã được quan sát trong suốt vài tháng. Nhà thiên văn học Đan Mạch Tycho Brahe đã sử dụng các đo đạc về vị trí sao chổi này của ông và của những người quan sát ở các nơi cách xa, để thu được kết quả là sao chổi có thị sai rất nhỏ, đến mức không đo được. Với độ chính xác của các phép đo đạc lúc đó, đây là bằng chứng cho thấy sao chổi này phải cách Trái Đất ít nhất hơn 4 lần khoảng cách giữa Trái Đất và Mặt Trăng.

Tính toán quỹ đạo

Từ sau thế kỷ 16, mặc dù sao chổi đã được chứng tỏ là các hiện tượng trong vũ trụ, câu hỏi về việc chúng di chuyển như nào vẫn là chủ đề gây tranh cãi trong suốt một thế kỷ sau đó. Ngay cả sau khi Johannes Kepler đã xác định vào năm 1609 rằng các hành tinh di chuyển quanh Mặt Trời theo quỹ đạo hình elíp, ông cũng đã lưỡng lự khi áp dụng các định luật của chuyển động hành tinh cho các vật thể khác; ông đã tin rằng sao chổi di chuyển giữa các hành tinh theo đường thẳng. Galileo Galilei, mặc dù là một người theo chủ nghĩa của Nicolaus Copernicus, đã bác bỏ đo đạc về thị sai của Tycho và tin vào cách giải thích của Aristotle về các sao chổi bay theo đường thẳng trong khí quyển.

Người đầu tiên gợi ý áp dụng các định luật Kepler cho các sao chổi là William Lower vào năm 1610. Trong các thập kỷ tiếp theo, các nhà thiên văn như Pierre Petit, Giovanni Borelli, Adrien Auzout, Robert Hooke và Jean-Dominique Cassini đều khẳng định sao chổi bay vòng qua Mặt Trời theo quỹ đạo elíp hay parabol. Trong khi một số khác, như Christian Huygens và Johannes Hevelius, ủng hộ chuyển động thẳng của sao chổi.

Vấn đề được giải quyết bởi khám phá của Gottfried Kirch về một sao chổi sáng vào ngày 14 tháng 11 năm 1680. Các nhà thiên văn khắp Châu Âu đã theo dõi và đo đạc đường đi của sao chổi này suốt nhiều tháng. Trong quyển Principia Mathematica, viết năm 1687, Isaac Newton đã chứng minh rằng một vật thể chuyển động dưới tác động theo hàm nghịch đảo bình phương của lực vạn vật hấp dẫn phải đi theo quỹ đạo giống như một đường cắt hình nón, và ông đã cho thấy cách khớp đo đạc quỹ đạo của sao chổi vào một hình parabol, sử dụng sao chổi năm 1680 như một ví dụ.

Năm 1705, Edmond Halley sử dụng phương pháp của Newton cho 24 hiện tượng sao chổi đã xảy ra từ năm 1337 đến năm 1698. Ông nhận thấy 3 trong số đó, sao chổi của các năm 1531, 1607 và 1682, có các tham số quỹ đạo rất giống nhau, và ông còn phát hiện ra sự sai khác chút xíu giữa các quỹ đạo là do ảnh hưởng của lực hấp dẫn từ Sao Mộc và Sao Thổ. Tin tưởng rằng 3 hiện tượng trên đều thuộc về một sao chổi, ông tiên đoán nó sẽ quay trở lại khoảng năm 1758 đến 1759. (Trước đó, Robert Hooke đã xác định hiện tượng năm 1664 và năm 1618 thuộc về một sao chổi, còn Jean-Dominique Cassini đã nghi ngờ sự giống nhau của 3 hiện tượng năm 1577, 1665 và 1680; nhưng cả hai đều sai.) Tiên đoán về ngày quay lại của sao chổi của Halley sau đó đã được tính chính xác lại bởi một nhóm các nhà toán học Pháp: Alexis Clairaut, Joseph Lalande và Nicole-Reine Lepaute. Họ đã tiên đoán ngày mà sao chổi này ở cận điểm quỹ đạo vào năm 1759, với sai số khoảng một tháng. Khi sao chổi quay lại như đã đoán trước, nó được đặt tên sao chổi Halley (tên chính thức của nó là 1P/Halley). Ngày quay lại trong thế kỷ 21 của nó là năm 2061.

Trong số các sao chổi có chu kỳ đủ ngắn để có thể được ghi chép nhiều lần trong lịch sử, sao chổi Halley còn đặc biệt ở chỗ nó luôn giữ độ sáng cao đủ để quan sát được bằng mắt thường. Từ khi tiên đoán về quỹ đạo tuần hoàn của sao chổi Halley được công nhận, nhiều sao chổi có chu kỳ lặp lại đã được quan sát bằng kính viễn vọng. Sao chổi thứ hai được phát hiện có quay trở lại là sao chổi Encke (tên chính thức 2P/Encke). Trong khoảng những năm 1819 đến 1821, nhà toán học và vật lý học Đức Johann Franz Encke đã tính toán quỹ đạo cho một loạt các hiện tượng sao chổi những năm 1786, 1795, 1805 và 1818, rồi đi đến kết luận rằng chúng đều thuộc về một sao chổi; ông đã tiên đoán chính xác ngày quay lại của nó vào năm 1822. Đến những năm 1900, 17 sao chổi đã được quan sát là đã đi qua cận điểm ít nhất hai lần, và do đó được xếp loại sao chổi tuần hoàn. Đến tháng 1 năm 2005, con số này là 164, mặc dù một vài trong số đó đã mất tích hoặc bị phá hủy trong các va chạm với các thiên thể khác.

Nghiên cứu cấu trúc

Isaac Newton đã miêu tả sao chổi như một vật thể rắn chắc nén đặc. Nói một cách khác, nó là một dạng hành tinh chuyển động theo quỹ đạo rất méo, đến từ mọi phương với một mức độ tự do cao, giữ nguyên chuyển động ngay cả khi đi qua giữa các hành tinh; các đuôi của chúng là các luồng hơi mỏng phát ra từ phần đầu, tức hạt nhân của sao chổi, bùng cháy hay bị đun nóng bởi năng lượng từ Mặt Trời. Sao chổi cũng gợi ý cho Newton một kết luận dường như là tất yếu sự về sự bảo toàn của nước và hơi ẩm trên hành tinh: từ những hạt nước và hơi ẩm, sinh ra các cây cỏ, chúng tăng trưởng khi hút nước, đến lúc chết và thối rữa, chúng trở thành đất khô. Như vậy đất khô sẽ ngày càng nhiều lên, còn độ ẩm luôn giảm đi, đến một lúc sẽ bay hơi hết, nếu không có nguồn nào cung cấp. Newton cho rằng nguồn cung cấp này đến từ sao chổi, làm nên nguồn sống tinh tế nhất cho không khí, cần thiết cho sự sống và sự tồn tại của mọi loài.

Một nhiệm vụ khác của sao chổi mà Newton phỏng đoán là chúng mang đến nhiên liệu cho Mặt Trời, bù đắp sự tiêu thụ năng lượng của Mặt Trời bằng dòng sao chổi cháy sáng đến từ mọi phương.

Từ thế kỷ 18, nhiều nhà khoa học đã có những giả thuyết khá chính xác về thành phần cấu tạo của sao chổi. Năm 1755, Immanuel Kant giả định rằng sao chổi cấu tạo từ những vật chất rất dễ thăng hoa, các hơi bay ra tạo nên đuôi sáng rực rỡ khi đến gần cận điểm. Năm 1836, nhà toán học Đức Friedrich Wilhelm Bessel, sau khi quan sát luồng hơi thoát ra từ sao chổi Halley năm 1835, giả định rằng phản lực của vật liệu bốc hơi ra có thể đủ mạnh để thay đổi quỹ đạo của sao chổi và cho rằng chuyển động không tuân thủ luật lệ trong trọng trường của sao chổi Encke có gốc rễ từ cơ chế này.

Tuy nhiên, một khám phá liên quan đến sao chổi sau đó đã che phủ các ý tưởng này trong suốt một thế kỷ. Từ khoảng những năm 1864 đến 1866 nhà thiên văn Ý Giovanni Schiaparelli đã tính toán quỹ đạo của các sao băng Perseid, rồi dựa vào các sự tương đồng về quỹ đạo, đã giả định chính xác rằng các sao băng Perseid là các mảnh vỡ của sao chổi Swift-Tuttle. Mối liên hệ giữa sao chổi và sao băng đã tiếp tục trở nên nóng hổi vào năm 1872 khi một luồng sao băng lớn xuất hiện tại quỹ đạo của sao chổi Biela, một sao chổi đã được quan sát bị phân thành hai mảnh khi xuất hiện năm 1846 và đã biến mất từ năm 1852. Một mô hình mang tên "rãnh sỏi" về cấu trúc sao chổi đã hình thành, miêu tả sao chổi như một đống sỏi đá, gắn kết lỏng lẻo trong vỏ băng tuyết.

Đến giữa thế kỷ 20, mô hình này bắt đầu thể hiện nhiều điểm yếu: ví dụ, nó không giải thích được tại sao một vật thể chứa lớp vỏ băng mỏng có thể sản sinh đủ hơi nước bốc ra thành đuôi rực rỡ trong nhiều vòng bay qua Mặt Trời như vậy. Năm 1950, Fred Lawrence Whipple đề nghị thay mô hình các hòn sỏi nằm trong vỏ băng bằng một tảng băng lớn có lẫn bụi và sỏi đá. Mô hình "quả bóng tuyết bẩn" này sau đó nhanh chóng nhận được sự chấp thuận rộng rãi. Nó được xác nhận sau một loạt chuyến thám hiểm bằng tàu vũ trụ (bao gồm tàu Giotto của Cơ quan Vũ trụ châu Âu và tàu Vega 1 và Vega 2 của Liên Xô) bay qua đầu của sao chổi Halley năm 1986 để chụp ảnh hạt nhân và quan sát luồng hơi phụt ra sau đuôi. Tàu Deep Space 1 của Mỹ đã bay qua hạt nhân của sao chổi Borrelly ngày 21 tháng 9 năm 2001 và xác minh rằng các đặc điểm của sao chổi Halley cũng có thể tìm thấy ở các sao chổi khác.

Các chuyến du hành đang và sẽ xảy ra tiếp tục mang đến nhiều thông tin về cấu tạo sao chổi. Tàu Stardust, phóng vào tháng 2 năm 1999, đã thu thập các hạt bụi của phần đầu sao chổi Wild 2 vào tháng 1 năm 2004, và sẽ đưa mẫu vật về Trái Đất năm 2006. Tháng 7 năm 2005, tàu Deep Impact bắn phá một hố trên sao chổi Tempel 1 để nghiên cứu cấu trúc bên trong của nó. Năm 2014, tàu Rosetta sẽ bay vòng quanh sao chổi Churyumov-Gerasimenko và đặt lên bề mặt nó một trạm nghiên cứu.

Đặc điểm

Sao chổi cấu tạo từ cacbonic, methane và nước đóng băng lẫn với các hợp chất hữu cơ cao phân tử và các khoáng chất khác. Chúng bay quanh Mặt Trời theo quỹ đạo rất dẹt và trong phần lớn cuộc đời nằm ở rất xa Mặt Trời, trong trạng thái đóng băng tại nhiệt độ thấp. Khi sao chổi tiến về gần Mặt Trời, tức là vào vòng trong Hệ Mặt Trời, bức xạ điện từ của Mặt Trời khiến các lớp băng bên ngoài bắt đầu thăng hoa. Dòng bụi và khí bay ra tạo nên một bầu "khí quyển" lớn nhưng rất loãng bao quanh sao chổi gọi là phần đầu sao chổi. Tiến gần thêm, áp suất bức xạ và gió Mặt Trời thổi vào bầu khí quyển này kéo dài nó ra thành hai đuôi khồng lồ. Bụi và khí tạo hai đuôi riêng rẽ, chĩa về hai phương hơi lệch nhau; các hạt bụi có khối lượng lớn không dễ bị gió Mặt Trời tác động, chỉ bị tách rời khỏi phần đầu của sao chổi và bay chậm lại trên quỹ đạo ngay sau phần đầu (do đó đuôi bụi cong theo đường cong của quỹ đạo) còn đuôi khí (đúng hơn là khí đã bị ion hóa) chứa các hạt ion nhẹ, dễ dàng bị gió Mặt Trời thổi theo phương nối thẳng đến Mặt Trời, và sau đó chúng đi theo đường sức từ trong không gian thay cho đường quỹ đạo. Hạt nhân sao chổi nằm lại bên trong là những khoáng chất nặng, hay chất hữu cơ cao phân tử, chỉ có đường kính khoảng 50 km. Trong khi đó phần đầu sao chổi có thể lớn hơn cả Mặt Trời, còn đuôi sao chổi có thể kéo dài đến cỡ một đơn vị thiên văn hoặc hơn.

Cả phần đầu và đuôi, hình thành khi sao chổi đi vào vòng trong Hệ Mặt Trời, đều được chiếu sáng bởi Mặt Trời và có thể trở nên rực rỡ cho quan sát từ Trái Đất. Đuôi bụi tán xạ trực tiếp ánh nắng theo cơ chế Mie, tạo nên màu trắng, còn đuôi khí bị ion hóa phát ra photon năng lượng cao, có quang phổ thiên về màu xanh lam. Thực tế là đa số sao chổi sáng yếu đến mức chỉ quan sát được qua kính viễn vọng. Mỗi thập kỷ, chỉ có vài sao chổi đủ sáng cho quan sát bằng mắt thường. Trước khi có kính thiên văn, các sao chổi dường như đột ngột xuất hiện rồi đột ngột biến mất trên bầu trời.

Một điều có thể gây ngạc nhiên là các hạt nhân của sao chổi thuộc vào hàng các vật thể đen nhất trong Hệ Mặt Trời. Tàu Giotto đo được hạt nhân của sao chổi Halley phản xạ lại 4% ánh sáng chiếu đến, còn tàu Deep Space 1 tìm thấy sao chổi Borrelly chỉ có hệ số phản xạ khoảng 2,4% đến 3%; để so sánh, nhựa đường phản xạ 7% ánh sáng. Có thể lý giải bề mặt tối này qua cấu tạo của hạt nhân gồm chủ yếu các hợp chất hữu cơ. Sức nóng của Mặt Trời làm bốc hơi các hợp chất nhẹ, để lại các phân tử nặng có chuỗi hữu cơ rất dài thường có xu hướng sẫm màu, như tro hay dầu thô. Màu đen của sao chổi tạo nên khả năng hấp thụ nhiệt mạnh, tăng cường quá trình bốc hơi các chất khí.

Năm 1996, sao chổi được phát hiện là có phát ra tia X. Các tia này đã gây một sự ngạc nhiên cho các nhà khoa học vì chưa ai tiên đoán điều này trước đó. Cơ chế phát ra tia X có thể được giải thích dựa vào tương tác giữa sao chổi và gió Mặt Trời: khi các ion bay từ Mặt Trời qua đuôi sao chổi, chúng va chạm vào các nguyên tử hay phân tử trong đuôi này. Trong các va chạm, các ion tích điện dương sẽ bắt lấy một hoặc vài điện tử của đuôi sao chổi. Đuôi sao chổi bị ion hóa, còn các điện tử bị rơi vào ion đến từ Mặt Trời phát ra photon có tần số thuộc vùng cực tím hay X quang.

Quỹ đạo

Theo quỹ đạo, sao chổi được phân chia thành các loại: sao chổi ngắn hạn có chu kỳ quỹ đạo ít hơn 200 năm, sao chổi dài hạn có chu kỳ quỹ đạo lớn hơn, nhưng vẫn quay trở lại, và sao chổi thoáng qua có quỹ đạo parabol hay hyperbol chỉ bay ngang qua Mặt Trời một lần và sẽ ra đi mãi mãi sau đó. Ví dụ về sao chổi ngắn hạn, có sao chổi Encke có quỹ đạo nhỏ bé, không bao giờ ra xa Mặt Trời hơn Sao Mộc.

Như mọi thiên thể chuyển động trên quỹ đạo dưới tác dụng của lực hấp dẫn, các sao chổi chuyển động nhanh nhất tại cận điểm quỹ đạo và chậm nhất tại viễn điểm quỹ đạo.

Do các sao chổi có khối lượng nhỏ, khi chúng bay ngang qua các hành tinh lớn, quỹ đạo của chúng dễ bị nhiễu loạn. Với các sao chổi ngắn hạn, kết quả của sự nhiễu loạn này, về lâu dài, khiến cho viễn điểm quỹ đạo của chúng trùng với bán kính quỹ đạo của các hành tinh lớn, trong đó nhóm sao chổi nằm gần Sao Mộc có số lượng lớn nhất, như thể hiện biểu đồ tần suất. Sao Mộc là nguồn gây nhiễu loạn mạnh nhất, vì khối lượng của nó lớn gấp đôi khối lượng tổng cộng của các hành tinh khác, và nó chuyển động nhanh hơn các hành tinh lớn khác. Các sao chổi dài hạn cũng thường xuyên bị nhiễu loạn khi đi ngang qua các hành tinh lớn.

Các tương tác hấp dẫn này khiến cho việc tính toán dự đoán quỹ đạo của nhiều sao chổi trở nên khó khăn. Nhiều sao chổi được quan sát từ nhiều thập kỷ trước đã bị mất tích, vì quỹ đạo của chúng đã thay đổi và người ta không dự đoán được vị trí quay trở lại của chúng để theo dõi. Tuy nhiên, thỉnh thoảng, một sao chổi "mới" được khám phá để rồi, sau khi tính toán quỹ đạo, được phát hiện ra là một sao chổi "đã mất tích". Ví dụ như sao chổi 11P/Tempel-Swift-LINEAR, đã được quan sát năm 1869 sau đó không nhìn thấy nữa từ năm 1908 do nhiễu loạn của Sao Mộc, rồi bỗng được tìm thấy một cách tình cờ bởi LINEAR vào năm 2001.

Vòng đời

Các sao chổi ngắn hạn được cho là có nguồn gốc từ vành đai Kuiper, còn các sao chổi dài hạn có thể đến từ đám Oort. Có nhiều khả năng chúng chứa các vật chất từ thời kỳ Hệ Mặt Trời mới khai sinh, đặc biệt là các sao chổi dài hạn.

Để giải thích tại sao các sao chổi chuyển từ quỹ đạo trong vành đai Kuiper hay đám Oort sang quỹ đạo rất méo tiến về phía Mặt Trời, nhiều cơ chế đã được gợi ý. Các cơ chế này chủ yếu dựa trên nhiễu loạn của trường hấp dẫn. Đối với các sao chổi dài hạn, nhiễu loạn này có thể gây ra bởi các sao khác khi Mặt Trời quay quanh tâm Ngân Hà, hay từ ngôi sao gần Mặt Trời là Nemesis. Đối với các sao chổi ngắn hạn, chuyển động của các hành tinh lớn, đặc biệt là Sao Mộc, hay thậm chí từ một hành tinh chưa được quan sát là hành tinh X, sẽ dần phá vỡ vành đai Kuiper và gây tụ tập các sao chổi gần các hành tinh này.

Các sao chổi không tồn tại ổn định trên quỹ đạo, ngoài nguyên nhân từ nhiễu loạn hấp dẫn, còn có nguyên nhân từ sự hao hụt khối lượng và thay đổi cấu trúc mỗi khi lại gần Mặt Trời. Một lượng lớn các vật chất nhẹ của chúng bị thổi bay khi tạo thành các đuôi dưới sự đun nóng của bức xạ Mặt Trời và áp suất của gió Mặt Trời, trong giai đoạn bay gần cận điểm quỹ đạo. Thiếu liên kết của các vật chất nhẹ, các vật chất nặng có thể dần bị tan rã, đặc biệt khi có tác động của lực thủy triều từ các hành tinh lớn. Kết cục là sau nhiều vòng quay, trên một quỹ đạo không thực sự ổn định, khối lượng của sao chổi giảm dần, ngày càng bị nhiễu loạn, rồi tan rã. Một số sao chổi cũng kết thúc cuộc đời bằng một va chạm với các thiên thể khác. Năm 1994, các nhà thiên văn đã được chứng kiến kết thúc ngoạn mục của sao chổi Shoemaker-Levy 9, khi nó tan thành nhiều mảnh rồi đâm vào Sao Mộc. Một số sao chổi không tan rã dần trở thành các tiểu hành tinh, với hạt nhân hết khả năng thăng hoa.

Trong giai đoạn đầu hình thành Hệ Mặt Trời, người ta phỏng đoán số lượng các sao chổi, hay các mảnh vật chất bay qua lại trong hệ là rất lớn. Chúng bị dọn dẹp dần sau các vụ va chạm, mà dấu tích còn để lại trên nhiều bề mặt của các hành tinh. Số lượng của sao chổi được duy trì ở mức độ như ngày nay là nhờ nguồn cung cấp ổn định từ vòng đại Kuiper và đám Oort, theo cơ chế nhiễu loạn hấp dẫn. Các sao chổi, cùng các mảnh vật chất lang thang của thời kỳ đầu của Hệ Mặt Trời, cũng được cho là nguồn cung cấp những vật liệu cần thiết cho hình thành sự sống, như các chất hữu cơ, hay nước, không chỉ cho Trái Đất mà còn cho các hành tinh nhỏ khác như Sao Hỏa, khi chúng rơi vào các hành tinh này.

Đặt tên sao chổi

Trong lịch sử, đã có nhiều quy ước khác nhau về việc đặt tên cho sao chổi.

Trước đầu thế kỷ 20, các sao chổi thường được đặt tên theo năm mà chúng được phát hiện, thỉnh thoảng thêm các tính từ chỉ độ sáng đặc biệt của chúng; như "Sao chổi Sáng rực năm 1680," hay "Sao chổi Sáng rực tháng 9 năm 1882," hay "Sao chổi Sáng cả ban ngày năm 1910." Sau khi Edmund Halley chứng minh các sao chổi của các năm 1531, 1607 và 1682 thuộc về một vật thể và tiên đoán đúng sự trở lại của nó vào năm 1759, sao chổi đó lần đầu được đặt tên người, sao chổi Halley. Tương tự, các sao chổi khác được phát hiện quay trở lại cũng dần được đặt tên theo người tính toán đúng quỹ đạo của chúng (thay vì người quan sát thấy chúng lần đầu), như sao chổi Encke hay sao chổi Biela. Nhưng sau này, các sao chổi dần được đặt tên theo người đầu tiên phát hiện ra chúng, trừ các sao chổi chỉ xuất hiện một lần, vẫn tiếp tục được đặt tên theo năm xuất hiện.

Từ sau đầu thế kỷ 20, quy ước đặt tên các sao chổi theo người đầu tiên khám phá ra chúng trở nên thông dụng. Một sao chổi được đặt tên theo tối đa là 3 người đầu tiên độc lập phát hiện ra nó. Những năm gần đây, nhiều sao chổi được phát hiện bởi các máy móc hiện đại, vận hành bởi nhiều nhóm chuyên gia, và sao chổi do họ phát hiện ra có thể được đặt tên theo tên của thiết bị quan sát. Ví dụ, sao chổi IRAS-Araki-Alcock đã được phát hiện độc lập bởi vệ tinh IRAS và hai nhà thiên văn nghiệp dư là Genichi Araki và George Alcock. Trong quá khứ, khi cùng một người, hay một nhóm người, phát hiện ra được nhiều sao chổi, các sao chổi này được phân biệt với nhau bằng việc thêm một số vào sau tên người; ví dụ sao chổi Shoemaker-Levy 1 đến 9.

Cho đến năm 1994, sao chổi được đặt tên tạm khi mới phát hiện ra, bao gồm năm khám phá và sau đó là một chữ cái viết thường để chỉ thứ tự khám phá trong năm (ví dụ, sao chổi Bennett 1969i là sao chổi thứ 9 được tìm thấy vào năm 1969). Sau khi sao chổi đi qua cận điểm quỹ đạo và quỹ đạo của nó đã được xác định, sao chổi được đặt tên vĩnh cửu là năm mà nó đi qua cận điểm, tiếp theo là một số La Mã chỉ thứ tự đi qua cận điểm so với các sao chổi mới khác trong năm đó, và sao chổi Bennett 1969i trở thành sao chổi Bennett 1970 II (sao chổi mới thứ 2 đi qua cận điểm năm 1970).

Ngày nay, nhiều thiết bị đã phát hiện được quá nhiều sao chổi, khiến hệ thống đặt tên như vậy trở nên không khả thi. Ví dụ, tính đến tháng 5 năm 2005, vệ tinh SOHO đã tìm thấy đến 950 sao chổi và vẫn đang tiếp tục công việc. Người ta không phân biệt các sao chổi theo kiểu như đã miêu tả được nữa. Năm 1994, Hiệp hội Thiên văn Quốc tế đã thống nhất một hệ thống đặt tên mới. Sao chổi được đặt tên theo năm khám phá, theo sau là một chữ cái chỉ số nửa-tháng của khám phá trong năm (một năm có 24 nửa-tháng) và một số chỉ thứ tự khám phá trong nửa-tháng đó. Ví dụ sao chổi thứ tư được khám phá trong nửa tháng sau của tháng 2 năm 2006 được đặt tên là 2006 D4. Có thể thêm tiền tố để chỉ đặc điểm của sao chổi, như P/ dành cho các sao chổi quay lại, C/ dành cho sao chổi thoáng qua, X/ dành cho sao chổi không tính được quỹ đạo một cách chính xác, D/ dành cho sao chổi đã bị vỡ hoặc mất tích, và A/ dành cho vật thể lúc đầu bị nhầm là sao chổi (ví dụ như tiểu hành tinh). Các sao chổi có quay lại, sau khi đi qua cận điểm lần thứ hai, còn được thêm một số chỉ thứ tự khám phá trong số các sao chổi quay lại. Như sao chổi Halley, sao chổi đầu tiên được phát hiện có quay lại, có tên theo hệ thống này là 1P/1682 Q1. Còn sao chổi Hale-Bopp có tên là C/1997 O1.

Các sao chổi lớn

Mỗi năm có hàng trăm sao chổi nhỏ bé bay qua gần Mặt trời tuy nhiên chỉ có vài sao chổi đủ lớn để được công chúng biết đến. Chừng độ mỗi thập kỷ lại xuất hiện một sao chổi đủ sáng để quan sát bằng mắt thường; những sao chổi này được gọi là sao chổi lớn. Sao chổi lớn thường đem lại phản ứng tiêu cực trong công chúng trong quá khứ, vì người ta đã nghĩ chúng đem lại điều không lành. Trong lần quay trở lại vào năm 1910, đuôi của sao chổi Halley đã quệt qua Trái Đất, gây nên lo lắng vô căn cứ rằng chất xyanogen trong đuôi này có thể gây ra ngộ độc cho loài người. Hay như sự xuất hiện của sao chổi Hale-Bopp năm 1997 đã gây nên một vụ tự tử tập thể của nhóm cuồng giáo Cổng Thiên Đàng. Tuy nhiên, các sao chổi lớn, đối với đa số, chỉ là một hiện tượng thiên nhiên đẹp mắt.

Việc dự đoán một sao chổi có trở nên đủ lớn để quan sát được bằng mắt thường không là một việc rất khó. Độ sáng của đuôi sao chổi phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố. Nói chung, nếu một sao chổi có hạt nhân lớn và dễ thăng hoa, có cận điểm quỹ đạo gần Mặt Trời, và không bị Mặt Trời che khuất khi nhìn từ Trái Đất vào lúc sáng nhất, thì nó có khả năng thành một sao chổi lớn. Tuy vậy, có không hiếm các ngoại lệ, như sao chổi Kohoutek năm 1973 thỏa mãn các yếu tố trên, nhưng không hề hiện ra rực rỡ như đã mong muốn. Sao chổi West, xuất hiện ba năm sau, không được dự đoán như Kohoutek, lại trở nên rất ấn tượng trên bầu trời.

Cuối thế kỷ 20, một thời gian dài không ai quan sát được các sao chổi lớn. Chỉ có hai sao chổi, Hyakutake năm 1996 và Hale-Bopp năm 1997, là lớn. Thế kỷ 21 vẫn chưa chứng kiến một sao chổi lớn nào, ngoại trừ sao chổi McNaught năm 2006

Các sao chổi kỳ dị

Trong số hàng ngàn sao chổi đã biết, một số có những tính chất rất đặc biệt:
 Sao chổi Encke thì có quỹ đạo rất nhỏ, nằm giữa quỹ đạo Sao Mộc và quỹ đạo Sao Kim
 Sao chổi 29P/Schwassmann-Wachmann bay trên quỹ đạo gần như tròn giữa Sao Mộc và Sao Thổ.
 Sao chổi 2060 Chiron, có quỹ đạo không ổn định giữa Sao Thổ và Thiên Vương Tinh, từng được coi là một tiểu hành tinh cho đến khi hạt nhân của nó thăng hoa tạo nên phần đầu sáng yếu.
 Sao chổi Shoemaker-Levy 2 cũng từng được xếp loại là tiểu hành tinh 1990 UL3. Một vài tiểu hành tinh gần Trái Đất có thể được coi là phần còn lại của hạt nhân các sao chổi không còn thăng hoa được nữa.
 Một số sao chổi đã được quan sát tự vỡ ra trên đường bay
 Sao chổi Biela là một ví dụ điển hình. Nó vỡ đôi vào năm 1846 khi đi qua cận điểm quỹ đạo, tạo nên hai sao chổi, được quan sát vào năm 1852. Những lần dự báo quay lại của đôi sao chổi này vào các năm 1872 và 1885 sau đó chỉ còn quan sát thấy các đợt sao băng. Một dòng sao băng nhỏ, tên là Andromedids, quay lại hằng năm vào tháng 11, mỗi khi Trái Đất bay ngang qua quỹ đạo của Biela.
 Ngoài trường hợp đặc biệt của Biela, nhiều sao chổi khác cũng vỡ khi bay qua cận điểm, như sao chổi West và sao chổi Ikeya-Seki. Có những nhóm sao chổi, như Kreutz Sungrazers, bay cùng nhau và được cho là các mảnh vỡ của cùng một vật thể trước đó.
 Sao chổi Shoemaker-Levy 9 cũng là một trường hợp tự vỡ trên quỹ đạo. Nó được khám phá lần đầu vào năm 1993, khi đang quay quanh Sao Mộc, sau khi bị hành tinh này hút vào trong một lần bay sát qua vào năm 1992. Lực thủy triều trong chuyến viếng thăm đó đã xé toạc sao chổi này làm hàng trăm mảnh và, trong 6 ngày đầu tháng 7 của năm 1994, các mảnh này đã đâm vào khí quyển Sao Mộc. Đây là lần đầu các nhà thiên văn được chứng kiến cảnh tượng các thiên thể đâm nhau. Trước đó, có ý kiến cho rằng sự kiện Tunguska năm 1908 là do một mảnh của sao chổi Encke gây ra.

Sao chổi trong khoa học viễn tưởng

Sao chổi đã từng là chủ đề trong nhiều truyện khoa học viễn tưởng. Trong những tác phẩm đó, chúng rất có thể không được miêu tả chính xác.

 Truyện Hector Servadac, Voyages et aventures à travers le Monde Solaire (Du lịch bằng sao chổi) của Jules Verne năm 1877 miêu tả một chuyến du ngoạn trong Hệ Mặt Trời nhờ bám vào sao chổi.
 Bộ phim Deep Impact (Va chạm mạnh) của Paramount và DreamWorks năm 1998 miêu tả một vụ va chạm của sao chổi vào Trái Đất, tập trung vào phản ứng tâm lý của những người trải qua sự kiện kinh hoàng này.

Chú thích

Tham khảo
(bằng tiếng Anh)
 Aristotle (350 TCN) Meteorologia. Bản dịch sang tiếng Anh.
 European Southern Observatory. (2003). "A Brief History of Comets." Available online: Part I , Part II .
 I.S. Newton (1687). Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica. Londoni: Josephi Streater.
 Solar and Heliospheric Observatory. (2005). "The SOHO 1000th Comet Contest." Available online.

Liên kết ngoài

 Bài tóm tắt "Lịch sử thiên văn phương Đông" có nói sơ qua quan sát sao chổi ở phương Đông cổ đại

Thuật ngữ thiên văn học
Băng


title: 4480 Nikitibotania

text:
4480 Nikitibotania (1985 QM4) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 24 tháng 8 năm 1985 bởi N. S. Chernykh ở Nauchnyj.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 4480 Nikitibotania

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1985


title: Giao Hà, thành phố Cát Lâm

text:
Giao Hà (tiếng Trung: 蛟河市, Hán Việt: Giao Hà thị) là một huyện cấp thị (thành phố cấp huyện) của địa cấp thị Cát Lâm, tỉnh Cát Lâm, Trung Quốc. Thành phố này có diện tích 6235 km2, dân số 470.000 người, mã số bưu chính 132500. Thành phố Giao Hà được chia ra 5 nhai đạo, 9 trấn, 5 hương và 1 hương dân tộc. Thành phố Giao Hà nằm ở phía đông của tỉnh Cát Lâm.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Cát Lâm
Thành phố tỉnh Cát Lâm


title: Palpopleura jucunda

text:
Palpopleura jucunda là một loài chuồn chuồn ngô thuộc họ Libellulidae. Nó được tìm thấy ở Angola, Botswana, Cộng hòa Dân chủ Congo, Bờ Biển Ngà, Ethiopia, Kenya, Malawi, Mozambique, Namibia, Nigeria, Nam Phi, Sudan, Tanzania, Uganda, Zambia, Zimbabwe, và có thể Burundi. Các môi trường sống tự nhiên của chúng là đầm lầy và đầm nước ngọt có nước theo mùa.

Tham khảo

 Clausnitzer, V. 2005. Palpopleura jucunda. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2007.

Palpopleura
Động vật được mô tả năm 1842


title: Damflos

text:
Damflos là một đô thị thuộc trong huyện Trier-Saarburg thuộc bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Đô thị này có diện tích 5,31 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 664 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Trier-Saarburg


title: Đạo Thành

text:
Đạo Thành (chữ Hán giản thể: 稻城县, tiếng Tạng: འདབ་པ་  'dab-pa, Hán Việt: Đạo Thành huyện, tên trong lịch sử là Đạo Bá) là một huyện thuộc Châu tự trị dân tộc Tạng Cam Tư, tỉnh Tứ Xuyên, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Đạo Thành nằm ở phía nam của Cam Tư. Huyện này có diện tích 7325,5 km2, dân số 30.000 người, trong đó người Tạng chiếm 96%. Huyện Đạo Thành được chia ra thành 1 trấn và 13 hương:
 Trấn Kim Châu
 Hương: Tang Đôi, Tỉnh Mẫu, Bàn Hà, Sắc Lạp, Cự Long, Đặng Ba, Mộc La, Xích Thổ, Nhật Ngõa, Mông Tự, CáchTạp, Cát Hạp, Nga Nha Đồng.

Tham khảo

Cam Tư
Đơn vị cấp huyện Tứ Xuyên