title: Johannes Kepler

text:
Johannes Kepler (; phiên âm tiếng Việt: Giô-han Kê-ple; sinh ngày 27 tháng 12 năm 1571 – mất ngày 15 tháng 11 năm 1630) là một nhà toán học, thiên văn học và chiêm tinh học người Đức. Là một trong những đại diện của cuộc cách mạng khoa học thế kỷ 17, Kepler được biết đến nhiều nhất bởi các định luật về chuyển động thiên thể mang tên ông do các nhà thiên văn học thiết lập dựa trên những công trình của ông như Astronomia nova, Harmonice Mundi và cuốn Thiên văn học Copernicus giản lược.

Khởi đầu sự nghiệp, Kepler từng là một giáo viên Toán ở chủng viện Graz, trước khi đảm nhiệm vai trò trợ tá cho nhà Thiên văn Tycho Brahe, và cuối cùng trở thành nhà Thiên văn học triều đình cho Hoàng đế La Mã Thần thánh Rudolf II và sau đó là các hoàng đế kế vị Matthias và Ferdinand II. Trong những năm biến động cuối đời, ông dạy toán ở Linz (Áo) và là cố vấn cho Albrecht von Wallenstein. Được biết đến chủ yếu ngày nay vì những nghiên cứu thiên văn học, ông còn có những công trình quan trọng trong lĩnh vực quang học, phát minh ra một mẫu kính viễn vọng phản xạ (Kính viễn vọng Kepler), và thảo luận về những khám phá bằng kính viễn vọng của một nhà khoa học sống cùng thời, Galileo Galilei.

Kepler sống trong một thời đại mà giữa thiên văn và chiêm tinh không có sự phân biệt rõ ràng, nhưng có sự chia tách giữa thiên văn (như một nhánh của toán học) và vật lý (một nhánh của triết học tự nhiên). Kepler cũng kết hợp lý lẽ và lập luận tôn giáo vào công trình của mình, được thúc đẩy bởi đức tin rằng Chúa đã tạo ra thế giới theo một kế hoạch khả tri mà con người có thể lĩnh hội qua ánh sáng của lý trí. Kepler mô tả nền Thiên văn học mới của ông là "Vật lý học thiên thể", như "một cuộc dạo chơi vào siêu hình học của Aristotle", và "một sự bổ sung cho tiểu luận Về bầu trời của Aristotle", biến đổi truyền thống cổ đại về Vũ trụ học Vật lý với việc xem Thiên văn là một phần của một Vật lý học Toán học phổ quát.

Những năm đầu đời

Kepler sinh ngày 27 tháng 12 năm 1571 tại thành phố tự trị Weil der Stadt thuộc Đế quốc La Mã Thần thánh (nay là một phần thuộc vùng Stuttgart ở bang Baden-Württemberg của nước Đức, cách trung tâm Stuttgart 30 km về phía tây). Ông nội ông từng là Thị trưởng thành phố, nhưng lúc Johannes ra đời, gia đình đang rơi vào cảnh khánh kiệt. Kepler là con cả trong số 7 người con của mẹ ông, nhưng ba trong số đó chết yểu. Người cha kiếm sống bấp bênh với nghề lính đánh thuê, rời bỏ gia đình khi Johannes mới năm tuổi và về sau được cho là đã chết trong Chiến tranh tám mươi năm ở Hà Lan. Mẹ ông, con gái một chủ quán trọ, là một thầy thuốc chữa bệnh bằng thảo dược và về sau bị kết án là phù thủy. Do đẻ non, Johannes từ bé đã yếu ớt và hay ốm đau nhưng bù lại cậu thông minh hơn người và người ta kể lại rằng khi còn nhỏ, cậu thường làm những khách trọ ở nhà ông ngoại ngạc nhiên vì khả năng toán học kỳ lạ của mình.

Kepler làm quen với Thiên văn học từ rất sớm và gắn bó với nó trong cả cuộc đời. Năm 1577, khi mới lên sáu, cậu đã quan sát một siêu sao chổi, và sau này kể lại rằng cậu đã "được mẹ đưa lên một chỗ cao để nhìn nó". Năm 1580, Kepler quan sát một hiện tượng thiên văn khác - nguyệt thực, cậu nhớ là đã "được gọi ra ngoài" để nhìn nó và rằng Mặt Trăng "có vẻ khá đỏ". Tuy nhiên bệnh đậu mùa thời trẻ đã giảm thị lực và liệt tay của Kepler, khiến cậu bé phải chú tâm tới toán học nhiều hơn là quan sát các khía cạnh thiên văn học.

Năm 1589, sau khi học qua trường văn phạm, trường tiếng Latinh, và chủng viện ở Maulbronn theo hệ thống giáo dục Lutheran, Kepler bắt đầu theo học tại Đại học Tübingen. Tại đây ông học triết học từ Vitus Müller và thần học từ Jacob Heerbrand (một học trò của Philipp Melanchthon ở Wüttenberg người sau trở thành hiệu trưởng của trường.. Kepler sớm chứng tỏ là một nhà toán học xuất chúng và nổi tiếng có tài chiêm tinh. Dưới sự hướng dẫn của giáo sư toán học Michael Maestlin, ông nghiên cứu cả hệ thống Ptolemy và hệ thống Copernicus về chuyển động hành tinh và trở thành một người ủng hộ Copernicus từ lúc đó. Trong một buổi tranh luận của sinh viên, Kepler đã lên tiếng bảo vệ thuyết nhật tâm cả từ quan điểm lý thuyết lẫn thần học, khẳng định rằng Mặt Trời là nguồn năng lượng chính cung cấp hoạt năng trong vũ trụ.. Dù muốn trở thành một mục sư, gần cuối thời gian học, Kepler được tiến cử vào vị trí giáo viên toán và thiên văn học tại trường Tin Lành ở Graz, Áo. Ông nhận vị trí đó vào tháng 4, 1594, lúc 23 tuổi.

Khởi đầu sự nghiệp (1594–1600)

Mysterium Cosmographicum

Tại Graz, Kepler bắt đầu phát triển một lý thuyết bảo vệ hệ thống Copernicus, xuất bản năm 1596 với tên Mysterium Cosmographicum—(Bí ẩn vũ trụ). Ông tuyên bố là đã có một thị kiến vào ngày 19 tháng 7 năm 1595 chứng minh sự giao hội của Sao Mộc và Sao Thủy trên hoàng đạo; ông nhận ra rằng các đa giác đều nội tiếp và ngoại tiếp đường tròn theo những tỉ lệ xác định, mà theo lập luận của ông, có thể là những cơ sở hình học của vũ trụ. Sau khi thất bại trong việc tìm một cách sắp xếp duy nhất các đa giác cho khớp với quan trắc thiên văn (ngay cả khi cho thêm vào ba hành tinh), Kepler bắt đầu thí nghiệm với những hình khối đa diện ba chiều. Ông thấy rằng các khối đa diện đều Platon có thể nội tiếp và ngoại tiếp bởi các khối cầu tròn; lồng những khối đa diện này với nhau, mỗi khối giới hạn bởi một khối cầu, kết quả là ta có sáu lớp, tương ứng với sáu hình tinh được biết đến thời đó - Sao Thủy, Sao Kim, Trái Đất, Sao Hỏa, Sao Mộc, Sao Thổ. Bằng cách sắp xếp các khối đa diện theo thứ tự-hình 8 mặt, hình 20 mặt, hình 12 mặt, hình 4 mặt (tứ diện), hình lập phương-Kepler thấy rằng các khối cầu có thể đặt vào các khoảng tương ứng (trong giới hạn chính xác của quan trắc thiên văn đương thời) với kích thước tương đối của quỹ đạo của mỗi hành tinh, với giả thiết là chúng quay xung quanh Mặt Trời. Kepler cũng tìm thấy công thức liên hệ giữa kích thước của khối cầu ứng với mỗi hành tinh và chu kỳ quỹ đạo của nó: từ hành tinh phía trong tới hành tinh phía ngoài, tỉ lệ sự tăng chu kỳ quỹ đạo gấp đôi tỉ lệ giữa bán kính khối cầu. Tuy nhiên, Kepler về sau từ bỏ công thức này, vì nó chưa được chính xác.

Như tên gọi cuốn sách phần nào chỉ ra, Kepler nghĩ rằng ông đã phát lộ kế hoạch thiết lập vũ trụ có tính hình học của Thượng đế. Phần lớn nhiệt huyết của Kepler đối với hệ thống Copernicus bắt nguồn từ xác tín thần học của ông về mối liên hệ giữa cái Vật chất và cái Tinh thần; vũ trụ tự nó là một hình ảnh của Chúa, với Mặt Trời ứng với Chúa Cha, thiên cầu ứng với Chúa Con, và không gian ở giữa ứng với Chúa Thánh Linh. Bản thảo đầu tiên của Mysterium còn có một chương mở rộng nhằm hòa giải thuyết nhật tâm với các trích đoạn Kinh Thánh vốn dường như ủng hộ thuyết địa tâm.

Với sự giúp đỡ của thầy hướng dẫn là Michael Maestlin, Kepler nhận được hội đồng trường Đại học Tübingen cho phép xuất bản bản thảo, trong lúc chờ để chỉnh sửa, loại bỏ phần chú giải Kinh Thánh và thêm vào một đoạn mô tả đơn giản, dễ hiểu hơn hệ thống Copernicus cũng như những ý tưởng mới của Kepler. Mysterium mãi đến năm 1596 mới được in, và đầu năm 1597 Kepler nhận các bản in để gửi cho những nhà thiên văn và nhà bảo trợ có tiếng; nó không được truyền bá rộng rãi, nhưng ít nhất đã tạo dựng danh tiếng một nhà thiên văn xuất chúng cho Kepler. Những lời đề tặng hoa mỹ, dành cho những nhà bảo trợ quyền lực cũng như những người kiểm soát vị trí của ông ở Graz, cũng đem lại một lối đi thiết yếu tới hệ thống bảo trợ.

Mặc dù các công trình sau này có sửa chữa nhiều chi tiết của cuốn sách, Kepler không bao giờ đoạn tuyệt vũ trụ học đa diện đều-khối cầu trong Mysterium Cosmographicum. Các công trình thiên văn quan trọng của ông về sau ít nhiều có thể được coi như sự phát triển rộng thêm của nó, liên quan tới việc tìm các kích thước chính xác hơn cho các khối cầu bằng cách tính toán tâm sai của các quỹ đạo hành tinh bên trong chúng. Năm 1621 Kepler tái bản Mysterium dài gấp rưỡi ấn bản đầu tiên, với các cước chú mô tả chi tiết các hiệu chỉnh và cải tiến mà ông đạt được sau 25 năm.

Nói về ảnh hưởng của Mysterium, nó có thể được xem như là bước quan trọng đầu tiên trong việc hiện đại hóa lý thuyết đề xuất bởi Nicolaus Copernicus trong tác phẩm "De Revolutionibus". Trong khi Copernicus tìm cách giới thiệu một hệ thống nhật tâm, ông tinh chỉnh các công cụ toán học của Ptolemaeus (tức ngoại luân và các đường tròn lệch tâm) để giải thích sự thay đổi tốc độ chuyển động quay của hành tinh, và đồng thời tiếp túc sử dụng tâm quỹ đạo Trái Đất như một điểm quy chiếu thay vì Mặt Trời "như một sự hỗ trợ cho tính toán và để tránh làm độc giả nhầm lẫn khi chệch quá xa khỏi đường hướng của Ptolemaeus." Thiên văn học hiện đại nợ "Mysterium Cosmographicum" rất nhiều, bất chấp những sai lầm trong luận đề chính của nó, "bởi vì nó đại diện cho bước đầu tiên tẩy trừ những tàn dư của lý thuyết Ptolemaeus vẫn còn bám lấy hệ thống Copernicus."

Kết hôn với Barbara Müller

Tháng 12 năm 1595, Kepler làm quen với Barbara Müller, một góa phụ 23 tuổi đã qua 2 đời chồng và có một con gái nhỏ, Gemma van Dvijneveldt, và họ bắt đầu hẹn hò. Müller, người thừa kế điền sản của những người chồng quá cố, cũng là con gái của một nhà chủ cối xay thành đạt. Cha cô Jobst ban đầu phản đối bất chấp dòng dõi của Kepler; dù ông thừa hưởng tên tuổi của ông nội, sự nghèo túng của Kepler khiến cho cuộc hôn nhân có vẻ không môn đăng hộ đối. Những lần Kepler viếng thăm nhà Müller rất ít ỏi và bị đón tiếp lạnh nhạt, tuy nhiên những người mai mối đã vận động tích cực cho Kepler. Ngay cả vậy, lễ đính ước chỉ suýt chút nữa là hủy bỏ nếu những vị giáo chức không gây áp lực lên nhà Müller yêu cầu tôn trọng thỏa thuận. Barbara và Johannes cuối cùng kết hôn vào ngày 27 tháng 4, 1597.

Trong những năm đầu cuộc hôn nhân, gia đình Kepler đã có hai đứa trẻ (tên là Heinrich và Susana), nhưng đều chết yểu. Năm 1602, họ có một đứa con gái (cũng lấy tên Susanna); và sau đó là hai con trai (Friedrich, 1604; Ludwig, 1607). Kepler cũng dành tình yêu mến cho con gái riêng Regina của Barbara.

Các nghiên cứu khác
Tiếp theo việc xuất bản Mysterium và với sự che chở của thanh tra trường Graz, Kepler bắt đầu một chương trình tham vọng nhằm mở rộng và trau chuốt công trình của mình. Ông đã dự định viết thêm 4 cuốn sách: một về các khía cạnh tĩnh tại của vũ trụ (Mặt Trời và các định tinh), một về các hành tinh và chuyển động của chúng, một về bản chất vật lý của các hành tinh và sự hình thành các đặc điểm địa lý (tập trung chủ yếu vào Trái Đất) và một về các tác động của bầu trời lên Trái Đất, bao gồm quang học khí quyển, khí tượng học và chiêm tinh học.

Ông cũng tìm hiểu ý kiến của nhiều nhà thiên văn khác mà ông đã gửi tặng Mysterium, trong đó có Reimarrus Ursus-nhà toán học triều đình của Rudolf II và là một đối thủ kình địch với Tycho Brahe. Ursus không trả lời trực tiếp, nhưng cho in lá thư tâng bốc của Kepler để phục vụ cho cuộc tranh cãi quyền tác giả với Tycho (về thứ mà ngày nay được biết đến dưới tên hệ thống Tycho). Bất chấp tai tiếng này, Tycho cũng bắt đầu liên lạc với Kepler, khởi đầu một sự phê phán khắc nghiệt nhưng chính thống về hệ thống Kepler; trong một loạt những phản đối, Tycho không tán thành với việc sử dụng những dữ liệu số thiếu chính xác Kepler lấy từ Copernicus. Thông qua thư từ, Tycho và Kepler thảo luận những vấn đề rộng lớn hơn về thiên văn học, đặc biệt về các hoạt động của Mặt Trăng và lý thuyết Corpenicus (nhất là tính hợp lý về mặt thần học của nó). Nhưng không có những số liệu từ những quan sát của Tycho vốn chính xác hơn nhiều, Kepler không có cách nào giải quyết nhiều trong số vấn đề trên.

Thay vào đó, ông chuyển sự quan tâm sang niên đại học và nghiên cứu về sự "hài hòa", hay quan hệ thần số học giữa âm nhạc, toán học, và thế giới vật lý, cũng như các ý nghĩa chiêm tinh có thể rút ra từ đó. Bằng cách giả thiết rằng Trái Đất có một linh hồn (một thuộc tính mà về sau ông viện chứng để giải thích cách Mặt Trời gây ra chuyển động của các hành tinh), ông thiết lập một hệ thống ước đoán liên kết các góc chiêm tinh và các khoảng cách thiên văn với thời tiết và các hiện tượng trên Trái Đất khác. Tuy nhiên tới năm 1599, ông lại một lần nữa cảm thấy công trình của mình bị hạn chế bởi tính thiếu chính xác của các dữ liệu hiện có, cũng như mối căng thẳng tôn giáo gia tăng đe dọa chỗ làm của ông ở Graz. Tháng 12 năm đó, Tycho mời Kepler đến thăm Praha; vào ngày 1 tháng 1 năm 1600 (trước cả khi nhận được lời mời), Kepler khởi hành với hi vọng rằng sự bảo trợ của Tycho sẽ giải quyết được những vấn đề của ông, cả về triết lý lẫn xã hội và tài chính.

Nhà toán học hoàng gia ở Praha (1601–1612)

Làm việc cho Tycho Brahe

Ngày 4 tháng 2 năm 1600, Kepler gặp Tycho Brahe và các trợ lý của ông là Franz Tengnagel và Longomontanus tại Benátky nad Jizerou (cách Praha 35 km), nơi đài thiên văn mới của Tycho đang được xây dựng. Hai tháng sau đó ông lưu lại như một vị khách, phân tích một vài số liệu của Tycho về Sao Hỏa; Tycho canh giữ dữ liệu của mình rất cẩn thận, nhưng rất ấn tượng với những ý tưởng lý thuyết của Kepler và dần cho phép ông được tiếp cận nhiều hơn. Kepler dự định kiểm chứng lý thuyết của mình trong Mysterium Cosmographicum dựa trên dữ liệu Sao Hỏa, nhưng ông đánh giá rằng công trình có thể tốn đến hai năm (vì ông không được phép chép lại dữ liệu để dùng). Với sự giúp đỡ của Johannes Jessenius, Kepler tìm cách thỏa thuận một chỗ làm chính thức với Tycho, nhưng chuyện này đổ bể sau một cuộc tranh cãi nóng nảy và Kepler rời Praha ngày 6 tháng 4. Hai người sau đó sớm hòa giải và cuối cùng đi đến một thỏa thuận về lương bổng cũng như chỗ ăn ở, vào tháng 6, Kepler trở về nhà ở Graz để dọn cả gia đình tới Praha.

Những khó khăn về tôn giáo và chính trị tại Graz dập tắt hi vọng chuyển nhà nhanh chóng của Kepler; trong nỗ lực tìm cách tiếp tục việc nghiên cứu thiên văn, Kepler thử xin được bổ nhiệm vào vị trí nhà toán học cho Đại công tước Ferdinand của Áo. Vì mục đích đó, ông đã viết một luận văn-đề tặng cho Ferdinand-trong đó ông đề xuất một lý thuyết giải thích chuyển động Mặt Trăng bằng lực: "In Terra inest virtus, quae Lunam ciet" (Có một lực trên Trái Đất khiến cho Mặt Trăng chuyển động). Dù luận văn không mang lại cho ông một vị trí tại cung đình của Ferdinant, nó đã giúp vạch ra một phương pháp mới để đo đạc nguyệt thực mà ông dùng trong lần nguyệt thực ngày 10 tháng 7 tại Graz. Những quan sát này tạo nên cơ sở cho những khám phá của ông về các định luật quang học sau này sẽ kết tinh trong Astronomiae Pars Optica.

Ngày 2 tháng 8, sau khi từ chối cải sang Công giáo, Kepler và gia đình bị trục xuất khỏi Graz. Vài tháng sau, Kepler đưa cả gia đình tới Praha. Trong suốt năm 1601, ông được Tycho hỗ trợ trực tiếp, giao cho ông việc phân tích các quan sát về hành tinh và viết một đoản luận chống lại Ursus (đã quá cố). Vào tháng 9, Tycho đảm bảo cho ông một vị trí cộng tác viên trong một dự án mới mà ông đề xuất với hoàng đế: Bảng Rudolf thay thế cho danh mục sao trước đây của Erasmus Reinhold. Hai ngày sau cái chết đột ngột của Tycho vào ngày 24 tháng 10 năm 1601, Kepler được bổ nhiệm làm người kế nhiệm ở vị trí nhà toán học hoàng gia với trách nhiệm hoàn thành những công trình dang dở của Tycho. Đã có những giả thiết rằng Kepler đầu độc Tycho để hưởng lợi nhưng một nghiên cứu khai quật tử thi xác nhận rằng đó là đột tử do suy thận. 11 năm làm nhà thiên văn hoàng gia từ đó sẽ là những năm nghiên cứu sôi nổi nhất cuộc đời ông.

Cố vấn cho Hoàng đế Rudolf II
Trách nhiệm chính của Kepler trong vai trò nhà toán học triều đình là cung cấp các phép bói chiêm tinh cho hoàng đế. Mặc dù Kepler lấy làm bi quan về những nỗ lực của các nhà chiêm tinh đương thời muốn tiên đoán chính các sự kiện cụ thể trong tương lai hoặc thuộc về thánh thần, chính ông cũng đã lấy nhiều lá số tử vi cho bạn bè, gia đình và những người bảo trợ ngay từ hồi còn học ở Tübingen và được đón nhận nồng hậu. Bên cạnh những lá số tử vi về các liên minh và các lãnh đạo nước ngoài, hoàng đế còn tìm lời chỉ dẫn từ Kepler về các vấn đề chính trị. Rudolf cũng tích cực quan tâm tới các công trình của các học giả ngụ tại triều đình của mình (nhiều trong số đó là các nhà giả kim thuật) và cũng để tâm tới nghiên cứu thiên văn học của Kepler.

Về mặt chính thức, chỉ có Công giáo và phái Calixtine (nhánh ôn hòa của giáo hội cải cách Hussite) là những tín điều được công nhận ở Praha, tuy nhiên vị trí quan trọng của Kepler tại triều đình cho phép ông thực hành các nghi thức tôn giáo Lutheran mà không phải giấu diếm. Hoàng đế cung cấp một khoản thu nhập đáng kể trên danh nghĩa cho ông, nhưng những khó khăn do ngân khố quá tải của triều đình khiến cho các khoản lương không được thanh toán đầy đủ. Một phần vì các khó khăn tài chính, cuộc sống ở gia đình với người vợ Barbara không dễ dàng, chất đầy những tranh cãi vặt và những lần ốm đau. Tuy nhiên đời sống cung đình cho phép Kepler gặp gỡ với nhiều học giả nổi tiếng đương thời (trong đó có nhà ngoại giao, nhà triết học Wacker von Wackenfels, nhà thiên văn David Fabricius, nhà toán học Jost Burgi,...) cũng như có thể tiến hành các nghiên cứu thiên văn một cách thuận lợi.

Astronomiae Pars Optica

Trong lúc ông dần dần phân tích số liệu quan sát Sao Hỏa của Tycho-giờ nằm hoàn toàn trong tay ông-và bắt đầu quá trình lập Bảng Rudolf một cách chậm chạp, Kepler cũng tiến hành hành nghiên cứu các định luật về quang học từ luận văn về Mặt Trăng của ông năm 1600. Cả nhật thực và nguyệt thực đều gây ra những hiện tượng chưa được giải thích, như những kích thước bóng kì lạ, màu đỏ máu của nguyệt thực toàn phần, và ánh sáng bất thường bao phủ nhật thực toàn phần. Các vấn đề liên quan tới khúc xạ trong khí quyển áp dụng tới mọi quan sát thiên văn. Trong gần như cả năm 1603, Kepler tạm dừng các công trình khác để tập trung vào lý thuyết quang học, và kết quả là một bản thảo được trình bày cho hoàng đế vào ngày 1 tháng 1 năm 1604, sau đó in dưới tên Astronomiae Pars Optica (tạm dịch: Một phần trong quang học thiên văn). Trong cuốn sách, Kepler mô tả định luật nghịch đảo bình phương về cường độ ánh sáng, sự phản xạ bởi gương phẳng và gương cong, và các nguyên lý của máy ảnh lỗ kim (pinhole camera, tức máy ảnh không có ống kính, dùng để quan sát nhật thực), cũng như những ngụ ý thiên văn học của quang học như thị sai và kính thước biểu kiến của các thiên thể. Ông cũng mở rộng nghiên cứu về quang học sang mắt người, và do đó các nhà khoa học thần kinh ghi nhận Kepler là người đầu tiên nhận ra rằng hình ảnh được chiếu lộn ngược vào mắt nhờ có thấu kính mắt (thủy tinh thể) lên võng mạc. Kepler dường như không coi trọng giải đáp vấn đề này cho lắm vì ông không cho nó liên quan tới cơ học, nhưng ông đã gợi ý rằng hình ảnh sau đó được hiệu chỉnh trong những "chỗ rỗng của bộ não" do "những hoạt động của Linh hồn", một nhận xét mang tính tiên tri về thần kinh thị giác. Ngày nay, Astronomiae Pars Optica thường được xem là nền tảng của quang học hiện đại (dù cho định luật khúc xạ còn chưa được biết tới). Kepler cũng đóng góp cho sự hình thành của hình học xạ ảnh với việc giới thiệu ý tưởng về sự thay đổi liên tục của một thực thể toán học trong công trình này. Ông lập luận rằng nếu một tiêu điểm của một đường cô-nic được phép di chuyển dọc theo được thẳng nối các tiêu điểm, dạng hình học sẽ thay đổi hoặc suy biến thành một dạng khác. Theo cách này, một elip sẽ biến thành parabol khi một tiêu điểm tiến tới vô cùng, và khi hai tiêu điểm của một elip nhập thành một, một đường tròn sẽ xuất hiện. Khi hai tiêu điểm của một hyperbol sáp nhập với nhau, hyperbol sẽ biến thành một cặp đường thẳng. Ông cũng giả thiết rằng nếu một đường thẳng được mở rộng tới vô cực nó sẽ gặp chính nó tại một điểm tại vô cực duy nhất, và do đó có những tính chất của một đường tròn bán kính vô cùng lớn. Ý tưởng này về sau được nhiều nhà toán học như Pascal, Leibniz, Monge và Poncelet vận dụng, và được biết dưới tên "tính liên tục hình học" hay định luật về tính liên tục.

Siêu tân tinh năm 1604

Tháng 10 năm 1604, một ngôi sao mới rất sáng xuất hiện lúc chập tối, nhưng Kepler không tin vào những tin đồn cho tới khi ông tận mắt nhìn thấy. Kepler bắt đầu quan sát một cách hệ thống tinh vân đó. Theo chiêm tinh học, cuối năm 1603 đánh dấu sự khởi đầu của một tam giác lửa (tam giác hướng lên là biểu tượng của lửa trong chiêm tinh), bắt đầu cho một chu kỳ 800 năm của các đại giao hội; các nhà chiêm tinh liên kết hai chu kỳ trước với sự nổi lên của Charlemagne và sự ra đời của Jesus, và do đó trông đợi những điềm báo lớn, đặc biệt là liên quan tới hoàng đế. Chính trong hoàn cảnh này, với tư cách nhà toán học triều đình và nhà chiêm tinh cho hoàng đế, Kepler mô tả ngôi sao mới hai năm sau đó trong cuốn De Stella Nova. Trong đó Kepler mô tả các đặc điểm thiên văn về ngôi sao trong khi giữ một cách tiếp cận hoài nghi đối với nhiều cách diễn giải chiêm tinh về nó lưu hành đương thời. Ông ghi chép về độ sáng giảm dần của sao, phỏng đoán về nguồn gốc của nó, và sử dụng sự không quan sát thấy quang sai để lập luận rằng nó nằm trong vòm cầu các định tinh, từ đó làm xói mòn thêm giáo điều về tính bất biến của thiên giới (ý tưởng có từ thời Aristotle rằng các thiên cầu là hoàn hảo và bất biến). Sự ra đời của một ngôi sao mới ngụ ý tính có thể thay đổi của thiên giới. Trong một phụ lục, Kepler cũng thảo luận về một công trình niên đại học mới hồi đó của nhà sử học Ba Lan Laurentius Suslyga; ông tính toán rằng, nếu Suslyga chính xác khi nói những niên biểu được chấp nhận thời bấy giờ bị chậm 4 năm, thì Ngôi sao Bethlehem-tương đồng với ngôi sao mới hiện tại-sẽ trùng hợp với đại giao hội lần thứ nhất của chu kỳ 800 năm trước đó.

Astronomia nova
Dòng nghiên cứu mở rộng đúc kết trong Astronomia nova (Một Thiên văn học mới)-bao gồm hai định luật đầu về chuyển động hành tinh-bắt đầu với phân tích, dưới sự chỉ dẫn của Tycho, về quỹ đạo Sao Hỏa. Kepler tính toán lại nhiều phép xấp xỉ khác nhau về quỹ đạo Sao Hỏa sử dụng một đẳng thước (công cụ toán học mà Copernicus phê phán và loại bỏ khỏi công trình của ông), cuối cùng tạo nên một mô hình nhìn chung phù hợp với quan sát của Tycho trong sai số đo đạc trung bình khoảng 2 phút. Nhưng ông cảm thấy chưa hài lòng với kết quả phức tạp và vẫn ít nhiều không khớp này; ở một số điểm mô hình chênh lệch với dữ liệu tới 8 phút. Hàng loạt các phương pháp thiên văn toán học truyền thống không đáp ứng được ông, và Kepler bắt đầu thử quy hồi một quỹ đạo hình trứng với dữ liệu.

Trong quan điểm thần học của Kepler về vũ trụ, Mặt Trời (một biểu tượng của Chúa Cha) là nguồn của các hoạt lực trong Hệ Mặt Trời. Kepler vạch ra một cơ sở vật lý cho nó, tương đồng với lý thuyết của William Gilbert về linh hồn từ tính của Trái Đất trong cuốn De Magnete (1600) và công trình của chính ông về quang học, Kepler giả thiết rằng hoạt lực (hay loại chuyển động trong phân loại Aristotle) phát ra từ Mặt Trời suy yếu theo khoảng cách, khiến cho các hành tinh chuyển động nhanh hơn khi tiến tới gần Mặt Trời và chậm hơn khi rời xa nó. Có lẽ giả thiết này đưa đến một mối liên hệ toán học sẽ khôi phục trật tự thiên văn học. Dựa trên các đo đạc về các điểm viễn nhật và cận nhật của Trái Đất và Sao Hỏa, ông lập nên một công thức trong đó tốc độ chuyển động của một hành tinh tỷ lệ nghịch với khoảng cách từ nó tới Mặt Trời. Tuy nhiên việc kiểm tra quan hệ này trong suốt chu kỳ quỹ đạo, cần số lượng vô cùng lớn những phép tính toán; để đơn giản hóa nhiệm vụ này, cuối năm 1602 Kepler thiết lập lại tỉ lệ bằng hình học: các hành tinh quét những diện tích bằng nhau trong các khoảng thời gian bằng nhau-đó chính là định luật thứ hai của Kepler về chuyển động hành tinh.

Sau đó ông bắt đầu tính toán toàn bộ quỹ đạo của Sao Hỏa, sử dụng định luật tỉ lệ hình học và giả thuyết một quỹ đạo hình trứng. Sau khoảng 40 lần thất bại, cuối cùng vào đầu năm 1605 ông đã đi đến ý tưởng về một quỹ đạo elip, mà trước đó ông cho là quá đơn giản, không thể nào các nhà thiên văn trước đó lại bỏ qua được (!). Phát hiện ra rằng một quỹ đạo elip khớp với dữ liệu về Sao Hỏa, ông lập tức kết luận rằng tất cả mọi hành tinh chuyển động theo các đường elip, với Mặt Trời nằm ở một tiêu điểm-đó là định luật thứ nhất của Kepler về chuyển động hành tinh. Tuy nhiên bởi không sử dụng một phụ tá nào để tính toán, ông không thể mở rộng phân tích toán học ra ngoài Sao Hỏa. Cuối năm đó, ông hoàn thành bản thảo của Astronomia nova, nhưng phải đợi tới năm 1609 mới xuất bản được do các tranh cãi pháp lý liên quan tới việc sử dụng dữ liệu quan sát của Tycho với những người thừa kế trong dòng họ Brahe.

Dioptrice, bản thảo Somnium và các công trình khác
Những năm sau khi hoàn thành Astronomia Nova, hầu hết nghiên cứu của Kepler tập trung vào việc chuẩn bị các bảng Rudolf và một tập hợp các lịch thiên văn dựa trên bảng đó. Ông cũng thử bắt đầu một sự hợp tác với nhà thiên văn người Ý Giovanni Antonio Magini, nhưng bất thành. Một vài công trình khác của ông liên quan tới niên đại học, đặc biệt là những sự kiện trong cuộc đời Jesus, và chiêm tinh học, chủ yếu là sự phê phán các tiên đoán hão huyền về các thảm họa diệt vong như của Helisaeus Roeslin.

Kepler và Roeslin đụng độ nhau trong một loài những bài tấn công ăn miếng trả miếng, trong khi bác sĩ Philip Feselius công bố một công trình phản bác môn chiêm tinh nói chung, nhất là công trình của Roeslin. Đáp lại cái mà Kepler cho là sự thái quá của một bên là chiêm tinh học và bên kia là sự chối bỏ nó quá hăng hái, Kepler soạn Tertius Interveniens (tạm dịch: Những can thiệp từ bên thứ ba). Về danh nghĩa công trình này - được giới thiệu cho nhà bảo trợ chung của Roeslin và Feselius-là một suy nghĩ giảng hòa giữa các học giả thù nghịch, nhưng nó cũng trình bày quan niệm chung Kepler về giá trị của chiêm tinh học, bao gồm một vài cơ chế có tính giả thuyết về tương tác giữa hành tinh và linh hồn con người. Trong khi Kepler xem hầu hết các phương pháp và quy tắc truyền thống của chiêm tinh học là "phân dậy mùi quỷ dữ" trong đó một con gà cần mẫn kéo lê chân, có một "hạt giống hiếm hoi, thực vậy, thậm chí một hạt ngọc trai hay cục vàng" có thể tìm thấy bằng những nhà chiêm tinh khoa học ngay thẳng.

Đầu năm 1610, Galileo Galilei sử dụng kính viễn vọng do ông mới chế tạo, đã khám phá ra 4 hành tinh quay quanh Sao Mộc. Vào lúc công bố phát hiện của mình (tức quyển Sidereus Nuncius-Sứ giả Sao), Galileo tham khảo ý kiến của Keler, một phần để nhằm tăng cường uy tín cho những quan sát của mình. Kepler trả lời một cách nồng nhiệt bằng một tiểu luận ngắn được in dưới tên Dissertatio cum Nuncio Sidereo (tạm dịch: Thảo luận với Sứ giả Sao). Ông xác nhận quan sát của Galileo và đưa ra một loạt phỏng đoán về ý nghĩa và ngụ ý của các khám phá và phương pháp dùng kính viễn vọng của Galileo, cho thiên văn học cũng như vũ trụ học, chiêm tinh học. Sau đó vào cùng năm Kepler công bố các kết quả quan sát dùng kính viễn vọng của chính mình về các mặt trăng đó trong Narratio de Jovis Satellitibus (tạm dịch, Mô tả về các vệ tinh Sao Mộc), cung cấp thêm sự ủng hộ cho Galileo. Tuy nhiên Galileo đã gây thất vọng cho Kepler khi không bao giờ công bố những phản hồi (nếu có) về Astronomia Nova.

Sau khi nghe nói về khám phá về kính viễn vọng của Galileo, Kepler cũng bắt đầu những nghiên cứu cả lý thuyết và thực nghiệm về quang học viễn vọng sử dụng một kính viễn vọng mượn từ Công tước Ernest của Cologne. Bản thảo hoàn thành tháng 9 năm 1610 và công bố dưới tên Dioptrice (Khúc xạ học) năm 1611. Trong đó, Kepler thiết lập cơ sở lý thuyết của các thấu kính hội tụ lồi kép và thấu kính phân kỳ lõm kép-và cách chúng kết hợp để tạo nên kính viễn vọng của Galileo-cũng như quan niệm về ảnh thực và ảnh ảo, ảnh đứng và ảnh ngược, và ảnh hưởng của tiêu cự lên độ phóng đại và độ thu nhỏ. Ông cũng mô tả một kính viễn vọng cải tiến-ngày nay được gọi là kính thiên văn Kepler-trong đó hai thấu kính lồi có thể tạo ra độ phóng đại lớn hơn tổ hợp thấu kính lồi và lõm của Galileo.

Vào khoảng năm 1611, Kepler cho lưu hành một bản thảo của tiểu thuyết Somnium (Giấc mơ, được con trai Kepler in sau khi ông mất). Một phần mục đích của Somnium là để mô tả việc thực hành thiên văn sẽ như thế nào từ góc nhìn ở một hành tinh khác, để chỉ ra tính tiện lợi của một hệ thống phi địa tâm. Bản thảo, đã biến mất sau khi trao tay một vài lần, mô tả một chuyến đi tưởng tượng tới Mặt Trăng, nó một phần mang tính phóng dụ, một phần mang tính tự truyện, và một phần có tính luận văn về du hành liên hành tinh (Carl Sagan lẫn Isaac Asimov xem đây là tiểu thuyết khoa học viễn tưởng đầu tiên trong lịch sử). Nhiều năm về sau, một phiên bản bóp méo của câu chuyện xét tới phiên tòa buộc tội mẹ ông là phù thủy, với người mẹ là người dẫn truyện tham vấn một con quỷ để học cách du hành ngoài không gian. Sau khi bà cuối cùng được tha bổng, Kepler sáng tác thêm 223 cước chú cho câu chuyện-dài gấp vài lần bản thân văn bản gốc-để diễn giải những khía cạnh phúng dụ cũng như nội dung khoa học đáng kể (đặc biệt là đề cập tới địa lý trên Mặt Trăng) ẩn chứa trong văn bản.

Như một món quà năm mới, trong năm 1611 ông cũng sáng tác một tiểu luận tựa đề Strena Seu de Nive Sexangula (tạm dịch, Một món quà Năm Mới về Tuyết Lục giác). Trong luận văn này, Kepler đã lần đầu tiên mô tả đối xứng lục giác của bông tuyết, thảo luận về một cơ sở vật lý nguyên tử luận có tính giả thiết cho đối xứng, và đề xuất thứ sau này được biết tới như Giả thiết Kepler, một mệnh đề về sự sắp xếp tối ưu các khối cầu đặc

Các vấn đề chính trị và đời sống cá nhân
Năm 1611, căng thẳng tôn giáo-chính trị Praha trở thành một cuộc khủng hoảng thực sự. Hoàng đế Rudolf-khi đó sức khỏe đang suy yếu-bị em trai là Matthias buộc nhường tước hiệu vua Bohemia. Cả hai phe đều tìm lời chỉ dẫn chiêm tinh của Kepler, một cơ hội mà ông đã sử dụng để đưa ra những lời khuyên chính trị mang tính hòa giải (mà ít khi liên hệ với các ngôi sao, trừ trong những khẳng định chung chung nhằm can ngăn những hành động vũ lực bộc phát). Nhưng rõ ràng viễn cảnh tương lai của Kepler trong triều đình Matthias là mờ nhạt.

Cũng trong năm đó, vợ ông Barbara Kepler mắc bệnh sốt phát ban Hungary, và sau đó bắt đầu có những cơn động kinh. Khi Barbara hồi phục, cả ba đứa trẻ đều nhiễm đậu mùa, đứa con trai lớn, Friedrich, mất (6 tuổi). Sau cái chết của con trai, Kepler gửi thư tới các nhà bảo trợ tiềm năng ở Württemberg và Padua để tìm cơ hội di cư. Ở Đại học Tübingen (Württemberg), những lo ngại về việc Kepler đã tiếp nhận dị giáo Calvin vi phạm Tín điều Augsburg đã ngăn cản ông trở về. Tại Đại học Padua, Galileo lúc ấy sắp ra đi giới thiệu Kepler thay ghế giáo sư toán, tuy nhiên Kepler muốn gia đình sống trong lãnh thổ Đức đã không nhận lời; thay vào đó ông tới Áo để sắp xếp một vị trí giáo viên và nhà toán học của hạt Linz. Tuy nhiên, bệnh của Barbara tái phát và bà mất ít lâu sau khi Kepler về nhà.

Kepler hoãn việc chuyển nhà và ở lại Praha cho tới khi Rudolf qua đời vào đầu năm 1612, mặc dù ông cũng không thể nghiên cứu được gì giữa những rối loạn chính trị, căng thẳng tôn giáo và bi kịch gia đình này. Thay vào đó, ông sắp xếp các thư từ và công trình trước đây về niên đại học thành tác phẩm Eclogae Chronicae (tức Tuyển tập niên đại học). Sau khi kế vị ngôi Hoàng đế Thánh chế La Mã, Matthias tái xác nhận vị trí nhà toán học triều đình (và lương bổng) của Kepler nhưng cho phép ông dời tới Linz.

Dạy học ở Linz và những năm cuối đời (1612–1630)

Tại Linz, các công việc chính của Kepler (bên cạnh việc hoàn thành các Bảng Rudolf) là dạy tại trường của thành phố và cung cấp các dịch vụ chiêm tinh và thiên văn. Trong những năm đầu tiên ở đây, ông bớt bấp bênh về tài chính và được hưởng tự do tín ngưỡng hơn so với cuộc sống ở Praha—mặc dù giáo hội Luther trừng phạt sự không dứt khoát trong thần học của ông bằng việc không ban bí tích Thánh thể. Công trình đầu tiên ông công bố ở Linz là De vero Anno (1613), một luận văn bao quát về năm Chúa Giáng sinh, ông cũng tham gia vào cuộc bàn cãi về việc có nên ban bố lịch cải cách của Giáo hoàng Grêgôriô XII trên những vùng lãnh thổ Đức theo Kháng Cách hay không; cùng năm đó ông cũng viết một luận văn toán học quan trọng Nova stereometria doliorum vinariorum, về việc đo thể tích của các vật chứa như thùng rượu vang, xuất bản năm 1615.

Kết hôn lần hai
Ngày 30 tháng 10 năm 1613, Kepler làm đám cưới với cô gái 24 tuổi Susanna Reuttinger. Kề từ sau cái chết của người vợ đầu Barbara, Kepler đã cân nhắc kỹ lưỡng 11 người khác nhau trong vòng 2 năm (quá trình ra quyết định này được ông tối ưu trong đầu và về sau công thức hóa thành bài toán hôn nhân. Ông cuối cùng quay trở lại với Reuttinger (đám mai mối thứ năm), người mà ông viết, "đã thu phục tôi với tình yêu, sự tận tụy khiêm tốn, khả năng quản lý kinh tế gia đình, tính siêng năng, và tình yêu dành cho con riêng." Ba đứa trẻ đầu của cuộc hôn nhân thứ hai này (Margareta Regina, Katharina, và Sebald) đều chết yểu. Ba người con sau trưởng thành: Cordula (sinh năm 1621), Fridmar (1623), Hildebert (1625). Theo các nhà viết tiểu sử Kepler, đây là mối hôn nhân hạnh phúc hơn nhiều so với lần đầu.

Epitome astronomiae Copernicanae, lịch biểu và phiên tòa xử mẹ ông
Từ khi hoàn thành Astronomia nova, Kepler dự định viết một cuốn sách giáo khoa thiên văn học. Năm 1615, ông hoàn thành tập đầu tiên trong ba tập của Epitome astronomiae Copernicanae (Tạm dịch: Thiên văn học Copernicus giản lược); tập đầu (các quyển I-III) được in năm 1617, tập hai (quyển IV) in năm 1617, và tập ba (các quyển V-VII) năm 1621. Trong khi tựa đề đơn thuần nhắc tới thuyết nhật tâm, thực tế cuốn sách giáo khoa này của Kepler hoàn thiện hệ thống dựa trên quỹ đạo elip của chính ông, và đã trở thành công trình gây ảnh hưởng nhất của ông. Nó chứa đựng toàn bộ ba định luật về chuyển động hành tinh và nỗ lực giải thích chuyển động thiên thể bằng những nguyên nhân vật lý. Dù nó mở rộng rõ ràng hai định luật đầu của chuyển động hành tinh (từng áp dụng cho Sao Hỏa trong Astronomia nova) cho tất cả các hành tinh cũng như Mặt Trăng và các mặt trăng của Sao Mộc, nó đã không giải thích làm thế nào các quỹ đạo elip có thể rút ra từ các dữ liệu quan sát.

Như một sản phẩm phụ từ Bảng Rudolf và các lịch thiên văn, Kepler công bố các lịch chiêm tinh, rất phổ biến thời bấy giờ và giúp một phần trang trải chi phí cho các công trình khác của ông-đặc biệt là khi ngân khố triều đình từ chối hỗ trợ tài chính. Trong 6 tập lịch của ông những năm 1617-1624-Kepler đã dự đoán các vị trí hành tinh và thời tiết cũng như các sự kiện chính trị; thú vị là các dự đoán chính trị thường chính xác một cách cẩn trọng, có lẽ nhờ vào sự hiểu biết sắc sảo của Kepler về những mối căng thẳng chính trị và tôn giáo đương thời. Nhưng chính sự leo thang của những căng thẳng này và sự mập mờ trong những lời tiên tri đem lại rắc rối chính trị cho chính Kepler; tập lịch cuối cùng của ông (1624) bị đốt bỏ công khai ở Graz.

Năm 1615, Ursula Reingold, một người đàn bà có tranh cãi tiền nong với em trai Kepler là Christoph, đã quả quyết rằng mẹ của Kepler, bà Katharina, đã làm cho bà ta ốm bằng một cốc bia của quỷ. Tranh cãi leo thang, và năm 1617 Katharina bị cáo buộc là phù thủy; các vụ xử phù thủy tương đối phổ biến ở trung Âu thời kỳ đó. Từ tháng 10 năm 1620, bà bị tống giam trong 14 tháng liền. Sau đó một phần nhờ những nỗ lực pháp đình của Kepler, Katharina được thả ra. Những kẻ buộc tội không có bằng chứng nào mạnh ngoài những tin đồn, cùng với một phiên bản xuyên tạc cuốn Somnium của Kepler, trong đó một người đàn bà trộn các liều thuốc độc và viện đến sự trợ giúp của một con quỷ. Katharina chịu territio verbalis, tức trình bày công cụ tra tấn để đe dọa và buộc bà thú tội. Trong suốt phiên xử, Kepler hoãn tất cả công việc khác, và chỉ dành thời gian cho "lý thuyết hài hòa" của ông. Kết quả của công trình này được công bố năm 1619, đó chính là Harmonices Mundi (Vũ trụ Hài hòa)

Harmonices Mundi
Kepler có niềm tin rằng "các vật thể hình học cho Đấng Sáng tạo mô hình để trang hoàng toàn thế giới". Trong cuốn sách, ông nỗ lực thử giải thích những tỉ lệ hình học của thế giới tự nhiên-đặc biệt là các khía cạnh thiên văn và chiêm tinh-bằng âm nhạc.. Tập hợp trung tâm của các "hài hòa" là musica universalis hay "âm nhạc của những khối cầu", một đề tài đã từng được Pythagoras, Ptolemaeus và nhiều người khác trước Kepler nghiên cứu; ngoài ra, ít lâu sau khi xuất bản sách, Kepler bị lôi vào một cuộc tranh cãi về quyền tác giả với Robert Fludd, người trước đó đã công bố lý thuyết hài hòa riêng của ông ta.

Tác phẩm khởi đầu bằng việc khảo sát các đa giác đều và các khối đa diện đều, trong đó một số dạng hình học về sau được biết dưới tên khối đa diện Kepler. Từ đó, ông mở rộng phân tích tính hài hòa sang âm nhạc, khí tượng học và chiêm tinh học; hài hòa sinh ra từ những âm thanh của linh hồn các thiên thể-và trong trường hợp chiêm tinh học là tương tác giữa các âm thanh này và linh hồn con người. Trong phần cuối cùng của tác phẩm (quyển V), Kepler giải quyết vấn đề chuyển động hành tinh, đặc biệt là mối quan hệ giữa vận tốc quỹ đạo và khoảng cách quỹ đạo từ Mặt Trời. Các mối quan hệ tương tự cũng được các nhà thiên văn khác sử dụng, nhưng Kepler-với dữ liệu của Tycho và lý thuyết thiên văn của riêng ông-xử lý chúng chính xác hơn nhiều và gán ý nghĩa vật lý mới cho chúng.

Trong số các hài hòa, Kepler phát biểu rõ ràng về cái sau này được xem là Định luật thứ ba về chuyển động hành tinh. Ông đã thử nhiều tổ hợp khác nhau trước khi khám phá ra rằng, một cách xấp xỉ, "Tỉ lệ bình phương của chu kỳ [của hai hành tinh] với nhau bằng tỉ lệ lập phương khoảng cách trung bình". Mặc dù ông có nêu ra ngày phát kiến ra điều này (8 tháng 3 năm 1618), ông lại không nói chi tiết cách ông đi đến kết luận. Tuy nhiên, ý nghĩa rộng rãi hơn về động lực học thiên thể của định luật thuần túy động học này không được nhìn nhận cho tới những năm 1660. Chắp nối với định luật về lực hướng tâm mà Christiaan Huygens mới khám phá, nó cho phép Isaac Newton, Edmund Halley, và có lẽ cả Christopher Wren và Robert Hooke chứng minh độc lập với nhau rằng; lực hút trọng trường được giả thiết giữa Mặt Trời và các hành tinh giảm dần theo bình phương khoảng cách giữa chúng. Điều này bác bỏ giả thiết truyền thống của vật lý kinh viện rằng tác dụng của sức hút giữ nguyên không đổi theo khoảng cách bất kể khi nào nó áp dụng giữa hai vật thể, như chính cách Kepler và cả Galileo, trong định luật vũ trụ sai lầm của ông, cho rằng sự rơi trong trọng trường được tăng tốc đều, cũng như học trò của Galileo là Borrelli trong một tác phẩm cơ học thiên thể năm 1666. William Gilbert, sau khi thí nghiệm với nam châm, tuyên bố rằng tâm Trái Đất là một nam châm khổng lồ. Lý thuyết đó dẫn Kepler nghĩ rằng một lực từ Mặt Trời kéo các hành tinh theo quỹ đạo. Đó là một lối giải thích thú vị về chuyển động hành tinh, nhưng sai lầm do đương thời chưa có hiểu biết đầy đủ về chuyển động.

Bảng Rudolf và những năm cuối cùng

Năm 1623, cuối cùng Kepler cũng hoàn thành Bảng Rudolf, mà sinh thời đó được xem là công trình chính của đời ông. Tuy nhiên, do những yêu cầu xuất bản của hoàng đế và những thương thảo với người thừa kế của Tycho Brahe, phải đến tận năm 1627 nó mới được in. Trong khi đó, những căng thẳng tôn giáo-nguồn gốc của Chiến tranh Ba mươi năm đang diễn ra bấy giờ-một lần nữa đẩy gia đình Kepler vào cảnh hiểm nghèo. Năm 1625, những thừa sai Phản Kháng Cách đến niêm phong phần lớn thư viện của Kepler, và năm 1626 thành phố Linz bị bao vây. Kepler dời tới Ulm, nơi ông tìm cách tự in Bảng Rudolf bằng tiền của mình.

Năm 1628, theo sau những thắng lợi quân sự của quân đội Hoàng đế Ferdinand dưới quyền tướng Albrecht von Wallenstein, Kepler trở thành cố vấn chính thức cho Wallenstein. Mặc dù không phải là một nhà chiêm tinh thực sự cho vị tướng, Kepler cung cấp các tính toán thiên văn cho các nhà chiêm tinh của Wallenstein và thỉnh thoảng lập lá số tử vi. Trong những năm cuối cùng, Kepler thường xuyên du hành, từ triều đình ở Praha tới Linz và Ulm tới một ngôi nhà tạm ở Żagań, rồi cuối cùng tới Regensburg. Ít lâu sau khi tới Regensburg, Kepler đổ bệnh. Ông mất ngày 15 tháng 11 năm 1630, và được chôn tại đây. Vị trí ngôi mộ của ông không còn nữa sau khi quân đội Thụy Điển phá hủy khu nghĩa trang. Chỉ còn lời thơ đề bia mộ do chính Kepler soạn tồn tại với thời gian:

Mensus eram coelos, nunc terrae metior umbras
Mens coelestis erat, corporis umbra iacet.

Tôi đã đo những tầng trời, và giờ đây tôi đo chiếc bóng
Tinh thần nằm lại góc trời, thể xác nghỉ nơi cội đất.<ref>Koestler, The Sleepwalkers, tr. 427.</ref>

Sự đón nhận thiên văn học Kepler
Các định luật Kepler khi xuất hiện không có sự đón nhận nồng nhiệt. Một số nhân vật quan trọng đương thời như Galileo và René Descartes hoàn toàn phớt lờ tác phẩm Astronomia nova. Nhiều nhà thiên văn, bao gồm chính thầy dạy của Kepler, Michael Maestlin, phản đối việc Kepler đưa vật lý vào thiên văn học của ông. Một vài người có thái độ lưng chừng. Ismael Boulliau chấp nhận các quỹ đạo elip nhưng thay định luật về diện tích quỹ đạo của Kepler với chuyển động đều ứng với tiêu điểm trống (đối diện Mặt Trời) của elip, trong khi giám mục Seth Ward sử dụng một quỹ đạo elip với chuyển động xác định bằng một đẳng thước.Koyré, The Astronomical Revolution, tr. 362–364

Một vài nhà thiên văn đã kiểm tra lý thuyết của Kepler, và những sửa đổi khác nhau của nó, với các quan sát thiên văn. Hai lần đi qua Mặt Trời của Sao Kim và Sao Thủy cho phép kiểm tra tính phù hợp của lý thuyết, vì theo giả thuyết quỹ đạo tròn thông thường các hành tinh này sẽ không quan sát được trong điều kiện đó. Trong trường hợp Sao Thủy băng qua Mặt Trời năm 1631, Kepler hết sức không chắc chắn về các tham số cho Sao Thủy nên đã khuyên những người quan sát trông đợi sự kiện đó trong sai số một ngày so với dự đoán. Pierre Gassendi đã quan sát được hiện tượng vào đúng ngày dự đoán và do đó xác nhận những tiên đoán của Kepler. Đây chính là lần đầu tiên người ta quan sát được hiện tượng Sao Thủy băng qua Mặt Trời. Tuy nhiên, nỗ lực của nhà thiên văn người Pháp này nhằm quan sát Sao Kim ngang qua Mặt Trời một tháng sau đó đã bất thành do sai sót trong bảng Rudolf. Gassendi không nhận ra rằng hiện tượng này không thể quan sát đối với phần lớn châu Âu, gồm cả Paris nơi ông sống. Jeremiah Horrock, người quan sát hiện tượng này lặp lại vào năm 1639, đã sử dụng những quan sát của chính ông để hiệu chỉnh các thông số trong mô hình Kepler, tiên đoán hiện tượng Sao Kim vượt Mặt Trời, và sau đó thiết lập dụng cụ để quan sát nó. Thành công khiến ông trở thành một người bênh vực nhiệt thành cho mô hình Kepler.North, History of Astronomy and Cosmology, tr. 348–349

Cuốn Thiên văn học Copernicus giản lược của Kepler lưu hành rộng rãi trong giới thiên văn học khắp châu Âu đương thời, và chính là tác phẩm chính truyền tải rộng rãi những tư tưởng của Kepler sau khi ông mất. Nó từng là sách giáo khoa thiên văn sử dụng phổ biến nhất trong những năm 1630-1650, giúp cho nhiều người tin vào thiên văn học dựa trên quỹ đạo elip. Tuy nhiên, ít người quan tâm áp dụng những ý tưởng về cơ sở vật lý của Kepler cho chuyển động thiên thể. Cuối thế kỷ 17, một số lý thuyết thiên văn học rút từ các công trình của Kepler-đáng chú ý là của Giovanni Alfonso Borelli và Robert Hooke-bắt đầu kết hợp lực hút (chứ không phải là loại chuyển động tựa tinh thần mà Kepler đề xuất) và quan niệm Descartes về quán tính. Tất cả hội tụ và kết tinh trong cuốn Những nguyên lý toán học của triết học tự nhiên (1687) của Isaac Newton, trong đó Newton rút được các định luật của Kepler về chuyển động hành tinh từ một lý thuyết lực về vạn vật hấp dẫn.

 Di sản và vinh danh

Bên cạnh vai trò của ông trong lịch sử phát triển của thiên văn học và triết học tự nhiên, Kepler cũng có một vị trí nổi bật trong triết học và lịch sử khoa học. Kepler với những định luật chuyển động hành tinh của mình là trung tâm của những tác phẩm đầu tiên về lịch sử thiên văn và toán học như Histoire des mathematiques (Lịch sử toán học, 1758) của Jean-Étienne Montucla và Histoire de l’astronomie moderne (Lịch sử thiên văn hiện đại, 1821) của Jean-Baptiste Delambre. Chúng cũng như các nghiên cứu khác viết dưới nhãn quan Thời kỳ Khai sáng thường xem xét các lập luận siêu hình và tôn giáo của Kepler với óc hoài nghi và sự phản đối, nhưng các triết gia tự nhiên thời sau đó thuộc chủ nghĩa lãng mạn (thế kỷ 19) coi chính những yếu tố này là trung tâm thành tựu của ông. William Whewell, trong cuốn sách gây ảnh hưởng History of the Inductive Sciences (Lịch sử Khoa học Quy nạp, 1837) xem Kepler như là nguyên mẫu của thiên tài khoa học quy nạp; và trong cuốn Philosophy of the Inductive Sciences (Triết học Khoa học Quy nạp, 1840), Whewell tiếp tục gọi Kepler là hiện thân của những dạng tiến bộ nhất trong phương pháp khoa học. Tương tự, Ernst Friedrich Apelt—người đầu tiên nghiên cứu rộng rãi các bản thảo Kepler, sau khi Ekaterina II của Nga mua chúng—xác định Kepler là chìa khóa của Cách mạng khoa học". Apelt, người xem toán học, tính nhạy cảm mĩ học, ý tưởng vật lý, và thần học của Kepler như một phần của một hệ thống tư tưởng thống nhất, tạo nên phân tích bao quát đầu tiên về cuộc đời và sự nghiệp Kepler.

Các bản dịch hiện đại của một số trong những sách của Kepler vào cuối thế kỉ 19 và đầu thế kỉ 20, trong khi việc công bố các hệ thống các tác phẩm chọn lọc của ông bắt đầu từ năm 1937 (và tới đầu thế kỉ 21 đã gần như hoàn thành), trong khi tiểu sử Kepler của Max Caspar in năm 1948. Tuy nhiên, công trình của Alexandre Koyré về Kepler mới là dấu mốc quan trọng tiếp theo, sau Apelt, trong quá trình diễn dịch vũ trụ học Kepler và ảnh hưởng của nó. Trong những năm 1930 và 1940, Koyré và một số những sử gia chuyên về khoa học khác, đã mô tả Cách mạng khoa học thời cận đại là sự kiện chủ chốt trong lịch sử khoa học. Koyré xếp lý thuyết của Kepler, hơn là công trình thực nghiệm của ông, vào tâm điểm của sự chuyển dịch tinh thần từ thế giới quan cổ đại sang hiện đại. Từ những năm 1960, khối lượng nghiên cứu về Kepler tăng mạnh, bao gồm những nghiên cứu về chiêm tinh và khí tượng học của ông, các phương pháp hình học, cũng như vai trò của quan điểm tôn giáo trong nghiên cứu của ông, các phương pháp văn học và hùng biện, giao tiếp của ông với những dòng chảy văn hóa và triết học rộng lớn hơn của thời đại đó, và thậm chí cả vai trò của ông như một sử gia khoa học

Cuộc tranh cãi về vị trí của Kepler trong cuộc Cách mạng Khoa học cũng sản sinh ra hàng loạt cuộc luận bàn triết học lẫn đại chúng. Trong số chúng có tầm ảnh hưởng lớn phải kể đến The Sleepwalkers (Những kẻ mộng du, 1959) của Arthur Koestler, trong đó Kepler rõ ràng là người anh hùng (cả về đạo đức, thần học, lẫn trí tuệ) của cuộc cách mạng. Các triết gia khoa học-như Charles Sanders Peirce, Norwood Russell Hanson, Stephen Toulmin, và Karl Popper-liên tục nhắc tới Kepler: các ví dụ về tính bất khả sánh, suy luận loại suy, tính khả kiểm, và nhiều khái niệm triết học khác đã được tìm thấy trong các tác phẩm của Kepler. Nhà vật lý Wolfgang Pauli thậm chí còn dùng tranh cãi quyền tác giả giữa Kepler với Robert Fludd để khám phá những ngụ ý của tâm lý học phân tích  đối với nghiên cứu khoa học. Một tiểu thuyết lịch sử có ít nhiều hư cấu được đánh giá cao của John Banville, Kepler (1981), khám phá nhiều đề tài được phát triển trong tường thuật phi tiểu thuyết của Koestler và triết học khoa học. Chứa nhiều hư cấu hơn là một tác phẩm phi tiểu thuyết khác, Heavenly Intrigue (tạm dịch: Mưu mô Bầu trời, 2004), đề xuất rằng Kepler đã mưu sát Tycho Brahe để chiếm đoạt dữ liệu. Kepler mang một hình ảnh đại chúng như là biểu tượng của tính hiện đại khoa học và một người đi trước thời đại mình; tác giả phổ biến khoa học Carl Sagan mô tả ông là "nhà vật lý thiên văn đầu tiên và nhà chiêm tinh khoa học cuối cùng". Kepler cũng xuất hiện trong nhiều tác phẩm nghệ thuật khác, chẳng vở opera Die Harmonie der Welt và bản giao hưởng cùng tên của Paul Hindemith.

Để vinh danh Kepler, bên cạnh những định luật và khái niệm toán học mang tên Kepler đã nhắc trong bài, rất nhiều địa danh, đường sá, sự kiện,... được đặt theo tên ông. Ở Áo, năm 2002 hình ông được đúc trong một đồng xu euro tưởng niệm, mà giới sưu tập gọi là đồng 10-euro bạc Johannes Kepler. Ở New Zealand có dãy núi Kepler và con đường Kepler xuyên qua dãy núi là một địa điểm thu hút khách du lịch. Tên ông cũng được đặt cho một số trường học như Cao đẳng Kepler (Seattle), Trường Ngữ pháp Johannes Kepler (Praha), Đại học Johannes Kepler Linz,... Đặc biệt, rất nhiều tên trong lĩnh vực thiên văn được đặt theo tên ông, bao gồm các hố va chạm trên Mặt Trăng, Sao Hỏa, tiểu hành tinh 1134 Kepler, hành tinh ngoài hệ Mặt Trời Kepler-22b ATV, Đài thiên văn không gian Kepler,...

Kepler được kính nhớ cùng với Copernicus vào ngày 23 tháng 5 trong lịch phụng vụ của Giáo hội Giám nhiệm (Hoa Kỳ).

 Tác phẩm

 Mysterium cosmographicum (1596)
 De Fundamentis Astrologiae Certioribus (1601)
 Astronomiae Pars Optica (1604)
 De Stella nova in pede Serpentarii (1604)
 Astronomia nova (1609)

 De nive sexangula (1611)
 De vero Anno, quo aeternus Dei Filius humanam naturam in Utero benedictae Virginis Mariae assumpsit (1614)
 Eclogae Chronicae (1615)
 Nova stereometria doliorum vinariorum (1615)
 Epitome astronomiae Copernicanae (3 phần, 1618–1621)
 Harmonices Mundi (1619)
 Mysterium cosmographicum, tái bản (1621)
 Tabulae Rudolphinae (1627)
 Somnium (1634)

 Xem thêm
Lịch sử vật lý học
Lịch sử thiên văn học
Nicolaus Copernicus
Tycho Brahe
Galileo Galilei

 Chú thích

Tiểu sử đầy đủ nhất về Kepler là của Max Caspar. Mặc dù gần đây có những tiểu sử mới hơn nhưng hầu hết đều dựa trên công trình của Caspar mà ít có thêm nghiên cứu riêng mới nào, do đó nguồn tham khảo trong bài này lấy từ đây. Phần nhiều thông tin được trích từ Caspar cũng có thể tìm thấy trong các sách của Arthur Koestler, Kitty Ferguson, và James A. Connor. "The Eye of Heaven" của Owen Gingerich dựa trên công trình Caspar, đặt vào một bối cảnh rộng lớn hơn của thiên văn học cận đại. Hầu hết các nghiên cứu về sau tập trung vào những yếu tố cụ thể trong cuộc đời và sự nghiệp của Kepler. Trong khi các quan điểm toán học, vũ trụ học, triết học và lịch sử của Kepler được phân tích rất nhiều trong các bài báo và sách, các công trình chiêm tinh và mối liên hệ với thiên văn học của ông tương đối ít được nghiên cứu.

 Thư mục

 Andersen, Hanne; Peter Barker; và Xiang Chen. The Cognitive Structure of Scientific Revolutions, chapter 6: "The Copernican Revolution." New York: Cambridge University Press, 2006. ISBN 0-521-85575-6
 Armitage, Angus. John Kepler, Faber, 1966.
 Banville, John. Kepler, Martin, Secker and Warburg, London, 1981 (fictionalised biography)
 Barker, Peter và Bernard R. Goldstein: "Theological Foundations of Kepler's Astronomy". Osiris, Volume 16. Science in Theistic Contexts. University of Chicago Press, 2001, pp. 88–113
 Caspar, Max. Kepler; dịch và biên tập bởi C. Doris Hellman; với dẫn nhập và tham khảo từ Owen Gingerich; trích dẫn thư mục bởi Owen Gingerich và Alain Segonds. New York: Dover, 1993. ISBN 0-486-67605-6
 Connor, James A. Kepler's Witch: An Astronomer's Discovery of Cosmic Order Amid Religious War, Political Intrigue, and the Heresy Trial of His Mother. HarperSanFrancisco, 2004. ISBN 0-06-052255-0
 De Gandt, Francois. Force and Geometry in Newton's Principia, Translated by Curtis Wilson, Princeton University Press 1995. ISBN 0-691-03367-6
 Dreyer, J. L. E. A History of Astronomy from Thales to Kepler. Dover Publications Inc, 1967. ISBN 0-486-60079-3
 Ferguson, Kitty. The nobleman and his housedog: Tycho Brahe and Johannes Kepler: the strange partnership that revolutionized science. London: Review, 2002. ISBN 0-7472-7022-8 – published in the US as: Tycho & Kepler: the unlikely partnership that forever changed our understanding of the heavens. New York: Walker, 2002. ISBN 0-8027-1390-4
 Field, J. V.. Kepler's geometrical cosmology. Chicago University Press, 1988. ISBN 0-226-24823-2
 Gilder, Joshua và Anne-Lee Gilder: Heavenly Intrigue: Johannes Kepler, Tycho Brahe, and the Murder Behind One of History's Greatest Scientific Discoveries, Doubleday (ngày 18 tháng 5 năm 2004). ISBN 0-385-50844-1
 Gingerich, Owen. The Eye of Heaven: Ptolemy, Copernicus, Kepler. American Institute of Physics, 1993. ISBN 0-88318-863-5 (Masters of modern physics; v. 7)
 Gingerich, Owen: "Kepler, Johannes" in Dictionary of Scientific Biography, Volume VII. Charles Coulston Gillispie, editor. New York: Charles Scribner's Sons, 1973
Greenbaum và Boockmann: "Kepler's Astrology", Culture and Cosmos Vol. 14. Special Double Issue, 2012.
 Jardine, Nick: "Koyré’s Kepler/Kepler's Koyré," History of Science, Vol. 38 (2000), pp. 363–376
 Kepler, Johannes. Johannes Kepler New Astronomy dịch W. Donahue, tựa bởi O. Gingerich, Cambridge University Press 1993. ISBN 0-521-30131-9
 Kepler, Johannes và Christian Frisch. Joannis Kepleri Astronomi Opera Omnia (John Kepler, Astronomer; Complete Works), 8 vols.(1858–1871). vol. 1, 1858 , vol. 2, 1859 , vol. 3, 1860 , vol. 6, 1866 , vol. 7, 1868 , Frankfurt am Main and Erlangen, Heyder & Zimmer, – Google Books
 Kepler, Johannes, et al. Great Books of the Western World. Volume 16: Ptolemy, Copernicus, Kepler, Chicago: Encyclopædia Britannica, Inc., 1952. (
 Koestler, Arthur. The Sleepwalkers: A History of Man's Changing Vision of the Universe. (1959). ISBN 0-14-019246-8
 Koyré, Alexandre: Galilean Studies Harvester Press 1977. ISBN 0-85527-354-2
 Koyré, Alexandre: The Astronomical Revolution: Copernicus-Kepler-Borelli Ithaca, NY: Cornell University Press, 1973. ISBN 0-8014-0504-1; Methuen, 1973. ISBN 0-416-76980-2; Hermann, 1973. ISBN 2-7056-5648-0
 Kuhn, Thomas S. The Copernican Revolution: Planetary Astronomy in the Development of Western Thought. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1957. ISBN 0-674-17103-9
 Lindberg, David C.: "The Genesis of Kepler's Theory of Light: Light Metaphysics from Plotinus to Kepler." Osiris, N.S. 2. University of Chicago Press, 1986, pp. 5–42.
 Lear, John. Kepler's Dream. Berkeley: University of California Press, 1965
 M.T.K Al-Tamimi: Great collapse Kepler's first law, Natural Science 2 (2010), ISBN 2150 – 4091
 North, John. The Fontana History of Astronomy and Cosmology, Fontana Press, 1994. ISBN 0-00-686177-6
 Pannekoek, Anton: A History of Astronomy, Dover Publications Inc 1989. ISBN 0-486-65994-1
 Pauli, Wolfgang. Wolfgang Pauli — Writings on physics and philosophy, dịch bởi Robert Schlapp và biên tập bởi P. Enz và Karl von Meyenn (Springer Verlag, Berlin, 1994). Xem 21, The influence of archetypical ideas on the scientific theories of Kepler, liên quan vụ việc Johannes Kepler và Robert Fludd (1574–1637). ISBN 3-540-56859-X
 Schneer, Cecil: "Kepler's New Year's Gift of a Snowflake." Isis, Volume 51, No. 4. University of Chicago Press, 1960, pp. 531–545.
 Shapin, Steven. The Scientific Revolution. Chicago: University of Chicago Press, 1996. ISBN 0-226-75020-5
 Stephenson, Bruce. Kepler's physical astronomy. New York: Springer, 1987. ISBN 0-387-96541-6 (Studies in the history of mathematics and physical sciences; 13); reprinted Princeton:Princeton Univ. Pr., 1994. ISBN 0-691-03652-7
 Stephenson, Bruce. The Music of the Heavens: Kepler's Harmonic Astronomy, Princeton University Press, 1994. ISBN 0-691-03439-7
 Toulmin, Stephen và June Goodfield. The Fabric of the Heavens: The Development of Astronomy and Dynamics. Pelican, 1963.
 Voelkel, James R. The Composition of Kepler's Astronomia nova, Princeton University Press, 2001. ISBN 0-691-00738-1
 Westfall, Richard S.. The Construction of Modern Science: Mechanism and Mechanics. John Wiley and Sons, 1971. ISBN 0-471-93531-X; reprinted Cambridge University Press, 1978. ISBN 0-521-29295-6
 Westfall, Richard S. Never at Rest: A Biography of Isaac Newton. Cambridge University Press, 1981. ISBN 0-521-23143-4
 Wolf, A. A History of Science, Technology and Philosophy in the 16th and 17th centuries''. George Allen & Unwin, 1950.

Liên kết ngoài

 Kommission zur Herausgabe der Werke von Johannes Kepler
 JohannesKepler.Info Trang web về Kepler, ra đời năm 2009
 Harmonices mundi Vũ trụ Hài hòa bản đầy đủ; Đại học Carnegie-Mellon

 De Stella Nova in Pede Serpentarii  bản đầy đủ tại Thư viên Linda Hall

 Ấn bản điện tử của tuyển tập sách hiếm tại Viện Thiên văn học Vienna

 Audio – Cain/Gay (2010) Astronomy Cast Johannes Kepler and His Laws of Planetary Motion
 Christianson, Gale E., Kepler's Somnium: Science Fiction and the Renaissance Scientist
 Kollerstrom, Nicholas, Kepler's Belief in Astrology
 References for Johannes Kepler
 Plant, David, Kepler and the "Music of the Spheres"
 Kepler, Napier, and the Third Law trên MathPages
 Calderón Urreiztieta, Carlos. Harmonice Mundi
 Johannes Kepler, vở kịch năm 2010 về ông bởi Robert Lalonde

 Online Galleries, History of Science Collections, University of Oklahoma Libraries  Ảnh độ phân giải cao về Kepler định dạng.jpg và.tiff.

Nhà toán học thế kỷ 16
Nhà toán học thế kỷ 17
Nhà chiêm tinh Cơ đốc
Nhà vũ trụ học
Nhà chiêm tinh học Đức
Nhà thiên văn học Đức
Nhà toán học Đức
Nhà văn khoa học giả tưởng Đức
Nhà thiên văn học thế kỷ 17

Mất năm 1630
Người Praha
Sinh năm 1571


title: 6530 Adry

text:
6530 Adry (1994 GW) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 12 tháng 4 năm 1994 bởi V. S. Casulli ở Colleverde di Guidonia.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 6530 Adry

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Vincenzo Silvano Casulli
Thiên thể phát hiện năm 1994


title: Lasioglossum claudia

text:
Lasioglossum claudia là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Ebmer mô tả khoa học năm 2002.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 2002


title: Ngụy Đô

text:
Ngụy Đô ( là một khu (quận) thuộc địa cấp thị Hứa Xương, tỉnh Hà Nam, Trung Quốc.

Nhai đạo

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang thông tin chính thức

Đơn vị cấp huyện Hà NamĐơn vị cấp huyện Hà Nam (Trung Quốc)
Hứa Xương


title: Sainte-Même

text:
Sainte-Même là một xã ở tỉnh Charente-Maritime thuộc vùng Nouvelle-Aquitaine tây nam nước Pháp.

 Xã của tỉnh Charente-Maritime

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintememe


title: 2813 Zappalà

text:
2813 Zappalà là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 2030.3075284 ngày (5.56 năm).

Nó được phát hiện ngày 24 tháng 11 năm 1981.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1981


title: Dracula cordobae

text:
Dracula cordobae là một loài lan.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

C
Thực vật Ecuador
Loài sắp nguy cấp theo Sách đỏ IUCN


title: Rhagastis diehli

text:
Rhagastis diehli là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó được tìm thấy ở Sumatra.

Chú thích

Tham khảo

Rhagastis


title: Hylaeus satelles

text:
Hylaeus satelles là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Blackburn mô tả khoa học năm 1886.

Chú thích

Tham khảo

S
Động vật được mô tả năm 1886


title: Cryptocephalus bohemius

text:
Cryptocephalus bohemius là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Drapiez miêu tả khoa học năm 1819.

Chú thích

Tham khảo

B


title: 162

text:
Năm 162 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh
 Quan Vũ

Mất

Tham khảo

Năm 162


title: Pléboulle

text:
Pléboulle (, Gallo: Plébóll) là một xã của tỉnh Côtes-d’Armor, thuộc vùng Bretagne, tây bắc Pháp.

Dân số
Người dân ở Pléboulle được gọi là Pléboullais.

Xem thêm
Xã của tỉnh Côtes-d’Armor

Tham khảo

Liên kết ngoài
French Ministry of Culture list for Pléboulle

Pleboulle


title: 20834 Allihewlett

text:
20834 Allihewlett (2000 UM48) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 24 tháng 10 năm 2000 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 20834 Allihewlett

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 2000


title: 2012

text:
Năm 2012 (số La Mã: MMXII) là một năm nhuận bắt đầu vào ngày Chủ Nhật và kết thúc sau 366 ngày vào ngày Thứ ba trong lịch Gregory. Nó sẽ là năm thứ 2012 của Công nguyên hay của Anno Domini; năm thứ 12 của thiên niên kỷ 3 và của thế kỷ 21; và năm thứ 3 của thập niên 2010.

Sự kiện diễn ra
 Cúp Challenge AFC 2012
 Giải vô địch bóng đá châu Âu 2012
 Thế vận hội Mùa hè 2012
 Giải vô địch bóng đá Đông Nam Á 2012

Sinh
 24 tháng 1: Công chúa Athena Marguerite Françoise Marie của Đan Mạch, Nữ Bá tước của Monpezat
 23 tháng 2: Công chúa Estelle của Thụy Điển, Nữ Công tước xứ Östergötland
 11 tháng 3 : Công chúa Norodom Jenna của Campuchia

Mất

Tháng 1

 1 tháng 1 - Kiro Gligorov, Tổng thống Macedonia (sinh 1917)
 3 tháng 1 - Josef Škvorecký, nhà văn Czech (sinh 1924)
 9 tháng 1 - Malam Bacai Sanhá, Tổng thống Guinea-Bissau (sinh 1947)
 20 tháng 1 - Etta James, ca sĩ người Mỹ (sinh 1938)
 21 tháng 1 - Nhật Ngân, nhạc sĩ Việt Nam (sinh 1942)

Tháng 2

 01 tháng 2 - Wisława Szymborska, nhà thơ Ba Lan và là người đoạt giải Nobel Văn Học năm 1996 (sinh 1923)
 3 tháng 2
 Ben Gazzara, diễn viên người Mỹ (sinh 1930)
 Samuel Youd, tác giả người Anh (sinh 1922)
 06 tháng 2 - Antoni Tàpies, nghệ sĩ Tây Ban Nha (sinh 1923)
 11 tháng 2 - Whitney Houston, ca sĩ người Mỹ và nữ diễn viên (sinh 1963)
 19 tháng 2 - Renato Dulbecco, nhà virus học người Ý đã đoạt giải Nobel Sinh lý và Y khoa năm 1975 (sinh 1914)
 25 tháng 2 - Maurice André, nghệ sĩ kèn trumpet người Pháp (sinh 1933)

Tháng 3

 6 tháng 3 - Francisco Xavier Amaral, Tổng thống Đông Timor (sinh 1937)
 7 tháng 3 - Wlodzimierz Smolarek, cầu thủ bóng đá Ba Lan (sinh 1957)
 10 tháng 3
 Jean Giraud, nghệ sĩ truyện tranh Pháp (sinh 1938)
 Frank Sherwood Rowland, giáo sư hóa học, đoạt giải Nobel Hóa Học năm 1995 (sinh 1927)
 14 tháng 3 - Ċensu Tabone, Tổng thống thứ tư của Malta (sinh 1913)
 16 tháng 3 - Estanislau Basora, cầu thủ bóng đá Tây Ban Nha (sinh 1926)
 17 tháng 3 - Giáo hoàng Shenouda III của Alexandria (sinh 1923)
 18 tháng 3 - George Tupou V, vua Tonga (sinh 1948)
 23 tháng 3
 Abdullahi Yusuf Ahmed, Tổng thống Somalia (2004-2008) (sinh 1934)
 Naji Talib, Thủ tướng Iraq (sinh 1917)
 25 tháng 3
 Antonio Tabucchi, nhà văn Ý (sinh 1943)
 Edd Gould, họa sĩ hoạt hình, nghệ sĩ và diễn viên lồng tiếng người Anh (sinh 1988)
 DJ Bo, nữ Dj Việt Nam (sinh 1980)
 27 tháng 3 - Adrienne Rich, nhà văn người Mỹ (sinh 1929)

Tháng 4

 01 tháng 4
 Miguel de la Madrid, Tổng thống Mexico (sinh 1934)
 Giorgio Chinaglia, cầu thủ bóng đá Ý (sinh 1947)
 04 tháng 4 - Thanh Sơn, nhạc sĩ Việt Nam (sinh 1940)
 05 tháng 4 - Bingu wa Mutharika, tổng thống Malawi (sinh 1934)
 11 tháng 4 - Ahmed Ben Bella, tổng thống Algeria (sinh 1918)
 14 tháng 4 - Piermario Morosini, cầu thủ bóng đá Italia (sinh 1986)
 15 tháng 4 - Murray Rose, động viên bơi lội Úc (sinh 1939)
 16 tháng 4 - Maersk Mc-Kinney Møller, ông trùm vận chuyển Đan Mạch (sinh 1913)
 18 tháng 4 - Dick Clark, người dẫn chương trình truyền hình và nhà sản xuất người Mỹ (sinh 1929)
 19 tháng 4 - Levon Helm, nhạc sĩ người Mỹ (sinh 1940)
 20 tháng 4 - Valeri Vasiliev, cầu thủ khúc côn cầu Nga (sinh 1949)
 21 tháng 4 - Charles Colson, nhà truyền giáo người Mỹ (sinh 1931)
 29 tháng 4
 Shukri Ghanem, Thủ tướng Libya (sinh 1942)
 Joel Goldsmith, nhà soạn nhạc người Mỹ (sinh 1957)
 30 tháng 4 - Alexander Dale OEN, Na Uy vận động viên bơi lội (sinh 1985)

Tháng 5

 04 tháng 5 - Rashidi Yekini, cầu thủ bóng đá Nigeria (sinh 1963)
 08 tháng 5 - Maurice Sendak, tác giả người Mỹ (sinh 1928)
 10 tháng 5 - Carroll Shelby, American thiết kế ô tô, đua lái xe và doanh nghiệp (sinh 1923)
 15 tháng 5 - Carlos Fuentes, nhà văn sinh ra ở Mexico Panama (sinh 1928)
 17 tháng 5 - Donna Summer, ca sĩ người Mỹ (sinh 1948)
 20 tháng 5 - Robin Gibb, nhạc sĩ Anh-Úc (sinh 1949)
 25 tháng 5 - Jun Jin,Học Sinh Quốc Tế Người Trung Quốc ở Canada.(sinh 1978)
 29 tháng 5 - Kaneto Shindo, đạo diễn phim Nhật Bản (sinh 1912)
 30 tháng 5 - Andrew Huxley, nhà khoa học, đạt giải Nobel sinh lý và y học năm 1963 (sinh 1917)

Tháng 6

 02 tháng 6 - Kathryn Joosten, nữ diễn viên Mỹ (sinh 1939)
 03 tháng 6 - Roy Salvadori, tay đua người Anh (sinh 1922)
 04 tháng 6 - Eduard Khil, ca sĩ người Nga, nghệ sĩ nhân dân Cộng hòa Xô Viết Liên bang Nga (sinh 1934)
 05 tháng 6 - Ray Bradbury, tác giả người Mỹ (sinh 1920)
 11 tháng 6
 Ann Rutherford, nữ diễn viên Mỹ gốc Canada (sinh 1917)
 Teófilo Stevenson, võ sĩ quyền anh ngườiCuba (sinh 1952)
 13 tháng 6 - William Standish Knowles, nhà hóa học người Mỹ, đoạt giải Nobel hóa học năm 2001 (sinh 1917)
 16 tháng 6 - Nayef bin Abdul-Aziz Al Saud, Thái tử của Ả-rập Xê-út (sinh 1933)
 26 tháng 6 - Nora Ephron, đạo diễn và nhà biên kịch người Mỹ (sinh 1941)
 30 tháng 6 - Yitzhak Shamir, Thủ tướng Israel (sinh 1915)

Tháng 7

 1 tháng 7 - Alan G. Poindexter, nhà du hành vũ trụ người Mỹ (sinh 1961)
 3 tháng 7
 Andy Griffith, diễn viên người Mỹ (sinh 1926)
 Sergio Pininfarina, nhà thiết kế ô tô người Ý (sinh 1926)
 08 tháng 7 - Ernest Borgnine, diễn viên người Mỹ (sinh 1917)
 13 tháng 7 - Richard D. Zanuck, nhà sản xuất phim Mỹ (sinh 1934)
 14 tháng 7 - Sixten Jernberg, xuyên quốc gia vận động viên Thụy Điển (sinh 1929)
 15 tháng 7 - Celeste Holm, nữ diễn viên Mỹ (sinh 1917)
 16 tháng 7
 Stephen Covey, tác giả người Mỹ (sinh 1932)
 Jon Lord, British nhạc sĩ và nhà soạn nhạc (sinh 1941)
 22 tháng 7 - George Armitage Miller, nhà tâm lý học Hoa Kỳ người tiên phong trong Tâm lý học nhận thức (sinh 1920).
 23 tháng 7 - Sally Ride, nhà du hành vũ trụ và nhà vật lý học người Mỹ (sinh 1951)
 24 tháng 7 - John Atta Mills, Tổng thống Ghana (từ năm 2009) (sinh 1944)
 27 tháng 7 - Jack Taylor, trọng tài bóng đá Anh (sinh 1930)
 30 tháng 7
 Maeve Binchy, tác giả người Ailen (sinh 1940)
 Chris Marker, nhà văn và nhà làm phim tài liệu Pháp (sinh 1921)
 31 tháng 7 - Gore Vidal, tác giả người Mỹ, nhà viết kịch và nhà hoạt động chính trị (sinh 1925)

Tháng 8

 06 tháng 8
 Marvin Hamlisch, chỉ huy dàn và nhà soạn nhạc người Mỹ (sinh 1944)
 Bernard Lovell, nhà thiên văn vật lý người Anh (sinh 1913)
10 tháng 8, Việt Dragon Rapper người Úc gốc Việt Nam (sinh 1979)
 18 tháng 8
 Scott McKenzie, ca sĩ người Mỹ và nhạc sĩ (sinh 1939)
 William Windom, diễn viên người Mỹ (sinh 1923)
 20 tháng 8
 Phyllis Diller, diễn viên hài người Mỹ (sinh 1917)
 21 tháng 8 - William Thurston, nhà toán học người Mỹ (sinh 1946)
 24 tháng 8 - Félix Miélli Venerando, cầu thủ bóng đá Brazil (sinh 1937)
 25 tháng 8 - Neil Armstrong, nhà du hành vũ trụ người Mỹ (sinh 1930)
 31 tháng 8
 Carlo Maria Martini, Đức Hồng y Tổng Giám mục Milan (sinh 1927)
 Sergey Leonidovich Sokolov, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Liên Xô (sinh 1911)

Tháng 9

1 tháng 9 - Hòa thượng Thích Minh Châu, Phó Pháp chủ Hội đồng Chứng minh Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Viện trưởng Học viện Phật giáo Việt Nam tại Thành phố Hồ Chí Minh, Viện chủ Thiền viện Vạn Hạnh - Thành phố Hồ Chí Minh (sinh 1918)
 03 tháng 9
 Michael Clarke Duncan, diễn viên người Mỹ (sinh 1957)
 Sun Myung Moon, lãnh đạo tôn giáo Hàn Quốc (sinh 1920)
 16 tháng 9 - công chúa Ragnhild, bà Lorentzen, công chúa Na Uy (sinh 1930)
 23 tháng 9
 Pavel Grachev, Bộ trưởng Quốc phòng Liên bang Nga (sinh 1948)
 Corrie Sanders, võ sĩ quyền Anh người Nam Phi (sinh 1966)
 25 tháng 9 - Andy Williams, ca sĩ người Mỹ (sinh 1927)
 28 tháng 9 - Michael O'Hare, diễn viên người Mỹ (sinh 1952)

Tháng 10

 06 tháng 10 - Chadli Bendjedid, Tổng thống Algeria (sinh 1929)
 10 tháng 10 - Trần Trịnh, nhạc sĩ Việt Nam (sinh 1937)
 11 tháng 10 - Helmut Haller, cầu thủ bóng đá Đức (sinh 1939)
 14 tháng 10 - Arlen Specter, chính trị gia người Mỹ (sinh 1930)
 15 tháng 10 - Norodom Sihanouk, cựu Quốc vương, Thái thượng vương của Vương quốc Campuchia. (sinh 1922)
 17 tháng 10 - Sylvia Kristel, nữ diễn viên người Hà Lan (sinh 1952)
 20 tháng 10 - E. Donnall Thomas, thầy thuốc người Mỹ đã đoạt Giải Nobel Sinh lý và Y khoa năm 1990 (sinh 1920)
 21 tháng 10 - George McGovern, chính trị gia Mỹ, sử gia và tác giả (sinh 1922)

Tháng 11
 23 tháng 11 - Larry Hagman, Nhà làm phim và diễn viên người Mỹ (Sinh 1931)
 26 tháng 11 - Joseph E. Murray, Bác sĩ người Mỹ, đoạt giải Nobel Sinh lý và Y khoa năm 1990 (Sinh 1919)

Tháng 12

 5 tháng 12 - Oscar Niemeyer, kiến trúc sư người Brasil (Sinh 1907)
 10 tháng 12 - Iajuddin Ahmed, Tổng thống thứ 13 của Bangladesh (Sinh 1931)
 11 tháng 12 - Ravi Shankar, nghệ sĩ nhạc cụ Ấn Độ (Sinh 1920)
 24 tháng 12
 Charles Durning, diễn viên điện ảnh, diễn viên truyền hình người Mỹ (Sinh 1923)
 Jack Klugman, diễn viên và nhà sản xuất người Mỹ (Sinh 1922)
 27 tháng 12, H. Norman Schwarzkopf - Đại tướng Tư lệnh Bộ tư lệnh Trung Đông, Quân đội Hoa Kỳ (Sinh 1934)
 20 tháng 12 - Duy Quang - ca sĩ tân nhạc Việt Nam (Sinh 1950)

Giải Nobel
 Hóa Học - Robert Lefkowitz và Brian Kobilka
 Kinh Tế - Alvin Roth và Lloyd Shapley
 Văn Học - Mạc Ngôn
 Hòa Bình - Liên minh châu Âu
 Vật Lý - Serge Haroche và David J. Wineland
 Y học - John Gurdon và Shinya Yamanaka

Ngày lễ
 23 tháng 1 - mùng 1 Tết Âm Lịch
 31 tháng 3 - Giỗ Tổ Hùng Vương
 30 tháng 9 - Tết Trung Thu

Tham khảo


title: Forrest Gump

text:
Forrest Gump là một bộ phim điện ảnh của Mỹ nói về cuộc đời của Forrest Gump, một người có chỉ số IQ là 75. Nội dung của bộ phim trải dài xuyên suốt một thời kỳ lịch sử của nước Mỹ. Bộ phim được chuyển thể từ một tác phẩm văn học cùng tên của Winston Groom. Khi bộ phim được công chiếu vào năm 1994 nó đã đem về một doanh thu kỷ lục 677 triệu USD. Ngoài doanh thu thương mại bộ phim còn thâu tóm rất nhiều giải thưởng, trong đó phải kể đến 4 giải Oscar cho Phim hay nhất, Đạo diễn xuất sắc nhất, Nam diễn viên chính xuất sắc nhất… Đây là lần thứ hai liên tiếp nam diễn viên Tom Hanks đoạt giải Oscar.

Nội dung

Forrest Gump là một đứa trẻ không có bố nhưng không phải vì thế mà cậu buồn vì cậu luôn có tình yêu thương của người mẹ. Forrest bị thiểu năng trí tuệ và lưng không thẳng, phải giữ chân bằng khung sắt, mẹ cậu cho cậu học trong một trường học bình thường và ở đây cậu thường bị mọi người chọc phá. Người bạn duy nhất của Forrest là Jenny Curran, một cô bé ở gần trang trại nơi cậu sống. Jenny có một tuổi thơ bất hạnh, mẹ mất sớm và cô bé cùng các chị em bị bố lạm dụng tình dục. Forrest và Jenny rất thân thiết cho đến khi học trung học. Chính Jenny là người giúp Forrest phát hiện ra cậu không những có thể đi lại bình thường (không cần khung sắt) mà còn có thể chạy rất nhanh, vì mỗi khi Forrest bị bọn bạn trêu chọc Jenny đều bảo cậu chạy nhanh đi. Chính nhờ tài chạy nhanh như gió mà Forrest đã được nhận vào trường Đại học Alabama và trở thành siêu sao bóng bầu dục ở đây. Trường của Forrest đoạt được giải vô địch toàn liên bang vào năm 1963 và Forrest được bệ kiến Tổng thống Mỹ John F. Kennedy. Forrest và Jenny không học cùng trường đại học, cũng từ thời gian này mà Jenny lao vào những cuộc tình với nhiều chàng trai khác nhau, nhưng có vẻ cô không tìm được hạnh phúc. Cô thổ lộ với Forrest ước mơ trở thành ca sĩ của mình. Trong khi đó, nhờ chơi bóng bầu dục giỏi mà Forrest tốt nghiệp đại học và tại lễ tốt nghiệp anh được kêu gọi tham gia quân đội. Forrest rất hợp với đời sống quân đội và tại đây anh tìm được người bạn thứ hai trong đời: Benjamin Buford "Bubba" Blue, một anh chàng da đen với môi dưới to kỳ dị và suốt ngày nói chuyện về tôm, vì ước mơ của Bubba là trở thành thuyền trưởng một chiếc tàu đánh bắt tôm. Trước khi sang Việt Nam tham gia chiến tranh, Forrest biết tin Jenny đã bị đuổi khỏi trường đại học, anh tìm thấy cô hát ở một quán rượu, cứu cô khỏi mấy gã khách sàm sỡ. Forrest đã ngỏ lời yêu Jenny nhưng cô nói anh không biết gì về tình yêu rồi bỏ đi. Khi Forrest thông báo anh sắp được gửi sang Việt Nam, Jenny có vẻ rất xúc động và dặn anh nếu gặp vấn đề gì hãy cố gắng chạy thật nhanh, đừng cố tỏ ra dũng cảm.

Cuộc chiến tranh ở Việt Nam vô cùng ác liệt nhưng trong mắt của Forrest mọi thứ vẫn diễn ra như bình thường. Tại đây Forrest gặp Trung úy Dan Taylor, người xuất thân từ một gia đình có truyền thống quân sự lâu đời, các thế hệ trước đều có người hi sinh trong mọi cuộc chiến tranh mà nước Mỹ đã trải qua. Forrest và Bubba ngày càng thân thiết, và họ đã thỏa thuận rằng sau chiến tranh sẽ cùng mua một chiếc tàu đánh bắt tôm, Bubba làm thuyền trưởng và Forrest làm thuyền phó. Trong một lần đi tuần tra, trung đội của Forrest bị Việt Cộng phục kích và bị tiêu diệt gần hết nhưng anh đã thoát chết nhờ chạy thật nhanh như lời Jenny dặn và cứu được nhiều người, trong đó có cả Trung úy Dan và Bubba. Bubba do bị thương quá nặng nên đã chết trên tay Forrest, còn Trung úy Dan không ngừng lên án Forrest đã tước đi quyền được hi sinh anh dũng trên chiến trường của mình. Forrest bị thương ở mông, Trung úy Dan bị mất cả hai chân nên được đưa về hậu phương chữa trị, tại đây Forrest tập chơi bóng bàn và tỏ ra rất có năng khiếu. Nhờ những cống hiến cho quốc gia Forrest được Tổng thống Lyndon B. Johnson tặng Huân chương Danh dự. Xuất ngũ và trở về Mỹ, Forrest đã phát biểu trong một buổi biểu tình phản chiến tại Washington D.C. và gặp lại Jenny. Một lần nữa anh lại bảo vệ Jenny thoát khỏi người bạn trai bạo lực, nhưng rồi Jenny cũng lại ra đi, theo con đường riêng của cô.

Vài năm sau, Forrest được đại diện cho nước Mỹ sang Trung Quốc thi đấu bóng bàn. Khi trở về anh trở thành người nổi tiếng, lên tivi trả lời phỏng vấn cùng John Lennon và có vẻ như đã gợi ý cho John viết bài hát Imagine (there is no possession,... no religion too,... it's easy if you try). Tại thành phố New York, Forrest gặp lại Trung úy Dan, người què quặt và hoàn toàn mất niềm tin vào cuộc sống.

Nhờ vào tiền đóng quảng cáo vợt bóng bàn Forrest đã mua một chiếc tàu đánh bắt tôm như lời hứa với Bubba. Forrest đặt tên nó là Jenny, sau đó Trung úy Dan tìm đến và làm thuyền phó cho Forrest như đã hứa với anh trước đây. Thời gian đầu cả hai không thành công nhưng nhờ may mắn, lòng dũng cảm của Forrest và sự điên khùng của Trung úy Dan, chiếc tàu Jenny của họ là chiếc tàu duy nhất còn nguyên vẹn trở về sau cơn bão. Họ đã bắt được rất nhiều tôm và trở nên vô cùng giàu có. Hãng tôm Bubba-Gump đã được thành lập như vậy và Forrest dành một phần lợi nhuận để chu cấp cho gia đình Bubba.

Forrest nhận được tin mẹ anh đang ốm nặng nên về quê nhà Greenbow gặp mẹ lần cuối. Sau lễ tang, anh quyết định ở lại Alabama và giao lại công ty cho Trung úy Dan quản lý. Lợi nhuận của công ty được đầu tư vào công ty Apple, chia một phần cho gia đình Bubba và làm từ thiện. Jenny trở về bên Forrest khi cô đã trải qua mọi đắng cay của cuộc đời. Đối với Forrest, đó là khoảng thời gian thật hạnh phúc. Anh đã cầu hôn Jenny với câu nói bất hủ: "Anh không thông minh nhưng anh biết tình yêu là gì". Jenny không nhận lời nhưng cô thú nhận có yêu anh, và họ đã có một đêm tuyệt vời tại nhà của Forrest. Sáng hôm sau Jenny ra đi mà không để lại một lời nhắn nào.

Vắng Jenny, Forrest cảm thấy cô đơn. Anh chỉ muốn chạy, lúc đầu trong thị trấn, sau đó xa hơn nữa và ngày càng xa. Forrest cứ chạy mãi, trở thành một hiện tượng, thậm chí thần tượng và nguồn cảm hứng cho nhiều người. Cho đến khi anh nhận ra mình đã chạy hơn 3 năm, vòng quanh nước Mỹ, anh cảm thấy mệt mỏi và muốn trở về quê nhà. Forrest bất ngờ nhận được thư của Jenny hẹn gặp anh tại Savannah, Georgia. Thì ra Jenny đã có một đứa con trai với Forrest, và cô đang mang một căn bệnh lạ trong người (có thể là HIV). Forrest đưa hai mẹ con Jenny về nhà và họ tổ chức đám cưới. Những ngày hạnh phúc không kéo dài, Jenny đã qua đời vì bệnh vào một buổi sáng Thứ bảy. Nhưng lúc này nhờ có cậu con trai mà sự đau khổ của Forrest có phần nguôi ngoai đi. Cảnh cuối của bộ phim là lúc Forrest đưa con trai lên xe buýt đến trường giống như ngày xưa mẹ anh đã làm.

Diễn viên

Ý nghĩa
Bộ phim đã kể lại một giai đoạn nhiều biến động trong lịch sử nước Mỹ qua góc nhìn ngây thơ và trong sáng của một người chỉ có IQ 75. Sự vô tư của Forrest đã giúp anh vượt qua mọi biến cố của cuộc đời và thậm chí giúp những người khác vươn lên.

Thông tin bên lề
Trong phim có những đoạn mà Forrest gặp những nhân vật lịch sử như Tổng thống John F. Kennedy, Lyndon B. Johnson và Richard Nixon, v.v... Nhà sản xuất đã sử dụng các đoạn phim tài liệu và cắt ghép đưa hình của Tom Hanks vào đồng thời xử lý môi của Kennedy để lời thoại thật khớp. Ngoài ra các đoạn Forrest cõng Bubba vượt qua mưa đạn hay Forrest thi đấu bóng bàn với tay vợt Trung Quốc và Bush và đặc biệt là xử lý đôi chân của Trung úy Dan, giúp anh bơi trong nước y như một người bị cụt chân thật đã giúp cho bộ phim đoạt giải Oscar cho phần kỹ xảo.

Diễn xuất tuyệt vời của Tom Hanks thực sự đã biến Forrest Gump thành một biểu tượng. Trong phim Tom Hanks đã lột tả hết vẻ ngây ngô của một người IQ 75. Ví dụ như Forrest nghĩ rằng trung đội 4 của anh sang Việt Nam để truy lùng một gã tên Charlie (lính Mỹ nói Charlie có nghĩa là Việt Cộng) hay anh nghĩ Apple là một công ty hoa quả. Những lần gặp gỡ với Tổng thống John F. Kennedy, Lyndon B. Johnson và Richard Nixon cũng thể hiện sự ngây ngô của Forrest.

Trong phim Jenny bị nhiễm một loại vi rút lạ gây ra cái chết của cô, nhà phê bình và nhiều khán giả suy đoán rằng đó chính là HIV.

Lấy cảm hứng từ bộ phim, Viacom Consumer Products (một công ty con của Viacom, ông chủ hãng phát hành Paramount Pictures), đã thành lập chuỗi nhà hàng Bubba Gump Shrimp.

Đón nhận

Tại phòng vé
Với kinh phí sản xuất $55 triệu  Forrest gump mở màn với tổng doanh thu $24,450,602 trong tuần đầu công chiếu .Nhà tư vấn kinh doanh phim ảnh kiêm nhà biên kịch Jeffrey Hilton đã đề nghị với nhà sản xuất Wendy Finerman tăng gấp đôi P&A (ngân sách tiếp thị phim) dựa trên việc anh xem bản in sớm của bộ phim. Ngân sách ngay lập tức được tăng lên, theo lời khuyên của ông. Trong tuần đầu mở màn bộ phim đã đứng đầu bảng xếp hạng phòng vé Hoa Kỳ suýt đánh bại The Lion King. Bộ phim đã được phát hành tới tuần thứ tư. Trong mười hai tuần đầu phát hành , bộ phim đã đứng thứ ba về doanh thu tại các rạp ở Mỹ ,đứng đầu trong năm lần, bao gồm cả trong tuần thứ mười công chiếu. Paramount đã ngừng phát hành phim tại các nhà rạp sau khi tổng doanh thu đạt $300 triệu vào tháng 1 năm 1995. Đây là phim có tổng doanh thu cao nhất năm đó chỉ sau The Lion King với $305 triệu.

Giải thưởng lớn và vinh dự
1994 Giải Oscar
 Thắng - Nam chính — Tom Hanks
 Thắng - Đạo diễn — Robert Zemeckis
 Thắng - Biên tập — Arthur Schmidt
 Thắng - Phim hay nhất — Wendy Finerman, Steve Starkey, Steve Tisch
 Thắng - Kỹ xảo — Ken Ralston, George Murphy, Stephen Rosenbaum, Allen Hall
 Thắng - Kịch bản chuyển thể — Eric Roth
 Đề cử - Nam phụ — Gary Sinise (vai Trung úy Dan Taylor)
 Đề cử - Chỉ đạo nghệ thuật — Rick Carter, Nancy Haigh
 Đề cử - Quay phim — Don Burgess
 Đề cử - Hóa trang — Daniel C. Striepeke, Hallie D'Amore
 Đề cử - Nhạc phim — Alan Silvestri
 Đề cử - Âm thanh — Randy Thom, Tom Johnson, Dennis S. Sands, William B. Kaplan
 Đề cử - Biên tập âm thanh — Gloria S. Borders, Randy Thom
1995 Giải Sao Thổ
 Thắng - Nam phụ — Gary Sinise
 Thắng - Phim tưởng tượng hay nhất
 Đề cử - Nam chính — Tom Hanks
 Đề cử - Nhạc phim — Alan Silvestri
 Đề cử - Hiệu ứng đặc biệt tốt nhất — Ken Ralston
 Đề cử - Kịch bản hay nhất— Eric Roth
1995 Giải BAFTA
 Thắng - Hiệu ứng đặc biệt — Ken Ralston, George Murphy, Stephen Rosenbaum, Doug Chiang, Allen Hall
 Đề cử - Nam chính — Tom Hanks
 Đề cử - Nữ phụ— Sally Field
 Đề cử - Phim hay nhất — Wendy Finerman, Steve Tisch, Steve Starkey, Robert Zemeckis
 Đề cử - Quay phim xuất sắc — Don Burgess
 Đề cử - Giải David Lean cho đạo diễn— Robert Zemeckis
 Đề cử - Kịch bản — Aurthur Schmidt
 Đề cử - Kịch bản chuyển thể— Eric Roth
1995 Giải của Hiệp hội phê bình phim Chicago
 Thắng - Nam chính — Tom Hanks
Giải Quả cầu vàng 1995
 Thắng - Nam chính phim chính kịch — Tom Hanks
 Thắng - Đạo diễn — Robert Zemeckis
 Thắng - Phim chính kịch hay nhất
 Đề cử - Nam phụ — Gary Sinise
 Đề cử - Nữ phụ — Robin Wright
 Đề cử - Nhạc phim — Alan Silvestri
 Đề cử - Kịch bản — Eric Roth
1994 Ban quốc gia xem xét phim điện ảnh
 Đề cử - Nam chính — Tom Hanks
 Đề cử - Nam phụ — Gary Sinise
 Đề cử - Phim hay nhất
1995 Giải của Nghiệp đoàn diễn viên màn ảnh
 Thắng - Nam chính— Tom Hanks
 Đề cử - Nam phụ— Gary Sinise
 Đề cử - Nữ phụ — Sally Field & Robin Wright

Danh sách của Viện phim Mỹ
 100 phim #71
 100 phim truyền cảm hứng #37
 100 câu thoại #40
 "Mama always said life was like a box of chocolates. You never know what you're gonna get".
 Tạm dịch: Mẹ luôn nói cuộc đời như một hộp sôcôla. Bạn không bao giờ biết bạn sẽ rút được thanh nào.
 100 phim (đính chính) #76

Chú thích

Liên kết ngoài

 The filming Locations from the movie

Phim năm 1994
Phim Mỹ
Phim tiếng Anh
Phim tâm lý Mỹ
Phim lãng mạn Mỹ
Phim chính kịch Mỹ
Phim hài-chính kịch Mỹ
Phim chính kịch lãng mạn Mỹ
Phim sử thi
Phim sử thi của Mỹ
Phim của Paramount Pictures
Phim IMAX
Phim dựa theo tác phẩm của nhà văn
Phim dựa trên tiểu thuyết
Phim dựa trên tiểu thuyết Mỹ
Phim lịch sử
Phim về chiến tranh Việt Nam
Phim về tuổi mới lớn của Mỹ
Phim về bệnh tự kỷ
Phim về loạn luân
Phim quay trên nhiều định dạng
Phim của Viện lưu trữ phim Quốc gia Mỹ
Phim được lưu trữ tại Cơ quan lưu trữ phim Quốc gia Hoa Kỳ
Phim giành giải Oscar cho phim hay nhất
Phim giành giải Oscar cho hiệu ứng hình ảnh xuất sắc nhất
Phim có diễn xuất giành giải Oscar cho Nam diễn viên xuất sắc nhất
Phim có đạo diễn giành giải Oscar cho Đạo diễn xuất sắc nhất
Phim có biên kịch giành giải Oscar cho kịch bản chuyển thể xuất sắc nhất
Phim có nhà biên tập giành giải Oscar cho dựng phim xuất sắc nhất
Phim giành giải Quả cầu vàng cho phim chính kịch hay nhất
Phim có đạo diễn giành giải Quả cầu vàng cho Đạo diễn xuất sắc nhất
Phim lấy bối cảnh ở trường học
Phim lấy bối cảnh trên tàu thủy
Phim lấy bối cảnh ở San Francisco, California
Phim lấy bối cảnh ở California
Phim lấy bối cảnh ở thành phố New York
Phim lấy bối cảnh ở New York
Phim lấy bối cảnh ở Việt Nam
Phim quay tại Los Angeles
Phim quay tại California
Phim quay tại Georgia
Phim chính kịch thập niên 1990
Phim lãng mạn thập niên 1990
Phim lấy bối cảnh ở thập niên 1950
Phim lấy bối cảnh ở thập niên 1960
Phim lấy bối cảnh ở thập niên 1970
Phim lấy bối cảnh ở thập niên 1980
Phim lấy bối cảnh năm 1955
Phim lấy bối cảnh năm 1962
Phim lấy bối cảnh năm 1964
Phim lấy bối cảnh năm 1967
Phim lấy bối cảnh năm 1969
Phim lấy bối cảnh năm 1971
Phim lấy bối cảnh năm 1972
Phim lấy bối cảnh năm 1974
Phim lấy bối cảnh năm 1976
Phim lấy bối cảnh năm 1979
Phim lấy bối cảnh năm 1981
Phim lấy bối cảnh năm 1982


title: 2121 Sevastopol

text:
2121 Sevastopol (1971 ME) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 27 tháng 6 năm 1971 bởi T. Smirnova ở Nauchnyj.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 2121 Sevastopol

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1971
Được phát hiện bởi Tamara Mikhaylovna Smirnova
Hệ tiểu hành tinh đôi


title: Mortonagrion martini

text:
Mortonagrion martini là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Mortonagrion martini được Ris miêu tả khoa học năm 1900.

Chú thích

Tham khảo

Mortonagrion


title: 6763 Kochiny

text:
6763 Kochiny (1981 RA2) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 7 tháng 9 năm 1981 bởi L. G. Karachkina ở Nauchnyj.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 6763 Kochiny

Thiên thể phát hiện năm 1981
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Eppes, Aisne

text:
Eppes là một xã ở tỉnh Aisne, vùng Hauts-de-France thuộc miền bắc nước Pháp.

Tham khảo

Xã của Aisne


title: Thanh Mỹ (định hướng)

text:
Thanh Mỹ có thể là:

Địa danh
 Xã Thanh Mỹ
 Xã Thanh Mỹ, thị xã Sơn Tây, Hà Nội.
 Xã Thanh Mỹ, huyện Tháp Mười, Đồng Tháp.
 Xã Thanh Mỹ, huyện Thanh Chương, Nghệ An.
 Xã Thanh Mỹ, huyện Châu Thành, Trà Vinh.

Nhân danh
 Huỳnh Thanh Mỹ, phóng viên ở Việt Nam.

Xem thêm
 Thành Mỹ
 Thạnh Mỹ


title: Ishikawa Goemon

text:
tên đầy đủ là Goemon Genji Ishikawa (?-1594) là một đạo chích nổi tiếng thời Sengoku, ông thường trộm những đồ quý giá của nhà giàu và chia cho người nghèo. Tư liệu về ông trong lịch sử không nhiều, vì vậy ông chỉ có vai trò chính là một anh hùng dân gian. Giai thoại về cuộc đời và cái chết của ông gồm nhiều bản khác nhau. Tuy nhiên, phổ biến nhất, người ta thường nói rằng Isikawa đã cố ám sát Hideyoshi Toyotomi để trả thù cho họ cái chết của vợ và người con trai là Gobei Goemon đang bị giam giữ. Thế nhưng ông đã va phải một chiếc chuông và bị bại lộ.Sau đó, ông bị xử tử cùng con trai bằng cách đun chín trong vạc dầu.

Ishikawa Goemon là một nhân vật xuất hiện khá phổ biến trong kịch Kabuki-một loại kịch truyền thống do Okuni sang chế-cơ sở cho việc Koei tạo ra mối quan hệ giữa Goemon và Okuni trong game.

Tham khảo

Ninja
Nhà thơ Nhật Bản
Văn hóa dân gian Nhật Bản


title: Eleutherodactylus percultus

text:
Eleutherodactylus percultus là một loài ếch trong họ Leptodactylidae. Chúng là loài đặc hữu của Ecuador.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng cây bụi nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất cao. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Lynch, J., Coloma, L.A. & Ron, S. 2004. Eleutherodactylus percultus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Tham khảo

percultus
Động vật lưỡng cư Ecuador


title: Osmia cara

text:
Osmia cara là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1910.

Chú thích

Tham khảo

Osmia
Động vật được mô tả năm 1910


title: Type 98 Ke-Ni

text:
Ke-Ni Kiểu 98 (九八式軽戦車 Kyuhachi-shiki keisensha?) là kiểu xe tăng hạng nhẹ của Lục quân Đế quốc Nhật Bản được thiết kế nhằm thay thế cho Ha-Go Kiểu 95, kiểu xe bọc thép được Nhật Bản sản xuất với số lượng nhiều nhất trong Thế chiến thứ hai. Một số tài liệu còn gọi tên kiểu xe này là Chi-Ni Kiểu 98.

Lịch sử phát triển
Mặc dù ý tưởng phát triển một kiểu xe tăng mới để khắc phục những khuyết điểm của Ha-Go Kiểu 95 thể hiện qua thời gian thực tiễn chiến đấu tại Mãn Châu và Trung Quốc trong Chiến tranh Trung-Nhật đã bắt đầu từ năm 1938, nhưng thiết kế của Kiểu 98 mới đã bị bỏ qua cho đến tận năm 1942.

Nguyên nhân khiến cho Kiểu 95 vẫn được duy trì sử dụng vì trong Chiến tranh Trung-Nhật, lục quân Nhật Bản chỉ phải đối đầu với một Quốc dân Cách mệnh quân thiếu thốn xe tăng và vũ khí chống tăng. Ngoài ra, Nhật Bản còn ưu tiên sử dụng số thép sản xuất được cho việc đóng tàu hơn là chế tạo xe bọc thép.

Khi Chiến tranh Thái Bình Dương bùng nổ, bộ tổng tham mưu Lục quân Đế quốc Nhật Bản nhanh chóng nhận ra Ha-Go Kiểu 95 hoàn toàn không có khả năng đối đầu với các kiểu xe tăng của Đồng Minh, như M4 Sherman hay M3 Stuart.

Việc sản xuất được giao cho 2 tập đoàn lớn là Hino Motors và Mitsubishi vào năm 1942, nhưng chỉ có tổng cộng 103 chiếc được sản xuất, 24 vào năm 1942 và 79 vào năm 1943.

Thiết kế
Thiết kế của Kiểu 98 có những điểm tương đồng với Kiểu 95, nhưng có lớp giáp dày hơn, được hàn kín và cải thiện hình dạng, sử dụng động cơ Mitsubishi Kiểu 100 6 xy-lanh làm mát bằng không khí, công suất 130 Mã lực, và được đặt nằm nghiêng để cho việc bảo trì dễ dàng hơn. Nhẹ và ngắn hơn Kiểu 95, Kiểu 98 có thể di chuyển với tốc độ 55 km/h dù có lớp giáp dày hơn.

Về vũ khí, Kiểu 98 có một tháp pháo dành cho hai người, cải tiến từ tháp pháo bất đối xứng của Kiểu 95, trang bị một pháo chống tăng Kiểu 100 37mm, với vận tốc đạn lên đến 760m/giây, và một súng máy 7.7mm đồng trục.

Các phiên bản

Đây là mô hình sản xuất theo tiêu chuẩn của Kiểu 98 với hệ thống dẫn động gồm ba khung treo độc lập gắn sáu bánh nối với khung gầm bằng cần trục, có thể đổi hướng các chuyển động đứng thành lực ngang và hấp thu bởi các ống nhún lò xo.

Đây là một mô hình thử nghiệm, được phát triển với năm bánh xe chữ thập, sử dụng cơ cấu giảm xóc treo Christie với bề mặt rộng, các bánh xe được đỡ bởi mặt phẳng đệm tỳ lên lò xo xoắn. Kiểu này chưa bao giờ được đưa vào sản xuất.

 Ke-To Kiểu 2
Phiên bản nâng cấp của Kiểu 98-B với vũ khí chính là Pháo chống tăng Kiểu 1 37 mm có hỏa lực mạnh, với vận tốc đạn 810 m/s. Việc sản xuất Ke-To Kiểu 2 được bắt đầu từ năm 1944 nhưng chỉ có 29 chiếc được sản xuất.

 Xe tăng phòng không Ta-Se 20 mm
Tháng 11 năm 1941, một phiên bản phòng không của Kiểu 98 với khung gầm của Kiểu 98 cộng với một pháo tự động Kiểu 2 20 mm đặt trên một tháp pháo hình tròn được bảo vệ. 1 nguyên mẫu đã được thiết kế mang tên "Ta-Se", viết tắt của"Taikū (phòng không) sensha (xe tăng)". Khi thử nghiệm, nó đã thất bại trong việc vượt qua khả năng của chương trình Ki-To'' bị hủy bỏ trước đó. Kế hoạch tiếp theo là nâng cấp thành phiên bản pháo phòng không đôi và dự tính sẽ hoàn thành vào tháng 3 năm 1944. Tuy nhiên, dự án đã bị hủy bỏ vào năm 1943.

Chú thích

Tham khảo

Xe tăng hạng nhẹ Nhật Bản
Xe tăng Nhật Bản giai đoạn Chiến tranh thế giới thứ hai
Xe tăng hạng nhẹ trong Chiến tranh thế giới thứ hai
Xe tăng hạng nhẹ giai đoạn giữa hai cuộc chiến tranh


title: Charoblemma

text:
Charoblemma là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Acontiinae


title: Styringomyia trifurciscutata

text:
Styringomyia trifurciscutata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Styringomyia
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Pordic

text:
Pordic (, Gallo: Pordic) là một xã của tỉnh Côtes-d’Armor, thuộc vùng Bretagne, tây bắc Pháp.

Dân số
Người dân ở Pordic được gọi là Pordicais.

Xem thêm
Xã của tỉnh Côtes-d’Armor

Twinning
Pordic kết nghĩa với:
  Hayle in the UK county of Cornwall.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Official website
French Ministry of Culture list for Pordic

Xã của Côtes-d'Armor


title: Prionispa patra

text:
Prionispa patra là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Maulik miêu tả khoa học năm 1919.

Chú thích

Tham khảo

Prionispa


title: Sân bay quốc tế Sabiha Gökçen

text:
Sân bay quốc tế Sabiha Gökçen  là một trong những sân bay của Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ. Sân bay được đặt tên theo Sabiha Gökçen, nữ phi công quân sự đầu tiên của thế giới. Sân bay này nằm bên phần châu Á của Istanbul. Sân bay này được xây do Sân bay quốc tế Atatürk phía châu Âu của Istanbul không đủ rộng để đáp ứng số lượng khách tăng nhanh. Tuy nhiên, cả hai sân bay của Istanbul cộng lại chỉ đáp ứng được 20 triệu khách quốc tế và 8 triệu khách nội địa và không thể đáp ứng nhu cầu vận chuyển năm 2007 vì sân bay này chỉ có công suất 3 triệu khách quốc tế và 0,5 triệu khách nội địa/năm.

Các hãng hàng không và các điểm đến
 Aerotur Airlines (Aktau, Taraz)
 AMC Airlines (Cairo)
 Air Arabia (Sharjah)
 Belle Air (Tirana)
 Condor Airlines (Frankfurt, Munich)
 Corendon Airlines (Amsterdam)
 easyJet (Basel/Mulhouse, London-Luton)
 Germanwings (Berlin-Schönefeld, Cologne/Bonn, Dortmund, Stuttgart)
 Jazeera Airways (Kuwait)
 MyAir (Milan-Bergamo)
 Norwegian Air Shuttle (Oslo, Stockholm-Arlanda [starts 15 June])
 Pegasus Airlines (Adana, Ankara, Antalya, Bodrum, Dalaman, Diyarbakır, Düsseldorf, Ercan, Erzurum, Gaziantep, Kayseri, London-Stansted, Malatya, Munich, Nuremberg, Samsun, Stuttgart, Tehran-Imam Khomeini, Trabzon, Van, Vienna, Zurich)
 Pegasus Airlines operated by Izair (Izmir)
 SunExpress (Berlin-Schönefeld)
 TUIfly (Frankfurt, Hannover)
 Turan Air (Ganja)
 Turkish Airlines (Ankara, Antalya, Bodrum, Dalaman, İzmir)
 Turkish Airlines operated by SunExpress (Adana, Antalya, Berlin-Schönefeld, Cologne, Diyarbakir, Erzurum, Hannover, Kars, Nuremberg, Sivas, Trabzon, Van)

Số liệu thống kê lượt khách

 Nguồn

Tham khảo

Sân bay Thổ Nhĩ Kỳ
Istanbul


title: Hutchinson, Kansas

text:
Hutchinson là một thành phố thuộc quận Reno, tiểu bang Kansas, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 42080 người.

Dân số
Dân số các năm:
Năm 2000: 40787 người
Năm 2010: 42080 người

Tham khảo

Xem thêm
 American Finder

Thành phố của Kansas
Quận Reno, Kansas
Thành phố ở quận Reno, Kansas


title: Tetralonioidella fukienensis

text:
Tetralonioidella fukienensis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Lieftinck mô tả khoa học năm 1983.

Chú thích

Tham khảo

Tetralonioidella
Động vật được mô tả năm 1983


title: Drillia incerta

text:
Drillia incerta là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Drilliidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Drillia


title: Dicranomyia semicuneata

text:
Dicranomyia semicuneata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Quận McIntosh, North Dakota

text:
Quận McIntosh là một quận thuộc tiểu bang Bắc Dakota, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở Ashley. Quận được đặt tên theo. Dân số theo điều tra năm 2010 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là 2809 người.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận này có diện tích 2577 km2, trong đó có 52 km2 là diện tích mặt nước.

Các quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của North Dakota

Khu dân cư thành lập năm 1884
Lãnh thổ Dakota 1884


title: Huai Thalaeng (huyện)

text:
Huai Thalaeng () là một huyện (amphoe) ở phía đông của tỉnh Nakhon Ratchasima, đông bắc Thái Lan.

Lịch sử
Làng Huai Thalaeng thuộc tambon Ngio (ตำบลงิ้ว), huyện Phimai. Làng này đã được nâng cấp thành tambon Huai Thalaeng năm 1961 và trở thành tiểu huyện (King Amphoe) sau này. Tiểu huyện được chính thức nâng cấp thành huyện năm 1963.

Địa lý
Các huyện giáp ranh (từ phía tây theo chiều kim đồng hồ) là Chakkarat, Phimai và Chum Phuang của tỉnh Nakhon Ratchasima, và Lam Plai Mat và Nong Hong của tỉnh Buriram.

Hành chính
Huyện này được chia thành 10 phó huyện (tambon). Thị trấn (thesaban tambon) Huai Thlaeng nằm trên một phần tambon Huai Thalaeng và Thap Sawai.

Tham khảo

Huai Thalaeng


title: Quận Pendleton, West Virginia

text:
Quận Pendleton là một quận thuộc tiểu bang West Virginia, Hoa Kỳ. Theo điều tra dân số năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có dân số người . Quận lỵ đóng ở

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có tổng diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Xa lộ

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số  năm 2000, quận đã có dân số 8.196 người, 3.350 hộ gia đình, và 2.355 gia đình sống trong quận hạt. Mật độ dân số là 12 người trên một dặm vuông (5/kmТВ). Có 5.102 đơn vị nhà ở với mật độ trung bình 7 trên một dặm vuông (3/kmТВ). Cơ cấu dân tộc của cư dân sinh sống ở quận này bao gồm 96,34% người da trắng, 2,12% da đen hay Mỹ gốc Phi, 0,27% người Mỹ bản xứ, 0,18% châu Á, Thái Bình Dương 0,04%, 0,28% từ các chủng tộc khác, và 0,77% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. 0,89% dân số là người Hispanic hay Latino thuộc một chủng tộc nào.

Có 3.350 hộ, trong đó 28,00% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 57,40% là đôi vợ chồng sống với nhau, 8,10% có một chủ hộ nữ và không có chồng, và 29,70% là không lập gia đình. 25,80% hộ gia đình đã được tạo ra từ các cá nhân và 12,20% có người sống một mình 65 tuổi hoặc cao tuổi hơn. Cỡ hộ trung bình là 2,40 và cỡ gia đình trung bình là 2,87.

Trong quận, dân số đã được trải ra với 21,80% dưới độ tuổi 18, 7,30% 18-24, 27,00% 25-44, 26,10% từ 45 đến 64, và 17,80% từ 65 tuổi trở lên đã được những người. Độ tuổi trung bình là 41 năm. Đối với mỗi 100 nữ có 101,30 nam giới. Đối với mỗi 100 nữ 18 tuổi trở lên, đã có 101,50 nam giới.

Thu nhập trung bình cho một hộ gia đình trong đã đạt mức USD 30.429, và thu nhập trung bình cho một gia đình là USD 34.860. Phái nam có thu nhập trung bình USD 25.342 so với 16.753 USD của phái nữ. Thu nhập bình quân đầu người là 15.805 USD. Có 8,00% gia đình và 11,40% dân số sống dưới mức nghèo khổ, bao gồm 13,60% những người dưới 18 tuổi và 12,50% của những người 65 tuổi hoặc hơn.

Tham khảo

Quận của West Virginia


title: Copelatus geniculatus

text:
Copelatus geniculatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Sharp miêu tả khoa học năm 1882.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Copelatus


title: Schwarzhäusern

text:
Schwarzhäusern là một đô thị thuộc huyện Oberaargau, bang Bern, Thụy Sĩ. Đô thị này có diện tích 3,7 km2, dân số thời điểm tháng 12 năm 2009 là 485 người.

Tham khảo

Liên kết ngoài
[Trang mạng chính thức]

Đô thị của hạt Oberaargau
Đô thị của bang Bern


title: (4695) 1985 RU3

text:
{{DISPLAYTITLE:(4695) 1985 RU3}}

(4695) 1985 RU3 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henri Debehogne ở Đài thiên văn La Silla ở Chile ngày 7 tháng 9 năm 1985.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 4001–5000

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser

Thiên thể phát hiện năm 1985
Được phát hiện bởi Henri Debehogne
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Heimbach, Birkenfeld

text:
Heimbach là một đô thị thuộc huyện Birkenfeld, bang Rheinland-Pfalz, Đức. Đô thị này có diện tích 6,78 km².

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Birkenfeld


title: Montegiorgio

text:
Montegiorgio là một đô thị tại tỉnh Ascoli Piceno ở vùng Marche, cách khoảng 70 km về phía nam của Ancona và khoảng 80 km về phía bắc của Ascoli Piceno. Đến thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số là 6.648 người và diện tích là 47,4 km².

Montegiorgio giáp các đô thị: Belmonte Piceno, Falerone, Fermo, Francavilla d'Ete, Magliano di Tenna, Massa Fermana, Montappone, Monte San Pietrangeli, Monte Vidon Corrado, Rapagnano.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Ascoli Piceno


title: Pulvérières

text:
Pulvérières  là một xã ở tỉnh Puy-de-Dôme trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes miền trung nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 880 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE commune file

Xã của Puy-de-Dôme


title: Buôn (định hướng)

text:
Buôn trong tiếng Việt có thể chỉ:
Khu dân cư của một số dân tộc ở Việt Nam: buôn.
Gọi tắt của buôn bán.
Kiểu bán sỉ: bán buôn.


title: Ngô Cảnh Hựu

text:
Ngô Cảnh Hựu (chữ Hán: 吳景祐) (1520-1596) là đại thần có công giúp nhà Lê trung hưng thời chiến tranh Lê-Mạc trong lịch sử Việt Nam.

Sự nghiệp
Ngô Cảnh Hựu người làng Trảo Nha, huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh. Cha ông là Vĩnh Lộc hầu từng trấn thủ Nghệ An.

Ngô Cảnh Hựu lớn lên khi nhà Lê bắt đầu suy yếu. Năm 1527, Mạc Đăng Dung cướp ngôi nhà Lê lập ra nhà Mạc. Ngô Cảnh Hựu không theo, tập hợp dân chúng ở huyện nhà chống lại, lập dinh trại, chứa lương thực khí giới quanh chân núi. Ông trấn giữ vùng núi phía nam Thạch Hà, có 2000 quân và hơn 20 con ngựa.

Nghe tin Nguyễn Kim lập Lê Trang Tông làm vua, khôi phục nhà Lê, Ngô Cảnh Hựu mang quân bản bộ đến ra mắt. Trịnh Kiểm (tướng dưới quyền và là con rể Nguyễn Kim) khen ngợi ông và dùng làm tướng.

Thời Lê Trung Tông, ông nhiều lần lập công, được phong làm Chinh tây đại tướng, tước Thế quận công.

Năm 1581 thời Lê Thế Tông, quân Mạc do Nguyễn Quyện chỉ huy vào đánh, đóng quân ở núi Đường Nang. Ông cùng Hà Thọ Lộc mang quân kháng cự, đánh lui quân Mạc. Do có công đẩy lùi quân Mạc, ông được phong làm Hữu đô đốc.

Mỗi lần Trịnh Tùng (con Trịnh Kiểm) mang quân ra mặt trận thường giao cho ông giữ chặn mặt sau, lo việc vận lương, đốc quân. Ông làm tốt việc hậu cần và đốc thúc các quân, chưa từng làm lỡ việc nên các tướng phía trước rất hăng hái ra trận.

Năm 1591, Trịnh Tùng lại ra quân bắc tiến, ông cùng Hà Thọ Lộc quản đốc 1 vạn quân chở lương tham gia đội thứ 5, gặp quân Mạc ở Phấn Thượng, đánh tan quân Mạc.

Sang năm sau, nhà Mạc bị diệt. Khi bàn công lao các tướng, ông được phong làm Thiếu bảo. Ít lâu sau ông qua đời.

Không rõ Ngô Cảnh Hựu bao nhiêu tuổi. Ông hoạt động suốt hơn 65 năm từ khi nhà Mạc thành lập tới khi nhà Mạc mất.

Dòng họ
Ngô Cảnh Hựu có nhiều con cháu làm võ tướng giúp nhà Lê trung hưng. Con ông là Ngô Phúc Tĩnh làm tới chức Tả đô đốc, Tứ quận công.

Cháu ông là Ngô Phúc Mại thời Lê Thần Tông được làm Thiếu phó trấn thủ Nghệ An, sau đó được thăng làm thiếu bảo.

Chắt ông là Ngô Phúc Thiêm làm đến Tham đốc, tước Nhuận quận công. Cháu 5 đời là Ngô Phúc Đương thời Lê Hy Tông làm tướng ở Bố Chính, chức Hữu đô đốc, được khen là danh tướng đương thời.

Cháu 10 đời của ông là Ngô Phúc Hoành đỗ tạo sĩ thời Lê Hiển Tông, nhiều lần lập công, sau đó đi trấn thủ Sơn Tây, Hải Dương, được thăng làm đại tư đồ, tước Hoành quận công.

Xem thêm
 Hà Thọ Lộc

Tham khảo
 Phan Huy Chú (2008), Lịch triều hiến chương loại chí, tập 1, Nhà xuất bản Giáo dục

Chú thích

Võ tướng nhà Lê trung hưng
Người Hà Tĩnh


title: Oides sexmaculipennis

text:
Oides sexmaculipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Lea miêu tả khoa học năm 1925.

Chú thích

Tham khảo

Oides


title: Himalopsyche bhagirathi

text:
Himalopsyche bhagirathi là một loài Trichoptera trong họ Rhyacophilidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Himalopsyche