title: Sa mạc Taklamakan

text:
Sa mạc Taklamakan hay Sa mạc Tháp Khắc Lạp Mã Can (Chữ Hán: 塔克拉瑪干沙漠), cũng gọi là Taklimakan, là một sa mạc tại Trung Á, trong khu vực thuộc Khu tự trị dân tộc Duy Ngô Nhĩ Tân Cương của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Nó có ranh giới là dãy núi Côn Lôn ở phía nam, dãy núi Pamir và Thiên Sơn (tên cổ đại núi Imeon) ở phía tây và phía bắc.

Taklamakan được biết đến như là một trong các sa mạc lớn nhất trên thế giới, đứng hàng thứ 15 về kích thước trong số các sa mạc lớn nhất không ở vùng cực của thế giới. Nó bao phủ một diện tích 270.000 km² của lòng chảo Tarim, dài khoảng 1.000 km và rộng khoảng 400 km. Ở rìa phía bắc và phía nam của sa mạc này là hai nhánh của Con đường tơ lụa do các lữ khách đã tìm kiếm ra để tránh vùng đất hoang khô cằn. Trong những năm gần đây, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa đã xây dựng đường cao tốc xuyên sa mạc để nối liền các thành phố Hòa Điền (Hotan, ở rìa phía nam) với Luân Đài (Luntai, ở rìa phía bắc).

Khí hậu

Taklamakan là mô hình của sa mạc lạnh. Do nó gần với các khối khí lạnh lẽo tại Siberi, nên các nhiệt độ rất thấp đã được ghi nhận trong thời gian mùa đông, đôi khi xuống dưới -20 °C (-4 °F). Trong các trận bão mùa đông đầu năm 2008 tại Trung Quốc thì sa mạc Taklamakan được thông báo là lần đầu tiên bị che phủ hoàn toàn bởi một lớp tuyết mỏng có độ dày 4 cm (1,6 inch) tại một số đài quan sát trong 11 ngày đêm.

Vị trí cực sâu trong nội địa của nó, dường như rất gần với trung tâm của châu Á và xa hàng nghìn kilômét từ bất kỳ vùng nước rộng lớn nào, nên các đặc trưng lạnh ban đêm của nó có thể nhận thấy ngay cả trong mùa hè.

Ốc đảo
Không có nguồn nước tự nhiên trong sa mạc này và vì thế rất nguy hiểm khi muốn vượt qua.
Taklamakan có nghĩa là "đi vào và ngươi sẽ không bao giờ trở ra". Các đoàn lữ hành của các thương nhân trên Con đường tơ lụa có thể dừng lại nghỉ ngơi tại các thành thị thịnh vượng trong các ốc đảo

Các thành thị ốc đảo quan trọng, được cấp nước do mưa từ các dãy núi, là Ca Thập (Kashgar), Mễ Lan (Marin), Ni Nhã (Niya), Toa Xa (Yarkand) và Hòa Điền (Khotan) ở phía nam hay Khố Xa (Kuqa) và Thổ Lỗ Phan (Turfan) ở phía bắc, cùng Lâu Lan (Loulan) và Đôn Hoàng (Dunhuang) ở phía đông. Hiện nay nhiều thành thị trong số này, như Mễ Lan và Cao Xương (Gaochang) là các thành thị hoang phế trong khu vực thưa thớt dân cư tại Khu tự trị dân tộc Duy Ngô Nhĩ Tân Cương của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.

Các di sản khảo cổ tìm thấy tại các nơi đổ nát bị chôn vùi trong cát đều chỉ ra ảnh hưởng của người Thổ Hỏa La (Tocharian), tiền Hy Lạp, Ấn Độ và Phật giáo. Các tài sản cùng nguy cơ của chúng được Aurel Stein, Sven Hedin, Albert von Le Coq và Paul Pelliot miêu tả khá sống động. Các xác ướp khoảng 4.000 năm tuổi cũng đã được tìm thấy trong khu vực. Chúng chỉ ra một khoảng rộng các sắc tộc đã từng đi ngang qua nơi đây. Một số xác ướp dường như là của người châu Âu. Muộn hơn, khu vực Taklamakan đã là nơi sinh sống của các sắc tộc người Turk. Bắt đầu từ thời kỳ nhà Đường, người Hán luôn tìm cách mở rộng quyền kiểm soát của họ đối với các thành thị ốc đảo tại Taklamakan nhằm kiểm soát hành trình thương mại tơ lụa quan trọng ngang qua Trung Á. Các thời kỳ nắm giữ của người Hán xen kẽ với các thời nắm giữ của người Turk cũng như các sắc tộc Mông Cổ và Tạng. Dân cư hiện nay chủ yếu là người Turk, Duy Ngô Nhĩ.

Xem thêm
Xác ướp Tarim
Động nghìn phật Bezeklik (Bách Tư Khắc Lý thiên phật động)
Hang động Kizil (Khắc Tư Nhĩ thiên phật động)
Tháp Emin
Nguyệt Chi
Danh sách sa mạc theo diện tích
Đô thị dọc Con đường tơ lụa
Núi Imeon

Ghi chú

Tham khảo
 Jarring Gunnar (1997). The toponym Takla-makan, Tiếng Turk, Quyển 1, trang 227-240
 Hopkirk Peter (1980). Foreign Devils on the Silk Road: The Search for the Lost Cities and Treasures of Chinese Central Asia. Amherst: Nhà in Đại học Massachusetts. ISBN 0-87023-435-8.
 Hopkirk, Peter (1994). The Great Game: The Struggle for Empire in Central Asia. ISBN 1-56836-022-3.
 Desert Meteorology (Khí tượng học sa mạc), Thomas T. Warner, 2004, Nhà in Đại học Cambridge, 612 trang, ISBN 0-521-81798-6

Liên kết ngoài

 Ảnh các khu vực ở Trung Quốc
 Hình ảnh vệ tinh từ Trung Quốc
 Các kinh nghiệm cá nhân
 Hình ảnh xác ướp

T
T
Con đường tơ lụa
Biển cát
Tỉnh địa lý tự nhiên
Vùng sinh thái châu Á
Khu vực sinh thái Cổ Bắc Cực


title: Knefastia hilli

text:
Knefastia hilli là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Knefastia


title: Imbophorus leucophasmus

text:
Imbophorus leucophasmus là một loài bướm đêm thuộc họ Pterophoridae. Nó được tìm thấy ở Úc.

Sải cánh dài 15–18 mm.

Chú thích

Tham khảo

Imbophorus


title: Okazaki Ritsuko

text:
(29 tháng 12 năm 1959 - 5 tháng 5 năm 2004), là một ca sĩ, nhà soạn nhạc kiêm viết lời cho ca khúc và cũng là nhà phối khí.

Tiểu sử
 được sinh ra ở hòn đảo Hashima, tỉnh Nagasaki, Nhật Bản. Vào năm 9 tuổi, Okazaki chuyển đến Tokyo khi cô đang học lớp 3 một trường tiểu học. Và khi theo học một trường cấp 3, cô tham gia vào nhóm nhạc có tên là Eleanor.

Okazaki bắt đầu soạn những bản CM vào năm 1985. Và theo đó, những ca khúc đầu tay là viết cho các ca sĩ như Ayukawa Mami, Ito Toshihiro và nhóm nhạc BaBe. Vào năm 1991, cô đã viết bản Ending (nhạc cuối phim) cho anime Mahou no Princess Minky Momo. Và cũng vào thời gian này, cô bắt đầu viết nhạc cho Hayashibara Megumi, Komori Manami. Về sau này thì có thêm Inoue Kikuko, Horie Yui và nhiều ca sĩ nổi tiếng khác. Cô cũng đã viết lời và soạn nhạc cho rất nhiều ca khúc của hãng Yamaha, một hãng nổi tiếng về những thiết bị liên quan đến âm nhạc mà trong đó chủ yếu là những bản nhạc dành cho trẻ em với mục đích học tiếng Anh.

Mặc dù đã bắt đầu viết và soạn nhạc rất sớm nhưng mãi đến năm 1993 cô mới bắt đầu sự nghiệp ca hát của mình với single đầu tay - kanashii jiyuu. Bên cạnh đó, cô cũng không ngừng viết nhạc cho các anime và các seiyuu. Mãi đến năm 2001, cô đã sáng tác ca khúc For Fruits Basket cho anime Fruits Basket. Ca khúc này đã tạo sự ngạc nhiên đến cộng đồng nghe nhạc vì sự dịu dàng, ngọt ngào và trầm lắng. Nó là sự hòa quyện của mọi cảm xúc khi con người được sống và được yêu thương.

Love Hina, Wedding Peach, Kare Kano, Fruits Basket là những anime nổi tiếng mà cô góp phần tham gia soạn nhạc. Không chỉ vậy, một số drama và game (Symphonic Rain) cũng mời sự góp mặt của cô. Năm 2002, cùng với Megumi Hinata cô thành lập Melocure, tức là Melodic Hard Cure cho ra 3 đĩa đơn và 1 album.

Ngày 5 tháng 5 năm 2004, Okazaki đã ra đi vĩnh viễn ở tuổi 44 sau những tháng ngày chống chọi lại căn bệnh ung thư dạ dày; nguyên nhân của sự ra đi đột ngột này là do nhiễm trùng máu. Cô đã gửi gắm những lời cuối cùng cho những người hâm mộ qua 2 ca khúc "I'm always close to you" và "itsu de mo hohoemi wo" trong album for RITZ.

Cô để lại hơn 300 bản nhạc với nhiều nhạc điệu khác nhau như là để lại những món quà dành tặng cuộc sống của mình. Để kỉ niệm ngày sinh của cô, hãng UNIVERSAL Music Nhật Bản đã phát hành album for RITZ vào ngày 29 tháng 12 cùng năm cô mất. Đến ngày 5 tháng 5 năm 2005, để tưởng nhớ sau 1 năm ra đi, người hâm mộ đã cùng nhau phát hành album thứ 10, cũng là album cuối cùng trong sự nghiệp ca hát của cô.

Tác phẩm

Đĩa đơn (Single)

ALBUM

Sản phẩm khác
Ngoài những ca khúc thể hiện trong các album và single trên, Okazaki còn tham gia một số bài đơn lẻ trong các anime hoặc cùng các ca sĩ sau.

Những ca khúc do Ritsuko thể hiện

Ca sĩ

Anime

 (với

Tình bạn (Friendship)

Vẻ yêu kiều sớm mai (Morning Grace)

Cô gái trong tình yêu (A Girl in Love)
lyric

Giấc mơ ngọt ngào (Sweet dream)

Hồi tưởng (reminiscence)
Ma thuật (Magie)
Hãy hạnh phúc (Be happy, please!)

Kết nối sự lãng mạn (Romantic Connection)

Television

Bóng trăng (Moonshadow)

Yamaha Foundation

Chúc ngủ ngon! (Good night!)

Những ca khúc do Ritsuko phổ nhạc, viết lời hoặc cả hai

Ca sĩ

K3　GIRLS

FURIL
BaBe

Millio

Anime

 (Honama Kaori)
 (Honma Kaori)

 (Komori Manami)
 (Komori Manami)

Game

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang web chính thức của Okazaki Ritsuko
 Announcement of her death
 MELOCURE's homepage
 Memorial page and CD list @CDJapan

Sinh năm 1959
Mất năm 2004
Nữ ca sĩ Nhật Bản
Nhạc sĩ Nhật Bản
Người Nagasaki
Ca sĩ thế kỷ 20
Nữ ca sĩ thế kỷ 21
Nữ ca sĩ thế kỷ 20


title: Amara biarticulata

text:
Amara biarticulata là một loài bọ cánh cứng trong chi Amara thuộc họ Carabidae.

Chú thích

Tham khảo

biarticulata


title: Terebra amanda

text:
Terebra amanda là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Terebridae, họ ốc dài.

Miêu tả

Phân bố

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Terebra
Động vật được mô tả năm 1844


title: Lomilysis

text:
Lomilysis là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Đây là một chi đơn loài. Loài duy nhất thuộc chi Lomilysis discolor, hiện được gọi là Brachylomia discolor.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database
A revision of the North American species of Brachylomia (Lepidoptera: Noctuidae: Xyleninae) with descriptions of four new species

Xylenini


title: Hautot-Saint-Sulpice

text:
Hautot-Saint-Sulpice là một xã thuộc tỉnh Seine-Maritime trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-Maritime
Seine-Maritime
Normandy

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
Hautot-Saint-Sulpice on the Quid website

Xã của Seine-Maritime


title: Lasioglossum spinodorsum

text:
Lasioglossum spinodorsum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Fan & Wu mô tả khoa học năm 1991.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1991


title: La Ville-Dieu-du-Temple

text:
La Ville-Dieu-du-Temple là một commune of the Tarn-et-Garonne département, in Pháp.

Tham khảo

Xã của Tarn-et-Garonne


title: Stenoluperus flavimembris

text:
Stenoluperus flavimembris là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Chen miêu tả khoa học năm 1942.

Chú thích

Tham khảo

Stenoluperus


title: Heimberg, Bern

text:
Heimberg là một đô thị trong huyện Thun, bang Bern, Thụy Sĩ. Đô thị này có diện tích 5,4 km2, dân số thời điểm tháng 12 năm 2009 là 6.151 người.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đô thị của bang Bern


title: .tn

text:
.tn là tên miền quốc gia cấp cao nhất (ccTLD) của Tunisia.

Các tên miền cấp 2
Đăng ký thực hiện trực tiếp ở cấp 2, hoặc ở cấp 3 dưới các tên sau:

.com.tn

.ens.tn

.fin.tn

.gov.tn

.ind.tn

.intl.tn

.nat.tn

.net.tn

.org.tn

.info.tn

.perso.tn

.tourism.tn

.edunet.tn

.rnrt.tn

.rns.tn

.rnu.tn

.mincom.tn

.agrinet.tn

.defense.tn

Tham khảo
PDF File

Liên kết ngoài
 IANA.tn whois information

T n
Tn

sv:Toppdomän#T


title: Eloeophila lucasi

text:
Eloeophila lucasi là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Eloeophila
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: 6475 Refugium

text:
6475 Refugium (1987 SZ6) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 29 tháng 9 năm 1987 bởi P. Wild ở Zimmerwald.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 6475 Refugium

Thiên thể phát hiện năm 1987
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Rissoina oryza

text:
Rissoina oryza là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Rissoidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Rissoina


title: Thang sức gió Beaufort

text:
Thang sức gió Beaufort hay đơn giản là cấp gió là thang đo kinh nghiệm về sức gió, chủ yếu dựa trên trạng thái của mặt biển hay các trạng thái sóng. Thang sức gió này được sử dụng ở nhiều quốc gia trên thế giới, được sử dụng trong việc xác định cường độ gió, dự báo và cảnh báo thiên tai.

Thang sức gió Beaufort nguyên gốc có 12 cấp và hiện tại thang này vẫn đang được công nhận và sử dụng chính thức bởi Tổ chức Khí tượng Thế giới (VMO) trên phạm vi toàn cầu. Trong những năm gần đây, do xuất hiện nhiều cơn bão mạnh, vượt quá mốc cho phép của thang Beaufort nguyên gốc, nhiều nước và vùng lãnh thổ đã sử dụng thang Beaufort mở rộng, với các cấp bão từ 12 cho đến 17, bổ sung thêm 5 cấp so với ban đầu, chẳng hạn như Trung Quốc, Ma Cao, Hông Kông... Còn tại Việt Nam, sau những thiệt hại do các cơn bão Chanchu, Xangsane năm 2006 gây ra với sức gió trên cấp 12, từ cuối năm 2006, Việt Nam đã bắt đầu sử dụng thang Beaufort mở rộng. Theo văn bản mới nhất của Thủ tướng Chính phủ, thang sức gió ở Việt Nam chỉ được quy định đến cấp 17 và trên cấp 17.

Lịch sử

Khởi thủy

Thang sức gió này được Francis Beaufort, 1 đô đốc hải quân và đồng thời là 1 nhà thủy văn học người Ireland, tạo ra năm 1805. Thang mang tên Beaufort có sự phát triển lâu dài và phức tạp, từ công trình trước đó của những người khác cho tới khi Beaufort trở thành người quản lý cao cấp trong Hải quân Hoàng gia Anh trong thập niên 1830.  Đầu thế kỷ XIX, các sĩ quan hải quân thực hiện các quan sát thời tiết theo thường lệ nhưng không tồn tại 1 thang tiêu chuẩn và vì thế các quan sát này là rất chủ quan - 1 người cho đó là "gió nhẹ" thì người khác cũng có thể coi đó là "gió vừa phải". Beaufort đã thành công trong việc đưa mọi thứ vào quy chuẩn.

Thang ban đầu có 13 cấp (0 - 12) đã không dẫn chiếu tới các con số về vận tốc gió mà liên quan tới các điều kiện gió định tính có tác động lên các buồm của man of war, khi đó là các loại tàu chủ yếu của Hải quân Hoàng gia Anh, từ "vừa đủ để chịu lái" tới "không vải nào của buồm có thể chịu được". Ở cấp 0, tất cả các buồm có thể giương lên; ở cấp 6 thì một nửa số buồm có thể phải hạ xuống; ở cấp 12 thì tất cả các buồm phải xếp gọn lại.

Thang sức gió này đã là tiêu chuẩn cho mọi nhật trình hàng hải trên các tàu thuyền của Hải quân Hoàng gia Anh vào cuối thập niên 1830, và đã được thích ứng để ứng dụng phi-hải quân kể từ thập niên 1850, với các số của thang tương ứng với sự xoay vòng của máy đo gió hình chén. Năm 1853, thang này được chấp nhận lần đầu tiên bởi một tổ chức tiền thân của Tổ chức Khí tượng Thế giới, được thành lập ở Brussels.

Năm 1916, để phù hợp với sự phát triển của tàu hơi nước, các miêu tả đã được thay đổi để miêu tả biển như thế nào chứ không phải là buồm như thế nào, được vận hành và mở rộng cho các quan sát trên đất liền. Sự xoay vòng của các con số trên thang chỉ được chuẩn hóa vào năm 1923. George Simpson, Giám đốc Cục Khí tượng Vương quốc Anh, là người chịu trách nhiệm về điều này và về bổ sung các miêu tả trên cơ sở đất liền. Sự đo đạc đã được thay đổi một chút vào vài thập niên sau để hoàn thiện sự thuận tiện trong sử dụng cho các nhà khí tượng học. Ngày nay, nhiều quốc gia đã từ bỏ kiểu miêu tả và đơn vị đo này và sử dụng các đơn vị của Hệ đo lường quốc tế như m/s hay km/h, nhưng các cảnh báo thời tiết khắc nghiệt đưa ra công chúng vẫn là xấp xỉ như vậy khi sử dụng thang Beaufort.

Thang mở rộng

Thang Beaufort được mở rộng năm 1946, khi các cấp từ 13 - 17 được thêm vào. Tuy nhiên, các cấp từ 13 - 17 chỉ nhằm áp dụng cho các trường hợp đặc biệt, chẳng hạn khi có bão nhiệt đới mạnh. Ngày nay, thang mở rộng chỉ được sử dụng tại Đài Loan, Trung Quốc và gần đây là Việt Nam. Tuy nhiên, Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) trong một tuyên bố vào năm 2012 vẫn chưa chính thức sử dụng thang mở rộng trên phạm vi toàn cầu.

Tốc độ gió trên thang Beaufort mở rộng 1946 dựa trên công thức kinh nghiệm:

 v = 0.836 B3/2 m/s
 v = 1.625 B3/2 hải lý ()

trong đó v là tương đương với vận tốc gió 10 m trên bề mặt và B là số trên thang Beaufort. Chẳng hạn, B = 9,5 cho giá trị của v là 24,48 m/s, nó tương đương với giới hạn dưới của "cấp 10 Beaufort". Theo ước tính từ công thức này thì gió mạnh nhất (trên 330 km/h) trong các trận siêu bão có thể đạt tới giá trị trên cấp 23.

Ngày nay, đôi khi cấp gió bão được miêu tả như là cấp trong thang Beaufort từ 12 - 16, có liên quan gần đúng với cấp tốc độ tương ứng của thang bão Saffir-Simpson, trong đó các trận bão thực sự được đo đạc, trong đó cấp 1 của thang bão này tương đương với cấp 12 trong thang sức gió Beaufort. Tuy nhiên, các cấp mở rộng trong thang sức gió Beaufort trên cấp 13 không trùng khớp với các cấp của thang bão Saffir-Simpson. Các vòi rồng cấp 1 trên thang Fujita và thang TORRO cũng bắt đầu gần đúng ở mức trên của cấp 12 trong thang Beaufort nhưng chúng là các thang độc lập.

Cũng cần lưu ý rằng độ cao của sóng tính trong điều kiện tìm thấy ngoài biển khơi, chứ không phải ven bờ.

Thang độ và miêu tả
Thang sức gió Beaufort ban đầu có 13 cấp (0 - 12) và được mở rộng thành 18 cấp (0 - 17) năm 1946, khi các cấp từ 13 tới 17 được thêm vào.

Thang đo Beaufort khởi thủy
Đây là thang bão chuẩn vẫn đang được Tổ chức Khí tượng Thế giới sử dụng trên phạm vi toàn cầu cho đến ngày nay
Thang sức gió Beaufort

Thang Beaufort mở rộng
Bảng thang độ và miêu tả dưới đây liệt kê đầy đủ 18 cấp gió và 1 cấp phụ (18+) trở lên cho những cơn bão trên cấp 17. Bảng bao gồm 12 cấp cơ bản và 5 cấp mở rộng áp dụng tại một số quốc gia.

Phép chuyển đổi như sau:
 3,6 km/h ≡ 1 m/s, đơn vị SI của tốc độ, mét trên giây.
 1 km/h ≈ 0,27778 m/s.
 1 km/h ≈ 0,621 37 mph ≈ 0,911 34 feet trên giây.
 1 km/h ≡ 1,852 nút.
 1 nút ≡ 1,852 km/h (chính xác).
 1 dặm trên giờ ≡ 1,609344 km/h (~1,61 km/h).

Thang Beaufort tại Việt Nam
Theo Quyết định số 18/2021/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, Bảng Cấp gió và sóng của Việt Nam gồm 18 cấp Beaufort, từ cấp 0 đến cấp 17. Có một số đề xuất về thang bão trên cấp 17 ở Việt Nam, nhưng chưa được Trung ương, Chính phủ và Tổng cục Khí tượng Thủy văn công nhận, áp dụng trên toàn quốc trong văn bản quy phạm pháp luật nên không được sử dụng. Chính vì vậy, theo đúng Quyết định của Chính phủ (mới nhất ngày 22 tháng 4 năm 2021), văn bản có hiệu lực pháp lý cao nhất cho đến hiện tại và Luật Khí tượng Thủy văn 2015, thang sức gió của Việt Nam là thang sức gió Beaufort mở rộng chỉ dùng đến cấp 17.
Sau đây là thang cấp gió được tính theo km/h

Ứng dụng
Thang đo sức gió Beaufort được sử dụng để phục vụ cho công tác dự báo thời tiết. Ngày nay, đôi khi các cơn bão mạnh được đánh số từ 12 - 16 sử dụng thang bão Saffir-Simpson có năm loại, với bão loại 1 có số Beaufort là 12, bão loại 2 có số Beaufort là 13...

Tại Việt Nam, do hầu như không có bão mạnh đến mức cần sử dụng thang bão Saffir-Simpson (lý do là các cơn bão mạnh trên cấp 12 hầu như đều xuất phát từ ngoài đại dương, sau khi vượt qua Philippines để đổ bộ vào Việt Nam thì sức gió đã suy giảm rất nhiều), nên người ta chỉ cần sử dụng thang sức gió Beaufort để mô tả sức mạnh của chúng là đủ. Gió xoáy có cấp Beaufort từ 6 - 7 trên 1 diện rộng gọi là áp thấp nhiệt đới. Gió xoáy từ cấp 8 trở lên trên 1 diện rộng, có thể kèm theo mưa lớn gọi chung là bão. Tuy nhiên, điều này đã không còn đúng trong thời gian gần đây, điển hình là các cơn bão Chanchu (2006) và bão Xangsane (2006). Mặc dù bão Chanchu không đi vào vùng bờ biển Việt Nam, nhưng với cấp 4 theo thang bão Saffir-Simpson nó đã làm nhiều tàu thuyền bị đánh chìm và nhiều ngư dân Việt Nam bị chết trên biển Đông. Trong dự báo bão cho cơn bão Xangsane, lần đầu tiên người ta đã sử dụng cấp 13 và trên cấp 13. Chính vì vậy từ cuối năm 2006, Chính phủ Việt Nam đã ban hành Quyết định 245/2006/QĐ-TTg, quy định mở rộng thang sức gió ở Việt Nam lên cấp 17 (tối đa 220 km/h).

Vào khoảng giữa năm 2011, lần đầu tiên các báo chí truyền thông đã phát bản tin về siêu bão Songda với sức gió giật trên cấp 18 - 19. Và cũng vào cuối năm 2013, lần đầu tiên cấp 20 trở lên đã được phát trực tiếp trên Đài truyền hình kỹ thuật số của VTC14 và Đài truyền hình Việt Nam VTV1 dành cho siêu bão Haiyan. Cũng vào đầu năm 2015 tại Đài truyền hình thông tấn xã Việt Nam trong bản tin VOV, họ đã mô tả sức gió trên cấp 18 cho siêu bão Soudelor (2015). Tuy nhiên cho đến thời điểm hiện tại, thang bão chính thức ở Việt Nam theo quy định tại Luật Khí tượng Thủy văn 2015 và văn bản quy phạm pháp luật – Quyết định của Thủ tướng Chính phủ ngày 22 tháng 4 năm 2021, thang bão chính thức vẫn chỉ dừng lại ở cấp 17.

Đối với Trung Quốc và Đài Loan, các trang báo điện tử và truyền thông cũng đều đồng loạt sử dụng thang bão Beaufort mở rộng 2 (cấp 18 - cấp 24) trong một số các cơn bão, điển hình như siêu bão Haiyan (năm 2013) và siêu bão Soudelor (năm 2015) Tại Mỹ, gió có cấp Beaufort 6 - 7 tạo ra các bản thông báo là small craft advisory, với sức gió cấp 8 - 9 là gale warning, cấp 10 hay 11 - storm warning (hay "tropical storm warning"), và tất cả những cái mạnh hơn gọi là hurricane warning, thời nay khi trên các cấp trên sẽ tính theo một từ mới gọi là "Major hurricanes".

Tham khảo

Liên kết ngoài

 National Meteorological Library and Archive
 Film of Wind Scale
 Historical Wind Speed Equivalents Of The Beaufort Scale
 Howtoons Poster
 Beaufort scale
 Ireland's Beaufort was Windscale Inventor—bởi Dr John de Courcy Ireland
 The Beaufort Scale and Weather Diaries of Rear Admiral Sir Francis Beaufort—Lịch sử thang Beaufort
 Radio interview với Scott Huler
 Beaufort wind force scale. Met Office
 US Economic Costs of High Winds tại NOAA Economics
 Thang sức gió Beaufort và các thang sóng biển, PGS.TS. PHAN VĂN KHÔI, Cục Đăng kiểm Việt Nam

Beaufort (sức gió)
Khí tượng học


title: Erycina

text:
Erycina (orchid) là một chi thực vật có hoa trong họ, Orchidaceae.

Xem thêm
Danh sách các chi Phong lan

Hình ảnh

Tham khảo

Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (1999). Genera Orchidacearum 1. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2001). Genera Orchidacearum 2. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2003). Genera Orchidacearum 3. Oxford Univ. Press
Berg Pana, H. 2005. Handbuch der Orchideen-Namen. Dictionary of Orchid Names. Dizionario dei nomi delle orchidee. Ulmer, Stuttgart

Danh sách các chi phong lan
Phân họ Lan
Cymbidieae


title: Prionispa papuana

text:
Prionispa papuana là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Gressitt miêu tả khoa học năm 1963.

Chú thích

Tham khảo

Prionispa


title: Saint-Geniès-de-Comolas

text:
Saint-Geniès-de-Comolas là một xã trong vùng Occitanie. Xã Saint-Geniès-de-Comolas nằm ở khu vực có độ cao trung bình 45 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintgeniesdecomolas


title: Drapia

text:
Drapia () là một đô thị ở tỉnh Vibo Valentia trong vùng Calabria, có cự ly khoảng 60 km về phía tây namcủa Catanzaro và khoảng 14 km về phía tây của Vibo Valentia. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 2.197 người và diện tích là 21,5 km².

Đô thị Drapia có các frazioni (đơn vị trực thuộc, chủ yếu là các làng) Brattirò, Carìa, Gàsponi, và Sant'Angelo.

Drapia giáp các đô thị: Parghelia, Ricadi, Spilinga, Tropea, Zaccanopoli, Zungri.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Vibo Valentia


title: Caridae

text:
Caridae là một họ bọ cánh cứng. Chúng thường được tìm thấy trên các loài cây Cupressaceae. Chi Car, được tìm thấy trên Callitris, và Caenominurus trên Austrocedrus và Pilgerodendron.

Chú thích

Tham khảo

Curculionoidea


title: Sevilla, Bohol

text:
Sevilla là đô thị hạng 5 ở tỉnh Bohol, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2007, đô thị này có dân số 11.289 người. Có lẽ đô thị này đã được đặt tên theo thành phố Sevilla ().

Các đơn vị hành chính
Sevilla về mặt hành chính được chia thành 13 khu phố (barangay).

 Bayawahan
 Cabancalan
 Calinga-an
 Calinginan Norte
 Calinginan Sur
 Cambagui
 Ewon
 Guinob-an
 Lagtangan
 Licolico
 Lobgob
 Magsaysay
 Poblacion

Tham khảo

 Tirol, Jes. The Town of Sevilla, Bohol Part 1. Its name  The Bohol Chronicle ngày 26 tháng 11 năm 2006.
 Tirol, Jes. Town of Sevilla Bohol Part 2: Its creation (Last of series)  The Bohol Chronicle ngày 3 tháng 12 năm 2006.
Sevilla

Liên kết ngoài
Mã địa lý chuẩn Philipin
2000 Thông tin điều tra dân số Philipin
Municipality of Sevilla

Đô thị của Bohol


title: Dinsac

text:
Dinsac () là một xã của tỉnh Haute-Vienne, thuộc vùng Nouvelle-Aquitaine, miền trung nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Haute-Vienne

Tham khảo

 INSEE
 IGN

Xã của Haute-Vienne


title: Savignargues

text:
Savignargues là một xã thuộc tỉnh Gard trong vùng Occitanie miền nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Gard

Tham khảo

Xã của Gard


title: Tipula sequoicola

text:
Tipula sequoicola là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Nearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: 17806 Adolfborn

text:
17806 Adolfborn (1998 FO73) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 31 tháng 3 năm 1998, bởi P. Pravec ở Đài thiên văn Ondřejov.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 17806 Adolfborn

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Petr Pravec
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Saint-Michel-de-Llotes

text:
Saint-Michel-de-Llotes là một xã trong tỉnh Pyrénées-Orientales, vùng Occitanie phía nam nước Pháp. Xã Saint-Michel-de-Llotes nằm ở khu vực có độ cao trung bình 187 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Pyrénées-Orientales


title: Saint-Antoine-l'Abbaye

text:
Saint-Antoine-l'Abbaye, also Saint-Antoine-en-Viennois, là một xã của tỉnh Isère, thuộc vùng Rhône-Alpes, đông nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Isère

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintantoinelabbaye


title: Gynoplistia violacea

text:
Gynoplistia violacea là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gynoplistia
Limoniidae ở vùng Australasia


title: 14727 Suggs

text:
14727 Suggs (2000 DU11) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 27 tháng 2 năm 2000 bởi Spacewatch ở Kitt Peak.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 14727 Suggs

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 2000


title: Lăng Thống

text:
Lăng Thống (chữ Hán: 凌統; 189 - 217) tên chữ là Công Tục (公績), là tướng nhà Đông Ngô trong lịch sử Trung Quốc.

Ông cùng với cha là Lăng Tháo theo Tôn Sách khi Sách đi đánh Nghiêm Bạch Hổ và Vương Lãng. Lăng Thống sinh ở Dư Hàng, Chiết Giang.

Khi Tôn Quyền đi đánh Hoàng Tổ, cha ông bơi thuyền bị Cam Ninh bắn chết. Lúc này ông mới có 15 tuổi mà đã ra sức cướp được xác cha về. Sau đó, Cam Ninh hàng Tôn Quyền. Mang thù hằn trong lòng, ông luôn tìm cách giết Cam Ninh.

Về sau, đánh nhau với Nhạc Tiến ở Hợp Phì, ông bị Tào Hưu lén bắn tên trúng ngựa làm ông ngã xuống đất, Nhạc Tiến định vác giáo lại đâm thì Cam Ninh đã kịp bắn tên trúng ngay trán Nhạc Tiến để cứu ông. Từ đó ông không còn thù hằn gì với Cam Ninh nữa.

Sau khi theo quân đánh An Huy, ông được phong Đãng Khấu Trung Lang Tướng, Lĩnh Phái Tướng, cùng Lã Mông đoạt được Kinh Châu của Lưu Bị.

Xem thêm
Tam Quốc Chí
Tôn Quyền
Cam Ninh

Tham khảo

Nhân vật quân sự Tam Quốc
Nhân vật quân sự Đông Ngô
Sinh năm 189


title: Saint-Pellerin, Eure-et-Loir

text:
Saint-Pellerin  là một xã của tỉnh Eure-et-Loir, thuộc vùng Centre-Val de Loire, miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Eure-et-Loir

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintpellerin


title: Mirande (quận)

text:
Quận Mirande là một quận của Pháp, nằm ở tỉnh Gers, trong vùng Occitanie. Quận này có 8 tổng và 150 xã.

Các đơn vị hành chính

Các tổng
Các tổng của quận Mirande là:
 Aignan
 Marciac
 Masseube
 Miélan
 Mirande
 Montesquiou
 Plaisance
 Riscle

Các xã
Các xã của quận Mirande, và mã INSEE là:

Tham khảo

Liên kết ngoài
Mirande trên trang Viện quốc gia Pháp và Nghiên cứu kinh tế (INSEE, tiếng Pháp)
Tourist office of Mirande

Mirande


title: 5166 Olson

text:
5166 Olson (1985 FU1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 22 tháng 3 năm 1985 bởi E. Bowell ở Flagstaff.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 5166 Olson

Thiên thể phát hiện năm 1985
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: (18329) 1986 RY4

text:
{{DISPLAYTITLE:(18329) 1986 RY4}}

(18329) 1986 RY4 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henri Debehogne ở Đài thiên văn La Silla ở Chile ngày 1 tháng 9 năm 1986.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 18001–19000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1986
Được phát hiện bởi Henri Debehogne
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Castelcivita

text:
Castelcivita là một đô thị (comune) thuộc tỉnh Salerno trong vùng Campania của Ý. Castelcivita có diện tích km2, dân số là người (thời điểm ngày).

Tham khảo

Đô thị tỉnh Salerno
Thành phố và thị trấn ở Campania


title: 1999

text:
Sự kiện

Tháng 1
 1 tháng 1: Ruth Dreifuss trở thành tổng thống Thụy Sĩ
 10 tháng 1: Bầu cử quốc hội tại Kazakhstan
 25 tháng 1: Động đất tại Colombia, 1.885 người chết

Tháng 2
 2 tháng 2: Hugo Rafael Chávez Frías trở thành tổng thống của Venezuela
 27 tháng 2: vua Abdullah II trở thành tổng thống tại Jordan

Tháng 3
 28 tháng 3: Động đất tại vùng Xinjiang, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, Ấn Độ, 100 người chết
 7 tháng 3: Bầu cử quốc hội tại Guinea Xích Đạo
 12 tháng 3: Ba Lan, Cộng hòa Séc, Hungary gia nhập khối NATO
26 tháng 3:Virus melissa lây nhiễm trên 200.000 máy tính trên thế giới.
 28 tháng 3: Luis Ángel González Macchi trở thành tổng thống tại Paraguay
 28 tháng 3: Chương trình Đường lên đỉnh Olympia ra mắt khán giả trên VTV3

Tháng 4

 20 tháng 4: Vụ xả súng tại trường Columbine

Tháng 5

 23 tháng 5: Johannes Rau trở thành tổng thống Đức
 26 tháng 5: Manchester United đánh bại Bayern Munich, vô địch Champions League.
 28 tháng 5: Rudolf Schuster trở thành tổng thống của Slovakia

Tháng 6

Tháng 7
 7 tháng 7: Vaira Vīķe-Freiberga trở thành nữ tổng thống Latvia.

Tháng 8
 7 tháng 8: Jean-Claude Juncker tái đắc cử thủ tướng của Đại công quốc Luxembourg
 17 tháng 8: Động đất tại Thổ Nhĩ Kỳ, khoảng 18.000 người chết, 44.000 người bị thương

Tháng 9
 1 tháng 9: Sellapan Rama Nathan trở thành tổng thống của Singapore
 7 tháng 9: Động đất tại Hy Lạp. 143 người chết
 14 tháng 9: Nauru là thành viên của Liên Hợp Quốc
 14 tháng 9: Kiribati là thành viên của Liên Hợp Quốc
 20 tháng 9:
Palau là thành viên của UNESCO
Động đất tại Trung Hoa Dân Quốc, 2297 người chết

Tháng 10
 3 tháng 10: Bầu cử quốc hội tại Áo
 20 tháng 10: Abdurrahman Wahid trở thành tổng thống Indonesia.
 24 tháng 10: Zine El Abidine Ben Ali tái đắc cử tổng thống Tunisia.
 31 tháng 10: Gruzia. Bầu cử quốc hội dân chủ lần thứ hai

Tháng 11
 1 tháng 11:Miền Trung Việt Nam xảy ra đợt Lũ lụt Miền Trung Việt Nam tháng 11 năm 1999, mất điện hàng loạt, gây thiệt hại về người và của
 3 tháng 11: Aram Sarkissian trở thành lãnh đạo chính phủ Armenia.
 4 tháng 11: Ilir Meta tái đắc cử thủ tướng Albania.
 6 tháng 11: Bầu cử tổng thống tại Tajikistan
 12 tháng 11: Động đất tại Thổ Nhĩ Kỳ, khoảng 800 người chết
 14 tháng 11: Leonid Kutschma tái đắc cử tổng thống của Ukraina
 17 tháng 11: Mohamed Ghannouchi trở thành thủ tướng Tunisia.
 24 tháng 11: Mamadou Tandja trở thành tổng thống của Niger

Tháng 12
 10 tháng 12: Helen Clark trở thành nữ thủ tướng tại New Zealand
 19 tháng 12: Boris Trajkovski trở thành tổng thống tại Macedonia
 23 tháng 12: Đảo chính của quân đội Côte d'Ivoire.
 31 tháng 12: Hama Amadou trở thành lãnh đạo chính phủ của Cộng hòa Niger
 31 tháng 12: Vladimir Putin trở thành tổng thống của Nga

Sinh

Tháng 1
10 tháng 1: Mason Mount, cầu thủ bóng đá người Anh

Tháng 2

Tháng 3
5 tháng 3: Madison Beer, nữ ca sĩ người Mĩ

Tháng 4
6 tháng 4: buitruonglinh (Bùi Trường Linh), ca sĩ người Việt Nam
19 tháng 4: Đoàn Văn Hậu, cầu thủ bóng đá Việt Nam
20 tháng 4: Hoàng tử George, con trai của hoàng tử Alois của Liechtenstein và Sophie công chúa của Bayern

Tháng 5
11 tháng 5: Sabrina Carpenter, ca sĩ, nhạc sĩ, diễn viên người Mỹ
27 tháng 5: Lily-Rose Depp, nữ diễn viên, người mẫu người Pháp-Mỹ
28 tháng 5: Cameron Boyce, ca sĩ, người mẫu Mỹ (m. 2019)
29 tháng 5: Park Ji-hoon, ca sĩ, diễn viên Hàn Quốc.

Tháng 6
 1 tháng 6: Technoblade, YouTuber nổi tiếng người Mỹ (m. 2022)
 4 tháng 6: Kim So-hyun, nữ diễn viên người Hàn Quốc
 7 tháng 6: Khương Thập Thất, nữ Douyin và Kawai người Trung Quốc
 11 tháng 6: Kai Havertz, cầu thủ bóng đá người Đức
 23 tháng 6: Hoàng Duyên, nữ ca sĩ người Việt Nam

Tháng 7

 12 tháng 7:  K-ICM, nhạc sĩ, nhà sản xuất âm nhạc người Việt Nam
 18 tháng 7: Diệu Kiên, nữ ca sĩ người Việt Nam

 20 tháng 7: Alexandra Charlotte Ulrike Maryam Virginia von Hannover, con gái của công chúa Caroline của Monaco và Ernst August hoàng tử của Hannover
 23 tháng 7: ADC (Trần Đức Chiến), vận động viên thể thao điện tử người Việt Nam

Tháng 8
 12 tháng 8: Dream, Youtuber người Mỹ
 28 tháng 8: Nikolai William Alexander Frederik, hoàng tử của Đan Mạch, con trai của hoàng tử Joachim của Đan Mạch và Alexandra Manley

Tháng 9
 3 tháng 9: Đặng Thanh Ngân, nữ diễn viên, người mẫu, á hậu Đại dương Việt Nam 2017, á hậu Siêu quốc gia 2023
 21 tháng 9: Vương Tuấn Khải, ca sĩ nhóm nhạc TFBoys
22 tháng 9: Kim Yoo-jung, diễn viên Hàn Quốc
28 tháng 9: HIEUTHUHAI, rapper người Việt Nam
 29 tháng 9: Juan Valentin Urdangarín Borbón, con trai của Cristina của Tây Ban Nha và Iñaki Urdangarín

Tháng 10

Tháng 11

Tháng 12

Mất

Tháng 1
 2 tháng 1: Rolf Liebermann, nhà soạn nhạc Thụy Sĩ (s. 1910)
 5 tháng 1: Rolf Gutbrod, kiến trúc sư Đức (s. 1910)
 6 tháng 1: Ingeborg Wurster, nữ nhà báo Đức (s. 1931)
 10 tháng 1: Brian Moore, nhà văn, tác giả kịch bản (s. 1921)
 11 tháng 1: Fabrizio De André, nhà soạn nhạc Ý (s. 1940)
 13 tháng 1: Karl Lieffen, diễn viên Đức (s. 1926)
 14 tháng 1: Jerzy Grotowski, đạo diễn phim Ba Lan (s. 1933)
 14 tháng 1: Muslimgauze, nhạc sĩ Anh (s. 1961)
 16tháng 1:(Đại tướng Đoàn Khuê) (s.1923)
 18 tháng 1: Otto Föllinger, giáo sư Đức (s. 1924)
 18 tháng 1: Günter Strack, diễn viên Đức (s. 1929)
 23 tháng 1: Joe D'Amato, đạo diễn phim Ý (s. 1936)
 25 tháng 1: Rudi Glöckner, trọng tài bóng đá Đức (s. 1929)
 26 tháng 1: August Everding, đạo diễn phim Đức (s. 1928)
 27 tháng 1: Gonzalo Torrente Ballester, nhà văn Tây Ban Nha (s. 1910)
 28 tháng 1: František Vláčil, đạo diễn phim Séc (s. 1924)
 31 tháng 1: Barış Manço, nam ca sĩ Thổ Nhĩ Kỳ, nhà soạn nhạc (s. 1943)

Tháng 2
 2 tháng 2: August Neuburger, chính khách Đức (s. 1902)
 3 tháng 2: Juan Amenábar, nhà soạn nhạc Chile (s. 1922)
 5 tháng 2: Rembert van Delden, chính khách Đức (s. 1917)
 5 tháng 2: Wassily Leontief, nhà kinh tế học, Giải thưởng Nobel (s. 1906)
 6 tháng 2: Erwin Blask, vận động viên điền kinh Đức (s. 1910)
 6 tháng 2: Umberto Maglioli, đua xe Ý (s. 1928)
 7 tháng 2: Hussein I, từ 1952 đến 1999 là vua của Jordan (s. 1935)
 10 tháng 2: Louise Piëch, nữ doanh nhân Áo (s. 1904)
 11 tháng 2: Jaki Byard, nhạc sĩ nhạc jazz Mỹ (s. 1922)
 12 tháng 2: Heinz Schubert, diễn viên Đức (s. 1925)
 15 tháng 2: Henry W. Kendall, nhà vật lý học Mỹ, nhận Giải thưởng Nobel (s. 1926)
 18 tháng 2: Wilhelm Wehren, chính khách Đức (s. 1914)
 18 tháng 2: Andreas Feininger, nhiếp ảnh gia Mỹ (s. 1906)
 20 tháng 2: Sarah Kane, nữ đạo diễn phim Anh (s. 1971)
 21 tháng 2: Gertrude Belle Elion, nhà khoa học Mỹ, nhận Giải thưởng Nobel (s. 1918)
 23 tháng 2: Heinrich Schmid, nhà ngôn ngữ học (s. 1921)
 25 tháng 2: Glenn Theodore Seaborg, nhà hóa học Mỹ (s. 1912)
 27 tháng 2: Stéphane Sirkis, nhạc sĩ Pháp (s. 1959)

Tháng 3
 2 tháng 3: Dusty Springfield, nữ ca sĩ nhạc soul Anh (s. 1939)
 4 tháng 3: Fritz Honegger, chính khách Thụy Sĩ (s. 1917)
 5 tháng 3: Alfred Denning, quan toà Anh (s. 1899)
 6 tháng 3: Klaus Gysi, chính khách Đức (s. 1912)
 7 tháng 3: Stanley Kubrick, đạo diễn phim Mỹ (s. 1928)
 10 tháng 3: Oswaldo Guayasamín, họa sĩ, nhà điêu khắc (s. 1919)
 13 tháng 3: Gary Jennings, nhà văn Mỹ (s. 1928)
 17 tháng 3: Boleslaw Barlog, đạo diễn sân khấu Đức (s. 1906)
 18 tháng 3: Adolfo Bioy Casares, nhà văn Argentina (s. 1914)
 19 tháng 3: José Agustín Goytisolo, thi sĩ Tây Ban Nha (s. 1928)
 22 tháng 3: David Strickland, diễn viên Mỹ (s. 1969)
 28 tháng 3: Rolf Ludwig, diễn viên Đức (s. 1925)

Tháng 4
 9 tháng 4: Raúl Silva Henríquez, tổng Giám mục của Santiago de Chile, Hồng y Giáo chủ (s. 1907)
 13 tháng 4: Ortvin Sarapu, kỳ thủ New Zealand gốc Estonia. (s. 1924)
 13 tháng 4: Willi Stoph, chính khách Đức (s. 1914)
 16 tháng 4: Skip Spence, nhạc sĩ nhạc rock Mỹ (s. 1946)
 16 tháng 4: Karl Schefold, nhà khảo cổ học (s. 1905)
 18 tháng 4: Gian-Carlo Rota, nhà toán học
 24 tháng 4: Walter Dreizner, nhiếp ảnh gia Đức (s. 1908)
 27 tháng 4: Rolf Landauer, nhà vật lý học (s. 1927)
 28 tháng 4: Arthur L. Schawlow, nhà vật lý học Mỹ (s. 1921)

Tháng 5
 2 tháng 5: Oliver Reed, diễn viên Anh (s. 1938)
 6 tháng 5: Higashiyama Kaii, họa sĩ phong cảnh Nhật Bản (s. 1908)
 8 tháng 5: Dirk Bogarde, diễn viên Anh (s. 1921)
 9 tháng 5: Harry Blech, nhạc trưởng Anh (s. 1910)
 11 tháng 5: Werner Fuchs, cầu thủ bóng đá Đức, huấn luyện viên (s. 1948)
 18 tháng 5: Elizabeth Robinson, nữ vận động viên điền kinh Mỹ, huy chương Thế Vận Hội (s. 1911)
 22 tháng 5: Alfred Kubel, chính khách Đức (s. 1909)
 26 tháng 5: Paul Sacher, nhạc trưởng Thụy Sĩ (s. 1906)
 27 tháng 5: Violet Webb, nữ vận động viên điền kinh Anh, huy chương Thế Vận Hội

Tháng 6
 1 tháng 6: Christopher Cockerell, kĩ sư Anh, nhà phát minh (s. 1910)
 1 tháng 6: Gert Ledig, nhà văn Đức (s. 1921)
 2 tháng 6: Junior Braithwaite, nhạc sĩ Jamaica, Wailers (s. 1949)
 5 tháng 6: Ernie Wilkins, nhạc sĩ nhạc jazz Mỹ (s. 1922)
 6 tháng 6: Anne Haddy, dien viên Australia (m. 1930)
 11 tháng 6: DeForest Kelley, diễn viên Mỹ (s. 1920)
 11 tháng 6: Reinhold Massag, tác giả Đức, diễn viên (s. 1943)
 14 tháng 6: Hann Trier, họa sĩ Đức, nghệ sĩ tạo hình (s. 1915)
 16 tháng 6: Screaming Lord Sutch, nhạc sĩ Anh, chính khách (s. 1940)
 18 tháng 6: Lothar Ulsaß, cầu thủ bóng đá Đức (s. 1940)
 19 tháng 6: Leslie Holdridge, nhà thực vật học Mỹ, nhà khí hậu học (s. 1907)
 21 tháng 6: Karl Krolow, nhà văn Đức (s. 1915)
 22 tháng 6: Luboš Fišer, nhà soạn nhạc Séc, đạo diễn phim (s. 1935)
 27 tháng 6: Truus van Aalten, nữ diễn viên Hà Lan (s. 1910)
 27 tháng 6: Siegfried Lowitz, diễn viên Đức (s. 1914)
 27 tháng 6: Georgios Papadopoulos, chính khách Hy Lạp (s. 1919)
 28 tháng 6: Hilde Krahl, nữ diễn viên Áo (s. 1917)
 28 tháng 6: Mrs. Miller, nữ ca sĩ Mỹ (s. 1907)

Tháng 7
 1 tháng 7: Joshua Nkomo, chính khách (s. 1917)
 1 tháng 7: Edward Dmytryk, đạo diễn phim Mỹ (s. 1908)
 1 tháng 7: Sylvia Sidney, nữ diễn viên Mỹ (s. 1910)
 6 tháng 7: Joaquín Rodrigo, nhà soạn nhạc Tây Ban Nha (s. 1901)
 8 tháng 7: Charles Conrad, nhà du hành vũ trụ Mỹ (s. 1930)
 9 tháng 7: Karl Adam, cầu thủ bóng đá Đức (s. 1924)
 10 tháng 7: Theodor Eschenburg, nhà chính trị học Đức, nhà xuất bản (s. 1904)
10 tháng 7: Đinh Núp, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam (s. 1914)
 16 tháng 7: John Fitzgerald Kennedy Jr., luật gia Mỹ, nhà xuất bản (s. 1960)
 23 tháng 7: Hassan II, vua của Maroc (1961–1999) (s. 1929)
 24 tháng 7: Lê Quang Đạo, Chủ tịch Quốc hội  (s.1921)
 27 tháng 7: Trygve Magnus Haavelmo, nhà kinh tế học Na Uy (s. 1911)
 28 tháng 7: Manfred Schmidt, họa sĩ vẽ tranh cho truyện comic (s. 1913)

Tháng 8
 4 tháng 8: Victor Mature, diễn viên phim Mỹ (s. 1915)
 10 tháng 8: Albert Mülleder, nghệ sĩ đàn ống Áo (s. 1961)
 11 tháng 8: Hendrick R. Chin A Sen, tổng thống của Suriname (s. 1934)
 17 tháng 8: Reiner Klimke, chính khách Đức (s. 1936)
 17 tháng 8: Eberhard Cohrs, diễn viên Đức (s. 1921)
 18 tháng 8: Alfred Bickel, cầu thủ bóng đá Thụy Sĩ, huấn luyện viên (s. 1918)
 21 tháng 8: Erwin Hegemann, nghệ nhân Đức (s. 1924)
 22 tháng 8: Sheila Och, nhà văn nữ (s. 1940)
 23 tháng 8: James White, tác giả (s. 1928)
 25 tháng 8: Georg Thomalla, diễn viên Đức (s. 1915)
 27 tháng 8: Hélder Câmara, tổng Giám mục (s. 1909)
 29 tháng 8: Emeline Hill Richardson, nhà nữ khảo cổ học Mỹ (s. 1910)

Tháng 9
 1 tháng 9: Richard Stevens, tác giả sách chuyên môn về Unix (s. 1951)
 4 tháng 9: Gertrud Heinzelmann, nữ luật gia Thụy Sĩ, nữ thần học Công giáo (s. 1914)
 7 tháng 9: Thierry Claveyrolat, tay đua xe đạp Pháp (s. 1959)
 8 tháng 9: Moondog, nhà soạn nhạc Mỹ (s. 1916)
 13 tháng 9: Benjamin Bloom, giáo sư đại học Mỹ (s. 1913)
 14 tháng 9: Attila Bozay, nhà soạn nhạc Hungary (s. 1939)
 14 tháng 9: André Kostolany, nhà báo, nhà văn Mỹ (s. 1906)
 15 tháng 9: Horst Ludwig Meyer, thành viên RAF (s. 1956)
 18 tháng 9: Dieter Diekmann, chính khách Đức (s. 1939)
 20 tháng 9: Willy Millowitsch, diễn viên sân khấu Đức (s. 1909)
 22 tháng 9: George C. Scott, diễn viên Mỹ, đạo diễn phim, nhà sản xuất (s. 1927)
 29 tháng 9: Johannes Gross, nhà xuất bản Đức, nhà báo (s. 1932)

Tháng 10
 10 tháng 10: Leo Lionni, nghệ sĩ tạo hình, họa sĩ, tác giả (s. 1910)
 11 tháng 10: Fakir Baykurt, nhà sư phạm Thổ Nhĩ Kỳ, nhà văn (s. 1929)
 12 tháng 10: Wilt Chamberlain, cầu thủ bóng rổ Mỹ (s. 1936)
 12 tháng 10: Udo Steinke, nhà văn tiếng Đức (s. 1942)
 14 tháng 10: Julius Nyerere, chính khách (s. 1922)
 17 tháng 10: Franz Peter Wirth, đạo diễn phim Đức (s. 1919)
 18 tháng 10: Herbert Heckmann, nhà văn Đức (s. 1930)
 19 tháng 10: Ottfried Hennig, chính khách Đức (s. 1937)
 21 tháng 10: John Bromwich, vận động viên quần vợt Úc (s. 1918)
 21 tháng 10: Horst Krüger, nhà văn Đức (s. 1919)
 25 tháng 10: Payne Stewart, người chơi golf Mỹ (s. 1957)
 26 tháng 10: Rex Gildo, nam ca sĩ Đức, diễn viên (s. 1936)
 26 tháng 10: Hoyt Axton, nhạc sĩ nhạc đồng quê Mỹ (s. 1938)
 27 tháng 10: Robert L. Mills, nhà vật lý học Mỹ (s. 1927)
 27 tháng 10: Rafael Alberti, thi sĩ Tây Ban Nha (s. 1902)
 30 tháng 10: Detlev Meyer, thi sĩ Đức (s. 1950)

Tháng 11
 5 tháng 11: James Goldstone, đạo diễn phim Mỹ, nhà sản xuất phim, tác giả kịch bản (s. 1931)
 8 tháng 11: Leon Štukelj, huy chương Thế Vận Hội (s. 1898)
 11 tháng 11: Vivian Fuchs, nhà địa chất Anh (s. 1908)
 16 tháng 11: Daniel Nathans, nhà hóa sinh Mỹ, nhận Giải thưởng Nobel (s. 1928)
 18 tháng 11: Paul Bowles, nhà văn Mỹ, nhà soạn nhạc (s. 1910)
 20 tháng 11: Amintore Fanfani, chính khách Ý, thủ tướng (s. 1908)
 22 tháng 11: Ibrahim Böhme, chính khách Đức (s. 1944)
 25 tháng 11: Pierre Bézier, kĩ sư Pháp (s. 1910)
 30 tháng 11: Ulrich Wildgruber, diễn viên Đức (s. 1937)

Tháng 12
 5 tháng 12: Ella Büchi, nữ diễn viên Thụy Sĩ (s. 1929)
 10 tháng 12: Joseph Heller, nhà văn Mỹ (s. 1923)
 13 tháng 12: Ian Watt, nhà phê bình văn học Anh (s. 1917)
 17 tháng 12: Paolo Dezza, Hồng y Giáo chủ Ý (s. 1901)
 18 tháng 12: Robert Bresson, đạo diễn phim Pháp (s. 1901)
 19 tháng 12: Desmond Llewelyn, diễn viên Anh (s. 1914)
 20 tháng 12: Erich Arp, chính khách Đức (s. 1909)
 20 tháng 12: Hank Snow, ca sĩ nhạc country Canada (s. 1914)
 24 tháng 12: Maurice Couve de Murville, chính khách Pháp (s. 1907)
 26 tháng 12: Shankar Dayal Sharma, chính khách Ấn Độ, tổng thống (s. 1918)
 30 tháng 12: Peter Caesar, chính khách Đức (s. 1939)

Giải thưởng Nobel
 Hóa học - Ahmed H. Zewail
 Văn học - Günter Grass
 Hòa bình - Tổ chức Thầy thuốc Không biên giới (Médecins Sans Frontières)
 Vật lý - Gerardus 't Hooft, Martinus J.G. Veltman
 Y học - Günter Blobel
 Kinh tế - Robert Mundell

Xem thêm

 Thế giới trong năm 1999, tình trạng thế giới trong năm này

Tham khảo

Thập niên 1990


title: Công chúa và chàng Ếch

text:
Công chúa và chàng ếch (tiếng Anh: The Princess and the Frog) là bộ phim hoạt hình thứ 49 của hãng hoạt hình Walt Disney, được phát hành vào năm 2009. Bộ phim lấy cảm hứng từ cuốn tiểu thuyết Nàng công chúa ếch của E.D.Baker, và cuốn tiểu thuyết lại dựng dựa trên truyện cổ tích Hoàng tử ếch của anh em Grimm. Đạo diễn cho bộ phim này là Ron Clements và John Musker, đã từng đạo diễn cho nhiều bộ phim nổi tiếng khác của Disney như The Great Mouse Detective, Nàng tiên cá, Aladdin và cây đèn thần, Héc-quyn, và Treasure Planet.

Nội dung
Thành phố New Orleans - nơi khai sinh nhạc jazz, là nơi diễn ra câu chuyện. Cô bé Tiana và bạn của mình là Charlotte La Bouff (gọi ngắn là Lottie), con một ông chủ nhà máy đường giàu có, đang được mẹ của Tiana kể cho nghe về câu chuyện hoàng tử ếch. Charlotte thấy câu chuyện thật lãng mạn, còn Tiana thì ngược lại và thề rằng mình sẽ không bao giờ hôn ếch. Vào tối hôm đó, cô cùng bố mình nấu một nồi súp thơm ngon đãi hàng xóm cùng ăn. Họ ước mơ rằng một ngày nào đó, họ sẽ mở một nhà hàng sang trọng và nổi tiếng nhất ở New Orleans với món súp do họ chế ra và nhiều món ăn khác nữa.

Nhiều năm trôi qua, cô bé Tiana năm nào đã lớn và làm việc cật lực tại các cửa hàng ăn để kiếm tiền xây dựng nhà hàng riêng cho mình, như điều người bố đã khuất chỉ cho cô mặc cho mọi người xung quanh có chê bai như thế nào. Trong khi đó, hoàng tử Naveen xứ Maldonia đã tới thành phố New Orleans và được mời tới ở tại biệt thự của nhà Charlotte. Lottie cũng thuyết phục Tiana tới dự dạ hội tổ chức ở biệt thự nhà mình buổi tối. Nhưng vì ước mơ của gia đình, Tiana từ chối nhưng cuối cùng cô cũng đi vì Lottie muốn cô làm món bánh thơm ngon với một công thức đặc biệt trong một ngày đặc biệt như thế này. Còn hoàng tử Naveen đã bị hoàng thân cắt nguồn chi viện và phải lựa chọn một là đi làm, hai là cưới vợ giàu để có thể sống. Đương nhiên chàng hoàng tử chọn đường lấy vợ, nhưng anh ta lại muốn trở thành một người nghệ sĩ nhạc jazz trong đường phố. Nhưng kế hoạch lấy Lottie chưa thành thì anh đã bị Facilier - tên phù thủy chuyên lừa phỉnh người khác, biến thành ếch, trong khi đó thì Lawrence, người hầu của anh, vì mưu đồ cá nhân, chấp nhận biến thành Naveen để lừa phỉnh Lottie.

Tối hôm đó, Tiana trong khi dự tiệc đã nhận được tin căn nhà cô mua để mở nhà hàng bị thu hồi vì đã có một người trả giá cao hơn. Nếu như cô không trả giá cao hơn trước Thứ Tư tới thì căn nhà đó sẽ không còn là của cô nữa. Giằng co với hai người môi giới, cô bị ngã bẩn quần áo. Lottie thương tình cho mượn một bộ đồ hóa trang. Sau khi thay bộ trang phục, cô ra đứng ở ban công và ngắm ngôi sao Hôm, ước rằng cũng như trong truyện cổ tích, điều cô muốn sẽ thành hiện thực. Naveen thoát được khỏi cái lọ nhốt mình, nhìn thấy Tiana, chàng hoàng tử bèn tìm đủ đường thuyết phục cô hôn mình vì tưởng cô là công chúa và đổi lại cô ấy sẽ có những điều mình muốn. Nhưng quá bất ngờ, cả hai người cùng biến thành... ếch. Sau một cuộc đuổi bắt ở bữa tiệc, cả hai lạc vào đầm lầy, bị cá sấu đuổi và phải trốn trong một hốc cây suốt đêm.

Sáng hôm sau, khi chuẩn bị quay về New Orleans, họ gặp Louis, chú cá sấu thích nhạc Jazz và luôn ước ao được thể hiện tài năng trước mặt con người. Chú nói về Mama Odie, một bà phù thủy như tiến sĩ Facilier, nhưng nhất quyết không chịu đưa Naveen và Tiana tới chỗ bà. Sau một hồi thuyết phục và cả dụ dỗ, Louis đổi ý ngay. Đến tối, khi đang kiếm thức ăn, họ gặp Raymond (Ray), một chú đom đóm và nhờ đó mới tới được đến chỗ của Mama Odie. Thời gian đi cùng nhau đã khiến hoàng tử và Tiana nảy sinh tình cảm. Trong khi đó, hoàng tử Naveen giả mạo đã cầu hôn Lottie và nội trong ngày sẽ tổ chức đám cưới. Nhưng chiếc vòng đeo cổ ma quỷ của Tiến sĩ Facilier dùng để biến Lawrence thành bản sao của Naveen cần dùng máu của Naveen để duy trì hình dạng. Hắn ta lập tức thỏa thuận với những âm hồn để chúng tìm cho ra hoàng tử Naveen bằng cách rằng nếu hắn có được thành phố từ tay Lawrence sau khi anh ta cưới Lottie, hắn sẽ đem những linh hồn của người sống ở thành phố này cho bọn chúng.

Naveen và Tiana đã tới được nơi Mama Odie sống. Bà chỉ ra rằng Lottie được là công chúa một ngày và nếu hôn cô trước nửa đêm, cả hai sẽ trở lại thành người. Tiana và Naveen lập tức quay lại. Khi lên tới nơi tổ chức lễ cưới, Naveen đã định cầu hôn Tiana trước, nhưng do một lời vô ý, cô đã khiến hoàng tử bỏ đi. Thật không may, ngay sau đó Naveen bị bắt. Khi kế hoạch cầu hôn của Naveen được Ray nói cho Tiana biết, cô lập tức đi tìm Naveen, nhưng khi thấy Naveen giả mạo và Lottie bạn mình kết hôn, cô đau khổ bỏ đi. Ray đã phát hiện ra sự việc, cướp lấy cái bùa của Facilier và đưa nó cho Tiana, nhưng không may Ray đã bị Facilier giẫm lên, gần chết. Facilier đuổi kịp Tiana, dụ dỗ cô đưa cái bùa cho hắn. Nhưng cô không nghe và đập cái bùa vỡ tan, cùng lúc đó Facilier bị các oan hồn lôi xuống địa phủ.

Thời hạn nửa đêm gần đến, Naveen thuyết phục Lottie hôn mình, anh sẽ cưới cô gái với điều kiện cô phải cho Tiana số tiền cần thiết để xây nhà hàng. Tiana nghe vậy bèn chạy đến ngăn Naveen lại và nói rằng anh không được làm thế, vì cô yêu anh. Lottie thực sự cảm động và nói sẽ hôn hoàng tử vì Tiana, không kết hôn nữa. Nhưng thời hạn nửa đêm đã hết. Louis cũng chạy tới báo tin về Ray. Họ kịp nghe Ray trăng trối lời cuối cùng trước khi anh đến với Evangeline, ngôi sao Hôm anh hằng yêu mến. Mọi người tổ chức một lễ tang cho Ray nhưng thật kì lạ, lúc ấy có một ngôi sao sáng nằm kế bên Evangeline. Mama Odie tổ chức đám cưới cho Naveen và Tiana, vì vậy mà Tiana trở thành công chúa. Khi họ hôn nhau, cả hai trở lại thành người. Họ quay lại New Orleans và mở nhà hàng. Tiana và Naveen trở thành chủ nhà hàng, Louis chơi nhạc Jazz đúng như ước nguyện của họ. Nhà hàng của Tiana vô cùng đông khách, giấc mơ của cô đã trở thành hiện thực.

Lồng tiếng
 Anika Noni Rose - Tiana
 Bruno Campos - Naveen
 Keith David - Tiến sĩ Facilier
 Jennifer Cody - Charlotte La Bouff
 Michael-Leon Wooley - Louis
 Jim Cummings - Ray
 Jennifer Lewis - Mama Odie
 Peter Bartlett - Lawrence
 John Goodman - Eli "Big Daddy" La Bouff
 Terrence Howard - James
 Oprah Winfrey - Eudora
 Don Hall - Darnell
 Jerry Kernion - Mr. Henry Fenner
 Corey Burton - Mr. Harvey Fenner
 Randy Newman - Cousin Randy

Sản xuất

Phát triển ban đầu
Disney đã từng tuyên bố rằng Ngôi nhà trên núi (2004) sẽ là phim cuối cùng của họ sử dụng công nghệ hoạt hình truyền thống. Sau khi Disney mua lại Pixar vào đầu năm 2006, Ed Catmull và John Lasseter, chủ tịch và giám đốc sáng tạo của Walt Disney Animation Studios, đã rút lại quyết định này và phục hồi việc sản xuất hoạt hình truyền thống của hãng. Disney cho đi tìm các họa sĩ hoạt hình trước đây bị cho thôi việc hoặc đã rời hãng phim sau khi bộ phận hoạt hình truyền thống bị đóng cửa vào năm 2003 và thuê lại họ cho dự án này. Lasseter cũng mời lại các đạo diễn Ron Clements và John Musker, những ngươi từng tham gia thực hiện các phim như The Great Mouse Detective (1986) Nàng tiên cá (1989), Aladdin (1992), Hercules (1997), và Treasure Planet (2002). Hai người đã rời công ty vào năm 2005, nhưng Lasseter mời họ trở lại Disney để đạo diễn và viết kịch bản cho phim, đồng thời cho họ được chọn phong cách hoạt hình (truyền thống hay CGI) mà họ muốn.

Giai đoạn phát triển cốt truyện cho phim bắt đầu bằng việc hợp nhất hai dự án riêng biệt đang cùng được phát triển ở Disney và Pixar lúc bầy giờ, cả hai đều dựa theo truyện cổ tích "Hoàng tử ếch". Một trong hai dự án này ngoài ra còn lấy ý tưởng từ tiểu thuyết The Frog Princess của E. D. Baker, trong đó nhân vật nữ chính (Công chúa Emma) hôn một chàng hoàng tử dưới hình dạng con ếch (Hoàng tử Eadric), nhưng thay vì biến hoàng tử thành người, thì chính nàng cũng trở thành một con ếch. Công chúa và chàng Ếch trở lại với phong cách phim nhạc kịch vốn đã từng làm nên thành công của nhiều phim hoạt hình Disney trước đây, với một phong cách được Musker và Clements phát biểu rằng giống như Aladdin và Nàng tiên cá, phong cách này lấy cảm hứng từ thời kỳ hoàng kim của những tác phẩm hoạt hình chiếu rạp của Disney như Cô bé Lọ Lem.

Musker và Clements cho rằng mặc dù tất cả các truyện cổ tích đều lấy bối cảnh ở châu Âu, nhưng họ vẫn có thể kể một câu chuyện xảy ra ở Mỹ. Hai đạo diễn nói rằng họ chọn New Orleans như một cách tưởng nhớ lịch sử của thành phố, cùng những nét "thần kỳ" của nó, và cũng bởi vì đó là thành phố ưa thích của Lasseter. Họ đã tới thăm Louisiana mười ngày trước khi bắt tay vào viết kịch bản.

Công chúa và chàng Ếch ban đầu được công bố với tên gọi Nàng công chúa Ếch vào tháng 7 năm 2006; những bản phác thảo và các bài hát ban đầu đã được giới thiệu với công chúng ở cuộc họp các cổ đông hàng năm của Công ty Walt Disney vào tháng 3 năm 2007. Những công bố này vấp phải sự chỉ trích của truyền thông Mỹ – Phi, chủ yếu là do những chi tiết của truyện Công chúa ếch, các nhân vật, và bối cảnh được cho là không mấy hấp dẫn. Các nhà phê bình người Mỹ gốc Phi phản đối tên gọi ban đầu của nhân vật chính, "Maddy", bởi nó gợi sự tương đồng với thuật ngữ gây xúc phạm "mammy". Họ cũng chỉ trích kịch bản ban đầu cho Maddy là một người hầu gái, việc một người phụ nữ da đen yêu một chàng hoàng tử không phải là người da đen, và việc chọn một thầy thuốc phù thủy da đen làm nhân vật phản diện chính của phim. Tiêu đề Công chúa ếch cũng được một số nhà phê bình coi là một lời chế nhạo người Pháp. Việc bộ phim lấy bối cảnh ở New Orleans cũng làm nổi lên nhiều tranh luận, khi thành phố này vừa bị phá thủy nặng nề bởi bão Katrina vào năm 2005, khiến nhiều người phải chuyển đi, trong đó chủ yếu là người da đen. Các nhà phê bình cho rằng việc chọn New Orleans làm bối cảnh cho một bộ phim Disney với nhân vật nữ chính người da đen là một sự xúc phạm tới cảnh ngộ của các nạn nhân bão Katrina.

Đáp lại những lời chỉ trích ban đầu này, tựa đề của bộ phim được thay đổi từ Công chúa ếch sang Công chúa và chàng Ếch vào tháng 5 năm 2007. Tên nhân vật chính cũng được đổi từ "Maddy" sang "Tiana", và nghề nghiệp của cô cũng thay đổi từ người hầu gái sang một nữ phục vụ bàn. Người dẫn chương trình Oprah Winfrey được thuê làm cố vấn kỹ thuật cho phim, và sau này cô còn tham gia lồng tiếng với vai mẹ của Tiana là Eudora.

Kịch bản và đề tài
Trưởng nhóm phát triển cốt truyện, Don Hall, miêu tả kịch bản là một câu chuyện cổ tích "nhiều nút thắt đủ để khiến nó trở nên tươi mới",

Tham khảo

Liên kết ngoài

Phim hoạt hình năm 2009
Phim hãng Walt Disney
Phim hoạt hình Mỹ
Phim tiếng Anh
Phim hoạt hình lãng mạn
Phim ca nhạc thập niên 2000
Phim của Walt Disney Animation Studios
Những nàng công chúa Disney
Phim của Walt Disney Pictures
Phim lấy bối cảnh ở thập niên 1920
Phim kỳ ảo ca nhạc
Phim tưởng tượng dành cho trẻ em của Mỹ
Phim với các sự vật được nhân hoá
Phim hoạt hình Mỹ thập niên 2000
Phim năm 2009
Phim hài hoạt hình
Phim hoạt hình tưởng tượng
Phim ca nhạc hoạt hình
Phim về ước mơ trở thành hiện thực
Phim dựa theo truyện cổ tích
Phim Mỹ
Phim hoạt hình phiêu lưu
Phim về nữ giới
Phim phiêu lưu thập niên 2000
Phim hài thập niên 2000
Phim kỳ ảo thập niên 2000
Phim lãng mạn thập niên 2000
Cặp đôi hoạt hình
Phim đôi bạn
Phim dựa trên tiểu thuyết Mỹ
Phim dựa theo truyện cổ Grimm
Phim lấy bối cảnh năm 1912
Phim lấy bối cảnh năm 1926
Phim lấy bối cảnh ở thập niên 1910
Phim và người giành giải Annie


title: Bulbophyllum sukhakulii

text:
Bulbophyllum sukhakulii là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

sukhakulii]]

S


title: Hoàng Sơn (quận)

text:
Hoàng Sơn (chữ Hán giản thể: 黄山区, âm Hán Việt: Hoàng Sơn khu) là một quận của địa cấp thị Hoàng Sơn, tỉnh An Huy, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Quận này được lập năm 1987 từ huyện Thái Bình thuộc Huy Châu. Hoàng Sơn, một di sản thể giới nằm ở huyện này.
Quận Hoàng Sơn có diện tích 1669 km², dân số 160.000 người. Mã số bưu chính của Hoàng Sơn là 242700. Về mặt hành chính, quận này được chia thành 6 trấn, 8 hương. Huyện lỵ đóng tại trấn Cam Đường.
Trấn: Cam Đường, Bình Hồ, Tiên Nguyên, Tiêu Thôn, Đàm Gia Kiều, Thàng Khẩu.
Hương: Cảnh Thành, Tam Khẩu, Tân Phong, Vĩnh Phong, Tân Hoa, Long Môn, Tân Minh, Ô Thạch.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện An Huy
Hoàng Sơn


title: Nephrotoma abbreviata

text:
Nephrotoma abbreviata là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Nephrotoma


title: 839 Valborg

text:
839 Valborg

839 Valborg là một tiểu hành tinh ở vành đai chính, thuộc nhóm tiểu hành tinh Eunomia. Nó được xếp loại tiểu hành tinh kiểu S, có bề mặt sáng. Tiểu hành tinh này có đường kính khoảng 20 km, suất phản chiếu ánh sáng rất cao là 0.353  , và thời gian quay vòng là 10.366 giờ.

Tiểu hành tinh này do Max Wolf phát hiện ngày 24.9.1916 ở Heidelberg, và được đặt theo tên Valborg, nhân vật nữ anh hùng trong vở kịch Axel e Valborg của Adam Gottlob Oehlenschläger.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Orbital simulation from JPL (Java) / Ephemeris.
 Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets

Tiểu hành tinh vành đai chính
Tiểu hành tinh kiểu S
Thiên thể phát hiện năm 1916
Được phát hiện bởi Max Wolf


title: Megalopta purpurata

text:
Megalopta purpurata là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1879.

Chú thích

Tham khảo

Megalopta
Động vật được mô tả năm 1879


title: Acalymma obscurofasciatum

text:
Acalymma obscurofasciatum là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1887.

Chú thích

Tham khảo

Acalymma


title: Isotes corallina

text:
Isotes corallina là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1887.

Chú thích

Tham khảo

Isotes


title: Ceromitia sporaea

text:
Ceromitia sporaea là một loài bướm đêm thuộc họ Adelidae. Loài này có ở Nam Phi.

Chú thích

Tham khảo

Ceromitia
Động vật đặc hữu Nam Phi


title: Đông La (định hướng)

text:
Đông La có thể là một trong số các địa danh sau:

 Xã Đông La, huyện Hoài Đức, thành phố Hà Nội
 Xã Đông La, huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình


title: Montreuil-sur-Ille

text:
Montreuil-sur-Ille (, Gallo: Móstroelh) là một xã của tỉnh Ille-et-Vilaine, thuộc vùng Bretagne, miền tây bắc nước Pháp.

Dân số
Người dân ở Montreuil-sur-Ille được gọi là Montreuillais.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ille-et-Vilaine

Tham khảo

Mayors of Ille-et-Vilaine Association  ;
INSEE ;
IGN

Liên kết ngoài
Official website
French Ministry of Culture list for Montreuil-sur-Ille

Xã của Ille-et-Vilaine


title: Megachile marginata

text:
Megachile marginata là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1853.

Chú thích

Tham khảo

M
Động vật được mô tả năm 1853


title: Ectoedemia eriki

text:
Ectoedemia eriki là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được tìm thấy ở Macedonia và mainland Hy Lạp.

Ấu trùng ăn Hypericum olympicum và Hypericum perfoliatum. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Fauna Europaea
bladmineerders.nl

Ectoedemia
Côn trùng châu Âu


title: Pleiomorpha symmetra

text:
Pleiomorpha symmetra là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Nam Phi.

Chú thích

Tham khảo

Pleiomorpha


title: Eribolus

text:
Eribolus là một chi ruồi trong họ Chloropidae.

Tham khảo

Europe
Nearctic

Chloropidae
Côn trùng hai cánh châu Âu


title: Protoptila ixtala

text:
Protoptila ixtala là một loài Trichoptera trong họ Glossosomatidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới và vùng Tân Bắc giới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Trichoptera vùng Tân Bắc giới
Protoptila


title: Acquaviva d'Isernia

text:
Acquaviva d'Isernia là một đô thị ở tỉnh Isernia trong vùng Molise, có cự ly khoảng 45 km về phía tây của Campobasso và khoảng 10 km về phía tây bắc của Isernia. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 474 và diện tích là 13,7 km².

Acquaviva d'Isernia giáp các đô thị: Cerro al Volturno, Forlì del Sannio, Montenero Val Cocchiara, Rionero Sannitico.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Isernia


title: Pouilly-sur-Meuse

text:
Pouilly-sur-Meuse là một xã thuộc tỉnh Meuse trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 162 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Pouillysurmeuse


title: Biangulypena

text:
Biangulypena là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: Diệu Thanh

text:
Diệu Thanh là một danh từ chỉ tên riêng trong tiếng Việt, có thể là:
Thác Diệu Thanh, một thác nước thuộc tỉnh Đắk Nông.
Diệu Thanh, là chị của Bà Chúa Ba Diệu Thiện (trong Phật giáo).


title: Zebina paivensis

text:
Zebina paivensis là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Rissoidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

P
P


title: Giáo dục khoa cử Đại Việt thời Lý

text:
Giáo dục khoa cử Đại Việt thời Lý trong lịch sử Việt Nam phản ánh chế độ giáo dục và khoa cử nước Đại Việt từ năm 1010 đến năm 1225.

Giáo dục
Nhà Lý là triều đại đầu tiên ở Việt Nam xác lập hệ thống giáo dục khoa cử có hệ thống. Từ đầu công nguyên thời Bắc thuộc, các triều đại Trung Quốc đã truyền bá chữ Nho, mở trường học tại Việt Nam, với quan niệm là công cụ đồng hóa. Đến thế kỷ 10, chữ Hán đã trở thành chữ viết chính thức, nhưng số người biết chữ Nho rất ít ỏi. Các nhà sư thường là lớp trí thức quan trọng bên cạnh các viên chi hậu, viên ngoại lang.

Sang thời Lý, năm 1070, Lý Thánh Tông cho xây dựng Văn Miếu ở kinh thành Thăng Long, đắp tượng Khổng Tử, Chu Công, tứ phối 72 người hiền của đạo Nho. Năm 1076 vua Lý Nhân Tông lập ra Quốc Tử Giám. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu cho rằng Quốc Tử Giám chỉ là trường học công đầu tiên do triều đình chính thức đứng ra tổ chức, thể hiện sự quan tâm đối với việc học hành của hoàng tộc, còn trường học tư được hình thành trước đó.

Các bộ quốc sử như Đại Việt sử ký toàn thư, Khâm định Việt sử thông giám cương mục không đề cập cụ thể về hệ thống trường học tại các địa phương thời Lý. Các nhà nghiên cứu căn cứ vào ghi chép của sách Tây Hồ chí khẳng định rằng trường học tư đã được mở tại kinh thành Thăng Long trước khi Quốc Tử Giám hình thành.

Trường học tư đầu tiên được xác nhận là trường Bái Ân của Lý Công Ân - một tông thất nhà Lý không ra làm quan mà ở nhà dạy học. Ông sống ở thôn Bái Ân, nay thuộc phường Nghĩa Đô, quận Cầu Giấy. Lý Công Ân là một học trò của sư Vạn Hạnh, cũng là một tín đồ Phật giáo như nhiều người đương thời nhưng ông vẫn mở trường dạy học truyền thụ kiến thức Nho giáo.

Tuy nhiên, trong những năm đầu, hệ thống trường học chưa nhiều. Có hai dạng trường lớp:
 Một là những người biết chữ nhưng đi thi không đỗ đạt, mở lớp dạy học để kiếm sống hoặc tầng lớp quan lại hoặc những người đã đỗ đạt, vì nhiều lý do đã về nhà (nghỉ hưu, bị sa thải, từ quan...) mở lớp dạy cho con em mình hoặc những người thân thích.
 Hai là các trường học tồn tại trong các chùa do các nhà sư giảng dạy (không chỉ dạy Phật giáo và truyền đạt cả kiến thức Nho giáo).

Sách vở chủ yếu trong hệ thống đào tạo là Tứ thư, Ngũ kinh, Bắc sử, Nam sử và sách của bách gia chư tử. Tuy nhiên, do ảnh hưởng đậm nét của Phật giáo và một phần của Đạo giáo, Nho giáo chưa có vị trí độc tôn như sau này. Các trường lớp còn dạy nhiều kiến thức về Phật giáo và Đạo giáo. Chữ viết chính thức trong giáo dục vẫn kế tục các đời trước là chữ Hán.

Như vậy vào thời Lý dù rất coi trọng đạo Phật nhưng từ trung kỳ đã coi trọng đạo Nho hơn trước, vì Nho giáo là học thuyết giải quyết được các mối quan hệ cơ bản (vua – tôi, cha – con, vợ - chồng, bằng hữu...), làm ngọn cờ cho sự ổn định xã hội, để thống nhất và quản lý xã hội. Điều đó không chỉ bảo vệ cho quyền lợi của nhà Lý mà còn đặt nền móng cho sự phát triển giáo dục và khoa cử Nho học của các triều đại sau này.

Khoa cử
Cùng việc mở Quốc Tử Giám, nhà Lý quan tâm tới việc tổ chức thi cử để lựa chọn nhân tài mà các triều đại trước đó chưa thực hiện.

Khoa thi đầu tiên được nhà Lý tổ chức vào tháng 2 năm 1075, niên hiệu Thái Ninh thời vua Lý Nhân Tông, gọi là thi Minh kinh bác học. Lê Văn Thịnh người làng Báo Tháp xã Đông Cứu (nay thuộc huyện Gia Bình tỉnh Bắc Ninh) đỗ đầu cùng hơn 10 người trúng tuyển. Ông trở thành thủ khoa đầu tiên trong lịch sử Việt Nam.

Việc mở khoa thi Nho giáo đầu tiên đánh dấu mốc về việc nhà Lý chính thức tuyển người theo Nho giáo làm quan bên cạnh tầng lớp quan lại thiên về kiến thức Phật giáo trước đó. Trong kỳ thi thứ tư, thí sinh phải viết luận về chủ đề Y quốc thiên (thiên trị nước) và thiên tử truyện (truyện đế vương).

Các khoa thi không hỏi riêng về kiến thức một lĩnh vực Nho giáo đơn thuần mà hỏi cả về Phật giáo và Đạo giáo, vì vậy đòi hỏi người ứng thí các khoa thi phải thông hiểu kiến thức cả ba đạo này mới có thể đỗ đạt. Việc tổ chức thi Tam giáo (Phật, Nho, Đạo) chính thức được thực hiện năm 1195 dưới triều vua Lý Cao Tông. Thi cử bằng cả Phật giáo, Nho giáo và Đạo giáo phản ánh tam giáo đồng nguyên khá phổ biến vào thời Lý. Sử gia Ngô Sĩ Liên thời Hậu Lê theo quan điểm độc tôn Nho giáo không đồng tình với việc này:

Sử sách ghi chép về các khoa khác dưới triều Lý, trong đó có các khoa thi không ghi rõ tên người đỗ:
 Năm 1076 niên hiệu Anh Vũ Chiêu Thắng triều Lý Nhân Tông, mở kì thi viết, toán và luật để chọn người làm lại và viên
 Khoa Bính Dần (1086) niên hiệu Quảng Hựu triều Lý Nhân Tông, thi những người văn học trong nước, bổ sung vào Viện hàn lâm. Mạc Hiển Tích đỗ đầu
 Khoa Nhâm Thân (1152) niên hiệu Đại Định triều Lý Anh Tông, thi Đình
 Khoa Ất Dậu (1165) niên hiệu Chính Long Bảo Ứng triều Lý Anh Tông, thi học sinh (như thi Tiến sĩ thời Hậu Lê sau này)
 Khoa Ất Tỵ (1185) niên hiệu Trinh Phù triều Lý Cao Tông, thi học sinh, lấy đỗ Bùi Quốc Khái, Đỗ Thế Diên và Đặng Nghiêm tất cả 30 người
 Khoa Quý Sửu (1193), niên hiệu Thiên Tư Gia Thụy triều Lý Cao Tông, thi các nhân sĩ trong nước để vào hầu nơi vua học
 Khoa Ất Mão (1195) niên hiệu Thiên Tư Gia Thụy triều Lý Cao Tông, thi Tam giáo. Những người đỗ kỳ thi này cũng được trao học vị như những người đỗ Nho học
 Khoa Quý Sửu (1213) niên hiệu Kiến Gia triều Lý Huệ Tông, thi học sinh, chia làm tam giáp; lấy Phạm Công Bình đỗ đầu.

Nhà Lý tổ chức khoa cử không đều đặn theo định kỳ và các kỳ thi cũng chưa có cách thức nhất định. Các kỳ thi cách nhau khá xa và trong vòng 66 năm từ 1086 đến 1152 không thấy ghi chép một khoa thi nào. Sách Kiến văn tiểu lục của Lê Quý Đôn thế kỷ 18 cho biết thể văn trường thi thời Lý không còn được truyền lại.

Xem thêm
 Nhà Lý
 Tôn giáo Đại Việt thời Lý
 Giáo dục khoa cử thời Trần

Tham khảo
 Trương Hữu Quýnh, Đinh Xuân Lâm, Lê Mậu Hãn chủ biên (2008), Đại cương lịch sử Việt Nam, Nhà xuất bản Giáo dục
 Lê Quý Đôn (2007), Kiến văn tiểu lục, Nhà xuất bản Văn hóa thông tin
 Mai Hồng (1989), Các trạng nguyên nước ta, Nhà xuất bản Giáo dục
 Nhiều tác giả (2009), Kỷ yếu Hội thảo khoa học về 1000 năm vương triều Lý và kinh đô Thăng Long, Nhà xuất bản Thế giới
 Phan Ngọc Liên (2006), Giáo dục và thi cử ở Việt Nam, Nhà xuất bản Từ điển bách khoa
 Phan Huy Chú (2008), Lịch triều hiến chương loại chí, tập 2, Nhà xuất bản Giáo dục

Chú thích

Giáo dục Việt Nam thời Lý


title: Bhawan Bahadur Nagar

text:
Bhawan Bahadur Nagar là một thị xã và là một nagar panchayat của quận Bulandshahr thuộc bang Uttar Pradesh, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Bhawan Bahadur Nagar có dân số 9327 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Bhawan Bahadur Nagar có tỷ lệ 60% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 72%, và tỷ lệ cho phái nữ là 46%. Tại Bhawan Bahadur Nagar, 15% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Uttar Pradesh


title: Saint-Ambroix, Gard

text:
Saint-Ambroix là một xã ở tỉnh Gard. Xã này có diện tích 11,74 km², dân số năm 1999 là 3559 người. Khu vực này có độ cao trung bình 151 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
 Thị trấn của tỉnh Gard

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintambroix


title: Quận Monroe, Pennsylvania

text:
Quận Monroe là một quận trong tiểu bang Pennsylvania, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở Stroudsburg.. Theo điều tra dân số năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có dân số 169.842 người.
Quận này được hình thành từ các phần phía bắc của quận Northampton. Được đặt theo tên của James Monroe, tổng thống thứ năm của Hoa Kỳ, quận nằm ở phía đông của tiểu bang, dọc theo biên giới với New Jersey.
Quận này là nơi có Đại học Đông Stroudsburg. Quận Monroe là một trong những quận phát triển nhanh nhất ở bang Pennsylvania. Không chỉ có dân số tăng hơn 70% kể từ năm 1990, nhưng các lĩnh vực thương mại và bán lẻ đã tăng trưởng đáng kể. Có rất nhiều trung tâm mua sắm mới, và thậm chí nhiều hơn nữa đang được xây dựng và hiện đang được lên kế hoạch vào thời điểm này.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích 1598 kilômét vuông, trong đó có 23 km2 là diện tích mặt nước.

Các quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Pennsylvania


title: Tam Đảo (định hướng)

text:
Tam Đảo là tên của một dãy núi nằm trên địa bàn ba tỉnh Vĩnh Phúc, Thái Nguyên và Tuyên Quang. Tên dãy núi này còn được đặt cho:

 Huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc
 Thị trấn Tam Đảo thuộc huyện Tam Đảo
 Khu du lịch Tam Đảo
 Vườn quốc gia Tam Đảo
 Huyện cũ Tam Đảo thuộc tỉnh Vĩnh Phú (1977-1998), gần tương ứng với địa bàn các huyện Tam Dương, Bình Xuyên, một phần huyện Tam Đảo và một phần thành phố Vĩnh Yên thuộc tỉnh Vĩnh Phúc ngày nay.


title: Haplochromis cryptodon

text:
Haplochromis cryptodon là một loài cá thuộc họ Cichlidae. Nó là loài đặc hữu của Tanzania. Môi trường sống tự nhiên của chúng là hồ nước ngọt có nước theo mùa.

Nguồn
 Bayona, J.D.R. 2005. Haplochromis cryptodon. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Động vật Tanzania
Haplochromis


title: Ceratina tejonensis

text:
Ceratina tejonensis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cresson mô tả khoa học năm 1864.

Chú thích

Tham khảo

Ceratina
Động vật được mô tả năm 1864


title: Gymnobela agassizii

text:
Gymnobela agassizii là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

Miêu tả

Phân bố

Tham khảo

Liên kết ngoài

agassizii


title: 4866 Badillo

text:
4866 Badillo (1988 VB3) là tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 10 tháng 11 năm 1988 bởi T. Kojima ở Chiyoda. Nó được đặt theo tên của Jesuit, nhà thiên văn học Philippines và cựu giám đốc Đài quan sát Manila, Fr. Victor L. Badillo.

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser 4866 Badillo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1988


title: Người Thái (Việt Nam)

text:
Người Thái với tên tự gọi là Tay/Tày/Thay/Thày () tùy thuộc vào cách phát âm của từng khu vực. Các nhóm, ngành lớn của người Thái tại Việt Nam bao gồm: Tay Đón (Thái Trắng), Tay Đăm (Thái Đen), Tay Đèng (Thái Đỏ) và Tay Dọ (Thái Yo) cùng một số khác nhỏ hơn. Họ đã có mặt ở miền Tây Bắc Việt Nam trên 1200 năm, là hậu duệ những người Thái đã di cư từ vùng đất thuộc tỉnh Vân Nam, Trung Quốc bây giờ.

Lịch sử

Người Thái thiểu số ở Việt Nam là 1 trong những dân tộc thuộc sắc tộc Thái và họ đều có nguồn gốc từ miền nam Trung Quốc di cư về phía nam (hay là khu vực Đông Nam Á). Dựa trên các chứng cứ về di truyền, Jerold A. Edmondson cho rằng tổ tiên của các cư dân nói ngôn ngữ Tai-Kadai di cư từ Ấn Độ tới Myanmar, rồi sau đó tới Vân Nam (Trung Quốc) khoảng 20.000 - 30.000 năm trước. Từ đó họ đến đông bắc Thái Lan và sau đó di cư dọc vùng duyên hải Hoa Nam lên phía bắc đến cửa sông Trường Giang, gần Thượng Hải khoảng 8-10.000 năm trước.. Vào thời kỳ vương quốc Nam Chiếu và Đại Lý tồn tại từ TK 8 đến TK 13, cũng như sau đó, họ từ đó chiếm lĩnh Thái Lan và Lào.

Theo David Wyatt, trong cuốn "Thailand: A short history (Thái Lan: Lịch sử Tóm lược)", người Thái xuất xứ từ phía nam Trung Quốc, có cùng nguồn gốc với các nhóm dân ít người bây giờ như Choang, Tày, Nùng. Dưới sức ép của người Hán và người Việt ở phía bắc và phía đông, người Thái dần di cư về phía nam và tây nam. Người Thái di cư đến Việt Nam trong thời gian từ thế kỷ VII đến thế kỷ XIII. Trung tâm của họ khi đó là Điện Biên Phủ (Mường Thanh). Từ đây, họ tỏa đi khắp nơi ở Đông Nam Á cùng 1 lúc bây giờ như Lào, Thái Lan, bang Shan ở Miến Điện và một số vùng ở đông bắc Ấn Độ cũng như nam Vân Nam. Vậy nên tổ tiến của những Thái đều ở Vân Nam hết rồi di cư xuống Đông Nam Á và Ấn Độ.

Theo sách sử Việt Nam, vào thời Nhà Lý, man Ngưu Hống (được cho là một cộng đồng người Thái Đen, đây là âm Hán Việt, phiên âm cho từ ngu hàu () tức là rắn hổ mang) ở đạo Đà Giang, đã triều cống lần đầu tiên vào năm 1067. Trong thế kỷ XIII, người Ngưu Hống kết hợp với người Ai Lao chống lại Nhà Trần và bị đánh bại. Năm 1280, một thủ lĩnh tên Trịnh Giác Mật, được gọi là "chúa đạo Đà Giang" đầu hàng Chiêu Văn vương Trần Nhật Duật nhà Trần, nhưng chưa rõ thành phần dân tộc của nhân vật này. Năm 1337 lãnh tụ Xa Phần bị giết chết sau một cuộc xung đột, xứ Ngưu Hống bị sáp nhập vào lãnh thổ Đại Việt và đổi tên thành Mường Lễ, hay Ninh Viễn (Lai Châu ngày nay) và giao cho họ Đèo cai quản. Năm 1431 lãnh tụ Đèo Cát Hãn, người Thái Trắng tại Mường Lễ (tức Mường Lay, nổi lên chống triều đình, chiếm hai lộ Qui Hóa (Lào Cai) và Gia Hưng (giữa sông Mã và sông Đà), tấn công Mường Mỗi (tức Mường Muổi, Sơn La), Đèo Mạnh Vương (con của Đèo Cát Hãn) làm tri châu. Năm 1466, lãnh thổ vùng tây bắc Đại Việt, gồm những vùng đất của người Thái được tổ chức lại thành thừa tuyên Hưng Hóa, gồm 3 phủ: An Tây (tức Phục Lễ), Gia Hưng và Qui Hóa, 4 huyện và 17 châu.

Những lãnh tụ Thái được gọi là phụ tạo, được phép cai quản một số lãnh địa và trở thành giai cấp quý tộc của vùng đó, như dòng họ Đèo cai quản các châu Lai, Chiêu Tấn, Tuy Phụ, Hoàng Nham; dòng họ Cầm các châu Phù Hoa, Mai Sơn, Sơn La, Tuần Giáo, Luân, Ninh Biên; dòng họ Xa cai quản châu Mộc; dòng họ Hà cai quản châu Mai, dòng họ Bạc ở châu Thuận; họ Hoàng ở châu Việt...

Năm 1841, trước sự đe dọa của người Xiêm La, triều đình Nhà Nguyễn kết hợp ba châu Ninh Biên, Tuần Giáo và Lai Châu ở tả ngạn sông Mekong thành phủ Điện Biên. Năm 1880, phó lãnh sự Pháp là Auguste Pavie nhân danh triều đình Việt Nam phong cho Đèo Văn Trị chức tri phủ cha truyền con nối tại Điện Biên; sau khi giúp người Pháp xác định khu vực biên giới giữa Việt Nam với Trung Quốc và Lào, Đèo Văn Trị được cử làm quan của đạo Lai Châu, cai quản một lãnh thổ rộng lớn từ Điện Biên Phủ đến Phong Thổ, còn gọi là xứ Thái. Tháng 3, 1948 lãnh thổ này được Pháp tổ chức lại thành Liên bang Thái tự trị, qui tụ tất cả các sắc tộc nói tiếng Thái chống lại Việt Minh.

Sau chiến thắng Điện Biên Phủ, để lấy lòng các sắc tộc thiểu số miền Bắc, Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa thành lập Khu tự trị Thái Mèo ngày 29 tháng 4 năm 1955, Khu tự trị Tày Nùng và vùng tự trị Lào Hạ Yên, nhưng tất cả các khu này đều bị giải tán năm 1975

Dân cư
Tại Việt Nam, theo Tổng điều tra dân số năm 1999, người Thái có số dân là 1.328.725 người, chiếm 1,74% dân số cả nước, cư trú tập trung tại các tỉnh Lai Châu, Điện Biên, Lào Cai, Yên Bái, Sơn La, Hòa Bình, Thanh Hóa, Nghệ An (số lượng người Thái tại 8 tỉnh này chiếm 97,6% tổng số người Thái ở Việt Nam)và một số ở Tỉnh Lâm Đồng và Đắk Lắk. Trong đó tại Sơn La có 482.485 người (54,8 % dân số), Nghệ An có 269.491 người (9,4 % dân số), Thanh Hóa có 210.908 người (6,1 % dân số), Lai Châu cũ (nay là Lai Châu và Điện Biên) có 206.001 người (35,1 % dân số).

Theo Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2019, người Thái ở Việt Nam có dân số 1.820.950 người, là dân tộc có dân số đứng thứ 3 tại Việt Nam, có mặt trên tất cả 63 tỉnh, thành phố. Người Thái cư trú tập trung tại các tỉnh:

 Sơn La (669.265 người, chiếm 53,2% dân số toàn tỉnh và 36,9% tổng số người Thái tại Việt Nam),
 Nghệ An (338.559 người, chiếm 10,1% dân số toàn tỉnh và 19,0% tổng số người Thái tại Việt Nam),
 Thanh Hóa (247.817 người, chiếm 6,6% dân số toàn tỉnh và 14,5% tổng số người Thái tại Việt Nam),
 Điện Biên (213.714 người, chiếm 38,0% dân số toàn tỉnh và 12,0% tổng số người Thái tại Việt Nam),
 Lai Châu (142.898 người, chiếm 32,3% dân số toàn tỉnh và 7,7% tổng số người Thái tại Việt Nam),
 Yên Bái (61.964 người),
 Hòa Bình (34.387 người),
 Đắk Lắk (19.709 người),
 Đắk Nông (11.250 người)...

Các nhóm người Thái

Người Thái Đen (Tai Dam)
Nhóm Thái Đen (Thay Đằm, ) cư trú ở khu vực tỉnh Sơn La và Điện Biên (Mường La,  Mường Thèng), một số tập trung ở miền Tây Thanh Hóa (Mường Khoòng). Các nhóm Tay Thanh (Man Thanh), Tay Mười, Tay Khăng ở miền Tây Thanh Hóa, Nghệ An cũng mới từ mạn Tây Bắc chuyển xuống cách đây vài ba trăm năm và bị ảnh hưởng bởi văn hóa và nhân chủng của cư dân địa phương và Lào.

Nhóm Tay Thanh từ Mường Thanh (Điện Biên) đi qua Lào vào Thanh Hóa và tới Nghệ An định cư cách đây hai, ba trăm năm, nhóm này gần gũi với nhóm Thái Yên Châu (Sơn La) và chịu ảnh hưởng văn hóa Lào. Dân số của nhóm Thái Đen tại Việt Nam năm 2002 ước tính khoảng 699.000 người trong tổng số 763.950 người Thái Đen trên toàn thế giới. Ngoài ra còn có khoảng 50.000 người Thái Đen hay Tay Mười sinh sống tại tỉnh Khăm Muộn, Lào (số liệu 1995); 10.000 người Thái Đen (một phần của dân tộc Thái theo phân loại của CHND Trung Hoa) sinh sống tại tỉnh Vân Nam, Trung Quốc (số liệu 1995) và 700 người Thái Đen sinh sống tại tỉnh Loei, Thái Lan (số liệu 2004, nhóm này đến Thái Lan vào năm 1885).Số dân Thái Đen cũng sống ở các tỉnh khác như Nakhon Pathom, Ratchaburi, Suphan buri, Phitsanulok, Chumphon và Surat Thani.

Người Thái Trắng (Tai Don)
Nhóm Thái Trắng (Thay Đón/Thay Khao, ) cư trú chủ yếu ở tỉnh Lai Châu, Điện Biên và một số huyện tỉnh Sơn La (Quỳnh Nhai, Bắc Yên, Phù Yên). Ở Đà Bắc thuộc tỉnh Hòa Bình, có nhóm tự nhận là Táy Đón, được gọi là Thổ. Ở xã Dương Quỳ, huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai, có một số địa bàn Thái Trắng chịu ảnh hưởng đậm của văn hóa Tày. Ở Sapa, Bắc Hà, nhiều nhóm Thái Trắng đã Tày hóa.

Người Thái Trắng đã có mặt dọc hữu ngạn sông Hồng và tỉnh Lai Châu, Điện Biên từ thế kỷ XIII và làm chủ Mường Lay (địa bàn chính là huyện Mường Chà ngày nay) thế kỷ XIV, một bộ phận di cư xuống Đà Bắc và Thanh Hóa thế kỷ XV. Có thuyết cho rằng họ là con cháu người Thái Lặc ở Trung Quốc. Dân số của nhóm Thái Trắng tại Việt Nam năm 2002 ước tính khoảng 280.000 người trong tổng số 490.000 người Thái Trắng trên toàn thế giới. Ngoài ra còn có khoảng 200.000 người Thái Trắng sinh sống tại Lào (thống kê năm 1995); 10.000 người Thái Trắng (một phần của dân tộc Thái theo phân loại của CHND Trung Hoa) sinh sống tại tỉnh Vân Nam, Trung Quốc (số liệu 1995).

Ở Mường Tấc, nay thuộc huyện Phù Yên, tỉnh Sơn La, một nhánh của người Thái Trắng nói tiếng riêng gọi là tiếng Tày Tấc.

Người Thái Đỏ (Tai Daeng)
Nhóm Thái Đỏ (?) (Tai Daeng - Tay Đèng), gồm nhiều nhóm khác nhau cư trú chủ yếu ở một số huyện như Mộc Châu (Sơn La), Mai Châu (Hòa Bình) và các huyện miền núi như Bá Thước (Thanh Hóa) và Quỳ Châu, Quỳ Hợp, Con Cuông, Tương Dương - điều này không chắc chắn (Nghệ An). Dân số của nhóm Thái Đỏ tại Việt Nam năm 2002 ước tính khoảng 140.000 người trong tổng số 165.000 người Thái Đỏ trên toàn thế giới. Ngoài ra còn có khoảng 25.000 người Thái Đỏ sinh sống tại tỉnh Sầm Nưa, Lào (số liệu 1991).
Một số nhóm có dân số ít hoặc chưa được phân định rõ ràng như Tay Mười (sống xen kẽ với nhóm Tay Thanh và Tay Mường ở Nghệ An) có khoảng 300 người (2002), Tay Mường (Thái Hàng Tổng,Thái Do, Tay Dọ) có khoảng 10.000 người (2002), Tay Thanh có khoảng 20.000 người (2002), Phu Thay (hay Phutai, Putai, Puthai, Puthay) với dân số 209.000 người (2002) (ngoài ra tại Thái Lan có khoảng 470.000 người (2006), tại Lào có 154.000 người (2001) và tổng số người Phu Thay trên thế giới là 833.000)...

Người Thái Mường Vạt
Người Thái Mường Vạt hay còn gọi là Tày Mường Vạt sống tại huyện Yên Châu, Sơn La. Họ nói tiếng Thái Mường Vạt.

Người Thái Yo
Người Thái Do hay còn gọi là Tày Dọ, sống rải rác tại huyện Quỳ Châu, Nghệ An và huyện Thường Xuân, Thanh Hóa. Họ nói Tiếng Tay Dọ, có chữ viết riêng là chữ Thái Quỳ Châu, hiện nay vẫn đang được sử dụng.

Người Thái Thanh
Người Thái Thanh hay còn gọi là Tày Then, Tày Nhại. Họ sinh sống ở Nghệ An, Thanh Hóa và nói tiếng Tay Nhại.

Người Thái Lự
Người Thái Lự là một nhánh của dân tộc Thái, sinh sống tại hai huyện Phong Thổ và Sìn Hồ, tỉnh Lai Châu. Ở Việt Nam họ được xếp vào dân tộc riêng là người Lự.

Người Tày Đà Bắc
Người Tày Đà Bắc hay còn gọi là Thổ Đà Bắc gồm 20,000 người sống tại Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình. Tuy gọi là người Tày nhưng họ theo văn hóa của Người Thái Tây Bắc và nói tiếng Phu Thái.

Người Tày Sapa, người Pa Dí
Người Tày Sapa và người Pa Dí sinh sống tại Sa Pa và Mường Khương tỉnh Lào Cai. Họ được xếp vào dân tộc Tày, tuy nhiên tiếng nói của họ thuộc nhóm Thái Tây Nam của người Thái.

Người Thái ở hải ngoại
Ngoài ra còn có chừng 20.000 người Thái gốc Việt Nam sinh sống tại nước ngoài, chủ yếu là Pháp và Hoa Kỳ.

Ngôn ngữ và chữ viết

Người Thái có ngôn ngữ và văn tự riêng. Các nhà dân tộc học hiện nay đã xếp tộc người này vào Nhóm nói tiếng Thái - ngữ hệ (họ ngôn ngữ) Kra-Dai (hay còn gọi là Tai-Kadai) .
Do có chung một cội nguồn, các ngôn ngữ Thái có tỷ lệ từ vựng chung cao.

Các ngôn ngữ Thái này chủ yếu là ngôn ngữ đơn âm tiết, có thanh điệu. Cú pháp chủ yếu là SVO (chủ ngữ, vị ngữ, bổ ngữ). Trừ những câu mệnh lệnh thức, còn ít có trường hợp đảo ngược thứ tự này. Tiếng Thái Việt Nam là một phương ngữ được hợp bởi năm vùng thổ ngữ:

1. Thái Trắng miền cực bắc Tây Bắc.

2. Thái Đen vùng giữa miền Tây Bắc, thường gọi là tiếng Thái chín châu (Kwam Thai kau chaw muang).

3. Thái Đen ở huyện Yên Châu (Sơn La), thường gọi là Thái Mường Vạt.

4. Thái Trắng ở huyện Phù Yên, Mộc Châu (Sơn La) hợp cùng Thái Đen, thường gọi là Tày Thanh (Man Thanh, Tay Nhại).

5. Nhóm Thái với các tên thường gọi là Tày Mường, Hàng Tổng, Tày Dọ ở mạn Tây bắc Hòa Bình và miền Tây Thanh Hóa, Nghệ An.

Văn tự Thái có nguồn gốc từ hệ chữ Sanskrit (Ấn Độ). Chữ Thái cổ Việt Nam thống nhất cách cấu tạo và đọc, nhưng lại có tám loại ký tự khác nhau, đó là: chữ Thái Đen, chữ Thái Trắng Mường Lay, chữ Thái Trắng Phong Thổ, chữ Thái Trắng Phù Yên, chữ Thái Trắng Mộc Châu, Mai Châu, Đà Bắc, chữ Thái Lai Xư (Tay Thanh), chữ Thái Lai Pao (Tương Dương, Nghệ An), chữ Thái Lai Tay hay chữ Thái Quỳ Châu (Quế Phong, Quỳ Châu, Quỳ Hợp thuộc tỉnh Nghệ An).

Trong giai đoạn 1954 - 1969, chữ Thái khu tự trị Tây Bắc cũ đã được cải tiến, thống nhất và mang tên Chữ Thái Việt Nam thống nhất. Từ tháng 5/2008 chữ Thái cải tiến mới được chính thức được đưa vào sử dụng, được gọi là chữ Thái Việt Nam.

Chữ Thái Việt Nam (Tai Viet) có vùng mã Unicode U+AA80..U+AADF , tuy nhiên các font chữ phổ biến hiện có trong máy tính không hiện được các ký tự này.

Đặc điểm kinh tế
Người Thái có nhiều kinh nghiệm, đào mương, dựng đập, bắc máng lấy nước làm ruộng. Lúa nước là nguồn lương thực chính, đặc biệt là lúa nếp. Người Thái cũng làm nương để trồng lúa, hoa màu và nhiều thứ cây khác. Từng gia đình chăn nuôi gia súc, gia cầm, đan lát, dệt vải, một số nơi làm đồ gốm... Sản phẩm nổi tiếng của người Thái là vải thổ cẩm, với những hoa văn độc đáo, màu sắc rực rỡ, bền đẹp.

Văn hóa

Họ của người Thái
Người Thái sử dụng các họ chủ yếu như: Khoàng, Bạc, Bế, Bua, Bun, Cà (Hà, Kha, Khà, Mào, Sa), Cầm, Chẩu, Chiêu, Đèo, Điều, Điêu, Hà, Hoàng, Khằm Leo, Lèo, Lềm (Lâm, Lịm), Lý, Lò (Lô, La, Lo), Lộc (Lục), Lự, Lường (Lương), Manh, Mè, Nam, Nông, Ngần, Ngưu, Nho, Nhật, Panh, Pha, Phia, Phìa, Quàng (Hoàng, Vàng), Quàng, Sầm (Cầm Bá, Phạm Bá), Tạ, Tày, Tao (Đào), Tạo, Tòng (Toòng), Lang (Vi), Vì (Vi), Xa (Sa), Xin.

Hôn nhân
- Người Thái có tục ở rể, vài năm sau, khi đôi vợ chồng đã có con mới về ở bên nhà chồng, nhưng bây giờ hầu như không có trừ vài trường hợp gia đình bên gái khó khăn.

- Cô gái Thái khi lấy chồng phải búi tóc (Tằng Cẩu) - tục lệ này thường thấy rõ ràng nhất ở nhóm Thái Đen.

Tục lệ ma chay
Người Thái quan niệm chết là tiếp tục "sống" ở thế giới bên kia. Vì vậy, đám ma là lễ tiễn những người chết về "mường trời".

Văn hóa dân gian
Thần thoại, cổ tích, truyện thơ, ca dao... là những vốn quý báu của văn học cổ truyền người Thái. Những tác phẩm thơ ca nổi tiếng của dân tộc Thái là: Xống chụ xon xao (Tiễn dặn người yêu), Khun Lú Nàng Ủa (Chàng Lú nàng Ủa).... Người Thái sớm có chữ viết nên nhiều vốn cổ (văn học, luật tục, dân ca) được ghi chép lại trên giấy bản và lá cây. Người Thái rất thích ca hát, đặc biệt là khắp. () là lối ngâm thơ hoặc hát theo lời thơ, có thể đệm đàn và múa. Nhiều điệu múa đã được trình diễn trên sân khấu trong và ngoài nước, hấp dẫn đông đảo khán giả. Hạn khuống, ném còn là hai đặc trưng văn hóa nổi bật của người Thái.

Nhà cửa

Điểm khác biệt nhất của nhà cửa người Thái so với người Việt và Hán là họ ở nhà sàn. Nhà sàn người Thái trắng có khá nhiều điểm gần với nhà Tày-Nùng. Còn nhà người Thái Đen lại gần với kiểu nhà của các cư dân Môn-Khmer. Tuy vậy, nhà người Thái Đen lại có những đặc trưng không có ở nhà của cư dân Môn-Khmer: nhà người Thái Đen nóc hình mai rùa, chỏm đầu đốc có khau cút với nhiều kiểu khác nhau. Hai gian hồi để trống và có lan can bao quanh. Khung cửa ra vào và cửa sổ có nhiều hình thức trang trí khác nhau.

Bộ khung nhà Thái có hai kiểu cơ bản là khứ tháng và khay điêng. Vì khay điêng là vì khứ kháng được mở rộng bằng cách thêm hai cột nữa. Kiểu vì này dần gần lại với kiểu vì nhà người Tày-Nùng.

Cách bố trí trên mặt bằng sinh hoạt của nhà Thái Đen khá độc đáo: các gian đều có tên riêng. Trên mặt sàn được chia thành hai phần: một phần dành làm nơi ngủ của các thành viên trong gia đình, một nửa dành cho bếp và còn là nơi để tiếp khách nam giới.

Những người Thái Việt Nam có danh tiếng
Các dòng họ người Thái nối đời làm quan lang đạo các vùng mường Tây Bắc Việt Nam, trong thời phong kiến Việt Nam từ thời nhà Hậu Lê đến thời nhà Nguyễn, theo Lê Quý Đôn gồmː
 họ Xa phụ đạo châu Mộc Châu, Đà Bắc, Mã Nam (Sop Bao) ngày nay là các huyện Mộc Châu, huyện Đà Bắc, huyện Vân Hồ và huyện Sốp Bao (Lào)).
 họ Đèo phụ đạo châu Lai (Mường Lay), châu Chiêu Tấn (Phong Thổ), châu Quỳnh Nhai.
 họ Cầm phụ đạo châu Ninh Biên (Điện Biên Phủ), châu Luân Châu (Tủa Chùa), châu Tuần Giáo, châu Sơn La, châu Mai Sơn, châu Phù Hoa (Phù Yên).
 họ Hà phụ đạo châu Mai (Mai Châu).
 họ Bạc (Bạc Cầm) phụ đạo Mường Mỗi (châu Thuận Châu).
 họ Hoàng phụ đạo châu Việt (Yên Châu).
Theo Phạm Thận Duật gồmː
 họ Xa phụ đạo châu Mộc Châu, Đà Bắc, ngày nay là các huyện Mộc Châu, huyện Đà Bắc, huyện Vân Hồ.
 họ Đèo phụ đạo châu Lai (Mường Lay), châu Chiêu Tấn (Phong Thổ), châu Luân Châu (Tủa Chùa), châu Quỳnh Nhai, thêm châu Văn Bàn (cũng theo Nguyễn Văn Siêu).
 họ Cầm phụ đạo châu Tuần Giáo, châu Sơn La, châu Mai Sơn, châu Phù Hoa (Phù Yên).
 họ Hà phụ đạo châu Mai (Mai Châu),Mường Khoòng (Bá Thước).
 họ Bạc phụ đạo Mang Mỗi (Mưỡng Muổi - châu Thuận Châu).
 họ Hoàng phụ đạo châu Việt (Mưỡng Vạt - Yên Châu).

{|class= "sortable wikitable"
|+ Những người Thái Việt Nam có danh tiếng
!width= 120px |Tên !! Sinh thời !! Hoạt động
|-
|-
| Lò Lẹt || Tk.14
|Chúa người Thái Đen tại Thuận Châu (Mường Mỗi) thuộc tiểu quốc Ngưu Hống, chống lại nhà Trần thời Trần Minh Tông, Trần Hiến Tông năm 1329-1337, sau thần phục nhà Trần góp phần mở rộng lãnh thổ Đại Việt về phía tây bắc vào cuối thời nhà Trần.
|-
| Xa Khả Xâm || Tk.15
| Thủ lĩnh người Thái Trắng tại Mộc Châu, thần phục Lê Thái Tổ năm 1427, tham gia chống lại nhà Minh lập nên nhà Hậu Lê, được Lê Thái Tổ phong làm quan Tư mã cai quản Mộc Châu (vùng đất nay là huyện Mộc Châu, huyện Đà Bắc, huyện Vân Hồ và huyện Sốp Bao (Lào).
|-
| Đèo Cát Hãn || Tk.15
| Thủ lĩnh người Thái Trắng tại Mang Lễ (Mường Lay), trong lịch sử Việt Nam xuất hiện từ thời Nhà Hồ sang thời Hậu Lê.
|-
| Đèo Văn Sinh || Tk.19
| Thủ lĩnh người Thái Trắng, năm 1869 nắm quyền cai quản vùng Sipsong Chuthai (mười hai xứ Thái), quê bản Nậm Dòn, xã Nậm Hàng, huyện Mường Tè, Lai Châu
|-
| Đèo Văn Trị || 1849-1908
| Thủ lĩnh người Thái Trắng, tên Thái là Cầm Oum, con của chúa Đèo Văn Sinh, kế thừa cai quản vùng Sipsong Chuthai, cuối thế kỷ XIX từng tham gia chống Pháp nhưng sau đó thừa nhận sự cai trị của người Pháp.
|-
| Đèo Văn Long || 1887-1975
| Thủ lĩnh người Thái, lãnh chúa Khu tự trị Thái ở Liên bang Đông Dương, con trai thứ của chúa Đèo Văn Trị
|-
| Lò Văn Sôn || 1920-...
| Chiến sỹ Điện Biên, đại tá, nguyên phó Tham mưu trưởng Quân khu 1. Quê quán xã Chiềng Xôm, thành phố Sơn La, tỉnh Sơn La
|-
| Cầm Ngoan || 1922-2007
| Đại biểu Quốc hội Việt Nam 5 khóa (3 đến 7), Phó chủ tịch Quốc hội khóa 7, quê xã Tường Phù, Phù Yên, Sơn La
|-
| Hoàng Nó || 1926-
| Tên thật Cầm Văn Lương, nhà thơ, bí thư khu uỷ Khu tự trị Tây bắc. Quê quán xã Mường Chanh, huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La
|-
| Lò Văn Puốn || 1940-... || Ủy viên BCHTW Đảng CSVN, Bí thư Tỉnh ủy tỉnh Lai Châu, đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa 10 (1996-2001), quê xã Thanh An, huyện Điện Biên
|-
| Cầm Xuân Ế || 1949-...
| Thiếu tướng phó tư lệnh Quân khu 2. Quê quán xã Tường Tiến, huyện Phù Yên tỉnh Sơn La
|-
| Lù Thị Phương || 1951-...
| Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa 11, tỉnh Lai Châu
|-
| Tòng Thị Phóng || 1954-...
| Ủy viên Bộ Chính trị BCH TW Đảng CSVN, đại biểu Quốc hội Việt Nam từ khóa 10 (1997) đến nay, quê xã Chiềng An, thành phố Sơn La.
|-
| Tống Văn Thoóng || 1955-...
| Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa 12, tỉnh Lai Châu
|-
| Lò Văn Giàng || 1956-...
| Bí thư Tỉnh ủy Lai Châu (2010-2015), Ủy viên BCHTW Đảng CSVN khóa 11, quê Mường Lay, Điện Biên.
|-
| Vi Văn Long || 1958-...
| Trung tướng CANDVN

| Cầm Ngọc Minh || 1959-...
| Chủ tịch UBND tỉnh Sơn La nhiệm kỳ 2016–2021. Quê quán xã Quang Huy, huyện Phù Yên tỉnh Sơn La
|-
| Lò Văn Muôn || 1961-...
| Chủ tịch HĐND tỉnh Điện Biên, đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa 13, quê xã Noong Luống, huyện Điện Biên
|-
| Hoàng Lương || 1944-2015
| Phó giáo sư - tiến sĩ, nhà giáo ưu tú, nguyên chủ nhiệm bộ môn Dân tộc học, Đại học KHXH & NV - Đại học Quốc gia Hà Nội. Quê quán Huy Tân, Phù Yên, Sơn La.
|-
| Hoàng Ngọc Dũng || 1961-...
| Thiếu tướng phó tư lệnh Quân khu 2. Quê quán xã Sốp Cộp, huyện Sốp Cộp tỉnh Sơn La
|-
| Lò Thanh Hay ||
| Thiếu tướng - Giám đốc công an tỉnh Sơn La. Quê quán Mộc Châu, Sơn La
|-
| Hà Thị Nga || 1969-...
| Phó Bí thư Tỉnh ủy Lào Cai khóa 14 (2015-2020). Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam (2020-nay)
|-
| Quàng Văn Hương || 1969-...
| Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa 14 (2016-2021), quê xã Chiềng Cọ, thành phố Sơn La.
|-
| Phạm Thị Hoa || 1970-...
| Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa 11, tỉnh Thanh Hóa
|-
| Tống Thanh Bình || 1970-...
| Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa 14 (2016-2021), quê xã Mường Tè, huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu
|-
| Vi Thị Hương || 1970-...
| Bác sĩ, đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa 13, quê xã Môn Sơn, huyện Con Cuông, tỉnh Nghệ An
|-
| Lò Thị Luyến || 1974-...
| Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa 14 (2016-2021), quê xã Chiềng Mai, huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La
|-
| Sa Minh Trắc || 1942-...|| Thiếu tướng QĐNDVN, nguyên Phó Tư lệnh Quân khu 2. Quê xã Cát Thịnh huyện Văn Chấn, tỉnh Yên Bái Thiếu tướng về với đời thường . Cựu chiến binh VN, 02/02/2012. Truy cập 01/04/2018.
|-
| Hà Hùng || || Nguyên Bí thư tỉnh uỷ ĐCS Sơn La. Hiện giờ là Phó Chủ nhiệm UBKT trung ương, Quê quán: Mộc Châu, Sơn La
|-
| Quàng Văn Huyên || || Đại tá QĐNDVN Nguyên Chính uỷ Bộ CHQS tỉnh Sơn La, Lão thành cách mạng. Quê quán: Chiềng An, TP sơn La, Sơn La
|-
| Cầm Quốc Quân || || Đại tá QĐNDVN Nguyên Phó Chỉ huy trưởng Chính trị Bộ CHQS tỉnh Sơn La. Quê quán: Mai Sơn, Sơn La.
|-
| Điêu Chính Một|| || Đại tá QĐNDVN Chính uỷ Bộ CHQS tỉnh Lai Châu. Quê quán: Mường Chiên, Quỳnh Nhai, Sơn La.
|-
| Hà Duy Hom || || Đại tá QĐNDVN Nguyên Chính uỷ Cục Hậu cần Bọ Tư lệnh Biên phòng. Quê quán: Tường Phong, Phù Yên, Sơn La
|-
| Tao Văn Khứn || || Đại tá QĐNDVN Nguyên Chỉ huy trưởng Bộ CHQS tỉnh Điện Biên. Quê quán: Mường Lay, Điện Biên.
|-
| Hà Văn Pâng || || Đại tá QĐNDVN Chỉ huy BĐBP tỉnh Sơn La. Quê quán: Chiềng Dong, Mai Sơn, Sơn La.
|-
| 'Cầm Văn Câu || || Đại tá QĐNDVN Chính uỷ Bộ CHQS tỉnh Sơn La. Quê quán: Mường Chanh, Mai Sơn, Sơn La.
|}

 Tham khảo

 Xem thêm
 Danh sách ngôn ngữ
 Danh sách các nước theo ngôn ngữ nói
 Các dân tộc Việt Nam
 Nguồn gốc các dân tộc Việt Nam
 Wyatt, David K, Thailan: A short History'', Yale University Press, New Haven and Luân Đôn, 1984

Liên kết ngoài
Người Thái trắng
Người Thái
Hỏa táng


title: Paramocis

text:
Paramocis là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Catocalinae


title: S

text:
S, s là chữ thứ 19 trong phần nhiều chữ cái dựa trên Latinh và là chữ thứ 23 trong chữ cái tiếng Việt.

Trong bảng mã ASCII dùng ở máy tính, chữ S hoa có giá trị 83 và chữ s thường có giá trị 115.
Trong hệ đo lường quốc tế:
s là ký hiệu cho giây.
S là ký hiệu cho siemens.
Trong hóa sinh học, S là biểu tượng cho serine.
Trong sinh học S là ký hiệu của Entropy
Trong hóa học, S là ký hiệu cho nguyên tố lưu huỳnh (Sulfur Z = 16).
Trong vật lý, S là ký hiệu cho proton.
Trong tin học, <s> là một thẻ HTML để vẽ một vạch ngang xóa bỏ lên trên chữ (strike out).
Trong toán học, S thường dùng để chỉ một tổng số.
Theo mã số xe quốc tế, S được dùng cho Thụy Điển (Sweden).
S được gọi là Sierra trong bảng chữ cái âm học NATO.
Trong bảng chữ cái Hy Lạp, S tương đương với Σ và s tương đương với σ (nếu đứng cuối chữ thì phải dùng ς).
Trong bảng chữ cái Cyrill, S tương đương với С và s tương đương với с.
Hình dạng lãnh thổ Việt Nam là hình chữ S.
Kích cỡ quần áo Small có nghĩa là nhỏ viết tắt là S

Tham khảo

Ký tự Latinh


title: Prunelli-di-Casacconi

text:
Prunelli-di-Casacconi  là một xã ở tỉnh Haute-Corsetrên đảo Corse, Pháp. Xã này có diện tích 6 km², dân số năm 1999 là 162 người. Khu vực này có độ cao trung bình 300 mét trên mực nước biển.
Thị trấn này có chung tổng Alto-di-Casaconi với Monte, Volpajola, Campile, Olmo, Ortiporio, Campitello, Canavaggia, Lento, Bigorno, Scolca, Crocicchia và Penta-Acquatella.

Tham khảo

Prunellidicasacconi


title: Villagrande Strisaili

text:
Villagrande Strisaili là một đô thị tại tỉnh Ogliastra trong vùng Sardinia, có vị trí khoảng 90 km về phía đông bắc của Cagliari và khoảng 13 km về phía tây bắc của Tortolì. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 3.577 người và diện tích là 211,3 km².

Đô thị Villagrande Strisaili có các frazione (đơn vị cấp dưới) Villanova Strisaili.

Villagrande Strisaili giáp các đô thị: Arzana, Desulo, Fonni, Girasole, Lotzorai, Orgosolo, Talana, Tortolì.

Biến động dân số

Tham khảo

Links
 Ulloro Escursioni

Thành phố và thị trấn ở Sardegna


title: Parantica pumila

text:
Parantica pumila là một loài loài bướm thuộc phân họ Danainae. Loài này có ở New Caledonia và Vanuatu.

Chú thích

Tham khảo

 Lepidoptera Specialist Group 1996. Parantica pumila. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 31 tháng 7 năm 2007.

Parantica


title: Đảo san hô

text:
Đảo san hô hay đảo rạn san hô là một loại đảo nhiệt đới cấu tạo bởi vật liệu hữu cơ từ "khung xương" san hô và vô số sinh vật gắn liền với san hô đó. Loại đảo này thường chỉ cao vài mét so với mực nước biển. Về mặt địa chất thì đảo san hô (nếu có) chỉ là một bộ phận của toàn bộ rạn san hô. Trên vành san hô của rạn san hô vòng cũng có thể có một hoặc nhiều đảo san hô tồn tại. Đa số các đảo san hô trên thế giới nằm trong Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương.

Hình thành
Các rạn san hô thường hình thành tại những nơi phần lớn luôn chìm ngập dưới nước khi thủy triều lên. Tại những địa điểm tương đối bằng phẳng trên phần cao nhất của rạn san hô đó, có thể nổi lên một/một số đảo san hô hoặc một cồn cát. Các đảo san hô có thể hình thành từ ba tiến trình (có thể diễn ra đồng thời nhiều tiến trình) là bồi thêm, nâng lên hoặc mực nước biển giảm xuống.

Quá trình bồi thêm
Quá trình bồi thêm (accretion) khởi đầu khi bão và sóng biển tàn phá rạn san hô thành các mảnh đá, giúp hình thành bãi cạn phía trên rạn san hô. Sóng và dòng chảy mang thêm các vật chất khác đến bồi tụ. Theo thời gian dần dà có những bãi cát hình thành chung quanh bãi cạn. Những cơn gió bốc tung đám vật chất nhẹ và mịn lên, từ đó tạo thành những đụn cát. Nước mưa phản ứng hóa học với hợp chất calci cácbônát trong đám vật chất này khiến chúng dần kết dính lại với nhau. Trong giai đoạn sau, các sinh vật bắt đầu phát triển trên vùng đất mới này và đồng thời giúp giữ gìn và mở rộng thêm diện tích đất đai cho đảo.

Quá trình nâng lên
Quá trình nâng lên (uplift) diễn ra khi hoạt động kiến tạo của vỏ Trái Đất đã nâng một phần hoặc toàn bộ rạn san hô vượt khỏi mặt biển. Đảo san hô hình thành theo cách này thường có nhiều vách đá; bề mặt thì lỗ rỗ và bị phong hoá (karst). Tuy nhiên, nhiều khi người ta gọi những thực thể này là rạn san hô vòng dù vụng biển của chúng chỉ còn rất nông và có khi khô cạn hẳn.

Mực nước biển giảm
Mực nước biển giảm xuống khiến phần cao nhất của rạn san hô vượt khỏi mặt nước và dần trở thành đảo san hô, có thể là nhờ vào các tiến trình còn lại.

Phân loại
Muller-Parker (2006) dẫn lại cách phân chia của Stoddart & Steers (1977), theo đó đảo rạn san hô được phân thành bảy lớp căn cứ vào hình thái của đảo, các đặc điểm của trầm tích tạo nên đảo cũng như thảm thực vật trên đó, bao gồm:
 Đảo/Cồn cát (sand cay): thường hình thành ở phía có gió của mặt bằng rạn. Bao gồm:
 Cồn cát có thảm thực vật
 Cồn cát trơ trụi: thường có độ cao thấp hơn và không bền vững.
 Motu: thường hình thành ở phía có gió ở mặt bằng rạn phía trong của rạn san hô vòng - nơi trầm tích do các con sóng theo một phương duy nhất mang đến lắng đọng lại.
 Cồn đá cuội (shingle cay): do bão hình thành ở phía dưới gió của mặt bằng rạn. Không phổ biến.
 Cồn thực vật ngập mặn (mangrove cay): hình thành do thực vật ngập mặn xâm chiếm các vùng nước nông.
 Cồn thực vật ngập mặn có gờ cát ở phía có gió
 Cồn thực vật ngập mặn thấp và có thảm thực vật
 Rạn san hô nâng (đảo đá vôi).

Tham khảo

Chú thích

Thư mục

Rạn san hô vòng


title: Dunira

text:
Dunira là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: Dicranomyia punctulatella

text:
Dicranomyia punctulatella là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Trichosetodes meghawanabaya

text:
Trichosetodes meghawanabaya là một loài Trichoptera thuộc họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Chú thích

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Trichosetodes


title: 12301 Eötvös

text:
12301 Eötvös là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1331.9419966 ngày (3.65 năm).

Nó được phát hiện ngày 4 tháng 9 năm 1991.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1991


title: Calliopsis solitaria

text:
Calliopsis solitaria là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Rozen mô tả khoa học năm 1963.

Chú thích

Tham khảo

Calliopsis
Động vật được mô tả năm 1963


title: Andrena pinkeunia

text:
Andrena pinkeunia là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Warncke mô tả khoa học năm 1969.

Chú thích

Tham khảo

P
Động vật được mô tả năm 1969


title: Beringomyia cata

text:
Beringomyia cata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Beringomyia
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Andrena solenopalpa

text:
Andrena solenopalpa là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Benoist mô tả khoa học năm 1945.

Chú thích

Tham khảo

S
Động vật được mô tả năm 1945


title: Tipula angulata

text:
Tipula angulata là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Nearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Pedilia sirena

text:
Pedilia sirena là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Duckett miêu tả khoa học năm 2003.

Chú thích

Tham khảo

Pedilia


title: Dương Sơn, Thanh Viễn

text:
Dương Sơn (chữ Hán giản thể: 阳山县) là một huyện thuộc địa cấp thị Thanh Viễn, tỉnh Quảng Đông, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Dương Sơn nằm ở phía nam dãy núi Nam Lĩnh, trung lưu Liên Giang. Huyện này có diện tích 3372 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2001 là 520.000 người. Huyện lỵ đóng ở trấn Dương Thành.

Phân chia hành chính
Về mặt hành chính, huyện này được chia thành 12 trấn, 1 hương dân tộc.
 Trấn: Dương Thành, Lĩnh Bối, Thanh Liên, Thất Củng, Thái Bình, Lê Phụ, Tiểu Giang, Hoàng Bộn, Giang Anh, Đỗ Bộ, Dương Mai, Đại Lãng.
 Hương dân tộc Dao Xứng Giá.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Quảng Đông
Thanh Viễn


title: 1600 Vyssotsky

text:
1600 Vyssotsky là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 918.2610207 ngày (2.51 năm).

Nó được phát hiện 22 tháng 10 năm 1947.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1947


title: Lithophane semibrunnea

text:
Lithophane semibrunnea là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuoidea. Nó được tìm thấy ở Bắc Châu Phi, miền trung và miền nam châu Âu và Trung Đông.

Sải cánh dài 40–44 mm. Con trưởng thành bay vào cuối Mùa thu

Ấu trùng chủ yếu ăn Fraxinus excelsior.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Lepidoptera of Belgium
 Tawny pinion at UKmoths
 Fauna Europaea
 Lepiforum.de
 Vlindernet.nl

Côn trùng châu Âu
S
Động vật được mô tả năm 1809


title: Ornithocephalus ciliatus

text:
Ornithocephalus ciliatus là một loài lan được tìm thấy ở Trinidad to miền nam Neotropics.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

ciliatus
Thực vật được mô tả năm 1840


title: Mouzon, Charente

text:
Mouzon là một xã thuộc tỉnh Charente trong vùng Nouvelle-Aquitaine tây nam nước Pháp. Xã này có độ cao trung bình 273 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Charente