title: Câu lạc bộ bóng đá SHB Đà Nẵng

text:
Câu lạc bộ bóng đá SHB Đà Nẵng là một câu lạc bộ lớn trong lịch sử bóng đá Việt Nam có trụ sở tại thành phố Đà Nẵng, Việt Nam và thi đấu tại giải Hạng Nhất Quốc gia. Đội bóng đã giành được 3 chức vô địch V.League 1, 2 Cúp Quốc gia, 1 Siêu cúp Quốc gia và một số danh hiệu khác.

Lịch sử
Tiền thân của Câu lạc bộ bóng đá Đà Nẵng là Đội bóng đá Công nhân Quảng Nam-Đà Nẵng, sau đó đổi tên là Đội bóng đá Quảng Nam-Đà Nẵng. Vào cuối thập niên 1980 đầu thập niên 1990, Quảng Nam-Đà Nẵng là một câu lạc bộ (CLB) mạnh, đỉnh cao là chức vô địch quốc gia năm 1992, cùng 3 lần giành ngôi á quân (1987, 1990, 1991). Sau đó bóng đá Đà Nẵng chia tay một loạt cầu thủ và bắt đầu thoái trào. Năm 1997, đội hợp nhất với đội Cấp nước Đà Nẵng lấy tên gọi chung là Đà Nẵng. Đến năm 2001, Đà Nẵng đạt ngôi Á quân Hạng Nhất 2000-01 và thăng hạng chuyên nghiệp cho đến nay.

Đến trước mùa giải V-League 2008, CLB Đà Nẵng đổi tên thành SHB Đà Nẵng sau khi Sở Thể dục thể thao TP Đà Nẵng chuyển giao đội bóng cho Ngân hàng SHB.

Một năm sau, trước khi V-League 2009 khởi tranh vài ngày, câu lạc bộ chính thức chuyển đổi mô hình hoạt động thành Công ty Cổ phần Thể thao. Công ty Cổ phần Thể thao SHB Đà Nẵng chính thức ra mắt vào ngày 2 tháng 2 năm 2009. Với mức đầu tư trên 55 tỉ đồng, mùa giải V-League 2009 là mùa giải thành công với câu lạc bộ SHB Đà Nẵng khi họ giành được cú đúp vô địch quốc gia và Cúp Quốc gia 2009.

Năm 2012 tiếp tục là một năm thành công của bóng đá Đà Nẵng khi họ vô địch V-League lần thứ 3 sau khi đánh bại 3-1 trước Ninh Bình và giành Siêu cúp Quốc gia khi giành chiến thắng 4-0 trước Sài Gòn Xuân Thành. Bên cạnh đó, hội cổ động viên của SHB Đà Nẵng cũng giành giải hội cổ động viên xuất sắc nhất trong 2 năm đó.

Mùa giải V.League 2015 là một trong những mùa giải tệ hại nhất của thầy trò huấn luyện viên Lê Huỳnh Đức khi họ chỉ xếp vị trí thứ 9 chung cuộc, xếp ngay sau QNK Quảng Nam. Ngoài ra, tất cả các tuyến trẻ của CLB đều thất bại và không đạt thành tích nào. Trước đó, sau 5 vòng đầu tiên không giành được chiến thắng, đã có những hoài nghi đặt lên chiếc ghế của HLV trưởng Lê Huỳnh Đức. Sự thất bại này được ban lãnh đạo đội bóng thừa nhận là do sự chuẩn bị, đầu tư thiếu chu đáo, công tác chọn lựa ngoại binh kém, cũng như thiếu sự quan tâm sâu sát ở các tuyến trẻ khi quyết định bỏ 2 lứa U-11 và U-13 vì lý do kinh phí.

Cũng tại mùa giải này, CLB đã chịu một tổn thất vô cùng lớn khi nguyên Chủ tịch danh dự của CLB Nguyễn Bá Thanh qua đời vào ngày 13 tháng 2 năm 2015. Để tưởng niệm ông, toàn đội đã mang băng tang ở trận đấu trên sân khách gặp Đồng Tâm Long An.

Vào mùa giải V.League 2016, rút ra những bài học kinh nghiệm từ mùa giải trước, lãnh đạo CLB và ban huấn luyện (BHL) đã quyết tâm thay máu lực lượng khi đưa về những cái tên có chất lương trên thị trường chuyển nhượng như Thanh Hải (từ Long An), cựu đội trưởng Hoàng Anh Gia Lai Lê Hoàng Thiên hay cựu tuyển thủ Olympic Lâm Anh Quang (từ Nam Định). Ngay sau khi kết thúc mùa giải 2015, SHB Đà Nẵng đã nhanh tay ký hợp đồng với tiền đạo người Mali Diabate Souleymane từ Long An, thế nhưng chỉ sau vài buổi tập cùng CLB mới, cầu thủ này đã gặp vấn đề về tim nên CLB đã đi đến quyết định thanh lý hợp đồng trước thời hạn. Để thay thế, BHL đã mời lại cựu Vua phá lưới V-League 2011 Gastón Merlo, ngoài ra còn ký hợp đồng với cầu thủ Jamaica Horace James từ giải VĐQG Malaysia và cầu thủ nhập tịch gốc Brasil Đinh Văn Ta. SHB Đà Nẵng còn kịp bổ sung 1 cầu thủ Việt kiều đến từ Mỹ là Minh Alva Vũ, nhưng do chưa kịp hoàn thành thủ tục nhập quốc tịch Việt Nam nên cầu thủ này được đăng ký ở giai đoạn 2 của mùa giải. Liên quan đến danh sách đăng ký mùa giải 2016, HLV Lê Huỳnh Đức đã buộc phải loại hai tuyển thủ U-23 quốc gia là Võ Huy Toàn và Hồ Ngọc Thắng. Tại mùa giải này, CLB đã được thành tích rất ấn tượng khi xếp hạng ba chung cuộc với 49 điểm, chỉ kém đội vô địch 1 điểm và Gastón Merlo có lần thứ 4 giành danh hiệu vua phá lưới với 24 bàn thắng, cao nhất trong lịch sử V.League.

Năm 2018 lại là một mùa giải thất bại của CLB khi chỉ giành được vị trí thứ 9, với 31 điểm sau 26 vòng đấu. Dưới sự dẫn dắt của HLV Nguyễn Minh Phương, đội bóng thi đấu rất hay trên sân nhà nhưng ở sân khách chỉ toàn hòa hoặc thua. Vì vậy sau khi kết thúc mùa giải, HLV Nguyễn Minh Phương đã đệ đơn xin từ chức và ban lãnh đạo (BLĐ) đội bóng đã quyết định mời lại HLV Lê Huỳnh Đức về dẫn dắt đội bóng trong giai đoạn khó khăn này.

Năm 2019, BLĐ đội đã ký kết với Công ty Cổ phần Kamito (Nhật Bản) về việc tài trợ trang phục thi đấu cho đội bóng. Đây là dấu ấn rất lớn trong việc chuyên nghiệp hóa CLB.

Năm 2020, ở vòng 6 V.League trên sân nhà, dù bị Hoàng Anh Gia Lai (HAGL) ghi bàn trước nhưng CLB đã lội ngược dòng, giành chiến thắng với tỷ số 3-1. Đây là một trong số những đội bóng hiếm hoi đánh bại HAGL trên sân nhà kể từ khi HAGL lên chơi V.League (2003) với 14 trận thắng, 3 trận hòa (2004, 2013, 2014) và 1 trận thua (2003).

Mùa 2023 đội thi đấu không tốt và phải xuống hạng sau hơn hai thập kỷ chơi tại V.League 1.

Mùa  V.League 2-2023–24 đội bóng đã trở lại V.League 2 sau 22 năm góp mặt ở V.League 1

Trang phục thi đấu

Cổ phần hóa
Ngày 2 tháng 2 năm 2009, CLB SHB Đà Nẵng chính thức ra mắt Công ty cổ phần Thể thao SHB Đà Nẵng, với số vốn điều lệ 5 tỷ đồng. Công ty thể thao SHB – Đà Nẵng sẽ tiếp nhận câu lạc bộ bóng đá SHB Đà Nẵng từ ngân hàng TMCP Sài Gòn – Hà Nội và bổ nhiệm ông Bùi Xuân Hòa, nguyên Giám đốc điều hành câu lạc bộ bóng đá SHB – Đà Nẵng trước đây làm Tổng giám đốc công ty.

Thành tích

Cấp quốc gia
V.League 1:
  Vô địch (3): 1992, 2009, 2012
  Á quân (5): 1987, 1990, 1991, 2005, 2013
  Hạng ba (2): 2011, 2016
Cúp Quốc gia:
Vô địch (2): 1993, 2009
Siêu cúp bóng đá Việt Nam:
 Vô địch (1): 2012
 Á quân (1): 2009
V.League 2:
Vô địch (1): 1997
Á quân (1): 2000-01

Giải giao hữu
Cúp Thiên Long:
 Vô địch (1): 2021

Cúp BTV:
Vô địch (1): 2008

Cúp Nutifood:
 Vô địch (1): 2016

Cúp Bác Tôn - An Giang:
 Vô địch (1): 1988

Cúp Trường Sơn:
 Vô địch (1): 1976

Các đội trẻ
Giải vô địch bóng đá U-21 Việt Nam:
 Vô địch (3): 2003, 2008, 2009

Giải vô địch bóng đá U-17 Việt Nam:

Vô địch (4): 2003, 2010, 2011, 2013

Giải vô địch bóng đá U-15 Việt Nam:

Vô địch (1): 2005

Đội hình hiện tại

Đội một

Đội hình trẻ

Giải thưởng cá nhân khi thi đấu cho Câu lạc bộ

Cầu thủ nước ngoài xuất sắc nhất
Cầu thủ đoạt giải Cầu thủ nước ngoài xuất sắc nhất khi đang chơi cho SHB Đà Nẵng:
  Almeida Jose De Emidio – 2007, 2008
  Đỗ Merlo – 2009

Vua phá lưới
Cầu thủ đoạt giải Vua phá lưới khi đang chơi cho SHB Đà Nẵng:
  Almeida Jose De Emidio – 2007, 2008
  Đỗ Merlo – 2009, 2010, 2011

Quả bóng vàng Việt Nam
Cầu thủ đoạt danh hiệu Quả bóng vàng khi đang chơi cho SHB Đà Nẵng:
  Huỳnh Quốc Anh – 2012
Vào năm 2015, cầu thủ Võ Huy Toàn lọt vào top 5 đề cử cho danh hiệu Quả bóng vàng 2015 sau thành tích xuất sắc tại SEA Games 28 (Huy Toàn đạt danh hiệu Vua phá lưới tại giải với 5 bàn thắng).

Thành phần ban huấn luyện

Các nhân vật nổi tiếng

Cầu thủ tiêu biểu
{| valign="top"
  Nguyễn Minh Phương
  Huỳnh Quốc Anh
  Lê Quang Cường
  Võ Huy Toàn
  Hồ Ngọc Thắng
  Châu Lê Phước Vĩnh
  Trần Hải Lâm
  Nguyễn Vũ Phong
  Gastón Merlo
  Almeida Jose De Emidio
  Hà Đức Chinh
  Lương Duy Cương

Huấn luyện viên

Các huấn luyện viên trong lịch sử

Thành tích thi đấu

V.League 1

Đấu trường châu lục

Xem thêm
Câu lạc bộ bóng đá Hà Nội T&T
Câu lạc bộ bóng đá QNK Quảng Nam
Câu lạc bộ Hà Nội
Câu lạc bộ bóng đá Công An Nhân Dân
Câu lạc bộ bóng đá SHB Viêng Chăn

Chú thích

http://bongdaplus.vn/VLeague-2012/SHBDa-Nang-Tan-vo-dich-VLeague-2012/60243.bbd

3. Website câu lạc bộ bóng đá SHB Đà Nẵng: https://www.shbdanangfc.com.vn

Liên kết ngoài

Đà Nẵng
Thể thao Đà Nẵng
Câu lạc bộ bóng đá Đà Nẵng


title: Struthiolaria

text:
"Ostrich foot" redirects here. For the foot of an ostrich, see here.

Struthiolaria, thường được biết đến với tên the ostrich foot shells, là một chi ốc biển, marine động vật chân bụng động vật thân mềm thuộc họ Struthiolariidae.

Các loài
Các loài trong chi Struthiolaria include:
 Struthiolaria ameghinoi Ihering, 1897
 Struthiolaria frazeri Hutton, 1917
 Struthiolaria nodulosa Lamarck
 Struthiolaria papulosa (Martyn, 1784)
 Struthiolaria papulosa gigas Sowerby, G.B. II, 1842
 Struthiolaria scutulata
 Struthiolaria vermis bradleyi Neef, 1970
 Struthiolaria vermis flemingi Neef, 1970
 Struthiolaria vermis grahami Neef, 1970
 Struthiolaria vermis powelli Neef, 1970
 Struthiolaria vermis vermis (Martyn, 1784)

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 NZ Mollusca
 Ohio State University
http://www.stromboidea.de/?n=Species.Struthiolariidae

Bài dịch có chất lượng kém
Động vật chân bụng New Zealand


title: Austrotrophon

text:
Austrotrophon là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Muricidae, họ ốc gai.

Các loài
Các loài thuộc chi Austrotrophon bao gồm:

 Austrotrophon catalinensis (Oldroyd, 1927)
 Austrotrophon cerrosensis (Dall, 1891)
 Austrotrophon pinnata (Dall, 1902)

Chú thích

Tham khảo

Muricidae


title: 215

text:
215 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất
 Hàn Toại một lãnh chúa Tây Lương thời Tam Quốc, anh em kết nghĩa với Mã Đằng và cùng với tướng Mã Siêu liên quân chống Tào Tháo

Tham khảo

Năm 215


title: Neoerythromma gladiolatum

text:
Neoerythromma gladiolatum là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Loài này được xếp vào nhóm Loài ít quan tâm trong sách Đỏ của IUCN năm 2007, de trend van de populatie is volgens de IUCN stabiel.

Neoerythromma gladiolatum được Williamson & Williamson miêu tả khoa học năm 1930.

Chú thích

Tham khảo

Neoerythromma


title: Bạch Tuyết và gã thợ săn

text:
Snow White & the Huntsman ("Bạch Tuyết và chàng thợ săn") là bộ phim thuộc thể loại phiêu lưu, giả tưởng được công chiếu năm 2012, đạo diễn bởi Rupert Sanders và kịch bản viết bởi Evan Daugherty.

Lịch sử
Bộ phim được dự kiến ra mắt ngày 1 tháng 6 năm 2012 ở Mỹ. Cốt truyện trong phim dựa trên cốt truyện Bạch Tuyết gốc có chỉnh sửa lại nhiều tình tiết, và mang màu sắc u ám.

Nội dung
Trong phim, Kristen Stewart đóng vai là người duy nhất đẹp hơn hoàng hậu (Charlize Theron) nên mụ đã rắp tâm tiêu diệt nàng. Nhưng hoàng hậu không ngờ rằng mối đe dọa đến ngai vàng của mình đã được huấn luyện võ nghệ bởi một thợ săn (Chris Hemsworth) - người đồng thời được hoàng hậu phái đi giết Bạch Tuyết. Sam Claflin đóng vai hoàng tử bị mê hoặc bởi nhan sắc và sức mạnh của Bạch Tuyết.

Phân vai
 Kristen Stewart vai Bạch Tuyết
 Charlize Theron vai Ravenna, Hoàng hậu độc ác
 Chris Hemsworth vai thợ săn Eric
 Sam Claflin vai Hoàng tử William
 Lily Cole vai Greta
 Christopher Obi vai Gương thần
 Các chú lùn
 Ian McShane vai Caesar
 Stephen Graham vai Nero
 Bob Hoskins vai Constantine
 Toby Jones vai Cladius
 Eddie Marsan vai Hadrian
 Eddie Izzard vai Tiberius
 Ray Winstone vai Trajan
 Nick Frost vai Gus

Chú thích

Liên kết ngoài
 Trailer phim
 Trang web chính thức

Phim năm 2012
Phim giả tưởng Mỹ
Phim phiêu lưu Mỹ
Phim tiếng Anh
Phim của Universal Pictures
Phim phiêu lưu thập niên 2010
Phim quay tại Anh
Phim sử dụng công nghệ âm thanh Dolby Surround 7.1
Phim sử thi của Mỹ
Phim kỳ ảo thập niên 2010
Phim phiêu lưu tưởng tượng của Mỹ
Nhạc nền phim của James Newton Howard


title: Antitypona oedipoda

text:
Antitypona oedipoda là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bechyne & Springlova de Bechyne miêu tả khoa học năm 1976.

Chú thích

Tham khảo

Antitypona


title: Tăng Triệu

text:
Tăng Triệu (zh. sēngzhào 僧肇, ja. sōjō), 374 hoặc 378-414, là một Cao tăng của Tam luận tông, một dạng Trung quán tông truyền từ Ấn Độ qua Trung Quốc. Có thể nói rằng, Sư là luận sư xuất sắc nhất của Trung Quốc ở đầu thế kỉ thứ năm và cũng là người đầu tiên trong Phật giáo Trung Quốc nắm vững và trình bày hoàn hảo giáo lý tính Không của Long Thụ. Tác phẩm nổi tiếng nhất của Sư là Triệu luận (zh. 肇論) và Bảo tạng luận (寶 藏 論). Sư cũng soạn bài tựa cho kinh Duy-ma-cật sở thuyết, bài tựa cho kinh Trường A-hàm và bài tựa cho Bách luận.

Cơ duyên
Sư là người Kinh Triệu, xuất thân từ một gia đình nghèo. Sư có nghề viết mướn nên có điều kiện đọc rất nhiều sách và rất chú tâm đến các lời dạy của hai vị Lão Tử, Trang Tử. Sau khi nghiên cứu kĩ quyển Đạo đức kinh của Lão Tử, Sư tự than: "Hay thì hay lắm nhưng còn trụ nơi hư vô, chưa đến chỗ tột cùng." Sau khi đọc được kinh Duy-ma-cật sở thuyết (sa. vimalakīrtinirdeśa-sūtra) – bản dịch của Cưu-ma-la-thập (sa. kumārajīva) – Sư vui mừng nói: "Nay mới biết được chỗ về!"

Sư nhân đây phát tâm xuất gia, trở thành tăng sĩ và đến với Cưu-ma-la-thập tại Cô Tàng, xin được theo học ý chỉ. Sau khi Cưu-ma-la-thập dời về Trường An, Sư cũng theo thầy về đó để phụ giúp trong việc dịch thuật. Nơi Cưu-ma-la-thập, Sư ngộ được giáo lý Trung đạo, giáo lý tính Không của Long Thụ.

Tác phẩm và tư tưởng
Sư nổi tiếng với tính cách của một tư tưởng gia và văn sĩ là nhờ bốn quyển sách, gọi chung lại là Triệu luận (zh.肇論), bao gồm:
Bát-nhã vô tri luận (zh. 般若無知論),
Bất chân không luận (zh. 不真空論),
Vật bất thiên luận (zh. 物不遷論) và
Niết-bàn vô danh luận (zh. 涅槃無名論).
Trong các bài luận này, Sư nêu tính thống nhất của tương đối và tuyệt đối, của hiện tượng và bản thể, chúng vừa không rời nhau, vừa đối nghịch nhau. Tác phẩm của Sư hết sức uyên bác và có trình độ văn chương cao, là những tổng hợp thật sự của tư tưởng Trung Quốc và Ấn Độ. Sau khi đọc luận Bát-nhã vô tri, Cưu-ma-la-thập bảo Sư: "Kiến giải ta không hơn ông, vậy nên kính trọng nhau vậy." Khi bài luận này đến tay Huệ Viễn – Khai tổ của Tịnh độ tông – Huệ Viễn chỉ biết thốt lên: "Chưa từng có!"

Trong luận Vật bất thiên, Tăng Triệu quan niệm rằng, tính "bất biến" của sự vật được biểu lộ bằng: Cái đã qua không hề "bất động" và đồng nhất với cái đang là, đồng thời, cái đã qua cũng chẳng vận động để trở thành cái đang là. Theo Sư, vừa không có động cũng chẳng có bất động. Sư viết như sau (bản dịch của Thích Duy Lực):
"… Thật đáng thương xót! Đã biết vật xưa chẳng đến mà lại nói vật nay có đi; vật xưa đã chẳng đến mà vật nay làm sao đi được? Tại sao? Tìm vật xưa nơi xưa, xưa chưa từng không; tìm vật xưa nơi nay, nay chưa từng có. Nay chưa từng có thì rõ ràng không đến; xưa chưa từng không, nên biết vật chẳng đi…"
Sư nhấn mạnh rằng, Thánh nhân lúc nào cũng sống trong thật tại, hiện tại, sống theo nhịp sống của thời gian nên chính vì vậy, họ thoát khỏi vòng ảnh hưởng, trói buộc của thời gian, ở ngay trong thiên hình vạn trạng mà không bị chúng lay động, ở ngay trong động mà không thấy nó động. Việc gì có giá trị cho hiện tại thì nó chỉ có giá trị cho hiện tại, việc gì có giá trị cho ngày hôm qua thì nó chỉ có giá trị cho ngày hôm qua. Người ta không nên so sánh phân biệt những gì đã xảy ra với những việc đang xảy ra hoặc sẽ xảy ra. Trong trường hợp này, người châu Âu thường sử dụng một câu rất hay là "Đó chỉ là tuyết của ngày hôm qua" (bởi vì hôm nay tuyết đã tan và trở về với mây khói). Để nhấn mạnh điều này, Sư dẫn một ví dụ của một nhân vật xưa tên Phạn Chí. Phạn Chí tuổi trẻ xuất gia, đến lúc đầu bạc trở về thì các người láng giềng trầm trồ: "Người xưa còn sống sao?" Phạn Chí đáp: "Tôi giống người xưa mà chẳng phải người xưa ấy." Hàng xóm nghe không hội cho rằng ông nói sai.

Về tính Không (sa. śūnyatā), Sư cho rằng sự vật vừa tồn tại vừa không tồn tại: tất cả đều phụ thuộc lẫn nhau, một khi nguyên nhân của sự vật mất đi thì sự vật cũng hết tồn tại. Đối với Sư, trình hiện tồn tại tương tự như một hình ảnh ảo thuật, hình ảnh đó không thật, nhưng có trình hiện tồn tại – trên bình diện ảo thuật – cho nên cũng không thể nói nó không tồn tại.

Trong luận Bát-nhã vô tri – luận quan trọng nhất trong bốn bộ luận – Sư cho rằng Bát-nhã là loại trí mà trong đó, cái tuyệt đối chính là đối tượng nhận thức. Nhưng, cái tuyệt đối lại trống rỗng và phi tính chất nên cái tuyệt đối không thể trở thành đối tượng nhận thức. Thế nhưng, cái tuyệt đối đó lại là bản thể của mọi sự vật. Vì vậy, một Thánh nhân vừa an trụ trong Không tính và Vô vi, nhưng vừa lại nằm trong lĩnh vực của hành động (Bất hành nhi hành). Nguyên văn:
"Lại sự chiếu dụng của Bát nhã không cần tác ý cho nên chân tâm của bậc thánh nếu trống rỗng trong sạch được chừng nào thì sự chiếu dụng đầy đủ chừng ấy, do đó suốt ngày tri (biết) mà chưa từng tri vậy. Thật lý chứng bên trong, ánh sáng tiềm ẩn mà quyền trí luôn luôn hiện ra sự ứng cơ hoá độ bên ngoài. Vì vô tri nên tâm được trống rỗng, tự nhiên đạt đến chiếu soi nhiệm mầu, lấp bít tâm trí thông minh mà sự độc giác lại âm thầm cùng khắp, thành ra chẳng có chỗ bất tri là nghĩa đây vậy."
Triệu luận đã có ảnh hưởng rất nhiều trong nền Phật giáo Trung Quốc, ngay cả Thiền tông, một môn phái không chú trọng nhiều đến văn tự. Tương truyền rằng, khi đọc luận Niết-bàn vô danh – đến chỗ "Bậc chí nhân trống rỗng vô hình mà vạn vật đều do tâm tạo. Ngộ được vạn vật đều quy về tự kỉ, ấy chỉ có bậc Thánh mới chứng được", Thiền sư Thạch Đầu Hi Thiên bỗng nhiên có ngộ nhập, cao hứng tự vỗ bàn nói to: "Thánh nhân chẳng có cái ta (ngã) bởi vì tất cả chính là ta. Còn gì để mà phân biệt ta và người!" Thiền sư Pháp Nhãn Văn Ích cũng đã nghiên cứu kĩ bộ luận này trước khi đến và ngộ chân lý nơi La-hán Quế Sâm.

Với Tăng Triệu, Đại thừa hệ phái Trung quán đã đứng vững và đã mang một sắc thái riêng biệt của Trung Quốc – nhưng hoàn toàn không kém đẳng cấp cũ tại Ấn Độ với những Đại luận sư như Long Thụ, Thánh Thiên và Phật Hộ.

Thị tịch
Sau này pháp sư Tăng Triệu bị nạn Tần chúa. Khi đưa ra xử chết, sư nói kệ rằng:Tứ đại vốn không chủ,

Ngũ ấm cũng là không

Đưa đầu nhận kiếm bén

Do như chém xuân phongQua đó cho thấy tinh thần an nhiên bất động của người tu hành đạt đạo trong biển sinh tử không còn vướng mắc vào đau khổ, trầm luân. Hoàn toàn tự tại giải thoát.

Tham khảo

Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-Guang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren, Bern 1986.
Thích Thanh Từ: Thiền sư Trung Hoa I-III. Thành phố Hồ Chí Minh 1990, 1995.
Dumoulin, Heinrich:
Geschichte des Zen-Buddhismus I. Indien und China, Bern & München 1985.
Geschichte des Zen-Buddhismus II. Japan, Bern & München 1986.

Đại sư Phật giáo
Sinh năm 384
Mất năm 414
Trung quán tông


title: Ballots, Mayenne

text:
Ballots là một xã thuộc tỉnh Mayenne trong vùng Pays de la Loire tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 96 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Mayenne


title: Melanotus chatlonicus

text:
Melanotus chatlonicus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Dolin & Cate miêu tả khoa học năm 1990.

Chú thích

Tham khảo

Melanotus


title: Gio Linh (thị trấn)

text:
Gio Linh là thị trấn huyện lỵ của huyện Gio Linh, tỉnh Quảng Trị, Việt Nam.

Địa lý
Thị trấn Gio Linh có vị trí địa lý:
Phía đông giáp thị trấn Cửa Việt
Phía tây giáp huyện Cam Lộ
Phía nam giáp thành phố Đông Hà
Phía bắc giáp huyện Vĩnh Linh.

Thị trấn Gio Linh có diện tích 7,53 km², dân số năm 1999 là 7.002 người, mật độ dân số đạt 930 người/km².

Hành chính
Thị trấn Gio Linh được chia thành 9 khu phố: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9.

Lịch sử

Thời Pháp thuộc, tỉnh Quảng Trị có 6 huyện: Hải Lăng, Triệu Phong, Gio Linh, Vĩnh Linh, Cam Lộ, Hướng Hoá. Địa bàn thị trấn Gio Linh ngày nay thuộc huyện Gio Linh, là trung tâm huyện lỵ của huyện.

Sau Cách mạng tháng 8 năm 1945, địa bàn thị trấn Gio Linh ngày nay thuộc địa phận 2 xã Linh Giang và Linh Phong.

Tháng 4 năm 1949, hai xã Linh Giang và Linh Phong sáp nhập lại thành xã Linh Châu thuộc huyện Gio Linh, tỉnh Quảng Trị.

Từ năm 1954 đến 1975, Gio Linh thuộc Việt Nam Cộng hoà, được chia thành hai quận: Gio Linh và Trung Lương. Xã Linh Châu được đổi tên thành Gio Lễ thuộc huyện Gio Linh, tỉnh Quảng Trị.

Từ năm 1976 đến nay
Từ năm 1976 đến 1993, xã Gio Lễ chia thành hai xã: Gio Châu và Gio Phong, thuộc huyện Bến Hải, tỉnh Bình Trị Thiên (sau là Quảng Trị).

Năm 1990, huyện Bến Hải tách thành hai huyện Gio Linh và Vĩnh Linh.

Ngày 1 tháng 8 năm 1994, thị trấn Gio Linh được thành lập trên cơ sở một phần diện tích và dân số của các làng: Hà Thượng, Lạc Tân, Lan Đình, Tân Lịch, Hà Trung thuộc các xã: Gio Châu, Phong Bình.

Di tích
Đình làng Hà Thượng

Thị trấn Gio Linh có đình làng Hà Thượng, được xây dựng vào năm 1690. Theo đánh giá của các nhà nghiên cứu về mặt niên đại cũng như kiến trúc mỹ thuật thì đình làng Hà Thượng được coi là đình làng cổ nhất Quảng Trị và độc đáo nhất khu vực miền Trung.

Đình làng Hà Thượng nằm trên một khu đất rộng hơn 8 nghìn mét vuông. Ngay trước cổng đình lại là khu đất chợ Cầu ngày xưa. Chợ Cầu vốn được lập vào năm 1667 dưới thời Chúa Nguyễn và 23 năm sau khi có chợ Cầu, người dân Hà Thượng mới cất dựng đình làng.

Chú thích

Xem thêm
Danh sách thị trấn tại Việt Nam

Huyện lỵ Việt Nam


title: Tôn giáo Đại Việt thời Mạc

text:
Tôn giáo tín ngưỡng Đại Việt thời Mạc về cơ bản vẫn như thời Lê Sơ, chịu ảnh hưởng của tín ngưỡng dân gian, Nho giáo, Phật giáo và Đạo giáo. Tuy nhiên, đã có những điểm khác biệt về chính sách tư tưởng của người cầm quyền so với nhà Lê và có sự xuất hiện của một tôn giáo từ phương Tây là Công giáo.

Các tôn giáo, tín ngưỡng truyền thống
Về cơ bản, vương triều Mạc vẫn theo pháp độ cũ của nhà Lê từ hệ tư tưởng đến mô hình thiết chế nhà nước, lấy Tống nho làm tư tưởng cai trị chính.

Do xuất thân từ nghề chài lưới và buôn bán vùng ven biển, nhà Mạc không hạn chế các tôn giáo phi Nho. Do đó, những tôn giáo và tín ngưỡng bị hạn chế thời Lê Sơ như đạo Phật, đạo Lão có cơ hội phục hồi và phát triển.

Đầu thời Mạc, Phật giáo ít được chú trọng; nhưng kể từ khi Mạc Thái Tổ mất, Phật giáo phát triển hơn trước. Các quan lại và người trong hoàng tộc nhà Mạc đã cúng tiến nhiều đất cho nhà chùa và xây cất, tu bổ nhiều chùa trong thời kỳ này.

Cũng như các đời trước, tín ngưỡng tại làng xã của nhân dân có tục thờ thần Thành hoàng. Trong các ngôi đình thời Mạc, thành hoàng có xuất thân khá phong phú như Tản Viên sơn thánh, thần Cao Sơn, các tướng của Hùng Vương, Phương Dung công chúa... Từ thời Mạc trở về sau, thành hoàng trở thành vị vua tinh thần ở các làng xã, tín ngưỡng thờ cúng Thành hoàng càng trở nên phong phú thông qua lễ hội đình đám ở từng địa phương.

Sự truyền bá đạo Công giáo
Từ giữa thế kỷ 14, nhà truyền giáo Phanxicô Xaviê đã từng ghé vào cửa biển Thanh Hóa trong khi đi từ Ấn Độ qua Quảng Châu vào Nhật Bản.

Sang thời Mạc, việc truyền đạo Công giáo vào Đại Việt bắt đầu được xúc tiến. Theo Khâm định Việt sử Thông giám cương mục vào năm 1533 thời Lê Trang Tông - Mạc Thái Tông, một giáo sĩ phương Tây là I-nê-khu (có thể là Ignacio hoặc Iñigo) đã lén lút đến các làng Ninh Cường, Quần Anh (huyện Nam Chân) và Trà Lũ (huyện Giao Thủy) (nay thuộc các huyện Trực Ninh, Hải Hậu và Xuân Trường, tỉnh Nam Định) để truyền đạo. Tuy không thu được kết quả đáng kể nhưng đây được xem là dấu mốc cho sự bắt đầu truyền giảng Phúc Âm ở Việt Nam.

Sau một số lần xúc tiến phía Nam (vùng đất thuộc nhà Lê trung hưng và Chân Lạp) không kết quả, năm 1581 thời Mạc Mậu Hợp, các nhà truyền giáo lại ra bắc và gặp điều kiện thuận lợi hơn. Giáo sĩ Grovani Bastito de Tessto đã được vua Mạc cho phép theo thuyền buôn từ Ma Cao vào giảng đạo. Năm 1583, giáo đoàn do linh mục Diego de Oropesa dẫn đầu đã đến An Bang (nay là Quảng Ninh). Cùng đi có các linh mục Bartholone Ruiz và Francisco de Motilla và 4 thầy dòng nữa. Nhưng vì ngôn ngữ bất đồng nên cuối cùng giáo đoàn phải trở về Ma Cao.

Xem thêm
 Nhà Mạc
 Tôn giáo tín ngưỡng thời Lê Sơ

Tham khảo
 Viện sử học (2007), Lịch sử Việt Nam, tập 3, Nhà xuất bản Khoa học xã hội
 Viện sử học (2007), Lịch sử Việt Nam, tập 4, Nhà xuất bản Khoa học xã hội

Chú thích

Văn hóa Việt Nam thời Mạc
M


title: Ambystoma velasci

text:
Ambystoma velasci là một loài kỳ giông thuộc họ Ambystomatidae.
Loài này có ở México và có thể cả Hoa Kỳ.

Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ôn đới, vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng đồng cỏ ôn đới, đồng cỏ nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất cao, sông ngòi, hồ nước ngọt, đầm nước ngọt, đầm nước ngọt có nước theo mùa, vùng đồng cỏ, và ao.

Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo=
 Shaffer, B., Parra Olea, G. & Wake, D. 2004. Ambystoma velasci. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 7 năm 2007.

V
Động vật lưỡng cư México
Động vật đặc hữu México
Động vật được mô tả năm 1888


title: Euryglossina xanthocephala

text:
Euryglossina xanthocephala là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Exley mô tả khoa học năm 1968.

Chú thích

Tham khảo

Euryglossina
Động vật được mô tả năm 1968


title: Euphorbia primulifolia

text:
Euphorbia primulifolia là một loài thực vật thuộc họ Euphorbiaceae. Đây là loài đặc hữu của Madagascar. Môi trường sống tự nhiên của chúng là đồng cỏ nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng ngập nước hoặc lụt theo mùa, subtropical hoặc tropical high-altitude vùng đồng cỏ, và vùng nhiều đá.this plant smells. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất nơi sống.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 Haevermans, T. 2004. Euphorbia primulifolia. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Madagascar
P
Thực vật dễ tổn thương


title: Acrocercops hoplocala

text:
Acrocercops hoplocala là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở New South Wales và Queensland.

Ấu trùng ăn Eucalyptus botryoides và Eucalyptus robustus. Chúng cuộn lá làm tổ. The mine consists of a short linear mine which soon opens into a roughly circular botch.

Tham khảo

Acrocercops


title: Kaoh Andaet

text:
Kaoh Andaet là một huyện thuộc tỉnh Takéo, phía nam Campuchia. Theo thống kê năm 1998, dân số toàn huyện là 45.650 người.

Huyện Kaoh Andaet gồm 6 xã, thị trấn sau:
Krapum Chhuk: Daeum Doung, Beng, Krapum Chhuk, Prey Mlu, Peani, Ta Por, Ta Uy, Kaoh Moan (tức sóc Cổ Man), Voat Sla, Chrouy Poun, Khla Krohuem Ka, Khla Krohuem Kha, Trapeang Tonle
Pech Sar: Ta Buor, Chontol Mekh, Prey Thum, Damnak, Prey Bay, Kouk Doung, Trapeang Krasang, Ta Mouk, Pou, Poun, Pechosar, Slaeng, Sdau, Chong Angkar, Angkunh, Ta Baoh, Kouk Khpos
Prey Khla: Srama, Srae Boeng, Melong Khang Tboung, Melong Khang Cheung, Kansaom Ak, Chambak, Samphli, Kor, Krang Ruessei, Prey Khla Khang Cheung, Prey Khla Khang Tboung, Banteay Thleay, Kaev Kamphleung, Tuol Kandal, Chumrum
Prey Yuthka: Ta Nhuem, Prey Bay, Ta Phin, Ta Phan, Ta Hien, Pong Andaeuk
Romenh: Romenh Khang Tboung, Romenh Khang Cheung, Daeum Chan, Mea Neak, Daeum Krouch, Pralay Meas, Chambak Ph'aem, Samraong, Prasat, Daeum Pou
Thlea Prachum: Roluos, Lieb, Trapeang Kak, Andoung Samretth, Rung, Pnov, Si Sla

Kaoh Andaet giáp với huyện Tịnh Biên (An Giang) của Việt Nam.

Tham khảo

Huyện Campuchia
Takéo
Biên giới Việt Nam-Campuchia


title: Cypraeovula fuscorubra

text:
Cypraeovula fuscorubra là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cypraeidae, họ ốc sứ.

Miêu tả

Phân bố

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Cypraeovula


title: Wichelen

text:
Wichelen là một đô thị ở tỉnh Oost-Vlaanderen. Đô thị này bao gồm các thị xã Schellebelle, Serskamp và Wichelen proper. Tại thời điểm ngày 1 tháng 1 năm  2006 Wichelen có tổng dân số 11.145 người. Tổng diện tích là 22,87 km² với mật độ dân số là 487 người trên mỗi km².

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang mạng chính thức  - Chỉ bằng tiếng Hà Lan
The reference for Wichelen  - Chỉ bằng tiếng Hà Lan

Đô thị của Oost-Vlaanderen


title: Mòng biển lưng đen

text:
Mòng biển lưng đen có thể là:

 Mòng biển Kelp (Larus dominicanus) hay Mòng biển lưng đen phương Nam, sinh sống ở Bán cầu Nam
 Mòng biển nhỏ lưng đen (Larus fuscus), sinh sống ở Bắc Đại Tây Dương
 Mòng biển lớn lưng đen (Larus marinus), sinh sống ở Bắc Đại Tây Dương


title: Osmia pagosa

text:
Osmia pagosa là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Sandhouse mô tả khoa học năm 1939.

Chú thích

Tham khảo

Osmia
Động vật được mô tả năm 1939


title: Tilapia bemini

text:
Coptodon bemini là một loài cá thuộc họ Cichlidae. Nó là loài đặc hữu của Cameroon.

Nguồn
 World Conservation Monitoring Centre 1996. Tilapia bemini. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 5 tháng 8 năm 2007.

Tham khảo

Động vật Cameroon
Chi Cá rô phi
Động vật được mô tả năm 1972
Động vật đặc hữu Cameroon


title: Alophosoma

text:
Alophosoma là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Các loài
 Alophosoma emmelopis (Turner, 1929)
 Alophosoma hypoxantha (Lower, 1902)
 Alophosoma syngenes Turner, 1929

Tham khảo

 Alophosoma at funet.fi
 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Catocalinae


title: Proteuxoa florescens

text:
Proteuxoa florescens là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở Lãnh thổ Thủ đô Úc, New South Wales, Nam Úc, Tasmania, Victoria và Tây Úc.

Sải cánh dài khoảng 40 mm. Adults have light và dark brown patterned forewings, each with a dark comma mark và pale brown hindwings.

Liên kết ngoài
Australian Faunal Directory
Australian Insects
Image at Flickr
Image

Chú thích

Proteuxoa
Bướm Úc


title: Long Hoa, Hải Khẩu

text:
Long Hoa (tiếng Trung:龙华区, Hán Việt: Long Hoa khu) là một quận của địa cấp thị Hải Khẩu, tỉnh Hải Nam, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Long hoa có diện tích 300 km², dân số năm 2002 là 440.000 người.

Các đơn vị hành chính
Long Hoa được chia ra thành các các đơn vị hành chính sau:
 các nhai đạo: Trung Sơn 山中街道、Tân Hải (滨海街道)、金贸街道、Đại Đồng (大同街道)、海垦街道、Kim Vũ (金宇街道)
 các trấn: Thành Tây (城西镇)、Long Kiều (龙桥镇)、新坡镇、遵谭镇、Long Tuyền (龙泉镇)

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Hải Nam


title: Senftenbach

text:
Senftenbach là một đô thị ở Áo, trong huyện Ried im Innkreis. Dân số thời điểm tháng 12 năm 2005 là 744 người.

Senftenbach nằm ở khu vực có độ cao 414 m trên mực nước biển. Chiều dài bắc-nam là 3,3 km, đông-tây là 5 km. Tổng diện tích là 9,8 km². 19,4% diện tích là rừng, còn 73,.5% diện tích là đất nông nghiệp.

Tham khảo


title: Pseudomugil paskai

text:
Paska's blue-eye (Pseudomugil paskai) là một loài cá in the Pseudomugilidae family. Nó được tìm thấy ở Indonesia và Papua New Guinea.

Nguồn

Chú thích

Tham khảo

Pseudomugil


title: Cá sa ba

text:
Cá thu Nhật hay Cá sa ba hay sa pa (danh pháp hai phần: Scomber japonicus), còn biết đến như là cá thu Thái Bình Dương, cá thu Nhật Bản, cá thu lam hoặc cá thu bống, đôi khi còn gọi là "cá thu đầu cứng" hay "cá thu mắt bò", là một loài cá thu có họ gần với cá thu Đại Tây Dương (Scomber scombrus) trong họ Cá thu ngừ (Scombridae).

Nhận dạng
Đây là loài cá nói chung kích thước nhỏ hơn cá thu Đại Tây Dương, chiều dài trung bình khoảng 20–35 cm (8-14 inch). Con cá dài nhất được ghi nhận là 64 cm và nặng nhất là 2,9 kg. Cá thu này sống đến 18 năm.

Về mặt cơ thể, đáng kể nhất là cá sa ba có bong bóng khá phát triển nối với thực quản, trong khi các loài "cá thu thật sự" trong chi Scomber không có. Về ngoại hình cá thu Đại Tây Dương có thân sau màu trắng bạc phía dưới đường giữa, trong khi khúc thân sau phía dưới của cá sa ba có vằn xen lẫn đốm đen nhỏ. Mắt cá sa ba cũng to hơn cá thu Đại Tây Dương. Một số khác biệt khó nhận diện hơn là vây lưng cá sa ba mọc gần nhau hơn, tổng cộng là 9 hay 10 gai. Cá thu Đại Tây Dương thì thường có 11 gai trở lên. Tiết diện thân cá hình elip.

Tập tính
Cá sa ba di chuyển theo các hải lưu nước ấm nhưng chịu lạnh tốt hơn cá thu lam. Khi trời sang thu chúng thiên di về vùng nhiệt đới đến mùa xuân tới thì lại trở về vùng khí hậu ôn đới. Khoảng cách di chuyển mỗi ngày có thể trên 10 km.

Mùa cá sinh sản từ tháng 2 tới tháng 8; trứng cá có đường kính 1,08-1,15 mm. Cá dài khoảng 25 cm có thể đẻ 10-40 nghìn trứng trong khi cá trên 40 cm có khả năng đẻ 80-140 nghìn trứng. Cho dù lượng trứng rất lớn tỷ lệ cá bột sinh tồn không cao vì trứng và cá con thường bị các loài cá khác ăn.

Cá sa ba di chuyển thành bầy như cá thu Đại Tây Dương, và cách kiếm ăn của chúng cũng tương tự, săn bắt các loài giáp xác ngoài biển khơi. Khi ở vùng ven biển như Woods Hole cá chủ yếu ăn các loài phù du thuộc phân lớp Chân cong (Copepoda). Chúng cũng ăn các loài thuộc bộ Amphipoda, họ San pê (Salpidae), lớp Appendicularia, và cá trích (Clupea spp.) nhỏ. Cá sa ba có thể nhóm thành bầy di chuyển cùng các loài khác như cá ngừ Thái Bình Dương (Sarda chiliensis), cá sòng Thái Bình Dương (Trachurus symmetricus) và cá sacđin Nam Mỹ (Sardinops sagax).

Ngành đánh cá

Phân bố
Cá sa ba sống ngoài khơi vùng biển nhiệt đới Thái Bình Dương từ 10-27 độ C ở chiều sâu không quá 300 m, thường là ở khoảng 50–200 m. Ngoại trừ ở khu vực ven Nam Phi, loài cá này gần như vắng mặt ở Ấn Độ Dương. Trong khi đó Cá thu lam (Scomber australasicus) có mặt ở vùng Hồng Hải và miến bắc Ấn Độ Dương. Vùng chồng lấn có mặt cả hai loài cá không quá lớn.

Sử dụng
Thịt cá sa ba nhiều nạc, trắng thịt, và ít mỡ. Mỡ cá ngược lại có nhiều axít docosahexaenoic (DHA) và axít eicosapentaenoic (EPA). Lượng mỡ trong cá sa ba thay đổi theo mùa: cao vào mùa thu và mùa đông; thấp vào mùa hè sang mùa thu. Ẩm thực Nhật Bản hay dùng cá sa ba làm sushi, ăn gỏi hoặc nướng. Ăn cá sống có thể nhiễm giun ký sinh của chi Anisakis.

Ngoài ra, trong công nghiệp thực phẩm, người ta còn chế biến nó thành dạng cá hộp, hun khói, ướp đá hay muối.

Chú thích

Tham khảo

 USDOI: Fishes of the Gulf of Maine

J
J
Cá Đông Á
Cá Nhật Bản
Động vật được mô tả năm 1782
Động vật Đông Á
Loài ít quan tâm


title: 412 Elisabetha

text:
412 Elisabetha là một tiểu hành tinh lớn ở vành đai chính. Nó được Max Wolf phát hiện ngày 07/01/1896 ở Heidelberg và được đặt tên là Elisabeth Wolf, theo tên của mẹ Max Wolf.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Orbital simulation from JPL (Java) / Ephemeris

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1896
Tiểu hành tinh kiểu C
Được phát hiện bởi Max Wolf


title: Ocinebrina inordinata

text:
Ocinebrina inordinata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Ocinebrina


title: (7070) 1994 YO2

text:
{{DISPLAYTITLE:(7070) 1994 YO2}}

(7070) 1994 YO2 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Seiji Ueda và Hiroshi Kaneda ở Kushiro, Hokkaidō, Nhật Bản, ngày 25 tháng 12 năm 1994.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 7001–8000

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser

Thiên thể phát hiện năm 1994
Được phát hiện bởi Hiroshi Kaneda
Được phát hiện bởi Seiji Ueda
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Migdal HaEmek

text:
Migdal HaEmek (tiếng Hebrew: מגדל העמק, tiếng Ả Rập: مجدال هعيمق/مغدال هعيمق) là một thành phố Israel. Thành phố thuộc quận Bắc. Thành phố có diện tích 7,637 km2, dân số năm 2009 là 23.900 người.

Tham khảo

Quận Bắc (Israel)
Thành phố của Israel
Migdal HaEmek


title: Tôn Ân

text:
Tôn Ân (chữ Hán: 孫恩, ? – 402), tự Linh Tú , nguyên quán Lang Gia (hay Lang Tà) , đạo sĩ Thiên Sư đạo, thủ lĩnh quân khởi nghĩa chống lại chính quyền nhà Đông Tấn.

Xuất thân
Tôn Ân xuất thân là sĩ tộc cấp thấp đã chạy nạn đến miền nam vì loạn Vĩnh Gia, cả nhà nhiều đời phụng sự Thiên Sư đạo. Chú là Tôn Thái phụng sự người Tiền Đường là Đỗ Tử Cung rất kính cẩn, được truyền bí thuật.

Năm Long An thứ 2 (398), Tôn Thái mượn danh thảo phạt Vương Cung, tụ tập mấy ngàn giáo đồ, muốn khởi binh phản Tấn. Việc chưa xong thì bị Hội Kê nội sử Tạ Du cáo giác, Tư Mã Đạo Tử dụ Thái đến giết đi, cả sáu con trai đều bị hại, Tôn Ân trốn ra hải đảo Ông Châu . Giáo đồ đều tin là Thái đã thoát xác lên tiên, bèn ra hải đảo tiếp tục phụng sự Tôn Ân. Ông tụ tập được vài trăm người chờ cơ hội báo thù.

Sự nghiệp và kết cục
Năm sau, Tư Mã Nguyên Hiển thi hành chính sách bạo ngược, khiến cho mọi tầng lớp sĩ tộc – bình dân ở Chiết Đông đều bất bình. Tôn Ân nhân lúc lòng người xao động, đưa giáo chúng trở về đất liền, khởi binh phản Tấn. Trong một thời gian ngắn, nghĩa quân đã phát triển lên đến mấy chục vạn người.

Triều đình Đông Tấn phái trọng binh đi đánh dẹp, Tôn Ân trước sau phải 4 lần chạy ngược ra hải đảo. Tháng 3 năm Nguyên Hưng đầu tiên (402), Tôn Ân tấn công Lâm Hải thất bại, nhìn lại mấy chục vạn nam nữ năm xưa đi theo mình, nay chỉ còn vài ngàn, thì nản lòng, đâm đầu xuống biển tự sát. Giáo đồ và kỹ thiếp nhảy theo đến hàng trăm người. Tín đồ Ngũ Đấu Mễ đạo đều tin rằng ông đã trở thành "thủy tiên", tàn dư nghĩa quân đề cử em rể của ông là Lư Tuần lên làm thủ lĩnh, tiếp tục đấu tranh.

Xem thêm
 Khởi nghĩa Tôn Ân
 Lư Tuần
 Lưu Dụ

Tham khảo
 Tấn thư
 Tư trị thông giám

Chú thích

Năm sinh thiếu
Mất năm 402
Quân nổi dậy Trung Quốc
Khởi nghĩa nông dân
Khởi nghĩa Trung Quốc
Đạo sĩ
Người Sơn Đông
Lãnh tụ Đạo giáo
Sinh thế kỷ 4
Người nhà Tấn


title: Rohaire

text:
Rohaire  là một xã thuộc tỉnh Eure-et-Loir trong vùng Centre-Val de Loire ở bắc trung bộ nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 199 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Eure-et-Loir


title: Parectopa undosa

text:
Parectopa undosa là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Haiti và quần đảo Virgin (Saint Thomas).

Chú thích

Tham khảo

Parectopa


title: Parnassius nordmanni

text:
Parnassius nordmanni là một loài bướm ngày sinh sống ở vùng núi cao which is found the Kavkaz.It is a member of the Snow Apollo genus Parnassius of the Swallowtail (Papilionidae) family.
Ấu trùng ăn Corydalis C. alpestris, C. conorhiza, C. emanueli

Tham khảo

 Weiss, J.C., 1999. The Parnassiinae of the World. Part 3. Hillside Books, Canterbury, UK, p. 137-236.

Liên kết ngoài
Parnassius nordmanni at Russian Insects

Parnassius


title: Quận Dickinson, Kansas

text:
Quận Dickinson là một quận thuộc tiểu bang Kansas, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số người. Quận lỵ đóng ở.

Tham khảo

Quận của Kansas


title: Châu Lý

text:
Châu Lý (chữ Nho: 李州, tiếng Chăm: Ulik) là tên cũ của vùng đất Hóa Châu đời nhà Trần, ngày nay là tỉnh Thừa Thiên Huế đến bắc Quảng Nam.

"Theo Nguyên sử, bi ký Champa có nói đến hai châu Ulik và Vuyar, áng chừng ở phía Bắc "cựu châu" Amuravati (Quảng Nam-Quảng Ngãi). Hà Văn Tấn và Trần Thị Tâm cho rằng Ulik và Vuyar cũng là Ô, Lý chép trong sử Việt và Ô Lệ, Việt Lý chép trong sử Nguyên".

Năm 339, nhà Đông Tấn (Trung Quốc) suy yếu, Vương quốc Chăm Pa, một nước mới thành lập ở phía Nam đèo Hải Vân, đem quân đánh chiếm vùng đất bộ Việt Thường. Vùng đất này trở thành biên địa phía Bắc của Vương quốc Chăm Pa độc lập với cơ cấu 5 châu: Bố Chính, Địa Lý, Ma Linh, Ô và Rí (Lý).

Năm 1306, vua Chàm là Chế Mân (Jaya Simhavarman III) sai sứ dâng chiếu tới vua của Đại Việt bấy giờ là Trần Anh Tông để cầu hôn với công chúa Huyền Trân, em của vua. Vua Trần bằng lòng gả em gái cho Chế Mân và nhận hai châu Ô và Rí (châu Lý) - tổng cộng khoảng ngàn dặm vuông - mà Chế Mân dâng làm vật sính lễ. Sau này, nhà Trần đổi tên châu Lý thành Hoá Châu.

Chú thích

Xem thêm
Châu Ô

C
C
Địa khu Chăm Pa
Lịch sử Đàng Trong


title: Xyletobius mesochlorus

text:
Xyletobius mesochlorus là một loài bọ cánh cứng thuộc họ Ptinidae.

Chú thích

Tham khảo

mesochlorus


title: Chuyến bay 812 của Air India Express

text:
Chuyến bay 812 của Air India Express  là một chuyến bay dân sự quốc tế của hãng hàng không Air India. Chuyến bay này xuất phát từ Sân bay quốc tế Dubai ở Dubai và đã rơi vào lúc 5h55 giờ địa phương ngày 22 tháng 5 năm 2010 trong lúc đang hạ cánh tại Sân bay quốc tế Mangalore, Ấn Độ làm thiệt mạng gần 160 người. Cơ trưởng chuyến bay, Zed Glusica, một người Serbia quốc tịch Anh. Chỉ có sáu người sóng sót: Moin Kutty, Krishnan, Omar Farooq, Abdul Sattar, Dr Sabrina Haq và Pardeep.

Phần lớn các bộ phận của chiếc máy bay Boeing 737-800, đã bị cháy rụi. Các xác chết được tìm thấy trong máy bay với đai an toàn đang thắt. Đây là tai nạn hàng không lớn đầu tiên ở Ấn Độ sau vụ máy bay Boeing 737 của Alliance Air rơi ở Patna tháng 7 năm 2000, và là vụ tai nạn rơi máy bay lớn lần thứ 3 trên thế giới chỉ trong vòng ít hơn 2 tháng, vụ tai nạn thảm khốc nhất liên quan đến Boeing 737 cho đến ngày 29 tháng 10 năm 2018, một chiếc 737 MAX của Lion Air đã rơi xuống biển Java, giết chết 158 hành khách và phi hành đoàn  tốc độ an toàn là 144 knot nhưng máy bay đang ở 180knot và chỉ còn 800m đường băng nếu cơ trưởng không tăng tốc để bay lên lại thì máy bay có cơ hội sống sót.

Tham khảo

Air India Express
Air India
Ấn Độ 2010
Tai nạn và sự cố hàng không tại Ấn Độ
812
Air India


title: Bokermannohyla ibitipoca

text:
Bokermannohyla ibitipoca là một loài ếch thuộc họ Nhái bén.
Đây là loài đặc hữu của Brasil.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông ngòi.

Nguồn
 Rodrigues, M.T., Van Sluys, M. & Nascimento, L.B. 2004. Bokermannohyla ibitipoca. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Bokermannohyla
Động vật đặc hữu Brasil


title: Cyphoma versicolor

text:
Cyphoma versicolor là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Ovulidae.

Phân bố

Miêu tả
Chiều dài tối đa của vỏ ốc được ghi nhận là 21 mm.

Môi trường sống
Độ sâu tối thiểu được ghi nhận là 45 m. Độ sâu tối đa được ghi nhận là 50 m.

Chú thích

Tham khảo

Cyphoma


title: Sankhaburi (huyện)

text:
Sankhaburi () là một huyện (amphoe) ở phía nam của tỉnh Chainat, miền trung Thái Lan.

Địa lý
Các huyện giáp ranh là (từ phía tây theo chiều kim đồng hồ) Hankha, Mueang Chainat, Sapphaya của tỉnh Chainat,  In Buri, Bang Rachan của tỉnh Sing Buri và Doem Bang Nang Buat của tỉnh Suphanburi.

Hành chính
Huyện này được chia thành 8 phó huyện (tambon), các đơn vị này lại được chia thành 92 làng (muban). Phraek Si Racha là một thị trấn (thesaban tambon) which nằm trên một phần của tambon Phraek Si Racha. Ngoài ra có 8 tổ chức hành chính tambon (TAO).

Tham khảo

Sankhaburi


title: Châtenay-en-France

text:
Châtenay-en-France là một xã ở tỉnh Val-d’Oise, thuộc vùng Île-de-France ở miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Val-d’Oise

Tham khảo

 Association of Mayors of the Val d'Oise
 INSEE
 IGN

Liên kết ngoài
 Mérimée database - Cultural heritage
 Land use (IAURIF)

Xã của Val-d'Oise


title: Lasioglossum butleri

text:
Lasioglossum butleri là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Rayment mô tả khoa học năm 1935.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1935


title: Carpiscula

text:
Carpiscula là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Ovulidae.

Các loài
Các loài thuộc chi Carpiscula bao gồm:

 Carpiscula bullata (G.B. Sowerby II in A. Adams & Reeve, 1848)
 Carpiscula galearis Cate, 1973
 Carpiscula procera Fehse, 2009
 Carpiscula virginiae Lorenz & Fehse, 2009

Chú thích

Tham khảo

Ovulidae


title: The Remedy (I Won't Worry)

text:
"The Remedy (I Won't Worry)" là đĩa đơn đầu tiên của Jason Mraz trong album đầu tay Waiting for My Rocket to Come vào năm 2002. Bài hát nói về Charlie Mingroni - một người bạn tốt của Jason, đang phải đối mặt với căn bệnh ung thư và điều đó đã làm thay đổi cái nhìn về cuộc sống của Jason như thế nào. Thỉnh thoảng, trong những buổi biểu diễn của mình, Jason hát một đoạn trong ca khúc "Wonderwall" của Oasis giữa "The Remedy". Bài hát này ca khúc đạt đến Top 40 đầu tiên của Jason Mraz với vị trí #14 trên bảng xếp hạng Billboard Hot 100. Cho đến đĩa đơn "I'm Yours" năm 2008 Jason Mraz mới lặp lại được thành tích này

Danh sách bài hát
 "The Remedy (I Won't Worry)" [phiên bản album]
 "Tonight, Not Again" (trực tiếp)
 "Curbside Prophet" (trực tiếp)
 "The Remedy (I Won't Worry)" (trực tiếp)

Đĩa đơn phát hành tại UK
 "The Remedy (I Won't Worry)" [chỉnh sửa radio]
 "Tonight, Not Again" (trực tiếp)
 "The Remedy (I Won't Worry)" (trực tiếp)

Thứ hạng

Tham khảo

Đĩa đơn năm 2003
Bài hát của Jason Mraz
Đĩa đơn đầu tay
Bài hát năm 2002


title: Stigmella kazakhstanica

text:
Stigmella kazakhstanica là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được tìm thấy ở Astrakhan, Kazakhstan và Turkmenistan.

Ấu trùng ăn Ulmus species.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Fauna Europaea
Nepticulidae from the Volga và Ural region

K


title: Phyllobrostis apathetica

text:
Phyllobrostis apathetica là một loài bướm đêm thuộc họ Lyonetiidae. Nó là loài duy nhất được tìm thấy ở Pretoria.

Sải cánh dài khoảng 14 mm.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Revision of the genus Phyllobrostis Staudinger, 1859 (Lepidoptera, Lyonetiidae)

Lyonetiidae


title: Lanuéjols, Gard

text:
Lanuéjols là một xã trong tỉnh Gard thuộc vùng Occitanie, phía nam nước Pháp. Xã Lanuéjols, Gard nằm ở khu vực có độ cao trung bình 903 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Lanuejols


title: Air Europa

text:
'Air Europa Líneas Aéreas, S.A.U. là hãng hàng không thuộc sở hữu của Tây Ban Nha và là hãng hàng không lớn thứ ba sau Iberia và Spannair. Hiện nay hãng có tổng hành dinh tại Centro Empresarial Globalia tại Llucmajor, Tây Ban Nha.Hiện nay hãng cũng bay phục vụ các dịch vụ chuyên chở hành khác giữa quần đảo Canary và Thụy Điển là Sân bay Stockholm-Arlanda và Sân bay Gothenburg-Landvetter. Hiện nay, hãng còn có các tour du lịch ở khu vực phía Bắc và Nam châu Âu, quần đảo Canary và đồng thời đảo Balearic. Ngoài ra, hãng còn có các chuyến bay ngắn nội địa và các chuyến bay đường dai có lịch trình bay phục vụ giữa Tây Ban Nha và Nam Mỹ hay Tây Ban Nha và Bắc Mỹ. Hiện giờ, hãng có cơ sở chính tại Sân bay Palma de Mallorca, Palma de Mallorca.

Hãng được sở hữu 100% của công ty Globolia, một công ty du lịch có giám đốc là Juan Jose Hidalgo. Tính tới tháng 9 năm 2007, hãng được công nhân là thành viên của liên minh hàng không Skyteam

Lịch sử
Air Europa hoạt động chính thức vào năm 1986 với tên gọi là Air España SA. Lúc đó, hãng là một phần của British ILG-Air Europe Group và thuộc sở hữu 75% của ngân hàng Tây Ban Nha. Hãng có màu sơn giống với Air Europe nhưng tên hiệu lại là Air Europa. Tất cả các máy bay của hãng lúc đó được đăng ký tại Tây Ban Nha và chuyên phục vụ các chuyến bay phục vụ giữa Địa Trung Hải và các thành phố ở châu Âu bằng một dòng máy bay boeing B737-300. Hãng là hãng hàng không đầu tiên phục vụ các chuyến theo quốc gia dự kiến và ngoài ra, các chuyến bay cho thuê cũng là một phần kinh doanh chính của Air Europa.

Khi ILG ngưng hoạt động năm 1991, Air Europa lại mang đến lợi nhuận với đội bay Boeing B737 lớn hon. Hãng đã ký một thỏa thuận nhượng quyền thương mại trong tháng 1 năm 1998 với Iberia, nhưng điều này đã bị giải thể. Hãng bây giờ là thuộc sở hữu của Globalia Corporacion Empresarial SA. Vào cuối những năm 1990, Boeing 737-800 máy bay phản lực đã được giới thiệu cùng với một màu sơn và nội thất mới. Tháng 6 năm 2005, hãng đã được công bố trong số bốn thành viên tương lai liên kết của liên minh SkyTeam, tham gia vào năm 2006. Tuy nhiên, ngày tham gia đã bị hoãn lại, và hãng cũng đã trở thành một thành viên vào ngày 1 tháng 9 năm 2007. Air Europa có công ty mẹ cho Air Dominicana, hãng vận chuyển mới của Cộng hòa Dominica, cho đến khi hãng phải tuyên bố phá sản vào ngày 21 tháng 9 năm 2009.

Các điểm đến
Hiện nay, hãng phục vụ 44 điểm bay giữa 3 châu lục với trạm trung chuyển chính ở Sân bay quốc tế Madrid Barajas.

Chủ đề chính: Các điểm đến của Air Europa

Liên danh
Hiện nay, hãng có hợp đồng liên danh với hầu hết các hãng hành không có cùng liên minh

Đội bay

Đội bay hiện tại
Tính tớ tháng 5 năm 2011, đội bay của Air Europa có tuổi thọ trung bình là 7,3 tuổi

Đội bay cũ
Air Europa đã phục vụ các chiếc máy bay sau

Các tai nạn
Ngày 27 tháng 10 năm 2007, một chiếc máy bay B737-800 thuê từ Liên Hợp Quốc đã gặp tai nạn và phá hủy hàng chục đèn hạ cánh khi tìm cách tiếp cận xuống sân bay Warsaw tại Ba Lan. Theo thông báo, không có hành khách nào bị thương. Và đồng thời chiếc máy bay bị phá hủy nặng nề ở phần động cơ và thân.

Tham khảo

Hãng hàng không Tây Ban Nha
SkyTeam


title: Randy Blue

text:
Randy Blue là một studio kiêm trang web phim khiêu dâm đồng tính. Công ty này thường xuyên phát hành những DVD kèm theo câu Randy Blue Thực hiện và những bộ phim dưới tên Randy Blue Trân trọng Giới thiệu.

Các giải thưởng
 Người chiến thắng giải Cybersocket Web Awards 2005, 2006, 2007, 2008, 2009 và 2010 cho hạng mục Nội dung Độc quyền Xuất sắc nhất.
 Người chiến thắng giải Cybersocket Web Awards 2005 và 2006 cho hang mục Trang web Đồng tính Người lớn Xuất sắc nhất.
 Đề cử cho giải XBIZ Awards 2010 ở hạng mục Công ty GLBT của năm và Bộ phim Đồng tính của Năm với bộ phim "That '70s Gay Porn Movie".
 Người chiến thắng cho giải Weho Awards 2010 cho hạng mục Trang web Người lớn Xuất sắc nhất.
 Người chiến thắng cho giải Grabbys cho hạng mục Trang web Phim khiêu dâm Xuất sắc nhất

Người mẫu
 Blake Riley
 Eddie Diaz
 Chris Rockway
 Reese Rideout
 Xander Scott
 Rocky Houston
 Cody Fallon
 Jeremy Walker
 Leo Giamani
 Derrek Diamond
 Brent Diggs
 Colby Keller
 Cayden Ross
 Chip Tanner
 Benjamin Bradley
 Diego Sans
 Micah Brandt
 Riley Price
 Johnny Hazzard
 Jeremy Walker
 Dakota Rivers
 Jarrett Rexx
 James Hawk
 Derrek Diamond
 Porter Wescott
 Nicco Sky
 Gunner Pierce
 Andrew Stark
 Alex Eden
 Max London
 Cooper Dang
 Jordan Levine

Đạo diễn Hiện tại/Cũ
 Randy Blue
 Jeremy Lucido
 Ian Moran
 Evil Jeff
 A. Be
 Brian Wow
 Captain Limur
 Nick Foxx

Chú thích

Liên kết ngoài

Hãng phim khiêu dâm
Ngành điện ảnh khiêu dâm đồng tính nam
Hãng phim khiêu dâm đồng tính nam


title: Alsodes valdiviensis

text:
Alsodes valdiviensis là một loài ếch thuộc họ Leptodactylidae.
Đây là loài đặc hữu của Chile.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ôn đới, sông ngòi, và đầm nước.

Chú thích

Tham khảo
 Formas, R. 2004. Alsodes valdiviensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Alsodes
Động vật lưỡng cư Chile
Động vật lưỡng cư Patagonia
Động vật đặc hữu Chile


title: Together (đĩa đơn của TVXQ)

text:
Together là đĩa đơn tiếng Nhật thứ mười lăm của Tohoshinki, được phát hành ngày 19 tháng 12 năm 2007 bởi rhythm zone. Đĩa đơn khởi đầu ở vị trí thứ 2 trên bảng xếp hạng Oricon ngày, kết thúc tại vị trí thứ 3 Oricon tuần.

Đĩa đơn là bài hát chủ đề cho ", một phim hoạt hình Nhật Bản cho trẻ em.

Danh sách bài hát

CD
Together
Together -Kids Chorus ver.-
Forever Love -Bell'n'Snow Edit-
Together -Less Vocal-

DVD
Together (Video Clip)
Off Shot Movie

Xếp hạng

Oricon Sales Chart (Nhật Bản)

Korea Monthly Foreign Albums & Singles (Top 20)

Chú thích

Bài hát của TVXQ
Đĩa đơn năm 2007
Bài hát năm 2007


title: Đông Vinh (định hướng)

text:
Đông Vinh có thể là:

 Xã Đông Vinh, thành phố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa
 Xã Đông Vinh, huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình


title: Ennemain

text:
Ennemain là một xã ở tỉnh Somme, vùng Hauts-de-France, Pháp.

Địa lý
Thị trấn này tọa lạc trên giao lộ hai đường D103 và đường D145, 2 dặm Anh so với bờ sông Somme, khoảng 20 dặm Anh về phía tây của Saint-Quentin.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Somme

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Ennemain trên trang mạng của INSEE
 Ennemain trên trang mạng của Quid

Xã của Somme


title: Nantes (quận)

text:
Quận Nantes là một quận của Pháp, nằm ở tỉnh Loire-Atlantique, ở vùng Pays de la Loire. Quận này có 29 tổng và 82 xã.

Các đơn vị hành chính

Các tổng
Các tổng của quận Nantes là:
 Aigrefeuille-sur-Maine
 Bouaye
 Carquefou
 La Chapelle-sur-Erdre
 Clisson
 Legé
 Le Loroux-Bottereau
 Machecoul
 Nantes - Tổng thứ nhất
 Nantes - Tổng thứ nhì
 Nantes - Tổng thứ ba
 Nantes - Tổng thứ tư
 Nantes - Tổng thứ năm
 Nantes - Tổng thứ sáu
 Nantes - Tổng thứ bảy
 Nantes - Tổng thứ tám
 Nantes - Tổng thứ chín
 Nantes - Tổng thứ mười
 Nantes - Tổng thứ mười một
 Orvault
 Le Pellerin
 Rezé
 Saint-Étienne-de-Montluc
 Saint-Herblain-Est
 Saint-Herblain-Ouest-Indre
 Saint-Philbert-de-Grand-Lieu
 Vallet
 Vertou
 Vertou-Vignoble

Các xã
Các xã của quận Nantes, và mã INSEE là:

Tham khảo

Liên kết ngoài
Nantes trên trang Viện quốc gia Pháp và Nghiên cứu kinh tế (INSEE, tiếng Pháp)

Nantes


title: 26629 Zahller

text:
26629 Zahller (2000 GZ132) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 12 tháng 4 năm 2000 bởi C. B. Luginbuhl ở U.S. Naval Observatory's Flagstaff Station.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 26629 Zahller

Thiên thể phát hiện năm 2000
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Hoort

text:
Hoort là một đô thị ở huyện of Ludwigslust, bang Mecklenburg-Vorpommern, Đức. Đô thị này có diện tích 22,12 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 là 618 người.

Tham khảo

Xã của bang Mecklenburg-Vorpommern
Xã và đô thị ở huyện Ludwigslust-Parchim


title: Saint-Félix-de-Villadeix

text:
Saint-Félix-de-Villadeix là một xã nằm ở tỉnh Dordogne vùng Aquitaine của Pháp. Xã này có diện tích 16,88 km², dân số năm 2007 là 1688 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 160 m trên mực nước biển.

Hành chính

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Saint-Félix-de-Villadeix trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Saint-Felix-de-Villadeix


title: Aphelandra chrysantha

text:
Aphelandra chrysantha là một loài thực vật]] thuộc họ Acanthaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Tham khảo

 Delgado, T. & Pitman, N. 2003. Aphelandra chrysantha. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ecuador
Aphelandra
Thực vật dễ tổn thương


title: Lyces fornax

text:
Lyces fornax là một loài bướm đêm thuộc họ Notodontidae. Loài này có ở giữa-elevations ở miền đông slopes of the Andes from Ecuador to Bolivia.

Ấu trùng ăn Passiflora ligularis.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Species page at Tree of Life project


title: Melanotus ocellatopunctatus

text:
Melanotus ocellatopunctatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Lewis miêu tả khoa học năm 1894.

Chú thích

Tham khảo

Melanotus


title: Spermophagus pilipes

text:
Spermophagus pilipes là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Borowiec miêu tả khoa học năm 1991.

Chú thích

Tham khảo

Spermophagus


title: Biziat

text:
Biziat là một xã ở tỉnh Ain, vùng Auvergne-Rhône-Alpes thuộc miền đông nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Ain

Tham khảo

Xã của Ain


title: Dicranomyia scelio

text:
Dicranomyia scelio là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Madurasia

text:
Madurasia là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1896 bởi Jacoby.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Madurasia bedfordi (Laboissiere, 1926)
 Madurasia obscurella Jacoby, 1896

Chú thích

Tham khảo

Luperini


title: Bulbophyllum dawongense

text:
Bulbophyllum dawongense là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

D


title: Montegabbione

text:
Montegabbione là một đô thị ở tỉnh Terni trong vùng Umbria của Ý, có cự ly khoảng 35 km về phía tây nam của Perugia và khoảng 60 km về phía tây bắc của Terni. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.270 người và diện tích là 51,3 km².

Montegabbione giáp các đô thị: Fabro, Ficulle, Monteleone d'Orvieto, Parrano, Piegaro, San Venanzo.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.montegabbione.tr.it/

Đô thị tỉnh Terni
Thành phố và thị trấn ở Umbria


title: Giáo hoàng Formôsô

text:
Formôsô (Latinh: Formosus) là vị giáo hoàng thứ 111 của giáo hội Công giáo. Theo niên giám tòa thánh năm 1806 thì ông đắc cử Giáo hoàng vào năm 891 và ở ngôi Giáo hoàng trong 5 năm. Niên giám tòa thánh năm 2003 xác định triều đại của ngài kéo dài từ ngày 6 tháng 10 năm 891 cho tới ngày 4 tháng 4 năm 896.

Giáo hoàng Formosus sinh tại Ostia. Trước khi đắc cử làm Giáo hoàng ngài là Giám mục Portô. Nhờ lòng nhiệt thành của ông, dân tộc Bulgari đã trở lại Kitô giáo.

Ông bị Gioan VIII truất phế khỏi ngai vị Giám mục ở Porto và sau đó được Giáo hoàng Marinus, kế nhiệm của Gioan phục chức. Formosus có những tư tưởng rất khác biệt so với Guido Spoleto, ông bị Guido hăm doạ, vì tự nhận thấy mình bị áp lực nên ông tìm sự giúp đỡ từ Arnulf Carinthia.

Khi còn là hồng y, ông đã đội vương miện cho vua nước Ý, Arnolfo, sau trở thành hoàng đế nước Đức. Vì đức Formoso trao vương miện cho Arnulfo người Đức thay vì Lambert người Spoleta, ông vu cáo Formosus lên ngôi bất hợp pháp.

Công đồng xác chết

Sau khi ngài qua đời không lâu, tháng 1 năm 897, tất cả kẻ thù của ngài liên minh lại trả thù ngài một cách ghê gớm: xác chết của ngài bị quật lên khỏi mồ, đặt ngồi trên một chiếc ghế, để đại hội công đồng, do Tân Giáo hoàng Stêphanô VI, một trong những kẻ thù của ngài chủ trì, xét xử. Đây được gọi là "công đồng xác chết". Toàn bộ quá khứ của vị Giáo hoàng quá cố đều được khui ra; nào là những vụ phiêu lưu, âm mưu, thiếu sót đối với pháp luật... Một giáo sĩ, bị khủng bố, sợ chết điếng, trả lời thay mặt người chết, đã "thú nhận" hết mọi tội ác.

Thế là người ta cử hành lễ nghi giáng chức người chết, lột phẩm phục Giáo hoàng đã dính khắng vào thịt rữa, đến cả cái áo nhậm mà vị khổ hạnh này vẫn mặc bên trong cũng lột luôn. Người ta chặt các ngón tay phải của ông, với lý do là những ngón tay bất xứng đã từng giơ lên chúc phúc cho dân. Cuối cùng xác chết được giao cho quần chúng vứt xuống sông.

Dân chúng phẫn nộ, nổi dậy, Giáo hoàng Stêphanô VI bị lật đổ, bị bỏ tù, rồi bị siết cổ. Cố Giáo hoàng Formôsô được phục hồi danh dự, công vụ của "công đồng xác chết" bị huỷ bỏ. Sóng trên sông Tibrô đưa di hài Đức cố Giáo hoàng dạt vào bờ, người ta rước kiệu xác ngài vào đền thờ Thánh Phêrô, để đền tội. Tương truyền rằng cả đến các tượng các Thánh cũng cúi đầu chào kính, khi linh cữu đi qua.

Một năm sau vụ án này, một Công đồng được triệu tập quyết định rằng cấm đối xử tàn nhẫn với các Giám mục đang tham dự các hội nghị và cấm đưa đơn kiện những người đã chết. Ngoài ra, hai năm tiếp theo, với sự chủ trì của vị Hoàng đế La Mã mới, ba lần kế vị của các vị giáo hoàng mới đã minh oan cho Formosus và cuối cùng thi hài ngài được chôn cất theo đúng nghi thức của Vatican và chôn cất bên trong vương cung thánh đường Thánh Phêrô.

Chú thích

Tham khảo

 265 Đức Giáo hoàng, Thiên Hựu Nguyễn Thành Thống, Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin, xuất bản tháng 5 năm 2009.
 Các vị Giáo hoàng của giáo hội toàn cầu, hội đồng Giám mục Việt Nam
 Tóm lược tiểu sử các Đức Giáo hoàng, Đà Nẵng 2003,Jos. TVT chuyển ngữ từ Tiếng Anh.

F
Sinh năm 816
Mất năm 896
Giáo hoàng người Ý
Nhà ngoại giao Tòa Thánh


title: Kim Ai Tông

text:
Kim Ai Tông  (chữ Hán: 金哀宗, bính âm: Jin Aizong, 25 tháng 9 năm 1198 - 9 tháng 2 năm 1234), tên Hán là Hoàn Nhan Thủ Lễ (完顏守禮) hay Hoàn Nhan Thủ Tự (完顏守緒), tên Nữ Chân là Ninh Giáp Tốc (寧甲速), là vị hoàng đế thứ 9 của triều đại nhà Kim trong lịch sử Trung Quốc. Ông là con trai thứ ba của Kim Tuyên Tông Hoàn Nhan Tuân, mẹ là Vương thị, chào đời năm 1198. Khi Tuyên Tông đăng cơ (1213), Thủ Lễ được nhận tước vị Toại vương. Do thái tử Hoàn Nhan Thủ Trung và thái tôn Hoàn Nhan Khanh mất sớm nên vào tháng 1 năm 1216, Hoàn Nhan Thủ Lễ được Tuyên Tông lập làm thái tử, đổi tên là Hoàn Nhan Thủ Tự. Tháng giêng ÂL năm 1224, Tuyên Tông qua đời, Hoàn Nhan Thủ Tự lên nối ngôi, tức là Kim Ai Tông.

Kim Ai Tông là một vị vua có lòng chấn hưng đất nước nhưng tiếc là không gặp thời. Lúc ông lên ngôi, nước Kim đã ở trong tình thế ngặt nghèo: một mặt là quân Mông Cổ liên tục xâm lấn, phần đất phía bắc sông Hoàng Hà gần như đã bị cướp sạch, người Mông đã bắt đầu đưa quân vượt sông tràn vào Trung Nguyên. Mặt khác trên mặt trận phía nam, triều Kim cũng thất bại trong các cuộc chiến tranh với Nam Tống, mất đất đai và khoản tiền triều cống, phía tây lại bị Tây Hạ liên tục quấy nhiễu, nước Kim đã ở trong tình thế sắp diệt vong. Để cứu vãn tình hình, Ai Tông chủ trương khuyến khích, phục hưng nông nghiệp, vỗ về dân chúng, tiến hành cải cách nội bộ, bỏ gian dùng hiền, bên ngoài đình chỉ chiến tranh với triều Tống, thiết lập lại quan hệ hữu hảo với Tây Hạ, bổ nhiệm nhiều tướng giỏi cho mặt trận chống Mông, ban đầu đã có những chuyển biến tốt đẹp, triều Kim dần thu lại không ít đất đai bị mất.

Nhưng mặc dù đã rất cố gắng nhưng Ai Tông cũng không thể cứu vãn một triều đại sắp tàn vong. Năm 1227, Mông Cổ tiêu diệt được Tây Hạ và dồn thêm sức để tận diệt triều Kim. Năm 1232, sau thất bại trong trận Tam Phong Sơn, Ai Tông phải bỏ cả Biện Kinh, ban đầu chạy về phủ Quy Đức, sau cùng lại chạy về Thái châu, vùng đất giáp với nước Tống. Tháng 8 năm 1233, Mông Cổ liên quân với Tống tấn công và chiếm được Đường châu, Ai Tông cố gắng tìm cách giảng hòa và lập liên minh với Tống nhưng không được. Đầu năm 1234, liên quân Mông - Tống tấn công vào Thái châu; Ai Tông trước tình thế nguy ngập đã nhường ngôi cho nguyên soái Hoàn Nhan Thừa Lân để hi vọng duy trì nước Kim. Sau đó liên quân tấn công vào thành, Ai Tông thắt cổ tuẫn quốc. Cùng hôm đó, Mạt Đế Hoàn Nhan Thừa Lân tử trận, nước Kim diệt vong.

Thân thế và cuộc sống ban đầu

Kim Ai Tông chào đời ngày 25 tháng 9 năm 1198 (tức 23 tháng 8 ÂL năm Thừa An thứ ba) đời thúc phụ Kim Chương Tông Hoàn Nhan Cảnh ở Dực để, vì khi đó cha ông là Kim Tuyên Tông còn là Dực vương. Mẹ của ông là Vương thị, người Hán về sau được truy phong Minh Huệ hoàng hậu. Vương thị là con gái người anh của Nhân Thánh hoàng hậu, vợ cả của Tuyên Tông. Vì Nhân Thánh không có con nên nuôi những người con do những người vợ khác của Tuyên Tông sinh ra làm con mình, trong đó có Thủ Lễ.

Giữa những năm Thái Hòa đời Kim Chương Tông (1201 - 1208), Hoàn Nhan Thủ Lễ được phong chức Kim tử Quang lộc đại phu. Nói thêm về tình hình nước Kim lúc này: Vào năm 1208, Kim Chương Tông qua đời, không con nối dõi nên hoàng thúc Vệ Thiệu vương Hoàn Nhan Vĩnh Tế được lập nối ngôi. Bấy giờ trong cung có hai phi tần là Giả thị và Phạm thị đã có mang, Chương Tông có di chiếu nếu sinh con trai thì lập làm thái tử. Vĩnh Tế lo sợ cho ngôi báu của mình, nên cùng Bộc Tán Đoan tính kế. Bộc Tán Đoan giả truyền chiếu chỉ của tiên đế, nói Giả thị sinh vào tháng 11 mà nay đã quá hạn; Phạm thị phải sinh vào tháng giêng mà nay ngự y chẩn đoán không thấy thai, hai người bị ép làm ni cô. Nguyên phi Lý thị vốn có thâm tình với Giả thị biết được sự việc có điều mờ ám nên cũng bị Vĩnh Tế bức chết. Trong ngoài đều hoài nghi, lòng dân không yên. Sau đó lại có chuyện Nguyên Thái Tổ Thiết Mộc Chân dẫn quân xâm lược nước Kim, nước Kim nhanh chóng thất thế trong cuộc giao tranh. Giữa lúc đó trong cung lại có chính biến. Năm 1213 tướng Hồ Sa Hổ giết chết vua Vĩnh Tế, lập Hoàn Nhan Tuân lên ngôi, tức Kim Tuyên Tông. Năm 1214, trước sự tấn công của người Mông, Tuyên Tông quyết định chạy về phía nam sông Hoàng Hà, định đô ở Biện Kinh. Năm 1215, Trung Đô của nước Kim (tức Yên Kinh) bị quân Mông chiếm được, nước Kim ngày một suy yếu, không thể chống đỡ nổi quân Mông.

Tuyên Tông sau khi lên ngôi đã phong chức tước cho các con của mình, trong đó Hoàn Nhan Thủ Lễ nhận chức Bí thư giám, tiến tước Toại vương, sau đó ông được đổi làm Xu mật sứ. Đầu năm Trinh Hựu thứ ba (1215, anh ông là Trang Hiến thái tử Hoàn Nhan Thủ Trung qua đời, Tuyên Tông lập con Thủ Trung là hoàng tôn Hoàn Nhan Khanh làm Hoàng thái tôn, nhưng cuối năm đó thì Khanh cũng mất, và Thủ Trung không còn người con nào khác nên Thủ Lễ trở thành người có địa vị nối ngôi. Ngày Kỉ Mão tháng 1 ÂL năm thứ 4 (1216), Tuyên Tông chính thức phong ông làm hoàng thái tử, cho nắm quyền khống chế Xu mật viện. Tháng 4 ÂL, Tuyên Tông theo ý kiến của đại thần Trương Hành, quyết định đổi tên ông từ Thủ Lễ thành Thủ Tự.

Lúc này triều Kim phát động chiến tranh với triều Tống ở phía nam. Vào cuối năm 1218, Tuyên Tông dùng thái tử làm Nguyên soái đích thân dẫn quân đánh Tống, cùng Bộc Tán An Trinh làm Phó soái. Đầu năm 1219, quân Kim đánh vào các châu Tây, Hòa, Thành, Phượng và trại Hoàng Ngưu, lấy Vũ Hưu quan, phá phủ Hưng Nguyên, vây Đại An, tướng Tống Ngô Chính chết trận. Sau đó người Kim chiếm được Đại An tiến thẳng vào chiếm được Dương châu, Đổng Cư Nghị bỏ trốn. Đô thống chế Trương Uy sai tướng Thạch Tuyên đem quân ra chống, giành thắng lợi, giết hơn 3000 quân Kim, bắt sống tướng Kim Ba Đồ Lỗ An. Thái tử lại sai Hoàn Nhan Ngoa vây đánh Tảo Dương. Mạnh Tông Chính là tướng giữ thành này đã cho báo về triều đình, Kinh Hồ chế trí sứ Triệu Phương cử Hỗ Tái Hưng đem hơn 3 vạn binh tiến đánh hai châu Đường, Đặng cả Kim để kéo quân Kim về cứu, nhưng Bộc Tán An Trinh không cứu Đường, Đặng mà tiếp tục vây đánh An Phong quân cùng các châu Trừ, Hào, Quang. Các tướng Tống Vũ Sư Đạo, Trần Hiếu Trung đến cứu nhưng không được. Sau đó An Trinh phân binh từ Quang châu đánh Ma Thành, từ Hào châu xâm Thạch Thích, từ Hu Dị lất Toàn Tiêu, Lai An, Thiên Trường, Lục Hợp. Dân chúng ở Hoài Nam lũ lượt kéo nhau vượt sông Trường Giang bỏ trốn, cả thành Kiến Khang chấn động. Lúc đó, Hoài Đông đề hình Giả Thiệp nắm quyền ở Sở châu, sai Trần Hiếu Trung cứu Từ châu, Hạ Toàn, Thời Thanh cứu Hào châu; Lý Tiên, Cát Bình, Dương Đức Quảng đến Từ Hào; Lý Toàn, Lý Phúc được lệnh chặn đường rút lui của người Kim. Lý Toàn tiến quân Qua Khẩu giao chiến với tướng Kim Ngột Thạch Liệt Nha Ngô Đáp ở Hóa Hồ bi. Quân Kim bị tổn thất 3000 người, mất kim bài, Hoàn Nhan Thủ Tự đành phải rút quân về nước.

Làm hoàng đế

Lên ngôi
Những năm cuối triều đại Tuyên Tông, triều chính nước Kim có một chút khởi sắc so với trước kia, quân Kim tuy vẫn thất thế nhưng đã có thể thu lại được một số đất đai bị cướp mất.

Tháng 12 ÂL năm 1223, Kim Tuyên Tông lâm bệnh. Vào đêm Canh Dần, bệnh tình của Tuyên Tông trở nặng, các cận thần đều không thấy bóng dáng, duy chỉ có Tư Minh phu nhân Trịnh thị của tiền triều (Vệ vương Vĩnh Tế). Tuyên Tông biết mình không sống được nữa, nên nhờ Trịnh thị cấp tốc triệu thái tử đến và cử hành hậu sự. Nói xong thì Tuyên Tông qua đời, hưởng thọ 61 tuổi. Trịnh phu nhân chưa báo việc. Vào giữa đêm đó, hoàng hậu và quý phi Bàng thị đến cung thỉnh an (hai người vẫn chưa biết rằng vua Kim đã chết). Bàng thị tính tình giảo hoạt, cho rằng người con của mình là Anh vương Hoàn Nhan Thủ Thuần tuổi lớn hơn thái tử mà không được lập, đã luôn mang hận trong lòng, nay thấy Tuyên Tông bệnh nặng nên tìm cách phế Thủ Tự, lập Thủ Thuần. Trịnh thị biết việc đó, lo sợ có biến, nên ngăn trở không cho các hậu phi vào gặp long nhan. Sau đó lập tức triệu đại thần, tuyên di chiếu lập hoàng thái tử Thủ Tự làm đế và bắt đầu phát tang. Lúc thái tử vào cung thì đã thấy Thủ Thuần ở đó, ông đoán được rằng Bàng quý phi đã có hành động gì nên quyết định tìm cách đối phó. Sai các quan ở Xu mật viện cùng thân vệ quân đông cung
có hơn 3 vạn người đóng ở Đông Hoa môn, đồng thời mệnh bốn người hộ vệ giam giữ Thủ Thuần lại. Sau đó ông cho tuyên di chiếu, tức vị trước cữu tiền, tức là Kim Ai Tông , cải nguyên là Chánh Đại.

Trị vì thời kì đầu

Không lâu sau khi lên ngôi, Ai Tông hạ chiếu đại xá trong nước và bắt tay vào công cuộc phục hưng. Vào đầu năm ÂL 1224, Bí thư giám, Lại bộ thị lang Bồ Sát Hợp Trụ cùng Tả tư viện ngoại lang Nê Bàng Cổ Hoa Sơn (những người nắm nhiều quyền lực và làm nhiều việc ác dưới thời Tuyên Tông) bị Ai Tông nghi ngờ và cách chức lưu đày đến Hằng và Trinh châu. Việc hai gian thần bị biếm chức khiến sĩ đại phu đều phấn khích. Mấy hôm sau, Ai Tông bàn định với quần thần phương sách khôi phục phủ Hà Trung vừa bị mất vào tay Mông Cổ; các đại thần Triệu Bỉnh Văn, Dương Vân Dực cho rằng tình hình Thiểm Tây chưa yên nên sự việc bị đình chỉ. Tôn hoàng hậu Ôn Đôn thị và Nguyên phi Ôn Đôn thị đều là hoàng thái hậu, trong đó hoàng hậu Ôn Đôn thị sống ở cung Nhân Thánh còn mẹ đẻ của vua Kim sống ở cung Từ Thánh. Ai Tông lại dùng Lý Hề làm Thái thường khanh, quyền Tham tri chính sự và bãi chức của hoàng huynh Anh vương Thủ Thuần, đổi làm Kinh vương, đưa đến phủ Mục Thân.

Thừa tướng nước Kim Cao Nhữ Lệ khi đó tuổi đã có nhưng vẫn ở ngôi vị không từ gian, gián quan nhiều lần đàn hặc là tham quyền cố vị và xin bãi chức để tránh lệ xấu về sau, Ai Tông không theo, đến tháng 3 ÂL năm đó thì Cao Nhữ Lệ qua đời. Lại dùng Trương Hành Tín làm Tả thừa, Hoàn Nhan Hợp Đạt có công chinh chiến được phong Tham tri chính sự, điều hành thượng thư tỉnh ở Kinh Triệu. Sau đó có người tố cáo Kinh vương Thủ Thuần mưu phản, Ai Tông bắt Thủ Thuần hạ ngục. Từ Thánh thái hậu biết việc, bèn dẫn chuyện Kim Chương Tông trước kia giết oan các hoàng thúc để can ngăn, vì thế Thủ Thuần được tha.

Tháng 5 ÂL, dùng Xu mật phó sứ Hoàn Nhan Tái Bất làm Bình chương chính sự, Thạch Trản Úy Hãn làm thượng thư hữu thừa, Lý Hề kiêm quyền tham chính. Lúc trước kia quần thần liên danh xin lập hậu, Ai Tông lấy việc tang sự mà từ chối. Tháng 6 ÂL năm đó, mới sắc phong phi Đồ Đan thị làm hoàng hậu. Đồng thời ông cho chấm dứt cuộc chiến tranh kéo dài 6 năm với triều Tống vốn gặp nhiều bất lợi, sai sứ đến phía nam bàn việc thông hảo, bỏ việc nam xâm.

Kháng cự Mông Cổ

Đầu năm 1224, thứ sử Bồ Sát Hợp Trụ phạm pháp và bị giết chết.. Khi đó Hạ chủ Lý Tuân Húc sau nhiều năm chiến tranh liên miên với Kim, đã sai sứ đến bàn việc giảng hòa. Khi đó thế lực của Kim đã suy yếu nên phải chấp nhận hòa đàm với Hạ, đồng ý cho Hạ chủ xưng em thay vì xưng thần như trước. Tháng 9 ÂL năm 1224, Hạ - Kim ký kết hòa nghị, xưng nước anh nước em. Tháng 10 ÂL cùng năm, Ai Tông lấy việc lập lại hòa bình với Hạ, bố cáo trong ngoài. Trước đó vào tháng 8 ÂL, tướng Điền Thụy ở Củng châu nổi dậy làm phản và bị Kim đình đánh bại, giết chết.

Tháng 3 ÂL năm 1226, do Thiểm Tây có hạn hán, Bình chương chính sự Tư Đỉnh xin được từ chức, Ai Tông không theo và hạ lệnh cho Thượng thư tỉnh giảm bớt hình phạt. Tháng 7 ÂL năm này, Tư Đỉnh hoăng. Cuối năm này, triều Kim dùng Lý Hề giữ chức Tham tri chính sự. Về phần triều Tống lúc này tướng Lý Toàn làm phản, sai người liên hệ với Kim, hứa dâng Vu Thai, vua Kim sai sứ phong Toàn làm Hoài Nam vương, nhưng Toàn giả vờ không nhận và từ đó chiếm cứ lưu vực sông Hoài tự trị; tuy nhiên chỉ ít lâu thì bị triều Tống tiêu diệt.

Lúc này Hạ chủ phụ Lý Tuân Húc đã tồ, Nam Bình vương Lý Hiện làm hoàng đế nước Hạ, triều Kim cử sứ sang dự tang. Trong lúc này Kim đình bàn việc nghị hòa với Tống cho yên mặt nam, nhưng lại gặp các tướng Tống là Vương Nghĩa Thâm, Hạ Toàn, Trương Huệ, Phạm Thành Tiến ở Sở châu dâng thành đầu hàng, Ai Tông phong luôn bốn người làm quận vương, cải Sở châu thành Bình Hoài phủ, từ đó Kim - Tống lại xảy ra xung đột. Trong khi đó Mông chủ Thiết Mộc Chân, lấy cớ người Hạ bội ước, đem quân tấn công Tây Hạ, các tướng Hoàn Nhan Ngoa Khả, Ngột Thạch Liệt Nha Ngô Tháp được triệu về Biện Kinh bàn việc xuất binh cứu Hạ, nhưng lúc này triều Kim đến bản thân cũng khó bảo toàn thì cũng chẳng thể giúp được ai. Chiến sự ở Lưỡng Hà vẫn thất lợi, từng vùng đất của Kim rơi vào tay người Mông. Ai Tông bắt đầu bàn tới việc nghị hòa với Mông Cổ, nhưng có Đồng phán phủ Mục Thân Tản Cáp phản đối, những đại thần khác tán thành. Tháng 6 ÂL năm 1227, ông quyết định cử Hoàn Nhan Hợp Chu làm Nghị hòa sứ sang Mông.

Lúc đó quân Mông Cổ đã tiến rất gần kinh đô nước Hạ. Thiết Mộc Chân bỗng lâm bệnh nặng, sai sứ trách cứ và đòi Hạ chủ gửi con tin để giảng hòa, Hạ chủ không theo. Mông chủ tức giận, dù ốm vẫn gượng dậy đốc chiến, người Hạ đại bại. Hạ chủ thế cùng lực kiệt phải dâng đất xin hàng. Triều Hạ từ Cảnh Tông Lý Nguyên Hạo đến Hậu chủ Lý Hiện là hơn 200 năm, cùng với Tống - Kim (trước đó là Liêu) ba nước hình thành thế chân vạc, kềm kẹp lẫn nhau, đến đó thì bị diệt vong. Quân Mông Cổ bắt vô số thiếu nữ và vàng bạc châu báu đem về nước. Nhưng không may Mông chủ Thiết Mộc Chân vốn đã mang bệnh, đến tháng 8 năm này thì bệnh tình trở nặng rồi qua đời ở Lục Bàn Sơn, thọ 66 tuổi, truy miếu hiệu là Thái Tổ. Trước lúc lâm chung Thái Tổ nói với tả, hữu
Tinh binh của Kim ở Đồng Quan, phía nam hùng cứ Liên Sơn, phía bắc nắm giữ Đại Hà, thế rất khó phá. Nhưng có thể mượn đường nước Tống; Tống với Kim vốn là thù địch lâu năm, tất sẽ bằng lòng. Lúc đó đem binh đến Đường Đặng thẳng tiến vào Đại Lương thì Kim nguy cấp. Khi đó Kim tất trưng binh ở Đồng Quan, dù có hơn vạn người nhưng bốn nẻo đã bị ta chiếm mà lòng quân của chúng dao động, không chiến cũng đánh bại được. Lúc đó thì không còn lo nước Kim không mất.

Thiết Mộc Chân chết đi, con trai thứ tư là Đà Lôi làm giám quốc, quân Mông lại theo hướng Phượng Tường tiến vào Kinh Triệu, cả Quan Trung trở nên chấn động. Triều Kim cho đốc thúc dân chúng Thiểm Tây chuẩn bị chống giặc, đốc thúc tiền thuế và quân lương, nhưng lại có đình nghị rằng quân Mông chưa tới nơi nên sự việc không được tiến hành khẩn trương.

Tháng 4 ÂL năm 1228, Hữu thừa Sư An Thạch dâng sớ xin giết ba kẻ gian nịnh bên cạnh Ai Tông khiến Ông tức giận, bỏ lên triều bốn ngày và còn trách cứ An Thạch. An Thạch âu sầu sinh bệnh mà chết, Ai Tông tỏ ra hối hận và thương tiếc. Vào mùa hạ năm 1231, thái hậu Ôn Đôn thị qua đời, thụy là Minh Huệ hoàng hậu.

Năm 1229, người Mông tôn con thứ ba của Thái Tổ Thiết Mộc Chân là Oa Khoát Đài lên làm Đại Hãn. Cuối năm này Ai Tông sai sứ sang Mông nghị hòa. Mông chủ Oa Khoát Đài không cho và còn quyết định đem quân phạt Kim. Tháng 10 ÂL năm này, quân Mông tấn công Khánh Dương của Kim. Kim sai người đến dâng lễ vật xin bãi binh nghị hòa, Mông chủ không cho; Ai Tông phải cử Y Lạt Bố Cáp cầm quân giải vây Khánh Dương nhưng thua trận, các thành lũy ở phía nam Hoàng Hà của Kim như Kinh Triệu, Vệ châu bị mất. Năm 1230, Oa Khoát Đài cùng em là Đà Lôi đích thân đưa quân nam hạ, cả Quan Trung chấn động. Quân Mông tiến tới Thiểm Tây, đóng hơn 60 trại dưới chân núi, uy hiếp đến Phượng Tường, Thiểm Tây bị uy hiếp nặng nề. Nhưng ở mặt trận Đồng Quan, Lam Quan thì quân Mông lại gặp thất lợi, nên sai sứ đến Tống bàn việc hợp binh đánh Kim, nhưng do triều Tống ban đầu cự tuyệt nên Mông - Tống xảy ra xung đột ít lâu, quân Mông tiến vào đất Tống. Nhưng không được bao lâu thì Mông Chủ triệu Đà Lôi về đánh Nhiêu Phong quan. Cuối năm 1231, quân Mông Cổ tấn công Hà Trung, đến tháng 8 ÂL thì thành bị phá. Mông chủ đánh Nhiêu Phong quan tiến thẳng Biện Kinh. Ai Tông thất kinh, triệu chư tướng vào triều bàn việc phòng thủ, rồi chia quân đóng đồn ở Tương, Đặng: Hoàn Nhan Hợp Đạt và Y Lý Bố Cáp đóng ở Đặng châu, Hoàn Nhan Di, Dương Ốc Diễn, Trần Hòa Thượng dẫn quân hội hợp ở Thuận Dương. Quân Mông Cổ nhanh chóng vượt Hán Giang, quân của Hoàn Nhan Hợp Đạt bị thua trận, nhưng may thay có bộ tướng Bồ Sát Đình Trụ liều chết chống địch nên quân Mông phải rút lui. Nhưng Hợp Đạt sau đó lại dẫn quân lui về Đặng châu, quân Mông đuổi theo, Hợp Đạt và Bố Cáp bị quân Mông đánh bại nhưng giấu việc này đi nói bại thành thắng. Quần thần nước Kim trở nên phấn chấn, mở tiệc tượu chúc mừng.

Chiến sự bất lợi

Đầu năm 1232, Ông cải niên hiệu là Khai Hưng, đến tháng 4 cải nguyên Thiên Hưng. Không bao lâu sau, quân Mông Cổ lại từ Đường châu tiến đến Biện Kinh. Nguyên soái nước Kim Hoàn Nhan Lưỡng Lạc thua trận Tương Thành, chạy thẳng về Biện. Ai Tông hạ lệnh quần thần đến bàn bạc rồi quyết định tuyển mộ đinh tráng bảo vệ kinh thành, lại sai Qua Nhĩ Giai Tát Cáp dẫn 3 vạn quan tuần tra vùng phía nam Hoàng Hà... Quân Mông Cổ từ huyện Hà Thanh vượt sông, tiến đến Trịnh châu. Mông chủ sai Tốc Bất Đài tiến quân vào Biện. Ai Tông cử Hoàn Nhan Hợp Đạt, Y Lý Bố Cáp từ Đặng châu đưa quân cứu việc kinh thành, nhưng lại gặp Đà Lôi cùng 3000 quân kị đánh từ phía sau, lại có thêm mưa to tuyết lớn khiến cánh quân Đặng châu không thể tiến nhanh về kinh thành. Đến lúc tuyết tan, Hợp Đạt mới cho quân tiến nhanh hơn. Nhưng khi quân cứu viện vừa đến núi Tam Phong thì quân Mông Cổ từ đâu ùa tới chặn đánh, bao vây quân Kim suốt ba ngày, quân Kim đại bại. Các tướng Kim Dương Ốc Diễn, Phàn Trạch, Trương Huệ tử trận, Hoàn Nhan Hợp Đạt bỏ chạy về Quân châu. Mông chủ hạ lệnh đánh sang cả Quân châu và phá thành, giết chết Hoàn Nhan Hợp Đạt, Y Lý Bố Cáp cũng bị bắt giết trên đường bỏ trốn về Biện, nước Kim tướng giỏi đã mất gần hết, từ đó không còn có thể vực dậy được nữa.Đây chính là trận Tam Phong Sơn - chiến thắng mang tính chất quyết định của Mông Cổ.

Mông Cổ quân tiến đánh các câu Quắc, Tung, Nhữ, Thiểm, Lạc, Hứa, Trịnh, Trần, Bạc, Dĩnh, Thọ, Tuy, Vĩnh bắt dân chúng dời lên phía bắc, nhiều người bị chết ở dọc đường. Lại đánh sang cả Đồng Quan và Thiểm châu, giết tướng Hoàn Nhan Ô Đăng, rồi lấy Tuy châu, bao vây phủ Quy Đức. Ai Tông thấy thế nguy cấp, có lần túng quẫn đến nỗi muốn tự vẫn, may mà tả hữu cứu kịp. Ông theo kiến nghị từ quần thần, cho triệu tập 20 vạn dân quân bảo vệ Biện Kinh.

Đến tháng 3 ÂL, quân Mông lại kéo pháo tới bao vây Lạc Dương. Tướng giữ Lạc Dương Triệt Hợp mắc bệnh ung thư qua đời, người trong thành đưa Cường Thân làm chủ huy, kiên trì cố thủ, người Mông đánh suốt ba tháng không được. Lúc này Mông Cổ chủ muốn về nước, lệnh Hoàn Nhan Hợp Đạt đánh Biện gây sức ép và buộc Ai Tông phải nhanh chóng hàng phục. Ông phong cho con trai Kinh vương Thủ Thuần là Hoàn Nhan Ngoa Khả là Tào vương cùng Thượng thư Tả thừa Lý Hề, Gián nghị đại phu Bùi Mãn A Hổ Đái, Thái phủ giám quốc Thế Vinh cùng đến Trịnh châu dâng thư xưng cháu, nộp lễ vật nghị hòa, lấy Dương Tháo làm Quyèn Tham tri chính sự. Nhưng Tốc Bất Đài không đồng tình, cho giữ Tào vương lại, thả Lý Hề về và ra sức đánh Biện, Ai Tông phải ra khỏi Thừa Thiên Môn đến cửa tây gặp tướng sĩ, Thiên hộ Lưu Thọ nói lời không cung kính, Ai Tông có chiếu bỏ qua không hỏi đến. Mấy hôm sau lại đến cửa đông gặp tướng sĩ, ban rượu thịt và thuốc cho những người ra trận bị thương, lại xuất tiền trong kho thưởng cho tướng sĩ, giảm các cuộc vui, thả bớt cung nữ. Tốc Bất Đài ra sức đánh Biện suốt 16 ngày, nhưng Biện Kinh thành lũy kiên cố khó phá, cuối cùng Bất Đài cũng phải lui quân. Kim sai Dương Cư Chân đem lễ vật là rượu thịt, châu báu ra khao thưởng quân Mông, Tốc Bất Đài mới cho lui về phía bắc.

Vứt Biện Kinh đào tẩu
Bài chi tiết: Mông Cổ bao vây Khai Phong

Trước kia Bình chương chính sự Bạch Tán bị tướng sĩ oán ghét, đến khi người Mông rút đi thì quân sĩ muốn giết ông ta, Ai Tông phải hạ lệnh do 200 thân quân đến bảo vệ. Vào tháng 6 ÂL, các tướng ở Từ châu là Vương Hựu, Trương Hưng... tác loạn đuổi Hành tỉnh Đồ Đan Y Đổ đến Túc châu. Tướng Mông Quốc An Dụng thừa cơ vào Từ châu, giết bọn Vương Hựu và nắm giữ Từ châu. Sau đó Mông chủ sai Đường Khánh đến Kim thông hảo, Ông thác bệnh không gặp. Khi đến Kim đình, Đường Khánh tỏ ra vô lễ, xúc phạm Ai Tông khiến quần thần phẫn nộ, đầu mục Phi Hổ quân Thân Phúc giết chết Đường Khánh, Ai Tông hạ chiếu không hỏi tội, vì thế người Mông tức giận, hòa nghị cũng tan tành. Tướng Mông Quốc An Dụng lúc này bị Mông chủ nghi kị, chạy sang hàng Kim, được ban họ Hoàn Nhan, đổi tên Dụng An, phong Cổn vương. Oa Khoát Đài tức giận quyết định đánh tiếp xuống phía nam, nhanh chóng đến sát Biện Kinh. Lại sai sứ sang Tống đề nghị kết minh, hứa sau khi diệt Kim sẽ trả Hà Nam lại cho Trung Quốc. Tống Lý Tông cử Châu Thân Chi đến Kim, bằng lòng ra quân. Lúc này Biện Kinh đã nguy cấp, nguyên soái Nhiệm Thủ Chân đem quân cứu viện kinh thành và bị giết chết. Quân lương ít ỏi, sĩ khí sút kém, Biện Kinh tỏ ra khó giữ. Ai Tông thấy thế nên nghe kế của nội thị Bạch Hoa quyết định dời đô tránh giặc. Bèn hạ lệnh để Kinh vương Thủ Thuần trấn giữ kinh sư và tìm nơi để chạy. Quần thần cho rằng phủ Quy Đức bốn phía là sông nước, địa thế hiểm trở có thể ngăn địch nên đề nghị dời đô sang đó. Cuối cùng thì Kim chủ, lệnh Hữu thừa tướng Bạch Triệt, Tả thừa Lý Hề dẫn quân hộ giá, để Tham tri chính sự Hoàn Nhan Nô Thân, Xu mật phó sứ Tập Niết A Bất trấn giữ Biện Kinh. Đầu mùa đông năm 1232, Ai Tông từ biệt thái hậu, hoàng hậu, phi tần rồi rời khỏi Biện Kinh. Nhưng vừa ra ngoài thành thì lại không biết nên chạy về đâu, bất giác khóc rống lên. Quần thần bàn rằng nên đi về Hà Sóc, vượt sông từ Bồ Thành.

Đầu năm 1233, thống soái Quy Đức Thạch Trản Nữ Lỗ Hoan đưa lương đến Bồ Thành và mời Ai Tông đến phủ Quy Đức, nhưng giữa đường đi thì giông tố nổi lên, sóng nước dữ dội. Lúc Ai Tông qua được bờ bắc, tướng Mông là Hồi Cổcho quân đuổi theo truy kích, tướng Kim Hạ Đức Hỉ liều chết bảo vệ rồi tử trận ở bờ nam, hơn ngàn quân Kim tử vong. Mông chủ cử Bạch Triệt đánh Vệ châu bị tướng Mông Sử Thiên Trạch đánh bại, Bạch Triệt bỏ chạy về đông, bị Ông xử tội, nhốt vào ngục. Thấy quân Mông tới gần Biện, Ai Tông cảm thấy lo lắng, nên sai người về Biện nghênh đón hoàng hậu, thái hậu, phi tần đến Quy Đức, nhưng khi họ vừa tới Trần Lưu thì thấy quân Mông đang ở đó nên phải chạy về Biện. Rủi thay ở phía tây thành, nguyên soái Thôi Lập làm phản, cùng Hàn Đạc và Dược An Quốc tác loạn, giết chết hai tể tướng Hoàn Nhan Nô Thân, Tập Niết A Bất và hơn 10 người khác. Lại giả lệnh thái hậu, triệu con cố chủ Vĩnh Tế là Hoàn Nhan Tòng Khác làm giám quốc, phong tước Lương vương; còn mình tự phong làm thái sư, Thượng thư lệnh.

Quy Đức lúc này cũng bị quân Mông áp sát. Nguyên soái Bồ Sát Quan Nô cùng Hoàn Nhan Dụng An muốn đưa Ai Tông về Hải châu, nhưng Ai Tông và Thạch Trản Nữ Lỗ Hoan không chấp nhận. Ai Tông sai người giám sát động tĩnh của họ, Quan Nô biết được rất tức giận, liền cho quân vào cung, giết chết Nữ Lỗ Hoan, Lý Hề và hơn 300 người, cấm cố Ai Tông ở Chiếu Bích đường. Ai Tông cùng kế phải phong hắn làm Quyền Tham tri chính sự, Tả phó nguyên soái.

Tướng Mông Tốc Bất Đài tiến quân đến Thanh Thành. Tháng 4 ÂL năm 1233, Thôi Lập áo mũ chỉnh tề đến gặp Bất Đài, gọi ông ta là cha, mở tiệc khoản đải và dâng cổn miện của thiên tử cho người Mông. Lại đưa thái hậu, hoàng hậu và thân quyến nước Kim khoảng 50 người giao tất tần tật cho quân Mông. Tốc Bất Đài cho giết hai vương Lương, Kinh cùng gia quyến, đưa thái hậu, hoàng hậu, phi tần giải cả về Hòa Lâm (kinh đô Mông Cổ), sai nhũ mẫu của Ai Tông đến Quy Đức chiêu hàng, sau đó tiến chiếm Biện Kinh. Các thành trì khác của Kim cũng lần lượt hàng Mông.

Nội loạn và nam thiên

Ai Tông bị Bồ Sát Quan Nô cấm cố lấy làm phẫn nộ, liền liên hệ với nội thị Tống Khuê, Phụng ngự nữ Hề Liệt Hoàn Xuất, Ô Cổ Tôn Ái Thực cùng nhau diệt tặc và chuyển đến Thái châu. Lúc đó Thái, Trần, Tức, Dĩnh đẳng châu tiện nghi tổng soái Ô Khố Lý Hạo vận chuyển 400 đấu mì đến Quy Đức cũng khuyên Ai Tông về nam. Tháng 6 ÂL năm đó, Bồ Sát Quan Nô từ Bạch châu về Quy Đức can ngăn không cho Ai Tông về nam, lại nói với bộ chúng
Ai còn bàn chuyện nam thiên thì sẽ chém.

Ai Tông tức giận, cùng bọn Tống Khuê lập mưu vờ triệu tể tướng nghị sự và cử Ôn Xước, Ái Thực mai phục sẵn trong Chiếu Bích đường, khi Quan Nô vào cung thì bị đâm chết tức thì. Ai Tông hạ lệnh vỗ về Trung Hiếu quân của Bồ Sát Quan Nô, để nguyên soái Vương Bích trấn giữ Quy Đức, còn mình lui về Thái châu. Dùng Hoàn Nhan Trọng Đức làm Thượng thư hữu thừa, Tổng lĩnh hành tỉnh viện sự, Ô Khố Lý Hạo làm Ngự sử đại phu, Trương Thiên Cương quyền Tham tri chính sự, Lý Tiểu Lạc làm Thiêm thư Xu mật viện sự.

Mùa hạ năm đó, quân Mông tiến công Lạc Dương, tướng giữ thành Cường Thân bị bắt và tuẫn tiết. Không lâu sau, Tống đình cử Mạnh Củng đưa quân từ Tảo Dương đánh Đường châu, giết tướng Kim Vũ Thiên Tích, Ô Khố Lý Hắc Hán, chiếm Đường châu rồi đánh sang Thuận Dương, tướng Kim Vũ Tiên phải chạy sang Mã Đăng Sơn rồi bị quân lính giết chết, hơn bảy vạn quân Kim đầu hàng người Tống. Tháng 10 ÂL, Tống đình quyết định liên kết với tướng Mông Tháp Sát Nhi cùng đánh Kim, cử Mạnh Củng làm thống chế Giang Hải đem 2 vạn quân vận chuyển 30 vạn thạch mì về Thái châu hội hợp với người Mông. Ai Tông Thủ Tự lệnh Hoàn Nhan A Hổ đến Tống xin lương thực và sai A Hổ chuyển lời trách cứ Tống rằng
Quý quốc phụ lòng của trẫm. Từ lúc trẫm tức vị đến nay luôn ngăn biên tướng không xâm phạm biên giới phía nam, biên thần nếu gây việc can qua đều bị trách cứ nặng nề, lấy được châu nào của Tống thì cũng trả lại cả. Gần đây Kim bị nguy cấp thì Tống công đánh Thọ châu, Đặng châu, Đường châu, cướp đất của ta. Phải biết rằng Mông Cổ đã diệt 40 nước rồi đến Tây Hạ. Hạ mất rồi thì đến ta. Ta mà mất rồi thì Tống cũng khó bảo toàn. Môi hở răng lạnh, tự nhiên chi lý. Chi bằng biết liên hợp với nhau, đỡ đần lúc khó khăn, giúp người cũng là giúp mình.

Nhưng Tống Lý Tông cự tuyệt, còn sai tướng Mạnh Củng đưa 2 vạn quân cùng 30 vạn thạch lương sang hội quân với Mông Cổ chống Kim. Lúc đó Ma Tông ở Từ châu cũng đã hàng Mông Cổ. Tháp Tề Nhi thấy quân Tống đến giúp liền tăng cường chuẩn bị công cụ, tiếng chẻ gỗ vọng vào thành, người trong thành khiếp sợ, bàn nhau ra hàng. Thượng thư hữu thừa Hoàn Nhan Trọng Đức cả ngày không về doanh trại, đứng ngoài trời ra sức khuyên nhủ quân dân, khiến cho lòng người phấn chấn trở lại, quyết tâm giữ thành.

Nhường ngôi và mất nước

Tháng 9 ÂL Tháp Sát Nhi đêm mấy trăm kỵ binh lập trại ở phía đông thành, lại bị quân Kim đẩy lui. Từ đây quân Mông Cổ không tấn công, mà chia ra đắp lũy vây khốn. Tháng 11 ÂL, do trong thành Thái châu thiếu hụt dân đinh, phải dùng cả những phụ nữ khỏe mạnh vận chuyển gỗ đá, Ai Tông đích thân phủ dụ bọn họ. Quân Kim từ cửa đông ra đánh, Mạnh Củng chặn đường lui của họ, thu hàng tất cả, dò hỏi được tình hình đói kém trong thành. Củng đề nghị giữ chắc vòng vây, đề phòng quân Kim quẫn bách xông ra; hẹn với Tháp Tề Nhi chia 2 mặt nam – bắc đánh thành, không xâm phạm lẫn nhau. Tháp Sát Nhi sai Trương Nhu đưa 5000 quân trèo lên thành, Nhu bị tên bắn trúng chi chít như lông nhím, Củng sai bộ tướng đưa quân giúp cứu Nhu ra.

Tháng 12 ÂL, quân Tống do Mạnh Củng chỉ huy đánh chiếm được Sài Đàm Lâu, Mạnh Củng cho quân xẻ mương dẫn nước đi nơi khác để quân Kim bị thiếu nước rồi đánh mạnh vào thành ngoài. Người Kim ép già trẻ làm việc nấu dầu, gọi là pháo dầu người, mọi người không kham nổi khổ sở, Mạnh Củng bèn sai đạo sĩ thuyết phục họ dừng lại. Kim soái Phú Châu Lý Trung Lạc Sách soái 500 tinh binh, trong đêm ra cửa tây, mỗi người đều đem theo củi tẩm dầu, muốn thiêu trại và pháo cụ của liên quân. Quân Mông Cổ phát hiện đầu tiên, vừa kịp náu mình, vừa kịp kéo hơn trăm cây nỏ cứng. Lửa cháy thì tên cũng bắn, quân Kim tử thương rất nhiều, chỉ có Lạc Sách chạy thoát. Liên quân hợp công hạ được thành tây, nhân đó trèo vào. Từ trước Hoàn Nhan Trọng Đức đã cho lập trại đào hào để phòng bị, khiến liên quân không thể vào tiếp, bèn dựng rào ở trên thành để giữ. Trọng Đức điều 300 tinh binh, đêm ngày chống cự. Ai Tông muốn xông ra từ thành đông, bị rào cản lại, giao chiến với liên quân một chập mới chạy thoát trở về, giết ngựa để khao tướng sĩ, thừa nhận không có cách gì để đột vây. Tướng Kim Hoàn Nhan Hốt Tà Hổ tìm cách bố trí phòng ngự ở thành trong. Ai Tông biết thế nguy cấp nên khóc lóc nói với thị thần
Ta giữ chức Kim tử mười năm, thái tử cũng mười năm, làm Ai Tông mười năm, từ đó đến nay không làm điều gì đại ác, có chết cũng không hận. Chỉ hận một điều rằng tổ tông truyền nối đã hơn 100 năm mà đến ta thì phải diệt vong, thì thực hận quá. Tự cổ đến nay quân chủ mất nước đều là hàng hoang dâm bạo loạn, chỉ có mình ta là khác họ thôi.

Lại nói tiếp
Vong quốc chi quân, người thì bị tù tội, người bị giết hại, người bị làm nhục, người bị đày vào không cốc. Trẫm quyết không như thế. Vua chết vì xã tắc vì chính nghĩa, chứ quyết không làm nô lệ cho kẻ khác.

Nói xong, nước mắt lưng tròng, truyền lấy vàng bạc phân phát tướng sĩ và giết con ngựa của mình để khao quân.

Ngày 9 tháng 1 ÂL (tức 8 tháng 2), năm 1234, tức Tống Đoan Bình niên thứ nhất, Kim Thiên Hưng năm thứ ba, Mông Thái Tông năm thứ sáu, quân Mông Cổ phá thành tây làm ra 5 cửa tiến vào, tấn công gay gắt, đến chiều mới lui, còn lớn tiếng nói ngày mai đánh tiếp. Đêm hôm đó, Ai Tông Thủ Tự cho triệu nguyên soái Hoàn Nhan Thừa Lân vào cung để truyền ngôi. Thừa Lân khóc không dám nhận, Ai Tông nói

Trẫm sở dĩ đem ngôi báu nhường cho khanh là vì vạn bất đắc dĩ. Trẫm thì cơ thể béo đẫy chả ngựa nào chịu nổi, còn khanh tài giỏi thao lược, nếu vạn nhất mà thoát được thì tông miếu giữ được, đó chính là ý của trẫm.

Sáng hôm sau, Hoàn Nhan Thừa Lân lên ngôi, tức là Kim Mạt Đế. Vừa lúc đó quân Tống đánh vào thành nam. Hoàn Nhan Hốt Tà Hổ cùng khoảng 1000 quân ra nghênh chiến, quân lính bị thương vong gần hết. Vua Kim tuyệt vọng liền lui về Lan Hiên tự vẫn. Năm đó Kim ông được 37 tuổi, giữ ngôi 11 năm. Hoàn Nhan Hốt Tà Hổ được tin, nói với tướng sĩ
Chúa thượng đã băng, ta còn chiến đấu vì cái gì nữa. Nhưng ta có chết cũng phải chết rõ ràng không chết trong loạn binh. Nay ta đi theo chủ thượng, các ông hãy tự mà lo liệu lấy.

Nói xong nhảy xuống nước tự tận. Quân sĩ đều đồng thanh
Tướng công tuẫn quốc, chúng tôi lẽ nào còn tham sống

Rồi hơn 500 người cùng nhau tuẫn tiết. Hoàn Nhan Thừa Lân lui về giữ Tử Thành, nghe tin Ai Tông tồ, khóc than một hồi rồi nói
Tiên đế ở ngôi 10 năm, cần kiệm khoan nhân, có chí khôi phục nghiệp cũ, nhưng chí chưa thành mà đã mất, thực là ai oán, nên truy trụy là Ai.

Lễ tôn thụy vừa xong thì liên quân đánh vào, Hoàn Nhan Thừa Lân chết trong loạn quân. Hoàn Nhan Phong Sơn theo di chiếu đã cho hỏa thiêu di hài Kim chủ. Tướng Tống Giang Hải vào cung bắt được tham chính Trương Thiên Cương. Mạnh Củng vào hỏi nơi ở của Ai Tông thì mới biết Ai Tông đã chết. Mạnh Củng cho quân dập lửa và nhìn thấy thi hài khô đét của Kim chủ. Rồi cùng Tháp Sát Nhi đem hài cốt Ai Tông và vàng bạc châu báu của Kim chia làm hai, mỗi bên lấy một, lấy tây bắc Trần Thái làm ranh giới, bắc thuộc Mông, nam thuộc Tống. Nước Kim diệt vong. Tháng 4 ÂL, Trương Thiên Cương cùng phần thi hài Ai Tông bị đưa về Tống. Tri Lâm An phủ Tiết Quỳnh vấn tội Thiên Cương, Thiên Cương tỏ ra bất khuất và hỏi vặn việc triều Tống mất nhị đế khi trước. Quần thần nước Tống ép Thiên Cương viết tờ biểu thú tội, coi Ai Tông như một chủ rợ, Thiên Cương không nghe và ghi và hộp đứng hài cốt bốn chữ cố chủ tuẫn quốc. Thi hài Ai Tông bị đưa vào kho ngục Đại lý tự. Nước Kim từ Thái Tổ A Cốt Đả đến Ai Tông là được gần 120 năm, trải 6 đời, truyền 9 chủ.

Tham khảo
Kim sử
Tống sử
Tục tư trị thông giám

Chú thích

Vua nhà Kim
Sinh năm 1198
Mất năm 1234
Vua mất nước