title: John von Neumann

text:
John von Neumann (Neumann János; 28 tháng 12 năm 1903 – 8 tháng 2 năm 1957) là một nhà toán học người Mỹ gốc Hungary và là một nhà bác học thông thạo nhiều lĩnh vực đã đóng góp vào vật lý lượng tử, giải tích hàm, lý thuyết tập hợp, kinh tế, khoa học máy tính, giải tích số, động lực học chất lưu, thống kê và nhiều lĩnh vực toán học khác.

Đáng chú ý nhất, von Neumann là nhà tiên phong của máy tính kỹ thuật số hiện đại và áp dụng của lý thuyết toán tử (operator theory) vào cơ học lượng tử (xem đại số Von Neumann), một thành viên của Dự án Manhattan, người sáng lập ra lý thuyết trò chơi và khái niệm cellular automata. Cùng với Edward Teller và Stanisław Ulam, von Neumann khám phá ra những bước quan trọng trong vật lý hạt nhân liên quan đến phản ứng nhiệt hạch (thermonuclear) và bom khinh khí.

Tiểu sử
Là người lớn nhất trong gia đình có ba anh em, von Neumann sinh ra với tên Neumann János Lajos (tên trong tiếng Hungary có họ đi trước tên) ở Budapest, Đế chế Áo-Hung (Osztrák-Magyar Monarchia), con của ông Neumann Miksa (Max Neumann), một luật sư làm việc trong một ngân hàng, và bà Kann Margit (Margaret Kann). Lớn lên trong một gia đình gốc Do Thái, János, thường gọi là "Jancsi", là một cậu bé thần đồng. Vào năm lên sáu tuổi, cậu bé có thể chia hai số với 8-chữ số nhẩm trong đầu và nói chuyện với cha bằng tiếng Hy Lạp cổ. Vào lúc lên tám, cậu đã biết rất nhiều về một ngành toán gọi là giải tích; lúc mười hai tuổi cậu có thể được xem là ở mức trên đại học. Cậu ta có thể nhớ chỉ bằng cách lướt nhìn qua trang sách. Cậu vào trường Fasori Gimnázium (Lutheran Gymnasium) vào năm 1911. Có nguồn cho rằng lúc 10 tuổi cậu bé mới đi học, và vào trường trung học luôn.

Vào năm 1913, cha cậu mua một danh hiệu, và gia đình Neumann đạt được danh hiệu Margittai của quý tộc Hungary, tương đương với von của Áo. Neumann János do đó trở thành János von Neumann - và János được Anh hóa thành John sau khi ông, mẹ ông và các anh di cư sang Hoa Kỳ vào thập niên 1930. Lưu ý là, ông sử dụng họ von Neumann, trong khi các anh chuyển thành các họ khác như Vonneumann và Newman.

Tại Đại học Budapest, von Neumann được các giáo sư bồi dưỡng về môn toán, đặc biệt là GS. Fekete, người đồng tác giả của bài báo khoa học đầu tiên của von Neumann khi ông mới 18 tuổi.
Ông nhận bằng Ph.D. về toán học (với các ngành phụ trong vật lý thực nghiệm và hóa học) từ Đại học Budapest vào năm 23 tuổi. Cũng trong thời gian này, ông học kỹ thuật hóa chất tại ETH Zurich ở Thụy Sĩ. Trong những năm từ 1926 đến 1930 ông là một giảng viên tư (Privatdozent) ở Berlin, Đức.

Von Neumann được mời sang Princeton, New Jersey vào năm 1930, và là một trong bốn người được chọn cho các giáo sư đầu tiên của Institute for Advanced Study, nơi ông là giáo sư toán học từ ngày thành lập viện năm 1933 cho đến khi ông mất.

Từ 1936 đến 1938, Alan Turing là khách viếng thăm tại học viện, nơi ông hoàn thành luận án tiến sĩ dưới sự hướng dẫn của Alonzo Church tại Princeton. Chuyến viếng thăm này xảy ra không lâu sau khi Turing xuất bản bài báo năm 1936 với tựa đề On Computable Numbers with an Application to the EntscheidungsproblemOn Computable Numbers with an Application to the Entscheidungsproblem  (Về những số tính được với một áp dụng vào bài toán Entscheidungsproblem) liên quan đến những khái niệm của thiết kế logic của một máy giải được mọi bài toán. Von Neumann có lẽ biết đến ý tưởng của Turing nhưng không rõ là ông có sử dụng chúng vào thiết kế của máy tính IAS mười năm sau đó.

Vào năm 1937, ông trở thành công dân Mỹ. Vào năm 1938, von Neumann được trao giải thưởng Giải tưởng niệm Bôcher cho các công trình trong ngành giải tích.

Von Neumann lập gia đình hai lần. Vợ đầu của ông là Mariette Kövesi, cưới vào năm 1930. Khi ông cầu hôn, ông không có khả năng nói được gì nhiều hơn là "Cô và tôi có thể có một vài thú vui cùng nhau, và hiện nay cả hai chúng ta đã đều thích uống." Von Neumann đồng ý chuyển đổi sang Công giáo để làm đẹp lòng gia đình vợ. Đôi vợ chồng ly dị vào năm 1937, và sau đó von Neumann cưới người vợ sau, Klara Dan, vào năm 1938. Von Neumann có một đứa con gái, từ cuộc hôn nhân đầu, là Marina von Neumann Whitman. Marina sau này lập gia đình và là một giáo sư nổi tiếng trong thương mại quốc tế và chính sách công tại Đại học Michigan.

Von Neumann bị ung thư xương hay ung thư tuyến tụy vào năm 1957, có lẽ là do nhiễm phóng xạ trong khi theo dõi các thử nghiệm về bom A ở Thái Bình Dương, và có lẽ là các công việc sau này về vũ khí nguyên tử tại phòng thí nghiệm Los Alamos, New Mexico. (Nhà tiên phong vật lý hạt nhân đồng nghiệp Enrico Fermi chết vì ung thư xương vào năm 1954.) Von Neumann chết chỉ trong vài tháng sau những chẩn đoán ban đầu, trong đau đớn tột cùng. Ung thư cũng lan đến não bộ của ông, cắt đi hầu hết khả năng suy nghĩ của ông, trước đây là công cụ sắc bén và được trân trọng nhất của ông. Khi ông nằm hấp hối ở Bệnh viện Walter Reed ở Washington, D.C., ông chấn động bạn bè và người quen khi yêu cầu nói chuyện với một cha Công giáo La Mã.

Von Neumann có những ý tưởng có thể làm nhiều người ngày nay cảm thấy khó chấp nhận. Ông mơ đến việc thay đổi môi trường bằng cách, chẳng hạn, rải những màu nhân tạo trên băng ở hai cực để làm tăng khả năng hấp thụ bức xạ Mặt Trời và do vậy làm tăng nhiệt độ toàn cầu. Ông cũng ủng hộ tấn công phủ đầu Liên Xô bằng vũ khí hạt nhân, tin rằng làm như vậy sẽ ngăn họ chế tạo được bom nguyên tử.

Logic
Việc tiên đề hóa (axiomatization) toán học, theo mô hình tác phẩm Elements của Euclid, đã đạt đến một mức độ rộng và chặt chẽ mới vào cuối thế kỉ 19, đặc biệt là trong số học (nhờ vào công Richard Dedekind và Giuseppe Peano) và hình học (nhờ vào công của David Hilbert). Tuy nhiên, vào đầu thế kỉ 20, lý thuyết tập hợp, một ngành toán mới phát minh bởi Georg Cantor, và được đẩy vào chỗ khủng hoảng bởi Bertrand Russell với sự khám phá ra nghịch lý nổi tiếng của ông ta (về tập hợp của các tập hợp không thuộc chính nó), đã chưa được công thức hóa. Nghịch lý Russell bao gồm quan sát rằng nếu như tập hợp x (của tập các tập hợp không phải là thành viên của chính nó) là một thành viên của chính nó, thì nó phải thuộc về tập hợp các tập hợp không thuộc về chính nó, và do vậy không thể thuộc về chính nó; mặt khác, nếu như tập x không thuộc chính nó, thì nó phải thuộc tập của các tập hợp không thuộc chính nó, và do vậy nó phải thuộc về chính nó.

Vấn đề tiên đề hóa lý thuyết tập hợp đã được giải quyết một cách tiềm ẩn khoảng hai mươi năm sau (nhờ vào công của Ernst Zermelo và Abraham Frankel) bằng cách một chuỗi các nguyên lý được cho phép trong việc xây dựng tất cả các tập hợp được sử dụng thật sự trong toán học, nhưng không loại trừ một cách rõ rệt khả năng tồn tại những tập hợp thuộc về chính nó. Trong luận án tiến sĩ năm 1925, von Neumann chứng tỏ có thể loại bỏ khả năng đó trong hai cách bù trừ lẫn nhau: "tiên đề nền tảng" và khái niệm "lớp".

Tiên đề nền tảng thiết lập rằng tất cả các tập hợp đều có thể xây dựng từ dưới lên trong một các bước theo thứ tự kế tiếp nhau bằng các nguyên lý của Zermelo và Frankel, trong một cách thức rằng nếu một tập hợp thuộc về một tập khác thì tập thứ nhất cần phải đi trước tập thứ hai trong trật tự (do vậy loại trừ khả năng một tập hợp thuộc về chính nó.) Để biểu diễn rằng sự thêm vào của các tiên đề mới vào các tiên đề khác không sản sinh ra các mâu thuẫn, von Neumann giới thiệu một phương pháp biểu diễn (gọi là "phương pháp các mô hình nội tại") mà sau này trở thành những công cụ quan trọng của lý thuyết tập hợp.

Cách tiếp cận thứ hai của vấn đề dựa vào khái niệm lớp (class), và định nghĩa một tập hợp như là một lớp thuộc về các lớp khác, trong khi một "lớp nhỏ hơn" được định nghĩa như là một lớp không thuộc về lớp nào khác. Trong khi, trong cách tiếp cận của Zermelo/Frankel, những tiên đề cản trở việc xây dựng một tập hợp của các tập hợp không thuộc về chính nó, trong cách tiếp cận của von Neumann, lớp của các tập hợp không thuộc về chính nó có thể được xây dựng, nhưng nó là một "lớp nhỏ hơn" chứ không phải là một tập hợp.

Với đóng góp này của von Neumann, hệ thống các tiên đề của lý thuyết tập hợp trở thành đủ hoàn chỉnh, và câu hỏi kế tiếp là liệu là nó đã xác định hay chưa, mà không cần phải cải tiến. Một câu trả lời phủ định khá mạnh đưa ra vào tháng 9 năm 1930 tại Hội nghị toán học lịch sử tại Konigsberg, mà trong đó Kurt Gödel công bố "định lý đầu tiên về sự không toàn vẹn" nổi tiếng của ông: các hệ thống tiên đề thông thường là không hoàn toàn, theo ý nghĩa là chúng không thể chứng minh được tất cả những sự thật có thể diễn tả được trong ngôn ngữ của hệ thống đó. Kết quả này đủ mới để làm bối rối các nhà toán học của thời gian đó. Nhưng von Neumann, tham dự trong hội nghị đó, đã khẳng định tiếng tăm của ông như một người suy nghĩ ra vấn đề ngay tức khắc, và dưới một tháng sau đã có khả năng liên lạc với chính Gödel một hệ quả thú vị của định lý của ông: những hệ thống tiên đề thông thường là không có khả năng diễn tả sự nhất quán của chính chúng. Chính xác là hệ quả này đã thu hút được nhiều sự chú ý nhất, ngay cả nếu như nguyên thủy Gödel chỉ xem nó như là một điều tò mò, và có thể suy ra nó một cách độc lập (chính vì lý do này mà kết quả được gọi là "định lý Gödel thứ hai", mà không nhắc đến tên của von Neumann).

Vật lý lượng tử
Tại Hội nghị Toán học Quốc tế (International Congress of Mathematicians) năm 1900, David Hilbert trình bày danh sách nổi tiếng của ông về 23 bài toán được xem là trung tâm cho sự phát triển của toán học trong thế kỉ mới: bài toán thứ 6 trong danh sách này là "sự tiên đề hóa các lý thuyết vật lý". Trong các lý thuyết vật lý mới của thế kỉ chỉ một ngành là chưa nhận được một đối xử như vậy cho đến cuối thập niên 1930, đó là vật lý lượng tử (quantum mechanics - QM). Thật ra, chính QM nhận thấy rằng, vào thời gian đó, ở trong một điều kiện khủng hoảng về căn bản cũng giống như lý thuyết tập hợp vào đầu thế kỉ, đối diện với những vấn đề có bản chất cả triết lý lẫn kỹ thuật: một mặt, sự bất định rõ ràng của nó không được thu gọn về một giải thích mang dạng có thể định trước được, như là Albert Einstein tin rằng nó phải như vậy để hoàn toàn và đầy đủ; mặt khác, vẫn tồn tại hai mô hình gần đúng độc lập nhưng tương đương nhau, một là mô hình "cơ học ma trận" của Werner Heisenberg và mô hình "cơ học sóng" của Erwin Schrödinger, thế nhưng vẫn không có một mô hình lý thuyết thống nhất thỏa mãn.

Sau khi hoàn thành việc tiên đề hóa lý thuyết tập hợp, von Neumann bắt đầu đối đầu với việc tiên đề hóa vật lý lượng tử. Vào năm 1926, ông ngay lập tức nhận ra rằng một hệ lượng tử có thể được xem như là một điểm trong không gian Hilbert, tương tự như 6N chiều không gian (N là số hạt, 3 tọa độ chung và 3 động lượng chính tắc cho mỗi hạt) không gian của các pha trong cơ học cổ điển nhưng thay vào đó bây giờ là với vô hạn chiều (tương ứng với vô hạn số các trạng thái có thể xảy ra của hệ thống): các giá trị vật lý truyền thống (v.d. vị trí và momentum) do đó có thể được biểu diễn như là các toán tử tuyến tính nào đó tác động trong các không gian này. "Vật lý học" của cơ học lượng tử do đó được thu gọn về "toán học" của các toán tử tuyến tính Hermitian trong các không gian Hilbert. Ví dụ, nguyên lý bất định nổi tiếng của Heisenberg, theo đó sự xác định vị trí của một hạt sẽ ngăn chặn sự xác định momentum của nó và ngược lại, được diễn dịch thành sự "phi giao hoán" của hai toán tử tương ứng. Mô hình toán học mới này bao gồm cả những trường hợp đặc biệt là những mô hình của cả Heisenberg và Schrödinger, và tích lũy trong cuốn sách kinh điển năm 1932 với tựa đề The Mathematical Foundations of Quantum Mechanics (Những nền tảng toán học của cơ học lượng tử). Tuy vậy, các nhà vật lý, nhìn chung, cuối cùng vẫn thích một cách tiếp cận khác với của von Neumann (được xem như là rất đẹp và thỏa mãn yêu cầu bởi các nhà toán học). Cách tiếp cận đó được đưa ra vào năm 1930 bởi Paul Dirac và dựa vào một kiểu hàm số lạ (gọi là "delta của Dirac") vốn bị chỉ trích gay gắt bởi von Neumann.

Trong bất kì trường hợp nào đi nữa, cách xử lý trừu tượng của von Neumann cũng cho phép ông đương đầu với vấn đề hết sức căn bản của xác định và bất định. Trong cuốn sách của mình ông biểu diễn một định lý mà theo đó vật lý lượng tử không thể được bắt nguồn bằng những xấp xỉ thống kê từ một lý thuyết xác định thuộc kiểu được sử dụng trong cơ học cổ điển. Cách biểu diễn này chứa đựng một lỗi về khái niệm, nhưng nó đã giúp mở ra một hướng nghiên cứu mà, thông qua công trình của John Stuart Bell vào 1964 về Định lý Bell và những thí nghiệm của Alain Aspect vào năm 1982, cuối cùng cho thấy rằng vật lý lượng tử thật sự cần một "khái niệm thực tế" (notion of reality) khác hẳn với của vật lý cổ điển.

Trong một công trình đi kèm vào năm 1936, von Neumann chứng minh (cùng với Garrett Birkhoff) rằng vật lý lượng tử cũng cần một loại logic khác hẳn với thứ logic cổ điển. Chẳng hạn, ánh sáng (hạt photon) không thể đi qua hai bộ lọc tiếp nối nhau được phân cực vuông góc lẫn nhau (v.d. một theo phương ngang và một theo phương đứng), và do vậy, a fortiori (hơn thế nữa), nó không thể xuyên qua một bộ lọc thứ ba được phân cực chéo thêm vào hai bộ lọc kia, dù là đặt trước hay đặt sau chúng. Nhưng nếu như bộ lọc thứ ba này được thêm vào ở vị trí "chính giữa" hai cái kia, thì các photon sẽ thật sự đi xuyên qua. Và sự kiện thực nghiệm này được diễn dịch thành logic như là "tính phi giao hoán" của phép giao . Nó cũng cho thấy rằng những luật phân phối của logic cổ điển,  và
, là không còn đúng được nữa cho lý thuyết vật lý lượng tử. Lý do cho việc này là vì một phép giao lượng tử, không giống như trường hợp phép giao cổ điển, có thể là đúng khi cả hai mệnh đề trong phép giao đều sai và điều này, chính nó, là vì trong vật lý lượng tử thường xuyên xảy ra một cặp khả năng (pair of alternatives) là xác định về ngữ nghĩa, trong khi mỗi thành phần là bất định. Tính chất này có thể được minh họa bởi một ví dụ đơn giản. Giả sử chúng ta đang xem xét các hạt (chẳng hạn như electron) với spin (momentum góc) không phải là các số nguyên mà chỉ có hai giá trị xảy ra: dương hay âm. Sau đó, một nguyên lý bất định thiết lập rằng spin, tương đối với hai trục khác nhau (v.d. x và y) cho kết quả là một cặp các giá trị không tương thích nhau. Giả sử rằng trạng thái ɸ của một electron nào đó kiểm chứng mệnh đề "spin của electron x có giá trị dương". Dựa vào quy luật bất định, giá trị của spin theo trục y sẽ hoàn toàn bất định cho ɸ. Do đó, ɸ không thể kiểm chứng cả mệnh đề "spin theo trục y dương" hay là mệnh đề "spin theo trục y âm." Dù thế nào đi nữa, giao của hai mệnh đề "spin theo trục y là dương hay spin theo trục y là âm" phải đúng cho ɸ. Trong trường hợp phân phối, do đó là có thể có tình huống mà trong đó , trong khi .

Kinh tế
Cho đến thập niên 1930, ngành kinh tế dường như liên quan đến việc sử dụng rất nhiều toán và số liệu; thế nhưng hầu hết những thứ này là nông cạn hoặc không liên quan một cách thích hợp. Nó được sử dụng, phần lớn, để đưa ra những công thức chính xác nhưng vô dụng và những lời giải cho những vấn đề mà trong thực tế, về bản chất là không rõ ràng. Kinh tế thấy mình trong một tình trạng giống như vật lý trong thế kỉ 17: vẫn đang chờ sự phát triển của một ngôn ngữ thích hợp để diễn tả và giải quyết các vấn đề của minh. Trong khi vật lý, dĩ nhiên, đã tìm ra ngôn ngữ trong phép tích vi tích phân, von Neumann đề nghị ngôn ngữ lý thuyết trò chơi và lý thuyết về các cân bằng tổng quát cho kinh tế.

Đóng góp đáng kể đầu tiên của ông là định lý minimax vào năm 1928. Định lý này thiết lập rằng trong những trò chơi tổng bằng không vơí thông tin đầy đủ (nghĩa là, trong đó, những người chơi biết trước chiến thuật của đối phương cũng như hệ quả của chúng) có tồn tại một chiến thuật cho phép cả hai người chơi tối thiểu hóa (minimize) giá trị tổn thất cực đại (maximum losses) của họ (do vậy có tên là minimax). Đặc biệt là, khi xem xét tất cả mọi chiến lược, một người chơi phải xét tất cả các đối phó có thể của đối phương và giá trị tổn thất cực đại có thể xảy ra. Người chơi sau đó chơi theo chiến thuật với kết quả làm tối thiểu hóa tổn thất cực đại này. Một chiến thuật như vậy, làm tối thiểu tổn thất cực đại, được gọi là tối ưu cho cả hai người chơi trong trường hợp minimax của họ là bằng nhau (theo giá trị tuyệt đối) và ngược dấu nhau. Nếu như giá trị chung là zero, trò chơi trở nên vô nghĩa.

Von Neumann dần dần cải tiến và mở rộng định lý minimax để bao gồm cả những trò chơi có thông tin không hoàn toàn và những trò chơi có nhiều hơn hai người chơi. Công trình này được dồn lại trong cuốn sáck kinh điển năm 1944 với tựa đề The Theory of Games and Economic Behavior (Lý thuyết trò chơi và các cư xử kinh tế), cùng viết với Oskar Morgenstern.

Đóng góp quan trọng thứ hai của von Neumann trong lãnh vực này là lời giải, vào năm 1937, của một bài toán được mô tả lần đầu bởi Leon Walras vào năm 1874: sự tồn tại của các tình huống của thế cân bằng trong các mô hình toán học của thị trường phát triển dựa trên quy luật cung và cầu. Ông lần đầu tiên nhận ra rằng một mô hình như vậy nên được diễn tả thông qua các bất phương trình (như là ngày nay) chứ không phải là bằng các phương trình (như là được làm trước đây), và sau đó tìm ra một lời giải cho bài toán của Walras bằng cách áp dụng một định lý điểm bất động suy ra từ công trình của Luitzen Brouwer. Tầm quan trọng của công trình về cân bằng tổng quát và các phương pháp dùng các định lý điểm bất động được vinh dự bằng các giải Nobel năm 1972 cho Kenneth Arrow và, năm 1983, cho Gerard Debreu.

Von Neumann (và Morgenstern trong cuốn sách của họ năm 1944) là người đầu tiên sử dụng một phương pháp chứng minh, sử dụng trong lý thuyết trò chơi, biết đến như là đệ quy ngược  .

Vũ khí
Vào năm 1937 von Neumann, sau khi nhận được quyền công dân Mỹ, bắt đầu nghiên cứu về những vấn đề trong toán ứng dụng. Ông nhanh chóng trở thành một trong những chuyên gia hành đầu trong ngành chất nổ, và đã cố vấn rất nhiều cho quân đội, chủ yếu là Hải quân Hoa Kỳ (có thể là ông thích giao du với các đô đốc hơn là các tướng lĩnh vì nhóm thứ nhất thích uống rượu trong khi nhóm thứ hai chỉ thích cà phê).

Một kết quả chú ý trong ngành chất nổ là khám phá của các loại bom cực lớn có sức công phá nhiều hơn nếu chúng được nổ trước khi chạm đất bởi vì những lực phát sinh thêm do các sóng của vụ nổ (báo chí nói đơn giản hơn là von Neumann tìm ra rằng nên tránh mục tiêu hơn là đâm vào đó). Áp dụng nổi tiếng (hay tai tiếng) nhất của khám phá xảy ra vào ngày 6 và 9 tháng 8 năm 1945, khi hai quả bom nguyên tử phát nổ trên không trung của Hiroshima và Nagasaki, tại một độ cao được tính toán chính xác bởi chính von Neumann để chúng gây ra nhiều thiệt hại nhất.

Von Neumann đã được đưa vào Dự án Manhattan để giúp cho việc thiết kế kính nổ (explosive lense) cần để nén lõi plutonium của thiết bị trong thử nghiệm Trinity và vũ khí "Fat Man" thả xuống Nagasaki.

Từ một quan điểm chính trị, von Neumann là một thành viên của một ủy ban chọn ra các địa điểm có thể là "mục tiêu". Lựa chọn đầu tiên của von Neumann là thành phố Kyoto, bị loại bỏ bởi Bộ trưởng Chiến tranh Henry Stimson.

Sau chiến tranh, Robert Oppenheimer đã đưa ra nhận xét nổi tiếng rằng các nhà vật lý đã có "tội lỗi" do kết quả của việc phát triển những quả bom nguyên tử đầu tiên. Von Neumann trả lời hơi diễu cợt rằng "đôi khi một người thú tội để kể công cho mình." Trong trường hợp nào đi nữa, ông tiếp tục không lay chuyển trong công trình này và cuối cùng, cùng với Edward Teller, là một người duy trì các đề án kế tiếp về việc chế tạo bom hydrogen. Von Neumann đã hợp tác với điệp viên Klaus Fuchs về việc phát triển bom hydrogen, và hai người nộp bằng sáng chế bí mật Improvement in Methods and Means for Utilizing Nuclear Energy (Cải tiến các phương pháp và phương tiện sử dụng năng lượng hạt nhân) vào năm 1946, đưa ra một cách sử dụng vụ nổ bom phân hạt để nén nhiên liệu nhiệt hạch trước khi cố gắng khai hỏa một phản ứng nhiệt hạch. (Herken, pp. 171, 374). Mặc dù đây không phải là lời giải cho thiết kế thành công của bom hydrogen - thiết kế Teller-Ulam - sau này được đánh giá là một bước đi đúng hướng, mặc dù nó không được theo ngay lúc đó.

Các việc làm của von Neumann về bom hydrogen cũng nằm trong lãnh vực máy tính, khi ông và Stanislaw Ulam phát triển các chương trình mô phỏng trên máy tính về một loại máy tính mới của von Neumann cần thiết cho các tính toán thủy động lực học. Trong thời này ông đóng góp vào sự phát triển của phương pháp Monte Carlo, cho phép các bài toán rất phức tạp có thể xấp xỉ thông qua việc sử dụng số ngẫu nhiên. Bởi vì sử dụng danh sách của các số "thực sự" ngẫu nhiên là hết sức chậm trên máy ENIAC, von Neumann phát triển một dạng thô của việc tạo ra các số ngẫu nhiên giả (pseudorandom number), sử dụng phương pháp bình phương giữa. Mặc dù phương pháp này đã bị phê phán sau này là quá thô, von Neumann nhận thức được điều đó vào thời gian đó: ông dùng bởi vì nó nhanh hơn (theo thời gian tính toán) các phương pháp khác mà ông có vào thời điểm đó, và cũng để ý rằng khi phương pháp này cho ra sai số quá lớn, nó rất dễ nhận thấy, không như các phương pháp khác có thể không đúng một cách tinh vi.

Vào năm 1952, quả bom hydrogen đầu tiên, Ivy Mike, được khai hỏa ở Eniwetok Atoll.

Khoa học máy tính
Tên của von Neumann được dùng trong kiến trúc von Neumann được dùng trong hầu hết các loại máy tính, bởi vì các tác phẩm của ông về khái niệm này; mặc dù nhiều người cảm thấy cách đặt tên này đã bỏ qua các đóng góp của J. Presper Eckert và John William Mauchly cũng làm việc với các khái niệm đó trong công trình về máy ENIAC. Hầu hết các máy tính tại nhà, microcomputer, minicomputer và máy tính mainframe đều là máy tính von Neumann. Ông cũng là người sáng lập ra ngành cellular automata mà không cần dùng đến máy tính, xây dựng những ví dụ đầu tiên của automata có khả năng tự nhân đôi chỉ bằng bút chì và giấy vẽ. Khái niệm về một máy xây dựng tổng quát được trích ra từ cuốn Theory of Self Reproducing Automata (Lý thuyết Automata tự sinh sản) xuất bản sau khi ông qua đời. Thuật ngữ "máy von Neumann" cũng được dùng để chỉ về những loại máy móc có thể tự nhân đôi. Von Neumann chứng minh rằng cách hiệu quả nhất cho các vụ khai mỏ cực lớn như khai mỏ toàn bộ Mặt Trăng hay vanh đai tiểu hành tinh (asteroid belt) có thể đạt được bằng các máy móc tự nhân đôi được, để dựa vào sự phát triển theo hàm mũ của những cơ chế như vậy.

Thêm vào các công trình về kiến trúc máy tính, ông được cho là có ít nhất một đóng góp trong việc nghiên cứu thuật toán. Donald Knuth, vào năm 1945, đã dùng von Neumann như là người phát minh ra thuật toán được nhiều người biết đến của Knuth: thuật toán sắp xếp trộn (merge sort), trong đó hai nửa của một mảng được sắp xếp một cách đệ quy rồi trộn lại với nhau.

Ông cũng bận rộn trong việc thăm dò các bài toán trong lãnh vực thủy khí động lực diễn toán. Cùng với R. D. Richtmyer ông phát triển khái niệm độ nhớt nhân tạo, sau đó trở thành cơ sở cho việc nghiên cứu sóng chấn động. Công bằng mà nói, chúng ta có thể sẽ không biết nhiều về vật lý thiên văn, và đã không phát triển được các loại động cơ phản lực và tên lửa, nếu không có công trình đó. Vấn đề được giải quyết khi máy tính cố gắng giải các bài toán thủy khí động lực học, các chương trình đặt quá nhiều điểm lưới tại những điểm mà sóng chấn động là không liên tục. Khái niệm "độ nhớt nhân tạo" là một kĩ thuật tính toán nhằm làm trơn phần nào sự truyền chấn động mà không vi phạm nhiều về mặt cơ sở vật lý.

Các khả năng được nhận định
John von Neumann có khả năng giải quyết cũng một lúc trong đầu nhiều vấn đề phức tạp. Eugene Wigne viết rằng, một khi Neumann làm việc, "người có một khả năng làm việc hoàn hảo như một bánh răng trong động cơ mà độ chính xác đến từng inch". Israel Halperin cũng nói rằng:"đuổi kịp với anh ấy hầu như là chuyện không tưởng. Như người đi chiếc xe 3 bánh đang đuổi một chiếc xe hơi".  Edward Teller "Neumann có thể dễ dàng thể hiện mình trội hơn bất cứ người nào mà anh ấy gặp. Tôi có lẽ chẳng bao giờ sánh với Neumann được". Và Teller bonus "Neumann có thể duy trì một cuộc trò chuyện với đứa con trai 3 tuổi của tôi như 2 người bạn đang trò chuyện với nhau, và tôi tự hỏi rằng liệu có phải anh ấy dùng cùng quy tắc ấy để nói chuyện với những người còn lại?. Hầu như mọi người trốn tránh hành đông suy nghĩ nếu có thể, một số người nghiện suy nghĩ, nhưng Neumann thực sự thích thú với việc suy nghĩ"

Lothar Wolfgang Nordheim tả John von Neumann là người có khả năng suy nghĩ nhanh nhất mà ông ấy từng gặp và Jacob Bronowski "Anh ấy là người thông thái nhất mà tôi biết. Là một thiên tài". George Pólya, giảng viên tại ETH Zürich khi von Neumann tham dự với tư cách là một sinh viên, nói rằng "Johnny là một học sinh duy nhất tôi phải dè chừng. Nếu trong giờ họ có bất kỳ vấn đề nào mà tôi không giải được, hoặc chưa được giải quyết, thì như một điều bình thường rằng tại cuối buổi học tôi sẽ gặp được Johnny đến bên cùng với tờ giấy nháp, vài dòng chữ nguệch ngoạc và vấn đề được giải quyết một cách trọn vẹn"

Chính trị và các vấn đề xã hội
Von Neumann đã trải qua một sự nghiệp hàn lâm nhanh như chớp tương tự như vận tốc của trí tuệ của ông, ở tuổi 29 đạt được một trong năm vị trí giáo sư tại viện Institute for Advanced Study vừa thành lập tại Đại học Princeton (một vị trí khác là của Albert Einstein). Ông do vậy dường như có tham vọng vươn ra các ngành khoa học khác để thỏa mãn cá tính tham vọng của mình, và hợp tác với rất nhiều tập đoàn công nghiệp quân sự của Mỹ. Ông là cố vấn thường xuyên của CIA, Quân đội Hoa Kỳ, RAND Corporation, Standard Oil, IBM và nhiều công ty khác.

Như là Chủ tịch của "Ủy ban Tên lửa von Neumann" đầu tiên, và như là một thành viên của Commission for Atomic Energy sau này, bắt đầu từ 1953 cho đến cái chết của ông vào 1957, ông là khoa học gia với nhiều uy thế chính trị nhất ở Mỹ. Thông qua ủy ban của ông, ông phát triển nhiều tình huống khác nhau của việc chạy đua vũ trang hạt nhân, sự phát triển của các tên lửa liên lục địa và các tên lửa phóng lên từ tàu ngầm mang đầu đạn hạt nhân, và thế cân bằng chiến lược còn nhiều tranh cãi gọi là Chắc chắn Hủy diệt lẫn nhau (Mutually Assured Destruction). Có thể nói ông là bộ óc đằng sau các khía cạnh "khoa học" của Chiến tranh Lạnh đã tạo ra điều kiện trong bốn mươi năm của thế giới phương Tây.

Ông chết, bi thảm nhưng cũng trớ trêu, vì ung thư xương và ung thư tuyến tụy có thể là do nhiễm phóng xạ trong những thử nghiệm hạt nhân tiến hành tại Bikini Atoll vào năm 1946, những thử nghiệm mà các biện pháp an toàn cho quan sát viên đã được ông kiên trì bảo vệ nhiều năm trước đó. Giường hấp hối của von Neumann đặt dưới sự canh phòng cẩn mật của quân đội, và ông bị tẩm thuốc mê, để ông không vô tình tiết lộ các bí mật quân sự mà ông phải giữ kín.

Vinh danh
Giải thưởng John von Neumann của Institute for Operations Research and Management Science (INFORMS, trước đó là TIMS-ORSA) được trao năm cho cá nhân (hay đôi khi một nhóm) đã đóng góp một cách cơ bản và liên tục vào lý thuyết vận trù học (operations research) và các khoa học quản lý.

Huy chương IEEE John von Neumann được thưởng hàng năm bởi tổ chức IEEE "cho các kết quả xuất sắc đạt được trong khoa học và kỹ thuật có liên quan đến máy tính."

Bài giảng John von Neumann (John von Neumann Lecture) được trình bày hàng năm tại Society for Industrial and Applied Mathematics (SIAM) bởi một nghiên cứu viên đã đóng góp nhiều vào toán ứng dụng; người giảng cũng được thưởng cho một khoản tiền.

Von Neumann, một miệng hố trên Mặt Trăng, được đặt theo tên John von Neumann.

Hiệp hội các khoa học gia máy tính của Hungary, Neumann János Számítógéptudományi Társaság, được đặt theo tên John von Neumann.

Vào 4 tháng 5 năm 2005 Bưu điện Hoa Kỳ phát hành chuỗi các tem kỉ niệm các khoa học gia Mỹ, một tập bốn tem loại 37-xu tự dính. Các nhà khoa học được minh họa là John von Neumann, Barbara McClintock, Josiah Willard Gibbs và Richard Feynman.

Tham khảo
Heims, Steve J., 1980. John von Neumann and Norbert Wiener, from Mathematics to the technologies of life and death. MIT Press.
Herken, Gregg, 2002. Brotherhood of the Bomb: The Tangled Lives and Loyalties of Robert Oppenheimer, Ernest Lawrence, and Edward Teller.
Israel, Giorgio, and Gasca, Ana Millan, 1995. The World as a Mathematical Game: John von Neumann, Twentieth Century Scientist.
Macrae, Norman, 1992. John von Neumann.

Đọc thêm

Jean van Heijenoort, 1967. A Source Book in Mathematical Logic, 1879-1931. Harvard Univ. Press.
1923. "On the introduction of transfinite numbers," 346-54.
1925. "An axiomatization of set theory," 393-413.
 1932. "Mathematical Foundations of Quantum Mechanics", Beyer, R. T., trans. Princeton U. Press.
 1944. (with 'Oskar Morgenstern) Theory of Games and Economic Behavior. Princeton Univ. Press.
 1966. (with Arthur W. Burks) Theory of Self-Reproducing Automata. Univ. of Illinois Press.

Nguồn thứ hai:
Aspray, William, 1990. John von Neumann and the Origins of Modern Computing.
Dalla Chiara, Maria Luisa and Giuntini, Roberto 1997, La Logica Quantistica in Boniolo, Giovani, ed., Filosofia della Fisica (Philosophy of Physics). Bruno Mondadori.
Goldstine, Herman, 1980. The Computer from Pascal to von Neumann.
Poundstone, William. Prisoner's Dilemma: John von Neumann, Game Theory and the Puzzle of the Bomb. 1992.
1958, Bulletin of the American Mathemetical Society 64.
1990. Proceedings of the American Mathematical Society Symposia in Pure Mathematics 50.

Học sinh
 Donald B. Gillies, học sinh PhD của John Von Neumann.
 John P. Mayberry, học sinh PhD của John Von Neumann.

Xem thêm
 Đại số Von Neumann
 Phỏng đoán của Von Neumann
 Định lý Stone–von Neumann
 Lý thuyết tập hợp Von Neumann–Bernays–Gödel
 Định lý giao hoán kép Von Neumann
 Von Neumann regular ring
 Cấu trúc Von Neumann

Tham khảo

Liên kết ngoài

John von Neumann's contribution to economic science  — By Maria Joao Cardoso De Pina Cabral, International Social Science Review, Fall-Winter 2003
Von Neumann vs. Dirac — article from Stanford Encyclopedia of Philosophy which contains in-depth discussion of the relative historical significance and technical differences between the mathematical formulations of QM as carried out by Von Neumann and by Dirac.
A Discussion of Artificial Viscosity
Von Neumann's Universe, audio talk by George Dyson from ITConversations.com
 , article by Stephen Wolfram on Neumann's 100th birthday.

His biography at Hungary.hu
Bibliography of von Neumann's works
Annotated bibliography for John von Neumann from the Alsos Digital Library for Nuclear Issues

Dự án Manhattan
Neumann, John von
Neumann, John von
Neumann, John von
Neumann, John von
Nhà toán học thế kỷ 20
Quý tộc Áo
Sinh năm 1903
Mất năm 1957
Người đoạt Huy chương Tự do Tổng thống
Nhà lý thuyết tập hợp
Tín hữu Công giáo La Mã Hoa Kỳ


title: Osmia brevis

text:
Osmia brevis là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cresson mô tả khoa học năm 1864.

Chú thích

Tham khảo

Osmia
Động vật được mô tả năm 1864


title: Dãy núi Con Voi

text:
Dãy núi Con Voi là một dãy núi ở vùng Đông Bắc Việt Nam, ngăn cách thung lũng sông Thao (sông Hồng) với thung lũng sông Chảy. Dãy này nói chung cao trên 1000 m. Đỉnh cao nhất là núi Cái, cao 1450 m. Dãy núi dài khoảng 200 km, rộng khoảng 10 km. Hướng cơ bản của nó là tây bắc-đông nam. Hai bên sườn dãy núi thấp dần xuống thành những vùng đồi xen lẫn núi thấp 500–500 m.

Dãy núi Con Voi là phần cuối cùng của đới trượt cắt Sông Hồng chạy dài từ Vân Nam Trung Quốc xuống Đông Bắc Việt Nam được hình thành cách đây khoảng 23 đến 25 triệu năm. Nó được cấu tạo bằng paragneis phân phiến, migmatit, amphibolit và mylonit.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Con Voi
Núi tại Lào Cai
Núi tại Yên Bái
Đông Bắc Bộ


title: 10010 Rudruna

text:
10010 Rudruna (1978 PW3) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 9 tháng 8 năm 1978 by husband và wife team Nikolai và Lyudmila Chernykh ở Đài vật lý thiên văn Crimean. Nó được đặt theo tên Peoples' Friendship University of Russia.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 10010 Rudruna

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1978


title: Melanoxanthus bilineatus

text:
Melanoxanthus bilineatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1934.

Chú thích

Tham khảo

Melanoxanthus


title: 29401 Asterix

text:
29401 Asterix (1996 TE) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 1 tháng 10 năm 1996 bởi M. Tichy và Z. Moravec ở Klet. Nó được đặt theo tên the French comic character Asterix.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 29401 Asterix

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Zdeněk Moravec
Được phát hiện bởi Miloš Tichý
Thiên thể phát hiện năm 1996


title: Macroglossum wolframmeyi

text:
Macroglossum wolframmeyi là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó được tìm thấy ở Philippines (đảo Cuyo).

Chú thích

Tham khảo

Macroglossum


title: 5819 Lauretta

text:
(5819) Lauretta là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện ngày 29 tháng 10 năm 1989 bởi Schelte J. Bus ở Cerro Tololo. Nó được đặt theo tên Dr. Dante Lauretta.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Schelte J. Bus
Thiên thể phát hiện năm 1989


title: Ceratina warnckei

text:
Ceratina warnckei là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Terzo mô tả khoa học năm 1998.

Chú thích

Tham khảo

Ceratina
Động vật được mô tả năm 1998


title: Meryta brachypoda

text:
Meryta brachypoda là một loài thực vật thuộc họ Araliaceae. Loài này có ở Polynésie thuộc Pháp và Pitcairn.

Chú thích

Tham khảo
 Florence, J. 1998. Meryta brachypoda. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 8 năm 2007.

Meryta
Thực vật quần đảo Tubuai


title: HMS Euryalus (42)

text:
HMS Euryalus (42) là một tàu tuần dương hạng nhẹ thuộc lớp Dido của Hải quân Hoàng gia Anh Quốc được đưa ra hoạt động trong Chiến tranh Thế giới thứ hai. Nó đã tham gia nhiều hoạt động trong chiến tranh, chủ yếu là tại Mặt trận Địa Trung Hải; và sau chiến tranh nó vẫn tiếp tục phục vụ, vẫn hầu hết là tại Địa Trung Hải và Trung Đông, cho đến khi ngừng hoạt động vào năm 1954 và tháo dỡ vào năm 1959.

Thiết kế và chế tạo
Euryalus được chế tạo tại Xưởng tàu Chatham, Anh Quốc, được đặt lườn vào ngày 21 tháng 10 năm 1937. Nó được hạ thủy vào ngày 6 tháng 6 năm 1939 và được đưa ra hoạt động vào ngày 30 tháng 6 năm 1941. Euryalus là chiếc tàu tuần dương cuối cùng được đóng tại Chatham.

Lịch sử hoạt động

Địa Trung Hải

Từ tháng 9 đến tháng 11 năm 1941, Euryalus là một đơn vị của Hải đội Tuần dương 15 với nhiệm vụ hộ tống gần cho các đoàn tàu vận tải trên đường đi từ Gibraltar đến Malta. Vào tháng 12, cùng với các tàu tuần dương Sheffield, Kenya và Edinburgh, nó tiến hành cuộc tấn công vào tuyến đường tiếp tế của Đức và Ý đến Bắc Phi; và vào cuối tháng đó đã nả pháo xuống Derna. Trong thành phần của Lực lượng "B" dưới quyền chỉ huy của Chuẩn đô đốc Philip Vian, cùng với các tàu tuần dương Naiad và Carlisle và tám tàu khu trục, Euryalus đã lên đường để đưa chiếc tàu chở dầu Breconshire từ Alexandria đến Malta.

Ngày 17 tháng 12 năm 1941, chúng gia nhập cùng với lực lượng "K". Các cuộc không kích của máy bay Ý không mang lại kết quả; và do báo cáo từ một máy bay trinh sát Ý, Đô đốc Iachino cho chuyển hướng lực lượng đặc nhiệm của mình về phía các con tàu Anh và giao chiến không lâu sau khi trời tối. Cả hai phía đều không đạt được kết quả nào, vì cả hai lực lượng đều ra sức bảo vệ toàn tàu vận tải của phe mình mà không nhận thức ra mục tiêu rất đáng giá của đối phương. Vào ngày 18 tháng 12, lực lượng của Đô đốc Vian quay trở về Alexandria; và khi các lưới chắn lối ra vào cảng được mở ra cho các con tàu quay về, ba nhóm ngư lôi có người lái xuất phát từ tàu ngầm Ý Sciré đã nương theo đó xâm nhập vào bên trong cảng, và đã đặt các khối bộc phá bên dưới lườn những chiếc thiết giáp hạm Queen Elizabeth và Valiant cùng tàu chở dầu Na Uy Sagona; tất cả đều bị chìm xuống đáy cảng nông và bị hư hại nặng. Tàu khu trục Jervis neo cập bên mạn chiếc tàu chở dầu cũng bị hư hại.

Vào tháng 1 năm 1942, Euryalus lên đường hướng đến Malta cùng với tàu vận tải Glengyle; ngày 16 tháng 1, nó được sử dụng trong thành phần Lực lượng "B" hộ tống cho một đoàn tàu vận tải đi về phía Malta. Đến tháng 2, Lực lượng "B" khởi hành từ Alexandria để gặp gỡ tàu tuần dương Cleopatra và tàu khu trục Kingston đang đến từ Malta. Vào tháng 3, tàu ngầm Đức U-565 đã đánh chìm Naiad vốn đang là soái hạm của Đô đốc Vian về phía Bắc Sollum, khiến 82 người tử trận. Ngày 21 tháng 1, Euryalus hoạt động như một lực lượng bảo vệ cho một đoàn tàu vận tải tiếp liệu đi đến Malta, v̀a vào ngày hôm sau đoàn tàu bị lực lượng Ý phát hiện.

Trận Sirte thứ hai

Thiết giáp hạm Ý tiến đến gần trong một cơn gió mạnh và tầm nhìn hạn chế, cố gắng chen vào giữa đoàn tàu vận tải và Malta. Tuy nhiên, thời tiết biển động cùng chiến thuật khéo léo của Đô đốc Vian trong việc sử dụng màn khói ngụy trang đã ngăn trở các pháo thủ Ý đến mức chỉ có các tàu khu trục Havock và Kingston bị hư hại đáng kể bởi những phát suýt trúng, nhưng vẫn sống sót và phóng các quả ngư lôi của chúng nhắm vào đối phương. Thiết giáp hạm Ý Littorio bị hỏa lực hải pháo của các tàu tuần dương bắn trúng, và một trong các tàu tuần dương đối phương bị bắn cháy phía đuôi tàu, nhưng những quả ngư lôi của các tàu khu trục đều bị trượt. Littorio quay mũi, cùng với hải đội đối phương rút lui về hướng Đông Bắc. Euryalus chỉ bị hư hại nhẹ bởi mảnh đạn, và đoàn tàu vận tải vẫn xoay xở để tiếp tục đi đến được Malta. Nhưng không may là đoàn tàu vận tải lại bị máy bay ném bom Đức tấn công dữ dội và bị mất thêm sáu tàu buôn. Chỉ khoảng một phần năm của 26.000 tấn hàng tiếp liệu rời Ai Cập được chất dỡ lên bờ. Trong chuyến quay trở về Alexandria, Lực lượng "B" chịu đựng những hư hại đáng kể do bão.

Đoàn tàu vận tải Malta
Trong tháng 6, có thêm hai đoàn tàu vận tải lên đường hướng đến Malta: chiến dịch Harpoon từ Gibraltar và chiến dịch Vigorous từ Alexandria. Euryalus được sử dụng để hộ tống trong thành phần Hải đội Tuần dương 15, vốn còn bao gồm Cleopatra, Dido, Hermione, Arethusa và Coventry. Ở về phía Nam đảo Crete, Hermione bị tàu ngầm Đức U-205 đánh chìm. Trong số sáu tàu buôn trong đoàn tàu vận tải "Harpoon", chỉ có hai chiếc đến được Malta với 15.000 tấn hàng tiếp liệu. Đoàn tàu vận tải "Vigorous" không thể đến đích: khi còn cách Malta 1.100 km (600 dặm), trong tình trạng thiếu hụt đạn dược và nhiên liệu, Đô đốc Vian buộc phải ra lệnh rút lui.

Ngày 19 tháng 7 năm 1942, Euryalus cùng Dido và bốn tàu khu trục chịu trách nhiệm bắn phá Mersa Matruh. Đến tháng 11, Chiến dịch Stone Age được tiến hành với một đoàn tàu vận tải bao gồm bốn tàu buôn được hộ tống bởi Euryalus, Dido, Arethusa và mười tàu khu trục. Chúng di chuyển từ Alexandria đến Malta bất chấp các cuộc không kích nặng nề của Đức, trong đó Arethusa bị hư hại nặng ở về phía Bắc Derna vào ngày 18 tháng 11 đến mức nó phải quay về Alexandria. Bốn tàu vận tải đã đến được Malta một cách kỳ diệu, sự kiện này được xem như là hòn đảo đã hoàn toàn được giải vây.

Trong đêm 22-23 tháng 1 năm 1943, Lực lượng "K" bao gồm Euryalus, Cleopatra và bốn tàu khu trục đã bắn pháo vào những con đường rút lui của lực lượng xe tăng cơ giới Đức-Ý gần Zuara, Libya. Tripoli được triệt thoái dưới sự bảo vệ của các lực lượng bọc hậu vào ngày 23 tháng 1. Ngày 5 tháng 6, Euryalus, Aurora, Newfoundland, Orion và Penelope cùng tám tàu khu trục và ba xuồng phóng lôi đã tấn công đảo Pantelleria. Sau khi bắn pháo và ném bom chuẩn bị, lực lượng đổ bộ bao gồm Sư đoàn 1 Anh xuất hiện trên đảo. Trong đêm 10-11 tháng 1, pháo đài trên đảo đầu hàng.

Đổ bộ Sicilia
Vào ngày 9 tháng 7 năm 1943, Euryalus cùng với Cleopatra, các thiết giáp hạm Nelson, Rodney và tàu sân bay Indomitable gặp gỡ tại vịnh Sirte, nơi chúng chờ đợi để gia nhập một đoàn tàu vận tải bao gồm 60 tàu hàng, năm tàu chở dầu và 29 tàu đổ bộ, vốn là một phần của lực lượng tấn công đến từ Alexandria và Port Said để tiến hành Chiến dịch Huskey, cuộc đổ bộ lực lượng Đồng Minh lên Sicilia. Vào ngày 14 tháng 7, đang khi tuần tra trong biển Ionian cùng các thiết giáp hạm Nelson, Rodney, Warspite, Valiant và mười tám tàu khu trục, họ bị máy bay ném ngư lôi Ý tấn công, Euryalus và Cleopatra suýt bị đánh trúng. Tuy nhiên hai ngày sau đó Indomitable lại bị đánh trúng.

Trong tháng 8 năm 1943, Euryalus cùng với Dido, Sirius và bốn tàu khu trục đã bắn phá cầu trên vịnh Eufemia Calibria, hỗ trợ cho Tập đoàn quân 8 của Trung tướng Clarke trong vịnh Solerno, dưới sự chỉ đạo chiến dịch chung của Đô đốc Andrew Cunningham tại Malta. Euryalus đã cùng với Scylla, Charybdis, tàu sân bay hạng nhẹ Unicorn, các tàu sân bay hộ tống Battler, Attacker, Hunter, Stalker và chín tàu khu trục hình thành nên Lực lượng Đặc nhiệm "88". Đến tháng 10 năm 1943, Euryalus cuối cùng quay trở về Clyde, Anh Quốc thực hiện một đợt đại tu đã bị trì hoãn khá lâu.

Viễn Đông
Sau khi hoàn tất việc tái trang bị, vào tháng 7 năm 1944, Euryalus được đưa về hoạt động cùng Hạm đội Nhà. Đến tháng 10, Euryalus hoạt động tại vùng biển Na Uy trong thành phần lực lượng tuần tra các tuyến hàng hải của Đức ngoài khơi Na Uy gần Frohavet, khi các tàu sân bay của lực lượng này làm nhiệm vụ rải mìn. Sang tháng 12 năm 1944, nó lên đường đi Viễn Đông.

Vào tháng 1 năm 1945, Euryalus được điều về Hải đội Tuần dương 5, một đơn vị của Lực lượng Đặc nhiệm "63" đặt căn cứ tại Trincomalee cho các hoạt động tại Thái Bình Dương. Lực lượng này bao gồm thiết giáp hạm King George V, các tàu sân bay Indomitable, Illustrious, Victorious, Indefatigable, các tàu tuần dương Argonaut, Black Prince và chín tàu khu trục; sau đó còn có sự tham gia của tàu tuần dương Ceylon và tàu khu trục Wessex. Vào ngày 20 tháng 1, lực lượng gặp gỡ ba chở tàu dầu tiếp liệu và tàu khu trục Urchin. Đến ngày 23 tháng 1, thời tiết ngoài khơi bờ biển Sumatra không cho phép các hoạt động không lực từ tàu sân bay; nhưng vào ngày hôm sau, máy bay đã cất cánh từ bốn tàu sân bay về phía Tây Nam Sumatra tiến hành không kích xuống phía Bắc Palembang. Sang ngày 29 tháng 1, máy bay tấn công các nhà máy lọc dầu tại Soengi-Gerong gần Palembang. Một nỗ lực của phía Nhật Bản nhằm phản công vào lực lượng đặc nhiệm sử dụng 12 máy bay ném bom đã bị các máy bay tuần tra chiến đấu ngăn chặn, và tất cả số máy bay ném bom đều bị bắn rơi bởi máy bay tiêm kích hay hỏa lực phòng không của hạm đội.

Thái Bình Dương
Sau khi hoàn tất việc tiếp nhiên liệu, vào ngày 30 tháng 1 năm 1945, lực lượng đặc nhiệm lên đường hướng đến Fremantle, đến nơi vào ngày 4 tháng 2. Trong tháng 3 họ hoạt động tại khu vực Trung Thái Bình Dương dưới quyền chỉ huy của Phó đô đốc Bernard Rawlings; hạm đội khởi hành từ Ulithi tham gia chuẩn bị cho việc đổ bộ lên Okinawa. Cuộc tấn công vào nhóm quần đảo Sakishima-Gunto phía Nam Ryukyu được tiến hành vào ngày 25 tháng 3, với mệnh lệnh vô hiệu hóa các sân bay tại đây. Lực lượng đặc nhiệm được tiếp tế từ ngày 28 đến ngày 30 tháng 3, và các cuộc tấn công được tiếp tục vào ngày 31 tháng 3. Các hoạt động tấn công cũng được tiến hành từ ngày 3 đến ngày 29 tháng 5; và trải qua một giai đoạn nghỉ ngơi ngắn trước khi lực lượng đặc nhiệm Anh xuất phát từ Leyte. Sau khi được tiếp tế vào ngày 3-4 tháng 6, họ tiến hành cuộc không kích từ tàu sân bay lên nhóm đảo Sakishima-Gunto. Euryalus cùng các tàu tuần dương Black Prince, Swiftsure, HMCS Uganda, HMNZS Gambia và bảy tàu khu trục đã tiến hành bắn pháo xuống các đảo và các sân bay. Tàu sân bay HMS Formidable bị một máy bay tấn công cảm tử Kamikaze đánh trúng trong khi Indomitable bị hư hại nhẹ.

Vào ngày 5 tháng 6 năm 1945, đối phương phản công mạnh vào hạm đội, gây hư hại cho các tàu sân bay Victorious và Formidable, và tàu khu trục Quilliam bị hư hại nặng do một vụ va chạm. Đến ngày 20 tháng 6, tàu tuần dương New Zealand HMNZS Achilles tham gia vào lực lượng đặc nhiệm. Sang ngày 16 tháng 7, lực lượng đặc nhiệm Anh hợp sức cùng các lực lượng hải quân Hoa Kỳ, khi các tàu sân bay tiến hành các đợt không kích ác liệt vào khu vực Tokyo-Yokohama. Vào ngày 2–3 tháng 8, các phi vụ được tung ra nhắm vào phía Bắc đảo Honshū, rồi đến lượt Hokkaidō vào ngày 9 tháng 8. Lực lượng đặc nhiệm được tiếp tế trong các ngày 11-12 tháng 8, và sau khi việc ngưng bắn được thỏa thuận, lực lượng Anh lên đường đi vịnh Subic chuẩn bị cho việc chiếm đóng Hong Kong.

Sau chiến tranh
Vào 17 tháng 2 năm 1947, Euryalus quay trở về Sheerness và được đưa về lực lượng dự bị. Nó được tái trang bị từ năm 1947 đến năm 1948. Đến tháng 1 năm 1948, Euryalus tái hoạt động, và gia nhập Hải đội Tuần dương 1 tại Địa Trung Hải, nơi nó tiến hành tuần tra ngoài khơi khu vực Palestine, và đã giúp vào việc triệt thoái Cao ủy Anh khỏi Haifa. Sang tháng 5 năm 1950, nó quay về Plymouth tiếp nhận thủy thủ đoàn mới, rồi lại gia nhập Hải đội Tuần dương 1. Đến tháng 4 năm 1951, nó lên đường đi vịnh Ba Tư thay phiên cho tàu tuần dương Mauritius để phục vụ tại Hải đội Đông Ấn, biểu dương lực lượng trong vụ khủng hoảng khi người Iran đe dọa chiếm các giếng dầu mỏ Anh-Iran. Sang tháng 5, nó đi đến Bahrain; và đến tháng 6 nó quay trở lại Malta sau khi được thay phiên bởi các tàu khi trục đặt căn cứ tại Malta Armada, Saintes, Vigo và Gravelines.

Vào tháng 7 năm 1951, một lần nữa Euryalus lại lên đường đi đến vùng vịnh, đi ngang qua kênh đào Suez, chỉ dừng lại để nhận lên tàu một trung đội Lancashire Fusiliers, đi đến Abadan vào ngày 21 tháng 7. Vào tháng 8 năm 1952, Euryalus được cho ngưng hoạt động, nhưng lại cho tái hoạt động trở lại vào cuối năm đó để gia nhập hải đội tuần dương 1 tại Địa Trung Hải. Vào tháng 4 năm 1953, nó được cho chuyển sang Hải đội Tuần dương 6 tại Nam Đại Tây Dương, đặt căn cứ tại Simonstown, Nam Phi và hoạt động trong vai trò soái hạm. Ngày 9 tháng 1 năm 1954, nó vào ụ tàu Selborne để tái trang bị, và vào tháng 3 đã được thay thế các chân vịt trước khi ra khỏi ụ tàu vào ngày 9 tháng 3. Sang tháng 9, Euryalus lên đường quay về Anh Quốc, về đến Devonport vào ngày 19 tháng 9. Đến tháng 11 năm 1954, nó được cho ngừng hoạt động và đưa về lực lượng dự bị. Vào ngày 18 tháng 7 năm 1959, Euryalus được cho kéo đến Blyth và được tháo dỡ bởi hãng Hughes Bolckow.

Huy hiệu của Euryalus hiện vẫn đang được trưng bày trên tường của ụ tàu Selborne tại Simonstown, Nam Phi.

Tham khảo

 WWII cruisers
 HMS Euryalus at Uboat.net

Lớp tàu tuần dương Dido
Tàu tuần dương của Hải quân Hoàng gia Anh
Tàu tuần dương trong Thế Chiến II
Tàu tuần dương trong Chiến tranh lạnh
Tàu được đóng tại Chatham


title: Gresten-Land

text:
Gresten-Land là một đô thị thuộc huyện Scheibbs trong bang Niederösterreich, Áo.

Tham khảo

Đô thị của Niederösterreich


title: Tự do hội họp và lập hội

text:
Tự do hội họp và tự do lập hội là những quyền quan trọng giúp thực thi nhiều quyền dân sự, chính trị, cũng như các quyền kinh tế, xã hội, văn hóa khác. Hai quyền này là "những thành tố thiết yếu của một xã hội dân chủ" vì nó cho phép các thành viên "bày tỏ quan điểm chính trị, tham gia vào các mục tiêu văn học và nghệ thuật và các hoạt động kinh tế, xã hội và văn hóa khác, tham gia vào việc thờ phụng tôn giáo và các niềm tin khác, hình thành và gia nhập các tổ chức công đoàn và hợp tác xã, bầu chọn những người lãnh đạo đại diện cho mình và buộc họ phải chịu trách nhiệm" (Lời nói đầu của Nghị quyết 15/21 của Hội đồng Nhân quyền).

Tự do lập hội là quyền tự do kết giao, tổ chức bất kỳ các nhóm, tập hợp, câu lạc bộ, hay các tổ chức mà con người muốn. Nó là một quyền quan trọng của chế độ dân chủ tự do, nơi công dân có thể thành lập hay gia nhập bất kỳ đảng chính trị, nhóm có chung sở thích, hay công đoàn nào mà không bị chính quyền ngăn cản hay giới hạn. Trong những hệ thống pháp luật không có quyền tự do lập hội thì các đảng hay nhóm chính trị nào đó có thể bị cấm bằng những hình phạt tàn bạo đối với các thành viên. Các cuộc phản đối của nhân dân chống lại chính phủ cũng thường bị cấm.

Các quyền xếp theo cấp bậc
Trong những hệ thống chính trị hay pháp lý, những quyền có khuynh hướng được xếp theo cấp bậc như một số quyền thì được nhà nước xem là có giá trị bảo vệ hơn hơn các quyền khác. Quyền tự do lập hội thường được xếp ở bậc cao nhất. Tuy nhiên, quan điểm thực của việc ấn định các giá trị liên quan đến các quyền bằng cách chia thành cấp bậc thì đang được tranh cãi.

Những ai xem quyền lập hội tồn tại ở bậc cao nhất thường thừa nhận rằng đất nước đó có thể cấm đoán một cách hợp pháp các nhóm ủng hộ khủng bố hay bạo động.

Chính điều này đã làm cho quyền tự do lập hội có liên hệ mật thiết với quyền tự do ngôn luận. Vì vậy, trong khi một số người có thể được cho phép bào chữa cho tội giết tổng thống, số khác thì lại không được cho phép trở thành thành viên của nhóm tìm cách đạt được mục đích này.

Quyền tự do lập hội với mục đích để phản đối thì thường trái luật bảo vệ sự an toàn công cộng, ngay cả ở những nước dân chủ: ở nhiều thành phố, cảnh sát có quyền giải tán bất cứ đám đông nào (ngay cả những đám đông những người phản đối chính trị) đe dọa sự an toàn công cộng hoặc những đám đông mà cảnh sát không kiểm soát được. Đó là ý tưởng nhằm ngăn ngừa bạo động. Thông thường, luật địa phương yêu cầu các nhà tổ chức phản đối phải được sự cho phép trước nếu cuộc diễu hành đã được định liệu. Tuy nhiên, đơn xin cho phép đó có thể bị từ chối. Quyền này thường bị các nhà làm luật lạm dụng nếu các cuộc phản đối nếu nó không phổ biến trong cộng đồng hay ở chính quyền địa phương. Quá trình cho phép ở một số thành phố tốn rất nhiều thời gian, việc tổ chức, và ngay cả tiền bạc trước khi có được sự cho phép và lúc đó thì các giới hạn về vấn đề, thời gian và địa điểm cho phép cũng có thể được thêm vào.

Hiệu lực pháp lý
 Tuyên ngôn Quốc tế về Nhân quyền - Điều 20
 Hội đồng châu Âu - Điều 11 của Hiệp định Nhân quyền châu Âu
 Canada - Hiến chương Canada về Quyền và Tự do được trình bày trong Phần I của Hiến pháp Canada năm 1982
 Pháp - Điều 431-1 của Nouveau Code Pénal
 wikisource:Hiến pháp Cộng hòa Hồi giáo Iran#Điều 27
 Cộng hòa Ireland - được bảo đảm bở Điều 40.6.1 của Hiến pháp Ireland, nhưng chỉ được thực hiện khi "yên ổn và không vũ trang" và không "gây thiệt hại cho công cộng"
 Hoa Kỳ - Tu chính Hiến pháp Hoa Kỳ Lần thứ nhất cho đến Hiến pháp Hoa Kỳ

Chú thích

Xem thêm
Đạo luật Nhân quyền Hoa Kỳ
Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền

Liên kết ngoài
Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc
Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền (LHQ - Tiếng Việt)
Solidarites Jeunesses Vietnam (Hanoi)

Quyền tự do
Nhân quyền
Tự do hội họp


title: Tupelo, Mississippi

text:
Tupelo là một thành phố thuộc quận Lee, tiểu bang Mississippi, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của thành phố này là 34 546 người.

Dân số
Dân số năm 2000: 34 215 người.
Dân số năm 2010: 34 546 người.

Tham khảo

Xem thêm
http://factfinder2.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=DEC_10_PL_GCTPL2.ST16&prodType=table American Finder]

Thành phố của Mississippi
Quận Lee, Mississippi


title: Exosoma pubescens

text:
Exosoma pubescens là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1927.

Chú thích

Tham khảo

Exosoma


title: Akritogyra conspicua

text:
Akritogyra conspicua là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Turbinidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Akritogyra


title: Tinh vân Lạp Hộ

text:
Tinh vân Lạp Hộ hay Tinh vân Orion (Messier 42, M42 hay NGC 1976) là tinh vân phát xạ có vị trí biểu kiến nằm trong chòm sao Lạp Hộ, được nhà thiên văn học người Pháp Nicolas-Claude Fabri de Peiresc phát hiện năm 1610.

Đây là một trong những tinh vân sáng nhất có thể nhìn thấy bằng mắt thường nhờ cấp sao biểu kiến 4, nằm ở khoảng cách 1.344 ± 20 năm ánh sáng với bề rộng 24 năm ánh sáng, và là vùng hình thành sao gần Trái Đất nhất. Nó có khối lượng khoảng 2.000 lần Mặt Trời.

Tinh vân Lạp Hộ là một trong những vật thể được quan sát và chụp ảnh nhiều nhất trên bầu trời, và cũng là một trong những thiên thể được nghiên cứu nhiều nhất. Nó cho ta biết nhiều về các các ngôi sao và hệ hành tinh được hình thành như thế nào từ sự sụp đổ của các đám mây khí và bụi. Các nhà thiên văn học đã quan sát trực tiếp được các đĩa tiền hành tinh và các sao lùn nâu bên trong tinh vân, các dòng chảy hỗn loạn và mạnh của khí, và ảnh hưởng quang ion-hóa từ các ngôi sao rất nặng gần đó.

Các đặc tính vật lý
Tinh văn Lạp Hộ có thể thấy được bằng mắt thường ngay ở cả một số khu vực bị ảnh hưởng bởi ô nhiễm ánh sáng. Nó xuất hiện như một ngôi sao ở chính giữa "thanh kiếm" của chòm sao Lạp Hộ. Đối với những người quan sát tốt có thể nhận ra sự mờ của nó, và đặc tính tinh vân hiện ra rõ ràng khi quan sát bằng ống nhòm hay kính thiên văn nhỏ. Độ sáng bề mặt cực đại của vùng trung tâm M42 là 17 độ/arcsec2 và của vầng sáng xanh phía ngoài là 21.3 độ/arcsec2.

Tinh vân Lạp Hộ chứa một cụm sao mở rất trẻ, gọi là cụm sao Trapezium, bao gồm bốn sao chính trong một bán kính khoảng 1,5 triệu năm ánh sáng. Hai trong số đó thực chất là các hệ sao đôi, do đó có cả thảy sáu sao. Cụm Trapezium là một phần của của một tổ chức sao lớn hơn nhiều trong tinh vân, bao gồm khoảng 2.800 sao trong phạm vi có bán kính 20 năm sáng. Tinh vân lại thuộc vào một tổ chức lớn hơn rất nhiều, gọi là Đám mây phân tử Orion, trải dài hàng trăm năm ánh sáng trên chòm sao Lạp Hộ. Hai triệu năm trước tinh vân Lạp Hộ có thể là nơi xuất phát của các sao như AE Aurigae, 53 Arietis và Mu Columbae, hiện tại đang dịch chuyển ra khỏi tinh vân với tốc độ hơn 100 km/s.

Màu sắc
Những người quan sát từ lâu đã để ý đến màu xanh lục đặc trưng của tinh vân, bên cạnh các vùng đỏ và xanh duơng. Màu đỏ là kết quả của bức xạ tái kết hợp Hα ở bước sóng 656,3 nm. Màu xanh-tím là do phản chiếu lại các ngôi sao rất nặng lớp O ở lõi của tinh vân.

Còn màu xanh thực sự là một bí ẩn cho đến tận đầu thế kỷ 20 vì nó không trùng với quang phổ của bất kỳ nguyên tố nào đã biết vào thời điểm đó. Có một số giả thuyết cho rằng nó là do một nguyên tố hoàn toàn mới, gọi là nebulium. Với hiểu biết tốt hơn về vật lý nguyên tử, sau này người ta tìm ra nguyên nhân của màu xanh lục là do chuyển tiếp electron với xác suất thấp trong oxi bị ion hóa hai lần. Bức xạ này không thể tái hiện trong phòng thí nghiệm vào thời điểm đó vì nó cần một môi trường chân không tĩnh và hầu như không có va chạm của không gian.

Lịch sử
trái|nhỏ|Hình vẽ của Messier trong hồi ký năm 1771 của mình, Mémoires de l'Académie Royale
Có phỏng đoán rằng những người Maya ở Trung Mỹ có thể đã mô tả tinh vân trong truyền thuyết "Ba hòn đá sưởi" của họ; Nếu quả là như vậy thì chúng là ba sao Rigel, Saiph, và Alnitak, tạo thành một tam giác gần đều với "thanh kiếm" (bao gồm tinh vân) ở giữa.

Cả hai tác phẩm Almagest của Ptolemy và "Sách về các sao cố định" của al Sufi đều không nhắc đến tinh vân, mặc dù chúng liệt kê những mảng mờ khác trên bầu trời, hay ngay cả Galileo cũng chưa từng đề cập đến nó, mặc dù ông đã thực hiện một số quan sát xung quanh tinh vân bằng kính viễn vọng vào các năm 1610 và 1617. Điều này dẫn tới giả thuyết rằng sự bùng phát của các ngôi sao chiếu sáng có thể đã làm tăng độ sáng của tinh vân.

Người đầu tiên phát hiện ra nó là một tinh vân khuếch tán thường được cho là nhà thiên văn người Pháp Nicolas-Claude Fabri de Peiresc vào ngày 26 tháng 11 năm 1610.

Người đầu tiên xuất bản các quan sát về tinh vân là một nhà thiên văn học và toán học Johann Baptist Cysat ở Lucerne trong chuyên khảo của ông về các sao chổi vào năm 1619 (các quan sát về tinh vân có thể đã được ghi lại từ năm 1611). Ông so sánh nó với một sao chổi sáng được quan sát vào năm 1618 và có những nhận xét như sau:Mô tả của ông về các sao trung tâm tạo thành một hình chữ nhật, khác với các đầu sao chổi, có thể đã là một trong những quan sát đầu tiên về cụm sao Trapezium. (Người phát hiện ra các sao này là Galileo Galilei vào ngày 2 tháng 4 năm 1617, mặc dù ông không phát hiện ra tinh vân, có thể do hạn chế về ống kính thiên văn thời đó).

Tinh vân Lạp Hộ sau đó được các nhà thiên văn học nổi tiếng khác phát hiện độc lập, bao gồm Giovanni Battista Hodierna (người đã phác họa lại tinh vân này trong tác phẩm De systemate orbis cometici, deque admirandis coeli characteribus). Vào năm 1659, nhà khoa học người Hà Lan Christiaan Huygens công bố các phác họa chi tiết về vùng trung tâm tinh vân trong Systema Saturnium.

Charles Messier quan sát tinh vân vào ngày 4 tháng 3 năm 1769, và ông cũng để ý ba ngôi sao trong cụm Trapezium. Messier công bố ấn bản đầu tiên của mình, danh mục các vật thể trên bầu trời vào năm 1774 (hoàn thiện vào năm 1771). Do tinh vân Lạp Hộ nằm thứ 42 trong danh sách, nó có ký hiệu M42.

nhỏ|200x200px|Một trong số các bức ảnh của Andrew Ainslie Common vào năm 1883, lần đầu cho thấy sự phơi sáng lâu có thể làm hiện ra các sao và tinh vân không nhận thấy khi quan sát thông thường.

Vào năm 1865 nhà thiên văn học nghiệp dư người Anh William Huggins sử dụng phương pháp phân tích quang phổ của ông với tinh vân và nhận thấy rằng, giống như mọi tinh vân khác mà ông đã phân tích, nó được làm từ "khí phát sáng". Vào ngày 30 tháng 9 năm 1880, Henry Draper sử dụng một loại phim mới vào thời bấy giờ với một kính viễn vọng khúc xạ đường kính 28 cm để ghi lại hình ảnh phơi sáng của tinh vân trong 51 phút, bức ảnh đầu tiên về tinh vân. Một loạt ảnh khác, được thực hiện vào năm 1883 bởi Andrew Ainslie Common khi ông sử dụng một kính viễn vọng phản xạ tự chế với đường kính 91 cm tại Ealing, tây London. Các bức ảnh này lần đầu tiên cho thấy các sao và chi tiết mờ tới mức không thể quan sát thông trực tiếp.

Năm 1902, Vogel và Eberhard phát hiện ra các chuyển động với vận tốc khác nhau bên trong tinh vân và năm 1914 các nhà khoa học ở Marseilles sử dụng giao thoa kế đo được các chuyển động dị thường. Campbell và Moore xác nhận các kết quả này thông qua quang phổ kế, cho thấy các dòng chảy rối bên trong tinh vân.

Vào năm 1931, Robert J. Trumpler để ý thấy các sao mờ hơn gần Trapezium tạo thành một cụm, và ông gọi nó bằng cái tên ngày nay, Dựa trên độ sáng và phân loại quang phổ, ông tính ra được khoảng cách đến cụm sao này là 1.800 năm ánh sáng. Con số này gấp ba lần khoảng cách thường được chấp nhận vào thời điểm đó, nhưng lại gần với các giá trị hiện tại hơn.

Vào năm 1993, kính viễn vọng không gian Hubble lần đầu tiên quan sát tinh vân. Kể từ đó, tinh vân Lạp Hộ thường xuyên là mục tiêu nghiên cứu của Hubble. Các hình ảnh đã được sử dụng để tạo ra một mô hình chi tiết về tinh vân trong không gian ba chiều. Các đĩa tinh vân tiền hành tinh đã được phát hiện xung quanh hầu hết các sao trẻ trong tinh vân, và sự phá hủy các đĩa này do bức xạ cực tím rất mạnh từ ngôi sao đã được nghiên cứu.

Vào năm 2005, thiết bị Advanced Camera for Surveys của Hubble đã ghi lại được bức ảnh chi tiết nhất trong lịch sử về tinh vân. Bức ảnh được tạo nên từ 104 lần di chuyển trong quỹ đạo của Hubble, ghi lại hơn 3.000 sao có cấp sáng từ 23 trở lên, trong đó có các sao lùn nâu non trẻ và các sao đôi có thể trở thành sao lùn nâu. Một năm sau đóm các nhà khoa học làm việc với Hubble công bố cặp sao lùn nâu che lấp đầu tiên, 2MASS J05352184–0546085. Cặp sao đôi này có khối lượng xấp xỉ lần lượt là  và , với chu kỳ quỹ đạo 9,8 ngày. Điều đáng ngạc nhiên là ngôi sao nặng hơn trong hai lại sáng hơn sao còn lại.

Cấu trúc
nhỏ|350x350px|Một bản đồ sao trong tinh vân Orion.
nhỏ|Các hình ảnh quang học cho thấy các đám mây khí và bụi trong tinh vân Orion; hình ảnh hồng ngoại (bên phải) cho thấy các sao trẻ phát sáng ở bên trong.
Toàn bộ tinh vân Lạp Hộ trải dài khoảng 1 độ trên bầu trời, và chứa các đám mây bụi và khí trung hòa, các tổ chức sao, các vùng khí bị ion hóa và tinh vân phản xạ.

Tinh vân Lạp Hộ là một phần của của một tinh vân lớn hơn rất nhiều là đám mây phân tử Orion. Đám mây phân tử này kéo dài khắp chòm sao và bao gồm vòng Barnard, tinh vân Đầu Ngựa, Messier 43, Messier 78 và tinh vân Ngọn Lửa. Các sao hình thành trong khắp đám mây này, nhưng hầu hết các sao trẻ tập trong thành các cụm dày đặc như trong tinh vân Lạp Hộ.
trái|nhỏ|Đám mây phân tử Orion A từ VISTA cho thấy các sao nặng trẻ và các đối tượng khác.
Mô hình thiên văn học hiện tại về tinh vân bao gồm một vùng H II, có tâm rơi vào ngôi sao Theta1 Orionis C, nằm bên cạnh một đám mây phân tử kéo dài, trong một vùng trống tạo bởi các sao trẻ có khối lượng lớn. (Theta1 Orionis C phát ra ánh sáng gây ion hóa gấp 3-4 lần ngôi sao sáng nhất sau nó, Theta2 Orionis A). Vùng H II có nhiệt độ lên tới 10.000 K, nhưng nhiệt độ này giảm đi rất nhiều ở phần rìa của tinh vân. Sự phát sáng của tinh vân chủ yếu đến từ khí bị ion hóa ở phía sau vùng trống. Vùng H II này được bao quanh bởi một "vịnh" lõm, không đều của một đám mây đặc hơn, trung tính hơn, với các đám khí trung hòa nằm bên ngoài vùng vịnh. Khí bên trong đám mây phân tử có chuyển động và chảy rối với vận tốc rất khác nhau, nhất là ở khu vực trung tâm. Các chuyển động tương đối có thể lên tới trên 10 km/s.

Sự hình thành sao
trái|nhỏ|Một số đĩa tiền hành tinh trong tinh vân chụp bởi Kính viễn vọng Hubble
trái|nhỏ|Hình thành sao trong Orion

Tinh vân Lạp Hộ là một ví dụ về "nhà trẻ sao", nơi mà các sao mới đang được tạo ra. Các quan sát về tinh vân đã cho thấy có xấp xỉ 700 sao trong các giai đoạn khác nhau của sự hình thành bên trong tinh vân.

Vào năm 1979, các quan sát với camera điện tử Lallemand tại đài thiên văn Pic-du-Midi cho thấy sáu nguồn ion hóa mạnh chưa được xác định gần cụm sao Trapezium. Các nguồn này được diễn giải là các hạt khí bị ion hóa một phần (partly ionized globules - PIGs). Ý tưởng là các đối tượng này đang bị ion hóa từ bên ngoài bởi M42. Các quan sát sau này với Very Large Array cho thấy các vùng cô đặc với kích thước của Hệ Mặt trời liên quan đến các đối tượng này. Lần này ý tưởng là các vật thể nói trên có thể là các sao có khối lượng nhỏ bao quanh bởi một đĩa bồi tụ tiền sao đang bị bốc hơi. Các quan sát vào năm 1993 bởi Hubble đã phần lớn xác nhận sự tồn tại của các đĩa tiền hành tinh bên trong tinh vân. Hubble còn phát hiện ra hơn 150 vật thể tương tự trong tinh vân và chúng được coi là các hệ sao trong giai đoạn sớm nhất của sự hình thành hệ mặt trời. Số lượng lớn các vật thể này được dùng làm bằng chứng cho sự phổ biến của các hệ hành tinh trong vũ trụ.

Các sao hình thành khi các đám khí hydro và các khí khác trong một vùng H II bị sụp đổ dưới trọng lực của chính nó. Khi khí co sụp lại, vùng trung tâm nhanh chóng dày lên và khí đốt nóng đến nhiệt độ cực cao do sự chuyển đổi từ thế năng hấp dẫn thành nhiệt năng. Nếu nhiệt độ đủ lớn, phản ứng tổng hợp hạt nhân sẽ xảy ra và hình thành một tiền sao. Tiền sao trở thành sao khi nó phát ra đủ năng lượng bức xạ để cân bằng với trọng lực của nó và chặn lại quá trình sụp đổ hấp dẫn.

Thông thường, một đám mây vật chất nằm ở một khoảng cách tuơng đối lớn tới ngôi sao trước khi phản ứng tổng hợp xảy ra. Đám mây tàn dư này chính là đĩa tiền hành tinh, nơi mà các hành tinh có thể hình thành. Các quan sát hồng ngoại cho thấy các hạt bụi trong các đĩa này đang lớn lên, chúng đang trong quá trình chuẩn bị hình thành vi thể hành tinh.

Một khi tiền sao bước vào giai đoạn dãy chính, nó được coi là một ngôi sao. Ngay cả khi các các đĩa tiền hành tinh có thể tạo ra các hành tinh, các quan sát cho thấy bức xạ cực mạnh từ các sao trong Trapezium đã phải phá hủy bất kỳ đĩa nào gần nó, nếu như cụm có tuổi bằng các sao khối lượng thấp trong cụm. Vì các đĩa tiền hành tinh được tìm thấy ở rất gần Trapezium, có thể lập luận rằng các sao này còn rất trẻ so với phần còn lại của cụm.

Gió sao và ảnh hưởng của chúng
Sau khi hình thành, các ngôi sao trong tinh vân sẽ bức xạ một luồng hạt bị tích điện gọi là gió sao. Các sao nặng lớp OB và các sao trẻ loại T Tauri có gió sao mạnh hơn rất nhiều so với gió Mặt trời. Gió sao hình thành nên các sóng xung chấn hay sự mất ổn định thủy động lực học khi nó tiếp cận khí bên trong tinh vân, tạo nên hình thù của đám mây khí. Sóng xung chấn từ gió sao còn đóng vai trò quan trọng trong sự hình thành sao bằng cách nén các đám mây khí lại, tạo nên sự mất đồng tính dẫn tới sụp đổ hấp dẫn.

nhỏ|Các gợn sóng tạo nên từ bất ổn định Kelvin–Helmholtz do tác động từ gió sao

Có ba loại xung chấn khác nhau trong tinh vân. Nhiều trong số đó được tìm thấy ở các đối tượng Herbig–Haro:

 Xung chấn hình vòng cung là các xung chấn tĩnh và hình thành khi hai luồng hạt va chạm vào nhau. Chúng xuất hiện gần các sao nóng nhất bên trong tinh vân nơi mà tốc độ gió sao được ước tính lên đến hàng nghìn km/s và khoảng vài chục km/s bên ngoài tinh vân. Xung chấn hình vòng cung còn được tạo ra ở phần đầu của các tia bắn ra từ các sao khi tia này va chạm với vật chất liên sao.
 Xung chấn do các tia vật chất bắn ra từ các sao mới hình thành loại T Tauri. Các luồng vật chất hẹp này di chuyển với vận tốc hằng trăm km/s, và trở thành xung chấn khi nó gặp phải khí hầu như đứng yên.
 Các xung chấn bị bẻ cong, có hình vòng cung đối với người quan sát. Chúng được tạo ra khi xung chấn do các tia vật chất gặp phải khí di chuyển cắt ngang.
 Sự tiếp xúc giữa gió sao với đám mây xung quanh cũng tạo nên các "đợt sóng", được cho là các bất ổn định Kelvin–Helmholtz.

Các chuyển động khí bên trong M42 là phức tạp, nhưng đều hướng về phía ngoài thông qua chỗ mở của vịnh và về phía Trái đất. Khu vực rộng lớn trung hòa phía sau vùng bị ion hóa đang bị ép lại bởi lực hấp dẫn của chính nó.

Còn có các "viên đạn" khí siêu thanh đang đâm xuyên qua các đám mây hydro của tinh vân. Mỗi trong số chúng có đường kính gấp mười lần quỹ đạo của Diêm Vương Tinh và có phần đầu chứa các nguyên tử sắt phát sáng trong hồng ngoại. Chúng có thể được hình thành cách đây hàng nghìn năm từ một sự kiện dữ dội chưa được xác định.

Tiến hóa
Các đám mây liên sao như tinh vân Lạp Hộ được tìm thấy xuyên suốt các thiên hà như dải Ngân Hà. Chúng bắt đầu từ các đám hydro lạnh, trung tính cùng với một số nguyên tố khác dưới sự ảnh hưởng của trọng lực. Đám mây có thể chứa hàng trăm nghìn khối lượng Mặt trời và trải dài hàng trăm năm ánh sáng. Chỉ cần một lực hấp dẫn rất nhỏ cũng đủ để khiến đám mây co sụp lại, điều đó được ngăn cản bởi áp suất rất yếu của khí bên trong đám mây.

Bất kể do va chạm với các dải xoắn ốc của thiên hà, hay do sóng xung chấn từ các vụ nổ siêu tân tinh, các nguyên tử kết hợp thành các phân tử và kết quả là một đám mây phân tử. Điều này báo trước sự hình thành sao bên trong đám mây, thường được cho là diễn ra trong vòng 10-30 triệu năm, khi các vùng vượt qua khối lượng Jeans và các khối bị mất cân bằng co sụp thành các đĩa. Đĩa này tập trung lại ở tâm, hình thành nên một ngôi sao, và có thể bao quanh bởi một đĩa tiền hành tinh. Đây là giai đoạn hiện tại của tinh vân Lạp Hộ, và còn nhiều sao vẫn đang được hình thành từ đám mây đang co lại. Các sao trẻ nhất và sáng nhất chúng quan sát được trong tinh vân có tuổi khoảng 300.000 năm, và sao sáng nhất chỉ mới 10.000 năm tuổi. Một số các sao đang co sụp này có khối lượng rất lớn, do đó phát ra một lượng lớn các tia cực tím có tính ion hóa mạnh. Có thể thấy một trong số chúng nằm trong cụm Trapezium. Qua thời gian, bức xạ cực tím của các rất nặng ở trung tâm của tinh vân sẽ đẩy khí và bụi xung quanh nó vào không gian. Quá trình này là nguyên nhân của vùng trống bên trong tinh vân, để lộ ra các ngôi sao ở giữa. Các sao lớn nhất có tuổi đời ngắn và sẽ tiến hóa thành các siêu tân tinh.

Trong khoảng 100.000 năm, hầu hết bụi và khí sẽ bị tản ra. Phần còn lại sẽ trở thành một cụm sao mở trẻ, một cụm sao sáng bao quanh bởi các sợi mỏng còn sót lại từ đám mây ban đầu.

Hình ảnh của Kính viễn vọng không gian Hubble

Ghi chú

Vùng H II
Chòm sao Lạp Hộ
Thiên thể Messier
Thiên thể NGC
Nhánh Lạp Hộ
Thiên thể phát hiện năm 1610


title: Tạ Bích Loan

text:
Tạ Bích Loan (sinh ngày 7 tháng 10 năm 1968 tại Ninh Bình) là nhà báo, người dẫn chương trình, biên tập viên của Đài truyền hình Việt Nam. Cô là người tham gia biên tập và dẫn các chương trình Bảy sắc cầu vồng, Đường lên đỉnh Olympia, Người đương thời và Khởi nghiệp đã và đang phát trên sóng VTV1 và VTV3. Ngày 1 tháng 7 năm 2017, cô chính thức kế nhiệm Lại Văn Sâm, trở thành Trưởng Ban Sản xuất các chương trình Giải trí (VTV3) - Đài Truyền hình Việt Nam. Tạp chí Forbes Việt Nam bình chọn nhà báo Tạ Bích Loan vào trong số 50 phụ nữ có ảnh hưởng tại Việt Nam.

Tiểu sử
Cô sinh ngày 7 tháng 10 năm 1968, tại thôn Thọ Thái, xã Yên Hưng, huyện Yên Mô, Ninh Bình. Tốt nghiệp trường cấp III Lý Thường Kiệt Hà Nội, (sau là trường THPT Việt Đức). Cô đã tốt nghiệp đại học và cao học tại Trường Đại học Tổng hợp Lomonosov ở Nga.

Gia đình
Bố của Tạ Bích Loan là ông Tạ Văn Tốn. Anh trai bà là PGS TS Tạ Cao Minh - Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Ứng dụng và Sáng tạo công nghệ (CTI), Trường ĐHBK Hà Nội, là người đại diện cho Việt Nam vinh dự được lựa chọn nhận giải thưởng Nagamori. Cô hiện đang có hai con, 1 trai 1 gái. Trong đó, con gái đầu tên Khuất Ly Na (sinh năm 1992), hiện là biên tập viên kiêm nhà sản xuất của Ban Sản xuất các chương trình Giải trí (VTV3), Đài Truyền hình Việt Nam. Trước đó, Khuất Ly Na là biên tập viên của Ban Thanh Thiếu niên (VTV6). Con thứ hai là con trai, tên Khuất Trí Lâm (sinh năm 2009).

Tính cách
Những đồng nghiệp đã nhận xét tính cách cô là người rất thông minh, hoạt bát, giàu nhiệt huyết công việc và rất cởi mở, và khá kín tiếng về gia đình và đời sống riêng tư.

Công tác
Từ 31 tháng 3 năm 1996 đến 29 tháng 4 năm 2007, Tạ Bích Loan là Phó Trưởng ban Thể thao Giải trí và Thông tin Kinh tế (VTV3), Đài Truyền hình Việt Nam .

Từ ngày 29 tháng 4 năm 2007 đến ngày 30 tháng 6 năm 2017, Tạ Bích Loan chuyển sang VTV6, giữ chức Trưởng ban Thanh thiếu niên (VTV6) , Đài Truyền hình Việt Nam.

Từ ngày 01 tháng 7 năm 2017 đến nay, Tạ Bích Loan trở lại VTV3, giữ chức Trưởng ban Sản xuất các chương trình Giải trí (VTV3), Đài Truyền hình Việt Nam.

Ngày 24 tháng 2 năm 2017, cô giữ chức Trưởng ban Sản xuất các chương trình Giải trí (VTV3), Đài Truyền hình Việt Nam kiêm Trưởng bộ môn Phát thanh và Truyền hình thuộc Khoa Báo chí và Truyền thông, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn.

Hiện nay, cô đang là "sếp", người quản lý của nhiều BTV, MC: Đức Bảo, Trần Ngọc, Diệp Chi, Công Tố, Ngọc Huy, Hoàng Linh, Xuân Quỳnh, Tuyết Ngân...

Các chương trình đã và đang dẫn
Cô đã đạt kỷ lục về các chương trình truyền hình "chất lượng, công phu, cảm động, tạo được độ rung động mạnh mẽ đến khán giả". Với cương vị Trưởng ban VTV3, cô không dẫn nhiều như trước vì bận công việc quản lý. Khi có những sự kiện và chương trình "quan trọng", Tạ Bích Loan vẫn tham gia dẫn. Có thể kể đến những chương trình sau:

Đường lên đỉnh Olympia (năm thứ 1 - VTV3): Trong chương trình này, cô đóng vai trò là MC đầu tiên, đồng thời cũng là người đưa ý tưởng đầu tiên về chiếc " vòng nguyệt quế" dành cho những thành viên vô địch trong từng hành trình.
Ở nhà chủ nhật (1998–2002) (VTV3)
Bảy sắc cầu vồng (1996–1998) (VTV3)
60 phút mở (2015–2017) (VTV1, VTV6)
Người đương thời (VTV1, VTV3, VTV6)
Chuyện đương thời (VTV1, VTV6)
Khởi nghiệp (VTV1, VTV3)
Giai điệu tự hào (VTV1, VTV3)
Đất nước trọn niềm vui (VTV1, VTV3)
Tiếng vọng tình yêu (VTV1, VTV3)
Trên đỉnh Trường Sơn (VTV1, VTV3)
Trái tim Việt Nam (VTV1, VTV3)
Nghĩa tình quân dân (VTV1, VTV3)
Lịch Vạn Xuân - Những năm Dần đặc biệt (VTV1, VTV3)
Quân khu số 1 (VTV3)

Đánh giá
Nhà báo Dương Xuân Nam trong chương trình "Người đương thời" đã nhận xét: "Những câu hỏi sắc sảo, thông minh, cùng bức tranh với nhiều ẩn ý sâu xa của MC Tạ Bích Loan lúc đó làm tôi có phần khó chịu. Nhưng về sau mỗi khi nghĩ lại, tôi thấy nhà báo Tạ Bích Loan thật biết cách thu hút khán giả, biết cách khai thác chiều sâu của con người, của sự kiện, dày công sắp đặt để có một chương trình truyền hình thực sự hấp dẫn. Và tôi có cảm tình với Tạ Bích Loan từ đó".

Tranh cãi
Ngày 27 tháng 5 năm 2016, cô dẫn chương trình "60 phút mở" về vấn đề có tên gọi: “Chia sẻ trên mạng xã hội để làm gì?” đã gây tranh cãi trên mạng xã hội Facebook khi thảo luận cùng các khách mời về ảnh hưởng nhiều chiều của mạng xã hội tại Việt Nam. Nhà báo Thanh Hằng phê bình: “...người xem thì có quyền đặt câu hỏi: Làm một chương trình (bằng tiền thuế của dân) phản cảm thế này để làm gì?", bên cạnh đó Nhà báo Chiến Văn chia sẻ: "Tôi là người trực tiếp xem Chương trình 60 phút mở phát trên VTV1 và cảm giác đầu tiên là tôi thấy sự mới mẻ, hấp dẫn của format chương trình. Chủ đề của chương trình rất thời sự, hay, bổ ích, giúp khán giả có được cái nhìn nhiều chiều về sử dụng mạng xã hội và ảnh hưởng nhiều chiều của nó".

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Chuyện Tạ Bích Loan làm "Người đương thời"
 NB Lại Văn Sâm và Tạ Bích Loan được Thành đoàn vinh danh
 Nhà báo Tạ Bích Loan: "VTV6 ra đời 10 năm nhưng tất cả chỉ mới như ngày hôm qua"
 [INFOGRAPHIC] Chặng đường 10 năm của VTV6: Những dấu ấn khó quên!

Người Ninh Bình
L
L
L
Người họ Tạ tại Việt Nam
Sinh năm 1968
Cựu sinh viên Đại học Quốc gia Moskva


title: Leptodactylus labyrinthicus

text:
Leptodactylus labyrinthicus là một loài ếch trong họ Leptodactylidae. Tên gọi bản địa của nó là rana pimienta ("ếch ớt") và sapo-toro laberintico ("cóc-ếch mê cung").

Nó được tìm thấy ở Argentina, Bolivia, Brasil, Paraguay, và Venezuela. Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, rừng ẩm đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, xavan ẩm, vùng đất có cây bụi nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, đồng cỏ khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất thấp, sông, đầm nước ngọt, đầm nước ngọt có nước theo mùa, vùng đồng cỏ, vườn nông thôn, các vùng đô thị, và các khu rừng trước đây bị suy thoái nặng nề. Nó không được xem là bị đe dọa theo IUCN.

Hình ảnh

Tham khảo

 Heyer, R., Mijares, A. & Baldo, D. 2004. Leptodactylus labyrinthicus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 22 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài

Leptodactylus


title: Brentino Belluno

text:
Brentino Belluno là một đô thị ở tỉnh Verona trong vùng Veneto của Ý, có cự ly khoảng 110 km về phía tây của Venice và khoảng 25 km về phía tây bắc của Verona. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.333 người và diện tích là 26,5 km².

Đô thị Brentino Belluno có các frazioni (các đơn vị trực thuộc, chủ yếu là các làng) Belluno Veronese, Rivalta, Brentino, và Preabocco.

Brentino Belluno giáp các đô thị: Avio, Caprino Veronese, Dolcè, Ferrara di Monte Baldo, và Rivoli Veronese.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.brentino.vr.it/

Đô thị tỉnh Verona
Thành phố và thị trấn ở Veneto


title: Whiplash (bài hát của Selena Gomez & the Scene)

text:
"Whiplash" là bài hát của ban nhạc Mỹ Selena Gomez & the Scene, từ album phòng thu thứ ba của họ When the Sun Goes Down (2011). Bài hát được Greg Kurstin sáng tác và sản xuất, với một phần đóng góp trong việc sáng tác từ Nicole Morier và Britney Spears.

Biểu diễn trực tiếp
Selena Gomez & the Scene biểu diễn "Whiplash" tại We Own the Night Tour (2011). Ca khúc được trình bày sau một bản nhạc hỗn hợp các ca khúc nổi tiếng của Spears, gồm có "...Baby One More Time", "(You Drive Me) Crazy", "Oops!... I Did It Again", "I'm a Slave 4 U", "Toxic" và "Hold It Against Me".

Chú thích

Bài hát năm 2011
Bài hát của Selena Gomez & the Scene
Bài hát sản xuất bởi Greg Kurstin
Bài hát viết bởi Greg Kurstin


title: Hoa hậu Thế giới 1994

text:
Hoa hậu Thế giới 1994 là cuộc thi Hoa hậu Thế giới lần thứ 44 được tổ chức vào ngày 19 tháng 11 năm 1994, đánh dấu lần thứ 3 liên tiếp Nam Phi đăng cai. Diễn viên Blair Underwood và siêu mẫu Naomi Campbell xuất hiện với tư cách khách mời. Cuộc thi đã thu hút 87 thí sinh từ khắp thế giới tham dự. Lisa Hanna của Jamaica đã trao vương miện cho người kế nhiệm Aishwarya Rai của Ấn Độ vào cuối sự kiện.

Tháng 12 năm 2014, Tổ chức Hoa hậu Thế giới trao tặng giải thưởng Sắc đẹp trọn đời vì mục đích cao cả cho Aishwarya Rai tại cuộc thi Hoa hậu Thế giới lần thứ 64 vì những hoạt động nhân đạo của cô kể từ khi cô giành được vương miện.

Kết quả

Thứ hạng

Các giải thưởng đặc biệt

Các nữ hoàng sắc đẹp khu vực

Giám khảo

Eric Morley - Chủ tịch của tổ chức Hoa hậu Thế giới
Eileen Ford
Ron Moss
Katherine Kelly Lang
Patrick Lichfield
Marsha Rae Ratcliff
Charles Dance
Iman
Herb Ritts
Zindzi Mandela-Hlongwane - Con gái của Nelson Mandela
Lương Triều Vỹ

Thí sinh

Liên kết ngoài
 Trang chủ của cuộc thi Hoa hậu Thế giới

Tham khảo

Hoa hậu Thế giới


title: Acrophylax zerberus

text:
Acrophylax zerberus là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Acrophylax


title: Mangudadatu, Maguindanao

text:
Mangudadatu là một đô thị ở tỉnh Maguindanao, Philippines.
Đô thị này được lập từ 8 barangay Baluan, theo Sắc luật tự trị Mindanao Hồi giáo số 204, và được phê chuẩn qua cuộc trưng cầu ý kiến ngày 30 tháng 12 năm 2006.

Các đơn vị hành chính
Daladagan
Kalian
Luayan
Paitan
Panapan
Tenok
Tinambulan
Tumbao

Tham khảo

Newly created provinces, municipalities, barangays, converted city  Accessed on March 9, 2006.

Đô thị của Maguindanao


title: Damblain

text:
Damblain là một xã, nằm ở tỉnh Vosges trong vùng Grand Est của Pháp. Xã này có diện tích 13,27 km², dân số năm 1999 là 302 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 370 m trên mực nước biển.
Dân địa phương tiếng Pháp gọi là Damblinois.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Site de la Mairie
 Informations pour généalogistes
 Damblain sur Geneawiki
 Damblain trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Xã của Vosges


title: Megapenthes vinsoni

text:
Megapenthes vinsoni là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1932.

Chú thích

Tham khảo

Megapenthes


title: Andrena leucolippa

text:
Andrena leucolippa là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Pérez mô tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

L
Động vật được mô tả năm 1895


title: Magician's・Academy

text:
Magician's・Academy (まじしゃんず・あかでみい) là một loạt light novel được viết bởi Sakaki Ichirō và minh họa bởi Blade. Enterbrain đã phát hành thẳng thành các tập chứ không đăng trên tạp chí với nhãn Famitsu Bunko.

Bộ tiểu thuyến này sau đó đã được chuyển thể thành các loại hình truyền thông khác như manga, anime, trò chơi... Bộ manga đầu tiên được thực hiện bởi Sakaki Ichirō và Blade đã đăng trên tạp chí dành cho shōnen là Magi-Cu của Enterbrain trong năm 2006. Một bộ manga khác được thực hiện bởi Nakao Hitomi đã đăng trên tạp chí dành cho seinen là Monthly Comic Alive của Media Factory từ ngày 27 tháng 2 năm 2008. Sau bộ light novel đầu thúc thì một bộ light novel khác trong loạt với cùng bối cảnh nhưng có cốt truyện và nhân vật khác bắt đã được thực hiện là Makademikkusu (まかでみックス) và cũng đã hoàn tất việc xuất bản.

Tổng quan

Sơ lược cốt truyện
Cốt truyện kể về cuộc sống của một học sinh nam tên Hasegawa Takuto trong trường dạy ma thuật cậu đã triệu tập được một cô gái tên Tanarotte có sức mạnh rất cao có thể hủy diệt tất cả mọi thứ nhưng hoàn toàn trung thành với anh ta. Sau khi kết thúc bài kiểm tra về khả năng triệu tập thì cuộc sống của Takuto trong trường không còn như bình thường nữa vì Tanarotte luôn ở bên anh ta và cả hai cùng những người bạn của mình bắt đầu cuộc sống với nhiều cuộc phiêu lưu trong các khu vực trong trường mà ít người biết tới, vì sức mạnh kỳ lạ của Tanarotte cùng kỹ năng mọi người luôn có thể giải quyết được nhiều vấn đề mà trước đó không thể.

Nhân vật

Truyền thông

Light novel
Loạt light novel được viết bởi Sakaki Ichirō và minh họa bởi Blade. Enterbrain đã phát hành bộ chính thẳng thành các bunkobon chứ không đăng trên tạp chí từ ngày 24 tháng 1 năm 2003 đến ngày 30 tháng 8 năm 2007. Với tổng cộng 9 tập được phát hành.

Song song với việc phát hành bộ chính thì một bộ có tên Macademi・Radical (まかでみ・らでぃかる) đã được phát hành. Đây là bộ tổng hợp các mẫu truyện ngắn xoay quanh bộ chính. Bộ này cũng được phát hành thẳng thành các tập từ ngày 20 tháng 7 năm 2004 đến ngày 29 tháng 9 năm 2008 với 7 tập.

Một bộ ngoại truyện lấy cùng bối cảnh nhưng có cốt truyện và nhân vật khác được thực hiện là Makademikkusu (まかでみックス). Bộ này cũng đã hoàn tất việc xuất bản với 9 tập phát hành từ ngày 11 tháng 6 năm 2008 đến ngày 30 tháng 7 năm 2011.

Manga
Bộ manga đầu tiên được thực hiện bởi Sakaki Ichirō và Blade đã đăng trên tạp chí dành cho shōnen là Magi-Cu của Enterbrain trong năm 2006 sau đó được phát hành thành 1 tập tankōbon. Bộ này bám theo cốt truyện gốc, nếu như thông thường với một tác phẩm bị xén khá nhiều làm độc giả chẳng hiểu mình đang đọc cái gì nếu như chưa đọc tác phẩm gốc thì bộ manga này lại có cách để làm người chưa từng xem tác phẩm gốc hiểu được các sự kiện đang diễn ra.

Một bộ manga khác được thực hiện bởi Nakao Hitomi đã đăng trên tạp chí dành cho seinen là Monthly Comic Alive của Media Factory từ ngày 6 năm 2008. Bộ manga này dựa theo cốt truyện của bộ anime nhưng lại cắt xén khá nhiều. Các chương sau đó đã được tập hợp lại và phát hành thành 3 tankōbon.

Trò chơi
Một trò chơi nhập vai với bút và viết đã được phát triển có tên Magician's Academy RPG (まじしゃんず・あかでみいRPG). Enterbrain đã phát hành trò chơi này với nhãn hiệu Famitsu Bunko vào tháng 12 năm 2008. Luật chơi dựa theo luật cơ bản là Standard RPG System (SRS) do công ty Far East Amusement Research (F.E.A.R.) nghiên cứu phát triển để dùng cho các trò chơi dạng này tại Nhật Bản nhưng cũng có một số cải tiến. Người chơi sẽ điều khiển nhân vật của mình giải quyết nhiều vấn đề khác nhau, phát triển mối quan hệ với các nhân vật khác nhau. Các nhân vật xuất hiện trong tác phẩm chính cũng xuất hiện trong trò chơi với vai trò là nhân vật không chơi được.

Trò chơi điện tử
Nó cũng đã được chuyển thể thành game với thể loại là Moe Simulation RPG dành cho hệ PlayStation 2 phát hành và ngày 07 tháng 6 năm 2007 với xếp loại là dành cho mọi lứa tuổi. Trò chơi giống như bản nối tiếp của bộ Macademi・Radical với đầy đủ các nhân vật xuất hiện trong bộ này cho đến tập 4 nhưng các nhân vật trong thế giới bình thường thì hầu hết không xuất hiện cũng như một số nhân vật chỉ được nhắc đến qua một số đoạn đối thoại ngắn.

Internet radio
Một chương trình phát thanh trên mạng có tựa Ui to Yukari no Macademi ☆ Radio (羽衣と裕佳梨のまかでみ☆RADIO) đã được thực hiện và phát sóng từ ngày 05 tháng 9 đến ngày 26 tháng 12 năm 2008 trên trang Anista.tv để giới thiệu và hỗ trợ cho bộ anime với tổng cộng 17 chương trình. Người dẫn chương trình là hai nhân vật Falcé và Hasegawa Suzuho.

Anime
Chuyển thể anime của Macademi・WAsshoi! (まかでみ・WAっしょい!) cũng đã được thực hiện bởi Zexcs và đã phát sóng tại Nhật Bản từ ngày 05 tháng 10 năm 2008 đến ngày 21 tháng 12 năm 2009 với 12 tập.

Âm nhạc
Bộ anime có ba bài hát chủ đề, một mở đầu và hai kết thúc. Bài hát mở đầu có tên M☆O☆S☆O Ranbu (M☆O☆S☆O乱舞) do nhóm ＭＡ・ｃｈｕ・ＲＩ trình bày, đĩa đơn chứa bài hát đã phát hành vào ngày 05 tháng 11 năm 2008. Bài hát kết thúc có tên Pastel (パステル) do Murata Ayumi trình bày dùng trong hầu hết các tập của bộ anime, đĩa đơn chứa bài hát cũng đã phát hành vào ngày 05 tháng 11 năm 2008 với hai phiên bản giới hạn và bình thường, phiên bản giới hạn có đính kèm một đĩa chứa đoạn phim trình bày nhạc phẩm. Bài hát kết thúc thứ hai có tên Miwaku no La Vie en Rose (魅惑のラヴィアンローズ) do MIKA trình bày đã được dùng cho tập 5, bài hát này đã phát hành chung trong album chứa các bản nhạc dùng trong bộ anime phát hành vào ngày 28 tháng 1 năm 2009 cũng như trong bộ đĩa nhạc chứa các bài hát phụ.

Một bộ gồm 5 đĩa chứa các bài hát phụ trong bộ anime do các nhân vật trình bày đã phát hành từ ngày 26 tháng 11 đến ngày 03 tháng 12 năm 2008. Các đĩa này ngoài bài hát phụ thì còn có các đoạn drama và trò chuyện với các nhân vật.

Đón nhận

Liên kết ngoài
Anime official website
Video game official website

Anime năm 2008
Anime năm 2009
Manga năm 2008
Anime và manga harem
Light novel
Manga năm 2006
Manga dài tập
Shōnen manga
Trò chơi điện tử năm 2007
Anime và manga ecchi
Anime và manga kỳ ảo
Tiểu thuyết năm 2003
Seinen manga
Trò chơi PlayStation 2


title: Megachile okahandjica

text:
Megachile okahandjica là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Strand mô tả khoa học năm 1911.

Chú thích

Tham khảo

O
Động vật được mô tả năm 1911


title: Pleucadeuc

text:
Pleucadeuc () là một xã ở tỉnh Morbihan trong vùng Bretagne tây bắc Pháp. Xã này có diện tích 34,56 km², dân số năm 1999 là 1482 người. Khu vực này có độ cao từ 7-99 mét trên mực nước biển.

Cư dân của Pleucadeuc danh xưng trong tiếng Pháp là Pleucadeuciens.

Tham khảo

 Các thị trưởng của Hiệp hội Morbihan
 Hồ sơ của thị trấn trên trang mạng INSEE

Liên kết ngoài
 French Ministry of Culture list for Pleucadeuc
 Bản đồ của Pleucadeuc trên Michelin

Xã của Morbihan
Sinh đôi


title: Hypsopygia olinalis

text:
Hypsopygia olinalis là một loài bướm đêm thuộc họ Pyralidae. Nó được tìm thấy ở miền đông Bắc Mỹ.

Sải cánh dài 16–24 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 5 đến tháng 8 in the north-east và từ tháng 5 đến tháng 9 in North Carolina.

Ấu trùng ăn Quercus species.

Chú thích

Tham khảo

Bug Guide
Images
Moths of Maryland

O


title: Syzygium sylvestre

text:
Syzygium makul là một loài thực vật thuộc họ Myrtaceae. Đây là loài đặc hữu của Sri Lanka.

Chú thích

Tham khảo
 World Conservation Monitoring Centre 1998. Syzygium sylvestre. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Sri Lanka
S


title: Nazerath

text:
Nazerath là một thị xã panchayat của quận Toothukudi thuộc bang Tamil Nadu, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Nazerath có dân số 16.943 người. Phái nam chiếm 48% tổng số dân và phái nữ chiếm 52%. Nazerath có tỷ lệ 84% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 85%, và tỷ lệ cho phái nữ là 83%. Tại Nazerath, 10% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Tamil Nadu
Thoothukkudi
Làng ở quận Thoothukkudi


title: (202084) 2004 SE56

text:
{{DISPLAYTITLE:(202084) 2004 SE56}}

202084 (2004 SE56) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 30 tháng 9 năm 2004 bởi James Whitney Young ở Đài thiên văn Núi bàn gần Wrightwood, California.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 202084 (2004 SE56).

Xem thêm
 Danh sách các tiểu hành tinh: 202001–203000

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 2004

en:List of minor planets: 202001–203000#202001–202100


title: Adicella klytaimestra

text:
Adicella klytaimestra là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Chú thích

Adicella


title: Macrostemum centrotum

text:
Macrostemum centrotum là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Macrostemum


title: Melecta turkestanica

text:
Melecta turkestanica là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Radoszkowski mô tả khoa học năm 1893.

Chú thích

Tham khảo

Melecta
Động vật được mô tả năm 1893


title: Coulx

text:
Coulx  là một xã thuộc tỉnh Lot-et-Garonne trong vùng Nouvelle-Aquitaine phía tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 175 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Lot-et-Garonne


title: Neotephria

text:
Neotephria là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Larentiini


title: Simodactylus catei

text:
Simodactylus catei là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel miêu tả khoa học năm 2003.

Chú thích

Tham khảo

Simodactylus


title: Policocnemis

text:
Policocnemis là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Loài
 Policocnemis ungulatus Benjamin, 1932

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database
Policocnemis at funet

Cuculliinae


title: Neodythemis afra

text:
Neodythemis afra là một loài chuồn chuồn ngô thuộc họ Libellulidae. Loài này có ở Cameroon, Cộng hòa Trung Phi, Cộng hòa Congo, Cộng hòa Dân chủ Congo, Nigeria, và Uganda. Môi trường sống tự nhiên của nó là các khu rừng đất thấp ẩm nhiệt đới và cận nhiệt đới.

Tham khảo

 Clausnitzer, V. 2005. Neodythemis afra. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2007.

Neodythemis


title: Bulbophyllum rarum

text:
Bulbophyllum rarum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

rarum]]

R


title: Breitungen

text:
Breitungen là một đô thị tại Schmalkalden-Meiningen district, Thüringen, nước Đức. Đô thị này có diện tích 44,89 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 5213 người.

Tham khảo


title: Relizane (tỉnh)

text:
Relizane (tiếng Ả Rập: ولاية غليزان ) là một wilaya của Algérie. Tỉnh lỵ là Relizane. Các đô thị khác có Bendaoud, Bouzegza, Hamri, Kalaa, Mazouna và Zemmoura.

Các đơn vị hành chính
Tỉnh này gồm 13 huyện và 38 đô thị. Các huyện bao gồm:
Ammi Moussa
Zemmoura
El Matmar
Oued Rhiou
Mazouna
Mendes
Yellel
El H'Madna
Aïn Tarek
Ramka
Djidiouia
Sidi M'Hamed Ben Ali
Relizane

Tham khảo

Tỉnh của Algérie
Tỉnh Relizane


title: Crest-Voland

text:
Crest-Voland là một xã thuộc tỉnh Savoie trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở đông nam nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Savoie

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Savoie


title: 11126 Doleček

text:
11126 Doleček là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1620.1873909 ngày (4.44 năm).

Nó được phát hiện ngày 15 tháng 10 năm 1996.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Petr Pravec
Thiên thể phát hiện năm 1996


title: Apsilochorema natibhinnam

text:
Apsilochorema natibhinnam là một loài Trichoptera thuộc họ Hydrobiosidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Chú thích

Apsilochorema


title: 1984 (định hướng)

text:
1984 có thể là:

 Năm 1984
 Tiểu thuyết Một chín tám tư của George Orwell


title: Chérisey

text:
Chérisey là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Metz-Campagne, tổng Verny. Tọa độ địa lý của xã là 49° 00' vĩ độ bắc, 06° 14' kinh độ đông. Chérisey nằm trên độ cao trung bình là 250 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 203 mét và điểm cao nhất là 258 mét. Xã có diện tích 5,07 km², dân số vào thời điểm 2005 là 277 người; mật độ dân số là 55,4 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Xã của Moselle


title: Pelodesis

text:
Pelodesis là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: Saint-Mars-de-Coutais

text:
Saint-Mars-de-Coutais là một xã thuộc tỉnh Loire-Atlantique, trong vùng Pays de la Loire ở phía tây nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 7 mét trên mực nước biển. Theo điều tra dân số năm 1999 của INSEE, xã có dân số 1858 người.

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintmarsdecoutais


title: Coca de Alba

text:
Coca de Alba là một đô thị ở tỉnh Salamanca, phía tây Tây Ban Nha, cộng đồng tự trị Castile-Leon. Đô thị này có cự ly 35 kilômét so với thành phố tỉnh lỵ Salamanca và có dân số 144 người.

Đô thị này có diện tích 10,47 km².
Đô thị này nằm ở khu vực có độ cao 837 mét trên mực nước biển.
Mã số bưu chính là 37830.

Tham khảo

Đô thị ở Salamanca


title: Cận Đông

text:
Cận Đông (tiếng Anh: Near East, tiếng Pháp: Proche-Orient) ngày nay là một từ chỉ một vùng bao gồm nhiều nước không xác định rõ đối với các sử gia và các nhà khảo cổ một bên; còn bên kia đối với các nhà khoa học chính trị, kinh tế gia, nhà báo.

Từ này ban đầu được áp dụng cho các nước vùng Balkan ở Đông Nam châu Âu, nhưng nay thường mô tả các nước vùng Tây Nam Á giữa khu vực Địa Trung Hải và Iran, nhất là trong bối cảnh lịch sử.

Từ Cận Đông được các nhà khảo cổ, các nhà địa lý và các sử gia Phương Tây sử dụng để chỉ vùng bao gồm Anatolia (phần thuộc châu Á của Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay), phương Đông (Syria, Liban, Jordan, Israel và lãnh thổ Palestine), vùng Lưỡng Hà (Iraq) và vùng phía Nam dãy núi Kavkaz (Gruzia, Armenia và Azerbaijan). Trong bối cảnh chính trị và ngôn ngữ báo chí hiện đại, vùng này thường được gộp vào vùng Trung Đông rộng hơn, trong khi từ "Cận Đông" hoặc Tây Nam Á thường được ưa chuộng trong ngành khảo cổ, địa lý, lịch sử, nhân loại, dân số.

Bối cảnh
Từ Cận Đông được sử dụng trong thập niên 1890, khi các cường quốc châu Âu đứng trước 2 tình thế khủng hoảng ở "phương Đông": cuộc chiến tranh Trung-Nhật thứ nhất trong các năm 1894–1895 xảy ra ở Viễn Đông, trong khi cuộc diệt chủng Armenia và sự bất ổn định ở đảo Crete và vùng Macedonia xảy ra ở Cận Đông. Nhà khảo cổ học người Anh D.G. Hogarth xuất bản quyển The Nearer East năm 1902, đã giúp định nghĩa từ này và phạm vi của nó, trong đó có Albania, Montenegro, Nam Serbia và Bulgaria, Hy Lạp, Ai Cập, mọi nước thuộc Đế quốc Ottoman, toàn bộ bán đảo Ả Rập và các phần phía tây của Iran.

Có sự đồng ý chung liên quan tới danh sách các nước vùng Cận Đông trong bối cảnh địa-chính trị hiện nay, như có thể thấy từ phạm vi hoạt động của "Phòng phụ trách các vấn đề Cận Đông" của Bộ ngoại giao Hoa Kỳ và "Viện Washington về chính sách đối với vùng Cân Đông" (Hoa Kỳ). Chỉ có việc xếp Thổ Nhĩ Kỳ vào danh sách các nước vùng Cận Đông là còn chưa rõ ràng. Trong khi mọi nước Bắc Phi đều gồm vào vùng này, thì các nước phía nam dãy núi Kavkaz (Armenia, Gruzia, Azerbaijan) không thuộc vùng Cận Đông trong bối cảnh hiện đại. Cơ quan USAID (Hoa Kỳ) đặt các nước này trực thuộc "Phòng phụ trách các vấn đề vùng Á-Âu".

Ghi chú: + bao gồm; – không bao gồm

Xem thêm
 Trung Đông
 Viễn Đông

Tham khảo

Trung Đông
Địa lý Tây Á
Địa lý Trung Đông
Vùng của châu Á
Tây Á
Đông Địa Trung Hải


title: Nassarius wolffi

text:
Nassarius wolffi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Nassariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Nassarius
Động vật được mô tả năm 1956


title: Trigonostoma tessella

text:
Trigonostoma tessella là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cancellariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Trigonostoma