title: Medak

text:
Medak là một thành phố và khu đô thị của quận Medak thuộc bang Andhra Pradesh, Ấn Độ.

Địa lý
Medak có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 442 mét (1450 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Medak có dân số 41.916 người. Phái nam chiếm 50% tổng số dân và phái nữ chiếm 50%. Medak có tỷ lệ 66% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 74%, và tỷ lệ cho phái nữ là 57%. Tại Medak, 13% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thị trấn thuộc huyện Medak


title: AGS-17

text:
AGS-17 Plamya (tiếng Nga: Avtomatischeskyi Granatmyot Stankovyi Plamya) là súng phóng lựu tự động do Liên Xô thiết kế và đưa vào sử dụng từ năm 1967.

AGS-17 là vũ khí hạng nặng yểm trợ cho bộ binh, được gắn trên giá 3 chân hoặc trên các phương tiện chiến đấu, dùng loại lựu đạn 30 mm. Lựu đạn được đặt trong thùng có sức chứa tới 30 quả và được gắn với súng. Nòng súng có thể tháo rời để tiện cho di chuyển. Giá 3 chân có cần nâng để súng có thể chuyển từ bắn thẳng sang bắn cầu vồng.

Sau Xung đột biên giới Xô-Trung, quân đội Liên Xô thấy có nhu cầu về loại vũ khí hiệu quả để chống lại chiến thuật biển người. Những phát hiện về loại súng phóng lựu tự động mà quân đội Hoa Kỳ sử dụng trong Chiến tranh Việt Nam đã thôi thúc Liên Xô phát triển loại súng phóng lựu tự động riêng cho mình. AGS-17 được phát triển trong bối cảnh như thế.

AGS-17 còn được trang bị cho xe chiến đấu bộ binh và máy bay trực thăng.

Các nước sử dụng

Xem thêm
 Vektor Y3 AGL
 SB LAG 40
 HK GMG
 Súng phóng lựu XM174
 Milkor MGL
 Súng phóng lựu Mk 19
 Mil Mi-24 - máy bay trực thăng có trang bị AGS-17
 Mil Mi-8 - máy bay trực thăng có trang bị một biến thể của AGS-17
 BTR-T - xe chiến đấu bộ binh hạng nặng có trang bị AGS-17

Tham khảo
Jones, Richard D. Jane's Infantry Weapons 2009/2010. Jane's Information Group; 35 edition (ngày 27 tháng 1 năm 2009). ISBN 978-0-7106-2869-5.

Chú thích

Súng phóng lựu tự động
Vũ khí Liên Xô
Vũ khí Nga
Súng Nga


title: 242 Kriemhild

text:
Kriemhild (định danh hành tinh vi hình: 242 Kriemhild) là một tiểu hành tinh ở vành đai chính. Ngày 22 tháng 9 năm 1884, nhà thiên văn học người Áo Johann Palisa phát hiện tiểu hành tinh Kriemhild khi ông thực hiện quan sát ở Viên và đặt tên nó theo tên Kriemhild, một công chúa thần thoại trong tà giáo German, bởi Moriz von Kuffner, nhà công nghiệp thành Wien và là người bảo trợ thiên văn học.

Xem thêm
 Danh sách tiểu hành tinh: 1–1000

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Lightcurve plot of 242 Kriemhild, Palmer Divide Observatory, Brian D. Warner (2004)
 Asteroid Lightcurve Database (LCDB), query form (info )
 Dictionary of Minor Planet Names, Google books
 Asteroids and comets rotation curves, CdR – Observatoire de Genève, Raoul Behrend
 Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets (1)-(5000) – Minor Planet Center

Kriemhild
18840922
Kriemhild
Tiểu hành tinh kiểu Xc (SMASS)
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: 18235 Lynden-Bell

text:
18235 Lynden-Bell (1003 T-2) là một tiểu hành tinh vành đai chính được C. J. van Houten và I. van Houten-Groeneveld phát hiện vào ngày 29 tháng 9, năm 1979 tại Palomar Schmidt plates. Tiểu hành tinh này có chu kỳ quỹ đạo là 5,5 năm và được đặt tên theo tên của nhà thiên văn học Donald Lynden-Bell.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 18235 Lynden-Bell

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Cornelis Johannes van Houten
Được phát hiện bởi Ingrid van Houten-Groeneveld
Được phát hiện bởi Tom Gehrels
Thiên thể phát hiện năm 1973


title: Sphaerotheca maskeyi

text:
Sphaerotheca maskeyi là một loài ếch thuộc họ Ranidae.
Loài này có ở Nepal, có thể cả Bhutan, và có thể cả Ấn Độ.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, đồng cỏ nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng ngập nước hoặc lụt theo mùa, đầm nước, hồ nước ngọt có nước theo mùa, và đầm nước ngọt.

Tham khảo

 Ohler, A., Dutta, S. & Shrestha, T.K. 2004. Sphaerotheca maskeyi. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Sphaerotheca


title: Saint-Maximin, Oise

text:
Saint-Maximin là một xã ở tỉnh Oise Hauts-de-France phía bắc Pháp. Xã Saint-Maximin, Oise nằm ở khu vực có độ cao trung bình 59 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintmaximin


title: Dipropus ferreus

text:
Dipropus ferreus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được LeConte miêu tả khoa học năm 1853.

Chú thích

Tham khảo

Dipropus


title: Galindo y Perahuy

text:
Galindo y Perahuy là một đô thị ở tỉnh Salamanca, phía tây Tây Ban Nha, cộng đồng tự trị Castile-Leon. Đô thị này có cự ly 22 kilômét so với thành phố tỉnh lỵ Salamanca và có dân số 447 người.
Đô thị này có diện tích 44,06 km².
Đô thị này nằm ở khu vực có độ cao 797 m trên mực nước biển.
Mã số bưu chính là 37449.

Tham khảo

Đô thị ở Salamanca


title: Sastra fulvicornis

text:
Sastra fulvicornis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1892.

Chú thích

Tham khảo

Sastra


title: Văn Xương

text:
Văn Xương (tiếng Trung: 文昌市, Hán Việt: Văn Xương thị) là một thành phố cấp phó địa trực thuộc tỉnh Hải Nam, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Văn Xương có diện tích 2403 km2 và dân số 540.000 người, mã số bưu chính: 571300, mã số khu 0898.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Hải Nam
Thành phố tỉnh Hải Nam


title: 12356 Carlscheele

text:
12356 Carlscheele (1993 RM14) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 15 tháng 9 năm 1993 bởi E. W. Elst ở Đài thiên văn Nam Âu.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 12356 Carlscheele

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Eric Walter Elst
Thiên thể phát hiện năm 1993


title: Viana, Navarra

text:
Viana (Biana in basco) là một đô thị trong tỉnh và cộng đồng tự trị Navarre, Tây Ban Nha. Đô thị này có dân số là 3.661 người, diện tích 78,619 km2. Đô thị Viana nằm ở độ cao 469 m trên mực nước biển.

Tiếng Castilla là ngôn ngữ chính thức được công nhận ở Viana còn tiếng Basque là ngôn ngữ không chính thức.

Biến động dân số

==Tham khảo==

Đô thị ở Navarre


title: Piptanthus

text:
Piptanthus là một chi thực vật có hoa thuộc họ Fabaceae. Nó thuộc phân họ Faboideae.

Tham khảo

Piptanthus
Sophoreae


title: Trần Quý Cáp

text:
Trần Quý Cáp (chữ Hán: 陳季恰; 1870 – 1908) tự Dã Hàng, Thích Phu, hiệu là Thai Xuyên. Ông sinh ra và lớn lên trong một gia đình nông dân nghèo ở thôn Thai La, làng Bất Nhị, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam. Lúc tuổi trẻ, ông đã nổi tiếng là một trong sáu học trò lỗi lạc của cụ Đốc học Mã sơn Trần Đình Phong tại trường Thanh Chiêm cùng với Phạm Liệu, Nguyễn Đình Hiến, Phan Châu Trinh, Huỳnh Thúc Kháng và Phan Quang. Ông tham gia phong trào Duy Tân chống Pháp, sau đó bị bắt giam và vào năm 1908, ông chịu án chém ngang lưng. Hiện nay vẫn còn đền thờ ông ở thị trấn Diên Khánh, huyện Diên Khánh, tỉnh Khánh Hòa.

Tiểu sử
Trần Quý Cáp người làng Bất Nhị, thuộc tỉnh Quảng Nam (Trung phần), hiệu là Thai Xuyên. Mặc dù ông thông minh, học giỏi nhưng lại lận đận trong khoa trường. Năm 1903 ông vẫn còn là Tú tài trong khi các bạn đồng môn người thì Tiến sĩ, kẻ thì Phó bảng hay Cử nhân. Mãi đến năm 1904 ông mới được đặc cách cho thi Hội rồi thi Đình, đỗ Tiến sĩ khoa Giáp Thìn, cùng khoa với Huỳnh Thúc Kháng và Đặng Văn Thụy.

Là một người cầu tiến, và vì chịu ảnh hưởng của các học giả Trung Hoa là Lương Khải Siêu, Khang Hữu Vi, ông cực lực đả kích lối từ chương khoa cử, đề nghị một lối học mới có tinh thần cứu quốc. Năm 1905, ông cùng với các đồng chí là Phan Chu Trinh, Huỳnh Thúc Kháng định vào Nam hô hào công cuộc duy tân.

Tới Bình Định gặp lúc quan tỉnh mở kỳ thi khảo hạch, ra đầu bài thơ là Chí thành thông thánh và bài phú Danh sơn Lương Ngọc, cả ba ông định nhân dịp cổ động việc nước, liền nộp quyển làm bài. Những bài của 3 ông khiến quan tỉnh phải điên đầu, báo cáo về triều đình Huế để quyết định.

Vào đến vịnh Cam Ranh, nhân có chiến hạm Nga vào đó lánh nạn, 3 ông thuê thuyền ra tận nơi xem.

Tới Bình Thuận, 3 ông kết giao với các sĩ phu yêu nước tị địa từ miền Nam, bao gồm Trương Gia Mô, Hồ Tá Bang, Nguyễn Hiệt Chi và hai anh em Nguyễn Trọng Lợi, Nguyễn Quý Anh là con trai của nhà thơ yêu nước Nguyễn Thông, dấy lên phong trào Duy Tân ở đây. Chính phong trào này dẫn đến sự sáng lập của Liên Thành Thư Xã, Liên Thành Thương Quán và Dục Thanh Học Hiệu trong các năm sau.

Năm 1907 ông làm Giáo thụ ở phủ Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam. Ông mở một lớp chữ Pháp trong trường, rước thầy về dạy học sinh. Bọn quan lại cựu học không ưa, liền tìm cách đổi ông vào Khánh Hòa.

Năm 1908, xảy ra cuộc kháng thuế ở Quảng Nam, phần lớn thân sĩ trong tỉnh bị bắt. Việc này làm chấn động các giới trong nước. Tại Khánh Hòa, Trần Quý Cáp làm một bức thư gửi cho các bạn hữu tại Quảng Nam, trong đó có những lời lẽ dí dỏm như sau:

Nghĩa là:

Sau đó ông bị bắt giam và bị chính quyền nhà Nguyễn tỉnh Khánh Hòa khép vào tội mưu phản, lãnh án chém ngang lưng tại Khánh Hòa.

Tương truyền khi gia quyến và học trò đưa quan tài Trần Quý Cáp ngang qua Bồng Sơn (thuộc huyện Hoài Nhơn), Tri phủ Hoài Nhơn Nguyễn Đình Hiến đã thiết án bên đò Bồng Sơn làm lễ, lạy khóc thảm thê. Công sứ Bình Định là A. Sandré (1907 - 1910) biết tin, cho rằng Nguyễn Tri phủ đã đồng lõa với Trần Quý Cáp. Nhờ có Tổng đốc Bình Định là cụ Bùi Xuân Huyên can thiệp, bày cho ông Nguyễn Đình Hiến giả đang mắc bệnh tâm thần nên chuyện mới được cho qua.

Tưởng nhớ

Trước cái chết của Trần Quý Cáp, chí sĩ Huỳnh Thúc Kháng có làm bài thơ khóc như sau:
Thư kiếm tiêu nhiên độc xuất môn
Nhứt quan thác lạc vị thân tồn
Trực lương tân học khai nô lũy
Thùy tín dân quyền chủng họa côn.
Bồng đảo xuân phong huyền viễn mộng,
Nha Trang thu thảo khấp anh hồn
Khả liên nhứt biệt thành thiên cổ
Đà Nẵng phân trầm tửu thượng ôn.
Dịch:
Gươm xách xăm xăm tách dặm miềnLàm quan vì mẹ há vì tiền
Quyết đem học mới thay nô kiếpAi biết quyền dân nảy họa nguyên.
Bồng đảo gió chưa đưa giấc mộng,Nha Trang cỏ đã khóc hồn thiêng,
Chia tay chén rượu còn đương nóng,Đà Nẵng đưa nhau lúc xuống thuyền.
Hiện có một đền thờ ông tại nơi ông bị xử chém bên cạnh cầu Sông Cạn, thuộc thị trấn Diên Khánh, huyện Diên Khánh, được các nhân sĩ, thân hào, trí thức và nhân dân địa phương xây dựng nhân dịp kỷ niệm 100 năm ngày sinh của ông (1970).
 Tại TP Tam Kỳ (Quảng Nam) có đường phố và trường học mang tên ông. Tại TP Hội An và xã Tam Hải, huyện Núi Thành cũng có trường học mang tên ông.
 Tại TP Hà Nội có con đường mang tên ông tại khu vực Ga Hà Nội, phường Văn Miếu, quận Đống Đa.
 Tại TP Nha Trang (Khánh Hòa) có đường mang tên ông tại phường Phương Sài.
 Tại thị xã Ninh Hòa tỉnh Khánh Hòa cũng có đường mang tên ông (1 trong những con đường chính ở Ninh Hòa).
 Tại thành phố Móng Cái có một phố mang tên ông, nối từ đường Hùng Vương tới phố Trần Nhật Duật.
Tại Đà Nẵng có đường Trần Cao Vân, chạy qua nhiều phường của quận Thanh Khê.

Hình ảnh

Chú thích

Xem thêm
 Tư tưởng duy tân của Trần Quý Cáp

Người Quảng Nam
Phong trào Duy Tân
Nhà thơ Việt Nam
Sinh năm 1870
Mất năm 1908
Tiến sĩ nhà Nguyễn


title: L'Île-Rousse

text:
L'Île-Rousse là một xã trong vùng hành chính Corse, thuộc tỉnh Haute-Corse, quận Calvi (quận), tổng L'Île-Rousse. L'Île-Rousse nằm trên độ cao trung bình là 15 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 0 mét và điểm cao nhất là 151 mét. Xã có diện tích 2,5 km², dân số vào thời điểm 1999 là 2.774 người; mật độ dân số là 1109 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Xã của Haute-Corse


title: Chéhéry

text:
Chéhéry  là một xã ở tỉnh Ardennes, thuộc vùng Grand Est ở phía bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ardennes

Tham khảo

Chehery


title: Rectiplanes delicatus

text:
Rectiplanes delicatus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Rectiplanes


title: Boechout

text:
Boechout là một đô thị ở tỉnh Antwerp, Bỉ.

Đô thị này gồm các thị trấn Boechout proper and Vremde. Tại thời điểm ngày 1 tháng 1 năm 2006, Boechout có dân số 12.090 người. Tổng diện tích là 20.66 km² với mật độ dân số là 585 người trên mỗi km².

Dân địa phương nổi tiếng
 Jan Frans Willems, nhà văn

Tham khảo

Liên kết ngoài
  Official Boechout & Vremde website

Xã của Antwerpen


title: Phàn Chi Hoa

text:
Phàn Chi Hoa (攀枝花市 - Phàn Chi Hoa thị) là một địa cấp thị thuộc tỉnh Tứ Xuyên, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Tổng dân số là 1,2 triệu người.

Các đơn vị hành chính
Địa cấp thị Phàn Chi Hoa quản lý các đơn vị cấp huyện sau:

Tham khảo

Thành phố tỉnh Tứ Xuyên


title: Drasterius capensis

text:
Drasterius capensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1889.

Chú thích

Tham khảo

Drasterius


title: Augochlora xesis

text:
Augochlora xesis là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Vachal mô tả khoa học năm 1911.

Chú thích

Tham khảo

Augochlora
Động vật được mô tả năm 1911


title: Monopetalotaxis chalciphora

text:
Monopetalotaxis chalciphora là một loài bướm đêm thuộc họ Sesiidae. Nó được biết đến ở Malawi.

Chú thích

Tham khảo

Monopetalotaxis
Côn trùng Malawi


title: Dalopius nevadensis

text:
Dalopius nevadensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được LeConte miêu tả khoa học năm 1884.

Chú thích

Tham khảo

Dalopius


title: Mitsubishi Ki-57

text:
Chiếc Mitsubishi Ki-57 là một kiểu Máy bay vận tải hành khách Nhật Bản do Mitsubishi chế tạo; được phát triển vào đầu những năm 1940 dựa trên kiểu máy bay ném bom Ki-21. Nó được sử dụng cho cả mục đích dân sự và quân sự trong giai đoạn Thế Chiến II. Phe Đồng Minh gọi kiểu máy bay này là "Topsy".

Thiết kế và phát triển
Khi chiếc máy bay ném bom hạng nặng Mitsubishi Ki-21 được đưa vào sử dụng cùng Lục quân Đế quốc Nhật Bản vào năm 1938, khả năng của nó đã thu hút sự chú ý của Hãng Hàng không Nhật Bản (Dai Nippon Koku KK). Kết quả là một phiên bản dân sự được phát triển, về tổng quát tương tự như chiếc Ki-21-I, giữ lại cặp động cơ Nakajima Ha-5 KAI bố trí hình tròn công suất 950 mã lực (708 kW). Các điểm khác biệt chính bao gồm việc chuyển đổi kiểu cánh gắn giữa sang gắn thấp và thân được cải tiến để chuyên chở được cho đến 11 hành khách. Sau chuyến bay đầu tiên của chếc nguyên mẫu vào tháng 8 năm 1940 và các thử nghiệm tiếp theo, kiểu máy bay này được yêu cầu đưa vào sản xuất để sử dụng cho cả trong quân sự và ngoài dân sự.

Phiên bản sản xuất đầu tiên Ki-57-I được đặt tên gọi dân sự là MC-20-I trong khi Lục quân gọi nó là Máy bay vận tải Lục quân Kiểu 100 Loại 1. Có tổng cộng 100 chiếc Ki-57-I được sản xuất cho đến đầu năm 1942, và một số ít trong chúng được chuyển Hải quân Đế quốc Nhật Bản sử dụng trong vai trò máy bay vận tải, vốn được đặt tên là L4Ml. Sau khi chiếc Ki-51 cuối cùng được giao, việc sản xuất được chuyển sang phiên bản cải tiến Ki-57-II, trang bị loại động cơMitsubishi Ha-l02 14 xy lanh bố trí hình tròn mạnh hơn công suất đạt được 1.080 mã lực (805 kW) gắn trên thân động cơ được thiết kế lại; và cùng lúc đó bao gồm các thay đổi nhỏ về thiết bị và tinh chỉnh về chi tiết. Phiên bản này được đặt tên gọi dân sự là MC-20-II trong khi Lục quân gọi nó là Máy bay vận tải Lục quân Kiểu 100 Loại 2. Chỉ có 406 chiếc được chế tạo trước khi việc sản xuất kết thúc vào tháng 1 năm 1945. Cả hai phiên bản được phe Đồng Minh đặt tên mã là "Topsy".

Các phiên bản
Ki-57-I Máy bay vận tải Lục quân Kiểu 100 Loại 1Trang bị hai động cơ Nakajima Ha-5 KAI bố trí hình tròn công suất 950 mã lực (708 kW); thân được thiết kế lại đủ để chuyên chở 11 hành khách. Có khoảng 100 chiếc được chế tạo bao gồm phiên bản dân sự.
MC-20-ITương tự như trên nhưng được chế tạo để sử dụng dân sự cùng Hãng Hàng không Nhật Bản (Dai Nippon Koku KK).
Ki-57-II Máy bay vận tải Lục quân Kiểu 100 Loại 2Trang bị hai động cơ Mitsubishi Ha-l02 14 xy lanh bố trí hình tròn công suất 1.080 mã lực (805 kW) gắn trên thân động cơ được thiết kế lại; có các thay đổi nhỏ về thiết bị và tinh chỉnh về chi tiết. Có 306 chiếc được chế tạo cho đến khi việc sản xuất ngưng vào tháng 1 năm 1945.
MC-20-IITương tự như trên nhưng được chế tạo để sử dụng dân sự cùng Hãng Hàng không Nhật Bản (Dai Nippon Koku KK).
L4M1Một số ít máy bay Ki-57-II được chuyển cho Hải quân Đế quốc Nhật Bản sử dụng và được đặt tên là L4M1.

Các nước sử dụng

 Lục quân Đế quốc Nhật Bản
 Hải quân Đế quốc Nhật Bản

 ChiếcKi-57 cuối cùng được sử dụng làm máy bay huấn luyện và được cho nghỉ hưu vào năm 1952.

Đặc điểm kỹ thuật (Ki-57-II)

Đặc tính chung
 Đội bay: 04 người (phi công, phi công phụ, hoa tiêu và điện báo viên)
 Tải trọng hành khách: 11 người
 Chiều dài: 16,10 m (52 ft 10 in)
 Sải cánh: 22,60 m (74 ft 2 in)
 Chiều cao: 4,85 m (15 ft 11 in)
 Diện tích bề mặt cánh: 70,08 m² (754,36 ft²)
 Trọng lượng không tải: 5.585 kg (12.313 lb)
 Trọng lượng cất cánh tối đa: 9.120 kg (20.106 lb)
 Động cơ: 2 x động cơ Mitsubishi Ha-102 14 xy lanh bố trí hình tròn làm mát bằng không khí, công suất 1.080 mã lực (805 kW) mỗi động cơ

Đặc tính bay
 Tốc độ lớn nhất: 470 km/h (2543 knot, 292 mph) ở độ cao 5.800 m (19.030 ft)
 Tầm bay tối đa: 3.000 km (1.630 nm, 1.864 mi)
 Trần bay: 8.000 m (26.245 ft)

Tham khảo

 Francillon, René J. The Mitsubishi Ki-21 (Aircraft in Profile number 172). Leatherhead, Surrey, UK: Profile Publications Ltd., 1967.
 ___Japanese Aircraft of the Pacific War. London, Putnam & Company Ltd., 1970. second edition 1979. ISBN 0-370-30251-6.

Nội dung liên quan

Máy bay liên quan
 Mitsubishi Ki-21

Danh sách liên quan
 Danh sách máy bay trong Chiến tranh Thế giới II
 Danh sách máy bay chiến đấu
 Danh sách máy bay quân sự Nhật Bản

Máy bay quân sự Nhật Bản thập niên 1940
Ki-057
Máy bay vận tải
Máy bay quân sự trong Thế chiến thứ hai
Máy bay quân sự
Máy bay hai động cơ cánh quạt
Máy bay cánh dưới


title: Dypsis scottiana

text:
Dypsis scottiana là loài thực vật có hoa thuộc họ Arecaceae. Loài này được (Becc.) Beentje & J.Dransf. mô tả khoa học đầu tiên năm 1995.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Chi Cau tua
Thực vật được mô tả năm 1995
Thực vật Madagascar
Thực vật dễ tổn thương


title: Aloeides gowani

text:
Gowan’s Copper (Aloeides gowani) là một bướm ngày thuộc họ Lycaenidae. Loài này có ở Nam Phi, nơi nó được tìm thấy ở the West, East và the North Cape.

Sải cánh từ 25–29 mm đối với con đực và 28–30 mm đối với con cái. Cá thể trưởng thành mọc cánh từ tháng 10 tới tháng 4, đỉnh điểm từ tháng 12 tới tháng 2 There are multiple generations during midsummer.

Ấu trùng ăn các loài Aspalathus species.

Chú thích

Tham khảo

Aloeides
Động vật đặc hữu Nam Phi


title: Cellariella fulviventris

text:
Cellariella fulviventris là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Blüthgen mô tả khoa học năm 1925.

Chú thích

Tham khảo

Cellariella
Động vật được mô tả năm 1925


title: Corymborkis

text:
Corymborkis là một chi lan gồm 8 loài, hoa có màu trắng hoặc lục.

Các loài:
Corymborkis corymbis
Corymborkis flava
Corymborkis forcipigera
Corymborkis galipanensis
Corymborkis minima
Corymborkis veratrifolia

Hình ảnh

Tham khảo

Danh sách các chi phong lan


title: Copelatus triglyphus

text:
Copelatus triglyphus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Guignot miêu tả khoa học năm 1955.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Copelatus


title: Phép đổi biến tích phân

text:
Trong giải tích, phép đổi biến là một công cụ để tính nguyên hàm và tích phân.

Nếu f(x) là một hàm số khả tích, và φ(t) là một hàm số liên tục khả vi có miền xác định là khoảng [a, b] và miền giá trị nằm trong miền xác định của f. Đồng thời φ'(t) là khả tích trên [a,b] và

 cho mọi t trong [a,b]

Thì

Công thức này có thể ghi nhớ thông qua công thức Leibniz: thế cùng lúc x = φ(t) và dx = φ'(t) dt (do dx / dt = φ'(t)) vào biểu thức tích phân.

Công thức trên có thể được dùng để biến đổi một tích phân thành một tích phân có thể dễ tính hơn. Có thể biến đổi từ vế phải sang vế trái, hoặc từ vế trái sang vế phải, tuỳ theo ứng dụng. Việc biến từ vế trái sang vế phải còn được gọi là phép thế-u.

Tham khảo

Tích phân

es:Métodos de integración#Método de integración por sustitución


title: Diabrotica tarsalis

text:
Diabrotica tarsalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Harold miêu tả khoa học năm 1875.

Chú thích

Tham khảo

T


title: Carcar, Cebu

text:
Carcar (Cebuano: Dakbayan sa Carcar, ) là một municipality in the tỉnh Cebu, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2007, đô thị này có dân số 100.632 người.

Các đơn vị dân cư

Carcar được chia thành các đơn vị hành chính gồm 15 khu dân cư (khu phố) (barangay).
 Bolinawan
 Buenavista
 Calidngan
 Can-asujan
 Guadalupe
 Liburon
 Napo
 Ocana
 Perrelos
 Poblacion I
 Poblacion II
 Poblacion III
 Tuyom
 Valencia
 Valladolid

Tham khảo

Liên kết ngoài
 DTI Cebu - Carcar
 Mã địa lý chuẩn Philipin
 2000 Thông tin điều tra dân số Philipin

Đô thị của Cebu
Thành phố ở Cebu Metro
Thành phố ở Cebu


title: Panduranga

text:
Panduranga (tiếng Hindi: पाण्डुराग / Pāṇḍuraṅga ; chữ Hán: 潘朧 / Phan-lung, 潘郎 / Phan-lang, 環王 / Hoàn-vương) là một tiểu quốc tồn tại trong giai đoạn 757 - 1832, tương ứng khu vực hiện nay là Ninh Thuận và Bình Thuận. Panduranga được biết đến là xứ Champa có cương vực rộng nhất và tồn tại sau cùng, khi vương quốc Chămpa bị người Việt triệt phá vào các năm 1471 và 1653.

Lịch sử
Lịch sử Chăm Pa thời kỳ đầu qua các sử liệu và bia ký chỉ cho thấy những thông tin ở miền Bắc tại vùng Amaravati và Vijaya. Thông tin về các địa khu/tiểu quốc phía nam như Panduraga và Kauthara nhắc tới muộn hơn. Có những công trình nghiên cứu cho rằng trước khi hợp nhất vào Lâm Ấp, Panduranga là vùng lãnh thổ chư hầu của vương quốc Phù Nam.

Sau sự sụp đổ của các vương triều phía bắc trong thời kỳ Lâm Ấp, vào năm 757 một vương triều mới ở phía Nam lên nắm quyền kiểm soát toàn Chăm Pa, với kinh đô là Virapura, trong thời kỳ tiểu quốc Panduranga. Virapura nói riêng và Panduranga nói chung thực sự là trung tâm quyền lực của vương quốc, và đến năm 859 mới kết thúc vai trò trung tâm của mình đến thế kỷ 15. Tuy nhiên với thời gian, Panduranga lại trở thành nạn nhân của sự thịnh vượng, các thế lực lân bang liên tục tràn vào cướp phá. Trong suốt 21 năm, từ 854 đến 875, quân của đế quốc Angkor đã nhiều lần tiến đánh Panduranga, chiếm nhiều vùng đất rộng lớn dọc tả ngạn sông Đồng Nai, đôi khi còn băng qua cao nguyên Langbian, đột nhập vào lãnh thổ Panduranga cướp phá. Vikrantavarman III mất năm 854 (được thờ dưới pháp danh Vikrantasvara), không người kế tự, nội bộ triều đình xảy ra tranh chấp. Năm 859, một vương tôn có nhiều chiến công, tên là Laksmindra Bhumisvara Gramasvamin, được triều thần đưa lên ngôi, hiệu Jaya Indravarman II. Quốc hiệu Campapura (đất nước của người Chăm -theo tiếng Phạn cổ) được Indravarman II chính thức sử dụng. Sử sách Trung Hoa phiên âm là Changcheng hoặc Chiêm Thành hoặc Chiêm Bà, tiếng Tây phương là Champa.

Từ năm 1471, sau khi kinh đô Vijaya thất thủ trước Đại Việt, Chăm Pa mất các lãnh thổ miền bắc từ đèo Cù Mông trở ra. Người Chăm tập trung quay về khu vực phía Nam với vương quốc mới là Panduranga, từ lúc đó địa khu Panduranga lại trở thành trung tâm hành chính của người Chăm tới năm 1832 khi nhà Nguyễn xóa hẳn quy chế tự trị.
 Tiểu quốc Panduranga thành lập năm 757 như một hệ quả của sự phân rã quốc gia Lâm Ấp. Địa phận của Panduranga có thể giới hạn trong khu vực tỉnh Ninh Thuận ngày nay. Nó độc lập cho đến năm 859 thì thống nhất với 4 tiểu quốc khác để thành hình quốc gia Chăm Pa, tuy nhiên tính tự trị vẫn được nguyên vẹn. Nước này định đô tại Virapura (Hùng Tráng thành), sau là thôn Palai Bachong, xã Hòa Trinh, huyện An Phước, tỉnh Ninh Thuận, nay là xã Phước Nam, huyện Thuận Nam, trên quốc lộ 1, cách Thành phố Hồ Chí Minh khoảng 310 km. Tiểu quốc Panduranga được xem là tiền thân của vương quốc Panduranga, thành lập năm 1471, với một số biến đổi về cương vực và dân số.
 Theo Đại Việt sử ký toàn thư, sau khi Lê Thánh Tông cho sáp nhập vùng đất phía bắc Chăm Pa thành đạo Quảng Nam. Đó là phần đất từ phía Nam sông Thu Bồn đến phía Bắc đèo Cù Mông (tức là vùng Thừa tuyên Quảng Nam thời Lê, xứ Quảng Nam thời Nguyễn Hoàng vào trấn thủ Thuận - Quảng). Một vị tướng của Chăm Pa là Bố Trì Trì lui về Phan Rang tên ngôi vua và cai quản phần lãnh thổ còn lại từ đèo Cả tới Bình Thuận với danh nghĩa là chư hầu của Đại Việt. Phần đất này được chia làm ba vùng: Đại Chiêm, Nam Bàn và Hoa Anh . Trong đó, Đại Chiêm lả lãnh thổ của Champa bao gồm tiểu quốc Kauthara, Panduranga và sau này còn có thêm tiểu quốc Aiaru ở phía Bắc Kauthara, tức là lãnh thổ của nước Hoa Anh trước kia.
 Năm 1579, Nguyễn Hoàng sai tướng là Lương Văn Chính tiến đánh nước Hoa Anh (Phú Yên ngày nay). Tới năm 1611, Nguyễn Hoàng trấn thủ xứ Đàng Trong tiếp tục tấn công Panduraga-Chăm Pa và sáp nhập vùng Phú Yên vào lãnh thổ Đàng Trong. Tới năm 1653, Nguyễn Phúc Tần tấn công và sáp nhập vùng Khánh Hòa vào lãnh thổ Đàng Trong.
 Năm 1594, một vị vua Chăm gửi đoàn hạm đội sang Malaysia giúp vương quốc Johor chống lại Bồ Đào Nha. Năm 1693, tướng Nguyễn Hữu Cảnh tiếp tục tấn công và sáp nhập vùng lãnh thổ còn lại là Ninh Thuận và Bình Thuận. Tuy nhiên do sự kháng cự của người Chăm đồng thời các chúa Nguyễn cũng muốn tập trung nguồn lực cho việc tấn công Campuchia nên đã rút lui và dành cho chính quyền người Chăm chế độ tự trị.
 Từ năm 1828-1832, chính quyền Chăm Pa là đồng minh của tổng trấn Gia Định Lê Văn Duyệt trong cuộc tranh chấp với Minh Mạng. Năm 1832, Minh Mạng chấm dứt sự tự trị của người Chăm sau khi cho thành lập tỉnh Bình Thuận trên vùng đất cuối cùng này.

Triều đại

Thời kỳ Hoàn Vương (757 - 859)

 Prithi Indravarman:757 - 774

Hoàn Vương quốc ra đời sau một cuộc thay đổi quyền lực ở Lâm Ấp, vương quốc vốn tồn tại tại vùng này trước đó.

Năm 757, một tiểu vương ở phía nam Lâm Ấp nổi lên hạ bệ Bhadravarman II - nhà vua trẻ của Lâm Ấp vừa lên ngôi - rồi tự xưng vương, hiệu Prithi Indravarman, chấm dứt dòng Gangaraja phía bắc.

Theo bia ký đọc được, Prithi Indravarman là người đã thống nhất lãnh thổ Chăm pa một cách chính danh nhất, vì được triều thần công nhận là "người thống lãnh toàn bộ đất nước như Indra, thần của các vị thần". Tuy đất nước đã được thống nhất, lãnh thổ này vẫn chưa có tên. Khi sang Trung Hoa triều cống, không biết sứ thần của Prithi Indravarman đã giải thích như thế nào mà sử liệu cổ Trung Hoa đặt tên lãnh thổ mới của người Chăm trong thời kỳ này là Hoàn Vương quốc (tức vương quyền trở về quê cũ). Việc làm đầu tiên của Prithi Indravarman là dời kinh đô Sinhapura (thành phố sư tử tức Trà Kiệu, Quảng Nam ngày nay) về Virapura.

Dưới thời Prithi Indravarman, văn minh và văn hóa Ấn Độ từ phía nam đưa lên lấn át toàn bộ sinh hoạt của người Chăm phía bắc; tiếng Phạn được phổ biến rộng rãi trong giới vương quyền và các nơi thờ phụng; đạo Bà la môn được đông đảo người theo; đạo Phật nguyên thủy Thượng toạ bộ (Theravada) phát triển mạnh trong dân gian; đền đài, dinh thự và chùa tháp được xây dựng lên khắp nơi, nhiều nhất là tại Khu Lật (Huế), Amavarati (Mỹ Sơn), Sinhapura (Trà Kiệu)... để tạ ơn thần linh. Tuy vậy nguyên tắc tự trị của các tiểu vương quốc phía bắc vẫn được tôn trọng, vì không thấy di ảnh hay hình tượng nữ thần Bhagavati - vị thần bảo hộ Panduranga được Prithi Indravarman chọn làm "Bà Mẹ xứ sở" để dân chúng thờ phụng – trong các di tích khảo cổ trên lãnh thổ phía bắc.

Ngôi tháp bằng gỗ trước kia thờ nữ vương Jagadharma (646-653) được Prithi Indravarman cho xây dựng lại bằng vật liệu cứng tại Aia Trang (Nha Trang), trên một ngọn đồi cao cạnh cửa sông Cái (Xóm Bóng), để thờ tượng nữ thần Bhagavati (bằng vàng). Tháp này về sau được biết dưới tên Po Nagar, hay Tháp Bà.

Prithi Indravarman là một quân vương tài giỏi, đất nước thái bình và rất phồn vinh. Sự giàu có của Hoàn Vương quốc hấp dẫn các vương quốc lân bang, đặc biệt là Srivijaya (Palembang), Malayu (Malaysia), Javadvipa (Java), Nagara Phatom (Thái Lan), Sriksetra (Miến Điện) và Angkor (Chân Lạp); họ đến để trao đổi hoặc chờ dịp cướp phá.

Năm 774, quân Nam Đảo (người Java và Mã Lai) từ ngoài khơi đổ bộ vào Kauthara và Panduranga, chiếm Virapura. Vua Prithi Indravarman đã chống trả lại mãnh liệt nhưng bị chết trong đám loạn quân (sau này được dân chúng tôn thờ dưới pháp danh Rudraloka). Một bia ký đọc được ở tháp Po Nagar ghi "những người đen đủi và gầy yếu từ miền xa đến, ăn những thức ăn khủng khiếp hơn xác chết, lại có tính hung ác. Bọn người này đến cướp đi tượng linga của thần Sri Sambhu, đốt phá đền thờ [Po Nagar]". Sau cuộc tấn công này quân Nam Đảo cướp đi rất nhiều báu vật, trong đó có tượng nữ thần Bhagavati bằng vàng.

 Satyavarman:774 - 786

Ngay khi Prithi Indravarman vừa tử trận, một người cháu gọi ông bằng cậu tên là Cri Satyavarman được hoàng tộc tôn lên thay thế. Nhưng vừa lên ngôi, Satyavarman đã cùng hoàng tộc chạy lên miền bắc (Bình Định) lánh nạn. Tại đây, vua được cộng đồng người Chăm và người Thượng địa phương (Ba Na, Hrê) giúp thành lập một đạo quân hùng mạnh tiến xuống Kauthara tấn công quân Nam Đảo. Trước uy lực của Satyavarman, quân Nam Đảo lên thuyền bỏ chạy ra khơi, tân vương dẫn hoàng gia về lại Virapura. Tại đây, nhà vua xây thêm một cung điện mới trong thành Krong Laa và không ngờ đã sáng chế ra một phong tục mới mà các đời vua sau bắt chước theo, đó là tục trồng cây Kraik, biểu tượng của hoàng gia, trước cung điện. Đền Po Nagar, bị quân Nam Đảo phá hủy, được Satyavarman cho dựng lại bằng gạch, năm 784 thì hoàn thành và tồn tại cho tới ngày nay. Năm 786, Satyavarman mất (được dân chúng thờ phụng dưới pháp danh Isvaraloka), em trai út của ông được hoàng tộc đưa lên ngôi, hiệu Indravarman I(còn gọi là Nhân Đà La Bạt Ma) (786-801).

 Indravarman I: 786 - 801

Hay tin Satyavarman chết, năm 787, quân Java từ ngoài khơi lại tràn vào Virapura cướp phá, sát hại rất nhiều binh sĩ và dân chúng, phá tháp Hòa Lai thờ thần Bhadradhipatisvara tại phía Tây thành Virapura (gần Phan Rang ngày nay). Quân Nam Đảo chia ra làm hai nhóm, một nhóm bắt theo nhiều phụ nữ cùng báu vật chở về nước, một nhóm khác chiếm giữ Panduranga. Đến năm 799, Indravarman I mới đuổi được quân Nam Đảo ra khơi để kiến thiết lại xứ sở. Tại Virapura, nhà vua xây lại tháp Hòa Lai bằng ba tháp mới, gọi là Kalan Ba Tháp, thờ các thần Indrabhadresvara, Sankara và Narayana. Indravarman I dẹp yên được giặc giã nổi lên từ khắp nơi, như tại Candra (phía Bắc), Indra (Đông Bắc), Agni (Đông), Yama (Đông Nam), quan trọng nhất là loạn Yakshas (Nam). Yakshas là những bộ lạc người Thượng cư ngụ trên lãnh thổ đế quốc Angkor chứ không phải là quân Khmer.

 Harivarman I: 801 - 817

Đầu thế kỷ thứ 9, Indravarman I mất, em rể là hoàng thân Deva Rajadhiraja lên thay, hiệu Harivarman I (Kha Lê Bạt Ma). Trong hai năm đầu tân vương dồn mọi nỗ lực xây dựng lại đất nước và phục hồi thế lực quân sự. Để nhận thêm sự ủng hộ của quần chúng, nhà vua sai tể tướng Senapati Pangro trùng tu lại tháp Po Nagar vào năm 817 và xây thêm hai tháp mới cạnh tháp chính, một ở hướng Nam và một ở hướng Tây Bắc để dân chúng đến chiêm bái tượng nữ thần Bhagavati, được tạc lại bằng đá hoa cương.

Sau những cố gắng vượt bực, Hoàn Vương quốc hưng thịnh trở lại, Harivarman I quyết định tấn công những quốc gia đã cướp bóc đất nước trước đó. Tháng 1 năm 803, quân Chăm tấn công châu Hoan (Tỷ Cảnh, nay là Nghệ An) và châu Ái (Hải Âm, nay là Thanh Hóa), mang về rất nhiều phẩm vật. Với lượng lúa gạo mang về từ miền bắc, thủy quân Hoàn Vương quốc xuất dương trừng phạt vương quốc Kelantan ở Java và Patani ở Malaysia. Khi trở về, nhà vua cho người lên miền núi mộ thêm binh sĩ. Với đạo quân này, hai lần (năm 803 và 817), Harivarman I tiến vào cao nguyên Đồng Nai thượng, đánh bại quân Khmer và kiểm soát một vùng đất rộng lớn.

Để có thêm nguồn lương thực, năm 808, Harivarman I đem quân đánh chiếm châu Hoan và châu Ái lần nữa, nhưng bị thái thú Trương Châu đánh bại: 59 người trong hoàng tộc bị bắt sống, nhiều thớt voi, tàu chiến và quân trang quân dụng bị tịch thu, hơn 30.000 người bỏ xác tại trận. Qua năm sau, năm 809, Harivarman I tái chiếm châu Hoan và châu Ái một cách dễ dàng và mang về rất nhiều phẩm vật.

 Vikrantavarman III: 817 -

Con trai Harivarman I là tiểu vương đất Panduranga lên kế vị năm 817, hiệu Vikrantavarman III (Thích Lợi Tì Kiên Đà Bạt Ma). Vì tân vương còn nhỏ tuổi, triều thần phong tể tướng Senapati Par, tiểu vương đất Manidhi làm phụ chính. Viên tể tướng này đã tổ chức nhiều cuộc tấn công vào lãnh thổ Kambujas (Campuchia ngày nay), do vua Jayavarman II cai trị, phá nhiều thành trì Khmer trên cao nguyên Đồng Nai thượng. Để tạ ơn Bà Mẹ Xứ Sở, trong khuôn viên Po Nagar, Senapati Par cho xây thêm hai tháp mới về phía tây và tây nam, thời gian sau xây thêm ba tháp khác: một tại khu trung tâm thờ Sri Shambu, một phía Tây Bắc thờ Shandhaka và một phía Nam thờ Ganesha. Mặc dù vậy, trung tâm chính trị và tôn giáo vẫn được duy trì tại Virapura, thủ phủ Panduranga.

Dưới thời Vikrantavarman III, Hoàn Vương quốc là một đất nước phồn thịnh, quân đội hùng mạnh. Một bia ký, tìm được tại tháp Po Nagar, miêu tả Vikrantavarman III như sau:
"[Người] đeo những dây vàng có đính ngọc trai và ngọc bích, giống như mặt trăng tròn đầy đặn, che một chiếc lọng trắng bao phủ cả bốn phương trời bởi vì lọng còn sâu hơn cả đại dương, thân thể [Người] trang sức phủ kín bởi vương miện, đai, vòng, hoa tai, những tràng hồng ngọc... bằng vàng, từ đó phát ra ánh sáng giống như những cây leo [sáng lấp lánh]".

Thư tịch cổ Trung Hoa (Cựu Đường thư) miêu tả thêm: "[Vua] mặc áo cổ bối bạch diệp... trên đeo thêm trân châu, dây chuyền vàng làm thành chuỗi...". Đẳng cấp quý tộc và phụ nữ cung đình cũng đeo trang sức quý: "Phu nhân mặc vải cổ bối triệu hà... mình trang sức dây chuyền vàng, chuỗi ngọc trai" hay "... quân đội được trang bị nhiều loại vũ khí khác nhau...".

Thời kỳ 859 - 1471
Thời kỳ này Panduranga được cai trị bởi các vua Chăm Pa từ Simhapura (Trà Kiệu) và Vijaya (Đồ Bàn). Panduranga nhiều lần bị đế chế Khmer xâm chiếm.

Po Klong Garai
Là vua Chăm Pa có gốc Panduranga, ông cai trị trong khoảng 50 năm, Po Klong Garai đã có công lãnh đạo dân tộc Chăm đương cự với ngoại xâm, bình ổn đất nước và phát triển nông nghiệp, được người Chăm suy tôn như vị thần thủy lợi.

Thời kỳ 1471 - 1692

Sau khi bị Đại Việt chinh phục năm 1471, nhóm hoàng tộc Chăm từ Nam Bàn (từ Quảng Nam đến Đồ Bàn) do Bố Trì Trì là cháu của Trà Toàn chạy về Nam Chăm Pa lánh nạn và tranh chấp quyền bính với các dòng vương tôn địa phương tại Phan Rang (Virapura). Dân chúng địa phương được kêu gọi không thừa nhận dòng họ Bố Trì Tri (Jayavarman Mafoungnan) vì chỉ là cấp thừa hành của các tiên vương.

Dòng họ Bố Trì Tri không trị vì lâu. Năm 1478, Bố Trì Tri mất em là Koulai lên thay nhưng bị ám sát năm 1505. Con Koulai kế nghiệp và trị vì đến 1530 thì mất. Kể từ sau ngày đó con cháu dòng vương tôn Nam Bàn được hoàng triều và dân chúng tôn lên làm vua. Con Trà Toại, em của Trà Toàn vua cuối cùng của Vijaya, là hoàng thân Po Krut Drak được tôn lên làm vua kế nghiệp Chakou Poulo cai quản xứ Panduranga.

Bố Trì Trì - Jayavarman Mafoungnan (1471-1494)
Po Kabih (1494-1530)
Po Krut Drak (1530-1536)
Po Maha Sarak (1536-1541)
Po Kunarai (1541-1553)
Po At (1553-1579)
Po Klong Halau (1579-1603)
Po Nit (1603-1613)
Po Chai Paran (1613-1618), em vua Po Nit - sau khi bị mất vùng Phú Yên, đã dời kinh đô Bal Chon. Phan Rang về phía nam ở Phan Rí (Panrik), kinh đô mới có tên là Bal Canar. Bal Canar cũng là kinh đô cuối cùng của Chăm Pa chấm dứt vai trò vào năm 1832
Po Ehklan (1618-1622)
Po Po Klong Menai (Mahataha) (1622-1627), cướp ngôi từ Po Ehklan
Po Rome (1627-1651), con rể của Po Mahataha, sau bị nhà Nguyễn bắt đem về và chết ở Phú Xuân sau trận chiến vào năm 1651
Po Nraup (1651-1653) – Bà Tấm
Po Thot (1653-1659), lúc này Chăm Pa mất thêm vùng Khánh Hòa, chỉ còn lại Ninh Thuận và Bình Thuận
Po Sout (1659-1692) - Bà Tranh, bị bắt đưa về Phú Xuân sau trận chiến với nhà Nguyễn năm 1692 và chết năm 1694

Thuận Thành trấn (1693 - 1832)

Trước sức ép nam tiến của người Việt, tới năm 1693 tướng Nguyễn Hữu Cảnh đã tấn công và sáp nhập vùng đất cuối cùng của chính quyền Chăm Pa vào lãnh thổ xứ Đàng Trong, tuy nhiên từ năm 1693-1697 người Chăm đã kháng cự mãnh liệt đồng thời chính quyền Đàng Trong cũng muốn dành nguồn lực cho việc chinh phạt Chân Lạp nên tới năm 1697 đã trả lại quyền hành cho các vua người Chăm, nhưng đổi tên trong văn bản thành Trấn Thuận Thành, hay Thuận Thành trấn. Trấn Thuận Thành là một lãnh thổ tự trị và đồng thời là chư hầu của chính quyền Đàng Trong. Kinh đô đặt ở Băl Canar, nay thuộc tỉnh Bình Thuận.

Trong chiến tranh Tây Sơn, Thuận Thành trấn là chiến trường nơi tranh chấp giữa nhà Tây Sơn và Nguyễn Ánh. Từ năm 1794, đất Panduranga được xem như một tiền đồn của chúa Nguyễn nhằm ngăn bước tiến của quân Tây Sơn vào đất Gia Định - thủ phủ của quân Nguyễn bấy giờ.

Tuy nhiên từ năm 1828-1832, chính quyền Chăm Pa ở đây nằm dưới sự bảo hộ của tổng trấn Gia Định là Lê Văn Duyệt. Sau khi Lê Văn Duyệt chết, vua Minh Mạng đã xóa bỏ chế độ tự trị của người Chăm và thành lập tỉnh Bình Thuận. Chính quyền cuối cùng của Thuận Thành trấn nói riêng, và Chăm Pa nói chung, kết thúc từ đấy. Vương quốc Chămpa không còn tồn tại nữa sau năm 1832.

Po Saktiray daputih (1693-1728) - Kế Bà Tử - em ruột của vua Po Sout, từ năm 1697 nhà Nguyễn tấn phong làm Thuận Thành vương
Po Jinah Depatih (1728-1731), cháu của Kế Bà Tử
Po Rattirai Depatih (1731-1760), cháu của Kế Bà Tử
Po Ladhun Dapaguh (1760-1799)
Po Saong Nhung Ceng (1799-1822)
Po Klan Thu (1822-1828)
Po Phaok The (1828-1832)

Các vua Panduranga

Đặc trưng
Panduranga cùng với Kauthara là hai địa khu của bộ tộc Cau sinh sống, một trong hai bộ tộc chính hình thành nên người Chăm sau này, tại Panduranga sớm hình thành các đô thị ven biển mà người chăm vốn lành nghề về hàng hải. Các đô thị vẫn còn tồn tại đến ngày nay tại Việt Nam với các tên gọi chuyển sang Hán Việt như: Parang thành Phan Rang, Panrik thành Phan Rí, Pajai thành Phan Thiết. Các công trình kiến trúc về tôn giáo như các tháp Chăm được xây dựng liên tục qua các thời kỳ, từ thế kỷ 8 đến thế kỷ 17. Các tháp Po Nagar (ở thế kỷ 8), tháp Hòa Lai, tháp Phú Hài, tháp Po Dam (thế kỷ 9), tháp Po Klaung Garai (thế kỷ 13), tháp Po Rome (thế kỷ 17).

Panduranga là địa khu cuối cùng của người Chăm trước khi bị sáp nhập hoàn toàn vào Việt Nam năm 1832. Vì thế hiện nay, số lượng người Chăm tập trung và sinh sống ở đây nhiều nhất nước. Các khu vực đông người Chăm sống là các làng ở Phan Rang, Ninh Phước, Ninh Hải tỉnh Ninh Thuận các làng ở Bắc Bình, Tuy Phong tỉnh Bình Thuận. Hiện nay người Chăm ở đây đang còn khoảng 100.000 người và vẫn giữ lại được các tập tục cổ xưa.

Xem thêm
 Thủy chiến Tonlé Sap
 Biên niên ký chính phủ Panduranga
 Thuộc địa Liên bang Đông Dương

Tham khảo

Tài liệu
 Đổng Thành Danh, Nhìn lại ‘Bá quyền Panduranga’ và bối cảnh miền Nam Champa thế kỷ 8-9, tạp chí Nghiên cứu quốc tế, 26 tháng 12 năm 2020.

Tư liệu
 Lịch sử - khảo cứu Panduranga
 Hạn hán - lời cảnh báo từ vùng đất Panduranga


title: John E. Walker

text:
John Ernest Walker (sinh 7 tháng 1 năm 1941) là nhà hóa học người Anh đã đoạt Giải Nobel Hóa học năm 1997.

Cuộc đời và Sự nghiệp
Ông sinh tại Halifax, Yorkshire, (Anh), con của Thomas Ernest Walker và Elsie Lawton. Ông cùng 2 người em gái lớn lên ở vùng nông thôn và theo học trường trung học Rastrick. Sau đó, ông học ở St Catherine’s College của Đại học Oxford, tốt nghiệp bằng cử nhân ở đây. Ở trường, ông ham mê thể thao và chuyên học Vật lý cùng Toán học.
Ông bắt đầu nghiên cứu các chất kháng sinh peptide dưới sự hướng dẫn của Edward Abraham ở Đại học Oxford từ năm 1965 và đậu bằng tiến sĩ năm 1969. Trong thời gian này ông chú trọng tới các sự phát triển sinh học phân tử.

Từ năm 1969 tới 1971, ông làm việc ở Đại học Wisconsin-Madison (Hoa Kỳ), và từ năm 1971–1974 ở Pháp. Ông gặp Fred Sanger năm 1974 ở 1 xưởng của Đại học Cambridge, và Sanger đã mời ông tới làm việc ở Phòng thí nghiệm Sinh học phân tử của Hội đồng nghiên cứu Y học. Trong số các người làm việc ở đây có Francis Crick, người nổi tiếng vì đã phát hiện ra cấu trúc phân tử của DNA.

Ban đầu, ông phân tích các chuỗi protein và sau đó khám phá ra các chi tiết của mã gien thay đổi trong ti thể. Năm 1978, ông quyết định áp dụng các phương pháp hóa học protein vào các protein màng.

Ông đoạt Giải Nobel chung với nhà hóa học Mỹ Paul D. Boyer cho việc làm sáng tỏ cơ cấu enzym cơ bản của việc tổng hợp adenosine triphosphate. Họ chia sẻ giải này với nhà hóa học Đan Mạch Jens Christian Skou cho một nghiên cứu khác, không liên quan tới nghiên cứu của họ.

Hiện nay ông làm giám đốc Mitochondrial Biology Unit (trước là Dunn Human Nutrition Unit) ở Đại học Cambridge.

Ông được phong tước hầu năm 1999.

Gia đình
Ông kết hôn với Christina Westcott năm 1963. Họ có hai người con gái.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Nobelprize.org, Giải Nobel Hóa học 1997
 Nobelprize.org, John E.Walker - Tiểu sử
 Freeview Video of Fredrick Sanger in conversation with John Walker by the Vega Science Trust
 Dunn Human Nutrition Unit
 John Walker interviewed by Alan Macfarlane 14th January 2008 (phim)
 A three part video interview with Sir John Walker by the Vega Science Trust

Sinh năm 1941
Nhà hóa học Anh
Người đoạt giải Nobel Hóa học
Người Anh đoạt giải Nobel
Nhân vật còn sống
Hội viên Hội Hoàng gia
Người Vương quốc Liên hiệp Anh đoạt giải Nobel


title: Uroloba

text:
Uroloba là một chi bướm đêm thuộc họ Pterophoridae.

Các loài
Uroloba calycospila (Meyrick, 1932)
Uroloba fuscicostata Walsingham, 1891

Chú thích

Tham khảo

Platyptiliini


title: Itylus testaceus

text:
Itylus testaceus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Mohamedsaid miêu tả khoa học năm 1995.

Chú thích

Tham khảo

Itylus


title: Chioneigia

text:
Chondrolepis là một chi bướm ngày thuộc họ Bướm nâu.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Họ Bướm nhảy

en:Chioneigia


title: Saint-Jacques-d'Ambur

text:
Saint-Jacques-d'Ambur  là một xã ở tỉnh Puy-de-Dôme trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes, Pháp. Xã này có diện tích 20,4 km², dân số năm 2006 là 305 người. Khu vực này có độ cao từ 500-793 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
Xã của tỉnh Puy-de-Dôme

Tham khảo và liên kết ngoài
INSEE
IGN

Saintjacquesdambur


title: Camariñas

text:
Camariñas là một đô thị Tây Ban Nha ở tỉnh A Coruña, một cộng đồng tự trị của Galicia. Nó có diện tích 51.8 km², dân số 6502 (đánh giá 2004) và mật độ dân số 125.52 người/km²

Tham khảo

Đô thị ở A Coruña


title: Tipula cressa

text:
Tipula cressa là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Trentepohlia cachani

text:
Trentepohlia cachani là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Trentepohlia
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Middelhagen

text:
Middelhagen là một đô thị thuộc huyện Vorpommern-Rügen (trước thuộc huyện Rügen), bang Mecklenburg-Vorpommern, miền bắc nước Đức.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Vorpommern-Rügen


title: Tierceville

text:
Tierceville là một xã ở tỉnh Calvados, thuộc vùng Normandie ở tây bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Calvados

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Tierceville sur le site de l'Institut géographique national
 Tierceville sur le site de l'Insee
 Images et histoire de creully
 Tierceville sur le site du Quid
 Localisation de Tierceville sur une carte de France et communes limitrophes
 Plan de Tierceville sur Mapquest

Xã của Calvados


title: Tumwater, Washington

text:
Tumwater là một thành phố nằm trong quận Thurston thuộc tiểu bang Washington, Hoa Kỳ.
Thành phố này được đặt tên theo. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, thành phố có dân số người.

Lịch sử

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, thành phố có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Thông tin nhân khẩu

Kinh tế

Giáo dục

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thành phố của Washington (tiểu bang)


title: Zaranga pannosa

text:
Zaranga pannosa là một loài bướm đêm thuộc họ Notodontidae. Nó được tìm thấy ở châu Á, bao gồm Ấn Độ, Nepal, Pakistan, Trung Quốc, Đài Loan và Nhật Bản.

Sải cánh dài 52-70mm.

Phụ loài
Zaranga pannosa necopinatus
Zaranga pannosa pannosa

Tham khảo

Liên kết ngoài
naris.go.kr

P


title: Rhipidia aoroneura

text:
Rhipidia aoroneura là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Rhipidia
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Ram Garh

text:
Ram Garh là một thị xã và là nơi đặt ủy ban khu vực quy hoạch (notified area committee) của quận Jammu thuộc bang Jammu và Kashmir, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Ram Garh có dân số 4540 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Ram Garh có tỷ lệ 67% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 75%, và tỷ lệ cho phái nữ là 59%. Tại Ram Garh, 14% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Jammu và Kashmir


title: Lao Sơn (định hướng)

text:
Lao Sơn có thể là:
Quận Lao Sơn (崂山区) là một quận của địa cấp thị Thanh Đảo, tỉnh Sơn Đông, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.
Núi Lao: Một ngọn núi ở Thanh Đảo, tỉnh Sơn Đông, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.


title: Elimia teres

text:
Elimia teres là một loài ốc nước ngọt có vảy, là động vật thân mềm chân bụng (Gastropoda) thủy sinh thuộc họ Pleuroceridae. Đây là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

Chú thích

Tham khảo

 Bogan A.E. 1996. Elimia teres. 2013 IUCN Red List of Threatened Species. Tra cứu 04 tháng 11 năm 2013.

T
Động vật Mỹ


title: Thế vận hội Mùa đông 1998

text:
Thế vận hội Mùa đông 1998, hay Thế vận hội Mùa đông XVIII, được tổ chức từ 7 tháng 2 đến 22 tháng 2 năm 1998 tại Nagano, Nhật Bản. Tất cả có 73 quốc gia tham dự.

Các quốc gia tham dự
Sau đây là danh sách 73 quốc gia tham dự Thế vận hội Mùa đông 1998.

Môn thi đấu

Bảng tổng sắp huy chương

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Thế vận hội Mùa đông 1998 tại trang của IOC

Thế vận hội ở Nhật Bản
1998
Thể thao Nagano (thành phố)
Thể thao Nhật Bản năm 1998
Sự kiện thể thao đa môn năm 1998
Giải đấu thể thao mùa đông Nhật Bản


title: Phosphat

text:
Phosphat là một hợp chất vô cơ và là muối của axit phosphoric. Trong hóa hữu cơ, phosphat hay hợp chất cơ phospho là este của axit phosphoric. Phosphat hữu cơ có vai trò quan trọng trong ngành hóa sinh, hóa lý sinh, và sinh thái học. Phosphat vô cơ được khai thác để điều chế phospho phục vụ nông nghiệp và công nghiệp.

Tham khảo

Phosphat
Nhóm chức


title: Cladrastis

text:
Cladrastis là một chi gồm bảy loài thực vật có hoa trong họ Đậu, trong đó có sáu loài bản địa của miền đông châu Á và một loài bản địa đông nam Bắc Mỹ.

Các loài
Cladrastis kentukea (Dum. Cours.) Rudd (syn. C. lutea). Đông nam Bắc Mỹ.
Cladrastis platycarpa (Maxim.) Makino. Nhật Bản.
Cladrastis parvifolia C.Y.Ma. Quảng Tây, Trung Quốc.
Cladrastis sinensis Hemsl. Trung Quốc.
Cladrastis scandens C.Y.Ma. Quý Châu, Trung Quốc.
Cladrastis sikokiana (Makino) Makino. Nhật Bản.
Cladrastis wilsonii Takeda. Hoa Trung.

Hình ảnh

Tham khảo

Andrews, S. (1997). Trees of the Year: Cladrastis and Maakia. Int. Dendrol. Soc. Year Book 1996: 12–26.
Spongberg, S. A. & Ma, J.-S. (1997). Cladrastis (Leguminosae subfamily Faboideae tribe Sophoreae): a historic and taxonomic overview. Int. Dendrol. Soc. Year Book 1996: 27–35.


title: Somomecus parallelus

text:
Somomecus parallelus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Solier miêu tả khoa học năm 1851.

Chú thích

Tham khảo

P


title: Gascueña de Bornova

text:
Gascueña de Bornova là một đô thị trong tỉnh Guadalajara, Castile-La Mancha, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 54 người.

Tham khảo

Đô thị ở Guadalajara


title: (33028) 1997 QN

text:
(33028) 1997 QN là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Atsushi Sugie ở Dynic Astronomical Observatory Nhật Bản, ngày 24 tháng 8 năm 1997.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 33001–34000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1997
Tiểu hành tinh vành đai chính


Giải của Viện phim Úc cho nam diễn viên chính xuất sắc nhất là một giải thưởng hàng năm của Viện phim Úc dành cho nam diễn viên đóng vai chính trong một phim, được bầu chọn là xuất sắc nhất. Giải này được thành lập từ năm 1972.

Các người đoạt giải
 1972: Bruce Spence – (Stork)
 1973: Robert McDarra – (27A)
 1974/1975:
 Jack Thompson – (Petersen)
 Jack Thompson – (Sunday Too Far Away)
 Martin Vaughn – (Billy and Percy)
 1976: Simon Burke và Nick Tate – (The Devil's Playground)
 1977: John Meillon – (The Fourth Wish)
 1978: Bill Hunter – (Newsfront)
 1979: Mel Gibson – (Tim)
 1980: Jack Thompson – (Breaker Morant)
 1981: Mel Gibson – (Gallipoli)
 1982: Ray Barrett – (Goodbye Paradise)
 1983: Norman Kaye – (Man of Flowers)
 1984: John Hargreaves – (My First Wife)
 1985: Chris Haywood – (A Street to Die)
 1986: Colin Friels – (Malcolm)
 1987: Leo McKern – (Travelling North)
 1988: John Waters – (Boulevard of Broken Dreams)
 1989: Sam Neill – (Evil Angels)
 1990: Max von Sydow – (Father)
 1991: Hugo Weaving – (Proof)
 1992: Russell Crowe – (Romper Stomper)
 1993: Harvey Keitel – (The Piano)
 1994: Nicholas Hope – (Bad Boy Bubby)
 1995: John Lynch – (Angel Baby)
 1996: Geoffrey Rush – (Shine)
 1997: Richard Roxburgh – (Doing Time for Patsy Cline)
 1998: Hugo Weaving – (The Interview)
 1999: Russell Dykstra – (Soft Fruit)
 2000: Eric Bana – (Chopper)
 2001: Anthony LaPaglia – (Lantana)
 2002: David Gulpilil – (The Tracker)
 2003: David Wenham – (Gettin' Square)
 2004: Sam Worthington – (Somersault)
 2005: Hugo Weaving – (Little Fish)
 2006: Shane Jacobson – (Kenny)
 2007: Eric Bana – (Romulus, My Father)
 2008: William McInnes — (Unfinished Sky'')

Tham khảo

 Afi.org.au — AFI Award Winners

Giải thưởng của Viện phim Úc


title: Kỳ lân (phương Tây)

text:
Kỳ lân trong văn hóa châu Âu hay còn gọi là Ngựa một sừng là một sinh vật thần thoại, với hình dáng phổ biến được biết đến như là con ngựa trắng có một sừng trên trán (hoặc có thể có 2 cánh). Tuy vậy, kỳ lân truyền thống còn có thêm chòm râu dê, đuôi sư tử, và bộ móng xẻ như trâu bò khiến nó khác biệt với một con ngựa thông thường.

Lịch sử

Kỳ lân cổ xưa

Hình tượng con vật một sừng đã được tìm thấy trên một số con dấu từ văn minh lưu vực sông Ấn. Những con dấu với thiết kế như vậy được cho là mang dấu hiệu của vai vế cao cấp trong xã hội thời đó. Một con vật được gọi là Re'em (tiếng Hebrew: רְאֵם, có nghĩa là "Tê giác") được đề cập tới tại một số phần trong Kinh thánh Hebrew, thường như là một ẩn dụ đại diện cho sức mạnh. Đây là con vật thường được mô tả trong nghệ thuật nền văn minh Lưỡng Hà cổ xưa, chỉ với một sừng nhìn thấy được.. Những bản dịch Kinh Thánh (1611) có thẩm quyền của King James, đã lấy từ Unicorn, hay kinh Hy Lạp lấy từ monokeros và kinh La Mã lấy từ unicornus, để dịch từ Re'em, cung cấp một loài vật một sừng không thể thuần hóa mà dân gian có thể nhận ra được.

Kỳ lân không được tìm thấy trong thần thoại Hy Lạp, mà đúng hơn là trong các lĩnh vực của lịch sử tự nhiên. Các học giả Hy Lạp về lĩnh vực lịch sử tự nhiên đã cho rằng thực tế kỳ lân sống tại Ấn Độ, một vương quốc xa xôi và tuyệt vời dành cho chúng. Mô tả sớm nhất là từ Ctesias, người đã miêu tả chúng như là những con lừa hoang dã, rất nhanh chân, có một sừng dài chừng một cubit rưỡi (khoảng 70 cm) và lông màu trắng, đỏ hoặc đen. Aristotle đã theo Ctesias sau khi ông đề cập đến một trong hai loài động vật một sừng, các con oryx (một loại linh dương) và cái gọi là “lừa Ấn Độ”.

Strabo cho biết, ở vùng Kavkaz (tại Trung Đông) có loài ngựa một sừng với cái đầu giống loài nai. Pliny thì đề cập đến các con oryx và bò Ấn Độ (có thể là một con tê giác) là một trong những con thú một sừng, cũng như “con vật rất hung dữ gọi là monoceros có chiếc đầu của nai, bàn chân của voi và đuôi của heo rừng, trong khi phần còn lại của cơ thể lại tương tự như của ngựa và có một sừng đen đâm ra từ giữa trán dài tầm hai cubit”. Trong khi đó, kỳ lân (麒麟) trong văn hóa Trung Hoa lại là một sinh vật gần giống con Chimera (thần thoại), với mình nai, đầu sư tử, vảy xanh lục và chiếc sừng cong dài hướng về phía trước. Cụ thể xem bài viết về kỳ lân. Phiên bản trong văn hóa Nhật, Kirin, giống với kỳ lân phương Tây hơn, ngay cả khi nó được dựa trên kỳ lân Trung Hoa.

Kỳ lân thời Trung cổ

Những kiến thức thời Trung cổ về loài sinh vật này bắt nguồn từ Kinh Thánh và những nguồn cổ xưa về những sinh vật giống lừa hoang dã, dê, hay ngựa. Những câu truyện ngụ ngôn về thú vật thời Trung cổ đã phổ biến một hình tượng tinh tế, trong đó con kỳ lân được Maria Đồng Trinh Maria nuôi giữ. Ngay khi con kỳ lân nhìn thấy bà, nó ngả đầu vào lòng bà và thiếp ngủ. Điều này trở thành một biểu tượng cơ bản làm cơ sở cho những ý niệm về loài kỳ lân, chứng minh sự xuất hiện của nó trong mọi hình thức nghệ thuật tôn giáo. Hai lý giải chính cho biểu tượng kỳ lân trong Ngoại giáo và Công giáo khác nhau. Diễn giải của Ngoại giáo tập trung vào tri thức Trung cổ về những người tình dối lừa, trong khi một số bản viết Công giáo giải thích cái chết của kỳ lân như những khổ hình của Chúa Kitô.

Kỳ lân từ lâu đã được xác định là một biểu tượng của Chúa Kitô trong Công giáo, cho phép các biểu tượng ngoại giáo truyền thống của kỳ lân được chấp nhận trong học thuyết tôn giáo. Các huyền thoại nguyên bản chỉ đến một con thú với một sừng mà chỉ có thể được thuần dưỡng bởi một thiếu nữ đồng trinh; sau đó, một số học giả Công giáo cho điều này thành một biểu tượng cho mối quan hệ của Chúa Kitô với Maria Đồng trinh Maria. Điều thú vị là, thuật ngữ tập thể cho một đàn kỳ lân đã được đề xuất như là “một phước lành của kỳ lân” (tiếng Anh: a blessing of unicorns). Cùng với sự gia tăng của chủ nghĩa nhân văn, kỳ lân còn mang biểu tượng của tình yêu trong sáng và hôn nhân chung thủy.

Kỳ lân được cho là chỉ được thuần dưỡng bởi những trinh nữ. Điều này được phổ biến trong các câu chuyện dân gian thời Trung cổ. Những con kỳ lân được cho là có thể phân biệt được một người phụ nữ còn trinh hay không. Trong một số câu chuyện, kỳ lân chỉ được cưỡi bởi trinh nữ. Trong khi đó, Marco Polo đã miêu tả chúng là “... nhỏ hơn con voi một chút. Chúng có bộ lông như trâu và bàn chân thì giống của voi. Chúng có một cái sừng đen ở giữa trán... Chúng có cái đầu giống loài lợn lòi hoang dã... Chúng dành phần thời gian đầm mình vào bãi bùn. Trông chúng rất bẩn thỉu. Chúng không giống tất cả những gì mà chúng ta đã miêu tả khi liên hệ với việc chúng được nuôi dưỡng bởi những trinh nữ, thực sự trái ngược với ý niệm của chúng ta”, rõ ràng là Marco Polo đang nói đến một con tê giác. Tại Đức, từ thế kỷ 16, từ Einhorn (tiếng Anh: one-horn, tiếng Việt: một sừng) đã miêu tả một vài loài tê giác. Người Na Uy cổ thì tin rằng kỳ lân biển đã xác minh sự tồn tại của kỳ lân. Sừng của kỳ lân biển được cho là xuất phát từ một chiếc răng của hàm trên và phát triển ra bên ngoài. Theo Ngài Thomas Browne, sừng kỳ lân có thể trung hòa chất độc, nên được dùng làm ly trong các nghi lễ. Thậm chí, ngai vàng hoàng gia Đan Mạch cũng được cho là làm bằng sừng kỳ lân.

Săn bắt kỳ lân
Một phương thức truyền thống để săn kỳ lân là bẫy chúng bằng một trinh nữ. Leonardo da Vinci viết trong sổ ghi chú của ông: Kỳ lân, ngoài thái độ không đúng mức và không biết cách kiểm soát bản thân, với tình cảm hướng tới những trinh nữ đã khiến nó quên đi tính dữ tợn và hoang dại; để đi tới và nằm ngủ trong lòng những thiếu nữ. Sau đó, người thợ săn chỉ việc tới bắt chúng

Trên thảm

Thời Gothic, hàng loạt bộ bảy chiếc thảm thêu về Việc săn bắt kỳ lân đã trở nên nổi tiếng và là một mũi nhọn đắt giá trong ngành sản xuất thảm châu Âu, kếp hợp cả hai chủ đề thế tục và tôn giáo. Hiện nay, những tấm thảm thêu như vậy được treo tại Tu viện của Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan, thành phố New York.

Trong loạt thảm này là hình ảnh những quý tộc giàu sang, được hộ tống bởi các thợ săn và chó săn, đuổi theo một con kỳ lân trên một phông nền hoa hay những tòa nhà và khu vườn. Họ bắt con thú vào lồng với sự giúp đỡ của một thiếu nữ và đem nó trở về lâu đài. Ở bản cuối cùng và cũng là bản nổi tiếng nhất, "Con kỳ lân trong vòng câu thúc", nó vẫn sống vui vẻ bên cạnh một cây lựu, bao quanh là hàng rào, trên một cánh đồng hoa. Các học giả phỏng đoán rằng những vết đỏ trên sườn của nó không phải là máu mà đúng hơn là nước từ trái lựu đang rỏ xuống, đây là một biểu tượng của khả năng sinh sản. Tuy nhiên, ý nghĩa thực sự của con kỳ lân phục sinh đầy bí ẩn trong tấm thảm cuối cùng là vẫn chưa rõ ràng. Phiên bản này được dệt vào khoảng những năm 1500 tại Vùng đất trũng, có thể là Brussels hoặc Liége.

Một bộ sáu chiếc thảm nổi tiếng khác là Thiếu nữ với kỳ lân (tiếng Pháp: Dame à la licorne) đang được trưng bày trong Bảo tàng quốc gia Trung Cổ, Paris, cũng được dệt tại miền Nam Hà Lan trước năm 1500. Bản sao của những tấm thảm kỳ lân hiện đang được dệt lại cho mục đích trưng bày lâu dài trong lâu đài Stirling, Scotland, để thay thế cho phiên bản vào thế kỷ 16.

Huy hiệu
Trên huy hiệu, kỳ lân được mô tả như một con ngựa với móng xẻ và bộ râu của dê, đuôi của sư tử, và một chiếc sừng xoắn ốc mảnh mai trên trán. Tuy là một biểu tượng của sự Hiện thân, kỳ lân không sớm sử dụng rộng rãi trên huy hiệu, và chỉ trở nên phổ biến từ thế kỷ 15. Nó được biết đến nhiều nhất trong huy hiệu hoàng gia của Scotland và Vương Quốc Anh.

Nguồn gốc

Bằng chứng

Năm 1663, trong số nhiều mẩu xương thời tiền sử được tìm thấy ở Einhornhöhle tại vùng núi Harz Đức, một số đã được lựa chọn và lắp ráp lại thành một con kỳ lân bởi Ngài Otto von Guericke vùng Magdeburg. Trên thực tế, con vật được gọi là kỳ lân của Guericke chỉ có hai chân, và được ghép lại từ xương hóa thạch của một con tê giác lông mịn và voi ma mút, với cái sừng của một con kỳ lân biển. Bộ xương này được kiểm tra bởi Gottfried Leibniz, người trước đó đã nghi ngờ sự tồn tại của kỳ lân, nhưng được thuyết phục bởi nó.

Nam tước Georges Cuvier chủ trương, vì kỳ lân có bộ móng chẻ nên nó phải có một hộp sọ chẻ, để chiếc sừng duy nhất có thể phát triển được. Như để bác bỏ điều này, Tiến sĩ W. Franklin Dove, giáo sư Đại học Maine, đã hợp nhất các chồi sừng của một con bê với nhau, tạo ra hình dáng bên ngoài của một con bò một sừng. Kể từ khi tê giác là động vật trên cạn còn sống sót duy nhất có một sừng, nó đôi khi được coi là nguồn gốc của truyền thuyết kỳ lân, bắt nguồn từ cuộc đọ sức giữa những động vật châu Âu kỷ băng hà và tê giác lông mịn, hoặc là truyền thuyết có thể đã được dựa trên tê giác của châu Phi.

Văn minh sông Ấn
Các đối tượng đầu tiên khai quật từ Harappa và Mohenjo-daro là những con dấu nhỏ bằng đá khắc những hình con thù khá tao nhã, bao gồm một hình giống với con kỳ lân ở phía trên, bên trái, và đánh dấu bằng chữ Indus, những ký tự hiện vẫn gây trở ngại đối với các học giả. Những con dấu này được đề 2500 TCN. Nguồn: Đại học North Park, Chicago, Illinois. (Hình: Con dấu Harappa.) Con dấu này là một cận cảnh của loài động vật giống kỳ lân, được tìm thấy tại Mohenjo-daro, dài 29 mm (1,14 inch) mỗi cạnh và được làm bằng khoáng chất Steatite nóng. Steatite là một hòn đá được chạm khắc mềm mại một cách dễ dàng mà trở nên cứng sau khi nung nóng. Trên đầu là bốn chữ tượng hình Indus chưa được giải mã, là một trong những hệ thống văn bản đầu tiên trong lịch sử. (Hình: Kỳ lân Harappa.)

Tê giác cổ

Một gợi ý là kỳ lân dựa trên loài động vật đã tuyệt chủng, elasmotherium, một loài tê giác Á-Âu lớn mang nguồn gốc ở các thảo nguyên, nằm phía nam của phạm vi tê giác lông mịn ở Kỷ băng hà châu Âu. Elasmotherium nhìn giống như ngựa một chút, nhưng nó có một sừng lớn duy nhất ở trán của nó. Tuy nhiên, theo Sách gia đình Bắc Âu và nhà khoa học Willy Ley, loài vật đó có thể đã sống sót đủ lâu để được nhớ trong truyền thuyết của những người Evenk của Nga như là một con bò đen khổng lồ với một sừng trên trán và duy nhất. Trong sự ủng hộ này, một điều đã được ghi nhận rằng, vào thế kỷ 13, nhà thám hiểm Marco Polo tuyên bố đã thấy một con kỳ lân tại Java, nhưng mô tả của ông rõ ràng làm cho người đọc hiện đại nhận ra ông thực sự nhìn thấy một con tê giác Java.

Kỳ lân biển

Năm 1638, Ole Worm, nhà sinh vật học Đan Mạch phát biểu, sừng của kỳ lân thường thấy trong Phòng nội các của những ham biết thời Trung cổ và châu Âu Phục Hưng, là những ví dụ rất thường xuyên về chiếc ngà đơn, dài và xoắn ốc của kỳ lân biển Monodon monoceros thuộc bộ Cá voi Bắc Băng Dương. Chúng được mang về phía Nam như là một món hàng thương mại rất có giá trị, và được bán như sừng của kỳ lân huyền thoại. Là một chiếc ngà, chúng qua được rất nhiều các xét nghiệm khác nhau nhằm làm giảm giá trị của sừng kỳ lân giả. Vì những chiếc sừng được xem là mang quyền hạn của phép thuật, người Viking và những thương gia miền Bắc có thể bán chúng đắt hơn cả vàng.

Nữ hoàng Elizabeth I của Anh cũng giữ một chiếc sừng kỳ lân trong Phòng nội các của những ham biết của bà, chiếc sừng được Martin Frobisher, nhà thám hiểm Bắc Băng Dương, mang về trong chuyến trở về từ Labrador vào năm 1577. Các mô tả thông thường của chiếc sừng kỳ lân xoắn ốc trong nghệ thuật, bắt nguồn từ đó. Sự thật về nguồn gốc chiếc ngà phát triển dần dần trong kỷ nguyên khám phá, khi những nhà thám hiểm và nhà tự nhiên học bắt đầu chuyến thăm thú khu vực và lĩnh vực của mình. Năm 1555, Olaus Magnus xuất bản một bản vẽ của sinh vật giống cá có sừng trên trán.

Xem thêm
 Kỳ lân (Trung Hoa)
 Kỳ Lân (chòm sao)

Chú thích

Động vật có vú huyền thoại
Truyền thuyết Trung cổ
Biểu tượng quốc gia Vương quốc Liên hiệp Anh


title: Sarcolaenaceae

text:
Sarcolaenaceae là một họ trong thực vật có hoa đặc hữu của Madagascar. Họ này bao gồm khoảng 40-60 loài cây gỗ và cây bụi, chủ yếu là thường xanh, được phân bổ trong 9-10 chi.

Các nghiên cứu DNA gần đây chỉ ra rằng Sarcolaenaceae là một đơn vị phân loại có quan hệ chị em gần gũi nhất với họ Dầu (Dipterocarpaceae) ở châu Phi đại lục, Nam Mỹ, Ấn Độ, Đông Nam Á và Malesia.

Các chi
Eremolaena
Leptolaena
Mediusella
Pentachlaena
Perrierodendron
Rhodolaena
Sarcolaena
Schizolaena
Xerochlamys: Có thể là một phần của chi Leptolaena.
Xyloolaena

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Hình ảnh của họ Sarcolaenaceae tại Madagascar (Vườn thực vật Missouri)
 Sarcolaenaceae  trong L. Watson và M. J. Dallwitz (1992 trở đi). Các họ thực vật có hoa: Miêu tả, minh họa, nhận dạng, thông tin tra cứu.  http://delta-intkey.com

Quần thực vật Madagascar
Họ thực vật hai lá mầm

Thực vật Madagascar