title: Thuyết nhật tâm

text:
Trong thiên văn học, mô hình nhật tâm là lý thuyết cho rằng Mặt Trời nằm ở trung tâm của vũ trụ và/hay của Hệ Mặt Trời. Từ này (heliocentrism) có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp (helios = "Mặt Trời" và kentron = "trung tâm"). Về mặt lịch sử, hệ nhật tâm đối lập với hệ địa tâm và hiện nay là với thuyết địa tâm hiện đại, cho rằng Trái Đất nằm ở trung tâm. (Sự phân biệt giữa Hệ Mặt Trời và Vũ trụ là không rõ ràng cho tới tận thời hiện đại, nhưng đặc biệt quan trọng cho sự tranh cãi về vấn đề vũ trụ học và tôn giáo.) Trong thế kỷ 16 và 17, khi lý thuyết này được Copernicus, Galileo và Kepler đưa ra và ủng hộ, nó trở thành trung tâm của một cuộc tranh cãi lớn.

Sự phát triển của thuyết nhật tâm

Đối với bất kỳ một người nào đứng nhìn lên bầu trời, có vẻ rõ ràng rằng Trái Đất đứng yên vị trong khi mọi vật trên bầu trời mọc và lặn hay quay quanh nó hàng ngày. Quan sát trong một thời gian lâu hơn, họ sẽ thấy nhiều chuyển động phức tạp hơn. Mặt Trời chuyển động chậm chạp theo hình tròn trong năm; các hành tinh có các chuyển động tương tự nhau, nhưng thỉnh thoảng chúng quay vòng và di chuyển ngược lại trong một khoảng thời gian (chuyển động lùi). Khi các chuyển động đó ngày càng được tìm hiểu kỹ hơn, càng ngày càng cần có những miêu tả tỉ mỉ hơn, cách miêu tả nổi tiếng nhất là hệ Ptolemy, được hình thành từ thế kỷ thứ 2.

Ấn Độ cổ đại
Những dấu vết sớm nhất về một ý tưởng đi ngược trực giác cho rằng Trái Đất trên thực tế đang quay quanh Mặt Trời và Mặt Trời là trung tâm của Hệ Mặt Trời (đó chính là khái niệm của thuyết nhật tâm) đã được tìm thấy trong nhiều văn bản kinh Vệ Đà tiếng Phạn được viết trong thời Ấn Độ cổ đại. Yajnavalkya (khoảng thế kỷ 9–thế kỷ 8 TCN) ghi nhận rằng Trái Đất có hình cầu và rằng Mặt Trời là "trung tâm của vũ trụ" như được miêu tả trong kinh Vệ đà ở thời ấy. Trong bài viết về thiên văn học của mình Shatapatha Brahmana (8.7.3.10) cho rằng: "Mặt Trời treo các thế giới - Trái Đất, các hành tinh, khí quyển - vào mình bằng một sợi chỉ." Ông nhận rằng Mặt Trời lớn hơn nhiều so với Trái Đất, và đây là điều ảnh hưởng tới khái niệm thuyết nhật tâm sơ khai này. Ông cũng đã đo chính xác các khoảng cách từ Trái Đất đến Mặt Trời và Mặt Trăng bằng 108 lần đường kính các thiên thể đó, khá gần với con số ngày nay là 107.6 với Mặt Trời và 110.6 với Mặt Trăng. Ông cũng đã miêu tả một loại lịch trong cuốn Shatapatha Brahmana.

Văn bản Vệ Đà tiếng Phạn Aitareya Brahmana (2.7) (khoảng thế kỷ 9–8 TCN) cũng nói rằng: "Mặt Trời không lặn cũng không mọc. Khi con người nghĩ rằng Mặt Trời đang lặn, nó không làm như vậy; vì thế đó là sự hiểu lầm." Văn bản này chỉ ra rằng Mặt Trời đứng yên (vì thế Trái Đất di chuyển quanh nó), điều này đã được trình bày chi tiết hơn trong một bản bình luận thời sau Vishnu Purana (2.8) (khoảng thế kỷ thứ 1), nói rằng: "Mặt Trời luôn đứng yên, trong ngày. [...] Vì Mặt Trời, luôn đứng yên tại chỗ, nên nó không lặn cũng không mọc."

Hy Lạp cổ đại
Ở thế kỷ thứ 4 TCN, trong Chương 13 Quyển hai bộ Về bầu trời  (On the heavens), Aristotle đã viết rằng "Ở trung tâm, họ [những người theo trường phái Pytago] nói, là ngọn lửa, và Trái Đất là một trong những ngôi sao, tạo nên ngày và đêm bởi các chuyển động hình tròn của chúng quanh trung tâm." Những lý do của sự sắp đặt này là vì triết học dựa trên các nguyên tố cổ điển chứ không phải khoa học; ngọn lửa có tầm quan trọng lớn hơn Trái Đất theo quan điểm của trường phái Pytago, và vì lý do này ngọn lửa phải nằm ở trung tâm. Tuy nhiên ngọn lửa trung tâm không phải là Mặt Trời. Những người theo Pytago tin rằng Mặt Trời cũng như toàn bộ các vật thể khác đều quay quanh ngọn lửa trung tâm. Aristotle đã từ bỏ lý thuyết này và ủng hộ thuyết địa tâm.

Heraclides xứ Pontus (thế kỷ thứ 4 TCN) đã giải thích chuyển động biểu kiến hàng ngày của các thiên thể thông qua sự tự quay của Trái Đất, và có lẽ cũng đã nhận ra rằng Sao Thủy và Sao Kim quay quanh Mặt Trời. Tuy nhiên, người đầu tiên đề xuất hệ nhật tâm là Aristarchus xứ Samos (khoảng 270 TCN). Không may thay những ghi chép của ông về hệ nhật tâm không còn nữa, nhưng chúng ta có được một số thông tin chủ chốt của hệ thống nay thông qua các tác giả khác (người quan trọng nhất là Archimedes, ông sống ở thế kỷ thứ 3 TCN và vì thế có được kiến thức trực tiếp từ các tác phẩm của Aristarchus). Khi Aristarchus viết các tác phẩm của mình, kích thước Trái Đất đã được Eratosthenes tính toán khá chính xác. Aristarchus cũng đo đạc kích thước Trái Đất, và kích thước cũng như khoảng cách của Mặt Trăng và Mặt Trời, chúng được ghi lại trong một bản luận văn may mắn còn tồn tại. Phương pháp hình học của ông là chính xác, nhưng nó đòi hỏi phải vượt qua khó khăn khi đo góc giữa Mặt Trời và Mặt Trăng khi Mặt Trăng nằm ở góc một phần tư thứ nhất và cuối cùng, hơi nhỏ hơn 90 độ. Aristarchus đã ước tính góc quá rộng và vì thế ước tính kích thước cũng như khoảng cách của Mặt Trời nhỏ hơn thực tế (dù các con số của ông về Mặt Trăng khá chính xác). Tuy nhiên, điều quan trọng là cách tiếp cận khoa học của Aristarchus, và kết luận rằng Mặt Trời lớn hơn nhiều so với Trái Đất. Có lẽ, như nhiều người đã từng đề xuất, khi xem xét những con số đó Aristarchus đã cho rằng có lẽ cho Trái Đất đang chuyển động thì đúng hơn là Mặt Trời vĩ đại chuyển động quanh Trái Đất.

Công trình đầu tiên của Aristarchus về hệ nhật tâm không còn nữa và chỉ được biết tới thông qua ghi chép của những người khác; vì thế ta không chắc chắn được về sự lý luận của ông với vấn đề đó. Dù có lẽ rằng ông đã hiểu vấn đề thị sai của các ngôi sao: nếu Trái Đất chuyển động qua những khoảng cách lớn khi quay quanh Mặt Trời, thì ở khoảng cách gần hơn các định tinh phải có khác biệt so với khoảng cách xa, tương tự như những quả đồi ở gần sẽ có vị trí sai khác so với các ngọn núi ở xa khi ta di chuyển. Aristarchus đã giải thích hiện tượng không quan sát thấy thị sai đó bằng cách cho rằng các ngôi sao ở những khoảng cách quá xa: khoảng cách mặt cầu của các định tinh so với quỹ đạo Trái Đất tương tự với bề mặt của một mặt cầu so với tâm của nó. (Archimedes đã miêu tả và cho rằng lý lẽ này do Aristachus đưa ra ở lời mở đầu cuốn Người đếm cát (The Sand Reckoner).) Điều này khiến các ngôi sao nằm ở khoảng cách rất lớn; dù ông muốn dùng đúng nghĩa đen, hay chỉ muốn thể hiện một tỷ lệ khoảng cách cực lớn, thì hiện nay ta cũng không thể xác định chắc chắn điều đó. (Vì cách giải thích của ông tỏ ra chính xác, dù các khoảng cách là có hạn; thị sai sao chỉ được quan sát thấy ở thế kỷ 19.)

Mô hình nhật tâm của Aristarchus được Archimedes đề cập tới trong cuốn Người đếm cát. Mục đích của cuốn sách này là chứng minh rằng những con số cực lớn, thậm chí số lượng những hạt cát đủ để lấp đầy vũ trụ, cũng có thể được thể hiện bằng toán học và không nên biểu diễn chúng một cách ước lượng là "vô vàn". Ông đã lấy mô hình vũ trụ rộng lớn nhất từng có, mô hình vũ trụ Aristarchus, để tính toán số lượng cát cần thiết đổ đầy vào đó. Chỉ ra rằng về mặt toán học, sẽ không có ý nghĩa gì khi nói về một tỷ lệ giữa bề mặt của một mặt cầu và tâm của nó, bởi vì nó không có độ rộng lớn, Archimedes kết luận rằng khoảng cách giữa các định tinh có cùng quan hệ với bán kính của quỹ đạo Trái Đất bởi vì quỹ đạo đó cũng có quan hệ với chính Trái Đất. Theo những điều kiện đó, chúng ta có thể chứng minh rằng thị sai sao đã vượt quá khả năng quan sát để phát hiện thấy của thời kỳ đó, đúng như thực tế.   Tuy nhiên, không có dấu hiệu cho thấy cả Aristarchus hay Archimedes đã thực sự tranh luận vấn đề thị sai sao và coi đó là cách để xác định việc liệu Trái Đất có thực sự chuyển động không.

Một nhà thiên văn Hy Lạp khác, Seleukos xứ Seleucia, đã chấp nhận mô hình nhật tâm của Aristarchus, và theo Plutarch ông đã chứng minh nó.

Ấn Độ trung cổ
Nhà thiên văn học-toán học người Ấn Độ Aryabhata (476–550), trong kiệt tác Aryabhatiya của mình đã đề xuất một mô hình nhật tâm theo đó Trái Đất quay quanh trục của nó và các chu kỳ [quỹ đạo] của các hành tinh cũng được tính toán dựa trên mô hình Mặt Trời đứng yên. Ông cũng là người đầu tiên khám phá ra rằng ánh sáng từ Mặt Trăng và các hành tinh là sự phản xạ ánh sáng từ Mặt Trời, và rằng cách hành tinh chuyển động theo một quỹ đạo hình elíp quanh Mặt Trời, và vì thế đề xuất một mô hình [quỹ đạo] elíp lệch tâm của các hành tinh, dựa theo đó ông đã tính toán chính xác nhiều hằng số thiên văn học, như những khoảng thời gian nhật thực và nguyệt thực, và chuyển động ở một thời điểm nào đó của Mặt Trăng (được thể hiện như một phương trình vi phân). Bhaskara (1114–1185) đã mở rộng mô hình nhật tâm của Aryabhata trong bản luận thiên văn học Siddhanta-Shiromani của mình, trong đó ông đã đề cập tới định luật hấp dẫn, khám phá ra rằng các hành tinh không quay quanh Mặt Trời với một tốc độ đồng nhất, và tính toán chính xác nhiều hằng số thiên văn học dựa trên mô hình đó, như nhật thực và nguyệt thực, các tốc độ và các chuyển động ở một thời điểm nào đó của các hành tinh. Bản dịch tiếng Ả Rập cuốn Aryabhatiya của Aryabhata đã có từ thế kỷ thứ 8, trong khi các bản dịch tiếng Latin mãi tới thế kỷ 13 mới xuất hiện, trước khi Copernicus viết cuốn Về chuyển động quay của các thiên thể, vì thế có lẽ tác phẩm của Aryabhata đã có ảnh hưởng trên ý tưởng của Copernicus.

Thế giới Hồi giáo
Kinh Qur'an (Surah 36. Yaseen) nói rằng:

38. Mặt Trời chạy tới điểm ngừng cố định của nó; đó là lệnh của Đấng toàn năng và Nhà tiên tri.39. Và Mặt Trăng, chúng ta đã xác định nó trong những pha cho tới khi nó quay trở lại như một cành cọ khô.40. Mặt Trời không chạy nhanh hơn Mặt Trăng, cũng như ngày không nhanh hơn đêm. Mỗi cái đều trôi nổi trên một quỹ đạo.

Nhà khoa học Hồi giáo Ba Tư Nasir al-Din Tusi (1201–1274) đã giải quyết các vấn để chủ yếu trong hệ thống Ptolemy bằng cách phát triển Tusi-couple thành thứ thay thế cho tâm sai khó hiểu về vật lý của Ptolemy. Nhà khoa học Hồi giáo Mu'ayyad al-Din al-'Urdi (khoảng 1250) đã phát triển bổ đề Urdi (Urdi lemma). Nhà thiên văn học Hồi giáo Ả Rập ibn al-Shatir (1304–1375), trong tác phẩm Kitab Nihayat as-Sul fi Tashih al-Usul (Tìm hiểu lần cuối về sự sửa chữa Lý thuyết hành tinh) của mình đã loại bỏ tâm sai bằng cách đưa ra một ngoại luân nữa, thoát khỏi hệ thống của Ptolemy theo cách sau này Copernicus cũng đã thực hiện. Ibn al-Shatir đề xuất một hệ chỉ tương tự với mô hình địa tâm, chứ không hoàn toàn chính xác như vậy, khi đã chứng minh theo lượng giác rằng Trái Đất thực sự không phải là trung tâm vũ trụ. Sự sửa đổi của ông sau này đã được dùng lại trong mô hình Copernicus, cùng với Tusi-couple và bổ đề Urdi.

Những bản ghi chép còn sót lại về Tusi, al-Urdi và Ibn al-Shatir đều thuộc mô hình địa tâm, theo chiều hướng cho rằng Trái Đất đứng yên (thậm chí nếu nó không ở chính trung tâm của mọi chuyển động). Vai trò của những lý thuyết này đối với sự phát triển thuyết nhật tâm sau này hiện vẫn chưa được hiểu rõ.

Châu Âu phục hưng

Cần lưu ý quan niệm thông thường ở phương Tây cho rằng trước Copernicus khái niệm hệ nhật tâm chưa bao giờ xuất hiện, hay không được biết tới ở châu Âu là sai lầm. Không chỉ vì những văn bản tiếng Ả Rập ngày càng được dịch nhiều sang tiếng Latin sau thế kỷ 11 (nhờ ngày càng có nhiều sự tiếp xúc với thế giới Ả Rập/Hồi giáo do những chiến binh thập tự chinh mang lại), mà còn bởi những nhà thám hiểm, các thương gia xuất hiện nhiều hơn ở châu Âu (có điều kiện thuận lợi hơn nhờ Pax Mongolica) khiến phương Tây biết được về truyền thống ủng hộ thuyết nhật tâm ở Ấn Độ với chi tiết như được trình bày ở trên. Và tất nhiên các học giả biết rõ về những cuộc tranh luận của Aristarchus và Philolaus, cũng như việc nhiều nhà tư tưởng cổ đại khác đã đề xuất (hay được cho là đã đề xuất) mô hình nhật tâm hay các quan điểm gần thuyết nhật tâm, như Hicetas và Heraclides Ponticus (Copernicus tất nhiên cũng biết điều này). Hơn nữa, một số nhà tư tưởng châu Âu cũng đã tranh luận về thuyết nhật tâm từ thời Trung Cổ: ví dụ Nicolas Oresme và Nicholas of Cusa. Tuy nhiên, đối với đa số các học giả ở giai đoạn này, thuyết nhật tâm có một vấn đề lớn và dễ nhận thấy: theo trực giác thông thường, nếu Trái Đất quay quanh trục và chuyển động quanh Mặt Trời, con người và đồ vật ở trên đó sẽ có xu hướng rơi hay bay vào vũ trụ; một vật thể rơi xuống từ trên tháp sẽ chạm đất ở đằng tây xa phía sau tháp bởi vì tháp đã quay đi cùng Trái Đất; và các ví dụ tương tự. Một câu trả lời cho những vấn đề đó đòi hỏi con người phải có hiểu biết sâu hơn về vật lý.

Dù có những vấn đề như vậy, ở thế kỷ 16, lý thuyết nhật tâm được Nicolaus Copernicus khôi phục lại, ở hình thức thích hợp với những quan sát thực tế thời đó. Lý thuyết này đã giải quyết các vấn đề về chuyển động lùi của hành tinh bằng cách lập luận rằng chuyển động đó chỉ là cái quan sát thấy bên ngoài và là chuyển động biểu kiến, chứ không phải chuyển động thực tế: đó là một hiệu ứng thị sai, giống như khi ta vượt qua một chiếc xe thì ta có cảm giác chiếc xe đó đang chuyển động lùi về phía chân trời. Vấn đề này cũng đã được giải quyết trong hệ thống địa tâm của Tycho Brahe; tuy nhiên, trong khi tìm cách bỏ đi các ngoại luân ông vẫn giữ lại và coi chuyển động tiến lùi của các hành tinh là chuyển động thực tế, chuyển động này được Kepler cho rằng có đặc điểm giống một "hình xoắn". Trong khi phát triển các lý thuyết của mình về chuyển động hành tinh, có lẽ Copernicus đã lấy ý tưởng từ trong các công trình của nhà thiên văn học người Ấn Độ là Aryabhata cho về thuyết nhật tâm của mình, và các nhà khoa học/thiên văn học Hồi giáo Nasir al-Din Tusi, Mu'ayyad al-Din al-'Urdi và ibn al-Shatir để giải quyết các vấn đề quan trọng trong hệ thống Ptolemy.

Những tranh cãi tôn giáo về thuyết nhật tâm
Ngay từ thời Aristarchus, ở châu Âu ý tưởng nhật tâm đã bị chối bỏ vì bị coi là phản tôn giáo. Tuy vậy, vấn đề này không mang bất kỳ ý nghĩa quan trọng nào trong gần 2000 năm.

Nicolaus Copernicus đã xuất bản cuốn De Revolutionibus mang ý nghĩa quyết định về hệ thống của ông năm 1543. Copernicus đã bắt đầu viết nó năm 1506 và hoàn thành năm 1530, nhưng không cho xuất bản tới tận khi ông sắp qua đời. Dù ông có danh tiếng tốt với Giáo Hội và đã đề tặng một cuốn sách cho Giáo hoàng Paul III, cuốn sách được in ra vẫn có phần lời nói đầu không có chữ ký của Osiander cho rằng hệ thống này chỉ đơn giản là một cách thức toán học và không có ý định phủ định cho thực tế. Có lẽ vì phần lời nói đầu này, tác phẩm của Copernicus gây ra ít cuộc tranh luận về việc nó có phải là một cuốn sách dị giáo hay không trong 60 năm sau đó.

Thuật ngữ thời ấy cho một cách thức tính toán hoàn toàn hư cấu như vậy là giả thuyết. Để hiểu được các cuộc tranh cãi trong vòng 100 năm sau, cần nhớ rằng ý nghĩa hiện đại, một ý tưởng cần được xác nhận hay phủ nhận bởi thực nghiệm, đã chưa xuất hiện cho tới mãi về sau này.

Từ sớm trong những tín đồ Dòng tu Dominic đã có đề xuất cần cấm giảng dạy cuốn sách đó, nhưng dù sao việc này vẫn không xảy ra. Tuy nhiên trong thế kỷ 16, một số người Tin lành đã kịch liệt phản đối nó. Martin Luther từng nói:

"Đã có những lời nói về một nhà chiêm tinh mới, người muốn chứng minh rằng Trái Đất chuyển động và tự xoay quanh trục chứ không phải bầu trời, Mặt Trời, Mặt Trăng, cũng như nếu có một người đang ngồi trong một toa xe hay trên một chiếc tàu chuyển động sẽ thấy rằng anh ta đang đứng yên trong khi Trái Đất và cây cối chuyển động quanh mình. Nhưng đó là cách mọi thứ đang diễn ra ngày nay: khi một người muốn trở nên thông minh, anh ta sẽ cần phải phát minh ra một thứ gì đó đặc biệt, và cách thức thực hiện điều đó cũng phải là tốt nhất! Kẻ ngu muốn đảo lộn toàn bộ trật tự thiên văn học. Tuy nhiên, như Kinh Thánh linh thiêng đã dạy chúng ta, cũng như Joshua đã ra lệnh cho Mặt Trời đứng yên chứ không phải Trái Đất."

Những câu này được nói ra trong bối cảnh một cuộc tranh luận ở bữa ăn tối và không phải là một tuyên bố chính thức về đức tin. Tuy nhiên, Melanchthon đã phản đối học thuyết ấy trong nhiều năm.

Tuy nhiên, cùng với thời gian, Giáo hội Công giáo bắt đầu tỏ thái độ cứng rắn hơn trong việc bảo vệ quan điểm địa tâm. Giáo hoàng Urban VIII, người từng đồng ý cho Galileo xuất bản một cuốn sách về hai lý thuyết thế giới, đã trở thành thù địch với Galileo; có ý kiến cho rằng Giáo hoàng nghĩ Galileo đã nhạo báng ông trong cuốn Đối thoại về hai hệ thống chính của thế giới, dù không có nhiều bằng chứng về điều đó. (Nhân vật đại diện cho các quan điểm truyền thống trong cuộc đối thoại được đặt tên là "Simplicio", theo tên nhà triết học cổ điển Simplicius, người thời ấy được những tín đồ chủ nghĩa Plato mới kính trọng.) Cuối cùng, Cơ Đốc giáo trở thành phái đối chọi chủ chốt của quan điểm nhật tâm.

Hệ thống được ưa chuộng là hệ Ptolemy, trong đó Trái Đất nằm ở trung tâm vũ trụ và mọi thiên thể đều quay quanh nó. (Không nên lẫn lộn việc Cơ Đốc giáo ủng hộ thuyết địa tâm với ý tưởng về một Trái Đất phẳng, là cái chưa từng được Giáo hội ủng hộ.) Hệ Tycho đã sắp đặt ổn thỏa các vị trí của mô hình địa tâm, trong đó Mặt Trời quay quanh Trái Đất, trong khi các hành tinh quay quanh Mặt Trời giống như mô hình của Copernicus. Những nhà thiên văn học dòng Tên tại Roma ban đầu không đồng ý với hệ thống của Tycho; người nổi bật nhất là Clavius, ông đã bình luận rằng Tycho đã "lẫn lộn mọi thứ trong thiên văn học, bởi vì ông muốn đặt Sao Hỏa thấp hơn Mặt Trời." (Fantoli, 2003, p. 109) Nhưng khi cuộc tranh cãi ngày càng phát triển và Giáo hội có quan điểm cứng rắn hơn về các ý tưởng của Copernicus sau năm 1616, dòng Tên quay sang ủng hộ việc giảng dạy ý tưởng của Tycho; sau năm 1633, việc sử dụng hệ thống này hầu như đã trở thành bắt buộc. Vì tội đã đề xuất thuyết nhật tâm, Galileo đã bị quản thúc tại gia trong nhiều năm.

Tuy nhiên, nhà thần học đồng thời cũng là một mục sư Thomas Schirrmacher, đã biện hộ:

"Trái với truyền thuyết, hệ thống của Galileo và Copernican đã được các quan chức Giáo hội rất quan tâm. Galileo là nạn nhân của chính tính kiêu ngạo của mình, sự đố kị của các bạn đồng nghiệp và quan điểm chính trị của Giáo hoàng Urban VIII. Ông bị buộc tội không phải vì đã chỉ trích Kinh Thánh, mà vì đã bất tuân lệnh của Giáo hoàng."

Các nhà khoa học Cơ đốc cũng nói:

"Rõ ràng rằng việc đánh giá Galileo hay Copernicus là dị giáo không hề có ý nghĩa gì về mặt thần học hay tổng quát", (Heilbron 1999).

Những cách giải thích về thần học này dù thực sự có xuất hiện hay không bên trong Giáo hội ở thời Galileo có thể sẽ được xác định từ đoạn văn về Cuộc điều tra khi Giáo hội tìm cách buộc tội Galileo năm 1633. Trong những lời buộc tội chính thức từ Cuộc điều tra ông không bị kết tội vi phạm mệnh lệnh của Giáo hoàng; thay vào đó, họ buộc tội ông đã tin vào "một học thuyết sai trái do nhiều người giảng dạy, nói rõ ra là Mặt Trời bất động ở trung tâm thế giới và Trái Đất chuyển động". Trong khi thẩm vấn, Galileo đã bị đặt câu hỏi (ngày đầu tiên) ông đã nhận được những mệnh lệnh gì trong năm 1616 (rõ ràng ám chỉ tới cái mệnh lệnh được kể tới ở trên); nhưng ông cũng phải trả lời (ngày thứ tư) về những niềm tin vào hệ thống Copernicus của mình. Lời tuyên án cuối cùng hoàn toàn trùng hợp với bản cáo trạng: ông phải tự "hoài nghi mãnh liệt về sự dị giáo", nhưng không hề có lời đề cập tới sự bất tuân với một mệnh lệnh đặc biệt nào đó.

Chính Hồng y Robert Bellarmine đã coi mô hình của Galileo có "ý nghĩa tuyệt vời" trong việc làm đơn giản hoá toán học; có nghĩa là, như một "giả thuyết" (xem bên trên). Và ông nói:

"Nếu có một bằng chứng thực sự cho thấy Mặt Trời nằm ở trung tâm vũ trụ, rằng Trái Đất nằm trên mặt cầu [tầng trời] thứ ba, thì chúng ta cần rất thận trọng khi giải thích các trích đoạn trong Kinh thánh, với lời dạy trái ngược, và vì thế chúng ta nên nói rằng ta không hiểu được chúng chứ không nên tuyên bố đó là ý kiến sai lầm khi nó đã được chứng minh là đúng. Nhưng tôi không nghĩ có bất kỳ một bằng chứng nào như vậy bởi vì chưa có ai cho tôi thấy được nó." (Koestler 1959, pp. 447–448)

Vì thế ông ủng hộ lệnh cấm giảng dạy ý tưởng đó dưới bất cứ tên gọi nào mà chỉ được coi là giả thuyết. Năm 1616 ông chuyển cho Galileo một mệnh lệnh của Giáo hoàng không được "ủng hộ hay bảo vệ" ý tưởng nhật tâm. Trong những cuộc tranh luận trước khi có lệnh cấm, ông giữ lập trường ôn hoà, bởi vì nhóm Dominic muốn cấm việc giảng dạy thuyết nhật tâm ở mọi hình thức. Phiên toà xử tội dị giáo của Galileo diễn ra năm 1633, đưa ra những sự phân biệt rõ ràng giữa "giảng dạy" và "ủng hộ và bảo vệ coi đó là đúng".

Sự phản đối chính thức thuyết nhật tâm của Giáo hội không phải là sự phản đối với toàn bộ ngành thiên văn học; quả vậy, họ cần các dữ liệu quan sát thiên văn để điều chỉnh bộ lịch của mình. Để ủng hộ các nỗ lực quan sát đó, họ cho phép sử dụng chính các giáo đường làm đài quan sát thiên văn.

Năm 1664, Giáo hoàng Alexander VII đã xuất bản cuốn Index Librorum Prohibitorum Alexandri VII Pontificis Maximi jussu editus gồm toàn bộ những lời chỉ trích từ trước với các cuốn sách về hệ địa tâm. Một bản copy có chú giải cuốn Principia của Isaac Newton đã được hai linh mục le Seur và Jacquier của dòng Franciscan Minims, hai nhà toán học Cơ đốc giáo với lời nói đầu cho rằng công trình của tác giả có vẻ ủng hộ thuyết nhật tâm và không thể được giải thích nếu không có giả thuyết. Giáo hoàng Benedict XIV ngừng lệnh cấm các tác phẩm viết về hệ nhật tâm ngày 16 tháng 4 năm 1757 dựa trên công trình của Issac Newton. Giáo hoàng Pius VII đã đồng ý với nghị định năm 1822 của Giáo đoàn điều tra linh thiêng cho phép in các cuốn sách về lý thuyết nhật tâm tại Roma.

Quan điểm của khoa học hiện đại
Sự nhận thức rằng, theo một nghĩa chặt chẽ, quan điểm nhật tâm cũng không hoàn toàn chính xác đã được từng bước hoàn thành. Rằng Mặt Trời không phải là trung tâm của vũ trụ, mà chỉ là một trong vô số những ngôi sao, đã được Giordano Bruno, một người theo chủ nghĩa thần bí tán thành; Galileo cũng có cùng quan điểm, nhưng ông hiếm khi đề cập tới vấn đề này, có lẽ vì không muốn gây gổ với nhà thờ. Trong thế kỷ 18 và 19, địa vị Mặt Trời chỉ là một trong số nhiều ngôi sao khác dần trở nên rõ rệt. Tới thế kỷ 20, thậm chí trước khi con người khám phá ra rằng có nhiều hệ ngân hà, đây không còn là một vấn đề gây tranh cãi nữa.

Thậm chí nếu cuộc tranh luận chỉ giới hạn trong Hệ Mặt Trời, Mặt Trời không nằm ở trung tâm hình học của bất cứ quỹ đạo của hành tinh nào, mà nói chính xác hơn, nó nằm ở một tiêu điểm của quỹ đạo hình elíp. Hơn nữa, khi mở rộng ra rằng khối lượng của một hành tinh không thể bị bỏ qua khi so sánh với khối lượng của Mặt Trời, tâm hấp dẫn của Hệ Mặt Trời hơi dịch chỗ ra khỏi tâm Mặt Trời. (Các khối lượng của các hành tinh, chủ yếu là Sao Mộc, bằng khoảng 0,14% so với khối lượng Mặt Trời.) Vì thế một nhà thiên văn học lý thuyết trên một ngoại hành tinh sẽ quan sát thấy hiện tượng "lắc lư".

Từ bỏ toàn bộ quan điểm "đứng yên" có liên quan tới nguyên lý tương đối. Trong khi, thừa nhận một vũ trụ không biên giới, rõ ràng rằng không có vị trí ưu tiên trong vũ trụ, cho tới khi sự thừa nhận thuyết tương đối hẹp của Albert Einstein, ít nhất sự tồn tại của một lớp ưu tiên trong các hệ quán tính tuyệt đối "đứng yên" được công nhận, đặc biệt ở hình thức các lý thuyết aether truyền ánh sáng. Một số hình thức Mach's principle coi hệ quy chiếu là đứng yên và có xem xét tới các khối lượng trong vũ trụ có các đặc tính đặc biệt.

Thuật ngữ "địa tâm" và "nhật tâm" ngày nay
Trong cách thức tính toán hiện đại, gốc và hướng của một hệ tọa độ thường phải được lựa chọn. Vì các lý do thực tiễn, các hệ tọa độ có gốc tại trung tâm khối lượng Trái Đất, khối lượng Mặt Trời hay trung tâm khối lượng của Hệ Mặt Trời thường được sử dụng. Tính từ "địa tâm" hay "nhật tâm" có thể được sử dụng trong ngữ cảnh này. Tuy nhiên, sự lựa chọn các hệ tọa độ như vậy không hề có những liên quan triết học hay vật lý.

Fred Hoyle đã viết:
"Mối quan hệ giữa hai mô hình [địa tâm và nhật tâm] được đơn giản hóa thành một sự chuyển đổi hệ tọa độ bình thường và đó chính là nguyên tắc cơ bản lý thuyết của Einstein cho rằng bất kỳ hai cách tiếp cận nào đối với thế giới có quan hệ với nhau bởi một sự chuyển đổi hệ quy chiếu thì hoàn toàn tương tự với nhau từ quan điểm vật lý." (Hoyle, 1973, trang 78)

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Fantoli, Annibale (2003). Galileo—For Copernicanism and the Church, 3rd English edition, tr. George V. Coyne, SJ. Vatican Observatory Publications, Notre Dame, IN. ISBN 88-209-7427-4
 Haug, Martin and Basu, Major B. D. (1974). The Aitareya Brahmanam of the Rigveda, Containing the Earliest Speculations of the Brahmans on the Meaning of the Sacrifical Prayers. ISBN 0-404-57848-9
 Heath, T.L. (1913). Aristarchus of Samos, the ancient Copernicus: a history of Greek astronomy to Aristarchus, Oxford, Clarendon; reprinted New York, Dover, 1981
 Heilbron, J. L. (1999). The Mặt trời in the Church: Cathedrals as Solar Observatories. Harvard University Press, Cambridge, MA. ISBN 0-674-85433-0
 Hoyle, Sir Fred (1973). Nicolaus Copernicus. Heinemann Educational Books Ltd., London. ISBN 0-435-54425-X
 Joseph, George G. (2000). The Crest of the Peacock: Non-European Roots of Mathematics, 2nd edition. Penguin Books, London. ISBN 0-14-021118-1
 Kak, Subhash C. (2000). 'Birth and Early Development of Indian Astronomy'. In Selin, Helaine (2000). Astronomy Across Cultures: The History of Non-Western Astronomy (303-340). Kluwer, Boston. ISBN 0-7923-6363-9
 Koestler, Arthur (1959). The Sleepwalkers: a history of man's changing vision of the vũ trụ. Hutchinson, London. ISBN 0-14-020972-7 (1977 Penguin reprint)
 Teresi, Dick (2002). Lost Discoveries: The Ancient Roots of Modern Science - from the Babylonians to the Maya. Simon & Schuster, New York. ISBN 0-684-83718-8
 Thurston, Hugh (1994). Early Astronomy. Springer-Verlag, New York. ISBN 0-387-94107-X

Lịch sử thiên văn học
Hệ tọa độ thiên văn
Thuật ngữ thiên văn học
Hệ Mặt Trời


title: Bộ trưởng Không quân Hoa Kỳ

text:
Bộ trưởng Không lực Hoa Kỳ (Secretary of the Air Force) là người viên chức dân sự lãnh đạo Bộ Không lực Hoa Kỳ, một bộ quân chủng đặc trách không lực dưới quyền của Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ. Bộ trưởng Không lực do Tổng thống Hoa Kỳ đề cử và phải được Thượng viện Hoa Kỳ xác nhận bằng tỉ lệ đa số phiếu mới được bổ nhiệm. Bộ trưởng Không lực Hoa Kỳ báo cáo trực tiếp với Bộ trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ. Bộ trưởng Không lực có trách nhiệm và quyền lực điều hành tất cả các công việc của Bộ Không lực Hoa Kỳ. Bộ trưởng Không lực làm việc cùng với phó tướng quân sự của mình là Tham mưu trưởng Không lực Hoa Kỳ, vị sĩ quan cao cấp nhất trong Không lực Hoa Kỳ.

Bộ trưởng Không lực đầu tiên là Stuart Symington được bổ nhiệm vào năm 1947 theo sau việc tái tổ chức Không lực Lục quân Hoa Kỳ thành một quân chủng riêng biệt khỏi Lục quân Hoa Kỳ.

Văn phòng bộ trưởng
Thành phần chính của văn phòng Bộ trưởng Không lực Hoa Kỳ gồm có Thứ trưởng Không lực Hoa Kỳ, các trợ tá, tổng cố vấn, tổng thanh tra, ủy ban chính sách không lực, các văn phòng và chức vụ khác được thiết lập theo luật hoặc theo ý của bộ trưởng. Văn phòng bộ trưởng có trách nhiệm về mua quân trang quân dụng và kiểm toán, các vấn đề về tài chính, vấn đề tổng thanh tra, vấn đề pháp lý và vấn đề liên quan đến công chúng.

Danh sách các bộ trưởng theo thời gian

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Air Force History: Secretaries of the Air Force
 US Air Force Senior Leadership
 Executive Order 12909, Order of Succession of Officers To Act as Secretary of the Air Force


title: Essonne

text:
Essonne là một tỉnh của Pháp, thuộc vùng hành chính Île-de-France, tỉnh lỵ Évry, bao gồm 2 quận với các quận lỵ còn lại là: Étampes và Palaiseau.

Tham khảo

Île-de-France
Tỉnh của Pháp


title: Hoa Mộc Lan

text:
Hoa Mộc Lan (Phồn thể: 花木蘭; giản thể: 花木兰; bính âm: Huā Mùlán; Wade–Giles: Hua1 mu4 lan2) là một nhân vật nữ anh hùng trong truyền thuyết dân gian của Trung Quốc. Nhân vật này xuất hiện lần đầu trong một truyện thơ mang tên Mộc Lan thi (木蘭詩).

Trong bài thơ này, Mộc Lan vẫn không có họ, quê quán thậm chí cũng không đề cập đến niên đại của nhân vật. Cái họ tên đầy đủ 「"Hoa Mộc Lan"」 trở nên phổ biến cũng bắt đầu từ "Tứ thanh viên" (四聲猿) của học giả đời nhà Minh là Từ Vị. Hình tượng Hoa Mộc Lan đi vào văn hóa Trung Quốc biểu thị một ý nghĩa lý tưởng hết sức cao thượng, nói về một thiếu nữ yếu đuối vì thay cha mà đi tòng quân, do vậy rất được tích cực lưu truyền qua truyền thuyết và những tác phẩm thiên về thơ ca hoặc sân khấu.

Truyền thuyết về Hoa Mộc Lan đã được làm thành phim, cả phim hoạt hình lẫn phim do người đóng, bởi hãng Walt Disney (Mỹ).

Giai thoại
Thời Bắc Ngụy, có một cô gái tên Hoa Mộc Lan, mồ côi mẹ, sống cùng cha là Hoa Hồ. Ngay từ nhỏ, Hoa Mộc Lan đã xinh đẹp, lại rất thông minh nên được cha yêu quý, vì vậy Mộc Lan được cha cho học cả thơ văn võ thuật.

Sở dĩ cha mẹ của cô lấy tên "Mộc Lan" là vì cha mẹ đi cầu tự trên núi Mộc Lan ở quê nhà, sau đó sinh ra cô. Riêng về võ nghệ, Mộc Lan được nhà sư chùa Đại Ngô truyền dạy các môn đao kiếm, lại giảng cho cả binh pháp, nên mới 10 tuổi, mà Mộc Lan đã có tài nghệ khác thường (vị sư này chính là Ngũ Vân Thiệu, một võ tướng vì thất thủ thành Nam Xương, nên bỏ trốn rồi đổi họ tên đi tu). Năm Hoa Mộc Lan 18 tuổi, dân tộc du mục Nhu Nhiên xâm phạm biên cảnh, quân tình khẩn cấp, toàn dân Bắc Nguỵ lên đường ra trận. Hoa Mộc Lan không muốn cha già cực khổ, lén chuốc rượu cha, âm thầm lên đường tòng quân, lột giữa vào đám nam nhân để giết giặc. Sau khi cuộc chiến kết thúc, Hoa Mộc Lan trở về quê nhà, sống trở lại thân phận một cô gái hiếu thảo, sau cùng Mộc Lan được gả cho chàng trai tên Vương Lang.

Khảo cứu
Bài thơ "Mộc Lan từ" là nguồn khởi đầu của nhân vật Hoa Mộc Lan, cho đến nay vẫn không có đề cập Mộc Lan họ gì và quê quán ở đâu. Căn cứ câu 「"Đán từ Hoàng Hà khứ, Mộ túc Hắc sơn đầu"」, rồi 「"Đãn văn Yên sơn Hồ kỵ thanh thu thu"」 thì địa điểm chinh chiến có lẽ tọa lạc ở Hoàng Hà và hai vùng Hắc Sơn cùng Yên Sơn.

Thời đại của nhân vật cũng không có đề cập, "Mộc Lan từ" cung cấp cực ít tin tức, đại khái họ và quê quán là có nhiều dị bản cùng tranh luận nhất. Còn về thời đại, ban đầu bài thơ này là nhạc phủ, được trích thấy ở "Cổ kim nhạc lục" (古今樂錄) thời Nam triều nhà Trần của thời Nam-Bắc triều, do địa danh trong thơ đại đa số ứng với phía Bắc nên rất dễ hình dung thời đại được đề cập là Bắc Ngụy, dù chẳng ai khẳng định điều này, vì thế có không ít dị bản nói thời đại của nhân vật là thời nhà Đường. Từ đó, "Mộc Lan từ" nổi tiếng và bắt đầu thêu dệt hình ảnh truyền kỳ, nhưng thực sự nổi tiếng là qua Thư Mộc Lan thế phụ tòng quân (雌木蘭替父從軍) của Từ Vị nhà Minh. Trong vở kịch này, Mộc Lan tự xưng:「"Thiếp thân họ Hoa, tên Mộc Lan, tổ tiên từ thuở Tây Hán là Lương gia tử của 6 quận, nhiều đời trú ngụ ở quận Ngụy thuộc Hà Bắc"; 妾身姓花名木蘭，祖上在西漢時，以六郡良家子，世住河北魏郡。」, cũng từ đây mà [Hoa Mộc Lan] mởi dần phổ biến và biến thành một hình tượng nữ tử nổi tiếng.

Sách Khúc hải tổng mục Đề yếu (曲海總目提要) khi nói về Hoa Mộc Lan có đánh giá:

Do "Hoa Mộc Lan" chỉ là một sản phẩm hư cấu, vô tình phổ biến của Từ Vị nên cái họ Hoa của Mộc Lan không có thực, cũng vì thế mà rất nhiều người đời Minh và đời Thanh cũng tự có một "phiên bản Mộc Lan" với đủ loại họ. Sách "Huyện chí" của huyện Hoàng Bi thời Khang Hi có ghi:「"Mộc Lan, con gái bổn huyện, mang họ Chu thị, sinh thời Đường,... giả nam tử thay cha tòng quân,... Đến nay nhà này vẫn còn ở dưới núi Mộc Lan";木蘭，本縣朱氏女，生於唐初，……假男子代父從軍，……至今其家猶在木蘭山下」. Người đời Minh là Lưu Duy Đức (刘惟德) có sáng tác "Hàn Mộc Lan truyện" (韓木蘭傳), có ghi:「"Thiếu nữ Mộc Lan, họ Hàn, nguyên tên là Nga, người Lãng Trung thuộc Tứ Xuyên"; 少女木蘭，姓韓，原名娥，四川閬中人」.

Bài thơ Mộc Lan

Nguyên văn bài thơ Mộc Lan từ (木蘭詩), thứ đã tạo nên hình tượng Hoa Mộc Lan:

{| valign="top"
|
木蘭詞
...
唧唧復唧唧，
木蘭當戶織，
不聞機杼聲，
惟聞女歎息。
問女何所思，
問女何所憶。
女亦無所思，
女亦無所憶。
昨夜見軍帖，
可汗大點兵；
軍書十二卷，
卷卷有爺名。
阿爺無大兒，
木蘭無長兄，
願為市鞍馬，
從此替爺征。
東市買駿馬，
西市買鞍韉，
南市買轡頭，
北市買長鞭。
旦辭爺孃去，
暮宿黃河邊，
不聞爺孃喚女聲，
但聞黃河流水聲濺濺。
旦辭黃河去，
暮宿黑山頭，
不聞爺孃喚女聲，
但聞燕山胡騎聲啾啾。
萬里赴戎機，
關山度若飛，
朔氣傳金柝，
寒光照鐵衣。
將軍百戰死，
壯士十年歸。
歸來見天子，
天子坐明堂，
策勳十二轉，
賞賜百千強。
可汗問所欲，
「木蘭不用尚書郎，
願借明駝千里足，
送兒還故鄉。」
爺孃聞女來，
出郭相扶將；
阿姊聞妹來，
當戶理紅妝；
小弟聞姊來，
磨刀霍霍向豬羊。
開我東閣門，
坐我西閣床；
脫我戰時袍，
著我舊時裳；
當窗理雲鬢，
對鏡貼花黃。
出門看伙伴，
伙伴皆驚惶：
同行十二年，
不知木蘭是女郎！
雄兔腳撲朔，
雌兔眼迷離，
兩兔傍地走，
安能辨我是雄雌？
|
Mộc Lan từ
...
Tức tức phục tức tức,
Mộc Lan đương hộ chức,
Bất văn cơ trữ thanh,
Duy văn nữ thán tức.
Vấn nữ hà sở tư,
Vấn nữ hà sở ức.
Nữ diệc vô sở tư,
Nữ diệc vô sở ức.
Tạc dạ kiến quân thiếp,
Khả hãn đại điểm binh;
Quân thư thập nhị quyển,
Quyển quyển hữu gia danh.
A gia vô đại nhi,
Mộc Lan vô trưởng huynh,
Nguyện vi thị yên mã,
Tòng thử thế gia chinh.
Đông thị mãi tuấn mã,
Tây thị mãi yên tiên,
Nam thị mãi bí đầu,
Bắc thị mãi trường tiên.
Đán từ gia nương khứ,
Mộ túc Hoàng hà biên,
Bất văn gia nương hoán nữ thanh,
Đãn văn Hoàng hà lưu thủy thanh tiễn tiễn.
Đán từ Hoàng Hà khứ,
Mộ túc Hắc sơn đầu,
Bất văn gia nương hoán nữ thanh,
Đãn văn Yên sơn Hồ kỵ thanh thu thu.
Vạn lý phó nhung cơ,
Quan sơn độ nhược phi,
Sóc khí truyền kim thác,
Hàn quang chiếu thiết y.
Tướng quân bách chiến tử,
Tráng sĩ thập niên quy.
Quy lai kiến thiên tử,
Thiên tử toạ minh đường,
Sách huân thập nhị chuyển,
Thưởng tứ bách thiên cường.
Khả hãn vấn sở dục,
「Mộc Lan bất dụng thượng thư lang,
Nguyện tá minh đà thiên lý túc,
Tống nhi hoàn cố hương.」
Gia nương văn nữ lai,
Xuất quách tương phù tương;
A tỷ văn muội lai,
Đương hộ lý hồng trang;
Tiểu đệ văn tỷ lai,
Ma đao hoắc hoắc hướng trư dương.
Khai ngã đông các môn,
Toạ ngã tây các sàng;
Thoát ngã chiến thì bào,
Trước ngã cựu thì thường;
Đương song lý vân mấn,
Đối kính thiếp hoa hoàng.
Xuất môn khán hoả bạn,
Hoả bạn giai kinh hoàng:
Đồng hành thập nhị niên,
Bất tri Mộc Lan thị nữ lang!
Hùng thố cước phác sóc,
Thư thố nhãn mê ly,
Lưỡng thố bàng địa tẩu,
An năng biện ngã thị hùng thư?
|
Dịch thơ bởi Nam Trân
...
Than thở lại thở than,
Mộc Lan dệt bên cửa.
Không nghe tiếng thoi đưa
Chỉ nghe cô than thở.
Phải chăng buồn vì lo,
Phải chăng buồn vì nhớ?
Không phải buồn vì lo,
Không phải buồn vì nhớ.
Đêm qua nhìn quân thiếp
Biết có lệnh trưng binh.
Danh sách mười hai tập,
Đều ghi tên bố mình.
Bố không con trai lớn,
Mộc Lan không có anh.
Cô quyết mua yên ngựa,
Thay bố đi tòng chinh.
Mua ngựa ở chợ Đông,
Mua yên ở chợ Đoài,
Chợ Nam mua cương khớp,
Chợ Bắc mua roi dài.
Biệt mẹ cha buổi sớm,
Tối cạnh Hoàng Hà ngơi.
Chẳng nghe tiếng mẹ cha gọi con gái,
Chỉ nghe Hoàng Hà sóng nước thét hoài.
Biệt Hoàng Hà buổi sớm,
Tối đến Hắc Sơn ngơi.
Chẳng nghe tiếng mẹ cha gọi con gái,
Chỉ nghe Yên Sơn ngựa giặc hí vang trời.
Muôn dặm xông ra trận,
Quan ải vụt bay đi.
Mõ đồng rền chướng khí,
Trăng lạnh rọi nhung y.
Trăm trận tướng quân chết,
Mười năm tráng sĩ về.
Về bái yết thiên tử,
Thiên tử ngồi minh đường.
Xét thưởng hai mươi bậc,
Ban cho trăm ngàn vàng.
Vua dò hỏi ý muốn
- “Mộc Lan không nhận chức quan sang,Chỉ xin thiên lý mã,
Đưa về với cố hương”.
Mẹ cha nghe tin ấy,
Ra thành đón con về.
Chị cô nghe tin ấy,
Sửa soạn chốn buồng the.
Em trai nghe tin ấy,
Mài dao soàn soạt mổ bò dê.
Cô mở cửa gác Đông,
Cô ngồi giường gác Tây.
Cởi bỏ bộ quân phục,
Mặc xiêm áo thường ngày.
Bên song sửa mái tóc,
Hoe vàng ngắm gương cài.
Ra cửa thăm bè bạn,
Bạn bè thảy ngạc nhiên:
“Mười hai năm đồng ngũ,
Ngờ đâu gái giả trai!”
Thỏ đực chân mấp máy,
Thỏ cái mắt mê tơi.
Cặp thỏ song song chạy,
Nhận ra ta đực cái mới tài.
|}

Đây là bài quân ca nổi tiếng trong lịch sử văn học Trung Quốc. Nội dung bài thơ đơn giản, không có những chi tiết ly kỳ, không có những éo le làm xao xuyến lòng người. Bài thơ kể về câu chuyện một người thiếu nữ thay cha tòng quân. Nhà không có con trai lớn để nhập ngũ, cha già thì đã cao tuổi, người thiếu nữ ấy liền ăn mặc giả nam nhi để tòng quân thay cha. Nàng ở trong quân ngũ mười hai năm, lập được nhiều chiến công. Khi trở về triều đình, nhà vua muốn ban thưởng chức tước, nàng đều không nhận, chỉ xin ngựa tốt để trở về quê nhà. Về đến nhà, nàng lại mặc trang phục nữ nhi, trang điểm soi gương, trở lại với cuộc sống bình thường như trước khi nhập ngũ.

Trong kho tàng dân ca nhạc phủ phong phú của dân tộc Trung Quốc, "Mộc Lan từ" và "Khổng tước đông nam phi" đời Đông Hán được đánh giá là hai bài dân ca hay vào bậc nhất. Nhưng hai tác phẩm này hoàn toàn khác nhau. Nếu "Khổng tước đông nam phi" là bài tình ca diễm lệ bi thảm mang theo tình điệu của người phương Nam, thì "Mộc Lan từ" là bài quân ca hùng tráng khảng khái thể hiện khí chất của người phương Bắc. Bản "Mộc Lan từ"'' còn lưu truyền ngày nay là bản đã qua bút pháp của các thi nhân đời nhà Đường, tuy nhiên vẻ hào hùng đẹp đẽ nguyên thủy vẫn còn được thể hiện rõ ràng.

Hình ảnh văn hóa

Kịch
Tiếng Trung: vở kinh kịch và các thể loại ca kịch Trung Quốc khác đã xây dựng nhiều vở kịch về Hoa Mộc Lan
Tiếng Việt: sân khấu cải lương Sài Gòn thời Việt Nam cộng hòa đã có nhiều vở cải lương về đề tài nhân vật này.

Điện ảnh
Phim Hoa Mộc Lan ra trận năm 1939, diễn viên Trần Vân Thường (陈云裳) thủ vai.
Phim Nữ tướng quân Hoa Mộc Lan năm 1964, diễn viên Lăng Ba thủ vai.
Phim Hoa Mộc Lan năm 2009 của đạo diễn Mã Sở Thành, diễn viên Triệu Vy thủ vai.
Phim Mộc Lan năm 2011 của đạo diễn Jan de Bont, kịch bản phim John Blickstead với sự tham gia diễn xuất của ngôi sao màn bạc Hoa ngữ Chương Tử Di. Tuy nhiên hiện nay dự án vẫn chưa được thực hiện.
Phim Mulan năm 2020, diễn viên Lưu Diệc Phi thủ vai: Hoa Mộc Lan (phim 2020)
Phim Hoa Mộc Lan Vô Song năm 2020, diễn viên Lưu Vịnh Hi thủ vai Hoa Mộc Lan

Truyền hình
Phim Thiên Địa Kỳ Anh Hoa Mộc Lan 1996 của Đài Loan, với diễn xuất của Dương Lệ Thanh
Phim Hoa Mộc Lan năm 1998 tại Hồng Kông của hãng TVB, với diễn xuất của Trần Diệu Anh.
Phim Hoa Mộc Lan năm 1999 của Đài Loan, do Viên Vịnh Nghi thủ vai.
Phim Hoa Mộc Lan Truyền Kỳ năm 2012 của đạo diễn Ngụy Đào, diễn viên Hầu Mộng Dao (侯梦瑶) thủ vai.

Hoạt hình
Phim hoạt hình Hoa Mộc Lan năm 1998 và phần 2 năm 2005 của hãng Walt Disney Pictures
Phim hoạt hình Bí mật Hoa Mộc Lan của đạo diễn Peter Fernande

Trò chơi
Nữ tướng Hoa Mộc Lan trong trò chơi Vương Giả Vinh Diệu (2015).

Truyện tranh
Truyện Ô Long Viện (tập 5): Nữ tướng Hoa Mộc Lan.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Ode to Mulan The original poem in Chinese and English side-by-side translation.
The poem in Chinese calligraphy (images), simplified characters, traditional characters, and an English translation
The poem in printed Chinese, with hyperlinks to definitions and etymologies
The female individual and the empire: A historicist approach to Mulan and Kingston's woman warrior
Mulan in Legends
The Legend of Mu Lan: A Heroine of Ancient China A bilingual Chinese/English picture book of the Mulan legend

Nhân vật truyền thuyết Trung Hoa
Văn hóa dân gian Trung Hoa
Mỹ nhân Trung Hoa
Nữ tướng Trung Quốc
Nhân vật văn học Trung Quốc
Người Trung Quốc giả tưởng


title: Conoderus sticticus

text:
Conoderus sticticus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Erichson miêu tả khoa học năm 1847.

Chú thích

Tham khảo

Conoderus


title: Lankanella

text:
Lankanella là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 2000 bởi Kimoto.

Các loài
Chi này gồm các loài:
 Lankanella thailandica Kimoto, 2000

Chú thích

Tham khảo

Alticini


title: Aaron Klug

text:
Sir Aaron Klug (11 tháng 8 năm 1926 – 20 tháng 11 năm 2018) là một nhà hóa học và nhà lý sinh người Anh gốc Litva, đã đoạt giải Nobel Hóa học năm 1982 cho việc triển khai việc xét nghiệm tinh thể bằng kính hiển vi điện tử và việc làm sáng tỏ cấu trúc của các nhóm phức hợp protein – axit nucleic quan trọng về sinh học.

Cuộc đời và Sự nghiệp
Klug sinh tại Želva, Litva, là con của cặp vợ chồng người Do Thái Lazar và Bella (nhũ danh Silin) Klug. Khi lên 2 tuổi gia đình ông di chuyển tới Nam Phi.

Ông tốt nghiệp cử nhân khoa học ở Đại học Witwatersrand, sau đó học ngành Tinh thể học ở Đại học Cape Town rồi sang Anh học tiếp. Năm 1953 ông đậu bằng tiến sĩ ở Trinity College, Đại học Cambridge.

Cuối năm 1953 ông tới làm việc ở Birkbeck College thuộc Đại học London chung với Rosalind Franklin tại phòng thí nghiệm của John Bernal. Thí nghiệm này đã gợi lên cho ông một quan tâm suốt đời về nghiên cứu các virus. Trong thời gian làm việc ở đây, ông đã khám phá ra cấu trúc của tobacco mosaic virus. Năm 1962 ông chuyển sang làm việc ở Phòng thí nghiệm Sinh học phân tử mới được xây dựng ở Cambridge. Trong thập niên tiếp theo, Klug sử dụng các phương pháp X-ray diffraction, soi kính hiển vi và mô phỏng cấu trúc để triển khai việc soi kính hiển vi điện tử các tinh thể, trong đó một chuỗi các hình ảnh hai chiều của các tinh thể lấy ra từ các góc độ khác nhau được phối hợp để tạo ra các hình ảnh ba chiều của mục tiêu.

Ông được Đại học Columbia trao giải Louisa Gross Horwitz năm 1981. Từ năm 1986 tới năm 1996 ông là giám đốc Phòng thí nghiệm Sinh học phân tử (Laboratory of Molecular Biology) ở Cambridge. Năm 1988 ông được phong tước hầu. Ông được bầu làm chủ tịch Royal Society từ 1995–2000. Năm 1995, ông được thưởng Order of Merit – theo tục lệ, thường dành cho chủ tịch của Royal Society. Ông cũng là ủy viên của Hội đồng quản trị của The Scripps Research Institute.

Năm 2005 ông được thưởng huy chương vàng Order of Mapungubwe của Nam Phi cho các thành tựu đặc biệt trong Y học.

Chú thích

Tham khảo

 John Finch; 'A Nobel Fellow On Every Floor', Medical Research Council 2008, 381 pp, ISBN 978-1-84046-940-0; this book is all about the MRC Laboratory of Molecular Biology, Cambridge.

Liên kết ngoài
 The People's Archive interview
 Aaron Klug biography at the Nobel Foundation
 Aaron Klug interviews with Harry Kroto
 Aaron Klug article  by Bob Weintraub.
 The Official Site of Louisa Gross Horwitz Prize
 Aaron Klug interviewed by Alan Macfarlane 11th December 2007 (film)

Nhà lý sinh học
Nhà hóa học
Người Anh gốc Do Thái
Người Anh đoạt giải Nobel
Người đoạt giải Nobel Hóa học
Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Pháp
Hội viên Hội Hoàng gia
Nhà hóa học Anh


title: Assen

text:
Assen () là một đô thị và thành phố ở đông bắc Hà Lan, là thủ phủ của tỉnh Drenthe. Đô thị này có các ngành sản xuất sữa và sản phẩm sữa, nhà máy sắt và dịch vụ chăm sóc y tế.

Các trung tâm dân cư
Anreep, Assen, De Haar, Graswijk, Loon, Rhee, Schieven, Ter Aard, Ubbena, Vries, Witten, Zeijen, Zeijerveen, Zeijerveld.

Assen được công nhận là thành phố năm 1809.

Những người nổi tiếng sinh ra ở Assen
 Klenie Bimolt (sinh 1945), vận động viên bơi lội
 John-Paul Langbroek (sinh năm 1961), nhà chính trị
 Peter Hoekstra (sinh năm 1973), cầu thủ bóng đá
 Inge Dekker (sinh năm 1985), vận động viên bơi lội

Tham khảo

Liên kết ngoài =
 Trang mạng chính thức
 Bản đồ Assen
 TT Circuit Assen
 NAM Dutch Oil Company

Đô thị Drenthe
Thành phố của Hà Lan


title: Bacillus cereus

text:
Bacillus cereus là vi khuẩn Gram dương, hình que, sinh bào tử, kỵ khí. Một số chủng vi khuẩn B. cereus gây ngộ độc thực phẩm, trong khi một số chủng lại có lợi cho hệ vi sinh vật đường ruột của động vật.

Hình ảnh

Chú thích

Liên kết ngoài

 Bacillus cereus  genomes and related information at PATRIC, a Bioinformatics Resource Center funded by NIAID

C
Ngộ độc thực phẩm
Vi khuẩn được mô tả năm 1887


title: .al

text:
.al là tên miền Internet quốc gia (ccTLD) dành cho Albania. Nó được quản lý bởi Ủy quyền Điều chỉnh Viễn thông Albania.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Thông tin whois của.al từ IANA (tiếng Anh)

al
Albania
Tên miền quốc gia cấp cao nhất

sv:Toppdomän#A


title: Monolepta arvensis

text:
Monolepta arvensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bryant miêu tả khoa học năm 1957.

Chú thích

Tham khảo

Monolepta


title: Quark lạ

text:
Quark lạ là hạt cơ bản thuộc gia đình fermion, nhóm quark, thế hệ thứ hai. Quark lạ đến nay vẫn chưa được thực nghiệm, lý thuyết về hạt Strange được đưa ra vào năm 1964 bởi Murray Gell-Mann và George Zweig.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Quark


title: Địa lý Tây Ban Nha

text:
Tây Ban Nha nằm ở phía tây nam của châu Âu và chiếm khoảng 84% diện tích bán đảo Iberia. Nó có tổng diện tích là , trong đó  là đất liền và  là mặt nước. Tây Ban Nha nằm giữa vĩ độ 26° đến 44° bắc, và 19° tây đến 5° đông. Quốc gia này sở hữu một bờ biển thuộc Đại Tây Dương dài . Dãy núi Pyrenees kéo dài  từ Địa Trung Hải đến vịnh Biscay. Phần tận cùng phía nam của Tây Ban Nha là eo biển Gibraltar, chia cắt Tây Ban Nha cùng phần còn lại của châu Âu với Maroc ở Bắc Phi; phần hẹp nhất của eo biển này chỉ có .

Ngoài bán đảo Iberia, còn một số lãnh thổ của Tây Ban Nha như quần đảo Balearic trong Địa Trung Hải, quần đảo Canary ở phía tây nam, cách bờ biển miền Nam Maroc khoảng hơn 100 km, và 5 vùng chủ quyền ở hải ngoại thuộc bờ biển của Maroc: Ceuta, Melilla, Islas Chafarinas, Peñón de Alhucemas, và Peñón de Vélez de la Gomera.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Data Spain : Satellite relief maps, aerial photography, outline maps, travel maps and useful themed maps of Spain
 Virtual Cadastral : Lookup official Spanish property (catastro) deeds and other Spanish property information: exact map location, altitude, land area, and distances.


title: Haplochromis rudolfianus

text:
Haplochromis rudolfianus là một loài cá thuộc họ Cichlidae. Nó là loài đặc hữu của Kenya. Môi trường sống tự nhiên của chúng là hồ nước ngọt.

Chú thích

Tham khảo

 Odhiambo, E.A. & Hanssens, M. 2005. Haplochromis rudolfianus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Động vật Kenya
Haplochromis
Động vật được mô tả năm 1933


title: Ipanephis

text:
Ipanephis là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: Quận Edmunds, South Dakota

text:
Quận Edmunds là một quận thuộc tiểu bang Nam Dakota, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở , Nam Dakota. Quận được đặt tên theo. Dân số theo điều tra năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là người.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận này có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Các quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

E


title: Wieck auf dem Darß

text:
Wieck auf dem Darß là một đô thị tại huyện Vorpommern-Rügen (trước thuộc huyện Nordvorpommern), bang Mecklenburg-Vorpommern, miền bắc nước Đức.

Địa lý
Wieck nằm ở bờ biển phía nam của bán đảo Darß, nằm giữa Born và Prerow.

Địa điểm tham quan
- Cảng Wieck

- Trung tâm thông tin của công viên quốc gia với một triển lãm lớn

- Các phòng tranh với những tác phẩm của các họa sĩ địa phương

Tham khảo

Xã của bang Mecklenburg-Vorpommern
Xã và đô thị ở huyện Vorpommern-Rügen


title: Ủy ban Nhân quyền Liên Hợp Quốc

text:
Ủy ban Nhân quyền hay Ủy ban Nhân quyền Liên Hợp Quốc (tiếng Anh: Human Rights Committee) là một cơ quan trực thuộc Liên Hợp Quốc gồm 18 chuyên gia độc lập có nhiệm vụ giám sát việc thực hiện Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị (ICCPR). Đây là một trong 10 cơ quan điều ước quốc tế thuộc hệ thống nhân quyền Liên Hợp Quốc chịu trách nhiệm giám sát việc thực hiện các công ước về nhân quyền của Liên Hợp Quốc..

Cần tránh nhầm lẫn Ủy ban Nhân quyền Liên Hợp Quốc với tổ chức của Liên Hợp Quốc về nhân quyền gồm đại diện của các nước thành viên Liên Hợp Quốc (quy định theo Hiến chương Liên Hợp Quốc) là Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc, là nơi đại diện các quốc gia thảo luận về các vấn đề nhân quyền. Cũng cần tránh nhầm lẫn với Ủy ban Nhân quyền (United Nations Commission on Human Rights) đã chấm dứt hoạt động vào năm 2006 và được thay thế bằng Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc đã đề cập trên.

Chức năng chính của Ủy ban Nhân quyền là đưa ra các giải thích nội dung của Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (ở dạng các Bình luận chung), giám sát các quốc gia thành viên Công ước thực hiện các nghĩa vụ quy định trong Công ước (dưới dạng xem xét các báo cáo định kỳ), và giải quyết các khiếu nại của các cá nhân liên quan đến các nước tham gia vào Nghị định thư bổ sung I của Công ước.

Các quốc gia đã phê chuẩn Nghị định thư bổ sung thứ nhất của Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị chấp nhận việc bị  khiếu nại về tình hình nhân quyền và các vi phạm nhân quyền trong nước trước Ủy ban Nhân quyền. Tương tự, Ủy ban giám sát cả việc bãi bỏ án tử hình ở những nước đã phê chuẩn Nghị định thư bổ sung thứ hai của Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị.

Thành viên Ủy ban
Ủy ban gồm 18 chuyên gia độc lập có uy tín về đạo đức và chuyên môn được công nhận trong lĩnh vực nhân quyền. Các chuyên gia này, trước khi chính thức nhận nhiệm vụ tại ủy ban, phải tuyên thệ sẽ phục vụ một cách vô tư và có lương tâm (theo quy định tại điều 38 của Công ước).

Theo quy định tại điều 28, 29, 30, 31, 32, 33, 34, 36, 37, 38 và 39 của Công ước, cứ hai năm một lần Hội nghị các quốc gia thành viên Công ước (thường họp tại Trụ sở Liên Hợp Quốc ở New York) sẽ bầu cử một nửa số ủy viên của Ủy ban Nhân quyền, các ủy viên có nhiệm kỳ bốn năm. Ủy viên phục vụ tại Ủy ban với tư cách cá nhân (điều 28) và có thể được đề cử lại (điều 29). Mỗi quốc gia thành viên Công ước được đề cử không quá hai ứng cử viên, và ứng cử viên phải là công dân của quốc gia thành viên Công ước (điều 29). Việc bầu cử diễn ra bằng bỏ phiếu kín (điều 29). Theo quy định ở điều 31, Ủy ban không được có hai thành viên cùng một quốc tịch và các thành viên phải mang tính đại diện cho các khu vực địa lý cũng như đại diện cho các nền văn hóa và các hệ thống nguyên tắc pháp lý khác nhau.

Danh sách các thành viên được Ủy ban Nhân quyền cập nhật tại đây

Cách thức làm việc
Theo quy định tại ICCPR điều 39, Ủy ban tự xây dựng cách thức làm việc của mình. Từ khi chính thức được thành lập vào năm 1977,  Quy chế làm việc của Ủy ban đã được sửa đổi nhiều lần. Mô tả về cách thức làm việc của ủy ban ở phần này được cập nhật theo bản quy chế sửa đổi được thông qua vào tháng 1/2021.

Hiện nay, theo thông lệ Ủy ban họp 3 kỳ một năm vào tháng 3, tháng 6-7 và tháng 10-11, mỗi kỳ kéo dài 4 tuần tại Genève, Thụy Sỹ (trước năm 2018 Ủy ban thường họp kỳ mùa xuân và mùa thu tại Geneva và kỳ mùa hè tại New York). Ngoài ra Ủy ban có thể quyết định mở các kỳ họp bất thường. Kể từ năm 2020, do tình hình dịch Covid-19 trên toàn cầu, các kỳ họp của Ủy ban được tiến hành online hoặc xen giữa gặp mặt trực tiếp tại Geneva và online. Một số phiên họp của Ủy ban được phát trực tuyến và lưu trữ tại Truyền hình Liên Hợp Quốc.

Ủy ban bầu ra Ban Chấp hành gồm một Chủ tịch, ba Phó chủ tịch và một báo cáo viên, các vị trí này có cân nhắc về giới, khu vực và tính đại diện của văn hóa và hệ thống pháp lý, và có nhiệm kỳ hai năm. Ủy ban có một Ban Thư ký do Tổng thư ký Liên Hợp Quốc bố trí, hiện Ban thư ký này nằm trong Bộ phận hỗ trợ Cơ quan Điều ước của Văn phòng Cao ủy Liên Hợp Quốc về Nhân quyền (OHCHR).

Ủy ban có thể tiến hành các cuộc họp công khai và họp kín. Cuộc họp công khai thường có biên bản chi tiết được công bố, đôi khi có thể có cả các clip ghi hình trên UN WebTV. Cuộc họp kín thường được thông báo tóm tắt nội dung sau cuộc họp, hoặc tóm tắt trong báo cáo thường niên của Ủy ban lên Đại hội đồng Liên Hợp Quốc.

Các chức năng chính của Ủy ban Nhân quyền gồm: 1. Đưa ra các bản Bình luận chung diễn giải nội dung Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị; 2. Xem xét báo cáo định kỳ của các quốc gia thành viên Công ước về nghĩa vụ thực hiện Công ước, và thông qua Nhận xét kết luận về việc thực hiện nghĩa vụ này. 3. Tiếp nhận Khiếu nại cá nhân (theo thẩm quyền quy định tại Nghị định thư tùy chọn thứ nhất của Công ước) và 4. Giám sát việc bãi bỏ hình phạt tử hình theo quy định tại Nghị định thư tùy chọn thứ hai của Công ước.

Các bình luận chung diễn giải nội dung Công ước
Ủy ban Nhân quyền soạn các bản diễn giải và giải thích các vấn đề hoặc điều khoản của ICCPR, gọi là các Bình luận chung (General Comment). Theo quy định tại Khoản 76 và 77 Quy chế làm việc của Ủy ban, khi quyết định soạn một Bình luận chung, Chủ tịch sẽ mời các ủy viên đề xuất các chủ điểm nội dung của bản Bình luận chung. Ủy ban sau đó sẽ tập hợp các nội dung này, lựa chọn một hoặc nhiều báo cáo viên soạn thảo nội dung, tiến hành các tham vấn với các bên liên quan (bao gồm các chuyên gia, các cơ quan điều ước khác, các quốc gia thành viên, các tổ chức nhân quyền, xã hội dân sự, vv..). Ở bước cuối cùng, Ủy ban sẽ thông qua bản Bình luận chung và phổ biến tới các quốc gia thành viên.

Các bình luận chung này được xem như một khung kỹ thuật để giải thích nội dung của Công ước, là khuôn khổ để rà soát các nghĩa vụ của quốc gia thành viên Công ước, và là căn cứ chuẩn mực để giải quyết các khiếu nại cá nhân. Các bình luận chung của Ủy ban nói chung cũng là một nguồn tham khảo của các tòa án và các cơ chế nhân quyền quốc tế, khu vực và quốc gia.

Danh sách các Bình luận chung của Ủy ban Nhân quyền về nội dung của ICCPR (tính đến tháng 9/2021)

 Bình luận chung số 1: Nghĩa vụ Báo cáo [Bình luận chung số 1 đã được thay thế bằng Bình luận chung số 30]
 Bình luận chung số 2: Hướng dẫn báo cáo [được thay thế bằng tài liệu CCPR/C/66/GUI, Hướng dẫn chung cho Báo cáo của quốc gia theo Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị, ngày 29 tháng 9 năm 1999]
 Bình luận chung số 3: Điều 2 (Thực thi ở cấp quốc gia) [Bình luận chung số 3 đã được thay thế bằng Bình luận chung số 31]
 Bình luận chung số 4: Điều 3 (Quyền bình đẳng giữa nam và nữ trong việc thụ hưởng tất cả các quyền dân sự và chính trị) [Bình luận chung số 4 đã được thay thế bằng Bình luận chung số 28]
 Bình luận chung số 5: Thoái lui nghĩa vụ (Điều 4)
 Bình luận chung số 6: Điều 6 (Quyến sống)
 Bình luận chung số 7: Điều 7 (Tra tấn hoặc trừng phạt hay đối xử tàn bạo, vô nhân đạo hoặc hạ nhục) [Bình luận chung số 7 đã được thay thế bằng Bình luận chung số 20]
 Bình luận chung số 8:  Điều 9 (Quyền tự do và an toàn cá nhân)
 Bình luận chung số 9: Đối xử nhân đạo với người bị tước tự do (Điều 10)
 Bình luận chung số 10:  Điều 19 (Tự do quan điểm và biểu đạt)
 Bình luận chung số 11: Cấm tuyên truyền chiến tranh và kích động thù hận quốc gia, chủng tộc hoặc tôn giáo (Điều 20)
 Bình luận chung số 12: Điều 1 (Quyền tự quyết của các dân tộc)
 Bình luận chung số 13: Tư pháp (Điều 14)
 Bình luận chung số 14: Quyền sống (Điều 6)
 Bình luận chung số 15: Vị trí của tha nhân trong Công ước
 Bình luận chung số 16: Điều 17 (Quyền được tôn trọng sự riêng tư, gia đình, nhà ở và thư tín, bảo vệ danh dự và uy tín)
 Bình luận chung số 17: Quyền của trẻ (Điều 24)
 Bình luận chung số 18: Không phân biệt đối xử
 Bình luận chung số 19: Bảo vệ gia đình, quyền đối với hôn nhân và quyền bình đẳng của người phối ngẫu (Điều 23)
 Bình luận chung số 20: Cấm tra tấn hoặc các biện pháp đối xử hoặc trừng phạt tàn bạo, vô nhân đạo hay hạ nhục (thay Bình luận chung số 7)
 Bình luận chung số 21: Đối xử nhân đạo với người bị tước tự do (Điều 10) – thay Bình luận chung số 9
 Bình luận chung số 22: Tự do tư tưởng, lương tâm và tôn giáo (Điều 18)
 Bình luận chung số 23: Quyền của những người thiểu số (Điều 27)
 Bình luận chung số 24: Các vấn đề liên quan đến bảo lưu khi phê chuẩn hoặc gia nhập Công ước hoặc các Nghị định thư tùy chọn của Công ước, hoặc về các tuyên bố theo điều 41 của Công ước
 Bình luận chung số 25: Quyền tham gia vào công việc công, quyền bầu cử và quyền tiếp cận công bằng với các dịch vụ công (Điều 25)
 Bình luận chung số 26: Tiếp nối nghĩa vụ
 Bình luận chung số 27: Tự do đi lai
 Bình luận chung số 28 - Điều 3 (Bình đẳng về quyền giữa nam và nữ)(thay thế Bình luận chung số 4)
 Bình luận chung số 29: Tình trạng khẩn cấp (Điều 4)
 Bình luận chung số 30 – Nghĩa vụ báo cáo của quốc gia thành viên theo điều 40 của Công ước
 Bình luận chung số 31: bản chất của nghĩa vụ pháp lý chung áp đặt lên các quốc gia thành viên Công ước
 Bình luận chung số 32: Điều 14: Quyền Bình đẳng trước các tòa án và phiên tòa và quyền được xét xử công bằng.
 Bình luận chung số 33: Nghĩa vụ của các quốc gia thành viên theo Nghị định tư tùy chọn của Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị
 Bình luận chung số 34: Điều 19: Tự do quan điểm và biểu đạt
 Bình luận chung số 35: Điều 9 (Tự do và an toàn cá nhân)
 Bình luận chung số 36: Điều 6 (quyền sống)
 Bình luận chung số 37: Điều 21 (Quyền tụ họp ôn hòa)

Xem xét báo cáo định kỳ của các quốc gia thành viên Công ước
Theo điều 40 của Công ước, quốc gia thành viên có nghĩa vụ báo cáo "các biện pháp họ đã áp dụng để thực thi các quyền được công nhận trong Công ước và về các tiến bộ đạt được trong việc thụ hưởng các quyền này", trong vòng một năm kể từ khi phê chuẩn hoặc gia nhập Công ước. Thời điểm nộp Báo cáo lần tiếp theo sẽ do Ủy ban chỉ định.

Trước năm 2020, Ủy ban thường yêu cầu các quốc gia thành viên nộp báo cáo định kỳ bốn năm một lần. Thủ tục báo cáo lúc đó được thực hiện theo 5 bước như sau:

 Bước 1: Quốc gia thành viên công ước gửi báo cáo định kỳ lên Ủy ban.
 Bước 2: Ủy ban lập một Nhóm làm việc (Task force) gồm 3-4 ủy viên xem xét thông tin từ báo cáo quốc gia, thông tin từ hệ thống Liên Hợp Quốc (các cơ quan điều ước khác, các Thủ tục Đặc biệt của Hội đồng Nhân quyền và các cơ quan Liên Hợp Quốc) và thông tin từ các bên liên quan. Nhóm làm việc soạn một bản Danh sách vấn đề gửi đến quốc gia thành viên. Bản danh sách vấn đề này gồm các câu hỏi hoặc yêu cầu cung cấp và làm rõ thông tin về thực thi nghĩa vụ theo Công ước.
 Bước 3: Quốc gia thành viên gửi văn bản trả lời Danh sách vấn đề. Các bên liên quan khác cũng có thể cung cấp thông tin liên quan đến bản Danh sách vấn đề này.
 Bước 4: Ủy ban và Quốc gia thành viên đối thoại về việc thực thi nghĩa vụ theo Công ước. Ủy ban có các đối thoại bên lề chính thức và không chính thức với các tổ chức xã hội dân sự trước khi đối thoại với Quốc gia thành viên. Nếu quốc gia thành viên không có mặt hoặc không nộp báo cáo, bước này có thể rút ngắn.
 Bước 5: Ủy ban thông qua một Nhận xét kết luận bao gồm các đánh giá và khuyến nghị đối với quốc gia thành viên, yêu cầu báo cáo tiếp nối, và yêu cầu nộp báo cáo kỳ tiếp theo.

Thủ tục báo cáo rút gọn
Từ năm 2009, Ủy ban xây dựng hình thức "báo cáo rút gọn". Thủ tục này cho phép bỏ qua bước (1), thay vào đó tiến trình xem xét thực hiện nghĩa vụ quốc gia được Ủy ban khởi động bằng việc chủ động gửi bản Danh sách vấn đề tới quốc gia thành viên. Bản trả lời Danh sách vấn đề sẽ được coi là Báo cáo quốc gia về việc thực thi nghĩa vụ theo công ước.

Báo cáo theo chu kỳ định trước.
Kể từ năm 2020, Ủy ban Nhân quyền chuyển đổi thủ tục xem xét báo cáo định kỳ của quốc gia thành viên sang thủ tục báo cáo theo chu kỳ cố định 8 năm. Theo thủ tục này, cứ 8 năm một lần các quốc gia sẽ lần lượt được xem xét việc thực hiện nghĩa vụ theo Công ước. Các quốc gia thành viên được mời mặc định sử dụng thủ tục "báo cáo rút gọn", trừ phi một quốc gia có yêu cầu riêng duy trì thủ tục 5 bước như trước. Tính cố định về thời điểm báo cáo của thủ tục này cũng tương tự như cơ chế Rà soát Định kỳ Phổ quát tại Hội đồng Nhân quyền.

Báo cáo tiếp nối
Từ năm 2001, Ủy ban đưa ra quy định về yêu cầu quốc gia thành viên gửi một Báo cáo tiếp nối. Trong bản Nhận xét Kết luận sau định kỳ rà soát nghĩa vụ, Ủy ban chọn từ hai đến tối đa là bốn vấn đề được xem là quan trọng và khẩn cấp và yêu cầu quốc gia thành viên gửi một Báo cáo tiếp nối trong vòng 12 tháng kể từ ngày Ủy ban thông qua bản Nhận xét kết luận. Các bên liên quan (Cơ quan Nhân quyền quốc gia, các tổ chức phi chính phủ và các tổ chức khác) cũng có thể gửi báo cáo tiếp nối độc lập với báo cáo của Nhà nước, hoặc bình luận trên báo cáo của nhà nước được Ủy ban công khai.

Ủy ban cử một ủy viên làm Báo cáo viên về thủ tục Báo cáo tiếp nối. Báo cáo viên này có nhiệm vụ thực hiện các trao đổi về báo cáo tiếp nối và phân tích, đánh giá các thông tin tiếp nhận được. Báo cáo tiếp nối của quốc gia thành viên sẽ được đánh giá và xếp hạng theo thứ tự sau (Bảng điểm được thông qua tháng 11/2016):

 Hạng A: Câu trả lời/hành động đáp ứng tốt: quốc gia thành viên đã cung cấp bằng chứng về những hành động đáng kể đã được áp dụng để thực hiện các khuyến nghị của Ủy ban. Báo cáo viên về báo cáo tiếp nối không yêu cầu thêm thông tin nào từ quốc gia thành viên và thủ tục báo cáo tiếp nối về các vấn đề này kết thúc.
 Hạng B: Câu trả lời/Hành động đáp ứng một phần. Quốc gia thành viên đã có những bước đi để thực hiện các khuyến nghị, nhưng vẫn cần thêm thông tin hoặc hành động. Trong trường hợp này, Báo cáo viên yêu cầu thêm thông tin, với thời hạn cụ thể hoặc trong kỳ báo cáo tiếp theo, về những điểm cụ thể trong câu trả lời trước đó của quốc gia thành viên cần được làm rõ, hoặc yêu cầu quốc gia thành viên tiến hành thêm các bước để thực thi khuyến nghị.
 Hạng C: Câu trả lời/hành động không đáp ứng được. Ủy ban nhận được phúc đáp nhưng hành động hoặc thông tin do quốc gia thành viên cung cấp không liên quan hoặc không thực thi khuyến nghị của Ủy ban. Trong trường hợp này, thông tin của nhà nước thành viên chỉ lặp lại các thông tin Ủy ban đã có trước khi đưa ra Nhận xét Kết luận thì không được coi là phù hợp với mục đích của báo cáo tiếp nối. Báo cáo viên sẽ gửi lại yêu cầu thông tin về các bước quốc gia thành viên đã tiến hành để thực hiện các khuýen nghị.
 Hạng D: Không hợp tác với Ủy ban: Ủy ban không nhận được báo cáo tiếp nối sau khi đã gửi (các) lời nhắc nhở. Quốc gia thành viên không gửi báo cáo tiếp nối, sau khi đã được nhắc nhở một lần và sau khi Báo cáo viên đã yêu cầu gặp mặt để trao đổi về báo cáo tiếp nối.
 Hạng E: Thông tin hay biện pháp tiến hành là trái ngược hoặc cho thấy việc từ chối các khuyến nghị. Quốc gia thành viên đã thông qua các biện pháp trái với hoặc có hậu quả là trái với các khuyến nghị của Ủy ban, hoặc cho thấy sự từ chối các khuyến nghị của Ủy ban.

Các nguyên tắc trong xem xét nghĩa vụ của quốc gia thành viên

 Rà soát đa chiều: Việc gửi báo cáo hoặc trả lời bản Danh sách vấn đề là một nghĩa vụ của quốc gia thành viên theo quy định của Công ước. Tuy vậy, việc xem xét thực thi nghĩa vụ quốc gia được ủy ban tiến hành theo nguyên tắc đa chiều, tức là Ủy ban sẽ cân nhắc mọi nguồn thông tin được gửi tới Ủy ban, bao gồm thông tin từ hệ thống Liên Hợp Quốc như từ các cơ quan điều ước khác, các Thủ tục Đặc biệt (Special Procedures) và Rà soát Định kỳ Phổ quát (UPR), các cơ quan Liên Hợp Quốc và các bên liên quan (bao gồm Cơ quan Nhân quyền Quốc gia và các tổ chức xã hội dân sự).
 Đối thoại mang tính xây dựng: Ủy ban khuyến khích tối đa sự hợp tác của quốc gia thành viên khi xem xét nghĩa vụ thực hiện Công ước. Sự hợp tác này thể hiện ở mức độ và thời gian đáp ứng các câu hỏi trong bản Danh sách vấn đề, cũng như tính đại diện và thẩm quyền của các thành viên trong phái đoàn quốc gia tham gia đối thoại với Ủy ban để có thể trực tiếp trả lời các câu hỏi cũng như các bình luận của Ủy ban về nhiều vấn đề khác nhau trong Công ước.

Tiếp nhận và giải quyết khiếu nại cá nhân

Giám sát việc bãi bỏ hình phạt tử hình

Xem thêm
Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị
Nghị định thư bổ sung I của Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (về khiếu nại cá nhân)
Nghị định thư bổ sung II của Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (về bãi bỏ hình phạt tử hình)
Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền
Công ước Quốc tế về các Quyền Kinh tế, Xã hội và Văn hóa

Liên kết ngoài
 Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị
 Ủy ban Nhân quyền
 Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị
 Nghị định thư bổ sung II
 Các thành viên Ủy ban

Chú thích

Nhân quyền
Liên Hợp Quốc
Tổ chức quốc tế
Tổ chức nhân quyền


title: Villeneuve-de-Berg

text:
Villeneuve-de-Berg là một xã ở tỉnh Ardèche, vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở đông nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Ardèche

Tham khảo

Villeneuvedeberg


title: Ourdis-Cotdoussan

text:
Ourdis-Cotdoussan là một xã thuộc tỉnh Hautes-Pyrénées trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 610 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Hautes-Pyrénées
Di sản thế giới tại Pháp


title: Hures-la-Parade

text:
Hures-la-Parade là một xã ở tỉnh Lozère trong vùng Occitanie, phía nam nước Pháp. Khu vực này có độ cao trung bình 1000 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

 INSEE commune file

Xã của Lozère


title: Juan Trippe

text:
Juan Terry Trippe (27 tháng 6 năm 1899 - 3 tháng 4 năm 1981) là nhà doanh nghiệp và tiên phong trong hàng không.

Ông tốt nghiệp trường The Hill School vào năm 1917, và Đại học Yale vào năm 1921. Ông bắt đầu làm việc ở Phố Wall nhưng sớm trở nên nhàm chán. Sau khi nhận được gia tài thừa kế ông bắt đầu làm việc với New York Airways, một công ty hàng không vận tải cho sự giàu có và quyền lực.

Cùng với một số người bạn giàu có từ hồi còn ở Yale, Trippe đã đầu tư vào một công ty hàng không có tên Colonial Air Transport. Quan tâm đến việc mở đường bay tới Caribê, Trippe thành lập Aviation Corporation of the Americas. Tọa lạc ở Florida, công ty sẽ phát triển thành công ty hàng không non trẻ Pan Am, sau đó được biết đến là Pan American Airways. Chuyến bay đầu tiên của Pan Am cất cánh từ Key West, Florida vào ngày 28 tháng 10 năm 1927. Sau đó Trippe mua lại China National Aviation Corporation để cung cấp các chuyến bay nội địa ở Cộng hòa Trung Hoa, và trở thành đối tác của Pan American-Grace Airways. Vào thập niên 1930, Pan Am trở thành hãng hàng không đầu tiên vượt qua vùng biển Thái Bình Dương với những chiếc máy bay Clipper nổi tiếng.

Trippe phục vụ với tư cách là Chủ tịch của Ban Giám đốc của hãng cho dù 2 năm giữa việc thành lập công ty và chiến tranh thế giới lần 2. Sonny Whitney (tên thân mật của Cornelius Vanderbilt Whitney), một nhà cổ đông được điều khiển để nắm lấy vị trí này. Sau đó ông ta hối hận về việc này và cho phép Trippe quay lại vị trí đó. Trippe thất bại trong việc tha thứ cho Whitney trong một thời gian dài. Theo một khía cạnh, Trippe đã từng đồng ý tiếp Whitney cho bữa trưa của sự hòa giải nhưng sau đó lại thay đổi khi ông đang rời khỏi văn phòng ở Tòa nhà Chrysler và thay vào đó ông trở lại văn phòng.

Hãng hàng không của Trippe tiếp tục bành trướng trên toàn thế giới trong suốt Chiến tranh Thế giới thứ 2. Pan Am là một trong số ít các hãng hàng không mà không bị ảnh hưởng rộng rãi của chiến tranh.

Trippe có trách nhiệm trong một số sự đổi mới của hàng không thế giới. Một người tin tưởng vững chắc trong ý tưởng của du lịch hàng không cho tất cả, Trippe được tin là cha đẻ của ghế hạng hai trong ngành công nghiệp hàng không. Trippe nhanh chóng nhận ra cơ hội hiện diện của máy bay phản lực và sau đó đặt hàng một số lượng các máy bay Boeing 707 và McDonnell Douglas DC-8. Chuyến bay bằng máy bay phản lực đầu tiên của Pan Am hoạt động vào tháng 10 năm 1958 với chiếc Boeing 707 bay từ Sân bay Idlewild International Airport (ngày nay là Sân bay Quốc tế JFK) tới Paris. Những chiếc phản lực mới cho phép Pan Am giới thiệu giá vé thấp hơn và chở được nhiều hành khách hơn.

Năm 1965, Trippe đã hỏi người bạn của ông ta là Bill Allen tại Boeing để sản xuất một chiếc máy bay to hơn Boeing 707. Kết quả là chiếc Boeing 747 ra đời. Pan Am là khách hàng đầu tiên của chiếc máy bay lớn này.

Đầu tiên, Trippe tin rằng chiếc 747 cơ bản nhất được trù định trong những đoạn đường chuyển hàng hóa và sẽ được thay thế bởi những chiếc máy bay nhanh hơn, những chiếc máy bay siêu âm đang được chế tạo. Những chiếc máy bay siêu âm thất bại trong việc hiện thực hóa, trừ những chiếc Concorde và Tupolev Tu-144 và chiếc 747 trở thành biểu tượng của du lịch hàng không.

Trippe về hưu vào năm 1968. Ông tiếp tục tham dự vào những cuộc họp mặt của Ban Giám đốc và xuất hiện trong một văn phòng của Tòa nhà công ty tại Đại lộ Park. Sự thay thế đầu tiên của ông ta, Harold Gray đã phải về hưu sớm sau khi trở thành Chủ tịch vì phải đối mặt với căn bệnh ung thư. Najeeb Halaby, người thay thế tiếp theo được trông thấy quá hùng hổ và bốc đồng bởi các giám đốc và sau đó bị đuổi việc. Tướng William Seawell là Chủ tịch tiếp theo và Trippe mất trong lúc William đương nhiệm tại Los Angeles vào năm 1981, ông được chôn cất ở Nghĩa trang Green-Wood tại Brooklyn, New York.

Năm 1985, ông được Tổng thống Mỹ Ronald Reagan truy tặng Huân Chương Tự Do.

Cho dù thông thường Trippe được tin là người Cuba bản xứ hoặc một phần nào, trên thực tế ông là người Bắc Âu theo dòng họ tổ tiên. Ông được đặt tên theo người cô từ Cuba của mẹ ông ta. Có những đồn thổi rằng Trippe không thích cái tên của mình và thậm chí từng xem xét việc đổi tên nhưng ông cũng dần từ bỏ ý nghĩ này khi cái tên đó đã tạo cho ông có lợi thế khi đàm phán ở Mỹ La Tinh, khi nhiều người nghĩ ông là người Tây Ban Nha hoặc Bồ Đào Nha.

Juan Trippe từng là thành viên của câu lạc bộ Saint Andrews Golf Club ở Scotland.

Ông sơ của Trippe, Đại úy Hải quân John Trippe là thuyền trưởng của tàu USS Vixen. Tên của John Trippe được đặt cho 4 chiếc tàu chiến để vinh danh ông.

Vợ của ông, bà Elizabeth "Betty" Stettinius Trippe (1904-1983) là em gái của Thư ký Tổng thống Mỹ dưới thời Roosevelt và Truman, ông Edward R. Stettinius, Jr.. Họ có bốn người con, Elizabeth "Betsy" Stettinius Trippe, John T. Trippe, Charles W. Trippe và Edward S. Trippe.

Trippe được đóng bởi Alec Baldwin trong bộ phim The Aviator, phim về cuộc đời của đối thủ của Ông, Howard Hughes.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Time 100: Tiểu sử của Juan Trippe
Lý lịch an ủi tưởng nhớ tới Juan Trippe

Trippe, Juan
Trippe, Juan
Trippe, Juan
Trippe, Juan
Người đoạt Huy chương Tự do Tổng thống
Cựu sinh viên Đại học Yale
Tử vong do đột quỵ


title: 2 cm KwK 30

text:
2 cm KwK 30 L/55(2 cm Kampfwagenkanone 30 L/55) là tên một loại pháo hạng nhẹ cỡ nòng 2 cm được sử dụng để lắp trên xe tăng Panzer II. Những phương tiện chiến đấu có sử dụng loại pháo này đều tham gia cả hai cuộc chiến tranh là thế chiến II và nội chiến Tây Ban Nha.

KwK 30 còn được sử dụng để làm mẫu chính cho pháo 20 mm C/30-được gắn trên một vài chiếc Heinkel He 112 và tỏ ra là một loại pháo tấn công hữu hiệu trong cuộc nội chiến Tây Ban Nha. Tuy nhiên việc tấn công trực diện xuống đất bằng máy bay không được Luftwaffe quan tâm lắm nên khẩu pháo không được sử dụng cho các thiết kế sau.

2 cm KwK 30 L/55 có một phiên bản cải tiến đó chính là pháo 2 cm KwK 38 L/55(2 cm Kampfwagenkanone 38 L/55) và cũng được sử dụng trên tăng Panzer II.

Loại đạn sử dụng
Pháo 2 cm KwK 30 sử dụng đạn 20 x 138B.
 PzGr.(đạn xuyên giáp)
 PzGr.40(đạn xuyên giáp với cấu tạo hỗn hợp rắn)-có thể xuyên thủng 40 mm giáp ở khoảng cách 100 m và 20 mm giáp ở khoảng cách 500 m)
 s.Pz.B.41(đạn xuyên giáp với cấu tạo hỗn hợp rắn)
 2 cm Sprgr. 39(đạn nổ)

Các loại xe tăng sử dụng
 Bergepanther SdKfz.179
 SdKfz.121 Panzerkampfwagen II
 SdKfz.222 Leichter Panzerspähwagen
 SdKfz.223 Leichter Panzerspähwagen
 SdKfz.231 Schwerer Panzerspähwagen
 SdKfz.232 Schwerer Panzerspähwagen

Tham khảo

Pháo của quân đội Đức


title: Admetovis

text:
Admetovis là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Loài
 Admetovis oxymorus Grote, 1873
 Admetovis similaris Barnes, 1904

Chú thích

Tham khảo

 Admetovis at funet.fi
 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Hadeninae


title: Ascros

text:
Ascros là một xã ở tỉnh Alpes-Maritimes, vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur ở đông nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Alpes-Maritimes

Tham khảo

Xã của Alpes-Maritimes


title: Osteopelta

text:
Osteopelta là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biểns trong family Osteopeltidae.

Các loài
Các loài trong chi Osteopelta gồm có:

 Osteopelta ceticola Warén, 1989
 Osteopelta mirabilis Marshall, 1987

Chú thích

Osteopeltidae


title: Trifurcula cytisanthi

text:
Trifurcula cytisanthi là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được miêu tả bởi A. và Z. Laštuvka năm 2005. Nó được tìm thấy ở Verona, Ý. Ấu trùng ăn Genista radiata.

Chú thích

Tham khảo

Trifurcula
Động vật đặc hữu Ý
Côn trùng châu Âu


title: Cúc vạn thọ nhỏ

text:
Cúc vạn thọ nhỏ, Cúc vạn thọ Pháp (danh pháp khoa học: Tagetes patula) là một loài cây cảnh thuộc chi Cúc vạn thọ, họ Cúc.

Cây thân thảo hàng năm, cao đến 0,5 m. Cây mọc dạng bụi, thân mềm, phân nhiều cành nhánh. Lá đơn, xẻ thùy sâu tận gân nhiều lần dạng lông chim. Phiến lá không lông, có tuyến to và thơm. Hoa nhỏ màu vàng hoặc pha đỏ viền vàng, đẹp. Quả dạng quả bế. Nhân giống sinh sản bằng hạt hữu tính hoặc giâm cành vô tính. Bộ nhiễm sắc thể n=24.

Phân bổ
Cúc vạn thọ Tagetes patula có nguồn gốc ở Nam Mỹ (México và Nicaragua), sau đó được đem trồng sang châu Âu và Hoa Kỳ. Trong tiếng Anh, nó có tên gọi là cúc vạn thọ Pháp French marigold là do những thợ làm vườn người Pháp đã nhân giống tạo một số lượng lớn loài cây này từ sau khi được giới thiệu ở Pháp hồi thế kỷ 16.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

P
Cây cảnh
Thực vật Nicaragua
Hoa
Thực vật México
Thực vật được mô tả năm 1753
Thực vật Nam Mỹ
Gia vị
Thực vật Guatemala


title: Val-de-Meuse

text:
Val-de-Meuse là một xã thuộc tỉnh Haute-Marne trong vùng Grand Est đông bắc nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Haute-Marne

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Haute-Marne


title: Libnotes delandi

text:
Libnotes delandi là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Libnotes
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Callosobruchus indica

text:
Callosobruchus indica là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Pajni & Ghosh miêu tả khoa học năm 1976.

Chú thích

Tham khảo

Callosobruchus


title: Santena

text:
Santena (pron. sàntena; in Piedmontese Santna) là một đô thị ở tỉnh Torino trong vùng Piedmont, có vị trí cách khoảng 15 km về phía đông nam của Torino, nước Ý, trên hữu ngạn sông Po. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 10.313 người và diện tích là 16,2 km².

Đô thị Santena có các frazioni (các đơn vị trực thuộc, chủ yếu là các làng) Tetti Busso, Tetti Giro, Luserna, và Gamenario; the last of these is known for the Battle of Gamenario, fought on 22 April 1345 between the Guelfs and Ghibellines.

Santena giáp các đô thị: Chieri, Cambiano, Trofarello, Poirino, và Villastellone.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.santena.to.it/

Đô thị tỉnh Torino
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Ensipia

text:
Ensipia là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: Stemonoporus moonii

text:
Stemonoporus moonii là một loài thực vật thuộc họ Dipterocarpaceae. Đây là loài đặc hữu của Sri Lanka. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Ashton, P. 1998. Stemonoporus moonii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Sri Lanka
Stemonoporus


title: Zimmerschied

text:
Zimmerschied là một đô thị ở huyện Rhein-Lahn, bang Rheinland-Pfalz, in phía tây nước Đức.

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz
Xã và đô thị ở huyện Rhein-Lahn


title: Ilisia tenuisentis

text:
Ilisia tenuisentis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc và miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Ilisia
Limoniidae ở vùng Palearctic
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Glyphonyx uedai

text:
Glyphonyx uedai là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Kishii miêu tả khoa học năm 1977.

Chú thích

Tham khảo

Glyphonyx


title: Zosteropoda hirtipes

text:
Zosteropoda hirtipes là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở wet coastal forests của Bắc Mỹ phía đông đến dãy núi Rocky.

Sải cánh dài khoảng 27 mm.

Ấu trùng ăn Salix, Alnus, Hypochoeris radicata, Trifolium và Aster.

Liên kết ngoài
Species info
Images
Bug Guide

Chú thích

Zosteropoda
Động vật được mô tả năm 1874


title: Acromyrmex crassispinus

text:
Acromyrmex crassispinus là một loài kiến ăn lá Tân Thế giới, trong họ Myrmicinae thuộc chi Acromyrmex. Loài này thuộc một trong hai chi kiến nấm thuộc tông Attini.

Xem thêm
List of leafcutter ants

Chú thích

Tham khảo

Acromyrmex


title: Microdessus atomarius

text:
Microdessus atomarius là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Sharp miêu tả khoa học năm 1882.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
A
Động vật được mô tả năm 1882


title: Drugeac

text:
Drugeac là một xã ở tỉnh Cantal, thuộc vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở miền trung nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Cantal

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Drugeac sur le site de l'Institut géographique national

Drugeac


title: Mainichi Shimbun

text:
là một trong các tờ báo chính tại Nhật Bản, do  phát hành.

Lịch sử
Lịch sử của tờ Mainichi Shimbun bắt đầu với việc hình thành hai tờ báo trong thời kỳ Minh Trị. Tokyo Nichi Nichi Shimbun (Đông Kinh Nhật Nhật Tân văn) được thành lập trước vào năm 1872. Mainichi tuyên bố mình là tờ báo lâu đời nhất Nhật Bản còn tồn tại. Osaka Mainichi Shimbun được thành lập bốn năm sau đó, tức năm 1876. Hai tờ báo được thống nhất vào năm 1911, song hai công ty vẫn tiếp tục in tờ báo của họ một cách độc lập cho đến năm 1943, khi cả hai phiên bản được sáp nhập với nhau với tên gọi Mainichi Shimbun. Năm 1966, văn phòng tại Tokyo được chuyển từ Yurakucho đến Takebashi, và đến năm 1992, văn phòng tại Osaka chuyển từ Dojima đến Nishi-Umeda.

Mainichi có 3.200 nhân viên tại 364 văn phòng tại Nhật Bản và 26 cơ quan tại hải ngoại. Đây là một trong 3 tờ báo lớn nhất Nhật Bản xét về số lượng phát hành và số người làm việc, bên cạnh đó là 79 công ty cộng tác, bao gồm Hệ thống Truyền thông Tokyo (TBS), Hệ thống Truyền thông Mainichi (MBS) và Báo Thể thao Nippon.

Văn phòng
, cơ sở chính
1-1-1, Hitotsubashi, Chiyoda, Tokyo

3-4-5, Umeda, Kita-ku, Osaka

13-1, Konya-machi, Kokura Kita-ku, Kitakyushu

Midland Square, 4-7-1, Meieki, Nakamura-ku, Nagoya

Tham khảo

Liên kết ngoài
Mainichi Shinbun
Mainichi Daily News

Báo chí Nhật Bản


title: La Chapelle-du-Lou

text:
La Chapelle-du-Lou (, Gallo: La Chapèll-du-Lóc) là một xã của tỉnh Ille-et-Vilaine, thuộc vùng Bretagne, miền tây bắc nước Pháp.

Dân số
Người dân ở La Chapelle-du-Lou được gọi là Chapellois.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ille-et-Vilaine

Tham khảo

Mayors of Ille-et-Vilaine Association  ;
INSEE ;
IGN

Liên kết ngoài
Official website
French Ministry of Culture list for La Chapelle-du-Lou

Xã của Ille-et-Vilaine


title: Kyathampalle

text:
Kyathampalle là một thị trấn thống kê (census town) của quận Adilabad thuộc bang Andhra Pradesh, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Kyathampalle có dân số 42.275 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Kyathampalle có tỷ lệ 59% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 67%, và tỷ lệ cho phái nữ là 51%. Tại Kyathampalle, 11% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thị trấn thuộc huyện Adilabad


title: Quận York

text:
Quận York có thể là
Hoa Kỳ
Quận York ở Pennsylvania, Hoa Kỳ
Quận York ở Virginia, Hoa Kỳ
Quận York, Maine
Quận York, Massachusetts
Quận York, Nebraska
Quận York, South Carolina


title: Megachile curtilipes

text:
Megachile curtilipes là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Vachal mô tả khoa học năm 1909.

Chú thích

Tham khảo

C
Động vật được mô tả năm 1909


title: Limnophila subjucunda

text:
Limnophila subjucunda là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Limnophila (chi ruồi)
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Laevilitorina hamiltoni

text:
Laevilitorina hamiltoni là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Littorinidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Laevilitorina


title: Idolus picipennis

text:
Idolus picipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Bach miêu tả khoa học năm 1854.

Chú thích

Tham khảo

Idolus


title: Sân bay Van Ferit Melen

text:
Sân bay Van Ferit Melen  là một sân bay ở Van, thành phố vùng phía đông của Thổ Nhĩ Kỳ. Sân bay này được đặt tên theo nhà chính trị, cựu thủ thủ tướng Ferit Melen (1906-1988).

Các hãng hàng không và các tuyến điểm
Atlasjet (Istanbul-Atatürk)
Pegasus Airlines (Ankara, Istanbul-Sabiha Gökçen)
Pegasus Airlines operated by Izair (İzmir)
Turkish Airlines (Ankara, Istanbul-Atatürk, Istanbul-Sabiha Gökçen)
Turkish Airlines operated by SunExpress (Antalya, İzmir)

Tham khảo

Van
Sân bay Thổ Nhĩ Kỳ


title: 25778 Csere

text:
25778 Csere (2000 CQ34) là một tiểu hành tinh nằm phía ngoài của vành đai chính được phát hiện ngày 4 tháng 2 năm 2000 bởi P. Kušnirák ở Đài thiên văn Ondřejov.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 25778 Csere

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 2000


title: Trình Dục

text:
Trình Dục (chữ Hán: 程昱, bính âm: Cheng Yu; 140 - 223) tự Trọng Đức (仲德), là một quân sư của Tào Tháo trong thời kỳ Tam Quốc của lịch sử Trung Quốc.

Tiểu sử
Cha là Trình Tể chết lúc Trình Dục bảy tuổi, sau bốn năm thì mẹ là Trình Trắc Hoa cũng chết. Sử sách miên tả ông là người có chiều cao và có bộ râu đẹp. Ông là viên quân sư được Tào Tháo tin dùng. Năm 211, khi Tào Tháo đem binh tiến đến Đồng Quan để tấn công Mã Siêu và Hàn Toại trong trận Đồng Quan thì Trình Dục được Tào Tháo tin tưởng giao cho ở lại phụ tá Tào Phi trông coi triều chính.

Trong Tam Quốc Diễn Nghĩa
Trong Tam Quốc diễn nghĩa, Trình Dục cùng với Quách Gia, Tuân Úc là những nhà tham mưu xuất sắc của phe Tào, lập vô số mưu lược kế sách để dẹp yên các chư hầu, sau trở thành phe mạnh nhất trong 3 phe Ngụy, Thục và Ngô. Trình Dục được miêu tả là người biết nhìn người, khi Tào Tháo hỏi thử so sánh tài năng của Từ Thứ với ông thì ông đã không ngại ngùng trả lời rằng "tài của Từ Thứ gấp mười lần tôi". Sau đó Trình Dục chính là người mạo thư của mẹ Từ Thứ để dụ Từ Thứ về với Tào. Ngoài ra khi Tào Tháo thua trận tại Xích Bính khi chạy đến hẻm Hoa Dung thì bị Quan Vũ chặn đường, Trình Dục đã khuyên Tào Tháo thuyết phục Quan Vũ vì nhận thấy Quan Vũ là người rất nghĩa khí, khinh mạn kẻ mạnh mà không lấn át kẻ yếu, ân oán phân minh, tín nghĩa rõ ràng và kêu Tào Tháo nhắc lại ân nghĩa năm xưa, vì vậy mà Quan Vũ đã tha chết cho Tào Tháo.

Tham khảo

Nhân vật Tam quốc diễn nghĩa
Nhân vật chính trị Tào Ngụy


title: Merulempista cingillella

text:
Merulempista cingillella là một loài bướm đêm thuộc họ Pyralidae. Nó được tìm thấy ở Trung Quốc (Hebei, Inner Mongolia, Qinghai, Ningxia, Tianjin, Tân Cương), Albania, Áo, Bosna và Hercegovina, Croatia, Pháp, Đức, Hungary, Ý, Nga, Slovakia, Tây Ban Nha, Thụy Sĩ, Thổ Nhĩ Kỳ, Ukraina và Maroc.

Ấu trùng ăn các loài Myricaria germanica, Tamarix gracilis và other Tamarix

Tham khảo

Liên kết ngoài
Review of the genus Merulempista Roesler, 1967 (Lepidoptera, Pyralidae) from China, with description of two new species

Merulempista
Côn trùng châu Âu


title: Monsteroux-Milieu

text:
Monsteroux-Milieu là một xã thuộc tỉnh Isère trong vùng Rhône-Alpes đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 318 mét trên mực nước biển. Theo điều tra dân số năm 1999 của INSEE có dân số là 516 người.

Tham khảo

Monsterouxmilieu


title: Quận Turner, Georgia

text:
Quận Turner là một quận trong tiểu bang Georgia, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở thành phố Ashburn . Theo điều tra dân số năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có dân số 9504 người , ước tính dân số năm 2007 là 9270 người .

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích 751 km2, trong đó có 10 km2 (1,32%) là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính
 Interstate 75
 U.S. Highway 41
 Georgia State Route 32
 Georgia State Route 107
 Georgia State Route 112
 Georgia State Route 159

Quận giáp ranh
Quận Wilcox (đông bắc)
Quận Ben Hill (đông)
Quận Irwin (đông đông nam)
Quận Tift (đông nam)
Quận Worth (tây nam)
Quận Crisp (tây bắc)

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Georgia

Khu dân cư thành lập năm 1905
Georgia 1905


title: Calais catei

text:
Calais catei là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Girard miêu tả khoa học năm 2008.

Chú thích

Tham khảo

Calais (chi bổ củi)


title: Nomada subscopifera

text:
Nomada subscopifera là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Ducke mô tả khoa học năm 1908.

Chú thích

Tham khảo

Nomada
Động vật được mô tả năm 1908


title: Auxerre

text:
Auxerre là tỉnh lỵ của tỉnh Yonne, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté của nước Pháp, có dân số là 37.790 người (thời điểm 1999).

Nhân khẩu học

Các thành phố kết nghĩa
  Płock (Ba Lan)
  Worms (thành phố) (Đức)
  Roscoff (Pháp)
  Saint-Amarin (Pháp)
  Greve in Chianti (Ý)
  Redditch (Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland)

Những người con của thành phố
 Germanus von Auxerre, lĩnh tụ quân đội và là giám mục
 Abbo von Auxerre, giám mục, đã được phong thánh
 Jacques Berthier, người chơi đàn ống, nhà soạn nhạc
 Jean Baptiste Joseph Fourier, nhà toán học và vật lý học
 Edme Charles Philippe Lepère, chính khách
 Jacques-Germain Soufflot, kiến trúc sư

Tham khảo

Yonne
Xã của Yonne


title: Buccheri

text:
Buccheri là một đô thị (comune) ở tỉnh Siracusa, vùng Sicilia của Ý. Đô thị Buccheri có diện tích k57,43 m2, dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 2187 người.
Các đơn vị dân cư:
Buccheri giáp với các đô thị:

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đô thị tỉnh Siracusa


title: Fight Club (định hướng)

text:
Fight Club có thể là:

 Fight Club, tiểu thuyết năm 1996 của Chuck Palahniuk
 Fight Club, phim năm 1999 do David Fincher đạo diễn dựa trên tiểu thuyết của Palahniuk
 Fight Club, trò chơi phát hành năm 2004 dựa trên phim của Fincher


title: Nhiệt kế

text:
Nhiệt kế là thiết bị dùng để đo nhiệt độ. Hoạt động đơn giản là nóng nở ra, lạnh co vào, ví dụ như nước nóng sẽ nở ra sẽ bay hơi, lạnh thì co vào đóng thành băng.

Nhiệt kế điện tử, ví dụ như là 1 thanh kim loại mỏng, co dãn vì nhiệt khi có tín hiệu điện nó sẽ cho ra tần số, bước sóng khác nhau mà biết nhiệt độ.

Một nhiệt kế có hai thành phần quan trọng: phần cảm nhận nhiệt độ (Ví dụ: bầu đựng thủy ngân hoặc rượu trong nhiệt kế) và phần hiển thị kết quả (Ví dụ: thang chia vạch trên nhiệt kế).

Các loại nhiệt kế trong công nghiệp thường dùng thiết bị điện tử để biểu thị kết quả như máy vi tính.

Nhiệt kế điện tử thường dùng lắp ở một số bảng đồng hồ treo tường kiểu Lịch Vạn niên, trong các máy đo nhanh của y học,... thì dùng cảm biến bán dẫn, biến đổi tín hiệu tương tự sang số (ADC) và hiện số liệu.

Lịch sử

Nhiều nhà phát minh đã ghi công vào việc sáng tạo ra nhiệt kế như Avicenna, Cornelius Drebbel, Robert Fludd, Galileo Galilei hay Santorio Santorio. Nhiệt kế không phải là kết quả của một phát minh duy nhất, mà nó phải trải qua quá trình phát triển.

Philo và Hero of Alexandria biết một nguyên tắc là đối với một số chất, đặc biệt là không khí, sẽ co và dãn khi thay đổi nhiệt độ . Cơ chế này sau đó được dùng để chỉ thị nhiệt độ không khí với một ống và mực nước bên trong được điều khiển bởi sự co và dãn của không khí. Các thiết bị này được phát triển bởi Avicenna vào thế kỷ XI , và nhiều nhà khoa học khác ở châu Âu vào thế kỷ XVI và thế kỷ XVII, đặc biệt là Galileo Galilei .

Một bản vẽ rõ ràng đầu tiên của nhiệt kế được xuất bản vào năm 1617 là của Giuseppe Biancani: trong bản vẽ này có thang đo và sau đó cấu tạo thành nhiệt kế bởi Robert Fludd vào năm 1638. Đây là một ống thẳng đứng với một bầu đặt ở phía trên và phía dưới nhúng vào nước. Mực nước bên trong ống được điều khiển bởi sự co giãn không khí, vì vậy chúng ta còn gọi nó là nhiệt kế không khí .

Người đầu tiên đặt thang đo vào nhiệt kế có thể là nhiều người khác nhau như Francesco Sagredo hay Santorio Santorio từ khoảng năm 1611 đến 1613.

Các dụng cụ trên mắc phải một nhược điểm là nó đồng thời cũng là một áp kế, nghĩa là nó nhạy cảm với sự thay đổi áp suất không khí. Vào khoảng năm 1654, Ferdinando II de' Medici, đại công tước của Tuscany đã chế tạo nhiệt kế theo kiểu hiện đại bằng cách hàn kín phần ống với bầu chứa chất lỏng, do đó không bị ảnh hưởng bởi áp suất không khí và chỉ phụ thuộc vào sự giãn nở của chất lỏng . Nhiều nhà khoa học khác đã thử nghiệm với những loại chất lỏng khác nhau và thiết kế ra nhiệt kế.

Tuy nhiên, mỗi nhà phát minh và mỗi loại nhiệt kế không tuân theo một chuẩn chung nào. Vào năm 1665, Christiaan Huygens đề nghị dùng điểm nóng chảy và điểm sôi của nước làm chuẩn, và vào năm 1694 Carlo Renaldini đưa ra đề nghị dùng nó như các điểm cố định trên tất cả các thang đo. Vào năm 1701, Isaac Newton đưa ra một thang đo có 12 độ giữa điểm nóng chảy của nước và nhiệt độ cơ thể. Cuối cùng vào năm 1724, Daniel Gabriel Fahrenheit tạo ra một thang nhiệt độ mà hiện nay (với một số thay đổi nhỏ) là thang Fahrenheit. Ông có thể làm như vậy vì ông sản xuất nhiệt kế dùng thủy ngân (có hệ số co giãn cao) đầu tiên và chất lượng của nhiệt kế có thể thể hiện thang chia nhỏ hơn và sản xuất dễ dàng hơn, dẫn đến việc sử dụng rộng rãi. Vào năm 1742, Anders Celsius đề nghị thang đo với 0 ở điểm nóng chảy của nước đá, và 100 ở điểm sôi của nước  và hiện nay gọi là thang Celsius với thang đo đặt ngược lại .

Vào năm 1866, ngài Thomas Clifford Allbutt phát minh ra nhiệt kế y tế có thể đưa ra nhiệt độ cơ thể chỉ sau 5 phút thay vì 20 phút như trước đó .

Các loại nhiệt kế
 Nhiệt kế chất lỏng: hoạt động trên cơ sở dãn nhiệt của các chất. Các chất lỏng sử dụng ở đây phổ biến là thủy ngân, rượu màu, rượu etylic (C2H5OH), pentan (C5H12), benzen toluen (C6H5CH3)...
 Nhiệt kế điện: Dụng cụ đo nhiệt điện sử dụng các đặc tính điện hoặc từ phụ thuộc nhiệt độ như hiệu ứng nhiệt điện trong một mạch có hai hoặc nhiều kim loại, hoặc sự thay đổi điện trở của một kim loại theo nhiệt độ.
 Nhiệt kế điện trở: nhiệt kế đo nhiệt độ dựa trên hiệu ứng biến thiên điện trở của chất bán dẫn, bán kim hoặc kim loại khi nhiệt độ thay đổi; đặc tính loại này có độ chính xác cao, số chỉ ổn định, có thể tự ghi và truyền kết quả đi xa. Nhiệt kế điện trở bằng bạch kim đo được nhiệt độ từ 263 °C đến 1.064 °C; niken và sắt tới 300 °C; đồng 50 °C - 180 °C; bằng các chất bán dẫn để đo nhiệt độ thấp (0,1°K – 100°K). Để đo nhiệt độ thấp, người ta áp dụng loại nhiệt kế ngưng tụ, nhiệt kế khí, nhiệt kế từ.
 Nhiệt kế bán dẫn: Dùng cảm biến nhiệt là một linh kiện bán dẫn nhóm Điốt Zener (ví dụ Precision Temperature Sensor LM335 có hệ số 10 mV/°K, biến đổi tín hiệu tương tự sang số (ADC) và hiện số liệu. Nó có mặt trong các máy đo nhanh của y tế Trong đo nhiệt độ môi trường đất, nước, không khí,... cũng đang dùng cảm biến nhiệt bán dẫn với vỏ thích hợp để dẫn nhiệt nhanh. Dải nhiệt độ làm việc do mạch điện tử xác định, tức là cao nhất vào cỡ 80 đến 120 °C.
 Nhiệt kế hồng ngoại: Đây là dòng nhiệt kế điện tử hoạt động dựa trên hiệu ứng bức xạ nhiệt dưới dạng hồng ngoại của các vật nóng.

Nhiệt kế chuyên dụng
 Nhiệt kế đảo: đo nhiệt độ nước biển ở các tầng có độ sâu khác nhau. Nhiệt kế đảo có cấu tạo đặc biệt, thắt hẹp ở gần bầu thủy ngân. Đặt nhiệt kế này ở độ sâu cần đo, cột thủy ngân sẽ ngắt khỏi bầu, khi kéo nhiệt kế đảo lên thành tàu, nhiệt kế chỉ nhiệt độ đã đo được ở độ sâu đó.
 Nhiệt kế độ sâu, còn được gọi là nhiệt kế sâu hay nhiệt ký đo sâu, đo phân bố nhiệt độ theo độ sâu, ứng dụng trong hải dương học. Nhiệt kế độ sâu sử dụng bộ cảm biến bằng thủy ngân hoặc dầu xilen.
 Nhiệt kế tiếp điểm: dụng cụ đo và khống chế nhiệt độ tự động theo nguyên lý đóng mở mạch khi chất lỏng trong dụng cụ tiếp xúc hoặc không tiếp xúc với tiếp điểm của mạch điều khiển. Nhiệt kế tiếp điểm thường sử dụng cho các lò và tủ sấy với nhiệt độ thấp hơn 500 °C.
 Cao kế điểm sôi: Nhiệt kế chuyên để đo các nhiệt độ cao như điểm sôi của các chất lỏng
 Nhiệt biểu thường hay còn gọi là nhiệt ký thường, là một dụng cụ khí tượng thủy văn dùng để đo nhiệt độ tại thời điểm quan trắc. Nó thuộc loại nhiệt biểu chất lỏng. Khi nhiệt độ môi trường thay đổi thể tích chất lỏng trong bầu cảm ứng cũng thay đổi, đẩy chất lỏng dâng lên hoặc hạ xuống trong ống vi quản. Căn cứ vào mực trên của cột chất lỏng trong ống vi quản ta có thể xác định được nhiệt độ tại tới điểm đó nhờ thang chia độ.
 Vỏ bảo vệ: Làm bằng thủy tinh
 Bầu cảm ứng: Là bộ phận cảm ứng với nhiệt độ của môi trường, có chứa chất lỏng là rượu hoặc thủy ngân (còn gọi là chất cảm ứng).
 Ống vi quản: Bộ phận thể hiện sự thay đổi của chất cảm ứng. Ống vi quản là ống thủy tinh rỗng, một đầu bịt kín, đầu kia hở thông với bầu cảm ứng.
 Thang chia độ: Chia thành các vạch, để đánh dấu mức độ thay đổi của chất cảm ứng, thường chia theo hệ bách phân, vạch cao nhất là nhiệt độ khi nước nguyên chất bắt đâu sôi, vạch thấp nhất là nhiệt độ khi nước nguyên chất bắt đầu đóng băng.

Chú thích

Tham khảo
 About tall shoe - Thermometer  - Thermometers - Early History, Anders Celsius, Gabriel Fahrenheit and Thomson Kelvin.
 http://jnnp.bmjjournals.com/cgi/content/full/74/10/1443

Liên kết ngoài

 Lịch sử về nhiệt độ và đo nhiệt độ
 Thermometer and Sensor Technology
 Nhiệt kế điện tử với cổng song song và NE555
 Tự tạo nhiệt kế

Dụng cụ đo lường
Khí tượng học
Nhiệt biểu
Nhiệt độ
Phát minh của Hà Lan
Phát minh của Ý


title: Thái Phiên (nhiếp ảnh gia)

text:
Thái Phiên (tên đầy đủ Nguyễn Thái Phiên, sinh 1960 tại Huế) là một nghệ sĩ nhiếp ảnh nổi tiếng với nghệ thuật chụp ảnh khỏa thân. Ông bắt đầu chụp ảnh nghệ thuật từ năm 1992, khi đang là một kỹ sư Nông Lâm.

Danh hiệu
Ông là hội viên của Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam (VAPA), đã được phong tước hiệu cao quý nhất: Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Đặc biệt Xuất sắc - E.VAPA/G (Gold Excellence Artist of Vietnam Association of Photographic Artist) và cũng là hội viên của Liên đoàn Nhiếp ảnh Quốc tế FIAP (Fédération Internationale de l'Art Photographique) với tước hiệu Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Xuất sắc - Excellence Artiste FIAP (E.FIAP).

Được Hiệp hội Nhiếp ảnh Hoa Kỳ PSA xếp hạng "Who's Who?".

Cuối năm 2008, tập sách ảnh Xuân Thì của ông được Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam VAPA tặng Cúp đồng (không có Cúp vàng và bạc).

Tháng 11/2014, ông được Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam (VAPA) trao tặng danh hiệu cao quý nhất: E.VAPA/G (Gold Excellence Artist of Vietnam Association of Photographic Artist) - Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Đặc biệt Xuất sắc với bộ ảnh "Bước thời gian". Bộ ảnh (15 tác phẩm) là câu chuyện kể về 1 giai đoạn đáng nhớ của đời người phụ nữ, ông đã dùng ánh sáng và ngôn ngữ nhiếp ảnh (sắc độ nặng - Low key lighting - sử dụng tông màu đen là chủ đạo) để diễn đạt nội tâm theo thời gian dần trôi...

Chia sẻ về bộ ảnh này, NSNA Thái Phiên cho biết: "Trong khoảnh khắc khi biết mình được phong tước hiệu E.VAPA/G, tôi nghĩ nhiều nhất đến những người đã từng làm mẫu cho tôi, họ là những người hy sinh, ẩn mình đằng sau những tác phẩm của tôi. Họ đã vượt qua nhiều thành trì định kiến của xã hội...".

Tháng 6/2017 NSNA Thái Phiên lần đầu tiên hợp tác cùng với NAG Nguyễn Minh Đức, sống tại Nga, và NAG David Dubnitskiy, người Ukraina, làm giám khảo cho một thi ảnh đẹp nữ giới quốc tế.

Tác phẩm

Đến nay, Thái Phiên đã đoạt 52 giải thưởng, trong đó 25 giải thưởng quốc tế. Có 300 tác phẩm của ông được triển lãm tại trên 60 nước trên thế giới, trong đó hai tác phẩm nổi tiếng mang tên "Xuân thì" và "Lối về" được trưng bày vĩnh viễn tại Viện Bảo tàng Nhiếp ảnh Tây Ban Nha (MIF). Ngoài ra ông còn là chủ biên bộ sách Những tác phẩm nhiếp ảnh đoạt giải thưởng quốc tế, bộ sách (2 tập) được đưa vào thư viện của FIAP.

Cùng với sách ảnh "Xuân Thì", Nhà xuất bản Văn Nghệ Thành phố Hồ Chí Minh xuất bản năm 2007, Thái Phiên còn xuất bản lịch treo tường và lịch để bàn với ảnh khỏa thân nghệ thuật năm 2009, 2010, 2011, 2013 .

Nghệ sĩ Thái Phiên hiện đang sống tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Nhận xét về nghệ thuật chụp ảnh nude của NSNA Thái Phiên, có người học trò của ông nhận xét: "Chụp ảnh Nude đẹp và tinh khiết như NSNA Thái Phiên thì cái Tâm đã phải sáng lắm rồi. Tâm sáng nghĩa là người biết Đạo..."

Về thưởng thức ảnh khỏa thân nghệ thuật, đã có lần Thái Phiên nói: "Xem những tác phẩm khoả thân chụp trong gió, ta cảm thấy tâm hồn mình thư thái, nhẹ bỗng lạ thường, như đang sống trong cõi mơ, như ta cùng người trong ảnh đã thoát tục tự thuở hồng hoang để nhẹ nhàng cất cánh bay lên, bay cao và lạc đến chốn Bồng Lai...""Đến với nghệ thuật nhiếp ảnh khỏa thân cần phải có Tâm Hồn. Tâm phải Tĩnh và Hồn phải Mỹ."

Về độ tuổi phù hợp để chụp ảnh Nude NSNA Thái Phiên cho rằng: "Theo tôi, độ tuổi PHÙ HỢP NHẤT để chụp ảnh khỏa thân là 24 tuổi (cộng trừ 3 - có thể du di chút đỉnh, tùy cơ địa từng người). Vào tuổi này, cơ thể các cô căng tràn nhựa sống, da dẻ non tơ, khi chụp có thể tạo dáng với những động tác bay nhảy, uốn gập... Cho dù tay nghề của photographer có yếu đi chăng nữa thì cũng có thể cho ra những tấm hình... dễ coi ".

Đầu tháng 4/2018, ông phát hành cuốn sách Miền Cổ Tích, gồm 95 tác phẩm ảnh khỏa thân nghệ thuật (Nhà xuất bản Hồng Đức), cuốn sách đã gây tiếng vang lớn trong và ngoài giới nhiếp ảnh.

Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Lê Xuân Thăng, Phó chủ tịch Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam (VAPA) nhận xét: "Nếu như "Xuân thì" là tập sách ảnh tập trung ghi nhận vẻ đẹp nơi hình thể người thiếu nữ vào giai đoạn thanh xuân, thì ở "Miền cổ tích" là hành trình nhà nhiếp ảnh Thái Phiên mời người xem ngược dòng thời gian khám phá, trải nghiệm thế giới "lãng mạn", hương vị ngọt ngào của những giấc mộng đẹp, được chia thành ba chủ đề: Tinh cầu lạ, Khúc tự tình và Miền cổ tích. Trong thế giới đan xen "mộng và thực" ấy, bằng đường nét và ánh sáng, mỗi hình tượng được tác giả khắc họa trở thành bức chân dung vừa phi thực vừa chân thực, giàu cảm xúc, gieo vào bạn đọc hạt mầm yêu thương".

Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Lý Hoàng Long, Chủ tịch Hội đồng Nghệ thuật của VAPA nhận xét:

Từ ngày 16-20/6/2018, tại Hội Nhiếp Ảnh TP.HCM (HOPA). Lần đầu tiên, ông tổ chức cuộc triển lãm cá nhân với 26 tác phẩm, đánh dấu 26 năm sáng tác ảnh khỏa thân với tên gọi "Miền Cổ Tích". Đây được xem là một nỗ lực của ông đã mang nghệ thuật ảnh khỏa thân đến gần hơn với công chúng, cuộc triển lãm được đông đảo khán giả đến thưởng ngoạn và được giới truyền thông đánh giá "Cái nhìn của nhà quản lý về ảnh nude đã thay đổi".

Một tháng sau, ông được Bộ VH-TT-DL tổ chức và mời trưng bày triển lãm "Ảnh Nude Nghệ thuật" từ 20-27/7/2018 tại trung tâm Giám định và Triển lãm Mỹ thuật - Nhiếp ảnh, 29 Hàng Bài, Hà Nội. Nội dung triển lãm là ca ngợi vẻ đẹp của cơ thể, của tạo tác, mang tính nhân văn, thẩm mỹ cao. Ông chia sẻ: "Cuộc triển lãm lần này đã phá tan rào cản vô hình ngăn cản ảnh nghệ thuật khỏa thân với khán giả. Từ đây, ảnh nude sẽ được bình đẳng với tất cả các thể loại ảnh khác như chân dung, phong cảnh...".

Tham khảo

Liên kết ngoài

Người Huế
Nhiếp ảnh gia khỏa thân Việt Nam
Người Thành phố Hồ Chí Minh


title: Mimosestes protractus

text:
Mimosestes protractus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Horn miêu tả khoa học năm 1873.

Chú thích

Tham khảo

Mimosestes


title: 10210 Nathues

text:
10210 Nathues (1997 QV3) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 30 tháng 8 năm 1997 bởi Khảo sát thiên thạch OCA-DLR ở Caussols.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 10210 Nathues

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1997


title: Crassispira cubana

text:
Crassispira cubana là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Crassispira


title: Castelfranco in Miscano

text:
Castelfranco in Miscano là một đô thị ở tỉnh Benevento trong vùng Campania, có vị trí khoảng 90 km về phía đông bắc của Napoli và khoảng 30 km về phía đông bắc của Benevento. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.043 người và diện tích là 43,1 km².

Castelfranco in Miscano giáp các đô thị: Ariano Irpino, Faeto, Ginestra degli Schiavoni, Greci, Montecalvo Irpino, Montefalcone di Val Fortore, Roseto Valfortore.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Benevento
Thành phố và thị trấn ở Campania


title: Notalina delicatula

text:
Notalina delicatula là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Chú thích

Tham khảo

Notalina


title: Ortignano Raggiolo

text:
Ortignano Raggiolo là một đô thị ở tỉnh Arezzo trong vùng Toscana, tọa lạc khoảng 40 km về phía đông nam của Florence và khoảng 25 km về phía tây bắc của Arezzo. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 847 người và diện tích là 36,4 km².

Ortignano Raggiolo giáp các đô thị sau: Bibbiena, Castel Focognano, Castel San Niccolò, Loro Ciuffenna, Poppi.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.ortignano-raggiolo.ar.it/home/default.asp

Đô thị tỉnh Arezzo


title: Stigmella caesurifasciella

text:
Stigmella caesurifasciella là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó là loài duy nhất được tìm thấy ở Honshu và Kyushu in Nhật Bản, but is probably also present in Trung Quốc.

Ấu trùng ăn Cyclobalanopsis glauca và Cyclobalanopsis acuta. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Nepticulidae (Lepidoptera) in China, 1. Introduction và Stigmella (Schrank) feeding on Fagaceae

C