title: Oxy

text:
Oxy (tiếng Anh: oxygen ; bắt nguồn từ từ tiếng Pháp oxygène ), hay dưỡng khí, là một nguyên tố hóa học có ký hiệu O và số hiệu nguyên tử 8. Nó là một thành viên của nhóm chalcogen trong bảng tuần hoàn, một phi kim phản ứng mạnh và là một chất oxy hóa dễ tạo oxide với hầu hết các nguyên tố cũng như với các hợp chất khác. Sau hydro và heli, oxy là nguyên tố phong phú thứ ba trong vũ trụ tính theo khối lượng.

Oxy là nguyên tố phi kim hoạt động rất mạnh. Nó có thể tạo thành hợp chất oxide với hầu hết các nguyên tố khác. Ở điều kiện nhiệt độ và áp suất tiêu chuẩn hai nguyên tử oxy kết hợp với nhau tạo thành phân tử oxy không màu, không mùi, không vị có công thức là . Khí oxy hóa lỏng ở nhiệt độ -183oC, màu xanh nhạt. Oxy phân tử (O2, thường được gọi là oxy tự do) trên Trái Đất là không ổn định về mặt nhiệt động lực học. Sự xuất hiện trong thời kỳ đầu tiên của nó trên Trái Đất là do các hoạt động quang hợp của vi khuẩn kỵ khí (vi khuẩn cổ và vi khuẩn). Sự phổ biến của nó từ sau đó đến ngày nay là do hoạt động quang hợp của tảo biển. Oxy là nguyên tố phổ biến xếp hàng thứ 3 trong vũ trụ theo khối lượng sau hydro và heli và là nguyên tố phổ biến nhất theo khối lượng trong vỏ Trái Đất, chiếm gần một nửa vỏ Trái đất ở dạng oxide. Khí oxy chiếm 20,9% về thể tích trong không khí.

Oxy phân tử cung cấp năng lượng được giải phóng trong quá trình đốt cháy  và hô hấp tế bào hiếu khí, và nhiều lớp phân tử hữu cơ chính trong cơ thể sống chứa các nguyên tử oxy, chẳng hạn như protein, acid nucleic, carbohydrate và chất béo, cũng như thành phần chính vô cơ hợp chất của vỏ, răng và xương động vật. Phần lớn khối lượng của các sinh vật sống là oxy như một thành phần của nước, thành phần chính của các dạng sống. Oxy liên tục được bổ sung trong bầu khí quyển của Trái đất bằng quá trình quang hợp, sử dụng năng lượng của ánh sáng mặt trời để tạo ra oxy từ nước và carbon dioxide. Oxy quá phản ứng hóa học để vẫn là một phần tử tự do trong không khí mà không được bổ sung liên tục bởi hoạt động quang hợp của các sinh vật sống. Một dạng khác (dạng allotrope) của oxy, ozon () hấp thụ mạnh mẽ bức xạ tia cực tím UVB và tầng ozon ở độ cao giúp bảo vệ sinh quyển khỏi bức xạ cực tím. Tuy nhiên, ozon hiện diện trên bề mặt là sản phẩm phụ của khói và do đó là chất ô nhiễm.

Oxy được Michael Sendivogius phân lập trước năm 1604, nhưng người ta thường tin rằng nguyên tố này được phát hiện độc lập bởi Carl Wilhelm Scheele, ở Uppsala, vào năm 1773 hoặc sớm hơn, và Joseph Priestley ở Wiltshire, vào năm 1774. Người ta thường ưu tiên cho Priestley vì tác phẩm của ông được xuất bản trước. Tuy nhiên, Priestley gọi oxy là "không khí khử khoáng chất" và không công nhận nó là một nguyên tố hóa học. Tên gọi oxy được đặt ra vào năm 1777 bởi Antoine Lavoisier, người đầu tiên công nhận oxy như một nguyên tố hóa học và mô tả chính xác vai trò của nó trong quá trình cháy.

Các ứng dụng phổ biến của oxy bao gồm sản xuất thép, nhựa và hàng dệt, hàn và cắt thép và các kim loại khác, đẩy tên lửa, liệu pháp oxy và các hệ thống hỗ trợ sự sống trong máy bay, tàu ngầm, tàu vũ trụ và lặn dưới nước.

Lịch sử

Các thí nghiệm ban đầu
Một trong những thí nghiệm đầu tiên được biết về mối quan hệ giữa đốt cháy và không khí đã được thực hiện vào thế kỷ thứ 2 TCN. Tác giả người Hy Lạp về cơ học, Philo của Byzantium. Trong tác phẩm Pneumatica của mình, Philo đã quan sát thấy rằng việc đảo một ống nghiệm qua một ngọn nến đang cháy và bao quanh cổ của ống bằng nước dẫn đến một số nước dâng lên. Philo phỏng đoán không chính xác rằng các phần của không khí trong ống đã được chuyển thành nguyên tố cổ điển lửa và do đó có thể thoát ra qua các lỗ của ống thủy tinh. Nhiều thế kỷ sau Leonardo da Vinci đã phát triển dựa trên công trình của Philo bằng cách quan sát rằng một phần không khí được tiêu thụ trong quá trình đốt cháy và hô hấp.

Vào cuối thế kỷ 17, Robert Boyle đã chứng minh rằng không khí là cần thiết cho quá trình đốt cháy. Nhà hóa học người Anh John Mayow (1641-1679) đã tinh chỉnh công trình này bằng cách chỉ ra rằng lửa chỉ cần một phần không khí mà ông gọi là Spiritus nitroaereus. Trong một thí nghiệm, ông đã phát hiện ra rằng việc đặt một con chuột hoặc một ngọn nến sáng trong một hộp kín trên mặt nước đã khiến nước dâng lên và thay thế một phần mười bốn thể tích không khí trước khi dập tắt lửa. Từ đó, ông phỏng đoán rằng oxygen được tiêu thụ trong cả hai quá trình hô hấp và đốt cháy.

Mayow quan sát thấy antimon sẽ tăng trọng lượng khi được đun nóng và suy ra rằng nitroaereus phải kết hợp với nó. Ông cũng cho rằng phổi tách nitroaereus khỏi không khí và truyền nó vào máu và nhiệt trong động vật và chuyển động cơ bắp là do phản ứng của nitroaereus với một số chất trong cơ thể. Các ghi chép về những suy xét này và các thí nghiệm và ý tưởng khác đã được xuất bản năm 1668 trong tác phẩm Tractatus của ông trong phần "Hô hấp".

Lý thuyết phlogiston
Robert Hooke, Ole Borch, Mikhail Lomonosov và Pierre Bayen đều tạo ra oxy trong các thí nghiệm vào thế kỷ 17 và 18 nhưng không ai trong số họ công nhận nó là một nguyên tố hóa học. Điều này có thể một phần là do sự phổ biến của học thuyết về đốt cháy và ăn mòn được gọi là lý thuyết phlogiston, khi đó là lời giải thích được ưa chuộng của các quá trình trên.

Được nhà giả kim người Đức JJ Becher thành lập vào năm 1667, và được nhà hóa học Georg Ernst Stahl sửa đổi vào năm 1731, lý thuyết phlogiston tuyên bố rằng tất cả các vật liệu dễ cháy được làm từ hai phần. Một phần, được gọi là phlogiston, đã bị loại bỏ khi chất chứa nó bị đốt cháy, trong khi phần không bị loại bỏ được cho là dạng thật của nó, với tên khác là calx.

Các vật liệu dễ cháy mà để lại ít cặn, như gỗ hoặc than, được cho là được làm chủ yếu từ phlogiston; các chất không cháy mà có thể bị ăn mòn, như sắt, được cho là chứa rất ít phlogiston. Không khí không đóng một vai trò trong lý thuyết phlogiston, cũng không có bất kỳ thí nghiệm định lượng ban đầu nào được thực hiện để kiểm tra ý tưởng; thay vào đó, nó dựa trên các quan sát về những gì xảy ra khi một thứ gì đó cháy, rằng hầu hết các vật thể thông thường dường như trở nên nhẹ hơn và dường như mất đi thứ gì đó trong quá trình cháy.

Khám phá

Nhà giả kim, nhà triết học và bác sĩ người Ba Lan Michael Sendivogius (Michał Sędziwój) trong tác phẩm của mình De Lapide Philosophorum Tractatus duodecim e naturae fonte et Manuali experientia depromti (1604) đã mô tả một chất có trong không khí.), và chất này giống hệt với oxy. Sendivogius, trong các thí nghiệm được thực hiện từ năm 1598 đến 1604, đã nhận ra một cách đúng đắn rằng chất này tương đương với sản phẩm phụ dạng khí được giải phóng do sự phân hủy nhiệt của kali nitrat. Theo quan điểm của Bugaj, sự cô lập oxy và sự liên kết thích hợp của chất này với phần không khí cần thiết cho sự sống, tạo ra đủ bằng chứng cho việc Sendivogius đã phát hiện ra oxy. Tuy nhiên, phát hiện này của Sendivogius thường bị các thế hệ các nhà khoa học và nhà hóa học từ chối.

Người ta cũng thường cho rằng oxy được phát hiện lần đầu tiên bởi dược sĩ Thụy Điển Carl Wilhelm Scheele. Ông đã tạo ra khí oxy bằng cách đun nóng oxide thủy ngân (HgO) và các nitrat khác nhau vào năm 1771–2. Scheele gọi khí là "không khí lửa" vì khi đó nó là tác nhân duy nhất được biết đến để hỗ trợ quá trình đốt cháy. Ông đã viết một tường thuật về khám phá này trong một bản thảo có tựa đề Luận về không khí và lửa, mà ông đã gửi cho nhà xuất bản của mình vào năm 1775. Tài liệu đó được xuất bản năm 1777.

Cùng lúc đó, vào ngày 1 tháng 8 năm 1774, một thí nghiệm do giáo sĩ người Anh Joseph Priestley tiến hành đã tập trung ánh sáng mặt trời vào oxide thủy ngân chứa trong một ống thủy tinh, nó giải phóng một loại khí mà ông đặt tên là "không khí khử chất độc". Ông lưu ý rằng nến cháy sáng hơn trong khí và một con chuột hoạt động nhiều hơn và sống lâu hơn khi hít thở nó. Sau khi tự mình hít thở khí, Priestley viết: "Cảm giác của nó đối với phổi của tôi không khác nhiều so với không khí thông thường, nhưng tôi tưởng tượng rằng vú của tôi cảm thấy nhẹ và dễ dàng một cách kỳ lạ trong một thời gian sau đó."  Priestley công bố những phát hiện của mình vào năm 1775 trong một bài báo có tiêu đề "Ghi chép về những khám phá sâu hơn trong không khí", nằm trong tập thứ hai của cuốn sách của ông có tựa đề Thí nghiệm và quan sát về các loại không khí khác nhau. Vì ông đã công bố những phát hiện của mình trước, nên Priestley thường được ưu tiên trong việc xác định ai khám phá ra oxy.

Nhà hóa học người Pháp Antoine Laurent Lavoisier sau đó tuyên bố đã phát hiện ra chất mới một cách độc lập. Priestley đến thăm Lavoisier vào tháng 10 năm 1774 và nói với anh ta về thí nghiệm của mình và cách anh ta giải phóng khí mới. Scheele cũng đã gửi một bức thư cho Lavoisier vào ngày 30 tháng 9 năm 1774, trong đó mô tả việc ông đã khám phá ra chất trước đây chưa từng được biết đến, nhưng Lavoisier không bao giờ thừa nhận đã nhận nó. (Một bản sao của bức thư được tìm thấy trong đồ đạc của Scheele sau khi ông qua đời.)

Đóng góp của Lavoisier

Lavoisier đã tiến hành các thí nghiệm định lượng đầy đủ đầu tiên về quá trình oxy hóa và đưa ra lời giải thích chính xác đầu tiên về cách thức hoạt động của quá trình đốt cháy. Ông đã sử dụng những thí nghiệm này và những thí nghiệm tương tự, tất cả đều bắt đầu vào năm 1774, để làm mất uy tín của thuyết phlogiston và để chứng minh rằng chất được phát hiện bởi Priestley và Scheele là một nguyên tố hóa học.

Trong một thí nghiệm, Lavoisier đã quan sát thấy rằng không có sự gia tăng tổng thể về trọng lượng khi thiếc và không khí được đốt nóng trong một thùng kín. Ông lưu ý rằng không khí tràn vào khi ông mở thùng chứa, điều này cho thấy một phần không khí bị mắc kẹt đã được tiêu thụ. Ông cũng lưu ý rằng khối lượng thiếc đã tăng lên và sự gia tăng đó cũng giống như trọng lượng của không khí lao vào. Điều này và các thí nghiệm khác về quá trình đốt cháy đã được ông ghi lại trong cuốn sách Sur la combustion en général, được xuất bản năm 1777. Trong công trình đó, ông đã chứng minh rằng không khí là hỗn hợp của hai chất khí; 'không khí quan trọng', cần thiết cho quá trình đốt cháy và hô hấp, và azote (Gk.  "vô hồn"), cũng không hỗ trợ. Azote sau đó trở thành nitơ trong tiếng Anh, mặc dù nó vẫn giữ tên trước đó trong tiếng Pháp và một số ngôn ngữ châu Âu khác.

Lavoisier đổi tên 'không khí quan trọng' thành oxygène vào năm 1777 từ gốc Hy Lạp  (oxys) (acid, theo nghĩa đen là "sắc", từ mùi vị của acid) và -γενής (-genēs) (người sản xuất, nghĩa đen là người sinh ra), bởi vì ông ấy đã nhầm tưởng rằng oxy là thành phần của tất cả các acid. Các nhà hóa học (chẳng hạn như Sir Humphry Davy vào năm 1812) cuối cùng xác định rằng Lavoisier đã sai trong vấn đề này (hydro tạo cơ sở cho hóa học acid), nhưng khi đó cái tên này đã quá nổi tiếng.

Oxygen đã đi vào ngôn ngữ tiếng Anh bất chấp sự phản đối của các nhà khoa học Anh và thực tế là Priestley người Anh đã đầu tiên cô lập chất khí này và viết về nó. Điều này một phần là do một bài thơ ca ngợi khí có tựa đề "Oxygen" trong cuốn sách nổi tiếng The Botanic Garden (1791) của Erasmus Darwin, ông nội của Charles Darwin.

Lịch sử sau này

Giả thuyết nguyên tử ban đầu của John Dalton cho rằng tất cả các nguyên tố đều là nguyên tố cấu tạo và các nguyên tử trong các hợp chất thông thường sẽ có tỷ lệ nguyên tử đơn giản nhất so với nhau. Ví dụ, Dalton giả định rằng công thức của nước là HO, dẫn đến kết luận rằng khối lượng nguyên tử của oxy gấp 8 lần khối lượng của hydro, thay vì giá trị hiện đại là khoảng 16. Năm 1805, Joseph Louis Gay-Lussac và Alexander von Humboldt đã chỉ ra rằng nước được tạo thành từ hai thể tích hydro và một thể tích oxy; và đến năm 1811 Amedeo Avogadro đã đưa ra cách giải thích chính xác về thành phần của nước, dựa trên cái mà ngày nay gọi là định luật Avogadro và các phân tử nguyên tố gồm hai nguyên tử trong các khí đó.

Vào cuối thế kỷ 19, các nhà khoa học nhận ra rằng không khí có thể được hóa lỏng và các thành phần của nó được cô lập bằng cách nén và làm mát nó. Sử dụng phương pháp phân tầng, nhà hóa học và vật lý người Thụy Sĩ Raoul Pierre Pictet đã làm bay hơi lưu huỳnh dioxide lỏng để hóa lỏng carbon dioxide, sau đó được làm bay hơi để làm lạnh khí oxy đủ để hóa lỏng nó. Ông đã gửi một bức điện vào ngày 22 tháng 12 năm 1877 cho Viện Hàn lâm Khoa học Pháp ở Paris thông báo về phát hiện của ông về oxy lỏng. Chỉ hai ngày sau, nhà vật lý người Pháp Louis Paul Cailletet đã công bố phương pháp hóa lỏng oxy phân tử của riêng mình. Chỉ một vài giọt chất lỏng được tạo ra trong mỗi trường hợp và không thể tiến hành phân tích có ý nghĩa. Oxy được hóa lỏng ở trạng thái ổn định lần đầu tiên vào ngày 29 tháng 3 năm 1883 bởi các nhà khoa học Ba Lan từ Đại học Jagiellonian, Zygmunt Wróblewski và Karol Olszewski.

Năm 1891, nhà hóa học người Scotland James Dewar đã có thể sản xuất đủ oxy lỏng cho nghiên cứu. Quy trình sản xuất oxy lỏng đầu tiên có tính khả thi về mặt thương mại được phát triển độc lập vào năm 1895 bởi kỹ sư người Đức Carl von Linde và kỹ sư người Anh William Hampson. Cả hai người đều hạ nhiệt độ của không khí cho đến khi nó hóa lỏng và sau đó chưng cất các khí thành phần bằng cách đun sôi từng chất một và thu giữ chúng riêng biệt. Sau đó, vào năm 1901, hàn oxyacetylene lần đầu tiên được chứng minh bằng cách đốt cháy hỗn hợp acetylene và  nén. Phương pháp hàn và cắt kim loại này sau đó trở nên phổ biến.

Năm 1923, nhà khoa học người Mỹ Robert H. Goddard trở thành người đầu tiên phát triển động cơ tên lửa đốt nhiên liệu lỏng; động cơ sử dụng xăng để làm nhiên liệu và oxy lỏng làm chất oxy hóa. Goddard đã bay thành công một tên lửa nhỏ chạy bằng nhiên liệu lỏng 56 m ở 97 km/h vào ngày 16 tháng 3 năm 1926 tại Auburn, Massachusetts, Hoa Kỳ.

Trong các phòng thí nghiệm hàn lâm, oxy có thể được điều chế bằng cách đun nóng kali chlorat trộn với một tỷ lệ nhỏ mangan đioxide.

Mức độ oxy trong khí quyển đang có xu hướng giảm nhẹ trên toàn cầu, có thể do quá trình đốt cháy nhiên liệu hóa thạch.

Đặc điểm

Cấu trúc

Ở nhiệt độ và áp suất tiêu chuẩn, oxy là chất khí không màu, không mùi, không vị, có công thức phân tử , được gọi là dioxygen.

Là dioxygen, hai nguyên tử oxy liên kết hóa học với nhau. Liên kết có thể được mô tả khác nhau dựa trên mức độ lý thuyết, nhưng được mô tả một cách hợp lý và đơn giản là một liên kết đôi cộng hóa trị là kết quả của việc lấp đầy các orbital phân tử được hình thành từ các orbital nguyên tử của các nguyên tử oxy riêng lẻ, việc lấp đầy chúng dẫn đến liên kết thứ tự của hai. Cụ thể hơn, liên kết đôi là kết quả của sự lấp đầy liên tục, năng lượng từ thấp đến cao, hay Aufbau, lấp đầy các orbital, và kết quả là sự hủy bỏ các đóng góp từ các electron 2s, sau khi lấp đầy liên tiếp các orbital σ và σ* thấp; Sự xen phủ σ của hai orbital nguyên tử 2p nằm dọc theo trục phân tử OO và sự xen phủ  của hai cặp orbital nguyên tử 2p vuông góc với trục phân tử OO, và sau đó loại bỏ sự đóng góp của hai trong số sáu electron 2p còn lại sau khi chúng lấp đầy một phần của các orbital  và  * thấp nhất.

Sự kết hợp của hủy và σ và chồng chéo kết quả  trong nhân vật dioxy của đôi trái phiếu và độ phản ứng, và một bộ ba điện tử trạng thái cơ bản. Cấu hình electron có hai electron chưa ghép đôi, như được tìm thấy trong các orbital dioxygen (xem các orbital  * được điền đầy trong sơ đồ) có năng lượng bằng nhau - tức là suy biến - là cấu hình được gọi là trạng thái bộ ba spin. Do đó, trạng thái cơ bản của  phân tử được gọi là oxy bộ ba.  Các orbital có năng lượng cao nhất, được lấp đầy một phần là phản liên kết, và do đó sự lấp đầy của chúng làm suy yếu thứ tự liên kết từ ba thành hai. Do các điện tử chưa ghép đôi của nó, oxy bộ ba chỉ phản ứng chậm với hầu hết các phân tử hữu cơ có spin điện tử đã ghép đôi; điều này ngăn cản quá trình đốt cháy tự phát.

Ở dạng bộ ba,  phân tử đều thuận từ. Có nghĩa là, chúng truyền đặc tính từ cho oxy khi nó có mặt từ trường, do mômen từ spin của các electron chưa ghép đôi trong phân tử và năng lượng trao đổi âm giữa các phân tử  lân cận. Oxy lỏng có từ tính đến mức, trong các cuộc thử nghiệm trong phòng thí nghiệm, một cầu nối oxy lỏng có thể chống lại trọng lượng của chính nó giữa các cực của một nam châm mạnh.

Oxy đơn là tên được đặt cho một số loại phân tử  có năng lượng cao hơn  trong đó tất cả các spin điện tử đều được ghép đôi. Nó phản ứng nhiều hơn với các phân tử hữu cơ thông thường hơn là oxy phân tử. Trong tự nhiên, oxy đơn thường được hình thành từ nước trong quá trình quang hợp, sử dụng năng lượng của ánh sáng mặt trời. Nó cũng được tạo ra trong tầng đối lưu bằng quá trình quang phân ozon bằng ánh sáng có bước sóng ngắn  và bởi hệ thống miễn dịch như một nguồn oxy hoạt tính. Carotenoid trong các sinh vật quang hợp (và có thể cả động vật) đóng một vai trò chính trong việc hấp thụ năng lượng từ oxy đơn và chuyển nó về trạng thái cơ bản chưa được kích thích trước khi nó có thể gây hại cho các tế bào.

Oxy mức 3 (không phải ozon, ) mà là trạng thái năng lượng cơ bản của phân tử . Cấu hình electron của phân tử này có 2 electron không tạo cặp mà tách ra riêng lẻ chiếm 2 orbital phân tử suy biến. Các orbital này được xếp vào nhóm phản liên kết (làm suy giảm bậc liên kết từ 3 xuống còn 2), vì vậy liên kết oxy 2 nguyên tử yếu hơn liên kết 3 của 2 nguyên tử nitơ, theo đó tất cả các orbital nguyên tử liên kết đều được lấp đầy còn các orbital phản liên kết thì không đầy.

Các dạng thù hình

Dạng thù hình chung của nguyên tố oxy trên Trái đất được gọi là dioxygen, , phần chính của oxy trong khí quyển của Trái đất. O2 có độ dài liên kết là 121 pm và năng lượng liên kết là 498 kJ / mol, nhỏ hơn năng lượng của các liên kết đôi hoặc các cặp liên kết đơn khác trong sinh quyển và gây ra phản ứng tỏa nhiệt của O2 với bất kỳ phân tử hữu cơ nào. Do hàm lượng năng lượng của nó, O2 được sử dụng bởi các dạng sống phức tạp, chẳng hạn như động vật, trong hô hấp tế bào. Các khía cạnh khác của  được đề cập trong phần còn lại của bài viết này.

Trioxygen () thường được gọi là ozon và là một dạng phản ứng rất mạnh của oxy gây tổn hại đến mô phổi. Ozon được tạo ra trong tầng khí quyển trên khi  kết hợp với oxy nguyên tử được tạo ra bởi sự phân tách của  bằng bức xạ tia cực tím (UV). Do ozon hấp thụ mạnh trong vùng UV của quang phổ, nên tầng ozon của tầng trên khí quyển có chức năng như một lá chắn bức xạ bảo vệ hành tinh. Gần bề mặt Trái đất, nó là một chất ô nhiễm được hình thành như một sản phẩm phụ của khí thải ô tô. Ở độ cao quỹ đạo trái đất thấp, lượng oxy nguyên tử đủ để gây ra sự ăn mòn tàu vũ trụ.

Các dạng phân tử oxozon ) được phát hiện vào năm 2001, và được cho là tồn tại ở một trong sáu pha của oxy rắn. Năm 2006, nó đã được chứng minh rằng giai đoạn này, được tạo ra bằng cách điều áp  đến 20 GPa, trên thực tế là một khối tứ diện . Cụm này có khả năng trở thành một chất oxy hóa mạnh hơn nhiều so với  hoặc  và do đó có thể được sử dụng trong nhiên liệu tên lửa. Một pha kim loại được phát hiện vào năm 1990 khi oxy rắn chịu áp suất trên 96 GPa  và năm 1998 nó được chứng minh rằng ở nhiệt độ rất thấp, pha này trở thành siêu dẫn.

Tính chất vật lý

Oxy hòa tan trong nước nhiều hơn so với nitơ; nước chứa khoảng một phân tử  cho mỗi 2 phân tử , so với tỉ số trong không khí là 1:4. Độ hòa tan của oxy trong nước phụ thuộc vào nhiệt độ, và ở 0 °C thì lượng hòa tan tăng gấp đôi (14,6 mg·L−1) so với ở 20 °C (7,6 mg·L−1). Ở nhiệt động không khí 25 °C và 1 atm, nước ngọt chứa khoảng 6,04 mililit (mL) oxy trong một lít, trong khi đó, nước biển chứa khoảng 4,95 mL/L. Ở 5 °C, độ hòa tan tăng đến 9,0 mL/L (tăng 50% so với ở 25 °C) trong nước ngọt và 7,2 mL/L (tăng hơn 45%) đối với nước biển.

Oxy ngưng tụ ở 90,20 K (−182.95 °C, −297.31 °F), và đóng băng ở 54,36 K (−218.79 °C, −361.82 °F). Cả hai dạng lỏng và rắn  là những chất trong suốt với màu xanh da trời nhạt do gây ra bởi sự hấp thụ ánh sáng đỏ (ngược lại với màu xanh da trời là do sự tán xạ Rayleigh của ánh sáng xanh).  tinh khiết cao thường được chưng cất phân đoạn từ không khí lỏng; Oxy lỏng cũng có thể được sản xuất từ sự ngưng tụ không khí bằng cách sử dụng chất làm lạnh là nitơ lỏng.

Oxy là một chất dễ phản ứng và phải được cất giữ cách xa các vật liệu dễ cháy.

Quang phổ của oxy phân tử có liên quan đến các quá trình cực quang và phát sáng trong khí quyển. Sự hấp thụ trong dải liên tục Herzberg và dải Schumann – Runge trong tia cực tím tạo ra oxy nguyên tử quan trọng trong hóa học của tầng giữa khí quyển. Oxy phân tử đơn ở trạng thái bị kích thích chịu trách nhiệm cho sự phát quang hóa học màu đỏ trong dung dịch.

Đồng vị và nguồn gốc sao

Oxy có mặt trong tự nhiên là hỗn hợp của 3 đồng vị bền gồm, 16O, 17O, và 18O, với 16O chiếm nhiều nhất (99,762%).

Hầu hết 16O được tổng hợp ở giai đoạn cuối của quá trình phản ứng tổng hợp heli trong các sao lớn nhưng một số hình thành trong quá trình đốt cháy neon. 17O chủ yếu được hình thanh trong quá trìn đốt cháy hydro thành heli trong chu trình CNO, do vậy nó là đồng vị phổ biến trong các đới đốt cháy hydro của các sao. Hầu hết 18O được tạo ra khi 14N (hình thành phổ biến trong quá trình đốt cháy CNO) bắt các hạt nhân 4He, nên 18O phổ biến trong các đới giàu heli của quá trình tiến hóa sao lớn.

14 đồng vị phóng xạ của oxy đã được xác định. Đồng vị bền nhất là 15O với chu kỳ bán rã 122,24 giây và 14O có chu kỳ bán rã 70,606 giây. Tất cả các đồng vị phóng xạ còn là có chu kỳ bán rã dưới 27 s và phổ biến là dưới 83 milli giây. Cơ chế phân rã phổ biến nhất của các đồng vị nhẹ hơn 16O là phân rã β+ để tạo ra nitơ, và cơ chế phân rã phổ biến nhất của các đồng vị nặng hơn 18O là phân rã beta để tạo ra fluor.

Sự phổ biến
Oxy là nguyên tố hóa học phong phú nhất theo khối lượng trong sinh quyển, không khí, biển và đất liền của Trái Đất. Oxy là nguyên tố hóa học phong phú thứ ba trong vũ trụ, sau hydro và heli. Khoảng 0,9% khối lượng của Mặt trời là oxy. Oxy chiếm 49,2% khối lượng của vỏ Trái đất  như một phần của các hợp chất oxide như silic dioxide và là nguyên tố có nhiều nhất theo khối lượng trong vỏ Trái đất. Nó cũng là thành phần chính của các đại dương trên thế giới (88,8% khối lượng). Khí oxy là thành phần phổ biến thứ hai của bầu khí quyển Trái đất, chiếm 20,8% thể tích và 23,1% khối lượng của nó (khoảng 10 15 tấn).  Trái đất khác thường trong số các hành tinh của Hệ Mặt trời khi có nồng độ khí oxy cao như vậy trong bầu khí quyển của nó: Sao Hỏa (với 0,1%  theo khối lượng) và sao Kim có ít hơn nhiều. Lượng  xung quanh những hành tinh đó chỉ được tạo ra bởi tác động của bức xạ tia cực tím lên các phân tử chứa oxy như carbon dioxide.

Nồng độ khí oxy cao bất thường trên Trái Đất là kết quả của chu trình oxy. Chu trình sinh địa hóa này mô tả sự di chuyển của oxy bên trong và giữa ba hồ chứa chính của nó trên Trái đất: khí quyển, sinh quyển và thạch quyển. Yếu tố thúc đẩy chính của chu trình oxy là quang hợp, nguyên nhân tạo nên bầu khí quyển của Trái đất hiện đại. Quá trình quang hợp giải phóng oxy vào khí quyển, trong khi quá trình hô hấp, phân hủy và đốt cháy loại bỏ nó khỏi khí quyển. Ở trạng thái cân bằng hiện tại, sản xuất và tiêu dùng oxy diễn ra với tốc độ như nhau.

Oxy tự do cũng xuất hiện trong dung dịch trong các thủy vực trên thế giới. Sự hòa tan tăng dần của   ở nhiệt độ thấp hơn (xem Đặc tính vật lý) có ý nghĩa quan trọng đối với sự sống của đại dương, vì các đại dương ở vùng cực có mật độ sự sống cao hơn nhiều do hàm lượng oxy cao hơn. Nước bị ô nhiễm bởi các chất dinh dưỡng thực vật như nitrat hoặc phosphat có thể kích thích sự phát triển của tảo bằng một quá trình gọi là hiện tượng phú dưỡng và sự phân hủy của các sinh vật này và các vật liệu sinh học khác có thể làm giảm  nội dung trong thủy vực phú dưỡng. Các nhà khoa học đánh giá khía cạnh này của chất lượng nước bằng cách đo nhu cầu oxy sinh hóa của nước, hoặc lượng  cần thiết để khôi phục nó về nồng độ bình thường.

Phân tích

Các nhà cổ sinh vật học đo tỷ lệ oxy-18 và oxy-16 trong vỏ và xương của các sinh vật biển để xác định khí hậu hàng triệu năm trước (xem chu kỳ tỷ lệ đồng vị oxy). Các phân tử nước biển có chứa đồng vị nhẹ hơn, oxy-16, bay hơi với tốc độ nhanh hơn một chút so với các phân tử nước có chứa 12% oxy-18 nặng hơn, và sự chênh lệch này tăng lên ở nhiệt độ thấp hơn. Trong thời gian nhiệt độ toàn cầu thấp hơn, tuyết và mưa từ đó nước bốc hơi có xu hướng cao hơn ở oxy-16, và nước biển bị bỏ lại có xu hướng cao hơn ở oxy-18. Các sinh vật biển sau đó kết hợp nhiều oxy-18 vào bộ xương và vỏ của chúng hơn là khi chúng ở trong môi trường khí hậu ấm hơn. Các nhà cổ sinh vật học cũng trực tiếp đo tỷ lệ này trong phân tử nước của các mẫu lõi băng có tuổi đời hàng trăm nghìn năm.

Vai trò sinh học

Quang hợp và hô hấp

Trong tự nhiên, oxy tự do được sinh ra từ việc phân giải nước trong quá trình quang hợp oxy dưới tác động của ánh sáng. Theo một vài ước tính, tảo lục và cyanobacteria trong các môi trường biển cung cấp khoảng 70% oxy tự do được tạo ra trên Trái Đất và phần còn lại là từ thực vật trên đất liền. Các tính toán khác về sự đóng góp từ đại dương vào oxy trong khí quyển cao hơn, trong khi một vài ước tính thì thấp hơn, đề xuất rằng các đại dương tạo ra khoảng 45% oxy trong khí quyển mỗi năm.

Công thức tính đơn giản từ quá trình quang hợp là:

 6  + 6  + photon →  + 6

Tiến hóa oxy Photolytic xảy ra trong màng thylakoid của các sinh vật quang hợp và cần năng lượng của 4 photon. Mặc dù trải qua nhiều công đoạn, nhưng kết quả là tạo thành sự chênh lệch proton qua màng thylakoid, nó được sử dụng để tổng hợp ATP qua photophosphoryl hóa. Phân tử  còn lại sau khi oxy hóa phân tử nước được giải phóng vào khí quyển.

Phân tử  là cần thiết cho việc hô hấp của tế bào trong tất cả các sinh vật hiếu khí. Oxy được sử dụng trong mitochondria để giúp tạo ra adenosine triphosphate (ATP) trong quá trình phosphoryl hóa oxy hóa. Phản ứng của hô hấp hiếu khí là quá trình ngược lại với quang hợp::

  + 6  → 6  + 6  + 2880 kJ·mol−1

Ở động vật có xương sống,  khuếch tán qua các màng trong phổi và đi vào các tế bào máu đỏ. Hemoglobin kết hợp với , làm thay đổi màu sắc của nó từ đỏ thẩm sang đỏ tươi ( được giải phóng từ phần khác của hemoglobin tua hiệu ứng Bohr). Các động vật khác sử dụng hemocyanin (Mollusca và một số arthropoda) hoặc hemerythrin (nhện và tôm hùm). Một lít máu có thể hòa tan 200 cm³ .

Các loại oxy phản ứng như ion superoxide () và hydrogen peroxide (), là các sản phẩm phụ nguy hiểm của oxy sử dụng trong sinh vật. Tuy nhiên, các bộ phận của hệ miễn dịch của các sinh vật bậc cao, tạo ra peroxide, superoxide, và oxy nguyên tử để phá hủy các vi sinh vật xâm nhập. Loại oxy phản ứng cũng có vai trò quan trọng trong phản ứng siêu nhạy cảm của thực vật chống lại các tác nhân gây bệnh.

Một người trưởng thành hít 1,8-2,4 gam chất oxy mỗi phút. Lượng này tương đương 6 triệu tấn oxy được hít vào do con người mỗi năm.

Hàm lượng trong cơ thể

Áp suất riêng phần của oxy tự do trong cơ thể của động vật có xương sống còn sống là cao nhất trong hệ hô hấp, và giảm dọc theo hệ động mạch, mô ngoại vi và hệ tĩnh mạch..

Tạo nên khí quyển

Khí oxy tự do hầu như không tồn tại trong khí quyển Trái Đất trước khi archaea và vi khuẩn tiến hóa, có lẽ vào khoảng 3,5 tỉ năm trước. Oxy tự do xuất hiện đầu tiên với một lượng lớn trong suốt đại cổ sinh (giữa 3,0 và 2,3 tỉ năm trước). Trong 1 tỉ năm đầu, bất kỳ dạng oxy tự do được sinh ra từ các sinh vật này đã kết hợp với sắt hòa tan trong các đại dương để hình thành nên các tầng sắt tạo dãi. Khi oxy này chìm xuống trở nên bão hòa, oxy tự do bắt đầu thoát ra ở dạng khí từ các đại dương cách nay 3–2,7 tỉ năm, đạt đến 10% với mức như hiện nay vào khoảng 1,7 tỉ năm trước.

Sự có mặt của một lượng lớn oxy hòa tan và oxy tự do trong các đại dương và trong khí quyển có thể đã thúc đẩy các sinh vật yếm khí đang sống đến bờ vực tuyệt chủng trong suốt thảm họa Oxy cách nay khoảng 2,4 tỉ năm. Tuy nhiên, việc hô hấp của tế bào sử dụng  cho phép các sinh vật hiếu khí tạo ra nhiều ATP hơn sinh vật yếm khí, giúp cho sinh vật hiếu khí chiếm phần lớn trong sinh quyển Trái Đất.

Từ khi bắt đầu kỷ Cambri cách nay 540 triệu năm, hàm  dao động trong khoảng 15% và 30% theo thể tích. Càng về cuối kỷ Cacbon (300 triệu năm trước) mức  khí quyển đạt đến giá trị lớn nhất chiếm 35% thể tích, điều này đã góp phần làm cho côn trùng và lưỡng cư có kích thước lớn vào thời điểm đó. Hoạt động của con người như đốt 7 tỉ tấn nhiên liệu hóa thạch mỗi năm đã có ảnh hưởng rất ít đến hàm lượng oxy tự do trong khí quyển. Với tốc độ quang hợp hiện nay, có thể sẽ mất khoảng 2.000 năm để tạo ra toàn bộ  trong khí quyển hiện tại.

Ứng dụng

Oxy được sử dụng làm chất oxy hóa, chỉ có fluor có độ âm điện cao hơn nó. Oxy lỏng được sử dụng làm chất oxy hóa trong tên lửa đẩy. Oxy là chất duy trì sự hô hấp, vì thế việc cung cấp bổ sung oxy được thấy rộng rãi trong y tế. Những người leo núi hoặc đi trên máy bay đôi khi cũng được cung cấp bổ sung oxy. Oxy được sử dụng trong công nghệ hàn cũng như trong sản xuất thép và rượu methanol.

Oxy, như là một chất kích thích nhẹ, có lịch sử trong việc sử dụng trong giải trí mà hiện nay vẫn còn sử dụng. Các cột chứa oxy có thể nhìn thấy trong các buổi lễ hội ngày nay. Trong thế kỷ XIX, oxy thường được trộn với nitơ oxide để làm các thuốc giảm đau.

Hợp chất
Vì độ âm điện cao của nó, oxy tạo thành các liên kết hóa học với phần lớn các nguyên tố khác (đây chính là nguồn gốc của định nghĩa nguyên thủy của từ oxy hóa). Các nguyên tố duy nhất có thể tránh không bị oxy hóa chỉ là một số khí trơ. Phổ biến nhất trong số các oxide tất nhiên là hydro oxide, hay nước (H2O). Các chất khác cũng được nhắc đến nhiều là hợp chất của carbon và oxy, như carbon dioxide (CO2), các chất như rượu (R-OH), aldehyde (R-CHO), và acid carboxylic (R-COOH). Các gốc oxy hóa như chlorat (ClO3−), perchlorat (ClO4−), chromat (CrO42−), dichromat (Cr2O72−), permanganat (MnO4−), và nitrat (NO3−) là những chất oxy hóa rất mạnh. Rất nhiều kim loại như sắt chẳng hạn liên kết với các nguyên tử oxy, tạo thành oxide sắt (III) (Fe2O3). Ozon (O3) được tạo thành trong quá trình phóng tĩnh điện với sự có mặt của oxy phân tử. Oxy phân tử đôi (O2)2 hiện nay đã biết và tìm thấy như là một phần nhỏ trong oxy lỏng. Các êpoxide là các ête trong đó nguyên tử oxy là một phần của vòng gồm ba nguyên tử.

Phòng ngừa

Oxy có thể là một chất độc khi nó có áp suất thành phần được nâng cao. Để dễ hiểu có thể giải thích nôm na là thông thường oxy chiếm khoảng 21% thể tích của không khí. Nếu có thể tăng lượng oxy này lên thành 50% thì không khí khi đó sẽ không tốt cho sự hô hấp.

Một vài dẫn xuất của oxy, như ozon (O3), hydro peroxide H2O2 (nước oxy già), các gốc hiđroxyl và superoxide, cũng là những chất độc mạnh. Cơ thể động vật nói chung và con người nói riêng có cơ chế để tự bảo vệ chống lại các chất độc này. Ví dụ, glutathion có nguồn gốc tự nhiên có thể phản ứng như một chất chống oxy hóa, cũng giống như bilirubin là chất tách ra được từ hemoglobin. Các nguồn có chứa nhiều oxy xúc tiến sự cháy nhanh và vì vậy là vật nguy hiểm về cháy nổ với sự có mặt của các nhiên liệu. Điều này cũng đúng với các hợp chất của oxy như chlorat, perchlorat, dichromat, v.v. Các hợp chất với khả năng oxy hóa cao thông thường có thể gây ra bỏng hóa học.

Đám cháy đã giết chết phi hành đoàn của tàu Apollo 1 trong khi phóng thử, đã lan quá nhanh vì áp suất của oxy nguyên chất được sử dụng khi đó là bằng áp suất khí quyển bình thường thay vì chỉ là một phần ba lẽ ra được sử dụng cho phóng thật. (Xem thêm áp suất thành phần.)

Điều chế

Trong phòng thí nghiệm
Trong phòng thí nghiệm, O2 được điều chế bằng cách phân hủy những hợp chất giàu oxy và ít bền đối với nhiệt như KMnO4(rắn),KClO3 (rắn)...

VD:

2KMnO4 → K2MnO4 + MnO2 + O2

6CO2 + 6H2O → C6H12O6 + 6O2

2KClO3 → 2KCl + 3O2

2H2O2 → 2H2O + O2

2H2O → 2H2 + O2

Ag2O + H2O2 → 2Ag + H2O + O2

2KI + O3 + H2O → I2 + 2KOH + O2

5H2O2 + 2KMnO4 + 3H2SO4 → 2MnSO4 + 5O2 + K2SO4 + 8H2O

Trong công nghiệp

Hai phương pháp chính được ứng dụng để sản xuất 100 triệu tấn  từ không khí dùng cho công nghiệp hàng năm. Phương pháp phổ biến nhất là chưng cất phân đoạn không khí lỏng thành nhiều thành phần khác nhau như  ở dạng hơi trong khi  thì ở dạng lỏng.

Phương pháp thứ hai sản xuất khí  liên quan đến dòng khí khô, sạch đi qua một cặp sàng phân tử giống nhau, chúng hấp thụ nitơ và giải phóng một dòng khí có từ 90% đến 93% . Đồng thời khí nitơ được giải phóng khỏi lớp zeolit bão hòa nitơ bằng cách giảm áp suất vận hành của bồng và chuyển một phần khí oxy từ lớp sản xuất đi qua nó, theo chiều dòng ngược lại. Sau một thời gian thiết lập chu kỳ hoạt động, sự vật hành của hai lớp được thay đổi cho nhau, từ đó cho phép cung cấp liên tục khí oxy, được bơn qua đường ống. Khí oxy thu được càng tăng bằng các công nghệ làm lạnh.

Khí oxy cũng có thể được tạo ra qua quá trình điện phân nước thành phân tử oxy và hydro. Phải dùng dòng điện một chiều, vì nếu dùng dòng hai chiều, khi các khí sinh ra ở một cực sẽ giải phóng đồng thời hydro và oxy, nếu đạt đến tỷ lệ 2:1 sẽ gây nổ. Trái với quan điểm phổ biến, tỉ lệ 2:1 được quan sát trong điện phân dòng điện một chiều của nước acid hóa không chứng minh rằng công thức hóa học thực tế của nước là H2O trừ khi giả định nào đó được thực hiện về công thức phân tử của chính hydro và oxy. Phương pháp tương tự là nung các oxide và ôxoacid có xúc tác của dòng điện để tạo . Các chất xúc tác hóa học cũng có thể được dùng như máy tạo oxy hóa học hay oxygen candle là các chất được dùng một phần trong việc hỗ trợ sự sống được trang bị trong các tàu ngầm, và vẫn là một phần của thiết bị chuẩn trên các chuyến bay thương mại trong trường hợp khẩn khi áp suất trong khoang máy bay giảm. Một công nghệ tách khí khác liên quan đến việc làm cho khí hòa tan vào các màng sứ dự trên zirconi dioxide bằng cách hoặc tạo áp suất cao hoặc dùng dòng điện để tạo ra khí  gần như tinh khiết.

Với số lượng lớn, giá của oxy lỏng năm 2001 vào khoảng 0,21USD/kg. Vì chi phí cơ bản trong sản xuất chủ yếu là chi phí năng lượng để hóa lỏng khí, nên chi phí sản xuất sẽ thay đổi theo chi phí năng lượng.

Vì các lý do kinh tế, oxy thường được vận chuyển trong các bồn ở dạng lỏng đặc biệt các xe bồn cách nhiệt đặc biệt, do một lít oxy lỏng bằng với 840 lít khí oxy ở áp suất khí quyển và nhiệt độ . Các xe bồn như thế này được dùng để nạp lại oxy lỏng, đặt nằm ngoài các bệnh viện và các việc khác cần sử dụng một lượng lớn oxy tinh khiết. Oxy lỏng được đi qua bộ trao đổi nhiệt để chuyển dạng lỏng đông lạnh thành khí trước khi đi vào tòa nhà. Oxy cũng được chứa trong các bình hình trụ tròn nhỏ hơn ở dạng khí nén; một dạng chứa hữu ích trong các ứng dụng y khoa gọn nhẹ dễ vận chuyển và trong việc cắt-hàn nguyên liệu/xì hàn.

Xem thêm
 Phương pháp Winkler cho oxy hòa tan để xác định lượng oxy hòa tan trong nước sạch
 Sự cháy
 Oxy hóa

Chú thích

Tham khảo

Sách tham khảo

Nhóm nguyên tố 16
Phi kim
Bài cơ bản dài
Oxy
Từ gốc Pháp
Nguyên tố hóa học


title: Bộ Cá nóc

text:
Bộ Cá nóc (danh pháp khoa học: Tetraodontiformes, còn gọi là Plectognathi) là một bộ cá thuộc lớp Cá vây tia (Actinopterygii). Đôi khi nhóm cá này được phân loại như là một phân bộ của bộ Cá vược (Perciformes). Về tổng thể, bộ Tetraodontiformes chứa 10 họ còn sinh tồn với khoảng 430 loài và khoảng 9 họ đã tuyệt chủng. Phần lớn các loài là cá nước mặn và sinh sống trong hay xung quanh các bãi đá san hô ngầm vùng nhiệt đới, nhưng có vài loài là cá nước ngọt, sinh sống trong sông suối hay cửa sông. Kết quả nghiên cứu năm 2013 của Betancur-R và ctv cho rằng bộ Cá nóc có quan hệ họ hàng gần với nhánh chứa bộ Lophiiformes và họ Caproidae. Người ta cũng ước tính rằng bộ này là hậu duệ của các loài sinh sống ven san hô, đã xuất hiện khoảng 95 triệu năm trước.

Đặc trưng tự nhiên
Hàng loạt các dạng cá kỳ dị được thấy trong bộ này. Các dạng này có thể là gần như là hình vuông hay tam giác (các loài cá nóc hòm), hình cầu (các loài cá nóc) tới dẹp bên (các loài cá đầu). Chúng là dạng cá với thân khá cứng nhắc, sự uốn lượn trong khi chuyển động chỉ hạn chế ở phần vây đuôi. Do điều này chúng chuyển động khá chậm chạp và dựa vào các vây ức và vây đuôi để có lực đẩy. Tuy nhiên, chuyển động của chúng thông thường là rất chính xác; các vây lưng và vây hậu môn hỗ trợ trong chuyển động và ổn định cơ thể. Ở phần lớn các loài, các vây đơn, nhỏ, thuôn tròn.

Chiến lược của các loài cá trong bộ cá nóc dường như là sự phòng thủ bằng cách hy sinh tốc độ, các loài này đều được củng cố bằng lớp vảy đã biến đổi thành các tấm hay các gai cứng - các gai này đôi khi có thể thụt vào và có thể khóa tại chỗ (như ở các loài cá nóc gai) - hay với lớp da dai như da thú (các loài cá đầu và cá bò giấy). Một đặc điểm phòng ngự đáng chú ý khác tìm thấy ở các loài cá nóc và cá nóc nhím là khả năng phình to cơ thể để tăng các kích thước cơ thể so với hình dáng thông thường: điều này đi đôi với hút nước vào túi thừa của dạ dày. Nhiều loài của các họ Tetraodontidae (cá nóc), Triodontidae (cá nóc ba răng) và Diodontidae (cá nóc nhím) còn được bảo vệ nhiều thêm nữa từ các kẻ ăn thịt nhờ tetraodotoxin, một chất độc thần kinh mạnh, tập trung trong các cơ quan nội tạng.

Bộ Tetraodontiformes có bộ xương biến hóa cao, không có xương mũi, xương đỉnh, xương dưới hốc mắt, hoặc (thông thường) với các xương sườn thấp. Các xương của hàm bị biến hóa và hợp nhất thành một kiểu "mỏ" như ở chim; với các đường ráp thấy rõ phân chia mỏ thành các "răng". Điều này được đề cập tới trong tên gọi khoa học của chúng, có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp tetra nghĩa là "bốn" và odous nghĩa là "răng" và tiếng Latinh forma nghĩa là "hình dạng". Việc đếm các xương giống như răng này là cách thức để phân biệt các họ trông khá giống nhau này. Ví dụ Tetraodontidae ("bốn răng"), Triodontidae ("ba răng"), Diodontidae ("hai răng").

Các quai hàm được hỗ trợ bằng các cơ khỏe và nhiều loài còn có các răng mọc trên hầu (họng) để tiếp tục nghiền nát thức ăn. Điều này là do thức ăn chủ yếu của các loài trong bộ Tetraodontiformes là các loài động vật không xương sống có vỏ (mai) cứng như động vật giáp xác hay tôm, cua, trai ốc.

Họ Molidae là đáng chú ý trong bộ kỳ dị này: chúng không có bong bóng và các gai, di chuyển nhờ sức đẩy của các vây lưng và vây hậu môn rất cao. Chúng không có cuống đuôi còn vây đuôi bị suy giảm thành một cấu trúc tương tự như bánh lái cứng. Các loài trong họ này sinh sống gần mặt nước biển hơn là gắn liền với các bãi san hô và ăn các loại động vật không xương sống thân mềm, đặc biệt là sứa (lớp Scyphozoa).

Các họ
Trong bài báo năm 2003, F. Santini và J. C. Tyler đã phân chia bộ Cá nóc thành các phân bộ, siêu họ và họ như sau:

BỘ Tetraodontiformes
 † Phân bộ Plectocretacicoidei
 † Siêu họ Plectocretacicoidea
 † Họ Cretatriacanthidae Tyler & Sorbini, 1996
 † Họ Plectocretacicidae Tyler & Sorbini, 1996
 † Họ Protriacanthidae Tyler & Sorbini, 1996
 Phân bộ Triacanthodoidei
 Siêu họ Triacanthodoidea
 Họ Triacanthodidae Gill, 1862
 Phân họ Hollardinae Tyler, 1968
 Phân họ Triacanthodinae Gill, 1862
 Phân bộ Balistoidei (Sclerodermi)
 Siêu họ Triacanthoidea
 Họ Triacanthidae Bleeker, 1859 — họ Cá nóc ba gai
 † Phân họ Protacanthodinae Tyler, 1968
 Phân họ Triacanthinae Bleeker, 1859
 † Siêu họ Moclaybalistoidea
 † Họ Moclaybalistidae Santini & Tyler, 2003
 † Siêu họ Bolcabalistoidea
 † Họ Bolcabalistidae Tyler & Sorbini, 1998
 † Họ Eospinidae Santini & Tyler, 2003
 Siêu họ Balistoidea
 Họ Balistidae Rafinesque, 1810 — họ Cá nóc gai
 Họ Monacanthidae Nardo, 1842 — họ Cá bò giấy
 Siêu họ Ostracioidea
 † Họ Spinacanthidae Tyler, 1968
 † Họ Protobalistidae Gill, 1888
 Họ Aracanidae Hollard, 1860
 Họ Ostraciidae Rafinesque, 1810 — họ Cá nóc hòm
 Phân bộ Tetraodontoidei (Gymnodontes)
 † Siêu họ Eoplectoidea
 † Họ Eoplectidae Tyler, 1973
 Siêu họ Triodontoidea
 Họ Triodontidae Bleeker, 1859 — họ Cá nóc ba răng
 Siêu họ Tetraodontoidea
 Họ Tetraodontidae Bonaparte, 1832 — họ Cá nóc
 Họ Diodontidae Bonaparte, 1838 — họ Cá nóc nhím
 Siêu họ Moloidea
 Họ Molidae Ranzani, 1837 — họ Cá mặt trăng

Năm 2016 người ta công bố 2 loài hóa thạch mới là Balkaria histiopterygia, được coi là thành viên duy nhất của họ †Balkariidae và có quan hệ họ hàng gần với Tetraodontoidei và Ctenoplectus williamsi có quan hệ chị-em với Triodontidae

Phát sinh chủng loài
Phát sinh chủng loài trong phạm vi nhánh Eupercaria là như sau:

Cây phát sinh chủng loài nội bộ Tetraodontiformes vẽ theo kết quả nghiên cứu của Santini và ctv (2013).

Cây phát sinh chủng loài vẽ theo kết quả nghiên cứu của Dahiana và ctv (2014) khi xét cả các họ đã tuyệt chủng.

Tại Việt Nam
Tại Việt Nam, theo kết quả điều tra sơ bộ của Viện Nghiên cứu Hải sản thì trong các vùng biển của Việt Nam có khoảng 46 loài trong 18 chi và 4 họ (Diodontidae, Ostraciidae, Tetraodontidae, Triodontidae), trong đó họ Cá nóc (Tetraodontidae) là chủ yếu, chiếm khoảng 85% tổng trữ lượng cá nóc ở biển Việt Nam. Trữ lượng cá nóc trên toàn vùng biển Việt Nam năm 2005 khoảng 37.400 tấn, trong đó trữ lượng ở vùng biển Trung Bộ khoảng 16.000 tấn, tây Nam Bộ khoảng 7.800 tấn và vịnh Bắc Bộ khoảng 5.600 tấn. Người ta cũng đã thu mẫu và phân loại, định tên được 38 loài cá nóc thuộc 3 vùng biển Việt Nam.

Độc tính
Tại Việt Nam, người ta đã tiến hành phân tích độc tố của 35 loài, trong đó:
 Có 21 loài chứa độc, gồm:
 10 loài có độc tính rất mạnh: Arothron hispidus, Arothron immaculatus, Canthigaster valentini, Lagocephalus inermis, Lagocephalus lunaris, Lagocephalus sceleratus, Takifugu oblongus, Torquigener brevipinnis, Torquigener pallimaculatus.
 7 loài có độc tính mạnh: Arothron nigropunctatus, Canthigaster rivulata, Cheonodon patoca, Lagocephalus spadiceus, Lagocephalus suezensis, Takifugu niphobles, Tylerius spinossissimus
 4 loài có độc tính nhẹ: Arothron mappa, Arothron firmamentum, Canthigaster inframacula, Takifugu ocellatus.
 Có 14 loài chưa phát hiện thấy độc tố: Diodon holocanthus, Diodon hystrix, Lagocephalus gloveri, Lagocephalus wheeleri, Ostracion cubicus, Sphoeroides pachygaster v.v.

Các bộ phận khác nhau của cá nóc có độc tính với mức độ rất khác nhau. Mức độ độc của đa số các loài có thể được sắp xếp theo trật từ giảm dần của độ mạnh như sau: trứng, tinh hoàn, gan, ruột, da, thịt.

Theo giai đoạn trưởng thành và thuần thục sinh dục, cá nóc có độc tính cao ở giai đoạn 5 đối với cá đực và giai đoạn 6 đối với cá cái. Độc tính của cá nóc thường tăng cao vào các tháng 2-3 và 7-9 trong năm, đây cũng là mùa sinh sản của cá nóc. Kết quả xác định độc tố trong nước mắm chế biến từ cá nóc độc cho thấy độc tố có xu hướng giảm dần theo thời gian, nhưng vẫn tồn tại sự có mặt của độc tố trong sản phẩm sau 12 tháng theo dõi. Như vậy có thể cho rằng, sản phẩm chế biến từ cá nóc độc là không an toàn cho người sử dụng.

Độc tính cá nóc và điều kiện đảm bảo an toàn trong khi khai thác, kinh doanh, tiêu thụ là vấn đề cần được tiếp tục nghiên cứu nhằm sử dụng hợp lý nguồn lợi cá nóc, tránh lãng phí và tránh rủi ro cho người sử dụng. Cần lưu ý rằng, hiện nay ở Việt Nam chưa có thuốc điều trị ngộ độc do cá nóc. Vì vậy việc nghiên cứu cơ chế gây độc, thuốc điều trị ngộ độc và các bộ thử nhanh khi nhiễm độc tố là rất cần thiết đối với ngành y tế.

Độc tố cá nóc là chất có hoạt tính sinh học được nhiều nước trên thế giới nghiên cứu, đặc biệt là Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc. Chúng được dùng trong y dược, nghiên cứu khoa học và lĩnh vực khác. Tuy nhiên, do hiện nay, tại Việt Nam chưa có phương pháp xử lý độc tố cá nóc và chế biến cá nóc độc thì cần khuyến cáo ngư dân không đưa những loài cá nóc độc về bờ trên cơ sở tập huấn cho họ cách thức nhận biết những loài cá nóc chứa độc và những loài cá nóc không chứa độc.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Một số thông tin cơ bản về cá nóc biển Việt Nam. Nguyễn Hoài Nam, Đặng Văn Thi. Viện Nghiên cứu Hải sản 28/08/2015 10:55 | 34


title: Bièvre

text:
Bièvrelà một đô thị ở tỉnh Namur. Tại thời điểm ngày 1 tháng 1 năm 2006, đô thị này có dân số 3.151 người. Tổng diện tích là 109,59 km², với mật độ dân số 29 người trên mỗi km².

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang mạng chính thức (bằng tiếng Pháp)

Đô thị của Namur


title: Ischnotoma tarwinensis

text:
Ischnotoma tarwinensis là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Ischnotoma


title: 6031 Ryokan

text:
6031 Ryokan (1982 BQ4) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 26 tháng 1 năm 1982 bởi Kosai và Hurukawa ở Đài thiên văn Kiso.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 6031 Ryokan

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1982


title: Nughedu Santa Vittoria

text:
Norbello là một đô thị ở tỉnh Oristano trong vùng Sardinia, có khoảng cách khoảng 100 km về phía bắc của Cagliari và cách khoảng 35 km về phía đông bắc của Oristano. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.208 người và diện tích là 26,1 km².

Norbello giáp các đô thị: Abbasanta, Aidomaggiore, Borore, Ghilarza, Santu Lussurgiu.

Quá trình thay đổi dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Oristano


SEMPA, là tên viết tắt của Scanning electron microscope with polarisation analysis (Kính hiển vi điện tử quét có phân tích phân cực) là kỹ thuật chụp ảnh cấu trúc từ bằng kính hiển vi điện tử quét, dựa trên việc ghi lại độ phân cực spin của chùm điện tử thứ cấp phát ra từ bề mặt mẫu vật rắn khi có chùm điện tử hẹp quét trên bề mặt.

Nguyên lý của SEMPA
Về mặt thực chất, SEMPA là một kính hiển vi điện tử quét, nhưng được cải tiến để ghi lại sự phân cực spin của chùm điện tử. Khi chùm điện tử của SEM quét trên bề mặt của vật rắn, chùm điện tử thứ cấp phát ra từ bề mặt (thông thường tạo ra ảnh SEM hình thái học bề mặt) sẽ bị phân cực spin do từ tính của mẫu vật thành các chùm điện tử có spin theo hai hướng. Sử dụng một detector ghi nhận phân cực spin sẽ cho ảnh cấu trúc từ của mẫu, là sự tương phản về từ độ.

Một SEMPA thông thường có cấu trúc giống như một SEM, nhưng SEMPA đòi hỏi môi trường chân không rất cao (tối thiểu là 10−9 Torr) và một detector ghi điện tử phân cực spin. Chùm điện tử thứ cấp (được hội tụ và quét trên mẫu) có năng lượng trung bình từ 10 đến 50 keV, có thể hội tụ xuống kích thước 50 nm, và cường độ chùm có thể lớn hơn 1 nA .

Nếu như chùm điện tử thứ cấp có spin theo 2 phương (up, down) có mật độ là  thì độ phân cực spin sẽ là:

và từ độ sẽ ghi nhận được là :

với  là Bohr magneton, đơn vị của mômen từ.

Thông thường, SEMPA sẽ cho hai ảnh cho thấy sự tương phản của ba thành phần từ độ trực giao (theo hai trục x, y và z) và cho phép vẽ ra sự phân bố về cảm ứng từ trong mẫu.

Ưu điểm và hạn chế của SEMPA

Ưu điểm của SEMPA
 Ưu điểm lớn nhất của SEMPA là phân tích cấu trúc từ trực tiếp mà không đòi hỏi mẫu mỏng hoặc bị phá hủy (như các phép phân tích của kính hiển vi điện tử truyền qua hoặc phép toàn ảnh điện tử), với độ phân giải có thể đạt tới 10-20 nm.
 SEMPA rất nhạy với các cấu trúc từ bề mặt, đồng thời có thể cho cả thông tin về cảm ứng từ theo ba phương x, y, z.

Hạn chế của SEMPA
 Hạn chế SEMPA thuộc chung với nhóm các thiết bị sử dụng đầu dò quét (MFM, STM...) là tốc độ ghi ảnh rất thấp vì thế làm hạn chế các thí nghiệm động kiểu in-situ.
 Độ phân giải của SEMPA hạn chế (bởi kích thước chùm tia điện tử hội tụ) và độ tương phản của ảnh SEMPA không cao.

Tham khảo

Xem thêm
 Kính hiển vi điện tử quét
 Kính hiển vi Lorentz

Kính hiển vi
Kính hiển vi điện tử
Chụp ảnh từ


title: Elasmosomus pulcher

text:
Elasmosomus pulcher là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schwarz miêu tả khoa học năm 1905.

Chú thích

Tham khảo

Elasmosomus


title: Provency

text:
Provency là một xã của Pháp,tọa lạc ở tỉnh Yonne trong vùng Bourgogne.

Các xã giáp ranh
Avallon
L'Isle-sur-Serein
Sauvigny-le-Bois
Étaule
Thory
Athie
Sainte-Colombe
Dissangis
Coutarnoux

Hành chính

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Provency trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
(Enquête annuelle de recensement 2006)

Xã của Yonne


title: Nhóm chỏm cây

text:
Nhóm chỏm cây (tiếng Anh: crown group) là một thuật ngữ sử dụng trong phát sinh chủng loài học. Nó là nhóm hay nhánh đơn ngành chứa tổ tiên chung gần nhất của tất cả các sinh vật còn tồn tại hiện nay và được xem xét trong nhóm đó, cùng tất cả các hậu duệ của tổ tiên chung này (còn tồn tại hay đã tuyệt chủng). Thuật ngữ này do người lập ra công thức hệ thống hóa phát sinh loài là Willi Hennig để ra như một cách thức để phân loại các sinh vật còn sinh tồn hiện nay với các sinh vật đã tuyệt chủng có quan hệ họ hàng (xa hay gần). Các thành viên đã tuyệt chủng trong nhóm chỏm cây là có thể, chẳng hạn chim dodo (Raphus cucullatus), mặc dù đã tuyệt chủng, nhưng do nó là hậu duệ của tổ tiên chung gần nhất của tất cả các loài chim còn sinh tồn nên nó cũng phải được gộp chung vào nhóm chỏm cây của lớp Chim (Aves).

Tuy nhiên, ở cấp bậc phân loại cụ thể nào đó thì một số sinh vật lại không nằm trong nhóm chỏm cây và vì thế chúng cần phải có một dạng/loại hệ thống hóa bổ sung để đưa chúng vào. Một ví dụ là chim cánh cổ (Archaeopteryx lithographica), mặc dù rõ ràng là giống như chim, nhưng lại không phải là hậu duệ từ tổ tiên chung gần nhất của tất cả các loài chim còn sinh tồn hiện nay mà lại là cơ bản (nằm ở phần gốc) hơn bất kỳ thành viên nào của nhóm đang xem xét. Những sinh vật như vậy có thể coi là nằm ở nhóm thân cây (stem group) của nhánh. Thuật ngữ này là do nhà cổ sinh vật học Dick Jefferies đưa ra. Trong ví dụ vừa nêu thì Archaeopteryx lithographica là loài chim thuộc nhóm thân cây. Tất cả các sinh vật nào đó, nếu có quan hệ họ hàng gần gũi với các loài chim thuộc nhóm chỏm cây hơn là so với bất kỳ nhóm sinh vật còn sinh tồn nào khác, đều được coi là chim thuộc nhóm thân cây. Do các loài chim còn sinh tồn hiện nay theo định nghĩa trên là thuộc về nhóm chỏm cây của lớp Chim nên có thể suy ra rằng tất cả các thành viên của nhóm thân cây trong lớp Chim là đã tuyệt chủng; và vì thế suy ra là các nhóm thân cây của bất kỳ cấp bậc phân loại nào đều chỉ có các thành viên đã tuyệt chủng.

Các nhóm chỏm cây và thân cây lại được chia thành các thứ bậc nhỏ hơn, cũng được gọi là nhóm chỏm cây/nhóm thân cây trong cấp bậc phân loại nhỏ hơn. Các loài chim đã tuyệt chủng trong nhóm chỏm cây của lớp Chim có thể nằm trong một nhóm thân cây con nào đó, thuộc về tập hợp con của lớp Chim, chẳng hạn nằm trong bộ Sẻ (Passeriformes). Ngược lại, nhóm thân cây của lớp Chim cùng nhóm chỏm cây của lớp này, cộng với các loài cá sấu và một số nhóm đã tuyệt chủng khác lại nằm trong nhóm chỏm cây to hơn của nhóm sinh vật Archosauria (nhóm Thằn lằn thống trị). Vì thế, có thể thấy rằng tất cả các sinh vật đã tuyệt chủng thuộc nhóm thân cây ở một bậc phân loại nào đó là thuộc về nhóm chỏm cây ở bậc phân loại cao hơn.

Ở cùng một bậc phân loại thì nhóm thân cây và nhóm chỏm cây được gộp cùng nhau để tạo thành một nhóm to gọi là nhóm tổng. Như biểu đồ đưa ra tại đây, mặc dù nhóm thân cây là cận ngành, nhưng nó có thể được định nghĩa một cách khách quan bằng cách loại trừ nhóm chỏm cây ra khỏi nhóm tổng.

Việc sử dụng khái niệm nhóm thân cây đưa ra một cách thức có lẽ là hợp lý để phân loại các hóa thạch mà nếu khác đi thì chúng không tuân thủ và không thể xếp vào vị trí đúng trong các kiểu hệ thống hóa sinh vật dựa trên cơ sở các sinh vật còn sinh tồn ở thời điểm hiện nay. Các sinh vật thuộc nhóm thân cây luôn luôn thiếu một hay nhiều đặc điểm mà các đặc điểm đó lại có tại nút gốc của nhóm chỏm cây và tại đó nhóm thây cây đính vào. Chẳng hạn, Archaeopteryx lithographica  vẫn có răng, không giống như các loài chim của nhóm chỏm cây. Khi một nhóm tiến hóa xa từ tổ tiên chung gần nhất của nó và các họ hàng còn sống gần nhất thì nhóm đó sẽ tích lũy được các đặc trưng khác biệt của nhóm chỏm cây của nó. Vì thế, tổ tiên chung gần nhất của cả chim lẫn cá sấu – thành viên đầu tiên trong nhóm chỏm cây của Archosauria – đã không phải là cả chim lẫn cá sấu và nó không có các đặc trưng phân biệt của cả hai nhóm con (cá sấu và chim) này. Việc tiến hóa tiếp theo trong nhóm thân cây chứa chim nói chung cho phép sự tích lũy các đặc trưng khác biệt của chim như mỏ và các xương rỗng, cho đến khi tất cả các đặc trưng chung này có tại nút gốc của nhóm chỏm cây chứa chim.

Việc đặt các hóa thạch vào đúng vị trí của chúng trong nhóm thân cây cho phép thiết lập trật tự của các đặc điểm tiến hóa này và vì thế là các sắp xếp chức năng và sinh thái của tiến hóa trong các đặc trưng chính của nhóm đang xem xét. Các nhóm thân cây vì thế cung cấp một cách thức để kết hợp các dữ liệu cổ sinh vật học duy nhất vào trong các câu hỏi về quá trình tiến hóa của các sinh vật còn sinh tồn ngày nay. Ngoài ra, chúng cũng chỉ ra rằng các hóa thạch mà trước đây được coi là nằm trong nhóm tách rời của chính chúng, do không có các tất cả các đặc trưng chẩn đoán của nhánh còn sinh tồn, lại có thể có quan hệ họ hàng với nhánh còn sinh tồn đó, do nó nằm trong nhánh thân cây con của nhóm chỏm cây to này. Những hóa thạch như thế có tầm quan trọng cụ thể trong việc xem xét nguồn gốc của động vật bốn chân (Tetrapoda), động vật có vú (Mammalia) v.v cũng như của động vật/thực vật nói chung trong số các sinh vật.

Tham khảo

Phát sinh loài
Sinh học tiến hóa
Động vật học
Hóa thạch
Cổ sinh vật học
Hóa thạch chuyển tiếp


title: Lustenau

text:
Lustenau là một thị xã và khu tự quản bang Áo Vorarlberg, trong huyện Dornbirn. Nó nằm bên sông Rhine, tạo thành biên giới với Thụy Sĩ. Lustenau là thành thị lớn thứ tư của Vorarlberg về dân cư (20 806 người ngu trong năm 2004).

Lustenau có một lịch sử lâu dài và thành công trong thể thao. Hai câu lạc bộ bóng đá của thị xã là SC Áo Lustenau và FC Lustenau chơi trong các giải đấu bóng đá của Áo. Girardelli Marc vận động viên nổi tiếng và thành công được sinh ra trong Lustenau và Lustenau băng khúc côn cầu đội, EHC Lustenau là một phần của Liên đoàn Quốc gia Áo. Thị xã từng là một trung tâm lớn của ngành công nghiệp thêu trong quá khứ và bây giờ là một trung tâm cho ngành công nghiệp công nghệ mới.

Tham khảo

Đô thị của Vorarlberg


title: Bléré

text:
Bléré là một xã thuộc tỉnh Indre-et-Loire trong vùng Centre-Val de Loire ở miền trung nước Pháp. Theo điều tra dân số năm 2006 của INSEE có dân số 5048 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao từ 52-112 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Indre-et-Loire


title: Parapsyche kurosawai

text:
Parapsyche kurosawai là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Parapsyche


title: Tipula scandens

text:
Tipula scandens là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Garriguella

text:
Garriguella là một đô thị trong ‘‘comarca’’ Alt Empordà, Girona, Catalonia, Tây Ban Nha.

Tham khảo

Đô thị ở Girona
Alt Empordà


title: Ormosia decussata

text:
Ormosia decussata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Ormosia (chi ruồi)
Limoniidae ở vùng Nearctic


title: Thành ngữ gốc Hán trong tiếng Việt

text:
Thành ngữ gốc Hán dùng để chỉ những kết cấu ngôn ngữ rất ổn định, phổ thông, cô đọng về mặt ngữ nghĩa thịnh hành trong tiếng Hán, được du nhập vào tiếng Việt và sử dụng rộng rãi từ xưa đến nay.

Đặc điểm thành ngữ tiếng Hán
Thành ngữ tiếng Hán thường gồm bốn chữ, một số thành ngữ có ba hoặc trên bốn chữ. Kết cấu thành ngữ thường theo dạng biền ngẫu, đăng đối dễ dàng nhận thấy trong các thành ngữ 4 chữ, hoặc 8 chữ ví dụ:
Công thành danh toại (功成名遂): công thành (功成) <> danh toại (名遂)
Đại sự hóa tiểu, tiểu sự hóa vô (大事化小，小事化無): đại sự (大事) <> tiểu sự (小事)

Còn dạng 5 chữ thì hai chữ Hán đầu và hai chữ Hán cuối là hai vế đối xứng qua một chữ ở giữa, ví dụ:

Đại ngư cật tiểu ngư 大魚吃小魚 - đại ngư 大魚 <> tiểu ngư 小魚

Rất nhiều thành ngữ sử dụng các điển cố, là các tích truyện xưa có giá trị giáo dục và ý nghĩa lịch sử sâu sắc. Chẳng hạn:

Lục lâm hảo hán 綠林好漢: chỉ người anh hùng trong dân gian, hoặc bọn cướp trộm tụ tập thành bầy. Theo truyện xưa thời Vương Mãng, những kẻ nổi dậy chống lại triều đình tụ họp nhau ở núi Lục Lâm.
Thiết xử ma thành châm 鐵杵磨成針: mài chầy sắt thành kim. Theo truyện xưa, Lý Bạch hồi nhỏ rất lười học, ham chơi. Một buổi đi chơi thấy một bà lão suốt ngày ngồi cặm cụi cầm chiếc chày sắt mài đi mài lại. Lý hỏi làm thế để làm gì, bà lão trả lời rằng, mài cho thành chiếc kim khâu. Nhân đó, Lý Bạch tỉnh ngộ và chăm chỉ học hành, về sau trở thành nhà thơ lớn của Trung Quốc cổ đại.

Phân loại thành ngữ gốc Hán theo nguồn gốc
Hàng nghìn thành ngữ gốc Hán được sử dụng trong tiếng Việt từ xưa tới nay, do sự cô đọng về mặt ngữ nghĩa khiến các thành ngữ đó có giá trị ứng dụng rất lớn. Trong thực tế sử dụng thành ngữ gốc Hán trong tiếng Việt hiện đại người ta thường gặp các dạng sau:

Sử dụng nguyên gốc
Thành ngữ tiếng Hán thường được sử dụng nguyên bản nếu thành ngữ đó tương đối dễ hiểu. Ví dụ:
An phận thủ thường 安分守常
Chiêu hiền đãi sĩ 招賢待士
Dĩ bất biến ứng vạn biến 以不變應萬變
Điệu hổ ly sơn 調虎離山
Đồng cam cộng khổ 同甘共苦
Môn đăng hộ đối 門當戶對
Nhàn cư vi bất thiện 閒居為不善
Nhất ngôn ký xuất, tứ mã nan truy 一言既出，駟馬難追
Nhất tướng công thành vạn cốt khô 一將功成萬骨枯
Sự bất quá tam 事不過三
Tham quyền cố vị 貪權固位
Trường sinh bất lão 長生不老
Vạn sự khởi đầu nan 萬事起頭難
Vô danh tiểu tốt 無名小卒

Một số thành ngữ trong tiếng Hán có một số biến thể khác nhau, trong tiếng Việt chỉ có một biến thể được sử dụng, ví dụ như:

Dịch nghĩa hoặc phỏng dịch
Cũng không hiếm khi thành ngữ tiếng Hán được dịch nghĩa hoặc phỏng dịch sang tiếng Việt, thường gặp đối với những thành ngữ nếu để nguyên gốc sẽ rất khó hiểu, trúc trắc về mặt ngôn từ, chẳng hạn:

Thay đổi từ ngữ và/hoặc vị trí từ ngữ
Nhiều thành ngữ gốc Hán đã có sự chuyển hóa vị trí một số chữ Hán hoặc thay một chữ Hán khác cho phù hợp với tiếng Việt hơn, chẳng hạn:

Tham khảo

 Bùi Hạnh Cẩn, 5000 thành ngữ Hán Việt thường dùng, 158 trang, Nhà xuất bản Giáo dục, 1993
 Trương Đình Tín biên soạn, Thành ngữ Hán Việt, 490 trang, Nhà xuất bản Thuận Hóa, 2004
 [Từ điển Thi Viện], có thể tra thành ngữ tiếng Hán để lấy ấm Hán Việt tương ứng.

  Binh pháp Tôn Tử và  Ba mươi sáu kế, nguồn gốc của nhiều câu thành ngữ thông dụng ở Việt Nam và Trung Hoa.

Tiếng Việt
Thành ngữ


title: Protoginella

text:
Protoginella là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Marginellidae, họ ốc mép.

Các loài
According to the Cơ sở dữ liệu sinh vật biển (WoRMS), the following species with valid names are gồm cód withtrong genus Protoginella:
 Protoginella caledonica Boyer, 2001
 Protoginella geminata (Hedley, 1912)
 Protoginella laevigata (Brazier, 1877)
 Protoginella laseroni Boyer, 2001
 Protoginella maestratii Boyer, 2002
 Protoginella praetera Laseron, 1957
 Protoginella turbiniformis (Bavay, 1917)

Chú thích

Tham khảo
 Cossignani T. (2006). Marginellidae & Cystiscidae of the World. L'Informatore Piceno. 408pp.

Marginellidae


title: Landévant

text:
Landévant () là một xã ở tỉnh Morbihan trong vùng Bretagne tây bắc Pháp. Xã này có diện tích 22,34 km², dân số năm 1999 là 2123 người. Khu vực này có độ cao từ 0-80 mét trên mực nước biển.

Cư dân của Landévant danh xưng trong tiếng Pháp là Landévantais.

Tham khảo

 Các thị trưởng của Hiệp hội Morbihan
 Hồ sơ của thị trấn trên trang mạng INSEE

Liên kết ngoài
French Ministry of Culture list for Landévant
Bản đồ của Landévant trên Michelin

Xã của Morbihan


title: Epicharis luteocincta

text:
Epicharis luteocincta là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Moure & Seabra mô tả khoa học năm 1959.

Chú thích

Tham khảo

Epicharis
Động vật được mô tả năm 1959


title: Dã quỳ

text:
Dã quỳ, cúc quỳ, sơn quỳ, quỳ dại, hướng dương dại, hướng dương Mexico, cúc Nitobe, quỷ già (do nói lái từ "dã quỳ") (danh pháp hai phần: Tithonia diversifolia) là một loài thực vật trong họ Cúc (Asteraceae), hiện nay phân bổ rộng khắp trong các khu vực cận nhiệt đới và nhiệt đới, chẳng hạn như Trung Mỹ, Đông Nam Á và châu Phi. Phụ thuộc vào khu vực, nó có thể là cây một năm hay cây lâu năm, dạng cây bụi cao tới 2–3 m với thân cây mọc thẳng và đôi khi hóa gỗ. Hoa màu vàng cam. Nói chung người ta công nhận rằng nó ở một giai đoạn nào đó là cây bản địa của khu vực Trung Mỹ hoặc México, vì thế mà có tên gọi hướng dương Mexico.

Biểu tượng và sử dụng

Tại Nhật Bản, vào cuối thời kỳ Minh Trị, loài cây này được nhập khẩu như là cây cảnh mặc dù nó đã từng được trồng tại đây, dù rất ít. Có vị đắng đặc trưng, nó được sử dụng để gây sốt nhằm chống lại ngộ độc, mặc dù không được sử dụng cho các mục đích y học trực tiếp. Người ta cho rằng loài này được Nitobe Inazo đưa vào Nhật Bản, vì thế mà có tên gọi trong tiếng Nhật là cúc Nitobe (ニトベギク; Nitobegiku).
Tại Mexico, nó được sử dụng để chữa bong gân, gãy xương, các vết thâm tím và các vết giập.
Tại miền nam Trung Quốc nó được sử dụng để chữa trị một số bệnh đường da (như bệnh nấm bàn chân), ra mồ hôi trộm ban đêm, cũng như trong vai trò của thuốc lợi tiểu, thuốc nhuận gan, thuốc chữa bệnh vàng da và viêm bàng quang.
Dã quỳ được bán tại thị trường thuốc thảo mộc ở Đài Loan như một loại trà để cải thiện chức năng gan.
Nó là biểu tượng của tỉnh Mae Hong Son, Thái Lan.
Tại Việt Nam, dã quỳ đã được người Pháp đưa vào các đồn điền ở Lâm Đồng. Nó được trồng khi đó để làm phân xanh cho các vườn cà phê, cao su. Thân dã quỳ chứa nhiều chất P, Ca, Mg nên làm phân hữu cơ khá tốt. Nhờ hạt dễ phát tán, cây dễ trồng nhờ giâm cành nên loài cây này dần dà chiếm lĩnh các nơi hoang dại ở khắp Tây nguyên. Tên dã quỳ xuất hiện trên văn chương từ thập niên 1970, trước đó người ta gọi nó là sơn quỳ. Dã quỳ cũng đã được sử dụng làm biểu tượng chính cho lễ hội hoa Đà Lạt tháng 12 năm 2005. Ở Gia Lai, hoa dã quỳ mọc và nở rộ khắp núi lửa Chư Đăng Ya, hằng năm tỉnh Gia Lai tổ chức lễ hội hoa Dã Quỳ tại chân núi.

Ở Việt Nam, dã quỳ thường ra hoa vào mùa đông, vàng rực cả triền đồi và thảo nguyên. Loài cây này có thể coi như là một loài cây báo hiệu cho sự xuất hiện của mùa khô, khi hoa dã quỳ nở có nghĩa là mùa khô đã đến rất gần. Lá của cây này còn sử dụng trong một bài thuốc dân gian để chữa bệnh ghẻ.

Chú thích

Tham khảo

Cây thuốc
D
Thực vật được mô tả năm 1883
Thực vật México
Thực vật vườn Trung Mỹ


title: Aubres

text:
Aubres là một xã thuộc tỉnh Drôme trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes đông nam nước Pháp. Xã Aubres nằm ở khu vực có độ cao từ 270-1217 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Drôme


title: 1266 Tone

text:
1266 Tone (1927 BD) là một tiểu hành tinh nằm phía ngoài của vành đai chính được phát hiện ngày 23 tháng 1 năm 1927 bởi O. Oikawa ở Tokyo.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 1266 Tone

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1927
Tiểu hành tinh kiểu P (Tholen)


title: Gynoplistia aurantiopyga

text:
Gynoplistia aurantiopyga là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gynoplistia
Limoniidae ở vùng Australasia


title: (14883) 1991 PT11

text:
{{DISPLAYTITLE:(14883) 1991 PT11}}

(14883) 1991 PT11 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henry E. Holt ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 7 tháng 8 năm 1991.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 14001–15000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1991
Được phát hiện bởi Henry E. Holt
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Lasioglossum rubripes

text:
Lasioglossum rubripes là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Alfken mô tả khoa học năm 1932.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1932


title: Chlorostoma

text:
Chlorostoma là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turbinidae, họ ốc xà cừ.

Các loài
Các loài trong chi Chlorostoma gồm có:

 Chlorostoma lischkei (Tapparone-Canefri, 1874)
 Chlorostoma xanthostigma A. Adams, 1853

Chú thích

Tham khảo

Tegulidae


title: Schizonoda aresca

text:
Schizonoda aresca là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bechyne miêu tả khoa học năm 1983.

Chú thích

Tham khảo

Schizonoda


title: Agriotes rufohumeralis

text:
Agriotes rufohumeralis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Knull miêu tả khoa học năm 1959.

Chú thích

Tham khảo

Agriotes


title: Nepotilla powelli

text:
Nepotilla powelli là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Conidae.

mô tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

powelli
Động vật được mô tả năm 1956


title: 7763 Crabeels

text:
7763 Crabeels (1990 UT5) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 16 tháng 10 năm 1990 bởi E. W. Elst ở Đài thiên văn Nam Âu.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 7763 Crabeels

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Eric Walter Elst
Thiên thể phát hiện năm 1990


title: Symphitoneuria triangulata

text:
Symphitoneuria triangulata là một loài Trichoptera thuộc họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Chú thích

Tham khảo

Symphitoneuria


title: Kho báu

text:
Châu báu hay kho báu là những nơi tập trung một lượng lớn của cải, thường có nguồn gốc từ xa xưa, được xem là đã bị đánh mất hoặc lãng quên cho đến khi được tìm thấy.

Trong văn hóa

Trong văn hóa, châu báu chỉ sự giàu có và được tập trung cất trữ vào kho và thường được chứa trong các rương hoặc hòm lớn.
Hành trình tìm kiếm kho báu bí mật, các kho báu bị chôn giấu là một chủ đề phổ biến trong truyền thuyết và tiểu thuyết văn học, những tay thợ săn kho báu thực tế cũng tồn tại và họ luôn tìm kiếm kho báu để kiếm sống và trở nên giàu có.

Một kho báu bị chôn vùi là một phần quan trọng của các tín ngưỡng dân gian xung quanh những tên cướp biển. Theo quan niệm phổ biến, cướp biển thường bị chôn giấu những của cải họ đánh cướp ở những nơi xa và có ý định quay trở lại chúng sau này, thường là với việc sử dụng các bản đồ kho báu. Một bản đồ kho báu là một dạng của một bản đồ để đánh dấu vị trí của kho báu bị chôn vùi, một mỏ vàng bị ẩn lấp, bí mật này có giá trị.

Trong tiểu thuyết tiếng Anh có ba câu chuyện nổi tiếng đã giúp phổ biến những huyền thoại của cướp biển bị chôn vùi kho tàng như: "The Gold-Bug" của Edgar Allan Poe, "Wolfert Webber" của Washington Irving và "Đảo giấu vàng" của Robert Louis Stevenson. Ngoài ra chủ đề kho báu và săn tìm kho báu còn là để tài của nhiều lĩnh vực nghệ thuật khác nhau.

Xem thêm
 Kho báu Villena
 El Dorado

Tham khảo


title: Chromium (trình duyệt)

text:
Chromium là một trình duyệt web mã nguồn mở, là nền tảng để xây dựng nên Google Chrome. Những phần do Google viết nên được phát hành theo giấy phép BSD, còn những phần khác thuộc về nhiều giấy phép mã nguồn mở cấp phép khác nhau, trong đó có Giấy phép MIT, LGPL, Ms-PL, và bộ ba giấy phép MPL/GPL/LGPL. Về tổng quan, trình duyệt này có cùng các tính năng như Google Chrome, chỉ khác ở biểu tượng. Các phiên bản Google Chrome dành cho hệ điều hành Mac và Linux dựa trên Chromium được phát hành tại kênh nhà phát triển dành cho Google Chrome vào ngày 4 tháng 6 năm 2009. Theo tài liệu nhà phát triển thì "'Chromium' là tên của dự án, chứ không phải tên sản phẩm, và sẽ không bao giờ xuất hiện trong các đoạn mã ở dạng tên biến, tên API, v.v. Thay vào đó hãy dùng 'chrome'".

Một trong những mục tiêu chính của dự án là để biến Chrome thành trình duyệt quản lý cửa sổ dạng thẻ, hoặc dòng lệnh cho web, khác biệt với các ứng dụng trình duyệt truyền thống. Ý tưởng là ứng dụng sẽ trở nên tối giản theo cùng phong cách với Windows Explorer hay Finder của Mac OS X. Các nhà phát triển cho rằng người dùng "sẽ cảm nhận sự nhẹ nhàng (về mặt ý tưởng lẫn vật lý) và nhanh".

Khác biệt với Google Chrome
Chromium là tên của dự án trình duyệt mã nguồn mở, mã nguồn này được phát hành và duy trì bởi Dự án Chromium, do các nhà phát triển ở Google đứng đầu, cùng với sự đóng góp của các nhà phát triển/tình nguyện viên khác. Bất cứ ai cũng có thể tải mã nguồn và xây dựng nó trên nhiều nền tảng khác nhau. Google Chrome chính là Chromium đã được đóng gói và phát hành bởi Google.

So với Chromium, Google Chrome khác biệt ở:
Được biên soạn, liên kết và đóng gói thành trình cài đặt và phát hành bởi Google.
Có hệ thống tự động cập nhật (ở một số nền tảng như Debian hoặc Ubuntu, trình duyệt tự cập nhật bằng cách sử dụng hệ thống quản lý gói của hệ điều hành).
Có tích hợp phiên bản PPAPI của Adobe Flash Player. Có thể tải xuống và cài đặt riêng phần này trong Chromium.
Có giấy phép tích hợp sẵn cho các bộ giải mã âm thanh (codec) nên Google Chrome có thể phát những tập tin đa phương tiện H.264 và AAC. Trong Chromium thì người dùng cũng có thể tải và cài đặt các gói giải mã này. Tuy vậy, theo mặc định, Chromium chỉ hỗ trợ Vorbis, MP3, Theora và định dạng WebM cho các thẻ HTML5 Audio và HTML5 video. Do cách Chromium hiện thực hóa việc hỗ trợ các định dạng đa phương tiện, sẽ rất khó để phân chia các bộ giải mã để đưa sản phẩm ra thị trường mà tránh khỏi các rắc rối về pháp lý. Trình duyệt dựa vào thư viện dựa trên FFmpeg chứa các bộ giải mã thay vì tách ra thành từng phần riêng như plug-in. Do đó, ở trên nền tảng Fedora thì trình duyệt Chromium được phát hành một cách hợp pháp, tuy nhiên người dùng phải cài đặt gói "Freeworld" từ nguồn thứ ba.
Hỗ trợ Widevine, mô-đun quản lý quyền kỹ thuật số (DRM).
Google Chrome có thể vô hiệu hóa các tiện ích mở rộng người dùng cài đặt từ nguồn thứ ba (trên môi trường macOS và Windows cũng như ở một vài nền tảng khác).
Nhãn hiệu và biểu tượng của Google và Google Chrome đều được giữ lại và quảng bá vì cả hai đều là nhãn hiệu đã đăng ký
Google Chrome bổ sung tùy chọn chia sẻ dữ liệu duyệt web và thống kê về việc sử dụng trình duyệt cho Google.
Việc theo dõi RLZ khi người dùng tải Google Chrome được Google xem như là một phần của các chương trình khuyến mãi tiếp thị và hợp tác phân phối.
Google Chrome có giấy phép là phần mềm tự do, khác với Chromium là phần mềm tự do nguồn mở.

Giấy phép
Phần do Chromium do Google tạo ra được phát hành với giấy phép BSD, với các phần khác phải tuân theo nhiều giấy phép mã nguồn mở khác nhau, bao gồm cả giấy phép MIT, LGPL, Ms-PL, MPL/GPL/LGPL.

Các bản phát hành không chính thức

 Ngày 15 tháng 9 năm 2008, CodeWeavers phát hành một phiên bản không chính thức bao gồm một nhánh của Wine và Chromium Developer Build 21 cho Linux và Mac OS X, trình duyệt được đặt tên là CrossOver Chromium.
 SRWare Iron là bản phát hành đầu tiên của Chromium không thu thập và truyền tải thông tin sử dụng, cũng như cho phép chặn quảng cáo.
 ChromePlus  là một trình duyệt với mã nguồn Chromium được phát triển cho Windows. Trình duyệt được bổ sung các tính năng như nhận biết hành vi chuột, kéo thả liên kết, và thẻ IE.
 Vào tháng 6 năm 2009, người dùng đã có thể tải về và xem trước các bản bản tiền phát hành của Chromium dành cho Mac từ trang web phát triển Chromium. Dù không phải là bản phát hành rộng rãi mà chỉ là một bản nội bộ, nó cũng đã được bổ sung nhiều cải tiến lớn và gần như là giống với trình duyệt phiên bản cuối.
 Một bản tiền phát hành tương tự của phiên bản Linux cũng có sẵn để tải về, gồm có bản dịch cho Debian và Ubuntu và kho không chính thức cho Fedora .

Các trình duyệt được xây dựng dựa trên mã nguồn Chromium

Đang hoạt động
Amazon Silk là một trình duyệt web được phát triển bởi Amazon.
Blisk là một trình duyệt có sẵn cho Windows 7 và mới hơn, OS X 10.9 trở lên nhằm cung cấp một loạt các công cụ hữu ích cho Web development.
Brave là một trình duyệt web mã nguồn mở nhằm chặn các trang web theo dõi và loại bỏ quảng cáo internet xâm phạm.
CodeWeavers CrossOver Chromium là một gói không chính thức của một Wine Chromium Build 21 cho Linux và macOS, được CodeWeavers phát hành lần đầu tiên vào ngày 15 tháng 9 năm 2008 trong dự án CrossOver của họ.
Comodo Dragon là phiên bản Chromium được gắn thương hiệu cho Windows 8-bit 8.1, 8, Windows 7 và Vista 32-bit produced by the Comodo Group. Theo nhà phát triển, nó cung cấp tính năng bảo mật cải tiến.
Cốc Cốc là một trình duyệt web miễn phí dành cho thị trường Việt Nam, được phát triển bởi công ty Cốc Cốc, dựa trên mã nguồn mở Chromium dành cho Windows. Theo dữ liệu được xuất bản bởi StatCounter vào tháng 7 năm 2013, Cốc Cốc đã vượt qua Opera để trở thành một trong 5 trình duyệt phổ biến nhất trong Việt Nam trong vòng 2 tháng sau khi phát hành chính thức
Dartium là một bản xây dựng đặc biệt (dành cho các lập trình, sẽ hết hạn trong một năm) của trình duyệt Chromium bao gồm máy ảo Dart, được duy trì bởi Google.
Epic Browser là một trình duyệt web tập trung vào quyền riêng tư được phát triển bởi Hidden Reflex của Ấn Độ và dựa trên mã nguồn Chromium.
Microsoft Edge là trình duyệt mặc định trên Windows 10, được phát triển bởi Microsoft.
Opera bắt đầu xây dựng trình duyệt web trên Chromium với phiên bản 15.
Qihoo 360 Secure Browser là một trình duyệt web phổ biến ở Trung Quốc.
Samsung Internet đã vận chuyển trình duyệt dựa trên Chromium đầu tiên của mình trong mẫu Galaxy S4 phát hành vào năm 2013.
Sleipnir là một trình duyệt Chromium cho Windows và MacOS. Một trong những tính năng chính của nó là liên kết với các ứng dụng Web (Facebook, Twitter, Dropbox, v.v.) và các ứng dụng dành cho điện thoại thông minh (Google Map, v.v.). Nó cũng tự hào với những gì nó gọi là "văn bản đẹp", và có các tab đồ họa độc đáo, trong số các tính năng khác.
Slimjet: Trình duyệt web dựa trên Chromium do FlashPeak phát hành có tính năng dịch trang web được tích hợp, khả năng xem PDF và plugin flash PPAPI, các tính năng thường thiếu trên trình duyệt dựa trên Chromium hiện không được hỗ trợ.
SRWare Iron là một freeware phát hành Chromium cho Windows, macOS và Linux, cung cấp cả hai phiên bản cài đặt và xách tay. Sắt vô hiệu hóa một số tính năng Chromium có thể định cấu hình có thể chia sẻ thông tin với các bên thứ ba và các tính năng theo dõi bổ sung mà Google bổ sung vào trình duyệt Chrome của nó.
Torch trình duyệt dựa trên Chromium dành cho Windows. Nó chuyên tải phương tiện truyền thông và có các tính năng media tích hợp, bao gồm một công cụ torrent, video grabber và nút chia sẻ.
Vivaldi là một trình duyệt cho Windows, macOS và Linux được phát triển bởi Vivaldi Technologies. Trình duyệt này nhằm vào các chuyên gia công nghệ cứng đầu, người sử dụng Internet nặng và những người dùng trình duyệt web Opera trước đó. Vivaldi nhằm mục đích khôi phục các tính năng cũ, phổ biến của Opera 12 và giới thiệu những tính năng mới, sáng tạo hơn.
Yandex Browser là một trình duyệt được tạo ra bởi công ty phần mềm Nga Yandex cho macOS, Windows và Linux. Trình duyệt tích hợp các dịch vụ của Yandex, bao gồm một search engine, một dịch vụ machine translation và cloud storage.
Cent Browser là trình duyệt web nâng cao dựa trên Chromium với nhiều tính năng tiện lợi như siêu kéo, cử chỉ chuột, thanh tab có thể cuộn được,...

Đã ngừng hoạt động
CoolNovo, được gọi là ChromePlus trước tháng 1 năm 2012 - trình duyệt dựa trên Chromium dành cho Windows và Linux. Nó thêm các tính năng như cử chỉ con chuột, kéo liên kết và các tab IE. (Phiên bản cuối cùng: 29 tháng 8 năm 2013 với phiên bản chính 27.0.1453.110)
Flock – một trình duyệt chuyên cung cấp mạng xã hội và có các thiết bị Web 2.0 được tích hợp trong giao diện người dùng của nó. Nó dựa trên Chromium bắt đầu với phiên bản 3.0. Flock đã bị ngưng vào tháng 4 năm 2011.
Maelstrom San Francisco BitTorrent Inc. trong đó đã lấy framework Chromium và tích hợp một engine BitTorrent, vì vậy mà Tập tin Torrent có thể được phát trực tiếp từ trình duyệt và trang web torrent không còn phải dựa vào máy chủ trung tâm. Mặc dù không có thông báo ngừng chính thức nào được công bố kể từ tháng 2 năm 2017, trang web BitTorrent Inc. không còn cung cấp trình duyệt để tải xuống nữa, bản xây dựng cuối cùng chưa được cập nhật qua Chromium phiên bản 44 và bài đăng cuối cùng của nhân viên chính dự án vào ngày 14 tháng 9 năm 2015.
Rockmelt – bản phát hành Chromium cho Windows Mobile và iOS dưới dạng giấy phép sở hữu thương mại. Nó tích hợp các tính năng từ Facebook và Twitter, nhưng đã ngừng hoạt động vào tháng 4 năm 2013 và đã hoàn toàn ngừng hoạt động vào lúc 10 giờ sáng theo giờ PT vào ngày 31 tháng 7 năm 2013. Vào ngày 2 tháng 8 năm 2013, Rockmelt đã được mua lại bởi Yahoo! phần mở rộng và trang web của Rockmelt đã bị đóng cửa sau ngày 31 tháng 8 năm 2013. Yahoo! kế hoạch tích hợp công nghệ của Rockmelt vào các sản phẩm khác.
Titan Browser – một trình duyệt được tạo bởi công ty phần mềm của Mỹ Titan Browser Corp, dành cho hệ điều hành Windows. Nó bao gồm công cụ tìm kiếm, nút chia sẻ Facebook và thanh công cụ. (Phiên bản cuối: ngày 9 tháng 10 năm 2013, v33.0.1712.0)

Xem thêm
 Google Chrome
 Google Chrome OS
 Chromium OS
 So sánh các trình duyệt web
 SRWare Iron

Tham khảo

Liên kết ngoài

Phần mềm năm 2008
Phần mềm tự do lập trình bằng C++
Ứng dụng máy khách đám mây
Trình duyệt web tự do
Dịch vụ Google
Trình duyệt web cho Windows
Phần mềm trên nền Webkit

de:Google Chrome#Chromium


title: Amou, Landes

text:
Amou là một xã trong tỉnh Landes ở Nouvelle-Aquitaine tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Landes

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Landes


title: Banteay Meanchey

text:
Banteay Meanchey, phiên âm sang tiếng Việt là Ban-tây Miên-chay, là một tỉnh Tây-Bắc của Campuchia, tỉnh lỵ là thị xã Sisophon. Tỉnh này giáp biên giới với các tỉnh Buriram và Sa Kaeo của Thái Lan về phía Tây ở cửa khẩu Poipet; phía Đông bắc giáp tỉnh Oddar Meancheay; phía Đông giáp tỉnh Siam Reap và phía Nam giáp tỉnh Battambang. Tỉnh được thành lập năm 1988 từ một phần lãnh thổ của 2 tỉnh Battambang và Seam Reap.

Tỉnh Banteay Meanchey được chia ra 8 huyện:
 0102 Mongkol Borei
 0103 Phnum Srok
 0104 Preah Netr Preah
 0105 Ou Chrov
 0106 Serei Saophoan
 0107 Thma Puok
 0108 Svay Chek
 0109 Malaii
0110 Paoy Poet

Khu vực này đã từng là tỉnh Sisophon của Thái Lan.

Tham khảo

Tỉnh của Campuchia


title: Aulacophora pannonica

text:
Aulacophora pannonica là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Csiki miêu tả khoa học năm 1953.

Chú thích

Tham khảo

Aulacophora


title: Stepan Petrovich Schipachev

text:
Stepan Petrovich Schipachev (tiếng Nga: Степан Петрович Щипачёв; 26 tháng 12 năm 1898 – 31 tháng 12 năm 1979) là một nhà thơ Nga Xô Viết.

Tiểu sử
Stepan Schipachev sinh ở làng Schipachi, tỉnh Sverdlovsk vùng Ural trong một gia đình nông dân, sớm mồ côi bố mẹ cậu bé phải bán hàng và làm công nhân từ nhỏ. Những năm 1919-1931 ông phục vụ trong quân đội. Năm 1923 in tập thơ đầu tiên ở Simferopol, vùng Crimea. Năm 1934 ông tốt nghiệp khoa văn trường Đại học giáo sư đỏ (Институт Красной профессуры). Thập niên 1930 là thời kỳ ông viết được nhiều bài thơ hay nhất. Ngoài thơ, ông còn viết truyện nhưng thể loại thành công nhất là thơ trữ tình. Năm 1939 ông tham gia giải phóng miền tây Ukraina. Những năm Chiến tranh thế giới thứ hai ông làm việc ở ngành xuất bản quân đội.

Stepan Schipachev được tặng nhiều huân, huy chương của nhà nước Liên Xô. Năm 1973 tuyển tập tác phẩm của ông gồm 3 tập được xuất bản. Thơ của ông được dịch ra nhiều thứ tiếng, trong đó có tiếng Việt.

Tác phẩm
По курганам веков (1923)
Одна шестая (1931)
Наперекор границам (1932)
Под небом Родины моей (1937)
Лирика (1939)
Фронтовые стихи (1942)
Строки любви (1945)
Славен труд (1947)
Стихотворения (1948)
Товарищам по жизни (1972)
Домик в Шушенском (1944)
Павлик Морозов (1950)
Наследник (1965)
Песнь о Москве (1968)
12 месяцев вокруг Солнца (1969)
Березовый сок (1956)

Một vài bài thơ

Tham khảo

Liên kết ngoài

Nhà thơ Nga
Sinh năm 1889
Mất năm 1980


title: Avatha sumatrana

text:
Avatha sumatrana  là một loài bướm đêm thuộc họ Erebidae. Nó được tìm thấy ở Sumatra và Borneo.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Species info

Avatha


title: Hyalinobatrachium orientale

text:
Hyalinobatrachium orientale là một loài ếch trong họ Centrolenidae.
Nó được tìm thấy ở Trinidad và Tobago và Venezuela. Trong tiếng Tây Ban Nha nó được gọi là ranita de cristal Oriental.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, rừng mây ẩm nhiệt đới và cận nhiệt đới, và sông. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Señaris, C., La Marca, E. & Hardy, J. 2004. Hyalinobatrachium orientale. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 21 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Hyalinobatrachium
Động vật lưỡng cư Trinidad và Tobago


title: 5889 Mickiewicz

text:
5889 Mickiewicz (1979 FA3) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 31 tháng 3 năm 1979 bởi N. S. Chernykh ở Nauchnyj. Nó được đặt theo tên Adam Mickiewicz, một nhà thơ Ba Lan.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 5889 Mickiewicz

Thiên thể phát hiện năm 1979
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Dora Maar au Chat

text:
Dora Maar au Chat (dịch là Dora Maar với mèo) là một bức vẽ của Pablo Picasso vào năm 1941. Bức tranh mô tả Dora Maar, nhân tình của danh họa, với một con mèo đang ngồi ở trên vai của Dora. Bức tranh này là một trong những bức tranh đắt nhất thế giới, với giá hơn $100,000,000.

Tham khảo

Hội họa
Tranh vẽ nghệ thuật hiện đại


title: Bothriembryon irvineanus

text:
Bothriembryon irvineanus là một loài ốc nhiệt đới hô hấp trên cạn, là động vật thân mềm chân bụng có phổi sống trên cạn thuộc họ Orthalicidae. Đây là loài đặc hữu của Úc.

Chú thích

Tham khảo
 Slack-Smith, S. 1996. Bothriembryon irvineanus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 6 tháng 8 năm 2007.

Động vật chân bụng Úc
Bothriembryon


title: Nahouri (tỉnh)

text:
Nahouri là một trong 45 tỉnh của Burkina Faso thuộc vùng hành chính Centre-Sud. Tỉnh này có dân số năm 1996 là 119.739 người, mật độ dân số là 31,90 người/km²
Thủ phủ là Pô.

Nahouri được chia thành 5 tổng:
Guiaro
Pô
Tiébélé
Zecco
Ziou

Tham khảo

Tỉnh của Burkina Faso


title: Apamea monoglypha

text:
Apamea monoglypha (tên tiếng Anh Dark Arches) là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó là một loài phổ biến, đôi khi đầy rẫy ở Âu Châu. Nó được tìm thấy ở hầu hết châu Âu ngoại trừ cực bắc Fennoscandia và phần phía nam của bán đảo Iberia và Hy Lạp. Phụ loài nhỏ hơn sardoa được tìm thấy ở Sardegna và Corse. Loài này cũng được tìm thấy ở Anatolia, Tây Á và Trung Á. Ở Alps nó được tìm thấy ở độ cao 2500 mét.

Sải cánh của con bướm từ 46–54 mm. Bướm bị thu hút bởi ánh đèn và hoa nhiều mật hoa. Nó ăn nhiều loại cỏ khác nhau bao gồm Deschampsia, Dactylis glomerata, Lolium Calamagrostis và Festuca (bao gồm Festuca ovina). Loài này qua đông dưới dạng ấu trùng.

Hình ảnh

Tham khảo
Chinery, Michael Collins Guide to the Insects of Britain và Western Europe 1986 (Reprinted 1991)
Skinner, Bernard Colour Identification Guide to the Moths of the British Isles 1984

Chú thích

Động vật được mô tả năm 1766
Apamea
Côn trùng châu Âu


title: Quốc huy Hy Lạp

text:
Quốc huy Hy Lạp có dạng tấm lá chắn gần như hình vuông. Trên nền màu xanh lam có một chữ thập trắng, chữ thập tượng trưng cho niềm tin đối với tôn giáo, đại đa số người Hy Lạp theo Chính Thống giáo. Tấm lá chắn được bao quanh bởi một cành nguyệt quế. Quốc huy này được bắt đầu sử dụng năm 1974.

Xem thêm: Quốc kỳ Hy Lạp

Tham khảo

Hy Lạp
Hy Lạp

Hy Lạp
Biểu tượng quốc gia Hy Lạp


title: Melanotaenia lacustris

text:
Melanotaenia lacustris là một loài cá thuộc họ Melanotaeniidae. Chúng là loài đặc hữu của hồ Kutubu ở sông Kikori system, Papua New Guinea.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

L
Cá Papua New Guinea
Động vật được mô tả năm 1964


Trường Đại học Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh là một trường đại học chuyên ngành về đào tạo nhóm ngành mỹ thuật tại Việt Nam. Trường trực thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

Khái quát lịch sử hình thành và phát triển

Trường Đại học Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh là một trong những trường mỹ thuật có truyền thống lâu đời ở Việt Nam. Tiền thân là trường Vẽ Gia Định (École de Dessin) được thành lập ngày 1 tháng 9 năm 1913. Năm 1917, trường đổi tên là trường Trang trí Mỹ thuật Gia Định, một trường mỹ thuật duy nhất ở miền Nam Việt Nam được xếp vào bậc trung học chuyên nghiệp đệ nhất cấp và được công nhận là thành viên của Hiệp hội Trung ương Trang trí Mỹ thuật Paris.

Những cột mốc quan trọng:
Kể từ khi thành lập, “Trường Vẽ Gia Định” ngày càng phát triển. Nhưng sự phát triển ấy chủ yếu là do đội ngũ giảng viên có tâm huyết với nghệ thuật, cho đến năm 1917 trường vẽ Gia Định là trường Mỹ thuật duy nhất được xếp vào loại “trường Trung học đệ nhất cấp” và được nhận là hội viên của “Hiệp hội Trung ương trang trí Mỹ thuật Paris”. Đây là cột mốc quan trọng vì là lần đầu tiên học sinh của trường được tiếp xúc với hội họa phương Tây. trường bắt đầu đào tạo có hệ thống, có phương pháp khoa học, thay cho cách đào tạo truyền nghề. Những người có công làm việc đó là: Ông L’Helgouache, ông Garnier, ông André Joyeux, ông Claude Lemaire, ông Lưu Đình Khải, ông Đỗ Đình Hiệp…

Năm 1940, trường vẽ Gia Định được đổi tên thành “trường Mỹ nghệ thực hành Gia Định” (École des Arts appliqués de Gia Đinh). Từ đây chương trình đào tạo của trường dần dần được cải thiện, thêm môn trang trí tổng quát, luật viễn cận... Đặc biệt thêm môn học ký họa, nhờ thế mà trường đã đưa học sinh thâm nhập thực tế cuộc sống, phản ánh cuộc sống của nhân dân lao động trong những tác phẩm nghệ thuật.

Năm 1945, với Cách mạng tháng Tám và "Toàn Quốc kháng chiến", nhiều học sinh của trường đã bỏ học đi kháng chiến như: Huỳnh Công Nhãn, Hoàng Trầm... Thời gian này trường cũng tạm ngưng hoạt động.

Năm 1946, trường mang tên là trường Mỹ nghệ thực hành Gia Định (École des Arts appliqués de Gia Đinh).

Năm 1951, trường lại đổi tên thành trường Quốc gia Trang trí Mỹ thuật Gia Định.

Năm 1954, chính quyền Việt Nam Cộng hòa cho thành lập Trường Quốc gia Cao đẳng Mỹ thuật Sài Gòn, chuyên đào tạo về nghệ thuật tạo hình với chương trình học 3 năm, qua các chuyên khoa: Sơn dầu, Sơn mài, Lụa, Điêu khắc. Vị Giám đốc đầu tiên là họa sĩ Lê Văn Đệ (1954-1966).

Mốc lịch sử quan trọng về đào tạo mỹ thuật ở Sài Gòn trong thời kỳ này là chủ trương nâng cấp về đào tạo của hai trường: Quốc gia Cao đẳng Mỹ thuật Sài Gòn và Trung học Trang trí Mỹ thuật Gia Định (tiền thân là trường Mỹ nghệ Gia Định).

Năm 1971, trường Trung học Trang trí Mỹ thuật Gia Định nâng thêm một cấp học nữa, trở thành hai cấp học: Cấp I học 4 năm, cấp II học 3 năm. Và chính thức đổi tên thành "Trường Quốc gia Trang trí Mỹ thuật". Trường Quốc gia Cao đẳng Mỹ thuật Sài Gòn cũng nâng thêm một cấp học biến tổng số năm học trong trường từ 3 năm lên thành 7 năm.

Năm 1975, hai trường trên được nhập lại làm một. Ông Nguyễn Phước Sanh và ông Cổ Tấn Long Châu được phân công vào Ban phụ trách trường" Sau thời gian tiếp quản, ông Nguyễn Phước Sanh được cử làm hiệu trưởng đầu tiên của trường Cao đẳng Mỹ thuật Tp. Hồ Chí Minh, sau đó là trường Đại học Mỹ thuật Tp. Hồ Chí Minh.

Ngày 12 tháng 11 năm 1975, Bộ Văn hóa thông tin của Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa Miền Nam Việt Nam chính thức phê chuẩn thành lập Ban phụ trách (bao gồm trường vẽ Gia Định và Cao đẳng Mỹ thuật Sài Gòn) gồm có 2 ông: Ông Nguyễn Phước Sanh và ông Cổ Tấn Long Châu để chuẩn bị khai giảng năm học mới.

Ngày 12 tháng 11 năm 1976, Bộ Văn hóa nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam quyết định đổi tên trường (gồm 2 trường) thành trường Cao đẳng Mỹ thuật Tp. Hồ Chí Minh.

Ngày 29 tháng 9 năm 1981, Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam quyết định đổi tên trường thành trường Đại học Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh.

Những hệ đào tạo

Trường Đại học Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh có hai hệ: hệ Đại học và hệ Trung học. Hệ Đại học có Đại học chính quy và Đại học tại chức.

Hệ Đại học 6 năm (trước 1975) được thống nhất lại còn 5 năm; Trung học 5 năm thành 3 năm. Hiện nay hệ Trung học đang dần được chuyển về các địa phương để được đào tạo theo chương trình thống nhất do Bộ văn hóa ban hành.

Về cơ cấu lãnh đạo, từ năm 1974 đến nay trường đã qua 3 thời kỳ hiệu trưởng: Giáo sư Nguyễn Phước Sanh, Thạc sĩ Nguyễn Hoàng, Nguyễn Huy Long, NGND. Tiến sĩ Trương Phi Đức, hiện nay, PGS. Tiến sĩ Nguyễn Văn Minh.

Trong 30 năm qua, nhà trường đã đào tạo gần 2.500 học sinh, sinh viên - hiện họ đang hoạt động hầu hết ở các tỉnh Nam Bộ và Thành phố Hồ Chí Minh.

Tuyển sinh
Các ngành đào tạo trình độ Đại học:

Ngành Sư phạm mỹ thuật (Arts Education).

Ngành Hội họa (Painting).

Ngành Đồ hoạ (Printmaking):
 Đào tạo chú trọng vào sự sáng tạo không rập khuôn.
 Người học có thể áp dụng kiến thức vào trong nền công nghiệp quảng cáo hoặc mở xưởng sản xuất truyện tranh.
Ngành Điêu khắc (Sculpture).

Ngành Lý luận Lịch sử phê bình mỹ thuật (Theory, history and criticism of Fine Arts).

Ngành Thiết kế đồ họa (Graphic design):
 Đào tạo chú trọng vào sự sáng tạo không rập khuôn. Áp dụng công nghệ vào trong ngành đồ hoạ.
 Người học có thể áp dụng kiến thức vào trong nền công nghiệp quảng cáo hoặc mở xưởng phim hoặc xưởng sản xuất truyện tranh.
Các chương trình đào tạo trình độ Thạc sĩ:
 Thạc sĩ Mỹ thuật tạo hình.
 Thạc sĩ Lý luận Lịch sử mỹ thuật.
Chương trình đào tạo trình độ Tiến sĩ:
 Lý luận và Lịch sử mỹ thuật
Cách thức xét tuyển:

Thí sinh lựa chọn 1 trong 3 phương án xét tuyển môn Ngữ văn sau khi đã được công nhận tốt nghiệp Trung học Phổ thông, Trung cấp chuyên nghiệp hoặc Trung cấp nghề. Cụ thể như sau:

 Căn cứ vào kết quả thi môn Ngữ văn của kỳ thi Trung học phổ thông quốc gia;
 Điểm trung bình cộng 3 năm môn Ngữ văn lớp 10,11,12;
 Đối với thí sinh các trường trung cấp chuyên nghiệp, trung cấp nghề không tổ chức thi tốt nghiệp được xét điểm trung bình cộng 3 năm môn Ngữ văn lớp 10,11,12.Lưu ý: Tất cả các phương án xét tuyển, môn Ngữ văn đều phải đạt từ 5 điểm trở lên.

Tổ hợp chi tiết các môn thi?

Tham khảo

Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh
Đại học Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh
Đại học và cao đẳng công lập tại Việt Nam
Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh


title: Osmia inermis

text:
Osmia inermis là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Zetterstedt mô tả khoa học năm 1838.

Chú thích

Tham khảo

Osmia
Động vật được mô tả năm 1838