title: Neferirkare Kakai

text:
Neferirkare Kakai (được biết đến trong tiếng Hy Lạp là Nefercherês, Νεφερχέρης) là một pharaon của Ai Cập cổ đại, ông là vị vua thứ ba của vương triều thứ Năm. Neferirkare là con trai cả của Sahure với người vợ Meretnebty của ông ta, ông còn được biết đến với tên gọi là Ranefer A trước khi lên ngôi. Ông đã lên ngôi sau khi vua cha băng hà và trị vì từ tám đến mười một năm, trong giai đoạn đầu cho tới giữa thế kỷ 25 trước Công nguyên. Rất có thể ông đã được kế vị bởi người con trai cả của mình với hoàng hậu Khentkaus II, hoàng tử Ranefer B, ông ta sẽ lên ngôi và trở thành vua Neferefre. Neferirkare còn là cha của một vị pharaon khác, Nyuserre Ini, ông ta đã lên ngôi tiếp sau triều đại ngắn ngủi của Neferefre và của vị vua ít được biết đến Shepseskare.

Neferirkare được những người sống cùng thời với ông thừa nhận là một vị vua tử tế và nhân từ. Triều đại của ông đã chứng kiến một sự gia tăng về số lượng các quan chức chính quyền và tư tế, họ đã sử dụng sự giàu có ngày càng tăng của mình để xây dựng các mastaba mà tinh vi hơn về mặt kiến trúc, tại đó lần đầu tiên trong lịch sử họ đã ghi lại tiểu sử của bản thân mình. Neferirkare còn là vị pharaon cuối cùng đã thay đổi chuẩn mực của tước hiệu hoàng gia một cách đáng kể, tách biệt tên nomen hay tên lúc sinh, khỏi tên prenome hay tên gọi khi lên ngôi. Từ triều đại của ông trở đi, tên nomen được viết trong một đồ hình phía sau tên hiệu "Người con trai của thần Ra". Triều đại của ông còn chứng kiến việc duy trì các mối quan hệ thương mại với Nubia ở phía Nam và có thể là với Byblos nằm ở khu vực ven biển Cận Đông về phía Bắc.

Neferirkare đã bắt đầu xây dựng một kim tự tháp cho bản thân mình trong khu nghĩa trang hoàng gia của Abusir, nó được gọi là Ba-Neferirkare có nghĩa là "Neferirkare là một Ba". Ban đầu nó được lên kế hoạch là một kim tự tháp bậc thang, kiểu dáng này đã không còn được dùng từ thời kỳ Vương triều thứ ba khoảng 120 năm trước đó. Kế hoạch trên đã được sửa đổi để biến công trình này thành một kim tự tháp thực sự, kim tự tháp lớn nhất ở Abusir, tuy nhiên nó không bao giờ được hoàn thành do cái chết của nhà vua. Ngoài ra, Neferirkare đã xây dựng một ngôi đền dành cho thần mặt trời Ra được gọi là Setibre, tức là "Vị trí của trái tim thần Ra". Các ghi chép cổ xưa cho biết rằng nó là ngôi đền mặt trời lớn nhất được xây dựng dưới thời vương triều thứ Năm nhưng cho đến tận đầu thế kỷ 21, vị trí của nó vẫn chưa được xác định.

Sau khi ông qua đời, Neferirkare đã được thờ cúng tại ngôi đền tang lễ của ông, nó đã được hoàn thành bởi người con trai của ông là Nyuserre Ini. Giáo phái thờ cúng này dường như đã biến mất vào cuối thời kỳ Cổ vương quốc, mặc dù nó có thể đã được khôi phục dưới thời vương triều thứ Mười Hai của thời kỳ Trung vương quốc, dẫu vậy chỉ ở một hình thức rất hạn chế. Rất có thể cũng vào khoảng thời gian này, câu chuyện trong cuộn giấy cói Westcar, mà kể lại rằng Userkaf, Sahure và Neferirkare là ba anh em ruột và là con của thần Ra với một người phụ nữ tên là Rededjet, đã được viết nên.

Nguồn

Nguồn đương thời

Neferirkare được chứng thực trong nhiều nguồn có niên đại cùng thời với triều đại của ông. Ngoài khu phức hợp kim tự tháp của mình, ông còn được đề cập đến trong các ngôi mộ của những người sống cùng thời với mình như vị tể tướng của ông là Washptah, viên cận thần Rawer  và tư tế Akhethetep . Neferirkare cũng xuất hiện trong tấm bảng viết Giza có niên đại gần tương đương, đây là một danh sách ngắn tập hợp sáu vị vua từ các vương triều khác nhau có niên đại từ giai đoạn gần cuối của vương triều thứ Năm cho tới giai đoạn đầu của vương triều thứ Sáu . Tấm bảng viết này đã được phát hiện trong ngôi mộ của một quan đại thần có tên là Mesdjerw, ông ta có thể đã biên soạn nó để sử dụng khi bước sang thế giới bên kia.

Nguồn lịch sử
Neferirkare được chứng thực trong hai bản danh sách vua của Ai Cập cổ đại, cả hai đều có niên đại thuộc về thời kỳ Tân Vương quốc. Sớm nhất trong hai bản danh sách này đó là Danh sách vua Abydos được viết dưới thời trị vì của Seti I (Năm 1290-1279 trước Công nguyên). Tại đó, tên nomen "Kakai" của Neferirkare nằm ở mục thứ 28, ở giữa tên nomen của Sahure và Neferefre. Dưới thời trị vì của Ramses II (Năm 1279-1213 trước Công nguyên), tên prenome của Neferirkare được ghi lại ở mục thứ 27 của Tấm bảng đá Saqqara, nhưng lần này ông là người đã kế vị Sahure và là tiên vương của Shepseskare.

Neferirkare cũng đã được ghi lại trong một mục của cuộn giấy cói Turin, một văn kiện có niên đại thuộc về triều đại của Ramses II. Mục của Neferirkare thường được cho là thuộc cột thứ ba-hàng thứ 19; thật không may khi dòng này đã bị mất do một vết rách lớn đã ảnh hưởng đến cuộn giấy cói này và độ dài triều đại của ông cũng như vị vua kế vị ông đã không thể được xác định chắc chắn từ những đoạn còn sót lại. Nhà Ai Cập học Miroslav Verner hơn nữa còn đề xuất rằng cuộn giấy cói Turin đánh dấu một triều đại mới bắt đầu bằng mục này và do đó Neferirkare sẽ là vị vua sáng lập nên nó..Sự phân chia danh sách các vị vua thành những vương triều của cuộn giấy cói Turin hiện vẫn đang được tranh luận. Vi dụ như nhà Ai Cập học Jaromír Málek lại nhìn nhận sự phân chia giữa các nhóm của những vị vua trong cuộn giấy cói này là để đánh dấu sự thay đổi nơi cư ngụ của hoàng gia chứ không phải là sự trỗi dậy và sụp đổ của các triều đại hoàng gia như cách hiểu về thuật ngữ này ngày nay, thuật ngữ này chỉ bắt đầu được sử dụng vào thế kỷ thứ 3 TCN trong tác phẩm của vị tư tế Manetho . Tương tự như vậy, nhà Ai Cập học Stephan Seidlmeyer nhìn nhận sự gián đoạn trong cuộn giấy cói Turin vào cuối vương triều thứ Tám tương ứng với việc thay đổi nơi cư ngụ của hoàng gia từ Memphis tới Herakleopolis.Nhà Ai Cập học John Baines giữ quan điểm gần với của Verner, tin rằng cuộn giấy cói này đã được chia thành các vương triều cùng với tổng số thời gian đã trôi qua được ghi lại ở cuối mỗi đoạn, mặc dù chỉ có một vài đoạn như vậy còn sót lại. Tương tự như vậy, giáo sư John Van Seters nhìn nhận sự gián đoạn trong cuộn giấy này như là sự phân chia các vương triều, nhưng ngược lại, ông ta tuyên bố rằng tiêu chuẩn cho sự phân chia như vậy hiện vẫn chưa rõ. Ông ta suy đoán rằng khuôn mẫu của các vương triều này được lấy từ chín vị vua thần thánh của Đại và Tiểu Ennead.Nhà Ai Cập học Ian Shaw tin rằng cuộn giấy cói Turin đem đến phần nào sự tin tưởng đối với sự phân chia vương triều của Manetho, nhưng lại cho rằng các bản danh sách vua là một hình thức thờ cúng các vị tổ tiên và không phải là một dạng ghi chép lịch sử.
Sự mơ hồ tổng thể này có thể được nêu lên trong một nghiên cứu khác của Verner, trong đó ông ta đã đề xuất rằng mục của Neferirkare có thể nằm tại dòng thứ 20 thay vì ở dòng thứ 19 như nó thường được tin như vậy. Do đó triều đại của Neferirkare sẽ được cho là kéo dài 7 năm, và sẽ khiến cho Sahure là người sáng lập nên vương triều với giả thuyết là cuộn giấy cói ghi lại những sự kiện như vậy. Các bằng chứng khảo cổ học đã xác thực rằng sự truyền ngôi từ Userkaf cho Sahure và từ Sahure cho Neferirkare là sự truyền ngôi cha-con, vì vậy cả Sahure lẫn Neferirkare đều không thể là người sáng lập vương triều theo ý nghĩa hiện đại của thuật ngữ này.

Neferirkare được đề cập tới trong tác phẩm Aegyptiaca, nó được Manetho viết nên vào thế kỷ thứ 3 TCN dưới triều đại của Ptolemaios II (283–246 TCN). Không có bản sao nào của Aegyptiaca còn sót lại cho đến ngày nay và nó chỉ được biết tới thông qua các tác phẩm sau này của Sextus Julius Africanus và Eusebius. Africanus đã thuật lại rằng Aegyptiaca đề cập tới sự kế vị "Sephrês → Nefercherês → Sisirês" đối với giai đoạn đầu vương triều thứ Năm. Sephrês, Nefercherês và Sisirês được cho là cách gọi tên trong tiếng Hy Lạp dành cho Sahure, Neferirkare và Shepseskare. Do vậy, sự phục dựng của Manetho phù hợp với phiến đá Saqqara. Trong bản tóm tắt Aegyptiaca của Africanus, Nefercherês được ghi lại là đã trị vì suốt 20 năm.

Gia đình

Cha mẹ và anh em ruột

Tới tận năm 2005, danh tính cha mẹ của Neferirkare vẫn còn chưa chắc chắn. Một số nhà Ai Cập học, bao gồm Nicolas Grimal, William C. Hayes, Hartwig Altenmüller, Aidan Dodson và Dyan Hilton, xem ông như là một người con trai của Userkaf với Khentkaus I, và là một người em trai của Sahure. Động lực chính đứng đằng sau giả thuyết này đó là cuộn giấy cói Westcar, nó thuật lại nguồn gốc của vương triều thứ Năm. Trong câu chuyện này, một pháp sư tiên đoán cho Khufu về việc dòng dõi của ông ta mất ngôi vào tay ba anh em, ba vị vua đầu tiên của vương triều thứ Năm, là con của thần Ra và một người phụ nữ tên là Rededjet.Các nhà Ai Cập học như là Verner cố gắng tìm kiếm để nhận thức được một sự chính xác liên quan đến lịch sử trong câu chuyện này, đã đề xuất rằng Sahure và Neferirkare là anh em ruột của nhau và là con của nữ hoàng Khentkaus I.

Năm 2005, các cuộc khai quật tại con đường đắp dẫn tới kim tự tháp của Sahure đã giúp phát hiện ra những mảnh vỡ phù điêu mới mà qua đó cho thấy một cách hiển nhiên rằng pharaon Sahure và nữ hoàng Meretnebty là cha mẹ của Neferirkare. Thật vậy, những bức phù điêu này, vốn được phát hiện bởi Verner và Tarek El Awady, miêu tả Sahure và Meretnebty cùng với hai người con trai của họ là Ranefer và Netjerirenre. Mặc dù cả hai người con trai đều có tước hiệu "Người con trai cả của đức vua", mà có thể ngụ ý rằng họ là anh em sinh đôi, Ranefer lại được miêu tả là gần với Sahure hơn và còn có tước hiệu "Trưởng Tư tế đọc kinh", mà có thể phản ánh rằng ông là người con được sinh ra đầu tiên và do đó nắm giữ địa vị cao hơn.Bởi vì Ranefer được biết đến với tên gọi là Neferirkare trước khi lên ngôi, như được chỉ ra bởi những bức phù điêu từ ngôi đền tang lễ của Sahure,mối quan hệ cha con của Neferirkare không còn gì phải nghi ngờ. Không có nhiều điều được biết đến về Netjerirenre, Verner and El-Awady suy đoán rằng ông ta có thể đã cướp ngôi sau cái chết bất ngờ của Neferefre, con trai và người kế vị của Neferirkare, vị vua này đã qua đời khi chỉ mới hơn 20 tuổi và sau hai năm trị vì. Trong giả thuyết mang tính phỏng đoán này, ông ta sẽ là vị vua sớm nở chóng tàn Shepseskare. Cuối cùng, bức phù điêu này cũng ghi lại bốn người con trai khác của Sahure là Khakare, Horemsaf, Raemsaf và Nebankhre nhưng danh tính người mẹ của họ chưa được biết rõ,
do vậy họ ít nhất cũng là anh em cùng cha khác mẹ với Neferirkare.

Hôn phối và con cái
Cho tới đầu thế kỷ thứ 21, vị nữ hoàng duy nhất của Neferirkare được biết đến là Khentkaus II. Điều này là do vị trí kim tự tháp của bà nằm gần với kim tự tháp của Neferirkare vốn là điều bình thường đối với vợ của một vị vua, cũng như tước hiệu "Người vợ của đức vua" của bà và một vài bức phù điêu miêu tả họ cùng nhau. Neferirkare có thể đã có ít nhất một người vợ khác như được gợi ý bởi sự hiện diện của một kim tự tháp nhỏ khác nằm gần kim tự tháp của Khentkaus, nhưng điều này vẫn chỉ là phỏng đoán.

Neferirkare và người vợ Khentkaus II của ông, rất có thể là cha mẹ của hoàng tử Ranefer B, vị pharaon tương lai Neferefre.
Mối quan hệ này được chứng thực bởi một bức phù điêu trên một phiến đá vôi được phát hiện tại một ngôi nhà trong ngôi làng nằm gần Abusir miêu tả Neferirkare và người vợ Khentkaus của ông cùng với "Người con trai cả của đức vua Ranefer", một tên gọi giống hệt với một vài biến thể của tên Neferefre. Điều này cho biết rằng Ranefer là tên của Neferefre khi ông ta vẫn còn là hoàng thái tử và trước khi kế vị ngai vàng.

Neferirkare và Khentkaus II đã có ít nhất một người con trai khác nữa, vị pharaoh tương lai Nyuserre Ini. Thực vậy, Khentkaus II được biết đến là mẹ của Nyuserre, nhờ vào việc phát hiện ra một bức phù điêu rời rạc thông qua các cuộc khai quật tại ngôi đền tang lễ của bà mà cho thấy bà đối mặt với Nyuserre và gia đình của ông ta. Đáng chú ý là trên bức phù điêu này cả Khentkaus và Nyuserre xuất hiện với cùng một tỷ lệ, điều này có thể được kết nối với địa vị nổi bật của Khentkaus dưới triều đại của Nyuserre, bởi vì ông ta đã tìm cách để hợp thức hóa sự cai trị của mình sau khi Neferefre sớm qua đời và có thể đã bị thách thức bởi Shepseskare. Bằng chức khác nữa cho mối quan hệ cha con của Nyuserre đó là vị trí kim tự tháp của ông ta nằm gần với của Neferirkare, cũng như việc ông ta tái sử dụng lại những vật liệu từ các công trình dang dở của Neferikare cho ngôi đền tang lễ của mình.

Có thể Neferirkare và Khentkhaus vẫn còn có một người con trai khác nữa,có thể trẻ tuổi hơn cả Neferefre và Nyuserre: Iryenre, một hoàng tử iry-pat mối quan hệ huyết thống của ông ta được ám chỉ thông qua thực tế đó là giáo phái tang lễ của ông ta đã được kết hợp với của mẹ ông ta, cả hai đều diễn ra trong ngôi đền tang lễ của Khentkaus II.

Cuối cùng, Neferirkare và Khentkaus II có thể cũng là cha mẹ của nữ hoàng Khentkaus III, ngôi mộ của bà đã được phát hiện tại Abusir vào năm 2015. Thực vậy, dựa trên vị trí cũng như niên đại tổng quát cho ngôi mộ của bà, cũng như các tước hiệu "Người vợ của đức vua" và "Người mẹ của đức vua" của bà, Khentkaus III gần như chắc chắn là vợ của Neferefre và là mẹ của Menkauhor Kaiu hoặc Shepseskare.

Triều đại

Khoảng thời gian
Tác phẩm Aegyptiaca của Manetho ấn định cho Neferirkare một triều đại kéo dài 20 năm, nhưng các bằng chứng khảo cổ học ngày nay lại cho thấy rằng điều này là một sự ước tính quá cao. Đầu tiên, tấm bia đá Palermo còn lưu giữ năm của lần kiểm kê gia súc thứ 5  dưới thời kỳ trị vì của Neferirkare. Những lần kiểm kê gia súc là một sự kiện quan trọng nhằm mục đích ước lượng số thuế phải thu đối với người dân. Dưới triều đại của Neferirkare, nó bao gồm việc kiểm kê gia súc, những loài động vật có sừng và những loài vật nuôi nhỏ. Sự kiện này được cho là diễn ra hai năm một lần dưới thời kỳ Cổ Vương quốc, tức là diễn ra cứ mỗi hai năm, điều này có nghĩa là Neferirkare đã trị vì ít nhất mười năm. Dựa vào hình dạng của tấm bia đá Palermo, ghi chép này phải tương ứng với năm trị vì cuối cùng của ông hoặc gần với thời điểm đó, vì vậy ông đã cai trị không quá 11 năm. Điều này còn được chứng minh thêm bởi hai bản khắc đá viết nghiêng được những người thợ xây để lại trên một số khối đá đến từ kim tự tháp của Khentkaus II và Neferirkare, cả hai đều có niên đại thuộc về năm diễn ra lần kiểm kê gia súc thứ năm của Neferirkare, năm trị vì cao nhất được biết đến của ông. Cuối cùng, Verner chỉ ra rằng một triều đại kéo dài 20 năm sẽ khó mà phù hợp với tình trạng dang dở của kim tự tháp của ông tại Abusir.

Hoạt động tại Ai Cập

Ngoài việc xây dựng kim tự tháp và ngôi đền mặt trời của mình, ít điều được biết đến về các hoạt động của Neferirkare trong thời kỳ trị vì của ông. Một số sự kiện có niên đại thuộc về năm trị vì đầu tiên và cuối cùng của ông đã được ghi lại trên những mảnh vỡ còn sót lại của tấm bia đá Palermo, một biên niên sử hoàng gia kéo dài từ thời điểm bắt đầu triều đại của Menes thuộc Vương triều thứ nhất cho đến tận khoảng chừng thời kỳ trị vì của Neferirkare. Theo tấm bia đá Palermo, vị pharaon tương lai Neferirkare, mà còn được gọi là Ranefer, kế vị ngai vàng vào ngày tiếp theo sau khi Sahure qua đời, nó diễn ra vào ngày thứ 28 của tháng thứ 9.

Biên niên sử tiếp đó còn ghi lại rằng trong năm đầu tiên làm vua, Neferirkare đã ban tặng đất đai cho những điền trang nông nghiệp phụng sự việc thờ cúng các vị thần Ennead, Linh hồn của Pe và Nekhen cùng với các vị thần của Keraha Đối với Ra và Hathor, ông đã dâng tặng một bàn lễ vật và cung cấp cho nó 210 lễ vật hàng ngày, ông còn ra lệnh xây dựng hai phòng kho và sử dụng những người hầu mới trong ngôi đền chính.
Neferirkare còn ra lệnh "tạo thành hình và mở miệng một bức tượng bằng electrum của [vị thần] Ihy, hộ tống [nó] tới nhà nguyện mrt của Snefru thuộc điện thờ nht của Hathor". Trong giai đoạn sau thuộc triều đại của ông, vào năm của lần kiểm kê gia súc thứ ̀5, Neferirkare đã dựng một bức tượng bằng đồng cho bản thân mình và lắp ghép bốn chiếc thuyền cho Ra và Horus ở trong và xung quanh ngôi đền mặt trời của ông, hai trong số đó được làm bằng đồng.

Bởi vì tấm bia đá Palermo kết thúc xung quanh sự cai trị của Neferirkare, cho nên một số học giả như là Grimal đề xuất rằng nó đã được biên soạn dưới thời trị vì của ông.

Chính quyền
Chỉ có một số ít các hoạt động cụ thể của chính quyền do Neferirkare thực hiện là được biết tới. Một sắc lệnh của ông khắc trên một phiến đá vôi đã được khai quật vào năm 1903 tại Abydos và ngày nay đang nằm tại Bảo tàng Mỹ thuật Boston.Sắc lệnh này miễn cho tất cả những người phụng sự trong một ngôi đền của Khenti-Amentiu không phải đi phu suốt đời hay phải chịu hình phạt tước toàn bộ tài sản cùng sự tự do và buộc phải làm việc trên các cánh đồng hoặc trong một mỏ đá. Sắc lệnh này đã gián tiếp cho thấy rằng việc đóng thuế và đi phu đã được áp đặt lên tất cả mọi người như là một luật lệ chung.

Triều đại của Neferirkare chứng kiến sự lớn mạnh của chính quyền Ai Cập và tầng lớp giáo sĩ, mà đã nắm giữ được nhiều quyền lực hơn các triều đại trước mặc dù nhà vua vẫn còn được coi như là một vị thần sống. Đặc biệt, các chức vụ như tể tướng và quan giám sát các cuộc thám hiểm, vốn là những chức quan cao nhất, đã được mở rộng cho những người không thuộc hoàng gia.
Đi cùng với xu hướng này, những mastaba của các quan đại thần đã bắt đầu trở nên tinh vi hơn, ví dụ như cùng với các nhà nguyện bao gồm nhiều căn phòng và từ giai đoạn giữa cho đến giai đoạn cuối vương triều thứ Năm là những cổng vào lớn với nhiều cột và những phức hợp lăng mộ của gia đình. Cũng vào khoảng thời gian này, các quan đại thần đã bắt đầu ghi lại những bản tự thuật trên các bức tường trong ngôi mộ của họ.

Sự thay đổi của tước hiệu hoàng gia
Triều đại của Neferirkare Kakai còn chứng kiên sự thay đổi quan trọng cuối cùng đối với tước hiệu của các pharaon. Ông là vị pharaon đầu tiên tách rời các tên hiệu nswt-bjtj ("Vua của Thượng và Hạ Ai Cập") và S3-Rˁ ("Con trai của Ra") khỏi tước hiệu hoàng gia. Ông đã kết hợp hai tên hiệu này với hai tên gọi riêng biệt khác nhau: tên prenomen và tên nomen. Tên prenomen hay tên ngai được sử dụng bởi vị tân vương khi ông ta lên ngôi vua, nó được viết trong một đồ hình trực tiếp ngay sau ký tự con ong và cây lách đại diện cho nswt-bjtj. Từ thời đại của Neferirkare trở đi, tên nomen hay tên lúc sinh ra, cũng được viết trong một đồ hình và nằm phía trước nó một cách hệ thống là tên hiệu "Người con trai của Ra", mà được cho là đã được sử dụng đôi lần trước kia.

Thương mại và các hoạt động quân sự
Có ít bằng chứng về các hoạt động quân sự dưới triều đại của Neferirkare. William C. Hayes cho rằng một vài mảnh vỡ của những bức tượng bằng đá vôi miêu tả các tù binh chiến tranh đang quỳ và bị trói được phát hiện trong ngôi đền tang lễ của ông có thể chứng thực cho những cuộc tấn công trừng phạt ở Libya về phía Tây hoặc ở Sinai và Canaan về phía đông dưới triều đại của ông. Nhà sử học về nghệ thuật William Stevenson Smith bình luận rằng những bức tượng như vậy là các chi tiết trang trí thông thường của những ngôi đền hoàng gia và các mastaba, điều này cho thấy rằng chúng có thể không liên quan trực tiếp tới những chiến dịch quân sự thực sự. Những bức tượng tương tự và các bức tượng nhỏ bằng gỗ miêu tả các tù binh đang quỳ đã được phát hiện trong khu phức hợp tang lễ của Neferefre, Djedkare Isesi, Unas, Teti, Pepi I và Pepi II cũng như trong ngôi mộ của tể tướng Senedjemib Mehi.

Các mối quan hệ thương mại với Nubia là điều duy nhất được chứng thực dưới triều đại của Neferirkare. Các bằng chứng khảo cổ học cho điều này đó là những vết dấu niêm phong và ostracon có mang tên của ông được phát hiện trong pháo đài ở Buhen, thuộc khu vực thác nước thứ Hai của sông Nile. Sự tiếp xúc với Byblos nằm ở khu vực ven biển Levant có thể cũng đã diễn ra dưới thời trị vì của Neferirkare, như được đề xuất bởi một chiếc bát duy nhất bằng đá thạch cao tuyết hoa có khắc tên của ông mà được phát hiện tại đó.

Tính cách

Có một điều đáng chú ý về triều đại của Neferirkare đó là có một số lượng đáng kể những ghi chép đương thời còn sót lại đã mô tả ông như là một vị vua nhân từ và tử tế. Khi Rawer, một nhà quý tộc già cả và còn là một triều thần, đã vô tình bị chiếc quyền trượng của nhà vua đụng vào trong một nghi lễ tôn giáo- một tình huống nguy hiểm có thể khiến cho viên đại thần này bị xử tử hoặc bị miễn quan bởi vì Pharaon luôn được coi như một vị thần sống vào thời kỳ Cổ vương quốc- Neferirkare đã nhanh chóng xá tội cho Rawer và ra lệnh không được trừng phạt viên đại thần này vì tai nạn trênTheo đúng cách mà Rawer tuyên bố trong một bản khắc với vẻ biết ơn đến từ ngôi mộ của ông ta ở Giza:

Tương tự như vậy, Neferirkare đã ban cho vị tư tế của Ptah là Ptahshepses một vinh dự chưa từng có đó là được hôn lên chân của ông  thay vì mặt đất trước mặt ông. Và khi viên tể tướng Washptah bị một cơn đột quỵ ngay trong buổi thiết triều, nhà vua đã nhanh chóng triệu tập các quan thái y của hoàng cung để chữa trị cho vị tể tướng đang hấp hối của mình. Khi Weshptah qua đời, Neferirkare được thuật lại là quá đau buồn và đã lui về căn phòng riêng của ông để than khóc cho người bạn đã khuất của mình. Nhà vua đã ra lệnh rằng lễ tẩy uế thân xác của Weshptah phải được tiến hành dưới sự chứng kiến của ông và cho chế tác một chiếc quan tài bằng gỗ mun dành cho vị tể tướng quá cố. Weshptah đã được an táng cùng với những thứ hiến tặng đặc biệt và các nghi thức mà được Neferirkare cho phép. Ghi chép về những việc làm của nhà vua đã được khắc lại trong chính ngôi mộ của Weshptah và đề cao lòng nhân đạo của Neferirkare đối với thần dân của ông.

Các hoạt động xây dựng

Phức hợp Kim tự tháp

Kim tự tháp

Kim tự tháp của Neferirkare Kakai, được người Ai Cập cổ đại biết đến với tên gọi Ba-Neferirkare và được dịch theo nhiều cách khác nhau như "Neferirkare là một Ba" hoặc "Neferirkare lựa chọn hình dáng", nằm tại khu nghĩa trang hoàng gia của Abusir. Nó là kim tự tháp lớn nhất được xây dựng dưới thời vương triều thứ Năm, quy mô của nó gần ngang bằng với Kim tự tháp của Menkaure.

Quá trình xây dựng kim tự tháp này gồm ba giai đoạn: được xây dựng đầu tiên là sáu bậc bằng đá vụn, các đoạn tường bao của chúng được chế tác từ loại đá vôi khai thác tại địa phương, điều này cho thấy rằng công trình trên ban đầu được lên kế hoạch là một kim tự tháp bậc thang, đây là một thiết kế khác thường vào thời điểm đó bởi vì nó đã không được sử dụng từ thời kỳ vương triều thứ 3, khoảng 120 năm trước. Tại thời điểm này, nếu kim tự tháp trên được hoàn thiện thì nó sẽ đạt tới độ cao là .Kế hoạch này sau đó đã được thay đổi bởi một giai đoạn xây dựng thứ hai bằng việc bổ sung để lấp đầy khoảng giữa các bậc nhằm biến đổi công trình trên thành một kim tự tháp thực sự. Vào giai đoạn cuối cùng, các công nhân đã mở rộng kim tự tháp hơn nữa, bổ sung thêm một vòng tường cùng lớp vỏ nhẵn bằng đá granite đỏ. Công trình này chưa bao giờ được hoàn thiện, kể cả sau khi quá trình xây dựng được Nyuserre tiếp tục.
Với chiều dài mỗi cạnh đáy là  kim tự tháp này sẽ đạt tới chiều cao là  một khi nó được hoàn thành. Ngày nay nó chỉ là một đống đổ nát do tình trạng trộm cắp đá lan tràn. Lối vào phần cấu trúc ngầm của kim tự tháp nằm ở cạnh phía bắc của nó. Tại đó, một hành lang đi xuống cùng với một mái tam giác được tạo nên từ các dầm bằng đá vôi dẫn vào phòng chôn cất chính. Không còn mảnh quách vỡ nào của nhà vua được tìm thấy tại đây.

Kim tự tháp của Neferirkare được bao quanh bởi các ngôi mộ và những kim tự tháp nhỏ hơn mà dường như tạo thành một cụm kiến trúc, khu nghĩa trang của gia đình ông. Quần thể này theo như dự định là có thể tiếp cận được từ sông Nile thông qua một con đường đắp và ngôi đền thung lũng gần với con sông. Vào thời điểm Neferirkare qua đời, chỉ có phần móng của cả hai công trình này là mới được đặt và sau này Nyuserre đã đổi hướng con đường đắp đang còn dang dở trên tới kim tự tháp của ông ta.

Ngôi đền tang lễ
Ngôi đền tang lễ còn lâu mới được hoàn thành vào thời điểm Neferirkare qua đời nhưng nó đã được hoàn thành sau này bởi những người con trai của ông là Neferefre và Nyuserre Ini bằng việc sử dụng gạch bùn và gỗ thay vì bằng đá. Một hố chôn giấu các cuộn giấy cói hành chính quan trọng, được biết đến với tên gọi các cuộn giấy cói Abusir, đã được phát hiện tại đây bởi những người khai quật bất hợp pháp vào năm 1893 và sau này là bởi Borchardt vào năm 1903. Các cuộn giấy cói khác cũng đã được phát hiện vào thập niên 70 thông qua một cuộc khai quật của Viện Ai Cập học thuộc Đại học Prague. Sự tồn tại của hố chôn giấu này là do hoàn cảnh lịch sử đặc biệt trong giai đoạn giữa của vương triều thứ Năm.
Bởi vì cả Neferirkare và người kế vị của ông là Neferefre đều đã qua đời trước khi phức hợp kim tự tháp của họ được hoàn thiện, cho nên Nyuserre đã thay đổi bố cục kiến trúc của chúng, ông ta đã đổi hướng con đường đắp dẫn tới kim tự tháp của Neferirkare tới kim tự tháp của mình. Điều này có nghĩa rằng các khu phức hợp tang lễ của Neferefre và Neferirkare đã có phần trở nên tách biệt ở trên cao nguyên Abusir, do đó các tư tế của họ đã phải sống trong những ngôi nhà tạm ngay bên cạnh các căn phòng của ngôi đền, và họ đã cất giữ những ghi chép hành chính ngay tại đó. Trái ngược với điều này, những ghi chép của các ngôi đền khác đã được cất giữ trong những thị trấn kim tự tháp nằm gần với kim tự tháp của Sahure hoặc Nyuserre, ngày nay chúng nằm dưới mực nước ngầm do đó tất cả những cuộn giấy cói này đã biến mất từ lâu.

Các cuộn giấy cói Abusir ghi lại một số chi tiết liên quan đến ngôi đền tang lễ của Neferirkare. Nhà nguyện trung tâm của nó có một hốc tường cùng với 5 bức tượng của nhà vua. Bức tượng nằm ở trung tâm được miêu tả trong các cuộn giấy cói này như là một sự hiện thân của nhà vua cho thần Osiris, trong khi bức tượng đầu và cuối miêu tả ông như là vua của Thượng và Hạ Ai Cập một cách riêng biệt. Ngôi đền này còn bao gồm những phòng kho để chứa lễ vật, tại đó cất giữ nhiều chiếc bình bằng đá mà ngày nay đã bị vỡ. Sau cùng các cuộn giấy cói trên cho biết rằng có 4 chiếc thuyền nằm trong khu phức hợp tang lễ này, hai chiếc được chôn ở phía bắc và phía nam của kim tự tháp, một cái trong số đó đã được Verner phát hiện.Trong thời kỳ Hậu nguyên của Ai Cập (664—332 TCN) ngôi đền tang lễ của Neferirkare đã được sử dụng như là một nghĩa trang thứ hai. Một tấm bia mộ được tạc từ đá calcite màu vàng, mà được Borchardt phát hiện, có mang một dòng chữ bằng tiếng Aram đọc là "Thuộc về Nesneu, con trai của Tapakhnum". Một dòng chữ khác bằng tiếng Aram được tìm thấy trên một khối đá vôi và có niên đại thuộc về thế kỷ thứ 5 TCN đọc là "Mannukinaan con trai của Sewa".

Ngôi đền mặt trời
Theo các nguồn cổ đại, Neferirkare đã xây dựng một ngôi đền mặt trời dành cho thần Ra, nó vẫn chưa được xác định thông qua khảo cổ học. Ngôi đền này được gọi là Setibre, có nghĩa là "Vị trí của trái tim Ra", và theo các nguồn đương thời thì nó là ngôi đền mặt trời lớn nhất được xây dựng dưới thời vương triều thứ Năm. Có khả năng rằng ngôi đền này chỉ được xây bằng gạch bùn cùng với một kế hoạch hoàn thiện bằng đá mà đã không thể bắt đầu vào thời điểm Neferirkare qua đời. Trong hoàn cảnh này, nó sẽ nhanh chóng trở thành một đống đổ nát mà sẽ rất khó để cho các nhà khảo cổ học xác định được vị trí của nó. Mặt khác, nhà Ai Cập học Rainer Stadelmann đề xuất rằng ngôi đền Setibre cũng như ngôi đền mặt trời của Sahure và Userkaf đều là một và cũng chính là công trình mà được quy cho là thuộc về Userkaf ở Abusir.

Trong tất cả các ngôi đền mặt trời được xây dựng dưới thời vương triều thứ Năm, ngôi đền Setibre là ngôi đền được nhắc tới nhiều nhất trong các nguồn cổ đại. Nhờ vào điều này, một số chi tiết về bố cục của nó đã được biết đến: nó có một cột tháp trung tâm lớn, một bệ thờ và các phòng kho, một phòng thuyền được niêm phong có chứa hai chiếc thuyền và một "lễ đường của 'lễ hội Sed'". Những lễ hội tôn giáo chắc chắn đã được tổ chức ở trong các ngôi đền mặt trời, như được chứng thực thông qua các cuộn giấy cói Abusir. Trong trường hợp của ngôi đền Setibre, lễ hội "Đêm tối của Ra" được nói một cách rõ ràng là đã được tổ chức tại đây. Đây là một lễ hội có liên quan tới chuyến hành trình của thần Ra trong đêm tối và kết nối với ý tưởng của sự hồi phục và tái sinh mà vốn là trung tâm của các ngôi đền mặt trời.

Ngôi đền này đóng một vai trò quan trọng trong việc phân bổ những lễ vật thực phẩm mà được mang đến ngôi đền tang lễ của nhà vua mỗi ngày từ nơi đó.Chuyến hành trình này được thực hiện bằng thuyền, điều này ngụ ý rằng ngôi đền Setibre không nằm gần kề với kim tự tháp của Neferirkare. Điều này cũng còn nhấn mạnh địa vị phụ thuộc của nhà vua cùng với sự kính trọng đối với thần Ra, bởi vì các lễ vật đã được chuẩn bị cho vị thần mặt trời và sau đó là cho vị vua đã khuất.

Ngôi đền mặt trời của Userkaf

Dựa trên một nghiên cứu về sự phát triển của từ hạn định tượng hình dành cho "ngôi đền mặt trời", nhà Ai Cập học Werner Kaiser đề xuất rằng Neferirkare đã hoàn thành ngôi đền mặt trời của Userkaf— được biết đến vào thời Ai Cập cổ đại với tên gọi là Nekhenre—trong khoảng thời gian xung quanh lần kiểm kê gia súc thứ 5 dưới triều đại của ông. Quan điểm này được chia sẻ bởi các nhà Ai Cập học và khảo cổ học như Ogden Goelet, Mark Lehner và Herbert Ricke. Trong giả thuyết này, Neferirkare sẽ cung cấp cho ngôi đền Nekhenre cây cột tháp đồ sộ bằng đá vôi và đá granite đỏ của nó.
Verner và nhà Ai Cập học Paule Posener-Kriéger đã chỉ ra hai điều khó khăn liên quan tới giả thuyết này. Đầu tiên, nó sẽ ngụ ý một thời kỳ gián đoạn lâu dài giữa hai giai đoạn trong quá trình xây dựng ngôi đền của Userkaf: gần 25 năm giữa việc xây dựng ngôi đền và cây cột tháp của nó. Thứ hai, họ quan sát thấy rằng cả kim tự tháp và ngôi đền mặt trời của Neferirkare đều chưa hoàn thành vào thời điểm ông qua đời, nó làm dấy lên câu hỏi là tại sao vị vua này lại phải dành sự nỗ lực đặc biệt cho một công trình của Userkaf trong khi công trình của ông vẫn còn nhiều việc quan trọng phải làm để có thể được hoàn thiện. Thay vào đó, Verner đề xuất rằng Sahure mới là người đã hoàn thành ngôi đền Nekhenre.

Giáo phái tang lễ

Giống như các pharaon khác của vương triều thứ Năm, Neferirkare là đối tượng của một giáo phái thờ cúng sau khi ông qua đời. Những con dấu hình trụ lăn thuộc về các tư tế và các nữ tư tế phụng sự trong giáo phái này đã chức thực sự tồn tại của ông trong thời kỳ Cổ vương quốc.
Ví dụ như một con dấu bằng đá steatite màu đen, ngày nay nằm tại bảo tàng Metropolitan có mang dòng chữ "Người tôn thờ của Hathor và nữ tư tế của vị thần rộng lượng Neferirkare, người được yêu dấu của các vị thần".Một vài người trong số đó đã nắm giữ vai trò trong các giáo phái của một vài vị vua, cũng như trong ngôi đền mặt trời của họ.
Lễ vật cho các giáo phái tang lễ của những vị vua đã khuất đã được cung cấp bởi các điền trang nông nghiệp riêng mà được thiết lập dưới triều đại của các vị vua. Chỉ có một vài điền trang của Neferirkare là được biết đến, bao gồm "Điền trang của Kakai", "Mạnh mẽ khi là sức mạnh của Kakai", "Vườn cây của Kakai". "Nekhbet ước mong rằng Kakai sống", "Neferirkare là người yêu dấu của các ennead" và "Lâu đài thuộc về Ba của Neferirkare".

Vết tích về sự tồn tại liên tục của giáo phái tang lễ của Neferirkare sau thời kỳ Cổ Vương quốc là rất hiếm. Hai bức tượng thuộc về một Sekhemhotep nào đó đã được phát hiện ở Giza, một trong số đó được khắc cùng với thực đơn lễ vật Ai Cập cổ đại tiêu chuẩn và theo sau bởi "thuộc về ngôi đền của vị vua Thượng và Hạ Ai Cập, Neferirkare, Đúng với lời nói". Những bức tượng này có niên đại vào giai đoạn đầu của thời kỳ Trung Vương quốc, chúng là bằng chứng khảo cổ học duy nhất mà cho thấy rằng giáo phái tang lễ của Neferirkare vẫn còn tồn tại hoặc đã được phục hồi xung quanh khu vực Abusir vào thời điểm đó, mặc dù chỉ ở một hình thức rất hạn chế.

Chú thích

Tham khảo

Nguồn

Liên kết ngoài

Pharaon Vương triều thứ Năm của Ai Cập


title: Sonia Gandhi

text:
Sonia Gandhi (tên khai sinh là Edvige Antonia Albina Maino; sinh ngày 9 tháng 12 năm 1946) là chính khách Ấn Độ sinh trưởng tại Ý, Chủ tịch Đảng Quốc Đại Ấn Độ (Đảng Quốc Đại) và là goá phụ cựu Thủ tướng Ấn Độ Rajiv Gandhi. Bà từng là Chủ tịch Liên minh Tiến bộ Thống nhất kiểm soát Hạ viện (Lok Sabha) cho đến khi từ chức vào ngày 23 tháng 3 năm 2006. Năm 2004, bà được tạp chí Forbes chọn vào vị trí thứ ba trong danh sách những phụ nữ nhiều quyền lực nhất trên thế giới. Tuy nhiên, năm 2005, bà không còn được Forbes chọn vào danh sách này. Tháng 9 năm 2006, tên của Sonia Gandhi xuất hiện trở lại trong danh sách 100 phụ nữ quyền thế nhất thế giới, lần này bà đứng ở vị trí thứ 13 . Bà trở lại Quốc hội Ấn Độ trong cuộc bầu cử gần đây với 400.000 phiếu cách biệt, đại diện cho Rae Bareilly.

Thiếu thời
Chào đời ở Lusiana, một ngôi làng nhỏ cách Vicenza 50 km, Edvige Antonia Albina Maino là con gái của Stefano và Paola Maino, lớn lên ở Orbassano, một thị trấn kế cận Torino, được nuôi dưỡng trong gia đình là giáo dân Công giáo Rôma và theo học tại một trường Công giáo. Cha của cô là một nhà thầu xây dựng, từng ủng hộ chế độ phát xít, qua đời năm 1983. Mẹ và hai người em gái vẫn sống trong vùng Orbassano.

Năm 1964, cô theo học Anh văn tại một trường ngôn ngữ ở Cambridge. Tại đây cô gặp Rajiv Gandhi, lúc ấy theo học tại Trường Trinity thuộc Đại học Cambridge (Anh). Họ kết hôn năm 1968, sau đó cô đến sống chung nhà với mẹ chồng, Indira Gandhi, khi ấy là Thủ tướng Ấn Độ đương chức.

Lúc đầu, cô không thích thức ăn và trang phục Ấn, và gây bất bình trong công luận khi cho chụp ảnh với bộ váy ngắn. Mãi đến năm 1983, Sonia Gandhi mới nhập quốc tịch Ấn. Rajiv và Sonia có hai người con, Rahul Gandhi (sinh năm 1970) và Priyanka Gandhi (1972).

Mặc dù gia tộc Gandhi dính líu sâu đậm vào chính trường Ấn (Indira Gandhi là con gái của Jawaharlal Nehru, từng là thủ tướng Ấn Độ), Sonia và Rajiv khước từ mọi hoạt động chính trị - Rajiv là phi công cho một hãng hàng không, còn Sonia lo việc nội trợ. Khi Indira bị loại khỏi chức vụ năm 1977 và khi Rajiv tiến vào chính trường năm 1982, Sonia vẫn tiếp tục chăm sóc gia đình và tránh mọi cuộc tiếp xúc với công chúng.

Trong nhiệm kỳ 5 năm của Rajiv Gandhi xảy ra vụ tai tiếng Bofors, trong đó một doanh nhân người Ý, Ottavio Quattrocchi, bị nghi ngờ liên can, là bạn của Sonia Gandhi và từng đến tư dinh của thủ tướng.

Sonia và chính trường Ấn Độ
Sau khi Rajiv Gandhi bị ám sát vào ngày 21 tháng 5 năm 1991, các thành viên của đảng Quốc Đại kêu gọi Sonia tham gia chính trường nhưng bà từ chối, P. V. Narasimha Rao được chọn làm lãnh tụ đảng, và sau đó trở nên thủ tướng. Sau cùng, bà quyết định bước vào chính trường ngay trước cuộc tổng tuyển cử năm 1998, chính thức đảm nhiệm chức vụ chủ tịch đảng Quốc Đại và đắc cử vào quốc hội năm 1999 và trở nên lãnh tụ phe đối lập ở Lok Sabha (Hạ viện) khoá 13.

Trong chiến dịch tranh cử, các đối thủ (thuộc Đảng Bharatiya Janata - BJP) nhấn mạnh đến sinh quán ngoại quốc của bà cũng như việc bà không chịu vào quốc tịch Ấn suốt 15 năm sau khi kết hôn và bà không thông thạo tiếng Hindi, hoặc các ngôn ngữ khác của Ấn Độ, mặc dù bà tự nhận đã "là người Ấn tự trong đáy lòng vào ngày trở nên con dâu của Indira Gandhi". Tháng 5 năm 1999, Sonia đề nghị từ nhiệm khỏi cương vị lãnh đạo đảng Quốc Đại sau khi ba nhà lãnh đạo kỳ cựu của đảng (Sharad Pawar, Purno A. Sangma và Tariq Anwar) đặt vấn đề về quyền tranh cử thủ tướng của bà, vì bà không sinh ra ở Ấn Độ cũng không mang dòng máu Ấn.

Trong cuộc tổng tuyển cử năm 2004, Sonia phát động chiến dịch vận động toàn quốc, du hành khắp nơi trong nước với khẩu hiệu Aam Aadmi (thường dân) đối nghịch với khẩu hiệu "Ấn Độ toả sáng" của Liên minh Dân chủ Dân tộc do BJP lãnh đạo. Sau chiến thắng của đảng Quốc Đại, Sonia được xem là nhân vật có triển vọng nắm giữ chức thủ tướng. Ngày 16 tháng 5, bà được chọn lãnh đạo chính phủ liên hiệp 15 chính đảng gọi là Liên minh Tiến bộ Thống nhất (UPA).

Tuy vậy, quốc hội bị phân hoá trầm trọng, và mặc dù là thành phần lớn nhất trong quốc hội, UPA không thể bảo đảm thế đa số nên phải phụ thuộc vào sự ủng hộ của các đảng cánh tả để thành lập chính phủ. Sau những tranh cãi dữ dội về nguồn gốc nước ngoài của bà, Gandhi từ chối quyền lãnh đạo Đảng Quốc Đại tại Lok Sahba, vị trí cần có để trở thủ tướng Ấn Độ.

Cùng lúc, một số thành viên trong Liên minh Dân chủ Dân tộc - nổi bật là Subramaniam Swamy và Sushma Swaraj - tuyên bố có luận cứ pháp lý để ngăn cản Sonia Gandhi nắm giữ chức vụ thủ tướng, ngay cả tranh cử vào quốc hội, trưng dẫn điều 5 của Luật Quyền Công dân năm 1955. Luận cứ này bị phản bác bởi những người khác, cuối cùng được đem ra trước Tối cao Pháp viện Ấn Độ. Toà Tối cao bác bỏ luận cứ, đồng thời không chấp nhận những cáo buộc cho rằng khi ra tranh cử Gandhi đã man khai về việc tốt nghiệp Đại học Cambridge.

Ngày 18 tháng 5, một ngày trước lễ nhậm chức, trong một động thái chính trị ranh mãnh (theo những người đả kích) hoặc một hành động hợp lẽ (theo những người ủng hộ) nhằm tránh xảy ra một sự phân hoá về ý thức hệ, Sonia đề cử Tiến sĩ Manmohan Singh vào chức vụ thủ tướng. Singh từng là bộ trưởng tài chính trong chính phủ Quốc đại của Rao và được xem là kiến trúc sư trưởng cho những cải cách kinh tế của Ấn Độ tiến hành từ đầu thập niên 1990. Vốn có tiếng là không có tham vọng chính trị, Rao lại có mối quan hệ hữu hảo với Sonia Gandhi, những nhân tố đã giúp đặt ông vào ghế thủ tướng. Sonia vẫn duy trì vị trí lãnh đạo phe đa số và chủ tịch đảng Quốc Đại tại Quốc hội. Những dàn xếp này giúp bà duy trì quyền kiểm soát đảng và đối phó với những tranh chấp trong chính phủ liên hiệp trong khi trao việc điều hành đất nước vào tay Manmohan Singh.

Juyoti Basu, cựu thủ hiến tiểu bang Tây Bengal, có mặt trong buổi họp quyết định nhân sự cho ghế thủ tướng, thuật lại rằng do lo sợ cho tính mạng của mình, Gandhi không muốn nhận chức thủ tướng.

Ngày 23 tháng 3 năm 2006, Sonia Gandhi tuyên bố từ chức khỏi Lok Sabha và Chủ tịch Hội đồng Tư vấn Quốc gia. Tháng 5 năm 2006, bà tái đắc cử từ đơn vị bầu cử Rae Bareilly.

Gia đình
Con trai của Sonia Gandhi, Rahul Gandhi, đắc cử vào Quốc hội năm 2004, nhiều người xem ông đương nhiên là người thừa kế quyền lãnh đạo đảng Quốc dân Đại hội. Mặc dù không ra tranh cử, Priyanka Gandhi-Vadra vẫn thường được nhắc đến bởi các phương tiện truyền thông. Sonia và các con của bà không gần gũi với Maneka Gandhi, goá phụ của Sanjay Gandhi, em trai của Rajiv, và con trai của Sanjay, Varun Gandhi. Hai người này đang là thành viên của đảng Bharatiya Janata.

Tác phẩm
Sonia Gandhi đã viết hai cuốn sách: Rajiv và Thế giới của Rajiv. Bà cũng biên tập quyển Người Con gái của Tự do và Two Alone, Two Together (gồm những bức thư giữa Jawaharlal Nehruj và con gái ông, Indira Gandhi, từ năm 1922 đến 1964).

Xem thêm
 Ấn Độ
 Rajiv Gandhi
 Indira Gandhi
 Gia tộc Nehru-Gandhi

Tham khảo

 S. R. ET AL. BAKSHI (1998) Sonia Gandhi, The President of AICC South Asia Books. ISBN 81-7024-988-0
 Rupa Chaterjee (1999) Sonia Gandhi: The Lady in Shadow Butala. ISBN 81-87277-02-5
 C. Rupa, Rupa Chaterjee (2000) Sonia Mystique South Asia Books. ISBN 81-85870-24-1

Liên kết ngoài

 A historical research By Dr. Subramanian Swamy one of the close source of Gandhi family
 Sonia Gandhi comprehensive website
 Indian National Congress
 Profile by BBC News dated ngày 23 tháng 3 năm 2006
 Sonia Gandhi's biography

Nữ chính khách Ấn Độ
Sonia
Tín hữu Công giáo
Nhân vật còn sống


title: Kỳ Sơn (định hướng)

text:
Kỳ Sơn có thể là một trong số các địa danh sau:

Việt Nam
 Huyện Kỳ Sơn, tỉnh Nghệ An
 Phường Kỳ Sơn, thành phố Hòa Bình, tỉnh Hòa Bình
 Xã Kỳ Sơn, huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng
 Xã Kỳ Sơn, huyện Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh
 Xã Kỳ Sơn, huyện Tân Kỳ, tỉnh Nghệ An
 Huyện cũ Kỳ Sơn thuộc tỉnh Hòa Bình; nay là một phần thành phố Hòa Bình.
 Xã cũ Kỳ Sơn thuộc huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương; nay là một phần xã Đại Sơn cùng huyện.

Trung Quốc
 Huyện Kỳ Sơn trực thuộc địa cấp thị Bảo Kê, tỉnh Thiểm Tây.
 Dãy núi Kỳ Sơn, một dãy núi ở tỉnh Phúc Kiến

Đài Loan
 Khu Kỳ Sơn thuộc thành phố Cao Hùng.

Xem thêm
Sơn Kỳ


title: Alloscirtetica alvarengai

text:
Alloscirtetica alvarengai là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Urban mô tả khoa học năm 1971.

Chú thích

Tham khảo

Alloscirtetica
Động vật được mô tả năm 1971


title: Palaeorhiza callima

text:
Palaeorhiza callima là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Hirashima mô tả khoa học năm 1988.

Chú thích

Tham khảo

Palaeorhiza
Động vật được mô tả năm 1988


title: Aignes

text:
Aignes là một xã thuộc tỉnh Haute-Garonne trong vùng Occitanie tây nam Pháp. Xã nằm trên khu vực có độ cao trung bình 300 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Haute-Garonne


title: Quận Kane, Utah

text:
Quận Kane là một quận thuộc tiểu bang Utah, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở Kanab. Quận được đặt tên theo Thomas L. Kane. Dân số theo điều tra năm 2010 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là 7125 người.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận này có diện tích 10640 km2, trong đó có 310 km2 là diện tích mặt nước.

Các quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Utah

Khu dân cư thành lập năm 1864
Lãnh thổ Utah 1864


title: Attalos III

text:
Attalos III(trong tiếng Hy Lạp: Attalos III) Philometor Euergetes (khoảng 170 TCN - 133 TCN) là vị vua cuối cùng của triều đại Attalos ở Pergamon, cầm quyền từ 138 TCN đến 133 TCN.

Ông là con trai của Eumenes II và Stratonice của Pergamon và cháu trai của Attalus II, người mà ông đã kế vị. Kết hôn với Berenice (?) (Trong Βερενίκη Hy Lạp), họ là cha mẹ của một người con gái, công chúa của Pergamum (người ta cho rằng là một con gái từ khi Attalos III được ghi nhận là chết mà không có người thừa kế để lại), mẹ của một người cũng tên là Berenice (?), kết hôn với Deiotaros I Philoromaios, vua của Galatia.

Attalos III đã dành rất ít thời gian cho việc cai trị Pergamon, ông dành thời gian của mình để nghiên cứu y học, thực vật học, làm vườn, và hoạt động khác. Ông không có con trai hoặc người thừa kế của riêng mình, và yêu cầu của ông là để lại vương quốc của mình cho nước Cộng hoà La Mã. Tiberius Gracchus yêu cầu Kho báu của Pergamon được mở ra cho công chúng La Mã, nhưng viện nguyên lão từ chối điều này.

Không phải tất cả mọi người ở Pergamon chấp nhận sự cai trị của Roma. Aristonikos, người tuyên bố là em trai của Attalos cũng như con trai của Eumenes II, một vị vua trước đó, đã dẫn đầu một cuộc nổi dậy trong các tầng lớp thấp hơn với sự giúp đỡ của Blossius. cuộc nổi dậy này đã bị dập tắt năm 129 TCN, và Pergamon được phân chia giữa Roma, Pontus, và Cappadocia.

Tham khảo

 Hansen, Esther V. (1971). The Attalids of Pergamon. Ithaca, New York: Cornell University Press; London: Cornell University Press Ltd. ISBN 0-8014-0615-3.
 Kosmetatou, Elizabeth (2003) "The Attalids of Pergamon," in Andrew Erskine, ed., A Companion to the Hellenistic World. Oxford: Blackwell: pp. 159–174. ISBN 1-4051-3278-7. text
 Christian Settipani, Les Ancêtres de Charlemagne (France: Éditions Christian, 1989).
 Simon Hornblower and Tony Spawforth, Who's Who (Classical World), pg. 61.

Mất năm 133 TCN
Vua Pergamon
Năm sinh không rõ
Mất thập niên 130 TCN
Năm 133 TCN


title: Ditrigona

text:
Ditrigona là một chi bướm đêm thuộc phân họ Drepaninae.

Chú thích

Tham khảo

Drepanidae


Liên đoàn quốc tế các Hiệp hội các nhà sản xuất phim (tiếng Pháp: Fédération Internationale des Associations de Producteurs de Films, viết tắt là FIAPF; tiếng Anh: International Federation of Film Producers Associations) là một tổ chức quốc tế gồm 31 hiệp hội thành viên từ 25 nước sản xuất các sản phẩm thính thị (audiovisual) hàng đầu. Liên đoàn này được thành lập năm 1933, có trụ sở tại Paris, Pháp.

Liên đoàn đảm nhiệm việc giám sát các Liên hoan phim quốc tế, trong đó có một số liên hoan phim quan trọng nhất thế giới.

Ngoài ra, Liên đoàn cũng giúp các nhà sản xuất phim công thức hóa các hợp đồng và điều phối các hoạt động chính trị trong các lãnh vực chủ yếu sau:

 Quyền tác giả và pháp chế liên quan tới quyền sở hữu trí tuệ
 Buộc tôn trọng pháp chế về quyền sở hữu trí tuệ & chống các hành động sao chép bất hợp pháp
 Triển khai các công nghệ kỹ thuật số và tác động của chúng trên chuỗi giá trị thính thị
 Tiến hành tiêu chuẩn hóa kỹ thuật
 Chỉnh đốn các phương tiện truyền thông
 Các cơ chế tài trợ phim trong khu vực công và tư
 Các vấn đề liên quan tới thương mại

Các hội viên của Liên đoàn
 Asociación General de Productores Cinematográficos (Argentina)
 Instituto Nacional de Cine y Artes Visuales (Argentina)
 Screen Producers Association of Australia (SPAA, Úc)
 Fachverband der Audiovisions und Filmindustrie (Úc)
 Canadian Film and Television Production Association (Canada)
 China Filmmakers Association (Trung quốc)
 Audiovisual Producers' Association (APA, Cộng hòa Séc)
 Danish Film and TV Producers (Đan Mạch)
 Egyptian Chamber of Cinema Industry (Ai Cập)
 Suomen Elokuvatuottajien Keskusliitto (SEK, Phần Lan)
 Spitzenorganisation der Filmwirtschaft e.V. (SPIO, Đức)
 Association of Icelandic Films Producers (Iceland)
 Film Federation of India (Ấn Độ)
 National Film Development Corporation of India (NFDC, (Ấn Độ)
 The Iranian Alliance of Motion Picture Guilds - Khaneh Cinema (Iran)
 Unione Nazionale Produttori Film (ANICA, Ý)
 Motion Picture Producers Association of Japan (Nhật Bản)
 Netherlands Association of Feature Film Producers (Hà Lan)
 Screen Production and Development Association (SPADA, New Zealand)
 Norske Film and TV Produsenters Forening (Na Uy)
 Film Producers Guild of Russia (Nga)
 Motion Picture Producers Association of Korea (Nam Triều Tiên)
 Korean Motion Picture Producers Association (Nam Triều Tiên)
 Korean Film Commission (KOFIC, Nam Triều Tiên)
 Federación de Asociaciones de Produtores Audiovisuales de Espana (Tây Ban Nha)
 Swedish Filmproducers' Associations (Thụy Điển)
 Producers Alliance for Cinema and Television (Vương quốc Anh)
 Independent Film and Television Alliance (Hoa Kỳ)
 Motion Pictures Association ''(Hoa Kỳ)

Các liên hoan phim được FIAPF công nhận

Các liên hoan phim có chiếu phim tranh giải

  Liên hoan phim Berlin
  Liên hoan phim Mar del Plata
  Liên hoan phim Cannes
  Liên hoan phim quốc tế Thượng Hải
  Liên hoan phim quốc tế Moskva
  Liên hoan phim quốc tế Karlovy Vary
  Liên hoan phim quốc tế Locarno
  Liên hoan phim thế giới Montreal
  Liên hoan phim Venezia
  Liên hoan phim quốc tế San Sebastián
  Liên hoan phim quốc tế Tokyo
  Liên hoan phim quốc tế Cairo

Tham khảo

Liên kết ngoài
 FIAPF Official Website
 Directory of FIAPF-accredited film festivals (PDF)

Điện ảnh
Tổ chức quốc tế về Điện ảnh
Tổ chức điện ảnh


title: Acrognophos

text:
Acrognophos là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Các loài
Acrognophos iveni (Erschoff, 1874)

Chú thích

Tham khảo

Acrognophos at funet.fi

Gnophini


title: Dicranomyia pontica

text:
Dicranomyia pontica là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Phyllonorycter fabaceaella

text:
Phyllonorycter fabaceaella là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Loài này có ở Tajikistan.

Ấu trùng ăn Lathyrus species. Chúng có thể ăn lá nơi chúng làm tổ.

Chú thích

Tham khảo

Phyllonorycter


title: Ampedus frontalis

text:
Ampedus frontalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fauvel miêu tả khoa học năm 1904.

Chú thích

Tham khảo

Ampedus


title: Guyane thuộc Pháp

text:
Guyane thuộc Pháp  ( hoặc ;  ) là một tỉnh hải ngoại (tiếng Pháp: département d'outre-mer, viết tắt là DOM) của Pháp, nằm ở góc đông bắc châu Nam Mỹ.

Tiếng Việt vào cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX còn phiên âm xứ này là Nguy Gian và Guy An.

Guyane thuộc Pháp là một vùng hải ngoại của Pháp, một trong 18 vùng của Pháp. Là một thành phần của nước Pháp, Guyane thuộc Pháp là một lãnh thổ thuộc Liên minh châu Âu, và đơn vị tiền tệ hiện nay là euro.

Lịch sử

Guyane thuộc Pháp thuở trước chỉ có thổ dân châu Mỹ sinh sống. Sau khi người Pháp đặt chân đến đây vào thế kỷ XVII thì Guyane được dùng làm nơi lưu đày tội nhân. Chính quyền Pháp xây một hệ thống nhà ngục từ năm 1852 đến năm 1951 ở Guyane để thỏa mãn hai nhu cầu, vừa là một cách biệt giam phạm nhân, vừa là cách đưa dân sang khai phá đất hoang. Con tàu Martinière là tàu chở tù nhân hoạt động đầu thế kỷ 20, đã đưa nhiều phạm nhân trong đó có các chính trị phạm từ Việt Nam đến Guyane .

Cuộc tranh chấp chủ quyền với Brasil vào cuối thế kỷ XIX tạo cơ sở cho một quốc gia mới ra đời ở vùng biên giới chưa phân định. Với thủ đô là Counani, cư dân vùng đó tự xưng là "Cộng hòa Guyane Độc lập" (tiếng Pháp: La République de la Guyane indépendante) và ủng hộ lập trường thân Pháp, chống lại Brasil. Counani tồn tại từ năm 1886 đến 1891 thì bị Brasil sáp nhập sau khi chính phủ Thụy Sĩ đứng làm trung gian hòa giải và phán quyết rằng vùng tranh chấp thuộc chủ quyền Brasil.

Năm 1946, Guyane thuộc Pháp trở thành một tỉnh hải ngoại của Pháp.

Năm 1964, Tổng thống Pháp Charles de Gaulle đã quyết định xây dựng một căn cứ du hành vũ trụ tại Guyane thuộc Pháp. Căn cứ này được dự định sẽ thay thế căn cứ Sahara tại Algeria và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ở Guyane thuộc Pháp. Tỉnh này được đánh giá là địa điểm đặc biệt thích hợp vì nằm gần đường xích đạo và có thể tiếp cận một khu vực đại dương rộng lớn để dùng làm vùng đệm. Trung tâm vũ trụ Guyane, nằm ven bờ biển gần Kourou, đã phát triển đáng kể từ sau những lần phóng tên lửa "Véronique" ban đầu. Trung tâm này nay là một phần của ngành công nghiệp không gian châu Âu và đã có các thành công mang tính thương mại như khi phóng Ariane 4 và Ariane 5.

Phong trào đòi tự trị cho Guyane thuộc Pháp dấy lên vào thập niên 1970 và 1980 nhưng sau nguôi dần.

Địa lý

Mặc dù chia sẻ tương đồng văn hóa với các lãnh thổ nói tiếng Pháp ở Caribe, Guyane thuộc Pháp thường không được xem là một phần của khu vực địa lý này, lý do là vì biển Caribe nằm cách xa Guyane thuộc Pháp hàng trăm km về phía tây, ở sau cung đảo Tiểu Antilles. Tuy nhiên, ranh giới mà người ta định ra cho Caribe đã thay đổi theo thời gian. Về mặt lịch sử, ranh giới của Caribe ở mức độ lớn nhất của nó trong các thế kỷ XVII và XVIII và lúc đó thì Guyane thuộc Pháp nằm ở rìa và trong một số giai đoạn nó có thể được cho là một phần của bản thân Caribe.

Guyane thuộc Pháp nằm giữa 2° và 6° vĩ Bắc, và từ 51° đến 53° kinh Tây. Lãnh thổ này gồm có hai khu vực địa lý chính: một dải duyên hải nơi đa phần cư dân sinh sống, và vùng rừng mưa rậm rạp và gần như không thể tiếp cận dần cao lên đến các đỉnh khiêm tốn của dãy núi Tumuk Humak dọc theo biên giới với Brasil. Đỉnh cao nhất tại Guyane thuộc Pháp là Bellevue de l'Inini ở Maripasoula với cao độ . Các ngọn núi khác bao gồm Mont Machalou (), Pic Coudreau () và Mont St Marcel (), Mont Favard () và Montagne du Mahury ().

Có một số hòn đảo nhỏ nằm gần bờ biển tại Guyane thuộc Pháp, ba hòn đảo Îles du Salut (quần đảo Cứu rỗi) bao gồm đảo Diable, và hòn đảo biệt lập Îles du Connétable nằm xa hơn về phía đông.

Đập thủy điện ở phía bắc của Guyane thuộc Pháp đã hình thành nên một hồ nhân tạo. Guyane thuộc Pháp cũng có nhiều sông, trong đó có sông Waki.

Tính đến năm 2007, rừng mưa Amazone, nằm ở phần xa xôi nhất của tỉnh, được bảo hộ trong khuôn khổ vườn Amazone Guyane, một trong mười vườn quốc gia của Pháp. Diện tích của vườn là  thuộc các xã Camopi, Maripasoula, Papaïchton, Saint-Élie và Saül.

{|
|-
! width="50%" | QuậnSaint-Laurent-du-Maroni!! width="50%" | QuậnCayenne
|- valign="top" |
| align="left" |
 Awala-Yalimapo
 Mana
 Saint-Laurent-du-Maroni
 Apatou
 Grand-Santi
 Papaïchton
 Saül
 Maripasoula
| align="left" |
<ol start=9>
Camopi
Saint-Georges
Ouanary
Régina
Roura
Saint-Élie
Iracoubo
Sinnamary
Kourou
Macouria
Montsinéry-Tonnegrande
Matoury
Cayenne
Remire-Montjoly
|}

Kinh tế

Do là một bộ phận đầy đủ của nước Pháp, Guyane thuộc Pháp là một phần của Liên minh châu Âu và Eurozone; tiền tệ của tỉnh là euro. .gf là tên miền quốc gia (ccTLD) dành cho Guyane thuộc Pháp, song .fr thường được dùng thay thế.

Năm 2008, GDP của Guyane thuộc Pháp theo tỷ giá hối đoái thị trường là US$4,72 tỉ (€3,21 tỉ), trở thành nền kinh tế lớn nhất Guyana, và là nền kinh tế lớn thứ 11 tại Nam Mỹ.

Guyane phụ thuộc nặng vào Chính quốc Pháp trên các lĩnh vực trợ cấp, thương mại và hàng hóa. Các ngành công nghiệp chính là đánh cá (chiếm ba phần tư xuất khẩu), khai thác vàng và gỗ. Ngoài ra, Trung tâm vũ trụ Guyane tại Kourou chiếm 25% tổng GDP và tạo việc làm cho 1.700 người.

Lĩnh vực chế tạo tại Guyane thuộc Pháp rất nhỏ. Nông nghiệp phần lớn vẫn chưa được phát triển và chủ yếu giới hạn tại khu vực gần bờ biển – mía và chuối là hai trong số các cây trồng chính. Du lịch, đặc biệt là du lịch sinh thái, đang được phát triển. Thất nghiệp là một vấn đề lớn của Guyane thuộc Pháp với tỷ lệ khoảng 20% đến 30%.

Năm 2008, GDP bình quân đầu người của Guyane thuộc Pháp theo theo tỷ giá hối đoái thị trường, không theo sức mua tương đương, là US$20.904 (€14.204), cao nhất Nam Mỹ, song chỉ bằng 47% GDP bình quân đầu người của Mẫu quốc Pháp trong năm đó.

Nhân khẩu

Theo ước tính vào tháng 1 năm 2009, dân số Guyane thuộc Pháp là 229.000 người, hầu hết trong số họ sinh sống ở khu vực ven biển và rất đa dạng về sắc tộc. Theo điều tra năm 1999, 54,4% cư dân Guyane thuộc Pháp sinh ra tại Guyane thuộc Pháp, 11,8% sinh ra tại Chính quốc Pháp, 5,2% sinh ra tại các tỉnh Caribe (Guadeloupe và Martinique), và 28,6% sinh ra tại nước ngoài (chủ yếu là Brasil, Suriname, và Haiti).

Ước tính về tỷ lệ thành phần dân tộc tại Guyane thuộc Pháp có sự khác biệt, điều này càng trở nên phức tạp do tỷ lệ người nhập cư lớn (khoảng 20.000, gần 10%). Người Mulatto (hợp chủng giữa người gốc Phi và gốc Pháp) là sắc tộc lớn nhất, mặc dù tỷ lệ chính xác của họ được ước tính khác nhau, tùy thuộc vào việc cộng đồng Haiti khá lớn có được tính gộp vào hay không. Nói chung người Creole được xét đoán chiếm từ 60% đến 70% tổng dân số nếu người Haiti được tính, và chiếm từ 30% đến 50% nếu không tính người Haiti.

Khoảng 14% dân số Guyane thuộc Pháp là người gốc Âu. Phần lớn trong số họ có nguồn gốc Pháp, song cũng có những người gốc Hà Lan, Anh, Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha.

Các cộng đồng gốc Á lớn nhất tại Guyane thuộc Pháp là người Hoa (3,2%, chủ yếu đến từ tỉnh Chiết Giang và người H'Mông (1,5%). Nhóm H'mông là dân tỵ nạn thoát sang đến Thái Lan sau khi cộng sản Pathet Lào giành chính quyền ở Lào năm 1975. Người H'mông được Pháp nhận đưa Guy An định cư và đã trở thành cộng đồng then chốt trong ngành nông nghiệp địa phương.

Guyane thuộc Pháp cũng có các cộng đồng dân cư nhỏ hơn có nguồn gốc từ các đảo tại Caribe, chủ yếu là Saint Lucia cũng như Dominica. Các nhóm gốc Á khác bao gồm người Đông Ấn, người Liban và người Việt.

Các dân tộc sinh sống trong vùng nội địa là người Maroon có nguồn gốc Phi, và người da đỏ. Người Maroon là hậu duệ của những nô lệ gốc Phi đã trốn thoát, sinh sống chủ yếu dọc theo sông Maroni. Các nhóm người Maroon chính là Saramaca, Aucan (hai nhóm này cũng sinh sống tại Suriname), và Boni (Aluku). Các nhóm người da đỏ là người Arawak, người Carib, người Emerillon, người Kali'na, người Palikur, người Wayampi và người Wayana. Đến cuối thập niên 1990, đã có bằng chứng về một nhóm người Wayampi chưa tiếp xúc với thế giới bên ngoài.

Tôn giáo chi phối tại Guyane thuộc Pháp là Công giáo La Mã; người Maroon và một số người da đỏ vẫn duy trì tôn giáo của họ. Người H'Mông tại Guyane thuộc Pháp chủ yếu theo Công giáo do ảnh hưởng của những nhà truyền giáo đã giúp đưa họ đến Guyane thuộc Pháp.

Tổng tỷ suất sinh tại Guyane thuộc Pháp vẫn duy trì ở mức cao và ngày nay lớn hơn đáng kể so với tỷ lệ tại Chính quốc Pháp, và cũng lớn hơn tỷ lệ trung bình của năm tỉnh hải ngoại của Pháp. Nó góp phần lớn vào sự tăng trưởng dân số tại Guyane thuộc Pháp.

Chú thích

Liên kết ngoài

 Người Việt ở Guyana trước giờ G phóng VINASAT-1
 Chùa Một Cột ở Guyane
 Nhà lao An Nam ở Guyane. Kỳ 1: Con cháu các tù nhân biệt xứ . Tuổi Trẻ Online, 25/04/2008.
 Nhà lao An Nam ở Guyane - Kỳ 6: Từ Thái Bình đến Guyane. Tuổi Trẻ Online, 30/04/2008.
 Conseil régional de Guyane  Official website
 Préfecture de Guyane Official website

 US Consular Information Sheet
Khác
 Ethnologue French Guiana page
 Silvolab Guyanae - scientific interest group in French Guiana
 Article on separatism in French Guiana
 About.com French Guiana travel site
 Status of Forests in French Guiana
 French Guiana photo gallery
 French Guiana image gallery
 Photo gallery
 Map of French Guiana
 Officials reports, thesis, scientific papers about French Guiana (en|fr)
 The IRD's database AUBLET2 stores information about botanical specimens collected in the Guianas, mainly in French Guiana

Vùng xa xôi của Liên minh châu Âu
Cựu thuộc địa ở Nam Mỹ
Tỉnh của Pháp
Vùng của Pháp
Liên hiệp Pháp
Tỉnh hải ngoại của Pháp
Cựu thuộc địa của Pháp
Thực dân Pháp tại châu Mỹ
Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Pháp
Caribe Pháp


title: (17721) 1997 XT10

text:
{{DISPLAYTITLE:(17721) 1997 XT10}}

(17721) 1997 XT10 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 10 tháng 12 năm 1997.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 17001–18000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1997
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Retigyra iheringi

text:
Retigyra iheringi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Turbinidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Retigyra


title: Lethrinops albus

text:
Lethrinops albus là một loài cá thuộc họ Cichlidae. Nó là loài đặc hữu của Lake Malawi.

Chú thích

Tham khảo

 Kasembe, J. 2005. Lethrinops albus . 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Lethrinops


title: Deinypena

text:
Deinypena là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Ophiderini


title: Incisura auriformis

text:
Incisura auriformis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Scissurellidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

A
Động vật được mô tả năm 2004


title: Google Chrome

text:
Google Chrome là một trình duyệt web miễn phí, được phát triển và vận hành bởi Google, sử dụng nền tảng V8 engine. Dự án mã nguồn mở đứng sau Google Chrome được biết với tên gọi Chromium.
Phiên bản beta chạy trên Microsoft Windows được phát hành ngày 2 tháng 9 năm 2008 với 43 ngôn ngữ. Với sự ra đời của phiên bản ổn định chính thức 1.0.154.36 vào ngày 11 tháng 12, đã kết thúc giai đoạn thử nghiệm này. Đến tháng 6 năm 2011, trình duyệt này đã trở thành trình duyệt thông dụng thứ ba trên toàn cầu chỉ sau Firefox và Internet Explorer và chiếm khoảng 16,5% thị phần trình duyệt web thế giới. Phiên bản Chrome cho hệ điều hành Mac OS X và Linux được phát hành vào tháng 6 năm 2009.
Ngày 21 tháng 5 năm 2012, Google Chrome chính thức vượt qua Internet Explorer và trở thành trình duyệt phổ biến nhất trên thế giới. , theo thống kê của StatCounter, Chrome đã có một thị phần toàn cầu khoảng 62% của trình duyệt web máy tính để bàn. Nó cũng có 50% thị phần trên tất cả các phiên bản máy tính khác cộng lại, vì nó cũng là trình duyệt phổ biến nhất cho điện thoại thông minh. Thành công của nó dẫn đến việc Google mở rộng thương hiệu "Chrome" trên các sản phẩm khác như Chromecast, Chromebook, Chromebit, Chromebox và Chromebase.

Lịch sử

Trong sáu năm, Giám đốc điều hành của Google Eric Schmidt phản đối sự phát triển của một trình duyệt web độc lập. Ông nói rằng: "Vào thời điểm đó, Google là một công ty nhỏ", và ông đã không muốn đi qua "cuộc chiến trình duyệt khốc liệt". Tuy nhiên, sau khi đồng sáng lập Sergey Brin và Larry Page đã thuê một số nhà phát triển Mozilla Firefox và xây dựng một cuộc trình diễn của Chrome, Schmidt đã thừa nhận rằng: "Nó rất tốt, về cơ bản đã thay đổi suy nghĩ của tôi!"

Công bố
Bản công bố chính thức được ấn định vào ngày 3 tháng 9 năm 2008, và các tính năng cũng như những đột phá của trình duyệt mới này được giải thích trong một cuốn truyện tranh vui của tác giả Scott McCloud, đã được gửi đến các nhà báo các blogger. Những bản sao dành cho châu Âu cũng được chuyển trong thời gian sớm, và một blogger người Đức là Phillip Lenssen tác giả trang Google Blogoscoped sau khi nhận được ngày 1 tháng 9 đã làm một bản scan gồm 38 trang và đăng trên website của blogger này. Cuốn truyện sau đó được Google đăng trên Google Books và trang chủ của Chrome đồng thời được đề cập đến trên blog chính thức của Chrome cùng với chú giải cho việc phát hành sớm.

Phiên bản đầu tiên

Một phiên bản thử nghiệm beta dành cho hệ điều hành Microsoft Windows đã được phát hành vào ngày 2 tháng 9 năm 2008 với 43 ngôn ngữ. Ngay sau khi ra mắt, Google Chrome đã nhanh chóng chiếm lĩnh được gần 1% thị trường trình duyệt. Google cho biết những phiên bản chạy trên các nền tảng khác và các ngôn ngữ khác sẽ sớm được ra mắt.

Ngày 3 tháng 9, một bài tin tức trên trang Slashdot hướng sự quan tâm đến một đoạn trong các điều khoản dịch vụ của phiên bản beta đầu tiên này, dường như thừa nhận Google có bản quyền với mọi nội dung được truyền tải thông qua trình duyệt Chrome. Đoạn câu hỏi được thừa kế từ những điều khoản dịch vụ chung của Google. Trang tin The Register thì khái quát hóa đoạn nội dung đó với câu "Tác quyền của bạn tan thành mây khói" (Your copyright goes up in smoke). Vào cùng ngày, để đáp lại sự chỉ trích này, Google cho biết những ngôn từ được sử dụng trong đó là do mượn từ các sản phẩm khác, và tuyên bố loại bỏ đoạn câu hỏi đó khỏi các điều khoản dịch vụ. Google cũng lưu ý thay đổi này sẽ được "áp dụng với cả những đối tượng người dùng đã tải Google Chrome từ đó trở về trước".

Phiên bản đầu tiên của Google Chrome đã vượt qua được 2 bài kiểm tra Acid1 và Acid2, nhưng không qua được bài kiểm tra Acid3; tuy nhiên, nó lại đạt điểm 78/100, tức là cao hơn cả hai trình duyệt Internet Explorer 7 (14/100) và Firefox 3 (71/100) và chỉ thấp hơn Opera (85/100). Còn khi so sánh với các phiên bản thử nghiệm hoặc beta tương đương của các trình duyệt khác, Chrome có điểm số thấp hơn Firefox (85/100), Opera (91/100), và Safari (100/100), nhưng vẫn cao hơn Internet Explorer (21/100).

Phát triển

Chrome được lắp ráp từ 25 thư viện mã nguồn khác nhau từ Google và các bên thứ ba như Netscape Portable Runtime của Mozilla, Network Security Services, NPAPI (bị loại bỏ ở phiên bản 45), Skia Graphics Engine, SQLite, và một số dự án mã nguồn mở khác. Máy ảo JavaScript V8 được coi là một dự án đủ quan trọng để tách ra (giống như Adobe/MozillaTamarin) và xử lý bởi một nhóm riêng biệt ở Đan Mạch được điều phối bởi Lars Bak tại Aarhus. Theo Google, các triển khai hiện có được thiết kế "cho các chương trình nhỏ, nơi mà hiệu suất và độ tương tác của hệ thống không quan trọng", nhưng những ứng dụng web như Gmail "đang sử dụng đầy đủ tính năng của trình duyệt web nhất khi nói đến các thao tác DOM và JavaScript", và do đó sẽ được hưởng lợi đáng kể từ công cụ JavaScript vì chúng có thể hoạt động nhanh hơn so với ứng dụng khác.

Ban đầu, Chrome dùng công cụ hiển thị WebKit để hiển thị các trang web. Năm 2013, họ chia các thành phần của WebCore để tạo ra Blink engine của riêng mình. Dựa trên WebKit nhưng Blink chỉ sử dụng các thành phần "WebCore" của WebKit và thay thế các thành phần khác do chính mình tự tạo, chẳng hạn như kiến trúc đa quy trình của riêng nó, thay cho việc thực thi thành phần của WebKit.

Chrome được thử nghiệm nội bộ với kiểm thử đơn vị, "tự động kiểm tra UI của tác vụ người dùng theo kịch bản", cũng như kiểm tra bố cục của WebKit (99% Chrome được cho là đã vượt qua bài kiểm), và chống lại các trang web thường truy cập trong chỉ mục của Google trong vòng 20–30 phút.

Google đã tạo Gears cho Chrome, đã thêm nhiều tính năng dành cho các nhà phát triển web thường liên quan đến việc xây dựng các ứng dụng web, có cả hỗ trợ ngoại tuyến. Google đã loại bỏ Gears vì chức năng tương tự đã có sẵn trong chuẩn HTML5.

Vào ngày 11 tháng 1 năm 2011, người quản lý sản phẩm Chrome, Mike Jazayeri, đã thông báo rằng Chrome sẽ loại bỏ codec video H.264 và tiến tới hỗ trợ cho trình phát HTML5 của nó, ông cũng mong muốn mang nhiều codec mở có sẵn trong dự án Chromium vào Google Chrome hơn. Mặc dù vậy, vào ngày 6 tháng 11 năm 2012, Google đã phát hành phiên bản Chrome trên Windows mới, phiên bản này bổ sung codec video H.264 tăng tốc phần cứng. Vào tháng 10 năm 2013, Cisco thông báo rằng họ đã mở nguồn codec H.264 của mình và sẽ trả tất cả các khoản phí cần thiết.

Vào ngày 7 tháng 2 năm 2012, Google đã khởi chạy Google Chrome Beta cho các thiết bị Android 4.0. Trên nhiều thiết bị mới có Android 4.1 trở lên, Chrome là trình duyệt mặc định.

Vào tháng 5 năm 2017, Google đã công bố phiên bản Chrome cho các thiết bị thực tế ảo và thiết bị thực tế tăng cường.

Lịch sử phát hành

Kiểm nghiệm

Việc phát hành đầu tiên của Google Chrome đã thông qua cả hai thử nghiệm về Acid1 và Acid2. Bắt đầu từ phiên bản 4.0, Chrome đã thông qua tất cả các khía cạnh thử nghiệm của Acid3.

Tính năng
Các mục tiêu chính trong thiết kế của Google Chrome là an toàn, tốc độ và ổn định nhưng đơn giản so với các trình duyệt đã có. Bên cạnh cũng có sự thay đổi lớn về giao diện người dùng.. Chrome được biên dịch lại từ 26 thư viện mã nguồn khác nhau lấy từ Google và các bên thứ ba như Netscape.

Bảo mật

Blacklist
Google Chrome tải về theo định kỳ các bản cập nhật của danh sách đen (một cho lừa đảo trực tuyến Phishing và một cho Malware) và cảnh báo người dùng khi họ thăm một trang web độc hại. Dịch vụ này cũng được cung cấp đến người dùng qua một API miễn phí công khai được gọi là "Google Safe Browsing API". Trong tiến trình bảo trì blacklist, Google cũng gửi lưu ý đến chủ nhân của những trang web độc lưu ý đến những phần mềm độc hại trên trang của họ.

Plugin
Các plugin thường cần được chạy với mức độ bảo mật bằng hoặc cao hơn mức bảo mật của trình duyệt. Để giảm khả năng tấn công, plugin được chạy trong các tiến trình riêng biệt được giao tiếp với bộ render, bản thân nó phải chạy với rất ít quyền trong một tiến trình chạy theo tab. Plugin cần phải được điều chỉnh để chạy được với cấu trúc phần mềm trong khi vẫn tuân theo khái niệm quyền ít nhất.

Chrome hỗ trợ Netscape Plugin Application Programming Interface (NPAPI), nhưng không hỗ trợ việc nhúng các Active X. Bên cạnh, Chrome cũng không có một hệ thống phần mở rộng như các file *.xpi không phụ thuộc hệ điều hành nền của Mozilla và do đó các phần mở rộng dựa vào XPI như AdBlock (cũ) và GreaseMonkey không thể chạy được với Chrome.

Lướt web ẩn danh

Có một tính năng duyệt web kín đáo gọi là Chế độ Ẩn danh (Incognito) được cung cấp trong trình duyệt này. Nó ngăn trình duyệt không lưu trữ lại thông tin trong History cũng như cookies từ các trang web đã ghé thăm. Tính năng này tương tự như tính năng lướt web riêng tư đã có trong Internet Explorer 8.

Tốc độ
Chrome sử dụng Máy ảo JavaScript, engine V8 JavaScript, có các tính năng như thế hệ mã năng động, một bộ chạy nền ẩn, và bộ thu dọn dữ liệu dư thừa Máy ảo JavaScript và V8 JavaScript được công nhận là một dự án quan trọng được chia ra (giống như bộ Javascript engine Tamarin của Adobe/Mozilla) và được tiến hành bởi hai nhóm riêng biệt tại Đan Mạch. Mô hình hiện thực đã có được thiết kế "cho các chương trình nhỏ, khi mà sự vận hành và tương tác của hệ thống là không quan trọng" nhưng các ứng dụng web như Gmail "sử dụng các trình duyệt web một cách đầy đủ khi nó sử dụng mô hình DOM và Javascript". Kết quả là bộ engine V8 JavaScript, một bộ chạy nền ẩn, bộ sinh mã tự động, và bộ thu dọn dữ liệu dư thừa. Một số trang web thực hiện các bài kiểm tra điểm chuẩn bằng cách sử dụng công cụ Benchmark SunSpider JavaScript.

Sự ổn định

Đa tiến trình
Nhóm Gears đã công nhận một trình duyệt đa luồng (lưu ý rằng các lỗi xảy ra với các trình duyệt đã tồn tại là sự hiện thực của nó được thừa kế chế độ đơn luồng) và Chrome đã hiện thực khái niệm này với kiến trúc đa tiến trình tương tự với cấu trúc đã được phát triển bởi Opera vào năm 1994, hoặc được hiện thực gần đây bởi Internet Explorer 8. Một tiến trình độc lập được sắp xếp vào mỗi tab hoặc plugin. Nó giúp phòng tránh các tác vụ xung đột lẫn nhau, điều này giúp cho bảo mật và tính ổn định; một người tấn công được vào một ứng dụng thì vẫn không thể chiếm quyền điều khiển của toàn bộ, và thất bại trong một ứng dụng sẽ kết thúc bằng màn hình xanh chết chóc. Phương án này sẽ xác định chính xác tài nguyên sử dụng cho mỗi tiến trình nhưng kết quả là một ít bộ nhớ bị phân mảnh trong mỗi tiến trình và chẳng bao lâu nó sẽ cần cấp phát thêm bộ nhớ.

Quản lý tác vụ
Chrome có một công cụ quản lý tiến trình được gọi là hộp Quản lý tác vụ, ở đó cho phép người dùng thấy trang nào chiếm dụng nhiều bộ nhớ nhất, tải về nhiều byte nhất và sử dụng CPU nhiều nhất (cũng như các plugin chạy trong mỗi tiến trình phân biệt) và cho phép bạn tắt các trang đó.

Hỗ trợ ứng dụng
Một tính năng của trình duyệt Chrome (được xem là một trong những lý do chính để Google tạo ra Chrome) đó là trình duyệt hiển thị ở "chế độ khung cửa sổ ứng dụng" (Application Mode). Nó không chỉ đơn giản làm một việc là dấu thanh định hướng (navigation bar), mà nó còn cho phép các trang web phá vỡ các giới hạn của khung trình duyệt hiện tại. Khung trình duyệt được tự do cho phép người dùng load lại trang, điều hướng hoặc đóng cửa sổ lại, là một điều cực kỳ tai hại đối với một ứng dụng đang chỉnh sửa những nội dung quan trọng. Mặc dù điều này chỉ là một thay đổi nhỏ, nhưng nếu thiếu nó thì có nghĩa là không có cách nào để phòng chống việc mất các dữ liệu chưa lưu lại (mà không có sự đầu tư lớn về các cấu trúc AJAX phức tạp). Các tính năng cần thiết khác như tương tác với màn hình, hỗ trợ các định dạng file và truy xuất cơ sở dữ liệu. Điều này giới hạn trình duyệt Chrome không "đụng chạm gì đến việc người dùng đang làm", và cho phép các ứng dụng web chạy như một phần mềm chạy trên máy thông thường (giống với Mozilla Prism và Fluid).

Giao diện người dùng

Giao diện sử dụng chính gồm một các nút Back (quay lại trang trước), Forward (chuyển tiếp), refresh (nạp lại), Bookmark (quản lý các địa chỉ yêu thích), Go, option (tùy chọn) và nút cancel option (hủy bỏ tùy chọn). Nút tùy chọn tương tự như Safari, trong khi vị trí của nút cấu hình thì tương tự trong Internet Explorer 7 và 8. Nút nhấn minimize, maximize và close được thiết kế theo phong cách của Windows Vista.

Khi cửa sổ trình duyệt Chrome chưa mở rộng tối đa (maximize), các thẻ (tab bar) hiển thị dưới thanh tiêu đề của cửa sổ. Khi mở rộng tối đa, thanh tiêu đề biến mất và được thay thế hoàn toàn bởi các thẻ được đặt ở trên cùng của màn hình. Không giống các trình duyệt khác như Internet Explorer hay Firefox có chế độ toàn màn hình giúp giấu đi toàn bộ các thành phần của hệ điều hành, Chrome chỉ có thể mở rộng tối đa giống như một cửa sổ ứng dụng thông thường. Do đó, thanh task bar, system tray và start menu vẫn chiếm vùng không gian vào mọi lúc, trừ khi nó được cấu hình để tự động ẩn.

Tương tự các phiên bản mới nhất của trình duyệt Firefox và IE cho phép người dùng điều chỉnh toàn bộ kích thước hiển thị của một trang web, Chrome chỉ cho phép thu nhỏ kích thước chữ mà thôi. Do đó, một trang web với độ rộng 800 pixel thì vẫn là 800 pixel rộng khi người dùng thu nhỏ nó lại. Chỉ có chữ hiển thị chịu ảnh hưởng của việc phóng to/thu nhỏ.

Chrome đã thêm phần Gears để thêm các tính năng cho người phát triển mà có thể trở thành chuẩn web mới, cơ bản để xây dựng các ứng dụng web (và hỗ trợ việc offline).

Chrome thay thế trang chủ (homepage) của trình duyệt thành một tab mới được hiển thị với tên New Tab Page. Nó hiển thị các hình thu nhỏ của chín trang web bạn hay ghé thăm nhất cùng các trang bạn hay tìm kiếm, các bookmark gần đây và các tab vừa đóng. Tính năng này xuất hiện lần đầu tiên trong trình duyệt Opera.

Thanh định hướng (Omnibox) là một hộp chứa địa chỉ URL ở đầu mỗi tab, được xây dựng giống thanh định hướng của Opera. Nó bao gồm chức năng autocomplete, nhưng chỉ autocomplete các địa chỉ URL đã được nhập bằng tay trước đó (chứ không hiển thị toàn bộ các link), các gợi ý tìm kiếm (search suggestions), trang được ghé nhiều nhất, các trang nổi tiếng và các từ khóa đã được tìm kiếm trong history. Bộ máy tìm kiếm có thể được chụp bởi trình duyệt khi sử dụng thông qua giao diện người dùng bình thường bằng cách nhấn phím Tab.

Các cửa sổ popup sẽ "nằm trong tab mà từ đó nó đến" và sẽ không hiển thị ra ngoài tab ngoại trừ khi người dùng rê nó ra ngoài. Cửa sổ popup sẽ không chạy trong tiến trình riêng của nó.

Chrome sử dụng bộ máy render WebKit từ nhóm Android. Giống hầu hết các trình duyệt khác, Chrome được kiểm tra nội bộ trước khi phát hành ra ngoài với các bài test đơn vị, "tự động kiểm tra giao diện người dùng và các hành động của người dùng thông qua các đoạn script" và fuzz testing, cũng như các bài test của bộ WebKit (Chrome vượt qua lần test này tới 99%). Trình duyệt mới được kiểm tra một cách tự động qua chục trang trên tổng số hàng ngàn trang web thường được truy xuất theo bộ máy đánhs ố của Google trong vòng 20-30 phút.

Các thanh Tab là thành phần chính của giao diện Chrome và được đưa lên trên cùng của cửa sổ hơn là đặt ở dưới thanh điều khiển (tương tự Opera). Điều thay đổi này tạo nên sự đối lập với các trình duyệt đã tồn tại đều dựa vào cửa sổ chứa tab. Tab (bao gồm cả trạng thái của chúng) cũng có thể di chuyển qua lại với nhau. Mỗi tab có một bộ điều khiển của riêng nó, bao gồm thanh Omnibox.

Mặc định, Chrome không có thanh trạng thái hiển thị giống như các trình duyệt khác hay đặt ở phía dưới cửa sổ. Nhưng, khi con chuột di chuyển trên một đường link, địa chỉ của đường link đó sẽ xuất hiện ở dưới phía dưới bên trái của trình duyệt.

Ngày 3 tháng 4 năm 2013, Google thông báo rằng Chrome sẽ rẽ nhánh thành phần WebCore của WebKit để tạo động cơ bố trí riêng của mình gọi là Blink trên phiên bản Chrome 28 trở đi. Mã nguồn và cấu trúc cơ bản của Blink sẽ được xây dựng trên cấu trúc hiện tại của WebKit, đon giản hóa các dòng mã lệnh từ bộ nguồn Webkit.

Chủ đề
Có từ Google Chrome 3.0, người dùng có thể cài đặt các chủ đề để thay đổi giao diện của trình duyệt. Nhiều chủ đề miễn phí của bên thứ ba được cung cấp trong một thư viện trực tuyến, có thể truy cập thông qua nút "Tải chủ đề" trong mục cài đặt Chrome.

Mối lo ngại theo dõi người dùng
Chrome gửi các thông tin về việc sử dụng cho Google thông qua các cơ chế theo dõi người dùng qua 2 cơ chế: cho phép tùy chỉnh hoặc không cho phép tùy chỉnh.

Một số cơ chế theo dõi có thể được bật/tắt thông qua giao diện cài đặt và thông qua hộp thoại tùy chọn của trình duyệt. Các bản xây dựng không chính thức, như SRWare Iron cố tìm cách loại bỏ các tính năng này hoàn toàn khỏi trình duyệt. Tính năng RLZ cũng không bao gồm trong các trình duyệt nhân Chromium.

Vào tháng 3 năm 2010, Google đã nghĩ ra một phương pháp mới để thu thập số liệu thống kê cài đặt: mã thông báo ID duy nhất đi kèm với Chrome. Hiện mã này chỉ được sử dụng cho kết nối đầu tiên mà Google Update thực hiện cho máy chủ của mình.

Dịch vụ đề xuất tùy chọn được thêm vào trong Google Chrome đã bị chỉ trích nặng nề vì nó cung cấp thông tin được nhập vào Thanh địa chỉ trình duyệt cho các nhà cung cấp dịch vụ/nhà quảng cáo thậm chí trước cả khi người dùng nhấn nút quay lại. Điều này cho phép công cụ tìm kiếm cung cấp các đề xuất URL, nhưng cũng cung cấp cho chính Google thông tin sử dụng web gắn với mỗi địa chỉ IP sử dụng Chrome.

Một số cơ chế lưu vết có thể tùy ý được kích hoạt hoặc vô hiệu hóa thông qua giao diện khi cài đặt và hộp thoại tùy chọn của trình duyệt. Một chương trình phần mềm miễn phí có tên gọi UnChrome cũng có thể xóa thông tin clientID được lưu trên ổ cứng. Những phiên bản không chính thức, như SRWare Iron, cố gắng gỡ bỏ hoàn toàn mọi tính năng lưu vết trên khỏi trình duyệt. Tính năng RLZ cũng không có trong trình duyệt Chromium.

Phản hồi
Nhà báo Matthew Moore của tờ Daily Telegraph nói về đánh giá chung của các nhà phê bình đối với Google Chrome vừa ra đời: "Google Chrome khá hấp dẫn, nhanh, và có một số tính năng mới rất ấn tượng, nhưng có lẽ hiện thời nó chưa phải là mối đe dọa với đối thủ Microsoft".

Microsoft bị cho rằng "đã đánh giá thấp mối đe dọa từ Chrome" đồng thời "tự tin rằng người dùng sẽ ngả theo Internet Explorer 8." Hãng Opera Software thì cho rằng "Chrome sẽ củng cố sức mạnh trên web trong vai trò là nền tảng ứng dụng lớn nhất thế giới". Mozilla cũng phân tích việc đưa Chrome vào thị trường trình duyệt web là "không thực sự đáng ngạc nhiên", và "Chrome không có ý định cạnh tranh với Firefox", và hơn nữa, cũng không làm ảnh hưởng đến quan hệ tài chính giữa Google và Mozilla.

Vào ngày 9 tháng 12 năm 2008, khi Chrome vẫn đang trong giai đoạn beta, văn phòng bảo mật thông tin Liên bang Đức (BSI) đã ra thông báo về cuộc thẩm định đầu tiên của họ đối với Chrome, bày tỏ sự quan ngại đối với những liên kết tải về trên trang Google tiếng Đức, bởi "những phiên bản beta không nên được dùng cho những ứng dụng thường dùng" và các nhà sản xuất trình duyệt nên cung cấp những hướng dẫn thích hợp về việc sử dụng phần mềm tiền phát hành. Tuy nhiên, họ cũng ca ngợi những đóng góp chuyên môn của trình duyệt này đối với việc cải thiện bảo mật trên web.

Những vấn đề liên quan tới việc sử dụng tùy ý và truy vết của Chrome cũng được đề cập trong nhiều phương tiện thông tin khác nhau.

Lỗ hổng bảo mật
Không có lỗ hổng bảo mật trong Chrome đã được khai thác thành công trong ba năm tổ chức Pwn2Own 2009-2011. Tuy nhiên, tại Pwn2Own năm 2012. Chrome lần đầu tiên bị đánh bại, bởi một đội ngũ Pháp, họ đã khai thác lỗ hổng Zero-Day để điều khiển hoàn toàn của một máy tính 64-bit Windows 7 đã update bản vá đầy đủ bằng cách sử dụng một trang web bẫy vượt qua sandbox của Chrome. Nó cũng bị tổn thương hai lần tại của CanSecWest 2.012 Pwnium
Phản ứng chính thức của Google cho các lỗ hổng đã được cung cấp bởi Jason vải thô dệt bằng len dài, chúc mừng các nhà nghiên cứu, ghi nhận, "Chúng tôi cũng tin rằng cả hai đệ trình là tác phẩm nghệ thuật và xứng đáng được chia sẻ và công nhận rộng lớn.

Những vấn đề tương thích
Ngày 11 tháng 12 năm 2008, một bài báo của tạp chí CNET thông báo về những vấn đề không tương thích giữa Chrome và Hotmail, đó là có thể truy cập nhưng không thể viết các email. Theo Harrison Hoffman, đồng sáng lập viên của LiveSide.net, "Đây là vấn đề dường như có thể dễ dàng được sửa chữa và có lẽ không phải là lỗi của Google". Lỗi này đã được sửa trong phiên bản 1.0.154.46.

Xem thêm
 Trình duyệt web
 Internet Explorer
 Mozilla Firefox
 Safari
 Opera
 So sánh các trình duyệt web
 Cốc Cốc
 Chromium (trình duyệt)
 Microsoft Edge

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Google Chrome - tiếng Anh
 Google Chrome - tiếng Việt
 Trang chủ dự án Chromium tại Google Code
 Các tính năng của Google Chrome

Phần mềm
Chrome
Phần mềm cho Windows
Trình duyệt web
Phần mềm miễn phí
Phần mềm năm 2008
Trình duyệt web tự do
Trình duyệt web cho Android
Phần mềm C++
Google Chrome
Phần mềm Google
Trình duyệt web Linux
Trình duyệt web cho Windows


title: Cazilhac, Aude

text:
Cazilhac là một xã của Pháp, nằm ở tỉnh Aude trong vùng Occitanie.

Người dân địa phương trong tiếng Pháp gọi là Cazilhacois.
Xã này thuộc vùng đô thị Carcassonne, cự ly 4 km so với Carcassonne.

Các xã giáp ranh:Cavanac, Palaja và Carcassonne.

Hành chính

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Cazilhac trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Cazilhac


title: Ranong

text:
Ranong () là một thị xã ở phía nam Thái Lan, là thủ phủ tỉnh Ranong và huyện Mueang Ranong.

Thị xã nằm trên toàn bộ tambon Khao Niwet (เขานิเวศน์). Dân số năm 2005 là 16.163 người.

Thị xã nằm ở cửa sông Kraburi, đối diện với thị trấn của Myanmar là Kawthaung (thời người Anh cai trị gọi là Victoria Point).

Đường Phetkasem (Đường Thái Lan 4) chạy qua thị xã. Sân bay Ranong cách thị xã 24 km về phía nam.

Cảng vụ Thái Lan đang quản lý Cảng Ranong, một cảng nằm bên bờ Ấn Độ Dương.

Tham khảo

Tỉnh Ranong


title: Daphnusa ailanti

text:
Daphnusa ailanti là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó là loài đặc hữu của Sulawesi.

Tham khảo

Liên kết ngoài
The Sphingidae of Southeast-Asia

Daphnusa


title: 9392 Cavaillon

text:
9392 Cavaillon (1994 PK7) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 10 tháng 8 năm 1994 bởi E. W. Elst ở Đài thiên văn Nam Âu.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 9392 Cavaillon

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Eric Walter Elst
Thiên thể phát hiện năm 1994


title: Luperus fiorii

text:
Luperus fiorii là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

Luperus


title: Nephrotoma marshalli

text:
Nephrotoma marshalli là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Tham khảo

Nephrotoma


title: Cardiophorus latelimbatus

text:
Cardiophorus latelimbatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Pic mô tả khoa học năm 1905.

Chú thích

Tham khảo

Cardiophorus


title: Doi Lo (huyện)

text:
Doi Lo () là một huyện (‘‘amphoe’’) của tỉnh Chiang Mai ở phía bắc Thái Lan.

Địa lý
Các huyện giáp ranh (từ tây nam theo chiều kim đồng hồ) là Chom Thong, Mae Wang, San Pa Tong of Chiang Mai Province, Pa Sang và Wiang Nong Long của tỉnh Lamphun.

Lịch sử
Tiểu huyện (King Amphoe) được thành lập ngày 1 tháng 4 năm 1995, khi 4 tambon được tách khỏi Chom Thong.

Theo quyết định của chính phủ Thái Lan ngày 15 tháng 5 năm 2007, tất cả 81 tiểu huyện đều được nâng thành huyện. Với việc đăng Công báo hoàng gia ngày 24 tháng 8, quyết định nâng cấp này thành chính thức
.

Hành chính
Huyện này được chia thành 4 phó huyện (tambon), các đơn vị này lại được chia thành 54 làng (muban). Không có khu vực đô thị (thesaban, và 4 Tổ chức hành chính tambon (TAO).

Tham khảo

Liên kết ngoài
amphoe.com

Doi Lo


title: Tetrapedia imitatrix

text:
Tetrapedia imitatrix là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Moure mô tả khoa học năm 1999.

Chú thích

Tham khảo

Tetrapedia
Động vật được mô tả năm 1999


title: Libnotes signaticollis

text:
Libnotes signaticollis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Libnotes
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Bulbophyllum vesiculosum

text:
Bulbophyllum vesiculosum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

vesiculosum]]

V


title: Sienhachenbach

text:
Sienhachenbach là một đô thị thuộc huyện Birkenfeld, trong bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Đô thị Sienhachenbach có diện tích 7,6 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 226 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Birkenfeld


title: Tripteroides sp. No. 2

text:
Tripteroides sp. No. 2 là một loài muỗi trong chi Tripteroides chưa được chính thức đặt tên. Đây là loài đặc hữu của Sabah, Borneo Malaysia. T. sp. No. 2 được đặt trong phân chi Rachionotomyia. Trong giai đoạn ấu trùng, T. sp. No. 2 phát triển trên bình của cây nắp ấm Nepenthes, đặc biệt là N. rajah. Do đó, loài này được xem là một sinh vật sống trong dịch cây nắp ấm.

Tham khảo

 Clarke, C.M. 1997. Nepenthes of Borneo. Natural History Publications (Borneo), Kota Kinabalu, p. 39.

Động vật được mô tả năm 1981


title: Chloroclystis filata

text:
Chloroclystis filata (tên tiếng Anh: Filata Moth) là một loài bướm đêm thuộc họ Geometridae. Nó được tìm thấy ở New Zealand, phía nam miền đông quarter của Úc và trên đảo Norfolk.

Hình ảnh

Tham khảo

Chloroclystis


title: Ướt mi

text:
"Ướt mi" là một ca khúc của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, được sáng tác vào năm 1958 để tặng cho ca sĩ Thanh Thúy khi ông đi xem bà hát tại nhà hàng Mỹ Cảnh, từ năm ông mới 17 tuổi. Tuy bài hát đầu tay của ông là bài "Sương đêm", "Sao chiều" và "Chơi vơi" do ông viết vào năm 1957, nhưng ông đã từng công nhận "Ướt mi" là sáng tác đầu tay thật sự của mình và là tác phẩm đầu tiên chính thức được công bố. Bài hát sau đó đã đưa tên tuổi ông thành danh với giọng ca của nữ ca sĩ Thanh Thúy và đã được nhà xuất bản An Phú phát hành vào ngày 20 tháng 9 năm 1960.

Sáng tác
Năm 1958, khi nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đang đi học, ông đã được nghe tiếng hát của một ca sĩ 16 tuổi tên Thanh Thúy. Tiếng hát đã làm cho ông có suy nghĩ đặc biệt về bà. Một buổi tối, ông cùng với một vài người bạn đến Mỹ Cảnh, một nhà hàng ở Sài Gòn để nghe bà hát. Tại đây, ông được nghe Thanh Thúy hát bài "Giọt mưa thu" của Đặng Thế Phong với cảm xúc mãnh liệt, nhớ về người mẹ ở nhà đang bị bệnh lao phổi, nằm chờ con về trên con hẻm nhỏ. Từ cảm xúc trên, ông đã viết bài "Ướt mi". Toàn bộ bài hát được sáng tác theo nhịp , âm giai La thứ và mang giai điệu valse chậm.

Đón nhận
Sau khi bài hát được viết xong, ông luôn mang theo bên mình bài "Ướt mi" và chờ cơ hội được tặng Thanh Thúy. Trong một lần, ông đã đưa bài "Ướt mi" cho Thanh Thúy và trình bày trong phòng trà. Bài hát này đã đưa tên tuổi ông trở nên thành danh, ngay từ sáng tác đầu tiên ông đã công bố với công chúng. Một thời gian sau, nhà xuất bản An Phú đã mua bản quyền bài "Ướt mi" với số tiền bản quyền lên đến 5000 đồng thời đó. Sau khi mua bản quyền, nhà xuất bản này đã tiến hành ấn hành nhạc tờ. Tiền nhuận bút sau khi được trả thì ông đã tặng lại cho ca sĩ Thanh Thúy để chia sẻ những khó khăn trước mắt.

Bài hát đã được ca sĩ Thanh Thúy trình bày trong các phòng trà đã gây nhiều tiếng vang lớn và thành công cho nhạc sĩ Trịnh Công Sơn về sau này. Ngoài ra, bài hát cũng được ca sĩ Hà Thanh trình bày trên Đài phát thanh Huế. Đầu thập niên 1970, cô đã thu dĩa nhựa bài này với thời lượng hơn 7 phút. Sau này, "Ướt mi" được một số ca sĩ trong nước lẫn hải ngoại trình diễn như Khánh Ly, Họa Mi, Quang Dũng... trình bày.

Về sau, ông còn viết thêm bài "Thương một người" tặng ca sĩ Thanh Thúy. Bài hát đã được nhận nhiều đánh giá ấn tượng từ giới chuyên môn lẫn người nghe. Một bài viết trên trang Nhacxua nhận xét bài hát có những giai điệu chậm, trầm, buồn, kéo dài ít nhiều mang âm hưởng lãng mạn của nhạc tiền chiến rất hợp với tình điệu thẩm mỹ ca từ của bài hát. Nhà phê bình văn học Chu Văn Sơn đã từng nhận xét "Ướt mi" mang những giọt mưa của nó rơi rớt xuống hầu khắp các nhạc phẩm, làm hoen ướt đến từng giai điệu của Trịnh Công Sơn bởi nó là những âm giai thuộc về ngọn nguồn.

Trong văn hóa đại chúng
Sau khi được ca sĩ Thanh Thúy trình bày, bài hát đã trở nên thành công và khiến tác giả thành danh hơn. Theo nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, ông đã từng kể lại rằng, một dàn nhạc giao hưởng ở Nhật Bản đã dùng bài hát "Ướt mi" để trình diễn và thu thanh.

Năm 2022, trong phim Em và Trịnh, diễn viên Nhật Linh đã thủ vai ca sĩ Thanh Thúy và trình diễn bài hát này trong một phân cảnh.

Tham khảo

Chú thích

Tham khảo

Nguồn

Liên kết ngoài
Ướt mi, theo trang của Trịnh Công Sơn
Bài hát đầu tiên

Nhạc Trịnh Công Sơn
Bài hát tình khúc 1954–1975
Bài hát tiếng Việt
Bài hát năm 1958


title: Amphion floridensis

text:
Amphion floridensis (tên tiếng Anh: Nessus sphinx) là một loài sâu bướm bay ban ngày thuộc họ Sphingidae. Nó sống trên khắp miền đông nước Mỹ và Canada và đôi khi thành Mexico, và là một trong những loài bướm bay ban ngày phổ biến trong khu vực, dễ dàng nhận ra bởi hai dải sáng màu vàng trên bụng.

Miêu tả

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
Nessus sphinx  Butterflies và Moths of North America
Amphion floridensis Sphingidae of the Americas

Amphion


title: Quận Carroll, Arkansas

text:
Quận Carroll là một quận thuộc tiểu bang Arkansas, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo Charles Carroll of Carrollton. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số 25.357 người. Quận lỵ đóng ở Berryville và Eureka Springs.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích 1655 km2, trong đó có 23 km2 là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Arkansas

Lãnh thổ Arkansas 1833
Khu dân cư thành lập năm 1833


title: 475 Ocllo

text:
475 Ocllo là một tiểu hành tinh ở vành đai chính và là tiểu hành tinh đi ngang Sao Hỏa. Nó được DeLisle Stewart phát hiện ngày 14.8.1901 ở đài thiên văn College Harvard (Hoa Kỳ) và được đặt theo tên hoàng hậu Ocllo, trong thần thoại Inca.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Orbital simulation from JPL (Java) / Ephemeris

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1901


title: Lespinassière

text:
Lespinassière là một xã của Pháp, nằm ở tỉnh Aude trong vùng Occitanie.

Người dân địa phương trong tiếng Pháp gọi là Lespinassiérois.
Xã này nằm phía nam Montagne noire trong Minervois, Argent-Double

Hành chính

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Lespinassière trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
 Le site de l'association Villages perchés en Montagne Noire

Lespinassière


title: Wiltz (tổng)

text:
Wiltz là một tổng về phía tây bắc của Luxembourg. Thủ phủ là Wiltz. Tổng này có diện tích 264,55 km², và tại thời điểm năm 2005 it has dân số là 12.460. Tổng này bao gồm ten thị trấn:

 Boulaide
 Esch-sur-Sûre
 Eschweiler
 Goesdorf
 Heiderscheid
 Kiischpelt
 Lac de la Haute-Sûre
 Neunhausen
 Wiltz
 Winseler

==Tham khảo==

Tổng của Luxembourg


title: Bidessus perssoni

text:
Bidessus perssoni là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Biström & Nilsson miêu tả khoa học năm 1990.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Bidessus


title: Harzungen

text:
Harzungen là một đô thị ở huyện Nordhausen, trong bang Thüringen, Đức. Đô thị Harzungen có diện tích 3,86 km².

Tham khảo


title: Victodrobia victoriensis

text:
Victodrobia victoriensis là một loài động vật chân bụng thuộc họ Hydrobiidae. Đây là loài đặc hữu của Úc.

Chú thích

Tham khảo
 Ponder, W.F. 1996. Victodrobia victoriensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 7 tháng 8 năm 2007.

Động vật chân bụng Úc
Victodrobia


title: Kefermarkt

text:
Kefermarkt là một đô thị ở huyện Freistadt bang Oberösterreich, nước Áo. Đô thị này có diện tích 516 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2005 là 2095 người.

Tham khảo


title: Psilogramma maxmouldsi

text:
Psilogramma maxmouldsi là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Loài này có ở Queensland.

Chú thích

Tham khảo

Psilogramma
Động vật đặc hữu Úc


title: Oecetis filosa

text:
Oecetis filosa là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Chú thích

Tham khảo

Oecetis


title: Danh sách tập phim Inu Yasha (mùa 1)

text:
Mùa 1 của bộ phim hoạt hình anime InuYasha được phát sóng tại Nhật Bản trên kênh Animax từ ngày 16 tháng 10 năm 2000 tới ngày 21 tháng 5 năm 2001, với nội dung dựa trên bộ manga cùng tên của tác giả Takahashi Rumiko. Anime Inu Yasha được công ty Sunrise sản xuất và được đạo diễn bởi Ikeda Masashi. Cụ thể là, mùa 1 chủ yếu nói về sự xuất hiện của các nhân vật chính: Khuyển Dạ Xoa (Inu Yasha), Nhật Mộ Li (Higurashi Kagome) cùng những người bạn trong nhóm, Cát Cánh (Kikyo), Sát Sinh Hoàn (Sesshomaru) và đặc biệt là nhân vật phản diện Nại Lạc (Nại Lạc) cùng với những bước đầu tiên trong hành trình thu thập các mảnh ngọc Tứ Hồn của Khuyển Dạ Xoa và bạn bè.

Tại Bắc Mỹ, hãng Viz Media, một công ty con của Shogakukan, nắm bản quyền phát hành. Bản anime lồng tiếng Anh của mùa 1 được chiếu trên kênh Cartoon Network từ ngày 31 tháng 8 năm 2002 tới ngày 21 tháng 1 năm 2003, như một phần của chương trình Adult Swim. Các tập Anime Inu Yasha mùa 1 cũng được Viz phát hành trong bộ 9 đĩa DVD vào ngày 7 tháng 9 năm 2004.

Có 3 bài hát chính được dùng trong mùa 1 này:
Bài hát mở đầu Change the World thể hiện bởi V6 (tập 1-27).
Bài hát kết thúc My Will thể hiện bởi Dream (tập 1-20).
Bài hát kết thúc  thể hiện bởi Do As Infinity (tập 21-27).

Danh sách tập

Chú thích

InuYasha
Danh sách tập phim InuYasha