title: Chi Táu

text:
Chi Táu (danh pháp khoa học: Vatica, đồng nghĩa: Pachynocarpus J. D. Hooker; Retinodendron Korthals (1840), không Zenker (1833) [Fossil]; Sunaptea Griffith.) là một chi thực vật trong họ Dầu (Dipterocarpaceae).

Đặc điểm
Cây gỗ của tầng vòm hay tầng thấp, nhựa mủ màu trắng. Vỏ cây màu xám, nhẵn, thường với các khía hình khuyên. Các lá kèm sớm rụng, nhỏ; phiến lá như da, gân lá hình lông chim, các gân tam cấp dạng mắt lưới dễ thấy, mép lá nguyên. Hoa mọc ở nách lá hay đầu cành dạng chùy, thường có lông tơ xòe hình sao. Ống tràng ngắn; các lá đài lợp hẹp, cân đối hay gần cân đối. Cánh hoa màu trắng, thường với nét màu hoa cà, có lưỡi bẹ, lớn, rụng tách biệt. Nhị hoa 15; chỉ nhị không đều, mập; bao phấn hình elipxoit; phần phụ liên kết ngắn, tù. Bầu nhụy hình trứng, có lông tơ; vòi nhụy hình trụ, ngắn; núm nhụy hình đầu hay nón, nhô lên, nguyên hay có răng cưa. Quả kiên hình cầu hay elipxoit, chứa 1- 2 hạt; các múi của đài hoa đều hay không đều, với 2 múi phát triển thành cánh dài.

Các loài
Khoảng 65 loài, phân bố trong khu vực đông và nam Ấn Độ, Campuchia, Indonesia, Lào, Malaysia, Myanma, Philippines, Sri Lanka, Thái Lan, Trung Quốc và Việt Nam.

Danh sách này chỉ là một phần các loài và có thể chưa hoàn chỉnh:

Tham khảo


title: Paduniella amphitrite

text:
Paduniella amphitrite là một loài Trichoptera trong họ Psychomyiidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Paduniella


title: Neuwied

text:
Neuwied () là một thị xã ở về phía bắc của bang Rheinland-Pfalz, huyện lỵ huyện Neuwied. Neuwied nằm ở hữu ngạn của sông Rhine, 12 km về phía tây bắc của Koblenz, trên tuyến đường ray giữa Frankfurt am Main và Köln. Thị xã có 13 phường: Heimbach-Weis, Gladbach, Engers, Oberbieber, Niederbieber, Torney, Segendorf, Altwied, Block, Irlich, Feldkirchen, Heddesdorf, Rodenbach. Phường lớn nhất là Heimbach-Weis với 8000 dân.

Neuwied được lập bới Công tước Frederick Wied năm 1653, gần làng Langendorf.

Kết nghĩa
 Bromley, Vương quốc Anh

Tham khảo

Mittelrhein
Xã và đô thị ở huyện Neuwied


title: Xã của tỉnh Gers

text:
Đây là danh sách 463 xã của tỉnh Gers ở Pháp.

Tham khảo


title: Cung hình

text:
Cung hình (chữ Hán: 宫刑) là một hình phạt thời phong kiến. Theo hình phạt này, đối tượng phạm tội bị cắt và đốt bộ phận sinh dục. Trong lịch sử Trung Hoa, Tư Mã Thiên phải chịu hình phạt cung hình.

Xem thêm
Tùng xẻo
Tru di tam tộc
Voi giày
Tứ mã phân thây

Tham khảo

Hình phạt phong kiến


title: Đường Hiến Tông

text:
Đường Hiến Tông (chữ Hán: 唐憲宗; 17 tháng 3 năm 778 - 14 tháng 2 năm 820), tên thật là Lý Thuần (李純), là vị Hoàng đế thứ 12 hay 14 của nhà Đường trong lịch sử Trung Hoa. Ông trị vì từ năm 805 đến 820, tổng cộng 15 năm.

Ông được đánh giá là một vị Hoàng đế chăm lo triều chính và đã nhận ra mối nguy của phiên trấn nên quyết tâm quét sạch chúng. Quân đội triều đình đã đánh bại nhiều Tiết độ sứ như Lưu Tịch, Lý Kỹ, Dương Huệ Lâm,... trong các năm 806 - 807. Năm 813, Tiết độ sứ Điền Hoằng Chính ở Ngụy Bác đã quy phục triều đình. Thất bại đầu tiên của ông năm 813 trước Vương Thừa Tông nhưng đến năm 817, sau thất bại của Lý Sư Đạo và sự phục tùng của Vương Thừa Tông thì hầu như phần lớn các Tiết độ sứ đều quy thuận triều đình.

Các sử gia sau này nói tới thời kỳ trị vì của ông như là [Nguyên Hòa trung hưng; 元和中興].

Thân thế và cuộc sống ban đầu
Đường Hiến Tông bổn danh Lý Thuần (李淳), chào đời vào năm 778 tại Đông cung, thành Trường An do lúc đó, Hoàng tổ phụ của ông là Đường Đức Tông Lý Quát vẫn còn là Đông cung Hoàng thái tử. Phụ thân ông là Đường Thuận Tông Lý Tụng và mẫu thân là Lương đệ Vương thị. Sang năm 779, Đức Tông lên ngôi rồi đến năm 780, cha ông tức Lý Tụng được phong làm Đông cung Hoàng thái tử, do vậy Lý Thuần mang thân phận Hoàng đích tôn. Trong những năm 784 - 785, Lý Thuần mới khoảng sáu, bảy tuổi có một hôm được gặp Hoàng tổ phụ Đức Tông. Đức Tông ôm ông vào lòng và hỏi:"Tử là ai, sao lại ở gần Trẫm thế?".

Lý Thuần trả lời:"Là đệ tam Thiên tử". Đức Tông ngạc nhiên nhưng vô cùng thích thú và tỏ ra quý mến ông.

Vào tháng 6 ÂL năm Trinh Nguyên thứ tư (788), Hoàng tôn Lý Thuần lúc đó đã 10 tuổi được sách phong tước vị Quảng Lăng Quận vương (广陵郡王). Năm 793, Đức Tông chỉ hôn Quách thị, vốn là con gái của Thăng Bình Công chúa (con gái Đường Đại Tông) với chồng là Quách Ái (con trai Đại tướng Quách Tử Nghi), cho kết hôn với Quảng Lăng Quận vương Lý Thuần nên Quách thị được phong làm Quảng Lăng Quận vương phi.

Năm 804, cha Lý Thuần là Đông cung Hoàng thái tử Lý Tụng bị đột quỵ, dẫn đến mất khả năng nói và đi lại. Khi Đường Đức Tông qua đời vào tháng 2 năm 805, triều đình xảy ra tranh cãi về việc ai là người kế vị, bởi Thái tử Lý Tụng trọng bệnh, không đủ khả năng quản lý triều chính. Một số hoạn quan trong triều không muốn lập Lý Tụng, khi hai đại thần Trịnh Nhân và Vệ Thứ Công vào cung soạn thảo di chiếu, các hoạn quan này lại đề nghị nên để Lý Thuần trực tiếp lên ngôi Hoàng đế, còn Lý Tụng thì sẽ tôn làm Thái thượng hoàng. Nhưng Vệ Thứ Công cho rằng quyết định như vậy có thể làm cho Hoàng tộc xảy ra tranh chấp, nên vẫn quyết định lập Hoàng thái tử Lý Tụng đăng vị, cuối cùng mọi người bằng lòng.

Ngày Giáp Ngọ (tức ngày 26 tháng 2), Thái tử Lý Tụng lên ngôi, tức là Đường Thuận Tông.

Thái tử nhà Đường
Do Thuận Tông Hoàng đế bệnh nặng nên quyền lực trong Hoàng cung thuộc về Ngưu Chiêu dung cùng hoạn quan Lý Trung Ngôn, còn ngoại vụ do Vương Thúc Văn đại nhân quyết định. Chiêu dung Ngưu thị vẫn ngại Quảng Lăng Quận vương Lý Thuần thông minh, quyết đoán sẽ gây trở ngại cho mình nên không muốn lập ông làm Đông cung Hoàng thái tử. Trong triều, Vương Thúc Văn đại nhân cùng một số vị đại thần khác đề xướng cuộc Duy Tân Vĩnh Trinh nhằm cải cách đất nước, trong đó hạn chế quyền lực của hoạn quan. Nhóm Câu Văn Trân, Lưu Quang Kì, Tiết Doanh Trân... lo sợ mất quyền lực bèn tính kế đối phó, trước tiên là lập Lý Thuần chính vị Trữ quân. Họ dâng sớ xin cho triệu Vệ Thứ Công, Lý Trình, Vương Nhai vào điện thảo chiếu lập Hoàng thái tử. Các đại thần soạn tờ chiếu trong đó có bốn chữ: lập đích dĩ trưởng trình lên, Thuận Tông gật đầu. Ngày Quý Tị (26 tháng 5), Lý Thuần được sắc phong làm Hoàng thái tử, đổi tên thành chữ Thuần (純) vốn có cách viết khác với bổn danh Thuần (淳) của ông trước đây.

Vương Thúc Văn cầm quyền thấy Lý Thuần được lập, muốn lôi kéo ông ủng hộ cải cách của mình, bèn phái Lục Chất làm sư phó của ông để xem xét. Nhưng khi Lục Chất nhắc đến việc này, Thái tử tức giận nói:"Phụ hoàng bảo tiên sinh giảng cho ta về kinh nghĩa, sao lại nhắc đến chuyện khác".

Lục Chất sợ hãi lui ra và không dám nhắc đến nữa. Đến mùa hạ năm 805, thế lực của Vương Thúc Văn trong triều suy yếu dần do sự công kích từ phiên trấn bên ngoài và hoạn quan trong cung cấm. Tháng 7, Vương Thúc Văn phải về nhà phụng dưỡng thân mẫu đang lâm bệnh, hoạn quan nhân đó bàn kế hoạch loại bỏ các đại thần thân tín của Thúc Văn và chấm dứt công cuộc cải cách, tiếp sau là đưa Thái tử Lý Thuần lên ngôi. Ngày Ất Mùi 26 tháng 7 ÂL, hoạn quan ép Thuận Tông cho Hoàng thái tử nhiếp chính, thay mặt Thuận Tông yết kiến bá quan ở triều đường. Ngày hôm sau, Lý Thuần đến điện Lân Đức nghe bách quan tấu sự.

Tháng 8, ngày Canh Tí (4 tháng 8), Đường Thuận Tông hạ chiếu nhường ngôi cho Hoàng thái tử Lý Thuần, cải nguyên Vĩnh Trinh, còn mình xưng là Thái thượng hoàng, mẹ Thái tử là Vương thị cải tôn làm Thái thượng hoàng hậu. Ngày Ất Tị (9 tháng 8 ÂL, 5 tháng 9 DL), ông chính thức đăng cơ ở Tuyên Chánh điện, tức là Đường Hiến Tông. Thái thượng hoàng chuyển sang ở Sùng Khánh cung.

Ngay sau khi lên ngôi, Hiến Tông cho bãi chức các đại thần đề xướng Vĩnh Trinh Duy Tân như Vương Thúc Văn, Vương Bái, Hàn Thái, Hàn Diệp, Liễu Tông Nguyên... và đuổi họ ra khỏi triều đình, sau lại bắt Vương Thúc Văn phải tự tử. Vĩnh Trinh Duy Tân chấm dứt. Ngày hôm sau 6 tháng 9 (Bính Ngọ), Công chúa Thăng Bình dâng 50 tì nữ, nhưng Hiến Tông cho rằng Thượng hoàng không thể nhận nên mình cũng không thể nhận rồi trả về.

Cuối năm 805, có ẩn sĩ La Lệnh Tắc từ Trường An đến Phổ Nhuận và nói với Thứ sử Tân châu Lưu Dung rằng La Lệnh Tắc nhận cáo của Thượng hoàng yêu cầu phế truất Hiến Tông lập vua khác. Nhưng không ai nghe theo chỉ dụ này, Lệnh Tắc bị đưa về Trường An và bị đánh đến chết. Ngày 11 tháng 2 năm 806, Thượng hoàng Thuận Tông băng hà.

Làm Hoàng đế

Dẹp Lưu Tịch, Lý Kĩ, Dương Huệ Lâm

Sau khi lên ngôi, Hiến Tông tiến hành phong quan chức trên danh nghĩa cho một số phiên trấn bên ngoài như Điền Quý An ở Ngụy Bác và Vương Sĩ Chân ở Thành Đức làm Đồng bình Chương sự, Lưu Tế ở Lư Long và Lý Sư Cổ ở Bình Lư làm Thị trung. Nắm quyền Tể tướng lúc này là bọn Viên Tư và Đỗ Hoàng Thường và Trịnh Dư Khanh. Trong những ngày đầu trị vì của Hiến Tông, một số Tiết độ sứ như Hàn Toàn Nghĩa ở Hạ Tuy và Sử Y Thận ở Phụng Nghĩa đã vào triều yết Tân Thiên tử để tỏ ý quy phục.

Từ cuối năm 805, Tây Xuyên Tiết độ sứ Vi Cao hoăng, tướng dưới quyền Lưu Tịch tự xưng là Lưu Hậu, đuổi Tiết độ sứ do nhà Đường bổ nhiệm rồi thượng biểu xin phong chức lên triều đình. Do thực lực chưa ổn định nên Hiến Tông chấp nhận công nhận Lưu Tịch, nhưng ngay sau đó Lưu Tịch lại đòi thêm cả đất Đông Xuyên và Sơn Nam Tây Đạo. Không được triều đình chấp thuận, Lưu Tịch đưa quân tấn công vào Đông Xuyên, bao vây Đông Xuyên Tiết độ sứ Lý Khang ở Tử châu. Hiến Tông bấy giờ có ý đánh Thục, triều thần cho rằng đất Thục hiểm trở khó công, duy có Tể tướng Đỗ Hoàng Thường và Lý Cát Phủ khích lệ Hiến Tông xuất quân. Mùa xuân năm 806, lấy Tả Thần Sách hành doanh Tiết độ sứ Cao Sùng Văn dẫn 5000 quân làm tiên phong, Lý Nguyên Dịch dẫn 2000 quân yểm hậu, cùng Sơn Nam Tây Đạo Tiết độ sứ Nghiêm Lệ cùng tiến công Lưu Tịch. Chiến sự nổ ra quyết liệt, ban đầu Lưu Tịch bắt sống được Lý Khang nhưng không lâu sau thì liên tục bại trận, phải bỏ trốn khỏi Tử châu và tập hợp được khoảng 10.000 quân tiếp tục chống trả nhưng vẫn liên tiếp thua trận. Sau đó Lưu Tịch và Lư Văn Nhược mất cả Thành Đô, định bỏ trốn sang Thổ Phiên nhưng bị quân Đường bắt được và giải về kinh và bị diệt môn. Cũng năm 806, ông phong Vương cho các Hoàng tử; lập Chính thất Quách thị (đã hạ sinh Hoàng tử Lý Hựu) làm Quý phi.

Trước đó Hàn Toàn Nghĩa khi vào triều để cháu là Dương Duệ Lâm ở lại Hạ Tuy làm Lưu Hậu. Trong khi đó Đỗ Hoàng Thường lấy cớ Hàn Toàn Nghĩa không có công lớn mà xa xỉ quá độ nên bắt Toàn Nghĩa phải trí sĩ, lấy Lý Diễn lên thay làm Hạ Tuy Tiết độ sứ. Lý Diễn vừa đến thì Dương Huệ Lâm đã đưa binh chống lại. Triều đình quyết định lấy quân ở Hà Đông và Thiên Đức thảo phạt Dương Huệ Lâm. Không lâu sau, Dương Huệ Lâm bị Trương Thừa Kim giết chết ở Hạ châu, gửi thủ cấp về kinh, kết thúc cuộc nổi loạn. Cao Sùng Văn được triều đình phong làm Tiết độ sứ Đông Xuyên. Sau đó Tiết độ sứ Bình Lư Lý Sư Cổ hoăng, Hiến Tông vừa mới tiến hành hai chiến dịch lớn nên muốn cho quân nghỉ ngơi, bèn công nhận em Sư Cổ là Lý Sư Đạo làm Tiết độ sứ Bình Lư.

Tháng 9 năm 807, thấy hai trấn đã bị diệt, Tiết độ sứ Trấn Hải Lý Kĩ lo sợ, bèn xin vào triều yết kiến để tỏ lòng trung thành nhưng lại không thực hiện. Hiến Tông thúc giục không được, bèn quyết định thảo phạt, lấy Lý Nguyên Tố làm Tiết độ sứ mới thảo phạt Lý Kĩ. Lý Kĩ thấy đất Tuyên châu phì nhiêu nên muốn lấy trước, bèn sai quân tướng tiến đánh. Nhưng các tướng này đã hợp nhau làm phản, bắt Lý Kĩ rồi đầu hàng Đường triều. Sau đó Lý Kĩ bị triều đình giết chết. Sau việc này, Tiết độ sứ Sơn Nam Đông Đạo xin cưới một Công chúa trong Hoàng gia và giao trả lại trấn cho triều đình. Hiến Tông gả Công chúa Phổ Ninh cho. Tết năm 808, Hiến Tông đổi tôn hiệu là Duệ Thánh Văn Vũ Hoàng đế.

Tình hình triều chính và ngoại giao
Từ năm 805, vua Bột Hải Khang Vương của vương quốc Bột Hải có các hoạt động thương mại với nhà Đường và cũng thường xuyên cử sứ thần sang nhà Đường. Bột Hải Khang Vương phái em họ là Đại Nhân Tú đi sứ sang nhà Đường để triều cống 4 lần vào các năm 805, 806, 807 và 808. Trong số hàng hóa triều cống của vương quốc Bột Hải luôn có cá voi.

Đầu hạ năm 808, Hiến Tông ra lệnh khuyến khích các đại thần trong triều can gián những điều không đúng của vua hay quan lại triều đình, ai nói đúng sẽ được thăng chức. Các đại thần Ngưu Tăng Nhụ, Hoàng Phủ Thực, Lý Tông Mẫn thẳng thắn chỉ trích nhiều thiếu sót của triều đình mà không kiêng dè. Giám khảo Vi Quán và Dương Ư Lăng đánh giá cao những lời chỉ trích này, dâng trình lên, Hiến Tông bằng lòng. Nhưng Tể tướng Lý Cát Phủ không vừa lòng vì những lời chỉ trích xúc phạm đến mình, bèn đến khóc lóc với Hiến Tông, bảo rằng Hàn Lâm Học sĩ Bùi 垍 và Vương Nhai xung đột với nhau, mà Hoàng Phủ Thực lại là cháu của Vương Nhai nên có thể họ bí mất cấu kết với nhau, chuẩn bị sẵn lời nói để nói trong ngày khảo thí. Hiến Tông bèn giáng chức Vương Nhai làm Đô Quan Viên ngoại lang, tước danh vị Học sĩ, sau đó biếm ra Quắc Châu, nhưng sau cũng dùng lại. Bọn của Ngưu Tăng Nhụ không được xét thăng chức mà cũng không bị phạt, sau họ đến phục vụ cho Tiết độ sứ các nơi. Về sau Lý Cát Phủ và Ngưu Tăng Nhụ được nắm quyền trong triều mà tiếp tục tranh chấp với nhau, Lý Cát Phủ đứng đầu Lý Đảng, Ngưu Tăng Nhụ đứng đầu Ngưu Đảng, sử xưng là Ngưu Lý Đảng tranh.

Bộ tộc Sa Đà vốn nhiều năm phụ thuộc Thổ Phiên, được Thổ Phiên bố trí ở đất Cam Châu. Trong năm 808, do bị Thổ Phiên ngờ vực, tù trưởng Sa Đà là Tận Trung hoảng sợ, bèn quy phục nhà Đường, liền bị Thổ Phiên giết. Con là Chấp Nghi đem 10000 người dân và 3000 quân kị đên Linh châu đầu hàng nhà Đường. Tiết độ sứ Linh Diêm Phạm Hi Triều ra tiếp đón và bố trí chỗ ở cho người Sa Đà. Ban đầu họ định cư tại Sóc Phương sau dời sang Hà Đông. Sa Đà dần phát triển thế lực, đến cuối đời Đường cũng phát triển mạnh mẽ, người Sa Đà đã kiến lập nên ba vương triều thời Ngũ Đại là Hậu Đường, Hậu Tấn và Hậu Hán.

Cùng năm 808 An Nam đô hộ là Trương Chu cho sửa đắp lại thành Đại La ở An Nam đô hộ phủ.

Năm 809, theo thỉnh cầu của Lý Giáng, Hiến Tông lập con trưởng là Đặng vương Lý Ninh do Kỉ Mĩ nhân sinh ra làm Hoàng thái tử. Cuối năm 811, do chán việc Lý Cát Phủ chuyên quyền, Hiến Tông bèn bổ dụng Lý Giáng cùng đảm nhận tướng vị để tạo ra đối trọng với Lý Cát Phủ và rất tín nhiệm Lý Giáng.

Từ năm 809 đến năm 811, vua Bột Hải Định Vương của vương quốc Bột Hải phái con trưởng là Đại Diên Chân cùng chú họ là Đại Nhân Tú đi sứ sang nhà Đường (đời vua Đường Hiến Tông) triều cống 3 lần vào các năm 809, 810 và 811.

Năm 810, vua Tân La Hiến Đức Vương gửi vương tử là Kim Hiến Chương (Kim Heon-jang) đến nhà Đường với vàng bạc và các bức họa Phật giáo vàng để cầu chúc cho nền thái bình vĩnh cửu của hoàng đế Hiến Tông.

Năm 812, Thái tử Lý Ninh hoăng. Hiến Tông sau đó bỏ qua con thứ hai Lý Khoan do cung tần sinh ra để lập con thứ ba Toại vương Lý Hựu, con của Quách Quý phi làm Hoàng thái tử, đổi tên là Lý Hằng. Các đại thần cũng nhân đó dâng sớ xin lập Quách Quý phi làm Hoàng hậu, nhưng Hiến Tông cho rằng Quý phi đã có thế lực lớn bên nhà mẹ (Quý phi là cháu gái của Đại tướng quân Quách Tử Nghi), nếu phong Hậu thì các phu nhân khác sẽ e ngại mà không dám tiếp cận ông, nên vẫn để trống ngôi Hậu đến tận khi qua đời.

Từ năm 812 đến năm 816, vua Bột Hải Hi Vương của vương quốc Bột Hải phái con trai là Đại Diên Tuấn cùng chú họ là Đại Nhân Tú đi sứ sang nhà Đường (đời vua Đường Hiến Tông) triều cống 5 lần vào các năm 812, 813, 814, 815 và 816.

Vua Bột Hải Hi Vương buôn bán tích cực với nhà Đường của Hiến Tông, và nhập về nhiều nét văn hóa và hệ thống tổ chức cai trị của nhà Đường vào vương quốc Bột Hải. Năm 814, Bột Hải Hi Vương đã gửi những bức tượng Phật đến nhà Đường (đời vua Đường Hiến Tông).

Cùng năm 814, Lý Giáng có bệnh xin từ chức, Hiến Tông dời làm Lễ bộ Thượng thư. Có chiếu phong cho Tiết độ sứ Hà Trung Trương Hoằng Tĩnh cùng Tiết độ sứ Hà Đông Vương Ngạc và Thượng thư Hữu thừa Vi Quán Chi đảm nhận tướng vị. Cũng trong năm đó, Tể tướng Lý Cát Phủ qua đời. Năm 816, Hiến Tông phong cho Trung thư Xá nhân Lý Phùng Cát làm Môn hạ Thị lang, Đồng bình Chương sự, và đại thần khác là Vương Nhai đảm nhiệm tướng vị. Cùng năm Vương Thái hậu băng hà, thụy là Trang Hiến Hoàng hậu.

Từ năm 817 đến năm 818, vua Bột Hải Giản Vương của vương quốc Bột Hải phái chú họ là Đại Nhân Tú đi sứ sang nhà Đường (đời vua Đường Hiến Tông) triều cống 2 lần vào các năm 817 và 818.

Năm 818, vua Bột Hải Tuyên Vương của vương quốc Bột Hải lên ngôi thì tập trung nhiều vào việc mở rộng lãnh thổ của vương quốc, và dẫn theo nhiều chiến dịch với kết quả hợp nhất nhiều bộ tộc Mạt Hạt ở phía bắc, trong đó có Thiết Lợi Mạt Hạt, Ngu Lâu Mạt Hạt và Việt Hỷ Mạt Hạt. Từ năm 819 đến năm 820, vua Bột Hải Tuyên Vương phái con trưởng là thế tử Đại Tân Đức làm sứ giả sang nhà Đường (đời vua Đường Hiến Tông) triều cống 2 lần vào năm 819 và 820. Tiểu Cao Câu Ly tại Liêu Đông cũng sáp nhập vào vương quốc Bột Hải của Bột Hải Tuyên Vương vào năm 820. Vua Bột Hải Tuyên Vương cũng ra lệnh mở rộng lãnh thổ về phía nam, tức về phía Tân La. Vương quốc Bột Hải lớn mạnh lên, đe dọa trực tiếp đến vùng đông bắc nhà Đường.

Ở An Nam đô hộ phủ của nhà Đường có Dương Thanh vốn là một hào trưởng bản địa có thế lực, dòng dõi có người đã từng làm thứ sử Hoan Châu (nay thuộc Việt Nam). An Nam đô hộ là Lý Tượng Cổ (tông thất nhà Đường) không thích ông, điều về phủ thành Tống Bình (Hà Nội) làm nha tướng để kiềm chế. Năm 819, nhân được giao 3000 quân đi đánh người Tày, Nùng, Tráng ở Hoàng Động (Tây Bắc Việt Nam ngày nay). Thừa dịp, Dương Thanh cùng con là Dương Chí Liệt và thủ hạ thân tín là Đỗ Sĩ Giao đồng mưu kêu gọi binh sĩ không nên đi đánh người Hoàng Động mà phản lại Lý Tượng Cổ. Được các binh sĩ ủng hộ, Dương Thanh mang quân về đánh chiếm phủ thành Tống Bình, giết chết quan đô hộ Lý Tượng Cổ cùng hàng nghìn thuộc hạ, chiếm Giao Châu. An Nam đô hộ phủ của nhà Đường bị rúng động. Hiến Tông phải vờ tha tội cho Dương Thanh, phong Dương Thanh làm thứ sử Quỳnh Châu (đảo Hải Nam) để điều ông ra khỏi Tống Bình. Nhưng Dương Thanh không mắc mưu đó, quyết giữ thành Tống Bình. Hiến Tông nổi giận, điều quân do Quế Trọng Vũ chỉ huy sang đàn áp, dùng kế li gián để cô lập Dương Thanh. Quế Trọng Vũ tìm cách mua chuộc một số tướng sĩ dưới quyền để cô lập Dương Thanh. Cuối cùng, Quế Trọng Vũ đánh chiếm lại phủ thành Tống Bình đầu năm 820. Dương Thanh cùng con là Dương Chí Trinh bị Quế Trọng Vũ bắt. Dương Chí Trinh bị giết nhưng Dương Thanh đã vượt ngục. Một bộ phận nghĩa quân do Dương Chí Liệt và Đỗ Sĩ Giao rút về Tạc Khẩu (thuộc Yên Mô, Ninh Bình ngày nay) tiếp tục chống cự với quân Đường của Quế Trọng Vũ.

Phiên trấn quy phục

Năm 808, Tiết độ sứ Thành Đức Vương Sĩ Chân hoăng, con là Phó sứ Vương Thừa Tông kế tập ở Thành Đức, Hiến Tông muốn Thừa Tông hứa cắt đất hai châu Đức, Lệ quy về triều đình để đổi lấy sự công nhận của mình. Nhưng sau khi được công nhận, Vương Thừa Tông không chịu cắt đất, Hiến Tông bèn tước quan chức của Vương Thừa Tông rồi cử Thổ Đột Thừa Thôi cầm quân đánh diệt. Trong khi đó Điền Quý An ở trấn Ngụy Bác cũng ủng hộ Vương Thừa Tông, dự định hai trấn liên quân cùng kháng triều đình.

Cũng năm 809, Ngô Thiếu Thành ở Trấn Hoài Tây hoăng, tướng Ngô Thiếu Dương sát con Thiếu Thành là Thiếu Khanh, tự xưng là Chương Nghĩa Lưu Hậu. Hiến Tông cho rằng Chương Nghĩa dễ đánh diệt hơn Thành Đức, nhưng mình đã trót dùng quân đánh Thành Đức nên chỉ đành tiếc nuối mà thôi, sau đó phong Thiếu Dương làm Hoài Tây Lưu Hậu. Sang năm 810, quân Đường có thắng có thua nhưng không thể tận diệt được Vương Thừa Tông, Tiết độ sứ Lư Tòng ở Chiêu nghĩa cũng cử quân đến giúp Vương Thừa Tông. Tướng Đường là Ô Trọng Dận lừa bắt được Lư Tòng rồi giải về kinh sư. Hiến Tông cảm kích công ấy, muốn cho Ô Trọng Dận làm Tiết độ sứ mới ở Chiêu Nghĩa, nhưng sau nghe lời Lý Giáng nên thôi. Mùa thu năm đó, Vương Thừa Tông sai người đến kinh trần tình và đổ tội cho Lư Tòng li gián mình với triều đình, Hiến Tông do thấy chiến dịch chống Vương Thừa Tông không có kết quả nên đồng ý công nhận Thừa Tông làm Lưu Hậu.

Sau chiến dịch này, Tiết độ sứ Nghĩa Vũ Trương Mậu Chiêu hoăng, con là Trương Hiếu Trung lên nắm quyền nhưng sợ triều đình tấn công, bèn dâng biểu trả lại trấn. Hiến Tông cử Nhâm Địch Giản đến Nghĩa Vũ thay thế. Tuy nhiên binh lính ở Nghĩa Vũ lại nổi dậy làm loạn, bắt gian Nhâm Địch Giản. Tuy nhiên về sau một nhóm binh sĩ khác giải thoát cho ông ta. Từ đó trấn Nghĩa Vũ lại thuộc tầm kiểm soát của triều đình.

Năm 812, Tiết độ sứ Ngụy Bác Điền Quý An hoăng. Con là Phó sứ Điền Hoài Gián mới 11 tuổi lên kế tục. Sau đó, binh sĩ ở Ngụy Bác tiến hành binh biến, lật đổ Điền Hoài Gián, đưa Điền Hưng lên nắm quyền. Theo đề nghị của Lý Giáng, Hiến Tông quyết định công nhận Điền Hưng là Tiết độ sứ Ngụy Bác, đổi tên là Điền Hoằng Chính, đồng thời cũng cử Bùi Độ đến Ngụy Bác đem 500.000 tiền thưởng cho quân sĩ để họ không xúi giục Điền Hoằng Chính phản lại triều đình. Từ đó đến sau khi Hiến Tông qua đời, trấn Ngụy Bác quy phục nhà Đường

Cũng năm đó, quân Thổ Phiên kéo sang cướp phá Kính châu. Để phòng chống sự xâm lăng của Thổ Phiên, Hiến Tông quyết định tăng thêm thế lực cho các đội quân Thần Sách ở Kinh Tây, Kinh Bắc. Hoạn quan do ngày càng được tin tưởng đã trở nên lộng quyền hơn, và gây ra nhiều cuộc đảo chính trong cung đình về sau. Quan lại nhà Đường cũng cho xây Nguyệt Thành ở Sóc Phương để phòng bị Thổ Phiên cướp phá, từ đó Sóc Phương được bảo vệ vững chắc.

Năm 814, Hiến Tông phong cho hoạn quan người Tân La là Vương Xương Hà (người đại diện cho Vương Hiền phi - 王贤妃 của Hiến Tông cho các thương đoàn ở nhà Đường vay vốn làm ăn mà kiếm lãi) làm Tiết độ sứ tỉnh Giang Tô. cùng năm 814, Ngô Thiếu Dương hoăng, con là Ngô Nguyên Tế được lên kế tập, Hiến Tông không đồng ý công nhận. Do đó sang năm 815, Ngô Nguyên Tế đem quân tấn công các trấn khác để gây áp lực lên triều đình. Hiến Tông lệnh tước quan chức của Nguyên Tế rồi cử binh thảo phạt. Hai Tiết độ sứ Lý Sư Đạo và Vương Thừa Tông dâng biểu xin Hiến Tông tha tội cho Ngô Nguyên Tế nhưng ông không theo. Quân triều đình được Điền Hoằng Chính hỗ trợ, giành lợi thế trước quân Hoài Tây. Lý Sư Đạo bèn cử 2000 quân đến Thọ Xuân bề ngoài là hỗ trợ quân triều đình nhưng bên trong ngầm giúp Ngô Nguyên Tế. Đồng thời, Sư Đạo sai sát thủ đến cướp phá các đoàn chuyển vận lương thực dùng trong quân đội của nhà Đường. Sau đó thấy tình hình chiến sự bất lợi, Lý Sư Đạo lập kế ám sát Tể tướng Đỗ Nguyên Hoành và Bùi Độ, người chủ ý tiêu diệt phiên trấn rồi lại dâng biểu xin vua bãi binh. Cuối cùng Đỗ Nguyên Hoành bị các thích khách của Lý Sư Đạo do Yeom Mun (người Tân La) dẫn đầu giết chết nhưng Bùi Độ may mắn thoát được. Hiến Tông bị kinh động một phen, cũng hạ lệnh các Tể tướng khi vào triều đều được phép đem theo kị sĩ bảo vệ, nhưng các đại thần vẫn lo sợ. Hiến Tông lại nghi ngờ Vương Thừa Tông chủ mưu việc này nên quyết định thảo cả phạt Thành Đức, đồng thời cũng quyết định cho Bùi Độ làm Tể tướng. Về sau Hiến Tông mới biết chủ mưu thực sự là Lý Sư Đạo, nhưng do đã cử binh thảo phạt Thành Đức và Hoài Tây nên ông không còn binh mã trong tay để chống Lý Sư Đạo.

Ở mặt trận Thành Đức và Hoài Tây, quân Đường có thắng nhiều trận nhưng không thể giành được ưu thế hoàn toàn và không thể trừ dứt được hai trấn. Đến năm 817, thấy việc thảo phạt các trấn đã lâu không giành thắng lợi, Hiến Tông theo đề nghị của Lý Phùng Cát, chỉ tập trung đánh vào Hoài Tây trước rồi sau mới đánh các trấn khác. Bùi Độ thỉnh cầu ra trận đốc chiến, Hiến Tông chuẩn y. Cuối năm 817, Tiết độ sứ Đường Tùy Đặng là Lý Tố hợp quân với triều đình tấn công bất ngờ vào lực lượng của Ngô Nguyên Tế ở Thái châu. Nguyên Tế bị bắt và bị đưa về Trường an hành quyết.

Thấy Ngô Nguyên Tế bị diệt, Vương Thừa Tông và Lý Sư Đạo cực kì sợ hãi. Sang năm 818, Vương Thừa Tông để nghị gửi con mình đến Trường An làm con tin, cắt đất hai châu Đức Lệ quy về triều đình. Hiến Tông ra lệnh xá tội cho Vương Thừa Tông. Lý Sư Đạo cũng hứa cắt đất ba châu Nghi, Mật, Hải và gửi con tin nhưng sau đó Sư Đạo nuốt lời hứa. Do vậy Hiến Tông cử quân thảo phạt trấn Bình Lư. Lý Quang Nhan được bố trí ở Nghĩa Thành để chuẩn bị thảo phạt. Chiến sự nổ ra quyết liệt, quân Đường giành thắng lợi rất nhiều trận. Trước đó, Tể tướng Đỗ Nguyên Hoành từng lâp ra đội Vũ Ninh quân do Vương Trí Hưng chỉ huy tiến hành đàn áp Lý Sư Đạo. Trong quân đội Vũ Ninh quân đàn áp Lý Sư Đạo có ba thương nhân Tân La cùng tham gia và giành được nhiều thành tích trên chiến trường là Trương Bảo Cao, Trịnh Niên và Thôi Võ Xương. Trương Bảo Cao, Trịnh Niên và Thôi Võ Xương từng đột phá được vòng vây của Lý Sư Đạo ở kênh Đại Vận Hà rồi chuyển gạo đến Trường An thành công, cứu được tướng Vương Trí Hưng của Vũ Ninh quân khi vị tướng này đang bị Lý Sư Đạo bắt giữ. Vương Trí Hưng được Hiến Tông phong làm Tiết độ sứ tỉnh Giang Tô thay cho hoạn quan người Tân La là Vương Xương Hà. Trương Bảo Cao, Trịnh Niên và Thôi Võ Xương đều được Hiến Tông phong làm Thiếu tướng quân của Vũ Ninh quân dưới quyền Vương Trí Hưng. Hiến Tông gửi thư yêu cầu vua Tân La Hiến Đức vương phái quân sang giúp nhà Đường dẹp Lý Sư Đạo. Liên quân Đường-Tân La cùng tấn công quân đội của Lý Sư Đạo.

Đến năm 819, Lý Sư Đạo nghi ngờ tướng dưới quyền là Lưu Ngộ, âm mưu giết đi. Lưu Ngộ biết được, bèn quyết định phản lại Lý Sư Đạo, bất ngờ đưa quân tấn công Lý Sư Đạo ở Vận châu và giết Lý Sư Đạo cùng con trai ông ta, gửi đầu về Trường An. Sau thất bại của Lý Sư Đạo, Hiến Tông chia nhỏ trấn Bình Lư làm ba phần để dễ dàng khống chế, Lưu Ngộ được phong làm Tiết độ sứ Nghĩa Thành. Nạn phiên trấn tạm thời được dẹp yên. Thấy người Tân La Trương Bảo Cao có công không nhỏ trong việc đánh dẹp Lý Sư Đạo nên Hiến Tông ban thánh chỉ phong Trương Bảo Cao làm Đại tướng Vũ Ninh quân nhưng Trương Bảo Cao đã từ chối mà quay về làm thương nhân (sau này Trương Bảo Cao tích cực làm thương mại, dẹp hải tặc ở bờ biển tây nam Tân La, mở ra mạng lưới mậu dịch trên biển giữa nhà Đường, Tân La và Nhật Bản).

Lạm dụng thuốc tiên, bất đắc kì tử

Sau khi dẹp được phiên trấn, Hiến Tông Hoàng đế sinh ra dâm dật, kiêu căng và xa xỉ. Các đại thần Hoàng Phủ Bác và Trình Dị hiểu điều đó nên tăng tiền trong ngân khố vào việc chi tiêu trong Hoàng cung, do đó được Hiến Tông sủng tín. Hoàng Phủ Bác và Trình Dị được thăng dần đến Tể tướng. Các Tể tướng khác như Bùi Độ, Thôi Quần nhiều lần can ngăn, nhưng ông không nghe. Bùi Độ chán nản muốn từ quan nhưng lại không được. Sau đó Hiến Tông nghe lời Bác và Dị, đuổi hai vị Tể tướng khỏi kinh đô Trường An.

Hiến Tông lại tin vào thần tiên ma thuật và mong được trường sinh bất lão, bèn hạ chiếu triệu tập phương sĩ trong thiên hạ đến Trường An luyện đan cho mình. Hoàng Phủ Bác tiến cử yêu đạo Liễu Bí. Hiến Tông bố trí cho Liễu Bí ở Hưng Đường cung để luyện đan.

Đầu năm 819, do tin lời đồn có cốt Phật ở một ngôi chùa tại Phụng Thiên, Hiến Tông sai rước hộp xương cốt về và bảo các đại thần phải quỳ lạy và quyên tiền đóng góp cho việc xây đền thờ cho hộp xương cốt đó. Đại thần Hàn Dũ lên tiếng can ngăn, Hiến Tông cả giận bèn hạ lệnh xử tử nhưng may được Tể tướng Bùi Độ và Thôi Quần hết sức kêu xin, Hiến Tông mới tha cho song lại giáng Hàn Dũ làm Thứ sử Triều Châu. Cùng năm, Hiến Tông theo thỉnh cầu của quần thần, xưng tôn hiệu Nguyên Hòa Thánh Văn Thần Vũ Pháp Thiên Ứng Đạo Hoàng đế.

Do lạm dụng quá nhiều đơn dược của Liễu Bí (đạo sĩ do Hoàng Phủ Bác tiến cử) nên Hiến Tông hay khát nước và tính tình trở nên khắc nghiệt, các hoạn quan bị ông đối xử tàn bạo, cho dù chỉ phạm lỗi nhỏ cũng có thể bị giết, nên khiến đám hoạn quan rất bất an. Ngày Canh Tí (14 tháng 2 năm 820), Hiến Tông đột ngột chết tại Trung Hòa điện, thọ 42 tuổi. Nguyên nhân cái chết của ông được cho là do hoạn quan Trần Hoằng Chí (陳弘志) hạ độc.

Tả Trung úy Thổ Đột Thừa Thôi âm mưu hạ bệ Thái tử Lý Hằng để lập Lễ vương Lý Uẩn lên ngôi. Các hoạn quan Mã Tiến Đàm, Lưu Thừa Giai, Vương Thủ Trừng hợp sức đánh bại Thừa Thôi và giết Lễ vương Uẩn. Ngày Bính Ngọ (20 tháng 2), Thái tử Hằng tức vị, tức là Đường Mục Tông.. Về sau đến năm 846, Hoàng tử thứ 10 của Hiến Tông là Lý Thầm lên ngôi (Đường Tuyên Tông). Tuyên Tông nghi ngờ cái chết của Phụ hoàng Hiến Tông có sự nhúng tay của Quách Quý phi cùng con trai bà là Đường Mục Tông, nhưng không có bằng chứng xác thực để chứng minh.

Ông được dâng thụy hiệu là Thánh Thần Chương Vũ Hiếu Hoàng đế (聖神章武孝皇帝), an táng tại Cảnh lăng (景陵). Năm Đại Trung thứ 3 (849), ông được cải thụy hiệu đầy đủ là Chiêu Văn Chương Vũ Đại Thánh Chí Thần Hiếu Hoàng đế (昭文章武大聖至神孝皇帝).

Gia đình
 Thân phụ: Đường Thuận Tông Lý Tụng.
 Thân mẫu: Trang Hiến Hoàng hậu Vương thị (莊憲皇后王氏, 753 - 816), nguyên quán ở Lang Tà quận (琅邪郡), nay là huyện Lâm Nghi, tỉnh Sơn Đông, con gái của Vương Tử Nhan (王子颜).

Hậu phi
 Ý An Hoàng hậu Quách thị (懿安皇后郭氏, ? - 851), là cháu gái danh thần Quách Tử Nghi, con gái Phò mã Quách Ái (郭曖) và Thăng Bình Công chúa (昇平公主) - con gái của Đường Đại Tông. So với Hiến Tông, bà thuộc vai vế là biểu cô (表姑). Tuy được cưới làm Chính thê nhưng khi đăng cơ, Đường Hiến Tông chỉ phong bà làm Quý phi, do lo sợ gia thế của bà. Sinh hạ Đường Mục Tông Lý Hằng và Kỳ Dương Trang Thục Công chúa.
 Hiếu Minh Hoàng hậu Trịnh thị (孝明皇后鄭氏, ? - 865), người Đan Dương, vốn là thiếp của Trấn Hải Tiết độ sứ Lý Kĩ (李錡). Sinh hạ Đường Tuyên Tông Lý Thục.
 Vương Hiền phi (王贤妃).
 Hà Chiêu nghi (何昭仪).
 Hứa Thái nghi (许太仪).
 Mạnh Tiệp dư (孟婕妤).
 Kỷ Mỹ nhân (紀美人).
 Quách Tài nhân (郭才人).
 Triệu Cung nhân (赵宫人).
 Đỗ Cung nhân (杜宫人).
 Đỗ Thu Nương (杜秋娘), hay Đỗ Trọng Dương (杜仲阳), cũng là thiếp của Lý Kĩ, sau khi Lý Kĩ chết thì bị nạp vào cung giống như Hiếu Minh Hoàng hậu Trịnh thị.

Hoàng tử
 Bình Nguyên Quận vương → Đặng vương → Hoàng thái tử → Huệ Chiêu Thái tử Lý Ninh [惠昭太子李寧; 793 - 812], mẹ Kỷ Mỹ nhân.
 Đồng An Quận vương → Lễ vương Lý Uẩn [澧王李恽; ? - 820], bổn danh Lý Khoan (李寬).
 Toại vương → Đường Mục Tông Lý Hằng, mẹ Quách quý phi.
 Bành Thành Quận vương → Thâm vương Lý Tông [深王李悰], bổn danh Lý Sát (李察).
 Cao Mật Quận vương → Dương vương Lý Hãn [洋王李忻; 801 - 828], bổn danh Lý Hoàn (李寰).
 Văn An Quận vương → Giáng vương Lý Ngộ [絳王李悟; ? - 827], bổn danh Lý Liêu (李寮).
 Kiến vương Lý Khác [建王李恪; 805 - 821], bổn danh Lý Thẩm (李審).
 Phu vương Lý Cảnh [鄜王李憬].
 Quỳnh vương Lý Duyệt [琼王李悦].
 Miện vương Lý Tuân [沔王李恂], mẹ Đỗ Cung nhân.
 Vụ vương Lý Dịch [婺王李怿].
 Mậu vương Lý Âm [茂王李愔], mẹ Triệu Cung nhân.
 Quang vương → Đường Tuyên Tông Lý Thục, mẹ Hiếu Minh Hoàng hậu Trịnh thị.
 Truy vương Lý Hiệp [淄王李恊].
 Hành vương Lý Đản [衡王李憺].
 Thiền vương Lý Sung [澶王李㤝].
 Lệ vương Lý Chúy [棣王李惴].
 Bành vương Lý Dịch [彭王李惕].
 Tín vương Lý Đản [信王李憻].
 Vinh vương Lý Trách [荣王李㥽].

Hoàng nữ
 Lương Quốc Huệ Khang Công chúa (梁国惠康公主), ban đầu là Phổ Ninh Công chúa (普宁公主), lấy Vu Quý Hữu (于季友).
 Vĩnh Gia Công chúa (永嘉公主), xuất gia làm Đạo sĩ.
 Hành Dương Công chúa (衡阳公主), chết non.
 Tuyên Thành Công chúa (宣城公主), lấy Thẩm Nghĩ (沈礒).
 Trịnh Quốc Ôn Nghi Công chúa (郑国温仪公主), ban đầu là Phàn Dương Công chúa (汾阳公主), lấy Vi Nhượng (韦让).
 Kỳ Dương Trang Thục Công chúa (岐阳庄淑公主), mẹ là Quách Quý phi, lấy Đỗ Tông (杜悰).
 Trần Lưu Công chúa (陈留公主), lấy Bùi Tổn (裴损).
 Chân Ninh Công chúa (真宁公主), lấy Tiết Hồng (薛翃).
 Nam Khang Công chúa (南康公主), lấy Thẩm Phần (沈汾), mất khoảng năm Hàm Thông.
 Lâm Chân Công chúa (临真公主), ban đầu là Tương Thành Công chúa (襄城公主), lấy Vệ Chu (卫洙), mất khoảng năm Hàm Thông.
 Phổ Khang Công chúa (普康公主), chết non.
 Chân Nguyên Công chúa (真源公主), ban đầu là An Lăng Công chúa (安陵公主), lấy Đỗ Trung Lập (杜中立).
 Vĩnh Thuận Công chúa (永顺公主), lấy Lưu Hoằng Cảnh (刘弘景).
 An Bình Công chúa (安平公主), mẹ là Hiếu Minh Hoàng hậu, lấy Lưu Dị (刘异), mất khoảng năm Càn Phù.
 Vĩnh An Công chúa (永安公主), xuất gia làm Đạo sĩ.
 Nghĩa Ninh Công chúa (义宁公主), chết non.
 Định An Công chúa (定安公主), ban đầu là Thái Hòa Công chúa (太和公主), lấy Sùng Đức Khả hãn (崇德可汗) của Hồi Cốt, phong Khả đôn (可敦). Sau Hồi Hột bị bạo loạn, Công chúa trên đường về Đại Đường thì bị Ô Giới Khả hãn (乌介可汗) cướp mất. Năm 843, Đường Vũ Tông phái quân cướp Công chúa về.
 Quý Hương Công chúa (贵乡公主), chết non.

Chú thích

Hoàng đế nhà Đường
Vua Trung Quốc bị giết
Sinh năm 778
Mất năm 820


title: Ma'ale Adumim

text:
Ma'ale Adumim (tiếng Hebrew: מעלה אדומים, tiếng Ả Rập: أدوميم) là một thành phố Israel ở Bờ Tây, 7 km so với Jerusalem. Thành phố thuộc quận Judea & Samariac. Thành phố có diện tích 49,177 km2, dân số năm 2009 là 34.300 người.

Tham khảo

Judea & Samariac
Thành phố của Israel
Ma'ale Adumim


title: Đại học Odessa

text:
Đại học Quốc gia I.I. Mechnikov Odessa (tiếng Ukraina: Одеський національний університет імені І.І. Мечникова; tiếng Nga: Одесский национальный университет имени И.И. Мечникова), tọa lạc ở Odessa, Ukraina là một trong những trường đại học chính của Ukraina. Trường được thành lập năm 1865 bằng một chỉ dụ của Sa hoàng Aleksandr II, tổ chức lại Richelieu Lycée of Odessa thành Đại học Đế quốc Novorossiya mới.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Odessa National I.I. Mechnikov University -- website chính thức

Odessa
Odessa


title: Đơn vị cơ bản

text:
Các hiện tượng trong tự nhiên có thể được miêu tả qua các định luật Vật lý, thông qua các phương trình thể hiện mối liên hệ Toán học giữa các đại lượng. Một số đơn vị của các đại lượng này tồn tại độc lập, không phụ thuộc vào các đơn vị khác, những đơn vị này được gọi là đơn vị cơ bản, có tổng cộng 7 đơn vị cơ bản trong hệ SI.

Các đơn vị cơ bản trong hệ thống SI:
 Đơn vị đo chiều dài mét
 Đơn vị đo khối lượng kg
 Đơn vị đo thời gian giây
 Đơn vị đo cường độ dòng điện Ampe
 Đơn vị đo nhiệt độ độ Celsius hay Kelvin
 Đơn vị đo lượng chất mol
 Đơn vị đo cường độ sáng candela

Các đơn vị được dẫn ra từ các đơn vị cơ bản gọi là các đơn vị dẫn xuất.

Các chuẩn đơn vị

Chiều dài
Chiều dài được xác định bằng khoảng cách giữa hai điểm trong không gian.
Các giai đoạn:
- Năm 1799, khi mét được chọn làm đơn vị đo hợp pháp của chiều dài tại Pháp, thì mét được định nghĩa bằng 1/10.000.000 chiều dài của đoạn kinh tuyến đi qua Paris, tính từ xích đạo lên cực bắc của Trái đất. (Giá trị này không thỏa mãn yêu cầu sử dụng trong toàn vũ trụ.)

- Năm 1960, mét được định nghĩa là khoảng cách giữa hai vạch trên một thanh platinum–iridium đặc biệt được lưu trữ tại Pháp trong điều kiện kiểm soát được.

- Trong những năm 1960 - 1970, mét được định nghĩa bằng 1.650.763,73 lần bước sóng λ của ánh sáng đỏ - cam phát ra từ đèn khí kripton-86.

- Năm 1983, mét được định nghĩa là quãng đường mà ánh sáng đi được trong chân không trong khoảng thời gian 1/299.792.458 s. Trong thực tế, định nghĩa này thiết lập tốc độ ánh sáng trong chân không chính xác bằng 299.792.458 m/s. Định nghĩa này là hợp lệ trong toàn vũ trụ và dựa trên giả thiết rằng ánh sáng là như nhau ở khắp mọi nơi.

Khối lượng
Kilogam là khối lượng của một khối platinum–iridium hình trụ đặc biệt lưu trữ tại văn phòng quốc tế về khối lượng và đo lường tại Sèvres, Pháp.
Các giai đoạn:
Năm 1887, chuẩn khối lượng được đưa ra và từ đó đến nay chưa thay đổi, do platinum-iridium là hợp kim đặc biệt bền. Một bản sao của khối trụ này được giữ tại Viện quốc tế về tiêu chuẩn và công nghệ (NIST) tại Gaithersburd, Maryland.

Thời gian
Trong hệ SI, thời gian có đơn vị là giây.
Các giai đoạn:
-Trước năm 1967, chuẩn về thời gian được định nghĩa theo ngày mặt trời trung bình (là khoảng thời gian giữa hai lần mặt trời đứng bóng liên tiếp). Đơn vị giây (second – s) được định nghĩa là  của ngày mặt trời trung bình. Định nghĩa này dựa trên sự quay của một hành tinh là Trái đất nên không thể xem là chuẩn thời gian của vũ trụ.

-Năm 1967, giây được định nghĩa lại khi xuất hiện đồng hồ nguyên tử (đo các dao động của nguyên tử Cesium - Cs). Theo đó, 1 giây là 9.192.631.770 chu kỳ dao động của nguyên tử Cs-133.

Tham khảo

Phân tích thứ nguyên
Đo lường


title: Andrena aliciae

text:
Andrena aliciae là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Robertson mô tả khoa học năm 1891.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

A
Động vật được mô tả năm 1891


title: Sciaromiopsis sinensis

text:
Sciaromiopsis sinensis là một loài rêu thuộc họ Amblystegiaceae. Đây là loài đặc hữu của Trung Quốc. Môi trường sống tự nhiên của chúng là sông ngòi. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Bryophyte Specialist Group 2000. Sciaromiopsis sinensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Sciaromiopsis
Thực vật đặc hữu Trung Quốc


title: Men of War (trò chơi điện tử)

text:
Men of War là một dòng game chiến thuật thời gian thực của hãng 1C Company và Best Way. Phiên bản đầu tiên của dòng game là Men of War I phát hành chính thức vào ngày 7-5-2009. Tính đến 30-1-2012 thì đã có tổng cộng 3 phiên bản được phát hành. Game có 2 chế độ chơi chính là chơi đơn và chơi online. Cốt truyện được tạo nên từ những sự kiện lịch sử có thật (trừ phiên bản Men of War: Assault Squad).

 Men of War I và Men of War: Assault Squad có chủ đề thế chiến II với những trận đánh huyền thoại như trận phòng thủ Moskva hay trận Kursk, trận Normandy.
 Men of War: Red tide kể về đơn vị thủy quân lục chiến Black Coats huyền thoại của liên bang Nga thời thế chiến II.
 Men of War: Viet Nam tập trung kể câu truyện có thật của 2 lính Việt và 2 chuyên gia Nga bị quân Mỹ phục kích rồi lạc đường trong rừng rậm cùng quãng đường khó khăn để trở lại quân Việt Cộng (phần chơi phe Việt Cộng) và những trận đánh nhỏ của 1 nhóm lính Mỹ (phần chơi phe quân đội Mỹ).

Game có đồ họa 3D tốt, mô phỏng chính xác về mọi loại vũ khí, phương tiện, nhưng tầm bắn của các loại vũ khí được giảm đi và có số lượng người chơi ít hơn nhiều so với dòng game Age of Empires nổi tiếng có lẽ vì âm thanh lồng tiếng rất đơn điệu cùng độ khó quá cao yêu cầu phải thông minh và kiên nhẫn khi chơi cũng như yêu cầu đồ họa máy tính quá cao nhưng đối với những người yêu và muốn tái hiện lịch sử có khả năng tài chính kha khá thì đây vẫn là lựa chọn tuyệt vời.

Chú thích

Liên kết ngoài

Trò chơi chiến lược thời gian thực
Trò chơi trên Windows
Trò chơi điện tử năm 2009
Trò chơi điện tử hợp tác


title: Akola

text:
Akola là một thành phố và là nơi đặt hội đồng đô thị (municipal council) của quận Akola thuộc bang Maharashtra, Ấn Độ.

Địa lý
Akola có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 501 mét (1643 foot).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Akola có dân số 399.978 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Akola có tỷ lệ 75% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 80%, và tỷ lệ cho phái nữ là 71%. Tại Akola, 13% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Maharashtra


title: Rhyacophila yonggyapa

text:
Rhyacophila yonggyapa là một loài Trichoptera trong họ Rhyacophilidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Rhyacophila


title: Cuculliinae

text:
Cuculliinae là một trong các phân họ lớn hơn của họ bướm đêm Noctuidae.

Các chi
Adaphaenura
Adita
Agrochola
Allophyes
Altiplania
Altipolia
Amephana
Anathix
Andesia
Andicola
Antitype
Antivaleria
Apharetra
Aporophyla
Apostema
Apsaphida
Argyrana
Atethmia
Athaumasta
Aumakua
Austramathes
Behrensia
Blepharita
Blepharosis
Bombyciella
Borsania
Brachygalea
Brachylomia
Bryomima
Bryopolia
Caffristis
Calliergis
Calocea
Calophasia
Catasema
Cerapoda
Chaetaglaea
Charierges
Chopardiana
Chubutiana
Cleonymia
Comodoria
Compsotata
Conistra
Copanarta
Copicucullia
Copiphana
Copitarsia
Copitype
Cotarsina
Cteipolia
Cucullia
Cuculluna
Daphoenura
Daseochaeta
Daseuplexia
Dasyerges
Dasypolia
Dasysternum
Dasythorax
Desertullia
Despumosia
Dichonia
Dichoniopsis
Dryobota
Dryobotodes
Dryotype
Ectochela
Elwesia
Epicausis
Epidemas
Epiglaea
Episema
Eremochlaena
Eremopola
Eucirroedia
Eudaphaenura
Eumichtis
Eupsilia
Euxoullia
Evanina
Fishia
Fletcherea
Galeana
Gaurenopsis
Grammoscelis
Graptocullia
Grisana
Guntia
Gyroprora
Harpagophana
Hemiglaea
Hillia
Himachalia
Homoanarta
Homoglaea
Homohadena
Homonacna
Homoncocnemis
Hoplotarsia
Hyada
Hyalobole
Hypnotype
Hypomecia
Hypotype
Hypsophila
Isolasia
Isopolia
Jodia
Klugeana
Lamprosticta
Lathosea
Lepipolys
Leucochlaena
Leucocnemis
Litholomia
Lithomoia
Lithophane
Lithophasia
Lomilysis
Lophoterges
Lycanades
Meganephria
Mendozania
Mervia
Mesorhynchaglaea
Metacullia
Metalopha
Metaxaglaea
Metlaouia
Metopoceras
Metopodicha
Miracavira
Neocucullia
Neogalea
Neperigea
Neumichtis
Neuquenioa
Nycterophaeta
Nyctycia
Omia
Omphalophana
Omphaloscelis
Oncocnemis
Opsigalea
Orthopha
Ostheldera
Oxycnemis
Pachypolia
Paracullia
Parastichtis
Parosmia
Platypolia
Pleromella
Pleromelloida
Policocnemis
Polymixis
Properigea
Proseniella
Provia
Psectraglaea
Pseudacontia
Pseudanarta
Pseudanthoecia
Pseudobryomima
Pseudocerura
Pseudocopicucullia
Pseudocopivaleria
Pseudomecia
Pyreferra
Rancora
Recoropha
Rhatta
Rhynchaglaea
Riagria
Rileyiana
Scotochrosta
Sericaglaea
Shargacucullia
Sirioba
Spudaea
Stylopoda
Sugitania
Supralathosea
Sutyna
Sydiva
Sympistis
Taeniosea
Tarsicopia
Telorta
Teratoglaea
Thecamichtis
Trichoridia
Trigonophora
Tunocaria
Turanica
Ulochlaena
Valeria
Valerietta
Valeriodes
Velazconia
Xanthia
Xylena
Xylinissa
Xylocampa
Xylotype
Xystopeplus
Zutragum

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 Beccaloni, G.W., Scoble, M.J., Robinson, G.S. & Pitkin, B. (Editors). 2003. The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (accessed 03/06/2006)

Cuculliinae
Noctuidae


title: 16984 Veillet

text:
16984 Veillet (1999 AA25) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 15 tháng 1 năm 1999 bởi Khảo sát tiểu hành tinh OCA-DLR ở Caussols.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 16984 Veillet

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Bythinella bouloti

text:
Bythinella bouloti là một loài ốc nước ngọt rất nhỏ, là động vật chân bụng sống dưới nước động vật thân mềm trong họ Amnicolidae.

Đến năm 2002, no living animals had been found. Empty shells were used as the basis for the species description.

Phân bố

Đây là loài đặc hữu của Pháp. Loài địa phương ở a cave ở Castelbouc, Sainte-Enimie, Lozère.

Sinh thái học
Bythinella bouloti is probably a troglobite.

Chú thích

Tham khảo

Bythinella
Động vật đặc hữu Pháp
Động vật được mô tả năm 2002


title: 6564 Asher

text:
6564 Asher (1992 BB) là một tiểu hành tinh bay qua Sao Hỏa được phát hiện ngày 25 tháng 1 năm 1992, bởi McNaught, R. H. ở Siding Spring.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 6564 Asher

Được phát hiện bởi Robert H. McNaught
Thiên thể phát hiện năm 1992


title: Helicopsyche bellangrensis

text:
Helicopsyche bellangrensis là một loài Trichoptera thuộc họ Helicopsychidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Helicopsyche


title: Echinolittorina interrupta

text:
Echinolittorina interrupta là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Littorinidae.

Phân bố

Miêu tả
Chiều dài tối đa của vỏ ốc được ghi nhận là 24 mm.

Môi trường sống
Độ sâu tối thiểu được ghi nhận là 0 m. Độ sâu tối đa được ghi nhận là 0 m.

Chú thích

Tham khảo

Echinolittorina


title: Maria Walewska

text:
Công nương Maria Walewska (nhũ danh: Łączyńska; sinh ngày 07 tháng 12 năm 1786 tại Kiernozia - mất ngày 11 tháng 12 năm 1817 tại Paris) là một nhà ái quốc người Ba Lan và một người tình của Hoàng đế Napoleon. Trong những năm sau này bà kết hôn với Philippe Antoine d'Ornano, một sĩ quan của Napoleon.

Tiểu sử

Maria được sinh ra trong một gia đình quý tộc giàu có. Cha cô, người đã qua đời trước khi cô được sinh ra, là một địa chủ và mẹ của cô xuất thân các gia đình giàu có Zaborowski. Maria có sáu anh chị em ruột: Benedykt Jozef Hieronim, Teodor, Honorata, Katarzyna và Urszula-Teresa. Cô lớn lên trong ngôi nhà tổ tiên của mình ở Kiernozia, nơi cô cũng nhận được sự giáo dục chu đáo. Nicholas Chopin, cha của Frédéric Chopin, là một trong các gia sư của cô.

Năm 1805, khi vừa 18 tuổi, cô bị gia đình ép buộc kết hôn với bá tước Athenasius Colonna-Walewski, lúc đó đã 70 tuổi và hai lần góa vợ. Walewski từng là quan ở huyện Warka và quan thị vệ của vua Ba Lan cuối cùng, Stanisław August Poniatowski, và cũng là một địa chủ giàu có. Maria và Walewski có một con trai là Antoni Rudolf Bazyli Colonna-Walewski, mặc dù một số nhà sử học tin rằng ông là một đứa trẻ ngoài giá thú, được thai nghén trong thời gian ngắn trước cuộc hôn nhân của Maria. Người bá tước này thường rất ghen tuông vì người phụ nữ trẻ thường được nhiều người vây quanh, nhưng người phụ nữ đã chứng tỏ đạo đức và luôn từ chối những lời mời mọc, tán tỉnh.

Năm 1807, 2 vợ chồng bá tước được Napoleon mời tới dự một buổi khiêu vũ tại Warszawa. Marie Waleska (lúc này 22 tuổi) lúc đầu từ khước lời mời mọc của Napoleon, nhưng sau này đã chấp thuận một cuộc gặp riêng, vì người chồng bá tước và những người Ba Lan yêu nước thúc giục, để đề nghị ông này xuất quân cứu giúp cho nước Ba Lan được độc lập vì nước này đã bị mất chủ quyền từ năm 1795. Sau cuộc gặp gỡ này, cuộc tình mùa xuân của hai người này bắt đầu từ tháng tư cho đến tháng 6 năm 1807 trong một tòa lâu đài xa xôi.

Trong hồi ký của mình, Maria khẳng định rằng cô buộc mình phải gắn kết với Napoleon vì những lý do hoàn toàn yêu nước:

"Sự hy sinh đã được hoàn tất. Đã có thành quả khi đạt được một điều tương đương [thuyết phục Napoleon để hỗ trợ phong trào độc lập Ba Lan], mà có thể tha thứ cho việc không chính đáng của tôi. Đây là ý nghĩ đã dẫn dắt tôi không cho phép tôi rơi dưới sức nặng của ý thức xấu và nỗi buồn của tôi. "

Năm 1809 Maria theo Napoleon trong cuộc hành trình đến Viên, nơi cô sống trong một căn nhà gần dinh thự Schönbrunn Palace, nơi Napoleon cư trú, nhưng cô thường tránh xuất hiện với Napoleon công khai. Trong thời kỳ ở Viên, cô đã mang thai và trở lại Walewice để sinh con trai thứ hai của cô, Alexandre Joseph. Mặc dù Alexandre chắc chắn là con của Hoàng đế Napoleon, ông đã được bá tước Athenasius Colonna-Walewski hợp pháp hoá nhận làm con và do đó mang tên Colonna-Walewski.

Năm 1810, Napoleon trở về Paris, và Maria tháp tùng theo. Cô định cư ở một dinh thự nguy nga ở Rue de Montmorency, nhưng mối quan hệ trước đây của cô với Napoleon kết thúc. Hoàng đế dự tính ly dị Josephine và thay vào đó kết hôn với Marie Louise, công nương xứ Parma và việc duy trì một mối tình với người phụ nữ khác dường như không còn phù hợp. Nhưng tương lai của cô và con trai vẫn được ổn định với những bất động sản lớn ở Vương quốc Napoli.

Năm 1812, Maria đã ly dị Colonna-Walewski.

Năm 1816, Maria đã kết hôn với người yêu lâu năm của bà, Philippe Antoine d'Ornano, bá tước d'Ornano. Họ định cư tại Liege. Năm 1817 Maria sinh ra con trai thứ ba, Rudolph Augustus, và bà ấy đã chết ở Paris ngay sau đó do một căn bệnh thận kéo dài. Trước khi qua đời, bà đã hoàn thành cuốn hồi ký của mình, được gửi đến chồng. Khi có yêu cầu từ người thân Ba Lan của bà, thi hài của bà đã được khai quật từ Nghĩa trang Père Lachaise ở Paris và di chuyển vào hầm mộ gia đình tại Kiernozia.

Hậu duệ

Maria Walewska để lại ba con trai:
 Con trai của cô từ cuộc hôn nhân đầu tiên, bá tước Antoni Colonna-Walewski, định cư tại Ba Lan và ít được biết đến về cuộc sống của ông.
 Bá tước Alexandre Joseph Colonna-Walewski (04 tháng 5 năm 1810 - 27 tháng 10 năm 1868), con trai từ mối quan hệ của cô với Napoleon I, đã trở thành một nhân vật quan trọng trong chính trị thế kỷ 19 ở Pháp: ông là một nhà ngoại giao có ảnh hưởng và là một bộ trưởng ngoại giao thời Napoléon III. Ông luôn khẳng định rằng cha mình là Colonna-Walewski.
 Con trai thứ ba của bà, Rodolphe d'Ornano, cũng là một nhân vật có ảnh hưởng trong xã hội Pháp, con cháu của ông đã tạo ra hương thơm nổi tiếng và thương hiệu mỹ phẩm Sisley.

Marie Walewska cũng có một cháu gái, tên là Barth, sống tại Bergen, Na Uy. Gia đình Walewska có con cháu ở Na Uy sống đến ngày hôm nay.

Chú thích

Tham khảo
 Potocka-Wąsowiczowa, Anna 'Memoirs of a witness.' Państwowy Instytut Wydawniczy, Warsaw 1965.
 d'Ornano, Antoine 'Marie Walewska, "l'ėpouse polonaise de Napolėon"', Paris 1937.
 Brandys, Marian 'The troubles with Lady Walewska' Iskry, Warsaw 1971.
 Kukiel, Marian 'The fairytale life of Maria Walewska', Warsaw 1939.
 Mauersberg, Adam 'Maria Walewska', Ateneum, Warsaw 1938.
 Masson, Frederic "Marie Walewska", E. Guillaume, Paris 1897.

Quý tộc Ba Lan
Người Ba Lan
Sinh năm 1786
Mất năm 1817
Napoléon Bonaparte


title: Đông Minh, Đông Sơn

text:
Đông Minh là một xã thuộc huyện Đông Sơn, tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam.

Địa lý
Xã Đông Minh có diện tích: 4,14 km². Theo Tổng điều tra dân số năm 2017, xã Đông Minh có dân số 4.265 người.

Vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Đông Thịnh;
Phía nam giáp xã Đông Yên và xã Đông Hòa;
Phía tây giáp xã Đông Ninh;
Phía bắc giáp xã Đông Khê.

Lịch sử
Làng truyền thống của xã Đông Minh được hình thành rất sớm. Từ đầu thế kỷ V đến đầu thế kỷ V đến đầu thế kỷ XI, cả ba làng gắn liền với Đông Phố, quận trị Cửu Chân. Thành Hoàng của ba làng là ba vị thuộc hạ của Lê Ngọc sống vào cuối thế kỷ VI đầu thế kỷ VII. Nhiều cồn bãi, xứ đồng…trên mảnh đất này còn ghi lại nhiều dấu vết của vùng ven kinh đô Đông Phố, cùng Trường Xuân và cuộc chiến đấu của Lê Ngọc chống lại nhà Đường đầu thế kỷ thứ VII.

Thời Gia Long (1802 – 1819), huyện Đông Sơn có 6 tổng. Thôn Vân Đô, Thôn Tuân Hóa thuộc tổng Lê Nguyễn, thôn Trung, Thôn Tiền Lộc, Thôn Thượng Phúc thuộc tổng Thạch Khê. Năm Minh Mạng thứ 19 (1838) hai tổng Thạch Khê và Tuyên Hóa chia thành 3 tổng Tuyên Hóa, Thạch Khê, Thanh Khê. Thôn Vân Đô, thôn Trung, thôn Tiền Lộc, Thôn Thượng Phúc thuộc tổng Thanh Khê. Thanh Khê sau đổi thành Kim Khê. Thôn Tuân Hóa thuộc tổng Tuyên Hóa. Cho đến những năm trước cách mạng tháng Tám, làng Tuân Hóa thuộc tổng Tuyên Hóa. Vân Đô, thôn Trung, Tiền Lộc, Thượng Phúc thuộc tổng Kim Khê. Cuối năm 1945 đầu năm 1946 huyện Đông Sơn giải thể đơn vị hành chính cấp tổng, chia 7 tổng cũ thành 22 xã. Năm làng trên thuộc xã Đồng Minh. Năm 1948, huyện Đông Sơn điều chỉnh, sắp xếp laị địa giới các xã. Toàn huyện gồm 13 xã. Xã Đông Minh và xã Đồng Pho nhập với nhau và đặt tên Đông Hòa. Tháng 8 năm 1954, Đông Sơn lại chia thành 25 xã. Đông Hòa tách thành hai xã: Đông Hòa và Đông Minh. Xã Đông Minh với các làng cũ là Vân Đô, Tuân Hóa, Trung Thôn và Dự Mao

Thời nhà Nguyễn, xã Đông Minh thuộc tổng Thạch Khê, sau đó thuộc tổng Lê Nguyễn, huyện Đông Sơn, phủ Thiệu Hóa, gồm các thôn: Vân Đô, Tuân Hóa, Trung Tôn, Hạc Thành và thôn Dự .

Tên gọi xã Đông Minh có từ năm 1953.

Năm 1977, các xã hữu ngạn sông Chu thuộc huyện Thiệu Hóa sáp nhập với huyện Đông Sơn thành huyện Đông Thiệu, xã Đông Minh thuộc huyện Đông Thiệu. Năm 1982 huyện Đông Thiệu đổi lại là huyện Đông Sơn, xã Đông Minh lại thuộc huyện Đông Sơn.

Trước tháng 8 năm 2018, xã Đông Minh gồm 9 thôn, đánh số từ 1 đến 9, tương ứng với có 3 làng truyền thống: làng Vân Đô, làng Tuân Hóa, làng Trung Đông gồm 7 làng: Làng Vân Đô, làng Chiến Lợi, Làng Ngã Năm Tuân Hóa, Làng Đâu Đấu, Làng Trung Thôn, Làng Tiền Lộc, Làng Thượng Phúc được chia ra 9 thôn với tổng số dân là 1446 hộ bao gồm 4898 khẩu.

Từ tháng 8 năm 2018, xã Đông Minh gồm 6 thôn với 3 làng như sau:

▪ Làng Vân Đô: Thôn 1 và Thôn 2.

▪ Làng Tuân Hóa: Thôn 3 và Thôn 4.

▪ Làng Trung Đông: Thôn 5 và Thôn 6.

Di tích lịch sử, văn hóa
Làng Mao Xá có đền thờ Bà  Đanh và chùa thờ Phật.
Đền thờ Ngã Năm thờ Giắc Kim Công Trang.
Làng Vân Đô có đền thờ Quận công Trịnh Khải và Từ đường họ Trịnh thờ Trịnh Khắc Phục, khai quốc công thần trong khởi nghĩa Lam Sơn.

Y tế, Giáo dục
Xã Đông Minh có 01 trạm y tế cấp xã. Hệ thống giáo dục gồm 01 Trường mầm non, 01 Trường tiểu học và THCS.

Kinh tế

Trong những năm qua, kinh tế Đông Minh có những bước phát triển tiến bộ, tốc độ tăng trưởng hàng năm đạt từ 17 - 18,8%/năm.

Cơ cấu kinh tế: Sản xuất nông nghiệp: 47%; Sản xuất tiểu thủ công nghiệp và xây dựng cơ bản: 22%; Dịch vụ thương mại và nguồn thu khác: 31%.

GDP bình quân đầu người: đạt 21,3 triệu đồng/người/năm.

Sản xuất nông nghiệp: Tổng diện tích gieo cấy 258,1 ha.
 Vụ chiêm xuân: Năng suất bình quân năm 2012 đạt 65,8tạ/ha, giảm 4,2tạ/ha so với cùng kỳ và đạt 99,7%. Sản lượng đạt: 1 677,6 tấn.
 Vụ mùa: Năng suất bình quân năm 2012 đạt 56,72ạ/ha, tăng 10,32 tạ so với cùng kỳ và bằng 101,3% kế hoạch đầu năm. Sản lượng đạt 1 463,9 tấn.
Tổng sản lượng cả năm đạt 3 162,2 tấn, tăng 4,7% so với cùng kỳ và bằng 100,4% kế hoạch. Bình quân lương thực đầu người 856 kg/người/năm, tăng 9,46% so với năm 2011 và bằng 109,7% Nghị quyết.

Chú thích

Liên kết ngoài


title: Navalcarnero

text:
Navalcarnero là một đô thị trong Cộng đồng Madrid, Tây Ban Nha. Đô thị Torrejón de Velasco có diện tích 100,2 km², dân số theo điều tra năm 2010 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha là 23.115 người. Đô thị Torrejón de Velasco nằm ở khu vực có độ cao 670 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Đô thị ở Cộng đồng Madrid
Khởi đầu năm 1499 ở Tây Ban Nha


title: Atopsyche paucartampu

text:
Atopsyche paucartampu là một loài Trichoptera trong họ Hydrobiosidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Chú thích

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Atopsyche


title: Isneauville

text:
Isneauville là một xã thuộc tỉnh Seine-Maritime trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-Maritime
Seine-Maritime
Normandy

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
The official website of Isneauville
Isneauville on the Quid website

Xã của Seine-Maritime


title: Megachile tessmanni

text:
Megachile tessmanni là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Pasteels mô tả khoa học năm 1965.

Chú thích

Tham khảo

T
Động vật được mô tả năm 1965


title: Eleutherodactylus melacara

text:
Eleutherodactylus melacara là một loài ếch trong họ Leptodactylidae. Chúng là loài đặc hữu của Cuba.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Hedges, B. & Díaz, L. 2004. Eleutherodactylus melacara. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Tham khảo

melacara
Động vật đặc hữu Cuba


title: Clement Attlee

text:
Clement Richard Attlee, Đệ nhất Bá tước Attlee KG OM CH PC FRS (sinh ngày mùng 3 tháng 1 năm 1883, mất ngày mùng 8 tháng 10 năm 1967), là chính trị gia người Anh từng phục vụ dưới cương vị Thủ tướng Anh từ năm 1945 đến năm 1951 và là lãnh tụ Công Đảng Anh từ năm 1935 đến năm 1955. Ông từng có ba lần lãnh đạo phe đối lập ở Nghị viện Anh (1935-1940, 1945, 1951-1955).

Attlee sinh ra trong một gia đình thuộc tầng lớp trung lưu ở London, có cha là luật sư. Sau khi tốt nghiệp Đại học Oxford, ông thực tập ở ngành luật với mong muốn tiếp bước theo cha mình, trở thành một luật sư. Khoảng thời gian Attlee tự nguyện đi bào chữa miễn phí tại những khu phố lao động nghèo ở phía bắc thủ đô London làm tình hình tài chính của ông trở nên khó khăn, đồng thời khiến quan điểm chính trị của Attlee sau này dần nghiêng về khuynh hướng cánh tả khi ông chứng kiến đờisống khó khăn của những người lao động ở đây. Sau đó không lâu ông gia nhập Công đảng, từ bỏ sự nghiệp luật sư và bắt đầu giảng dạy ở Trường Kinh tế và Khoa học Chính trị Luân Đôn. Công việc của ông bị gián đoạn khi Đại chiến nổ ra, ông tình nguyện tham gia chiến đấu với hàm sĩ quan. Năm 1919, ông được bầu làm quận trưởng quận Stephey, London và ba năm sau đó, vào năm 1922, ông có được một ghế ở Viện Thứ dân, đại diện cho hạt bầu cử Limehouse. Attlee hai lần là thành viên của chính phủ thiểu số do thủ tướng Ramsay MacDonald lãnh đạo vào năm 1924 và 1929. Sau khi giành lại được ghế ở hạ viện mà ông đã để mất năm 1931, Attlee được bầu làm phó chủ tịch Công đảng. Những năm cuối thập niên 30 của thế kỷ trước, Attlee, mặc dù là người ủng hộ chủ nghĩa hòa bình và phản đối việc tái vũ trang quân đội Hoàng gia, đã chỉ trích gay gắt sự nhượng bộ của Neville Chamberlain trước Adolf Hitler và Benito Mussolini, trực tiếp dẫn đến Thế chiến thứ hai. Ông cùng đảng của mình tham gia "liên minh thời chiến" với Đảng Bảo thủ của Winston Churchill năm 1940, giữ chức Quan chưởng ấn và trở thành phó thủ tướng Anh năm 1942.Sau cuộc tổng tuyển cử tháng 2 năm 1945,trong đó công đảng giành thắng lợi vang dội(393/197),ông nhậm chức thủ tướng

Sau cuộc bầu cử, Attlee đã lãnh đạo việc xây dựng chính phủ đa số Lao động đầu tiên. Cách tiếp cận keynes của chính phủ của ông đối với quản lý kinh tế nhằm duy trì việc làm đầy đủ, một nền kinh tế hỗn hợp và một hệ thống dịch vụ xã hội mở rộng đáng kể do nhà nước cung cấp. Để đạt được điều này, nó đã tiến hành quốc hữu hóa các tiện ích công cộng và các ngành công nghiệp chính, và thực hiện các cải cách xã hội trên diện rộng, bao gồm thông qua Đạo luật Bảo hiểm Quốc gia năm 1946 và Đạo luật Hỗ trợ Quốc gia, thành lập Dịch vụ Y tế Quốc gia (NHS) vào năm 1948 và mở rộng trợ cấp công cộng cho việc xây dựng nhà hội đồng. Chính phủ của ông cũng cải cách luật công đoàn, thực tiễn làm việc và dịch vụ trẻ em; nó tạo ra hệ thống Công viên Quốc gia, thông qua Đạo luật Thị trấn Mới năm 1946 và thiết lập hệ thống quy hoạch thị trấn và quốc gia.

Chính sách đối ngoại của Attlee tập trung vào các nỗ lực phi thực dân hóa mà ông ủy thác cho Ernest Bevin, nhưng đích thân giám sát sự phân chia Ấn Độ (1947), sự độc lập của Miến Điện và Tích Lan, và giải thể các nhiệm vụ của Anh ở Palestine và Transjordan. Ông và Bevin khuyến khích Hoa Kỳ đóng một vai trò mạnh mẽ trong Chiến tranh Lạnh; Không đủ khả năng can thiệp quân sự vào Hy Lạp, ông kêu gọi Washington chống lại những người Cộng sản ở đó. Chiến lược ngăn chặn đã được chính thức hóa giữa hai quốc gia thông qua Học thuyết Truman.  Ông ủng hộ Kế hoạch Marshall để xây dựng lại Tây Âu bằng tiền của Mỹ và, vào năm 1949, thúc đẩy liên minh quân sự NATO chống lại khối Liên Xô. Sau khi dẫn dắt Công đảng giành chiến thắng sít sao trong cuộc tổng tuyển cử năm 1950, ông đã gửi quân đội Anh đến chiến đấu bên cạnh Hàn Quốc trong Chiến tranh Triều Tiên.

Attlee đã thừa hưởng một đất nước gần như phá sản sau Chiến tranh thế giới thứ hai và bị bao vây bởi tình trạng thiếu lương thực, nhà ở và tài nguyên; bất chấp những cải cách xã hội và chương trình kinh tế của ông, những vấn đề này vẫn tồn tại trong suốt nhiệm kỳ thủ tướng của ông, cùng với các cuộc khủng hoảng tiền tệ tái diễn và sự phụ thuộc vào viện trợ của Mỹ. Đảng của ông đã bị đảng Bảo thủ đánh bại sít sao trong cuộc tổng tuyển cử năm 1951, mặc dù giành được nhiều phiếu nhất. Ông tiếp tục là lãnh đạo Công đảng nhưng  nghỉ hưu sau khi thua cuộc bầu cử năm 1955 và được nâng lên Hạ viện; Nơi ông phục vụ cho đến khi qua đời vào năm 1967. Ở nơi công cộng, ông khiêm tốn và khiêm tốn, nhưng đằng sau hậu trường, chiều sâu kiến thức, thái độ yên tĩnh, khách quan và thực dụng của ông đã chứng minh quyết định. Ông thường được xếp hạng là một trong những thủ tướng vĩ đại nhất của Anh. Danh tiếng của Attlee trong số các học giả đã tăng lên, nhờ vào việc ông tạo ra nhà nước phúc lợi hiện đại và thành lập NHS. Ông cũng được khen ngợi vì đã tiếp tục mối quan hệ đặc biệt với Mỹ và tham gia tích cực vào NATO. Tính đến năm 2022, Attlee vẫn là lãnh đạo Công đảng phục vụ lâu nhất.

Tham khảo

Hội viên Hội Hoàng gia


title: Kamchay Mear

text:
Huyện Kamchay Mear () là một huyện nằm ở tỉnh Prey Veng, đông nam Campuchia.

Tham khảo

Tỉnh Prey Veng
Huyện Campuchia


title: 5662 Wendycalvin

text:
5662 Wendycalvin (1981 EL4) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 2 tháng 3 năm 1981 bởi S. J. Bus ở Đài thiên văn Siding Spring trong khóa học thuộc Khảo sát tiểu hành tinh Schmidt-Caltech vương quốc Anh.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 5662 Wendycalvin

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Schelte J. Bus
Thiên thể phát hiện năm 1981


title: Feings, Orne

text:
Feings là một xã thuộc tỉnh Orne vùng Normandie tây bắc nước nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 200 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

INSEE

Xã của Orne


title: Lema

text:
Lema là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1798 bởi Fabricius.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Lema adunata (White, 1993)
 Lema aethiopica Medvedev, 2000
 Lema bopeng Mohamedsaid, 2002
 Lema borboniae Jolivet, 1979
 Lema caerulescens Kimoto & Gressitt, 1979
 Lema cambodiae Kimoto & Gressitt, 1979
 Lema cordata (White, 1993)
 Lema cyanella Linnaeus, 1758
 Lema danumensis Mohamedsaid, 1993
 Lema eichleri Borowiec, 1984
 Lema enigmatica Kimoto & Gressitt, 1979
 Lema eroshkinae Medvedev & Sprecher-Uebersax, 1999
 Lema indicola Takizawa & Basu, 1987
 Lema kabakovi Medvedev, 1985
 Lema keralensis Medvedev, 2001
 Lema kimotoi Medvedev & Sprecher-Uebersax, 1999
 Lema laotica Medvedev, 2004
 Lema maderensis White, 1993
 Lema malaysiensis Mohamedsaid, 1990
 Lema melanofrons White, 1993
 Lema michioi Suzuki, 2005
 Lema miyatakei Kimoto & Gressitt, 1979
 Lema molek Mohamedsaid, 2002
 Lema morimotoi Kimoto & Gressitt, 1979
 Lema nepalica Medvedev, 2003
 Lema nigricollis Medvedev, 2000
 Lema omukama Silfverberg, 1999
 Lema ovalis (White, 1993)
 Lema quadriguttata (White, 1993)
 Lema raychaudhurii Takizawa, 1984
 Lema rondoniana Kimoto & Gressitt, 1979
 Lema satoi Komiya, 2003
 Lema shapaensis Medvedev, 1985
 Lema slipinskii Borowiec, 1984
 Lema spenceri Kimoto & Gressitt, 1979
 Lema thinhi Medvedev, 1985
 Lema wanati Borowiec, 1984
 Lema witoldi Borowiec, 1984

Chú thích

Tham khảo

Lemiini


title: Zenepos totolirata

text:
Zenepos totolirata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Zenepos
Động vật được mô tả năm 1908


title: Wisch, Nordfriesland

text:
Wisch là một đô thị thuộc huyện Nordfriesland, bang Schleswig-Holstein, Đức.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Nordfriesland


title: Benthonellania xanthias

text:
Benthonellania xanthias là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Rissoidae.

Phân bố

Miêu tả
Độ dài vỏ lớn nhất ghi nhận được là 2.1 mm.

Môi trường sống
Độ sâu nhỏ nhất ghi nhận được là 58 m. Độ sâu lớn nhất ghi nhận được là 1750 m.

Chú thích

Tham khảo

Benthonellania


title: Phím chức năng

text:
Một phím chức năng là một phím trên một bàn phím máy tính hoặc máy tính terminal, có thể được lập trình để yêu cầu bộ thông dịch lệnh hoặc một chương trình ứng dụng của hệ điều hành thực hiện một tác vụ nào đó. Trên một số bàn phím/máy tính, phím chức năng có thể có một tác vụ mặc định, sử dụng được ngay khi mở máy.

Phím chức năng trên một máy terminal có thể tạo ra một chuỗi ký tự cố định, thường bắt đầu bằng ký tự escape (ASCII 27), hoặc các ký tự do chúng tạo ra có thể được cấu hình bằng cách gửi những chuỗi ký tự đặc biệt vào terminal. Trên một bàn phím máy tính chuẩn, các phím chức năng có thể tạo một mã byte đơn, cố định, nằm ngoài bảng mã ASCII thông thường, và sẽ được trình điều khiển thiết bị bàn phím dịch thành một chuỗi thay đổi được hoặc được chương trình ứng dụng dịch trực tiếp. Các phím chức năng có thể có in các (chữ viết tắt) các tác vụ mặc định ở phía trên/bên cạnh chúng, hoặc chúng có dạng phổ biến hơn là "F-số".

Mô hình phím chức năng trên các bàn phím máy tính khác nhau

 Apple Macintosh: Những phần mở rộng hệ thống Mac OS thường được biết với tên FKEYS có thể được cài đặt trong tập tin Hệ thống và có thể truy cập bằng tổ hợp phím Command-Shift-(số) (Command-Shift-3 là chức năng chụp màn hình kèm với hệ thống, và được cài đặt thành một FKEY); tuy nhiên, các bàn phím Macintosh đời đầu không hỗ trợ các phím chức năng được đánh số theo nghĩa thông thường. Từ khi giới thiệu Bàn phím Mở rộng Apple cùng với Macintosh II, bàn phím với các phím chức năng đã xuất hiện, mặc dù chúng không trở thành tiêu chuẩn cho đến giữa thập niên 1990. Ban đầu chúng không phải là một phần quan trọng trong giao diện người dùng Mac, và chỉ được dùng trong những chương trình chạy trên nhiều nền tảng. Các bàn phím Mac hiện nay đưa vào những phím chức năng được chuyên biệt hóa để quản lý âm lượng. Bàn phím Mac mới nhức có 19 phím chức năng, nhưng các phím từ F1-F4 và F7-F12 mặc định điều khiển các tính năng như âm lượng, phương tiện, và Exposé.
 Máy tính xách tay Apple Macintosh: Các phím chức năng không phải là tiêu chuẩn trên các phần cứng máy tính xách tay Apple cho đến khi PowerBook 5300 và PowerBook 190 được giới thiệu. Đa số các laptop Mac có các phím từ F1 đến F12, với một số tác vụ mặc định cho vài phím, trong đó có điều khiển âm lượng và độ sáng của màn hình.
 Apricot PC/Xi: sáu phím không ghi nhãn, mỗi phím có một đèn LED bên cạnh và phát sáng khi phím đó được sử dụng; phía trên các phím này là một màn hình LCD—'vi màn hình'—được các chương trình sử dụng để hiển thị tác vụ do bàn phím thực hiện.
Họ Atari 8-bit (400/800/XL/XE): bốn phím dành riêng (Reset, Option, Select, Start) ở phía bên phải hoặc phía trên bàn phím; các model XL cũng có phím Help. Atari 1200XL bổ sung thêm bốn phím dán nhãn từ F1 đến F4 với các tác vụ định nghĩa sẵn, chủ yếu dùng cho di chuyển con trỏ.
 Atari ST: mười phím có dạng hình bình hành trên một hàng ngang ở phía trên cùng bàn phím, gắn vào trong khung bàn phím thay vì nảy lên như các phím thường.
 BBC Micro: các phím từ F0 đến F9 màu đỏ/cam theo một hàng ngang ở phía trên các phím số ở đầu máy tính/bàn phím. Các phím break, mũi tên và copt có thể thực hiện như các phím từ F10-F15.
 Coleco Adam: sáu phím màu nâu nhạt nằm thành một hàng phía trên phím số, được ghi theo số La Mã từ I-VI.
 Commodore VIC-20 và C64: F1/F2 đến F7/F8 theo một hàng dọc gồm bốn phím tăng dần từ trên xuống ở phía bên phải của máy tính/bàn phím, các phím chức năng đánh số lẻ sẽ được kích hoạt nếu phím không được nhấn, còn số chẵn khi phím được nhấnl các phím có màu cam, màu be/nâu, hoặc xám, tùy vào model VIC/64 nào.
 Commodore 128: cũng giống như VIC-20/C64, nhưng có các phím chức năng (màu xám) đặt theo một hàng ngang ở phía trên bộ phím số bên phải bàn phím QWERTY chính; cũng có cả phím Help.
 Commodore Amiga: mười phím được xếp theo một hàng chia làm 2 nhóm, mỗi nhóm 5 phím làm một hàng ở đầu bàn phím; các phím chức năng dài gấp rưỡi các phím thông thường. Giống như Commodore 128, nó cũng có phím Help.
 Máy tính vẽ đồ thị, đặc biệt là các máy của Texas Instruments, Hewlett-Packard và Casio, thường có một hàng phím chức năng với nhiều chức năng được quy định trước (trên một máy tính cầm tay tiêu chuẩn, những phím này thường nằm trên các phím thường, ngay dưới màn hình). Với các model cấp thấp hơn như dòng TI-83, các chức năng này chủ yếu phục vụ như một phần mở rộng của bàn phím chính, nhưng trên các máy tính cấp cao các chức năng thay đổi tùy theo chế độ, đôi khi hoạt động như các phím di chuyển trên thực đơn.
 Dòng máy terminal HP 2640: loạt máy đầu tiên—vào cuối thập niên 1970—của phím chức năng đánh nhãn màn hình (trong đó các phím được đặt gần hoặc tương ứng với các nhãn trên màn hình CRT hoặc LCD).
 HP 9830: f1–f8 trên hai hàng, mỗi hàng bốn phím ở phía trên bên trái với một nhãn mẫu bằng giấy. Cũng giống như trên các máy terminal HP 2640.
 IBM 3270: các model đời đầu có 12 phím chức năng chia dạng ma trận 3×4 ở phía bên phải bàn phím, các dòng sau có 24 phím chia làm 2 hàng ở phía trên bàn phím.
 IBM 5250: các model đầu thường có một phím bổ trợ "cmd", mà nếu sử dụng nó thì các phím hàng số sẽ trở thành các phím chức năng; các model sau hoặc có 12 phím chức năng chia làm 4 cụm (nếu nhấn phím sẽ là F13-F24), hoặc 24 phím thành hai hàng. Các phím này, cùng với "Enter", "Help", và vài phím khác, tạo thành "mã AID", thông báo với máy tính chủ rằng dữ liệu do người dùng nhập vào đã sẵn sàng để được đọc.
 Bàn phím IBM PC AT và PS/2: F1 đến F12 thường nằm trong 3 nhóm, mỗi nhóm 4 phím ở phía trên cùng của bàn phím (các bàn phím nguyên thủy của IBM PC và PC XT có các phím chức năng từ F1 đến F10, theo hai hàng dọc ở phía bên trái; F1|F2, F3|F4,..., F9|F10, tăng dần xuống dưới). Nhiều bàn phím PC hiện đại cũng có các phím đặc chế dành cho đa phương tiện và các chức năng của hệ điều hành.
 MCK-142 Pro: hai nhóm phím chức năng từ F1–F12, 1 nằm phía trên QWERTY và 1 ở bên trái. Tương tự, 24 phím PF mà người dùng có thể lập trình cũng nằm ở phía các phím QWERTY.
 Sharp MZ-700: các phím màu xanh từ F1 đến F5 theo một hàng ngang ở phía trên bên trái bàn phím, các phím có kích thước chỉ bằng một nửa các phím thông thường về chiều dọc, nhưng gấp đôi theo chiều ngang; cũng có các 'khe' dành riêng cho các tờ giấy ghi chú chức năng cho từng phím ở phía trên hàng phím chức năng.

Tác vụ của phím chức năng trên các chương trình, hệ điều hành khác nhau

Trong hệ điều hành Mac OS đến phiên bản Mac OS 9, các phím chức năng có thể được người dùng cấu hình, bằng bảng điều khiển Function Keys, để bắt đầu chương trình hoặc chạy một AppleScript. Mac OS X mặc định gán chức năng cho , , và  (Exposé);  (Dashboard); và / (giảm/tăng độ tương phản). Trên các máy laptop Apple mới hơn, tất cả các phím chức năng đều được gán cho các tác vụ cơ bản như quản lý âm lượng, điều khiển độ sáng,  (vì laptop thiếu bộ phím số), và lấy đĩa ra. Các chức năng phần mềm có thể sử dụng bằng cách nhấn giữ phím Fn trong khi nhấn phím chức năng tương ứng, và mô hình này có thể đảo ngược bằng cách thay đổi trong tùy chọn hệ thống của Mac OS X.

Trong MS-DOS, các chương trình độc lập có thể quyết định mỗi phím chức năng có ý nghĩa ra sao, và trình dòng lệnh có tác vụ riêng của nó (như,  chép lệnh trước sang lệnh hiện hành).

Theo hướng dẫn của IBM Common User Access, phím  dần trở thành phím chung gắn liền với chức năng Trợ giúp trong phần lớn chương trình Windows đời đầu. Đến nay, các chương trình Microsoft Office chạy trong Windows vẫn liệt kê  là phím dành cho Help trong thực đơn Help. Internet Explorer trong Windows không liệt kê phím nhấn này trong thực đơn trợ giúp, nhưng vẫn hồi đáp bằng cách hiện ra cửa sổ trợ giúp.  thường được dùng để kích hoạt chức năng tìm kiếm trong các ứng dụng, thường lặp vòng qua các kết quả nếu tiếp tục nhấn phím. + thường được dùng để tìm ngược về trước. Một vài ứng dụng như Visual Studio hỗ trợ + như một cách để tìm kiếm một cụm từ được tô hiện thời trong toàn văn bản.  thường được dùng làm phím làm tươi trong nhiều trình duyệt web và các ứng dụng khác, còn  kích hoạt toàn màn hình/chế độ kiosk trên hầu hết trình duyệt. Trong môi trường Windows, tổ hợp phím + thường được dùng để thoát hoặc đóng các phần của một ứng dụng.  thường kích hoạt thanh thực đơn, trong khi + kích hoạt trình đơn ngữ cảnh.  được dùng trong Windows Explorer, Visual Studio và các chương trình khác để đổi tên tập tin hoặc các thứ khác.

WordPerfect for DOS là một ví dụ về chương trình sử dụng rất nhiều phím chức năng.

Các phím chức năng cũng được sử dụng rất nhiều trong giao diện BIOS. Thông thường, trong khi tự kiểm tra khi nguồn bật, người ta có thể truy cập BIOS bằng cách nhấn một phím chức năng hoặc phím delete. Trong BIOS, các phím có thể có nhiều mục đích khác nhau tùy thuộc vào BIOS. Tuy nhiên,  trên thực tế thường là phím chuẩn để lưu và thoát, nó sẽ lưu lại mọi thay đổi rồi khởi động lại hệ thống.

Tham khảo

Phím máy tính


title: Lạp xưởng

text:
Lạp xưởng hay  lạp sưởng (; Hán Việt: lạp trường) là một món ăn có nguồn gốc từ Trung Quốc. Lạp xưởng được làm từ thịt nạc và thịt mỡ heo xay nhuyễn trộn với rượu, đường rồi nhồi vào ruột heo khô để chín bằng cách lên men tự nhiên. Lạp xưởng phơi là "lạp xưởng khô", còn không phơi là "lạp xưởng tươi". Lạp xưởng màu hồng hoặc nâu sậm, vị ngọt. Có thể bảo quản lâu.

Lịch sử
Món lạp xưởng được chế biến trước thời Nam Bắc triều, công thức chế biến của nó được ghi trong sách Tề dân yếu thuật (齊民要術) của triều đại Bắc Ngụy lần đầu tiên. Phương pháp chế biến lạp xưởng đã được lưu truyền đến nay ngày. Lạp xưởng bảo quản được lâu, nên ăn sau khi nấu xong có hương vị thơm ngon, thanh dịu, đậm đà, dư vị để lại lâu.

Phổ biến
Ở Trung Quốc, lạp xưởng của Quảng Đông và Tứ Xuyên rất có tiếng. Ở Việt Nam có lạp xưởng Sóc Trăng và Cai Lậy (Tiền Giang).

Hiện tại, Lạp Xưởng tại Việt Nam được sản xuất nhiều nhất tại Sóc Trăng và gần như trở thành bộ đôi đặc sản đi chung cùng bánh Pía. Lạp xưởng có thể chế biến ăn liền hoặc làm nhân bánh bao, bánh gối, há cảo, bò bía hoặc bánh trung thu, bánh ú, xôi bát bửu,...

Chú thích

Sản phẩm động vật

Tham khảo

Ẩm thực Trung Quốc
Ẩm thực Sóc Trăng
Ẩm thực Việt Nam
Ẩm thực Quảng Đông


title: Neoveitchia storckii

text:
Neoveitchia storckii là loài thực vật có hoa thuộc họ Arecaceae. Loài này được (H.Wendl.) Becc. mô tả khoa học đầu tiên năm 1920.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Neoveitchia
Thực vật được mô tả năm 1920


title: Thiếu Lâm tam thập lục phòng

text:
Thiếu Lâm tam thập lục phòng (少林三十六房, tiếng Anh: The 36th Chamber of Shaolin, Phòng thứ 36 của Thiếu Lâm) là một bộ phim võ thuật Hồng Kông của đạo diễn Lưu Gia Lương công chiếu lần đầu năm 1978. Bộ phim nói về quá trình khổ luyện của thiền sư Tam Đức (Lưu Gia Huy thủ vai) tại Thiếu Lâm tự để trở thành cao thủ võ thuật và sau đó đứng ra thành lập phòng thứ 36 của Thiếu Lâm tự, nơi đón nhận các đệ tử tục gia tới tập luyện. Đây được coi là một bộ phim võ thuật tiêu biểu của hãng Thiệu Thị nhờ kịch bản độc đáo cùng các pha võ thuật chân thực và sáng tạo. Thiếu Lâm tam thập lục phòng đánh dấu bước ngoặt sự nghiệp của Lưu Gia Lương đồng thời là một trong những tác phẩm xuất sắc nhất của ông. Sau thành công của Thiếu Lâm tam thập lục phòng, Lưu Gia Lương tiếp tục đạo diễn hai phần tiếp theo của bộ phim là Thiếu Lâm đáp bằng đại sư và Phích lịch thập kiệt.

Nội dung
Sơn Đức là một học sinh người Hán con của một ông chủ buôn bán cá. Chứng kiến cảnh quan lại Mãn Châu chèn ép người Hán, Sơn Đức quyết định giúp thầy giáo của mình liên lạc với Trịnh Thành Công để phản Thanh phục Minh. Tuy nhiên kế hoạch của thầy trò bị bại lộ, cả gia đình và bạn học của Sơn Đức bị giết chết, chỉ có mình anh trốn được lên Thiếu Lâm tự với hy vọng sẽ học được công phu của chùa để trở về báo thù. Tại Thiếu Lâm tự, Sơn Đức phải trải qua quá trình khổ luyện gian nan trong 35 phòng Thiếu Lâm, mỗi phòng tập trung vào một kĩ năng riêng như phòng thứ nhất tập cho võ sinh sự thăng bằng, phòng khác tập về quyền cước. Chỉ trong vòng 5 năm Sơn Đức đã trải qua tất cả các phòng và được phương trượng chùa Thiếu Lâm cho đứng ra phụ trách một phòng tùy chọn. Tuy nhiên để có được vị trí này Sơn Đức phải thắng trong cuộc đấu với một sư thúc sử dụng song đao cực kì điêu luyện. Cuối cùng Sơn Đức đã nghĩ ra được cách thắng sư thúc, đó là sử dụng một loại vũ khí mới không có trong mười tám loại vũ khí cơ bản, đó là côn tam khúc.

Đánh giá
Thiếu Lâm tam thập lục phòng được coi là một trong những bộ phim xuất sắc nhất của thể loại phim võ thuật và có ảnh hưởng lớn tới các bộ phim võ thuật Hồng Kông ra đời sau nó. Tác phẩm này đồng thời cũng đưa Lưu Gia Huy lên vị thế của một ngôi sao hàng đầu của thể loại phim võ thuật.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Phim năm 1978
Phim Hồng Kông
Phim của Thiệu Thị
Phim của Lưu Gia Lương
Phim võ hiệp
Phim cổ trang
Phim hành động Hồng Kông


title: Skellefteå

text:
Skellefteå là một thành phố thủ phủ của đô thị cùng tên ở hạt Västerbotten, Thụy Điển với dân số năm 2005 là 32.425 người.
Người ta tin rằng Skellefteå có người định cư người Sami và có thể một phần là người Phần Lan vào năm 1000.
Thành phố này thì có lịch sử trẻ hơn, và là một trong các thành phố trẻ nhất ở Norrland. Thành phố được lập năm 1845 bởi cha sở Nils Nordlander.

Chú thích

Tham khảo

Thành phố của Thụy Điển


title: HMS Fencer (D64)

text:
HMS Fencer (D64), nguyên là tàu sân bay hộ tống USS Croatan (CVE-14) (ký hiệu lườn ban đầu AVG-14 và rồi là ACV-14) của Hải quân Hoa Kỳ thuộc lớp Bogue, được chuyển cho Hải quân Hoàng gia Anh Quốc, và đã phục vụ trong Chiến tranh Thế giới thứ hai. Sau chiến tranh nó được hoàn trả cho Mỹ, được bán để hoạt động cho hàng hải thương mại tư nhân dưới nhiều tên khác nhau, và cuối cùng bị tháo dỡ vào năm 1975 tại Spezia.

Thiết kế – Chế tạo – Chuyển giao
Nó được đặt lườn vào ngày 5 tháng 9 năm 1941 như một tàu hàng kiểu C3 theo hợp đồng với Ủy ban Hàng hải Hoa Kỳ; được hạ thủy vào ngày 4 tháng 4 năm 1942 với ký hiệu lườn AVG-14. Được Hải quân Hoa Kỳ sở hữu vào ngày 27 tháng 2 năm 1943, nó đồng thời được chuyển cho Anh Quốc theo chương trình Cho thuê-cho mượn cùng ngày hôm đó. Nó được đổi tên thành HMS Fencer (D64) và đưa ra hoạt động cùng Hải quân Hoàng gia như một chiếc thuộc lớp tàu sân bay hộ tống Attacker.

Lịch sử hoạt động
Hoạt động như một tàu sân bay chống tàu ngầm, Fencer đã tham gia hộ tống các đoàn tàu vận tải vượt Đại Tây Dương, Bắc Cực và Châu Phi, cũng như từng tham gia một cuộc tấn công nhắm vào thiết giáp hạm Đức Tirpitz trước khi được chuyển sang Mặt trận Thái Bình Dương.

Sau khi Chiến tranh Thế giới thứ hai kết thúc, Fencer được hoàn trả cho Hoa Kỳ vào ngày 21 tháng 12 năm 1946. Nó được rút khỏi danh sách Đăng bạ Hải quân vào ngày 28 tháng 1 năm 1947, và được bán vào ngày 30 tháng 12 để hoạt động thương mại tư nhân dưới tên gọi Sydney. Con tàu đã trải qua nhiều lần đổi tên: trước tiên là Roma vào năm 1967, rồi Galaxy Queen vào năm 1970, Lady Dina vào năm 1972, và cuối cùng là Caribia vào năm 1973 trước khi bị tháo dỡ tại Spezia vào tháng 9 năm 1975.

Văn hóa đại chúng
HMS Fencer đã có mặt trong trò chơi điện tử Axis & Allies Naval Miniatures: War at Sea

Tham khảo

 Bài này có các trích dẫn từ nguồn Dictionary of American Naval Fighting Ships thuộc phạm vi công cộng.

Lớp tàu sân bay hộ tống Bogue
Lớp tàu sân bay hộ tống Attacker
Tàu sân bay hộ tống của Hải quân Hoàng gia Anh
Tàu sân bay hộ tống trong Thế Chiến II


title: Desmopachria defloccata

text:
Desmopachria defloccata là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Young miêu tả khoa học năm 1981.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Desmopachria


title: Trận Champagne

text:
Trận Champagne có thể là tên của một trong ba trận đánh sau diễn ra tại tỉnh Champagne, miền bắc nước Pháp trong Thế chiến thứ nhất:

Trận Champagne lần thứ nhất (20 tháng 12 năm 1914 – 17 tháng 3 năm 1915)
Trận Champagne lần thứ hai (25 tháng 9 – 6 tháng 10 năm 1915)
Trận Champagne lần thứ ba (16 tháng 4 – 20 tháng 4 năm 1917) - thường được biết đến với tên gọi Trận Aisne lần thứ hai, một phần của Chiến dịch Nivelle


title: Prunum gijon

text:
Prunum gijon là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Marginellidae, họ ốc mép.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Prunum


title: Hành cung Vũ Lâm

text:
Hành cung Vũ Lâm là một căn cứ quân sự thời Trần, nằm ngay trong vùng núi thành Nam của kinh đô Hoa Lư xưa. Các vua đầu nhà Trần lập căn cứ địa ở Vũ Lâm để củng cố lực lượng, phản công giải phóng Đại Việt trong cuộc kháng chiến đánh tan quân xâm lược Nguyên Mông lần thứ hai. Nơi đây còn gắn với sự kiện các vua Trần xuất gia tu hành, mở mang phật giáo. Hiện nay, hành cung Vũ Lâm thuộc quần thể di sản thế giới Tràng An, tỉnh Ninh Bình, một phần khu vực nằm sâu trong dãy núi Tràng An được đưa vào khai thác du lịch.

Lịch sử

Căn cứ quân sự

Vua Trần Thái Tông (1225 - 1258) đã khởi dựng hành cung Vũ Lâm trên vạt đất cao gần Hang Cả của danh thắng (Tam Cốc). Nơi đây vẫn còn di tích một khu đất rộng khoảng hơn một sào, cao hơn mặt ruộng được gọi là Vườn Am. Khi nhà vua cho dựng am Thái Vi đã chiêu mộ dân lưu tán đến để khai hoang lập ấp, mở mang đường giao thông, tôn tạo những nơi xung yếu, chuẩn bị sẵn sàng khi chiến tranh chống xâm lược lại nổ ra. Nhiều cuộc họp quan trọng của triều đình, dưới sự chủ trì của Trần Thái Tông đã được tổ chức ở đây. Trong cuộc kháng chiến chống đế quốc Nguyên Mông lần thứ hai năm 1285, khu Hành cung Vũ Lâm trở thành căn cứ địa vững chắc của quân dân đời Trần.

Ngày 3 tháng 5 năm Ất Dậu (7-5-1285), hai vua Trần Thánh Tông và Trần Nhân Tông đã đánh tan một bộ phận quân Mông-Nguyên ở đây, "chém đầu, cắt tai giặc không kể xiết". Trận đánh quân Mông- Nguyên diễn ra tại Thung lũng đá vôi Thiện Dưỡng. Ở giữa Thung lũng đá vôi Thiện Dưỡng nói trên, có cánh đồng "Cửa Mả" và gần đó có Thung lũng "Mồ" vì có nhiều mồ mả và nhân dân địa phương vẫn gọi Thung lũng này là "đất chiến địa". Trận đánh quân Mông-Nguyên ở phủ Trường Yên vào ngày 7-5-1285 đã góp phần nhanh chóng quét sạch quân Mông-Nguyên ra khỏi đất Đại Việt một lần nữa cho thấy Trường Yên không chỉ là đất đế đô mà còn là đất chiến địa.

Chốn Bồng Lai tiên cảnh
Ngoài vị trí chiến lược cơ động ra bắc vào nam, khu vực hành cung Vũ Lâm còn là nơi có thiên nhiên hùng vĩ, tươi đẹp. Trần Thái Tông đã ví nơi đây với chốn non tiên:

Thủy thức Bồng Lai nguyên bất viễn,
Thung dung tuế nguyệt độn phàm trần.
(Đến đây mới biết cảnh tiên chốn Bồng Lai đâu có xa;
Ngày tháng thong dong xa lánh cõi phàm trần).

Sách "Khâm định đại Việt sử thông giám cương mục" cho biết rõ hơn là hành cung Vũ Lâm ở huyện Gia Khánh, tỉnh Ninh Bình: "ở đây núi non trùng điệp, trong ruột núi có hang, chu vi núi non rộng đến vài mươi mẫu, bên ngoài có con sông nhỏ quanh co khuất khúc, thông vào núi, thuyền nhỏ có thể chở vào được"

Mô tả về hành cung Vũ Lâm, trong bài thơ Vũ Lâm thu văn (chiều thu ở Vũ Lâm). Trần Nhân Tông đã viết:
Lòng khe in ngược bóng cầu treo
Hắt sang bờ khe vệt nắng tà
Lặng lẽ nghìn non, rơi lá đỏ
Mây giăng như mộng tiếng chuông xa.

Nơi hoàng đế tu hành
Sau cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Nguyên Mông lần thứ nhất (1258) vua Trần Thái Tông 40 tuổi, đã nhường ngôi cho con và trở về vùng núi Trường Yên lập am Thái tử để tu hành trên căn cứ hành cung Vũ Lâm

Vua Trần Thánh Tông cũng xây thêm một số cung điện tại đây và làm một con đường từ làng Văn Lâm vào cung điện, xây cầu Rồng đá qua sông Ngô Đồng, gọi là cống Rồng.

Hành cung Vũ Lâm là nơi xuất gia tu Phật đầu tiên của đức Phật hoàng Trần Nhân Tông. Đại Việt sử ký toàn thư chép: "Thượng hoàng đến Vũ Lâm vào chơi hang đá, cửa núi đá hẹp, thượng hoàng ngự chiếc thuyền nhỏ, Tuyên Từ thái hậu ngồi đằng đuôi thuyền" Thời gian này vào khoảng tháng 7 năm Giáp ngọ (1294). Sang năm Ất mão (1295) Đại Việt sử ký toàn thư tờ 540 lại ghi: "Mùa hạ, tháng 6, thượng hoàng về kinh sư. Đã xuất gia ở hành cung Vũ Lâm, lại trở về vậy".

Vua Trần Nhân Tông tu hành ở Hành cung Vũ Lâm năm 1295, đến năm 1299 thì ra Thăng Long, rồi lên Yên Tử. Như vậy Hành cung Vũ Lâm Ninh Bình hoạt động ít nhất 41 năm (1258-1299).

Tổng quan di tích

Di tích hành cung Vũ Lâm hiện nay phân bố rộng khắp trong 4 xã: Ninh Hải, Ninh Thắng, Ninh Xuân và Ninh Vân huyện Hoa Lư, thuộc khu vực phía nam của quần thể danh thắng Tràng An. Cũng giống như cố đô Hoa Lư, hành cung Vũ Lâm gồm cả vùng núi non hang động Tràng An được tô điểm thêm bằng những di tích lịch sử.

Trải ra trên một địa bàn khá rộng, khu di tích Hành cung Vũ Lâm bao gồm nhiều di tích lịch sử như: Cửa Quan, Hành Cung, Cống Rồng, Tuân Cáo, Vườn Kho, v.v... đặc biệt ở 4 xã trên có mật độ chùa dày đặc ở khu vực hành cung Vũ Lâm với 24 ngôi chùa cổ tồn tại từ thời Trần đến nay gồm: chùa Hải Nham, chùa Bích Động, chùa Đá, chùa Linh Cốc, chùa Sắn, chùa Thông, chùa Sở (Ninh Hải); Chùa Tháp, chùa Dưỡng Hạ, chùa Kim, chùa Thượng, chùa Phú Lăng, chùa Xuân Vũ, chùa Chấn Lữ, chùa Vàng (Ninh Vân); Chùa Tuần Cáo, chùa Hành Cung, chùa Hạ Trạo, chùa Khả Lương, chùa Hạ (Ninh Thắng); chùa Khê Hạ, chùa Phúc Hưng, chùa Huê Lâm, chùa Bàn Long (Ninh Xuân).

Nhiều chùa ở Ninh Bình được vua Trần Thái Tông trực tiếp cho xây dựng như chùa Sở, chùa Thông ở thôn Văn Lâm, xã Ninh Hải, chùa Khả Lương, chùa Khai Phúc ở xã Ninh Thắng, chùa A Nậu thuộc thành phố Ninh Bình, cấp cho chùa 160 sào ruộng... giống nhiều chùa ở Ninh Bình gắn liền với tên tuổi các vua, chúa qua các Triều đại phong kiến.

Ngày nay, những tên đất, tên làng ở vùng đất Văn Lâm còn in đậm dấu ấn lịch sử thời ấy. Đó là cánh đồng Trường Thi nơi tập trận, Bến Thánh là bến thuyền tập kết thủy quân, làng Thiện Trạo (chèo thuyền giỏi), làng Hạ Trạo (gác chèo) ở xã Ninh Thắng là nơi gác chèo khi vào đến Hành cung. Đó là làng Tuân Cáo, nơi các quan vào trình báo nhà vua; làng Hành Cung, là nơi ở của Vua. Những địa điểm như Thái Vi – Thung Nham (xã Ninh Hải); Hành Cung – Khả Lương – Tuân Cáo – Hạ Trạo (xã Ninh Thắng) và Khê Đầu, Bộ đầu, Hệ Dưỡng (xã Ninh Vân) đều là những địa danh có liên quan trực tiếp đến cuộc kháng chiến chống quân xâm lược nhà Nguyên năm 1285.

Khu du lịch hành cung Vũ Lâm

Nằm sâu trong khu vực rừng núi của Quần thể di sản thế giới Tràng An, để đến khu du lịch Hành cung Vũ Lâm, du khách sẽ được ngồi trên các con thuyền truyền thống do người dân địa phương chèo lái, trải nghiệm sự gắn kết gần gũi với thiên nhiên, cảm nhận vẻ đẹp thuần khiết, lộng lẫy của hang kỳ, đá lạ và trở về nét vàng son của lịch sử dân tộc trong quá trình dựng nước và giữ nước.

Từ bến đò Tràng An, đi thuyền khoảng 15 phút qua hang Lấm là có thể vào đến thung Nội Lấm với diện tích gần 90 nghìn m2. Tại đây, Viện khảo cổ học Việt Nam đã khai quật, thám sát thung đã tìm thấy hàng nghìn hiện vật ở trên bề mặt và trong những hố đào. Tiến sĩ Lê Thị Liên, Viện Khảo cổ học Việt Nam cho biết: Sau thời gian tiến hành khai quật, thám sát khảo cổ học thung Nội Lấm - một địa điểm thuộc hành cung Vũ Lâm thời nhà Trần, các nhà khảo cổ đã phát hiện nhiều dấu tích đáng chú ý, như: Dấu tích khu vực chứa sét nguyên liệu làm gốm; dấu tích cây gỗ trong lớp bùn đen; dấu tích đá kè đường đi hoặc làm bến nước; dấu tích đường đắp đất…Kết quả này cho thấy khả năng đã có hoạt động sản xuất gốm tại khu vực này. Bên cạnh đó, còn có các di vật thu được với 5.525 mảnh vỡ nằm ở trên bề mặt và 940 mảnh di vật các loại xuất hiện trong các hố đào. Qua nghiên cứu, phân tích đã phát hiện nhiều di vật có giá trị rất lớn là các mảnh trang trí kiến trúc, vật thể: đồ gốm tráng men, đồ sành, các cục thóc, gạo hóa than… Các nhà khảo cổ đưa ra giả thiết: khu vực này là nơi sản xuất gốm men vào thời Trần. Ban Quản lý Quần thể danh thắng Tràng An đã phối hợp với Viện khảo cổ học Việt Nam tổ chức hội nghị báo cáo sơ bộ kết quả khai quật, thám sát thung Nội Lấm thuộc Hành cung Vũ Lâm nằm trong lòng Di sản Văn hóa và Thiên nhiên thế giới Tràng An. Việc phát hiện dấu tích khu dự trữ nguyên liệu sét và những dấu tích đồ phế thải cho thấy khả năng đã có hoạt động sản xuất gốm tại đây, có thể đưa ra giả thuyết là khu vực này là nơi sản xuất gốm men vào thời Trần. Đến thời kỳ muộn hơn đồ sành có thể là sản phẩm chính.

Nằm giữa thung Nội Lấm - suối Tiên là các đền thờ vua quan nhà Trần. Dưới triều của nhà Trần có danh thần Trương Hán Siêu, ông gốc là người Ninh Bình, là một danh sĩ nổi tiếng thời Trần, và là môn khách đắc lực của Trần Hưng Đạo. Trương Hán Siêu có tính tình cương nghị, học vấn uyên thâm, có công lớn trong cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông lần thứ hai và thứ ba. Trong giai đoạn vua Trần Nhân Tông về vùng đất này để tu hành thì sau đó danh thần Trương Hán Siêu cũng đã lui về ẩn tu và lập am tu tập tại quê hương Ninh Bình. Chính vì vậy mà Trương Hán Siêu cũng được nhân dân thờ tại khu di tích này.

Một số di tích, đền thờ tiêu biểu

Điện Hành Cung
Di tích còn lại của cung điện ở thôn Hành Cung, xã Ninh Thắng, Hoa Lư là một mảnh đất rộng 2 sào, cao hơn mặt ruộng 1m, nay gọi là khu đình Sen, nằm ở phía đông nam thôn Hành Cung, cách đường Thiên Lý, đoạn từ Ba Vuông qua cầu Yên tới Ghềnh gần như trùng với quốc lộ số một hiện nay gần 1 km. Cách đó khoảng 300m về phía bắc có vườn Kho hay vườn Vầu tương truyền là nơi để kho lương của nhà Trần. Cách thôn Hành Cung 500m về phía nam là đến Đông hay bến Hạ Trạo tương truyền quy định từ đây phải hạ mái chèo bơi nhẹ nhàng để vào am Thái Vi. Như vậy là trên đoạn đường dài 4 km theo hướng tây - đông từ am Thái Vi ra tới cung điện đầu tiên ở thôn Hành Cung, từng đoạn truyền thuyết của nhân dân địa phương thì ở thôn Khê Đầu Hạ lối vào hang Múa sang Thái Vi Trần Thái Tông cũng lập một trạm gác kiên cố.

Chùa Khai Phúc
Chùa Hành Cung hay còn có tên chữ là Khai Phúc Tự, thuộc thôn Hành Cung, xã Ninh Thắng, huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình. Trong khi tiến hành trùng tu, tu bổ đã đào xung quanh phần toà Tam Bảo của chùa. Bên hông tường, phía tay trái nhìn từ ngoài vào dưới độ sâu chưa đầy 30 cm so với mặt bằng của vườn quanh chùa đã xuất lộ nhiều gạch ngói vỡ, ken dày vào đó là những viên cuội tròn có đường kính từ 10 đến 18 cm tạo thành nền móng.

Di tích chùa Hành Cung ở thôn Hành Cung với những gì đã xuất lộ đang được nghiên cứu tại chỗ và mở rộng phạm vi nghiên cứu làm sáng tỏ về một hành cung dưới triều Trần đã góp phần vào chiến thắng quân Nguyên Mông cũng như tìm hiểu về Lịch sử Phật giáo, tư tưởng Phật giáo của Trần Thái Tông và các vua dưới triều Trần kế tiếp.

Đền Thái Vi

Đền Thái Vi là một ngôi đền nằm ở thôn Văn Lâm, xã Ninh Hải, huyện Hoa Lư tỉnh Ninh Bình. Đây là một nơi thờ các vua đầu nhà Trần như Trần Thái Tông, Trần Thánh Tông, Trần Nhân Tông, Trần Anh Tông, các tướng Trần Hưng Đạo, Trần Quang Khải và hoàng hậu Thuận Thiên, là những người đã lập ra hành cung Vũ Lâm, một cứ địa trong kháng chiến chống Nguyên Mông.

Trước đền có giếng ngọc xây bằng đá xanh. Sau đền là dãy núi đá Cấm Sơn. Phía ngoài của Nghi môn, hai bên có đặt hai con ngựa bằng đá xanh nguyên khối. Qua Nghi Môn có gác chuông làm bằng gỗ lim, các mái lợp ngói mũi hài. Ở đây treo một quả chuông đúc từ năm Chính Hoà thứ 19. Đối diện với gác chuông theo đường chính đạo là tháp bia và ba tấm bia dựng hai bên. Tháp bia bốn mặt ghi công đức những người có công cúng tiến xây dựng đền. Đường chính đạo và sân rồng đều lát đá xanh. Sân rồng rộng khoảng 40m2. Hai bên sân rồng là hai dãy nhà Vọng - nơi xưa kia các cụ bàn việc tế lễ. Từ sân rồng bước theo các bậc đá có độ cao 1,2m là đến Ngũ đại môn (5 cửa lớn) có 6 hàng cột đá tròn song song đều được chạm khắc nổi long vương chầu vào chính diện. Mặt ngoài các cột đá đều chạm khắc các câu đối bằng chữ Hán. Các xà hiên cũng làm bằng đá, chạm khắc lưỡng long chầu nguyệt.

Qua 5 cửa lớn là đến 5 gian Bái Đường uy nghi, cũng có 6 cột đá vuông chạm khắc các câu đối ở mặt ngoài, các mặt khác chạm khắc nổi: long, ly, quy, phượng, cá chép hoá long. Tiếp theo là ba gian Trung Đường với hai hàng cột đá tròn, mỗi hàng 4 cột, đều được chạm khắc nổi long vân. Ở đây đặt nhang án đá. Hai bên có đôi hạc gỗ cao hơn 2 mét và hai bộ chấp kích thờ sơn son thiếp vàng. Qua Trung Đường vào năm gian Chính Tẩm cũng có 8 cột đá tròn được chạm khắc nổi: cầm, kỳ, thi, hoạ. Di tích am Thái Vi hiện còn đến nay là một khu đất rộng khoảng sáu sào, xung quanh có lũy đất, ở giữa là ngôi đền.

Trong Cung khám của Chính Tẩm ở giữa là tượng thờ Trần Thái Tông, Trần Thánh Tông, Trần Nhân Tông, Trần Anh Tông, các tướng Trần Hưng Đạo, Trần Quang Khải và hoàng hậu Thuận Thiên. Như thế đền Thái Vi thờ 4 đời vua nhà Trần. Hai bên tả hữu là hai tượng kim đồng ngọc nữ đứng hầu nhà vua. Tại khu di tích đền Thái Vi còn một am nhỏ là nơi vua Trần Thái Tông đã cho lập lên và ở đó tu hành trong thời gian cuối đời.

Lễ hội đền Thái Vi
Lễ hội đền Thái Vi được tổ chức từ ngày 14 đến ngày 17 tháng 3 âm lịch nhằm tưởng nhớ công lao các vua đời đầu nhà Trần đã được thờ tại đền Thái Vi.

Lễ rước kiệu với nghi lễ của một đoàn rước đi đầu là một chiếc trống cái do hai người khiêng và một người mặc áo thụng đi hia, đội mũ cánh én làm thủ hiệu trống, rồi đến 5 người cầm 5 lá cờ ngũ hành, tiếp đó đến kiệu bát cống trên đặt bài vị các vua Trần, Hoàng hậu, hay công chúa đời Trần, hương hoa lễ vật. Kiệu có lọng cắm, màu đỏ đung đưa trông rất đẹp mắt. Tiếp đó là kiệu 4 người khiêng bày lễ vật là hương hoa, oản quả. Sau đó là phường bát âm, rồi tới ban tế do ông chủ tế dẫn đầu đi hàng hai. Rước kiệu ở đền Thái Vi không chỉ có một đoàn, mà là trên dưới 30 đoàn. Sáng ngày 14 -3 kiệu từ các nẻo đường trong huyện, trong tỉnh rước về đền Thái Vi trong không khí tưng bừng của ngày hội. Các cỗ kiệu đều được sơn son thếp vàng lộng lẫy do các thanh niên ăn mặc theo phong tục lễ hội xưa.

Lễ tế là nghi lễ quan trọng, tổ chức ở trước đền. Ban tế gồm từ 15 đến 20 người, gồm một ông chủ tế, một ông đọc văn tế, hai ông xướng tế và mỗi bên tả hữu có từ 5 đến 10 ông để thực hiện việc tiến hương, tiến tửu. Ông đọc văn tế đọc khúc văn tế ca ngời công đức của vua Trần Thái Tông được trình bày qua nghệ thuật diễn xướng. Sau mỗi khúc tế, lại có hai người phường trò, người nam chơi đàn, người nữ dẫn giải bằng lối ca trù.

Phần hội: có các trò chơi giân gian như múa lân, múa rồng, đánh cờ người, đấu vật, bơi thuyền...
Đến dự lễ hội đền Thái Vi du khách có dịp thăm các danh thắng của Ninh Bình. Đó là đền Thái Vi, Tam Cốc, Bích Động, Động Tiên, Xuyên Thủy động. Đền Thái Vi là một di tích lịch sử văn hóa đồng thời điểm du lịch trong tuyến du lịch văn hóa sinh thái Tam Cốc - Bích Động.

Đền Trần

Đền Trần Ninh Bình là một di tích thuộc Hoa Lư tứ trấn. Đền do vua Đinh Tiên Hoàng xây dựng cùng thời với đền Hùng ở Phú Thọ, sau này vua Trần Thái Tông về đây lập hành cung Vũ Lâm xây dựng lại bề thế hơn nên được gọi là đền Trần. Đền Trần là nơi thờ thần Quý Minh, vị thần trấn cửa ải phía nam Hoa Lư tứ trấn. Đền còn có tên là đền Nội Lâm (ngôi đền trong rừng). Đền Trần Nội Lâm cùng với Vũ Lâm, Văn Lâm hợp thành Tam Lâm dưới Triều đại nhà Trần. Lễ hội đền Trần Ninh Bình diễn ra vào ngày 18 tháng 3 âm lịch hàng năm.

Khi nạo vét ở các hang động Tràng An gần khu vực đền Trần, các nhà khoa học phát hiện được nhiều di tích quan trọng khẳng định đó cũng là nơi sinh hoạt của các phân quyền ngày xưa ở thế kỷ thứ 14, nhà Trần như nồi gốm, các bát đĩa cổ. Các phế tích này rất giống với các phế tích tìm thấy ở Hoàng thành Thăng Long. Điều này là minh chứng rõ nét cho khẳng định Tràng An đồng thời cũng là kinh đô kháng chiến chống Nguyên Mông của Triều đại nhà Trần.

Chùa Linh Cốc
Chùa Linh Cốc nằm trong núi chùa Móc. Chùa quay hướng tây, phía trước là một cánh đồng nước. Theo văn bia đặt ở chùa, Linh Cốc có từ triều vua Trần Thánh Tông. Sân chùa rộng ở ngay chân núi, hai bên sân có nhà thờ tổ. 3 gian quay hướng tây bắc, đặt tượng thờ thánh tăng là đức A Nam Đà và đức tổ tây, mũi cao, tóc quăn, râu quai nón là người Ấn Độ. Nhà trai 5 gian, quay hướng đông nam.Điện Mẫu quay lưng vào sườn núi, hướng tây nam, xây dựng theo kiểu chữ " Tam". Hậu cung là một gian thờ Tam Toà Thánh Mẫu gồm: Mẫu Thượng Ngàn, Mẫu Thoải, Mẫu Liễu Hạnh. Thiêu hương gồm 3 gian thờ Công Đồng Thánh Mẫu, Tiền Đường 5 gian, gian cuối bên tay trái có treo quả chuông.

Di tích khác
Cách trung tâm của am Thái Vi khoảng 300m về phía đông là một trạm gác đầu tiên gọi là cửa Quan hay Tam Quan. Cửa quan rộng 5m được tạo thành bởi hai quả núi nhỏ chắn giữa hai bên, con đường vào am Thái Vi băng qua giữa. Trần Thái Tông đã triệt để lợi dụng địa hình ở đây để làm các trạm gác. Cách đó khoảng 300m nữa là trạm gác thứ hai ở chỗ miếu gò Mưng. Trạm này cũng được hình thành bởi một quả núi nhở chắn ở phía bắc đường. Gần đó có một cầu đá bắc qua sông Ngô Đồng gọi là cống Rồng. Cách trạm gác thứ hai 300m nữa là trạm gác thứ ba còn gọi là cửa Quen. Cửa này được hình thành bởi một quả núi chấn giữ, con đường vào Thái Vi phải qua một cái quèn nhỏ. Phía bên ngoài cách đó khoảng 200m là đình Các tương truyền là một trạm đón tiếp của nhân dân Giáp Cật và cũng là nơi các quan tập trung sửa áo mũ để chuẩn bị vào am Thái Vi. Cách đình Các khoảng 2 km là làng Tuân Cáo, tương truyền là một trạm kiểm soát khi vào Thái Vi. Một người ra vào phải "bá cáo" tại đây. Cách Tuân Cáo khoảng 1 km là thôn Hành Cung. Theo truyền thuyết của nhân dân địa phương thì đây là nưi Trần Thái Tông lập cung điện đầu tiên. "Thái Vi quốc tế ngọc ký" cho biết hành cung Vũ Lâm mà Trần Nhân Tông tu hành là chỗ đình Sen. Đình sen này đã mất, nhưng theo nhân dân địa phương thì trước đây đình Sen thờ Trần Nhân Tông. Trần Nhân Tông ở đây nhưng thường vào am Thái Vi mà sau này trở thành điện Thái Vi thờ Trần Thái Tông.

Xem thêm
 Quần thể danh thắng Tràng An
 Trần Nhân Tông
 Phòng tuyến Tam Điệp

Tham khảo
Câu chuyện văn hóa: Những dấu tích căn cứ quân sự nhà Trần được phát lộ trong các cuộc khảo cổ mới - giá trị lịch sử quý giá
Ninh Bình: Tôn tạo di tích Hành cung thời Trần
Hành cung Vũ Lâm trên trang Web của tỉnh Ninh Bình
Đền Thái Vi trên trang Khu du lịch Tam Cốc - Bích Động
Đền Thái Vi trên trang Du lịch Ninh Bình
Hỏi về lễ hội đền Thái Vi
Lễ hội Ninh Bình

Chú thích

Văn hóa Ninh Bình
Di tích tại Ninh Bình
Lịch sử Việt Nam thời Trần
Vũ Lâm
Quần thể danh thắng Tràng An


title: Bulbophyllum callosum

text:
Bulbophyllum callosum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

C


title: Người đi xây hồ Kẻ Gỗ

text:
"Người đi xây hồ Kẻ Gỗ" là một bài hát được sáng tác bởi nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý theo điệu Valse. Ca khúc ra đời năm 1976, được ca sĩ Thu Hiền và Kiều Hưng trình bày lần đầu tiên qua Đài Tiếng nói Việt Nam.

Đây là một trong những ca khúc kinh điển của dòng nhạc cách mạng (nhạc đỏ) Việt Nam.

Hoàn cảnh ra đời
Nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý nổi tiếng với nhiều ca khúc như: Dư âm (1949), Một khúc tâm tình của người Hà Tĩnh (1974), Mẹ yêu con, Người đi xây hồ Kẻ Gỗ (1976), Tấm áo chiến sĩ mẹ vá năm xưa (1973), Dáng đứng Bến Tre (1980), Cô đi nuôi dạy trẻ (1980).

Người đi xây hồ Kẻ Gỗ được sáng tác năm 1976, khi cả nước đang bước vào công cuộc xây dựng lại đất nước sau ngày thống nhất. Ca khúc được hình thành khi Nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý đi thực tế tại hồ Kẻ Gỗ thuộc địa phận tỉnh Hà Tĩnh. Nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý đã sáng tác bài hát Người đi xây hồ Kẻ Gỗ để nói về quá trình xây hồ, ca ngợi về những người thủy lợi xây dựng hồ Kẻ Gỗ và vẻ đẹp thơ mộng của hồ.

Ca sĩ thể hiện
Ca khúc Người đi xây hồ Kẻ Gỗ mang đậm âm hưởng dân ca ví giặm Nghệ Tĩnh, với ca từ nhẹ nhàng gợi lên những tình cảm sâu lắng thiết tha. Được viết cho kiểu song ca nam nữ và là một trong những ca khúc kinh điển của thanh nhạc cách mạng Việt Nam nên đã có khá nhiều cặp song ca thể hiện. Điển hình như Thu Hiền và Kiều Hưng; Thu Hiền và Trung Đức; Thanh Hoa và Trọng Tấn; Đăng Thuật và Thu Huyền; Anh Thơ và Việt Hoàn; Phạm Phương Thảo và Duy Thường.

Trích lời bài hát
...Nghệ Tĩnh mình ơi! Sông Lam rọi núi Hồng
Bạn về theo bạn đào núi ngăn sông
Đất trời như vẫn vang vang lời trống giục
Mặt hồ lay động nên sóng mênh mông
Từng đàn cá lội cây lúa thêm nặng bông...

Trong văn hóa đại chúng
Ca khúc này từng được chế lời thành "Việt Nam chiến thắng corona" vào ngày 2 tháng 4, 2020.

Chú thích

Xem thêm
Nguyễn Văn Tý
Hồ Kẻ Gỗ

Liên kết ngoài
Nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý: Dư âm còn lại
Hòa cùng câu hò vĩ dặm
trong ca khúc Nguyễn Văn Tý
Nghe nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý kể về hoàn cảnh ra đời bài hát; nghe ca khúc Người đi xây hồ Kẻ Gỗ do Thu Hiền và Kiều Hưng hát; xem lời bình của một số người nghe trên baicadicungnamthang.net
Nghe ca khúc Người đi xây hồ Kẻ Gỗ do Việt Hoàn và Anh Thơ hát

Ca khúc nhạc đỏ
Bài hát tiếng Việt
Bài hát Việt Nam


title: Mutisia rimbachii

text:
Mutisia rimbachii là một loài thực vật có hoa thuộc họ Asteraceae.
Loài này chỉ có ở Ecuador.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng cây bụi nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất cao.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Montúfar, R. & Pitman, N. 2003. Mutisia rimbachii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 7 năm 2007.

Mutisia
Thực vật dễ tổn thương
Thực vật đặc hữu Ecuador


Giải bóng đá Các đội mạnh Toàn quốc lần thứ III là lần thứ 11 của giải đấu bóng đá hạng cao nhất Việt Nam, đã diễn ra từ ngày 29 tháng 3 đến 14 tháng 5 năm 1992. Do Điện Hải Phòng giải tán ngay trước giờ khai mạc nên giải chỉ còn 18 đội, trong đó 2 đội mới thăng hạng là Khánh Hòa và Quân khu 5. Đội bóng Dệt Nam Định quay trở lại giải sau khi bị kỷ luật ở mùa giải 1990. Đội bóng Sông Lam Nghệ Tĩnh được chuyển về cho tỉnh Nghệ An quản lý và đổi tên thành Sông Lam Nghệ An.

Thể thức thi đấu
18 đội tham dự được chia làm 2 bảng, mỗi bảng 9 đội. Các đội đá vòng tròn 1 lượt để chọn ra 4 đội đầu bảng vào tứ kết và 2 đội cuối bảng xuống hạng A1. Tứ kết gồm 2 lượt, còn bán kết và chung kết chỉ gồm 1 lượt

Vòng bảng
Giai đoạn vòng bảng diễn ra từ 29 tháng 3 đến 26 tháng 4 năm 1992 với 72 trận đấu.

Bảng A

Bảng B

Tứ kết

Bán kết

Chung kết

Tham khảo

Xem thêm
Lịch sử bóng đá Việt Nam
Giải bóng đá vô địch quốc gia
Giải bóng đá Cúp Quốc gia
Siêu cúp bóng đá Việt Nam
Giải bóng đá hạng Nhì Quốc gia
Giải bóng đá hạng Ba Quốc gia

Liên kết ngoài

Liên đoàn bóng đá Việt Nam
Công ty Cổ phần Bóng đá chuyên nghiệp Việt Nam

1992
Bóng đá, chuyên nghiệp
Bóng đá năm 1992