title: Na Uy

text:
Na Uy (Bokmål: Norge; Nynorsk: Noreg), tên chính thức là Vương quốc Na Uy, là một quốc gia ở Bắc Âu nằm ở Tây Bắc Châu Âu có lãnh thổ bao gồm phần phía tây và cực bắc của Bán đảo Scandinavia; bao gồm đảo Jan Mayen và quần đảo Svalbard là 2 lãnh thổ nằm rất xa về phía Bắc Cực; bao gồm lãnh thổ phụ thuộc: đảo Bouvet nằm ở khu vực Subantartic. Na Uy cũng tuyên bố chủ quyền lãnh thổ với hai hòn đảo Peter I và Queen Maud Land tại châu Nam Cực.

Na Uy có tổng diện tích là  và dân số là 5,385,300 (2020). Đất nước này có chung biên giới phía đông với Thụy Điển (có chiều dài là 1.619 km hoặc 1.006  mi). Na Uy giáp Phần Lan và Nga ở phía đông bắc. Eo biển Skagerrak ở phía nam nối Na Uy với Đan Mạch. Na Uy có đường bờ biển dài, hướng ra Bắc Đại Tây Dương và biển Barents. Chính đại dương khiến Na Uy có khí hậu vùng đất thấp êm dịu, bớt lạnh hơn nhiều so với các quốc gia ở vùng vĩ độ bắc tương tự. Ngay cả vào những đêm vùng cực, nhiệt độ thông thường vẫn trên mức đóng băng. Đại dương cũng mang lại lượng mưa và lượng tuyết rơi lớn ở nhiều vùng.

Quốc vương Na Uy hiện tại là Harald V thuộc Vương tộc Glücksburg. Thủ tướng đương nhiệm là ông Jonas Gahr Støre (Ap) (từ năm 2021). Na Uy là một quốc gia độc lập, có bộ máy nhà nước đơn nhất chế độ quân chủ lập hiến; Na Uy phân chia quyền lực quốc gia cho Quốc hội, Hội đồng nội các và Tòa án tối cao theo đúng Hiến pháp năm 1814. Vương quốc Na Uy được thành lập vào năm 872 với sự sáp nhập của hàng loạt các tiểu quốc và tồn tại như thế trong suốt hơn 1 100 năm. Từ năm 1537 đến 1814, Na Uy là một phần của Vương quốc Đan Mạch-Na Uy; từ năm 1814 đến 1905 thì nằm trong Vương quốc Liên hiệp Thụy Điển và Na Uy. Na Uy là nước trung lập trong Thế chiến thứ nhất, đến tháng 4 năm 1940 thì bị xâm chiếm bởi Đức Quốc xã và đến tận cuối Thế chiến thứ hai thì Na Uy mới giành được độc lập.

Na Uy phân chia hệ thống chính trị và quản lý làm 2 cấp độ: Hạt và Khu tự quản. Nhóm người thiểu số Sámi tự trị trong vùng đất của họ theo Đạo luật Finnmark và Quốc hội Sámi. Na Uy duy trì mối quan hệ chặt chẽ với cả Liên minh châu Âu và Hoa Kỳ. Na Uy là thành viên sáng lập của Liên hợp quốc, NATO, Hiệp hội thương mại tự do châu Âu, Hội đồng châu Âu, Hiệp ước châu Nam Cực và Hội đồng Bắc Âu; là thành viên của Khu vực kinh tế châu Âu, WTO, OECD cũng như Khu vực Schengen. Tiếng Na Uy có rất nhiều điểm tương đồng với tiếng Đan Mạch và Thụy Điển.

Na Uy đi theo mô hình phúc lợi Bắc Âu với hệ thống chăm sóc sức khỏe toàn dân và an sinh xã hội toàn diện, bắt nguồn từ lý tưởng của Chủ nghĩa quân bình. Na Uy nắm giữ vị trí quan trọng trong các lĩnh vực công nghiệp trọng điểm, với lượng dự trữ tài nguyên dồi dào gồm có dầu mỏ, khí tự nhiên, khoáng sản, gỗ, thủy sản và nước ngọt. Ngành dầu khí chiếm đến khoảng 1/4 tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Nếu tính trên bình quân đầu người, Na Uy là chính là nước sản xuất dầu mỏ và khí tự nhiên lớn nhất thế giới bên ngoài Trung Đông.

Mức thu nhập bình quân đầu người của Na Uy cao thứ tư thế giới theo danh sách của tổ chức Ngân hàng Thế giới và Quỹ tiền tệ thế giới IMF. Còn theo danh sách của CIA (ước tính 2015) Na Uy xếp thứ 11. Quỹ đầu tư quốc gia của Na Uy cũng là lớn nhất thế giới, với giá trị 1 nghìn tỷ USD; chỉ số Phát triển Con người HDI cũng xếp số 1 kể từ năm 2009; xếp thứ nhất trong Báo cáo Hạnh phúc Thế giới năm 2017 và hiện tại đang đứng đầu về Chỉ số Cuộc sống tốt đẹp hơn của OECD, chỉ số Liêm chính công, Chỉ số Dân chủ. Na Uy cũng là một trong những nước có tỷ lệ tội phạm thấp nhất trên thế giới.

Nguồn gốc tên gọi
Tên tiếng Việt của nước này có gốc từ tên tiếng Trung. Tiếng Trung phiên âm từ "Nor-way" thành 挪威 ("Nuó wēi"). 挪威 có âm Hán Việt là "Na Uy".

Na Uy có 2 tên gọi chính thức là Norge (tiếng Bokmål) và Noreg (tiếng Nynorsk). Tên trong tiếng Anh là Norway bắt nguồn từ Norþweg trong tiếng Anh cổ với ý nghĩa "con đường đến phương bắc". Người Anglo-Saxon dùng từ này vào năm 880 để gọi tên đường bờ biển giáp Đại Tây Dương của Na Uy, họ gọi vương quốc Na Uy khi đó là Norðmanna land. Tên gọi của ngôn ngữ Na Uy cũng được cho rằng bắt nguồn tương tự như vậy.

Có nhiều tranh cãi về ý nghĩa tên gọi bản địa của Na Uy. Theo quan điểm chủ đạo truyền thống, thành tố đầu tiên là norðr - cùng nguồn gốc với từ north, vì thế cái tên đầy đủ sẽ là Norðr vegr: "con đường hướng về phương bắc", chính là nhắc đến tuyến đường biển dọc theo vùng duyên hải Na Uy. Tương tự với từ Suðrvegar: "con đường về phía nam" nhắc đến nước Đức, Austrvegr: "con đường về phía đông" nhắc đến biển Baltic. Trong phần dịch của Orosius dùng từ Norðweg, ký tự ð sau dần bị biến mất trong tiếng Anh.

Một giả thuyết khác lại cho rằng thành tố đầu tiên là từ Nór, nghĩa là "hẹp" (Anh cổ: Nearu), ám chỉ tuyến hàng hải đi qua các quần đảo bên trong vùng đất ("con đường hẹp") phía bắc châu Âu. Sự biến đổi nghĩa của từ thành "phía bắc" trong tiếng Anh và tiếng Latin được coi là 1 sự nhầm lẫn nguồn gốc từ (folk etymology). Quan điểm này bắt nguồn từ nhà văn tự học Niels Halvorsen Trønnes vào năm 1847; cho đến năm 2016 lại được tán thành bởi nhà hoạt động Klaus Johan Myrvoll và giáo sư văn tự học Michael Schulte. Chữ Nore ngày nay vẫn còn được xuất hiện và sử dụng trong tên vài địa điểm, ví dụ làng Nore hay hồ Norefjorden. Tuy nhiên lý thuyết này vẫn còn nhiều điểm chưa được làm sáng tỏ. Từ norðr và tính từ norrǿnn vẫn là những từ sớm nhất mà tiếng Latin và Anglo-Saxon ghi nhận được.

Vào cuối thế kỷ thứ 9, Ohthere of Hålogaland tới thăm Vua Alfred Đại Đế đã nhắc đến Norðwegr và Norðmanna land. Ohthere nói rằng người Norðmanna sống dọc theo bờ biển Đại Tây Dương, người Đan Mạch sống xung quanh eo Skagerrak hay Kattegat, trong khi người Sámi (người "Vây cá") du cư trong vùng nội địa rộng lớn. Ohthere nói ông là "Người sống xa xôi nhất ở phương Bắc" (the most northern of all Norwegians), có thể là tận đảo Senja hoặc gần với Tromsø. Ngoài ra, còn có vùng đất hoang vu rộng lớn phía nam của Na Uy được gọi là vùng đất của người Thụy Điển: "Svealand".

Trong các ngôn ngữ khác, Na Uy có cách viết: Norga (Bắc Sami); Vuodna (Lule Sami); Nöörje (Nam Sami).

Lịch sử

Các bằng chứng khảo cổ học cho thấy con người đã có mặt tại Na Uy ngay từ Thiên niên kỷ thứ 10 trước Công Nguyên (12.000 năm trước). Nghiên cứu khảo cổ cho thấy họ hoặc tới từ những vùng phía nam (bắc Đức), hay đông bắc (bắc Phần Lan hay Nga) . Từ đó họ định cư dọc bờ biển.

Ở thế kỷ thứ IX, dường như Na Uy gồm một số vương quốc nhỏ. Theo truyền thống, Harald Fairhair đã tập hợp các tiểu quốc nhỏ thành một vào năm 872 của Công Nguyên sau Trận Hafrsfjord. Ông trở thành vị vua đầu tiên của nước Na Uy thống nhất.

Thời kỳ Viking (thế kỷ thứ VIII tới thế kỷ XI) là một trong những giai đoạn thống nhất và mở rộng. Người Na Uy đã lập các khu định cư tại Iceland, Quần đảo Faroe, Greenland và nhiều phần của Anh Quốc và Ireland và tìm cách định cư tại L'Anse aux Meadows ở Newfoundland, Canada ("Vinland" của sử thi của Erik Thorvaldsson). Người Na Uy đã thành lập các thành phố Limerick, Dublin, và Waterford của Ireland và thành lập các cộng đồng thương mại gần các khu định cư Celtic của Cork và Dublin sau này trở thành hai thành phố quan trọng nhất của Ireland. Sự lan tràn của Thiên chúa giáo ở Na Uy trong giai đoạn này phần lớn nhờ các vị vua truyền giáo Olav Tryggvasson (995–1000) và St. Olav (1015–1028), dù Haakon the Good là vị vua Thiên chúa giáo đầu tiên của Na Uy. Các truyền thống Norse đã dần thay thế trong các thế kỷ thứ IX và thứ X.

Năm 1349, nạn dịch Tử thần Đen đã giết hại khoảng 40% tới 50% dân số Na Uy, khiến nước này suy sụp cả về xã hội và kinh tế. Trong cuộc suy thoái này, có lẽ Triều đại Fairhair đã kết thúc năm 1387. Bề ngoài có vẻ chính trị hoàng gia ở thời điểm ấy đã dẫn tới nhiều hiệp đoàn cá nhân giữa các quốc gia Bắc Âu, cuối cùng dẫn tới việc ngôi vua Na Uy, Đan Mạch, và Thuỵ Điển rơi vào tay Nữ hoàng Margaret I của Đan Mạch khi nước này gia nhập Liên minh Kalmar với Đan Mạch và Thuỵ Điển. Dù Thuỵ Điển cuối cùng đã rút lui khỏi liên minh năm 1523, Na Uy tiếp tục ở lại với Đan Mạch trong 434 năm cho tới năm 1814. Trong chủ nghĩa lãng mạn quốc gia ở thế kỷ XIX, giai đoạn được một số người gọi là "Đêm trường 400 Năm", bởi tất cả hoàng gia, giới học giả và quyền lực hành chính ở các vương quốc được tập trung tại Copenhagen, Đan Mạch. Các yếu tố khác cũng góp phần vào sự suy sụp của Na Uy trong giai đoạn này. Với sự xuất hiện của Đạo Tin Lành năm 1537, Tổng giám mục tại Trondheim bị giải tán, và các nguồn thu của nhà thờ được phân chia cho triều đình ở Copenhagen tại Đan Mạch. Na Uy mất nguồn hành hương ổn định tới thánh tích của St. Olav tại hầm mộ Nidaros, và cùng với đó, là đa phần nguồn liên hệ với đời sống văn hoá và kinh tế với phần còn lại của châu Âu. Ngoài ra, trong thế kỷ XVII Na Uy cũng bị mất một phần diện tích lãnh thổ khi mất các tỉnh Båhuslen, Jemtland, và Herjedalen cho Thuỵ Điển, sau những cuộc chiến tranh giữa Đan Mạch-Na Uy và Thuỵ Điển.

Sau khi Đan Mạch-Na Uy bị Anh Quốc tấn công, họ tham gia vào liên minh với Napoleon, và vào năm 1814 thấy mình đang ở bên thua cuộc trong Các cuộc chiến tranh của Napoléon và trong tình thế nguy ngập với nạn đói năm 1812. Vị vua Oldenburg của Đan Mạch Na Uy buộc phải nhường Na Uy cho Thuỵ Điển, trong khi các tỉnh cũ của Na Uy là Iceland, Greenland và Quần đảo Faroe vẫn tiếp tục thuộc về triều đình Đan Mạch. Na Uy lợi dụng cơ hội này để tuyên bố độc lập, chấp nhận một hiến pháp dựa trên mô hình hiến pháp Mỹ và Pháp, và bầu vị thái tử người Đan Mạch Christian Fredrik lên làm vua ngày 17 tháng 5 năm 1814. Tuy nhiên, quân đội Thuỵ Điển đã buộc Na Uy phải gia nhập một liên minh cá nhân với Thuỵ Điển, lập ra triều đại Bernadotte nắm quyền cai trị Na Uy. Theo thoả thuận này, Na Uy giữ hiến pháp tự do và các định chế độc lập của mình, ngoại trừ quan hệ đối ngoại. Xem thêm Na Uy năm 1814.

Giai đoạn này cũng chứng kiến sự nổi lên của phong trào văn hoá Chủ nghĩa quốc gia lãng mạn Na Uy, khi người Na Uy tìm cách định nghĩa và thể hiện một bản sắc quốc gia riêng biệt. Phong trào này liên quan tới mọi nhánh văn hoá, gồm cả văn học (Henrik Wergeland, Bjørnstjerne Bjørnson, Peter Christen Asbjørnsen, Jørgen Moe, Henrik Ibsen), hội họa (Hans Gude, Adolph Tidemand), âm nhạc (Edvard Grieg), và thậm chí trong cả chính sách ngôn ngữ, những nỗ lực nhằm xác định một ngôn ngữ viết bản xứ cho Na Uy đã dẫn tới các hình thức ngôn ngữ viết chính thức hiện nay cho Tiếng Na Uy: Bokmål và Nynorsk.

Christian Michelsen, một ông trùm ngành tàu bè và là một chính khách, đã làm Thủ tướng Na Uy từ năm 1905 tới năm 1907. Michelsen giữ vai trò quan trọng trong cuộc ly khai hoà bình của Na Uy với Thuỵ Điển ngày 7 tháng 7 năm 1905. Sự bất mãn ngày càng tăng của Na Uy về liên minh với Thuỵ Điển hồi cuối thế kỷ XIX cộng với chủ nghĩa quốc gia đã thúc đẩy nhanh sự tan rã của liên minh. Sau một cuộc trưng cầu dân ý xác định sự ưa chuộng của người dân với chế độ quân chủ hơn một nền cộng hoà, chính phủ Na Uy đã đề xuất trao ngôi báu Na Uy cho Hoàng tử Đan Mạch Carl và Nghị viện đã nhất trí bầu ông. Ông lấy tên Haakon VII, theo các vị vua khi Na Uy độc lập thời Trung Cổ. Năm 1898, tất cả mọi nam giới đều được trao quyền bầu cử, sau đó phụ nữ năm 1913.

Trong Thế Chiến I, Na Uy là một nước trung lập. Na Uy cũng tìm cách tuyên bố trung lập trong Thế Chiến II, nhưng đã bị các lực lượng Đức xâm lược Na Uy ngày 9 tháng 4 năm 1940. Na Uy không hề chuẩn bị trước cho một cuộc tấn công bất ngờ như vậy của Đức, nhưng các cuộc kháng cự quân sự vẫn diễn ra trong hai tháng, lâu hơn bất kỳ một quốc gia nào khác bị người Đức xâm lược, ngoại trừ Liên bang Xô viết. Trong Chiến dịch Na Uy, Kriegsmarine mất nhiều tàu chiến kể cả chiếc tuần dương hạm Blücher. Những trận chiến Vinjesvingen và Hegra đã trở thành những cứ điểm kháng cự cuối cùng của người Na Uy ở phía nam nước này vào tháng 5, trong khi các lực lượng vũ trang ở phía bắc tung ra các cuộc tấn công vào các lực lượng Đức trong Các trận đánh Narvik, cho tới khi họ buộc phải đầu hàng ngày 10 tháng 6 sau khi mất sự hỗ trợ của Đồng Minh đi cùng sự thất trận của nước Pháp. Vua Haakon và chính phủ Na Uy tiếp tục cuộc chiến trong hoàn cảnh tị nạn tại Rotherhithe, Luân Đôn. Vào ngày cuộc xâm lược diễn ra, vị đồng lãnh đạo của Đảng Quốc gia-Xã hội nhỏ Nasjonal Samling — Vidkun Quisling — đã tìm cách lên nắm quyền lực, nhưng đã bị quân chiếm đóng Đức gạt ra rìa. Quyền lực thực sự nằm trong tay chính quyền chiếm đóng Đức, Reichskommissar Josef Terboven. Quisling, với tư cách bộ trưởng tổng thống, sau này đã thành lập một chính phủ liên minh dưới sự quản lý của Đức. Các cơ sở tại Na Uy đã chế tạo nước nặng, một nguyên liệu chủ chốt chế tạo vũ khí hạt nhân, và cuối cùng đã bị người Đức bỏ lại sau nhiều nỗ lực phá huỷ cơ sở Vemork của người Na Uy, người Anh và người Mỹ. Trong những năm chiếm đóng của Phát xít, người Na Uy đã xây dựng một phong trào kháng chiến mạnh chống lại các lực lượng chiếm đóng Đức bằng cả chiến tranh vũ trang và bất tuân dân sự. Tuy nhiên, yếu tố quan trọng hơn với Đồng Minh, là vai trò của hải quân thương mại Na Uy. Ở thời điểm xảy ra cuộc xâm lược, Na Uy có hạm đội tàu biển thương mại đứng hàng thứ tư thế giới (cũng như có tốc độ nhanh nhất và hiệu quả nhất). Công ty tàu biển Na Uy Nortraship đã nằm dưới sự điều khiển của Đồng Minh trong suốt cuộc chiến và tham gia vào mọi chiến dịch từ việc sơ tán Dunkirk tới cuộc đổ bộ vào Normandy.

Sau cuộc chiến, những thành viên đảng Dân chủ Xã hội lên nắm quyền và lãnh đạo quốc gia trong hầu hết thời gian cuộc chiến tranh lạnh. Na Uy đã gia nhập NATO năm 1949, và trở thành một đồng minh thân cận của Hoa Kỳ. Hai cuộc trưng cầu dân ý nhằm gia nhập Liên minh châu Âu (được gọi là Cộng đồng châu Âu năm 1972) đã thất bại với tỷ số mong manh năm 1972 và 1994. Những nguồn dự trữ dầu mỏ và khí gas lớn đã được khám phá trong thập niên 1960, dẫn tới sự bùng nổ kinh tế sau đó.

Địa lý, khí hậu và môi trường

Na Uy gồm phần phía tây của Scandinavia ở Bắc Âu. Bờ biển lởm chởm, bị chia cắt bởi nhiều vịnh hẹp (fjord) và khoảng 50.000 hòn đảo, trải dài hơn 2.500 km. Na Uy có 2.542 km đường biên giới trên bộ chung với Thuỵ Điển, Phần Lan, và Nga ở phía đông. Từ phía tây tới phía nam, Na Uy giáp với Biển Na Uy, Biển Bắc, và Skagerak. Biển Barents nằm ở các bờ biển phía bắc Na Uy..

Với diện tích 385.207 km² (gồm cả Jan Mayen, Svalbard), Na Uy hơi lớn hơn Đức, nhưng đa phần lãnh thổ là núi non hay vùng đất cao, với sự đa dạng lớn về địa hình tự nhiên do các dòng sông băng thời tiền sử gây nên. Đặc điểm đáng chú ý nhất là các vịnh hẹp: Những rãnh sâu cắt vào đất liền của biển sau sự chấm dứt của Thời kỳ băng hà, vịnh dài nhất là Sognefjorden. Na Uy cũng có nhiều sông băng và thác nước.

Đất đai chủ yếu gồm đá granite cứng và đá gneiss nhưng, đá acđoa, sa thạc và đá vôi cũng thường thấy, và ở những khu vực có độ cao thấp nhất thường có trầm tích biển. Vì Gulf Stream những cơn gió tây, Na Uy có nhiệt độ ấm và lượng mưa lớn hơn ở các vùng có vĩ độ bắc như vậy, đặc biệt dọc theo bờ biển. Lục địa có bốn mùa riêng biệt, với mùa đông lạnh và ít mưa hơn trong đất liền. Vùng cực bắc chủ yếu có khí hậu cận Bắc Cực biển, trong khi Svalbard có khí hậu tundra Bắc Cực.

Có sự khác biệt theo mùa lớn trong ngày. Tại các vùng phía bắc Vòng Bắc Cực, mặt trời mùa hè có thể không bao giờ xuống dưới đường chân trời, vì thế Na Uy được miêu tả là "Vùng đất của Mặt trời lúc nửa đêm." Trong mùa hè, người dân ở phía nam Vòng Bắc Cực có ánh sáng mặt trời trong vòng gần 20 giờ trong ngày.

Các thành phố chính
Oslo là thủ đô và cũng là thành phố lớn nhất của Na Uy hiện nay. Nằm ở phía Đông Nam Na Uy, Oslo trải dài trên nhiều triền núi và quanh các hồ. Đây cũng là một trong những thành phố có giá cả sinh hoạt đắt nhất thế giới.

Thành phố lớn thứ hai của Na Uy là Bergen. Đây là cảng biển lớn nhất vương quốc Na Uy và cũng là trung tâm công nghiệp dầu khí quan trọng hàng đầu quốc gia này.

Trondheim là thành phố lớn thứ ba và là cố đô của Na Uy. Thành phố này từng là kinh đô cả về mặt chính trị, kinh tế lẫn tôn giáo của xứ sở nghìn vịnh này. Hiện nay, Trondheim còn được biết đến là trung tâm giáo dục, khoa học kỹ thuật của Na Uy với rất nhiều trường đại học đóng tại đây. Thành phố Trondheim còn là nơi tổ chức Festival Sinh viên Quốc tế lớn nhất thế giới, cứ hai năm lại được tổ chức một lần. Lần gần nhất là tháng 2 năm 2007.

Chính trị

Na Uy được công nhận là một trong những nền dân chủ phát triển nhất trên thế giới. Vào năm 1814, đã có 45% nam giới (từ 25 tuổi trở lên) ở Na Uy có quyền bỏ phiếu, trong khi tỉ lệ tương tự của Vương quốc Anh chỉ là 20% vào năm 1832, Thụy Điển là 5% vào năm 1866 và Bỉ là 1,15% vào năm 1840. Từ năm 2010, Na Uy đã được xếp hạng là quốc gia dân chủ nhất thế giới theo Chỉ số Dân chủ.

Theo Hiến pháp Na Uy, thông qua vào ngày 17 tháng 5 năm 1814  được lấy cảm hứng từ Tuyên ngôn Độc lập của Hoa Kỳ và Cách mạng Pháp năm 1776 và 1789, Na Uy là một nhà nước quân chủ lập hiến đơn nhất với một hệ thống chính phủ nghị viện, trong đó Quốc vương Na Uy là nguyên thủ quốc gia và thủ tướng là người đứng đầu chính phủ. Quyền lực được phân tách giữa các nhánh lập pháp, hành pháp và tư pháp của bộ máy chính quyền, theo quy định của Hiến pháp, đóng vai trò là văn bản pháp lý tối cao của đất nước.

Quốc vương về mặt danh nghĩa là chủ thể giữ quyền hành pháp. Nhưng kể từ khi hệ thống chính phủ nghị viện ra đời, nhiệm vụ của quốc vương chủ yếu mang tính chất đại diện và nghi lễ  chẳng hạn như bổ nhiệm chính thức và bãi nhiệm Thủ tướng và các bộ trưởng khác trong chính phủ hành pháp. Ngoài ra, Quốc vương cũng là Tổng tư lệnh của Lực lượng Vũ trang Na Uy, giữ chức vụ ngoại giao chính thức ở nước ngoài và là biểu tượng cho sự thống nhất quốc gia. Harald V của Nhà Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg lên ngôi Vua Na Uy năm 1991, hiện đang là Quốc vương nước này. Haakon Magnus của Na Uy, là người thừa kế hợp pháp và chính đáng của ngai vàng và Vương quốc.

Trên thực tế, Thủ tướng là người thực hiện các quyền hành pháp. Về mặt hiến pháp, quyền lập pháp được trao cho cả chính phủ và Quốc hội Na Uy, nhưng trên thực tế thì Quốc hội chính là cơ quan lập pháp tối cao. Na Uy có cấu trúc cơ bản là một nền dân chủ đại diện. Quốc hội có thể thông qua một đạo luật với đa số đơn giản trong tổng số 169 đại biểu, được bầu trên cơ sở đại diện tỷ lệ từ 19 khu vực bầu cử trên cả nước cho một nhiệm kỳ bốn năm.

Một đảng phải giành được số phiếu bầu chiếm 4% tổng số phiếu trở lên trong cuộc bầu cử quốc gia thì mới có thể giành được ghế trong Quốc hội. Có tổng cộng 169 thành viên trong Quốc hội, được bầu từ 19 khu vuc bầu cử theo phương thức phổ thông đầu phiếu, phục vụ trong một nhiệm kỳ bốn năm.

Quốc hội Na Uy, được gọi là Storting (có nghĩa là Đại hội đồng), là cơ quan lập pháp tối cao của quốc gia. Quốc hội có thể luận tội các thành viên của chính phủ nếu hành vi của họ được tuyên bố là vi phạm hiến pháp. Nếu một nghi phạm bị tuyên bố là có tội, Quốc hội có quyền loại bỏ người này khỏi chính phủ. Sau cuộc bầu cử năm 2017, tổng cộng chín đảng có đại diện trong Quốc hội: Đảng Lao động (49 đại diện), Đảng Bảo thủ (45), Đảng Tiến bộ (27), Đảng Trung tâm (19), Đảng Cánh tả Xã hội (11), Đảng Dân chủ Thiên chúa giáo (8), Đảng Tự do (8), Đảng Xanh (1) và Đảng Đỏ (1).

Vị trí thủ tướng, người đứng đầu chính phủ Na Uy, được trao cho một thành viên của Quốc hội, người nhận được sự tín nhiệm của đa số thành viên trong Quốc hội, thông thường thì thủ tướng là lãnh đạo của đảng chính trị lớn nhất hoặc thủ lĩnh của liên minh đảng phái giành được thắng lợi trong cuộc bầu cử quốc gia. Một đảng duy nhất thường không có đủ ghế trong Quốc hội để tự mình thành lập chính phủ. Na Uy thường được điều hành bởi các chính phủ thiểu số, được hình thành từ một liên minh đảng phái có chung tư tưởng chính trị.

Thủ tướng là người chỉ định các thành viên của nội các, theo truyền thống thì các thành viên của nội các chính là các thành viên của cùng một đảng chính trị với thủ tướng hoặc là thành viên của một đảng nằm trong liên minh thành lập chính phủ. Thủ tướng thực thi quyền lực của mình theo Hiến pháp. Trước đây, Thủ tướng phải có hơn một nửa số thành viên trong nội các của mình là thành viên của Giáo hội Na Uy, nghĩa là ít nhất mười trong số 19 bộ trưởng của Na Uy phải là thành viên của Giáo hội. Quy định này đã được bãi bỏ vào năm 2012.

Thông qua Hội đồng Nhà nước, một Viện cơ mật do quốc vương chủ trì, thủ tướng và nội các họp tại Cung điện Hoàng gia và chính thức hỏi ý kiến Quốc vương. Tất cả các dự luật của chính phủ cần sự chấp thuận chính thức của Quốc vương trước và sau khi trình bày với Quốc hội thì mới có thể thành luật. Tuy vậy việc ban hành luật đều đã được chính phủ và quốc hội nhất trí với nhau từ trước, Viện cơ mật chỉ mang tính chất tượng trưng thể hiện quyền lực của nhà vua mà thôi.

Cơ quan lập pháp và hành pháp
Trước đây, Quốc hội Na Uy (Storting) gồm 2 viện: Lagting (tương đương Thượng viện) và Odelsting (tương đương Hạ viện). Kể từ năm 2009, Quốc hội Na Uy bỏ việc phân chia Quốc hội thành Thương viện và Hạ viện và theo chế độ một viện (unicameral) với 169 nghị sĩ, nhiệm kỳ 4 năm.

Chế độ bầu cử của Na Uy dựa trên nguyên tắc bỏ phiếu kín, bầu trực tiếp và theo tỷ lệ. Cả nước có 19 đơn vị bầu cử. Những người chưa có quốc tịch Na Uy thì được quyền tham gia bầu cử ở địa phương, nếu đến ngày bầu cử họ đã sống liên tục ở Na Uy được 3 năm và đáp ứng các điều kiện chung về bầu cử.

Các thành viên của Storting được bầu trực tiếp theo cơ chế đại diện tỷ lệ tại mười chín khu vực bầu cử trên cả nước trong một hệ thống đa đảng quốc gia. Trong lịch sử, cả Đảng Lao động (thiên tả) và Đảng Bảo thủ (thiên hữu) đều đóng vai trò quan trọng đối với nền chính trị Na Uy. Vào đầu thế kỷ 21, Đảng Lao động đã nắm quyền sau cuộc bầu cử quốc gia năm 2005, trong một liên minh các đảng phái cánh tả được gọi là Liên minh Xanh- đỏ với hai đảng khác là Đảng Cánh tả Xã hội và Đảng Trung tâm.

Trong cuộc tổng tuyển cử năm 2009, cả hai đảng cánh hữu lớn nhất là Đảng Bảo thủ và Đảng Tiến bộ đã giành được nhiều ghế trong Quốc hội, nhưng vẫn không đủ để lật đổ liên minh Xanh-đỏ cầm quyền. Jens Stoltenberg, lãnh đạo đảng Lao động, tiếp tục dành đủ số phiếu cần thiết thông qua liên minh đa đảng của mình để tiếp tục làm Thủ tướng cho đến năm 2013.

Trong cuộc bầu cử quốc gia vào tháng 9 năm 2013, cử tri Na Uy đã chấm dứt tám năm cầm quyền của Đảng Lao động. Hai đảng cánh hữu là Đảng Bảo thủ và Đảng Tiến bộ đã giành được chiến thắng dựa trên lời hứa về việc cắt giảm thuế, chi tiêu nhiều hơn vào cơ sở hạ tầng và giáo dục, dịch vụ tốt hơn và quy định chặt chẽ hơn về nhập cư, hai đảng đã liên minh với nhau để thành lập nên một chính phủ cầm quyền. Erna Solberg trở thành thủ tướng, nữ thủ tướng thứ hai sau Brundtland và thủ tướng bảo thủ đầu tiên kể từ Syse. Solberg nói rằng chiến thắng của bà là "một chiến thắng bầu cử lịch sử của các đảng phái cánh hữu".

Hệ thống tư pháp và thực thi pháp luật

Na Uy sử dụng hệ thống Dân luật nơi luật pháp được tạo ra và sửa đổi bởi Quốc hội và được điều chỉnh thông qua các cơ quan tư pháp. Nó bao gồm Tòa án tối cao gồm 20 thẩm phán thường trực và một Chánh án, các tòa phúc thẩm, tòa án cấp thành phố và cấp quận, cùng với các hội đồng hòa giải. Nhánh tư pháp độc lập với các nhánh hành pháp và lập pháp. Trong khi Thủ tướng là người bổ nhiệm các Thẩm phán Tòa án Tối cao, việc đề cử phải được Quốc hội phê chuẩn và phải chính thức được Quốc vương xác nhận. Thẩm phán của các tòa án cấp thấp hơn thường được Quốc vương chính thức bổ nhiệm theo lời khuyên của Thủ tướng.

Nhiệm vụ của Tòa án tối cao là điều chỉnh hệ thống tư pháp Na Uy, giải thích Hiến pháp và thực thi luật pháp được Quốc hội thông qua. Trong chức năng đánh giá tư pháp của mình, Tòa án tối cao giám sát các nhánh lập pháp và hành pháp để đảm bảo rằng hai nhánh này tuân thủ các quy định của pháp luật ban hành.

Luật pháp được thi hành tại Na Uy bởi Cơ quan cảnh sát Na Uy. Đó là một cơ quan cảnh sát quốc gia thống nhất gồm 27 cơ quan cảnh sát cấp quận và một số cơ quan chuyên môn, chẳng hạn như Cơ quan điều tra và truy tố tội phạm kinh tế và môi trường, được gọi là Økokrim; và Cục điều tra tội phạm quốc gia, được gọi là Kripos, đứng đầu mỗi cơ quan là một cảnh sát trưởng. Sở cảnh sát được lãnh đạo bởi Tổng cục cảnh sát quốc gia, báo cáo cho Bộ Tư pháp và Cảnh sát. Tổng cục cảnh sát được lãnh đạo bởi một ủy viên cảnh sát quốc gia. Ngoại lệ duy nhất là Cơ quan An ninh Cảnh sát Na Uy.

Na Uy đã bãi bỏ án tử hình cho hầu hết các loại tội phạm thông thường vào năm 1902. Cơ quan lập pháp Na Uy đã bãi bỏ án tử hình đối với tội phản quốc trong chiến tranh và hành vi gây ra tội ác chiến tranh vào năm 1979. Trong Chỉ số Tự do báo chí toàn cầu năm 2007, Na Uy được xếp ở vị trí đầu tiên (cùng với Iceland) trong tổng số 169 quốc gia.

Nhìn chung, khuôn khổ pháp lý và thể chế ở Na Uy được đặc trưng bởi mức độ minh bạch, trách nhiệm và tính toàn vẹn cao, và sự xuất hiện của tham nhũng là rất ít.

Các nhà tù Na Uy nổi tiếng bởi sự nhân đạo, nhấn mạnh vào việc cải tạo phạm nhân hơn là trừng phạt họ. Ở mức 20%, tỷ lệ tái kết án của Na Uy thuộc loại thấp nhất thế giới.

Quan hệ ngoại giao

Về đối ngoại
Sau chiến tranh thế giới thứ hai, khác với nước láng giềng Thụy Điển và một vài quốc gia khác, Na Uy điều chỉnh chính sách đối ngoại từ việc "trung lập hạn chế" sang liên minh quân sự và gia nhập NATO (1949) để có sự đảm bảo của Mỹ và Tây Âu cho an ninh và quốc phòng, vì Na Uy luôn luôn lo ngại ảnh hưởng của Liên Xô (nay là Nga) trong Chiến tranh Lạnh. Na Uy tham gia lực lượng phản ứng nhanh của NATO ở Trung Đông, ủng hộ Mỹ trong hầu hết các vấn đề quốc tế.
Cùng với các nước Bắc Âu khác, Na Uy chủ trương cải tổ Liên Hợp Quốc, trong đó có Hội đồng bảo an nhằm đảm bảo dân chủ và quyền bình đẳng giữa các nước thành viên Liên Hợp Quốc. Na Uy đang thực hiện kế hoạch điều chỉnh quan hệ đối ngoại, tập trung nguồn lực nhiều hơn trong quan hệ với các nước mới nổi (BRICS) gồm có Brasil, Trung Quốc, Nga, Ấn Độ, Nam Phi nhằm tận dụng nguồn lực phát triển của các nước này.

Na Uy duy trì các đại sứ quán ở 82 quốc gia. 60 quốc gia duy trì một đại sứ quán ở Na Uy, tất cả đều nằm ở thủ đô Oslo.

Na Uy là thành viên sáng lập của Liên Hợp quốc (LHQ), Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), Hội đồng châu Âu và Hiệp hội thương mại tự do châu Âu (EFTA).

Na Uy đã tham gia vào quá trình đàm phán Hiệp định Oslo, một nỗ lực không thành công để giải quyết cuộc xung đột giữa Palestine và Israel.

Quan hệ với Liên minh châu Âu
Na Uy đã đệ đơn xin gia nhập Liên minh châu Âu (EU) và các tổ chức tiền thân của nó vào các năm 1962, 1967 và 1992. Trong khi Đan Mạch, Thụy Điển và Phần Lan đều đã có được tư cách thành viên EU, cử tri Na Uy đã từ chối việc gia nhập EU trong các cuộc trưng cầu dân ý vào năm 1972 và 1994.

Sau cuộc trưng cầu dân ý năm 1994, Na Uy duy trì tư cách thành viên của mình trong Khu vực kinh tế châu Âu (EEA), một thỏa thuận cho phép quốc gia tiếp cận thị trường đơn nhất của Liên minh

Với châu Á nói chung
Năm 1996, Quốc hội Na Uy thông qua "Chiến lược châu Á" nhằm tăng cường quan hệ chính trị và mở rộng hợp tác kinh tế, thương mại, văn hoá lâu dài với các nước ở khu vực này. Hiện nay, Na Uy có quan hệ thương mại nhiều với Nhật Bản, Trung Quốc và ngày càng chú trọng đến khu vực Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam.

Vấn đề dân chủ, nhân quyền
Là một trong những ưu tiên hàng đầu của Na Uy hiện nay. Bộ Ngoại giao Na Uy chịu sức ép rất lớn từ Quốc hội Na Uy về vấn đề này, do đó, phía Na Uy đánh giá cao cơ chế đối thoại nhân quyền với các nước nói chung và với Việt Nam nói riêng.

Hạt và Khu vực đô thị

Na Uy là một quốc gia đơn nhất, được chia thành mười tám hạt hành chính cấp 1 (fylke). Các hạt được quản lý thông qua các hội đồng hạt và thống đốc hạt (được bầu trực tiếp bởi hội đồng hạt). Ngoài ra, Nhà vua và chính phủ có đại diện ở mọi hạt bởi một Fylkesmann, người hoạt động như một Thống đốc. Như vậy, Chính phủ trực tiếp đại diện ở cấp địa phương thông qua các văn phòng của Thống đốc hạt. Các hạt sau đó được chia thành 422 thành phố (cấp hai - kommuner), được quản lý bởi hội đồng thành phố, do một thị trưởng và một nội các điều hành nhỏ đứng đầu. Thủ đô của Oslo được coi là một hạt và một đô thị.

Na Uy có hai lãnh thổ hải ngoại: Jan Mayen và Svalbard. Có ba lãnh thổ phụ thuộc tại Nam Cực và Subantarctic: Đảo Bouvet, Đảo Peter I và Đất Nữ hoàng Maud. Trên hầu hết các bản đồ, có một khu vực không được thống nhất giữa Đất Nữ hoàng Maud và Cực Nam cho đến ngày 12 tháng 6 năm 2015, khi Na Uy chính thức sáp nhập khu vực đó.

Các hạt Na Uy gồm:

Kinh tế

Na Uy có GDP bình quân đầu người cao thứ hai trong số các quốc gia châu Âu (chỉ xếp sau Luxembourg) và GDP bình quân đầu người (PPP) cao thứ sáu trên thế giới. Ngày nay, Na Uy được xếp hạng là quốc gia giàu thứ hai trên thế giới về giá trị tiền tệ, với mức dự trữ vốn lớn nhất trên đầu người lớn hơn bất kỳ quốc gia nào. Theo CIA World Factbook, Na Uy là chủ nợ nước ngoài ròng. Na Uy duy trì vị trí số một thế giới về Chỉ số phát triển con người của UNDP (HDI) trong sáu năm liên tiếp (2001-2006), và sau đó giành lại vị trí này vào năm 2009. Mức sống ở Na Uy thuộc hàng cao nhất thế giới. Tạp chí Foreign Policy xếp Na Uy đứng cuối cùng trong Chỉ số các quốc gia thất bại năm 2009, đánh giá Na Uy là quốc gia hoạt động tốt và ổn định nhất thế giới.

Nền kinh tế Na Uy là một ví dụ về nền kinh tế hỗn hợp, một nhà nước phúc lợi tư bản thịnh vượng và một quốc gia dân chủ xã hội với sự kết hợp giữa kinh tế thị trường tự do và quyền sở hữu lớn của nhà nước trong một số lĩnh vực kinh tế quan trọng. Chăm sóc sức khỏe công cộng ở Na Uy là hoàn toàn miễn phí. Nguồn thu của nhà nước từ tài nguyên thiên nhiên có đóng góp đáng kể từ ngành công nghiệp dầu khí. Na Uy có tỷ lệ thất nghiệp khoảng 4,8%, với 68% dân số trong độ tuổi 15-74 có việc làm. 9,5% dân số trong độ tuổi 18-66 nhận trợ cấp tàn tật  và 30% lực lượng lao động được chính phủ tuyển dụng, cao nhất trong số các nước OECD. Năng suất lao động, cũng như mức lương trung bình mỗi giờ ở Na Uy đều thuộc hàng cao nhất trên thế giới.

Các giá trị bình đẳng của xã hội Na Uy đã giữ cho mức chênh lệch về lương giữa công nhân được trả lương thấp nhất so với CEO của hầu hết các công ty ít hơn nhiều so với các nền kinh tế phương Tây có trình độ phát triển tương đương. Điều này cũng được thể hiện rõ trong hệ số Gini cực kỳ thấp của Na Uy, cho thấy Na Uy là nước có mức bất bình đẳng thu nhập rất thấp

Nhà nước nắm quyền sở hữu lớn trong các ngành công nghiệp chủ chốt, như ngành công nghiệp dầu khí (Statoil), sản xuất năng lượng thủy điện (Statkraft), sản xuất nhôm (Norsk Hydro), ngân hàng (DNB) và nhà cung cấp viễn thông (Telenor). Thông qua các công ty lớn này, chính phủ kiểm soát khoảng 30% giá trị cổ phiếu tại Sở giao dịch chứng khoán Oslo. Khi các công ty không niêm yết được đưa vào, nhà nước thậm chí còn có cổ phần cao hơn (chủ yếu từ quyền sở hữu giấy phép dầu trực tiếp). Na Uy là một quốc gia vận chuyển lớn và có đội tàu vận tải lớn thứ 6 thế giới, với 1.412 tàu vận tải thuộc sở hữu của Na Uy.

Đất nước này rất giàu tài nguyên thiên nhiên bao gồm dầu mỏ, thủy điện, thủy sản, rừng và khoáng sản. Trữ lượng dầu mỏ và khí đốt tự nhiên rất lớn đã được phát hiện vào những năm 1960, dẫn đến sự bùng nổ trong nền kinh tế. Na Uy đã trở thành một trong những nước có mức sống cao nhất trên thế giới một phần nhờ sở hữu một lượng lớn tài nguyên thiên nhiên so với quy mô dân số. Năm 2011, 28% ngân sách của nhà nước được tạo ra từ ngành công nghiệp dầu khí.

Na Uy là quốc gia đầu tiên ban hành luật cấm phá rừng, để ngăn chặn rừng mưa biến mất. Nước này tuyên bố ý định của mình tại Hội nghị thượng đỉnh về khí hậu của Liên hợp quốc năm 2014, cùng với Vương quốc Anh và Đức. Các loại sản phẩm thường liên quan đến việc phá rừng là gỗ, đậu nành, dầu cọ và thịt bò. Giờ đây Na Uy phải tìm một cách mới để cung cấp các sản phẩm thiết yếu này mà không gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường.

Những cuộc trưng cầu dân ý năm 1972 và 1994 cho thấy người dân Na Uy muốn ở bên ngoài Liên minh châu Âu (EU). Tuy nhiên, Na Uy cùng với Iceland và Liechtenstein, tham gia vào thị trường chung Liên minh châu Âu thông qua thoả thuận Vùng Kinh tế châu Âu (EEA). Hiệp ước EEA giữa các quốc gia Liên minh châu Âu và các quốc gia EFTA – đã được đưa vào luật pháp Na Uy thông qua "EØS-loven" – miêu tả quá trình áp dụng các quy định của Liên minh châu Âu tại Na Uy và các quốc gia EFTA. Điều này khiến Na Uy trở thành một thành viên tham gia sâu vào đa số các lĩnh vực của thị trường nội bộ Liên minh châu Âu. Tuy nhiên, một số lĩnh vực, như nông nghiệp, dầu khí và đánh cá, không hoàn toàn phải tuân thủ Hiệp ước EEA. Na Uy cũng tham gia vào Thoả thuận Schengen và nhiều thoả thuận liên chính phủ khác giữa các quốc gia thành viên Liên minh châu Âu.

Đồng tiền tệ quốc gia là Krone Na Uy.

Tài nguyên

Dầu khí

Na Uy là nước xuất khẩu dầu lớn thứ năm và xuất khẩu khí lớn thứ ba trên thế giới, nhưng quốc gia này lại không phải là thành viên của OPEC. Năm 1995, chính phủ Na Uy đã thành lập một Quỹ đầu tư quốc gia, sẽ được tài trợ bằng các khoản thu từ dầu mỏ, bao gồm thuế, cổ tức, doanh thu bán hàng và phí cấp phép. Điều này nhằm giảm sự phụ thuộc của nền kinh tế vào nguồn thu từ dầu mỏ, giảm thiểu sự không ổn định từ tình trạng biến động của giá dầu và cung cấp một nguồn kinh phí cho quỹ hưu trí của đất nước trong bối cảnh già hóa dân số.

Chính phủ kiểm soát tài nguyên dầu mỏ thông qua sự kết hợp giữa quyền sở hữu một phần của nhà nước đối với các công ty khai thác dầu lớn (với tỷ lệ sở hữu khoảng 62% đối với công ty Statoil vào năm 2007) và công ty Petoro hoàn toàn thuộc sở hữu của nhà nước, có giá trị thị trường gấp đôi so với Statoil và SDFI. Cuối cùng, chính phủ kiểm soát việc cấp phép thăm dò và sản xuất của các khu khai thác. Các quỹ đầu tư vào thị trường tài chính phát triển bên ngoài Na Uy. Quy tắc ngân sách (Handlingsregelen) là chi tiêu không quá 4% quỹ mỗi năm (được coi là lợi tức bình thường từ quỹ).

Từ năm 1966 đến 2013, các công ty Na Uy đã khoan tổng cộng 5085 giếng dầu, chủ yếu ở Biển Bắc. Trong đó có 3672 giếng dầu là utviklingsbrønner (khai thác thường xuyên); 1413 là letebrønner (thăm dò); và 1405 đã chấm dứt khai thác (avsluttet).

Các mỏ dầu chưa trong giai đoạn khai thác bao gồm: mỏ dầu Wisting Central - với trữ lượng ước tính trong năm 2013 là 65-156  triệu thùng dầu và  khí đốt. cùng với đó là mỏ dầu Castberg (Castberg-feltet ) có trữ lượng ước tính 540 triệu thùng dầu, và  khí đốt. Cả hai mỏ dầu đều nằm ở Biển Barents.

Thủy sản

Na Uy cũng là nước xuất khẩu thủy sản lớn thứ hai thế giới (về giá trị, sau Trung Quốc). Thủy sản được nuôi từ các trang trại và thủy sản đánh bắt là sản phẩm xuất khẩu lớn thứ hai của Na Uy (sau dầu / khí tự nhiên) được đo bằng giá trị.

Các nhà máy thủy điện tạo ra khoảng 98 - 99% sản lượng điện của Na Uy, nhiều hơn bất kỳ quốc gia nào khác trên thế giới.

Khoáng sản

Na Uy có nhiều tài nguyên khoáng sản quan trọng và năm 2013, sản lượng khoáng sản của nước này trị giá 1,5 tỷ USD (theo dữ liệu khảo sát địa chất Na Uy). Các khoáng sản có giá trị nhất là calci cacbonat (đá vôi), đá xây dựng, nepheline syenite, olivine, sắt, titan và niken.

Giao thông

Giao thông vận tải ở Na Uy chịu ảnh hưởng lớn bởi mật độ dân số thấp, hình dạng hẹp và đường bờ biển dài của Na Uy. Na Uy có truyền thống lâu đời về giao thông đường thủy, nhưng vận tải đường bộ, đường sắt và hàng không đã tăng tầm quan trọng trong thế kỷ 20. Do mật độ dân số thấp, giao thông công cộng có phần ít được chú trọng ở các vùng nông thôn của Na Uy, tuy nhiên giao thông công cộng ở các thành phố rất phát triển. Việc xây dựng một hệ thống đường sắt cao tốc mới nối liền các thành phố lớn nhất của quốc gia hiện cũng đang trong quá trình thảo luận.

Trung bình mỗi người Na Uy tham gia giao thông khoảng 70 phút mỗi ngày. Năm 2008 có khoảng 8% vận tải hành khách được thực hiện bằng giao thông công cộng; vận tải đường bộ là phương thức vận tải công cộng chủ yếu. Con số này đã tăng lên 10% trong năm 2017. Ngành giao thông vận tải chiếm tỷ lệ 4,1% trong cơ cấu tổng sản phẩm quốc dân và 6,6% lực lượng lao động vào năm 2006. Theo một báo cáo trong năm 2013 của Diễn đàn Kinh tế thế giới, Na Uy đứng thứ 83 trong tổng số 140 quốc gia về chất lượng đường bộ, 47/122 về chất lượng cơ sở hạ tầng đường sắt, 25/140 về chất lượng cơ sở hạ tầng cảng và 54/ 140 về mạng lưới giao thông đường bộ.

Mạng lưới đường sắt chính của Na Uy bao gồm  đường sắt khổ tiêu chuẩn, trong đó  là đường đôi và  là đường sắt cao tốc (210   km/h) Toàn bộ mạng lưới đường sắt thuộc sở hữu của Cơ quan quản lý đường sắt quốc gia Na Uy. Tất cả các chuyến tàu chở khách nội địa ngoại trừ các chuyến tàu tốc hành sân bay đều được điều hành bởi Norges Statsbaner (NSB). Một số công ty điều hành tàu chở hàng. Các khoản đầu tư vào cơ sở hạ tầng và bảo trì được tài trợ thông qua ngân sách nhà nước . NSB điều hành các chuyến tàu đường dài, bao gồm các chuyến tàu đêm, dịch vụ khu vực và bốn hệ thống đường sắt ngoại ô xung quanh các thành phố Oslo, Trondheim, Bergen và Stavanger. Tàu điện có ở các thành phố lớn như Oslo, Trondheim và Bergen. Hệ thống tàu điện ngầm duy nhất của Na Uy nằm ở thủ đô Oslo.

Na Uy sở hữu một mạng lưới đường bộ có chiều dài , trong đó  được trải nhựa và  là đường cao tốc. Các tuyến đường bộ được chia làm bốn cấp bậc: quốc gia, hạt, thành phố và tư nhân, với các tuyến quốc lộ và hạt lộ quan trọng nhất được đánh số. Các tuyến đường quốc gia quan trọng nhất là một phần của sơ đồ Mạng lưới Đường bộ Quốc tế Châu Âu và hai tuyến nổi bật nhất là E6 đi theo hướng bắc-nam qua toàn bộ quốc gia, trong khi E39 đi dọc theo vùng ven biển phía tây. Các tuyến đường quốc lộ và hạt lộ được quản lý bởi Cục quản lý đường bộ Công cộng Na Uy.

Trong năm 2007, có 2,6 triệu ô tô ở Na Uy, tỉ lệ là 444 chiếc trên 1000 cư dân.. Từ năm 2007 đến 2011, xe ô tô diesel chiếm hơn 70% số xe mới, tuy vậy con số này giảm xuống còn 40% trong năm 2015.

Na Uy có số lượng xe sạc điện lớn nhất thế giới tính theo đầu người, thành phố Oslo cũng được công nhận là thủ đô xe sạc điện của thế giới. Vào tháng 3 năm 2014, Na Uy đã trở thành quốc gia đầu tiên trên thế giới có hơn 1/100 xe vận chuyển hành khách trên đường là xe sạc điện. Ô tô điện của Na Uy rất thân thiện với môi trường vì gần 100% điện năng được tạo ra từ thủy điện. , tổng cộng 43.442 xe sạc điện đã được đăng ký tại Na Uy.

Có tổng cộng 98 sân bay ở Na Uy, trong đó có 46 sân bay được điều hành bởi công ty Avinor thuộc sở hữu của nhà nước. Có bảy sân bay tại Na Uy đạt được hơn một triệu lượt khách mỗi năm.

Mỗi hạt chịu trách nhiệm điều hành hệ thống xe buýt và thuyền chở khách trong địa bàn của họ,. Có tổng cộng 6.194 xe buýt hoạt động trong năm 2007; doanh thu bán vé là 3.721 triệu NOK trong khi ngành vận tải xe buýt nhận được trợ cấp của chính phủ là 3,393 triệu NOK.

Dịch vụ xe buýt và thuyền chở khách thường được điều hành bởi các công ty tư nhân theo hợp đồng với hạt hoặc cơ quan giao thông công cộng của họ (như Ruter hoặc Vestviken Kollektivtrafikk). Dịch vụ xe khách đường dài được điều hành bởi nhiều công ty khác nhau, hầu hết đều hợp tác thông qua NOR-WAY Bussekspress. Ở Bắc Na Uy (chủ yếu từ Fauske và xa hơn về phía bắc) dịch vụ xe khách đường dài được điều hành bởi các hạt.

Cơ sở hạ tầng ven biển được điều hành bởi Cơ quan quản lý ven biển Na Uy, trong khi cảng được điều hành bởi các thành phố. Na Uy có  bờ biển, 400.000 tàu giải trí  và 715 tàu thương mại. Na Uy là quốc gia sở hữu đội tàu lớn thứ năm, chiếm 5% số lượng tàu biển của thế giới;

Phà có vai trò quan trọng trong việc di chuyển giữa các vịnh hẹp và các đảo. Có khoảng hơn một trăm bến phà ở Na Uy. Phà chở khách nhanh hoạt động ở nhiều vịnh hẹp và đảo làm cho việc đi lại bằng đường thủy nhanh và tiện hơn nhiều so với đường bộ; một số đảo nhỏ còn có dịch vụ xe buýt đường thủy.

Ngành công nghiệp chế biến dầu mỏ và khí đốt tự nhiên sử dụng hệ thống đường ống để vận chuyển dầu và khí đốt từ thềm lục địa Na Uy đến các nhà máy chế biến trên khắp châu lục; hệ thống đường ống có tổng chiều dài là . Công ty Gassco thuộc sở hữu của chính phủ điều hành tất cả các đường ống khí đốt tự nhiên; trong năm 2006, 88 tỷ mét khối khí đã được vận chuyển thông qua các đường ống này

Nhân khẩu

Dân số Na Uy là 5.096.300 người vào tháng 10 năm 2013. Đa số người Na Uy thuộc sắc tộc Na Uy, một nhóm người Germanic Bắc. Người bản xứ người Sami theo truyền thống sống ở các vùng trung tâm và phía bắc Na Uy và Thuỵ Điển cũng như vùng bắc Phần Lan và tại Nga trên Bán đảo Kola. Một cộng đồng thiểu số quốc gia khác là người Kven có nguồn gốc từ những người nói tiếng Phần Lan đã tới miền bắc Na Uy ở thế kỷ XVIII đến thế kỷ XX. Từ thế kỷ 19 đến những năm 1970, chính phủ Na Uy đã cố gắng đồng hóa cả người Sámi và người Kven, khuyến khích họ chấp nhận ngôn ngữ, văn hóa và tôn giáo đa số. Do quá trình "Na Uy hóa" này, nhiều gia đình có tổ tiên là người Sámi hoặc Kven hiện được xác định là người thuộc sắc tộc Na Uy. Các nhóm khác tự nhận là thiểu số quốc gia Na Uy gồm người Do Thái, Forest Finns, Roma/Gypsies và người Rumani/Travellers.

Nhập cư

Năm 2012, một nghiên cứu chính thức cho thấy 86%  dân số có ít nhất một người cha hoặc người mẹ được sinh ra ở Na Uy. Hơn 710.000 người (13% dân số)  là người nhập cư; bao gồm cả 117.000 trẻ em được sinh ra ở Na Uy nhưng có bố mẹ là người nhập cư.

Trong tổng số 710.000 người nhập cư và con cháu của họ:

 323.000 (39%)  có nguồn gốc phương Tây (Úc, Bắc Mỹ, các nơi khác ở Châu Âu)
 505.000 (61%)  có nguồn gốc phi phương Tây (chủ yếu là Pakistan, Kurdistan, Morocco, Iraq và khu vực liên bang Kurdistan và Iran bao gồm cả tỉnh Kurdistan).

Năm 2013, chính phủ Na Uy cho biết 14% dân số Na Uy là người nhập cư hoặc là người sinh ra ở Na Uy nhưng có cả cha lẫn mẹ là người nhập cư. Khoảng 6% dân số là người nhập cư đến từ EU, Bắc Mỹ và Úc, và khoảng 8,1% dân số là người nhập cư đến từ Châu Á, Châu Phi và Châu Mỹ Latinh.

Năm 2012, chỉ có 40.262 người nhập cư có quốc tịch Na Uy (tỉ lệ 62,2%).

Người nhập cư thường định cư ở các đô thị lớn của Na Uy. Các thành phố có tỷ lệ người nhập cư cao nhất trong năm 2012 là Oslo (32%) và Drammen (27%). Innvandrere og norskfødte med innvandrerforeldre, 25 tháng 4 năm 2013 Thống kê Na Uy  Theo Reuters, Oslo là "thành phố phát triển nhanh nhất ở châu Âu vì tình trạng nhập cư gia tăng". Trong những năm gần đây, nhập cư đã chiếm phần lớn trong tăng trưởng dân số của Na Uy. Trong năm 2011, 16% trẻ sơ sinh có cha mẹ là người nhập cư.

Vào thế kỷ 19, trong bối cảnh kinh tế khó khăn ở Na Uy, hàng chục ngàn người đã di cư sang Hoa Kỳ và Canada. Nhiều người đã đến định cư ở vùng Trung Tây và Tây Bắc Thái Bình Dương. Năm 2006, theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, gần 4,7  triệu người được xác định là người Mỹ gốc Na Uy, lớn hơn cả số người Na Uy sống ở Na Uy. Trong cuộc điều tra dân số ở Canada năm 2011, 452.705 công dân Canada được xác định là có nguồn gốc Na Uy.

, số người thuộc diện là dân nhập cư hoặc dân sinh ra ở Na Uy nhưng có bố mẹ là người nhập cư nước ngoài đã lên tới con số 710.465, tương đương 14,1% dân số, tăng từ con số 183.000 người vào năm 1992. Tỉ lê nhập cư hàng năm đã tăng liên tục kể từ năm 2005. Điều này chủ yếu là do sự gia tăng dân nhập cư tới từ các nước thuộc EU, đặc biệt là từ Ba Lan.

Năm 2012, cộng đồng người nhập cư (bao gồm người nhập cư và trẻ em sinh ra ở Na Uy có cha mẹ là người nhập cư) đã đạt mức kỷ lục. Số người nhập cư vào Na Uy trong năm 2012 là 47.300 người (cao hơn 300 người so với năm 2011), trong khi nhập cư chiếm 72% tăng trưởng dân số của Na Uy. 17% trẻ sơ sinh được sinh ra bởi cha mẹ là người nhập cư. Con cái của các bậc cha mẹ người Pakistan, Somalia và Việt Nam tạo thành các nhóm lớn nhất của tất cả người Na Uy được sinh ra bởi cha mẹ là người nhập cư.

Người Na Uy gốc Pakistan là nhóm thiểu số không có nguồn gốc châu Âu lớn nhất ở Na Uy. Hầu hết trong số 32.700 cư dân của nhóm này sống trong và xung quanh thành phố Oslo. Dân số nhập cư tới từ Iraq và Somalia đã tăng đáng kể trong những năm gần đây. Sau khi EU mở rộng số thành viên vào năm 2004, một làn sóng người nhập cư đã đến Na Uy từ các nước Trung và Bắc Âu, đặc biệt là Ba Lan, Thụy Điển và Litva. Số người nhập cư trong năm 2011 chủ yếu là từ Ba Lan, Litva và Thụy Điển. Các chính sách liên quan đến vấn đề nhập cư là chủ đề của nhiều cuộc tranh luận ở Na Uy.

Tôn giáo

Tương tự như các quốc gia vùng Scandinavia khác, người Na Uy theo một hình thức ngoại giáo Germanic được gọi là ngoại giáo Na Uy. Tới cuối thế kỷ XI, khi Na Uy đã Ki-tô hoá, việc theo và thực hiện các nghi thức tôn giáo Na Uy bị cấm. Tuy nhiên, các đạo luật chống ngoại giáo đã bị dỡ bỏ hồi đầu thế kỷ XX. Nhiều tàn dư của tôn giáo bản xứ và các đức tin Na Uy vẫn còn tồn tại ngày nay, gồm những cái tên, những cái tên liên quan tới các thành phố và địa điểm, những ngày trong tuần, và nhiều phần khác trong ngôn ngữ hàng ngày.

Nhiều người trong cộng đồng thiểu số Sami vẫn giữ tôn giáo shamanistic của họ tới tận thế kỷ XVIII khi họ cải theo Thiên chúa giáo bởi các nhà truyền giáo Đan Mạch-Na Uy.

Theo thống kê hiện nay các tôn giáo ở Na Uy phân ra như sau: Kháng Cách dòng Giáo hội Luther 85.7%, Chính Thống giáo 1%, Công giáo Rôma 1%, Cơ đốc giáo khác 2.4%, Hồi giáo 1.8%, tôn giáo khác 8.1%.

Trong số các tôn giáo không phải Kitô giáo, đạo Hồi là lớn nhất, chiếm khoảng 1.5% tổng dân số: Chủ yếu đạo này là thuộc các cộng đồng người Somalia, Ả Rập, người Albani, người Pakistan và người Thổ Nhĩ Kỳ. Các tôn giáo khác với chưa tới 1% dân số gồm Đạo Do Thái (xem Người Do Thái ở Na Uy), Giáo hội các Thánh hữu Ngày sau của Chúa Giê Su Ky Tô, và Nhân Chứng Jehovah Những người nhập cư từ Ấn Độ đã đưa Hindu giáo tới Na Uy, nhưng chỉ chiếm 0.50% dân số. Phật giáo ở Na Uy có 11 tổ chức, được thống nhất dưới tổ chức Hội Phật giáo Na Uy, với trên dưới 10.000 Phật tử, chiếm 0.42% dân số. Khoảng 1.5% người Na Uy tham gia Hiệp hội Nhân văn Na Uy. Khoảng 5% dân số không theo đạo nào.

Các ngôn ngữ

Ngôn ngữ Na Uy Bắc Germanic có hai hình thức viết chính thức, Bokmål và Nynorsk. Chúng được sử dụng chính thức như nhau, ví dụ chúng đều được dùng trong hành chính công cộng, trong các trường học, nhà thờ, đài và vô tuyến, nhưng Bokmål được đại đa số người sử dụng, khoảng 85-90%. Khoảng 95% dân số sử dụng tiếng Na Uy như tiếng mẹ đẻ, dù nhiều người nói các thổ ngữ có thể khác biệt rất nhiều so với ngôn ngữ viết. Nói chung các thổ ngữ Na Uy có thể hiểu lẫn nhau, dù một số thổ ngữ có thể đòi hỏi một số cố gắng. Nhiều ngôn ngữ Sami Finno-Ugric được nói và viết trên khắp đất nước, đặc biệt ở phía bắc, bởi người Sami. Nhà nước công nhận những ngôn ngữ đó là ngôn ngữ chính thức và những người sử dụng chúng có quyền được nhận giáo dục bằng ngôn ngữ Sami không cần biết nơi sinh sống, và nhận được thông tin từ chính phủ bằng nhiều ngôn ngữ Sami. Cộng đồng thiểu số Kven nói tiếng Phần Lan/ngôn ngữ Kven Finno-Ugric.

Các ngoại ngữ chính (primærfremmedspråk) được dạy tại Na Uy là tiếng Anh, tiếng Đức và tiếng Pháp. Mọi người có thể liên hệ với chính quyền hay trải qua các kỳ thi bằng bất kỳ ngôn ngữ nào trong ba ngôn ngữ chính trên cũng như hai ngôn ngữ Bắc Germanic (tiếng Đan Mạch và tiếng Thuỵ Điển). Tiếng Đức, tiếng Pháp và tiếng Tây Ban Nha cũng thường được dạy như ngôn ngữ thứ hai hoặc thường xuyên hơn là ngôn ngữ thứ ba. Tiếng Nga, tiếng Nhật, tiếng Ý, tiếng Latin và tiếng Trung (tiếng phổ thông) được giảng dạy ở một số trường, chủ yếu ở các thành phố. Theo truyền thống, tiếng Anh, tiếng Đức và tiếng Pháp được coi là các ngoại ngữ chính ở Na Uy.

Bất kỳ học sinh Na Uy nào có cha mẹ là người nhập cư đều được khuyến khích học tiếng Na Uy. Chính phủ Na Uy cung cấp các khoá học tiếng cho người nhập cư muốn có được quyền công dân Na Uy.

Tiếng Na Uy rất giống với các ngôn ngữ Bắc Germanic khác, tiếng Thuỵ Điển và tiếng Đan Mạch. Cả ba ngôn ngữ đều có thể hiểu được lẫn nhau và có thể, nói chung, được sử dụng trong giao tiếp giữa người dân các nước vùng Scandinavia.

Y tế

Na Uy đã liên tục đứng đầu thế giới về Chỉ số Phát triển Con người (HDI) của Liên Hợp Quốc kể từ năm 2013. Trong những năm 1800, ngược lại, tình trạng nghèo đói và các bệnh truyền nhiễm lan rộng ở Na Uy cùng với nạn đói và dịch bệnh, tuy vậy đến những năm 1900 đã được cải thiện rất nhiều.

Các loại bệnh điển hình ở Na Uy đã thay đổi từ các bệnh truyền nhiễm sang các bệnh không lây nhiễm và các bệnh mãn tính như bệnh tim mạch. Bất bình đẳng và phân biệt xã hội vẫn còn hiện diện trong dịch vụ y tế công cộng ở Na Uy ngày nay.

Năm 2013, tỷ lệ tử vong ở trẻ sơ sinh là 2,5 trên 1.000. Ti lệ đối với các bé gái là 2,7 và bé trai là 2,3, đây là tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh thấp nhất ở các bé trai từng được ghi nhận ở Na Uy.

Nhân quyền

Quyền Tự do tư tưởng đã được quy định ở Điều 100 trong Hiến pháp Na Uy. Tự do tôn giáo được ghi trong Điều 2 Hiến pháp, điều này cũng quy định quốc giáo là "Phúc âm Luther". Báo chí không bị kiểm duyệt. Các tổng biên tập tự mình phải thận trọng, nhằm bảo vệ bí mật cá nhân của mọi người và các quyền dân sự khác.(Vær Varsom-plakaten- Wikipedia Na Uy, xem  bản dịch sang tiếng Anh).

Đài phát thanh và truyền hình công cộng không bị sự can thiệp của chính phủ, dù giấy phép truyền thanh, truyền hình phụ thuộc vào tính chất của chương trình. Phát sóng quảng cáo bị quản lý, với một số giới hạn đặc biệt về các thông tin quảng cáo chính trị có trả tiền và quảng cáo trực tiếp tới trẻ em.

Hiến pháp cấm các luật có hiệu lực trong quá khứ, việc trừng phạt dựa trên các luật và các quyết định toà án, và việc sử dụng tra tấn. Tử hình với các tội nặng trong thời gian chiến tranh đã bị huỷ bỏ năm 1979.

Năm 1999, các thoả ước Nhân quyền của Liên hiệp quốc và Hội đồng châu Âu đã được đưa thành luật pháp ở Na Uy (menneskerettsloven) và chúng có quy chế ưu tiên chỉ sau hiến pháp.
Tuy nhiên, các luật sư Na Uy đã gia nhập Uỷ ban chống Tra tấn của Hội đồng châu Âu nhằm thể hiện sự lo ngại của mình với sự giam giữ lâu ngày với những người bị kiện tụng và việc sử dụng hình phạt biệt giam ở Na Uy, coi nó là hình thức tra tấn. Thời gian xử lý đơn xin nhập cư dài cũng như việc xử lý những người định cư bất hợp pháp cũng đang bị tranh cãi.

Năm 2005, các thoả ước quốc tế chống phân biệt nam nữ và dòng giống đã được đưa vào (nhưng không vượt hơn) luật pháp Na Uy. Tổ chức Ân xá Quốc tế gần đây đã chú ý tới tình trạng bạo lực chống phụ nữ ở Na Uy và sự thiếu hụt dịch vụ chăm sóc các nạn nhân bạo lực.

Na Uy có chế độ nghĩa vụ quân sự bắt buộc với nam giới. Việc thực hiện nghĩa vụ quân sự bắt đầu ở tuổi 18 cho lần phục vụ đầu tiên (førstegangstjeneste) trong thời gian sáu tới mười hai tháng (việc này có thể bắt đầu từ tuổi 17 theo sở thích cá nhân). Sau khi hoàn thành giai đoạn nghĩa vụ quân sự đầu tiên, các quân nhân được chuyển sang các đơn vị phục vụ, và có thể được triệu tập cho các đợt huấn luyện theo giai đoạn (repetisjonstjeneste) cho tới tuổi 44. Những người từ chối nghĩa vụ quân sự sẽ phải phục vụ mười hai tháng cho một hoạt động dịch vụ dân sự quốc gia. Nếu người đó từ chối thực hiện hoạt động này (sesjon), theo đó bất kỳ sự từ chối nào với nghĩa vụ quân sự tương lai được đề cập tới, anh ta có thể bị truy tố. Một người dường như thích hợp để thực hiện nghĩa vụ và không phải là một người từ chối thực hiện nghĩa vụ, nhưng vẫn từ chối thực hiện hoạt động quân sự cũng có thể bị truy tố. Những thay đổi trong cơ cấu các lực lượng vũ trang đã dẫn tới nhu cầu về nghĩa vụ quân sự bắt buộc giảm đi, và số nam giới cần thiết cũng đang sụt giảm.

Na Uy được coi là một quốc gia cấp tiến, đã áp dụng nhiều quy định và chính sách để hỗ trợ cho quyền lợi của phụ nữ, quyền của người thiểu số và quyền lợi của những người đồng tính. Đầu năm 1884, Hiệp hội Quyền phụ nữ Na Uy được thành lập. Họ đã vận động thành công để công nhận các quyền được giáo dục của phụ nữ, quyền bầu cử của phụ nữ, quyền làm việc và thông qua nhiều chính sách bình đẳng giới khác. Từ những năm 1970, bình đẳng giới cũng được đề cao trong chương trình nghị sự của nhà nước, với việc thành lập một cơ quan công quyền để thúc đẩy bình đẳng giới.

Năm 1990, một điều khoản trong hiến pháp Na Uy đã được sửa đổi liên quan dến vấn đề trao quyền thừa kế cho ngai vàng Na Uy, theo đó đứa con lớn nhất của vị quốc vương sẽ luôn được trao quyền kế vị bất kể giới tính là nam hay nữ

Người Sámi (một dân tộc thiểu số) trong nhiều thế kỷ đã phải đối mặt sự phân biệt đối xử và lạm dụng. Na Uy đã bị chỉ trích rất nhiều bởi cộng đồng quốc tế về chính sách Na Uy hóa và phân biệt đối xử đối với các dân tộc thiểu số của đất nước. Tuy nhiên, vào năm 1990, Na Uy là quốc gia đầu tiên công nhận Công ước về Bộ lạc và Dân tộc Bản địa được LHQ khuyến nghị.

Đồng tính đã chính thức bị loại bỏ khỏi tội danh hình sự năm 1972 và hôn nhân đồng giới dân sự đã được quy định năm 1993. Theo cơ quan Thống kê Na Uy (SSB), 192 cuộc hôn nhân đồng giới đã được ghi nhận từ năm 2004. Từ năm 2002, các cặp đồng giới đã có thể được nuôi con của người kia từ những cuộc hôn nhân trước, dù việc cùng nhận con nuôi mãi tới năm 2007 mới được phép. Vào ngày 1 tháng 1 năm 2009, Na Uy đã trở thành quốc gia thứ sáu trao quyền bình đẳng hôn nhân cho các cặp đồng giới.

Xếp hạng quốc tế

Văn hóa

Văn học

Lịch sử văn học Na Uy bắt đầu với những bài thơ Eddaic và thơ skaldic ngoại giáo ở thế kỷ thứ IX và thứ X với những nhà thơ như Bragi Boddason và Eyvindr Skáldaspillir. Sự xuất hiện của Thiên chúa giáo ở khoảng năm 1000 đã đưa Na Uy tiếp xúc với những tri thức, tiểu sử các vị thánh, và lịch sử bằng chữ viết của châu Âu thời Trung Cổ. Hoà trộn với truyền thống khẩu ngữ địa phương và ảnh hưởng của Ireland nó đã dẫn tới giai đoạn phát triển rực rỡ của văn chương ở cuối thế kỷ XII đầu thế kỷ XIII. Các tác phẩm chính của giai đoạn này gồm Historia Norwegie, Thidreks saga và Konungs skuggsjá.

Thời kỳ Liên minh Scandinave và Liên minh Đan Mạch-Na Uy (1387—1814) có ít tác phẩm văn học Na Uy xuất hiện, ngoại trừ một số tác phẩm đáng lưu ý của Petter Dass và Ludvig Holberg. Trong vở kịch Peer Gynt của mình, Ibsen đã gọi giai đoạn này là "Hai lần hai trăm năm bóng tối/nghiền ngẫm về cuộc đua của những chú khỉ", dù dòng sau này thường không được trích dẫn nhiều như dòng trước. Trong thời gian liên minh với Đan Mạch, văn viết tiếng Na Uy đã thay thế bởi chữ Đan Mạch.

Hai sự kiện lớn đã thúc đẩy sự hồi sinh của văn học Na Uy. Năm 1811 một trường đại học Na Uy được thành lập tại Christiania. Với tinh thần cách mạng sau các cuộc Cách mạng Mỹ và Pháp, người Na Uy đã ký bản hiến pháp đầu tiên của mình năm 1814. Ngay sau đó, từ sự tù túng văn hoá Na Uy đã đưa lại cho thế giới một loạt các tác gia được công nhận đầu tiên ở Scandinavia, và sau đó là trên toàn thế giới; trong số đó có Henrik Wergeland, Peter Asbjørnsen, Jørgen Moe và Camilla Collett.

Tới cuối thế kỷ XIX, ở Thời Vàng son của văn hoá Na Uy, cái gọi là Bộ bốn Vĩ đại xuất hiện: Henrik Ibsen, Bjørnstjerne Bjørnson, Alexander Kielland, và Jonas Lie. "Các tiểu thuyết nông dân" của Bjørnson, như "En glad gutt" (Một chú bé hạnh phúc) và "Synnøve Solbakken" là kiểu chủ nghĩa lãng mạn quốc gia tiêu biểu của thời gian ấy, trong khi đó các tiểu thuyết và truyện ngắn của Kielland chủ yếu mang tính hiện thực. Dù một người đóng góp quan trọng vào chủ nghĩa lãng mạn Na Uy thời kỳ đầu (đặc biệt là tác phẩm châm biếm Peer Gynt), tên tuổi của Henrik Ibsen chủ yếu được biết tới là người tiên phong với các vở kịch hiện thực như Chú vịt hoang và Một ngôi nhà búp bê, nhiều vở đã gây ra những tiếng vang về đạo đức vì nội dung của nó chính là chân dung của tầng lớp trung lưu.

Ở thế kỷ XX ba tiểu thuyết gia Na Uy đã được trao Giải Nobel văn học: Bjørnstjerne Bjørnson năm 1903, Knut Hamsun cho cuốn sách "Markens grøde" ("Nhựa của đất") năm 1920, và Sigrid Undset năm 1928. Trong thế kỷ XX các tác gia như Dag Solstad, Jostein Gaarder, Jens Bjørneboe, Kjartan Fløgstad, Lars Saabye Christensen, Johan Borgen, Herbjørg Wassmo, Jan Erik Vold, Rolf Jacobsen, Olaf Bull, Jan Kjærstad, Georg Johannesen, Tarjei Vesaas, Sigurd Hoel, Arnulf Øverland và Johan Falkberget đã có những đóng góp quan trọng cho văn học Na Uy.

Thể thao

Thể thao là một phần quan trọng của văn hóa Na Uy và các môn thể thao phổ biến của nước này bao gồm bóng đá, bóng ném, hai môn phối hợp, trượt tuyết băng đồng, trượt tuyết nhảy, trượt băng và ở mức độ thấp hơn là khúc côn cầu trên băng.

Bóng đá là môn thể thao phổ biến nhất ở Na Uy về số người chơi. Trong một cuộc bình chọn vào năm 2014, bóng đá xếp sau biathlon và trượt tuyết băng đồng về mức độ phổ biến đối với khán giả. Khúc côn cầu trên băng là môn thể thao trong nhà phổ biến nhất. Đội tuyển bóng ném nữ Na Uy đã giành được một số danh hiệu quốc tế, bao gồm 2 chức vô địch tại Thế vận hội Mùa hè (2008, 2012), 3 Cúp thế giới (1999, 2011, 2015) và 6 lần giành Cúp châu Âu (1998, 2004, 2006, 2008, 2010, 2014).

Trong bóng đá, đội tuyển bóng đá quốc gia nữ Na Uy đã giành được chức vô địch World Cup vào năm 1995 và huy chương vàng Thế vận hội năm 2000. Đội nữ cũng có hai danh hiệu vô địch châu Âu (1987, 1993). Đội tuyển bóng đá quốc gia nam Na Uy đã 3 lần tham dự Giải vô địch bóng đá thế giới (1938, 1994, 1998), và một lần tham dự Giải vô địch bóng đá châu Âu (2000). Thứ hạng FIFA cao nhất mà đội tuyển bóng đá Na Uy đạt được là vị trí thứ 2, một vị trí mà họ đã giữ hai lần, vào các năm 1993 và năm 1995.

Cờ vua cũng đang trở nên phổ biến ở Na Uy. Kỳ thủ Na Uy Magnus Carlsen là nhà vô địch thế giới hiện tại. Có khoảng 10 Grandmasters và 29 International Master ở Na Uy.

Bandy (khúc côn cầu gậy cong) là một môn thể thao truyền thống ở Na Uy và đất nước này là một trong bốn nước sáng lập Liên đoàn Quốc tế Bandy. Xét về số vận động viên được cấp phép, đây là môn thể thao mùa đông lớn thứ hai trên thế giới. Kể từ tháng 1 năm 2018, đội tuyển quốc gia nam đã giành được một huy chương bạc và một huy chương đồng.

Na Uy lần đầu tiên cử vận động viên tham gia Thế vận hội Olympic vào năm 1900, và đã cử các vận động viên tham gia thi đấu ở mọi Thế vận hội kể từ đó, ngoại trừ Thế vận hội 1904 và Thế vận hội Mùa hè 1980 tại Moscow khi họ tẩy chay kỳ Thế vận hội này, giống như nhiều nước Phương Tây khác. Na Uy dẫn đầu về số huy chương tại Thế vận hội Olympic mùa đông. Các vận động viên thể thao mùa đông nổi tiếng của Na Uy bao gồm vận động viên hai môn phối hợp Ole Einar Bjørndalen, vận động viên trượt băng tốc độ Johan Olav Koss và Hjalmar Andersen, vận động viên trượt băng nghệ thuật Sonja Henie và vận động viên trượt tuyết việt dã Marit Bjørgen và Bjørn Dæhlie.

Na Uy đã tổ chức Thế vận hội 2 lần:

 Thế vận hội mùa đông năm 1952 tại Oslo
 Thế vận hội mùa đông năm 1994 tại Lillehammer

Xem thêm

 Kinh tế Na Uy
 Quan hệ nước ngoài Na Uy
 Quân đội Na Uy
 Âm nhạc Na Uy
 Na Uy và Liên minh châu Âu
 Ngôn ngữ Na Uy
 Văn học Na Uy
 Ngày lễ tại Na Uy
 Các vùng Na Uy
 Du lịch Na Uy
 Đánh bắt cá voi tại Na Uy

Văn hoá, giáo dục và thể thao

 Kiến trúc
 Kim loại Đen
 Văn hoá Na Uy
 Ẩm thực
 Bóng đá
 Đội tuyển quốc gia
 Premier League
 Lusekofte
 Nhiếp ảnh
 Quỹ cho vay giáo dục quốc gia

Cơ sở hạ tầng
 Bảng số xe hơi
 Viễn thông
 Cung cấp điện
 Vận tải
 Biển ký hiệu đường

Các danh sách

 Thành phố
 Công ty
 Báo
 Vườn quốc gia
 Triều đại Na Uy
 Người Na Uy
 Đài phát thanh tiếng Na Uy
 Nhân vật trên tem
 Trường học
 Kênh truyền hình

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Norway.no – Official portal
 Norway.info – the Official sites abroad
 Minifacts about Norway from Statistics Norway
 VisitNorway.com – Official travel guide to Norway

Quân chủ lập hiến
Quốc gia thành viên NATO
Quốc gia châu Âu
Quốc gia thành viên Ủy hội châu Âu
Quốc gia thành viên của Liên Hợp Quốc
Quốc gia Kitô giáo
Quốc gia Scandinavia
Quốc gia Bắc Âu
Scandinavia


title: Nikko

text:
Nikko có thể là:
Thành phố Nikko (日光市)
日光の社寺: quần thể đền, chùa, lăng miếu Nikko, di sản văn hóa thế giới
Nhà sư Nikko (日興) (1246-1333), một trong những người sáng lập phái Phật giáo Nichiren.
日航: Viết tắt tên gọi bằng tiếng Nhật Nihon Kuko của hãng Japan Airlines (日航).
Vườn quốc gia Nikkō.
Nikko một tập đoàn khách sạn lớn.


title: Velletri

text:
Velletri là một đô thị tại tỉnh Roma, trên đồi Alban, vùng Lazio (Latium thuộc Ý). Các đô thị giáp ranh là Rocca di Papa, Lariano, Cisterna di Latina, Artena, Aprilia, Nemi, Genzano di Roma, Lanuvio.

Khẩu hiệu đô thị này là: Est mihi libertas papalis et imperialis.

Velletri nổi tiếng là nơi sản xuất rượu vang của vùng Latium. Nơi đây cũng là quê hương của Augustus, hoàng đế đầu tiên của La Mã.

Biến động dân số

Thành phố kết nghĩa
 Offenbach, Đức
 Esch-Sur-Alzette, Luxembourg
 Mödling, Áo
 Puteaux, Pháp
 Zemun, Serbia

Tham khảo

Liên kết ngoài
Mapquest - Velletri
Velletri Community Website

Đô thị tỉnh Roma
Đô thị Thành phố trung tâm Thủ đô Roma


title: Megachile ghillianii

text:
Megachile ghillianii là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Spinola mô tả khoa học năm 1843.

Chú thích

Tham khảo

G
Động vật được mô tả năm 1843


title: Mantella haraldmeieri

text:
Mantella haraldmeieri (tên tiếng Anh: Haraldmeier's Mantella) là một loài ếch trong họ Mantellidae. Chúng là loài đặc hữu của Madagascar.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Tham khảo

 Nussbaum, R. & Raxworthy, C. 2004. Mantella haraldmeieri. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài

Mantella
Động vật được mô tả năm 1981
Động vật lưỡng cư Madagascar
Động vật đặc hữu Madagascar


title: Nomada guichardiana

text:
Nomada guichardiana là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Eardley & Schwarz mô tả khoa học năm 1991.

Chú thích

Tham khảo

Nomada
Động vật được mô tả năm 1991


title: Spilophora trimaculata

text:
Spilophora trimaculata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Fabricius miêu tả khoa học năm 1801.

Chú thích

Tham khảo

Spilophora


title: Huningue

text:
Huningue (Tiếng Pháp; ) là một xã ở tỉnh Haut-Rhin trong vùng Grand Est ở đông bắc Pháp. Xã này có diện tích 2,86 km², dân số năm 1999 là 6471 người. Khu vực này có độ cao 242 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
Thị trấn của tỉnh Haut-Rhin

Tham khảo
INSEE

Tschamber, Geschichte der Stadt und ehemaligen Festung Hüningen (St Ludwig, 1894)
Latruffe, Huningue et Bale devant les traits de i8i~ (Paris, 1863)

Liên kết ngoài
Trang mạng chính thức
Photos of abandoned factory

Xã của Haut-Rhin


title: Deep Forest (album của Do As Infinity)

text:
DEEP FOREST là album nguyên bản thứ ba của ban nhạc Nhật Bản Do As Infinity được phát hành năm 2001, cùng năm với album thứ 2- NEW WORLD. Album được sản xuất bởi Nagao Dai và Kameda Seiji. Album xếp thứ nhất trên bảng xếp hạng Oricon và tiêu thụ hết 609.290 bản, đồng thời cũng là album nguyên bản bán chạy nhất của band.

Danh sách trong album
  - 4:05
  - 4:16
  - 4:29
 "Get Yourself"
  - 4:07
  - 3:34
  - 4:17
 "Week!" - 4:16
 "Hang Out" (Đi chơi) - 4:03
  4:04
  - 3:43
  (Phiên bản trong album) Bonus Track on First Pressing - 3:58

Thứ hạng trên bảng xếp hạng Oricon

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Deep Forest  trên Avexnetwork
 Deep Forest trên Oricon

Album của Do As Infinity
Album năm 2001


title: Rietheim-Weilheim

text:
Rietheim-Weilheim là một thị xã ở huyện Tuttlingen trong bang Baden-Württemberg thuộc nước Đức.

Tham khảo


title: (42491) 1991 TF

text:
(42491) 1991 TF là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Robert H. McNaught ở Đài thiên văn Siding Spring ở Coonabarabran, New South Wales, Australia, ngày 1 tháng 10 năm 1991.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 42001–43000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1991
Được phát hiện bởi Robert H. McNaught
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: El Pedroso

text:
El Pedroso là một thành phố ở tỉnh Sevilla, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha năm 2005, đô thị này có dân số 2291 người.

Tham khảo

Liên kết ngoài
El Pedroso  - Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía

Đô thị ở Sevilla


title: Thác Dải Yếm

text:
Thác Dải Yếm, còn gọi là thác Nàng, thác Bản Vặt, là thác trên suối Bó Sập tại xã Mường Sang, huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La .

Tên gọi "Dải Yếm" liên quan đến truyền thuyết, kễ rằng thác là dải yếm của người con gái cứu chàng trai thoát khỏi dòng nước lũ.

Vị trí
Thác Dải Yếm nằm trên dòng suối Vặt khởi nguồn từ hai khe nước Bó Co Lắm và Bo Tá Cháu ở đầu bản Vặt, một bản của người Thái có lịch sử lâu đời. Suối Vặt chảy được 5 km đổ vào suối Bó Sập, một dòng suối lớn bắt nguồn từ bản Bó Sập giáp biên giới Việt Lào rồi chảy về đất Yên Châu. Tại nơi hợp lưu của hai suối, dòng nước gặp một vùng đá vôi và đổ xuống phía dưới tạo thành thác Dải Yếm.

Thác Dải Yếm bao gồm hai phần, thác nước phía trên rộng 70 mét, thác nước phía dưới nằm cách đó 150-200 mét. Vào mùa khô, thác phía dưới chỉ có một dòng chảy từ độ cao 50 m xuống triền đá ở dưới. hai thác đổ xuống với tổng chiều cao 100m, một bên được chia làm 9 tầng, bên còn lại 5 tầng. Cách giữa hai phần thác là một bãi đất phẳng thuận tiện cho việc tham quan của du khách. Thảm thực vật trên đỉnh thác cũng khá phong phú.

Thác Dải Yếm

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Hang Dơi

Dải Yếm


title: Calyptra imperialis

text:
Calyptra imperialis là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Chúng được tìm thấy ở Ấn Độ.

Chú thích

Calyptra
Động vật được mô tả năm 1910


title: Hà Quảng

text:
Hà Quảng là một huyện miền núi nằm ở phía bắc tỉnh Cao Bằng, Việt Nam.

Địa lý
Huyện Hà Quảng nằm ở phía bắc tỉnh Cao Bằng, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp huyện Trùng Khánh
Phía tây giáp huyện Bảo Lạc
Phía nam giáp huyện Hòa An và huyện Nguyên Bình
Phía bắc giáp Trung Quốc.

Huyện có diện tích 810,96 km², dân số năm 2019 là 59.467 người, mật độ dân số đạt 73 người/km².

Huyện lỵ của huyện là thị trấn Xuân Hòa nằm trên tỉnh lộ 203, cách Thành phố Cao Bằng 40 km và cách thành phố Hà Nội 302 km về hướng bắc, cách Thành phố Hà Giang 196 km về phía tây bắc và di tích lịch sử hang Pác Bó (biên giới Việt - Trung) 10 km về hướng nam.

Hành chính
Huyện Hà Quảng có 21 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm 2 thị trấn: Xuân Hòa (huyện lỵ), Thông Nông và 19 xã: Cải Viên, Cần Nông, Cần Yên, Đa Thông, Hồng Sỹ, Lũng Nặm, Lương Can, Lương Thông, Mã Ba, Ngọc Đào, Ngọc Động, Nội Thôn, Quý Quân, Sóc Hà, Thanh Long, Thượng Thôn, Tổng Cọt, Trường Hà, Yên Sơn.

Lịch sử
Châu Hà Quảng thuộc tỉnh Cao Bằng được chính quyền thực dân Pháp thành lập vào năm 1893 trên cơ sở tách 3 tổng: Phù Dúng, Trung An, Hà Quảng thuộc châu Thạch Lâm và tổng Thông Nông thuộc châu Nguyên Bình.

Sau năm 1954, huyện Hà Quảng bao gồm 28 xã: Bình Lãng, Cải Viên, Cần Yên, Cô Mười, Đa Thông, Đào Ngạn, Hạ Thôn, Hồng Sỹ, Kéo Yên, Lũng Nặm, Lương Can, Lương Thông, Mã Ba, Nà Sác, Ngọc Động, Nội Thôn, Phù Ngọc, Quý Quân, Sóc Hà, Sỹ Hai, Thanh Long, Thượng Thôn, Tổng Cọt, Trường Hà, Vân An, Xuân Hòa, Yên Lũng và Yên Sơn.

Ngày 7 tháng 4 năm 1966, tách 8 xã: Bình Lãng, Cần Yên, Đa Thông, Lương Can, Lương Thông, Ngọc Động, Thanh Long, Yên Sơn để thành lập huyện Thông Nông.

Năm 1975, hợp nhất 2 tỉnh Cao Bằng và Lạng Sơn thành tỉnh Cao Lạng, huyện Hà Quảng thuộc tỉnh Cao Lạng và đến năm 1978, lại tách ra thành 2 tỉnh như cũ.

Năm 1979, Hà Quảng là một trong những huyện bị thiệt hại nặng nề trong Chiến tranh biên giới Việt-Trung.

Ngày 10 tháng 6 năm 1981, sáp nhập xã Yên Lũng vào xã Kéo Yên; chuyển xã Cô Mười về huyện Trà Lĩnh quản lý.

Huyện Hà Quảng còn lại 18 xã trực thuộc, bao gồm: Cải Viên, Đào Ngạn, Hạ Thôn, Hồng Sỹ, Kéo Yên, Lũng Nặm, Mã Ba, Nà Sác, Nội Thôn, Phù Ngọc, Quý Quân, Sóc Hà, Sỹ Hai, Thượng Thôn, Tổng Cọt, Trường Hà, Vân An và Xuân Hòa.

Ngày 27 tháng 10 năm 2006, giải thể xã Xuân Hòa để thành lập thị trấn Xuân Hòa và xã Vần Dính.

Đến cuối năm 2019, huyện Hà Quảng có 19 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm thị trấn Xuân Hòa và 18 xã: Cải Viên, Đào Ngạn, Hạ Thôn, Hồng Sỹ, Kéo Yên, Lũng Nặm, Mã Ba, Nà Sác, Nội Thôn, Phù Ngọc, Quý Quân, Sóc Hà, Sỹ Hai, Thượng Thôn, Tổng Cọt, Trường Hà, Vân An, Vần Dính.

Ngày 10 tháng 1 năm 2020, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 864/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã thuộc tỉnh Cao Bằng (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 2 năm 2020). Theo đó:
Sáp nhập toàn bộ 357,38 km² diện tích tự nhiên và 24.441 người của huyện Thông Nông (gồm thị trấn Thông Nông và 10 xã: Bình Lãng, Cần Nông, Cần Yên, Đa Thông, Lương Can, Lương Thông, Ngọc Động, Thanh Long, Vị Quang, Yên Sơn) trở lại huyện Hà Quảng.
Hợp nhất hai xã Đào Ngạn và Phù Ngọc thành xã Ngọc Đào.
Sáp nhập xã Vần Dính vào xã Thượng Thôn.
Sáp nhập xã Sỹ Hai vào xã Hồng Sỹ.
Sáp nhập xã Nà Sác vào xã Trường Hà.
Sáp nhập xã Hạ Thôn vào xã Mã Ba.
Sáp nhập xã Vân An vào xã Cải Viên.
Sáp nhập xã Kéo Yên vào xã Lũng Nặm.
Sáp nhập xã Bình Lãng vào xã Thanh Long.
Sáp nhập xã Vị Quang vào xã Cần Yên.

Huyện Hà Quảng có 2 thị trấn và 19 xã như hiện nay.

Du lịch

Một số di tích lịch sử trên địa bàn huyện Hà Quảng:
Khu di tích Pác Bó thuộc xã Trường Hà, huyện Hà Quảng. Tại đây có hang Cốc Bó được Bác Hồ chọn làm nơi ở sau 30 hoạt động ở nước ngoài và trở về nước 8/2/1941 Trong hang Cốc Bó có một nhũ đá được Bác đặt tên là Các Mác. Dưới chân núi trước hang có dòng suối Bác đặt tên là suối Lê Nin. Cách hang khoảng một cây số là lán Khuổi Nậm nơi Bác chủ trì hội nghị lần thứ tám Trung ương Đảng cộng sản Đông Dương (nay là Đảng cộng sản Việt Nam) tháng 5 năm 1941, quyết định thành lập Mặt trận Việt Minh, lập các căn cứ cách mạng.
Mộ và tượng đài Kim Đồng nằm trong cụm di tích Pắc Bó.

Chú thích

Xem thêm

Huyện biên giới Việt Nam với Trung Quốc


title: Asterivora albifasciata

text:
Asterivora albifasciata là một loài bướm đêm thuộc họ Choreutidae. Loài này có ở New Zealand.

Sải cánh dài 11–12 mm.

Chú thích

Tham khảo

Species of New Zealand Lepidoptera

A
Động vật được mô tả năm 1924
A


title: Moon.

text:
là một visual novel người lớn phát triển bởi Tactics, một thương hiệu thuộc NEXTON, và phát hành tại Nhật Bản vào ngày 21 tháng 11 năm 1997 trên hệ điều hành Windows của máy tính cá nhân (PC). Trò chơi được nhóm phát triển miêu tả như một . Câu chuyện xoay quanh Amasawa Ikumi, một cô gái trẻ gia nhập tổ chức FARGO với hy vọng tìm ra nguyên nhân cái chết của mẹ mình, người cũng từng là thành viên của tổ chức. Lối chơi của MOON. đi theo một cốt truyện phân nhánh có tính tương tác với nhiều kịch bản và tập trung chủ yếu vào ba nhân vật nữ chính. Tác phẩm từng hai lần nằm trong danh sách 50 PC game bán chạy nhất tại Nhật Bản.

Hầu hết nhân viên tham gia phát triển trò chơi này về sau sáng lập nên thương hiệu visual novel Key. MOON. là điểm khởi đầu của Key, và đó cũng là lần đầu tiên những thành viên chủ chốt trong Key tề tựu. Một cuốn tiểu thuyết có kịch bản dựa theo trò chơi viết bởi Tateyama Midori được Movic phát hành vào ngày 31 tháng 7 năm 1998. Các ca khúc trong visual novel ra mắt song song với soundtrack của Dōsei, trò chơi đầu tiên của Tactics, vào tháng 8 năm 2000 tại Comiket 58. MOON. cũng được tái hiện trong một vài loại hình truyền thông khác không trực tiếp liên quan đến trò chơi, chẳng hạn như tựa game thứ ba của Tactics là ONE ~Kagayaku Kisetsu e~, và trong chuyển thể anime thứ hai của visual novel đầu tiên của Key là Kanon.

Cách chơi

MOON. là một visual novel chính kịch và kinh dị mà trong đó người chơi sẽ vào vai Amasawa Ikumi. Gần như toàn bộ thời gian chơi chỉ là đọc những lời tự sự và hội thoại. Văn bản trong trò chơi thường kèm theo một  nhân vật, đại diện cho người mà Ikumi đang giao tiếp, trên một họa nền; sprite có thể thay đổi thường xuyên theo biểu cảm nhân vật. Người chơi sẽ bắt gặp những CG artwork ở một số thời điểm trong kịch bản, khi đó họa nền và sprite nhân vật được thay thế bởi một họa phẩm riêng biệt, tùy tình huống. MOON. đi theo một cốt truyện phân nhánh với nhiều cái kết khác nhau, và tùy thuộc vào những quyết định người chơi thực hiện trong suốt quá trình thưởng thức mà kịch bản sẽ tiến triển theo một hướng cụ thể.

Có ba mạch kịch bản chính để người chơi trải nghiệm, mỗi mạch truyện tập trung vào câu chuyện của một nữ chính. Visual novel thường cung cấp những tùy chọn để người chơi lựa chọn xuyên suốt kịch bản, và văn bản sẽ tạm ngưng không chạy tiếp cho đến khi người chơi đã đưa ra quyết định của mình. Để đọc được toàn bộ kịch bản, người chơi phải chơi lại nhiều lần, mỗi lần lại đưa ra các lựa chọn khác nhau để câu chuyện đi tiếp theo một hướng khác. Người chơi phải tự điều hướng qua các hành lang ở FARGO để khám phá môi trường xung quanh.

Trò chơi được chia ra thành hai mươi phần có tiêu đề bằng tiếng Anh được viết chủ yếu bằng màu trắng và một góc được hiển thị đỏ, mỗi phần tương ứng với một ngày. Visual novel có bảy cái kết: một kết thúc đẹp, hai kết thúc bình thường và bốn kết thúc xấu. Trong ấn bản gốc, một phần phụ nhập vai sẽ xuất hiện trên thanh tiêu đề nếu trò chơi được hoàn thành ít nhất một lần. Sau đó nó được loại bỏ khỏi ấn bản lồng tiếng đầy đủ trên DVD. MOON. chứa những CG chỉ dành cho người trên 18 tuổi, thể hiện một trong các nữ chính đang quan hệ tình dục hoặc giao cấu lẫn nhau, trong hai trường hợp tự nguyện hoặc bị cưỡng hiếp.

Cốt truyện và nhân vật

Cốt truyện của MOON. xoay quanh một tổ chức bí ẩn được biết đến với tên FARGO. Nhân vật chính là , một cô gái trẻ phát hiện ra FARGO có dính líu đến cái chết của mẹ mình là , xảy ra sáu năm trước khi câu chuyện bắt đầu. Miyoko, người thường xuyên làm món súp kem đặc biệt cho con gái mình, là một thành viên của FARGO. Sau khi phát giác ra điều này, Ikumi gia nhập FARGO để tìm hiểu lý do mẹ cô qua đời trong khi cũng dần nhận ra bản chất tội ác của tổ chức khi khai thác năng lực tâm linh bằng cách tra tấn. Ikumi cuối cùng quyết tâm trả thù cho mẹ mình bằng cách chống lại FARGO.

Ikumi và chín cô gái khác cùng lứa tuổi với cô được triệu tập trong một hội thảo dành cho những người muốn gia nhập FARGO; cô được đưa vào một chiếc xe tải chở nhóm nhỏ này đến căn cứ của FARGO, và trên đường đi, Ikumi làm quen với hai cô gái khác có mục đích tương tự. Một cô tên là , tham gia FARGO để cứu anh trai mình. Cô bắt đầu hợp tác với Ikumi vì lợi ích đạt được mục tiêu chung của hai người. Cô gái còn lại tên là , đang tìm kiếm chị mình là , người gia nhập FARGO để có được 'quyền năng vô hình', một loại nhận thức ngoại cảm. Yui thể hiện ra ngoài một tính cách lạc quan nhằm che đậy quá khứ u tối mà cô không muốn nhớ lại. Mỗi cô gái đều rất tự tin sẽ thực hiện được mục tiêu của mình, và họ giúp đỡ nhau trên đường đi.

Đến FARGO, Ikumi gặp mặt những người khác có liên hệ với nhóm. Trong số đó gồm , một chiến hữu khiêm nhường gia nhập tổ chức có nguyên do; chuyện gì đó đã xảy ra giữa người phụ nữ này và mẹ của Ikumi. Cũng tại FARGO, Ikumi ở chung với một cậu bé được gọi là . Cậu giải đáp giúp Ikumi những thắc mắc liên quan đến mẹ của cô; Shōnen không bao giờ tiết lộ tên thật của cậu. Những nhân vật khác gồm , một người đàn ông kiêu ngạo trong FARGO, và , biểu tượng của FARGO và là người đứng đằng sau mọi hoạt động của tổ chức, cũng là nhân vật phản diện chính.

Phát triển và phát hành
Trưởng dự án phát triển MOON. là YET11, nghệ danh của Yoshizawa Tsutomu. Hoạch định phát triển MOON. do Maeda Jun phụ trách, cũng là một trong hai nhà biên kịch chính của trò chơi cùng với người đồng nghiệp Hisaya Naoki. Chỉ đạo nghệ thuật và thiết kế nhân vật do Hinoue Itaru đảm nhiệm, còn khâu đồ họa vi tính (CG) được tăng cường thêm Miracle Mikipon và Shinory. Âm nhạc trong game chủ yếu do Orito Shinji sáng tác, YET11 và Ishisan mỗi người soạn hai nhạc phẩm, và Maeda đóng góp một bài. Chỉ trừ YET11 và Ishisan, các nhân viên còn lại trong dự án này về sau đã sáng lập nên thương hiệu visual novel Key.

MOON. ra mắt lần đầu vào ngày 21 tháng 11 năm 1997 dành cho PC Windows 95 sử dụng ổ CD-ROM. NEXTON phát hành ấn bản MOON.RENEWAL vào ngày 21 tháng 8 năm 1998 sau khi nâng cấp game engine. Ngày 14 tháng 9 năm 2000, MOON. Memorial Selection được AI System tung ra thị trường với giá rẻ hơn. Ngày 12 tháng 7 năm 2002, NEXTON phát hành MOON. DVD LimitedEdition được hỗ trợ khả năng tương thích với Windows 98/Me/2000/XP dùng ổ DVD-ROM; NEXTON cũng gọi đây là phiên bản MOON. DVD Final Version. Ấn bản DVD, và cả bản phát hành sau đó, đều được lồng tiếng đầy đủ, kèm theo hai đoạn anime trong phần mở đầu, cũng như được cải tiến đồ họa. Phiên bản CD-ROM của ấn bản DVD có tựa đề MOON. CD LimitedEdition ra mắt dưới dạng ba đĩa CD vào ngày 20 tháng 9 năm 2002. NEXTON phát hành MOON.DVDPG Edition tại Nhật Bản vào ngày 30 tháng 1 năm 2003 dưới dạng DVD game. NEXTON sau đó tái bản ấn bản DVD hỗ trợ Windows XP/Vista/7 vào ngày 2 tháng 4 năm 2010.

Truyền thông
Một cuốn tiểu thuyết dày 256 trang có cốt truyện dựa theo visual novel viết bởi Tateyama Midori và được Movic phát hành vào ngày 31 tháng 7 năm 1998 (ISBN 4-89601-387-5). Một artbook dày 143 trang gồm các minh họa nghệ thuật trong MOON. và trò chơi tiếp theo của Tactics là ONE ~Kagayaku Kisetsu e~ mang tựa  được Compass xuất bản vào ngày 31 tháng 10 năm 1998 (ISBN 4-87763-014-7). Album nhạc của visual novel bán chung với soundtrack của Dōsei, trò chơi được Tactics thực hiện trước MOON., mang tựa Dōsei & MOON. Original Soundtracks. Album chỉ gồm một đĩa và ra mắt ngày 10 tháng 8 năm 2000 tại Comiket 58 bởi Exobitant Records. Đĩa này chứa 31 track nhạc; 15 bản đầu tiên lấy từ Dōsei và 16 bài tiếp theo nằm trong MOON.. Một bộ thẻ bài với hình minh họa lấy từ Dōsei và MOON. cũng được phát hành.

Đón nhận
Theo một bảng xếp hạng về doanh số thu được của các bishōjo game trên toàn quốc ở Nhật Bản, ấn bản Windows MOON.DVD nằm trong tốp 50 tựa game bán chạy nhất, giữ hạng 44 trong hai tuần đầu của tháng 7 năm 2002. MOON.Limited cũng xuất hiện trong bảng xếp hạng trên một lần, ở vị trí thứ 48 vào cuối tháng 9 cùng năm. Nữ chính Amasawa Ikumi đã góp mặt trong dòng trò chơi dōjin Eternal Fighter Zero của Twilight Frontier. Bốn nhân vật trong MOON. cũng xuất hiện như những vai quần chúng trong một cảnh ở căn tin của ONE ~Kagayaku Kisetsu e~, gồm: Ikumi, Kanuma Yōko, Mima Haruka và Nakura Yui. MOON. được tái hiện một lần nữa trong tập sáu phiên bản anime Kanon do Kyōto Animation sản xuất, đó là tấm áp phích của một bộ phim kinh dị chiếu rạp mà hai nhân vật Ayu và Yuichi đang muốn xem.

Tham khảo

Liên kết ngoài
MOON. trên website chính thức của NEXTON

Trò chơi điện tử năm 1997
Tactics
Key (công ty)
Bishōjo game
Visual novel
Eroge
Trò chơi trên Windows
Công nghệ tương tác DVD
Tiểu thuyết Nhật Bản
Anime và manga chính kịch
Anime và manga kinh dị
Trò chơi điện tử kinh dị


title: 23

text:
Năm 23 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất
 6 tháng 10 - Vương Mãng, quyền thần nhà Hán, người về sau trở thành vị Hoàng đế duy nhất của nhà Tân, làm gián đoạn giai đoạn nhà Hán trong lịch sử Trung Quốc (sinh ngày 12 tháng 12 năm 45 TCN).
 Hiếu Bình Vương hoàng hậu

Tham khảo

Năm 23

als:20er#23


title: Lục địa Á-Âu-Phi

text:
Lục địa Á-Âu-Phi hay Đại lục Á-Âu-Phi là khu vực trên bề mặt Trái Đất bao gồm 2 lục địa Á-Âu và lục địa Phi. Đây là một khu vực đất đai rộng lớn, chứa đến khoảng hơn 5.700.000.000 người (5,7 tỉ người) chiếm đến hơn 85% dân số thế giới.

Thông thường, đại lục này được ngăn cách bởi kênh đào Suez gồm 2 lục địa Á-Âu và Châu Phi, và còn chia thành Châu Âu và Châu Á. Nó còn có thể được chia thành Á-Âu-Bắc châu Phi và Phi châu nhiệt đới (Subsahara) vì lý do văn hóa và lịch sử.

Trong điều kiện địa chất, đại lục Phi-Á-Âu dự kiến sẽ là một siêu lục địa khi Châu Phi va chạm với Châu Âu. Điều này được ước tính sẽ xảy ra hơn 600.000 năm nữa, khi đáy mũi phía Nam của Tây Ban Nha xô vào Châu Phi. Khi điều này xảy ra, biển Địa Trung Hải sẽ bị cô lập hoàn toàn với Đại Tây Dương. Châu Phi dự kiến sẽ va chạm với Châu Âu hoàn toàn sau 50 triệu năm nữa, Địa Trung Hải sẽ hoàn toàn bị mất khỏi bản đồ thế giới, và một dãy núi trong tương lai sẽ xuất hiện (cộng thêm dãy Alps).

Tham khảo

Siêu lục địa
Điểm cực châu Á
Đại lục Á Âu
Địa lý châu Phi
Địa lý châu Á
Địa lý châu Âu

Điểm cực Trái Đất


title: Coleotechnites laricis

text:
Coleotechnites laricis là một loài bướm đêm thuộc họ Gelechiidae. Nó được tìm thấy ở khu vực đông bắc của Hoa Kỳ, cũng như Canada.

Có một lứa một năm.

Ấu trùng ăn miền đông larch. The larvae ăn lá của their host.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Image
Larval Stage info

Coleotechnites


title: Cincorunia

text:
Cincorunia là một chi bướm đêm thuộc phân họ Tortricinae của họ Tortricidae.

Các loài
Cincorunia uncicornia Razowski & Becker, 2002

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Euliini


title: Zanclopalpus

text:
Zanclopalpus là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Loài
Zanclopalpus rasalis (Warren, 1891)

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: Coelioxys laticeps

text:
Coelioxys laticeps là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1922.

Chú thích

Tham khảo

L
Động vật được mô tả năm 1922


title: Empire State of Mind

text:
"Empire State of Mind" là một bài hát của rapper người Mỹ Jay-Z hợp tác với nghệ sĩ thu âm người Mỹ Alicia Keys nằm trong album phòng thu thứ 11 của anh, The Blueprint 3 (2009). Nó được phát hành như là đĩa đơn thứ ba trích từ album vào ngày 20 tháng 10 năm 2009 bởi Roc Nation và Atlantic Records. Bài hát được đồng viết lời bởi hai nghệ sĩ với Angela Hunte, Janet Sewell-Ulepic và nhà sản xuất của nó Al Shux, trong đó sử dụng đoạn nhạc mẫu từ bài hát năm 1968 "Love on a Two-Way Street", được viết lời bởi Sylvia Robinson và Bert Keyes. "Empire State of Mind" là một bản hip hop mang nội dung đề cập đến niềm hi vọng trong cuộc sống, và sử dụng hình ảnh lẫn nét đặc trưng từ những địa điểm khác nhau ở New York cũng như cuộc sống hằng ngày của những cư dân tại đây để mô tả bản chất của thành phố. Được dự định sẽ do Hunte hoặc Mary J. Blige thể hiện, nhưng Keys đã được chọn sau khi Jay-Z lắng nghe giai điệu dương cầm của bài hát, và cô cũng thu âm phần tiếp theo mang tên "Empire State of Mind (Part II) Broken Down" cho album phòng thu thứ tư của cô The Element of Freedom (2009).

Sau khi phát hành, "Empire State of Mind" nhận được những phản ứng tích cực từ các nhà phê bình âm nhạc, trong đó họ đánh giá cao sự trưởng thành trong âm nhạc của Jay-Z và chất giọng của Keys, cũng như quá trình sản xuất nó. Ngoài ra, bài hát còn gặt hái nhiều giải thưởng và đề cử tại những lễ trao giải lớn, bao gồm ba đề cử giải Grammy cho Thu âm của năm, Bài hát Rap xuất sắc nhất và Trình diễn rap/hát xuất sắc nhất tại lễ trao giải thường niên lần thứ 53, và chiến thắng hai giải sau. "Empire State of Mind" cũng tiếp nhận những thành công vượt trội về mặt thương mại với việc lọt vào top 10 ở hầu hết những quốc gia nó xuất hiện, bao gồm vươn đến top 5 ở Úc, Bỉ, Canada, Đan Mạch, Ireland, Ý, Hà Lan, Na Uy, Thụy Sĩ và Vương quốc Anh. Tại Hoa Kỳ, bài hát đạt vị trí số một trên bảng xếp hạng Billboard Hot 100 trong năm tuần liên tiếp, trở thành đĩa đơn quán quân thứ tư của hai nghệ sĩ, đồng thời là đĩa đơn đầu tiên của Jay-Z đứng đầu bảng xếp hạng dưới cương vị nghệ sĩ hát chính. Tính đến nay, nó đã bán được hơn 8 triệu bản trên toàn cầu, trở thành một trong những đĩa đơn bán chạy nhất mọi thời đại.

Video ca nhạc cho "Empire State of Mind" được đạo diễn bởi Hype Williams và ghi hình chủ yếu dưới phông nền đen trắng, trong đó bao gồm những cảnh Jay-Z và Keys hát ở nhiều khu vực khác nhau ở New York. Nó đã nhận được ba đề cử tại giải Video âm nhạc của MTV năm 2010 ở hạng mục Hợp tác xuất sắc nhất, Đạo diễn xuất sắc nhất và Kĩ thuật quay phim xuất sắc nhất, và chiến thắng một giải sau. Để quảng bá bài hát, hai nghệ sĩ đã trình diễn nó trên nhiều chương trình truyền hình và lễ trao giải lớn, bao gồm giải Video âm nhạc của MTV năm 2009, giải thưởng Âm nhạc Mỹ năm 2009 và giải Brit năm 2010, cũng như trong nhiều chuyến lưu diễn của họ. Kể từ khi phát hành, "Empire State of Mind" đã được hát lại và sử dụng làm nhạc mẫu bởi nhiều nghệ sĩ, như Jason Mraz, Ed Sheeran, LCD Soundsystem, Halestorm, Neil Patrick Harris, Audra McDonald, Lin-Manuel Miranda và dàn diễn viên của Glee, cũng như xuất hiện trong nhiều tác phẩm điện ảnh và truyền hình, bao gồm EastEnders, Gossip Girl, Men in Black 3, Sex and the City 2, The Simpsons và Step Up 3D.

Danh sách bài hát
Tải kĩ thuật số
 "Empire State of Mind" (hợp tác với Alicia Keys) (bản kiểm duyệt) – 4:36

Đĩa CD tại châu Âu
 "Empire State of Mind" (hợp tác với Alicia Keys) (bản kiểm duyệt) – 4:36
 "Jockin' Jay-Z" (bản kiểm duyệt) – 3:43

Đĩa CD maxi tại Đức
 "Empire State of Mind" (hợp tác với Alicia Keys) (bản kiểm duyệt) – 4:36
 "Jockin' Jay-Z" (bản kiểm duyệt) – 3:43
 "Run This Town" (hợp tác với Rihanna và Kanye West) (trực tiếp từ Madison Square Garden, bản kiểm duyệt) – 6:22
 "Jockin' Jay-Z" (bản kiểm duyệt) – 4:41

Đĩa 12" tại Hoa Kỳ
 "Empire State of Mind" (hợp tác với Alicia Keys) (bản album kiểm duyệt) – 4:36
 "Empire State of Mind" (hợp tác với Alicia Keys) (bản album chỉnh sửa) – 4:36

Xếp hạng

Xếp hạng tuần

Xếp hạng mọi thời đại

Xếp hạng cuối năm

Chứng nhận

!scope="col" colspan="3"| Streaming
|-

Xem thêm
Danh sách đĩa đơn bán chạy nhất thế giới
Danh sách đĩa đơn quán quân Hot 100 năm 2009 (Mỹ)
Billboard Hot 100 cuối năm 2009
Billboard Hot 100 cuối năm 2010

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đĩa đơn năm 2009
Bài hát năm 2009
Bài hát của Jay-Z
Bài hát của Alicia Keys
Đĩa đơn quán quân Billboard Hot 100
Đĩa đơn quán quân Billboard Hot R&B/Hip-Hop Songs
Bài hát về New York
Đĩa đơn của Roc Nation
Đĩa đơn của Atlantic Records


title: Osteopilus pulchrilineatus

text:
Osteopilus pulchrilineatus (tên tiếng Anh: Hispaniolan Yellow Treefrog) là một loài ếch thuộc họ Nhái bén.
Loài này có ở Cộng hòa Dominica và Haiti.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, đầm nước ngọt, đầm nước ngọt có nước theo mùa, đất canh tác, và đất có tưới tiêu.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

Osteopilus


title: Champigny-sur-Marne

text:
Champigny-sur-Marne là một xã trong vùng đô thị Paris, thuộc tỉnh Val-de-Marne, vùng hành chính Île-de-France của nước Pháp, có dân số là 74.237 người (thời điểm 1999).

Thông tin nhân khẩu

Các thành phố kết nghĩa
  Bernau bei Berlin, Đức
  Rosignano Marittimo, Ý
  Musselburgh, Scotland
  Jalapa, Nicaragua

Những người con của thành phố
 Guy Bontempelli, tác giả, biên dịch
 Polaire (Emilie-Marie Bouchard) nữ ca sĩ, múa, diễn viên

Tham khảo

Xã của Val-de-Marne


title: Białystok

text:
Białystok là một thành phố của Ba Lan. Đây là thành phố lớn nhất đông bắc Ba Lan, là thành phố có mật độ dân số thứ nhì quốc gia này. Thành phố nằm ở biên giới với Belarus. Thành phố thuộc tỉnh Podlaskie. Thành phố có diện tích km2, dân số là 294.399 người (2009).

Khí hậu

Phân chia hành chính

Thành phố Białystok được chia thành 28 đơn vị hành chính osiedla:
1. Centrum 2. Białostoczek 3. Sienkiewicza 4. Bojary 5. Piaski 6. Przydworcowe 7. Młodych 8. Antoniuk 9. Jaroszówka 10. Wygoda 11. Piasta I 12. Piasta II 13. Skorupy 14. Mickiewicza 15. Dojlidy 16. Bema 17. Kawaleryjskie 18. Nowe Miasto 19. Zielone Wzgórza 20. Starosielce 21. Słoneczny Stok 22. Leśna Dolina 23. Wysoki Stoczek 24. Dziesięciny I 25. Dziesięciny II 26. Bacieczki 27. Zawady 28. Dojlidy Górne

Tham khảo

Huyện thành phố của Ba Lan
Thị trấn của Podlaskie


title: Gofasia

text:
Gofasia là một chi ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Rissoidae.

Các loài
Các loài trong chi Gofasia gồm có:

 Gofasia atlantidis Gofas, 2007
 Gofasia galiciae Bouchet & Warén, 1993
 Gofasia josephinae Bouchet & Warén, 1993
 Gofasia obtusellaeformis Gofas, 2007
 Gofasia tenuicula Gofas, 2007
 Gofasia vanderlandi Bouchet & Warén, 1993
 Gofasia vinyllina Gofas, 2007

Chú thích

Tham khảo

Rissoidae


title: Nototriton saslaya

text:
Nototriton saslaya là một loài kỳ giông trong họ Plethodontidae.
Nó là loài đặc hữu của Nicaragua.

Môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.

Nguồn
 Köhler, G. & Wake, D. 2004. Nototriton saslaya. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Động vật Nicaragua
Nototriton
Động vật đặc hữu Nicaragua
Động vật được mô tả năm 2002


title: Saint-Lunaire

text:
Saint-Lunaire () là một xã của tỉnh Ille-et-Vilaine, thuộc vùng Bretagne, miền tây bắc nước Pháp.

Dân số
Người dân ở Saint-Lunaire được gọi là Lunairiens.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ille-et-Vilaine

Tham khảo

Mayors of Ille-et-Vilaine Association  ;
INSEE ;
IGN

Liên kết ngoài
Côtes du nord de l'Armorique
Official website
 Cultural Heritage

Xã của Ille-et-Vilaine


title: Conoderus madeirensis

text:
Conoderus madeirensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Hyslop miêu tả khoa học năm 1916.

Chú thích

Tham khảo

Conoderus


title: Cofimpacia

text:
Cofimpacia là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: Adelocera tripartitus

text:
Adelocera tripartitus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1927.

Chú thích

Tham khảo

Adelocera


title: Tha Takiap (huyện)

text:
Tha Takiap () là huyện (‘‘amphoe’’) cực đông của tỉnh Chachoengsao, miền trung Thái Lan.

Lịch sử
Tiểu huyện (King Amphoe) Tha Takiap được thành lập ngày 1 tháng 4 năm 1991 từ sự chia tách hai tambon từ Sanam Chai Khet. Đơn vị này đã được nâng thành huyện ngày 5 tháng 12 năm 1996.

Địa lý
Các huyện giáp ranh (từ phía bắc theo chiều kim đồng hồ) là Sanam Chai Khet của tỉnh Chachoengsao, Khao Chakan, Wang Nam Yen và Wang Sombun của tỉnh Sa Kaeo, Kaeng Hang Maeo của tỉnh Chanthaburi, và  Bo Thong và Ko Chan của tỉnh Chonburi.

Hành chính
Huyện này được chia thành 2 phó huyện (tambon), các đơn vị này lại được chia thành 45 làng (muban). Không có khu vực đô thị (thesaban trong huyện này, và 2 tổ chức hành chính tambon (TAO).

Tham khảo
Amphoe information at the Excise Department  (tiếng Thái)

Liên kết ngoài
amphoe.com

Tha Takiap


title: Bù 1

text:
Bù 1 (tiếng Anh: one's complement) là một số trong hệ nhị phân mà nó chính là bù cơ số trừ 1 (radix-minus-1 complement) của một số khác. Một số bù 1 có thể có được do đảo tất cả các bit có trong số nhị phân (đổi 1 thành 0 và ngược lại).

Bên cạnh phương pháp bù 2, bù 1 cũng thường được sử dụng để biểu diễn số âm trong máy tính. Theo phương pháp này, bit cực trái (là bit nằm bên trái cùng của byte) được sử dụng làm bit dấu (sign bit - là bit tượng trưng cho dấu của số) với quy ước: nếu bit dấu là 0 thì số là số dương, còn nếu nó là 1 thì số là số âm. Ngoài bit dấu này ra, các bit còn lại được dùng để biểu diễn độ lớn của số.

Ví dụ: số −5 được biểu diễn trong máy tính theo phương pháp bù 1 như sau (với mẫu 8 bit): đầu tiên, xác định số 5 được biểu diễn trong máy tính: 0000 0101. Tiếp theo, đảo tất cả các bit có trong số 5: kết quả sau khi đảo: 1111 1010. Vì là biểu diễn số âm nên bit bên trái cùng luôn giữ là 1.

Vậy với phương pháp bù 1, số −5 được biểu diễn trong máy tính như sau: 1111 1010.

Thực hiện phép cộng với số bù 1

Khi thực hiện phép tính cộng với số âm biểu diễn theo phương pháp bù 1, ta thực hiện như phép cộng nhị phân bình thường. Trong trường hợp khi đã thực hiện phép cộng đến bit cực trái mà vẫn phát sinh bit nhớ thì ta cộng tiếp bit nhớ này vào kết quả vừa nhận được.

Ví dụ:

1. Cộng hai số thập phân −5 với 2 (mẫu 8 bit):

   1111 1010 (số bù 1 của −5)
 + 0000 0010 (số 2 ở hệ nhị phân)
 ===========
   1111 1100(số bù 1 của −3)

2. Cộng hai số thập phân −5 với −7 (mẫu 8 bit):

   1111 1010 (số bù 1 của −5)
 + 1111 1000 (số bù 1 của −7)
 ===========
   1111 0010 (còn nhớ 1)
 +         1 (cộng tiếp với bit nhớ)
 ===========
   1111 0011 (số bù 1 của −12)

Ta thấy: khi cộng hai bit cực trái của hai số 1111 1010 và 1111 1000, ta được kết quả là 1111 0010 và còn nhớ 1, do đó, ta tiếp tục cộng bit nhớ vào kết quả vừa nhận được để ra kết quả cuối cùng.

Tràn số

Xét trường hợp ta đang có hai số âm −5 và −6 ở hệ thập phân. Biểu diễn nhị phân bằng phương pháp bù 1 với mẫu 4 bit của hai số trên lần lượt là 1010 và 1001. Giả sử, bây giờ, ta cần cộng hai số này.

Ta thực hiện phép cộng:

   1010 (số bù 1 của −5)
 + 1001 (số bù 1 của −6)
 ======
   0011 (còn nhớ 1)
 +    1
 ======
   0100

Ta thấy, kết quả nhận được là 0100. Nếu đổi ra hệ thập phân, đây là số nguyên dương 4 chứ không phải −11 như mong đợi.

Vấn đề như trên được gọi là tràn số. Nó xảy ra khi ta lấy số lượng bit để biểu diễn quá ít (như trong ví dụ trên là mẫu 4 bit). Để có thêm thông tin về vấn đề này, xin xem bài tràn số.

Xem thêm
Máy tính
Khoa học máy tính
Kiến trúc máy tính
Bù
Bù 2
Dấu lượng
Biểu diễn số âm

Tham khảo

Kiến trúc máy tính
Số học máy tính

en:Signed number representations
ja:符号付数値表現


title: Longitarsus nigerrimus

text:
Longitarsus nigerrimus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Gyllenhal miêu tả khoa học năm 1827.

Chú thích

Tham khảo

Longitarsus
Bọ cánh cứng châu Âu


title: Helius micracanthus

text:
Helius micracanthus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Helius
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: ISO 3166-2:AZ

text:
ISO 3166-2:AZ
là chuẩn ISO định nghĩa mã địa lý. Nó là tập con của ISO 3166-2 áp dụng cho
Azerbaijan.
Nó gồm 1 cộng hòa tự trị, 11 thành phố, và 65 rayon.

Thư thông tin
 ISO 3166-2:2002-05-21

Mã

Xem thêm
ISO 3166-1, bảng tham chiếu cho mã quốc gia
ISO 3166-2, bảng tham chiếu cho tất cả mã khu vực quốc gia

Tham khảo

Địa lý Azerbaijan
2:AZ
Quận của Azerbaijan


title: Leptotarsus riedelianus

text:
Leptotarsus riedelianus là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Tham khảo

Leptotarsus


title: Galerucella rubi

text:
Galerucella rubi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Tamanuki miêu tả khoa học năm 1938.

Chú thích

Tham khảo

Galerucella


title: Danh sách tổng lãnh sự quán tại Thành phố Hồ Chí Minh

text:
Danh sách các Tổng lãnh sự quán nước ngoài ở Thành phố Hồ Chí Minh: 25 Tổng lãnh sự quán, 1 Văn phòng Kinh tế - Văn hóa, 2 Văn phòng kinh tế và thương mại, 1 Văn phòng Xúc tiến Thương mại Đại sứ quán, 1 Văn phòng Xúc tiến Xuất khẩu và Đầu tư nước ngoài và 1 Văn phòng Thương vụ.

Tổng lãnh sự quán tại Thành phố Hồ Chí Minh

Văn phòng/Phái bộ khác

Tham khảo

 Danh sách các tổng lãnh sự quán nước ngoài ở thành phố Hồ Chí Minh
 http://chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/NguoiNgoaiNuoc/DanhSachDaiSuQuanTheoKhuVuc
http://www.mofahcm.gov.vn/vi/coquan_dd/nr050713161848/ns190218154128

Xem thêm
 Danh sách đại sứ quán tại Hà Nội
 Danh sách tổng lãnh sự quán tại Đà Nẵng
 Danh sách cơ quan đại diện ngoại giao nước ngoài kiêm nhiệm Việt Nam
 Danh sách lãnh sự quán tại Việt Nam

Thành phố Hồ Chí Minh
Tổng Lãnh sự quán
Tổng lãnh sự quán


title: Mít rừng

text:
Mít rừng có thể là một số loài thực vật thuộc chi Mít sau đây:
Artocarpus chaplashaArtocarpus asperulus'' (loài này còn được gọi là mít nài)


title: Orgueil

text:
Orgueil là một xã của tỉnh Tarn-et-Garonne, thuộc vùng Occitanie, tây nam nước Pháp.

Đài tưởng niệm

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Orgueil town website  (bằng tiếng Pháp)

Xã của Tarn-et-Garonne


title: Dufourea viridis

text:
Dufourea viridis là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1941.

Chú thích

Tham khảo

Dufourea
Động vật được mô tả năm 1941


title: Essé

text:
Essé () là một xã của tỉnh Ille-et-Vilaine, thuộc vùng Bretagne, miền tây bắc nước Pháp.

Dân số
Người dân ở Essé được gọi là Esséens.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Ille-et-Vilaine

Tham khảo

 Mayors of Ille-et-Vilaine Association  ;
 INSEE ;
 IGN

Liên kết ngoài
 French Ministry of Culture list for Essé

Xã của Ille-et-Vilaine


title: Dryadaula advena

text:
Dryadaula advena là một loài bướm đêm thuộc họ Tineidae. Nó chỉ được ghi nhận ở Hawaii, nhưng có thể là loài di cư.

Chiều dài cánh trước là 4.5-5.5 mm.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Insects of Hawaii. Volume 9, Microlepidoptera

Dryadaula


title: Front

text:
Front là một đô thị ở tỉnh Torino trong vùng Piedmont, có vị trí cách khoảng 25 km về phía bắc của Torino, nước Ý. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.661 người và diện tích là 10,6 km².

Đô thị Front có các frazioni (các đơn vị trực thuộc, chủ yếu là các làng) Grange di Front.

Front giáp các đô thị: Busano, Favria, Vauda Canavese, Oglianico, San Carlo Canavese, Rivarossa, và San Francesco al Campo.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Torino
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Jesewitz

text:
Jesewitz là một đô thị trong huyện Nordsachsen, bang tự do Sachsen, nước Đức. Đô thị Jesewitz có diện tích 52,27 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 3154 người.

Tham khảo


title: Cydia montana

text:
Cydia montana là một loài bướm đêm thuộc họ Tortricidae. Nó là loài đặc hữu của Hawaii.

Ấu trùng ăn Acacia koa.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Insects of Hawaii. Volume 9, Microlepidoptera
Species info

Cydia
Loài đặc hữu của Hawaii


title: Nokia 3250

text:
Nokia 3250 là chiếc điện thoại di động được sản xuất bởi Nokia, với câu slogan là "Xoay để chụp". Ngoài thiết kế khá lạ mắt, nó còn sở hữu nhiều tính năng hiện đại hơn so với một số dòng điện thoại thời bấy giờ (2006).

Tổng quan
Nokia 3250 khi vừa ra mắt vào tháng 9 năm 2005 đã gây nên một cơn sốt trên toàn cầu. Với tính năng chụp ảnh độ phân giải cao, hỗ trợ nhiều kết nối thời điểm bấy giờ và thiết kế độc đáo đã tạo nên cho 3250 một chỗ đứng khá vững chắc.

Về khả năng kết nối, 3250 có thể kết nối với mọi thiết bị nhờ vào cổng pop-port USB, Bluetooth, EDGE (2G) và GPRS.

3250 sở hữu hệ điều hành Symbian OS v9.1, Series 60 (ngang ngửa như dòng N-series) và CPU của nó là ARM 9,235 MHz processor.

Tính năng chụp ảnh là tính năng được chú trọng nhất ở Nokia 3250. Với độ phân giải 2.0 MP, khả năng quay video ở định dạng QCIF. Điểm đặc biệt là camera của máy không nằm phía sau máy như các sản phẩm thông thường, mà thay vào đó là nó nằm trên sườn máy. Chính vì camera nằm ở phần thân máy nên khi muốn chụp ảnh thì người sử dụng phải bẻ cho thân máy xoay qua để chụp ảnh.

Bộ nhớ trong của máy rất nhỏ (chỉ 10 MB), máy sở hữu 64 MB RAM. Nhưng người dùng có thể lưu trữ những bài hát, đoạn video clip yêu thích thông qua thẻ nhớ ngoài loại TransFlash hoặc MicroSD (tối đa là 1 GB).

Tính năng
Nokia 3250 có thể chạy trên 3 băng tần 2G/GSM (900/1800/1900)
Kích thước: 103.8 x 50 x 19.8 mm
Trọng lượng: 130 g
Màu sắc: Đen, đen bạc, đen xanh chuối, đen hồng (2005); Trắng đỏ, trắng xám (2006).
Màn hình: TFT, 256.000 màu
Kích thước màn hình: 176 x 208 pixels, 2.1 inches, 35 x 41 mm
Điểm nổi bật: FM Radio, Nghe nhạc MP3, Nhạc chuông MP3 (64 âm sắc), Đồng hồ chạy bộ,...
Pin: Li-Ion 1000 mAh (BP-6M)
Thời gian đàm thoại: 3 giờ
Thời gian chờ lên tới 245 giờ

Tham khảo

3250
Điện thoại thông minh


title: Leptodeuterocopus gratus

text:
Leptodeuterocopus gratus là một loài bướm đêm thuộc họ Pterophoridae. Loài này có ở Peru.

Sải cánh dài khoảng 12 mm. Con trưởng thành bay vào tháng 3.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Review of the Neotropical species trong họ Pterophoridae, part I: Ochyroticinae, Deuterocopinae, Pterophorinae (Platyptiliini, Exelastini, Oxyptilini) (Lepidoptera)

Leptodeuterocopus
Động vật đặc hữu Peru


title: Kamjanske

text:
Kamjans'ke () là một thành phố tỉnh lỵ tỉnh Kamjans'ke của Ukraina, là một thành phố cảng bên sông Dnieper. Thành phố Kamjans'ke có diện tích km2, dân số theo điều tra vào năm 2001 là 255.841 người. Đây là thành phố lớn nhất tỉnh này.

Tham khảo

Thành phố của Ukraina
Tỉnh Kamjanske
Dniprodzerzhynsk