title: Maxwell D. Taylor

text:
Đại tướng Maxwell Davenport Taylor (sinh ngày 26 tháng 8 năm 1901, mất ngày 19 tháng 4 năm 1987) là một quân nhân và nhà ngoại giao Hoa Kỳ những năm giữa thế kỷ 20.

Tướng Taylor sinh ở Keytesville, Missouri và tốt nghiệp Học viện Quân sự West Point Hoa Kỳ năm 1922.

Thế chiến thứ 2
Sự gia nhập đội ngũ yếu nhân trong chính phủ Hoa Kỳ của tướng Taylor bắt đầu khi dưới sự chỉ bảo của tướng Matthew B. Ridgway trong Sư đoàn Không vận 82, tướng Ridgway khi đó là tư lệnh sư đoàn trong thời gian đầu Chiến tranh thế giới thứ hai. Năm 1943, nhờ các kỹ năng ngoại giao và khả năng ngoại ngữ, Taylor được giao một nhiệm vụ bí mật ở Roma là phối hợp tác chiến cuộc đổ bộ của sư đoàn 82 với lực lượng Ý bản địa. Đại tướng Dwight D. Eisenhower sau này đã nói rằng "những hiểm nguy Taylor trải qua lớn hơn của bất kỳ quân nhân nào được tôi giao nhiệm vụ trong suốt thời gian chiến tranh". Hoạt động trong hậu phương địch hàng trăm dặm sau chiến tuyến, Taylor phải tuân thủ quy định tham chiến trong quân phục Hoa Kỳ, nhờ thế, ông có thể không bị hạ sát ngay khi bị bắt vì không phải là gián điệp. Taylor đã gặp người sau này là Thủ tướng Ý, thống chế Pietro Badoglio. Cuộc đổ bộ gần Rome để chiếm đóng thành phố đã được đình chỉ ở những phút cuối cùng, khi Taylor nhận ra rằng thời điểm thuận lợi đã qua mất. Quân Đức đã trên đường tiến chiếm bãi đổ quân. Các máy bay vận tải đã ở trên không lúc nhận được tin dừng cuộc đột kích của Taylor, cuộc hành quân tự sát đã được cứu vãn. Những nỗ lực sau chiến tuyến quân địch này đã giúp tướng Taylor giành được sự chú ý của hàng ngũ chỉ huy cao nhất quân Đồng minh.

Sau các chiến dịch ở Địa Trung Hải, tướng Taylor được bổ nhiệm chỉ huy Sư đoàn Không vận 101 đang huấn luyện ở Anh quốc khi tư lệnh sư đoàn này thiếu tướng Bill Lee bị một cơn đau tim.

Taylor đổ bộ cùng binh lính xuống Normandy ngày 6 tháng 6 năm 1944. Ông là tướng lĩnh Đồng minh đầu tiên đặt chân lên bãi biển Pháp trong cuộc đổ bộ lịch sử này. Suốt thời gian còn lại của chiến tranh, tướng Taylor chỉ huy Sư đoàn Không vận 101. Ông tham gia các chiến dịch như Market Garden ở Hà Lan nhưng lại lỡ mất cơ hội chỉ huy sư đoàn trong trận đánh nổi danh nhất của nó, trận đánh Bastogne trong trận Bulge. Lúc đó, ông tham dự một hội nghị tướng lĩnh ở Hoa Kỳ. Chuẩn tướng Anthony McAuliffe nắm quyền tư lệnh thay Taylor. Một số lính dù sau đó đã phẫn nộ vì điều này. Đại tướng Taylor coi cuộc chiến giữ Bastogne là những "giờ phút tuyệt vời nhất" của Sư đoàn 101 trong Thế chiến II và tuyên bố rằng, sự vắng mặt của ông là một trong những thất vọng hơn hết của ông trong chiến tranh thế giới thứ hai.

Sau thế chiến thứ hai

Từ 1945 đến 1949, tướng Taylor là giám đốc trường West Point. Năm 1947, ông dự thảo "Điều lệ danh dự học viên" (Cadet Honor Code) lần thứ nhất của Học viện West Point. Từ 1949 đến 1951, ông là tư lệnh lực lượng đồng minh ở Berlin.

Năm 1953, ông được gửi đến để tham gia Chiến tranh Triều Tiên. Từ 1955 đến 1959, Đại tướng Taylor là Tham mưu trưởng Lục quân Hoa Kỳ kế nhiệm người chỉ huy cũ, Matthew B. Ridgway. Trong thời gian tại nhiệm này, Taylor nỗ lực tái cơ cấu sư đoàn bộ binh, dẫn dắt quân đội sang thời kỳ vũ khí hạt nhân. Sự thay đổi này bị những chỉ trích như của đại tá David Hackworth rằng làm hỏng vai trò của đại đội bộ binh và các cấp chỉ huy tại chiến trường, chỉ ra rằng cấp đại đội không có khả năng đáp ứng với yêu cầu tác chiến tại Việt Nam.

Trong năm 1957, Tổng thống Hoa Kỳ Dwight D. Eisenhower yêu cầu tướng Taylor điều động 1.000 lính của Sư đoàn Không vận 101 tới Little Rock, Arkansas để thực thi lệnh của tòa án liên bang xóa bỏ sự phân biệt chủng tộc ở trường trung học Little Rock trong sự kiện mang tên Cuộc khủng hoảng Little Rock

Ở vị trí Tham mưu trưởng lục quân, Taylor công khai chỉ trích chính sách quốc phòng "New Look" của chính quyền Eisenhower, cái mà ông cho rằng quá tin tưởng vào vũ khí hạt nhân và lãng quên các lực lượng vũ trang thông thường; ông cũng chỉ trích sự bất tương xứng của hệ thống Hội đồng tham mưu trưởng liên quân. Tức giận vì những ý kiến của mình không được chú ý, Đại tướng Taylor xin nghỉ hưu vào tháng 7 năm 1959. Ông tiến hành chiến dịch công khai chống lại chính sách quốc phòng mà đỉnh điểm là cuốn sách "Tiếng kèn ngập ngừng" (The Uncertain Trumpet) xuất bản tháng 1 năm 1960.

Trở lại chức vụ
Ở thời điểm then chốt của cuộc bầu cử tổng thống năm 1960, ứng cử viên Đảng Dân chủ John F. Kennedy phê phán chính sách quốc phòng của Eisenhower và đề xướng chính sách phản ứng linh hoạt, đúng với quan điểm của Taylor trong cuốn " Tiếng kèn ngập ngừng". Sau sự thất bại trong Sự kiện Vịnh Con Lợn (Bay of Pigs Invasion) tháng 4 năm 1961, Tổng thống Kennedy cảm thấy bộ máy Hội đồng tham mưu trưởng liên quân đã không có được những ý kiến quân sự thỏa đáng, ông bổ nhiệm Taylor chỉ đạo bộ phận điều tra sự thất bại trên.

Cả Tổng thống Kennedy và người em trai, Bộ trưởng Tư pháp Robert F. Kennedy, đều dành sự tôn trọng lớn lao cho Taylor, người mà họ đề cập đến là không cần tranh cãi về sự chính trực, lòng thành thật, trí thông minh và năng lực ngoại giao. Nhóm nghiên cứu về Cuba làm việc trong sáu tuần từ tháng 4 đến tháng 5 năm 1961 để tự đánh giá những vụ việc tai hại xung quanh Sự kiện Vịnh Con Lợn. Quá trình làm việc cùng nhau đã hình thành trong tướng Taylor sự tôn trọng sâu sắc và cảm tình cá nhân với Robert F. Kennedy, một tình bạn từ hai phía và bền vững cho đến khi Kennedy bị ám sát năm 1968.

Taylor spoke of Robert Kennedy glowingly: "He is always on the lookout for a 'snow job,' impatient with evasion and imprecision, and relentless in his determination to get at the truth." Robert Kennedy đã đặt tên một con của mình theo tên tướng Taylor: Matthew Maxwell Taylor Kennedy (sau này thường gọi là "Max").

Một thời gian ngắn sau khi cuộc điều tra kết thúc, quan hệ ấm nồng của gia đình Kennedy dành cho Taylor cộng với sự thiếu tin tưởng của Tổng thống đối với Hội đồng Tham mưu trưởng liên quân đưa đến kết quả là John Kennedy để nghị ông trở lại quân ngũ và bổ nhiệm ông vào vị trí mới được thành lập: đại diện cho phía quân sự trước tổng thống. Quan hệ cá nhân thân thiết với Tổng thống và đặc quyền ra vào Nhà trắng khiến cho Taylor trở thành cố vấn quân sự số một của tổng thống, tách rời khỏi các tham mưu trưởng liên quân. Ngày 1 tháng 10 năm 1962, Tổng thống Kennedy chấm dứt tình thế kỳ cục này bằng việc bổ nhiệm tướng Taylor và Chủ tịch Hội đồng tham mưu trưởng liên quân. Ông đảm nhiệm vị trí này cho tới năm 1964 khi được chỉ định là đại sứ Hoa Kỳ tại Nam Việt Nam.

Chiến tranh Việt Nam
Taylor đóng vai trò tối quan trọng trong những ngày tháng đầu tiên của Chiến tranh Việt Nam. Ông tham gia soạn thảo kế hoạch bình định Miền Nam Việt Nam còn gọi là kế hoạch Staley-Taylor. Theo đó sự can thiệp của Hoa Kỳ ở Việt Nam chỉ giới hạn ở những hỗ trợ quân sự. Dầu vậy, trong khi Tổng thống Kennedy chỉ đạo Taylor rằng "sự độc lập của Nam Việt Nam nằm ở con người và chính phủ đất nước này" thì tướng Taylor đã nhanh chóng đề nghị huy động ngay lập tức 8 ngàn lính chiến đấu Mỹ. Sau khi làm báo cáo gửi Chính phủ và Hội đồng tham mưu trưởng liên quân, tướng Taylor đã thể hiện quyết định gửi quân đến Việt Nam: "Tôi không kêu gọi ai trong số những người phản đối, ngoại trừ một người, đó là Tổng thống. Tổng thống đã không muốn tin rằng đây là việc cần làm… Đó là niềm tin cá nhân của riêng Tổng thống thôi rằng các lực lượng chiến đấu bộ binh Hoa Kỳ không nên có mặt ở chiến trường."

Những chỉ trích dành cho tướng Taylor
Taylor chịu sự chỉ trích nặng nề của thiếu tá (sau này là Trung tướng) H.R. McMaster trong quyển sách Dereliction of Duty. Đặc biệt, Đại tướng Taylor bị quy kết cố tình diễn giải sai lạc quan điểm của Hội đồng tham mưu trưởng liên quân tới Bộ trưởng quốc phòng McNamara và tách rời Hội đồng tham mưu trưởng liên quân ra khỏi quá trình ra quyết định. Trong khi các Tổng tham mưu trưởng cảm thấy rằng nghĩa vụ của họ là đưa ra những đánh giá không chính thức và những khuyến cáo quân sự, tướng Taylor lại tin tưởng vị trí chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng không chỉ ủng hộ quyết định của Tổng thống mà còn nên tin tưởng mạnh mẽ những quyết định đó. Sự khác biệt này thể hiện trong thời gian hoạch định chiến tranh, khi cần quyết định vấn đề đâu là bản chất sự can thiệp của nước Mỹ vào Việt Nam. McNamara và các quan chức dân sự của bộ Quốc phòng đã ủng hộ vững chắc ý đồ tăng dần áp lực - dần dần tăng cường áp lực với Bắc Việt để thể hiện giải pháp mong muốn của Hoa Kỳ. Hội đồng các Tham mưu trưởng không đồng ý với điều này vì rằng khi nước Mỹ can thiệp sâu dần vào Việt Nam, ý đồ giành chiến thắng phải rõ ràng và bằng cách sử dụng lực lượng quân sự ồ ạt ngay. Tướng McMaster đoan chắc với những thủ đoạn chính trị bao gồm cả mánh khóe lừa dối, tướng Taylor đã giữ những ý kiến của Hội đồng tham mưu trưởng không đến được tới bàn Tổng thống và góp phần mở ra giai đoạn bộ trưởng quốc phòng McNamara chi phối một cách có hệ thống quá trình ra quyết định chiến tranh ở Việt Nam.

Nghỉ hưu lần thứ hai
Ông nghỉ hưu lần thứ hai và trở thành Đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam, kế nhiệm Henry Cabot Lodge, Jr. từ 1964 đến 1965. Ông là Cố vấn đặc biệt của Tổng thống và là Chủ tịch Ủy ban Tình báo đối ngoại của Tổng thống (1965–1969) và là Chủ tịch Học viện phân tích quốc phòng (1966–1969).

Đại tướng Taylor qua đời ở Washington, D.C. ngày 19 tháng 4 năm 1987 do hội chứng Lou Gehrig's Disease. Ông được an táng tại Nghĩa trang quốc gia Arlington, Hoa Kỳ.

Chân dung trên màn bạc
 Tướng Taylor do Paul Maxwell đóng trong phim Một cây cầu quá xa (A Bridge Too Far) và do Bill Smitrovich trong phim Mười ba ngày (Thirteen Days).

Ghi chú

Tham khảo
 For Bay of Pigs and Vietnam War material - "Robert F. Kennedy and His Times", Arthur M. Schlesinger, Jr.
 "The Chairmanship of the Joint Chiefs of Staff." Ronald H. Cole, Lorna S. Jaffe, Walter S. Poole, Willard J. Webb. Joint History Office, Office of the Chairman of the Joint Chiefs of Staff, 1995. Section II, pp. 77–84. http://www.dtic.mil/doctrine/jel/history/jcspart2.pdf
 "An American Soldier: the Wars of General Maxwell Taylor" John M. Taylor, Presidio Press, 1989

Liên kết ngoài

 General Maxwell Taylor, Official Army Bio
 General Maxwell Taylor, Official Joint Chiefs of Staff Bio  in pdf format
 Maxwell Davenport Taylor, General, United States Army at Arlington National Cemetery Website

Đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam Cộng hòa
Người Missouri
Nhân vật trong Thế chiến thứ hai
Đại tướng Lục quân Hoa Kỳ
M
Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Hoa Kỳ
Quân nhân Mỹ trong Chiến tranh Triều Tiên
Người Mỹ trong Chiến tranh Việt Nam
Tham mưu trưởng Lục quân Hoa Kỳ


title: Colaspoides kimotoi

text:
Colaspoides kimotoi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 2004.

Chú thích

Tham khảo

Colaspoides


title: Mudershausen

text:
Mudershausen  là một đô thị ở huyện Rhein-Lahn, bang Rheinland-Pfalz, in phía tây nước Đức.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Rhein-Lahn


title: Pompey, Meurthe-et-Moselle

text:
Pompey là một xã của tỉnh Meurthe-et-Moselle, thuộc vùng Grand Est, đông bắc nước nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 196 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng thị trấn

Xã của Meurthe-et-Moselle


title: Quasimus parallelus

text:
Quasimus parallelus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schwarz miêu tả khoa học năm 1902.

Chú thích

Tham khảo

Quasimus


title: Scabricola padangensis

text:
Scabricola padangensis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Mitridae, họ ốc méo miệng.

Miêu tả

Phân bố

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Scabricola
Động vật được mô tả năm 1925


title: Lluís Domènech i Montaner

text:
Lluís Domenech i Montaner (cách phát âm Catalan: [ʎuiz ðumɛnək]) (21 tháng 12 năm 1850 - 27 tháng 12 năm 1923) là một kiến trúc sư người Catalan Tây Ban Nha đã có ảnh hưởng lớn đối với Modernisme català, phong trào Catalan Art Nouveau / Jugendstil. Ông cũng là một chính trị gia người Catalan.

Sinh ra tại Barcelona, ông đã bước đầu nghiên cứu vật lý và khoa học tự nhiên, nhưng nhanh chóng chuyển sang kiến trúc. Ông đã được đăng ký như là một kiến trúc sư ở Barcelona năm 1873. Ông cũng đã tổ chức một nhiệm kỳ 45 năm là giáo sư và giám đốc các Escola d'Arquitectura, Barcelona của trường kiến trúc, và đã viết nhiều về kiến trúc trong các bài tiểu luận, sách kỹ thuật và bài viết trên báo và tạp chí.

Tòa nhà nổi tiếng nhất, Bệnh viện Sant Pau và Palau de la Música Catalana tại Barcelona, đã được đưa vào danh sách di sản thế giới UNESCO.

Tham khảo

Kiến trúc sư Tây Ban Nha
Sinh năm 1850
Mất năm 1923


title: Nesocordulia villiersi

text:
Nesocordulia villiersi là một loài chuồn chuồn ngô thuộc họ Corduliidae. Nó là loài đặc hữu của Comoros.

Chú thích

Tham khảo
 Clausnitzer, V. 2005. Nesocordulia villiersi . 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.

Động vật Comoros
Nesocordulia
Động vật đặc hữu Comoros


title: Sorihuela del Guadalimar

text:
Sorihuela del Guadalimar là một đô thị trong tỉnh Jaén, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2005 (INE), đô thị này có dân số là 1258 người.

Tham khảo

Đô thị ở Jaén


title: Aspella hastula

text:
Aspella hastula là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Aspella


title: Eleutherodactylus samaipatae

text:
Eleutherodactylus samaipatae là một loài ếch trong họ Leptodactylidae. Chúng là loài đặc hữu của Bolivia.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là [[rừng khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới]], các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vườn nông thôn, và các khu rừng trước đây bị suy thoái nặng nề.

Tham khảo

 Cortez, C., Reichle, S., De la Riva, I. & Köhler, J. 2004. Eleutherodactylus samaipatae. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

samaipatae
Động vật đặc hữu Bolivia
Động vật lưỡng cư Bolivia


title: Acrocercops chalceopla

text:
Acrocercops chalceopla là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Loài này có ở Queensland.

Tham khảo

Acrocercops


title: Quận Benton, Oregon

text:
Quận Benton là một quận nằm trong tiểu bang Oregon. Tên của nó được đặt theo tên của Thomas Hart Benton, một thượng nghị sĩ Hoa Kỳ người đã vận động Hoa Kỳ kiểm soát Xứ Oregon. Năm 2000, dân số của quận là 78.153. Nó cùng Khu vực Thống kê Đô thị Corvallis (Metropolitan Statistical Area). Quận lỵ của nó là Corvallis.

Lịch sử
Quận Benton được thành lập từ Quận Polk qua một đạo luật của Chính quyền Lâm thời Oregon năm 1847. Quận được thành lập trong một khu vực ban đầu là nơi sinh sống của người Klickitat. Họ thuê mướn khu này từ người Kalapuya để dùng làm nơi săn bắt thú rừng. Tất cả tuyên bố chủ quyền của người bản thổ châu Mỹ trong Quận Benton được chuyển nhượng trong Hiệp ước Dayton năm 1855.

Trong thời gian đó, các ranh giới bắt đầu ở nơi giao điểm của Quận Polk và Sông Willamette kéo dài về phía nam đến tận biên giới California và hướng về phía tây đến Thái Bình Dương. Sau đó, nhiều phần của Quận Benton bị lấy để thành lập các quận Coos, Curry, Douglas, Jackson, Josephine, Lane và Lincoln.

Thành phố Marysville, sau đó đổi tên thành Corvallis, được dùng làm quận lỵ năm 1851. Năm 1862 Corvallis trở thành nơi của Cao đẳng Nông nghiệp Tiểu bang Oregon, ngày là Đại học Tiểu bang Oregon (đừng nhầm lẫn Đại học Oregon ở Eugene).

Địa lý

Theo Cục Điều tra Dân số Hoa Kỳ, quận có tổng diện tích là 1.759 km² (679 mi²).  1.752 km² (676 mi²) là đất và 6 km² (3 mi²) hay 0,37% là nước.

Các quận giáp ranh
 Quận Polk, Oregon - (bắc)
 Quận Lincoln, Oregon - (tây)
 Quận Linn, Oregon - (đông)
 Quận Lane, Oregon - (nam)

Vì đây là một vùng đất rất gần sát biển nên có rất nhiều gió, gió thổi từ biển vào đất liền nên tạo điều kiện thuận lợi cho việc sử dụng năng lượng gió tạo ra điện ở vùng này

Cộng đồng

Các thành phố hợp nhất
Làng Adair
Albany (nằm phần nhiều trong Quận Linn; còn được biết đến như North Albany)
Corvallis
Monroe
Philomath

Các cộng đồng chưa hợp nhất

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Benton County Government website

Quận của Oregon


title: Vườn quốc gia Cape Hillsborough

text:
Vườn quốc gia Cape Hillsborough là một vườn quốc gia ở bang Queensland, (Úc), cách thành phố Brisbane 837 km về phía tây bắc.

Vườn quốc gia này có diện tích 8,18 km², nằm trên một bán đảo có nguồn gốc núi lửa, ở mức cao nhất là 267 m trên mực nước biển. Phần lớn diện tích vườn có rừng ưa mưa bao phủ.

Thành phố gần nhất là Mackay, khoảng 40 km về phía đông nam.

Dữ kiện
Diện tích: 8,18 km²
Tọa độ địa lý:
Ngày thành lập: 1985
Cơ quan quản lý: Queensland Parks and Wildlife Service
Loại IUCN: II

Tham khảo

Vườn quốc gia Queensland
IUCN Loại II


title: Cosmopterix vanderwolfi

text:
Cosmopterix vanderwolfi là một loài bướm đêm thuộc họ Cosmopterigidae. Loài này có ở Puerto Rico.
Con trưởng thanh được ghi nhận vào tháng 8.

Tham khảo

Cosmopterix


title: Aglaogonia

text:
Aglaogonia là một chi bướm đêm thuộc họ Tortricidae.

Các loài
Aglaogonia eupena (Turner, 1946)
Aglaogonia historica (Meyrick, 1920)

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
tortricidae.com

Enarmoniini


title: Morula albanigra

text:
Morula albanigra là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Morula


title: Phong (phạm trù)

text:
Phong là một trong sáu phạm trù (lục nghĩa, lục thi: phong, phú, tỉ, hứng, tụng, nhã) của thơ ca, văn chương và tư tưởng triết học Trung Hoa cổ đại, được cắt nghĩa rất khác nhau tùy thời đại, tùy tác gia như gió, giáo hóa, chỉ trích, phong tục, giáo dục, lời các khúc ca dân gian, nhạc khúc,…

Biện giải
Đường nét cổ xưa của chữ phong là ký hiệu hình họa của gió: hình vẽ thô sơ của một cánh buồm, sau đó được bổ sung thêm bằng hình vẽ một con côn trùng. Bởi theo quan niệm của người Trung Hoa cổ đại, phong không chỉ làm thuyền chuyển động mà còn kích thích cây cỏ trên mặt đất sinh trưởng vào mùa xuân.

Phong là khí thế giới đang vận động, là nguồn gốc của sự sống và cái chết. Lão tử: "Lẽ nào khoảng không giữa Đất và Trời không giống cái hòm gió của thợ rèn? Khoảng trống giữa chúng càng lớn thì nó tác động càng lâu, vận động càng mạnh và gió thoát ra từ nó càng lớn".

Chú thích

Tư tưởng Văn chương cổ Trung Quốc
Tư tưởng Trung Quốc


title: Xiphocentron haitiense

text:
Xiphocentron haitiense là một loài Trichoptera trong họ Xiphocentronidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Xiphocentron


title: Noirval

text:
Noirval  là một xã ở tỉnh Ardennes, thuộc vùng Grand Est ở phía bắc nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Ardennes

Tham khảo

Xã của Ardennes


title: Colbie Caillat

text:
Colbie Marie Caillat (; sinh ngày 28 tháng 5 năm 1985) là một nữ ca sĩ kiêm nhạc sĩ nhạc pop và nghệ sĩ chơi đàn guitar mộc người Mỹ, xuất thân từ Malibu, California. Cô nổi tiếng với chất giọng trầm, ấm áp và chất nhạc nhẹ nhàng, mộc mạc.

Caillat phát hành album đầu tiên Coco năm 2007, bao gồm các ca khúc ăn khách như "Bubbly", "Realize" và "The Little Things". Năm 2010, ca khúc "Lucky" mà cô thu âm cùng Jason Mraz giành được Giải Grammy cho Hợp tác giọng pop xuất sắc nhất. Năm 2009, cô tiếp tục cho ra mắt album thứ 2 Breakthrough và nhận được đề cử cho hạng mục Album giọng pop của năm, cũng như thắng giải Album của năm cùng Fearless của Taylor Swift - khi cô cũng góp mặt trong phần hát nền và sáng tác của album này tại mùa giải Grammy lần thứ 52. Album phòng thu thứ ba của cô, All of You, và album giáng sinh đầu tay của cô mang tên Christmas in the Sand lần lượt được phát hành trong hai năm 2011 và 2012.

Colbie đến nay đã bán được hơn 6 triệu album và hơn 10 triệu đĩa đơn trên toàn thế giới. Năm 2009, cô được tạp chí âm nhạc Billboard của Hoa Kỳ xếp hạng thứ 94 trong danh sách các nghệ sĩ có album bán chạy nhất thập niên 2000.

Cuộc sống và sự nghiệp

Tuổi thơ và những bước mở đầu

Caillat được sinh ra tại Malibu, California nhưng lớn lên tại Newbury Park, California. Cha cô, Ken Caillat vốn là nhà đồng sản xuất các album Rumours (1977) và Tusk (1979) của Fleetwood Mac. Khi còn nhỏ, cha mẹ đặt cho cô tên hiệu Coco và đây cũng là tựa đề album đầu tay của cô. Caillat học piano từ khi còn nhỏ nhưng không thực sự tìm được cảm hứng cho tới năm 11 tuổi sau khi nghe ca khúc "Killing Me Softly" của Lauryn Hill trong chương trình Sister Act 2. Từ đó cô muốn trở thành 1 ca sĩ và bắt đầu học thanh nhạc, màn biểu diễn đầu tiên của cô diễn ra lúc học lớp 6.

Cô từng tham gia thử giọng hai lần cho chương trình Thần tượng âm nhạc Mỹ, với một lần trong số đó, cô đã trình diễn bài hát "Bubbly" của mình, nhưng đều thất bại. Khi có trong tay khá nhiều ca khúc tự sáng tác, Caillat đăng tải một vài bài lên tài khoản MySpace của mình. Cô hồi tưởng lại: "Trong vài tháng đầu, chẳng có ai chú ý đến tôi, cho đến khi tôi viết ca khúc 'Bubbly' và đăng nó lên. Quả thực 'Bubbly' gây được một hiệu ứng mạnh mẽ. Có tận hàng nghìn lượt người nghe mỗi ngày". Chính điều này đã giúp cô trở thành nghệ sĩ nổi danh trên trang mạng MySpace trong nhiều tháng liên tiếp. Các hãng thu âm sau đó bắt đầu để mắt tới cô và sau cùng cô quyết định ký hợp đồng với hãng Universal Republic, khi họ đồng ý để cô tự do sáng tạo.

2007–2008: Coco

Album đầu tiên của cô, Coco được phát hành vào năm 2007. Đĩa đơn đầu tiên - "Bubbly" chiếm được vị trí số 5 trên bảng xếp hạng Billboard Hot 100 và vị trí Á quân trên Pop 100. Hai đĩa đơn kế tiếp cũng lọt vào Hot 100 là "Realize" (20, Hot 100) và "The Little Things" (94, Pop 100)..

Năm 2008, Caillat có thu âm một bản song ca cùng Jason Mraz mang tên "Lucky", xuất hiện trong album We Sing. We Dance. We Steal Things. của Jason. Vào tháng 8 năm 2008, Caillat phát hành một bài hát và video cho Thế vận hội Mùa hè 2008 mang tên "Somethin' Special". Cô góp giọng trong bài hát "You" của ban nhạc Schiller và có xuất hiện trong video ca nhạc của họ. Cô cũng tham gia trong phần nhạc phim của Imagine That khi cô thể hiện lại bài hát "Here Comes the Sun" của nhóm nhạc huyền thoại The Beatles. Cô còn góp mặt trong album La vida... es un ratico (en vivo) của ca sĩ người Colombia Juanes trong bài hát "Hoy Me Voy". Vào tháng 10 năm 2008, bài hát của cô mang tên "Midnight Bottle" được xuất hiện trong phần nhạc phim do Brazil sản xuất: Três Irmãs (Three Sisters). Caillat sau đó có tham gia hát nền và đồng sáng tác cho bài hát "Breathe" và cho toàn thể album Fearless của Taylor Swift.

2009–2010: Breakthrough

Album phòng thu thứ hai của cô, Breakthrough được phát hành vào ngày 25 tháng 8 năm 2009. Hầu hết các ca khúc trong album đều được cô đồng sáng tác cùng nhạc sĩ Jason Reeves, cùng với cây guitar David Becker trong hai bài hát nhỏ và nhiều bạn bè của cô trong một chuyến đi nghỉ tại Hawaii trong ba tuần. Đĩa đơn đầu tiên - "Fallin' for You" được ra mắt vào tháng 6 cùng với đĩa đơn thứ 2, "I Never Told You" được ra mắt vào tháng 2 năm 2010. Caillat cũng phát hành 2 ca khúc nhạc giáng sinh vào dịp giáng sinh năm 2009, bao gồm "Have Yourself a Merry Little Christmas và "Merry Christmas, Baby"..

Colbie được công nhận là nhạc sĩ của năm 2010 bởi BMI. Vào tháng 7 năm 2010, cô trình diễn bài hát kinh điển "God Bless America" tại Giải Bóng chày Major League Baseball All-Star Game năm 2010. Vào tháng 9 năm 2010, Caillat tiếp tục trình diễn Quốc ca tại National Football League tại New Orleans và Monday Night Football tại Chicago. Tháng 12 năm 2010, Caillat được chọn để biểu diễn tại Đêm nhạc Giải Nobel Hòa bình tại Oslo, Na Uy. Năm 2010, Caillat đến thăm và ủng hộ một tổ chức bảo vệ động vật tại Watkins Glen, New York.

2011–12: All of You và Christmas in the Sand
Album phòng thu thứ ba của cô, All of You được phát hành vào ngày 12 tháng 7 năm 2011. Trước đó, đĩa đơn đầu tiên mang tên "I Do" được phát hành hồi tháng 2. Colbie cho biết hầu hết các ca khúc trong album mới của mình cô viết về mối quan hệ của mình và bạn trai Justin Young. "Anh ấy ở trong ban nhạc của tôi hai năm trước khi chúng tôi nhận thấy rằng chúng tôi có tình cảm với nhau", cô nói. "Tôi viết hầu hết các ca khúc trong album này về cả hai và những thăng trầm mà chúng tôi đã trải qua. Tất cả các bài hát đều là về những trải nghiệm trong cuộc sống". Hai đĩa đơn còn lại được trích từ album là "Brighter Than The Sun" và "Favorite Song" cũng được phát hành lần lượt vào tháng 6 năm 2011 và tháng 5 năm 2012..

Caillat trình diễn phiên bản mộc của Quốc ca Hoa Kỳ trước trận đấu của San Diego Chargers và Minnesota Vikings tại Sân vận động Qualcomm tại San Diego vào ngày 11 tháng 9 năm 2011, khi cùng họ cùng nhau tưởng niệm về ngày 11 tháng 9. Caillat trình diễn bài hát "Brighter Than the Sun" trong loạt phim của Disney Channel, So Random!. Cô cũng xuất hiện trong tập phim thứ ba của loạt phim truyền hình đã bị đài CBS ngừng sản xuất mang tên The Playboy Club trong vai Lesley Gore, một nữ ca sĩ có thật sống vào những năm 1960. Trong tập phim được trình chiếu vào ngày 3 tháng 10 năm 2011 đó, Caillat thể hiện lại bài hát ăn khách vào năm 1963 của Gore mang tên "It's My Party"<ref>[http://washingtonexaminer.com/entertainment/2011/09/its-her-party-colbie-caillat-her-latest-record-portraying-leslie-gore-and-huma The Washington Examiner - Colbie Caillat on NBC's The Playboy Club]</ref> Cô đã tham gia thử vai cho phim này vào thời điểm tháng 8 năm 2011, và cô phải thực hiện tập phim này tại Chicago.

Ngày 23 tháng 10 năm 2012, Colbie phát hành album giáng sinh mang tên Christmas in the Sand, bao gồm các bài hát hợp tác cùng Brad Paisley, Gavin DeGraw, Justin Young và Jason Reeves. Đĩa đơn cùng tên cũng được chọn phát hành vào ngày 15 tháng 10. Lúc đó cô bắt tay thực hiện cho album phòng thu thứ tư của mình ngay sau Christmas in the Sand. Cho đến giữa năm 2012, nhãn đĩa Universal Republic Records mà cô đang ký hợp đồng chuyển sang hãng đĩa mới mang tên Republic Records, đánh dấu Christmas là album phòng thu cuối cùng của cô với hãng đĩa này..

2013-2015: Gypsy Heart

Caillat và Gavin Degraw viết bài hát "We Both Know" cùng nhau cho phần nhạc phim của Safe Haven được phát hành năm 2013.

Caillat tiếp tục được biểu diễn Quốc ca Hoa Kỳ tại trận đấu thứ ba của World Series 2013 giữa đội Boston Red Sox và St. Louis Cardinals vào ngày 26 tháng 10 năm 2013. Vào ngày 6 tháng 11 năm 2013 cô đăng tải trên Instagram hình ảnh đồ họa cho bài hát "Hold On", mà sau đó được phát hành dưới dạng đĩa đơn đầu tiên trích từ album mới của cô vào ngày 19 tháng 11. Ngày 9 tháng 6 năm 2014, cô phát hành đĩa mở rộng thứ hai mang tên Gypsy Heart (Side A), bao gồm 5 bài hát hoàn toàn mới. Đĩa đơn "Try" được phát hành vào ngày 9 tháng 7 năm 2014, trở thành đĩa đơn nằm trong top 60 Hot 100 đầu tiên của cô kể từ "Brighter Than the Sun".

Cô đồng sáng tác bài hát "Chasing the Sun" cùng với Jason Reeves dành cho Hilary Duff. Đây là bài hát được phát hành dưới dạng đĩa đơn đầu tiên trích từ album phòng thu thứ năm của Duff. Cô còn đảm nhận thêm bài hát "The Way I Was", có nằm trong album nhạc phim tổng hợp sắp được phát hành của loạt phim truyền hình Walking Dead mang tên "Walking Dead: Songs of Survival Volume 2". Ngày 18 tháng 8 năm 2014, cô chính thức thông báo trên tài khoản Facebook về album phòng thu thứ 5 mang tên "Gypsy Heart" được phát hành vào ngày 30 tháng 9 và được mở đợt đặt mua trước album này vào ngày 2 tháng 9. 3 bài hát mới trong album lần này mang tên "Floodgates", "Never Getting Over You" và "Land Called Far Away" đã được hãng Universal Republic xác nhận vào đầu năm 2014.

 2016: The Malibu Sessions
Mùa thu năm 2016, Caillat thực hiện một chuyến lưu diễn acoustic cho album mới của cô, The Malibu Sessions. Ngày 22 tháng 7 năm 2016, đĩa đơn đầu tiên của album, "Goldmine", được phát hành.

 2018–2020: Gone West
Trong năm 2018, Caillat đã thành lập ban nhạc Gone West cùng với hôn phu Justin Young, cộng tác viên lâu năm Jason Reeves và vợ của anh ta là Nelly Joy. Nhóm ra mắt lần đầu tại Grand Ole Opry vào ngày 26 tháng 10 năm 2018. Gone West đã ký hợp đồng với hãng Grayscale Entertainment.

Ngày 12 tháng 8 năm 2020, cô thông báo trên Instagram rằng ban nhạc đã tan rã.

 Đời tư
Caillat có quan hệ tình cảm với ca sĩ Justin Young từ năm 2009 đến năm 2020. Hai người đính hôn vào tháng 5 năm 2015. Cặp đôi thông báo họ đã kết thúc đính hôn vào tháng 4 năm 2020.

Năm 2010, Caillat chụp ảnh khỏa thân cho số tháng 5 của tạp chí Allure - cùng với Emmanuelle Chriqui, Regina Hall, Kara DioGuardi, và Jessica Capshaw.

Caillat ủng hộ cho nhiều tổ chức từ thiện khác nhau - bao gồm Farm Sanctuary, United Service Organization, Wish Upon A Hero, MusiCares, Earth's Call Fund, Humane Society of United States, và WE Charity.

 Danh sách đĩa nhạc

 Coco (2007)
 Breakthrough (2009)
 All of You (2011)
 Christmas in the Sand (2012)
 Gypsy Heart (2014)The Malibu Sessions (2016)

 Các chuyến lưu diễn

 Coco Summer Tour (2007)
 Coco World Tour (2008)
 Breakthrough World Tour (2009–10)
 All of You Summer Tour (2011–12)
 Gypsy Heart Tour (2014)
 The Malibu Sessions Tour (2016–17)
 Girls Night Out, Boys Can Come Too  (2015)
 Summer Tour  (2008)
 Summer Tour  (2012)

Danh sách phim

 Danh sách giải thưởng

Giải Grammy

Giải Grammy là giải thưởng thường niên do Viện Hàn lâm nghệ thuật và Khoa học quốc gia trao tặng. Caillat đã 2 lần giành giải thưởng trong tổng cộng 4 lần đề cử, trong đó có giải dành cho Album của năm.

|-
|rowspan="3"|2010
||Breakthrough''
|Album giọng pop xuất sắc nhất
|
|-
|"Lucky" cùng Jason Mraz
|rowspan="2"|Hợp tác giọng pop xuất sắc nhất
|
|-
|"Breathe" cùng Taylor Swift
|
|-
|rowspan="1"|2014
|"We Both Know"
|Bài hát được viết cho phương tiện truyền thông xuất sắc nhất
|
|-

Các đề cử và giải thưởng khác

Chú thích

Liên kết ngoài

Colbie Caillat trên Universal Republic
Colbie Caillat trên bìa tạp chí iProng, ấn bản ngày 19 tháng 3 năm 2008
Colbie Caillat là chủ đề chính trên ấn bản tháng 1 năm 2009 của Nghệ sĩ Quốc tế
Màn trình diễn và phỏng vấn trong AOL Sessions

Sinh năm 1985
Nhân vật còn sống
Nữ ca sĩ Mỹ
Nữ ca sĩ nhạc pop Mỹ

Người đoạt giải Grammy
Ca sĩ Mỹ thế kỷ 21
Ca sĩ thiếu nhi Mỹ
Nữ ca sĩ-người viết bài hát Mỹ
Ca sĩ-người viết bài hát Mỹ
Người Mỹ gốc Hà Lan
Người Mỹ gốc Anh
Người Mỹ gốc Đức
Nữ nghệ sĩ guitar người Mỹ
Nghệ sĩ dương cầm người Mỹ
Ca sĩ California
Nữ ca sĩ thế kỷ 21
Ca sĩ nhạc pop Mỹ


title: Diabrotica rufolimbata

text:
Diabrotica rufolimbata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Baly miêu tả khoa học năm 1879.

Chú thích

Tham khảo

R


title: Giờ

text:
Giờ (tiếng Anh: hour; viết tắt là h) là một khoảng thời gian bằng 60 phút, hoặc bằng 3600 giây. Trong hệ đo lường quốc tế, giờ là đơn vị đo được suy ra từ đơn vị cơ bản giây theo định nghĩa trên. Trong cách hành văn hàng ngày một giờ còn nhiều khi được gọi là một tiếng đồng hồ hoặc một tiếng.

Giờ ban đầu được thành lập vào Cận Đông cổ đại như một biện pháp đo lường  của đêm hay ban ngày. Các giờ theo mùa, giờ theo thời gian hoặc giờ không bằng nhau thay đổi theo mùa và vĩ độ.

Giờ bằng nhau hoặc giờ đường phân điểm được thực hiện như là  thời gian trong ngày được đo từ trưa ngày này đến trưa ngày hôm sau; những thay đổi theo mùa nhỏ của đơn vị này cuối cùng đã được làm nhẵn bằng cách cho nó giá trị  của ngày mặt trời trung bình. Vì đơn vị này không cố định do sự biến đổi lâu dài trong chuyển động quay của Trái Đất, giờ cuối cùng được tách ra khỏi chuyển động quay của Trái Đất và được định nghĩa theo nguyên tử hoặc giây vật lý.

Trong hệ mét hiện đại, giờ là một đơn vị thời gian được chấp nhận được định nghĩa là 3.600 giây nguyên tử. Tuy nhiên, trong những trường hợp hiếm hoi, một giờ có thể kết hợp một giây nhuận dương hoặc âm,  làm cho nó kéo dài 3.599 hoặc 3.601 giây, để giữ nó trong vòng 0,9 giây so với UT1, dựa trên các phép đo của ngày mặt trời trung bình.

Lịch sử

Cổ đại
Người Hy Lạp và La Mã cổ đại ban đầu chia ngày thành 12 giờ và ban đêm thành 3 hoặc 4 canh đêm. Nhà thiên văn học Hy Lạp Andronicus ở Cyrrhus đã giám sát việc xây dựng một horologion gọi là Tháp Gió ở Athens trong thế kỷ 1 TCN. Cấu trúc này theo dõi một ngày 24 giờ bằng cách sử dụng cả đồng hồ mặt trời và chỉ số giờ cơ học. Ban đêm sau đó cũng được chia thành 12 giờ.

Khái niệm giờ kinh điển đã được đưa vào Cơ đốc giáo ban đầu từ Do Thái giáo Đền thờ thứ hai. Đến năm 60 sau Công nguyên, Didache khuyến nghị các môn đồ cầu nguyện Kinh Lạy Cha ba lần một ngày; thực hành này cũng được tìm thấy trong các giờ kinh điển. Vào thế kỷ thứ hai và thứ ba, các Giáo phụ như Clement ở Alexandria, Origen, và Tertullian đã viết về việc thực hành Kinh Sáng và Tối, và những lời cầu nguyện vào các giờ thứ ba, thứ sáu và thứ chín. Trong nhà thờ đầu tiên, trong đêm trước mỗi lễ, một lễ canh thức được giữ. Từ "Canh thức", lúc đầu được áp dụng cho Văn phòng Ban đêm, xuất phát từ một nguồn tiếng Latinh, cụ thể là Vigiliae hoặc đồng hồ ban đêm hoặc canh gác của binh lính. Đêm từ sáu giờ tối đến sáu giờ sáng được chia thành bốn canh hoặc canh ba giờ, canh một, canh hai, canh ba và canh tư.

Horae ban đầu là hiện thân của các khía cạnh theo mùa của tự nhiên, không phải thời gian trong ngày. Danh sách mười hai Horae đại diện cho mười hai giờ trong ngày chỉ được ghi lại trong Late Antiquity, bởi Nonnus. Horae thứ nhất và thứ mười hai đã được thêm vào bộ mười canh giờ ban đầu:

 1. Auge (ánh sáng đầu tiên), 2. Anatole (mặt trời mọc), 3. Mousike (giờ học và âm nhạc buổi sáng), 4. Gymnastike (giờ tập thể dục buổi sáng), 5. Nymphe (giờ xảy ra buổi sáng), 6. Mesembria (buổi trưa), 7. Sponde (thời gian sau bữa trưa), 8. Elete (cầu nguyện), 9. Akte (ăn uống và niềm vui), 10. Hesperis (bắt đầu buổi tối), 11. Dysis (hoàng hôn), 12. Arktos (bầu trời đêm).

Lưỡng Hà
Giờ của Sumer và Babylonia chia ngày và đêm thành 24 giờ bằng nhau, đếm từ lúc mặt trời mọc.

Ai Cập

Người Ai Cập cổ đại bắt đầu chia buổi tối thành  một thời gian nào đó trước khi biên soạn Văn bản Kim tự tháp Vương triều V in the 24thcentury. Vào năm 2150 (Vương triều IX), sơ đồ sao trong nắp quan tài Ai Cập—còn được biết đến là "lịch đường chéo" hoặc "đồng hồ sao"—có chính xác 12 ngôi sao. Clagett viết rằng "chắc chắn" bộ phân chia buổi đêm này theo sau việc thông qua lịch dân sự Ai Cập, thường đặt năm 2800  làm cơ sở phân tích chu kỳ Sothic, nhưng âm lịch có lẽ bắt đầu từ trước đó rất lâu và cũng có 12 tháng tháng trong mỗi năm của nó. Sơ đồ quan tài cho thấy rằng người Ai Cập ghi chép về sự mọc cùng Mặt Trời của 36 ngôi sao hoặc chòm sao (bây giờ được biết đến là "decan"), một cho mỗi "tuần" mười-ngày của lịch dân sự của họ. (12 bộ của "tam giác decan" thay thế đã được sử dụng cho 5 ngày nhuận giữa các năm.) mỗi tối, việc mọc của 11 decan được ghi chép, chia buổi tối thành 12 phần mỗi phần dài 40phút. (bảy ngôi sao khác cũng được ghi chép lại bởi người Ai Cập trong lúc hoàng hôn và trước rạng đông, nhưng chúng không quan trọng cho việc phân chia thời gian.) Những decan nguyên bản từng được sử dụng bởi Ai Cập đã thay đổi đáng kể khỏi vị trí của chúng trong khoảng thời gian vài thế kỷ. Vào thời điểm  (1350), các linh mục ở Karnak từng sử dụng đồng hồ nước để xác định giờ. Đồng hồ nước được lấp đầy đến đỉnh điểm lúc hoàng hôn và giờ được xác định bằng cách so sánh mực nước với mười hai mức đo của nó, mỗi mức cho một tháng trong năm. Trong khoảng thời gian Tân Vương quốc Ai Cập, một hệ decan khác được sử dụng, được làm từ 24 trong vòng 1 năm và 12 ngôi sao mỗi đêm.

Đông Nam Á

Ở Thái Lan, Lào, và Campuchia, hệ tính giờ truyền thống là đồng hồ sáu-giờ. 7 giờ sáng là giờ đầu tiên của nửa đầu tiên của ban ngày; 1 giờ chiều là giờ đầu tiên của nửa sau của ban ngày; 7 giờ tối là giờ đầu tiên của nửa đầu tiên của ban đêm; và 1 giờ sáng là giờ đầu tiên của nửa sau của ban đêm. Hệ thống này tồn tại ở Vương quốc Ayutthaya, tạo ra áp dụng thực tế bằng cách thông báo công cộng giờ ban ngày với chiêng và giờ ban đêm với trống. Nó được loại bỏ ở Lào và Campuchia trong thời kỳ Pháp thuộc và hiện giờ không còn phổ biến. Hệ thống của Thái Lan vẫn còn được sử dụng không chính thức theo điều lệ của Chulalongkorn đại đế năm 1901.

Xem thêm
 Hệ đo lường quốc tế

Ghi chú

Tham khảo

Đơn vị đo thời gian
Đơn vị thời gian


title: (11065) 1991 XE2

text:
{{DISPLAYTITLE:(11065) 1991 XE2}}

(11065) 1991 XE2 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henry E. Holt ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 1 tháng 12 năm 1991.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 11001–12000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1991
Được phát hiện bởi Henry E. Holt
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Debos

text:
Debos là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae
Oenochrominae


title: Chierry

text:
Chierry là một xã ở tỉnh Aisne, vùng Hauts-de-France thuộc miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aisne

Tham khảo

Xã của Aisne


title: Trung Ninh

text:
Trung Ninh (chữ Hán giản thể:中宁县, âm Hán Việt: Trung Ninh huyện) là một huyện thuộc địa cấp thị Trung Vệ (địa cấp thị), tỉnh Khu tự trị dân tộc Hồi Ninh Hạ, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 2841 ki-lô-mét vuông, dân số năm 1999 là 228.713 người. Mã số bưu chính là 756500. Huyện lỵ đóng ở trấn Ninh An. Ngoài trồng trọt cây nông sản, huyện này còn trồng cây cẩu kỷ làm thuốc.

Hành chính
Huyện Trung Ninh được chia thành 12 đơn vị hành chính cấp hương, gồm 6 trấn và 6 hương.
Trấn: Ninh An (宁安镇), Minh Sa (鸣沙镇), Thạch Không (石空镇), Tân Bảo (新堡镇), Ân Hòa (恩和镇), Đại Chiến Trường (大战场镇)
Hương: Chu Tháp (舟塔乡), Bạch Mã (白马乡), Dư Đinh (余丁乡), Hảm Khiếu Thủy (喊叫水乡), Từ Sáo (徐套乡), Thái Dương Lương (太阳梁乡)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức

Trung Vệ
Đơn vị cấp huyện Ninh Hạ


title: Panurgus rungsii

text:
Panurgus rungsii là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Benoist mô tả khoa học năm 1937.

Chú thích

Tham khảo

Panurgus
Động vật được mô tả năm 1937


title: Peperomia scutellariifolia

text:
Peperomia scutellariifolia là một loài thực vật thuộc họ Piperaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador.

Chú thích

Tham khảo
 Santiana, J. & Pitman, N. 2004. Peperomia scutellariifolia. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ecuador
scutellariifolia
Thực vật dễ tổn thương


title: Apophylia velai

text:
Apophylia velai là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bezdek miêu tả khoa học năm 2003.

Chú thích

Tham khảo

Apophylia


title: (65691) 1991 PT10

text:
{{DISPLAYTITLE:(65691) 1991 PT10}}

(65691) 1991 PT10 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henry E. Holt ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 7 tháng 8 năm 1991.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 65001–66000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1991
Được phát hiện bởi Henry E. Holt
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: 311 South Wacker Drive

text:
311 South Wacker Drive là một toàn nhà cao tầng tại Chicago, Hoa Kỳ. Tòa nhà này được xây xong năm 1990. 311 South Wacker Drive có chiều cao 293 m, 65 tầng. Đây là tòa nhà cao thứ 6 tại Chicago, cao thứ 14 tại Hoa Kỳ, đã từng là tòa nhà bê tông cốt thép cao nhất thế giới từ 1990-1992 và bị Central Plaza ở Hồng Kông qua mặt.. Đến năm 2008, đây là tòa nhà cao thứ 45 thế giới.

Tham khảo

Nhà chọc trời Chicago
Tòa nhà Kohn Pedersen Fox


title: Aldeaseca de Alba

text:
Aldeaseca de Alba là một đô thị ở tỉnh Salamanca, phía tây Tây Ban Nha, cộng đồng tự trị Castile-Leon. Đô thị này có cự ly 27 kilômét so với tỉnh lỵ Salamanca và có dân số 118 người. Diện tích là 17,58 km².
Aldeaseca de Alba nằm trên khu vực có độ cao 866 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Đô thị ở Salamanca


title: Chiến dịch quần đảo Mariana và Palau

text:
Chiến dịch Quần đảo Mariana và Palau là một loạt các trận phản kích của Hoa Kỳ chống lại các lực lượng Đế quốc Nhật Bản tại quần đảo Mariana và Palau ở Thái Bình Dương từ tháng 6 đến tháng 11 năm 1944 tại mặt trận Thái Bình Dương trong Chiến tranh thế giới thứ hai. Chỉ huy các lực lượng Hoa Kỳ trong cuộc tấn công này là đô đốc Chester Nimitz, tiếp đến là Chiến dịch quần đảo Gilbert và Marshall được dự định để vô hiệu hóa các căn cứ Nhật tại trung tâm Thái Bình Dương, hỗ trợ Đồng Minh phản công và chiếm lại Philippines, cung cấp một căn cứ cho các oanh tạc cơ thực hiện các cuộc ném bom chiến lược xuống lãnh thổ Nhật Bản.

Chiến dịch bùng nổ khi Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ và Lục quân Hoa Kỳ, được sự yểm trợ của Hải quân Hoa Kỳ, đã thực hiện cuộc đổ bộ lên Saipan vào tháng 6 năm 1944. Chỉ huy quân Nhật phòng thủ tại Sapan là tướng Yoshitsugu Saito và phó đô đốc Chuichi Nagumo. Để chống lại cuộc đổ bộ này, Hải quân Nhật Bản đã vạch ra "Chiến dịch A" (あ号作戦), theo đó các máy bay trên hàng không mẫu hạm kết hợp với các máy bay từ căn cứ mặt đất sẽ tấn công và tiêu diệt hạm đội Mỹ, sau đó tiến đến tiêu diệt lực lượng đổ bộ ngăn chặn hạm đội hỗ trợ đổ bộ của Hải quân Mỹ. Tuy nhiên, trong trận hải chiến biển Philippines từ 19 đến 20 tháng 6, hạm đội Nhật Bản bị đánh bại với tổn thất nặng nề là 3 hàng không mẫu hạm bị đánh chìm và mất 475 máy bay. Không còn được hải quân yểm trợ, Saipan thất thủ vào ngày 9 tháng 7. Cả Saito lẫn Nagumo đều tự sát sau khi không giữ được đảo.

Sau đó, các lực lượng Hoa Kỳ tiếp tục lên đảo Guam và Tinian vào tháng 7, 1944. Sau những cuộc giao tranh ác liệt, Guam và Tinian đã bị quân Mỹ chiếm vào tháng 8, 1944. Mỹ sau đó xây dựng sân bay cho các oanh tạc cơ hạng nặng B-29 trên đảo Saipan và Tinian để tiến hành các phi vụ ném bom chiến lược trên đất liền Nhật Bản cho đến khi kết thúc Chiến tranh thế giới thứ hai, bao gồm các cuộc tấn công bằng bom hạt nhân xuống Hiroshima và Nagasaki.

Trong khi đó, nhằm bảo vệ cánh sườn cho lực lượng Hoa Kỳ đang chuẩn bị tấn công quân Nhật tại Philippines, vào tháng 9 năm 1944, thủy quân lục chiến và lục quân Mỹ đã đổ bộ lên Peleliu và Angaur ở Palau. Sau một trận chiến khốc liệt và kéo dài, hòn đảo đã được tuyên bố "an toàn" bởi quân đội Hoa Kỳ vào tháng 11 năm 1944.

Sau các cuộc đổ bộ thành công lên quần đảo Mariana và Palau, lực lượng Đồng Minh tiếp tục các chiến dịch mới của họ nhắm vào quân đội Nhật với cuộc đổ bộ lên Philippines vào tháng 10 năm 1944 và quần đảo Ogasawara và Ryuku bắt đầu vào tháng 1 năm 1945.

Tham khảo

Sách

Web

 Breaching the Marianas: The Battle for Saipan (Marines in World War II Commemorative Series)

 Lodge, Major O.R. USMC Historical Monograph: The Recapture of Guam, Historical Branch, United States Marine Corps, 1954.
 O'Brien, Cyril J. Liberation: Marines in the Recapture of Guam, Marines in World War II Commemorative Series, Marine Corps Historical Center, United States Marine Corps, 1994.
 USCM Historical Monograph: The Seizure of Tinian

Xung đột năm 1944

Mặt trận Thái Bình Dương trong Thế chiến thứ hai
Chiến dịch quân sự trong Thế chiến thứ hai
Chiến tranh Thái Bình Dương


title: Saint-Loup-Cammas

text:
Saint-Loup-Cammas là một xã ở tỉnh Haute-Garonne vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã Saint-Loup-Cammas nằm ở khu vực có độ cao trung bình 200 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintloupcammas


title: Isotes alcyone

text:
Isotes alcyone là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Baly miêu tả khoa học năm 1889.

Chú thích

Tham khảo

Isotes


title: Bulbophyllum striatellum

text:
Bulbophyllum striatellum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

striatellum]]

S


title: Meisburg

text:
Meisburg là một thị xã nằm ở Verbandsgemeinde Daun thuộc huyện Vulkaneifel trong bang Rheinland-Pfalz, Đức.
Cư dân ở đây nói phương ngữ Moselle Franconia (Moselfränkisch) của tiếng Đức. Kinh tế phần lớn dựa vào Căn cứ không quân Spangdahlem của Hoa Kỳ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức

Xã và đô thị ở huyện Vulkaneifel


title: Wackersleben

text:
Wackersleben là một đô thị ở Börde huyện thuộc bang Sachsen-Anhalt, nước Đức. Đô thị Wackersleben có diện tích 15,85 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 723 người.

Tham khảo

Xã và đô thị thuộc huyện Börde


title: Propsephus nigromarginatus

text:
Propsephus nigromarginatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schwarz miêu tả khoa học năm 1899.

Chú thích

Tham khảo

Propsephus


title: Eleutherodactylus furcyensis

text:
Eleutherodactylus furcyensis là một loài ếch trong họ Leptodactylidae.
Nó được tìm thấy ở Cộng hòa Dominica và Haiti.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, và các khu rừng trước đây bị suy thoái nặng nề. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Hedges, B., Inchaustegui, S. & Powell, R. 2004. Eleutherodactylus furcyensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Tham khảo

furcyensis


title: Rajpura

text:
Rajpura là một thành phố và là nơi đặt hội đồng đô thị (municipal council) của quận Patiala thuộc bang Punjab, Ấn Độ.

Địa lý
Rajpura có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 259 mét (849 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Rajpura có dân số 82.551 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Rajpura có tỷ lệ 74% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 78%, và tỷ lệ cho phái nữ là 70%. Tại Rajpura, 11% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Punjab


title: Saint-Gervais-en-Vallière

text:
Saint-Gervais-en-Vallière là một xã ở tỉnh Saône-et-Loire trong vùng Bourgogne-Franche-Comté nước Pháp.

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số 305.Con số ước tính năm 2005 là 346 người.

Xem thêm
Xã của tỉnh Saône-et-Loire

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Saône-et-Loire


title: Bulbophyllum rhodoglossum

text:
Bulbophyllum rhodoglossum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum, được Rudolf Schlechter miêu tả lần đầu năm 1913 tại Repertorium Specierum Novarum Regni Vegetabilis. It is an epiphyte growing in Papua New Guinea on trees in mountain forests around 1000 mét in elevation. The flowers are white, và the labellum red with a yellow tip.

Chú thích

Tham khảo
The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

rhodoglossum]]

R
Thực vật mô tả năm 1913
Thực vật Papua New Guinea
Thực vật được mô tả năm 1913


title: Almócita

text:
Almócita là một đô thị thuộc tỉnh Almería, ở cộng đồng tự trị Andalusia, Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích 30 km², dân số năm 2005 là 167 người.

Biến động dân số

Nguồn: INE (Tây Ban Nha)

Tham khảo

Liên kết ngoài
  Almócita - Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía
  Almócita  - Diputación Provincial de Almería

Đô thị ở Almería


title: Sư Hà

text:
Sư Hà () là một khu (quận) thuộc địa cấp thị (Thành phố) Tín Dương tỉnh Hà Nam, Trung Quốc.

Nhai đạo
 Lão Thành (老城街道)
 Ngũ Lý Đôn (五里墩街道)
 Xa Trạm (车站街道)
 Dân Quyền (民权街道)
 Ngũ Tinh (五星街道)
 Nam Loan (南湾街道)
 Hồ Đông (湖东街道)
 Kim Ngưu Sơn (金牛山街道)
 Song Tĩnh (双井街道)

Trấn
 Đông Song Hà (东双河镇)
 Lý Gia Trại (李家寨镇)
 Ngô Gia Điếm (吴家店镇)

Hương
 Liễu Lâm (柳林乡)
 Đàm Gia Hà (谭家河乡)
 Thập Tam Lý Kiều (十三里桥乡)
 Sư Hà Cảng (浉河港乡)
 Đổng Gia Hà (董家河乡)
 Du Hà (游河乡)

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang chính thức quận Sư Hà

Đơn vị cấp huyện Hà Nam (Trung Quốc)
Tín Dương


title: Ariarathes VIII của Cappadocia

text:
Ariarathes VIII Epiphanes (tiếng Hy Lạp: Ἀριαράθης Ἐπιφανής, Ariaráthēs Epiphanes; trị vì khoảng 101- 96 TCN và 95 TCN),là vua của Cappadocia,và là con trai thứ hai của vua Ariarathes VI và vợ là Laodice.Ông được tôn lên ngôi sau khi tầng lớp quý tộc Cappadocia nổi dậy chống lại vua Mithridates VI của Pontus và con trai ông, vua bù nhìn Ariarathes IX. Nhưng ông nhanh chóng bị đuổi ra khỏi vương quốc bởi Mithridates, và ngay sau đó qua đời bởi nguyên nhân tự nhiên.Sau cái chết của hai người con của Ariarathes VI, gia đình hoàng tộc bị diệt vong.Mithridates đã phục hồi lại ngai vàng cho người con riêng của ông, Ariarathes,người mới chỉ 8 tuổi.Nicomedes đã gửi một viên đại sứ đến Roma để phục hồi ngai vàng cho một chàng trai trẻ, người mạo danh được tuyên bố là con trai thứ ba của Ariarathes VI và Laodice. Mithridates cũng vậy, với sự vô liêm sỉ như thế, theo Justin, đã gửi một đại sứ đến Roma để khẳng định rằng người thiếu niên, người mà ông đã đặt lên ngai vàng, là hậu duệ của Ariarathes V, người đã ngã xuống trong cuộc chiến chống Aristonicus. Viện nguyên lão, tuy nhiên, không giao quyền tự quyết cho một trong hai vương quốc, nhưng lại cho phép sự lựa chọn cho người Cappadocians và, trong năm 95 trước Công nguyên, ra lệnh hạ bệ Ariarathes IX. Tuy vậy, họ mong muốn có một vị vua, người La Mã cho phép họ chọn người mà họ hài lòng, và sự lựa chọn của họ là Ariobarzanes I Philoromaios.

Tham khảo

 Hazel, John; Who's Who in the Greek World, "Ariarathes VIII", (1999)
 Head, Barclay; Historia Numorum, "Cappadocia", (1911)
 Smith, William (editor); Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology, "Ariarathes VIII" , Boston, (1867)

Vua Cappadocia
Mất thế kỷ 1 TCN


title: Tasso, Corse-du-Sud

text:
Tasso là một xã của tỉnh Corse-du-Sud, thuộc vùng Corse, trên đảo Corse ở Pháp.

Tham khảo

Xã của Corse-du-Sud


title: Hontecillas

text:
Hontecillas là một đô thị trong tỉnh Cuenca, cộng đồng tự trị Castile-La Mancha Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là 34,7 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là 82 người với mật độ 2,36 người/km². Đô thị này có cự ly 52 km so với tỉnh lỵ Cuenca.

Tham khảo

Đô thị ở Cuenca


title: Sân bay Trondheim, Værnes

text:
Sân bay Trondheim, Værnes  (tiếng Na Uy: Trondheim lufthavn, Værnes) là một sân bay ở Stjørdal, Nord-Trøndelag, cách Trondheim 35 km về phía đông. Đây là một sân bay vùng quan trọng, phục vụ các hạt Sør-Trøndelag và Nord-Trøndelag. Ngoài ra, sân bay này cũng là trung tâm của phía nam hạt Nordland. Sân bay này thuộc sở hữu và vận hành bởi Avinor cùng với Không lực Na Uy.

Værnes là sân bay lớn thứ 4 ở Na Uy, với 54.954 lượt chuyến máy bay dân sự cất hạ cánh và 3.406.281 lượt khách năm 2007. Có 4 hãng hàng không hoạt động tại đây với 16 tuyến điểm nội địa Na Uy, có 4 hãng bay quốc tế với 9 tuyến điểm, bao gồm chuyến bay hàng ngày nối với Amsterdam, Copenhagen, London và Stockholm. Các hãng thuê bao có 12 tuyến điểm bay thường xuyên. Tuyến điểm quan trọng nhất là Oslo với 33 chuyến mỗi ngày bằng máy bay Boeing 737. Đây là tuyến lớn thứ 9 ở châu Âu.

Sân bay này có 2 nhà ga hành khách. Nhà ga A khai trương năm 1994 và có các ống lồng dẫn khách. Nhà ga cũ khai trương năm 1982 là nhà ga B dùng cho các tuyến quốc tế, hiện đang được nâng cấp.

Các hãng hàng không và các tuyến điểm

Tuyến điểm nội địa

 Helitrans (Kristiansund)
 Norwegian Air Shuttle (Bergen, Bodø [starts June 1], Oslo, Tromsø [starts June 1])
 Scandinavian Airlines (Bergen, Bodø, Molde, Oslo, Stavanger, Tromsø, Ålesund)
 Widerøe: (Bodø, Brønnøysund, Harstad/Narvik, Mo i Rana, Mosjøen, Namsos, Rørvik, Sandefjord, Sandnessjøen)

Tuyến điểm quốc tế
 KLM Royal Dutch Airlines (Amsterdam)
 Norwegian Air Shuttle (Alicante, Dubrovnik [summer], London-Stansted, Malaga, Murcia, Nice, Prague, Riga, Warsaw)
 Scandinavian Airlines (Alicante, Stockholm-Arlanda)
 Widerøe (Copenhagen)

Các tuyến thuê bao
 Air Europa (Palma de Mallorca)
 Air Via (Burgas)
 BH Air (Burgas)
 EuroCypria (Larnaca)
 Norwegian Air Shuttle (Split)
 Novair (Chania)
 Pegasus Airlines (Antalya)
 Scandinavian Airlines (Alicante, Burgas, Chania, Heraklion, Rhodos, Santorini, Split)
 SunExpress (Antalya)
 Thomas Cook Airlines Scandinavia (Antalya, Chania, Rhodos, Varna)

Liên kết ngoài
 Official Værnes website

Tham khảo
 Tjomsland, Audun and Wilsberg, Kjell (1999) Braathens SAFE 50 år: Mot alle odds, Oslo, ISBN 82-990400-1-9

Trondheim
Sân bay Na Uy
Nord-Trøndelag


title: Phở

text:
Phở là một món ăn truyền thống của Việt Nam có xuất xứ từ Vân Cù, Nam Định. Phở được xem là một trong những món ăn tiêu biểu cho nền ẩm thực Việt Nam.

Thành phần chính của phở là bánh phở và nước dùng cùng với thịt bò hoặc thịt gà cắt lát mỏng. Thịt bò thích hợp nhất để nấu phở là thịt, xương từ các giống bò ta (bò nội, bò vàng). Ngoài ra còn kèm theo các gia vị như: tương, tiêu, chanh, nước mắm, ớt, vân vân. Những gia vị này được thêm vào tùy theo khẩu vị của người dùng. Phở thông thường được dùng để làm món điểm tâm buổi sáng hoặc lót dạ buổi đêm; nhưng ở các thành phố lớn, món ăn này có thể được thưởng thức cả ngày. Tại các tỉnh phía Nam Việt Nam và một số vùng miền khác, phở được bày kèm với đĩa rau thơm như hành, giá và những lá cây rau mùi, rau húng, trong đó ngò gai là loại lá đặc trưng của phở; tuy nhiên tại Hà Nội thông thường sẽ không có đĩa rau sống này. Phở thường là phở bò hay phở gà, nhưng đôi khi cũng có những biến thể khác, đặc biệt là phở sốt vang, phở khô, phở xào, phở chua, phở vịt ở Cao Bằng, và phở thịt quay ở các tỉnh miền núi phía Bắc.

Nước dùng cho nồi phở thường là nước dùng trong được ninh từ xương bò (hoặc xương lợn), kèm theo nhiều loại gia vị bao gồm quế, hồi, gừng nướng, thảo quả, sá sùng, đinh hương, hạt mùi, hành khô nướng. Thịt dùng cho món phở là thịt bò (với đủ loại thịt bắp, nạm, gầu được làm tái, hay chín hẳn) hoặc thịt gà (gà ta già luộc, xé thịt cho thịt ngọt đậm đà). "Bánh phở" theo truyền thống được làm từ bột gạo, tráng thành tấm mỏng rồi cắt thành sợi. Phở luôn được thưởng thức khi còn nóng hổi. Theo đó, để có một bát phở ngon và đậm vị, điều này còn phụ thuộc rất nhiều vào kĩ năng của người nấu, trong đó quan trọng nhất đó chính là nồi nước dùng.

Nguồn gốc

Một trong những tài liệu đầu tiên nhắc đến phở là cuốn từ điển Hán-Việt Nhật Dụng Thường Đàm (日用常談) của Phạm Đình Hổ biên soạn vào năm 1827. Trong mục thực phẩm, cụm từ chữ Hán 玉酥餅 "ngọc tô bính" được chú thích bằng chữ Nôm là 𩛄普𤙭 "bánh phở bò".

Phở như ngày nay được cho là đã ra đời và định hình vào những năm đầu thế kỷ 20. Hà Nội hay Nam Định là địa phương thường được cho là xuất xứ của phở. Ở Nam Định, phở có nguồn gốc từ làng Vân Cù (xã Đồng Sơn, Nam Trực), nổi tiếng với dòng họ Cồ đã mang nghề nấu phở gia truyền đi khắp mọi nơi sinh cơ lập nghiệp. Món phở được tin là bắt đầu phổ biến trong bối cảnh hình thành Nhà máy dệt Nam Định. Phở cũng xuất hiện ở Hà Nội từ những năm đầu thế kỷ 20, đây cũng được biết đến là nơi đã làm cho món ăn này trở nên nổi tiếng. Tuy nhiên một số nhà văn, nhà thơ và nhà sử học đều nghiên cứu và thống nhất cho rằng phở xuất hiện đầu tiên tại Ô Quan Chưởng - Hà Nội bởi thời gian Pháp thuộc địa, Ô Quan Chưởng là nơi tập kết xương bò bỏ đi không dùng tới, người dân đã dùng để ninh và tạo nên món phở từ đó.

Có người nói rằng phở bắt nguồn từ một món ăn Quảng Đông mang tên "ngưu nhục phấn" ().

Cũng có giả thuyết khác cho rằng, phở có nguồn gốc từ phương pháp chế biến món thịt bò hầm của Pháp pot-au-feu (đọc như "pô tô phơ") kết hợp với các loại gia vị và rau thơm trong ẩm thực Việt Nam.

Cũng có ý kiến cho rằng phở vốn bắt nguồn từ món "xáo trâu" (dùng sợi bún) của Việt Nam, sau được biến tấu thành món "xáo bò" dùng bánh cuốn.

Tuổi khai sinh của phở không được sử liệu ghi nhận chính thức. Các cuốn tự điển Việt như Tự điển Việt - Bồ - La của Alexandre de Rhodes xuất bản năm 1651 không có từ "phở". Tự điển Huỳnh Tịnh Của (1895), Tự điển Genibrel (1898) cũng vậy

P.Huard và M.Durand đã phân tích chữ phở tiếng Nôm gồm ba chữ Hán ghép lại: a/chữ mễ (lúa), b/chữ ngôn (lời nói), c/chữ phổ (phổ biến).

Từ phở hiểu nôm là món ăn chế biến từ lúa gạo phổ biến trong đại chúng và phát âm là "phổ". Tiếng rao của các hàng quà rong vốn dĩ nghe rất du dương có vần, có điệu, đôi khi còn luyến láy như hát biến âm đủ thanh sắc rót vào tai người nghe

Nguyễn Công Hoan (1903-1977) ghi nhận: "1913... trọ số 8 hàng Hài... thỉnh thoảng tối được ăn phở (gánh phở rong). Mỗi bát 2 xu, có bát 3 xu, 5 xu"

Tiếng rao món phở âm Nôm: "phố đây, phố ơ! Danh từ phở được chính thức ấn hành lần đầu trong cuốn Việt Nam tự điển (1930) do Hội Khai Trí Tiến Đức khởi thảo: "Món đồ ăn bằng bánh thái nhỏ nấu với thịt bò"

Năm 1939, phở gà xuất hiện, bởi khi ấy một tuần có hai ngày: thứ hai và thứ sáu không có thịt bò bán. Chưa rõ vì sao có sự cố này, song có lẽ một nguyên nhân khó thể bỏ qua đó là việc giết mổ trâu bò luôn bị hạn chế suốt thời phong kiến, do trâu bò vẫn là sức kéo chính cho nền nông nghiệp lúa nước Việt Nam. Bởi vậy, nhiều chủ quán phở bò đành phải đóng cửa vào hai ngày không có thịt bò trong tuần, tạo điều kiện cho phở gà phát triển. Từ sau năm 1939, hai món phở bò và phở gà đã chính thức ngự trị và song hành cùng nhau trong lòng ẩm thực Việt.

Giá trị dinh dưỡng

Phở là món ăn tổ hợp của các chất vị. Trong bát phở có chứa 18-20 loại thực phẩm gốc động vật và thực vật tự nhiên. Điều đặc biệt nhất ở phở là các nguyên liệu đó được sử dụng gần như ở trạng thái nguyên thủy và tự phối hợp với nhau hài hòa để tạo nên một hương vị đặc trưng rất lạ lẫm, ngon miệng, dễ tiêu hóa.

Nước dùng là phần quan trọng của phở. Calci từ xương, tủy; chất nhờn từ gân sụn tan ra là những hoạt chất cực tốt trị bệnh khớp ở tuổi già và giúp phát triển cơ thể ở tuổi trẻ. Trong nước dùng còn có hương vị được hòa tan từ các nguyên liệu khô như thảo quả, hạt mùi thơm, quế thanh, hồ tiêu, gừng, hành ta, nước mắm, muối ăn... là nguồn cung cấp khoáng chất (sắt, kẽm) và vitamin (Vitamin B2, Vitamin B3, vitamin B5) giúp nâng cao chất lượng máu và góp phần bảo vệ thành mạch máu.

Thịt bò có nhiều axit amonia, Creatinin, carnitine và khoáng chất kali hỗ trợ cơ bắp phát triển săn chắc. Nó chứa khoảng 50% lượng chất béo thuộc dạng chưa bão hòa, chất cytocilin và vitamin B12 cùng các loại rau, củ, quả tươi có tác dụng điều hòa Cholesterol trong máu và các tế bào của cơ thể con người.

Bánh phở tươi cung cấp rất nhiều dinh dưỡng cho mỗi thực khách (3 mg đạm, 0,5 mg B1, 1,2 mg B5/bát).

Chế biến

Nấu nước dùng
Trong món phở, công đoạn chế biến nước dùng (hay còn gọi là nước lèo) là công đoạn quan trọng nhất.

Nước dùng của phở truyền thống là phải được ninh từ xương ống của bò cùng với một số gia vị. Xương phải được rửa sạch, cạo sạch hết thịt bám vào xương cho vào nồi đun với nước lạnh. Nước luộc xương lần đầu phải đổ đi để nước dùng khỏi bị nhiễm mùi hôi của xương bò, nước luộc lần sau mới dùng làm nước lèo. Gừng và củ hành đã nướng đồng thời cũng được cho vào. Lửa đun được bật lớn để nước sôi lên, khi nước đã sôi thì phải giảm bớt lửa và bắt đầu vớt bọt. Khi đã vớt hết bọt, cho thêm một ít nước lạnh và lại đợi nước tiếp tục sôi tiếp để vớt bọt... Cứ làm như vậy liên tục cho đến khi nước trong và không còn cặn trong bọt nữa. Sau đó, cho một ít gia vị vào và điều chỉnh độ lửa sao cho nồi nước chỉ sôi lăn tăn để giữ cho nước khỏi bị đục và chất ngọt từ xương có đủ thời gian để tan vào nước lèo. Hương vị thơm ngon của nước dùng chủ yếu do các loại gia vị quyết định.

Tuy nhiên, công thức của từng loại nước dùng cụ thể cho từng hiệu phở được giữ khá bí mật. Mặc dù vậy, có thể nhận thấy các loại gia vị này bao gồm thảo quả, gừng, hoa hồi, đinh hương, hạt ngò gai, quế thanh, hành khô, tôm nõn, và theo truyền thống, không thể thiếu một cái đuôi bò.

Nguyên thủy, để tăng vị ngọt rất giàu amino acid của nước phở, theo truyền thống, khi chưa có bột ngọt (mì chính), người xưa dùng tôm he. Cách nấu nước dùng ngày nay đã có những sự khác biệt tùy địa phương, như miền Bắc thường dùng nhiều mì chính (nhất là trong thời bao cấp, có cả phở "không người lái" - không thịt), còn miền Nam nhiều nơi nấu nước dùng bằng xương gà và thêm khô mực.

Trình bày
Đầu tiên, cho bánh phở đã nhúng qua nước sôi, để ráo rồi cho vào tô vừa ăn. Sau đó, dùng đũa xới đều bánh phở cho bánh không dính vào nhau. Tiếp theo, cho thịt bò xắt từng lát hoặc tùy theo sở thích của người ăn mà xếp vào tái, nạm, vè, gầu.... làm sao để thật khéo léo để cho mỗi đũa gắp bánh phở của thực khách đều kèm theo thịt. Ngoài màu trắng của bánh phở, màu nâu của thịt bò hay màu vàng trong gầu, hành lá, hành tây và ngò cũng góp phần tô điểm cho tô phở thêm phần đẹp mắt và ngon miệng. Đối với bước chan nước phở vào tô mới lắm công phu vì nước ngon nhưng phải được chan vào đều trên mặt tô phở, xung quanh miếng thịt khi đó thịt vẫn chín nóng đều mà vẫn giữ màu xanh của hành lá, hành củ và ngò trên tô phở.

Biến tấu

Ngày nay, phở đã có những phương pháp chế biến và hương vị khác nhau. Tại Việt Nam, có những tên gọi để phân biệt chúng là: Phở Bắc (ở miền Bắc), phở Huế (ở miền Trung) và phở Sài Gòn (ở miền Nam). Thông thường thì phở miền Bắc đặc trưng bởi vị mặn còn miền Nam thì ngọt và nhiều rau. Bánh phở ở miền Nam nhỏ hơn ở miền Bắc.

Trước đây, chỉ có phở bò chín với đầy đủ "chín-bắp-nạm-gầu", về sau, thực khách chấp nhận cả phở tái, phở gà. Đi xa hơn, có nhà hàng thử nghiệm với cả thịt vịt, ngan nhưng không mấy thành công. Ngoài ra còn một số món ẩm thực từ nguyên liệu bánh phở truyền thống như phở cuốn, loại phở xuất hiện vào thập niên 1970 là phở xào, của thập niên 1980 là phở rán...

Ngoài những kiểu chế biến truyền thống là phở chan nước dùng, ngày nay người ta còn tạo ra nhiều loại phở khác như phở cuốn, phở áp chảo, phở xào, phở bò viên sa tế... và phở trong công nghiệp chế biển thực phẩm như phở ăn liền, phở chay, phở công nghiệp...

Tại Hà Nội thì ăn phở với quẩy trong khi người Sài Gòn chỉ ăn quẩy với cháo. Người Gia Lai có món phở khô hay còn gọi là "phở hai tô" với sợi phở nhỏ và dai như sợi hủ tiếu Mỹ Tho và chén nước dùng để riêng.

Và một số người kinh doanh ăn uống hiện nay lạm dụng tên gọi "phở" để gọi một số món ăn hoàn toàn không phải là phở do nguyên liệu và cách chế biến khác, gia vị khác và hình thức cũng khác.

Cá biệt có quán bán tô phở với thịt bò Kobe và giá đến 850 nghìn đồng ở Hà Nội , phở thố đá với thịt bò 7 loại, bò Kobe và nấm truffle đen giá 100 USD ở Thành phố Hồ Chí Minh hoặc tô phở AnQi tại nhà hàng Tiato ở California với thịt bò Kobe loại A 5 Wagyu đắt nhất, tôm hùm xanh cực hiếm, nấm truffle alba trắng loại tốt, nước dùng nấu bằng gan ngỗng béo và giá khởi điểm 5.000 đô la để từ thiện một bệnh viện trẻ em.

Phở bát đá (phở thố đá)

Một biến thể mới xuất hiện gần đây là dạng phở bát đá. Có nguồn gốc từ phở truyền thống nhưng nhằm giữ được hương vị thơm ngon, độ nóng đến miếng cuối cùng của phở, các quán phở đã sử dụng những chiếc bát đá dày (thường có đai kim loại để tránh nứt vỡ) để đựng nước lèo phở, đun sôi sùng sục khi mang ra cho thực khách. Nguyên liệu chế biến phở bát đá được để riêng và còn sống. Khi ăn, thực khách sẽ "hóa thân" thành đầu bếp, tự tay thả những nguyên liệu mình muốn vào bát nước lèo nóng hổi. Khẩu vị và độ chín của thịt, rau, các nguyên liệu sẽ do chính người thưởng thức quyết định.

Phở ăn liền
Tiếp thu công nghệ từ món mì ăn liền, phở ăn liền ra đời. Đi đầu trong sản xuất phở ăn liền là Acecook Việt Nam. Năm 2006, Acecook Việt Nam sản xuất được sợi phở ăn liền từ bột gạo. Đến nay, phở ăn liền đã xuất khẩu đi 42 nước trên thế giới và chiếm tỉ trọng 10% hàng xuất khẩu của Acecook Việt Nam. Mỗi năm doanh nghiệp này sử dụng 20.000 tấn gạo để sản xuất các sản phẩm chế biến từ gạo, doanh thu từ các mặt hàng này năm 2017 chiếm 18% tổng doanh số, đạt 1.500 tỉ đồng.

Phở tại một số địa phương trong nước

Phở Hà Nội

Ở Hà Nội, phở là một món ăn đặc biệt. Phở được dùng riêng như là một món ăn sáng, trưa hoặc tối. Nước dùng của phở được làm từ nước ninh của xương bò: xương cục, xương ống và xương vè. Thịt dùng cho món phở có thể là bò, hoặc gà. Bánh phở phải mỏng và dai mềm, gia vị của phở là hành lá, hạt tiêu, giấm ớt, lát chanh thái.

Từ thời Pháp thuộc, phở Hà Nội xuất hiện đầu tiên dưới hình thức "phở gánh". Đó là những người bán phở dạo. Trên đôi quang gánh của họ, một bên là thùng hàng tự chế có đủ nguyên liệu để chế biến món phở và bát, đĩa, đũa, thìa; bên kia là nồi nước dùng đặt trên một bếp than. Trước năm 1980, những gánh phở như vậy đã đi khắp các hàng cùng ngõ hẻm của Hà Nội với những tiếng rao quen thuộc của văn hóa ẩm thực về đêm của Hà Thành. Ngày nay, khi xã hội phát triển, quán ăn nhiều lên thì "phở gánh" ngày càng ít xuất hiện. Trong số đó có Phở bưng Hàng Trống là vẫn còn nổi tiếng.

Từ giữa những năm 1960 đến trước những năm 1990 của thế kỷ 20, vì nhiều lý do nhất là khâu quản lý hành chính bao cấp về lương thực, thực phẩm, tại Hà Nội và nhiều tỉnh miền Bắc xuất hiện "phở không người lái" (loại phở chỉ chan nước dùng, không có thịt) trong các cửa hàng mậu dịch quốc doanh. Chất lượng phở quốc doanh ở các cửa hàng này hoàn toàn tùy thuộc vào tay nghề hạn chế của các nhân viên không chuyên nhưng có rất nhiều sáng kiến. Họ biến tấu các loại gia vị, cách nấu nước dùng theo những gì họ có, họ kiếm được trong hoàn cảnh thời chiến thiếu thốn đủ thứ. Một "sáng kiến" của thời kỳ này là phở "không người lái" ăn với bánh mì hoặc cơm nguội.

Cũng từ thời bao cấp, ở Hà Nội, người ta thường có thói quen cho thêm nhiều mì chính vào nước dùng. Phở Hà Nội cũng được ăn kèm với những miếng quẩy nhỏ, nhưng đã mất đi trong thập kỷ 60 tới giữa thập kỷ 80 khi giai đoạn khó khăn. Cùng với thời đổi mới từ thập niên 90, phở đã phong phú hơn và quẩy đã trở lại trong bát phở Hà Nội.

Hàng phở đầu tiên của người Việt ở Hà Nội từ hàng gánh chuyển sang bán trong cửa hàng được cho là Phở Cát Tường (phố Cầu Gỗ) từ đầu thế kỉ XX. Ở Hà Nội ngày nay có nhiều cửa hàng phở nổi tiếng đã lưu truyền qua hai đến ba thế hệ. Các thương hiệu phở gia truyền nổi tiếng được nhiều người biết đến có thể kể như: Phở Bát Đàn, Phở mặn Gầm Cầu, Phở Sướng, Phở Vui, Phở Nhớ, phở Thìn Bờ Hồ, phở Thìn Lò Đúc. Nhiều hàng phở treo biển "Phở gia truyền Nam Định", đặc biệt với những người thuộc dòng họ Cồ cũng góp phần không nhỏ vào danh sách các hàng phở nổi tiếng ở Hà Nội như Phở Cụ Chiêu - Hàng Đồng, Phở Cồ Thưởng - Thái Thịnh, Phở Cồ Cử - Thụy Khuê. Quán phở Nam Định ở Hà Nội thường tương đối rộng rãi, bán đủ các biến thể phở bò (phở nước, phở xào, phở trộn, phở tái lăn), lại thêm cơm rang, mì xào.

Phở bò Nam Định
Phở bò Nam Định là một món ăn phổ biến của Nam Định, phở Nam Định cũng có những đặc điểm chung như phở của các vùng khác là gồm bánh phở, nước phở, thịt bò hoặc thịt gà, và một số gia vị kèm theo, nhưng lại mang cái khác toàn diện mà khó có thể nhầm lẫn được. Bánh phở Nam Định là loại đặc biệt có sợi nhỏ ngon và mềm, khác với sợi bánh của vùng khác. Thịt bò được thái mỏng đập dập, nhúng và vớt trong khoảng thời gian phù hợp nên ăn mềm mà vẫn giữ được độ tươi ngon và dinh dưỡng của thịt... Và nếu nói đến nước thì thường mang tính "gia truyền". Những người thợ làm phở thường giấu kín bí quyết pha chế nước phở của mình và chỉ truyền cho thế hệ sau trong gia đình mà thôi.

Phở gia truyền ở Nam Định chủ yếu có nguồn gốc từ Hoa kiều ở làng Giao Cù  và từ họ Cồ ở làng Vân Cù, xã Đồng Sơn, (huyện Nam Trực). Sau đó được truyền ra các làng bên cạnh nhưng đã được biến chế, không còn mang nét nguyên vẹn như xưa và thêm một số phụ gia . Vào thập niên 50, người Nam Định đã mang món phở ra Hà Nội và bán theo xe đẩy . Từ giữa những năm 60 đến trước những năm 90 của thế kỷ 20, vì nhiều lý do nhất là khâu quản lý hành chính bao cấp về lương thực, thực phẩm, phở Nam Định vắng bóng ở những địa phương khác, nhưng từ năm 90 trở lại đây, Phở Nam Định phục hồi trở lại và ngày càng phát triển mạnh . Hiện nay dân làng thuộc làng Vân Cù, Giao Cù và các làng lân cận đi khắp nơi từ Bắc vào Nam mở các quán phở đế kiếm kế sinh nhai và gìn giữ một món ăn ngon người Việt.

Phở Sài Gòn (phở Nam)
Phở bắt nguồn từ Bắc Bộ, xâm nhập vào Trung Bộ giữa thập niên 1950, sau sự thất bại của Pháp ở Đông Dương và Việt Nam bị chia thành 2 miền. Người Việt Nam ở phía Bắc di cư vào miền Nam năm 1954 mang theo món phở và phở đã bắt đầu có những sự khác biệt. Tại miền Nam, nhất là tại Sài Gòn, thịt bò trong phở thường được bán theo 5 kiểu: chín, tái, nạm, gầu, gân, ngoài ra còn một chén nước béo (nước mỡ của xương bò) để riêng nếu khách muốn. Nước lèo (nước dùng) thường không được bỏ bột ngọt (mì chính) như ở Hà Nội và có màu hơi đục, không trong như phở Bắc, đôi khi ngọt hơn, béo hơn và nấu bằng xương gà, thêm con khô mực hoặc củ hành nướng và gừng nướng.Phở Nam thường phải đi kèm với:

 Các gia vị tương đen, tương ớt, chanh, ớt sừng xắt miếng, sa tế, tiêu, đôi khi có ớt xay,

 Một rổ hoặc dĩa rau sống gồm ngò gai, húng quế, sau này còn thêm rau om,

 Một dĩa rau trụng riêng gồm giá (đôi khi ăn sống), và đầu hành.
Các tiệm phở còn bán thêm chén hột gà (trứng chần) và tiết canh.

Có khá nhiều quán phở nổi danh ở Sài Gòn trước năm 1975: phở Công Lý, phở Tàu Bay (ông chủ tên thật là Phạm Đăng Nhàn), phở Tàu Thủy, phở Dậu (đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa quận 3), phở Phú Gia (đường Lý Chính Thắng quận 3 chuyên phở hương vị bắc), phố phở Pasteur (đường chuyên bán phở bò), phố phở Hiền Vương (chuyên bán phở gà); phở Cao Vân (đường Mạc Đĩnh Chi, quận 1 của ông Trần Văn Phồn). Hầu hết các quán phở này nay vẫn còn, truyền đến đời cháu nhưng "không còn cái hương mãnh liệt" và "không còn xuân sắc như thuở trước 75". Ngoài ra, phở Bình (quận 3) từng là sở chỉ huy của đơn vị F100 thuộc biệt động Sài Gòn, nơi bắt đầu chiến dịch Tết Mậu Thân (1968). Năm 1988, nơi này được công nhận là di tích lịch sử cấp quốc gia.

Phở Hà Giang
Phở Tráng Kìm Hà Giang là một trong những đặc sản của vùng. Món ăn nổi tiếng không chỉ vì ngon, hấp dẫn mà còn rất "lạ" trong cách chế biến.

Cụ thể, phở Tráng Kìm – đặc sản của xã Quyết Tiến, huyện Quản Bạ là một món điểm tâm sáng quen thuộc của những người đi chợ phiên, du khách đến Hà Giang, đặc biệt là dân lái xe đường dài.

Thoạt nhìn, phở Tráng Kìm Hà Giang cũng khá giống phở Hà Nội hay phở Nam Định. Tuy nhiên, điểm khác biệt tạo nên sự độc đáo của món ăn là ở cách chế biến tinh tế, khéo léo, nguyên liệu được lựa chọn kỹ càng.

Sợi phở Tráng Kìm Hà Giang được làm rất thủ công. Bột gạo được xay bằng tay, sau đó đem tráng và "phơi" ngay trên bếp. Khi bánh phở khô, chính những đôi tay ấy lại cắt ra sợi phở to bản, dai và dày. Nước dùng không chỉ có vị ngọt từ xương mà còn dậy mùi gừng, quế, hồi, thảo quả và nhiều gia vị khác của người dân tộc. Ăn kèm phở là thịt gà đồi chắc nịch, thơm ngon được luộc và thái sẵn. Đặc biệt, người dân nơi đây dùng nghệ khi luộc gà để thịt có màu vàng tươi bắt mắt. Hơn nữa, những bát phở Tráng Kìm sẽ luôn đầy ụ, nhiều thịt, nhiều bánh, nóng hổi và rất vừa miệng.

Phở Gia Lai
Phở khô 2 tô Gia Lai một trong những đặc sản của vùng Tây Nguyên. Món ăn nổi tiếng Gia Lai, Buôn Mê Thuột rất được người Tây Nguyên ưa chuộng, điểm lạ của món ăn đó là nước phở và bò viên hoặc bò để riêng, và sợi phở để riêng, khi ăn có thể trộn với tương ớt và nước tương để ăn kèm. Sau khi trộn đều với nhau thì nhìn màu sợi phở trở lên rất bắt mắt và dậy mùi.

Khi nhìn thì sợi phở sẽ giống với sợi hủ tiếu, nhưng với hương vị nước nấu phở và bò viên, đậm đà chắc chắn sẽ đem lại cho thực khách ấn tượng không phai khi đến với vùng đất Tây Nguyên.

Phở tại hải ngoại

Những người Việt Nam vượt biên sau Chiến tranh Việt Nam và định cư ở các nước phương Tây đã làm cho phở được biết đến ở nhiều nơi trên thế giới. Đã có nhiều nhà hàng phở ở Hoa Kỳ, Pháp, Úc và Canada. Những người Việt Nam đi du học, xuất khẩu lao động ở các nước thuộc Khối xã hội chủ nghĩa, rồi định cư cũng mang phở đến khu vực Đông Âu như các nước Nga, Ba Lan và Cộng hòa Séc.

Phở đã dần lan tỏa sang cộng đồng người Hoa Kỳ. Phần lớn quán phở Việt ở Mỹ dùng bánh phở khô chứ không dùng bánh phở tươi như ở Việt Nam vì lý do dễ bảo quản. Phở rất phổ biến ở California đặc biệt ở vùng Little Saigon, được nhiều người, nhiều giới biết đến. Tại đây có quán cũ đã mở hơn 40 năm, có quán mới vài ba năm. Quán có những tên bằng số như phở 54, phở 45, phở 86. Quán mang những cái tên lạ như phở Lú, phở Tàu Bay, hoặc những tên rất Việt Nam như phở Nguyễn Huệ, phở Quang Trung. Còn nhiều tiệm khác tuy không có chữ "phở" ở bảng hiệu nhưng không hề thiếu món ăn đặc thù Việt Nam này.

Không chỉ có người Việt nấu phở mà cả người Hoa Kỳ cũng mở quán phở. Năm 1990, một đầu bếp người Hoa Kỳ có tên Didi Emmons đã tự mở quán phở đầu tiên ở thành phố Cambridge, Massachusetts, và rồi nhanh chóng lan tỏa ra nhiều bang nước Hoa Kỳ. Riêng tại Hoa Kỳ, thống kê không chính thức năm 2005 cho biết doanh thu các cửa hàng phở Việt Nam trên toàn Hoa Kỳ lên tới khoảng 500 triệu USD một năm.

Tháng 5 năm 2009, ông Nguyễn Trọng Thìn - chủ quán phở thìn Lò Đúc (Hà Nội), nhận được thư mời của một giám đốc người Hàn Quốc cho biết muốn mở phở Việt tại Seoul. Sau khi tiếp nhận kỹ thuật nấu phở của ông Thìn, phía Hàn Quốc đã đề nghị ông hợp tác mở quán phở tại Seoul, nhưng vì việc kinh doanh ở nhà nên ông đã từ chối và tặng lại công thức nấu để họ tự hoạt động và họ đã mở hai tiệm Pho Tang (Phở Tặng - với hàm ý phở nấu từ công thức do người Việt Nam tặng). Năm 2019, Phở Thìn Lò Đúc đã xuất hiện ở nước ngoài tại Tokyo, Nhật Bản và Melbourne, Úc.

Phở 24 là thương hiệu Việt Nam đầu tiên tiến hành nhượng quyền kinh doanh cửa hàng phở và đã xây dựng được hệ thống khoảng hơn 20 cửa hàng phở ở ngoài Việt Nam, tập trung chủ yếu ở khu vực Châu Á – Thái Bình Dương (từ năm 2003 - 2011). Từ cửa hàng nhượng quyền đầu tiên ở Jakarta năm 2005, Phở 24 đã có mặt tại rất nhiều thành phố lớn trên thế giới như Seoul, Hồng Kông, London, Melbourne...

Công nghệ chế biến phở
Năm 2006, PGS.TS Trần Doãn Sơn (Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh) đã sáng chế thành công máy làm bánh phở tươi kiểu one touch - một nút nhấn xuất sang Hoa Kỳ, đầu này cho bột vào, đầu kia ra bánh phở tươi chỉ trong năm phút. Tháng 1 năm 2007, công ty Imperial (Hoa Kỳ) ký nhập khẩu bảy máy với giá 6.500 USD/máy.

Từ năm 2012 trở lại đây, hệ thống nồi ninh nước phở đã được hiện đại hóa bằng công nghệ cao với sự hỗ trợ của ngành điện tử - tin học. Hệ thống nồi inox liên hoàn được áp dụng cho ra đời các kiểu nồi hầm ninh bán tự động hoặc hoàn toàn tự động. Loại cao cấp hoàn toàn tự động còn có chương trình mô phỏng chế độ ninh xương truyền thống tự điều tiết nhiệt lượng, thời gian ninh cho chất lượng nước dùng rất cao. Hệ thống còn có van xả giúp rửa, vệ sinh nồi sạch sẽ.

Trong văn hóa đại chúng

Văn hóa ăn phở
Những quán phở Việt Nam vẫn giữ những thói quen là ít khi mang thực đơn cho khách hàng mà khách sẽ phải tự chọn loại phở gì (ví dụ: phở bò, phở gà...). Phở được đựng trong tô. Thông thường thì những bàn ăn được đánh số để phục vụ, trên đó có sẵn đũa, thìa và những gia vị kèm theo phở như: tương, chanh, nước mắm, ớt...

Nhà thiết kế Yanko Design đã thiết kế một tô đựng phở đặc biệt và tiện lợi, có ngăn riêng cho phụ gia kèm theo.

Văn học, nghệ thuật
Có thể kể đến như:
 Nhà thơ Tú Mỡ với bài thơ Phở đức tụng

 Nhà văn Thạch Lam viết trong cuốn Hà Nội năm sáu phố phường:

 Bức tranh Gánh phở rong ở Hà Nội vẽ người bán phở gánh ở phố cổ Hà Nội của họa sĩ Pháp Maurice Salge vẽ năm 1913.
 Phở còn xuất hiện trong câu đối trong truyện dân gian. Trước lời tán tỉnh của các thực khách nam, bà chủ tiệm phở - một thiếu phụ mất chồng đáp: Nạc mỡ nữa làm gì, em nghĩ chín rồi, đừng nói với em câu tái giá. Vế xuất này vừa có năm từ liên quan đến phở (nạc, mỡ, chín, tái, giá), vừa nhắn nhủ: Bản thân suy nghĩ kỹ rồi, đừng đề nghị lấy chồng lần nữa.  Trong số tám vế đối được Lãng Nhân ghi nhận, có vế đối của một ông thầy bói: Càn khôn đâu cũng mặc, lão xin gieo lại, dẫu bề nào lão chẳng can chi. Vế đối này vừa có năm từ liên quan đến bói toán (càn, khôn, gieo, can, chi) vừa hé lộ mưu đồ dẫu có chuyện gì ta chẳng liên quan.

Ngày của phở
Năm 2016, người Nhật đã chọn ngày 4 tháng 4 hàng năm là Ngày phở Việt Nam tại Nhật Bản. Ngày 4 tháng 4 được chọn vì số 4 (four) trong tiếng Anh và từ "phở" đều phiên âm bằng tiếng Nhật là フォー (fō) để giúp mọi người dễ nhớ.

Tại Việt Nam, ngày 12 tháng 12 năm 2017, báo Tuổi Trẻ phối hợp với Công ty Acecook Việt Nam tổ chức Ngày của phở lần đầu tiên. Đây sẽ là một hoạt động truyền thống hằng năm. Kể từ năm 2018, "Ngày của phở "sẽ được tổ chức thành một hoạt động du lịch, văn hóa cộng đồng.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Pho (food) trên Encyclopædia Britannica
 Phở Hà Nội T.H 08 Tháng Tư 2013 lưu trữ 19/9/2016
 'Săn' những thương hiệu phở nhất nhì Hà Nội  báo Đất Việt 09/03/2012 08:39
 Việt Nam có bao nhiêu loại Phở ? Chuyên Gia Phở 26/10/2019 08:39
 Phở Việt trên đất Mỹ. Hà Nguyên, Thanh Niên Online 02/03/2005 21:03
 Phở Việt Nam ở Mỹ lên ngôi SGGP. VnExpress 9/12/2001 | 10:59 GMT+7
 Phát hiện mới về phở (Bài 2): "Giải phẫu" một bát phở bò TS Vũ Thế Long báo Thể thao & Văn hóa 18/09/2009 14:15
 Trăm năm phở Việt T.Q. DŨNG VnEconomy 09:33 - Chủ Nhật, 25/1/2009

Ẩm thực đường phố
Phát minh của Việt Nam
Món bò
Ẩm thực đường phố Việt Nam
Món ăn quốc gia


title: Nephrotoma rossica

text:
Nephrotoma rossica là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Nephrotoma


title: Casarile

text:
Casarile là một đô thị ở tỉnh Milano, vùng Lombardia của Italia, khoảng15 km về phía tây nam củaMilano. Đến thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 3.637 người và diện tích 7.3 km².

Casarile giáp các đô thị: Lacchiarella, Vernate, Binasco, Rognano, Giussago.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị Thành phố đô thị Milano
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: Danh sách tiểu hành tinh: 17001–18000

text:
! colspan="5" style="background-color:silver;text-align:center;" id="001"| 17001–17100 [ sửa]

! colspan="5" style="background-color:silver;text-align:center;" id="101"| 17101–17200 [ sửa]

! colspan="5" style="background-color:silver;text-align:center;" id="201"| 17201–17300 [ sửa]

! colspan="5" style="background-color:silver;text-align:center;" id="301"| 17301–17400 [ sửa]

! colspan="5" style="background-color:silver;text-align:center;" id="401"| 17401–17500 [ sửa]

! colspan="5" style="background-color:silver;text-align:center;" id="501"| 17501–17600 [ sửa]

! colspan="5" style="background-color:silver;text-align:center;" id="601"| 17601–17700 [ sửa]

! colspan="5" style="background-color:silver;text-align:center;" id="701"| 17701–17800 [ sửa]

! colspan="5" style="background-color:silver;text-align:center;" id="801"| 17801–17900 [ sửa]

! colspan="5" style="background-color:silver;text-align:center;" id="901"| 17901–18000 [ sửa]

Tham khảo

Danh sách các tiểu hành tinh (017001-018000)


title: Tiruchendur

text:
Tiruchendur là một thị xã panchayat của quận Toothukudi thuộc bang Tamil Nadu, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Tiruchendur có dân số 29.330 người. Phái nam chiếm 50% tổng số dân và phái nữ chiếm 50%. Tiruchendur có tỷ lệ 79% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 82%, và tỷ lệ cho phái nữ là 76%. Tại Tiruchendur, 12% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Tamil Nadu


title: Tylotiella mediocris

text:
Tylotiella mediocris là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Drilliidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Tylotiella


title: Hypomecis punctinalis

text:
Hypomecis punctinalis là một loài bướm đêm thuộc họ Geometridae. Loài này được tìm thấy ở châu Âu.

Sải cánh dài 46–55 mm. Chiều dài cánh trước là 22–26 mm. Con trưởng thành bay làm một đợt from the end of tháng 4 đến tháng 7.

Ấu trùng ăn nhiều loài cây khác nhau bao gồm sồi và bạch dương.

Ghi chúNotes
Mùa bay đề cập đến Bỉ và Hà Lan. Mùa bay này ở khu vực phân bố khác có thể khác.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
Vlindernet
waarneming.nl
Lepidoptera of Belgium
Pale Oak Beauty on UKmoths

Động vật được mô tả năm 1763
Hypomecis
Côn trùng châu Âu


title: Sphecodes rufithorax

text:
Sphecodes rufithorax là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Morawitz mô tả khoa học năm 1876.

Chú thích

Tham khảo

Sphecodes
Động vật được mô tả năm 1876


title: Blosyris

text:
Blosyris là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: Castin

text:
Castin  là một xã thuộc tỉnh Gers trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này có độ cao trung bình 235 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Gers


title: Molophilus luteipennis

text:
Molophilus luteipennis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Molophilus
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Chất ức chế chết rụng tế bào

text:
Chất ức chế chết rụng tế bào (Inhibitors of Apoptosis - IAP) là một họ protein với các thành viên có cấu trúc và chức năng tương tự nhau, có vai trò là các chất ức chế nội bào đối với quá trình chết rụng tế bào. Một đặc tính chung của các chất này là sự hiện diện của vực protein ức chế chết rụng tế bào hay Chuỗi lặp lại IAP của Baculovirus (Baculovirus IAP Repeat - BIR) - các vực này giúp IAP bám vào và bất hoạt các caspase - enzyme chủ chốt trong quá trình chết rụng tế bào. Nhờ đó các caspase bị hoạt hóa một cách tự phát bị IAP bất hoạt nhanh chóng và điều này ngăn không cho quá trình chết rụng diễn ra một cách vô kiểm soát. Một số IAP còn là enzyme giúp "đánh dấu" các caspase với các phân tử ubiquiine, nhờ đó các thể phân giải protein (proteasome) nhận diện và phân giải chúng.

Họ protein này được nhận diện lần đầu tiên trong một loại virút gây bệnh cho côn trùng (baculovirus), các protein ức chế chết rụng tế bào trong đó mang tên Cp-IAP và Op-IAP. Các IAP này bám vào caspase và bất hoạt chúng, điều này ngăn cản tế bào kích hoạt quá trình chết rụng như là một phản ứng tự vệ nhằm ngăn chặn virút tái tổ hợp và lây lan sang các tế bào khác. Sau đó, 5 protein thuộc họ này đã được nhận diện ở người: XIAP, c-IAPl, C-IAP2, NAIP, và survivin.

IAP tiêu biểu nhất đó là XIAP, protein này bám và bất hoạt các enzyme gây chết rụng caspase-9, caspase-3 và caspase 7. cIAP1 và cIAP2 cũng bám các caspase, tuy nhiên cơ chế ức chế chết rụng của các protein thuộc họ này ở cấp độ phân tử chưa được làm sáng tỏ hoàn toàn.

Hoạt tính của XIAP bị ức chế khi nó bám vào DIABLO (Smac) và HTRA2 (Omi) vốn được phóng thích từ ti thể sau khi tế bào tiếp nhận các kích ứng chết rụng.

Hoạt tính của các chất ức chế chết rụng IAP có thể bị vô hiệu hóa bởi các protein ức chế IAP. Những protein này bám vào các vực ức chế BIR và vì vậy ngăn chặn IAP bám vào caspase. Các thí nghiệm ở ruồi cho thấy trạng thái cân bằng của IAP với các protein ức chế chúng có vai trò then chốt trong quá trình chết rụng tế bào và được điều tiết một cách chặt chẽ. Tuy nhiên ở động vật có vú vai trò của protein ức chế IAP mờ nhạt hơn: bất hoạt các gien mã hóa protein DIABLO và HTRA2 không ảnh hưởng gì đến quá trình chết rụng ở tế bào chuột. Các nghiên cứu cho thấy ở ruồi IAP và các chất ức chế chúng đóng vai trò chủ đạo, còn ở động vật có vú vai trò này nhường lại cho các thành viên của họ protein Bcl-2.

Chú thích

Tham khảo

Xem thêm
 Vực protein ức chế chết rụng tế bào
 XIAP
 cIAP1
 cIAP2
 survivin
 Họ protein Bcl-2

Liên kết ngoài
 The MEROPS online database for peptidases and their inhibitors: I32.002

Cell biology
Sinh học tế bào


title: Anacamptis morio

text:
Anacamptis morio (lan cánh xanh) là một loài thực vật có hoa trong họ Lan.

Đây là loài bản địa của tây Á-Âu, phân bố từ châu Âu đến Iran. Ở quần đảo Anh, nó được tìm thấy ở trung-nam England, Wales và Ireland.

Loài này cho hoa từ cuối tháng 4 đến tháng 6 ở quần đảo Anh, và đầu tháng 2 ở các quốc gia khác như Pháp.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

morio
Thực vật Algérie
Thực vật Gruzia
Thực vật Hy Lạp
Thực vật Syria
Thực vật Thổ Nhĩ Kỳ
Thực vật Bắc Phi
Thực vật vườn châu Âu
Thực vật được mô tả năm 1753
Thực vật Sardegna
Thực vật Bulgaria
Thực vật Corse
Thực vật Maroc
Thực vật Sicilia
Thực vật Tunisia
Thực vật vườn Châu Phi
Lan Châu Âu
Nhóm loài do Carl Linnaeus đặt tên


title: Glossodice

text:
Glossodice là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Các loài
 Glossodice polygramma Duponchel, [1842]

Tham khảo

 Glossodice at funet.fi
 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Acontiinae


title: Helicopsyche ochthephila

text:
Helicopsyche ochthephila là một loài Trichoptera trong họ Helicopsychidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Helicopsyche


title: Alcolea de las Peñas

text:
Alcolea de las Peñas là một đô thị trong tỉnh Guadalajara, Castile-La Mancha, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 24 người.

Tham khảo

Đô thị ở Guadalajara


title: (52892) 1998 SR62

text:
{{DISPLAYTITLE:(52892) 1998 SR62}}

(52892) 1998 SR62 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 20 tháng 9 năm 1998.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 52001–53000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1998
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Saint-Pierre-de-Trivisy

text:
Saint-Pierre-de-Trivisy là một xã thuộc tỉnh Tarn trong vùng Occitanie ở phía nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 618 mét trên mực nước biển.

Sông Gijou tạo thành phần lớn ranh giới đông nam thị trấn.

Tham khảo
INSEE

Xã của Tarn


title: Albericus laurini

text:
Albericus laurini là một loài ếch trong họ Nhái bầu. Chúng là loài đặc hữu của Tây Papua, Indonesia.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.

Nguồn
 Richards, S. & Günther, R. 2004. Albericus laurini. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Albericus
Động vật lưỡng cư Tây New Guinea


title: Lacon candezei

text:
Lacon candezei là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Desbrochers des Loges miêu tả khoa học năm 1875.

Chú thích

Tham khảo

Lacon


title: Doryida fraterna

text:
Doryida fraterna là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Laboissiere miêu tả khoa học năm 1931.

Chú thích

Tham khảo

Doryida


title: Agdistis pustulalis

text:
Agdistis pustulalis là một loài bướm đêm thuộc họ Pterophoridae. Nó được tìm thấy ở Nam Phi, Lesotho, Namibia, Mozambique, Zimbabwe, Zambia và Malawi.

Chú thích

Tham khảo

Agdistis


title: Chrysolina dogueti

text:
Chrysolina dogueti là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Daccordi miêu tả khoa học năm 1982.

Chú thích

Tham khảo

Chrysolina


title: Villebramar

text:
Villebramar  là một xã thuộc tỉnh Lot-et-Garonne trong vùng Nouvelle-Aquitaine phía tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 120 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Lot-et-Garonne


title: Tương tác mạnh

text:
Trong vật lý hạt nhân và vật lý hạt, tương tác mạnh là cơ chế gây ra lực hạt nhân mạnh, và là một trong bốn tương tác cơ bản đã biết, với những tương tác khác là điện từ, tương tác yếu và lực hấp dẫn. Trong khoảng 10−15 m (1 femtometer), lực tương tác mạnh gấp xấp xỉ 137 lần lực điện từ, mạnh gấp một triệu lần lực tương tác yếu và mạnh gấp 1038 lần lực hấp dẫn. Lực hạt nhân mạnh giữ hầu hết các vật chất bình thường lại với nhau bởi vì nó trói các hạt quark thành các hạt hadron như proton và neutron. Ngoài ra, lực mạnh liên kết các neutron và proton này để tạo ra hạt nhân nguyên tử. Phần lớn khối lượng của một proton hoặc neutron thông thường là kết quả của năng lượng trường lực mạnh; các quark riêng lẻ chỉ cung cấp khoảng 1% khối lượng của một proton.

Tương tác mạnh có thể quan sát được ở hai phạm vi và là trung gian của hai hạt tải điện. Ở quy mô lớn hơn (khoảng 1 đến 3 fm), đó là lực (do các meson mang) liên kết các proton và neutron (nucleon) với nhau để tạo thành hạt nhân của nguyên tử. Ở quy mô nhỏ hơn (nhỏ hơn khoảng 0,8 fm, bán kính của một nucleon), đó là lực (do gluon mang theo) giữ các hạt quark lại với nhau để tạo thành proton, neutron và các hạt hadron khác. Trong bối cảnh sau, nó thường được gọi là lực màu. Lực mạnh vốn có một cường độ cao đến mức các hạt hadron bị ràng buộc bởi lực mạnh có thể tạo ra các hạt có khối lượng lớn mới. Do đó, nếu các hạt hadron bị tác động bởi các hạt năng lượng cao, chúng sẽ tạo ra các hạt hadron mới thay vì phát ra bức xạ chuyển động tự do (gluon). Tính chất này của lực mạnh được gọi là sự hạn chế màu sắc, và nó ngăn cản sự "phát xạ" tự do của lực mạnh: thay vào đó, trong thực tế, các phản lực của các hạt có khối lượng lớn được tạo ra.

Trong bối cảnh của hạt nhân nguyên tử, cùng một lực tương tác mạnh (liên kết các quark trong một nucleon) cũng liên kết các proton và neutron với nhau để tạo thành một hạt nhân. Với khả năng này nó được gọi là lực hạt nhân (hay lực mạnh dư). Vì vậy, chân không từ tương tác mạnh giữa proton và neutron cũng liên kết các hạt nhân với nhau. Do đó, tương tác mạnh còn lại tuân theo một hành vi phụ thuộc vào khoảng cách giữa các nucleon hoàn toàn khác với khi nó hoạt động để liên kết các quark trong nucleon. Ngoài ra, sự khác biệt tồn tại trong năng lượng liên kết của lực hạt nhân của phản ứng tổng hợp hạt nhân và sự phân hạch hạt nhân. Phản ứng tổng hợp hạt nhân chiếm hầu hết sản lượng năng lượng trên Mặt trời và các ngôi sao khác. Sự phân hạch hạt nhân cho phép phân rã các nguyên tố và đồng vị phóng xạ, mặc dù nó thường là trung gian của tương tác yếu. Về mặt nhân tạo, năng lượng liên kết với lực hạt nhân được giải phóng một phần trong năng lượng hạt nhân và vũ khí hạt nhân, cả trong vũ khí phân hạch dựa trên uranium hoặc plutonium và trong vũ khí nhiệt hạch như bom khinh khí.

Tương tác mạnh được thực hiện bởi sự trao đổi các hạt không khối lượng gọi là gluon hoạt động giữa các quark, phản quark và các gluon khác. Gluons được cho là tương tác với quark và các gluon khác bằng một loại điện tích gọi là điện tích màu. Điện tích màu tương tự như điện tích điện từ, nhưng nó có ba loại (± đỏ, ± xanh lục, ± xanh lam) chứ không phải một, dẫn đến một loại lực khác, với các quy tắc hoạt động khác nhau. Các quy tắc này được trình bày chi tiết trong lý thuyết sắc động lực học lượng tử (QCD), là lý thuyết về tương tác quark-gluon.

Lịch sử
Trước những năm 1970, các nhà vật lý không chắc chắn về cách thức hạt nhân nguyên tử liên kết với nhau. Người ta đã biết rằng hạt nhân được cấu tạo bởi các proton và neutron và các proton sở hữu điện tích dương, trong khi neutron trung hòa về điện. Theo sự hiểu biết của vật lý vào thời điểm đó, các điện tích dương sẽ đẩy nhau và các proton mang điện tích dương sẽ khiến hạt nhân tan rã. Tuy nhiên, điều này đã không bao giờ được quan sát thấy. Cần có lý thuyết vật lý mới để giải thích hiện tượng này.

Một lực hấp dẫn mạnh hơn đã được công nhận để giải thích cách hạt nhân nguyên tử bị liên kết bất chấp lực đẩy điện từ lẫn nhau của các proton. Lực giả thuyết này được gọi là lực mạnh, được cho là lực cơ bản tác dụng lên các proton và neutron tạo nên hạt nhân.

Sau đó người ta phát hiện ra rằng proton và neutron không phải là các hạt cơ bản, mà được tạo thành từ các hạt cấu thành gọi là quark. Lực hút mạnh giữa các nucleon là tác dụng phụ của một lực cơ bản hơn liên kết các quark lại với nhau thành proton và neutron. Lý thuyết sắc động lực học lượng tử giải thích rằng các quark mang cái gọi là điện tích màu, mặc dù nó không liên quan gì đến màu nhìn thấy được. Các hạt quark có điện tích không giống màu sắc hút nhau do tương tác mạnh và hạt làm trung gian điều này được gọi là gluon.

Hành vi của lực tương tác mạnh

Từ mạnh được sử dụng vì lực tương tác mạnh là lực "mạnh nhất" trong bốn lực cơ bản. Ở khoảng cách 1 femtômét (1 fm = 10 −15 mét) trở xuống, sức mạnh của nó bằng khoảng 137 lần của lực điện từ, vài triệu lần lực lượng yếu và khoảng 1038 lần so với lực hấp dẫn.

Lực tương tác mạnh được mô tả bằng sắc động lực học lượng tử (QCD), một phần của mô hình tiêu chuẩn của vật lý hạt. Về mặt toán học, QCD là một lý thuyết thước đo phi Abel dựa trên một nhóm đối xứng (thước đo) cục bộ được gọi là SU (3)

Hạt mang lực của tương tác mạnh là gluon, một boson không khối lượng. Không giống như photon trong điện từ là trung hòa, gluon mang điện tích màu. Các hạt quark và gluon là những hạt cơ bản duy nhất mang điện tích màu không biến mất, và do đó chúng chỉ tham gia vào các tương tác mạnh với nhau. Lực mạnh là biểu hiện của tương tác gluon với các hạt quark và gluon khác.

Tất cả các hạt quark và gluon trong QCD tương tác với nhau thông qua lực mạnh. Độ bền của tương tác được tham số hóa bằng hằng số ghép nối mạnh. Độ bền này được thay đổi bởi điện tích màu đo của hạt, một tính chất lý thuyết nhóm.

Lực mạnh tác dụng giữa các hạt quark. Không giống như tất cả các lực khác (điện từ, lực yếu và lực hấp dẫn), lực mạnh không giảm độ mạnh khi khoảng cách giữa các cặp hạt quark ngày càng tăng. Sau khi đạt được một khoảng cách giới hạn (khoảng kích thước của một hạt hadron), nó vẫn ở độ bền khoảng 10.000 newton (N), bất kể khoảng cách giữa các quark xa hơn bao nhiêu. Khi sự phân tách giữa các quark tăng lên, năng lượng được thêm vào cặp tạo ra các cặp quark phù hợp mới giữa hai hạt ban đầu; do đó không thể tạo ra các quark riêng biệt. Lời giải thích là khối lượng công việc được thực hiện chống lại lực với độ lớn 10.000 newton đủ để tạo ra các cặp hạt - phản hạt trong một khoảng cách rất ngắn của tương tác đó. Chính năng lượng được bổ sung vào hệ thống cần thiết để kéo hai hạt quark ra xa nhau sẽ tạo ra một cặp hạt quark mới sẽ ghép nối với những hạt ban đầu. Trong QCD, hiện tượng này được gọi là sự hạn chế màu sắc; kết quả là chỉ có các hạt hadron, không phải các hạt quark tự do riêng lẻ, có thể được quan sát thấy. Sự thất bại của tất cả các thí nghiệm tìm kiếm hạt quark tự do được coi là bằng chứng của hiện tượng này.

Các hạt quark và gluon cơ bản tham gia vào một vụ va chạm năng lượng cao không thể quan sát trực tiếp được. Sự tương tác tạo ra các phản lực của các hạt hadron mới được tạo ra có thể quan sát được. Những hạt hadron đó được tạo ra, như một biểu hiện của sự tương đương về khối lượng - năng lượng, khi đủ năng lượng được tích tụ vào một liên kết quark - quark, như khi một hạt quark trong một proton bị va chạm với một hạt rất nhanh của một hạt proton tác động trong một thí nghiệm máy gia tốc hạt. Tuy nhiên, các plasmas quark – gluon đã được quan sát thấy.

Lực mạnh dư
Không phải trường hợp mọi quark trong vũ trụ đều hút mọi quark khác theo cách thức độc lập về khoảng cách trên. Sự hạn chế màu ngụ ý rằng lực mạnh chỉ tác động mà không làm giảm khoảng cách giữa các cặp quark và rằng trong tập hợp các quark liên kết (hadron), điện tích màu thực của các quark về cơ bản bị hủy bỏ, dẫn đến giới hạn hoạt động của các lực lượng. Do đó, tập hợp các hạt quark (hadron) gần như không có điện tích màu, và lực mạnh do đó gần như không có giữa các hạt hadron đó. Tuy nhiên, việc hủy bỏ không hoàn toàn hoàn hảo và vẫn còn một lực lượng dư (mô tả bên dưới). Lực dư này giảm đi nhanh chóng theo khoảng cách, và do đó có phạm vi rất ngắn (hiệu quả là một vài femto). Nó biểu hiện như một lực giữa các hạt hadron "không màu", và đôi khi được gọi là lực hạt nhân mạnh hoặc đơn giản là lực hạt nhân.

Lực hạt nhân tác động giữa các hạt hadron, được gọi là meson và baryon. "Lực mạnh dư" này, tác động gián tiếp, truyền các gluon tạo thành một phần của π ảo và ρ meson, đến lượt nó, truyền lực giữa các nucleon giữ hạt nhân (ngoài protium) với nhau.

Do đó, lực mạnh dư là phần dư nhỏ của lực mạnh liên kết các quark với nhau thành proton và neutron. Lực tương tự này yếu hơn nhiều giữa neutron và proton, bởi vì nó chủ yếu bị trung hòa bên trong chúng, giống như lực điện từ giữa các nguyên tử trung hòa (lực van der Waals) yếu hơn nhiều so với lực điện từ giữ electron liên kết với hạt nhân., tạo thành các nguyên tử.

Không giống như các lực lượng mạnh riêng của mình, lực lượng mạnh dư giảm sức mạnh, và nó trong thực tế giảm nhanh chóng khi khoảng cách tăng lên. Sự giảm xuống gần như là một lũy thừa âm của khoảng cách, mặc dù không có biểu thức đơn giản nào được biết về điều này; nhìn thấy tiềm năng của Yukawa. Sự giảm nhanh theo khoảng cách của lực dư hấp dẫn và sự giảm ít nhanh hơn của lực đẩy điện từ tác dụng giữa các proton trong hạt nhân, gây ra sự mất ổn định của các hạt nhân nguyên tử lớn hơn, chẳng hạn như tất cả những hạt có số nguyên tử lớn hơn 82 (nguyên tố chì).

Mặc dù lực hạt nhân yếu hơn lực tương tác mạnh, nhưng nó vẫn có năng lượng cao: sự chuyển tiếp tạo ra tia gamma. Khối lượng của một hạt nhân khác đáng kể so với tổng khối lượng của các nucleon riêng lẻ. Sự khiếm khuyết khối lượng này là do thế năng liên kết với lực hạt nhân. Sự khác biệt giữa khuyết tật khối lượng năng lượng tổng hợp hạt nhân và phân hạch hạt nhân.

Hợp nhất
Cái gọi là Lý thuyết thống nhất lớn (GUT) nhằm mục đích mô tả tương tác mạnh và tương tác điện yếu như các khía cạnh của một lực đơn lẻ, tương tự như cách tương tác điện từ và tương tác yếu được thống nhất bởi mô hình Glashow – Weinberg – Salam thành tương tác điện yếu. Tương tác mạnh có một đặc tính gọi là tự do tiệm cận, trong đó cường độ của lực mạnh giảm dần ở năng lượng (hoặc nhiệt độ) cao hơn. Năng lượng theo lý thuyết mà sức mạnh của nó bằng với tương tác điện yếu là năng lượng hợp nhất lớn. Tuy nhiên, chưa có Lý thuyết Đại thống nhất nào được xây dựng thành công để mô tả quá trình này, và Lý thuyết thống nhất vẫn là một vấn đề chưa được giải đáp trong vật lý.

Nếu GUT là đúng, sau Vụ nổ lớn và trong kỷ nguyên điện yếu của vũ trụ, lực điện yếu tách ra khỏi lực mạnh. Theo đó, một kỷ nguyên thống nhất lớn được cho là đã tồn tại trước thời kỳ này.

Xem thêm
 Tương tác cơ bản
 Lý thuyết sắc động lực học lượng tử
 Lý thuyết trường thống nhất
 Lý thuyết hấp dẫn lượng tử vòng
 Lý thuyết dây

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Các lực trong tự nhiên, V. Grigôriev và G. Miakisev: Phần 1, Phần 2, Phần 3, Phần 4, Phần 5, Phần 6, Phần 7

M
Vật lý hạt
Vật lý hiện đại
Bài cơ bản sơ khai
Khái niệm vật lý
Vật lý hạt nhân


title: Dicranomyia miseranda

text:
Dicranomyia miseranda là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Herleville

text:
Herleville là một xã ở tỉnh Somme, vùng Hauts-de-France, Pháp.

Địa lý
A small village Xã này tọa lạc trên đường D143, khoảng 22 dặm Anh về phía đông của Amiens.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Somme

Liên kết ngoài
 Herleville trên trang mạng của INSEE
 Herleville trên trang mạng của Quid

Xã của Somme


title: Pouteria fulva

text:
Pouteria fulva là một loài thực vật thuộc họ Sapotaceae. Đây là loài đặc hữu của Brasil. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Pires O'Brien, J. 1998. Pouteria fulva. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Brasil
fulva


title: Gmunden

text:
Gmunden là một đô thị ở bang Oberösterreich, nước Áo. Đô thị này có diện tích 63,49 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2005 là 13.336 người. Đô thị này thuộc quận Gmunden. Đây là một khu vực nghỉ mát mùa Hè. Đây cũng là một trung tâm ngành muối quan trọng ở Salzkammergut.
Khu vực này có độ cao trung bình 425 mét, nằm gần hồ Traun trên sông Traun và bao quanh bởi núi cao (như Traunstein (5446 ft.), the Erlakogel (5150 ft.), Wilder Kogel (6860 ft.) and the Höllengebirge.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Trang mạng chính thức của Gmunden
Gmunden's business homepage
Schloss Ort Gmunden
Hình ảnh Gmunden