title: Nhánh Orion

text:
Nhánh Orion hay Nhánh Lạp Hộ là một nhánh xoắn ốc nhỏ của Ngân Hà, có bề rộng 3.500 năm ánh sáng và bề dài xấp xỉ 10.000 năm ánh sáng. Hệ Mặt Trời và Trái Đất của chúng ta nằm trong nhánh Orion. Nó còn được gọi là Nhánh Địa phương, Local Spur (Cựa Địa phương), hoặc Orion Spur (Cựa Orion).

Nhánh Orion được đặt tên như vậy là do nó gần với các ngôi sao trong chòm sao Lạp Hộ. Nó nằm giữa các nhánh Nhánh Nhân Mã (Sagittarius Arm) và Nhánh Anh Tiên (Perseus Arm), hai trong bốn nhánh chính của Ngân Hà. Trong nhánh Orion, hệ Mặt Trời và Trái Đất nằm gần với vành đai bên trong ở trong Bong Bóng Địa phương, ở gần giữa của nhánh, và cách xấp xỉ 8.000 parsec (26.000 năm ánh sáng) từ tâm thiên hà.

Các thiên thể Messier
Nhánh Orion chứa một số thiên thể Messier:
 Cụm sao Hồ Điệp (M6)
 Cụm sao Ptolemy (M7)
 Cụm sao mở M23
 Cụm sao mở M25
 Tinh vân Quả Tạ (M27)
 Cụm sao mở M29
 Cụm sao mở M34
 Cụm sao mở M35
 Cụm sao mở M39
 Winnecke 4 (M40)
 Cụm sao mở M41
 Tinh vân Lạp Hộ (M42)
 Tinh vân De Mairan
 Cụm sao Tổ Ong (M44)
 Cụm sao Tua Rua (M45)
 Cụm sao mở M46
 Cụm sao mở M47
 Cụm sao mở M48
 Cụm sao mở M50
 Tinh vân Chiếc Nhẫn (M57)
 Cụm sao mở M67
 M73
 Tinh vân Quả Tạ Nhỏ (M76)
 Tinh vân khuếch tán M78
 Cụm sao mở M93
 Tinh vân Con Cú (M97)

Bản đồ tương tác

Xem thêm
 Đám mây liên sao địa phương
 Thiên thể Messier
 Danh sách các sao gần nhất

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Messier Objects in the Milky Way (SEDS)
 A 3D map of the Milky Way Galaxy

Ngân Hà


title: 1983 Bok

text:
1983 Bok là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 9 tháng 6 năm 1975 bởi Elizabeth Roemer. Nó được đặt theo tên nhà thiên văn học Bart Jan Bok.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1975


title: R

text:
R, r (gọi là e-rờ hoặc rờ) là chữ thứ 18 trong phần nhiều chữ cái dựa trên Latinh và là chữ thứ 22 trong chữ cái tiếng Việt. R có gốc từ chữ Rêš của tiếng Xê-mít khi chữ đó biến thành chữ Rho (ρ) của tiếng Hy Lạp. Từ Rho sang R chỉ cần thêm một gạch.

 Trong bảng mã ASCII dùng ở máy tính, chữ R hoa có giá trị 82 và chữ r thường có giá trị 113.
 R được gọi là Romeo trong bảng chữ cái âm học NATO.
 Trong bảng chữ cái Hy Lạp, R tương đương với Ρ và r tương đương với ρ.
 Trong bảng chữ cái Cyrill, R tương đương với Р và r tương đương với р.

Toán học

 Tập tất cả các số thực, thường được viết là  hoặc R
 Hệ số tương quan mô-men tích Pearson r trong môn thống kê

Máy tính

 R (ngôn ngữ lập trình), một môi trường để tính toán thống kê và đồ họa

Kĩ thuật

 Một điện trở trong mạch điện

Vật lí, Hóa học, Sinh học

 Röntgen, đơn vị đo lường mức độ phóng xạ ion hóa (như tia X và tia gamma)
 Hằng số Rydberg, hằng số vật lý liên quan đến mức năng lượng của electron trong nguyên tử
 Hằng số khí trong hóa học
 Arginine, một amino acid

Tham khảo

Ký tự Latinh


title: Iolaus lulua

text:
Iolaus lulua (tên tiếng Anh: White Spotted Sapphire) là một loài bướm thuộc họ Lycaenidae. Đây là loài đặc hữu của Nam Phi, nơi có chỉ có ở các cồn cát ven biển có rừng ở miền bắc KwaZulu-Natal và các khu rừng vùng đất thấp có cát từ False Bay tới Kosi Bay, về trong đất liền về phía chân đồi Ndumu và Lebombo.

Sải cánh khoảng 26–30 mm đối với con đực và 28–32 mm đối với con cái. Cá thể trưởng thành mọc cánh từ tháng 10 tới tháng 12 và vào tháng 3. Mỗi năm loài này có hai thế hệ.

Ấu trùng ăn các loài các loài Helixanthera woodii và các loài Loranthaceae khác.

Tham khảo

 Gimenez Dixon, M. 1996. Iolaus lulua. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 31 tháng 7 năm 2007.

Iolaus
Côn trùng Nam Phi
Động vật đặc hữu Nam Phi


title: 8749 Beatles

text:
8749 Beatles (1998 GJ10) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 3 tháng 4 năm 1998 bởi J. Broughton ở Reedy Creek Observatory. Nó được đặt theo tên ban nhạc huyền thoại The Beatles.

Cùng chủ đề
 4147 Lennon
 4148 McCartney
 4149 Harrison
 4150 Starr

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 8749 Beatles

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi John Broughton
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Agonita tabangae

text:
Agonita tabangae là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Uhmann miêu tả khoa học năm 1960.

Chú thích

Tham khảo

Agonita


title: Rhyacophila kyimdongpa

text:
Rhyacophila kyimdongpa là một loài Trichoptera trong họ Rhyacophilidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Rhyacophila


title: Sự cố nhà máy alumin Ajka

text:
Sự cố nhà máy alumin Ajka là một vụ tai nạn tràn bùn đỏ tại một chuỗi hồ chứa chất thải độc hại của nhà máy alumina Ajkai Timföldgyár tại làng Ajka, hạt Veszprém, ở phía tây Hungary vào lúc 12h25 giờ địa phương ngày 4 tháng 10 năm 2010 khi góc tây bắc của các đập của hồ chứa số 10 bị sụp đổ, làm thoát ra khoảng một triệu mét khối chất thải lỏng từ hồ bùn đỏ. Bùn đỏ đã tràn ra dưới dạng sóng 1-2 mét, ngập lụt một số địa phương lân cận, bao gồm các làng Kolontár và thị trấn Devecser. Ít nhất chín người đã chết, và 122 người bị thương. Khoảng 40 km vuông đất ban đầu đã chịu ảnh hưởng của sự cố này. Bùn đã tràn đến sông Danube vào ngày 7 tháng 10 năm 2010.

Nguồn gốc của bùn
Bùn đỏ trong sự cố này là phế thải từ quá trình Bayer (hay gọi là công nghệ Bayer) trong đó bauxite được tinh luyện thành alumina, một dạng của nhôm oxide. Bùn chứa chủ yếu các hợp chất phi nhôm lẫn trong quặng bauxite được thải ra từ quá trình tinh luyện bauxite; màu đỏ đặc trưng của nó là do thành phần chính sắt III oxide hiđrát ở trong bùn, nhưng ngoài ra còn có các hợp chất khác. Chất bùn ban đầu có tính kiềm (alkaline) cao khi được thải ra, sẽ được dẫn vào một hồ thoáng lộ thiên; và người ta cho rằng có khoảng 30 triệu tấn bùn đỏ được chứa trong khu vực của nhà máy Ajkai Timföldgyár.
Theo thông cáo báo chí của MAL (công ty quản lý nhà máy này), tỉ lệ phần trăm các hợp chất hóa học chứa trong bùn đỏ như sau:

Không giống như nhiều phế thải từ các mỏ, bùn đỏ không chứa tỷ lệ cao các kim loại nặng, mặc dù tỉ lệ này vẫn cao gấp 7 lần so với đất thông thường. Các phân tích bùn đỏ tại Kolontár đại diện cho tổ chức Hòa bình xanh cho thấy mức độ chromium 660 mg/kg, arsenic 110 mg/kg và thủy ngân 1.2 mg/kg.

Ảnh hưởng

Lũ bùn làm ngập các con đường ở Kolontár, ở đây có bốn người được xác nhận là đã thiệt mạng, và bùn tràn đến Devecser, nơi sức mạnh dòng bùn đủ làm trôi cả xe hơi và xe tải nhỏ. Nguyên nhân khiến 4 nạn nhân thiệt mạng vẫn chưa được công bố chính thức; trong khi người phát ngôn của Tổng cục quản lý thảm họa quốc gia (NDGM-Országos Katasztrófavédelmi Főigazgatóság) nói rằng họ có thể bị bùn cuốn trôi. Ngoài ra còn có sáu người mất tích trong vòng 24 giờ sau sự cố này.

NDGDM nói rằng bùn đỏ có độ pH cao được xem là nguy hiểm và có thể gây ra phản ứng kiềm hóa khi tiếp xúc phải nếu không được rứa sạch bằng nước. Thị trưởng của Devecser nói rằng có khoảng 80–90 người đã phải đưa vào bệnh viện do bị bỏng hóa học. Péter Jakabos, một bác sĩ ở Győr nơi có nhiều người bị thương, nói trên truyền hình Hungari (Magyar Televízió) rằng có thể mất nhiều ngày thì các vết bỏng mới ảnh hưởng hoàn toàn đến nạn nhân. Công ty quản lý nhà máy Magyar Alumínium (MAL) thì lại cho rằng bùn không được coi là một chất nguy hiểm theo như các tiêu chuẩn của châu Âu. Những đo đạc ban đầu thực hiện bởi NDGDM chỉ ra bùn có tính base rất cao, với độ pH bằng 13.

Các chất thải hóa học trong bùn đỏ làm hủy hoại mọi sự sống trong sông Marcal, và dòng bùn chảy đến sông Danube vào ngày 7 tháng 10, cảnh báo các nước nằm ở phía dưới con sông này phải đưa ra các kế hoạch khẩn cấp để đối phó với tình trạng ô nhiễm.

Ngày 11 tháng 10, chính phủ Hungari thông báo là giám đốc quản lý của MAL đã bị bắt, và sẽ đưa vào "hồ sơ hình sự vì đã gây ra thảm họa công cộng." Cũng vào ngày 11 tháng 10, chính phủ đã kiểm soát công ty MAL, trong đó chỉ định một ủy viên chính phủ để quản lý công ty. Chính phủ Hungary đã lên kế hoạch tập trung vào việc bồi thường cho các vụ việc, bảo đảm việc làm, và xác định địa điểm trong tương lai có nguy cơ ảnh hưởng của sự cố này.

Ngăn chặn và dọn dẹp

Ngoài các hiệu ứng trực tiếp của sóng của bùn đỏ, người ta cũng phải quan tâm đến một khả năng ô nhiễm đường thủy của Hungary. Con sông Torna () chảy qua khu vực bị ảnh hưởng, và các nhân viên cứu hộ đã rót hàng tấn thạch cao vào đường thủy để cố gắng gắn kết bùn lại và ngăn không cho nó tiếp tục trôi xuống hạ lưu. Sông Torna nối vào sông Marcal () tại Karakó, ở hạt Vas; và sông Marcal nối vào sông Rába ngay trên Győr, trong hạt Győr-Moson-Sopron, trong khi bản thân sông Rába lại đổ ra sông Danube tại Győr.

Một ngày sau sự cố, Thư ký Môi trường Nhà nước Zoltán Illes đã ra lệnh đình chỉ việc sản xuất alumina tại nhà máy và thực hiện việc xây dựng lại đập. Ngày hôm sau, chủ tịch của công ty cho biết trên một cuộc phỏng vấn qua đài phát thanh rằng ông muốn bắt đầu lại sản xuất vào ngày cuối tuần (5-6 ngày sau khi tai nạn xảy ra vào thứ Hai); nhà máy mở cửa trở lại vào ngày 15 tháng 10, và dự kiến nó sẽ sản xuất trở lại như cũ vào ngày 19 tháng 10.

Chính phủ Hungary ước lượng ban đầu rằng việc làm sạch môi trường có thể kéo dài ít nhất một năm với chi phí hàng chục triệu đô la.

Chính phủ Hungary cũng đã khởi động Cơ chế bảo vệ dân sự EU để kêu gọi sự trợ giúp khẩn cấp từ cộng đồng quốc tế vào lúc 7:36PM ngày 7 tháng 10. Trung tâm thông tin và giám sát của Liên minh châu Âu (MIC) đã truyền đạt các yêu cầu để được các chuyên gia hỗ trợ đến từ 30 nước (gồm 27 nước thành viên EU, Iceland, Liechtenstein, Na Uy).

Ngày 12 tháng 10, một đập thứ cấp bên ngoài phần đập còn lại đã được xây dựng hoàn thành, sau khi được xây dựng để chứa lượng bùn đã được dự kiến sẽ tràn ra sau khi một phần của đập ban đầu bị sụp đổ.

Ngày 13 tháng 10, chính phủ đã thực hiện việc quốc hữu hóa công ty, văn bản quyết định này đã được Quốc hội thông qua trước đó một ngày..

Năm 2011, Công ty MAL Zrt bị phạt hơn 135 tỷ forints, tương đương với 646 triệu USD vì những thiệt hại môi trường gây ra trong hoạt động của hồ chứa bùn đỏ..

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
Hình ảnh Hungary bị ô nhiễm bùn đỏ
Video về lũ bùn đỏ trên abcnews

Ô nhiễm môi trường
Bùn đỏ
Thảm họa năm 2010
Kinh tế Hungary
Môi trường Hungary
Thảm họa môi trường
Môi trường năm 2010
Hạt Veszprém


title: Panagar

text:
Panagar là một thành phố và khu đô thị của quận Jabalpur thuộc bang Madhya Pradesh, Ấn Độ.

Địa lý
Panagar có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 377 mét (1236 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Panagar có dân số 25.143 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Panagar có tỷ lệ 68% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 75%, và tỷ lệ cho phái nữ là 60%. Tại Panagar, 14% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Madhya Pradesh


title: Đường tròn ngoại tiếp

text:
Trong hình học, đường tròn ngoại tiếp của một đa giác là một đường tròn đi qua tất cả các đỉnh của đa giác.

Một đa giác có đường tròn ngoại tiếp được gọi là đa giác nội tiếp đường tròn. Tất cả các đa giác đều, các tam giác và các hình chữ nhật đều là đa giác nội tiếp đường tròn.

Một khái niệm có liên quan là bao tròn nhỏ nhất, đó là đường tròn nhỏ nhất chứa toàn bộ đa giác ở bên trong. Không phải mọi đa giác đều có đường tròn ngoại tiếp, nhưng mọi đa giác đều có bao tròn nhỏ nhất. Thậm chí một đa giác có đường tròn ngoại tiếp thì đường tròn đó có thể không trùng với bao tròn nhỏ nhất; ví dụ, một tam giác tù, bao tròn nhỏ nhất của nó có đường kính là một cạnh nhưng đường tròn ấy không đi qua đỉnh góc tù của tam giác.

Tham khảo

Hình học
Tam giác
Phép dựng hình bằng thước kẻ và compa


title: Perdita sparsa

text:
Perdita sparsa là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Fox mô tả khoa học năm 1893.

Chú thích

Tham khảo

Perdita
Động vật được mô tả năm 1893


title: Archivolva

text:
Archivolva là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Ovulidae.

Các loài
Các loài thuộc chi Archivolva bao gồm:

 Archivolva clava (Habe, 1991)
 Archivolva kahlbrocki Lorenz, 2009
 Archivolva lissenungensis (Lorenz, 2005)

Chú thích

Tham khảo

Ovulidae


title: Cravent

text:
Cravent là một xã của Pháp, nằm ở tỉnh Yvelines trong vùng Île-de-France.

Người dân ở đây trong tiếng Pháp gọi là Craventais.

Các xã giáp ranh gồm: Lommoye về phía đông, Villiers-en-Désœuvre về phía nam, Breuilpont về phía tây nam, Villegats về phía tây bắc, cả ba đều thuộc Eure, và Chaufour-lès-Bonnières về phía bắc.

Xem thêm

 Xã của Yvelines

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Vue aérienne de la commune de Cravent trên trang mạng của IAURIF
 Cravent trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
 Cravent trên trang mạng của INSEE

Xã của Yvelines


title: Saint-Étienne-sur-Blesle

text:
Saint-Étienne-sur-Blesle là một xã thuộc tỉnh Haute-Loire trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở nam trung bộ nước Pháp. Khu vực này có độ cao trung bình 640 mét trên mực nước biển. Theo điều tra dân số năm 1999 của INSEE có dân số 52 người.

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintetiennesurblesle


title: Sociosa

text:
Sociosa là một chi bướm đêm thuộc phân họ Tortricinae của họ Tortricidae.

Các loài
Sociosa macrographa (Diakonoff, 1951)

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Tortricini


title: Trường (vật lý)

text:
Trong vật lý, trường là một trong hai dạng tồn tại của vật chất, là thực thể vật lý tồn tại trong không gian xung quanh các vật thể (hoặc hệ thống các vật thể) để thực hiện tương tác qua khoảng cách không-thời gian.

Nó thước được mô tả bằng một số hay một ten-xơ ứng với mỗi điểm của không-thời gian.

Trường cổ điển

Trường hấp dẫn Newton

Trường điện từ học

Trường điện tĩnh

Trường từ tĩnh

Trường điện động lực

Trường hấp dẫn trong thuyết tương đối rộng

Trường lượng tử

Lý thuyết trường

Đối xứng

Đối xứng không gian

Đối xứng nội tại

Lý thuyết trường thống kê

Tham khảo

Trường (vật lý)
Vật chất
Vật lý lý thuyết
Khái niệm vật lý


title: Triplectides winstanleyi

text:
Triplectides winstanleyi là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Chú thích

Tham khảo

Triplectides


title: McDonnell FH Phantom

text:
Chiếc McDonnell FH-1 Phantom là một kiểu máy bay tiêm kích phản lực hai động cơ của Hải quân Hoa Kỳ, được thiết kế và bay chuyến bay đầu tiên trong thời gian Thế Chiến II. Phantom là chiếc máy bay phản lực thuần túy đầu tiên hạ cánh xuống một tàu sân bay Hoa Kỳ, và là kiểu máy bay phản lực đầu tiên được bố trí bởi Thủy quân Lục chiến Hoa Kỳ. Cho dù thời gian phục vụ tại các đơn vị tiền phương tương đối ngắn, nó đã kịp chứng minh khả năng của những chiếc tiêm kích phản lực có thể hoạt động trên tàu sân bay cho cấp lãnh đạo của Hải quân Mỹ. Hơn nữa, đây là kiểu máy bay tiêm kích thành công đầu tiên của McDonnell, dẫn đến sự phát triển của kiểu tiếp theo F2H Banshee, một trong hai chiếc máy bay tiêm kích phản lực quan trọng nhất của Hải quân trong Chiến tranh Triều Tiên.

Thiết kế và phát triển
Đầu năm 1943, McDonnell được Hải quân Hoa Kỳ mời hợp tác trong việc phát triển một kiểu máy bay tiêm kích phản lực hoạt động trên tàu sân bay, sử dụng một trong các động cơ phản lực đang được Westinghouse Electric Corporation phát triển. Ba chiếc nguyên mẫu được đặt hàng vào ngày 30 tháng 8 năm 1943 và được đặt tên là XFD-1. Sau khi đánh giá một loạt các kiểu phối hợp động cơ, từ việc sử dụng tám động cơ có đường kính 241 mm (9,5 inch) cho đến hai động cơ có đường kính 483 mm (19 inch), sự chọn lựa dừng lại trên cấu hình hai động cơ 483 mm vì nhẹ nhất và cấu hình đơn giản nhất.

Một thiết kế máy bay với các động cơ được đặt trong gốc cánh được chọn để giúp cho ống hút gió và ống xả ngắn, một cách sắp xếp cung cấp hiệu quả khí động học tốt hơn là các ống động cơ bên dưới cánh. Bốn súng máy 12,7 mm (0,50 in) được bố trí trước mũi. Sử dụng một máy bay phản lực trên tàu sân bay quả là một thách thức lớn hơn rất nhiều so với máy bay tiêm kích hoạt động trên đất liền vì nó đòi hỏi tốc độ cất cánh và hạ cánh thấp hơn để hoạt động trên các sàn đáp nhỏ.

Khi chiếc XFD-1 đầu tiên được hoàn tất vào tháng 1 năm 1945 chỉ có một động cơ Westinghouse 19XB-2B duy nhất có sẵn để lắp đặt. Thử nghiệm chạy thử trên mặt đất và trên đường lăn được thực hiện chỉ với một động cơ, và với sự tin tưởng vào chiếc máy bay mà chuyến bay đầu tiên diễn ra ngày 26 tháng 1 năm 1945 được thực hiện chỉ với một động cơ turbo phản lực. Với sự kết thúc thử nghiệm thành công, một hợp đồng sản xuất được ký vào ngày 7 tháng 3 năm 1945 cho 100 chiếc máy bay FD-1. Sau này tên máy bay được đổi thành FH-1 vì ký hiệu "D" của nhà sản xuất đã được cấp cho hãng Douglas Aircraft Company. (22 năm sau đó, rất lâu sau khi chiếc FH cuối cùng được giao hàng, McDonnell và Douglas được sáp nhập, tạo nên McDonnell Douglas). Với sự kết thúc chiến tranh, hợp đồng sản xuất Phantom bị giảm còn 30 chiếc, nhưng không lâu sau được tăng lên 60 chiếc.

Chiếc nguyên mẫu Phantom thứ hai trở thành máy bay phản lực thuần túy đầu tiên hoạt động trên một tàu sân bay Hoa Kỳ, thực hiện bốn lần hạ cánh và cất cánh thành công trên chiếc USS Franklin D. Roosevelt vào ngày 21 tháng 7 năm 1946. Vào lúc đó, đây là chiếc tàu sân bay lớn nhất của Hải quân Mỹ, cho phép máy bay cất cánh mà không cần dùng đến máy phóng. Chiếc máy bay phối hợp động cơ cánh quạt-phản lực Ryan FR Fireball ở góc độ kỹ thuật mới là chiếc máy bay đầu tiên có động cơ phản lực đã hạ cánh lần đầu tiên trên một tàu sân bay Mỹ, nhưng nó được thiết kế để sử dụng chủ yếu động cơ piston cánh quạt khi cất cánh và hạ cánh.

Ý thức được rằng việc sản xuất những động cơ phản lực lớn hơn sẽ xảy ra, các kỹ sư của McDonnell đề nghị một phiên bản Phantom khác mạnh mẽ hơn trong khi chiếc máy bay nguyên thủy vẫn còn đang được tiếp tục phát triển – một đề nghị đã dẫn đến việc thiết kế kiểu sẽ thay thế chiếc Phantom, chiếc F2H Banshee. Mặc dù chiếc máy bay mới ban đầu được mường tượng là một kiểu Phantom cải tiến, nhu cầu cần trang bị vũ khí mạnh hơn và trữ lượng nhiên liệu bên trong nhiều hơn sau đó đã dẫn đến một máy bay to và nặng hơn nhiều, chia sẻ rất ít các phần chung với chiếc máy bay yểu điệu trước đây.

Lịch sử hoạt động
Những chiếc Phantom được sản xuất hằng loạt bao gồm một số cải tiến trong thiết kế; một đế giữa thân gắn thùng nhiên liệu phụ vứt được, khung máy bay cứng chắc hơn, bộ ngắm súng cải tiến, đuôi cải tiến, bổ sung các phanh gió, và các động cơ mạnh hơn đôi chút. Những chiếc Phantom đầu tiên được giao đến Phi đội Tiêm kích VF-17A (sau này đổi tên thành Phi đội VF-171) vào tháng 8 năm 1947; phi đội nhận đầy đủ 24 máy bay trong biên chế vào ngày 29 tháng 5 năm 1948. Bắt đầu từ tháng 11 năm 1947, những chiếc Phantom được giao cho Phi đội VMFA-122 Thủy quân Lục chiến Hoa Kỳ, làm cho họ trở thành phi đội Thủy quân Lục chiến đầu tiên được trang bị máy bay phản lực. Những chiếc Phantom của Hải quân Mỹ được sử dụng rộng rãi trên các tàu sân bay. VF-17A trở thành phi đội tiêm kích phản lực đầu tiên hoạt động trên tàu sân bay khi họ được bố trí lên chiếc USS Saipan vào ngày 5 tháng 5 năm 1948. Tuy nhiên, ít có các cuộc huấn luyện chiến đấu được thực hiện trên kiểu máy bay này.

Quá trình phục vụ của Phantom như là máy bay tiêm kích tại tiền tuyến khá ngắn ngủi. Tầm bay hạn chế và vũ khí trang bị nhẹ, đáng kể là không có khả năng mang bom, làm cho chỉ phù hợp nhất trong vai trò máy bay tiêm kích đánh chặn phòng thủ điểm. Tuy vậy, vận tốc và tốc độ lên cao chỉ nhỉnh hơn so với các máy bay tiêm kích cánh quạt đang có và kém hơn nhiều các máy bay phản lực hiện đại khác như chiếc P-80 Shooting Star, làm nảy sinh mối lo ngại là những chiếc Phantom sẽ bị vượt qua bởi những chiếc máy bay tiêm kích phản lực đối thủ không lâu sẽ xuất hiện trong tương lai. Hơn nữa, kinh nghiệm có được trong Thế Chiến II cho thấy giá trị của những chiếc máy bay tiêm kích hải quân có khả năng được dùng như máy bay tấn công mặt đất, khả năng mà Phantom thiếu sót. Cuối cùng, chiếc máy bay bộc lộ một số thiếu sót trong thiết kế: thiết bị điện tử dẫn đường yếu kém, không thể trang bị các ghế phóng vừa mới được phát triển, và vị trí của các khẩu súng máy bên trên mũi máy bay làm cho phi công tạm thời bị mù do lửa đạn khi bắn súng vào ban đêm.

Chiếc F2H Banshee và chiếc F9F Panther, cả hai đã bắt đầu bay thử nghiệm vào khoảng thời gian chiếc Phantom được đưa vào hoạt động, đều thỏa mãn sự kỳ vọng của Hải quân về một kiểu máy bay phản lực đa dụng, tầm bay xa và tính năng cao. Kết quả là, Phantom được nhanh chóng tuyên bố là đã lạc hậu và phục vụ chủ yếu tại các phi đội như là máy bay huấn luyện cho phi công trong khi chờ đợi chiếc Panther hay Banshee được giao, bắt đầu vào tháng 8 năm 1948 khi những chiếc Phantom thuộc Phi đội VF-17A được phân phối cho các đơn vị khác. Chiếc FH-1 được rút hoàn toàn khỏi phục vụ trong Hải quân và Thủy quân Lục chiến Mỹ vào cuối năm 1949, trước khi xảy ra Chiến tranh Triều Tiên. Nó đảm nhiệm vai trò huấn luyện trong các đơn vị thuộc Hải quân Trừ bị Hoa Kỳ cho đến năm 1954. Không có chiếc Phantom nào tham gia chiến tranh.

Vào năm 1964, một trường hàng không phục hồi hai chiếc Phantom để bay được, dự định sử dụng chúng trong huấn luyện bay phản lực dân sự. Dự án không thành công và những chiếc máy bay nghỉ hưu vĩnh viễn.

Các nước sử dụng

 Hải quân Hoa Kỳ
 Thủy quân Lục chiến Hoa Kỳ

Đặc điểm kỹ thuật (FH-1 Phantom)

Đặc tính chung
 Đội bay: 01 người
 Chiều dài: 11,35 m (37 ft 3 in)
 Sải cánh: 12,42 m (40 ft 9 in); khi gập cánh 4,95 m (16 ft 3 in)
 Chiều cao: 4,32 m (14 ft 2 in)
 Lực nâng của cánh: 178 kg/m² (36,4 lb/ft²)
 Trọng lượng không tải: 3.031 kg (6.683 lb)
 Trọng lượng có tải: 4.552 kg (10.035 lb)
 Trọng lượng cất cánh tối đa: 5.459 kg (12.035 lb)
 Trữ lượng nhiên liệu: 1.420 L (375 US gal) bên trong, 2.540 L (670 US gal) với các thùng nhiên liệu phụ vứt được
 Động cơ: 2 x động cơ Westinghouse J30-WE-20 turbo phản lực, lực đẩy 1.600 lbf (7,1 kN) mỗi động cơ

Đặc tính bay
 Tốc độ lớn nhất: 771 km/h (479 mph) ở độ cao mặt biển
 Tốc độ bay đường trường: 399 km/h (248 mph)
 Tầm bay tối đa: 1.120 km (695 mi), 1.580 km (980 mi) với các thùng nhiên liệu phụ
 Trần bay: 12.525 m (41.100 ft)
 Tốc độ lên cao: 21,5 m/s (4.230 ft/min)
 Tỉ lệ lực đẩy/khối lượng: 0,32

Vũ khí
 4 x súng máy Browning M2 12,7 mm (0.50 in)

Tham khảo

 William Green (1961). War Planes of the Second World War - Fighters, (Vol 4). London: MacDonald
 Mills, Carl. Banshees in the Royal Canadian Navy. Willowdale, Ontario, Canada: Banshee Publication, 1991. ISBN 0-9695200-0-X.
 Francillon, René J. McDonnell Douglas Aircraft since 1920. London, England: Putnam & Company, Ltd, 1979. ISBN 0-370-00050-1.

Nội dung liên quan

Máy bay liên quan
 F2H Banshee

Máy bay tương tự
 de Havilland Sea Vampire
 Hawker Sea Hawk
 North American FJ-1 Fury
 Supermarine Attacker
 Vought F6U Pirate

Trình tự thiết kế
 FH - F2H - F3H - F4H

Danh sách liên quan
 Danh sách máy bay chiến đấu
 Danh sách máy bay quân sự Hoa Kỳ

FH1 Phantom
F1H Phantom
Máy bay tiêm kích Hoa Kỳ
Máy bay hoạt động trên tàu sân bay
Máy bay hai động cơ phản lực
Máy bay cánh dưới


title: Vịnh Panama

text:
Vịnh Panama (tiếng Tây Ban Nha: Golfo de Panamá) là một vịnh trong Thái Bình Dương, bên bờ phía nam của Panama. Vịnh này có chiều rộng tối đa 250 km, chiều sâu tối đa 220 mét và diện tích là 2.400 km². Kênh đào Panama nối vịnh này với Biển Caribe và Đại Tây Dương. Thành phố Panama, thủ đô của Panama, nằm trên bờ vịnh này.

Vịnh Panama cũng gồm có vài vịnh nhỏ: Panama Bay ở phía bắc, Vịnh Parita ở phía tây và vịnh San Miguel ở phía đông. Trên bờ vịnh này có một số cảng quan trọng, như Thành phố Panama, cảng La Palma và cảng Chitrè.

Quần đảo Pearl là một nhóm trên 200 đảo nhỏ nằm ở phía đông của vịnh này.

Sông Tuira - sông lớn nhất Panama - chảy vào vịnh San Miguel.

Chú thích

Vịnh biển Thái Bình Dương
Thủy vực Panama
Bờ biển Thái Bình Dương của Panama
Bờ biển Thái Bình Dương của Colombia
Vịnh biển Panama


title: Protoptila delaca

text:
Protoptila delaca là một loài Trichoptera trong họ Glossosomatidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Protoptila


title: Abraxas sylvata

text:
Abraxas sylvata là một loài bướm đêm thuộc họ Geometridae được đặt tên bởi Giovanni Antonio Scopoli năm 1763.
Loài bướm này phần lớn màu trắng với các đốm hơi nâu dọc cánh. Có một số điểm nhỏ màu xám nhạt ở cánh sau và cánh trước. Con trưởng thành bay từ cuối tháng 5 đến đầu tháng 8. Chúng ưa sáng. Sải cánh dài từ 38 mm đến 48 mm. Loài bướm này sinh hoạt về đêm và ban ngày có thể dễ dàng tìm thấy nó.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Recente waarnemingen on waarneming.nl

Động vật được mô tả năm 1763
S


title: Lurago Marinone

text:
Lurago Marinone là một đô thị ở tỉnh Como trong vùng Lombardia, có cự ly khoảng  về phía tây bắc của Milano và khoảng  về phía tây nam của Como. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 2.154 người và diện tích là 3,8 km².

Lurago Marinone giáp các đô thị: Appiano Gentile, Carbonate, Fenegrò, Limido Comasco, Mozzate, Veniano.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Como
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: Hohenthurn

text:
Hohenthurn (tiếng Slovenia Straja vas) là một đô thị thuộc huyện Villach-Land trong bang Kärnten trong nước Áo. Đô thị  có diện tích 27,16 km², dân số thời điểm năm 2001 là 857 người.

Tham khảo

Đô thị của Kärnten


title: Reilhaguet

text:
là một xã thuộc tỉnh Lot trong vùng Occitanie phía tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Lot

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Lot


title: Arthrotus nigricollis

text:
Arthrotus nigricollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Chen miêu tả khoa học năm 1942.

Chú thích

Tham khảo

Arthrotus


title: Prunum thalassicola

text:
Prunum thalassicola là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Marginellidae, họ ốc mép.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Prunum


title: Acrocercops tricalyx

text:
Acrocercops tricalyx là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Queensland.

Tham khảo

Acrocercops


title: Strongylognathus christophi

text:
Strongylognathus christophi là một loài kiến thuộc họ Formicidae. Đây là loài đặc hữu của Nga.

Chú thích

Tham khảo
 Social Insects Specialist Group 1996. Strongylognathus christophi.
 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.

Động vật Nga
Strongylognathus
Động vật đặc hữu Nga


title: For the New Intellectual

text:
For the New Intellectual là một tác phẩm thuộc thể văn nghị luận, tập hợp nhiều bài viết ngắn của tác giả Ayn Rand. Tác phẩm nói về vai trò của giới tri thức đối với sự phát triển của xã hội Mỹ ngày nay.

Trong xã hội Mỹ, nhiều khi vai trò của giới trí thức bị lu mờ. Ayn đã ví con người trong quá khứ như hai loại "Pháp sư" và "Atilas" (kẻ thô lỗ). Hai loại người này đấu tranh sinh tồn trong xã hội và tạo ảnh hưởng theo các cách khác nhau. Mỗi loại người có nhận thức khác nhau.

Tham khảo

Sách năm 1961
Sách tiếng Anh
Sách của Random House


title: Nothofagus alpina

text:
Nothofagus alpina (đồng nghĩa Nothofagus procera) (Rauli Beech) là một loài thực vật thuộc họ Fagaceae. rụng lá tree,

Chú thích và liên kết ngoài

Donoso, C. 2005. Árboles nativos de Chile. Guía de reconocimiento. Edición 4. Marisa Cuneo Ediciones, Valdivia, Chile. 136p.
Hoffmann, Adriana. 1998. Flora Silvestre de Chile, Zona Central. Edición 4. Fundación Claudio Gay, Santiago. 254p.
Rodríguez, R. & Quezada, M. 2003. Fagaceae. En C. Marticorena y R. Rodríguez [eds.], Flora de Chile Vol. 2(2), pp 64–76. Universidad de Concepción, Concepción.
Bean. W. 1981 Trees and Shrubs Hardy in Great Britain. Vol 1 - 4 and Supplement. Murray.

Rauli in Encyclopedia of Chilean Flora
Rauli in Chile bosque
Rauli, Description and images from Chile Flora

Chi Cử phương nam
Thực vật miền Trung Chile
Cây gỗ Chile
Thực vật Argentina
Thực vật Chile
Cây trang trí
Thực vật vườn Nam Mỹ
Họ Cử phương nam


title: Meleuz

text:
Meleuz (tiếng Nga: Мелеуз; , Mäläwez) là một thành phố Nga. Thành phố này thuộc chủ thể Cộng hòa Bashkortostan. Dân số:

Tham khảo

Thành phố của Nga
Bashkortostan
Meleuz


title: Dúi mốc lớn

text:
Dúi mốc lớn (Rhizomys pruinosus) là động vật gặm nhấm. Loài này phân bố ở Campuchia, Trung Quốc, Ấn Độ, Lào, Malaysia, Myanmar, Thái Lan và Việt Nam.

Dúi mốc lớn nặng khoảng 0,5 - 0,8 kg. Thân hình trụ mập, chiều dài thân 256 – 350 mm, đuôi 100 – 124 mm. Đầu hình nón, cổ ngắn. Chân ngắn, bàn chân to, có năm ngón, ngón có vuốt lớn, hai ngón chân sau liền với nhau. Dúi mốc có bộ lông thô màu mốc đốm trắng. Tai nhỏ, mắt bé.

Tại miền Bắc Việt Nam, dúi mốc lớn có tại Khu bảo tồn thiên nhiên loài vượn Cao Vít, Trùng Khánh, Cao Bằng.

Hình ảnh

Tham khảo
* Aplin, K., Lunde, D. & Molur, S. 2008. Rhizomys pruinosus . 2008 IUCN Red List of Threatened Species.  Downloaded on ngày 16 tháng 8 năm 2009.

P
Động vật có vú Việt Nam
Động vật gặm nhấm Malaysia
Động vật gặm nhấm Myanmar
Động vật gặm nhấm Thái Lan
Động vật gặm nhấm Trung Quốc
Động vật gặm nhấm Việt Nam
Động vật được mô tả năm 1851
Động vật gặm nhấm Ấn Độ
Động vật gặm nhấm Lào


title: 1209 Pumma

text:
1209 Pumma (1927 HA) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 22 tháng 4 năm 1927 bởi K. Reinmuth ở Heidelberg.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 1209 Pumma

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Karl Wilhelm Reinmuth
Thiên thể phát hiện năm 1927


title: Phường 2, Đông Hà

text:
Phường 2 là một phường thuộc thành phố Đông Hà, tỉnh Quảng Trị, Việt Nam.

Địa lý
Phường 2 nằm ở trung tâm thành phố Đông Hà, có vị trí địa lý:
Phía đông và phía nam giáp phường Đông Lễ
Phía tây giáp Phường 1 và Phường 5
Phía bắc giáp phường Đông Giang.

Phường 2 có diện tích là 2,02 km², dân số năm 2010 là 4.491 người, mật độ dân số đạt 2.225 người/km².

Hành chính
Phường 2 được chia thành 5 khu phố: 1, 2, 3, 4, 5.

Chú thích

Tham khảo


title: Bảo tàng quốc gia Eugène Delacroix

text:
Bảo tàng quốc gia Eugène Delacroix là một bảo tàng về họa sĩ Eugène Delacroix, nằm tại Quận 6, thành phố Paris. Vốn là ngôi nhà và xưởng vẽ của Delacroix được Nhà nước mua lại, hiện nay bảo tàng Eugène Delacroix là một bảo tàng quốc gia, thuộc Louvre về mặt hành chính.

Lịch sử

Bảo tàng quốc gia Eugène Delacroix nằm trong ngôi nhà và xưởng vẽ của họa sĩ. Delacroix chuyển tới đây vào ngày 28 tháng 12 năm 1857. Trước đó, ông làm việc trong xưởng vẽ ở phố Notre-Dame-de-Lorette, nhưng vị trí này quá xa nhà thờ Saint-Sulpice, nơi Delacroix nhận trang trí từ năm 1847. Căn phòng mới do Etienne Haro, một nhà buôn tranh bạn Delacroix, tìm giúp. Trong nhật ký, ngày 28 tháng 12 năm 1857, Delacroix viết: "Nơi ở mới của tôi rất thú vị... Buổi sáng thức dậy thấy ánh mặt trời chiếu vào cửa sổ. Khu vườn vườn nhỏ và xưởng vẽ làm tôi thích thú". Eugène Delacroix sống tại căn nhà này tới khi mất vào ngày 13 tháng 8 năm 1863.

Nhiều người khác đến ở căn phòng đã có ý định phá bỏ xưởng vẽ. Một vài nghệ sĩ, trong đó có Maurice Denis và Paul Signac, hai nhà sử học André Joubin và Raymond Escholier, cùng một người mê nghệ thuật đã lập nên hội Những người bạn của Eugène Delacroix (Société des Amis d'Eugène Delacroix) vào năm 1929 do Maurice Denis làm hội trưởng. Nhờ hội, ý định phá xưởng vẽ đã bị loại bỏ. Từ năm 1932, hội Những người bạn của Eugène Delacroix đã tổ chức nhiều buổi triển lãm, hòa nhạc, gặp gỡ tại ngôi nhà.

Năm 1952, bộ sưu tập được bán lại cho hệ thống bảo tàng quốc gia. Đến 1954, Nhà nước mua lại ngôi nhà cùng xưởng vẽ và khu vườn để sửa thành bảo tàng. Năm 1971, bảo tàng Eugène Delacroix trở thành bảo tàng quốc gia và ngôi nhà, xưởng vẽ, khu vườn được công nhận di tích lịch sử vào năm 1991.

Năm 1992, hai tòa nhà hai bên cũng được mua lại. Bảo tàng Eugène Delacroix mở thêm không gian mới dành cho đón tiếp và một phòng thông tin.

Bộ sưu tập
Bảo tàng quốc gia Eugène Delacroix hiện nay sở hữu một phần lớn các tác phẩm trong sự nghiệp của Delacroix. Thống kê năm 2005, bộ sưu tập gồm 65 họa phẩm sơn dầu, hai bản vẽ và 18 bản khắc. Bảo tàng cũng trưng bày các tư liệu, hiện vật về Delacroix, trong đó có 45 bức thư cùng các bảng mãu vẽ, đồ đạc... Phần còn lại gồm một bộ sưu tập nghệ thuật châu Phi do Eugène Delacroix tập hợp trong thời gian sống ở Maroc và một số tác phẩm của bạn bè, học trò Delacroix.

Năm 2005, bảo tàng Eugène Delacroix đón 42.500 lượt khách viếng thăm.

Chú thích

Liên kết ngoài

Trang chính thức của bảo tàng Eugène Delacroix

Bảo tàng Louvre
Eugène Delacroix
Eugène Delacroix
Eugène Delacroix
Quận 6, Paris


title: La Clotte

text:
La Clotte là một xã trong tỉnh Charente-Maritime trong vùng Nouvelle-Aquitaine, tây nam nước Pháp. Xã La Clotte nằm ở khu vực có độ cao trung bình 39 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

 INSEE commune file

Clotte


title: Trận chiến sông Stugna

text:
Trận chiến sông Stugna (, ) là trận chiến ngày 26 tháng 5 năm 1093 giữa các công tước của Rus Kiev (Svyatopolk II của Kiev, Vladimir Vsevolodovich Monomakh của Chernigov) và bộ lạc du mục người Cuman (người gốc Turk) trên sông Stugna (Stuhna trong tiếng Ukraina). Các lực lượng của Rus Kiev cuối cùng bị thất bại.

Người Cuman cướp bóc lãnh thổ của Rus ngay sau cái chết của Vsevolod I của Kiev nhằm tìm kiếm hòa bình với đại công tước mới, Sviatopolk II. Tuy nhiên, Sviatopolk đã tống giam các sứ thần Cuman và người Cuman đem quân tấn công Kiev. Đối mặt với lực lượng đối phương khoảng 8.000 người, Sviatopolk kêu gọi sự giúp đỡ của Vladimir Monomakh, công tước Chernigov. Monomakh đã tới cùng với quân đội của mình và đem theo người em trai của mình là Rostislav, công tước Pereyaslav.

Monomakh thì muốn hòa bình với người Cuman trong khi Sviatopolk lại muốn chiến tranh. Tuy nhiên, liên minh chống lại người Cuman cuối cùng đã đạt được do Sviatopolk là đại công tước Kiev khi đó và Sviatopolk tha cho các sứ thần của người Cuman. Đội quân của ba công tước hợp lại với nhau và dự định tiến tới Trepol. Tiến tới sông Stugna thì các công tước vẫn không ngã ngũ, vì thế họ lại dừng lại để thương nghị. Người Cuman cũng tiến tới bờ sông Stugna. Monomakh (vợ ông là người Cuman), tiếp tục yêu cầu nên duy trì hòa bình, nhưng quân đội Kiev lại muốn chiến trận. Họ vượt qua sông và giao chiến với người Cuman trong thung lũng tại khu vực thành lũy bảo vệ Trepol. Svyatapolk ở bên phải, Rostislav ở giữa còn Vladimir ở bên trái.

Người Cuman tấn công vào quân của Sviatapolk trước và sau trận chiến đẫm máu thì đội quân của Sviatapolk bỏ chạy. Sau đó thì cánh quân của Vladimir Monomakh cũng bị đánh tan và quân đội Kiev phải rút lui. Sviatapolk lui vào Trepol, nhưng Rostislav và Monomakh lại định vượt qua sông Stugna. Rostislav, với bộ giáp sắt nặng nề đã chết đuối. Monomakh rút lui tới Chernigov còn Sviatapolk thì rút lui về Kiev vào ban đêm.

Kiev-Pechersky Paterick miêu tả cái chết của Rostislav là do tính kiêu căng, ngạo mạn của ông. Người ta nói rằng ông đã từ chối vào nhà thờ để cầu nguyện cho kết quả trận chiến. Cái chết của vị công tước trẻ cũng được nhắc tới trong Câu chuyện về cuộc hành binh Igor:

Không giống như thế là sông Stugna - được phú cho một dòng sông nhỏ, vì thế được nuôi bằng những con suối nhỏ và dòng chảy khác, nó giằng một chàng thanh niên, công tước Rostislav, giữa các rừng cây bụi, giam hãm chàng. Trên bờ sông Dnepr tối tăm, mẹ của Rostislav khóc cho chàng trai trẻ. Tiều tụy vì buồn đau là những bông hoa với lời chia buồn, và cây cối rạp mình xuống đất với niềm thương tiếc.

Xem thêm
Người Cuman
Câu chuyện về cuộc hành binh Igor

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Tiểu sử Svyatopolk . Bao gồm cả miêu tả về sự kiện.

Stugna, 1093
Stugna, 1093


title: Yoo Seung-ho

text:
Yoo Seung-ho (sinh ngày 17 tháng 8 năm 1993) là một nam diễn viên người Hàn Quốc. Cậu ấy được mệnh danh là "Em Trai Quốc Dân", "Tiểu So Ji Sub", "Chàng trai đẹp không tì vết". Cậu ấy từng là diễn viên nhí nổi tiếng trong The Way Home (2002), Heart is (2006), The Legend (2007)... Cậu ấy bắt đầu vai diễn trưởng thành của mình trong Nữ hoàng Seon Deok (2009), Lord of Study (2010), Warrior Beak Dong Soo (2011), I Miss You (2012)... Cậu ấy đã tự nguyện tham gia nghĩa vụ quân sự khi mới 19 tuổi vào 5/3/2013 và đã xuất ngũ vào 4/12/2014. Fanclub của cậu ấy được gọi là Yoopies.

Tiểu sử
Yoo Seung Ho xuất thân từ một gia đình nghèo tại Incheon cùng với cha mẹ và chị gái. Yoo debut trong CF năm 1999. Mẹ của cậu đã gởi một tấm hình cho công ty quảng cáo và Yoo được chọn. Lúc nhỏ cậu không thích làm diễn viên nên mẹ cậu hứa mua Lego khi diễn xong, đến giờ cậu vẫn còn thói quen chơi Lego. Tài năng của cậu được công nhận rất sớm và được yêu mến tại Hàn Quốc như một "Em trai Quốc dân". Sau khi tốt nghiệp trường Trung học Beakshin, cậu đã từ bỏ con đường vào Đại học dù nhận được lời mời từ nhiều trường danh tiếng để tập trung diễn xuất và không muốn giành lấy cơ hội của các sinh viên khác. Theo Yoo "Tôi sẽ không hối tiếc. Tôi tham dự thi bởi vì tôi cần thành tích học tập. Nhà trường cần tôi bởi vì họ cần những người nổi tiếng, mối quan hệ này không có ý nghĩa". Cậu muốn nhập ngũ từ năm 14 tuổi và khi tròn 19 tuổi sau vai diễn mang tính đột phá trong I Miss You(2012) cậu đã lặng lẽ nhập ngũ.

Sự nghiệp

2000-2012: Trước khi tham gia nghĩa vụ quân sự

Yoo Seung Ho debut với vai trò một diễn viên nhí triển vọng năm 2000 trong Daddy Fish.Cậu gây tiếng vang lớn với phim điện ảnh đầu tiên The Way Home (2002) với vai diễn cậu bé thành phố kiêu căng phải về quê sống với người bà bị câm điếc. Trước đó đoàn làm phim đã rất khó khăn trong việc tìm kiếm diễn viên có thể vào vai cậu bé Sang Woo. Đạo diễn đã lựa chọn Yoo Seung Ho vì ánh mắt biểu cảm của Ho trong những bức ảnh. Bộ phim thành công vang dội và bán được hơn 4 triệu vé vào thời điểm đó.

Sau đó, Yoo Seung Ho tiếp tục thử sức trong những bộ phim như: "Happy Ero Christmas" (2003); "Don't Tell Papa" (2004); "Heart is..." (2006); "Do you see Seoul?" (2008);… Mỗi vai diễn cậu đều để lại những ấn tượng khác nhau trong lòng người xem, nhưng có một điểm chung là mọi người đều công nhận khả năng diễn xuất tự nhiên, có năng khiếu thiên bẩm đối với cậu bé Yoo Seung Ho. Đặc biệt với Heart is..., bộ phim cảm động về hai anh em và chú chó trung thành, Seung Ho gây chấn động vì sự vụt lớn của mình.

Đến với phim truyền hình trễ hơn, Yoo Seung Ho đóng một vài vai lúc nhỏ của nhân vật chính như Sad Love Story (vai của Kwon Sang Woo lúc nhỏ), tiểu thái tử Dam Doek trong The Legend (2007) và nhiều bộ phim khác.

Năm 2009, anh đóng vai chính phim điện ảnh City of Fathers. Tiếp đó là Tiết 4 kinh hoàng, anh và Kang So Ra vào vai hai học sinh bị truy đuổi bởi kẻ sát nhân trong lớp học. Anh cũng xuất hiện từ tập 34 của Nữ hoàng Soen Doek, bộ phim sử thi được đánh giá cao nhất năm 2009, trong vai hoàng tử Kim Chun Chu. Với vai diễn trưởng thành đầu tiên ở phim truyền hình, Yoo Seung Ho gây bất ngờ lớn khi có thể trở thành một trang công tử lọc lõi, thông minh, giúp các đạo diễn nhận ra anh thực sự là “của hiếm” vì có thể đảm nhiệm nhiều dạng vai, cả lãng mạn lẫn ngoan hiền, chân chất và hơn thế là mưu mô, lạnh nhạt đến đau lòng.

Ở tuổi thiếu niên của mình anh được giao vai chính trong bộ phim học đường Cao thủ học đường. Phim được chuyển thể từ bộ truyện tranh nổi tiếng "Dragon Sakura" của nhà văn Mita Norifusa, xoay quanh cuộc sống của những học sinh hư hỏng bị buộc học tại lớp học đặc biệt. Bộ phim gây sốt giới trẻ Hàn Quốc ngay khi vừa lên sóng. Trước đó, anh đã tham gia MV Lies của nhóm T-ara vai anh chàng hotboy đào hoa.

Sau đó, Yoo Seung Ho tham gia bộ phim Flames of Desire đảm nhiệm vai diễn con trai của một gia đình giàu có – Kim Min Jae. Khi tham gia phim này, Yoo Seung Ho mới 17 tuổi. Cuối năm đó, anh tham gia từ thiện ở Sri Lanka và song ca bài "Believe in Love" cùng với ca sĩ IU, lời bài hát dựa trên cuốn nhật ký Yoo đã viết về các trẻ em mồ côi khi tham gia hoạt động này

Năm 2011, anh vào vai sát thủ Yeo Woon trong phim Warrior Beak Dong Soo. Trong thời gian quay phim, anh bị tai nạn trên đường cao tốc khi tới trường quay. Sau đó anh tiếp tục tham gia phim điện ảnh kinh dị Blind cùng với Kim Ha Neul, phim khá thành công và đạt nhiều giải thưởng.

Năm 2012, Seung Ho đóng phim Operation Proposal, về một cầu thủ bóng chày quay về quá khứ để có được trái tim cô bạn gái thời thơ ấu. Tiếp đó anh vào vai diễn khách mời "Arang And The Magistrate", gây ấn tượng cho người xem khi trở thành vị Thượng đế trẻ trung và phong cách nhất lịch sử. Ngay sau đó, anh để lại một dấu ấn đáng nể, rũ bỏ hình tượng nhí với diễn xuất xuất thần trong bộ phim truyền hình I Miss You ở độ tuổi 19. Seung Ho thể hiện vai Harry Borrison, một doanh nhân giàu có, trẻ trung, đẹp trai. Tuy nhiên, đằng sau vẻ ngoài không tì vết lại là một trái tim lạnh lùng đầy toan tính với sự thù hận sâu sắc.

2012-2014: Tự nguyện tham gia nghĩa vụ quân sự

Trước khi nhập ngũ anh tham gia dự án cuối cùng là lồng tiếng phim tài liệu Studying Humans(KBS) và tặng hết tiền nhuận bút của mình.

Yoo Seung Ho đã bí mật tham gia nghĩa vụ quân sự như một người lính bình thường mà không có sự xuất hiện của fan vào ngày 5/3/2013. Anh chỉ để lại lời nhắn trên fan cafe "Talk To You" của mình. Lá thư để lại cho fan, anh viết "Khi các bạn đọc được bức thư này thì tôi đã trong quân đội rồi. Tôi rất xin lỗi vì không cho các fan biết khi nào tôi sẽ nhập ngũ, nhưng tôi nghĩ sẽ tốt hơn nếu đi mà không thông báo vì còn có những người khác nhập ngũ cùng tôi. Tôi có nghe nói tôi còn quá trẻ để đi nghĩa vụ; tuy nhiên, đây là nghĩa vụ không thể trốn tránh và tôi thực sự cần nó vì tôi muốn thoát khỏi cuộc sống áp lực khi làm diễn viên một thời gian"

Yoo nhận được nhiều sự khen ngợi và yêu mến vì tự nguyện nhập ngũ vào đúng độ tuổi 19 của mình. Anh hoạt động trong quân đội với vai trò trợ giáo tân binh mảng súng cá nhân sau khi đạt thành tích 16/250 học viên trong trại.

2014- nay: Comeback

Yoo Seung Ho chính thức xuất ngũ vào ngày 4/12/2014 và liên tục góp mặt trong 2 dự án phim truyền hình, 2 dự án phim điện ảnh được trình chiếu chỉ trong vòng hơn nửa năm từ cuối năm 2015 đến giữa năm 2016.

Ngay trong ngày xuất ngũ, anh xác nhận sự trở lại của mình với dự án điện ảnh cổ trang "Joseon Magician" (ra mắt vào ngày 30/12/2015) cùng với Go Ara. Trong phim, anh hóa thân vào ảo thuật gia Hwan Hee tài năng nhưng phải chịu sự kỳ thị của người đời vì sự khác biệt và bản thân chỉ là một kẻ thấp hèn, làm trò để mua vui cho thiên hạ. Hwan Hee còn trải qua mối tình đẹp tựa như ảo thuật nhưng đầy hiểm nguy với công chúa Cheong Myung (Go Ara).

Sau khi vừa hoàn thành bộ phim "Joseon Magician", Yoo Seung Ho tiếp tục thử thách bản thân với vai diễn Kim Seon Dal (Kim In Hong) - kẻ lừa đảo có tiếng trong lịch sử Hàn Quốc chuyên cướp của người giàu chia cho người nghèo trong bộ phim điện ảnh cổ trang hài "Seondal: The Man Who Sells The River". Ra mắt vào tháng 7 năm 2016, bộ phim thu hút được hơn 2 triệu lượt xem tại Hàn Quốc.

Yoo Seung Ho tiếp tục đảm nhận vai diễn Hyun Jong Hyun trong bộ phim Imaginary Cat (Đây là bộ phim đầu tiên về loài mèo ở Hàn Quốc. Một con người và 1 chú mèo có chung cảnh ngộ) được chuyển thể từ truyện tranh ngày lên sóng vào ngày 24 tháng 11 năm 2015.

Tháng 12, năm 2015, Yoo tham gia vào bộ phim truyền hình luật pháp, kinh dị Remember: War of the Son với vai diễn Seo Jin Woo - một luật sư mắc hội chứng hyperthymesia, phải chạy đua với thời gian để cứu cho bố anh khỏi tội tử hình.

Đến nay, Yoo Seung Ho vẫn tiếp tục con đường diễn xuất mà mình đã chọn cùng với những vai diễn đầy biến hoá, nội tâm phức tạp và tinh tế, mang phong cách rất riêng của anh.

Ngoài ra, anh đóng vai chính trong các MV "You From The Same Time" của Naul chính thức phát hành ngày 5/2/2015  và "I Don't Love You" của nhóm nhạc Urban Zakapa, phát hành ngày 26/5/2016.

Phim tham gia

Điện ảnh

Truyền hình

Music Video

Quảng cáo

Giải thưởng và đề cử

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Yoo Seung-ho Fan Cafe tại Daum

Sinh năm 1993
Nam diễn viên truyền hình Hàn Quốc
Nam diễn viên điện ảnh Hàn Quốc
Nhân vật còn sống
Nghệ sĩ của YG Entertainment


title: Vụ án Lệ Chi viên

text:
Vụ án Lệ Chi viên, tức Vụ án vườn vải, là một vụ án oan nổi tiếng thời Lê sơ. Qua vụ án này, quan Đại thần Hành khiển Nguyễn Trãi và vợ là Lễ nghi học sĩ Nguyễn Thị Lộ bị triều đình Lê Sơ kết tội giết vua Lê Thái Tông, bắt tội chém đầu đến 3 họ nhà Nguyễn Trãi.

Đến năm 1464, thời vua Lê Thánh Tông, Nguyễn Trãi được minh oan, người con còn sống sót duy nhất của ông là Nguyễn Anh Vũ được cất làm quan huyện, bản thân ông được truy tặng tước hiệu.

Những nhân vật chính
 Nạn nhân: Vua Lê Thái Tông
 Nguyên nhân chết: có thể do Đột quỵ.
 Người bị kết án là thủ phạm: Nguyễn Thị Lộ (vợ Nguyễn Trãi).
 Những người bị liên lụy và cùng bị xử tử: Nguyễn Trãi cùng 3 họ của ông.

Bối cảnh trước vụ án
Lên ngôi năm 1433 khi 11 tuổi, Lê Thái Tông tỏ ra là vị vua tài năng, quyết đoán, bên trong trừ bỏ 2 đại thần phụ chính Lê Sát và Lê Ngân, bên ngoài đánh dẹp các thổ tù phía Tây Bắc. Tại hậu cung, vua có sáu người vợ:
 Lê Ngọc Dao: con Tư đồ Lê Sát, bị phế làm dân thường sau khi Lê Sát bị giết năm 1437.
 Lê Nhật Lệ: con đại thần Lê Ngân, bị truất xuống làm Tu dung sau khi Lê Ngân bị giết năm 1437.
 Dương Thị Bí: sinh ra Lê Nghi Dân năm 1439, là Phi bị phế xuống làm Chiêu nghi, còn Nghi Dân bị truất ngôi Thái tử (được lập vào năm 1440), phong làm Lạng Sơn vương năm 1441.
 Bùi Quý Nhân, mẹ của Cung vương Lê Khắc Xương. Cả hai mẹ con không được sủng ái.
 Nguyễn Thị Anh: sinh ra Thái tử Lê Bang Cơ (Vua Lê Nhân Tông) năm 1441, được phong Thần phi sau khi Dương Thị Bí bị phế truất.
 Ngô Thị Ngọc Dao: Tiệp dư, vì làm mất lòng Thái Tông nên từng bị bắt giam, được đại thần Trịnh Khả cứu thoát. Sau đó sinh ra Hoàng tử Lê Tư Thành vào tháng 7 năm 1442, rồi hai mẹ con dời ra sống ngoài kinh thành.

Ngoài ra, sử sách ghi nhận Lê Thái Tông còn có quan hệ tình cảm với vợ thứ của Thừa chỉ Nguyễn Trãi là Nguyễn Thị Lộ, một người phụ nữ "rất đẹp, văn chương rất hay", được gọi vào cung phong làm Lễ nghi học sĩ, ngày đêm hầu bên cạnh.

Thừa chỉ Nguyễn Trãi là công thần khai quốc nhà Hậu Lê, một văn thần có nhiều đóng góp trong khởi nghĩa Lam Sơn. Tuy nhiên đến thời bình, trong chính trường nhà Hậu Lê thời Lê Thái Tổ và sau đó là Lê Thái Tông, sự nghiệp của ông lúc thăng lúc giáng vì có bất đồng quan điểm với một số đại thần khác, một số kế sách không được dùng. Nguyễn Trãi bất mãn và lui về ở ẩn năm 1439.

Vụ án

Diễn biến
Có 3 nguồn chính sử đề cập đến vụ án Lệ Chi viên là Đại Việt sử ký toàn thư, Khâm định Việt sử thông giám cương mục và Lịch triều hiến chương loại chí.
 Theo sách Đại Việt sử ký toàn thư:
Ngày 27 tháng 7 (âm lịch) năm Nhâm Tuất (1442), vua Lê Thái Tông đi tuần ở miền Đông, duyệt quân ở thành Chí Linh, Hải Dương. Nguyễn Trãi đón vua ngự ở chùa Côn Sơn, nơi ở của Nguyễn Trãi. Ngày 4 tháng 8 (âm lịch) vua về đến Lệ Chi viên thuộc huyện Gia Định (nay thuộc thôn Đại Lai, xã Đại Lai, huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh). Cùng đi với vua có Nguyễn Thị Lộ, một người thiếp của Nguyễn Trãi khi ấy đã vào tuổi 40 (bà sinh năm 1400) được vua Lê Thái Tông yêu quý vì sự xinh đẹp, có tài văn chương, luôn được vào hầu bên cạnh vua. Khi về đến Lệ Chi viên, vua thức suốt đêm với Nguyễn Thị Lộ rồi mất.

Các quan bí mật đưa về, ngày 6 tháng 8 (âm lịch) mới đến kinh sư, nửa đêm vào đến cung mới phát tang. Triều đình đã quy cho Nguyễn Thị Lộ tội giết vua. Ngay sau khi Thái tử Bang Cơ mới 2 tuổi lên nối ngôi (tức là Lê Nhân Tông), triều đình bắt Nguyễn Trãi tru di tam tộc vào ngày 16 tháng 8 (âm lịch) năm này.

 Theo Khâm định Việt sử thông giám cương mục:
Tháng 7 âm lịch, Lê Thái Tông tuần hành phía đông, duyệt võ ở Chí Linh, Nguyễn Trãi đón mời, nhà vua đến chơi chùa núi Côn Sơn, nơi ở của Nguyễn Trãi.

Nguyễn Thị Lộ, vợ lẽ của Nguyễn Trãi, người đẹp mà lại hay chữ. Nhà vua nghe tiếng, trước đây từng mời đến, phong làm Lễ nghi học sĩ; ngày đêm cho hầu ở bên, nhân đó, sàm sỡ với Thị Lộ. Trong đợt đi tuần phía đông, Thái Tông quay về đến trại Vải làng Đại Lại, huyện Gia Định, thì mắc chứng sốt rét. Thị Lộ vào hầu suốt đêm, nhà vua mất.

Trăm quan giấu kín việc này, lặng lẽ rước ngự giá về kinh đô mới phát tang. Người ta đều nói Thị Lộ giết vua, bèn bắt giết Thị Lộ. Ngay sau khi Thái tử Bang Cơ mới 2 tuổi lên nối ngôi (tức là Lê Nhân Tông), triều đình bắt và giết Nguyễn Trãi, tru di cả họ. Người ta đều cho là oan.

Theo sách Lịch triều hiến chương loại chí:

Trong 3 sách chính sử nêu trên, Đại Việt sử ký toàn thư và Khâm định Việt sử thông giám cương mục cùng thống nhất cho rằng Lê Thái Tông bị bạo bệnh mà qua đời, và sau khi thi hài Lê Thái Tông được đưa về kinh đô thì Nguyễn Thị Lộ bị mọi người đồng loạt buộc tội giết vua. Riêng Lịch triều hiến chương loại chí cho rằng Nguyễn Thị Lộ dùng thuốc độc giết vua.

Hậu kỳ
Theo Khâm định Việt sử thông giám cương mục, ngay khi Nguyễn Trãi bị tru di tam tộc, nhiều người đã cho là ông bị oan.

Lê Nhân Tông khi xem sách Dư địa chí của Nguyễn Trãi từng có ý kiến rằng: "Nguyễn Trãi là người trung thành giúp đức Thái Tổ dẹp loạn tặc, giúp đức Thái Tông sửa sang thái bình... không may bị người đàn bà gây biến, để người lương thiện mắc tội rất là đáng thương".

Năm 1464, Lê Thánh Tông chính thức ban chiếu minh oan cho Nguyễn Trãi, truy tặng ông tước Tán Trù bá, cho người con trai còn sống sót của ông là Nguyễn Anh Vũ làm chức Đồng Tri châu. Năm 1512, Lê Tương Dực truy tặng Nguyễn Trãi làm Tế Văn hầu.

Giai thoại
Giai thoại về cái chết của Nguyễn Trãi được truyền tụng qua sự tích Rắn báo oán rất nổi tiếng. Theo Nguyễn Đổng Chi ghi nhận và phân tích, đây là câu chuyện do tầng lớp Nho sĩ bịa đặt ra nhằm huyền thoại hóa tấn thảm kịch của Nguyễn Trãi, xóa mờ sự thật về tấn thảm kịch ấy, để có một cách giải thích hợp với lý trí trước cái chết oan khốc của một người như ông và cả dòng họ ông. Chính vì vậy, câu chuyện có những nhân tố hoang đường, thậm chí còn xuyên tạc hình ảnh một nhân vật tài hoa như Thị Lộ. Cũng như Nguyễn Đổng Chi ghi nhận, sự tích "Rắn báo oán" này được thêu dệt dựa trên hai câu chuyện có nội dung tương tự ở Trung Quốc:
 Truyện Phương Chính Học: Phương Chính Học đời Nguyên, khi người ông nội mất sắp đào huyệt cất đám thì đứa con (tức bố Phương Chính Học) đêm nằm mộng thấy một bà già hiện ra bảo:"Chúng tôi ở đây đã lâu, xin ông thư thả cho chúng tôi di chuyển đi một nơi khác, rồi hãy đào". Người con tỉnh dậy không biết thế nào cả. Ngày hôm sau những người đào huyệt thấy một ổ rắn rất nhiều con, bèn dùng gậy đánh chết tất cả. Lúc ấy con dâu người chết (tức mẹ Phương Chính Học) đang có mang. Bà ta bỗng thấy một luồng hắc khí bay vào nhà nơi mình ngồi. Khi Phương Chính Học sinh ra có cái lưỡi giống lưỡi rắn. Về sau Phương Chính Học cũng bị vạ diệt tộc, người ta cho đó là do đàn rắn thác sinh vào Phương Chính Học để báo thù.
 Truyện Ngô Trân: Ngô Trân đời Tống có lần đóng quân đất Thục cho người khai phá khu rừng rậm ở Kim Bình, vì sợ nơi ấy là chỗ ẩn nấp của giặc cướp. Lệnh đốt rừng sắp thi hành, bỗng có một bà già dắt con đến cửa dinh kêu rằng:"Nghe nói tướng quân sắp cho đốt quả núi này. Đó là quân lệnh tôi không dám ngăn trở. Nhưng mẹ con tôi ở đây đã lâu, xin tướng quân cho thư thả một chút để cho chúng tôi dời đi nơi khác đã". Ngô Trần thét mắng mụ già, mụ ra đi còn nói:"Nếu tướng quân không nghe, sẽ bị diệt cả họ!". Ngô Trân giục quân cứ đốt. Ngày hôm sau họ thấy ở trong núi có hai con rắn chết. Nhưng trong khi lửa bốc cháy thì một luồng hắc khí vọt bay về phía Đông Nam đúng vào lúc con dâu nhà Ngô Trần đẻ ra Ngô Hy.

Ý kiến xét lại vụ án
Lê Nhân Tông từng có ý kiến xem Nguyễn Trãi bị oan khi đọc sách Dư địa chí ông viết, nhưng vẫn cho rằng Nguyễn Thị Lộ là thủ phạm gây ra cái chết của vua cha Thái Tông. Lê Thánh Tông chính thức ban chiếu minh oan cho Nguyễn Trãi nhưng không nói tới Nguyễn Thị Lộ.

Trong giới sử học hiện nay, có ý kiến của các nhà chuyên môn như Vũ Khiêu, Phan Huy Lê, Hoàng Đạo Chúc, Phan Văn Các, Đinh Xuân Lâm cho rằng: còn một người nữa chịu oan khuất chưa từng được minh oan là Nguyễn Thị Lộ. Trong hội thảo khoa học về Lễ nghi học sĩ Nguyễn Thị Lộ, nhiều nhà nghiên cứu cho rằng Nguyễn Thị Lộ đã bị triều đình nhà Lê đương thời (do Thái hậu Nguyễn Thị Anh chấp chính cho vua nhỏ Lê Nhân Tông mới lên 2 tuổi) vu khống.

Nhóm tác giả nghiên cứu lịch sử đương đại Phan Duy Kha, Lã Duy Lan, Đinh Công Vĩ trong tác phẩm "Nhìn lại lịch sử", xuất bản năm 2003, cho rằng chủ mưu vụ án chính là Nguyễn Thị Anh, vợ thứ của vua Lê Thái Tông.

Ngôi thái tử
Ngoài các suy đoán căn cứ vào sử sách, gần đây các nhà nghiên cứu nói trên đã tham khảo gia phả dòng họ Đinh là con cháu của công thần Đinh Liệt nhà Hậu Lê và phát hiện nhiều bài thơ của chính Đinh Liệt để lại (được công bố trong "Nhìn lại lịch sử" của họ). Bài thơ được viết bằng chữ Hán nhưng viết theo kiểu ẩn ý, dùng phép nói lái để người đọc suy đoán rằng: Thái tử Lê Bang Cơ (tức vua Lê Nhân Tông) không phải là con vua Lê Thái Tông.

Vua Lê Thái Tông lúc mất mới 20 tuổi nhưng trước khi mất vua đã có bốn con trai. Con lớn nhất là Lê Nghi Dân, con thứ hai là Khắc Xương, con thứ ba là Bang Cơ (Lê Nhân Tông sau này), con thứ tư là Tư Thành (Lê Thánh Tông sau này). Vì các hoàng tử đều còn quá nhỏ (chỉ chênh nhau một vài tuổi) nên việc tranh chấp ngôi thái tử xảy ra giữa các bà vợ vua Thái Tông. Nguyễn Thị Anh là mẹ của Bang Cơ.

Nghi Dân là con lớn nhất vốn đã được lập làm thái tử dù còn rất nhỏ. Nhưng sau đó Nguyễn Thị Anh được vua sủng ái nên năm 1441 vua truất ngôi của Nghi Dân mà lập Bang Cơ. Bà mẹ của Khắc Xương vốn không được vua sủng ái nên không thể tranh chấp ngôi thái tử. Tuy nhiên, nhiều người trong triều dị nghị rằng, Nguyễn Thị Anh đã có thai trước khi vào cung và Bang Cơ không phải là con vua Thái Tông. Cùng lúc đó, một bà phi khác của vua là Ngô Thị Ngọc Dao lại có mang sắp sinh. Nguyễn Thị Anh sợ chuyện bại lộ thì ngôi lớn sẽ thuộc về con bà Ngọc Dao nên tìm cách hại bà Ngọc Dao. Bà này được vợ chồng Nguyễn Trãi và Nguyễn Thị Lộ hết sức che chở, mang đi nuôi giấu và sinh được Hoàng tử Lê Tư Thành năm 1442.

Biết bà Ngọc Dao đã sinh con trai mà ngày càng nhiều người đồn đại về dòng máu của Bang Cơ, nhân lúc con mình còn đang ở ngôi đương kim thái tử, Nguyễn Thị Anh chủ động ra tay trước. Nhân dịp vua Thái Tông về thăm Nguyễn Trãi, sợ Nguyễn Trãi gièm pha mình và nói tốt cho Tư Thành nên bà sai người sát hại vua Thái Tông rồi đổ tội cho vợ chồng Nguyễn Trãi.

Sau khi vua mất, Bang Cơ lên ngôi, Nguyễn Thị Anh được làm Thái hậu, nắm quyền trị nước. Nguyễn Trãi không thể biện bạch cho sự oan uổng của mình và phải chịu án tru di tam tộc.

Theo sử sách, ngày 9 tháng 9 (âm lịch) năm Nhâm Tuất (1442), chỉ vài ngày sau khi hành hình gia đình Nguyễn Trãi, triều đình (thực ra chính là Thái hậu Nguyễn Thị Anh nhiếp chính thay con) ra lệnh giết hai hoạn quan Đinh Phúc, Đinh Thắng vì trước khi chết Nguyễn Trãi có nói là "hối không nghe lời của Thắng và Phúc". Các nhà nghiên cứu nói trên cho rằng chính Đinh Phúc, Đinh Thắng là những người khuyên Nguyễn Trãi sớm tố cáo Nguyễn Thị Anh với vua Thái Tông. Do đó để diệt khẩu, bà sai giết hai người này.

Chính bởi thân thế của Lê Nhân Tông có phần "không chính" nên sau này, năm Kỷ Mão (1459), con trưởng của vua Thái Tông là Lê Nghi Dân lấy lý do để làm binh biến giết hai mẹ con Nguyễn Thị Anh. Trong bài chiếu lên ngôi, Nghi Dân nói rõ: "... Diên Ninh [Nhân Tông] tự biết mình không phải là con của Tiên đế [Thái Tông]..."

Phản biện
Nhà nghiên cứu lịch sử Vũ Thị Thường đã đăng trên Tạp chí sông Hương về nghi án Lệ Chi viên, phản đối tác giả Bùi Văn Nguyên trong tác phẩm Văn chương Nguyễn Trãi, khi nhà nghiên cứu này cho rằng: "Cuối cùng bọn gian thần phía bà phi Nguyễn Thị Anh âm mưu giết hại vua Lê Thái Tông, Nguyễn Trãi, Nguyễn Thị Lộ để giành ngôi cho Bang Cơ khỏi rơi vào tay Tư Thành, người được Nguyễn Trãi, Nguyễn Thị Lộ ủng hộ" với những lập luận như sau:
 Lê Tư Thành là con thứ tư, mới sinh được 14 ngày, mẹ của Tư Thành chỉ được phong Tiệp dư, không phải là mối đe dọa với mẹ con bà Nguyễn Thị Anh.
 Vua Thái Tông là vị vua tài giỏi, không dễ để giết. Năm 16 tuổi, vua đã thân hành đi đánh châu Phục Lễ; đánh Hà Tông Lai làm phản, đánh thổ quan nghịch Nghiễm thu phục đất đai của cải. Sách Đại Việt sử ký viết rằng: Vua thiên tư, thông minh trí tuệ, bên trong ức chế quyền thần, bên ngoài dẹp di địch.
 Nguyễn Thị Anh đang được sủng ái, con là Bang Cơ được lập làm Hoàng thái tử, ngôi kế vị cầm chắc trong tay, lẽ nào lại giết đi chỗ dựa vững chắc nhất của họ.
 Nguyễn Trãi trước sau không đóng vai trò gì quan trọng trong triều đình (?), Nguyễn Thị Lộ chỉ là Lễ nghi học sĩ, dạy cung nhân, không đủ quyền lực để tôn phù hay hạ bệ ai xuống. Lúc được các đại thần tiến cử Nguyễn Trãi và các quan khác để dạy vua, vua Thái Tông đã từ chối việc này. Khi soạn nhã nhạc, vua Lê Thái Tông theo ý của Lương Đăng soạn lễ nhạc chứ không theo ý của Nguyễn Trãi. Về quê ông làm đề cử ở chùa Hun, 1 chức vị rất thấp. Không thể nào gây ảnh hưởng với một vị vua tài giỏi, có cá tính mạnh mẽ, không chịu sự phụ chính như Lê Thái Tông, từng đã giết Đại Tư đồ Lê Sát, Lê Ngân, giáng chức nhiều trọng thần khác.

Tác giả Vũ Thị Thường kết luận rằng vua Lê Thái Tông chết đột ngột ở Lệ Chi viên, Nguyễn Trãi chỉ là người không may mắn mà thôi, và không nên suy luận đi quá xa.

Trong văn học nghệ thuật
Vụ án Lệ Chi viên từng được thể hiện trong nhiều tác phẩm văn học và nghệ thuật trong đó có các tác phẩm được báo chí đánh giá cao như vở cải lương Rạng ngọc Côn Sơn của Đoàn Cải lương Trần Hữu Trang, vở chèo Oan khuất một thời của Nhà hát Chèo Hà Nội.

Vở kịch Bí mật Lệ Chi Viên của Công ty Thái Dương (sân khấu IDECAF) từng được báo chí ca ngợi đã giành được ba giải Mai Vàng (năm 2007): giải Đạo diễn sân khấu cho Nghệ sĩ ưu tú Thành Lộc, giải Nam diễn viên Kịch nói cho Hữu Châu (vai Nguyễn Trãi) và giải Nữ diễn viên Kịch nói cho Thanh Thủy (vai Nguyễn Thị Anh).

Phim tài liệu Bí mật vụ án Lệ Chi viên từng được chiếu trên VTV1.

Năm 2012, bộ phim Thiên mệnh anh hùng của đạo diễn Victor Vũ cũng lấy bối cảnh là 12 năm sau khi Nguyễn Trãi chết, các thế lực vương tôn tranh giành nhau, trong đó có Tuyên Từ Thái hậu.

Về các bài thơ của Đinh Liệt
Trong cuốn "Ngọc phả họ Đinh" do Công bộ Thượng thư Đinh Công Nhiếp, con trai đầu của Thái sư Đinh Liệt, có một số bài thơ do Đinh Liệt viết có liên quan đến vụ án Lệ Chi viên.

Bài thơ Nôm nhận xét về Lê Thái Tông:
Tống Thai dáng dấp một anh quân,
Đắc sắc say chơi biếng kiệm cần.
Họa tự trong nhà nhô đầu mọc,
Di căn bệnh hoạn hại cho thân.
Trong bài này Đinh Liệt buộc phải dùng phép nói lái: Tống Thai tức là Thái Tông (Lê Nguyên Long). Vua là một anh quân vì ông biết ngăn ngừa cường thần, dẹp phiên trấn, sùng nho, mở thi cử, song lại quá ham mê tửu sắc. Về họa tự trong nhà, Đinh Liệt có bài thơ:
Nhung tân lục cá nguyệt khai hoa,
Bất thức hà nhân chủng bảo đa.
Chủ kháo Tống Thai vi linh dược,
Cựu binh tân tửu thịnh y khoa.Nhung tân đọc lái là Nhân Tông, tức là Bang Cơ, con Nguyễn Thị Anh, thịnh y là thị Anh. Bài này có thể tạm dịch:Nhân Tông sáu tháng đã ra hoa,Dòng máu ai đây quý báu à?Núp bóng Thái Tông làm linh dược,Thị Anh dùng ngón đổi dòng cha.Trước khi vào cung, Thị Anh đã gian díu với Lê Nguyên Sơn, một người thuộc họ xa của dòng dõi Lê Khoáng (cha Lê Lợi). Một bài thơ khác, Đinh Liệt viết:Tống Thai mạc kiến nguy ký hiện,Nịch ái Thịnh y nhật nhật tăng.Mỹ sắc điềm ngôn gia phỉ báng,Cơ đồ sự nghiệp hải hà băng.Dịch là:Thái Tông chẳng thấy nguy đã hiện,Say đắm Thị Anh cứ mãi tăng.Sắc đẹp lời ngon kèm phỉ báng,Cơ đồ sự nghiệp có ngày băng.Việc Thị Anh giết hai hoạn quan Đinh Phúc, Đinh Thắng được Đinh Liệt viết trong bài thơ mà nhiều người cho rằng vì chính hai người này đã mật báo cho ông và Nguyễn Trãi biết:Nhung Tân hà hữu Tống thai tinh,Lục nguyệt khai hoa quái dị hình.Niên nguyệt nhật thời Thăng Đính ký,Hoàng bào ô nhiễm vạn niên thanh.Dịch là:Nhân Tông không phải máu Thái Tông,Sáu tháng hoài thai cảnh lạ lùng.Năm, tháng, ngày, giờ Đinh Thắng chép,Hoàng bào dơ bẩn tiếng ngàn năm.''
Với cách gọi các vua bằng miếu hiệu như Thái Tông, Nhân Tông, chắc chắn các bài thơ này Đinh Liệt viết vào thời Lê Thánh Tông. Dù Nhân Tông và Thái hậu Nguyễn thị đã chết nhưng việc này vẫn không thể nói công khai, vì trên danh nghĩa, ngôi vua của Nhân Tông vẫn là hợp pháp. Có như vậy, việc cướp ngôi của Lê Nghi Dân mới là "phản nghịch" và việc lên ngôi của Thánh Tông mới là hợp lẽ. Đây chính là nguyên nhân khiến Đinh Liệt phải dùng phép nói ẩn ý để truyền lại cho đời sau. Sau này tới đời vua Lê Thánh Tông, vua Thánh Tông đã minh oan cho Nguyễn Trãi. Tuy nhiên, những bài thơ trên được tìm thấy trong gia phả họ Đinh thất lạc tại Trung Quốc nên tính chính xác của nó không được kiểm chứng, chỉ mang tính tham khảo giả thuyết.

Xem thêm
Nguyễn Trãi
Nguyễn Thị Lộ
Lê Thái Tông
Lê Nhân Tông
Lê Nghi Dân
Đinh Liệt

Chú giải

Tham khảo

Lịch triều hiến chương loại chí, Phan Huy Chú, tập 1, Dịch giả Viện Sử học Việt Nam, Nhà Xuất bản Giáo dục, 2005.
Khâm định Việt sử thông giám cương mục, soạn giả Quốc sử quán triều Nguyễn.

Chú thích

Việt Nam năm 1442
Nguyễn Trãi
Lịch sử Việt Nam thời Lê sơ
Vụ án oan sai
Nghi án về tội giết người chưa có lời giải minh bạch trong lịch sử
Gia Bình


title: Krummenau

text:
Krummenau  là một xã thuộc huyện Birkenfeld, bang Rheinland-Pfalz, Đức. Xã này có diện tích 4,32 km².

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz
Xã và đô thị ở huyện Birkenfeld


title: Carballeda de Avia

text:
Carvalheda de Avia là một đô thị trong tỉnh Ourense, thuộc vùng Galicia ở tây bắc Tây Ban Nha.

Tham khảo

Đô thị ở Ourense