title: Người Viking

text:
Người Viking hay người Duy Kinh (tiếng Anh: Vikings, tiếng Trung: 維京人) là tên gọi dùng để chỉ những nhà thám hiểm, thương nhân, chiến binh, hải tặc đến từ bán đảo Scandinavia (lãnh thổ các nước Đan Mạch, Na Uy, Thuỵ Điển, từ cuối thế kỷ 8 đến cuối thế kỷ 11 đã đột kích, cướp biển, buôn bán và định cư khắp các vùng của Châu Âu. Băng Đảo và Phần Lan của khu vực Bắc Âu ngày nay) vào thời đại đồ đá muộn. Họ cũng đã đi xa tới Địa Trung Hải, Bắc Phi, Trung Đông và Greenland. Ở quốc gia xuất xứ của họ và một số quốc gia mà họ đột kích và định cư, thời kỳ này được biết đến phổ biến là Thời đại Viking, và thuật ngữ "Viking" cũng thường bao gồm toàn bộ cư dân của quê hương Scandinavi. Người Viking có ảnh hưởng sâu sắc đến Scandinavia đầu Trung cổ, the British Isles, Pháp, Estonia, và Kievan Rus'.

Người ta thường nhắc tới người Viking như các chiến binh lưu động trên thuyền hoặc những kẻ cướp biển, nhưng họ cũng là các nông dân và các nhà buôn giỏi. Những tay cướp biển người Viking giương buồm đi khắp châu Âu và bắc Đại Tây Dương trên những chiếc thuyền dài, đánh phá cướp bóc và xâm chiếm phần lớn các vùng đất trù phú tại châu Âu, rồi định cư tại những vùng đất chiếm được. Thời đại Viking bắt đầu khoảng cuối thế kỷ 8 và kéo dài đến giữa thế kỷ 11.
Một trong những cuộc thám hiểm quân sự đầu tiên của người Viking, được ghi lại trong sử sách của người Anglo-Saxon, là cuộc đánh chiếm đảo Portland, gần hạt Dorset của Anh, vào năm 787. Tháng 6 năm 793, người Saxon lại ghi nhận cuộc tấn công các tu viện trên đảo Lindisfarne (còn gọi là Holy Island) ở phía đông nước Anh. Trong 200 năm tiếp theo, lịch sử châu Âu đã tràn ngập những ghi chép về hải tặc Viking và các cuộc cướp phá của họ.

Người Viking đã xâm chiếm và thiết lập thuộc địa tại nhiều vùng đất. Họ đã từng xâm lăng vương quốc của người Anglo-Saxon và chiếm đóng phần lớn miền tây và bắc của Anh và toàn bộ Ireland, để lại nhiều ảnh hưởng tại các vùng duyên hải của Ireland và Scotland. Họ cũng đã xâm chiếm các vương quốc trên bán đảo Iberia, Pháp, vùng Baltic và Nga. Đồng thời, người Viking đã khai phá các quần đảo hoang ở biển Bắc như Greenland, Iceland hay Quần đảo Faroe.

Các công trình nghiên cứu khảo cổ còn cho thấy người Viking tới châu Mỹ trước nhà thám hiểm Christopher Columbus khoảng 500 năm và đã lập nhiều làng mạc tự trị nhỏ dọc theo bờ biển bắc Đại Tây Dương (một di tích của họ còn được bảo tồn tại L'Anse aux Meadows, thuộc tỉnh bang Newfoundland và Labrador của Canada)

Nguồn Gốc
Từ viking xuất hiện lần đầu trong bài thơ Widsith được viết bằng tiếng Anglo-Saxon cổ khoảng thế kỷ X. Ngoài ra, từ này cũng thấy trên tấm bia đá khắc bằng chữ rune, trên đó có khắc tên một người và hành vi của người đó khi còn sống. Nguồn gốc của từ này khá mù mờ, xuất xứ từ chữ vikingr trong tiếng Bắc Âu cổ (tiếng Anh cổ là wicing, tiếng Frisk cổ là wiking). Có thể từ này cùng ngữ tộc với từ vik hoặc vig, với nghĩa là "người cùng với thuyền tới vũng biển nhỏ" hoặc "người từ Viken" (vùng vịnh Oslo, Na Uy (theo từ điển tiếng Đan Mạch hiện đại, ấn bản lần 9, năm 1977). Từ viking cũng chỉ một hành động, ví dụ lå i viking là chiến binh đi viễn chinh bằng tàu. Trong Egil Skallagrimssons saga (truyện truyền kỳ về Egil Skallagrimsson 910-94) do tác giả vô danh viết khoảng năm 1230, có đoạn: "... og Harald, som lå i viking og sjælden var hjem" (... và Harald, đi viễn chinh bằng tàu và hiếm khi ở nhà). Theo nhà văn kiêm sử gia Đan Mạch gốc Na Uy Ludvig Holberg, từ Viking đồng nghĩa với kẻ cướp biển, còn theo nữ giáo sư kiêm sử gia Đan Mạch Else Roesdahl thì từ Viking trong ngôn ngữ Bắc Âu cổ nhánh phía tây, có nghĩa đại loại như "chiến binh trên biển, kẻ cướp biển, người đi biển v.v."

Từ viking không nói về mọi dân tộc Bắc Âu, nhưng chỉ nói về một bộ phận thương nhân, cướp bóc hoặc làm lính đánh thuê trên biển. Cho nên, từ viking thời đó cũng không có nghĩa như chúng ta dùng ngày nay.

Những người Frank gọi họ là Normands (những người phương bắc), người Slav gọi họ là Rus hay Varyag (chỉ bộ tộc Varagryan đến từ Phần Lan), người Ả Rập gọi họ là Madjus, người Ireland gọi họ là các người theo tà giáo hay đơn giản là người ngoại quốc (gaills).

Nguồn gốc xã hội
Những người Viking chỉ là một thành phần dân cư các nước Bắc Âu thời đó. Theo tục lệ, chỉ người con trưởng được thừa kế gia tài hoặc tước vị, và hầu hết các người con thứ phải đi nơi khác sinh sống. Hơn nữa việc gia tăng dân số khiến cho ruộng đất và việc làm càng ngày càng không đủ cho mọi người, nên cũng góp phần thúc đẩy những người khác phải đi ra nước ngoài. Sự thành công của các chuyến đi cướp bóc ban đầu đã khiến cho các tù trưởng ham lợi và họ đã tổ chức các chuyến hải hành cướp phá lớn hơn. Sau đó là việc thu phục nô lệ và chiếm thuộc địa.

Lý do chính trị
Trong một số giai đoạn, các cuộc cướp phá, xâm lược của người Viking Đan Mạch lại phát xuất từ nguyên nhân chính trị. Một số sử gia quả quyết rằng các chuyến đi cướp phá ban đầu này trùng hợp với các cuộc nội chiến. Các chuyến đi cướp bóc ở châu Âu là để lấy của cải cung cấp cho các cuộc nội chiến giữa các bộ tộc. Điều đó cũng cho thấy là những người Viking Na Uy và Thụy Điển nói chung nghiêng về việc buôn bán và chiếm thuộc địa hơn là cướp phá như người Viking Đan Mạch.

Tôn giáo và phong tục
Thời đó niềm tin vào các vị thần trong thần thoại Bắc Âu khiến các chiến binh Viking luôn hăng say chiến đấu một mất một còn. Thần thoại Bắc Âu nhấn mạnh rằng một chiến binh đích thực thì phải chết tại trận tiền và sẽ trở thành người được cư ngụ tại Valhalla (nơi các thần cư ngụ) sau khi chết, cùng với các thần khác. Một chiến binh Viking nếu chết vì tuổi già hoặc chết trên giường bệnh thì linh hồn sẽ bị đày Hel (âm phủ tối tăm lạnh lẽo). Một chiến binh đích thực rất sợ cái chết thứ hai này, do vậy họ luôn chiến đấu với tinh thần dũng cảm.

Các chiến binh đi biển thiện chiến
Những người Viking nổi tiếng là các chiến binh giỏi. Điều đó do nhiều yếu tố: tàu của họ nhanh và có thể chạy xa. Với 200 chiến thuyền, họ có thể chở 5.000 quân đi một ngày được 150 hải lý (khoảng 280 km), do đó đối phương thường không kịp tập trung lực lượng để phòng thủ, đối phó. Ngoài ra họ có khả năng đổ bộ nhanh lên các bãi biển hoặc dọc theo các sông nhỏ mà không cần cảng. Các chiến thuyền snekke của họ lại nhẹ, dễ đem lên đất liền.

Người Viking giong buồm đi hầu hết Bắc Đại Tây Dương, đến tận phía nam của Bắc Phi, phía đông của Nga, Constantinopolis và Trung Đông.

Trang bị của các chiến binh Viking
Võ trang thông thường của người Viking là rìu sắt, khiên tròn, mũ sắt bảo vệ đầu có tấm che mũi (jernhat), áo trận với quần dài màu xám hoặc xanh dương. Chỉ những người chỉ huy mới dùng kiếm và áo giáp sắt. Đặc biệt, trang bị của nhà vua khi thân chinh cũng vô cùng đặc biệt. Mũ sắt của vua Erik Vejrhat có cắm một lá cờ nhỏ, vua Guldharald có mũ bảo vệ đầu bằng vàng. Phương tiện vận chuyển của người Viking là các chiến thuyền thon dài có cánh buồm và ít nhất 24 mái chèo.

Thời đại Viking

Thời đại Viking từ khoảng năm 753 tới năm 1066. Thời đại này ghi nhận vô số chuyến viễn chinh cướp bóc của người Viking, theo sau là các cuộc chiếm đóng với quy mô lớn. Người Viking Đan Mạch đã tàn phá, cướp bóc đảo Anh, Ireland và Francia; trong khi người Viking Na Uy dong buồm đến Scotland, quần đảo Orkney, quần đảo Faroe, Iceland và đảo Greenland. Còn người Viking Thụy Điển lại đi về phía đông, đến Nga và thậm chí đến tận đế quốc Byzantine.

Trong thời đại này, các nhóm người Viking đã đi buôn bán, cướp phá phần lớn châu Âu, tây nam châu Á và khám phá vùng Bắc Đại Tây Dương, đông bắc châu Mỹ. Ngoài việc giao thương và cướp phá, họ cũng đánh thuê, bắt cóc nô lệ và cũng góp phần vào việc phát triển chế độ phong kiến ở châu Âu.

Xã hội Viking trong thời đại này chưa hình thành quốc gia, mà chỉ là các đơn vị nhỏ dưới dạng thôn làng độc lập. Việc hình thành quốc gia ở Bắc Âu thuộc thời trung cổ.

Chiến thuyền Viking

Người Viking sử dụng hai loại thuyền: drakar (có nghĩa là con rồng theo tiếng Na Uy) và knarr. Drakar là chiến thuyền lớn và dài, được dùng cho mục đích chiến tranh và những cuộc thám hiểm xa, có tốc độ nhanh được thiết kế có nhiều mái chèo để hỗ trợ cho việc di chuyển trên biển và giúp tàu có thể tự vận hành mà không cần tới gió. Các chiến thuyền loại này có thân dài và hẹp, có mạn tàu phía trên thấp nhằm hỗ trợ cho việc đổ bộ lên đất liền.

Trong khi đó, loại tàu knarr có thân ngắn hơn có vận tốc thấp hơn nhưng có khả năng chuyên chở nhiều hơn so với drakar. Nó được thiết kế với thân tàu ngắn và rộng, với lòng tàu sâu. Nó không có mái chèo như loại tàu drakar.

Người ta thường coi tàu drakar là "tàu Viking", như tàu mang tính đặc trưng của người Viking. Năm 1997 các nhà khảo cổ đã tìm thấy một tàu Viking lớn với chiều dài khoảng 36 mét, chứa được khoảng 100 người. Hiện nay tại Nhà bảo tàng tàu Viking (Vikingeskibsmuseet) tại Roskilde, Đan Mạch còn lưu giữ 5 xác tàu Viking - 3 tàu drakar và 2 tàu knarr, được khai quật từ Vịnh Roskilde từ năm 1962. Năm tàu này được đặt tên là Skuldelev 1, 2, 3, 5, 6 (vì tìm thấy tại Vịnh Roskilde, bên ngoài Skuldelev). Riêng tàu Skuldelev 2 có chiều dài là 29,6 mét, được đóng tại Dublin, Ireland. Nghiên cứu về sự phát triển của thớ gỗ, người ta được biết nó được đóng bằng gỗ sồi rừng, chặt năm 1042 dường như tại khu rừng Glendalough phía nam Dublin.

Từ khoảng 2000-2004, người ta đã đóng một tàu mới đúng theo phiên bản của tàu Skuldelev 2 tại Xưởng đóng tàu Viking (bên Viện bảo tàng tàu Viking nói trên). Tàu được hạ thủy ngày 4 tháng 9 năm 2004 và được Nữ hoàng Margrethe II của Đan Mạch đặt tên là Havhingsten fra Glendaglough (con ngựa đực của biển từ Glendalough). Mùa hè năm 2006, tàu này đã làm chuyến hải hành tới đảo Læso (Đan Mạch), Lysekil (Thụy Điển) Oslo, Tønsberg, Risør và Lyngør (Na Uy).

Ngày 1 tháng 7 năm 2007, tàu Havhingsten này cùng với thủy thủ đoàn 61 người đã giương buồm đi Dublin (Ireland), làm một chuyến trở về cội nguồn, từ cảng Roskilde (Đan Mạch) lúc 16 giờ. Tàu đã tới Dublin ngày 14 tháng 8 năm 2007, sau 6 tuần lễ lênh đênh trên biển cả, đúng theo dự kiến mặc dù gặp thời tiết không thuận lợi, và đã đạt được tốc độ kỷ lục là 12 knot (khoảng 20 km/giờ). Đài BBC đã làm một phim tài liệu dài 50 phút về chuyến đi lịch sử này với tựa đề Timewatch và nhiều triệu người đã theo dõi. Hiện tàu Havhingsten nằm lại qua mùa đông ở Viện bảo tàng hàng hải quốc gia Ireland. Theo dự kiến, tàu sẽ bắt đầu lên đường trở lại Đan Mạch từ ngày 29.6.2008, với một thủy thủ đoàn gồm những người Đan Mạch và người Ireland.

Ngày chúa nhật lễ Phục sinh 23.3.2008, tại Dublin (Ireland), viên thuyền trưởng của tàu này Carsten Hvid (người Đan Mạch) đã nhân danh thủy thủ đoàn lãnh nhận giải thưởng cao quý nhất của Ireland Cork Dry Gin International Sailing Award cho chuyến đi năm ngoái với lời khen: là một thủy thủ đoàn giỏi, đã chịu đựng được các điều kiện thời tiết khắc nghiệt, giá lạnh và vô số gió mưa suốt 6 tuần lễ hải hành.

Ngoài Viện bảo tàng tàu Viking ở Roskilde nói trên, ở Na Uy cũng có Nhà bảo tàng tàu Viking (Vikingskipshuset) tại Bygdøy (tây thành phố Oslo) có trưng bày xác 4 tàu khác là tàu Tune (được đóng khoảng từ năm 900), tàu Gokstad (đóng từ khoảng cuối thế kỷ 9), tàu Oseberg (đóng từ thế kỷ 9) và tàu Borre.

Khảo cổ học
Các địa điểm mai táng:

 Gettlinge gravfält, Öland, Thuỵ Điển
 Jelling, Denmark, một di sản thế giới
 Oseberg, Na Uy.
 Gokstad, Na Uy.
 Borrehaugene, Horten, Na Uy
 Valsgärde, Thuỵ Điển
 Gamla Uppsala, Thuỵ Điển
 Hulterstad gravfält, gần Alby và Hulterstad, Öland, Thuỵ Điển
 Trulben, gần Hornbach, thuộc Rhineland-Palatinate, Đức

Tóm lược các sự kiện chính

 Năm 753: người Viking Thụy Điển thiết lập lãnh địa đầu tiên tại thị trấn Aldeigjuborg (nay là Staraya Ladoga, tỉnh Leningrad, Liên bang Nga).
 Năm 789: 3 chiến thuyền Viking Na Uy tấn công đảo Portland (trên biển Manche).
 Năm 793: người Viking cướp phá tu viện trên đảo Lindisfarne, miền đông nước Anh.
 Năm 795: người Viking Lambay (Na Uy) đến vùng Ireland.
 Năm 799: người Viking lần đầu đột nhập vùng Nouvelle-Aquitaine (tây nam Pháp), dưới triều đại vua Charlemagne và là cuộc tấn công đầu tiên vào vương quốc Francia.
 Năm 802: người Viking đánh chiếm quần đảo Orkney, Shetland và Hebrides của Scotland
 Năm 813: người Viking đánh chiếm và đốt phá đảo Bouin (nay thuộc Nantes, Pháp)
 Năm 820: người Viking Na Uy tiếp tục tấn công các vương quốc Ireland.
 Năm 833: người Viking Thụy Điển tiếp tục khai thác các tuyến đường thủy ở miền tây Nga.
 Năm 834: người Viking Đan Mạch xâm chiếm và đốt phá vùng Friesland (nay thuộc Hà Lan). Cùng năm nay, tàu buôn Viking Thụy Điển bắt đầu giao thương tại Biển Đen.
 Năm 835: người Viking Đan Mạch trú đóng phía đông Anh và tiếp tục tấn công phía tây hòn đảo này.
 Năm 838: người Viking chiếm thành phố Amboise (bờ phía nam sông Loire, Pháp)
 Năm 839: hoàng đế Theophilos của Byzantine lập đội quân cận vệ gồm lực lượng lính đánh thuê Viking Thụy Điển
 Năm 841: người Viking tấn công lần đầu Rouen, cướp phá các tu viện Jumièges, Saint-Wandrille (Pháp) và đảo Walcheren (nay thuộc Hà Lan)
 Năm 842: người Viking tấn công Quentovic ở cửa sông Canche tại Pas-de-Calais (Pháp) (theo vài nguồn khác là năm 840 hoặc 844)
 Năm 843: người Viking chiếm Nantes (Pháp). Người Ireland nổi dậy chống người Viking Na Uy.
 Năm 844: hải tặc Viking lần đầu đánh phá vùng Coruna và Sevilla (Tây Ban Nha), bị đẩy lui bởi Ramire I và vua nhà Omeyyad Abd-al-Rahman II của Cordoba.
 Năm 845: vua Thụy Điển và Đan Mạch Ragnar Lodbrok chỉ huy vây hãm Paris lần đầu tiên và bị đánh bại. Sau đó, vua Ragnar tiếp tục dẫn quân cướp phá Saintes (vùng Charente), Tarbes (nay là Hautes-Pyrénées), Ancenis, Angers, Saumur, Chinon. Vua Charles II le Chauve phải nộp cống vật.
 Năm 846: hải tặc Viking chiếm đảo Noimoutier ở Bas-Poitou.
 Năm 848: người Viking tấn công Bordeaux, cướp phá đảo Ré, Melle, Blaye, Saintes, Angoulême
 Năm 849: người Viking cướp phá Périgneux, Fronsac, Sainte Foy, Agen, Montauban, nhưng bị đánh bại tại Tarbes.
 Năm 850: vua Ragnar cùng hải quân Đan Mạch tiếp tục chiếm vùng cửa sông Seine và Loire. Cùng năm này, bắt đầu tranh chấp quyền kiểm soát vùng bờ biển Ireland giữa người Viking Na Uy và Đan Mạch.
 Năm 851: quân viễn chinh cướp phá tu viện Fécamp, Blois, Orléans, Beauvais. Lần đầu ở lại mùa đông trên đất Pháp.
 Năm 852: quân viễn chinh cướp phá Angers và Tours.
 Năm 853: lại cướp phá Nantes, Angers và Tours. Lập nhiều thành phố ở Ireland, trong đó có Dublin, Cork và Limerick.
 Năm 854: xung đột quân sự tại đảo Bethia (nay là đảo Botty ở Bougenais, cửa sông Loire). Đốt phá Lucon (Vendée)
 Năm 856: cướp phá các tu viện ở Normandie và Ile de France, chiếm Orléans (ngày 18 tháng 8) và tấn công Paris lần thứ hai vào mùa đông.
 Năm 857: cướp phá Touraine, Poitiers phải trả tiền chuộc.
 Năm 858: nhiều cuộc tấn công vùng bờ biển bán đảo Iberia: Coruna, Sevilla, Córdoba, Cadiz, Málaga, Almeria, Aguilas, quần đảo Baleares, Algesiras, Murcia (Tây Ban Nha), Porto, 13 ngày cướp phá Lisboa, (Bồ Đào Nha) và Nacor (châu Phi).
 Năm 859: cướp phá vùng Somme, Narbonne, Agde, Arles, Marseille (Pháp), Tarragona, Barcelona (Tây Ban Nha) và Luna (Ý).
 Năm 860: tấn công lần đầu Constantinople (nay là Istanbul Thổ Nhĩ Kỳ) và Romans, Isère, Valence (Pháp)
 Năm 861: người Viking Đan Mạch chiếm Winchester (thủ đô của Wessex Anh). Cuối năm đó, họ tấn công Paris lần thứ ba
 Năm 862: người Viking Thụy Điển dưới quyền Rurik chiếm đóng Novgorod, lập nên công quốc Rus_ tiền thân của nước Nga Sa Hoàng.
 Năm 863: ngược sông Rhin cướp Angoulême tới tận Limoges, Périgneux, Poitiers.
 Năm 864: cướp phá ngược sông Garonne (Pháp)
 Năm 865: nước Anh nộp cống vật lần đầu cho Skoglar Toste, lãnh chúa vùng Götaland (Thụy Điển). Người Viking Đan Mạch tấn công Paris lần thứ tư, cướp phá Orléans, Poitiers, tu viện Fleury và cướp phá Le Mans nhưng bị người Frank đánh bại.
 Năm 866: người Frank nộp cống vật. Quân đội Pháp đánh bại người Hasting tại trận Brissarthe ngày 15 tháng 9.
 Năm 869: vua Charles le Chauve cho xây cầu và pháo đài đầu cầu, chống chiến thuyền Viking.
 Năm 872: hải tặc Viking cướp phá từ Reims tới Cambrai (Pháp)
 Năm 874: thủy thủ Viking Na Uy Ingólf Arnarsson tới định cư tại Reykjavik (Iceland)
 Năm 879: người Viking Thụy Điển chiếm Kiev (nay là thủ đô Ukraina). Vua Pháp Carloman II đánh bại lãnh chúa Viking Hasting.
 Năm 881: vua Louis III của Pháp thắng người Viking tại Saucourt-en-Vimeu.
 Năm 882: lãnh chúa Hasting chấp nhận làm bá tước xứ Chartres.
 Năm 885: người Viking chiếm Rouen, vây hãm Paris lần thứ năm. Pháp nộp cống vật 350 kg bạc.
 Năm 886: bá tước Eudes I của Pháp kháng chiến, khi người Viking vây hãm Paris gần 90 ngày.
 Năm 888: hải quân Viking tấn công Dijon và Beaune.
 Năm 889: hải quân Viking vây hãm thành phố Saint-Lô, tàn sát rất nhiều dân thường.
 Năm 890: vua Eudes I bao vây thành Amiens do người Viking chiếm, nhưng thất bại.
 Năm 898: vua Richard II đẩy lui người Viking tại Bourgogne
 Năm 900: người Viking Đan Mạch chiếm đóng vùng bờ biển Neustrie (bắc Pháp). Nhiều cuộc đánh phá vùng bờ biển Địa Trung Hải
 Năm 901: thuyền trưởng Viking Na Uy Gunnbjorn phát hiện đảo Greenland.
 Năm 907: người Viking tấn công Constantinople lần thứ hai.
 Năm 911: vua Charles III ký Hiệp ước Saint-Clair-sur-Epte (11 tháng 7) nhượng cho lãnh chúa Viking Đan Mạch Rollo vùng Neustrie, đổi lấy việc Rollo bảo vệ vương quốc Francia chống lại những lực lượng Viking khác. Tấn công Constantinople lần thứ ba.
 Năm 919: Rögnvaldr (Ragenold) chiếm Nantes, vây hãm thành phố Guérande.
 Năm 921: công tước Robert I định chiếm lại Nantes, nhưng thất bại.
 Năm 924: vua Raoul I của Pháp nhượng Hiémois và Bessin cho công tước Rollo.
 Năm 927: người Frank lại vây hãm Nantes do người Viking chiếm đóng, nhưng vẫn thất bại.
 Năm 933: vua Raoul I lại phải nhượng Avranchin và Cotentin cho Rollo.
 Năm 941: hải quân Viking tấn công Constantinople lần 4.
 Năm 942: vua Raoul I cho ám sát Vilhelm I (con trai của Rollo).
Năm 945: vua Louis IV bại trận ở sông Dives. Richard I (con của Vilhelm I) thống trị xứ Normandie. Tấn công Constantinople lần 5.
 Năm 968: tấn công vùng bờ biển Galicia (Tây Ban Nha).
 Năm 970: vây Santiago de Compostela (Tây Ban Nha).
 Năm 971: tấn công Constantinople lần 6.
 Năm 972: người Na Uy Eirik Raude vào Greenland.
 Năm 986: Thuyền trưởng Viking Iceland Bjarne Herjulvsson phát hiện ra Bắc Mỹ.
 Năm 991: người Viking Đan Mạch bắt đầu đòi lại cái gọi là Danegæld (món nợ của người Dane).
 Năm 1000: người Viking Na Uy Leiv Eiriksson đặt chân lên vùng Bắc Mỹ.
 Năm 1002: vua Anh Ethelred the Unready tàn sát người Viking Đan Mạch trong ngày lễ kính thánh Bricius (13.11), trong đó giết chết Gunhild Harald, em gái của Svend Tveskæg (Svend râu ngạnh), khiến Svend đánh chiếm nước Anh. Brian Boru lên làm vua Ireland.
 Năm 1013: vua Đan Mạch Svend râu ngạnh đánh chiếm và lên làm vua nước Anh. Người Na Uy Olav Haraldsson đánh phá vùng cửa sông Loire.
 Năm 1017: vua Ireland Brian Boru thắng người Viking trong trận Clontarf, chấm dứt việc người Viking chiếm đóng Ireland 150 năm. Olav Haraldsson viễn chinh sang Galicia (Tây Ban Nha).
 Năm 1015: người Viking Iceland rời bỏ khu định cư Vinland (Newfoundland, Canada). Người Viking tàn phá vùng cửa sông Duero (Tây Ban Nha) 9 tháng.
Năm 1016: vua Đan Mạch Knud Đại đế (Knude den Store, tiếng Anh: Canute the Great) lên làm vua Anh. Sau khi đánh bại được vua Anh Edmund Sắt Đá.
 Năm 1017: cướp biển Viking đánh phá vùng bờ biển Pháp tại Saint-Michel-en-l'Herm lần cuối cùng.
 Năm 1043: người Viking đánh bại quân Byzantine tại Puglia (nam Ý) và chiếm vùng này. Họ đã tấn công thành Constantinople lần cuối cùng.
 Năm 1061: người Viking Normandie do Robert Guiscard lãnh đạo đánh bại người Hồi giáo tại Messia (Ý) và chiếm đảo Sicilia (Ý).
 Năm 1066: vua Na Uy Harald III của Na Uy (Harald Hardråde) dẫn 300 chiến thuyền và 9.000 người lập kế hoạch chiếm nước Anh, nhưng bị vua Anh Harold Godwinson đánh bại tại trận Stamford Bridge. Cùng năm, công tước Normandie Vilhelm I kẻ chinh phục (William the Conqueror) chinh phục nước Anh và giành chiến thắng quyết định tại trận Hastings (ngày 14.10), 2 tuần lễ sau thất bại của vua Na Uy Harald.
 Năm 1072: người Viking Normandie, dưới quyền Robert Guiscard chiếm phần lớn vương quốc Ý Byzantine.
 Năm 1081: người Viking Normandie xâm lấn vùng Balkans
 Năm 1185: người Viking Normandie từ đảo Sicilia (Ý) lại xâm lấn Balkans và Thessalonica (nay thuộc miền trung Hy Lạp)
 Năm 1204: đội vệ binh Viking Thụy Điển bảo vệ Constantinople giải tán, sau khi quân Thập tự chinh lần chiếm thành phố này lần thứ 4.

Những người Viking nổi danh
 Gardar Svarvarsson, người Thụy Điển đến từ Zealand, người thứ hai sau Naddod đặt chân đến Iceland.
Ragnar Lothbrok, vị vua huyền thoại của Thụy Điển và Đan Mạch, chỉ huy vây hãm Paris năm 845.
Ivar không xương (Ivar Benløse), con trai của Ragnar Lothbrok, chiếm thành York (Bắc Anh).
Rollo, công tước vùng Normandie (Pháp).
 Rurik, người Varyag Thụy Điển, thiết lập công quốc Rus-Novgorod, cái nôi của nước Nga sau này.
 Erik Raude, người Viking đầu tiên đặt chân lên đảo Greenland năm 982.
 Leif Erikson đã tới Helluland khoảng năm 1000 (nay có lẽ là đảo Baffin) Markland (nay là Labrador) và Vinland (nay là l'Anse aux Meadows, Canada).
 Harald Răng xanh (Harald Blåtand) thống nhất Đan Mạch và hợp nhất với Na Uy.
 Oleg af Novgorod, con rể của Rurik, dời thủ đô từ Novgorod sang Kiev và tấn công Constantinople.
Svend Tveskæg (Svend râu ngạnh), chiếm và làm vua Anh
Knud đại đế (Knude den Store) làm vua nước Anh, Đan Mạch và Na Uy.

Xem thêm
 Thời đại Viking

Chú thích

Đọc thêm

 Askeberg, Fritz, 1944: Norden och kontinenten i gammal tid. Studier i forngermansk kulturhistoria. Uppsala: Almqvist & Wiksell.
 Downham, Clare, Viking Kings of Britain and Ireland: The Dynasty of Ívarr to AD 1014. Dunedin Academic Press, 2007. ISBN 9781-903765-89-0
 Fitzhugh, William W., and Ward, Elisabeth I., Vikings: The North Atlantic Saga. Smithsonian Institution Press, 2000. ISBN 9781560989950
 Hadley, D.M., The Vikings in England: Settlement, Society and Culture. Manchester University Press, 2006. ISBN 0-7190-5982-8
 Hall, Richard, Exploring the World of the Vikings. Thames and Hudson, 2007. ISBN 978-0-500-05144-3
 Hall, Richard, Viking Age Archaeology (series Shire Studies), 2010. ISBN 978-0-7478-0063-7
 Heide, Eldar, 2005: «Víking - 'rower shifting'? An etymological contribution». Arkiv för nordisk filologi 120. 41–54.
 Heide, Eldar, 2008: «Viking, week, and Widsith. A reply to Harald Bjorvand». Arkiv för nordisk filologi 123. 23–28.
 Lindqvist, Thomas, 'Early Political Organisation: (a) An Introductory Survey', in The Cambridge History of Scandinavia: Prehistory to 1520, ed. Knut Helle. Cambridge University Press, 2003. ISBN 0-521-47299-7. pp. 160–67.
 Roesdahl, Else. The Vikings. Penguin, 1998. ISBN 0-14-025282-7
 Sawyer, Peter, The Age of the Vikings (second edition) Palgrave Macmillan, 1972. ISBN 0-312-01365-5
 Williams, Gareth, 'Kingship, Christianity and coinage: monetary and political perspectives on silver economy in the Viking Age', in Silver Economy in the Viking Age, ed. James Graham-Campbell and Gareth WIlliams, pp. 177–214; ISBN 978-1-59874-222-0
 Fitzhugh, William W., and Ward, Elisabeth I., Vikings: The North Atlantic Saga. Smithsonian Institution Press, 2000. ISBN 9781560989950
 Hadley, D.M., The Vikings in England: Settlement, Society and Culture. Manchester University Press, 2006. ISBN 0-7190-5982-8
 Hall, Richard, Exploring the World of the Vikings. Thames and Hudson, 2007. ISBN 978-0-500-05144-3
 Hall, Richard, Viking Age Archaeology (series Shire Studies), 2010. ISBN 978-0-7478-0063-7
 Heide, Eldar, 2005: «Víking - 'rower shifting'? An etymological contribution». Arkiv för nordisk filologi 120. 41–54.
 Heide, Eldar, 2008: «Viking, week, and Widsith. A reply to Harald Bjorvand». Arkiv för nordisk filologi 123. 23–28.
 Hadley, D.M., The Vikings in England: Settlement, Society and Culture. Manchester University Press, 2006. ISBN 0-7190-5982-8
 Hall, Richard, Exploring the World of the Vikings. Thames and Hudson, 2007. ISBN 978-0-500-05144-3
 Hall, Richard, Viking Age Archaeology (series Shire Studies), 2010. ISBN 978-0-7478-0063-7
 Heide, Eldar, 2005: «Víking - 'rower shifting'? An etymological contribution». Arkiv för nordisk filologi 120. 41–54.
 Heide, Eldar, 2008: «Viking, week, and Widsith. A reply to Harald Bjorvand». Arkiv för nordisk filologi 123. 23–28.
 Lindqvist, Thomas, 'Early Political Organisation: (a) An Introductory Survey', in The Cambridge History of Scandinavia: Prehistory to 1520, ed. Knut Helle. Cambridge University Press, 2003. ISBN 0-521-47299-7. pp. 160–67.
 Hadley, D.M., The Vikings in England: Settlement, Society and Culture. Manchester University Press, 2006. ISBN 0-7190-5982-8
 Hall, Richard, Exploring the World of the Vikings. Thames and Hudson, 2007. ISBN 978-0-500-05144-3
 Hall, Richard, Viking Age Archaeology (series Shire Studies), 2010. ISBN 978-0-7478-0063-7
 Heide, Eldar, 2005: «Víking - 'rower shifting'? An etymological contribution». Arkiv för nordisk filologi 120. 41–54.

Liên kết ngoài

 BBC: History of Vikings
 Encyclopedia Britannica: Viking, or Norseman, or Northman, or Varangian (people)
 Borg Viking museum, Norway
 Ibn Fadlan and the Rusiyyah, by James E. Montgomery, with full translation of Ibn Fadlan
 Reassessing what we collect website – Viking and Danish London History of Viking and Danish London with objects and images
 The Viking Answer Lady Webpage
 Hache Viking
 The Viking Rune: All Things Norse and Germanic
 Viking Landscape Magazine: Archaeology film clips and news relating to Viking Sites


title: Lüssow, Rostock

text:
Lüssow là một đô thị thuộc huyện Rostock (trước thuộc huyện huyện Güstrow), bang Mecklenburg-Vorpommern, Đức. Đô thị này có diện tích 15,77 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 973 người.

Tham khảo

Xã của bang Mecklenburg-Vorpommern
Xã và đô thị ở huyện Rostock


title: Crenatosipho beaglensis

text:
Crenatosipho beaglensis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Buccinulidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Crenatosipho


title: Phong trào thanh thiếu niên

text:
Phong trào thanh thiếu niên là bất cứ sự nỗ lực nào nhằm tổ chức các cá nhân thuộc giới trẻ vào một nhóm định dạng thống nhất (a unified identity). Theo một tổ chức, "Một con số gia tăng các tổ chức và cá nhân đang kêu gọi thành lập một phong trào thanh thiếu niên phạm vi toàn thế giới được xây dựng quanh kỹ thuật thông tin, chính trị và hành động xã hội, và nhiều vấn đề khác nữa." Có một con số dường như vô giới hạn một cách tự nhiên các phong trào thanh thiếu niên, cả trong lịch sử và thời hiện tại.

Xem thêm
Danh sách các tổ chức năng lực thanh thiếu niên
Ngày Quốc tế Thanh thiếu niên

Các phong trào thanh thiếu niên cận đại
 Quyền trẻ em
 Hướng đạo
 Phong trào Thanh thiếu niên "Đứng lên"
 Tiếng nói Sinh viên
 Quyền thanh thiếu niên
 Phát triển Thanh thiếu niên
 Tiếng nói thanh thiếu niên
 Phong trào Thanh thiếu niên Do thái
 Năng lực Thanh thiếu niên (Youth empowerment)
 AIESEC
 The Global Experience
 Woodcraft Indians

Các phong trào thanh thiếu niên lịch sử
Hippies
Sinh viên vì một Xã hội Dân chủ
Thanh thiếu niên Hitler
Đại hội Thanh thiếu niên Mỹ
Phong trào Thanh thiếu niên Cộng sản

Các phong trào thanh thiếu niên tôn giáo
 Phong trào Thiếu Nhi Thánh Thể - Công giáo
 Gia đình Phật tử - Phật giáo
 Lữ đoàn Nam
 Hiệp hội Thanh niên Cơ Đốc (YMCA)

Các phong trào thanh thiếu niên chính trị
 Phong trào thiếu niên tiền phong - Cộng sản
 Đoàn Thanh niên Hitler - Đức quốc xã

Tham khảo

Liên kết ngoài
 The Guide to Social Change Led By and With Young People
 Guide to the Global Youth Movement

Tổ chức thanh thiếu niên
Danh sách các tổ chức


title: Nienhagen, Harz

text:
Nienhagen là một đô thị thuộc huyện Harz, bang Sachsen-Anhalt, Đức. Đô thị Nienhagen, Harz có diện tích 6,73 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 449 người.

Tham khảo


title: Đơn Dương

text:
Đơn Dương là một huyện thuộc tỉnh Lâm Đồng, Việt Nam.

Địa lý
Huyện Đơn Dương nằm ở phía đông của tỉnh Lâm Đồng, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp huyện Ninh Sơn và huyện Bác Ái thuộc tỉnh Ninh Thuận
Phía tây và phía nam giáp huyện Đức Trọng
Phía bắc giáp thành phố Đà Lạt và huyện Lạc Dương.

Huyện nằm ở phía đông bắc cao nguyên Di Linh, có độ cao trên 1.000 m. Địa hình huyện chia làm 3 dạng chính: địa hình núi cao, địa hình đồi thoải lượn sóng, địa hình thung lũng sông suối.

Đất lâm nghiệp trên địa bàn huyện có diện tích khoảng 38.000 ha. Huyện gồm có các loại đất chính sau: đất phù sa dốc tụ, đất phù sa sông suối, đất phù sa không được bồi hàng năm, đất nâu đỏ trên bazan, đất đỏ vàng trên đá phiến, đất mùn vàng đỏ gzanit và daxit.

Huyện có nhiều dân tộc thiểu số như: K’ho, Chill, Chu Ru, Ê-đê, Nùng, Tày, Hoa, Chăm.

Hành chính
Huyện Đơn Dương được chia thành 10 đơn hành chính cấp xã gồm 2 thị trấn Thạnh Mỹ (huyện lị), D'Ran và 8 xã: Đạ Ròn, Ka Đô, Ka Đơn, Lạc Lâm, Lạc Xuân, Pró, Quảng Lập, Tu Tra.

Lịch sử
Cao nguyên Lang Biang trước năm 1893 là địa bàn cư trú của các tộc người Thượng. Người Việt đầu tiên có ý định khám phá vùng rừng núi Nam Trung Bộ là Nguyễn Thông, nhưng do nhiều lý do nên cho tới cuối đời ông vẫn không thực hiện được ý định của mình. Vào hai năm 1880 và 1881, bác sĩ hải quân Paul Néis và trung úy Albert Septans có những chuyến thám hiểm đầu tiên vào vùng người Thượng ở Đông Nam Bộ và Nam Trung Bộ, và họ được coi là hai nhà thám hiểm đầu tiên đã tìm ra cao nguyên Lang Biang. Hành trình của Paul Néis và Albert Septans mở đường cho nhiều chuyến đi khác như A. Gautier (năm 1882), L. Nouet (1882), thiếu tá Humann (1884).

Ngày 3 tháng 8 năm 1891, bác sĩ Alexandre Yersin thực hiện chuyến thám hiểm đầu tiên với ý định tìm đường núi từ Nha Trang vào Sài Gòn, nhưng chuyến đi này bất thành. Từ 28 tháng 3 đến 9 tháng 6 năm 1892, Yersin thực hiện một cuộc thám hiểm từ Nha Trang, băng qua vùng cao nguyên Đắk Lắk để đến Stung Treng, nằm bên bờ sông Mê Kông (thuộc địa phận Campuchia).

Sau năm 1975, huyện Đơn Dương bao gồm thị trấn Đơn Dương và 11 xã: Ka Đô, K'đơn, Kil Pla Gnol, Lạc Lâm, Lạc Nghiệp, Lạc Xuân, Loan, Thạnh Mỹ, Tu Tra, Xuân Thọ, Xuân Trường.

Ngày 14 tháng 3 năm 1979, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định 116-CP. Theo đó:
Sáp nhập 2 xã: Xuân Thọ và Xuân Trường vào thành phố Đà Lạt
Chuyển xã Kil Pla Gnol về huyện Lạc Dương mới thành lập.

Ngày 28 tháng 3 năm 1983, chia xã Loan thành 2 xã: Ninh Loan và Đà Loan.

Ngày 6 tháng 6 năm 1986, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định 67-HĐBT. Theo đó:
Chia xã Đà Loan thành 2 xã: Đà Loan và Tà Năng
Chia xã Ninh Loan thành 2 xã: Ninh Loan và Tà Hine.

Ngày 24 tháng 10 năm 1987, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định 157-HĐBT. Theo đó:
Chuyển 4 xã: Đà Loan, Ninh Loan, Tà Hine và Tà Năng về huyện Đức Trọng quản lý
Chuyển xã Thạnh Mỹ thành thị trấn Thạnh Mỹ

Ngày 15 tháng 9 năm 1989, chuyển xã Lạc Nghiệp thành thị trấn D'ran.

Ngày 16 tháng 9 năm 1989, chia xã Ka Đô thành 2 xã: Ka Đô và Quảng Lập, chia xã Ka Đơn thành 2 xã: Ka Đơn và Pró.

Ngày 30 tháng 10 năm 2000, thành lập xã Đạ Ròn trên cơ sở 3.349,3 ha diện tích tự nhiên và 9.133 nhân khẩu của thị trấn Thạnh Mỹ. Huyện Đơn Dương có 2 thị trấn và 8 xã trực thuộc như hiện nay.

Kinh tế
Thu nhập bình quân đầu người năm 2013 là 36 triệu đồng, tăng nhiều từ mức 18,3 triệu năm 2010. Tổng thu ngân sách nhà nước của huyện được khoảng gần 100 tỷ đồng.

Toàn huyện đã có 09 chợ/10 xã, thị trấn (xã Đạ ròn chưa có chợ); cấp chợ: cấp III, IV và chợ nông thôn; với quy mô từ 15 đến trên 200 quầy sạp.

Hệ thống thủy lợi

Toàn huyện có 32 công trình thủy lợi, bao gồm 19 hồ, 10 đập dâng, 2 đường dẫn nước tưới và 1 trạm bơm..

Hệ thống điện
Hệ thống lưới điện cao áp huyện Đơn Dương có chiều dài trên 200 km, do 03 đơn vị quản lý và khai thác:

 Công ty Truyền tải điện 4: Truyền tải điện cao nguyên (Đội đường dây Đơn Dương) với đường dây 220kv; chiều dài 17 km và có 72 trụ,
 Đội cao thế Lâm Đồng trực thuộc XN điện cao thế MN với đường dây 110kv; chiều dài 75 km tuyến Đà Lạt – Đanhim – Đức Trọng và có 169 trụ nằm trên địa bàn Đơn Dương,
 Chi nhánh điện lực Đơn Dương có đường dây trung áp dài 197 km; đường dây hạ áp dài: 314 km và 291 trạm biến áp, tổng công suất: 33.351 KVA

Nông nghiệp
Đất sản xuất nông nghiệp có diện tích gần 17.000 ha.

Huyện Đơn dương chủ yếu có các loại cây trồng như: Cây công nghiệp có cà phê, trà, tiêu, dâu tằm. Cây ngắn ngày có các loại rau, củ quả đặc sản và đặc trưng như của Đà Lạt. Khu vực Đơn Dương – Đức Trọng thuộc tỉnh Lâm Đồng là nơi có diện tích cà chua lớn nhất Việt Nam. Xã Ka Đô và Lạc Xuân là hai xã có diện tích trồng cà chua lớn nhất huyện Đơn Dương. Trên địa bàn xã Quảng Lập có nông trường khoai tây O’Star Farm, là nông trường khoai tây lớn nhất Việt Nam.

Nông nghiệp vẫn chiếm hơn 56% tỷ trọng kinh tế. Tổng diện tích rau thương phẩm gieo trồng trong năm 2013 của huyện là 22.918 ha với sản lượng gần 734.600 tấn. Doanh thu bình quân 120–150 triệu đồng/ha/năm. Diện tích ứng dụng công nghệ cao đạt bình quân trên 250 triệu đồng/ha/năm, có những diện tích đạt hơn 1 tỷ đồng. Tính đến cuối năm 2013, trong tổng số 6.400 con bò sữa của toàn tỉnh Lâm Đồng thì đàn bò sữa của huyện Đơn Dương chiếm 5.245 con (trong đó, bò sữa trong hộ cá thể chiếm 3.247 con).

Lâm nghiệp
Tổng diện tích đất lâm nghiệp: 38.442,73 ha
 Rừng phòng hộ: 18.436,40 ha
 Rừng đặc dụng: 0 ha
Ngành nghề lâm nghiệp: sản xuất sản phẩm gỗ và lâm sản, sản xuất giường, tủ, bàn, ghế.

Du lịch
Nằm trên cao nguyên với khí hậu mát mẻ, cảnh quan rừng núi tươi đẹp, Đơn Dương có nhiều tiềm năng để phát triển du lịch xanh, du lịch sinh thái. Tuy vậy, ngành du lịch Đơn Dương chưa tồn tại, chưa đem lại thu nhập cho người dân.

Một số địa điểm dã ngoại phổ biến của người dân địa phương:

 Hồ thủy điện Đa Nhim: Địa điểm: Thị trấn D'ran – Huyện Đơn Dương. Hồ nằm ở hướng đông của huyện, chứa và cung cấp nước cho thủy điện Đa nhim, được xây dựng từ những năm 60, xung quanh hồ là rừng nguyên sinh thuộc rừng phòng hộ.
 Rừng cảnh quan đèo Ngoạn Mục: Nằm dọc QL 27 đầu chân đèo Ngoạn Mục giáp ranh địa giới hành chính với huyện Ninh Sơn tỉnh Ninh Thuận, là điểm dừng của xe khi lên hết đèo hoặc trước khi xuống đèo, có thác Thiên Thai nằm giữa hai đồi núi trong cánh rừng tự nhiên thuộc rừng phòng hộ.
 Hồ Pró: Nằm tại thôn Đông Hồ – xã Pró. Đây là hồ chứa nước được xây dựng từ những năm 80, phục vụ tưới tiêu cho gần 400 ha đất nông nghiệp của 2 xã Pró và KaĐơn. Diện tích lòng hồ trên 70 ha, xung quanh là rừng phòng hộ nguyên sinh. Hồ Pró cách QL 27 khoảng 15 km, đường ôtô ra vào được, trong đó có trên 10 km đường đã được thảm nhựa.
 Hồ Đàròn: Tại thôn Đàròn – xã Đàròn về hướng tây bắc huyện gần QL 27, hồ có diện tích lòng hồ trên 110 ha, xung quanh là rừng thông bao bọc, được xây dựng từ những năm cuối thập niên 90, phục vụ tưới tiêu cho xã Đàròn và thị trấn Thạnh Mỹ.

Xã hội

Giáo dục
Cùng với việc phát triển kinh tế xá hội nói chung, hiện nay trên địa bàn huyện có các cơ sở giáo dục công lập gồm: 11 trường mầm non (06 CL, 05 BT) 22 trường Tiểu học, 11 trường THCS, 05 trường THPT, 03 TTGDTX, LĐHN và dạy nghề.

Y tế
Trên địa bàn huyện có 1 bệnh viện đa khoa, 2 phòng khám đa khoa khu vực và 10 trạm y tế Xã–TT. Tổng số giường bệnh trên 120 giường, trong đó bệnh viện đa khoa trung tâm trên 70 giường, 2 phòng khám đa khoa khu vực 20 giường và 10 trạm y tế Xã–TT 30 giường (trung bình mỗi trạm 3–4 giường). Hầu hết các cơ sở y tế đã được xây dựng kiên cố.

Đơn Dương trong nghệ thuật
Có một thời gian trong những năm 1960, họa sĩ Đinh Cường – khi ấy vừa tốt nghiệp Đại học Mỹ thuật Huế, đã sống và có nhiều kỷ niệm ở D'Ran, ông đã có nhiều sáng tác trong giai đoạn này.

Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn cũng đã nhiều lần ghé thăm Đinh Cường ở Đơn Dương. Trong những lần ghé thăm này Trịnh Công Sơn ở cùng với Đinh Cường trong một căn nhà sàn nhỏ ở D'Ran. Trong thời gian đó ông thường xuyên viết thư cho người yêu là Ngô Vũ Dao Ánh.

Bức thư đề ngày 11 tháng 11 năm 1964 có đoạn:

"Anh đến đây thì anh Cường ở D'Ran chưa về. Anh leo lên căn nhà gỗ sàn – chung quanh là núi cao, là mây mù, là suối reo, là giá rét, là quạnh quẽ. Anh ngồi trong căn phòng riêng của anh Cường, chung quanh những bức tranh mang hình ảnh màu sắc của núi đồi này vừa lên xong. Và cơn mưa xám mù chợt đến... Ngoài kia trời chỉ còn thấy viền núi đen cao ngất bao quanh. Tiếng suối chảy buồn."

Trong bức thư ngày 12 tháng 11 năm 1964, Trịnh Công Sơn cũng thổ lộ với Dao Ánh mong ước từ bỏ tất cả "những đua chen" để về sống tại D'Ran:

"Cuộc sống ở đây bình an dễ chịu. Có lẽ rồi anh cũng kiếm cách về đây, làm đồn điền và xa lánh những đua chen vô ích. Tìm một hạnh phúc nào nhỏ nhất cho vừa đời mình. Làm một căn nhà sàn với bàn ghế bằng những gốc thông ghép lại, sống rất gần với gỗ với cây với núi rừng với đất."

Tham khảo

Xem thêm

 Trên Đỉnh D'Ran – một bài báo viết về cảnh quan Đơn Dương

Liên kết ngoài

 Website của UBND huyện Đơn Dương


title: Phyllocnistis cassiella

text:
Phyllocnistis cassiella là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Cộng hòa Dân chủ Congo.

Ấu trùng ăn Senna didymobotrya. Chúng có thể ăn lá nơi chúng làm tổ.

Chú thích

Tham khảo

Phyllocnistis
Động vật đặc hữu Cộng hòa Dân chủ Congo


title: Barcelona Open Banco Sabadell 2011

text:
Barcelona Open Banco Sabadell 2011 (còn gọi là Torneo Godó) là 1 giải quần vợt được tổ chức trên mặt sân đất nện ngoài trời. Đây là lần thứ 59 được tổ chức dưới cái tên Barcelona Open Banco Sabadell, một phần của ATP World Tour 500 series mùa giải ATP World Tour 2011. Giải được tổ chức ở Real Club de Tenis Barcelona tại Barcelona, Tây Ban Nha, từ 16 đến 24 tháng 4 năm 2011. Đương kim vô địch là Fernando Verdasco nhưng vắng mặt ở mùa giải năm nay.

Điểm và tiền thưởng

Điểm

Tiền thưởng
Barcelona Open Banc Sabadell đã tăng giải thưởng năm nay và trở thành một trong những giải có mức thưởng cao nhất trong hệ thống thi đấu này. Nhà vô địch sẽ nhận được €290,000 (tăng €4,000 so với năm ngoái).

Các tay vợt tham dự

Hạt giống

 Xếp hạng tính đến 11 tháng 4 năm 2011.

Các tay vợt khác
Các tay vợt nhận được wildcard để vào vòng đấu chính:
  Juan Mónaco
  Albert Ramos
  Gerard Granollers
  Pablo Carreño-Busta
  Andrey Kuznetsov

Các tay vợt vượt qua vòng loại:

  Flavio Cipolla
  Simon Greul
  Vincent Millot
  Jarkko Nieminen
  Benoît Paire
  Édouard Roger-Vasselin
  Simone Vagnozzi

Các tay vợt nhận được Lucky loser:
  Rui Machado
  Mischa Zverev

Các tay vợt bỏ cuộc
 Tommy Robredo (chấn thương gân kheo)
 Tomáš Berdych (đau dạ dày)
 Andy Murray (chấn thương khuỷu tay)

Vô địch

Đơn nam

 Rafael Nadal thắng  David Ferrer, 6–2, 6–4
Đây là danh hiệu thứ 2 trong năm và là thứ 45 trong sự nghiệp của anh. Đây cũng là danh hiệu thứ 6 ở Barcelona cùng với quãng thời gian từ 2005-2009.

Đôi nam

 Santiago González /  Scott Lipsky thắng  Bob Bryan /  Mike Bryan, 5–7, 6–2, [12-10]

Tham khảo

Liên kết khác
Trang chủ

Barcelona Open Banco Sabadell
2011


title: Chi Cổ bình

text:
Chi Cổ bình (danh pháp: Tadehagi) là một chi thực vật có hoa thuộc họ Fabaceae. Nó thuộc phân họ Faboideae.

Chú thích

Tham khảo


title: Vellexon-Queutrey-et-Vaudey

text:
Vellexon-Queutrey-et-Vaudey là một xã ở tỉnh Haute-Saône trong vùng Franche-Comté phía đông Pháp. Xã có diện tích 24,98 km², dân số năm 2006 là 508 người. Khu vực này có độ cao từ 197-260 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE

Xã của Haute-Saône


title: Agriotes medvedevi

text:
Agriotes medvedevi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Dolin miêu tả khoa học năm 1960.

Chú thích

Tham khảo

Agriotes


title: Parviphos

text:
Parviphos là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Buccinidae.

Các loài
Các loài trong chi Parviphos gồm có:

 Parviphos adelus (Schwengel, 1942)
 Parviphos chalcedonius Watters, 2009

Chú thích

Tham khảo

Buccinidae


title: Chi tiêu chính phủ

text:
Đầu tư công là các khoản chi tiêu, đầu tư hoặc thanh toán định kỳ của chính phủ để cung ứng hàng hóa công cộng, chẳng hạn như khi chính phủ bỏ tiền vào phát triển đường sá, trường học, quân sự, v.v...

Đầu tư công là một thành phần quan trọng của tổng cầu. Kinh tế học Keynes cho rằng đầu tư công cộng có tác dụng thúc đẩy tổng cầu thông qua số nhân tài chính. Dựa vào đó, họ đề cao vai trò của chính sách tài chính.

Xem thêm
Chính sách tài chính
Số nhân tài chính

Tham khảo

Kinh tế học công cộng
Kinh tế học vĩ mô
Chính sách tài chính
Tài chính công


title: Dampierre-en-Bray

text:
Dampierre-en-Bray là một xã thuộc tỉnh Seine-Maritime trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-Maritime
Seine-Maritime
Normandy

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
Official website of the commune
Dampierre-en-Bray on the Quid website

Xã của Seine-Maritime


title: Erp, Ariège

text:
Erp  là một xã ở tỉnh Ariège, thuộc vùng Occitanie ở phía tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ariège

Tham khảo

Xã của Ariège


title: Truinas

text:
Truinas  là một xã thuộc tỉnh Drôme trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes đông nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Drôme

Tham khảo

 INSEE commune file

Xã của Drôme


title: Saint-Julien-du-Gua

text:
Saint-Julien-du-Gua  là một xã ở tỉnh Ardèche, vùng Rhône-Alpes ở đông nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ardèche

Tham khảo

Saintjuliendugua


title: Jhagrakhand

text:
Jhagrakhand là một thị xã và là một nagar panchayat của quận Koriya thuộc bang Chhattisgarh, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Jhagrakhand có dân số 7507 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Jhagrakhand có tỷ lệ 63% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 72%, và tỷ lệ cho phái nữ là 54%. Tại Jhagrakhand, 13% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Chhattisgarh


title: Valdehúncar

text:
Valdehúncar là một đô thị trong tỉnh Cáceres, Extremadura, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2005 (INE), đô thị này có dân số là 198 người.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị ở Cáceres


title: Barbazan, Haute-Garonne

text:
Barbazan  là một xã thuộc tỉnh Haute-Garonne trong vùng Occitanie ở tây nam nước Pháp. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 450 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Haute-Garonne


title: Saint-Georges-sur-Baulche

text:
Saint-Georges-sur-Baulche là một xã của Pháp,tọa lạc ở tỉnh Yonne trong vùng Bourgogne.

Histoire

Hành chính

Thông tin nhân khẩu

Xem thêm
 Xã của Yonne

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức de la ville de Saint-Georges-sur-Baulche
 Trang mạng chính thức de la bibliothèque municipale de Saint-Georges-sur-Baulche
 Trang mạng chính thức de la Communauté de l'Auxerrois
 Saint-Georges-sur-Baulche trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Xã của Yonne


title: Xã của tỉnh Nièvre

text:
Đây là danh sách 312 xã của tỉnh Nièvre ở Pháp.

(CAN) Communauté d'agglomération (unitary authority) of Val de Loire - Val de Nièvre, created in 2003.

Tham khảo


title: Pernant

text:
Pernant  là một xã ở tỉnh Aisne, vùng Hauts-de-France thuộc miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aisne

Tham khảo

Xã của Aisne


title: Pusterwald

text:
Pusterwald là một đô thị thuộc huyện Judenburg trong bang Steiermark, nước Áo. Đô thị  có diện tích 105,21 km², dân số cuối năm 2005 là 1072 người.

Tham khảo


title: Dayalbagh

text:
Dayalbagh là một thị xã và là một nagar panchayat của quận Agra thuộc bang Uttar Pradesh, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Dayalbagh có dân số 3324 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Dayalbagh có tỷ lệ 76% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 85%, và tỷ lệ cho phái nữ là 68%. Tại Dayalbagh, 8% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Uttar Pradesh


title: Hoàng thảo trắng

text:
Hoàng thảo trắng hay bạch hoàng (danh pháp hai phần: Dendrobium aqueum) là một loài lan trong chi Lan hoàng thảo.

Cây phân bố ở Ấn Độ và Việt Nam (khu vực Đà Lạt).

Chú thích

Tham khảo

A
A


title: Quận Upton, Texas

text:
Quận Upton (tiếng Anh: Upton County) là một quận trong tiểu bang Texas, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở thành phố Rankin. Theo kết quả điều tra dân số năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có dân số 3404 người.

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số  năm 2000, đã có 3.404 người, 1.256 hộ gia đình, và 934 gia đình sống trong quận. Mật độ dân số là 3 người trên một dặm vuông (1/km ²). Có 1.609 đơn vị nhà ở với mật độ trung bình là 1 trên mỗi dặm vuông (0/km ²). Thành phần chủng tộc của quận gồm 77,79% người da trắng, 1,62% da đen hay Mỹ gốc Phi, 1,20% người Mỹ bản xứ, 0,03% người châu Á, 0,06% người đảo Thái Bình Dương, 17,95% từ các chủng tộc khác, và 1,35% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. 42,57% dân số là người Hispanic hay Latino thuộc chủng tộc nào.

Có 1.256 hộ, trong đó 36,30% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 61,10% là các cặp vợ chồng sống với nhau, 9,10% có chủ hộ là nữ không có mặt chồng, và 25,60% là không lập gia đình. 23,50% của tất cả các hộ gia đình đã được tạo thành từ các cá nhân và 12,20% có người sống một mình 65 tuổi trở lên đã được người. Bình quân mỗi hộ là 2,68 và cỡ gia đình trung bình là 3,19.

Trong quận, cơ cấu tuổi dân cư quận gồm 29,30% ở độ tuổi dưới 18, 7,90% 18-24, 24,90% 25-44, 23,80% 45-64, và 14,20% người 65 tuổi trở lên. Tuổi trung bình là 38 năm. Cứ mỗi 100 nữ có 95,90 nam giới. Cứ mỗi 100 nữ 18 tuổi trở lên, đã có 93,30 nam giới.

Thu nhập trung bình cho một hộ gia đình trong quận đã được $ 28.977, và thu nhập trung bình cho một gia đình là $ 37,083. Nam giới có thu nhập trung bình $ 30.729 so với 18.750 $ cho phái nữ. Thu nhập trên đầu cho các quận được $ 14,274. Giới 18,10% gia đình và 19,90% dân số sống dưới mức nghèo khổ, trong đó có 26,60% những người dưới 18 tuổi và 13,50% có độ tuổi từ 65 trở lên.

Tham khảo

Quận của Texas


title: Envronville

text:
Envronville là một xã thuộc tỉnh Seine-Maritime trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-Maritime

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
 Envronville on the Quid website

Xã của Seine-Maritime


title: Megachile batchelori

text:
Megachile batchelori là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1929.

Chú thích

Tham khảo

B
Động vật được mô tả năm 1929


title: Hydrovatus cribratus

text:
Hydrovatus cribratus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Sharp miêu tả khoa học năm 1882.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Hydrovatus


title: Boissey-le-Châtel

text:
Boissey-le-Châtel  là một xã thuộc tỉnh Eure trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Eure

Tham khảo

Boisseylechatel


title: Quận Taylor, Florida

text:
Quận Taylor là một quận thuộc tiểu bang Florida, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở Perry.
Dân số theo điều tra năm 2010 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là 22570 người.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận này có diện tích 3190 km2, trong đó có 490 km2 là diện tích mặt nước.

Các quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Florida

Khu dân cư thành lập năm 1856
Florida 1856
Bắc Florida


title: Oberschneiding

text:
Oberschneiding là một đô thị trong huyện Straubing-Bogen bang Bayern, Đức.

Đô thị này tọa lạc ở the về phía nam của "Gäuboden", a very high-producing area famous for its agriculture.

Tham khảo


title: Pradosia decipiens

text:
Pradosia decipiens là một loài thực vật thuộc họ Sapotaceae đặc hữu của Brasil. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Pires O'Brien, J. 1998. Pradosia decipiens. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Brasil
Pradosia


Giải BFCA cho diễn viên trẻ xuất sắc nhất là một trong các giải của BFCA dành cho diễn viên trẻ nam và nữ được bầu chọn là xuất sắc nhất. Giải này được lập từ năm 1996 và mang nhiều tên khác nhau.

Các người đoạt giải & được đề cử

Diễn viên trẻ em xuất sắc nhất (1996-2003)
1996 – Jonathan Lipnicki phim Jerry Maguire
1997 – Jurnee Smollett phim Eve's Bayou
1998 – Ian Michael Smith phim Simon Birch
1999 – Haley Joel Osment phim The Sixth Sense
2000 – Jamie Bell phim Billy Elliot
2001 – Dakota Fanning phim I Am Sam
Haley Joel Osment phim A.I.: Artificial Intelligence
Daniel Radcliffe phim Harry Potter and the Philosopher's Stone
2002 – Kieran Culkin phim Igby Goes Down
Tyler Hoechlin phim Road to Perdition
Nicholas Hoult phim About a Boy
2003 – Keisha Castle-Hughes phim Whale Rider
Evan Rachel Wood phim Thirteen
Sarah Bolger phim In America
Emma Bolger phim In America

Nam diễn viên trẻ xuất sắc nhất (2004-2007)
2004 – Freddie Highmore phim Finding Neverland
Liam Aiken phim Lemony Snicket's A Series of Unfortunate Events
Cameron Bright phim Birth
Daniel Radcliffe phim Harry Potter and the Prisoner of Azkaban
William Ullrich phim Beyond The Sea
2005 – Freddie Highmore phim Charlie and the Chocolate Factory
Jesse Eisenberg phim The Squid and the Whale
Alex Etel phim Millions
Owen Kline phim The Squid and the Whale
Daniel Radcliffe phim Harry Potter and the Goblet of Fire
2006 – Paul Dano - Little Miss Sunshine
Cameron Bright - Thank You For Smoking
Joseph Cross - Running with Scissors
Freddie Highmore - A Good Year
Jaden Christopher Syre Smith - The Pursuit of Happyness
2007 – Ahmad Khan Mahmoodzada - The Kite Runner
Michael Cera - Juno
Michael Cera - Superbad
Freddie Highmore - August Rush
Edward Sanders - Sweeney Todd

Nữ diễn viên trẻ xuất sắc nhất (2004-2007)
2004 – Emmy Rossum' - The Phantom of the Opera
Emily Browning - Lemony Snicket's A Series of Unfortunate Events
Dakota Fanning - Man on Fire
Lindsay Lohan - Mean Girls
Emma Watson - Harry Potter and the Prisoner of Azkaban
2005 – Dakota Fanning - War of the Worlds
Flora Cross - Bee Season
Georgie Henley - The Chronicles of Narnia: The Lion, the Witch and the Wardrobe
AnnaSophia Robb - Because of Winn-Dixie
Emma Watson - Harry Potter and the Goblet of Fire
2006 – Abigail Breslin - Little Miss Sunshine
Ivana Baquero - El laberinto del fauno (Pan's Labyrinth)
Shareeka Epps - Half Nelson
Dakota Fanning - Charlotte's Web
Keke Palmer - Akeelah and the Bee
2007 – Nikki Blonsky - Hairspray
Dakota Blue Richards - The Golden Compass
AnnaSophia Robb - Bridge to Terabithia
Saoirse Ronan - Atonement

Diễn viên trẻ xuất sắc nhất (2008-)
2008 — 'Dev Patel - Slumdog MillionaireDakota Fanning - The Secret Life of BeesDavid Kross - The ReaderBrandon Walters - Australia''

Tham khảo

Giải thưởng BFCA
Giải BFCA


title: Strigiphlebia

text:
Strigiphlebia là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Hadeninae


title: Danh sách vô địch đơn nam Giải quần vợt Mỹ Mở rộng

text:
Giải quần vợt Mỹ Mở rộng  là giải đấu diễn ra từ năm 1881 và hiện nay được tổ chức thi đấu trên sân cứng ngoài trời  tại Trung tâm Quần vợt Quốc gia Billie Jean King USTA ở Công viên Flushing Meadows - Corona, Thành phố New York, Hoa Kỳ

Thời gian diễn ra giải đấu Mỹ Mở rộng là vào cuối tháng 8, đầu tháng 9 và kéo dài trong khoảng hai tuần thi đấu, và là giải Grand Slam cuối cùng cuối cùng trong năm kể từ mùa giải năm 1987. Newport (1881-1914), Forest Hills (1915-1920, 1924-1977), và Philadelphia (1921-1923) tổ chức sự kiện trước khi nó được chuyển địa điểm thi đấu về tại Trung tâm Quần vợt quốc gia USTA vào năm 1978, ngày nay là Trung tâm Quần vợt Quốc gia USTA Billie Jean King, tại thành phố New York. Lần đầu tiên tổ chức vào năm 1881, giải chỉ được dành cho các thành viên của Hiệp hội Quần vợt sân cỏ Quốc gia Hoa Kỳ (USNLTA), trước khi mở ra cho đối thủ cạnh tranh quốc tế vào năm 1882. Hiệp hội quần vợt Hoa Kỳ (USTA) là cơ quan quốc gia tổ chức sự kiện này.

Lịch sử

Danh sách
Ký hiệu

Giải vô địch quần vợt Mỹ

Mỹ Mở rộng

Thống kê

Những tay vợt có số lần vô địch nhiều nhất

Vô địch theo quốc gia

Xem thêm

Các nội dung khác của giải quần vợt Mỹ Mở rộng
Danh sách vô địch đơn nữ Giải quần vợt Mỹ Mở rộng
Danh sách vô địch đôi nam Giải quần vợt Mỹ Mở rộng
Danh sách vô địch đôi nữ Giải quần vợt Mỹ Mở rộng
Danh sách vô địch đôi nam nữ Giải quần vợt Mỹ Mở rộng

Nội dung đơn nam các giải Grand Slam khác
Danh sách vô địch đơn nam Úc Mở rộng
Danh sách vô địch đơn nam Giải quần vợt Roland-Garros
Danh sách vô địch đơn nam Wimbledon

Tham khảo

Chú thích

Liên kết ngoài

Trang chủ chính thức Giải quần vợt Mỹ Mở rộng

Giải quần vợt Mỹ Mở rộng
Danh sách vô địch Giải quần vợt Mỹ Mở rộng
Mỹ Mở rộng


title: Cheilotrichia clausa

text:
Cheilotrichia clausa là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Tham khảo

Cheilotrichia
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Fossalto

text:
Fossalto là một đô thị ở tỉnh Campobasso trong vùng Molise thuộc nước Ý, có vị trí cách khoảng 15 km về phía tây bắc của Campobasso. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.603 người và diện tích là 28,3 km².

Fossalto giáp các đô thị: Castropignano, Limosano, Pietracupa, Salcito, Sant'Angelo Limosano, Torella del Sannio.

Lịch sử thay đổi dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Campobasso


title: Luperus turkestanicus

text:
Luperus turkestanicus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1892.

Chú thích

Tham khảo

Luperus


title: Andrena nana

text:
Andrena nana là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Kirby mô tả khoa học năm 1802.

Chú thích

Tham khảo

N
Động vật được mô tả năm 1802


title: Gigantorubra

text:
Gigantorubra là một chi bướm ngày thuộc họ Lycaenidae.

Chú thích

Tham khảo

Eumaeini


title: Lasioglossum pallens

text:
De Lasioglossum pallens (tên tiếng Anh: waaiergroefbij) là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Brullé mô tả khoa học năm 1832.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1832


title: Ypreville-Biville

text:
Ypreville-Biville là một xã thuộc tỉnh Seine-Maritime trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-Maritime
Seine-Maritime
Normandy

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
Ypreville-Biville on the Quid website

Xã của Seine-Maritime


title: Catocala amestris

text:
Catocala amestris là một loài Catocalini hiện diện ở Bắc Mỹ. Nó được xem là loài bị nguy cấp và được bảo vệ bằng luật phát ở bang Michigan.
Giống như phần lớn các loài thuộc chi Catocala, C. amestris có cánh dưới màu sáng và cánh trước màu xám nâu, sải cánh từ 1,6-1,8 inch (4-4.5 cm).

Chú thích

Tham khảo

]]

Liên kết ngoài

[[Thể loại:Butterflies và moths of Bắc Mỹ
Catocala


title: Lasioglossum ornduffi

text:
Lasioglossum ornduffi là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Hurd mô tả khoa học năm 1970.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1970


title: Jawalamukhi

text:
Jawalamukhi là một thị xã và là một nagar panchayat của quận Kangra thuộc bang Himachal Pradesh, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Jawalamukhi có dân số 4931 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Jawalamukhi có tỷ lệ 77% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 81%, và tỷ lệ cho phái nữ là 73%. Tại Jawalamukhi, 12% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Himachal Pradesh


title: Andong

text:
Andong (Hán-Việt: An Đông) là một thành phố thuộc tỉnh Gyeongsang Bắc, Hàn Quốc. Đây là thành phố lớn nhất ở phía bắc của tỉnh này với dân số khoảng 185.000 người, diện tích 1.519 km². Sông Nakdong chảy qua thành phố và Andong là điểm trung chuyển, trao đổi hàng hóa cho các khu vực sản xuất nông nghiệp xung quanh.

Khí hậu

Liên kết ngoài

Trang mạng chính quyền thành phố
Open Directory category
KBS Global Profile

Tham khảo

Gyeongsang Bắc


title: Zelandoptila yuccabina

text:
Zelandoptila yuccabina là một loài Trichoptera trong họ Psychomyiidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Zelandoptila


title: Quận Le Sueur, Minnesota

text:
Quận Le Sueur là một quận thuộc tiểu bang Minnesota, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo Pierre-Charles Le Sueur một nhà thám hiểm Pháp đến khu vực này năm 1700.. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số 25.426 người. Quận lỵ đóng ở Le Center.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích 1227 km2, trong đó có 66 km2 là diện tích mặt nước.

Tham khảo

Quận của Minnesota


title: Lý (cây)

text:
Lý (hay lê, roi hoa vàng, doi hoa vàng, gioi hoa vàng, mận hoa vàng, bồ đào; danh pháp hai phần: Syzygium jambos) là một loài cây thuộc chi Trâm, trong họ Myrtaceae. Loài này được mô tả chính thức năm 1931 bởi (L.) Alston.

Mô tả
Cây gỗ nhỡ, cao 5–10 m. Nhánh non hơi vuông, dẹp. Lá có phiến to, hơi thơm, đáy lá tròn hay hơi hình tim. Hoa mọc thành chùm tụ tán ở nách lá hay cành non. Hoa có cánh màu vàng ngà, mau rụng, nhiều tiểu nhị vàng; bầu nhụy hạ, vòi nhụy xanh dài. Quả mọng hình chuông có màu vàng, đỏ, trắng hay hồng, ăn giòn, ngọt, bên trong có 1-3 hạt nhỏ màu nâu.

Cây ra hoa vào mùa xuân, tạo quả vào mùa hè. Cũng có giống ra hoa 2 lần trong năm vào mùa xuân và mùa thu. Được trồng phổ biến ở khắp Việt Nam. Hiện nay, nhờ lai tạo, nhiều giống cho quả quanh năm, có màu đẹp.

Xem thêm
 Roi hoa trắng, miền nam Việt Nam gọi là mận (Syzygium samarangense)
 Roi hoa đỏ, miền nam Việt Nam gọi là mận đỏ, điều đỏ, mận hồng đào (Syzygium malaccense)

Hình ảnh

Chú thích

Liên kết ngoài

J
Quả
Thực vật xâm hại
Thực vật được mô tả năm 1753


title: Facheiroa ulei

text:
Facheiroa ulei là một loài thực vật thuộc họ Cactaceae. Đây là loài đặc hữu của Brasil. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng nhiều đá và sa mạc nóng.

Nguồn
 Taylor, N.P. 2002. Facheiroa ulei. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thực vật Brasil
ulei
Thực vật loài thiếu dữ liệu


title: Chloeria

text:
Chloeria là một chi bướm ngày thuộc họ Bướm nâu.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Calpodini


title: 4241 Pappalardo

text:
4241 Pappalardo (1981 EX46) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 2 tháng 3 năm 1981 bởi Schelte J. Bus ở Đài thiên văn Siding Spring trong khóa học thuộc Khảo sát tiểu hành tinh Schmidt-Caltech vương quốc Anh. It was named in 2000 in honor thuộc Neil Pappalardo, one of the primary donors thuộc Magellan Telescopes ở Las Campanas Observatory in Chile.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 4241 Pappalardo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Schelte J. Bus
Thiên thể phát hiện năm 1981


title: Pedro Almató Bình

text:
Pedro Almató Bình (1830 - 1861) là một linh mục Công giáo, tu sĩ Dòng Đa Minh. Ông sống trong giai đoạn còn bị bắt đạo ở Việt Nam, và bản thân ông cũng bị chính quyền đương thời xử trảm. Ông được Giáo hoàng Gioan Phaolô II tuyên thánh cùng với 116 vị khác vào ngày 19 tháng 6 năm 1988.

Tiểu sử
Ông được sinh ra trong một gia đình Công giáo, vào ngày 1 tháng 11 năm 1830 tại thị trấn Vic, thuộc Catalonia, Tây Ban Nha. Nguyên tên ông trong tiếng Catalunya là Pere Almató i Ribera, trong đó Pere trong tiếng Catalunya hay Pedro trong tiếng Tây Ban Nha là tên thánh lúc nhỏ của ông, đặt theo tên Thánh Phêrô. Khi trở thành linh mục, ông mới lấy thêm tên Thánh Giuse.

Tháng 8 năm 1847, ông theo Dòng Đa Minh ở Ocanha để học đạo, chuẩn bị bước vào con đường linh mục truyền giáo ở Phương Đông, nhưng bị cha mẹ phản đối vì họ không muốn ông đi xa. Ngày 26 tháng 9 năm 1848, ông được chấp thuận gia nhập dòng Đa Minh. Tháng 9 năm 1852, lúc này đã được phong làm thầy giảng (hay còn gọi là Phó tế), ông được chỉ định sang Manila, Philippines để thụ phong linh mục, trước khi được cử sang miền Bắc Việt Nam để truyền giáo.

Năm 1855, sau khi đi vòng qua Hồng Kông, Macao, ông cũng đến Bắc Việt Nam, tại một nơi tên là Nam Chân vào ngày 11 tháng 7. Tại đây, ông trình diện với linh mục đại diện tỉnh dòng Salvatore Masso, rồi được đưa tới Bùi Chu. Từ đây, ông được gọi một tên mới theo tiếng Việt là Bình, ý chỉ đến tâm hồn bình an của ông. Ông học tiếng Việt tại Kẻ Mốt một năm, rồi được cử làm linh mục quản xứ Thiết Nham.

Năm 1858, trước tình hình vua Tự Đức ráo riết bắt đạo Công giáo, Giám mục Hermosilla truyền lệnh cho ông sang Trung Hoa tránh nạn, nhưng cuộc tẩu thoát không thành. Sau đó ông sống trốn tránh ở Kẻ Nê và Thọ Ninh.

Năm 1861, ông trốn đi một lần nữa với Giám mục Ochoa Vinh và Giám mục Hermosilla, nhưng kế hoạch không thành. Hermosilla bị bắt ngày 20 tháng 10 năm 1861, còn ông và Ochoa Vinh được ông trùm xứ tên Trọng giúp đỡ, trốn đến Kim Phô, nhờ một vị quan huyện là Hán Cáp giúp đỡ. Quan này hứa giúp đỡ, nhưng sau đó lại báo quan tỉnh Hải Dương. Ngày 25 tháng 10 năm 1861, quan huyện Thanh Hà đến bắt ông và Ochoa Vinh giải về Hải Dương. Ông bị xử trảm ngày 1 tháng 11 năm 1861, vào đúng ngày sinh nhật lần thứ 31 của ông.

Xem thêm
 Danh sách Thánh Công giáo Việt Nam

Tham khảo

Tu sĩ Dòng Đa Minh
Thánh Công giáo Việt Nam
Tử đạo Công giáo Rôma
Người Catalunya


title: Pusula macaeica

text:
Pusula macaeica là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Triviidae.

Phân bố

Miêu tả
Chiều dài tối đa của vỏ ốc được ghi nhận là 12.5 mm.

Môi trường sống
Độ sâu tối thiểu được ghi nhận là 150 m. Độ sâu tối đa được ghi nhận là 150 m.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Pusula


title: Zanclostathme

text:
Zanclostathme là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Loài
Zanclostathme elbursalis Draudt, 1937

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: Maignaut-Tauzia

text:
Maignaut-Tauzia  là một xã thuộc tỉnh Gers trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này có độ cao trung bình 150 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Maignauttauzia


title: Cronat

text:
Cronat là một xã ở tỉnh Saône-et-Loire trong vùng Bourgogne-Franche-Comté nước Pháp.

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số 556 người.

Xem thêm
Xã của tỉnh Saône-et-Loire

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Saône-et-Loire


title: Stator sordidus

text:
Stator sordidus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Horn miêu tả khoa học năm 1873.

Chú thích

Tham khảo

Stator


title: WC

text:
WC có thể chỉ đến:

Viết tắt trong tiếng Anh của:
 Water closet: tức nhà vệ sinh hay phòng vệ sinh hoặc cầu tiêu.
 Water column: (cột nước), đơn vị đo áp suất tương ứng với trọng lượng trên diện tích của một cột nước trên Trái Đất. Hệ số chuyển đổi là 27,7 inch WC = 1 PSI.
 Webcam
 Welcome
 Washington Capitals, một đội khúc côn cầu trên băng ở Washington, D.C.
 World Cup (cúp thế giới) hay World Championship (giải vô địch thế giới) trong thể thao.
 Công thức hóa học của wolfram carbide.

Danh sách các từ kết hợp từ hai chữ cái


title: 5184 Cavaillé-Coll

text:
5184 Cavaillé-Coll là một tiểu hành tinh vành đai chính thuộc hệ Mặt Trời. Được phát hiện ngày 16 tháng 8 năm 1990 và nó có độ nghiêng quỹ đạo of 4.00071°..

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Eric Walter Elst
Thiên thể phát hiện năm 1990


title: Acanthoscelides margaretae

text:
Acanthoscelides margaretae là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Johnson miêu tả khoa học năm 1970.

Chú thích

Tham khảo

M


title: 277

text:
Năm 277 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 277


title: Fuentes de Jiloca

text:
Fuentes de Jiloca là một đô thị ở tỉnh Zaragoza, Aragon, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 của Viện thống kê Tây Ban Nha (INE), đô thị này có dân số là 308 người. Diện tích đô thị này là 27 ki-lô-mét vuông.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị ở Zaragoza


title: Lehmen

text:
Lehmen là một đô thị ở huyện Mayen-Koblenz bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Đô thị Lehmen có diện tích 10,24 km².

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Mayen-Koblenz


title: Thaon-les-Vosges

text:
Thaon-les-Vosges là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Vosges, quận Épinal, tổng Châtel-sur-Moselle. Tọa độ địa lý của xã là 48° 15' vĩ độ bắc, 06° 25' kinh độ đông. Thaon-les-Vosges nằm trên độ cao trung bình là 296 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 296 mét và điểm cao nhất là 377 mét. Xã có diện tích 11,7 km², dân số vào thời điểm 1999 là 7785 người; mật độ dân số là 665,38 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Các thành phố kết nghĩa
  Alzenau, Đức

Tham khảo

Xã của Vosges


title: Bret Hart

text:
Bret Sergeant Hart (sinh ngày 2 tháng 7 năm 1957) được biết với tên là Bret Hart. Ông là một đô vật chuyên nghiệp người Mỹ gốc Canada. Bret Hart còn được biết với một tên khác là Bret "The Hitman" Hart và
"The Execellence of Executiion".

Hiện nay, ông đã trở lại thi đấu với võ đài tự doWWE: Smackdown vs Raw tại Mỹ, và gia nhập
nhóm The Hart Dynasty của David Hart Smith và Tyson Kidd cùng với người quản lý là Natalya, nổi tiếng đến nổi ai ai cũng biết với những đòn đánh hết sức bạo lực và rất là
nguy hiểm đến tính mạng.

Từ lúc còn nhỏ Bret Sergeant Hart đã cố gắng tập luyện để trở thành một đô vật chuyên nghiệp như trong TV mà ông đã xem qua.

Các chức vô địch và danh hiệu

Amateur wrestling
 City championships, Calgary (1974)
 Mount Royal Collegiate Champion (1977)

Professional wrestling
 Cauliflower Alley Club
 Iron Mike Award (2008)
 Professional Wrestling Hall of Fame and Museum
 Class of 2008
 Pro Wrestling Illustrated
 Comeback of the Year (1997)
 Feud of the Year (1993) vs. Jerry Lawler
 Feud of the Year (1994) vs. Owen Hart
 Match of the Year (1992) vs. British Bulldog at SummerSlam
 Match of the Year (1996) vs. Shawn Michaels in an Iron Man match at WrestleMania XII
 Match of the Year (1997) vs. Stone Cold Steve Austin in a Submission match at WrestleMania 13
 Most Hated Wrestler of the Year (1997)
 Most Inspirational Wrestler of the Year (1994)
 Stanley Weston Award (2003)
 Ranked #1 of the top 500 singles wrestlers in the PWI 500 in 1993 and 1994
 Ranked #4 of the top 500 singles wrestlers of the "PWI Years" in 2003
 Ranked #37 of the top 100 tag teams of the "PWI Years" with Jim Neidhart in 2003
 Stampede Wrestling
 NWA International Tag Team Championship (Calgary version) (5 times) – with Keith Hart (4) and Leo Burke (1)
 Stampede British Commonwealth Mid-Heavyweight Championship (3 times)
 Stampede North American Heavyweight Championship (6 times)
 Stampede Wrestling Hall of Fame
 World Championship Wrestling
 WCW World Heavyweight Championship (2 times)
 WCW United States Heavyweight Championship (4 times)
 WCW World Tag Team Championship (1 time) – with Goldberg
 Fifth Triple Crown Champion
 World Wrestling Council
 WWC Caribbean Tag Team Championship (1 time) – with Smith Hart
 World Wrestling Federation/Entertainment
 WWF Championship (5 times)
 WWF Intercontinental Championship (2 times)
 WWE United States Championship (1 time)
 WWF Tag Team Championship (2 times) – with Jim Neidhart
 King of the Ring (1991, 1993)
 Royal Rumble (1994) – with Lex Luger
 WWE Hall of Fame (Class of 2006)
 WWF Superstar of the Year (1993)
 Middle East Cup (1996)
 Second Triple Crown Champion
 Slammy Award (5 times)
 Best Music Video (1996)
 Best New Generation Spot (1994) –
 Match of the Year (1997) –
 Put a Fork in Him, He's Done (1996) –
 Which WWF World Heavyweight Champion, past or present, in attendance, is Hall of Fame bound? (1996)
 Wrestling Observer Newsletter
 5 Star Match (1994)
 5 Star Match (1997)
 Best Pro Wrestling Book (2007)
 Best Pro Wrestling DVD (2006)
 Best Pro Wrestling DVD (2011)
 Feud of the Year (1993)
 Feud of the Year (1997)
 Match of the Year (1997)
 Wrestling Observer Newsletter Hall of Fame (Class of 1996)

Other
 Hart was ranked the 39th greatest canadian in 2004 in a poll by CBC which received more than 1.2 million votes.

Ghi chú

Tham khảo

Liên kết ngoài

 BretHart.com
 Bret Hart News

Sinh 1957
Người Mỹ gốc Canada
Đô vật chuyên nghiệp Mỹ
Nhân vật còn sống
Người Canada gốc Mỹ
Vua giả tưởng
Nam diễn viên từ Calgary, Alberta
Nhân vật thể thao từ Calgary, Alberta
Người Mỹ gốc Ireland
Người khỏi bệnh ung thư
Người mắc bệnh ung thư


title: Diaphaenidea scalaris

text:
Diaphaenidea scalaris là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1922.

Chú thích

Tham khảo

Diaphaenidea


title: Sastroides apicalis

text:
Sastroides apicalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Mohamedsaid miêu tả khoa học năm 1999.

Chú thích

Tham khảo

Sastroides


title: Basiprionota maerkeli

text:
Basiprionota maerkeli là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Boheman miêu tả khoa học năm 1850.

Chú thích

Tham khảo

Basiprionota


title: Bản lề

text:
Bản lề là một loại dụng cụ kỹ thuật được thiết kế, cấu tạo để làm cầu nối cố định các cánh cửa hay cửa sổ hoặc các đối tượng rắn khác, bản lề thường cho phép chỉ là một góc hạn chế luân phiên giữa chúng (góc cố định) góc còn lại có thể lưu động. Hai đối tượng kết nối bởi một bản lề xoay tương đối so với nhau bởi một trục quay cố định.

Tổng quan
Bản lề có thể được làm bằng vật liệu đa dạng nhưng ngày nay người ta thường dùng sắt, thép, nhôm và đặc biệt là thép không gỉ. Trong sinh học, các khớp rất nhiều chức năng như bản lề. Ngày nay, thuật ngữ này được sử dụng theo nghĩa rộng như năm bản lề có nghĩa là năm then chốt bắt đầu cho những năm tiếp theo, hay có tính chất bản lề đề cập đến một sự kiện, công việc làm điểm tựa, quan trọng, mấu chốt cho những hoạt động hoặc khả năng tiếp theo.

Có rất nhiều loại bản lề cửa như bản lề trụ, bản lề lá, ngoài ra còn có các bản lề nối cánh cửa và tủ với nhau. Tùy vào loại bản lề mà cửa tủ có thể mở rộng ở nhiều góc và khoảng cách khác nhau. Bản lề là phần thiết yếu và đó vai trò quan trọng về tuổi thọ của sản phẩm cửa. Khi lắp bản lề cần chú ý đến các phương pháp kỹ thuật và chất lượng bản lề để giảm thiểu các vấn đề hay gặp ở cửa khi sử dụng bản lề lá như, gỉ sét, sệ cánh, nảy, khe hở lớn hoặc phải cắt âm khung, âm cánh (thẩm mỹ thấp và làm gáy cửa yếu).

Tham khảo

Xem thêm
 Khóa, Chìa khóa, Ổ khóa
 Then, Chốt

Dụng cụ
Vật dụng trong nhà
Kỹ thuật cơ khí


title: Tiếng Kashubia

text:
Tiếng Kashubia hoặc tiếng Cassubia (tiếng Kashubia: kaszëbsczi jãzëk, pòmòrsczi jãzëk, kaszëbskò-słowińskô mòwa; tiếng Ba Lan: język kaszubski) là một ngôn ngữ thuộc Ngữ tộc Slav.

Tiếng Kashubia được cho là bắt nguồn từ ngôn ngữ do vài bộ lạc Pomerania gọi là Kashubia sử dụng, ở vùng Pomerania, trên bờ phía nam của Biển Baltic giữa các sông Vistula và Oder.

Tiếng Kashubia rất gần với tiếng Slovincia, và cả hai đều là phương ngữ của tiếng Pomerania. Dù những người nói tiếng Ba Lan khó có thể hiểu được tiếng Kashubia, nhưng gần đây nhiều nhà ngôn ngữ học Ba Lan coi tiếng Kashubia là 1 phương ngữ của tiếng Ba Lan.

Tương tự tiếng Ba Lan, tiếng Kashubia gồm nhiều từ vay mượn từ tiếng Hạ Đức, chẳng hạn kùńszt (nghệ thuật), và từ tiếng Đức. Các từ vay mượn khác là từ tiếng vùng Baltic, tiếng Nga và tiếng Ba Lan.

Tài liệu bằng tiếng Kashubia được in lần đầu vào cuối thế kỷ 16. Chính tả hiện đại được đưa ra lần đầu năm 1879.

Trong cuộc điều tra dân số năm 2002 có 53.000 người ở Ba Lan khai họ dùng chủ yếu tiếng Kashubia ở nhà mình. Cuộc điều tra cho thấy nhiều cha mẹ nói tiếng Kashubia, dùng tiếng Ba Lan hơn là tiếng Kasubia ở nhà, vì họ cho là nếu mình nói tiếng Kashubia thì các con sẽ khó học được tiếng Ba Lan. Một số trường ở Ba Lan cũng dạy tiếng Kashubia như ngôn ngữ đọc và một số cơ quan hành chính cũng dùng tiếng Kashubia như ngôn ngữ chính thức thứ hai ở vài nơi trong vùng Pomeranian Voivodeship.

Tiếng Kashubia cũng được những người Ba Lan gốc Kashubia sống ở Canada sử dụng.

Bảng mẫu tự Kashubia

 Kinh Lạy Cha bằng tiếng Kashubia:

Òjcze nasz, jaczi jes w niebie,niech sã swiãcy Twòje miono,
niech przińdze Twòje królestwò,niech mdze Twòja wòlô
jakno w niebie tak téż na zemi.Chleba najégò pòwszednégò dôj nóm dzysô
i òdpùscë nóm naje winë,jak i më òdpùszcziwómë naszim winowajcóm.
A nie dopùscë na nas pòkùszeniô,ale nas zbawi òde złégò. Amen

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Cassubia Slavica
 Wejherowo Land
 Following the trail of manor houses and castles of the Northern Kashubian Region
 Northern Kashubia Heritage

Ngôn ngữ tại Ba Lan
Ngôn ngữ bị đe dọa


title: Romanogobio elimeius

text:
Romanogobio elimeius là một loài cá vây tia thuộc họ Cyprinidae. Loài này có ở Hy Lạp và Cộng hòa Macedonia. Môi trường sống tự nhiên của chúng là sông ngòi. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

Romanogobio
Động vật được mô tả năm 1973


title: Đạo Tưởng

text:
Đạo Tưởng (? - 1939), tên thật là Lâm Văn Quốc, tự Ba Quốc; là người phát động một cuộc nổi dậy kháng Pháp ở Tân Châu (An Giang, Việt Nam) vào năm 1939. Đây là cuộc nổi dậy mang màu sắc tôn giáo, tuy được mưu tính lâu dài, nhưng nhanh chóng thất bại.

Thân thế
Quê quán ông ở Cái Cùng, xã Long Điền (tỉnh Bạc Liêu). Thân sinh là ông Lâm Văn Nguơn và bà Nguyễn Thị Nhỏ.

Nhà nghèo, chữ nghĩa kém, nhưng giỏi võ nhờ siêng rèn luyện. Với vóc dáng cao to, mạnh mẽ; ông thường giao du với các hảo hán trong vùng. Đến khi cha mẹ đều mất, ông sống rày đây mai đó, có khi lên tận Cao Miên, Lào, Xiêm để học thêm bùa ngải.

Vào lối năm 1925, ông Quốc đến làm thuê (chuyên lo việc đồng áng) cho cậu là nhà văn Nguyễn Chánh Sắt ở Tân Châu.

Tương truyền một đêm trời đất âm u, bỗng dưng ông cảm thấy trong người bần thần, dã dượi; sau đó, ông bắt đầu la hét, đấm ngực, đụng đầu vào cột nhà, tự xưng lúc là "Ông tướng núi", khi là "Ông Lèo" (lào), làm náo động cả xóm.

Mưu sự
Năm 1928, Lâm Văn Quốc bỏ việc đồng áng, lập một cái am thờ Quan Công và Chư vị năm Ông, bằng tre lá nơi phần đất của ông Nguyễn Chánh Sắt, bên con đường Chùa (chùa Long Đức Tự), thuộc xã Long Phú, cách chợ Tân châu độ một cây số.

Ông cạo đầu, mặc áo màu vàng, chuyên tâm lo việc tụng niệm, dạy võ nghệ, hoặc dùng bùa ngải, ngồi quán tưởng (nên được gọi là Đạo Tưởng) hay "đụng đầu vào cột nhà" để trị bịnh cho dân.

Sau hơn 10 năm hành đạo (1928-1939), qui tụ được hơn mười ngàn tín đồ, Lâm Văn Quốc (tức Đạo Tưởng) bỗng tự xưng mình là "Minh Hoàng Quốc", lập đàn phong cho các em ruột và các môn đệ các chức tước, như: "ngự đệ", "quân sư", "nguyên soái", "đô đốc" v.v...

Nghi ngờ ông ngầm liên kết với những người ở Thất sơn, mượn chuyện rèn võ, chuyện đạo để mưu sự, nhà cầm quyền Pháp ngầm bố trí hương tuần Trương Văn Hiếm theo dõi. Nhà ông này cách am Đạo Tưởng chừng 100 m, khi trước là tín đồ Đạo Tưởng, sau không theo nữa.

Nhân cơ hội nhà cầm quyền Pháp đang mộ lính Việt sang Pháp để đánh Đức trong chiến tranh thế giới thứ 2, Đạo Tưởng đến gặp chủ quận Tân Châu, xin cho 36 đệ tử giỏi được đầu quân. Chủ quận Nguyễn Văn Đề lo ngại Đạo Tưởng đưa người vào để đánh cắp súng đạn hoặc mưu đồ làm chuyện ám muội, nên từ chối. Việc không thành, nhưng Đạo Tưởng chú ý đến một người đang tới lui, bàn bạc nhỏ to với viên chủ quận, đó là hương tuần Hiếm.

Khởi sự thất bại
Đêm mùng 8 rạng ngày 9 Tháng Giêng âm lịch năm Kỷ Mão (26 tháng 2 năm 1939), bất ngờ ông Quốc không giảng giáo lý, không luyện võ nữa mà chuyển giọng nói với các tín đồ đang tụ hội đông đảo về cái nhục mất nước, cái họa ngoại xâm, rồi kêu mọi người hãy cầm vũ khí, đánh đuổi thực dân Pháp.

Trong khí thế sôi sục, Đạo Tưởng sai người bắt hương tuần Trương Văn Hiếm, hài tội phản bội, tội làm tay sai, mật thám cho thực dân rồi cho chặt đầu Hiếm, để lấy máu tế cờ. Vợ Hiếm đến khóc, sỉ vả những người hãm hại chồng mình cũng bị giết chết.

Gần sáng, nhận được tin báo, quận trưởng cùng Cò Tây tên là Laffont, thơ ký Phan Văn Thông cùng với hai tiểu đội lính mang súng trường, tiến nhanh đến am Đạo Tưởng. Còn cách nhau chừng 50 m, chủ quận Đề kêu gọi Đạo Tưởng cùng với tín đồ phải buông khí giới và ai về nhà nấy. Đạo Tưởng khi ấy oai vệ trong sắc phục vàng, áo tay rộng, đầu bịt cân, lưng thắt dây đen, chân mang giày vàng, cổ đeo lòng thòng xâu chuỗi bồ đề... giống hệt như một viên tướng trong tuồng hát bội. Còn chung quanh sân võ, hàng trăm nam nữ cũng "đầu trọc áo vàng", tay vung gươm giáo, miệng hò hét inh ỏi...

Bỏ ngoài tai lời kêu gọi, Đạo Tưởng vẫn khẳng khái tuyên bố đánh đuổi ngoại xâm. Điều đình không xong, chủ quận ra lệnh bắn chỉ thiên để cảnh cáo, nhưng đạn lép, không nổ. Điều đó khiến tín đồ, người hâm mộ càng tin Đạo Tưởng là đấng "Minh hoàng", bởi súng đạn đã trở nên vô dụng trước bùa phép của Đạo Tưởng.
Trước đám đông đang cuồng nhiệt ấy, cò Laffont lo ngại, liền móc súng ra bắn và lần này thì Đạo Tưởng ngã gục. Tới chừng đó, tín đồ mới hoảng chạy...

Đạo Tưởng chết, Pháp truy lùng bắt thêm khoảng 30 người nữa, cho áp giải về tỉnh, rồi tất cả cùng nhận án tù đày ra Côn Đảo, trong số đó có "nguyên soái" Năm, "quân sư" Nguyễn Văn Hương, hai "ngự đệ" là Lâm Văn Út và Lâm Văn Bửu, cùng hai đứa con trai ông Tưởng là Lâm Quốc Huỳnh, Lâm Quốc Đạt mới hơn mười tuổi...

Đánh giá
Sau những hoạt động kháng Pháp của các ông Trương Định, Thủ Khoa Huân, Nguyễn Trung Trực...thất bại, một số người yêu nước ngay lập tức lập ra các đạo để tập hợp lực lượng chống Pháp, mà Đạo Tưởng là một trường hợp.

Nhân tình hình thế giới và trong nước đang chuyển biến nghiêm trọng, thực dân Pháp hết sức bối rối, vụ bạo động này đã nổ ra. Vụ bạo động đã được chuẩn bị, nhằm lấy máu đánh đổ chế độ thực dân, võ khí lợi hại nhất mà họ sử dụng là bùa phép "súng bắn không lủng", như truyện Phong thần, như vụ Phan Xích Long. Chiến thuật cũ nhưng vẫn còn ăn khách, quanh quẩn cũng chỉ nhằm thiết lập một chế độ phong kiến...

Sở dĩ công việc bất thành vì thiếu nòng cốt chỉ huy có khoa học. Nhưng thành tích bất khuất chống thực dân của ông vẫn sống mãi Một số người khác thì cho rằng đây chỉ là "một cuộc dấy loạn cuồng tín".

Chú thích

Tham khảo
 Nguyễn Văn Kiềm và Huỳnh Minh, Tân Châu xưa, Nhà xuất bản Thanh Niên, 2003.
 Sơn Nam, Lịch sử An Giang, Nhà xuất bản Tổng hợp An Giang, 1988.

Liên kết ngoài
[http://vanchuongviet.org/index.php?comp=tacpham&action=detail&id=1379 Đạo Tưởng, bài viết của nhà văn Nguyễn Quang Sáng Trên website vanchuongviet.org.

Người Bạc Liêu
Người An Giang
Nghĩa quân chống Pháp


title: Tipula pseudowolfi

text:
Tipula pseudowolfi là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Tipula demeijerei

text:
Tipula demeijerei là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Australia.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Glyphonyx pallens

text:
Glyphonyx pallens là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1940.

Chú thích

Tham khảo

Glyphonyx