title: Vi sinh vật

text:
Vi sinh vật (, hay microbe) là một sinh vật có kích thước siêu nhỏ, có thể tồn tại ở dạng đơn bào hoặc một tập hợp tế bào.

Từ thời cổ đại, con người đã nghi ngờ có sự tồn tại của những sinh vật không nhìn thấy được, chẳng hạn như kinh thánh Kỳ Na giáo từ thế kỷ thứ 6 trước Công Nguyên ở Ấn Độ. Cho đến thập niên 1670, nhà khoa học người Hà Lan tên là Anton van Leeuwenhoek đã sử dụng kính hiển vi và quan sát được những "động vật nhỏ" (dierkens). Ông được coi là một trong những nhà vi sinh vật học đầu tiên trên thế giới. Thập niên 1850, Louis Pasteur phát hiện ra rằng vi sinh vật làm hỏng thực phẩm, qua đó phản bác thuyết tự sinh. Thập niên 1880, Robert Koch phát hiện ra rằng vi sinh vật là nguyên nhân gây ra các bệnh lao, tả, bạch hầu và than.

Bởi vì vi sinh vật gồm đa số sinh vật đơn bào từ cả ba vực của sự sống, nên vi sinh vật vô cùng đa dạng. Hai trong số ba vực là cổ khuẩn và vi khuẩn chỉ chứa vi sinh vật. Vực thứ ba là sinh vật nhân thực bao gồm tất cả sinh vật đa bào, sinh vật nguyên sinh và động vật nguyên sinh đều được xem là vi sinh vật. Một vài sinh vật nguyên sinh có liên hệ với động vật, số khác thì có liên hệ với thực vật xanh (Viridiplantae). Ngoài ra còn có nhiều sinh vật đa bào có kích thước siêu nhỏ, cụ thể là vi động vật, nấm và tảo, nhưng chúng thường không được xem là vi sinh vật.

Vi sinh vật có thể tồn tại trong các sinh cảnh rất đa dạng và sống ở mọi vị trí địa lý, từ vùng cực đến xích đạo, sa mạc, mạch nước phun, đá và biển sâu. Một số vi sinh vật thích nghi với những điều kiện khắc nghiệt, nhiệt độ rất nóng hoặc rất lạnh, một số khác thích nghi với áp suất cao và số ít như Deinococcus radiodurans thì ưa môi trường bức xạ cao. Ngoài ra, vi sinh vật còn tạo nên hệ vi sinh được tìm thấy trong và trên mọi sinh vật đa bào. Có bằng chứng cho thấy những tảng đá có niên đại 3,5 tỷ năm tuổi ở Úc từng chứa vi sinh vật, đây là bằng chứng trực tiếp sớm nhất về sự sống trên Trái đất.

Vi sinh có vai trò quan trọng trong văn hóa và sức khỏe con người theo nhiều cách, dùng để lên men thực phẩm và xử lý nước thải, đồng thời sản xuất nhiên liệu, enzym và các hợp chất hoạt tính sinh học khác. Vi sinh vật là công cụ thiết yếu trong sinh học dưới dạng sinh vật mô hình và đã được đưa vào sử dụng trong chiến tranh sinh học và khủng bố sinh học. Vi sinh vật là một thành phần quan trọng trong đất màu mỡ. Trong cơ thể người, vi sinh vật tạo nên hệ vi sinh vật của người, gồm cả hệ vi sinh đường ruột. Nhiều vi sinh vật là mầm bệnh gây ra nhiều bệnh truyền nhiễm, cần có những biện pháp vệ sinh để hạn chế sự lây lan của mầm bệnh.

Khám phá

Tiền thân cổ đại

Khả năng tồn tại của vi sinh vật đã được thảo luận trong nhiều thế kỷ trước khi con người khám phá ra vào thế kỷ 17. Thế kỷ thứ 6 trước Công Nguyên, những tín đồ Kỳ Na giáo ở Ấn Độ ngày nay đã mặc nhận sự tồn tại của những sinh vật nhỏ bé gọi là nigoda. Những nigoda này được cho là được sinh ra theo cụm; chúng sống ở khắp mọi nơi, kể cả xác thực vật, động vật và con người; sự sống của chúng chỉ kéo dài trong một phần giây. Theo vị lãnh tụ Mahavira của Kỳ Na giáo, con người tiêu diệt những nigoda này trên quy mô lớn khi con người ăn, thở, ngồi và di chuyển. Nhiều tín đồ Kỳ Na giáo hiện đại khẳng định rằng những lời răn dạy của Mahavira báo trước sự tồn tại của vi sinh vật mà khoa học hiện đại đã khám phá ra.

Những nội dung đề cập đến vi sinh vật sớm nhất được tìm thấy trong các cuốn kinh thánh của tín đồ Ấn Độ giáo như Atharvaveda (được biên soạn từ 1200 TCN-1000 TCN), trong đó Rishi Kanva gọi vi sinh là Kirmis. Ông cùng với các hậu duệ của mình là Yamadagnni và Agasti đã sáng tác những câu thần chú nhấn mạnh các bệnh nhiễm trùng do vi sinh gây ra và những cách có thể chữa trị chúng.

Thánh nhân Ấn Độ Agastya đã sáng tác một câu thần chú trong Kinh Vệ-đà, ông nhắc đến hai loại sinh vật gây hại cho cơ thể người. Loại thứ nhất là có thể nhìn thấy và loại thứ hai là cực nhỏ đến mức chúng không thể nhìn thấy bằng mắt thường.

Shanti Parva (cuốn thứ 12 trong chuỗi tác phẩm sử thi Mahabharata của Vyasa) nhắc đến những sinh vật cực nhỏ đến mức không thể nhìn thấy bằng mắt thường mà chỉ có thể phỏng đoán: "Có nhiều sinh vật cực nhỏ đến mức chỉ có thể suy đoán là chúng có tồn tại. Khi cụp mí mắt xuống thì chúng bị tiêu diệt." Ý tưởng ra đời sớm nhất mà con người biết tới để chỉ khả năng lây lan các bệnh do những sinh vật không nhìn thấy được thuộc về học giả người La Mã Marcus Terentius Varro trong một cuốn sách có nhan đề On Agriculture do ông viết vào thế kỷ thứ nhất trước Công Nguyên, trong đó ông gọi các sinh vật không nhìn thấy được là lớp trùng và cảnh báo không nên đặt một trang trại gần một cái đầm lầy:Trong cuốn The Canon of Medicine (1020), Avicenna cho rằng bệnh lao và những bệnh dịch khác có thể lây nhiễm.

Thời kỳ cận đại
Akshamsaddin (nhà khoa học người Thổ Nhĩ Kỳ) đã nhắc đến vi sinh vật trong công trình Maddat ul-Hayat (tạm dịch: Chất liệu sự sống) khoảng hai thế kỷ trước khi Antonie van Leeuwenhoek khám phá ra thông qua thực nghiệm:

Năm 1546, Girolamo Fracastoro đề xuất rằng các bệnh dịch là do những thực thể dạng hạt gây ra, có thể lây nhiễm qua tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp, hay thậm chí không tiếp xúc trong khoảng cách xa.

Antonie van Leeuwenhoek được xem là một trong những cha đẻ của vi sinh học. Năm 1673, ông là người đầu tiên phát hiện và tiến hành thí nghiệm khoa học với vi sinh vật, sử dụng kính hiển vi một thấu kính đơn giản do chính ông thiết kế. Robert Hooke (đồng nghiệp cùng thời với Leeuwenhoek) cũng sử dụng phép soi kính hiển vi để quan sát sự sống của vi sinh dưới dạng thể quả của mốc. Trong cuốn sách Micrographia vào năm 1665, ông đã vẽ các nghiên cứu và đặt ra thuật ngữ tế bào.

Thế kỷ 19

Louis Pasteur (1822–1895) đã để nước dùng đã đun sôi trước không khí, đặt trong các bình chứa bộ lọc để ngăn các hạt đi qua môi trường nuôi cấy, và cả trong các bình không có bộ lọc, chỉ cho không khí được đưa vào qua một cái ống cong để các hạt bụi lắng xuống và không tiếp xúc với nước dùng. Vì đã đun sôi nước dùng trước đó, Pasteur cam đoan rằng không có vi sinh vật nào sống sót trong nước dùng khi bắt đầu thí nghiệm của mình. Không có gì phát triển trong nước dùng trong thí nghiệm của Pasteur. Điều này tức là các sinh vật sống phát triển trong những loại nước dùng như vậy đến từ bên ngoài, dưới dạng bào tử trong bụi, chứ không phải sinh ra tự nhiên trong nước dùng. Do đó, Pasteur đã bác bỏ thuyết tự sinh và ủng hộ thuyết mầm bệnh.

Năm 1876, Robert Koch (1843–1910) chứng minh rằng vi sinh vật có thể gây bệnh. Ông phát hiện ra rằng máu của gia súc bị nhiễm bệnh than luôn có một số lượng lớn trực khuẩn than. Koch phát hiện ra rằng ông có thể truyền bệnh than từ con vật này sang con vật khác bằng cách lấy một mẫu máu nhỏ từ con vật bị nhiễm bệnh và tiêm vào con vật khỏe mạnh, từ đấy làm con vật khỏe mạnh bị đổ bệnh. Ông còn phát hiện ra rằng mình có thể nuôi vi khuẩn trong nước dùng giàu dinh dưỡng, rồi tiêm nó vào động vật khỏe mạnh và gây bệnh. Dựa trên những thí nghiệm này, ông đặt ra các tiêu chí để thiết lập mối liên hệ nhân quả giữa vi sinh vật và căn bệnh, ngày nay những tiêu chí này được gọi là nguyên tắc Koch. Mặc dù những nguyên tắc này không áp dụng được trong mọi trường hợp, chúng vẫn giữ được tầm quan trọng lịch sử đối với sự phát triển của tư duy khoa học và vẫn đang được sử dụng cho đến ngày nay.

Việc khám phá ra các vi sinh vật như Euglena không thích ứng với giới động vật hay thực vật, vì chúng có thể quang hợp như thực vật, nhưng lại di động như động vật, từ đó dẫn tới đặt tên cho giới thứ ba vào thập niên 1860. Năm 1860, John Hogg gọi đây là Protoctista, và vào năm 1866 Ernst Haeckel đặt tên nó là Protista.

Công trình của Pasteur và Koch không phản ánh chính xác tính đa dạng thực sự của thế giới vi sinh vật vì họ chỉ tập trung vào các vi sinh vật có liên quan trực tiếp đến y học. Mãi cho đến công trình của Martinus Beijerinck và Sergei Winogradsky ra đời vào cuối thế kỷ 19, phạm vi thực sự của vi sinh học mới được tiết lộ. Beijerinck có hai đóng góp lớn cho vi sinh học: phát hiện ra virus và phát triển các kỹ thuật nuôi cấy phong phú. Trong khi nghiên cứu của ông về virus khảm thuốc lá thiết lập nên những nguyên tắc cơ bản của ngành virus học, thì chính việc ông phát triển nuôi cấy phong phú có tác động trực tiếp nhất đến vi sinh vật bằng cách cho phép nuôi cấy nhiều loại vi khuẩn với những đặc tính sinh lý cực kỳ đa dạng. Winogradsky là người đầu tiên phát triển khái niệm hóa hợp chất vô cơ dưỡng và qua đó tiết lộ vai trò thiết yếu của vi sinh vật trong các quá trình địa hóa. Ông chịu trách nhiệm phân lập và mô tả đầu tiên của vi khuẩn nitrat hóa và cố định đạm. Nhà vi sinh học người Canada gốc Pháp Felix d'Herelle là người đồng phát hiện ra thể thực khuẩn và là một trong những nhà vi sinh vật học được áp dụng sớm nhất.

Phân loại và cấu trúc
Vi sinh vật có thể được tìm thấy ở gần như mọi nơi trên Trái Đất. Vi khuẩn và cổ khuẩn gần như luôn có kích thước hiển vi, trong khi một số sinh vật nhân thực cũng có kích thước hiển vi, gồm có phần lớn sinh vật nguyên sinh, một vài loại nấm, cũng như một số động vật và thực vật hệ vi sinh. Virus thường được xem là không sống và do đó không được xem là vi sinh vật, mặc dù một lĩnh vực phụ của vi sinh học là virus học, chuyên ngành nghiên cứu về virus.

Tiến hóa

Vi sinh vật đơn bào là những dạng sống đầu tiên phát triển trên Trái Đất vào khoảng 3,5 tỷ năm về trước. Quá trình tiến hóa tiếp theo diễn ra chậm, và trong khoảng 3 tỷ năm trong thời kỳ Tiền Cambri, (phần lớn lịch sử sự sống trên Trái Đất), mọi sinh vật đều là vi sinh vật. Vi khuẩn, tảo và nấm đã được xác định trong hổ phách là 220 triệu năm tuổi, qua đó cho thấy hình thái của vi sinh vật ít thay đổi, ít nhất là kể từ kỷ Tam Điệp. Tuy nhiên, vai trò sinh học mới được phát hiện của nickel, – đặc biệt là vai trò mà các vụ phun trào núi lửa từ núi Siberian Traps mang lại – có thể đã đẩy nhanh tiến hóa của sinh vật sinh methan vào cuối sự kiện tuyệt chủng kỷ Permi–Trias.

Vi sinh vật có xu hướng mang tốc độ tiến hóa tương đối nhanh. Hầu hết vi sinh vật có thể sinh sản nhanh chóng, còn vi khuẩn cũng có thể tự do trao đổi gen thông qua tiếp hợp, biến nạp và tải nạp, ngay cả giữa các loài vô cùng đa dạng. Phép chuyển gen ngang này (cộng với tỷ lệ đột biến cao và những phương tiện biến đổi khác) cho phép vi sinh vật tiến hóa nhanh chóng (thông qua chọn lọc tự nhiên) để tồn tại trong môi trường mới và ứng phó với áp lực môi trường. Việc tiến hóa nhanh chóng này là thiết yếu trong y học, vì nó dẫn đến phát triển vi khuẩn gây bệnh kháng nhiều thuốc, tức siêu vi khuẩn có thể kháng thuốc kháng sinh.

Năm 2012, các nhà khoa học Nhật Bản đã phát hiện một dạng vi sinh vật chuyển tiếp có thể tồn tại giữa sinh vật nhân sơ và sinh vật nhân thực. Parakaryon myojinensis là một vi sinh vật có kích thước lớn hơn một sinh vật nhân sơ điển hình, có vật chất của nhân được bao bọc trong một lớp màng như ở sinh vật nhân thực và có hiện tượng nội cộng sinh. Đây được xem là dạng tiến hóa đầu tiên của vi sinh vật, thể hiện giai đoạn phát triển từ sinh vật nhân sơ trở thành sinh vật nhân thực.

Cổ khuẩn

Cổ khuẩn là những sinh vật đơn bào nhân sơ, hình thành vực sống đầu tiên trong hệ thống ba vực của Carl Woese. Sinh vật nhân sơ được định nghĩa là không có nhân tế bào hoặc bào quan liên kết màng khác. Cổ khuẩn có chung đặc tính xác định này với vi khuẩn mà chúng từng chung nhóm. Năm 1990, nhà vi sinh vật học Woese đề xuất hệ thống ba vực phân chia sinh vật sống thành vi khuẩn, cổ khuẩn và sinh vật nhân thực, do đó phân chia vực sinh vật nhân sơ.

Cổ khuẩn khác với vi khuẩn về cả mặt di truyền học lẫn hóa sinh. Ví dụ, trong khi màng tế bào vi khuẩn được làm từ phosphoglyceride với các liên kết ester, thì màng của cổ khuẩn được làm từ ether lipid. Ban đầu cổ khuẩn được mô tả là sinh vật ưa cực sống trong môi trường khắc nghiệt, chẳng hạn như suối nước nóng, nhưng rồi được tìm thấy ở mọi loại sinh cảnh. Chỉ đến bây giờ các nhà khoa học mới bắt đầu nhận ra mức độ phổ biến của cổ khuẩn trong môi trường, với Thermoproteota (tên cũ là Crenarchaeota) là dạng sống phổ biến nhất trong đại dương, thống trị các hệ sinh thái ở độ sâu dưới 150 m. Những sinh vật này còn phổ biến trong đất và đóng vai trò quan trọng trong quá trình oxy hóa amonia.

Những vực kết hợp của cổ khuẩn và vi khuẩn tạo thành nhóm sinh vật đa dạng và phong phú nhất trên Trái Đất và thực tế sống ở mọi môi trường có nhiệt độ dưới +140°C. Chúng được tìm thấy trong nước, đất, không khí, dưới dạng hệ vi sinh của một sinh vật, suối nước nóng và thậm chí sâu bên dưới lớp vỏ Trái Đất trong đá. Số lượng sinh vật nhân sơ được ước tính vào khoảng 5×1030, tức chiếm ít nhất một nửa sinh khối trên Trái Đất.

Tính đa dạng sinh học của sinh vật nhân sơ thì vẫn chưa rõ, nhưng có thể rất lớn. Tháng 5 năm 2016, một phép ước tính dựa trên quy tắc nhân rộng từ số lượng loài đã biết so với kích thước của sinh vật, đưa ra phép ước tính có thể tới 1 nghìn tỷ loài trên hành tinh, trong đó hầu hết là vi sinh vật. Hiện tại, chỉ một phần nghìn của một phần trăm trong tổng số đó đã được mô tả. Tế bào cổ khuẩn của một số loài tổng hợp và chuyển DNA từ tế bào này sang tế bào khác thông qua tiếp xúc trực tiếp, đặc biệt là trong điều kiện môi trường căng thẳng gây tổn hại DNA.

Vi khuẩn

Vi khuẩn như cổ khuẩn là sinh vật nhân sơ - đơn bào và không có nhân tế bào hoặc cơ quan có màng bao bọc khác. Vi khuẩn có kích thước hiển vi, với số ít trường hợp ngoại lệ cực kỳ hiếm, chẳng hạn như Thiomargarita namibiensis. Vi khuẩn hoạt động và sinh sản dưới dạng các tế bào đơn lẻ, nhưng chúng có thể thường tập hợp thành tập đoàn đa bào. Một số loài như vi khuẩn nhầy có thể tập hợp thành những cấu trúc bầy đàn phức tạp, hoạt động dưới dạng nhóm đa bào như một phần vòng đời của chúng hoặc hình thành các cụm trong tập đoàn vi khuẩn như E.coli.

Bộ gen của chúng thường là một nhiễm sắc thể nhân sơ – một vòng DNA duy nhất, mặc dù chúng cũng có thể chứa những đoạn DNA nhỏ gọi là plasmid. Những plasmid này có thể được vận chuyển giữa các tế bào thông qua tiếp hợp vi khuẩn. Vi khuẩn có thành tế bào bao quanh, đem lại sức mạnh và độ cứng cho tế bào của chúng. Chúng sinh sản bằng cách trực phân hoặc đôi khi bằng cách mọc chồi, nhưng không trải qua sinh sản hữu tính giảm phân. Tuy nhiên, nhiều loài vi khuẩn có thể vận chuyển DNA giữa các tế bào riêng lẻ bằng quá trình chuyển gen ngang, được gọi là biến nạp tự nhiên. Một số loài hình thành những nội bào tử có khả năng phục hồi phi thường, nhưng đối với vi khuẩn, đây là một cơ chế để tồn tại chứ không phải để sinh sản. Trong điều kiện tối ưu, vi khuẩn có thể phát triển cực kỳ nhanh và số lượng của chúng có thể tăng gấp đôi sau mỗi 20 phút.

Sinh vật nhân thực
Hầu hết sinh vật sống có thể nhìn thấy bằng mắt thường ở dạng trưởng thành là sinh vật nhân thực, kể cả con người. Tuy nhiên, nhiều sinh vật nhân thực còn là vi sinh vật. Không như vi khuẩn và cổ khuẩn, sinh vật nhân thực chứa các bào quan như nhân tế bào, bộ máy Golgi và ty thể trong tế bào của chúng. Nhân là một bào quan chứa DNA tạo nên bộ gen của tế bào. Bản thân DNA (deoxyribonucleic acid) được sắp xếp trong những nhiễm sắc thể phức tạp. Ty thể là bào quan thiết yếu trong trao đổi chất vì chúng là nơi diễn ra chu trình acid citric và phosphoryl oxy hóa. Chúng tiến hóa từ vi khuẩn cộng sinh và giữ lại một bộ gen sót lại. Giống như vi khuẩn, tế bào thực vật có thành tế bào và chứa bào quan như lục lạp ngoài những bào quan ở các sinh vật nhân thực khác. Lục lạp sản sinh năng lượng từ ánh sáng bằng quang hợp, và lúc đầu cũng là vi khuẩn cộng sinh.

Sinh vật nhân thực đơn bào gồm có một tế bào duy nhất trong suốt vòng đời của chúng. Đặc tính này rất quan trọng vì hầu hết sinh vật nhân thực đa bào chỉ có một tế bào duy nhất gọi là hợp tử khi bắt đầu vòng đời của chúng. Vi sinh vật nhân thực có thể là đơn bội hoặc lưỡng bội, một vài sinh vật có nhiều nhân tế bào.

Sinh vật nhân thực đơn bào thường sinh sản vô tính bằng nguyên phân trong điều kiện thuận lợi. Tuy nhiên, trong những điều kiện căng thẳng như hạn chế chất dinh dưỡng và các điều kiện khác liên quan đến tổn hại DNA, chúng có xu hướng sinh sản hữu tính bằng giảm phân và thụ tinh.

Sinh vật nguyên sinh

Trong nhóm sinh vật nhân thực, sinh vật nguyên sinh phổ biến nhất là đơn bào và có kích thước hiển vi. Đây là một nhóm sinh vật rất đa dạng và không dễ phân loại. Một số loài tảo là sinh vật nguyên sinh đa bào và nấm nhầy có chu kỳ sống độc nhất liên quan đến chuyển đổi giữa các dạng đơn bào, khuẩn lạc và đa bào. Số lượng loài sinh vật nguyên sinh chưa rõ vì chỉ một tỷ lệ nhỏ mới được xác định. Tính đa dạng của sinh vật nguyên sinh rất cao trong đại dương, lỗ thông hơi dưới biển sâu, trầm tích sông và dòng sông acid, cho thấy rằng nhiều quần xã vi sinh vật nhân thực có thể chưa được phát hiện.

Nấm
Nấm có một số loài đơn bào, chẳng hạn như nấm men làm bánh (Saccharomyces cerevisiae) và nấm men phân tách (Schizosaccharomyces pombe). Một số nấm (chẳng hạn như nấm men gây bệnh Candida albicans) có thể trải qua chuyển đổi kiểu hình và phát triển dưới dạng tế bào đơn lẻ ở một số môi trường và sợi nấm ở những môi trường khác.

Thực vật
Tảo lục là một nhóm lớn sinh vật nhân thực quang hợp bao gồm nhiều sinh vật dạng hiển vi. Mặc dù một số tảo lục được phân loại là sinh vật nguyên sinh, nhưng một số khác như luân tảo được phân loại cùng với thực vật có phôi là nhóm thực vật trên cạn quen thuộc nhất. Tảo có thể phát triển dưới dạng tế bào đơn lẻ hoặc trong chuỗi tế bào dài. Tảo lục có chứa trùng roi khuẩn lạc và đơn bào, thường có hai tiên mao trên mỗi tế bào, cũng như nhiều dạng khuẩn lạc, dâu khuẩn và dạng sợi. Ở Charales (loài tảo có họ hàng gần nhất với thực vật bậc cao), các tế bào biệt hóa thành một số mô riêng biệt trong cơ thể sinh vật. Có khoảng 6.000 loài tảo lục.

Sinh thái học
Các vi sinh vật được phát hiện ở hầu hết mọi sinh cảnh có trong tự nhiên, kể cả những môi trường khắc nghiệt như cực Bắc và cực Nam, sa mạc, mạch nước phun và đá. Các vi sinh vật biển phân bố ở đại dương và mực nước biển sâu. Một số loại vi sinh vật thích nghi với môi trường khắc nghiệt có khuẩn lạc bền vững; những sinh vật này được gọi là sinh vật ưa cực. Những sinh vật ưa cực đã được phân lập từ đá ở độ sâu 7 km bên dưới bề mặt Trái Đất, và giới khoa học cho rằng số lượng sinh vật sống bên dưới bề mặt Trái Đất tương đương với số lượng sự sống trên bề mặt. Những sinh vật ưa cực được biết là đã tồn tại trong một thời gian dài trong chân không và có khả năng chống bức xạ cao, thậm chí có thể cho phép chúng sống sót trong không gian. Nhiều loại vi sinh vật có quan hệ cộng sinh mật thiết với các sinh vật khác lớn hơn; một vài trong số đó có lợi cho cả hai bên (quan hệ hỗ trợ), trong khi một số khác có thể gây hại cho vật chủ (ký sinh). Nếu vi sinh vật có thể gây bệnh cho vật chủ thì chúng được gọi là mầm bệnh và đôi khi chúng được gọi là vi sinh vật gây bệnh (microbes). Những vi sinh vật đóng vai trò quan trọng trong các chu trình sinh địa hóa của Trái Đất vì chúng chịu trách nhiệm phân hủy và cố định đạm.

Vi khuẩn sử dụng những mạng lưới điều hoà cho phép chúng thích nghi với hầu như mọi ổ môi trường trên Trái Đất. Một mạng lưới tương tác giữa các loại phân tử khác nhau gồm DNA, RNA, protein và các chất trao đổi được vi khuẩn sử dụng để đạt được điều hòa biểu hiện gen. Ở vi khuẩn, chức năng chính của mạng lưới điều hoà là kiểm soát phản ứng với những thay đổi của môi trường, ví dụ như tình trạng dinh dưỡng và áp lực môi trường. Một tổ chức mạng lưới phức tạp cho phép vi sinh vật phối hợp và tích hợp nhiều dấu hiệu môi trường.

Sinh vật ưa cực

Sinh vật ưa cực là những vi sinh vật đã thích nghi để có thể tồn tại và thậm chí phát triển trong những môi trường khắc nghiệt thường gây tử vong cho hầu hết các dạng sống. Sinh vật ưa nóng và Sinh vật ưa siêu nóng phát triển mạnh ở nhiệt độ cao – tức tới . Sinh vật ưa lạnh thì phát triển mạnh ở nhiệt độ cực thấp –  tức thấp tới . Sinh vật ưa mặn như Halobacterium salinarum (một loài cổ khuẩn) phát triển mạnh trong độ mặn cao, cho đến mức bão hòa. Sinh vật ưa kiềm phát triển mạnh ở độ pH kiềm khoảng 8,5–11. Sinh vật ưa acid có thể phát triển mạnh ở độ pH từ 2,0 trở xuống. Sinh vật ưa áp suất thuỷ tĩnh phát triển mạnh ở áp suất rất cao: lên tới 1.000–2.000 atm, xuống tới 0 atm như trong môi trường chân không. Một số sinh vật ưa cực như Deinococcus radiodurans có khả năng kháng phóng xạ, tức chống tiếp xúc bức xạ lên đến 5k Gy. Những sinh vật ưa cực có ý nghĩa theo nhiều cách khác nhau. Chúng mở rộng sự sống trên cạn lên phần lớn thủy quyển, lớp vỏ và khí quyển của Trái Đất, các cơ chế thích nghi tiến hóa cụ thể của chúng với môi trường khắc nghiệt có thể được khai thác trong công nghệ sinh học và chính sự tồn tại của chúng trong những điều kiện khắc nghiệt như vậy làm tăng thêm tiềm năng cho sự sống ngoài trái đất.

Thực vật và đất

Chu trình nitơ trong đất phụ thuộc vào quá trình cố định nitơ trong khí quyển. Quá trình có được nhờ một số sinh vật cố định đạm. Một cách để xảy ra hiện tượng này là ở các nốt sần rễ của cây họ đậu có chứa vi khuẩn cộng sinh thuộc chi Rhizobium, Mesorhizobium, Sinorhizobium, Bradyrhizobium và Azorhizobium.

Rễ cây tạo ra một vùng hẹp được gọi là vùng rễ hỗ trợ nhiều vi sinh vật được gọi là quần xã vi sinh vật rễ.

Những vi sinh vật này trong quần xã vi sinh vật rễ có thể tương tác với nhau và với các cây xung quanh thông qua tín hiệu và tác nhân. Ví dụ, nấm rễ cộng sinh có thể giao tiếp với hệ thống rễ của nhiều loại cây thông qua tín hiệu hóa học giữa cả thực vật và nấm. Từ đấy dẫn đến cộng sinh lẫn nhau giữa đôi bên. Tuy nhiên, những tín hiệu này có thể bị các vi sinh vật khác "nghe lén", chẳng hạn như vi khuẩn đất Myxococcus xanthus chuyên ăn thịt các vi khuẩn khác. Nghe lén hoặc chặn tín hiệu từ các bộ phận nhận tin ngoài ý muốn (chẳng hạn như thực vật và vi sinh vật) có thể dẫn đến hệ quả tiến hóa quy mô lớn. Ví dụ, các cặp phát tín hiệu-nhận tin, như các cặp thực vật-vi sinh vật, có thể mất khả năng giao tiếp với các quần thể lân cận do thay đổi của những loài "nghe lén". Trong quá trình thích nghi để tránh những loài "nghe lén" cục bộ, phân hướng tín hiệu là một giải pháp và do đó dẫn đến thực vật và vi sinh vật bị cô lập khỏi khả năng giao tiếp với các quần thể khác.

Cộng sinh

Địa y là hiện tượng cộng sinh của một loại nấm vĩ mô với tảo vi sinh quang hợp hoặc với vi khuẩn lam.

Ứng dụng

Vi sinh vật rất hữu ích trong sản xuất thực phẩm, xử lý nước thải, tạo nhiên liệu sinh học và nhiều loại hóa chất và enzym. Chúng vô giá trong nghiên cứu dưới dạng sinh vật mô hình. Chúng còn được vũ khí hóa và đôi khi được sử dụng trong chiến tranh và khủng bố sinh học. Chúng rất quan trọng đối với nông nghiệp thông qua vai trò duy trì độ phì đất và phân hủy chất hữu cơ.

Sản xuất thực phẩm

Vi sinh vật được sử dụng trong quy trình lên men để làm sữa chua, pho mát, sữa đông, kefir, ayran, xynogala và các loại thực phẩm khác. Nuôi cấy lên men mang đến hương vị và mùi thơm, đồng thời ức chế các sinh vật không mong muốn. Chúng được dùng để làm men bánh mì và chuyển hóa đường thành cồn trong rượu và bia. Vi sinh vật được sử dụng trong sản xuất bia, làm rượu, làm bánh, muối chua và các quy trình chế biến thực phẩm khác.

Một số ứng dụng của vi sinh vật trong công nghiệp:

Xử lý nước

Việc xử lý nước thải phụ thuộc vào khả năng làm sạch nước bị ô nhiễm chất hữu cơ của vi sinh vật có thể hô hấp các chất hòa tan. Hô hấp có thể là hiếu khí, với lớp lọc giàu oxy như bộ lọc cát chậm. Phân hủy kỵ khí bằng sinh vật sinh methan tạo ra khí methan hữu ích dưới dạng một sản phẩm phụ.

Năng lượng

Vi sinh vật được sử dụng trong lên men để sản xuất ethanol và trong các lò phản ứng biogas để sản xuất methan. Các nhà khoa học đang nghiên cứu việc sử dụng tảo để sản xuất nhiên liệu lỏng và vi khuẩn để chuyển đổi nhiều dạng chất thải nông nghiệp và đô thị thành nhiên liệu có thể sử dụng được.

Hóa chất và enzym

Vi sinh vật được sử dụng để sản xuất nhiều hóa chất thương mại và công nghiệp, enzym và những phân tử hoạt tính sinh học khác. Acid hữu cơ được sản xuất trên quy mô công nghiệp lớn bằng lên men vi sinh bao gồm acid acetic - hoá chất do vi khuẩn acid acetic sản sinh như Acetobacter aceti, acid butyric do vi khuẩn Clostridium butyricum tạo ra, acid lactic do Lactobacillus tạo ra và các vi khuẩn acid lactic khác, còn acid citric do nấm mốc Aspergillus niger chế ra.

Vi sinh vật được sử dụng để điều chế các phân tử mang hoạt tính sinh học như Streptokinase từ vi khuẩn Streptococcus, Cyclosporin A từ nấm ascomycete Tolypocladium inflatum, và statin do nấm men Monascus purpureus chế ra.

Khoa học

Vi sinh vật là công cụ thiết yếu trong công nghệ sinh học, hóa sinh, di truyền học và sinh học phân tử. Nấm men Saccharomyces cerevisiae và Schizosaccharomyces pombe là những sinh vật mô hình quan trọng trong khoa học, vì chúng là những sinh vật nhân thực đơn giản có thể phát triển nhanh chóng với số lượng lớn và dễ dàng thao tác. Chúng đặc biệt có giá trị trong di truyền học, hệ gen học và protein học. Vi sinh vật có thể được khai thác để sử dụng như tạo ra steroid và điều trị các bệnh về da. Các nhà khoa học cũng đang xem xét sử dụng vi sinh vật cho pin nhiên liệu sống và trở thành giải pháp cho sự ô nhiễm.

Chiến tranh

Thời Trung Cổ, một ví dụ sơ khai của chiến tranh sinh học là những xác chết nhiễm bệnh bị ném vào lâu đài trong các cuộc vây hãm bằng máy bắn đá hoặc những vũ khí công thành khác. Những người ở gần xác chết tiếp xúc với mầm bệnh và có khả năng lây lan mầm bệnh đó cho người khác.

Thời hiện đại, khủng bố sinh học gồm có vụ tấn công khủng bố sinh học Rajneeshee năm 1984 và vụ giáo phái Shinrikyo Aum phát tán bệnh than ở Tokyo vào năm 1993.

Đất

Vi sinh có thể cung cấp chất dinh dưỡng và khoáng chất trong đất cho cây trồng, tạo ra hormon kích thích tăng trưởng, kích thích hệ miễn dịch của cây trồng và kích hoạt hoặc làm giảm phản ứng căng thẳng. Nói chung, một tập hợp vi khuẩn đất đa dạng hơn làm cho cây ít bệnh hơn và cho năng suất cao hơn.

Sức khỏe con người

Hệ vi sinh đường ruột ở người

Vi sinh vật có thể hình thành mối quan hệ nội cộng sinh với các sinh vật lớn hơn khác. Ví dụ, cộng sinh của vi sinh vật đóng một vai trò quan trọng trong hệ thống miễn dịch. Vi sinh vật tạo nên hệ vi sinh đường ruột (còn gọi là hệ vi khuẩn chí đường ruột) nằm trong ống tiêu hóa, góp phần vào khả năng miễn dịch đường ruột, tổng hợp vitamin như acid folic và biotin, đồng thời lên men các carbohydrat phức tạp khó tiêu. Một vài vi sinh vật được xem là có lợi cho sức khỏe được gọi là probiotic và có sẵn dưới dạng chế phẩm bổ sung hoặc phụ gia thực phẩm.

Bệnh

Vi sinh vật là tác nhân gây bệnh (mầm bệnh) ở nhiều bệnh truyền nhiễm. Những sinh vật liên quan gồm có vi khuẩn gây bệnh, gây ra các bệnh như dịch hạch, bệnh lao và bệnh than; ký sinh nguyên sinh gây ra các bệnh như sốt rét, bệnh ngủ, kiết lỵ và toxoplasmosis ; và cả nấm gây bệnh như nấm da, nấm candida hay histoplasmosis. Tuy nhiên, các bệnh khác như cúm, sốt vàng hoặc AIDS là do virus mầm bệnh gây ra, thường không được phân loại là sinh vật sống và do đó không phải là vi sinh vật theo định nghĩa chặt chẽ. Không có ví dụ rõ ràng nào về mầm bệnh cổ khuẩn được biết đến, mặc dù giới khoa học đã đề xuất mối quan hệ giữa hiện diện của một số sinh vật sinh methan của cổ khuẩn và bệnh viêm quanh răng ở người. Nhiều mầm bệnh vi sinh có khả năng sinh sản hữu tính để tạo điều kiện thuận lợi cho chúng sống sót trong vật chủ bị nhiễm bệnh.

Vệ sinh

Vệ sinh là một bộ quy tắc thực hành để tránh nhiễm trùng hoặc làm hỏng thực phẩm bằng cách loại bỏ vi sinh vật khỏi môi trường xung quanh. Vì vi sinh vật, đặc biệt là vi khuẩn, được tìm thấy ở khắp mọi nơi, nên vi sinh vật có hại có thể bị giảm xuống mức chấp nhận được thay vì thật sự bị tiêu diệt. Trong chế biến thực phẩm, vi sinh vật bị tiêu giảm bằng các phương pháp bảo quản như nấu nướng, vệ sinh dụng cụ, thời gian bảo quản ngắn hay bằng nhiệt độ thấp. Nếu cần vô trùng hoàn toàn, như với dụng cụ phẫu thuật, nồi hấp được sử dụng để tiêu diệt vi sinh vật bằng nhiệt và áp suất.

Trong tác phẩm hư cấu

Xem thêm
 Sinh vật lớn nhất
 Sinh vật nhỏ nhất

Ghi chú

Chú thích

Liên kết ngoài

 Microbes.info là một cổng thông tin vi sinh vật học chứa một tập hợp lớn nguồn bao gồm các bài báo, tin tức, câu hỏi thường gặp và các liên kết liên quan đến lĩnh vực vi sinh.
 Our Microbial Planet  Một tấm áp phích miễn phí từ Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia về vai trò tích cực của vi sinh vật.
 Báo cáo "Uncharted Microbial World: Microbes and Their Activities in the Environment" Báo cáo từ Viện vi sinh vật học Hoa Kỳ
 Understanding Our Microbial Planet: The New Science of Metagenomics  Một tập sách giáo dục dài 20 trang cung cấp một cái nhìn tổng quan cơ bản về kinh tế học siêu vi sinh vật và hành tinh vi sinh vật của chúng ta.


title: Grosourdya

text:
Grosourdya là một chi thực vật có hoa trong họ, Orchidaceae.

Xem thêm
Danh sách các chi Phong lan

Tham khảo

Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (1999). Genera Orchidacearum 1. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2001). Genera Orchidacearum 2. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2003). Genera Orchidacearum 3. Oxford Univ. Press
Berg Pana, H. 2005. Handbuch der Orchideen-Namen. Dictionary of Orchid Names. Dizionario dei nomi delle orchidee. Ulmer, Stuttgart

Danh sách các chi phong lan

Vandeae


title: Dung nham

text:
Dung nham là đá nóng chảy trào ra từ núi lửa trong quá trình phun trào. Khi phun trào từ núi lửa, nó ở thể lỏng ở nhiệt độ khoảng 1,200 đến 1,300 độ C. Dung nham khá nhớt, cao hơn nước khoảng 100.000 lần, có thể chảy trên một quãng đường dài trước khi đông nguội thành đá do các đặc điểm thixotropic và shear thinning.

Dòng dung nham là dòng chảy của dung nham được tạo ra trong quá trình phun trào êm đềm (không phải phun nổ). Khi ngừng chảy, chúng hóa rắn tạo thành đá magma phun trào. Ngược lại, khi phun nổ sẽ tạo ra hỗn hợp tro núi lửa và các mảnh vụn được gọi là tephra, không được gọi là dòng dung nham.

Về tên gọi, dung nham là từ gốc Hán, trong đó dung (熔) theo nghĩa đen là nóng chảy và nham (岩) chỉ đá núi hoặc những tảng đá to lớn. Trong tiếng Anh, từ lava xuất phát từ tiếng Ý và có thể bắt nguồn từ labes trong tiếng Latin, nghĩa là rơi, trượt. Thuật ngữ này được Francesco Serao sử dụng đầu tiên khi viết về phun trào magma của Vesuvius từ 14 tháng 5 đến 4 tháng 6 năm 1737. Serao đã mô tả "một dòng dung nham sọc" giống như dòng nước và bùn sau các trận mưa lớn.

Thành phần của dung nham

Nhìn chung, thành phần của dung nham sẽ quyết định tính chất của nó hơn là nhiệt độ khi phun trào. Các đá mácma được hình thành từ dung nham có thể được phân loại theo 3 nhóm dựa trên thành phần hóa học: felsic, trung gian, và mafic, tuy nhiên thành phần này cũng có khuynh hướng liên quan đến nhiệt độ mácma, độ nhớt và cơ chế phun trào.

Dung nham felsic như ryolit và dacit đặc biệt hình thành từ lava spine, lava dome hay 'coulees' (là dung nham dày và ngắn) và liên quan với các trầm tích mảnh vụn (pyroclastic). Hầu hết các dòng dung nham felsic đều có độ nhớt rất cao, và đặc biệt là các mảnh vụn khi chúng phun trào, tạo ra các dăm kết dạng khối. Độ nhớt và độ bền cao là do thành phần hóa học của chúng chứa nhiều silica, nhôm, kali, natri, và calci tạo thành một chất lỏng polymer hóa giàu fenspat và thạch anh có độ nhớt cao hơn các loại mácma khác. Mácma felsic có thể phun trào ở nhiệt độ từ dưới 650 đến 750 °C. Dung nham ryolit bất thường (>950 °C) có thể chảy xa hàng km như ở đồng bằng sông Snake, tây bắc Hoa Kỳ.

Dung nham trung gian hay andesit có ít nhôm và silica và thường có nhiều magiê và sắt. Dung nham trung gian tạo thành các vòm andesit và dung nham khối, thường tạo thành các bậc của núi lửa hỗn hợp như ở Andes. Các dung nham nghèo nhôm và silica hơn dung nham felsic thường nóng hơn (trong khoảng 750 đến 950 °C), chúng có khuynh hướng ít nhớt hơn. Nhiệt độ lớn hơn làm phá hủy các liên kết polymer trong mácma, làm chúng có ứng xử giống chất lưu hơn và cũng có khuynh hướng hình thành các ban tinh. Do có thành phần sắt và magnesi cao hơn nên chúng nguội sẽ tạo thành các khối đá có màu tối hơn, thường là các khoáng vật amphibol hoặc pyroxen ở dạng ban tinh.

Dung nham mafic hay dung nham bazan đặc trưng bởi hàm lượng sắt, và magnesi cao, và nhiệt độ khi phun trào thường trên 950 °C. Mácma bazan có sắt và magnesi cao còn nhôm và silica tương đối thấp, chúng làm giảm mức độ polymer hóa ở trạng thái nóng chảy. Nhờ có nhiệt độ cao hơn, độ nhớt có thể tương đối thấp, mặc dù vẫn cao hơn độ nhớt của nước hang ngàn lần. Cấp độ polymer thấp và nhiệt độ cao thuận lợi cho sự khuếch tán hóa học, vì vậy thường thấy các ban tinh định hình tốt và lớn trong dung nham mafic. Dung nham bazan có khuynh hướng tạo ra các núi lửa dạng khiên mỏng hoặc 'đồng bằng bazan', bởi vì các dùng dung nham tích tụ trên một diện rộng sau khi núi lửa phun trào. Bề dày của dung nham bazan đặc biệt là độ dốc nhỏ, có thể lớn hơn bề dày của dòng dung nham đang chảy, do dung nham bazan bị 'giãn nở' khi phun trào từ dưới mặt đất lên (áp suất và nhiệt độ cao hơn trong lòng đất). Hầu hết dung nham bazan thuộc các kiểu a'a hay 'pahoehoe', hơn là dung nham khối. Ở dưới nước, chúng có thể tạo thành 'dung nham dạng gối', tương tự như kiểu dung nham entrail-type pahoehoe trên cạn.

Dung nham siêu mafic như komatiit có hàm lượng mácma magnesi cao tạo thành boninit có nhiệt độ phun trào cực kỳ cao. Komatiit chứa hơn 18% magnesi oxide, và nhiệt độ khi phun trào khoảng 1.600 °C. Ở nhiệt độ này, sẽ không có cấu tạo polymer trong hợp chất khoáng vật, tạo thành chất lưu có độ linh động cao với độ nhớt thấp giống như nước. Hầu hết dung nham siêu mafic được hình thành trước Proterozoic, một số tích mácma siêu mafic có tuổi Phanerozoic. Không có các komatiit hiện đại vì manti Trái Đất quá nguội để tạo ra mácma có magnesi cao.

Ứng xử của dung nham

Độ nhớt của dung nham là yếu tố quan trọng bởi vì nó xác định cách mà dung nham ứng xử. Dung nham có độ nhớt cao như ryolit, dacit, andesit và trachyt, với dung nham bazan nguội cũng khá nhớt là những loại có độ nhớt thấp phun trào tạo ra bazan, carbonatit và đôi khi là andesit.

Dung nham độ nhớt cao thể hiện các ứng xử như:
 có khuynh hướng chảy chậm, clog, và tạo thành các khối bán rắn ngăn cản dòng chảy,
 có khuynh hướng giữ khí tạo thành các vesicle trong đá khi chúng dâng lên bề mặt.
 liên quan đến các vụ phun nổ (phreatic) cùng với các dòng tuff và pyroclastic.

Dung nham độ nhớt cao thường không chảy như chất lỏng mà tạo thành tro mảnh vụn phun nổ hoặc tích tụ tephra. Tuy nhiên, dung nham độ nhớt degassed or one phun trào ở điều kiện nào đó nóng hơn bình thường có thể tạo ra thành dòng.

Dung nham có độ nhớt thấp thể hiện các ứng xử như:
 có khuynh hướng dễ chảy, tạo thành puddles, kênh, và song đá nóng chảy,
 có khuynh hướng dễ giải phóng khí khi các khí nàu được sinh ra,
 các vụ phun trào hiếm khi tạo ra pyroclastic và thường xảy ra êm ả,
 các núi lửa có khuynh hướng tạo thành các riêng rộng hơn là các dạng hình nón có bậc

Có 3 dạng dòng dung nham độ nhớt thấp: aā, pāhoehoe, và dung nham gối. Chúng được miêu tả liên quan đến các dòng dung nham bazan ở Hawaii (được đề cập ở các mục sau).

Dung nham cũng có thể chứa một số thành phần khác, đôi khi bao gồm các tinh thể rắn của nhiều khoáng vật khác nhau, các mảnh vụn của đá có trước hay còn gọi là xenolith và các mảnh vụn của những dòng dung nham hóa rắn trước đó.

Hình dạng núi lửa

Ứng xử vật lý của dung nham tạo ra các hình dạng vật lý của dòng dung nham hoặc của núi lửa. Các dòng dung nham banzan mang tính chất lưu càng nhiều thì có khuynh hướng tạo ra các thể giống như các tấm mỏng, ngược lại thì tạo ra các dạng khối, bướu.

Các đặc điểm tổng quát của núi lửa học có thể được sử dụng để phân loại các núi lửa lớn và cung cấp thông tin về các vụ phun trào tạo các dòng dung nham, thậm chí đối với các tầng dung nham đã bị chôn vùi hoặc bị biến chất.

Dòng dung nham thông thường sẽ có đỉnh chứa mảnh vụn hoặc là phát triển dạng dung nham gối, autobreccia và loại mảnh vụn của khoáng aā và dòng chảy nhớt, hoặc là chứa lỗ hổng như scoria hoặc pumice. Trên mặt của dòng dung nham sẽ có xu hướng biến thành thủy tinh, do nguội lạnh nhanh khi tiếp xúc với không khí hoặc nước.

Ghi chú

Tham khảo

Liên kết ngoài

 http://volcanoes.usgs.gov/Products/Pglossary/aa.html
 USGS definition of Pāhoehoe
 http://volcano.und.edu/vwdocs/vwlessons/havo.html
 USGS hazards associated with lava flows
 Hawaiian Volcano Observatory Volcano Watch newsletter article on Nyiragongo eruptions, 31 tháng 1 năm 2002
 Google Maps Plot of World Volcanoes
 National Geographic lava video  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007

Núi lửa học
Đá mácma
Hoạt động núi lửa


title: Lintneria phalerata

text:
Lintneria phalerata là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Loài này có ở Argentina và Bolivia.

Chiều dài cánh trước khoảng 40–45 mm. Cá thể trưởng thành được ghi nhận từ tháng 1 tới tháng 3 và vào tháng 11.

Ấu trùng có lẽ ăn các loài Lamiaceae (như Salvia, Mentha, Monarda và Hyptis), Hydrophylloideae (như Wigandia) và Verbenaceae (như Verbena và Lantana).

Chú thích

Tham khảo

Lintneria


title: Agrypnus pictiventris

text:
Agrypnus pictiventris là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1857.

Chú thích

Tham khảo

Agrypnus


title: Sĩ Tôn Thụy

text:
Sĩ Tôn Thụy (士孫瑞, bính âm: Shìsūn Ruì, WG: Shih4 sun1 Jui4, 129-195) là một quan văn thời Đông Hán, giữ chức Bộc xạ. Người được xem là đồng mưu của Vương Doãn trong kế hoạch ám sát Đổng Trác. Xuất hiện trong hồi 9 của tiểu thuyết Tam Quốc diễn nghĩa, Sĩ Tôn Thụy là người bày cho Vương Doãn đến vời Lã Bố thực hiện kế hoạch. Sau ông thay mặt Hán Hiến Đế viết chiếu thư sai Lã Bố giết Đổng Trác.

Chú thích

Sinh năm 129
Mất năm 195
Nhân vật chính trị Tam Quốc
Nhân vật Tam quốc diễn nghĩa
Nhân vật chính trị nhà Hán


title: Hexatoma muiri

text:
Hexatoma muiri là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Hexatoma
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Coelioxys vigilans

text:
Coelioxys vigilans là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1879.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

V
Động vật được mô tả năm 1879


title: Take-out

text:
Take-out (mang ra ngoài, tiếng Anh-Mỹ hay Anh-Phillipine), carry-out (mang ra ngoài, Mỹ và tiếng Anh-Scotland), take-away (mang đi, tại Anh, New Zealand, Úc, Hồng Kông và Ireland), parcel (gói, tiếng Anh-Ấn Độ) hay tapau (tiếng Anh-Malay và tiếng Anh-Singapore) là từ để chỉ dạng thực phẩm mua tại một nhà hàng nhưng ăn ở đâu đó. Các nhà hàng take-out có thể phục vụ thêm dịch vụ bàn hoặc không. Ở Mỹ, Canada, Anh thực phẩm dạng này thường được gọi để mang đi và ăn bên ngoài thay vì ăn tại chỗ hoặc trong nhà. Các loại thực phẩm dùng trong dạng này thì khá đa dạng, từ thức ăn nhanh tới cafê và nước giải khát có gas.

Nguồn gốc

Thực phẩm
Thức ăn nhanh


title: Megachile bredoi

text:
Megachile bredoi là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1935.

Chú thích

Tham khảo

B
Động vật được mô tả năm 1935


title: Poecilaspidella proxima

text:
Poecilaspidella proxima là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Boheman miêu tả khoa học năm 1850.

Chú thích

Tham khảo

Poecilaspidella


title: Non Din Daeng (huyện)

text:
Non Din Daeng () là huyện (‘‘amphoe’’) cực tây nam của tỉnh Buriram, đông bắc Thái Lan.

Địa lý
Các huyện giáp ranh (từ phía bắc theo chiều kim đồng hồ) là Pakham, Lahan Sai của tỉnh Buriram, Ta Phraya, Watthana Nakhon của tỉnh Sa Kaeo và Soeng Sang của tỉnh Nakhon Ratchasima.

Lịch sử
Tiểu huyện (King Amphoe) Non Din Daeng đã được thành lập ngày 31 tháng 5 năm 1993, khi ba tambon được tách khỏi Lahan Sai. Đơn vị này đã được nâng thành huyện ngày 5 tháng 12 năm 1996.

Hành chính
Huyện này được chia thành 3 phó huyện (tambon), các đơn vị này lại được chia thành 45 làng (muban). Non Din Daeng là một thị trấn (thesaban tambon) nằm trên một phần của tambon Non Din Daeng và Sompoi. Có 3 tổ chức hành chính tambon (TAO).

Tham khảo

Liên kết ngoài
amphoe.com

Non Din Daeng


title: Quận Clark, Illinois

text:
Quận Clark là một quận thuộc tiểu bang Illinois, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số 17.008 người. Quận lỵ đóng ở Marshall.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích 1308 km2, trong đó có 9 km2 là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Theo điều tra dân số  năm 2000, quận đã có dân số 17.008 người, 6.971 hộ gia đình, và 4.809 gia đình sống trong quận hạt. Mật độ dân số là 34 người trên một dặm Anh vuông (13/km ²). Có 7.816 đơn vị nhà ở với mật độ trung bình là 16 trên một dặm Anh vuông (6/km ²). Cơ cấu chủng tộc của dân cư sinh sống trong quận bao gồm 98,78% người da trắng, 0,20% da đen hay Mỹ gốc Phi, 0,18% người Mỹ bản xứ, 0,14% châu Á, Thái Bình Dương 0,03%, 0,08% từ các chủng tộc khác, và 0,59% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. 0,32% dân số là người Hispanic hay Latino thuộc một chủng tộc nào. 26,4% là người gốc Đức, 24,4% người Mỹ, 16,1% và 10,3% người Anh gốc Ailen theo điều tra dân số năm 2000. 98,6% nói tiếng Anh như ngôn ngữ đầu tiên của họ.

Có 6.971 hộ, trong đó 31,20% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 56,90% là đôi vợ chồng sống với nhau, 8,70% có nữ hộ và không có chồng, và 31,00% là không lập gia đình. 28,10% hộ gia đình đã được tạo ra từ các cá nhân và 14,00% đã có một người sống một mình 65 tuổi hoặc lớn hơn. Cỡ hộ trung bình là 2,40 và cỡ gia đình trung bình là 2,94.

Tháp tuổi dân cư sinh sống trong quận với tỷ lệ như sau: 24,90% dưới độ tuổi 18, 7,40% 18-24, 26,60% 25-44, 23,10% từ 45 đến 64, và 18,00% từ 65 tuổi trở lên người. Độ tuổi trung bình là 39 năm. Đối với mỗi 100 nữ có 94,70 nam giới. Đối với mỗi 100 nữ 18 tuổi trở lên, đã có 90,80 nam giới.

Thu nhập trung bình cho một hộ gia đình trong quận đã đạt mức USD 35.967, và thu nhập trung bình cho một gia đình là USD 43.213. Phái nam có thu nhập trung bình USD 32.035 so với 20.954 USD của phái nữ. Thu nhập bình quân đầu người đạt mức 17.655 USD. Có 6,40% gia đình và 9,20% dân số sống dưới mức nghèo khổ, bao gồm 12,20% những người dưới 18 tuổi và 7,50% của những người 65 tuổi hoặc hơn.

Tham khảo

Quận của Illinois

Illinois 1819
Khu dân cư thành lập năm 1819


title: Wentworth, New Hampshire

text:
Wentworth là một thị trấn ở quận Grafton, bang New Hampshire, Hoa Kỳ. Dân số là 798 ở điều tra dân số năm 2000. Thị trấn này có Khu tự nhiên Ledge Plummer, và một phần của rừng quốc gia White Mountain là ở phía đông bắc. Thị trấn một nhà thờ theo phong cách liên bang và giáp với ngôi nhà cổ.
Theo Cục Điều tra Dân số Hoa Kỳ, thị trấn này có tổng diện tích là 41,9 dặm vuông (109 km²), trong đó 41,7 dặm vuông (108 km²) là đất và 0,3 dặm vuông (0,78 km²) (0,67%) là nước. Thị xã này là sông thoát nước của Baker và Nam Chi nhánh sông Baker. Điểm cao nhất ở Wentworth là núi Carr, với 3.453 feet (1.052 m) trên mực nước biển.

Tham khảo

Quận Grafton, New Hampshire


title: Germonea

text:
Germonea là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Buccinulidae.

Các loài
Các loài thuộc chi Germonea bao gồm:

 Germonea rachelae Harasewych & Kantor, 2004

Chú thích

Tham khảo

Prosiphonini


title: Semiotus pectitus

text:
Semiotus pectitus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1889.

Chú thích

Tham khảo

Semiotus


title: Amegilla circulata

text:
Amegilla circulata là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Fabricius mô tả khoa học năm 1781.

Chú thích

Tham khảo

Amegilla
Động vật được mô tả năm 1781


title: Hédauville

text:
Hédauville là một xã ở tỉnh Somme, vùng Hauts-de-France, Pháp.

Địa lý
Hédauville tọa lạc trên đường D938 và đường D919, khoảng  về phía đông bắc của Amiens.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Somme

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Hédauville trên trang mạng của INSEE
 Hédauville trên trang mạng của Quid

Xã của Somme


title: Cobra (manga)

text:
là một bộ manga thám hiểm không gian dài tập sáng tác và thể hiện bởi Buichi Terasawa làm việc tại Black Sheep, ban đầu xuất hiện dưới dạng phát hành theo kỳ trên tạp chí manga dạng shōnen của Nhật Bản mang tên Weekly Shōnen Jump từ năm 1978 đến năm 1984. Các chương riêng lẻ được tổng hợp và xuất bản trong 20 quyển tankōbon bởi Shueisha. Bộ truyện kể về cuộc phiêu lưu của Cobra người đã sống một cuộc đời bình dị cho tới khi kẻ thù bắt đầu đuổi giết anh. Cobra đã phẫu thuật thay đổi diện mạo, cũng như tự xóa đi ký ức của bản thân để trốn tránh kẻ thù. Cobra bắt đầu lấy lại ký ức rồi hợp tác với chiến hữu lâu năm của anh là Lady Armaroid, cùng với chiếc phi thuyền Tortuga quen thuộc. Sau này, Cobra gặp chị em Royal có hình xăm bản đồ dẫn tới kho báu vũ trụ.

Bộ manga Cobra làm phát sinh thêm 9 loạt truyện tiếp theo, chẳng hạn như one-shot phát hành thường kỳ trên Super Jump và Monthly Comic Flapper. Bộ truyện đã được lấy làm nền tảng cho việc chuyển thể thành phim dài, và cho loạt phim hoạt hình dài 31 tập kể lại câu chuyện của phim, cùng với 2 phim hoạt hình gốc khác.

Bộ manga đã được phát hành không đầy đủ ở Mỹ trong 12 tập mỗi tập 48 trang bởi Viz Media vào năm 1990. Bộ sách được phát hành đủ tại Pháp bởi Dybex và sau đó là Taifu Comics, ở Thụy Điển bởi Epix Förlag, ở Đài Loan bởi Tong Li Publishing. Loạt truyện đã nhận được nhiều ý kiến từ dư luận.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang chính thức của Space Cobra
 Trang chính thức của Cobra the Animation

Anime và manga hành động
Anime và manga phiêu lưu mạo hiểm
Anime và manga khoa học viễn tưởng
Manga của Viz Media
Anime năm 1982
Manga năm 1978
Manga năm 1986
Manga năm 2005
Phim truyền hình dài tập Nhật Bản
Manga dài tập
Anime dài tập
Shōnen manga
Seinen manga
Hải tặc vũ trụ
Manga năm 1995
Manga năm 2000
Anime và manga phiêu lưu
Phim Nhật Bản


title: Cytharomorula pinguis

text:
Cytharomorula pinguis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Cytharomorula


title: Xylocopa mohnikei

text:
Xylocopa mohnikei là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1907.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ong bầu
Động vật được mô tả năm 1907


title: Monpezat

text:
Monpezat là một xã thuộc tỉnh Pyrénées-Atlantiques trong vùng Nouvelle-Aquitaine miền tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Pyrénées-Atlantiques
Montpezat

Tham khảo
 INSEE commune file

Liên kết ngoài
Château Leret Monpezat and Château de Caïx vinyards

Xã của Pyrénées-Atlantiques


title: 26973 Lála

text:
26973 Lála là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1617.6110392 ngày (4.43 năm).

Nó được phát hiện ngày 29 tháng 9 năm 1997.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Marek Wolf
Thiên thể phát hiện năm 1997


title: Feuerscheid

text:
Feuerscheid là một đô thị thuộc huyện Bitburg-Prüm, bang Rhineland-Palatinate, Đức.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Bitburg-Prüm


title: La Chapelle-Montreuil

text:
La Chapelle-Montreuil là một xã, tọa lạc ở tỉnh Vienne trong vùng Nouvelle-Aquitaine, Pháp. Xã này có diện tích 24,53 km², dân số năm 2006 là 608 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao từ 110–156 m trên mực nước biển.

Biến động dân số

Liên kết ngoài
 La Chapelle-Montreuil Trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
 Le site Internet du Club de Football de La Chapelle-Montreuil

Tham khảo

Chapelle-Montreuil


title: Halictillus loureiroi

text:
Halictillus loureiroi là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Moure mô tả khoa học năm 1941.

Chú thích

Tham khảo

Halictillus
Động vật được mô tả năm 1941


title: Dedelstorf

text:
Dedelstorf là một đô thị thuộc the huyện Gifhorn, trong bang Niedersachsen, Đức. Đô thị này có diện tích 76,03 km².

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Gifhorn


title: Cypraeovula alfredensis

text:
Cypraeovula alfredensis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cypraeidae, họ ốc sứ

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Cypraeovula


title: Lugan, Tarn

text:
Lugan là một xã trong tỉnh Tarn thuộc vùng Occitanie ở miền nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 160 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE

Xã của Tarn


title: Tillandsia belloensis

text:
Tillandsia belloensis là một loài thuộc chi Tillandsia. Đây là loài bản địa của México.

Chú thích

Tham khảo

Checklist of Mexican Bromeliaceae with Notes on Species Distribution and Levels of Endemism  truy cập 3 tháng 11 năm 2009

B
Thực vật México


title: Cá rô đồng

text:
Cá rô đồng (hay đơn giản là cá rô) (Anabas testudineus) là một loài cá thuộc họ Cá rô đồng sống ở môi trường nước ngọt và nước lợ. Chúng có thịt béo, thơm, dai, ngon, có giá trị thương phẩm cao tuy rằng hơi nhiều xương. Kích thước cực đại của chúng có thể tới 250 mm.

Đặc điểm
Cá rô có màu xanh từ xám đến nhạt, phần bụng có màu sáng hơn phần lưng, với một chấm màu thẫm ở đuôi và chấm khác ở sau mang. Các gờ của vảy và vây có màu sáng. Nắp mang cá có hình răng cưa. Chúng có một cơ quan hô hấp đặc biệt dưới mang là mang phụ, cho phép chúng có thể hấp thụ được oxy trong không khí. Chúng có răng chắc, sắc, xếp thành dãy trên hai hàm, trên hai hàm còn có răng nhỏ nhọn: hàm răng ở giữa to hơn hai bên và răng có trên xương lá mía.

Phân bố
Cá rô thường sinh sống được ở các loại hình mặt nước: ruộng lúa, ao, mương, rãnh, hào, đầm, sông rạch... Trên thế giới, cá rô phân bố trong khoảng vĩ độ 28° bắc - 10° nam, chủ yếu ở miền nam Trung Quốc, Việt Nam, Lào, Campuchia, Thái Lan, Miến Điện, Ấn Độ, Philippines, châu Phi và các quần đảo giữa Ấn Độ và châu Úc là những khu vực có nhiệt độ trung bình thích hợp cho sự sinh trưởng (từ 22 - 30 °C). Độ sâu sinh trưởng: - 0 m. Chúng được biết đến với khả năng di cư từ ao hồ này sang ao hồ khác bằng cách vượt cạn (cá rô rạch), nhất là trong mùa mưa và thông thường diễn ra trong đêm.

Sinh sản
Cá rô đồng từ lúc nở đến lúc phát dục khoảng 7,5 - 8 tháng tuổi. Trọng lượng cá bình quân khoảng 50 - 70gam/con. Cá sẽ mang trứng vào khoảng tháng 11 Âm Lịch (với cá nuôi trong ao, khi trời trở lạnh) và tháng 4 - tháng 5 Âm lịch (với cá tự nhiên). Phân biệt đực - cái: cá đực có thân hình thon dài hơn so với cá cái. Cá đực phát dục có tinh dịch màu trắng, dùng tay vuốt nhẹ dưới ổ bụng từ vây ngực đến vây hậu môn, tinh dịch thoát ra có màu trắng sữa. Đây là lúc chính muồi của sự thành thục, cá đã sẵn sàng cho việc sinh sản. Với cá cái, khi mang trứng, bụng sẽ phình to, mềm. Nếu dùng tay vuốt nhẹ, trứng sẽ vọt ra ngoài báo hiệu cá đang sẵn sàng cho việc sinh sản.

Cá đẻ trong tự nhiên: tự bắt cặp sinh sản. Sau những cơn mưa, hoặc mực nước thủy vực thay đổi (do thủy triều) là điều kiện ngoại cảnh thích hợp - kích thích cá sinh sản. Hình thức sinh sản: bắt cặp sinh sản. Do hưng phấn nên trong quá trình bắt cặp sinh sản, cả cá cái lẫn cá đực sẽ phóng lên khỏi mặt nước liên tục. Bãi đẻ của cá là ven những bờ ao, bờ ruộng - kênh - mương, nơi nước nông - yên tĩnh và có nhiều cỏ - cây thủy sinh. Cá cái sẽ đẻ trứng vào trong nước, đồng thời với lúc trứng được đẻ ra cũng là lúc tinh trùng từ cá đực được phóng ra. Trứng ngay lập tức được thụ tinh và nổi lên trên mặt nước nhờ vào những lớp ván dầu màu vàng được phóng ra cùng lúc với trứng.

Do cá không có tập tính bảo vệ trứng sau khi sinh sản (ngược lại đôi khi còn quay lại ăn cả trứng vừa đẻ ra) nên lượng trứng đẻ ra rất nhiều (bù trừ lượng hao hụt do không thụ tinh, do địch hại), thường > 3000 trứng/cá cái. Trứng sau khi thụ tinh 15 giờ sẽ bắt đầu nở thành cá bột. Thời gian nở phụ thuộc vào nhiệt độ: nhiệt độ từ 22 - 27 độ - phôi cá sẽ chết hoặc trứng nở sau 24h. Nhiệt độ từ 28 - 30 độ: trứng sẽ nở hoàn toàn từ 15 - 22 giờ. Nhiệt độ >30 độ, phôi sẽ chết hoặc cá bột nở ra sẽ bị dị hình.

Trong sinh sản nhân tạo: sau khi lựa chọn những cá thể bố mẹ đã thành thục, người ta tiêm kích dục tố mang tên LRHa và cho cá bố mẹ vào những bể sinh sản hoặc lu, khạp có đậy nắp. Khi tiêm khoảng 8 giờ, cá sẽ sinh sản. Mục đích tiêm kích dục tố: cá đẻ đồng loạt sẽ chủ động về số lượng con giống, kích cỡ động loạt, chất lượng con giống
Cá bột sau khi nở khoảng 12 giờ có thể tự kiếm mồi trong thủy vực. Cá bố mẹ sau khi sinh sản khoảng 1,5 tháng có thể tái phát dục và tiếp tục sinh sản.

Thức ăn
Cá rô là loài động vật ăn tạp. Chúng có thể ăn cả các loài động vật thân mềm, cá con và thực vật, kể cả cỏ. Chúng có thể ăn các chất hữu cơ và vô cơ được coi là "bẩn" trong nước. Nó có thể ăn lẫn nhau trong trường hợp đói. Vì vậy phân cỡ rất quan trọng. Cá rô đồng có nhiều ở các đồng ruộng khu vực phía Bắc.

Hình ảnh

Liên kết ngoài
Anabas testudineus
Climbing perch

Tham khảo

T
Động vật được mô tả năm 1792


title: Cuttura

text:
Cuttura là một xã trong vùng hành chính Franche-Comté, thuộc tỉnh Jura, quận Saint-Claude, tổng Saint-Claude. Tọa độ địa lý của xã là 46° 24' vĩ độ bắc, 05° 48' kinh độ đông. Cuttura nằm trên độ cao trung bình là 619 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 479 mét và điểm cao nhất là 900 mét. Xã có diện tích 5.95 km², dân số vào thời điểm 2005 là 365 người; mật độ dân số là 61 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Xem thêm
Xã của tỉnh Jura

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Jura


title: Hexatoma townsendi

text:
Hexatoma townsendi là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Hexatoma
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Montjaux

text:
Montjaux  là một xã ở tỉnh Aveyron, thuộc vùng Occitanie ở miền nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Aveyron

Tham khảo

Xã của Aveyron


title: Solliès-Toucas

text:
Solliès-Toucas là một xã thuộc tỉnh Var trong vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur, Pháp. Xã này có diện tích 30,09 km², dân số năm 2006 là 4907 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 106 mét trên mực nước biển. Danh xưng dân địa phương trong tiếng Pháp là Toucassins và Toucassines.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Elections: http://www.toucaspourtous.fr/
 Solliès-Toucas trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
 Solliès-Toucas trên trang mạng của INSEE
 Solliès-Toucas sur le site du Quid
 Localisation de Solliès-Toucas trên bản đồ Pháp et communes limitrophes
 Plan de Solliès-Toucas sur Mapquest

Sollies-Toucas


title: Helicopsyche baroua

text:
Helicopsyche baroua là một loài Trichoptera trong họ Helicopsychidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Helicopsyche


title: Semiotus bispinus

text:
Semiotus bispinus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1874.

Chú thích

Tham khảo

Semiotus


title: Hoàng Ngọc Liêm

text:
Hoàng Ngọc Liêm (11 tháng 12 năm 1964) là một nhà kinh tế học người Pháp gốc Việt. Ông đồng thời là một nhà chính trị của Đảng Xã hội Pháp, Hoàng Ngọc Liêm đã trúng cử vào Nghị viện châu Âu trong cuộc bầu cử ngày 7 tháng 6 năm 2009.

Tiểu sử
Hoàng Ngọc Liêm sinh năm 1964 tại Sài Gòn. Năm 1968, ông cùng bố mẹ di cư sang Pháp và định cư tại Amiens. Sau khi tốt nghiệp trường trung học Louis Thuillier ở Amiens, ông theo học Đại học Picardie và sau đó là Đại học Paris 1 Panthéon-Sorbonne nơi ông nhận bằng tiến sĩ về kinh tế học. Từ năm 1992 đến năm 1994, Hoàng Ngọc Liêm làm việc tại Viện nghiên cứu kinh tế và xã hội, ông chuyên nghiên cứu về tác động của thuế đối với tăng trưởng kinh tế. Năm 1990 Hoàng Ngọc Liêm được nhận giải thưởng kinh tế học mang tên Jacques Tymen. Ông hiện là giảng viên chính (maître de conférences) tại Đại học Paris 1 đồng thời là nghiên cứu viên của CNRS và thường xuyên viết bài cho các tạp chí về kinh tế.

Bên cạnh lĩnh vực khoa học, Hoàng Ngọc Liêm còn là một nhà chính trị, đảng viên Đảng Xã hội Pháp và là thành viên của Ủy ban Trung ương (Conseil national) của Đảng Xã hội từ năm 2003. Hoàng Ngọc Liêm được Đảng Xã hội Pháp bầu làm Thư ký phụ trách mảng kinh tế (secrétaire national adjoint à l'économie). Trong cuộc bầu cử Nghị viện châu Âu ngày 7 tháng 6 năm 2009, Hoàng Ngọc Liêm đã trúng cử với tư cách ứng viên của Đảng Xã hội khu vực Đông Pháp.

Tham khảo

Người Pháp gốc Việt
Người Việt di cư tới Pháp
Đảng viên Đảng Xã hội (Pháp)
Nghị viên châu Âu của Pháp
Nhà kinh tế học Pháp
Giáo sư gốc Việt
Chính khách gốc Việt
Chính khách Pháp


title: Melanotus mellonii

text:
Melanotus mellonii là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Platia & Schimmel miêu tả khoa học năm 2001.

Chú thích

Tham khảo

Melanotus


title: Solanum fallax

text:
Solanum fallax là một loài thực vật thuộc họ Solanaceae. Loài này có ở Colombia và Ecuador.

Chú thích

Chú thích

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Solanum fallax. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

F


title: Trường Đại học Y Dược Hà Nội

text:
Trường Đại học Y Dược Hà Nội là một trường đại học tồn tại từ năm 1954 đến trước năm 1961 tại Hà Nội. Trước 1954, trường là ban Y Dược trực thuộc Trường Đại học Quốc gia Việt Nam, được thành lập trên cơ sở tiếp quản Trường Y khoa Đông Dương (còn có các tên khác là Trường Y Dược khoa Đông Dương, Trường Y Dược toàn cấp Đông Dương) thành lập từ 1902 trực thuộc Viện Đại học Đông Dương trong thời kỳ Pháp thuộc. Từ 29/09/1961 đã tách thành các trường trực thuộc Bộ Y tế gồm:

Trường Đại học Y Hà Nội: một trường đại học chuyên ngành y khoa tại Hà Nội, ban đầu có tên Trường Đại học Y khoa Hà Nội. Đến 1985 đổi tên thành Trường Đại học Y Hà Nội như hiện nay.
Trường Đại học Dược Hà Nội: một trường đại học chuyên ngành dược khoa tại Hà Nội, ban đầu có tên Trường Đại học Dược khoa Hà Nội. Đến 1985 đổi tên thành Trường Đại học Dược Hà Nội như hiện nay.

Đại học Y Hà Nội
Y Dược Hà Nội


title: Columbarium subcontractum

text:
Columbarium subcontractum là một loài ốc biển cỡ lớn, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Turbinellidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Columbarium


title: Wainia sakaniensis

text:
Wainia sakaniensis là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1936.

Chú thích

Tham khảo

Wainia
Động vật được mô tả năm 1936


title: Cuộc đời Stalin

text:
Cuộc đời Stalin (tiếng Nga: Сталин. Live) là một bộ phim trinh thám do Boris Kazakov (II),
Dmitry Kuzmin, Aleksandr Zakharenkov, Nikolai Kvizhinadze và Grigory Lyubomirov đạo diễn, ra mắt lần đầu năm 2007.

Nội dung
Truyện phim tái hiện bối cảnh những năm tháng cuối cùng trong cuộc đời và đặt ra một giả thiết về cái chết của Iosif Stalin - nhân vật một thời được tôn sùng là Lãnh tụ vĩ đại (вождя народов) - từ một cơn đột quỵ trước tang lễ vào ngày 5 tháng 3 năm 1953. Cốt truyện được xây dựng trên một loạt các trường đoạn hồi tưởng, đưa đến người xem những khoảnh khắc khác nhau trong đời sống của Stalin...

Diễn viên
 David Giorgobiani... Iosif Stalin
 Malkhaz Aslamazashvili... Lavrenty Beria
 Igor Marychev... Malenkov
 Dale Tweedy... Allen Dulles
 Alaybek Toychubekov... Mao Trạch Đông
 Andrey Shakun... Khrustalev
 Natalia Sokolova (II)... Valentina Istomina
 Vladimir Chuprikov... Nikita Khrushchev
 Yury Aleynikov... Kliment Voroshilov
 Pavel Vashchilin... Vasily Stalin
 Sergey Vershinin... Vyacheslav Molotov
 Valery Magdyash... Poskrebyshev
 Oleg Maslennikov-Voytov... Roman Karmen
 Dmitry Vysotsky... Yakov Jugashvili
 Yevgeny Yakovlev... Georgy Zhukov
 Dmitry Shcherbina... Valery Chkalov
 Yulia Vayshnur... Varenka

Ê-kíp
 Thiết kế sản xuất: Jemal Mirzashvili

Xem thêm

 Thông tin trên trang RusKino
 Thông tin trên trang KinoPoisk
 Thông tin trên trang Kino-Teatr
 Về bộ phim Cuộc đời Stalin

Phim truyền hình Nga
Phim tiểu sử
Phim lịch sử
Phim trinh thám
Phim năm 2007


title: Angresse

text:
Angresse là một commune của tỉnh Landes thuộc Aquitaine tây nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Landes

Biến động dân số

Tham khảo

Xã của Landes


title: Albay

text:
Albay là một tỉnh của Philippines nằm ở Vùng Bicol thuộc Luzon. Thủ phủ là thành phố Legazpi. Tỉnh giáp với các tỉnh Camarines Sur về phía bắc và Sorsogon về phía nam. Núi lửa Mayon là một biểu tượng của tỉnh.

Địa lý
Albay có tổng diện tích là 2.552,6 km², là tỉnh nhỏ thứ 26. Hầu hết tỉnh Albay ở trên bán đảo Bicol của đảo chính Luzon, 4 hòn đảo lớn nhất là: Rapu-Rapu, Batan, Cagragay và San Miguel. Vịnh Lagonoy ở phía đông bắc của tỉnh, bên kia vịnh là tỉnh Catanduanes.

Địa hình tỉnh chủ yếu là đồi núi với một vài đồng bằng và thung lũng có đất đại màu mỡ. Núi lửa Mayon với độ cao khoảng 2460 m là nơi nổi tiếng nhất tỉnh cũng như cả Vùng Bicol. Một số ngọn núi lửa khác là:Catburawan, Masaraga, Malinao và Pantao.

Hành chính
Tỉnh có 3 thành phố:

Tỉnh có 15 đô thị tự trị:

Kinh tế
Nông nghiệp là ngành kinh tế chủ đạo ở Albay, với một số nông sản như dừa, lúa gạo, đường và chuối abacá. Nghề thủ công là nguồn thu nhập chính của các lao động khu vực nông thôn. Lâm nghiệp và ngành sản xuất giấy là ngững nguồn thu khác. Ngành chế tạo các sản phẩm từ cây chuối abacá như mũ, cặp, thảm, dép mang đến thu nhập cho vùng nông thôn. Cũng có ngành thủy sản ở cả hai phần bờ biển của tỉnh. Du lịch, chủ yếu là đến Núi lửa Mayon cũng mang lại nhiều lợi nhuận cho Albay.

Nhân khẩu
Theo thống kê tháng 8/2007, Albay có ổng dân số là 1.190.823 người, là tỉnh đông dân thứ 20 trong cả nước. Có 208.640 hộ gia đình, trung bình 5,22 người/hộ, cao hơn một chút so với trung bình toàn quốc là 4,99

Ngôn ngữ
Tiếng Bikol là ngôn ngữ chủ yếu ở Albay. Có một số phương ngữ trong tỉnh như Bicolano Vịeo, Daragueño hay Albayanon, Oasnon. Các phương ngữ được nói trong khu vực ven biển của tỉnh cũng tương tự như tỉnh Camarines Sur trong khi các khu vực nội địa có khác biệt đáng kể. Phần lớn cư dân cũng thông hiểu tiếng Tagalog và tiếng Anh

Chú thích

Liên kết ngoài
Website chính thức của chính quyền tỉnh Albay
Cộng đồng Online Vùng Bicol

Tỉnh của Philippines
Luzon

Khu dự trữ sinh quyển Philippines
Khởi đầu năm 1636


title: Danh sách quốc ca

text:
A
 Afghanistan: Soroud-e-Melli
 Ai Cập: Bilady, Bilady, Bilady (Tổ quốc tôi, Tổ quốc tôi, Tổ quốc tôi)
 Albania: Himni i Flamurit (Ngân vang cho lá cờ)
 Algérie: Kassaman (Lời thề)
 Andorra: El gran Carlemany (Charlemagne vĩ đại)
 Angola: Angola Avante (Tiến lên, Angola)
 Anh Quốc: God Save the King (Chúa bảo vệ Quốc vương)
 Antigua và Barbuda: Fair Antigua, We Salute Thee (Antigua tươi đẹp, chúng tôi kính chào bạn)
 Áo: Land der Berge, Land am Strome (Đất của núi, đất trên sông)
 Ả Rập Xê Út: Aash Al Maleek (Quốc vương muôn năm)
 Argentina: Himno Nacional Argentino (Quốc ca Argentina)
 Armenia: Mer Hayrenik (Tổ quốc chúng ta)
 Aruba: Aruba Dushi Tera (Aruba, vùng đất đáng yêu)
 Azerbaijan: Azerbaijan Marsi (Hành khúc Azerbaijan)

 Ấn Độ: Jana Gana Mana (Ngài ngự trong tâm của dân)

B
 Bahamas: March On, Bahamaland (Tiến lên, Bahamaland!)
 Bahrain: Bahrainona (Bahrain của chúng ta)
 Ba Lan: Mazurek Dabrowskiego (Bài marzuka ca ngợi tướng Dąbrowski)
 Bangladesh: Amar Sonar Bangla
 Barbados: In Plenty and In Time of Need
 Bắc Macedonia: Denes nad Makedonija (Ngày nay trên Macedonia)
 Belarus: My Belarusy (Chúng ta, người Belarus)
 Belize: Land of the Free (Vùng đất của tự do)
 Bénin: L'Aube Nouvelle (Bình minh ngày mới)
 Bermuda: God Save the King (Chúa bảo vệ Quốc vương) (quốc ca chính thức)Hail to Bermuda (quốc ca không chính thức)
 Bhutan: Druk Tsendhen (Vương quốc Rồng Sấm)
 Bỉ: Brabançonne (Bài ca Xứ Brabant)
 Bolivia: Himno Nacional de Bolivia (Quốc ca Bolivia)
 Bosna và Hercegovina: Državna himna Bosne i Hercegovine (Quốc ca Bosna và Hercegovina)
 Botswana: Fatshe leno la rona (Phúc lành cho vùng đất cao quý này)
 Bồ Đào Nha: A Portuguesa (Bài hát của người Bồ Đào Nha)
 Bờ Biển Ngà: L'Abidjanaise (Bài ca Abidjan)
 Brasil: Hino Nacional Brasileiro (Quốc ca Brasil)
 Brunei: Allah Peliharakan Sultan (Thượng đế phù hộ cho đức vua)
 Bulgaria: Mila Rodino (Hỡi đất Mẹ)
 Burkina Faso: Une Seule Nuit (Một đêm duy nhất)
 Burundi: Burundi Bwacu (Burundi của chúng ta)

C
 Cabo Verde: Cântico da Liberdade (Bài ca tự do)
 Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất: Ishy Bilady (Tổ quốc tôi muôn năm)
 Cameroon: Ô Cameroun berceau de nos ancêtres (Ôi Cameroon, cái nôi của những người đi trước)
 Campuchia: Nokoreach (Vương quốc huy hoàng)
 Canada: O Canada
 Chile: Himno Nacional de Chile (Quốc ca Chile)
 Colombia: Himno Nacional de la República de Colombia (Quốc ca Colombia)
 Comoros: Udzima wa ya Masiwa (Đảo quốc thống nhất)
 Costa Rica: Himno Nacional de Costa Rica (Hỡi Tổ quốc vinh quang với ngọn cờ xinh đẹp của Người)
 Cộng hòa Congo: La Congolaise (Bài ca Congo)
 Cộng hòa dân chủ Congo: Debout Congolais (Tiến lên, Congo)
 Cộng hòa Dominica: Himno nacional de República Dominicana (Quốc ca Cộng hoà Dominica)
 Croatia: Lijepa naša domovino
 Cuba: La Bayamesa (Bài ca xứ Bayamo)
 Curacao: Himno di Kòrsou

D

 Djibouti: Djibouti (Quốc ca Djibouti)
 Dominica: Isle of Beauty, Isle of Splendour

Đ
 Đài Loan: Quốc ca Trung Hoa Dân Quốc (中華民國國歌)
 Đan Mạch: Der er et Yndigt Land
 Đông Timor: Pátria (Tổ quốc)
 Đức: Das Lied der Deutschen (Bài hát của người Đức)

E

 Ecuador: Salve, Oh Patria
 El Salvador: Himno Nacional de El Salvador (Quốc ca El Salvador)
 Eritrea: Ertra, Ertra, Ertra (Eritrea, Eritrea, Eritrea)
 Estonia: Mu isamaa, mu õnn ja rõõm (Tổ quốc tôi, niềm vui của tôi, hạnh phúc của tôi)
 Eswatini: Nkulunkulu Mnikati wetibusiso temaSwati (Ô Chúa là Thần của chúng ta, Eswatini)
 Ethiopia: Wedefīt Gesigishī wid inat ītiyop'iya (Tiến lên, hỡi Đất Mẹ Ethiopia)

F

 Fiji: God Bless Fiji (Chúa phù hộ Fiji)

G

 Gabon: La Concorde
 Gambia: For The Gambia Our Homeland (Vì Gambia, quê hương của chúng ta)
 Ghana: God Bless Our Homeland Ghana (Chúa phù hộ cho quê hương Ghana của chúng ta)
 Gibraltar: Gibraltar Anthem (Quốc ca Gibraltar)
 Grenada: Hail Grenada
 Gruzia: Tavisupleba (Tự do)
 Guatemala: Himno Nacional de Guatemala (Quốc ca Guatemala)
 Guinée: Liberté (Tự do)
 Guiné-Bissau: Esta é a Nossa Pátria Bem Amada (Đây là Tổ quốc quý báu thân yêu của chúng tôi)
 Guinea Xích Đạo: Caminemos pisando las sendas de nuestra inmensa felicidad (Cùng tiến bước trên con đường hạnh phúc bao la)
 Guyana: Dear Land of Guyana, of Rivers and Plains (Mảnh đất Guyana thân yêu, của những dòng sông và đồng bằng)

H
 Haiti: La Dessalinienne (Khúc ca của Dessalines)
 Hà Lan: Wilhelmus van Nassouwe (William của Nassau)
 Hàn Quốc: Aegukga (애국가)
 Hoa Kỳ: The Star-Spangled Banner (Lá cờ lấp lánh sao)
 Honduras: Himno Nacional de Honduras (Quốc ca Honduras)
 Hungary: Himnusz (Quốc ca)
 Hy Lạp: Ymnos eis tin Eleftherian (Thánh ca cho tự do)

I
 Iceland: Lofsöngur
 Indonesia: Indonesia Raya (Indonesia vĩ đại)
 Iran: Mehr-e Xāvarān (Mặt trời đằng Đông)
 Iraq: Mawtini (Tổ quốc tôi)
 Ireland: Amhrán na bhFiann (Bài hát của Chiến binh)
 Israel: Hatikvah (Niềm hy vọng)

J

 Jamaica: Jamaica, Land We Love (Jamaica, Vùng đất chúng ta yêu)
 Jordan: As-Salam Al-Malaki Al-Urduni

K
 Kazakhstan: Meniñ Qazaqstanım (Kazakhstan của tôi)
 Kenya: Ee Mungu Nguvu Yetu
 Kosovo: Châu Âu (Quốc ca Kosovo)
 Kuwait: Al-Nasheed Al-Watani
 Kyrgyzstan: Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик Гимни (Quốc ca Cộng hoà Kyrgyzstan)

L
 Lào: Pheng Xat Lao (ເພງຊາດລາວ) (Bài ca nhân dân Lào)
 Latvia: Dievs, svētī Latviju! (Chúa phù hộ Latvia!)
 Lesotho: Lesotho Fatse La Bontata Rona (Lesotho, vùng đất của cha ông chúng tôi)
 Liban: Kulluna lil watan (Tất cả chúng ta, vì Tổ quốc!)
 Liberia: All Hail, Liberia, Hail!
 Libya: Libya, Libya, Libya
 Liechtenstein: Oben am jungen Rhein (Trên dòng sông Rhein)
 Liên bang Xô Viết (cũ): Gimn Sovetskogo Soyuza (Quốc ca Liên bang Xô Viết)
 Liên minh châu Âu: Ode hoan ca
 Litva: Tautiška giesmė (Bài thánh ca dân tộc)
 Luxembourg: Ons Heemecht (Quê hương ta)

M
 Madagascar: Ry Tanindrazanay malala ô!
 Malawi: Mlungu dalitsani Malaŵi
 Malaysia: Negaraku (Tổ quốc tôi)
 Maldives: Qaumii Salaam (Lời chào Quốc gia)
 Mali: Le Mali
 Malta: L-Innu Malti (Bài thánh ca Malta)
 Maroc: Hymne Chérifien
 Mauritanie: Quốc ca Mauritanie
 Mauritius: Motherland (Đất mẹ)
 México: Himno Nacional Mexicano (Quốc ca México)
 Moldova: Limba noastră (Ngôn ngữ của chúng ta)
 Montenegro: Oj, svijetla majska zoro (Ồ, bình minh rạng rỡ tháng 5)
 Montserrat: God Save the King (Chúa bảo vệ Quốc vương) (quốc ca chính thức)Motherland (Đất mẹ) (quốc ca không chính thức)
 Mozambique: Pátria Amada
 Mông Cổ: Bügd Nairamdakh Mongol (Quốc ca Mông Cổ)
 Myanmar: Kaba Ma Kyei (Đến tận cùng thế giới)

N
 Namibia: Namibia, Land of the Brave
 Nam Phi: Nkosi Sikelel' iAfrica & Die stem van Suid-Afrika (Quốc ca Nam Phi)
 Nam Sudan: South Sudan Oyee! (Hoan hô Nam Sudan!)
 Na Uy: Ja, vi elsker dette landet (Vâng, chúng ta yêu đất nước này)
 Nepal: Sayaun Thunga Phool Ka (Kết từ muôn hoa)
 New Caledonia: La Marseillaise (Bài ca Marseille)
 New Zealand: God Defend New Zealand (Chúa chở che New Zealand)
 Nga: Gimn Rossiyskoy Federatsii (Quốc ca Liên bang Nga)
 Nhật Bản: Kimigayo (君が代)
 Nicaragua: Salve a ti, Nicaragua
 Niger: La Nigérienne (Bài ca Niger)
 Nigeria: Arise, O Compatriots

O

 Oman: As-Salam as-Sultani

P
 Pakistan: Qaumī Tarānah (Quốc ca Pakistan)
 Palestine: Fida'i
 Panama: Himno Istmeño
 Papua New Guinea: O Arise, All You Sons (Trỗi dậy, hỡi những người con của Tổ quốc)
 Paraguay: Himno Nacional Paraguayo (Quốc ca Paraguay)
 Peru: Himno Nacional del Perú (Quốc ca Peru)
 Pháp: La Marseillaise (Bài ca Marseille)
 Phần Lan: Maamme (Vùng đất của chúng ta)
 Philippines: Lupang Hinirang (Vùng đất được trời ban)
 Puerto Rico: La Borinqueña

Q
Qatar: Al-Salam Al-Amiri
Quần đảo Cook: Te Atua Mou E (Chúa trời là Chân lý)
Quần đảo Faroe: Tú alfagra land mítt (Bạn, vùng đất xinh đẹp nhất)
Quần đảo Solomon: God Save Our Solomon Islands (Chúa bảo vệ Quần đảo Solomon của chúng ta)

R
România: Deşteaptă-te, române! (Hãy thức dậy, Romania!)
Rwanda: Rwanda nziza (Rwanda xinh đẹp)

S
 Saint Kitts và Nevis: O Land of Beauty! (Ôi vùng đất xinh đẹp!)
 Saint Lucia: Sons and Daughters of Saint Lucia (Những đứa con của Saint Lucia)
 Saint Vincent và Grenadines: Saint Vincent, Land so Beautiful (Saint Vincent, vùng đất thật tươi đẹp)
 San Marino: Inno Nazionale della Repubblica (Quốc ca của nước cộng hòa)
 São Tomé và Príncipe: Independência total (Hoàn toàn độc lập)
 Scotland: Flower of Scotland (Bông hoa Scotland)
 Séc: Kde domov můj (Quê tôi ở đâu)
 Sénégal: Le Lion rouge (Sư tử Đỏ)
 Seychelles: Koste Seselwa (Tụ họp lại tất cả người Seychelles)
 Sierra Leone: High We Exalt Thee, Realm of the Free (Chúng con tôn vinh Người, vương quốc của tự do)
 Serbia: Bože Pravde (Chúa của công lý)
 Singapore: Majulah Singapura (Tiến lên, Singapore)
 Síp: Ymnos eis tin Eleftherian (Thánh ca cho tự do)
 Slovakia: Nad Tatrou sa blýska (Bão trên dãy Tatra)
 Slovenia: Zdravljica
 Somalia: Qolobaa Calankeed (Mỗi quốc gia đều có lá cờ riêng)
 Sri Lanka: Sri Lanka Matha (Người mẹ Sri Lanka)
 Sudan: Nahnu Jund Allah Jund Al-watan (Chúng ta là những người lính của Chúa, những người lính của quê hương)
 Suriname: God zij met ons Suriname (Chúa ở cùng Suriname của chúng ta)
 Syria: Humat ad-Diyar (Những người bảo vệ quê hương)

T
 Tajikistan: Surudi Milli (Quốc ca Tajikistan)
 Tanzania: Mungu ibariki Afrika (Chúa ban phước cho châu Phi)
 Tchad: La Tchadienne (Bài ca người Tchad)
 Tây Ban Nha: Marcha Real (Hành khúc hoàng gia)
 Thái Lan: Phleng Chat (เพลงชาติ)
 Thế vận hội: Bài ca Thế vận hội
 Thổ Nhĩ Kỳ: Istiklâl Marsi (Độc lập hành khúc)
 Thụy Sĩ: Thánh ca Thụy Sĩ
 Thụy Điển: Du gamla, Du fria
 Togo: Salut à toi, pays de nos aïeux (Đất đai của tổ tiên chúng ta)
Triều Tiên: Aegukga (애국가)
Trinidad và Tobago: Forged from the Love of Liberty
Trung Phi: La Renaissance (Phục hưng)
 Trung Quốc: Nghĩa dũng quân tiến hành khúc (义勇军进行曲)
 Tunisia: Humat al-Hima (Những người bảo vệ quê hương)
 Turkmenistan: Garaşsyz Bitarap Türkmenistanyň Döwlet Gimni (Quốc ca Turkmenistan độc lập, trung lập)

U
 Úc: Advance Australia Fair (Nước Úc tiến bước hùng cường)
 Uganda: Oh Uganda, Land of Beauty (Ôi, Uganda, Vùng đất Tươi đẹp)
 Ukraina: Shche ne vmerla Ukraina (Ukraina bất diệt)
 Uruguay: Himno Nacional de Uruguay (Quốc ca Uruguay)
 Uzbekistan: O'zbekiston Respublikasining Davlat Madhiyasi

V
 Vanuatu: Yumi, Yumi, Yumi (Chúng ta, Chúng ta, Chúng ta)
 Vatican: Inno e Marcia Pontificale (Quốc ca và Hành khúc Giáo hoàng)
 Venezuela: Gloria al Bravo Pueblo (Vinh quang cho những người dũng cảm)
 Việt Nam: Tiến quân ca

W

 Wales: Hen Wlad Fy Nhadau (Mảnh đất tổ tiên)

Y
 Ý: Il Canto degli Italiani (Bài ca của người Ý)
 Yemen: نشيد اليمن الوطني (Nước Cộng hòa thống nhất)

Z

 Zambia: Stand and Sing of Zambia, Proud and Free
 Zimbabwe: Simudzai Mureza wedu WeZimbabwe

Chú thích

Quốc ca


title: Thaanumella angulosa

text:
Thaanumella angulosa là một loài ốc đầm nước mặn có nắp, là động vật thân mềm chân bụng sống dưới nước trong họ Assimineidae. Nó là loài đặc hữu của Micronesia.

Nguồn
 Mollusc Specialist Group 1996. Thaanumella angulosa. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 7 tháng 8 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Động vật Micronesia
Thaanumella
Động vật được mô tả năm 1946


title: Định lý Stewart

text:
Trong hình học Euclid, định lý Stewart là đẳng thức miêu tả mối quan hệ độ dài giữa các cạnh trong tam giác với đoạn thẳng nối một đỉnh với một điểm nằm trên cạnh đối diện của tam giác đó. Định lý mang tên nhà toán học người Scotland Matthew Stewart, ông đã lần đầu tiên chứng minh định lý này vào năm 1746.

Định lý
Gọi a, b, và c là độ dài các cạnh của 1 tam giác. Gọi d là độ dài của đoạn thẳng nối từ 1 đỉnh của tam giác với điểm nằm trên cạnh (ở đây là cạnh có độ dài là a) đối diện với đỉnh đó. Đoạn thẳng này chia cạnh a thành 2 đoạn có độ dài m và n, định lý Stewart nói rằng:

Định lý Apollonius là trường hợp đặc biệt khi d là độ dài của đường trung tuyến tam giác.

Chứng minh
Một cách chứng minh định lý dựa vào định lý cos:

Gọi θ là góc giữa 2 cạnh m và d và θ′ là góc giữa n và d. Ta có θ′ là góc bù của θ và cos θ′ = −cos θ. Áp dụng định lý cos cho các góc θ và θ′ ta có

Nhân biểu thức thứ nhất với n, biểu thức thứ hai với m, rồi cộng lại ta có

Mở rộng
Định lý Stewart là trường hợp đặc biệt của định lý Feuerbach-Luchterhand và là mở rộng của các định lý Pytago, định lý Apollonius.

Xem thêm
Định lý Apollonius

Chú thích

Tham khảo

Tam giác
S
Hình học tam giác
Hình học phẳng Euclid
Hình học sơ cấp
S
Định lý trong hình học phẳng


title: Bulbophyllum formosum

text:
Bulbophyllum formosum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

formosum]]

F


title: Menterwolde

text:
Menterwolde () là một đô thị ở đông bắc Hà Lan.

Các trung tâm dân cư

 Borgercompagnie
 Meeden
 Muntendam
 Noordbroek
 Tripscompagnie
 Zuidbroek

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang mạng chính thức

Đô thị cũ tỉnh Groningen


title: Tillandsia achyrostachys

text:
Tillandsia achyrostachys là một loài thuộc chi Tillandsia. Đây là loài đặc hữu của México.

Giống
 Tillandsia 'Key Lime Sundae'
 Tillandsia 'Pink Chiffon'

Chú thích

Tham khảo

Checklist of Mexican Bromeliaceae with Notes on Species Distribution and Levels of Endemism  truy cập 3 tháng 11 năm 2009
BSI Cultivar Registry  Truy cập 11 tháng 10 năm 2009

A
Thực vật đặc hữu Mexico


title: Marginella hayesi

text:
Marginella hayesi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Marginellidae, họ ốc mép.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Marginella


title: Saint-Lager

text:
Saint-Lager là một xã thuộc tỉnh Rhône trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes phía đông nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 225 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Rhône


title: Caryedes minor

text:
Caryedes minor là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1931.

Chú thích

Tham khảo

Caryedes


title: Phyllotreta nigritula

text:
Phyllotreta nigritula là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 2001.

Chú thích

Tham khảo

Phyllotreta


title: Baix Ebre

text:
Baix Ebre là một comarca (hạt), trên bờ biển phía nam Catalonia, Tây Ban Nha.

Các đô thị
Dân số năm 2001.

 L'Aldea - 3590
 Aldover - 814
 Alfara de Carles - 377
 L'Ametlla de Mar - 5835
 L'Ampolla - 2133
 Benifallet - 843
 Camarles - 3060
 Deltebre - 10697
 Paüls - 625
 El Perelló - 2246
 Roquetes - 6839
 Tivenys - 910
 Tortosa - 31164
 Xerta - 1278

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang chính thức bằng tiếng Catalan
map, từ trang web Generalitat de Catalunya

Baix Ebre


title: Pleasanton, California

text:
Pleasanton, California là một thành phố thuộc quận Alameda trong tiểu bang California, Hoa Kỳ. Thành phố có tổng diện tích , trong đó diện tích đất là . Theo điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2010, thành phố có dân số 70.285 người, là thành phố lớn thứ 100 bang California năm 2010.
Khu vực này có độ cao trung bình 106 mét trên mực nước biển. Thành phố là ngoại ô trong khu vực vịnh San Francisco nằm khoảng 25 dặm (40 km) về phía đông Oakland, và 6 dặm (9,7 km) về phía tây của Livermore. Trong năm 2005 và 2007, Pleasanton được xếp hạng các thành phố cỡ trung bình giàu có tại Hoa Kỳ của Cục điều tra dân số. Pleasanton là trụ sở của Safeway Inc và Polycom. Mặc dù Oakland là thủ phủ quận Alameda, một vài văn phòng quận và một tòa án nằm ở Pleasanton. Ngoài ra, các nhà tù chính của quận trong thành phố lân cận Dublin.
Pleasanton là số 63 trong danh sách "Những nơi tốt nhất để sinh sống" trong bầu chọn năm 2010 của CNNMoney.com.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thành phố của California
Pleasanton, California


title: Acropogon bullatus

text:
Acropogon bullatus là một loài thực vật có hoa thuộc họ Sterculiaceae.
Loài này chỉ có ở New Caledonia.

Tham khảo

 Jaffré, T. et al. 1998. Acropogon bullatus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

Acropogon
Thực vật Nouvelle-Calédonie
Thực vật dễ tổn thương


title: Sinh học tế bào

text:
Sinh học tế bào hay Tế bào học là một lĩnh vực của Sinh học, chuyên nghiên cứu các đặc điểm và hoạt động sống ở cấp độ tế bào.

Khái niệm này dịch từ thật ngữ tiếng Anh cytology (phiên âm IPA: /sī-ˈtä-lə-jē/). Thuật ngữ này là từ ghép chữ "cyto" (là tế bào) và "logy" (môn khoa học).

Sinh học tế bào liên quan đến các tính chất sinh lý, quá trình trao đổi chất, đường dẫn tín hiệu, vòng đời, thành phần hóa học và tương tác của tế bào với môi trường của chúng. Điều này được thực hiện cả trên kính hiển vi và phân tử mức độ vì nó bao gồm các tế bào nhân sơ và tế bào nhân chuẩn. Biết các thành phần của tế bào và cách thức các tế bào hoạt động là nền tảng cho tất cả các ngành khoa học sinh học; nó cũng rất cần thiết cho nghiên cứu trong các lĩnh vực y tế sinh học như ung thư và các bệnh khác. Nghiên cứu về sinh học tế bào liên quan chặt chẽ đến di truyền học, hóa sinh, sinh học phân tử, miễn dịch học và cytochemistry.

Lịch sử
Các tế bào, từng là vô hình với mắt thường, lần đầu tiên được nhìn thấy ở châu Âu thế kỷ 17 với phát minh ra kính hiển vi ghép. Robert Hooke là người đầu tiên gọi khối xây dựng của tất cả các sinh vật sống là "tế bào" sau khi nhìn vào nút chai. Lý thuyết tế bào nói rằng tất cả các sinh vật sống được tạo thành từ các tế bào. Lý thuyết cũng nói rằng cả thực vật và động vật đều bao gồm các tế bào được xác nhận bởi nhà khoa học thực vật, Matthias Schleiden và nhà khoa học động vật, Theodor Schwann vào năm 1839. 19 năm sau, Rudolf Virchow đã đóng góp cho lý thuyết tế bào, lập luận rằng tất cả các tế bào đều đến từ sự phân chia các tế bào có từ trước. Trong những năm gần đây, đã có nhiều nghiên cứu đặt câu hỏi về lý thuyết tế bào. Các nhà khoa học đã đấu tranh để quyết định liệu virus có còn sống hay không. Virus thiếu các đặc điểm chung của một tế bào sống, chẳng hạn như màng, bào quan của tế bào và khả năng tự sinh sản. Virus có kích thước từ 0,005 đến 0,03 micromet trong khi vi khuẩn dao động từ 1-5 micromet. Nghiên cứu sinh học tế bào hiện đại xem xét các cách khác nhau để nuôi cấy và điều khiển các tế bào bên ngoài cơ thể sống để nghiên cứu thêm về giải phẫu và sinh lý người, để tìm ra phương pháp điều trị và các loại thuốc khác, v.v. Các kỹ thuật mà các tế bào được nghiên cứu đã phát triển. Tiến bộ trong kỹ thuật vi và công nghệ như kính hiển vi huỳnh quang, kính hiển vi giai đoạn có độ tương phản, kính hiển vi lĩnh vực tối, kính hiển vi đồng tiêu, đếm tế bào, kính hiển vi điện tử truyền qua vv đã cho phép các nhà khoa học để có được một ý tưởng tốt hơn về cấu trúc của tế bào.

Nội dung cơ bản

 Thuật ngữ "cytology" (tế bào học) được cho là ra đời năm 1857, sau phát minh ra kính hiển vi của  Antonie van Leeuwenhoek (Lơ-ven-huc) và lúc áp dụng kĩ thuật hiển vi quang học trong tìm tòi, khám phá cấu trúc và hoạt động của sinh vật.

về tế bào - các đặc tính sinh lý, cấu trúc,các bào quan nằm bên trong chúng, sự tương tác với môi trường, vòng đời, sự phân chia và chết. Điều này được thực hiện trên cả hai cấp độ hiển vi và phân tử. Sinh học tế bào nghiên cứu đầy đủ về sự đa dạng lớn của các tổ chức đơn bào như vi khuẩn và động vật nguyên sinh cũng như chuyên sâu vào tế bào trên các tổ chức đa bào như con người, thực vật.

Hiểu biết về cấu tạo của tế bào và cách tế bào làm việc là nền tảng cho mọi ngành khoa học liên quan đến tế bào. Đánh giá sự giống và khác nhau giữa các loại tế bào là đặc biệt quan trọng đối với lĩnh vực tế bào và sinh học phân tử cũng như tới lĩnh vực y sinh chẳng hạn như nghiên cứu về bệnh ung thư và sự phát triển sinh học. Những sự giống và khác nhau căn bản này cung cấp một bức tranh tổng thể, đôi khi cho phép các lý thuyết nghiên cứu được từ một loại tế bào có thể suy rộng ra cho các tế bào khác. Bởi thế, nghiên cứu về sinh học tế bào có liên quan gần gũi tới công nghệ gen, hóa sinh, sinh học phân tử, miễn dịch học và sự phát triển sinh học.

Hình thành

Sự di chuyển của Protein

Mỗi loại protein thường xuyên được chuyển tới một phần đặc biệt của tế bào. Một phần quan trọng của sinh học tế bào là sự điều tra về cơ học phân khi các protein được chuyển tới các vị trí khác nhau bên trong tế bào hoặc kín đáo từ tế bào.

Hầu hết protein được tổng hợp bởi ribosome trong các lưới nội chất. Ribosomes chứa acid nucleic RNA, kết hợp cùng amino acid để tạo protein. Chúng có thể được tìm thấy đơn độc hoặc ở trong nhóm trong tế bào chất cũng như trên lưới nội chất. Quá trình này được gọi là quá trình tổng hợp sinh hoc protein. Quá trình tổng hợp là một quá trình xúc tác enzyme trong các tế bào của các tổ chức sống mà ở đó chất nền được chuyển thành các sản phẩm phức tạp hơn. Một số protein, chẳng hạn những loại được kết hợp trong màng (được gọi là màng protein), được chuyển tới lưới nội chất trong quá trình tổng hợp. Quá trình này được tiếp nối bởi sự chuyển dịch và quá trình trong bộ máy Golgi. Bộ máy Golgi là một bào quan lớn mà tiếp nhận các protein và chuẩn bị để chúng có thể sử dụng cả trong và ngoài tế bào. Bộ máy Golgi đóng vai trò như một bưu điện. Chúng nhận các vật phẩm (protein từ lưới nội chất), đóng gói và dán nhãn chúng, và sau đó gửi chúng tới nơi cần đến (đến các phần khác nhau của tế bào hay tới màng tế bào để đưa ra ngoài). Từ bộ máy Golgi, màng protein có thể di chuyển tới màng plasma, hoặc có thể được chuyển đi kín đáo từ tế bào. Lưới nội chất và bộ máy Golgi có thể lần lượt được coi là "ngăn tổng hợp màng protein" và "ngăn chế tạo màng protein". Có một dòng chảy protein bán liên tục thông qua các ngăn này. Protein ở lưới nội chất và bộ máy Golgi liên kết với các protein khác nhưng vẫn giữ đúng thứ tự lần lượt các ngăn của chúng. Các protein khác "trôi" qua lưới nội chất và Golgi tới màng plasma. Các protein thúc đẩy đưa các màng chứa protein qua bộ khung tế bào tới các phần khác của tế bào.

Một số protein được hình thành ở tế bào chất chứa các đặc tính cấu trúc phục vu cho mục đính di chuyển vào các ti thể hoặc nhân. Một số protein ti thể được tạo thành bên trong ti thể và được mã hóa thành DNA ti thể. Ở thực vật, lục lạp cũng tạo ra một số prontein tế bào.

Các protein ngoại bào và trên bề mặt tế bào được sắp đặt để hạ xuống có thể di chuyển lại vào trong các ngăn nội bào và được liên kết thành các túi chất vùi, một số chúng được hợp nhất với các tiêu thể nơi protein bị đánh vỡ thành các amino acid. Sự hạ xuống của một số màng protein bắt đầu trong khi vẫn còn ở bề mặt tế bào khi chúng được tách ra bởi các enzym cắt. Các protein có nhiệm vụ trong tế bào chất thường bị hạ xuống bởi các proteasome.

Các quá trình khác của tế bào
Chuyển dịch chủ động và chuyển dịch thụ động - sự di chuyển ra vào của các phân tử khỏi tế bào
 Sự tự tiêu - quá trình tế bào ăn các thành phân bên trong của chúng hoặc các kẻ thủ vi trùng.
 Sự kết dính - sự dính chặt của các tế bào và các mô.
Sự tái sản xuất - được thực hiện bởi tinh trùng tạo ra ở tinh hoàn (chứa trong nhân một số tế bào đực) và trứng tạo ra ở buồng trứng (chứa trong nhân của tế bào cái). Khi tinh trùng vượt qua vỏ bên ngoài của trứng một phôi tế bào mới được tạo ra, và ở người, sẽ phát triển lên kích thước tối đa trong 9 tháng.
Sự di chuyển của tế bào: hướng hóa chất, truyền bệnh, mao
Tín hiệu tế bào: Sự điều chỉnh của tế bào trước các tín hiệu từ bên ngoài.
Sửa DNA: tế bào chết, tế bào lão hóa.
Trao đổi chất: sự thủy phân glucose, hô hấp, Quang hợp
Sự ghép nối mRNA

Các cấu trúc bên trong tế bào
Nghiên cứu về tế bào được thực hiện ở cấp độ phân tử; tuy nhiên, hầu hết các quá trình trong tế bào được tạo thành từ hỗn hợp các phân tử hữu cơ nhỏ, các ion vô cơ, kích thích tố và nước. Khoảng 75-85% thể tích của tế bào là do nước làm cho nó trở thành một dung môi không thể thiếu do kết quả của sự phân cực và cấu trúc của nó. Những phân tử trong tế bào, hoạt động như chất nền, cung cấp môi trường phù hợp cho tế bào thực hiện các phản ứng trao đổi chất và tín hiệu. Hình dạng tế bào khác nhau giữa các loại sinh vật khác nhau, và do đó được phân loại thành hai loại: sinh vật nhân chuẩn và sinh vật nhân sơ. Trong trường hợp các tế bào nhân chuẩn - được tạo thành từ các tế bào động vật, thực vật, nấm và động vật nguyên sinh - hình dạng nói chung là hình tròn và hình cầu hoặc hình bầu dục trong khi đối với các tế bào prokaryote - bao gồm các vi khuẩn và vi khuẩn cổ - hình dạng là: hình cầu (cocci), hình que (trực khuẩn), cong (Vibrio) và xoắn ốc (xoắn khuẩn).

Sinh học tế bào tập trung nhiều hơn vào nghiên cứu các tế bào nhân chuẩn và các con đường truyền tín hiệu của chúng, thay vì các sinh vật nhân sơ được bao phủ dưới vi sinh vật. Thành phần chính của thành phần phân tử chung của tế bào bao gồm: protein và lipid tự do chảy hoặc liên kết màng, cùng với các khoang bên trong khác nhau được gọi là bào quan. Môi trường này của tế bào được tạo thành từ ưa nước và kỵ nước khu vực đó cho phép việc trao đổi của các phân tử và ion nêu trên. Các vùng ưa nước của tế bào chủ yếu ở bên trong và bên ngoài tế bào, trong khi các vùng kỵ nước nằm trong lớp kép phospholipid của màng tế bào. Màng tế bào bao gồm lipid và protein chiếm tỷ lệ kỵ nước do các chất không phân cực. Do đó, để các phân tử này tham gia vào các phản ứng, bên trong tế bào, chúng cần có khả năng xuyên qua lớp màng này để đi vào tế bào. Họ hoàn thành quá trình đạt được quyền truy cập vào tế bào thông qua: áp suất thẩm thấu, khuếch tán, gradient nồng độ và kênh màng. Bên trong tế bào là các khoang giới hạn màng tế bào phụ bên trong được gọi là các bào quan.

Lục lạp: Bào quan quan trọng cho quá trình quang hợp (chỉ có ở tế bào thực vật)
Thành tế bào: một lớp thêm để bảo vệ (chỉ có ở tế bào thực vật)
Màng tế bào: bộ phận của tế bào để ngăn cách tế bào với môi trường bên ngoài và bảo vệ tế bào
Lông rung: cấu trúc hình ống di động của động vật nhân chuẩn.
tế bào chất: không gian chứa chủ yếu chất lỏng trong tế bào
khung tế bào: chỉ nhị protein trong tế bào
Lưới nội chất: vị trí chủ yếu của màng tổng hợp protein

Tham khảo

Sinh học tế bào
Sinh học