title: Marilyn Monroe

text:
Marilyn Monroe (; tên khai sinh Norma Jeane Mortenson; 1 tháng 6 năm 1926 – 5 tháng 8 năm 1962) là một nữ diễn viên, người mẫu và ca sĩ người Mỹ. Nổi tiếng với hình tượng "bom gợi cảm tóc vàng" đầy hài hước, Monroe trở thành một trong những biểu tượng gợi cảm nổi tiếng nhất trong những năm 1950 và đầu những năm 1960, đồng thời còn là biểu tượng của cuộc cách mạng tình dục đương thời. Bà là nữ diễn viên có thu nhập cao nhất trong vòng một thập kỷ, trong đó các bộ phim của bà đã thu về 200 triệu đô la (tương đương 2,5 tỷ đô la vào năm 2022) vào thời điểm bà qua đời năm 1962. Rất lâu sau khi qua đời, bà vẫn được xem là một biểu tượng lớn của văn hóa đại chúng. Năm 1999, Viện phim Mỹ xếp Monroe ở vị trí thứ sáu trong danh sách những nữ minh tinh màn ảnh vĩ đại nhất của Hollywood thời kỳ Hoàng kim.

Sinh ra và lớn lên tại Los Angeles, Monroe dành phần lớn thời thơ ấu của mình trong các nhà nuôi dưỡng và trại trẻ mồ côi, sau đó kết hôn sớm ở tuổi 16. Bà làm việc cho một nhà máy trong giai đoạn Chiến tranh thế giới thứ hai, tình cờ gặp một nhiếp ảnh gia trực thuộc First Motion Picture Unit và bắt đầu sự nghiệp người mẫu, dẫn đến các hợp đồng làm phim ngắn hạn với 20th Century Fox và Columbia Pictures. Sau một loạt những vai diễn nhỏ, bà ký hợp đồng chính thức với Fox vào cuối năm 1950. Trong hai năm tiếp theo, bà trở thành một nữ diễn viên nổi tiếng với vai diễn trong một số bộ phim hài, bao gồm As Young as You Feel và Monkey Business, cũng như trong các tác phẩm truyền hình Clash by Night và Don't Bother to Knock. Bà phải đối mặt với cáo buộc nghi ngờ chụp ảnh khỏa thân trước khi trở thành ngôi sao, nhưng thay vì làm tổn hại đến sự nghiệp, sự quan tâm dành cho các bộ phim của bà ngày càng gia tăng.

Đến năm 1953, Monroe là một trong những ngôi sao Hollywood được tiếp thị nhiều nhất; bà đóng vai chính trong bộ phim noir Niagara, tập trung vào sự hấp dẫn về mặt thể xác của bà, và các bộ phim hài Gentlemen Prefer Blondes và How to Marry a Millionaire, tạo dựng hình ảnh "cô gái tóc vàng câm" quen thuộc. Cùng năm đó, hình ảnh khỏa thân của bà được sử dụng trên trang bìa của tạp chí Playboy số đầu tiên. Monroe giữ vai trò quan trọng trong việc xây dựng và quản lý hình ảnh công chúng trong suốt sự nghiệp của mình, bà đã bày tỏ sự thất vọng khi bị hãng phim trả lương thấp. Monroe trở lại đóng vai chính trong The Seven Year Itch (1955), một trong những thành công phòng vé lớn nhất trong sự nghiệp của bà.

Khi hãng phim vẫn miễn cưỡng thay đổi điều hạn hợp đồng với Monroe, bà quyết định thành lập công ty sản xuất phim của riêng mình vào năm 1954. Bà dành năm 1955 để gây dựng công ty và bắt đầu học diễn xuất nhập tâm dưới trướng Lee Strasberg tại Actors Studio. Cuối năm đó, Fox đã tái ký hợp đồng với Monroe, giúp bà có mức lương cao hơn. Các vai diễn tiếp theo của bà được giới phê bình đánh giá cao bao gồm Bus Stop (1956) và tác phẩm độc lập đầu tiên The Prince and the Showgirl (1957). Bà giành được giải Quả cầu vàng cho Nữ diễn viên chính xuất sắc nhất với bộ phim Some Like It Hot (1959), một thành công về mặt phê bình và thương mại. Tác phẩm cuối cùng của Monroe là bộ phim truyền hình The Misfits (1961).

Đời tư của Monroe nhận được nhiều sự chú ý. Bà phải vật lộn với chứng nghiện ngập và rối loạn tâm trạng. Cuộc hôn nhân của bà với cựu ngôi sao bóng chày Joe DiMaggio và nhà viết kịch Arthur Miller được nhắc tới rất nhiều, và cả hai đều dẫn đến kết cục ly hôn. Vào ngày 4 tháng 8 năm 1962, bà qua đời ở tuổi 36 do dùng thuốc an thần quá liều tại nhà riêng ở Los Angeles. Cái chết của bà được cho là tự sát, mặc dù một số thuyết âm mưu vẫn hình thành trong nhiều thập kỷ sau sự ra đi của bà.

Tiểu sử

Những năm đầu đời

Monroe sinh ra với tên khai sinh Norma Jeane Mortenson tại bệnh viện Los Angeles County Hospital, là con thứ ba của người phụ nữ tên Gladys Pearl Baker (nhũ danh Monroe, 1902–1984). Bà Gladys, con gái của những người di cư nghèo từ miền Trung Tây Hoa Kỳ tới California, ăn vận theo phong cách flapper và làm nghề cắt phim âm bản tại công ty Consolidated Film Industries. Năm 15 tuổi, bà Gladys kết hôn với một người đàn ông hơn 9 tuổi, John Newton Baker và có hai con chung là Robert (1917–1933) và Berniece (sinh năm 1919). Bà Gladys đệ đơn ly dị năm 1921 còn Baker đưa các con về quê hương Kentucky. Monroe không được biết về việc bà có một chị gái cho đến năm 12 tuổi và sau này khi trưởng thành mới biết mặt. Năm 1924, Gladys kết hôn với người chồng thứ 2 là Martin Edward Mortensen—nhưng họ chia tay trước khi bà Gladys có thai Monroe với một người đàn ông khác; cặp đôi ly dị năm 1928. Danh tính người cha của Monroe không ai biết, ngoài ra mẹ bà thường lấy họ Baker theo người chồng đầu.

Những năm đầu đời của Monroe diễn ra ổn định và hạnh phúc. Trong lúc bà Gladys bị loạn thần và không đủ tài chính nuôi đứa trẻ, có lẽ bà Gladys đã để Monroe ở với cha mẹ nuôi Albert và Ida Bolender ở thị trấn vùng quê Hawthorne, California ngay sau khi sinh. Những đứa trẻ làm con nuôi trong gia đình được nuôi dạy theo các nguyên tắc của Cơ đốc giáo Phúc âm. Ban đầu, Gladys sống với nhà Bolender và chuyển đến làm việc ở Los Angeles, cho đến khi ca làm việc kéo dài hơn buộc bà Gladys chuyển về thành phố cho đến đầu năm 1927. Bà Gladys về thăm con gái vào các ngày cuối tuần, thường đưa con gái tới rạp chiếu phim, đi ngắm cảnh ở Los Angeles. Dù gia đình Bolender muốn nhận nuôi Monroe, tới mùa hè năm 1933, bà Gladys cảm thấy đủ ổn định để đưa Monroe về sống cùng và mua một căn nhà nhỏ ở Hollywood. Hai mẹ con sống cùng những người thuê trọ là nam diễn viên George và Maude Atkinson và con gái của họ, Nellie.

Vài tháng sau, tháng 1 năm 1934, bà Gladys bị suy nhược thần kinh và được chẩn đoán mắc chứng tâm thần phân liệt hoang tưởng. Sau vài tháng trong một nhà dưỡng bệnh, bà Gladys được đưa đến bệnh viện Metropolitan State (California). Bà Gladys trải qua phần đời còn lại ra vào bệnh viện và hiếm khi tiếp xúc với Monroe.

Thời thơ ấu

Monroe trở thành trẻ mồ côi theo diện bảo hộ của bang và người bạn của mẹ bà, Grace McKee Goddard, chịu trách nhiệm về những vấn đề của hai mẹ con. Trong 4 năm tiếp theo, bà làm con nuôi của vài gia đình và liên tục chuyển trường. Trong mười sáu tháng đầu tiên, bà tiếp tục sống với nhà Atkinson và bị lạm dụng tình dục trong thời gian này. Luôn luôn e dè, cô bé bắt đầu bị tật nói lắp và trở nên thu mình. Tới mùa hè năm 1935, cô bé ở một thời gian ngắn với bà Grace và người chồng Erwin "Doc" Goddard và hai gia đình khác, cho tới khi bà Grace đưa bà vào nhà trẻ mồ côi Los Angeles Orphans Home ở Hollywood trong tháng 9 năm 1935. Trong khi trại trẻ mồ côi là "một tổ chức mẫu mực" được những bạn cùng tuổi với bà miêu tả bằng lời lẽ tích cực, Monroe nhận thấy bị đưa đến nơi mà làm bà tổn thương trầm trọng vì theo bà "có vẻ không một ai muốn tôi".

Được khuyến khích bởi các nhân viên trại trẻ mồ côi cho rằng Monroe sẽ sống hạnh phúc hơn trong một gia đình, bà Grace đã trở thành người giám hộ hợp pháp của bà vào năm 1936, mặc dù bà Grace không thể ra đưa bà khỏi trại mồ côi cho tới mùa hè năm 1937. Lần lưu lại thứ hai của Monroe là với gia đình Goddards kéo dài chỉ vài tháng vì Doc đã lạm dụng bà. Sau khi sống với vài người bạn và họ hàng của bà Grace ở Los Angeles và Compton, California, Monroe tìm thấy một ngôi nhà lâu dài hơn vào tháng 9 năm 1938, khi bà bắt đầu sống với dì của Grace, Ana Atchinson Lower ở quận Sawtelle, Los Angeles. Bà theo học trường cấp 2 Emerson Junior High School và tham dự các nghi thức hàng tuần của tôn giáo Christian Science với bà Lower. Một mặt là một học sinh hạng thường, Monroe xuất sắc trong việc viết lách và đóng góp trên tạp chí của trường. Do các vấn đề sức khỏe của bà Lower cao tuổi, Monroe trở về sống với gia đình Goddard ở van Nuys, Los Angeles vào cuối năm 1940 hoặc đầu năm 1941. Sau khi tốt nghiệp trường Emerson, bà vào học trường trung học Van Nuys High School.

Trưởng thành
Đầu năm 1942, công ty mà ông Doc Goddard làm việc yêu cầu ông chuyển tới sống ở Tây Virginia. Luật California ngăn cản nhà Goddard đưa Monroe ra khỏi tiểu bang, và bà phải đối mặt với khả năng trở lại trại trẻ mồ côi. Như một giải pháp, bà kết hôn với con trai của người hàng xóm, công nhân nhà máy James "Jim" Dougherty vào ngày 19 tháng 6 năm 1942, ngay sau ngày sinh nhật thứ 16 của cô. Monroe sau đó bỏ dở trung học và trở thành một bà nội trợ; sau đó bà ấy nói rằng "cuộc hôn nhân không khiến tôi buồn, nhưng nó cũng không làm tôi hạnh phúc." Chồng tôi và tôi hầu như không nói chuyện với nhau, không phải vì chúng tôi tức giận và chúng tôi không có gì để nói. Tôi như đang chết vì chán nản."  Năm 1943, Dougherty gia nhập Đội Thương thuyền Hoa Kỳ (United States Merchant Marine).

Ban đầu ông ta đóng quân trên đảo Santa Catalina, California, nơi hai vợ chồng sống cùng cho đến khi ông ta bị đưa ra Mặt trận Thái Bình Dương trong Chiến tranh thế giới thứ hai vào tháng 4 năm 1944; hầu như cả hai năm sau đó. Sau việc triển khai chiến đấu của Dougherty, Monroe chuyển đến sống với bố mẹ chồng và bắt đầu làm việc tại nhà máy sản xuất vũ khí hạt nhân Radioplane ở Van Nuys, bước đầu có thu nhập.

Sự nghiệp

Khởi nghiệp

Trong thời gian Monroe làm việc tại nhà máy, nhà nhiếp ảnh quân đội David Conover đăng một tấm hình bà trên tạp chí Yank và chính ông là người đã khuyến khích cô nộp đơn vào trung tâm môi giới người mẫu Blue Book. Họ cần những cô người mẫu tóc sáng màu, vì thế Marilyn nhuộm mái tóc hạt dẻ của mình sang màu vàng ánh kim.

Norma Jeane Dougherty trở thành một trong những người mẫu tiếng tăm nhất của Blue Book, xuất hiện trên hàng tá các trang bìa tạp chí. Năm 1946, bà gây được sự chú ý của Ben Lyon, giám đốc hãng 20th Century Fox. Lyon vô cùng ấn tượng và nhận xét "Đó là Jean Harlow trở lại". Bà nhận được một bản hợp đồng 6 tháng với mức lương khởi điểm 125 đô la/tuần.

Norma Jeane quyết định đổi sang một cái tên mới phù hợp hơn - Marilyn Monroe. Xuất hiện trong Scudda Hoo! Scudda Hay! và Dangerous Years (cùng năm 1947), nhưng khi hết hạn hợp đồng, bà lại trở về sàn catwalk. Vẫn muốn tìm kiếm cơ may với điện ảnh nhưng trong khi thất nghiệp, Marilyn đành phải làm người mẫu ảnh khoả thân.

Năm 1948, Monroe ký hợp đồng 6 tháng với Columbia Pictures và được giới thiệu với Natasha Lytess, người trở thành quản lý của bà trong vài năm. Bà bắt đầu với bộ phim âm nhạc tầm thấp, Ladies of the Chorus, nhưng không thành công, và hợp đồng kết thúc. Bà tiếp tục với một vai phụ trong Love Happy của Marx Brothers (1949) và gây ấn tượng tốt với nhà sản xuất. Sau đó bà được đưa tới New York.

Love Happy khiến cho nhà quản lý Johnny Hyde đồng ý nâng đỡ Monroe. Ông sắp xếp tìm một vai trong The Asphalt Jungle. Vai diễn gây được sự chú ý  và được đạo diễn, nhà biên kịch, Herman Mankiewicz đánh giá khá cao. Ông đồng ý chọn Monroe cho một vai phụ trong All About Eve. Sau bộ phim này, khả năng diễn xuất của Monroe chiếm được sự tin tưởng của Mankiewicz. Hyde thoả thuận một hợp đồng 7 năm với Monroe ở 20th Century Fox một thời gian ngắn trước khi ông qua đời tháng 12 năm 1950.

Monroe ghi danh tại Đại học California, Los Angeles, ngành phê bình văn học nghệ thuật, và xuất hiện trong một số vai phụ. Tháng 3 năm 1951, bà nhận được đề cử Oscar đầu tiên.

Thăng hoa
Tháng 3 năm 1952, Monroe gây nên một vụ scandal khi một trong những bức ảnh khoả thân của bà năm 1949 xuất hiện trên bìa lịch. Khi báo đài bắt đầu đua nhau đồn đại về chuyện này, Monroe thừa nhận rằng chính bà đã chụp những bức ảnh đó nhưng nhấn mạnh mình làm vậy chỉ vì kế sinh nhai. Trên một bài phỏng vấn, bà nói lên nguyên do bị hoàn cảnh xô đẩy, và khơi gợi được mối thông cảm của công chúng về nỗi tuyệt vọng của một diễn viên có thời niên thiếu cơ cực.

Bà lên trang bìa Life Magazine tháng 4 năm 1952 và được ví von như "Tiếng nói của Hollywood". Câu chuyện về thời thơ ấu sống trong ngọn đèn tình thương của các nhà hảo tâm xuất hiện trên tạp chí True Experiences tháng 5 năm 1952, xoay quanh một Monroe vui tươi và lành mạnh dưới tiêu đề: "Tôi có hạnh phúc không? Tôi đã từng là đứa trẻ bơ vơ không ai muốn nhận. Một đứa bé cô đơn với một giấc mơ, và đã thức giấc để biến giấc mơ trở thành hiện thực. Tôi là Marilyn Monroe. Hãy đọc câu chuyện Cô bé Lọ Lem của tôi."  Đó cũng là khoảng thời gian bà bắt đầu quan hệ với cầu thủ bóng chày, Joe DiMaggio. Bức ảnh DiMaggio đến thăm Monroe ở 20th Century Fox tràn ngập toàn nước Mĩ, và thường được nhắc đến như một chuyện tình đầy lãng mạn.

Trong tháng kế tiếp, bốn bộ phim có Monroe tham gia được công chiếu. Bà được RKO Studios mời tham gia một vai phản diện trong Clash by Night, biên kịch Barbara Stanwyck, đạo diễn Fritz Lang. Phát hành tháng 6 năm 1952, bộ phim trở nên thịnh hành, diễn xuất của Monroe được công chúng yêu thích và giới phê bình đánh giá cao. Hai phim tiếp theo lần lượt ra mắt trong tháng 7, We're Not Married và Don't Bother to Knock; We're Not Married khiến Monroe nổi lên như một ứng viên lộng lẫy của sắc đẹp, tuy nhiên Variety lại liệt phim vào hạng "cấp thấp", và Monroe quá lạm dụng những cảnh phô bày vẻ đẹp hình thể dưới làn nước tắm. Trong "Don't Bother to Knock", bà được nhận vai nữ chính đầu tiên nhưng bị chê là khá tẻ nhạt

Darryl F. Zanuck nhận thấy tài năng điện ảnh của Monroe đang bị những bộ phim giải trí tầm thường làm lu mờ, và mời bà vào "Niagara", vai một người đàn bà có sức mê hoặc lạ thường và bị tình nghi ám sát chồng mình, biên kịch Joseph Cotten. Suốt quá trình làm phim, chuyên viên trang điểm của Monroe, Whitey Snyder nhận ra rằng nỗi sợ sân khấu đang dần ảnh hưởng đến diễn xuất của bà và phải dành hàng giờ để vỗ về Monroe khi bà chuẩn bị cho cảnh quay. Sự nghiệp của Monroe khá thăng tiến nhờ bộ phim này với những lời khen ngợi về lối diễn xuất gợi cảm của cô.

Sự xuất hiện của Marilyn trong Photoplay với chiếc dạ y ôm sát bị chỉ trích nặng nề. Joan Crawford, phát biểu trong Louella Parsons, đã phê bình gay gắt những hành động khiếm nhã của Monroe và cung cách ứng xử "không xứng để trở thành một nghệ sĩ và một quý cô". Bà cũng bị phản đối khi mặc chiếc đầm đen xẻ ngực sâu gần đến rốn trong Miss America Parade tháng 9 năm 1952. Bức ảnh này đã được sử dụng trên trang bìa ấn bản đầu tiên của tạp chí Playboy tháng 12 năm 1953, kèm theo một bức hình khoả thân nghệ thuật của Monroe chụp năm 1949 bên trong.

Đỉnh cao
Bộ phim tiếp theo của bà là Gentlemen Prefer Blondes (1953), vai chính Jane Russell và đạo diễn Howard Hawks. Trong vai Lorelei Lee, một cô nương đào mỏ, bà cần phải học hát và vũ đạo. Hai diễn viên chính trở nên thân thiết, và Russell ca ngợi Monroe "rất bẽn lẽn, rất ngọt ngào, và cũng thông minh hơn nhiều so với mọi người nghĩ". Sau đó bà đã kể lại cho công chúng biết về những cống hiến của Monroe như việc phải chịu một lịch học vũ đạo dày đặc mỗi chiều sau khi đám đông ra về.

Tại buổi tuyên truyền phim ở Los Angeles, Monroe và Russell in dấu vân chân và tay trên xi măng trước tiền sảnh rạp hát Grauman's Chinese. Monroe được khán giả yêu thích và doanh thu của bộ phim gấp hai lần kinh phí sản xuất. Màn trình diễn Kim cương là người bạn tuyệt nhất của các thiếu nữ từ đó gắn liền với hình ảnh bà. Gentlemen Prefer Blondes là một trong những bộ phim đầu tiên mà Monroe mặc trang phục của William Travilla, người thiết kế trang phục cho bà trong tám bộ phim Bus Stop, Don't Bother to Knock, How to Marry a Millionaire, River of No Return, There’s No Business Like Show Business, Monkey Business, và The Seven Year Itch

How to Marry a Millionaire, vở hài kịch về ba cô người mẫu thích đào mỏ cố gắng quyến rũ những anh chàng giàu có, nữ chính gồm Monroe, Betty Grable và Lauren Bacall, đạo diễn Jean Negulesco. Nhà sản xuất và biên kịch Nunnally Johnson phát biểu đó là bộ phim đầu tiên mà khán giả "thích Marilyn vì chính bản thân cô cùng những lý lẽ sắc sảo của cô. Cô ấy nói rằng đó là bộ phim duy nhất mà trong đó, cô được đánh giá chân thực về sức quyến rũ của mình."

Bộ phim của Monroe đã dấy lên trào lưu "những cô gái tóc vàng". Năm 1953 và 1954, bà có tên trong danh sách "10 ngôi sao hái ra tiền" của Quigley.

Thời gian này, Monroe từng nói về hoài bão đóng phim của mình trên Thời báo New York: " Tôi muốn vươn cao và phát triển, được diễn những vai diễn thực sự trữ tình. Cô bầu của tôi, Natasha Lytess, nói rằng tôi có một tâm hồn đẹp đẽ, nhưng chẳng có mấy ai hứng thú với chuyện đó". Bà mong muốn được tham gia vào The Egyptian của 20th Century Fox, nhưng bị Darryl F. Zanuck từ chối thẳng thừng.

Thay vào đó, Marilyn được mời tới miền tây cho River of No Return, vai phản diện Robert Mitchum, đạo diễn Otto Preminger. Ban đầu Monroe kiên quyết không nói chuyện với Preminger, và Mitchum đành phải làm trung gian. Sau khi hoàn thành bộ phim, bà phát biểu "Tôi nghĩ tôi xứng đáng được khá hơn là một bộ phim cao bồi hạng Z mà trong đó diễn xuất làm phông nền cho cảnh."

Cuối năm 1953, Monroe tham gia The Girl in the Red Velvet Swing với Frank Sinatra. Bộ phim thất bại, và bà bị thất sủng ở hãng.

Marilyn và DiMaggio làm lễ cưới ở San Francisco ngày 14 tháng 1 năm 1954, và tới Nhật trong tuần trăng mật trên chiếc du thuyền do DiMaggio thuê. Sau hai tuần luôn bị coi là thứ yếu vì DiMaggio bận bịu với kinh doanh, Monroe phát biểu: "Hôn nhân là sự nghiệp chính của tôi kể từ lúc này". Sau đó bà tới Hàn Quốc để biểu diễn cho 13,000 lính Mĩ trong 3 ngày, và thổ lộ rằng kinh nghiệm đã giúp bà vượt qua nỗi sợ hãi khi đứng trước đám đông.

Trở lại Hollywood tháng 3 năm 1954, Monroe thương thảo với 20th Century Fox và xuất hiện trở lại trong There's No Business Like Show Business, bộ phim âm nhạc thất bát có doanh thu không bù nổi kinh phí. Ed Sullivan chê diễn xuất của Monroe khi hát "Heat Wave" là "một trong những thiếu sót trắng trợn nhất về thị hiếu thẩm mĩ", Time so sánh bà với nữ chính Ethel Merman một cách thiếu thiện chí, trong khi Bosley Crowther trên Thời báo New York  bình luận Mitzi Gaynor tỏ ra nổi trội hơn hẳn cái diễn xuất "làm xấu hổ người xem" của Monroe.

Tháng 9 năm 1954, Monroe diễn một vai chính trong The Seven Year Itch tại New York cùng với Tom Ewell. Trong khi quay, gió đã thổi tung chiếc đầm của Monroe lên quá đầu một cách đầy gợi cảm. Một đám đông nghịt người đã chứng kiến khi đạo diễn Billy Wilder bắt làm đi làm lại cảnh đó nhiều lần. Trong số người xem có Joe DiMaggio, ông tức điên lên về cảnh tượng đó. Sau đó, có nhà báo Walter Winchell làm chứng, cặp đôi trở lại California và tuyên bố ly thân. Vụ li dị kết thúc vào tháng 11 năm 1954. Bộ phim hoàn thành vào đầu năm 1955, và sau khi từ chối những vai phụ trong The Girl in the Red Velvet Swing và How to Be Very, Very Popular, bà quyết định từ bỏ Hollywood, theo lời khuyên của Milton H. Greene.

Thành lập hãng phim Marilyn Monroe Productions
Greene lần đầu gặp Monroe năm 1953 khi ông tạo hình bà cho một tấm hình trên tạp chí Look. Trong khi nhiều nhiếp ảnh gia luôn chú ý khai thác những khía cạnh thật gợi cảm, Greene lại tạo dáng cô trong những tấm ảnh thời trang, điều đó khiến Monroe rất hài lòng. Theo lời khuyên của ông, bà chấm dứt hợp đồng với 20th Century Fox. Cát-xê trong Gentlemen Prefer Blondes khoảng $18,000, trong khi diễn viên ngoài hợp đồng Jane Russell thì lại được chi hơn $100,000. Greene nghĩ rằng bà có thể kiếm được nhiều hơn nếu tách khỏi 20th Century Fox. Ông nghỉ việc năm 1954, thế chấp nhà để đầu tư cho Monroe và để bà sống cùng gia đình mình vì họ là những người quyết định tương lai của bà.

Truman Capote giới thiệu Monroe với giáo viên dạy diễn xuất Constance Collier. Bà cảm thấy Monroe không hợp với sân khấu và nhận ra "thiên tài đáng yêu" quá "mong manh và dễ vỡ, chỉ có thể nắm bắt được bằng ống kính máy quay". Một vài tuần sau đó Collier qua đời. Monroe đã gặp Paula Strasberg và con gái bà, Susan trong phim There's No Business Like Show Business, và chia sẻ niềm mơ ước được chính Lee Strasberg dạy dỗ trong Actor Studio. Tháng 3 năm 1955, Monroe gặp Cheryl Crawford, một trong những sáng lập viên của Actor Studio, và năn nỉ bà giới thiệu mình với Lee Strasberg, ông đã đồng ý nhận Monroe làm học trò vào ngày hôm sau.

Tháng 5 năm 1955, Monroe bắt đầu quan hệ với nhà biên kịch Arthur Miller; họ gặp nhau ở Hollywood năm 1950 và khi Miller biết bà đang ở New York, ông nhờ một người quen cả hai đến giới thiệu. 1 tháng 6 năm 1955, sinh nhật Monroe, Joe DiMaggio tháp tùng Monroe tới lễ ra mắt The Seven Year Itch tại New York. Sau đó ông chủ trì tiệc sinh nhật để chúc mừng bà, nhưng đến tối, sau một hồi cãi vã, Monroe bỏ đi. Quan hệ của họ từ đó chấm dứt hẳn.

The Seven Year Itch được phát hành và thành công rực rỡ với doanh thu 8 triệu đô. Monroe được đánh giá cao, và có ưu thế khi thương lượng hợp đồng với 20th Century Fox. Trong Giáng sinh 1955, họ ký hợp đồng với điều kiện Monroe sẽ phải đóng 4 bộ phim cho hãng trong 7 năm. Marilyn Monroe Productions sẽ được hưởng $100,000 lợi nhuận mỗi bộ phim. Ngoài việc có thể làm việc với bất kì ai, Monroe có quyền loại bất cứ đạo diễn hay nhà điện ảnh nào mình không thích.

Bộ phim đầu tiên trong hợp đồng là Bus Stop đạo diễn Joshua Logan. Logan là học trò của Konstantin Stanislavsky, và ông rất ấn tượng với Monroe. Bắt đầu từ phim này, Monroe sa thải Natasha Lytess rồi thay bằng Paula Strasberg.

Trong phim Monroe đóng vai Chérie, một ca sĩ quán bar có chút năng khiếu, yêu một chàng cao bồi. Bosley Crowther trong Thời báo New York tuyên bố: "Ôm lấy ghế, quý vị, và chờ đợi sự kinh ngạc. Marilyn Monroe cuối cùng đã chứng minh mình là một diễn viên". Trong tự truyện, Minh tinh màn bạc, Con người thực tế và Tôi, đạo diễn Logan viết: "Tôi thấy ở Marilyn một trong những tài năng vĩ đại nhất mọi thời đại... cô ở trong tôi toả sáng hơn bất kì ai tôi từng hình dung, và tôi nghĩ đây là lần đầu tôi biết trí tuệ và, vâng, sự chói sáng không đi kèm với học vấn." Logan là người đề cử Giải Oscar cho Monroe và luôn ca tụng sự chuyên nghiệp của bà cho đến tận khi ông qua đời. Mặc dù vuột mất giải Oscar, nhưng Monroe giành được một giải Quả cầu vàng.

Suốt thời gian này, quan hệ giữa Monroe và Miller tiến xa hơn. Tháng 6 năm 1956, một phóng viên bám sát theo sau xe họ, và khi hai người đang tìm cách lảng tránh, xe của anh ta gặp tai nạn, làm thiệt mạng một cô gái. Monroe bị kích động khi nghe tin này và tỏ ra rất ân hận. Sau đó bà và Miller công khai mối quan hệ trước giới truyền thông. Đám cưới diễn ra ngày 29 tháng 6 năm 1956.

Sau Bus Stop là The Prince and the Showgirl, đạo diễn Laurence Olivier đồng thời là diễn viên nam chính. Trong khi làm phim, Olivier ca ngợi Monroe như "một diễn viên hài hước tài hoa, điều đó khiến tôi hiểu rằng cô là một diễn viên thực sự có khiếu".

Mặc dù Monroe và Olivier có một số mâu thuẫn nhưng ông vẫn nhận xét "Marilyn quá sức tuyệt vời, tuyệt vời nhất trong tất cả". Vai diễn của Monroe được đánh giá cao, đặc biệt tại châu Âu, và được nhận một đề cử BAFTA.

Những năm sau này

Mất hơn một năm Monroe mới bắt đầu bộ phim tiếp theo; trong thời gian sống với Miller ở Amagansett, Long Island, bà bị sẩy thai ngày 1 tháng 8 năm 1957. Được sự động viên của Miller, bà quay trở lại Holywood năm 1958 cho Some Like it Hot, đạo diễn Billy Wilder, nam chính Jack Lemmon và Tony Curtis. Wilder đã biết về nỗi sợ sân khấu của Monroe và ông cũng rất ghét cái tính dề dà kèm theo không bao giờ nhớ nổi lời thoại trong suốt The Seven Year Itch của bà. Thái độ của Monroe cũng thù địch chẳng kém, thể hiện bằng sự từ chối tham gia phim và thường có những hành động xúc phạm ông. Bà kiên quyết tránh làm việc cùng Wilder, và khăng làm đi làm lại những cảnh quay đơn giản cho đến khi vừa lòng. Marilyn quan hệ khá thân mật với Lemmon, nhưng lại ghét Curtis ra mặt sau khi anh chàng này so sánh về những cảnh thân mật của họ như là "nụ hôn của Hitler"  Curtis sau đó cũng đính chính lại rằng đó chỉ là nói đùa. Trong quá trình quay, Monroe phát hiện mình có thai, nhưng rồi lại bị sẩy thai vào tháng 12 năm 1958, khi bộ phim hoàn thành.

Bộ phim thu được thành công vang dội, và nhận 5 đề cử Oscar. Monroe rất được hoan nghênh và vai diễn Sugar Kane cũng mang đến cho bà một quả cầu vàng. Wilder nhận xét rằng bộ phim là thành công lớn nhất từ trước đến nay của ông. Ông nói về mâu thuẫn giữa ông và Monroe: "Marilyn quá khó tính bởi vì cô ta hoàn toàn bí ẩn. Tôi không bao giờ biết những ngày cùng làm phim giữa chúng tôi là cái gì... Liệu cô ta hợp tác hay đang gây khó dễ?"  Ông không chịu được tác phong làm việc của bà và nói thay vì đến Actors Studio "cô ta sẽ đến một trường kĩ thuật xe lửa... để học vài thứ về giờ tàu"  Wilder phát ốm trong lúc quay, và theo ông là tại vì: "Chúng tôi đang ở giữa chuyến bay; và có một cái hạch trên máy bay."  Tuy vậy, ông cũng khẳng định Monroe có" sức hút lạ kì" và "thuần tuý là thiên tài hài kịch". Tất nhiên, sau Some Like it Hot, ông cố tránh né bất kì kế hoạch nào có sự góp mặt của bà.

Thời gian này, Monroe chỉ hoàn thành được một bộ phim trong hợp đồng với 20th Century Fox, Bus Stop. Bà đồng ý xuất hiện trong Let's Make Love, đạo diễn George Cukor, nhưng không ưa kịch bản phim, và Arthur Miller phải biên tập lại. Gregory Peck nguyên là vai nam chính, nhưng ông khước từ vai sau khi Miller chỉnh sửa; Cary Grant, Charlton Heston, Yul Brynner và Rock Hudson cũng đền từ chối trước khi vai này được dành cho Yves Montand. Monroe và Miller rất thân với Montand và vợ ông, diễn viên Simone Signoret. Kế hoạch suôn sẻ cho đến khi Miller cần đi châu Âu cho việc kinh doanh. Monroe quay xong sớm nhưng lại không đi cùng Miller. Signoret cũng trở lại châu Âu làm phim, và Monroe ngoại tình với Montand và chấm dứt khi ông từ chối bỏ vợ. Bộ phim không được đánh giá cao cũng như thành công về mặt thương mại.

Sức khoẻ Monroe yếu dần, và bắt đầu phải gặp bác sĩ tâm lý người Los Angeles, Ralph Greenson. Bà kêu ca về chứng mất ngủ, và nói với Greenson rằng trước đó bà đã đến qua một vài bác sĩ cùng cơ man nào là thuốc thang. Ông kết luận rằng bà đang có dấu hiệu nghiện thuốc, và khuyên bà nên dùng thuốc với nhịp độ giảm dần để không phải chịu bất kì triệu chứng cai nghiện nào. Theo Greenson, hôn nhân giữa Miller và Monroe đang lâm vào bế tắc; ông nói rằng Miller thật lòng muốn chăm sóc cho Monroe và có thể cải thiện tình hình, nhưng Monroe từ chối quyết liệt đồng thời lại oán hận chồng vì ông không làm được gì để giúp đỡ bà. Greenson cũng yêu cầu Monroe thực hiện các biện pháp cai nghiện ngay lập tức.

Năm 1956, Arthur Miller sống ở Nevada và bắt đầu viết truyện ngắn về những người địa phương mới quen, một phụ nữ bỏ chồng và mấy chàng cao bồi. Năm 1960, ông chuyển thể thành kịch, và nghĩ rằng vai này rất hợp với Monroe. Đó trở thành bộ phim cuối cùng của bà, The Misfits, đạo diễn John Huston, diễn viên chính Clark Gable, Montgomery Clift và Thelma Ritter. Bộ phim bắt đầu tháng 7 năm 1960, phần lớn quay tại Sa mạc Đá Đen, Bắc Nevada. Monroe phát ốm lên vì khí hậu khắc nghiệt và khó có thể quay liên tục. Bỏ ngoài tai lời khuyên của Greenson, bà bắt đầu dùng lại thuốc ngủ và rượu. Một du khách tới trường quay, Susan Strasberg, nhận xét rằng Monroe "đang tự tử bằng nhiều cách". Đến tháng 8, Monroe về Los Angeles điều trị trong 10 ngày. Báo chí tung tin rằng bà đang cận kề cái chết, mặc dù bệnh tình của bà vẫn được giữ bí mật. Louella Parsons nói về Monroe như "một cô nàng ốm yếu, ốm yếu đến không thể tin nổi", và tiết lộ rằng bà đang phải điều trị tâm lý.

Monroe trở lại Nevada để hoàn thành bộ phim, đi kèm là sự căm thù Arthur Miller. Làm phim là quá trình gian nan đối với cả đoàn; thêm vào sự khổ sở của Monroe, Montgomery Clift gần như không diễn được vì đau ốm, và khi kết thúc, Thelma Ritter phải nhập viện vì kiệt sức. Gable vì lý do sức khoẻ, bỏ về ngay mà không dự tiệc liên hoan. Monroe và Miller về New York trên hai chuyến bay riêng.

Trong vòng mười ngày sau bộ phim, Monroe tuyên bố li dị với Miller, và Gable qua đời vì đột quỵ ngay sau đó. Quả phụ của Gable, Kay, nói với Louella Parsons rằng, "chờ đợi liên tục" ở phim trường The Misfits góp phần vào cái chết của chồng bà, mặc dù bà không chỉ đích danh Monroe. Khi phóng viên hỏi Monroe liệu cô có cảm thấy áy náy về cái chết của Gable, bà từ chối trả lời, nhưng nhà báo Sidney Skolsky, tiết lộ rằng bà bày tỏ sự hối hận về cách cư xử với Gable ở Nevada và chính bà cũng đang rơi vào "hố sâu tuyệt vọng". Monroe sau đó vẫn dự lễ rửa tội của con trai Gables bốn tháng sau đó theo lời mời của Kay Gable.

The Misfits nhận được đánh giá trung bình, và không thành công về doanh thu, mặc dù có vài ý kiến khen ngợi diễn xuất của Monroe và Gable. Huston nhận xét rằng Monroe không diễn đúng cảm xúc, và những gì bà thể hiện là bản thân mình hơn là nhân vật. "Cô ấy không có kĩ thuật diễn. Đấy hoàn toàn là sự thật. Đó chỉ là Marilyn."

"Trong tháng kế tiếp, Monroe trở nên nát rượu và các loại thuốc bắt đầu gây ra tác dụng phụ" - những người bạn như Susan Strasberg nói về sức khoẻ của bà. Vụ li dị với Arthur Miller kết thúc vào tháng 1 năm 1961, với lý do từ phía Monroe là do "tính tình xung khắc",. Tháng 2, bà chủ động vào bệnh viện tâm thần Payne Whitney và những ngày tháng trong đó nhanh chóng trở thành "cơn ác mộng". Bà gọi cho Joe Di Maggio, ông tức tốc từ Florida đến New York để đem bà đến "Trung tâm y tế giáo hội Columbia". Bà phải ở lại đó trong 3 tuần. Bệnh tật khiến bà không thể làm việc mất 1 năm; phải trải qua một cuộc phẫu thuật khối u buồng trứng vào tháng 5, và phẫu thuật túi mật vào tháng 6. Bà trở lại California và thuê một căn hộ để điều dưỡng.

Năm 1962, Monroe bắt đầu quay lại đóng phim với Something's Got to Give, bộ phim thứ 3 trong hợp đồng 4 phim với 20th Century Fox, đạo diễn George Cukor, vai chính Dean Martin và Cyd Charisse. Bà bị nhiễm virut khi phim khởi quay, và sốt viêm họng mãn tính. Một lý do nữa khiến từ chối diễn chung với Martin là vì ông bị cúm, và nhà sản xuất Henry Weinstein khám phá ra nỗi sợ trường quay của Marilyn. Ông nói "Rất hiếm người phải chịu đựng nỗi kinh hoàng. Chúng ta đều từng trải qua lo lắng, đau khổ, thất tình nhưng đó hầu như chỉ là nỗi sợ hãi thông thường"

Ngày 9 tháng 5 năm 1962, bà tham dự lễ mừng sinh nhật tổng thống John F. Kennedy tại Madison Square Garden, theo lời mời của anh vợ Kennedy, diễn viên Peter Lawford. Monroe đã biểu diễn ca khúc "Happy Birthday to You" với phần lời đặc biệt của Bob Hope". Kennedy đã cảm tạ bài hát của Monroe "Xin cảm ơn. Bây giờ tôi có thể rút lui khỏi chính trường sau khi được nghe chúc mừng sinh nhật theo một cách ngọt ngào đến như thế."

Monroe trở lại trường quay Something's Got to Give, và đóng một loạt cảnh khoả thân trong bể bơi. Tuyên bố muốn "hất Liz Taylor ra khỏi bìa tạp chí", bà đồng ý chụp một vài bức ảnh bán khoả thân trên Life. Hậu quả là Monroe bị cắt hợp đồng. 20th Century Fox đòi bà bồi thường nửa triệu đô la và khởi kiện,. Phó chủ tịch hội đồng quản trị Peter Levathes phát biểu, "Chúng ta đã thành lập một cái nhà thương điên, và bọn họ đang tới tấp phá hoại nó."  Monroe bị thế chỗ bởi Lee Remick, và khi Dean Martin không đồng ý diễn với bất kì ai khác, ông cũng bị đe doạ lôi ra toà.

Sau khi nghỉ hợp đồng, Monroe xuất hiện trước công chúng nhiều hơn. Trong bài phỏng vấn trên tạp chí Cosmopolitan, bà có một bức hình đang hớp ngụm sâm banh và đi dạo trên bãi biển của gia đình Peter Lawford. Bức hình đó được phát hành trong một an bum ảnh, có cả ảnh khoả thân, trên hoạ báo Vogue. Sau khi bà qua đời, chúng được biết đến với cái tên Ngụm sâm banh cuối cùng. Trong cuộc phỏng vấn với Richard Meryman trên Life, Monroe đi sâu về quan hệ với người hâm mộ và sự mơ hồ trong việc nhận thức về bản thân là một "ngôi sao" hay một "biểu tượng sex".

Trong vài tuần cuối cuộc đời, Monroe hứa hẹn về những bộ phim tương lai, và sắp xếp một vài hợp đồng. Trong đó có dự án phim về cuộc đời Jean Harlow, Irma La Douce của Billy Wilder và What a Way to Go!; Shirley MacLaine sau đó thế vai bà trong tất cả các phim này. Kim Novak thay bà trong vở hài kịch Kiss Me, Stupid. Vụ thương lượng với 20th Century Fox ngã ngũ, và hợp đồng vẫn tiếp tục, Something's Got to Give lại lên kế hoạch quay trong năm đó. Allan "Whitey" Snyder gặp Monroe trong tuần cuối cùng và nhận xét rằng bà rất hài lòng vì những cơ hội mở ra và "cô ấy chưa bao giờ khá hơn lúc đó và đang trong một tâm trạng vô cùng thư thái".

Qua đời
Ngày 5 tháng 8 năm 1962, hạ sĩ Jack Clemmons nhận điện thoại lúc 4:25 sáng từ bác sĩ Hyman Engelberg. Ông thông báo Monroe đã qua đời tại nhà riêng ở Brentwood, Los Angeles, California. Sergeant Clemmons là cảnh sát đầu tiên tới khám nghiệm hiện trường. Nhiều nghi vấn đã được đặt ra sau cái chết của bà.

Nguyên nhân cái chết được bác sĩ Thomas Noguchi của sở điều tra hạt Los Angeles kết luận là "nhiễm độc thuốc an thần" - một tai nạn. 8 mg muối clohidrat và 4.5 mg Nembutal được tìm thấy trong thi thể sau khi giám định pháp y.

Vì thiếu bằng chứng xác thực, cơ quan điều tra đã không thể kết luận đây là tự sát hay bị mưu sát, nhưng nhiều khả năng nghiêng về một vụ tự sát. Một vài ý kiến cho rằng anh em John và Robert Kennedy có liên quan đến sự việc, trong khi có người nghi ngờ CIA hay mafia đã nhúng tay vào.

Ngày 8 tháng 8 năm 1962, Monroe được an táng trong hầm mộ tại Hành lang tưởng niệm, vị trí 24, ở nghĩa trang Westwood Village Memorial Park, Westwood, Los Angeles, California. Lee Strasberg là người đọc điếu văn đưa tiễn.
Nhắc về cái chết của Marilyn Monroe, gần 100 ngày mất của bà, một cuộc điều tra kì lạ và quy mô đã diễn ra, kết quả về nguyên nhân cái chết của nữ minh tinh đã bị đảo ngược và tạo ra nhiều hiệu ứng trong công chúng. Câu hỏi lớn nhất là vì sao lại có cuộc điều tra lại này. Hiện tại, thông tin chỉ có thể được tiết lộ là: Việc điều tra lại cái chết của Marilyn Monroe, trong khi các tài liệu về cái chết của bà đã bị FBI xóa đi, gián tiếp chứng tỏ sự tiến bộ vượt bậc của khoa học kỹ thuật nửa cuối thế kỷ 20.

Đời tư

Hôn nhân

James Dougherty

Monroe cưới James Dougherty ngày 19 tháng 6 năm 1942 và li dị 4 năm sau đó, khi Monroe quyết định theo nghề diễn viên.

Joe DiMaggio

Joe DiMaggio - một cầu thủ bóng chày - và Marilyn Monroe cưới nhau ngày 14 tháng 1 năm 1954 và li dị tháng 11 năm 1954.

Arthur Miller

Monroe cưới nhà biên kịch Arthur Miller ngày 29 tháng 6 năm 1956. Họ li dị chính thức vào ngày 24 tháng 1 năm 1961 sau vụ ngoại tình của cả hai phía.

Anh em Kennedy

19 tháng 5 năm 1962, Monroe xuất hiện chính thức lần cuối cùng trước công chúng, hát bài "Happy Birthday, Mr. President" tại buổi tiệc sinh nhật truyền hình trực tiếp toàn quốc của tổng thống Mĩ John F. Kennedy tại Madison Square Garden. Chiếc váy bà mặc được thiết kế đặc biệt bởi Jean Louis, đấu giá năm 1999 thu được 1.2 triệu đôla.

Dư luận đồn đại Monroe có quan hệ tình cảm với cả hai anh em John và Robert Kennedy từ những năm 1960  và gây nên một vụ tai tiếng lớn.

Di sản

Theo cuốn Cẩm nang Văn hóa Đại chúng Mỹ, "với tư cách là một biểu tượng văn hóa đại chúng Mỹ, danh tiếng của Monroe chỉ so sánh được với Elvis Presley và chuột Mickey... chưa từng có một ngôi sao nào có thể gợi lên nhiều cung bậc cảm xúc như thế — từ dục vọng đến thương cảm, từ ghen tị đến ăn năn." Sử gia nghiên cứu nghệ thuật Gail Levin khẳng định rằng Monroe có thể là "người được chụp ảnh nhiều nhất thế kỷ 20". Viện phim Mỹ xếp Monroe ở hạng 6 trong danh sách 100 ngôi sao điện ảnh vĩ đại nhất trong lịch sử điện ảnh Mỹ. Viện Smithsonian xếp Monroe trong danh sách "100 người Mỹ nổi tiếng nhất mọi thời đại", trong khi đó báo Variety và kênh truyền hình VH1 đều công nhận bà là một trong top mười những biểu tượng văn hóa vĩ đại nhất của thế kỷ 20.

Hàng trăm cuốn sách đã và đang được viết về tiểu sử Monroe. Bà cũng là nguồn cảm hứng của nhiều bộ phim, kịch, opera, và tác phẩm âm nhạc, và là nguồn cảm hứng của nhiều nghệ sĩ và ca sĩ của thế hệ sau bao gồm Andy Warhol và Madonna. Bà cũng trở thành một thương hiệu của riêng mình: hình ảnh và tên cô được nhiều thương hiệu mua bản quyền và xuất hiện trong phim quảng cáo của nhiều tập đoàn đa quốc gia bao gồm Max Factor, Chanel, Mercedes-Benz, và Absolut Vodka.

Danh tiếng kéo dài của Monroe kể cả sau khi bà qua đời thường được gắn liền với hình ảnh công chúng nhiều mâu thuẫn của bà. Ở một khía cạnh, Monroe là biểu tượng sex, biểu tượng sắc đẹp và một trong những ngôi sao trứ danh đại diện cho điện ảnh cổ điển Hollywood của thập niên 1950. Ở khía cạnh khác, bà được nhớ tới vì phải trải qua đời tư không trọn vẹn, tuổi thơ biến động, những nỗ lực dành lấy sự tôn trọng trong nghề, cũng như cái chết đột ngột của bà và những thuyết âm mưu liên quan. Cuộc đời bà đã được viết bởi nhiều học giả và nhà báo quan tâm đến giới tính và nữ quyền; một vài trong số họ cho rằng Monroe là nạn nhân của ngành công nghiệp điện ảnh. Một vài người khác lại khẳng định rằng Monroe là người tự quyết định cho hình ảnh cũng như vai diễn của mình.

Vì những đối lập giữa danh tiếng và đời tư, Monroe được coi như người đại diện cho những đặc trưng của nền văn hóa hiện đại bao gồm truyền thông, danh tiếng, và văn hóa tiêu dùng. Học giả Susanne Hamscha khẳng định rằng Monroe đã và vẫn đang là biểu tượng của thời đại, là chủ đề của những tranh luận về xã hội hiện đại, và "chưa bao giờ là ngôi sao của một thời kỳ nhất định" mà thay vào đó đã trở thành "một nền tảng cho việc xây dựng và tái xây dựng văn hóa Mỹ" và "nền tảng cho những giá trị văn hóa có thể tái sản xuất, thay đổi, và áp dụng vào những định nghĩa mới, và được áp dụng bởi nhiều người". Lois Banner đồng tình và gọi Monroe là "người thay đổi nền văn hóa vĩnh cửu" mà "mọi thế hệ, mọi cá nhân" đều có thể tự thay đổi và sáng tạo "theo ý riêng của mình".

Mặc dù di sản văn hóa của Monroe là không thể tranh cãi, những nhà phê bình có ý kiến trái chiều trong việc tiếp nhận di sản của Monroe với tư cách là một diễn viên. Nhà phê bình điện ảnh David Thomson cho rằng những bộ phim của Monroe "không đủ lớn" và Pauline Kael cho rằng Monroe không thể diễn mà thay vào đó "lợi dụng sự thiếu hụt kỹ năng diễn của một diễn viên để làm trò tiêu khiển cho công chúng". Tuy nhiên, Peter Bradshaw lại cho rằng Monroe là một diễn viên hài tài tình có khả năng "hiểu được giá trị của phim hài", và Roger Ebert viết rằng "những điều quái dị và điên khùng mà Monroe làm khi làm việc với đoàn phim đã trở nên quá khét tiếng, nhưng những nhà làm phim đều chịu đựng được vì những kết quả mà Monroe mang lại trên màn ảnh là điều kỳ diệu".

Phim tham gia

Giải thưởng và vinh danh
 1952 Giải Photoplay: Giải đặc biệt
 1953 Giải Quả cầu vàng Henrietta: Nữ diễn viên được yêu thích nhất
 1953 Giải Photoplay: Nữ minh tinh nổi bật nhất
 1956 Giải BAFTA: nữ diễn viên nước ngoài xuất sắc nhất trong The Seven Year Itch
 1956 Đề cử - Giải Quả cầu vàng cho nữ diễn viên phim ca nhạc hoặc phim hài xuất sắc nhất trong Bus Stop
 1958 Đề cử - BAFTA: Nữ diễn viên nước ngoài xuất sắc nhất trong The Prince and the Showgirl
 1958 Giải David di Donatello Italia: Nữ diễn viên nước ngoài xuất sắc nhất trong The Prince and the Showgirl
 1959 Giải Sao băng (Pháp): Nữ diễn viên nước ngoài xuất sắc nhất trong The Prince and the Showgirl
 1960 Giải Quả cầu vàng cho nữ diễn viên phim ca nhạc hoặc phim hài xuất sắc nhất trong Some Like It Hot
 1962 Giải Quả cầu vàng: Nữ diễn viên được yêu thích nhất
 Đại lộ danh vọng Hollywood: Ngôi sao số 6774 Hollywood Blvd.
 1999 Marilyn được xếp thứ 6 trong danh sách những huyền thoại điện ảnh mọi thời đại của Viện phim Mỹ.
 "Trái tim của tháng" năm 1953 của Playboy

Xem thêm
 Elvis Presley
 Elizabeth Taylor
 John F. Kennedy

Tham khảo

Chú thích

Liên kết ngoài

Tiếng Anh:
 The Marilyn Monroe Collection
 Marilyn Remembered Fan Club
 The Forever Marilyn Fan Club
 Marilyn Monroe's 1952 interview with Parade

 Official website
 Virtual Tour of Marilyn Monroe's Brentwood Hacienda
 Marilyn Monroe's grave site
 Marilyn Monroe, Frank Sinatra, Joe DiMaggio and the 1954 "Wrong Door Raid."
 Images taken at Niagara Falls during the filming of the movie Niagara Niagara Falls Public Library (Ont.)
 Marilyn Monroe Collectibles Feature

Bài cơ bản dài

Sinh năm 1926
Người tự sát
Phim và người giành giải Quả cầu vàng cho Nữ diễn viên phim ca nhạc hoặc phim hài xuất sắc nhất
Nữ ca sĩ Mỹ
Nữ diễn viên điện ảnh Mỹ
Nữ diễn viên Mỹ thế kỷ 20
Người Mỹ gốc Na Uy
Ca sĩ Mỹ thế kỷ 20
Nữ diễn viên Los Angeles
Nữ người mẫu Mỹ
Ca sĩ Los Angeles
Chôn cất tại Westwood Village Memorial Park Cemetery
Mất năm 1962


title: Valle de Valdelaguna

text:
Valle de Valdelaguna là một đô thị trong tỉnh Burgos, Castile và León, Tây Ban Nha.

Tham khảo

Đô thị ở Burgos


title: Dieunomia boharti

text:
Dieunomia boharti là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cross mô tả khoa học năm 1958.

Chú thích

Tham khảo

Dieunomia
Động vật được mô tả năm 1958


title: Aeolus sexmaculatus

text:
Aeolus sexmaculatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schwarz miêu tả khoa học năm 1902.

Chú thích

Tham khảo

biologie|2011|10|30}}

Aeolus


title: Narragodes

text:
Narragodes là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Antrak Air

text:
Antrak Air (mã IATA = 04, mã ICAO = ABV) là hãng hàng không của Ghana, trụ sở ở Accra. Hãng có căn cứ ở Sân bay quốc tế Kotoka

Lịch sử

Antrak Air được thành lập năm 2003 và bắt đầu hoạt động từ tháng 9 cùng năm. Hãng có các tuyến đường quốc nội và trong vùng cùng đảm nhận các chuyến bay thuê bao trong vùng Tây Phi.

Các nơi đến
(Tháng 3/2007):
 Ghana
 Accra
 Kumasi
 Tamale
 Burkina Faso
 Ouagadougou

Đội máy bay
Tháng 2/2008):

 2 Boeing 737-200
 2 ATR 42-300

Tuổi trung bình các máy bay của Atrak Air tính đến tháng 2/2008 là 19,8 năm ()

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Antrak Air
 Đội máy bay của Antrak Air

Hãng hàng không Ghana


title: Sympistis septu

text:
Sympistis septu là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Loài này có ở Colorado

Sải cánh dài 29–30 mm.

Liên kết ngoài
 Images at mothphotographersgroup

Chú thích

Sympistis


title: Urbise

text:
Urbise là một xã trong tỉnh Loire miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Loire

Tham khảo

Xã của Loire


title: Andard

text:
Andard là một xã thuộc tỉnh Maine-et-Loire trong vùng Pays de la Loire tây nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 24 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Maine-et-Loire


title: Road Rash

text:
Road Rash là tên của một loại trò chơi điện tử về đua xe moto (Người Việt Nam gọi là "Đua Xe Lậu") của hãng Electronic Arts, trong đó người chơi nhập vai vào một tay đua xe và tham gia vào các cuộc đua trên đường phố một cách bạo lực bất hợp pháp. Trò chơi đã được phát hành bởi hãng Sega Mega Drive / Genesis, nhưng sau đó đã được thay bằng một số hệ thống khác.

Loạt sáu trò chơi khác nhau đã được phát hành 1991-1999, và vào năm 2004 (được cấp giấy phép cho Game Boy Advance phát hành). Road Rash và hai phần tiếp theo của nó sau này xuất hiện trên các bộ sưu tập EA Replay cho PSP. Trò chơi này có thể thực hiện trên máy tính cá nhân hoặc hệ máy PS Đây là trò chơi đua xe máy rất thú vị và được nhiều người yêu thích. Chương trình nhỏ gọn chỉ cần giải nén, chạy file giả lập DOS và chơi trên các hệ điều hành XP bình thường.

Tên của trò chơi dựa trên thuật ngữ tiếng lóng mô tả sự ma sát gây bỏng nghiêm trọng có thể xảy ra ở một vụ ngã xe máy ở tốc độ cao. Mặc dù đã được làm từ rất lâu và bây giờ có nhiều dòng game đua xe máy khác nhưng khi chơi lại Road Rash người ta vẫn có thể cảm nhận được sự sôi động của game. Những pha rượt đuổi ngoạn mục gay cấn, những cú đá,những lần phang dùi cui khiến game nổi bật bởi cần có sự khéo léo mới có thể vượt qua đối thủ chứ không đơn thuần là tốc độ.

Tổng quan
Trong trò chơi này, các tay đua cạnh tranh trong các cuộc đua trên đường bất hợp pháp và phải hoàn thành phần chơi trong 3 vị trí dẫn đầu để được qua màn tiếp theo. Mức độ khó tăng theo các màn, các đối thủ chạy nhanh hơn, chiến đấu khó khăn hơn và các đường đua lâu hơn và nguy hiểm hơn. Người thắng trong mỗi chặng đua được thưởng một số tiền nhất định để mua sắm các xe máy tốt hơn đó là cần thiết để cho cuộc đua khốc liệt. Trò chơi kết thúc nếu người chơi không thể trả tiền cho việc sửa chữa khi xe máy của họ bị hư, hỏng, hoặc không thể nộp tiền phạt khi bị bắt. Trong mỗi màn chơi, các tay đua không những phải chiến đấu với nhau mà phải đối phó với cảnh sát giao thông khi những người này quyết tâm bắt cho được các tay đua.

Bên cạnh tốc độ cao, không không gian rộng, nó còn hấp dẫn bởi yếu tố chiến đấu. Người chơi có thể chiến đấu với các tay đua khác với nhiều loại vũ khí hoặc bằng tay hay đạp các tay đua khác khiến họ trật hướng, đâm vào các chướng ngại để loại khỏi vòng chiến đấu. Các tay đua đầu tiên sẽ bắt đầu với chỉ mình hoặc tay chân của mình, hoặc có thể lấy một vũ khí từ tay đua khác. Các loại vũ khí như dùi cui, xích sắt, nhị khúc côn, dao găm... Người chơi phải chú ý đến người đi bộ và những trở ngại bên lề đường vì có thể đâm vào và tai nạn.

Một số màn trong trò chơi
 Sierra Nevada
 Pacific Coast
 Redwood Forest
 Palm Desert
 Grass Valley

Tham khảo

 Ký tên thỉnh nguyện cho sự phát triển của một phần mới của trò chơi RoadRash (2013)
 Road Rash Sega Game Gear Manual. U.S. Gold. năm 1991, trang 12.
 "Road Rash Technical Details". GameSpot. http://uk.gamespot.com/genesis/driving/roadrash/index.html?tag=tabs;summary . Truy cập 2007-10-12.
 "Electronic Arts and BAM Magazine Announce the Road Rash Music Search". Business Wire. 1999-05-28. http://findarticles.com/p/articles/mi_m0EIN/is_1999_May_28/ai_54745614. Truy cập 2007-10-12.
 Brown, Matt. "Road Rash: Review by Matt Brown". ibiblio. http://www.ibiblio.org/GameBytes/issue21/creviews/rrash1.html. Truy cập 2007-12-26.
 "Electronic Arts and Atlantic Records Sign Licensing Agreement for Road Rash 3D". Business Wire. Ngày 10 tháng 3 năm 1980 https://archive.today/20120708203604/findarticles.com/p/articles/mi_m0EIN/is_1998_March_10/ai_20369904/ Retrieved Ngày 12 tháng 10 năm 1997.
 Rignall, Julian (September 1991), "Road Rash Review from Mean Machines", Mean Machines (EMAP)
 "Road Rash Review from Amiga Format author=Jackson, Neil", Amiga Format (Future Publishing), Tháng 12 năm 1992
 "Road Rash Review from CU Amiga", CU Amiga (EMAP), Tháng 11 năm 1992
 Campbell, Stuart (July 1992), "Road Rash review from Amiga Power", Amiga Power
 Electronic Gaming Monthly's Buyer's Guide. Năm 1995.
 "Road Rash: Jailbreak". GameFAQs: PlayStation. http://www.gamefaqs.com/ps/198493-road-rash-jailbreak/data. Truy cập 2010-08-08.
 "Road Rash: Jailbreak (Game Boy Advance)". GameFAQs: Game Boy Advance. http://www.gamefaqs.com/gba/539990-road-rash-jailbreak. Truy cập, ngày 08 tháng 08 năm 2010.
 "Road Rash: Jailbreak (Game Boy Advance)". IGN: Gameboy. http://gameboy.ign.com/objects/552/552010.html . Truy cập ngày 08 tháng 08 năm 2010.
 "Road Rash Jailbreak Review". Metacritic. http://www.metacritic.com/games/platforms/gba/roadrashjailbreak . Truy cập 2007-10-12.
 Sinclair, Brendan (2006-08-31). "EA confirms Retro Replay". GameSpot. http://www.gamespot.com/news/6156902.html. Truy cập 2007-10-12.

Trò chơi trên Windows
Trò chơi điện tử đua xe
Trò chơi của Electronic Arts
Trò chơi điện tử năm 1991
Thương hiệu trò chơi điện tử


title: Quận Cherry, Nebraska

text:
Quận Cherry là một quận thuộc tiểu bang Nebraska, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số người. Quận lỵ đóng ở.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Nebraska


title: 27114 Lukasiewicz

text:
27114 Lukasiewicz (1998 WG2) là một tiểu hành tinh nằm phía ngoài của vành đai chính được phát hiện ngày 19 tháng 11 năm 1998, bởi P. G. Comba ở Đài thiên văn Prescott. Thiên thạch được đặt theo tên của Jan Łukasiewicz.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 27114 Lukasiewicz

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Helictophanes

text:
Helictophanes là một chi bướm đêm thuộc phân họ Olethreutinae trong họ Tortricidae.

Các loài
Helictophanes argillacea (Clarke, 1976)
Helictophanes myriolychna (Turner, 1946)
Helictophanes prospera (Meyrick, 1909)
Helictophanes scambodes (Meyrick, 1911)
Helictophanes uberana Meyrick, 1881

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Enarmoniini


title: Lasioglossum paradnanum

text:
Lasioglossum paradnanum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Strand mô tả khoa học năm 1914.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1914


title: Porto Torres

text:
Porto Torres (tiếng Latin: Turris Libyssonis, Turris Libissonis, hay Turris Libisonis; tiếng Hy Lạp:  – Pyrgos Libyssonos; Sassarese: Pòltu Tòrra; tiếng Sardinia: Pòrtu Tòrres), là một đô thị ở phía bắc Sardinia, ở tỉnh Sassari), có diện tích 102,62 km² và dân số 21.064 người.
Kinh tế chủ yếu dựa vào ngành công nghiệp hóa chất.

Tham khảo

Đô thị tỉnh Sassari


title: Acolastus

text:
Acolastus là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1855 bởi Gerstaecker.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Acolastus afghanicus (Medvedev, 1978)
 Acolastus albopilosus (Tang, 1992)
 Acolastus altaicus (Medvedev & Voronova, 1977)
 Acolastus anthracinus (Lopatin, 1976)
 Acolastus apicenotatus (Chobaut, 1899)
 Acolastus arabicus (Lopatin, 1982)
 Acolastus atasicus (Medvedev & Voronova, 1977)
 Acolastus atraphaxidis (Lopatin, 1960)
 Acolastus badakshanicus (Lopatin, 1967)
 Acolastus baeckmanni (Jacobson, 1917)
 Acolastus balchaschensis (Lopatin & Kulenova, 1982)
 Acolastus batangensis (Tang, 1992)
 Acolastus beirensis Schoeller, 2000
 Acolastus brunneomaculatus (Pic, 1896)
 Acolastus buettikeri (Lopatin, 1983)
 Acolastus calcaratus Schoeller, 2001
 Acolastus caroli (Marseul, 1884)
 Acolastus cochlearis Schoeller, 2006
 Acolastus confusus Schoeller, 2006
 Acolastus costatus (Medvedev & Sprecher-Uebersax, 1999)
 Acolastus cribripennis (Pic, 1924)
 Acolastus darvazicus (Lopatin, 1975)
 Acolastus denticollis (Medvedev, 1989)
 Acolastus denticulatus (Medvedev, 1996)
 Acolastus dzhungarus (Lopatin, 1976)
 Acolastus furcatus Scholler, 2000
 Acolastus furthi (Lopatin in Lopatin & Konstantinov, 1994)
 Acolastus georgicus (Lopatin, 1986)
 Acolastus glabratus (Lopatin, 1985)
 Acolastus gobicus (Medvedev & Voronova, 1977)
 Acolastus gobustanus (Lopatin, 1992)
 Acolastus granulatus (Berti & Doguet, 1994)
 Acolastus gurjevae (Lopatin, 1968)
 Acolastus hauseri (Weise, 1887)
 Acolastus hebraeus (Sahlberg, 1913)
 Acolastus hoberlandti (Lopatin, 1980)
 Acolastus iliensis (Lopatin, 1967)
 Acolastus indicus (Lopatin, 1997)
 Acolastus inopinatus (Lopatin, 1992)
 Acolastus insularis (Lopatin, 1987)
 Acolastus intermedius (Lopatin, 1968)
 Acolastus iranicus (Lopatin, 1980)
 Acolastus issykensis (Lopatin, 1992)
 Acolastus ivanovi (Jacobson, 1925)
 Acolastus jacobsoni (Lopatin, 1968)
 Acolastus jelineki (Lopatin, 1985)
 Acolastus justi Schoeller, 2000
 Acolastus karakirgiza (Jacobson, 1925)
 Acolastus karatavicus (Lopatin, 1976)
 Acolastus karateginus (Lopatin, 1992)
 Acolastus kaszabi (Lopatin, 1968)
 Acolastus khnzoriani (Lopatin, 1976)
 Acolastus korotyaevi (Lopatin, 1992)
 Acolastus kryzhanovskii (Lopatin, 1976)
 Acolastus kuramensis (Lopatin, 1997)
 Acolastus leae Scholler, 1999
 Acolastus limbatus (Lopatin, 1992)
 Acolastus lopatini (Medvedev & Voronova, 1977)
 Acolastus lugubris (Berti & Rapilly, 1973)
 Acolastus lygaeus (Jablokov-Khnzorian, 1965)
 Acolastus mandli (Lopatin, 1967)
 Acolastus margaritae (Lopatin, 1997)
 Acolastus medvedevi (Lopatin, 1977)
 Acolastus mesopotamicus (Lopatin, 1996)
 Acolastus minimus (Jacobson, 1917)
 Acolastus mirandus (Lopatin, 1980)
 Acolastus miscellus (Berti & Rapilly, 1973)
 Acolastus mogoltavicus (Lopatin, 1992)
 Acolastus mongolicus (Lopatin, 1971)
 Acolastus muelleri Schoeller, 2006
 Acolastus murinus (Lopatin, 1961)
 Acolastus nama Schoeller, 2006
 Acolastus nanus (Lopatin, 1976)
 Acolastus nigrifrons (Jacobson, 1917)
 Acolastus nigrolineatus (Bryant, 1944)
 Acolastus nuratavicus (Lopatin, 1992)
 Acolastus ochraceus (Lopatin, 1966)
 Acolastus ophthalmicus (Lopatin, 1997)
 Acolastus pallidus (Lopatin, 1956)
 Acolastus pardalis Schoeller, 2000
 Acolastus personatus Schoeller, 2000
 Acolastus pici (Lopatin, 1985)
 Acolastus poecilopterus (Suffrian, 1860)
 Acolastus postfasciatus (Lopatin, 1975)
 Acolastus praevius (Suffrian, 1857)
 Acolastus przevalskii (Lopatin, 1992)
 Acolastus regeli (Jacobson, 1898)
 Acolastus reichmuthi Schoeller, 2006
 Acolastus rubiginosus (Suffrian, 1860)
 Acolastus rufus (Lopatin, 1980)
 Acolastus rufus (Lopatin, 1980)
 Acolastus rugosus Schoeller, 2006
 Acolastus semenovi (Jacobson, 1917)
 Acolastus seravschanicus (Lopatin, 1960)
 Acolastus sexstriatus Schoeller, 2000
 Acolastus shahristanus (Lopatin, 1987)
 Acolastus similis (Lopatin, 1976)
 Acolastus sogdianus (Lopatin, 1992)
 Acolastus soomaaliensis Scholler, 1999
 Acolastus spitameni (Lopatin, 1990)
 Acolastus substriatus (Medvedev, 1996)
 Acolastus tadzhibajevi (Lopatin, 1975)
 Acolastus tadzhicus (Lopatin, 1968)
 Acolastus tatianae (Lopatin, 1983)
 Acolastus theryi (Chobaut, 1896)
 Acolastus tsaganicus (Medvedev, 1980)
 Acolastus velutinus (Lopatin, 1967)
 Acolastus volkovitshi (Lopatin, 1986)
 Acolastus wittmeri (Lopatin, 1979)
 Acolastus x-signatus (Lopatin, 1985)
 Acolastus zaissanicus (Lopatin, 1967)
 Acolastus zarudnyi (Jacobson, 1917)
 Acolastus zeravschanicus (Lopatin, 1960)
 Acolastus zurstrasseni Schoeller, 2006

Chú thích

Tham khảo

Acolastus


title: Clypeomorus inflata

text:
Clypeomorus inflata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Cerithiidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Clypeomorus
Động vật được mô tả năm 1834


title: Procraerus rougemonti

text:
Procraerus rougemonti là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel miêu tả khoa học năm 2003.

Chú thích

Tham khảo

Procraerus


title: Kurikka

text:
Kurikka là một thành phố ở tỉnh Tây Phần Lan trong vùng Nam Ostrobothnia. Đô thị này có dân số 10.517 người (2008) và diện tích 465,06 km² trong đó có 3,41 km² là diện tích mặt nước. Mật độ dân số là 22,78 người trên mỗi km². Dân đô thị này chỉ sử dụng tiếng Phần Lan

Kurikka là một trung tâm thương mại và nông nghiệp.

Tham khảo

Đô thị của vùng Nam Ostrobothnia
Thành phố của Phần Lan


title: Goregaon

text:
Goregaon là một thị trấn thống kê (census town) của quận Raigarh thuộc bang Maharashtra, Ấn Độ.

Địa lý
Goregaon có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 28 mét (91 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Goregaon có dân số 6868 người. Phái nam chiếm 50% tổng số dân và phái nữ chiếm 50%. Goregaon có tỷ lệ 79% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 84%, và tỷ lệ cho phái nữ là 74%. Tại Goregaon, 12% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Maharashtra


title: 6646 Churanta

text:
6646 Churanta (1991 CA3) là một tiểu hành tinh vành đai chính bên trong được phát hiện ngày 14 tháng 2 năm 1991 bởi E. F. Helin ở Palomar.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 6646 Churanta

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Eleanor F. Helin
Thiên thể phát hiện năm 1991


title: École du Louvre

text:
École du Louvre (Trường Louvre) là trường giảng dạy về lịch sử nghệ thuật, bảo tàng học và khảo cổ học nằm trong bảo tàng Louvre ở Paris. Thành lập từ năm 1882, École du Louvre ngày nay thuộc Bộ Văn hóa Pháp với các khóa học từ bậc cử nhân, cao học và dành cả cho nghiên cứu sinh tiến sĩ.

Lịch sử

École du Louvre được chính trị gia Jules Ferry thành lập năm 1882 với mục đích trở thành một trung tâm giáo dục về khảo cổ học. Nhưng rất nhanh sau đó, École du Louvre bắt đầu giảng dạy cả về lịch sử nghệ thuật. Trong thập niên 1920, trường tiếp dục mở rộng các lĩnh vực giảng dạy, về khoa học bảo tàng và cả nghệ thuật hiện đại. Đến năm 1978, phạm vi của trường không còn chỉ bó hẹp ở Paris mà còn kết hợp với 8 thành phố khác. Năm 1998, sau khi bảo tàng Louvre được sửa chữa lại, École du Louvre chuyển từ dãy nhà Mollien sang dãy Flore.

Sau một thời gian dài thuộc Cục bảo tàng Pháp (Direction des musées de France), đến năm 1981, École du Louvre thuộc Cơ quan bảo tàng quốc gia (Réunion des musées nationaux). Từ năm 1998, École du Louvre trở thành một cơ quan nhà nước trực thuộc Bộ Văn hóa Pháp. Ngày nay École du Louvre giảng dạy nhiều môn học, như khảo cổ học Ai Cập, nghệ thuật châu Phi, lịch sử điện ảnh, lịch sử thời trang...

Chương trình học
Giống như các đại học khác, sinh viên École du Louvre phải trải qua 3 năm để có được bằng cử nhân, hai năm tiếp theo để đạt bằng thạc sĩ và 3 năm nữa để bảo vệ luận án tiến sĩ. Chương trình học ba năm đầu bao gồm các một chủ yếu về lịch sử nghệ thuật, bao trùm tất cả các thời kỳ và khu vực:

Bên cạnh đó các sinh viên còn có các cua học khác về ngôn ngữ, huy hiệu học, khoa học về tiền cổ... Chương trình về lịch sử thời trang và trang phục cũng được bắt đầu giảng dạy từ năm 2007. Chương trình cao học chủ yếu về bảo tàng học. Năm đầu tiên các sinh viên được học những kiến thức đại cương, như quản lý bảo tàng, lịch sử sưu tập, bảo tàng châu Âu, nguyên tắc bảo tồn, phục chế... Năm thứ hai chương trình học đi sâu hơn và kèm một kỳ thực tập. Cuối cùng, 3 năm tiến sĩ được dành cho giới nghiên cứu chuyên sâu.

Ngoài hệ thống đào tạo chính, École du Louvre cũng có các chương trình cho các sinh viên tự do, các khoa học mùa hè, buổi tối và đào tạo nhân sự. Trường sở hữu một thư viện lớn về lịch sử nghệ thuật, dành riêng cho các sinh viên và giới nghiên cứu. École du Louvre cũng liên kết với Istituto Veneto của Ý và Đại học Montréal của Canada trong việc trao đổi giáo dục. Ngoài ra, trường cũng xuất bản một số ấn phẩm về nghệ thuật, bảo tàng.

Tham khảo

 Trang chính thức  của École du Louvre

Liên kết ngoài
 Trang chính thức  của École du Louvre
 Diễn đàn của sinh viên École du Louvre

Bảo tàng Louvre
Giáo dục Paris
Quận 1, Paris
Grand établissement


title: Litoria mucro

text:
Litoria mucro là một loài ếch thuộc họ Pelodryadidae.
Đây là loài đặc hữu của Papua New Guinea.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và đầm nước.

Chú thích

Tham khảo

 Richards, S., Menzies, J. & Günther, R. 2004. Litoria mucro. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.
M
Động vật lưỡng cư Papua New Guinea


title: Megalognatha usambarica

text:
Megalognatha usambarica là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1904.

Chú thích

Tham khảo

Megalognatha


title: Le Châtelet

text:
Le Châtelet là một xã thuộc tỉnh Cher trong vùng Centre-Val de Loire miền trung Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Cher

Liên kết ngoài
Le Châtelet - Website of the village
Le Châtelet on the Quid website

Ghi chú

Chatelet


title: Saint-Didier-en-Donjon

text:
Saint-Didier-en-Donjon  là một xã ở tỉnh Allier thuộc miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Allier

Tham khảo

‘‘Dựa trên bài ở Wikipedia tiếng Pháp.’’

Saintdidierendonjon


title: Agriotes vandykei

text:
Agriotes vandykei là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Becker miêu tả khoa học năm 1956.

Chú thích

Tham khảo

Agriotes


title: Colophon montisatris

text:
Colophon montisatris là một loài bọ cánh cứng thuộc họ Lucanidae. Nó là loài đặc hữu của Nam Phi.

Nguồn
 Bellamy, C.L. & Endrody-Younga, S. 1996. Colophon montisatris. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 9 tháng 8 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Colophon
Côn trùng Nam Phi


title: Horta de Sant Joan

text:
Horta de Sant Joan là một đô thị thuộc tỉnh Tarragona trong cộng đồng tự trị Catalonia, phía bắc Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là 119 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là 1305 người với mật độ 10,97 người/km². Đô thị này có cự ly km so với Tarragona.

Tham khảo

Đô thị ở Tarragona


title: Sturmgeschütz IV

text:
Sturmgeschütz IV(StuG-IV)(Sd.Kfz.167) là một loại pháo tự hành xung kích phục vụ cho lực lượng Đức Quốc xã trong thế chiến II.

Phát triển
Dự án phát triển StuG-IV được Krupp nghĩ đến vào năm 1943 sau khi thấy được thành công của StuG-III trên chiến trường. Ban đầu, Krupp định sử dụng khung tăng Panzerkampfwagen III, nhưng về sau Krupp quyết định sử dụng khung tăng Panzerkampfwagen IV, với một chút thay đổi về kết cấu và thiết kế so với phiên bản StuG-III.
 Lần đầu: dự án phát triển StuG-IV được thực hiện lần đầu tiên vào tháng 2/1943, khi Krupp quyết định xem qua khung tăng số W1468, khung tăng StuG-III Ausf.F và Panzer-IV. Với việc lắp ráp hai khung tăng trên, trọng lượng của StuG-IV sẽ tăng lên 28,26 tấn. Nhưng Krupp lại bỏ giữa chừng vì nếu lắp khung tăng này thì trọng lượng StuG-IV sẽ quá nặng. Dự án bị đình trệ đến tận tháng 8/1943.
 Tái hoạt động: đến ngày 19/8/1943, tập đoàn Krupp nhận lệnh từ Hitler về việc sản xuất một mẫu mới để thay thế hoặc bổ trợ cho pháo tự hành xung kích StuG-III (vì thất bại tại trận Kursk). Dự án này lại thêm một lần nữa được tái nghiên cứu. Theo như lệnh Hitler thì pháo tự hành StuG-IV phải được lắp khung tăng Panzer-IV hoặc StuG-III Ausf.F và được trang bị pháo 7.5 cm L/70 (khẩu pháo dùng cho xe tăng Panther). Nhưng một phiên bản StuG-IV do hãng Vomag lại có chế tạo khác. StuG-IV phiên bản này lại được lắp khung tăng Panzerjager IV và được trang bị pháo 7.5 cm L/48. Tuy nhiên phiên bản StuG-IV của Vomag lại có pháo chính tương đối thua kém so với pháo chính của lực lượng pháo tự hành Xô-Viết, vì thế bản StuG-IV này đã kết hợp cả hai, vừa sử dụng khung tăng Panzerjager IV và trang bị pháo 7.5 cm L/70.
 Đi vào hoạt động: tháng 11/1943, dự án sản xuất StuG-IV được chuyển qua cho tập đoàn Alkett-vốn là trụ sở chính sản xuất pháo tự hành xung kích StuG-III. Nhưng tập đoàn Alkett không đồng ý với lý do là các chi nhánh của tập đoàn thường xuyên bị máy bay của Đồng Minh ném bom. Chỉ khi chỉ thị của Hitler về việc tập đoàn Alkett phải tham gia sản xuất thì tập đoàn này mới chịu nhận. Theo bản thiết kế StuG-IV riêng của Alkett thì StuG-IV được lắp trên khung tăng Panzer-IV và trang bị pháo 7.5 cm L/48 như cũ. Theo như phiên bản này thì trọng lượng của StuG là 23.000 kg, nhẹ hơn StuG-III Ausf.G khoảng 900 kg. Vào tháng 12/1943, Hitler chính thức ký lệnh sản xuất StuG-IV và bắt đầu tung nó ra chiến trường.

Từ tháng 12/1943 tới tháng 5/1945, Alkett đã sản xuất được tổng cộng 1108 chiếc StuG-IV. So với hơn 9000 chiếc StuG-III được sản xuất, StuG-IV có vẻ thua kém hơn về số lượng (vì chúng chỉ được bắt đầu sản xuất vào năm 1944), mặc dù trong giai đoạn này StuG-IV thể hiện vai trò của mình rất tốt trên chiến trường. Nó được xem là một loại pháo tự hành hiệu quả trong cả nhiệm vụ hỗ trợ bộ binh xung kích và nhiệm vụ chống tăng.

Những chiếc còn sót lại
Hiện tại còn lại khoảng hai chiếc StuG-IV và cả hai đều được trưng bày tại các bảo tàng ở Ba Lan.Hai bảo tàng còn giữ StuG-IV là:
 Bảo tàng Im Orla Bialego-hiện còn giữ thân pháo tự hành StuG-IV và một biến thể của pháo tự hành StuG-III.
 Bảo tàng thiết giáp tại Poznań-hiện còn giữ một chiếc StuG-IV còn nguyên vẹn trong điều kiện có thể hoạt động được.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 StuG IV restoration homepage (Polish)
 AFV Database - Dimensions
 Panzer World
 OnWar
 Sturmgeschütz III / IV  at Achtung Panzer!
 Surviving Panzer IV variants - A PDF file presenting the Panzer IV variants (Jagdpanzer IV, Hummel, Nashorn, Brummbär, StuG IV, Flakpanzer tanks and prototypes based on Pz IV) still existing in the world.

Pháo tự hành Đức
Pháo tự hành xung kích
Pháo tự hành thời Thế chiến thứ hai
Pháo tự hành bánh xích


title: Pont-Évêque

text:
Pont-Évêque là một xã thuộc tỉnh Isère trong vùng Rhône-Alpes đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 220 mét trên mực nước biển. Theo điều tra dân số năm 1999 của INSEE có dân số là 5067 người.

Tham khảo

Ponteveque


title: Danh sách thành phố Eritrea

text:
Danh sách các thành phố ở Eritrea theo số dân, bao gồm các làng mạc trên 5.000 người.

Eritrea
Eritrea
Thành


title: Monturque

text:
Monturque là một thành phố tại tỉnh Córdoba, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2006 (INE), thành phố này có dân số là 2001 người.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Monturque  - Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía

Đô thị ở Córdoba


title: Holorusia rogeziana

text:
Holorusia rogeziana là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Tham khảo

Holorusia


title: Schollene

text:
Schollene là một đô thị thuộc huyện Stendal, bang Sachsen-Anhalt, Đức. Đô thị Schollene có diện tích 65,32 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 1396 người.

Tham khảo


title: Peripontius turcicus

text:
Peripontius turcicus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Platia & Tarnawski miêu tả khoa học năm 1998.

Chú thích

Tham khảo

Peripontius


title: Ophraea elongata

text:
Ophraea elongata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1886.

Chú thích

Tham khảo

Ophraea


title: Mả ngụy

text:
Mả ngụy hay Mả biền tru là một mồ chôn tập thể những người tham gia hoặc liên quan cuộc nổi dậy Lê Văn Khôi (1833-1835) ở thành Phiên An (còn gọi là thành Gia Định, thành Sài Gòn).

Cuộc khởi nghĩa ban đầu thành công, quân nổi dậy đã chiếm được thành Phiên An và các tỉnh Nam Kỳ. Song đến ngày 16 tháng 7 năm Ất Mùi (tức 8 tháng 9 năm 1835), khi quân triều đình chia làm 8 mũi, tấn công ồ ạt vào thành, quân nổi dậy chống cự không nổi, bị thua trận. Quân nổi dậy và dân chúng (gồm già trẻ, trai gái) ở trong và bên ngoài thành vài dặm, cả thảy 1.831 người đều bị giết chết và chôn chung một chỗ, và gọi là Mả ngụy hay Mả biền tru .

Sách Đại Nam chính biên liệt truyện (mục Lê Văn Khôi), chép:
...Bè đảng a dua, không cứ già trẻ trai gái, ở trong và ở vài dặm ngoài thành (đều) chém ngay, rồi đào một hố to vất thây lấp đất, chồng đá làm gò dựng bia khắc đây là "nơi bọn nghịch tặc bị giết, để tỏ quốc pháp" .

Vị trí ngôi mộ chung đó, theo nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Đầu, nằm ở gần Mô Súng, tức khoảng gần Ngã Sáu (Công trường Dân Chủ), đường Cách mạng Tháng Tám và đầu đường 3 tháng 2, thuộc Thành phố Hồ Chí Minh ngày nay (xem bản đồ).

Khác biệt một chút so với vị trí trên, có hai ý kiến sau:
Một là của Lê Văn Phát trong quyển Khảo về Tả quân Lê Văn Duyệt'' (xuất bản năm 1924 tại Sài Gòn). Tác giả cho biết: Mả ngụy ở gần trường đua ngựa cũ, thuộc làng Chí Hòa, tại góc đường Thuận Kiều (trước 1975 đổi tên là Lê Văn Duyệt, và nay là Cách mạng Tháng Tám) và Général Lizé (trước 1975 đổi tên là Phan Thanh Giản, và nay là đường Điện Biên Phủ).
Hai là của Đặng Văn Ký, tự Minh Tải. Theo ông thì Mả ngụy ở khoảng bệnh viện Bình Dân (thuộc Quận 3). Từ đường Lê Văn Duyệt (nay là Cách mạng Tháng Tám) vào Chợ Lớn (thuộc Quận 5), mả nằm phía tay mặt đường Điện Biên Phủ ngày nay, tức phía đối diện với bệnh viện.

Xem thêm
 Đồng Tập Trận

Chú thích

Lịch sử Sài Gòn – Thành phố Hồ Chí Minh


title: Châtenoy-le-Royal

text:
Châtenoy-le-Royal là một xã ở tỉnh Saône-et-Loire trong vùng Bourgogne-Franche-Comté nước Pháp.

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số .

Xem thêm
Xã của tỉnh Saône-et-Loire

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Saône-et-Loire


title: Bois-lès-Pargny

text:
Bois-lès-Pargny là một xã ở tỉnh Aisne, vùng Hauts-de-France thuộc miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Aisne

Tham khảo

Boislespargny


title: Ia Mrơn

text:
Ia Mrơn là một xã thuộc huyện Ia Pa, tỉnh Gia Lai, Việt Nam.

Địa lý
Xã nằm ở trung tâm của huyện Ia Pa, có vị trí địa lý:
Phía Nam giáp xã Kim Tân
Phía Tây Nam giáp huyện Phú Thiện
Phía Bắc giáp xã Ia Trok
Phía Đông giáp sông Pa.

Xã Ia Mrơn có diện tích 32,27 km², dân số năm 1999 là 8.362 người, mật độ dân số đạt 259 người/km².

Kinh tế - xã hội

Xã hội

Giáo dục
Xã có trường THCS Phan Bội Châu.

Chú thích

Tham khảo


title: Oberschwarzach

text:
Oberschwarzach là một đô thị trong huyện Schweinfurt bang Bayern, Đức.

Tham khảo


title: Pöchlarn

text:
Pöchlarn là một thị xã thuộc huyện Melk trong bang Niederösterreich. Painter and writer Oskar Kokoschka was born here in 1886.

Tham khảo

Đô thị của Niederösterreich


title: Amphicnemis erminea

text:
Amphicnemis erminea là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Amphicnemis erminea được Lieftinck miêu tả khoa học năm 1953.

Chú thích

Tham khảo

Amphicnemis


title: Tipula pachyrhinoides

text:
Tipula pachyrhinoides là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Nearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Lacon parallelus

text:
Lacon parallelus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Lewis miêu tả khoa học năm 1894.

Chú thích

Tham khảo

Lacon


title: 1953

text:
Sự kiện

Tháng 1
 20 tháng 1: Dwight David Eisenhower nhận chức tổng thống Hoa Kỳ thứ 34

Tháng 2
11 tháng 2: Liên Xô cắt đứt quan hệ ngoại giao với Israel sau vụ nổ bom tại Đại sứ quán Liên Xô.

Tháng 3
 5 tháng 3: Lãnh tụ Liên Xô Iosif Vissarionovich Stalin qua đời, hưởng thọ 74 tuổi.

Tháng 4
 8 tháng 4: Mở đầu chiến dịch Thượng Lào.
 12 tháng 4: Quân giải phóng tiến công sang Lào. Chính phủ Vương quốc Lào lên án "Việt Minh xâm lược".

Tháng 5
 7 tháng 5: Navarre làm tổng chỉ huy quân viễn chinh Pháp tại Đông Dương.
 18 tháng 5: kết thúc chiến dịch Thượng Lào.
 21 tháng 5: Navarre sang thăm Đông Dương, điều tra tình hình chiến trường.

Tháng 6
 3 tháng 6: Thành lập giáo hội Phật giáo tại Trung Quốc.
 18 tháng 6: Thành lập nước cộng hòa Ai Cập. Liên Xô điều quân đến Đông Đức trấn áp phản động.

Tháng 7
 13 tháng 7: Chiến dịch Kim Thành tại Triều Tiên.
 18 tháng 7: Thực dân Pháp mở cuộc hành quân Hirondelle tấn công Lạng Sơn và Quảng Trị.
 24 tháng 7: Kế hoạch Navarre ra đời.
 26 tháng 7: Tại Cuba, Fidel Alejandro Castro Ruz chỉ huy cuộc tấn công tại lính Thánh Địa A Ka.
 27 tháng 7: hiệp định đình chiến được ký kết tại Bàn Môn Điếm kết thúc cuộc chiến tranh Triều Tiên.

Tháng 8
 23 tháng 8: Xảy ra Kim Môn pháo chiến.

Tháng 10
 15 tháng 10: Thực dân Pháp mở Cuộc hành quân Moutte vào Ninh Bình và Thanh Hóa, mở đầu chiến dịch Ninh Bình.

Tháng 11
 6 tháng 11: Kết thúc chiến dịch Ninh Bình.
 20 tháng 11: Mở đầu cuộc hành quân Cástor.
 22 tháng 11: Kết thúc cuộc hành quân Cástor.
 26 tháng 11: Hồ Chí Minh tuyên bố muốn đàm phán kết thúc chiến tranh Đông Dương với thực dân Pháp.

Tháng 12
 10 tháng 12: Quân giải phóng tiến công thị xã Lai Châu.

Sinh
24 tháng 1 - Moon Jae-in, tổng thống thứ 12 của Hàn Quốc
29 tháng 1 - Đặng Lệ Quân, ngôi sao nổi tiếng và có tầm ảnh hưởng của Đài Loan (m. 1995)
4 tháng 2 - Kitarõ (Takahashi Masanori), nhà soạn nhạc, nhà sản xuất thu thanh, nhà phối khí người Nhật Bản
20 tháng 2 - Chân Ni, ca sĩ, diễn viên và nhà sản xuất đến từ Ma Cao
15 tháng 6 - Tập Cận Bình, Tổng bí thư Đảng Cộng sản Trung Quốc, Chủ tịch nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa
29 tháng 7 - Lê Bình, diễn viên, soạn giả, đạo diễn sân khấu, họa sĩ tuyên truyền cổ động Việt Nam (m. 2019)
1 tháng 9 - Nguyễn Tiến, nhạc sĩ Việt Nam (m. 2021)
28 tháng 12 - Richard Clayderman, nghệ sĩ dương cầm Pháp.

Mất
2 tháng 1 - Guccio Gucci (sinh 1881)
5 tháng 3 - Joseph Stalin (sinh 1878)
9 tháng 7 - Nguyễn Thị Năm (Cát Hanh Long)

Giải Nobel
 Vật lý - Frits (Frederik) Zernike
 Hóa học - Hermann Staudinger
 Y học - Hans Adolf Krebs, Fritz Albert Lipmann
 Văn học - Sir Winston Leonard Spencer Churchill
 Hòa bình - George Catlett Marshall

Xem thêm

Tham khảo

53


title: Ohnenheim

text:
Ohnenheim là một xã thuộc tỉnh Bas-Rhin trong vùng Grand Est đông bắc Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Bas-Rhin

Tham khảo
 INSEE commune file

Xã của Bas-Rhin


title: Heusden-Zolder

text:
Heusden-Zolder là một đô thị ở tỉnh Limburg gần Hasselt. Tại thời điểm ngày 1 tháng 1 năm 2006,  Heusden-Zolder có tổng dân số 30.769 người. Tổng diện tích là 53.23 km² với mật độ dân số 578 người trên mỗi km².

Heusden-Zolder được lập ngày 1 tháng 1 năm 1977 từ việc sáp nhập các đô thị cũ Heusden và Zolder. Heusden gồm các giáo khu khu trung tâm Heusden, Berkenbos và Eversel. Zolder gồm trung tâm Zolder, Boekt, Viversel, Bolderberg và Lindeman.

Heusden-Zolder là nơi có gần 2000 dân di cư từ khắp thế giới.

Cư dân nổi tiếng
 Evil Superstars, ban nhạc indie rock
 Regi Penxten, Milk Inc. và DJ

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang mạng chính thức - Chỉ bằng tiếng Hà Lan

Khu dân cư ở Limburg (Bỉ)


title: Pharaon

text:
Pharaon (tiếng Copt: ⲡⲣ̅ⲣⲟ Pǝrro; phiên âm tiếng Việt: Pharaông; trong tiếng Ai Cập cổ có nghĩa là "ngôi nhà vĩ đại") là tước hiệu chỉ các vị vua của Ai Cập cổ đại từ Vương triều thứ Nhất cho đến khi bị Đế Quốc La Mã thôn tính năm 30 TCN. Trên thực tế, tước hiệu này chỉ được sử dụng chính thức từ thời kỳ Tân Vương quốc, nhất là Vương triều thứ 18 nhưng đã trở nên thông dụng trong việc dùng để chỉ tất cả các vị vua Ai Cập cổ đại.

Tên gọi
Pharaon, nghĩa là "ngôi nhà vĩ đại", ban đầu được dùng để chỉ cung điện của vua, nhưng dưới triều đại của Thutmose III (1479–1425 trước công nguyên), sau sự cai trị ngoại lai của Hyksos, đã trở thành cách gọi nhà vua và con trai của thần Ra. "Người ta nói rằng vị thần mặt trời Ai Cập Ra, được xem là cha của mọi pharaon, đã tạo ra chính mình từ một mô đất hình kim tự tháp trước khi sinh ra tất cả các vị thần khác." (Donald B. Redford, tiến sĩ, Penn State)

Thuật ngữ pharaon xuất phát từ một từ nối , được viết bằng hai dấu hiệu hai chữ  "ngôi nhà" và  "cây cột". Từ này chỉ được dùng trong các cụm từ lớn hơn như smr pr-ꜥꜣ 'cận thần của ngôi nhà tối cao', chỉ những tòa nhà của cung điện. Từ Vương triều thứ 12 trở đi từ này xuất hiện trong một câu chúc 'ngôi nhà vĩ đại, hãy sống, thịnh vượng và mạnh khỏe', nhưng vẫn nhằm chỉ cung điện hoàng gia chứ không phải một người.

Ví dụ lâu đời nhất về việc sử dụng pr-ꜥꜣ để chỉ nhà vua là trong một bức thư gửi Amenhotep IV (Akhenaten), cai trị trong khoảng thời gian 1353–1336 trước công nguyên, cụ thể là dòng chữ 'Pharaon, hãy sống, thịnh vượng và mạnh khỏe!. Trong Vương triều thứ 18 (từ thế kỉ XVI đến thế kỉ XIV trước công nguyên), tước hiệu pharaon được sử dụng để gọi nhà vua một cách kính cẩn. Tuy nhiên, khoảng cuối Vương triều thứ 21 (thế kỉ X trước công nguyên), thay vì được dùng độc lập như trước, nó bắt đầu được thêm vào những tước hiệu đứng trước tên của nhà vua, và từ Vương triều thứ 25 (từ thế kỉ VIII đến thế kỉ VII trước công nguyên), nó trở thành tiền tố duy nhất được dùng phổ thông cho hoàng gia.

Từ Vương triều thứ 19 trở đi, pr-ꜥꜣ đứng độc lập cũng được dùng thường xuyên như hm.f, 'Bệ hạ'. Do đó, thuật ngữ này, từ một từ dùng để chỉ một tòa nhà, đã biến thành tên gọi kính cẩn dành cho nhà vua, nhất là ở Vương triều thứ 22 và Vương triều thứ 23.

Chẳng hạn, trường hợp đầu tiên được ghi nhận về việc tước hiệu pharaon gắn liền với tên một nhà vua xảy ra vào năm 17 của Siamun trên một mảnh giấy ghi chép của các thầy tế Karnak. Ở đây, việc một cá nhân được phong làm thầy tế Amun xảy ra chính xác vào triều đại của Pharaon Siamun. Tập quán này tiếp diễn trong triều đại tiếp theo của Psusennes II cũng như các vị vua của Vương triều thứ 21. Trong khi đó việc gọi nhà vua là pr-ꜥꜣ dược tiếp tục trong các văn hóa dân gian Ai Cập.

Đến lúc này, từ pr-ꜥꜣ đã được cấu trúc lại và được phát âm là ,   trong tiếng Hy Lạp cổ đại và  trong tiếng Latinh, nguồn gốc của từ tiếng Anh "Pharaoh". Theo thời gian,  biến thành từ tiếng Copt prro và sau đó là rro.

"Pharaon" trong tiếng Ả Rập hiện đại ở Ai Cập ngày nay là فرعون phát âm như Firʻawn; trong tiếng Hebrew là פַּרְעֹה phát âm như Parʻō và trong tiếng Ge'ez là Färʻon, tất cả những tên gọi trên đều xuất phát từ per-aa trong tiếng Ai Cập cổ đại.

Biểu trưng

Quyền trượng và gậy
Quyền trượng và gậy là dấu hiệu chung của quyền lực ở Ai Cập cổ đại. Một trong số những quyền trượng hoàng gia đầu tiên được tìm ra trong lăng mộ của Khasekhemwy ở Abydos. Các vị vua cũng được biết đến với việc sử dụng một cây gậy, Pharaon Anedjib được miêu tả trên các bức hình khắc vào đá là đang cầm một cây gậy mks. Chiếc quyền trượng có lịch sử lâu đời nhất có lẽ là heqa, đôi khi được miêu tả là cái móc của người chăn cừu. Những ví dụ sớm nhất của biểu chương này có từ thời sơ triều đại. Một chiếc quyền trượng đã được tìm thấy trong một lăng mộ ở Abydos có từ giai đoạn Naqada.

Một chiếc quyền trượng khác có liên quan đến nhà vua là was, một cây gậy dài có đỉnh là đầu thú. Những bức vẽ miêu tả was có từ Vương triều thứ nhất. Chiếc quyền trượng này xuất hiện trong tay cả các vị vua lẫn các vị thần.

Chiếc đòn đập lúa có liên quan mật thiết tới quyền trượng heqa, nhưng nhà vua cũng được miêu tả chỉ cầm chiếc đòn đập lúa, ví dụ như trên một cán dao có từ thời sơ triều đại, hay trên đầu chùy Narmer.

Uraeus
Bằng chứng lâu đời nhất về việc sử dụng Uraeus — một con rắn hổ mang đang bạnh cổ — thuộc triều đại của Den từ Vương triều thứ nhất. Con rắn hổ mang được cho là sẽ bảo vệ pharaon bằng cách phun lửa vào kẻ địch.

Vương miện và mũ đội đầu
Vương miện màu đỏ của Hạ Ai Cập - Deshret - có từ thời sơ triều đại. Một chiếc vương miện đỏ đã được tìm thấy trên một mảnh gốm vỡ ở Naqada. Vua Narmer cũng được miêu tả đang đội vương miện đỏ trên đầu chùy Narmer và tấm bảng Narmer.

Vương miện màu trắng của Thượng Ai Cập - Hedjet - được tìm thấy trên một lư hương Qustul có từ thời sơ triều đại. cả Vua Hổ Cáp lẫn vua Narmer đều được miêu tả đang đội vương miện trắng.

Sự kết hợp của vương miện đỏ và trắng - Pschent - được ghi nhận lần đầu tiên vào Vương triều thứ nhất. Những mô tả đầu tiên có từ triều đại của Djet.

Mũ đội đầu khat và nemes

Mũ đội đầu khat là một loại vải trùm đầu được buộc đuôi lại như tóc đuôi gà. Những mô tả đầu tiên về khat có từ triều đại của Den, nhưng không được nhắc đến cho tới triều đại của Djoser.

Mũ đội đầu Nemes có từ thời Djoser, dựa trên bức tượng của ông ở Saqqara.

Chứng cứ
Nhà Ai Cập học Bob Brier đã chỉ ra rằng mặc dù rất phổ biến trong những bức chân dung hoàng gia, chưa từng có một chiếc vương miện Ai Cập cổ nào được tìm ra. Lăng mộ của Tutankhamun, được khai quật trong trạng thái gần như nguyên vẹn, chứa những biểu trưng quyền lực như cái móc và cần đập lúa, nhưng không hề có một chiếc vương miện nào.

Vương miện được cho là có phép thuật. Brier phỏng đoán rằng vương miện là những vật dụng tôn giáo, nên rất có thể một vị pharaon đã chết sẽ không được đem theo chiếc vương miện vào hầm mộ, mà thay vào đó chúng được truyền lại cho người kế vị.

Tước hiệu

Trong thời kỳ Cổ Vương quốc, các vị vua có thể có tới 3 tước hiệu. Tên Horus là cổ nhất và có từ thời sơ triều đại. Tên Nesw Bity được bổ sung giữa Vương triều thứ nhất. Tên Nebty xuất hiện ở cuối Vương triều thứ nhất. Tên bik-nbw chưa được tìm hiểu rõ. Tên ngai và tên đầy đủ xuất hiện muộn hơn và thường nằm trong hình ô van. Đến thời kỳ trung vương quốc, các tên gọi của nhà vua bao gồm Horus, nebty, Horus vàng, tên đầy đủ và tên ngai, với một số pharaon, chỉ có một hoặc hai trong số đó được biết đến.

Tên Nesw Bity
Tên Nesw Bity bắt nguồn từ triều đại của Den, được viết bằng chữ tượng hình của "cây sậy và con ong", thường được dịch là vua của Thượng và Hạ Ai Cập. Tên news bity mới có thể là tên khai sinh của nhà vua và là tên gọi được ghi chép lại trong sử sách.

Tên Horus
Tên Horus được nhà vua đặt khi đăng quang và được viết trong một khung hình vuông tượng trưng cho cung điện gọi là serekh. Ví dụ lâu đời nhất của serekh có từ triều đại của vua Ka, trước Vương triều thứ nhất. Tên Horus của một số vị vua thể hiện mối liên hệ với vị thần Horus. Aha nghĩa là "chiến binh Horus", Djer nghĩa là "Horus hùng mạnh", vân vân. Sau đó, các vị vua thể hiện những lý tưởng về vương vị trong tên Horus của mình, Khasekhemwy nghĩa là "Horus: hai quyền năng hòa làm một", Nebra nghĩa là "Horus, chúa tể của Mặt Trời", vân vân.

Tên Nebty

Ví dụ đầu tiên của tên nebty có từ triều đại của vua Aha ở Vương triều thứ nhất. Tên gọi này liên kết nhà vua với các vị nữ thần Nekhbet và Wadjet. Đứng trước tước hiệu này là hình ảnh con kền kền (Nekhbet) và con rắn hổ mang (Wadjet) trên một chiếc rổ.

Tên Horus Vàng

Đứng trước tên Horus vàng là hình ảnh con chim ưng trên một dấu hiệu vàng (nbw). Tước hiệu này có lẽ tượng trưng cho thần tính của nhà vua. Mối liên hệ giữa hai dấu hiệu Horus và vàng có thể dùng để chỉ quan niệm rằng cơ thể các vị thần được làm bằng vàng, cũng như các kim tự tháp và cột đá tượng trưng cho tia nắng mặt trời. Dấu hiệu vàng còn có thể được dùng để chỉ Nubt, thành phố của Set. Điều này ám chỉ việc Horus đánh bại Set.

Tên Riêng và Tên Ngai
Hai tên gọi này được viết trong một hình ô van. Tên ngai thường đứng sau Vua của Thượng và Hạ Ai Cập (nsw bity) hoặc Chúa tể của Hai Vùng đất (nebtawy) và thường bao gồm tên thần Re. Tên riêng thường đứng sau Con trai thần Re (sa-ra) hoặc Chúa tể của Sự hiện diện (neb-kha).

Xem thêm
 Danh sách các pharaon
 Danh sách Vua Turin
 Danh sách Vua Abydos

Tham khảo

Đọc thêm

Pharaon
Nguyên thủ quốc gia
Ai Cập cổ đại
Chức vụ có thẩm quyền
Tước hiệu quý tộc
Tước hiệu hoàng gia


title: Luperodes cyaneoplagiatus

text:
Luperodes cyaneoplagiatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bowditch miêu tả khoa học năm 1925.

Chú thích

Tham khảo

Luperodes


title: Urrugne

text:
Urrugne (Basque Urruña) là một xã thuộc tỉnh Pyrénées-Atlantiques trong vùng Nouvelle-Aquitaine miền tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Pyrénées-Atlantiques

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
 URRUÑA in the Bernardo Estornés Lasa - Auñamendi Encyclopedia (Euskomedia Fundazioa) (in Spanish)

Xã của Pyrénées-Atlantiques


title: Colletes rohweri

text:
Colletes rohweri là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1919.

Chú thích

Tham khảo

Colletes
Động vật được mô tả năm 1919


title: Eckwersheim

text:
Eckwersheim là một xã thuộc tỉnh Bas-Rhin trong vùng Grand Est đông bắc Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Bas-Rhin

Tham khảo
 INSEE commune file

Xã của Bas-Rhin


title: Maintenon

text:
Maintenon là một xã trong vùng đô thị Paris, thuộc tỉnh Eure-et-Loir, vùng hành chính Centre-Val de Loire của nước Pháp, có dân số là 4440 người (thời điểm 1999). Maintenon cách khoảng 85 km về phía tây của Paris, có thắng cảnh là lâu đài Maintenon.

Tham khảo

Xã của Eure-et-Loir


title: Talawas

text:
Talawas ban đầu là một trang mạng văn học sau đó thêm vào các đề tài chính trị, xã hội và từ năm 2009 là diễn đàn và blog, được thành lập từ năm 2001 và do nhà văn Phạm Thị Hoài làm tổng biên tập. Talawas có các phần: Talawas, Talawas Chủ nhật, Tạp chí Talawas, và Talawas Blog. Tất cả các trang này đều đã ngừng cập nhật kể từ ngày 3 tháng 11 năm 2010, tuy vậy toàn bộ kho lưu trữ bài vở vẫn được bảo quản và duy trì trên mạng.

Với phương châm "tôn trọng mọi ý kiến tuy có sự khác biệt, miễn có tâm huyết đóng góp" của ban biên tập, trong khoảng 9 năm hoạt động, Talawas được xem là trang mạng uy tín (cùng với các trang Tiền Vệ và Da Màu) và có thể coi là hàng đầu trong tất cả các trang mạng của người Việt, và được sự cộng tác, đóng góp của nhiều trí thức tên tuổi và thu hút nhiều người, nhiều giới trong nước quan tâm. Talawas cũng là nơi lưu trữ nhiều tư liệu, tác phẩm, bài viết văn học của Việt Nam thời kỳ trước.

Chủ trương
Phương châm của Talawas là mong đối diện những vấn đề của hiện thực Việt Nam bằng cách đặt chúng vào những góc nhìn của thế giới bên ngoài. Theo nhà văn Phạm Thị Hoài, "chúng tôi khẳng định rằng Talawas không lệ thuộc, không chịu sự câu thúc của bất kì tổ chức, đoàn nhóm, thế lực nào, vì thế quyết định của chúng tôi không do một áp lực nào từ bên ngoài." và "lý tưởng mà Talawas theo đuổi thì trước sau không thay đổi: góp phần khiêm tốn của mình trong việc hình thành một công luận độc lập của người Việt trong và ngoài nước."

Nội dung chủ yếu của Talawas là chuyển tải thành tựu văn hóa thế giới và những thảo luận thời sự của trí thức quốc tế vào các tương quan Việt Nam. Talawas cũng là điểm gặp và cọ xát giữa tiếng Việt và các ngôn ngữ khác.

Chủ trương của Talawas là "góp phần khiêm tốn của mình vào sự hình thành và phát triển một công luận độc lập, một ý thức tự do tư tưởng, một tập quán sinh hoạt tinh thần đa nguyên cho người Việt trong và ngoài nước" và "là một diễn đàn công dân, tự nguyện, phi thương mại, không phụ thuộc vào bất kì một tổ chức chính trị, quân sự, kinh tế, xã hội, tôn giáo nào" với năm tôn chỉ hoạt động:
 Vì lợi ích chung
 Đa nguyên đa chiều không áp đặt
 Hoạt động độc lập không phe nhóm
 Đối thoại trung thực, thẳng thắn nhưng ôn hoà và
 Chú trọng chất lượng.

Ban biên tập: Bùi Duy Dzy, Cao Việt Dũng, Cổ Ngư, Dietmar Erdmann, Đào Tuấn, Đinh Bá Anh, Đỗ Kh., Hà Vũ Trọng, Hòa An, Hoài Phi, Hoàng Hưng, Hương Trà, La Thành, Lê An, Lê Trọng Phương, Lý Đợi, Mai Chi, Ngô Hải, Nguyễn Khánh Hưng, Nguyễn Phú Thịnh, Patrick Raszelenberg, Phạm Thị Hoài, Tiểu Hằng Ngôn, Trịnh Hữu Tuệ, Trương Hồng Quang, Vy Huyền.

Lịch sử
Thành lập năm 2001 bởi nhà văn Phạm Thị Hoài.

Bước đầu Talawas chủ trương đối thoại về chủ đề văn học, và sưu tầm những tư liệu, tác phẩm, bài viết văn học văn chương của các tác giả trong nước, như của phong trào Nhân văn Giai phẩm, Tự Lực Văn Đoàn ở miền Bắc, nhóm Sáng tạo ở miền Nam,... và trao đổi về các khuynh hướng văn chương từ Cổ thi đến Tân hình thức, các cuộc tranh luận văn học trên thế giới. Sau đó, Talawas mở rộng thêm chủ đề xã hội và chính trị.

Theo Talawas, từ cuối tháng 5 năm 2004, chính quyền Việt Nam đã thiết lập tường lửa để ngăn chặn sự truy cập từ trong nước đến trang web này. Từ đó, chỉ có người ở ngoài nước Việt Nam mới theo dõi được.

Từ tháng 1 năm 2006, có thêm Talawas chủ nhật dành cho sáng tác văn học chọn lọc.

Ngày 3 tháng 11 năm 2008, trang web Talawas tuyên bố chấm dứt hoạt động "trong hình thức hiện tại". Trang web hứa sẽ trở lại dưới hình thức mới vào ngày 15 tháng 3 năm 2009.

Đúng hẹn, ngày 15 tháng 3 năm 2009, sau hơn bốn tháng tạm ngưng và chấm dứt hoạt động ở hình thức cũ, trang Talawas đã hoạt động trở lại, hoạt động nay gồm hai phần Talawas blog và Tạp chí Talawas định kỳ. Talawas blog là diễn đàn hàng ngày, với phần blog tập trung các cây viết từ Việt Nam và các nơi trên thế giới, với nguyên tắc chính các blogger tự do phát biểu ý kiến và tự chịu trách nhiệm cho diễn đàn của mình. Còn Tạp chí định kỳ phát hành ba tháng một số theo dạng PDF, mỗi số tập trung vào một chuyên đề với bài vở chọn lọc.

Đến ngày 3 tháng 11 năm 2010, lúc 24 giờ Việt Nam, Talawas tuyên bố ngừng hoạt động, vì "bối cảnh hiện tại này đòi hỏi một mô hình hoạt động khác, dựa trên những nền tảng khác, mà Talawas – xuất phát từ điều kiện và nhu cầu của những năm qua – không còn phù hợp" và "chúng tôi thiết tha hi vọng vào sự ra đời của những mô hình báo chí và truyền thông mới, thực hiện bởi những người được trang bị những khả năng và phương tiện mà chúng tôi đã không thể có, với cùng một nhiệt thành phấn đấu cho một nền báo chí tự do cho Việt Nam".

Tuy nhiên, toàn bộ kho lưu trữ bài vở của Talawas sẽ vẫn được bảo quản và duy trì trên mạng như "tài sản chung của cộng đồng mạng".

Tham khảo

Liên kết ngoài
Website chính thức, Mirror 1, Mirror 2
 Talawas chủ nhật
 Bài vở cũ theo hình thức hoạt động cũ

Truyền thông Việt Nam hải ngoại
Trang mạng văn học
Trang mạng nghệ thuật
Diễn đàn trực tuyến
Blog
Khởi đầu năm 2001
Chấm dứt năm 2010


title: Lý Kim Hoa (ngoại giao)

text:
Lý Kim Hoa (Giản thể:李金华, Phồn thể:李金華, Bính âm:Lǐ Jīnhuá), sinh tháng 9 năm 1932 ở Tế Nam, Sơn Đông, là người Hoàng Hoa, Hà Bắc; bà là nhà ngoại giao chuyên nghiệp Trung Quốc, bà từng tốt nghiệp Đại học Nam Khai chuyên ngành Lịch sử. Bà từng là người nữ phát ngôn đầu tiên của Bộ Ngoại giao Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.

Tiểu sử
Ngay trước khi sáng lập Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, Lý Kim Hoa được nhận vào Đại học Nam Khai chuyên ngành lịch sử. Sau khi tốt nghiệp, bà được giao đến làm việc cho Bộ Ngoại giao và Ban thông tin (tức là tiền thân của Văn phòng Thông tin) phòng Thư viện tham khảo. Do đó, trong hơn 40 năm trong sự nghiệp ngoại giao chuyên nghiệp, gần một nửa thời gian bà làm việc trong Văn phòng; còn lại là các chức vụ khác như cán bộ hay Tham tán. Ngày 18/10/1991, Lý Kim Hoa trở thành Đại sứ đặc mệnh toàn quyền của Trung Quốc tại New Zealand và cũng là nữ đại sứ thứ hai của Trung Quốc tại một quốc gia thuộc Châu Đại Dương.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 中国外交部首位女新闻发言人李金华 南开新闻网

Phát ngôn viên Trung Quốc


title: Liometopa

text:
Liometopa là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Nacophorini
Geometridae


title: Drapetes submaculatus

text:
Drapetes submaculatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Bonvouloir miêu tả khoa học năm 1861.

Chú thích

Tham khảo

Drapetes


title: Rhyacophila elongata

text:
Rhyacophila elongata là một loài Trichoptera trong họ Rhyacophilidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Rhyacophila


title: Aoteadrillia bulbacea

text:
Aoteadrillia bulbacea là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Aoteadrillia


title: Đường sắt Quan Triều – Núi Hồng

text:
Đường sắt Quan Triều – Núi Hồng là một tuyến đường sắt chuyên chở khoáng sản hàng ngày, chủ yếu là than, thuộc sở hữu bởi Công ty than Núi Hồng. Toàn bộ tuyến nằm trên địa bàn thành phố Thái Nguyên và hai huyện Phú Lương, Đại Từ tỉnh Thái Nguyên và có điểm đầu là Phân xưởng Cơ điện - Đường sắt than Núi Hồng thuộc xã Phúc Hà, thành phố Thái Nguyên và điểm cuối là Mỏ than Núi Hồng thuộc xã Na Mao và xã Yên Lãng, huyện Đại Từ. Tuyến đường sắt được khởi công xây dựng từ năm 1985 và đơn vị xây dựng là Trung đoàn 98 thuộc Bộ Quốc phòng. Từ năm 1992, tuyến đường sắt Núi Hồng được đưa vào khai thác và giao cho Chi nhánh than Núi Hồng, Công ty Công nghiệp mỏ Việt Bắc, Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam quản lý. Toàn tuyến đường sắt có chiều dài 33,5 kilômét và gần như song song với quốc lộ 3 đoạn Quan Triều – Bờ Đậu và với Quốc lộ 37 đoạn Bờ Đậu – Núi Hồng. Tuyến này có thể được kết nối với tuyến đường sắt Hà Nội - Quan Triều.

Hiện đang có 4 đầu máy loại D4H đang hoạt động trên tuyến đường sắt này, đánh số thứ tự lần lượt từ 001 cho đến 004.

Kể từ cuối năm 2014 trở về trước, tuyến đường sắt Núi Hồng vẫn vận tải hành khách song song với vận tải khoáng sản. Tuy nhiên từ sau đó, số lượng hành khách giảm mạnh nên Công ty than Núi Hồng đã ngừng dịch vụ vận tải hành khách trên tuyến này. Các toa vận tải hành khách trước đây chạy trên tuyến đường sắt Núi Hồng hiện đang bị bỏ hoang ở ga Lưu Xá.

Chú thích

Tham khảo
Chi nhánh Than Núi Hồng kỷ niệm 30 năm thành lập và đón nhận Huân chương Độc lập hạng Nhì

Tuyến đường sắt ở Việt Nam
Giao thông Thái Nguyên


title: Loa kèn

text:
Hoa loa kèn, bách hợp, lily hay huệ tây, ở Đà Lạt gọi là hoa Ly (từ tiếng Pháp: fleur de lys, tiếng Nhật: テッポウユリ,Teppouyuri; danh pháp hai phần: Lilium longiflorum), là một loài thực vật có hoa thuộc chi Lilium, họ Loa kèn. Đây là loài cây bản địa của quần đảo Ryukyu, phía nam Nhật Bản và Đài Loan.

Phân loại thực vật
Hoa loa kèn thuộc nhóm thực vật một lá mầm (Monocotylendones), phân lớp Hành (Liliidae), bộ Hành (Liliales), họ Hành (Lilicaceae), chi Loa kèn (Lilium).

Đặc điểm hình thái
Thân vẩy (củ): là mầm dinh dưỡng lớn của cây. Một củ già gồm: đế củ, vẩy già, vảy mới ra, trục thân sơ cấp, thứ cấp và đỉnh sinh trưởng.
Rễ: Loa kèn có hai loại rễ thân và rễ gốc. Rễ thân là rễ mọc ra từ thân ở phía dưới mặt đất có tác dụng nâng đỡ cho thân cây, hút nước và chất dinh dưỡng, tuổi thọ của rễ này là 1 năm. Rễ gốc hay còn gọi là rễ được sinh ra từ gốc của củ, có nhiều nhánh. Đây là loại rễ to, sinh trưởng khỏe là cơ quan chủ yếu hút nước và chất dinh dưỡng chủ yếu, tuổi thọ của rễ này tới 2 năm.
Thân: Trục thân củ hoa loa kèn là do mầm dinh dưỡng co ngắn lại tạo thành. Trục thân chia ra trục thân sơ cấp và trục thân thứ cấp. Sau khi phá ngủ trục sơ cấp ở trên mầm nách trục thân là vùng vươn dài thứ nhất, mầm đỉnh co ngắn, vươn lên mặt đất, lá trên bắt đầu mở ra, khi cây ra nụ thì số lá đã được cố định, chiều cao cây quyết định bởi số lá và chiều dài đốt, số lá chịu ảnh hưởng của chất lượng củ giống, điều kiện và thời gian xử lý lạnh củ giống. Chiều cao vẫn chủ yếu quyết định bởi chiều dài đốt, trong điều kiện ánh sáng yếu, ngày dài, nhiệt độ thấp và xử lý trước khi bảo quản lạnh lâu đều có tác dụng kéo dài đốt thân. Ngược lại ánh sáng mạnh, ngày ngắn, nhiệt độ cao lại ức chế đốt kéo dài.
Lá: Loa kèn có nhiều lá mọc rải rác theo vòng rộng, hình thoi dài, khá đều đặn, phiến lá thẳng, đầu lá hơi nhọn, không có cuống hoặc cuống ngắn. Độ lớn của lá tùy theo điều kiện trồng, số lá thường từ 50-150. Lá có chiều rộng từ 1,8 - 2,8 cm, chiều dài lá từ 9 – 12 cm, lá mềm, bóng có màu xanh nhạt.
Củ con và mầm nách: Loa kèn có các củ con ở gần thân rễ, kích thước và số lượng củ con tùy thuộc và khả năng sinh trưởng, phát triển của cây mẹ cũng như phụ thuộc vào điều kiện trồng, chu vi của củ con từ 3 – 6 cm, số lượng củ con từ 1 - 3 củ. Ở nách lá còn có mầm nách, hình tròn hoặc hình bầu dục, khi già có màu nâu chu vi mầm nách từ 0,5 - 1,5 cm
Hoa: Hoa loa kèn trắng Lilium formolongo thường hơi nghiêng, tạo thành 3 góc so với mặt phẳng nằm ngang khoảng 45 - 60o. Hoa có hình loa kèn, màu trắng, chiều rộng cánh hoa từ 5 –7 cm, chiều dài cánh hoa từ 14 – 18 cm, đường kính hoa từ 10 – 12 cm, cánh hoa hơi cong. Bao hoa 6 mảnh dạng cánh có 6 nhị, bao phấn vàng dài, bầu hoa hình trụ, đầu nhụy chia 3 thùy, vòi hoa ngắn hơn trục, trục hoa nhỏ đầu phình to có 3 khía tử phòng ở trên. Hoa có hương thơm đậm đà, hoa cắt có độ bền khoảng 6-10 ngày.
Quả: Quả loa kèn là loại quả nẻ, hình tròn dài, mỗi quả có vài trăm hạt, mỗi quả có 3 ngăn, hạt dẹt tròn xung quanh có khoảng trên 600 hạt. Quả loa kèn có chiều dài 8–10 cm, đường kính hạt 15 – 22 mm, 1 gam có 700-800 hạt. Trong điều kiện khô lạnh, hạt có thể giữ được 3 năm.

Đặc điểm sinh trưởng phát dục
Giai đoạn sinh trưởng phát dục: Phát triển trục thân, ra nụ, ra hoa, kết hạt, chết. Củ giống vùi trong đất sau khoảng 60-70 ngày mới nảy mầm. Nếu củ giống được đem xử lý lạnh (phá ngủ) thì khi trồng xuống đất đến khi mầm vươn lên khỏi mặt đất chỉ cần 2 tuần lễ. Xử lý lạnh không tốt thời gian gieo trồng gặp lạnh thì có thể kéo tới 5 tuần. Từ lúc mọc mầm đến khi ra nụ khoảng 60-75 ngày tùy từng thời vụ, từ ra nụ đến ra hoa từ 25-35 ngày, từ nở hoa đến tạo quả từ 8-12 ngày.

 Sự phân hóa hoa: Là cây ngày dài do vậy khi thời gian chiếu sáng trong ngày tăng dần quá trình phân hóa hoa được hình thành. Củ loa kèn xử lý lạnh ở 5oC từ 3-5 tuần, sau khi trồng khoảng 8-13 ngày đỉnh sinh trưởng mầm rút ngắn, đã bắt đầu hình thành mầm hoa nguyên thủy. Mỗi mầm hoa nguyên thủy này lại kèm theo 1-2 mầm khác. Khi củ đã qua xử lý lạnh thì trước khi trồng củ có thể mọc mầm và phân hóa hoa. Vì vậy nếu không trồng kịp thời sẽ bất lợi cho phát dục mầm hoa. Số lượng mầm hoa nguyên thủy chịu ảnh hưởng lớn của điều kiện sinh trưởng vụ trước và chất lượng của củ giống.
 Sự ra hoa: Sự phân hóa hoa và số lượng mầm hoa chịu ảnh hưởng lớn của điều kiện trồng nhưng tốc độ phát dục của nụ và hoa lại chịu ảnh hưởng lớn của điều kiện sau khi trồng. Nhị đực và nhị cái của Lilium formolongo cùng chín một lúc. Sau khi thụ tinh 8-12 ngày, tử phòng bắt đầu phình to. Ánh sáng mạnh tạo ra sự bại dục của nụ, đồng thời còn gây cháy lá, việc xử lý che nắng sẽ giảm thui nụ. Ngược lại ánh sáng yếu (đặc biệt vào mùa đông) cũng làm thui nụ ảnh hưởng đến chất lượng hoa.
 Quả chín: Sau nở hoa khoảng 2 tháng. Khi quả có màu vàng sẽ nứt ra hạt có cánh có thể phát tán theo gió. Sau khi thu hoạch hoa (hoặc quả) thân lá khô héo, lúc này có thể thu hoạch củ để làm giống.

Trên thế giới
Nhu cầu tiêu thụ cũng như
sản xuất hoa loa kèn ngày càng tăng, điển hình là ở một số nước như: Hà Lan,
Pháp, Đức, Italia, Canada, Bỉ...

Hà Lan là nước lai tạo ra rất nhiều giống mới có hoa đẹp, chống chịu sâu bệnh tốt, năng suất cao kết hợp với việc ứng dụng thành công kỹ thuật điều khiển ra hoa đã có thể sản xuất hoa quanh năm.

Ở châu Á, nước đứng đầu về sản xuất hoa loa kèn là Nhật Bản. Đài Loan cũng là nước có công nghệ trồng hoa loa kèn tiên tiến nhất hiện nay.

Việt Nam

Cây hoa này được du nhập vào Việt Nam từ Nhật Bản, Hàn Quốc và các nước Châu Âu. Giống trồng trọt trước đây:
Giống từ Pháp: không rõ tên, nhập nội khoảng 1945-1955
Giống Hàn Quốc: không rõ tên, nhập nội 1970
Giống Nhật Bản: không rõ tên, nhập nội 1972 với nhiều màu khác nhau nhưng chỉ có màu trắng là thích hợp và còn tồn tại đến nay.

Ở Việt Nam, hoa loa kèn hay huệ tây được biết đến nhiều nhất ở bức tranh nổi tiếng "Thiếu nữ bên hoa huệ" của họa sĩ Tô Ngọc Vân. Ở Pháp, các phạm nhân khi vi phạm quy định của nhà thờ sẽ bị thích dấu lên vai hình hoa huệ tây.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

Tạp chí Quê Hương, Mùa hoa loa kèn
Kết quả sản xuất thử Hoa loa kèn tứ quý
Kỹ thuật trồng hoa loa kèn mới
Giáo trình cây hoa
http://www.vnua.edu.vn:85/tc_khktnn/Upload%5C7122011-Tap%20chi%20so%205-2011_7_.pdf

www.the-genus-lilium: Lilium longiflorum
Lilium longiflorum in Flora of China

Loa kèn
L
Thực vật Việt Nam
Thực vật Nhật Bản
Thực vật quần đảo Ryukyu
Thực vật vườn châu Á


title: Paleosepharia malayana

text:
Paleosepharia malayana là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Mohamedsaid miêu tả khoa học năm 1996.

Chú thích

Tham khảo

Paleosepharia


title: Cuốc (nông cụ)

text:
Cuốc là nông cụ có lưỡi, dùng để đào, xới, bổ, trộn và di chuyển đất. Nó thường được dùng trong làm nông và làm vườn.

Một số mục đích sử dụng:
 đào và trộn bề mặt đất để loại trừ cỏ dại;
 vun đất xung quanh gốc cây;
 tạo luống, đào rãnh;
 đào đất để thu hoạch củ.

Xem thêm

 Xẻng

Tham khảo

Dụng cụ nông nghiệp


title: Phyllonorycter albimacula

text:
Phyllonorycter albimacula là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở quần đảo Virgin (Saint Thomas).

Chú thích

Tham khảo

Phyllonorycter


title: Dinh Bảo Đại

text:
Dinh Bảo Đại là một danh từ thường thấy của người Việt Nam dùng để chỉ các dinh thự được Bảo Đại sử dụng làm nơi làm việc, nghỉ ngơi trong thời gian ông làm Hoàng đế Đại Nam rồi Quốc trưởng Quốc gia Việt Nam. Các dinh thự này đều có kiến trúc kiểu Pháp rất hài hòa, nằm rải rác tại các điểm danh thắng của Việt Nam. Hầu hết chúng hiện nay đều được sử dụng làm điểm tham quan du lịch.

Một số dinh Bảo Đại được biết đến nhiều nhất.

 Dinh I là một dinh thự tại Đà Lạt, được Bảo Đại sử dụng từ 1949 đến 1954, để làm Văn phòng làm việc của Quốc trưởng Quốc gia Việt Nam.
 Dinh II, còn gọi là Dinh Toàn quyền, về danh nghĩa thuộc sở hữu của Bảo Đại từ 1949 đến 1954, tuy nhiên ông rất ít khi lưu trú tại đây.
 Dinh III, còn gọi là Biệt điện Quốc trưởng, là một dinh thự tại Đà Lạt, được Bảo Đại sử dụng từ 1938 đến 1954, dùng làm nơi nghỉ ngơi mùa hè cho gia đình và nơi làm việc trong thời gian ông làm Hoàng đế Đại Nam rồi Quốc trưởng Quốc gia Việt Nam.
 Bạch Dinh là một dinh thự tại Vũng Tàu, được Bảo Đại sử dụng từ 1926 đến 1954, dùng làm nơi nghỉ mát cho gia đình trong thời gian ông làm Hoàng đế Đại Nam rồi Quốc trưởng Quốc gia Việt Nam.
 Biệt thự Cầu Đá, còn gọi là Lầu Bảo Đại, là một biệt thự nằm trong cụm 5 biệt thự tại Nha Trang, được Bảo Đại sử dụng từ 1940 đến 1945, dùng làm nơi nghỉ mát cho gia đình trong thời gian ông làm Hoàng đế Đại Nam.
 Biệt điện Bảo Đại là một cụm biệt thự tại Buôn Ma Thuột, được Bảo Đại sử dụng từ 1950 đến 1954, dùng làm nơi nghỉ dưỡng cho gia đình trong thời gian ông làm Quốc trưởng Quốc gia Việt Nam.
 Biệt thự Hồ Lăk, cũng có tên là Biệt điện Bảo Đại, là một biệt điện cạnh Hồ Lăk, được Bảo Đại sử dụng từ 1949 đến 1954, dùng làm nơi nghỉ dưỡng ngắm cảnh, săn bắn, cho gia đình trong thời gian ông làm Quốc trưởng Quốc gia Việt Nam.
Biệt thự Bảo Đại là một biệt thự tại Đồ Sơn, được Bảo Đại sử dụng từ 1933 đến 1954, dùng làm nơi nghỉ dưỡng cho gia đình trong thời gian ông làm Hoàng đế Đại Nam rồi Quốc trưởng Quốc gia Việt Nam.

Tham khảo


title: 6974 Solti

text:
6974 Solti là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1530.0693045 ngày (4.19 năm).

Nó được phát hiện ngày 27 tháng 6 năm 1992.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1992


title: Quincerot, Côte-d'Or

text:
Quincerot  là một xã thuộc tỉnh Côte-d’Or trong vùng Bourgogne-Franche-Comté miền đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Côte-d’Or

Tham khảo

Xã của Côte-d'Or