title: Chiến dịch Hòa Bình

text:
Chiến dịch Hòa Bình (10 tháng 12 năm 1951 - 25 tháng 2 năm 1952) là chiến dịch tiến công của Quân đội Nhân dân Việt Nam (Việt Minh) ở khu vực thị xã Hoà Bình - Sông Đà - Đường 6 (cách Hà Nội khoảng 40 – 60 km về phía tây) nhằm tiêu diệt sinh lực địch, đánh bại kế hoạch chiếm đóng Hòa Bình của Pháp, phá vỡ phòng tuyến Sông Đà (hướng chủ yếu) và tạo điều kiện phát triển chiến tranh du kích ở đồng bằng Bắc Bộ (hướng phối hợp).

Hoàn cảnh

Kế hoạch của Pháp
Sau thất bại ở Chiến dịch Biên giới thu - đông năm 1950, tiếp đó lại bị đánh mạnh ở đường 18, Hà Nam Ninh, quân Pháp lâm vào thế phòng ngự bị động. Chi phí cho Chiến tranh Đông Dương ngày càng tốn kém và càng làm hao tổn ngân sách của nước Pháp, hơn nữa, những chi phí đó còn vượt qua những chi phí kiến thiết mà nước Pháp đang cần. Tới năm 1951, chi phí cho chiến tranh Đông Dương đã lên tới 308 tỷ franc, gấp 2,5 lần chi phí cho tái thiết đất nước sau Chiến tranh thế giới thứ hai của Pháp. Do đó, tướng Pháp Jean de Lattre de Tassigny phải cần một hành động hiệu quả và một thắng lợi để tạo tiếng vang gây thiện cảm ở Quốc hội Pháp.

Để giành lại quyền chủ động, mùa đông năm 1951, Pháp mở cuộc tiến công ra Hòa Bình, lập phòng tuyến sông Đà nối liền với tuyến phòng thủ trung tâm nhằm nối lại "Hành lang Đông - Tây", thực hiện tăng cường khả năng phòng thủ đồng bằng Bắc Bộ, cắt đứt đường liên lạc giữa chiến khu Việt Bắc với các liên khu 3 và 4. Ở Hòa Bình, Pháp cho thành lập các "Xứ Mường tự trị" để thực hiện "Da vàng hóa chiến tranh", nhằm dùng các lợi ích về kinh tế - chính trị để lôi kép các bộ tộc người dân tộc thiểu số tại đây đi lính cho Pháp.

Cuối tháng 10 năm 1951, vừa trở lại Hà Nội, de Lattre tuyên bố: "Đã tới lúc giành lại thế chủ động trên chiến trường, buộc Việt Minh phải tiếp nhận chiến đấu trên một địa điểm do Pháp lựa chọn". De Lattre đã thống nhất với Raoul Salan về đề xuất đánh chiếm Hòa Bình. Từ Hòa Bình để mở đường đánh chiếm vùng tự do Liên khu 4 với các cuộc hành binh:
 Cuộc hành binh "Hoa Tuylíp" (Opération Tulipe) ngày 10 tháng 11 năm 1951, với 12 tiểu đoàn bộ binh và 5 cụm pháo binh của Pháp bất thần chiếm Chợ Bến để cắt đường di chuyển của Quân đội Nhân dân Việt Nam (QĐNDVN) từ Việt Bắc xuống đồng bằng. Dưới quyền chỉ huy của De Linarès, đoàn quân thiết giáp của Đại tá Christian de Castries, toán quân biệt kích của Đại tá Dodelier cùng với đoàn quân lưu động Mường của Đại tá Vanuxem và một tiểu đoàn dù nhảy thẳng xuống trận địa, ba mặt cùng tiến vào Chợ Bến. Đến 5 giờ chiều cùng ngày thì Pháp kiểm soát được khắp vùng Chợ Bến, khoảng 100 cây số vuông, QĐNDVN hầu như không kháng cự mà âm thầm rút lui.
 Cuộc hành binh "Hoa Sen" (Opération Lotus) ngày 14 tháng 11 năm 1951 do đích thân tướng Raoul Salan chỉ huy, lực lượng gồm 16 tiểu đoàn, 8 cụm pháo binh, 2 tiểu đoàn công binh, 2 đại đội xe tăng cùng với không quân. Buổi chiều 3 tiểu đoàn dù nhảy xuống Hòa Bình, đến nửa đêm 2 binh đoàn cơ động chia làm hai hướng, một theo đường số 6 đến thị xã Hòa Bình, theo sông Đà và sông Hồng tiến chiếm Tu Vũ. Cũng nhảy như hôm tấn công vào Chợ Bến, Hòa Bình bị chiếm dễ dàng, không có sự kháng cự của QĐNDVN.
Đoàn xe thiết giáp và xe ủi đất do hai tiểu đoàn công binh điều khiển tiến theo đường số 6 từ Hà Đông qua Xuân Mai tới Hòa Bình, dài khoảng 60 km, mở đường cho bộ binh. Ngày 15 tháng 11 năm 1951, tướng Salan tuyên bố Pháp kiểm soát được Hòa Bình, khoá cửa ngõ tiếp tế và giao thông của Việt Minh giữa đồng bằng và Việt Bắc. Ngay chiều hôm đó, tướng de Lattre đích thân chủ trì cuộc họp báo tại Hà Nội loan tin chiến thắng Hòa Bình và tuyên bố: "Tiến công Hòa Bình đã gây khó khăn lớn cho đối phương. Tiến công Hòa Bình có ý nghĩa chiến lược là chúng ta đã buộc đối phương phải xuất trận. Trận Hòa Bình có ảnh hưởng quốc tế lớn".

Kế hoạch của Việt Minh
Trước kế hoạch của Pháp, Bộ Chính trị đã quyết định mở chiến dịch tấn công quân Pháp ở Hòa Bình nhằm mục đích tiêu diệt sinh lực địch, giải phóng thị xã Hòa Bình, đập tan phòng tuyến sông Đà và tạo điều kiện phát triển chiến tranh du kích ở đồng bằng Bắc Bộ.

Ngày 15 tháng 11 năm 1951 Tổng quân ủy họp sau khi thảo luận Hội nghị đã quyết định: đề nghị Trung ương và Chủ tịch Hồ Chí Minh "cho mở chiến dịch tại Hòa Bình, chuyển hướng hoạt động thụ động sang tiến công địch mới chiếm đóng. Hòa Bình là hướng chính, các nơi khác là hướng phối hợp. Mục đích của chiến dịch là tiêu diệt sinh lực địch, đẩy mạnh chiến tranh du kích".

Trong cuộc họp, Bộ Tư lệnh có mời Mai Gia Sinh, cố vấn Trung Quốc tham gia. Mai Gia Sinh nói với Hoàng Văn Thái: "Tôi nghĩ sau mấy chiến dịch gặp khó khăn, mùa đông này ta lên đánh nhỏ như kế hoạch trước đây, nhằm phát động chiến tranh du kích". Ý kiến của cố vấn Trung Quốc đều tỏ ý lo ngại, chưa muốn đánh lớn sau mấy chiến dịch liên tiếp không thắng lợi như mong muốn. Cố vấn Trung Quốc khuyên nên hoạt động nhỏ và phân tán để hạn chế sức mạnh của máy bay và pháo địch, họ lo ngại phải chịu trách nhiệm nếu tiếp tục lao vào những trận đánh lớn mà thất bại. Tuy nhiên, Đại tướng Võ Nguyên Giáp vẫn quyết tâm tiến hành chiến dịch, các cố vấn Trung Quốc sợ trách nhiệm thì không cần phải tham gia.

Ngày 18 tháng 11 năm 1951, Trung ương Đảng và Tổng Quân ủy nhận định: "Đó là một cơ hội hiếm có cho ta tiêu diệt nhiều sinh lực địch. Đánh ra Hòa Bình địch phải phân tán lực lượng cơ động, lực lượng tinh nhuệ trên một mặt trận rộng lớn, núi rừng hiểm trở, địa hình đột xuất, công sự chưa vững chắc. Mặt khác vì phải tập trung phần lớn quân cơ động ra Hòa Bình nên lực lượng địch ở đồng bằng bị dàn mỏng, các vùng từ hữu ngạn, tả ngạn Liên khu 3 đến Trung du đều tương đối sơ hở hơn trước".

Căn cứ vào nhận định trên, Trung ương chủ trương mở một cuộc tiến công lớn trên cả hai mặt trận: tập trung chủ lực ở hướng chính là Hòa Bình và mạnh bạo đưa một bộ phận chủ lực vào hoạt động trong vùng địch hậu ở đồng bằng Bắc Bộ nhằm tiêu diệt một bộ phận sinh lực, tiến tới phá tan kế hoạch chiếm đóng Hòa Bình của Pháp, đẩy mạnh chiến tranh du kích trọng tâm là đồng bằng Bắc Bộ.

Ngày 24 tháng 11 năm 1951, Tổng quân ủy quyết định mở Chiến dịch Hòa Bình, sử dụng ba Đại đoàn 308, 312, 304 vây hãm và tiêu diệt quân cơ giới ở mặt trận Hòa Bình. Hai Đại đoàn 320, 316 phối hợp với lực lượng vũ trang địa phương và nhân dân phá "bình định" phát triển chiến tranh ở vùng sau lưng địch.

Lực lượng hai bên

Quân đội Nhân dân Việt Nam
Gồm ba đại đoàn bộ binh:
Đại đoàn 320 đánh địch từ thị xã Hòa Bình đến Trung Hà và hai bên tả, hữu sông Đà
Đại đoàn 308 sẵn sàng chiến đấu
Đại đoàn 304 đánh địch ở phía nam Hòa Bình, tiêu diệt một số điểm cao, cắt đường vận chuyển của Pháp trên đường số 6 để phối hợp với các đại đoàn 308, 312 hoạt động trên tuyến sông Đà và vùng thị xã Hòa Bình.

Đại đoàn công binh-pháo binh 351 và lực lượng vũ trang địa phương phối hợp với chiến dịch, các Đại đoàn 316, 320 được lệnh tiến sâu vào vùng quân đội Pháp tạm chiếm ở đồng bằng Bắc Bộ, cùng lực lượng vũ trang địa phương đánh Pháp, hỗ trợ nhân dân nổi dậy, phá tề, trừ gian, mở rộng du kích. Đại đoàn 316 được phối thuộc trung đoàn 246, phối hợp với bộ đội địa phương hoạt động ở Bắc Giang, Bắc Ninh. Trung đoàn 98 thâm nhập vào vùng địch hậu Bắc Ninh. Trung đoàn 174 đánh từ một đến hai vị trí ở tuyến ngoài. Trung đoàn 176 bố trí giữ mặt Lạng Sơn.

Ý định của Bộ chỉ huy chiến dịch là tập trung binh lực hỏa lực đột phá khu phòng ngự sông Đà, đánh một trận mở màn quyết định, tiêu diệt bộ phận sinh lực địch, mở đường giao thông vận chuyển chiến dịch, đồng thời tạo thế phát triển thuận lợi cho chiến dịch. Đợt đầu tiên nhằm đánh tiêu diệt cụm cứ điểm Tu Vũ, núi Chẹ, nằm trong tuyến phòng thủ phân khu sông Đà của Pháp và là hướng chủ yếu của chiến dịch. Phương châm là "đánh điểm diệt viện", kết hợp chặt chẽ đánh công kiên với đánh phục kích giao thông, tiêu diệt quân viện trên sông, trên bộ, vận dụng linh hoạt chiến thuật đánh vận động, tiêu diệt từng bộ phận quân Pháp đi càn quét sục sạo, buộc Pháp phải co vào các vị trí dã chiến, đánh tiêu diệt quân nhảy dù hoặc quân ứng cứu giải tỏa.

Về hậu cần, Tổng Quân ủy quyết định thành lập hai Ban cung cấp tiền phương ở bắc và nam Hòa Bình. Ban cung cấp tiền phương mặt trận bắc Hòa Bình có nhiệm vụ bảo đảm cho Đại đoàn 308, Đại đoàn 312 và Đại đoàn công pháo 351 cùng các lực lượng vũ trang địa phương. Ban cung cấp tiền phương mặt trận nam Hòa Bình có nhiệm vụ bảo đảm cho Đại đoàn 304, Đại đoàn 320. Thời kỳ đầu ở mặt trận Hòa Bình đã chuẩn bị được 820 tấn gạo và có 20.000 dân công phục vụ chiến dịch. Công tác quân y đã chuẩn bị đủ thuốc cứu chữa cho 4.000 thương binh. Kết quả trong 78 ngày đêm bảo đảm cho chiến dịch, đã huy động trên 330.400 lượt dân công phục vụ chiến dịch với 11.914.000 ngày công các Ban cung cấp mặt trận đã tiếp tế cho bộ đội 6.475 tấn lương thực, thực phẩm, 280 tấn đạn, cứu chữa 6.390 thương binh

Lực lượng Pháp
Gồm 4 binh đoàn cơ động (GM): 2, 3, 5, 7 và sau được tăng cường 2 binh đoàn cơ động (GM): 1, 4.

Sau khi đánh chiếm các vị trí then chốt khu vực Hòa Bình-Đường 6, Sông Đà-Ba Vì (hành quân Hoa Tuylíp và Hoa Sen, tháng 11 năm 1951), Pháp tổ chức phòng ngự thành 2 phân khu: Sông Đà-Ba Vì (khu Bắc) và Hòa Bình-đường 6 (khu Nam), trong đó thị xã Hòa Bình được xây dựng thành một tập đoàn cứ điểm (ngoài ra còn có phân khu Chợ Bến là tiền đồn phía Đông bảo vệ Hòa Bình); lực lượng gồm 13 tiểu đoàn bộ binh, 3 tiểu đoàn dù, 4 tiểu đoàn pháo binh, 1 tiểu đoàn thiết giáp, 1 đại đội công binh và 1 trung đội xe tăng.

Tổ chức phòng ngự của Pháp gồm 28 cứ điểm lớn nhỏ, kiến trúc theo kiểu dã chiến. Mỗi cứ điểm có từ một đến hai đại đội bộ binh chiếm giữ, những nơi quan trọng như Pheo, Đồng Bến, Ao Trạch, Chẹ, Đá Chông thường có ba đại đội bộ binh, được tăng cường một trung đội xe tăng và một đại đội pháo.

Diễn biến

Đợt 1 (10 - 26 tháng 12 năm 1951)
QĐNDVN tập trung đột phá tuyến Sông Đà: đánh quân đội Pháp càn quét ở Nam Ba Vì, tiến công diệt cứ điểm Tu Vũ (xem trận Tu Vũ, 10 tháng 12 năm 1951), đánh nhiều trận phục kích cắt đứt tuyến vận chuyển của quân đội Pháp trên Sông Đà, uy hiếp đường 6, đồng thời đánh mạnh ở vùng quân đội Pháp hậu Bắc Ninh. Pháp rút bớt lực lượng cơ động từ Hòa Bình về Bắc Ninh để đối phó, nhưng ngay sau đó phải đưa quân trở lại cứu nguy cho Hòa Bình.

Trận Tu Vũ là trận công kiên then chốt mở màn Chiến dịch Hòa Bình. Theo kế hoạch, giai đoạn đầu chiến dịch, xác định trận mở màn quyết định là cứ điểm Tu Vũ (nay thuộc xã Tu Vũ, huyện Thanh Thủy, tỉnh Phú Thọ). Mục tiêu trận đánh là tiêu diệt một bộ phận sinh lực, triệt đường tiếp tế chủ yếu trên sông, mở rộng đường giao thông vận chuyển chiến lược, tạo thế cho chiến dịch phát triển để giành thắng lợi.

Tại cứ điểm Tu Vũ, Pháp bố trí một tiểu đoàn Âu-Phi, một đại đội Mường số 6, tổ chức phòng ngự thành 3 khu (A, B, C) với 3 xe tăng, có công sự gỗ đất, 4 hàng rào kẽm gai, được lực lượng pháo binh ở Chẹ, Đá Chông, Thủ Pháp yểm trợ. Bộ chỉ huy chiến dịch nhận định: Cứ điểm Tu Vũ thuộc phân khu Sông Đà-Ba Vì, tổ chức phòng ngự ở vào thế tương đối yếu so với các vị trí khác, bởi nằm ở vị trí dễ bị cô lập khi bị tiến công do sông ngăn cách và xa các căn cứ Sơn Tây, Trung Hà. Muốn ứng cứu cho cứ điểm Tu Vũ khi bị tiến công, Pháp chỉ có thể sử dụng đường bộ theo trục đường số 87 và đường thủy theo dòng sông Đà.

Các lực lượng tham gia trận đánh Tu Vũ gồm Trung đoàn 88 (Đại đoàn 308) được tăng cường một tiểu đoàn bộ binh và 8 khẩu sơn pháo 75mm, cùng một đại đội súng phòng không 12,7mm. Theo kế hoạch, 17 giờ ngày 10 tháng 12 năm 1951, các đơn vị bí mật hành quân vào chiếm lĩnh trận địa, đến hơn 23 giờ cơ bản tới các vị trí tập kết. Bộ chỉ huy chiến dịch xác định 3 hướng tiến công: Hướng chủ yếu, do Tiểu đoàn 29 được tăng cường một khẩu DKZ 57mm, 2 bazoka, tổ chức 2 mũi đột phá tiến công, tiêu diệt Sở chỉ huy Tiểu đoàn 1 và lực lượng địch ở khu A. Hướng thứ yếu, do Tiểu đoàn 23 được tăng cường một khẩu ĐKZ 57mm, hai đại liên, tổ chức thành hai mũi đột phá, tiêu diệt địch ở khu B. Hướng phối hợp, Tiểu đoàn 322 được tăng cường một đại đội bộ binh, hai khẩu ĐKZ 57mm, hai cối 82mm, hai đại liên, một sơn pháo 75mm, tiến công tiêu diệt địch ở khu C. Còn Tiểu đoàn pháo binh 80 (thiếu) làm đội dự bị sẵn sàng chi viện hỏa lực cho các hướng khi có lệnh.

Ngay sau đó, bộ đội tổ chức các mũi tiến công mãnh liệt vào các vị trí quân địch. Hướng phối hợp nổ súng trước, sau 2 giờ chiến đấu chiếm được khu C. Tiếp đó, trên hai hướng chủ yếu và thứ yếu, sau khi dùng hỏa lực pháo binh chế áp, các đơn vị tổ chức thành các mũi đồng loạt đột phá mãnh liệt vào 2 khu A và B, tiêu diệt hoàn toàn cứ điểm. 3 giờ 30 phút ngày 11 tháng 12 năm 1951, QĐNDVN làm chủ hoàn toàn trận địa.

Trận Tu Vũ là một trong những trận đánh công kiên điển hình quy mô trung đoàn tiêu diệt các cứ điểm độc lập tiểu đoàn ở trung du-đồng bằng, nơi Pháp có ưu thế về hỏa lực và sức cơ động lực lượng. Trong quá trình diễn ra trận đánh, Pháp huy động pháo binh bắn gần 5000 quả đạn ngăn chặn, nhưng chỉ huy trung đoàn đã kịp thời củng cố đơn vị, tiến sát hàng rào kẽm gai để tránh hỏa lực sát thương. Thắng lợi ở Tu Vũ mở ra khả năng một trung đoàn bộ binh QĐNDVN hoàn toàn có đủ khả năng đánh thắng một tiểu đoàn Pháp có xe tăng, thiết giáp phòng ngự cứ điểm có công sự vững chắc, với hỏa lực pháo binh chi viện mạnh. Đây cũng là trận đánh cung cấp kinh nghiệm quý về chiến thuật công kiên và nghệ thuật đánh trận then chốt mở màn chiến dịch lớn, sẽ phát huy tác dụng lớn trong chiến dịch Điện Biên Phủ sau này.

Các đội dân quân du kích cũng đẩy mạnh hoạt động tập kích. Sáng 11 tháng 12, một đoàn ca nô Pháp từ phía Trung Hà tiến lên bị tiểu đoàn 84 trung đoàn 36 phục kích ở Đoan Hạ, bắn chìm một chiếc, bắn bị thương hai chiếc, số còn lại chạy về Trung Hà. Chiều 11 tháng 12, một đoàn ca nô khác từ thị xã Hòa Bình xuống, bị tiểu đoàn 6 trung đoàn 141 phục ở Lạc Sơn, bắn chìm một chiếc, bắt 15 tù binh. Tuyến cơ động trên sông Đà của Pháp bị cắt đứt.

Ngày 13 tháng 12, tại phía bắc thị xã Hòa Bình, quân Pháp đi sục sạo đến xóm Mới, gặp tiểu đoàn 16 trung đoàn 141 chặn đánh, thiệt hại một trung đội và phải rút về thị xã. Ngày 14 tháng 12, Pháp rút binh đoàn cơ động số 4 về Trung Hà, kết thúc cuộc càn quét vùng Ba Vì.

Tiêu biểu cho các trận phục kích là các trận đánh ở dốc Giang Mỗ cạnh đường 6A (cũ) thuộc địa phận xóm Giang Mỗ, xã Bình Thanh, huyện Cao Phong, tỉnh Hòa Bình. Ngày 12, trung đoàn 66 của Đại đoàn 304 phục kích trên quãng đường từ Cầu Dụ đến Hang Đá, cách Hòa Bình 15 km về phía đông bắc. 11 giờ 45 phút, 30 xe tải phủ bạt kín từ Xuân Mai lên, cùng lúc 4 xe chở đầy lính từ Hòa Bình xuống đón. Chờ cho đoàn xe lọt vào trận địa, bộ đội nổ súng tiêu diệt xe đi đầu và cuối đoàn xe. Toàn bộ đoàn xe bị chặn lại ở khu vực Cầu Dụ. Dưới sự chi viện của hỏa lực, bộ đội vận động đánh thẳng vào đoàn xe. Sau 20 phút chiến đấu, 34 chiếc xe và toàn bộ quân Pháp trên xe bị tiêu diệt.

Ngày 13 tháng 12 năm 1951, tiểu đoàn 352 trung đoàn 9 được một trung đội địa phương Hòa Bình phối hợp chiến đấu thực hiện trận phục kích ở làng Giang Mỗ, đoạn từ Hòa Bình đi Chợ Bờ, cách thị xã Hòa Bình khoảng 10 km. Quân Pháp lọt vào trận địa, tiểu đoàn 352 nổ súng quyết liệt. Sau 30 phút chiến đấu, năm xe GMC và xe tăng bị phá hủy, hơn một đại đội Âu-Phi bị diệt và bị bắt. Lúc chuẩn bị rút thì xe tăng Pháp tiếp viện tới bắn dữ dội vào đội hình, chặn đường rút và làm nhiều người thương vong. Chiến sĩ Cù Chính Lan hô anh em tập trung lựu đạn cho mình rồi tìm cách tiếp cận nhảy lên xe, giật nắp quăng lựu đạn vào trong xe, lính tăng Pháp nhặt lựu đạn ném ra và lái xe tăng chuyển hướng. Cù Chính Lan táo bạo mở chốt lựu đạn, chờ cho khói thuốc xì ra được một vài giây rồi mới ném vào buồng lái. Lựu đạn nổ diệt hết lính tăng trong xe, chiếc xe dừng lại tại chỗ, trận đánh kết thúc thắng lợi. Xác chiếc xe tăng hiện nay vẫn nằm ở giữa khu đất có kè đá xung quanh, chiếc xe tăng mang nhãn hiệu Mỹ: "B2885498USA".

Trong lúc tình hình chiến sự căng thẳng thì quân Pháp lại nhận tin xấu: bệnh tình của tướng De Lattre đã vô vọng cứu chữa. Từ nhiều tháng qua, De Lattre bị ung thư chân. Công việc điều khiển Đông Dương, những hành trình qua Pháp và qua Mỹ để xin viện trợ, sự đau buồn vì con chết trận đã làm De Lattre kiệt sức dần, bệnh tình càng ngày càng trầm trọng, đến ngày 19 tháng 11 năm 1951, De Lattre về Pháp để vào bệnh viện giải phẫu. Ngày 7 tháng 12 năm 1951 De Lattre bất tỉnh, đến ngày 12 tháng 12 năm 1951 thì từ trần. Chính phủ Pháp truy tặng hàm Thống chế Pháp và làm lễ quốc táng. Ngày 8 tháng 1 năm 1952, Raoul Salan được chính thức cử giữ chức Quyền Chỉ huy tối cao Quân đội viễn chinh thay De Lattre, Tổng trưởng Letourneau được cử giữ chức vụ Cao ủy, có cựu thống sứ Gautier phụ tá

Ngày 22 tháng 12, QĐNDVN làm tê liệt tuyến vận chuyển trên sông được coi là tuyến tiếp tế chính của Pháp. Tướng Salan vội dừng cuộc càn quét ở Bắc Ninh, điều gấp 2 binh đoàn cơ động trở lại Ba Vì và hữu ngạn sông Đà. Ngày 29 tháng 12 năm 1951, trên đường thuộc địa số 6, một đại đội lê dương bị phục kích bất ngờ làm chết 130 người trong số 200 người. Tin thiệt hại đó báo về Pháp trong lúc Quốc hội đang bàn cãi về ngân khoản chiến phí ở Đông Dương làm những nghị sĩ chống chiến tranh lên diễn đàn, tổng trưởng Letourneau bị đả kích nặng nề.

Đợt 1 chiến dịch kết thúc ngày 26 tháng 12. QĐNDVN tuyên bố đã loại khỏi vòng chiến đấu 23 đại đội chủ lực Pháp, phần lớn là lính Âu-Phi, bắn chìm bảy canô, tàu, xuồng; bắn bị thương hai chiếc khác trên sông Đà, uy hiếp mạnh đường số 6, cắt đứt tuyến sông Đà.

Pháp cố gắng tăng viện cho Hòa Bình, vẫn không đánh thông được tuyến Sông Đà, phải chuyển sang củng cố tuyến đường 6, bảo vệ thị xã Hòa Bình.

Đợt 2 (27 tháng 12 năm 1951 - 25 tháng 2 năm 1952)
Ngày 6 tháng 1 năm 1952, tướng Salan quyết định rút toàn bộ lực lượng trên tuyến sông Đà, chỉ để lại cụm cứ điểm Đan Khê - Là Phù. Tất cả lực lượng rút về được tăng cường cho tuyến phòng ngự thị xã Hòa Bình - Đường số 6, quyết định này chưa kịp thực hiện thì đợt tiến công thứ ba của QĐNDVN bắt đầu.

QĐNDVN tiếp tục đánh mạnh hướng Sông Đà-Ba Vì, tập kích diệt quân đội Pháp ở các điểm cao 500 và 564; trên hướng Đường 6 tiến công các cứ điểm Đồi Mồi, Hàm Voi.

Đêm 29 tháng 12, trung đoàn 141 của Đại đoàn 312 tiến công diệt điểm cao 400, 600, diệt gần 100 lính, bắt 96 (có 35 lính lê dương). QĐNDVN hy sinh 16 người, bị thương 60 người. Cũng trong đêm 29 tiêu diệt Đồi Mồi. Đêm 31 đánh chiếm cao điểm Hàm Voi, tiêu hao một trung đội Âu Phi. Đây là những vị trí quan trọng trên đường 21 bảo vệ sườn cho tuyến thị xã Hòa Bình – Đường số 6.

QĐNDVN chuyển hướng tiến công chủ yếu sang đường 6 và bao vây thị xã Hòa Bình: tập kích tiêu diệt trận địa pháo và 4 vị trí quân đội Pháp ở trung tâm và ngoại vi thị xã; đánh cắt giao thông, làm tê liệt vận chuyển của quân đội Pháp trên đường 6. Trong vòng không đầy 1 giờ hai tiểu đoàn của trung đoàn 36 đã tiêu diệt gọn 4 vị trí Đồi Cháy, Đồi Dè, Khuỷu, Dậm và 1 trận địa pháo, nhưng đánh cứ điểm Pheo (xem trận Pheo, 7 tháng 1 năm 1952) và Đầm Huống không thành công.

Xóm Pheo, một tiền đồn cách 5 km về phía bắc Hòa Bình do Thiếu tá Roux và tiểu đoàn 2 Lê dương trấn giữ, bị trung đoàn 102 QĐNDVN tấn công. 50 khẩu sơn pháo 75 ly và pháo không giật của QĐNDVN nhả đạn vào đồn. Đến 1 giờ sáng thì QĐNDVN xung phong, dùng lựu đạn và mìn tràn vào các điểm phòng thủ. 700 phát đạn pháo 105 ly được các đồn Pháp bắn yểm trợ vào xung quanh đồn trong thời gian 15 phút QĐNDVN xung phong, cho đến lúc QĐNDVN tràn vào trong đồn và trận giáp la cà xảy ra, đến sáng thì QĐNDVN rút lui. Cả hai bên thiệt hại nhiều.

Mặc dầu thất bại trong trận tấn công Xóm Pheo, QĐNDVN cũng không rời bỏ khu vực thị xã Hòa Bình. Một mặt, QĐNDVN dùng chiến thuật "công đồn đả viện" và thường xuyên uy hiếp các đường tiếp tế thủy bộ để cầm chân số lớn lính Pháp (riêng tại đường số 6, Pháp phải dùng tới 16 tiểu đoàn để bảo vệ), một mặt mở một mặt trận khác về phía Phát Diệm, với các Đại đoàn 316, 320, làm Pháp phải chia quân ra nhiều nơi, cạn hết quân dự trữ. Bộ chỉ huy Pháp lúng túng lo ngại.

Ngày 27 tháng 1, Tổng Quân ủy họp, nhận định: "Theo thế chung thì muốn hay không muốn, địch cũng phải rút khỏi Hòa Bình". Căn cứ vào ý định của Tổng Quân ủy, Bộ Tổng Tham mưu xây dựng kế hoạch đánh quân Pháp rút chạy.

Bị bao vây, cô lập ở Hòa Bình, lại bị đánh mạnh ở trung du, đồng bằng, sáng 23 tháng 2 quân Pháp buộc phải rút khỏi Hòa Bình theo cách cuốn chiếu. 17 giờ ngày 22 tháng 2 năm 1952, 5 tiểu đoàn Pháp ở thị xã lặng lẽ vượt sông Đà. Trung tá Ducourneau và Đại tá Gilles chỉ huy cuộc triệt thoái. Hơn 1.000 dân Mường, 20.000 binh sĩ cùng các chiến cụ, đạn dược khí giới vượt qua sông, tiến về Hà Nội bằng đường số 6.

Đại bộ phận quân Pháp đã qua sông, chỉ còn tiểu đoàn 2 dù (2e BEP) và tiểu đoàn 3 thuộc bán lữ đoàn lê dương thứ 13 (3/13e DBLE) đang được máy bay và đại bác bảo vệ chặt chẽ, tiếp tục qua sông. Trung đoàn 36 lúc này mới phát hiện, pháo ở bến Ngọc đồng loạt bắn vào đội hình Pháp ở cả hai bên bờ sông Đà. Một chiếc ca nô bắn chìm, một số xe cơ giới bị phá hủy, nhưng tới trưa quân Pháp vẫn qua sông. Buổi chiều, trung đoàn 209 tiến công vị trí Pheo, khi GM1 đang rút khỏi đây. Máy bay Pháp nối nhau trút bom, bảo vệ cho binh lính chạy về phía đoàn xe trên đường 6. Trận địa phòng không 12,7 mm của QĐNDVN bắn rơi một máy bay F8F Hellcat. Ngày 24 tháng 2, quân Pháp ở Ao Trạch tiếp tục rút về Đồng Bãi, bị trung đoàn 9 Đại đoàn 304 chặn đánh một bộ phận, thiệt hại gần hai đại đội. Ngày 25 tháng 2, quân Pháp tiếp tục rút khỏi Đồng Bãi về Xuân Mai.

Nhìn chung, Pháp tổ chức rút quân chặt chẽ, dùng tới 30.000 viên đạn pháo để yểm trợ cho cuộc rút quân. QĐNDVN cũng không tổ chức tốt việc đánh quân đội Pháp rút lui nên chỉ diệt được một số, còn phần lớn quân đội Pháp chạy thoát về Xuân Mai. Sau hai ngày ba đêm, đoàn quân Pháp về đến nơi. Đoàn quân chặn hậu bị chặn đánh, thiệt hại khoảng 300 người chết và bị thương. Bộ chỉ huy Pháp mừng rỡ với sự tổn thất nhẹ như vậy.

Trong ba ngày đánh Pháp rút lui, QĐNDVN phá hủy 23 xe quân sự, thu trên 100 tấn đạn dược và quân trang, quân dụng. Ngày 25 tháng 2, Tổng Quân ủy quyết định kết thúc chiến dịch.

Kết quả
Việt Minh tuyên bố loại khỏi chiến đấu 21.249 quân Pháp và chư hầu, trong đó có 14.030 chết hoặc bị thương, 7219 bị bắt. Trong đó:
Tại mặt trận Hòa Bình: diệt 6.012 lính, thu 24 khẩu pháo các loại, 788 súng, 98 máy vô tuyến điện, phá hủy 12 khẩu pháo, bắn rơi 9 máy bay, bắn chìm và bắn cháy 17 ca nô, tàu, xuồng, phá hủy 246 xe quân sự.
Mặt trận địch hậu (Trung du, Liên khu 3): loại khỏi vòng chiến đấu 15.237 lính, thu 6.126 súng các loại, giải phóng 4.000 km² với hơn một triệu dân.
Về trang bị: Tổng cộng bắn rơi 13 máy bay, bắn chìm 17 tàu xuồng, phá hủy 20 khẩu pháo, 9 đầu xe lửa, 20 toa xe, 291 xe cơ giới các loại. Thu giữ gần 150 tấn vũ khí, đạn dược chiến lợi phẩm (trong đó có 788 súng các loại, 88 máy vô tuyến điện, 24 khẩu pháo)

Về đất đai, đã giải phóng 5.000 km² khu vực Hòa Bình-Sông Đà với gần 2 triệu dân, giữ vững đường giao thông liên lạc giữa Việt Bắc với các Liên khu 3 và 4, góp phần đẩy mạnh chiến tranh du kích vùng sau lưng quân đội Pháp, làm thất bại âm mưu giành lại quyền chủ động chiến lược và chia cắt chiến trường Bắc Bộ của Pháp. Theo Bernard Fall nhận xét: "Chiến dịch Hòa Bình đối với người Pháp cũng tổn thất về sinh mạng và trang bị không kém gì chiến dịch Biên giới và chiến dịch Điện Biên Phủ sau này".

Tại hướng đồng bằng (hướng phối hợp), bộ đội Việt Nam tiến hành cuộc chiến tranh nhân dân rộng lớn, loại khỏi vòng chiến đấu trên 10 nghìn quân, bức hàng và bức rút khoảng 1 nghìn đồn bốt, tháp canh, giải phóng trên 2 triệu dân. Sự phối hợp tác chiến giữa bộ đội chủ lực trên hướng chủ yếu với lực lượng vũ trang trên hướng phối hợp làm phong phú thêm kinh nghiệm của nghệ thuật chiến dịch Việt Nam. Bộ chỉ huy nhận xét: "Thắng lợi to lớn của ta ở mặt sau lưng địch làm thay đổi tình thế đồng bằng Bắc Bộ, đã có ý nghĩa quyết định thắng lợi của toàn bộ Chiến dịch Hòa Bình".

Ngày 25 tháng 2 năm 1952, Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư khen ngợi Bộ chỉ huy chiến dịch và các chiến sĩ mặt trận Hòa Bình, dân công phục vụ và đồng bào địa phương: "So với những thắng lợi trước, thắng lợi lần này là khá to. Thắng lợi lần này đã đánh dấu một bước tiến bộ mới của bộ đội ta, và đã làm cho địch phải thất bại nhục nhã trong âm mưu củng cố phòng ngự chuyển lên tiến công, nhưng bộ đội phải luôn luôn cố gắng thi đua giết giặc lập công và ra sức học tập chỉnh huấn, đồng bào phải ra sức thi đua tăng gia sản xuất hơn nữa để tranh lấy thắng lợi to hơn nữa".

Với thất bại ở chiến dịch Hòa Bình, tướng Henri Navarre viết rằng: "Chúng ta đã bị thiệt hại nặng nề về chiến lược, không thu được một kết quả quyết định nào. Chiến dịch Hòa Bình đã giam chân các binh đoàn chủ lực cơ động tinh nhuệ của ta ở xa đồng bằng trong một thời gian dài. Do đó đã tạo lợi thế cho đối phương đưa các binh đoàn chủ lực lọt vào đồng bằng hoạt động. Đối phương đã giành được thắng lợi quan trọng".

Sau cuộc rút lui khỏi Hòa Bình, Pháp mở nhiều cuộc hành quân trong vùng đồng bằng để càn quét. Chương trình của Salan và Letourneau là quét sạch quân du kích trong khu tam giác đồng bằng, xúc tiến việc tổ chức quân đội Quốc gia Việt Nam với sự viện trợ của Mỹ, thành lập đoàn Quân thứ lưu động (GAMO) để phối hợp với quân đội tổ chức an ninh xã hội các vùng đã được càn quét, rồi trao cho Thủ hiến Nguyễn Văn Tâm tổ chức hành chính.

Tới cuối tháng giêng năm 1952, viện trợ Mỹ cập bến Sài Gòn đã lên tới 120.000 tấn chiến cụ, trong số đó có 178 máy bay, 170 tàu thủy đủ loại, xe thiết giáp, đạn dược và dụng cụ truyền tin.

Xem thêm

Chú thích

Liên kết ngoài
 Bao Dai honors VNA veterans of Hoa Binh (French newsreels, ngày 3 tháng 1 năm 1952)
 The Hoa Binh Campaign

Hòa Bình
H
Trận đánh liên quan tới Việt Nam
Xung đột năm 1951
Võ Nguyên Giáp


title: Gà lôi lam mào trắng

text:
Gà lôi lam mào trắng (danh pháp hai phần: Lophura edwardsi) là một loài chim thuộc họ Trĩ (Phasianidae), đặc hữu tại khu vực rừng mưa nhiệt đới của Việt Nam. Loài gà lôi này có chiều dài 58–67 cm. Con trống thường có sắc lông màu lam thẫm ngả sang màu đen còn con mái có màu nâu. Chân và mặt của gà lôi lộ phần da màu đỏ.

Loài này có 2 biến chủng. Chủng danh định L. e. edwardsi trên đầu có mào và đuôi có lông trắng. Biến chủng phía bắc L. e. hatinhensis thì có thêm lông  vũ ở cánh cũng màu trắng. Sự khác biệt này trong hai chủng có thể là do giao phối cận huyết của một quần thể bị hạn chế và phân mảnh tại khu vực đó. Biến thể hình dáng cũng xuất hiện khi L. e. edwardsi bị nuôi nhốt. Chủng phía bắc đôi khi được một số tác giả coi là loài riêng biệt, gọi là gà lôi lam đuôi trắng (Lophura hatinhensis) (như Võ Quý, 1975).

Loài Gà lôi lam mào trắng tại thời điểm năm 2021 được đánh giá là loài cực kỳ nguy cấp, do bị săn bắn, mất môi trường vì nạn phá rừng và vì hóa chất khai quang từ thời chiến tranh Việt Nam.

Từ năm 2000 đến nay, không ghi nhận các bằng chứng về loài này ở tự nhiên. Hiện nay, loài này đã được Vườn Thú Hà Nội và Trung tâm Bảo tồn thiên nhiên Việt nuôi sinh sản thành công. Trong trường hợp nuôi nhốt gà lôi này sinh trưởng khá tốt nên được xem là loài bảo tồn ngoại vi. Loài chim này được đặt tên khoa học theo tên nhà điểu học người Pháp Alphonse Milne-Edwards.

Giới thiệu về loài

Gà lôi lam mào trắng là một loài chim Trĩ bị đe dọa ở mức Rất nguy cấp, được phát hiện từ năm 1896, và là loài đặc hữu của khu vực miền Trung Việt Nam. Ghi nhận cuối cùng về sự xuất hiện của loài này trong tự nhiên là từ năm 2000; và có thể đã tuyệt chủng ngoài tự nhiên. Tuy nhiên, thông tin về loài này rất hạn chế như: đai cao phân bố, yêu cầu về sinh cảnh sống, và các đặc điểm sinh thái cơ bản. Người ta cho rằng, Gà lôi lam mào trắng ưa sinh sống trong "các khu rừng cực kỳ ẩm ướt ở khu vực núi thấp và trung bình", và đặc biệt cẩn trọng, hiếm khi rời khỏi "những sườn đồi phủ cây bụi và dây leo dày đặc" (Delacour 1977). Tuy nhiên, tất cả các địa điểm thu mẫu loài này từ trước đến nay đều trong những vùng rừng đất thấp tương đối bằng phẳng, và không có bằng chứng nào cho thấy chúng có thể sống ở độ cao trên 300m.

May thay, hiện tồn tại một quần thể nuôi nhốt của Gà lôi lam mào trắng gồm khoảng 1.000 cá thể ở các vườn thú và trang trại tư nhân tại châu Âu, Nhật Bản và châu Mỹ. Tuy nhiên, quần thể nuôi nhốt này phát triển từ một quần thể gốc ban đầu rất nhỏ (28 cá thể, trong đó 6-8 con mái, được thu thập từ năm 1924 đến năm 1930; và không hề được bổ sung thêm cá thể hoang dã nào) và do đó bị đồng huyết một cách nghiêm trọng.

Từ năm 2010, báo động bởi sự biến mất rất lâu của Gà lôi lam mào trắng trong tự nhiên, cộng đồng bảo tồn đã có nỗ lực tái thẩm định tình trạng bảo tồn của loài này. Kết quả là, năm 2012, Gà lôi lam mào trắng đã được nâng cấp lên mức Rất nguy cấp trong Sách đỏ của IUCN. Nhiều đợt khảo sát chuyên sâu bằng bẫy ảnh đã được thực hiện nhằm tìm kiếm loài này trong những sinh cảnh phù hợp nhất còn lại tại các tỉnh Quảng Bình và Quảng Trị, nhưng không đem lại kết quả khả quan.

Năm 2018, loài này chính thức được quốc tế đổi Tiếng Anh từ Edwards's pheasant thành Vietnam Pheasant (Gà lôi việt nam)

Phân loại và sinh thái học

Phân loại học
Gà lôi lam mào trắng Lophura edwardsi là một thành viên trong giống Lophura. Gà lôi lam mào trắng được mô tả lần đầu tiên vào năm 1896. 28 năm sau đó, một loài Lophura khác, Gà lôi lam mào đen Lophura imperialis đã được mô tả từ một đôi còn sống được các nhà truyền giáo mua hoặc thu được tại vùng giáp ranh giữa tỉnh Quảng Bình và Quảng Trị (Delacour & Jabouille 1925). Gà lôi lam mào đen được ghi nhận thêm 3 trường hợp ngoài thực địa nữa (BirdLife International 2001), cho đến khi được chứng minh là con lai giữa Gà lôi lam mào trắng và Gà lôi trắng Lophura nycthemera, theo Rasmussen (1998), Garson (2001), BirdLife International (2001) và Hennache và cộng sự (2003). Năm 1964, hình thái tương tự thứ ba của gà lôi đã được phát hiện (nhưng con đực có các lông đuôi giữa màu trắng) và được đặt tên là Gà lôi lam đuôi trắng Lophura hatinhensis (Vo Quy 1975). Sau khi được phát hiện, số lượng Gà lôi lam đuôi trắng ghi nhận được tăng lên rất nhanh, sau đó nhanh chóng giảm xuống, với ghi nhận lần cuối năm 1999 (BirdLife International, 2001). Hầu hết Gà lôi lam đuôi trắng được ghi nhận tại phía bắc khu vực phân bố của Gà lôi lam mào trắng ở tỉnh Hà Tĩnh và Quảng Bình. Tuy nhiên, một trường hợp được ghi nhận gần sông Hương, cách Thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế, 15 km về phía nam vào năm 1999, rất gần ranh giới phía nam của khu vực phân bố của Gà lôi lam mào trắng (BirdLife International 2001; Hennache và cộng sự 2012). Gần đây, Gà lôi lam đuôi trắng đã được đề xuất là một biến dị do giao phối cận huyết của Gà lôi lam mào trắng (Hennache và cộng sự 2012). Vì thế, hiện nay Gà lôi lam mào trắng là loài duy nhất trong ba loài được công nhận và có tên trong Sách đỏ của IUCN. Do đó, những ghi nhận về Gà lôi lam mào trắng được nhắc đến trong tài liệu này cũng bao gồm thông tin về các cá thể trước đây được coi là Gà lôi lam đuôi trắng.

Sinh thái
Kiến thức về loài này còn rất hạn chế, vùng phân bố, điều kiện môi trường sống và sinh thái cơ bản.

Thức ăn
Chưa có thông tin nào đề cập về chế độ ăn uống của loài này trong tự nhiên.

Sinh sản
Một cá thể non đã được bắt ngoài tự nhiên vào ngày 15/4/1926 tại Huế và được ông Pierre Jabouline nuôi (mẫu tại Bảo tàng Lịch sử tự nhiên quốc gia, Paris, Pháp). Mọi thông tin khác đều có được từ việc quan sát các cá thể trong nuôi nhốt. Thời gian đẻ trứng thường là từ tháng Ba đến tháng Năm; lứa đầu tiên được ghi nhận gồm 5 quả trứng, nở sau 21 ngày; theo quy luật, các cá thể gà chỉ bắt đầu sinh sản sau 2 tuổi (Delacour 1977). Một con trống nở trong điều kiện nuôi nhốt đã sống được 22 năm (Bảo tàng Lịch sử tự nhiên Delaware, Greenville, USA, thông tin ghi trên nhãn). Một con trống khác cũng sống tới 22 tuổi tại Jersey Durrell Wildlife Park (thông tin từ Alain Hennache 2015). Một con trống hoang dã thu được ở Quảng Trị vào tháng 12/1996 khi mới khoảng một tuổi và sau đó được chuyển đến nuôi tại Vườn thú Hà Nội đã sống thêm hơn 17 năm, đến năm 2013 (theo thông tin từ Đặng Gia Tùng, 2015).

Phân bố
Gà lôi lam mào trắng là loài đặc hữu của miền Trung Việt Nam và trong lịch sử đã được ghi nhận tại 4 tỉnh (Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, và Thừa Thiên Huế). Loài này được mô tả lần đầu từ 4 cá thể mẫu do các nhà truyền giáo Pháp thu được tại Quảng Trị (mẫu tại Bảo tàng Lịch sử tự nhiên quốc gia, Paris, Pháp). Từ năm 1923 đến năm 1929, Delacour tổ chức 7 chuyến nghiên cứu ở Đông Dương và thu được 64 cá thể, trong đó 28 cá thể được vận chuyển sang Pháp và được cho là quần thể sáng lập cho quần thể nuôi nhốt hiện nay (Ciarpaglini & Hennache 1997).

Từ năm 1930 đến năm 1996, không có cá thể Gà lôi lam mào trắng có hình thái điển hình nào được ghi nhận; nhưng trong giai đoạn từ 1964 đến 1995 đã xuất hiện ít nhất 31 cá thể ở dạng biến dị do đồng huyết (con trống có một số lông đuôi giữa màu trắng) ở khu vực Kẻ Gỗ và Khe Nét thuộc hai tỉnh Hà Tĩnh và Quảng Bình. Năm 1996, một cá thể có hình thái điển hình được phát hiện gần xã Phong Mỹ, Thừa Thiên Huế và một cá thể ở gần xã Hướng Hiệp, Quảng Trị (Lê Trọng Trải và cộng sự 1999). Sau đó còn ghi nhận thêm môt số cá thể khác tại tỉnh Quảng Trị và Thừa Thiên Huế, nhưng ghi nhận cuối cùng dừng lại ở năm 2000, khi một con trống được tịch thu từ một thợ săn và nuôi nhốt tại Hạt Kiểm lâm huyện Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị. Năm 2009, ghi nhận một cá thể có thể là con mái Gà lôi lam mào trắng bắt được gần Đèo Hải Vân, nhưng về định loại chưa chắc chắn (A. Hennache trao đổi qua thư 2012).

Các mối đe dọa
Gà lôi lam mào trắng là một loài phân bố hẹp trong phạm vi Vùng chim đặc hữu đất thấp Trường Sơn (Annamese Lowlands EBA). Người ta tin rằng chúng là loài chuyên sống trong vùng rừng đất thấp, vì chưa có ghi nhận đáng tin cậy về loài này ở độ cao khoảng trên 300m. Nguyên nhân gốc rễ cho sự hiếm hoi của Gà lôi lam mào trắng được cho là săn bắn/bẫy đi kèm với việc sinh cảnh phù hợp của nó bị mất và phân mảnh nghiêm trọng (do tác động của con người, và có thể cả do biến đổi khí hậu).

Chú thích

Tham khảo
 Pheasants, Partridges and Grouse by Madge and McGowan, ISBN 0-7136-3966-0

BirdLife Species Factsheet.
Thông tin trên SVRVN

E
Động vật đặc hữu Việt Nam
Chim Việt Nam
Động vật được mô tả năm 1896
Gà lôi
Động vật quý hiếm
Chim quý hiếm
Chim đẹp
Chim cảnh đẹp
Động vật sắp tuyệt chủng
Nghị định 06/2019
IUCN
Vùng đất thấp miền trung
Sách Đỏ Việt Nam
Chim Trĩ
Các loài chim họ Trĩ


title: Công viên lịch sử Ayutthaya

text:
Công viên lịch sử Ayutthaya () nằm tại thành cổ Ayutthaya, Thái Lan. Thành phố cổ này được vua Ramathibodi I (U-thong) thành lập năm 1350 và đã là kinh đô của Thái Lan cho đến khi nó bị phá hủy bởi quân đội Myanma năm 1767.

Nằm cách thủ đô Bangkok 76 km về phía Bắc, công viên lịch sử Ayutthaya thuộc địa phận tỉnh Ayutthaya, bao trùm một diện tích rộng lớn tới 2.556km2. Đây là một tổ hợp di tích bao gồm rất nhiều đền, chùa, bảo tàng, v..v.. Công viên hiện tại là một trong những di tích hàng năm thu hút rất đông du khách. Đây thật sự là một thành phố vĩ đại, một trong những di tích lịch sử có sức hấp dẫn.Công viên lịch sử Ayuthaya đã được UNESCCO công nhận là di sản văn hóa thế giới vào tháng 12-1991.

Mô tả
Công viên lịch sử Ayutthaya là một phế tích với rất nhiều đền đài, mà đặc trưng cho loại kiến trúc này đó chính là được xây dựng bằng chất liệu gạch đỏ trần. Di tích nằm bên bờ sông được hợp bởi 3 dòng sông là sông Chao Phraya, sông Lopburi và sông Pa Sak. Có lẽ vì vậy Ayutthaya được lưu dấu trong ký ức nhiều khách du lịch như là một ốc đảo của những chùa chiền bên sông.

Lịch sử

Lịch sử Thái Lan được chia ra thành các giai đoạn: Sukhothai (1238-1438), Ayutthaya – kế thừa nền văn hóa Sukhothai và tiếp tục phát triển sau đó hơn 400 năm từ 1350-1767, Thon Bori (1767-1782) và Rattanakosin (1782 đến nay). Thành phố cổ Ayutthaya hay còn gọi là ‘’’Pra Nakhon Si Ayutthaya’’’ từng là kinh đô của Thái Lan trong 417 năm.

Cổ thành được xây dựng từ năm 1350 bởi vua U-thong, bị quân Miến Điện chiếm đóng và tàn phá vào năm 1767, kết thúc thời kỳ Ayutthaya. Có 33 đời vua thay nhau trị vì vương triều và xây dựng Ayutthaya thành thủ đô rực rỡ trong quá khứ. Ayutthay lúc bây giờ được xem là vương triều có mối quan hệ rất tốt với các nước láng giềng, chẳng những các quốc gia Phương Đông mà cả Phương Tây

Không hẳn vì thế mà vương triều không có ngoại xâm. Năm 1758, đất nước bị xáo trộn bởi một cuộc ganh đua tranh giành ngai vàng trong hoàng gia, dẫn đến kết quả thất bại thảm hại trong cuộc chiến với người Miến Điện năm 1767. Quân đội Miến Điện được xem là quân đội giao tranh thường xuyên với Ayutthaya trong suốt lịch sử. Lần thất bại cuối cùng và dẫn đến diệt vong được xem là thời kỳ đánh dấu chấm hết của một vương triều hùng mạnh, vì sự xáo trộn của vương triều dẫn đến mất nước. Chính sự sụp đổ của vương triều làm bài học cho tất cả vương triều về sau của Thái Lan.

Quân đội Miến Điện khi xâm lược thủ đô đã ra lệnh đốt cháy và phá hủy nhiều công trình kiến trúc hoành tráng và lộng lẫy của vương triều Ayutthaya. Những tàn tích còn sót lại tạo thành công viên lịch sử Ayutthaya ngày nay.

Phương tiện đến Ayutthaya
Từ Bangkok có thể đến Ayutthaya bằng xe buýt, xe minivans, taxi hay dễ dàng mua tour từ khách sạn hoặc đi bằng tàu hỏa. Từ ga Hualamphong, tuyến đường sắt Bangkok - Chiang Mai đi qua Ayutthaya cứ một giờ lại có một chuyến và ngược lại. Dễ dàng mua vé với giá rẻ bất ngờ 15 baht/hành khách.

Nhà ga của thành phố nằm ở bờ đông của sông Mae Nam Pa Sak, cách bến xe buýt phía Bắc đi Bangkok chừng 5 km. Cách nhanh nhất để tiếp cận cổ thành là đi dọc bờ sông về hướng Tây, một phà luôn đưa khách qua sông chỉ với giá 2 baht/người.

Các di tích trong công viên lịch sử Ayutthaya

Wat Choeng Thar

Wat Suwandararam

Wat Phra Ram

Wat Mahathat

Wat Phra Mongkhon Bophit

Wat Phutthaisawan

Wat Pra Sri Sanphet

Chùa là di tích còn sót của Hoàng Cung Ayutthaya và là một trong những di tích khá quan trọng và là di tích được nhiều du khách tham quan nhất. Chùa nằm ngay vị trí trung tâm của công viên lịch sử cùng với Wat Phra Ram, Wat Mahathat, Wat Ratchaburana tạo thành một phức hợp di tích có giá trị cao về lịch sử.
Hoàng cung Ayutthaya vốn là một nơi kín cổng cao tường và là nơi ở của tất cả đức vua và hoàng gia thuộc vương triều Ayutthaya. Được khởi xây bởi vua U - Thong và dưới giai đoạn trị vì của vua Borom Trailokkanat cũng như nhiều vị vua sau đó, rất nhiều công trình và hạng mục đã được thêm vào. Có thể nói, Hoàng Cung và các ngôi chùa xung quanh tạo thành nên một vương triều hùng mạnh lúc bấy giờ. Tổng thể công trình gồm nhiều hạng mục, vô số chùa chiến mà ngày nay, phần còn lại của Hoàng Cung chỉ là sự đổ nát, hoang tàn của cuộc chiến tranh giữa Xiêm La và quân đội Miến Điện bấy giờ.
Rất tiếc là cuộc xâm lăng hủy diệt của người Miến Điện đã tàn phá tất cả, chỉ để trơ lại giữa đất trời bộ nền móng bằng gạch, một số cột nhà và những bức tường tróc mẻ.

Wat Na Phra Men

Wat Worachettharam

Nằm đơn độc với một ngôi mộ tháp có chín chú gà trống mào đỏ, cựa vàng và bộ lông sặc sỡ đứng uy nghi đằng trước một bức tượng Phật. Nằm cạnh kênh đào Ayutthaya, Wat Worachettharam được vua Eakathosarot xây dựng năm 1593, khi vua Naresuan bị chết trong một cuộc chiến đấu với vua Tong - U của Miến Điện. Để vinh danh anh trai, vua Eakathosarot cho xây một lò hỏa thiêu khổng lồ và 10.000 nhà sư đã được mời tới để cầu nguyện cho buổi lễ hỏa táng của hoàng gia.

Wat Lokaya Suttha

Wat Lokaya Sutha (tiếng Thái:วัดโลกยสุธาราม , phiên âm tiếng Việt: Quách lô-ka-ya-su-tha-ram) là một ngôi đền nằm trong quần thể di tích Công viên lịch sử Ayutthaya - thuộc thành phố Ayutthaya – thủ phủ của tỉnh lỵ Ayutthaya. Ngôi đền này nằm trong số các di tích trong công viên và được xem là nơi linh thiêng của người hành hương vì tại đây rất nổi tiếng với bức tượng Phật nằm, được xem là bức tượng Phật may mắn còn nguyên vẹn so với các di tích khác trong toàn thể khu di tích Ayutthaya.

Wat Yai Chaimongkhon

Wat Phra Chao Phya Thai còn gọi là Wat Yai Chaimongkhon là một tổ hợp các kiến trúc gồm tu viện, mộ tháp và chùa chiền. Mộ tháp lớn nhất được xây trên một nền cao với hai ngôi mộ tháp nhỏ hai bên và hai tượng Phật khổng lồ. Ngay tại bức tượng Phật khổng lồ này là những cây hoa đại trăm tuổi.
Ngôi đền này được xem là rất quan trọng trong lịch sử và là di tích duy nhất trong công viên có thể nhìn từ xa.

Wat Chaiwatthanaram

Wat Chaiwatthanaram là một ngôi đền nằm về phía Tây thành phố men theo dọc bờ sông Chao Phraya. Vua Prasat Thong đã xây dựng đền vào năm 1630 và có nhiều nét tương đồng với kiến trúc của Angkor Wat.

Cũng giống như nhiều ngôi đền - chùa khác, ‘’Wat Chaiwatthanaram’’ mở cửa từ 8g-18g mỗi ngày, miễn phí cho người bản địa và thu 30 baht/khách du lịch ngoại quốc. Theo du khách nhận xét, ngôi đền có nét tương đồng gần giống với đền Angkor Wat theo thuyết cân đối vũ trụ lấy đền núi Meru làm trung tâm và xung quanh là các tháp nhỏ.

Trùng tu di tích
Năm 1969 Bộ Mỹ thuật Thái Lan bắt đầu trùng tu di tích này sau khi nó trở thành công viên lịch sử vào năm 1976. Năm 1991, công viên này được UNESCO công nhận là di sản thế giới.

Xem thêm
Vương quốc Ayutthaya

Tham khảo

Ayutthaya
Ayutthaya


title: Audi

text:
AUDI AG là một công ty của Đức chuyên sản xuất ô tô hạng sang dưới nhãn hiệu Audi. Công ty này là thành viên của tập đoàn ô tô lớn nhất thế giới Volkswagen AG. Cái tên Audi bản dịch tiếng La tinh là tên của nhà sáng lập August Horch.

Audi có trụ sở chính đặt tại Ingolstadt, Đức và là một công ty con của tập đoàn ô tô lớn nhất thế giới Volkswagen AG (sở hữu 99.55% cổ phần) từ năm 1964. Tập đoàn Volkswagen tái sử dụng cái tên Audi sau khi Audi trở thành một phần của tập đoàn. Volkswagen AG cũng mua tài sản của Auto Union và NSU Motorenwerke AG (NSU).

Hiện Audi AG là một trong những hãng xe sang nổi tiếng nhất thế giới. Hãng cùng Wolkswagen AG sở hữu rất nhiều những ông lớn tên tuổi trong làng công nghiệp ô tô như Lamborghini, Porsche, Bentley, Bugatti, Wolkswagen, Seat và hãng mô tô lừng danh Ducati.

Quá trình thành lập và tên gọi
Ngày 14 tháng 11, năm 1899, August Horch (1868-1951) thành lập công ty A. Horch & Cie ở huyện Ehrenfeld của Cologne, nhưng do tranh chấp giữa ông và ban giám sát, ông đã phải rời bỏ công ty. Một vài năm sau đó, ông thành lập một công ty thứ hai, Horch ô tô-Werke GmbH. Công ty dấu vết nguồn gốc của nó lại cho năm 1909 và August Horch. Các xe ô tô đầu tiên của Audi, Audi Type A 10/22 hp (16 kW) Thể thao-Phaeton, được sản xuất vào năm 1910 tại Zwickau.

Năm 1909, Horch đã buộc phải ra khỏi công ty mà ông đã thành lập. Ông sau đó bắt đầu một công ty mới tại Zwickau và tiếp tục sử dụng thương hiệu Horch.. đối tác cũ của ông kiện ông vì vi phạm thương hiệu, và Tòa án tối cao Đức (Reichsgericht ở Berlin). cuối cùng đã xác định rằng các thương hiệu Horch thuộc về công ty cũ của mình.

August Horch đã bị cấm sử dụng tên gia đình của mình trong kinh doanh xe mới của mình, nên ông gọi là một cuộc họp với bạn bè kinh doanh tốt nhất của mình, Paul và Franz Fikentscher từ Zwickau. Tại căn hộ của Franz Fikentscher, họ đã thảo luận làm thế nào để đến với một tên mới cho công ty. Trong cuộc họp này, con trai của Franz đã âm thầm nghiên cứu Latin trong một góc của căn phòng. Một vài lần anh ấy trông giống như ông đang bên bờ của một cái gì đó mà chỉ nói rằng sẽ nuốt lời nói của mình và tiếp tục làm việc, cho đến khi cuối cùng anh thốt lên, "Cha - audiatur et-phần Altera... nó sẽ không là một ý tưởng tốt để gọi nó là Audi thay vì Horch ?" "Horch! " trong tiếng Đức có nghĩa là "Hark!" hoặc "nghe", mà là "Audi" trong tiếng Latin. Ý tưởng này đã nhiệt tình chấp nhận tất cả mọi người tham dự cuộc họp. Những chiếc xe Audi đầu tiên, chiếc B Type, 10/28PS được giao đầu năm 1910.

Audi bắt đầu với một nội tuyến 2612 cc [làm rõ cần] động cơ bốn mô hình theo sau là một mô hình cc 3564, cũng như 4.680 cc và 5.720 phân khối. Những chiếc xe đã được thành công ngay cả trong sự kiện thể thao. Sáu xi-lanh đầu tiên mô hình, [làm rõ cần thiết] 4655 cc xuất hiện vào năm 1924.

August Horch rời công ty Audi năm 1920 cho một vị trí cao tại Bộ giao thông vận tải, nhưng ông vẫn tham gia với Audi như là một thành viên của Hội đồng ủy thác. Vào tháng 9 năm 1921, Audi đã trở thành nhà sản xuất xe hơi Đức đầu tiên trình bày một chiếc xe sản xuất, Audi Type K, với ổ đĩa thuận tay trái. Lại, tay lái rộng và sự thống trị thành lập trong thập niên 1920 bởi vì nó cung cấp một cái nhìn tốt hơn đang tới giao thông, làm cho vượt an toàn hơn.

Bodyshells
Audi sản xuất ô tô 100% mạ kẽm để ngăn chặn sự ăn mòn, và là thị trường hàng loạt xe đầu tiên làm như vậy, sau đây giới thiệu về quá trình của Porsche, c.1975. Cùng với các biện pháp phòng ngừa khác, lớp phủ toàn thân kẽm đã được chứng minh là rất hiệu quả trong việc ngăn ngừa rỉ sét. kết quả độ bền của cơ thể thậm chí vượt qua kỳ vọng của Audi, gây ra các nhà sản xuất để gia hạn bảo hành gốc 10-năm của mình chống lại thủng ăn mòn hiện tại 12 năm (trừ các cơ quan nhôm không rỉ sét).

Một chiếc xe bằng nhôm đã được đưa ra bởi Audi, và trong năm 1994 Audi A8 đã được đưa ra, trong đó giới thiệu công nghệ khung nhôm không gian (gọi là Audi Space Frame). Audi giới thiệu một loạt các xe trong-nineties giữa và tiếp tục theo đuổi các công nghệ và hiệu năng cao. Trước đó nỗ lực, Audi sử dụng ví dụ trong số 44 khung hình chế tạo ra nhôm như là thử giường cho kỹ thuật này.

Drive bố trí
Trong tất cả các bài mô hình của Volkswagen-thời đại, Audi đã kiên quyết từ chối không chấp nhận bố trí phía sau bánh lái truyền thống được ưa thích bởi hai đối thủ vòm của Mercedes-Benz và BMW, ưu hoặc ổ đĩa phía trước bánh xe hoặc lái xe tất cả các bánh xe. Để đạt được điều này, Audi đã thường thiết kế xe hơi của mình với một động cơ được gắn kết theo chiều dọc phía trước, ở một vị trí "overhung", trên các bánh xe phía trước ở phía trước của đường trục. Trong khi điều này cho phép nhận con nuôi dễ dàng của tất cả các ổ bánh xe, nó sẽ chống lại sự phân bố trọng lượng lý tưởng 50:50 (cũng như tất cả các xe bánh trước).

Audi gần đây đã áp dụng các huy hiệu quattro với các mô hình như A3 và TT mà không sử dụng các hệ thống dựa trên Torsen như các năm trước, với một vi sai trung tâm cơ khí, nhưng với hệ thống Thụy Điển Haldex Traction AWD cơ điện ly hợp.

Động cơ
Trong những năm 1980, Audi, cùng với Volvo, là vô địch của các động cơ 5 xi lanh, động cơ 2.1/2.2 L 5 xi lanh là giải pháp tối ưu hơn động cơ 6 xi lanh. Động cơ này được sử dụng không chỉ trong xe hơi sản xuất mà còn ở các xe đua của họ. Các động cơ 2,1 L  5 xi lanh đã được sử dụng làm cơ sở cho những chiếc xe đua trong những năm 1980, cung cấp hơn 400 mã lực (298 kW) sau khi chỉnh sửa. Trước năm 1990, đã có động cơ được sản xuất với dung tích xi lanh giữa 2,0 L và 2,3 L. này nhiều khả năng cho phép động cơ tiết kiệm nhiên liệu cả và công suất.

Đối thủ cạnh tranh
Trải qua những năm 1990, Audi bắt đầu di chuyển thay đổi thị trường mục tiêu của mình cao cấp để cạnh tranh với ô tô Đức Mercedes-Benz và BMW. Điều này bắt đầu với việc phát hành của động cơ V8 Audi vào năm 1990. Đó là bản chất là một động cơ mới được trang bị cho Audi 100/200, nhưng với thân xe khác biệt đáng chú ý. Rõ nhất là lưới tản nhiệt mới mà bây giờ đã hợp nhất vào nắp ca-pô này.

Bởi năm 1991, Audi đã có 4 xi-lanh của Audi 80, trong 5 xi-lanh của Audi Audi 90 và 100, các Audi V8 tăng áp 200 và Audi. Cũng có một phiên bản coupe của 80/90 với cả bốn và 5 xi-lanh động cơ.

Mặc dù trong năm tích xi lanh động cơ là một động cơ thành công và mạnh mẽ, nó vẫn còn là một chút quá khác nhau cho các thị trường mục tiêu. Với sự giới thiệu của một toàn mới của Audi 100 trong năm 1992, Audi giới thiệu một động cơ V6 2.8L. Động cơ này cũng được trang bị cho một khuôn mặt-nâng Audi 80 (tất cả 80 và 90 mô hình bây giờ đã được 80 badged trừ Hoa Kỳ), cho mô hình này là một sự lựa chọn của 4, 5, 6 xi-lanh động cơ, trong Saloon, Coupé và Cabriolet cơ thể phong cách.

5 xi-lanh đã sớm bỏ như là một sự lựa chọn động cơ lớn, tuy nhiên, một tăng áp 230 mã lực (169 kW) phiên bản còn lại. Các động cơ, ban đầu được trang bị cho các 20V quattro 200 của năm 1991, là một dẫn xuất của động cơ được trang bị cho các Quattro Sport. Nó được trang bị cho các Coupé Audi, và đặt tên là S2 và cũng để cho cơ thể 100 Audi, và đặt tên là S4. Hai mô hình được sự khởi đầu của S-series sản xuất hàng loạt xe ô tô hiệu suất.

Khung xe
Các mẫu xe Audi A8 thay thế động cơ V8 vào năm 1994, với một khung bằng nhôm, được gọi là "Audi Space Frame" (ASF), để giảm trọng lượng. Việc giảm trọng lượng đã được bù đắp bởi hệ dẫn động bốn bánh quattro. Nó có nghĩa là chiếc xe có hiệu suất tương tự như đối thủ của nó, nhưng có độ bám đường tốt hơn. Audi A2, Audi TT và Audi R8 cũng sử dụng Audi Space Frame.

Các mẫu xe Audi A2 đã được một tương lai siêu nhỏ sinh ra từ khái niệm Al2. Nó có nhiều tính năng mà Audi đưa công nghệ tiên tiến mà nó đã thiếu trong nhiều năm, như các khung bằng nhôm đã được một lần đầu tiên trong thiết kế xe hơi sản xuất. Trong Audi A2 TDI của họ tiếp tục mở rộng công nghệ thông qua việc sử dụng động cơ 3 xi lanh tiết kiệm nhiên liệu. Audi A2 có tính khí động học cao và được thiết kế xung quanh một đường hầm gió. Các Audi A2 bị chỉ trích vì giá thành cao và không bao giờ thực sự là một thành công doanh thu nhưng nó trồng Audi như là một nhà sản xuất tiên tiến. Các mô hình, một chiếc Mercedes-Benz A-Class đối thủ cạnh tranh, bán tương đối tốt ở châu Âu. Tuy nhiên, A2 đã ngưng trong năm 2005 và Audi đã quyết định không để phát triển một thay thế ngay lập tức.

Audi A4
Các chính tiếp theo mô hình thay đổi đã đến vào năm 1995 khi Audi A4 thay thế cho Audi 80. Đề án đặt tên mới đã được áp dụng cho các Audi 100 để trở thành Audi A6 (với một facelift nhỏ). Điều này cũng có nghĩa là các S4 S6 và trở thành S4 mới đã được giới thiệu trong cơ thể A4. S2 được chấm dứt. Các Cabriolet Audi tiếp tục trên (dựa trên nền tảng 80 Audi) cho đến năm 1999, đạt các nâng cấp động cơ trên đường đi. Một mô hình mới A3 hatchback (chia sẻ nền tảng của Volkswagen Golf Mk4) được giới thiệu với nhiều các năm 1996, và Audi TT cấp tiến chiếc coupe và roadster đã được ra mắt vào năm 1998 dựa trên nền tảng tương tự.

Các công cụ có sẵn trong phạm vi được bây giờ là một 1.4L, 1.6L và 1.8L 4 xi lanh, 1.8L 4 xi-lanh turbo, 2.6L và 2.8L V6, 2.2L turbo-tính 5 xi-lanh và động cơ 4.2L V8. Các V6s được thay thế bằng 2.4L và 2.8L 30V mới V6s vào năm 1998, với sự cải thiện đáng kể mô-men xoắn, sức mạnh và êm ái. Ngoài động cơ đã được thêm vào trên đường đi, bao gồm một động cơ W12 3.7L V8 và 6.0L cho A8.

Direct-Shift Gearbox
Ở thế kỷ này, Volkswagen giới thiệu hộp số Direct-Shift Gearbox (DSG), một loại truyền ly hợp kép. Đây là một truyền tự động bán tự động, drivable giống như một hộp số tự động thông thường. Dựa trên các hộp số được tìm thấy trong Group B S1, hệ thống bao gồm bộ ly hợp kép electrohydraulically kiểm soát thay vì một công cụ chuyển đổi mô-men xoắn. Điều này được thực hiện trong một số Golfs VW, Audi A3 và TT mô hình hợp DSG được gọi là S-tronic.

Chú thích

Liên kết ngoài

Baden-Württemberg
Công ty sản xuất xe hơi Đức
Công ty có trụ sở tại Bayern
Công ty có trụ sở tại Ingolstadt
Công ty thành lập năm 1909
Công ty giải thể năm 1939
Công ty thành lập năm 1965
Nhãn hiệu Đức
Ingolstadt
Nhà sản xuất xe hạng sang
Nhà sản xuất xe cơ giới Đức
Sachsen
Nhà sản xuất xe hơi thể thao
Tập đoàn Volkswagen
Khởi đầu năm 1909 ở Đức
Nhãn hiệu xe hơi


title: Aulacophora nigripennis

text:
Aulacophora nigripennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Motschulsky miêu tả khoa học năm 1857.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Aulacophora


title: Palaeorhiza simillima

text:
Palaeorhiza simillima là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Hirashima & Lieftinck mô tả khoa học năm 1982.

Chú thích

Tham khảo

Palaeorhiza
Động vật được mô tả năm 1982


title: Praelaterium

text:
Praelaterium là một chi bọ cánh cứng trong họ
Elateridae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1973 bởi Dolin.

Các loài
Chi này có các loài:
 Praelaterium problematicum Dolin, 1973

Chú thích

Tham khảo

Họ Bổ củi


title: Hydroglyphus annamita

text:
Hydroglyphus annamita là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Régimbart miêu tả khoa học năm 1889.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Hydroglyphus


title: Rondeletia elegans

text:
Rondeletia elegans là một loài thực vật thuộc họ Rubiaceae. Đây là loài đặc hữu của Jamaica. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 World Conservation Monitoring Centre 1998. Rondeletia elegans. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Jamaica
Rondeletia
Thực vật dễ tổn thương
Thực vật đặc hữu Jamaica


title: Oecetis rufescens

text:
Oecetis rufescens là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Chú thích

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Oecetis


title: Sihanoukville (thành phố)

text:
Sihanoukville (tiếng Khmer: ក្រុងព្រះសីហនុ), phiên âm tiếng Việt là Xi-ha-núc-vin, tên khác: Kampong Som, Kampong Saom, Kâm Póng Sao, là một thành phố cảng ở phía nam Campuchia và là thủ phủ của tỉnh Sihanoukville (Preah Sihanouk). Thành phố này có cảng nước sâu duy nhất ở Campuchia, có các bãi biển thu hút khách du lịch.

Thành phố được đặt tên theo cựu quốc vương Campuchia Norodom Sihanouk, có dân số khoảng 89.800 người và khoảng 66.700 người ở trung tâm đô thị năm 2008. Đây là một thành phố tương đối trẻ, nó đã phát triển song song với việc xây dựng Cảng tự trị Sihanoukville, bắt đầu vào tháng 6 năm 1955, là cửa ngõ của quốc gia để trực tiếp và thương mại biển quốc tế không hạn chế. Thành phố có cảng nước sâu duy nhất ở Campuchia bao gồm một nhà ga dầu mỏ và một cơ sở hậu cần vận chuyển. Nhơ đó, Sihanoukville đã trở thành một trung tâm quốc gia hàng đầu về thương mại, thương mại, giao thông và sản xuất quy trình.

Nhiều bãi biển của Sihanoukville và các hòn đảo gần đó đã trở thành khu nghỉ mát ven biển hàng đầu của Campuchia với số lượng khách du lịch quốc tế tăng dần kể từ cuối thế kỷ 20. Nhờ vào sự đa dạng về kinh tế, vẻ đẹp tự nhiên của khu vực và tiềm năng giải trí đáng kể, số lượng người dân nước ngoài thường trú theo mùa và thường xuyên làm cho Sihanoukville trở thành một trong những trung tâm dân cư đa dạng về văn hóa và năng động nhất ở Campuchia. Tính đến năm 2014, ngành du lịch vẫn không đáng kể so với các nước láng giềng như Thái Lan. Tương lai của Sihanoukville sẽ được xác định bởi khả năng quản lý cân đối thành công của chính quyền nhằm bảo vệ và bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và nhu cầu phát triển đô thị và nhỏ, tăng số lượng khách truy cập, mở rộng cơ sở hạ tầng, khu vực công nghiệp và tăng dân số mặt khác.

Mặc dù là điểm đến hàng đầu của đất nước, sau nhiều thập kỷ chiến tranh và biến động thị trấn và cơ sở hạ tầng của nó vẫn còn rất rời rạc và kiến trúc không ấn tượng. Các vấn đề về cơ sở hạ tầng tồn tại, đặc biệt liên quan đến nguồn cung cấp nước và điện, trong khi các cơ sở y tế tiêu chuẩn quốc tế vẫn còn hạn chế.

Sihanoukville cũng phải đối mặt với những thách thức liên quan đến tội phạm, an ninh và an toàn với thành phố thường xuyên là trọng tâm của vụ bê bối liên quan đến tội phạm có tổ chức nghiêm trọng, tội phạm nhỏ và tham nhũng.

Tên gọi
Tên chính thức của Sihanoukville trong tiếng Khmer là Krông (thành phố), Preah (thánh) và Sihanouk, đặt tên theo Norodom Sihanouk vị vua đầu tiên của Campuchia, có nghĩa là  Thành phố của vua Sihanouk.
"Sihanouk" bắt nguồn từ tiếng Phạn qua tiếng Pali là siha (sư tử) và hanu (hàm). Tên tiếng Pháp Sihanoukville cũng có nghĩa là "thành phố của Sihanouk", với Sihanouk và -ville, trong tiếng Pháp nghĩa là "trấn", như Louisville, Brazzaville,...

Tên thay thế, Kompong Saom (cũng được viết tắt là Kompong Som và Kampong Som), (tiếng Khmer: កំពង់សោម) có nghĩa là "Cảng thần trăng" hoặc "cảng Shiva".
Kompong giống như kampung trong tiếng Malay có nghĩa là làng xóm. Saom có nguồn gốc từ tiếng Phạn "saumya", kinh Vệ Đà là soma'' một thức uống nghi lễ trong văn hóa Vệ Đà cổ, có được bằng cách ép cây soma.

Lịch sử

Thời sơ khai
Trước các công trình nền móng của cảng và thành phố năm 1955, cảng Kompong Som phải chỉ có tầm quan trọng của khu vực - do thiếu các tuyến đường thủy có thể điều khiển kết nối cảng với các trung tâm giải quyết của vương quốc. Trong nhiều thế kỷ trước và trong thời Angkor - từ Phù Nam đến Chân Lạp và trong thời Đế quốc Khmer, thương mại khu vực tập trung tại O Keo (tiếng Việt: Óc Eo) ở đồng bằng sông Cửu Long, nay thuộc An Giang ở Việt Nam. Thị trấn Prey Nokor (Sài Gòn) là một trung tâm thương mại của Đế quốc Khmer. Biên niên sử Samtec Cauva Vamn Juon, một trong những biên niên sử Hoàng gia Campuchia thế kỷ 18 và 19, đề cập ngắn gọn về khu vực khi đất nước được chia thành ba phần trong cuộc nội chiến kéo dài 9 năm từ năm 1476 đến năm 1485: "Năm 1479, Dhammaraja tiếp tục ngai vàng tại Chatomuk (Phnôm Pênh) và kiểm soát các tỉnh Samraong Tong, Thbong, Kompong Saom, Kampot đến Bassak, Preah Trapeang, Kramuon Sah, Koh Slaket và Peam "(miệng sông Mekong).

Thời cận đại
Từ cuối thế kỷ 17, Campuchia đã mất quyền kiểm soát tuyến đường sông Mê Kông khi mà sức mạnh bành trướng của Việt Nam mở rộng ra vùng hạ lưu con sông này. Trong Chiến tranh Nguyễn-Xiêm (1717–1718), một hạm đội Xiêm đã đốt cháy cảng Kompong Som năm 1717 nhưng đã bị người Việt đánh bại tại Hà Tiên. Một vị vua Campuchia vào cuối thế kỷ 18, Outey-Reachea II liên minh với một công thần nhà Nguyễn gốc Trung Quốc, Mạc Thiên Tứ, người đã thiết lập một chính trị tự trị tại Hà Tiên và kiểm soát mạng lưới hàng hải ở phần phía Đông của Vịnh Thái Lan. Hà Tiên là điểm mà một con sông nối với sông Hậu chảy vào vịnh Thái Lan. Campuchia bị cố định giữ cố gắng tiếp cận với thương mại hàng hải qua Hà Tiên. Năm 1757 Hà Tiên mua lại các cảng Kampot và Kompong Som như một phần thưởng cho sự hỗ trợ quân sự của Mạc cho vua Campuchia. Cho đến khi nó bị phá hủy vào năm 1771, cảng đã phát triển thành một cảng trung chuyển miễn thuế độc lập liên kết với một số mạng lưới kinh doanh của Trung Quốc.

Alexander Hamilton, người đi du lịch đến Vịnh Thái Lan năm 1720, đã viết rằng "Kompong Som và Banteay Meas (sau này là Hà Tiên) thuộc về Campuchia, vì Nam Kỳ được chia từ Campuchia bởi một con sông (sông Bassac) của ba khu vực rộng lớn. " và "Vua Ang Em xây dựng một con đường từ thủ đô Oudong đến Kampot". Kampot vẫn là cảng biển quốc tế duy nhất của Campuchia. "Thời gian đi lại giữa Udong và Kampot là tám ngày bởi xe bò kéo và bốn ngày bởi voi." Người Pháp Résident Adhemard Leclère viết: "... Cho đến những năm 1840, người Việt Nam cai trị Kampot và Péam [đồng bằng sông Cửu Long], nhưng Kompong Som thuộc về Campuchia. Người Việt đã xây dựng một con đường từ Hà Tiên đến Svai - trên biên giới với Kompong-Som — Kampot. "

Đế quốc Anh theo sau một chính sách khác biệt vào những năm 1850, tìm cách củng cố ảnh hưởng của nó. Báo cáo nhân chứng đưa ra những hiểu biết hiếm hoi, đại diện của Ngoại trưởng Lord Palmerston, John Crawfurd đưa tin: "Campuchia là... chìa khóa của chính sách của chúng ta ở các nước này, Vua của vương quốc cổ đại đó sẵn sàng tự ném mình dưới sự bảo hộ của bất kỳ quốc gia châu Âu nào... Người Việt Nam đã can thiệp vào việc buôn bán ở Kampot, và đây sẽ là cơ sở của một cách tiếp cận... "Palmerston kết luận:" Giao dịch tại Kampot - một trong số ít các cảng còn lại, không bao giờ đáng kể, do hậu quả của lối vào chính của đất nước, sông Mêkông, với tất cả những người cấp nước chảy vào biển qua lãnh thổ của Nam Kỳ. Nước này cũng đã bị tàn phá bởi các cuộc chiến tranh gần đây của Việt Nam - Việt Nam. bất kỳ cảng nào khác ở Campuchia, không bao giờ có thể trở thành một trung tâm thương mại. " Crawfurd sau này đã viết: "Người dân Campuchia... đã tìm cách sử dụng khoảng thời gian hòa bình trong cuộc chiến tranh Việt-Xiêm (1841-1845) để phát triển giao hợp với các quốc gia bên ngoài. Việc buôn bán tại Kampot mà họ tìm cách nuôi dưỡng đã bị cướp biển." có thể được chèn vào, điều này sẽ mở ra thông thương của Bán đảo Đông Dương sang Thương mại Anh, vì dòng sông lớn của người Campuchia trải qua toàn bộ chiều dài của nó và thậm chí còn trao đổi thông tin vào trung tâm của Xiêm ".

Thời Pháp thuộc

Dưới sự cai trị của thực dân Pháp, Việt Nam, Lào và Campuchia trở thành một đơn vị hành chính và kinh tế duy nhất. Vùng ven biển Ronsidentielle với Kampot là thủ phủ của nó gồm các huyện Kampot, Kompong Som, Trang và Kong-Pisey. Việc thành lập một trung tâm thương mại quốc tế khác gần thành phố Sài Gòn hiện tại không được coi là cần thiết. Tập trung vẫn là sông Mekong và ý tưởng thiết lập một tuyến đường thay thế cho các thị trường Trung Quốc và Thái Lan dọc theo một tuyến đường thủy có thể điều hướng không bị gián đoạn từ phía nam đến đồng bằng sông Cửu Long.

Một cuộc nổi dậy diễn ra từ năm 1885 đến năm 1887 càng làm nản lòng tham vọng của người Pháp. Nó bắt đầu ở Kampot và nhanh chóng lan sang Veal Rinh, Kampong Seila, và Kompong Som, nơi quân nổi dậy được dẫn dắt bởi một tên cướp biển Trung Quốc tên là Quan-Khiêm. Ông quản lý để kiểm soát phần phía bắc của Preah Sihanouk một thời gian cho đến khi ông - một ông già - đã bị bắt giữ bởi thống đốc địa phương.

Cải thiện cơ sở hạ tầng đáng chú ý nhất trong giai đoạn này là xây dựng Route Coloniale số 17, sau đó đổi tên thành Quốc lộ 3 và hệ thống đường sắt quốc gia, mặc dù hoạt động trên "Tuyến phía Nam" - từ Phnom Penh đến Sihanoukville - chỉ bắt đầu vào năm 1960.

Thời kì độc lập
Tên thay thế của thành phố và tỉnh Kampong som đã được thông qua từ cộng đồng bản địa địa phương. Sau khi giải thể Đông Dương thuộc Pháp vào năm 1954, rõ ràng là việc kiểm soát chặt chẽ đồng bằng sông Cửu Long của Việt Nam yêu cầu một giải pháp để tiếp cận không hạn chế đối với các vùng biển. Kế hoạch đã được thực hiện để xây dựng một cảng nước sâu hoàn toàn mới. Kompong Saom (Kampong Som) đã được chọn cho độ sâu nước và dễ tiếp cận. Vào tháng 8 năm 1955, một đội xây dựng Pháp / Campuchia đã cắt một căn cứ vào khu rừng hoang vắng trong khu vực mà bây giờ được gọi là Bãi biển Hawaii. Kinh phí xây dựng cảng đến từ Pháp và đường được tài trợ bởi Hoa Kỳ.

Trong chiến tranh Việt Nam, cảng đã trở thành một cơ sở quân sự cho cả hai phía: phục vụ Mặt trận Quốc gia giải phóng miền Nam Việt Nam và sau năm 1970, dưới sự lãnh đạo của Lon Nol, phục vụ Hoa Kỳ.

Cảng này là nơi cuối cùng được quân đội Hoa Kỳ sơ tán, chỉ vài ngày trước khi các du kích Khmer Đỏ nắm quyền kiểm soát chính phủ vào tháng 4 năm 1975. Các sự kiện xung quanh việc đưa tàu container của Mỹ SS Mayaguez và thủy thủ đoàn của nó vào ngày 12 tháng 5 bởi Khmer Đỏ và chiến dịch cứu hộ tiếp theo của Hải quân Hoa Kỳ diễn ra trên vùng biển Koh Tang ngoài khơi bờ biển Sihanoukville. Trong hai ngày hành động, Mỹ bắt đầu cuộc không kích vào các mục tiêu trên đất liền Sihanoukville bao gồm cảng, Căn cứ Hải quân Ream, sân bay, sân đường sắt và nhà máy lọc dầu ngoài các cuộc đình công và bắn súng hải quân trên một số hòn đảo.

Sau sự sụp đổ của chế độ Khmer Đỏ năm 1979 và việc mở cửa nền kinh tế tiếp theo, cảng Sihanoukville đã trở lại tầm quan trọng của nó trong sự phát triển và phục hồi của đất nước. Với việc mở thêm thị trường mới vào năm 1999, thành phố đã lấy lại vai trò của mình trong sự tăng trưởng kinh tế của Campuchia.

Năm 1993, Vườn Quốc gia Ream được thành lập theo sắc lệnh hoàng gia của cựu vua Sihanouk.

Thành phố Sihanoukville được nâng lên thành một tỉnh vào ngày 22 tháng 12 năm 2008 sau khi Vua Norodom Sihamoni ký nghị định hoàng gia chuyển đổi các đô thị của Kep, Pailin và Sihanoukville thành các tỉnh.

Năm 2006, Tập đoàn Đầu tư Koh Puos (Campuchia) đã nộp đơn, dự định đầu tư 276 triệu đô la Mỹ để chuyển đổi đảo Koh Puos rộng 116 ha, Đảo Rắn thành khu phức hợp dân cư và nghỉ dưỡng sang trọng. Sau khi hoàn thành các yếu tố nhất định của cơ sở hạ tầng, nhà đầu tư đã thông báo những thay đổi về bản thiết kế ban đầu, như "Tái đăng ký xin phép sẽ xảy ra vào năm 2014..." theo Hội đồng Phát triển Campuchia.

Vào ngày 26 tháng 5 năm 2011, khu vực Preah Sihanouk đã được gia nhập 1 câu lạc bộ ở Paris, Les Plus Belles Baies Du Monde, ("câu lạc bộ những vịnh đẹp nhất thế giới"). Tổ chức đã chính thức chấp nhận Vịnh Campuchia là một trong những thành viên của nó tại Đại hội đồng lần thứ 7 của nó.

Địa lí

Địa hình
Thị trấn Sihanoukville nằm ở đầu những ngọn đồi thoai thoải của bán đảo trên vịnh Thái Lan. Về phía tây bắc và ở trung tâm nó tăng lên đến 15 mét (49 ft) trên mực nước biển, trong khi đất nhẹ nhàng và đều đặn hướng tới các đồng bằng ven biển mở rộng, đầm lầy và bãi biển ở phía nam và đông nam. Những ngọn đồi, có một loạt các mặt bằng nhà ở, quan điểm tốt về đồng bằng ven biển, các bãi biển, các con sông, biển và các hòn đảo xác định tính chất và giá trị tự nhiên của khu vực. Một thực tế dễ chịu khác là độ sâu thấp của vịnh Thái Lan và khí hậu địa phương, vừa phải đối lập với Biển Đông ở phía đông và Ấn Độ Dương ở phía tây, nơi bão nhiệt đới Tây Bắc Thái Bình Dương và gió mùa cực đoan liên tục xảy ra hàng năm.

Kiến trúc và cảnh quan

Do mục đích được xác định rõ ràng, lịch sử rất ngắn nhưng hỗn loạn và đặc điểm vị trí của nó, Sihanoukville khác với các trung tâm đô thị khác ở Campuchia. Được thành lập sau thời kỳ bảo hộ của Pháp, các khu phong cách thuộc địa tư sản như ở Kampot, Xiêm Riệp, hoặc Phnôm Pênh không tồn tại. Kiến trúc và bố cục đường phố phụ thuộc vào các khái niệm hiện đại. Kiến trúc sư nổi tiếng người Campuchia Vann Molyvann thiết kế các vật thể trang nhã, các tòa nhà công cộng với chức năng riêng biệt, một số vẫn hoạt động. Thời kỳ ngắn ngủi của kiến trúc Khmer mới đã kết thúc vào năm 1970. Sự mâu thuẫn và hỗn loạn trong các cuộc nội chiến kéo dài đã tác động lớn hơn đến hình ảnh hiện tại của thành phố.

Năm 1959, kế hoạch đô thị đầu tiên của thành phố đã được hoàn thành cho dân số 55.000 cư dân; nó bao gồm các đường đi xe đạp và không gian xanh. Kế hoạch cũng đã đánh dấu rõ ràng việc khoanh vùng cho cảng, mạng lưới đường sắt, trung tâm thị trấn với các văn phòng thành phố, nhà ở kinh doanh và dân cư, và cuối cùng là khu du lịch ở phía nam dọc theo các bãi biển. Một nghiên cứu khả thi của Cơ quan điều hành Hoa Kỳ (USOM) đã xem xét việc cung cấp nguồn cung cấp nước mới từ Prek Tuk Sap và các đầm phá hiện có; sau đó được cải thiện (cắt từ biển) và được sử dụng làm nguồn cung cấp thị trấn ban đầu. Các hồ chứa vẫn hoạt động, mặc dù không đủ cho nhu cầu hiện nay

Những năm bất ổn sau đó có nghĩa là ít kế hoạch ban đầu đã được thực hiện. Trạng thái hiện tại của sự không nhất quán về cấu trúc là bằng chứng cho nhiều thập kỷ biến động khi lập kế hoạch bố trí là không có nghĩa là một chủ đề cân nhắc thẩm mỹ và khoa học ứng dụng.

Bắt đầu từ bến cảng, một con đường rạch vừa phải trải dài đến ngọn đồi Trạm thời tiết (Đồi Victory) và dọc theo bãi biển địa phương (Chiến thắng). Giữa khu phức hợp Ngân hàng Quốc gia và Bến tàu Victory Beach là một trong số ít các điểm trong thị trấn mang lại ấn tượng về việc đã được lên kế hoạch trước. Khu vực này kết nối với trung tâm thành phố dọc theo một đường cao tốc duy nhất thông qua các thành công bất thường điển hình của các tòa nhà dân cư, không có bất kỳ tính năng và điểm mốc nào khác biệt. Các đường cao tốc này được thiết kế để kết nối rất ít và phân tán rộng rãi các cơ sở giải quyết thực tế. Các vùng lân cận thiếu sự thân mật, do cơ sở hạ tầng một chiều. Trung tâm của thành phố là một chuỗi các khối đơn lẻ của các tòa nhà đô thị vững chắc, như ngân hàng, khách sạn trung lưu, trạm xăng, nhà thuốc, tiệm bánh Trung Quốc và các nhà bán lẻ điện tử, sau đó là các cửa hàng thực phẩm cấp thấp, cửa hàng tạm thời, xe máy dịch vụ sửa chữa xe đạp, chợ nhỏ, dịch vụ giặt ủi, gas, dịch vụ chọn lọc và cửa hàng điện thoại di động.

Quang cảnh vùng biển Ochheuteal/Serendipity

Bãi biển

Các bãi biển của Sihanoukville là một trong những nguồn tài nguyên sinh thái và kinh tế có giá trị nhất của thành phố với mức độ khai thác thương mại khác nhau. Các bãi biển được liệt kê trong phần này không bao gồm bất kỳ bãi biển nào trên đảo.

Bãi biển Ochheuteal, ឆ្នេរ អូរ ឈើទាល: là một dải dài bãi biển cát trắng dài 3,3 km (2 dặm) và mặc dù tên được dịch thành "Lạch / Cửa sông của cây Tiel" được lót bằng cây Casuarina và Tamarisk. Ô dù cỏ, ghế cho thuê trước khoảng 30 túp lều trên bãi biển tiêu chuẩn phục vụ các bữa ăn, đồ uống và giải trí. Các khách sạn hạng trung được thiết lập tốt và nhà ở cao cấp nằm dọc theo bãi biển dọc theo phần phía Bắc của nó. Sự bền vững của bãi biển Ochheuteal là sự cân nhắc chính của các bên liên quan khác nhau, mang lại sự phát triển của kế hoạch phát triển và quản lý du lịch trong năm 2005. Nửa phía Nam vẫn còn - ngoài một số khách sạn ở đầu xa - về cơ bản chưa phát triển.
Bãi biển Serendipity: là cuối phía bắc (khoảng một phần năm hoặc 600 m) của Bãi biển Ochheuteal, rất phổ biến với khách du lịch, được đặt tên bởi một người Mỹ tên là Chuck vào khoảng năm 2001 khi ông sở hữu một căn lều nhỏ trên bãi biển [49] [50]
Otres Beach, ឆ្នេរ អូរ ត្រេ ស: Được đặt tên theo dòng sông Ou Trojak Jet (dòng sông hạnh phúc thanh bình của tôi) Otres dài khoảng 4,6 km (3 dặm) và vượt ra ngoài mũi đất "Queen hill" nhỏ ở cuối phía nam của Bãi biển Ochheuteal. Dải cát trắng dài của nó, cũng được lót hoàn toàn bằng cây Casuarina và Tamarisk, ít được phát triển và thương mại hóa hơn Bãi biển Ochheuteal và đã phát triển thành một nơi nghỉ ưa thích cho du khách phương Tây. Các bãi biển được chia thành 3 khu vực chính Otres 1 hai km của khách sạn và bãi biển shacks, bãi biển dài, khu vực công viên chưa phát triển và Otres 2 với shacks và khách sạn lớn dọc theo bãi biển và liền kề sông. Từ năm 2004 đến năm 2011, bãi biển dài bị chiếm đóng bởi rất nhiều nhà gỗ và phòng ngủ tập thể, do người phương Tây điều hành. Do yếu tố bất hợp pháp của chỗ ở trên bãi biển, trong số các lý do khác, cảnh sát đã dọn dẹp khu vực vào tháng 5 năm 2011, loại bỏ phần lớn hơn của các bungalow bên bãi biển. Cấu trúc vĩnh viễn vượt ra khỏi con đường bãi biển bổ sung những nơi còn lại kể từ năm 2012. Đây là một kỳ nghỉ dưỡng rất phổ biến, được thiết lập tốt - nơi giá đã tăng đáng kể trong những năm qua. Trong năm qua vào năm 2017 đã có một số phát triển xung quanh khu vực của ngôi chùa, phía bắc của đường tiếp cận mới đến quốc lộ 4 và gần hơn vào Otres chính nó trên đường Otres chính, nơi một thị trấn Trung Quốc đang được xây dựng vào tháng 4 năm 2017.

Bãi biển Sokha: Bãi biển Sokha dài khoảng 1,2 km (1 dặm) và nằm ở phía tây Bãi biển Serendipity. Bãi biển thuộc sở hữu tư nhân của - và nửa phía nam của nó chiếm đóng bởi Sokha Beach Hotel, [51] là khách sạn 5 sao sang trọng đầu tiên ở Campuchia. Trong khi bãi biển được lưu giữ tốt và nhiều tiện nghi được cung cấp, du khách phải trả tiền cho việc sử dụng của họ và các nhà cung cấp bãi biển không được phép.
Bãi biển Độc lập: Bãi biển Độc lập dài khoảng 1,3 km (1 dặm) và nằm ở phía tây bắc của Bãi biển Sokha. Bãi biển được đặt theo tên Khách sạn Độc lập, một ví dụ khác về Kiến trúc Khmer mới, cao chót vót trên đỉnh của một tảng đá ở cuối bãi biển phía bắc.
Victory Beach: Bãi biển Victory dài khoảng 300 mét (980 feet) và nằm ở phía bắc xa nhất của bán đảo Sihanoukville. Nó đã được sử dụng rất nhiều bởi du khách ba lô và vẫn còn phổ biến với khách du lịch ngân sách. Cảng nước sâu nằm ở cuối phía bắc của bãi biển. Một tập đoàn của các doanh nhân Nga đã tiến hành phát triển quy mô lớn ở đây. Bãi biển thường xuyên được duy trì.

Bãi biển Lamherkay / Hawaii: là kế vị phía nam của Bãi biển Victory, nằm ở phía bắc của Bãi biển Độc lập. Nó là một dải có chiều dài tương tự như Victory Beach - khoảng 300 m. Đây là nơi mà nền tảng của đội xây dựng Pháp / Campuchia bắt đầu xây dựng Cảng tự trị Sihanoukville vào năm 1955.
Hun Sen (Prek Treng) Beach, ឆ្នេរ ព្រែក ត្រែង: là bãi biển phía bắc của thành phố với chiều dài khoảng 1,5 km (0,93 dặm), nằm phía sau cổng địa phương và về cơ bản có sản phẩm nào mà không túp lều bãi biển và quầy bar, nó thấy chỉ cuối tuần - và ngày lễ khách. Nước rất nông, nhưng khu vực này thiếu cơ sở hạ tầng thuận lợi và không được làm sạch thường xuyên.

Sông
Do vị trí gần biển, rừng ngập mặn chiếm phần lớn các con sông.

Rừng ngập mặn được bao bọc bởi dòng sông Ou Trojak Jet chạy từ chùa Otres đến bãi biển Otres là con sông dài nhất của Sihanoukville với cả những người chèo xuồng và đứng lên chèo thuyền. Trong khu vực rừng ngập mặn, rừng ngập mặn và barracuda là mục tiêu giải thưởng cho những người chơi thể thao, phần dưới chứa bến du thuyền. Các nhà hàng dọc theo bờ phía nam của con sông phục vụ hải sản tươi sống được cung cấp bởi các tàu đánh bắt xa bờ của địa phương.

Đảo

Tất cả các đảo được liệt kê dưới đây thuộc quyền quản lý của quận Mittakpheap của Sihanoukville. Phần lớn là trong quá trình hoặc đã được giao cho phát triển du lịch. Koh Rong và Koh Rong Sanloem nói riêng cho đến nay đã trải qua nhiều năm phát triển không được phối hợp và thực hiện riêng lẻ. Một số nhà khách và khu nghỉ mát resort cung cấp chỗ ở có nhiều tiêu chuẩn khác nhau bên bãi biển hoặc trong khu rừng tươi tốt. Mặc dù cơ sở hạ tầng rất khiêm tốn, số lượng khách tham quan đã tăng lên nhanh chóng.

Koh Rong, កោះ រ៉ុ ង: Nằm 26 km (16 dặm) về phía tây bờ biển Sihanoukville. Koh Rong là đảo lớn nhất của tỉnh Sihanoukville. Nó bao gồm một diện tích 78 km2 (30 dặm vuông). Địa hình chủ yếu là đồi núi với một ngọn núi khá lớn 316 mét (1.037 ft) tại phía tây bắc của hòn đảo này. Những ngọn đồi cung cấp nước cho lạch, đầm phá và cửa sông. Nội thất của hòn đảo gần như hoàn toàn có rừng. Mặc dù đã có rất nhiều nhà khách và quán rượu trong và xung quanh làng Koh Tuich, hòn đảo này hầu như vắng vẻ - kích thước tuyệt đối của nó lùn lùn tất cả các trung tâm giải quyết. Tính đến năm 2016, có một mạng phà hoạt động tốt giữa Sihanoukville và Koh Rong.
Koh Rong Sanloem, កោះរុងសន្លឹម: Phía Nam đảo Koh Rong và những bãi biển nhỏ xinh đẹp nằm ở phía tây và bờ biển phía đông. Nó giống với hàng xóm lớn hơn của Koh Rong về hình dạng và địa lý - mặc dù mỏng hơn một chút, được bao phủ trong khu rừng rậm rạp, thường bằng phẳng hơn (mặc dù có những ngọn đồi lớn) và ít đất đai hơn đáng kể so với bờ biển của nó. Sinh vật biển quanh Koh Rong Sanloem rất đa dạng và có nhiều điểm lặn. Tính đến năm 2016, có một mạng phà hoạt động tốt giữa Sihanoukville và Koh Rong Sanloem.
Koh Kaong Kang / Thass, កោះ កោងកាង / ថា ស: Đảo ngập mặn, Ile des Paletuviers (tên cũ của Pháp), Koh Kaong Kang / Thass - một trong những hòn đảo bên trong - đó là một nơi phổ biến cho người lặn. Koh Kaong Kang / Thass là rất bằng phẳng, do đó nước ngọt là khan hiếm - một trong những lý do tại sao không ai sống ở đó vĩnh viễn.
Koh Koun, កោះ កូន: Đảo trẻ em, Ile de Cone (tên cũ của Pháp), một hòn đảo nhỏ giữa Koh Rong và Koh Rong Sanloem, không có bãi biển, không có người ở, nhưng là điểm lặn và ống thở nổi tiếng.
Koh Tuich, កោះតូច: Đảo nhỏ, một hòn đảo nhỏ và xinh đẹp bên ngoài ngôi làng Koh Tuich của đảo Koh Rong. Có một ngôi chùa nhỏ trên đó phục vụ kể từ khoảng năm 2010. Vùng nước cạn cung cấp những điểm lặn tốt quanh đảo.
Koh Puos, កោះពស់: còn được gọi là Đảo Rắn hoặc Đảo Morakot. Hòn đảo này nằm cách Bãi biển Victory của thành phố Sihanoukville 800 m (2,625 ft). Nó đang được phát triển bởi các nhà đầu tư Nga và chuyển đổi thành một điểm đến kỳ nghỉ sang trọng và khu dân cư tiêu chuẩn cao. [54] Đảo rắn được liên kết với đất liền thông qua một cây cầu đường bộ thường xuyên kể từ khoảng tháng 7 năm 2011. Cây cầu hiện không mở cửa cho giao thông công cộng.
Koh Dek Koul, កោះ ដេក កោ ល: Hòn đảo nhỏ này nằm cách Bãi biển Chiến thắng 7 km (4 dặm) và chỉ cách Đảo Rắn vài trăm mét nữa. Công ty Nga Mirax Luxury Resort hoạt động kinh doanh khách sạn trên hòn đảo chủ yếu là đá này.
Koh Bong Po-oun / Sông Saa, កោះ បង កោះ ប្អូន: - Anh chị em / Quần đảo Lovers - Les Frères (tên cũ của Pháp), đổi tên thành đảo Koh Song Saa - Lovers - hai hòn đảo nhỏ ngoài khơi phía đông bắc Koh Rong.

Khí hậu
Sihanoukville nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa (Am). Thành phố có hai mùa: mùa mưa và mùa khô.

Nhiệt độ trung bình tối đa là khoảng 30 °C (86 °F); tối thiểu trung bình, khoảng 24 °C (75 °F). Tuy nhiên, nhiệt độ tối đa cao hơn 32 °C (90 °F) là phổ biến và ngay trước khi bắt đầu mùa mưa, chúng có thể tăng lên hơn 38 °C (100 °F). Nhiệt độ ban đêm tối thiểu thỉnh thoảng giảm xuống dưới 20 °C (68 °F). vào tháng Giêng, tháng lạnh nhất. Tháng 5 là tháng ấm nhất - mặc dù chịu ảnh hưởng mạnh từ đầu mùa mưa, vì khu vực này tạo nên rìa phía đông của gió mùa tây nam. Cơn bão nhiệt đới hiếm khi gây thiệt hại ở Campuchia.

Tổng lượng mưa trung bình năm từ 1.000 đến 1.500 mm (39,4 và 59,1 in). Lượng mưa tối đa rơi vào tháng 8 và tháng 9. Độ ẩm tương đối cao trong cả năm; thường vượt quá 90%. Trong mùa khô, độ ẩm ban ngày trung bình khoảng 50 phần trăm hoặc thấp hơn một chút, leo lên khoảng 90 phần trăm trong mùa mưa.

Các đơn vị hành chính
Thành phố Sihanoukville là thủ phủ của tỉnh Sihanoukville và được điều hành bởi một phó thống đốc của tỉnh. Thành phố Sihanoukville bao gồm các sangkat sau: Sangkat Muoy, Sangkat Pi, Sangkat Bei, Sangkat Buon. Cảng có chính quyền tự trị của riêng mình. Các sangkat được chia thành 19 làng. Sangkat thứ năm đã được tách thành Thành phố Koh Rong từ năm 2019.

Nhân khẩu
Cuộc điều tra dân số năm 2008 của Campuchia có 89.846 cư dân của thành phố Sihanoukville và khoảng 66.700 người ở trung tâm đô thị. [100]

Dân số của thành phố tách biệt với hậu duệ của những người dân bản địa không quá 3 thế hệ như sản phẩm của lịch sử gần đây, chẳng hạn như cộng đồng người Campuchia và khủng hoảng nhân đạo Campuchia và sau thời kỳ Pol Pot. Các sự kiện lịch sử dẫn đến biến động nhân khẩu học ở Campuchia là điều hiển nhiên trong xu hướng nhân khẩu học của thành phố. Với sự xuất hiện của những người tị nạn di dời, trong những thập kỷ và thế kỷ tiếp theo, một người không phải người gốc Khmer, hỗn hợp châu Á đã tăng lên một tỷ lệ cao trong tổng dân số ở khu vực thành thị.

Ngoài người Khmer, các nhóm sắc tộc như Việt Nam, Trung Quốc, Chăm, Thái Lan, Hàn Quốc, Pháp, Anh, Châu Âu, Úc và Mỹ sống trong khu vực đô thị. Do vị thế là cảng quốc tế, khối lượng và mật độ thương mại cao và tác động của ngành dịch vụ liên quan đến ngành du lịch, Krong Preah Sihanouk có chỉ số phát triển con người cao (HDI) tương đối cao 0.750, so với HDI trung bình quốc gia trong tổng số 0,523.

Kinh tế
Sihanoukville được thành lập như một cửa ngõ quốc tế trên biển và kết quả là nền kinh tế địa phương chủ yếu được xác định bởi cảng nước sâu và bến cảng dầu gần đó. Kèm theo là một cơ sở kho vận và hậu cần hàng hóa được hiện đại hóa thường xuyên, phục vụ nhiều công ty vận chuyển, giao nhận vận tải, nhà cung cấp và các nhà thầu bảo trì. Tất cả những thứ này đều nằm trong vùng lân cận của cảng. Hành lang giao thông Phnom Penh – Sihanoukville là tuyến thương mại quốc gia hàng đầu, chiếm khoảng 75% lưu lượng giao thương của Campuchia.

Các ngành kinh tế lớn khác của thành phố là thủy sản, nuôi trồng thủy sản và chế biến tôm đông lạnh, công nghiệp may mặc, sản xuất và chế biến thực phẩm, ngành du lịch không ngừng phát triển với ngành dịch vụ nổi bật và thị trường bất động sản liên quan.

Vùng kinh tế đặc biệt Sihanoukville

Khu kinh tế đặc biệt Sihanoukville (SSEZ) là khu hợp tác kinh tế và thương mại ở nước ngoài được thiết kế để thúc đẩy các điều kiện thị trường thuận lợi như: lợi thế chính sách, môi trường chính trị an toàn, tình trạng thương mại thuận lợi, hỗ trợ cơ sở hạ tầng hoàn chỉnh, chi phí lao động thấp, và dịch vụ tuyệt vời. Ngoài các khu vực xung quanh cảng, một trung tâm công nghiệp khá lớn, độc quyền bao gồm các công ty Trung Quốc đã được phát triển từ năm 2010
|title= Cambodian, Chinese companies lay foundation of special economic zone in Sihanoukville |publisher= CAAI News Media |date= ngày 24 tháng 2 năm 2008 |access-date =ngày 25 tháng 6 năm 2016}}</ref>

Các công ty chính
 Eurogate Garment Limited
 Sary Paper Co., Ltd.
 K. Som Textile Co, Ltd
 Javelin Co., Ltd Industrial steel processing
 Angkor Beer

Giao dịch thương mại
Giao dịch chiếm tỷ lệ cao trong nền kinh tế của thành phố. Thành phố nhập khẩu hàng hóa từ Thái Lan, Hồng Kông, Singapore và Trung Quốc trong khi xuất khẩu hàng hóa sang Hoa Kỳ, Canada, Đức và Vương quốc Anh. Thành phố này thường tái xuất nhiều loại hàng hóa nhập khẩu như điện tử, thuốc lá, xe cộ và vàng. Ngày nay, xuất khẩu chính của thành phố là hàng may mặc, nhưng nó cũng sản xuất và xuất khẩu gỗ, gỗ tròn và cao su với số lượng nhỏ.

Campuchia là một trong số ít các nước kém phát triển nhất (LDCs) xuất khẩu trên 2 tỷ USD. Kể từ khi Campuchia trở thành LDC đầu tiên gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vào năm 2004, thương mại đã tăng đều đặn và Hoa Kỳ là đối tác thương mại lớn nhất của Campuchia. So với 2,3 tỷ USD xuất khẩu sang Mỹ và 153 triệu USD xuất khẩu sang Campuchia trong năm 2010, từ tháng 1 đến tháng 10 năm 2011, xuất khẩu của Campuchia sang Mỹ là 2,29 tỷ USD và xuất khẩu của Mỹ sang Campuchia là 152,6 triệu USD. [70] [ 71]

Các ngân hàng thương mại ở Sihanoukville bao gồm Ngân hàng Thương mại Campuchia, Ngân hàng Thương mại Liên minh, Ngân hàng Á Châu Campuchia, Ngân hàng Công cộng Campuchia, Ngân hàng Ngoại thương.

Cảng Tự trị
Cảng Tự trị Sihanoukville nằm trong Sangkat 1 với diện tích khoảng 124,76 ha. Cảng nằm cách 18 km từ sân bay Kaong Kang và 4 km từ trung tâm thị trấn Sihanoukville. Hành khách của tàu thủy được phép thăm thị trấn Sihanoukville. Nhà ga này cung cấp một phần các nhà vệ sinh, không có thêm các dịch vụ, như các trung tâm mua sắm, các cơ sở ngân hàng hoặc các văn phòng du lịch.

Giao thông

Đường bộ

Quốc lộ 4 (QL4): Phnôm Pênh và Sihanoukville được kết nối qua Quốc lộ 4. Con đường được xây dựng và tài trợ bởi Hoa Kỳ để chứa các tàu chở hàng nặng và xe bồn xăng kết nối cảng nước sâu với Phnom Penh. Có ba trạm thu phí dọc theo chiều dài khoảng 250 km (155 mi). Tuy nhiên, nó được coi là con đường nguy hiểm nhất của Campuchia. Khu dân cư và giao thông địa phương gắn liền với lưu lượng xe luôn chạy với tốc độ cao, gây ra nhiều tai nạn giao thông.
Quốc lộ 3: Kết nối Sihanoukville với tỉnh Kampot. Con đường tham gia NR4 tại Quận Prey Nob tại thị trấn đường giao nhau của Veal Rinh. Nó được niêm phong, nhưng thiếu dấu hiệu giao thông. Gia súc roaming miễn phí và vật nuôi khác thường xuyên chặn đường giao thông. Con đường trải qua quá trình nâng cấp đáng kể trong năm 2008 và tạo thành một phần của "hành lang kinh tế Bắc-Nam" quốc tế từ Côn Minh ở Trung Quốc đến Bangkok ở Thái Lan.
Quốc lộ 48: Kết nối Sihanoukville và Phnom Penh với tỉnh Koh Kong về phía tây nam. Con đường kết thúc tại biên giới Thái Lan - Campuchia.

Đường không

Sân bay quốc tế Sihanoukville (KOS) trước đây gọi là Sân bay Kang Keng (ព្រ លាន យន្តហោះ កង កេង) được đặt tên theo Bộ trưởng Bộ Y tế của chế độ Cộng hòa Khmer trong những năm 1970. Sân bay nằm ở xã Ream ở trung tâm tỉnh Sihanoukville. Nó nằm gần quốc lộ số 4, chỉ khoảng 500 mét (1.600 feet) từ bãi biển Ream trên đỉnh một đầm phá rừng ngập mặn đã được lấp lại, chỉ cần khoảng 18 km (11 dặm) từ thành phố Sihanoukville.

Đường thủy
Dịch vụ phà hàng hải quốc gia hàng ngày cuối cùng từ / đến thành phố Sihanoukville đến / từ Krong Koh Kong ngừng hoạt động với việc hoàn thành Quốc lộ 48 năm 2007.

Đảo Koh Rong và đảo Koh Rong Sanloem có dịch vụ phà hàng ngày.

Lối vào các đảo nhỏ hơn thường được cung cấp bởi các resort nghỉ dưỡng địa phương, bến du thuyền Otres, các nhà khai thác lặn hoặc các nhà khai thác tư nhân. Ngoài ra, thuyền đuôi dài nhỏ và tàu thuyền cỡ trung bình có thể được thuê riêng cho các chuyến tham quan, câu cá, lặn và ăn uống tại Otres marina, nhà khách, cơ quan du lịch và các nhà khai thác lặn.

Marina Oceania - bến du thuyền đầu tiên ở Campuchia hoạt động và trang bị đầy đủ kể từ năm 2013 cho các du thuyền và tàu thuyền dài tới 25 mét (82 feet) với cầu tàu sâu từ 4 đến 5 mét cho 20 chiếc thuyền. Nó nằm ở bến tàu của cảng địa phương, gần đảo Koh Preab. (tọa độ: 10 ° 39 '59 "N / 103 ° 30' 41" E).

Tàu du lịch Holiday Cruise thỉnh thoảng dừng tại cảng này trong suốt chuyến đi của con tàu ở Đông Nam Á.

Thành phố kết nghĩa
  Miami, United States
  Seattle, United States
  Tampa, United States

Tham khảo

Liên kết ngoài

Bản đồ hành chính thành phố Sihanoukville.
Xe Thái Dương Đi Sihanouk Ville - Sapaco Limousine

Thành phố của Campuchia
Vịnh Thái Lan


title: Yakovlev Yak-38

text:
Yakovlev Yak-38 (tên hiệu NATO: Forger) là chiếc máy bay chiến đấu đa nhiệm đầu tiên của Hàng không Hải quân Xô viết. Nó là loại máy bay có khả năng cất hạ cánh thẳng đứng thứ 2 được chế tạo hàng loạt trên thế giới, ít lâu sau chiếc Hawker Siddeley Harrier của Anh quốc.

Phát triển

Những bản vẽ thiết kế đầu tiên của chiếc máy bay này có ảnh hưởng rất lớn từ loại Hawker P.1154 đang trong quá trình nghiên cứu tại Anh Quốc nhưng sử dụng hai động cơ R27-300. Những tính năng thao diễn siêu âm sẽ đặt ra nhiều khó khăn cho quá trình phát triển, vì thế nó được quyết định chỉ là một loại máy bay khá đơn giản với tốc độ giới hạn Mach 0,95. Dù chiếc Yak-38 và Yak-38M đều được phát triển từ loại Yak-36 'Freehand' cho căn cứ mặt đất, nhưng hầu như chúng không có điểm gì tương đồng.

Không giống như mẫu máy bay cất hạ cánh thẳng đứng và sử dụng đường băng ngắn rất thành công của Anh là Sea Harrier, thiết kế Yakovlev Yak-38 của Liên Xô gặp nhiều vấn đề trong vận hành ở vùng có khí hậu nóng Tuy nhiên, Yak-38 có tỷ lệ tai nạn ít hơn. Không lực Hoàng gia đã đưa vào sử dụng 241 chiếc Harriers trong giai đoạn 1969-81, bị thiệt hại 25 phi công và có 83 vụ tai nạn; trong khi hải quân Xô viết đưa vào sử dụng 115 chiếc Yak-38 trong giai đoạn 1974-80, và chỉ mất 4 phi công cùng 36 vụ tai nạn.

Nguyên mẫu VM-01 được hoàn thành ngày 14 tháng 4 năm 1970, và ngày hôm sau được gửi tới LII của zhukovskii cho những cuộc thử nghiệm trong tháng 5/6 năm 1970. Mikhail Deksbakh đã điều khiển chuyến bay đầu tiên ở hình thức quy ước thông thường ngày 15 tháng 1 năm 1971. Chiếc VM-03 thực hiện chuyến bay cất cánh đường băng ngắn đầu tiên ngày 25 tháng 5 năm 1971. Những cuộc thực nghiệm trên biển trên bong tàu tuần dương Kiev được tiến hành năm 1975. 231 chiếc Yak-38 đã được sản xuất, gồm cả 38 chiếc huấn luyện (Yak-38U). Chúng được bố trí trên bốn chiếc tàu sân bay lớp Kiev.

Một đặc điểm đáng chú ý của chiếc Yak-38 là nó có thể tự động hạ cánh. Chiếc máy bay có thể kết nối từ xa với một hệ thống máy tính trên tàu sân bay cho phép nó được hướng dẫn hạ cánh xuống boong hoàn toàn tự động không cần sự can thiệp của phi công.

Lịch sử hoạt động

Đợt giao hàng số lượng lớn đầu tiên loại Yak-36M là 279 chiếc cho OKShAP (Otdelnyi Korabelnyi Shturmovoi Aviatsionnyi Polk, Trung đoàn Không quân Tấn công Độc lập Hải quân) lúc đầu đóng căn cứ tại Saki, trung tâm huấn luyện AV-MF nằm tại Crimea. Các phi công của đơn vị này được lấy từ Yakovlev OKB và LII tại Zhukovskii, cũng như từ AV-MF. Được thành lập ngay từ tháng 12 năm 1973, Phi đội Biển đen 279 OKShAP sử dụng một boong giả lập theo mô hình boong tàu sân bay lớp Kiev, và cũng dùng hai chiếc MiG-21UM (và trong một thời gian ngắn, những chiếc Ka-25) cho mục đích huấn luyện. Phi đội AV-MF đầu tiên bắt đầu hoạt động tại tàu Kiev tháng 7 năm 1976. Khi những chiếc Yak-36M đầu tiên vượt qua các cuộc kiểm nghiệm tháng 8 năm 1976 (thời điểm ấy tàu Kiev đang ở trên Đại Tây Dương), những chiếc máy bay được AV-MF chính thức chấp nhận vào tháng 10, với tên gọi mới Yak-38.

Khi tới Murmansk, 279 OKShAP được chuyển giao cho Hạm đội Biển Bắc, và những chiến dịch hoạt động sau đó của chúng chủ yếu được chỉ huy từ Severomorsk-3. 299 IIAP (Issledovatlesko-Instruktorskiy Aviatsionnyi Polk, Trung đoàn Nghiên cứu và Đào tạo Không quân) đã được thành lập với tư cách một đơn vị huấn luyện tại Saki tháng 9 năm 1976 để thay thế đơn vị trước đó trực thuộc Hạm đội Biển Đen.

Tháng 2 năm 1978 Minsk, chiếc tàu thứ hai thuộc Dự án lớp 1143, chính thức đi vào hoạt động và được phiên chế một loạt Yak-38 thử nghiệm khác, bắt đầu từ tháng 4 năm 1978, với mục tiêu chủ yếu là phát triển quy trình thao tác hoạt động cho các chiến dịch sử dụng máy bay cất hạ cánh thẳng đứng. Chuyến đi của Minsk ra ngoài Biển Đen tháng 2 năm 1979 là cuộc huấn luyện lớn đầu tiên có sự tham gia của hai chiếc tàu thuộc Dự án lớp 1143 tại Địa Trung Hải. Trong dịp này, năm máy bay xuất phát từ mỗi tàu đã tiến hành các bài tập đội hình với sự có mặt của các quan sát viên NATO.

Lượng chất tải hữu ích nhỏ của Yak-38 chính là gót chân Achilles của nó, nhưng sức nóng xuất hiện trên vùng Biển Đen sau những vụ thử nghiệm mùa hè năm 1976 khiến chiếc máy bay này thường không thể mang theo bất kỳ một loại vũ khí treo ngoài nào, dù việc đó giúp giảm chất tải nhiên liệu. Những vấn đề tương tự xuất hiện khi chiếc Minsk xuất hiện ngoài khơi bờ biển Tây Phi và sau đó tại Ấn Độ Dương; ở những thời điểm đó, những chiếc máy bay cất hạ cánh thẳng đứng này tỏ ra không sẵn sàng cất cánh trong những điều kiện thời tiết nóng và ẩm. (Một hệ thống hút oxy có thể giúp giải quyết vấn đề này, và đã được lắp đặt từ tháng 9 năm 1979 trong các đợt sửa chữa định kỳ). Tháng 7 năm 1979 Minsk tới Biển Nhật Bản, nơi nó neo đậu tại Vịnh Strelok, sau đó những chiếc Yak-38 trên bong được 311 OKShAP trực thuộc Hạm đội Thái Bình Dương cung cấp. 311 OKShAP là đơn vị AV-MF Yak-38 thứ 2, và đã được thành lập từ tháng 3 năm 1976.

Trong vài năm đầu tiên hoạt động trên boong tàu chiến Yak-38 không thực hiện đầy đủ những hoạt động cất cánh chạy đà và hạ cánh chạy đà, khiến một số nhà quan sát phương Tây cho rằng những yếu tố chủ chốt trong thiết kế hệ thống phụt khí của nó khiến loại máy bay này chỉ có thể hoạt động theo kiểu cất hạ cánh thẳng đứng. Trên thực tế, những cuộc thử nghiệm cất cánh đường băng ngắn đã được bắt đầu từ tháng 12 năm 1979, trong khi những cuộc thử nghiệm hạ cánh có chạy đà tiếp tục được thực hiện trên boong chiếc Minsk trong khoảng giữa tháng 9 năm 1980 và tháng 2 năm 1981. Các hoạt động cất hạ cánh thẳng đứng được thực hiện dễ dàng hơn nhờ một hệ thống tự động kiểm soát bay, được kết nối với nút bấm trên cần điều khiển của phi công. Hoạt động cất cánh có chạy đà được thực hiện với các động cơ nâng xoay hướng chếch về phía đuôi, mũi hướng luồng khí phụt động cơ chính tự động quay từ 60° tới 25° trong quá trình chạy đà cất cánh, trước khi dần quay về vị trí ngang khi động cơ nâng tắt.

Những chiếc tàu Dự án 1143 thường có khả năng mang theo 12 chiếc Yak-38, cùng 2 hay 3 chiếc Yak-38U phụ trợ khác, ngoài ra theo yêu cầu với một trung đoàn không quân độc lập nó còn mang theo hai phi đội (chủ yếu cho mục đích chống tàu ngầm) máy bay trực thăng. Trong số bảy đường băng đáp trên boong mỗi chiếc tàu thuộc Dự án 1143, tất cả đều có thể sử dụng cho Yak-38.

Trong tháng 4 và tháng 5 năm 1980 bốn chiếc Yak-38 và bốn phi công AV-MF được phiên chế tới Afghanistan như một phần trong chiến dịch thử nghiệm kéo dài 50 ngày với mã hiệu Romb-1, dù những điều kiện thời tiết ‘nóng và dữ dội’ khiến các phi vụ thực sự không thể diễn ra, tổng cộng 12 chuyến xuất kích tấn công đã được thực hiện, nhưng chỉ 2 quả bom 100-kg được mang theo. Trong sự kiện này hoạt động của Yak-38 càng ít có khả năng diễn ra bởi sự triển khai trong tình trạng ‘gần hoạt động’ của Romb-1 (vốn cũng liên quan tới nguyên mẫu thứ nhất và thứ ba của loại Su-25). Máy bay tham gia chiến dịch không được dự định tham gia chiến đấu, mà chỉ thử nghiệm dưới những điều kiện giả lập chiến trường ở nhiệt độ cao. Dù thực chất không tham gia chiến dịch, chiếc máy bay liên quan tới những cuộc thử nghiệm Romb buộc phải xuất kích chiến đấu theo lệnh của các vị chỉ huy sư đoàn, trên cơ sở hoạt động bất ngờ. Những chiếc Yak-38 và nguyên mẫu Su-25 hoạt động tại một căn cứ không quân được chuẩn bị đặc biệt gần Shindand. Thậm chí với chất tải nhiên liệu và vũ khí rất nhỏ chiếc Yak-38 cho thấy nó không thể hoạt động trong những giờ nắng nóng trong ngày (khoảng sau 0500 giờ).

Tháng 9 năm 1982 Novorossiysk, chiếc tàu thứ ba thuộc Dự án 1143 chính thức đi vào hoạt động. Tới thời điểm đó kỹ thuật cất hạ cánh thẳng đứng đã được luyện tập kỹ càng khiến tổng thời gian hoạt động và khả năng của loại máy bay đó đã được khai thác ở mức tối đa trong khi Novorossiysk đi tới Severomorsk để tham gia Hạm đội Thái Bình Dương. Trên biển, Yak-38 không bị hạn chế hoạt động riêng trên boong các tàu thuộc Dự án lớp 1143. Tháng 9 năm 1983 các phi công AV-MF đã tiến hành phi vụ từ chiếc tàu dân sự ‘Ro-Ro’ Agostinio Neto, và các phi công NII-VVS tiến hành những cuộc thử nghiệm nữa trên một con tàu dân sự ‘Ro-Ro’ khác, Nikolai Cherkasov. Trong cả hai cuộc thử nghiệm này, sàn đáp chống nhiệt đều được sử dụng; các cuộc thử nghiệm hạ cánh trên đất liền khác cũng được thử nghiệm trên những sàn đáp phân tán, một khái niệm tương tự các hoạt động của những chiếc Harrier thuộc Không lực Hoàng gia Anh ở Tây Đức.

Theo Yakovlev, Không lực Hoàng gia đã đưa vào sử dụng 241 chiếc Harriers trong giai đoạn 1969-81. Thời gian này, Không lực Hoàng gia thiệt hại 25 phi công và có 83 vụ tai nạn khi hạ cánh trong khi hải quân Sô viết đưa vào sử dụng 115 chiếc Yak-38 trong giai đoạn 1974-80, và chỉ mất 4 phi công cùng 36 vụ tai nạn khi hạ cánh.

Các biến thể

Yak-36 M "Forger"
Phiên bản sản xuất đầu tiên trước khi được chính thức đặt tên Yak-38 nó từng được gọi là Yak-36 M, kiểu này hơi khác Yak-38. Chiếc máy bay có trọng lượng chỉ 6650 kg trong khi Yak-38 có trọng lượng 7370 kg và các động cơ hơi yếu hơn.

Yak-38 "Forger"
Yak-38 là kiểu sản xuất đầu tiên, chuyến bay thứ nhất diễn ra ngày 15 tháng 1 năm 1971, và đi vào phục vụ trong Hàng không Hải quân Sô viết ngày 11 tháng 8 năm 1976. Tổng cộng 143 chiếc Yak-38 đã được chế tạo.

Yak-38 M "Forger-A"
Yak-38M là một phiên bản cải tiến của Yak-38, khác biệt chính là động cơ mới Tumansky R-28V-300 và hai động cơ Rybinsk RD-38. Trọng lượng cất cánh tối đa khi cất hạ cánh thẳng đứng tăng từ 10.300 kg tới 11.300 kg (hay 12.000 kg khi cất cánh trên đường băng ngắn). Các cửa hút gió hơi được mở rộng và các mấu cứng dưới cánh được tăng cường để có thể mang theo hàng tấn vũ khí. Yak-38 M bắt đầu phục vụ trong Hàng không Hải quân Xô viết sau tháng 6 năm 1985, tổng cộng 50 chiếc Yak-38 M đã được chế tạo.

Yak-38 U "Forger-B"
Phiên bản huấn luyện hai chỗ ngồi cho Hàng không Hải quân Xô viết, khác biệt so với chiếc máy bay nguyên bản: thân rộng với buồng lái cho hai người. Yak-38 U đi vào hoạt động ngày 15 tháng 11 năm 1978, tổng cộng 38 chiếc Yak-38 U đã được chế tạo và chiếc thứ 38 được chuyển giao năm 1981.

Những phiên bản không được sản xuất

Yak-36P (hay Yak-36MF)
Với dự định tăng cường khả năng tấn công ở tốc độ siêu âm cho Yak-36M, máy bay được tích hợp thêm radar AI, tên lửa tầm trung AAM và các thiết bị hoa tiêu tiên tiến. Một động cơ nâng RD-36-35 thứ ba cũng được lắp đặt nhằm giải quyết vấn đề tăng trọng lượng.

Yak-36-70F
Dự án năm 1970 cho chiếc máy bay chiến đấu siêu âm hạng nhẹ với hai động cơ đốt lần hai (vì thế có hậu tố ‘F’) nâng/đẩy, động cơ nâng riêng biệt bị gỡ bỏ, cửa hút gió thay đổi kích thước.

Yak-36A
Dự án phiên bản sử dụng động cơ R-49V nâng/đẩy và hai đông cơ nâng; một mẫu thân đã được hoàn thành để thử nghiệm bên dưới chiếc Tu-16LL.

Yak-36O
Phiên bản cải tiến của Yak-36M với động cơ tạo lực đẩy 15000-kg Type 55 (hay sau đó là động cơ R-61V), thân được thiết kế lại.

Yak-38L (Yak-38I?)
động cơ AL-21F nâng/đẩy thay thế R-27V-300.

Yak-38MP
Yak-38M được lắp đặt một hệ thống vũ khí lấy từ chiếc MiG-29 gồm cả radar N019 và hệ thống hoa tiêu/tấn công hiện đại.

Yak-39
Dự án máy bay chiến đấu/tấn công đa nhiệm khởi động từ năm 1983, sử dụng một động cơ R-28V-300 và hai RD-48, hệ thống điện tử hàng không PRNK-39; radar đa phương thức S-41D, cánh rộng, tăng dung tích bình nhiên liệu và các kiểu vũ khí mang theo ngoài dựa trên các hệ thống Shkval hay Kaira PGM.

Dấu hiệu
Trên chiếc Yak-38 nguyên bản hệ thống màu được lựa chọn là sơn chống ăn mòn màu xanh lá cây tối phía dưới, màu xanh dương tối phía trên. Sau này nó được thay thế bằng lớp sơn xám sáng trên nền sơn xám tối, thường áp dụng trên chiếc Yak-38M. Một hệ thống xanh lá cây trên màu bạc ‘tiger’ ngụy trang được thông báo đã từng được quan sát thấy trên một chiếc Yak trên tàu Leningrad năm 1986, màu sơn này có lẽ chỉ được dùng trên một chiếc. Những màu sơn ngụy trang đặc biệt khác có thể đã được dùng trên những chiếc thử nghiệm trong chiến dịch Romb-1 ở Afghanistan năm 1980.

Các nước sử dụng
  Liên bang Xô viết
 Hàng không Hải quân Xô viết
  Ukraina
 Không quân Ukraina

Đặc điểm kỹ thuật (Yakovlev Yak-38M)

Đặc điểm riêng
 Phi đoàn: 1
 Chiều dài: 16.37 m (50 ft 1 in)
 Sải cánh: 7.32 m (24 ft 0 in)
 Chiều cao: 4.25 m (14 ft 5 in)
 Diện tích : 18.5 m² (199 ft²)
 Trọng lượng rỗng: 7.385 kg (16.281 lb)
 Trọng lượng cất cánh: n/a
 Trọng lượng cất cánh tối đa: 11.300 kg (28.700 lb)
 Động cơ:
 1× động cơ phản lực cánh quạt Tumansky R-28 V-300, lực đẩy 66.7 kN (15.000 lbf)
 2x động cơ phản lực cánh quạt Rybinsk RD-38, lực đẩy 31.9-kN (7.870 lbf) mỗi chiếc

Hiệu suất bay
 Vận tốc cực đại: 1.050 km/h (652 dặm/giờ)
 Tầm bay: 1.300 km (807 dặm)
 Trần bay: 11.000 m (36.089 ft)
 Vận tốc lên cao: 4.500 m/phút (39.400 ft/phút)
 Lực nâng của cánh: n/a
 Lực đẩy/trọng lượng: 1+

Vũ khí
 Súng: súng chùm GSh-23L (GP-9), súng này có thể được mang trên một hoặc hai giá súng PUK-23-250 được gắn dưới mấu cánh ngoài
 Bom: hai quả bom FAB-500 (hay bốn quả FAB-250) dưới mấu cánh, hay hai quả bom cháy ZB-500, hay hai quả bom hạt nhân chiến thuật RN-28.
 Rocket: nhiều kiểu rocket (lên tới 240 millimét)
 Tên lửa: hai tên lửa chống tàu Kh-23 trọng lượng 285 kg, được điều khiển bằng radio (MCLOS) và có tầm bắn 10 kilômét, tên lửa không đối đất có điều khiển (ASMs), và cần mang theo bộ phận điều khiển trên một trong hai mấu cứng, hai tên lửa không đối không R-60 hay R-60M có thể được lắp đặt dưới mấu cứng.
 Trang bị khác: bình nhiên liệu phụ.

Ghi chú và tham khảo

Liên kết ngoài
 Yak-38 photo gallery
 Yak-38 Informationn
 Giới thiệu sơ Yak-38 tại Afghanistan

Nội dung liên quan

Máy bay có cùng sự phát triển
 Yakovlev Yak-36
 Yakovlev Yak-141

Máy bay có tính năng tương đương
 loạt Harrier
 Yakovlev Yak-141

Yak-038
Máy bay quân sự Liên Xô thập niên 1970
Máy bay huấn luyện quân sự Liên Xô 1970–1979
Máy bay hoạt động trên tàu sân bay
Yak-38 Forger
Máy bay chiến đấu
Máy bay quân sự
Máy bay tiêm kích
Máy bay huấn luyện
Máy bay ba động cơ phản lực
Máy bay cánh trên
Máy bay chiến đấu thời kỳ chiến tranh lạnh
Máy bay chiến đấu Liên Xô và Nga


title: 4689 Donn

text:
4689 Donn (1980 YB) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 30 tháng 12 năm 1980 bởi Bowell, E. ở Flagstaff.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 4689 Donn

004689
Được phát hiện bởi Edward Bowell
Tiểu hành tinh được đặt tên
004689
19801230


title: Triaenodes chirripo

text:
Triaenodes chirripo là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Triaenodes