title: Métro Paris

text:
Métro Paris (hay gọi là Métro de Paris hoặc Métro parisien) là hệ thống tàu điện ngầm phục vụ thành phố và vùng đô thị Paris. Tính cho đến năm 2007, hệ thống này có 16 tuyến, phần lớn chạy ngầm dưới đất, với tổng chiều dài 213 km. Métro Paris là một trong những biểu tượng của thủ đô nước Pháp, đặc trưng bởi mạng lưới các tuyến dày đặc, mật độ sử dụng cao và các bến tàu điện ngầm được trang trí theo phong cách Art nouveau.

Tuyến tàu điện ngầm đầu tiên của thành phố Paris được khánh thành nhân dịp Triển lãm thế giới 1900. Trong suốt những thập niên đầu thế kỷ 20, hệ thống Métro Paris phát triển mạnh mẽ, cho đến khi Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ. Sau một giai đoạn hoạt động trầm lắng trong "những thập niên của ô tô" (décennies voitures, 1950-1970), nhiều tuyến tàu điện ngầm đã tiếp tục được kéo dài ra vùng ngoại ô thành phố. Trong nội ô, các tuyến và trạm đã trở nên dày đặc đã khiến một thời gian dài Métro Paris không có thêm tuyến mới. Cho tới tận tháng 10 năm 1998, tuyến số 14, mới nhất của Métro Paris, được khánh thành. Khác với các tuyến trước đó, tuyến 14 được tự động hóa hoàn toàn.

Hiện nay hệ thống Métro Paris phục vụ việc đi lại cho khoảng 4,5 triệu lượt người mỗi ngày. Vào năm 2005, Métro Paris có tổng cộng 1,365 tỷ lượt hành khách. Tổng số Métro Paris có 298 bến, trong đó có 62 bến giao từ 2 tuyến trở lên. Về lượng hành khách vận chuyển, Métro Paris đứng thứ 4 thế giới sau các hệ thống tàu điện ngầm ở Moskva, Tokyo và Thành phố Mexico. Tính tổng chiều dài các tuyến, Métro Paris xếp thứ 7 thế giới sau các hệ thống Tàu điện ngầm Luân Đôn, New York, Seoul, Tokyo, Moskva và Madrid. Tuy vậy tính về tổng số bến tàu điện ngầm thì Métro Paris xếp thứ 3 thế giới, chỉ sau Hệ thống tàu điện ngầm Thành phố New York và Tàu điện ngầm Seoul.

Métro Paris là một phần của mạng lưới giao thông công cộng của Paris và vùng Île-de-France, gồm các hệ thống đường sắt RER, Transilien, tàu điện và các xe buýt. Công ty chịu trách nhiệm vận hành Métro Paris là RATP, Công ty quản lý giao thông công cộng Paris. RATP cũng là công ty quản lý một phần hệ thống RER cùng toàn bộ xe buýt Paris, một phần các xe buýt ngoại ô và 3 trên 4 tuyến tàu điện của Île-de-France. Tài chính của Métro Paris được STIF quản lý, cũng là đơn vị chịu trách nhiệm quy hoạch và phát triển hệ thống giao thông công cộng của vùng Île-de-France.

Mạng lưới

Để đảm bảo việc đi lại của người dân Paris được thuận tiện nhất, Métro Paris ở nội ô có các trạm dừng ở rất gần nhau. Khoảng cách trung bình giữa 2 bến là 548 m, riêng tuyến 3bis khoảng cách này là 325 m, còn tuyến 14 là 1 km, tất cả tạo thành một mạng lưới dạng bàn cờ xếp sát nhau phía dưới lòng thành phố. Ở ngoại ô, khoảng cách giữa các điểm dừng của cả Métro Paris và RER khá xa nhau. Giới hạn về tốc độ cũng khiến việc đi từ vành đai lớn vào trong trung tâm thành phố tốn nhiều thời gian.

Trong tổng số 212 km đường của Métro Paris, có 197 km chạy ngầm dưới đất. Các đoạn chạy nổi thường là các cầu cạn trong nội thành (của tuyến 2, tuyến 5 và tuyến 6) và các đoạn kéo dài ở ngoại vi Paris, nằm trên mặt đất (của tuyến 5, tuyến 8 và tuyến 13). Do đặc điểm địa chất không thuần nhất của Paris nên các đường tàu điện ngầm thường nằm khá sát mặt đất, trừ các tuyến chạy ngầm dưới các ngọn đồi của Paris như Montmartre, Ménilmontant. Đây là lý do khiến các tuyến Métro Paris phải xây dựng dọc theo các trục đường chính làm cho một số tuyến chạy khá ngoằn ngoèo. Tuy bán kính tối thiểu của các đoạn cong của Métro Paris được quy định là 75 m, rất nhỏ so với hệ thống đường sắt thế giới, nhưng một số điểm của tuyến Métro Paris còn có bán kính cong nhỏ hơn, đặc biệt là ở các bến Bastille, Notre Dame de Lorette.

Đường ray của hai hướng thuộc cùng một tuyến tàu điện ngầm thường chạy chung trong một đường hầm duy nhất và các đoàn tàu của Métro Paris đều chạy bên tay phải, ngược với các tàu thuộc hệ thống đường sắt SNCF. Khoảng cách trục của các đường ray là 1,435 m (khoảng cách tiêu chuẩn). Dòng điện một chiều được cung cấp cho các đoàn tàu bởi một đường ray thứ 3 với hiệu điện thế 750 volt.

Cỡ toa tàu của Métro Paris là khá hẹp, 2,4 m, nhỏ hơn so với tàu điện ngầm của Lyon, 2,8 m. Sức chứa mỗi đoàn tàu khoảng 600 hành khách, riêng các tuyến 1, 4 và 14 lên đến 700, nhỏ hơn nhiều nếu so với con số 2600 của các tàu MI 2N tuyến RER A. Một trong những điểm đặc biệt của Métro Paris là các tàu điện ngầm bánh hơi được vận hành ở các tuyến 1, 4, 6, 11 và 14. Trên mỗi tuyến, số toa của các đoàn tàu thường như nhau, khoảng từ 3 đến 6, thông dụng nhất là 5 toa. Riêng tuyến mới 14 có thể tới 7 hoặc 8 toa.

Trừ hai tuyến 7 và 13, các tuyến còn lại của Métro Paris chỉ có 2 điểm đầu cuối (terminus). Thông thường, các đoàn tàu sẽ dừng lại ở tất cả các bến trên tuyến. Một vài bến đặc biệt đóng cửa ngày chủ nhật và sau 8 giờ tối. Ngoài ra là các bến đóng cửa để bảo dưỡng, sửa chữa với thời gian thường vào 3 tháng mùa hè.

Bến métro

Đặc điểm

Các bến métro thường nằm ngầm dưới đất và có 2 làn (voie) cho 2 hướng chạy của tuyến, ở hai bên là các kè rộng 4 mét. Chỉ riêng khoảng 50 bến không theo cách bố trí trên. Đó là các bến cuối kiểu cũ thường gồm một kè ở giữa với 2 làn hai bên (bến Porte Dauphine), hoặc 3 làn xen kẽ bởi 2 kè (bến Porte d’Orléans), có trường hợp lên tới 4 làn xen kẽ (bến Château de Vincennes). Cũng có những bến chỉ có 1 làn do chúng bị ngăn cách bởi các vòm (bến Saint-Georges) hoặc nằm ở các đoạn đường vòng (bến Église d'Auteuil).

Chiều dài chuẩn của bến métro được quy định năm 1900 là 75 m với bến thông thường, 90 m cho các bến nằm trên tuyến nhiều người qua lại (các tuyến 1, 3, 7, 8, 9). Một số bến chiều dài có thể lên tới 105 m. Các bến thường được xây kiểu mái vòm nhưng nếu không gian quá hẹp thì phần vòm được thay bằng tấm kim loại, như bến Concorde trên đường 1. Một số bến do công ty Tàu điện ngầm Bắc Nam Paris trước đây xây dựng có vòm cao hơn hẳn để trang bị hệ thống cáp cung cấp điện cho tàu. Trong giai đoạn đầu phát triển hệ thống, một số bến được xây trên các cầu cạn. Các bến nổi này được che bởi các tấm lợp kim loại, như tuyến 2, hoặc kính, như ở tuyến 6. Tuyến mới nhất của Métro Paris, tuyến 14, được xây dựng khác biệt so với các tuyến có trước nó. Các bến trên tuyến 14 có kè dài tới 120 m với trần cao, độ rộng kè cũng lớn gấp đôi so với các kè thông thường.

Trong quá trình phát triển, một số bến métro của hệ thống Métro Paris đã không còn được sử dụng, chúng được gọi là các "bến ma" (station fantôme).

Trang trí

Các bến Métro Paris được đặc trưng bởi trang trí đồng nhất, phong cách Art nouveau, được lựa chọn từ năm 1900. Ngay cả trong những lần tu sửa và mở rộng sau này phong cách đó vẫn được tôn trọng. Các vách và trần bến thông thường được lát bằng các viên gạch sành hình vuông hoặc chữ nhật nhỏ màu trắng. Đây là vật liệu giúp việc chiếu sáng các bến tàu điện ngầm vào đầu thế kỷ 20 được hiệu quả hơn. Một số bến được trang trí cầu kì hoặc có phong cách rất khác biệt, thường là các bến nằm gần công trình quan trọng, và trong nhiều trường hợp, bến được đặt tên theo công trình đó.

 Bến Louvre-Rivoli tuyến 1 mang tên phố Rivoli và Bảo tàng Louvre. Bến được trang trí bằng những bảo sao các tác phẩm nổi tiếng của Bảo tàng Louvre, trưng bày trong các hốc tường được chiếu sáng.
 Bến Arts et Métiers tuyến 11, vốn mang tên của Bảo tàng Kỹ nghệ Paris (Musée des arts et métiers), được phủ một lớp đồng có rãnh lấy cảm hứng từ con tàu ngầm của thuyền trưởng Nemo.
 Bến Pont Neuf tuyến 7 đặt theo tên cây cầu Pont Neuf. Nằm gần La Monnaie de Paris, cơ quan phụ trách việc in ấn tiền của Pháp, bến Pont Neuf trưng bày lịch sử của tiền tệ.
 Bến Bastille tuyến 1 mang tên ngục Bastille nổi tiếng, vị trí ngày nay là quảng trường Bastille. Bến được trang trí các hình vẽ mô tả lại sự kiện chiếm ngục Bastille.
 Bến Hôtel de Ville tuyến 1 mang tên Tòa thị chính Paris (tiếng Pháp: Hôtel de Ville) và được trang trí các hình ảnh về lịch sử thành phố Paris.
 Bến Cluny - La Sorbonne tuyến 10 mang tên của Sorbonne và dinh thự Cluny, nơi ngày nay là Bảo tàng Quốc gia Trung Cổ. Nằm tại khu phố La Tinh, trần bến Cluny - La Sorbonne được trang trí bởi chữ ký những danh nhân của khu phố.
 Bến Concorde tuyến 12, đặt theo quảng trường cùng tên, được phủ kín bằng các chữ cái trích từ Bản tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền 1789, mỗi một chữ cái được đính vào một ô gạch sành.
 Bến Basilique de Saint-Denis tuyến 13 được trang trí bằng các kính màu. Phía trên bến là nhà thờ lớn Saint-Denis.
 Bến Parmentier tuyến 3 mang tên nhà nông học Antoine Parmentier. Tên bến cùng gần với parmentière, một từ cổ, có nghĩa là củ khoai tây. Bến Parmentier được trang trí bằng các bức tranh mô tả quá trình trồng khoai tây ở Pháp.

Ngay từ khi hình thành Métro Paris, tường của các bến métro đã được tận dụng dành cho quảng cáo. Các tờ quảng cáo được dán trong các ô có viền trang trí và ký hiệu hãng khai thác. Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, việc thay thế hệ thống chiếu sáng bằng đèn nê-ông, các ô quảng cáo được thay thế bằng các khung quảng cáo tiêu chuẩn. Từ năm 1948 đến năm 1967 đã có 73 bến được trang bị loại khung mới này. Ngày nay mọi không gian của Métro Paris đều được tận dụng để quảng cáo. Tùy thuộc vị trí, những quảng cáo này mang các kích cỡ khác nhau. Loại phổ biến nhất và rộng nhất nằm tại các kè, nơi hành khách đợi tàu. Những quảng cáo khác thường nhỏ hơn, nằm trên các đường đổi tuyến, gần quầy bán vé, trong toa tàu...

Các công trình khác

Lối vào của các bến métro Paris thời kì đầu được thiết kế theo phong cách Art nouveau do kiến trúc sư Hector Guimard đề xuất năm 1899 với nhiều mẫu khác nhau. Mẫu A, thường được dùng nhất, bao gồm một mái che lợp kính hình bầu dục, như bến Abbesses. Mẫu B là một mái che hình chữ V ngược, bến Porte Dauphine và Châtelet. Mẫu nổi tiếng nhất chỉ bao gồm một lan can bằng gang được uốn thành hình ống theo mẫu hình cây cỏ, phía trên có gắn tấm biển đề "Métropolitain", chữ đầy đủ của "métro". Hiện nay có khoảng 86 lối vào "kiểu Guimard". Một mẫu gốc đã được tặng cho Métro Montréal và được đặt tại bến Square-Victoria của Métro Montréal. Các mẫu này cũng được mô phỏng lại tại nhiều thành phố khác trên thế giới.

Năm 1903, để xây dựng bến Opéra, người ta đã thiết kế mẫu lối vào bằng đá kiểu cổ điển. Mẫu này sau đó được sử dụng cho các bến đẹp nhất của Paris như Étoile, Franklin-Roosevelt, République. Từ năm 1904 các mẫu lối vào dần dần bị đơn giản hoá. Trong thập niên 1970 người ta bắt đầu sử dụng các cổng vào bằng inox tại các khu thương mại lớn.

Ở lối vào của các bến thường có ít nhất một quầy bán vé và các máy tự động. Quá trình soát vé được tự động hoá bằng các cửa có rào chắn, chỉ mở khi khách đã cho vé vào máy. Với các bến nằm ở gần nhau thường có các hành lang nối liền để tạo thành các ga lớn. Các hành lang này ở những ga trung tâm như Saint-Lazare, Montparnasse - Bienvenüe, Châtelet thường rất dài và bao gồm nhiều cầu thang lên xuống, đôi khi người ta trang bị thang máy hoặc các băng chuyền để giảm thời gian đi lại cho người chuyển tuyến.

Các "bến ma"

Trong hơn 100 năm hoạt động, sự thay đổi quy hoạch chung và các sự kiện lịch sử đã dẫn đến việc nhiều bến métro bị bỏ hoang hoặc biến mất trên bản đồ. Các bến này được gọi là các "bến ma" (station fantôme). Các "bến ma" nổi tiếng nhất là Arsenal tuyến 5, Porte Molitor tuyến 9 và 10, Haxo tuyến 3bis và 7bis...

Lịch sử

Giai đoạn phôi thai

Từ năm 1845, chính quyền thành phố Paris và các công ty đường sắt bắt đầu dự định thành lập một hệ thống đường sắt trong nội đô thành phố. Tuy vậy ý tưởng của hai bên lại đối lập nhau. Chính quyền thành phố muốn xây dựng một hệ thống đường sắt chỉ phục vụ cho nhu cầu đi lại của người dân Paris với các bến đỗ gần nhau. Trong khi đó chính phủ Pháp và các công ty đường sắt muốn nối các tuyến ngoại ô bởi các đường xuyên thành phố và một đường vòng, đảm bảo sự lưu thông giữa các ga lớn của Paris khi đó (Saint-Lazare, Nord, Est, Bastille, Lyon, Austerlitz, Invalides và Montparnasse) và phục vụ nhu cầu đi lại ở vùng trung tâm thành phố. Về mặt kỹ thuật, hai giải pháp đối lập được đưa ra khi đó là tàu đường sắt trên cao và tàu đường sắt ngầm. Phương án tàu đường sắt trên cao, giống các tuyến tàu điện đầu tiên của Thành phố New York, bị nhiều người phản đối vì cho rằng nó sẽ phá vỡ cảnh quan của thành phố. Trong khi đó dự án tàu điện ngầm lại gây lo ngại về sự an toàn và sức khoẻ cho hành khách. Trong khoảng thời gian từ 1856 đến 1890, nhiều dự án đã được lập ra nhưng đều không mang lại kết quả.

Trong khi Paris còn đang phân vân thì Luân Đôn và New York, vốn cũng gặp phải những vấn đề tương tự, đã nhanh chóng thiết lập hệ thống đường sắt nội thị bằng cách kéo dài hệ thống đường sắt đi vào thành phố, tiếp đó thiết lập một hệ thống đường sắt riêng với cỡ tàu khác. Luân Đôn khánh thành hệ thống đường sắt nối các ga chính của thành phố vào năm 1863 với các tàu chạy bằng hơi nước, và năm 1890 xây dựng xong tuyến đầu tiên của Tàu điện ngầm Luân Đôn, hệ thống tàu chạy ngầm bằng điện với khổ đường riêng. New York đưa vào hoạt động hệ thống đường sắt chạy bằng tàu hơi nước trong thành phố vào năm 1867 với các tàu chạy trên những tuyến cầu cạn xây bằng kim loại. Còn tuyến tàu điện ngầm đầu tiên của thành phố khánh thành năm 1902. Năm 1896 đến lượt thành phố Budapest thành lập tuyến tàu điện chạy ngầm đầu tiên của hệ thống Földalatti.

Sự xuống cấp của điều kiện giao thông trong thành phố, những tiến bộ của các thủ đô nước ngoài và việc đăng cai Triển lãm thế giới 1900 đã buộc chính quyền Paris phải đẩy nhanh kế hoạch xây dựng hệ thống tàu điện ngầm theo ý đồ của chính mình. Chính phủ Pháp và các công ty đường sắt cuối cùng cũng phải nhượng bộ và bắt đầu hợp tác với Paris để triển khai dự án. Ngày 20 tháng 4 năm 1896, bản kế hoạch tổng thể của Fulgence Bienvenüe và Edmond Huet được thông qua. Sắc lệnh về việc thành lập hệ thống đường sắt đô thị (chemin de fer métropolitain) được công bố ngày 30 tháng 3 năm 1898, theo đó một hệ thống gồm 6 tuyến với 3 tuyến bổ sung sẽ được xây dựng. Công trình được khởi công ngày 4 tháng 10 năm 1898 theo bản thoả thuận được ký giữa Toà thị chính Paris và Công ty đường sắt đô thị Paris (Compagnie du chemin de fer métropolitain de Paris - CMP), công ty tư nhân của nam tước người Bỉ Édouard Louis Joseph Empain. Theo hồ sơ kỹ thuật, hệ thống tàu điện ngầm Paris (Métro de Paris) sẽ nằm ngầm dưới đất, sử dụng các tàu chạy điện có khoảng cách trục (écartement) tiêu chuẩn và khổ đường (gabarit) 2,4 m, khác so với khổ đường của các tàu đường sắt thông thường. Métro Paris sẽ không phát triển mạng lưới vượt quá các cửa ô Paris. Các tiêu chuẩn khác của Métro Paris là độ dốc đường không được vượt quá 40mm/m, bán kính đoạn cong không được nhỏ hơn 75 m, độ dài bến dừng là 75 m, sau được mở rộng lên 90 m (cho tuyến 1 và tuyến 4) và 105 m.

Tuyến đường đầu tiên

Kế hoạch xây dựng đầu tiên của Métro Paris bao gồm một tuyến vòng Étoile-Nation-Étoile và hai tuyến thẳng Bắc-Nam (Porte de Clignancourt-Porte d’Orléans), Đông-Tây (Đại lộ Gambetta - Porte Maillot).

Để xây dựng công trình, ba biện pháp kỹ thuật được sử dụng: Các phần đường hầm nằm gần mặt đất được thi công bằng cách đào thẳng từ mặt đường; với các phần nằm sâu, biện pháp dùng các khung chống di động (bouclier) đã tỏ ra ít hiệu quả do sự phức tạp của địa chất Paris; biện pháp cuối cùng, cổ điển nhất nhưng lại trở thành thông dụng, là sử dụng các hầm gỗ tương tự trong kỹ thuật mỏ. Tuyến đầu tiên của Métro Paris được xây trong thời gian kỷ lục, từ 30 tháng 3 năm 1898 đến 19 tháng 7 năm 1900.

Tuyến số 1, Porte de Vincennes - Porte Maillot được chính thức mở cửa ngày 19 tháng 7 năm 1900 để phục vụ cho các hoạt động của Thế vận hội mùa hè 1900 được tổ chức tại rừng Vincennes. Các cổng vào của bến đợi tuyến tàu điện ngầm đầu tiên này được Hector Guimard thiết kế theo phong cách Art nouveau. Trong giai đoạn đầu Métro Paris không được quảng cáo rộng rãi vì công ty CMP muốn lưu lượng khách tăng từ từ. Tuy vậy người dân Paris vẫn nhanh chóng bị cuốn hút bởi phương tiện giao thông mới mẻ và tiện lợi này. Métro Paris vì vậy phát triển nhanh chóng, chỉ trong 2 năm số toa của các đoàn tàu đã phải tăng từ 3 lên 8 toa trên các đoạn đông hành khách.

Ngày 31 tháng 1 năm 1904 một bản thoả thuận thứ hai được thành phố Paris ký với Công ty xe điện ngầm Bắc-Nam Paris (Société du chemin de fer électrique souterrain Nord-Sud de Paris - Nord-Sud), theo đó công ty này sẽ xây dựng tuyến tàu điện ngầm thứ hai nối Montmartre (nay là Notre-Dame de Lorette) với Porte de Versailles. Công trình này khởi công ngày 4 tháng 11 năm 1910. Hai công ty CMP và Nord-Sud tồn tại độc lập cho đến năm 1929 thì Nord-Sud hợp nhất vào CMP. Trước đó, tuy sử dụng kỹ thuật tương thích với nhau nhưng các tuyến của CMP và Nord-Sud được trang trí khác nhau kể cả về các đoàn tàu, bến đỗ, đôi khi hai điểm dừng khác nhau của hai tuyến lại cùng mang một tên, ví dụ bến Grenelle.

Tính cho đến năm 1913, Métro Paris đã có 10 tuyến, 8 của CMP và 2 của Nord-Sud (nay là tuyến 12 và 13). Từ 55 triệu lượt khách năm 1901, Métro Paris đã chuyên chở 467 triệu lượt khách trong năm 1913. Ngay trong thời gian Chiến tranh thế giới thứ nhất mạng lưới vẫn tiếp tục được mở rộng.

Mở rộng ra ngoại thành

Năm 1929, chính quyền tỉnh Seine quyết định mở rộng mạng lưới Métro Paris ra vùng ngoại thành lân cận để phục vụ nhu cầu đi lại cho 2,5 triệu dân ngoại ô. Sau quyết định này 3 tuyến mới tuyến 9, 10 và 11 được mở.

Năm 1949, sau Chiến tranh thế giới thứ hai, kế hoạch của năm 1929 được tiếp tục bằng việc kéo dài 9 tuyến ra ngoại thành: tuyến 1 kéo ra đến Neuilly ở phía Tây và Vincennes ở phía Đông; tuyến 3 tới Levallois-Perret; tuyến 5 tới Pantin; tuyến 7 tới Ivry; tuyến 9 tới Boulogne-Billancourt; tuyến 11 tới Les Lilas và tuyến 12 đến Issy-les-Moulineaux.

Ngày 1 tháng 1 năm 1942, CMP hợp nhất với Công ty giao thông công cộng vùng đô thị Paris (Société des transports en commun de la région parisienne - STCRP) vốn khi đó quản lý các loại hình giao thông công cộng trên mặt đất. STCRP đến năm 1949 thì thuộc quyền quản lý của Công ty quản lý giao thông công cộng Paris (Régie autonome des transports parisiens - RATP) được thành lập bởi luật ra ngày 23 tháng 3 năm 1948. Hiện nay RATP vẫn là công ty quản lý Métro Paris cùng hệ thống xe buýt nội ô và một phần ngoại ô, thang máy Montmartre, 3 trên 4 tuyến xe điện của Paris, một phần tuyến A và B của RER.

Sau năm 1949

Giai đoạn từ 1952 đến 1972 là thời kỳ đen tối của Métro Paris khi các phương tiện giao thông cá nhân được người dân Paris ưa chuộng. Chính quyền cũng không còn coi trọng hệ thống tàu điện ngầm khiến trong suốt 20 năm mạng lưới hầu như không được đầu tư mở rộng. Thay đổi đáng chú ý của giai đoạn này chỉ là việc đưa vào sử dụng các tàu điện ngầm có khớp và tàu điện ngầm bánh hơi (MP53 và MP59). Từ năm 1962, tuyến A của RER, hệ thống đường sắt của vùng Île-de-France, bắt đầu đưa vào hoạt động. Đây là sự bổ sung cho Métro Paris trong việc phục vụ nhu cầu của cư dân ngoại thành.

Năm 1969, các đoàn tàu thế hệ mới MF67 bắt đầu thay thế cho các đoàn tàu Sprague lạc hậu. Đến năm 1983 thì Sprague bị loại bỏ hoàn toàn. Tuyến 3 cũng bắt đầu được trang bị các đoàn tàu phát động đồng thời (tất cả các toa đều có động cơ phát động) cho phép tăng tốc nhanh hơn. Kỹ thuật này sau đó đã bị loại bỏ. Từ năm 1978, các đoàn tàu thế hệ mới MF77 được tổ chức hợp lý hơn và cho phép phục vụ các tuyến kéo dài ra ngoại ô với vận tốc nhanh nhất. Từ năm 1969 đến năm 1973, việc soát vé thủ công bằng bấm vé dần được thay thế hoàn toàn bằng các cửa quay (tourniquet).

Năm 1967, tuyến 7 của Métro Paris được tách, lập thêm tuyến phụ 7bis. Đến năm 1971 tới lượt 3bis được tách ra từ tuyến 3. Một số tuyến cũ cũng tiếp tục được kéo dài từ năm 1967.

Tuyến 14 hình thành
Phải đợi đến ngày 15 tháng 10 năm 1998, Métro Paris mới có thêm một tuyến mới hoàn toàn, tuyến 14. Tuyến đường này chạy từ Bibliothèque François Mitterrand qua Madeleine, Saint-Lazare và cuối cùng là Olympiades. Tuyến 14 là tuyến đầu tiên của Métro Paris được tự động hoá hoàn toàn, các đoàn tàu không có người lái, các cửa cũng đóng mở tự động và đảm bảo tối đa sự an toàn cho hành khách. Các bến đỗ trên tuyến 14 cho phép đón các đoàn tàu có 8 toa, tuy vậy các đoàn tàu vận hành hiện nay thường chỉ có 6 toa. Đây là kết quả của sự hợp tác giữa RATP và công ty Alstom.

Kế hoạch phát triển
Hiện nay mạng lưới tàu điện ngầm Paris phát triển với tốc độ khá chậm. Lý do đầu tiên là sự cắt giảm đầu tư của chính quyền. Một phần khác do mật độ tuyến và bến đỗ tại trung tâm Paris đã quá lớn trong khi vận tốc và sức chứa của các đoàn tàu điện ngầm ra ngoại ô lại không đáp ứng được nhu cầu của cư dân ngoại thành. Các tàu điện (tramway) từng bị thành phố loại bỏ vào năm 1937, đến năm 1992 được xây dựng, sử dụng trở lại nhờ ưu thế chi phí thấp, sạch sẽ và tiện dụng. Tuy vậy Métro Paris vẫn tiếp tục được đầu tư để đổi mới các đoàn tàu (vốn có tuổi đời trung bình là 25), tăng khả năng chuyên chở của các tuyến có lượng hành khách lớn (1 và 13) và mở rộng ra các vùng ngoại ô theo dự án quy hoạch.

Ngắn hạn

Để tăng khả năng chuyên chở cho tuyến 1 - tuyến có mật độ hành khách lớn nhất - các đoàn tàu và các bến đỗ được tự động hóa. Tuyến 1 sẽ dần được trang bị các đoàn tàu thế hệ mới MP 05 (tương tự tuyến 14) trong khoảng thời gian từ 2008 đến 2010. Kể từ năm 2007 các đoàn tàu thế hệ MF 2000 sẽ được thay thế dần dần cho các đoàn tàu thế hệ MF 67 đang hoạt động trên tuyến 2, 5 và 9. Trên tuyến 4, các đoàn tàu thế hệ MP 59 cũng sẽ được thay thế bằng thế hệ MP 89. Các đoàn tàu điện bánh hơi trên tuyến 6 và tuyến 11 sẽ được thay thế bằng các đoàn tàu không người lái tương tự thế hệ MP 05. Dự kiến cho đến năm 2050 toàn bộ các tuyến 1, 4, 6, 7, 9 và 13 sẽ được tự động hoá hoàn toàn trong việc lái tàu.

Các tuyến khác cũng được xem xét khả năng tăng số chuyến vào giờ cao điểm bằng việc áp dụng hệ thống điều khiển và quản lý các đoàn tàu mới, hệ thống Ouragan. Ouragan sẽ cho phép giảm thời gian giữa hai chuyến tàu liên tiếp tại một bến đỗ từ 105 xuống 90 giây. Song song với việc tăng chuyến, các cửa chờ (porte palière) cũng được lắp đặt để điều chỉnh hợp lý hơn lưu lượng qua lại của các đoàn tàu và qua đó tăng số chuyến.

Việc kéo dài mạng lưới tàu điện ngầm ra ngoại ô do STIF chịu trách nhiệm. Theo đó:
 Tuyến 13: Kéo dài hướng Gabriel Péri / Port de Gennevilliers - Bước 1: Les Courtilles, 2 km đến giữa năm 2008
 Tuyến 12: Kéo dài về hướng Bắc từ cửa Chapelle đến Mairie d’Aubervilliers (3 km).
 Tuyến 8: Kéo dài hướng Créteil-Préfecture / Créteil-Parc des Sports (1,3 km).
 Tuyến 4: Kéo dài hướng Porte d’Orléans / Bagneux (3,2 km).

Dài hạn

Theo dự án quy hoạch của vùng Île-de-France SDRIF được công khai tháng 2 năm 2006 thì một số tuyến tàu điện ngầm sẽ tiếp tục được kéo dài cho đến năm 2030:
 Tuyến 1: Tới Rigollots (Fontenay, 2014 - 2027)
 Tuyến 4: Tới Bagneux (2007 - 2013)
 Tuyến 4: Tới Mairie de Saint-Ouen (2007 - 2013)
 Tuyến 5: Tới Place de Rungis (2021 - 2027)
 Tuyến 7bis: Tới Château-Landon và nối với tuyến 3bis (2007 - 2013)
 Tuyến 7: Tới Bourget RER (2007 et 2013), sau đó là tới dự án đô thị "Thành phố không gian" (Cité de l’air et de l’espace) (2014 - 2020)
 Tuyến 9: Tới Montreuil Murs-à-Pêches (2014 - 2020)
 Tuyến 11: Tới Montreuil Hôpital rồi Rosny Bois-Perrier (2007 - 2020)
 Tuyến 12: Tới Courneuve-Six Routes (2014 - 2027)
 Tuyến 12: Tới Issy-Ville (2014 - 2027)
 Tuyến 13: Tới Stains la Cerisaie (2021 - 2027) sau đó nối với nhánh Gennevilliers của tuyến 14
 Tuyến 13: Tới Port de Gennevilliers (2014 - 2020)
 Tuyến 14: Tới Maison-Blanche, Villejuif, Rungis và có thể là Orly (2021 - 2027)

Tháng 10 năm 2006, giám đốc RATP đã trình chính phủ kế hoạch xây dựng một tuyến tàu điện ngầm chạy vòng quanh ngoại vi Paris. Dự án này sẽ tiêu tốn khoảng từ 4 đến 6 tỷ euro để xây dựng một tuyến đường bao quanh thành phố, giúp những người sinh sống ở ngoại ô có thể di chuyển dễ dàng hơn mà không phải vào trung tâm thành phố để chuyển tuyến.

Vấn đề tài chính

RATP gộp chung khoản tài chính cho Métro Paris, RER và hệ thống xe buýt. Cho đến năm 2005, số tiền chi trả trực tiếp cho toàn hệ thống là 1,9 tỷ euro. Trong số này STIF được cung cấp 1,2 tỷ euro, 680 triệu trong số đó được dùng để thiết lập cân bằng tài chính cho công ty vốn đang phải chi trả khoản lương hưu khổng lồ 467 triệu euro và đang chịu khoản nợ 4 tỷ euro. Số tiền đầu tư này được phân chia theo tỷ lệ 50% do chính quyền Île-de-France chi trả, 30% do chính phủ Pháp chi trả và 20% còn lại do RATP chịu trách nhiệm. Trong tài khoá 2000-2006, chính quyền Île-de-France và chính phủ Pháp dự định dành khoảng 800 triệu euro để mở rộng hệ thống, chỉ hơn một nửa so với 1,4 tỷ euro chi trả cho hệ thống tàu điện với cùng tài khoá.

Các đoàn tàu
Thời kỳ đầu, các đoàn tàu của Métro Paris được thiết kế dựa trên các tàu điện có sẵn thời bấy giờ: Các khoang hành khách ngắn làm bằng gỗ, thiết kế nhẹ và dùng bánh xe có trục. Từ năm 1908 các đoàn tàu này dần được thay thế bằng tàu điện ngầm thế hệ đầu tiên, Sprague-Thomson, với các tính năng kỹ thuật thích hợp hơn cho tàu điện ngầm, như các khoang hành khách dài làm bằng kim loại, các động cơ có công suất lớn và hệ thống liên lạc từ xa. Do thiếu kinh phí, thế hệ đầu tiên này hoạt động cho đến tận thập niên 1970 mới bắt đầu được thay thế. Năm 1998 đánh dấu lần đầu tiên Métro Paris xuất hiện các đoàn tàu không người lái.

Các đoàn tàu đầu tiên

Các đoàn tàu đầu tiên (loại 100) được thiết kế dựa trên các tàu điện chạy nổi bao gồm các toa ngắn 9 m sản xuất tại Decauville, các khoang được làm bằng gỗ có gắn 2 trục bánh xe. Một trong hai khoang kéo được trang bị 2 động cơ 125 sức ngựa. Tai nạn tại bến Couronnes năm 1903 đã dẫn đến việc rút các đoàn tàu loại này khỏi hoạt động.

Thế hệ Sprague-Thomson

Từ năm 1908 bắt đầu xuất hiện thế hệ tàu Sprague-Thomson, loại 500-600 rồi sau đó là 800-1000. Loại 800-1000 được sử dụng cho đến tận năm 1983. Thế hệ tàu điện ngầm thực sự đầu tiên này bao gồm các toa dài 13,60 m được trang bị đường dẫn hướng cho phép lái tàu điều khiển các toa có động cơ từ xa. Các bộ phận điện được bố trí phía dưới khoang tàu còn buồng lái được hạn chế nhỏ nhất có thể. Mỗi khoang có động cơ bao gồm 4 mô tơ 175 sức ngựa. Các khoang hạng nhất được sơn đỏ, khoang hạng 2 sơn xanh lục hoặc ghi.

Tàu điện ngầm bánh hơi

Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, Métro Paris phải đối mặt với lượng hành khách gia tăng nhanh chóng. Để đáp ứng lượng khách này RATP đã dùng giải pháp tàu điện ngầm bánh hơi. Mẫu MP 51 được thử nghiệm trong khoảng thời gian từ 1950 đến 1954 với kết quả khả quan đã dẫn tới việc trang bị hàng loạt mẫu MP 55 cho tuyến 11 kể từ năm 1956. Trong các năm sau đó những tuyến có lưu lượng hành khách lớn như tuyến 1, tuyến 4 được trang bị mẫu tàu bánh hơi MP 59, tuyến 6 (chạy nổi trên cao) cũng được trang bị mẫu MP 73 để giảm thiểu tiếng ồn.

MF 67

Việc trang bị tàu điện ngầm bánh hơi cho các tuyến khác không thể thực hiện vì giá thành cao và thời gian chuyển đổi dài. Để đáp ứng nhu cầu hiện đại hoá, RATP quay lại với tàu đường sắt bằng thế hệ MF 67. Từ năm 1967, thế hệ này bắt đầu được trang bị cho các tuyến 3, 7, 9, 10 và 13. Ban đầu các đoàn tàu được sơn xanh thẫm cho hạng hai và màu vàng cho hạng nhất, sau đó được chuyển thành xanh lam với một dải trắng trong thập niên 1980 rồi tới màu trắng với một dải xanh thẫm vào cuối thập niên 1990. Vì vậy đôi khi chúng được gọi là các tàu điện ngầm xanh (métro bleu).

MF 77

MF 77 được sản xuất để trang bị cho các tuyến dài kéo ra ngoại thành, bởi vậy được trang bị động cơ có công suất lớn hơn để đạt được vận tốc cao, 1500 kW cho tàu 5 toa. MF 77 được gọi là tàu điện ngầm trắng (métro blanc) vì được sơn trắng và được tạo dáng khá đẹp để tận dụng tối đa không gian cho việc tăng sức chứa. Ngày nay, MF 77 hoạt động trên tuyến 7, 8 và 13.

BOA và MP 89

Năm 1985, RATP bắt đầu cho vận hành thử mẫu BOA. Mẫu này cho phép hành khách đi lại giữa các khoang riêng rẽ. Hệ thống bánh xe sử dụng các trục dẫn hướng thay thế cho giá chuyển hướng để giảm thiểu tiếng ồn và tác hại với đường ray tại những đoạn cua gấp.

BOA được tiếp nối bằng thế hệ MP 89. Loại tàu ngắn của MP 89 bao gồm 9 đoàn tàu 3 toa, triển khai trên tuyến 7bis từ năm 1993. Thử nghiệm này bị coi là không thành công vì việc sử dụng các trục dẫn hướng làm giá thành sửa chữa và bảo dưỡng nâng cao. Vì vậy năm 1997, các MP 89 bánh hơi sử dụng cho tuyến 1 và tuyến 14 đã quay lại với các giá chuyển hướng. Mỗi đoàn tàu có 6 toa với công suất 2000 kW.

MF 2000

MF 2000 là các tàu đường sắt thay thế MF 67 trên các tuyến 2, 5 và 9 kể từ năm 2007. Các khoang tàu của MF 2000 có bố trí quạt làm mát và được cách âm. Mỗi đoàn tàu có 3 khoang động cơ với công suất 1800 kW kéo theo 2 khoang không có động cơ. Đây là sản phẩm hợp tác của 2 công ty chế tạo xe lửa hàng đầu là Bombardier và Alstom.

Vấn đề an toàn

Hệ thống tín hiệu
Trên các tuyến mà các đoàn tàu vẫn do người lái hoặc hoạt động ở chế độ bán tự động, đường ray được chia thành các đoạn (tronçon) tương đối ngắn có trang bị hệ thống đèn tín hiệu. Khi đèn tín hiệu chuyển sang đỏ thì người lái không được phép cho tàu vượt qua. Thông thường có ít nhất 2 đèn đỏ giữa 2 đoàn tàu liên tiếp, có nghĩa là luôn luôn có một tronçon ngăn cách giữa hai đoàn tàu. Tuy vậy để tăng lưu lượng cho các tuyến thì một đoàn tàu vẫn được phép vào điểm dừng khi đèn chuyển sang màu vàng nếu như đoàn tàu trước đó (vẫn ở trong tronçon) đã rời khỏi ga được khoảng 10 m.

Từ thập niên 1970, việc điều chỉnh các đoàn tàu trong điều kiện bình thường đã được tự động hoá trên hầu hết mạng lưới, trừ các tuyến nhỏ như 10, 3bis và 7bis. Một máy tính đặt tại đầu tàu sẽ xác định vận tốc và thời gian cần thiết dựa vào hệ thống tín hiệu đặt trên đường ray, dựa vào các yếu tố tính toán được, máy tính sẽ điều chỉnh phanh hoặc gia tốc cho tàu. Giai đoạn tàu dừng tại các bến cũng được tự động hoá với sai số không được quá 50 cm.

Tại ga, máy tính trung tâm của tuyến sẽ tự động cung cấp cho người lái thời gian xuất phát và vị trí của các đoàn tàu khác trên cùng tuyến. Người lái sẽ sử dụng thông tin này để khởi động và điều khiển các đoàn tàu. Họ cũng có thể chuyển chế độ điều khiển sang lái tay hoàn toàn trong trường hợp hệ thống thông tin gặp sự cố. Thông thường trong một ngày người lái tàu sẽ phải thực hiện một chuyến tự lái hoàn toàn để thường xuyên giữ được khả năng tự lái khi có sự cố. Chuyến tự lái này thường diễn ra vào các giờ vắng khách vào đầu buổi chiều. Quy định này được đặt ra sau vụ trật đường ray tại bến Notre-Dame de Lorette.

Tại tuyến 14, các tàu chạy hoàn toàn tự động không có người lái, vì vậy hệ thống đèn tín hiệu không giống với các tuyến khác của Métro Paris. Trên tuyến 14 chỉ có các đèn tím báo dừng, các đoạn ngăn cách cũng là không cần thiết khi toàn tuyến đã được tự động hoá. Dự kiến đến năm 2010 tuyến 1 cũng sẽ được chuyển sang tự động tương tự tuyến 14.

Bảo dưỡng
Do mật độ qua lại lớn, việc bảo dưỡng các tuyến đường chỉ có thể diễn ra vào buổi đêm khi Métro Paris ngừng hoạt động. Việc bảo dưỡng thông thường gồm mài thẳng lại đường ray, thay thế các bộ phận hư hỏng, dùng máy hút bụi chuyên dụng để quét dọn. Ngoài ra cũng có những cuộc bảo dưỡng lớn định kỳ như thay mới đường sắt, tu sửa các bến, tu bổ các đường hầm. Các tàu bảo dưỡng xuất phát từ bến Villette, đây thường là các tàu thế hệ cũ Sprague đã qua chuyển đổi. Hai vấn đề lớn nhất đối với hệ thống là sự hư hại của các đường ngầm có tuổi thọ hơn 100 năm và sự đe doạ của các mạch nước ngầm dễ gây ngập các đường hầm, thông thường người ta phải bố trí hàng trăm máy bơm để thường xuyên bơm nước thẩm thấu ra khỏi đường hầm.

Mỗi tuyến trên mạng lưới Métro Paris đều có rất nhiều nhà để xe ngầm để chứa các đoàn tàu và ở đầu các tuyến là những nhà kho lớn chuyên dụng cho việc sửa chữa và kiểm tra các đoàn tàu. Ví dụ xưởng Fontenay nằm ở ngoại ô Fontenay-sous-Bois đảm nhận việc sửa chữa tàu tuyến 1 và kiểm tra các tàu bánh hơi MP59, MP73 và MP89 hay xưởng Saint-Ouen đảm nhận việc kiểm tra các tàu MF77.

Các tai nạn
Trong lịch sử hơn 100 năm hoạt động, Métro Paris gặp rất ít tai nạn nghiêm trọng, các tai nạn gây thiệt hại lớn thường xảy ra vào những năm đầu sau khi hệ thống thành lập khi các yếu tố kỹ thuật và an toàn còn chưa hoàn thiện. Vụ tai nạn đầu tiên, cũng là vụ thảm khốc nhất trong lịch sử Métro Paris vào ngày 10 tháng 8 năm 1903, 84 người chết vì ngạt thở sau vụ cháy xảy ra tại bến Couronnes. Nguyên nhân là do tàu không có lối thoát hiểm và cũng không có đường điện phụ để chạy trong khi vụ cháy đang xảy ra. Gần đây nhất, ngày 29 tháng 7 năm 2007, hệ thống treo của một toa trên đoàn tàu của tuyến 13 bị bắt cháy khi đang chạy giữa Invalides và Varenne, 15 người bị ngộ độc khói.

Hệ thống Métro Paris còn là nơi xảy ra nhiều vụ tự tử. Theo thống kê của toà thị chính Paris thì trung bình một tuần có tới 2 vụ tự tử trên hệ thống tàu điện ngầm, cứ 2 trục trặc của hệ thống (dừng tàu, chậm chuyến) thì có 1 là do người không phận sự xuất hiện trên đường ray. Vấn đề này đã buộc RATP phải xúc tiến lắp đặt hệ thống cửa tự động (hiện mới có trên tuyến 14) để ngăn chặn việc hành khách có thể xuống thẳng đường ray.

Thông tin khác

Giờ tàu và tần suất

Métro Paris hoạt động từ 5 giờ sáng đến 1 giờ sáng vào tất cả các ngày trong năm. Từ ngày 23 tháng 12 năm 2006, Métro Paris kéo dài giờ hoạt động đến 2 giờ 15 phút sáng các ngày thứ 7 và đêm hôm trước các ngày lễ lớn. Từ ngày 7 tháng 12 năm 2007, việc kéo dài giờ hoạt động này áp dụng cho cả thứ 6.

Thông thường vào giờ cao điểm cứ 2 phút lại có một chuyến tàu, và riêng các tuyến đông hành khách như 1 và 4 thì thời gian này chỉ là 1 phút 30 giây. Vào các giờ thấp điểm tần suất là 4 phút một chuyến và 8 phút một chuyến cho các buổi tối. Trong một số dịp đặc biệt như năm mới, lễ hội âm nhạc, các tuyến 1, 2, 3, 6, 9 và 14 sẽ hoạt động suốt đêm nhưng chỉ dừng ở một số bến.

Vé tàu

Hệ thống Métro Paris tồn tại rất nhiều loại vé tàu khác nhau để phục vụ nhu cầu đa dạng của người dân Paris. Được dùng chung với các hệ thống khác như RER, buýt, tàu điện..., giá vé phụ thuộc và vùng (zone) đi lại. Vùng 1 là nội ô thành phố, sau đó các vùng 2 đến 5 là các vành tròn lớn dần, bao phủ toàn bộ Île-de-France.

Loại vé ticket T+ (1,70 € cho vé đơn hoặc 12,70 € cho tập 10 vé)  cho phép đi một chuyến trong thời gian tối đa 1 tiếng 30 phút trên tàu điện ngầm, RER, bus, tàu điện hoặc thang máy đồi Montmartre. Loại vé giảm giá cho phép đi lại không hạn chế trên tất cả phương tiện công cộng (trừ RER chỉ được đi trong Paris) là vé Mobilis (6,4 €, có giá trị trong một ngày) , Carte orange (16,30 € cho một tuần, 53,50 € cho một tháng), Carte Intégrale (49,10 € × 11 tháng cho cả năm), Carte Imagine'R cho sinh viên và học sinh (30,90 € cho 1 tháng, chỉ tính 9 tháng của năm học). Giá vé trên đều tính cho vùng 1-2, với các vùng xa hơn giá vé còn cao hơn nhiều. Ngoài ra người dưới 25 tuổi còn có loại vé giảm giá Ticket Jeunes (3,20€ cho vùng 1-2) cho phép đi lại không hạn chế trong vòng một ngày thứ bảy, chủ nhật hoặc ngày lễ. Khách du lịch đến Paris cũng có các loại vé riêng gộp chung cả phí tham quan.

Métro Paris miễn phí đối với trẻ em dưới 4 tuổi và áp dụng nửa giá vé với trẻ em dưới 10 tuổi. Người già và các gia đình đông người cũng được giảm giá khi mua vé tàu. Các đối tượng hưởng chính sách xã hội như người hưởng trợ cấp tối thiểu, người hưởng trợ giúp y tế của Nhà nước được đi lại miễn phí trong vùng Île-de-France. Các loại vé này có thể mua ở quầy vé đặt tại các bến tàu hoặc mua tại các máy tự động. Các loại vé giảm giá cho một tuần trở lên yêu cầu phải có ảnh căn cước.

Để vào kè chờ tàu hành khách phải cho vé vào máy gắn với cửa quay, chỉ khi vé còn giá trị cửa quay mới mở để cho hành khách đi qua. Đôi khi cũng có các đội kiểm tra vé (contrôleur) đi dọc các đoàn tàu hoặc đứng sau cửa quay để soát vé theo kiểu cũ. Những người vi phạm (trốn vé, sử dụng vé hết hạn, mượn vé, mua không đúng loại vé...) nếu bị phát hiện đều bị phạt nặng, gấp nhiều lần giá trị của vé.

Hệ thống chỉ dẫn
Mỗi tuyến được ký hiệu bằng số và các bến cuối. Các ga lớn và bến nhỏ đều có hệ thống bảng chỉ dẫn cặn kẽ cho hành khách đến tận khi họ đã tới kè đợi tàu. Trên kè đợi tàu, tên của bến được ghi bằng chữ lớn trên vách kè, còn số hiệu của tuyến và hướng được ghi trên các bảng nhỏ thường đặt ở giữa kè. Hầu hết các tuyến của Métro Paris đều trang bị hệ thống bảng điện tử ghi thời gian đợi 2 chuyến tàu kế tiếp. Hệ thống bản đồ toàn tuyến cũng được gắn ở tất cả các bến và gắn trên các đoàn tàu.

Trên các toa tàu đều có gắn số hiệu và sơ đồ tuyến. Trên các tuyến 1, 3, 13 và 14, tên của bến dừng kế tiếp sẽ được thông báo qua hệ thống loa của tàu.

Métro và Paris

Mỗi ngày trong tổng số 25 triệu lượt người tham gia lưu thông của thành phố Paris có 18% sử dụng Métro Paris (4,5 triệu lượt), chỉ lớn hơn một chút so với hệ thống xe buýt (16%), RER và Transilien (15%). Tuy vậy với 2 triệu người dân nội thành Paris thì tàu điện ngầm có vai trò quan trọng hơn, Métro Paris chiếm tới gần 50% tổng lưu lượng mỗi ngày (kể cả 1,5 triệu lượt người dùng RER nội thành), xếp trên các phương tiện cá nhân (26%) và xe buýt (17%). Trong 10 năm trở lại đây lưu lượng sử dụng Métro Paris tăng khá nhanh, 30% cho 10 năm, từ mức 1,03 tỷ lượt năm 1995 lên 1,37 tỷ lượt năm 2005.

Tuy có lượng người sử dụng lớn, hệ thống tàu điện ngầm Paris cũng có nhiều điểm yếu so với các loại hình giao thông công cộng khác. Nhiều ga lớn và bến đợi của hệ thống do được xây dựng từ lâu nên bắt đầu rơi vào tình trạng cũ nát, kém vệ sinh. Các toa tàu không được trang bị quạt thông gió hoặc điều hòa trở nên ngột ngạt và oi bức vào những giờ cao điểm của mùa hè. Trên các bến đợi và trên tàu phổ biến tình trạng móc túi, trấn lột, ăn xin và người vô gia cư. Chỉ riêng năm 2005 đã có 900 vụ trấn lột được ghi nhận trên các tuyến tàu điện ngầm và hai tuyến RER A, B. Tình trạng đi lậu vé theo RATP chiếm khoảng 7% số hành khách trên hệ thống vào năm 1991 và giảm còn 4% năm 2005. Đây là kết quả của các kế hoạch vận động ý thức người dân của RATP cũng như quá trình tăng cường đội ngũ soát vé trực tiếp và các hệ thống cửa quay cho các bến tàu. Một nhược điểm lớn của Métro Paris là các cuộc đình công vốn xảy ra ngày càng thường xuyên trong suốt năm. Hiện nay tuy các cuộc đình công quy mô lớn trên toàn tuyến ít khi xảy ra nhưng các cuộc đình công nhỏ lẻ của lái tàu, soát vé vẫn thường xuyên diễn ra với yêu cầu chủ yếu là cải thiện điều kiện làm việc và tăng lương. Hoạt động của các động cơ và hệ thống phanh cũng gây nên tình trạng ô nhiễm không khí trong mạng lưới tàu điện ngầm.

Métro trong văn hoá

Trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống người dân Paris hơn một thế kỷ qua, Métro Paris đã xuất hiện trong nhiều bộ phim, tiểu thuyết và các bài hát.

Điện ảnh

Có một số bộ phim đã lấy hệ thống Métro Paris làm chủ đề chính, có thể kể tới Les Portes de la nuit (Marcel Carné, 1946), Subway (Luc Besson, 1985), Peur sur la ville (Henri Verneuil, 1975) hay La Grosse Caisse (Alex Joffé, 1965). Ngoài ra còn có các bộ phim dùng Métro Paris trong nhiều bối cảnh phim như Le Samouraï (Jean-Pierre Melville, 1967), Mauvais sang (Léos Carax, 1986) hay L'Ami américain (Wim Wenders, 1977).

Có một bến đặc biệt của hệ thống Métro Paris được RATP thiết kế chuyên để làm bối cảnh phim, đó là bến Porte des Lilas - Cinéma. Bến này nằm trên đoạn nối giữa tuyến 3bis và 7bis, nó không mở cửa cho khách bình thường và được dùng để làm bối cảnh cho các bến đỗ thật của Métro Paris vốn luôn đông đúc. Các bộ phim đã quay ở Porte des Lilas có thể kể tới Le fabuleux destin d'Amélie Poulain, Une époque formidable, Les Rois mages hay Paris, je t'aime.

Văn học

Bối cảnh hệ thống tàu điện ngầm đã xuất hiện trong nhiều tác phẩm như Le tout sur le tout của Henri Calet, Les faux frères của Paul Guimard và nhiều tác phẩm khác của Louis Aragon, Jean Cocteau, Jacques Prévert, Robert Desnos, Léon-Paul Fargue. Trong loạt truyện Fantômas, Marcel Allain đã từng sử dụng Métro Paris cho tập Fantômas vole des blondes.

Âm nhạc

Một số nhạc sĩ đã lấy cảm hứng từ Métro Paris để sáng tác các bài hát, có thể kể tới Le Poinçonneur des Lilas của Serge Gainsbourg, Le métro của Léo Ferré, Métro của Yves Montand, Y'a D'la Joie của Charles Trenet hay Le Métro de Paris của Édith Piaf.

Con thỏ hồng của Métro Paris

Con thỏ hồng của Métro Paris (lapin du métro parisien) là một hình vẽ xuất hiện trên các thông báo dính ở cửa ra vào của các đoàn tàu thuộc hệ thống, đây là những thông báo về an toàn khi đóng mở cửa. Hình vẽ này sau đó đã trở thành một hình tượng văn hoá phổ biến, đặc trưng cho hệ thống Métro Paris và được sử dụng lại ở một số hệ thống tàu điện ngầm khác.

Tham khảo

Xem thêm
 Danh sách các bến của Métro Paris
 Trang trí của bến métro Paris
 Các bến ma của Métro Paris
 Các mốc lịch sử của Métro Paris
 STIF
 Tàu điện ngầm

Liên kết ngoài

 Trang web chính thức của Công ty quản lý giao thông công cộng Paris
 Bản đồ tương tác của hệ thống Métro Paris
 Trang web chính thức của STIF
 Bảo tàng giao thông đô thị - AMTUIR

Giao thông Paris
Paris
P

Bài Pháp chọn lọc


title: Oberschaeffolsheim

text:
Oberschaeffolsheim là một xã thuộc tỉnh Bas-Rhin trong vùng Grand Est đông bắc Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Bas-Rhin

Tham khảo
 INSEE commune file

Xã của Bas-Rhin


title: 1106

text:
Năm 1106 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 1106


title: Moropsyche huaysailianga

text:
Moropsyche huaysailianga là một loài Trichoptera thuộc họ Apataniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Moropsyche


title: Tipula gertschi

text:
Tipula gertschi là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Nearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: El Taref (tỉnh)

text:
El Taref () là một tỉnh của Algérie, giáp biên giới với vùng thủ hiến Jendouba của Tunisia. El Kala là một thị xã cảng ở tỉnh này. El Taref là tỉnh lỵ. Vườn quốc gia Al Kala nằm ở El Kala.

Các đơn vị hành chính
Tỉnh này gồm 7 huyện và 24 đô thị. Các huyện bao gồm:
El Taref
El Kala
Dréan
Ben M'Hidi
Bouhadjar
Besbes
Boutheldja

Tham khảo

Tỉnh El Taref
Tỉnh của Algérie


title: Nietnerella hageni

text:
Nietnerella hageni là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Chú thích

Tham khảo

H


title: Neral

text:
Neral là một thị trấn thống kê (census town) của quận Raigarh thuộc bang Maharashtra, Ấn Độ.

Địa lý
Neral có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 40 mét (131 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Neral có dân số 14.739 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Neral có tỷ lệ 70% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 76%, và tỷ lệ cho phái nữ là 64%. Tại Neral, 13% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Maharashtra


title: Bulbophyllum chrysendetum

text:
Bulbophyllum chrysendetum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

C


title: Lacconectus basalis

text:
Lacconectus basalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Sharp miêu tả khoa học năm 1882.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Lacconectus


title: Fontaines, Yonne

text:
Fontaines là một xã của Pháp,tọa lạc ở tỉnh Yonne trong vùng Bourgogne-Franche-Comté.

Dân Fontaines tiếng Pháp gọi là Fontanais và Fontanaises.

Thông tin nhân khẩu

Xem thêm
 Xã của Yonne

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Fontaines trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
 Page de Fontaines sur le site de la Cộng đồng các xã communes du Toucycois

Xã của Yonne


title: Văn học Việt Nam thời Mạc

text:
Văn học đời Mạc là một giai đoạn của văn học Việt Nam, phản ánh các thành tựu về văn, thơ của nước Đại Việt dưới thời nhà Mạc từ năm 1527 đến năm 1592.

Khái quát
Văn học thời Mạc đóng góp khá nhiều đóng góp đáng kể trong nền văn học Việt Nam. Ngoài những sáng tác mới, các tác gia thời kỳ này còn có công lao thu thập lại những tác phẩm đời trước bị thất lạc do chiến tranh.

Lê Quý Đôn chia văn học thời Mạc làm các thể loại:
 Hiến chương: tiêu biểu là Giáp Hải với Ứng đáp bang giao
 Thơ ca: tiêu biểu là Nguyễn Bỉnh Khiêm (xem Bạch Vân am thi tập và Bạch Vân quốc ngữ thi tập), Hà Nhậm Đại, Nguyễn Giản Thanh, Phạm Thiện, Hoàng Sĩ Khải, Nguyễn Hàng
 Truyện ký: tiêu biểu là Dương Văn An và Nguyễn Dữ.

Tác gia và tác phẩm tiêu biểu
Trong các tác gia trên, lớn nhất là Nguyễn Bỉnh Khiêm - người được đánh giá là "cây đại thụ của thế kỷ 16". Ông sáng tác hàng ngàn bài thơ, trong đó thơ chữ Nôm chiếm số lượng đáng kể, hiện còn lưu lại hơn 100 bài. Thơ Nôm của ông đánh dấu mốc phát triển vững chắc của tiếng Việt. Thơ văn Nguyễn Bỉnh Khiêm có nội dung phong phú, phản ánh nhiều khía cạnh đời sống xã hội, phê phán chiến tranh và những thói xấu trong cuộc đời.

Thể loại thơ vịnh thời Mạc khá phát triển với những chủ đề mới. Thay cho thể loại ca tụng triều đình phổ biến dưới triều Lê Thánh Tông là mảng thơ phú điền viên, ẩn dật với thiên nhiên. Đại diện cho khuynh hướng này là Nguyễn Hàng với Đại Đồng phong cảnh phú, Tịnh cư minh thể phú; Hoàng Sĩ Khải với Tứ thời khúc vịnh, Nguyễn Giản Thanh với Phụng Thành xuân sắc phú…

Trong những bài thơ vịnh sử và thơ đi sứ, tiêu biểu nhất là các tác phẩm:
Bài Vịnh bèo của Giáp Hải được đánh giá là áng thơ tuyệt cú chống ý đồ xâm lược của Trung Quốc;
Tập thơ Tư hương vận lục của Lê Quang Bí trong 18 năm bị nhà Minh giữ ở Trung Quốc tỏ niềm thương nhớ quê hương.
 Khiếu vịnh thi tập của Hà Nhậm Đại có ngòi bút phê phán mạnh dạn, xác đáng với các nhân vật chính trị.

Thể loại truyện ký ở Việt Nam ra đời khá muộn; trước thời Mạc chỉ có Việt điện u linh của Lý Tế Xuyên và Lĩnh Nam chích quái của Trần Thế Pháp. Thời kỳ này ghi nhận hai tác phẩm lớn là Ô châu cận lục của Dương Văn An và Truyền kỳ mạn lục của Nguyễn Dữ. Ô châu cận lục trở thành nguồn tư liệu quan trọng cho Lê Quý Đôn bổ sung cho cuốn Phủ biên tạp lục. Truyền kỳ mạn lục của Nguyễn Dữ được Nguyễn Bỉnh Khiêm sửa chữa, có ảnh hưởng lớn đến đời sống văn học đương thời và tác giả được ca ngợi là có bút lực kỳ lạ.

Xem thêm
 Nhà Mạc
 Văn học Đại Việt thời Lê Sơ
 Văn bia thời Mạc
 Văn hóa Lê-Mạc

Tham khảo
 Viện Sử học (2007), Lịch sử Việt Nam, tập 3, Nhà xuất bản Khoa học xã hội

Chú thích

Văn học Việt Nam thời Mạc
Văn học trung đại Việt Nam


title: Dactylispa carinifrons

text:
Dactylispa carinifrons là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Gestro miêu tả khoa học năm 1908.

Chú thích

Tham khảo

Dactylispa


title: 5415 Lyanzuridi

text:
5415 Lyanzuridi (1978 TB2) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 3 tháng 10 năm 1978 bởi N. S. Chernykh ở Đài vật lý thiên văn Crimean.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 5415 Lyanzuridi

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1978


title: Kaghaznagar

text:
Kaghaznagar là một thành phố và khu đô thị của huyện Asifabad thuộc bang Telangana, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Kaghaznagar có dân số 59.549 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Kaghaznagar có tỷ lệ 69% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 78%, và tỷ lệ cho phái nữ là 61%. Tại Kaghaznagar, 11% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thị trấn thuộc huyện Asifabad


title: 1442

text:
Năm 1442 là một năm thường bắt đầu bằng ngày Thứ Hai trong lịch Julius.

Sự kiện
Vụ án Lệ Chi Viên kết án Nguyễn Thị Lộ, vợ của Nguyễn Trãi tội tru di tam tộc, gây nên cái chết của cả ba dòng họ nhà Nguyễn Trãi. Đây được xem là vụ án oan ức nhất lịch sử Việt Nam. Sau này, Nguyễn Trãi được vua Lê Thánh Tông giải oan, giành lại công lý cho vị anh hùng này.

Sinh

 28 tháng 4 - Vua IV Edward của Anh (mất 1483)
 3 tháng 7 - Thiên hoàng Go-Tsuchimikado của Nhật Bản (mất 1500)
 25 tháng 8 - Lê Thánh Tông, vị vua thứ 5 của triều Hậu Lê (mất 1497)
 27 tháng 9 - John de la Pole, Công tước thứ hai của Suffolk (mất 1491)
 Ngày chưa biết:
 Tamas Bakócz, tổng giám mục Hungary (mất 1521)
 Vannozza dei Cattanei, người tình của Đức Giáo hoàng Alexander VI
 Nguyễn Cấu quan nhà Lê (mất 1522)
 Nguyễn Thiệu Tri quan nhà Lê (mất 1522)

Mất
 Lê Thái Tông - vị vua thứ 2 nhà Hậu Lê (sinh 1423)
 Nguyễn Trãi, đại thần nhà Hậu Lê, nhà văn, nhà thơ Việt Nam (sinh 1380)

Tham khảo

Năm 1442


title: Saint-Just-le-Martel

text:
Saint-Just-le-Martel () là một xã của tỉnh Haute-Vienne, thuộc vùng Nouvelle-Aquitaine, miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Haute-Vienne

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Haute-Vienne


title: Công ty Cổ phần Nhiệt điện Phả Lại

text:
Công ty Cổ phần Nhiệt điện Phả Lại có tiền thân là Nhà máy nhiệt điện Phả Lại, là một công ty chuyên sản xuất điện năng từ than. Công ty thuộc địa phận thành phố Chí Linh, tỉnh Hải Dương, cách thủ đô Hà Nội 56Km về phía đông bắc, sát góc phía bắc đường 18 và tả ngạn sông Thái Bình. Công ty được khởi công xây dựng ngày 17/5/1980 với công suất 440MW, gồm 4 tổ tua bin máy phát và 8 lò hơi theo khối hai lò - một máy, mỗi máy 110MW. Công ty Nhiệt điện Phả Lại có nhà máy điện lớn nhất trong hệ thống điện miền Bắc lúc bấy giờ, có các chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật cao. các tổ máy của nhiệt điện Phả Lại lần lượt vào vận hành đã đáp ứng kịp thời tốc độ tăng trưởng phụ tải mạnh trong thập kỷ 80. Từ năm 1989 đến 1993, sản lượng điện của nhà máy giảm dần do các tổ máy của nhà máy thủy điện Hoà Bình lần lượt hoà vào lưới điện miền Bắc. Từ năm 1994, khi có đường dây 500kV Bắc Nam, thống nhất hệ thống điện trong cả nước, nhà máy nhiệt điện Phả Lại được tăng cường khai thác.

Ngày 8/6/1998 Nhà máy Nhiệt điện Phả Lại 2 được khởi công xây dựng trên mặt bằng còn lại của Nhà máy Nhiệt điện Phả Lại. Nhà máy Nhiệt điện Phả Lại 2 có tổng công suất 600 MW gồm 2 tổ máy mỗi tổ có công suất 300 MW, sản lượng điện hàng năm 3,68 tỷ kWh; lượng than tiêu thụ 1,6 triệu tấn/năm; tổ máy 1 vận hành vào đầu năm 2001 và hoàn thành công trình vào quý 3 năm 2001. Phả Lại 2 là nhà máy nhiệt điện lớn nhất Việt Nam với thiết bị hiện đại được thiết kế và xây dựng đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế về bảo vệ môi trường. Khi hoàn thành, Nhà máy Nhiệt điện Phả Lại 2 cùng với Nhà máy Nhiệt điện Phả Lại sẽ tăng cường đáng kể công suất của hệ thống điện Việt Nam đáp ứng nhu cầu điện năng ngày càng tăng, đẩy mạnh chương trình điện khí hoá toàn quốc.

Quyết định thành lập
Nhà máy nhiệt điện Phả Lại được thành lập theo QĐ số 22 ĐL/TCCB của Bộ Điện lực vào ngày 26/04/1982 là doanh nghiệp hạch toán phụ thuộc công ty điện lực 1.
Ngày 30/03/2005 Bộ Công nghiệp có quyết định số 14/2005QĐ-BCN/TCCB chuyển nhà máy nhiệt điện Phả Lại thành công ty Cổ phần nhiệt điện Phả Lại hạch toán độc lập thuộc tổng công ty điện lực Việt Nam.

Các hoạt động chủ yếu
Hoạt động sản xuất, kinh doanh điện.
Quản lý, vận hành, công trình kiến trúc của nhà máy điện.
Lập dự án đầu tư xây dựng, quản lý dự án đầu tư xây dựng, tư vấn giám sát thi công xây lắp các công trình điện.
Mua bán xuất nhập khẩu vật tư thiết bị.
Sản xuất kinh doanh vật liệu xây dựng.
Đầu tư các công trình nguồn và lưới điện.
Bồi dưỡng cán bộ công nhân viên về quản lý thiết bị vận hành, bảo dưỡng và sửa chữa thiết bị nhà máy điện.

Thông tin khác liên quan
Tên giao dịch công ty tại Sở Giao dịch chứng khoán TP Hồ Chí Minh là PPC (Pha Lai Power Plant)
Ông Hoàng Trung Hải - Phó thủ tướng Việt Nam (2007) từng làm việc tại Công ty Cổ phần Nhiệt điện Phả Lại.

Chú thích

Nhà máy nhiệt điện Việt Nam
Tập đoàn Điện lực Việt Nam
Công ty cổ phần Việt Nam
Công ty niêm yết


title: Epiphragma hastatum

text:
Epiphragma hastatum là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Epiphragma
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Huy hiệu Utah

text:
Huy hiệu Utah được thông qua sử dụng vào ngày 3 tháng 4 năm 1896 tại phiên họp đầu tiên của hội đồng lập pháp Utah với tư cách một tiểu bang Hoa Kỳ (từ tháng 1 đến tháng 4 năm 1896). Huy hiệu Utah được thiết kế bởi Harry Edwards. Hình ảnh của huy hiệu Utah cũng được sử dụng trên lá cờ Utah.

Các biểu tượng trên huy hiệu Utah

Tham khảo

Huy hiệu tiểu bang Hoa Kỳ


title: Fulgurofusus benthocallis

text:
Fulgurofusus benthocallis là một loài ốc biển cỡ lớn, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Turbinellidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Fulgurofusus


title: Sceloenopla

text:
Sceloenopla là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1837 bởi Chevrolat.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Sceloenopla abbreviata (Baly, 1885)
 Sceloenopla albofasicata Pic, 1938
 Sceloenopla ambarensis Santiago-Blay, 1996
 Sceloenopla ampliata (Baly, 1885)
 Sceloenopla anchoralis (Baly, 1858)
 Sceloenopla annulipes Pic, 1932
 Sceloenopla antennata (Baly, 1885)
 Sceloenopla apicalis (Baly, 1858)
 Sceloenopla apicicornis (Guérin-Méneville, 1844)
 Sceloenopla atricollis (Weise, 1910)
 Sceloenopla atricornis Pic, 1929
 Sceloenopla atrospina (Pic, 1929)
 Sceloenopla bahiana Uhmann, 1938
 Sceloenopla balyi (Grimshaw, 1897)
 Sceloenopla basalis Pic, 1929
 Sceloenopla bicoloricornis Pic, 1929
 Sceloenopla bidens (Fabricius, 1792)
 Sceloenopla bilineata Pic, 1929
 Sceloenopla bimaculaticollis (Pic, 1948)
 Sceloenopla boliviensis Pic, 1929
 Sceloenopla brevipennis Pic, 1929
 Sceloenopla brevispina (Pic, 1929)
 Sceloenopla bryanti (Bondar, 1937)
 Sceloenopla callangana Pic, 1929
 Sceloenopla calopteroides (Weise, 1904)
 Sceloenopla carinata (Fabricius, 1801)
 Sceloenopla carinaticornis Pic, 1929
 Sceloenopla cassidiformis Pic, 1929
 Sceloenopla cayennensis Pic, 1929
 [[Sceloenopla Championi]] (Baly, 1885)
 Sceloenopla chevrolatii (Baly, 1858)
 Sceloenopla cincta (Weise, 1905)
 Sceloenopla cognata (Baly, 1858)
 Sceloenopla collaris (Baly, 1858)
 Sceloenopla columbica (Weise, 1910)
 Sceloenopla compressicornis (Fabricius, 1801)
 Sceloenopla contraria (Weise, 1921)
 Sceloenopla costaricea Uhmann, 1930
 Sceloenopla crassicornis Pic, 1929
 Sceloenopla decens (Weise, 1913)
 Sceloenopla deyrollei (Baly, 1858)
 Sceloenopla dilatata (Guérin-Méneville, 1844)
 Sceloenopla dominicana Samuelson & Staines, 2000
 Sceloenopla donckieri (Weise, 1904)
 Sceloenopla elevata (Fabricius, 1801)
 Sceloenopla elongata (Guérin-Méneville, 1844)
 Sceloenopla emarginata (Fabricius, 1792)
 Sceloenopla erudita (Baly, 1885)
 Sceloenopla evanida Uhmann, 1937
 Sceloenopla femoralis (Weise, 1910)
 Sceloenopla ferox (Baly, 1885)
 Sceloenopla fraterna (Baly, 1885)
 Sceloenopla fryella (Baly, 1858)
 Sceloenopla germaini Pic, 1929
 Sceloenopla gigantea (Guérin-Méneville, 1844)
 Sceloenopla godmani (Baly, 1885)
 Sceloenopla goniaptera (Perty, 1832)
 Sceloenopla gracilenta (Baly, 1885)
 Sceloenopla gratiosa (Baly, 1858)
 Sceloenopla guyanensis Pic, 1929
 Sceloenopla haroldi (Baly, 1878)
 Sceloenopla humeralis Pic, 1929
 Sceloenopla integra Uhmann, 1930
 Sceloenopla jatahyensis (Pic, 1929)
 Sceloenopla javeti (Baly, 1858)
 Sceloenopla kolbei (Weise, 1910)
 Sceloenopla kraatzi (Weise, 1921)
 Sceloenopla laeta (Baly, 1858)
 Sceloenopla lineolata Uhmann, 1953
 Sceloenopla lojaensis (Pic, 1932)
 Sceloenopla longula (Baly, 1885)
 Sceloenopla lugubris (Weise, 1910)
 Sceloenopla lycoides (Waterhouse, 1881)
 Sceloenopla lydiae Uhmann, 1954
 Sceloenopla maculata (Olivier, 1793)
 Sceloenopla maculipes (Weise, 1913)
 Sceloenopla major Pic, 1929
 Sceloenopla marcapatana (Pic, 1932)
 Sceloenopla maronica Uhmann, 1940
 Sceloenopla matronalis (Weise, 1905)
 Sceloenopla mauliki Uhmann, 1930
 Sceloenopla melanospila (Weise, 1905)
 Sceloenopla meridionalis (Weise, 1910)
 Sceloenopla mitis (Weise, 1905)
 Sceloenopla moesta (Weise, 1921)
 Sceloenopla multistriata Uhmann, 1930
 Sceloenopla munda (Weise, 1905)
 Sceloenopla nigripes (Weise, 1910)
 Sceloenopla obscurovittata (Baly, 1885)
 Sceloenopla obsoleta (Baly, 1858)
 Sceloenopla octopunctata (Baly, 1858)
 Sceloenopla ornata Uhmann, 1954
 Sceloenopla ovata (Weise, 1910)
 Sceloenopla pallida (Baly, 1885)
 Sceloenopla parvula (Baly, 1858)
 Sceloenopla pascoei (Baly, 1858)
 Sceloenopla peruviana Pic, 1929
 Sceloenopla postfasciata Pic, 1934
 Sceloenopla posticata (Baly, 1885)
 Sceloenopla pretiosa (Baly, 1858)
 Sceloenopla proxima (Baly, 1885)
 Sceloenopla pulchella (Baly, 1858)
 Sceloenopla pulcherrima (Baly, 1858)
 Sceloenopla quinquemaculata (Guérin-Méneville, 1844)
 Sceloenopla rectelineata (Pic, 1929)
 Sceloenopla robinsonii (Baly, 1858)
 Sceloenopla roseicollis Spaeth, 1953
 Sceloenopla rubrosinuata (Pic, 1921)
 Sceloenopla scherezeri (Baly, 1858)
 Sceloenopla schildi Uhmann, 1930
 Sceloenopla separata Pic, 1934
 Sceloenopla serraticornis (Fabricius, 1792)
 Sceloenopla sheppardi (Baly, 1858)
 Sceloenopla simplex (Weise, 1910)
 Sceloenopla singularis (Weise, 1910)
 Sceloenopla sinuaticollis (Pic, 1932)
 Sceloenopla smithii (Baly, 1858)
 Sceloenopla soluta (Weise, 1905)
 Sceloenopla sparsa (Weise, 1910)
 Sceloenopla spectabilis (Baly, 1858)
 Sceloenopla stainesorum Santiago-Blay & Craig, 1999
 Sceloenopla stevensii (Baly, 1858)
 Sceloenopla subcornuta (Baly, 1858)
 Sceloenopla subfasciata Pic, 1928
 Sceloenopla subparallela (Baly, 1885)
 Sceloenopla tarsata (Baly, 1858)
 Sceloenopla testaceipennis Pic, 1929
 Sceloenopla tetracantha (Champion, 1920)
 Sceloenopla unidentata (Olivier, 1792)
 Sceloenopla varia Uhmann, 1930
 Sceloenopla varipes Weise, 1921
 Sceloenopla violaceipennis Pic, 1929
 Sceloenopla viridifasciata (Pic, 1929)
 Sceloenopla viridinotata (Pic, 1929)
 Sceloenopla vitticollis (Weise, 1905)
 Sceloenopla westwoodii (Baly, 1858)
 Sceloenopla whitei (Baly, 1858)

Chú thích

Tham khảo

Sceloenoplini


title: Tempura

text:
Tempura (tiếng Nhật: 天ぷら Tem-bu-la) là một món ẩm thực của Nhật Bản gồm các loại hải sản, rau, củ tẩm bột mì chiên ngập trong dầu, gần tương tự như những món tẩm bột chiên.

Đây là một món ăn khá phổ biến trong các bữa ăn của người Nhật, từ bữa ăn dạng cơm hộp cho tới các bữa tiệc cao cấp. Trên thế giới, tempura cùng với sushi là những món ăn Nhật Bản được biết đến nhiều nhất.

Cái làm nên sự khác biệt giữa tempura với các món có tẩm bột rán chẳng hạn như ebifurai chính là bột, dầu và nước chấm và gia vị ăn kèm. Bột để làm tempura là thứ hỗn hợp nhão của bột mì, lòng trứng gà và nước nguội. Dầu để rán là hỗn hợp dầu ăn thông thường với dầu vừng. Nước chấm hoặc gia vị chấm tùy từng sở thích của mỗi người hay tùy mỗi cửa hàng, có thể là xì dầu (ngày nay có loại xì dầu chuyên dành cho tempura được chế sẵn), muối tinh. Cũng có người Nhật và quán ăn ở Nhật dùng hỗn hợp gia vị có pha wasabi để chấm tempura. Lại có nơi mài củ cải tươi ra trộn vào xì dầu để chấm.

Thành phần chính trong nguyên liệu làm tempura là các loại hải sản, phổ biến nhất là tôm, mực, cá, một số loại rau củ như bí ngô, cà tím, khoai lang, lá tía tô, ớt ngọt, đậu bắp.

Tempura được dùng khi uống bia, rượu, ăn với cơm hoặc với mì soba, udon.

Tuy hiện nay được coi là món ẩm thực truyền thống của Nhật Bản, song tempura lại là do những người truyền giáo đạo Thiên Chúa mang tới Nhật Bản từ thời kỳ Sengoku, sau đó được người Nhật biến đổi đi nhiều. Vào thời kỳ Edo, tempura được bán ngoài cửa hàng như một thứ món ăn nhẹ.

Về mặt từ nguyên, tempura được cho là có nguồn gốc từ các từ tiếng Bồ Đào Nha là temporas, tempero hoặc temperar, hoặc có nguồn gốc từ các từ tiếng Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha là templo, từ tiếng Tây Ban Nha và tiếng Ý là tempora. Người Nhật ban đầu dùng các kanji là  hoặc  để ghi lại âm ngoại lai đó, rồi ngay nay viết là .

Tham khảo

Tokyo Food Page.
Morieda, Takashi, "Tracking Down Tempura," The World of Kikkoman.
How to make tempura

Thuật ngữ ẩm thực Nhật Bản
Ẩm thực Tây Hoa Kỳ
Món chiên ngập dầu
Ẩm thực Đài Loan
Ẩm thực Nhật Bản
Ẩm thực Trung Quốc
Thực phẩm Lễ Phục Sinh
Ẩm thực kết hợp Nhật Bản
Ẩm thực kết hợp Bồ Đào Nha


title: Đường công danh của Nikodem Dyzma

text:
Đường công danh của Nikodem Dyzma (tiếng Ba Lan: Kariera Nikodema Dyzmy) là một cuốn tiểu thuyết ra đời và bán chạy nhất năm 1932 của nhà văn Ba Lan Tadeusz Dołęga-Mostowicz.

Nội dung
Nikodem Dyzma vốn dĩ chỉ là một anh thủ thư quèn, sống ở một thị trấn nhỏ miền Nam Ba Lan. Thế rồi một ngày nọ anh ta quyết định lên thủ đô Warsaw (vào giai đoạn trước Thế chiến II, thủ đô Ba Lan nằm ở một tỉnh miền Đông, được gọi là Kresy) thử vận may.

Khi đang lang thang ở một ga đường sắt Warsaw, Nikodem tình cờ nhặt được một thiếp mời tới dự tiệc ở tư gia một quan chức cấp cao, bụng đang đói mà tiền thì hết, anh ta đánh liều mò tới. Trong lúc khách khứa ra vào tấp nập, không ai để ý tới một gã ăn mặc bảnh bao đang khệ nệ bưng một đĩa salad to và chén lấy chén để. Thình lình có một người to béo đi qua, vô tình huých khuỷu tay làm cái đĩa thức ăn đầy ắp tuột khỏi tay gã Nikodem may mắn rơi tung tóe xuống sàn, giật mình ngoảnh lại với bộ mặt cáu bẳn, Nikodem chớp lời: "Đồ thổ tả !", gã kia hoảng hồn xin lỗi rối rít.

Chẳng ngờ câu buột miệng ấy đã thay đổi cả đời Nikodem Dyzma. Tên béo vốn là Đổng lý Văn phòng Thủ tướng, khét tiếng cửa quyền, hách dịch, bọn quan chức thấp cổ bé họng chẳng ai ưa. Bởi vậy bỗng đâu có kẻ nhiếc hắn, bọn họ vô cùng hởi lòng hởi dạ, vội xúm vào bắt chuyện làm quen với gã trai nọ. Cũng từ buổi tiệc ấy, Nikodem Dyzma đã nhanh chóng kết thân được với một điền chủ giàu nhất miền Đông. Đó là lão Kunicki.

Lầm tưởng Nikodem là một "nhân vật tiếng tăm" nào đó, sẵn muốn gia tăng mối lợi, Kunicki đã ra sức vời Nikodem về làm quản lý nông trang cho mình. Từ đây, con đường "nở mày nở mặt" đã rộng rãi sáng sủa trước mặt anh chàng Nikodem Dyzma mắn số, hết cô con gái yêu lại đến cô vợ trẻ của lão Kunicki - Nina - lần lượt phải lòng y. Dần dần, nhờ những mối thân quen xoay quanh nhà Kunicki và biết tận dụng mọi cơ hội vừa đến, Nikodem Dyzma - anh chàng bưu tá nghèo nhất thiên hạ đã ngoi lên tới vị trí đỉnh cao trong bộ máy quyền lực nước Cộng hòa Ba Lan và chỉ chút nữa thôi là chiếc ghế Thủ tướng đã thuộc về anh ta.

Nhân vật
 Nikodem Dyzma
 Nina

Đón nhận
 "Đường công danh của Nikodem Dyzma quả là hiển hách, đáng kinh ngạc, bởi đó gần như là sự hội tụ của biết bao ngẫu nhiên may mắn, bao số đỏ, đến mức người đời phải chóng mặt, ngỡ ngàng. Ở chương đầu tác phẩm, y chỉ là một anh công chức cấp thấp ở tỉnh lẻ bị mất việc, đang lang thang tìm việc làm, túi rỗng không và cái dạ dày lép kẹp. Ấy thế mà tới những trang sách cuối cùng, y đã trở thành một triệu phú cỡ bự, chủ nhân một cơ ngơi kinh tế khổng lồ, nhà chính sách hàng đầu của nước Ba Lan tư sản, lại được đích thân Tổng thống mời ra đảm nhiệm sứ mệnh thành lập nội các mới, để lèo lái con thuyền quốc gia qua cơn chao đảo !".

Xem thêm

Tiểu thuyết Ba Lan
Tiểu thuyết năm 1932


title: Hemidaphne concinna

text:
Hemidaphne concinna là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Hemidaphne


title: Lastras de Cuéllar

text:
Lastras de Cuéllar là một đô thị ở tỉnh Segovia, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số năm 2004 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha, đô thị này có dân số 487 người.

Tham khảo

Đô thị ở Segovia


title: Molophilus telerhabdus

text:
Molophilus telerhabdus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Molophilus
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Rhône-Alpes

text:
Rhône-Alpes từng là một vùng của nước Pháp, bao gồm tám tỉnh: Ain, Ardèche, Drôme, Isère, Loire, Rhône, Savoie và Haute-Savoie. Thủ phủ của vùng này là thành phố Lyon. Từ ngày 1 tháng 1 năm 2016, lãnh thổ này là bộ phận của vùng mới Auvergne-Rhône-Alpes.

Lịch sử

Hành chính

Chính trị

Địa lý

Giao thông

Kinh tế

Nhân khẩu học

Văn hóa

Tham khảo

Liên kết ngoài

  Trang chính thức của vùng
  Trang về du lịch của vùng

Vùng cũ Pháp
Vùng cấp hai Liên minh châu Âu


title: Ooststellingwerf

text:
Ooststellingwerf () là một đô thị ở tỉnh Friesland, Hà Lan. Đây là một trong những đô thị ở Friesland nơi dân cư không nói tiếng Tây Frisia mà nói tiếng Stellingwerfs, một phương ngữ của tiếng Hà Lan Hạ Saxon.

Các trung tâm dân cư

Appelscha, Donkerbroek, Elsloo, Fochteloo, Haule, Haulerwijk, Langedijke, Makkinga, Nijeberkoop, Oldeberkoop, Oosterwolde, Ravenswoud và Waskemeer.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức

Đô thị Friesland


title: Styringomyia atlantica

text:
Styringomyia atlantica là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

<references>

Liên kết ngoài

Styringomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Scutirodes

text:
Scutirodes là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: 6931 Kenzaburo

text:
6931 Kenzaburo (1994 VP6) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 4 tháng 11 năm 1994 bởi K. Endate và K. Watanabe ở Kitami.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 6931 Kenzaburo

Thiên thể phát hiện năm 1994
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Giải bóng đá Cúp Quốc gia 2008

text:
Giải bóng đá Cúp Quốc gia 2008, tên gọi chính thức là Giải bóng đá Cúp Quốc gia Vinakansai Cement 2008 vì lý do tài trợ, là mùa giải thứ 16 của Giải bóng đá Cúp Quốc gia do Liên đoàn bóng đá Việt Nam (VFF) tổ chức. Diễn ra từ 29 tháng 12 năm 2007 đến 30 tháng 8 năm 2008, giải đấu có sự tham gia của 14 đội bóng thuộc giải chuyên nghiệp và 13 đội bóng thuộc giải hạng Nhất (13 đội). Do công ty Vinakansai Cement, đơn vị chủ quản của Xi măng Vinakansai Ninh Bình là nhà tài trợ chính cho giải đấu, nên đội bóng không được quyền thi đấu tại giải lần này.

Thể thức thi đấu
27 đội bóng có 22 đội bóng tham dự từ vòng 1/16 và 5 đội theo bốc thăm được miễn vòng đấu này, vào thẳng vòng 1/8.

Giải áp dụng luật thi đấu của FIFA và các quy chế, quy định của Liên đoàn bóng đá Việt Nam.

Các đội đấu loại trực tiếp một lượt trận, nếu hoà sau 2 hiệp chính sẽ đá luân lưu 11 mét để xác định đội thắng (không có hiệp phụ). Hai đội thua ở bán kết cùng xếp thứ ba. Đội đoạt cúp vô địch sẽ dự trận tranh Siêu cúp quốc gia và đại diện Việt Nam tham dự AFC Cup 2009.

Ở vòng 1/16, mỗi đội được đăng ký tối đa 30 cầu thủ (với tối đa 3 cầu thủ nước ngoài). Những đội chưa đăng ký đủ 30 cầu thủ ở vòng 1/16 sẽ được bổ sung tối đa 5 cầu thủ ở vòng 1/8.

Tiền thưởng
Vô địch: 250 triệu đồng
á quân: 125 triệu đồng
2 đội thua ở bán kết: 50 triệu đồng
Thắng trận tứ kết: 30 triệu đồng
Thắng vòng 2: 20 triệu đồng
Thắng vòng 1: 10 triệu đồng

Bảng thi đấu

Vòng sơ loại

Vòng 1/8

Tứ kết

Bán kết

Chung kết

Chú thích

Xem thêm
Giải bóng đá vô địch quốc gia 2008
Giải bóng đá hạng nhất quốc gia Việt Nam 2008
Giải bóng đá hạng Nhì Quốc gia 2008
Giải bóng đá hạng Ba Quốc gia 2008
Siêu cúp bóng đá Việt Nam 2008

2008
Bóng đá, cúp


title: Võ Văn Dũng

text:
Võ Văn Dũng có thể là:
Vũ Văn Dũng - một trong những tướng lĩnh trung thành cuối cùng đã chiến đấu để bảo vệ sự tồn tại của vương triều Tây Sơn trong lịch sử Việt Nam.
Võ Văn Dũng - Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa XIII- Phó Trưởng ban Thường trực Ban Nội chính Trung ương.


title: Colnettia

text:
Colnettia là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: Tinodes karkii

text:
Tinodes karkii là một loài Trichoptera trong họ Psychomyiidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Chú thích

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Tinodes


title: Hemidiaptomus

text:
Hemidiaptomus là một chi động vật giáp xác Copepoda thuộc họ Diaptomidae, có các loài sau:
Hemidiaptomus ignatovi G. O. Sars, 1903
Hemidiaptomus monticola Weisig & Ali-Zade, 1938
Hemidiaptomus rylovi Charin, 1928
Hemidiaptomus tarnogradskii Rylov, 1926

Chú thích

Tham khảo

Diaptomidae


title: Neolamprologus petricola

text:
Neolamprologus petricola là một loài cá thuộc họ Cichlidae. Nó là loài đặc hữu của hồ Tanganyika ở đó nó xuất hiện dọc theo bờ hồ phía Cộng hòa Dân chủ Congo.

Chú thích

Tham khảo

 Bigirimana, C. 2005. Neolamprologus petricola. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Neolamprologus
Động vật Cộng hòa Dân chủ Congo


title: Bad Überkingen

text:
Bad Ũberkingen là một xã ở huyện Göppingen ở bang Baden-Württemberg thuộc nước Đức. Đô thị này có diện tích 24,02 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2020 là 3852 người.

Tham khảo


title: 780 Armenia

text:
780 Armenia

780 Armenia là một tiểu hành tinh ở vành đai chính. Nó được G. N. Neujmin phát hiện ngày 25.01.1914 ở Simeiz (Krym, Ukraina), và được đặt theo tên nước Armenia.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Orbital simulation from JPL (Java) / Ephemeris
 Phát hiện Circumstances: Numbered Minor Planets

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1914


title: Laccophilus obliquatus

text:
Laccophilus obliquatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Régimbart miêu tả khoa học năm 1889.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Laccophilus


title: Phyllonorycter acaciella

text:
Phyllonorycter acaciella là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở miền nam châu Âu, but not on bán đảo Iberia và bán đảo Balkan.

Ấu trùng ăn Ulmus glabra, Ulmus laevis và Ulmus minor. Chúng cuộn lá làm tổ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
bladmineerders.nl
Fauna Europaea

Phyllonorycter
Côn trùng châu Âu


title: Ptesimopsia brunnea

text:
Ptesimopsia brunnea là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Costa miêu tả khoa học năm 1975.

Chú thích

Tham khảo

Ptesimopsia


title: Mitromorpha nigricingulata

text:
Mitromorpha nigricingulata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Mitromorphidae, họ ốc cối.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Mitromorpha
Động vật được mô tả năm 2009


title: Song Tử Tây (xã)

text:
Song Tử Tây là một xã thuộc huyện Trường Sa, tỉnh Khánh Hòa, Việt Nam.

Địa lý
Xã Song Tử Tây nằm về phía bắc của quần đảo Trường Sa. Xã gồm các đảo: Song Tử Tây, Đá Nam và một số đảo, đá, bãi phụ cận thuộc cụm Song Tử.

Đảo Song Tử Tây cách đảo Song Tử Đông (hiện do Philippines quản lý) 2,82 km và có thể nhìn thấy đảo này ở đường chân trời.

Điểm cao nhất của xã đảo nằm ở đảo Song Tử Tây là 4 m trên mực nước biển.

Lịch sử
Năm 1933, chính quyền Pháp chính thức sáp nhập một số đảo chính và các đảo phụ thuộc của chúng ở Trường Sa - bao gồm cả các đảo Song Tử Đông và Song Tử Tây - vào tỉnh Bà Rịa của thuộc địa Nam Kỳ, Đông Dương thuộc Pháp. Chuyến đi này bao gồm ba thuyền, Alerte, Astrobale và De Lanessan.

Năm 1956, Việt Nam Cộng hòa ra đời và cử tàu đi thị sát quần đảo Trường Sa, trong đó có Song Tử Đông.

Năm 1963, Hải quân Việt Nam Cộng hòa đưa ba tàu là HQ-404 Hương Giang, HQ-01 Chi Lăng và HQ-09 Kì Hoà ra xây dựng lại bia chủ quyền Việt Nam tại một số đảo thuộc Trường Sa. Sách trắng năm 1975 về quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa của Bộ Ngoại giao Việt Nam Cộng hòa nêu rõ ngày xây dựng lại bia chủ quyền ở 6 đảo: ngày 19-5-1963, ở đảo Trường Sa; ngày 20-5-1963, ở đảo An Bang; ngày 22-5-1963, ở đảo Thị Tứ và Loại Ta; ngày 24-5-1963 ở đảo Song Tử Đông và đảo Song Tử Tây.

Nhưng năm 1970. Philippines đã tổ chức chiếm giữ đảo Song Tử Đông, đảo Thị Tứ, đảo Loại Ta và 4 đảo nữa. Theo Domingo Tucay, năm 1970 là một trung úy trẻ tham gia cuộc hành quân đó kể lại, họ mang theo mật lệnh, được dặn đến tọa độ nhất định mới được mở ra. Có 7 đảo, bãi hoàn toàn hoang vắng, họ chiếm đóng dễ dàng. Chỉ khi tới đảo Song Tử Tây, họ thấy quân Việt Nam Cộng hòa đóng. "Chúng tôi báo về sở chỉ huy, được chỉ thị cứ để mặc họ". Như vậy, Philippines đã chiếm rất nhiều đảo trên Quần đảo Trường Sa mà không gặp phải kháng cự nào từ lực lượng Việt Nam cộng hòa, thậm chí một số đảo đã bị bỏ trống. Cũng theo bài báo đăng lời Tucay kể chuyện, nhiều tháng sau khi Philippines chiếm đóng 7 đảo ở quần đảo Trường Sa, các nước khác mới biết.

Đầu năm 1974, sau khi Hải quân Việt Nam Cộng hoà đánh mất nhóm đảo Lưỡi Liềm của quần đảo Hoàng Sa vào tay Hải quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc trong trận hải chiến Hoàng Sa, chính quyền Việt Nam Cộng hoà chỉ thị quân đội tiến hành chiến dịch Trần Hưng Đạo 48 để đồn trú tại một số đảo ở Trường Sa.

Ngày 1 tháng 2 năm 1974, Hải quân Việt Nam Cộng hoà đã bất ngờ đổ bộ lên đảo Song Tử Tây trong khi quân Phillipines đang ở đảo Song Tử Đông không có phản ứng gì.

Từ tháng 4 đến tháng 12 năm 1974, hải quân Việt Nam Cộng hoà hoàn tất việc xây dựng hệ thống phòng thủ trên đảo. Chính quyền Phillipines giữ im lặng về sự kiện này.

Ngày 14 tháng 4 năm 1975, Hải quân Nhân dân Việt nam tấn công và chiếm đảo Song Tử Tây từ tay hải quân Việt Nam Cộng hoà.

Ngày 16 tháng 3 năm 1988, thực hiện chiến dịch CQ-88, Hải quân Nhân dân Việt Nam đưa quân ra đóng giữ Đá Nam.

Ngày 11 tháng 4 năm 2007, Chính phủ ban hành Nghị định 65/2007/NĐ-CP. Theo đó, thành lập xã Song Tử Tây thuộc huyện Trường Sa trên cơ sở đảo Song Tử Tây và các đảo, đá, bãi phụ cận.

Các đảo trực thuộc

Công trình tiêu biểu
Hải đăng Song Tử Tây
 Trường tiểu học Song Tử Tây
 Tượng đài Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn
 Chùa Song Tử Tây

Tham khảo

Chú thích

Thư mục

Xã, phường, thị trấn hải đảo Việt Nam


title: Courcuire

text:
Courcuire là một xã thuộc tỉnh Haute-Saône trong vùng Bourgogne-Franche-Comté phía đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Haute-Saône

Tham khảo
INSEE

Xã của Haute-Saône


title: Erioptera alboguttata

text:
Erioptera alboguttata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Erioptera
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Nersingen

text:
Nersingen là một đô thị ở huyện Neu-Ulm bang Bayern thuộc nước Đức.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 official website


title: 20 tháng 1

text:
Ngày 20 tháng 1 là ngày thứ 20 trong lịch Gregory. Còn 345 ngày trong năm (346 ngày trong năm nhuận).

Sự kiện
250 – Hoàng đế Decius bắt đầu một cuộc đàn áp rộng rãi các Kitô Hữu tại Roma. Giáo hoàng Fabianô tử đạo.
1189 – Hoàng thái tôn Hoàn Nhan Cảnh tức hoàng đế vị trước quan tài Kim Thế Tông, trở thành hoàng đế thứ sáu của triều Kim, tức Kim Chương Tông, tức ngày Quý Tị (2) tháng 1 năm Kỉ Dậu.
1649 – Quốc vương Charles I của Anh bị xét xử vì tội phản quốc và "trọng phạm".
1785 – Tại khúc sông Rạch Gầm-Xoài Mút nay thuộc Tiền Giang, Việt Nam, Liên quân Xiêm-Nguyễn bị quân Tây Sơn đánh bại trong trận Rạch Gầm – Xoài Mút, tức 10 tháng 12 năm Giáp Thìn.
1841 – Chiến tranh Nha phiến lần thứ nhất: Anh Quốc chiếm đảo Hồng Kông của Đại Thanh.
1887 – Thượng viện Hoa Kỳ cho phép Hải quân quốc gia thuê Trân Châu Cảng làm căn cứ hải quân.
1900 – Viện Viễn Đông Bác cổ được thành lập tại Sài Gòn với nhiệm vụ nghiên cứu, khai quật khảo cổ tại Đông Dương.
1934 – Fujifilm, tập đoàn với các sản phẩm phim chụp ảnh, máy ảnh và thiết bị điện tử, được thành lập tại Tokyo, Nhật Bản.
1936 – Edward VIII trở thành quân chủ của Anh Quốc.
1945 – Chiến tranh thế giới thứ hai: Hungary chấp thuận một thỏa thuận đình chiến với Đồng Minh.
1945 – Chiến tranh thế giới thứ hai: Đức Quốc xã bắt đầu di tản 1,8 triệu người khỏi Đông Phổ, hành động này kéo dài trong hai tháng.
1946 – Charles de Gaulle bất ngờ từ chức tổng thống của Chính phủ lâm thời Cộng hòa Pháp, chỉ hai tháng sau khi thành lập chính phủ mới.
1981 – Ronald Reagan tuyên thệ nhậm chức tổng thống thứ 40 của Hoa Kỳ.
1986 – Ngày Martin Luther King, Jr. lầu đầu tiên được tổ chức với vị thế là ngày lễ liên bang.
2001 – Tổng thống Philippines Joseph Estrada bị lật đổ sau một cuộc cách mạng phi bạo lực kéo dài 4 ngày, kế nhiệm là Gloria Macapagal-Arroyo.
2009 – Barack Obama tuyên thệ nhậm chức và trở thành vị tổng thống Mỹ gốc Phi đầu tiên trong lịch sử.
 Theo Tu chính án thứ 20 được thông qua vào năm 1933, ngày này được quy định là ngày bắt đầu và kết thúc một nhiệm kì đầy đủ của Tổng thống và Phó Tổng thống Mỹ.

Người sinh
225 – Gordian III, hoàng đế của Đế quốc La Mã (m. 244)
1554 – Sebastian, quốc vương của Bồ Đào Nha (m. 1578)
1716 – Carlos III, quốc vương của Tây Ban Nha (m. 1788)
1775 – André-Marie Ampère, nhà vật lý học người Pháp (m. 1836)
1832 – Nguyễn Phúc Miên Lâm, tước phong Hoài Đức Quận vương, hoàng tử con vua Minh Mạng (m. 1897)
1833 – Ernst von Prittwitz und Gaffron, tướng lĩnh Phổ (m. 1904)
1873 – Johannes Vilhelm Jensen, tác gia người Đan Mạch, đoạt giải Nobel (m. 1950)
1903 – Reg Pollard, tướng lĩnh người Úc (m. 1978)
1906 – Aristotle Onassis, doanh nhân người Thổ Nhĩ Kỳ-Hy Lạp (m. 1975)
1915 – Ghulam Ishaq Khan, chính trị gia người Pakistan, tổng thống của Pakistan (m. 2006)
1916 – Lư Khê, nhà thơ, nhà báo người Việt Nam (m. 1950)
1920 – Federico Fellini, đạo diễn người Ý (m. 1993)
1930 – Buzz Aldrin, phi công và phi hành gia người Mỹ
1944 – Nhạc sĩ Anh Thy
1946 – Đỗ Quang Trung, chính trị gia người Việt Nam
1949 – Tư Cầm Cao Oa, Diễn viên người Trung Quốc-Thụy Sĩ
1958 – Lorenzo Lamas, Diễn viên người Mỹ
1964 – Minh Nhí, Diễn viên và đạo diễn người Việt Nam
1965 – Sophie, thành viên vương thất Anh Quốc
1971 – Gary Barlow, ca sĩ, nghệ sĩ dương cầm, nhà sản xuất âm nhạc người Anh Quốc (Take That)
 1971 – Wakanohana Masaru, đô vật sumo người Nhật Bản
1973 – Mathilde, vương hậu của Bỉ
1979 – Rob Bourdon, nhạc sĩ người Mỹ
 1979 – Yasser Al-Habib, giáo sĩ người Kuwait
1980 – Ju Se Hyeok, cầu thủ bóng bàn người Hàn Quốc
1981 – Owen Hargreaves, cầu thủ bóng đá người Anh
1987 – Marco Simoncelli, vận động viên đua xe mô tô người Ý (m. 2011)
1988 – Jeffrén Suárez, cầu thủ bóng đá người Tây Ban Nha
1991 – Jumpol Adulkittiporn, diễn viên, ca sĩ và MC người Thái Lan
1995 – Phạm Đức Huy, cầu thủ bóng đá người Việt Nam

Người mất
250 – Giáo hoàng Fabianô (s. 200)
619 – Lý Mật, thủ lĩnh nổi dậy tại Trung Quốc, tức ngày Canh Tý (30) tháng 12 năm Mậu Dần (s. 582)
 619 – Vương Bá Đương, tướng lĩnh nổi dậy tại Trung Quốc
1189 – Hoàng Nhan Ung, tức Kim Thế Tông, hoàng đế triều Kim, tức ngày Quý Tị (2) tháng 1 năm Kỉ Dậu (s. 1123)
1612 – Rudolf II, hoàng đế của Đế quốc La Mã Thần thánh (s. 1552)
1639 – Mustafa I, sultan của Đế quốc Ottoman (s. 1591)
1813 – Christoph Martin Wieland, tác gia người Đức (s. 1733)
1819 – Carlos IV, quốc vương của Tây Ban Nha (s. 1748)
1850 – Adam Oehlenschläger, nhà thơ người Đan Mạch (s. 1779)
1841 – Nguyễn Phúc Đảm, tức Minh Mạng, quân chủ triều Nguyễn, tức ngày 28 tháng 12 năm Canh Tý (s. 1791)
1855 – Adelheid Franziska của Áo, vương hậu Sardegna (s. 1822)
1875 – Jean-François Millet, họa sĩ người Pháp (s. 1814)
1885 – Udo von Tresckow, tướng lĩnh Phổ (s. 1808)
1921 – Sương Nguyệt Anh, nhá báo người Việt Nam (s. 1864)
1932 – Moriz von Lyncker, sĩ quan quân đội Phổ (s. 1853)
1936 – George V, quốc vương của Anh Quốc (s. 1865)
1938 – Lưu Tương, quân phiệt người Trung Quốc (s. 1888)
1983 – Garrincha, cầu thủ bóng đá người Brasil (s. 1933)
1990 – Barbara Stanwyck, nữ Diễn viên người Mỹ (s. 1907)
1993 – Audrey Hepburn, nữ Diễn viên người Bỉ-Anh Quốc (s. 1929)
1994 – Matt Busby, cầu thủ, huấn luyện viên bóng đá người Anh Quốc (s. 1909)
2012 – Etta James, ca sĩ người Mỹ (s. 1938)
2022 - Meat Loaf, ca sĩ và diễn viên người Mỹ, qua đời vì COVID-19 (s. 1947)

Những ngày lễ và kỷ niệm

Tham khảo

Tháng một
Ngày trong năm


title: Salcedo, Đông Samar

text:
Salcedo là một đô thị hạng 5 ở tỉnh Đông Samar, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2000 của Philipin, đô thị này có dân số 16.971 người trong 3.452 hộ.

Các đơn vị hành chính

Salcedo được chia ra 41 barangay.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Mã địa lý chuẩn Philipin
Thông tin điều tra dân số năm 2000 của Philipin

Đô thị của Đông Samar


title: Cá thòi lòi

text:
Cá thoi loi (hay cá leo cây) (danh pháp hai phần: Periophthalmodon schlosseri), là một loài cá thuộc họ cá Oxudercidae, được tìm thấy tại khu vực cửa sông, hạ lưu sông và biển ở vùng nhiệt đới trải dài từ Seychelles, Ấn Độ, Bangladesh, sang Australia, bao gồm cả Đông Nam Á (Indonesia, Malaysia, Philippines, Thái Lan và Việt Nam). Cá thoi loi phổ biến nhất dọc các bãi lầy ở cửa sông, không ngập quá 2 m nước. Loài cá này sinh sống trong hang hốc vét ở bãi lầy. Khi thủy triều xuống thì cá chui ra, nhất là những ngày nắng ráo.

Cá có khả năng di chuyển trên mặt bùn khá nhanh, gần như chạy nhảy. Với hệ thống hô hấp bằng phổi cá thòi lòi có thể thở trên cạn. Khi dưới nước thì dùng mang. Khi trưởng thành, cá lớn khoảng 27 cm.

Ẩm thực
Cá thòi lòi theo đánh giá của FishBase có giá trị thương mại thấp. Ngược lại theo Tuổi trẻ Online thì cá thòi lòi được đánh giá là một sản vật của những vùng ngập mặn, tuy hình dáng thuộc hàng "xấu nhất nhì", nhưng lại được cái thịt ngọt thơm, mềm mại, ăn đứt các loại cá sông như lóc, rô, trê, kèo hay chép... Theo những người sống ở ven biển đồng bằng sông Cửu Long thì cá thòi lòi được chia làm 2 loại, một là thòi lòi sống ở trong sông, loại này nhỏ, thịt tanh lại bở nên không được ưa chuộng, loại còn lại là thòi lòi sống ở cửa sông trong rừng ngập mặn, loại này to hơn, thịt dai và thơm ngon hơn nên người dân chủ yêu dùng loại này để chế biến các món ăn. Các món chế biến gồm kho tiêu, kho tương, nướng, làm gỏi cá thòi lòi với lá lìm kìm v.v.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Món nhậu từ loài cá kỳ lạ nhất hành tinh ở Cà Mau

S
Cá châu Đại Dương
Cá Malaysia
Cá Philippines
Cá Thái Lan
Cá Việt Nam
S
S
Động vật được mô tả năm 1770
Cá Ấn Độ
Cá Úc
Cá Indonesia
Cá Đông Nam Á
Cá Nam Á


title: Copelatus kaszabi

text:
Copelatus kaszabi là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Guignot miêu tả khoa học năm 1956.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Copelatus


title: Kamehameha

text:
Kamehameha có thể là:

Các vị vua Kamehameha:
Kamehameha I, vua đầu tiên của xứ Hawaii
Kamehameha II
Kamehameha III
Kamehameha IV
Kamehameha V
Kamehameha VI
Kamehameha VII
Tượng Kamehameha
Chiêu thức Kamehameha, dạng sóng năng lượng tưởng tượng, trong Bảy viên ngọc rồng.


title: Oberems

text:
Oberems là một đô thị trong huyện Leuk, bang Valais, Thụy Sĩ. Đô thị này có diện tích 84,6 km2, dân số thời điểm tháng 12 năm 2009 là 136 người.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Official website

Đô thị của bang Valais


title: Triplonychus dubius

text:
Triplonychus dubius là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1891.

Chú thích

Tham khảo

Triplonychus


title: Nephrotoma ramulifera

text:
Nephrotoma ramulifera là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic và Nearctic.

Tham khảo

Nephrotoma


title: Bóng mềm tại Thế vận hội Mùa hè 2008

text:
Giải bóng mềm tại Thế vận hội Mùa hè 2008 diễn ra từ ngày 12 đến ngày 21 tháng 8 năm 2008 tại Trung tâm thể dục thể thao Phong Đài. Bóng mềm Thế vận hội là môn thi đấu chỉ dành cho nữ, với nam thì thi đấu trong môn thể thao tương tự là bóng chày.

Ủy ban Olympic Quốc tế (IOC) đã bỏ phiếu loại bỏ môn bóng chày khỏi chương trình thi đấu tại Thế vận hội Mùa hè 2012. Cùng với bóng chày, bóng mềm đã bị từ chối đưa vào Thế vận hội Mùa hè 2016 tại cuộc họp của IOC vào tháng 10 năm 2009. Tuy nhiên, sau một cuộc bỏ phiếu của IOC năm 2016, bóng mềm đã được đưa vào Thế vận hội Mùa hè 2020.

Kết quả

Tham khảo

Liên kết ngoài

2008
Bóng mềm


title: Kuusamo

text:
Kuusamo là một thị xã và đô thị của Phần Lan.

Đô thị này nằm ở tỉnh Oulu trong vùng Bắc Ostrobothnia. Đô thị này có dân số 16.778 (31 tháng 10 năm 2008) với diện tích là  trong đó có  là diện tích mặt nước. Mật độ dân số là 3.37 người trên mỗi km².

Đô thị này chỉ sử dụng tiếng Phần Lan.

Kuusamo là một địa điểm thể thao mùa Đông và đón khoảng 1 triệu du khách mỗi năm. Ruka là trung tâm trượt tuyết từng tổ chức nhiều giải trượt tuyết quốc tế.

Người nổi bật quê Kuusamo
 Hannu Hautala, nhiếp ảnh gia
 Tuomo Hänninen, chính trị gia
 Anssi Koivuranta, vận động viên
 Pirkko Määttä, vận động viên trượt tuyết
 Kalevi Oikarainen, vận động viên trượt tuyết
 Pauli Saapunki, nghị sĩ
 Kepa Salmirinne, nhạc sĩ
 Veikko Törmänen, nghệ sĩ
 Päivi Uitto-Riipinen, Miss Suomi 1979
 Junnu Alajuuma alias Johnny Volume, nhạc sĩ (Come Inside, The Flaming Sideburns)
 Ville Alajuuma, nhạc sĩ
 Jarkko Petosalmi, nhạc sĩ (Timo Rautiainen & Trio Niskalaukaus)

Tham khảo

Liên kết ngoài

Trang mạng chính thức

Đô thị của vùng Bắc Ostrobothnia
Thành phố của Phần Lan


title: Latirus amplustre

text:
Latirus amplustre là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Fasciolariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Latirus


title: Robecco sul Naviglio

text:
Robecco sul Naviglio là một đô thị ở tỉnh Milano, vùng Lombardia của Italia, khoảng 20 km về phía tây của Milano. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 6.438 người và diện tích là 20,3 km².

Robecco sul Naviglio giáp các đô thị: Corbetta, Magenta, Cassinetta di Lugagnano, Cerano, and Abbiategrasso.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.robeccosulnaviglio.mi.it/

Đô thị Thành phố đô thị Milano
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: Rhyacophila nevadensis

text:
Rhyacophila nevadensis là một loài Trichoptera trong họ Rhyacophilidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Tân bắc
Rhyacophila


title: Osmia pedicornis

text:
Osmia pedicornis là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1919.

Chú thích

Tham khảo

Osmia
Động vật được mô tả năm 1919