title: Quận Mineral, Montana

text:
Quận Mineral là một quận thuộc tiểu bang Montana, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở , Montana. Quận được đặt tên theo. Dân số theo điều tra năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là người.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận này có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Các quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Theo điều tra dân số  năm 2000, quận này đã có dân số 3.884 người, 1.584 hộ gia đình, và 1.067 gia đình sống trong quận hạt. Mật độ dân số là 3 người trên một dặm vuông (1/km ²). Có 1.961 đơn vị nhà ở với mật độ trung bình 2 trên một dặm vuông (1/km ²). Thành phần chủng tộc của cư dân sinh sống trong quận gồm 94,57% người da trắng, 0,21% da đen hay Mỹ gốc Phi, 1,93% người Mỹ bản xứ, 0,51% châu Á, Thái Bình Dương 0,03%, 0,26% từ các chủng tộc khác, và 2,50% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. 1,57% dân số là người Hispanic hay Latino thuộc một chủng tộc nào. 22,5% là người gốc Đức, Ailen 14,6%, 9,9% tiếng Anh, 8,1% và 8,0% người Mỹ gốc Na Uy theo điều tra dân số năm 2000.

Có 1.584 hộ, trong đó 27,70% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 57,70% là đôi vợ chồng sống với nhau, 6,00% có một chủ hộ nữ và không có chồng, và 32,60% là không lập gia đình. 26,60% hộ gia đình đã được tạo ra từ các cá nhân và 8,20% có người sống một mình65 tuổi hoặc cao hơn. Cỡ hộ trung bình là 2,41 và cỡ gia đình trung bình là 2,90.

Trong quận cơ cấu độ tuổi dân cư được trải ra với 24,30% dưới độ tuổi 18, 6,40% 18-24, 25,30% 25-44, 29,80% từ 45 đến 64, và 14,20% từ 65 tuổi trở lên người. Độ tuổi trung bình là 41 năm. Đối với mỗi 100 nữ có 106,20 nam giới. Đối với mỗi 100 nữ 18 tuổi trở lên, đã có 105,60 nam giới.

Thu nhập trung bình cho một hộ gia đình trong quận đạt mức USD 27.143, và thu nhập trung bình cho một gia đình là USD 32.096. Phái nam có thu nhập trung bình USD 26.782 so với 18.258 USD đối với phái nữ. Thu nhập bình quân đầu người là 15.166 USD. Có 12,80% gia đình và 15,80% dân số sống dưới mức nghèo khổ, bao gồm 18,70% những người dưới 18 tuổi và 8,50% của những người 65 tuổi hoặc cao hơn.

Tham khảo

Quận của Montana


title: 3672 Stevedberg

text:
3672 Stevedberg là một tiểu hành tinh vành đai chính.

Hành tinh vi hình 3672 Stevedberg (1985 QQ) được đặt theo tên của Stephen J. Edberg vào năm 1987 để ghi nhận những cống hiến bền bỉ trong việc kết nối các nhà thiên văn học nghiệp dư và chuyên nghiệp với nhau. Phần trích dẫn được chuẩn bị bởi David H. Levy theo đề nghị của nhà khám phá Edward Bowell thuộc Đài thiên văn Lowell.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Alphabetical list of minor planet names (ASCII) (Minor Planet Center)

 Jet Propulsion Laboratory – People: Stephen Edberg

Tiểu hành tinh được đặt tên
Được phát hiện bởi Edward Bowell
003672
19850822


title: Quận Chelan, Washington

text:
Quận Chelan là một quận thuộc tiểu bang Washington, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số người. Quận lỵ đóng ở.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của tiểu bang Washington

North Cascades thuộc Washington (tiểu bang)
Vùng đô thị Wenatchee – East Wenatchee
Đông Washington


title: Mạc Hiến Tông

text:
Mạc Hiến Tông (chữ Hán: 莫憲宗 1517 – 1546) là vị hoàng đế thứ ba của nhà Mạc trong lịch sử Việt Nam, ở ngôi từ năm 1540 đến 1546 và chỉ dùng một niên hiệu là Quảng Hoà. Ông tên thật là Mạc Phúc Hải (莫福海), là người xã Cao Đôi, huyện Bình Hà (nay là thôn Long Động, xã Nam Tân, huyện Nam Sách), tỉnh Hải Dương.

Tiểu sử
Mạc Phúc Hải là con trưởng của Mạc Thái Tông. Ông còn có tên là Đức Nguyên, được ông nội là Mạc Đăng Dung lập lên ngôi tháng 2 năm Canh Tý (1540) sau khi vua cha mất. Ông lấy niên hiệu là Quảng Hòa.

Chống Nam triều
Năm 1543, Lê Trang Tông đích thân đem quân đánh Bắc triều, Tổng trấn Thanh Hóa Trung hầu Dương Chấp Nhất dẫn quân ra giả hàng Trang Tông, Trang Tông lấy lại được Tây Đô.

Tháng 5 năm 1545 Trang Tông lại đích thân kéo quân ra Yên Mô - Ninh Bình, lúc này Dương Chấp Nhất lại phản lại Trang Tông, bỏ thuốc độc giết Nguyễn Kim rồi trở về với Mạc Phúc Hải. Đại tướng bị giết, Trang Tông phải lui binh. Thừa cơ Mạc Hiến Tông đuổi đánh Lê Trang Tông. Lúc này Trang Tông thăng Trịnh Kiểm lên chức Tiết chế được độc quyền nắm giữ quyền binh để chống lại nhà Mạc.

Trị vì
Trong thời gian làm vua, Mạc Hiến Tông cho đúc tiền Quảng Hòa thông bảo. Ông tiếp tục có những cải cách tiến bộ: công cấp điền địa và cũng coi trọng nghề văn. Trong 6 năm ông đã cho mở hai khoa thi để kén chọn hiền tài, Nguyễn Kỳ đỗ thủ khoa khoa thi 1541, Vũ Khúc đỗ đầu khoa thi năm 1544.

Mạc Hiến Tông lâm bệnh mất ngày 8 tháng 5 năm 1546. Ông ở ngôi được 6 năm. Con ông là Mạc Phúc Nguyên lên nối ngôi, tức là Mạc Tuyên Tông.

Gia quyến
Mạc Hiến Tông có sáu người em trai là: Ninh vương Mạc Phúc Tư, Khiêm vương Mạc Kính Điển, Mạc Lý Tường, Mạc Lý Hòa, Mạc Hiệp Cung, Ứng vương Mạc Đôn Nhượng.

Các nhà nghiên cứu căn cứ các văn bia thời Mạc xác định Mạc Hiến Tông có một hoàng hậu còn sống tới năm 1579 và là Thái hoàng thái hậu thời Mạc Mậu Hợp.

Niên hiệu

Xem thêm
Nhà Mạc
Mạc Thái Tổ
Nam Bắc triều
Chúa Trịnh

Tham khảo

 .

Chú thích

Hiến Tông
Người Hải Dương
Năm sinh thiếu
Mất năm 1546
Năm sinh không rõ
An Nam đô thống sứ
Vua Việt Nam


title: Brenthia pleiadopa

text:
Brenthia pleiadopa là một loài bướm đêm thuộc họ Choreutidae. Loài này có ở Mozambique.

Chú thích

Tham khảo

Brenthia


title: Pelagodes

text:
Pelagodes là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Hemitheini
Thalassodini


title: Larochea

text:
Larochea là một chi minute slug-like ốc biển, marine động vật chân bụng động vật thân mềm thuộc họ Velutinidae.

Các loài
Các loài trong chi Larochea include:
 Larochea miranda Finlay, 1927
 Larochea scitula Marshall, 1993
 Larochea secunda Powell, 1937

Chú thích
 Powell A. W. B., New Zealand Mollusca, William Collins Publishers Ltd, Auckland, New Zealand 1979 ISBN 0-00-216906-1
 oxfordjournals.org

Tham khảo

Velutinidae
Bài dịch có chất lượng kém
Động vật chân bụng New Zealand


title: Soppe-le-Bas

text:
Soppe-le-Bas là một xã ở tỉnh Haut-Rhin trong vùng Grand Est ở đông bắc Pháp. Xã này có diện tích 5,68 kilômét vuông, dân số năm 1999 là 746 người. Khu vực này có độ cao 320 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
Thị trấn của tỉnh Haut-Rhin

Tham khảo

INSEE

Xã của Haut-Rhin


title: Conoderus fasciatus

text:
Conoderus fasciatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1865.

Chú thích

Tham khảo

Conoderus


title: 1898

text:
Theo lịch Gregory, năm 1898 (số La Mã: MDCCCXCVIII) là năm bắt đầu từ ngày thứ Bảy.

Sự kiện

Tháng 3
 14 tháng 3: Thành lập BSC Young Boys (Young Boys Bern)

Tháng 4
 24 tháng 4: Bắt đầu Chiến tranh Hoa Kỳ-Tây Ban Nha.
 25 tháng 4: Hoa Kỳ tuyên chiến với Tây Ban Nha

Tháng 5
 30 tháng 5: William Ramsay và Morris William Travers tìm thấy Krypton

Tháng 6
 11 tháng 6: xảy ra chính biến Mậu Tuất
 12 tháng 6: Tướng Emilio Aguinaldo tuyên bố Philippines độc lập.
 21 tháng 6: Hoa Kỳ chiếm đảo Guam

Tháng 7
 3 tháng 7: Thành lập đại học Bắc Kinh
 7 tháng 7: Hoa Kỳ chiếm Hawaii.
 18 tháng 7: Pierre và Marie Curie tường thuật về Polonium
 25 tháng 7: Hoa Kỳ đánh chiếm Puerto Rico

Tháng 8
 10 tháng 8: Thành lập Trường Chuyên nghiệp Hà Nội, tiền thân của Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội

Tháng 9
 2 tháng 9: Mở đầu chiến dịch Umm Durman.
 21 tháng 9: Vua Quang Tự bị giam lỏng.

Tháng 11
 21 tháng 11 - Pierre Curie và Marie Curie khám phá cùng với Gustave Bémont nguyên tố Radium, công bố ngày 26 tháng 12

Tháng 12
 10 tháng 12: Hòa ước Paris chấm dứt Chiến tranh Hoa Kỳ-Tây Ban Nha
Không Rõ

 Không Rõ: Cầu Long Biên chính thức thành lập tại Hà Nội

Năm sinh (Năm mất) của các nhà trí thức lỗi lạc trong năm 1898
 1 tháng 1: Viktor Ullmann, nhà soạn nhạc, người điều khiển dàn nhạc và nghệ sĩ dương cầm (mất 1944)
 2 tháng 1: Hermann Schwann, chính trị gia Đức (mất 1977)
 6 tháng 1: James Fitzmaurice, phi công Ireland (mất 1965)
 7 tháng 1: Sigmund Graff, nhà văn Đức (mất 1979)
 8 tháng 1: Gerhard Bienert, diễn viên Đức (mất 1986)
 13 tháng 1: Kaj Munk, mục sư Đan Mạch, nhà thơ (mất 1944)
 23 tháng 1: Randolph Scott, diễn viên Mỹ (mất 1987)
 23 tháng 1: Sergei Eisenstein, đạo diễn phim Xô Viết (mất 1948)
 26 tháng 1: Alfons Paquet, nhà báo Đức, nhà văn, thi sĩ (mất 1944)
 1 tháng 2: Leila Denmark, nữ y học Mỹ
 3 tháng 2: Alvar Aalto, kiến trúc sư Phần Lan, nhà thiết kế (mất 1976)
 4 tháng 2: Josef Blum, cầu thủ bóng đá Áo, huấn luyện viên (mất 1956)
 5 tháng 2: Will Shade, nhạc sĩ blues Mỹ (mất 1966)
 7 tháng 2: Kurt Kolle, bác sĩ tâm thần, tác giả (mất 1975)
 9 tháng 2: Franz Gurk, chính trị gia Đức (mất 1984)
 10 tháng 2: Bertolt Brecht, nhà soạn kịch Đức, nhà thơ trữ tình (mất 1956)
 12 tháng 2: Roy Harris, nhà soạn nhạc Mỹ (mất 1979)
 14 tháng 2: Fritz Zwicky, nhà vật lý học Thụy Sĩ, nhà thiên văn học (mất 1974)
 15 tháng 2: Allen Woodring, vận động viên điền kinh Mỹ (mất 1982)
 18 tháng 2: Briton Hadden, nhà xuất bản Mỹ (mất 1929)
 18 tháng 2: Enzo Ferrari, đua xe Ý, người thành lập Ferrari (mất 1988)
 26 tháng 2: Konstantin Biebl, thi sĩ Séc (mất 1951)
 1 tháng 3: Wilhelm Pramme, họa sĩ Đức (mất 1965)
 3 tháng 3: Emil Artin, nhà toán học Áo (mất 1962)
 3 tháng 3: Humberto Viscarra Monje, nhà soạn nhạc (mất 1971)
 5 tháng 3: Jan Oosthoek, cầu thủ bóng đá Hà Lan
 5 tháng 3: Chu Ân Lai, thủ tướng Trung Hoa (mất 1976)
 8 tháng 3: Theophilus E. Dönges, tổng thống Nam Phi (mất 1968)
 11 tháng 3: Amédé Ardoin, nhạc sĩ (mất 1941)
 13 tháng 3: Henry Hathaway, đạo diễn phim Mỹ (mất 1985)
 16 tháng 3: Jakob Haringer, nhà văn Đức (mất 1948)
 19 tháng 3: Tian Han, nhà soạn kịch Trung Hoa (mất 1968)
 26 tháng 3: Rudolf Dassler, doanh nhân Đức, người thành lập Puma (mất 1974)
 28 tháng 3: Max zu Schaumburg-Lippe, đua ô tô Áo (mất 1974)
 29 tháng 3: Fritz Bache, cầu thủ bóng đá Đức (mất 1959)
 30 tháng 3: Heinz Risse, nhà văn Đức (mất 1989)
 31 tháng 3: Gunnar Wolf, họa sĩ Đan Mạch (mất 1984)
 3 tháng 4: Henry Luce, nhà xuất bản Mỹ (mất 1967)
 13 tháng 4: Chandulal Shah, đạo diễn phim Ấn Độ (mất 1975)
 19 tháng 4: Constance Talmadge, nữ diễn viên Mỹ (mất 1973)
 20 tháng 4: Benjamín Carrión, nhà văn (mất 1979)
 20 tháng 4: Emmanuel Bove, nhà văn Pháp (mất 1945)
 21 tháng 4: Otto Brunner, nhà sử học Áo (mất 1982)
 23 tháng 4: Edwin Erich Dwinger, nhà văn Đức (mất 1981)
 25 tháng 4: Edmund Kolbe, họa sĩ Đức (mất 1983)
 26 tháng 4: Vicente Aleixandre, nhà thơ trữ tình Tây Ban Nha, Giải thưởng Nobel về văn học (mất 1984)
 28 tháng 4: Grantley Herbert Adams, chính trị gia (mất 1971)
 1 tháng 5: Eugene Robert Black, tổng thống thứ ba của Ngân hàng Thế giới (mất 1992)
 3 tháng 5: Golda Meïr, nữ chính trị gia Israel (mất 1978)
 5 tháng 5: Alfred van Nüß, kiện tướng cờ vua Đức (mất 1946)
 8 tháng 5: Alojzije Stepinac, tổng giám mục Zagreb, Hồng y Giáo chủ (mất 1960)
 10 tháng 5: Ariel Durant, nhà văn nữ Mỹ (mất 1981)
 10 tháng 5: Rudolph Schönheimer, nhà hóa sinh Đức (mất 1941)
 15 tháng 5: Arletty, nữ diễn viên Pháp (mất 1992)
 16 tháng 5: Tamara de Lempicka, nữ họa sĩ Ba Lan (mất 1980)
 25 tháng 5: Gustav Regler, nhà văn Đức (mất 1963)
 2 tháng 6: Herbert Paatz, nhà báo Đức, nhà văn (mất 1944)
 5 tháng 6: Federico García Lorca, tác giả Tây Ban Nha (mất 1936)
 5 tháng 6: Hans Ambs, chính trị gia Đức (mất 1962)
 6 tháng 6: Ninette de Valois, nữ nghệ sĩ múa Ireland (mất 2001)
 8 tháng 6: Oskar Joost, nhạc sĩ Đức (mất 1941)
 9 tháng 6: Curzio Malaparte, nhà văn Ý, nhà báo (mất 1957)
 9 tháng 6: Luigi Fagioli, đua ô tô Ý (mất 1952)
 17 tháng 6: M.C. Escher, nghệ nhân Hà Lan, nghệ sĩ tạo hình (mất 1972)
 19 tháng 6: Benno von Arent, kiến trúc sư Đức (mất 1956)
 19 tháng 6: Paul Müller-Zürich, nhà soạn nhạc Thụy Sĩ (mất 1993)
 22 tháng 6: Erich Maria Remarque, tác giả Đức (mất 1970)
 26 tháng 6: Wilhelm Emil Messerschmitt, chế tạo máy bay, doanh nhân (mất 1978)
 29 tháng 6: Yvonne Lefébure, nghệ sĩ dương cầm Pháp (mất 1986)
 2 tháng 7: Hugh Latimer Dryden, nhà khoa học Mỹ (mất 1965)
 4 tháng 7: Gulzarilal Nanda, chính trị gia Ấn Độ (mất 1998)
 6 tháng 7: Hanns Eisler, nhà soạn nhạc Đức (mất 1962)
 11 tháng 7: E. W. Emo, đạo diễn phim Áo (mất 1975)
 17 tháng 7: Berenice Abbott, nữ nhiếp ảnh gia Mỹ (mất 1991)
 19 tháng 7: Herbert Marcuse, triết gia, nhà xã hội học (mất 1979)
 19 tháng 7: Juan Bautista Plaza, nhà soạn nhạc Venezuela (mất 1965)
 21 tháng 7: Sara Carter, nữ ca sĩ nhạc country Mỹ (mất 1979)
 22 tháng 7: Alexander Calder, nhà điêu khắc Mỹ (mất 1976)
 22 tháng 7: Stephen Vincent Benét, nhà văn Mỹ (mất 1943)
 23 tháng 7: Jacob Marschak, nhà kinh tế học Mỹ, nhà khoa học (mất 1977)
 29 tháng 7: Isidor Isaac Rabi, nhà vật lý học Mỹ (mất 1988)
 30 tháng 7: Henry Moore, nhà điêu khắc Anh, họa sĩ (mất 1986)
 31 tháng 7: Karl Skraup, diễn viên Áo (mất 1958)
 3 tháng 8: Herbert Behrens-Hangeler, họa sĩ Đức, nghệ sĩ tạo hình, nhà văn (mất 1981)
 3 tháng 8: Ildebrando Antoniutti, Hồng y Giáo chủ Ý (mất 1974)
 5 tháng 8: Piero Sraffa, nhà kinh tế học Ý (mất 1983)
 11 tháng 8: Karolina Lanckorońska, nữ sử gia về nghệ thuật Ba Lan, nhà văn nữ (mất 2002)
 12 tháng 8: Oskar Homolka, diễn viên (mất 1978)
 15 tháng 8: Jan Brzechwa, nhà thơ Ba Lan, tác giả, dịch giả (mất 1966)
 20 tháng 8: Vilhelm Moberg, nhà văn Thụy Điển (mất 1973)
 24 tháng 8: Malcolm Cowley, nhà văn Mỹ, thi sĩ, nhà phê bình văn học (mất 1989)
 25 tháng 8: Helmut Hasse, nhà toán học Đức (mất 1979)
 29 tháng 8: Preston Sturges, tác giả kịch bản Mỹ, đạo diễn phim (mất 1959)
 30 tháng 8: Shirley Booth, nữ diễn viên Mỹ (mất 1992)
 1 tháng 9: Friedrich Georg Jünger, nhà thơ trữ tình Đức, nhà văn tiểu luận (mất 1977)
 2 tháng 9: Pietro Ferrero, doanh nhân Ý (mất 1949)
 2 tháng 9: Alfons Gorbach, chính trị gia Áo, thủ tướng liên bang (mất 1972)
 10 tháng 9: Manfred Hausmann, nhà văn Đức (mất 1986)
 13 tháng 9: Roger Désormière, người điều khiển dàn nhạc Pháp (mất 1963)
 15 tháng 9: Edward Gottlieb, doanh nhân (mất 1979)
 19 tháng 9: Giuseppe Saragat, tổng thống Ý (mất 1988)
 21 tháng 9: Max Rabl, chính trị gia Áo (mất 1964)
 22 tháng 9: Karl Pistorius, ca sĩ opera Áo (mất 1966)
 23 tháng 9: Franz Xaver Fuhr, họa sĩ Đức (mất 1973)
 26 tháng 9: George Gershwin, nhà soạn nhạc Mỹ (mất 1937)
 29 tháng 9: Trofim Denissowitsch Lyssenko, nhà sinh vật học Ukraina (mất 1976)
 3 tháng 10: Adolf Reichwein, nhà kinh tế học Đức (mất 1944)
 3 tháng 10: Leo McCarey, đạo diễn phim Mỹ, nhà sản xuất phim, tác giả kịch bản (mất 1969)
 5 tháng 10: Ewald Balser, diễn viên Đức (mất 1978)
 6 tháng 10: Mitchell Leisen, đạo diễn phim Mỹ, diễn viên (mất 1972)
 7 tháng 10: Alfred Wallenstein, người điều khiển dàn nhạc Mỹ (mất 1983)
 10 tháng 10: Marie-Pierre Koenig, tướng Pháp (mất 1970)
 13 tháng 10: Georg Neumann, doanh nhân Đức (mất 1976)
 15 tháng 10: Boughera El-Ouafi, vận động viên điền kinh Algérie (mất 1959)
 17 tháng 10: Simon Vestdijk, nhà văn Hà Lan (mất 1971)
 18 tháng 10: Clemente Biondetti, đua xe Ý (mất 1955)
 22 tháng 10: William Quindt, nhà báo Đức, nhà văn (mất 1969)
 28 tháng 10: František Běhounek, nhà vật lý học Séc, nhà văn (mất 1973)
 31 tháng 10: Max Reimann, chính trị gia Đức (mất 1977)
 1 tháng 11: Sippie Wallace, nữ nhạc sĩ blues Mỹ (mất 1986)
 19 tháng 11: William Sheldon, nhà y học Mỹ, nhà tâm lý học (mất 1977)
 21 tháng 11: René Magritte, họa sĩ Bỉ (mất 1967)
 22 tháng 11: Gabriel González Videla, chính trị gia Chile (mất 1980)
 26 tháng 11: Karl Ziegler, nhà hóa học Đức (mất 1973)
 29 tháng 11: Clive Staples Lewis, nhà văn Anh (mất 1963)
 3 tháng 12: Arnold Fischer, chính trị gia Đức (mất 1972)
 3 tháng 12: Lev Knipper, nhà soạn nhạc Nga (mất 1974)
 3 tháng 12: Fritz Steuben, nhà văn Đức (mất 1981)
 6 tháng 12: Gunnar Myrdal, nhà kinh tế học Thụy Điển, nhận Giải thưởng Nobel (mất 1987)
 11 tháng 12: Fritz Mühlenweg, nhà văn Đức (mất 1961)
 11 tháng 12: Joseph Marie Trịnh Như Khuê, tổng giám mục Hà Nội, Hồng y Giáo chủ (mất 1978)
 14 tháng 12: Alfred Au, cầu thủ bóng đá Đức (mất 1986)
 16 tháng 12: Ján Smrek, nhà văn Slovakia, nhà xuất bản (mất 1982)
 20 tháng 12: Irene Dunne, nữ diễn viên (mất 1990)
 22 tháng 12: Vladimir Fock, nhà vật lý học Nga (mất 1974)

Mất
 14 tháng 1: Lewis Carroll, nhà văn Anh, nhà toán học, nhiếp ảnh gia (sinh 1832)
 15 tháng 1: Antoine François Marmontel, nhà soạn nhạc Pháp (sinh 1816)
 30 tháng 1: Jules Péan, bác sĩ phẫu thuật Pháp (sinh 1830)
 6 tháng 2: Rudolf Leuckart, nhà động vật học Đức (sinh 1822)
 12 tháng 3: Johann Jakob Balmer, nhà toán học Thụy Sĩ, nhà vật lý học (sinh 1825)
 12 tháng 3: Zacharias Topelius, thi sĩ, nhà văn (sinh 1818)
 14 tháng 3: Henry Bessemer, kĩ sư Anh, nhà phát minh (sinh 1813)
 16 tháng 3: Aubrey Beardsley, thi sĩ Anh, họa sĩ biếm họa, họa sĩ vẽ tranh minh họa (sinh 1872)
 20 tháng 3: Karl August Tavastjerna, nhà văn Phần Lan (sinh 1860)
 25 tháng 4: Benjamin Vautier, họa sĩ Đức (sinh 1829)
 12 tháng 5: Raimund Grübl, luật gia Áo, chính trị gia (sinh 1847)
 19 tháng 5: William Ewart Gladstone, chính trị gia Anh (sinh 1809)
 19 tháng 5: Oran M. Roberts, luật gia Mỹ, thống đốc Texas (sinh 1815)
 22 tháng 5: Edward Bellamy, nhà văn Mỹ (sinh 1850)
 22 tháng 5: Nikolay Yakovlevich Afanasyev, nhà soạn nhạc Nga (sinh 1820)
 21 tháng 6: Anton Kerner von Marilaun, nhà thực vật học Áo, giáo sư (sinh 1831)
 8 tháng 7: Jefferson Randolph Smith, nhà kinh doanh Mỹ (sinh 1860)
 30 tháng 7: Otto von Bismarck, hầu tước Bismarck-Schönhausen, công tước Lauenburg (sinh 1815)
 3 tháng 8: Charles Garnier, kiến trúc sư Pháp (sinh 1825)
 8 tháng 8: Eugène Boudin, họa sĩ Pháp (sinh 1824)
 17 tháng 8: Carl Zeller, luật gia Áo, nhà soạn nhạc (sinh 1842)
 23 tháng 8: Félicien Rops, họa sĩ Bỉ (sinh 1831)
 9 tháng 9: Stéphane Mallarmé, nhà văn Pháp (sinh 1842)
 20 tháng 9: Theodor Fontane, nhà văn Đức (sinh 1819)

Tham khảo


title: Halesus sachalinensis

text:
Halesus sachalinensis là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Halesus


title: Meroglossa soror

text:
Meroglossa soror là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Perkins mô tả khoa học năm 1912.

Chú thích

Tham khảo

Meroglossa
Động vật được mô tả năm 1912


title: Bruchidius terrenus

text:
Bruchidius terrenus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Sharp miêu tả khoa học năm 1886.

Chú thích

Tham khảo

T


title: Helius serenus

text:
Helius serenus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Helius
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: SUSE

text:
Suse , SuSE hay SUSE có thể là:
SUSE, Một công ty phần mềm nguồn mở
SUSE Linux
openSUSE một bản phân phối Linux hướng đến cộng đồng do openSUSE Project phát triển
SUSE Linux Enterprise bản phân phối hướng đến doanh nghiệp dựa trên openSUSE do SUSE phát triển

Xem thêm
OpenSUSE Project
Novell


title: Lenka

text:
Lenka (tên khai sinh Lenka Kripac, năm 1978) là một nữ diễn viên truyền hình và ca sĩ-nhạc sĩ người Úc. Cô nổi tiếng trên toàn cầu nhờ ca khúc "The Show" từ album mang tên mình Lenka, bài hát đã được sử dụng cho nhiều quảng cáo, đáng chú ý là cho Old Navy.

Trước khi được biết đến như một nữ diễn viên tại Úc, cô đã xuất hiện trong nhiều phim và chương trình truyền hình. Hiện tại, cô đang sống ở Los Angeles.

Danh sách đĩa hát

Album

Đĩa đơn

Tại Việt Nam, 2 ca khúc The Show và Trouble Is A Friend được chào đón nồng nhiệt và dẫn vị trí thứ nhất trong bảng xếp hạng Hot10@10 của Xone FM. "Dangerous and Sweet" được phát trong một tập của The Hills. "Trouble is a Friend" được phát trong một tập của Grey's Anatomy.

Với Decoder Ring
 Somersault (2004, LP)
 Fractions (2005, LP)
 They Blind the Stars (2009, LP)

Chú thích

Sinh năm 1978
Nhân vật còn sống
Ca sĩ nhạc pop người Úc
Nữ ca sĩ thế kỷ 21


title: Graffenrieda caudata

text:
Graffenrieda caudata là một loài thực vật thuộc họ Melastomataceae. Nó là đại diện duy nhất của chi Graffenrieda.
Nó là loài đặc hữu của Guyana.

Nguồn
 World Conservation Monitoring Centre 1998. Graffenrieda caudata. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 24 tháng 7 năm 2007.

Tham khảo

Graffenrieda
Thực vật Guyana
Thực vật dễ tổn thương


title: 5084 Gnedin

text:
5084 Gnedin (1977 FN1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 26 tháng 3 năm 1977 bởi Chernykh, N. S. ở Nauchnyj.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 5084 Gnedin

Thiên thể phát hiện năm 1977
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Virgilio

text:
Virgilio là một đô thị tại tỉnh Mantova trong vùng Lombardia của Italia, có vị trí cách khoảng 130 km về phía đông nam của Milano và khoảng 6 km về phía nam của Mantova. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 10.524 người và diện tích là 31,3 km².

Đô thị Virgilio có các frazioni (các đơn vị trực thuộc, chủ yếu là các làng) Cerese, Cappelletta, và Pietole.

Virgilio giáp các đô thị: Bagnolo San Vito, Borgoforte, Curtatone, Mantova.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Mantova
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: Loropéni (thị trấn)

text:
Loropéni là một thị trấn ở miền nam Burkina Faso, nằm ở phía tây Gaoua. Các đặc trưng của địa phương này bao gồm các phế tích đá trước khi người châu Âu đặt chân tới đây mà người ta hiện biết rất ít về chúng. Một thuyết cho rằng chúng từng là nơi ở của nô lệ cho vua Lobi từ thời cổ đại. Các phế tích này đã được liệt kê trong danh sách di sản thế giới của UNESCO kể từ năm 2009.

Xem thêm
Danh sách di sản thế giới tại châu Phi

Tham khảo

Thành phố, thị trấn và làng tại vùng Sud-Ouest
Di sản thế giới tại Burkina Faso


title: Hohen Sprenz

text:
Hohen Sprenz là một đô thị thuộc huyện Rostock (trước thuộc huyện huyện Güstrow), bang Mecklenburg-Vorpommern, Đức. Đô thị này có diện tích 22,43 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 508 người.

Tham khảo

Xã của bang Mecklenburg-Vorpommern
Xã và đô thị ở huyện Rostock


title: Aemona lena

text:
Dryad trắng Aemona lena Atkinson, 1872 là một loài bướm được tìm thấy ở châu Á, thuộc phân họ Morphinae, họ Họ Bướm giáp.
Ở Đông Nam Á loài bướm này phân bố từ Myanma (núi Karen, bang Shan và xung quanh Maymyo). Nó cũng xuất hiện ở Vân Nam (Tây nam Trung Quốc).

Hình ảnh

Ghi chú

Tham khảo
 Evans, W.H. (1932) The Identification of Indian Butterflies. (2nd Ed). Bombay Natural History Society, Mumbai, India.
 Haribal, Meena (1992) Butterflies of Sikkim Himalaya and their Natural History. Sikkim Nature Conservation Foundation. Gangtok, Sikkim.
 Marrku Savela's Website on Lepidoptera .
 Wynter-Blyth, M.A. (1957) Butterflies of the Indian Region. Bombay Natural History Society, Mumbai, India.

Xem thêm
Morphinae
Nymphalidae
List of butterflies of India (Morphinae)
List of butterflies of India (Nymphalidae)

Liên kết ngoài

Aemona


title: Stigmella stelviana

text:
Stigmella stelviana là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó là loài đặc hữu của Anpơ, ở đó Loài này có ở heights between 1,900 và 2,600 meters.

Ấu trùng ăn Potentilla crantzii, Potentilla frigida và Potentilla grandiflora. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Fauna Europaea
bladmineerders.nl

S
Côn trùng châu Âu


title: Attacus wardi

text:
Attacus wardi là một loài bướm đêm thuộc họ Saturniidae đặc hữu của Lãnh thổ Bắc Úc, Úc.

Attacus wardi ban đầu người ta tin là phụ loài của Attacus dohertyi. Attacus wardi chỉ được tìm thấy ở Darwin, Black Point bán đảo Cobourg và đảo Melville. Loài này phân bố hạn chế ở rừng mưa gió mùa ven biển.

Chú thích

Tham khảo

Attacus


title: Agrypnus scaber

text:
Agrypnus scaber là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1857.

Chú thích

Tham khảo

Agrypnus


title: Rüderswil

text:
Rüderswil là một đô thị thuộc huyện Emmental, bang Bern, Thụy Sĩ. Đô thị này có diện tích 17,21 km2, dân số thời điểm tháng 12 năm 2020 là 2373 người.

Tham khảo

Liên kết ngoài
[Trang mạng chính thức]

Đô thị của bang Bern


title: Penestostoma

text:
Penestostoma là một chi bướm đêm thuộc phân họ Olethreutinae trong họ Tortricidae.

Các loài
Penestostoma compsa Diakonoff, 1992

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Olethreutini


title: GT200

text:
GT200 là máy dò bom được một công ty Anh, có tên Global Technical Ltd., chế tạo. Máy được bán cho một số quốc gia chi phí lên đến £22.000 ($36.000) một cái, nhưng một cuộc điều tra của đài BBC vào tháng 1 năm 2010 trong đó các khoa học gia thử một số máy dò, kể cả máy GT200, và đi đến kết luận rằng những máy này vô giá trị và cách hoạt động không dựa trên căn bản khoa học nào.

Chính phủ Anh cấm xuất cảng một máy loại này, có tên ADE651, sang Iraq và Afghanistan vào tháng 1 năm 2010 tiếp theo cuộc điều tra của BBC. Quân đội Hoa Kỳ trước đó từng báo động rằng loại máy này không đáng tin cậy, và chính phủ Iraq, vốn cũng sử dụng ADE651, mở cuộc điều tra.

Báo chí Thái Lan chỉ trích kết quả thử nghiệm GT200 cho thấy sự thiếu hiệu quả, vốn được mua để dò chất nổ và ma túy.

Chú thích

Tham khảo

Máy dò chất nổ
Thiết bị giả


title: Galaxias rekohua

text:
Galaxias rekohua (tên tiếng Anh: chathams galaxias) là một loài cá thuộc họ Galaxiidae. Nó là loài đặc hữu của New Zealand.

Nguồn
 McDowall, R.M. & Simons, M. 1996. Galaxias rekohua. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Freshwater fish of New Zealand
Galaxias
Cá nước ngọt New Zealand


title: Vila Velha

text:
Vila Velha là một thành phố của Brasil. Thành phố Vila Velha thuộc bang Espírito Santo. Thành phố Vila Velha có diện tích 208,82 km2, dân số năm 2010 theo ước tính của Viện địa lý và Thống kê là 413.548 người.
Thành phố Vila Velha tạo thành một phần của vùng đô thị Đại Greater Vitoria Phía Bắc là Vitoria, Cariacica phía tây và Viana, Guarapari phía nam và phía đông Đại Tây Dương.
Công ty đáng chú ý trong Vila Velha Garoto, một trong những nhà sản xuất sô cô la lớn nhất của Brazil.

Vila Velha đã trải qua nhiều năm phát triển nhanh chóng bất động sản và một số tòa nhà sang trọng bây giờ là một cảnh phổ biến ở tất cả các bãi biển chính của nó. Một số nhà phê bình lập luận rằng thực hành này có thể được coi là dư thừa đô thị hóa của một khu vực hồ sơ cá nhân trước đây thấp, bất chấp lợi ích kinh tế.

Cầu ông Darcy Castelo de Mendonca, được gọi là cầu thứ ba (tiếng Bồ Đào Nha: Terceira Ponte), là cây cầu cao thứ hai tại Brazil, kết nối và giảm khoảng cách giữa các thành phố Vila Velha và Vitoria.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thành phố của Brasil
Espírito Santo


title: Pleurotomella lottae

text:
Pleurotomella lottae là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Pleurotomella
Động vật được mô tả năm 1885


title: Orconectes wrighti

text:
Orconectes wrighti là một loài tôm sông trong họ Cambaridae.

Chú thích

Tham khảo

Orconectes
Động vật được mô tả năm 1948


title: Lakewood, California

text:
Lakewood, California là một thành phố thuộc quận Los Angeles trong tiểu bang California, Hoa Kỳ. Thành phố có tổng diện tích , trong đó diện tích đất là . Theo điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2010, thành phố có dân số 79.345 người, là thành phố lớn thứ 79 bang California năm 2010.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thành phố ở quận Los Angeles, California
Thành phố của California
Gateway Cities


title: Merate

text:
Merate là một đô thị và thị xã của Ý. Đô thị này thuộc tỉnh Lecco trong vùng Lombardia. Merate có diện tích km2, dân số theo ước tính năm 2010 của Viện thống kê quốc gia Ý là 14.375 người.
Các đơn vị dân cư:
Đô thị Merate giáp với các đô thị:

Tham khảo

Đô thị tỉnh Lecco
Thành phố và thị trấn ở Lombardia
Khu dân cư ở Brianza


title: BM-21

text:
BM-21 "Grad" () là một loại pháo phản lực bắn loạt tự hành cỡ nòng 122 mm thiết kế tại Liên Xô. Hệ thống cùng với rocket M-210F được phát triển từ những năm 1960 và thực chiến lần đầu vào tháng 3 năm 1969 trong Xung đột biên giới Trung–Xô. BM có nghĩa là boyevaya mashina ( – xe chiến đấu) và tên gọi grad có nghĩa là mưa đá. Một hệ thống hoàn chỉnh với xe phóng BM-21 và rocket M-210F được định danh là Hệ thống phóng rocket dã chiến M-21, còn được biết dến rộng rãi hơn là Hệ thống phóng rocket đa nòng Grad.

Ở các nước NATO, hệ thống (toàn bộ hệ thống hoặc xe phóng) được biết đến với tên gọi M1964. Một vài quốc gia khác đã sao chép hệ thống để phát triển các hệ thống tuơng tự. Hệ thống 9A52-4 Tornado được kì vọng là sẽ thay thế cho Grad tại Nga.

Mô tả
Hệ thống phóng rocket dã chiến M-21 được đưa vào hoạt động trong Lục quân Liên Xô từ năm 1963 nhằm thay thế cho hệ thống BM-14. Xe phóng BM-21 được dựa trên khung gầm xe vận tải 6x6 Ural-375D bố trí 40 ống phóng theo hình chữ nhật có thể xoay xung quanh cabin không được bọc giáp. Xe sử dụng động cơ xăng V8 làm mát bằng nước cho công suất 180 hp, vận tốc tối đa của xe trên đường bằng là 75 km/h, tầm hoạt động là 750 km và có thể vượt sông sâu 1.5 m. Xe phóng nguyên bản cùng với các trang bị hỗ trợ (bao gồm xe nạp đạn 9T254 mang 60 rocket) có mã định danh GRAU là "9K51" trong khi xe phóng có mã sản xuất là "2B5". Vào năm 1976, khung gầm xe vận tải Ural-4320 đã được chọn để làm nền phóng cho hệ thống.

Kíp chiến đấu 3 người có thể chuyển trạng thái sẵn sàng chiến đấu cho hệ thống trong ba phút. Kíp xe có thể phóng rocket từ trong cabin hoặc từ cơ cấu phóng tại khoảng cách tối đa là 64 m. Toàn bộ 40 quả rocket sẽ được phóng trong khoảng thời gian là 20 giây, nhưng cũng có thể được phóng đơn lẻ hoặc từng đợt ngắn. Thước ngắm toàn cảnh PG-1M với ống chuẩn trực K-1 có thể được sử dụng để ngắm bắn.

Mỗi rocket dài 2.87 m sẽ được xoay theo rãnh xoắn của ống phóng khi bay khỏi hệ thống, cùng với cánh ổn định chính sẽ giúp nó giữ đường bay ổn định. Đầu đạn của rocket là đầu đạn nổ phá mảnh, cháy, hoặc hóa học có thể được bắn từ khoảng cách 20 km. Các loại đạn nổ phá mảnh và đạn rải mìn kiểu mới nhất có thể đạt tầm bắn 52 km, thậm chí xa hơn. Đầu đạn có trọng lượng khoảng 20 kg, tùy theo phiên bản.

Vì có thể phóng toàn bộ rocket vào đối phuơng trong khoảng thời gian ngắn, hệ thống rất thích hợp để tác chiến đấu pháo tại khoảng cách xa. Một tiểu đoàn gồm 18 xe phóng có thể phóng 720 rocket trong một loạt phóng chỉ dài 20 giây. Tuy nhiên, hệ thống có độ chính xác thấp hơn các loại pháo thông thường và không thể dùng để tấn công chính xác cao (trừ khi dùng loại đạn đặc biệt có điều khiển). Tuy vậy, do thời gian va chạm với mục tiêu ngắn khiến đối phuơng khó đối phó, BM-21 vẫn là một vũ khí vô cùng hiệu quả.

Biến thể
phải|nhỏ|BM-21
phải|nhỏ|Xe phóng 9P138 của hệ thống Grad-1
nhỏ|BM-21V VDV

Nga

 BM-21: Là phiên bản đầu tiên của hệ thống. Đơn vị phóng được gắn trên xe vận tải Ural-375D đã được sửa đổi.

 BM-21-1: Phiên bản sử dụng khung gầm xe vận tải Ural-4320.
 2B17 hay BM-21-1: Phiên bản nâng cấp giới thiệu vào năm 2003 được phát triển bởi Nhà máy Motovilikha. Trang bị hệ thống định vị vệ tinh NAP SNS, hệ thống điều khiển hỏa lực tự động ASUNO, hệ thống rải mìn APP và rocket thế hệ mới với tầm bắn 40 km được đặt trên khung gầm xe vận tải Ural-43201.

 9P138 "Grad-1": Phiên bản nhẹ hơn với 36 ống phóng, đặt trên xe vận tải 6x6 ZIL-131. Hệ thống với toàn bộ các trang bị hỗ trợ (rocket, xe chở đạn 9T450 và xe nạp đạn 9F380) được định danh là tổ hợp 9K55. Phiên bản này chỉ có sử dụng rocket hạ tầm với tầm bắn 15 km. Thường được biết đến ở phuơng tây là BM-21b hay M1976.

 BM-21V "Grad-V" (Vozdushnodesantniy – 'đổ bộ đường không') (định danh NATO: M1975): Phát triển cho Lực lượng Đổ bộ đường không Nga vào năm 1969. Gồm 12 rocket 122 mm được gắn trên xe vận tải 4x4 GAZ-66B, hệ thống đủ chắc chắn để có thể được thả dù. Các bộ phận của xe như bạt che cabin có thể được tháo ra hoặc gấp lại để giảm kích thước khi vận chuyển. Tuơng tự như BM-21, hệ thống có kích giảm chấn ở phía sau để làm tăng tính ổn định khi phóng. Xe phóng có mã sản xuất là 9P215.

 9А51 "Prima":  Phiên bản gồm 50 ống phóng gắn trên xe Ural-4320. Toàn bộ hệ thống gồm xe phóng, hệ thống kiểm soát hỏa lực, xe chở đạn TZM 9T232M và rocket mới 9M35F có định danh là tổ hợp 9K59. Phiên bản này chỉ được sản xuất với số lượng nhỏ.

trái|nhỏ|1 Khẩu Grad-P 9K510, thực chất là ống phóng BM-21 được tháo rời để du kích dễ mang vác

 "Hệ thống rocket cơ động hạng nhẹ Grad-P ": Gồm một ống phóng vác vai 9P132 (có thể tái sử dụng), rocket nổ phân mảnh 122 mm 9M22M và một hệ thống điều khiển hỏa lực. Hệ thống được phát triển từ những năm 1960 và được sử dụng bởi quân giải phóng trong Chiến tranh Việt Nam với tên gọi DKB. Dù không được chấp thuận để được đưa vào hoạt động trong quân đội Nga, nó vẫn rất phổ biến với các đơn vị bán quân sự và các nhóm du kích.
 Ở Việt Nam, những năm giữa thập niên 1960, Quân đội Nhân dân Việt Nam được Liên Xô viện trợ một số dàn pháo phản lực BM-21 cỡ nòng 122 mm. Tuy nhiên, các dàn pháo này được đặt trên các xe tải nên cũng không thích hợp cho chiến thuật du kích. Do đó, Việt Nam đề nghị phía Liên Xô chế tạo cho Việt Nam các ống phóng BM-21 tháo rời riêng lẻ được gọi là 9P132 nhằm dễ mang vác, vận chuyển. Việc sản xuất bắt đầu từ năm 1965.
 Năm 1966, các ống phóng tháo rời 9P132 được gửi đến Việt Nam nhằm thử nghiệm và chúng đạt kết quả tốt, được Việt Nam gọi là DKB. Trước khi vận chuyển tiếp vào miền Nam, các chuyên gia Liên Xô do Thiếu tướng Belov chỉ huy đã quyết định tiến hành một buổi bắn trình diễn với lãnh đạo Quân đội Nhân dân Việt Nam. Chủ tịch Hồ Chí Minh và Bộ trưởng Bộ Quốc phòng - Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã trực tiếp đến xem buổi trình diễn. Mục tiêu có kích thước 400x400 mét, bên trong khu đất vuông vức này là các đường hầm, công sự bê tông cốt thép, mô hình trực thăng và xe bọc thép, tương đương với một căn cứ phòng thủ kiên cố của địch. Lực lượng chuẩn bị bắn trình diễn bao gồm một tiểu đoàn, với 12 giá phóng pháo phản lực, với cơ số đạn mỗi bệ là 12 viên đã được giao nhiệm vụ tiêu diệt mục tiêu từ khoảng cách 8 km. Chỉ trong vòng 15 phút, 12 bệ pháo phản lực đã thực hiện bắn 144 quả rocket về phía mục tiêu. Các đường hào và công sự bê tông, các mô hình thiết giáp vận và trực thăng bị phá hủy và thiêu cháy toàn bộ. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã cảm ơn Thiếu tướng Belov, biểu dương sức mạnh của vũ khí Liên Xô và đề nghị Liên Xô khẩn trương cung cấp thêm những loại vũ khí mạnh mẽ cho Quân giải phóng miền Nam.
 Ống phóng 9P132 nhỏ, gọn, dễ mang vác, vận chuyển trong địa hình rừng núi, hỏa lực mạnh, độ cơ động lớn, rất thích hợp cho các chiến thuật du kích - bất ngờ tiến công rồi bất ngờ rút gọn. Tuy các ống phóng này không có tầm bắn và sức công phá khủng khiếp như hệ thống nguyên bản (40 ống phóng gắn trên xe tải), nhưng nếu được biên chế thành những đại đội gồm vài phân đội từ 3-5 khẩu, phóng cùng lúc hàng chục quả đạn thì cũng đủ phá hủy các mục tiêu, căn cứ của đối phương ở cách xa 11 km.
 Trong trạng thái chiến đấu, toàn bệ phóng có trọng lượng 55 kg, khi hành quân chia làm 2 phần (nòng pháo nặng 25 kg và bệ 3 chân nặng 28 kg). Quả đạn nặng 46 kg. Thời gian chuyển trạng thái từ hành quân sang chiến đấu chỉ 2,5 phút và ngược lại là 2 phút. Toàn bệ phóng nhỏ gọn, dễ mang vác, cơ động trong địa hình rừng núi, phù hợp với chiến thuật đánh nhanh - rút gọn. Thậm chí có những trường hợp DKB bắn không cần ống phóng, không cần giá ba chân, chỉ cần đặt quả đạn lên những chân tạm bằng gỗ hướng về mục tiêu theo góc xác định là có thể khai hỏa.

 BM-21PD "Damba" (Protivodiversionnyi): Thiết kế dùng để bảo vệ các căn cứ hải quân khỏi sự xâm nhập dưới nước, sử dụng loại đạn đặc biệt PRS-60 (Protivodiversionnyi Reaktivnyi Snaryad). Xe phóng cùng xe chở đạn có định danh là tổ hợp DP-62 "Damba".

 A-215 "Grad-M": Phiên bản hải quân gồm 20 ống phóng. Biên chế từ năm 1978.

 9K51M "Tornado-G": Phiên bản cải tiến từ BM-21 với hệ thống kiểm soát hỏa lực tinh vi, định vị vệ tinh và một hệ thống ngắm mục tiêu tự động.

Ngoài Nga cũng có một vài quốc gia đã và đang sản xuất phiên bản này bao gồm Trung Quốc, Tiệp Khắc, Ai Cập, Iran, Triều Tiên, Ba Lan và Romania.

Belarus
phải|nhỏ|BM-21A "BelGrad"

 BM-21A "BelGrad": Là phiên bản hiện đại hóa dựa trên khung gầm xe vận tải 6x6 MAZ-631705. Giữa cabin và bệ phóng được đặt một đơn vị đạn gồm 40 quả. Hệ thống được thử nghiệm từ năm 1997 và được đưa vào hoạt động từ năm 2001.

Ukraine
thế=|nhỏ|BM-21 Bastion-1

 BM-21K
 BM-21M "Grad-U": Ukraine cũng sử dụng khung gầm KrAZ-6322-121 để thay thế cho khung gầm Ural-375 cũ. Một số xe phóng có khung thân dài hơn với thêm 40 đạn rocket dự trữ.
 Bastion-1
 Bastion-2
 BM-21 UM Berest
 Verba

Georgia
phải|nhỏ|RS-122,

 RS-122 Magaria: Tháng 3 năm 2012, Georgia đã giới thiệu về một mẫu pháo phản lực tự hành hạng nặng dựa trên cơ sở của BM-21 Grad. Các cải tiến mới bao gồm: Buồng lái được bọc giáp theo chuẩn STANAG cấp 2 (STANAG 4569) hoặc cao hơn, trang bị hệ thống ngắm mục tiêu chính xác cao và có tầm bắn 45 km tuỳ loại đạn, đảm bảo chính xác ở tầm xa hơn so với phiên bản cũ. Hệ thống cũng có không gian để chứa thêm 40 quả đạn dự trữ. Kíp chiến đấu có thể khai hỏa từ trong xe giúp giảm thời gian giữa các lần bắn. Tuy nhiên hệ thống vẫn có thể được phóng theo cách thủ công. Nền tảng của hệ thống cũng có thể dùng cho các hệ thống phóng rocket tiên tiến hơn.

Trung Quốc

 Type 81 SPRL: Phiên bản sao chép từ các hệ thống BM-21 thu được trong Chiến tranh biên giới Việt–Trung 1979. Hoạt động trong Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc từ năm 1982 và tiếp tục được nâng cấp cho đến ngày nay. Do là phiên bản sao chép trực tiếp, Type 81 cực kì giống với phiên bản BM-21 gốc. Nó sử dụng khung gầm xe vận tải 6x6 SX2150, không có các tấm giáp bảo vệ như của BM-21.
 : Phiên bản có 24 ống phóng, dựa trên khung gầm xe tải Dong Feng. Các dãy ống phóng được bố trí thành 3 hàng, mỗi hàng 8 ống. Toàn bộ xe phóng có trọng lượng 8,700 kg và có thể sử dụng như là một phần của hệ thống rải mìn Type 84. Một loại rocket mới có tầm bắn từ 30 đến 40 km cho hệ thống đang được phát triển.
 : Đây thực chất là hệ thống BM-21 hoặc Type 81 gắn trên khung gầm bánh xích có động cơ 520 hp. Khung gầm này cũng được sử dụng cho pháo tự hành 152 mm Type 83 (PLZ83), pháo chống tăng 120 mm Type 89 (PTZ89) và một vài phuơng tiện khác. Nó có khối lượng chiến đấu là 27.1 tấn và mang theo 40 rocket dự trữ. Định danh của PLA cho hệ thống là PHZ89.
 : Phát triển bởi NORINCO, hệ thống được trang bị hệ thống vận hành và rải mìn tự động, hệ thống phóng điện tử và máy nạp đạn tự động chưa 40 rocket dự trữ Hệ thống có vẻ ngoài rất giống với M-77 Oganj nhưng lại sử dụng rocket cỡ nòng 122 mm, dựa trên khung gầm xe 6x6 Tiema SC2030. Một tiểu đoàn Type 90 bao gồm 3 trận địa, mỗi trận địa có 6 xe phóng, 6 xe nạp đạn Tiema XC2200 với 80 rocket và một trung tâm chỉ huy đặt trên xe vận tải DongFeng EQ-245 .
 : Phiên bản hiện đại hóa với hệ thống điều khiển hỏa lực hiện đại tích hợp GPS. Trạm chỉ huy có thể điều khiển từ xa nhiều hệ thống Type 90 nhằm tạo hỏa lực tối đa.
 : Phiên bản kĩ thuật số hóa và là phiên bản mới nhất. Dựa trên khung gầm series xe vận tải Beifang Benchi 2629 (sao chép từ Mercedes-Benz ) và có cabin dài hơn
 : Phát triển từ phiên bản Type 90B với hỏa lực tăng thêm 25% (50 rocket so với 40 rocket). Kết hợp các tính năng của series Hệ thống phóng rocket tự hành  Weishi nhằm làm giảm chi phí vận hành và tăng vòng đời do các linh kiện của 2 hệ thống nay có thể thay thế cho nhau. Hệ thống cũng sử dụng nhiều loại rocket mới với tầm bắn từ 20 đến 40 km.
 : Phiên bản hạng nhẹ và tối ưu cho triển khai liên tục với số lượng ống phóng giảm 60% so với phiên bản PR50 MLS.

phải|nhỏ|WS-22 SPMRL

 : Phiên bản sử dụng rocket có hệ thống dẫn đường quán tính. Tầm bắn tiêu chuẩn từ 20 đến 30 km.

Tiệp Khắc
phải|nhỏ|RM-70

 RM-70 (122 mm RAKETOMET vz. 70): Năm 1972, Lục quân Tiệp Khắc đã giới thiệu phiên bản BM-21 mà họ tự sản xuất, với tên gọi là RM-70. Đơn vị phóng bao gồm 40 ống phóng bố trí theo 4 hàng 10 ống và có thể mang thêm 40 rocket dự trữ
 RM-70/85: Phiên bản cải tiến từ RM-70 sử dụng xe vận tải khong bọc thép Tatra 815.

Ba Lan
phải|nhỏ|WR-40 Langusta

 WR-40 "Langusta" : Là phiên bản hiện đại hóa của Ba Lan với hệ thống điều khiển hỏa lực mới (với máy tính đường đạn BFC201 và hệ thống định vị Sigma 30) và bệ phóng cải tiến đặt trên xe vận tải Jelcz P662D.35G-27. Xe phóng đầu tiên đi vào hoạt động vào ngày 20 tháng 3 năm 2007. Khoảng 227 hệ thống BM-21 của Ba Lan đã được hiện đại hóa lên phiên bản này. Hệ thống cũng sử dụng rocket mới với phiên bản nổ phá mảnh "Fenix" có tầm bắn 42 km và rocket chở hàng với tầm bắn 32 km. Nền phóng của hệ thống cũng được sẽ được sử dụng cho loại pháo phản lực mới của Ba Lan có lẽ sẽ được phát triển trong tuơng lai.

Ai Cập
Ai Cập đã chế tạo được rocket Sakr-18 và Sakr-36 với tầm bắn lần lượt là 18 km và 36 km, và rocket Sakr-45 mới nhất có tầm bắn lên đến 45 km. Ngoài đầu đạn nổ phá thông thường, Ai Cập cũng đã chế tạo đầu đạn thứ cấp nặng 23 kg, có hiệu quả rất lớn đối với các mục tiêu bọc giáp hạng nhẹ và công sự. Các rocket này được phóng bởi xe phóng RL-21 (sao chép từ BM-11) và RC-21 (sao chép từ Bm-21). Công ty Thiết bị máy móc Helwan cũng sản xuất các hệ thống vác vai với từ một, ba, bốn và tám ống phóng.

Dải Gaza
Từ 2006, Hamas đã bắn các rocket Grad, phiên bản sản xuất tại Iran, và các phiên bản tăng tầm vào Isarel. Các rocket được tin răng đã được mang tới Dải Gaza thống qua các đường hầm từ Ai Cập. Một vài trong số đó được sản xuất tại Trung Quốc Hamas nói rằng họ hài lòng với hiệu quả của các rocket BM-21 từ Trung Quốc hơn do có tầm bắn và lượng nổ lớn hơn so với các rocket từ Pakistan hay các rocket Grad và Katyusha từ Nga.

Hamas sử dụng các ống phóng đơn nhỏ để tấn công Isarel, có định danh là 9P132/BM-21-P. Rocket Grad được sử dụng tại Gaza có tầm bắn vào khoảng , và có thể bắn tới các thị trấn: Ashdod, Beer-Sheva, Ofakim, Gedera, Kiryat Gat, Ashqelon, Sderot, Rehovot, Kiryat Malachi và Gan Yavne của Isarel. Hamas cũng đăng tải một đoạn clip về một bệ phóng rocket đa nòng gắn trên xe tải lần đầu được sử dụng tại Gaza. Ngày 7 tháng 4 năm 2011, hệ thống Vòm Sắt đã lần đầu đánh chặn thành công một rocket phóng từ dải Gaza. Rocket đã được phóng từ một mặt phẳng không cố định và bởi các binh sĩ không được huấn luyện kĩ càng dẫn đến có độ chính xác rất thấp. Hơn 50% rocket bắn trượt thành phố và 10% rơi xuống biển.

Ethiopia
LIên hợp kỹ thuật sản xuất đạn dược Homicho đã sản xuất được rocket trong khi Liên hợp kỹ thuật cơ giới hóa Bishoftu đã sản xuất được ống phóng và cải tiến chúng để có thể lắp trên các xe tải. Bishoftsu cũng sãn xuất bệ phóng gồm 6 ống phóng để gắn trên các xe tải nhỏ.

Triều Tiên

 BM-11: Phiên bản 30 ống phóng do Triều Tiên sản xuất. Được xếp thành 2 hàng mỗi hàng 15 ống; toàn bộ rocket có thể được bắn trong vòng 15 giây. Hệ thống sử dụng khung gầm sao chép từ xe tải Isuzu HTS12G của Nhật Bản.
 MRL 122 mm M1977: Mã DIA của Hoa Kỳ của một hệ thống sao chép trực tiếp từ BM-21 "Grad"
 MRL 122 mm M1985: Phiên bản hiện đại hóa có khả năng mang theo 40 rocket dự trữ.

Iran
Tập đoàn tổ chức công nghiệp quốc phòng của Iran đã sản xuất các phiên bản BM-11 và BM-21 có khả năng phóng các rocket từ thời Liên Xô và rocket nội địa "Arash" với tầm bắn 20.5 km. Cũng có rocket với tầm bắn lên đén 75 km.

 HM20: Phiên bản dựa trên BM-21 của Iran. Gắn trên xe vận tải Mercedes-Benz 2624. Bệ phóng được chia làm 2 phần với 20 ống mỗi phần. Các báo cáo gần đây cho thấy rằng cũng có một phiên bản với hệ thống nạp đạn tự động.
 HM23: Phiên bản hạng nhẹ gồm 16 ống phóng.
 HMxx: Phiên bản của Iran với 30 ống phóng, dựa trên khung gầm xe tải Mercedes-Benz LA 911B. Một số xe cũng được trang bị cân cẩu thủy lực để nạp đạn.

Iraq
Các rocket 122 mm đã được triển khai bởi Iraq trong Chiến tranh Iran – Iraq đã được thiết kế để mang theo chất độc thần kinh đến mục tiêu. Bao gồm một rocket thông thường được thiết lại để có thể mang theo đầu đạn "Borak" chứa Sarin.

Pakistan

 KRL 122: Viện nghiên cứu Kahuta ở Pakistan đã phát triển bệ phóng rocket dựa trên phiên bản BM-21 "Grad". Hệ thống sử dụng khung gầm xe tải Isuzu nhưng các hệ thống sau này sử dụng xe tải Reo M35. Hệ thống có tầm bắn 40 km với rocket tăng tầm.

nhỏ|APRA-40

Romania

  (): Phiên bản của Romania bao gồm 21 ống phóng gắn trên khung gầm Bucegi SR-114 4x4. Không còn được sử dụng trong quân dội Romania nhưng đã được xuất khẩu sang Nigeria và Croatia,
 : Phiên bản cải tiến sử dụng khung gầm xe DAC-665T. Một phiên bản cải tiến nhẹ khác với tên gọi APRA-40 hoặc 40 APRA 122 FMC sử dụng khung gầm DAC 15.215 DFAEG. Mỗi xe phóng thường được đi kèm với một xe nạp đạn MITC với cần cẩu 6 tấn và xe kéo RM13. Hệ thống được sử dụng bởi Botswana, Bosnia, Cameroon, Croatia, Iran, Iraq và Nigeria.
 LAROM hoặc LAROM 160: Là phiên bản nâng cấp có sự tham gia phát triển của Isarel. Xe phóng dựa trên khung gầm DAC 25.360 DFAEG, mang theo 2 cặp ống phóng mỗi cặp có 20 ống phóng 122 mm hoặc 13 ống 160 mm. Hệ thống có thể phóng các loại rocket như LAR Mk.IV với tầm bắn 45 km. Hệ thống được đưa vào phục trong Lực lượng mặt đất Romania vào năm 2002.

Serbia
phải|nhỏ|LRSVM Morava

 LRSVM Morava: Hệ thống đa dụng có thể sử dụng tất cả các loại rocket Grad, rocket M-77 Oganj và M63 Plamen.
 G-2000: Sản xuất bởi EdeProm, rocket có tầm bắn 40 km.

Nam Phi

 Valkiri: Phiên bản của Nam Phi sử dụng khung gầm Unimog trang bị rocket 127 mm.
 Bateleur: Phiên bản mới hơn, chính xác hơn của Valkiri. Dựa trên khung gầm xe cứu hộ quân sự Withings. Đã từng được sử dụng trong Chiến tranh Ogaden.

Thái Lan

 DTI-2: Sản xuất bởi Viện công nghệ quốc phòng.

Croatia

 phải|nhỏ|LRSV-122 M-96 "TajfunLRSV-122 M-96 "Tajfun" (samovozni višecijevni lanser raketa): Phát triển từ hệ thống M-77 Oganj sử dụng ống phóng 122 mm thay cho 128 mm do thiếu rockt 128 mm đặt trên khung gầm xe tải Tatra T813. Tuơng tự như M-77 Oganj, bệ phóng và đạn dự trữ có thể được phủ bạt để bạo vệ và ngụy trang trong lúc hành quân. Chỉ có một số lượng rất nhở được sản xuất
 LRSV-122 M-92 "Vulkan" (samovozni višecijevni lanser raketa): Phiên bản sửa đổi từ M-77 Oganj.

Các loại đạn
Phiên bản rocket "GRAD" nguyên gốc có tầm bắn vào khoảng 20 km. Phiên bản sửa đổi đầu tiên có tên "G-M" có tầm bắn được nâng lên thành 27.5 km, trong khi phiên bản thứ hai "G-2000" có tầm bắn lên đến 40 km. Các loại đạn mới nhất hiện nay có tầm bắn lên đến 52 km. Tầm bắn cũng có thể thay đổi tùy theo loại đầu đạn mà rocket mang theo.

Ngoài ra còn các loại đạn cháy, hóa học, phát sáng, mìn chống bộ binh.

Tham chiến

Liên Xô
BM-21 lần đầu tham chiến trong Xung đột biên giới Trung-Xô năm 1969

Tháng 3/1969, tranh chấp biên giới Liên Xô - Trung Quốc biến thành xung đột. 2.500 binh sĩ Trung Quốc ồ ạt đổ bộ chiếm đảo Damansky (Đảo Trân Bảo). Liên Xô đáp trả bằng các tổ hợp pháo phản lực đa nòng BM-21 Grad.

Binh sĩ Liên Xô tên là Yuri Sologub kể lại: “18 xe chiến đấu phóng tới 720 quả rocket, mỗi quả nặng 100 kg chỉ trong 1 phút. Tất cả 720 quả rocket này bay sâu vào trong lãnh thổ Trung Quốc, gây thiệt hại nặng cho một ngôi làng và sở chỉ huy ở tiền phương. Quân Trung Quốc sau đó rút khỏi hòn đảo, có lẽ họ không ngờ chúng tôi đáp trả mạnh đến vậy”.

Cuối cùng, Liên Xô đã thành công giành lại quyền kiểm soát đảo Damansky. Trong cuộc xung đột, phía Liên Xô tổn thất 58 binh sĩ tử trận, trong khi họ ước tính Trung Quốc tổn thất 800 binh sĩ tử trận, một phần lớn là do trận pháo kích mà BM-21 gây ra.

Trong các cuộc chiến tranh Liên Xô - Afghanistan năm 1979, chiến tranh Chechnya lần thứ nhất năm 1991, chiến tranh Chechnya lần thứ hai năm 1999, chiến tranh Gruzia năm 2008, BM-21 vẫn tiếp tục tham chiến trong biên chế quân đội Nga.

Việt Nam
Ngày 9/8/1978, Trung tướng Lê Trọng Tấn, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng đã ký Quyết định số 589/QĐ-QP về việc thành lập Trung đoàn Pháo hỏa tiễn thuộc Bộ Tư lệnh Pháo binh, lấy phiên hiệu là Trung đoàn 204, địa điểm đóng quân tại khu vực Trường bắn Hòa Lạc (huyện Thạch Thất, Hà Nội). Đây là trung đoàn pháo hỏa tiễn đầu tiên của Việt Nam.

Tháng 2/1979, cuộc chiến tranh biên giới phía Bắc bùng nổ, ngày 18/2/1979, toàn trung đoàn vào trạng thái sẵn sàng chiến đấu cấp 3 và làm công tác chuẩn bị đi chiến đấu trên hướng Quân khu 1, Quân khu 2. Đúng 17 giờ ngày 28/2/1979, toàn trung đoàn xuất phát. Đến 6 giờ, sáng 29/2/1979, một nửa trung đoàn (gồm 24 xe phóng) đã vào đến vị trí tập kết ở xã Cai Kinh (huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn). Theo kế hoạch, 5 giờ sáng 3/3/1979, trung đoàn sẽ bắn vào sân vận động Lạng Sơn và ga tàu hỏa thị trấn Đồng Đăng. Nhưng sau đó Trung Quốc tuyên bố rút quân, nên khoảng 24 giờ ngày 2/3/1979, trung đoàn nhận được lệnh tạm ngừng chiến đấu, hành quân về đơn vị.

Hiện nay, Quân đội Nhân dân Việt Nam vẫn tiếp tục duy trì BM-21 trong biên chế. Năm 2017, Tổng cục Kỹ thuật (Bộ Quốc phòng) đã cải tiến BM-21 lên phiên bản BM-21M-1. Sau khi áp dụng các công nghệ mới, BM-21M-1 có khả năng tính toán, hiệu chỉnh và điều khiển tự động lấy các phần tử bắn nhanh, chính xác; tích hợp hệ thống thông tin, truyền dữ liệu bảo đảm tác chiến trong mọi điều kiện địa hình, thời tiết, ngày và đêm. Kíp xe của BM-21M-1 rút gọn từ 5 người xuống 4 người. Việc tính toán phần tử bắn, điều chỉnh hướng phóng được chuyển từ thủ công, bán thủ công sang tự động. Thời gian chuẩn bị trước khi bắn của BM-21M-1 rút gọn từ 14 phút xuống chỉ còn 1,5 phút. Đạn rocket cũng được cải tiến theo công nghệ nước ngoài chuyển giao, tăng tầm bắn lên mức 40 km.

Quốc gia vận hành
phải|nhỏ|300x300px|Bản đồ các quốc gia vận hành với màu đỏ là các quốc gia từng vận hành.
phải|nhỏ|300x300px|Một rocket 122 mm bị kẹt trong bùn tại Vakarai, Batticaloa trong Nội chiến Sri Lanka.
phải|nhỏ|300x300px|Hệ thống phóng rocket của Lục quân Djiboutian.
phải|nhỏ|300x300px|BM-21 trưng bày gần Karen Demirchyan Complex, Armenia.
phải|nhỏ|300x300px|Phiên bản nâng cấp 9P138 "Grad-1" của Lục quân Myanmar.

Các quốc gia hiện đang vận hành

 : 85 vào năm 1980 và 48
 : 100 vào năm 1980 và 50
 : 47
 : 43

 : 126 BM-21 . Sử dụng loại đạn 9P138.
 : 1 (BM-21) 36 (APR-40)
 : 20 APRA-40
 : 24
 : 5 APR-40
 : 12
 : 80
 : 20
 : 6 và 5 Type-81

 : 10
 : 24
 : 6

 : 4
 : 18  sử dụng khung gầm KAMAZ từ 2019
 : 60 BM-21 và 96 BM-11
 : 35
 : 50
 Lực Lượng phòng vệ Tigray
 : 13
 : 240 BM-21/LRARs
 : 100+ BM-21 và 7 BM-11
 : BM-21 và 9P138.
  Kurdistan thuộc Iraq
 : 58
 : 100 trong biên chế và 100 trong kho niêm cất
 : 5
 : 15
 : Trưng bày vào tháng 1 năm 2019.
 : 11

 : 6
 : 18 vào năm 2012, hơn 30 vào năm 2016 theo Military Balance
 : 14
 : 20+
 : 130
 : 36 vào năm 1980 và 35
 : 12
 : 230 9P138 "Grad-1". là bản nâng cấp với bệ phóng MAM-01, 20 Type-81 và 90 Type-90B.
 : 5
 : 18 BM-21 và 100 BM-21P
 : 25 APR-21

 : 938 tính đến năm 2021
 : Hamas và các tổ chức khác (bao gồm các rocket có tầm bắn 20 km của Iran và 40 km của Trung Quốc)
 22x22px Lực lượng phòng vệ nhân dân (YPG): một hệ thống
 : 22
 : 250 in 1980 và 75 . Vào năm 2018 một số lượng không rõ các hệ thống RM-70 và BM-21 Grad đã được bán cho Cộng hòa Séc và tặng cho nhiều quốc gia Bắc Phi. 93 vào năm 2020. Sẽ được thay thế bởi M142 HIMARS.
 : 135 APR-40 (54 đang được nâng cấp lên phiên bản LAROM), 6 BM-21 được gắn trên thuyền
 : 982; rocket hết hạn dùng cho huấn luyện 9F839-1 Bobr. 2,500 (1,700 đang được niêm cất) tính đến 2012 (theo Viện Quốc tế Nghiên cứu chiến lược năm 2012). 70 đơn vị hiện đại hóa Grad-M được chuyển giao vào năm 2016, thêm 18 vào năm 2020.
 : 8 Grad-U
 : 348

 : 120

 : 3
 : 58
 : 70  cũng sử dụng loại 9P138.
 : 185 BM-21s . cũng sử dụng loại 9P318.
  Lực lượng thân Nga tại Donbas
 : 6+
 : 36 . cũng sử dụng loại 9P138.
 : 24
 : Hơn 350  cho đến 2022
 : 280
 : 30 (12 có thể tái hoạt động)

Các quốc gia từng vận hành

 : 31
 : 34 đơn vị với tên gọi122 RakH 76, Phần Lan tiếp tục sử dụng 36 hệ thống Ex-GDR RM-70/85s dưới định danh 122 RakH 89.
 : 72 đơn vị, chuyển giao cho các nước thừa kế.
 : 40 vào năm 1980.

 : Chuyển giao cho các nước thừa kế.
 : 65+, supplied in 1979

 : Chuyển giao cho các nước thừa kế.

Chỉ dùng để thử nghiệm

 : 75

Xem thêm

 Katyusha
 BM-14
 BM-27
 BM-30
 Hệ thống pháo phản lực nhiều nòng Pinaka
 9A52-4 Tornado
 ASTROS II
 Fajr-5
 T-122 Sakarya

Chú thích

Pháo phản lực
Pháo do Liên Xô sản xuất
Vũ khí trong Chiến tranh Việt Nam
Đạn dược thứ cấp
Vũ khí hóa học
Pháo phản lực phóng loạt


title: Mannheim

text:
Mannheim, với dân số vào khoảng 320.000 người, là thành phố lớn thứ hai của bang Baden-Württemberg sau Stuttgart, nằm ở phía Tây nước Cộng hòa Liên bang Đức. Ngày nay Mannheim là trung tâm văn hóa và kinh tế của vùng đô thị châu Âu Tam giác Rhein Neckar.

Là thành phố lớn từ năm 1900, Mannheim ngày nay vẫn là thành phố thương mại, một điểm giao thông quan trọng giữa Frankfurt và Stuttgart với ga nối toa tàu hỏa lớn thứ nhì châu Âu và một trong những cảng đường thủy nội địa quan trọng nhất châu Âu.

Địa lý
Mannheim nằm trong vùng phía bắc của Đồng bằng thượng Rhein (Oberrheinische Tiefebene), nơi sông Neckar đổ vào sông Rhein. Thành phố nằm trên hữu ngạn của sông Rhein, ở hai bên bờ sông Neckar.

Thành phố nằm trong vùng đô thị châu Âu Tam giác Rhein Neckar, một khu vực tập trung 2,35 triệu dân cư bao gồm nhiều phần phía nam của bang Hessen và một phần của vùng Vorderpfalz trong bang Baden-Württemberg, có hai thành phố lớn là Mannheim và Heidelberg. Các thành phố lớn cạnh đó là Frankfurt am Main, khoảng 70 km về hướng bắc và Stuttgart, khoảng 95 km về phía đông nam

Phân chia thành phố
Mannheim được chia là 6 quận nội thành và 11 quận ngoại thành:
Innenstadt/Jungbusch, Lindenhof, Neckarstadt-Ost/Wohlgelegen, Neckarstadt-West, Neuostheim/Neuhermsheim, Schwetzingerstadt/Oststadt cũng như là Feudenheim, Friedrichsfeld, Käfertal, Neckarau, Rheinau, Sandhofen, Seckenheim, Schönau, Vogelstang, Waldhof và Wallstadt

Nội thành: Các "ô vuông"

Đọc bài chính về Ô vuông Mannheim
Nội thành hình móng ngựa của Mannheim giữa Rhein và Neckar được xây dựng theo dạng hình lưới với các khu nhà vuông góc, vì thế mà người ta gọi chúng là "ô vuông Mannheim". Kế hoạch xây dựng mạng lưới đường sá này bắt nguồn từ tuyển hầu Friedrich IV của Pflaz vào khoảng năm 1600 và vẫn còn tồn tại cho đến ngày nay. Việc sắp đặt đường phố này tạo nên một địa vị thống trị trong kiến trúc tổng thể cho Lâu đài Mannheim - nơi ngự trị của các tuyển hầu – hình tượng của thể chế quân chủ.

Nội thành được chia cắt bởi hai trục chính. Đường Kurpfalz (Kurpfalzstraße), cũng còn được gọi là "Đường Rộng" chạy từ Lâu đài Mannheim cho đến Cổng Neckar. Đường này gặp con đường mua sắn chính "Planken" tại Quảng trường Duyệt binh (Paradeplatz). Các con đường song song với hai trục đường chính này thường không có tên, thay vào đó các ô vuông nằm ở giữa được gọi theo một kết hợp từ mẫu tự và số.

Khí hậu
Nhờ vào địa thế trong Đồng bằng thượng Rhein được che chở bởi hai vùng đồi núi Pfälzer Wald và Odenwald nên Mannheim có một khí hậu rất ôn hòa. Tháng nóng nhất là tháng 7 với nhiệt độ trung bình là 19,9 °C, tháng lạnh nhất là tháng Giêng với 1,8 °C. Nhiệt độ trên 30 °C trong mùa hè không phải là việc hiếm có. Nhiệt độ cao nhất được đo tại Mannheim là 39,0 °C vào ngày 8 tháng 8 năm 2003 (Trong cùng ngày, một trạm khí tượng tư nhân của Deutsche Wetterdienst đã đo được nhiệt độ 40,1 °C tại khu Mannheim-Seckenheim). Lượng mưa trung bình trong một năm là 668 mm. Tháng có mưa nhiều nhất cũng là tháng 7. Được sông Rhein và Neckar tạo điều kiện thuận lợi nên đặc biệt là trong mùa thu thường hay có sương mù. Hai con sông này cũng mang lại độ ẩm không khí cao, đặc biệt là trong mùa hè có thể dẫn đến khí hậu nồng ẩm.

Lịch sử

Thuở ban đầu

Làng Mannenheim được nhắc đến trong văn kiện lần đầu tiên vào năm 766 trong Lorsch Codex. Cả một thời gian dài là một làng đánh cá nhỏ không quan trọng, Mannheim nằm trong lãnh thổ của bá tước vùng Pflaz thuộc dòng họ Wittelsbach từ năm 1284. Mannheim có tầm quan trọng nhất định trong khu vực từ khi trạm thuế Eichelheim được xây dựng năm 1349 trên vùng đất Mannheim-Lindenhof ngày nay, buộc các tàu trên sông Rhein phải đóng thuế. Năm 1415, Giáo hoàng Antipope John XXIII buộc phải thoái vị đã bị giam cầm tại đây theo lệnh của hoàng đế Sigismund. Trong năm 1566, Mannheim với 700 dân cư là một trong những làng lớn nhất thuộc khu vực hành chánh Heidelberg.

Trở thành thành phố
Năm 1607 Mannheim nhận được các đặc quyền của một thành phố sau khi Tuyển hầu Friedrich IV của Pflaz đặt viên đá đầu tiên xây dựng pháo đài Friedrichburg. Kế hoạch xây dựng một hệ thống đường sá có hình dạng như một mạng lưới cho thành phố được liên kết với pháo đài này vẫn còn tồn tại cho đến ngày nay. Bị tàn phá lần đầu vào năm 1622 trong cuộc Chiến tranh 30 năm, Mannheim lại bị phá hủy bởi quân đội Pháp trong cuộc Chiến tranh kế thừa Pflaz vào năm 1689 nhưng lại được tái xây dựng sau đó.

Vươn lên về chính trị và văn hóa

Năm 1720 Tuyển hầu Karl Philipp dời nơi ngự trị từ Heidelberg về Mannheim và bắt đầu xây dựng Lâu đài Mannheim. Mannheim trở thành nơi ngự trị cho các tuyển hầu vùng Kurpflaz, bắt đầu một khoảng thời gian rực rỡ nhưng ngắn ngủi của thành phố lúc này đã có 25.000 dân cư. Các triều đại tuyển hầu vùng Kurpfalz khuyến khích nghệ thuật và âm nhạc, khoa học cũng như là thương mại. Goethe, Schiller và Lessing đã từng ở tại Manneim cũng như Mozart.

Để có thể thừa kế Bayern, Karl Theodor phải dời nơi ngự trị về München vào năm 1778. Cùng với việc này là một suy sụp về kinh tế và văn hóa của thành phố. Lại bị người Pháp xâm chiếm vào năm 1795 và sau đó là quân đội Áo tái chiếm lĩnh, Mannheim cuối cùng đã mất đi vị thế chính trị trong năm 1803: Vùng Kurpfalz bị xóa bỏ và Mannheim thuộc về Baden, trở thành một thành phố vùng biên giới.

Tăng trưởng kinh tế lần thứ nhì
Thời kỳ nở rộ mới của Mannheim mang nhiều ảnh hưởng của giới tư bản đang lớn mạnh. Năm 1828 cảng Mannheim được khánh thành, sau đó là đường tàu hỏa từ Mannheim đi Heidelberg. Mannheim đã là trung tâm của phong trào cách mạng và chính trị của năm 1840 (Cách mạng tháng Ba). Năm 1865 Friedrich Engelhorn thành lập nhà máy BASF (Badische Anilin- und Soda-Fabrik - Nhà máy soda và aniline Baden) nhưng sau đó lại dời về Ludwigshafen. Ngày nay nhà máy này đã trở thành tập đoàn hóa chất lớn nhất thế giới. Carl Benz nộp đơn đăng ký bằng phát minh ô tô năm 1886 tại Mannheim. Sau Chiến tranh thế giới thứ nhất Heidrich Lanz AG (Công ty cổ phần Heidrich Lanz) giới thiệu chiếc máy cày đầu tiên hiệu "Bulldog".

Từ Đế chế thứ ba cho đến nay

Trong Đế chế thứ ba gần 2.000 người dân Mannheim có tín ngưỡng Do Thái đã bị đưa vào trại tập trung, thành phố gần như bị phá hủy hoàn toàn trong Chiến tranh thế giới thứ hai bởi các cuộc không kích. Cuộc tái kiến thiết sau chiến tranh được bắt đầu một cách khó nhọc. Lâu đài Mannheim và Tháp nước Mannheim được tái xây dựng; Nhà hát Quốc gia Mannheim được xây dựng tại ở vị trí mới. Rất nhiều vùng dân cư mới được quy hoạch do tình trạng thiếu nhà ở. Năm 1967 trường Đại học Tổng hợp Mannheim được thành lập.

Cuộc Triển lãm Vườn Liên bang (Bundesgartenschau) năm 1975 tại Công viên Luise (Luisenpark) và Công viên Herzogenried (Herzogenriedpark) là một điểm sáng trong lịch sử thành phố. Một loạt công trình xây dựng được thực hiện: Tháp viễn thông Mannheim và một chiếc cầu thứ hai qua sông Rhein được xây dựng, đường Planken trở thành khu vực dành riêng cho người đi bộ, Rosengarten Mannheim được khánh thành.

Trong thập niên 1980 và 1990 một loạt các dự án lớn cũng được tiến hành: Đài thiên văn Mannheim, mở rộng Hội trường Nghệ thuật, Viện bảo tàng Reiß mới, Tòa thị chính, nhà thờ đạo Do Thái, nhà thờ đạo Hồi, Viện bảo tàng tiểu bang về Kỹ thuật và Lao động và Sân vận động Carl Benz được khánh thành.

Hướng đến việc kỷ niệm 400 năm ngày Mannheim trở thành thành phố vào năm 2007, một số dự án xây dựng thành phố đã được tiến hành: Sân vận động SAP (SAP-Arena), sửa chữa khu vực dành riêng cho người đi bộ Breite Straße, cải tạo hoàn toàn mới Alter Messplatz và xây dựng mới đoạn đường tàu hỏa thành phố Schafweide.

Phát triển dân số
Do dân số thành phố vượt qua ngưỡng 100.000 vào năm 1896, Mannheim trở thành thành phố lớn từ đấy. Năm 1905 thành phố có trên 160.000 người dân, đến 1961 con số này đã tăng lên gấp đôi. Năm 1970 dân số đạt đến mức cao nhất trong lịch sử thành phố là 333.000 người.

Theo số liệu của Sở Thống kê bang Baden-Württemberg, trong quý 2 năm 2005 có tổng cộng 307.640 sống tại Mannheim. Trong đó có 151.206 người là đàn ông (49,15%) và 156.434 người là phụ nữ (50,58%). Tỷ lệ người nước ngoài là 22,5%. Tỷ lệ thất nghiệp trong tháng 8 năm 2005 là 12,6%. Trong thời gian từ 1993 đến 2004 tỷ lệ người trên 65 tuổi trên tổng số dân cư đã tăng từ 15,8% lên 18,2%. Tỷ lệ những người từ 18 đến 65 tuổi đã giảm đi tròn 2,5% trong cùng thời gian.

Tôn giáo

Tin Lành

Tuyển hầu Ottheirich đưa Cải cách Kháng Cách vào vùng Kurpfalz vào năm 1556, sau khi người trước ông là Friedrich II đã có nhiều nỗ lực đáng kể về phương diện này 10 năm trước đó. Dưới thời của người kế thừa Ottheirich là Friedrich III, vùng Kurpfalz chuyển sang đạo Tin Lành từ năm 1561. Do thời gian thành lập thành phố Mannheim nằm trong thời kỳ của Cải cách Kháng Cách tại Kurpfalz nên thành phố mang nhiều ảnh hưởng của Tin Lành-Cải cách Kháng Cách.

Công giáo
Sau khi thành phố Mannheim được thành lập, giáo xứ Công giáo cũng tăng trưởng. Nhà thờ Công giáo lâu đời nhất là nhà thờ St.Sebastian ở tại Marktplatz, được hoàn thành trong năm 1723. Năm 1729 Tuyển hầu Karl III hiến 100.000 đồng tiền Gulden để xây dựng Nhà thờ Dòng Tên dùng làm nhà thờ của hoàng gia.

Đạo Do Thái
Nhà thờ đạo Do Thái đầu tiên ở Mannheim được xây dựng năm 1660. Nhằm để giúp thương mại và thủ công phát triển các tuyển hầu đã khuyến khích người Do Thái nhập cư với chính sách giảm thuế và cho đặc quyền về tự do nghề nghiệp, đặc biệt là sau khi thành phố bị tàn phá trong thế kỷ 17. Trong năm 1719, 10,6% dân số là người Do Thái. Đến năm 1895 cộng đồng Do Thái đã tăng lên đến 4.768 người. Thế nhưng dân số còn lại của Mannheim lại còn tăng trưởng nhanh hơn nên sau 1900 tỷ lệ người Do Thái chỉ còn vào khoảng 3%. Trong năm 1933 có 6.402 người Do Thái sống tại Mannheim, tạo thành cộng đồng người Do Thái lớn nhất của Baden.

Vì nhiều đàn áp sau khi những người Đức Quốc xã lên nắm quyền, rất nhiều người Do Thái đã sớm rơi vào cảnh hoạn nạn. Ngay từ năm 1933, thị trưởng thuộc Đảng NSDAP đã cấm không cho phép giao hợp đồng về cho các doanh nghiệp Do Thái, các giảng viên đại học người Do Thái tại trường Đại học Thương mại bị cho nghỉ phép, Nhà hát Quốc gia sa thải các diễn viên là người Do Thái và các bác sĩ là người Do Thái không được phép làm việc theo phương thức thanh toán phí khám và chữa bệnh với các hãng bảo hiểm sức khỏe. Rất nhiều gia đình đã di dân ra nước ngoài, đặc biệt là đến Mỹ. Sau khi ba nhà thờ đạo Do Thái tại Mannheim bị tàn phá trong năm 1939, gần 2.000 người Do Thái, tức gần như tất cả những người Do Thái còn ở lại, bị đày về Gurs. Phần lớn những người này sau đó bị chuyển về trại tập trung ở Ba Lan và bị giết chết. Sau Chiến tranh thế giới thứ hai chỉ có một ít những người di dân trở lại Mannheim. Mãi đến năm 1987 nhà thờ Do Thái mới được khánh thành. Trong năm 2005 có khoảng 600 người Do Thái cư ngụ tại Mannheim.

Đọc thêm: Cuộc sống người Do Thái tại Mannheim

Đạo Hồi

Cùng với đợt công nhân khách thứ hai từ giữa thập niên 1960, nhiều người Thổ Nhĩ Kỳ, và vì thế lần đầu tiên có nhiều người theo đạo Hồi đến Mannheim. Số này tăng lên đến 20.827 người trong năm 2004, chiếm 7% dân số Mannheim. Vì thế, Nhà thờ đạo Hồi Yavuz Sultan Selim được xây dựng tại Mannheim, cho đến thời điểm đó là nhà thờ đạo Hồi lớn nhất Đức có sức chứa 2.500 người đến cầu nguyện.

Chính trị
Hội đồng thành phố có 48 ghế và được bầu trực tiếp 5 năm một lần. Đứng đầu bộ máy hành chánh thành phố và đồng thời cũng là trưởng hội đồng thành phố là thị trưởng (Oberbürgermeister). Thị trưởng được bầu trực tiếp 8 năm một lần. Bên cạnh thị trưởng là Phó thị trưởng thứ nhất (Erster Bürgermeister), đại diện cho thị trưởng và 4 phó thị trưởng khác. Họ được hội đồng thành phố bầu với nhiệm kỳ 8 năm. Mỗi một phó thị trưởng lãnh đạo một sở trong bộ máy hành chánh (tài chính, xã hội, văn hóa,...).

Huy hiệu

Trên nửa tấm khiên có nền vàng là một móc đôi (Wolfsangel), một mẫu tự của chữ Rune, trên nửa còn lại có nền đen là biểu tượng sư tử của vùng Kurpfalz. Huy hiệu do hội đồng thành phố quyết định vào năm 1896 và được Đại công tước vùng Baden công nhận. Biểu tượng chiếc móc đôi đã được tìm thấy trên một hòn đá là cột mốc biên giới từ thế kỷ 17. Con sư tử là con thú huy hiệu của các tuyển hầu vùng Kurpfalz.

Các thành phố liên kết

Kinh tế và hạ tầng cơ sở

Kinh tế

Trong số 158.021 người lao động trong năm 2004 có 34% làm việc trong các ngành sản xuất, 22,8% trong thương mại, ngành ăn uống và giao thông và 42,2% trong lãnh vực các dịch vụ khác. Tỷ lệ người thất nghiệp là 10,9% (tháng 8 năm 2006). Mặc dù chịu nhiều ảnh hưởng của cuộc biến đổi cơ cấu kinh tế bắt đầu từ thập niên 1970 với việc giảm lao động trong công nghiệp và tăng trưởng trong khu vực dịch vụ, công nghiệp hóa và kim loại vẫn còn hiện diện nhiều ở Mannheim.

Công nghiệp chế tạo máy và điện là ngành công nghiệp lớn nhất ở Mannheim. Thuộc vào trong số các doanh nghiệp lớn nhất là DaimlerChrysler (động cơ), EvoBus (xe buýt), ABB (kỹ thuật tự động và kỹ thuật điện), Alstom (nhà máy điện), Bombardier Transportation (trang thiết bị điện cho xe điện), John Deere (máy nông nghiệp), Deutz AG (động cơ), WIMA (linh kiện điện tử) và York (kỹ thuật lạnh).

Đại diện của công nghiệp hóa là Roche (dược phẩm), SCA Hygiene (sản phẩm giấy và sợi cellulose), Fuchs Petrolub (chất bôi trơn), Unilever (xà phòng Dove), Reckitt Benckiser (chất tẩy rửa gia dụng), Phoenix (buôn bán dược phẩm) và Deutsche Hutchison (sản phẩm cao su).

Tuy không còn là nơi dẫn đầu về tài chính như trong khoảng thời gian 1900 nhưng Mannheim vẫn còn có tầm quan trọng nhất định. Có trụ sở chính ở Mannheim là Ngân hàng Baden-Württemberg, Công ty Bảo hiểm Mannheim, Công ty bảo hiểm Inter.

Đại diện của ngành lương thực thực phẩm là Südzucker, Birkel, Nhà máy bia Eichbaum. Bilfinger Berger và Bauhaus thuộc về ngành xây dựng và thuộc về ngành công nghệ thông tin là Comparex và CEMA. Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus là một nhà xuất bản quan trọng có trụ sở tại Mannheim.

Truyền thông đại chúng

Bên cạnh nhật báo Mannheimer Morgen là các tuần báo SportWoche, Mannheimer Blick am Sonntag và Wochenblatt cũng như tạp chí Meier được xuất bản hằng tháng.

Đài truyền hình địa phương là Rhein Neckar Fernsehen đặt trụ sở tại Mannheim. Ngoài ra Mannheim còn có studio của đài truyền hình Südwestrundfunk. Từ năm 2004 trung tâm châu Âu của đài phát thanh AFN phát chương trình đi từ Mannheim-Sandhofen. Cũng ở tại Mannheim là các đài phát thanh tư nhân big FM, Radio Regenbogen và từ 2006 là sunshine live.
Đọc thêm: Truyền thông đại chúng trong Tam giác Rhein Neckar

Cơ sở của quân đội Mỹ
Một loạt cơ sở quân sự quan trọng của quân đội Mỹ và khối NATO được đặt tại Mannheim, trong đó có cơ quan chỉ huy của 5th Signal Command. Ở Mannheim có doanh trại sau đây của quân đội Mỹ:
 Funari Barracks (Käfertal) (5th Signal Command headquarters)
 Sullivan Barracks (Käfertal) (7th Signal Brigade headquarters)
 Benjamin Franklin Village (Käfertal)
 Turley Barracks (Käfertal)
 Taylor Barracks (Vogelstang) (2nd Signal Brigade headquarters)
 Spinelli Barracks (Feudenheim)
 Coleman Barracks (Sandhofen) (AFN, U.S. Army Confinement Facility Europe)
 Friedrichsfeld Quartermaster Depot (Friedrichsfeld)

Giao thông

Đường bộ
Bao bọc hai thành phố Mannheim và Ludwigshafen là một vòng đai đường cao tốc. Đường cao tốc A 6 (Saarbrücken - Nürnberg) bao bọc thành phố về phía bắc và phía đông, đường cao tốc A 61 nối tiếp về phía tây và phía nam của Ludwigshafen, tạo thành vòng đai đường cao tốc. Về phía đông bắc của Mannheim là đường A 67 đi Darmstadt và Frankfurt, ở phía đông là A 656 đi Heidelberg và A 659 đến Weinheim. Chạy song song kế tiếp theo đó về phía đông là đường cao tốc A 5 (Frankfurt - Karlsruhe).

Đường sắt

Mannheim là điểm giao thông đường sắt lớn nhất trong miền tây nam nước Đức. Trong năm 2005 mỗi ngày có 185 chuyến tàu hỏa đi xa dừng tại Nhà ga chính Mannheim. Nhà ga nối toa tàu Mannheim là nhà ga lớn thứ hai của Đức sau Maschen (Hamburg). Trong năm 2005, mỗi ngày có 30 đoàn tàu quốc tế, 60 đoàn tàu trong nước và 440 đoàn tàu chở hàng trong vùng được kết nối tại đây.

Bắt đầu từ năm 2003 có tuyến tàu S-Bahn Rhein-Neckar chạy xuyên khắp khu vực Rhein-Neckar cho đến vùng Pfalz, Odenwald và nam Hessen.

Bắt đầu từ ngày 2 tháng 6 năm 1878 Mannheim đã có tàu điện phục vụ giao thông công cộng. Ngày nay Mannheim có 11 tuyến tàu điện và rất nhiều tuyến xe buýt do công ty TNHH Giao thông Rhein Neckar (Rhein-Neckar-Verkehr GmbH - RNV) vận hành. Tất cả các phương tiện giao thông công cộng đều có cùng chung một giá trong khu vực của Liên hiệp Giao thông Rhein Neckar (Verkehrsverbund Rhein-Neckar). Mạng lưới tàu điện ngầm Mannheim-Ludwigshafen tuy đã được bắt đầu trong những năm của thập niên 1970 nhưng chỉ được thực hiện một phần nhỏ vì lý do tài chính. Trạm ngầm duy nhất ở Mannheim là trạm Dalbergstraße. Hiện nay các kế hoạch xây dựng tàu điện ngầm đã bị đình chỉ.

Đường thủy

Do có điều kiện thuận lợi là ngã ba sông của Rhein và Neckar, Cảng Mannheim với diện tích 1.131 ha là một trong những cảng nội địa quan trọng nhất châu Âu. Trong năm 2005 có 8,1 triệu tấn hàng hóa được chuyển tải tại đây. Gần 500 doanh nghiệp với 20.000 việc làm tập trung chung quanh khu vực cảng.

Đường không
Bên cạnh một sân bay quân sự tại Mannheim-Sandhofen, thành có một sân bay dân sự City-Airport Mannheim (mã IATA: MHG) với các đường bay đến Berlin, Hamburg và Saarbrücken. Cảng hàng không Frankfurt chỉ cách Mannheim 30 phút tàu hỏa tốc hành ICE.

Giáo dục và đào tạo

Đại học

Trên 24.000 sinh viên đăng ký học tập tại 10 trường đại học Mannheim:
 Đại học Tổng hợp Mannheim (Universität Mannheim): được thành lập năm 1907, khi đó là trường Đại học Thương mại. Các khoa Kinh tế và Khoa học Xã hội thường xuyên dẫn đầu trong các bảng xếp hạng trường đại học. Tròn 12.500 sinh viên học tập tại đây.
 Đại học Mannheim (Hochschule Mannheim). Là trường kỹ sư (Ingenieurschule) khi được thành lập năm 1898, từ 1971 là Đại học Thực hành Kỹ thuật. Được sáp nhập chung với trường Đại học Thực hành Tạo hình (1995) và Đại học Xã hội (2006). Ngày nay trường có 4.100 sinh viên đang học tập.
 Đại học Quốc gia Âm nhạc và Nghệ thuật biểu diễn Mannheim với khoảng 600 sinh viên
 Khoa Y học lâm sàng của trường Đại học Heidelberg (Universtät Heidelberg) với 800 sinh viên
 Học viện Nghề Mannheim (Berufsakademie Mannheim) đào tạo theo mô hình vừa học vừa làm
 Học viện nhạc Pop Baden-Württemberg (Popakademie Baden-Württemberg) thành lập năm 2003 là cơ sở duy nhất trên toàn nước Đức có các ngành học về kinh doanh âm nhạc (Musikbuniness) và thiết kế nhạc pop (Popmusikdesign)
 Đại học thực hành liên bang về quản lý hành chánh (Fachhochschule des Bundes für öffentliche Verwaltung), thành lập năm 1978. Tròn 1.200 sinh viên đăng ký học tại đây.
 Học viện liên bang về Quản lý trong quân đội và Kỹ thuật Quân sự (Bundesakademie für Wehrverwaltung und Wehrtechnik) thành lập năm 1961.
 Trường Quản lý hành chánh Quân đội I (Bundeswehrverwaltungsschule I)
 Đại học của Sở Lao động Liên bang
 Đại học sư phạm tư nhân đào tạo theo các nguyên tắc sư phạm Waldorf.

Nghiên cứu

 Viện nghiên cứu về Luật Y tế, Luật Y học quốc tế, châu Âu và Đức là một trong những trung tâm nghiên cứu nổi tiếng nhất của Đức trong lãnh vực Luật Y tế, Luật Y học.
 Viện ngôn ngữ Đức, thành lập năm 1964
 Hiệp hội Nghiên cứu về thiết bị điện và kinh tế điện
 Viện nghiên cứu về bầu cử (Forschungsgruppe Wahlen)
 Trung tâm Nghiên cứu Xã hội châu Âu Mannheim
 Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế châu Âu

Văn hóa và thắng cảnh

Nhà hát

Nhà hát Quốc gia Mannheim đã có từ năm 1779 và vì thế là sân khấu cấp địa phương lâu đời nhất của Đức. Năm 1782 vở bi kịch Die Räuber (Các kẻ cướp) của Friedrich Schiller được trình diễn lần đầu tiên tại đây. Thêm vào đó là nhiều nhà hát nhỏ khác như Oststadt-Theater, Theater im G7, Nhà hát Oliv, Sân khấu Ngoài trời, Theater31, Nhà hát Impuls, Nhà hát Múa rối Mannheim và Sân khấu Klapsmühl’.

Âm nhạc
Trường Mannheim (Mannheimer Schule) được Johann Stamitz thành lập vào khoảng năm 1750 đầu tiên chỉ là một nhóm nhạc sĩ trong cung điện của tuyển hầu vùng Kurpfalz. Sau này đây là một trường soạn nhạc đã phát triển một phong cách mới, tạo cơ sở cho sự phát triển của Trường phái Cổ điển Wien.

Trong những năm gần đây Mannheim đã gây được tiếng vang trong giới âm nhạc phổ biến. Viện nhạc Pop Baden-Württemberg là cơ sở đầu tiên của hình thức này tại Đức. Các nhạc sĩ và ban nhạc nổi tiếng của Mannheim bao gồm Joy Fleming, Jule Neigel, Xavier Naidoo và Söhne Mannheim, Laith Al-Deen cũng như là Wallis Bird.

Viện bảo tàng

Nhà Nghệ thuật Mannheim (Kunsthalle Mannheim) được thành lập nhân dịp kỷ niệm 300 ngày thành lập thành phố vào năm 1907. Trọng tâm truyền thống của bộ sưu tập là hội họa Pháp và Đức của thế kỷ 19 và thế kỷ 20 cũng như là điêu khắc quốc tế của thế kỷ 20.

Viện bảo tàng Kỹ thuật và Lao động Tiểu bang (Landesmuseum für Technik und Arbeit) – khánh thành năm 1990 – trưng bày tài liệu về quá trình công nghiệp hóa của miền tây nam nước Đức.

Các viện bảo tàng Reiss Engelhorn có nguồn gốc từ Học viện Khoa học Tuyển hầu. Ngày nay đấy là một cơ sở bao gồm nhiều viện bảo tàng và viện khác nhau:
 Viện bảo tàng D5 về khảo cổ và văn hóa thế giới
 Viện bảo tàng Zeughaus về lịch sử hát kịch, lịch sử thành phố và lịch sử nghệ thuật
 Viện bảo tàng Schhillerhaus
 Viện Lịch sử văn hóa và nghệ thuật

Công trình xây dựng

Quảng trường Friedrich (Friedrichsplatz) nằm trong vùng phía đông của nội thành. Trung tâm của quảng trường là biểu tượng của Mannheim: Tháp nước Mannheim cao 60 m. Tháp được xây dựng năm 1889 theo kiểu Tân Baroque (Neo-baroque), phía trên là tượng của nữ thần Amphitrite. Quảng trường chung quanh tháp được Bruno Schmidt kiến tạo theo phong cách Tân Nghệ thuật cho đến 1903. Nhà Nghệ thuật (Kunsthalle) được xây bằng sa thạch - do Hermann Billig xây dựng năm 1907 và được mở rộng năm 1983 – hòa hợp với các công trình xây dựng khác đã được xây dựng trước đó ở chung quanh Quảng trường Friedrich. Vườn Hồng Mannheim (Mannheimer Rosengarten) là một hội trường tổ chức lễ hội được khánh thành năm 1903. Ngày nay đó là một trung tâm tổ chức hội nghị.

Từ Quảng trường Friedrich đi về phía tây, qua khu vực dành riêng cho người đi bộ Planken là quảng trường trung tâm của Mannheim: Quảng trường Duyệt binh Mannheim. Đầu tiên đây là nơi các tuyển hầu dùng để duyệt binh. Chính giữa quảng trường là tượng đài Grupello. Tượng đài này được Gabriel de Grupello xây dựng cho Tuyển hầu Johann Wilhelm vào năm 1711 và được dựng tại Vườn hoa lâu đài Düsseldorf. Karl Philipp cho mang tượng đài này về Mannheim năm 1743. Vào cuối thế kỷ 19 Quảng trường Duyệt binh được cải tạo mới với nhiều thảm cỏ được chia cắt bằng nhiều lối đi tỏa ra từ tượng đài là trung tâm của quảng trường. Ở mặt phía nam của quảng trường đầu tiên là một trung tâm mua sắm được xây năm 1746 và sau đấy từ 1909 là tòa thị chính. Sau khi bị phá hủy trong Chiến tranh thế giới thứ hai tòa nhà không được tái kiến thiết, thay vào đấy Nhà thành phố Mannheim (Stadthaus Mannheim) được xây dựng tại đây (1991), trong đó là nhiều cửa hàng, thư viện thành phố và nơi làm việc của hội đồng thành phố.

Quảng trường Chợ (Marktplatz) nằm về phía bắc của Quảng trường Duyệt binh bên cạnh khu vực dành cho người đi bộ Đường Rộng (Breite Straße). Ở giữa là một đài phun nước từ năm 1719. Đài phun nước do Peter vanden Branden kiến tạo và được dựng trong vườn của Lâu đài Heidelberg. Tuyển hầu Karl Theodor tặng vòi phun này cho thành phố Mannheim vào năm 1767. Các biểu tượng trên đài kỷ niệm này lúc đầu tượng trưng cho đất, nước, không khí và lửa nhưng sau đó lại được tạo hình lại để trở thành biểu tượng cho Mannheim, thương mại, Rhein và Neckar. Về phía nam của Quảng trường Chợ là một công trình xây dựng đôi kiểu Baroque, có lẽ là căn nhà cũ nhất Mannheim vẫn còn tồn tại: Tòa thị chính cũ và Nhà thờ St. Sebastian Dưới (Untere Pfarrei St. Sebastian (Mannheim)), giữa hai căn nhà là một tháp chuông. Các tác phẩm điêu khắc khác nhau trên mặt tường bên ngoài miêu tả chức năng khác nhau của hai căn nhà: Ở Tòa thị chính Cũ là tượng nữ thần Justitia và thần Atlas, về phía nhà thờ là Pietà và các tượng thiên thần.

Nhà thờ Dòng Tên (Jesuitenkirche) được xây dựng theo đồ án của Alessandro Galli da Bibiena để làm nhà thờ cho hoàng gia của các tuyển hầu cho đến năm 1760. Nhà nghiên cứu về lịch sử nghệ thuật Georg Dehio gọi đó là nhà thờ kiểu Baroque quan trọng nhất của vùng tây nam nước Đức. Các bức bích họa bên trong nhà thờ là của nghệ nhân München Egid Quirin Asam. Bàn thờ chính và 6 bàn thờ phụ ở hai bên là do Paul Egell và Peter Anton von Verschaffelt tạo hình trong thời gian cuối của Baroque và đầu Phong cách Cổ điển.

Nhà thờ Christus (Christuskirche) hoàn thành năm 1911 là công trình tôn giáo tiêu biểu của nhà thờ Tin Lành, được xây dựng theo phong cách Baroque Mới với nhiều yếu tố của Tân Nghệ thuật. Đàn ống trong nhà thờ này là đàn ống lớn nhất Đức với 8.600 ống.

Lâu đài Mannheim đã là nơi ngự trị của tuyển hầu vùng Pfalz. Được xây dựng trong thời gian 1720-1760, lâu đài này là công trình Baroque lớn thứ nhì châu Âu sau Lâu đài Versailles. Mặt trước nhìn về nội thành có chiều dài 440 m và là điểm cuối của bảy con đường song song. Ngoài những người khác, da Bibiena, Egell, Franz Wilhelm Rabaliatti, Nicolas de Pigage và Cosmas Damian Asam đã tham gia tạo dáng cho công trình này. Bị phá hủy hoàn toàn trong Chiến tranh thế giới thứ hai, lâu đài được tái kiến thiết năm 1968 dưới dạng đơn giản hơn.

Cung điện Bretzenheim được xây dựng theo đồ án của Verschaffelt, hoàn thành vào năm 1788, được Tuyển hầu Karl Theodor tặng cho người tình của ông. Trong năm 1899 tòa nhà trở thành trụ sở của ngân hàng Eurohypo AG, từ năm 2004 là trụ sở của Tòa án Mannheim.

Tháp truyền hình Mannheim với chiều cao 212,8 m là công trình kiến trúc cao nhất thành phố. Tháp được xây dựng năm 1975 theo đồ án của Erwin Heinle và Jörg Schlaich. Ở độ cao 125 m là một nhà hàng xoay và nơi để ngắm phong cảnh.

Mannheim có 5 trong số 6 nhà cao nhất Baden-Württemberg. Tất cả đều được xây dựng ở phía ngoài vòng đai nội thành. Ba ngôi nhà chung cư và Collini-Center đều được xây năm 1975. Tháp Victoria được hoàn thành năm 2001 và là trung tâm văn phòng cao nhất thành phố. Tất cả năm ngôi nhà này đều có chiều cao đồng đều nhau, vào khoảng 95–97 m.

Công viên và diện tích xanh

Công viên Luise (Luisenpark) với 41 ha là công viên lớn nhất của thành phố. Công viên được thành lập năm 1903 và được mở rộng vào năm 1975 nhân dịp Triển lãm Vườn Liên bang. Nằm cạnh sông Neckar gần nội thành, công viên có nhiều điểm thu hút như nhà trưng bày thực vật, nhà bướm, thuyền du ngoạn và sân khấu trên hồ

Công viên Herzogenried (Herzogenriedpark) cũng đã là một phần của cuộc Triển lãm Vườn Liên bang. Công viên rộng 22 ha và nằm về phía bắc của khu phố Neckarstadt. Đáng thăm viếng là các chuồng nuôi thú, vườn hồng và tòa nhà đa dụng với mái có kết cấu như một căn lều.

Vườn hoa lâu đài trải dài từ phía sau của Lâu đài Mannheim cho đến sông Rhein và với 38 ha là công viên lớn thứ nhì của Mannheim. Đại công tước phu nhân Stéphanie de Beauharnais đã cho kiến tạo vườn Anh ở đây. Rất đáng tiếc là công viên đã mất đi nhiều tính hấp dẫn vì đường tàu hỏa được xây 1863-1867, đường xa lộ liên bang được xây từ năm 1959 cũng như là đường tàu hỏa thành phố đi Ludwigshafen đều chạy ngang qua đấy. Diện tích xanh đã bị đẩy lùi chỉ còn lại vài đảo giao thông trống trải, mặc dù vậy người dân Mannheim vẫn còn kiên quyết duy trì tên "Vườn hoa lâu dài".

Công viên Rừng (Waldpark) với Đảo Reiß là một trong những vùng ngập nước tự nhiên lớn nhất cạnh sông Rhein. Bán đảo đã là sở hữu của Carl Reiß, người đã hiến vùng đất này cho thành phố dưới điều kiện phải bảo tồn trạng thái tự nhiên và tất cả người dân thành phố đều được phép đến du ngoạn. Rất nhiều loại chim quý hiếm có thể được quan sát trên Đảo Reiß.

Thể thao

Môn thể thao thu hút nhiều khán giả nhất ở Mannheim là khúc côn cầu trên băng. Đội Adler Mannheim đoạt giải vô địch liên bang Đức trong những năm 1980, 1997-1999 và 2001. Từ năm 2005 đội thi đấu trên sân nhà tại SAP-Arena.

Vẫn còn được biết đến mặc dù các thời hoàng kim đã là quá khứ xa là hai câu lạc bộ bóng đá VfR Mannheim (vô địch Đức 1949) và SV Waldhof Mannheim (thi đấu Giải vô địch bóng đá Đức 1983-1990). Hai câu lạc bộ hiện thi đấu trong hạng tiểu bang Oberliga Baden-Württemberg.

Từ 1958 Liên đoàn Bóng rỗ Đức (Deutscher Basketball Bund) tổ chức thi đấu thi Cúp Albert Schweitzer (Bóng rỗ Thiếu niên châu Âu) hai năm một lần vào mùa xuân tại Mannheim để tưởng niệm người bác sĩ đoạt giải thưởng Nobel Albert Schweitzer. Đây là một trong những giải bóng rỗ quan trọng nhất cho các đội thiếu niên.

Câu lạc bộ điền kinh MTG Mannheim đã đào tạo nhiều vận động viên xuất sắc kể từ ngày thành lập. Đoạt nhiều thành tích quốc gia trong thời gian hiện nay là các nữ vận động viên chạy.

Nhờ vào sự hiện diện đông đảo của quân đội Mỹ ở Mannheim mà môn bóng chày đã đoạt được nhiều thành tích lớn trong quá khứ. Các đội Knights, VfR, Amigos và Tornados của Mannheim đã đoạt Giải vô địch Bóng chày Đức tổng cộng 19 lần từ 1954 đến 1997.

Thành công lớn trên trường đấu quốc tế ở các thập niên 1950 và 1960 và cho đến thập niên 1990 trên bình diện quốc gia là câu lạc bộ xe đạp RRC Endspurt Mannheim.

Năm 2007 Mannheim sẽ là chặn cuối của giải đua xe đạp vòng quanh tiểu bang Tour de Ländle 2007, cũng còn được gọi là SWR-Radtour.

Lễ hội và các sự kiện khác
 Tháng 2: Diễu hành hóa trang
 Tháng 3: Hội chợ âm nhạc Message Music Contest
 Tháng 4/ tháng 5: Lễ hội mùa Xuân
 Tháng 5: Lễ hội thành phố trong khu vực dành riêng cho người đi bộ Planken
 Tháng 7: Lễ hội Đức-Mỹ
 Tháng 7: Lễ hội Âm nhạc Arena of Pop trong khuôn viên của lâu đài
 Tháng 8: Christopher Street Day
 Lễ hội Kurpfalz trong Công viên Herzogenried
 Tháng 9: Lễ hội thiếu nhi trong Công viên Luise nhân Ngày Quốc tế Thiếu nhi
 Tháng 9 / tháng 10: Lễ hội mùa Thu
 Tháng 10: Giải cờ vây Aji
 Tháng 11: Lễ hội phim Mannheim-Heidelberg
 Tháng 11 / tháng 12: Chợ Giáng sinh

Nhân vật nổi tiếng

 1821: Friedrich Engelhorn (m. 1902): doanh nhân và là người thành lập tập đoàn BASF
 1838: Wilhelm Reiß (m. 1908) nhà du lịch nghiên cứu và chuyên gia về núi lửa
 1876: Hermann Müller (m. 1931) chính trị gia (SPD), Thủ tướng Đế chế 1920 và 1928-1930
 1897: Sepp Herberger (m. 1977) huấn luyện viên đội tuyển bóng đá quốc gia Đức 1936-1964 ("Điều kỳ diệu ở Bern")
 1905: Albert Speer (m. 1981) nhà kiến tạo đảng và quốc gia và Bộ trưởng Bộ vũ trang trong thời kỳ Đức Quốc xã, bị Tòa án Nürnberg tuyên xử là tội phạm chiến tranh.
 1913: Hans Filbinger thủ hiến bang Baden-Würrtemberg (CDU) 1966-1978
 1933: Gerhard Mayer-Vorfelder, Chủ tịch Liên đoàn Bóng đá Đức, cựu bộ trưởng trong bang Baden-Württemberg
 1937: Rudi Altig vận động viên xe đạp, vô địch đường phố thế giới 1961, đoạt Áo Xanh trong Tour de France 1962
 1969: Steffi Graf nữ vận động viên quần vợt

Tuy không sinh ra tại Mannheim nhưng đã có nhiều ảnh hưởng tại thành phố này là:
 1759: Friedrich von Schiller nhà thơ
 1838: Heinrich Lanz nhà phát minh và sản xuất máy nông nghiệp, đầu máy xe lửa và máy kéo
 1844: Carl Benz nhà phát minh ô tô
Xem toàn bộ Danh sách những người con của Mannheim

Inventions Made in Mannheim

Tham khảo

 Manfred David: Mannheimer Stadtkunde. Edition Quadrat, Mannheim 1982, ISBN 3-87804-125-X
 Erich Keyser (Hrsg.): Badisches Städtebuch Band IV 2. Teilband aus Deutsches Städtebuch. Handbuch städtischer Geschichte - Im Auftrage der Arbeitsgemeinschaft der historischen Kommissionen und mit Unterstützung des Deutschen Städtetages, des Deutschen Städtebundes und des Deutschen Gemeindetages. Kohlhammer, Stuttgart 1959
 Landesarchivdirektion Baden-Württemberg (Hrsg.): Das Land Baden-Württemberg - Amtliche Beschreibung nach Kreisen und Gemeinden, Band V. Kohlhammer, Stuttgart 1976, ISBN 3-17-002542-2
 Stadtarchiv Mannheim und Mannheimer Architektur- und Bauarchiv e.V. Andreas Schenk (Hrsg.): Mannheim und seine Bauten 1907-2007, 5 Bände. Edition Quadrat, Mannheim 2000-2007
 Andreas Schenk: Architekturführer Mannheim. Dietrich Reimer, Berlin 1999, ISBN 3-496-01201-3
 Friedrich Walter: Mannheim in Vergangenheit und Gegenwart, 2 Bände. Mannheim 1907
 Friedrich Walter: Schicksal einer deutschen Stadt, 2 Bände. Fritz Knapp, Frankfurt 1949-50
 Hansjörg Probst: Kleine Mannheimer Stadtgeschichte. Friedrich Pustet, Regensburg 2005, ISBN 3-7917-1972-6
 Der Brockhaus Mannheim. Lexikon zum 400-jährigen Stadtjubiläum. Brockhaus, Mannheim 2006, ISBN 3-7653-0181-7
 Ulrich Nieß / Michael Caroli: Geschichte der Stadt Mannheim Band 1 1607–1801; Band 2 1801–1914; Band 3 1914–2007 jeweils ca. 600 Seiten mit farbigen Abb. erscheint von Frühjahr 2007 bis Herbst 2007; ISBN 978-3-89735-487-6

Liên kết ngoài

 Đi dạo ảo quanh Mannheim
  Bertha Benz Memorial Route (Mannheim-Pforzheim-Mannheim)

Thành phố của bang Baden-Württemberg
Karlsruhe (vùng)
Cộng đồng Do Thái lịch sử
Khu dân cư trên sông Rhein
Địa điểm Holocaust ở Đức
Lịch sử Pfalz