title: Nguyễn Phúc Nguyên

text:
Nguyễn Phúc Nguyên (chữ Hán: 阮福源; 16 tháng 8 năm 1563 – 19 tháng 11 năm 1635) hay Nguyễn Hy Tông, Nguyễn Tuyên Tổ, là vị chúa Nguyễn thứ hai của chính quyền Đàng Trong trong lịch sử Việt Nam (ở ngôi từ 1613 đến 1635) sau chúa Tiên Nguyễn Hoàng. Trong thời gian ở ngôi chúa, ông đã xây dựng một vương triều độc lập ở Đàng Trong, từng bước ly khai khỏi chính quyền Lê – Trịnh ở Đàng Ngoài. Ông được dân chúng gọi là chúa Sãi, chúa Bụt hay Phật chúa.

Thân thế
Nguyễn Phúc Nguyên là con thứ sáu của chúa Tiên Nguyễn Hoàng (1525–1613), mẹ là Nguyễn thị. Ông sinh ngày 28 tháng 7 năm Quý Hợi, tức ngày 16 tháng 8 năm 1563. Nguyễn Phúc Nguyên là người đầu tiên trong dòng dõi chúa Nguyễn mang họ kép Nguyễn Phúc. Tương truyền lúc mang thai, mẹ ông chiêm bao thấy có vị thần đưa cho một tờ giấy trên có đề chữ "Phúc". Lúc kể lại chuyện, mọi người chúc mừng bà và đề nghị đứa bé ra đời được đặt tên là "Phúc". Nhưng bà nói rằng, nếu chỉ đặt tên Phúc cho đứa bé thì chỉ một mình nó hưởng, để cho nhiều người trong dòng họ được hưởng phúc, bà đề nghị lấy chữ này làm chữ lót. Và khi thế tử ra đời bà đặt tên là Nguyễn Phúc Nguyên. Theo sách Đại Nam thực lục, sau khi kế nghiệp Nguyễn Hoàng, Nguyễn Phúc Nguyên cho sửa thành lũy, đặt quan ải, vỗ về quân dân, trong ngoài đâu cũng vui phục, bấy giờ người ta gọi là Chúa Phật. Từ đấy mới xưng quốc tính là họ Nguyễn Phúc.

Các con của Nguyễn Hoàng, người con đầu là Nguyễn Hà, con thứ là Nguyễn Hán, con thứ ba là Nguyễn Diễn và con thứ tư là Nguyễn Thành đều đã mất sớm; người con thứ năm là Nguyễn Hải ở lại Bắc Hà làm con tin, chỉ còn Nguyễn Phúc Nguyên là người có khả năng kế thừa cơ nghiệp của Nguyễn Hoàng. Năm 1585, khi mới 22 tuổi, Thế tử Nguyễn Phúc Nguyên dẫn một hạm đội 10 chiếc đến bến Cửa Việt, tiêu diệt hai chiếc tàu hải tặc Shirahama Kenki (Bạch Tần Hiển Quý), người Nhật Bản. Chúa Tiên (tức Nguyễn Hoàng) vui mừng khen rằng:
Con ta thực là anh kiệt.

Năm Nhâm Dần (1602), Nguyễn Phúc Nguyên được cử đến trấn thủ dinh Quảng Nam. Nguyễn Phúc Nguyên tuổi lớn lại giỏi, ngày thường cùng các tướng bàn luận việc binh, tính toán có nhiều việc đúng. Nguyễn Hoàng biết có thể trao phó nghiệp lớn.

Điều hành Đàng Trong

Kế nghiệp
Những năm cuối đời, Nguyễn Hoàng bề ngoài tuy chưa chống đối họ Trịnh nhưng bên trong đã hết sức phòng bị.

Tháng 6 năm 1613, Nguyễn Hoàng trước khi mất dặn Nguyễn Phúc Nguyên rằng: Đất Thuận Quảng phía bắc có núi Ngang Hoành Sơn và sông Gianh Linh Giang hiểm trở, phía nam ở núi Hải Vân và núi Đá Bia Thạch Bi sơn vững bền. Núi sẵn vàng sắt, biển có cá muối, thật là đất dụng võ của người anh hùng. Nếu biết dạy dân luyện binh để chống chọi với họ Trịnh thì đủ xây dựng cơ nghiệp muôn đời. Ví bằng thế lực không địch được, thì cố giữ vững đất đai để chờ cơ hội, chứ đừng bỏ qua lời dặn của ta.

Các quan vâng di chiếu tôn Phúc Nguyên làm Thống lãnh Thủy bộ Chư dinh kiêm Tổng Nội ngoại Bình chương Quân quốc Trọng sự Thái bảo Thụy Quận công. Bấy giờ ông đã 51 tuổi. Ông còn được vua Lê Kính Tông (1599 - 1619) sắc phong làm trấn thủ hai xứ Thuận Hóa, Quảng Nam gia hàm Thái bảo, tước Quận công.

Điều hành Đàng Trong

Sau khi kế nghiệp Nguyễn Hoàng, Nguyễn Phúc Nguyên sửa thành lũy, đặt quan ải, vỗ về quân dân, trong ngoài đâu cũng vui phục, bấy giờ người ta gọi là Chúa Phật. Từ đấy mới xưng quốc tính là họ Nguyễn Phúc. Năm 1600, khi Nguyễn Hoàng còn sống, đã dời dinh về Ái Tử, nay Nguyễn Phúc Nguyên dời dinh về các xã Phúc Yên, Bác Vọng thuộc huyện Quảng Điền, sai con là Khánh Mỹ hầu trấn thủ Quảng Nam.

Năm 1620, hai người con thứ bảy, thứ tám của Thái Tổ Nguyễn Hoàng là quận Văn Tôn Thất Hiệp và quận Hữu Tôn Thất Trạch âm mưu nổi loạn, tự mình làm nội ứng, hẹn khi nên việc thì họ Trịnh phải cho hai người trấn giữ đất Đàng Trong. Trịnh Tráng điều đô đốc Nguyễn Khải đem 5.000 quân đóng ở Nhật Lệ (thuộc huyện Phong Lộc) để đợi tin. Nguyễn Phúc Hiệp và Nguyễn Phúc Trạch sợ Chưởng cơ Tôn Thất Tuyên, không dám hành động.

Nguyễn Phúc Nguyên họp bàn với các tướng bàn kế chống Trịnh, Hiệp và Trạch giả vờ nói với chúa Nguyễn rằng: Tuyên trí dũng hơn người, nếu sai cầm binh, hẳn phá được giặc. Tôn Thất Tuyên biết hai người làm phản, bèn nói với chúa: Nếu thần dời bỏ dinh thì sợ có nội biến. Nguyễn Phúc Nguyên sai Chưởng dinh Tôn Thất Vệ, anh trai Tôn Thất Tuyên đem quân chống tướng Nguyễn Khải của họ Trịnh.

Hiệp và Trạch thấy mưu không xong, bèn đem quân chiếm giữ kho Ái Tử, đắp lũy Cồn Cát để làm phản. Chúa sai người đến dỗ, nhưng không chịu nghe. Chúa bèn lấy Tôn Thất Tuyên làm tiên phong, tự đem đại binh đi đánh. Hiệp và Trạch thua chạy, Tuyên đuổi bắt được đem dâng. Phúc Nguyên trông thấy, chảy nước mắt nói: Hai em sao nỡ trái bỏ luân thường? Hiệp, Trạch cúi đầu chịu tội. Chúa muốn tha, nhưng các tướng đều cho là pháp luật không tha được. Bèn sai giam vào ngục. Hiệp và Trạch xấu hổ sinh bệnh chết. Nguyễn Khải nghe tin dẫn quân trở về. Nhà Trịnh vô cớ đem phát binh, từ đó Nguyễn Phúc Nguyên không nộp thuế cống nữa.

Năm 1622, Chúa Sãi cho đặt dinh Ai Lao, do đất này có sông Hiếu là giáp ranh với đất Ai Lao và các bộ lạc Man Lục Hoàn, Vạn Tượng, Trấn Ninh, Quy Hợp, đều có đường thông đến đây. Mộ dân các nơi chia làm sáu thuyền quân để coi giữ.

Năm 1626, Chúa cho dời cung phủ về làng Phước Yên, xã Phúc Yên, huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên, gọi nơi chúa ở là phủ.

Được sự tiến cử của Khám lý Trần Đức Hòa, Chúa Phúc Nguyên đã thu dụng Đào Duy Từ (1572–1634). Nhờ có sự hiến kế của Đào Duy Từ, ông đã cho xây Lũy Thầy (lũy Trường Dục, lũy Nhật Lệ và lũy Trường Sa); tạo thành một thế vững chắc cho xứ Đàng Trong, gây dựng chính quyền độc lập với Đàng Ngoài.

Do nhu cầu phát triển lực lượng chống Trịnh, Chúa mời cha con nhà Jean De La Croix (Bồ Đào Nha) từ Hội An ra Huế giúp nhà Chúa mở xưởng đúc vũ khí đạn dược. Jean De La Croix cần có nơi hành lễ hàng tuần và sau đó nhà thờ Cơ đốc giáo đầu tiên xuất hiện trên đất Huế.

Năm 1631, Chúa lập ra sở đúc súng đại bác, mở trường bắn, trường tập voi, tập ngựa, cứ hằng năm luyện tập để phòng bị chiến tranh.

Hành chính

Chúa Phúc Nguyên đã tiến hành cải tổ lại bộ máy hành chính. Lãnh thổ được chia theo Thừa Tuyên hay Xứ, phân thành Chính Dinh, Dinh ngoài. Dưới dinh là các phủ huyện. Được chia ra bảy dinh: Chính Dinh (Phú Xuân), Cựu Dinh (Ái Tử – Quảng Trị), Quảng Bình, Vũ Xá, Bố Chính, Quảng Nam và Trấn Biên.

Mỗi dinh có thể coi như một tỉnh hiện nay. Hành chính có chức quan lưu thủ đứng đầu, quân sự thì có chức quan tuần thủ chỉ huy.

Hội An

Chúa Nguyễn Đàng Trong đã chú trọng phát triển ngoại thương, tận dụng ưu thế địa lý, yếu tố chính trị như nằm trên lối ra vào giao thương đường thủy Đông Á với phương Tây, Mạc Phủ Nhật Bản phải dùng Châu Ấn Thuyền để qua đây giao dịch mua bán hàng hoá (do nhà Minh cấm mua bán với Nhật Bản).

Chúa Nguyễn đã lập ở Hội An một hệ thống hành chính hoạt động rất hiệu quả (đặt tại Dinh trấn Thanh Chiêm) cách Hội An khoảng 10 km. Chính sách định cư lúc đó thoáng hơn cả. Người Nhật, người Hoa được định cư lâu dài, được lập phố riêng, gọi là phố Khách, phố Nhật. Thậm chí người Nhật, người Hoa được lập khu hành chính riêng, tự quản. Năm 1618, vị thị trưởng phố Nhật ở Hội An đầu tiên được Chúa Nguyễn công nhận là một chủ tàu kiêm nhà buôn tên là Furamoto Yashiro. Trong 19 địa điểm người Nhật đến buôn bán thì có bốn nơi họ được lập phố riêng.

Giáo sĩ Christoforo Borri đã cư trú tại Hội An năm 1618 miêu tả đô thị:
"Hải cảng đẹp nhất, nơi tất cả người ngoại quốc đều tới và cũng là nơi có hội chợ danh tiếng chính là hải cảng thuộc tỉnh Quảng Nam..."
"Thành phố rộng rãi, có thể nhận ra hai khu vực, một khu vực do người Hoa ở, khu vực kia thì người Nhật Bản ở."
"Người Hoa và Nhật Bản là những thương nhân chủ yếu của chợ phiên, năm nào cũng mở và kéo dài trong bốn tháng. Người Nhật thường đem lại 4, 5 vạn nén bạc, người Trung Hoa thì đi một thứ thuyền buồm đem lại nhiều tơ lụa tốt và sản vật đặc biệt của họ."
"Do chợ này mà Quốc vương thu được số tiền thuế lớn, toàn quốc nhờ vậy cũng được nhiều lợi ích."

Quan chế

Một năm sau khi lên ngôi Chúa (năm 1614), Nguyễn Phúc Nguyên quyết định bãi bỏ Đô ty, Thừa ty, Hiến ty, là thiết chế quân sự của hệ thống chính quyền nhà Lê. Trong các năm 1614 và 1615, ông tổ chức lại việc cai trị, đặt ra tam ti tại Chính dinh và các chức lệnh sử để trông coi mọi việc, định quy chế các chức vụ ở phủ, huyện, phân chia ruộng đất ở thôn xã.

Tam ti là: Xá sai ti, Tướng thần lại ti, Lệnh sử ti.
 Xá sai ti: giữ việc từ tụng văn án. Có quan Đô tri, Ký lục làm đầu.
 Tướng thần lại ti: giữ việc thu tiền thu thuế, chi phát lương thực cho quan các đạo. Có quan Cai bạ làm đầu.
 Lệnh sử ti: giữ việc tế tự, tết nhất và việc chi cấp lương cho quân ở Chính Dinh. Có quan Nha úy làm đầu.
 Mỗi ti lại có quan Cai hợp, Thủ hợp và các lại ti để làm mọi việc.

Bên cạnh đó còn các ty Nội Lệnh sử kiêm coi các thứ thuế, Tả Lệnh sử và Hữu Lệnh sử chia nhau thu tiền sai dư ở hai xứ về nộp Nội phủ.

Tại các dinh ở ngoài, tùy theo từng nơi, có nơi Chúa chỉ đặt một Lệnh sử ti kiêm cả việc Xá sai ti và Tướng thần lại ti, nhưng cũng có nơi đặt hai ti là Xá sai ti và Tướng thần lại ti, có nơi thì đặt Xá sai ti và Lệnh sử ti để coi việc quân dân, đinh điền, sổ sách, từ tụng, thuế khóa... nghĩa là tùy nơi quan trọng hay là không, mà thêm bớt quan viên.

Đầu năm 1615, các quy chế mới về chức trách và quyền hạn của các phủ, huyện được ban hành. Theo quy chế này thì ở phủ huyện, Tri phủ, Tri huyện coi việc từ tụng; các thuộc hạ thì có: Đề lại, Thông lại chuyên việc tra khám. Huấn đạo, Lễ sinh chuyên việc tế tự ở chỗ sở tại. Còn việc thu thuế thì đặt quan khác để coi về việc ấy.

Về đàng quan võ thì đặt chức: Chưởng dinh, Chưởng cơ, Cai cơ, Cai đội để coi việc binh.

Quan lại ở Bắc Bổ được bổ vào xứ Thuận Quảng cho đến khi chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên không chịu nộp thuế cho nhà Lê.

Chiến tranh với họ Trịnh

Căng thẳng giữa Nguyễn Phúc Nguyên và Trịnh Tùng ngày càng tăng khi ông tỏ ra không phục tùng họ Trịnh. Năm 1620, Chúa Phúc Nguyên ngừng nộp thuế cho chính quyền Lê-Trịnh Đàng Ngoài. Hai người em của Nguyễn Phúc Nguyên gửi mật thư xin họ Trịnh phát binh, tự mình làm nội ứng, hẹn khi nên việc thì chia Đàng Trong cho trấn giữ. Chúa Trịnh là Trịnh Tráng sai tướng đem 5.000 quân chờ ở cửa Nhật Lệ chờ đợi tin. Nguyễn Phúc Nguyên sai tướng dẹp được hai người em; quân Trịnh rút về Bắc, Phúc Nguyên thấy chúa Trịnh vô cớ phát binh, từ đó không nộp thuế cống nữa.

Tháng 6 năm 1623, Nguyễn Phúc Nguyên nghe tin Trịnh Tùng chết, vẫn sai sứ đến phúng.

Cuộc chiến đầu tiên 1627
Năm 1624, nhân khi nhà Minh đang chống chọi với nhà Thanh, và họ Trịnh mới diệt được Mạc Kính Cung ở Cao Bằng, Chúa Trịnh Tráng mới sai Công bộ thượng thư Nguyễn Duy Thì và nội giám Phạm Văn Tri vào Thuận Hóa đòi tiền thuế từ ba năm về trước. Chúa Sãi tiếp sứ nói rằng: Hai xứ Thuận Quảng liền mấy năm không được mùa, dân gian túng đói, vì thế không nỡ thu thuế. Khi khác được mùa sẽ chở nộp cũng chưa muộn. Sứ giả không biết nói gì, bèn từ biệt về.

Chúa Trịnh lại sai sứ mang sắc vua Lê vào dụ Chúa Sãi cho con ra chầu, và đòi nộp 30 con voi cùng 30 chiếc thuyền để đưa đi cống nhà Minh. Chúa Sãi không chịu.

Chúa Trịnh thấy vậy, bèn quyết ý đánh họ Nguyễn. Tháng 3 năm 1627, sai Nguyễn Khải và Nguyễn Danh Thế đem 5.000 quân đi làm tiên phong vào đóng ở xã Hà Trung (tục gọi là Cầu Doanh), còn Chúa Trịnh Tráng thống lãnh 20 vạn đại quân thủy bộ, hai đạo tiến vào hội binh ở cửa Nhật Lệ.

Chúa Sãi cử các tướng Nguyễn Hữu Dật, Nguyễn Phúc Vệ và Nguyễn Phúc Trung đón đánh.

Quân Trịnh chủ động tấn công nhưng không chọc thủng được tuyến phòng thủ của quân Nguyễn. Phía Nguyễn có lợi thế là đại bác kiểu Bồ Đào Nha nên làm quân Trịnh sợ chạy dạt. Hai tướng Trịnh là Nguyễn Khải và Lê Khuê đều thua chạy.

Trong lúc hai bên tiếp tục giằng co thì tướng Nguyễn Hữu Dật phao tin là Trịnh Gia và Trịnh Nhạc mưu phản ở miền Bắc. Chúa Trịnh Tráng nghi ngờ vội rút quân về bắc.

Năm 1630, Chúa Sãi đã làm theo kế của Đào Duy Từ trả lại sắc cho vua Lê - chúa Trịnh và khuyên nên đánh lấy đất Nam Bố Chính để lấy sông Gianh làm biên giới phòng thủ tự nhiên (09-1630).

Cuộc chiến thứ hai 1633
Khi quân Trịnh thu quân, Chúa Sãi theo kế của Đào Duy Từ gấp rút xây lũy Trường Dục (lũy Thầy) để phòng thủ.

Năm 1631, con trưởng của Sãi vương là Nguyễn Phúc Kỳ qua đời, con thứ hai là Nguyễn Phúc Lan được làm Thế tử, con thứ tư là Nguyễn Phúc Anh ra thay Kỳ trấn giữ Quảng Nam. Anh bất mãn vì không được lập làm thế tử, cho nên mưu thông đồng với chúa Trịnh, bèn viết thư hẹn làm nội ứng cho Trịnh Tráng.

Năm 1633, Thanh Đô Vương Trịnh Tráng rước vua Lê đem binh nam tiến lần thứ hai, đóng ở cửa Nhật Lệ như trước. Sãi vương cử Nguyễn Hữu Dật, Nguyễn Hữu Tiến làm tướng ra đánh. Chúa Trịnh đang đợi suốt hơn 10 hôm không thấy hiệu làm nội ứng của Phúc Anh thì bị quân Nguyễn đánh úp, quân Trịnh hoảng loạn tan vỡ bỏ chạy. Thanh Đô Vương rút về bắc, để lại con rể là Nguyễn Khắc Liệt trấn thủ châu Bắc Bố Chính.

Đối ngoại

Lan Xang

Tháng 4 năm Tân Dậu (1621), bọn thổ mục Lục Hoàn (tức Lạc Hòn) thuộc Lan Xang thả quân qua sông Hiếu sang cướp bóc ở biên thùy, Sãi vương sai Tôn Thất Hòa đi đánh.

Hòa chia quân phục ở các đường trọng yếu, sai những lái buôn mua bán để nhử. Quả nhiên quân Man đến cướp nhưng bị phục binh bắt được hết đem về. Chúa muốn lấy ân tín vỗ về người đất xa, bèn sai cởi hết trói và thả về nên làm người Man cảm phục, từ đấy họ không quấy nhiễu nữa.

Chân Lạp

Về cuộc Nam tiến, Chúa Sãi dùng chính sách hòa bình với Chân Lạp (Campuchia). Năm 1620, ông chấp nhận lời hỏi cưới con gái ông của quốc vương Chân Lạp là Chey Chetta II, gả con gái là Ngọc Vạn cho Chey Chetta II. Chey Chetta II đã xin chúa viện trợ vũ khí và quân đội để chống lại sự đe dọa của Xiêm La (Thái Lan). Trên thực tế thì Chúa Sãi đã chuẩn bị vũ khí và mộ binh giúp vua Chân Lạp, cung cấp cho ông này thuyền chiến và quân binh để cầm cự chống Xiêm.

Chúa Sãi hai lần giúp con rể Chey Chetta II đẩy lui quân Xiêm sang xâm lược. Giáo sĩ người Ý tên Christoforo Borri ở Quy Nhơn đã nhìn thấy viện binh từ Đàng Trong tiến sang Cao Miên, nên đã ghi lại trong cuốn Hồi ký của mình (xuất bản năm 1631) như sau:
Chúa Nguyễn luôn luyện tập binh sĩ và gởi quân đội giúp vua Cao Miên, tức chàng rể chồng của con chúa. Chúa viện trợ cho vua Cao Miên thuyền bè, binh lính để chống lại vua Xiêm...

Năm 1623, một sứ bộ Đàng Trong được cử tới Oudong, đem theo thư cùng nhiều tặng phẩm để tỏ tình thân hữu và bảo đảm sự ủng hộ của chúa Phúc Nguyên, và đã thương lượng thành công với vua Chey Chetta II, được chấp thuận nhượng vùng đất Mô Xoài, lập một thương điểm (đồn thu thuế) là Prei Nokor để tiến hành thu thuế.

Triều đình Đàng Trong còn phái tướng lĩnh đem quân đóng đồn binh ở Prei Nokor để bảo vệ lưu dân người Việt làm ăn, buôn bán, khai hoang và đồng thời giúp chính quyền Chân Lạp gìn giữ trật tự. Khi Chey Chetta II mất, vùng đất từ Prei Nokor trở ra Bắc đến biên giới Chiêm Thành (tức là Sài Gòn, Bà Rịa và Biên hòa ngày nay) đã có nhiều người Việt đến ở và khai thác đất đai.

Chăm Pa

Năm 1629, lưu thủ Phú Yên là Văn Phong liên kết với người Chăm Pa nổi lên chống lại chúa Nguyễn. Cũng có thuyết nói rằng Po Rome ngầm liên kết với Văn Phong, nhưng không ra mặt trực tiếp vì sợ đối phương vin vào cớ đó để xâm lược.

Địch đã tập kết binh lực tại các căn cứ trên đất Kauthara (bắc Khánh Hòa ngày nay) gần khu vực biên thùy tiếp giáp phủ Phú Yên của Đàng Trong, đại quân hai đường thủy bộ khẩn trương xuất kích.

Lũy Choại nằm ở bờ Nam sông Đà Diễn là một trong những tiền đồn kiên cố quân Nguyễn dựng lên từ thời Lương Văn Chánh mà cánh quân bộ của Chăm Pa phải dùng đại bác Bồ Đào Nha và voi chiến để vượt qua. Còn đoàn chiến thuyền sau khi tập kích yểm trợ bộ binh vượt sông ở cửa sông Đà Diễn, đã nhanh chóng tiến lên phía Bắc vào cửa biển Bà Đài. Tại đây, Văn Phong và lực lượng nội ứng của ông ta nhận được sự tiếp chiến của đại quân người Chăm, đã làm chủ phủ lỵ Tuy Hòa nằm kề trên bờ vịnh. Phủ Qui Nhân phía Bắc núi Cù Mông đặt trong tình trạng khẩn cấp, huy động binh thuyền ra cửa Thi Nại chặn đường tiến của hạm đội Chăm Pa và Văn Phong.

Tin Văn Phong làm phản về đến dinh Chúa. Do quân Trịnh có thể đánh bất cứ lúc nào, nguy cả mặt trên và dưới nên buộc Chúa Sãi phải tạm nhận sắc phong của sứ giả triều đình Lê – Trịnh và nhận lệnh chỉ ra Đông Đô đánh quân Mạc.

Chúa Sãi cử Phó tướng Nguyễn Hữu Vinh đem quân dẹp yên, và đổi phủ Phú Yên thành dinh Trấn Biên.

Quân Trịnh đã không mở cuộc tấn công như mật tin tình báo, sau vài trận giao tranh thăm dò, nhận thấy binh lực đối phương có phần áp đảo, Văn Phong điều đình với các tướng lĩnh Chăm, để bảo toàn lực lượng đã cho quay về phòng thủ tại phía Nam dãy Đại Lĩnh. Văn Phong đã mang theo những thủ lĩnh, lãnh chúa địa phương mà ông hợp tác và đội quân do ông tập hợp được về với Chăm Pa cùng nhiều kho tàng, của cải.

Từ cuối thế kỷ 16, người Chăm phát triển ngoại thương rất mạnh, thường buôn bán với người Trung Hoa, Hà Lan, nhất là Bồ Đào Nha ở Ma Cao. Thương thuyền Bồ Đào Nha hay ghé buôn bán trao đổi với người Chiêm ở hải cảng Cam Ranh và Phan Rang. Sự liên hệ này khiến chúa Sãi lo ngại người Chăm sẽ liên kết với Bồ Đào Nha để chống lại mình.

Năm 1631, chúa gả con gái là Ngọc Khoa (có sách gọi là Ngọc Hoa) cho vua Chăm Pa là Po Rome. Cuộc hôn phối này làm quan hệ Việt - Chăm diễn ra tốt đẹp. Sự kiện này tạo sự ổn định cho Đàng Trong ở mặt phía Nam, giúp cho chúa Nguyễn có thể tập trung lực lượng để đối phó trước các cuộc tấn công của chúa Trịnh Đàng Ngoài.

Nhật Bản

Thời Chúa Phúc Nguyên giao thương Việt - Nhật càng mở mang phát triển hơn. Chúa cho người Nhật mở thương điếm tại Hội An. Chúa đích thân viết thư mời các thương nhân nước ngoài vào làm ăn tại Hội An. Năm 1634, Chúa Sãi gửi thư cho thương gia người Nhật là Toba, ông này được Chúa nhận làm con nuôi.

Năm 1619, Chúa Phúc Nguyên gả một con gái của mình cho Araki Sutaru - một thương nhân người Nhật làm chủ cửa hàng lớn ở Hội An và có tàu viễn dương, nhằm nhờ tàu của Araki đi mua kim loại, diêm tiêu từ Áo Môn, Quảng Đông và Trường Kỳ về. Nhờ vậy mà quân đội của chúa Nguyễn được trang bị rất đầy đủ và chống đỡ được các cuộc tấn công của quân Trịnh.

Hai người con nuôi và con rể của Chúa Phúc Nguyên này đã sở hữu 17 chiếc thuyền trong tổng số 84 chiếc thuyền buôn của Nhật đến Đàng Trong từ năm 1604 - 1635.

Chúa Nguyễn cũng có một loạt các bức thư trao đổi về ngoại giao và thương mại với chính quyền Mạc phủ Tokugawa (Nhật Bản) thời bấy giờ. Những văn bản An Nam Quốc Thư này hiện lưu trữ tại National Archives of Japan (国立公文書館).

Từ năm 1604 đến năm 1634 (Nguyễn Phúc Nguyên được giao là Trấn thủ dinh Quảng Nam năm 1602), Mạc phủ đã cấp 130 giấy phép đến sáu cảng thuộc khu vực tương đương với Việt Nam hiện nay. Riêng cảng Hội An có 86 thuyền được cấp giấy phép chiếm 25,98% số giấy phép cấp cho toàn bộ khu vực Đông Nam Á, gấp gần năm lần tỷ số bình quân chung trong khu vực, chiếm 66,15% số giấy phép cấp cho toàn bộ khu vực Việt Nam, gấp sáu lần tỷ số bình quân chung cho Việt Nam.

Các sự kiện khác
 Năm 1624, Chúa Nguyễn Phúc Nguyên gửi thư và tặng vật cho Toàn quyền Hà Lan ở Nam Dương (Indonesia), ngỏ lời mời thuyền buôn Hà Lan qua lại buôn bán với Đàng Trong.
 Cuối năm 1624, Linh mục Alexandre de Rhodes và sáu giáo sĩ dòng Tên đến Hội An. Năm 1634, Chúa Phúc Nguyên ra lệnh cấm truyền bá đạo Công giáo.
 Năm 1631-1636, các tàu biển thuộc Công ty Đông Ấn Hà Lan bị nạn tại Quần đảo Hoàng Sa (thời đó gọi là Paracel) thuộc xứ Đàng Trong thời Chúa Phúc Nguyên có ghi chép như sau:
Ngày 20 tháng 7, các tàu này rời Vịnh Đà Nẵng, ngày 21 thì gặp bão ngoài khơi, nên lạc nhau. Chiếc tàu Vin-hu-zen tới Đài Loan ngày 2 tháng 8, chiếc Scha-zen tới ngày 10 cùng tháng. Riêng chiếc Grootebroek bị đắm gần đảo Paracel ở vĩ tuyến 17° Bắc. Thương gia Jean de Sormeau cùng 8 thủy thủ đoàn đã hy sinh. Trong số hàng hóa trị giá 153.690 florins, thì số hàng hóa chìm cùng tàu là 70.695 florins. Phần còn lại được thủy thủ cứu và cất dấu nơi an toàn tại đảo. Thuyền trưởng Huijich Jansen và 12 thủy thủ đi bằng thuyền nhỏ vào duyên hải xứ Đàng Trong...
Thuyền trưởng Jansen làm báo trình về việc thuyền Grootebroek bị đắm tại Paracels và sự tịch thu 23.580 réaux bởi nhà chức trách xứ Đàng Trong.

Qua đời

Sãi vương Nguyễn Phúc Nguyên qua đời ngày 19 tháng 11 năm 1635, hưởng thọ 73 tuổi. Thế tử Nhân Lộc hầu Nguyễn Phúc Lan lên kế nghiệp, tức Thượng vương. Đình thần dâng Phúc Nguyên thụy hiệu là Đại đô thống trấn Nam phương Tổng quốc chính Dực Thiện Tuy Du Thụy Dương vương. Ban đầu an táng tại Sơn Phận, huyện Quảng Điền; sau cải táng về vùng núi Hải Cát, Hương Trà, Thừa Thiên. Tên lăng là Trường Diễn. Đến thời chúa Nguyễn Phúc Khoát, Phúc Nguyên được truy tôn là Tuyên tổ Hiển Mô Quang Liệt Ôn Cung Minh Duệ Dực Thiện Tuy Du Hiếu Văn vương. Sau này, vua Gia Long truy tặng Phúc Nguyên miếu hiệu Hy Tông, thụy hiệu Hiển Mô Quang Liệt Ôn Cung Minh Duệ Dực Thiện Tuy Du Hiếu Văn Hoàng đế.

Gia quyến
Sãi vương Nguyễn Phúc Nguyên có mười hai công tử và bốn công nữ:

Vợ
 Chính thất Mạc Thị Giai (1578 - 1630), mẹ sinh của chúa Thượng Nguyễn Phúc Lan. Gia Long lên ngôi, truy tặng bà thụy hiệu là Huy Cung Từ Thận Ôn Thục Thuận Trang Hiếu Văn Hoàng hậu.

Con trai
 Khánh Quận công Nguyễn Phúc Kỳ (? - 27 tháng 7 năm 1631). Ban đầu làm Chưởng cơ, sau giữ chức Hữu phủ Chưởng phủ sự, trấn thủ Quảng Nam. Lúc còn sống thường thi hành ân đức, cấp dưỡng quân dân nên khi mất sĩ dân đều thương tiếc. Có bốn con trai đều làm đến chức Chưởng dinh.
Nguyễn Phúc Lan: Người kế vị Nguyễn Phúc Nguyên, gọi là Chúa Thượng
Nguyễn Phúc Anh, trấn thủ Quảng Nam. Mưu phản nên bị chú ruột là Tường Quận công Nguyễn Phúc Khê giết đi và tước tông tịch.
Chưởng dinh Nguyễn Phúc Trung, em cùng mẹ với chúa Thượng. Nghe lời Tống thị (vợ của Khánh Quận công) mà phản nghịch, bị giết và tước tông tịch.
Nguyễn Phúc An, em cùng mẹ với chúa Thượng. Mất sớm, không rõ truyện.
Đô đốc Hữu phủ Quận công Nguyễn Phúc Vĩnh, có bảy con trai.
Nguyễn Phúc Lộc, không có truyện.
Phó tướng Nguyễn Phúc Tứ, trấn thủ Quảng Nam. Lúc Tôn thất Anh làm phản, ông không theo nên thoát tội.
Nguyễn Phúc Thiệu, không có truyện.
Vinh Quận công Nguyễn Phúc Vinh, làm tới chức Chưởng cơ. Sau khi qua đời được táng tại làng Phú Xuân (Hương Trà, Thừa Thiên). Có một con trai.
Nguyễn Phúc Đôn, làm tới chức Chưởng cơ. Có một con trai.
Nguyễn Phúc Nghĩa, em cùng mẹ với chúa Thượng, chết non, không rõ giai thứ.

Con gái
Nguyễn Phúc Ngọc Liên, chị cùng mẹ với chúa Thượng, tục gọi bà là Quận Thanh. Năm 1629, bà hạ giá lấy Trấn Biên dinh Lưu thủ Phó tướng Thanh Lộc hầu Mạc Cảnh Vinh (Nguyễn Phúc Vinh), con trai Khai quốc công thần Mạc Cảnh Huống, hậu duệ của Mạc Đăng Dung. Ông và bà lập ra hệ tính Nguyễn Hữu gốc Mạc, con cháu nay đổi họ Nguyễn Trường nhập tịch ở Quảng Nam. Ông bà sinh một con trai là Đội trưởng Toàn Trung hầu Nguyễn Phúc Tao.
Nguyễn Phúc Ngọc Vạn, em cùng mẹ với công nữ Ngọc Liên. Được gả làm Vương hậu của vua Chey Chetta II.
Nguyễn Phúc Ngọc Khoa, em cùng mẹ với công nữ Ngọc Liên và Ngọc Vạn. Được gả làm Vương hậu của vua Chiêm Thành Po Rome.
Nguyễn Phúc Ngọc Đỉnh (? - 1624), hạ giá lấy Nghĩa Quận công Nguyễn Cửu Kiều (1599-1656), con trai của Thượng tướng Nguyễn Quảng triều hậu Lê, bà sinh năm con trai: 1. Vỵ Xuyên hầu Nguyễn Cửu Thiên, 2. Duyên Lộc hầu Nguyễn Cửu Duyên, 3. Trấn Quận công Nguyễn Cửu Ứng, 4. Dực Đức hầu Nguyễn Cửu Kế, 5. Cẩm Long hầu Nguyễn Cửu Thân. Khi mất bà được ban thụy là Từ Thục. Ông và bà lập ra hệ tính Nguyễn Cửu.
 Nguyễn Phúc Ngọc Hoa: Con gái nuôi của chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên, sau được gả cho Araki Soutaro (荒木宗太郎) của Nhật Bản. Câu chuyện về hai người trở thành một truyền kì nổi tiếng ở Nagasaki.

Nhận định
Chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên được xem là vị chúa đầu tiên xây dựng cơ nghiệp Đàng Trong của nhà Nguyễn với ý chí cương quyết, tạo nên một xứ Đàng Trong độc lập, tự chủ. Ông đã chỉnh đốn việc cai trị, củng cố quốc phòng, biết dùng người tài để chăm lo việc nước nên nhân dân được an cư lạc nghiệp. Ngoài ra, ông còn đẩy lui được các cuộc tấn công của chúa Trịnh ở Đàng Ngoài.

Ông đã tạo nên một nền ngoại thương hàng hải mạnh, với thương cảng Hội An trở thành thương cảng chính không chỉ của Đàng Trong mà trên toàn khu vực tương đương với Việt Nam và Đông Nam Á hiện nay.

Ông cũng được xem là nhân vật có vai trò then chốt trong cuộc nội chiến Trịnh – Nguyễn, một cuộc nội chiến ác liệt, kéo dài và không phân thắng bại; nó tiêu hủy sức người, sức của, và dẫn đến chia cắt sự thống nhất của quốc gia Đại Việt. Nhưng chế độ Đàng Trong của chúa Nguyễn đã thực thi những chính sách cai trị cách tân, khác với Đàng Ngoài, lúc đó đang theo xu hướng hoài cổ Nho giáo thời Lê sơ, kìm hãm sự phát triển của xã hội. Về mặt khách quan, cuộc nội chiến có lợi cho xu thế phát triển của lịch sử dân tộc.

Tưởng nhớ
Tên ông được đặt tên cho một con đường ở Quận 3, Thành phố Hồ Chí Minh

Một cụm rạn san hô ở phía nam Biển Đông cũng được đặt tên ông, gọi là bãi Phúc Nguyên.

Hình ảnh của ông được thờ cúng trong khu Nam Phương Linh Từ, ở Đồng Tháp.

Chú giải

Chú thích

Thư mục
 .
 .
 .
 Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam thực lục, tập 1, bản dịch Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội, 2002
 .

Đọc thêm
 Tôn Thất Bình (2006). Kể chuyện chín chúa mười ba vua triều Nguyễn, Việt Nam: Nhà xuất bản Trẻ
 Bích Ngọc (3/2009). Sãi Vương Nguyễn Phúc Nguyên - Kể chuyện lịch sử Việt Nam, Việt Nam: Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin

Liên kết ngoài
 Kỳ 1: Nguyễn Phúc Nguyên - Vị chúa kỳ công mở cõi đầu thế kỷ đầu thế kỷ XVII
 Kỳ 2: Nguyễn Phúc Nguyên - Vị chúa mở cõi, thành lập đội Hoàng Sa

Xem thêm
 Chúa Nguyễn
 Nguyễn Hoàng
 Nguyễn Hữu Dật
 Trịnh-Nguyễn phân tranh
 Trịnh Tráng

Chúa Nguyễn
Sinh năm 1563
Mất năm 1635
Người Đàng Trong
Công tước nhà Lê trung hưng
Người tham gia chiến dịch quân sự trong thời kỳ Trịnh – Nguyễn phân tranh
Hoàng đế truy tôn Việt Nam


title: 10452 Zuev

text:
10452 Zuev (1976 SQ7) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 25 tháng 9 năm 1976 bởi N. S. Chernykh ở Đài vật lý thiên văn Crimean.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 10452 Zuev

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1976


title: Cẩm Vân (ca sĩ)

text:
Cẩm Vân tên thật là Hoàng Cẩm Vân, sinh ngày 31 tháng 5 năm 1959 tại Quận 1, Sài Gòn, là một nữ ca sĩ có chất giọng khỏe với sở trường là những ca khúc trữ tình, truyền thống và những sáng tác của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn. Cẩm Vân được xem là cánh chim đầu đàn của thế hệ ca sĩ trẻ sau năm 1975. Chị kết hôn cùng Khắc Triệu, một tay trống và cũng là một ca sĩ. Hiện nay chị vẫn đang sống tại Thành phố Hồ Chí Minh cùng gia đình và vẫn tiếp tục hoạt động nghệ thuật. Nhắc đến tên tuổi Cẩm Vân, người nghe nhạc sẽ nhớ ngay đến những ca khúc gắn liền với chị như "Bài ca không quên", "Hà Nội mùa vắng cơn mưa", "Sóng về đâu",...

Tiểu sử
Cẩm Vân xuất thân trong gia đình không có thành viên nào đi theo con đường nghệ thuật duy chỉ có mẹ chị đã từng là Trưởng ban văn nghệ của Trường nữ sinh Gia Long (tức trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai). Và có lẽ niềm đam mê và giọng hát của người mẹ đã có ảnh hưởng đến cô bé Cẩm Vân nên ngay khi còn hoạt động văn nghệ trong phong trào học sinh - sinh viên, chị đã lọt vào mắt xanh của nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý. Với câu nói "Cẩm Vân là một viên ngọc, viên kim cương chưa được mài dũa, đánh bóng. Tôi tin rằng cháu sẽ nổi tiếng", nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý đã thuyết phục được gia đình cho phép cô bé Cẩm Vân tham gia vào một tiết mục mừng xuân trên sóng truyền hình lúc bấy giờ.

Không chỉ được biết đến như một ca sĩ có chất giọng trầm ấm, khỏe khoắn cùng phong cách thể hiện sâu lắng và trữ tình, ca sĩ Cẩm Vân còn được xem như biểu tượng thời trang của một thời với mái tóc và bộ áo dài được công chúng gọi ghép chung vào tên của chị. Thời gian gần đây, tuy không còn xuất hiện trước công chúng với chiếc áo dài quen thuộc nữa, nhưng vẫn với mái tóc cũ, ca sĩ Cẩm Vân vẫn tiếp tục giữ được niềm yêu mến của khán giả mặc cho tuổi nghề của ca sĩ ngày càng trở nên thấp hơn và ngắn hơn.

Chị tâm sự: "Niềm hạnh phúc lớn lao nhất của Cẩm Vân bây giờ là vẫn giữ được niềm yêu thương của khán giả. Đối với họ, nhan sắc và tuổi tác của Cẩm Vân không phải là điều quan trọng nữa. Chính nhờ những tình cảm đó mà mỗi khi bước ra sân khấu biểu diễn, Cẩm Vân đều cảm thấy rất tự tin và hăng say mang đến khán giả những gì tốt nhất mình có thể làm được. Vì vậy mà Cẩm Vân luôn muốn nói lời tri ân đến với tất cả những khán giả đã ủng hộ Cẩm Vân trong suốt bao nhiêu năm qua."
Cẩm Vân là ca sĩ nổi tiếng trong dòng nhạc cách mạng và nhạc tiền chiến

Người bạn đời
Cẩm Vân có lẽ đã phải lòng Khắc Triệu vì tài đánh trống của anh. Ngay ở thời điểm này, mỗi khi lưu diễn nước ngoài, thậm chí đôi lúc những tiết mục biểu diễn solo trống của Khắc Triệu còn được cổ vũ nhiều hơn Cẩm Vân. Riêng đối với Cẩm Vân, mỗi khi hát và được chính người bạn đời của mình hỗ trợ, chị cảm nhận được một nguồn trợ lực rất lớn. Không chỉ vì là "người nhà" của nhau mà ở anh Khắc Triệu có một sự đồng cảm với chị. Khi chị biểu diễn trên sân khấu, có những đoạn cao trào anh Triệu đều cảm nhận rất tinh tế và luôn hỗ trợ đúng lúc, góp phần không nhỏ vào sự thành công của ca khúc.

Chị chia sẻ: "Tôi hạnh phúc vì sau lưng tôi, anh đúng là một nửa của tôi. Tôi có đầy niềm tin và sức mạnh mỗi khi đứng trước khán giả. Tôi luôn có cảm giác yên tâm để có thể trình diễn tốt nhất tiết mục của mình. Trong thời điểm này, tôi còn trụ được trên sân khấu, còn giữ được niềm yêu thương của khán giả, tôi biết rằng anh đã góp phần không nhỏ trong sự nghiệp của tôi".

Những mốc thời gian quan trọng
Những quốc gia Cẩm Vân đã từng lưu diễn: Campuchia, Lào, Triều Tiên, Nga, Tiệp Khắc, Bulgari, Thụy Sĩ, Thụy Điển, Pháp, Đức, Úc và Hoa Kỳ.
1980, lần đầu tiên Cẩm Vân xuất hiện trên sân khấu đài truyền hình với ca khúc Lên ngàn của nhạc sĩ Hoàng Việt. Sự thành công của lần xuất hiện này được đánh dấu bằng những lời mời lưu diễn ở nước ngoài của Thành Đoàn Thành phố ngay sau đó. Cẩm Vân đã trở thành ca sĩ đầu tiên của Thành phố Hồ Chí Minh được biểu diễn tại Đức, Bulgari, Liên Xô, các nước Đông Âu,...
1982, lần đầu tiên chị hát ca khúc gắn liền với tên tuổi của mình là Bài ca không quên của nhạc sĩ Phạm Minh Tuấn. Mặc dù cảm xúc chính của ca khúc là của nhân vật nam chính trong phim nhưng đạo diễn Nguyễn Văn Thông lại chọn tiếng hát của Cẩm Vân mặc dù đã có nhiều nam ca sĩ đương thời thử giọng. Tiếp nối sau sự thành công này là loạt những ca khúc gây tiếng vang khác như Đêm thành phố đầy sao, Triệu đóa hồng, Mùa xuân, Khát vọng,...
1980 - 1985 Cẩm Vân về làm việc ở Công ty Du lịch. Tại đây chị đã tham gia vào đội văn nghệ chuyên biểu diễn phục vụ những đoàn khách du lịch nước ngoài. Và cũng trong thời gian này, Cẩm Vân có cơ hội để tiếp xúc và học về nhạc lý, ký xướng âm với nhạc sĩ Lê Đô và Hoàng Trọng.
1985 Cẩm Vân chính thức trở thành ca sĩ chuyên nghiệp khi về Đoàn ca nhạc nhẹ Tháng Tám. Tại đây Cẩm Vân được trau dồi nghề nghiệp, rèn luyện chuyên môn từ luyện thanh đến kỹ năng biểu diễn. Nhưng chính chị cũng đã tâm sự: "Tuy được dạy nhiều về chuyên môn nhưng Cẩm Vân chỉ học những kỹ thuật lấy hơi, ký xướng âm chứ không học hát. Vì ngay từ những bước đầu tiên Cẩm Vân không muốn rằng mình được đào tạo ra giống một ai đó để người nghe có thể lầm mình với một giọng hát khác".
1986 Âm nhạc đã kết nối tình cảm cho Khắc Triệu và Cẩm Vân trong chuyến lưu diễn tại Liên Xô.
1991 Cẩm Vân rời khỏi Đoàn ca nhạc nhẹ Tháng Tám trở thành ca sĩ hoạt động độc lập, bắt đầu phát hành album của riêng mình. Cũng trong năm này, chị đã lập gia đình cùng tay trống – ca sĩ Khắc Triệu và trở thành đôi nghệ sĩ được nhiều người trong và ngoài giới ngưỡng mộ.
1995 và 1998 là khoảng thời gian chị phải ngưng biểu diễn sân khấu lâu nhất trong 4 – 5 tháng vì phải thực hiện thiên chức làm mẹ, nhưng trong thời gian này chị vẫn tiếp tục công việc của mình trong phòng thu.
2000 chị trở thành ca sĩ đầu tiên của Việt Nam biểu diễn tại Hoa Kỳ.
2006 – 2007 – 2008 ca sĩ Cẩm Vân được mời đích danh sang biểu diễn tại Hoa Kỳ trong những đêm nhạc kỉ niệm ngày mất của nhạc sĩ tài hoa Trịnh Công Sơn. Trong những đêm diễn này, chị đều biểu diễn với sự hỗ trợ của ban nhạc The Friends.

Giải thưởng
Một điểm đặc biệt trong sự nghiệp của nữ ca sĩ Cẩm Vân là chị tham dự rất nhiều những liên hoan, những cuộc thi âm nhạc từ nghiệp dư đến chuyên nghiệp và đoạt được rất nhiều huy chương vàng mà không có huy chương nào là bạc hay đồng cả.
1983 Huy chương vàng đơn ca Liên hoan ca nhạc chuyên nghiệp thành phố với ca khúc Bài ca không quên của Phạm Minh Tuấn
1985 Huy chương vàng đơn ca Liên hoan ca nhạc chuyên nghiệp thành phố với ca khúc Huyền thoại mẹ của Trịnh Công Sơn
1986 Tham dự cuộc thi đơn ca quốc tế tại Dresden, Đức và Đoạt giải đặc biệt với ca khúc Vi sao em chết? của nhạc sĩ Thanh Trúc
1987 Đồng Giải Nhất Cuộc thi đơn ca chuyên nghiệp Toàn quốc- khu vực 2- Dòng nhạc nhẹ cùng với cố ca sĩ Ngọc Anh (TP HCM)
1988 Huy chương vàng Cuộc thi đơn ca chuyên nghiệp toàn quốc Chung kết tại Hà Nội- Dòng Nhạc Nhẹ với ba ca khúc: Ngôi sao cô đơn của Thanh Tùng; Khi yêu ai nỡ hững hờ (ca khúc nhạc Nga), Người sống mãi trong lòng Miền Nam của Nguyễn Đồng Nai. Cuộc thi diễn ra vào ngày 19/5 sinh nhật Bác nên mỗi ca sĩ ngoài 2 ca khúc tự chọn phải hát một ca khúc về Bác Hồ. Trong cuộc thi này chi còn đoạt giải: Người hát hay nhất ca khúc về Bác Hồ. Sau Cẩm Vân các ca sĩ: Quang Lý -Đoàn Ca nhạc nhẹ Tháng 8; Ngọc Thúy- Đoàn ca nhạc Hải Đăng Khánh Hòa; Mạnh Hưng- Đoàn ca múa Quân đội; Hoàng Huệ Quân- Công ty biểu diễn TPHCM- đoạt giải giải Nhì, Các ca sĩ: Thế Hiển- công ty biểu diễn TPHCM; Doãn Tần- Đoàn Ca múa Quân đội- Thanh Xuân- Đoàn Ca múa Bộ đội Biên phòng- Đoạt giải 3. Đây là cuộc thi ca nhạc được đánh giá có chất lượng cao nhất, sau đó mới đến cuộc thi đơn ca Nhạc nhẹ 1991 mà Thanh Lam đoạt ngôi Nữ hoàng. Nhiều ca khúc từ cuộc thi được thính giả yêu thích như: Ngôi sao cô đơn, Chuyện tình của biển- Thanh Tùng, Đợi chờ trong cơn mưa- Thế Hiển, Thuyền và Biến- Phan Huỳnh Điểu, Đất nước- Phạm Minh Tuấn, Ngẫu hứng ngựa ô- Trần Tiến,...
1989 Huy chương vàng Liên hoan nhạc nhẹ tại Bình Nhưỡng- CHDCND Triều Tiên với ca khúc Ngôi sao cô đơn của nhạc sĩ Thanh Tùng
1995 Gương mặt trẻ thành phố 20 năm
1994, 1996 và 1997 Đoạt giải Mai Vàng do báo Người Lao động tổ chức
1997-2007 Một loạt ca khúc: Hà Nội mùa vắng những cơn mưa, Cơn mưa lao xao, Thiên đường mong manh, Biển cạn, Còn đó chút hồng phai do chị thể hiện đã lọt vào topten Làn Sóng Xanh – một bảng xếp hạng các ca khúc được yêu thích có uy tín trên cả nước. Chị cũng nhận được giải thưởng Làn Sóng Xanh vào các năm 1998 và 2000.
2002 chị được bình chọn là ca sĩ hát nhạc truyền thống hay nhất trong cuộc bình chọn do Đài tiếng nói nhân dân Tp HCM tổ chức.
2004 Cẩm Vân là ca sĩ duy nhất được giới trẻ bầu chọn vào danh sách 30 gương mặt trẻ tiêu biểu của Thành phố Hồ Chí Minh trong cuộc bình chọn do Thành đoàn Thành phố tổ chức.

Nhận xét của những người trong ngành

Album

Lạc mất em (1991)
Xa em kỷ niệm (1995)
Thiên đường mong manh (1998)
Cơn mưa lao xao (1999)
That’s why (1999)
Huế - Sài Gòn – Hà Nội (2000)

Cõi tình (2000)
Xin cho tôi (2004)
Hát mãi cho nhau (2004)
Cẩm Vân (2007)
Bài ca không quên (2007)
Xin mặt trời ngủ yên (2008)

Viết lời
Con yêu (Child, nhạc Philippines, viết lời)
Khi cô đơn anh gọi tên em (còn gọi là: Khi cô đơn em gọi tên anh, Kokoro no Tomo; Nhạc Nhật, viết lời)
Khi yêu xin chớ biệt ly (nhạc Nga, viết lời)
Nuối tiếc (viết lời)

Tham khảo

Người giành giải Mai vàng
Sinh năm 1959
C
Người Sài Gòn
Nhân vật còn sống
Nữ ca sĩ Việt Nam


title: Bulimulus habeli

text:
Bulimulus habeli là một loài ốc nhiệt đới hô hấp trên cạn, là động vật thân mềm chân bụng có phổi thuộc phân họ Bulimulinae.

Đây là loài đặc hữu của Ecuador. Nó bị đe dọa do mất nơi sống.

Chú thích

Tham khảo
 Parent, C. 2003. Bulimulus habeli. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 6 tháng 8 năm 2007.

Bulimulus
Động vật đặc hữu quần đảo Galápagos


title: Sài Sơn

text:
Sài Sơn là một xã thuộc huyện Quốc Oai, thành phố Hà Nội, Việt Nam. Xã nằm giáp đại lộ Thăng Long, một trong những cửa ngõ của Thủ đô Hà Nội.

Xã có 6 thôn: Đa Phúc, Thụy Khuê, Khánh Tân, Sài Khê, Phúc Đức và Năm Trại.

Sài Sơn cũng quê hương cách mạng từ những ngày đầu 1930. Tại đây chi bộ đảng đầu tiên của tỉnh Sơn Tây cũ được thành lập. là nơi đã nuôi giấu các đồng chí cán bộ cao cấp của Đảng. Năm 1941, nơi đây đã treo lá cờ Đảng trên Núi Thày. Đặc biệt, Sài Sơn đã vinh dự 3 lần được đón Bác Hồ về làm việc.

Vị trí địa lí & điều kiện tự nhiên
Xã Sài Sơn nằm ở phía Bắc huyện Quốc Oai cách trung tâm Hà Nội 25 Km về phía Đông.

 - Tiếp giáp:

 Phía đông giáp xã Phượng Cách.
 Phía tây giáp xã Hữu Bằng huyện Thạch Thất.
 Phía nam giáp Thị Trấn Quốc Oai.
 Phía bắc giáp với xã Liên Hiệp huyện Phúc Thọ.

- Tổng diện tích tự nhiên: 1.007,08 ha.

- Địa hình bằng phẳng, được chia thành 02 vùng gồm: Vùng Làng và vùng bãi ngăn cách bởi tuyến đê 46. Xã có sông Đáy chảy qua cung cấp nước tưới cho hơn 200ha lúa, màu ở khu vực bãi, có Núi Thầy vừa là danh lam thắng cảnh đẹp vừa là nơi có nhiều di tích lịch sử cấp Quốc gia.

- Số hộ: 5,825  hộ. Nhân khẩu: 20067 người.

- Các thôn trong xã:

 Thôn Đa Phúc
 Thôn Khánh Tân
 Thôn Năm Trại
 Thôn Phúc Đức
 Thôn Sài Khê
 Thôn Thuỵ Khê
Sài Sơn (柴山) nằm trong vùng tiêp giáp giữa đồng bằng Bắc-bộ với vùng núi phía tây Bắc-bộ Việt-nam, đựơc bao thêm về phía đông-nam bởi dòng sông Đáy. Thắng cảnh tại đây được tạo nên bởi hệ thống dãy núi đá vôi trùng điệp trải dài trên rìa tây-nam sông Đáy từ núi Sài, Long Đẩu, Núi Ỏn, Hoa Phát, Bồ Nông, Hương Sơn, Phượng Hoàng kéo tới núi Trầm, xuyên sang Hương Tích, Bút Sơn, tới cả Ninh Bình, Non Nước, Bích Động, Bái Đính, cố đô Hoa Lư rồi ra phía nam cửa Đáy, xuống Biển-đông. Qua nhiều năm tháng, mưa nắng dãi dầu, thiên nhiên biến cải để thành nhiều đỉnh núi nhấp nhô muôn hình, vạn trạng với nhiều hang động bí ẩn, huyền ảo và nhiều bãi bằng, đứt gãy... to nhỏ khác nhau. Các núi đá vôi này còn là nguồn nguyên liệu cho công nghiệp xi-măng, xây dựng... tại địa phương.

Nổi bật trong các dãy núi còn sót lại tại địa phương là ngọn núi Sài và còn có tên gọi khác là núi Thầy hay núi Phật Tích. Núi cao 104m hình con rồng uốn lượn nằm dọc ven tây tỉnh lộ 81 (cũ) cắt qua thôn Đa Phúc từ Nam tới Bắc. Đầu Bắc núi Sài ngoặt về phía Đông chạm làng Thuỵ Khuê. Đuôi rồng thu nhỏ phía Nam cũng vổng lên cao giống như đầu rông phía Bắc ôm gọn chùa "Long" và cũng có tên là "Long Đẩu". Kề sát phía đông đường 81 là núi và chùa Hoa Phát toạ lạc đầu làng Sài-khê éo dài về phía núi "Phượng-hoàng" chếch theo hướng đông, đông-nam và bị chặn lại bởi dòng sông Đáy. Ban đầu hệ thống các núi Sài, núi Long Đẩu, núi Ỏn, Hoa Phát, Mỏm-vọ, Cánh-gà, Hương-sơn, Con-cóc, Quán-sáo, Phượng-hoàng, núi Chùa, Thìn-sơn, Phượng-hoàng, Bồ-nông... quây quần bên nhau tạo thành kỳ quan thiên nhiên. Đến nay nhiều ngọn núi đã bị khai thác, chỉ còn núi Sài, Long-đẩu, Hoa-phát, Phượng-hoàng và một phần núi Ỏn.

Thôn Đa Phúc
Thôn Đa Phúc là địa phương có lịch sử lâu đời tại xã Sài Sơn. Địa giới gồm các xóm: Tân Hòa, Minh Trung, Đồng Mạc, xóm Rào, Phú Trang, Thượng, Minh Đức, xóm Tây, Tân Hương... Tại thôn còn nhiều di tích lưu lại có giá trị văn hóa và truyền thống cao, tiêu biểu là Di tích quốc gia đặc biệt Chùa Thầy , quán Tam Xã, Đình thôn Đa...

Đây là nơi chi bộ đảng được thành lập đầu tiên của tỉnh Sơn Tây. Tháng 8-1936, tại xóm Thượng, thôn Đa Phúc, 3 đồng chí: Nguyễn Đình Thỏa, Phan Trọng Tuệ, Đào Văn Tiễu đã thành lập Tổ Cộng sản Đa Phúc. Mùa thu năm 1937, Tổ Cộng sản Đa Phúc được chuyển thành Chi bộ dự bị do đồng chí Phan Trọng Tuệ làm Bí thư. Đầu năm 1938, đồng chí Trần Quý Kiên, Thường vụ Xứ ủy, Bí thư Thành ủy Hà Nội đã trực tiếp về Đa Phúc công nhận Chi bộ dự bị Đa Phúc thành chi bộ chính thức của Đảng, là chi bộ đầu tiên của tỉnh Sơn Tây khi đó.

Thôn Đa Phúc cũng là địa phương có truyền thống hiếu học, nơi sản sinh ra nhiều tài năng lớn như: Hoàng Giáp Tiến sĩ Phan Hoan, Phan Trọng Tuệ, Nhà giáo Ưu tú Phan Bá Ất, Phan Huy Ích, Phan Huy Chú, Tiến sĩ Khoa học Phan Trung Điền...

Thôn Phúc Đức

Phúc Đức là một thôn thuộc xã Sài Sơn. Thôn cách chân núi Thầy khoảng 1.5km về phía Bắc. Thôn được lập ra từ việc thay đổi bản đồ địa chính đất của xã Dị Nậu và thôn Thụy Khuê. Gồm một cộng đồng cư trú khoảng hơn hai mươi dòng họ, trong đó dòng họ Tạ chiếm đa số. Trong thôn có chùa mang tên thôn thuộc quần thể danh lam thắng cảnh chùa Thầy. Thành phần tôn giáo gồm có ba tôn giáo chính là Phật giáo, Cao Đài Giáo và Thiên chúa giáo. Trong thôn được chia thành 2 khu vực dân cư. Khu vực bên trong đê thì gọi là "làng". Khu vực phía ngoài đê cạnh sông Đáy gọi là "trại".

Thơ ca
Là địa phương có lịch sử, văn hóa lâu đời, từ xưa Sài Sơn đi vào trong thơ ca với những hình ảnh vùng quê thanh bình, yên ả của xứ Đoài: Bao giờ trở lại đồng Bương, Cấn
 Về núi Sài Sơn ngó lúa vàng
 Sông Đáy chậm nguồn qua phủ Quốc
 Sáo diều khuya khoắt thổi đêm trăng !
 (Đôi mắt người Sơn Tây - Quang Dũng). Vẫn sáng vầng trăng ru tiếng sáo
Diều khuya trầm bổng giọng quê hương
Đất đá ong trong lòng giếng mát
Ôi Sơn Tây, Sài Sơn yêu thương!
Sài Sơn kháng chiến mùa đông ấy
Đón Bác dừng chân, cuộc đánh dài
Mở những trang sau rừng Việt Bắc
- Buổi đầu kháng chiến Bác qua đây
 (Nhớ một bóng núi - Quang Dũng).Mây đá ngất trời xanh một dải,

Đứng non tiên ngoảnh lại cõi hồng trần.

Kìa thành quách, nọ nhân dân,

Bóng xe ngựa mấy lần coi thấp thoáng.

Nhân hướng mộng trung tranh tướng tướng,

Ngã tòng bôi lý trịch kiền khôn.

Bóng trăng thanh vừa hé sườn non,

Chừng Nhược thủy, Bồng sơn đâu cũng thế.

Ngồi tính đốt ba mươi hai tuổi lẻ,

Thấy nghiêng trời, lệch bể đã bao phen.

Bước chân ra còn mến chốn lâm tuyền,

Khách du lãm có duyên cùng cảnh đẹp.

Ba mươi sáu động trời còn chưa khép,

Vẫy cung nga bắc dịp để ta lên.

Nào ai là bạn Trích Tiên.

(Chơi chùa Thầy - Nguyễn Thượng Hiền).

Đặc sản địa phương

Chè lam
Điểm khác biệt của chè lam Sài Sơn so với những vùng khác là thường có thêm vài hạt lạc vàng ươm, thơm ngậy trên thanh bánh. Cầm thanh chè lam có vị thơm bùi của lạc, vị ngọt thanh của đường, vị ấm của gừng trên tay và nhâm nhi thưởng thức cùng chén trà xanh, du khách phương xa về trảy hội chùa Thầy khó có thể quên thứ đặc sản dân dã được làm từ tấm lòng hiếu khách và sự chân tình của người Sài Sơn. Đó cũng là một trong những sản vật không thể thiếu của người dân Sài Sơn dâng lên lễ thánh Từ Đạo Hạnh trong mỗi dịp lễ hội chùa Thầy hằng năm.

Dơi ngựa

Theo " Đại Nam nhất thống chí" và " Sơn Tây tỉnh địa chí". Xứ Đoài có bốn thứ quý, tục gọi là " Sơn Tây tứ dị":Sài sơn chi biển bức,

Cấn xá chi lý ngư,

Thượng Hiệp chi kỳ bành,

Sen chiểu chi muống linh.

Sài sơn - làng Thầy có con dơi ngựa, Cấn Xá (ven sông Tích) có cá chép,  Thượng Hiệp sát huyện Phúc Thọ có cua đồng, Sen Chiểu (thị xã Sơn Tây) có rau muống.Dơi ngựa Sài Sơn: Loại dơi này có hai loại là dơi trắng và dơi vàng. So với dơi trắng thì dơi ngựa có lông màu vàng quý hơn hẳn, nó thường được gọi là hoáng dơi và là loại dơi cực kì quý được dùng để tiến vua. Dơi ngựa sống ở trong hang, để bắt được chúng rất kỳ công, bù lại thịt dơi béo núc, mập mạp.

Di tích, Danh thắng

Quần thể di tích Chùa Thầy
Di tích, thắng cảnh nổi tiếng nhất tại xã Sài Sơn có thể kể đến là Di tích quốc gia đặc biệt Chùa Thầy - địa điểm hàng năm thu hút lượng khách du lịch lớn đến tham quan lễ Phật. Chùa Thầy cũng là nơi gắn liền với tên tuổi của thiền sư Từ Đạo Hạnh. Ông đã tu hành ở đây rồi hóa thánh tại một hang đá có tên gọi là hang Thánh Hóa bên cạnh chùa Thượng trên núi Sài Sơn. Vì vậy hang này được gọi là hang Thánh Hóa. Tương truyền, sau khi đã hóa, ông đầu thai vào làm con của Sùng Hiền Hầu và trở thành nhà vua Lý Thần Tông. Theo dân gian, ông cũng chính là ông tổ của môn múa rối nước, thường được biểu diễn khi lễ hội vào ngày 07 tháng 3 âm lịch hàng năm.

Nhà lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh
Nhà lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh dưới chân núi Thầy, cạnh chùa Một Mái (xã Sài Sơn, huyện Quốc Oai, Hà Nội), là địa điểm tham quan hàng đầu tại Di tích quốc gia đặc biệt chùa Thầy và khu vực núi đá Sài Sơn, Hoàng Xá, Phượng Cách. Nơi đây, trong những tháng năm chỉ đạo cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp xâm lược, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã lưu lại từ ngày 3-2 đến ngày 3-3-1947.

Sách "Lịch sử - Văn hóa Quốc Oai" (NXB Lao Động, 2010), trang 523, viết: "Hồ Chủ tịch về làm việc tại núi Thầy (Sài Sơn) đúng 1 tháng, từ 3-2 đến 3-3-1947. Trong thời gian này, Hồ Chủ tịch cùng Trung ương Đảng và Chính phủ giải quyết nhiều việc trọng đại".

Vào tối 2-3-1947, Bác rời làng Thầy, xuống Phủ đường Quốc Oai, chủ trì phiên họp cuối cùng của Hội đồng Chính phủ tại đây. Hội nghị bàn nhiều việc, trong đó có việc phải cấp tốc chuyển cơ quan lên chiến khu Việt Bắc vì thực dân Pháp đã mở rộng tiến đánh ra vùng ngoại vi Hà Nội. Họp xong, dù đã 4h sáng, Bác còn ghé thăm Ủy ban kháng chiến Hành chính Khu II đóng ở chùa Một Mái, dưới chân núi Hoàng Xá (nay thuộc thị trấn Quốc Oai). Người đã nghỉ lại đó cả ngày 3-3-1947. Đến tối, đồng chí Trần Đăng Ninh và một số cán bộ đến đón, đưa Bác lên Trung Hà, qua phà Phú Thọ, nghỉ lại ở đồn điền Cổ Tiết, rồi từ đó di chuyển dần lên Việt Bắc. Tại chiến khu Việt Bắc, Bác đã cùng Trung ương Đảng tiếp tục lãnh đạo cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp cho đến ngày thắng lợi hoàn toàn.

Quán Tam Xã
Quán Tam Xã là tên gọi riêng của đền thờ Đỗ Tướng Công (Đỗ Cảnh Thạc, vị tướng trấn giữ và cai trị vùng Đỗ Động Giang - đạo Quốc Oai thời 12 sứ quân), ở xã Sài Sơn, huyện Quốc Oai, Hà Nội. Sở dĩ đền có tên như vậy là do 3 thôn Đa Phúc, Sài Khê và Thụy Khuê, trước kia là 3 xã Đa Phúc, Sài Khê và Thụy Khuê (thuộc huyện An Sơn) đều thờ Tướng quân Đỗ Cảnh Thạc làm Thành hoàng.

Theo Thần tích Ngô Quyền, Thần phả Đỗ Tướng Công và lưu truyền trong dân gian thì đền thờ tại xã Sài Sơn được lập ngay trên mộ phần của Tướng quân Đỗ Cảnh Thạc, ngay khi Ngài mới hóa vào năm Mậu Thìn (968). Sau đó đúng một giáp, tức năm 980, Lê Đại Hành vừa lên ngôi Vua đã cấp tiền, vàng cho nhân dân địa phương xây dựng đền thờ Đỗ Tướng Công nguy nga lộng lẫy để cho xứng đáng với công lao giúp nước, dạy dân của Ngài. Ngôi đền đã được UBND tỉnh Hà Tây cấp bằng chứng nhận Di tích lịch sử - văn hóa năm 2002.

Quán Tam Xã tọa lạc trên một khu đất bằng phẳng, thoáng đãng, rộng khoảng 900m2 thuộc thôn Sài Khê, xã Sài Sơn, huyện Quốc Oai, Hà Nội. Từ trung tâm thành phố đến di tích khoảng trên dưới 20 km theo 2 lối đi: một là theo lối Hà Đông, hoặc theo Đại lộ Thăng Long đều rất thuận tiện. Di tích nằm sát đường liên huyện, gần với quần thể di tích – danh lam Chùa Thầy của xã Sài Sơn.

Quán Tam Xã còn có tên đền Tam Xã, đền Trình hay đền thờ Đỗ tướng công nằm ở trung tâm xã Sài Sơn. Xưa dân 3 làng Sài Khê, Thụy Khê, Đa Phúc là 3 xã cùng chung một đền thờ. Nay tam xã hợp nhất vào Sài Sơn nhưng mỗi làng đều xây dựng một ngôi đình để thờ vọng Đỗ tướng công. Vị trí xã Sài Sơn tương truyền là nơi sứ quân Đỗ Cảnh Thạc hóa.

Hệ thống núi đá vôi
Chùa Thầy và khu vực núi đá Sài Sơn, Hoàng Xá, Phượng Cách đã được khoa học xác định là một môi trường có giá trị khảo cổ. Năm 1968, Viện Khảo cổ học Việt Nam đã khai quật khu gò cao trước cửa động Hoàng Xá, sau đó công bố "Di chỉ tại xã Hoàng Ngô, đã thu được 185 di vật đồ đá, đồ đồng, thuộc thời đại kim khí, loại hình văn hoá niên đại Gò Mun". Năm 1994 Khoa Sử trường Đại Học Tổng Hợp Hà Nội phối hợp với Sở Văn hoá Thông tin Hà Tây (cũ) tiến hành khai quật di chỉ khảo cổ Phượng Hoàng với diện tích 43,6m2. Hiện vật thu được gồm xương động vật các công cụ bằng đá, vòng trang sức, các chạc gốm và mảnh gốm vụn và một số đoạn dây đồng… Các hiện vật cho xác định di chỉ có thời đại đồng thau Phùng Nguyên.

Khu núi đá Sài Sơn, Hoàng Xá, Phượng Cách hiện còn 11 ngọn núi sót nổi lên rải rác trong một vùng rộng thuộc địa bàn 4 xã Sài Sơn, Phượng Cách, Yên Sơn và thị trấn Quốc Oai: gồm các ngọn núi: Sài Sơn, Long Đẩu, Hoa Sơn, Hương Sơn (Hổ Sơn) Phượng Hoàng thuộc xã Sài Sơn. Xã Phượng Cách có các ngọn Kỳ Lân, Sơn Tượng và một phần núi Phượng Hoàng chung với xã Sài Sơn. Xã Yên Sơn có các ngọn Âm Giang, Ông Minh và Đồng Hè (Mỏm Vọ) và ngọn Hoàng Xá thuộc thị trấn Quốc Oai.

Nổi tiếng nhất trong hệ thống núi là ngọn núi Sài Sơn, ngọn núi được gọi là núi Thầy, có hình vòng cung cao khoảng 100m từ Sài Sơn kéo xuống tận Hoàng Xá với bán kính trên 3km. Trên núi có nhiều hang động nổi tiếng như hang Cắc cớ (hang Thần) hang Thánh Hoá, hang Bò, hang Gió; lại có Chợ Trời trên đỉnh, quả núi như một vườn thực vật lớn với nhiều loại cây cổ thụ có tuổi đến gần ngàn năm, một vườn thuốc quý mà tự nhiên ban tặng.

Ngọn núi đứng thứ hai trong hệ thống là núi Hoàng Xá (còn gọi là tượng Linh hay núi Ba Ngai) nằm ở địa phận thôn Hoàng Xá của thị trấn Quốc Oai. Núi Hoàng Xá có động Xuyên Sơn hai cửa. Cửa chính ở hướng Đông Nam, đi ra chùa Một Mái (Hoàng Kim tự), cửa sau đi ra hướng Tây Bắc. Vòm động rộng, cao hơn 50m, có 3 lỗ thông thiên. Trong động có nhiều nhũ đá rủ với nhiều hình tượng đẹp.

Hạ tầng giao thông
Tuyến đường giao thông quan trọng tại xã gồm: ĐT421B, DT420

Ngoài ra tuyến đường CT08 (Đại lộ Thăng Long hay Đường cao tốc Láng – Hòa Lạc) tiếp giáp với xã ở phía Nam và là tuyến cao tốc nối trung tâm Hà Nội với quốc lộ 21A cũ, nay là điểm đầu của đường Hồ Chí Minh. Chiều dài toàn tuyến 29km, hiện là một phần của đường xuyên Á AH8990.

Danh nhân tiêu biểu

 Thiền sư Từ Đạo Hạnh
Hoàng Giáp Tiến sĩ Phan Hoan (1418-1472)
 Phan Huy Ích.
 Phan Huy Chú.
 Phan Trọng Tuệ. Cố phó thủ tướng, sinh tại thôn Đa Phúc.
 Tiến sĩ Khoa học Phan Trung Điền.
 Nhà giáo Ưu tú Phan Bá Ất.

Tham khảo


title: Passiflora sprucei

text:
Passiflora sprucei là một loài thực vật thuộc họ Passifloraceae. Loài này có ở Ecuador và có thể cả Peru.

Chú thích

Tham khảo

 Jørgensen, P. & Pitman, N. 2004. Passiflora sprucei. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

S


title: Saint-Christophe-le-Chaudry

text:
Saint-Christophe-le-Chaudry là một xã trong tỉnh Cher, thuộc vùng hành chính Centre-Val de Loire của nước Pháp, có dân số là 133 người (thời điểm 1999). Xã nằm khoảng 50 km về phía nam của thành phố Bourges.

Nhân khẩu học

Tham khảo

Xã của Cher


title: Sphaerolana affinis

text:
Sphaerolana affinis là một loài chân đều trong họ Cirolanidae. Loài này được Cole & Minckley miêu tả khoa học năm 1970.

Chú thích

Tham khảo

Sphaerolana
Động vật được mô tả năm 1970


title: Theopea nigricollis

text:
Theopea nigricollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1892.

Chú thích

Tham khảo

Theopea


title: Plethodon kiamichi

text:
Plethodon kiamichi (tên tiếng Anh: Kiamichi Slimy Salamander) là một loài kỳ giông trong họ Plethodontidae.
Nó là loài đặc hữu của Bắc Mỹ.

Môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ôn hòa.
Nó bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Hammerson, G. 2004. Plethodon kiamichi. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Động vật lưỡng cư Mỹ
Plethodon


title: Ceraclea variabilis

text:
Ceraclea variabilis là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Chú thích

Trichoptera miền Cổ bắc
Ceraclea


title: Osmia difficilis

text:
Osmia difficilis là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Morawitz mô tả khoa học năm 1875.

Chú thích

Tham khảo

Osmia
Động vật được mô tả năm 1875


title: Ampedus sinuatus

text:
Ampedus sinuatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Germar miêu tả khoa học năm 1844.

Chú thích

Tham khảo

Ampedus


title: Alozaina

text:
Alozaina là một đô thị trong tỉnh Málaga, cộng đồng tự trị Andalusia Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là người với mật độ người/km². Đô thị này có cự ly km so với tỉnh lỵ Málaga.

Tham khảo

Đô thị ở Málaga


title: 20303 Lindwestrick

text:
20303 Lindwestrick (1998 FU101) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 31 tháng 3 năm 1998 bởi Nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 20303 Lindwestrick

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Malva, Zamora

text:
Malva là một đô thị trong tỉnh Zamora, Castile và León, Tây Ban Nha.

Tham khảo

Đô thị ở Zamora


title: Phú Hưng (định hướng)

text:
Phú Hưng có thể là một số địa danh Việt Nam sau đây:

 Xã Phú Hưng, thành phố Bến Tre, Bến Tre.
 Xã Phú Hưng, huyện Cái Nước, Cà Mau.
 Xã Phú Hưng, huyện Phú Tân, An Giang.


title: Monolepta mpangae

text:
Monolepta mpangae là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Wagner miêu tả khoa học năm 2000.

Chú thích

Tham khảo

Monolepta


title: Procraerus helvolus

text:
Procraerus helvolus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1873.

Chú thích

Tham khảo

Procraerus


title: Röttingen

text:
Röttingen là một thị xã ở huyện Würzburg, bang Bayern, Đức. Đô thị này tọa lạc 30 km về phía nam của Würzburg, và 15 km về phía đông của Bad Mergentheim.

Tham khảo

Liên kết ngoài

http://www.roettingen.de/


title: Smerinthulus myanmarensis

text:
Smerinthulus myanmarensis là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó được tìm thấy ở Malaysia và Myanmar.
Nó giống với Smerinthulus perversa.

Chú thích

Tham khảo

Smerinthulus


title: Britney (album)

text:
Britney  là album phòng thu thứ ba mang chính tên của nghệ sĩ thu âm người Mỹ Britney Spears, phát hành ngày 5 tháng 11 năm 2001, bởi Jive Records. Với mong muốn chuyển đổi phong cách âm nhạc từ dòng nhạc teen pop trong hai album trước, ...Baby One More Time (1999) và Oops!... I Did It Again (2000), Spears đã bắt đầu khám phá thêm nhiều âm thanh mang hơi hướng trưởng thành hơn cho sản phẩm âm nhạc tiếp theo của mình. Britney là sự kết hợp giữa pop và dance-pop bên cạnh những yếu tố của R&B và cộng hưởng từ disco, hip hop và rock; nội dung xuyên suốt lời bài hát của nó chủ yếu đề cập đến vấn đề trưởng thành và tình dục. Album có sự tham gia của một loạt các nhà sản xuất mà Spears lần đầu cộng tác, bên cạnh những cộng tác viên quen thuộc như Max Martin và Rami Yacoub. Khác với những album trước, bản thân cô cũng đóng góp nhiều hơn cho dự án của mình, tham gia viết lời cho 5 bài hát trong album.

Sau khi phát hành, Britney nhận được những ý kiến trái chiều từ các nhà phê bình âm nhạc, trong đó họ giành nhiều lời khen ngợi cho sự tiến bộ trong âm nhạc của Spears, nhưng chỉ trích hình tượng ngày càng khiêu khích của cô. Nó ra mắt ở vị trí số một trên bảng xếp hạng Billboard 200 với 745.000 bản được tiêu thụ, giúp Spears trở thành nữ ca sĩ đầu tiên có 3 album phòng thu đầu tay đạt hạng nhất ngay trong tuần đầu, một kỷ lục sau đó bị chính cô phá vỡ một lần nữa với bản thu thứ tư In the Zone (2003). Để quảng bá cho album, Spears bắt tay thực hiện chuyến lưu diễn Dream Within a Dream Tour, bắt đầu vào tháng 11 năm 2001 và kết thúc vào tháng 7 năm 2002. Album còn nhận được một đề cử giải Grammy cho Album giọng pop xuất sắc nhất. Tính đến nay, nó đã bán được hơn 15 triệu bản trên toàn cầu, bao gồm 4.4 triệu bản được tiêu thụ tại Hoa Kỳ.

Sáu đĩa đơn đã được phát hành từ album, nhưng ít gặt hái thành công hơn những người tiền nhiệm từ hai bản thu trước. Britney trở thành album phòng thu đầu tiên của Spears không có đĩa đơn nào lọt vào top 20 của bảng xếp hạng Billboard Hot 100, nhưng chúng lại khá thành công trên thị trường quốc tế. Đĩa đơn thứ hai, "Overprotected" nhận được một đề cử giải Grammy cho Trình diễn giọng pop nữ xuất sắc nhất.

Tổng quan
Để chuẩn bị cho album mới này, Spears đã thu âm 23 ca khúc và chọn ra 12 trong số đó, theo cô đó là phần khó khăn nhất để hoàn thành sản phẩm cuối cùng. Cũng theo nữ ca sĩ, phần lớn các ca khúc trong này phản ánh cái tôi bên trong của cô, chính vì thế mà cô đã đặt tên nó là "Britney". Về việc tự sáng tác, ở 2 album trước cô đã từng thử sức với "I'm So Curious" và "Dear Diary", và lần này thì điều đó trở nên dễ dàng hơn khi cô được bộ đôi Josh và Brian hỗ trợ. Chỉ cần Spears nghĩ ra ý tưởng là họ triển khai chúng, và từ đó Spears có thể viết nên giai điệu và lời cho bài hát. Spears nói "Đây là lần đầu tôi có thể tự lực sáng tác và dành thời gian thật sự cho công việc này, và khi nghe lại cả album thì tôi thấy việc tự sáng tác quả là đặc biệt. Tôi không nghĩ mình là người viết nhạc giỏi nhưng thực sự tôi cảm thấy vui vì thành quả của mình cũng như hi vọng khả năng này của mình sẽ ngày càng tốt lên.". Trong album lần này, Britney đã đồng tham gia sáng tác 6 ca khúc là "Lonely", "Anticipating", "Cinderella", "Let Me Be", "That's Where You Take Me", "Before the Goodbye" (bonus track); trong đó "Cinderella" là ca khúc được đánh giá cao nhất.

Sự trưởng thành mới mẻ trong album thể hiện ở việc Spears đã mạnh dạn làm việc với nhiều sản xuất mới. Bộ đôi The Neptunes gồm Pharrell Williams và Chad Hugo là một trong những nhà sản xuất được Britney chú ý đến đầu tiên. Trà lời với MTV, Spears cho biết "Tôi đã bị ảnh hưởng mạnh mẽ hip-hop và R&B khi tham gia tour lưu diễn trước đó, đặc biệt là Jay-Z và Neptunes, chính vì thế tôi đã xin phép Jive được làm việc với họ để tạo ra một âm thanh Britney "sexy, hoang dại và lôi cuốn hơn".. Sản xuất bởi Neptunes, I'm a Slave 4 U, đã được chọn là single chủ đạo cho album và các chuyên gia đã khen ngợi sự trưởng thành này của cô. Rodney Jerkins cũng là nhà sản xuất được cô để ý đến tiếp theo, và trong album này anh đã sản xuất cho cô "Lonely", "Let Me Be", "Overprotected" (phiên bản remix) và bản cover hit "I Love Rock 'n Roll" của Joan Jett và the Blackhearts. Trong album này, Britney cũng thu âm 1 ca khúc với người tình của cô - Justin Timberlake và nó có tên là "What It's Like To Be Me". Spears nói rằng cô có cảm giác một chút lúng túng khi làm việc với Justin và nó không hề giống khi làm việc với những nhà sản xuất khác ; mặc dù vậy cô vẫn hoàn thành tốt công việc và "What It's Like To Be Me" là một trong những track đáng nghe trong album lần này của cô. Sự mới mẻ trong album lần này của Britney còn thể hiện ở việc cô đã giảm bớt sự hợp tác với nhà sản xuất quen thuộc trước đó là Max Martin & Rami. Trong cả album, họ chỉ tham gia đồng sáng tác và sản xuất cho 4 track là "Overprotected", "I'm Not a Girl, Not Yet a Woman", "Cinderella", "Bombastic Love" và giai điệu pop dễ nghe quen thuộc vẫn là đặc điểm chung của những track này!

Xét tổng thể, album thứ ba của Britney đã mang đến một thứ âm thanh sexy hơn đúng như những gì cô mong muốn, và mặc dù cái "sexy hoang dại" đó không phải là thông qua những từ như "hell" và "damn", thế nhưng điều đó vẫn không thể không làm các nhà phê bình đánh giá rằng cô lớn quá nhanh so với fan hâm mộ của mình. Đáp lại suy nghĩ này, Spears đáp rằng cô không hề có chủ ý rời bỏ các fan trẻ tuổi mà chỉ muốn tiếp cận các thính giả lớn tuổi hơn. Cô cũng nói thêm "Tôi không thể làm thêm một cái album ...Baby One More Time thứ 3 được, tôi phải thay đổi điều đó cũng như hi vọng mọi người cho rằng sản phẩm thật là cool!"

Đánh giá của các chuyên gia

Metacritic chỉ cho album này 54/100 điểm, dựa trên ý kiến của 12 chuyên gia mainstream, số điểm thấp xa so với 72/100 mà họ dành cho album trước đó của Brit.. Cùng chung với đánh giá không khả quan đó là Rolling Stone: "chỉ còn 1 tháng nữa là Spears bước sang tuổi 20 và rõ ràng cần phải trưởng thành hơn, tuy nhiên album này chưa thể đạt được điều đó", mặc dù vậy họ vẫn cho điểm album này ngang với album trước đó của cô!

Tuy nhiên thì nhiều chuyên giá khác lại tán thành với album lần này của cô, tiêu biểu là AllMusic, cho album này tới 4.5/5 sao, đánh giá cao các track cũng như tên album, "Britney thực sự trưởng thành hơn khi nhấn sâu vào cái tôi cá nhân nhưng không hề mất đi cái mà người ta vẫn thường thấy ở cô". Ấn phẩm số 1000 của tạp chí Entertainment Weekly ra ngày 4/7/2008 đã xếp hạng những bộ phim, show truyền hình, album và sách báo,… hay nhất từ năm 1983 đến 2000. Và trong mục "The Classics: Music", Britney đã được xếp thứ 97/100 trong danh sách 100 album hay nhất trong khoảng thời gian trên.

Diễn biến thương mại
Britney ra mắt ở ngôi vị quán quân trên bảng xếp hạng Billboard 200 với 746.744 bản được bán ra trong tuần đầu tiên, giúp Spears trở thành nghệ sĩ nữ đầu tiên trong kỉ nguyên SoundScan có 3 album đầu tay liên tiếp đạt vị trí quán quân trong tuần đầu tiên tại Hoa Kỳ.  Đến cuối năm 2002, album bán được 3,3 triệu bản tại Mỹ và con số này là khoảng 4.4 triệu bản cho tới năm 2015.

Tại Nhật Bản, Britney bán được 66.900 bản trong tuần đầu tiên và đạt vị trí #4 trên bảng xếp hạng Oricon. Tổng cộng album đã bán được 250.000 bản tại Nhật và được chứng nhận Bạch Kim. Album cũng đạt vị trí thứ 4 tại Anh, Úc và đều được chứng nhận Bạch Kim. Tổng cộng album đã bán được hơn 2 triệu trên thị trường châu Âu, chỉ bằng một nửa so với album Oops!... I Did It Again. Album cũng bán được 316.944 bản tại Canađa nhưng đây quả là một sự sụt giảm lớn về lượng tiêu thụ, chỉ bằng 44% lượng tiêu thụ của album trước đó. Như vậy, tổng cộng Britney đã bán được 15 triệu bản trên toàn thế giới.

Đĩa đơn

"I'm a Slave 4 U", single đầu album Britney, được viết và sản xuất bởi Neptunes. Ca khúc mang âm hưởng urban, với nhịp điệu chậm rãi, giọng hát sexy xen lẫn những tiếng thở mạnh của Britney, cùng với những ca từ hết sức khêu gợi, ca khúc đã thực sự gây shock với những fan trẻ tuổi của cô lúc bấy giờ. Ca khúc đã lọt vào #4 trên UK Singles Chart, nhưng lại "mở màn" cho một chuỗi những thất bại về single tại Billboard Hot 100 khi không thể lọt vào top 10. Có thể nói Britney quan tâm đặc biệt đến ca khúc này: từ màn trình diễn quảng cáo cực kỳ đỉnh cao và ấn tượng tại MTV VMAs năm 2001 (mặc dù bị chỉ trích vì quá nóng cùng với việc lạm dụng hổ và trăn bởi PETA).; cho đến phần video (đạo diễn bởi Francis Lawrence ) gây ấn tượng về trang phục cũng như những điệu luyện hết sức cuốn hút của Britney và cuối cùng là việc Britney liên tục quảng cáo nó trong tất cả các tour lưu diễn. Phần video cũng được đề cử 3 giải MTV VMAs năm 2002, và được tạp chí MuchMusic của Canađa bầu chọn ở vị trí quán quân của "50 Sexiest Music Videos of All-Time".

"Overprotected" được phát hành là single thứ 2 trên toàn thế giới ngoại trừ Mỹ và Canađa (tại 2 quốc gia này bản remix bởi Darkchild được phát hành thay thế và là single thứ 3). Ca khúc được đánh giá cao và được coi là điểm sáng trong album lần này của Britney. Single cũng thành công khi lọt vào top 10 ở hầu hết các quốc gia, đạt hạng 4 tại Anh. mặc dù nó thất bại nặng tại Mỹ. Do có 2 phiên bản single nên cũng có 2 phiên bản MV và cả hai đều được đánh giá cao về vũ đạo cũng như bớt gây shock hơn MV trước đó. Ca khúc đã nhận được 1 đề cử cho "Giải Grammy cho Trình diễn giọng pop nữ xuất sắc nhất".

"I'm Not a Girl, Not Yet a Woman" là single thứ 2 tại Mỹ và Canađa (single thứ 3 ở các khu vực còn lại). Do đây là ca khúc chủ đạo của Crossroads – bộ phim đầu tay của Britney nên thời gian phát hành trùng vào dịp ra mắt bộ phim. Giới chuyên môn đánh giá cao ca khúc này và cho rằng đây là một trong những tuyên ngôn nổi bật trong Britney cũng như một trong những bản ballad hay nhất của Brit. Britney cũng coi đây là một trong những ca khúc cô yêu thích nhất. Mặc dù thành công tại nhiều nơi trên thế giới, thậm chí đạt vị trí á quân vài tuần tại Anh, song đây tiếp tục là 1 single thất bại nữa của cô tại quê nhà. Ca khúc được rất ít đài phát sóng và single thậm chí không thể leo nổi vào Billboard Hot 100. Britney cũng coi đây là một trong những ca khúc cô yêu thích nhất.

"Anticipating" là single thứ 4 được phát hành tại Pháp và Brazil. Giới chuyên môn khen nó với âm hưởng của nhạc disco những năm 1980. Ca khúc đạt hạng 38 tại Pháp mặc dù chỉ có màn live tại Dream Within a Dream Tour được sử dụng để quảng cáo nó. Trong khi đó, "I Love Rock 'n' Roll" được phát hành tại Úc, Canađa, châu Âu (trừ Pháp). Tuy nhiên, ca khúc này bị giới chuyên môn đánh giá là một trong những bản cover tồi tệ nhất; tại Anh ca khúc chỉ đạt hạng 13.

"Boys": single thứ 4 tại Bắc Mỹ và thứ 5 tại châu Âu + Úc. Bản remix hát chung với tác giả của nó được ra mắt thay thế bản trong album; và tất nhiên là bản remix được yêu thích hơn hẳn bản gốc: ca khúc tiếp tục là đĩa đơn top 10 của Spears tại Anh, tuy nhiên vẫn tiếp tục thất bại tại Mỹ. Ca khúc cũng được sử dụng trong soundtrack bộ phim của Austin Powers là Austin Powers .

Danh sách bài hát

Chú thích
 nghĩa là xử lý giọng hát

Đội ngũ sản xuất

 Nhà sản xuất: Max Martin, Rodney Jerkins, The Neptunes, Rami, Wade Robson, Justin Timberlake.
 Kĩ thuật: Max Martin, Andrew Coleman, Brian Garten, Brad Gilderman, Pablo Munguia, Rami, Michael Tucker, Yasu.
 Trợ lý kỹ thuật: Jaime Duncan, Richard G. Johnson, Marc Stephen Lee, Charles McCrorey, Daniel Milazzo, Tim Roberts, Ryan Smith, Rich Tapper, Jill Tengan.
 Điều chỉnh: Tom Coyne.
 Mix: Max Martin, Stephen George, Serban Ghenea, Jean-Marie Horvat, Rami
 Phối âm: James Biondolillo, Mark Suozzo.
 Phối giọng: Justin Timberlake.

 Âm thanh, âm thanh nền: Britney Spears.
 Âm thanh nền: Justin Timberlake, Sue Ann Carwell, Tyler Collins, Albert Hall, Damion Hall, Nana Hedin, Jennifer Karr, Maxayne Moriguchi, Jeff Pescetto, Jason Scheff, Chris Thompson.
 Nhạc sĩ hát cùng: Chad Hugo, Pharrell.
 Bass: Thomas Lindberg.
 Ghi-ta, ghi-ta nền: Max Martin.
 Ghi-ta: Esbjörn Öhrwall, Nile Rodgers.
 Nhiếp ảnh gia: Steven Klein

Xếp hạng

Xếp hạng tuần

Xếp hạng cuối năm

Xếp hạng thập niên

Thành công trên các bảng xếp hạng

Chứng nhận

Giải thưởng

Lịch sử phát hành

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Britney Spears' official website

Album của Britney Spears
Album quán quân Billboard 200
Album năm 2001
Album sản xuất bởi Max Martin
Album sản xuất bởi Rodney Jerkins


title: Benjamin Widom

text:
Benjamin Widom là nhà hóa học người Mỹ, chuyên nghiên cứu về các lãnh vực hóa lý và cơ học thống kê.

Cuộc đời và Sự nghiệp
Widom sinh tại Newark, New Jersey. Ông tốt nghiệp trung học ở trường Stuyvesant High School của thành phố New York năm 1945. Sau đó ông vào học ở Đại học Columbia và đậu bằng cử nhân năm 1949. Ông tiếp tục học ở Đại học Cornell, đậu bằng tiến sĩ năm 1953.

Widom làm trợ giáo môn hóa học ở Đại học Cornell năm 1954, làm giáo sư phụ tá năm 1955 và được bổ nhiệm làm giáo sư năm 1963.

Năm 1998, Widom được trao Huy chương Boltzmann "cho các nghiên cứu của ông làm sáng tỏ cơ học thống kê chất lỏng và các hỗn hợp chất lỏng cùng các đặc tính bề mặt chung của chúng, đặc biệt là việc trình bày tổng quát và rõ ràng các giả thuyết mở rộng quy mô cho việc làm cân bằng trình trạng và sức căng bề mặt của chất lỏng gần điểm tới hạn".
Widom có ba người con đều là giáo sư đại học: Michael Widom, giáo sư Vật lý học ở Đại học Carnegie Mellon, Elizabeth Widom, giáo sư địa chất ở Đại học Miami, và Jonathan Widom, giáo sư hóa sinh ở Đại học Northwestern.

Xuất bản phẩm
 Theoretical modeling: An introduction. Ber. Bunsenges. Phys. Chem. 1996, 100, 242.
 Theory of phase equilibrium. J. Phys. Chem. 1996, 100, 13190.
 Lekkerkerker, H.N.W.; Widom, B. An Exactly Solvable Model for Depletion Phenomena. Physica A 2000, 285, 483-492.
 Barkema, G.T.; Widom, B. Model of Hydrophobic Attraction in Two and Three Dimensions. J. Chem Phys. 2000, 113, 2349-2353.
 Weiss, V.C.; Widom, B. Contact Angles in Sequential Wetting: Pentane On Water. Physica A 2001, 292, 137-145.
 Widom, B.; Bhimalapuram, P; Koga, K. The Hydrophobic Effect. Phys. Chem. Chem. Phys (PCCP) 2003, 5, 3085-3093.

Giải thưởng
 Giải Boris Pregel về Lý hóa của "Viện Hàn lâm Khoa học New York"
 Giải Irving Langmuir về Lý hóa của Hội Hóa học Hoa Kỳ, 1982
 Giải Hildebrand về Hóa học lý thuyết và thực nghiệm chất lỏng của "Hội Hóa học Hoa Kỳ"
 Giải Dickson về Khoa học của Đại học Carnegie-Mellon
 Giải Hirschfelder của Đại học Wisconsin–Madison
 Huy chương Hendrik Willem Bakhuis Roozeboom của Viện hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật hoàng gia Hà Lan,
 Huy chương Onsager của Đại học Trondheim (Na Uy)
 Huy chương Boltzmann, 1998
 Giải Hóa học lý thuyết của Hội Hóa học Hoa Kỳ, 1999
 Viện sĩ Viện hàn lâm Khoa học quốc gia Hoa Kỳ, 1974
 Hội viên Hội Triết học Hoa Kỳ
 Viện sĩ Viện hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Hoa Kỳ, 1979.
 Viện sĩ Viện hàn lâm Khoa học New York

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Benjamin Widom at Cornell University's Department of Chemistry and Chemical Biology
 Benjamin Widom wins prestigious Boltzmann medal
 The Boltzmann Award, 1998
 Interview 2003
 Portrait at Cornell University

Năm sinh thiếu
Nhân vật còn sống
Nhà hóa học Hoa Kỳ
Nhà hóa học lý thuyết
Giáo sư Mỹ
Cựu sinh viên Đại học Columbia


title: Fukui

text:
là một tỉnh của Nhật Bản nằm ở tiểu vùng Hokuriku, vùng Chūbu trên đảo Honshu. Trung tâm hành chính của tỉnh là thành phố Fukui.

Địa lý
Fukui phía Tây trông ra vịnh Wakasa (biển Nhật Bản), phía Bắc giáp tỉnh Ishikawa, phía Đông giáp tỉnh Gifu, phía Đông Nam giáp tỉnh Shiga, phía Nam giáp tỉnh Kyoto.

Lịch sử
Xưa kia, trên địa bàn tỉnh Fukui là các xứ Wakasa và Echizen.

Hành chính

Fukui gồm 18 đơn vị hành chính cấp hạt, trong đó có 10 thành phố.

Làng và thị trấn:

Kinh tế  Đa phần là làm nông nghiệp, bến cảng , sông vào đất liền, thiên nhiên hài hoà để làm du lịch,rất bình yên khi dưỡng già.

Văn hóa
Fukui có thành Maruoka, thành lập năm 1576, một trong những thành quách cổ nhất Nhật Bản vẫn còn đứng vững. Chùa Eihei thành lập từ năm 1244 là một trong những trung tâm đào tạo sư sãi Phật giáo của Nhật Bản. Trên địa phận của tỉnh Fukui, người ta đã khai quật được nhiều hóa thạch khủng long và đem trưng bày tại Bảo tàng Khủng long Fukui.

Kinh tế

Văn hóa

Giáo dục

Đại học Fukui

Du lịch

Bảo tàng Khủng long Fukui

Bờ biển của Fukui có nhiều cảnh đẹp.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Website chính thức của tỉnh (tiếng Nhật)
 Website giới thiệu giấy truyền thống Echizen của vùng này.

Fukui
Tỉnh của Nhật Bản
Chubu


title: Euhesma atra

text:
Euhesma atra là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Exley mô tả khoa học năm 1998.

Chú thích

Tham khảo

Euhesma
Động vật được mô tả năm 1998


title: Fornovo di Taro

text:
Fornovo di Taro là một đô thị ở tỉnh Parma, ở vùng Emilia-Romagna của Italia, tọa lạc cách khoảng 100 km về phía tây của Bologna và khoảng 25 km về phía tây nam của Parma.

Fornovo di Taro tiếp giáp các đô thị sau đây: Collecchio, Medesano, Sala Baganza, Solignano, Terenzo, Varano de' Melegari.

Đây là nơi đã diễn ra trận Fornovo vào năm 1495 giữa liên minh Ý và quân Pháp của Charles VIII.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.fornovo-di-taro.pr.it

Đô thị tỉnh Parma


title: Augsburg Airways

text:
Augsburg Airways (mã IATA = IQ, mã ICAO = AUB) là hãng hàng không cửa Đức, trụ sở ở Augsburg. Hãng là thành viên của Liên minh Lufthansa Regional và bay cho Lufthansa. Căn cứ chính của hãng ở Sân bay quốc tế München.

Lịch sử

Những năm đầu
Hãng được thành lập năm 1980 và bắt đầu hoạt động từ năm 1986, dưới tên "Interot Airways" bằng tuyến đường từ Augsburg tới Düsseldorf. Năm 1993 hãng chở khách cho các hãng du lịch tới các điểm nghỉ ở châu Âu và năm 1994 thêm tuyến đường quốc tế tới Florence (Ý). Năm 1996 hãng bắt đầu cộng tác với Lufthansa và đổi tên thành Augsburg Airways. Từ 1.6.2002, hoạt động của hãng được cơ cấu lại và năm 2003 hãng trở thành thành viên của Liên minh Lufthansa Regional. Augsburg Airways được Cirrus Airlines mua và trở thành thành viên của Cirrus Group.

Hợp tác với Lufthansa
Đến năm 2000, Air Littoral, Cimber Air, Contact Air và Rheintalflug đã gia nhập đội Lufthansa,và Augsburg Airways vận hành một mạng lưới gồm 30 điểm đến trong nước và châu Âu bao gồm Bayreuth, Elba, Frankfurt, London, Newcastle, Paderborn, Prague và Strasbourg. Vào ngày 1 tháng 6 năm 2002, Augsburg Airways chấm dứt các tuyến đường cuối cùng từ Sân bay Augsburg, và chuyển giao quyền kiểm soát các hoạt động lên lịch trình, bán hàng và tiếp thị cho Lufthansa, được coi là "cần thiết cho sự tồn tại của hãng." Các tuyến đường từ Sân bay Augsburg nơi tiếp quản một thời gian ngắn bởi Denim Airways. Năm 2004, Lufthansa tổ chức lại các đối tác nhượng quyền khu vực dưới thương hiệu Lufthansa Regional, trong đó Augsburg Airways trở thành thành viên cùng với Air Dolomiti, Contact Air, Eurowings và Lufthansa CityLine.

Cùng năm đó, Augsburg Airways được mua lại bởi Cirrus Group (chủ sở hữu của Cirrus Airlines), được tái cơ cấu thành Aton GmbH vào năm 2008, và hãng hàng không này sau đó đã chuyển trụ sở chính đến Hallbergmoos. Năm 2009, Embraer E-Jet gia nhập đội bay, loại máy bay chở khách phản lực duy nhất do Augsburg Airways khai thác. Năm 2000, việc mua Bombardier CRJ200, Embraer ERJ 135 hoặc Fairchild Dornier 328JET đã được xem xét, nhưng không có đơn đặt hàng nào được đặt.

Chấm dứt
Vào ngày 26 tháng 10 năm 2012, Lufthansa thông báo rằng họ sẽ chấm dứt hợp đồng với Augsburg Airways (khi đó đã phục vụ 35 điểm đến từ Sân bay Munich với đội bay gồm 15 máy bay) vào cuối mùa hè năm 2013. Theo cách tương tự, sự hợp tác với Contact Air đã kết thúc một năm trước đó. Chuyến bay cuối cùng của Augsburg Airways dưới thương hiệu Lufthansa Regional diễn ra vào ngày 26 tháng 10 năm 2013 và công ty với 450 nhân viên sau đó đã ngừng hoạt động vào ngày 31 tháng 10. Do đó, đội tàu Embraer của hãng đã được chuyển sang Lufthansa CityLine, trong khi đội tàu Bombardier Q400 được trả lại cho bên cho thuê và được cất giữ tại Sân bay Maastricht.

Đội máy bay

(Tháng 6/2009):

3 Bombardier Dash 8 Q300
9 Bombardier Dash 8 Q400
1 Embraer 195LR

Tính tới tháng 8/2008, tuổi trung bình các máy bay của Augsburg Airways là 8.1 năm.().

Tham khảo

Liên kết ngoài
Augsburg Airways
Đội máy bay của Augsburg Airways

Hãng hàng không Đức


title: Naz-Sciaves

text:
Natz-Schabs tiếng Ý: Naz-Sciaves; tiếng Đức: Natz-Schabs; Archaic (1050 AD): Nouzas, Nouces, Natz e Scouvis, Scoubes, và Schabs) là một đô thị ở tỉnh Bolzano-Bozen trong vùng Trentino-Alto Adige/Südtirol của Ý, có vị trí cách khoảng 90 km về phía đông bắc của thành phố Trento và khoảng 40 km về phía đông bắc của thành phố Bolzano. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 2.603 người và diện tích là 15.8 km².

Đô thị Natz-Schabs (Naz-Sciaves) có các frazioni (các đơn vị cấp dưới, chủ yếu là các làng) Achia (Aica), Raas (Rasa), và Viums (Fiumes).

Natz-Schabs (Naz-Sciaves) giáp các đô thị: Brixen (Bressanone), Franzensfeste (Fortezza), Lüsen (Luson), Mühlbach (Rio di Pusteria), Rodeneck (Rodengo), và Vahrn (Varna).

Biến động dân số

Notes and chú thích

Liên kết ngoài
   Trang nhà của đô

Đô thị Nam Tirol


title: Động cơ nhiệt

text:
nhỏ|Sơ đồ của một động cơ nhiệt, gồm nguồn nóng, nguồn lạnh và cơ cấu.

Trong kỹ thuật và nhiệt động lực học, động cơ nhiệt là loại động cơ chuyển đổi nhiệt năng thành cơ năng, được dùng trong việc thực hiện công cơ học. Nguyên tắc hoạt động của các động cơ nhiệt là đưa một lưu chất làm việc từ một trạng thái nhiệt độ cao hơn về trạng thái nhiệt độ thấp hơn. Một nguồn nóng tạo ra nhiệt năng để đưa lưu chất tới trạng thái nhiệt độ cao. Lưu chất làm việc sinh công cơ học trong cơ cấu của động cơ trong khi truyền nhiệt cho một nguồn lạnh làm mát nó tới một trạng thái nhiệt độ thấp hơn. Trong quá trình này, nhờ các đặc tính của lưu chất, một phần nhiệt lượng được cung cấp ban đầu cho lưu chất sẽ được chuyển thành công cơ học để sử dụng.

Các động cơ nhiệt đầu tiên là máy hơi nước, chúng có đặc điểm chung là nhiên liệu (củi, than, dầu...) được đốt cháy ở bên ngoài xi lanh của động cơ. Hàng trăm năm sau khi máy hơi nước ra đời thì động cơ đốt trong mới bắt đầu xuất hiện. Chúng là loại động cơ nhiệt mà nhiên liệu được đốt cháy ngay ở bên trong xi lanh. Động cơ nhiệt là loại động cơ được sử dụng rộng rãi nhất hiện nay, bao gồm từ những động cơ có đầy đủ các kích cỡ lớn nhỏ khác nhau chạy bằng xăng hoặc dầu ma dút của xe máy, ô tô, máy bay, tàu hỏa, tàu thủy... cho đến các động cơ chạy bằng các nhiên liệu đặc biệt của tên lửa, tàu vũ trụ, động cơ chạy bằng năng lượng nguyên tử của tàu ngầm, tàu phá băng,...

Tham khảo

Biến đổi năng lượng
Khái niệm vật lý
Hệ thống điều hòa không khí
Nhiệt động lực học
Nhiệt
Kĩ thuật động cơ


title: Isles-sur-Suippe

text:
Isles-sur-Suippe  là một xã thuộc tỉnh Marne trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 78 mét trên mực nước biển.
Sông Suippe chảy qua xã Islet-sur-Suippe.

Tham khảo

Islessursuippe


title: Thường Phước

text:
Thường Phước là một địa danh tại huyện Hồng Ngự, tỉnh Đồng Tháp. Ngày nay, danh xưng này được đặt cho:

 Xã Thường Phước 1
 Xã Thường Phước 2
 Xã cũ Thường Phước, nay tương ứng với địa bàn xã Thường Phước 1 và một phần xã Thường Phước 2
 Cửa khẩu Thường Phước

Hồng Ngự (huyện)


title: Bujaleuf

text:
Bujaleuf () là một xã của tỉnh Haute-Vienne, thuộc vùng Nouvelle-Aquitaine, miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Haute-Vienne

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Haute-Vienne


title: 3249 Musashino

text:
3249 Musashino (1977 DT4) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 18 tháng 2 năm 1977 bởi Kiichiro Hurukawa và Hiroki Kosai ở Kiso Station.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 3249 Musashino

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1977


title: Appenzell Ausserrhoden

text:
Appenzell Ausserrhoden là một trong số 26 bang của Thụy Sĩ và nằm ở khu vực nói tiếng Đức của Thụy Sĩ. Thủ phủ bang Appenzell Ausserrhoden đóng ở thành phố Herisau.

Tham khảo

Bang của Thụy Sĩ
Appenzell Ausserrhoden


title: Orchis galilaea

text:
Orchis galilaea là một loài lan được tìm thấy ở miền nam Thổ Nhĩ Kỳ to Israel.

Hình ảnh

Tham khảo

galilaea
Thực vật Thổ Nhĩ Kỳ


title: Oides coomani

text:
Oides coomani là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Laboissiere miêu tả khoa học năm 1927.

Chú thích

Tham khảo

Oides


title: Preganziol

text:
Preganziol là một đô thị ở tỉnh Treviso trong vùng Veneto, có cự ly khoảng 20 km về phía tây bắc của Venice và khoảng 8 km về phía nam của Treviso. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 15.921 người và diện tích là 22,9 km².

Đô thị Preganziol có các frazioni (các đơn vị trực thuộc, chủ yếu là các làng) Frescada, San Trovaso, Sambughè, Boschetta, Settecomuni and Madonna delle Grazie.

Preganziol giáp các đô thị: Casale sul Sile, Casier, Mogliano Veneto, Treviso, Zero Branco.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.preganziol.tv.it

Đô thị tỉnh Treviso
Thành phố và thị trấn ở Veneto


title: Cinetodus froggatti

text:
Froggatt's catfish (Cinetodus froggatti) là một loài cá in the Ariidae family. It is đặc hữu to Australia.

Nguồn

Chú thích

Tham khảo

Cinetodus
Cá nước ngọt Úc


title: Cầu Tatara

text:
là một cây cầu dây văng trên đường cao tốc Nishiseto. Cầu có nhịp chính dài 890 m (2.920 foot), một phần của một loạt cầu nối Honshū và Shikoku ở Nhật Bản. Tại thời điểm năm 2010, nó là câu có nhịp chính dài thứ 4 trong các cầu dây văng, xếp sau cầu Sutong.

Tham khảo

T


title: Cheumatopsyche ambala

text:
Cheumatopsyche ambala là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Tham khảo

Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi
Cheumatopsyche


title: Sông Bạch Đằng

text:
Sông Bạch Đằng là ranh giới giữa thành phố Hải Phòng và tỉnh Quảng Ninh ngày nay, gọi theo phiên âm chữ Hán là Bạch Đằng Giang (白藤江). Từ Bạch (白) có nghĩa là trắng, từ Đằng (藤) có nghĩa là “bụi cây quấn quýt”, tên Nôm là Dầng hay Rừng. Và ba từ “Bạch Đằng Giang”, nghĩa là sông có “rừng sóng bạc đầu”, mà gọi theo dân gian là sông Thần. Ngoài ra sông này còn có tên gọi khác thời Hậu Lê là Vân Cừ (澐渠), nghĩa là “con sông nhỏ có sóng lớn” hay “nước chảy xoáy cuồn cuộn”, về sau là sông Thành Triền và ngày nay là sông Đá Bạc…

Hay sách “Đồng Khánh địa dư chí” ghi: “Sông Bạch Đằng là đoạn từ Năm Cửa đến cửa Nam Triệu, dài 18 dặm, rộng 2 dặm”, mà theo bản đồ hành chính huyện Thủy Đường thời Đồng Khánh (1886 – 1888) thì Năm Cửa là khu vực ngã 3 sông Uông và sông Đá Bạc ngày nay. Như vậy ta có thể hiểu từ khu vực ngã 3 sông Uông và sông Đá Bạch ngày nay, hắt xuống phía cửa biển Nam Triệu là giang phận sông Bạch Đằng thời Đồng Khánh (1886 – 1888). Còn sông Bạch Đằng từ thời Trùng Hưng trở về trước là sông Đá Bạch ngày nay

Sông Bạch Đằng là con đường thủy tốt nhất để đi vào Hà Nội (Thăng Long ngày xưa) từ miền nam Trung Quốc, từ cửa sông Nam Triệu các chiến thuyền đi vào sông Kinh Thầy, sông Đuống và cuối cùng là sông Hồng đoạn chảy qua Hà Nội. Ngày nay, các loại tàu thuyền có tải trọng 300-400 tấn tham gia vận tải được cả hai mùa trên sông.

Sông Bạch Đằng nổi tiếng với 3 chiến công của dân tộc Việt Nam:
Trận thủy chiến sông Bạch Đằng năm 938: Ngô Quyền đánh thắng quân xâm lược Nam Hán,
Trận thủy chiến sông Bạch Đằng năm 981: Hoàng đế Lê Đại Hành phá tan quân Tống xâm lược
Trận thủy chiến sông Bạch Đằng năm 1288: Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn đại thắng quân xâm lược Mông Nguyên (trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên lần thứ ba).

Theo sách "Đồng Khánh địa dư chí" và bản đồ huyện Yên Hưng và Thủy Đường trước thời Đồng Khánh, thì duy nhất chỉ có 3 nơi thờ liên quan tới nhà Trần nằm trên đất huyện Thủy Nguyên ngày nay là: Đền thờ Trần Hưng Đạo ở xã Thụ Khê, đền thờ Hoàng Tôn ở xã Tràng Kênh và đền thờ Thiên Hộ ở xã Chung Mỹ.

Hiện ở khu vực cửa sông Bạch Đằng có 3 ngôi đền thờ 3 vị anh hùng trên đó là đình Hàng Kênh (Lê Chân, Hải Phòng) thờ Ngô Quyền, đền Vua Lê Đại Hành ở thị trấn Minh Đức (Thủy Nguyên, Hải Phòng) và đền Trần Hưng Đạo ở phường Yên Giang, thị xã (Quảng Yên, Quảng Ninh). Đặc biệt khu di tích đền Tràng Kênh ở Hải Phòng thờ cả ba vị anh hùng nói trên.

Các bãi cọc trên sông Bạch Đằng

Các bãi cọc Bạch Đằng là các bãi cọc được sử dụng làm trận địa chống giặc ngoại xâm của dân tộc Việt, do Ngô Quyền khởi xướng vào năm 938 trong trận đại phá quân Nam Hán. Hiện nay có bốn bãi cọc được phát hiện đều là bãi cọc dân sự:

Một bãi cọc nằm trong một đầm nước giáp đê sông Chanh, thuộc Yên Giang, thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh. Bãi cọc này được phát hiện vào năm 1953 khi người dân trong vùng đào đất đắp đê. Bãi hiện còn hàng trăm cọc, một số cọc được cắm thẳng đứng, đa số cọc nằm chếch theo hướng đông 15°, cắm theo hình chữ"chi"(之). Cọc phần lớn bằng gỗ lim, gỗ táu, đầu dưới vát nhọn, đầu trên đã bị gãy. Độ dài trung bình các cọc từ 2 m đến 2,8 m; có cọc dài tới 3,2 m. Phần cọc được vát nhọn dài từ 0,8 m đến 1 m. Đầu phía trên của cọc nằm dưới mặt đất khoảng 0,5 m đến trên 1,5 m. Toàn bộ bãi cọc đã được xây kè bảo vệ với diện tích 220 m2, trong đó có 42 cọc ở nguyên trạng khi phát hiện, sâu dưới bùn hơn 2 m, nhô cao từ 0,2 đến 2 m. Mật độ cọc ở nửa bãi phía nam là một cây mỗi 0,9 đến 1,2 m, nửa bãi phía bắc có một cây mỗi 1,5 đến 2,2 m.
Một bãi cọc phát hiện năm 2005 tại cánh đồng Vạn Muối (thuộc Nam Hòa, thị xã Quảng Yên, Quảng Ninh), với hàng chục cây cọc trên một khu vực rộng 100 m, dài 300 m. Theo các nhà khoa học, người xưa đã dùng loại cọc đường kính 7 – 10 cm, to nhất là 20 – 22 cm, có cọc dài trên 2 m được cắm theo nhiều thế rất hiểm, thường xiên 45° theo một hướng.
Bãi cọc đồng Má Ngựa được phát hiện và tiến hành khảo sát, khai quật vào năm 2010. Bãi cọc có chiều dài 70 m, rộng 30 m, cắm cọc thuộc nhiều loại gỗ có đường kính từ 6 – 22 cm dày đặc thành dải như một lớp tường thành.
Gần đây nhất là bãi cọc Cao Quỳ được phát hiện vào cuối năm 2019.
Cách đóng cọc hiện nay vẫn là bí ẩn. Tuy nhiên dân gian có truyền là người xưa sử dụng cách như sau: 1. Vót nhọn mũi cọc; 2. Đưa mũi cọc nhọn xuống trước, cọc sẽ cắm xuống sâu một mức nhất định; 3. Dùng dây thừng buộc 2 rọ mây vắt qua đầu trên của cọc; 4. Nhét từng viên đá vào rọ cho đến khi đủ tải trọng để ấn cọc xuống; 5. Khi đầu cọc đạt cao độ, chuyển đá ra khỏi rọ và đẽo nhọn đầu cọc.

Cầu qua sông
 Cầu Bạch Đằng, ở cửa sông Cấm đổ ra sông Bạch Đằng, nối Đầm Nhà Mạc, thị xã Quảng Yên, Quảng Ninh với quận Hải An, Hải Phòng, cũng là điểm cuối tuyến cao tốc Hạ Long - Hải Phòng, thông xe ngày 1/9/2018.

Xem thêm
Trận Bạch Đằng (938)
Trận Bạch Đằng (1288)
Các bãi cọc trên sông Bạch Đằng
Khu di tích lịch sử Bạch Đằng

Tham khảo

Liên kết ngoài

Bãi cọc Bạch Đằng
Phát hiện thêm một bãi cọc trên sông Bạch Đằng

Bạch Đằng
Bạch Đằng
Bạch Đằng
Sông tại Thái Bình
Vũ khí Việt Nam
Di tích tại Quảng Ninh
Di tích tại Hải Phòng
Du lịch Hải Phòng


title: Cryptocephalus tardus

text:
Cryptocephalus tardus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1888.

Chú thích

Tham khảo

T


title: 4667 Robbiesh

text:
4667 Robbiesh (1986 VC) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 4 tháng 11 năm 1986 bởi R. H. McNaught ở Siding Spring.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 4667 Robbiesh

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1986


title: Coleophora serinipennella

text:
Coleophora serinipennella là một loài bướm đêm thuộc họ Coleophoridae. Nó được tìm thấy ở miền nam châu Âu, Bắc Phi, Cận Đông, miền nam Palearctic ecozone (bao gồm Nhật Bản), cũng như New South Wales.

Sải cánh dài 14–17 mm.

Ấu trùng ăn Atriplex, Halimione và Chenopodium species. They make galls in the stems of their host plant.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Australian Faunal Directory
Japanese Moths
Fauna Europaea

Coleophora
Côn trùng châu Âu


title: Hệ tinh thể ba nghiêng

text:
Trong tinh thể học, hệ tinh thể ba nghiêng được biểu diễn bởi ba véctơ đơn vị có chiều dài không bằng nhau, và cũng giống với hệ tinh thể trực thoi, nhưng khác nhau bởi các giá trị góc giữa các trục. Trong hệ tinh thể ba nghiêng giá trị các góc khác nhau và khác 90 độ, tức các véctơ không trực giao nhau. Các thông số mạng được biểu diễn như sau:
a ≠ b ≠ c và các góc
 ≠ ≠ ≠

Ô mạng ba nghiêng là ô mạng có dạng hình học kém đối xứng nhất trong 14 ô mạng Bravais. Ô mạng này chỉ có yếu tố đối xứng tâm (hay còn gọi là tâm đối xứng) duy nhất qua trọng tâm của ô mạng, và nó không có mặt phẳng đối xứng.

Các nhóm điểm thuộc hệ tinh thể này được liệt kê dưới đây theo ký kiệu quốc tế (Hermann-Mauguin và theo ký hiệu Schoenflies.

và chúng chỉ thuộc một nhóm không gian.

Một số khoáng vật thuộc nhóm này như plagioclas, microclin, rhodonit, turquois, wollastonit và amblygonit, chúng đều là ba nghiêng thường.

Xem thêm
 Cấu trúc tinh thể

Tham khảo

 Hurlbut, Cornelius S.; Klein, Cornelis, 1985, Manual of Mineralogy, 20th ed., pp. 64 – 65, ISBN 0-471-80580-7

Tinh thể học
Khoáng vật học


title: Les Guerreaux

text:
Les Guerreaux là một xã ở tỉnh Saône-et-Loire trong vùng Bourgogne-Franche-Comté nước Pháp.

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số 244 người.Ước tính dân số năm 2007 là 259 người.

Xem thêm
Xã của tỉnh Saône-et-Loire

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Saône-et-Loire


title: Erioptera factiosa

text:
Erioptera factiosa là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Erioptera
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: ZSU-23-4MP Biała

text:
ZSU-23-4 "Biała" là tên một loại pháo phòng không tự hành do quân đội Ba Lan thiết kế và là một bản sửa chữa từ phiên bản ZSU-23-4 (của quân đội Liên Xô). Phiên bản ZSU-23-4 "Biała" được trang bị ống ngắm mới và thêm 4 tên lửa đối không Grom vào hệ thống vũ khí. Pháo tự động AZP-23 cũng được trang bị các loại đạn mới-hiện đại hơn và tăng tầm bắn lên 3.5 km(hơn ZSU-23-4 0.5-1 km). Tên lửa đối không Grom có tầm bắn tối đa lên đến 5.5 km

Có khoảng 70 chiếc ZSU-23-4 "Biała" được sản xuất để phục vụ cho quân đội Ba Lan nhằm thay thế cho kiểu pháo tự hành phòng không PZA Loara(được trang bị pháo tự động 35 mm).

Tham khảo

Liên kết ngoài
Manufacturer's website  (in Polish)
Information on the PZA Loara, ZSU-23-4 Biała, & SA-8 in Polish Army  (trang được viết bằng tiếng Ba Lan)

Vũ khí phòng không tự hành
Pháo tự hành thời Chiến tranh Lạnh


title: Quận Collin, Texas

text:
Quận Collin (tiếng Anh: Colin County) là một quận trong tiểu bang Texas, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở thành phố McKinney. Dân số năm 2000 là 491.675 người, dân số năm 2009 ước khoảng 791.631 người.
Quận Collin là một phần của Dallas/Fort Worth Metroplex. Một phần thành phố Dallas nằm trong quận này. Các thành phố quan trọng trong quận gồm có Allen, Frisco, McKinney, Plano, Richardson, Wylie, và Murphy.

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Texas


title: Trinidad, Cuba

text:
Trinidad là một thị xã ở tỉnh Sancti Spíritus, miền trung Cuba. Vùng với Valle de los Ingenios, đây là một trong những di sản thế giới của UNESCO từ năm 1988.

Trinidad được thành lập ngày 23 tháng 12 năm 1514 bởi Diego Velázquez de Cuéllar với tên gọi là Villa De la Santísima Trinidad.

Thông tin nhân khẩu

Năm 2004, đô thị Trinidad có dân số 73.466 người. Diện tích là , với mật độ dân số là .

Đô thị này được chia thành các phường (barrio) Primero, Segundo, Tercero, Aguacate, Cabagán, Caracusey, Casilda, Guaniquical, Río de Ay, San Francisco, San Pedro và Táyaba.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 City webpage
 Online travel guide to Trinidad
 Trinidad hotels

Thành phố của Cuba
Đô thị tỉnh Sancti Spíritus
Di sản thế giới tại Cuba


title: Dicranomyia brevivenula

text:
Dicranomyia brevivenula là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Nearctic


title: Agrypnus fulvisparsus

text:
Agrypnus fulvisparsus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1874.

Chú thích

Tham khảo

Agrypnus


title: Bái Tuyền

text:
Bái Tuyền (tiếng Trung:拜泉县, Hán Việt: Bái Tuyền huyện) là một huyện của địa cấp thị Tề Tề Cáp Nhĩ, tỉnh Hắc Long Giang, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Quận này có diện tích 3569 km2, dân số 570.000 người, mã bưu chính 164700, mã vùng điện thoại 0452. Về mặt hành chính, Bái Tuyền được chia thành các đơn vị gồm 5 trấn (Bái Tuyền, Tam Đạo, Hưng Nông, Trường Xuân, Long Tuyền, Quốc Phú, Phú Cường), 9 hương (Tân Sinh, Hưng Quốc, Thượng Thăng, Hưng Hoa, Đại Chúng, Phong Sản, Vĩnh Cần, Tự Cường, Ái Nông).

Tham khảo

Tề Tề Cáp Nhĩ
Đơn vị cấp huyện Hắc Long Giang


title: Dendrochilum magnum

text:
Dendrochilum magnum là một loài phong lan, tiếng Anh thường gọi là Large Dendrochilum, là loài đặc hữu của Philippines.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

magnum


title: Statherotmantis

text:
Statherotmantis là một chi bướm đêm thuộc phân họ Tortricinae của họ Tortricidae.

Các loài
Statherotmantis laetana Kuznetzov, 1988
Statherotmantis peregrina (Falkovitsh, 1966)
Statherotmantis pictana (Kuznetzov, 1969)
Statherotmantis shicotana (Kuznetzov, 1969)

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Olethreutini


title: Le Héron

text:
Le Héron là một xã thuộc tỉnh Seine-Maritime trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-Maritime
Seine-Maritime
Normandy

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
Le Héron on the Quid website

Xã của Seine-Maritime


title: Berlin, New Hampshire

text:
Berlin ( là một thành phố thuộc quận Coos trong tiểu bang New Hampshire, Hoa Kỳ. Thành phố nằm dọc sông Androscoggin. Thành phố Berlin có diện tích km2, dân số theo điều tra năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là 10.331 người. Dân số theo ước tính năm 2009 là 10.204 người. Thành phố gồm làng Cascade. Nằm bên rìa của White Mountains, ranh giới thành phố mở rộng đến rừng quốc gia White Mountain.

Tham khảo

Thành phố của New Hampshire


title: Epipsilia grisescens

text:
Epipsilia grisescens là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở Fennoscandia, Đan Mạch cũng như Pyrenees, Alps, Apennines, Balkans và Carpathians. In the Alps it is found up to 2,000 mét.

Sải cánh dài 24–34 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 6 đến tháng 8 làm một đợt.

Ấu trùng ăn các loài Festuca.

Phụ loài
Epipsilia grisescens grisescens (Pyrenees, Alps, Apennines, Balkans, Carpathians)
Epipsilia grisescens septentrionalis (Fennoscandia, Đan Mạch)

Chú thích

Tham khảo

lepiforum.de
Lepidoptera of Sweden

Epipsilia
Côn trùng châu Âu
Động vật được mô tả năm 1794


title: Gilgenberg am Weilhart

text:
Gilgenberg am Weilhart là một đô thị ở huyện Braunau am Inn bang Oberösterreich, nước Áo. Đô thị này có diện tích 466 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2005 là 1233 người..

Tham khảo


title: Ưng xám

text:
Ưng xám (danh pháp hai phần: Accipiter badius) là loài chim thuộc Họ Ưng (Accipitridae).. Đây là loài chim săn mồi nhỏ có chiều dài từ 26–30 cm. Chúng phân bố rộng rãi ở châu Á và châu Phi.

Phân loài
 Accipiter badius cenchroides (Severtzov, 1873)
 Accipiter badius dussumieri (Temminck, 1824)
 Accipiter badius badius (Gmelin, 1788)
 Accipiter badius poliopsis (Hume, 1874)
 Accipiter badius sphenurus (Rüppell, 1836)
 Accipiter badius polyzonoides A. Smith, 1838

Chú thích

Tham khảo

B
B
B
B
Chim châu Á
Chim ăn thịt châu Phi
Động vật được mô tả năm 1788
Chim châu Phi Hạ Sahara
Chim châu Âu


title: Metriochroa scotinopa

text:
Metriochroa scotinopa là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Ethiopia.

Ấu trùng ăn Dregea schimperi. Chúng có thể ăn lá nơi chúng làm tổ.

Chú thích

Tham khảo

Metriochroa
Côn trùng Ethiopia


title: Musi Rawas

text:
Musi Rawas là một regency (huyện) thuộc tỉnh Nam Sumatra, Indonesia. Huyện có diện tích 12.365,8 km² và dân số là 454.142 người năm 2000. Huyện lị nằm tại Muara Beliti Baru.

Hành chính
Musi Rawas được chia thành 21 kecamatan (phó huyện/xã):
 Suku Tengah Lakitan Ulu Terawas
 Bulang Tengah Suku Ulu
 Jayaloka
 Karang Dapo
 Karang Jaya
 Megang Sakti
 Muara Beliti
 Muara Kelingi
 Muara Lakitan
 Nibung
 Purwodadi
 Rawas Ilir
 Rawas Ulu
 Rupit
 Selangit
 Sukakarya
 Sumber Harta
 Tugumulyo
 Tiang Pumpung Kepungut
 Tuah Negeri
 Ulu Rawas

Tham khảo

Nam Sumatra


title: Thiên Nhẫn

text:
Thiên Nhẫn là tên một dãy núi nằm giáp ranh giữa các huyện Hương Sơn, Đức Thọ của tỉnh Hà Tĩnh với huyện Thanh Chương và Nam Đàn tỉnh Nghệ An. Trong cuộc kháng chiến chống quân nhà Minh thế kỷ 15, sau khi rút quân vào vùng này, Lê Lợi đã xây dựng trên núi Thiên Nhẫn một thành đá chạy dài hàng trăm mét gọi là thành Lục Niên. Dấu vết còn lại của thành Lục Niên hiện nay là một dãy đá được xếp dựng đứng trên đỉnh núi. Sau cuộc kháng chiến thành công nhân dân Sơn Tân đã xây dựng một đền thờ các vị anh hùng dân tộc ngay bên bờ sông Ngàn Phố gọi là đền Trúc. Năm 2004, đền Trúc đã được bộ Văn hóa Thông tin công nhận là di tích lịch sử văn hoá cấp quốc gia.

Tại dãy núi Thiên Nhẫn, còn có danh thắng khe Bò Đái. Khe Bò Đái thuộc xã Nam Tân, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An. Khe Bò Đái chảy thành thác ở phía bắc ngọn núi Đông Chủ trong dãy Thiên Nhẫn

Tham khảo

Liên kết ngoài
 BÀN VỀ TUỔI VÀ BỐI CẢNH ĐỊA CHẤT CỦA HỆ TẦNG THIÊN NHẪN Ở BẮC TRUNG BỘ, VIỆT NAM

Núi tại Hà Tĩnh
Núi tại Nghệ An


title: Bostrichoidea

text:
Bostrichoidea là một liên họ bọ cánh cứng.

Phân loại
Liên họ này gồm các họ:
 Anobiidae Fleming 1821
 Ptinidae hoặc Ptininae Latreille 1802
 Bostrichidae Latreille 1802
 Lyctinae hoặc Lyctidae Billberg 1820
 Endecatominae hoặc Endecatomidae LeConte 1861
 Dermestidae Latreille 1804
 Thorictinae hay Thorictidae Agassiz 1846
 Jacobsoniidae Heller 1926
 Nosodendridae Erichson 1846

Hình ảnh

Tham khảo

Bostrichoidea


title: Exelastis robinsoni

text:
Exelastis robinsoni là một loài bướm đêm thuộc họ Pterophoridae. Nó được biết đến ở Comoros.

Chú thích

Tham khảo

Exelastis
Động vật Comoros


title: Diego Benaglio

text:
Diego Orlando Benaglio (sinh ngày 8 tháng 9 năm 1983 ở Zürich) là một cầu thủ bóng đá người Thụy Sĩ hiện đang là thủ môn của câu lạc bộ Monaco ở Ligue 1.

Anh có tổng cộng 61 lần khoác áo đội tuyển Thụy Sĩ và từng tham dự ba kỳ World Cup cùng một kỳ Euro.

Sự nghiệp câu lạc bộ
Benaglio bắt đầu sự nghiệp cùng đội bóng quê nhà Grasshopper-Club Zürich và chơi ở đó trong nhiều mùa giải trước khi chuyển tới Đức để gia nhập VfB Stuttgart, nhưng chỉ chơi cho đội dự bị của họ.

Vào mùa giải 2005-06, anh chuyển tới thi đấu cho Nacional của Bồ Đào Nha, ngay lập tức phải cạnh tranh để giành vị trí chính thức với thủ môn kì cựu Henrique Hilário, và sau đó tạo dựng được một vị trí vững chắc khi đội bóng xứ Madeira để Hilario gia nhập Chelsea.

Wolfsburg
Vào ngày 22 tháng 1 năm 2008, Benaglio chuyển tới VfL Wolfsburg. Anh có trận ra mắt vào ngày 30, giúp đội bóng lọt vào tứ kết Cúp quốc gia Đức, sau màn đấu súng trên chấm luân lưu với Schalke 04.

Trở thành thủ môn chính thức của Wolfsburg, anh đã góp công giúp câu lạc bộ giành được danh hiệu Bundesliga ở mùa giải 2008-09. Ngày 23 tháng 1 năm 2013, Benaglio gia hạn hợp đồng với Wolfsburg đến năm 2016. Anh có được danh hiệu thứ hai cùng với Wolfsburg sau chiến thắng 3-1 trước Borussia Dortmund tại trận chung kết Cúp bóng đá Đức ngày 30 tháng 5 năm 2015.

Anh có tổng cộng 9 mùa giải khoác áo Wolfsburg với 259 lần ra sân.

Monaco
Ngày 16 tháng 6 năm 2017, Benaglio ở tuổi 33 chuyển đến đội bóng Pháp Monaco với bản hợp đồng có thời hạn ba năm.

Sự nghiệp đội tuyển quốc gia
Benaglio có trận đấu đầu tiên cho đội tuyển Thuỵ Sĩ vào ngày 3 tháng 6 năm 2006 trong trận giao hữu với đội tuyển Trung Quốc. Anh được gọi vào đội tuyển tham dự World Cup 2006, nhưng chỉ là sự lựa chọn số ba cho vị trí thủ môn chính thức sau Pascal Zuberbühler và Fabio Coltorti.

Với phong độ tốt, tháng 2 năm 2008, huấn luyện viên trưởng đội tuyển Thuỵ Sĩ Köbi Kuhn đã trao cho anh vị trí thủ môn chính thức ở Euro 2008, giải đấu mà Benaglio cùng các đồng đội được chơi trên sân nhà. Tuy nhiên, Thuỵ Sĩ đã bị loại ngay từ vòng bảng với vị trí bét bảng.

Năm 2009, Benaglio đã giành được danh hiệu Cầu thủ Thuỵ Sĩ xuất sắc nhất năm. Anh có tên trong danh sách 23 cầu thủ tham dự World Cup 2010 của huấn luyện viên Ottmar Hitzfeld và là thủ môn chính thức trong cả ba trận tại giải này, chỉ để lọt lưới một bàn và có 16 pha cứu thua nhưng Thụy Sĩ vẫn bị loại ngay sau vòng bảng.

Benaglio là đội trưởng đội Olympic Thụy Sĩ tham dự Thế vận hội Mùa hè 2012. Tại Vòng loại giải vô địch bóng đá thế giới 2014 khu vực châu Âu, anh có sáu trận giữ sạch lưới trong chín trận ra sân và do đó tiếp tục có cơ hội tham dự kỳ World Cup thứ ba trong sự nghiệp là World Cup 2014. Trong trận đấu thứ hai của vòng bảng với đội tuyển Pháp, Begnalio cản phá được một quả phạt đền của Karim Benzema nhưng chung cuộc Thụy Sĩ để thua đậm 2–5. Thụy Sĩ vào được vòng loại trực tiếp và bị loại bởi Argentina, đây cũng là trận đấu quốc tế cuối cùng của Benaglio.

Ngày 20 tháng 8 năm 2014, Benaglio tuyên bố giã từ sự nghiệp thi đấu quốc tế sau 61 lần khoác áo đội tuyển Thụy Sĩ.

Danh hiệu

Câu lạc bộ
Grasshopper
 Giải vô địch quốc gia Thụy Sĩ: 2001
Vfl Wolfsburg
 Bundesliga: 2009
 DFB-Pokal: 2014–15

Cá nhân
 Cầu thủ Thuỵ Sĩ xuất sắc nhất năm: 2009

Chú thích

Xem thêm

Sinh năm 1983
Nhân vật còn sống
Người Thụy Sĩ gốc Ý
Vận động viên Zürich
Cầu thủ bóng đá Thụy Sĩ
Thủ môn bóng đá
Cầu thủ Giải bóng đá vô địch quốc gia Thụy Sĩ
Cầu thủ bóng đá FC Baden
Cầu thủ bóng đá Grasshopper Club Zürich
Cầu thủ Giải bóng đá vô địch quốc gia Bồ Đào Nha
Cầu thủ bóng đá C.D. Nacional
Cầu thủ bóng đá Bundesliga
Cầu thủ bóng đá VfB Stuttgart II
Cầu thủ bóng đá VfB Stuttgart
Cầu thủ bóng đá VfL Wolfsburg
Cầu thủ bóng đá Ligue 1
Cầu thủ bóng đá AS Monaco
Cầu thủ đội tuyển bóng đá trẻ quốc gia Thụy Sĩ
Cầu thủ đội tuyển bóng đá U-21 quốc gia Thụy Sĩ
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Thụy Sĩ
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2006
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá châu Âu 2008
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2010
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2014
Cầu thủ bóng đá Thế vận hội của Thụy Sĩ
Cầu thủ bóng đá Thế vận hội Mùa hè 2012
Cầu thủ bóng đá Thụy Sĩ ở nước ngoài
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Đức
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Bồ Đào Nha
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Monaco
Vận động viên Thụy Sĩ ở Đức
Vận động viên Thụy Sĩ ở Bồ Đào Nha
Vận động viên Thụy Sĩ ở Monaco