title: Carlo Ancelotti

text:
Carlo Ancelotti (; sinh ngày 10 tháng 6 năm 1959 tại Reggiolo) hay biệt danh Carletto, là một cựu cầu thủ bóng đá người Ý và hiện là huấn luyện viên của câu lạc bộ Real Madrid. Ancelotti là huấn luyện viên duy nhất đã vô địch UEFA Champions League bốn lần (hai lần với Milan và hai lần với Real Madrid), và là huấn luyện viên đầu tiên góp mặt trong 5 trận chung kết. Ông đã vô địch FIFA Club World Cup 3 lần khi huấn luyện Milan và Real Madrid. Ancelotti cũng là một trong bảy người đã vô địch Cúp C1 châu Âu hoặc Champions League với tư cách cầu thủ và huấn luyện viên. Ngoài ra, Ancelotti còn là HLV duy nhất vô địch quốc nội ở năm giải bóng đá hàng đầu châu Âu là Anh (Chelsea), Tây Ban Nha (Real Madrid), Ý (Milan), Pháp (Paris Saint-Germain) và Đức (Bayern Munich). Ông được coi là một trong những HLV xuất sắc nhất và thành công nhất mọi thời đại.

Với biệt danh Carletto, Ancelotti chơi ở vị trí tiền vệ và bắt đầu sự nghiệp của mình với câu lạc bộ Ý Parma, giúp câu lạc bộ thăng hạng Serie B vào năm 1979. Ông chuyển đến Roma vào mùa giải tiếp theo, tại đó ông đã giành được một chức vô địch Serie A và bốn chức vô địch Coppa Italia, đồng thời chơi cho đội Milan cuối những năm 1980, tại đó Ancelotti đã giành được hai chức vô địch quốc gia và hai cúp châu Âu, cùng các danh hiệu khác. Ở cấp độ quốc tế, Ancelotti đã chơi cho đội tuyển quốc gia Ý 26 lần, ghi bàn một lần và xuất hiện trong hai kỳ FIFA World Cup, kết thúc ở vị trí thứ ba trong giải đấu năm 1990, cũng như đã giúp quốc gia của mình lọt vào bán kết UEFA Euro 1988.

Trên cương vị huấn luyện, Ancelotti đã làm việc cho Reggiana, Parma, Juventus, Milan, Chelsea, Paris Saint-Germain, Real Madrid, Bayern Munich, Napoli và Everton, và đã giành được các danh hiệu quốc nội ở Ý, Anh, Pháp, Tây Ban Nha và Đức.

Sự nghiệp cầu thủ

Câu lạc bộ
Ancelotti bắt đầu sự nghiệp cầu thủ của mình ở vị trí tiền vệ vào năm 1974 với Parma. Năm 1979, ông chuyển đến A.S. Roma. Tại đây, ông đã giành được danh hiệu vô địch Serie A mùa bóng 1982–83 và 4 lần giành Coppa Italia.

Từ năm 1987 đến 1992, ông thi đấu cho A.C. Milan, và cùng Milan giành 2 cúp C1 châu Âu liên tiếp trong các mùa giải 1988–89 và 1989–90. Những đồng đội của ông trong giai đoạn này có rất nhiều hảo thủ như Paolo Maldini, Franco Baresi, Mauro Tassotti và Alessandro Costacurta ở hàng hậu vệ; Frank Rijkaard, Ruud Gullit, Roberto Donadoni ở hàng tiền vệ và tiền đạo Marco van Basten.

Trong trận bán kết lượt về cúp C1 châu Âu 1988–89 với Real Madrid, Ancelotti đã rê bóng qua 2 cầu thủ Real Madrid F.C. trước khi có cú sút xa ghi bàn mở tỉ số trong chiến thắng 5 – 0 của Milan. Kết thúc trận đấu Milan giành chiến thắng chung cuộc với tổng tỷ số 6 – 1 và qua đó giành quyền vào chơi trận đấu cuối cùng của mùa giải. Trong trận chung kết tại Camp Nou sau đó với Steaua Bucureşti, Ancelotti cũng đã thi đấu trọn vẹn 90 phút. Góp công giúp Rossoneri giành chức vô địch châu Âu lần thứ 3 trong lịch sử với một chiến thắng huỷ diệt 4 – 0. Ancelotti chính thức giải nghệ cầu thủ từ năm 1993, sau khi chơi 283 trận tại Serie A và ghi được 22 bàn thắng.

Đội tuyển quốc gia
Ancelotti có bàn thắng duy nhất cho đội tuyển Ý là trong trận hòa 1 – 1 với đội tuyển Hà Lan vào ngày 6 tháng 1 năm 1981 trong khuôn khổ giải Mundialito 1980 (một giải đấu nhỏ được tổ chức giữa những đội tuyển đã từng vô địch thế giới) diễn ra trên đất Uruguay. Sau đó, ông đã cùng đội tuyển Ý tham dự World Cup 1986 và World Cup 1990, cùng với Roberto Donadoni, Roberto Mancini và Paolo Maldini. Ancelotti đã có 26 lần khoác áo đội tuyển trước khi tuyên bố chia tay đội tuyển vào năm 1991.

Sự nghiệp huấn luyện
Ông là một trong 7 người từng vô địch Cúp C1 châu Âu/UEFA Champions League ở cả cương vị cầu thủ lẫn huấn luyện viên. Ông có 6 lần vô địch Champions League trong đó hai lần khi còn thi đấu cho A.C. Milan (1989, 1990), hai lần khi dẫn dắt A.C. Milan (2003, 2007) và hai lần khi dẫn dắt Real Madrid (2014, 2022).

Khởi đầu sự nghiệp
Carlo Ancelotti bắt đầu sự nghiệp huấn luyện tại CLB nhỏ Reggiana, và ngay trong mùa bóng đầu tiên làm huấn luyện viên, ông đã giúp Reggiana thăng hạng Serie A. Sau đó ông chuyển sang Parma và giúp CLB về nhì trong cùng năm. Ancelotti chuyển sang Juventus để thay thế Marcello Lippi - người vừa có giai đoạn rất thành công. Tuy nhiên, ông đã không đáp ứng được sự kỳ vọng của ban lãnh đạo Bianconeri khi chỉ đưa Juventus về nhì tại Serie A trong hai mùa bóng liên tiếp.

2001 – 2009: AC Milan
Ancelotti được bổ nhiệm làm huấn luyện viên Milan vào ngày 5 tháng 11 năm 2001, sau khi Fatih Terim bị sa thải vì kết quả không tốt.. Ông kế thừa một đội đang khát danh hiệu khác ở Milan, vì Rossoneri đã thất bại trong nước và ở châu Âu kể từ sau chiến thắng Scudetto cuối cùng của họ vào năm 1999. Trong mùa giải 2001–02, Ancelotti dẫn dắt Milan một lần nữa giành quyền tham dự Champions League khi cán đích ở vị trí thứ 4 ở Serie A, và cũng lọt vào bán kết UEFA Cup, thành tích tốt nhất của họ từng có trong giải đấu khi để thua Borussia Dortmund, và cũng bị loại ở bán kết Coppa Italia trước Juventus.

Mùa giải tiếp theo, Ancelotti - người bị chủ sở hữu câu lạc bộ Silvio Berlusconi chỉ trích nặng nề vì chiến thuật phòng ngự của mình - đã có thể áp dụng một lối chơi sáng tạo ở Milan trong khi thực hiện một số thay đổi trong đội hình của đội. Ông khiến Dida - vẫn bị ám ảnh trong trận đấu ở Champions League 2000–01 trước Leeds United - là lựa chọn số 1 chỉ một tháng vào mùa giải, trong khi chuyển tiền vệ tấn công Andrea Pirlo thành tiền vệ phòng ngự, chơi anh ấy phía sau số 10 (hoặc Rui Costa hoặc Rivaldo) ở phía trước tuyến sau của đội như một tiền vệ lùi sâu trong sơ đồ 4–3–1–2 hoặc 4–1–2–1–2. Đồng thời, Filippo Inzaghi và Andriy Shevchenko tỏ ra là những cặp tiền đạo luôn nguy hiểm trước khung thành.

Milan thắng Juventus 3-2 sau loạt sút luân lưu trong trận Chung kết Champions League 2003 trên sân Old Trafford, và cũng thắng trận chung kết Coppa Italia 2003 trước Roma. Mùa giải tiếp theo, với sự bổ sung của tiền vệ tấn công người Brazil Kaká và hàng hậu vệ đáng gờm 4 người là Cafu, Costacurta, Alessandro Nesta và Maldini, Milan đã giành được Siêu cúp châu Âu năm 2003 trước Porto, tiếp theo là Scudetto vào năm 2004 với kỷ lục 34 điểm của Ý. Shevchenko là cầu thủ xuất sắc nhất giải đấu. Tuy nhiên, Rossoneri đã phải chịu những thất bại trong loạt sút luân lưu trước Juventus tại Siêu cúp Ý 2003 và Boca Junior tại Intercontinental Cup 2003. Họ cũng bị Deportivo de La Coruña hạ gục tại UEFA Champions League 2003-04.

Dưới triều đại của Ancelotti, Milan cũng đã giành được Siêu cúp Ý năm 2004, và cũng là á quân Serie A 2 lần liên tiếp sau Juventus vào các năm 2004–05 và 2005–06 (cả 2 danh hiệu sau đó của Juventus đều bị xóa sổ do câu lạc bộ dính líu đến vụ bê bối Calciopoli). Trong mùa giải 2004–05, Ancelotti cũng dẫn dắt Milan đến trận chung kết Champions League 2005, nơi họ thua Liverpool 2-3 trên chấm luân lưu sau trận hòa 3–3 trong thời gian thi đấu chính thức. Ở Coppa Italia, đội đã không thể vượt qua vòng tứ kết. Mùa giải tiếp theo, Milan một lần nữa phải đối mặt với thất vọng khi để thua Barcelona ở bán kết Champions League, và chỉ lọt vào tứ kết Coppa Italia.

Sau khi tiền đạo Andriy Shevchenko rời đi vào đầu mùa giải 2006-07, Ancelotti lại buộc phải thiết kế lại đội hình của Milan một lần nữa, thiết kế một hệ thống 4-3-2-1 sau này được gọi là đội hình "Cây thông Noel" của Ancelotti. Đội hình của Milan đã sử dụng Inzaghi làm tiền đạo duy nhất, được hỗ trợ bởi các tiền vệ tấn công Clarence Seedorf và Kaká, cùng hàng tiền vệ 3 người có Andrea Pirlo làm cầu thủ chơi sáng tạo, được các tiền vệ phòng ngự Genaro Gattuso và Massimo Ambrosini hỗ trợ. Milan đã bị trừ 8 điểm trong mùa giải Serie A 2006-07 vì liên quan đến vụ bê bối Calciopoli, điều gần như khiến đội bóng rời khỏi cuộc đua danh hiệu, và thay vào đó, Ancelotti tập trung vào việc giành chiến thắng tại Champions League.
Vào ngày 23 tháng 5 năm 2007, Milan đã trả thù cho thất bại của họ trước Liverpool hai năm trước đó với chiến thắng 2-1 tại Sân vận động Olympic ở Athens trong trận chung kết Champions League 2007, đó là chiếc cúp Champions League thứ 2 của Ancelotti với tư cách là huấn luyện viên và danh hiệu thứ 4 của ông, trước đó ông cũng đã vô địch 2 lần với tư cách là cầu thủ Milan vào năm 1989 và 1990. Trong mùa giải 2006-07, Milan cũng về thứ 4 ở Serie A và cuối cùng thua các nhà vô địch Roma trong trận bán kết Coppa Italia. Mùa giải tiếp theo, Ancelotti giành chiến thắng tại Siêu cúp châu Âu 2007, cũng như FIFA Club World Cup đầu tiên, trở thành huấn luyện viên đầu tiên làm được điều này với một đội bóng châu Âu. Sau khi kết thúc giải đấu ở vị trí thứ 5, Milan đã bỏ lỡ vòng loại Champions League và cũng bị loại tại Champions League và Coppa Italia (lần lượt là Arsenal và Catania).

Trong mùa giải cuối cùng của Ancelotti tại câu lạc bộ, Milan đã giành được vị trí thứ 3 tại Serie A sau Juventus và đối thủ Inter, đảm bảo một vị trí tại Champions League mùa tới, trong khi họ đã bị loại trong vòng 32 cúp UEFA và vòng 16 Coppa Italia. Sau khi phủ nhận những tin đồn trước đó rằng ông  sẽ rời câu lạc bộ, vào ngày 31 tháng 5 năm 2009, Ancelotti tuyên bố từ chức ở Milan - chưa đầy một giờ sau chiến thắng 2–0 của họ trước Fiorentina trong trận chung kết. Tổng cộng, Ancelotti đã dẫn dắt Milan 423 trận; chỉ có Nereo Rocco là người huấn luyện câu lạc bộ nhiều trận đấu hơn.

2009–2011: Chelsea
Vào ngày 1 tháng 6 năm 2009, Ancelotti đã kế nhiệm huấn luyện viên tạm quyền Guus Hiddink khi ông được xác nhận là huấn luyện viên mới của Chelsea sau khi đồng ý ký hợp đồng 3 năm và chính thức nhậm chức vào ngày 1 tháng 7. Mức lương của ông tại Chelsea ban đầu được cho là hơn 5 triệu bảng mỗi năm. Ancelotti trở thành huấn luyện viên chính thức thứ 4 của câu lạc bộ sau 21 tháng, sau Jose Mourinho, Avram Grant và Luiz Felipe Scolari. Ông cũng là người Ý thứ 3 quản lý Chelsea, sau Gianluca Vialli và Claudio Ranieri.

Vào ngày 9 tháng 8 năm 2009, Ancelotti đã giành được chiếc cúp đầu tiên Community Shield khi đánh bại Manchester United trong loạt sút luân lưu sau trận hòa 2-2. Trận đấu đầu tiên của ông tại Premier League là chiến thắng 2-1 trên sân nhà trước Hull City vào ngày 15 tháng 8 năm 2009. Chelsea đã thua trận đấu đầu tiên dưới thời Ancelotti trên sân Wigan Athletic vào ngày 26 tháng 9 khi thua 1-3. Họ đã bị loại khỏi vòng tứ kết Cúp Liên đoàn vào ngày 2 tháng 12, sau khi thua Blackburn Rovers trong loạt sút luân lưu sau trận hòa 3-3 tại Ewood Park.

Tại Champions League, Ancelotti lần đầu tiên trở lại San Siro kể từ khi rời Milan, khi đội của ông gặp Inter Milan của cựu huấn luyện viên Chelsea Jose Mourinho tại vòng 16 đội. Chelsea đã bị loại khỏi Champions League vào ngày 16 tháng 3 năm 2010 sau thất bại với tổng tỷ số 1-3 trước Inter.

Vào ngày 9 tháng 5 năm 2010, Ancelotti đưa Chelsea vô địch Ngoại hạng Anh khi hơn Manchester United với cách biệt một điểm và lập kỷ lục ghi bàn. Đội đã kết thúc mùa với 103 bàn thắng, trở thành đội đầu tiên trong ghi hơn 100 bàn trong một mùa giải và là đội đầu tiên làm được điều này kể từ Tottenham Hotspur mùa giải 1962-63. Chelsea đã giành được danh hiệu với chiến thắng 8-0 trước Wigan trên sân nhà. Ancelotti cũng trở thành huấn luyện viên người Ý đầu tiên vô địch Ngoại hạng Anh và chỉ là huấn luyện viên thứ 5 trong 18 mùa giải vô địch. Vào ngày 15 tháng 5 năm 2010, Ancelotti đã dẫn dắt Chelsea đến cú đúp quốc nội đầu tiên khi đánh bại Portsmouth 1-0 trong trận chung kết FA Cup tại sân vận động Wembley, đây là lần thứ 3 trong 4 năm họ vô địch, tương đương với kỷ lục mà Arsenal thiết lập từ năm 2002 đến 2005.

Mùa giải tiếp theo, sau khi thua Manchester United trong trận chung kết FA Community Shield vào tháng 8 năm 2010, Ancelotti đã dẫn dắt Chelsea lên vị trí dẫn đầu vào cuối tuần đầu tiên của mùa giải nhờ chiến thắng 6-0 trước West Bromwich Albion. Chelsea sau đó lặp lại kết quả trước Wigan, và đánh bại Stoke City 2-0 trong trận đấu tiếp theo. Chelsea đã có một khởi đầu tốt, giành chiến thắng 5 trận đấu đầu tiên. Chelsea sau đó đã thua Newcastle United 3–4 vào ngày 23 tháng 9 năm 2010 tại League Cup. Sau đó họ tiếp tục thua Manchester City với tỉ số 0-1 do Carlos Tevez ghi bàn. Chelsea đã có một khởi đầu tốt ở châu Âu bằng cách lần lượt đánh bại MŠK Žilina và Marseille với tỷ số 4-1 và 2-0 tại UEFA Champions League 2010-11. Chelsea sau đó đã đánh bại Arsenal với tỷ số 2-0 vào ngày 3 tháng 10 năm 2010, nhờ Didier Drogba và một cú đá phạt của hậu vệ Alex.

Thất bại tiếp theo của Chelsea trong mùa giải là trước Liverpool tại Anfield vào ngày 7 tháng 11 năm 2010, họ thua 0-2 với cả hai bàn thắng đều do Fernando Torres ghi. Một tuần sau, Chelsea đã phải chịu thất bại thứ 2 tại Giải Ngoại hạng Anh trong 3 trận đấu với một thất bại đáng chú ý 0-3 trên sân nhà trước Sunderland. Trong 5 trận đấu tiếp theo của giải đấu, họ đã thua 2 trận và hòa 3 trận, kết thúc với thất bại 1-3 trước Arsenal tại Sân vận động Emirates. Vào ngày 5 tháng 1 năm 2011, Chelsea đã chịu một thất bại 0-1 trước Wolverhampton Wanderers đang gặp khó khăn, khiến đội tụt xuống thứ 5 và có nguy cơ thực sự bỏ lỡ Champions League lần đầu tiên kể từ năm 2002. Tuy nhiên, sau trận đấu này, phong độ của Chelsea bắt đầu được cải thiện. Đầu tiên là đánh bại Ipswich Town tại FA Cup tại Stamford Bridge và sau đó là chiến thắng 2-0 trước Blackburn, sau đó là chiến thắng trên sân khách trước Bolton Wanderers và Sunderland, đưa họ về vị trí thứ 4, mặc dù vẫn kém Manchester United 10 điểm.

Vào ngày 31 tháng 1 năm 2011, Chelsea đã ký hợp đồng với tiền đạo Fernando Torres với kỷ lục 50 triệu bảng và hậu vệ của Benfica David Luiz với giá 22 triệu bảng. Chelsea đã thua Liverpool 0-1 tại Stamford Bridge nhưng đã đánh bại đội dẫn đầu Manchester United 2-1 vào ngày 1 tháng 3, chứng kiến David Luiz ghi bàn thắng đầu tiên cho Chelsea, tiếp theo là chiến thắng 3-1 trên sân khách trước Blackpool. Chelsea sau đó đã bị Manchester United đánh bại trên sân nhà và sân khách (tổng tỉ số 1-3) tại tứ kết Champions League.

Sau thất bại tại Champions League, Chelsea đã có một màn trở lại ấn tượng trong giải đấu, đánh bại Wigan 1-0 trên sân nhà, West Brom 3-1 trên sân khách, Birmingham City 3-1, West Ham United 3-0 và Tottenham 2-1 trên sân nhà. Tuy nhiên, vào ngày 8 tháng 5, Chelsea đã thua 1-2 trước Manchester United tại Old Trafford qua đó kém Manchester United 6 điểm với 2 trận đấu còn lại.

Ancelotti đã bị sa thải chưa đầy hai giờ sau khi thua Everton 0-1 trên sân khách vào ngày 22 tháng 5 năm 2011, trận đấu cuối cùng của Chelsea tại Giải Ngoại hạng Anh. Họ đã kết thúc giải Ngoại hạng Anh 2010-11 ở vị trí thứ 2. Theo báo cáo, ông đã nhận được khoản tiền bồi thường 6 triệu bảng từ Chelsea. Ancelotti đã có 67 trận thắng, 20 trận hòa và 22 trận thua trong 109 trận đấu sau 2 năm dẫn dắt Chelsea.

2011–2013: Paris Saint-Germain

Vào ngày 30 tháng 12 năm 2011, khi Paris Saint-Germain đứng đầu Ligue 1 với 3 điểm hơn Montpellier, Ancelotti được bổ nhiệm làm huấn luyện viên mới của câu lạc bộ cùng ngày khi trước đó Antoine Kombouaré bị sa thải. Mức lương của ông tại PSG được báo cáo là 6 triệu euro mỗi năm. Vào ngày 21 tháng 3 năm 2012, Ancelotti trải qua thất bại đầu tiên khi dẫn dắt PSG với thất bại 1-3 dưới tay Lyon trong trận tứ kết Cúp quốc gia Pháp.10 ngày sau, PSG chịu thất bại đầu tiên tại Ligue 1 dưới thời Ancelotti khi để thua 1-2 trước Nancy. PSG đã kết thúc với vị trí á quân tại Ligue 1 trong mùa giải đầu tiên của Ancelotti, kém đội vô địch Montpellier 3 điểm. Ông cũng đưa PSG vào tứ kết Cúp quốc gia Pháp.

Trong mùa giải đầu tiên của Ancelotti tại câu lạc bộ, PSG đã bước vào kỳ nghỉ đông với ngôi đầu bảng Ligue 1 trước Lyon và Marseille về hiệu số bàn thắng bại. Họ giành chức vô địch Ligue 1 vào ngày 12 tháng 5 năm 2013 với hai trận đấu còn lại. Câu lạc bộ đã lọt vào tứ kết Champions League, nơi họ thua Barcelona theo luật bàn thắng sân khách (tổng cộng 3–3), tứ kết Coupe de France và tứ kết Coupe de la Ligue . Vào ngày 19 tháng 5 năm 2013, Ancelotti yêu cầu rời câu lạc bộ, sau đó gia nhập Real Madrid.

2013 – 2015: Real Madrid
Ngày 25 tháng 6 năm 2013, Ancelotti trở thành HLV trưởng của Real Madrid với một bản hợp đồng có thời hạn 3 năm, Zinedine Zidane và Paul Clement được chỉ định là các trợ lý của ông. Ngay sau khi ông đến, Real Madrid đã xác nhận việc ký hợp đồng với Isco với mức phí 24 triệu euro, sau đó là Asier Illarramendi với giá 32 triệu euro. Tiền đạo người Gonzalo Higuaín rời câu lạc bộ với giá 40 triệu euro để đến Napoli. Điều này cùng với việc bán Mesut Özil cho Arsenal, đã mở đường cho việc ký hợp đồng với Gareth Bale từ Tottenham Hotspur với giá kỷ lục thế giới mới là 86 triệu bảng (105 triệu euro). Vào ngày 1 tháng 9 năm 2013, thương vụ chuyển nhượng Gareth Bale từ Tottenham Hotspur đã được công bố. Thương vụ chuyển nhượng của cầu thủ người xứ Wales được xem là một bản hợp đồng đắt giá nhất thế giới thời điểm đó với mức giá chuyển nhượng xấp xỉ 100 triệu euro. Trong mùa giải đầu tiên của Ancelotti tại câu lạc bộ, Real Madrid đã giành được Copa del Rey, Bale là người ghi bàn thắng quyết định trong trận chung kết với Barcelona. Ngày 24 tháng 5 năm 2014, sau chiến thắng đầy ấn tượng 4-1 sau hiệp phụ trước Atlético Madrid trong trận chung kết UEFA Champions League, Ancelotti đã giúp Real hoàn thành giấc mơ Decima với chức vô địch châu Âu lần thứ 10 sau 12 năm chờ đợi. Qua đó, đây cũng là chức vô địch châu Âu thứ ba của ông trên cương vị huấn luyện viên, cân bằng với thành tích của huyền thoại Bob Paisley trong giai đoạn 1977 – 1981.

Sau khi giành chức vô địch Champions League 2014, Real Madrid đã ký hợp đồng với thủ môn Keylor Navas, tiền vệ Toni Kroos và tiền vệ tấn công James Rodríguez. Câu lạc bộ đã giành được Siêu cúp UEFA năm 2014 trước Sevilla, danh hiệu chính thức thứ 79 của câu lạc bộ. Trong tuần cuối cùng của kỳ chuyển nhượng mùa hè 2014, Real Madrid đã bán hai cầu thủ chủ chốt: Xabi Alonso cho Bayern Munich và Ángel Di María cho Manchester United. Quyết định này của câu lạc bộ đã gây ra tranh cãi, Cristiano Ronaldo tuyên bố: "Nếu tôi nắm quyền, có lẽ tôi đã làm mọi thứ khác đi", trong khi Carlo Ancelotti thừa nhận: "Chúng ta phải bắt đầu lại từ con số 0." Vào ngày 1 tháng 12 năm 2014, Ancelotti được đề cử là 1 trong 3 người nhận Giải thưởng Huấn luyện viên xuất sắc nhất năm của FIFA năm 2014. Vào ngày 19 tháng 1 năm 2015, Ancelotti được giới thiệu vào Đại sảnh Danh vọng Bóng đá Ý, và vào ngày 20 tháng 1 năm 2015, ông đã giành được Giải thưởng IFFHS 2014 với tư cách là Huấn luyện viên Câu lạc bộ Xuất sắc nhất Thế giới.

Sau khởi đầu chậm chạp ở mùa giải La Liga 2014–15, Real Madrid đã có chuỗi 22 trận thắng kỷ lục, bao gồm các trận thắng trước Barcelona và Liverpool, vượt qua kỷ lục 18 trận thắng liên tiếp của một đội bóng Tây Ban Nha trước đó do Barça của Frank Rijkaard thiết lập ở mùa giải 2005–06. Kỉ lục này đã kết thúc trong trận mở màn năm 2015 của họ với trận thua trước Valencia, khiến câu lạc bộ kém kỷ lục thế giới 24 trận thắng liên tiếp. Câu lạc bộ không thể bảo vệ chức vô địch Champions League khi thua Juventus ở bán kết và Copa del Rey trước Atlético Madrid tại vòng 16 đội , đồng thời cũng không thể giành chức vô địch La Liga khi kém nhà vô địch Barcelona 2 điểm với 92 điểm, Ancelotti bị sa thải vào ngày 25 tháng 5 năm 2015.

2016–2017: Bayern Munich

Vào ngày 20 tháng 12 năm 2015, Giám đốc điều hành Bayern Munich, Karl-Heinz Rummenigge xác nhận rằng Ancelotti sẽ thay thế Pep Guardiola làm huấn luyện viên cho mùa giải 2016–17 với hợp đồng ba năm. Hợp đồng của ông bắt đầu vào ngày 1 tháng 7 năm 2016, và trận đấu đầu tiên của ông là trận thắng trước mùa giải trước SV Lippstadt 08. Trận đấu đầu tiên của ông tại Allianz Arena là chiến thắng 1–0 trước mùa giải trước người cũ Guardiola . Bayern tham dự International Champions Cup. Trận đầu tiên, Bayern để thua Milan trong loạt luân lưu. Ở lượt trận thứ hai, Bayern đánh bại Inter Milan. Ở trận đấu cuối cùng, Bayern để thua Real Madrid. Vào ngày 14 tháng 8 năm 2016, Bayern đánh bại Borussia Dortmund với tỷ số 2–0 trong Siêu cup Đức 2016. Đây là danh hiệu đầu tiên của ông trên cương vị HLV trưởng của Bayern. Vào ngày 26 tháng 8 năm 2016, trong trận ra mắt Bundesliga, Bayern đã đánh bại Werder Bremen với tỷ số 6–0. Ngoài việc đánh bại Borussia Dortmund, Carl Zeiss Jena và Werder Bremen, họ đã đánh bại Schalke 04, Rostov, Ingolstadt 04, Hertha BSC và Hamburger SV để giành chiến thắng 8 trận đầu tiên trên cương vị huấn luyện viên trưởng trước khi để thua Atlético Madrid. Họ tiếp tục chuỗi trận không thắng trước 1. FC Köln và Eintracht Frankfurt trước khi đánh bại PSV. Sau chiến thắng trước Eindhoven, Bayern đã trải qua chuỗi 3 trận không thắng. Bayern hòa 1899 Hoffenheim và thua Borussia Dortmund và Rostov trước khi đánh bại Bayer Leverkusen. Vào ngày 29 tháng 4, Ancelotti đã dẫn dắt Bayern đến chức vô địch Bundesliga thứ 5 liên tiếp và thứ 27 chung cuộc sau chiến thắng 6–0 trên sân khách trước VfL Wolfsburg. Tuy nhiên, Bayern đã bị loại ở Champions League trong cuộc đụng độ gây tranh cãi ở tứ kết với đội bóng cũ của Ancelotti là Real Madrid. Họ cũng để thua 3–2 trước Borussia Dortmund ở bán kết DFB-Pokal.

Vào ngày 5 tháng 8 năm 2017, Ancelotti bắt đầu mùa giải 2017–18 với Bayern Munich bằng cách giành chức vô địch Siêu cup Đức khi đánh bại Borussia Dortmund 5–4 trên chấm phạt đền, sau khi hòa 2–2 suốt 90 phút; Đây là lần thứ 6 Bayern giành được danh hiệu này. Tuy nhiên, vào ngày 28 tháng 9 năm 2017, Ancelotti đã bị sa thải sau trận thua 0-3 trước Paris Saint-Germain trong trận đấu thứ 2 tại Champions League 2017–18. Sau trận đấu với Paris Saint-Germain, nhiều thông tin cho rằng Ancelotti đã không thể kiểm soát phòng thay đồ. Có thông tin cho rằng 5 cầu thủ muốn Ancelotti rời đội mà chủ tịch Uli Hoeneß của Bayern sau đó đã xác nhận. Các câu hỏi cũng được đặt ra về cách thiết lập chiến thuật và lựa chọn đội hình của Ancelotti trong trận đấu với Paris Saint-Germain khi ông để một số cầu thủ quan trọng trên băng ghế dự bị và một người ở lại theo dõi trận đấu từ khán đài.

2018 – 2019: Napoli
Ngày 23 tháng 5 năm 2018, Napoli đã công bố Ancelotti sẽ là người dẫn dắt câu lạc bộ từ mùa giải 2018–19 sau khi ông Maurizio Sarri chuyển sang dẫn dắt câu lạc bộ Chelsea. Ngày 19 tháng 8, ông có trận ra mắt Serie A trên cương vị HLV trưởng của Napoli bằng chiến thắng 2 – 1 trên sân Olimpico của S.S. Lazio. Ngày 3 tháng 9, ông nhận thất bại đầu tiên khi thua 3 – 0 trên sân của U.C. Sampdoria tại vòng 3 của Serie A.

Ngày 10 tháng 12 năm 2019, Ancelotti đã bị sa thải sau trận thắng 4–0 trên sân nhà trước Genk - trận đấu cuối cùng vòng bảng UEFA Champions League 2019–20 mà Napoli đã giành vé vào vòng knock-out với tư cách là đội nhì bảng E. Quyết định được đưa ra bởi chủ tịch Napoli, Aurelio De Laurentiis vào ngày 11 tháng 12.

Everton

Mùa giải 2019–20

Ngày 21 tháng 12 năm 2019, Ancelotti được bổ nhiệm làm huấn luyện viên của Everton với hợp đồng có thời hạn 4,5 năm đến mùa hè 2024. Trận đấu đầu tiên của ông trên cương vị huấn luyện viên là chiến thắng 1–0 trên sân nhà trước Burnley vào ngày 26 tháng 12. Vào ngày 1 tháng 3 năm 2020, Ancelotti đã bị đuổi khỏi sân sau khi tiếng còi mãn cuộc sau cuộc trò chuyện trên sân với trọng tài Chris Kavanagh, người đã loại bàn thắng muộn trong trận đấu với Manchester United do lỗi việt vị đã được xác định bởi VAR. Ông bị FA buộc tội có hành vi sai trái vào ngày hôm sau. Ancelotti tiếp tục giúp đội có 8 trận thắng, 5 trận hòa và 6 trận thua trong mùa giải đầu tiên, khi Everton kết thúc ở vị trí thứ 12

Mùa giải 2020–21

Trong mùa giải sau đó, Ancelotti đã ký hợp đồng với các cựu cầu thủ James Rodríguez và Allan, cùng với Ben Godfrey, Abdoulaye Doucouré, Niels Nkounkou và mượn Robin Olsen. Everton bắt đầu mùa giải 2020–21 với 7 trận thắng liên tiếp trên mọi đấu trường, và Ancelotti đã nhận được danh hiệu Huấn luyện viên xuất sắc nhất tháng của giải ngoại hạng Anh tháng 9 năm 2020 sau khi dẫn dắt Everton thắng 3 trận Ngoại Hạng Anh liên tiếp vào đầu mùa giải 2020–21..Sau khi sa sút phong độ, một kết quả tốt nối lại đã khiến Everton kết thúc năm 2020 ở vị trí thứ 4, nhưng bị loại khỏi EFL Cup khi để thua 2–0 trước Manchester United trong trận tứ kết. Kết quả trong phần còn lại của mùa giải là trái ngược nhau, và Everton kết thúc mùa giải ở vị trí thứ 10.

Trở lại Real Madrid
Tháng 6/2021, Ancelotti trở lại cương vị HLV trưởng câu lạc bộ Real Madrid. Trong mùa giải đầu tiên của Ancelotti khi trở lại đội bóng, ông giúp đội vô địch Siêu cúp Tây Ban Nha khi hạ Athletic Bilbao 2-0 tại chung kết. Sau đó vào tháng 4/2022, sau chiến thắng 4–0 trước Espanyol giúp Real Madrid đăng quang La Liga lần thứ 35 trong lịch sử, Ancelotti trở thành người đầu tiên vô địch ở cả 5 giải vô địch quốc gia hàng đầu châu Âu (gồm Anh, Tây Ban Nha, Đức, Ý và Pháp). Còn ở Champions League ông lần lượt giúp đội vượt qua PSG, Chelsea, Manchester City để tiến vào chung kết gặp Liverpool vào ngày 28 tháng 5 năm 2022.Tại chung kết, Ancelotti có lần thứ 4 vô địch UEFA Champions League trong sự nghiệp sau khi Real Madrid đánh bại Liverpool 1–0 trong trận chung kết, đây cũng là chức vô địch lần thứ 14 trong lịch sử CLB. Vào đầu mùa giải 2022–23, Ancelotti dẫn dắt Real Madrid giành được Siêu cúp châu Âu lần thứ 5, cũng là danh hiệu thứ 8 của ông tại đây. Vào ngày 2 tháng 11 năm 2022, Ancelotti giành kỷ lục thắng 103 trận đấu tại Champions League, sau chiến thắng 5–1 trước Celtic. Ông giúp Real Madrid có lần thứ thứ 5 đăng quang tại FIFA Club World Cup 2022 sau chiến thắng áp đảo trước đối thủ từ châu Á Al-Hilal với tỷ số 5-3, đó là danh hiệu thứ 9 của ông cùng đội bóng, và đoạt Cup Nhà Vua Tây Ban Nha khi hạ Osasuna 2-1 ở chung kết.  Câu lạc bộ không thể bảo vệ chức vô địch Champions League khi thua Manchester City  ở bán kết, và để đồng thời cũng không thể giành chức vô địch La Liga khi để Barcelona vô địch sớm 4 vòng đấu.

Brazil
Liên đoàn bóng đá Brazil thông báo Carlo Ancelotti sẽ dẫn dắt đội tuyển Brazil kể từ Copa America 2024 tới World Cup 2026. Ông sẽ là người ngoại quốc đầu tiên ngồi vào "ghế nóng" tại đội tuyển quốc gia Brazil sau gần 60 năm.

Phong cách huấn luyện
Trước khi bắt đầu sự nghiệp huấn luyện của mình và trong thời gian thi đấu cho Parma, Ancelotti thích sử dụng đội hình 4–4–2 chặt chẽ, sử dụng sức ép nặng và thu hút ảnh hưởng từ huấn luyện viên của Milan và Italy, Arrigo Sacchi, và mà ông tin là hệ thống thành công nhất cho nhóm của mình; tuy nhiên, hệ thống này không cho phép các tiền đạo sáng tạo hơn, như Gianfranco Zola, Hristo Stoichkov và Roberto Baggio, chơi ở vị trí ưa thích của họ, và cuối cùng dẫn đến việc Zola và Stoichkov rời câu lạc bộ, trong khi thương vụ Baggio chuyển đến Parma năm 1997 bị Ancelotti ngăn cản. Ancelotti sau đó nói rằng anh ấy hối hận vì sự thiếu khôn ngoan của mình, và khi gia nhập Juventus, anh ấy đã từ bỏ hệ thống 4–4–2 ưa thích của mình để chuyển sang hệ thống 3–4–1–2, để phù hợp với Zinedine Zidane trong vai trò chơi nâng cao ưa thích của anh ấy phía sau tiền đạo. Ngoài Sacchi, Ancelotti cũng coi cựu huấn luyện viên Roma của mình là Nils Liedholm, và huấn luyện viên trẻ Bruno Mora của anh ấy là những người có ảnh hưởng lớn.

Bất chấp danh tiếng ban đầu của ông là một huấn luyện viên không linh hoạt về mặt chiến thuật, với Milan, Ancelotti sau đó đã nhận được nhiều lời khen ngợi về khả năng tìm ra hệ thống phù hợp nhất với các cầu thủ của mình và cho phép một số cầu thủ tài năng và sáng tạo cùng tồn tại; dưới sự quản lý của Ancelotti, câu lạc bộ đã tận hưởng một trong những kỳ tích hiệu quả nhất trong lịch sử của mình. Các đội bóng thành Milan của Carlo Ancelotti hầu như luôn sử dụng sơ đồ 4 người mạnh mẽ, một tiền đạo chủ lực và một tiền vệ tấn công. Trong những mùa giải đầu tiên của anh ấy với câu lạc bộ, mặc dù ban đầu anh ấy bị chủ tịch câu lạc bộ Berlusconi chỉ trích, do chiến thuật phòng ngự được cho là của anh ấy, Ancelotti đã có thể triển khai một lối chơi sáng tạo hơn dựa trên sự kiểm soát khi anh ấy đáng chú ý áp dụng 4–3–1–2, 4–1–2–1–2 hoặc 4–4–2. Trong khi vẫn duy trì hàng phòng ngự chắc chắn của đội, Ancelotti đã chuyển tiền vệ tấn công Andrea Pirlo thành một tiền vệ lùi sâu, cho thấy anh ấy chơi ở vai trò tiền vệ phòng ngự ở phía trước tuyến sau, và phía sau tiền vệ kiến thiết của đội, Rui Costa hoặc Rivaldo, giúp người Ý có nhiều thời gian cầm bóng hơn để điều phối các đợt tấn công của đội từ khu vực sâu hơn, hoặc tạo cơ hội ghi bàn cho các tiền đạo sung mãn của đội với khả năng chuyền dài chính xác của anh ta; hai cầu thủ chơi của đội được hỗ trợ phòng thủ bởi các tiền vệ box-to-box ở hai bên của họ trong hình kim cương giữa sân. Do sự cạnh tranh của Alessandro Nesta, Paolo Maldini, Roque Júnior, Dario Šimić, và sau đó là Jaap Stam ở hàng thủ, anh cũng chuyển đổi cựu trung vệ Alessandro Costacurta thành hậu vệ trái phòng ngự, luân phiên anh với Kakha Kaladze hoặc Giuseppe Pancaro, trong khi, do hàng tiền vệ hẹp của câu lạc bộ, hậu vệ phải tấn công của câu lạc bộ, Cafu, được cấp phép để tấn công và cung cấp chiều rộng cho đội; do khả năng tấn công của Cafu, Ancelotti thỉnh thoảng tung ra đội hình 4–4–1–1 hoặc 3–4–1–2, trong đó Cafu được sử dụng như một cầu thủ chạy cánh hoàn toàn, cùng với Serginho hoặc Marek Jankulovski ở cánh trái. Sau sự ra đi của một trong những tiền đạo chủ lực của câu lạc bộ vào đầu mùa giải 2006–07, Andriy Shevchenko, Ancelotti đã thiết kế lại đội hình của Milan, đưa ra hệ thống 4–3–2–1, sau này được gọi là đội hình “Cây thông Giáng sinh”. Đội hình của Milan sử dụng Filippo Inzaghi hoặc Alberto Gilardino như một tiền đạo đơn độc, được hỗ trợ bởi hai tiền vệ tấn công, Clarence Seedorf và Kaká, trước hàng tiền vệ ba người, một lần nữa có Andrea Pirlo như một tiền vệ lùi sâu, được hỗ trợ bởi hai tiền vệ phòng ngự khó chơi như Gennaro Gattuso, Massimo Ambrosini hay Cristian Brocchi.

Chuyển đến Chelsea, trong mùa giải 2009–10, Ancelotti tiếp tục với đội hình 4–4–2 hình kim cương đã được sử dụng trước đây tại Milan, thường với Michael Essien hoặc Mikel John Obi trong vai trò phòng ngự, Michael Ballack hoặc Frank Lampard là những tiền vệ  box-to-box và Deco trong vai trò sáng tạo, với các hậu vệ cánh Ashley Cole và José Bosingwa đẩy lên phía trước và tạo ra chiều rộng cho hàng tiền vệ hẹp. Cuối mùa giải Cúp các quốc gia châu Phi khiến Chelsea không có tiền đạo Salomon Kalou hoặc Didier Drogba (cũng như các tiền vệ Essien và Mikel) và khó chơi hơn với tỷ số 4–4–2, vì vậy Ancelotti chuyển sang sơ đồ 4–3–2–1 "Cây thông Giáng sinh" mà anh cũng từng sử dụng ở Milan, sử dụng Joe Cole và Florent Malouda để hỗ trợ tiền đạo đơn độc Nicolas Anelka. Ông cũng sử dụng 4–2–3–1 và 4–3–3 để ít dễ đoán hơn và sử dụng tốt hơn những cầu thủ sáng tạo như Lampard và Malouda.

Tại Real Madrid, Ancelotti cũng nhận được nhiều lời khen ngợi vì sự đa năng của anh ấy; ông đã sửa đổi đội hình 4–2–3–1 của đội, đã được sử dụng dưới thời José Mourinho, thành đội hình 4–4–2, trước khi chuyển sang đội hình 4–3–3, trong đó cựu cầu thủ chạy cánh người Argentina Ángel Di María là Chuyển sang một tiền vệ trung tâm bên cánh trái, trong khi Cristiano Ronaldo được chơi ở vị trí tự do ưa thích ở cánh trái. Di María đặc biệt xuất sắc trong vai trò mới này và đóng một vai trò quan trọng trong thành công của câu lạc bộ. Ancelotti sau đó giải thích rằng việc ông sử dụng Cristiano Ronaldo ở vị trí tự do bên cánh trái là do lối chơi của cầu thủ chạy cánh này không phù hợp với việc anh ta quay lưng lại với mục tiêu như một trung vệ; thay vào đó, vai trò rộng lớn hơn cho phép anh ta có không gian tự do di chuyển xung quanh cuộc tấn công.

Ngoài năng lực chiến thuật và khả năng thích ứng, Ancelotti còn nhận được nhiều lời khen ngợi vì lòng tốt, sự hài hước và cách tiếp cận cân bằng, điềm tĩnh của ông với tư cách là một người quản lý, cũng như khả năng thúc đẩy các cầu thủ của mình và vun đắp mối quan hệ tốt với họ, và thúc đẩy một môi trường tập thể đoàn kết, chiến thắng, mặc dù đôi khi anh ấy cũng được biết là mất bình tĩnh. Trong mùa giải đầu tiên của Ancelotti với Bayern Munich, tiền vệ người Tây Ban Nha Thiago đã ca ngợi Ancelotti về sự tự do mà anh ấy cho các cầu thủ thể hiện bản thân và sự tự tin mà anh ấy truyền cho họ; Ancelotti nhận xét về những thay đổi chiến thuật mà anh ấy đã thực hiện ở Bayern Munich, nói rằng "anh ấy thay đổi chính là chúng tôi nhấn liên tục hơn một chút và chúng tôi cố gắng chơi trực tiếp hơn, theo chiều dọc hơn," cũng nói thêm rằng "nếu bạn được tổ chức ngay cả Người chơi bình thường có thể làm rất tốt vì anh ta sẽ có các lựa chọn và anh ta sẽ biết chúng ở đâu và làm thế nào để tìm chúng. Nhưng khi bạn đến phần ba cuối cùng, mọi thứ sẽ thay đổi. Đó là nơi bạn cần sự sáng tạo và tự do bởi vì không có nó, bạn chỉ sở hữu vô trùng. Đặc biệt nếu đối thủ của bạn phòng thủ có tổ chức và đã được chú ý. " Ông được coi là một trong những HLV vĩ đại và thành công nhất mọi thời đại.

Thống kê sự nghiệp

Câu lạc bộ

Quốc tế

Bàn thắng quốc tế

Huấn luyện viên

Đời tư
Ancelotti có hai con: một con gái là Katia (sinh ngày 18 tháng 4 năm 1984) và một con trai là Davide (sinh ngày 22 tháng 7 năm 1989). Davide cũng từng chơi trong đội trẻ Milan và sau đó gia nhập A.S.D.C. Borgomanero (một câu lạc bộ lúc đó đang chơi ở Serie D) vào tháng 6 năm 2008. Sau một thời gian thi đấu chuyên nghiệp không thành công, anh chuyển sang học ngành Khoa học thể thao, trước khi đảm nhận vai trò trợ lý HLV thể lực tại Real Madrid ở giai đoạn Carletto còn là HLV trưởng ở đội chủ sân Bernabeu (2013 – 2015). Tháng 8 năm 2016, Ancelotti đã bổ nhiệm cả Davide và con rể Mino Fulco vào đội ngũ trợ lý của mình ở Bayern.
Năm 2008, Carletto xác nhận trong một cuộc phỏng vấn rằng ông đã chia tay với người vợ 25 năm, Luisa Gibellini. Năm 2011, ông đã bắt đầu một mối quan hệ với nữ doanh nhân người Canada là Mariann Barrena McClay. Sau đó 2 người đã chính thức kết hôn tại Vancouver vào tháng 7 năm 2014.
Vào tháng 5 năm 2009, ông xuất bản một cuốn tự truyện dài 26 chương, dày 264 trang có tiêu đề là Preferisco la Coppa. Tất cả số tiền thu được từ việc bán cuốn sách được ông quyên góp cho Quỹ Stefano Borgonovo để tài trợ cho nghiên cứu về bệnh xơ cứng cột bên teo cơ (ALS), một căn bệnh hiếm gặp mà nhà vật lý Stephen Hawking cùng với cựu danh thủ Stefano Borgonovo đều mắc phải.

Thành tích

Cầu thủ

Câu lạc bộ

AS Roma

 Serie A: 1982–83
 Coppa Italia: 1979–80, 1980–81, 1983–84, 1985–86

AC Milan

 Serie A: 1987–88, 1991–92
 Supercoppa Italiana: 1988
 UEFA Champions League: 1988–89, 1989–90
 UEFA Super Cup: 1989, 1990
 Intercontinental Cup: 1989, 1990

Quốc tế

Ý

 FIFA World Cup: Hạng 3 1990

Huấn luyện viên

Juventus

 UEFA Intertoto Cup: 1999

AC Milan

 Serie A: 2003–04
 Coppa Italia: 2002–03
 Supercoppa Italiana: 2004
 UEFA Champions League: 2003, 2007
 UEFA Super Cup: 2003, 2007
 FIFA Club World Cup: 2007

Chelsea

 Premier League: 2009–10
 FA Cup: 2009–10
 FA Community Shield : 2009

Paris Saint-Germain

 Ligue 1: 2012–13

Real Madrid

 La Liga: 2021–22
 Copa del Rey: 2013–14, 2022–23
 Supercopa de España: 2021–22
 UEFA Champions League: 2013–14, 2021–22
 UEFA Super Cup: 2014, 2022
 FIFA Club World Cup: 2014, 2022

Bayern Munich

 Bundesliga: 2016–17
 DFL-Supercup: 2016, 2017

Cá nhân

 Huấn luyện viên xuất sắc nhất Serie A: 2001, 2004
 Huấn luyện viên xuất sắc nhất Ligue 1: 2013 (cùng với Christophe Galtier)
 Huấn luyện viên xuất sắc nhất tháng Ngoại hạng Anh: tháng 11/2009; tháng 8/2010; tháng 3/2011; tháng 4/2011
 Giải thưởng Enzo Bearzot: 2014
 Giải thưởng Miguel Muñoz: 2014–15
 Huấn luyện viên xuất sắc nhất châu Âu (giải thưởng Alf Ramsey): 2003
 Huấn luyện viên xuất sắc nhất năm của Tạp chí World Soccer: 2003
 Huấn luyện viên xuất sắc nhất năm của Tạp chí Globe Soccer: 2014
 Huấn luyện viên câu lạc bộ xuất sắc nhất năm của IFFHS: 2007, 2014
 Huấn luyện viên xuất sắc nhất UEFA: 2021–22

Huân chương
 Hiệp sĩ: Order of Merit of the Italian Republic: 1991

 Sĩ quan: Order of the Star of Italian Solidarity: 2014

Tham khảo

Liên kết ngoài

FIGC

magliarossonera.it

Sinh năm 1959
Cầu thủ bóng đá Ý
Cầu thủ bóng đá Parma Calcio 1913
Cầu thủ bóng đá A.S. Roma
Cầu thủ bóng đá A.C. Milan
Huấn luyện viên bóng đá A.C. Reggiana 1919
Huấn luyện viên Chelsea F.C.
Huấn luyện viên giải Ngoại hạng Anh
Huấn luyện viên bóng đá Parma F.C.
Nhân vật còn sống
Huấn luyện viên Paris Saint-Germain F.C.
Cầu thủ bóng đá Serie A
Huấn luyện viên bóng đá Real Madrid
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Ý
Tiền vệ bóng đá
Huấn luyện viên A.C. Milan
Huấn luyện viên Juventus F.C.
Huấn luyện viên bóng đá Ý
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 1986
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 1990


title: Paratrophon cheesemani

text:
Paratrophon cheesemani là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Paratrophon
Động vật chân bụng New Zealand


title: Steigra

text:
Steigra là một đô thị thuộc huyện Saalekreis, bang Saxony-Anhalt, Đức.

Tham khảo


title: Cheumatopsyche hippolyte

text:
Cheumatopsyche hippolyte là một loài Trichoptera thuộc họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Cheumatopsyche


title: Vũ Bình, Long Nham

text:
Vũ Bình (chữ Hán giản thể: 武平县) là một huyện thuộc địa cấp thị Long Nham, tỉnh Phúc Kiến, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 2635 ki-lô-mét vuông, dân số 370.000 người. Mã số bưu chính là 364300. Chính quyền huyện đóng ở trấn Bình Xuyên. Về mặt hành chính, huyện này được chia thành 6 trấn, 11 hương.
Trấn: Bình Xuyên, Nham Tiền, Thập Phương, Trung Sơn, Trung Bảo, Đào Khê.
Hương: Thành Tương, Vạn An, Đông Lưu, Dân Chủ, Hạ Bá, Trung Xích, Tượng Động, Vũ Đông, Vĩnh Bình, Tương Điếm, Đại Hòa.

Tham khảo

Long Nham
Đơn vị cấp huyện Phúc Kiến


title: An Bình A

text:
An Bình A là một phường thuộc thành phố Hồng Ngự, tỉnh Đồng Tháp, Việt Nam.

Địa lý
Phường An Bình A nằm ở phía tây nam thành phố Hồng Ngự, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp phường An Bình B
Phía tây giáp huyện Hồng Ngự với ranh giới là sông Tiền
Phía nam giáp huyện Tam Nông
Phía bắc giáp phường An Lộc và xã Bình Thạnh.

Phường An Bình A có diện tích 27,03 km², dân số năm 2019 là 14.379 người, mật độ dân số đạt 532 người/km².

Hành chính
Phường An Bình A được chia thành 5 khóm: An Hòa, An Lộc, An Lợi, An Phước, An Thịnh.

Lịch sử
Địa bàn phường An Bình A trước đây là một phần xã An Bình, huyện Hồng Ngự.

Ngày 22 tháng 4 năm 1989, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định 41-HĐBT. Theo đó, chia xã An Bình thành hai xã An Bình A và An Bình B.

Ngày 30 tháng 11 năm 2004, Chính phủ ban hành Nghị định 194/2004/NĐ-CP. Theo đó, điều chỉnh 400,54 ha diện tích tự nhiên và 7.811 người của xã An Bình A về thị trấn Hồng Ngự quản lý.

Sau khi điều chỉnh địa giới hành chính, xã An Bình A còn lại 2.734,08 ha diện tích tự nhiên và 14.127 người.

Ngày 23 tháng 12 năm 2008, Chính phủ ban hành Nghị định 08/NĐ-CP. Theo đó, thành lập thị xã Hồng Ngự từ một phần diện tích và dân số của huyện Hồng Ngự, xã An Bình A thuộc thị xã Hồng Ngự.

Ngày 18 tháng 9 năm 2020, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết 1003/NQ-UBTVQH14 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 11 năm 2020). Theo đó, thành lập phường An Bình A thuộc thị xã Hồng Ngự trên cơ sở toàn bộ 27,03 km² diện tích tự nhiên và 14.739 người của xã An Bình A; thành lập thành phố Hồng Ngự thuộc tỉnh Đồng Tháp trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của thị xã Hồng Ngự.

Chú thích

Tham khảo


title: Limonia karafutonis

text:
Limonia karafutonis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Limonia (Limoniidae)
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Io (vệ tinh)

text:
Io (IPA: ˈaɪoʊ; tiếng Hy Lạp: Ῑώ) là vệ tinh tự nhiên nằm phía trong cùng trong số bốn vệ tinh Galileo của Sao Mộc và với đường kính 3.642 kilômét, là vệ tinh lớn thứ tư bên trong hệ Mặt Trời. Nó được đặt theo tên Io, người nữ tư tế của Hera và sau đó trở thành tình nhân của thần Zeus.

Với hơn 400 núi lửa đang hoạt động, Io là thiên thể có hoạt động địa chất mạnh nhất trong hệ Mặt Trời. Hoạt động địa chất mạnh bất thường này là kết quả của nhiệt thủy triều từ sự ma sát sinh ra bên trong Io do lực kéo biến đổi của Sao Mộc. Nhiều núi lửa phun ra khói lưu huỳnh và lưu huỳnh dioxide có độ cao lên tới 500 km (310 dặm Anh). Bề mặt Io cũng lấm chấm với hơn 100 ngọn núi, được nâng lên bởi lực nén mạnh tại đáy của lớp vỏ silicat của vệ tinh này. Vài đỉnh còn cao hơn cả Everest trên Trái Đất. Không giống hầu hết các vệ tinh ở phía ngoài hệ Mặt Trời có lớp băng bao phủ dày, Io chủ yếu gồm lớp đá silicat bao quanh một lõi sắt hay sulfide sắt nóng chảy. Đa phần bề mặt Io có đặc trưng là các đồng bằng rộng lớn được che phủ trong băng giá lưu huỳnh và lưu huỳnh dioxide.

Hoạt động núi lửa của Io là nguyên nhân gây ra phần lớn những đặc điểm độc đáo của vệ tinh này. Các cột khói núi lửa và các dòng dung nham trên Io tạo ra những thay đổi bề mặt lớn và tô lên đó nhiều màu sắc đỏ, vàng, trắng, đen và xanh, chủ yếu vì các hợp chất lưu huỳnh. Nhiều dòng chảy dung nham lớn, dài hơn 500 km, cũng là đặc điểm của bề mặt. Những quá trình núi lửa này khiến bề mặt của Io được so sánh với một chiếc bánh pizza. Các chất do núi lửa phun ra là vật liệu tạo thành khí quyển mỏng và loang lổ của Io và quyển từ lớn của Sao Mộc.

Io đóng vai trò rất quan trọng trong sự phát triển của thiên văn học ở thế kỷ 17 và 18. Nó được Galileo Galilei phát hiện năm 1610, cùng với các vệ tinh loại Galile khác. Sự khám phá này đã khiến mô hình Copernicus về hệ Mặt Trời được chấp nhận rộng hơn, sự phát triển các định luật chuyển động của Kepler và việc đo lần đầu tiên vận tốc ánh sáng. Trước kia, từ Trái Đất, Io chỉ được quan sát là một chấm ánh sáng nhỏ, cho tới tận cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20 con người mới xác định các đặc điểm bề mặt của nó ở tỷ lệ lớn, như vùng cực đỏ sẫm và các vùng xích đạo sáng. Năm 1979, hai tàu vũ trụ Voyager đã phát hiện Io là một thế giới hoạt động địa chất mạnh, với nhiều đặc trưng núi lửa, nhiều ngọn núi lớn, và một bề mặt trẻ không có dấu hiệu hố va chạm rõ rệt. Tàu vũ trụ Galileo đã thực hiện nhiều chuyến bay ngang ở cự ly gần trong thập niên 1990 và đầu thập niên 2000, thu thập dữ liệu về kết cấu bên trong và thành phần bề mặt của Io. Những chuyến phi hành đó đã phát hiện ra mối quan hệ giữa quyển từ của Sao Mộc và vệ tinh Io cũng như sự tồn tại của một vành đai bức xạ có trung tâm trên quỹ đạo Io. Việc khám phá Io vẫn tiếp tục trong những tháng đầu năm 2007 với chuyến bay ngang qua ở cự ly xa của tàu vũ trụ hướng tới Sao Diêm Vương là New Horizons.

Tên gọi

Tuy Simon Marius không được cho là người duy nhất phát hiện ra các vệ tinh loại Galile, những cái tên được ông đặt cho các vệ tinh này vẫn tồn tại. Trong lần xuất bản năm 1614 cuốn Mundus Jovialis của mình, ông đã đặt tên cho vệ tinh ở gần nhất của Sao Mộc theo một nhân vật trong thần thoại Hy Lạp là Io, một trong số nhiều người tình của thần Zeus (hay Jupiter trong thần thoại La Mã). Những cái tên do Marius đưa ra không được ưa chuộng, và mãi tới giữa thế kỷ 20 mới được sử dụng nhiều trở lại. Trong đa số tác phẩm văn học, thiên văn học thời kỳ trước đó, Io chỉ đơn giản được gọi theo số định danh La Mã (một hệ thống do Galileo đưa ra) là "Jupiter I", hay đơn giản là "vệ tinh đầu tiên của Sao Mộc".

Các đặc điểm trên vệ tinh Io được đặt tên theo các nhân vật và địa điểm trong thần thoại Io, cũng như các nữ thần lửa, núi lửa, Mặt Trời, thần sấm từ nhiều thần thoại khác nhau, và các nhân vật cùng địa điểm trong phần Inferno của Dante, những cái tên thích hợp với đặc điểm nhiều núi lửa trên bề mặt. Từ khi bề mặt của nó lần đầu tiên được quan sát cận cảnh bởi Voyager 1 Liên minh Thiên văn Quốc tế đã thông qua 225 tên gọi cho các núi lửa, núi, cao nguyên, và các đặc điểm suất phản chiếu lớn trên Io. Những tên gọi đã được thông qua cho Io gồm patera (vùng lõm núi lửa), mons, mensa, planum và tholus (nhiều kiểu núi, với các đặc điểm hình thái học như kích cỡ, hình dạng và độ lớn sẽ quyết định thuật ngữ được sử dụng), fluctus (dòng dung nham), vallis (kênh dung nham), regio (đặc điểm suất phản chiếu tỷ lệ lớn) và active eruptive center (nghĩa là trung tâm nổ bùng hoạt động, nơi hoạt động phun khói là dấu hiệu đầu tiên của hoạt động núi lửa tại một núi lửa cụ thể). Các ví dụ về các đặc điểm được đặt tên gồm Prometheus, Pan Mensa, Tvashtar Paterae, và Tsũi Goab Fluctus.

Lịch sử quan sát

Cuộc quan sát Io được thông báo đầu tiên do Galileo Galilei thực hiện ngày 7 tháng 1 năm 1610. Việc phát hiện ra Io và các vệ tinh Galile khác của Sao Mộc đã được xuất bản trong cuốn Sidereus Nuncius của Galileo vào tháng 3 năm 1610. Trong cuốn Mundus Jovialis của mình, xuất bản năm 1614, Simon Marius tuyên bố đã phát hiện ra Io và các vệ tinh khác của Sao Mộc năm 1609, một tuần trước khám phá của Galileo. Galileo nghi ngờ tuyên bố này và coi công việc của Marius là hành động ăn cắp. Vì Galileo đã xuất bản công trình của mình trước Marius, Galileo được cho là người thực hiện khám phá này.

Trong vòng hai thế kỷ rưỡi sau đó, Io không được khám phá thêm, chỉ là một điểm ánh sáng có cường độ cấp 5 trong kính thiên văn của các nhà thiên văn học. Ở thế kỷ 17, Io và các vệ tinh Galile khác được sử dụng cho nhiều mục đích khác nhau, như giúp các nhà hàng hải xác định kinh độ, bằng chứng cho định luật thứ ba về chuyển động hành tinh của Kepler, và xác định thời gian để ánh sáng di chuyển giữa Sao Mộc và Trái Đất. Dựa trên các cuốn lịch thiên văn do nhà thiên văn Giovanni Cassini và những người khác tạo ra, Pierre-Simon Laplace đã đưa ra một lý thuyết toán học giải thích các quỹ đạo cộng hưởng của Io, Europa và Ganymede. Sự cộng hưởng này sau đó đã được khám phá là có một ảnh hưởng lớn tới địa chất học của ba vệ tinh đó.

Kỹ thuật kính thiên văn phát triển mạnh ở cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20 đã cho phép các nhà thiên văn học phân tích (có nghĩa, nhìn thấy) các đặc điểm ở tỷ lệ lớn trên bề mặt Io. Trong thập niên 1890, Edward E. Barnard là người đầu tiên quan sát các biến đổi ánh sáng của Io tại các vùng cực và vùng xích đạo của chúng, phán đoán chính xác rằng điều này xảy ra bởi có những sự khác biệt về màu sắc và suất phản chiếu giữa hai vùng chứ không phải vì hình dạng hình trứng của Io, như nhà thiên văn học William Pickering đã chứng minh vào thời ấy, hay hai vật thể riêng biệt, như Barnard đề xuất ban đầu. Những quan sát bằng kính thiên văn sau đó đã xác nhận các vùng cực xám đỏ và dải trắng-vàng ở xích đạo Io là riêng biệt.
Các quan sát bằng kính thiên văn ở giữa thế kỷ 20 bắt đầu cho thấy những đặc điểm tự nhiên bất thường trên Io. Quan sát quang phổ cho thấy bề mặt Io không có nước đóng băng (chất được phát hiện rất nhiều trên các vệ tinh Galile khác). Cũng những cuộc quan sát này cho thấy bề mặt được bao phủ chủ yếu bởi sự hòa trộn các muối natri và lưu huỳnh do núi lửa phun ra. Các cuộc quan sát bằng kính thiên văn vô tuyến cho thấy Io có gây ảnh hưởng lên quyển từ Sao Mộc, như đã được chứng minh bởi các vụ nổ bước sóng đêcamét gắn liền với chu kỳ quỹ đạo của Io.

Pioneer

Tàu vũ trụ đầu tiên bay ngang qua Io là bộ đôi tàu thăm dò Pioneer 10 và 11 tương ứng vào ngày 3 tháng 12 năm 1973 và ngày 2 tháng 12 năm 1974. Thám sát vô tuyến đã cho kết quả ước lượng chính xác hơn về khối lượng cũng như thông tin có thể có tốt nhất về kích cỡ của Io, theo kết quả này Io có mật độ cao nhất trong số các vệ tinh Galile, và chủ yếu gồm đá silicat chứ không phải nước đóng băng. Hai tàu Pioneer cũng phát hiện một khí quyển mỏng trên Io và các vành đai bức xạ lớn gần quỹ đạo Io. Camera trên tàu Pioneer 11 đã chụp được bức ảnh tốt duy nhất về Io, vùng cực bắc của vệ tinh này. Các hình cận cảnh đã được dự định thực hiện khi Pioneer 10 tới Io, nhưng những cuộc quan sát đó đã mất vì môi trường bức xạ cao ở đây.

Voyager

Khi hai tàu vũ trụ Voyager 1 và Voyager 2 bay ngang qua Io năm 1979, hệ thống chụp hình tân tiến hơn của chúng đã cung cấp cho chúng ta những bức ảnh chi tiết hơn. Voyager 1 bay qua vệ tinh này ngày 5 tháng 3 năm 1979 từ khoảng cách 20.600 km (12.800 dặm). Các hình ảnh được gửi về khi tàu vụ trụ tiếp cận cho thấy một hình ảnh nhiều sắc màu, kỳ lạ không hề có sự hiện diện của các miệng hố va chạm. Các hình ảnh có độ phân giải cao nhất cho thấy bề mặt khá trẻ bị ngắt quãng bởi các hốc lõm hình thù kỳ lạ, những ngọn núi cao hơn cả Everest, và những đặc điểm giống với các dòng chảy dung nham núi lửa.

Một thời gian ngắn sau khi giáp mặt, kỹ sư hoa tiêu của Voyager là Linda A. Morabito nhận thấy một đám "khói" phát ra từ bề mặt trong một trong những bức ảnh. Phân tích các bức ảnh khác do Voyager 1 gửi về cho thấy có chín đám khói như vậy rải rác trên bề mặt, chứng minh rằng Io có núi lửa hoạt động. Kết luận này đã được Stan J. Peale, Patrick Cassen và R. T. Reynolds dự đoán trước trong một bài báo công bố ngay trước khi Voyager 1 bay tới vệ tinh này. Ba người đã tính toán rằng bên trong Io phải trải qua quá trình phát nhiệt thủy triều mạnh gây ra bởi sự cộng hưởng quỹ đạo của nó với Europa và Ganymede. Dữ liệu từ chuyến bay ngang qua này cho thấy bề mặt Io chủ yếu bị bao phủ bởi băng lưu huỳnh và lưu huỳnh dioxide. Những hợp chất này cũng chiếm ưu thế trong khí quyển mỏng và đường gờ plasma có trung tâm trên quỹ đạo Io (cũng được Voyager phát hiện).

Voyager 2 bay ngang qua Io ngày 9 tháng 7 năm 1979 từ khoảng cách 1.130.000 km (702.150 dặm). Dù nó không tiếp cận gần như Voyager 1, những so sánh các hình ảnh do hai tàu vũ trụ chụp cho thấy nhiều thay đổi bề mặt đã diễn ra trong vòng năm tháng giữa hai cuộc gặp gỡ đó. Ngoài ra, những quan sát khi Io xuất hiện như một vành trăng lưỡi liềm khi Voyager 2 rời khỏi hệ Sao Mộc cho thấy tám hay chín đám khói được quan sát hồi tháng 3 vẫn hoạt động ở thời điểm tháng 7 năm 1979, chỉ núi lửa Pele đã tắt trong khoảng thời gian giữa hai lần gặp gỡ này.

Galileo

Tàu vũ trụ Galileo tới Sao Mộc năm 1995 sau chuyến bay dài 6 năm từ Trái Đất thực hiện tiếp các khám phá của hai tàu vũ trụ Voyager và các quan sát từ trên Trái Đất trong những năm giữa hai chuyến phi hành đó. Vị trí của Io bên trong một trong những vành đai bức xạ mạnh nhất của Sao Mộc khiến một chuyến bay ngang qua ở cự ly gần sẽ kéo dài, nhưng Galileo thực sự đã bay qua ở khoảng cách gần một thời gian ngắn trước khi vào quỹ đạo dành cho nó hai năm, nhiệm vụ đầu tiên là nghiên cứu hệ Sao Mộc. Tuy không hình ảnh nào được ghi lại từ chuyến lướt ngang ngày 7 tháng 12 năm 1995 này, lần chạm trán thực sự đã mang lại những kết quả to lớn, như việc khám phá một lõi sắt lớn, tương tự với lõi của các hành tinh đất đá phía bên trong hệ Mặt Trời.

Dù không có được hình ảnh cận cảnh và các vấn đề cơ khí đã hạn chế nhiều khối lượng dữ liệu thu thập được, nhiều khám phá quan trọng đã được thực hiện trong phi vụ đầu tiên của Galileo. Galileo đã quan sát được các hiệu ứng của một vụ phun trào lớn tại Pillan Patera và xác nhận rằng các sản phẩm phun trào núi lửa là tổng hợp các macma silicat với mafic giàu magnesi và các hỗn hợp siêu mafic với lưu huỳnh và lưu huỳnh dioxide đóng vai trò tương tự như nước và dioxide cacbon trên Trái Đất. Những hình ảnh chụp Io từ xa được thực hiện hầu như mỗi lần tàu vũ trụ bay trên quỹ đạo khi thực hiện nhiệm vụ đầu tiên, cho thấy số lượng lớn núi lửa đang hoạt động (cả sự phát nhiệt từ macma đang nguội đi trên bề mặt và các đám khói núi lửa), nhiều ngọn núi với các kiểu hình thái khác nhau rất xa, và nhiều thay đổi bề mặt đã diễn ra cả giữa thời kỳ hai phi vụ Voyager và Galileo cũng như giữa mỗi lần bay trên quỹ đạo của Galileo.

Chuyến phi hành không gian Galileo đã hai lần được kéo dài, năm 1997 và 2000. Trong những phi vụ kéo dài đó, tàu vũ trụ lướt qua Io ba lần cuối năm 1999, đầu năm 2000 và ba lần hồi cuối năm 2001, đầu năm 2002. Các quan sát thực hiện trong những lần giáp mặt này cho thấy các quá trình địa chất đang xảy ra tại các núi lửa và những ngọn núi trên Io, loại trừ sự hiện diện của một từ trường, và chứng minh tầm mức của hoạt động núi lửa. Tháng 12 năm 2000, tàu vũ trụ Cassini đã có một cuộc giáp mặt ngắn ở khoảng cách xa với hệ Sao Mộc khi đang trên đường bay tới Sao Thổ, cho phép thực hiện các cuộc cùng quan sát với Galileo. Những quan sát này cho thấy có những đám khói mới tại Tvashtar Paterae và cung cấp những cái nhìn bên trong về cực quang của Io.

Những quan sát tiếp theo

Sau khi Galileo bốc cháy trong khí quyển Sao Mộc tháng 9 năm 2003, những quan sát mới về hoạt động núi lửa trên Io được thực hiện bởi những kính thiên văn trên Trái Đất. Đặc biệt, hình ảnh thích ứng quang học từ kính thiên văn Keck ở Hawaii và hình ảnh từ kính thiên văn Hubble đã cho phép các nhà thiên văn học giám sát các núi lửa đang hoạt động của Io. Hình ảnh này cho phép các nhà khoa học giám sát hoạt động núi lửa trên Io, thậm chí khi không có tàu vũ trụ trong hệ Sao Mộc. Tàu vũ trụ New Horizons, trên đường tới Sao Diêm Vương và vành đai Kuiper, đã bay ngang qua hệ Sao Mộc và Io ngày 28 tháng 2 năm 2007. Trong lần gặp mặt, nhiều quan sát với Io từ cự ly xa đã được tiến hành. Những kết quả ban đầu gồm các hình ảnh một đám khói lớn tại Tvashtar, cung cấp những quan sát đầu tiên về lớp khói núi lửa lớn nhất của Io từ những quan sát đám khói Pele năm 1979. New Horizons cũng ghi lại các hình ảnh một núi lửa gần Girru Patera trong những giai đoạn đầu của một vụ phun trào, và nhiều cuộc phun trào núi lửa đã xảy ra từ thời Galileo.

Phi vụ sắp tới duy nhất đã được lập kế hoạch cho hệ Sao Mộc, Juno, không có thiết bị chụp ảnh đủ mạnh để thực hiện thám sát khoa học bề mặt Io. Phi vụ Europa/Hệ Sao Mộc, một dự án liên kết NASA/ESA hiện đang ở giai đoạn nghiên cứu ý tưởng, sẽ có thể nghiên cứu Io từ xa cũng như trong bốn lần bay ngang qua. Nếu được hai cơ quan vũ trụ này phê chuẩn, hai tàu vũ trụ sẽ tới hệ Sao Mộc trong khoảng thời gian 2021-2024. Một phi vụ có thể diễn ra khác, Io Volcanic Observer, sẽ được thực hiện vào năm 2013 với tư cách một phi vụ khám phá khoa học và gồm nhiều chuyến bay ngang qua Io khi bay trên quỹ đạo Sao Mộc, tuy nhiên ở thời điểm hiện tại (2008), dự án này cũng mới chỉ ở giai đoạn nghiên cứu ý tưởng.

Quỹ đạo

Io quay quanh Sao Mộc ở khoảng cách 421.700 km (262.000 dặm) tính từ tâm hành tinh hay 350.000 km (217.000 dặm) tính từ trên đỉnh các đám mây. Là vệ tinh nằm gần Sao Mộc nhất trong số các vệ tinh Galile, quỹ đạo của nó nằm giữa quỹ đạo Thebe và Europa. Trong số các vệ tinh phía trong của Sao Mộc, Io đứng thứ năm tính từ trong ra. Nó mất 42,5 giờ để hoàn thành một vòng (đủ nhanh để chuyển động của nó được quan sát trong một đêm). Io có cộng hưởng quỹ đạo chuyển động trung bình 2:1 với Europa và 4:1 với Ganymede, hoàn thành hai vòng quay quanh Sao Mộc mỗi lần Europa thực hiện điều này, và bốn lần với mỗi lần Ganymede bay quanh Sao Mộc. Sự cộng hưởng này giúp duy trì độ lệch tâm quỹ đạo của Io (0,0041), và cung cấp nguồn nhiệt chính cho hoạt động địa chất của nó (xem đoạn "Nhiệt thủy triều" để có giải thích chi tiết hơn về quá trình này). Nếu không có sự lệch tâm cưỡng bức này, quỹ đạo của Io sẽ trở thành hình tròn vì sự tiêu mòn thủy triều, làm giảm hoạt động địa chất của nó. Giống như các vệ tinh loại Galile khác của Sao Mộc và Mặt Trăng của Trái Đất, Io quay đồng bộ với chu kỳ quỹ đạo của nó, luôn hướng một mặt về phía Sao Mộc.

Tương tác với quyển từ của Sao Mộc

Io đóng một vai trò quan trọng trong việc hình thành từ trường Sao Mộc. Quyển từ của Sao Mộc quét sạch khí và bụi khỏi khí quyển mỏng của Io với tốc độ 1 tấn trên giây. Vật liệu này chủ yếu hình thành từ lưu huỳnh, oxy và clo ion hóa và nguyên tử; natri và kali nguyên tử; lưu huỳnh dioxide và lưu huỳnh phân tử; và bụi chloride natri. Các vật liệu này lại có nguồn gốc từ hoạt động núi lửa của Io, nhưng vật liệu thoát khỏi từ trường của Sao Mộc vào không gian liên hành tinh đi trực tiếp vào khí quyển Io. Các vật liệu này, tùy thuộc tình trạng ion hóa và thành phần của chúng, tạo thành nhiều đám mây trung tính (không ion hóa) và các vành đai bức xạ trong quyển từ của Sao Mộc và, trong một số trường hợp, cuối cùng bị bắn khỏi hệ Sao Mộc.

Bao quanh Io (với khoảng cách 6 lần bán kính Io từ bề mặt của vệ tinh này) là một đám mây bao gồm các nguyên tử lưu huỳnh, oxy, natri và kali trung tính. Các nguyên tử có nguồn gốc ở phần phía trên khí quyển Io nhưng bị kích thích từ các va chạm với các ion trong đường gờ plasma (được thảo luận bên dưới) và các quá trình khác vào trong quyển Hill của Io, đây là vùng vệ tinh này có lực hấp dẫn áp đảo so với lực hấp dẫn của Sao Mộc. Một số vật liệu này thoát khỏi lực kéo hấp dẫn của Io và đi vào quỹ đạo quanh Sao Mộc. Sau một chu kỳ 20 giờ, các phân tử trải dài khỏi Io thành hình một trái chuối, đám mây trung tính có thể đạt tới khoảng cách 6 lần bán kính Sao Mộc từ Io, cả bên trong quỹ đạo Io và hướng về phía trước vệ tinh này hay phía ngoài quỹ đạo Io và hướng về phía sau nó. Quá trình va chạm kích thích các phân tử này và thỉnh thoảng cung cấp các ion natri trong quầng plasma với một electron, đẩy những phần tử trung tính mới "nhanh" đó khỏi quầng. Tuy nhiên, các phân tử này vẫn giữ vận tốc của chúng (70 km/s, so với tốc độ quỹ đạo 17 km/s của Io), khiến chúng bị bắn đi khỏi Io.

Io bay trên quỹ đạo trong một vành đai bức xạ mạnh được gọi là quầng plasma Io. Plasma trong vòng hình bánh gồm lưu huỳnh ion hoá, oxy, natri, và clo phát sinh khi các nguyên tử trung tính trong đám "mây" bao quanh Io bị ino hóa và bị mang đi bởi quyển từ Sao Mộc. Không giống các phân tử trong đám mây trung tính, các phân tử này cùng quay với quyển từ Sao Mộc, bay quanh Sao Mộc với tốc độ 74 km/s. Giống như phần còn lại của từ trường Sao Mộc, quầng plasma nghiêng so với xích đạo Sao Mộc (và mặt phẳng quỹ đạo Io), có nghĩa Io có lúc ở dưới và có lúc ở trên lõi của quầng plasma. Như đã được ghi ở trên, các ion có tốc độ và năng lượng cao một phần khiến các nguyên tử trung tính và phân tử trong khí quyển Io bị quét đi và làm đám mây trung tính phát triển thêm. Quầng gồm ba phần: một quầng "ấm" phía ngoài ngay bên ngoài quỹ đạo Io; một vùng kéo dài theo chiều dọc được gọi là "ruy băng", gồm vùng nguồn trung tính và plasma đang nguội đi, nằm quanh khoảng cách từ Io tới Sao Mộc; và một quầng "lạnh" phía trong, gồm các hạt đang chuyển động xoắn ốc chậm về phía Sao Mộc. Sau khi ở trong quầng khoảng 40 ngày, các hạt trong quầng "ấm" thoát đi và một phần gây ra quyển từ lớn bất thường của Sao Mộc, áp lực ra bên ngoài của chúng làm chúng phẳng ra từ bên trong. Các hạt từ Io, được phát hiện như các biến đổi trong plasma quyển từ, đã được tàu New Horizons phát hiện sâu trong đuôi từ. Để nghiên cứu các biến đổi bên trong quầng plasma, các nhà nghiên cứu đã đo đạc ánh sáng bước sóng cực tím mà nó phát ra. Tuy những biến đổi đó không hoàn toàn có liên quan tới các biến đổi trong hoạt động núi lửa của Io (nguồn cung cấp vật liệu cơ bản trong quầng plasma), sự liên quan này đã được thiết lập trong đám mây natri trung tính.

Trong một lần giáp mặt với Sao Mộc năm 1992, tàu vũ trụ Ulysses đã phát hiện một dòng các hạt kích cỡ bụi đang bị phun ra khỏi hệ Sao Mộc. Bụi trong những dòng rời rạc này bay khỏi Sao Mộc với tốc độ lên tới hàng trăm kilômét mỗi giây, có kích thước trung bình 10 μm, và chủ yếu gồm chloride natri. Những đo đạc bụi của Galileo cho thấy những dòng bụi xuất phát từ Io, nhưng cơ chế chính xác về việc chúng hình thành như thế nào, hoặc từ hoạt động núi lửa của Io hoặc vật liệu bị bắn đi từ bề mặt, vẫn chưa được biết rõ.

Các đường từ trường của Sao Mộc, mà Io xuyên qua, gắn Io với khí quyển phía trên cực của Sao Mộc qua việc phát sinh một dòng điện được gọi là ống thông lượng của Io. Dòng điện này tạo ra một cực quang sáng trong các vùng cực của Sao Mộc được gọi là dấu chân Io, cũng như cực quang trong khí quyển Io. Các phân tử từ cực quang này tương tác làm tối các vùng cực của Sao Mộc tại bước sóng ánh sáng nhìn thấy được. Vị trí của Io và dấu chân cực quang của nó tương ứng với Trái Đất và Sao Mộc có ảnh hưởng lớn tới bức xạ sóng vô tuyến lên Sao Mộc từ điểm thuận lợi của chúng ta: khi Io quan sát được, các tín hiệu vô tuyến từ Sao Mộc tăng lên rất nhiều. Phi vụ Juno, được lập ế hoạch trong thập kỷ tới, có thể giúp làm rõ các quá trình này.

Cấu trúc

Io hơi lớn hơn Mặt Trăng của Trái Đất. Nó có bán kính trung bình 1.821,3 km (lớn hơn bán kính Mặt Trăng khoảng 5%) và có khối lượng 8,9319 kg (lớn hơn Mặt Trăng khoảng 21%). Trong số các vệ tinh Galile, cả về khối lượng và thể tích, Io xếp sau Ganymede và Callisto nhưng trước Europa.

Bên trong

Chủ yếu gồm đá silicat và sắt, Io có thành phần tương tự các hành tinh đất đá hơn là giống với các vệ tinh ở phía ngoài hệ Mặt Trời, chủ yếu gồm hỗn hợp nước đóng băng và silicat. Io có mật độ 3,5275 g/cm³, mật độ cao nhất trong số tất cả các vệ tinh trong hệ Mặt Trời; hơi lớn hơn các vệ tinh Galile khác và lớn hơn Mặt Trăng của Trái Đất. Các mô hình dựa trên những đo đạc của Voyager và Galileo về khối lượng vệ tinh này, bán kính và hệ số hấp dẫn bốn cực (các giá trị số liên quan tới khối lượng được bố trí như thế nào bên trong một vật thể) cho thấy cấu trúc trong của nó phân dị với lớp vỏ và lớp phủ (quyển manti) bên ngoài giàu silicat và lớp lõi bên trong giàu sắt hay sulfide sắt. Lõi kim loại chiếm xấp xỉ 20% khối lượng Io. Dựa vào khối lượng lưu huỳnh trong lõi, lõi có bán kính trong khoảng 350 tới 650 km (220 tới 400 dặm) nếu nó hầu như gồm toàn bộ là sắt, hay trong khoảng 550 tới 900 km (310 tới 560 dặm) nếu lõi gồm hỗn hợp sắt và lưu huỳnh. Từ kế của Galileo không thể phát hiện một từ trường phía trong Io, gợi ý rằng lớp lõi không đối lưu.

Mô hình thành phần bên trong Io cho thấy lớp phủ gồm ít nhất 75% khoáng chất forsterit giàu magnesi, và có thành phần tương tự với thành phần của các thiên thạch L-chondrit và LL-chondrit, với hàm lượng sắt cao hơn (so với silic) so với Mặt Trăng hay Trái Đất, nhưng thấp hơn Sao Hỏa. Để hỗ trợ dòng nhiệt nóng quan sát được trên Io, 10–20% lớp phủ của Io có thể nóng chảy, mặc dù các vùng nơi có hoạt động núi lửa nhiệt độ cao đã được quan sát có thể có thành phần nóng chảy cao hơn. Thạch quyển của Io, gồm bazan và lưu huỳnh lắng đọng bởi hoạt động núi lửa mạnh của Io, ít nhất dày 12 km (7 dặm), nhưng dường như dày chưa tới 40 km (25 dặm).

Nhiệt thủy triều
Không giống Mặt Trăng của Trái Đất, nguồn nhiệt chính bên trong của Io có xuất xứ từ sự tiêu mòn thủy triều chứ không phải do sự phân rã đồng vị hạt nhân, kết quả của sự cộng hưởng quỹ đạo của Io với Europa và Ganymede. Nguồn nhiệt này phụ thuộc vào khoảng cách của Io với Sao Mộc, độ lệch tâm quỹ đạo, thành phần bên trong và tình trạng vật lý của nó. Cộng hưởng Laplace của nó với Europa và Ganymede giúp duy trì độ lệch tâm của Io và khiến sự tiêu mòn thủy triều bên trong Io không thể làm quỹ đạo của nó trở nên tròn. Quỹ đạo cộng hưởng cũng giúp duy trì khoảng cách của Io với Sao Mộc; nếu không thủy triều xuất hiện trên Sao Mộc sẽ từ từ khiến Io di chuyển xoắn ốc ra phía ngoài hành tinh mẹ. Các khác biệt theo chiều thẳng đứng trong bướu thủy triều của Io, giữa khoảng thời gian Io ở điểm xa nhất và điểm gần nhất trên quỹ đạo của nó có thể lên tới 100 m (330 ft). Sự ma sát hay tiêu mòn thủy triều được tạo ra ở phía bên trong Io vì sự khác biệt trong lực kéo thủy triều này, mà, nếu không có quỹ đạo cộng hưởng, sẽ biến quỹ đạo của Io thành hình tròn, tạo ra nhiệt thủy triều mạnh bên trong Io, làm nóng chảy một khối lượng lớn lớp phủ và lõi vệ tinh này. Khối năng lượng được tạo ra lớn hơn gấp đến 200 lần so với khối năng lượng được phân rã phóng xạ tạo ra. Nguồn nhiệt này được giải phóng dưới dạng hoạt động núi lửa, tạo ra dòng nhiệt lớn đã quan sát được (tổng cộng: 0,6 tới 1,6×1014 W). Các mô hình quỹ đạo của nó cho thấy khối năng lượng nhiệt thủy triều bên trong Io thay đổi theo thời gian, và dòng nhiệt hiện tại không đại diện cho mức độ trung bình của một thời gian dài.

Bề mặt

Dựa trên kinh nghiệm với các bề mặt cổ của Mặt Trăng, Sao Hỏa và Sao Thủy, các nhà khoa học chờ đợi sẽ thấy nhiều hố va chạm trong những bức ảnh đầu tiên về Io do Voyager 1 chụp. Mật độ các hố va chạm trên bề mặt Io sẽ là những bằng chứng về độ tuổi vệ tinh này. Tuy nhiên, họ đã ngạc nhiên khi khám phá ra bề mặt hành tinh này hầu như không có các hố va chạm, thay vào đó là các vùng bình nguyên bằng phẳng với một vài dãy núi cao, với nhiều hình dạng và kích thước, và những dòng chảy dung nham núi lửa. So với hầu hết các thiên thể đã được quan sát ở thời điểm đó, bề mặt của Io được bao phủ bởi nhiều vật liệu đa màu sắc (khiến Io được so sánh với một quả cam thối hay một chiếc bánh pizza) từ nhiều hợp chất lưu huỳnh. Sự vắng mặt của các hố va chạm cho thấy bề mặt của Io về mặt địa chất học là còn trẻ, giống như bề mặt đất; các vật liệu núi lửa liên tục lấp đầy các hố va chạm ngay khi chúng được tạo ra. Kết quả này đã được xác nhận với ít nhất chín núi lửa đang hoạt động được Voyager 1 quan sát.

Ngoài các núi lửa, bề mặt Io còn bao gồm các ngọn núi phi núi lửa, nhiều hồ lưu huỳnh nóng chảy, nhiều hõm chảo sâu vài kilômét, và nhiều dòng chảy chất lỏng có độ nhớt thấp (có thể một số được hình thành từ lưu huỳnh nóng chảy hay silicat), kéo dài hàng trăm kilômét.

Thành phần bề mặt
Hình dạng nhiều màu sắc của Io là kết quả của nhiều vật liệu được tạo ra bởi các hoạt động núi lửa mạnh của nó. Các vật liệu này gồm silicat (như octopyroxen), lưu huỳnh và lưu huỳnh dioxide. Băng lưu huỳnh dioxide tồn tại khắp nơi trên bề mặt Io, hình thành các vùng lớn được bao phủ bởi các vật liệu màu trắng hay xám. Lưu huỳnh cũng được quan sát thấy ở nhiều địa điểm trên khắp hành tinh này, hình thành nên các vùng màu vàng vàng xanh. Lưu huỳnh lắng đọng ở các vùng vĩ độ trung và vùng cực thường bị thiệt hại bởi bức xạ, phá vỡ lưu huỳnh chuỗi 8 (S8) ổn định thông thường. Sự thiệt hại bức xạ này tạo ra các vùng cực màu đỏ nâu của Io.

Núi lửa phun nổ, thường ở hình thức các đám khói hình nấm, khiến bề mặt Io được bao phủ các vật liệu lưu huỳnh và silicat. Các lắng đọng khói trên Io thường có màu đỏ hay trắng tùy thuộc vào khối lượng lưu huỳnh và lưu huỳnh dioxide trong khói. Nói chung, các đám khói hình thành tại các miệng phun núi lửa từ dung nham khử khí có chứa một lượng lớn S2, tạo ra một lớp lắng đọng "hình quạt" đỏ, hay trong các trường hợp ngoại lệ, những vòng tròn đỏ lớn (thường vượt hơn 450 km (280 dặm) từ tâm miệng núi lửa. Một ví dụ điển hình về một vòng tròn đỏ khói lắng đọng nằm tại núi lửa Pele. Những lắng đọng màu đỏ này gồm chủ yếu lưu huỳnh (thường là phân tử lưu huỳnh chuỗi 3- và 4-), lưu huỳnh dioxide, và có lẽ cả Cl2SO2. Các đám khói được hình thành ở các rìa ngoài những dòng chảy dung nham silicat (thông qua sự tương tác của dung nham và các chất trầm lắng lưu huỳnh và lưu huỳnh dioxide đã tồn tại từ trước) tạo ra các trầm tích màu trắng hay màu xám.

Bản đồ thành phần cấu tạo và mật độ cao của Io cho thấy nó có chứa ít hoặc không có nước, dù những túi nhỏ chứa nước đóng băng hay các khoáng chất hydrat hóa có lẽ đã được xác định, đáng chú ý nhất là ở sườn phía tây bắc núi Gish Bar Mons. Sự thiếu vắng nước có lẽ bởi Sao Mộc trong buổi đầu phát triển của hệ Mặt Trời đủ nóng để đẩy đi hết các chất dễ bay hơi như nước trong vùng phụ cận của Io, nhưng không đủ nóng để thực hiện việc đó ở khoảng cách xa hơn.

Hoạt động núi lửa

Nhiệt thủy triều do sự lệch tâm quỹ đạo cưỡng bức của Io tạo ra đã khiến vệ tinh này trở thành một trong những thiên thể có hoạt động núi lửa mạnh nhất trong hệ Mặt Trời, với hàng trăm trung tâm núi lửa và các dòng dung nham lớn. Trong một đợt phun trào lớn, các dòng chảy dung nham dài hàng chục thậm chí hàng trăm kilômét có thể được thạo ra, chủ yếu gồm các dòng dung nham bazan silicat với các thành phần hoặc mafic hay siêu mafic (giàu magnesi). Như một sản phẩm phụ của hoạt động này, lưu huỳnh, khí lưu huỳnh dioxide và vật liệu mạt vụn núi lửa silicat (như tro) bị thổi lên độ cao tới 500 km (310 dặm) vào không gian, tạo ra những đám khói lớn, hình nấm, khiến bề mặt loang lổ màu đỏ, đen và trắng, và cung cấp vật liệu cho khí quyển mỏng của Io cũng như quyển từ lớn của Sao Mộc.

Bề mặt Io có rải rác các vùng lõm núi lửa được gọi là paterae. Paterae nói chung có đáy phẳng được bao quanh bởi các bức tường dốc. Những đặc điểm này giống với các hõm chảo núi lửa trên Trái Đất, nhưng ta không biết nếu chúng được tạo ra sau sự sụp đổ một buồng dung nham trống rỗng như kiểu các hõm chảo trên Trái Đất hay không. Một giả thiết cho rằng những đặc điểm đó đã được tạo thành bởi sự đào lên của các sill núi lửa, và vật liệu nằm phía trên hoặc đã bị bắn ra hoặc đã tích hợp vào sill. Không giống các đặc điểm tương tự trên Trái Đất và Sao Hỏa, những chỗ lõm đó nói chung không nằm ở trên đỉnh của các núi lửa hình khiên và thường to lớn hơn, với đường kính trung bình 41 km (25 dặm), vùng lõm lớn nhất là Loki Patera có đường kính 202 km (126 dặm). Dù cơ chế hình thành có như thế nào, thì hình thái và sự phân bố của nhiều vùng lõm cho thấy những đặc điểm đó về mặt kết cấu là có kiểm soát, với ít nhất một nửa được bao quanh bởi các phay đứt đoạn hay những ngọn núi. Những nơi có đặc điểm này thường là các điểm phun trào núi lửa, hoặc từ các dòng dung nham trải dài trên bề mặt paterae, như tại điểm phun trào ở Gish Bar Patera năm 2001, hay ở hình thức một hồ dung nham. Các hồ dung nham trên Io thường có hoặc một lớp vỏ dung nham liên tục đảo ngược, như tại hồ Pele, hoặc một vỏ đảo ngược theo chu kỳ, như tại hồ Loki.

Các dòng dung nham thể hiện một kiểu địa hình núi lửa chính khác trên Io. Macma phun trào lên bề mặt từ các miệng phun ở đáy paterae hay trên các đồng bằng từ các vết nứt, tạo ra các dòng dung nham phồng, phức hợp tương tự như những dòng nhung nham được quan sát thấy tại Kilauea ở Hawaii. Những hình ảnh thu được từ tàu vũ trụ Galileo cho thấy nhiều dòng dung nham lớn trên Io, như những dòng dung nham tại núi lửa Prometheus và Amirani, được tạo ra bởi sự bồi đắp những dòng dung nham nhỏ phía trên những dòng dung nham cũ. Những vụ bùng phát dung nham lớn hơn cũng đã được quan sát thấy trên Io. Ví dụ cạnh trước của dòng Prometheus di chuyển 75 tới 95 km (47 tới 59 dặm) giữa lần quan sát của Voyager năm 1979 và những lần quan sát đầu tiên của Galileo năm 1996. Một cuộc phun trào lớn năm 1997 đã tạo ra hơn 3.500 km² (1.350 dặm vuông) dung nham và làm ngập tràn đáy của Pillan Patera gần đó.

Việc phân tích các hình ảnh của Voyager khiến các nhà khoa học tin rằng những dòng dung nham đó chủ yếu được tạo thành bởi nhiều hợp chất lưu huỳnh nóng chảy. Tuy nhiên, những nghiên cứu hồng ngoại sau này từ trên Trái Đất và những đo đạc của tàu vũ trụ Galileo cho thấy những dòng chảy đó là dung nham hợp chất bazan với thành phần mafic tới siêu mafic. Giả thuyết này dựa trên những đo đạc nhiệt độ tại các "điểm nóng" trên Io, hay tại các địa điểm phun trào nhiệt, cho thấy nhiệt độ ít nhất 1.300 K và một số nơi cao tới 1.600 K. Những ước tính ban đầu cho thấy nhiệt độ phun trào đạt tới 2.000 K đã bị chứng minh là sai lầm bởi các mô hình nhiệt không chính xác được sử dụng để đo nhiệt độ.

Sự khám phá các đám khói tại các núi lửa Pele và Loki là dấu hiệu đầu tiên cho thấy rằng Io có hoạt động địa chất. Nói chung, những đám khói này được hình thành khi những chất dễ bay hơi như lưu huỳnh và lưu huỳnh dioxide bị các núi lửa trên Io phun lên trời ở tốc độ lên tới 1 km/s (0,6 dặm/s). Các vật liệu khác có thể có trong những đám khói núi lửa gồm natri, kali, và clo. Những đám khói này có vẻ được hình thành theo một trong hai cách. Những đám khói lớn nhất trên Io đã được tạo ra khi khí lưu huỳnh và lưu huỳnh dioxide thoát ra khỏi macma đang phun trào tại các miệng núi lửa hay các hồ dung nham, thường kéo theo vật liệu silicat dung nham núi lửa với chúng. Những đám khói này hình thành nên các chất lắng đọng màu đỏ (từ lưu huỳnh chuỗi ngắn) và đen (từ silicat núi lửa) trên bề mặt. Khói được hình thành theo cách này là những đám khói lớn nhất phát hiện thấy trên Io, tạo thành những vòng tròn đỏ có đường kính hơn 1.000 km (620 dặm). Những ví dụ về kiểu khói này như tại các núi lửa Pele, Tvashtar và Dazhbog. Một kiểu khói khác được tạo thành khi các dòng dung nham làm bốc hơi lớp băng lưu huỳnh dioxide phía dưới, khiến lưu huỳnh thoát ra bay lên trời. Kiểu khói này thường hình thành những lắng đọng màu sáng, hình tròn gồm lưu huỳnh dioxide. Chúng thường chưa cao tới 100 km (62 dặm), và là những đám khói có thời gian tồn tại lâu nhất trên Io. Những ví dụ như tại các núi lửa Prometheus, Amirani và Masubi.

Núi

Io có từ 100 tới 150 ngọn núi. Chúng có chiều cao trung bình 6 km (4 dặm) và độ cao tối đa 17,5 ± 1,5 km (10,9 ± 1 dặm) ở phía nam Boösaule Montes. Các dãy núi thường có vẻ ngoài đồ sộ (một dãy núi trung bình dài 157 km), là những cấu trúc tách biệt và không có mô hình kiến tạo tổng thể rõ rệt bên ngoài như núi trên Trái Đất. Để có thể đỡ được khối lượng địa hình đồ sộ như vậy các ngọn núi này phải có thành phần chủ yếu là đá silicat, chứ không phải là lưu huỳnh.

Dù những núi lửa hoạt động mạnh là nguyên nhân gây ra đặc trưng bề mặt của Io, gần như mọi ngọn núi ở đây là những kết cấu kiến tạo, chứ không phải do núi lửa. Thực tế, đa số núi trên Io được hình thành như kết quả của các ứng suất nén trên đáy của thạch quyển, làm chúng nâng lên và đôi khi làm nghiêng phần vỏ của Io thông qua quá trình tạo phay nghịch. Ứng suất nén dẫn tới sự hình thành núi là kết quả của sự sụp lún của các vật liệu núi lửa bị chôn vùi liên tục. Sự phân bố núi trên khắp bề mặt cho thấy chúng trái ngược với sự phân bố các cấu trúc núi lửa; các ngọn núi chiếm ưu thế ở những vùng có ít núi lửa và ngược lại. Điều này cho thấy những vùng rộng lớn trên thạch quyển Io nơi sự nén ép (hỗ trợ sự hình thành núi) và sự giãn rộng (hỗ trợ sự hình thành vùng lõm) chiếm ưu thế. Tuy nhiên, ở cấp độ khu vực, núi và vùng lõm thường tiếp giáp với nhau cho thấy macma thường chui vào những đứt gãy được hình thành trong quá trình kiến tạo sơn để đẩy lên bề mặt.

Những ngọn núi trên Io (nói chung là những cấu trúc mọc lên cao hơn các đồng bằng xung quanh) có nhiều hình thái. Thường thấy nhất là các cao nguyên. Những cấu trúc này tương tự như những núi mặt bàn lớn, phẳng đỉnh và bề mặt gồ ghề. Những ngọn núi khác thường có vẻ là những khối lớp vỏ bị nghiêng, với một sườn thoải từ bề mặt phẳng trước kia và một sườn dốc gồm những vật liệu thuộc lớp dưới bề mặt trước kia bị đẩy lên bởi các ứng suất nén ép. Cả hai kiểu núi thường có vách đứng có độ dốc lớn dọc theo một hay nhiều bờ mép. Chỉ có một lượng nhỏ núi trên Io có vẻ là có nguồn gốc núi lửa. Những ngọn núi này giống với các núi lửa hình khiên, với các sườn có độ dốc lớn (6–7°) gần một hõm chảo núi lửa nhỏ ở trung tâm và các sườn có độ dốc thấp dọc theo các bờ mép của chúng. Những ngọn núi nguồn gốc núi lửa này thường nhỏ hơn kích thước núi trung bình trên Io, thông thường cao khoảng 1 tới 2 km (0,6 tới 1,2 dặm) và rộng 40 tới 60 km (25 tới 37 dặm). Các núi lửa hình khiên khác với các sườn ít dốc hơn được suy ra từ hình thái của một vài núi lửa trên Io, nơi những dòng dung nham mỏng tỏa ra từ một vùng lõm trung tâm, như tại Ra Patera.

Gần như tất cả các ngọn núi đều có vẻ ở một thời kỳ thoái hoá nào đó. Những trầm lắng từ các vụ lở đất lớn là phổ biến tại chân các dãy núi trên Io, gợi ý rằng sạt lở hàng loạt là hình thức thoái hóa chính. Các rìa kiểu vỏ sò rất thường thấy trên các núi mặt bàn và các cao nguyên của Io, kết quả của sự rỉ ra của lưu huỳnh dioxide từ lớp vỏ Io, tạo ra các vùng yếu dọc theo các rìa núi.

Khí quyển

Io có khí quyển rất mỏng gồm chủ yếu lưu huỳnh dioxide (SO2) với áp suất bằng một phần tỷ atmotphe. Khí quyển mỏng của Io đồng nghĩa với việc hạ cánh của bất kỳ tàu thăm dò nào được gửi tới Io trong tương lai sẽ không cần phải được bảo vệ bằng lớp chắn chống nhiệt kiểu vỏ tàu vũ trụ, thay vào đó là các tên lửa đẩy lùi cho một cuộc hạ cánh mềm. Khí quyển mỏng cũng buộc tàu vũ trụ muốn hạ cánh phải có khả năng chịu được bức xạ mạnh của Sao Mộc, mà lớp khí quyển dày hơn có thể ngăn chặn bớt.

Bức xạ tương tự (ở hình thức plasma) triệt tiêu khí quyển vì thế nó phải luôn luôn được bổ sung lại. Nguồn SO2 lớn nhất là hoạt động núi lửa, nhưng khí quyển phần lớn được duy trì bởi sự thăng hoa SO2 đóng băng trên bề mặt bởi ánh sáng Mặt Trời. Khí quyển dày hơn ở phía xích đạo, nơi bề mặt ấm nhất và có những đám khói núi lửa hoạt động mạnh nhất. Các biến thiên khác cũng tồn tại, với những biến thiên với mật độ cao nhất gần các miệng núi lửa (đặc biệt tại các địa điểm khói núi lửa) và trên nửa bề mặt ngược Sao Mộc của Io, nơi băng  hiện diện nhiều nhất).

Những hình ảnh độ phân giải cao về Io đã được chụp khi vệ tinh này trải qua một lần thực cho thấy một lớp sáng kiểu cực quang. Tương tự như trên Trái Đất, điều này bởi bức xạ va vào khí quyển. Cực quang thường xảy ra gần các cực từ của các hành tinh, nhưng tại Io thì cực quang lại sáng nhất ở địa điểm gần xích đạo. Io không có từ trường của riêng mình; vì thế, các electron bay theo từ trường Sao Mộc gần Io va chạm trực tiếp với khí quyển của vệ tinh. Càng có nhiều electron va chạm với khí quyển, cực quang càng sáng, nơi các đường từ trường tiếp giáp với vệ tinh (ví dụ, gần xích đạo), bởi cột khí chúng đi qua dày hơn ở đó. Cực quang đi liền với những điểm tiếp giáp đó trên Io được quan sát có "nhảy múa" với sự thay đổi hướng của độ nghiêng từ trường lưỡng cực của Sao Mộc.

Xem thêm

 Các vệ tinh của Sao Mộc trong tiểu thuyết
 Các vệ tinh của Sao Mộc

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thông tin chung
 Thông tin tóm tắt về Io  của Solar System Exploration của NASA
 Trang về Io của Bill Arnett
 Tổng quan về Io  từ Windows to the Universe  của Đại học Michigan
 Trang về Io của Calvin Hamilton
 The Planetary Society: Thông tin về Io

Hình ảnh
 Danh lục hình ảnh của NASA về Io
 Phát hành hình ảnh do Galileo chụp
 Hình ảnh thô LORRI của New Horizons, bao gồm nhiều ảnh về Io
 Phát hành hình ảnh của New Horizons
 Bản đồ Io với ghi chú
 Bản đồ Io của USGS, sử dụng các hình ảnh của Galileo và Voyager

Tham khảo thêm
 Lịch Sao Mộc
 THE CONUNDRUM POSED BY IO’S MINIMUM SURFACE TEMPERATURES Câu đố hóc búa đưa ra bởi nhiệt độ bề mặt thấp của Io
 CSDL núi của Io
 Các quan sát của Cassini về cực quang của Io

Vệ tinh của Sao Mộc
Bài viết thiên văn chọn lọc
16100107

Được phát hiện bởi Galileo Galilei


title: Trạch Châu

text:
Trạch Châu (chữ Hán giản thể: 泽州县, âm Hán Việt: Trạch Châu huyện) là một huyện thuộc địa cấp thị Tấn Thành, Tấn Thành, tỉnh Sơn Tây, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện Trạch Châu có diện tích 2023 km², dân số năm 2003 là 510.000 người. Huyện Trạch Châu được chia thành 14 trấn, 3 hương.
Trấn: Châu Thôn, Đại Đông Câu, Nam Thôn, Lê Xuyên, Tấn Miếu Phố, Cao Đô, Ba Công, Đại Dương, Hạ Thôn, Kim Thôn, Sơn Hà, Liễu Thụ Khẩu, Đại Ky, Bắc Nghĩa Thành, Xuyên Để, Lý Trại, Nam Lĩnh

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Sơn Tây
Tấn Thành


title: Labastide-Rouairoux

text:
Labastide-Rouairoux  là một xã trong tỉnh Tarn thuộc vùng Occitanie ở miền nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 364 mét trên mực nước biển.

Sông Thoré chảy theo hướng tây qua thị trấn.

Tham khảo
INSEE

Xã của Tarn


title: Thestor yildizae

text:
The Peninsula Skolly (Thestor yildizae) là một loài bướm ngày thuộc họ Bướm xanh. Đây là loài đặc hữu của Nam Phi, ở đó nó is only found on the high slopes of the Cape Peninsula Mountains in the West Cape.

Sải cánh dài 25–32 mm đối với con đực và 28-36.5 mm đối với con cái. Con trưởng thành bay từ cuối tháng 11 đến đầu tháng 2. Có một lức một năm.

Larvae have been được tìm thấy ở the nests of the Pugnacious Ant Anoplepsis custodiens, but the larval food is unknown.

Chú thích

Tham khảo
 Gimenez Dixon, M. 1996. Thestor yildizae. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 31 tháng 7 năm 2007.

Thestor
Côn trùng Nam Phi
Động vật đặc hữu Nam Phi


title: Hyphasis bipunctata

text:
Hyphasis bipunctata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 1996.

Chú thích

Tham khảo

Hyphasis


title: 19970 Johannpeter

text:
19970 Johannpeter (1988 RJ3) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 8 tháng 9 năm 1988 bởi F. Borngen ở Tautenburg.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 19970 Johannpeter

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1988


title: Ecnomus bou

text:
Ecnomus bou là một loài Trichoptera trong họ Ecnomidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Ecnomus


title: Angaria vicdani

text:
Angaria vicdani là một loài ốc biển trong họ Angariidae.

Phân bố

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Rosenberg, G. 1992. Encyclopedia of Seashells. Dorset: New York. 224 pp., at page 40.
 Poppe G.T. & Goto Y. (1993) Recent Angariidae. Ancona: Informatore Piceno. 32 pls, 10 pls.

V


title: Moraleja

text:
Moraleja là một đô thị trong tỉnh Cáceres, cộng đồng tự trị Extremadura Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là ki-lô-mét vuông, dân số năm 2007 là người với mật độ người/km². Đô thị này có cự ly km so với tỉnh lỵ Cáceres.

Tham khảo

Đô thị ở Cáceres


title: Lebrade

text:
Lebrade là một đô thị thuộc huyện Plön, trong bang Schleswig-Holstein, nước Đức. Đô thị Lebrade có diện tích 18,59 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 633 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Plön


title: Calathea ischnosiphonoides

text:
Calathea ischnosiphonoides là một loài thực vật thuộc họ Marantaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

 Muriel, P. & Pitman, N. 2004. Calathea ischnosiphonoides. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

ischnosiphonoides
Thực vật đặc hữu Ecuador


title: Gévezé

text:
Gévezé (, Gallo: Jaebevae) là một xã của tỉnh Ille-et-Vilaine, thuộc vùng Bretagne, miền tây bắc nước Pháp.

Dân số
Người dân ở Gévezé được gọi là Gévezéens.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ille-et-Vilaine

Tham khảo

Mayors of Ille-et-Vilaine Association  ;
INSEE ;
IGN

Liên kết ngoài
French Ministry of Culture list for Gévezé

Xã của Ille-et-Vilaine


title: Windhoek

text:
Windhoek ( ; tiếng Đức: ; tiếng Khoekhoe: ; tiếng Herero: ) là thủ đô và thành phố lớn nhất của Cộng hòa Namibia. Nó tọa lạc tại Miền Trung Namibia, ở khu vực cao nguyên Khomas Highland, khoảng  trên mặt nước biển, và gần như nằm chính xác tại trung tâm quốc gia về mặc địa lý. Dân số của Windhoek năm 2011 là 325.858, và đang tăng lên so sự di cư từ khắp Namibia.

Windhoek phát triển nhanh chóng sau khi Jonker Afrikaner, tù trưởng của người Orlam, định cư tại đây năm 1840 và lập một đền thờ đá cho người dân của ông. Những thập kỷ sau đó, nhiều cuộc chiến và hoạt động vũ trang đã làm thành phố suy tàn và bị phá hủy. Windhoek được tái lập một lần nữa năm 1890 bởi Thiếu ta Đức Major Curt von François, khi vùng này trở thành của thuộc địa của Đức.

Windhoek là trung tâm kinh tế, xã hội, chính trị và văn hóa của đất nước. Gần như tất cả các tổ chức kinh doanh, cơ quan chính phủ, giáo dục và tổ chức văn hóa của Namibia đều tập trung tại đây.

Tham khảo

Thành phố Namibia
Khu dân cư ở vùng Khomas
Thủ đô châu Phi


title: Psychomyiellodes tropicus

text:
Psychomyiellodes tropicus là một loài Trichoptera trong họ Ecnomidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Chú thích

Tham khảo

Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi
Psychomyiellodes


title: Padre Burgos, Quezon

text:
Padre Burgos là một đô thị cấp năm ở tỉnh Quezon, Philippines. Đô thị này tọa lạc ở phía đông Thành phố Lucena. Theo điều tra dân số năm 2007, đô thị này có dân số 19.877 người . Phía bắc giáp Atimonan, phía đông giáp Agdangan, phía nam giáp vịnh Tayabas.

Các đơn vị hành chính

Padre Burgos, về mặt hành chính, được chia thành 22 khu phố (barangay).

<table border=0>

 Cabuyao Norte
 Cabuyao Sur
 Danlagan
 Duhat
 Hinguiwin
 Kinagunan Ibaba
 Kinagunan Ilaya
 Lipata
 Marao
 Marquez
 Burgos (Pob.)
 Campo (Pob.)
 Basiao (Pob.)
 Punta (Pob.)
 Rizal
 San Isidro
 San Vicente
 Sipa
 Tulay Buhangin
 Villapaz
 Walay
 Yawe

History

Ghi chú

Liên kết ngoài
Mã địa lý chuẩn Philipin
2000 Thông tin điều tra dân số Philipin

Đô thị của Quezon


title: Dầu hướng dương

text:
Dầu hướng dương là loại dầu được chiết xuất từ hoa hướng dương mà bộ phận chính cho dầu là các hạt hướng dương. Những hạt này được ép lấy dầu. Dầu hướng dương được sử dụng làm dầu ăn hoặc làm nguyên liệu cho các hoạt động khác như trang điểm, làm nhiên liệu.... Dầu hướng dương được chiết xuất và sử dụng lần đầu vào năm 1835 tại Nga.

Công dụng
Dầu hướng dương có nhiều loại khác nhau với tỷ lệ acid béo không no khác nhau. Chính thành phần các acid béo không no cao này trong dầu hướng dương khiến dầu hướng dương trở thành một trong những loại dầu và mỡ thực vật tốt nhất cho sức khỏe, đặc biệt là đối với những người có nguy cơ mắc bệnh tim mạch. Trong một số loại dầu hướng dương chế biến, tỷ lệ acid béo không no, đặc biệt là acid béo không no ngắn thậm chí còn cao hơn cả trong dầu ô liu. Dầu hướng dương cũng thường được chế biến thành diesel sinh học do chi phí sản xuất dầu hướng dương rẻ hơn dầu đậu nành và dầu ô liu.

Chú thích

Tham khảo
 http://www.sunflowernsa.com/all-about/default.asp?contentID=41
 http://journeytoforever.org/biofuel_library/oilpress.html

Dầu thực vật
Dầu
Tinh dầu
Dầu ăn
Hóa chất mỹ phẩm


title: La Salle (Ý)

text:
La Salle là một đô thị de la région autonome du val d'Aoste nước Ý. Đô thị này có diện tích 83 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 2018 người.
Các làng trực thuộc: Chabodey,Le Pont, La Clusaz, Croix-des-Prés, Echarlod, Chez Beneyton, Fenêtre, Charvaz, Moras, Chez les Rosset, Villair, Cré, Villaret, Derby, Chez les Gontier, Le Champ, Ecours, Prarion, Moyes, Cottin, Chaffieron, Châtelard, Le Château, Beauregard, Villarisson, Remondey, Les Places, Chaffiery, Arbetey, Chez les Baud, Chez les Emonet, Beillardey, Cheverel, Challancin, Grassey, Morge, Planaval, Piginière,Chez Borgne.

Đô thị này giáp các đô thị sau: Avise, Courmayeur, La Thuile, Morgex, Saint-Rhémy-en-Bosses.

Biến động dân số

Tham khảo

La Salle


title: Xandarovula

text:
Xandarovula là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Ovulidae.

Các loài
Các loài thuộc chi Xandarovula bao gồm:

 Xandarovula aperta (Sowerby G.B. II, 1949)
 Xandarovula hyalina (Lorenz & Fehse, 2009)
 Xandarovula patula (Pennant, 1777)
 Xandarovula xanthochila (Kuroda, 1928)

Chú thích

Tham khảo

Ovulidae


title: Oxyepoecus

text:
Oxyepoecus là một chi côn trùng thuộc họ Formicidae. Chi này có các loài sau:
 Oxyepoecus bruchi
 Oxyepoecus daguerrei
 Oxyepoecus inquilina

Chú thích

Tham khảo


title: Symplecta sparsa

text:
Symplecta sparsa là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Symplecta
Limoniidae ở vùng Nearctic


title: Agapetus dentatus

text:
Agapetus dentatus là một loài Trichoptera trong họ Glossosomatidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Agapetus


title: Journiac

text:
Journiac là một xã của Pháp, nằm ở tỉnh Dordogne trong vùng Aquitaine của Pháp.

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Présentation de Journiac trên trang mạng Cộng đồng các xã Terre de Cro-Magnon
 Passez vos vacances à Journiac, visiter le site Internet de l’Office de Tourisme
 Journiac trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Journiac


title: Hedyosmum burgerianum

text:
Hedyosmum burgerianum là một loài thực vật thuộc họ Chloranthaceae. Đây là loài đặc hữu của Panama. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Mitré, M. 1998. Hedyosmum burgerianum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Panama
Hedyosmum


title: Gomphandra

text:
Gomphandra là một chi thực vật thuộc họ Stemonuraceae.

Loài
Bao gồm 41 loài:

Gomphandra andamanica King, 1895
Gomphandra apoensis (Elmer) Merr., 1923
Gomphandra australiana F.Muell., 1867
Gomphandra camchayensis Gagnep., 1947
Gomphandra capitulata (Jungh. & de Vriese) Becc., 1877
Gomphandra comosa King, 1895
Gomphandra coriacea Wight, 1840
Gomphandra crassipes Mast., 1875
Gomphandra cumingiana (Miers) Fern.-Vill., 1880
Gomphandra dolichocarpa Merr., 1937
Gomphandra donnaiensis (Gagnep.) Sleumer, 1969
Gomphandra flavicarpa (Elmer) Merr., 1923
Gomphandra fuliginea (Elmer) Merr., 1923
Gomphandra fusiformis Sleumer, 1969
Gomphandra gamblei (C.B.Clarke) P.Royen, 1957
Gomphandra javanica (Blume) Valeton, 1886
Gomphandra lancifolia Merr., 1920
Gomphandra luzoniensis (Merr.) Merr., 1923
Gomphandra lysipetala Stapf, 1894
Gomphandra mappioides Valeton, 1886
Gomphandra mollis Merr., 1942
Gomphandra montana (Schellenb.) Sleumer, 1940
Gomphandra oblongifolia Merr., 1920
Gomphandra obscurinervis Merr., 1938
Gomphandra oligantha Sleumer, 1940
Gomphandra pallida Sleumer, 1940
Gomphandra papuana (Becc.) Sleumer, 1940
Gomphandra parviflora (Blume) Valeton, 1886
Gomphandra petelotii Merr., 1942
Gomphandra pseudojavanica Sleumer, 1969
Gomphandra pseudoprasina Sleumer, 1940
Gomphandra quadrifida (Blume) Sleumer, 1940
Gomphandra sawiensis (Birnie) Sleumer, 1940
Gomphandra schoepfiifolia Sleumer, 1940
Gomphandra serrata King & Prain, 1900
Gomphandra simularensis Sleumer, 1969
Gomphandra subrostrata Merr., 1933
Gomphandra tetrandra (Wall.) Sleumer, 1940
Gomphandra tomentella Mast., 1875
Gomphandra velutina Sleumer, 1969
Gomphandra vitiensis (Seem.) Valeton, 1886

Tham khảo


title: Hyloxalus pulchellus

text:
Hyloxalus pulchellus là một loài ếch thuộc họ Dendrobatidae. Loài này có ở Colombia và Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông ngòi. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

P
Động vật lưỡng cư Ecuador
Động vật lưỡng cư Colombia
P
Động vật lưỡng cư Andes
Động vật được mô tả năm 1875
Loài sắp bị đe dọa theo Sách đỏ IUCN