title: Nội chiến Uruguay

text:
Đại chiến là tên gọi của sự kiện lịch sử cận đại và sau đó đã cho cuộc xung đột đã xảy ra trong khu vực của Rio de la Plata từ ngày 10 tháng 3 năm 1839 đến ngày 8 tháng 10 năm 1851. Các bên tham chiến đã được các mục tiêu của Uruguay, do Manuel Oribe, các đồng minh của liên bang Argentina dẫn đầu sau đó của Juan Manuel de Rosas, phải đối mặt với màu đỏ, đồng minh của các đơn vị ở Argentina. Cuộc xung đột phần lớn vượt cộng đồng của riêng họ về nước cộng hòa La Plata và đã có sự can thiệp, ngoại giao và quân sự của đế chế Brasil, Pháp và Anh, bên cạnh sự tham gia của lực lượng nước ngoài (tiếng Ý Giuseppe Garibaldi, Tây Ban Nha, Pháp), một số mà hành động như là một cuộc chiến tranh. Đã được chơi trong lợi ích của mình và những ý tưởng khác nhau, mà làm cho sự hiểu biết đầy đủ của hành động này là phức tạp.

Nguyên nhân
Bắt đầu thập niên 1830, Uruguay trở thành nước cộng hòa và các già lãnh chúa và đối thủ của tổng thống phương Đông. Fructuoso Rivera và Juan Antonio Lavalleja là hai tổng thống đầu tiên, Manuel Oribe sau đó vào năm 1835. Đây là những năm phôi rèn cả dân tộc và quan điểm đang thay đổi khoa học. Sự chú ý của nhiều người vẫn còn trong Phó vương quốc, các liên bang hoặc Cisplatina tỉnh. Năm 1838, với sự giúp đỡ của quân đội Pháp, Rivera lật đổ hiến pháp của tổng thống thứ hai của lịch sử Uruguay. Đại chiến đã bắt đầu và cùng với nó là khẩu hiệu thay đổi. Trong tháng 8 năm 1830, khi tuyên thệ nhậm chức của hiến pháp đầu tiên của Uruguay, Rivera đã kêu gọi cuộc bầu cử quốc gia sẽ chỉ định cơ quan bầu cử bổ nhiệm chủ tịch đầu tiên. Nhà nước đến độc lập với các thiếu sót được xác định trong một số lĩnh vực quan trọng. ranh giới của nó với sự mạnh mẽ đế chế Brazil đã dứt khoát không đồng ý. dân số của nó là thưa thớt, phân tán. Ước tính đạt khoảng 74.000 đến 100.000 người hoặc trong tổng số, trong đó ba phần tư sống ở các thành phố Montevideo, Colonia del Sacramento và Maldonado, hoặc gần đó. Phần còn lại nằm rải rác dọc theo bờ biển và ở phía bắc. Tại thủ đô và các khu vực xung quanh có thể được ước tính khoảng 20.000.

Tổng thống Rivera
Rivera Fructuoso đã được lựa chọn, mặc dù các cuộc bầu cử đã được đánh dấu với một mức độ cao của sự gian lận, đã có được uy tín lớn trong hành động quân sự khác nhau trong đó nó tham gia. Hồ sơ này kết hợp với sức thu hút rất lớn bởi phần lớn dân cư, đặc biệt là nông thôn. Ông là một nhà lãnh đạo của thiên nhiên. Rivera nhậm chức ngày 6 tháng 11 và 11 của tháng đó được bổ nhiệm nội các của ông và chính quyền tư pháp. Nó đánh dấu một nhóm các anh em và anh em trong pháp luật: Joseph Ellauri, Julian Alvarez, Nicolás de Herrera và Juan Andrés Gelly, tất cả đã kết hôn với em gái của Lucas Obes. Họ cũng đã có những điều khác thường, họ đã được luật sư và đã hỗ trợ các Cisplatina hình thành nhóm chính trị được gọi là " Câu lạc bộ của Baron ", đề cập đến Baron de la Laguna, Carlos Federico Lecor. Điều này quan hệ họ hàng đã nhanh chóng đưa ra các biệt danh nổi tiếng mà ông biết: " Năm anh em ".

Rivera đã từ bỏ chính phủ và đảng của ông để đi thăm các chiến dịch viện dẫn lý do khác nhau, bao gồm cuộc chiến chống charrúas, có lẽ bởi vì ông cảm thấy thoải mái hơn trong sự yên tĩnh của Peach đối mặt với việc quan liêu của chính phủ hàng ngày. Hầu như ngay lập tức chính phủ bắt đầu, bỏ bê của tổng thống môi trường của những phục hồi của đối thủ già nua. Hai nhà lãnh đạo của các chiến dịch giải phóng đã bị ghẻ lạnh. Bây giờ, Lavalleja sẽ vang vọng những tuyên bố của các nhóm xã hội khác nhau (nhỏ chủ đất và thương nhân). Trong khi các cựu phàn nàn về các chính sách thực hiện bởi Rivera trong đề cập đến đất đai, tiếp tục tranh cãi về nguồn gốc của các xã hội phương Đông trong suốt thế kỷ XIX, sau này đã do chính sách hành chính và chính phủ đã thực sự thúc đẩy bởi "Năm anh em." Điều này khuyến khích thực tế Juan Antonio Lavalleja để tìm kiếm sự sa thải của Rivera đi lên cánh tay nhiều lần và cuối cùng tất cả đánh bại. Một trong những con số người được hỗ trợ Rivera, mặc dù không đồng ý với cá nhân ông, là Manuel Oribe.

Tổng thống Oribe
Sau khi giai đoạn hỗn loạn của chính phủ Rivera ngày 1 tháng 3 năm 1834 kết thúc Manuel Oribe đã được nhất trí bầu làm tổng thống của Uruguay. Austere thấm nhuần sâu sắc với một tầm nhìn về dịch vụ công đã được thực chất là một thành phần của dịch vụ cho xã hội, chính quyền của ông được đánh dấu bằng thắt lưng buộc bụng trong chi tiêu và hợp nhất của tài chính công, duy trì ngoại giao cắt cao dân tộc. Mặc dù chính phủ nổi bật Oribe cao để bảo quản các đơn đặt hàng chế, thấp hơn đáng kể nạn tham nhũng, việc thực hiện các trung tâm y tế, cố gắng xây dựng một hệ thống giáo dục tốt hơn (tạo của Đại học Thị trưởng thực hiện hệ thống, Lancastrian, vv), kiểm soát chất thải và thiết lập một hồ sơ chi tiêu và thu thuế, tại các khu vực khác là không hiệu quả.

Yếu tố bên ngoài dẫn đến chiến tranh

Ngoại giao với Anh
Juan Francisco Giró, đó là một tác nhân bí mật cho chính phủ Anh, đã đến Luân Đôn, nơi ông đã ký một thỏa thuận hữu nghị, thương mại và chuyển hướng và vay tiền của Anh khoảng 3.000.000 Peso Uruguay. Việc đưa người Anh trong điều kiện không công bằng, trong đó khắc sâu tất cả các đặc quyền thương mại của họ và một hiệp ước "đời" giao ước. Chính phủ Oribe từ chối cho vay, vốn đã được quan trọng để chiến thắng trong cuộc chiến chống lại Rivera:
Không nghi ngờ gì chính phủ Anh, đã viết cho các Bộ trưởng Juan María Pérez rằng mình có thể giúp đỡ trong việc đàm phán các khoản vay đó và chúng tôi vẫn cho đi số tiền bị mất để đối phó với việc đối xử tồi tệ.

Đây hiệp ước với nước Anh sẽ có nghĩa là Uruguay sẽ có một lượng lớn tiền để mua vũ khí, duy trì được một số lượng quân đội lớn hơn, trang bị tốt, có thể chứa bất kỳ cuộc phiêu lưu quân sự hoặc lãnh đạo một ai dám lấy quyền lực hợp pháp. Bên cạnh những "hiệp ước liên minh vĩnh viễn", trực tiếp nhập quân của Đế quốc Anh, điều này hỗ trợ cả về tài chính và quân sự sẽ sớm bị trật đường cuộc cách mạng của Rivera, do đó ngăn chặn nó để thực vào sức mạnh của Uruguay và tránh nó tuyên chiến với Rosas. Nhưng ngoại giao của chính phủ Oribe được đánh dấu bằng một yếu tố cao của dân tộc, một chính phủ không muốn "bán nước" cho bất kỳ lực lượng nước ngoài. Khi điều này xảy ra sự hỗ trợ của chính phủ Anh cho Rivera trong quá trình của cuộc chiến tranh vĩ đại.

Sự can thiệp của Pháp

Trong nhiệm kỳ thứ hai của Rosas ở Liên bang Argentina bắt đầu sự can thiệp của Pháp ở Río de la Plata. Vào lúc đó, sự kiêu ngạo của các viên chức lãnh sự, ngoại giao, quyền hạn được giao sai mà không có, và áp lực của lực lượng Hải quân, tham gia phương pháp mà có thể cổ điển trong chủ nghĩa đế quốc của các cường quốc thực dân lớn Sử dụng các sự phản kháng của các phe phái khác nhau mà chia phe thống trị trong từng vùng quan trọng ở châu Mỹ chống lại những người cứng đầu của Hoa Hồng "thị trường mở" của thị trường Liên đoàn tự do Argentina, nhập cảnh của bất cứ hàng hoá nước ngoài.

Trong sơ đồ này, Pháp nhìn đối với tội phạm khác nhau thoái thác các công dân Pháp cư trú tại Argentina, để ngăn chặn cảng Buenos Aires, Oribe yêu cầu được phép sử dụng như là một căn cứ hải quân Montevideo, nơi mà ông ghen tị với tính trung lập của nó, từ chối. Theo đó, gần như tự nhiên, Pháp đã bắt đầu hỗ trợ Rivera. Thứ hai, hơn nữa, đã có trong hàng ngũ của mình một số phần tử, trong đó nhấn mạnh chung Juan Lavalle, các bộ phận đơn lẻ, được sống lưu vong tại Uruguay và đã được tiếp xúc thường xuyên với Rivera, âm mưu lật đổ ông và chính phủ của Manuel Oribe.

Các yếu tố nội bộ đã dẫn đến chiến tranh

Khi tổng thống Oribe bắt đầu ân xá để "Lavalleja" người mở kế hoạch chống lại Rivera và sau đó khi các "con sông" cảm thấy bị đe dọa bởi các điều tra xác định rằng Oribe đã làm công việc hành chính trở lại cho chính phủ (Chính phủ Rivera). Ban chỉ định để kiểm tra việc quản lý của Rivera sớm đạt được kết luận không thể chối cãi, đã bị lãng phí và gian lận. Những căng thẳng ngày càng tăng Rivera ngày càng thay đổi kế hoạch Oribe, những người theo dõi với mối quan tâm của lãnh đạo liên lạc với người đứng đầu Gauchos (mà chắc chắn sẽ có nghĩa là vấn đề ngoại giao với Brasil), và đã có với các đơn vị Argentina người tị nạn tại Montevideo (mà là một khúc dạo đầu cho cuộc xung đột với Rosas). Trong sự bùng nổ một phong trào cách mạng ở Rio Grande do Sul, gần biên giới Uruguay (gần tương đối, từ biên giới đã được chỉ được biết đến rất gần), Oribe đã qua sự lãnh đạo của quân đội và hành quân về phía bắc để giám sát trung lập nghiêm ngặt đất nước. Mặc dù các tài liệu đã cẩn thận để lưu ý rằng nhiệm vụ đã được thực hiện "theo quy định của Tổng tư lệnh của chiến dịch" Fructuoso Rivera cảm thấy dời và nghi ngờ và do đó, ông khuyên Tổng thống:
Nếu bạn không còn cần em Tôi không cho điều này, bạn của tôi, tôi muốn nhẹ hoặc nhớ về tôi, bởi vì nó không phải là những gì tôi muốn chờ đợi chính sách bạn [...]. Đầu tiên Với công việc hiện tại của tôi không bằng lòng là đồ chơi của xem, dự án mà không hiểu.

Oribe trả lời hòa giải:
"Mối quan hệ của chúng tôi, trên thực tế một số thời gian ngay bây giờ đã thay đổi trong tính cách, nhưng bạn không có lý do để đổ lỗi cho tôi, tôi đã mở rộng với anh ta và bạn bè của mình xem xét tất cả các loại. Tâm trí bạn sau này cho một số thời gian đã được đề xuất trong một cuộc chiến tranh mở với chính phủ và gọi nó trong bí mật tên của mình, và họ chỉ là những gì khuấy động các niềm đam mê của người khác. Những gì họ nói là sai, tôi tin, và tôi thỏa mãn bản thân mình [...] Tôi tin rằng, người bạn của tôi, tôi cần tất cả, và [...] bất kỳ lý do mà chúng tôi không đồng ý vào cái gì, tại sao chúng ta không dừng lại hợp tác vì lợi ích chung và sự an tâm. Bạn do đó phải được duy trì, vì xa tắc, tôi tin tưởng vào lòng yêu nước của họ và lời chúc tốt đẹp."

Các từ ngữ căng thẳng nhưng vẫn thân thiện, đúng một cuộc xung đột của những người đến từ xa. Các sự kiện đã kết tủa, Oribe lập ra "The Moderator", một tờ báo xuất bản các đơn vị đặt tại Montevideo và Buenos Aires mà thẳng tay tấn công Rosas. Rivera đã phản đối và các ngày 09 tháng 1 năm 1836, Tổng thống đã bãi bỏ lệnh Tổng Chiến dịch này. Rivera tuân thủ cho đến nay và đã đến ở Peach, dẫn đến sự ngạc nhiên của Juan María Pérez ("tất cả, như tôi, nghĩ rằng Rivera [...], nhảy và dẫn tới một phong trào vô chính phủ, nhưng họ trả thất vọng, vì nó đã được chuyển giao cho một đơn vị trực thuộc cấp cao của các phó vương của Ấn Độ, "ông nói trong một lá thư cho Giro). Nhưng thụ động này sẽ phá vỡ thảm hại đến hai quyết định mới của chính phủ Oribe. Một là không thể tránh khỏi, việc công bố những phát hiện của ủy ban điều tra của chính quyền trước đó, chữ ký của Juan Pedro Ramírez, Antonio Costa và Ramon Artagveytia vào tháng 6 năm 1836, nhưng lần thứ hai là một đòn giáng vào Rivera, phục hồi các lệnh chung của Chiến dịch và chỉ định để phục vụ trong đó năng lực với anh trai của ông Ignacio Oribe. Đối mặt với hai sáng kiến, mà ông coi là xúc phạm, Rivera đã lên cánh tay. "Sự cứng nhắc của Tổng Oribe, những người không phù hợp trong khuôn khổ ban đầu của những giờ, sẽ gây ra cuộc cách mạng năm 1836."

Diễn biến
Cuộc nội chiến chống lại Rivera bắt đầu ngày 18 tháng 7 của năm 1836 đã diễn ra, các đại diện của mối quan hệ giữa hai nhà lãnh đạo, nhưng một số lợi ích quốc tế hành động về hai nhà lãnh đạo phải đối mặt. Oribe đã gây ra rất nhiều áp lực với Rosas, người sau đó đã không đến như là đồng minh mà là một chính phủ đe dọa và hách dịch (Đại sứ Correa Morales đã rất mạnh mẽ và gần như thô lỗ, chống Oribe để yêu cầu đảm bảo rằng các đơn vị, Rivera của đồng minh, không tiếp tục âm mưu chống lại chính phủ của Tổng Liên đoàn Argentina). Rivera, lần lượt, là môn học hơn là với niềm vui, bởi tất cả các chỉ dẫn, áp lực của người dân địa phương, đơn vị, những người muốn nắm lấy quyền lực và tuyên chiến với các nhà lãnh đạo Rosas và Rio Grande do Sul, mà thấy nó như là một đồng minh tiềm năng cho các dự án độc lập của họ. Nó lên tới những tuyên bố của Pháp, Anh và thậm chí cả Hoa Kỳ, tất cả các thuộc địa mở rộng và cố gắng để thiết lập thế giới thực của họ trong khu vực đó. Nếu không xem xét tính chất quốc tế không thể hiểu tại sao xung đột này, ban đầu giữa các lãnh chúa tranh, lấy những hậu quả không thể tưởng tượng nó đã có.

Sự sụp đổ của Oribe và Rivera nắm quyền

Rivera đã lên cánh tay trong Durazno và đã có những đơn vị nói chung hỗ trợ Juan Lavalle, Oribe người ghét là một trong những người đã ra lệnh thực hiện của bạn mình, nhà lãnh đạo liên bang Manuel Dorrego. Hoa Hồng ngay lập tức được gửi 3000 quân do Juan Antonio Lavalleja chỉ huy, họ trở về quê hương của mình chiến đấu trước các lực lượng Argentina. Các binh lính của cả hai lãnh chúa đụng độ trong trận mạc, trong ngày 19 tháng 9 năm 1836, trong trận chiến, Oribe ra lệnh cho quân đội của ông sẽ sử dụng một dải băng màu trắng với những "khẩu hiệu Defender của pháp luật thêu màu xanh lam, Rivera đã quyết định rằng họ được phân biệt bởi các màu xanh, nhưng như ponchos desteñían, nói rằng trong trận chiến, ông ra lệnh cho người đàn ông của mình họ quay lại và còn lại trong tầm nhìn của các lớp lót, đỏ, do đó sinh ra White (Oribe) và Colorado (Rivera). Trận đánh thắng lợi dứt khoát của Ignacio Oribe và Rivera đã phải tị nạn tại Brasil, nhưng đó chỉ là giai đoạn đầu của một cuộc chiến tranh lâu hơn nữa.

Năm 1837, Rivera một lần nữa đánh Oribe, lần này với sự hỗ trợ mạnh mẽ từ các nhà lãnh đạo Manuel Bento Ribeiro và Bento Gonçalves da Silva, và thời gian may mắn này được thuận lợi. Oribe bị đánh bại trong trận Yucutujá. Sau đó, Rivera bị đánh bại trong trận Yi. Nhưng ngày 15 tháng 6 năm 1838, Rivera đã giành được chiến thắng quyết định ở trận Palmar trước Ignacio Oribe. Vào ngày hôm đó toàn bộ kinh ngạc Rivera, mặc dù 50 năm của mình, mặc một lòng can đảm huyền thoại (để César Díaz đặt nghi ngờ sau trận Arroyo Grande) và kỹ năng giáo. Cuối cùng, Rivera thành công dưới hỗ trợ của Pháp. Ngày 07 tháng 10 năm 1838 người đứng đầu hạm đội Pháp ở Rio de la Plata, Chuẩn Đô đốc Maurice Leblanc, người đã chặn các cảng của Buenos Aires, bị chặn Hạm đội Đông dưới sự chỉ huy của William Brown và buộc phải giải giáp. Ba ngày sau đó chiếm đóng hòn đảo của Martin Garcia và sau đó họ súng được huấn luyện để Montevideo. Đó là thổi cái chết cho chính phủ của Oribe: không sử dụng hạm đội hải quân, với Pháp vào sức mạnh của các lực lượng hải và chính phủ tàn của thất bại trong trận Palmar. Các tổng thống sau đó đã ra lệnh một ủy ban gồm Carlos Jerome Villademoros và Joaquín Suárez. Các nhà lãnh đạo chiến thắng đòi hỏi sự đầu hàng vô điều kiện mà Oribe bị từ chối. Nhưng không rơi trên đảo Martin Garcia tổ chức do tình hình Pháp của họ, đã trở thành không có cơ sở.

Ngày 21 tháng 10, 1838 đại biểu của lãnh đạo hai bên(Ignacio Oribe, Julian Alvarez, Francisco J. Muñoz, quay lại và Chucarro do Chủ tịch, Santiago Vazquez, Enrique Martinez, Anacleto Medina, Andrés Lạt ma và Joaquín Suárez, điều này cuối cùng đã chuyển sang bên trên bay, bởi Rivera) đã ký kết hiệp ước đình chiến. Ngày 23 tháng 10, ông đã gặp Đại hội đồng và các ngày 24 tháng 10 Oribe trình bày bức thư nổi tiếng của ông, các từ ngữ vẫn còn gây tranh cãi.

"Tổng thống tin rằng ở lại của ông chỉ huy các chướng ngại vật chỉ xuất hiện để trở về cùng một sự tĩnh lặng và yên bình mà bạn cần, nói đến VH để từ chức như một cơ thể thẩm quyền của quốc gia đã tin tưởng ông ta [...] Hãy cho chúng tôi vì thế, H. Thượng nghị sĩ và đại biểu, để chấp nhận sự từ chức không thể thu hồi mà tôi làm tại thời điểm này kể từ khi tôi đã chơi và các cấp, cũng như để các bộ trưởng, những người muốn theo, một giấy phép tạm thời sẽ được phân cách cho một số thời gian trong nước, cũng như tư vấn cho vị trí của chúng tôi. [...] Tổng thống hiến pháp của nước Cộng hoà, những giọt làm cho nó lớn lên các phiếu bầu của công dân đồng bào của ông đối với quốc gia này hành động mà chỉ cho những bạo lực của một phe nhóm vũ trang có những nỗ lực có được quyền lực nếu họ không tìm thấy của họ chủ yếu hỗ trợ và nhiều hơn nữa hợp tác xác định của quân đội hải quân Pháp, trong đó có không liên minh với tình trạng hỗn loạn để phá hoại trật tự luật pháp của nước cộng hòa, không có hành vi phạm tội đã gây ra cho Pháp."

Oribe hai lần tránh nói chuyện từ chức, miễn nhiệm và được sử dụng những "từ chức" để thời gian ông áp dụng cho một "giấy phép tạm thời." Rõ ràng là mục đích của nó là để làm cho nó rõ ràng là vẫn được coi là đầu tư bằng các hệ thống phân cấp của tổng thống, mà không thể được thực hiện trong các trường hợp được bên ngoài. Các chi tiết pháp lý sẽ có vấn đề trong các sự kiện ngay lập tức.
Ngày 29 tháng 10 năm 1838, tiếng Anh tàu Sparrohawk, đến Buenos Aires Oribe kèm theo 300 binh sĩ và cộng tác viên. Rosas nhận nó như là một tổng thống theo hiến pháp, và ngay sau khi đã được cung cấp chỉ huy của quân đội của Liên đoàn Argentina. Rivera đã ở Montevideo vào đầu tháng 11 và đã chiếm quyền lực chính trị là một vấn đề của nhà độc tài, thay thế Chủ tịch Đại hội đồng, Gabriel Antonio Pereira:
"Rivera đã nhận tôi với lòng tốt tuyệt vời và cảm ơn tôi cho các dịch vụ mà tôi có công, tuyên bố họ được nhập cảnh riêng của mình từ Montevideo, và là minh chứng cho sự công nhận của họ và tình hữu nghị thẳng thắn của họ đối với tôi, hỏi tôi I'accolade tôi, hoặc, một nụ hôn kiểu Pháp."

Ngày 01 Tháng Ba của 1839 Rivera được bầu làm tổng thống, tuyên bố cuộc chiến Rose là một trong những biện pháp đầu tiên của nhiệm kỳ thứ hai.

Xung đột ý thức hệ
Các cuộc đấu tranh giữa liên bang và nhất thể Argentina sau đó đã được xung đột ý thức hệ lâu dài bắt đầu từ năm 1811 với Artigas José. Phe khong nhượng bộtấn công các chính phủ độc tài của Rosas, quản lý đề án "văn minh" chống lại "man rợ", các Unitarians nói chung ủng hộ tự do chính trị, trong khi feds tuyên bố người bảo vệ chủ quyền và quốc gia bị cáo buộc đối thủ của họ về các đại lý được trong dịch vụ lợi ích của nước ngoài và ủng hộ một quốc gia độc đoán. Các đơn vị, được xem là đại diện của rễ châu Âu và văn hóa, khoan dung, văn minh, và được coi là kẻ thù của mình, các nhà lãnh đạo liên bang và các đồng minh của họ, một loại nguyên thủy và dã man lãnh chúa phong kiến, những người đã được chính trị loại bỏ như một điều kiện tiên quyết cho bất kỳ tiến bộ. Đảng Colorado Uruguay tham gia vào chương trình này. Về phần mình, các White, với hoa hồng ở đầu, được xem là người bảo vệ chủ quyền quốc gia chống lại nước ngoài kiêu ngạo cho rằng hình thức độc đoán của chính phủ là cần thiết do sự gây hấn của sự can thiệp của các cường quốc châu Âu. Oribe người da trắng hành động ý thức hệ nhúng trong chương trình này. Cần lưu ý rằng ngoài những ý định và hùng biện, hai bên đã được đặc trưng bởi sự không khoan dung rất lớn.

Xung đột xã hội
Các liên bang thể hiện ở nông thôn và Rosas, đặc biệt, tìm kiếm sự hỗ trợ của các lớp việc xác và các ngành phổ biến của Buenos Aires. Trong khi đó, chủ trương rằng các đơn vị kiểm soát phải được các bác sĩ của thành phố và không ở trong lãnh chúa nông thôn vật kỷ niệm man rợ.

Điều này mâu thuẫn xã hội được trình bày không chỉ là một chất kích thích của cuộc chiến tranh giữa các đơn nhất và liên bang, mà còn là một chất kích thích của sự bất ổn định cho hai bên, vì cả hai bên đã được lãnh chúa và "bác sĩ" (mặc dù phía đơn vị đã có một số Phần lớn các "bác sĩ" được lãnh đạo đơn vị, và phía bên liên bang đã hoàn toàn ngược lại.) Trong số các nhà lãnh đạo và các "bác sĩ" đến một đấu thầu căng thẳng. Mâu thuẫn trong Chính phủ của El Cerrito, trong số Oribe ở một bên và Bernardo Prudencio Berro hoặc Eduardo Acevedo mặt khác, và các Chính phủ Quốc phòng giữa Rivera và Venancio Flores trên một bàn tay và Manuel Herrera y Obes và Joaquín Suárez khác là một biểu hiện của sự chống đối này, kéo dài trong suốt toàn bộ thế kỷ XIX.
[ sửa ]và chính trị xung đột ngoại giao
Cuộc đấu tranh của Liên minh Argentina và các đồng minh Đông Âu của mình bằng cách công nhận các quyền của chủ quyền quốc gia hoặc không rõ thảo luận của cường quốc châu Âu với lợi ích trong khu vực (Pháp và Anh). Sự tập trung, mặc dù không phải chỉ là quyền bị cáo buộc, được hỗ trợ bởi các quốc gia đã đề cập, điều hướng tự do của các con sông nội địa, mà thấy quyền hạn của liên bang của chính phủ quốc gia. khía cạnh này đã được thể hiện trong một cuộc xung đột kéo dài ngoại giao và sự tham gia của lực lượng châu Âu ủng hộ của liên minh giữa các đơn nhất và màu đỏ. Brazil tham gia vào các kết quả của cuộc xung đột mà chi phí rất thân yêu của Uruguay, đã có các tính năng khác và là một phần của tuyên bố lịch sử của Brasil để mở rộng biên giới phía nam của nó là gần Río de la Plata, trong đó có luôn luôn được coi là biên giới tự nhiên.

Hai "legalities"
Các cuộc đấu tranh ở Uruguay, màu trắng đỏ, tập trung vào các yêu cầu của Manuel Oribe được công nhận là tổng thống hợp pháp của đất nước, đã được lật đổ bởi một cuộc nổi dậy ở bên ngoài của bất hợp pháp. Hai "legalities" (cả hai cũng bất hợp pháp theo Hiến pháp) phải đối mặt: chính phủ của Manuel Oribe, đã có trên toàn bộ đất nước, ngoại trừ Montevideo từ cái gọi là chính phủ của El Cerrito, và cái gọi là chính phủ của quốc phòng, chứa trong các bức tường của thủ đô, mà thấy Oribe từ chức năm 1838 và được coi là hợp pháp trong cuộc bầu cử của Rivera là chủ tịch thứ ba của hiến pháp 1839 và điều chỉnh pháp luật thừa kế của mình trong chính phủ, đứng đầu là Joaquín Suárez.

Xung đột quân sự

"Nộichiến Argentina" (1839-1843)
Trong điều kiện này và với sự hỗ trợ nhiệt tình của Pháp, Urquiza bắt đầu một cuộc nổi dậy chống lại Rosas. Rivera lại liên minh cũ của mình với các lãnh chúa Gauchos, tìm kiếm sự hỗ trợ của các thống đốc của tỉnh Corrientes, Genaro Beron de Astrada, người đã ký một hiệp ước chống lại Rosas và mở ra chiến sự. Corrientes đã có cảng sông tốt, là một chính sách mở cửa mà đụng độ với Hoa hồng và ước nguyện để công nhận sự chuyển hướng tự do của con sông, cho phép nó để thương mại trực tiếp với tàu châu Âu đi lên sông Parana tới các cảng của mình.

Trong tháng 2 năm 1839, Rivera đã ký kết các tài liệu mà tuyên chiến với Juan Manuel de Rosas, "không phải là xứng đáng với người dân Argentina nhưng bất tử bạo chúa của người dân Nam Mỹ." Một vài ngày sau Beron de Astrada cũng làm theo. Các thống đốc của Santiago del Estero, Catamarca và La Rioja đã cho tín hiệu mà có thể cau mày khi bị lật đổ của Rosas và Tổng uy tín Juan Lavalle, cho đến nay có trụ sở tại Montevideo và miễn cưỡng tham gia cuộc xung đột để phản đối sự can thiệp của Pháp tham gia chiến đấu.

Pago Largo
Quân đội liên bang, tuy nhiên, đã chứng minh hiệu quả của họ và phổ biến hỗ trợ không thể phủ nhận họ rất thích. Echagüe Pascual, thống đốc của tỉnh Entre Rios và nói chung của Liên bang, đã nhận được ngày càng tăng viện Santa Fe và Buenos Aires, Cala tập trung vào, và sau đó theo các Grande Blade, hành quân vào các đơn vị, những người rơi vào Pago Largo, phía tây nam của Curuzú Cuatiá, Corrientes, nơi Beron de Astrada, chờ đợi lực lượng entrerrianas. Ngày 21 Tháng 3, 1839, hoàn toàn đánh bại Echagüe Beron de Astrada trong trận Pago Largo, đó là một degollina khủng khiếp của người bị thương và các tù nhân, và nơi ông đã tự tử Beron de Astrada. Trong tháng sáu tại Buenos Aires đã không cố gắng ám sát Juan Manuel de Rosas nhận chức bắn của Đại tá Ramon Maza, Montevideo di cư đơn vị tuyên bố: "Đây là thánh để giết Rosas hành động."

Trong tháng Bảy, Lavalle đến Entre Ríos, sẵn sàng chiến đấu và đã ký một tuyên ngôn Echagüe tôn trọng liên bang, nhưng không ai lấy nó nghiêm túc. Ông đã đi vào Corrientes, nơi nó được dưới sự chỉ huy của thống đốc mới Pedro Ferré.

Cagancha
Một hậu quả của trận Pago Largo, Thống đốc Pascual Echagüe xâm chiếm lãnh thổ phía đông của Uruguay vào ngày 29 tháng 7 năm 1839, vượt qua sông Uruguay cho đến Salto. Bằng cách này, quân Argentina đã di chuyển vào đất Uruguay. Sau khi thảm họa của Pago Largo, Rivera biết rằng cuộc xâm lược đã được sắp xảy ra từ Entre Rios và tiến hành để làm nổi bật các lực lượng kỵ binh trên bờ biển của Uruguay sông, "bằng cách tập trung một phần lớn của nó qua sông Queguay các đơn đặt hàng của các nhà lãnh đạo tốt nhất của mình phân chia, trong khi đó, phần còn lại vẫn còn lại trong Peach.

Rivera của kế hoạch là để bắt đầu hoạt động sách nhiễu chỉ cần vượt qua lãnh thổ phía đông Echagüe Pascual và trí thông minh của trò chơi nhảy ra khỏi sông Queguay các sông đen và sau đó đến sông
Santa Lucia, được bao phủ sau khi hàng rào để có được kết hợp thuốc bổ bộ binh và các đơn vị pháo binh họ đến từ các quảng trường gần đó ở Montevideo.

Biết yếu để kích động một cuộc chiến dốc, Rivera vẫn tiếp tục tiến hành một cuộc chiến tranh của nguồn lực, giữ cho đồng hồ liên tục trên các lực lượng xâm lược. Sự cần thiết để cung cấp gia súc cho quân đội liên bang đã dẫn đến đội của họ từ các đội quân chính của Pascual Echagüe vài bộ phận, bao gồm các Tá Leonardo Oliveira và Manuel Lavalleja thành các vùng của Maldonado và San José de Mayo tương ứng. Tất cả đều bị đánh đập trong một số cuộc họp, các lực lượng của Manuel Lavalleja bởi Anacleto Medina một lần nữa ở cuối của dòng Arias. Ngược lại, đại tá Leonardo Olivera đã bị đánh bại vào ngày 17 tháng 10 do Đại tá Fortunato Silva, tại San Carlos. Rivera đã để lại những rào cản của Rio Santa Lucia, nơi mà họ đã giữ được cho đến khi đó quyết định đi đến trận chiến cùng đối phương di chuyển. Rivera đã đánh bại quân đội của Echagüe trong Cagancha trận chiến với chỉ có 3.000 người, trong khi nó tăng gấp đôi số Echagüe có lúc xử lý của mình một đội quân là 6.000 người.

Cuộc nổi dậy của các tỉnh Argentina
Chiến thắng của Rivera cũng tạo động lực mới để các đơn vị, sau đó bắt đầu gây áp lực với Tổng thống để xâm nhập lãnh thổ phía đông Argentina, một cái gì đó mà ông đã từ chối. Lavalle, sau đó đã về vai trò, Corrientes 4000 bắt tay vào tàu Pháp để đưa họ đến các tỉnh của Buenos Aires, với sự tư vấn của Thống đốc Pedro Ferré.

Lavalle đến San Pedro ngày 5 tháng 8 năm 1840 và tiến về thủ đô, dự kiến một cơn lũ của người dân trong hỗ trợ của họ, nhưng chỉ có thể tìm thấy sự thù địch và sự thờ ơ. Khi ông đã gặp gỡ với quân đội của Hoa Hồng, quyết định không để chiến đấu và 07 tháng 9 đã ra lệnh rút lui. Biện pháp này đã bị chỉ trích gay gắt từ một số các cấp dưới của mình và di cư đơn vị Montevideo, những người đã không ngần ngại cho thấy ông là một kẻ phản bội. Lavalle đã chắc chắn trải qua một cuộc khủng hoảng sâu sắc cá nhân, được tiết lộ trong lá thư của ông và đã được terribly bị ảnh hưởng bởi sự thiếu hỗ trợ công cộng:
"Tôi đã không tìm thấy nhưng đám nô lệ, do đó, phỉ báng như là hèn nhát và rất hạnh phúc với dây chuyền của họ [...] Chúng tôi cần biết, em yêu, rằng tình hình của quân đội này là rất quan trọng. Ở giữa lãnh thổ phiến loạn hoặc thờ ơ, không có cơ sở, không có các điểm kiểm soát mặt đất, tinh thần bắt đầu chịu và là kẻ thù nhưng tôi phải chiến đấu "

Lavalle sau đó đã đi đến Santa Fe và chiếm đóng vốn tỉnh ở giữa các vi phạm quá trọng đại, trong đó có sự hỗ trợ rõ ràng của vị tướng, rơi vào trầm cảm sâu sắc (kỷ luật của chúng ta? lính "Không"! Muốn giết.? Hãy để họ giết Bạn muốn ăn cắp? Hãy để họ ăn cắp ") Từ đó ông đã đến Cordoba, cố gắng liên lạc với Tổng Gregorio Araoz de Lamadrid, ban đầu là một đồng minh của Rosas người đã đào thoát và đã dẫn đầu một liên minh mới thù địch với các Restorer. Việc ký kết ngày 29 tháng 10 năm 1840, các Hiệp ước Mackau Arana, người đã dỡ bỏ sự phong tỏa của Pháp, là một đòn chết đến kháng virus gây ra, nhưng những thảm họa sẽ đến vào ngày 28 tháng 11, khi trận Quebracho Herrado diễn ra Lavalle Rosas gặp quân chỉ huy bởi Oribe. Các cuộc đối đầu dẫn đến một chiến thắng áp đảo cho quân đội miền Nam về các đối thủ của Rosas, trong tổ chức được gọi Bắc Liên minh.

Lamadrid Lavalle và đơn vị hỗ trợ tìm kiếm của người di cư ở Chile, trong đó đã Domingo Faustino Sarmiento, và tuyên bố một cuộc chiến tranh cho đến chết. "Bạn phải bắt chước các Jacobin của thời gian của Robespierre "- tuyên bố Sarmiento, và Lamadrid:" đốt tại cổ phần những người montoneros lấy. " Nhưng những chiến thắng liên bang diễn ra. Cuối cùng, vào ngày 19 Tháng Chín của năm 1841, Lavalle Oribe đánh bại một lần nữa trong trận Famaillá. Khí hậu của hận thù và không dung nạp là khủng khiếp và được thể hiện trong các tài liệu. Pacheco, Tổng Oribe, viết: "hoang dã nói chung được gọi là đơn vị Acha Mariano đã bị chặt đầu và đầu ngày hôm qua được đặt trên sự mong muốn công chúng" (Acha là giao của Dorrego, trong đó ông đặc biệt ghét của feds). Y Oribe mình hoàn toàn biến đổi:
"Ba mươi lẻ người và một số tù nhân, bao gồm cả các đơn vị ở lại hoang dã được gọi là tông đồ John Tổng Martinez, những người ngày hôm qua cắt đầu, là kết quả thực tế này, vũ khí liên bang của chúng tôi"
Sau khi trận chiến của Famaillá đã bị bắn và giết nhiều tù nhân, trong đó đã giúp tạo ra Oribe xung quanh hình ảnh của "khốc liệt", mà là thù địch chép sử vẫn còn giữ. Với chỉ hơn 200 người đàn ông, Lavalle tiếp tục về phía bắc, luôn luôn theo đuổi Oribe. Các ngày 08 tháng mười tới tại thành phố San Salvador de Jujuy và Lavalle, bị bệnh, để lại quân đội của mình ở nước ngoài và tiến vào thành phố với sự hộ tống của tám người đàn ông. Vào lúc 2 giờ sáng ngày 9 Tháng Mười đến ngôi nhà của công dân Zenarruza đơn vị, nơi ông đứng cho đến khi một vài ngày trước các thống đốc của tỉnh, Ê-li Vedoya, trước khi tiếp tục chuyến bay của họ. Lavalle trái ba là bảo vệ nhà cửa và đi ngủ. Trời hừng đông, một bên của binh sĩ liên bang đến cư trú với mục đích bắt giữ Vedoya, mà bay không xác định. Sau đó xuất hiện một loạt đá luân lưu giữa người nam và người mới đến Lavalle, trong đó nói chung đã được bắn vào cổ họng và chết. người đàn ông của ông bỏ chạy và liên bang theo đuổi chúng, để lại phía sau cơ thể của Lavalle, người đã không được công nhận.

Sự kết thúc của Lavalle
Điều gì tiếp theo là một câu chuyện bi thảm của kinh dị, thù hận và trung thực. Oribe, người ta nói - ít nhất là để họ nghĩ rằng người đàn ông Lavalle - Rosas đã tuyên thệ nhậm chức để thực hiện chung của người đứng đầu đơn vị, trong thực tế, một thông tin liên lạc từ thứ hai đến Arredondo, thống đốc Córdoba, sản xuất một khi họ biết được cái chết Lavalle, cho biết:
"Tôi đã gửi yêu cầu đến nơi chôn cất của cơ thể để vào đầu mình và mang đến cho tôi"

Các nhóm nhỏ những người Lavalle, tuyên thệ nhậm chức khẩu hiệu "Oribe không bao giờ có cơ thể của Đại!", Trả lại cho một thị trấn nơi cơ thể vẫn còn nằm trên trang web của cái chết của ông, cơ thể của ông được bọc trong vải và đặt trên một ngựa, lộn ngược và nghiêng. Ông đã được phủ một poncho màu xanh (màu đơn vị) và hành quân về phía bắc Quebrada de Humahuaca. Mười người đàn ông bao vây còn lại của Lavalle, do Laureano Mansilla, với một lời thề chết trước khi cho phép một người nào đó để xúc phạm thánh vật xác chết. Họ vượt qua con lạch và khi cơ thể đã bị phân hủy, dọc theo con lạch Huacalera ngay đơ, giữ trái tim của mình trong bình thủy tinh chứa rượu, đầu quấn một cái khăn tay và tiếp tục về phía bắc để xâm nhập vào lãnh thổ của Bolivia. Cô ấy nói với Oribe và Rosas:
"Cuối cùng, nó đến đơn vị của Bolivia Lavalle hoang dã hơn xương và da mặt. Phần còn lại là để nuôi condors, như ông xứng đáng ".

Arroyo Grande
Không phải mọi thứ đều ổn đối với vũ khí liên bang, tuy nhiên, ngày 28 tháng 11 năm 1841 Đơn vị tướng Jose Maria Paz (các "Manco hòa bình") đánh bại thống đốc của Entre Ríos Echagüe trong trận Caaguazú. Echagüe đã phải chạy trốn và được thay thế trong chính quyền tỉnh bởi Justo José de Urquiza, mà sẽ đóng vai trò quyết định trong các sự kiện trong tương lai.

Bổ nhiệm thống đốc tự của Entre Ríos, Hòa Bình đã tổ chức một cuộc họp ở sông Parana Pedro Ferré, thống đốc Corrientes, Juan Pablo Lopez, Santa Fe (liên bang xa lạ Rosas) và Fructuoso Rivera, tổng thống Uruguay. Đại diện của bốn nhà lãnh đạo gặp nhau trong tháng hai của năm 1842 và nhất trí tiếp tục cuộc chiến chống lại Liên minh, nhưng với mục tiêu cụ thể hình thành một mới nhà nước bao gồm những vùng lãnh thổ, mà sẽ thêm vào Nam Rio Grande, sau đó lên Riograndense Cộng hòa, mà chính lãnh đạo, Bento Goncalves, Rivera đã bí mật đồng ý với sự tham gia của họ vào dự án. Nhưng các liên minh và dự án của mình để xây dựng những gì đã được gọi là "Uruguay hơn" không làm việc đúng cách, không ai công nhận Paz là thống đốc của Entre Rios, và 25 tháng mười của năm 1842, trong một cuộc họp tại Paysandu trực tiếp bởi các nhà lãnh đạo của liên minh (Paz, Rivera, Ferré, Lopez và Bentos) đã đồng ý cung cấp cho các lệnh tối cao của quân đội của Rivera, mà rất nhiều và gây ra không hài lòng Hòa bình nghỉ hưu của mình. Bằng cách đó, Đô đốc hạm đội của Guillermo Brown đã đánh bại Rivera (Ý lính đánh thuê chỉ huy bởi Giuseppe Garibaldi) và Martin Garcia ở Buenos Aires đã tung một vụ thảm sát khủng khiếp của đối thủ của Rosas đã phải ngừng tự Restorer:
"... Tôi đã nhìn thấy bằng nghiêm trọng và sâu sắc không thích nhiều hơn các vụ giết người tàn bạo đã được cam kết trong những ngày gần đây, trong đó, mặc dù họ đã được trên đơn vị tự nhiên, không ai, hoàn toàn không ai, được ủy quyền cho tàn bạo như vậy."

Oribe vẻ đắc thắng trở về từ Jujuy và đạt trên lãnh thổ của Entre Ríos, Rivera sau đó vượt qua sông và đến mặt Uruguay ở Arroyo Grande. Và thực hiện một lỗi nghiêm trọng chiến thuật. Rosas đã lừa các Mandeville ngoại giao Anh, người đã nghĩ rằng mình là người bạn tin rằng đó là Oribe thực tế đã bất lực, ngựa vài loại vũ khí. "Nếu các Pardejón (Rivera) biết tận dụng lợi thế..." đã được trích dẫn khi nói. Mandeville, ngay lập tức gửi một người bạn tin cậy để cung cấp cho các Montevideo mới để Rivera, người mù quáng tin tưởng và đi tìm kẻ thù cũ của ông, người mà tôi nghĩ tôi có thể.

Vào ngày 6 tháng 12 của năm 1842 đã bị khóa trong trận chiến, cả quân đội đã có khoảng 8.000 binh sĩ. Oribe của quân đội đã bao gồm các lệnh phía đông của anh trai Ignacio Oribe của mình, Urquiza và Entre Ríos binh sĩ chỉ huy của quân đội của Liên minh Argentina. Những người của Rivera, người chỉ huy các lãnh chúa miền đông tự, Corrientes, Entre Rios tỉnh của Santa Fe và, do Pedro Ferré và "Mặt nạ" López. Oribe của chiến thắng áp đảo và Rivera đã bỏ chạy khỏi chiến trường để lại Caqueta của mình, kiếm và súng lục của mình.
Trận Arroyo Grande có nghĩa là mở ra một giai đoạn mới của cuộc chiến tranh vĩ đại. Fructuoso Rivera trở lại Montevideo và cuộc tuần hành bắt buộc theo Oribe. Ngày 16 tháng hai của năm 1843 trước quân đội đóng trại trong Cerrito và bao vây Montevideo.

Các chiến dịch lớn (1843-1851)

Bài chi tiết: Cuộc vây hãm Montevideo
Trong tám năm, Uruguay đang có chiến tranh, du lịch phía bắc đến phía nam của chủ nhà Uruguay, Pháp, Tây Ban Nha xứ Basques, các đơn nhất và liên bang Argentina, Ý, vv, chia thành hai chính phủ: các Chính phủ của El Cerrito, do Oribe có thuật ngữ "hợp pháp" đã được mở rộng do Chambers định cư ở đó với nhiều người đàn ông vào quốc hội bị giải thể bởi Rivera năm 1838, và các Chính phủ Quốc phòng, dẫn đầu bởi Joaquín Suárez là chủ tịch tạm thời (một năm tạm thời tám).

Có lúc đó thời gian hành động quân sự quyết định. Montevideo Oribe có thể tấn công và cố gắng để có nó bằng cách tấn công nhiều lần, nhưng không bao giờ cố gắng. Rosas ra lệnh cho Đô đốc Brown chặn Montevideo, trong đó, đã có nó được thực hiện có hiệu quả, sẽ có nghĩa là một sự sụp đổ nhanh chóng của Chính phủ Quốc phòng, nhưng nước Anh đã buộc dỡ bỏ lệnh phong tỏa, như đã nói ở trên. Các thành phố từ chối cấp hỗ trợ được đưa ra bởi Pháp và Anh tàu của mình, mà không dừng lại cho nó để thương mại với Chính phủ El Cerrito thông qua các cảng lặn. Xung đột nội bộ đã được liên tục trong cả hai chính phủ, nhưng trên tất cả, Chính phủ Quốc phòng, thiếu một nhà lãnh đạo có sức lôi cuốn như nó đã làm trong Chính phủ của El Cerrito. Rivera, người đã đóng vai trò đó, ông đã bị trục xuất thanh lịch Brazil 1845, sau thất bại của ông tại trận của Ấn Độ Muerta để Urquiza, và các nhà lãnh đạo quân sự người ở lại - Melchor Obes y Pacheco, Lorenzo Batlle, Venancio Flores - thậm chí không được kích thước của các lãnh chúa.

Thường dành nhiều tháng mà không bắn phát một. Việc giao lưu giữa hai lĩnh vực, besiegers và bao vây, đã thường xuyên và đôi khi được cho phép để chia gia đình đã được tìm thấy trong các bức tường. Cái chết của Antonio Damaso Larrañaga (Ngày 16 tháng 2 năm 1848), người đã sống ở Miguelete, gần El Cerrito, và cử hành Thánh Lễ mỗi Chúa Nhật tại nhà thờ mẹ của Montevideo, kết quả là một sự chấm dứt tạm thời của chiến tranh và sự tham gia của nhân dân hai mặt của đám tang.

Tham khảo

Platine War
Civil war

Chiến tranh ở thế kỉ 19
Chiến tranh liên quan tới Argentina
Chiến tranh liên quan tới Brasil
Chiến tranh liên quan tới Pháp
Chiến tranh liên quan tới Vương quốc Liên hiệp Anh
Chiến tranh liên quan tới Uruguay

Xung đột thế kỷ 19


title: Lasioglossum rufocollare

text:
Lasioglossum rufocollare là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1930.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1930


title: Tipula diadexia

text:
Tipula diadexia là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Nayabazar

text:
Nayabazar là một thị xã của quận West thuộc bang Sikkim, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Nayabazar có dân số 996 người. Phái nam chiếm 54% tổng số dân và phái nữ chiếm 46%. Nayabazar có tỷ lệ 65% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 74%, và tỷ lệ cho phái nữ là 55%. Tại Nayabazar, 16% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố và thị xã bang Sikkim


title: Octhispa concava

text:
Octhispa concava là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Baly miêu tả khoa học năm 1864.

Chú thích

Tham khảo

Octhispa


title: Dolcourt

text:
Dolcourt  là một xã của tỉnh Meurthe-et-Moselle, thuộc vùng Grand Est, đông bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 400 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Meurthe-et-Moselle


title: Biersdorf am See

text:
Biersdorf am See là một xã ở huyện Bitburg-Prüm, trong bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Xã Biersdorf am See có diện tích 3,22 km², dân số thời điểm ngày 30 tháng 6 năm 2006 là 561 người.

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz
Xã và đô thị ở huyện Bitburg-Prüm


title: Nút giao thông khác mức

text:
Nút giao thông khác mức là loại nút giao thông tại đó các đường đi trên các độ cao khác nhau để tránh xung đột giữa các luồng giao thông. Để chia các đường theo các độ cao khác nhau, có thể dùng cầu vượt và hầm giao thông. Kiểu nút giao thông dùng cầu vượt gọi là nút giao thông lập thể.

Nút giao thông khác mức có tác dụng hạn chế ùn tắc giao thông, hạn chế tai nạn giao thông. Nhược điểm của nút giao thông khác mức là chi phí xây dựng tốn kém.

Xem thêm
 Nút giao thông lập thể
 Nút giao thông cùng mức

Tham khảo

Tham khảo
 "Nút giao thông" của tác giả Nguyễn Xuân Vinh do nhà xuất bản giao thông vận tải xuất bản năm 1999.
 "Nút giao thông trên đường ô tô" - Tập 1: " Nút giao thông cùng mức " của đồng tác giả GS.TS Đỗ Bá Chương và PGS.TS Nguyễn Quang Đạo do nhà xuất bản giáo dục xuất bản năm 2000.

Nút giao thông


title: Stereaceae

text:
The Stereaceae là một họ nấm trong bộ Russulales. Các loài trong họ này phân bố rộng rãi, là lignicolous hay lục địa (rác lá cây), và đặc biệt trong saprobic. Đến năm 2008, họ này có 22 chi gồm 125 loài.

Danh sách các chi

Acanthobasidium
Acanthofungus
Acanthophysium
Aleurocystidiellum
Aleurocystis
Aleurodiscus
Amylofungus
Amylohyphus
Amylosporomyces
Amylostereum
Boidinia
Chaetoderma
Conferticium
Dextrinocystis
Gloeocystidiopsis
Gloeodontia
Gloeomyces
Gloiothele
Laxitextum
Megalocystidium
Pseudoxenasma
Scotoderma
Scytinostromella
Stereum
Vesiculomyces
Xylobolus

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Stereaceae

Russulales


title: Phyllostemonodaphne geminiflora

text:
Phyllostemonodaphne geminiflora là một loài thực vật thuộc họ Lauraceae. Đây là loài đặc hữu của Brasil.

Chú thích

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Phyllostemonodaphne geminiflora. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Brasil
Phyllostemonodaphne


title: Basel

text:
Basel (/ˈbɑːzəl/, tiếng Đức: Basel /ˈbaːzəl/, tiếng Pháp: Bâle /bal/ hoặc /bɑl/, tiếng Ý: Basilea /bazi'lɛːa/, tiếng Romansh: Basilea /bazi'lɛːa/) là thành phố đông dân thứ ba của Thụy Sĩ (180.976 người năm 2022). Nếu tính cả vùng đại đô thị, thành phố có dân số 731.000 người (tính đến 2004), Basel là vùng đô thị lớn thứ ba của Thụy Sĩ.

Nằm ở phía tây bắc Thụy Sĩ trên dòng sông Rhine, Basel đóng vai trò là trung tâm công nghiệp dược và hóa chất của quốc gia. Thành phố này giáp ranh với Đức và Pháp. Vùng Basel, có tầm ảnh hưởng lan rộng tới cả Baden-Württemberg của Đức và Alsace của Pháp, phản ảnh những di tích của ba bang của nó trong cái tên Latin hiện đại là: "Regio TriRhena". Nơi đây cũng có trường đại học lâu đời nhất liên bang Thụy Sĩ, đại học Basel (1460).

Basel thường được biết trong tiếng Anh là "Basle", phát âm như trong tiếng Pháp.

Basel là thành phố nói chủ yếu tiếng Đức. Ngữ âm của địa phương tiếng Đức tại Thụy Sĩ được gọi là tiếng Đức Basel.

Địa lý

Khí hậu
Theo hệ phân loại Köppen, Basel có khí hậu đại dương (Cfb) với ảnh hưởng lục địa do vị trí tương đối sâu trong đất liền. Trung bình mỗi năm thành phố có 120,4 ngày mưa. Tháng ẩm ướt nhất là tháng 5 với lượng mưa trung bình là 99 mm (3,9 in). Tháng khô nhất trong năm là tháng 1 với lượng mưa trung bình là 45 mm (1,8 in) trong hơn 8 ngày.

Thành phố kết nghĩa
Basel kết nghĩa với:

  Thượng Hải, Trung Quốc (từ năm 2007)
  Massachusetts, Hoa Kỳ (từ năm 2002)
  Miami Beach, Hoa Kỳ (từ năm 2011)

Tham khảo

Thư mục

Liên kết ngoài

 Thành phố Basel
 EuroAirport Basel Mulhouse Freiburg
 Tổng quan về các bảo tàng ở Basel
 Đường xe điện của Basel
 Basel trên Thời báo New York

Thành phố của Thụy Sĩ

Thủ phủ bang Thụy Sĩ
Thành phố cảng Thụy Sĩ
Cửa khẩu Đức-Thụy Sĩ
Cửa khẩu Pháp-Thụy Sĩ
Cửa khẩu Đức-Pháp
Ngã ba biên giới
Đô thị của bang Basel-Stadt
Khu dân cư trên sông Rhein
Thành bang Đế chế


title: Spialia agylla

text:
The Grassveld Sandman (Spialia agylla) là một loài bướm ngày thuộc họ Hesperiidae. Nó được tìm thấy ở Nam Phi.

Sải cánh dài 20–22 mm đối với con đực và 22–24 mm đối với con cái. Con trưởng thành bay từ tháng 8 đến tháng 4 with peaks in midsummer. There are several generations per year.

Ấu trùng ăn Hermannia species và Pavonia burchelli.

Phụ loài
Spialia agylla agylla (western Cape to phần phía nam của miền bắc Cape, across phần phía tây của miền đông Cape to the Orange Free State, miền đông Lesotho, miền nam Gauteng, tây nam Mpumalanga và the arid savanna in the North West Province)
Spialia agylla bamptoni  Vári, 1976 (around the coastal border of miền tây Cape và Namaqualand in miền bắc Cape)

Chú thích

Tham khảo

Spialia


title: Siratus beauii

text:
Siratus beauii là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Siratus


title: Dissé-sous-le-Lude

text:
Dissé-sous-le-Lude là một xã thuộc tỉnh Sarthe trong vùng Pays-de-la-Loire tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 41-111 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Sarthe


title: Hà Tiên thập vịnh

text:
Hà Tiên thập vịnh là tên một tập thơ chữ Hán đầu tiên của Tao đàn Chiêu Anh Các được Mạc Thiên Tứ cho khắc in năm Đinh Tỵ (1737) ở Hà Tiên. Việt Nam. Đây là tác phẩm được Phan Huy Chú đánh giá là "êm ái, xinh đẹp, đáng học".

Nguyên nhân
Căn cứ bài Đề tự in đầu tập thơ Hà Tiên thập vịnh do Mạc Thiên Tứ viết, thì mười bài thơ xướng làm theo đề tài mà ông chọn, đã có trước năm 1736.

Trích Đề tự:
Mùa hạ năm Ất Mão (1735), đấng tiên quân qua đời, ta kế thừa giềng mối trước. Những lúc việc chính trị rỗi rảnh, (ta) cùng các văn nhân đàm sử vịnh thi. Mùa xuân năm Bính Thìn (1736), có thầy Trần Hoài Thủy từ Việt Đông (Trung Quốc) vượt biển đến đây. Ta đãi làm thượng tân. Mỗi khi hoa sớm trăng đêm, ngâm vịnh chẳng thôi. Nhân đem Hà Tiên thập cảnh trình cho tri kỷ...Sau đó, thầy Trần trở thuyền về Châu Giang (tức Quảng Châu) đưa (tập thơ) ra làng thơ, nhờ được chư công chẳng bỏ. Khi đề vịnh xong, góp thành tập, gởi cho ta. Bèn cho khắc bản....

Nội dung
Hà Tiên thập vịnh gồm 320 bài thơ thất ngôn bát cú được viết bằng chữ Hán, trong số đó có mười bài xướng do chủ soái Tao đàn Chiêu Anh Các là Mạc Thiên Tứ, và số còn lại là của các văn nhân ở Trung Quốc và ở Thuận – Quảng, gồm 31 người cùng nhau họa vần.

Đầu tập thơ có bài Đề tự của Mạc Thiên Tứ, sau tập thơ có lời bạt của Trần Trí Khải và Dư Tích Thuần (cả hai đều là người Trung Quốc). Năm 1755, Nguyễn Cư Trinh (1716-1767) vào Nam giao thiệp với họ Mạc, đã họa thêm 10 bài nữa, nhưng vì làm sau nên không có trong tập.

Các đề tài trong thi phẩm được tác giả cố ý xếp theo thứ tự từng đôi một, như sau:

Kim Dữ lan đào và Bình San điệp thúy: Cảnh Kim Dữ là địa điểm hiểm yếu của địa thế; thì đối lại, cảnh Bình San lại là cảnh trí an nhàn, thanh tú.
Tiêu Tự thần chung và Giang Thành dạ cổ: tiếng chuông chùa Tiêu nhằm đối lại tiếng trống ở đồn Giang Thành.
Thạch Động thôn vân và Châu Nham lạc lộ: cũng là cảnh động đá, nhưng cảnh Thạch Động thì diễm ảo, còn cảnh Châu Nham thì sáng sủa, phân minh.
Đông Hồ ấn nguyệt và Nam Phố trừng ba: Ở bài Đông Hồ, điểm nhấn là "nguyệt"(trăng); đối lại với cảnh Nam Phố, điểm nhấn là "trừng ba" (sóng lặng).
Lộc trĩ thôn cư và Lư Khê ngư bạc: Hai bài có những cái đối nhau: Lư (cá vược) đối với lộc (nai), khê (khe nước) đối với mũi núi (trĩ). Tác giả cũng đã khéo mượn cảnh ngư bạc để đối lại cảnh thôn cư, để minh chứng rằng vùng đất mới Hà Tiên, nghề nào cũng phong phú.

Sau, cũng những đề tài này, Mạc Thiên Tứ còn dùng chữ Nôm để sáng tác và đã tập hợp lại trong tập Hà Tiên thập cảnh khúc vịnh. Ở cuối tập thơ, tác giả còn làm thêm bài Hà Tiên thập cảnh tổng vịnh. Nhờ vậy, mà người đọc dễ nhớ tên mười thắng cảnh, và biết được mối liên hệ của chúng (trong tập thơ & ngoài địa lý) với nhau như thế nào.

Đề cập mối quan hệ này, thi sĩ Đông Hồ đã tóm gọn như sau:
"Đông Hồ và Lộc Trĩ liền nhau một dòng nước chảy. Nam Phố với Lư Khê tiếp nhau một cánh bãi dài. Đó là bốn cảnh "sông, hồ, gành, biển".
Còn Tiêu Tự là "chuông", thì Giang Thành là "trống". Châu Nham là "chim", thì Kim Dữ là "cá".
Và Bình San với Thạch Động là hai ngọn núi sừng sững muôn năm như hai ngọn thiên trụ, tiêu biểu cho đất Hà Tiên văn hiến" .

Giá trị trong văn học
Năm Bính Thân (1776) Lê Quý Đôn soạn xong sách Phủ Biên tạp lục, trong ấy có đoạn:
...Năm Bính Thìn (1736), Mạc Thiên Tứ kế tập tước cha, chiêu mộ văn sĩ, yêu chuộng từ chương, phong lưu tài vận, nổi tiếng một cõi. Tôi (Lê Quý Đôn) từng giữ được sách khắc bản "Hà Tiên thập vịnh"...

Sau khi lần lượt giới thiệu mười bài thơ xướng cảnh Hà Tiên của Mạc Thiên Tứ, Lê Quý Đôn viết tiếp:
Mười cảnh này đều do Thiên Tứ mệnh đề khởi xướng mà những văn nhân Bắc quốc, văn nhân Thuận Quảng cùng nhau họa vần. Không thể bảo rằng ở hải ngoại xa xôi không có văn chương vậy.

Năm Đinh Dậu (1777), Lê Quý Đôn soạn sách Kiến văn kiểu lục, một lần nữa tác giả lại trân trọng giới thiệu "Hà Tiên thập vịnh"... Điều đó cho thấy Lê Quý Đôn có mỹ ý, thiện cảm và rất lưu tâm đối với văn học Hà Tiên lúc bấy giờ....

Sách Gia Định thành thông chí của Trịnh Hoài Đức cũng có đoạn chép về sách "Hà Tiên thập vịnh":
...Các vị nối nhau mà đến, mở Chiêu Anh Các gom góp thư tịch, thường ngày cùng các chư nho giảng luận, có đề vịnh Hà Tiên thập cảnh, người thù họa rất đông, văn chương rực rỡ ở chỗ góc biển bên trời. Tông Đức hầu (Mạc Thiên Tứ) có làm "Hà Tiên thập vịnh", "Minh Bột di ngư", khắc bản hành thế....

Nhận xét về Hà Tiên thập cảnh, theo Từ điển Văn học (bộ mới), thì qua tập sách này; có thể thấy ở Mạc Thiên Tứ một tâm hồn biết yêu cảnh, yêu người. Ông đã làm cho mười cảnh đẹp trên vốn còn xa lạ với tình cảm dân tộc (Việt) vào thời ông, đi vào thơ văn, và trở nên nổi tiếng cùng với mọi cảnh đẹp quen thuộc khác.

Ngoài ra, trong tập thơ còn có cảnh sinh hoạt cày cấy, đánh cá của dân cư nơi ven biển cực Nam này. Cho nên trùm lên lòng yêu cảnh trí thiên nhiên, chính là lòng yêu đời, niềm tự hào với cuộc sống no đủ, phóng khoáng, tại một vùng đất chưa bị bộ máy thống trị thời chúa Nguyễn câu thúc quá chặt.

Trong nguồn tình cảm của họ Mạc cũng có nét tâm lý ưa "nhàn", nhưng đó là cái nhàn của một con người hoạt động, muốn được nghỉ ngơi để thưởng ngoạn cảnh đẹp sau những ngày bận rộn, hơn là như một cứu cánh. Và bên cạnh những tứ thơ nhàn, thơ ông cũng toát lên một tinh thần hăng hái, muốn giữ gìn mảnh đất biên cương của nước Việt, vốn đã thực sự trở thành quê hương thân thiết của tác giả. Tuy không tránh khỏi những phần khuôn sáo, do đặc điểm của lối thơ thù phụng; nhưng nhìn chung, thơ chữ Hán của ông giàu hình ảnh, chứa đựng một tình cảm, sức sống thực, không gò gẫm giả tạo....

Trích thêm nhận xét của GS. Lê Đình Kỵ: Hà Tiên là miền đất khai phá cuối cùng thể hiện ý chí đấu tranh khắc phục thiên nhiên, bảo vệ giang sơn bờ cõi. Đất nước và con người ở trong thế đi lên, tràn đầy sức sống, nên thơ văn ít bị hạn chế bởi hệ tư tưởng thống trị...mà thấm đượm tình quê hương đất nước, ý chí độc lập tự cường của những người lãnh đạo đầy chí tiến thủ và nhân dân Hà Tiên cần cù khoát đạt. Và chỉ riêng với các bài thơ chữ Hán trong Hà Tiên thập vịnh, tác giả cũng xứng đáng có một vị trí nhất định trong nền thơ ca quá khứ của dân tộc Việt...''.

Xem thêm
Mạc Thiên Tứ
Tao đàn Chiêu Anh Các
Hà Tiên thập cảnh khúc vịnh

Chú thích

Liên kết ngoài
Hà Tiên thập vịnh-1
Góp phần nghiên cứu Tao Đàn Chiêu Anh Các Hà Tiên

Tập thơ Việt Nam


title: 19789 Susanjohnson

text:
19789 Susanjohnson (2000 QP149) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 24 tháng 8 năm 2000 bởi Nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 19789 Susanjohnson

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 2000


title: Artena

text:
Artena là một làng nhỏ và cũng là một đơn vị hành chính cấp xã (comune) thuộc tỉnh Rome, Ý. Ngôi làng nằm ở phía Tây Bắc Monti Lepini, trong một thung lũng cao cạnh sông Sacco. Chúng cách Rome khoảng 30 km.

Kinh tế ở đây chủ yếu là trồng trọt, chăn nuôi và du lịch.

Chú thích

Tham khảo
T. Ashby and G. J. Pfeiffer in Supplementary Papers of the American School in Rome, i. (transcribed at LacusCurtius)

Lazio


title: Acolastus kaszabi

text:
Acolastus kaszabi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Lopatin miêu tả khoa học năm 1968.

Chú thích

Tham khảo

Acolastus


title: Pseudadimonia parafemoralis

text:
Pseudadimonia parafemoralis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jiang miêu tả khoa học năm 1991.

Chú thích

Tham khảo

Pseudadimonia


title: USS Hornet (CV-8)

text:
USS Hornet (CV-8) là một tàu sân bay thuộc lớp Yorktown hoạt động trong Chiến tranh thế giới thứ hai. Nó là chiếc tàu chiến thứ bảy trong lịch sử Hải quân Hoa Kỳ được đặt cái tên này. Chỉ phục vụ trong biên chế trong khoảng một năm, con tàu đã tham gia một loạt các trận chiến quan trọng, bao gồm cuộc không kích Doolittle huyền thoại, trận Midway mang tính bước ngoặc, và các hoạt động tại vùng biển Solomons trước khi bị hư hại nặng và chìm trong trận chiến quần đảo Santa Cruz vào ngày 27 tháng 10 năm 1942. Hornet đã được tặng thưởng bốn Ngôi sao Chiến trận do thành tích phục vụ trong Thế Chiến II.

Thiết kế và chế tạo

Tuân theo những giới hạn về tổng tải trọng của tàu sân bay được quy định trong Hiệp ước Hải quân Washington và các hiệp ước London tiếp nối, Hoa Kỳ dự định chế tạo hai tàu sân bay lớp Yorktown và sử dụng hạn ngạch tải trọng còn lại cho một phiên bản nhỏ hơn dựa trên cùng thiết kế, mà cuối cùng đã trở thành chiếc . Tuy nhiên do nguy cơ chiến tranh ngày càng cao tại Châu Âu, đồng thời Nhật Bản và Ý từ bỏ những giới hạn của các hiệp ước, Ủy ban Tướng lĩnh Hải quân quyết định đặt lườn ngay một chiếc theo thiết kế lớp Yorktown, và sẽ được tiếp nối bởi chiếc đầu tiên của lớp CV-9 (sau này là lớp Essex) một khi thiết kế này hoàn chỉnh. Quyết định này được Quốc hội thông qua trong Đạo luật Mở rộng Hải quân vào ngày 17 tháng 5 năm 1938.

Hornet có chiều dài ở mực nước là  và chiều dài chung ; mạn tàu rộng  ở mực nước và rộng chung , mớn nước sâu  theo thiết kế và  khi đầy tải. Con tàu có trọng lượng choán nước tiêu chuẩn , và lên đến  khi đầy tải. Thủy thủ đoàn đầy đủ của chiếc tàu sân bay bao gồm 86 sĩ quan và 1280 thủy thủ, cùng với các liên đội không lực phối thuộc gồm 141 sĩ quan và 710 người khác.

Con tàu được vận hành bởi tám nồi hơi Babcock & Wilcox, cung cấp hơi nước với áp suất  và nhiệt độ  cho bốn turbine hơi nước Parsons Marine, mỗi chiếc vận hành một trục chân vịt riêng biệt, với tổng công suất . Hệ thống động lực này cho phép có được tốc độ thiết kế ; tuy nhiên trong thực tế khi chạy thử máy con tàu đạt đến công suất  và có tốc độ tối đa . Nó được thiết kế để mang theo  dầu đốt và  xăng máy bay, và có tầm hoạt động tối đa  khi di chuyển ở tốc độ đường trường .

Dàn vũ khí phòng thủ của Hornet bao gồm tám pháo /38 caliber đa dụng và 16 pháo /75 caliber phòng không trên các bệ bốn nòng. Ban đầu con tàu còn có 24 súng máy Browning M2 , nhưng chúng được thay thế bởi 30 khẩu pháo tự động phòng không Oerlikon 20 mm vào tháng 1 năm 1942. Một khẩu đội 1,1 inch/75 caliber bốn nòng sau đó được bổ sung trước mũi tàu, đồng thời tăng cường thêm hai khẩu 20 mm đưa tổng số pháo Oerlikon 20 mm lên 32 khẩu; ngoài ra máy phóng máy bay dưới sàn chứa cũng được tháo dỡ. Sau trận Midway vào tháng 6 năm 1942, radar CXAM được bố trí trên đỉnh cột ăn-ten ba chân trong khi radar SC được chuyển sang cột ăn-ten chính. Cột ăn-ten ba chân và cầu tàu tín hiệu của nó không được đóng kín khi trang bị CXAM, khiến nó độc đáo không giống như các tàu chị em cùng lớp.

Con tàu được trang bị đai giáp bằng thép tôi đặc biệt (STS: special treatment steel)  dày . Sàn đáp và sàn chứa máy bay không được bọc thép, nhưng sàn bảo vệ có lớp giáp  STS dày . Các vách ngăn dày  trong khi tháp chỉ huy (đảo cấu trúc thượng tầng) được phủ lớp chống mảnh đạn 30–16 mm bên ngoài lớp giáp  bên hông và  trên nóc. Khu vực bánh lái được bảo vệ  bên hông và 60–16 mm sàn tàu bên trên.

Sàn cất hạ cánh có kích thước  trong khi sàn chứa máy bay rộng  và cao . Con tàu được trang bị ba thang nâng máy bay, mỗi chiếc có kích thước  và tải trọng ; nó có tổng cộng ba máy phóng máy bay, gồm hai hệ thống trên sàn đáp và một trên sàn chứa máy bay, và trang bị dây hãm máy bay với tải trọng  và tốc độ .  Con tàu được thiết kế cho một không đoàn bao gồm 18 máy bay tiêm kích, 18 máy bay ném bom, 37 máy bay tuần tiễu (máy bay ném bom bổ nhào), 18 máy bay ném ngư lôi và 6 máy bay tiện ích.

Hornet được đặt lườn tại xưởng tàu của hãng Newport News Shipbuilding tại Newport News, Virginia vào ngày 25 tháng 9 năm 1939. Nó được hạ thủy vào ngày 14 tháng 12 năm 1940, được đỡ đầu bởi bà Annie Reid Knox, phu nhân của Bộ trưởng Hải quân Hoa Kỳ Frank M. Knox, và được nhập biên chế tại Norfolk, Virginia vào ngày 20 tháng 10 năm 1941 dưới quyền chỉ huy của Hạm trưởng, Đại tá Hải quân Marc A. Mitscher.

Lịch sử hoạt động
Trong giai đoạn không dễ dàng trước trận tấn công Trân Châu Cảng, Hornet được huấn luyện ngoài khơi Norfolk. Vũ khí phòng thủ của nó được nâng cấp trong đợt bảo trì trong xưởng vào tháng 1 năm 1942, thay thế mọi súng máy cỡ nòng.50 bằng 30 khẩu pháo phòng không Oerlikon 20 mm. Một gợi ý của nhiệm vụ trong tương lai xảy ra vào ngày 2 tháng 2 năm 1942 khi chiếc Hornet rời khỏi Norfolk cùng hai chiếc máy bay ném bom tầm trung B-25 Mitchell của Không lực Mỹ trên sàn đáp. Khi ở ngoài khơi, những chiếc máy bay ném bom đã cất cánh trong sự bất ngờ và ngạc nhiên của thủy thủ đoàn chiếc Hornet. Họ đã không biết gì về ý nghĩa của thử nghiệm này, khi chiếc Hornet quay về Norfolk và chuẩn bị để xuất phát đi chiến đấu, và vào ngày 4 tháng 3 nó khởi hành đi sang Bờ Tây ngang qua kênh đào Panama.

Trận không kích Doolittle

Hornet đến Alameda, California ngày 20 tháng 3 năm 1942. Với những máy bay của chính nó trong sàn chứa, nó xếp 16 máy bay ném bom B-25 của Không lực Mỹ lên sàn đáp. Dưới sự chỉ huy của Đại tá Jimmy Doolittle, 70 sĩ quan và 64 thành viên đội bay trình diện trên tàu. Cùng với các tàu hộ tống, Hornet rời Alameda ngày 2 tháng 4 bằng một mệnh lệnh tuyệt đối bí mật. Trưa hôm đó, thuyền trưởng Marc Mitscher thông báo cho thủy thủ đoàn của ông mục đích của chuyến đi: một cuộc ném bom xuống chính quốc Nhật Bản.

Mười một ngày sau đó, Hornet gặp gỡ chiếc Enterprise ngoài khơi Midway, và Lực lượng Đặc nhiệm TF 16 hướng về phía Nhật Bản. Trong khi chiếc Enterprise bố trí việc tuần tra chiến đấu trên không, Hornet có nhiệm vụ tiến sâu vào vùng biển của đối phương. Theo phương án được vạch ra ban đầu, lực lượng đặc nhiệm dự định tiến đến phạm vi cách bờ biển nước Nhật 724 km (450 dặm); tuy nhiên, vào buổi sáng ngày 18 tháng 4 một tàu tuần tiễu Nhật, chiếc Nitto Maru số 23, nhìn thấy lực lượng đặc nhiệm Mỹ. Chiếc tàu tuần dương Nashville đã đánh chìm chiếc tàu tuần tiễu Nhật. Giữa các mối lo ngại rằng quân Nhật đã biết đến sự hiện diện của họ, Doolittle và các đội bay của ông bị buộc phải cất cánh sớm từ khoảng cách 966 km (600 dặm) thay vì 724 km (450 dặm) như theo kế hoạch. Do quyết định này, không có chiếc nào trong tổng số 16 máy bay đến được các sân bay hạ cánh tại Trung Quốc. Sau chiến tranh, người ta mới biết được rằng chiếc tàu tuần tiễu Nhật đã bị đánh chìm trước khi liên lạc được với chính quốc Nhật Bản.

Khi chiếc Hornet chuyển hướng và chuẩn bị phóng những chiếc máy bay ném bom vốn đã sẵn sàng để cất cánh từ ngày hôm trước, một cơn gió mạnh có vận tốc trên 70 km/h (46 mph, 40 knot) đánh tung mặt biển thành những ngọn sóng cao 9 m (30 ft); biển động rất mạnh làm chiếc tàu sân bay bị nhồi lắc mạnh mẽ, nước biển đánh tràn lên cả boong tàu và làm ướt sũng các thành viên trên sàn đáp. Chiếc máy bay dẫn đầu, được chỉ huy bởi Đại tá Doolittle, chỉ có khoảng đường băng dài 142 m (467 ft) để cất cánh, trong khi chiếc B-25 cuối cùng để ló phần đuôi kép của nó ra phía sau đuôi tàu. Doolittle, canh thời gian theo sự nhấp nhô của con tàu theo đợt sóng, đã cho chiếc máy bay chậm chạp chạy dọc theo đường băng, lượn vòng quanh Hornet sau khi cất cánh, và hướng về phía chính quốc Nhật Bản. Đến 09 giờ 20 phút, tất cả 16 máy bay đều cất cánh, khởi đầu trận không kích đầu tiên của Hoa Kỳ nhắm vào Nhật Bản.

Hornet mang các máy bay của chính nó lên sàn đáp trong khi Lực lượng Đặc nhiệm TF 16 di chuyển hết vận tốc hướng về Trân Châu Cảng. Các tin tức truyền thanh thu được, cả bằng tiếng Nhật và tiếng Anh, được xác nhận lúc 14 giờ 46 phút về sự thành công của cuộc không kích. Đúng một tuần sau khi phóng những chiếc B-25, Hornet về đến Trân Châu Cảng. Nhiệm vụ của chiếc Hornet đã được giữ bí mật trong vòng một năm; khi Tổng thống Roosevelt chỉ liên hệ điểm xuất phát của những chiếc máy bay ném bom như là "Shangri-La". Nhiều năm sau, Hải quân Mỹ đã đặt cái tên này cho một chiếc tàu sân bay.

Hornet rời Trân Châu Cảng ngày 30 tháng 4 để hỗ trợ Yorktown và Lexington trong trận chiến biển Coral, nhưng trận chiến đã kết thúc trước khi chiếc tàu sân bay đến được chiến trận. Nó quay về Hawaii ngày 26 tháng 5, và lại khởi hành hai ngày sau đó nhằm đẩy lui một đòn tấn công được dự đoán của Nhật nhắm vào Midway.

Trận Midway

Các máy bay Nhật cất cánh từ tàu sân bay đã hướng về phía đảo Midway vào sáng sớm ngày 4 tháng 6 năm 1942. Hornet, Yorktown và Enterprise đã tung ra những máy bay của nó trong khi các tàu sân bay Nhật đưa những máy bay của chúng xuống sàn chứa chuẩn bị cho một cuộc tấn công thứ hai nhắm vào đảo Midway. Những chiếc máy bay ném bom bổ nhào của chiếc Hornet đã không thể tìm ra các mục tiêu của chúng, nhưng 15 máy bay phóng ngư lôi thuộc Phi đội Phóng ngư lôi 8 (VT-8) đã tìm ra đối phương và tung ra cuộc tấn công. Chúng bị đối đầu bởi lực lượng máy bay tiêm kích đối phương áp đảo ở khoảng cách 13 km (8 dặm) và bị bắn hạ từng chiếc một. Thiếu úy Hải quân George H. Gay là người duy nhất sống sót trong số 30 thành viên đội bay.

Trong số 41 chiếc máy bay phóng ngư lôi được tung ra bởi ba tàu sân bay Mỹ, chỉ có sáu chiếc quay trở về. Nhưng sự hy sinh của chúng đã lôi kéo máy bay tiêm kích đối phương tách xa những chiếc máy bay ném bom bổ nhào của Enterprise và Yorktown; những chiếc này đã đánh chìm ba tàu sân bay Nhật Bản với sự giúp đỡ gián tiếp nhưng mang tính quyết định của chiếc tàu ngầm Nautilus. Chiếc tàu sân bay thứ tư của Nhật, Hiryū, bị đánh trúng vào cuối buổi chiều ngày 4 tháng 6 và bị chìm vào những giờ đầu tiên sáng ngày hôm sau. Yorktown bị mất do sự phối hợp tấn công từ trên không và bởi tàu ngầm.

Những chiếc máy bay của Hornet (lần này được sự giúp sức của chiếc tàu ngầm Tambor) đã tấn công hạm đội Nhật Bản đang bỏ chạy vào ngày 6 tháng 6 năm 1942, và giúp đánh chìm chiếc tàu tuần dương Mikuma, làm hư hại một tàu khu trục, và để lại chiếc tàu tuần dương Mogami bốc cháy và hư hỏng nặng; cũng như đánh trúng các tàu chiến khác. Cuộc tấn công của Hornet nhắm vào Mogami đã kết thúc một trong những trận chiến mang tính quyết định trong lịch sử. Midway được bảo vệ như là một căn cứ quan trọng cho các chiến dịch nhắm vào Tây Thái Bình Dương. Tầm quan trọng lớn nhất là đã phá hỏng lực lượng tàu sân bay của Hải quân Nhật, một đòn chí mạng mà họ không bao giờ có thể hồi phục hoàn toàn. Hơn nữa, bốn chiếc tàu sân bay hạm đội đã mang xuống đáy biển cùng với chúng khoảng 250 máy bay và các phi công được huấn luyện tốt nhất và nhiều kinh nghiệm nhất trên các tàu sân bay. Chiến thắng Midway được công nhận rộng rãi là bước ngoặt trong chiến cuộc tại Thái Bình Dương.

Chiến dịch quần đảo Solomon
Sau trận Midway, Hornet được trang bị một bộ radar CXAM mới gắn trên đỉnh cột anten ba chân, và bộ radar SC được chuyển sang cột anten chính, một cụm pháo phòng không bốn nòng 28 mm (1,1 inch) được thêm phía mũi tàu, số súng 20 mm được bổ sung từ 30 lên 32 khẩu, máy phóng trên sàn chứa của nó được tháo bỏ, và nó tiến hành huấn luyện ngoài khơi Trân Châu Cảng. Nó khởi hành ngày 17 tháng 8 năm 1942 để bảo vệ các vùng biển dẫn đến Guadalcanal tại quần đảo Solomons đang bị giành giật quyết liệt. Sự kiện chiếc Enterprise bị hư hại bởi bom ngày 24 tháng 8, chiếc Saratoga bị hư hại bởi ngư lôi ngày 31 tháng 8 và việc mất chiếc Wasp ngày 15 tháng 9 khiến lực lượng tàu sân bay Mỹ tại Nam Thái Bình Dương chỉ còn một chiếc duy nhất: Hornet. Nó đảm trách gánh nặng hỗ trợ trên không tại khu vực Solomons cho đến tận ngày 24 tháng 10 năm 1942 khi nó sáp nhập cùng chiếc Enterprise ở phía Tây Bắc đảo New Hebrides để cùng đánh chặn một lực lượng tàu sân bay và tàu chiến Nhật Bản đang hướng đến Guadalcanal.

Trận chiến quần đảo Santa Cruz

Trận chiến quần đảo Santa Cruz diễn ra ngày 26 tháng 10 năm 1942 mà không có sự tiếp chiến trực tiếp giữa các tàu nổi của các lực lượng đối địch. Sáng hôm đó, máy bay của chiếc Enterprise đã ném bom chiếc tàu sân bay Zuihō, trong khi máy bay của chiếc Hornet đã gây hư hỏng nặng cho tàu sân bay Shōkaku và tàu tuần dương Chikuma. Hai tàu tuần dương Nhật khác cũng bị máy bay của chiếc Hornet tấn công. Trong khi đó, Hornet bị tấn công phối hợp bởi máy bay ném bom bổ nhào và máy bay ném ngư lôi. Trong vòng 15 phút, Hornet hứng chịu ba quả bom từ những chiếc máy bay ném bom bổ nhào Aichi D3A "Val", hai quả ngư lôi từ những chiếc máy bay ném ngư lôi Nakajima B5N "Kate", và thêm một chiếc "Val" khác rơi xuống trúng sàn đáp.

Chuẩn Đô đốc Murray ra lệnh cho chiếc tàu tuần dương Northampton kéo chiếc Hornet bị hỏng. Vì quân Nhật đang bận bịu với việc tấn công chiếc Enterprise, chúng để mặc cho chiếc Northampton kéo đi với vận tốc khoảng 9 km/h (5 knot). Tuy nhiên vào cuối ngày chiếc Hornet, trong khi được kéo đi, lại bị tấn công lần nữa bằng một đợt máy bay ném ngư lôi. Một chiếc Kate đã đánh trúng thêm một quả ngư lôi nữa, và lệnh bỏ tàu được đưa ra. Hạmtrưởng Charles P. Mason là người cuối cùng ở lại trên tàu đã leo qua mạn tàu xuống biển, và những người còn sống sót nhanh chóng được các tàu khu trục vớt lên.

Lực lượng Mỹ sau đó cố gắng đánh chìm chiếc Hornet bị bỏ lại, vốn ngoan cường chịu đựng chín trái thủy lôi và hơn 400 phát đạn 127 mm (5 in) từ các tàu khu trục Mustin và Anderson. Mustin và Anderson rời khỏi địa điểm khi lực lượng hải quân Nhật xuất hiện trong khu vực đó. Các tàu khu trục Nhật đã kết liễu chiếc Hornet bằng bốn quả ngư lôi 610 mm (24 in). Lúc 01 giờ 35 phút ngày 27 tháng 10, chiếc tàu sân bay dũng cảm cuối cùng chìm xuống đáy biển, tại tọa độ . Con tàu được cho rút khỏi danh sách Đăng bạ Hải quân vào ngày 13 tháng 1 năm 1943, nhưng cái tên USS Hornet tiếp tục đặt được cho một tàu sân bay mới lớp Essex.

Tái phát hiện
Vào cuối tháng 1 năm 2019, con tàu nghiên cứu Petrel đã phát hiện ra xác của Hornet ở độ sâu hơn 5,2 km tại vùng biển thuộc quần đảo Solomon.

Phần thưởng
Hornet nhận được bốn ngôi sao chiến đấu vì những thành tích phục vụ trong Thế Chiến II. Phi đội Phóng ngư lôi 8 (VT-8) của nó được tặng thưởng Đơn vị Tuyên dương Tổng thống "vì những hoạt động anh hùng phi thường và phục vụ nổi bật vượt quá nghĩa vụ đòi hỏi" trong trận Midway.

Tham khảo

Chú thích

Thư mục

Liên kết ngoài

Hình ảnh của Hải quân Mỹ về chiếc Hornet (CV-8)
Bộ sưu tập ảnh USS Hornet CV-8 của Maritimequest
Chi tiết về những giờ phút cuối cùng của chiếc Hornet.
CV-8 Personnel Roster at HullNumber.com

Tàu sân bay của Hải quân Hoa Kỳ
Tàu sân bay trong Thế Chiến II
Trận Midway
Xác tàu đắm trong Thế Chiến II tại Thái Bình Dương
Sự kiện hành hải 1942


title: Paramartyria immaculatella

text:
Paramartyria immaculatella là một loài bướm đêm thuộc họ Micropterigidae. Nó được Issiki miêu tả năm 1931. Nó được tìm thấy ở Nhật Bản (Honshu, Shikoku và Kyushu).

Sải cánh dài 9–10 mm, còn cánh trước dài 4,1-4,9 mm đối với con đực và 4.3-4.9 mm đối với con cái.

Chú thích

Paramartyria


title: Neolochmaea planiuscula

text:
Neolochmaea planiuscula là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bechyne miêu tả khoa học năm 1955.

Chú thích

Tham khảo

Neolochmaea


title: Laza, Tây Ban Nha

text:
Tham khảo

Laza là một đô thị trong tỉnh Ourense, thuộc vùng Galicia ở tây bắc Tây Ban Nha.

Đô thị ở Ourense


title: Aglaia leucoclada

text:
Aglaia leucoclada là một loài thực vật]] thuộc họ Meliaceae. Đây là loài đặc hữu của Papua New Guinea.

Chú thích

Tham khảo

 Pannell, C.M. 1998. Aglaia leucoclada. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Papua New Guinea
leucoclada
Thực vật dễ tổn thương


title: Acilius sylvanus

text:
Acilius sylvanus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Hilsenhoff miêu tả khoa học năm 1975.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Acilius


title: Lý Thường Kiệt

text:
Lý Thường Kiệt (chữ Hán: 李常傑; 1019 – 1105) là một nhà quân sự, nhà chính trị cũng như hoạn quan rất nổi tiếng vào thời nhà Lý nước Đại Việt. Ông làm quan qua 3 triều Lý Thái Tông, Lý Thánh Tông, Lý Nhân Tông và đạt được nhiều thành tựu to lớn, khiến ông trở thành một trong hai danh tướng vĩ đại nhất nhà Lý, bên cạnh Lê Phụng Hiểu.

Trong lịch sử Việt Nam, ông nổi bật với việc chinh phạt Chiêm Thành (1069), đánh phá 3 châu Khâm, Ung, Liêm nước Tống (1075–1076), rồi đánh bại cuộc xâm lược Đại Việt của quân Tống do Quách Quỳ, Triệu Tiết chỉ huy. Đặc biệt, trận chiến ở ba châu Khâm, Ung, Liêm đã khiến tên tuổi của ông vang dội ra khỏi Đại Việt và được biết đến ở đất Tống.

Năm 2013, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch liệt ông vào một trong 14 vị anh hùng dân tộc tiêu biểu nhất trong lịch sử Việt Nam.

Con tàu chiến USS Chincoteague (AVP-24) trong những năm 1972 - 1975 được mang tên là RVNS Lý Thường Kiệt (HQ-16), để vinh danh ông.

Thân thế

Dòng dõi
Ông vốn là người phường Thái Hòa (太和坊) của thành Thăng Long, theo Hoàng Xuân Hãn thì Thái Hòa cũng là tên một núi nhỏ ở phía Tây trong thành Thăng Long, bây giờ, ở phía nam đê Bách Thảo, gần chỗ rẽ xuống trường đua ngựa. Họ gốc của Lý Thường Kiệt vốn không phải họ Lý, vì ông được ban quốc tính mới được mang họ Lý. Họ gốc của ông, hiện có hai thuyết lớn gây tranh cãi:
 Họ Ngô: thuyết này dựa theo "Phả hệ họ Ngô Việt Nam" cùng "Thần phổ Lý Thường Kiệt" do Nhữ Bá Sĩ soạn vào thời nhà Nguyễn. Theo cứ liệu này, nguyên danh của ông là Ngô Tuấn (吳俊), biểu tự Thường Kiệt (常傑), sau được ban quốc tính nên có tên là Lý Thường Kiệt. Ông là con của Sùng Tiết tướng quân Ngô An Ngữ, cháu của Sứ quân Ngô Xương Xí và chắt của Thiên Sách vương Ngô Xương Ngập – con trai trưởng của Ngô Quyền. Thuyết này được nhìn nhận phổ biến nhất, tuy nhiên lại bị xem là "thuyết mới", vì thời gian của cứ liệu đều còn non, một cuốn phả hệ không rõ nguồn gốc và một thần phổ soạn vào tận thời Nguyễn.
 Họ Quách: thuyết này dựa theo bia "An Hoạch Báo Ân tự bi ký" (lập năm 1100) và bia "Cồ Việt quốc Thái úy Lý công thạch bi minh tính tự" (lập năm 1159), đây đều là hai bia gốc thời nhà Lý và bản dịch hiện có trong cuốn "Văn bia thời Lý-Trần" của Lâm Giang, Phạm Văn Thắm và Phạm Thị Hoa. Theo thông tin của cả hai bia, thì Lý Thường Kiệt vốn họ Quách, tên Tuấn, biểu tự Thường Kiệt rất tương tự với thông tin của [thuyết họ Ngô]. Theo thông tin của bia, quê ông là làng An Xá, huyện Quảng Đức (Cơ Xá, huyện Gia Lâm ngày nay), và có lẽ sau này mới cải tịch thành phường Thái Hòa như Toàn thư ghi nhận. Cha ông làm Thái úy đời Lý Thái Tông, có hai tên khác nhau, theo Đại Việt sử lược chép là Thái úy Quách Thịnh Ích (郭盛謚), còn An Nam chí lược thì chép là Thái úy Quách Thịnh Dật (郭盛溢), quê ở huyện Câu Lậu, Tế Giang (nay thuộc huyện Mỹ Văn, Hưng Yên). Sau được Hoàng đế ban quốc tính, vì vậy Quách Tuấn mới có tên là Lý Thường Kiệt. Theo văn bia của Thái úy Đỗ Anh Vũ, thì cha của Anh Vũ gọi Lý Thường Kiệt là cậu ruột.

Sử sách Trung Quốc thường chép [Thường Kiệt] là Lý Thường Cát hoặc Lý Thượng Cát. Trong gia đình, ông có một người em tên Lý Thường Hiến (李常憲). Có lẽ cũng như anh, "Thường Hiến" là biểu tự chứ không phải tên thực; thông lệ từ xưa thì biểu tự có ý nghĩa tương đồng hoặc trái nghĩa với tên thực và dùng để gọi bên ngoài như một hiểu hiện của sự lịch sự, chỉ có trong nhà mới gọi tên thực.

Gia thế
Theo nhận xét của sách Đại Việt sử ký toàn thư, nhà của ông nối đời làm quan theo thức thế tập, tức là truyền chức này vĩnh viễn qua các đời, do đó có thể thấy gia đình của ông là một nhà quan lại có gốc gác bền vững. Từ nhỏ Lý Thường Kiệt đã tỏ ra là người có chí hướng và nghị lực, chăm học tập, rèn luyện cả văn lẫn võ, từng nghiên cứu về binh pháp.

Cũng do hai nguồn khác nhau, nên chức vụ cha của Lý Thường Kiệt cũng khác nhau. Sách Việt điện u linh tập cùng với [nguồn họ Ngô] đều ghi cha của Lý Thường Kiệt tên An Ngữ, và là một "Sùng ban Lang tướng". Sách An Nam chí lược trong quan chế đời Lý có hai tên Sùng ban và Lang tướng, nhưng chính sách ấy chép hai tên này rời nhau. Có lẽ "Sùng ban Lang tướng" là "Lang tướng thuộc Sùng ban", vì ngay trong sách Chí lược cũng có ghi một chức tên "Vũ nội Lang tướng", nhưng không rõ hai chức vụ này có địa vị thế nào trong triều đình. Còn như [nguồn họ Quách] thì Lý Thường Kiệt là con của Quách Thịnh Ích, là một Thái úy, do đó vị thế có khác biệt.

Bia Nhữ Bá Sĩ chép về hành trạng thời trẻ có phần huyền thoại của Lý Thường Kiệt như sau:

Học giả Hoàng Xuân Hãn khi trích lại nội dung từ bia Nhữ Bá Sĩ, cũng có nhận xét:"Đoạn trên này, chép theo bia NBS (chú: Nhữ Bá Sĩ), là một bia mới dựng đời Tự Đức. Chắc rằng Nhữ Bá Sĩ chép theo thần phổ. Thần phổ phần nhiều là lời chép tục truyền hay lời bịa đặt, ta không thể hoàn toàn tin những chi tiết quá rõ ràng chép trong thần phổ. Nhưng sự giáo dục Thường Kiệt kể trên đây là hợp với những điều ta còn biết về đời nhà Lý".

Sự nghiệp

Dưới triều Thái Tông và Thánh Tông

Năm 1041, Thường Kiệt còn ít tuổi, vì vẻ mặt tươi đẹp được sung làm Hoàng môn Chi hậu (黄门祗候), một chức hoạn quan theo hầu Lý Thái Tông. Trong 12 năm làm nội thị trong triều, danh tiếng của Thường Kiệt ngày càng nổi. Năm 1053, ông được thăng dần đến chức Nội thị sảnh Đô tri (内侍省都知), khi năm 35 tuổi.

Năm 1054, Thái tử Lý Nhật Tôn kế vị, sử gọi là Lý Thánh Tông. Dưới triều Thánh Tông, Thường Kiệt lên chức Bổng hành quân Hiệu úy, một chức quan võ cao cấp. Ông thường ngày ở cạnh vua, thường can gián. Vì có công lao, ông được thăng làm Kiểm hiệu Thái bảo.

Năm 1061, người Man ở biên giới Tây Nam quấy rối. Sách Việt điện u linh, chuyện về Lý Thường Kiệt có chép như sau:"Gặp lúc trong nước, ở cõi
Tây Nam, dân nổi lên chống các thuộc lại, dân Man Lào lại hay tới quấy rối. Vua thấy ông siêng năng, cẩn thận, khoan hồng bèn sai ông làm Kinh phỏng sứ vào thanh tra vùng Thanh Hóa, Nghệ An, vào trao quyền tiện nghi hành sự. Ông phủ dụ dân khôn khéo, nên tất cả năm châu, sáu huyện, ba nguồn, hai mươi bốn động đều quy phục và được yên ổn".

Về việc loạn này, trong sách Đại Việt sử ký toàn thư không thấy chép. Duy chỉ sách Việt sử lược có biên rằng: "Năm 1061, Ngũ Huyện Giang ở Ái Châu nổi loạn". Ngũ Huyện Giang là tên một vùng thuộc phủ Thanh Hóa. Đời Tiền Lê và đời Lý thường dùng tên sông mà gọi đất có sông ấy, ví dụ Bắc Giang Lộ, Đà Giang Lộ. Theo hai bia đời Lý, là bia chùa Hương Nghiêm và mộ chí Lưu Khánh Đàm, Ngũ Huyện Giang chắc ở Thanh Hóa, là sông Mã ngày nay. Bấy giờ Thường Kiệt đã 43 tuổi, và đây là lần đầu tiên ông có một quân công đáng kể.

Tháng 2 năm 1069, ông theo vua Thánh Tông đi đánh Chiêm Thành. Thường Kiệt làm tiên phong đi đầu, truy bắt được vua Chiêm là Chế Củ. Cuối cùng, Chế Củ phải chịu hàng, dâng 3 châu để được tha về nước. Vì có công trong cuộc chiến với Chế Củ, Thường Kiệt được ban quốc tính và từ đó ông chính thức được gọi là Lý Thường Kiệt. Bên cạnh vinh dự này, ông còn được hưởng tước và chức đáng kể, được thụ phong làm Phụ quốc Thái phó (輔國太傅), kiêm các hàm như Dao thụ chư trấn Tiết độ (遙授諸鎮節度), Đồng trung thư môn hạ (同中書門下), Thượng trụ quốc (上柱國), Thiên tử nghĩa đệ (天子義弟) cùng Phụ quốc thượng tướng quân (輔國上将軍).

Với danh xưng "Thiên tử nghĩa đệ", Lý Thường Kiệt đã bán chính thức dự vào hàng quốc thích, và ông còn nhận được tước Khai quốc công (開國公).

Phụ chính Lý Nhân Tông
Năm 1072 Lý Thánh Tông qua đời, Thái tử Càn Đức mới 7 tuổi lên ngôi, sử gọi là Lý Nhân Tông. Thái sư đầu triều là Lý Đạo Thành tôn Hoàng hậu Dương thị làm Hoàng thái hậu, buông rèm cùng nghe chính sự. Mẹ đẻ của Nhân Tông là Thái phi Ỷ Lan không được dự vào việc triều đình, bèn dựa vào Lý Thường Kiệt để nắm lấy quyền nhiếp chính. Lý Thường Kiệt khi đó làm Đô úy, chức vụ ở dưới Lý Đạo Thành.

Tháng 6 năm 1072, tức là 4 tháng sau khi Nhân Tông lên ngôi, Nhân Tông ra chỉ phế truất Thượng Dương Thái hậu, giam Thái hậu cùng 72 Thị nữ trong lãnh cung và bắt chôn theo Thánh Tông. Có thể thấy, ngoài tác động của Ỷ Lan ở bên trong với Nhân Tông còn có vai trò của võ tướng Lý Thường Kiệt.

Sau đó, Lý Đạo Thành bị giáng chức làm "Tả Gián nghị đại phu" và bị biếm truất ra trấn thủ Nghệ An. Hoàng thái phi Ỷ Lan, sau cái chết của Dương Thái hậu thì chính thức được tôn làm Hoàng thái hậu. Theo ý kiến của Hoàng Xuân Hãn, việc xử chết Dương Thái hậu và giáng chức Đạo Thành, một mình Ỷ Lan không thể thực hiện mà có vai trò của Lý Thường Kiệt, người nắm quân đội trong tay, trong khi Lý Đạo Thành vốn là quan văn và tuổi tác đã cao. Từ đó Lý Thường Kiệt giữ vai trò phụ chính trong triều đình Đại Việt.

Chiến tranh với Tống

Tiên phát chế nhân

Năm 1075, Vương An Thạch cầm quyền chính nhà Tống, tâu với vua Tống là Đại Việt bị Chiêm Thành đánh phá, quân còn sót lại không đầy vạn người, có thể dùng kế chiếm lấy được. Vua Tống sai Thẩm Khởi, và Lưu Di làm tri Quế Châu ngầm dấy binh người Man động, đóng thuyền bè, tập thủy chiến, cấm các châu huyện không được mua bán với Đại Việt.

Thái hậu Ỷ Lan biết tin, sai ông và Tôn Đản đem hơn 100.000 quân đi đánh. Quân bộ gồm 60.000 người do các tướng Tôn Đản, Thân Cảnh Phúc, Lưu Kỷ, Hoàng Kim Mãn, Vi Thủ An chỉ huy, tổng chỉ huy là Tôn Đản. Bộ binh tập trung ngay ở các châu Quảng Nguyên, Môn (Đông Khê), Quang Lang, Tô Mậu rồi tràn sang đánh các trại Vĩnh Bình, Thái Bình, Hoành Sơn, châu Tây Bình, Lộc Châu. Một cánh quân khác đóng gần biên giới Khâm châu cũng kéo tới đánh các trại Như Hồng, Như Tích và Đề Trạo, "quân ta tới đâu như vào nhà trống không người".

Lý Thường Kiệt chỉ huy 40.000 quân thủy cùng voi chiến đi đường biển từ châu Vĩnh An (Quảng Ninh) đổ bộ lên đánh các châu Khâm, Liêm; Tông Đản vây châu Ung. Ngày 30 tháng 12 năm 1075, quân Đại Việt tiến chiếm thành Khâm Châu, bắt toàn bộ quan quân nhà Tống mà không phải giao chiến một trận nào. Ba ngày sau, 2 tháng 1 năm 1076, Liêm Châu cũng thất thủ.

Khi được tin hai châu Khâm, Liêm đã mất, nhà Tống rất hoang mang, lo ngại, các tướng ở địa phương bối rối. Ty Kinh lược Quảng Nam tây lộ vội vã xin viện binh: 20.000 quân, 3.000 con ngựa, xin thêm khí giới, đồ dùng và một tháng lương, và xin được điều động các dân khê động, tất cả lấy dọc đường từ Kinh châu đến Quảng Tây. Để điều khiển quân được mau chóng, ty ấy cũng xin dời đến thành Tượng, gần phía bắc Ung Châu.

Trong lúc bối rối, triều đình Tống đối phó rất lúng túng. Vua Tống cách chức Lưu Di và sai Thạch Giám thay coi Quế Châu và làm Kinh lược sứ Quảng Tây.

Trên các mặt trận, quân Đại Việt hoàn toàn làm chủ. Lý Thường Kiệt cho đạo quân ở Khâm và Liêm Châu tiến lên phía Bắc. Đạo đổ bộ ở Khâm Châu kéo thẳng lên Ung Châu. Đường thẳng dài chừng 120 cây số, nhưng phải qua dãy núi Thập Vạn. Còn đạo đổ bộ ở Liêm Châu tiến sang phía đông bắc, chiếm lấy Bạch Châu, dường như để chặn quân tiếp viện của Tống từ phía đông tới. Hẹn ngày 18 tháng 1 năm 1076, hai đạo quân sẽ cùng hội lại vây chặt lấy Ung Châu.

Ung Châu là một thành lũy kiên cố, do tướng Tô Giám cùng với 2.800 quân cương quyết cố thủ.

Đô giám Quảng Tây nhà Tống là Trương Thủ Tiết đem quân đến cứu. Lý Thường Kiệt đón đánh ở cửa ải Côn Lôn (nay thuộc thành phố Nam Ninh, khu tự trị Quảng Tây) phá tan được, chém Trương Thủ Tiết tại trận.

Tri châu Ung là Tô Giám cố thủ không hàng. Quân Đại Việt đánh đến hơn 40 ngày. Sau cùng quân Việt dùng hỏa công, bắn các chất cháy như nhựa thông vào thành, trong thành thiếu nước, không thể chữa được cháy. Cuối cùng quân Đại Việt bắt dân Tống chồng bao đất cao đến hàng trượng để họ trèo lên thành. Ngày thứ 42, thành bị hạ, tướng chỉ huy Tô Giám tự thiêu để khỏi rơi vào tay quân Đại Việt. Thường dân trong thành không chịu hàng nên bị quân nhà Lý giết hết hơn 58.000 người, cộng với số người chết ở các châu Khâm, Liêm thì đến hơn 100.000, tuy nhiên quân Đại Việt cũng tổn thất đến 10.000 người và nhiều voi chiến.

Lý Thường Kiệt chiếm xong thành Ung, lại lấy đá lấp sông ngăn cứu viện rồi đem quân lên phía Bắc lấy Tân Châu. Viên quan coi Tân Châu nghe thấy quân Đại Việt kéo gần đến thành liền bỏ thành chạy trốn. Mục tiêu hoàn thành, Lý Thường Kiệt cho rút quân về.

Lý Thường Kiệt bắt sống người ba châu ấy đem về nước. Nhà Lý cho những người phương bắc đó vào khai phá vùng Hoan - Ái (Thanh - Nghệ).

Phòng thủ sông Như Nguyệt

Do tiền đồn ở Ung Châu là căn cứ tập trung quân để nam tiến bị phá tan, nhà Tống phải điều động thêm nhân lực và lương thảo để thực hiện chiến tranh với Đại Việt.

Tháng 3 năm 1076, nhà Tống sai Tuyên phủ sứ Quảng Nam là Quách Quỳ làm Chiêu thảo sứ, Triệu Tiết làm phó, đem quân 9 tướng, hẹn với Chiêm Thành và Chân Lạp sang xâm lấn Đại Việt, nhưng quân Chiêm Thành và Chân Lạp không dám tiến vào Đại Việt. Quân Tống viễn chinh lên đến 10 vạn quân, một vạn ngựa và hai mươi vạn dân phu, khí thế rất mạnh mẽ, nhất là kỵ binh Tống, nhưng quân Tống muốn phát huy kỵ binh thì phải làm sao qua khỏi vùng hiểm trở, tới chỗ bằng, thì ngựa mới tung hoành được.

Tuyến phòng thủ của quân Đại Việt, Lý Thường Kiệt dựa vào sông núi, các đèo hiểm trở, các sông rộng và sâu. Từ trại Vĩnh Bình vào châu Lạng, phải qua dãy núi rậm, có đèo Quyết Lý, ở trên đường từ tỉnh Lạng Sơn đến Đông Mô ngày nay, vào khoảng làng Nhân Lý, ở phía bắc châu Ôn. Rồi lại phải qua dãy núi lèn (đá không phá đất), đá đứng như tường, ở giữa có đường đi rất hiểm: đó là ải Giáp Khẩu, tức là ải Chi Lăng, ở phía bắc huyện Hữu Lũng thuộc Lạng Sơn ngày nay. Về đường thủy, để chặn địch qua sông, quân Nam chỉ cần đóng thuyền ở bến Lục Đầu thì đi đường nào cũng rất tiện và chóng.

Các tướng lĩnh thuộc Man Động như: Nùng Quang Lãm, Nùng Thịnh Đức coi ải Hà Nội, Hoàng Kim Mãn và Sầm Khánh Tân giữ châu Môn, Vi Thủ An giữ châu Tô Mậu, Lưu Kỷ coi Quảng Nguyên khi quân Tống sang đã đầu hàng. Duy có phò mã Thân Cảnh Phúc giữ châu Quang Lang (Lạng Sơn) không những không chịu hàng mà còn rút vào rừng đánh du kích, giết rất nhiều quân Tống. Những tướng lĩnh này trước kéo quân qua đất Tống, đánh rất giỏi. Nhưng sau quân Tống tràn sang đánh báo thù, lúc đầu họ cự chiến, sau vì thất trận và vì sự dụ dỗ, nên đã đầu hàng, thậm chí như Hoàng Kim Mẫn còn chỉ đường bày mưu cho Tống. Sách Quế Hải Chí kể: "Viên tri châu Quang Lang là phò mã, bị thua, bèn trốn vào trong rừng Động Giáp, rồi du kích hậu phương quân Tống. Rình lúc bất ngờ đánh úp quân địch làm chúng rất sợ hãi".

Quân Tống tràn xuống, theo đường tắt qua dãy núi Đâu Đỉnh, tới phía tây bờ sông Phú Lương; trong khi đó, một cánh quân tách ra, vòng sang phía đông đánh bọc hậu quân Nam ở Giáp Khẩu (Chi Lăng) và thẳng tới sông Cầu.

Hoàng đế Lý Nhân Tông sai Lý Thường Kiệt đem quân đón đánh, lập chiến lũy sông Như Nguyệt để chặn quân Tống. Sông Cầu từ địa phận Cao Bằng chảy đến Lục Đầu, hợp với sông Bạch Đằng. Từ Lục Đầu ra đến biển, là một cái hào tự nhiên sâu và rộng, che chở cho đồng bằng nước Việt để chống lại tất cả mọi cuộc ngoại xâm đường bộ từ Lưỡng Quảng kéo vào. Đối với đường sá từ châu Ung tới Thăng Long, thì sông Bạch Đằng không can hệ, vì đã có sông Lục Đầu, là cái hào ngăn trước rồi. Trái lại, sông Cầu rất quan trọng. Thượng lưu sông Cầu qua vùng rừng núi rất hiểm. Chỉ có khoảng từ Thái Nguyên trở xuống là có thể qua dễ dàng, và qua rồi thì có đường xuôi. Nhưng sau sông, ở về phía tây có dãy núi Tam Đảo, là một cái thành không thể vượt. Chỉ có khoảng từ huyện Đa Phúc đến Lục Đầu là phải phòng ngự bờ nam mà thôi. Trong khoảng ấy, lại chỉ khúc giữa, từ đò Như Nguyệt đến chân núi Nham Biền, là có bến, có đường qua sông để tiến xuống miền nam một cách dễ dàng thẳng và gần.

Lý Thường Kiệt đem chủ lực chặn con đường từ trại Vĩnh Bình đến sông Nam Định (sông Cầu) bằng cách đặt những doanh đồn và phục binh ở hai ải tiếp nhau: ải Quyết Lý ở phía bắc châu Quang Lang và ải Giáp Khẩu (Chi Lăng) ở phía nam châu ấy. Nếu hai phòng tuyến ấy bị tan, thì phải cố thủ ở phòng tuyến thứ ba, tức là nam ngạn sông Nam Định. Để cản quân Tống qua sông, Lý Thường Kiệt sai đắp đê nam ngạc cao như bức thành. Trên thành, đóng tre làm giậu, dày đến mấy từng. Thành đất lũy tre, nối với dãy núi Tam Đảo, đã đổi thế sông Nam Định và bờ nam ngạn ra một dãy thành hào, che chở cả vùng đồng bằng Giao Chỉ. Thành hào ấy dài gần trăm cây số, khó vượt qua nhưng lại dễ phòng thủ hơn là một thành lẻ như thành Thăng Long.

Cùng lúc đó, thủy binh Tống do Hòa Mân và Dương Tùng Tiểu chỉ huy đã bị thủy quân Đại Việt do Lý Kế Nguyên điều động, chặn đánh ngoài khơi lối vào Vĩnh An. Quân Tống có kỵ binh mở đường tiến công quyết liệt, có lúc đã chọc thủng chiến tuyến quân Đại Việt tràn qua sông Như Nguyệt, nhưng quân Nam đều kịp thời phản kích, đẩy lùi quân Tống. Lý Thường Kiệt còn dùng chiến tranh tâm lý để khích lệ tinh thần quân Nam chiến đấu. "Đang đêm, nghe tiếng vang trong đền đọc bài thơ ấy, quân ta đều phấn khởi. Quân Tống sợ, táng đảm, không đánh đã tan".

Quân Tống tiến không được, thoái không xong, hao mòn vì chiến sự và khí hậu, không được thủy quân tiếp viện. Quân Đại Việt lại tập kích, doanh trại của Phó tướng Triệu Tiết bị phá, dù quân Tống cũng giết được hai tướng Đại Việt là Hoàng Chân và Chiêu Văn. Quân Tống 10 phần chết đến 6, 7 phần.

Lý Thường Kiệt biết tình thế quân Tống đã lâm vào thế bí, mà người Việt bị chiến tranh liên miên cũng nhiều tổn thất, nên sai sứ sang xin "nghị hòa" để quân Tống rút về. Quách Quỳ vội chấp nhận giảng hòa và rút quân. Sách Việt Sử kỷ yếu của Trần Xuân Sinh dẫn cổ sử nói về nội tình của nhà Tống về sự kiện này: Triều thần nhà Tống cho rằng "Cũng may mà lúc đó địch lại xin giảng hòa, không thì chưa biết làm thế nào".

Hoàng Xuân Hãn, tác giả sách Lý Thường Kiệt đã bình phẩm: "Giả như các mặt trận đầu có quân trung châu, thì thế thủ xếp theo trận đồ của Lý Thường Kiệt đã dàn ra, có lẽ đánh bại Tống từ đầu."

Chiến tranh với Chiêm Thành
Xem thêm: Chiến tranh Việt-Chiêm 1069

Dưới thời Lý Thánh Tông, Lý Thường Kiệt đã tham gia cuộc tấn công Chiêm Thành năm 1069. Ông cầm quân truy đuổi và bắt được vua Chiêm là Chế Củ (Rudravarman 4).

Dưới thời Lý Nhân Tông, ngoài việc cầm quân đánh Tống, ông còn tiến công Chiêm Thành vào năm 1075 nhưng không thu được thắng lợi.

Những năm cuối đời, ông còn cầm quân đi đánh Lý Giác ở Diễn Châu (1103). Năm 1104, vua Chiêm Thành là Chế Ma Na (Jaya Indravarman 2, 1086-1113) đem quân đánh và lấy lại 3 châu Địa Lý v.v... mà vua Chế Củ đã cắt cho Đại Việt. Đến đây, Lý Thường Kiệt một lần nữa kéo quân đi đánh, phá tan quân Chiêm, Chế Ma Na lại nộp đất ấy cho Đại Việt.

Cuối đời
Non sông sạch bóng quân thù. Lúc này vua mới 12 tuổi, Lý Thường Kiệt lại tiếp tục gánh trách nhiệm lớn của triều đình trong công cuộc xây dựng đất nước, chăm lo đời sống nhân dân. Ông đã cho tu bổ đê điều, đường sá, đình chùa hư hỏng trong chiến tranh và tiến hành nhiều biện pháp nhằm cải tổ bộ máy hành chính trong toàn quốc.

Năm 1082, ông thôi chức Thái úy và được cử về trị nhậm trấn Thanh Hóa. Làm việc ở đây suốt 19 năm trời, đến năm 1101 thì vua Lý Nhân Tông lại mời ông trở lại về triều giữ lại chức Nội thị phán thủ đô áp nha hành điện nội ngoại đô tri sự. Lúc này ông đã 82 tuổi.

Già rồi, nhưng ông vẫn tình nguyện cầm quân đi đánh giặc Lý Giác ở Diễn Châu (năm 1103), dẹp giặc Chiêm Thành quấy nhiễu ở Bố Chính (năm 1104). Ông còn tổ chức lại quân đội, duyệt đổi lại các đơn vị từ cấm binh đến dân quân.

Tháng 6 năm Ất Dậu (1105), Thái úy Lý Thường Kiệt mất, thọ 86 tuổi. Lý Nhân Tông truy phong ông làm Nhập nội điện đô tri Kiểm hiệu Thái úy bình chương Quân quốc trọng sự (入内殿都知檢校太尉平章軍國重事), tước Việt quốc công (越國公), thực ấp 10.000 hộ và cho người em là Lý Thường Hiến được kế phong tước Hầu.

Thân thế Hoạn quan

Nghiên cứu của Hoàng Xuân Hãn
Có một tranh cãi rất lớn về thông tin Lý Thường Kiệt là hoạn quan. Một số ý kiến cho rằng, "hoạn quan" là [Sĩ hoạn; 仕宦], tức là "người thuộc tầng lớp làm quan" để ám chỉ xuất thân nhà nhà làm quan của ông, và phủ định việc Lý Thường Kiệt là hoạn quan. Tuy nhiên, theo dẫn chứng của Hoàng Xuân Hãn, Lý Thường Kiệt đúng là một hoạn quan, và rất có thể ông đã tự hoạn mình để có thể đạt được danh tiếng trên con đường sự nghiệp của mình.

Phần "Vào cấm đình" thuộc Chương I: Gốc tích của Hoàng Xuân Hãn đưa ra rất nhiều bằng chứng về vấn đề này:

Sách sử ghi nhận
Hầu hết các sách sử Việt Nam xuất hiện từ thời Lê sơ cùng nhà Nguyễn, và khi chép về Lý Thường Kiệt cũng đã xác nhận ông là một hoạn quan, hay gọi là Quan giám. Cụ thể như sau:
 Việt điện u linh tập - Thái úy Trung Phụ Dũng Vũ Uy Thắng công:"Ông nhiều mưu lược, có tài tướng soái, lúc nhỏ phong tư tuấn nhã, có tiếng khen ra ngoài, được sung làm chức Hoàng Môn Ký Hầu...Tiếm bình: Lý Thái úy là một quan Trung Thường Thị. Trải thời ba triều, thủy chung không có tì vết, phương Bắc bẻ gãy được nhà Tống lớn, phương Nam bình được nước Chiêm mạnh, kể cái công nghiệp ở triều miếu thì giống như Lê Phụng Hiểu, Lý Đạo Thành. Sống làm danh tướng, chết làm danh thần, thật là không lấy gì làm thẹn mặt vậy; ai bảo trong phường quan Giám lại không có nhân vật xuất sắc như thế, công nghiệp vĩ đại như thế!"
 Đại Việt sử ký toàn thư - Trần triều Thái Tông hoàng đế bản kỷ:"Mùa đông, tháng 10, ban tiền cho Phạm Ứng Mộng, bảo tự hoạn để vào hầu. Trước đó, vua nằm mơ đi chơi thấy thần nhân chỉ một người bảo vua: "Người này có thể làm Hành khiển". Tỉnh dậy, không biết là người nào. Một hôm tan buổi chầu, vua ngự ra ngoài thành, thấy một người con trai theo học ở cửa nam thành, hình dáng giống hệt người trong mộng, vua gọi đến hỏi, người đó ứng đối giống như những lời trong mộng. Vua muốn trao cho chức Hành khiển, nhưng thấy khó, mới cho 400 quan tiền bảo tự hoạn, ban tên là Ứng Mộng. Sau này thăng dần đến chức Hành khiển. Đó là bắt chước lệ cũ của triều Lý, dùng Lý Thường Kiệt và Lý Thường Hiến vậy".
 Đại Việt sử ký tiền biên - Lý triều Nhân Tông hoàng đế bản kỷ:"Mùa hạ tháng 6, Thái úy Lý Thường Kiệt mất. Lý Thường Kiệt nhiều mưu lược có tài làm tướng. Khi còn ít tuổi, vì có tướng mạo đẹp, tự thiến sung chức Hoàng môn chi hậu..."
 Lịch triều hiến chương loại chí:"Ông người ở phường Thái Hòa, thành Thăng Long. Lúc trẻ dáng điệu bảnh bao, tự thiến mình, được sung chức Hoàng môn chi hậu".
 Khâm định Việt sử thông giám cương mục:"Giáp Dần, năm thứ 4 (1254). (Tống, năm Bảo Hựu thứ 2). Tháng 10, mùa đông. Nhà vua bắt Phạm Ứng Mộng tự thiến mình để vào hầu trong cung cấm. Nhà vua chiêm bao thấy mình đi chơi, gặp thần nhân trỏ vào một người mà bảo vua rằng: "Người này có thể làm hành khiển được". Lúc tỉnh dậy, nhà vua ghi lấy việc ấy. Một hôm, sau khi tan chầu rồi, vua ra chơi ngoài thành, thấy một người con trai đi từ phía nam lại, trông hệt như người mà mình đã thấy trong lúc chiêm bao. Gọi lại hỏi, người ấy đối đáp cũng như những lời đã nói trong lúc chiêm bao. Ý nhà vua muốn cho làm Hành khiển, nhưng nghĩ khó khăn không biết làm thế nào cho hợp lệ, liền ban cho bốn trăm quan tiền để tự thiến mình, đặt tên cho là Ứng Mộng, sau thăng dần lên đến chức Hành khiển. Việc này có lẽ bắt chước như việc dùng Lý Thường Kiệt, Lý Thường Hiến ở triều nhà Lý".
 Đại Nam thực lục - Đệ nhị kỷ chép lời bàn của vua Minh Mạng:"Ất Mùi, Minh Mệnh năm thứ 16... Tựu trung Lý Thường Kiệt nhà Lý tuy ưu việt về phần võ lược, nhưng xuất thân từ hoạn quan".

Dù cho nhiều ý kiến trái chiều về sự thật về thân thế hoạn quan của Lý Thường Kiệt, cũng như tất cả các sách đều là từ sau thời nhà Hậu Lê - khoảng thời đại chuộng Nho giáo nhất trong lịch sử Việt Nam. Thế nhưng cơ bản có thể thấy được việc ông là hoạn quan đã được [công nhận một cách chính thức] từ rất nhiều bộ sử lớn, ít nhất là với quan niệm của người Việt từ thời Hậu Lê trở đi.

Bài thơ Nam quốc sơn hà

Nam quốc sơn hà là bài thơ chưa rõ nguồn gốc tác giả mà nhiều tài liệu dân gian cho là của ông đang đêm sai người tâm phúc đọc vang trong đền thờ Trương Hống, Trương Hát (thuộc địa phận sông Như Nguyệt, khúc sông Cầu, huyện Yên Phong, lộ Bắc Ninh, nay là huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh). Bài thơ được coi là một bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên trong lịch sử dân tộc để cổ vũ tinh thần chiến đấu của quân Đại Việt chống lại quân Tống lần thứ 2.

Bản gốc
Nguyên bản chữ Hán:
南國山河
南 國 山 河 南 帝 居
截 然 定 分 在 天 書
如 何 逆 虜 來 侵 犯
汝 等 行 看 取 敗 虛

Bản phiên âm Hán-Việt:
Nam quốc sơn hà
Nam quốc sơn hà Nam đế cư,
Tiệt nhiên định phận tại thiên thư.
Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm,
Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư.

Dịch thơ:
Sông núi nước Nam
Sông núi nước Nam vua Nam ở,
Rành rành định phận tại sách trời.
Cớ sao lũ giặc sang xâm phạm?
Chúng bay sẽ bị đánh tơi bời.

Nhận định

Trong Bài bia ký chùa Báo Ân núi An Hoạch, Chu Văn Thường – một quan chức ở quận Cửu Chân, trấn Thanh Hóa đời Lý Nhân Tông ca ngợi Lý Thường Kiệt:

Bia chùa Linh Xứng núi Ngưỡng Sơn cũng ca ngợi ông:

Sử thần nhà Lê Trung hưng Ngô Thì Sĩ, trong sách Việt sử tiêu án, đã đề cao Lý Thường Kiệt qua việc so sánh chiến công đánh Tống của ông với các chiến thắng của Ngô Quyền, Lê Đại Hành và Trần Hưng Đạo:

Sử gia đời Nguyễn Phan Huy Chú trong sách Lịch triều hiến chương loại chí, quyển IX, có nhận xét về vị trí của Lý Thường Kiệt so với các nhà chính trị, quân sự khác của Đại Việt thời Lý:

Đào Cam Mộc và Tôn Đản không muốn tham dự triều chính, mỗi lần đánh giặc xong thì về ở trang trại vui thú điền viên, nên không nổi danh về đường quan trường (theo tài liệu nghiên cứu từ nhiều nguồn của Trần Đại Sĩ).

Trong văn hoá đại chúng

Xem thêm
Nhà Lý
Lý Thánh Tông
Lý Nhân Tông
Ỷ Lan
Đỗ Anh Vũ
Nam quốc sơn hà
Phạt Tống lộ bố văn
Chiến dịch đánh Tống, 1075-1076
Chiến tranh Tống - Việt, 1075-1077

Tham khảo
 Hoàng Xuân Hãn (1996), Lý Thường Kiệt, Nhà Xuất bản Hà Nội.
 Trần Trọng Kim, Việt Nam sử lược, bản điện tử.
 Lý Tế Xuyên, Việt điện u linh, Bản điện tử.

Chú thích

Liên kết ngoài

Về lai lịch một "người Thăng Long gốc": Lý Thường Kiệt
Phòng tuyến sông Như Nguyệt

Người Hưng Yên
Võ tướng nhà Lý
Anh hùng dân tộc Việt Nam
Hoạn quan Việt Nam
Người Hà Nội
Sinh năm 1019
Mất năm 1105
Nhà thơ Việt Nam
Tể tướng Việt Nam
Công tước nhà Lý
Thái úy Việt Nam


title: Theone afghanistanica

text:
Theone afghanistanica là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Mandl miêu tả khoa học năm 1968.

Chú thích

Tham khảo

Theone


title: Dapanoptera cermaki

text:
Dapanoptera cermaki là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dapanoptera
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Diplectrona maculata

text:
Diplectrona maculata là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Diplectrona


title: Gallerucida apurvella

text:
Gallerucida apurvella là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Yang miêu tả khoa học năm 1994.

Chú thích

Tham khảo

Gallerucida


title: Acromyrmex silvestrii

text:
Acromyrmex silvestrii là một loài kiến ăn lá Tân Thế giới, trong họ Myrmicinae thuộc chi Acromyrmex. Loài này thuộc một trong hai chi kiến nấm thuộc tông Attini.

Phụ loài
Acromyrmex silvestrii bruchi

Xem thêm
List of leafcutter ants

Chú thích

Tham khảo

Acromyrmex


title: Mansigné

text:
Mansigné là một xã thuộc tỉnh Sarthe trong vùng Pays-de-la-Loire tây bắc nước Pháp. Xã này có diện tích 36,5 km2, dân số năm 2006 là 1516 người.

Tham khảo
INSEE

Xã của Sarthe


title: Castellaro

text:
Castellaro là một đô thị ở tỉnh Imperia trong vùng Liguria, tọa lạc khoảng 100 km về phía tây nam của Genova và khoảng 14 km về phía tây của Imperia. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.083 người và diện tích là 8.7 km².

Castellaro giáp các đô thị sau: Pietrabruna, Pompeiana, Riva Ligure, và Taggia.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Imperia


title: Dinagat, Quần đảo Dinagat

text:
Dinagat là một đô thị hạng 5 ở tỉnh Quần đảo Dinagat, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2000, đô thị này có dân số 9.883 người trong 1.932 hộ.

Các đơn vị hành chính

Dinagat được chia thành 12 barangay.

 Bagumbayan
 Cab-ilan
 Cabayawan
 Cayetano
 Escolta (Pob.)
 Gomez
 Justiniana Edera
 Magsaysay
 Mauswagon (Pob.)
 New Mabuhay
 Wadas
 White Beach (Pob.)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Mã địa lý chuẩn Philipin
 Thông tin điều tra dân số năm 2000 của Philipin

Đô thị của Surigao del Norte


title: Bulbophyllum aristatum

text:
Bulbophyllum aristatum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

A


title: Nomada sicula

text:
Nomada sicula là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Schwarz mô tả khoa học năm 1974.

Chú thích

Tham khảo

Nomada
Động vật được mô tả năm 1974


title: Dorres

text:
Dorres là một xã thuộc tỉnh Pyrénées-Orientales trong vùng Occitanie phía nam Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 1450 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Pyrénées-Orientales


title: Stelis elegans

text:
Stelis elegans là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cresson mô tả khoa học năm 1864.

Chú thích

Tham khảo

Stelis (chi ong)
Động vật được mô tả năm 1864


title: Phyllotreta vittula

text:
Phyllotreta vittula là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Redtenbacher miêu tả khoa học năm 1849.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Phyllotreta


title: Monoctenia

text:
Monoctenia là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Các loài
Bao gồm các loài:
 Monoctenia smerintharia – Felder & Rogenhofer, 1875

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae