title: Kamov Ka-60

text:
Ka-60, có tên hiệu là Kasatka (tiếng Nga: "Касатка", nghĩa là Cá hổ kình), là máy bay trực thăng trinh sát của Nga do Kamov chế tạo bắt đầu từ cuối thập niên 1990. Nó cũng được sử dụng vào các mục đích quân sự khác như vận tải nhẹ, ngăn chặn tín hiệu điện tử của đối phương,... Khác với nhiều model máy bay trực thăng khác của Kamov, Ka-60 chỉ có một cánh quạt chính 4 cánh; vì thế, nó phải dùng đến một cánh quạt đuôi để giữ thăng bằng.

Các biến thể

Ka-60: Biến thể đa nhiệm cơ bản.
Ka-60U: Biến thể dùng cho huấn luyện.
Ka-60K: Biến thể cho hoạt động trên biển.
Ka-60R: Trực thăng trinh sát.
Ka-62: Biến thể dân sự bán trong thị trường nội địa trang bị động cơ Turbomeca Ardiden 3G.
Ka-64 Sky Horse: Biến thể để xuất khẩu. Đã được phương Tây xác nhận, trang bị 2 động cơ General Electric T700/CT7-2D1 và cánh quạt chính 5 cánh.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Thông tin về KA-62 trên kahelicopter.com

Máy bay Kamov
Máy bay vận tải quân sự Liên Xô và Nga 1990–1999
Máy bay thông dụng quân sự Liên Xô và Nga 1990–1999
Trực thăng Liên Xô và Nga 1990–1999
Máy bay quân sự
Trực thăng quân sự
Máy bay trực thăng
Máy bay vận tải
Máy bay thông dụng
Máy bay động cơ turboshaft
Máy bay cánh quạt đuôi
Máy bay trực thăng Kamov
Máy bay hai động cơ cánh quạt


title: Limnophila basalis

text:
Limnophila basalis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Limnophila (chi ruồi)
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Euphitrea rufomarginata

text:
Euphitrea rufomarginata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Wang miêu tả khoa học năm 1992.

Chú thích

Tham khảo

Euphitrea


title: Herpes đơn dạng

text:
Herpes simplex (tiếng Hy Lạp cổ: ἕρπης - herpes có nghĩa là bò hoặc trườn, simplex - tiếng Latin có nghĩa là "đơn giản") là một bệnh do virus gây ra, bởi cả hai loại virus herpes simplex loại 1 (HSV-1) và loại 2 (HSV-2). Nhiễm virus herpes được phân loại dựa trên bề mặt bị nhiễm bệnh ví dụ như Herpes miệng có các triệu chứng nhìn thấy được như: lở loét, lạnh hoặc sốt, herpes miệng là hình thức phổ biến nhất của bệnh. Herpes sinh dục, còn được gọi là mụn rộp sinh dục, mụn giộp sinh dục hay đơn giản là herpes, là hình thức phổ biến thứ hai. Tất cả các triệu chứng bệnh khác như viêm sưng mủ herpes, herpes ở mắt (viêm giác mạc), herpes não (viêm não), viêm màng não Malloret, herpes ở trẻ sơ sinh, hay bệnh liệt Bell đều do siêu vi trùng herpes simplex gây ra.

Phân loại
Herpes simplex được chia thành hai loại: HSV type 1 và HSV type 2. HSV1 chủ yếu gây ra các bệnh ở miệng, họng, mặt, mắt, và nhiễm trùng hệ thống thần kinh trung ương, trong khi HSV2 gây ra nhiễm trùng ở bộ phận sinh dục.

Dấu hiệu và triệu chứng
Nhiễm trùng thường gặp ở các khu vực da hoặc niêm mạc của mặt, miệng, cơ quan sinh dục, hoặc bàn tay (chứng sưng có mủ), nghiêm trọng hơn khi virus lây nhiễm và gây tổn thương mắt (herpes viêm giác mạc), hoặc xâm nhập hệ thống thần kinh trung ương, gây tổn hại não (herpes viêm não). Bệnh nhân chưa trưởng thành hoặc bị ức chế hệ thống miễn dịch, như trẻ sơ sinh, người nhận ghép, hoặc bệnh nhân AIDS dễ bị biến chứng nặng do nhiễm HSV.

Khi nhiễm herpes simplex, virus này sẽ thường trú vĩnh viễn trong cơ thể người bệnh, đầu tiên virus xâm nhập vào dây thần kinh tại khu vực bị lây nhiễm, sau đó di chuyển đến các cơ quan trong tế bào thần kinh, và trở thành tiềm ẩn trong các hạch.

Bệnh liệt Bell
Mặc dù phát hiện những dẫn chứng về việc phát hiện virus herpes simplex trong người bệnh nhân bị chứng liệt Bell, một loại liệt mặt, tuy nhiên các thuốc kháng virus không cải thiện được bệnh, cho nên nguyên nhân chính xác của bệnh liệt Bell, không biết có thể liên quan đến sự kích hoạt của virus herpes simplex loại 1 hay không.

Bệnh Alzheimer

HSV-1 đã được đề xuất như là một nguyên nhân có thể gây ra bệnh Alzheimer . HSV-1 có thể tương tác với các thành phần và các thụ thể của lipoprotein, gây tổn hại cho hệ thần kinh và làm tăng nguy cơ phát triển bệnh Alzheimer.

Sinh lý bệnh
Một người có tiền sử nhiễm virus herpes simplex (huyết thanh dương tính) có thể lây truyền virus này cho một người khác thông qua sự tiếp xúc trực tiếp với vết thương hoặc các chất dịch cơ thể của người bệnh, ngay cả những vết trầy nhỏ trên màng nhầy cũng đủ để virus truyền vào người khác. Virus herpes simplex loại 2 có thể truyền từ da qua da khi tiếp xúc trực tiếp.

Phòng chống

Phương pháp hàng rào bảo vệ

Bao cao su bảo vệ tương đối chống lại HSV-2 ở cả nam giới và phụ nữ, người sử dụng bao cao su đúng cách giảm 30% nguy cơ lây nhiễm HSV-2 so với những người không bao giờ sử dụng bao cao su. Các virus không thể đi xuyên qua bao cao su, tuy nhiên một số vùng tiếp xúc khác của cơ thể như da, bìu, hậu môn, mông, đùi hay phần gốc dương vật không được bảo vệ và dễ nhiễm hay lây truyền virus.

Việc sử dụng thuốc kháng virus, chẳng hạn như valaciclovir, kết hợp với bao cao su, làm giảm cơ hội lây truyền. Đề tài thuốc diệt khuẩn có chứa hóa chất bất hoạt và ngăn chặn xâm nhập của virus đang được nghiên cứu.

Vắc-xin

Vắc xin HSV đang được thử nghiệm, sau khi phát triển, có thể được sử dụng để giúp đỡ trong công tác phòng chống hoặc giảm thiểu lây nhiễm cũng như điều trị các bệnh gây ra bởi virus herpes simplex.

Thuốc kháng siêu vi
Thuốc kháng siêu vi có thể làm giảm tần suất xuất hiện các triệu chứng viêm nhiễm ở đường sinh dục gây ra bởi HSV-2.

Thời kỳ mang thai
Để ngăn ngừa nhiễm trùng sơ sinh, phụ nữ có huyết thanh âm tính được khuyến cáo tránh các quan hệ tình dục hoặc tình dục bằng miệng với bạn tình có nhiễm HSV-1 (huyết thanh dương tính) hay quan hệ tình dục với bạn tình có dấu hiệu nhiễm trùng đường sinh dục trong 3 tháng cuối của chu kỳ mang thai. Một phụ nữ có huyết thanh dương tính với HSV-1 và HSV-2 có nguy cơ 1-3% truyền bệnh cho đứa con sơ sinh của mình.

Điều trị

Không có phương pháp nào có thể tiêu diệt được virus herpes từ cơ thể, nhưng những thuốc kháng siêu vi có thể làm giảm tần suất, thời gian, và mức độ nghiêm trọng của bệnh. Các thuốc như ibuprofen và acetaminophen có thể làm giảm đau và sốt, các thuốc gây tê tại chỗ như prilocain, Benzocain, lidocain hoặc tetracain cũng có thể làm giảm ngứa và đau.

Có một số thuốc kháng siêu vi có hiệu quả để điều trị herpes bao gồm: aciclovir, valaciclovir, famciclovir, và penciclovir. Có thể hỗ trợ sử dụng aciclovir và valaciclovir trong điều trị mụn rộp môi hay nhiễm trùng herpes ở những người bị ung thư.

Dịch tễ học
Trên toàn thế giới tỷ lệ nhiễm HSV là khoảng từ 65% đến 90% trong đó HSV1 phổ biến hơn HSV2<ref name=Peds09/. Tỷ lệ lây nhiễm được xác định bởi sự hiện diện của kháng thể chống lại một trong hai loại virus.

Lịch sử

Herpes đã được biết đến ít nhất từ 2.000 năm trước. Hoàng đế Tiberius đã ban bố lệnh cấm hôn nhau tại Roma trong một thời gian do quá nhiều người bị vết loét lạnh. Trong thế kỷ 16, bệnh được đề cập trong vở Romeo và Juliet với những phụ nữ có mụn nước ở môi. Trong thế kỷ 18, bệnh quá phổ biến trong các gái mại dâm nên nó đã được gọi là "căn bệnh nghề nghiệp của phụ nữ".

Xã hội và văn hóa

Một số người có những cảm xúc tiêu cực khi phát hiện mình có một vài dấu hiệu của bệnh, đặc biệt nếu dấu hiệu đó xảy ra ở bộ phận sinh dục, gây nên chứng trầm cảm, lo sợ bị ruồng bỏ, cảm giác bị cô lập, sợ bị phát hiện mình mắc bệnh, tự hủy hoại, và sợ hãi thủ dâm, những cảm giác này thường sẽ giảm theo thời gian. Một chiến dịch tuyên truyền bắt đầu vào cuối những năm 1970 và đạt đỉnh đầu những năm 1980 đã gây ra sự kỳ thị và cuồng loạn (hysteria) trong xã hội. Có nhiều bài viết được xuất bản bởi Reader's Digest, US News, và tạp chí Time đã dùng những thuật ngữ để diễn đạt gây sợ hãi và lo lắng cho quần chúng, chẳng hạn như "tấn công", "dịch", "nạn nhân", và "người bị nhiễm".

Theo các khoa học thì thực tế là hầu hết những bệnh nhân đều không có triệu chứng, và số bệnh nhân có những vấn đề sức khỏe do virus gây ra thực sự không chiếm số đông, đa số (khoảng 90%) dân số của trái đất mang HSV-1, 2, hoặc cả hai.. Một nhóm hỗ trợ các bệnh nhân nhiễm virus herpes đã được hình thành tại Hoa Kỳ và Anh để cung cấp thông tin về herpes, đăng tin trên những diễn đàn và lập các website hẹn hò cho các người nhiễm HSV.

Chú thích

Liên kết ngoài
Tiếng Việt

Tổng hợp
 Genital Herpes Fact Sheet
 Herpes sinh dục: tiềm ẩn một đại dịch
 Updated Herpes Handbook from Westover Heights Clinic

Hình
 Hình ảnh về herpes sinh dục
 Herpes photo library at Dermnet
 Pictures of Orofacial Herpes (Coldsores)  (Skinsight)

Khác
 Ask the experts about herpes signs and symptoms
 Herpes Blood Tests Quick Reference Guide
 The Importance and Practicalities of Patient Counseling in the Prevention and Management of Genital Herpes" (2004) at Medscape
 International Herpes Management Forum
 Provides Ratios of Lysine to Arginine in Common Foods
 Herpes simplex: Host viral protein interactions on WikiGenes

Virus herpes
Bệnh lây truyền qua đường tình dục
Bệnh da liễu
Da liễu học
RTT

nl:Genitale herpes
ta:ஹெர்பெஸ் சிம்ப்ளக்ஸ்
zh:單純疱疹病毒


title: Neolimnophila placida

text:
Neolimnophila placida là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Neolimnophila
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Trận Liegnitz (1760)

text:
Trận Liegnitz là một trận đánh trong chiến tranh Schlesien lần thứ ba và chiến tranh Bảy năm, diễn ra vào ngày 15 tháng 8 năm 1760 gần thị trấn Liegnitz thuộc tỉnh Schliesen (Phổ). Tại đây khoảng 15 nghìn quân Phổ do đích thân vua Friedrich II chỉ huy đã đánh tan 24 nghìn quân Áo do thượng tướng Gideon Ernst von Laudon chỉ huy. Kết quả trận đánh đã làm phá sản kế hoạch của người Áo nhằm chinh phục Schlesien trong năm 1760, đồng thời vực dậy sĩ khí quân đội Phổ sau những thất bại thê thảm như Hochkirch (1758) và Kunersdorf (1759). Bên cạnh đó, chiến thắng của Friedrich II ở Liegnitz đã không thể đưa đến sự chấm dứt chiến tranh với liên minh Áo-Nga.

Bối cảnh
Năm 1759 là một năm thắng lợi liên tiếp của liên minh Nga-Áo trong chiến tranh Bảy năm. Tại Brandenburg, quân đội Nga do nguyên soái Pyotr S. Saltykov chỉ huy đã phối hợp với cánh quân Áo của tướng Gideon von Laudon nghiền nát quân chủ lực của vua Phổ Friedrich II trong trận Kunersdorf, loại hơn 2 vạn quân Phổ khỏi vòng chiến đấu. Tại Sachsen, quân chủ lực Áo do thống chế Leopold von Daun chỉ huy đã chiếm Dresden và bắt gọn 13 nghìn binh tướng Phổ trong trận Maxen. Chỉ có các điều kiện hạn chế của chiến tranh thế kỷ 18 và mâu thuẫn giữa các chỉ huy quân đội liên minh mới ngăn được sự thất bại hoàn toàn của Phổ trong năm 1759.

Sau một thời gian hai bên trú đông và chỉnh đốn lực lượng, chiến cuộc tiếp diễn vào tháng 6 năm 1760 khi tướng Áo Laudon tổ chức tấn công giành lại Schlesien – một tỉnh của Áo bị Phổ chiếm từ năm 1740. Ngày 23 tháng 6, quân Áo bắt được trấn thủ Schlesien là Fouqué cùng hơn 8 nghìn quân của ông ta gần thị trấn Landeshut phía nam Schlesien. Friedrich điều gấp quân chủ lực Phổ từ Gross-Dobritz (Sachsen) về cứu Schlesien. Cùng lúc đó, Daun cũng đem quân từ Sachsen sang chi viện cho Laudon, và đến ngày 7 tháng 7 quân chủ lực Áo đã bỏ xa quân Phổ trên con đường đến Schlesien. Friedrich đưa quân trở lại Sachsen để đánh tiêu hao lực lượng Áo tại đây và thu hút Daun khỏi Schlesien. Ngày 13 tháng 7, Friedrich tiến hành bao vây chiếm lại Dresden. Quân Phổ điều đại bác bắn phá ác liệt vào thành phố, nhưng đồn binh Áo kiên quyết không đầu hàng. Đêm ngày 18 tháng 7, quân chủ lực Áo đã về tới Sachsen và bức rút được địch khỏi Dresden.

Cục diện tại Schlesien
Trong lúc Friedrich đánh phá Dresden, cánh quân Áo của Laudon đã tiến sâu vào Schlesien và lấy được thành trì Glatz vào ngày 29 tháng 7. Kế đến Laudon tiến hành bao vây, uy hiếp thủ phủ Breslau. Cùng lúc đó, tư lệnh Nga Saltykov đã hạ lệnh cho tướng Zakhar G. Chernyshov cầm 25 nghìn quân từ Ba Lan vượt sông Oder tiến vào Schlesien và hội quân với Laudon. Dưới áp lực từ các sự kiện này, ngày 29 tháng 7 Friedrich giao cho một quân đoàn nhỏ đóng giữ Sachsen, còn bản thân mình dẫn 3 vạn quân lên hướng đông bắc để ngăn chặn cuộc tấn công của quân Áo vào Schlesien, đồng thời ngăn không cho quân đội Áo hội quân với Nga. Em ruột Friedrich là thân vương Heinrich cũng rút 38 nghìn quân từ Landsberg trên bờ nam sông Oder vào Schlesien. Ngày 5 tháng 8, Heinrich đã giải vây cho Breslau và tổ chức tuyến phòng thủ đề phòng quân Nga đánh vào thành phố.

Sau khi Friedrich rút khỏi Sachsen, Daun cũng tiến quân về Schlesien theo một tuyến song song với đường hành quân của địch. Đầu tháng 8 năm 1760, quân Daun đã đến Schlesien trước địch và hội quân với Laudon, nâng tổng số quân Áo ở Schlesien lên 9 vạn người. Đến ngày 7 tháng 8, quân của Friedrich mới về tới huyện Bunzlau (Schlesien). Sau đó, ông ta dự định hành quân tới trung tâm Breslau-Schweidnitz để hợp binh với Heinrich và đặt mình vào giữ 2 đạo quân Nga-Áo; song để làm được điều này, Friedrich phải vượt sông Katzbach gần doanh trại quân Áo vốn đông gấp 3 lần quân Phổ. Ngày 10 tháng 8, Friedrich tổ chức hành quân dọc theo bờ bắc sông Katzbach, vòng qua sườn phải quân Áo và tiến tới vùng trung tâm Schlesien, nhưng quân Phổ vừa mới xuất hành thì đại quân Áo trên bờ nam đã phát giác và triển khai đội hình chiến đấu. Quân Phổ dừng chân và đóng trại trên các đồi phía tây thị trấn Liegnitz.

Đêm ngày 14 tháng 8, Daun nhận định thời cơ đã đến để tiêu diệt quân đội Phổ. Ông ta tổ chức quân chủ lực của mình thành 4 hàng dọc tiến đánh doanh trại địch, đồng thời hạ lệnh cho Laudon mang 24 nghìn quân vượt sông Katzbach gần Liegnitz. Chủ trương của Daun là để Laudon tấn công trực diện và cầm chân địch cho đến khi quân chủ lực kéo đến; sau đó Daun sẽ đánh ập vào sườn và lưng địch. Mặc dù không hay biết về kế hoạch này, Friedrich trong đêm đó đã bí mật tổ chức một cuộc hành quân mới dọc theo bờ bắc sông Katzbach; lần này ông ta không vượt sông tại Liegnitz mà là tại Parchwitz. Để đánh lừa quân Áo phát hiện động thái này, Friedrich bố trí một số toán lính gác ở lại doanh trại cũ gần Liegnitz và tiếp tục đốt lửa trại xuyên suốt đêm. Trên đường hành quân, Friedrich được một sĩ quan Áo đào ngũ là Wise tiết lộ về kế hoạch tấn công của Daun. Friedrich ngừng tiến quân và lập doanh trại trên một cao nguyên hướng đông bắc Liegnitz. Cao nguyên này khống chế toàn bộ vùng đồn trống phía tây và nam. Để tránh trường hợp quân mình bị kẹt vào giữa 2 cánh quân của Daun và Laudon, Friedrich bố trí quân cánh trái (do nhà vua trực tiếp chỉ huy) nhìn sang hướng đông bắc và cánh phải (do trung tướng Hans von Ziethen chỉ huy) nhìn sang hướng tây nam.

Trận đánh
Rạng sáng ngày 15 tháng 8, thiếu tá Hundt dẫn 200 lính khinh kỵ Phổ đi trinh sát dọc theo hạ lưu sông Katzbach. Họ phát hiện cánh quân Áo của tướng Laudon đã vượt sang bờ bắc và chuẩn bị tấn công. Ngay lập tức, Hundt phi ngựa về cấp báo cho Friedrich rằng quân Laudon đang áp sát doanh trại từ hướng đông bắc. Friedrich chỉ thị cho Ziethen tiếp tục để quân cánh phải nhìn sang hướng tây-nam hòng đề phòng quân Daun, còn bản thân nhà vua dàn cánh trái (gồm 3 lữ đoàn với khoảng 14 – 15 nghìn quân) thành đội hình chiến đấu đối diện với quân Laudon. Ở trung tâm trận tuyến, Friedrich bài trí một khẩu đội pháo hạng nặng 12 pao trên đồi Reh-Berg và đặt các tiểu đoàn bộ binh của lữ đoàn "Friedrich" ở hai bên hông đồi. Cánh trái (phía nam) và cánh phải (phía bắc) của đội hình lần lượt được các lữ đoàn "Saldern" (gồm trung đoàn Alt-Braunschweig và tiểu đoàn 2 Wedel) và "Anhalt-Bernburg" (gồm các trung đoàn Thân vương Ferdinand và Anhalt-Bernburg) trấn giữ; cả hai cạnh sườn đều có kỵ binh yểm trợ.

Trong lúc việc triển khai đội hình quân Phổ chưa hoàn tất, lực lượng kỵ binh cánh phải của Laudon di chuyển vào khu vực giữa Pohlsschildern với Bienowitz và bắt gặp kỵ binh sườn trái Phổ. Quân kỵ binh Áo đánh tan Trung đoàn khinh kỵ Ziethen và Trung đoàn long kỵ Krockow, nhưng không thắng được quân thiết kỵ Phổ. Cùng với các đơn vị thiết kỵ, trung đoàn bộ binh Anhalt-Bernburg đã ôm lê xông lên phản công và phá vỡ kỵ binh Áo. Đây là một trường hợp hiếm có trong lịch sử quân sự phương Tây khi mà kỵ binh bị bộ binh tấn công. Cùng lúc đó, quân cánh trái Áo chiếm lĩnh Panten và bẻ gãy một đợt phản kích của bộ binh Phổ, nhưng sau đó bị pháo binh của Friedrich ghìm chân. Các diễn biến này đã làm Laudon rất kinh ngạc vì ông ta tưởng địch vẫn đang cắm trại tại những nơi họ đứng chân trước ngày 14. Mặc dù trận đánh khởi đầu không mấy suôn sẻ cho người Áo, Laudon quyết định tiếp tục tấn công. Ông ta xuống lệnh cho lực lượng trung tâm tiến đánh trận địa địch, nhưng đến lượt lực lượng này cũng bị chôn chân trước hỏa lực bộ binh và pháo binh Phổ. Những loạt đại bác hạng nặng của Phổ đã gây thương vong ghê gớm cho các đơn vị pháo binh và bộ binh Áo.

Lúc 4h sáng, Friedrich phát động phản kích trên toàn tuyến. Bên cánh phải, trung tướng Wied xua các tiểu đoàn Alt-Braunschweig, Rathenow và Nymschofsky tấn công đánh bật quân cánh trái Áo khỏi Panten. Cùng lúc đó, ở cánh trái Phổ, trung đoàn Anhalt-Bernburg phối hợp với trung đoàn bộ binh Thân vương Ferdinand và trung đoàn thiết kỵ Thân vương Heinrich xuyên thủng hàng ngũ bộ binh Áo. Bản thân Friedrich cũng trực tiếp tham gia chiến đấu cùng các binh sĩ Phổ; con ngựa của ông ta đã bị thương do trúng đạn hỏa mai và 2 viên tùy tùng của ông ta thiệt mạng do đạn pháo Áo. Để ngăn chặn đà phản kích của quân Phổ, Laudon tung một bộ phận kỵ binh Áo đánh thốc vào đội hình đối phương. Kỵ binh Áo đã tiêu diệt một tiểu đoàn bộ binh, gây tổn thát lớn cho một trung đoàn bộ binh và tịch thu 10 hiệu kỳ của Phổ. Cuộc xung kích của kỵ binh Áo cuối cùng cũng bị các tiểu đoàn bộ binh và 2 trung đoàn kỵ binh Phổ bẻ gãy. Lúc 6h, Laudon rút toàn bộ lực lượng qua sông Katzbach và động thái này đã đặt dấu chấm hết cho trận đánh.

Cuối ngày 14 – đầu ngày 15 tháng 8, lực lượng chủ lực Áo tổ chức hành quân về phía đông bắc, nhằm hợp lực với Laudon tiêu diệt quân Phổ trên hướng tây Liegnitz. Lúc 3h sáng ngày 15, Daun nhận được tin quân Phổ đã bỏ trống doanh trại cũ. Daun quyết định tiếp tục tiến về Liegnitz để tìm diệt đối phương, nhưng do gặp nhiều trục trặc trong việc duy trì kỷ luật đội ngũ nên cuộc hành binh bị hoãn từ 3h tới 5h sáng. Lúc 5h, quân chủ lực Áo bắt đầu di chuyển về Liegnitz. Đạo quân tiên phong của Daun bị khựng lại khi họ gặp sông Schwarzwasser – một phụ lưu phía bắc sông Katzbach, vì sông này có ít chỗ cạn và tướng Phổ Ziethen đã cho đại bác nã vào tất cả những vị trí có thể được dùng để vượt sông. Một số đơn vị khinh kỵ và long kỵ Áo đã vượt qua được một bãi cạn gần Rüstern, nhưng họ vừa sang đến bờ bắc thì bị kỵ binh Phổ tiêu diệt. Daunh đành cho quân dừng lại và chờ tin từ đạo quân của Laudon. Lúc 7h, Daun được cấp báo về sự thua trận của Laudon; và ngay sau đó, quân chủ lực Áo rút lui về vị trí xuất phát.

Kết quả
Trận Liegnitz kết thúc với thất bại ê chề của quân đội Áo. Phía Phổ tuy thiệt hại 3.394 quân (bao gồm 639 người chết và 2755 bị thương hoặc mất tích) nhưng đã gây cho Áo tổn hao đến 8138 quân – trong đó 1408 thiệt mạng, 2359 bị tàn phế và 4371 bị bắt làm tù binh. Con số tổn thất này chiếm đến gần 1/3 binh lực cánh quân của Laudon. Quân Phổ cũng tịch thu 80 cỗ pháo Áo làm chiến lợi phẩm. Kết quả trận đánh đã phá vỡ kế hoạch của bộ chỉ huy Áo nhằm tiêu diệt đội quân chủ lực Phổ trên sông Katzbach, đồng thời ngăn chặn lực lượng chủ lực của Áo và Nga hội quân trên đất Phổ: ngày 16 tháng 8, sau khi nghe tin Laudon thất trận ở Liegnitz, tướng Nga Chernyshev rút lui toàn bộ lực lượng từ Schlesien về hậu cứ tại Ba Lan. Thắng lợi của Friedrich II ở Liegnitz cũng làm khựng lại các mũi tấn công của Laudon vào Schlesien và đảm bảo quyền kiểm soát của Phổ đối với vùng trung tâm Schlesien trong năm 1760. Bên cạnh đó, chiến thắng này không đủ sức thuyết phục liên minh Nga-Áo chấm dứt chiến tranh với Phổ; và phải sau nhiều trận đánh đẫm máu cùng các diễn biến chính trị, ngoại giao phức tạp khác, cuộc chiến mới chấm dứt khi Hòa ước Hubertusburg công nhận Schlesien là lãnh thổ của Phổ năm 1763.

Chú thích

Tham khảo

Trận đánh trong chiến tranh Bảy năm
Trận đánh liên quan tới Phổ
Trận đánh liên quan tới Áo
Lịch sử Silesia
Áo năm 1760
Xung đột năm 1760


title: Hải Hà (sông)

text:
Các nghĩa khác, xem bài Hải Hà.

Hải Hà (tiếng Trung: 海河), trước đây còn gọi là Bạch Hà (白河), là một con sông tại Trung Quốc, chảy từ Bắc Kinh và Thiên Tân tới vịnh Bột Hải của Hoàng Hải. Nó dài 1.329 km. Lưu vực của nó khoảng 319.000 km² (123.000 dặm vuông), bao trùm các tỉnh và thành phố như Bắc Kinh, Thiên Tân, Hà Bắc, một phần của các tỉnh Hà Nam, Sơn Đông, Sơn Tây, Nội Mông Cổ. Lưu lượng dòng chảy của nó hàng năm bằng khoảng một nửa của sông Hoàng Hà hay 1/30 của sông Dương Tử. Tại Thiên Tân, thông qua Đại Vận Hà, sông Hải Hà nối liền sông Dương Tử với sông Hoàng Hà. Giống như Hoàng Hà, sông Hải Hà có nước rất đục do chứa nhiều đất đá ở dạng bột trong dòng chảy của nó.

Hải Hà có 5 chi lưu (sông nhánh) lớn là Bắc Vận Hà, Nam Vận Hà, Đại Thanh Hà, Tử Nha Hà cùng Vĩnh Định Hà. Do độ cao địa hình của Hải Hà là không lớn nên khi triều lên thì nước chảy ngược dòng còn khi triều xuống thì nước chảy xuôi dòng.

Xem thêm
 Địa lý Trung Quốc
 Pháo đài Đại Cô

Tham khảo

Liên kết ngoài

Hải Hà, sông
Hải Hà
Hải Hà
Thiên Tân


title: Baeza

text:
Baeza là một đô thị trong tỉnh Jaén, Tây Ban Nha với dân số xấp xỉ 16,200 người. UNESCO công nhận Úbeda và Baeza có di sản thế giới vào năm 2003.

Thành phố kết nghĩa
Baeza là thành phố kết nghĩa với:
 Carcassonne, Pháp

Người nổi tiếng
Baeza là nơi sinh của họa sĩ và nhà điêu khắc Gaspar Becerra.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

 BaezaForos, the most updated website about Baeza, including a forum
 Information about the city of Baeza in Jaen
 Ubeda and Baeza homepage
 Renaissance Monumental Ensembles of Úbeda and Baeza (UN World Heritage website)
 Federico Garcia-Lorca Granada-Jaen Airport
 Malaga Airport

Đô thị ở Jaén
Di sản thế giới tại Tây Ban Nha


title: Azlania apicalis

text:
Azlania apicalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Mohamedsaid miêu tả khoa học năm 1996.

Chú thích

Tham khảo

Azlania


title: Air Panama

text:
Air Panama là một hãng hàng không đóng trụ sở ở Thành phố Panama, Panama.

Tuyến bay
Panama City (PAC)
David (DAV)
Bocas del Toro (BOC)
Changuinola (CHU)
Pearl Islands (Isla Contadora (COZ), San José Island (ISJ), San Miguel (SMI))
Darién (Piña Bay (PIN), La Palma (PML), El Real (REA), Garachine (GAR), Sambú (MBU), Jaque (JQE))
San Blas Islands (El Porvenir (PVR), Cartí (CAW), Río Sidra (RSI), Corazón de Jesús (CZS), Achutupo (ACH), Mamitupo (MMF), Playón Chico (PYC), Tupile (WNK), Mulatupo (MUL), Ogobsucum (OGO), Tubalá (TUB)).
Chitré (CHE), Pedasí (JUM)
San José, Costa Rica (SJO)

Đội tàu bay
1 BAe 146-200(On order-Lease)
1 Bombardier Dash 8 Q300
2 Saab 340B
4 Fokker F27 - pax(1) + cargo(3)
2 De Havilland Canada DHC-6 Twin Otter
1 CASA 212-100 Aviocar
1 Cessna 208B Caravan
2 Britten-Norman BN2 Islander
2 Piper PA-34 Seneca
1 Cessna 182 Skylane

Tham khảo

Hãng hàng không Panama


title: Bulbophyllum phayamense

text:
Bulbophyllum phayamense là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

phayamense]]

P


title: Suomi

text:
Suomi là một từ Phần Lan, thường dùng để chỉ:
Phần Lan, còn viết
Tiếng Phần Lan, còn viết  hoặc


title: Acalyptris pseudohastatus

text:
Acalyptris pseudohastatus là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được miêu tả bởi Puplesis và Diškus năm 2002. Nó được tìm thấy ở rừng mưa nhiệt đới gần chân núi ở vùng Napo của Ecuador.

Tham khảo

Acalyptris


title: Exoneura richardsoni

text:
Exoneura richardsoni là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Rayment mô tả khoa học năm 1951.

Chú thích

Tham khảo

Exoneura
Động vật được mô tả năm 1951


title: Delle

text:
Delle là một xã trong vùng hành chính Franche-Comté, thuộc tỉnh Territoire de Belfort, quận Belfort, tổng Delle. Tọa độ địa lý của xã là 47° 30' vĩ độ bắc, 6° 59' kinh độ đông. Delle nằm trên độ cao trung bình là 398 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 353 m mét và điểm cao nhất là 443 m mét. Xã có diện tích 9,2 km², dân số vào thời điểm 2004 là 6.246 người; mật độ dân số là 760 người/km².

Nhân vật nổi tiếng
 Barthélemy-Louis-Joseph Schérer, tướng, bộ trưởng Bộ Chiến tranh (1747-1804)
 Jacques Santini, vận động viên bóng đá, huấn luyện viên (* 1952)
 Maurice Feltin, tổng giám mục (1883-1975)

  ==Tham khảo==

Xã của Territoire de Belfort


title: You Rock My World

text:
"You Rock My World" là một bài hát của nghệ sĩ thu âm người Mỹ Michael Jackson nằm trong album phòng thu thứ mười của ông, Invincible (2001). Nó được phát hành như là đĩa đơn đầu tiên trích từ album vào ngày 22 tháng 8 năm 2001 bởi Epic Records. Được sản xuất bởi Jackson và Rodney "Darkchild" Jerkins và viết lời bởi Jackson, Jerkins, Fred Jerkins III, LaShawn Daniels và Nora Payne, đây là một bản disco-pop với những ảnh hưởng của những bài hát từ những album phòng thu trước mà Jackson hợp tác với nhà sản xuất Quincy Jones. Nội dung bài hát liên quan đến những mối quan hệ tình cảm và làm thế nào để giành được tình cảm của một người phụ nữ.

Sau khi phát hành, "You Rock My World" nhận được những đánh giá trái chiều từ các nhà phê bình âm nhạc, trong đó họ bình luận rằng Jackson có thể làm tốt hơn cho bản thu âm và đó không phải là điều tốt nhất mà ông có thể làm, trong khi số khác khen ngợi chất giọng của Jackson trong bài hát. Nó đã gặt hái nhiều thành công về mặt thương mại trên toàn thế giới và đạt vị trí thứ mười trên bảng xếp hạng Billboard Hot 100, trở thành bản hit top 10 đầu tiên của Jackson tại Hoa Kỳ sau sáu năm, và là cuối cùng của ông tại đây cho tới khi "Love Never Felt So Good" (một bản song ca với Justin Timberlake) đạt vị trí thứ chín vào năm 2014. Bài hát đã có thể thành công hơn nếu không xảy ra những mâu thuẫn giữa Jackson và hãng đĩa, vì thế nó đã không được phát hành thương mại tại Hoa Kỳ mà chỉ có thể phát hành trên sóng phát thanh. "You Rock My World" đã đứng đầu bảng xếp hạng ở Pháp trong ba tuần liên tiếp, cũng như lọt vào top 10 trên các bảng xếp hạng ở Úc, Áo, Canada, Đan Mạch, Phần Lan, Ý, Ireland, Thụy Điển, Thụy Sĩ và Vương quốc Anh.

Để quảng bá cho bài hát, một video ca nhạc dài 13.5 phút đã được phát hành. Video được đạo diễn bởi Paul Hunter với sự tham gia diễn xuất của Chris Tucker và Marlon Brando. Trong video, Jackson và Tucker đóng vai những người đàn ông đang cố gắng đạt được tình cảm của một người phụ nữ. Ngay sau khi phát hành, nó đã được so sánh với nhiều video trước của Jackson, như "Smooth Criminal" và "The Way You Make Me Feel", và nhận được những phản ứng trái chiều từ giới phê bình. Bài hát chỉ được Jackson trình diễn hai lần; tại Madison Square Garden ở thành phố New York trong 2 buổi hòa nhạc vào tháng 9 năm 2001 để kỷ niệm 30 năm sự nghiệp hát đơn của ông, và sau này được phát sóng trên CBS trong chương trình truyền hình đặc biệt kéo dài hai giờ, Michael Jackson: 30th Anniversary Special. Bài hát được dự định sẽ xuất hiện trong danh sách trình diễn của loạt buổi hòa nhạc đánh dấu sự trở lại của nam ca sĩ This Is It, nhưng cuối cùng đã bị hủy bỏ sau sự ra đi đột ngột của ông. Nó nhận được một đề cử giải Grammy ở hạng mục Trình diễn giọng pop nam xuất sắc nhất tại lễ trao giải thường niên lần thứ 44. Tính đến nay, "You Rock My World" đã bán được sáu triệu bản trên toàn thế giới.

Danh sách bài hát

Đĩa đơn CD
 "You Rock My World" – 5:39
 "You Rock My World" (radio chỉnh sửa) – 4:25
 "You Rock My World" (không lời) – 5:07
 "You Rock My World" (a cappella) – 4:47

Đĩa đơn cassette tại châu Âu và Úc
 Giới thiệu – 0:32
 "You Rock My World" – 5:39
 "You Rock My World" (album chỉnh sửa) – 5:07
 "You Rock My World" (không lời) – 5:07
 "You Rock My World" (a cappella) – 5:01

Đĩa CD quảng bá
 Giới thiệu – 0:32
 "You Rock My World" – 5:39
 "You Rock My World" (radio chỉnh sửa) – 4:25
 "You Rock My World" (album chỉnh sửa) – 5:07
 "You Rock My World" (a cappella) – 5:01

Đĩa 12" #1
 Giới thiệu – 0:32
 "You Rock My World" (album chỉnh sửa) – 5:07
 "You Rock My World" (không lời) – 5:07
 "You Rock My World" (a cappella) – 5:01

Đĩa 12" #2
 "You Rock My World" – 3:45

Đĩa CD quảng bá tại Nhật
 Giới thiệu – 0:32
 "You Rock My World" (album chỉnh sửa) – 5:07

Đĩa VHS quảng bá
 "You Rock My World" [video ca nhạc (bản ngắn)] - 10:26
 "You Rock My World" [video ca nhạc (bản mở rộng)] - 13:44

Xếp hạng

Xếp hạng tuần

Xếp hạng cuối năm

Chứng nhận

Tham khảo

Bài hát của Michael Jackson
Đĩa đơn năm 2001
Bài hát năm 2001
Bài hát sản xuất bởi Rodney Jerkins
Bài hát do Michael Jackson sáng tác
Bài hát viết bởi Rodney Jerkins


title: Rehti

text:
Rehti là một thị xã và là một nagar panchayat của quận Sehore thuộc bang Madhya Pradesh, Ấn Độ.

Địa lý
Rehti có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 303 mét (994 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Rehti có dân số 9741 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Rehti có tỷ lệ 63% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 72%, và tỷ lệ cho phái nữ là 53%. Tại Rehti, 16% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Madhya Pradesh


title: Turricula sulcicancellata

text:
Turricula sulcicancellata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Clavatulidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Turricula (Clavatulidae)
Động vật được mô tả năm 1958


title: Lê Hy Tông

text:
Lê Hy Tông (chữ Hán: 黎熙宗 1663 – 1716) tên húy là Lê Duy Cáp (黎維祫) hay Lê Duy Hiệp là vị vua thứ 10 của nhà Lê Trung hưng và thứ 21 của nhà Hậu Lê trong lịch sử Việt Nam.

Thân thế
Lê Duy Hiệp là con trai thứ tư của Lê Thần Tông với cung nhân Nguyễn Thị Ngọc Trúc hay Nguyễn Thị Ngọc Tấn, sinh ra sau khi vua cha đã mất (9/1662) khoảng 5 tháng.

Theo ghi chép của Khâm định Việt sử thông giám cương mục, mẹ ông người xã Đông Khối, huyện Gia Định (tức huyện Gia Bình sau này), không phải tộc thuộc của họ Trịnh ở Sóc Sơn. Trước khi qua đời, Lê Thần Tông dặn Tây vương Trịnh Tạc trông nom giúp đỡ người con sắp ra đời.

Tháng 4 năm 1675, anh Duy Hiệp là Lê Gia Tông qua đời khi mới 14 tuổi không có con nối. Trịnh Tạc lập Duy Hiệp lên làm vua, hiệu là Lê Hy Tông, rồi sắc phong Trịnh Thị Ngọc Áng - con gái Chúa làm Hoàng hậu. Ông được người đời ca ngợi là vị vua anh minh đức độ bậc nhất thời Lê Trung hưng.

Làm vua
Lê Hy Tông lên ngôi từ tháng 6 năm 1675. Lúc này chiến tranh với họ Nguyễn ở miền nam đã chấm dứt, cả hai miền lo củng cố nội trị.

Công việc chính sự triều đình đều do các chúa Trịnh đảm nhận. Chúa Trịnh Tạc và người kế nghiệp sau đó là Trịnh Căn tập trung xây dựng Bắc Hà, dùng nhiều tướng văn võ có năng lực nên tình hình Đàng Ngoài khá ổn định, đời sống xã hội được chấn hưng sau nhiều năm chiến tranh. Thời kỳ Lê Hy Tông làm vua được đánh giá là thịnh trị nhất thời Lê trung hưng. Sử gia gọi là Chính Hòa chi trị (正和之治).

Bộ Đại Việt sử ký toàn thư, công trình sử học của sử gia nhiều đời nhà Hậu Lê, được khắc mộc bản ban hành năm Chính Hòa thứ 18 (1697).

Sau 30 năm làm vua, tháng 3 năm 1705, Lê Hy Tông nhường ngôi cho Thái tử Lê Duy Đường (tức Lê Dụ Tông), rồi lên làm Thái thượng hoàng.

Ông qua đời tháng 4 năm 1716, hưởng thọ 54 tuổi, được an táng tại Phú Ninh lăng (富寧陵).

Gia quyến
Phụ thân: Lê Thần Tông

Thân mẫu: Cung nhân Nguyễn Thị Ngọc Tấn

Hậu phi

Hậu duệ

Niên hiệu
Đời Hy Tông đặt hai niên hiệu là:
 Vĩnh Trị (1/1676 đến 9/1680)
 Chính Hòa (10/1680 đến 3/1705)

Xem thêm
 Lê Thần Tông
 Lê Gia Tông
 Trịnh Tạc
 Trịnh Căn

Tham khảo
 Đại Việt sử ký toàn thư
 Khâm định Việt sử thông giám cương mục
 Quỳnh Cư, Đỗ Đức Hùng (2001), Các triều đại Việt Nam, Nhà xuất bản Thanh niên

Ghi chú

Hy Tông, Lê
Thái thượng hoàng nhà Hậu Lê
Vua thiếu nhi Việt Nam
Sinh năm 1663
Mất năm 1716
Người Hà Nội
Vua nhà Hậu Lê


title: 616 Elly

text:
616 Elly

616 Elly là một tiểu hành tinh ở vành đai chính, thuộc nhóm tiểu hành tinh Maria. Nó được August Kopff phát hiện ngày 17.10.1906 ở Heidelberg và được đặt theo tên Elly Boehm (Elly Meyer-Ellès), dịch giả, vợ của Karl Boehm, nhà toán học Đức

Tham khảo

Liên kết ngoài
Orbital simulation from JPL (Java) / Ephemeris
 Phát hiện Circumstances: Numbered Minor Planets

Tiểu hành tinh được đặt tên
616
Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1906


title: Hemicopsis

text:
Hemicopsis là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Peñaflor de Hornija

text:
Peñaflor de Hornija là một đô thị trong tỉnh Valladolid, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 415 người.

Tham khảo

Đô thị ở Valladolid


title: Udea rubigalis

text:
Udea rubigalis là một loài bướm đêm thuộc họ Crambidae which has a range throughout Bắc Mỹ, Trung Mỹ và Nam Mỹ.

Ấu trùng ăn beans, beets, celery và spinach.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
Bug Guide

Udea
Bướm Bắc Mỹ


title: Aphthona postmaculata

text:
Aphthona postmaculata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 1993.

Chú thích

Tham khảo

Aphthona


title: Paradmete percarinata

text:
Paradmete percarinata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Volutomitridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Paradmete


title: Briesen, Spree-Neiße

text:
Briesen là một đô thị thuộc huyện Spree-Neiße, bang Brandenburg, Đức. Đô thị Briesen, Spree-Neiße có diện tích 9,04 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2010 là 811 người.

Tham khảo


title: Hijes

text:
Hijes là một đô thị trong tỉnh Guadalajara, Castile-La Mancha, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 22 người.

Tham khảo

Đô thị ở Guadalajara


title: Odalengo Piccolo

text:
Odalengo Piccolo là một đô thị ở tỉnh Alessandria trong vùng Piedmont của Italia, có vị trí cách khoảng 40 km về phía đông của Torino và khoảng 35 km về phía tây bắc của Alessandria. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 268 người và diện tích là 7,6 km².

Odalengo Piccolo giáp các đô thị: Alfiano Natta, Castelletto Merli, Cerrina Monferrato, Odalengo Grande, và Villadeati.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Alessandria
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Hylaeus maculipennis

text:
Hylaeus maculipennis là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1879.

Chú thích

Tham khảo

M
Động vật được mô tả năm 1879


title: Sassofeltrio

text:
Sassofeltrio là một đô thị ở tỉnh Pesaro và Urbino trong vùng Marche, nằm cách 90 km về phía tây bắc của Ancona và khoảng 30 km về phía tây của Pesaro. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.292 và diện tích là 20.9 km².

Sassofeltrio giáp các đô thị sau: Chiesanuova (San Marino), Faetano (San Marino), Fiorentino (San Marino), Gemmano, Mercatino Conca, Montegiardino (San Marino), Monte Grimano, Montescudo, San Leo, Verucchio.

Lịch sử biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Pesaro và Urbino


title: Melanactes piceus

text:
Melanactes piceus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được DeGeer miêu tả khoa học năm 1774.

Chú thích

Tham khảo

Melanactes


title: Quận Holmes, Florida

text:
Quận Holmes là một quận thuộc tiểu bang Florida, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở Bonifay.
Dân số theo điều tra năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là 18.564 người.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận này có diện tích 1266 km2, trong đó có 16 km2 là diện tích mặt nước.

Các quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Florida

Florida 1848
Khu dân cư thành lập năm 1848
Bắc Florida


title: Santa-Maria-Siché

text:
Santa-Maria-Siché  là một xã của tỉnh Corse-du-Sud, thuộc vùng Corse, trên đảo Corse ở Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Corse-du-Sud

Tham khảo

Santamariasiche


title: Triaenodes perna

text:
Triaenodes perna là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Chú thích

Tham khảo

Trichoptera miền Tân bắc
Triaenodes


title: Nomada orophila

text:
Nomada orophila là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1921.

Chú thích

Tham khảo

Nomada
Động vật được mô tả năm 1921


title: San Roberto

text:
San Roberto là một đô thị ở tỉnh Reggio Calabria trong vùng Calabria, Ý, có cự ly khoảng 110 km về phía tây nam của Catanzaro và khoảng 12 km về phía đông bắc của Reggio Calabria. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 2.034 người và diện tích là 34,3 km².

San Roberto giáp các đô thị: Calanna, Fiumara, Laganadi, Santo Stefano in Aspromonte, Scilla.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Reggio Calabria
Đô thị Thành phố trung tâm Reggio Calabria


title: Sainte-Radegonde, Gironde

text:
Sainte-Radegonde là một xã thuộc tỉnh Gironde trong vùng Aquitaine tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 97 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE commune file

Sainteradegonde


title: IC-751A

text:
IC-751A là tên hiệu của loại máy thu phát sóng ngắn do ICOM sản xuất có dải tần số làm việc phủ toàn dải sóng nghiệp dư (1,8-30 MHz) với tất cả các chế độ làm việc.

Các chế độ làm việc

Hoạt động
Với các ưu điểm: độ nhạy thu cao, công suất phát khá, độ ổn định tần số cao, máy có thể liên lạc ổn định với cự ly từ vài chục km đến vài nghìn km, trong mọi điều kiện thời tiết. Cấu tạo máy gọn nhẹ, sử dụng linh kiện bán dẫn và vi mạch hóa hoàn toàn.

Ở chế độ thu, máy làm việc trong toàn dải từ 100 kHz đến 30 MHz với độ ổn định, độ nhạy cao do sử dụng kỹ thuật tiên tiến như DFM (đổi tần trực tiếp) hoặc DDS (tổng hợp tần số bằng kỹ thuật số) cùng bộ triệt tiêu đầu vào (làm giảm ảnh hưởng giao thoa), và bộ khuếch đại cao tần.

Máy có 32 khối nhớ để lưu trữ chế độ, tần số, giúp cho việc sử dụng rất thuận tiện; có chế độ quét kênh nhớ, tần số, cho phép dò thu kênh đơn giản hơn.

Tham khảo

Thiết bị viễn thông
Phát thanh nghiệp dư


title: .sg

text:
.sg là tên miền Quốc gia cấp cao nhất (ccTLD) của Singapore. Được quản lý bởi Trung tâm thông tin mạng Singapore. Đăng ký được thực hiện thông qua nhà đăng ký ủy quyền.

Các tên miền cấp 2
 .com.sg - cơ quan thương mại
 .net.sg - Nhà cung cấp mạng và điều hành info-com
 .org.sg - Tổ chức phi lợi nhuận
 .gov.sg - Tổ chức chính phủ
 .edusg - Tổ chức giáo dục
 .per.sg - Tên miền cá nhân
 .idn.sg - Tên miền cho người Trung Quốc và người Tamil (thử thách từ ngày 4 tháng 7 năm 2005 đến 3 tháng 1 năm 2006)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 IANA.sg whois information
 Singapore Network Information Centre
 List of.sg accredited registrars

S g
S g

sv:Toppdomän#S


title: Tổng Bí thư

text:
Tổng Bí thư (hay tên gọi tương đương là Bí thư thứ nhất) là chức vụ cao nhất trong Đảng Cộng sản (nếu như chức Chủ tịch đảng không còn nữa) tại một số quốc gia xã hội chủ nghĩa, là chức vụ lãnh đạo cao nhất trên thực tế (de facto) tại các quốc gia này, hiện còn các nước Việt Nam, Trung Quốc, Triều Tiên, Lào, Cuba. Đây là tên gọi tắt của:

Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam (đương nhiệm là ông Nguyễn Phú Trọng)
Trong thời kỳ Hồ Chí Minh thì ông là Chủ tịch Đảng Cộng sản Việt Nam và chức chủ tịch đó là lớn nhất.
Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Trung Quốc (đương nhiệm là ông Tập Cận Bình)
Trong thời kỳ Mao Trạch Đông thì ông là Chủ tịch Đảng Cộng sản Trung Quốc và chức chủ tịch đó là lớn nhất.
Trong thời kỳ Đặng Tiểu Bình thì ông là Nhà lãnh đạo tối cao, hơn cả Tổng Bí thư.
Tổng Bí thư Đảng Nhân dân Cách mạng Lào (đương nhiệm là ông Thongloun Sisoulith)
Trong thời kỳ Kaysone Phomvihane thì ông là Chủ tịch Đảng Nhân dân Cách mạng Lào và chức chủ tịch đó là lớn nhất.
Tổng Bí thư Đảng Lao động Triều Tiên (đương nhiệm là ông Kim Jong-un)
Trong thời kỳ Kim Jong Il, là Tổng Bí thư, trong thời kỳ Kim Nhật Thành là Chủ tịch.
Bí thư thứ nhất Đảng Cộng sản Cuba (đương nhiệm là ông Miguel Díaz-Canel)
Trong thời kỳ Fidel Castro thì ông là Chủ tịch Đảng Cộng sản Cuba và chức chủ tịch đó là lớn nhất.
Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô (không còn, Tổng Bí thư cuối cùng là Mikhail Gorbachev) Trong thời kì Nikita Khruschev nắm quyền thì chức vụ đổi tên thành Bí thư thứ nhất.
Tổng Bí thư Ủy ban Trung ương Đảng Thống nhất Xã hội chủ nghĩa Đức (Không còn, Tổng Bí thư cuối cùng là Egon Krenz)
Trong thời kì Wilhelm Pieck và Otto Grotewohl, Chủ Tịch Đảng là lớn nhất.

Hệ thống xã hội chủ nghĩa
Chức vụ có thẩm quyền
Chức vụ quản trị
Tước vị
Chủ tịch tập đoàn kinh doanh
Danh hiệu


title: Sächsische Schweiz

text:
Huyện Sächsische Schweiz là một huyện cũ (Kreis) ở phía nam của Bang tự do Saxony, Đức. Các huyện giáp ranh (từ phía tây theo chiều kim đồng hồ) là: Weißeritzkreis, thành phố không thuộc huyện Dresden và huyện Kamenz và Bautzen. Về phía nam huyện này giáp Cộng hòa Séc.

Lịch sử
Huyện được thành lập năm 1994 khi hai huyện Sebnitz và Pirna được sáp nhập. Tháng 8 năm 2008, trong cuộc cải cách các huyện ở Saxony, các huyện Sächsische Schweiz và Weißeritzkreis được sáp nhập vào huyện mới Sächsische Schweiz-Osterzgebirge.

Địa lý
Huyện được đặt tên theo cảnh quan Saxon Thụy Sĩ – do đây là vùng núi non nhất của Sachsen. Phía tây là núi Ore, có phía đông là Lausitzer Bergland. Sông Elbe chảy qua Elbsandsteingebirge và chia tách các dãy núi. Điểm cao nhất ở huyện là 644 m Oelsener Höhe ở phía tây nam của huyện, điểm thấp nhất là ở Thung lũng sông Elbe tại ranh giới với Dresden, cao 109 m trên mực nước biển.

Thị xã và đô thị

Xem thêm
 Saxon Thụy Sĩ

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức  (tiếng Đức)
 Regional website (tiếng Đức)
 Tourism website (tiếng Đức)
 Official tourism portal of the destination Saxon Switzerland  (tiếng Anh)

Huyện của bang Sachsen
Sächsische Schweiz-Osterzgebirge

ro:Districtul Sächsische Schweiz-Osterzgebirge


title: Đại hỏa hoạn thành Roma

text:
Đại hoả hoạn thành Roma là một vụ cháy lớn xảy ra tại Roma vào năm đêm 19 tháng 7 năm 64 sau Công nguyên giữa các cửa hàng quy tụ quanh Circus Maximus. Do nhiều người dân thành Roma sống ở các insulae - các căn hộ dễ bắt lửa có 3 đến 4 sàn và vách ngăn bằng gỗ, ngọn lửa đã nhanh chóng lan rộng ra những khu dân cư dày đặc của Roma. Ngọn lửa tiếp tục trong 5 ngày trước khi bị khống chế và bùng phát trở lại thêm 4 ngày nữa. 2/3 thành Roma bị phá hủy, bao gồm cả Đền thờ nền lát đá của Vestal Virgins. Nero cáo buộc những người theo Thiên chúa giáo đã tạo ra vụ cháy, dẫn đến các vụ hành quyết những người này.

Tham khảo

Sách sử
Cassius Dio, Roman History, Books 62 (c. 229)
Suetonius, The Lives of Twelve Caesars, the Life of Nero, 38 (c. 121)
Tacitus, Annals, XV (c. 117)

Liên kết ngoài
"Secrets of the dead":  PBS series investigates clues that Nero circumvented the Senate by burning Rome
Tacitus describes the great Fire

Roma
Triều đại Julia-Claudia


title: 20420 Marashwhitman

text:
20420 Marashwhitman (1998 SN129) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 16 tháng 9 năm 1998 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 20420 Marashwhitman

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Oediopalpa

text:
Oediopalpa là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1858 bởi Baly.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Oediopalpa atripes (Pic, 1926)
 Oediopalpa basalis Baly, 1858
 Oediopalpa brunnea (Uhmann, 1943)
 Oediopalpa caerulea Baly, 1858
 Oediopalpa caerulescens (Baly, 1875)
 Oediopalpa collaris (Guérin-Méneville, 1844)
 Oediopalpa cyanipennis (Fabricius, 1801)
 Oediopalpa dentipes (Weise, 1910)
 Oediopalpa donckieri Pic, 1923
 Oediopalpa elongata (Baly, 1875)
 Oediopalpa foveipennis Pic, 1923
 Oediopalpa fulva (Weise, 1910)
 Oediopalpa fulviceps (Weise, 1905)
 Oediopalpa fulvipes Baly, 1858
 Oediopalpa gibbula (Uhmann, 1948)
 Oediopalpa graminum (Uhmann, 1948)
 Oediopalpa guerini Baly, 1858
 Oediopalpa indiscreta (Uhmann, 1937)
 Oediopalpa insecta (Uhmann, 1948)
 Oediopalpa intermedia (Weise, 1910)
 Oediopalpa jucunda (Weise, 1910)
 Oediopalpa laevicollis (Uhmann, 1932)
 Oediopalpa laticollis Baly, 1858
 Oediopalpa marginata (Weise, 1910)
 Oediopalpa negligens (Weise, 1905)
 Oediopalpa nigripes Baly, 1858
 Oediopalpa pertyi (Guérin-Méneville, 1844)
 Oediopalpa plaumanni (Uhmann, 1940)
 Oediopalpa sternalis (Weise, 1910)
 Oediopalpa subconstricta Pic, 1923
 Oediopalpa testaceipes (Pic, 1926)
 Oediopalpa teutonica (Uhmann, 1948)
 Oediopalpa thoracica (Uhmann, 1930)
 Oediopalpa titschacki (Uhmann, 1953)
 Oediopalpa variolata Uhmann, 1960
 Oediopalpa varipes (Weise, 1910)
 Oediopalpa viridipennis (Pic, 1937)

Chú thích

Tham khảo

Oediopalpini


title: Rottweil (huyện)

text:
Rottweil là một huyện (Landkreis) tại bang Baden-Württemberg, nước Đức. Huyện này có diện tích 769,48 km2, dân số cuối năm 2008 là 141.073 người. Các quận giáp ranh (từ phía bắc theo chiều kim đồng hồ) là Freudenstadt, Zollernalbkreis, Tuttlingen, Schwarzwald-Baar và Ortenaukreis.

Xã và đô thị

Tham khảo

Huyện của bang Baden-Württemberg
Rottweil (huyện)


title: Palaina pusilla

text:
Palaina pusilla là một loài sên đất minute, một loài bụng nhuyễn thể mặt đất hoặc micromollusk trong họ Diplommatinidae. Nó là loài đặc hữu của Palau.

Chú thích

 Mollusc Specialist Group 1996. Palaina pusilla. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Downloaded on ngày 7 tháng 8 năm 2007.

Palaina
Động vật Palau
Động vật đặc hữu Palau


title: Am Salzhaff

text:
Am Salzhaff là một đô thị thuộc huyện Rostock (trước thuộc huyện huyện Bad Doberan), bang Mecklenburg-Vorpommern, Đức. Đô thị này có diện tích 15,45 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 510 người.

Tham khảo

Xã của bang Mecklenburg-Vorpommern
Xã và đô thị ở huyện Rostock


title: Allophylus rhoidiphyllus

text:
Allophylus rhoidiphyllus là một loài thực vật]] thuộc họ Sapindaceae. Đây là loài đặc hữu của Yemen.

Chú thích

Tham khảo
 Miller, A.G. 1998. Allophylus rhoidiphyllus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Yemen
Chi Ngoại mộc


title: Tipula platytergata

text:
Tipula platytergata là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Propsephus subfuscus

text:
Propsephus subfuscus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1882.

Chú thích

Tham khảo

Propsephus


title: Sphenarches

text:
Sphenarches là một chi bướm đêm thuộc họ Pterophoridae. Các loài trong chi này phân bố ở các vùng với khí hậu pantropical, và cũng được tìm thấy ở Nhật Bản và miền nam Canada. Các cây chủ chi này gồm có Dolichos lablab, Lagenaria leucantha clavata, và L. leucantha gourda.

Các loài
 Sphenarches anisodactylus (đồng nghĩa: Sphenarches synophrys (type))
 Sphenarches bilineatus Yano, 1963
 Sphenarches bifurcatus
 Sphenarches caffer (Zeller, 1852)
 Sphenarches cafferoides Gibeaux, 1996
 Sphenarches languidus - of doubtful validity.
 Sphenarches nanellus
 Sphenarches ontario (McDunnough, 1927)
 Sphenarches zanclistis (Meyrick, 1905)

Chú thích

Tham khảo

Platyptiliini


title: Vũ Giáng Hương

text:
Vũ Giáng Hương (23 tháng 1 năm 1930 – 20 tháng 8 năm 2011), là một nữ họa sĩ Việt Nam. Bà từng là Chủ tịch Ủy ban toàn quốc Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam, Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Mỹ thuật Hà Nội. Trong sự nghiệp giảng dạy, bà được phong danh hiệu Nhà giáo ưu tú và có học hàm Phó Giáo sư.

Tiểu sử
Bà sinh ngày 23 tháng 1 năm 1930, tại Hà Nội. Bà là con đầu của một gia đình đông con mà sau này tất cả đều thành danh trên nhiều lĩnh vực; Thuở nhỏ, bà được thừa hưởng nền giáo dục gia đình vào bậc danh giá thời đó với người cha là nhà văn Vũ Ngọc Phan và mẹ là nhà thơ Hằng Phương. 7 người em của bà đều thành đạt và nổi tiếng. Hai trong các em trai của bà là Viện sĩ Vũ Tuyên Hoàng cố Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam và Giáo sư tiến sĩ Vũ Triệu Mân, chuyên gia ngành bảo vệ thực vật.

Ham học và yêu thích văn chương nghệ thuật là thiên hướng xuất hiện sớm ở Vũ Giáng Hương.
Bộc lộ năng khiếu hội họa từ khi còn là cô bé con 7–8 tuổi, sau này bà là học trò của các họa sĩ nổi tiếng như Tô Ngọc Vân, Trần Văn Cẩn. Từ năm 1955 đến năm 1962, bà theo học hội họa ở trường Đại học Mỹ thuật Hà Nội khoa Tranh lụa.

Bà mất đột ngột vào hồi 3h30' sáng 20 tháng 8 năm 2011 do tai biến mạch máu não tại Bệnh viện Bạch Mai, Hà Nội. Ngày 25/8, lễ tang được tổ chức trọng thể theo nghi thức dành cho cán bộ cấp cao của Nhà nước tại Nhà tang lễ Bộ Quốc phòng, số 5, Trần Thánh Tông, Hà Nội.

Quá trình công tác
Bà từng giảng dạy, giữ cương vị lãnh đạo trường Đại học Mỹ thuật Hà Nội trong khoảng thời gian từ 1962–1988. Trong 10 năm liền, từ năm 1989–1999 bà là Phó Tổng thư ký rồi Tổng Thư ký Hội Mỹ thuật Việt Nam.

Sau đó, từ năm 1999–2004 bà giữ cương vị Phó Chủ tịch Ủy ban toàn quốc Liên hiệp các Hội văn học nghệ thuật Việt Nam. Từ tháng 4/2004 đến tháng 9/2010, bà được tín nhiệm bầu giữ chức Chủ tịch Ủy ban toàn quốc Liên hiệp các Hội văn học nghệ thuật Việt Nam.

Bà đã có nhiều công lao đóng góp cho nền mỹ thuật Việt Nam và sự nghiệp phát triển văn học nghệ thuật nước nhà, đồng thời bà còn có nhiều công lao đóng góp cho sự nghiệp giáo dục, đào tạo đội ngũ mỹ thuật Việt Nam;

Sự nghiệp mỹ thuật

Từ các lớp học ngắn ngày ở Thanh Hóa, ở Việt Bắc, đến giảng đường chính quy ở Hà Nội, họa sĩ Vũ Giáng Hương vừa miệt mài học tập vừa đi thực tế để tìm ra một lối riêng trong hội họa. Đó là chất thơ của đời sống thường ngày, một thứ thẩm mỹ mà chỉ những tâm hồn tinh tế, tao nhã mới đủ sức gợi lên bằng sắc màu ẩn hiện. Bà đã dành tình cảm nâng niu những xúc động thăng hoa cho các em bé, các bà mẹ, những nữ dân quân, thanh niên xung phong. Đó là những đường nét hối hả nhưng không ồn ào, dịu dàng nhưng vô cùng sâu đậm

Bà tham gia nhiều triển lãm mỹ thuật trong và ngoài nước và để lại hàng trăm tác phẩm mỹ thuật được công chúng yêu nghệ thuật đánh giá cao và lưu giữ tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam.

Giải thưởng triển lãm Mỹ thuật toàn quốc năm 1960 và 1965
Giải thưởng chính thức Triển lãm Mỹ thuật Thủ đô Hà Nội năm 1965
Giải thưởng triển lãm nữ tác giả năm 1974

Tôn vinh
Bà được tặng thưởng nhiều danh hiệu cao quý:
 Nhà giáo Ưu tú, Phó giáo sư Đại học Mỹ thuật Hà Nội
 Huân chương Độc lập hạng nhì, Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng nhì, Huân chương Lao động hạng nhất và nhiều bằng khen và huy chương khác
 Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật năm 2001.

Ngay trước khi nữ họa sĩ qua đời, cuốn sách Tình yêu và nghệ thuật nói về những ký ức không thể phai nhòa của bà trong làng hội họa Việt Nam đã được Nhà xuất bản Thế giới ấn hành tháng 8/2011

Bà là một trong những số ít những "bóng hồng" nổi tiếng trong giới họa sĩ nên được mệnh danh là Chị cả, là Người đàn bà đẹp của hội họa Việt Nam .

Triển lãm hội họa Ký ức thời gian kỷ niệm một năm ngày mất của bà được tổ chức từ ngày 2 tháng 11 – 15 tháng 11 năm 2012 tại nhà triển lãm 16 Ngô Quyền, Hà Nội.

Chú thích

Liên kết ngoài
Theo Phan Cẩm Thượng (Thể thao Văn hóa), Nhớ họa sĩ Vũ Giáng Hương: Hạnh phúc là họa sĩ, Báo điện tử Dân trí, ngày 23/8/2011.

Người Hà Nội
Họa sĩ Việt Nam
Huân chương Kháng chiến
Huân chương Lao động
Huân chương Độc lập
Sinh năm 1930
Mất năm 2011


title: Merobruchus placidus

text:
Merobruchus placidus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Horn miêu tả khoa học năm 1873.

Chú thích

Tham khảo

Merobruchus


title: La Guardia de Jaén

text:
La Guardia de Jaén là một đô thị trong tỉnh Jaén, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2007 (INE), đô thị này có dân số là 3678 người.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Official website of municipality La Guardia de Jaén.
 La Guardia de Jaén - Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía

Đô thị ở Jaén


title: Trichomimastra

text:
Trichomimastra là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1922 bởi Weise.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Trichomimastra atriceps Lopatin, 1979
 Trichomimastra attenuata (Gressitt & Kimoto, 1963)
 Trichomimastra barioensis Mohamedsaid, 1998
 Trichomimastra bisignata (Weise, 1922)
 Trichomimastra fumida (Weise, 1922)
 Trichomimastra gracilipes (Gressitt & Kimoto, 1963)
 Trichomimastra hirsuta (Jacoby, 1892)
 Trichomimastra itoi Takizawa, 1986
 Trichomimastra jejuna (Weise, 1889)
 Trichomimastra kurnia Mohamedsaid, 2000
 Trichomimastra membranacea (Weise, 1922)
 Trichomimastra pectoralis (Laboissiere, 1929)
 Trichomimastra pellucida (Ogloblin, 1936)
 Trichomimastra piceipennis (Laboissiere, 1929)
 Trichomimastra seminigra (Weise, 1922)
 Trichomimastra suturalis (Jacoby, 1904)
 Trichomimastra vietnamica Lopatin, 2003

Chú thích

Tham khảo

Luperini


title: Ayutthaya (thành phố)

text:
Ayutthaya, tên đầy đủ Phra Nakhon Si Ayutthaya (tiếng Thái: พระนครศรีอยุธยา, ) là thành phố cùng là tỉnh lị của tỉnh Ayutthaya ở Thái Lan.

Ayutthaya do vua U-Thong khai lập vào năm 1350 và trở thành kinh đô của vương quốc Ayutthaya tức là Xiêm La. Danh hiệu Ayutthaya vốn gốc là địa danh Ayodhya ở Ấn Độ, nơi sinh của Rama trong thần tích trường thiên Ramayana mà người Thái gọi là Ramakien.

Năm 1767 trong cuộc xâm lăng của người Miến, Aytthaya bị đối phương phá hủy gần như toàn phần. Phế tích xưa nay được duy trì là công viên lịch sử Ayutthaya. Địa điểm này được UNESCO công nhận là di sản thế giới. Thành phố mới nay nằm lui về phía Đông khu cổ thành, cách đó 12 km.

Sử Việt thế kỷ 19 gọi địa danh này là Thượng Thành.

Diện tích thành phố là 8.4 km² với khoảng 20.038 dân cư ước tính năm 2018.

Trung tâm thành phố Ayutthaya
Trung tâm nghiên cứu lịch sử Ayutthaya
Cung điện Chan Kasem
Bảo tàng quốc gia Chao Sam Phraya
Nhà thờ St. Joseph
Wang Luang
Wat Chai Watthanaram
Wat Lokaya Sutharam
Wat Mahathat
Wat Na Phra Men
Wat Phanan Choeng
Wat Phra Ram
Wat Phra Si Sanphet
Wat Phutthaisawan
Wat Ratchaburana
Wat Suwan Dararam
Wat Thammikarat
Wihan Phra Mongkhon Bophit

Thành phố tọa lạc tại ngã ba sông Chao Phraya, Lopburi và Pa Sak, nằm trên đường sắt Bắc-Nam nối Chiang Mai với Bangkok.

Chú thích

Tọa độ của cổ thành:

Đọc thêm

 Stefan Halikowski Smith, Creolization and Diaspora in the Portuguese Indies: The Social World of Ayutthaya, 1640-1720 (Leiden, Brill, 2011) (European Expansion and Indigenous Response, 8).

Liên kết ngoài

 http://www.ayutthaya.go.th/eng_travel.htm  Website of municipality

Thành phố của Thái Lan
Ayutthaya
Khởi đầu năm 1350
Địa điểm hành hương Phật giáo


title: Đại học Hawaii

text:
Hệ thống Viện Đại học Hawaii (tiếng Anh: University of Hawaii System), thường gọi là Viện Đại học Hawaii (University of Hawaii, viết tắt là UH) là một hệ thống viện đại học và trường đại học công lập, nam nữ học chung, cấp các bằng associate ("cao đẳng"), cử nhân, thạc sĩ, và tiến sĩ.

Hệ thống UH có ba viện đại học (university campus), bảy trường đại học cộng đồng (community college campus), một trung tâm huấn luyện lao động, ba trung tâm viện đại học (university center), bốn trung tâm giáo dục, và nhiều cơ sở nghiên cứu tọa lạc trên sáu hòn đảo của bang Hawaii ở Hoa Kỳ. Tất cả các cơ sở thuộc Hệ thống Viện Đại học Hawaii đều được công nhận bởi Hiệp hội Trường học và Trường Đại học phía Tây (Western Association of Schools and Colleges). Những tòa nhà hành chính chính của hệ thống UH tọa lạc trong khu đất của Viện Đại học Hawaiʻi tại Mānoa (University of Hawaiʻi at Mānoa, viện đại học hàng đầu của hệ thống UH) ở Honolulu CDP.

Các cơ sở thành viên

Các viện đại học

 Viện Đại học Hawaii tại Manoa (University of Hawaii at Manoa)
 Viện Đại học Hawaii tại Hilo (University of Hawaii at Hilo)
 Viện Đại học Hawaii-West Oahu (University of Hawaii–West Oahu)

Các trường đại học
 Trường Đại học Maui thuộc Viện Đại học Hawaii (University of Hawaii - Maui College)

Các trường đại học cộng đồng
 Trường Đại học Cộng đồng Hawaii (Hawaii Community College)
 Trường Đại học Cộng đồng Honolulu (Honolulu Community College)
 Trường Đại học Cộng đồng Kapiolani (Kapiolani Community College)
 Trường Đại học Cộng đồng Kauai (Kauai Community College)
 Trường Đại học Cộng đồng Leeward (Leeward Community College)
 Trường Đại học Cộng đồng Windward (Windward Community College)

Các trường chuyên nghiệp

 Trường Đại học Dược (College of Pharmacy)
 Trường Khoa học và Công nghệ Đại dương và Trái Đất (School of Ocean and Earth Science and Technology)
 Trường Y khoa John A. Burns (John A. Burns School of Medicine)
 Trường Luật William S. Richardson (William S. Richardson School of Law)
 Trường Kinh doanh Shilder (Shidler College of Business)

Chú thích

Trường đại học và cao đẳng Hawaii


title: Polyalthia lateritia

text:
Polyalthia lateritia là một loài thực vật thuộc họ Annonaceae. Loài này có ở Malaysia và Thái Lan.

Chú thích

Tham khảo

 Kochummen, K.M. 1998. Polyalthia lateritia. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

L
Thực vật Malaysia
Thực vật Thái Lan


title: Bedellia boehmeriella

text:
Bedellia boehmeriella là một loài bướm đêm thuộc họ Bedelliidae. Nó là loài đặc hữu của Oahu.

Ấu trùng ăn Boehmeria grandis. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Insects of Hawaii. Volume 9, Microlepidoptera

Bedellia
Loài đặc hữu của Hawaii


title: Acalymma cornutum

text:
Acalymma cornutum là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Baly miêu tả khoa học năm 1886.

Chú thích

Tham khảo

Acalymma


title: Trương Đăng Quế

text:
Trương Đăng Quế (chữ Hán: 張登桂, 1793-1865), tự: Diên Phương, hiệu: Đoan Trai, biệt hiệu: Quảng Khê; là danh thần trải 4 triều Gia Long, Minh Mạng, Thiệu Trị và Tự Đức trong lịch sử Việt Nam. Trong 43 năm làm quan, có 20 năm ông giữ trọng trách lớn (có hai lần nhận di chiếu tôn phò vua mới). Ngoài ra, ông còn là nhà thơ, nhà sử học, là thầy học của vua Thiệu Trị và một số quý tộc nổi tiếng khác, trong đó có Tùng Thiện Vương và Tuy Lý Vương.

Ông thi đỗ hương tiến khoa Kỷ Mão (1819) và là người khai khoa của phủ Quảng Ngãi, nay là tỉnh Quảng Ngãi. Cháu nội của ông là Trương Đăng Trình, trở thành người đỗ tiến sĩ nho học đầu tiên của tỉnh Quảng Ngãi. Hậu duệ của ông 2 đời được Nhà Nguyễn gả công chúa, con trai trưởng Trương Quang Trụ lấy An Mỹ công chúa Huy Nhu (con vua Thiệu Trị), con của Quang Trụ và Huy Nhu là Trương Quang Chử lấy Phúc Lâm Công chúa Nhàn Gia (con vua Dục Đức)..

Thân thế
Trương Đăng Quế sinh ngày 1 tháng 11 năm Quý Sửu (1793) tại làng Mỹ Khê, huyện Bình Sơn (nay thuộc xã Tịnh Khê, Thành phố Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi .

Tiên tổ của ông là người huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh. Năm Lê Hy Tông thứ 10 (1622), tổ đời thứ sáu là Trương Đăng Trường vào Nam, làm quan đến Cai quản, tước Nham Lĩnh bá. Nhân thế, ông Trường làm nhà ở tại làng Mỹ Khê.

Trải qua bốn đời truyền nối làm quan, đến đời cha ông Quế là Trương Đăng Phác, làm Tri phủ cho triều Tây Sơn. Vợ ông Phác là bà Đỗ Thị Thiết, sinh hạ được 8 người con (4 trai, 4 gái), trong đó Trương Đăng Quế là người con thứ 5.

Sự nghiệp

Làm quan trải bốn triều
Thuở nhỏ, Trương Đăng Quế có tiếng văn hay. Năm 1801, khi ông lên tám tuổi thì cha mất. Tuy nhiên, nhờ chăm học nên đến năm Gia Long thứ 18 (Kỷ Mão, 1819), ông đỗ Hương tiến (tức Cử nhân, là học vị cao nhất lúc bấy giờ). Theo sử Nguyễn thì ông chính là người đầu tiên ở Quảng Ngãi đạt được học vị này .

Dưới triều Gia Long, Minh Mạng
Ban đầu, ông được bổ làm Hành tẩu bộ Lễ dưới triều Gia Long. Năm Minh Mạng thứ nhất (1820), ông được thăng Biên tu. Tháng 5 (âm lịch) năm đó, nhà vua sai Thượng thư bộ Hộ Nguyễn Hữu Thận lựa người nào học hạnh thuần cẩn, sung làm Hoàng tử trực học để dạy các hoàng tử. Trương Đăng Quế, Doãn Văn Xuân và Ngô Hữu Vĩ liền được cử lên và được dùng.

Sau đó, ông lần lượt trải các chức: Thị độc sung Tán Thiện (1826), Thượng bảo thiếu khanh quản lý phòng văn thư (1828), Thị lang bộ Công sung làm việc ở Nội các (1830); lại đổi sang bộ Lễ sung chức khảo trong kỳ xét hạch giáo chức các tỉnh tại Quốc Tử Giám ở Huế (tháng 6 năm 1830).

Năm 1831, vua Minh Mạng sai ông đi Bắc Thành điểm ngạch sổ binh, khi về được nhắc lên Tham tri bộ Hộ kiêm quản Vũ khố, sung chức Độc quyển thi trong kỳ thi Đình. Tiếp theo, thăng ông lên làm Thượng thư bộ Binh, kiêm giữ ấn triện viện Đô sát, sung Cơ mật viện đại thần.

Năm 1833, Lê Văn Khôi khởi binh chống Nguyễn ở Gia Định. Là Thượng thư bộ Binh, Trương Đăng Quế lo trù tính phương cách đối phó. Đến tháng 7 năm 1835, cuộc nổi dậy này bị đánh dẹp, xét công, ông được thưởng hàm Thái tử thiếu bảo, sung Chủ khảo kỳ thi Hội.

Đầu năm 1836, nhà vua chọn ông làm Kinh lược đại thần đi kinh lý 6 tỉnh Nam Kỳ. Hoàn thành tốt công việc, ông được khen và được thăng Hiệp biện Đại học sĩ, sung Cơ mật viện, nhưng vẫn coi giữ bộ Binh.

Khoảng thời gian ấy có Quách Tất Công và Quách Tất Tại, sau khi bị đánh thua trong cuộc nổi dậy của Lê Duy Lương ở vùng Hòa Bình, lại tôn phò Lê Duy Hiển khởi binh chống Nguyễn ở Thanh Hóa. Quan quân đánh dẹp mãi không xong. Thấy vậy, Trương Đăng Quế bèn xin đi, được vua sung chức Kinh lược sứ tỉnh Thanh Hóa (cuối năm 1836). Thắng trận trở về, ông được gia thưởng Kỷ lục quân công (1837). Cũng trong năm này, ông được cử quản lý Khâm thiên giám.

Năm 1838, cho ông kiêm coi Quốc tử giám ở Huế, lại sung làm Chủ khảo kỳ thi Hội và Độc quyển kỳ thi Đình.

Năm 1839, tấn phong ông là Tuy Thịnh nam, sau lại kiêm giữ ấn triện bộ Lễ.

Năm 1840, sung ông chức Tổng lý coi việc làm lăng của vua. Cũng trong năm này, ông nhận di chiếu của vua Minh Mạng tôn phò Nguyễn Phúc Miên Tông (tức vua Thiệu Trị) lên ngôi.

Năm 1841, tháng giêng, vua Minh Mạng đau nặng. Sách Đại Nam Thực Lục do các sử quan triều Nguyễn ghi chép đã thuật lại sự tình:Ngày ất Hợi, vua bị ốm, ngày Giáp Thân bệnh rất kịch. Cho vời hoàng tử, các thân công và Cơ mật viện đại thần là Trương Đăng Quế vào hầu. Bèn sai Đăng Quế cầm nến đến trước giường vua nằm, dụ rằng : "Hoàng tử là Trường Khánh công lấy về ngôi thứ là hàng trưởng, lấy về đức, về tuổi, nên nối ngôi lớn. Ngươi nên hết lòng hết sức giúp rập, hễ việc gì chưa hợp lẽ, ngươi nên dẫn lời nói của ta mà can gián : Ngươi trông mặt ta, nên ghi nhớ lấy". Lại ngoảnh trông hoàng trưởng tử là Trường Khánh công, cầm lấy tay trối trăng rằng : "Trương Đăng Quế thờ ta đến nay là 21 năm, trọn đạo làm tôi, một lòng công trung, bày mưu dưới trướng, ra sức giúp việc ngoài biên, thực là một người công thần kỳ cựu của triều đình, ngươi nên đãi ngộ một cách ưu hậu, hễ nói gì phải nghe, bày mưu kế gì phải theo, ngày sau có thể được theo thờ vào nhà Thế thất"(Thế Thất : tức là Tôn miếu)

Dưới triều Thiệu Trị
Thiệu Trị năm đầu (1841), nhà vua chuẩn cho Trương Đăng Quế làm Văn Minh điện Đại học sĩ, gia hàm Thái bảo, quản lý bộ Binh, kiêm Cơ mật viện, kiêm sung chức Tổng tài ở Quốc sử quán.

Năm 1842, nhà vua đi tuần ra Bắc, sung ông làm Ngự tiền đại thần. Khi về, nhà vua tấn phong cho ông tước tử, và thưởng một đồng kim tiền hạng nhất.

Năm 1844, vì có bệnh, Trương Đăng Quế xin phép nghỉ. Trong khoảng thời gian này, ông xin bổ dùng con cháu của Mạc Thiên Tứ, được vua nghe theo.

Năm 1846, nhà vua gả con gái là An Mỹ công chúa cho con trai ông là Trương Đăng Trụ.

Năm 1847, vua Thiệu Trị tấn phong Trương Đăng Quế lên tước Tuy Thạnh bá, và cho khắc tên vào cỗ súng lớn có tên là "Bảo đại định công" (cỗ thứ nhất). Tháng 9 năm này, lại sung ông làm Phụ chính đại thần, nhận di chiếu tôn phò Nguyễn Phúc Hồng Nhậm (tức Tự Đức) lên kế vị.

Dưới triều Tự Đức
Sau khi lên ngôi, Tự Đức phong ông làm Cần chánh điện đại học sĩ, tấn phong tước Tuy Thạnh Quận công. Năm Tự Đức thứ 2 (1849), bắt đầu đặt viện Tập hiền, Trương Đăng Quế được cử làm Kinh diên giảng quan.

Tháng Giêng năm sau (1850), ông nhận mệnh đi duyệt binh. Kỳ đại kế  năm ấy, ông được vua ban thưởng một kim khánh có khắc 4 chữ "Tam Triều Thạc Phụ".

Năm 1853, nhà vua lại sung ông làm Chánh sứ Bắc Kỳ hà đê. Sau khi đi kinh lý miền Bắc trở về, đề xuất việc sửa sang đê điều, đều được nhà vua nghe theo. Sau đó, lấy cớ sức yếu, ông xin thôi việc, được vua chấp thuận và cho giữ nguyên phẩm hàm. Nhưng chỉ được ít lâu, thuận theo lời tâu của các quan đứng đầu sáu bộ, nhà vua lại triệu ông vào triều tiếp tục giữ bộ Binh. Năm 1855, Trương Đăng Quế xin về hưu, nhưng nhà vua không cho.

Tháng 7 (âm lịch) năm 1858, có 12 chiếc tàu Pháp đến bắn phá các bảo đài ở cửa Hàn (Đà Nẵng, lúc bấy giờ thuộc tỉnh Quảng Nam). Theo sử Nguyễn, buổi đầu ông cùng Phan Thanh Giản đều tâu là "chiến không bằng hòa". Tuy nhiên theo ông Quế, thì trước khi hòa, "cần phải giữ vững đã".
Được vua cho là phải, sau đó ông nhận lệnh đi khắp Quảng Nam đôn đốc việc xây đắp đồn lũy để phòng thủ...

Sau khi bị ngăn cản ở Đà Nẵng, quân Pháp kéo vào Nam, đến tháng 2 năm 1859, thì thành Gia Định bị đối phương đánh hạ. Thấy quân xâm lược cứ lấn tới, mà mình thì đã già mà không thể làm tròn trọng trách nên tháng 9 (âm lịch) năm 1860, Trương Đăng Quế xin về nghỉ. Trích lời tâu của ông:
Từ người Tây dương (chỉ quân Pháp) sang đây đã 3 năm nay, thần ê mặt với các quan trong triều, vì không thi thố được một kế nào để đuổi chúng lui, thì tội (của thần) tránh sao được...(Nay thần) lại bóng dâu gần ngã, tật bệnh liên miên, hầu như sắp chết, nghĩ thẹn vì cố giữ địa vị...

Lần này, nhà vua cho ông về nhà riêng dưỡng bệnh, 10 ngày hoặc 5 ngày mới phải vào chầu một lần .

Năm Tự Đức thứ 15 (1862), Trương Đăng Quế lại dâng sớ xin về nghỉ hưu. Theo lời bàn của đình thần, nhà vua cho ông thôi giữ bộ Binh, vì ở đó lúc này rất nhiều việc. Trương Đăng Quế lại dâng sớ xin giáng hàm Thượng thư và bỏ tước Quận công, vì để cho "bốn cõi nhiều loạn, là sự nhục của khanh đại phu, là không làm tròn chức vụ của thần". Vua không chuẩn cho. Trương Đăng Quế lại dâng sớ nói: Thần không có kế gì để đẩy lui được giặc, nay xin đem một nửa số lương bổng (của thần) lưu lại ở kho để giúp quân phí...Nhà vua phải gượng làm theo ý ấy

Sau, Trương Đăng Quế còn dâng sớ xin về hưu mấy lần nữa, vua Tự Đức mới thuận cho ông về nghỉ hẳn tại quê nhà vào tháng 3 (âm lịch) năm 1863. Mặc dù vậy, khi có việc hệ trọng, nhà vua cũng thường cử người đi hỏi ý kiến ông. Có lần, được nhà vua hỏi về việc nước, ông gửi sớ tâu 5 điều, trong đó đáng chú ý là: "Đường lối trị nước, cần ở dùng người, nhất là quan lại cấp huyện; Muốn quan thanh liêm, không gì bằng bớt viên chức đi, mà tăng lương bổng; Của dùng thiếu, tùy theo trường hợp, có thể cho phạm nhân được nộp thóc hay vàng chuộc tội",...Sớ tâu này được vua giao cho đình thần bàn bạc để thi hành .

Tháng 2 (âm lịch) năm Ất Sửu (1865), Trương Đăng Quế lâm bệnh nặng mất ở tuổi 72. Nghe tin, nhà vua cho nghỉ triều 3 ngày, truy tặng ông hàm Thái sư, ban tên thụy là Văn Lượng, cho khắc trên bia mộ dòng chữ: Lưỡng triều cố mệnh lương thần Trương Văn Lượng chi mộ (nghĩa là mộ của bề tôi giỏi chịu mệnh tiên đế phó thác qua hai triều là Trương Văn Lượng).

Năm Tự Đức thứ 28 (1875), nhà vua cho thờ ông trong Thế miếu tại Huế, theo lời dụ trước đây của vua Thiệu Trị.

Công lao nổi bật

Đóng góp cho văn học, sử học
Vốn có một kiến thức uyên bác, một tâm hồn nhạy cảm và yêu thơ nên đi đến đâu ông cũng để lại nhiều bài thơ, được sử Nguyễn khen là "bình hòa điển nhã", được Phan Thanh Giản khen là: "Không có sách nào là ngài không đọc, lại sở trường thơ ca" . Ông có chân trong Tùng Vân thi xã (còn gọi là Mặc Vân thi xã) do Tùng Thiện Vương (là học trò và là con rể ông) làm "chủ súy".

Sáng tác của Trương Đăng Quế khá nhiều, tiêu biểu là các tập:
Quảng Khê văn tập (Tập văn Quảng Khê)
Trương Quảng Khê thi văn (Thơ văn Trương Quảng Khê)
Trương Quảng Khê tiên sinh tập tự (Tuyển tập của tiên sinh Trương Quảng Khê)

Khi làm Tổng tài ở sử quán, ông tham gia biên soạn các bộ sử và điển lệ:
Đại Nam liệt truyện tiền biên (Truyện các nhân vật nước Đại Nam, phần tiền biên)
Đại Nam thực lục tiền biên (Ghi chép xác thực sử nước Đại Nam, phần tiền biên)
Đại Nam hội điển toát yếu (Tóm lược những điều cốt yếu của điển lệ nước Đại Nam)
Nam Giao nhạc chương (Âm nhạc lễ Nam Giao),...

Ngoài ra, thơ văn của ông còn được chép trong các sách: Đại Nam anh nhã tiền biên (Lời hay ý nhã của nước Đại Nam, phần tiền biên), Quốc triều hàn quyển (Vườn văn của bản triều), Thi tấu hợp biên (Hợp biên các bài thơ và tấu), Thịnh thế giai văn tập (Tập văn hay đời thịnh), Thúy Sơn thi tập (Tập thơ về núi Thúy Sơn), Từ uyển xuân hoa (Hoa xuân vườn văn),v.v...

Nói riêng về thơ Trương Đăng Quế, trong sách Từ điển văn học (bộ mới) có đoạn viết:
Thơ ông khoan hòa, diễn nhã...Phần nhiều là thơ xướng họa, đáp tặng, vịnh sử, vịnh cảnh...Nhưng trước hết thơ ông vẫn là tiếng nói trung hậu, ngay thẳng của một bậc đại thần danh vọng cả về tài năng và nhân cách .

Lập địa bạ, đinh bạ Nam Kỳ năm 1836
Đầu năm 1836, vua Minh Mạng cho là sáu tỉnh Nam Kỳ, sau khi xảy ra sự biến thành Phiên An, việc binh đinh, điền thổ cần phải sửa sang nên chọn Trương Đăng Quế làm Kinh lược đại thần đi kinh lý Nam Kỳ, và ông đã đến Sài Gòn ngày 24 tháng 2 năm đó.

Theo nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Đầu, thì chỉ trong 5 tháng, Trương Đăng Quế đã hoàn tất mọi việc, và thành công nhất là công tác duyệt tuyển và đạc điền. Ông viết:
Cuộc kinh lý năm 1836 đã giải quyết nhiều việc như duyệt dân tuyển lính, thanh lọc hàng ngũ quan lại, xếp đặt thể lệ chuyển vận đường sông, chia cắt lại đơn vị hành chính, xếp đặt lính tráng bố phòng những đồn bảo trọng yếu, định thưởng, định việc thưởng phạt trong việc khai hoang lập ấp,v.v...Song đáng kể hơn cả là lập được đinh bạ và đia bạ cho mỗi thôn xã ở Nam Kỳ; đối với nhà nước, thì đỡ tình trạng trốn xâu lậu thuế hay lẩn vào bưng biền để "tụ tập khởi loạn"; đối với xã hội thì "bờ cõi đã đúng, kẻ giàu không được bá chiếm, người nghèo đều có tư sản". Cách làm sổ bộ đó khá chính xác. Sau này, người Pháp cai trị thuộc địa cũng rất thán phục, nhất là "địa bạ", có trường hợp, đến đầu thế kỷ 20, họ vẫn lấy đó làm căn cứ để giải quyết các vụ tranh chấp ruộng đất.Kết quả cụ thể của cuộc kinh lý năm 1836, là tạm thời làm chậm tình trạng phân hóa giai cấp ở nông thôn Nam Kỳ .

Giúp trị an trong và ngoài nước
Năm Minh Mạng thứ 12 (1831), vua Minh Mạng thăng Trương Đăng Quế lên Thượng thư bộ Binh. Kể từ đó, ông ra sức giúp việc trị an trong và ngoài nước.

Lược kể mấy việc nổi bật theo sử Nguyễn:
Năm Minh Mạng thứ 14 (1833), Lê Văn Khôi ở Gia Định, Nông Văn Vân ở Cao Bằng cùng khởi binh chống Nguyễn. Thư cáo cấp liên tục gửi về kinh. Bấy giờ "Đăng Quế ngày đêm mưu tính, các việc được đúng khớp, đến sau việc yên. Quế được thưởng gia hàm Thái tử thiếu bảo"...
Năm 1836, khi nhận trọng trách đi kinh lược Nam Kỳ (1836), song song với việc lập đinh bạ và đia bạ cho mỗi thôn xã, Trương Đăng Quế còn xin và được chấp thuận việc đặt phủ lỵ, đồn bảo ở nơi trọng yếu để "bên trong làm phên che cho Gia Định được vững, bên ngoài làm cho tăng thêm thanh thế của Trấn Tây" (Chân Lạp).
Cuối năm 1836, thuận theo lời xin của Trương Đăng Quế, vua Minh Mạng sung ông làm Kinh lược sứ Thanh Hóa để tiễu trừ cuộc nổi dậy của Quách Tất Công và Quách Tất Tại. Đến nơi, ông cho quân đóng ở Lang Chánh rồi vừa chiêu an, vừa chia quân xây đánh. Tháng 3 (âm lịch) năm sau (1837), quan binh bắt sống được Quách Tất Tại. Đến tháng 4 (âm lịch), lại bắt sống được hai nhân vật trọng yếu của quân nổi dậy là Lê Duy Hiển (minh chủ) và Hoàng Nguyệt Đồng (quân sư, dọc đường cắn lưỡi chết). Sang khoảng tháng 5 (âm lịch) thì Thanh Hóa được yên, sau khi các viên chỉ huy quân nổi dậy bị bắt hoặc bị diệt gần hết.

Để giữ yên tỉnh Thanh lâu dài, Trương Đăng Quế xin đắp một bảo lớn (gọi là bảo Ninh Lương), đắp đồn ở động Khương Chánh và ở Trịnh Vạn...Ngoài ra, ông còn xin chia động Trịnh Vạn ra làm 2 tổng (Trịnh Vạn và Quân Nhân), đồng thời xin lấy tổng Như Lăng (thuộc huyện Nông Cống) và tổng Luận Khê (thuộc huyện Lôi Dương) làm thành châu Thường Xuân...Tất cả đều được vua y cho .

Về việc giữ yên đất Chân Lạp và vùng đất biên giới phía Nam, trong sách Đại Nam chính biên liệt truyện có chép lời tâu của Trương Đăng Quế:
Vua (Thiệu Trị) nhân bàn đến việc Trấn Tây (Chân Lạp), Đăng Quế tâu: "Bọn thổ phỉ khởi loạn (ở Chân Lạp), cũng là do quan địa phương xử trí không khéo, không trách (bọn ấy) được...Nay Trấn Tây lui quân, thì Hà Tiên thế cô cần phải giữ được vô sự. Với Quảng Biên ruộng đất tốt màu, là bức tường che của Hà Tiên. Thần trộm nghĩ cho là không nên bỏ...

Năm 1847, trong một sắc của vua Thiệu Trị, những đóng góp của ông về việc này lại được nói đến như sau:Ta chịu mệnh trời đất Tổ khảo, cai trị nước Đại Nam. Năm trước đất miền Tây (thuộc Nam Kỳ) chưa được mở mang, thường lấy làm thẹn. Năm Ất Tỵ (1845), cất quân đi đánh nước Chân Lạp, dẹp được. Năm Bính Ngọ (1846), ta lên thọ 40 tuổi, đến 30 lần ân dụ ban ra, năm ấy nước Xiêm phục, nước Miên hàng, nộp lễ cống, chầu hầu. Năm nay (1847), tướng quân kéo về, tâu thắng trận, thôi không đi đánh, võ công cáo thành, sai công thần trông nom chế ra ba cổ súng đồng thượng tướng quân, truyền đến con cháu, giữ thứ bảo khí ấy lâu dài, không say mê tửu sắc, nghĩ làm việc mới, noi việc cũ, theo noi mưu mô công liệt, trọng văn tạp võ ức muôn năm làm mạnh nước Đại Nam ta. Vả lại, ngự ban cho cố mệnh lương thần, Thái bảo, Tuy Thạnh bá Trương Đăng Quế, trước kia vâng cố mệnh của tiên đế khi gần băng hà để lại, cùng ta trù tính việc biên cương, rồi thành tựu được võ công, giúp rập đức tốt, thực không phụ ơn tri ngộ. Vậy cho khắc vào cỗ súng thứ nhất.

Thầy dạy vua Thiệu Trị
Trương Đăng Quế là thầy học của vua Thiệu Trị và một số quý tộc nổi tiếng khác, trong đó có Tùng Thiện Vương và Tuy Lý Vương. Các công chúa như Nguyệt Đình, Huệ Phố, Mai Am..., dù không theo học, nhưng vẫn xưng là học trò ông.
Đương thời, ông được đông đảo giới trí thức lúc bấy giờ kính trọng về học vấn sâu rộng và nhân cách khiêm nhường .

Về vai trò của một ông quan, trong sách Đại Nam chính biên liệt truyện có đoạn chép về ông như sau:
 (Trương Đăng) Quế lúc làm quan, giữ mình khiêm tốn, chính trực, kiến văn nhiều, xử đoán khéo, trải làm quan hơn 40 năm, ngồi ở chức Tể tướng; thế mà ăn mặc giản tiện sơ sài, không khác gì lúc còn chưa làm quan, và lại có tính siêng năng như bộc sạ họ Phòng (tức Phòng Huyền Linh), có mưu trí như Ngụy Công họ Hàn (tức Hàn Kỳ), đã biết thì không điều gì không nói, đã nói thì không có điều gì không nói hết lời. Triều đình lấy làm trọng, các tiên thánh vốn vẫn chọn dùng...Các danh thần lúc bấy giờ, như Tráng liệt bá Nguyễn Tri Phương, mà vua cũng bảo là phong độ không bằng (Trương Đăng) Quế. Sau khi (Trương Đăng) Quế chết, hoàng thượng (Tự Đức) thương nhớ, triều đình lấy làm tiếc. Các hoàng thân, công chúa và sĩ phu trong ngoài đều làm thơ văn câu đối đem đến phúng. Ấy là (Trương Đăng) Quế làm cho người ta cảm mộ đến như thế....

Ghi nhận công lao Trương Đăng Quế, hiện ở quận Gò Vấp thuộc Thành phố Hồ Chí Minh có con đường mang tên ông.

Thông tin khác
Liên quan đến việc "phế, lập"

Sau khi vua Thiệu Trị mất (1847), đình thần triều Nguyễn, đứng đầu là Trương Đăng Quế, đã đưa Nguyễn Phúc Hồng Nhậm lên nối ngôi theo di chiếu, lấy niên hiệu là Tự Đức. Việc "phế trưởng, lập thứ" này lập tức gây xôn xao dư luận đương thời. Người ta nghi rằng có sự mờ ám trong việc này và quy cho người gây nên mọi sự chính là Trương Đăng Quế. Từ đó nảy sinh hai nghi vấn:

-Nguyễn Phúc Hồng Nhậm chính là con ruột của đại thần Trương Đăng Quế, được đánh tráo làm con của vua Thiệu Trị, và vị đại thần này đã dùng quyền uy của mình ép nhà vua đưa Hồng Nhậm lên ngai vàng.
-Trương Đăng Quế tư thông với Thái hậu Từ Dũ, sinh ra Hồng Nhậm, nên hai người này đã tìm mọi cách đưa Hồng Nhậm lên kế vị.

Hai luồng dư luận trên, có lẽ, xuất phát từ một loạt các sự kiện liên quan đến việc tranh giành quyền lực giữa hai anh em là Nguyễn Phúc Hồng Bảo (con trưởng nhưng không được nối ngôi) – Nguyễn Phúc Hồng Nhậm, và sự can thiệp của Trương Đăng Quế để bảo vệ ngai vàng của Hồng Nhậm (tức vua Tự Đức), dẫn đến việc Hồng Bảo "nổi loạn" vào năm 1851, bị vua Tự Đức tống giam và chết trong ngục thất vào năm 1854; và việc Đoàn Hữu Trưng cầm đầu "Loạn Chày vôi" vào tháng 9 năm 1866, âm mưu lật đổ vua Tự Đức, đưa con trai của Hồng Bảo là Ưng Đạo lên ngai vàng, nhưng đã bị thất bại.
Tuy nhiên, cũng có ý kiến phản bác các lời đồn đãi trên, và tìm cách chứng minh sự vô can của Trương Đăng Quế trong việc "phế, lập" của vua Thiệu Trị, và cũng không hề có chuyện dan díu giữa vị Cố mệnh đại thần này với Thái hậu Từ Dũ.
Tuy nhiên, cho đến nay vấn đề "vua Tự Đức là con của ai?" vẫn còn là một nghi vấn .

Hậu duệ
Đại thần Trương Đăng Quế có năm con trai:
 Trương Quang Trụ lấy An Mỹ công chúa Huy Nhu (con vua Thiệu Trị), được bổ làm Phò mã Đô uý, tâp phong tước Hầu.
 Trương Quang Đản, làm quan trải đến chức Phụ chính đại thần, Tổng tài Quốc sử quán.
 Trương Văn Để, được bổ làm Chủ sự, dần trải đến chức Tham tri bộ Binh. Năm 1885, ông phò vua Hàm Nghi chạy ra Quảng Trị, nhưng vì bệnh phải ở lại Cam Lộ. Sau vâng ý chỉ của Tam cung đưa xa giá về kinh (Huế), nên theo vua không kịp, rồi ốm chết ở Quảng Trị. Khi Đồng Khánh lên ngôi cho tước hết chức hàm của ông, đến năm Thành Thái thứ hai (1890), nhờ Trương Quang Đản dâng sớ kêu oan, nhà vua mới cho khai phục nguyên hàm.
 Trương Quang Du, được bổ làm Hàn lâm viện Biên tu, rồi Thương viện tỉnh vụ Quảng Ngãi.
 Trương Quang Duyệt, được bổ làm Hàn lâm Cung phụng.

Trong số cháu của Trương Đăng Quế, có Trương Quang Chử (con của phò mã Quang Trụ với thứ thất) cũng lấy một công chúa con vua Dục Đức, là Phúc Lâm Công chúa Nhàn Gia; và Trương Đăng Trình, là người thi đỗ Tiến sĩ "đầu tiên" của tỉnh Quảng Ngãi.

Thơ Trương Đăng Quế

Tôn vinh
Năm 1876 (Tự Đức thứ 28) nhà vua cho phối thờ ông trong Thế miếu, nơi thờ phụng các vua nhà Nguyễn và phối thờ các đại công thần. Ngày nay, nhiều địa phương ở Quảng Ngãi, Thành phố Hồ Chí Minh cũng lấy tên ông đặt cho các tuyến đường nội thị trọng yếu. Nhà thờ và lăng mộ Trương Đăng Quế được xây dựng tại làng Mỹ Khê Tây, huyện Bình Sơn, nay thuộc xã Tịnh Khê, huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi. Ở thị trấn Lang Chánh (Thanh Hóa) cũng có con đường mang tên Bảo Ninh Lương, là bảo do ông cho người đắp.

Trương Đăng Quế được hậu thế tôn vinh tại di tích nhà thờ họ Trương Việt Nam thuộc thị trấn Thiên Tôn, huyện Hoa Lư, Ninh Bình. Đền Trương là nơi thờ những người họ Trương đã khuất tại ban thờ công đồng, trong hậu cung có tượng thờ Ngọc Hoàng Thượng đế (Trương Hữu Nhân) và 14 danh nhân họ Trương tiêu biểu nhất thời phong kiến ở 3 miền Việt Nam gồm: Ban văn thờ Thái phó Trương Hán Siêu, Trạng nguyên Trương Hanh, Trạng nguyên Trương Xán, Thượng thư Trương Công Giai, Thái sư Trương Đăng Quế, Đông các đại học sĩ Trương Quốc Dụng, Thượng thư Trương Công Hy. Ban võ thờ Tướng Trương Hống, Tướng Trương Hát, Tướng Trương Nữu, Tăng lục võ sư Trương Ma Ni, Tướng Trương Chiến, Đại tướng quân Trương Minh Giảng và Anh hùng Trương Công Định.

 Trong văn hoá đại chúng
{| class="wikitable" style="width:100%;"
|- style="background:gold; color:black; text-align:center;"
|Năm||Tác Phẩm||Diễn Viên||Nhân Vật'''
|-
| style="text-align:center;"|2020 || style="text-align:center;"|《Phượng khấu》|| style="text-align:center;"| Huỳnh Kiến An || style="text-align:center;"| Trương Đăng Quế
|}

 Chú thích

Sách tham khảo
Quốc sử quán triều Nguyễn (Cao Xuân Dục làm Tổng tài), Đại Nam chính biên liệt truyện (bản dịch). Nhà xuất bản Văn học, 2004.
Quốc sử quán triều Nguyễn (Cao Xuân Dục làm Tổng tài), Quốc triều sử toát yếu (bản dịch). Nhà xuất bản Văn học, 2002.
Nguyễn Đình Đầu, phần Địa lý lịch sử thành phố trong Địa chí văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh (Tập I). Nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh, 1987.
Phạm Văn Sơn, Việt sử tân biên (Quyển 5, Tập Thượng),Sài Gòn, 1962.
Quách Thị Thu Hiền, mục từ "Trương Đăng Quế" trong Từ điển văn học'' (bộ mới). Nhà xuất bản Thế giới, 2004.

Liên kết ngoài
Tiểu luận "Thái sư, Tuy Thạnh Quận công Trương Đăng Quế" 1,
Bài viết "Danh thần Trương Đăng Quế: Một tâm hồn thơ nặng lòng với quê hương"
Bài viết "Tự Đức con ai?"

Đại học sĩ triều Nguyễn
Người Quảng Ngãi
Tổng tài Quốc sử quán triều Nguyễn
Người họ Trương tại Việt Nam
Công tước nhà Nguyễn
Quan lại nhà Nguyễn


title: La Bâtie-Montgascon

text:
La Bâtie-Montgascon là một xã thuộc tỉnh Isère, vùng Rhône-Alpes đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 390 mét trên mực nước biển.
Sông Bourbre tạo thành một phần ranh giới phía nam thị trấn.

Tham khảo

Batiemontgascon


title: Domarin

text:
Domarin là một xã thuộc tỉnh Isère, vùng Rhône-Alpes đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 231-450 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Isère


title: Samarinda

text:
Samarinda là thành phố, tỉnh lỵ của tỉnh Kalimantan Timur, Indonesia, trên đảo Borneo. Dân số thành phố là 5744.39 người (thời điểm năm 2005). Thành phố nằm bên hai bờ sông Mahakam. Thành phố có sân bay, cảng.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 GovSamarinda

Khu dân cư ở Đông Kalimantan

Tỉnh lỵ Indonesia


title: Tuân Tử

text:
Tuân Tử (Tiếng Trung: 荀子) (316 TCN – 237 TCN) là một nhà Nho, nhà tư tưởng của Trung Hoa vào cuối thời Chiến Quốc. Cùng với Mạnh Tử, ông là một trong những người nổi bật nhất trong những người kế thừa và phát triển tư tưởng Nho gia của Khổng Tử. Tư tưởng của ông có tầm ảnh hưởng lớn trong việc vận hành của chính quyền dưới thời nhà Hán, nhưng có ít ảnh hưởng hơn so với tư tưởng của Mạnh Tử dưới thời nhà Đường.

Tuân Tử nghiên cứu những nhà tư tưởng như Khổng Tử, Mạnh Tử, Trang Tử, Mặc Tử, Huệ Thi, Công Tôn Long, Thân Bất Hại. Ông có sử dụng một số thuật ngữ của Đạo giáo, mặc dù không ủng hộ triết lý này. Ông là thầy của hai nhà Pháp gia nổi tiếng là Hàn Phi và Lý Tư.

Tiểu sử
Tuân Tử, tên là Huống, tự là Khanh, nên còn gọi là Tuân Huống hay Tuân Khanh, sinh ra ở nước Triệu vào khoảng năm 316 TCN. Ông đến nước Tề vào năm 15 tuổi. Ông sống và học tập ở đó một thời gian dài. Sau đó, ông qua nước Sở vào năm 286 TCN đến năm 278 TCN. Sau khi Sở bị tấn công và Tề giành lại kinh đô Lâm Truy, ông quay lại Tề, được phong là "Liệt đại phu". Tuy được người Tề hết sức kính nể, đã trước sau ba lần cử làm "tế tửu", một danh hiệu vinh dự trong các buổi quốc yến, nhưng rốt cuộc chẳng được trọng dụng. Sau khi rời Tề sang Tần, ông gặp thừa tướng Phạm Tuy. Nhưng vì sự thẳng thắn trong đối đáp của ông trong việc khen điều hay chê điều dở của Tần mà ông thiếu cơ hội thực hiện lý tưởng của mình ở đó.

Trong khoảng năm 265 TCN đến năm 261 TCN, ông trở về Triệu và từng biện luận phép dụng binh với Lâm Vũ Quân trước mặt Triệu Hiếu Thành vương. Tiếc là ngay ở quê nhà ông cũng không được trọng dụng. Ông bèn quay lại Sở.

Vào năm 255 TCN, Xuân Thân quân mang quân đi tiêu diệt nước Lỗ, mở mang đất Sở về phía bắc. Ông được phong làm huyện lệnh Lan Lăng trong vùng mới chiếm của Lỗ, sau đó định cư luôn ở đây. Tại đây, ông mở trường dạy học và viết sách, sáng lập ra học phái Lan Lăng, tạo dựng phong khí thư hương cho xứ này. Trong số những học trò của ông, có hai người theo trường phái Pháp gia nổi tiếng là Hàn Phi và Lý Tư.

Ông qua đời ở Lan Lăng vào khoảng năm 237 TCN đến năm 235 TCN, thọ 78-80 tuổi.

Tư tưởng
Tuy ông cũng là người theo tư tưởng Nho gia, khác với tư tưởng của Khổng Tử là dùng "nhân" để trị nước, ông ủng hộ tư tưởng dùng "lễ" và "hình" để trị nước. Đối lập với thuyết "nhân chi sơ tính bản thiện" của Mạnh Tử, bàn về "tính ác", Tuân Tử lại cho rằng "nhân chi sơ tính bản ác". Học thuyết tính ác của Tuân Tử có nghĩa rằng, con người sinh ra vốn dĩ là ác, có được thiện là do quá trình bồi dưỡng, giáo dục mà có. Ông cho rằng, con người khi sinh ra có đầy đủ dục vọng như ham lợi, ham sắc,… Nếu như con người cứ phát triển theo dục vọng thì mối quan hệ giữa người và người sẽ phát sinh ra tranh đấu và tạo nên một xã hội hỗn loạn, do đó mới cần phải có "lễ" để điều chỉnh, sửa đổi bản tính ác của con người. Tuy nhiên, ông lại tin rằng chỉ có giới tinh hoa mới làm được điều này.

Tuân Tử chứng kiến sự hỗn loạn xung quanh sự sụp đổ của nhà Chu và sự nổi lên của nước Tần với tư tưởng của Pháp gia là "tập trung vào sự kiểm soát của nhà nước bằng luật pháp và hình phạt". Do vậy, khác với các nhà Nho khác, ông cho phép những luật để trừng phạt tồn tại đóng vai trò nhất định trong việc quản lý nhà nước. Không giống với các nhà Pháp gia, ông ít chú trọng đến các luật lệ chung mà ủng hộ việc sử dụng ví dụ cụ thể để làm hình mẫu. Hình mẫu vua và chính quyền lý tưởng (quân tử) của ông, được  hỗ trợ bởi giới tinh hoa, gần giống với Mạnh Tử, nhưng khác biệt ở chỗ ông phản đối việc cha truyền con nối của chế độ phong kiến mà tin rằng địa vị của một cá nhân trong xã hội cần được xác định bằng khả năng của chính họ.

Trích dẫn tiêu biểu
 Tuân Tử có quan điểm ngược lại với Mạnh Tử. Ông cho rằng: "Nhân chi sơ tính bản ác" (Bản tính con người là ác).
"Nhật tiến nguyệt bộ" (Ngày, tháng, tiến bộ) - Tuân Tử viết trong chương Thiên Luận (天論): Quân tử kính kỳ tại kỷ giả, nhi bất mộ kỳ tại thiên giả, thị dĩ nhật tiến dã (君子其敬在己者、而不慕其在天者、是以日進也), có nghĩa là "Quân tử cung kính người trong mình, mà không thèm muốn người trên trời, thì được tiến bộ hàng ngày".

Xem thêm

Chú thích

Liên kết ngoài

Hsun Tzu historical information and writing excerpts
Article from the Internet Encyclopedia of Philosophy
Full text of the Xunzi (in Chinese)

Nhà triết học Trung Quốc
Mất thế kỷ 3 TCN
Năm sinh không rõ
Năm 313 TCN
Nước Tề
Nhà triết học ngôn ngữ
Triết gia nhà Chu