title: Kỳ (Nội Mông Cổ)

text:
Kỳ là một đơn vị hành chính tại khu tự trị Nội Mông Cổ của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.

Các kỳ lần đầu tiên được sử dụng vào thời kỳ Nhà Thanh, trong đó người ta tổ chức người Mông Cổ thành các kỳ, ngoại trừ những ai thuộc về Bát kỳ ở Mãn Châu. Mỗi kỳ có tô mộc là các đơn vị hành chính trực thuộc. Tại Nội Mông Cổ, một vài kỳ lập ra một minh. Tại các khu vực khác, như Ngoại Mông Cổ, miền bắc Tân Cương và Thanh Hải, aimag (аймаг) là các đơn vị hành chính lớn nhất. Tuy nhiên, hiện nay aimag chỉ còn lại ở Mông Cổ và nó có địa vị tương đương cấp tỉnh. Trong khi vai trò của kỳ là để hạn chế người Mông Cổ vượt ra khỏi ranh giới của mỗi kỳ thì ngược lại nó cũng giúp cho Nhà Thanh bảo vệ Mông Cổ trước áp lực dân số từ những người Trung Hoa chính hiệu.

Hiện nay, kỳ là đơn vị hành chính cấp huyện trong trật tự phân cấp hành chính tại Trung Quốc. Tổng cộng hiện nay còn 49 kỳ.

Kỳ tự trị là một kiểu kỳ đặc biệt do Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa đặt ra. Hiện tại có 3 kỳ tự trị, tất cả đều nằm ở phía đông bắc Nội Mông Cổ, với mỗi kỳ có thành phần dân tộc chính không phải là người Hán mà cũng chẳng phải người Mông Cổ mà là các dân tộc ít người khác. Cụ thể như sau:
 Kỳ tự trị Ngạc Luân Xuân (鄂伦春自治旗) dành cho người Ngạc Luân Xuân
 Kỳ tự trị người Ngạc Ôn Khắc (鄂温克族自治旗) cho người Ngạc Ôn Khắc
 Kỳ tự trị Đạt Oát Nhĩ Mạc Lực Đạt Ngõa (莫力达瓦达斡尔族自治旗) cho người Đạt Oát Nhĩ

Xem thêm
 Bát kỳ (hệ thống kỳ của người Mãn)

Tham khảo

Nội Mông
Đơn vị cấp huyện Trung Quốc
Đơn vị hành chính Trung Quốc
Địa lý Nội Mông


title: Arraye-et-Han

text:
Arraye-et-Han là một xã của tỉnh Meurthe-et-Moselle, thuộc vùng Grand Est, đông bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 191 mét trên mực nước biển.
Thị trấn có cự ly 27 km về phía bắc Nancy và 40 km về phía nam của Metz. Sông Seille chảy dọc theo phía tây thị trấn.

Tham khảo

Arrayeethan


title: Paragyrodon sphaerosporus

text:
Paragyrodon là một chi nấm thuộc họ Boletaceae (phân bộ Paxillineae). Là một chi đơn loài, nó chứa loài duy nhất Paragyrodon sphaerosporus.

Chú thích

Tham khảo
Paragyrodon at Index Fungorum

S


title: Jaen, Nueva Ecija

text:
Jaen là một đô thị hạng 3 ở tỉnh Nueva Ecija, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2007, đô thị này có dân số 63,474 người trong 11.472 hộ.

Barangay
Jaen được chia thành 27 barangay.

Liên kết ngoài
Pasyalan Nueva Ecija
Mã địa lý chuẩn Philipin
Thông tin điều tra dân số năm 2000 của Philipin
Thông tin điều tra dân số năm 2007 của Philipin

Tham khảo

Đô thị của Nueva Ecija


title: Realmonte

text:
Realmonte (Muntiriali trong tiếng Sicilia) là một đô thị của tỉnh Agrigento ở vùng Sicilia, có vị trí cách khoảng 90 km về phía nam của Palermo và khoảng 10 km về phía tây của Agrigento. Vào thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 4.528 người và diện tích là 20,4 km².

Realmonte giáp các đô thị sau: Agrigento, Porto Empedocle, Siculiana.

Lịch sử thay đổi dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Agrigento


title: Isigny-sur-Mer (tổng)

text:
Tổng Isigny-sur-Mer là một tổng thuộc tỉnh Calvados trong vùng Normandie.
Tổng này được tổ chức xung quanh Isigny-sur-Mer ở quận Bayeux. Độ cao khu vực này dao động từ 0 m (La Cambe) đến 85 m (Sainte-Marguerite-d'Elle) với độ cao trung bình 33 m.

Hành chính

Các đơn vị trực thuộc
Tổng Isigny-sur-Mer gồm 24 xã với dân số 9 935 người (điều tra dân số năm 1999, dân số không tính trùng)

|-
| Asnières-en-Bessin || align="right" | 55 || align="right" | 14710 || align="right" | 14023
|-
| La Cambe || align="right" | 518 || align="right" | 14230 || align="right" | 14124
|-
| Canchy || align="right" | 185 || align="right" | 14230 || align="right" | 14132
|-
| Cardonville || align="right" | 78 || align="right" | 14230 || align="right" | 14136
|-
| Cartigny-l'Épinay || align="right" | 279 || align="right" | 14330 || align="right" | 14138
|-
| Castilly || align="right" | 249 || align="right" | 14330 || align="right" | 14142
|-
| Cricqueville-en-Bessin || align="right" | 182 || align="right" | 14450 || align="right" | 14204
|-
| Deux-Jumeaux || align="right" | 69 || align="right" | 14230 || align="right" | 14224
|-
| Englesqueville-la-Percée || align="right" | 97 || align="right" | 14710 || align="right" | 14239
|-
| La Folie || align="right" | 114 || align="right" | 14710 || align="right" | 14272
|-
| Géfosse-Fontenay || align="right" | 111 || align="right" | 14230 || align="right" | 14298
|-
| Grandcamp-Maisy || align="right" | 1 831 || align="right" | 14450 || align="right" | 14312
|-
| Isigny-sur-Mer || align="right" | 2 920 || align="right" | 14230 || align="right" | 14342
|-
| Lison || align="right" | 453 || align="right" | 14330 || align="right" | 14367
|-
| Longueville || align="right" | 237 || align="right" | 14230 || align="right" | 14378
|-
| Monfréville || align="right" | 94 || align="right" | 14230 || align="right" | 14439
|-
| Neuilly-la-Forêt || align="right" | 444 || align="right" | 14230 || align="right" | 14462
|-
| Osmanville || align="right" | 514 || align="right" | 14230 || align="right" | 14480
|-
| Les Oubeaux || align="right" | 232 || align="right" | 14230 || align="right" | 14481
|-
| Saint-Germain-du-Pert || align="right" | 153 || align="right" | 14230 || align="right" | 14586
|-
| Saint-Marcouf || align="right" | 102 || align="right" | 14330 || align="right" | 14613
|-
| Sainte-Marguerite-d'Elle || align="right" | 743 || align="right" | 14330 || align="right" | 14614
|-
| Saint-Pierre-du-Mont || align="right" | 85 || align="right" | 14450 || align="right" | 14652
|-
| Vouilly || align="right" | 190 || align="right" | 14230 || align="right" | 14763
|}

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Le canton d'Isigny-sur-Mer trên trang mạng của Insee
 La carte des communes du canton trên trang mạng của Insee

Isigny-sur-Mer


title: Castiglione Messer Raimondo

text:
Castiglione Messer Raimondo là một đô thị và thị xã của Ý. Đô thị này thuộc tỉnh Teramo trong vùng Abruzzo. Castiglione Messer Raimondo có diện tích 30 km2, dân số theo ước tính năm 2005 của Viện thống kê quốc gia Ý là 2389 người.
Các đơn vị dân cư:
Đô thị Castiglione Messer Raimondo giáp với các đô thị:

Tham khảo

Đô thị tỉnh Teramo


title: Acid hóa đại dương

text:
Acid hóa đại dương là hiện tượng giảm nồng độ pH liên tục trong các đại dương trên Trái Đất do sự hấp thu khí CO2 mà quá trình tác động của con người thải ra khí quyển. Giữa năm 1751 và 1994, độ pH ở bề mặt đại dương được ước tính đã giảm từ khoảng 8.25 đến 8.14, tương ứng với việc tăng gần 30% nồng độ axít (nồng độ ion H+) trong các đại dương trên thế giới.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Nguồn khoa học:
 Ocean acidification due to increasing atmospheric carbon dioxide, report by the Royal Society (UK)
 AR4 WG1 Chapter 5: Oceanic Climate Change and Sea Level , IPCC
 State of the Science FACT SHEET: Ocean acidification , NOAA
 Carbon Dioxide Information Analysis Center  (CDIAC), the primary data analysis center of the Hoa Kỳ Department of Energy (located at Oak Ridge National Laboratory)
 Ocean acidification introduction , USGS
 Climate change threatening the Southern Ocean , report by CSIRO
 The Ocean in a High  World, an international science symposium series
 The Acid Ocean – the Other Problem with  Emission, David Archer, a RealClimate discussion
 Task Force on Ocean Acidification in the Pacific , including recent presentations on ocean acidification, Pacific Science Association
 Ocean Acidification , a multimedia, interactive site from The World Ocean Observatory
 Acidic Oceans: Why should we care? Perspectives in ocean science, Andrew Dickson, Scripps Institution of Oceanography
 Climate Change:  Coral Reefs on the Edge  A video presentation by Prof. Ove Hoegh-Guldberg on impact of ocean acidification on coral reefs

Dự án khoa học:
Dr. Francisco Chavez on Ocean Acidification - Smithsonian Ocean Portal
 European Project of Ocean Acidification (EPOCA), a 4-year-long EU initiative to investigate ocean acidification (initiated June 2008)
 Biological Impacts of Ocean Acidification (BIOACID), a German initiative funded by BMBF
 Ocean Acidification Research Programme (UKOARP), a 5-year-long UK initiative funded by NERC, Defra và DECC
 Research Program on Ocean Acidification  at the Cluster of Excellence "Future Ocean", Kiel
 Ocean Acidification Research Center  at University of Alaska at Fairbanks

Nguồn truyền thông phổ biến:
 Threatening Oceans from the Inside Out: How Acidification Affects Marine Life, Scientific American
 "The Darkening Sea, article in The New Yorker magazine, Nov. 20, 2006 (requires registration)
 "Growing Acidity of Oceans May Kill Corals", Washington Post
 "Scientists Grapple with Ocean Acidification", ABC News
 "Ocean Acidification & Climate", by Clayton Sandell ABC News
 A World Without Whales? by Philippe Cousteau, The Huffington Post
 http://www.oceana.org/climate/solutions/oceana/acidtest/ , Oceana
 The Acid Ocean , Stanford University

Đoạn phim về acid hóa đại dương:
 The Other  Problem, an EPOCA-commissioned educational animation created by students from Ridgeway School, Plymouth
 Acid Test: The Global Challenge of Ocean Acidification, by Natural Resources Defense Council
 A Sea Change: Imagine a world without fish , an award-winning documentary and related blog about ocean acidification
 Ocean Acidification in a Nutshell , by Greenpeace Aotearoa New Zealand

Các phần mềm sau tính toán tình trang hệ thống carbon trong nước biển (gồm nồng độ pH):
 CO2SYS , a stand-alone executable (also available in a version for Microsoft Excel/VBA)
 seacarb , a R package for Windows, Mac OS X và Linux (also available here )
 CSYS, a Matlab script

Biến đổi khí hậu
Hóa học
Ảnh hưởng của ấm lên toàn cầu
Thủy sinh thái học
Thủy sản
Hải dương học
Carbon
Địa hóa học


title: Paratriarius gloriosa

text:
Paratriarius gloriosa là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Harold miêu tả khoa học năm 1877.

Chú thích

Tham khảo

Paratriarius


title: Neocrepidodera gruevi

text:
Neocrepidodera gruevi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Kimoto miêu tả khoa học năm 1983.

Chú thích

Tham khảo

Neocrepidodera


title: Atakora (tỉnh)

text:
Atakora là tỉnh tây bắc của Bénin, giáp các vùng Savanes, Kara của Togo về phía tây và vùng Est của Burkina Faso về phía bắc. Tỉnh này cũng giá các tỉnh Alibori, Borgou, và Donga. Đây là vùng núi non bao phủ nhiều nhất của Benin, là quê hương của tổng thống Mathieu Kérékou. Khí hậu khô ráo hơn phía nam quốc gia này với 3 mùa chính, mùa mưa từ tháng 5 hoặc tháng 6 đến tháng 9 hoặc tháng 10, thời tiết mát mẻ và gió khô từ tháng 10 hoặc tháng 11 đến tháng 2 và mùa nóng từ tháng 2 đến tháng 4.

Atakora được chia thành các xã (thị trấn): Boukoumbé, Cobly, Kérou, Kouandé, Matéri, Natitingou, Pehonko, Tanguiéta, và Toucountouna.

Các thị xã chính gồm: Djougou, Natitingou và Tanguiéta. Các địa điểm nổi bật gồm các ngôi nhà Tata Somba, vườn quốc gia Pendjari, nhiều thác nước.

Năm 1999, khu vực phía nam tỉnh Atakora đã được tách ra để lập tỉnh mới Donga.

Tham khảo

Tỉnh của Bénin


title: Chalonnes-sous-le-Lude

text:
Chalonnes-sous-le-Lude là một xã thuộc tỉnh Maine-et-Loire trong vùng Pays de la Loire phía tây nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 75 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Chalonnessouslelude


title: (16595) 1992 UU6

text:
{{DISPLAYTITLE:(16595) 1992 UU6}}

(16595) 1992 UU6 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henry E. Holt ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 20 tháng 10 năm 1992.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 16001–17000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1992
Được phát hiện bởi Henry E. Holt
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: 29552 Chern

text:
29552 Chern là một tiểu hành tinh orbiting the Sun. Nó được đặt theo tên the Chinese–American nhà toán học Shiing-shen Chern.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Hylaeus floralis

text:
Hylaeus floralis là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1873.

Chú thích

Tham khảo

F
Động vật được mô tả năm 1873


title: Olomouc (vùng)

text:
Vùng Olomouc (tiếng Séc: Olomoucký kraj) là một vùng của Cộng hòa Séc. Vùng Olomouc nằm ở vùng tây bắc trung bộ của vùng lịch sử Moravia (Morava) và một phần nhỏ vùng lịch sử Silesia (Slezsko) và tên vùng được đặt theo tên thủ phủ. Vùng này có dân số là 647.770 người (thời điểm tháng 3 năm 2011), diện tích là 5267 km2. Thủ phủ vùng đóng tại thành phố Olomouc.
Điểm cao nhất nằm ở Praděd có độ cao

Các quận
 Quận Jeseník
 Quận Olomouc
 Quận Přerov
 Quận Prostějov
 Quận Šumperk

Thành phố và thị xã
 Olomouc
 Jeseník
 Přerov
 Prostějov
 Šumperk

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Official website
 Region statistics

Vùng của Cộng hòa Séc


title: Borkow

text:
Borkow là một đô thị tại Ludwigslust-Parchim (trước thuộc huyện Parchim), bang Mecklenburg-Vorpommern, miền bắc nước Đức.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Ludwigslust-Parchim


title: Stelis carnifex

text:
Stelis carnifex là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1911.

Chú thích

Tham khảo

Stelis (chi ong)
Động vật được mô tả năm 1911


title: Ormosia nigripennis

text:
Ormosia nigripennis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Ormosia (chi ruồi)
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Nguyễn Quỳnh

text:
Nguyễn Quỳnh (1677–1748) là một danh sĩ thời Lê – Trịnh (vua Lê Hiển Tông), từng thi đỗ Hương cống nên còn gọi là Cống Quỳnh. Ông nổi tiếng với sự trào lộng, hài hước tạo nên nhiều giai thoại nên trong dân gian vẫn thường gọi ông là Trạng Quỳnh dù ông không đỗ Trạng nguyên.

Ông còn có tên Thưởng, hiệu Ôn Như, thụy Điệp Hiên, quê tại làng Bột Thượng, trấn Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa, nay thuộc thôn Hưng Tiến, xã Hoằng Lộc, huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa. Thân sinh ông là ông Nguyễn Bổng và bà Nguyễn Thị Hương.

Thuở nhỏ, ông học với ông nội và cha (vốn là giám sinh ở Quốc Tử Giám). Năm 1696, Quỳnh thi đỗ Giải nguyên; nhưng đi thi Hội nhiều lần bị hỏng.

Về sau, triều đình bổ nhậm ông làm giáo thụ các huyện Thạch Thất, Phúc Lộc (Sơn Tây), tiếp đến làm huấn đạo phủ Phụng Thiên ở kinh thành Thăng Long. Năm 1718, đỗ khoa Sỹ vọng được bổ làm tri phủ Thái Bình, rồi về làm Viên ngoại lang ở Bộ Lễ; sau bị giáng xuống chức Tu soạn ở Viện Hàn lâm.

Tuy không đỗ đại khoa, Quỳnh vẫn nổi tiếng là người học hành xuất sắc. Đương thời đã có câu: "Nguyễn Quỳnh, Nguyễn Nham, thiên hạ vô tam" (nghĩa là thiên hạ không có người thứ ba giỏi như hai ông).

Sách Nam Thiên lịch đại tư lược sử đã nhận xét về ông: "... Nguyễn Quỳnh văn chương nổi tiếng ở đời, nói năng kinh người, thạo quốc âm, giỏi hài hước...".

Tác phẩm còn lại của Nguyễn Quỳnh, gồm một số bài ký, văn tế mẹ, văn khóc em (vốn tài hoa, nhưng chết yểu ở tuổi 14) và hai bài phú chép trong tập Lịch triều danh phú. Lịch triều danh phú là tuyển tập của các danh sĩ thời bấy giờ, tất cả đều đỗ đại khoa, chỉ có hai người đỗ Hương cống là Nguyễn Quỳnh và Đặng Trần Côn.

Tương truyền ông là bạn thơ của nữ sĩ Đoàn Thị Điểm.

接：王红夫人

諸葛夫人

Do tính cách trào phúng nên dân gian thường đồng hóa ông vào nhân vật Trạng Quỳnh – một ông Trạng dân gian nổi tiếng với tính trào lộng.

Để tôn vinh ông, Nhà nước Việt Nam đã cho xây dựng nhà lưu niệm Trạng Quỳnh tại quê hương ông.

Tham khảo

Quan lại nhà Lê trung hưng
Người Thanh Hóa


title: Tân Ngũ Đại sử

text:
Tân Ngũ Đại sử (chữ Hán: 新五代史) là một sách lịch sử theo thể kỷ truyện trong 24 sách lịch sử Trung Quốc (Nhị thập tứ sử) do Âu Dương Tu thời Bắc Tống biên soạn.

Tổng cộng có 74 quyển, bao gồm Bản kỷ 12 quyển, Liệt truyện 45 quyển, Khảo 3 quyển, Thế gia và Niên phả 11 quyển, Tứ Di phụ lục 3 quyển.

Sách ghi chép lịch sử thời Ngũ đại Thập quốc từ năm Khai Bình thứ nhất (năm 907) nhà Hậu Lương đến năm Hiển Đức thứ 7 (năm 960) nhà Hậu Chu.

Tân Ngũ Đại sử cùng với các sách sử khác cũng nói về thời kỳ Ngũ đại Thập quốc như Ngũ Đại hội yếu, Ngũ Đại sử bổ, Ngũ đại sử khuyết văn, Cửu quốc chí, đã góp phần bổ sung các sử liệu cho Cựu Ngũ Đại sử. Tuy nhiên, do Tân Ngũ Đại sử bỏ đi quá nhiều phần Chí của Cựu Ngũ Đại sử (thay bằng Khảo), cho nên về cơ bản, tính giá trị của sử liệu của Tân Ngũ Đại sử so với Cựu Ngũ Đại sử bị kém đi một phần.

Quá trình biên soạn
Năm Cảnh Hựu thứ nhất (năm 1034), tháng 5, Âu Duơng Tư và Doãn Thù khi đó cùng giữ chức Quán các hiệu khám, được tham gia vào việc tu sửa sách Sùng Văn thư mục và biên soạn sách Thập quốc chí, đã có dự định cùng viết Tân Ngũ Đại sử, nhưng do quan điểm của hai người về sử học bất đồng nên việc này bị ngưng bỏ. Sau này, Doãn Thù có soạn riêng một bộ Ngũ Đại xuân thu gồm 2 quyển.

Khoảng năm Cảnh Hựu thứ 3 (năm 1036), Âu Dương Tu bắt đầu biên soạn Tân Ngũ Đại sử. Năm Hoàng Hựu thứ 5 (năm 1053) đời vua Tống Nhân Tông, Tân Ngũ Đại sử hoàn thành, ban đầu có tên là Ngũ Đại sử ký. Bởi là sách sử của tư nhân nên được Âu Dương Tu cất giữ ở tư gia. Sau khi Âu Dương Tu qua đời, người nhà mới dâng sách này lên cho triều đình.

Thời vua Càn Long nhà Thanh, bộ sử của Âu Dương Tu được xếp vào hàng chính sử và được đổi tên thành Tân Ngũ Đại sử.

Thể lệ
Các thiên Liệt truyện trong Tân Ngũ Đại sử thực chất có thể coi là các “loại truyện”, sử dụng phương thức phân loại và so sánh để chia ra các lớp nhân vật, đặc sắc nhất là các phần: Gia nhân truyện (hậu phi và tông thất của Ngũ đại), Thần truyện (các bề tôi của Ngũ đại), Tử tiết truyện (những người nguyện chết để giữ trọn khí tiết), Tử sự truyện (những người chết vì việc nước), Nhất hạnh truyện (các đạo sĩ, ẩn sĩ), Đường lục thần truyện (các bề tôi nhà Đường làm tể tướng nhà Hậu Lương), Nghĩa nhi truyện (8 người con nuôi của Lý Khắc Dụng), Linh quan truyện (các con hát), v.v. Tuy nhiên, thiên Tử tiết truyện chỉ ghi chép được 3 nhân vật, còn thiên Tử sự truyện ghi chép được 11 nhân vật, con số này kém xa so với các ghi chép trong Sách phủ nguyên quy. Lại như thiên Đường lục thần truyện ghi chép về những nhân vật tuy mang tiếng là bề tôi của nhà Đường nhưng lại góp sức giúp Chu Ôn soán ngôi nhà Đường, gợi lên tính châm biếm rất sâu xa.

Tân Ngũ Đại sử đổi Chí thành Khảo, lý do là bởi Âu Dương Tu cho rằng điển chương chế độ của thời Ngũ Đại không đáng được đưa vào sử. Cho nên Âu Dương Tu loại bỏ các thiên Chí truyền thống, chỉ giữ lấy hai Khảo là Ti thiên khảo và Chức phương khảo, tương đương với Thiên văn chí và Quận huyện chí của Cựu Ngũ Đại sử.

Tân Ngũ Đại sử bổ sung rất nhiều sử liệu về Thập quốc. Các ghi chép về Thập quốc được đặt tên là Thế gia, lại có thêm một thiên Thập quốc thế gia niên phổ. Sơ cảo của Thập quốc thế gia được biên soạn dựa trên sách Thập quốc ký mà Âu Dương Tu đã cùng biên soạn với Doãn Thù trước đây.

Còn thiên Tứ di phụ lục tương đương với Ngoại quốc liệt truyện của Cựu Ngũ Đại sử.

Đánh giá

Nội dung

Bản kỉ
 Lương bản kỉ đệ nhất - Thái Tổ thượng
 Lương bản kỉ đệ nhị - Thái Tổ hạ
 Lương bản kỉ đệ tam - Mạt Đế
 Đường bản kỉ đệ tứ - Trang Tông thượng
 Đường bản kỉ đệ ngũ - Trang Tông hạ
 Đường bản kỉ đệ lục - Minh Tông
 Đường bản kỉ đệ thất - Mẫn Đế, Phế Đế
 Tấn bản kỉ đệ bát - Cao Tổ
 Tấn bản kỉ đệ cửu - Xuất Đế
 Hán bản kỉ đệ thập - Cao Tổ, Ẩn Đế
 Chu bản kỉ đệ thập nhất - Thái Tổ
 Chu bản kỉ đệ thập nhị - Thế Tông, Cung Đế

Truyện
 Lương gia nhân truyện đệ nhất - Vương hoàng hậu, Trương hoàng hậu, Chu Toàn Dục, Chu Hữu Lượng, Chu Hữu Năng, Chu Hữu Hối, Chu Tồn, Chu Hữu Ninh, Chu Hữu Luân, Chu Hữu Dụ, Chu Hữu Văn, Chu Hữu Tư
 Đường Thái Tổ gia nhận truyện đệ nhị - Lưu hoàng hậu, Lý Khắc Nhượng, Lý Khắc Tu, Lý Khắc Cung, Lý Khắc Ninh, Lý Kế Ngập, Lý Kế Đồng, Lý Kế Tung, Lý Kế Thiềm, Lý Kế Nghiêu
 Đường Minh Tông gia nhân truyện đệ tam - Tào hoàng hậu, Ngụy hoàng hậu, Lý Tùng Cảnh, Lý Tùng Vinh, Lý Tùng Xán, Lý Tùng Chương, Lý Tùng Ôn, Lý Tùng Mẫn
 Đường Phế Đệ gia nhân truyện đệ tứ - Lưu hoàng hậu, Lý Trọng Cát, Lý Trọng Mĩ
 Tấn gia nhân truyện đệ ngũ - Thạch Kính Uy, Thạch Kính Uân, Thạch Kính Huy, Thạch Trọng Anh, Thạch Trọng Tín, Thạch Trong Nghệ, Thạch Trọng Duệ, Thạch Trọng Cảo, Thạch Diên Úy, Thạch Diên Bảo
 Hán gia nhân truyện đệ lục - Lưu Sùng, Lưu Tín, Lưu Thừa Huấn, Lưu Thừa Hựu, Lưu Thừa Huân
 Chu Thái Tổ gia nhân truyện đệ thất - Sài hoàng hậu
 Chu Thế Tông gia nhân truyện đệ bát - Sài Thủ Lễ, Lưu hoàng hậu, Phù hoàng hậu, Sài Nghị, Sài Thành, Sài Hi Nhượng, Sài Hi Cẩn, Sài Hi Hối
 Lương thần truyện đệ cửu - Kính Tường, Chu Trân, Bàng Sư Cổ, Cát Tùng Chu, Hoắc Tồn, Trương Tồn Kính, Phù Đạo Chiêu, Lưu Hãn, Khấu Ngạn Khanh
 Lương thần truyện đệ thập - Khang Hoài Anh, Lưu Tầm, Ngưu Tồn Tiết, Trương Quy Phách, Vương Trọng Sư, Từ Hoài Ngọc
 Lương thần truyện đệ thập nhất - Dương Sư Hậu, Vương Cảnh Nhân, Hạ Côi, Vương Đàn, Mã Tự Huân, Vương Kiền Dụ, Tạ Ngạn Chương
 Đường thần truyện đệ thập nhị - Quách Sùng Thao, An Trọng Hối
 Đường thần truyện đệ thập tam - Chu Đức Uy, Phù Tồn Thẩm, Sử Kiến Đường, Vương Kiến Cập, Nguyên Hành Khâm, An Kim Toàn, Viên Kiến Phong, Tây Phương Nghiệp
 Đường thần truyện đệ thập tứ - Phù Tập, Ô Chấn, Khổng Khiêm, Trương Diên Lãng, Lý Nghiêm, Lý Nhân Củ, Mao Chương
 Đường thần truyện đệ thập ngũ - Chu Hoằng Chiêu, Phùng Uân, Lưu Diên Lãng, Khang Tư Lập, Khang Nghĩa Thành, Dược Ngạn Trù
 Đường thần truyện đệ thập lục - Đậu Lô Cách, Lô Trình, Nhâm Viên, Triệu Phượng, Lý Tập Cát, Trương Hiến, Tiêu Hi Phủ, Lưu Tán, Hà Toản
 Tấn thần truyện đệ thập thất - Tang Duy Hàn, Cảnh Diên Quảng, Ngô Loan
 Hán thần truyện đệ thập bát - Tô Phùng Cát, Sử Hoằng Triệu, Dương Bân, Vương Chương, Lưu Thù, Lý Nghiệp, Niếp Văn Tiến, Hậu Tán, Quách Doãn Minh
 Chu thần truyện đệ thập cửu - Vương Phác, Trịnh Nhân Hối, Hỗ Tái
 Tử tiết truyện đệ nhị thập - Vương Ngạn Chương, Bùi Ước, Lưu Nhân Thiệm
 Tử sự truyện đệ nhị thập nhất - Trương Nguyên Đức, Hạ Lỗ Kì, Diêu Hồng, Vương Tư Đồng, Trương Kính Đạt, Địch Tiến Công, Trương Vạn Địch, Thẩm Bân, Vương Thanh, Sử Ngạn Siêu, Tôn Thịnh
 Nhất hạnh truyện đệ nhị thập nhị - Trịnh Ngao, Trương Tiến Minh, Thạch Ngang, Trình Phúc Uân, Lý Tự Luân
 Đường lục thần truyện đệ nhị thập tam - Trương Văn Úy, Dương Thiệp, Trương Sách, Triệu Quang Phùng, Tiết Di Củ, Tô Tuần
 Nghĩa nhi truyện đệ nhị thập tứ - Lý Tự Chiêu, Lý Tự Bổn, Lý Tự Ân, Lý Tồn Tín, Lý Tồn Hiếu, Lý Tồn Tiến, Lý Tồn Chương, Lý Tồn Hiền
 Linh quan truyện đệ nhị thập ngũ - Chu Tạp, Kính Tân Ma, Cảnh Tiến, Sử Ngạn Quỳnh, Quách Tùng Khiêm
 Hoạn giả truyện đệ nhị thập lục - Trương Thừa Nghiệp, Trương Cư Hàn
 Tạp truyện đệ nhị thập thất - Vương Dung, La Thiệu Uy, Vương Xứ Trực, Lưu Thủ Quang
 Tạp truyện đệ nhị thập bát - Lý Mậu Trinh, Hàn Kiến, Lưu Nhân Phúc, Hàn Tốn, Dương Sùng Bổn, Cao Vạn Hưng, Ôn Thao
 Tạp truyện đệ nhị thập cửu - Lô Quang Trù, Đàm Toàn Bá, Lôi Mãn, Chung Truyền, Triệu Khuông Ngưng
 Tạp truyện đệ tam thập - Chu Tuyên, Vương Sư Phạm, Lý Hãn Chi, Mạnh Phương Lập, Vương Kha, Triệu Sưu, Phùng Hành Tập
 Tạp truyện đệ tam thập nhất - Thị Thúc Tông, Lý Ngạn Uy, Lý Chấn, Bùi Địch, Vi Chấn, Khổng Tuần, Tôn Đức Chiêu, Vương Kính Nhiêu, Tưởng Ân
 Tạp truyện đệ tam thập nhị - Lưu Tri Tuấn, Đinh Hội, Hạ Đức Luân, Diêm Bảo, Khang Diên Hiếu
 Tạp truyện đệ tam thập tam - Trương Toàn Nghĩa, Chu Hữu Khiêm, Viên Tượng Tiên, Chu Hán Tân, Đoạn Ngưng, Lưu ?, Chu Tri Dụ, Lục Tư Đạc
 Tạp truyện đệ tam thập tứ - Triệu Tại Lễ, Hoắc Ngạn Uy, Phòng Tri Ôn, Vương Yến Cầu, An Trọng Bá, Vương Kiến Lập, Khang Phúc, Quách Diên Lỗ
 Tạp truyện đệ tam thập ngũ - Hoa Ôn Kì, Trường Tùng Giản, Trương Quân, Dương Ngạn Tuân, Lý Chu, Lưu Xứ Nhượng, Lý Thừa Ước, Trương Hi Sùng, Tương Lý Kim, Trương Đình Uẩn, Mã Toàn Tiết, Hoàng Phủ Ngộ, An Ngạn Uy, Lý Quỳnh, Lưu Cảnh Nham
 Tạp truyện đệ tam thập lục - Lô Văn Tiến, Lý Kim Toàn, Dương Tư Quyền, Doãn Huy, Vương Hoằng Chí, Lưu Thẩm Giao, Vương Chu, Cao Hành Chu, Bạch Tái Vinh, An Thúc Thiên
 Tạp truyện đệ tam thập thất - Địch Quang Nghiệp, Phùng Huy, Hoàng Phủ Huy, Đường Cảnh Tư, Vương Tiến, Thường Tư, Tôn Phương Gián
 Tạp truyện đệ tam thập bát - Vương Tuấn, Vương Ân, Lưu Từ, Vương Hoàn, Chiết Tùng Nguyễn
 Tạp truyện đệ tam thập cửu - Chu Thủ Ân, Đổng Chương, Phạm Diên Quang, Lâu Kế Anh, An Trọng Vinh, An Tùng Tiến, Dương Quang Viễn
 Tạp truyện đệ tứ thập - Đỗ Trọng Uy, Lý Thủ Trinh, Trương Nhạn Trạch
 Tạp truyện đệ tứ thập nhất - Vương Cảnh Sùng, Triệu Tư Oản, Mộ Dung Ngạn Siêu
 Tạp truyện đệ tứ thập nhị - Phùng Đạo, Lý Kì, Trịnh Giác, Lý Ngu, Lô Đạo, Tư Không Đĩnh
 Tạp truyện đệ tứ thập tam - Lưu Hú, Lô Văn Kỉ, Mã Dận Tôn, Diêu Nghĩ, Lưu Nhạc, Mã Cảo, Thôi Cư Kiệm, Thôi Chuyết, Lý Dịch
 Tạp truyện đệ tứ thập tứ - Hòa Ngưng, Triệu Oánh, Phùng Ngọc, Lô Chất, Lã Kì, Tiết Dung, Hà Trạch, Vương Quyền, Sử Khuê, Long Mẫn
 Tạp truyện đệ tứ thập ngũ - Lý Tung, Lý Lân, Cổ Vĩ, Đoàn Hi Nghiêu, Trương Doãn, Vương Tùng, Bùi Hạo, Vương Nhân Dụ, Bùi Vũ, Vương Diên, Mã Trọng Tích, Triệu Diên Nghĩa

Khảo
 Ti thiên khảo đệ nhất
 Ti thiên khảo đệ nhị
 Chức phương khảo đệ tam

Thế gia
 Ngô thế gia đệ nhất - Ngô
 Nam Đường thế gia đệ nhị - Nam Đường
 Tiền Thục thế gia đệ tam - Tiền Thục
 Hậu Thục thế gia đệ tứ - Hậu Thục
 Nam Hán thế gia đệ ngũ - Nam Hán
 Sở thế gia đệ lục - Sở
 Ngô Việt thế gia khảo đệ thất - Ngô Việt
 Mân thế gia đệ bát - Mân
 Nam Bình thế gia đệ cửu - Kinh Nam
 Đông Hán thế gia đệ thập - Bắc Hán
 Thập quốc thế gia niên phổ đệ thập nhất

Phụ lục
 Quyển 72: Tứ Di phụ lục đệ nhất Khiết Đan
 Quyển 73: Tứ Di phụ lục đệ nhị Khiết Đan
 Quyển 74: Tứ Di phụ lục đệ tam Hề, Thổ Dục Hồn, Đạt Đát, Đảng Hạng, Đột Quyết, Thổ Phồn, Hồi Cốt, Vu Điền, Cao Ly, Bột Hải, Tân La, Hắc Thủy Mạt Hạt, Nam Chiếu Man, Tang Ca Man, Côn Minh, Chiêm Thành
 Quyển 75: Ngũ Đại sử ký tự

Xem thêm
Nhị thập tứ sử

Tham khảo

Chú thích

Tham khảo
Nhị thập ngũ sử (giản thể/phồn thể)
Toàn văn Tân Ngũ Đại sử：(giản thể)

Sách lịch sử
Các văn bản lịch sử Trung Quốc
Ngũ đại Thập quốc


title: Lục lạc sợi

text:
Lục lạc sợi (danh pháp: Crotalaria juncea) là loài thực vật của vùng châu Á nhiệt đới, thuộc họ (Fabaceae).

Lục lạc sợi là nguồn phân xanh, chất xơ và có thể làm nhiên liệu sinh học.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
http://assamagribusiness.nic.in/Sunnhemp.pdf
 http://www.fao.org/ag/AGP/AGPC/doc/GBASE/data/pf000475.htm
 http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=5&taxon_id=200012064

J
Thực vật xâm hại
Cây sợi
Thực vật được mô tả năm 1753


title: Brimeux

text:
Brimeux là một xã của tỉnh Pas-de-Calais, thuộc vùng Hauts-de-France, miền bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Pas-de-Calais

Tham khảo

INSEE
IGN

Liên kết ngoài
 Brimeux on the Quid website
 Cyclo Club Brimeux, cycling club of Brimeux

Xã của Pas-de-Calais


title: Nzerekorena

text:
Nzerekorena là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1955 bởi Bechyne.

Các loài
Chi này gồm các loài:
 Nzerekorena filicornis Scherer & Boppre, 1997

Chú thích

Tham khảo

Alticini


title: Arhinobelus

text:
Arhinobelus là một chi bọ cánh cứng trong họ Belidae.

Các loài
 Arhinobelus agathophagus Zimmerman, 1994

Chú thích

Tham khảo

 ION
 Nomenclator Zoologicus

Belidae


title: Homochlodes

text:
Homochlodes là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Lithinini
Geometridae


title: Leptotarsus kalamundaensis

text:
Leptotarsus kalamundaensis là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Leptotarsus


title: Nguyễn Đức Đạt

text:
Nguyễn Đức Đạt (chữ Hán: 阮德達, 1824 - 1887), tự Khoát Như, hiệu Nam Sơn Chủ Nhân, Nam Sơn Dưỡng Tẩu, Khả Am Chủ Nhân, là nhà nho, nhà giáo Việt Nam.

Tiểu sử
Ông sinh năm 1824 tại làng Hoành Sơn, xã Nam Hoa Thượng, tổng Trung Cần (nay là xã Khánh Sơn, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An). Ông sinh ra trong một gia đình có nhiều người đỗ đạt, như em họ Nguyễn Đức Quý đỗ Hoàng giáp 1884, em ruột là Nguyễn Đức Huy đỗ Cử nhân (1864), cha là Nguyễn Đức Diệu đỗ cử nhân (1824), con trai ông là Nguyễn Đức Hiểu cũng đỗ Cử nhân (1912) và cháu ông đỗ Phó bảng (1916).

Ông đỗ cử nhân khoa Đinh Mùi 1847. Năm Quý Sửu 1853, tức đời Tự Đức thứ 6, ông đỗ Thám hoa, cùng với một danh nho khác của Nam Đàn là Nguyễn Văn Giao. Ông được bổ vào viện Tập hiền, sau đó thăng làm Cấp sự trung. Được ít lâu, ông xin cáo quan về phụng dưỡng song thân và mở trường dạy học. Năm 1863, ông lại được triều đình vời ra làm Đốc học tỉnh Nghệ An. Mẹ mất, ông về chịu tang ở nhà dạy học. Khi hết chịu tang, quan địa phương tấu về triều, lại vời ông ra làm Quận học, rồi thăng Án sát Thanh Hóa, Tuần phủ tỉnh Hưng Yên.

Năm Tự Đức thứ 26 (1873), quân Pháp tấn công, bốn tỉnh Hà Nội, Hải Dương, Nam Định, Ninh Bình đều bị thất thủ. Nhờ có công giữ được Hưng Yên yêu ổn nên ông được Tự Đức ban thưởng. Ít lâu sau, ông cáo quan, lại trở về mở trường dạy học. Năm 1885, vua Hàm Nghi ra chiếu Cần Vương. Ông cùng em họ là Nguyễn Đức Quý ra mắt Hàm Nghi và được phong làm Lại bộ Thượng thư lĩnh An Tĩnh tổng đốc. Về quê nhà, ông cùng Nguyễn Đức Quý, Nguyễn Quang... dựng cờ nghĩa khởi binh, chiến đấu chưa được bao lâu thì thất thế nên nghĩa quân phải rút lên vùng miền núi Thanh Chương. Do tuổi cao sức yếu không đi được, nên Nguyễn Đức Đạt ở ẩn tại quê nhà.

Thám hoa Nguyễn Đức Đạt mất vào tháng 2 năm 1887, thọ 63 tuổi.

Sự nghiệp giáo dục
Cả cuộc đời Nguyễn Đức Đạt đều làm nghề dạy học. Trường của ông là một ngôi trường uy tín dành cho những người đi thi hương. Học trò ông nhiều người thành danh, trong đó có những bậc danh sĩ như: Phan Bội Châu, Cao Xuân Dục, Ngô Đức Kế, Đặng Nguyên Cẩn, Đặng Văn Bá, Đặng Thái Thân, Đặng Văn Thụy, Nguyễn Sinh Sắc... Ông là một nhà nho nghiêm khắc, tận tình và được học trò tôn kính. Hiện nay tại làng Hoành Sơn vẫn còn một ngôi từ đường do học trò lập để thờ ông. Trong ngôi từ đường có hai bức đại tự với sáu chữ "Vạn thế trạch""Đại khoa môn" và nhiều câu đối. Một trong số đó là:

Dịch nghĩa:

Quan điểm triết học
Trong số những cuốn sách của Nguyễn Đức Đạt thì công trình lớn nhất của ông là Nam Sơn tùng thoại, gồm 4 quyển 32 chương, do học trò ghi chép, khắc in và hoàn thành vào tháng 11 năm Tự Đức thứ 33 (12/1880), viết theo lối vấn đáp, bàn giải về các vấn đề của Nho giáo: Thiên đạo, lịch sử, đạo đức và trị đạo. Ở đây, bên cạnh quan điểm triết học gần như thuần túy Nho giáo, chịu ảnh hưởng nặng của tư tưởng Khổng Mạnh thì Nguyễn Đức Đạt lại có những quan điểm riêng mới lạ và độc đáo.

Tác phẩm
Ông viết khá nhiều sách, trong đó có:
 Những sách dùng trong dạy học:
Nam Sơn song khóa phủ tuyểnNam Sơn song khóa chế nghĩa
Đăng long văn tuyểnNam Sơn di thảo
Khả Am văn tập....
Vịnh sử thi tập: vịnh các nhân vật lịch sử Trung Quốc
Việt sử thặng bình: được viết theo lối vấn đáp, tiện cho việc ôn tập
 Các công trình văn thơ, triết học, sử học có giá trị, tiêu biểu như
Nam Sơn tùng thoạiĐông hiên hà dạ tập
Hồ dạng thiCần kiệm vựng biên
Lăng trình kĩ thứcKhảo cổ ức thuyết...

Chú thích

Tham khảo
 Nhà giáo danh tiếng đất Lam Hồng:Nguyễn Đức Đạt (1824-1887), Ninh Viết Giao, Nhà xuất bản Nghệ An, 1996.
 Thám hoa Nguyễn Đức Đạt , trang huyện Nam Đàn.
 Quan niệm của Nguyễn Đức Đạt vè mối quan hệ giữa đạo đức và pháp luật trong Nam Sơn tùng thoại , Mai Vũ Dũng, Viện Triết học.

Người Nghệ An
Nhà văn Việt Nam thời Pháp thuộc
Thám hoa Việt Nam
Nhà giáo Việt Nam thời Pháp thuộc
Quan lại nhà Nguyễn
Thủ lĩnh quân sự phong trào Cần Vương
Thủ khoa Nho học Việt Nam
Người họ Nguyễn tại Việt Nam


title: Triepeolus pectoralis

text:
Triepeolus pectoralis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Robertson mô tả khoa học năm 1897.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Triepeolus
Động vật được mô tả năm 1897


title: Hystiopsis

text:
Hystiopsis là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1966 bởi Blake.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Hystiopsis bella Blake, 1966
 Hystiopsis beniensis Blake, 1966
 Hystiopsis bryanti Blake, 1966
 Hystiopsis egleri (Bechyne & Bechyne, 1965)
 Hystiopsis exarata Blake, 1966
 Hystiopsis flavipes Blake, 1966
 Hystiopsis grossa Blake, 1966
 Hystiopsis irritans Blake, 1966
 Hystiopsis maculata (Blake, 1966)
 Hystiopsis mansei (Blake, 1966)
 Hystiopsis mapirii Blake, 1966
 Hystiopsis marginalis (Fabricius, 1801)
 Hystiopsis maxima (Blake, 1966)
 Hystiopsis megala Blake, 1966
 Hystiopsis nigriventris Blake, 1966
 Hystiopsis peruensis Blake, 1966
 Hystiopsis phaica Blake, 1966
 Hystiopsis terminalis (Blake, 1966)
 Hystiopsis zonata Blake, 1966

Chú thích

Tham khảo

Luperini


title: Augangela

text:
Augangela là một chi bướm đêm thuộc họ Sesiidae.

Các loài
Augangela xanthomias  Meyrick, 1932

Chú thích

Tham khảo

Sesiidae


title: Balbinos

text:
Balbinos là một đô thị ở bang São Paulo của Brasil. Đô thị này nằm ở vĩ độ 21º53'59" độ vĩ nam và kinh độ 49º21'24" độ vĩ tây, trên khu vực có độ cao 460 m. Dân số năm 2004 ước tính là 1.360 người.
Đô thị này có diện tích 90,9 km².

Thông tin nhân khẩu

Dữ liệu dân số theo điều tra dân số năm 2000

Tổng dân số: 1.313
Dân số thành thị: 1.062
Dân số nông thôn: 251
 Nam giới: 676
 Nữ giới: 637
Mật độ dân số (người/km²): 14,44

Tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh dưới 1 tuổi (trên một triệu người): 16,67

Tuổi thọ bình quân (tuổi): 70,79

Tỷ lệ sinh (số trẻ trên mỗi bà mẹ): 2,31

Tỷ lệ biết đọc biết viết: 89,07%

Chỉ số phát triển con người (HDI-M): 0,761
 Chỉ số phát triển con người - Thu nhập: 0,666
 Chỉ số phát triển con người - Tuổi thọ: 0,763
 Chỉ số phát triển con người - Giáo dục: 0,854
(Nguồn: IPEADATA)

Sông ngòi
 Rio Dourado
 Sông Batalha

Các xa lộ
 SP-331
 SP-300

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng của đô thị
 Balbinos trên WikiMapia

Đô thị bang São Paulo


title: Thế Anh

text:
Thế Anh (3 tháng 4 năm 1938 - 29 tháng 9 năm 2019) là diễn viên Việt Nam. Ông thành công ở cả hai lĩnh vực điện ảnh và kịch nói, và được biết tới với hai vai diễn: Trung úy Phương trong Nổi gió và Ba Duy trong Mối tình đầu. Ông được trao tặng danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân (2001).

Tiểu sử và sự nghiệp
Ông tên thật Nguyễn Thế Anh, sinh ngày 3 tháng 4 năm 1938 tại xã Xuân Phương, huyện Từ Liêm (nay là phường Xuân Phương, quận Nam Từ Liêm), thành phố Hà Nội. Ông là con thứ 3 trong một gia đình khá giả, mẹ là một tiểu thương, cha ông là người học hành đỗ đạt xuất sắc. Năm ông 3 tuổi, cha ông đỗ học bổng sang Pháp học bác sĩ. Mẹ ông phải một mình nuôi dạy hai anh em ông (người anh trai thứ hai qua đời sớm). Sau này, qua ông Xuân Thủy ông đã liên lạc được với người cha của mình. Tuy nhiên cho đến khi cha ông mất, hai cha con vẫn không gặp mặt nhau.

Lớn lên, Thế Anh lần lượt học các trường Lycée Albert Sarraut, trường Tư thục Khai Thành, Minh Tân, Hoàng Hữu Nam. Sau khi tốt nghiệp cấp ba, ông công tác tại Trường Trung Cao cấp quân sự trong 2 năm. Năm 1961, ông trúng tuyển vào Khoa Toán Trường Đại học Sư phạm Hà Nội. Mới nhập học được 4 tháng, ông ghi tên và trúng tuyển lớp diễn viên của Trường Nghệ thuật Sân khấu. Ông học cùng khóa với Ngọc Hiền, Trần Tiến, Cao Khương, Đoàn Dũng, Trọng Khôi, Thanh Tú, Mỹ Dung... Tốt nghiệp loại ưu khóa diễn viên sân khấu chính quy đầu tiên năm 1964 với vai nhân vật sĩ quan Mỹ bị vây trong lô cốt ở vở kịch Đêm đen (trong bộ ba vở kịch ngắn Nửa đất nước trong đêm của tác giả Ngô Y Linh), Thế Anh về công tác tại Đoàn Kịch nói Trung ương.

Năm 1964, khi nhà quay phim Nguyễn Đăng Bảy và đạo diễn Huy Thành đang tìm kiếm diễn viên mới đóng vai Trung uý Phương trong bộ phim nhựa Nổi gió (dựa theo kịch bản cùng tên của Đào Hồng Cẩm), Thế Anh là người thứ 13 thử vai và đã được lựa chọn. Ngay trong vai diễn đầu tiên này, ông đã ghi dấu ấn trong sự nghiệp diễn xuất khi khắc họa thành công vai viên trung uý trẻ trong quân lực Việt Nam Cộng hòa.

Từ Trung uý Phương, Thế Anh nhanh chóng nổi tiếng và đóng hàng loạt vai diễn trong các bộ phim, vở kịch sau đó. Ở sân khấu, ông đã để lại ấn tượng với những vai diễn như: tên gián điệp Đức lịch lãm Stavinsky trong Nila - Cô bé đánh trống trận, bác sĩ Hải trong Đôi mắt, chàng thủy thủ Rubakov trong Chuông đồng hồ điện Kremlin, cố vấn Mỹ trong Anh Trỗi, sĩ quan tình báo trong Hoa anh túc và những vai khác trong Âm mưu và tình yêu, Khúc thứ ba bi tráng, Vụ án Eroxtrat, Đại đội trưởng của tôi, Othello, Bài ca Điện Biên, Người cha thô bạo, Hòn đảo thần Vệ Nữ... Nhờ nét phong lưu và chiều sâu trong diễn xuất, ông hóa thân thành nhiều loại nhân vật cả phản diện lẫn chính diện, từ sĩ quan Việt Nam Cộng hòa cho đến bộ đội Quân đội Nhân dân Việt Nam, các vai bác sĩ, kĩ sư, thầy giáo, thủy thủ...

Ở lĩnh vực điện ảnh, ông cũng tiếp tục nổi tiếng với Ba Duy trong Mối tình đầu, Dư trong Đường về quê mẹ, tiểu đoàn trưởng pháo binh trong Em bé Hà Nội, Không nơi ẩn nấp, Ngày lễ Thánh, Lưu lạc và trở về Sam Sao, Tự thú trước bình minh, Hồi chuông màu da cam, Vụ án Hồ Con Rùa, Người trong cuộc, Vĩnh biệt chân trời cũ, Gánh xiếc rong, Đêm hội Long Trì, Kiếp phù du... trong đó nổi tiếng nhất là vai Ba Duy trong Mối tình đầu (đạo diễn Hải Ninh, kịch bản Hoàng Tích Chỉ). Đóng vai này năm 1977, khi đã gần 40 tuổi, Thế Anh lại vào vai chàng sinh viên mới hai mươi tuổi yếu đuối, nghiện ngập. Bộ phim này đã giành được sự đón nhận của khán giả, đặc biệt ở Hà Nội, và mang lại cho Thế Anh giải Nam diễn viên xuất sắc nhất trong Liên hoan phim Việt Nam lần thứ V năm 1980. Tổng cộng ông đã đóng hơn 60 bộ phim nhựa và phim truyền hình của cả miền Bắc lẫn miền Nam (sau 1975), đưa ông trở thành một trong những diễn viên kì cựu của điện ảnh Việt Nam.

Năm 1984, ông nhận danh hiệu Nghệ sĩ ưu tú. Năm 2001, ông được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân.

Sau năm 1975, ông về lập nghiệp tại Thành phố Hồ Chí Minh. Trong suốt thập niên 1980-1990, Thế Anh vẫn tiếp tục công việc diễn xuất. Thập niên 2000, ông tiếp tục tham gia một số bộ phim truyền hình như Giao thời, Dốc tình, Hoa dã quỳ, Xin lỗi tình yêu, Tiếng cuốc đêm khuya... và một số bộ phim nhựa như vai sĩ quan Pháp Ponchon trong Người học trò đất Gia Định xưa (đạo diễn Huy Thành). Gần đây, ông trở lại sân khấu kịch với vai phản diện Trần Luận trong Người thi hành án tử (đạo diễn Khánh Hoàng).

Vợ ông là Thu Hằng, cũng là một diễn viên. Ông đã đặt tên cho hai người con trai là Thế Phương và Thế Duy để kỉ niệm hai vai diễn thành công nhất của mình.

Ông qua đời vào lúc 5h30 sáng ngày 29 tháng 9 năm 2019 tại Bệnh viện Thống Nhất, Thành phố Hồ Chí Minh vì nhồi máu cơ tim, hưởng thọ 81 tuổi.

Một số bộ phim đã đóng
 Xin lỗi tình yêu (2007)
 Dốc tình (2003)
 Người học trò đất Gia Định xưa (2002)
 Giao thời (2000)
 Điện Biên Phủ (1992)
 Đêm hội Long Trì
 Kiếp phù du
 Tình xa
 Gánh xiếc rong (1988)
 Vĩnh biệt chân trời cũ
 Người trong cuộc
 Ngoại ô
 Vụ án Hồ Con Rùa
 Hồi chuông màu da cam
 Tự thú trước bình minh (1979)
 Mối tình đầu (1977)
 Ngày lễ Thánh (1976)
 Em bé Hà Nội (1974)
Tây Sơn hào kiệt
 Đường về quê mẹ (1971)
 Không nơi ẩn nấp (1971)
 Chị Nhung (1970)
 Lưu lạc và trở về Sam Sao
 Tiền tuyến gọi (1969)
 Nổi gió (1966)

Tham khảo

 NSND Thế Anh với hai vai diễn để đời
 NSND Thế Anh: Hạnh phúc đằng sau những vai diễn

Người Hà Nội
Nam diễn viên điện ảnh Việt Nam
Nam diễn viên sân khấu Việt Nam
Nghệ sĩ nhân dân Việt Nam
Nam diễn viên truyền hình Việt Nam
Nam diễn viên Việt Nam thế kỷ 20
Nam diễn viên Việt Nam thế kỷ 21
Phim và người giành giải Liên hoan phim Việt Nam
Nghệ sĩ ưu tú Việt Nam


title: Splendrillia praeclara

text:
Splendrillia praeclara là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Drilliidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Splendrillia


title: Saint-Donat

text:
Saint-Donat là một xã ở tỉnh Puy-de-Dôme trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Puy-de-Dôme

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Puy-de-Dôme


title: Aquilonia

text:
Aquilonia là một đô thị (comune) thuộc tỉnh Avellino trong vùng Campania của Ý. Aquilonia có diện tích 55 km2, dân số là 1978 người (thời điểm năm 2005).

Tham khảo

Đô thị tỉnh Avellino
Thành phố và thị trấn ở Campania


title: Quận Red Lake, Minnesota

text:
Quận Red Lake là một quận thuộc tiểu bang Minnesota, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số 4299 người. Quận lỵ đóng ở Red Lake Falls.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích 1120 km2, trong đó có 0,02% là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Minnesota
Khu dân cư thành lập năm 1896


title: Đỗ Quang Trung

text:
Đỗ Quang Trung (sinh ngày 20 tháng 1 năm 1946) là chính khách Việt Nam, nguyên Bộ trưởng Bộ Nội vụ Việt Nam từ năm 1996 đến năm 2007, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa IX, Đại biểu Quốc hội khóa XI.

Quê quán: thôn Tử Dương, xã Cao Thành, huyện Ứng Hòa, tỉnh Hà Tây.

Năm 1981 ông được bầu làm Bí thư Huyện ủy Tiên Yên (Quảng Ninh). Năm 1986 ông được bầu làm Ủy viên dự khuyết Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa VI. Năm 1986 - 1992 ông giữ chức Phó Bí thư Tỉnh ủy Quảng Ninh. Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh, sau đó ông được bổ nhiệm giữ chức Tổng cục trưởng Tổng cục Du lịch (1992 - 1996) . Ông trúng cử Ủy viên Ban chấp hành Trung ương Đảng các khóa VII, VIII. IX. Năm 1996 ông được bổ nhiệm làm Bộ trưởng, Trưởng ban Tổ chức cán bộ Chính phủ, rồi sau đó là Bộ trưởng Bộ Nội vụ.

Xem thêm

Chú thích

Tiểu sử ông Đỗ Quang Trung

Bộ trưởng Bộ Nội vụ Việt Nam
Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam
Người Hà Tây
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa X
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XI


title: Choutuppal

text:
Choutuppal là một thị trấn thống kê (census town) của quận Nalgonda thuộc bang Andhra Pradesh, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Choutuppal có dân số 14.071 người. Phái nam chiếm 50% tổng số dân và phái nữ chiếm 50%. Choutuppal có tỷ lệ 65% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 73%, và tỷ lệ cho phái nữ là 58%. Tại Choutuppal, 15% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thị trấn thuộc huyện Nalgonda


title: Rhyacophila kiyosumiensis

text:
Rhyacophila kiyosumiensis là một loài Trichoptera trong họ Rhyacophilidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Rhyacophila


title: (18323) 1983 RZ2

text:
{{DISPLAYTITLE:(18323) 1983 RZ2}}

(18323) 1983 RZ2 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henri Debehogne ở Đài thiên văn La Silla ở Chile ngày 2 tháng 9 năm 1981.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 18001–19000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1983
Được phát hiện bởi Henri Debehogne
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Cẩm Giàng (định hướng)

text:
Cẩm Giàng có thể là một trong số các địa danh sau:

 Huyện Cẩm Giàng thuộc tỉnh Hải Dương
 Xã Cẩm Giàng, huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn
 Thị trấn cũ Cẩm Giàng thuộc huyện Cẩm Giàng, tỉnh Hải Dương; nay tương ứng với một phần thị trấn Cẩm Giang.

Xem thêm
Cầu Cẩm Giàng


title: 18156 Kamisaibara

text:
18156 Kamisaibara (2000 PU4) là một tiểu hành tinh vành đai chính.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 18156 Kamisaibara

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 2000


title: 17031 Piethut

text:
17031 Piethut (1999 FL9) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 2 tháng 3 năm 1999 by Lowell Observatory Near-Earth Object Search ở trạm Anderson Mesa. Tiểu hành tinh này được đặt tên theo tên của nhà vật lý vũ trụ Piet Hut, giáo sư của Institute for Advanced Study tại Princeton.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 17031 Piethut

017031
19990322
017031
Tiểu hành tinh được đặt tên


title: Drosophila simulans

text:
Drosophila simulans là một loài ruồi có quan hệ gần gũi vwis D. melanogaster và thuộc cùng phân nhóm loài Drosophila melanogaster. Loài gần gũi nhất của nó là D. mauritiana và D. sechellia. Loài này được phát hiện bởi Alfred Sturtevant vào năm 1919, khi ông nhận thấy rằng các con ruồi được sử dụng trong phòng thí nghiệm Thomas Hunt Morgan tại Đại học Columbia thực ra là hai loài riêng biệt.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Sturtevant, A.H. 1919. A new species closely resembling Drosophila melanogaster. Psyche 26: 153–155.
Sturtevant, A.H. The North American Species of Drosophila. Carnegie Institute of Washington, 1921.

Liên kết ngoài
Drosophila simulans at the Washington University in St. Louis Genome Sequencing Center

S
Động vật được mô tả năm 1919
Sinh vật mô hình


title: Chaloenus

text:
Chaloenus là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được Westwood miêu tả khoa học năm 1861.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Chaloenus adbominalis (Jacoby, 1899)
 Chaloenus aeneipennis (Jacoby, 1896)
 Chaloenus apicicornis (Jacoby, 1884)
 Chaloenus basalis Bryant, 1943
 Chaloenus bipunctatus Bryant, 1943
 Chaloenus brooksi Bryant, 1943
 Chaloenus brunneus Bryant, 1943
 Chaloenus capitatus Jacoby, 1896
 Chaloenus dimidiatus Jacoby, 1885
 Chaloenus dohertyi Bryant, 1943
 Chaloenus erberi Medvedev, 2005
 Chaloenus furthi Medvedev, 2002
 Chaloenus giganteus Medvedev, 2005
 Chaloenus laetus Medvedev, 2005
 Chaloenus latifrons (Westwood, 1861)
 Chaloenus marginipennis (Bryant, 1943)
 Chaloenus matangensis (Bryant, 1943)
 Chaloenus oculatus (Jacoby, 1899)
 Chaloenus pubescens Medvedev, 2005
 Chaloenus schawalleri Medvedev, 2005
 Chaloenus semipunctatus (Jacoby, 1899)
 Chaloenus subcostatus (Jacoby, 1899)
 Chaloenus suturalis (Westwood, 1861)
 Chaloenus westwoodi Chapuis, 1875

Chú thích

Tham khảo

Alticini


title: Megasoma acteon

text:
Megasoma acteon là danh pháp hai phần của một loài bọ cánh cứng dạng bọ kìm ở Nam Mỹ. Nó là một trong những loài lớn nhất của bọ cánh cứng. Con đực có thể có kích thước khoảng 13,5 cm (5,3 inch), chiều dài 4 cm (1,6 inch).

Chú thích

Tham khảo

 Ảnh chụp Megasoma actaeon

A
Côn trùng Nam Mỹ
Động vật được mô tả năm 1758
Nhóm loài do Carl Linnaeus đặt tên


title: Helius setigerus

text:
Helius setigerus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Helius
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Nimbahera

text:
Nimbahera là một thành phố và khu đô thị của quận Chittaurgarh thuộc bang Rajasthan, Ấn Độ.

Địa lý
Nimbahera có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 437 mét (1433 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Nimbahera có dân số 53.323 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Nimbahera có tỷ lệ 67% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 76%, và tỷ lệ cho phái nữ là 58%. Tại Nimbahera, 15% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Rajasthan


title: Adissan

text:
Adissan là một xã thuộc tỉnh Hérault trong vùng Occitanie ở phía nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 76 mét trên mực nước biển. Dân số thời điểm năm 1999 là 736 người.

Chú thích

Tham khảo

Xã của Hérault


title: Lệ Mỹ

text:
Lệ Mỹ là một xã thuộc huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ, Việt Nam. Xã này được tách ra từ xã Phú Mỹ từ ngày 19 tháng 1 năm 2009 theo Nghị định số 05/NĐ-CP của Chính phủ Việt Nam.. Xã Lệ Mỹ có 770,71 ha diện tích tự nhiên và 3.618 người.

Vị trí
Phía đông giáp huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang; phía tây giáp xã Liên Hoa, huyện Phù Ninh; phía nam giáp xã Trị Quận, xã Trung Giáp; phía bắc giáp xã Phú Mỹ, huyện Phù Ninh.

Tham khảo


title: Nototriche ecuadoriensis

text:
Nototriche ecuadoriensis là một loài thực vật có hoa thuộc họ Malvaceae.
Loài này chỉ có ở Ecuador.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là đồng cỏ nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất cao.

Tham khảo

 Montúfar, R. & Pitman, N. 2004. Nototriche ecuadoriensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

E
Thực vật Ecuador
Thực vật dễ tổn thương


title: Cortyla

text:
Cortyla là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Noctuidae


title: Ngọc Lan (ca sĩ)

text:
Lê Thanh Lan, tên thánh: Maria Lê Thanh Lan (28 tháng 12 năm 1956 – 3 tháng 6 năm 2001), được biết đến với nghệ danh Ngọc Lan, là một ca sĩ hải ngoại nổi tiếng. Không chỉ với giọng hát, cô còn được khán giả đặc biệt yêu mến vì khuôn mặt khả ái và tính cách nhút nhát, khiêm tốn của mình.

Tiểu sử
Ngọc Lan tên thật là Lê Thanh Lan, sinh ngày 28 tháng 12 năm 1956 tại Nha Trang (cô còn được gọi chung với tên Thánh là Maria Lê Thanh Lan). Ngọc Lan là người con thứ năm trong số 8 người con trong một gia đình khá giả, cha của cô, ông Lê Đức Mậu, từng phục vụ trong Binh Chủng Truyền Tin của Quân lực Việt Nam Cộng hòa. Khi còn ở Việt Nam, cô đã đến với âm nhạc qua nhạc sĩ Lê Hoàng Long, từng học nhạc và biểu diễn trong một số dịp tại Nha Trang. Cô đã từng theo học ở trường Lý Thường Kiệt, ngoại ô Sài Gòn.

Sự nghiệp

Khởi nghiệp
Năm 1980, Ngọc Lan đến Hoa Kỳ và định cư tại Minnesota. Hai năm sau, Ngọc Lan thực sự bắt đầu sự nghiệp ca hát ở California. Cô lấy nghệ danh Ngọc Lan vì tên thật Thanh Lan trùng với ca sĩ Thanh Lan đã nổi tiếng. Với sự giới thiệu của ca sĩ Duy Quang, cô đã hát tại một số quán cà phê nhạc và các buổi biểu diễn. Trong những buổi đầu đi hát với mục đích kiếm tiền phụ giúp gia đình và trang trải việc học hành, cô đã từng có ý định bỏ nghề để về phụ gia đình bán hamburger vì cô cảm thấy thanh quản của cô không cho phép cô hát quá nhiều. Nhưng được sự khích lệ của người thân và bạn bè, cô tiếp tục con đường ca hát và gặt được nhiều thành công ngoài mong đợi.

Đỉnh cao của sự nghiệp
Với chất giọng ngọt ngào, trữ tình, man mác nỗi buồn, Ngọc Lan nhanh chóng được khán giả biết đến và đã được các trung tâm nổi tiếng mời thu âm như trung tâm băng nhạc Dạ Lan, trung tâm Giáng Ngọc, và xuất hiện thường xuyên tại các vũ trường, phòng trà... Đặc biệt sau khi cộng tác với trung tâm nhạc MayQ Productions và được trung tâm này thực hiện riêng hai chương trình video đặc biệt Ngọc Lan 1: Như em đã yêu anh (1989) và Ngọc Lan 2: Mặt trời bên kia mùa hạ (1991) bởi đạo diễn Đặng Trần Thức thì Ngọc Lan đã đạt được đỉnh cao trong sự nghiệp âm nhạc. Hai cuốn video trên cho đến nay vẫn được đánh giá là hai cuốn video rất có giá trị về mặt nghệ thuật được dành riêng cho một nghệ sĩ.

Sự thành công ngoài sức tưởng tượng của Ngọc Lan được giới chuyên môn nhận định là do tên tuổi của cô xuất hiện vào những năm tháng mà nền âm nhạc hải ngoại đang "khát" ca sĩ và những tiếng hát mới, sự xuất hiện của cô với việc lựa chọn đúng dòng nhạc Tình ca - dòng nhạc mà trong thời kỳ này rất được ưa chuộng bên cạnh những tiếng hát đã thành công với những loại nhạc này từ trước năm 1975 như Khánh Hà, Tuấn Ngọc, Duy Quang.... cũng góp phần dẫn tới sự thành công của cô. Tuy nhiên, cũng không thể phủ nhận được tài năng và chất giọng thiên phú của cô mới chính là yếu tố đưa tên tuổi của cô bay xa hơn trên bầu trời âm nhạc.

Thành công nối tiếp thành công, sau đó cuối thập niên 80 đầu 90, cô nhận lời mời của trung tâm Asia tham gia trong CD 15 Liên khúc Tình Yêu cùng với 2 tiếng hát khác cũng đang được mến mộ lúc bấy giờ là Trung Hành và Kiều Nga, CD này đã mở ra thời kỳ của phong trào liên khúc và được ưa chuộng không riêng gì tại hải ngoại mà còn lan về tận ở Việt Nam, được ghi nhận là một trong những CD Liên khúc có số bán cao nhất trong lịch sử của trung tâm này. Qua CD này, tên tuổi Ngọc Lan ngày càng nổi tiếng.

Đồng thời trong thời gian này, cô cũng đã được mời đi lưu diễn liên tục, khắp nơi và đã trở thành nữ ca sĩ Top của liên tiếp 4 năm kể từ năm 1987 trong làng ca nhạc của cộng đồng người Việt trên khắp năm châu. Đáng kể như là chuyến lưu diễn 3 đêm rất thành công của cô tại Sydney và Melbourne, Úc năm 1990. Báo Chiêu Dương (Úc) đã đăng ngày 14 tháng 9 năm 1990 như sau:
{{cquote|Qua 3 đêm trình diễn tại Sydney và Melbourne, 2 thành phố lớn nhất của Úc Châu, nữ ca sĩ Ngọc Lan đã thành công rực rỡ. Tất cả các show đều đông nghẹt khán giả, hơn 400 khán giả đã phải ra về vì hết vé tại Bankstown Town Hall (Sydney). Tại Melbourne, hơn 1500 khán giả đã phải đứng để xem Ngọc Lan trình diễn. Hơn 300 khán giả phải ra về vì Hall không còn sức chứa! Có thể nói nữ ca sĩ tài sắc vẹn toàn Ngọc Lan đã làm nên "lịch sử" vì hơn 8 năm nay, từ lúc có các chương trình ca nhạc tại Úc Châu, đây là Show đông đảo khán giả nhất đã dành cho nữ ca sĩ Ngọc Lan.
Những đóa hồng tươi xinh xắn mà Ngọc Lan liên tiếp đón nhận từ khán giả đã nói lên tất cả sự thành công vượt bực của chương trình "Đêm Ngọc Lan"[...]Sau 3 đêm liên tiếp thành công rực rỡ tại Sydney và Melbourne, thể theo lời yêu cầu của nhiều vị khán giả chưa xem được các đêm trình diễn vừa qua vì hết vé, nữ ca sĩ số 1 Ngọc Lan quyết định ở lại Úc Châu thêm một tuần lễ để trình diễn đêm:
Dạ Vũ Ngọc Lan Giã Từ Úc Châu|}}

Năm 1992, là năm đánh dấu sự thu hình trực tiếp đầu tiên của Ngọc Lan trên sân khấu ca nhạc trong chương trình Hollywood Night 1 với ca khúc Mưa trên biển vắng vào ngày 10 tháng 3 năm 1992, cũng trong dịp này, cô đã dành cho MC Nam Lộc buổi phỏng vấn chính thức đầu tiên. Ngọc Lan có sự cộng tác gắn bó với những chương trình của Hollywood Night, điều này làm nhiều người lầm tưởng cô có hùn vốn với trung tâm này. Sự cộng tác vẫn diễn ra liên tục và đều đặn cho tới khi cô giã từ sự nghiệp để lùi về bóng tối, nên có thể nói tên tuổi của Ngọc Lan đã gắn liền với những chương trình Hollywood Night.

Ngọc Lan được yêu thích qua nhiều nhạc phẩm nước ngoài lời Việt, như Mưa trên biển vắng (cô cho đây là ca khúc đã đưa cô đến gần với khán giả), Dòng sông tuổi nhỏ (La Maritza)... Cô cũng trình bày nhiều ca khúc tiếng Pháp như Viens m'embrasser, Poupée de cire, poupée de son, Les valses de vienne, những nhạc phẩm của Phạm Duy, Trịnh Công Sơn, Ngô Thụy Miên, Đức Huy... Cô hát ở rất nhiều thể loại nhạc và dòng nhạc. Theo một số người sưu tầm nhạc, cô đã trình bày trên 800 ca khúc và trên 40 video clip. Sự hạn chế quay video thu hình được chính cô giải thích là do bản tính nhút nhát của mình trước ống kính.

 Sự hạn chế xuất hiện
Sau đó Ngọc Lan đột ngột không xuất hiện nữa vào năm 1993 và tạo nên nhiều tin đồn. Năm 1994 cô xuất hiện trở lại trong một số chương trình, cùng năm đó, trong chương trình đánh dấu sự trở lại của cô mang tên "Ngọc Lan và Thính Giả thương yêu" tại Anaheim với kết quả thành công mỹ mãn, tuy nhiên sau buổi ca nhạc đó, khán giả cũng nhận ra rằng cô có phần nào suy sụp tinh thần và tiếng hát của cô không còn linh động như xưa. Nguyên nhân có lẽ là do bệnh tình và sự qua đời đột ngột của người chị gái trước đó không lâu. Năm 1994 cũng là một năm cô kết hôn với nhạc sĩ Kevin Khoa. Và từ đó trở đi, cô vẫn tiếp tục sinh hoạt văn nghệ nhưng không còn mạnh mẽ như những năm đầu thập niên 90 khi mà tên tuổi cô được rất nhiều người biết đến vì sức khỏe không cho phép.

Trong năm 1996, trong lần thu hình trong cuốn video 12: Việt Nam Niềm Nhớ cho trung tâm Asia tại Toronto để trình bày nhạc phẩm "Con Đường Tôi Về" của nhạc sĩ Lê Tín Hương, trước hàng ngàn khán giả, Ngọc Lan phải có người nắm tay đưa lên sân khấu, dù bị hạn chế tầm nhìn nhưng cô vẫn cố gắng lột tả trọn vẹn ca khúc này với hình ảnh khó quên khi cô quỳ giữa sân khấu vào lúc cuối phần trình diễn. Và trong thời gian đó, Ngọc Lan thỉnh thoảng vẫn còn xuất hiện trong các băng video cho các trung tâm ca nhạc như Hollywood Nights, Asia nhưng hầu hết là các clip quay ngoại cảnh thay vì trên sân khấu.

 Giã từ sự nghiệp
Năm 1998, Ngọc Lan xuất hiện lần cuối cùng trong dịp thu hình quay ngoại cảnh cho Asia cuốn Video 18: Nhớ Sài Gòn, trong cuốn video này, Ngọc Lan đã cắt đi kiểu tóc uốn xoăn đặc trưng mà thay vào đó là kiểu tóc tém cùng gương mặt mệt mỏi, đượm buồn của mình trong ca khúc Khóc một dòng sông của Đức Huy. Đây là video ca nhạc cuối cùng của cô với trung tâm Asia.

Sau đó không lâu, trong một cuộc phỏng vấn trên truyền hình tại Nam California phát hình vào ngày 10 tháng 3 năm 1998, Ngọc Lan và phu quân Kelvin Khoa đã dành cho MC Nam Lộc và Thụy Trinh một cuộc nói chuyện thân tình để giải tỏa những thắc mắc và lời đồn đại về tình trạng bệnh tình của cô từ giới thưởng ngoạn, tai hại nhất là vụ trung tâm băng nhạc Diễm xưa đưa tin về việc ca sĩ hải ngoại Ngọc Lan đã qua đời trước đó. Và đây cũng là lần cuối cùng cô xuất hiện trước khán giả, sau đó cô giã từ sân khấu, lùi hẳn vào trong bóng tối vì bệnh tình cô ngày càng trầm trọng.

 Qua đời
Sau một thời gian dài bị chứng bệnh đa xơ cứng hành hạ và thị lực bị hạn chế, Ngọc Lan đã từ trần vào lúc 8 giờ 25 sáng ngày 3 tháng 6 năm 2001 tại bệnh viện Vencor, Huntington Beach, California.

Đám tang của cô được rất đông đảo người ái mộ tham dự và được cho là đám tang dành cho một nghệ sĩ có nhiều người tham dự nhất vào thời điểm đó. Và ít lâu sau, ít nhất đã có 6 ca khúc đã được viết lên để tưởng niệm người nữ ca sĩ tài sắc này như Nhật Ngân với Tiếng hát mong manh, Trần Trịnh với Gãy cành thiên hương, Trần Thiện Thanh với Huyền thoại Ngọc Lan, Ngọc Trọng với Bài cho tình ta, Hùng Quân với Còn đâu tiếng hát ru đời nhưng được biết đến nhiều hơn cả là ca khúc Vĩnh biệt một loài hoa của nhạc sĩ Anh Bằng. Trong bài hát đó có những câu sau:Người con gái ấy mang tên loài hoa.Mắt biếc suối trong, mi cong ngọc ngàLoài hoa yêu ấy, bây giờ đã xa, bây giờ đã xa...
...Ngọc Lan! Ngọc Lan! Sao nỡ ra đi vội vàng.Ôi! Tiếng kinh đêm cầu hồn, như tiếng ai ca thật buồn.Ngọc Lan! Ngọc Lan! Vĩnh viễn buông tay phận người.Thôi hết trăm năm đọa đầy.Một nấm mồ yên đời đời... Tưởng nhớ
 Trong Video Paris By Night 60: Thất Tình (2001), MC Nguyễn Cao Kỳ Duyên đã chia buồn về sự ra đi của Ngọc Lan và MC Nguyễn Ngọc Ngạn đã đọc bốn câu thơ của nhà văn Nguyên Nghĩa trong tuần báo Tự Do của Canada để chia buồn với khán thính giả.
 Trong Video ASIA 34: 20th Anniversary ASIA (2001), có sử dụng lại tiếng hát và hình ảnh Ngọc Lan trong phần trình diễn Liên khúc Tình Yêu cùng với Trung Hành, Kiều Nga đúng như MC Nam Lộc chia sẻ “bộ 3 Asia” sau 20 năm.
 Trong Video ASIA 46: Hành trình 30 năm (2005), ca sĩ Y Phương và Thanh Trúc đã hóa trang thành Ngọc Lan để trình bày hai ca khúc trước đây được cô trình bày rất thành công là "Lại gần hôn em" và "Johnny, Johnny".
 Trong Video ASIA 51: Tình khúc sau cuộc chiến / Nhạc vàng 30 năm (2006), có mời Trần Thăng, giám đốc Trung tâm Mây Productions chia sẻ cảm nghĩ và duyên cơ khi được gặp và cộng tác với Ngọc Lan. Sau đó, nữ ca sĩ Lâm Thúy Vân đã trình bày lại ca khúc "Mưa trên biển vắng" cùng với tiếng hát và hình ảnh của Ngọc Lan hiện ra phía sau trên màn ảnh.
 Ngày 26 tháng 3 năm 2010, để kỷ niệm 9 năm Ngọc Lan ra đi, trung tâm Asia đã cho phát hành bộ DVD "Tiếng hát Ngọc Lan - Như là kỷ niệm: Con đường tôi về" Trong cuốn Paris By Night 100: 27 năm một chặng đường (2010) của Trung tâm Thúy Nga, trong phần "Tưởng niệm những nghệ sĩ đã từng cộng tác với trung tâm" cũng có hình ảnh của Ngọc Lan, sau đó MC Nguyễn Ngọc Ngạn đã sử dụng hai câu thơ thất ngôn Mỹ nhân tự cổ như danh tướng / Bất hứa nhân gian kiến bạch đầu (dịch nghĩa: Người đẹp từ xưa như các bậc danh tướng / Không muốn thiên hạ thấy mình lúc về già'') để ngụ ý nói về Ngọc Lan.
 Vào ngày 6 tháng 3 năm 2015, để kỷ niệm 14 năm ngày Ngọc Lan ra đi, tờ báo Nghệ sĩ của MC Trần Quốc Bảo có dành số đặc biệt để đăng tải những cảm nghĩ, kỷ niệm của các nghệ sĩ từng cộng tác với Ngọc Lan.
 Nam ca sĩ Don Hồ từng dành nhiều bài viết của mình trên blog cá nhân cũng như Facebook của mình để chia sẻ những kỷ niệm về Ngọc Lan - người mà anh luôn kính trọng và xem là thần tượng, từ những ngày cô đã giúp đỡ anh khi bước chân vào nghề ca hát, cũng như một vài chi tiết về cuộc sống đời thường của cô trong những năm tháng cô bị bệnh tật hành hạ và rút lui vào bóng tối.
 Trong cuốn Paris By Night 126: Hành trình 35 năm (2018), có một phần tưởng niệm những nghệ sĩ đã từng cộng tác đóng góp cho Trung tâm Thúy Nga, trong đó có hình ảnh của nữ ca sĩ Ngọc Lan
Trong cuốn Paris By Night 128: Hành trình 35 năm (phần 3) (2019), ca sĩ trẻ Ngọc Hương tái hiện lại hình ảnh Ngọc Lan trên sân khấu và thể hiện ca khúc "Cho em quên tuổi ngọc".

Ảnh hưởng
Ngọc Lan được cho là một trong những ca sĩ thành công và nổi tiếng nhất của nền âm nhạc Việt Nam sau năm 1975. Phong cách và lối trình diễn của cô không chỉ để lại ấn tượng sâu đậm trong lòng giới thưởng ngoạn mà còn góp phần ảnh hưởng đến các tiếng hát thuộc thế hệ trẻ sau này như Minh Tuyết, Y Phương, Lâm Thúy Vân.

Các tiết mục trình diễn trên sân khấu

Trung tâm Mây

Trung tâm Thuý Nga - Paris By Night

Trung tâm Asia

Tham khảo

Liên kết ngoài
I love Ngọc Lan - Trang web của những người hâm mộ Ngọc Lan
NgocLan Website- Trang web lời bài hát do ca sĩ Ngọc Lan trình bày
 Tưởng nhớ nữ ca sĩ Ngọc Lan

Sinh năm 1956
Mất năm 2001
Người Khánh Hòa
Nữ ca sĩ Việt Nam
Ca sĩ hải ngoại
Ca sĩ Trung tâm Asia
Tín hữu Công giáo Việt Nam
Ca sĩ thế kỷ 20
Nữ ca sĩ thế kỷ 20


title: (8285) 1991 UK3

text:
{{DISPLAYTITLE:(8285) 1991 UK3}}

(8285) 1991 UK3 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Seiji Ueda và Hiroshi Kaneda ở Kushiro, Hokkaidō, Nhật Bản, ngày 31 tháng 10 năm 1991.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 8001–9000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1991
Được phát hiện bởi Hiroshi Kaneda
Được phát hiện bởi Seiji Ueda
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Acquigny

text:
Acquigny là một xã của tỉnh Eure, thuộc vùng Normandie, miền bắc nước Pháp.

Tham khảo

Xã của Eure


title: Ocinebrina edwardsii

text:
Ocinebrina edwardsii là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Phân loại
Các giống sau được cho vào đồng nghĩa:
 Ocinebrina edwardsi var. albina Pallary, 1906: đồng nghĩa của Ocinebrina hispidula (Pallary, 1904)
 Ocinebrina edwardsi var. cincta Pallary, 1906: đồng nghĩa của Ocinebrina hispidula (Pallary, 1904)
 Ocinebrina edwardsi var. fasciatus Settepassi, 1977: đồng nghĩa của Ocinebrina hybrida (Aradas & Benoit, 1876)
 Ocinebrina edwardsi var. hispidula Pallary, 1904: đồng nghĩa của Ocinebrina hispidula (Pallary, 1904)
 Ocinebrina edwardsi var. mutica Pallary, 1906: đồng nghĩa của Ocinebrina hispidula (Pallary, 1904)
 Ocinebrina edwardsii var. apiculata Pallary in Dautzenberg, 1917: đồng nghĩa của  Ocinebrina edwardsii (Payraudeau, 1826)
 Ocinebrina edwardsii var. cassidula Monterosato, 1884: đồng nghĩa của Ocinebrina edwardsii (Payraudeau, 1826)
 Ocinebrina edwardsii var. elongata Setepassi, 1977: đồng nghĩa của  Ocinebrina edwardsii (Payraudeau, 1826)
 Ocinebrina edwardsii var. ventricosa Bellini, 1929: đồng nghĩa của  Ocinebrina edwardsii (Payraudeau, 1826)

Miêu tả
Kích thước vỏ ốc khoảng 12 mm and 20 mm

Phân bố
Loài này phân bố ở các vùng nước châu Âu và ở Biển Địa Trung Hải dọc theo Hy Lạp và Apulia, Italy; ở Đại Tây Dương dọc theo Tây Phi.

Chú thích

Tham khảo
 Gofas, S.; Le Renard, J.; Bouchet, P. (2001). Mollusca, in: Costello, M.J. et al. (Ed.) (2001). European register of marine species: a check-list of the marine species in châu Âu and a bibliography of guides to their identification. Collection Patrimoines Naturels, 50: pp. 180–213

Liên kết ngoài
 Gastropods.com: Ocinebrina edwardsii; truy cập: 21 tháng 12 năm 2010

Ocinebrina


title: Hippoboscoidea

text:
Hippoboscoidea là một liên họ của Calyptratae. Các loài hai cánh trong liên họ này là loài hút máu vật chủ của chúng. Năm họ thường được xếp vào đây gồm:

 Glossinidae
 Hippoboscidae
 Mormotomyiidae
 Nycteribiidae
 Streblidae (tranh cãi)

Hippoboscidae thường được gọi là chí, rận. Rồi dơi bào gồm các họ Nycteribiidae và Streblidae; họ Streblidae có thể không phải đơn ngành và được đề xuất chia thành 2 phân họ hoặc hợp nhất với họ Nycteribiidae. Họ Glossinidae chỉ có một chi bao gồm các loài ruồi xê rê ở phi châu, là vật chủ trung gian truyền bệnh trypanosomiasis. Họ Mormotomyiidae hiện chỉ có một loài Mormotomyia hirsuta chỉ phát hiện ở Kenya. Nó có thể là một nhánhh riêng biệt với một họ khác nhưng có ít thông tin về nó.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Tài liệu

  (1989): An Introduction to the Study of Insects (6th ed.). Saunders College Pub., Philadelphia.ISBN 0-03-025397-7
  (2007): The phylogeny and evolution of host choice in the Hippoboscoidea (Diptera) as reconstructed using four molecular markers. Mol. Phylogenet. Evol. 45(1): 111–122. (HTML abstract)


title: Saint-Martial-le-Mont

text:
Saint-Martial-le-Mont  là một xã thuộc tỉnh Creuse trong vùng Nouvelle-Aquitaine miền trung nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 400 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintmartiallemont


title: Saint-Denis-de-Méré

text:
Saint-Denis-de-Méré là một xã ở tỉnh Calvados, thuộc vùng Normandie ở tây bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Calvados

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Site officiel de Saint-Denis-de-Méré
 Saint-Denis-de-Méré sur le site de l'Institut géographique national

Saint-Denis-de-Mere


title: Sankt Marein bei Neumarkt

text:
Sankt Marein bei Neumarkt là một đô thị thuộc huyện Murau thuộc bang Steiermark, nước Áo. Đô thị  có diện tích 54,66 km², dân số thời điểm năm 2005 là 830 người.

Tham khảo


title: Thủy Biều

text:
Thủy Biều là một phường thuộc thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế, Việt Nam.

Địa lý
Phường Thủy Biều nằm ở phía tây thành phố Huế, cách trung tâm thành phố 6 km và có vị trí địa lý:
Phía đông giáp phường Thủy Xuân và phường Phường Đúc
Phía tây giáp phường Hương Hồ với ranh giới là sông Hương
Phía nam giáp xã Thủy Bằng và phường Hương Hồ
Phía bắc giáp phường Hương Hồ và phường Hương Long với ranh giới là sông Hương.

Phường có diện tích 6,57 km², dân số năm 2010 là 9.929 người, mật độ dân số đạt 1.511 người/km².

Lịch sử
Trước năm 1945, địa bàn phường Thủy Biều hiện nay tương ứng với hai làng Nguyệt Biều (hình thành vào thế kỷ XVI) và Lương Quán (hình thành vào thế kỷ XVII) thuộc tổng Cư Chánh, huyện Hương Thủy, phủ Thừa Thiên.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, hai làng Nguyệt Biều và Lương Quán sáp nhập với nhau thành xã Phong Thủy. Về sau, xã Phong Thủy sáp nhập với xã Thủy Xuân thành xã Phùng Xuân Thủy, tuy nhiên đến năm 1954 lại chia thành hai xã Thủy Biều và Thủy Xuân.

Ngày 11 tháng 3 năm 1977, huyện Hương Thủy sáp nhập với huyện Phú Vang thành huyện Hương Phú, xã Thủy Biều thuộc huyện Hương Phú.

Ngày 11 tháng 9 năm 1981, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định 64-HĐBT. Theo đó, chuyển xã Thủy Biều về thành phố Huế quản lý.

Ngày 25 tháng 3 năm 2010, Chính phủ ban hành Nghị quyết 14/NQ-CP. Theo đó, thành lập phường Thủy Biều trên cơ sở toàn bộ 657,3 ha diện tích tự nhiên và 9.929 người của xã Thủy Biều.

Hành chính
Phường Thủy Biều được chia thành 7 tổ dân phố: Đông Phước 1, Đông Phước 2, Long Thọ, Lương Quán, Trung Thượng, Trường Đá, Trường Sơn.

Văn hóa
Người Huế xưa thường truyền tụng câu ca dao về hai làng cổ Nguyệt Biều và Lương Quán:

Riêng làng Nguyệt Biều xưa còn nổi tiếng với truyền thống hiếu học nên dân gian có câu: “Ruộng Đồng Di, thi Nguyệt Biều”.

Hiện nay cả hai đình làng Nguyệt Biều và Lương Quán đều được bảo tồn một cách nguyên vẹn.

Hiện nay tại phường Thủy Biều còn có một số điểm di tích như Hổ Quyền, Đền Voi Ré, Thành Lồi, Đền Long Thọ Cương (nay không còn), và một hệ thống các nhà Rường cổ mang đậm tính chất của Huế.

Chú thích

Xem thêm


title: Thenissey

text:
Thenissey  là một xã thuộc tỉnh Côte-d’Or trong vùng Bourgogne-Franche-Comté miền đông nước Pháp.

Xem thêm
xã của tỉnh Côte-d’Or

Tham khảo

Xã của Côte-d'Or


title: Gymnopilus hainanensis

text:
Gymnopilus hainanensis là một loài nấm thuộc họ Cortinariaceae.

Xem thêm

Danh sách các loài Gymnopilus

Tham khảo

Liên kết ngoài
Gymnopilus hainanensis at Index Fungorum

hainanensis


title: Liêu Ninh (tàu sân bay Trung Quốc)

text:
Liêu Ninh (Liaoning) là chiếc tàu sân bay đầu tiên của Hải quân Trung Quốc. Nó được đặt theo tên tỉnh Liêu Ninh nơi con tàu được tân trang. Sau một số lần chạy thử, tàu được đánh số 16 và chính thức bàn giao cho Hải quân Trung Quốc vào cuối tháng 9-2012.

Ban đầu con tàu này là do Liên Xô đóng cho Hải quân Liên Xô với tên ban đầu là Varyag. Liên Xô tan rã khi tàu đang đóng dở tại Ucraina, và Trung Quốc đã mua lại từ Ukraine vào năm 1998, khi đó nó chỉ có khung tàu mà không có động cơ, bánh lái và phần lớn các hệ thống vận hành khác. Năm 2002, chiếc tàu được vận chuyển về cảng Đại Liên và hoàn thiện tại đó. Mục đích mua tàu không được công khai cho đến tận tháng 6 năm 2011 khi chiếc tàu được đóng xong hoàn toàn. Người phát ngôn Bộ Quốc phòng Trung Quốc thông báo rằng tàu Liêu Ninh được sử dụng vào mục đích nghiên cứu và huấn luyện.

Do vốn là tàu Varyag, nên Liêu Ninh có thể xem là thuộc lớp tàu sân bay Đô đốc Kuznetsov. Nó dài khoảng 304,5 mét, rộng 37 mét. Lượng giãn nước đầy tải là 67.500 tấn và có thể di chuyển với tốc độ 32 knot (hay 37 hải lý/giờ).

Hệ thống vũ khí đáng chú ý của Liêu Ninh là Type 1030 CIWS và tên lửa FL-3000N. Theo thiết kế, nó có thể được trang bị 8 súng phòng không AK-630 AA, 8 CADS-N-1 Kashtan CIWS, 12 tên lửa hải đối hải P-700 Granit SSM, 18 bệ phóng tên lửa hải đối không 3K95 Kinzhal SAM VLS, và hệ thống pháo phản lực chống ngầm RBU-12000 UDAV-1 ASW. Cũng theo thiết kế, nó có thể mang 26 máy bay và 24 trực thăng. Liêu Ninh dùng hệ thống dốc kiểu "bệ phóng trượt tuyết" chứ không phải máy phóng như các tàu sân bay của Hoa Kỳ.

Nguồn gốc
Ban đầu, khi đặt lườn, tàu được gọi là Riga, tàu sân bay này được hạ thủy ngày 4 tháng 12 năm 1988, và được đổi tên lại thành Varyag (Varangian) vào cuối năm 1990, theo tên tàu tuần dương nổi tiếng của Nga.

Việc đóng tàu bị ngừng lại năm 1992, khi cấu trúc con tàu đã hoàn thành nhưng chưa có các hệ thống điện. Với sự giải tán Liên Xô, quyền sở hữu con tàu được chuyển cho Ukraine; chiếc tàu được để dành, không được bảo dưỡng, và sau đó ở tình trạng trơ trụi. Tới đầu năm 1998, tàu không có động cơ, bánh lái, hầu hết các hệ thống hoạt động, và được đưa ra bán đấu giá.

Vai trò của Nga
Tuy được phương Tây định danh là một tàu sân bay, thiết kế của lớp tàu sân bay Đô đốc Kuznetsov hàm ý một khái niệm nhiệm vụ khác biệt so với các tàu sân bay của Hải quân Mỹ, Hải quân Hoàng gia hay Hải quân Pháp. Thuật ngữ được những người đóng tàu miêu tả nó trong tiếng Nga là "тяжёлый авианесущий крейсер" tyazholiy avianesushchiy kreyser (TAKR or TAVKR)—"tàu tuần dương hạng nặng mang máy bay"—được dự định để hỗ trợ và bảo vệ các tàu ngầm mang tên lửa, tàu mặt nước, và máy bay mang tên lửa của hải quân trong hạm đội Nga. Vì thế, Liên xô và Nga cho rằng những tàu này không phải là những tàu sân bay theo Hiệp ước Montreux và không phải là đối tượng áp dụng những hạn chế kích thước khi đi qua Bosporus.

Máy bay cánh cứng trên tàu khác của lớp này, Đô đốc Kuznetsov, chủ yếu có nhiệm vụ đảm bảo ưu thế trên không. Nếu Varyag đã từng được biên chế trong hải quân Nga, nó cũng đã thực hiện các hoạt động chiến tranh chống ngầm (ASW), cũng như mang tên lửa chống tàu.

Bán đấu giá
Tháng 4 năm 1998, Bộ trưởng Thương mại Ukraina Roman Shpek thông báo giá thắng thầu là US$ 20 triệu cho Chong Lot Travel Agency Ltd., một công ty nhỏ có trụ sở tại Hồng Kông. Họ đề xuất kéo Varyag ra khỏi Biển Đen, qua Kênh Suez và vòng phía nam châu Á tới Macau, nơi họ sẽ bỏ neo và biến nó thành một khách sạn và sòng bạc nổi. Nó sẽ tương tự như tàu Kiev tại Thiên Tân và Minsk tại Minsk World ở Thâm Quyến.

Trước khi cuộc đấu giá đóng, các quan chức tại Macau đã cảnh báo Chong Lot rằng họ sẽ không cho phép tàu Varyag bỏ neo ở cảng. Tuy nhiên việc mua bán vẫn được tiến hành. Chong Lot thuộc sở hữu của Chin Luck (Holdings) Company tại Hồng Kông. Bốn trong số sáu thành viên của Chin Luck sống tại Yên Đài, Trung Quốc, nơi có một xưởng đóng tàu lớn của hải quân Trung Quốc. Chủ tịch Chin Luck Từ Tăng Bình, được tuyên bố là cựu sĩ quan quân đội Quân đội Giải phóng Nhân dân.

Được kéo về Trung Quốc

Vào giữa năm 2000, tàu kéo của ITC Hà Lan Suhaili với một đội thủy thủ người Philippines đã được thuê để kéo chiếc Varyag. Chong Lot không thể có được giấy phép của Thổ Nhĩ Kỳ để đi qua eo biển Bosphorus đầy nguy hiểm; theo Hiệp ước Montreux năm 1936 Thổ Nhĩ Kỳ có trách nhiệm cho phép tự do lưu thông, nhưng với một số chủ quyền và quyền từ chối. Chiếc tàu to lớn bị kéo quanh Biển Đen tới 16 tháng. Các bộ trưởng cấp cao của Trung Quốc đã tiến hành các cuộc đàm phán tại Ankara đại diện cho Chong Lot, đề xuất cho khách du lịch Trung Quốc tới thăm nước Thổ Nhĩ Kỳ đang túng tiền nếu con tàu được phép đi qua eo biển. Ngày 1 tháng 11 năm 2001, Thổ Nhĩ Kỳ cuối cùng bớt căng thẳng với quan điểm rằng con tàu gây ra một nguy cơ quá lớn với những cây cầu ở Istanbul, và cho phép việc quá cảnh.

Ngày 2 tháng 11 năm 2001, Varyag được hộ tống bởi 27 tàu, gồm 11 tàu kéo và 3 tàu hoa tiêu, và mất sáu giờ để đi qua eo biển; hầu hết các tàu lớn khác mất một giờ rưỡi.. Lúc 11:45 sáng ngày 2 tháng 11 con tàu hoàn thành thực hiện quá cảnh và hướng về Gallipoli và Çanakkale với tốc độ . Tàu vượt qua Dardanelles mà không có vấn đề gì.

Ngày 3 tháng 11, Varyag rơi vào một trận cuồng phong cấp 9 và trôi dạt trong khi đang vượt qua đảo Skyros Hy Lạp. Các nhân viên cứu hộ đã cố bắt lại con tàu, khi ấy đang trôi về hướng đảo Euboea. Đội thủy thủy bảy người (ba người Nga, ba người Ukraine và một người Phillippines) vẫn ở trên tàu khi sáu tàu kéo tìm cách nối lại việc kéo tàu. Sau nhiễu nỗ lực thất bại, một trực thăng cứu hộ bờ biển của Hy Lạp đã hạ cánh xuống Varyag và cứu cả bảy người. Một tàu kéo đã tìm cách nối được một dây vào tàu vào cuối ngày, nhưng gió lớn đã làm hỏng nỗ lực của hai tàu kéo khác. Ngày 6 tháng 11, Aries Lima (được báo chí đưa tin vừa là người Bồ Đào Nha vừa là người Hà Lan), một thủy thủ từ tàu kéo Haliva Champion, đã chết trong khi đang nỗ lực nối lại các dây kéo. Ngày 7 tháng 11, con tàu to lớn đã được nối lại dây..

Hiện đại hóa và tái trang bị
Năm 2008, Robert Karniol, biên tập viên châu Á của Jane's Defence Weekly, đã nói: "Người Trung Quốc chưa từng thấy kiểu tàu sân bay này trước đây và nó có thể rất hữu ích với họ. Họ đang tìm cách có được càng nhiều bí quyết sản xuất càng tốt ". Lưu Hoa Thanh, một đô đốc cấp cao của PLAN và là người ủng hộ việc hiện đại hóa hải quân, đã nói thế kỷ 21 là "thế kỷ của biển" và kêu gọi hiện đại hóa hải quân trong nhiều thập kỳ. Cùng lúc, đã có sự phản đối bên trong PLAN với quan điểm của Lưu Hoa Thanh về một lực lượng hải quân Trung Quốc to lớn, dẫn tới những cuộc tranh cãi liên tục giữa việc phát triển các tàu sân bay và các tàu ngầm.

Tàu Varyag được đưa vào một ụ khô tại Đại Liên () tháng 6 năm 2005. Vỏ của nó được phun cát và giàn giáo được dựng quanh tàu. Đảo chỉ huy được sơn phủ lớp sơn đỏ thường dùng để xử lý kim loại han rỉ. Ngày 24 tháng 10 năm 2006, bản điện tử của tờ báo Kommersant thông báo rằng Nga có kế hoạch bán tới 50 máy bay chiến đấu Su-33 cho Trung Quốc qua Rosoboronexport, trong một hợp đồng trị giá $2,5 tỷ. Tháng 3 năm 2009 Moskovskij Komsomolets thông báo rằng những cuộc đàm phán này đã đổ vỡ vì Nga sợ rằng Trung Quốc có thể bắt đầu sản xuất các phiên bản xuất khẩu rẻ hơn của Su-33 với các hệ thống và hệ thống điện tử Trung Quốc, gây ảnh hưởng tới việc xuất khẩu của Nga, giống điều từng xảy ra với J-11B (Phiên bản Trung Quốc của Su-27).

Jane's Fighting Ships bình luận rằng Varyag có thể đã được đổi tên lại là Thi Lang và được trao số cờ hiệu 83. Jane's lưu ý rằng cả cái tên và số hiệu đều chưa được xác nhận. Thi Lang là một vị đô đốc thời nhà Minh-Thanh, người đã đánh bại hải quân của các hậu duệ của Trịnh Thành Công và chinh phục Đài Loan năm 1681. Tháng 10 năm Jane's Navy International lưu ý rằng "công việc sửa chữa và trang bị đang được tiếp tục và con tàu được dự kiến bắt đầu thử nghiệm ngoài biển trong năm 2008". Vào cuối năm 2008, Asahi Shimbun thông báo rằng con tàu đang "gần hoàn tất". Ngày 27 tháng 4 năm 2009 Varyag được thông báo đã được đưa vào một ụ khô khác, "rõ ràng để lắp động cơ và các thiết bị nặng khác". Một cột radar mới được lắp trên siêu cấu trúc của Varyag ngày 15 tháng 12 năm 2009.

Năm 2009, tại cơ sở nghiên cứu Hải quân Vũ Hán gần hồ Hoàng Gia phía tây nam Vũ Hán, PLAN đã xây dựng một sàn huấn luyện và hậu cần và đảo chỉ huy giả theo kích thước thật của Varyag.

Các cảm biến đã được quan sát gồm Mạng quét điện tử chủ động (AESA) và Sea Eagle radar. Các vũ khí đã quan sát gồm Type 1030 CIWS, và hệ thống tên lửa FL-3000N. Mọi người cũng thấy những ống phóng tên lửa chống tàu cũ đã được bít lại và sẽ không được sử dụng, vì thế có nhiều khoảng không bên trong hơn cho nhà chứa máy bay hay nhà kho. Nga có kế hoạch thực hiện điều tương tự khi họ hiện đại hóa chiếc tàu chị em của Varyag tàu Kuznetsov. Kamov Ka-31 đã được xác nhận là đã mua và hoạt động trong PLAN, và có thể hình thành nên cơ sở Cảnh báo sớm và kiểm soát trên không cho con tàu.

Ngày 8 tháng 6 năm 2011, Tổng tham mưu Quân đội Giải phóng Nhân dân, Tướng Trần Bỉnh Đức xác nhận rằng Bắc Kinh đang chế tạo một tàu sân bay, đánh dấu lần đầu sự thừa nhận tồn tại của loại tàu này trong các lực lượng vũ trang Trung Quốc. Ông nói rằng việc sửa chữa chiếc tàu sân bay Liên xô "đang được thực hiện, nhưng chưa hoàn thành". Con tàu sẽ được dùng cho huấn luyện và như một mô hình cho một con tàu tự chế tạo trong tương lai. Thích Kiến Quốc, trợ lý Tổng tham mưu PLA nói "Tất cả các quốc gia lớn trên thế giới đều sở hữu các tàu sân bay –chúng là những biểu tượng của một cường quốc " Ngày 27 tháng 7 năm 2011, Bộ Quốc phòng Trung Quốc thông báo họ đang tái trang bị cho con tàu để "nghiên cứu khoa học, thực nghiệm và huấn luyện."

Các cuộc thử nghiệm trên biển

Ngày 10 tháng 8 năm 2011, tàu Varyag bắt đầu các cuộc thử nghiệm trên biển. Một nhà phân tích của RSIS lưu ý rằng Trung Quốc vẫn còn một chặng đường dài để đưa tàu vào hoạt động, nhưng rất quyết tâm làm việc này. Ngày 15 tháng 8 năm 2011, tàu Varyag về đậu tại Đại Liên, hoàn thành cuộc thử nghiệm bốn ngày trên biển. Ngày 29 tháng 11 năm 2011 chiếc tàu sân bay rời cảng cho cuộc thử nghiệm lần thứ hai. Tháng 11 năm 2011 chiếc tàu được vệ tinh chụp ảnh trong khi đang thực hiện các cuộc thử nghiệm trên biển. Tàu sân bay này dự kiến được chuyển giao cho PLAN năm 2012. Chiếc tàu sân bay hoàn thành sáu cuộc thử nghiệm trên biển ngày 17 tháng 5 năm 2012 và quay trở lại Đại Liên.

Khi tàu được xem là biểu tượng trở thành một cường quốc hải quân của Trung Quốc thì những câu chuyện về những phi công lái máy bay chiến đấu trên tàu sân bay đầu tiên của họ lại chứng minh ngược lại. Có rất nhiều thứ, có thể có và sẽ đi sai, sự kết hợp lại tạo ra nhiều nghi ngờ về khả năng Bắc Kinh sẽ có một tàu sân bay thật sự hữu ích trong thời gian tới. Đã có ít nhất 3 sự cố lớn liên quan đến lực lượng thử nghiệm các máy bay chiến đấu J-15.

Theo các chuyên gia quân sự đánh giá thì chỉ trong thời tiết lý tưởng, sóng yên biển lặng, tiêm kích hạm J-15 mới có thể cất, hạ cánh được trên tàu sân bay này, còn trong điều kiện thời tiết xấu thì J-15 đành "nằm bẹp", Liêu Ninh cũng bị "xếp xó", vì nếu tiêm kích hạm bị tê liệt thì cả biên đội tàu sân bay cũng không còn khả năng tác chiến. Sự phụ thuộc vào công nghệ của Nga khiến tầm hoạt động và khả năng tác chiến trên biển của tàu Liêu Ninh bị hạn chế. Liêu Ninh bị xem là "Trái bom hẹn gờ" có thể phát nổ bất kỳ lúc nào, kéo lùi mọi nỗ lực của nước này nhằm trở thành một thế lực mạnh về hải quân.

Bàn giao cho hải quân PLAN

Ngày 23 tháng 9 năm 2012, tại cảng Đại Liên, tàu Liêu Ninh đã được bàn giao cho hải quân Trung Quốc và ngày 25 tháng 9 cùng năm, tàu được ra mắt với sự có mặt tham dự của hai ông Hồ Cẩm Đào và Ôn Gia Bảo. Dù vậy giới quan sát cho rằng chiến hạm này giống với một bước đi mang tính biểu tượng để mang lại thanh thế cho hải quân Trung Quốc, hơn là một sự thay đổi tức thời về chất của binh chủng này vì vẫn thiếu các chiến đấu cơ hoạt động cùng tàu sân bay khi mà không thấy một đơn vị chiến đấu hay máy bay nào cùng ra mắt với tàu và chiếc J-15 vẫn đang trong giai đoạn phát triển chưa có năng lực được kiểm chứng. Và một rắc rối khác của tàu là cáp hãm đà và thiết bị thu hồi cáp, Trung Quốc đã muốn mua từ Nga nhưng do tránh việc bị sao chép nên Nga đã từ chối bán nên Trung Quốc đã phải tự xoay xở để có cáp gắn trên tàu dù là theo bất cứ cách nào như tự phát triển, sao chép, tận dụng hay mua lại từ bên ngoài nhưng chất lượng thì chưa rõ. Dù vậy tàu đã được tuyên bố là sẽ chủ yếu được sử dụng để huấn luyện nhằm chuẩn bị cho các tàu sân bay do chính Trung Quốc sản xuất trong tương lai.

Mặt sàn và cách bố trí có giới hạn, trong khi J-15 cần phải chạy khoảng một nửa chiều dài tàu chiến mới có thể chuẩn bị đủ cho việc cất cánh, báo cáo trích dẫn lời Bitzinger nói, "Điều này sẽ làm cho nó trở nên khó khăn, nếu không muốn nói là không thể, để thực hiện việc đồng thời cất và hạ cánh". J-15 đang gặp chỉ trích về vấn đề tải trọng của mình trên tàu sân bay. Nếu nó mang 12 tấn thì không thể nào cất cánh lên được từ tàu sân bay và nếu nạp nhiên liệu đầy thì nó lại chỉ có thể mang được hai tấn vũ khí. Bán kính tác chiến chỉ gói gọn trong 120 km. Điều này dẫn đến việc sẽ cần một lượng lớn J-15 cho một nhiệm vụ đơn giản.

Trưa 15/8/2013, chiếc tàu sân bay đầu tiên của Trung Quốc này đã rời Thanh Đảo triển khai đợt thí nghiệm nghiên cứu khoa học và huấn luyện trên biển lần thứ ba. Thay vì về Thanh Đảo, tàu sân bay Liêu Ninh phải trở về nơi sản xuất là nhà máy đóng tàu Đại Liên. Việc này làm dấy nghi vấn Liêu Ninh đã xuất hiện vấn đề nghiêm trọng, cần phải sửa chữa quy mô. Không sớm thì muộn chiếc tàu sân bay này sẽ gặp nhiều vấn đề nghiêm trọng. Điều mấu chốt là chất lượng thép sử dụng để chế tạo tàu Liêu Ninh không giống nhau, cho nên, thời gian tới, nhiều khả năng thân tàu sẽ bị biến dạng và mất thăng bằng. Đến khi đó, việc đóng mới một con tàu còn hiệu quả và an toàn hơn là sửa chữa con tàu cũ này. Dù vậy sau khi sửa chữa xong thì tàu tếp tục được đưa đi thử nghiệm nhưng vẫn chưa thể trực chiến.

Xem thêm
 Danh sách tàu sân bay
 Danh sách tàu sân bay của Liên xô và Nga

Tham khảo

Liên kết ngoài
VaryagWorld.com
Transformation of the Varyag into a PLAN Aircraft Carrier
"Varyag Aircraft Carrier" article on sinodefence.com
Actual physical location in the World
Satellite Photo of Varyag in in Dalian, China from Google Maps

Tàu sân bay lớp Đô đốc Kuznetsov của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa
Tàu được chế tạo tại Liên xô
Tàu năm 1988
Lịch sử Đại Liên
Lịch sử Ma Cao
Các dự án quân sự đã bị hủy bỏ của Liên xô


title: Dương Đình Nghệ

text:
Dương Đình Nghệ (chữ Hán: 楊廷藝), có sách như Việt Nam sử lược của Trần Trọng Kim chép là Dương Diên Nghệ (楊筵藝, 22 tháng 11 năm 874 – 937), người Ái châu, làm tướng cho Khúc Hạo. Đời Hậu Lương, vì Khúc Hạo chiếm cứ đất Giao Châu, nên Nam Hán Cao Tổ Lưu Nghiễm ở đất Quảng Châu, có cớ sai Lý Khắc Chính và Lý Tri Thuận đánh chiếm Giao Châu. Kết quả của cuộc chiến này là con trai Khúc Hạo là Khúc Thừa Mỹ bị bắt, và vua Nam Hán phong Lý Tiến thay làm Thứ sử Giao Châu. Thấy vậy, tướng Dương Đình Nghệ dấy binh lên, đánh bại được Lý Khắc Chính, và vây hãm Lý Tiến. Và khi Lý Tiến được tướng Nam Hán là Trần Bảo đem quân tới cứu, Dương Đình Nghệ một lần nữa đánh bại và chém chết được Trần Bảo. Cuối cùng là Dương Đình Nghệ đã vẻ vang giữ được thành, và oai phong tự xưng là Tiết độ sứ của Giao Châu. Sáu năm sau, Dương Đình Nghệ, tuy thắng được ngoại xâm nhưng lại chết vì nội phản, bị tướng của mình là Kiều Công Tiễn làm phản, giết chết rồi lên thay.

Tên gọi
Do chữ diên (延 hoặc 筵) và chữ đình 廷 gần giống nhau nên có sự "tam sao thất bản".

Đại Việt sử ký toàn thư, ngoại kỷ, Quyển V chép là Dương Đình Nghệ kèm ghi chú: "Cương mục ghi Dương Diên Nghệ, người Ái Châu, tức Thanh Hóa (CMTB5, 17a). Tài liệu Trung Quốc như Tống sử (q. 488), Tư trị thông giám v.v... cũng chép là Dương Diên Nghệ. Ngũ đại sử (q. 65) chép như Toàn thư (là Đình Nghệ). Có thể nhầm nét chữ vì chữ 延 diên và chữ 廷 đình gần giống nhau."

Trong số sách ghi họ tên ông là Dương Diên Nghệ có Khâm định Việt sử thông giám cương mục. Ở phần tiền biên, Quyển V của sách này có ghi chú: "Sách An Nam kỷ yếu chép là Đình Nghệ. Nay theo sách Cương mục (Trung Quốc) đổi lại là Diên Nghệ."

Như trên đã nói Việt Nam sử lược của Trần Trọng Kim chép là Dương Diên Nghệ. Cuốn Đất nước Việt Nam qua các đời của Đào Duy Anh cũng chép là Dương Diên Nghệ.

Sự nghiệp

Bối cảnh

Phía Bắc nước Việt tồn tại hai nước lớn là nhà Nam Hán và nhà Lương. Năm 919, Khúc Thừa Mỹ sai sứ sang nhà Lương xin được lĩnh tiết việt, nhà Lương trao cho. Vua Nam Hán cả giận.

Diễn biến
Mùa thu tháng 7 năm 923 (theo sử của Trung Quốc là năm 930), vua Nam Hán Lưu Nghiễm sai tướng là Lý Khắc Chính (hoặc Lý Thủ Dung và Lương Khắc Trinh) đem quân sang đánh Giao Châu. Lý Khắc Chính bắt được Tiết độ sứ Khúc Thừa Mỹ đem về. Vua Nam Hán phong tước cho Dương Đình Nghệ, cho Lý Tiến làm Thứ sử Giao châu, cùng với Lý Khắc Chính giữ thành.

Năm 931, Dương Đình Nghệ tìm cách báo thù cho họ Khúc. Ông nuôi 3.000 giả tử (con nuôi), đặt ra trường đánh vật, chiêu tập các hào kiệt, lấy đại nghĩa khuyến khích họ.

Lý Tiến lo sợ, sai người cấp báo cho vua Nam Hán, cùng năm ấy, Dương Đình Nghệ đem quân vây Lý Tiến. Vua Nam Hán sai Trần Bảo (hoặc Trình Bảo) đem quân sang cứu, nhưng đến nơi thì Dương Đình Nghệ đã hạ được thành. Lý Tiến trốn về nước, Trần Bảo vây thành, Dương Đình Nghệ đem quân ra đánh giết chết Trần Bảo.

Dương Đình Nghệ giữ lấy thành, tự xưng là Tĩnh Hải quân Tiết độ sứ nhận lĩnh việc châu.

Cái chết
Mùa xuân tháng 3 năm 937, Dương Đình Nghệ bị nha tướng của mình là Kiều Công Tiễn (hoặc Kiểu Công Tiễn) giết chết. Một nhà tướng khác của ông là Ngô Quyền kéo quân từ Ái Châu ra đánh Kiều Công Tiễn.

Quê hương
Sách An Nam chí lược, Việt sử tiêu án, Đại Việt sử ký toàn thư đều chép Dương Đình Nghệ là người Ái châu. Theo soạn giả Lê Tắc, sách An Nam chí lược, quyển Đệ nhất, Ái châu là phần thuộc Thanh Hóa.
Nam-Giao đời xưa, nhà Chu gọi là Việt-Thường, nhà Tần gọi là Tượng-Quận, nhà Hán đặt làm ba quận: Giao-Châu, Cửu-Chân và Nhật-Nam. Nhà Đường lại cải Giao-Châu làm An-nam phủ, quận Cửu-Chân làm Ái-Châu, quận Nhật-Nam làm Hoan-Châu, tức là La-Thành, Thanh-Hóa và Nghệ-An ngày nay vậy.

Theo sách Lịch triều hiến chương loại chí của Phan Huy Chú:
Thanh Hoa  nguyên trước là đất Tượng Quận, đời Hán gọi là quận Cửu Chân, Lương đặt là châu Ái, Tùy gọi là Cửu Chân, Đường lại đổi là châu Ái.

Nhận định

Sách An Nam chí lược, quyển Đệ thập cửu chép bài Đồ Chí Ca:
Cuối đời Hàm-Thông Trung-Quốc loạn,
Chuyển-vận đường xa bỏ bê trễ.
Ngô-Quyền, Khúc-Hạo, Kiểu và Dương,
Soán đoạt giành nhau, dân kiệt quệ.
Họ Đinh, đời Tống mới phong vương,

Tham khảo
Việt sử tiêu án, soạn giả Ngô Thì Sĩ, dịch giả Hội Việt Nam Nghiên cứu Liên lạc Văn hóa Á Châu, Nhà Xuất bản Văn Sử 1991.
An Nam chí lược, soạn giả Lê Tắc, Nhà Xuất bản Viện Đại học Huế, 1961.
Đại Việt sử ký toàn thư, soạn giả Lê Văn Hưu, Ngô Sĩ Liên, dịch giả Viện Sử học Việt Nam, Nhà Xuất bản Khoa học xã hội Hà Nội, 1993.
Lịch triều hiến chương loại chí, soạn giả Phan Huy Chú, dịch giả Viện Sử học Việt Nam, Nhà Xuất bản Giáo dục, 2005.
 Trần Trọng Kim (1919), Việt Nam sử lược.
 Châu Hải Đường (2018), An Nam Truyện – Ghi chép về Việt Nam trong chính sử Trung Quốc xưa. Công ty Cổ phần sách Tao Đàn, Nhà Xuất Bản Hội Nhà Văn.

Xem thêm
Tự chủ
Họ Khúc
Khúc Thừa Mỹ
Kiều Công Tiễn
Ngô Quyền
Dương Tam Kha

Chú thích

Tĩnh Hải quân Tiết độ sứ
Vua Việt Nam
Vua Việt Nam bị giết
Lịch sử Việt Nam thời Tự chủ
Người Thanh Hóa
Mất năm 937
Nhân vật quân sự Việt Nam thời kỳ Tiền độc lập


title: Vương Tư Chính

text:
Vương Tư Chính (chữ Hán: 王思政), không rõ năm sinh năm mất, người huyện Kì, Thái Nguyên , là tướng lĩnh nhà Tây Ngụy thời Nam Bắc triều trong lịch sử Trung Quốc.

Thời loạn nổi danh, khuyên chủ về tây
Tương truyền ông là hậu duệ của tư đồ Vương Doãn cuối đời nhà Hán, từ sau khi Thái úy Vương Lăng nhà Tào Ngụy bị tru diệt thì cả họ không được làm quan nữa. Cha là Hữu, làm Châu chủ bộ. Tư Chính có dung mạo khôi vĩ, lại giỏi trù hoạch kế sách, ban đầu làm Giải hạt Viên ngoại tán kỵ thị lang.

Năm Chính Quang thứ 6 (525), Bắc Hải vương Nguyên Hạo thảo phạt lực lượng nổi dậy Mặc Kỳ Sửu Nô, Túc Cần Minh Đạt đang nhiễu loạn Quan Hữu, biết đến tiếng tăm của Tư Chính, tâu xin cho ông đi theo, được tham gia vào bộ chỉ huy của Hạo, cùng bàn bạc chiến lược.

Trấn đông tướng quân, Bình Dương vương Nguyên Tu biết tài Tư Chính, sau khi Nguyên Hạo trở về, lập tức mời ông đến phủ làm khách, đãi ngộ rất hậu. Năm Thái Xương đầu tiên (532), Cao Hoan ủng lập Nguyên Tu làm vua, tức là Bắc Ngụy Hiếu Vũ đế, Hiếu Vũ đế xét Tư Chính có công định sách lược, phong Kì huyện hầu, làm Vũ vệ tướng quân. Không lâu sau, quan hệ giữa đế và Cao Hoan đổ vỡ, đế cho rằng ông có thể đảm nhiệm việc lớn, bái làm Sứ trì tiết, Trung quân đại tướng quân, Đại đô đốc, Tổng túc vệ binh.

Tư Chính bèn nói với đế rằng: "Lòng dạ của Cao Hoan, người ngoài đường đều biết, mà nay Lạc Dương là đất 4 mặt thụ địch, không phải nơi anh hùng dụng võ; Quan Trung có Hào, Hàm hiểm yếu, lại có binh mã tinh cường; Vũ Văn Thái mới tập hợp lực lượng, muốn lập công tích, nếu nghe xa giá của nhà vua muốn đến Quan Trung, ắt sẽ chạy vội ra nghênh đón. Mượn tài lực của trời, mà làm nên nghiệp lớn, 2 năm sau sẽ giành lại kinh thành, sao lại không được!?" Hiếu Vũ đế rất tán đồng. Không lâu sau, Cao Hoan đến bờ bắc Hoàng Hà, đế cùng ông chạy về phía tây vào Quan Trung, nương nhờ Vũ Văn Thái. Được tiến tước Thái Nguyên quận công, bái Quang lộc khanh, Tịnh Châu thứ sử, gia Tán kị thường thị, đại đô đốc.

Đánh bạc tỏ lòng, suýt chết Hà Kiều
Vào Quan Trung không lâu, Hiếu Vũ đế bị giết, Bắc Ngụy chia thành 2 nước Đông – Tây. Đầu những năm Đại Thống (535 – 551) đời Tây Ngụy Văn đế, Tư Chính tuy có tước vị cao, nhưng không phải là bộ hạ cũ của Vũ Văn Thái, nên thường cảm thấy bất an. Khi Thái bày tiệc ở Đồng Châu, cùng các đại thần tụ tập, đem ra cả ngàn đoạn gấm các loại, lệnh cho các tướng đánh Sư Bồ  mà giành lấy; hết gấm, bèn cởi chiếc đai vàng đang đeo ra, lệnh cho mọi người thay nhau ném xúc xắc, nói rằng ai đổ ra Lư trước thì giành được.

Chưa ai giành được, đến lượt Tư Chính, ông gom lấy xúc xắc, quỳ xuống thề rằng: Nếu đổ ra Lư, tức là thần linh chứng giám cho lòng trung thành của ông với Tể tướng (tức Thái), còn không, thì xin tự sát để đền ơn tri ngộ; rồi rút đao ra đặt ngang đùi. Lời lẽ khẳng khái, hành động quyết liệt khiến cho mọi người đều kinh hãi. Thái vội ngăn lại, thì ông đã ném xúc xắc, là Lư. Tư Chính chậm rãi vái lạy mà nhận đai, từ đây bắt đầu được tín nhiệm.

Năm Đại Thống thứ 4 (538), Tư Chính theo Vũ Văn Thái tấn công Lạc Dương, quyết chiến với quân Đông Ngụy ở Hà Kiều. Ông xuống ngựa, cầm sóc dài xông vào quân địch, một nhát đâm ngã mấy người. Vì xông vào trận địa của địch quá sâu, những người đi cùng đều chết cả, ông bị đâm trúng bất tỉnh. Bởi Tư Chính ở trong quân ngũ lâu ngày, trên mình chỉ có áo giáp xấu, quân Đông Ngụy cho rằng ông không phải là tướng soái, không thèm bắt giết. Sau trận đánh, bộ hạ Lôi Ngũ An đợi trời tối mới khóc lóc đi tìm, gặp lúc Tư Chính tỉnh dậy, Ngũ An cắt áo bó vết thương cho chủ, đưa ông lên ngựa trở về doanh trại. Tư Chính tiếp tục trấn thủ Hoằng Nông , ban chức Thị trung, Đông đạo hành đài.

Xây dựng Ngọc Bích, củng cố Hoằng Nông
Ông thấy Ngọc Bích  hiểm yếu, xin đắp thành, ngay lập tức tự mình xoay xở để làm việc này, được quản Phần, Tấn, Tịnh 3 châu chư quân sự, Tịnh Châu thứ sử, hành đài như cũ.

Năm thứ 8 (542), Cao Hoan phát động tấn công Phần Giáng, tự mình soái quân vây Ngọc Bích, liên tiếp đánh thành trong 9 ngày. Tư Chính cố thủ Ngọc Bích, đẩy lùi thế công của Đông Ngụy. Nhờ công giữ thành, được thụ Phiếu kị đại tướng quân, Khai phủ nghi đồng tam tư.

Cao Trọng Mật (tức Cao Thận) dâng Bắc Dự Châu đầu hàng, Vũ Văn Thái muốn tiếp viện cho ông ta, triệu Tư Chính đến trấn thủ Thành Cao. Ông chưa đến nơi thì quân Tây Ngụy đã thất bại, lại quay về Hoằng Nông. Tư Chính vào Hoằng Nông, lệnh cho mở toang cửa thành, cởi áo mà nằm, an ủi tướng sĩ, khuyên họ chẳng có gì để lo. Mấy ngày sau, tướng Đông Ngụy là Lưu Phong Sanh soái mấy ngàn kỵ binh đến dưới thành, e dè không dám đánh, đành đưa quân trở về. Ông tiến hành tu sửa thành quách, xây dựng công sự, tổ chức doanh điền, tích trữ lương thảo, khiến cho Hoằng Nông bắt đầu có được hệ thống phòng ngự.

Năm thứ 12 (546), Tư Chính được gia Đặc tiến, kiêm Thượng thư tả bộc xạ, hành đài, đô đốc, Kinh Châu thứ sử. Đất ấy ẩm thấp, thành bị hư hại nhiều, ông mệnh cho đô đốc Lận Tiểu Hoan đôn đốc việc tu sửa.

Chiếm lấy Toánh Xuyên, thất thủ Trường Xã
Năm thứ 13 (547), Hầu Cảnh làm phản Đông Ngụy, ông quyết đoán soái hơn vạn bộ kỵ Kinh Châu, từ Lỗ Quan hướng đến Dương Địch. Vũ Văn Thái nghe tin ông đã xuất phát, bèn sai thái úy Lý Bật đi Toánh Xuyên . Tướng Đông Ngụy là bọn Cao Nhạc nghe tin đại quân Tây Ngụy đến, bèn thu quân bỏ trốn. Tư Chính chiếm được Toánh Xuyên, Hầu Cảnh dẫn binh hướng về Dự Châu, bề ngoài xưng là đi cướp đất, thực chất lại xin quy phụ nhà Lương. Từ trước, Thái đã mệnh cho đô đốc Hạ Lan Nguyện Đức đi giúp Cảnh, nhưng Cảnh đã có mưu đồ khác, nên tìm cách dụ dỗ Nguyện Đức. Tư Chính biết Cảnh giả dối, ngầm đuổi theo Nguyện Đức, chia quân chiếm lấy 7 châu 12 trấn. Vũ Văn Thái lấy lại những chức tước vốn định ban cho Cảnh là Sứ trì tiết, thái phó, đại tướng quân, kiêm thượng thư lệnh, Hà Nam đại hành đài, Hà Nam chư quân sự, ban cho ông, nhiều lần nài ép, ông từ chối không được, chỉ nhận chức Hà Nam chư quân sự.

Năm thứ 14 (548), được bái làm Đại tướng quân. Tướng Đông Ngụy là bọn Thái úy Cao Nhạc, Hành đài Mộ Dung Thiệu Tông, Nghi đồng Lưu Phong Sinh soái 10 vạn bộ kỵ tiến đánh thành Trường Xã thuộc Toánh Xuyên. Tư Chính mệnh cho cuốn cờ im trống, ra vẻ trong thành không có phòng bị. Cao Nhạc tấn công mãnh liệt, bị ông đánh bại. Nhạc bèn ở ngoài thành cho dựng doanh lũy, tìm chỗ đất cao mà đắp núi đất, tính đến việc vây đánh lâu dài. Nhạc còn ở trên núi đất chế tạo các thứ phi thê, hỏa xa, đêm ngày tấn công. Tư Chính làm ra đạn lửa, lựa chiều gió bắn lên núi đất, còn dùng tên lửa mà bắn, thiêu hủy tất cả công cụ của Nhạc; rồi tuyển dũng sĩ vượt thành ra đánh, quân Đông Ngụy bỏ núi đất mà trốn. Ông chiếm được cả hai núi đất của họ, đặt lầu xây tường để giúp việc phòng ngự.

Đại tướng quân Cao Trừng nhà Đông Ngụy phái thêm quân đến tăng viện, ngăn nước sông Vị rót vào thành. Tuy sóng lớn hay phá vỡ đập, nhưng thành bị vây lâu ngày, nhiều chỗ cũng bị hư hại. Nhạc thúc quân tấn công, Tư Chính cũng xông pha tên đạn, đồng cam cộng khổ với tướng sĩ. Nhạc tu sửa đập, làm các thứ rồng sắt, tạp thú trấn yểm thủy thần. Đập hoàn thành, nước đổ về, trong thành ngập cao, phải treo nồi mà nấu ăn, sức lực kiệt quệ. Quân Đông Ngụy thừa thế tấn công, Tư Chính chỉ huy tướng sĩ ra sức chống trả. Trong khi đó, cứu binh Tây Ngụy do Triệu Quý soái lĩnh lại dừng ở Nhương Thành .

Tướng Đông Ngụy là bọn Mộ Dung Thiệu Tông, Lưu Phong Sinh, Mộ Dung Vĩnh Trân đến đánh thành, ngồi trên thuyền lầu quan sát bên trong thành, lệnh cho thiện xạ rót tên vào. Chợt có 1 cơn gió lớn thổi thuyền đến dưới thành, tướng sĩ Tây Ngụy tung móc dài kéo thuyền, đồng thời cung nỏ bắn ra ào ào. Mộ Dung Thiệu Tông thấy gấp, đâm đầu xuống nước chết đuối. Lưu Phong Sinh bơi về phía núi đất, trúng tên mà chết, Mộ Dung Vĩnh Trân bị bắt chém. Tư Chính cho tìm thây của bọn Thiệu Tông, mai táng theo lễ.

Cao Nhạc mất hết ý chí, không dám bức thành nữa. Cao Trừng nghe tin, soái 10 vạn bộ kỵ đến đánh, tự mình chỉ đạo việc sửa chữa đập đất, đồn nước đánh thành. Khi ấy gió tây nổi lên, sức nước Hoàng Hà hợp với sức gió phá tan tường thành phía bắc, quân Đông Ngụy thừa thế xông vào. Cao Trừng cáo với người trong thành: "Vương đại tướng quân nếu còn sống thì được phong hầu. Nếu có tổn thương gì, người ở bên cạnh đều bị chém." Tư Chính biết là không xong, soái tả hữu lên ở núi đất, rồi ngước lên trời mà khóc, mọi người đều khóc theo. Ông quay mặt về phía tây, muốn tự sát, đô đốc Lạc Huấn ra sức ngăn trở. Cao Trừng phái Thông trực tán kị thường thị Triệu Ngạn Thâm cầm Bạch Hổ phiên  đến núi đất đón Tư Chính.

Ông đến gặp Cao Trừng, nước mắt ràn rụa, lời lẽ khẳng khái, sắc mặt không chút khuất phục. Cao Trừng xét ông tận trung với chức vụ, tiếp đón theo lễ, đối đãi rất hậu. Đốc tướng của ông bị chia ra giam giữ ở các châu, vài năm sau đều chết sạch.

Khi Bắc Tề Văn Tuyên đế thay ngôi nhà Đông Ngụy, lấy Tư Chính làm Đô quan thượng thư, Nghi đồng tam tư. Sau khi mất, được tặng bản chức, gia Duyện Châu thứ sử.

Đánh giá
Vương Tư Chính sinh vào thời loạn, một đời chinh chiến, không chỉ dũng cảm mưu lược, mà còn thanh bạch liêm khiết. khi làm Kinh Châu thứ sử, tu sửa thành trì, bọn thợ thuyền ngầm tặng cho ông 30 cân vàng. Hôm sau, Tư Chính đem vàng dâng lên triều đình, nói: "Bề tôi không thể có tư lợi." Vũ Văn Thái bèn thưởng cho ông 20 vạn tiền.

Khi ông rời khỏi Ngọc Bích, Vũ Văn Thái mệnh cho ông cử người thay thế. Tư Chính tiến cử đô đốc Vi Hiếu Khoan. Về sau Cao Hoan vây bức Ngọc Bích, Hiếu Khoan bảo toàn được thành, ai cũng khen ông biết nhìn người.

Tư Chính nhiều lần lập công mà không chịu nhận chức, lại không chăm lo cho sản nghiệp của mình. Có lần trở về, thấy người nhà chăm lo chỗ ruộng vườn mà triều đình ban cho, ông nổi giận, nhổ cả lên.

Lúc thường, ông đối với bộ hạ có nhiều ân huệ. Khi ở Trường Xã, 8000 quân Tây Ngụy chống lại 20 vạn quân Đông Ngụy trong 1 năm trời, thành không có muối, người bị phù thũng mà chết đến 6, 7 phần 10, bên ngoài lại không có cứu viện, mà không có ai làm phản, cho thấy ông được lòng người như thế nào!

Hậu nhân

Các con
Vũ Văn Thái xét thành bị vỡ vì sức nước, không phải thua trận, nên cho con của ông là Khang được tập tước Thái Nguyên công, ban chức Phiếu kị đại tướng quân, thị trung, Khai phủ nghi đồng tam tư.

Em Khang là Quỹ, trước được phong Trung Đô huyện hầu, được tăng thực ấp cả thảy 1500 hộ, tiến tước làm công.

Em Quỹ là Hàn, được phong Tây An huyện hầu.

Em Hàn là Cung, Trung Thành huyện bá.

Em Cung là Tế, Hiển Thân huyện bá.

Chị của Khang được phong Tề quận quân.

Anh Khang là Nguyên Tốn cũng bị bắt ở Trường Xã, con là Cảnh được phong Tấn Dương huyện hầu.

Cháu nội
Vương hoàng hậu (Đường Cao Tông), vị Hoàng hậu đầu tiên của Đường Cao Tông Lý Trị là cháu nội của Vương Tư Chính.

Tham khảo
 Chu thư
 Bắc sử

Chú thích

Tướng nhà Tây Ngụy
Năm sinh thiếu
Năm mất thiếu
Người Sơn Tây (Trung Quốc)


title: Jean Chrétien

text:
Joseph Jacques Jean Chrétien  (sinh 11 tháng 1 năm 1934), hay thường được gọi là Jean Chrétien () là cựu thủ tướng thứ 20 của Canada. Ông giữ chức thủ tướng trên 10 năm, từ 4 tháng 11 năm 1993 đến 12 tháng 12 năm 2003.

Xem thêm
Canada

Tham khảo

Đọc thêm

Double Vision: The Inside Story of the Liberals in Power, by Edward Greenspon and Anthony Wilson-Smith, Toronto 1996, Doubleday Canada publishers, ISBN 0-385-25613-2.
One-Eyed Kings, by Ron Graham, Toronto 1986, Collins Publishers, ISBN 0-00-217749-8.
Prime Ministers: Ranking Canada's Leaders by J.L. Granatstein và Normal Hillmer, Toronto, HarperCollinsPublishersLtd., 1999, ISBN 0-00-200027-X.

Liên kết ngoài
Jean Chrétien Editorial Cartoon Gallery
CBC Digital Archives – Jean Chrétien: From pool hall to Parliament Hill
Joseph-Jacques-Jean Chrétien, by Robert Bothwell
The Red Book

Order of Canada Citation

Thủ tướng Canada
Sinh năm 1934
Nhân vật còn sống
Luật sư ở Québec


title: Brachysetodes major

text:
Brachysetodes major là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Chú thích

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Brachysetodes


title: (7523) 1991 PF18

text:
{{DISPLAYTITLE:(7523) 1991 PF18}}

(7523) 1991 PF18 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henry E. Holt ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 8 tháng 8 năm 1991.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 7001–8000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1991
Được phát hiện bởi Henry E. Holt
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Baghmara

text:
Baghmara là một thành phố và là nơi đặt ban đô thị (municipal board) của quận South Garo Hills thuộc bang Meghalaya, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Baghmara có dân số 8643 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Baghmara có tỷ lệ 70% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 73%, và tỷ lệ cho phái nữ là 68%. Tại Baghmara, 16% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Meghalaya


title: Puiseux-en-Retz

text:
Puiseux-en-Retz  là một xã ở tỉnh Aisne, vùng Hauts-de-France thuộc miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aisne

Tham khảo

Puiseuxenretz


title: Caryedon immaculatum

text:
Caryedon immaculatum là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Prevett miêu tả khoa học năm 1965.

Chú thích

Tham khảo

Caryedon