title: Amy Winehouse

text:
Amy Jade Winehouse (14 tháng 9 năm 1983 – 23 tháng 7 năm 2011) là một nữ ca sĩ, nhạc sĩ người Anh. Cô được biết đến với chất giọng nữ trầm đầy cảm xúc và sự pha trộn đa dạng của nhiều thể loại âm nhạc, bao gồm soul, R&B và jazz.

Là thành viên của Dàn nhạc Jazz Thanh niên Quốc gia thời trẻ, Winehouse đã ký hợp đồng với 19 Management của Simon Fuller vào năm 2002 và sớm thu âm một số bài hát trước khi ký hợp đồng với EMI. Cô cũng hình thành mối quan hệ với nhà sản xuất Salaam Remi thông qua hãng thu âm này. Album đầu tay của Winehouse, Frank, được phát hành vào năm 2003. Nhiều bài hát của album chịu ảnh hưởng của nhạc jazz và đều do Winehouse đồng sáng tác. Frank là một thành công lớn ở Anh và được đề cử cho giải Mercury. Bài hát "Stronger Than Me" đã mang về cho cô giải Ivor Novello hạng mục Bài hát đương đại hay nhất của Học viện nhạc sĩ, nhà soạn nhạc và tác giả Anh.

Winehouse phát hành album tiếp theo của cô, Back to Black, vào năm 2006, album này trở thành một thành công trên toàn cầu và là một trong những album bán chạy nhất trong lịch sử Vương quốc Anh. Tại lễ trao giải Brit năm 2007, nó được đề cử cho Album Anh Quốc của năm, và cô nhận được giải thưởng Nữ nghệ sĩ solo của Anh. Bài hát "Rehab" đã mang về cho cô giải Ivor Novello thứ hai. Tại lễ trao giải Grammy lần thứ 50 vào năm 2008, cô đã giành được 5 giải thưởng, lập kỷ lục là nữ nghệ sĩ giành được nhiều chiến thắng nhất trong một đêm và trở thành nghệ sĩ nữ Anh đầu tiên giành được 5 giải Grammy, trong đó có 3 hạng mục chính của giải Grammy: Nghệ sĩ mới xuất sắc nhất, Thu âm của năm và Bài hát của năm (cho "Rehab"), cũng như Album giọng pop xuất sắc nhất.

Winehouse qua đời vì ngộ độc rượu vào ngày 23 tháng 7 năm 2011, ở tuổi 27. Sau khi qua đời, Back to Black tạm thời trở thành album bán chạy nhất thế kỷ 21. VH1 xếp hạng Winehouse ở vị trí thứ 26 trong danh sách 100 Phụ nữ vĩ đại nhất trong âm nhạc.

Thời niên thiếu

Amy Winehouse được sinh ra tại Bệnh viện Chase Farm ở phía Bắc Luân Đôn, trong một gia đình theo đạo Do Thái. Cha của cô, Mitchell "Mitch" Winehouse, là một thợ lắp khung cửa sổ, mà sau đó đã đổi sang làm tài xế taxi; mẹ của cô, Janis Winehouse (họ trước là Seaton), là một dược sĩ. Amy có một người anh trai tên là Alex (sinh năm 1979). Gia đình cô sinh sống tại khu vực Southgate thuộc Luân Đôn.

Nhiều người chú của Winehouse từng là những nhạc công jazz chuyên nghiệp. Bà nội của Amy, Cynthia, từng là một ca sĩ và từng hẹn hò cùng nhạc công jazz huyền thoại Ronnie Scott. Chính bà và cha mẹ của Amy đã truyền cảm hứng cho niềm yêu thích dòng nhạc jazz của cô sau này. Cha cô thường hát cho cô nghe những bài hát của Frank Sinatra và mỗi khi bị đánh ở trường, cô hay hát "Fly Me to the Moon" trước khi đến mách lại cho cô hiệu trưởng. Cha mẹ của Winehouse li thân lúc cô mới lên 9, cô phải sống với mẹ và thường đến thăm cha cùng người tình của ông tại Hatfield Heath, Essex vào những dịp cuối tuần.

Cùng năm đó, bà Amy khuyên cô nên đăng ký vào Trường sân khấu Susi Earnshaw, nơi cô theo học hát và nhảy tapdance. Cô học ở đó trong vòng 4 năm và thành lập một nhóm hát rap nhỏ có tên gọi "Sweet 'n' Sour" cùng cô bạn thân từ thuở nhỏ, Juliette Ashby, trước khi tìm cho mình một khóa luyện thanh dài hạn tại Trường sân khấu Sylvia Young. Winehouse được cho là bị đuổi học vào năm 14 tuổi vì "không thể thích ứng với bản thân" và thực hiện việc khoen mũi vào thời điểm đó. (Sylvia Young lại chối bỏ việc này-"Cô ấy chuyển trường năm 15 tuổi-Tôi từng nghe về việc cô ấy bị đuổi khỏi trường;cô ấy không hề bị như thế. Tôi chưa bao giờ đuổi Amy"—với sự có mặt của Mitch Winehouse.) Cô từng có mặt trong một tập của chương trình The Fast Show vào năm 1997, cùng với những đứa trẻ khác từ Trường Sylvia Young và sau đó theo học tại Trường The Mount tại Mill Hill; Trường BRIT tại Selhurst, Croydon; Trường Southgate; và sau cùng là Trường Ashmole.

Sự nghiệp âm nhạc

Thuở đầu sự nghiệp
Sau khi nghịch chiếc đàn guitar của anh trai Alex, Winehouse tự mình mua một chiếc vào năm 14 tuổi và bắt đầu sáng tác nhạc một năm sau đó. Không lâu sau, cô bắt đầu buơn chải làm việc để sống, với một lần cộng tác với hãng World Entertainment News Network như là một nhà báo cho mảng giải trí và có cơ hội hát cùng với nhóm nhạc địa phương Bolsha Band. Vào tháng 7 năm 2000, cô trở thành giọng ca nữ hợp tác cùng National Youth Jazz Orchestra; với cảm hứng lấy từ Sarah Vaughan và Dinah Washington, khi cô từng được nghe Dinah lúc còn ở nhà. Anh bạn thân của Amy, nam ca sĩ nhạc soul Tyler James, có gửi một đoạn thu thử của cô cho một nhà tìm kiếm tài năng. Winehouse sau đó ký hợp đồng cùng hãng 19 Management của Simon Fuller vào năm 2002 và được trả 250 Bảng Anh/một tuần. Trong lúc tham gia hoạt động bởi công ty quản lý, cô vẫn được giữ lại như là một bí mật của nền công nghiệp ghi âm cho dù vẫn xuất hiện đều đặn như là một nghệ sĩ jazz thông thường tại Hộp đêm Cobden. Darcus Beese, người đại diện tương lai của Winehouse tại Island (Universal), tình cờ nghe thấy cô từ người quản lý của The Lewinson Brothers, khi cô là giọng ca chính trong một sản phẩm của khách hàng. Do không được cung cấp thêm thông tin nào về danh tính của cô, Beese phải mất đến vài tháng tìm hiểu và biết được cô đang bắt đầu thu âm một số bài hát và ký một hợp đồng công khai cùng hãng EMI. Thông qua Salaam Remi, Besse sau cùng cũng giới thiệu Winehouse cho chủ hãng đĩa Island Record, Nick Gatfield, và tiến đến việc ký kết một hợp đồng không lâu sau đó.

2003–04: Đạt thành công ở hãng đĩa lớn và Frank

Album đầu tay của Winehouse, Frank được phát hành vào ngày 20 tháng 10 năm 2003, do Salaam Remi chủ yếu sản xuất. Mang ảnh hưởng mạnh mẽ của dòng nhạc jazz, album được Winehouse đồng sáng tác tất cả bài hát, bên cạnh hai bài hát trình bày lại. Album được các nhà phê bình âm nhạc đón nhận một cách tích cực, với những lời khen ngợi tới phong cách "trầm tư và tự phê bình" trong phần lời nhạc và so sánh giọng hát của cô với Sarah Vaughan, Macy Gray và nhiều người khác.

Album tăng hạng cao tại thị trường Anh Quốc trong năm 2004 sau khi cô đã được đề cử cho giải BRIT Awards tại hạng mục "Nữ nghệ sĩ đơn ca Anh Quốc" và "Nghệ sĩ urban Anh Quốc". Album được chứng nhận đĩa Bạch kim tại đó. Vào năm 2004, cô và Remi thắng giải Ivor Novello Award cho "Bài hát đương đại xuất sắc nhất" với đĩa đơn đầu tiên của họ, "Stronger Than Me". Album cũng được xem xét đề cử cho giải Mercury Music Prize 2004. Cô lần lượt trình diễn tại giải Glastonbury Festival – Jazzworld 2004, V Festival 2004 và Montreal International Jazz Festival (ngày 7 tháng 7 năm 2004 tại Hộp đêm Soda) trong suốt năm 2004. Sau khi phát hành album, Winehouse chia sẻ việc chỉ "thực hiện 80% trong album này" vì Island Records giành quyền ưu tiên thực hiện các bài hát và bản phối. Các đĩa đơn còn lại của album, bao gồm "Take the Box", "In My Bed"/"You Sent Me Flying" và "Pumps"/"Help Yourself" được lần lượt phát hành trong năm 2004.

2006–07: Đạt thành công trên toàn cầu, Back to Black và lưu diễn
Khác với album đầu tay mang âm hưởng jazz, Winehouse chuyển sang tập trung vào phong cách của các nhóm nhạc nữ trong thập niên 1950 và 1960. Winehouse thuê lại ban nhạc lâu năm của nam ca sĩ New York Sharon Jones, The Dap-Kings để trợ giúp cho cô tại các phòng thu và trong các buổi lưu diễn. Mitch Winehouse thuật lại trong Amy, My Daughter về sự háo hức của ông khi chứng kiến sự phát triển của cô con gái mình: tính cầu toàn của cô trong phòng thu và cách mà cô sắp xếp những bài hát vào CD và chơi thử nó trên những chuyến taxi của ông để xem thử phản ứng của mọi người như thế nào. Vào tháng 5 năm 2006, các bản thu thử của Winehouse như "You Know I'm No Good" và "Rehab" xuất hiện trên chương trình phát thanh New York của Mark Ronson trên đài East Village Radio. Một vài bài hát mới được chơi trên đài phát thanh lần đầu sau khi phát hành "Pumps" cũng được lựa chọn để phát hành trong album mới của cô. Album gồm 11 bài hát, được hoàn thành trong vòng 5 tháng, và được sản xuất hoàn toàn bởi Salaam Remi và Ronson. Ronson có lần chia sẻ trong một buổi phỏng vấn vào năm 2010 về sở thích làm việc cùng Winehouse, vì cô luôn nói thẳng mỗi lần không vừa lòng với sản phẩm của anh. Lúc mới gặp, cô nghĩ rằng anh chỉ là một kỹ sư âm thanh và trông chờ gặp một nhà sản xuất có râu và già dặn hơn. Quá trình quảng bá cho Back to Black cũng sớm được bắt đầu. Vào đầu tháng 10 năm 2006, trang mạng chính thức của Winehouse công bố nhiều đoạn clip của những bài hát chưa được phát hành. Back to Black được phát hành chính thức tại Anh Quốc vào ngày 30 tháng 10 năm 2006. Album đạt ngôi đầu bảng UK Albums Chart trong suốt hai tuần vào tháng 1 năm 2007, trước khi rơi xuống và leo lên lại trong nhiều tuần lễ ở tháng 2. Tại Hoa Kỳ, album đạt đến vị trí thứ 7 trên Billboard 200. Đây là album bán chạy nhất tại thị trường Anh Quốc trong năm 2007, với lượng doanh số đạt ngưỡng 1.85 triệu bản.
Album cho phát hành nhiều đĩa đơn ăn khách. Đĩa đơn đầu tiên trích từ album do Ronson sản xuất, "Rehab" đạt đến top 10 tại Hoa Kỳ và Anh Quốc. TIME công nhận "Rehab" là "Bài hát xuất sắc nhất năm 2007". Tác giả Josh Tyrangiel đề cao Winehouse vì sự liều lĩnh của cô, khi cho rằng "Cô là một kẻ huênh hoang, vui nhộn, nóng nảy và có đôi chút điên dại" và "Để không bị quyến rũ bởi bản chất của cô là điều bất khả thi. Khi kết hợp nó cùng phần sản xuất của Mark Ronson, với 4 thập niên quý giá của dòng nhạc soul và bạn đã có được bài hát xuất sắc nhất năm 2007." Đĩa đơn thứ hai của album và là đĩa đơn đầu tiên được phát hành tại Hoa Kỳ, "You Know I'm No Good", được xuất bản vào tháng 1 năm 2007 cùng một bản phối lại với giọng rap của Ghostface Killah. Sau cùng, bài hát đạt đến vị trí thứ 18 trên UK Singles Chart. Bài hát cùng tựa đề album, "Back to Black" được phát hành tại Anh Quốc vào tháng 4 năm 2007 và đạt đến vị trí thứ 25 tại đó. Tuy vậy, bài hát đạt thành công trên khắp Châu Âu. "Tears Dry on Their Own", "Love Is a Losing Game" và "Just Friends" cũng đều được phát hành dưới dạng đĩa đơn, nhưng không thể đạt được đến thành công như các sản phẩm trước.

Phiên bản đặc biệt của Back to Black được phát hành vào ngày 5 tháng 11 năm 2007 tại Anh Quốc. Với đĩa bổ sung có mặt B, cùng các bản thu trực tiếp, bao gồm bài hát "Valerie". DVD đầu tay của Winehouse, I Told You I Was Trouble: Live in London cũng được phát hành cùng ngày tại Anh Quốc và vào ngày 13 tháng 11 tại Hoa Kỳ. DVD bao gồm các bản thu âm trực tiếp tại Shepherd's Bush Empire, Luân Đôn và một đoạn phim tư liệu dài 50 phút kể về sự nghiệp của cô trong suốt 4 năm qua. Frank được phát hành tại Hoa Kỳ vào ngày 20 tháng 11 năm 2007 trong sự đón nhận nồng hậu của giới chuyên môn. Album mở đầu tại vị trí thứ 61 trên Billboard 200. Cô còn hợp tác cùng những nghệ sĩ khác trong nhiều đĩa đơn, có thể kể đến như phần góp giọng của cô trong bài hát "Valerie" trong album đơn ca Version của Mark Ronson. Bài hát đạt đến ngôi Á quân tại Anh Quốc và được đề cử cho hạng mục "Đĩa đơn Anh Quốc xuất sắc nhất" tại mùa giải Brit Award năm 2008; hay bài hát "B Boy Baby" mà cô hợp tác cùng cựu thành viên của ban nhạc nữ Sugababe, Mutya Buena được phát hành vào ngày 17 tháng 12 năm 2007, dưới dạng đĩa đơn thứ tư trích từ album phòng thu đầu tay của Buena, Real Girl. Winehouse cũng từng có cơ hội hợp tác cùng Missy Elliott cho album phòng thu thứ 7 của cô, Block Party.

Winehouse tham gia lưu diễn nhằm quảng bá cho Back to Black vào tháng 9 và tháng 11 năm 2006, có bao gồm đêm diễn từ thiện Little Noise Sessions tại Union Chapel thuộc Islington. Vào ngày 31 tháng 12 năm 2006, Winehouse xuất hiện trong chương trình Annual Hootenanny và cùng Paul Weller và Dàn hợp xướng Holland's Rhythm and Blues thể hiện lại ca khúc "I Heard It Through the Grapevine" của Marvin Gaye. Cô cũng trình diễn "Monkey Man" của Toots and the Maytals. Cô bắt đầu thêm một chuyến lưu diễn khác, bao gồm 14 đêm diễn, bắt đầu vào tháng 2 năm 2007. Theo yêu cầu của chính ông, Bruce Willis đã giới thiệu Winehouse trước khi trình bày "Rehab" tại lễ trao giải MTV Movie Awards 2007. Cô khiến ban tổ chức giải thưởng lo lắng khi tự ý đến Las Vegas chỉ vài tiếng trước khi chương trình bắt đầu. Trong mùa hè năm 2007, cô trình diễn tại nhiều ngày hội khác nhau, có bao gồm Glastonbury Festival của Anh Quốc, ngày hội Lollapalooza tại Chicago, Rock Werchter tại Bỉ và ngày hội Virgin Music Festival tại Baltimore.

Phần còn lại của chuyến lưu diễn mà cô tổ chức đã diễn ra không suôn sẻ như dự kiến. Vào đêm mở màn một chặng lưu diễn gồm 17 đêm vào tháng 11 năm 2007, cô nhận được những lời chê bai và bỏ về từ khán giả từ National Indoor Arena tại Birmingham. Một nhà phê bình từ Birmingham Mail chia sẻ đó là "một trong những đêm buồn nhất cuộc đời tôi... Tôi nhìn thấy một nghệ sĩ vô cùng tài năng bắt đầu tuôn lệ, vấp ngã trên sân khấu, và, không thể nào bỏ qua được, chửi rủa khán giả." Tình trạng này vẫn tiếp diễn khi kết thúc những đêm diễn khác, như tại Hammersmith Apollo, khi nhiều người hâm mộ cho rằng cô ấy "trông say xỉn suốt buổi trình diễn", cho đến khi cô thông báo hoãn lại các buổi trình diễn và những dịp xuất hiện trước công chúng vào ngày 27 tháng 11 năm 2007. Một lời tuyên bố từ nhà quảng bá lưu diễn Live Nation đổ lỗi cho "sự nghiêm ngặt trong quá trình lưu diễn và sự căng thẳng mà Amy phải chịu đựng trong nhiều tuần gần đây". Mitch Winehouse có viết về những biểu hiện lo lắng của Amy trước khi xuất hiện trước công chúng trong quyển Amy, My Daughter vào năm 2012.

2008: Tiếp tục đạt thành công

Năm 2008 là một năm đại thắng của Amy trong nhiều giải thưởng quốc tế, như tại mùa giải Grammy lần thứ 50, cô giành chiến thắng tại hạng mục "Thu âm của năm", "Bài hát của năm" và "Trình diễn giọng pop nữ xuất sắc nhất" cho đĩa đơn "Rehab", trong khi album Back to Black được đề cử cho giải "Album của Năm" và thắng giải "Album giọng pop xuất sắc nhất". Sự hợp tác cùng nhà sản xuất Mark Ronson còn giúp cô thắng thế tại hạng mục "Nhà sản xuất của năm, không thuộc nhạc kịch". Cô còn thắng thêm một giải cho "Nghệ sĩ mới xuất sắc nhất", giúp cô nhận được danh hiệu "Nữ nghệ sĩ Anh Quốc dành nhiều giải Grammy nhất" trong Sách Kỷ lục Guinness phiên bản năm 2009 Cô còn thể hiện bài hát "You Know I'm No Good" và "Rehab" cho đêm trao giải hôm đó thông qua hệ thống vệ tinh, khi cô chưa được cấp phép thị thực để tham dự lễ trao giải. Sau khi trình diễn, lượng doanh thu của album tăng lên đáng kể và giúp Back to Black đạt ngôi Á quân trên Billboard 200, sau khi chỉ đạt vị trí thứ 7 trước đó. Vào ngày 13 tháng 1 năm 2008, Back to Black chiếm giữ ngôi đầu của Billboard Pan European Charts trong suốt ba tuần lễ liền.

Một phiên bản đặc biệt của Back to Black đạt ngôi đầu bảng tại Anh Quốc vào ngày 2 tháng 3 năm 2008. Phiên bản gốc của album đạt đến vị trí thứ 30 trong tuần lễ thứ 68 xuất hiện trên bảng xếp hạng, trong khi Frank nằm ở vị trí thứ 35. Tính đến ngày 12 tháng 3, album đã đạt ngưỡng 2.467.575 bản, với 318.350 bản được tiêu thụ chỉ trong 10 tuần trước đó, và lần đầu tiên đưa album này lọt vào danh sách các album bán chạy nhất thế kỉ thứ 21 tại Anh Quốc. Vào ngày 7 tháng 4, Back to Black trở lại vị trí đầu bảng trên Billboard Pan European Charts trong tuần lễ thứ 6 liên tiếp. Back to Black cũng trở thành album bán chạy thứ 7 trên toàn cầu vào năm 2008.

Trong lễ trao giải Ivor Novello Awards 2008, Winehouse trở thành nghệ sĩ đầu tiên được đề cử 2 lần cho hạng mục đứng đầu, "Bài hát có lời và nhạc xuất sắc nhất". Cô giành chiến thắng tại hạng mục này với bài hát "Love Is a Losing Game" và được đề cử cho bài "You Know I'm No Good". "Rehab", bài hát giành chiến thắng tại giải Novello cho "Bài hát đương đại xuất sắc nhất" vào năm 2006, lại tiếp tục được đề cử vào năm 2008 cho "Bài hát Anh Quốc bán chạy nhất". Winehouse còn được đề cử cho MTV Europe Award ở hạng mục "Nghệ sĩ của năm". Một DVD tài liệu dài 78 phút mang tên Amy Winehouse – The Girl Done Good: A Documentary Review được phát hành vào ngày 14 tháng 4 năm 2008. Bộ phim tài liệu này có bao gồm nhiều buổi phỏng vấn với những người quen biết cô từ nhỏ, giúp cô đạt danh tiếng, những chuyên gia nhạc jazz, cũng như những khách mời đặc biệt của làng nhạc và văn hóa đại chúng. Một đoạn clip nhạc của Winehouse cũng xuất hiện trong "Roots and Influences", nhằm giới thiệu về Đại sảnh Danh vọng Rock and Roll, mở cửa vào tháng 12 năm 2008. Đoạn trích dẫn bắt đầu từ Billie Holiday đến Aretha Franklin, Mary J. Blige và cuối cùng là Winehouse. Winehouse còn trình diễn cùng Rhythms del Mundo trong một bản thể hiện lại bài hát "Cupid" của Sam Cooke, có nằm trong album quyên góp Artists Project Earth được ra mắt vào ngày 13 tháng 7 năm 2009.

Vào ngày 20 tháng 2 năm 2008, Winehouse trình diễn bài hát "Valerie" cùng Mark Ronson, theo sau bằng bài hát "Love Is a Losing Game" tại lễ trao giải BRIT Awards năm 2008. Tại Paris, cô trình diễn tại lễ khai trương cho một cửa hàng Fendi. Cho dù được cha ruột, nhà quản lý và nhiều thành viên khác trong đội ngũ lưu diễn ra sức ngăn cản, Winehouse vẫn tham gia trình diễn tại ngày hội Rock in Rio Lisboa tại Bồ Đào Nha vào tháng 5 năm 2008. Mặc cho khán đài vẫn còn chưa chuẩn bị do cô đến trễ và giọng hát của cô đêm đó gặp nhiều vấn đề, khán giả vẫn tỏ ra nồng nhiệt với cô. Ngoài các bài hát của mình, cô còn trình diễn lại hai bài hát của nhóm The Specials. Cô cũng tham gia trình diễn tại bữa tiệc sinh nhật lần thứ 90 của tổng thống Nelson Mandela tại Hyde Park, Luân Đôn vào ngày 27 tháng 6, và tiếp tục trình diễn tại Ngày hội Glastonbury vào ngày hôm sau. Vào ngày 12 tháng 7, cô được đón nhận nồng hậu khi trình diễn suốt 50 phút tại Ngày hội Oxegen, và hơn 14 bài hát tại T in the Park vào ngay ngày hôm sau. Vào ngày 16 tháng 8, cô trình diễn tại chặng Staffordshire của Ngày hội V và tại chặng Chelmsford vào ngày tiếp sau. Những người thực hiện cho rằng Winehouse chính là người lôi kéo được nhiều người đến ngày hội hôm đó, dù vậy, buổi diễn nhận được những phản hồi trái chiều từ khán giả. Vào ngày 6 tháng 9, cô trình diễn Bestival Saturday 2008, nơi mà cả chương trình diễn ra quá giờ do cô đến trễ mất gần 1 tiếng và kết thúc khi cô giận dữ bỏ đi khỏi sân khấu. Back to Black là album bán chạy thứ 7 trên toàn cầu vào năm 2008.

2009–11: Những dự án sau cùng trước khi mất
Winehouse và Ronson đã trình bày lại bài hát "It's My Party" của Lesley Gore trong album tưởng nhớ đến Quincy Jones mang tên Q Soul Bossa Nostra, đã được phát hành vào ngày 3 tháng 11 năm 2010. Winehouse cùng tay trống ?uestlove từ The Roots đã cùng nhau đồng thuận để thành lập một nhóm nhạc nhưng cô đã phải trì hoãn lại do các vấn đề về thị thực, Salaam Remi đã thực hiện trước một vài thể loại cùng Winehouse như là một phần của dự án. Theo The Times, hãng Universal Music đã thúc giục cô thực hiện sản phẩm mới vào năm 2008, và Winehouse cho đến tận ngày 2 tháng 9 vẫn chưa thể hoàn thành nó. Vào cuối tháng 10, người đại diện cho Winehouse đã trích dẫn việc Winehouse vẫn chưa đưa ra ngày hoàn tất cho album phòng thu thứ ba của mình, khi cô vẫn đang trong thời gian học chơi trống.

Vào tháng 5 năm 2009, Winehouse đã trở lại để trình diễn tại một lễ hội nhạc jazz tại Saint Lucia trong tình trạng mưa lớn cùng nhiều khó khăn khác về mặt kĩ thuật. Trong suốt phần trình diễn đó, cô đã được ghi nhận trong tình trạng loạng choạng và quên lời trên sân khấu. Sau đó, cô đã xin lỗi trước khán giả và bỏ về khi đang hát giữa chừng. Trong ngày hội âm nhạc V vào ngày 23 tháng 8, để cổ vũ khán giả, cô đã hát cùng The Specials trong bài hát "You're Wondering Now" và "Ghost Town". Trong lúc đang ở lại Saint Lucia, cô cũng đã hợp tác trong một vài dự án cùng Salaam Remi. Hãng Island đã khẳng định việc album mới sẽ được ra mắt vào năm 2010, cùng với lời của đồng chủ tịch hãng, Darcus Beese, "Tôi đã nghe qua vài bản thu thử và đã vô cùng yêu thích chúng". Vào tháng 7 năm 2010, Winehouse đã được trích dẫn khi công bố về việc album mới sẽ được phát hành trước tháng 1 năm 2011, đồng thời cho rằng "nó sẽ gần giống như album thứ hai của tôi". Cùng tháng đó, Ronson cũng đã có đính chính rằng anh vẫn chưa bắt đầu thực hiện album này. Cô đã trình diễn "Valerie" cùng Ronson tại một buổi công chiếu phim nhưng đã quên lời ở vài phân khúc. Vào tháng 10, Winehouse đã trình diễn 4 bài hát để quảng bá cho dòng thời trang của riêng cô. Vào tháng 12 năm 2010, cô đã trình diễn tại một đêm nhạc dài 40 phút ở một bữa tiệc tại Moscow.

Vào tháng 1 năm 2011, cô đã trình diễn trong suốt 5 ngày tại Brazil, cùng những phần diễn mở đầu của Janelle Monáe và Mayer Hawthorne. Vào ngày 11 tháng 2 năm 2011, Winehouse đã thu gọn màn trình diễn của mình tại Dubai cùng sự la ó từ khán giả. Winehouse được ghi nhận đã tỏ ra mệt mỏi, bị xao nhãng và "chếnh choáng" trong buổi diễn.

Vào ngày 18 tháng 6 năm 2011, Winehouse đã bắt đầu chuyến lưu diễn gồm 12 chặng tại châu Âu ở Belgrade. Các hãng truyền thông địa phương đã mô tả phần trình diễn của cô như là một sự phỉ báng và là một thảm họa, khi cô đã bị khán giả la ó đòi xuống sân khấu lúc đang tỏ ra quá say xỉn để trình diễn. Cô còn được ghi nhận đã không nhớ nổi thành phố mà cô đang lưu diễn là ở đâu, và quên kể cả lời nhạc hay bất kể ai trong ban nhạc của cô. Khán giả còn khẳng định cô đã bị các tay vệ sĩ của mình ép phải trình diễn, khi đã không cho phép cô rời sân khấu. Cô sau đó đã hoãn lại các đêm trình diễn tại Istanbul và Athens mà cô đã dự định cho tuần kế đó. Vào ngày 21 tháng 6, cô đã thông báo sẽ hủy hết những đêm diễn còn lại của chuyến lưu diễn và cô sẽ dành thời gian để trấn tĩnh bản thân.

Lần cuối mà Winehouse xuất hiện trước công chúng là vào ngày 20 tháng 7 năm 2011, tại Roundhouse thuộc Camden, London, nơi cô đã bất ngờ lộ diện trên sân khấu để ủng hộ cô con gái đỡ đầu của cô, Dionne Bromfield, khi đã trình diễn "Mama Said" cùng The Wanted.

Bản thu âm cuối cùng của Winehouse chính là bản song ca cùng nam danh ca gạo cội Tony Bennett trong album Duets II, đã được phát hành vào ngày 20 tháng 9 năm 2011. Đĩa đơn của họ trích từ album trên, "Body and Soul," đã được phát hành vào ngày 14 tháng 9 năm 2011 trên MTV, VH1, trong dịp mà lẽ ra đã là sinh nhật lần thứ 28 của cô. Cha của cô, Mitch Winehouse, đã công bố về Quỹ "Amy Winehouse Foundation" với mục đích nâng cao ý thức và hỗ trợ các bạn trẻ gặp các vấn đề như nghiện ma túy. Lượng doanh thu từ "Body and Soul" đã được quyên góp vào Amy Winehouse Foundation. Bài hát sau đó đã nhận Giải Grammy cho Trình diễn nhóm nhạc/song ca xuất sắc nhất trong lễ trao giải lần thứ 54 vào ngày 12 tháng 2 năm 2012. Mitch Winehouse đã đến đêm trao giải và nhận giải thưởng cùng người vợ Janis của ông, khi phát biểu "Chúng tôi đáng lẽ đã không ở đây. Phải là đứa con gái yêu dấu của chúng tôi mới đúng. Đây là việc mà chúng tôi phải chấp nhận."

Qua đời

Winehouse đã bắt đầu nghiện rượu từ năm 2008, sau khi cô vừa đoạn tuyệt với việc nghiện ma túy. Vào mùa hè năm 2011, cô đã bắt đầu tạm ngưng việc uống rượu trong vài tuần, trước khi lại bắt đầu sử dụng nó, cũng là nguyên do khiến cô qua đời do ngộ độc rượu vào rạng sáng ngày 23 tháng 7 năm 2011.

Theo vệ sĩ của Winehouse, anh đã đến tư gia của cô 3 ngày trước khi cô qua đời và cảm thấy cô đã trong tình trạng say xỉn. Anh còn cho biết vào 2 giờ sáng ngày Amy qua đời, anh đã nghe "thấy tiếng cười của cô hòa với tiếng nhạc, tiếng tivi trong nhà". Lúc 10 giờ sáng, anh đã thấy cô nằm trên giường và đã cố gắng đánh thức cô dậy nhưng bất thành. Điều này đã không tạo nên nhiều nghi vấn vì cô thường hay ngủ trễ sau những đêm tiệc tùng. Cho đến khoảng 3 giờ chiều, anh đã có kiểm tra lần nữa và nhận thấy cô vẫn nằm ở vị trí cũ như lúc trước, khiến anh đã phải kiểm tra cặn kẽ hơn, và nhận ra cô đã tắt thở và mạch đã không còn đập. Anh cũng đã gọi cấp cứu ngay lập tức.

Vào 3:54 chiều giờ BST, ngày 23 tháng 7 năm 2011, 2 xe cấp cứu đã được gọi đến nhà của Winehouse tại Camden, Luân Đôn. Winehouse sau đó đã được xác nhận đã tử vong tại hiện trường. Sau khi chính thức thông báo về cái chết của cô, cánh truyền thông và máy quay đã tụ tập về nơi cô qua đời, và nhiều người đã đến gần đó để tỏ lòng tiếc thương cho cô.

Cuộc giám định đã đi đến kết luận cuối cùng vào ngày 26 tháng 10. Trong kết quả kiểm nghiệm tử thi có ghi, nồng độ cồn trong máu Amy lúc qua đời là 416 mg/100ml máu (0.416%), là mức cực kì nguy hiểm, khi nồng độ này cao gấp năm lần mức độ cho phép đối với người tham gia giao thông.

Phản ứng của dư luận
Vào tuần lễ ngày 26 tháng 7, Frank, Back To Black, và EP Back To Black đã quay trở lại Billboard 200 lần lượt tại các vị trí thứ 57, thứ 9 và vị trí thứ 152, trước khi Back nhảy đến vị trí thứ 4 trong tuần lễ kế tiếp. Trong tuần lễ đó, nó cũng đã dẫn đầu Billboard Digital Albums Chart và là album bán chạy thứ hai trên hệ thống iTunes. "Rehab" cũng đã quay trở lại và đứng đầu Billboard Hot Digital Songs, với hơn 38,000 bản tải kĩ thuật số. Tính đến tháng 8 năm 2011, "Back to Black" đã trở thành album bán chạy nhất thế kỉ thứ 21 tại Anh Quốc. Cũng trong dịp này, Winehouse đã nắm giữ kỉ lục thế giới thứ 2 của chính cô khi là "Nữ nghệ sĩ có nhiều bài hát cùng lúc xuất hiện trong UK Singles Chart nhất", trước khi bị Whitney Houston phá vỡ khi bà qua đời vào tháng 2 năm 2012.

Nhãn thu âm mà Winehouse đang ký hợp đồng, Universal Republic, đã công bố một thông báo mà trong đó có viết: "Chúng tôi xin chia buồn sâu sắc đến những mất mát lớn lao của một nhạc công, nghệ sĩ và nhà trình diễn tài năng." Nhiều nghệ sĩ của làng nhạc đã gửi lời tưởng nhớ đến Winehouse, có bao gồm U2, M.I.A., Lady Gaga, Mutya Buena, Marianne Faithfull, Bruno Mars, Nicki Minaj, Keisha Buchanan, Rihanna, George Michael, Adele, Kelly Clarkson, Courtney Love, và ban nhạc punk rock Green Day, những người đã viết bài hát tưởng nhớ đến cô mang tựa đề "Amy." Khi được phỏng vấn bởi Jon Stewart từ The Daily Show vào ngày 29 tháng 9 năm 2011, Bennett đã nói ông tin rằng Amy "đã gặp nhiều rắc rối trong thời điểm đó" và khẳng định việc "cô là một ca sĩ nhạc jazz đúng chất."

Bởi vì cô đã mất đúng 17 năm kể từ cái chết của Cobain mà nhiều phương tiện truyền thông đã liên tục nhắm về Câu lạc bộ 27 thêm một lần nữa, khi vào 3 năm trước, chính cô cũng đã từng lo sợ sẽ qua đời đúng vào số tuổi ấy. Vào ngày 17 tháng 12 năm 2012, các nhà chức trách Anh đã mở lại việc điều tra về cái chết của Winehouse. Vào ngày 8 tháng 1 năm 2013, kết luận thứ hai đã được xác nhận rằng Winehouse đã mất do ngộ độc rượu. Trước đó vào ngày 17 tháng 12 năm 2013, Alex Winehouse đã tiết lộ việc anh tin chính tình trạng rối loạn ăn uống và thể trạng kém của cô mới là nguyên nhân cái chết.

Tang lễ
Gia đình và bạn bè của cô đã đến tham dự lễ tang vào ngày 26 tháng 7 năm 2011 tại Nghĩa trang Edgwarebury, thuộc Bắc Luân Đôn. Trong lễ tang có cha mẹ của cô, bà Janis và ông Mitch Winehouse, cô bạn thân Kelly Osbourne, nhà sản xuất Mark Ronson và bạn trai Reg Travis. Chính cha của cô đã đọc bài điếu văn, "Hãy ngủ ngon, thiên thần của bố, ngủ ngon con nhé. Cha và mẹ sẽ luôn vẫn mãi yêu con rất nhiều." Bài hát "So Far Away" của Carole King đã được ngân lên trong những phút cuối của lễ tang. Cô sau đó đã được đem đi hỏa táng tại Golders Green Crematorium. Winehouse đã không để lại bất cứ di chúc nào; và vì vậy, tất cả tài sản còn lại của cô đều được cha mẹ cô thừa hưởng.

Tưởng nhớ sau khi mất
 Một album bao gồm các sản phẩm chưa từng được phát hành mang tên Lioness: Hidden Treasures đã được phát hành vào ngày 6 tháng 12 năm 2011. Nó đã đạt đến ngôi đầu bảng UK Albums Chart với lượng doanh thu trong tuần đầu phát hành cao nhất trong sự nghiệp của Winehouse. Nó còn đạt đến vị trí thứ 5 trên Billboard 200, với 114,000 bản, trở thành album đạt thứ hạng cao nhất của cô tại Hoa Kì.
 Cha của cô đã cho phát hành một quyển tiểu sử mang tên Amy: My Daughter vào năm 2012 và đã lấy phần lợi nhuận quyên góp vào quỹ Amy Winehouse Foundation. Trong phần giới thiệu của quyển sách, ông có viết: "Bên cạnh việc làm cha, tôi còn là một người bạn tâm giao và là một người khuyên bảo cho cô-mà cô không chỉ nghe theo lời khuyên của tôi, mà còn luôn hiểu rõ tôi."
 Trong tháng 4 năm 2013, đã có thông báo về việc Winehouse sẽ trở thành dự án chính thức cho bộ phim tài liệu được Asif Kapadia đạo diễn và được sản xuất bởi James Gay-Rees, Kapadia và Universal Music. Kapadia và Gay-Rees đã giới thiệu dự án này tại Liên hoan phim Cannes 2013.
Những vật dụng cá nhân của Winehouse đã được trưng bày trong một buổi triển lãm mang tên Amy Winehouse: A Family Portrait, tại Bảo tàng Do thái Luân Đôn cho đến hết ngày 15 tháng 9 năm 2013. Buổi triễn lãm trưng bày các vật dụng như sách và đĩa nhạc, với những dòng chú thích được viết bởi chính anh trai của Winehouse.
Vào cuối năm 2011, bạn trai cũ của Amy, Reg Traviss, đã phát triển một bộ phim về cô, nhưng bố của Amy, người đang giữ tác quyền âm nhạc của Amy, đã nhất quyết giữ lại các bài hát này khỏi bộ phim đó.

Phong cách nghệ thuật

Chất giọng

Amy Winehouse được biết đến bởi chất giọng nữ trầm đặc trưng, với phạm vi thanh nhạc trải dài trong 3 quãng tám (Re1-Mi♭4). Theo các nhà phê bình, Winehouse đã là "một tài năng âm nhạc vô cùng lớn", khi "sở hữu chất giọng thật sự hiếm có, nhằm để cải thiện sự sống động cho người nghe." Trong một bài đánh giá cho album Frank, trang All Music đã so sánh Amy với Macy Gray và đã gọi giọng cô "có đôi chút của Billie Holiday và Lauryn Hill". Teresa Wiltz từ Washington Post đã mô tả giọng hát của Winehouse như "được ướp trong sự tiếc nuối, được cất lên trong nỗi đau nhói lòng". Đồng thời, cô còn nổi tiếng với "chất giọng có chiều sâu và nội lực," đã là những yếu tố khiến nó trở nên "vừa trần tục và vừa tuyệt diệu trong cùng một lúc".

Các biên tập viên từ The New Yorker đã cho rằng "giọng hát đó có thể nghe như một khía cạnh đen tối từ chính tinh hoa của cô, nhưng lại chứa đựng nhiều tham vọng và vượt lên trên bất kỳ định nghĩa nào khác". Trong một bài nhận xét cho album Back to Black, tờ Entertainment Weekly đã cảm thấy rằng phân nhịp của Winehouse đã là một bằng chứng sống cho sự ảnh hưởng của Billie Holiday đến cô, đồng thời chỉ trích Amy vì đã lạm dụng việc chạy giọng hát trong quá trình ghi âm Frank. Cho dù Douglas Wolk từ Pitchfork Media đã không hài lòng về cái cách mà Winehouse đã "mô phỏng lại những ca sĩ nhạc jazz yêu thích" khác của ông, đồng thời đã công nhận khả năng ca hát nổi bật của cô trong một bài đánh giá vào năm 200, thì trong một bài nhận xét khác của trang Pitchfork vào năm 2007, Joshua Klein đã chỉ ra việc giọng hát của Winehouse "có thể biến sự sỗ sàng, thậm chí là tình cảm trần tục, trở nên hùng hồn và mạnh mẽ."

Phong cách âm nhạc
Ban đầu, Amy Winehouse đã theo đuổi các yếu tố từ dòng nhạc soul và jazz từ thập niên 60, kết hợp cùng giai điệu R&B đương đại. Kể từ khi bắt đầu sự nghiệp, Winehouse đã được nhìn nhận bởi tính độc đáo, sự chân thật và sự mỉa mai trong lời nhạc, với các sáng tác được xem như là "tự truyện" của chính cô theo thời gian. Khi phát hành album Frank, tờ The Guardian đã có viết, "Âm nhạc của Winehouse nằm đâu đó giữa Nina Simone và Erykah Badu, với âm điệu ngây thơ và bừa bộn", và Chris Willman từ Entertainment Weekly đã cảm thấy phong cách của cô đã bị ảnh hưởng nặng nề bởi ban nhạc Sade. BBC Online đã cho rằng "Những nguồn ảnh hưởng đến Winehouse đều rất rõ ràng (Sarah Vaughan, Dinah Washington), nhưng cô ấy có đủ tài năng và thái độ để biến bất cứ sự so sánh nào trở nên không cần thiết". Dan Cairns từ The Times đã mô tả đĩa nhạc đầu tay của cô "đầy triển vọng đến không tưởng, nhưng cũng ôn hòa và đầy cương quyết".

Khi Winehouse cho phát hành album Back to Black, cô đã nhận được nhiều phản hồi vô cùng tích cực từ phía các nhà phê bình. Allmusic đã cho rằng "Mặc dù album này đã quay lưng với dòng nhạc jazz và tràn ngập giai điện R&B hiện đại, thế nhưng chất lượng âm nhạc của nó vẫn còn nguyên vẹn". Trong khi đó, Jude Rogers lại cho rằng Back to Black đã "là một album nhạc soul đáng kinh ngạc khi đã kết hợp âm thanh của Motown cùng các ban nhạc nữ những năm 60, cho người nghe giai điệu thông thái và hiện đại" Victoria Segal từ The Times đã cho rằng "các bài hát của Winehouse vô cùng thẳng thắn, và mặc dù được phối khí theo phong cách cổ điển và chân thật, thì album vẫn mang được hơi hướng rất đương thời". Các biên tập viên từ Rolling Stone ban đầu đã cho những ý kiến trái chiều về tác phẩm này, vì "chất lượng của album không ổn định. Nhưng trong xuyên suốt đĩa nhạc, các sáng tác xuất sắc nhất khiến ta không tài nào không thích". Dù vậy, trong phiên bản vào năm 2010, tạp chí đã đề cao sự hòa trộn giữa các thể loại âm nhạc và đã gọi nó là "một bản thu âm đầy kích động, buồn bã và đầy phép màu không ngờ đến".

Hình tượng
Winehouse vô cùng yêu mến các nhóm nhạc nữ vào thập niên 1960. Nhà tạo mẫu của cô, Alex Foden, đã lấy ý tưởng đó cho mái tóc tổ ong "dễ dàng nhận ra ngay lập tức" của cô (được tạo dựng từ tóc nối) và trang điểm cho cô theo phong cách Cleopatra từ nhóm nhạc The Ronettes. Mitch Winehouse sau đó đã có lần hé lộ việc trang điểm với son môi đỏ đậm, chân mày rậm và kẻ mắt đậm đã được cô lấy cảm hứng từ một lần cô thấy trong một chuyến đi đến Miami để cộng tác cùng Salaam Remi trong album Back to Black.

Dù vậy, hình tượng này của cô đã bị dư luận Anh Quốc gièm pha, khi trong lễ trao giải NME Awards, Winehouse vừa được nhận giải "Nghệ sĩ đơn ca xuất sắc nhất" và "DVD âm nhạc xuất sắc nhất" vào năm 2008, vừa được trao giải "Nghệ sĩ ăn mặc tồi nhất". Cô cũng đã xếp hạng thứ hai trong danh sách "10 người phụ nữ ăn mặc tồi nhất" của Richard Blackwell, chỉ đứng sau Victoria Beckham.

Đời tư

Các mối tình
Winehouse đã từng hẹn hò cùng nam ca sĩ Alex Clare (đôi khi được ghi nhận với cái tên Alex Claire) vào năm 2006, trong thời gian chia tay với người mà sau này đã trở thành chồng của cô, Blake Fielder-Civil. Họ đã sống hạnh phúc bên nhau trong một thời gian ngắn ngủi, mà sau này, Clare đã tiết lộ câu chuyện về mối quan hệ với Amy cùng Tạp chí "News of the World", đã được xuất bản dưới cái tên "Bondage Crazed Amy Just Can't Beehive in Bed".

Sau đó, cô đã lấy Fielder-Civil (sinh vào tháng 8 năm 1978), người đã từng là trợ lý sản xuất video, vào ngày 18 tháng 5 năm 2007 tại Miami Beach, Florida. Fielder-Civil đã rời khỏi trường Bourne Grammar School và đã chuyển đến London năm 16 tuổi. Trong một cuộc phỏng vấn năm 2007, Winehouse đã khẳng định rằng đôi khi cô tỏ ra vô cùng bạo lực với anh sau khi cô đã say chén, nói rằng "nếu anh ấy nói với tôi điều gì mà tôi không vừa ý thì tôi sẽ đánh anh ta". Vào tháng 8 năm 2007, họ đã bị chụp ảnh trong tình trạng đầy máu và vết thâm tại Luân Đôn, sau khi được cho là đã ẩu đả với nhau, cho dù cô cho rằng chúng đều là chấn thương do cô tự tạo ra.

Gia đình của hai bên đều đã tỏ ra vô cùng lo lắng trước công chúng, khi gia đình bên chồng của cô còn lo sợ rằng cả hai đều đang có dự định tự tử. Cha của Fielder-Civil đã động viên người hâm mộ nên tẩy chay nhạc của cô, nhưng Mitch Winehouse đã cho rằng việc này không thể giúp được gì. Fielder-Civil đã được trích dẫn trong một bài báo tại Anh Quốc về việc đã dẫn dắt cô vào con đường nghiện ma túy. Vào tháng 7 năm 2008, Fielder-Civil đã công bố việc họ đã tự làm tổn thương bản thân mình để làm dịu cơn đau từ việc cai nghiện thuốc.

Từ ngày 21 tháng 7 năm 2008 đến ngày 25 tháng 2 năm 2009, Fielder-Civil đã bị bắt giam vì đã "âm mưu tác động để ngăn cản công lý" (Perverting the course of justice) và cố ý gây thương tích. Vụ việc xảy ra vào tháng 7 năm 2007, có bao gồm một vụ tấn công ở một quán rượu địa phương, khiến anh bị gãy xương hàm. Theo truy tố, chủ quán rượu đã chấp nhận 200.000 Bảng Anh hối lộ để đổi lấy "thất bại tại phiên tòa." Công tố viên đã chỉ ra rằng số tiền đã được trả thực sự thuộc về Winehouse.

Winehouse sau đó đã bị bắt gặp khi đang hẹn hò cùng nam diễn viên Josh Bowman trong dịp lễ tại Saint Lucia vào đầu tháng 1 năm 2009, khi cô "đang yêu lần nữa, và tôi không cần đến ma túy nữa." Cô đã cho rằng "cả cuộc hôn nhân trước đây chỉ toàn dựa trên ma túy." Vào ngày 12 tháng 1, người đại diện của Winehouse đã xác nhận việc "giấy tờ đã được chấp nhận" cho việc li hôn của cô. Do không có tranh chấp gì thêm, vụ li hôn đã được công nhận vào ngày 16 tháng 7 và đã hoàn tất vào ngày 28 tháng 8 năm 2009. Fielder-Civil đã không nhận được bất cứ tài sản nào từ vụ việc này.

Lạm dụng ma túy và các vấn đề về sức khỏe tinh thần
Cuộc vật lộn của Winehouse cùng việc lạm dụng ma túy đã trở thành đề tài thu hút sự chú ý rộng rãi trong giới truyền thông. Vào năm 2005, cô đã phải trải qua giai đoạn say rượu, thường xuyên sử dụng ma túy và sụt cân. Vào cuối năm đó và đầu năm 2006, dư luận đã nhìn thấy cô có những biến chuyển tích cực cùng việc sáng tác cho album Back to Black. Gia đình cô tin rằng, cái chết của bà cô vào giữa năm 2006, người đã là nguồn cảm hứng sâu rộng của cô, đã là nguyên nhân khiến cô quay lại con đường nghiện ngập. Vào tháng 8 năm 2007, Winehouse đã hủy nhiều buổi diễn tại Anh Quốc và khu vực châu Âu, cùng tình trạng kiệt sức và yếu ớt. Cô đã phải nhập viện trong suốt thời gian đó trong tình trạng sử dụng heroin, thuốc lắc, cocaine, ketamine và rượu quá liều. Trong nhiều buổi phỏng vấn, cô đã thú nhận nhiều vấn đề nghiêm trọng như tự hành xác, trầm cảm và rối loạn ăn uống.

Winehouse có lần chia sẻ rằng cô đã đổ lỗi cho ma túy cho sự nhập viện của mình, và "đã nghĩ rằng tất cả thế là hết với tôi." Không lâu sau đó, cha của Winehouse đã phải công bố về tình trạng sức khỏe của cô thông qua cánh truyền thông vì đó dường như là các duy nhất để cô nghe theo lời ông. Trong một cuộc phỏng vấn cùng The Album Chart Show trên truyền hình Anh Quốc, Winehouse đã chia sẻ việc mình bị rối loạn lưỡng cực chứ không phải là một kẻ nghiện rượu, và nói rằng việc đó nghe như "một kẻ nghiện rượu đang chối từ vậy". Một nhà báo người Mỹ có viết rằng Winehouse đã là một "nạn nhân của sự yếu ớt về tinh thần trong xã hội".

Vào tháng 12 năm 2007, người đại diện của Winehouse đã xác nhận việc cô đang tham gia một chương trình giám sát thể chất và hiện đã dần chuyển đổi những trở ngại của mình bằng việc sáng tác. Tờ The Sun đã đăng tải một video của một người phụ nữ được cho là Winehouse, khi đang hút thuốc phiện và đang trải qua tình trạng phê thuốc. Cha của Winehouse sau đó đã dọn vào ở cùng với cô, và hãng Island Records cũng đã thay mặt cô thông báo việc hủy bỏ các dự định quảng bá tại Hoa Kì Vào cuối tháng 1 năm 2008, Winehouse đã được ghi nhận việc phải vào trại cải tạo trong một chương trình điều trị trong vòng 2 tuần.

Di sản

Thế hệ tiếp nối

Nữ danh ca người Anh Adele có nhắc đến sự thành công của Winehouse như là điều đã giúp chặng đường của cô cùng Duffy đến thị trường Hoa Kỳ trở nên "dễ dàng hơn đôi chút". Lady Gaga cũng đã đề cập đến Winehouse khi đã giúp cho cô đạt được thành công trên các bảng xếp hạng, cũng như đã giúp mở đường cho những nữ nghệ sĩ mang phong cách độc đáo khác đến gần với làng nhạc thịnh hành hơn. Raphael Saadiq, Anthony Hamilton, và John Legend đã cho rằng "Amy Winehouse đã được biết đến từ những người muốn tạo ra sự táo bạo trên thị trường tiếp thị".

Những nữ nghệ sĩ khác đã đề cập đến Winehouse trong các nguồn cảm hứng quan trọng của mình, cũng như đã dẫn đường cho họ đến thị trường âm nhạc thịnh hành là Emeli Sandé, Misha B, Jessie J, Paloma Faith, Lana Del Rey, Florence Welch và Estelle.

Sau khi phát hành Back to Black, nhiều hãng đĩa đã tìm kiếm những nữ nghệ sĩ với âm điệu, sự bạo dạn và có tính thử nghiệm tương tự như Amy. Adele và Duffy đã được xem như là làn sóng thứ hai của các nghệ sĩ tương tự như Winehouse. Thế hệ tiếp sau đó có thể kể đến là V V Brown, Florence and the Machine, La Roux và Little Boots. Vào tháng 3 năm 2011, tờ New York Daily News đã có một bài báo nói về làn sóng các nghệ sĩ Anh Quốc đạt được thành công tại Hoa Kì cùng Winehouse và sự thiếu vắng của cô. Charles Aaron từ tạp chí Spin đã trích dẫn câu "Amy Winehouse như là khoảnh khắc của ban nhạc Nirvana dành cho mọi phụ nữ". Theo Keith Caulfield thuộc Tạp chí Billboard, "Nhờ vào Amy hoặc sự thiếu hụt của những người như cô, mà thị trường lại có thể có được những ca sĩ như Adele, Estelle và Duffy," "Mà giờ họ lại có thêm những thế hệ mới, như Eliza Doolittle, Rumer và Ellie."

Đồ họa và tượng sáp tại Tussauds
Mall Galleries tại London đã mở một cuộc trưng bày vào tháng 5 năm 2008, cùng một bức điêu khắc của Winehouse, mang tựa đề Excess. Bức điêu khắc này đã được Guy Portelli sáng chế, với hình ảnh thu nhỏ của cô đang nằm trên thân của chai rượu sâm-banh. Một tác phẩm khác mang tên Celebrity 1 đã được nghệ nhân Charlotte Suckling chế tác, cũng đã được trưng bày trong buổi triển lãm này.

Một bức tượng sáp của Winehouse đã được trưng bày tại Madame Tussauds, Luân Đôn vào ngày 23 tháng 7 năm 2008. Winehouse đã không thể đến dự buổi khánh thành của bức tượng này, nhưng bố mẹ của cô đã có đến. Bức tượng được thực hiện bởi Marco Perego, với tên gọi The Only Good Rock Star Is a Dead Rock Star, đã cho thấy Winehouse đang nằm trên một vũng máu cùng một quả táo và một lỗ đạn trên đầu sau khi bị William S. Burroughs bắn (nhằm trêu chọc lại việc ông đã vô tình giết vợ mình, Joan Vollmer),. Bức tượng đã được đem đi trưng bày tại Half Gallery ở New York vào ngày 14 tháng 11 năm 2008 với mức giá 100,000 đô-la Mỹ.

Các giải thưởng và đề cử

Cùng nhiều giải thưởng và công nhận dành cho Frank, Winehouse đã nhận giải Ivor Novello Award cho "Bài hát đương đại xuất sắc nhất" ("Stronger Than Me"), đề cử giải BRIT Award cho "Nữ nghệ sĩ đơn ca xuất sắc nhất", và kể cả lần xuất hiện trong quyển 1001 Albums You Must Hear Before You Die của Robert Dimery vào năm 2006. Album Back to Black đã thu về vô số đề cử, có bao gồm 2 đề cử cho giải BRIT Awards ("Nữ nghệ sĩ đơn ca xuất sắc nhất" và "Album Anh Quốc xuất sắc nhất"), 6 đề cử cho giải Grammy (và đã thắng 5 giải), 4 đề cử cho Ivor Novello Awards, 4 đề cử cho MTV Europe Music Awards, 3 đề cử cho MTV Video Music Award, 3 đề cử cho World Music Awards, và đề cử cho Mercury Prize ("Album của Năm") và 1 giải MOBO Awards ("Nữ nghệ sĩ Anh Quốc xuất sắc nhất"). Trong suốt sự nghiệp của mình, Winehouse đã thắng 23 giải trong tổng số 60 đề cử.

Winehouse đã được xếp thứ 26 trong danh sách "100 Nghệ sĩ nữ xuất sắc nhất làng nhạc" do VH1 bình chọn.

Danh sách đĩa nhạc

 Album phòng thu
Frank (2003)
Back to Black (2006)

 Album sau khi mất
Lioness: Hidden Treasures (2011)

 Album trực tiếp/DVD
I Told You I Was Trouble: Live in London (2007)
Amy Winehouse at the BBC (2012)

Tham khảo

Đọc thêm
 Chung

Anderman, Joan (16 tháng 12 năm 2007). . The Boston Globe.
Grimwood, Ben (28 tháng 1 năm 2008). . College News.

Smith, Joan (26 tháng 6 năm 2008). . The Independent.

 Thư mục

Barak, Daphne. Saving Amy. New Holland Publishers, 25 tháng 1 năm 2010. ISBN 978-1-84773-670-3
Johnstone, Nick. Amy Amy Amy: The Amy Winehouse Story. Omnibus Press, 1 tháng 4 năm 2008. ISBN 978-0-8256-3602-8.
Newkey-Burden, Chas. Amy Winehouse: The Biography. John Blake Publishing, 7 tháng 4 năm 2008. ISBN 1-84454-563-6.

Liên kết ngoài

 Amy Winehouse tại AllMusic

 Thêm tin tức và bình luận về Amy Winehouse trên The New York Times

Nữ ca sĩ Vương quốc Liên hiệp Anh
Người đoạt giải Grammy
Người đoạt giải BRIT
Nữ ca sĩ Anh
Người đoạt giải World Music Awards
Sinh năm 1983
Mất năm 2011
Người đoạt giải Ivor Novello
Ca sĩ Luân Đôn
Người bị rối loạn lưỡng cực
Nghệ sĩ của Republic Records
Ca sĩ Anh thế kỷ 20
Ca sĩ Anh thế kỷ 21
Nữ ca sĩ nhạc jazz
Cựu sinh viên Trường Sân khấu Sylvia Young
Nữ ca sĩ thế kỷ 21


title: Limnaecia cirrhozona

text:
Limnaecia cirrhozona là một loài bướm đêm thuộc họ Cosmopterigidae. Nó được tìm thấy ở Úc.
Con trưởng thành có cánh trước màu hơi đen và các vạch cam hoặc trắng trong suốt.

Chú thích

Tham khảo

Limnaecia


title: L'Île-Saint-Denis

text:
L'Île-Saint-Denis là một xã trong vùng hành chính Île-de-France, thuộc tỉnh Seine-Saint-Denis, quận Saint-Denis, tổng Saint-Denis-Sud. Tọa độ địa lý của xã là 48° 55' vĩ độ bắc, 02° 19' kinh độ đông. L'Île-Saint-Denis nằm trên độ cao trung bình là 30 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 22 mét và điểm cao nhất là 32 mét. Xã có diện tích 1.17 km², dân số vào thời điểm 1999 là 6.810 người; mật độ dân số là 3.854 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài
 City council website

Xã của Seine-Saint-Denis


title: Ministrymon

text:
Ministrymon là một chi bướm ngày thuộc họ Lycaenidae.

Hình ảnh

Liên kết ngoài

Tham khảo

Eumaeini


title: Murexsul planiliratus

text:
Murexsul planiliratus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Murexsul
Động vật được mô tả năm 1845


title: Nguyễn Hữu Cương

text:
Nguyễn Hữu Cương (1855-1912) là một nhà cách mạng Việt Nam hoạt động tích cực chống Pháp vào cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20.

Tiểu sử
Nguyễn Hữu
Cương sinh năm 1855,ông là con cả của nhà văn thân nổi tiếng Nguyễn Mậu Kiến,
quê ở Làng Đông Trung nay là xã Vũ Trung, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình.

Trước khi thực
dân Pháp đánh Bắc kì lần 1 ông cùng cha và các em tổ chức khai hoang lấn biển ở
các xã ven biển Tiền Hải, giúp cho doanh điền sứ Doãn Khuê.

Quân Pháp đánh
vào Bắc kì lần thứ nhất năm 1873 triều đình Huế
ký hòa ước với Pháp, cha ông là Nguyễn Mậu Kiến phản kháng lệnh bãi binh
của  Tự Đức bị tước hết  chức tước, phẩm hàm sung làm kính ở quân thứ
Thái Nguyên, Tuyên Quang.  Sau Nguyễn Mậu
Kiến về Sơn Phòng, Hưng Hóa cùng Hoàng Tá Viêm và các văn thân sĩ phu phe chủ
chiến chuẩn bị đánh Pháp. Nguyễn Hữu Cương
cùng Nguyễn Hữu Bản được cha cho lên quân thứ tập dượt việc chinh chiến.

Năm 1879, Nguyễn  Mậu Kiến mất do sốt rét ác tính, hai anh em
ông trở về Nam Định lại chiêu mộ thêm nghĩa quân chuẩn bị đánh Pháp. Sau ngày
thành Hà Nội rơi vào tay giặc (25/4/1882), Nguyễn Hữu  Cương cùng em trai của mình là Nguyễn Hữu Bản
sang Nam Định cùng đề đốc Lê Văn Điếm và Án sát Hồ Bá Ôn  giữ thành Nam Định. Nguyễn Hữu Bản hi sinh anh
dũng tại cửa Đông ngày 27/7/1883. Nguyễn Hữu Cương đã lui về quê cùng em của
mình là Nguyễn Hữu Phu và các cháu là Nguyễn Công Úc, Nguyễn Năng Thế xây dựng
nhiều cứ điểm ở Kiến Xương. Khi Ưng Lịch lên ngôi đặt niên hiệu là Hàm Nghi,
Nguyễn Hữu Cương được vua Hàm Nghi tiếp và nghe ông trình bày kế hoạch chống
Pháp. Vua Hàm Nghi và TônThất thuyết giao cho Nguyễn Hữu Cương ra bắc chiêu tập
quân sĩ mạnh giỏi, huấn luyện đưa vào Huế bảo vệ kinh thành. Ông phụng lệnh ra
bắc, tới Quảng Bình thì được tin kinh thành Huế thất thủ, vua Hàm Nghi xuống
chiếu Cần Vương.

Tới Bắc Kì,
Nguyễn Hữu Cương đi Hưng Hóa là trung tâm kháng chiến thời đó. Ông đã được gặp
Nguyễn Quang Bích, Tống Duy Tân, Vũ Hữu Lợi, Phan Đình Phùng, đề đốc Đinh Trạch,
Đốc Ngữ, Đề Kiều... Các ông đã họp cuộc họp quan trọng tại làng Cố Đô huyện Quốc
Oai, tỉnh Sơn Tây nhất chí hưởng ứng chiếu Cần Vương và chia nhau về các địa
phương mộ quân chống Pháp. Khi về đến địa phương, Nguyễn Hữu Cương chiến đấu trực
tiếp dưới quền của đô thống Tạ Hiện và được cử giữ chức Tán Tướng quân mặt trận
Thái Bình. Nguyễn Hữu Cương đã chỉ huy nghĩa quân đánh nhiều trận lớn gây cho địch
nhiều thiệt hại nặng nề.

Toàn quyền
Pôn-bê mời ông ra làm án sát tỉnh Hưng Yên, ông không nhận, công sứ Nam Định mời
ông ra làm tri phủ Kiến Xương, ông từ chối. Ông mở trường dạy học làm thơ, nay
còn tập Mai Hồ thi thảo gồm 80 bài và tập họa cảo Mặc Hý.

Ông bị mật
thám Pháp theo dõi song vẫn có nhiều cuộc tiếp cúc với các nhà chí sĩ yêu nước
như Trần Xuân sắc, Phan Bội Châu, phó bảng Ngô Đình Chí (Thanh Hóa), tú tài
Chu Lê Hành (Hưng Yên), Đặng Đoàn Bằng (Thành Thiện- Nam Định), phó bảng Nguyễn
Sinh Sắc (Nghệ An). Năm 1904, giáo sư Nhật Bản Thạch Xuyên Thị Sỹ Nguyên tông
tới nhà ông trao đổi về việc chấn hưng Nhật Bản. Những cuộc thăm hỏi, bàn luận
thời cuộc của các nhà chí sĩ đã tạo điều kiện cho Nguyễn Hữu Cương tiếp xúc với
các tác phẩm của Khang Hữu Vi, Lương Khải Siêu (Trung Quốc) và bản dịch về triết
học, văn học của Rút Xô, Mông-te-xki-ơ, Tôn xtôi, Ban-zac theo các bản dịch ra
tiếng Trung Hoa.

Khi Phan Bội
CHâu phát động phong trào Đông Du, Nguyễn Hữu
CƯơng đã cho nhiều con cháu xuất dương. Ông cùng các văn thân, sĩ phu
trong tỉnh còn mở cuộc vận động quyên góp tài chính cho phong  trào. Các ông đã mở hiệu buôn ở  Đông Động (Đống Năm- Đông Hưng, Thành Mỹ (Tri Lai- Vũ Thư), cửa hàng chợ mới ông Đồng (Luật Chung- Kiến Xương), cửa hàng
Đồng Sâm (Kiến Xương), cửa hàng Cổ Rồng (Phong Công, Tiền Hải), các cửa hàng
trên đều góp tiền vào quỹ Đông Du.

Nguyễn Hữu
Cương có mối liên hệ chặt chẽ với trường Đông Kinh nghĩa thục ngoài Hà Nội.
Tháng 3 năm 1907, ông đã tập hợp nhiều nhân sĩ tiến bộ ở Thái Bình vận động
thành lập Đông Kinh nghĩa thục ở Thái Bình.

Năm 1908, ở
Trung kì có phong trào chống thuế rộng lớn thì tại Thái Bình, Nguyễn Hữu Cương
cũng đi vận động, diễn thuyết ở những nơi công cộng trong tỉnh kêu goi mọi người
chống thuế. Không những thế ông còn đứng đơn khiếu nại đòi giảm thuế cho người
dân.

Cũng trong năm
1908, Nguyễn Hữu Cương cùng Lê Đại, Vũ Hoàng (Bảy Quang). Tư Quyền (Huần Quyền),
Dương Bá Trác, Hoàng Tăng Bí (Bảng Bí)...liên lạc với lính làm bếp trong quân
đội Pháp lập mưu đầu độc binh lính, sĩ quan Pháp ở Hà Nội, liên lạc với nghĩa
quân Yên Thế đem quân về đánh Hà Nội. Kết quả làm 200 sĩ quan và hạ sĩ quan
Pháp bị đầu độc. Thực dân Pháp đã đàm áp đẫm máu lực lượng tham gia bạo động,
lùng bắt các lãnh tụ phong trào. Giặc Pháp không đủ chứng cứ nên không bắt được
ông.

Nguyễn Hữu
Cương ở trong nước vẫn liên lạc với Nguyễn Thiện Thuật, Phan Bội Châu để bàn kế
hoạch cứu nước, cứu dân. Nhà cầm quyền Pháp đã bắt Nguyễn Hữu Cương đem xuống Hải
Phòng, đưa xuống tàu đầy biệt xứ vào Cần Thơ. Ngày 12/5/1912 Nguyễn Hữu Cương mất
ở Cần Thơ.

Tác phẩm

Chú thích

Người Thái Bình
Nhà cách mạng Việt Nam


title: Greny

text:
Greny là một xã thuộc tỉnh Seine-Maritime trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Huy hiệu

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-Maritime
Seine-Maritime
Normandy

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
Greny on the Quid website

Xã của Seine-Maritime


title: (14823) 1984 ST5

text:
{{DISPLAYTITLE:(14823) 1984 ST5}}

(14823) 1984 ST5 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henri Debehogne ở Đài thiên văn La Silla ở Chile ngày 21 tháng 9 năm 1984.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 14001–15000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1984
Được phát hiện bởi Henri Debehogne
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Quận Fergus, Montana

text:
Quận Fergus là một quận thuộc tiểu bang Montana, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số 11.893 người. Quận lỵ đóng ở Lewistown.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích , trong đó có  là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính

Quận giáp ranh
 Quận Chouteau, Montana – tây bắc
 Quận Blaine, Montana - bắc
 Quận Phillips, Montana – đông bắc
 Quận Petroleum, Montana - đông
 Quận Musselshell, Montana – đông nam
 Quận Golden Valley, Montana - nam
 Quận Wheatland, Montana – tây nam
 Quận Judith Basin, Montana - tây

Thông tin nhân khẩu

Theo điều tra dân số  năm 2000, quận này đã có dân số 11.893 người, 4.860 hộ gia đình, và 3.197 gia đình sống trong quận hạt. Mật độ dân số là 3 người trên một dặm vuông (1/km ²). Có 5.558 đơn vị nhà ở mật độ trung bình của 1 trên một dặm vuông (0/km ²). Thành phần chủng tộc của cư dân sinh sống trong quận gồm 97,10% người da trắng, 0,08% da đen hay Mỹ gốc Phi, 1,18% người Mỹ bản xứ, 0,19% ở châu Á, 0,29% từ các chủng tộc khác, và 1,16% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. 0,81% dân số là người Hispanic hay Latino thuộc một chủng tộc nào. 24,5% là người gốc Đức, 13,5% người Mỹ, Na Uy 13,0%, Ailen 9,3% và 9,0% gốc tiếng Anh theo điều tra dân số năm 2000. 97,1% nói tiếng Anh, Đức 1,2% và 1,1% người Tây Ban Nha là ngôn ngữ đầu tiên của họ.

Có 4.860 hộ, trong đó 28,70% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 56,10% là đôi vợ chồng sống với nhau, 6,70% có một chủ hộ nữ và không có chồng, và 34,20% là không lập gia đình. 30,50% hộ gia đình đã được tạo ra từ các cá nhân và 13,90% có người sống một mình65 tuổi hoặc cao hơn. Cỡ hộ trung bình là 2,33 và cỡ gia đình trung bình là 2,91.

Trong quận cơ cấu độ tuổi dân cư được trải ra với 24,50% dưới độ tuổi 18, 6,10% 18-24, 23,60% 25-44, 25,80% từ 45 đến 64, và 19,90% từ 65 tuổi trở lên người. Độ tuổi trung bình là 42 năm. Đối với mỗi 100 nữ có 94,80 nam giới. Đối với mỗi 100 nữ 18 tuổi trở lên, đã có 93,40 nam giới.

Thu nhập trung bình cho một hộ gia đình trong quận đạt mức USD 30.409, và thu nhập trung bình cho một gia đình là USD 36.609. Phái nam có thu nhập trung bình USD 27.260 so với 18.138 USD đối với phái nữ. Thu nhập bình quân đầu người là 15.808 USD. Có 10,60% gia đình và 15,40% dân số sống dưới mức nghèo khổ, bao gồm 19,40% những người dưới 18 tuổi và 12,20% của những người 65 tuổi hoặc cao hơn.

Tham khảo

Quận của Montana


title: Bùi Quang Thận

text:
Bùi Quang Thận (10 tháng 10 năm 1948–24 tháng 6 năm 2012) là Đại tá Quân đội nhân dân Việt Nam. Ông là người lính Quân đội nhân dân Việt Nam đầu tiên cắm lá cờ chiến thắng của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam trên nóc Dinh Độc Lập vào lúc 11 giờ 30 phút ngày 30 tháng 4 năm 1975 .

Tiểu sử
Ông sinh năm 1948 tại xã Thụy Xuân, huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình.
Ông nhập ngũ năm 1966.
Từ năm 1966 đến năm 1975 ông trưởng thành từ pháo thủ đến đại đội trưởng Đại đội 8, Trung đoàn tăng thiết giáp 202.
Ông tham gia chiến dịch Hồ Chí Minh là đại đội trưởng Đại đội 4, Tiểu đoàn 1, Lữ đoàn tăng thiết giáp 203, Quân đoàn 2 (đơn vị đảm nhiệm đánh chiếm Dinh Độc Lập).
Trưa ngày 30 tháng 4 năm 1975 ông chỉ huy xe tăng T-54 mang số 843 đi đầu đội hình tiến vào Dinh Độc Lập. Khi xe tăng 843 của ông bị kẹt lại tại cổng phụ và xe tăng 390 của Vũ Đăng Toàn húc đổ cổng chính, ông đã nhảy xuống, mang cờ Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam cắm trên nóc Dinh Độc Lập
 1976 ông đi học trường văn hóa, ngoại ngữ của quân đội.
 1978 ông được tham dự hội nghị tal học sinh sinh viên lần thứ 11 ở Cuba. Đến cuối 1978, ông qua học ở Liên Xô 4 năm .
Năm 1975–1999 là phó tiểu đoàn trưởng rồi tiểu đoàn trưởng, lữ đoàn phó rồi lữ đoàn trưởng Lữ đoàn 203, chủ nhiệm tăng thiết giáp Quân đoàn 2.
Ông được phong quân hàm Đại tá năm 1995
Ông nghỉ hưu năm 2000 với hàm đại tá.
 Ngày 24 tháng 6 năm 2012, ông qua đời đột ngột tại quê nhà Thái Bình .

Cắm cờ trên nóc Dinh Độc Lập

Theo lời kể của Bùi Quang Thận: Tiêu diệt xong căn cứ Nước Trong. Đến 9 giờ sáng ngày 30 tháng 4, Đại đội 4 tăng của chúng tôi quyết định vượt cầu tiến vào thành phố phía trước chúng tôi là chiếc xe của Đại đội 3 do đồng chí Hùng chỉ huy bị xe tăng M41 bắn cháy. Xe 843 của tôi vọt lên tiêu diệt xe địch và tiếp tục vượt cầu.

 Khi đến Dinh Độc Lập thấy cổng đóng. Tôi ra lệnh cho pháo thủ 2 Nguyễn Văn Kỷ giục pháo thủ 1 Thái Bá Minh nhắm giữa cổng Dinh Độc Lập khai hỏa. Không hiểu sao đạn không nổ ? Hai lần như vậy, tôi ra lệnh quay nòng pháo ra sau để cho xe húc đổ cổng Dinh. Trong 10 phút phải húc 3 lần thì cánh cổng trái mới bung ra. Ngay lúc đó xe tăng 390 do anh Vũ Đăng Toàn chỉ huy lao vào húc đổ cổng chính. Thế là cả hai xe đều tiến vào bên trong.

 Tôi cầm theo lá cờ rồi chạy vào Dinh mà không mang theo một thứ vũ khí gì! Gặp Lý Quý Chung (Bộ trưởng bộ VHTT chính quyền Việt Nam Cộng Hòa), tôi túm chặt tay bảo "Cho gặp tổng thống Dương Văn Minh". Thấy tổng thống Dương Văn Minh ra, tôi ra lệnh "Đưa tôi lên cột cờ Dinh Độc Lập". Dương Văn Minh đã yêu cầu Lý Quý Chung dẫn tôi lên
Theo lời kể của Vũ Đăng Toàn chính trị viên đại đội, chỉ huy xe tăng 390: Tôi thấy anh Bùi Quang Thận (đại đội trưởng đại đội 4, tiểu đoàn 1, lữ đoàn 203, trưởng xe 843) cầm cờ chạy tới nơi. Biết đồng đội vào Dinh làm nhiệm vụ cắm cờ, tôi vội xách khẩu AK (bên hông vẫn đeo súng ngắn) chạy theo để yểm hộ. Hai chúng tôi vừa vào tầng 1 của Dinh đã gặp ông Nguyễn Hữu Hạnh – Phụ tá Tổng thống Dương Văn Minh. Tôi nhớ rõ lúc ấy ông Hạnh mặc quân phục, đội mũ hơi lệch, đeo quân hàm chuẩn tướng. Ông Hạnh chào rất lễ phép và nói Tổng thống Dương Văn Minh đang đợi quân Cách mạng. Lên đến lầu 2, anh Bùi Quang Thận định lên cắm cờ nhưng không biết đường. Ông Nguyễn Hữu Hạnh cử người đi theo và có một người mặc chiếc áo trắng cộc tay nhận dẫn anh Thận đi lên nóc Dinh bằng thang máy. Còn lại một mình với khẩu AK vẫn lăm lăm trên tay, tôi thấy Nội các của Dương Văn Minh nhốn nháo với thái độ khá sợ hãi. Lúc này Ngô Sĩ Nguyên (nguyên pháo thủ số 1 xe 390) cũng lên tới nơi. Hai anh em chúng tôi đã dồn Nội các của Dương Văn Minh vào một chỗ, sau đó Nguyên ra đứng gác ở cửa.
Nguyễn Văn Tập (nguyên lái xe tăng 390) kể rằng: Khi xe 390 vào sân Dinh Độc Lập thì vẫn còn xe và quân lính chính quyền Sài Gòn. Thấy xe tăng ta vào, họ sợ và chạy hết. Lúc đó sân Dinh Độc Lập rất vắng, không có nhiều quân ta. Tôi thấy anh Thận, anh Toàn rồi sau đó là anh Nguyên vào Dinh nên nhảy khỏi xe 390. Tôi chạy lên bậc thềm sảnh Dinh, bỗng chợt nghĩ: Nếu bây giờ mình vào nhỡ địch quay lại chiếm xe thì sao, nên vội quay lại xe, nhảy vào ghế lái và thò đầu ra ngoài. Sự việc sau đó diễn biến rất nhanh, xe tăng, bộ binh của ta tiến vào Dinh mỗi lúc một đông.

Khi xông vào Dinh Độc Lập thì anh lao đầu vào cửa kính, ngã bật ra phía sau, có lẽ do ngoài Bắc Việt Nam không có loại kính trong suốt này. Sau đó khi được Đại tá Chiêm của VNCH mời vào dinh, anh cũng không dám leo lên thang máy. Theo anh thì: Lúc đó tôi thấy thang máy giống như... cái hòm – Bùi Quang Thận nhớ lại – Vào đó nó nhốt mình luôn, biết bao giờ mới ra được! Sau khi nghe ông Đại tá giải thích, anh bắt ông Đại tá vào trước, anh vào sau.

Vào trong dinh, Bùi Quang Thận đề nghị Vũ Đăng Toàn ở lại "canh chừng" các thành viên nội các Việt Nam Cộng hòa và chờ cấp chỉ huy đến, còn ông thực hiện cho được nhiệm vụ của mình là cắm cờ trên nóc Dinh Độc Lập. Đại tá Chiêm, chỉ huy trưởng lực lượng phòng vệ phủ tổng thống, được lệnh dẫn Bùi Quang Thận cùng hai người đi theo hỗ trợ là Nguyễn Hữu Thái – cựu chủ tịch Tổng hội Sinh viên Sài Gòn và nhà báo Huỳnh Văn Tòng lên cắm cờ trên nóc dinh.
Bùi Quang Thận kể tiếp: Khi lên đến nơi, tôi hạ cờ ngụy xuống. Nhưng do cờ được buộc chắc chắn nên phải cắn bằng răng, sau đó treo cờ giải phóng vào. Kéo cờ mình lên, tôi lại hạ xuống, đưa tay xem đồng hồ. Tôi thận trọng ghi: 11 giờ 30 ngày 30-4 và ký tên Thận lên góc lá cờ Tổ quốc. Song, kéo cờ lên lại. Tôi quay đầu bước đi, rồi lại quay lại nhặt lá cờ của ngụy với ý định làm vật kỷ niệm trong cuộc đời chiến đấu. Nhưng lá cờ ấy, sau này tôi đã trao lại cho bảo tàng vì nghĩ làm như thế sẽ có ý nghĩa hơn.. Sự kiện cắm cờ trên nóc Dinh Độc Lập của tôi thì lịch sử đã ghi nhận. Đây là hành động tất yếu của người chiến sĩ ở giây phút lịch sử thiêng liêng. Bất kỳ ai có được giây phút ấy cũng không thể làm khác, việc làm ấy trước hết thuộc về lịch sử dân tộc.
Theo Đại tá Bùi Văn Tùng: "Những ngày đầu đài báo của mình không nói rõ ai là người cắm cờ, nên đã xảy ra tranh chấp giữa Bùi Quang Thận và đại úy Phạm Xuân Thệ. Trung tá Lữ đoàn trưởng 203 Nguyễn Tất Tài, lúc này đã trở thành Phó Bảo Tàng Quân đội, hỏi anh Thệ: ‘Vậy anh có giữ lá cờ Ba que không?’. Anh Thệ đưa ra một lá, anh Thận đưa ra một lá, cả hai cùng rách diềm. Ông Tài, trong ngày 30 tháng 4 đã cẩn thận leo lên nóc Dinh, gỡ diềm cờ Việt Nam Cộng hòa còn vướng lại rồi lặng lẽ cất đi. Ông Tài cho trải cả hai lá cờ ra, ráp diềm vào mới xác nhận được lá cờ anh Thận giữ là lá cờ cuối cùng được Chính quyền Sài Gòn treo trên nóc Dinh Độc Lập".

Sự kiện cắm cờ này còn được viết trong tác phẩm "Người cắm cờ trên Dinh Độc Lập" của Trần Đăng Khoa, in trong tập Người thường gặp.

Sau khi nghỉ hưu
Như nhiều cựu chiến binh khác, sau khi về hưu, ông hòa vào trong cuộc sống đời thường, phụ giúp vợ mưu sinh. Vợ ông mở cửa hàng gas ở ngay trung tâm phố biển Thụy Xuân, huyện Thái Thụy (Thái Bình). Sáng sáng ông giúp bà mở cửa hàng và dùng xe máy đến tận nhà thay bình gas cho khách.

Phong trào làm đầm nuôi tôm cua phát triển, ông lại đầu tư gần 40 triệu đồng đấu thầu 4 sào đầm. Trừ những ngày bận họp hành, sáng chiều ông ra đầm tôm, nhiều hôm tối mịt mới về.

Phần thưởng cao quý

Anh hùng LLVT nhân dân
2 Huân chương Chiến công hạng nhất, 1 hạng nhì
 Huân chương Chiến công giải phóng hạng nhất, nhì, ba
 Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng ba,
 Huy chương Quân kỳ quyết thắng,
 Huy chương Vì sự nghiệp thế hệ trẻ Việt Nam.

Chú thích

Tham khảo

Sinh tại Thái Bình
Nhân vật trong chiến tranh Việt Nam
Đại tá Quân đội nhân dân Việt Nam
Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân
Huân chương Kháng chiến
Huy chương Quân kỳ Quyết thắng
Huân chương Chiến công hạng Nhất
Người họ Bùi tại Việt Nam


title: Khu du lịch Văn hóa Suối Tiên

text:
Khu Du lịch Văn hóa Suối Tiên là một công viên liên hợp vui chơi giải trí kết hợp truyền thống các yếu tố văn hóa - lịch sử - tâm linh. Tọa lạc tại 120 Xa lộ Hà Nội, Phường Tân Phú, Thành phố Thủ Đức, Thành phố Hồ Chí Minh. Kiểu cách kiến trúc và các thể loại vui chơi được gắn lồng vào các hình ảnh lịch sử và truyền thuyết Việt Nam như Lạc Long Quân - Âu Cơ, Vua Hùng, Sơn Tinh Thủy Tinh, mười chín tầng địa ngục, tứ linh hội tụ Long - Lân - Quy - Phụng, công viên giải trí dưới nước, đặc biệt là biển Tiên Đồng - biển nhân tạo đầu tiên ở Việt Nam. Đây là địa điểm thu hút khá lớn lượng khách vui chơi giải trí của Thành phố Hồ Chí Minh và các du khách địa phương khác đến.

Suối Tiên được bình chọn Top 12 công viên được yêu thích nhất thế giới do trang The Traveler zone bình chọn. Đồng thời, Suối Tiên còn được chọn là một trong các công viên độc đáo trên thế giới, theo bình chọn của tạp chí BBC.

Lịch sử
Khu du lịch Văn hóa Suối Tiên phôi thai là một Lâm trại nuôi trăn và sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ do ông Đinh Văn Vui - một người con quê hương Sóc Trăng bắt đầu xây dựng vào năm 1987. Lâm trại lúc đầu chỉ có 6.600 m² đất hoang hóa, có con suối chảy qua với huyền thoại 7 cô gái đồng trinh cùng tuổi Rồng quy tiên tại dòng suối nên dân trong vùng gọi là Suối Tiên.

Sau 25 năm phát triển, Suối Tiên là một trung tâm giải trí, vui chơi hàng đầu của cả nước, đồng thời khẳng định được vị thế trong khu vực và trên thế giới. Với diện tích 105 ha, trên 150 công trình, vui chơi giải trí, đa dạng và phong phú, hơn 1000 lao động, hàng năm Suối Tiên đón hàng triệu lượt khách đến tham quan.

Hiện nay Suối Tiên đang tiếp tục triển khai mở rộng diện tích với quy mô hơn 50 ha nâng tổng số diện tích lên 150 ha và số vốn đầu tư giai đoạn hai là 2.000 tỉ đồng.

Giá vé vào cổng Suối Tiên

Giá vé vào cổng
Giá vé khách lẻ: 120.000đ/người lớn (cao từ 1m4 trở lên); 60.000đ/trẻ em (1m - 1m4), trẻ em dưới 1m được miễn phí vé.

Mua vé vào cổng, du khách sẽ được tham quan miễn phí các công trình văn hóa - lịch sử như: cổng Thiên Tiên Môn, Long Hoa Hội, tượng đài Thánh Gióng, tượng đài Trần Hưng Đạo, hồ Long Quy Ẩn Thủy, tượng đài Hai Bà Trưng…; các văn hóa tâm linh như: quảng trường Phật Địa Mẫu, Thánh Tượng Quan Thế Âm Thiên Thủ Nhãn, quảng trường Kim Lân Sơn xuất thế, Phúc Cung Tam Phước, Bồ Đề Quang Minh Cảnh,…; các show diễu hành, show tứ linh hội tụ, sân khấu hóa Sơn Tinh Thủy Tinh, ca nhạc tổng hợp.

Chỉ với 120.000 đồng, du khách đã có thể tham quan được rất nhiều nơi và tham gia các chương trình nghệ thuật thường diễn ra vào cuối tuần và lễ tết.

Giá vé trò chơi
Còn các trò chơi giải trí, phiêu lưu mạo hiểm, cảm giác mạnh như: Biển Tiên Đồng Ngọc Nữ, Tàu Lượn Siêu Tốc, Lâu Đài Tuyết, Lâu Đài Phép Thuật, 18 cửa địa ngục, Vương Quốc Cá Sấu... thì phải mua vé thêm, giá vé dao động trong khoảng: 10,000đ đến 60,000đ.

Lễ hội và ẩm thực
Trong suốt năm sẽ có các lễ hội đặc sắc và biểu diễn nghệ thuật vào cuối tuần. Vào các dịp lễ lớn như Tết Nguyên Đán, Giỗ tổ Hùng Vương, Lễ trái cây Nam Bộ … các lễ hội được tổ chức rất hoành tráng và thu hút nhiều khách tham quan.

Ngoài ra, Du lịch Văn hóa Suối Tiên còn có chuỗi nhà hàng Phù Đổng và 1 hệ thống quán ăn trong công viên với ẩm thực 3 miền đa dạng và phong phú phục vụ du khách.

Các trò chơi hiện tại của Suối Tiên
Trò chơi cảm giác mạnh: Xạ Thủ Thần Công, Thử Tài Thiện Xạ, Tàu Lượn Siêu Tốc Mini, Thuyền Rồng, Vòng Xoay Vũ Trụ, Tàu Lượn Siêu Tốc, Đu Dây Mạo Hiểm - Leo Núi.

Trò chơi phiêu lưu mạo hiểm: Đường Hầm Xuyên Lòng Đất, Kì Hoa Thượng Uyển Cung, Quá Khứ Vị Lai Cung, Turbo Ride Cinema (12D), Lâu Đài Tuyết, Công Nghệ Phim 9D, Cuộc Chiến Không Gian, Phim 8D, Lâu Đài Phép Thuật, Đĩa Bay Hành Tinh Lạ, Đại Cung Phụng Hoàng Tiên, Bí Mật Rừng Phù Thủy, Thủy Cung, Kỳ Lân Cung.

Trò chơi giải trí trẻ em: Biển Tiên Đồng - Ngọc Nữ, Tứ Linh Hội Tụ, Vương Quốc Cá Sấu - Giang Sơn Bách Thú. Cung Vàng Điện Ngọc. Cối Xay Thần Gió. Âm Cung Đệ Nhất Cung Đình Tửu. Xe Cáp Treo Du Lịch Trên Không. Vương Quốc Thiên Tài Tương Lai. Vũ Điệu Tagada Disco. Nhà Trưng Bày Hiện Vật Lạ. Massage Cá. Đĩa Xoáy Thiên Hà. Phi Ngựa Nước Đại.

Xem thêm
 Suối Tiên Ba Vì
 Suối Tiên Vũng Tàu
 Suối Tiên Mũi Né

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Fanpage chính thức

 Trang web chính thức

Khu du lịch Việt Nam
Công viên vui chơi tại Việt Nam
Suối Tiên
Thủ Đức


title: Trận sông Marne lần thứ hai

text:
Trận sông Marne lần thứ hai, còn gọi là Cuộc Tổng tấn công Marne-Reims hoặc là Trận chiến Reims (15 tháng 7 - 16 tháng 9 năm 1918) là một trận đánh lớn trong cuộc Chiến tranh thế giới lần thứ nhất. Trận chiến mở đầu với đợt tấn công cuối cùng và đỉnh điểm trong Chiến dịch Mùa Xuân năm 1918 của Quân đội Đế chế Đức do Đại tướng Bộ binh Erich Ludendorff phát động (ông gọi là Chiến dịch Friedensturm), trong khi quân Entente phải chống trả nhằm chấm dứt Chiến dịch Mùa Xuân của Quân đội Đức giữa lúc quân Đức đang thẳng tiến về thủ đô Paris của Pháp, và mang lại kết quả quyết định cho cuộc Đại chiến thế giới. Trong trận huyết chiến này, dưới sự lãnh đạo tối cao của Thống chế Ferdinand Foch - Tổng tư lệnh các lực lượng khối Entente, liên quân Pháp - Anh - Hoa Kỳ - Ý đã phản công và đánh tan tác quân Đức bằng một đòn giáng chí mạng. Quân lực Đức với chiến bại này đã suy nhược - thời cơ này Foch liền chớp lấy ngay. Bộ Tổng Tham mưu Đức với đại bại ấy cũng bắt đầu rã rời. Chiến thắng vẻ vang này đã củng cố địa vị tối cao của Ferdinand Foch chỉ huy phe Entente, và mở đường cho đại thắng của quân Anh trong trận Amiens không lâu sau đó góp phần đánh bật hoàn toàn quân Đức ra khỏi lãnh thổ Cộng hòa Pháp. Chiến thắng oanh liệt của quân Đồng Minh Pháp - Anh - Hoa Kỳ - Ý trong trận sông Marne này được ví von với thất bại hoàn toàn của Napoléon I trong trận Leipzig vô cùng đẫm máu hồi năm 1813, do tính chất trọng đại và ý nghĩa lớn lao của nó, khiến Đế chế Đức trở nên khó thể tránh khỏi thất bại chung cuộc. Đây được xem là một trong những thắng lợi quyết định nhất trong lịch sử nhân loại, và là thất bại đầu tiên của Đại tướng Ludendorf tài ba, trở nên một "đỉnh cao triều" của lực lượng Quân đội Đức trong cuộc Chiến tranh thế giới thứ nhất.

Foch đã chuẩn bị kỹ lưỡng để chống lại cuộc Tổng tiến công đầy tham vọng của Ludendorff. Ông kêu gọi các chiến sĩ Mỹ tăng viện cho những người lính Pháp và Anh kỳ cựu của lực lượng Entente. Trong ngày đầu tiên của trận chiến ác liệt này, quân Đức đã đánh thắng Tập đoàn quân thứ năm của Pháp, đánh bật quân Ý và vượt được qua con sông Marne (quân Đức của Tướng Max von Boehn đã lập được nơi đóng trên đất địch), nhưng họ chiếm được những đất đai không có giá trị nên Chiến dịch Friedensturm không thành. Dầu sao đi chăng nữa thì quân Đức cũng đã gần sát Paris. Sau đó, trong giai đoạn hai của cuộc tiến công của Đại tướng Ludendorff, binh lính Hoa Kỳ đã kháng cự mãnh liệt các cuộc tấn công nhỏ của quân Đức. Sức chống trả của quân Hoa Kỳ đã làm chặn chân cuộc tiến công của Ludendorff, tạo điều kiện cho Foch phản kích. Bên cạnh quân Hoa Kỳ, quân Anh, quân Ý là quân Pháp với bốn Tập đoàn quân do các tướng giỏi chỉ huy; và, bước tiến công của quân Đức bị chặn đứng vào ngày 17 tháng 7 năm 1918 - một điểm ngoặt của Đại chiến. Quân Pháp do Tướng Henri Joseph Eugène Gouraud chỉ huy đã kháng trả quyết liệt đúng theo ý tưởng của Tổng tư lệnh quân Pháp là Thống chế Philippe Pétain. Quân Ý thua phải dựa hơi quân Anh trong khi quân Đức đánh bật quân Ý và quân Hoa Kỳ trong giai đoạn đầu này khiến Pétain phải lo lắng, song quân Entente vẫn đứng vững. Sang hôm sau, tức là ngày 18 tháng 7 năm 1918 khi Foch củng cố tuyến quân, để rồi Tập đoàn quân Pháp thứ 10 của tướng Charles Mangin cùng với liên quân tổ chức phản công dồn dập và bắt sống rất nhiều binh sĩ Đức, mở màn cho Chiến dịch Aisne - Marne, là thắng lợi hết sức to tát. Đôi khi người ta gọi đây là điểm khởi đầu của Trận sông Marne lần thứ ba, Mangin trong vai trò quan trọng nhất của chiến thắng, tấn công với tính chất bất ngờ và liền thắng to, toàn lực Entente vây bọc quân Đức như hồi trận sông Marne (1914). Quân Mangin dũng mãnh và khủng khiếp đến mức các chiến sĩ Mỹ anh dũng cũng khen ngợi, và phòng tuyến của quân Đức đã bị chọc thủng. Thất bại nặng một phần là do sự chủ quan của Hoàng thái tử Đức là Wilhelm, quân lực Entente đã hứng chịu tổn thất rất cao trong đợt phản công quyết định này; khi Bộ Tổng Tham mưu Đức thất thế, Mangin thừa thắng vẫn tiếp tục xông lên. Boehn sau đại bại phải triệt binh về hướng Bắc sông Marne. Pétain thúc quân tấn công, quân Hoa Kỳ cũng đạt được thắng lợi lớn và chóng vánh, đến ngày 21 tháng 7 thì họ đã chặn được tiếp tế quân Đức theo đúng mục tiêu của Đại Thống chế Foch. Vào ngày 27 tháng 7 năm 1918, Ludendorff phát lệnh rút binh về sông Vesle và các binh sĩ Mỹ thừa lệnh Thống chế Pétain đã đánh thắng một cuộc kháng cự của quân Đức . Dù càng tiến xa càng khó khăn cho quân Entente do mất tính bất ngờ gây rắc rối lớn, họ đã giành được thắng lợi chiến lược, lấy lại nhiều đất đai, và cuối cùng, sau suốt những ngày giao tranh hết sức dữ dội, thì cái đầu nhô sông Marne của quân Đức đã tan vỡ, quân Entente đã xóa tan hoàn toàn mối đe dọa đối với mình, chấm dứt thắng lợi Chiến dịch Aisne - Marne. Trong ngày 5 tháng 8 năm 1918, giữa trận Marne vinh quang này, hai Quân đoàn Mỹ chiếm giữ toàn bộ chiến tuyến của Tập đoàn quân thứ sáu của Pháp. Tuy quân Pháp nói riêng và quân khối Entente nói chung phải hứng chịu hết sức tổn thất nặng nề - do quân Đức cương quyết chống trả, nhưng chiến thắng lừng lẫy tại sông Marne có ý nghĩa tinh thần hệ trọng đối với quân Entente: Quân đội Đức đã mất thế chủ động, chấm dứt hoàn toàn những cuộc tấn công quy mô lớn của họ kể từ đầu năm 1918. Trong khi số lượng tù binh mà liên quân Pháp - Anh - Hoa Kỳ - Ý bắt sống được là rất to lớn, những cỗ pháo của Đức bị mất là không thể thay thế được. So với chiến bại trong trận sông Marne lần thứ nhất hồi năm 1914, trận thua này cũng hoàn toàn quyết định, nhưng còn tỏ ra thê lương hơn hẳn đối với các chiến binh Đức, với nguồn lực đã kiệt quệ. Quân Đức đại bại tức là toàn bộ phe Liên minh Trung tâm lâm vào thảm cảnh. Và, quân lực của Ludendorff đã bắt đầu tan rã, bản thân Ludendorff cũng trở nên đau buồn, tức giận với thất bại ê chề của mình - mà ông coi là một bước ngoặt quan trọng của cuộc chiến, cũng giống như cố Tổng Tham mưu trưởng Helmuth von Moltke bốn năm trước. Bộ Tổng Tham mưu Đức không thể hiểu được sao quân Entente lại đánh úp thắng lớn như vậy.

Quân Pháp thừa thắng giải phóng 200 ngôi làng. Quân lực Entente sau khi giải phóng Soissons, phải chấm dứt tấn công vào đầu tháng 8 năm 1918 do quân Đức lập phòng tuyến kiên cố. Sau chiến thắng vẻ vang, quân Entente đã tiến tới phòng tuyến Soissons - Rheims của Quân đội Đức. Bởi nhẽ Quân đội Đức mất đi cái đầu nhô sông Marne nên giờ đây Paris đã thoát khỏi tầm bắn của Pháo binh Đức, và Cộng hòa Pháp đã hoàn toàn thoát khỏi cơn nguy. Ludendorff hiểu rõ hậu quả hết mực nghiêm trọng của chiến bại bi đát này. Trận đánh sông Marne được thừa nhận rộng rãi là một trong những chiến thắng to lớn nhất của quân khối Entente trong suốt cuộc Chiến tranh thế giới lần thứ nhất. Hoàng đế nước Đức là Wilhelm II vốn đã quan sát ngày mở màn trận chiến, rất tức giận. Chiến thắng oanh liệt này đã thể hiện đường lối sáng suốt của Đại Thống chế Ferdinand Foch trong việc lãnh đạo các lực lượng Entente thống nhất, với những quyết định đúng đắn cùng chí khí chủ động tấn công địch của ông, với nhận thức sâu sắc của ông về sự trọng đại của trận đánh sông Marne này. Không những thế, thắng lợi hết sức to lớn ấy còn là thành công của ông trong nỗ lực tái gầy dựng quân lực Pháp kể từ sau chiến bại bi đát trong trận sông Aisne lần thứ ba. Với chiến công hiển hách này, ông được chính quyền Pháp vinh danh và phong làm Thống chế Pháp. Quân đội Pháp đại thắng trận này cũng là nhờ họ biết tận dụng ưu thế về quân số và đổi mới về chiến thuật. Chiến thắng mạnh mẽ trong trận Marne chứng tỏ sức mạnh của lực lượng Quân đội Pháp trong thời kỳ ấy, nhưng bên cạnh đó Quân đội Anh và Quân đội Hoa Kỳ cũng đóng góp hết sức lớn lao - thậm chí chiến thắng này còn gây nỗi lo sợ cho Bộ Tổng Tham mưu Pháp là người Mỹ sẽ lấn át hẳn trong quân lực khối Entente. Công đầu cho chiến thắng vang dội này, không gì khác, là của Sư đoàn số 1 của Hoa Kỳ đã dũng mãnh xông pha bất chấp tổn hại kinh hoàng phải hứng chịu trong cả hai ngay đầu. Song, quân lực Entente hoàn toàn có thể bù đắp cho tổn thất kinh khiếp của họ, ngược lại với người Đức. Ngoài ra, nguyên nhân thắng lợi là quân Entente đã sử dụng tốt xe tăng (có cả xe tăng hãng Renault) - quân Pháp dùng xe tăng ở đáng ấn tượng đập cả vào mắt người Mỹ - trong trận phản công ồ ạt từ ngày 18 tháng 7 năm ấy, làm xoay chuyển tình hình Mặt trận phía Tây. Không những nhân dân Paris nhiệt liệt hân hoan với chiến thắng, nhân dân Hoa Kỳ hết mực vui mừng trước chiến công nghìn thu của các chiến sĩ Mỹ. Dầu còn đứng vững, người Đức mất nhiều quân Dự Bị - lực lượng này đã kiệt quệ với trận thua to trên sông Marne. Trong con số tổn thất lớn lao của quân Đức có số lượng tù binh rất đáng kể, tạo cho Bộ Chỉ huy quân Đức hoang mang lo sợ về sự suy nhụt sĩ khí của các chiến sĩ Đức, mặc dầu quân đội Đức dũng mãnh không dễ gì lùi bước với thất bại tại trận Marne này. Cuộc Tổng tấn công thứ năm và cuối cùng của Erich Ludendorff đã chấm dứt, Quân đội Đức đều hoàn toàn kiệt lực sau chiến bại thảm hại này, họ không thể giành lại thế chủ động được nữa, và do đó chiến thắng trên sông Marne đã tạo điều kiện cho phe Entente phản công thắng lợi và chấm dứt cuộc Đại chiến. Mặt khác, chiến bại to tát này không hạ gục được quyết tâm theo đuổi chiến tranh của Ludendorff, và thực chất các cuộc tiến công trước đó cũng đã khiến quân lực Đức suy kiệt rồi. Dẫu sao đi chăng nữa, chiến thắng vang dội của Foch trong trận Marne năm 1918 là một nguyên nhân dẫn đến phong trào Cách mạng Đức (1918–1919).

Bối cảnh lịch sử
Vùng thung lũng sông Marne là một thắng cảnh của nước Cộng hòa Pháp, nhưng đã trở thành bãi chiến trường khốc liệt trong cuộc Chiến tranh thế giới lần thứ nhất. Thoạt tiên, đây là nơi liên quân Anh - Pháp đánh thắng quân Đức trong trận sông Marne lần thứ nhất hồi năm năm 1914, làm phá sản cuộc tiến công của Quân đội Đức vào thủ đô Paris. Vào năm 1917, tại Mặt trận phía Tây và Mặt trận Ý, quân Đức giam chân và đánh thắng được quân Đồng minh Anh - Pháp và quân Ý, trong khi trên Mặt trận phía Đông, nước Nga bị suy sụp. Đầu năm 1918, Nga bị loại khỏi vòng chiến, song Hoa Kỳ lại lâm chiến trong phe Entente. Đại tướng Bộ binh Đức là Erich Friedrich Wilhelm Ludendorff - vị Tướng Hậu cần Thứ nhất của Tổng Tham mưu trưởng Paul von Hindenburg - mới tổ chức Chiến dịch Mùa Xuân bao gồm bốn Chiến dịch, ban đầu đánh tan tác quân Entente, và thậm chí trong ngày 1 tháng 6 năm 1918, quân Đức đã tiến khá gần đến chân thành Paris và có khả năng chiến thắng cuộc Đại chiến Thế giới thứ nhất. Chiến dịch Mùa Xuân đã cận kề đến phá vỡ tình hình bế tắc. Sau khi quân Đức đánh thắng quân Anh về mặt chiến thuật nhưng phải hứng chịu thương vong cao trong trận sông Lys, chiến bại thảm hại của quân Pháp trong trận sông Aisne lần thứ ba đã khiến cho Đại Thống chế Ferdinand Foch (nguyên là Tổng Tham mưu trưởng quân Pháp, vừa được cử làm Tổng tư lệnh tối cao của quân lực khối Entente) bị mất uy tín nghiêm trọng. Thế nhưng, vào ngày 14 tháng 6 năm 1918 thì Chiến dịch thứ tư (Gneisenau) thất bại. Quân Entente vẫn cứ đứng vững; kể từ khi Foch lên chỉ huy thì họ đã trở nên hợp nhất với nhau hơn. Quân đội Đế chế Đức bây giờ không còn thế thượng phong nữa, khó thể chiến thắng cuộc Đại chiến này. Cả bốn Chiến dịch tấn công của Ludendorff chỉ gây thêm tổn thất làm suy nhược quân sĩ Đức, chứ không làm cho tình hình khấm khá hơn. Quân Đức không thể nào đánh thắng một trận quyết định. Với tài nghệ mưu lược của mình, Foch đã đẩy quân lực Đức vào tình trạng suy kiệt. Thực chất, trong suốt các đợt Tổng tiến công của quân Đức, Foch cùng các vị tướng lĩnh khối Entente luôn luôn tìm kế phản công, và các ông đã định thực hiện điều đó ở trận Matz - tức là Chiến dịch Gneisenau của quân Đức. Giữa tháng 6 năm 1918, Hoa Kỳ đã cử đến 20 Sư đoàn đổ bộ lên nước Pháp: mỗi Sư đoàn Hoa Kỳ thì đông đảo gấp ba lần một Sư đoàn châu Âu và hết sức mạnh mẽ, chứ không như quân Đức qua mấy năm trước toàn chiến đấu trong hầm hào. Tuy nhiên, Ludendorff khó có thể chấm dứt Chiến dịch Hagen nhằm gạt bỏ Lực lượng Viễn chinh Anh (British Expeditionary Force) ra khỏi vòng chiến. Ông tin rằng thắng lợi ấy sẽ dẫn tới sự suy sụp của phe Entente và hoàn toàn chấm dứt cuộc Đại chiến thế giới lần thứ nhất. Trước đó, các Chiến dịch Blücher (Cuộc Tổng tấn công Chermin des Dames) và Gneisenau đã đẩy một số lực lượng Dự Bị của khối Entente về hướng Nam, tuy vậy nhưng lực lượng Entente ở hướng Bắc vẫn còn hùng mạnh. Đồng thời, Ludendorff nhận thấy rằng ông cần phải tiếp tế cho những đạo quân Đức ở cái đầu nhô lớn vừa hình thành sau Chiến dịch Blücher, do đó ông không còn cách nào ngoài việc tấn công một lần nữa ở vùng này. Ông triệu tập hơn mọi quân Dự bị của Quân đội Đức ở tất cả mọi nơi và hết mình chuẩn bị cho Chiến dịch cuối cùng của ông..

Đại tướng Bộ binh Ludendorff hứa hẹn với nhân dân Đức rằng ông nhất định sẽ phải thắng lợi trong Chiến dịch cuối cùng này. Làm theo kế hoạch quá ư là tham vọng của ông, Cụm Tập đoàn quân của Hoàng thái tử Friedrich Wilhelm Victor August Ernst lập tức được lệnh tấn công. Theo đó, họ sẽ dàn thế trận hình vầng trăng khuyết ở hướng Đông và Tây thành phố Reims. Theo đó, Quân đội Đức sẽ chiếm lĩnh được Reims đồng thời sẽ làm chủ được tuyến đường hỏa xa hệ trọng từ Paris cho tới Nancy. Tập đoàn quân thứ bảy của Thượng tướng Hans von Boehn sẽ tiến lên hướng sông Marne, trong khi ấy Tập đoàn quân thứ ba của Thượng tướng Karl von Einem sẽ xung kích về hướng Nam thông qua Châlons-sur-Marne. Bản thân Đại tướng Ludendorff tin rằng đợt tấn công này sẽ khiến cho Đại Thống chế Ferdinand Foch phải chuyển bớt quân Dự Bị khỏi vùng Flanders để cứu viện, và cứ theo đà đó thì sau khi thắng trận ở Reims rồi thì Ludendorff sẽ phát động Chiến dịch Hagen để loại người Anh ra khỏi vòng chiến. Tuy nhiên, ông không hề ngăn cản quân Đức tiếp tục thẳng tiến về thung lũng sông Marne mà đánh chiếm thủ đô Paris, và do đó, một lần nữa, dân chúng Pháp lại hoảng sợ bị mất thủ đô, giống như hồi Hè tháng 8 năm 1914 trước trận đánh sông Marne lần thứ nhất. Kể từ năm 1914, chưa có đội quân nào trên Mặt trận phía Tây có thể tiến xa kinh khủng được như Quân đội Đức trong Chiến dịch Mùa Xuân 1918. Một khi chiến trận bùng nổ, dân chúng thủ đô Pháp sẽ nghe được những tiếng nổ rầm trời của các khẩu đại pháo cách đó chừng 50 dặm Anh. Tại Versailles ở hướng Tây Paris, Phu nhân của Thống chế Foch đã nghe thấy tiếng bom dội của Quân đội Đức. Tuy nhiên, Tổng thống Pháp Raymond Poincaré quyết tâm không tháo chạy khỏi Paris như hồi năm 1914. Thủ tướng Pháp là Georges Clemenceau cũng quyết tâm chiến đấu bằng mọi giá, chứ không thể rời thủ đô Pháp Quốc. Về phần mình, Foch hiểu rõ là Ludendorff sẽ nhằm đòn giáng kế tiếp vào mặt trận Marne.

xxxxtrái|nhỏ|161px|Thái tử Đức Wilhelm.]]

Bây giờ là lần thứ hai mà Quân đội Đức tiến tới sông Marne trong suốt cuộc Đại chiến. Ngay từ ngày 1 tháng 7 năm 1918, người Pháp đã bắt đầu suy xét. Các Sĩ quan tình báo Pháp đã lo ngại rằng người Đức trong tương lai sẽ tổ chức tấn công vùng Flanders. Trước tình hình ấy, Foch quyết tâm tổ chức một cuộc tấn công ở sông Marne nhằm phá vỡ kế hoạch của người Đức. Bất chấp những cảnh báo rằng quân Đức sẽ tiến đánh vùng Flanders trong mấy ngày tới, ông chuyển luôn cả sáu Sư đoàn Anh ở hướng Nam sông Somme, để dễ dàng tiến công quân địch. Xét theo những kế hoạch của quân Đức thì kế hoạch Tổng tiến công của Foch không phải là không liều lĩnh. Nếu như Quân đội Đức sớm tiến đánh miền Flanders thì hẳn là họ sẽ dễ dàng chiến thắng trước Quân đội Anh vốn đã phải chia bớt quân theo huấn lệnh của Foch. Đây được coi là một trò phiêu lưu nguy hiểm, nhưng chính nhờ Foch không nghe theo Thống chế Philippe Pétain và ra lệnh cho Tập đoàn quân thứ 10 của Tướng Charles Mangin tấn công mà tình hình chiến sự đã thay đổi lớn lao. (chính Pétain - vị thống soái thận trọng nhất của nước Pháp trong cuộc Đại chiến thế giới lần thứ nhất - đã lo sợ quân Đức sẽ tiếp tục tấn công nên ra quân lệnh đình chỉ chuẩn bị Tổng tiến công của quân lực Entente, Foch đã gạt bỏ quân lệnh này khi ông biết được nó) Thực chất, Foch và Pétain đều là những bậc thống soái nhìn xa trông rộng và lập tức bắt tay vào việc tái xây dựng quân lực Pháp ngay từ sau chiến bại thê lương trong trận sông Aisne lần thứ ba. Vào ngày 5 tháng 7 năm 1918, khi biết người Đức sẽ tấn công, Pétain cùng với Foch đã lập kế hoạch vĩ mô đánh một trận phòng ngự, gắn bó với một đòn giáng sấm sét vào sườn của họ. Foch rất mực tín nhiệm Mangin, bởi lẽ Mangin là vị tướng lĩnh duy nhất trên Mặt trận phía Tây cũng có tinh thần diệt địch như ông. Vốn Mangin là người cuồng nhiệt ủng hộ Chiến dịch Nivelle hồi năm 1917 nên sau khi Chiến dịch này thất bại thảm hại, Mangin bị cách chức, song một khi Ferdinand Foch hăng hái tấn công thì Charles Mangin trở lại làm tướng chỉ huy Tập đoàn quân thứ 10 của Pháp. Ông sẵn sàng tuân lệnh Foch mà tấn công quân địch bất cứ nơi đâu.

Sự năng động của Đại Thống chế Foch sau chiến bại thê thảm tại trận Aisne và trước chiến thắng ở trận Marne lần thứ hai được so sánh với nỗ lực to lớn của cựu Tổng tư lệnh Joseph Joffre sau thất bại bi đát trong trận Biên giới Bắc Pháp và trước chiến thắng tại trận Marne lần thứ nhất hồi năm 1914. Trong khi ấy, khối Entente lo sợ quân đội Đức sẽ tấn công miền Flanders đến mức Foch từng có ý định chi viện quân Mỹ cho quân Anh ở đó.

Cuộc phản công mà phe Entente dự định dựa theo mô hình của trận Matz trước đó, nhưng quy mô lớn hơn nhiều. Mangin không thể đợi chờ lâu hơn nữa. Quân Pháp một đêm đã tiến đánh một hầm hào Đức và bắt sống được một nhóm chiến sĩ Đức (một cuốn sách ghi nhận là 127 tù binh và Gouraud là người chỉ huy cuộc tiến công đầy may mắn này). Những tù binh Đức mới bị bắt được đã tiết lộ cho người Pháp rằng người Đức chuẩn bị tổ chức cuộc Tổng tấn công thành phố Reims vào ngày 14 tháng 7 năm 1918, chính là ngày quốc khánh Pháp. Lập tức, Foch suy xét đúng đắn rằng một cuộc Tổng tấn công vào Reims sẽ làm trệch đi một cuộc Tổng tiến công quy mô lớn hơn của Đức vào Flanders. Ông hạ lệnh cho lực lượng Pháo binh chuẩn bị ra đòn, nhằm cầm chân quân Đức để các binh sĩ Pháp có thời gian chuẩn bị cho cuộc Tổng tấn công của mình, mà Foch dự kiến là sẽ diễn ra vào ngày 18 tháng 7 năm 1918. Quân đội Pháp lập tức tổ chức công việc này vào lúc 1 giờ sáng ngày 15 tháng 7 năm ấy. Và trong nửa đêm, đại bác Pháp nổ vang trời nhằm ngăn chặn và phân tán cuộc tiến công của người Đức. Tập đoàn quân thứ tư của Pháp của tướng Henri Joseph Eugène Gouraud trấn thủ hướng Đông Reims, trong khi tướng Jean Marie Degoutte thì đóng quân (Tập đoàn quân thứ sáu) ở phía Tây thành phố này, gần Chateau-Thierry. Tác giả Spencer Tucker ghi nhận rằng quân Đức có đến 44 Sư đoàn chống chọi với 36 Sư đoàn Pháp, trong khi đó, về Pháo Binh thì người Đức cũng có lợi thế lớn: 6536 khẩu đại bác chống chọi với 3080 khẩu đại pháo của quân Entente. Trong khi nhân dân Pháp hãy còn ăn mừng ngày lễ quốc khánh của họ, Hoàng đế nước Đức là Wilhelm II tới một trại quan sát cách Reims 12 dặm về hướng Đông Bắc để theo dõi ngày mở màn của trận đánh.

Diễn biến trận đánh
Khi ấy, một cơn bệnh dịch lan tràn trên Mặt trận Pháp - Đức. Cho dầu cơn dịch này tràn vào cả các chiến hào của quân lực Entente, quân đội Đức lúc này vốn dĩ đã uể oải sau nhiều đợt tấn công, nên còn hứng chịu bệnh dịch nặng nề hơn hẳn kẻ địch. Rạng sáng ngày 15 tháng 7 năm 1918, Đại tướng Bộ binh Erich Ludendorff tổ chức Chiến dịch Marneschutz-Reims, ở gần thành phố Reims. Thực ra Chiến dịch này có tên là Friedensturm. Không một Chiến dịch nào của Ludendorff nặng tính tham vọng như Chiến dịch tiến công này. Đây là Chiến dịch tiến công xa nhất về hướng Nam và Đông trong những đợt Tổng tiến công của Quân đội Đức trong Chiến dịch Mùa Xuân 1918. Tuy nhiên, những tên lính đào ngũ và tù binh Đức đã phản bội kế hoạch này, thậm chí còn làm cho nó không được chuẩn xác về mặt thời gian. Do đó, Chiến dịch cuối cùng và cũng là Chiến dịch thứ năm của Ludendorff bị mất đi hoàn toàn tính bất ngờ. Điều này làm lặp lại sự thất bại của người Đức trong những đợt tấn công vào tháng 3, tháng 4 và tháng 5. Lúc 1 giờ 20 sáng, ngay sau khi quân Đức chuẩn bị lực lượng Pháo Binh thì quân Pháp liền ra sức củng cố Pháo Binh làm cho người Đức phải hoảng hốt. Quân Pháo binh Pháp liền tấn công vào lực lượng Bộ binh Đức đang ở những khu vực tập trung của mình, gây cho quân Đức tổn thất lớn. Quân Đức tiến công trên một mặt trận nằm song song nhưng về hướng Bắc trận sông Marne lần thứ nhất hồi năm 1914.

Tuy nhiên, vào lúc 4 giờ 50 sáng quân Bộ binh Đức xung phong lên đánh, đằng sau hai hàng rào pháo di động. Tuy hướng thổi của gió đã thuận lợi cho quân Đức, nó thật quá dữ dội và cuối cùng đợt tấn công bằng hơi ngạt của quân Đức đã thất bại. Ở hướng Tây Reims, sự tổ chức hoàn chỉnh của quân Pháp ngay từ đầu trận chiến đã chia cắt Tập đoàn quân thứ bảy của Đức gần như là hoàn toàn khỏi hàng rào pháo di động của họ. Những đợt tấn công của Bộ Binh dừng chân, nhưng hàng rào pháo vẫn cứ thế mà di chuyển về phía trước. Hỏa lực của người Pháp đã ngăn ngừa người Đức thực hiện chiến dịch của mình. Một nhóm kỹ sư Đức dưới làn đạn của quân thù đã phải chật vật xây cầu cho quân sĩ vượt qua, trong khi ấy vài nhóm nhỏ Bộ binh đã dùng thuyền vượt qua sông Marne. Tuy nhiên, những người lính này đã đặt chân đến những vị trí không phù hợp cho nó không khiến cho họ được hợp tác chặt chẽ với lực lượng Pháo binh Đức. Sau thêm nỗ lực nữa, Quân đội Đức có thêm vài cái cầu mà vượt qua dòng sông Marne. Khi màn đêm buông xuống vào ngày 15 tháng 7, họ có khoảng 6 Sư đoàn ở bờ Nam sông Marne nhưng gần như là chẳng có chút yểm trợ nào của Pháo binh cả. Tập đoàn quân thứ năm của Pháp đã bị đánh lui. Băng qua sông Marne rồi, quân Đức chiếm lĩnh được một khoản đất đai phía địch, rộng 12 dặm và sâu đến 3 dặm. Trong khi ấy, lực lượng Pháo binh Pháp, cộng tác chặt chẽ với Không quân Pháp, bắt đầu nhằm mũi vào khu đất của quân Đức bên phía Pháp nhằm cô lập Quân đội Đức ở bờ Nam sông Marne.

Cùng ngày, Pétain kiến nghị Foch chuyển quân từ hướng Tây "cái đầu nhô sông Marne" sang đối phó với hiểm họa từ hướng Nam. Tuy nhiên, Foch không tán thành mà rắp tâm làm theo kế hoạch đã sẵn.

Khi người Đức mở đầu trận đánh này, thị dân Paris nghe tiếng bom đạn nổ rầm trời. Họ cho rằng đây lại là một đợt tấn công bằng Không quân nữa của người Đức, nhưng ánh lửa chóe lên từ bầu trời phía Đông cho rằng đây là sự mở màn của một cuộc binh lửa quyết liệt. Họ biết rằng đây là giai đoạn cuối của cuộc Chiến tranh thế giới thứ nhất, mà cũng là sự bắt đầu của một cuộc tranh đấu của Quân đội Pháp chống lại sự bá chủ của người Teuton áp đặt lên Paris nói riêng và nước Pháp nói riêng. Ở hướng Đông Reims, lực lượng Pháo binh Pháp còn bắn nã dữ dội hơn nữa, như Bộ binh Pháp thì chống cự yếu ớt trước sự tiến công của quân Đức. Bất chấp thương vong cao do vấp phải đạn pháo của Pháo binh Pháp, lực lượng Bộ binh Đức ban đầu xung kích rất mực nhanh chóng. Đến lúc 7 giờ 30 sáng hôm ấy, hàng rào pháo di động của họ đạt tới mức rộng cao nhất và tan rã. Quân đội Đức giờ đây gặp phải một khu vực đầy ắp địch quân mà sự chuẩn bị và hàng rào pháo di động trước kia của họ chưa thể động đến được. Như vậy là người Đức đã bị mắc bẫy. Biết rõ nơi tấn công chuẩn nhất, Tập đoàn quân thứ tư của Pháp đã bãi bỏ những vị trí tiền tiêu và chỉ để lại ở đây một lực lượng dự phòng thật yếu ớt. Qua giữa cứ điểm của họ, Tập đoàn quân Pháp này thiết lập một tuyến phòng thủ lớn, giữa điểm đầu của dãy chiến hào thứ nhất và thứ hai của họ. Trong khi đó, lực lượng Pháo binh Đức hùng hậu trước đó chủ yếu chỉ bắn vào khu vực không có binh sĩ Pháp.

Rốt cuộc là ở phía Đông Reims, Quân đội Đức đã phải hứng chịu tổn thất bi thương hơn hẳn ngày đầu tiên của mọi cuộc tấn công khác kể từ sau trận huyết chiến ở thành cổ Verdun hồi năm 1916. Do đó, Chiến dịch Marneschutz-Reims thực sự đã thất bại vào ngày 15 tháng 7 năm 1918, khi màn đêm buông xuống. Tuy nhiên, trận chiến vẫn tiếp diễn cho đến ngày hôm sau.

Chú thích

Tham khảo
 Robert O. Paxton, Julie Hessler, Europe in the Twentieth Century, Cengage Learning, 01-01-2011. ISBN 0-495-91319-7.
 John Mosier, The Myth of the Great War: A New Military History of World War I, Harper Perennial (ngày 30 tháng 7 năm 2002), English. ISBN 0-06-008433-2.
 The German Revolution, Stanford University Press.
 Lawrence Sondhaus, World War One: The Global Revolution, Cambridge University Press, 31-05-2011. ISBN 0-521-73626-9.
 Frank Herbert Simonds, History of the world war, Tập 5, Doubleday, Page & company, 1920.
 David Stevenson, With Our Backs to the Wall: Victory and Defeat in 1918, Harvard University Press, 19-09-2011. ISBN 0-674-06226-4.
 Peter Simkins, Geoffrey Jukes, Michael Hickey, The First World War: The War to End All Wars, Osprey Publishing, 25-09-2003. ISBN 1-84176-738-7.
 John Terraine, The Great War, Wordsworth Editions, 1997. ISBN 1-85326-674-4.
 Michael S. Neiberg, The Second Battle of the Marne, Indiana University Press, 2008. ISBN 0-253-35146-4.
 Carlton Joseph Huntley Hayes, Parker Thomas Moon, Modern history, The Macmillan company, 1941.
 James J. Hudson, Hostile skies: a combat history of the American Air Service in World War I, Syracuse University Press, 1997. ISBN 0-8156-0465-3.
 Elizabeth Greenhalgh, Foch in Command: The Forging of a First World War General, Cambridge University Press, 2011. ISBN 0-521-19561-6.
 Charles Pelot Summerall, Timothy K. Nenninger, The way of duty, honor, country: the memoir of General Charles Pelot Summerall, University Press of Kentucky, 22-09-2010. ISBN 0-8131-2618-5.
 Spencer Tucker, United States leadership in wartime, ABC-CLIO, 10-09-2009. ISBN 1-59884-172-6.
 Michael S. Neiberg, Foch: Supreme Allied Commander in the Great War, Potomac Books, Inc., 2003. ISBN 1-57488-551-0.
 Randal Gray, Kaiserschlacht 1918: The Final German Offensive, Osprey Publishing, 1991. ISBN 1-85532-157-2.
 Spencer Tucker, Battles That Changed History: An Encyclopedia of World Conflict, ABC-CLIO, 2010. ISBN 1-59884-429-6.
 Robert A. Doughty, Pyrrhic Victory: French Strategy and Operations in the Great War, Harvard University Press, 2008. ISBN 0-674-02726-4.
 Ashley Ekins, Ashley Elkins Ashley, 1918 - Year of Victory: The End of the Great War and the Shaping of History, Exisle Publishing, 2010. ISBN 1-921497-42-4.
 Western Civilization: Beyond Boundaries, Tập 2, Thomas F. X. Noble, Barry S. Strauss, Duane J. Osheim, Kristen B. Neuschel, Elinor Ann Accampo, David D. Roberts, William B. Cohen. Cengage Learning, 01-01-2010. ISBN 0-495-90074-5.

Liên kết ngoài

Major J. W. Anderson. F. A., With the Tenth Field Artillery at the Second Battle of the Marne
The Second Battle of the Marne, 1918
British 62nd Division's part in the events
Celebrations of the anniversary of the victory of the Battle of the Marne at Meaux Church in 1916

Trận đánh liên quan tới Pháp
Trận đánh liên quan tới Đức
Trận đánh liên quan tới Hoa Kỳ
Trận đánh liên quan tới Vương quốc Liên hiệp Anh
Trận đánh liên quan tới Ý
Các trận đánh trong đệ nhất thế chiến
Trận sông Marne lần thứ hai
Xung đột năm 1918
Những trận đánh lớn trong lịch sử
Lịch sử Paris


title: Lipromorpha sakishimana

text:
Lipromorpha sakishimana là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Komiya miêu tả khoa học năm 2006.

Chú thích

Tham khảo

Lipromorpha


title: Victor Grignard

text:
François Auguste Victor Grignard (6 tháng 5 năm 1871 tại Cherbourg - ngày 13 tháng 12 năm 1935 tại Lyon) là một nhà hóa học người Pháp. Ông được trao Giải Nobel Hóa học năm 1912 "được trao giải thưởng vì đã khám phá ra tác chất Grignard, nhờ đó cho phép những bước tiến vượt bậc trong ngành hóa học hữu cơ.
Victor Grignard là con trai của một nhà sản xuất buồm. Sau khi nghiên cứu toán học tại Lyon, ông chuyển qua học hóa học và phát hiện ra phản ứng tổng hợp mang tên ông (Phản ứng Grignard) vào năm 1900. Ông trở thành một giáo sư tại Đại học Nancy trong năm 1910 và đã được trao giải Nobel Hóa học năm 1912. Trong Thế chiến I, ông nghiên cứu các tác nhân chiến tranh hóa học, đặc biệt là sản xuất Phosgene và phát hiện khí mù tạt. Đối tác của ông về phía Đức đã giành giải thưởng Nobel hóa học, Fritz Haber.

Tham khảo

Nhà hóa học Pháp
Người đoạt giải Nobel Hóa học
Người Pháp đoạt giải Nobel
Sinh năm 1871
Mất năm 1935
Chiến tranh hóa học
Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Pháp


title: Áp lực

text:
Áp lực (ký hiệu: vector N hoặc F) là lực ép vuông góc lên một mặt hoặc một diện tích tiếp xúc của đối tượng chịu lực.

Định nghĩa
Áp lực là lực ép tác động trên diện tích bề mặt của một vật theo phương vuông góc với bề mặt tiếp xúc. Lực ép vuông góc với diện tích bề mặt chịu lực. Theo nghĩa chung, cũng như khái niệm lực tổng quát, áp lực là đại lượng vector. Tuy nhiên vì đã xác định được phương (vuông góc với bề mặt chịu lực) và chiều (hướng vào mặt chịu lực) nên khi nói về áp lực, người ta có thể chỉ nói về độ lớn (cường độ).

Đơn vị đo lường của áp lực là: Newton(N)

Công thức tính áp lực
Về mặt toán học:

Trong đó: Fa Áp lực

 Lực (Newton; kí hiệu N)
 Diện tích bề mặt

Đối với chất khí ta có thể sử dụng công thức sau:

Trong đó:
 là áp suất,
 là lực ép lên diện tích chịu lực,
 là diện tích chịu lực.
chuyển đổi
1kg = 10 N

Xem thêm
 Lực
 Áp suất
 Ứng suất của lực

Tham khảo

Lực
Cơ học
Cơ tính
Cơ học cổ điển
Động lực học chất lưu


title: Trường Đại học Kinh tế và Quản trị kinh doanh, Đại học Thái Nguyên

text:
Trường Đại học Kinh tế và Quản trị kinh doanh (tiếng Anh: Thai Nguyen University of Economics and Business Administration) là một trong những trường đại học công lập đứng đầu về đào tạo khối ngành kinh tế tại miền Bắc Việt Nam, trực thuộc hệ thống Đại học Thái Nguyên, đồng thời là trung tâm nghiên cứu kinh tế học lớn của khu vực miền Bắc.

Giới thiệu
Trường Đại học kinh tế và Quản trị kinh doanh thuộc Đại học Thái Nguyên, tên gọi khác Trường đại học Kinh tế Thái nguyên. Tên tiếng Anh Thainguyen University of Economics and Business Administration. Tên viết tắt TUEBA. Trường được thành lập theo quyết định số 136 CP ngày 2 tháng 8 năm 2004 của Thủ tướng chính phủ trên cơ sở sáp nhập hai khoa kinh tế của hai trường thành viên thuộc Đại học Thái Nguyên là:Khoa Kinh tế Công nghiệp thuộc trường Đại học Kỹ thuật công nghiệp và khoa Kinh tế Nông nghiệp thuộc trường Đại học Nông Lâm. Trước đây trường đóng tại địa chỉ: Km 9 Đường 3/2 Tích Lương - thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên. Và nay được chuyển về địa chỉ chính thức tại phường Tân Thịnh, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên.

Hiện tại Trường có tổng số 407 cán bộ viên chức, với 300 giảng viên trong đó: Giáo sứ, viện sĩ: 07; Phó Giáo sư: 25; Tiện sĩ: 75; Thạc sĩ: 119; Cử nhân: 74.

Liên kết ngoài

Trang chủ của trường

Kinh tế và Quản trị kinh doanh
Đại học và cao đẳng kinh tế Việt Nam
Kinh tế và Quản trị kinh doanh
Đại học và cao đẳng công lập tại Việt Nam


title: Reignat

text:
Reignat  là một xã thuộc tỉnh Puy-de-Dôme trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes miền trung nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 402 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE commune file

Xã của Puy-de-Dôme


title: Assé-le-Boisne

text:
Assé-le-Boisne là một xã thuộc tỉnh Sarthe trong vùng Pays-de-la-Loire tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 69-213 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Sarthe


title: Năng lượng ion hóa

text:
phải|nhỏ|512x512px|Xu hướng năng lượng ion hóa được vẽ theo số nguyên tử, tính bằng đơn vị eV. Năng lượng ion hóa tăng dần từ kim loại kiềm đến khí hiếm. Năng lượng ion hóa cực đại (maximum ionization energy) cũng giảm từ hàng đầu tiên đến hàng cuối cùng trong một cột nhất định, do khoảng cách giữa lớp vỏ electron hóa trị và hạt nhân nguyên tử ngày càng tăng. Các giá trị dự đoán được sử dụng cho các nguyên tử ngoài 104.
Trong vật lý và hóa học, năng lượng ion hóa (IE) là năng lượng tối thiểu cần thiết để loại bỏ electron có liên kết lỏng lẻo nhất của một gaseous atom, ion dương hoặc phân tử bị cô lập. Năng lượng ion hóa thứ nhất (first ionization energy) được biểu thị định lượng dưới dạng:

X(g) + năng lượng ⟶ X+(g) + e−.

Trong đó X là nguyên tử hoặc phân tử bất kỳ, X+ là resultant ion khi nguyên tử ban đầu bị loại bỏ một electron và e− là electron bị loại bỏ.

Tham khảo

Hóa lượng tử
Hóa lý
Tính chất hóa học
Vật lý nguyên tử
Vật lý phân tử
Thuộc tính hóa học
Hóa học lượng tử


title: Dannefeld

text:
Dannefeld là một đô thị thuộc huyện Altmarkkreis Salzwedel, bang Saxony-Anhalt, Đức.

Tham khảo

Xã và đô thị thuộc huyện Altmarkkreis Salzwedel


title: AMT AutoMag III

text:
AMT AutoMag III là loại súng ngắn bán tự động được thiết kế bởi Harry Sanford cũng là người thiết kế mẫu AutoMag đầu tiên. Các bộ phận của loại súng này được làm từ thép không rỉ, sử dụng cơ chế nạp đạn bằng độ giật cùng hộp đạn rời 8 viên. Chúng sử dụng loại đạn .30 Carbine vốn được thiết kế và chế tạo từ thời chiến tranh thế giới thứ hai, đây là loại súng ngắn bán tự động đầu tiên sử dụng loại đạn này.

Liên kết ngoài
Hướng dẫn sử dụng
Modern Firearms
Bắn thử AMT AutoMag III

Súng ngắn
Súng Hoa Kỳ


title: Mường Lạn, Mường Ảng

text:
Mường Lạn là một xã thuộc huyện Mường Ảng, tỉnh Điện Biên, Việt Nam.

Địa lý
Xã Mường Lạn nằm ở phía nam của huyện Mường Ảng, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Xuân Lao
Phía tây và phía bắc giáp xã Nặm Lịch
Phía nam giáp huyện Điện Biên Đông.

Xã Mường Lạn có diện tích 40,60 km², dân số năm 2022 là 4.384 người,  mật độ dân số đạt 107 người/km².

Hành chính
Xã Mường Lạn được chia thành 9 bản.

Lịch sử
Ngày 14 tháng 11 năm 2006, Chính phủ ban hành Nghị định số 135/2006/NĐ-CP về việc:
Thành lập xã Nặm Lịch trên cơ sở 3.582 ha diện tích tự nhiên và 2.307 người của xã Mường Lạn.
Chuyển xã Mường Lạn thuộc huyện Tuần Giáo về huyện Mường Ảng mới thành lập quản lý.

Sau khi điều chỉnh địa giới hành chính, xã Mường Lạn còn lại 4.051,16 ha diện tích tự nhiên và 3.457 nhân khẩu.

Ngày 6 tháng 9 năm 2012, UBND tỉnh Điện Biên ban hành Quyết định số 819/QĐ-UBND về việc:
Thành lập bản Co Muông trên cơ sở một phần của Bản Bon.
Thành lập bản Lạn A và bản Lạn B trên cơ sở toàn bộ Bản Lạn.

Ngày 26 tháng 8 năm 2019, HĐND tỉnh Điện Biên ban hành Nghị quyết số 124/NQ-HĐND về việc:
Thành lập bản Hua Ná trên cơ sở bản Hua Ná A và bản Hua Ná B.
Thành lập Bản Lạn trên cơ sở bản Lạn A và bản Lạn B.
Sáp nhập bản Co Muông vào Bản Bon.

Chú thích

Tham khảo


title: Lusitanops

text:
Lusitanops là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae.

Các loài
Các loài thuộc chi Lusitanops bao gồm:

 Lusitanops blanchardi (Dautzenberg & Fischer, 1896)
 Lusitanops bullioides (Sykes, 1906)
 Lusitanops cingulata
 Lusitanops cingulatus Bouchet & Warén, 1980
 Lusitanops expansa (Sars G. O., 1878)
 Lusitanops expansus (Sars G.O., 1878)
 Lusitanops hyaloides (Dautzenberg, 1925)
 Lusitanops lusitanicus (Sykes, 1906) - đồng nghĩa: Lusitanops lusitanica (Sykes, 1906)
 Lusitanops macrapex Bouchet & Warén, 1980
 Lusitanops sigmoidea
 Lusitanops sigmoideus Bouchet & Warén, 1980

Chú thích

Tham khảo

Conidae


title: (7123) 1989 TT1

text:
{{DISPLAYTITLE:(7123) 1989 TT1}}

(7123) 1989 TT1 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Tsutomu Hioki và Nobuhiro Kawasato ở Okutama, Nishitama District, Tokyo, Nhật Bản, ngày 9 tháng 10 năm 1989.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 7001–8000

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser

Thiên thể phát hiện năm 1989
Tiểu hành tinh vành đai chính