title: Gambia

text:
Gambia (phiên âm tiếng Việt: Găm-bi-a), tên chính thức Cộng hòa Gambia (tiếng Anh: Republic of The Gambia) là một quốc gia tại Tây Phi, được vây quanh bởi Sénégal với một đường bờ biển ngắn giáp với Đại Tây Dương ở cực tây. Đây là nước nhỏ nhất trên lục địa châu Phi.

Lãnh thổ Gambia trãi rộng ra trên phần đất hai bên sông Gambia, một con sông chảy từ cực đông Gambia và đổ vào Đại Tây Dương. Diện tích Gambia là  với dân số 1.857.181 người theo thống kê 2013. Banjul là thủ đô, còn hai thành phố lớn nhất là Serekunda và Brikama.

Gambia có chung nguồn gốc lịch sử với nhiều quốc gia Tây Phi khác trong việc buôn bán nô lệ. Đây cũng là nguyên nhân chính của việc tạo dựng và duy trì một thuộc địa trên sông Gambia, ban đầu được Bồ Đào Nha thực hiện, trong thời kỳ đó nơi này được gọi là 'A Gâmbia'. Sau đó, vào ngày 25 tháng 5 năm 1765, A Gâmbia được chuyển giao cho thực dân Anh, thành lập xứ thuộc địa và bảo hộ Gambia. Ngày 18 tháng 2 năm 1965, Gambia giành được độc lập từ Vương quốc Liên hiệp Anh. Từ đó, Gambia chỉ có hai lãnh đạo: Dawda Jawara (1970 đến 1994), và Yahya Jammeh, người đã giành được quyền lực trong một cuộc đảo chính khi còn là một nhân viên quân đội trẻ.

Sau cuộc bầu cử tháng 12 năm 2016, hội đồng bầu cử thông báo rằng Adama Barrow là người chiến thắng. Barrow, với 45,5% số phiếu, đã vượt qua Yahya Jammeh (36,7% số phiếu). Một ứng cử viên khác, Mama Kandeh, giành được 17,8% số phiếu. Adama Barrow trở thành tổng thống thứ ba của Gambia vào tháng 1 năm 2017. Jammeh ban đầu chấp nhận kết quả nhưng sau đó phủ nhận, điều này đã gây ra cuộc khủng hoảng hiến pháp và sự can thiệp quân sự của Cộng đồng kinh tế các quốc gia Tây Phi vào nước này, dẫn đến việc ông phải lưu vong.

Kinh tế Gambia chủ yếu là nông nghiệp, đánh bắt thủy sản, và đặc biệt là du lịch. Năm 2015, 48,6% dân số sống trong cảnh nghèo đói.  Ở các vùng nông thôn, tình trạng đói nghèo thậm chí còn phổ biến hơn, ở mức gần 70%. Khoảng một phần ba dân số sống dưới ngưỡng nghèo quốc tế 1,25 đô la Mỹ một ngày.

Tên gọi

Cái tên "Gambia" xuất phát từ từ Kambra/Kambaa trong tiếng Mandinka, chỉ sông Gambia. Sau khi độc lập vào năm 1965, quốc gia này sử dụng tên “the Gambia”. Sau khi tuyên bố là một nước cộng hòa vào năm 1970, tên gọi của quốc gia này trở thành “Cộng hòa Gambia” ().  Vào tháng 12 năm 2015, chính quyền Tổng thống Yahya Jammeh đổi tên nước thành “Cộng hòa Hồi giáo Gambia”. Đến ngày 29 tháng 1 năm 2017, Tổng thống Adama Barrow đã đổi tên nước lại thành “Cộng hòa Gambia”.

Lịch sử

Những thương gia người Ả Rập đã cung cấp những tài liệu viết đầu tiên về khu vực mà nay là Gambia, vào khoảng thế kỷ IX-X. Vào thế kỷ X, các nhà buôn và học giả Hồi giáo đã thành lập những cộng đồng dân cư ở nhiều trung tâm thương mại Tây Phi. Họ xây dựng những tuyến đường thương mại xuyên Sahara, thúc đẩy việc bán nô lệ, vàng và ngà, cũng như mua lại nhiều hàng hóa.

Thế kỷ XI-XII, những người cai trị các vương quốc cổ Takrur (một vương quốc có trung tâm là vùng phía bắc sông Sénégal), Ghana và Gao đã cải đạo sang Hồi giáo, và đã bổ nhiệm vào triều đình của họ những người Hồi giáo biết tiếng Ả Rập. Đầu thế kỷ XIV, đa phần Gambia hiện nay là một phần của đế chế Mali. Người Bồ Đào Nha đến vùng này bằng đường biển vào khoảng giữa thế kỷ XV, và bắt đầu làm chủ thương mại.

Năm 1588, António, Viện trưởng Crato đã bán quyền thương mại độc quyền trên sông Gambia cho các thương nhân người Anh T, được xác nhận bằng thư từ Nữ hoàng Elizabeth I. Năm 1618, Vua James I của Anh cấp cho một công ty Anh đặc quyền thương mại với Gambia và Bờ Biển Vàng (nay là Ghana). Từ năm 1651 đến 1661, một số vùng của Gambia - Đảo St. Andrew trên sông Gambia bao gồm Pháo đài Jakob, Đảo St. Mary (ngày nay là Banjul) và Pháo đài Jillifree - nằm dưới sự cai trị của Công quốc Courland và Semigallia (Latvia ngày nay), đã được mua bởi Hoàng tử Jacob Kettler, một chư hầu của Liên bang Ba Lan và Lietuva.  Các thuộc địa chính thức được nhượng cho Anh vào năm 1664..

Cuối thế kỷ XVII và suốt thế kỷ XVIII, Đế quốc Anh và Đế quốc Pháp liên tục tranh giành quyền ưu thế về chính trị và thương mại trong vùng sông Sénégal và sông Gambia. Đế quốc Anh chiếm đóng Gambia khi một đoàn thám hiểm do Augustus Keppel dẫn đầu đổ bộ vào đây sau khi chiếm được Senegal năm 1758. Năm 1783 Hiệp ước Versailles đầu tiên cho phép Vương quốc Anh sở hữu sông Gambia, tuy nhiên Pháp vẫn giữ một phần đất nhỏ tại Albreda ở bờ bắc con sông. Phần đất này được nhượng lại cho Anh năm 1856.

Khoảng ba triệu nô lệ đã bị bắt đi từ khu vực này trong ba thế kỷ buôn bán nô lệ xuyên Đại Tây Dương. Trong thời gian trước đó thì không rõ bao nhiêu người đã bị nô lệ hóa từ những cuộc chiến tranh giữa các triều đại và những thương gia Hồi giáo. Đa số nô lệ được những người châu Phi khác bán cho người châu Âu: một số là tù nhân trong các cuộc chiến; một số là người có nợ không trả nổi; và số khác đơn giản là bị bắt cóc.

Các thương gia ban đầu đưa nô lệ đến châu Âu để họ làm việc như người hầu cho đến khi thị trường lao động mở rộng ở Tây Ấn và Bắc Mỹ. Năm 1807, Vương quốc Anh bãi bỏ việc buôn bán nô lệ trên toàn bộ đế chế của mình, nhưng việc này vẫn tiếp diễn tại Gambia. Tàu nô lệ bị chặn lại bởi Hải đoàn Tây Phi của Hải quân Hoàng gia Anh được trả về Gambia. Những người nô lệ được phóng thích tại đảo MacCarthy, nơi họ bắt đầu cuộc sống mới. Người Anh thành lập đồn quân sự ở Bathurst (nay là thủ đô Banjul) vào năm 1816.

Xứ bảo hộ và Thuộc địa Gambia (1821–1965)
Những năm tiếp theo, Banjul nằm dưới quyền của Toàn quyền người Anh tại Sierra Leone. Năm 1888, Gambia trở thành một thuộc địa riêng.

Một hiệp định ký với Cộng hòa Pháp năm 1889 đã thiết lập nên biên giới Gambia hiện nay. Gambia trở thành thuộc địa Gambia thuộc Anh (hay Xứ bảo hộ và Thuộc địa Gambia). Gambia có hội đồng lập pháp và hành pháp riêng năm 1901, và dần có xu hướng tự quan lý. Chế độ nô lệ bị bãi bỏ vào năm 1906, và sau một đợt xung đột ngắn giữa lực lượng thực dân và cư dân bản địa, chính quyền thuộc địa được thiết lập vững chắc.

Trong Chiến tranh Thế giới II, có những người lính Gambia tham chiến trong Khối Đồng Minh. Dù họ chủ yếu tham gia tại Miến Điện, một số hy sinh gần với quê nhà hơn, một nghĩa trang tưởng niệm đã được xây dựng tại Fajara (gần Banjul). Banjul có một đường băng cho Lực lượng Phòng không Lục quân Hoa Kỳ và một bến cảng cho các đoàn vận tải hải quân Đồng minh.

Sau Thế Chiến, hiến pháp được sửa đổi. Một năm sau cuộc bầu cử năm 1962, Anh cho phép quyền tự quản hoàn toàn.

Độc lập (1965–nay)
Gambia giành được độc lập vào ngày 18 tháng 2 năm 1965, với tư cách là một chế độ quân chủ lập hiến trong Khối thịnh vượng chung, với Elizabeth II là Nữ hoàng của Gambia, do Toàn quyền đại diện. Ngay sau đó, chính phủ quốc gia đã tổ chức một cuộc trưng cầu dân ý đề xuất quốc gia này trở thành một nước cộng hòa. Cuộc trưng cầu dân ý này không nhận được đa số 2/3 phiếu bầu để sửa đổi hiến pháp, nhưng đã giành được sự chú ý rộng rãi ở nước ngoài như bằng chứng cho thấy việc Gambia tuân thủ bỏ phiếu kín, bầu cử trung thực, dân quyền và tự do.

Vào ngày 24 tháng 4 năm 1970, Gambia trở thành một nước cộng hòa trong Khối thịnh vượng chung, sau cuộc trưng cầu dân ý lần thứ hai. Thủ tướng Sir Dawda Kairaba Jawara đảm nhận chức vụ tổng thống, một chức vụ hành pháp, đồng thời là nguyên thủ quốc gia và người đứng đầu chính phủ.

Tổng thống Sir Dawda Jawara đã tái đắc cử năm lần. Một cuộc đảo chính có chủ đích xảy ra vào ngày 29 tháng 7 năm 1981 sau khi nền kinh tế suy yếu và các cáo buộc tham nhũng chống lại ông. Nỗ lực đảo chính xảy ra trong khi Tổng thống Jawara đang thăm London và được thực hiện bởi Hội đồng Cách mạng Quốc gia cánh tả, bao gồm Đảng Lao động Cách mạng và Xã hội của Kukoi Samba Sanyang (SRLP) và các phần tử của Field Force, một lực lượng bán quân sự. tạo thành phần lớn các lực lượng vũ trang của đất nước.

Tổng thống Jawara đã yêu cầu viện trợ quân sự từ Senegal, nước đã triển khai 400 binh sĩ tới Gambia vào ngày 31 tháng 7. Đến ngày 6 tháng 8, khoảng 2.700 quân Senegal đã được triển khai, đánh bại lực lượng nổi dậy.  Từ 500 đến 800 người đã thiệt mạng trong cuộc đảo chính và bạo lực sau đó.  Năm 1982, do hậu quả của cuộc đảo chính năm 1981, Senegal và Gambia đã ký một hiệp ước liên minh, được gọi là Senegambia nhằm kết hợp các lực lượng vũ trang của hai quốc gia và thống nhất các nền kinh tế và tiền tệ của họ. Chỉ sau bảy năm, Gambia rút khỏi liên minh vào năm 1989.Năm 1994, Hội đồng cầm quyền lâm thời của Lực lượng vũ trang (AFPRC) đã phế truất chính phủ Jawara và cấm các hoạt động chính trị của phe đối lập. Trung úy Yahya AJJ Jammeh, chủ tịch AFPRC, trở thành nguyên thủ quốc gia. Jammeh mới 29 tuổi vào thời điểm xảy ra cuộc đảo chính. AFPRC đã công bố một kế hoạch chuyển đổi để trở lại một chính phủ dân sự dân chủ. Ủy ban Bầu cử Độc lập Lâm thời (PIEC) được thành lập vào năm 1996 để tiến hành các cuộc bầu cử quốc gia và chuyển đổi thành Ủy ban Bầu cử Độc lập (IEC) vào năm 1997 và chịu trách nhiệm về việc đăng ký cử tri đồng thời tiến hành các cuộc bầu cử và trưng cầu dân ý.Vào cuối năm 2001 và đầu năm 2002, Gambia đã hoàn thành cuộc bầu cử tổng thống, được các nhà quan sát nước ngoài đánh giá là công bằng và minh bạch. Tổng thống Yahya Jammeh, người được bầu tiếp tục giữ chức Tổng thống, tuyên thệ nhậm chức lần nữa vào ngày 21 tháng 12 năm 2001. Liên minh Định hướng Yêu nước và Xây dựng (APRC) của Jammeh duy trì đa số ghế trong Quốc hội, đặc biệt sau khi Đảng Dân chủ Thống nhất (UDP) đối lập tẩy chay các cuộc bầu cử lập pháp, tuy nhiên họ vẫn tham gia vào các cuộc bầu cử sau đó.

Vào ngày 2 tháng 10 năm 2013, Bộ trưởng Nội vụ Gambia thông báo rằng Gambia sẽ rời khỏi Khối thịnh vượng chung, chấm dứt 48 năm thành viên của tổ chức này. Chính phủ Gambia cho biết họ đã "quyết định rằng Gambia sẽ không bao giờ là thành viên của bất kỳ thể chế tân thuộc địa nào và sẽ không bao giờ là một bên của bất kỳ thể chế nào đại diện cho sự mở rộng của chủ nghĩa thực dân".

Tổng thống đương nhiệm Jammeh phải đối mặt với các nhà lãnh đạo đối lập Adama Barrow từ Liên minh độc lập của các đảng và Mamma Kandeh từ đảng Quốc hội Dân chủ Gambia  trong cuộc bầu cử tổng thống tháng 12 năm 2016. Gambia đã kết án nhà lãnh đạo đối lập chính và nhà vận động nhân quyền Ousainou Darboe 3 năm tù giam vào tháng 7 năm 2016,  khiến ông ta không đủ tư cách tham gia tranh cử tổng thống.

Sau cuộc bầu cử ngày 1 tháng 12 năm 2016, ủy ban bầu cử đã tuyên bố Adama Barrow là người chiến thắng trong cuộc bầu cử tổng thống. Jammeh, người đã cầm quyền 22 năm, lần đầu tiên tuyên bố sẽ từ chức sau thất bại trong cuộc bầu cử năm 2016 trước khi tuyên bố kết quả là vô hiệu và kêu gọi một cuộc bỏ phiếu mới, gây ra một cuộc khủng hoảng hiến pháp và dẫn đến một cuộc xâm lược của liên minh ECOWAS.  Vào ngày 20 tháng 1 năm 2017, Jammeh thông báo rằng ông đã đồng ý từ chức và sẽ rời khỏi đất nước.

Vào ngày 14 tháng 2 năm 2017, Gambia bắt đầu quá trình trở lại thành viên của Khối thịnh vượng chung và chính thức trình đơn xin gia nhập lại với Tổng thư ký Patricia Scotland vào ngày 22 tháng 1 năm 2018.  Boris Johnson, người đã trở thành Ngoại trưởng Anh đầu tiên đến thăm Gambia kể từ khi nước này giành được độc lập vào năm 1965,  thông báo rằng chính phủ Anh hoan nghênh việc Gambia trở lại Khối thịnh vượng chung. Gambia chính thức gia nhập lại Khối thịnh vượng chung vào ngày 8 tháng 2 năm 2018.

Chính trị và chính phủ
Bài chi tiết: Chính trị Gambia

Gambia giành độc lập từ Vương quốc Anh vào ngày 18 tháng 2 năm 1965. Từ năm 1965 đến năm 1994, quốc gia này bề ngoài là một nền dân chủ tự do đa đảng. Nó được cai trị bởi Dawda Jawara và Đảng Nhân dân Tiến bộ (PPP) của ông. Tuy nhiên, đất nước này chưa bao giờ trải qua sự thay đổi chính trị trong thời kỳ này và cam kết bầu cử bằng hòm phiếu chưa bao giờ được thực hiện. Năm 1994, một cuộc đảo chính quân sự đã thúc đẩy một ủy ban của các sĩ quan quân đội lên nắm quyền, được gọi là Hội đồng cai trị lâm thời của Lực lượng vũ trang (AFPRC). Sau hai năm cai trị trực tiếp, một hiến pháp mới đã được viết ra và vào năm 1996, lãnh đạo của AFPRC, Yahya Jammeh, được bầu làm tổng thống. Ông đã cai trị theo phong cách độc đoán cho đến cuộc bầu cử năm 2016, do Adama Barrow giành chiến thắng, với sự hậu thuẫn của liên minh các đảng đối lập.

Lịch sử chính trị

Trong thời kỳ Jawara, ban đầu có bốn đảng chính trị: PPP, Đảng Thống nhất (UP), Đảng Dân chủ (DP) và Đảng Đại hội Hồi giáo (MCP). Hiến pháp năm 1960 đã thành lập Hạ viện, và trong cuộc bầu cử năm 1960 không có đảng nào giành được đa số ghế. Tuy nhiên, vào năm 1961, Thống đốc Anh đã chọn lãnh đạo UP Pierre Sarr N'Jie làm người đứng đầu chính phủ đầu tiên của đất nước, dưới hình thức một Bộ trưởng. Đây là một quyết định không được lòng dân và cuộc bầu cử năm 1962 rất đáng chú ý vì các đảng phái có thể lôi kéo sự khác biệt về sắc tộc và tôn giáo trên khắp Gambia. PPP đã giành được đa số và thành lập một liên minh với Liên minh Quốc hội Dân chủ (DCA - sự hợp nhất của DP và MCP). Họ mời UP tham gia liên minh vào năm 1963, nhưng UP đã rời bỏ vào năm 1965.

UP được coi là đảng đối lập chính, nhưng mất quyền lực từ năm 1965 đến năm 1970. Năm 1975, Đảng Công ước Quốc gia (NCP) được thành lập bởi Cảnh sát trưởng Mustapha Dibba và trở thành đảng đối lập chính mới cho sự thống trị của PPP.  Cả PPP và NCP đều giống nhau về mặt ý thức hệ, vì vậy vào những năm 1980, một đảng đối lập mới đã xuất hiện, dưới hình thức Tổ chức Dân chủ Nhân dân Xã hội chủ nghĩa cấp tiến vì Độc lập và Chủ nghĩa Xã hội (PDOIS). Tuy nhiên, giữa các cuộc bầu cử năm 1966 và 1992, PPP đã "chiếm ưu thế áp đảo", giành được từ 55% đến 70% số phiếu bầu trong mỗi cuộc bầu cử và liên tục giành được đa số ghế.

Về nguyên tắc, cạnh tranh chính trị đã tồn tại trong thời đại Jawara, tuy nhiên, người ta nói rằng trên thực tế tồn tại "một đảng độc quyền quyền lực nhà nước xoay quanh sự thống trị của Dawda Jawara." Xã hội dân sự bị hạn chế sau khi độc lập, và các đảng đối lập yếu kém có nguy cơ bị lật đổ. Phe đối lập không được tiếp cận bình đẳng với các nguồn lực, vì tầng lớp doanh nhân từ chối cấp vốn cho họ. Chính phủ có quyền kiểm soát thời điểm họ có thể thông báo công khai và họp báo, đồng thời cũng có những cáo buộc về việc gian lận phiếu bầu và sự không phù hợp trong việc chuẩn bị sổ đăng ký bầu cử.

Tháng 7 năm 1994, một cuộc đảo chính quân sự không đổ máu đã kết thúc kỷ nguyên Jawara. Các lực lượng vũ trang tạm thời cầm quyền của Hội đồng (AFPRC), được dẫn dắt bởi Yahya Jammeh, cai trị độc tài trong hai năm. Hội đồng đã đình chỉ hiến pháp, cấm tất cả các đảng phái chính trị và áp đặt lệnh giới nghiêm đối với dân chúng. Một sự chuyển đổi trở lại chế độ dân chủ xảy ra vào năm 1996, và một hiến pháp mới đã được viết ra, mặc dù quá trình này đã bị thao túng để mang lại lợi ích cho Jammeh. Trong một cuộc trưng cầu dân ý năm 1996, 70% cử tri đã thông qua hiến pháp, và vào tháng 12 năm 1996 Jammeh được bầu làm tổng thống. Tất cả các đảng trừ PDOIS trước cuộc đảo chính đều bị cấm, và các cựu bộ trưởng đã bị cấm ra khỏi văn phòng công quyền.

Trong thời kỳ trị vì của Jammeh, phe đối lập lại bị chia cắt. Một ví dụ là cuộc đấu đá nội bộ giữa các thành viên của Liên minh Quốc gia vì Dân chủ và Phát triển (NADD) được thành lập vào năm 2005. Jammeh đã sử dụng lực lượng cảnh sát để chống đốii các thành viên và đảng phái đối lập. Jammeh cũng bị buộc tội vi phạm nhân quyền, đặc biệt là đối với các nhà hoạt động nhân quyền, các tổ chức xã hội dân sự, các đối thủ chính trị và giới truyền thông. Số phận của họ bao gồm bị đày đi đày, bị sách nhiễu, bị giam cầm tùy tiện, bị giết và buộc phải biến mất. Ví dụ cụ thể bao gồm vụ sát hại nhà báo Deyda Hydara vào năm 2004, một vụ thảm sát sinh viên tại một cuộc biểu tình vào năm 2000, công khai đe dọa giết những người bảo vệ nhân quyền vào năm 2009 và đe dọa công khai đối với người đồng tính vào năm 2013. Hơn nữa, Jammeh đã đe dọa quyền tự do tôn giáo của những người không theo đạo Hồi, sử dụng 'thẩm phán đánh thuê' để làm suy yếu nền tư pháp và phải đối mặt với nhiều cáo buộc gian lận bầu cử.

Trong cuộc bầu cử tổng thống tháng 12 năm 2016, Jammeh đã bị Adama Barrow, người được liên minh các đảng đối lập hậu thuẫn, đánh bại. Đồng ý từ chức ban đầu của Jammeh, sau đó là sự thay đổi quan điểm đã gây ra cuộc khủng hoảng hiến pháp mà đỉnh điểm là sự can thiệp quân sự của lực lượng ECOWAS vào tháng 1 năm 2017. Barrow cam kết phục vụ người đứng đầu chính phủ chuyển tiếp trong ba năm.  Trung tâm Dân chủ và Phát triển Nigeria mô tả những thách thức mà Barrow phải đối mặt như cần khôi phục "niềm tin của công dân". Họ mô tả đây là một "nền hòa bình mong manh" với những căng thẳng ở các vùng nông thôn giữa nông dân và các cộng đồng lớn hơn. Họ cũng báo cáo về căng thẳng giữa các nhóm sắc tộc đang phát triển. Một ví dụ là vào tháng 2 năm 2017, 51 người ủng hộ Jammeh đã bị bắt vì quấy rối những người ủng hộ Barrow. Mặc dù cuộc bầu cử thuận lợi, Trung tâm cho rằng điều này có thể bị cản trở bởi hành vi giả mạo hiến pháp ban đầu của Barrow với phó tổng thống, điều đó thách thức sự hòa nhập và kỳ vọng cao thời hậu Jammeh.

Tổ chức
Gambia đã có một số hiến pháp trong lịch sử của mình. Hai hiến pháp quan trọng nhất là hiến pháp năm 1970, thành lập Gambia như một nước cộng hòa tổng thống, và hiến pháp năm 1996, làm cơ sở cho quyền cai trị của Jammeh và được giữ nguyên sau chiến thắng của Barrow vào năm 2016. Jammeh đã thao túng quá trình cải cách hiến pháp năm 1996 để thu lợi cho bản thân. Không có thông tin nào được đưa ra về giới hạn nhiệm kỳ, cho thấy Jammeh muốn duy trì quyền lực trong một thời gian dài. Theo hiến pháp năm 1996, Tổng thống là nguyên thủ quốc gia, người đứng đầu chính phủ, đồng thời là tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang. Jammeh và Barrow đều đã đảm nhận vai trò Bộ trưởng Bộ Quốc phòng.

Tổng thống
Tổng thống bổ nhiệm phó tổng thống và nội các của các bộ trưởng đồng thời cũng chủ trì nội các. Văn phòng Thủ tướng bị bãi bỏ vào năm 1970. Toàn bộ quyền hành pháp được trao cho tổng thống. Họ cũng có thể bổ nhiệm năm thành viên của Quốc hội, thẩm phán của tòa án cấp trên, thống đốc khu vực và quận trưởng. Về mặt dịch vụ dân sự, họ có thể bổ nhiệm Ủy ban Dịch vụ Công, Thanh tra viên và Ủy ban Bầu cử Độc lập. Tổng thống được bầu trực tiếp với nhiệm kỳ 5 năm dựa trên đa số phiếu bầu. Không có giới hạn về nhiệm kỳ. Hiến pháp đang được xem xét vào năm 2018 và dự kiến sẽ có giới hạn hai nhiệm kỳ và các thay đổi cần thiết khác để nâng cao cơ cấu quản lý.

Quan hệ đối ngoại
Bài chi tiết: Quan hệ đối ngoại của Gambia

Gambia đã tuân theo chính sách không liên kết chính thức trong hầu hết nhiệm kỳ của cựu Tổng thống Jawara. Nước này duy trì quan hệ chặt chẽ với Vương quốc Anh, Senegal và các nước châu Phi khác. Cuộc đảo chính tháng 7 năm 1994 đã làm căng thẳng mối quan hệ của Gambia với các cường quốc phương Tây, đặc biệt là Hoa Kỳ, cho đến năm 2002 đã bị đình chỉ hầu hết các hỗ trợ nhân đạo theo Mục 508 của Đạo luật Hỗ trợ Nước ngoài. Sau năm 1995, Tổng thống Jammeh đã thiết lập quan hệ ngoại giao với một số quốc gia khác, bao gồm Libya (bị cắt đứt vào năm 2010) và Cuba. Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa cắt đứt quan hệ với Gambia vào năm 1995 - sau khi nước này thiết lập quan hệ ngoại giao với Đài Loan - và nối lại vào năm 2016.
Gambia đóng một vai trò tích cực trong các vấn đề quốc tế, đặc biệt là các vấn đề về Tây Phi và Hồi giáo, mặc dù sự đại diện ở nước ngoài còn hạn chế. Là một thành viên của Cộng đồng kinh tế của các quốc gia Tây Phi (ECOWAS), Gambia đã đóng một vai trò tích cực trong nỗ lực của tổ chức nhằm giải quyết các cuộc nội chiến ở Liberia và Sierra Leone và đóng góp quân đội cho nhóm giám sát ngừng bắn của cộng đồng ECOMOG vào năm 1990 và ECOMIL vào năm 2003. Vào tháng 11 năm 2019, Gambia đã đệ đơn kiện Myanmar tại The Hague, cáo buộc quân đội nước này đã diệt chủng đối với cộng đồng người Rohingya.

Gambia cũng đã tìm cách hòa giải các tranh chấp ở Guinea-Bissau gần đó và vùng Casamance lân cận của Senegal. Chính phủ Gambia tin rằng Senegal đã đồng lõa trong âm mưu đảo chính thất bại tháng 3 năm 2006. Điều này khiến mối quan hệ giữa Gambia và nước láng giềng trở nên căng thẳng. Tình hình nhân quyền ngày càng tồi tệ sau đó đã đặt ra những căng thẳng ngày càng tăng đối với quan hệ Hoa Kỳ-Gambia.

Nhân quyền
Xem thêm: Nhân quyền ở Gambia

Theo Tổ chức Y tế Thế giới, ước tính có khoảng 78,3% trẻ em gái và phụ nữ Gambia đã bị cắt bộ phận sinh dục nữ. Đồng tính là bất hợp pháp và bị phạt tù chung thân.

Phòng viên của tờ Daily Observer, Ebrima Manneh được các tổ chức nhân quyền cho rằng đã bị bắt giữ hồi tháng Bảy 2006 và bí mật giam giữ kể từ đó. Manneh được cho là đã bị Cơ quan Tình báo Quốc gia Gambia bắt giữ sau khi cố gắng đăng lại một báo cáo của BBC chỉ trích Tổng thống Yahya Jammeh. Tổ chức Ân xá Quốc tế coi anh ta là một tù nhân lương tâm và đặt anh ta là "trường hợp ưu tiên" năm 2011.  Vào năm 2019, tờ báo Gambia The Trumpet đưa tin rằng Manneh đã chết trong tình trạng bị giam cầm vào một thời điểm nào đó vào giữa năm 2008.

Quân đội

Thông tin thêm: Lực lượng vũ trang Gambia

Lực lượng vũ trang Gambia (GAF) được thành lập vào năm 1985 theo thỏa thuận của Liên minh Senegambia, một liên minh chính trị giữa Gambia và Senegal. Ban đầu nó bao gồm Quân đội Quốc gia Gambia (GNA) do người Anh huấn luyện và Lực lượng hiến binh Quốc gia Gambia (GNG) do người Senegal huấn luyện. GNG được sáp nhập vào cảnh sát năm 1992, và năm 1997 Jammeh thành lập Hải quân Gambia (GN). Những nỗ lực thành lập Lực lượng Không quân Gambia vào giữa những năm 2000 cuối cùng đã thất bại. Năm 2008, Jammeh thành lập Lực lượng Vệ binh Cộng hòa Quốc gia, bao gồm các đơn vị lực lượng đặc biệt. GNA gồm khoảng 900 người, trong đó có hai tiểu đoàn bộ binh và một đại đội công binh, vũ khí được trang bị gồm xe bọc thép Ferret và M8 Greyhound. GN được trang bị các tàu tuần tra và Đài Loan đã tặng một số tàu mới cho lực lượng này vào năm 2013.

Kể từ khi GAF được thành lập vào năm 1985, tổ chức này đã hoạt động tích cực trong các sứ mệnh gìn giữ hòa bình của Liên hợp quốc và Liên minh châu Phi. Nó đã được xếp hạng là thành viên đóng góp gìn giữ hòa bình Cấp 2 và được Trung tâm Hợp tác Quốc tế mô tả như một nhà lãnh đạo khu vực trong việc gìn giữ hòa bình. Nước này điều động binh sĩ đến Liberia như một phần của ECOMOG từ năm 1990 đến năm 1991, trong đó hai binh sĩ Gambia đã thiệt mạng. Kể từ đó, họ đã đóng góp quân đội cho ECOMIL, UNMIL và UNAMID. Trách nhiệm đối với quân đội thuộc về Tổng thống kể từ khi Jammeh nắm quyền đứng đầu cuộc đảo chính quân sự không đổ máu vào năm 1994. Jammeh cũng tạo ra vai trò của Tham mưu trưởng Quốc phòng, là sĩ quan quân đội cấp cao chịu trách nhiệm về các hoạt động hàng ngày của Lực lượng vũ trang Gambia. Từ năm 1958 đến năm 1985, Gambia không có quân đội, nhưng Lực lượng Chiến trường Gambia tồn tại như một thực thể bán quân sự của cảnh sát. Truyền thống quân sự của Gambia có thể bắt nguồn từ Trung đoàn Gambia của Quân đội Anh, tồn tại từ năm 1901 đến năm 1958 và đã chiến đấu trong Thế chiến thứ nhất và Thế chiến thứ hai. Năm 2017, Gambia đã ký hiệp ước của Liên hợp quốc về Cấm vũ khí hạt nhân.

Lực lượng vũ trang Gambia đã và đang là bên nhận một số thỏa thuận trang bị và huấn luyện với các quốc gia khác. Năm 1992, một đội binh lính Nigeria đã giúp lãnh đạo GNA. Từ năm 1991 đến 2005, các lực lượng vũ trang Thổ Nhĩ Kỳ đã giúp huấn luyện binh sĩ Gambia. Nó cũng đã tổ chức các đợt huấn luyện cùng quân đội Anh và Hoa Kỳ từ Trung đoàn Hoàng gia Gibraltar và AFRICOM của Hoa Kỳ.

Hành chính
Gambia được chia làm tám vùng địa phương, gồm cả thành phố thủ đô Banjul.

Địa lý
Gambia nằm ở Tây Phi, bên bờ Đại Tây Dương, nằm lọt vào giữa nước Sénégal. Nó nằm giữa vĩ độ 13 và 14 ° N, và kinh độ 13 và 17 ° W. Lãnh thổ gồm một dải đồng bằng hẹp hai bên bờ sông Gambia, tiến sâu vào đất liền khoảng 330 km. Nơi rộng nhất theo chiều dọc chưa đến 50 km. Gambia có tổng diện tích nhỏ hơn một chút so với quốc đảo Jamaica.

Gambia được bao quanh ba mặt bởi Senegal, với 80 km đường bờ biển trên Đại Tây Dương ở phía Tây đất nước. Trong các cuộc đàm phán giữa người Pháp và người Anh tại Paris, ban đầu người Pháp đã giao cho người Anh quyền kiểm soát khoảng 320 km dọc sông Gambia. Bắt đầu với việc cắm mốc giới vào năm 1891, phải mất gần 15 năm sau các cuộc họp ở Paris để xác định đường biên giới cuối cùng của đất nước. Kết

quả là một loạt các đường thẳng và vòng cung đã đem lại cho người Anh quyền kiểm soát các khu vực cách sông Gambia khoảng 16 km về phía bắc và nam.

Gambia có nhiều rừng dọc theo sông ngòi và cánh đồng cỏ. Nước này chứa ba vùng cảnh quan: rừng-savan Guinea, xavan Tây Sudan và rừng ngập mặn Guinea. Gambia có điểm trung bình của Chỉ số toàn vẹn cảnh quan rừng năm 2018 là 4,56/10, xếp thứ 120 trên toàn cầu trong số 172 quốc gia.

Khí hậu
Khí hậu chung cho Gambia là nhiệt đới. Mùa mưa nóng (tháng 6 - tháng 11), mùa khô lạnh hơn (tháng 11 - tháng 5). Lượng mưa trung bình năm từ 750-1.000 mm, vùng ven biển: 1.300-1.500 mm.

Khí hậu ở Gambia gần giống với Sénégal, phía Nam Mali và phía bắc Bénin.

Kinh tế

Gambia là nước kém phát triển, khoáng sản và các nguồn tài nguyên thiên nhiên khác rất hạn chế. Khoảng 75% dân số sống nhờ vào trồng trọt và chăn nuôi. Công nghiệp có quy mô nhỏ, chủ yếu là chế biến lạc, cá và da. Du lịch tương đối phát triển. Ngành thương mại tái xuất khẩu đóng vai trò chủ chốt. Tuy nhiên, việc phá giá đồng franc CFA (50%) vào tháng 1 năm 1994 tạo cơ hội cho hàng hóa Sénégal cạnh tranh mạnh hơn và gây tổn hại cho ngành thương mại tái xuất khẩu của Gambia.

Nông nghiệp chiếm khoảng 30% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) và sử dụng khoảng 70% lực lượng lao động. Trong nông nghiệp, sản lượng lạc chiếm 6,9% GDP, cây trồng khác 8,3%, chăn nuôi 5,3%, khai thác thủy sản 1,8% và lâm nghiệp 0,5%. Công nghiệp chiếm khoảng 8% GDP và dịch vụ khoảng 58%. Số lượng sản xuất hạn chế chủ yếu dựa vào nông nghiệp (ví dụ: chế biến đậu phộng, tiệm bánh mì, nhà máy bia và xưởng thuộc da). Các hoạt động sản xuất khác liên quan đến xà phòng, nước ngọt và quần áo.

Trước đây, Vương quốc Anh và EU là thị trường xuất khẩu lớn của Gambia. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, Senegal, Hoa Kỳ và Nhật Bản đã trở thành những đối tác thương mại quan trọng của Gambia. Ở châu Phi, Senegal đại diện cho đối tác thương mại lớn nhất của Gambia vào năm 2007, điều này hoàn toàn trái ngược với những năm trước khi Guinea-Bissau và Ghana là những đối tác thương mại quan trọng như nhau.

Năm 2010, GDP của Gambia là 1,04 tỉ USD, tăng trưởng 5% so với năm 2009. Về ngoại thương, năm 2010, nước này xuất khẩu được 107 triệu USD bao gồm các mặt hàng như các sản phẩm lạc, cá, bông…

Về nhập khẩu, Gambia phải nhập số lượng lớn các sản phẩm lương thực, hàng chế tạo, xăng dầu, máy móc và thiết bị...từ cárc nước như Trung Quốc, Sénégal, Brasil, Anh, Hà Lan, Mỹ...với tổng kim ngạch 530 triệu USD.

Kể từ năm 2017, Trung Quốc đã đầu tư vào Gambia trong khuôn khổ Sáng kiến Vành đai và Con đường. Trọng tâm hoạt động chính của Trung Quốc ở Gambia là chế biến cá đánh bắt tại địa phương để sản xuất bột cá xuất khẩu. Các tác động kinh tế và môi trường của việc sản xuất bột cá ở Gambia đang gây tranh cãi.

Xã hội
Bài chi tiết: Nhân khẩu học của Gambia

Tỷ lệ đô thị hóa tính đến năm 2011 là 57,3%. Các số liệu tạm thời từ cuộc điều tra dân số năm 2003 cho thấy khoảng cách giữa dân số thành thị và nông thôn đang thu hẹp khi có nhiều khu vực được mở rộng lên thành thị. Trong khi di cư đô thị, các dự án phát triển và hiện đại hóa đang đưa nhiều người Gambia tiếp xúc với các thói quen và giá trị phương Tây, các hình thức ăn mặc và lễ kỷ niệm bản địa cũng như sự nhấn mạnh truyền thống về đại gia đình vẫn là những phần không thể thiếu trong cuộc sống hàng ngày.

Báo cáo phát triển con người của chương trình phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) công bố Gambia xếp hạng 151 trên 169 quốc gia về Chỉ số phát triển con người (HDI), khiến nước này trở thành nước có chỉ số HDI thấp trên thế giới.

Tỷ suất sinh (TFR) ước tính ở mức 3,98 trẻ em trên một phụ nữ vào năm 2013.

Các nhóm dân tộc

Một loạt các nhóm dân tộc sống ở Gambia, mỗi nhóm đều bảo tồn ngôn ngữ và truyền thống của riêng mình. Dân tộc Mandinka đông nhất, tiếp theo là Fula, Wolof, Jola / Karoninka, Serahule / Jahanka, Serers, Manjago, Bambara, Aku Marabou, Bainunka và những người khác. Người Krio, có tên địa phương là Akus, là một trong những dân tộc thiểu số nhỏ nhất ở Gambia. Họ xuất thân từ những người Sierra Leone Creole và có truyền thống tập trung ở thủ đô.

Khoảng 3.500 cư dân không phải châu Phi bao gồm người châu Âu và các gia đình gốc Liban (0,23% tổng dân số). Phần lớn cộng đồng thiểu số châu Âu là người Anh, mặc dù nhiều người Anh đã rời đi sau khi độc lập.

Ngôn ngữ
Bài chi tiết: Ngôn ngữ của Gambia

Tiếng Anh là ngôn ngữ chính thức của Gambia. Các ngôn ngữ khác bao gồm Mandinka, Wolof, Fula, Serer, Krio, Jola và các loại tiếng bản địa khác. Do bối cảnh địa lý của đất nước, tiếng Pháp cũng tương đối phổ biến.

Giáo dục
Giáo dục mẫu giáo và tiểu học (6 năm) được miễn phí, bắt đầu từ năm 8 tuổi. Thiếu nguồn lực và cơ sở hạ tầng giáo dục đã làm cho việc thực hiện điều này trở nên khó khăn. Năm 1995, tỷ lệ nhập học tiểu học là 77,1% và tỷ lệ nhập học tiểu học thực là 64,7%. Học phí từ lâu đã ngăn cản nhiều trẻ em đi học, nhưng vào tháng 2 năm 1998, Tổng thống Jammeh đã ra lệnh chấm dứt học phí đối với sáu năm đầu tiên đi học. Trẻ em gái chiếm khoảng 52% số học sinh tiểu học. Con số này có thể thấp hơn đối với trẻ em gái ở các vùng nông thôn, nơi mà các yếu tố văn hóa và nghèo đói đã ngăn cản cha mẹ cho trẻ em gái đi học. Khoảng 20% trẻ em trong độ tuổi đi học theo học tại các trường Quranic.

Khoảng 1/5 số học sinh học tiếp lên trung học (5 năm). Sau đó, những học sinh tốt nghiệp sẽ được theo học chương trình dự bị đại học (2 năm), số còn lại có thể vào trường trung học kĩ thuật (4 năm). Gambia có một Viện đào tạo Công nghệ và Trường Sư phạm Yundum, không có loại hình đại học tổng hợp.

Y tế
Gambia có hệ thống chăm sóc sức khỏe quốc gia được trang bị khá đầy đủ tại thủ đô Banjul và Combo. Ở các địa phương và vùng thượng lưu các sông, Chính phủ cho xây dựng nhiều trung tâm y tế và cử bác sĩ đến làm việc. Công tác tiêm chủng mở rộng cho người dân cũng rất được quan tâm. Tuy nhiên, do điều kiện vệ sinh và dinh dưỡng kém nên tỉ lệ tử vong trẻ sơ sinh của Gambia vẫn còn cao.

Tôn giáo
Bài chi tiết: Tôn giáo ở Gambia

Với hơn 90% dân số được xác định là người Hồi giáo, cụ thể là người Hồi giáo dòng Sunni, nhiều người Gamba vẫn tham gia vào các tập tục truyền thống. Hơn 75% người Gambia yêu thích các nghi lễ và văn hóa Hồi giáo. Cắt bỏ bộ phận sinh dục nữ hoặc nghi thức chuyển đoạn được thực hiện rất nhiều ở Gambia; khoảng 75% dân số thích nó, chủ yếu ảnh hưởng đến các cô gái trẻ trước khi họ 18 tuổi. Đó là nghi lễ cắt hoặc loại bỏ một số hoặc toàn bộ cơ quan sinh dục ngoài của phụ nữ. Việc làm này gây ra nhiều cuộc tranh luận xung quanh tôn giáo và truyền thống / văn hóa.Mặc dù Hồi giáo là một tôn giáo độc thần, niềm tin rằng chỉ có một Chúa, nhiều bộ tộc dân tộc ở Gambia là những người theo huyết vật linh và có niềm tin vào các vị thần khác. Tục đeo Juju quanh eo là một nét phổ biến của các dân tộc. Juju là những lá bùa được cho là có sức mạnh ma thuật hoặc siêu nhiên. Nhiều người đeo chúng như sự bảo vệ hoặc bùa may mắn chống lại bất kỳ điều ác nào. Các đô vật, cầu thủ bóng đá, nghệ sĩ người Gambia được biết đến với việc đeo thắt lưng Juju. Thắt lưng Juju chủ yếu đựng trong túi da; trong ngôn ngữ Mandinka, chúng được gọi là Safou. Các nhà thảo dược địa phương (marabout) tạo ra những chiếc thắt lưng Juju này để bảo vệ mọi người khỏi cái ác và cải thiện địa vị của họ.
Điều 25 của hiến pháp bảo vệ quyền của công dân thực hành bất kỳ tôn giáo nào mà họ chọn. Phần lớn người Hồi giáo ở Gambia tuân thủ luật pháp và truyền thống của người Sunni.

Cộng đồng Cơ đốc giáo chiếm khoảng 4% dân số, cư trú ở phần phía tây và phía nam của Gambia, hầu hết các thành viên của cộng đồng Cơ đốc giáo tự nhận mình là Công giáo La Mã. Tuy nhiên, các nhóm Cơ đốc giáo nhỏ hơn cũng tồn tại, chẳng hạn như Anh giáo, Giám lý, Báp-tít, Cơ đốc nhân Phục lâm, Nhân chứng Giê-hô-va và các giáo phái Tin lành nhỏ.

Các tín ngưỡng bản địa, chẳng hạn như Serer, vẫn còn tồn tại. Tôn giáo Serer bao gồm vũ trụ học và niềm tin vào một vị thần tối cao gọi là Roog. Một số lễ hội tôn giáo của nó bao gồm Xooy, Mbosseh và Randou Rande. Mỗi năm, các tín đồ của tôn giáo Serer thực hiện cuộc hành hương hàng năm đến Sine ở Senegal để làm lễ bói toán Xooy.  Tôn giáo Serer cũng có một dấu ấn khá rõ rệt đối với xã hội Hồi giáo Senegambia ở chỗ các lễ hội Hồi giáo Senegambia như "Tobaski", "Gamo", "Koriteh" và "Weri Kor" vay mượn từ tôn giáo Serer - chúng là những lễ hội Serer cổ đại.

Giống như người Serers, người Jola có phong tục tôn giáo riêng của họ, bao gồm một nghi lễ tôn giáo lớn, Boukout.

Do có một số lượng nhỏ người nhập cư từ Nam Á, những người theo Ấn Độ giáo và tín đồ của Đức tin Baháʼí cũng có mặt. Một số lớn những người theo Ahmadiyya Jama'at cũng được tìm thấy.  Đại đa số người nhập cư Nam Á là người Hồi giáo.

Văn hóa
Dù Gambia là quốc gia nhỏ nhất tại châu Phi đất liền, nền văn hóa Gambia lại được ảnh hưởng bởi nhiều nguồn khác nhau. Lãnh thổ quốc gia đơn giản là vùng đất nằm hai bên bờ sông Gambia, vùng nước này quyết định sự tồn tại của Gambia, và được gọi đơn giản là "the River". Không có những rào cản tự nhiên, Gambia trở thành nơi định cư của nhiều nhóm dân tộc có mặt trên khắp Tây Phi, đặc biệt là những người ở Sénégal.

Âm nhạc

Âm nhạc của Gambia được liên kết chặt chẽ về mặt âm nhạc với nước láng giềng của nó, Senegal. Nó kết hợp âm nhạc và vũ điệu phổ biến của phương Tây, với sabar, nhạc múa và trống truyền thống của người Wolof và Serer.

Ẩm thực
Ẩm thực của Gambia bao gồm đậu phộng, gạo, cá, thịt, hành tây, cà chua, sắn, ớt và hàu từ sông Gambia do phụ nữ thu hoạch. Đặc biệt, món cà ri yassa và món hầm domoda khá phổ biến với người dân địa phương và khách du lịch.

Phương tiện truyền thông

Có những lời cáo buộc chính phủ Gambia hạn chế quyền tự do ngôn luận. Một đạo luật được thông qua vào năm 2002 đã lập ra một ủy ban có quyền cấp giấy phép cũng như bỏ tù các nhà báo; năm 2004, thêm một đạo luật nữa cho phép giam cầm những người nổi loạn và phỉ báng chính quyền, cũng như hủy bỏ giấy phép in ấn hay phát thanh truyền hình, buộc các tập đoàn truyền thông phải đóng số tiền gấp năm lần chi phí ban đầu nếu muốn xin giấy phép trở lại.

Ba nhà báo Gambia đã bị bắt giam kể từ sau vụ đảo chính. Có thông tin cho rằng sở dĩ như vậy là vì các nhà báo này đã có lời lẽ chỉ trích chính sách kinh tế của chính phủ, hoặc đã phát ngôn rằng Bộ trưởng Bộ Nội vụ và người đứng đầu ngành an ninh là một trong số những người vạch ra âm mưu đảo chính. Biên tập viên Deyda Hydara bị bắn chết trong một tình huống không được giải thích sau khi đạo luật năm 2004 có hiệu lực.

Mức phí xin cấp phép đối với báo chí và đài phát thanh không hề thấp, và các đài phủ sóng tầm quốc gia bị chính phủ kiểm soát chặt.

Thể thao
Cũng như ở nước láng giềng Senegal, môn thể thao quốc gia và phổ biến nhất ở Gambia là đấu vật. Bóng đá và bóng rổ cũng rất phổ biến.

Bóng đá ở Gambia được quản lý bởi Liên đoàn bóng đá Gambia, trực thuộc cả FIFA và CAF. GFA điều hành giải bóng đá ở Gambia, bao gồm giải hạng nhất GFA League First Division, cũng như đội tuyển bóng đá quốc gia Gambia. Với biệt danh "Bọ cạp", đội tuyển quốc gia chưa bao giờ vượt qua vòng loại FIFA World Cup, nhưng đã đủ điều kiện tham dự Cúp các quốc gia châu Phi ở cấp độ cao cấp lần đầu tiên vào năm 2021. Họ chơi ở Sân vận động Independence. Gambia đã giành được hai chức vô địch CAF U-17, một vào năm 2005 khi quốc gia này đăng cai, và năm 2009 tại Algeria do đó đủ điều kiện tham dự FIFA U-17 World Cup tại Peru (2005) và Nigeria (2009). U-20 cũng đủ điều kiện tham dự FIFA U-20 2007 tại Canada. Nữ U-17 cũng đã tham gia tranh tài tại FIFA U-17 World Cup 2012 tại Azerbaijan.

Tham khảo

Đọc thêm

Liên kết ngoài

 Gambia Guide – Comprehensive information
 Gambia Daily news – Daily news from the Gambia through various media sources
 The Gambia – A comprehensive website about the Gambia
 The Gambia. The World Factbook. Central Intelligence Agency.
 The Gambia from UCB Libraries GovPubs

 The Gambia from the BBC News

 Key Development Forecasts for the Gambia from International Futures

Cộng hòa
Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Anh
Quốc gia châu Phi
Quốc gia thành viên của Liên Hợp Quốc
Cộng hòa Hồi giáo
Cộng đồng Kinh tế Tây Phi
Cựu bảo hộ Anh
Nước kém phát triển
Quốc gia thành viên Tổ chức Hợp tác Hồi giáo
Quốc gia thành viên Liên minh châu Phi
Quốc gia Tây Phi


title: Kiến An (tỉnh)

text:
Kiến An là tỉnh cũ ở Bắc Bộ Việt Nam, tồn tại từ tháng 1 năm 1888 đến tháng 10 năm 1962. Trong thời gian tồn tại đã trải qua những lần đổi tên, sáp nhập, hợp nhất và trở lại tên ban đầu.

Tỉnh Kiến An thời Pháp thuộc (màu hồng)

Địa lý
Tỉnh Kiến An có vị trí địa lý:
Phía bắc giáp khu Hồng Quảng
Phía nam giáp tỉnh Thái Bình
Phía đông giáp thành phố Hải Phòng và vịnh Bắc Bộ
Phía tây giáp tỉnh Hải Dương.

Lịch sử
Tỉnh Kiến An thời nhà Nguyễn độc lập có tên là Phủ Kiến An thuộc tỉnh Hải Dương.

Tháng 9 năm 1887 tách ra cùng với Nha Hải Phòng và các huyên ven biển: Hải An, An Lão, An Dương, Kiến Thụy của tỉnh Hải Dương để thành lập tỉnh Hải Phòng.

Tháng 1 năm 1888 chính quyền Bảo hộ Pháp thành lập Thành phố Hà Nội và Thành phố Hải Phòng (phần Nha Hải Phòng cũ). Phần còn lại của tỉnh Hải Phòng thành lập tỉnh Kiến An.

Tháng 8 năm 1902 do trong địa bàn tỉnh có Đài Thiên văn (Khí tượng) Phù Liễn, nên đổi tên thành tỉnh Phù Liễn.

Tháng 2 năm 1906 trở lại tên cũ là tỉnh Kiến An.

Năm 1945, sáp nhập thêm huyện Tiên Lãng thuộc Phủ Nam Sách của tỉnh Hải Dương.

Tháng 11 năm 1946, tỉnh hợp nhất với Hải Phòng thành liên tỉnh Hải Kiến.

Tháng 12 năm 1946 tách ra khỏi Liên tỉnh Hải Kiến và trở lại tên cũ. Tỉnh lỵ là Thị xã Kiến An.

Năm 1949, tỉnh Kiến An thuộc Liên khu 3 và có 5 huyện (89 xã): Tiên Lãng, Hải An, An Lão, An Dương, Kiến Thụy.

Ngày 4 tháng 3 năm 1950, sáp nhập thêm huyện Thủy Nguyên từ khu Hồng Quảng.

Cuối năm 1952, sáp nhập thêm huyện Vĩnh Bảo từ tỉnh Hải Dương.

Ngày 26 tháng 9 năm 1955, huyện Hải An sáp nhập vào thành phố Hải Phòng.

Đến tháng 10 năm 1962, một lần nữa, tỉnh Kiến An lại sáp nhập vào Thành phố Hải Phòng.

Trước khi hợp nhất với Thành phố Hải Phòng, tỉnh Kiến An có tỉnh lị là thị xã Kiến An và 6 huyện: An Dương, An Lão, Kiến Thụy, Thủy Nguyên, Tiên Lãng, Vĩnh Bảo.

Tham khảo

K
 Vùng duyên hải Bắc Bộ
K


title: Tipula prolongata

text:
Tipula prolongata là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Santa María de la Alameda

text:
Santa María de la Alameda là một đô thị trong Cộng đồng Madrid, Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích 74,4 km², dân số theo điều tra năm 2010 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha là người. Đô thị này nằm ở khu vực có độ cao 1420 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Đô thị ở Cộng đồng Madrid


title: Paradelphomyia bilobata

text:
Paradelphomyia bilobata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Paradelphomyia
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Rehlingen

text:
Rehlingen là một đô thị của huyện Lüneburg, bang Niedersachsen, Đức. Đô thị này có diện tích 65,96 km².

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Lüneburg


title: Nesosphecodes halictophagus

text:
Nesosphecodes halictophagus là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Engel mô tả khoa học năm 2006.

Chú thích

Tham khảo

Nesosphecodes
Động vật được mô tả năm 2006


title: Drasa

text:
Drasa là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1941 bởi Bryant.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Drasa tetraspilota (Baly, 1865)
 Drasa tibialis (Bryant, 1941)
 Drasa viridipennis (Allard, 1890)

Chú thích

Tham khảo

Oidini


title: Karnin

text:
Karnin là một đô thị tại huyện Vorpommern-Rügen (trước thuộc huyện Nordvorpommern), bang Mecklenburg-Vorpommern, miền bắc nước Đức.

Tham khảo

Xã của bang Mecklenburg-Vorpommern
Xã và đô thị ở huyện Vorpommern-Rügen


title: Quận Shiawassee, Michigan

text:
Quận Shiawassee một quận thuộc tiểu bang Michigan, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở Corunna. Theo điều tra dân số năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số 71.687 người. Nổi tiếng vì có cô thư kí đánh thừa 1 số 0 đằng sau kết quả kiểm phiếu của biden.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích 1401 km2, trong đó có 5 km2 là diện tích mặt nước.

Xa lộ

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Michigan


title: Nephrotoma javensis

text:
Nephrotoma javensis là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Indomalaya và vùng sinh thái Australia.

Tham khảo

Nephrotoma


title: Fontenelle, Côte-d'Or

text:
Fontenelle  là một xã ở tỉnh Côte-d’Or trong vùng Bourgogne, phía đông nước Pháp. Xã Fontenelle, Côte-d'Or nằm ở khu vực có độ cao trung bình 190 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Côte-d'Or


title: Anisocentropus bacchus

text:
Anisocentropus bacchus là một loài Trichoptera trong họ Calamoceratidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Anisocentropus


title: La Motte-Servolex

text:
La Motte-Servolex là một xã thuộc tỉnh Savoie trong vùng Rhône-Alpes ở đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 232-1440 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
Trang mạng chính thức

Xã của Savoie


title: Megachile prosopidis

text:
Megachile prosopidis là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1900.

Chú thích

Tham khảo

P
Động vật được mô tả năm 1900


title: Villarluengo

text:
Villarluengo là một đô thị trong tỉnh Teruel, Aragon, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 212 người.

Tham khảo

Đô thị ở Teruel


title: Mimastra robusta

text:
Mimastra robusta là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1887.

Chú thích

Tham khảo

Mimastra


title: Jepara

text:
Jepara là một thành phố thuộc tỉnh Trung Java. Thành phố Jepara  có diện tích  km², dân số là người. Thủ phủ đóng tại.

Lịch sử

Vương quốc trong  Jepara
 Kalingga
 Kalinyamat

Du lịch

Thiên nhiên
 Karimunjawa National Park
 Panjang Island
 Mandalika Island, in Ujungwatu Village
 Kartini Beach, in Bulu Village
 Tirto Samodra Beach, in Bandengan Village
 Empu Rancak Beach, in Karanggondang Village
 Pungkruk Beach, in Mororejo Village
 Guamanik Pecatu Beach, in Ujungwatu Village
 Teluk Awur Beach, in Telukawur Village
 Semat Beach, in Semat Village
 Tanjung Karang Beach, in Mulyoharjo Village
 Ombak Mati Beach, in Bondo Village
 Preserve Mount of Clering, in Clering Village
 Songgo Langit Waterfall, in Bucu Village
 Wellspring Angels and Jaka Tarub, in Daren Village
 Punden Reservoir, in Gemulung Village
 Lake of Sejuta Akar (Lake Million Root), in Bondo Village
 Tritip Cave, in Ujung watu Village
 Manik Cave, in Sumanding Village
 Wono Pinus Setro, in Batealit Village
 Sreni Indah, in Bategede Village

Tour Lịch sử
 Fort Portuguese, in Ujungwatu Village
 Fort Jepara XVI, in Ujungbatu Village
 Mantingan Mosque, in Mantingan Village
 Kartini Museum, in Panggang Village
 Monument Kartini Placenta, in Pelemkerep Village
 Arch of Jami' Baiturrohman I Robayan Mosque, in Robayan Village
 Monastery Hian Thian Siang Tee, in Welahan Village
 Bubrah Temple, in Tarung Village
 Angin Temple, in Tarung Village

gia đình ngày lễ
 Tiara Park, in Purwogondo Village
 Alamoya Waterboom, in Bapangan Village
 Swimming Pool "Sinta Pool", in Pecangaan Kulon Village
 Orange agriculture tourism, in Bategede Village

mua sắm Tour
 market of Craft (id: Pasar Kerajinan), in Margoyoso Village
 Adrift Market (id Pasar Apung), in Demaan Village
 Shopping Centre Jepara (SCJ), in Panggang Village
 Saudara Swalayan, in Ngabul Village
 Karangrandu Market (Traditional Snack Market), in Karangrandu Village
 Ngabul Market (Durian Market), in Ngabul Village
 Furniture  Auction  Market, in Rengging Village

Thực phẩm

Thực phẩm tiêu biểu Jepara
Jepara Regency có tất cả các loại thực phẩm điển hình của Jepara, đó là:
 Pindang Serani
 Soto Jepara
 Satay Kikil
 Horok-Horok
 Hoyok-Hoyok
 Soup Udang
 Kagape Kambing
 Sayur Ayam Keluak
 Cumi Asam Manis
 Pecel Ikan Laut Panggang
 Salad Janganan

Tiêu biểu Uống Jepara
Jepara Regency có tất cả các loại đồ uống đặc trưng của Jepara, đó là:
 Adon Adon Coro
 Ice Gempol
 Ice Pleret
 Dawet Jepara (Ice Cendol)
 Cà phê Dapur  Kuwat

Snack và tráng miệng
Jepara Regency có tất cả các loại của Snack điển hình và tráng miệng Jepara, đó là:
 Talam
 Moka
 Sengkolon
 Latuh / Lato
 Rondho Royal / Monyos
 Klenyem / Lempok
 Kenyol / Gantilut
 Nogosari
 Moto Belong
 Poci
 Kuluban
 Brayo

Jepara Trái cây
Jepara Regency có một số giống, cụ thể là:
 Durian Petruk
 Welahan Star trái cây
 Gedangan Banana
 Jepara đậu phộng
 Krasak Mango
 Jepara Orange "(Limnocitrus littoralis (Mig) Swing)Quà Lưu Niệm
Quà Lưu Niệm Thực phẩm
Jepara  Regency có tất cả các loại thực phẩm lưu niệm đặc trưng của Jepara, đó là:
 Kacang Oven (en: Oven Peanut) Kacang Jepara (en: Jepara Peanut) Kerupuk Kerapu
 Kerupuk Tengiri
 Carang Madu
 Durian Petruk
 Jeruk Jepara (Limnocitrus littoralis (Mig) Swing) (en: Jepara Orange)

lưu niệm Hàng hóa
Jepara  Regency có tất cả các loại hàng hoá lưu niệm điển hình của Jepara, đó là:
 Macan Kurung
 Monel Kriyan
 Tenun Ikat Troso (Troso Weave)

Tiềm năng
 Industry Funiture Jepara Carving. This industry is widespread  in  most of all districts of Jepara, except Districts of Karimunjawa.
 Handycraft Relief Art, in Senenan Village
 Handycraft Sculpture, in Mulyoharjo Village
 Handycraft Gold, in Margoyoso Village
 Handycraft Monel, in Kriyan Village
 Handycraft Iron (Pande Besi), in Purwogondo Village
 Handycraft Gebyok Carving, in Gemiring Lor Village and Gemiring Kidul Village
 Handycraft Troso Weaving, in Troso Village
 Handycraft Traditional Toys, in Karanganyar Village
 Handycraft Kreneng, in Gidangelo Village
 Handycraft woven Bamboo, in Kendengsidialit Village
 Handycraft Ratan, in Telukwetan Village
 Handycraft Pottery, in Mayong Lor Village
 Handycraft Paper Umberella, in Brantaksekarjati Village
 Industry Garment, in Sendang Village
 Industri Embroidery, in Nalumsari Village
 Industry Cigaette, in Robayan Village
 Industry Bread, in Bugo Village
 Industry Roof, in Mayong Kidul Village
 Industry Concrete Brick, in Kalipucang Kulon Village
 Centre Oranges, in Bategede Village

Số điện thoại khẩn cấp trên Jepara
 Police = +62-291-591110
 Fire Fighter = 113
 Grista Fire Fighter = +62-291-592706
 Electrical Disturbance = +62-291-591021
 Phone Disturbance = 117
 Kartini Hospital = +62-291-591175
 Kelet Hospital = +62-291-57902
 Graha Husada Hospital = +62-291-592067
 Ambulance = 118

Ghi chú

Liên kết ngoài
 Jepara Government
Official Persijap
Information Persijap

Tham khảo

Thành phố của Indonesia
Trung Java


title: Ponderia zealandica

text:
Ponderia zealandica là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Ponderia


title: Azumino, Nagano

text:
là một thành phố thuộc tỉnh Nagano, Nhật Bản.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thành phố tỉnh Nagano


title: Aulacophora semilimbata

text:
Aulacophora semilimbata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Baly miêu tả khoa học năm 1886.

Chú thích

Tham khảo

Aulacophora


title: Lê Huỳnh Đức

text:
Lê Huỳnh Đức (sinh ngày 20 tháng 4 năm 1972) là một huấn luyện viên và cựu cầu thủ bóng đá người Việt Nam. Hiện nay, ông đang dẫn dắt câu lạc bộ Becamex Bình Dương.

Lê Huỳnh Đức được đánh giá là một trong những cầu thủ xuất sắc nhất lịch sử bóng đá Việt Nam. Ông đã 3 lần giành Quả bóng vàng Việt Nam vào các năm 1995, 1997, 2002 và từng là Đại sứ thiện chí của Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF) tại Việt Nam.

Chuyển sang công tác huấn luyện từ năm 2008, Huỳnh Đức đi vào lịch sử giải bóng đá vô địch quốc gia Việt Nam khi trở thành huấn luyện viên trẻ nhất vô địch Quốc gia khi cùng SHB Đà Nẵng nâng cúp vào năm 2009 ở tuổi 37.

Thân thế và sự nghiệp
Lê Huỳnh Đức sinh ngày 20 tháng 4 năm 1972 tại Sài Gòn, ông là người gốc Huế. Thân phụ ông là Lê Văn Tâm, một cựu danh thủ bóng đá lừng danh tại miền Nam Việt Nam trước năm 1975.

Sự nghiệp bóng đá của Huỳnh Đức bắt đầu vào năm 1994 khi gia nhập Quân khu 7, sau đó chuyển sang Công an Thành phố Hồ Chí Minh. Ông sớm được đánh giá là một cầu thủ tài năng và trở thành tuyển thủ quốc gia Việt Nam. Ông là cầu thủ bóng đá đầu tiên của Việt Nam chơi bóng cho một câu lạc bộ nước ngoài, Lifan Trùng Khánh theo một hợp đồng cho mượn vào năm 2001.

 1995- Vô địch quốc gia cùng đội bóng Công an Thành phố Hồ Chí Minh.
 1995 - Giành danh hiệu Quả bóng vàng Việt Nam.
 1996 - Giành danh hiệu Vua phá lưới giải vô địch quốc gia.
 1997 - Giành danh hiệu Quả bóng vàng Việt Nam.
 1997 - Giành danh hiệu Vua phá lưới giải vô địch quốc gia.
 1998 - Giành danh hiệu Quả bóng bạc Việt Nam.
 1999 - Giành danh hiệu Quả bóng bạc Việt Nam.
 2000 - Giành danh hiệu Quả bóng bạc Việt Nam.
 2001 - Chơi cho Câu lạc bộ Trùng Khánh Lực Phàm (Chongqing Lifan) (Trung Quốc)
 2002 - Giành danh hiệu Quả bóng vàng Việt Nam.
 2006 - Gia nhập câu lạc bộ bóng đá Đà Nẵng
 2007 - Vô địch giải bóng đá thuộc Đại hội Thể dục thể thao toàn quốc lần thứ 5
 2008 - Làm huấn luyện viên trưởng câu lạc bộ bóng đá SHB Đà Nẵng
 2009 - Vô địch V-League 2009 - Vô địch cúp quốc gia huấn luyện viên Trưởng câu lạc bộ bóng đá SHB Đà Nẵng
 2009 - Trợ lý Huấn luyện Viên Đội tuyển bóng đá Việt Nam - Đội tuyển U23 Việt Nam
 2012 - Vô địch V-League 2012 huấn luyện viên Trưởng câu lạc bộ bóng đá SHB Đà Nẵng
 2013 - Á quân V-League 2013 huấn luyện viên Trưởng câu lạc bộ bóng đá SHB Đà Nẵng
2016 - Hạng ba V-League 2016 huấn luyện viên Trưởng câu lạc bộ bóng đá SHB Đà Nẵng

Thống kê sự nghiệp

Quốc tế

Bàn thắng quốc tế

Thành tích quốc gia
 Cầu thủ giữ kỷ lục dự đủ 5 kỳ Tiger Cup liên tiếp (1996, 1998, 2000, 2002, 2004)
 Cầu thủ có số lần nhận giải thưởng Quả bóng vàng Việt Nam nhiều thứ hai (ba lần: 1995, 1997, 2002), ngang với Lê Công Vinh , và chỉ xếp sau Phạm Thành Lương (bốn lần). Cùng với ba lần giành danh hiệu Quả bóng bạc và hai lần giành danh hiệu Vua phá lưới giải vô địch quốc gia, Lê Huỳnh Đức là cầu thủ giữ kỷ lục về số danh hiệu cá nhân ở Việt Nam.

Lê Huỳnh Đức hai lần được Nhà nước tặng thưởng Huân chương Lao động.

Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc chọn Huỳnh Đức làm Đại sứ thiện chí tại Việt Nam vì tầm ảnh hưởng của anh đối với thanh thiếu nhi và xã hội.

Chú thích

Liên kết ngoài
 Lê Huỳnh Đức trả lời bạn đọc VnExpress , VnExpress

Người Sài Gòn
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Việt Nam
Cầu thủ câu lạc bộ bóng đá Công an Thành phố Hồ Chí Minh
Cầu thủ câu lạc bộ bóng đá Đà Nẵng
Huấn luyện viên câu lạc bộ bóng đá Đà Nẵng
Đại sứ thiện chí của UNICEF
Huấn luyện viên bóng đá Việt Nam
Cầu thủ bóng đá nam Việt Nam
Người Thành phố Hồ Chí Minh
Cầu thủ câu lạc bộ bóng đá SHB Đà Nẵng
Sinh tại Sài Gòn
Người Huế
Người họ Lê tại Việt Nam
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Trung Quốc
Cầu thủ bóng đá nam Việt Nam ở nước ngoài
Quả bóng vàng Việt Nam


title: Velilla de la Sierra

text:
Velilla de la Sierra là một đô thị ở tỉnh Soria, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số năm 2004 của INE, đô thị này có dân. Đô thị có diện tích km2.

Tham khảo

Đô thị ở Soria


title: Astacoides caldwelli

text:
Astacoides caldwelli là một loài động vật giáp xác trong họ Parastacidae. Nó là loài đặc hữu vùng cao nguyên miền đông Madagascar, trong các tỉnh Antananarivo (bao gồm Mandraka, Andasibe, Lac Mantasoa, Behenjy, Vakinankaratra, Ambatolampy, Antsampandrano) và Fianarantsoa.

A. caldwelli chủ yếu được tìm thấy trong các con sông chảy qua khu vực rừng núi ở độ cao 600–800 m. Các quần thể bị đe dọa mất môi trường sống cũng như sự săn bắt từ các loài du nhập và đánh bắt từ các ngư dân địa phương.

Chú thích

Tham khảo

C
Động vật được mô tả năm 1865
Động vật đặc hữu Madagascar
Động vật giáp xác nước ngọt châu Phi


title: Kubuntu

text:
Kubuntu là một sản phẩm phái sinh chính thức của hệ điều hành Ubuntu, sử dụng môi trường giao diện đồ họa KDE thay vì GNOME. Đây là một bộ phận của dự án Ubuntu và sử dụng cùng hệ thống bên dưới. Người dùng có thể chuyển đổi qua lại giữa màn hình chính KDE (kubuntu-desktop) vừa chạy màn hình chính Gnome (ubuntu-desktop) trên cùng một máy. Các gói phần mềm trong Kubuntu dùng chung kho phần mềm với Ubuntu. Hệ điều hành này cũng được phát hành thường xuyên y hệt như như Ubuntu.

Tên gọi
"Kubuntu", , có nghĩa là "hướng tới nhân loại" trong tiếng Bemba, được sinh ra từ chữ ubuntu ("nhân loại"). Chữ K ở đầu đại diện cho giao diện/ứng dụng KDE mà Kubuntu dựa vào đó để vận hành. Một cách tình cờ, Kubuntu cũng có nghĩa là "miễn phí" trong tiếng Kirundi.

Khác biệt với Ubuntu
Bản cài đặt bình thường của Ubuntu sử dụng môi trường GNOME, các ứng dụng và gói GTK+/GNOME (ví dụ như phần mềm Evolution), và các công cụ quản trị nền GTK+/GNOME (như Synaptic Package Manager). Ngược lại, bản cài đặt bình thường của Kubuntu sử dụng môi trường KDE, các ứng dụng và gói KDE/Qt (như Kontact), và công cụ quản trị KDE/Qt (như KPackageKit). Tuy vậy, người dùng Kubuntu có thể cài đặt và sử dụng bất kỳ gói nền GNOME/GTK nào có trong kho phần mềm Ubuntu, và người dùng Ubuntu/GNOME, tương tự như vậy, có thể cài đặt bất kỳ gói nền KDE/Qt nào. Người dùng có thể cài đặt Ubuntu rồi sau đó thêm KDE vào, hoặc cài đặt toàn bộ gói môi trường Kubuntu 'metapackage' lên trên Ubuntu. (Tuy nhiên, vẫn có một số bất lợi khi cài và sử dụng chung môi trường GNOME lẫn KDE, như tăng lượng sử dụng đĩa và bộ nhớ khi chạy cả GTK/GNOME và Qt/KDE.)

Môi trường Kubuntu hoàn toàn có thể tùy chỉnh được. Ban đầu, nó được thiết kế để thuận tiện cho những người dùng chuyển từ các hệ điều hành khác (như Microsoft Windows) với việc thể hiện cách trình bày giao diện tương tự, đến nay KDE 4 Plasma Desktop đã đưa vào cơ chế gói xoay quanh các widget để cho phép người dùng đưa vào tính năng tương tự như mọi hệ điều hành khác và cũng tạo ra những tính năng mới mới khác chưa từng có ở đâu. Hiệu ứng 3 chiều cũng có trong bản cài đặt KDE4 chuẩn.

Hình ảnh

Phát hành

Kubuntu có cùng hệ thống đặt tên/đánh phiên bản với Ubuntu, mỗi lần phát hành đều có tên mã, và số phiên bản dựa vào năm và tháng phát hành. Canonical là hãng cung cấp sự hỗ trợ và các bản cập nhật bảo mật cho hầu hết các phiên bản Kubuntu trong vòng 18 tháng sau khi phát hành. Có cả Desktop CD và CD thay thế (cài đặt) dành cho nền x86 lẫn AMD64. Có thể đặt hàng CD Kubuntu qua dịch vụ Shipit . Kubuntu có thể cài đặt bằng phiên bản KDE 5.x.

Yêu cầu cấu hình
Phiên bản máy tính của để bàn mà Kubuntu hiện đang hỗ trợ là các kiến trúc Intel x86 và AMD64. Một số bản phát hành còn hỗ trợ thêm kiến trúc SPARC., PowerPC, IA-64 (Itanium), và PlayStation 3 (mặc dù do việc cập nhật chính thức phần dẻo từ Sony vào tháng 4 năm 2010, người dùng PS3 không còn chạy hệ điều hành khác trên máy của họ được nữa - tính năng này trước đây vẫn được OtherOS hỗ trợ). Vì Kubuntu thực chất là Ubuntu sử dụng môi trường để bàn KDE, bất kỳ phiên bản nào có trong Ubuntu đều có trong Kubuntu.

Yêu cầu cấu hình hệ thống tối thiểu để cài đặt trên máy để bàn là bộ xử lý x86 300 MHz, 64 MB RAM, 4 GB ổ cứng còn trống, và cạc video có hỗ trợ VGA ở độ phân giải 640x480. Cấu hình đề nghị dành cho cài đặt trên máy tính để bàn là bộ xử lý x86 700 MHz, 384 MB RAM, 8 GB ổ cứng còn trống, và cạc video hỗ trợ VGA với độ phân giải 1024×768. Bản cài đặt máy chủ đòi hỏi bộ xử lý x86 300 MHz, 64 MB RAM, và một cạc video hỗ trợ VGA ở độ phân giải 640×480.

*Ghi chú: Nếu muốn sử dụng "hiệu ứng hình ảnh", cần phải hỗ trợ GPU.

Đón nhận
Nghị viện Pháp đã thông báo vào năm 2006 rằng họ sẽ chuyển hơn 1.000 máy trạm sang Kubuntu trước tháng 6 năm 2007.

Kubuntu hiện đã được dùng trong tất cả 1100 trường công tại Quần đảo Canary.

Cụm kết xuất của Weta Digital gồm 35.000 máy là những máy tính chạy Kubuntu.

Xem thêm
 Debian
 KDE
 Ubuntu

Chú thích

Tham khảo
 Kubuntu Shipit FAQ
 Ubuntu Homepage
 Kubuntu Homepage

Liên kết ngoài

Trang web chính thức
Hướng dẫn sử dụng Kubuntu (không chính thức) —tài liệu trợ giúp, mẹo, câu hỏi và hướng dẫn phần mềm
Diễn đàn Kubuntu (không chính thức)

Hình chụp màn hình Kubuntu tại TCS

Phần mềm 2005
Phái sinh của Ubuntu
KDE
Live CD
Phần mềm năm 2005


title: Echinopsis spachiana

text:
Echinopsis spachiana là một loài xương rồng tự nhiên ở Nam Mỹ. Thường được trồng trong các chậu hoặc trồng trên các hòn non bộ. Echinopsis spachiana có thân màu xanh lá nhạt, với các gai màu vàng dài 1–2 cm, có dáng hình trụ tròn.
Echinopsis spachiana đặt chiều cao đến 2 m (7 ft), đường kính .

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

Echinopsis
Xương rồng Nam Mỹ
S
Thực vật được mô tả năm 1974


title: Chitradurga

text:
Chitradurga là một thị xã và là nơi đặt hội đồng thành phố của quận Chitradurga thuộc bang Karnataka, Ấn Độ.

Địa lý
Chitradurga có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 732 mét (2401 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Chitradurga có dân số 122.594 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Chitradurga có tỷ lệ 76% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 80%, và tỷ lệ cho phái nữ là 72%. Tại Chitradurga, 11% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Karnataka


title: Nguyễn Cao Luyện

text:
Nguyễn Cao Luyện (1907 – 1987) là kiến trúc sư, nhà báo, và cựu Đại biểu Quốc hội Việt Nam. Ông được trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học – Nghệ thuật đợt I (1996).

Tiểu sử
Ông sinh năm 1907 tại Nam Định, trong một gia đình nhà nho nghèo. Lớn lên, khi đang học Trường Thành chung Nam Định, do hăng hái hoạt động trong tổ chức học sinh yêu nước và tham gia bãi khoá trong phong trào để tang cụ Phan Châu Trinh (24 tháng 3 năm 1926), nên ông bị đuổi học.

Học ngành kiến trúc

Năm 20 tuổi, ông thi đỗ vào khóa III Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương. Sau một năm học khoa mỹ thuật, ông chuyển sang học khoa kiến trúc, cùng học với Hoàng Như Tiếp. Năm 1933, ông đỗ đầu khóa và được gửi sang Pháp tu nghiệp một năm tại Xưởng thiết kế của Le Corbusier và Auguste Perret.

Là một kiến trúc sư bậc thầy trong sử dụng bê tông, các công trình của Auguste Perret đã để lại dấu ấn sâu sắc trong quan điểm sáng tạo của Nguyễn Cao Luyện.

Sau khi về nước, ông mở phòng kiến trúc tư ở 42 Tràng Thi – Hà Nội, đây là văn phòng kiến trúc đầu tiên của kiến trúc sư người Việt ở Việt Nam. Những công trình đầu tay của ông ở Hà Nội là như Bệnh viện 167 Phùng Hưng, Trường tư thục Thăng Long ở Ngõ Trạm, các biệt thự 77 Nguyễn Thái Học, 65 Lý Thường Kiệt (nay là Đại sứ quán Cộng hòa Cuba)... Kiến trúc sư Nguyễn Cao Luyện còn tham gia giảng dạy ở Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương, một trong số các học trò của ông là kiến trúc sư Huỳnh Tấn Phát.

Cuối năm 1935, cùng kiến trúc sư Hoàng Như Tiếp từ Huế ra, hai ông đã thực hiện kiểu "Nhà ánh sáng" khá giản dị, thiết kế toàn từ những vật liệu rẻ tiền, nhưng tạo nên nơi ăn chốn ở văn minh, hợp vệ sinh cho nhiều người dân nghèo ở bãi Phúc Xá, Hà Nội.

Năm 1939, hai ông cùng với kiến trúc sư Nguyễn Gia Đức thành lập Văn phòng Kiến trúc Luyện - Tiếp - Đức. Bộ ba Luyện - Tiếp - Đức chính là những người tiên phong khởi xướng ra các ý tưởng về không gian và hình dáng của kiến trúc Việt Nam, tiếp thu ảnh hưởng của văn hóa và kiến trúc Pháp, đồng thời khai thác nét văn hóa truyền thống của dân tộc, đã để lại hàng chục công trình có giá trị thẩm mỹ cao, ghi dấu ấn trong nền kiến trúc Việt Nam trước Cách mạng tháng 8. Những công trình đáng chú ý như toà nhà tại đường Nguyễn Thái Học (nay là trụ sở Liên hiệp Hợp tác xã Việt Nam), biệt thự số 7 Thiền Quang (nay là trụ sở Cảnh sát Hình sự PC45 Hà Nội), 215 Đội Cấn và 38 Bà Triệu (Nhà in Tạp chí Cộng sản).

Tham gia kháng chiến
Ngày 22 tháng 7 năm 1946, ông được bầu làm Ủy viên Trung ương khóa I Đảng Xã hội Việt Nam mới thành lập.

Kháng chiến bùng nổ, ông cùng Hoàng Như Tiếp đi kháng chiến ở Phúc Yên thuộc Liên khu 1, chiến khu Việt Bắc. Trong thời gian này, ông đã góp sức tập hợp các kiến trúc sư theo kháng chiến, tổ chức các phòng kiến trúc ở Liên khu 1, Liên khu 10, Liên khu 3, Liên khu 4.

Ngày 27/4 năm 1948, ông được bầu vào Ban chấp hành Đoàn Kiến trúc sư Việt Nam tức Hội Kiến trúc sư Việt Nam sau này.

Tháng 4 năm 1950, ông cùng Kiến trúc sư Nguyễn Văn Ninh được cử phụ trách Vụ Kiến trúc (ông Ninh làm Giám đốc, ông làm Phó Giám đốc) thuộc Bộ Giao thông Công chính đóng tại Đại Từ (Thái Nguyên), rồi chuyển sang Yên Bình (Tuyên Quang). Trong kháng chiến, Kiến trúc sư Nguyễn Cao Luyện đã hào hứng đi vào sáng tác các kiểu nhà có nội dung sử dụng mới, hình thức phù hợp với thời chiến như nhà triển lãm, chòi phát thanh, trụ sở Ủy ban Kháng chiến Hành chính. Nhiều mẫu nhà được vẽ bằng mực tím trên đất sét hoặc thạch in trên giấy giang để phổ biến trong chiến khu. Ngoài ra, ông còn nghiên cứu, tìm hiểu kiến trúc dân gian của các dân tộc miền núi.

Hoạt động quản lý
Sau năm 1954, ông Nguyễn Cao Luyện tiếp tục đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ trong Chính phủ đương thời như đại biểu Quốc hội các khóa II, III, IV, ủy viên thường vụ Đoàn Kiến trúc sư Việt Nam và Viện trưởng Viện Kiến trúc, Bộ Kiến trúc - Thủy lợi, Thứ trưởng Bộ Kiến trúc (nay là Bộ Xây dựng), Ủy viên Thường vụ Ủy ban Trung ương Hội Văn học - Nghệ thuật Việt Nam trong nhiều khóa. Ông là Hiệu trưởng đầu tiên của trường Đại học Kiến trúc Hà Nội và tham gia giảng dạy ở các trường đại học khác.

Ông là tác giả của các công trình Trụ sở Quốc hội ở 35 Ngô Quyền, Hội trường Ba Đình (đồng tác giả với kiến trúc sư Trần Hữu Tiềm), khu biệt thự Trung ương ở Hồ Tây và nhà triển lãm 25 năm thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà tại Bạch Mai, trụ sở UBND tỉnh Nghĩa Lộ, Bảo tàng Cổ vật Nam Định (1975). Ông là tác giả của hai cuốn sách nổi tiếng viết về lịch sử kiến trúc Việt Nam, đó là Từ những mái nhà tranh cổ truyền (1977), và Chùa Tây Phương - một công trình kiến trúc cổ độc đáo (1987). Ông nghỉ hưu năm 65 tuổi.

Ông mất ngày 10 tháng 10 năm 1987 ở Hà Nội, hưởng thọ 80 tuổi.

Vinh danh
Với những đóng góp cho nền kiến trúc, ông được Nhà nước trao tặng Huân chương Độc lập và Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt I (1996).

Tên của ông được Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội đặt cho một con đường tại phường Giang Biên, quận Long Biên. Đường Nguyễn Cao Luyện nối từ đường Ngô Gia Tự, chạy xuyên qua Khu đô thị Việt Hưng, là một trong những con đường thuận tiện để đi từ Cầu Đuống ra đường Nguyễn Văn Linh (quốc lộ 5).

Tại quận Sơn Trà, Đà Nẵng cũng có đường Nguyễn Cao Luyện.

Gia đình
Con trai của ông là kiến trúc sư Nguyễn Trực Luyện từng giữ chức chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam.

Cháu nội của ông là kiến trúc sư Nguyễn Trí Thành

Tham khảo

Liên kết ngoài

KTS Nguyễn Cao Luyện
Thế hệ và thời đại ông sống  - KTS Hoàng Đạo Kính
100 NĂM NGÀY SINH KIẾN TRÚC SƯ - NHÀ VĂN HÓA LÃO THÀNH NGUYỄN CAO LUYỆN (1907 – 2007)

Kiến trúc sư Việt Nam
Phong cách Kiến trúc Đông Dương
Người nhận giải thưởng Hồ Chí Minh
Cựu sinh viên Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương
Nhà báo Việt Nam
Nhà giáo Việt Nam
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa II
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa III
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa IV
Thứ trưởng Bộ Xây dựng (Việt Nam)
Đảng Xã hội Việt Nam
Người họ Nguyễn tại Việt Nam


title: Ninomiya Kazunari

text:
sinh ngày 17/6/1983 là thành viên của Arashi, một boyband Nhật Bản được thành lập năm 1999 dưới sự quản lý của Johnny & Associates. Ninomiya tham gia Johnny & Associates từ năm 13 tuổi, ngày 19/6/1996 và kiên trì hoạt động không chỉ như là thành viên của Arashi mà còn là một diễn viên.

Sự nghiệp

Trước khi gia nhập Arashi, Nino là một diễn viên truyền hình. Song song với việc đi tour và biểu diễn cùng cả nhóm, Nino còn đóng phim truyền hình, quảng cáo và hát solo.
Khi mới tham gia JE, Nino chỉ nhảy nền cho các senpai (đàn anh). Tuy nhiên Nino cũng nhanh chóng tỏ rõ tài năng ca hát, nhảy múa và diễn xuất. Nổi tiếng và được giới trẻ quan tâm từ vai diễn trong phim "Stand Up!", Nino cũng đã chứng tỏ được năng khiếu diễn xuất của mình khi là thành viên đầu tiên của JE tham gia một bộ phim điện ảnh Hollywood "Letters from Iwo Jima" của danh tài Clint Eastwood.

Thông tin ngoài lề

Nino là người thuận tay trái, tuy nhiên anh lại viết và chơi guitar bằng tay phải, cũng như đeo đồng hồ bên tay phải.
Nino biết chơi nhiều loại nhạc cụ như guitar, bass, piano, trống và harmonica. Ngoài ra anh khá giỏi trong các môn thể thao.
Nino là người âm trầm nhất Arashi, đôi khi anh chỉ thích ở nhà nghe nhạc, chơi nhạc cụ và sáng tác ca khúc chứ chẳng muốn ra ngoài đi chơi hay tham gia party. Nino tâm sự, lúc còn nhỏ, từ khi học mẫu giáo anh đã thích ở nhà chơi đồ chơi chứ không thích đến lớp, hồi đó mẹ anh đưa đến lớp là cả một cực hình vì mỗi lần Nino đều khóc rất lớn, đòi mẹ cho về nhà. Đến trường không thích chơi với các bạn lại thêm tính nhút nhát và cực kì ít nói, Nino từng bị bạn bè cho là "kẻ ngoại cuộc" vì không bao giờ chủ động làm quen với mọi người. Thế nhưng năm tháng trôi đi Nino càng cảm thấy nếu cứ tiếp tục xa cách với các bạn thì sẽ chẳng có ích lợi gì. Vậy là anh cố gắng cởi mở hơn trước, tìm cơ hội làm quen dần với các bạn.

Tham khảo

Liên kết ngoài

(fansite)
Trang chủ của Johnny's Entertainment
Tairiku Jounetsu (情熱大陸)  Chương trình phim tài liệu về Ninomiya Kazunari (ban đầu phát sóng vào ngày 6 tháng 5 năm 2007)

Ca sĩ Nhật Bản
Nhạc sĩ Nhật Bản
Diễn viên Nhật Bản
Nam diễn viên lồng tiếng Nhật Bản
Diễn viên truyền hình Nhật Bản
Người Tokyo
Sinh năm 1983
Nhân vật còn sống
Nam ca sĩ thế kỷ 20


title: Polypedates pseudocruciger

text:
Polypedates pseudocruciger là một loài ếch trong họ Rhacophoridae. Chúng là loài đặc hữu của Ấn Độ.

Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, đồng cỏ nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng ngập nước hoặc lụt theo mùa, sông, đầm nước, đầm nước ngọt có nước theo mùa, vườn nông thôn, và các khu rừng trước đây bị suy thoái nặng nề. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

 Biju, S.D., Ravichandran, M.S., Dutta, S. & Srinivasulu, C. 2004. Polypedates pseudocruciger. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

P
Động vật lưỡng cư Ấn Độ
Ếch Ấn Độ


title: Dãy núi Côn Lôn

text:
Dãy núi Côn Lôn hay Côn Lôn sơn (tiếng Trung phồn thể: 崑崙山, giản thể: 昆仑山, bính âm: Kūnlún Shān) là một trong những dãy núi dài nhất tại châu Á, nó trải dài trên 3.000 km từ Pamir (Afghanistan) ở phía tây qua Tân Cương tới Thanh Hải ở phía đông, với chiều rộng khoảng 130–200 km. Độ cao bình quân 5.500-6.000 m với phía tây chật hẹp và cao còn phía đông rộng rãi và thấp hơn.

Lịch sử
Dãy Côn Lôn chạy theo hướng Tây - Đông, tạo thành ranh giới phía bắc của cao nguyên Tây Tạng và rìa phía Nam của lòng chảo Tarim, sa mạc khét tiếng Takla Makan và sa mạc Gobi. Một loạt các con sông quan trọng chảy ra từ dãy núi này, bao gồm sông Karakash ('Hắc Ngọc Hà') và sông Yurungkash ('Bạch Ngọc Hà'), chảy qua ốc đảo Hòa Điền vào Sa mạc Taklamakan.

Đỉnh cao nhất của dãy Côn Lôn là Mộ Sĩ Sơn (7.167 m) trong vùng khu vực Vu Điền (Keriya). Arka Tagh là trung tâm của Côn Lôn Sơn; đỉnh cao nhất của nó là Ulugh Muztagh (Mộc Tư Tháp Cách Sơn - 6.973 m, không phải là 7.723 m). Một số tác giả cho rằng dãy Côn Lôn kéo dài về phía bắc theo hướng tây xa tới Kongur Tagh (Công Cách Nhĩ Sơn - 7.649 m) và Muztagh Ata nổi tiếng (Mộ Sĩ Tháp Cách Phong - 7.546 m). Nhưng các ngọn núi này về mặt tự nhiên thì liên quan nhiều tới dãy núi Pamir hơn.

Dãy núi Bayankala, nhánh phía Nam của dãy núi Côn Lôn, tạo thành đường phân nước giữa lưu vực của hai con sông dài nhất Trung Quốc là Dương Tử và Hoàng Hà.

Dãy núi này được hình thành tại rìa phía bắc của mảng kiến tạo Cimmeria trong quá trình va chạm của nó, vào cuối kỷ Trias, với lục địa Siberia, kết quả là sự khép kín của đại dương Paleo-Tethys.

Thần thoại
Dãy núi Côn Lôn nổi tiếng trong thần thoại Trung Hoa và người ta tin rằng nó là thiên đường của những người theo Đạo giáo.

Theo truyền thuyết, người đầu tiên đến thiên đường này là Chu Mục vương của nhà Chu. Ông ngẫu nhiên phát hiện ra cung điện bằng ngọc của Hoàng Đế, vị hoàng đế thần thoại và là người sáng tạo ra nền văn hóa Trung Hoa, và đã gặp Tây Vương Mẫu, mà đỉnh cao sự sùng bái tôn thờ bà đã diễn ra vào thời nhà Hán, nơi ở thần thoại của bà cũng nằm trong dãy núi này.

Tu viện lạt ma Shangri-La hư cấu cũng nằm trong dãy núi này.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Kunlun Mountain China Daily
 Steles at the Mouth of Kunlun Mountain

Dãy núi Trung Quốc
Dãy núi Tây Tạng
Cao nguyên Thanh Tạng
Núi Thanh Hải
Dãy núi Khu tự trị Tây Tạng
Dãy núi Tân Cương
Núi linh thiêng Trung Quốc
Địa điểm trên Con đường tơ lụa
Dãy núi châu Á


title: Leioproctus megachalceus

text:
Leioproctus megachalceus là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1913.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Leioproctus
Động vật được mô tả năm 1913


title: Janvilliers

text:
Janvilliers  là một xã thuộc tỉnh Marne trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 219 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Marne


title: Vega (định hướng)

text:
Vega là tên tiếng Anh của sao Chức Nữ.

Vega còn có thể là:

Hư cấu
 Vega (Street Fighter), một nhân vật trong loạt trò chơi Street Fighter

Địa lý
 Vega, Na Uy
 Vega, California, Hoa Kỳ
 Vega, Texas, Hoa Kỳ

Con người
 Vega (họ)


title: Chuột chù nước miền Nam

text:
Chuột chù nước miền Nam, tên khoa học Chimarrogale platycephalus, là loài thú thuộc họ Chuột chù. Loài này được Temminck mô tả năm 1842. Đây là loài đặc hữu của Nhật Bản.

Tại Việt Nam có phân loài Chimarrogale platycephalus varennei Thomas,1927.

Chú thích

Tham khảo
 Insectivore Specialist Group 1996. Chimarrogale platycephala. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 30 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài

P
Động vật có vú Nhật Bản
Động vật được mô tả năm 1842
Động vật đặc hữu Nhật Bản


title: Lyncina camelopardalis

text:
Lyncina camelopardalis, tên tiếng Anh: camel cowrie, là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cypraeidae, họ ốc sứ

Có một phân loài: Lyncina camelopardalis sharmiensis Heiman & Mienis, 1999

Miêu tả

Phân bố
Chúng phân bố ở Biển Đỏ và ở Ấn Độ Dương dọc theo Eritrea, Somalia và Madagascar.

Chú thích

Tham khảo
 MacDonald & Co (1979). The MacDonald Encyclopedia of Shells. MacDonald & Co. London & Sydney

Liên kết ngoài

Lyncina


title: Sindhnur

text:
Sindhnur là một thị xã của quận Raichur thuộc bang Karnataka, Ấn Độ.

Địa lý
Sindhnur có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 377 mét (1236 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Sindhnur có dân số 61.292 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Sindhnur có tỷ lệ 54% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 63%, và tỷ lệ cho phái nữ là 44%. Tại Sindhnur, 15% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thị trấn thuộc huyện Raichur


title: Hylaeus chromaticus

text:
Hylaeus chromaticus là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1912.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

C
Động vật được mô tả năm 1912


title: 25176 Thomasaunins

text:
25176 Thomasaunins (tên chỉ định: 1998 ST81) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi dự án Nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất Lincoln ở Socorro, New Mexico, ngày 16 tháng 9 năm 1998. Nó được đặt theo tên Thomas Rudolf Aunins, an American student và finalist in the 2008 Society for Science & the Public middle school science competition.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 25001–26000

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Ampedus fastus

text:
Ampedus fastus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được LeConte miêu tả khoa học năm 1884.

Chú thích

Tham khảo

Ampedus


title: Cerithiella danielsseni

text:
Cerithiella danielsseni là một loài ốc biển rất nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cerithiopsidae. Nó được Friele, mô tả năm 1877.

Chú thích

Tham khảo

Cerithiella
Động vật được mô tả năm 1877


title: Punctulum delicatum

text:
Punctulum delicatum là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Rissoidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Punctulum


title: Liên Nghĩa (định hướng)

text:
Liên Nghĩa có thể là một trong số các địa danh Việt Nam sau:

 Thị trấn Liên Nghĩa, huyện Đức Trọng, Lâm Đồng
 Xã Liên Nghĩa, huyện Văn Giang, Hưng Yên


title: Núi Thanh Thành

text:
Núi Thanh Thành () là một ngọn núi nằm ở thành phố Đô Giang Yển, Tứ Xuyên, Trung Quốc. Nó nằm cách thành phố Thành Đô 68 km về phía đông, và cách công trình thủy lợi Đô Giang Yển 10 km về phía tây nam. Đỉnh chính của nó là Đỉnh Lão Tiêu cao 1600 mét so với mực nước biển. Núi Thanh Thành là một trong những ngọn núi nổi tiếng nhất Tứ Xuyên với danh tiếng giống như Kiếm Môn ở Nga Mi Sơn, hay Quỳ Môn ở Trùng Khánh, nó được mệnh danh là "Thanh Thành thiên hạ u". Đây là ngọn núi lịch sử của Trung Quốc, một địa điểm danh lam thắng cảnh cấp quốc gia, Di sản thế giới của UNESCO cùng với Công trình thủy lợi Đô Giang Yển. Thanh Thành là một trong những cái nôi của Đạo giáo và là một trong những trung tâm Đạo giáo quan trọng nhất tại Trung Quốc. Ngọn núi từng bị ảnh hưởng bởi Động đất Tứ Xuyên 2008.

Mô tả
Năm 142 CE, Trương Lăng thành lập học thuyết của Đạo giáo ở núi Thanh Thành, và trong năm sau ông đã lên tu hành tại đây. Trong suốt những năm từ năm 265 đến năm 420, núi Thanh Thành trở thành trung tâm giáo lý Đạo giáo được phổ biến rộng rãi khắp Trung Quốc, đỉnh cao là triều đại nhà Đường, từ núi Thanh Thành, các nhân vật quan trọng nhất trong tư tưởng và khoa học Trung Quốc đều núi Thanh Thành trong giai đoạn này.

Giai đoạn khó khăn nhất của đạo giáo rơi vào cuối triều đại nhà Minh, và khôi phục vào đầu nhà Thanh vào thế kỷ 17. Từ đó, núi Thanh Thành trở thành như là vai trò của nó như là trung tâm trí tuệ và tinh thần của Đạo giáo, mà nó đã giữ lại cho đến ngày nay. Các tòa nhà Đạo giáo chính trên núi Thanh Thành hiện nay bao gồm Kiến Phúc cung, Lão Quân các, Viên Minh cung, Thượng Thanh cung, hang động Thiên Sư.

Một số địa điểm đáng chú ý khác tại đây bao gồm:
 Thị trấn cổ Thái An: Là nơi có nhiều nhà hàng, khách sạn với những khu phố cổ cho khách du lịch nghỉ ngơi.
 Ngũ Long Câu: Là một lạch nước cổ dài khoảng 8 km với tên gọi lấy từ truyền thuyết về năm con rồng xuất hiện tại đây. Đây là nơi có khung cảnh tuyệt đẹp với Thanh Thành Hậu Sơn
 Tuyến cáp treo Bạch Vân từ một ngôi làng khác đến Bạch Vân cổ trại.
 Hồ Thúy Ánh: Là hồ nước nằm tại Bạch Vân cổ trại.

Ngoài ra, đây cũng là nơi có Trung tâm Gấu trúc lớn Đô Giang Yển cũng là một phần của Di sản thế giới Khu bảo tồn Gấu Trúc Lớn tại Tứ Xuyên được UNESCO công nhận vào năm 2006.

Tiêu chí

Tiêu chí (ii): Các hệ thống thủy lợi Đô Giang Yển, bắt đầu vào thế kỷ thứ 2 trước Công nguyên, là một bước ngoặt lớn trong sự phát triển của quản lý nước và công nghệ, và vẫn còn chức năng của mình một cách hoàn hảo.

Tiêu chí (iv): Các tiến bộ to lớn trong khoa học và công nghệ đạt được trong Trung Quốc cổ đại được minh họa bằng đồ họa hệ thống thủy lợi Đô Giang Yển.

Tiêu chí (vi): Các ngôi đền của núi Thanh Thành được liên kết chặt chẽ với nền tảng của Đạo giáo, một trong những tôn giáo có ảnh hưởng nhất của khu vực Đông Á trong thời gian dài của lịch sử.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Mount Qingcheng and the Dujiangyan Irrigation System: the official UNESCO site

Di sản thế giới tại Trung Quốc
Danh thắng quốc gia Trung Quốc
Núi Trung Quốc
Đạo giáo


title: Lasioglossum pinnatum

text:
Lasioglossum pinnatum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Vachal mô tả khoa học năm 1910.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1910


title: Precis archesia

text:
Precis archesia là một loài bướm trong họ Nymphalidae bản địa của cận Saharan.

Phân loài
P. a. archesia
P. a. ugandensis McLeod, 1980

Thức ăn
Ấu trùng ăn các loại cây Plectranthus esculentus, Plectranthus fruticosus, Rabdosiella calycina, Pycnostachys reticulata, và Pycnostachys urticifolia.

Chú thích

Tham khảo

Động vật được mô tả năm 1779
Precis


title: Minot, Côte-d'Or

text:
Minot là một xã thuộc tỉnh Côte-d’Or trong vùng Bourgogne-Franche-Comté miền đông nước Pháp.

Population

Xem thêm
 Xã của tỉnh Côte-d'Or

Tham khảo

Liên kết ngoài
  Minot at the Institut géographique national site
  INSEE on Minot
  Minot at Quid.fr
  Nearest communes to Minot
  Location of Minot on a map of France

Xã của Côte-d'Or


title: Anoplischius variabilis

text:
Anoplischius variabilis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Champion mô tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

Anoplischius


title: Tipula flavidula

text:
Tipula flavidula là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Limnonectes magnus

text:
Ếch khổng lồ Philippin, Ếch đầm lầy lớn, hoặc Limnonectes magnus (tên tiếng Anh: Mindanao Fanged Frog) là một loài ếch trong họ Ranidae.
Nó được tìm thấy ở Indonesia và Philippines.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, rừng mây ẩm nhiệt đới và cận nhiệt đới, sông, sông có nước theo mùa, đầm nước ngọt, và đầm nước ngọt có nước theo mùa.
Nó ngày càng hiếm gặp do mất môi trường sống.

Nguồn
 Diesmos, A., Alcala, A., Brown, R., Afuang, L., Gee, G. & Iskandar, D. 2004. Limnonectes magnus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Tham khảo

Limnonectes
Động vật lưỡng cư Philippines
Động vật đặc hữu Philippines


title: Cardiophorus stigmaticus

text:
Cardiophorus stigmaticus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1869.

Chú thích

Tham khảo

Cardiophorus


title: 12 tháng 9

text:
Ngày 12 tháng 9 là ngày thứ 255 (256 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 110 ngày trong năm.

Sự kiện
1683 – Liên quân Thần thánh gồm Ba Lan–La Mã Thần thánh và đồng minh giành thắng lợi quyết định trước đế quốc Ottoman trong trận Viên.
1784 – Thuyền buôn trà Scarborough của Công ty Đông Ấn Anh bị đắm tại một bãi đá trên biển Đông, bãi đá sau đó được đặt theo tên thuyền.
1890 – Harare được những người định cư thành lập, nay là thủ đô của Zimbabwe.
1942 – Chiến tranh thế giới thứ hai: Mở màn trận chiến đồi Edson trên đảo Guadalcanal giữa quân Đồng Minh và quân Nhật Bản.
1959 – Liên Xô phóng tàu vũ trụ Luna 2 lên Mặt Trăng từ sân bay vũ trụ Baykonur, Kazakhstan.
1982 – Một tuần trước kỷ niệm sinh nhật thứ 65 của mình, võ sĩ người Mexico El Santo thi đấu trận cuối cùng trong sự nghiệp.
1990 – Hai nước Đức và bốn cường quốc ký kết Hiệp ước 2 + 4 tại Moskva, mở đường cho tái thống nhất nước Đức.
2005 – Hong Kong Disneyland được mở cửa tại đảo Đại Nhĩ Sơn, Hồng Kông.
2013 – Tàu không gian Voyager 1 chính thức ra khỏi Hệ Mặt Trời sau 35 năm kể từ ngày phóng lên vũ trụ.
2023 - Vụ cháy chung cư mini ở Khương Hạ 2023 khiến 56 người tử vong.

Sinh
1826 – Nguyễn Phúc Trinh Thận, phong hiệu Lại Đức Công chúa, công chúa con vua Minh Mạng (m. 1904)
1921 – Lưu Hữu Phước, một trong những nhạc sĩ tiên phong của tân nhạc Việt Nam (m. 1989)
1956- Trương Quốc Vinh, ca sĩ, diễn viên, đạo diễn người Hồng Kông (m.2003)
 1986 – Emmy Rossum, ca sĩ và nhạc sĩ người Mỹ
1986 - Dương Mịch, Diễn viên người mẫu người Trung Quốc

 1994 – Kim Namjoon (nghệ danh: Rap Monster, sau này đổi thành RM), rapper, nhà sản xuất nhạc người Hàn Quốc, là thành viên nhóm nhạc BTS.
1989 - Độ Mixi, streamer, youtuber nổi tiếng hàng đầu, người Việt Nam

Mất
 984 – Phạm Cự Lạng, Đại tướng đời Đinh Tiên Hoàng (s. 944)
1851 – Nguyễn Thị Bảo, phong hiệu Tứ giai Thục tần, phi tần của vua Minh Mạng (s. 1801)
 1989 – Vũ Khắc Khoan, nhà viết kịch Việt Nam, sinh năm 1917
 2010 – Huỳnh Thới Tây, tướng lĩnh Quân lực Việt Nam Cộng hòa (s. 1932)
2017 – Thanh Tùng, tác giả bài thơ Thời hoa đỏ (1972) được Phú Quang phổ nhạc

Những ngày lễ và kỷ niệm

Tham khảo

Tháng chín
Ngày trong năm


title: Raja Ka Rampur

text:
Raja Ka Rampur là một thị xã và là một nagar panchayat của quận Etah thuộc bang Uttar Pradesh, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Raja Ka Rampur có dân số 10.720 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Raja Ka Rampur có tỷ lệ 52% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 60%, và tỷ lệ cho phái nữ là 44%. Tại Raja Ka Rampur, 18% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Uttar Pradesh


title: Bộ thủ

text:
Bộ thủ (部首) là phần cơ bản của chữ Hán và chữ Nôm, dùng để cấu tạo nên một chữ Hán / chữ Nôm có nghĩa trong một phạm vi ô vuông cố định. Có thể so sánh, trong chữ Quốc ngữ (chữ Latinh) có các chữ cái như a-b-c... ghép lại tạo nên một từ, thì đối với chữ Hán và chữ Nôm cũng có các bộ thủ mang vai trò như "chữ cái" vậy.

Trong từ điển chữ Hán từ thời xưa đến nay, các dạng chữ đều được gom thành từng nhóm theo bộ thủ thường căn cứ theo nghĩa. Dựa theo bộ thủ, việc tra cứu chữ Hán cũng dễ dàng hơn. Trong số hàng ngàn chữ Hán, tất cả đều phụ thuộc một trong hơn 200 bộ thủ.

Lịch sử
Phép dùng bộ thủ xuất hiện thời nhà Hán trong bộ sách Thuyết văn giải tự (説文解字) của Hứa Thận. Tác phẩm này hoàn tất năm 121, liệt kê 9353 chữ Hán và sắp xếp thành 540 nhóm, tức là 540 bộ thủ nguyên thủy. Các học giả đời sau căn cứ trên 540 bộ thủ đó mà sàng lọc dần đến thời nhà Minh thì sách Tự vựng (字彙) của Mai Ưng Tộ chỉ còn giữ 214 bộ thủ. Con số này được giữ tới nay tuy đã có người lược giản thêm nữa, đề nghị rút xuống 132.

Hình dạng bộ thủ

Thứ tự của mỗi bộ thủ thì căn cứ vào số nét. Đơn giản nhất là bộ thủ chỉ có một nét và phức tạp nhất là bộ thủ 17 nét. Tổng số bộ thủ di dịch theo thời gian. Sách vở ngày nay thường công nhận 214 bộ thủ thông dụng rút từ Khang Hy tự điển (1716), Trung Hoa đại tự điển (1915), và Từ hải (1936). Một số bộ có giản thể, một số bộ có tân tự thể của kanji tiếng Nhật.

Những bộ này đều gọi theo tên chữ Hán. Tuy nhiên có một số thì người Việt có tên riêng như 扌 (Thủ) thì gọi là "Thủ sóc" hay "Tài khảy" (nhìn gần giống chữ Tài 才). 犭(Khuyển) thì gọi là "Muông".

Vị trí
Vị trí bộ thủ không nhất định mà tùy vào mỗi chữ nên có khi bắt gặp ở bên trên, dưới, phải, trái và xung quanh.

 Trái: 略 (Lược) gồm 田 (Điền) và 各 (Các).
 Phải: 期 (Kỳ) gồm 月 (Nguyệt) và 其 (Kỳ).
 Trên: 苑 (Uyển) gồm 艸 (Thảo) và 夗 (Uyển). 男 (Nam) gồm 田 (Điền) và 力 (Lực).
 Dưới: 志 (Chí) gồm 心 (Tâm) và 士 (Sĩ).
Trên và dưới: 亘 (Tuyên) gồm 二 (Nhị) và 日 (Nhật).
 Giữa: 昼 (Trú) gồm日 (Nhật) cùng 尺 (Xích) ở trên và 一 (Nhất) ở dưới.
 Góc trên bên trái: 房 (Phòng) gồm 戸 (Hộ) và 方 (Phương).
 Góc trên bên phải: 式 (Thức) gồm 弋 (Dặc) và 工 (Công).
 Góc dưới bên trái: 起 (Khởi) gồm 走 (Tẩu) và 己 (kỷ).
 Đóng khung: 国 (Quốc) gồm 囗 (Vi) và 玉 (Ngọc).
 Khung mở bên dưới: 間 (Gian) gồm 門 (Môn) và 日 (Nhật).
 Khung mở bên trên: 凷 (Khối) gồm 凵 (Khảm) và 土 (Thổ).
 Khung mở bên phải: 医 (Y) gồm 匚 (Phương) và 矢 (Thỉ).
 Trái và phải: 街 (Nhai) gồm 行 (Hàng/Hành) và 圭 (Khuê).
⿻ Đan xen: 坐 (tọa) gồm hai 人 (nhân) đan xen vào 土 (thổ). 噩 (ngạc) gồm bốn 口 (khẩu) đan xem vào 王 (vương)

Chức năng
Chức năng dễ nhận diện nhất của bộ thủ là cách phân chia các loại chữ Hán. Căn cứ vào đó việc soạn tự điển cũng có quy củ hơn.

Bộ thủ ngoài ra còn có công dụng biểu nghĩa tuy không hẳn chính xác nhưng người đọc có thể suy ra nghĩa gốc, ví dụ như:
看 (khán, nghĩa là "nhìn") có 手 (thủ) bên trên 目 (mục), thể hiện hình ảnh một bàn tay che lên mắt, có thể dễ dàng suy luận ra ý nghĩa mà từ biểu thị đó là "nhìn".
柏 (bách, tên một loại cây gỗ như bách tán) có 木 (mộc, gợi nghĩa) bên trái chữ 白 (bạch, gợi âm), nhắc rằng chữ này liên quan đến cây gỗ.

Cách dùng bộ thủ để gợi nghĩa được khai thác nhiều trong chữ Nôm của người Việt.

Chú thích

Chữ Hán
Hanja
Kanji
Chữ Nôm


title: Minalin

text:
Minalin là một đô thị hạng 4 ở tỉnh Pampanga, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2007, đô thị này có dân số 44.934 người. Minalin được mệnh danh là "rổ trứng của Luzon" do địa phương này sản xuất trứng gà với quy mô lớn.
Minalin có diện tích 48,27 km2, toạ lạc ở tây nam của thủ phủ tỉnh San Fernado.

Barangay

Minalin được chia thành 15 barangay.

 Bulac
 Dawe
 Lourdes
 Maniango
 San Francisco 1st
 San Francisco 2nd
 San Isidro
 San Nicolas
 San Pedro
 Santa Catalina
 Santa Maria
 Santa Rita
 Santo Domingo
 Santo Rosario
 Saplad

Liên kết ngoài
Mã địa lý chuẩn Philipin
Thông tin điều tra dân số năm 2000 của Philipin

Tham khảo

Đô thị của Pampanga


title: Penia nobdingensis

text:
Penia nobdingensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel miêu tả khoa học năm 1996.

Chú thích

Tham khảo

Penia


title: Châteaulin (quận)

text:
Quận Châteaulin là một quận của Pháp, nằm ở tỉnh Finistère, trong vùng Bretagne. Quận này có 7 tổng và 61 xã.

Các đơn vị hành chính

Các tổng
Các tổng của quận Châteaulin là:
 Carhaix-Plouguer
 Châteaulin
 Châteauneuf-du-Faou
 Crozon
 Le Faou
 Huelgoat
 Pleyben

Các xã
Các xã của quận Châteaulin, và mã INSEE là:

Tham khảo

Liên kết ngoài
  Châteaulin trên trang Viện quốc gia Pháp và Nghiên cứu kinh tế (INSEE)

Châteaulin