title: Lestrimelitta chamelensis

text:
Lestrimelitta chamelensis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Ayala mô tả khoa học năm 1999.

Chú thích

Tham khảo

Lestrimelitta
Động vật được mô tả năm 1999


title: Saint-Bonnot

text:
Saint-Bonnot là một xã của tỉnh Nièvre, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền trung nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Nièvre

Tham khảo
 INSEE commune file

Xã của Nièvre


title: Sân bay Ukhta

text:
Sân bay Ukhta (cũng gọi là Ust Ukhta)  là một sân bay dân sự ở Nga, 5 km về phía đông của Ukhta (gần Sosnogorsk). Sân bay này có một đường băng dài 2.650 m, phục vụ máy bay cỡ vừa.

Các hãng hàng không và các điểm đến
 Komiinteravia (Pechora, Syktyvkar, Usinsk)
 UTair (Krasnodar, Moskva-Vnukovo)

Tham khảo

 Các điểm đến từ Ukhta

Ukhta
Sân bay xây dưới thời Liên Xô


title: Caecum rehderi

text:
Caecum rehderi là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Caecidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Caecum


title: Luperodes castaneus

text:
Luperodes castaneus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1903.

Chú thích

Tham khảo

Luperodes


title: Schwartziella gradata

text:
Schwartziella gradata là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Rissoidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Schwartziella


title: Yahagi (tàu tuần dương Nhật) (1942)

text:
Yahagi (tiếng Nhật: 矢矧) là một tàu tuần dương hạng nhẹ thuộc lớp Agano đã phục vụ cùng Hải quân Đế quốc Nhật Bản trong Chiến tranh Thế giới thứ hai. Yahagi đã bị máy bay của Hải quân Mỹ đánh chìm ngày 7 tháng 4 năm 1945 cùng với thiết giáp hạm Yamato trong Chiến dịch Ten-Go, một nhiệm vụ tự sát chống lại lực lượng hạm đội Mỹ đang tấn công Okinawa.

Thiết kế và chế tạo
Yahagi là chiếc thứ ba trong lớp tàu tuần dương hạng nhẹ Agano. Lớp tàu này được thiết kế như những con tàu nhanh nhẹn với vỏ giáp mỏng để chỉ huy hải đội tàu khu trục hay tàu ngầm, và được dự định để thay thế cho các lớp tàu tuần dương hạng nhẹ cũ được chế tạo sau khi Chiến tranh Thế giới thứ nhất kết thúc.

Yahagi được đặt lườn vào ngày 11 tháng 11 năm 1941, được hạ thủy vào ngày 25 tháng 10 năm 1942 và được đưa ra hoạt động vào ngày 29 tháng 12 năm 1943 tại xưởng hải quân Sasebo.

Lịch sử hoạt động
Sau khi hoàn tất, Yahagi được gửi đến Singapore để tuần tra ngoài khơi Lingga và để huấn luyện vào tháng 2 năm 1944. Vào tháng 5, nó rời Singapore hướng đến Tawi Tawi cùng các tàu sân bay Taiho, Zuikaku và Shokaku và các tàu tuần dương Myōkō và Haguro.

Trận chiến biển Philippines
Trận chiến biển Philippine mở đầu vào ngày 13 tháng 6 năm 1944, khi Yahagi tham gia trong thành phần của "Lực lượng A" Hạm đội Cơ động dưới quyền chỉ huy của Phó Đô đốc Jisaburo Ozawa để đối đầu cùng Đệ Ngũ hạm đội trong một "trận chiến quyết định" ngoài khơi Saipan. Yahagi là soái hạm của Hải đội Khu trục 10 bao gồm các tàu khu trục Asagumo của Đội 10, Urakaze, Isokaze và Tanikaze của Đội 17, Wakatsuki, Hatsuzuki, Akizuki và Shimotsuki của Đội 61 để hộ tống các tàu sân bay. Vào ngày 19 tháng 6 năm 1944, Hạm đội Cơ động mở cuộc không kích vào Lực lượng Đặc nhiệm 58, nhưng bị thiệt hại nặng nề về máy bay với ưu thế bị áp đảo trong "Cuộc săn vịt trời Marianna vĩ đại". Yahagi và Urakaze vớt được 570 thành viên thủy thủ đoàn của tàu sân bay Shokaku sau khi nó bị đánh chìm bởi ngư lôi phóng từ tàu ngầm Cavalla.

Trải qua một đợt tái trang bị tại Kure, Hiroshima từ cuối tháng 6 đến đầu tháng 7 năm 1944, Yahagi được bổ sung hai tháp pháo phòng không 25 mm Kiểu 96 ba nòng ở giữa tàu, nâng tổng số lên 48 nòng pháo, một bộ radar dò tìm không trung Kiểu 13 và dò tìm mặt đất Kiểu 22. Vào ngày 8 tháng 7 năm 1944, Yahagi rời Kure với binh lính cùng một lực lượng hùng hậu bao gồm nhiều thiết giáp hạm, tàu tuần dương và tàu khu trục quay về Singapore.

Hải chiến vịnh Leyte
Ngày 22 tháng 10 năm 1944, Yahagi tham gia trận chiến vịnh Leyte trong thành phần Lực lượng Trung tâm của Phó Đô đốc Takeo Kurita, chỉ huy Hải đội Khu trục 10 bao gồm các tàu khu trục Kiyoshimo của Đội 2, Nowaki của Đội 4 cùng Urakaze, Yukikaze, Hamakaze và Isokaze của Đội 17. Chúng được tháp tùng bởi các thiết giáp hạm Kongō và Haruna cùng các tàu tuần dương Tone, Chikuma, Kumano và Suzuya.

Trong Trận chiến biển Sibuyan vào ngày 24 tháng 10 năm 1944, hạm đội phải chịu đựng 11 đợt không kích bởi hơn 250 máy bay của Lực lượng Đặc nhiệm 38 xuất phát từ các tàu sân bay Enterprise, Essex, Intrepid, Franklin, Lexington và Cabot. Mặc dù chiếc thiết giáp hạm Musashi bị đánh chìm và Yamato và Nagato bị đánh trúng, Yahagi vẫn không bị hư hại. Tương tự, trong trận chiến ngoài khơi Samar ngày 25 tháng 10 năm 1944, Yahagi trải qua trận chiến mà không bị thiệt hại. On 26 tháng 10 năm 1944, Lực lượng Trung tâm bị tấn công bởi 80 máy bay xuất phát từ tàu sân bay ngoài khơi Panay, rồi được tiếp nối bởi 30 máy bay ném bom hạng nặng B-24 Liberator của Không lực Mỹ và thêm 60 máy bay từ tàu sân bay khác. Yahagi trải qua tất cả các cuộc không kích này bình an và quay về Brunei.

Sự kết thúc của Hải quân Đế quốc Nhật Bản

Ngày 16 tháng 11 năm 1944, Hải đội Khu trục 10 bị giải thể và Yahagi được phân làm soái hạm cho Hải đội khu trục 2 mới thành lập của Chuẩn Đô đốc Komura Keizo. Yahagi được lệnh quay trở về Nhật Bản cùng ngày hôm đó để được tái trang bị. Nó ở lại vùng biển Nội địa Nhật Bản cho đến tháng 3 năm 1945. Vào ngày 6 tháng 4 năm 1945, Yahagi được lệnh tháp tùng thiết giáp hạm Yamato từ Tokushima để tham gia "chiến dịch Ten-Go" nhằm phản công vào lực lượng Mỹ đang tấn công Okinawa, mà thực chất là một cuộc tấn công tự sát để giữ danh dự cho Hải quân Đế quốc Nhật Bản.

Bắt đầu từ 12 giờ 20 phút ngày 7 tháng 4 năm 1945, lực lượng của Yamato bị tấn công làm nhiều đợt với tổng cộng 386 máy bay (180 máy bay tiêm kích, 75 máy bay ném bom, 131 máy bay ném ngư lôi) thuộc Lực lượng Đặc nhiệm 58 Mỹ. Lúc 12 giờ 46 phút, một quả ngư lôi đánh trúng Yahagi ngay giữa phòng động cơ, giết chết toàn bộ nhân sự tại đây và làm ngừng động cơ. Chết đứng giữa biển, Yahagi bị trúng thêm ít nhất sáu ngư lôi và 12 bom trong các đợt không kích tiếp theo sau. Tàu khu trục Isokaze tìm cách đến gần để hỗ trợ Yahagi nhưng bản thân nó cũng bị tấn công, hư hại nặng nề và chìm không lâu sau đó. Yahagi lật úp và chìm lúc 14 giờ 05 phút ở tọa độ  mang theo 445 thành viên thủy thủ đoàn. Chuẩn Đô đốc Komura và Thuyền trưởng Hara nằm trong số những người sống sót được các tàu khu trục Hatsushimo và Yukikaze vớt lên. Những người sống sót vẫn còn có thể thấy Yamato ở phía xa, vẫn hướng về phía Nam và đánh trả máy bay Mỹ đang tấn công. Tuy nhiên, thực ra Yamato chỉ sống sót thêm vài phút trước khi bị đánh chìm.

Yahagi được rút khỏi danh sách Đăng bạ Hải quân vào ngày 20 tháng 6 năm 1945.

Danh sách thuyền trưởng
 Matake Yoshimura: 29 tháng 12 năm 1943 - 20 tháng 12 năm 1944
 Tameichi Hara: 20 tháng 12 năm 1944 - 7 tháng 4 năm 1945

Tham khảo

Chú thích

Thư mục

 — First-hand account of the battle by the captain of the Japanese cruiser Yahagi.

Liên kết ngoài

 Tabular record:  CombinedFleet.com: Yahagi history

Xem thêm
 Danh sách tàu chiến trong Thế Chiến II

Lớp tàu tuần dương Agano
Tàu tuần dương của Hải quân Đế quốc Nhật Bản
Tàu tuần dương trong Thế Chiến II
Xác tàu đắm trong Thế Chiến II tại Thái Bình Dương


title: Graecoanatolica

text:
Graecoanatolica là một chi ốc nước ngọt cỡ nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống dưới nước thuộc họ Hydrobiidae.

Các loài
Các loài thuộc chi Graecoanatolica bao gồm:

 †Graecoanatolica macedonica Radoman & Stanovic, 1978
 Graecoanatolica vegorriticola (Schütt, 1962)

Chú thích

Tham khảo

Hydrobiidae
Động vật thân mềm tuyệt chủng
Động vật tuyệt chủng châu Âu


title: Neolamprologus schreyeni

text:
Neolamprologus schreyeni là một loài cá thuộc họ Cichlidae. Nó là loài đặc hữu của hồ Tanganyika nơi nó được tìm thấy ở bờ biển của Burundi.

Nguồn
 Bigirimana, C. 2005. Neolamprologus schreyeni. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Neolamprologus
Động vật Burundi
Động vật được mô tả năm 1974
Cá nước ngọt châu Phi


title: Quận của tỉnh Haute-Garonne

text:
3 quận của tỉnh Haute-Garonne gồm:
 Quận Muret, (quận lỵ: Muret) với 11 tổng và 126 xã. Dân số của quận này là 133.989 người năm 1990, 154.872 người năm 1999, tăng trưởng dân số là 15.59%.
 Quận Saint-Gaudens, (quận lỵ: Saint-Gaudens) với 11 tổng và 236 xã. Dân số của quận này là 74.162 người năm 1990, và 71.959 người năm 1999, tăng trưởng dân số là 2.97%.
 Quận Toulouse, (tỉnh lỵ của tỉnh Haute-Garonne: Toulouse) với 31 tổng và 226 xã. Dân số của quận này là 717.811 người năm 1990, và 819.507 người năm 1999, tăng trưởng dân số là 14.17%.

Tham khảo

Haute-Garonne


title: Mortal Kombat: Annihilation

text:
Mortal Kombat: Annihilation là một bộ phim võ thuật giả tưởng Mỹ năm 1997 của đạo diễn John R. Leonetti. Phần tiếp theo của bộ phim Mortal Kombat năm 1995, dựa trên loạt trò chơi điện tử Mortal Kombat của Midway Games, có sự tham gia của Robin Shou, Talisa Soto, Brian Thompson, Sandra Hess, Lynn "Red" Williams, Irina Pantaeva, Marjean Holden, Musetta Vander, và James Remar. Mặc dù câu chuyện bắt đầu ngay lập tức khi bộ phim cuối cùng kết thúc, tất cả các vai diễn cũ đều được gọi đóng tiếp, ngoại trừ Shou và Soto.

Cốt truyện của bộ phim phần lớn được chuyển thể từ trò chơi điện tử Mortal Kombat 3. Cốt truyện theo suốt một liên minh của những người Kombatant anh hùng do Raiden lãnh đạo. Họ làm mọi việc để cứu Earthrealm bằng cách tham gia vào một loạt các trận chiến với những Kombatants phản diện của Outworld. Họ tạo thành một liên minh của riêng để chống lại bạo chúa độc ác Shao Kahn.

Annihilation gần như bị cả người hâm mộ và giới phê bình chỉ trích, dẫn đến phần phim thứ ba bị hủy bỏ. Phần phim Mortal Kombat thứ ba đã nằm trong địa ngục phát triển trong gần hai thập kỷ cho đến khi loạt phim được phát hành lại với phần năm 2021.

Diễn viên
 Robin Shou - Liu Kang
 Talisa Soto - Princess Kitana
 James Remar - Raiden
 Sandra Hess - Sonya Blade
 Lynn "Red" Williams - Jax
 Brian Thompson - Shao Kahn
 Irina Pantaeva - Jade
 Reiner Schöne - Shinnok
 Musetta Vander - Sindel]
 Marjean Holden - Sheeva
 Litefoot - Nightwolf
 Deron McBee - Motaro

Phần tiếp theo
Sau sự thất bại vế mọi phương diện của phim Mortal Kombat: Annihilation trong năm 1997 và dự án phim Mortal Kombat: Conquest không thành công trên truyền hình vào năm 1999. New Line Cinema nhanh chóng rút lui và chối bỏ hợp tác với Threshold Entertainment về việc khởi động bộ phim kế tiếp mang tên Mortal Kombat: Devastation từ năm 2000.

Trong tháng 5 năm 2005, đoàn làm phim Mortal Kombat: Devastation bấm máy quay tại Louisiana với hy vọng sẽ được phát hành vào năm 2006. Tuy nhiên vận may về việc làm bộ phim phần ba này không mỉm cười với đoàn làm phim Threshold Entertainment khi cơn bão Katrina tràn qua. Toàn bộ phân cảnh đóng phim Mortal Kombat: Devastation bị hủy bỏ theo lời của "bát đẳng huyền đai" karate Chris Casamassa, và New Orleans là nơi bấm máy của bọn họ bị san phẳng nên toàn bộ hậu trường phim lúc đó coi như tiêu. Suốt từ sau vụ thiệt hại, hãng làm phim Threshold Entertainment không hề tiết lộ bất cứ thông tin nào cho đến khi có báo cáo được nộp lên từ năm 2008 khi bộ phim được khởi động lại.

Đạo diễn Christopher Morrison (được biết đến mật danh là Mink trong bộ phim mà ông đã làm là "Into the Sun" trong năm 2005 do nam diễn viên tài tử siêu sao Steven Seagal thủ vai chính) được chọn vào vị trí làm phim Mortal Kombat: Devastation sau một cuộc phỏng vấn trên đài truyền hình ngày 2/9/2008. Hiện tại song song với việc bấm máy, vị đạo diễn này còn kiêm luôn vai trò phát triển bộ phim với ngân sách làm là 50 đến 60 triệu USD.

Vào năm 2009, đùng một cái hãng phim 20th Century Fox nhảy vào khi thấy được lợi nhuận khổng lồ từ bộ phim Mortal Kombat: Devastation nên đã làm sức ép với Threshold Entertainment nhằm nhượng lại thương hiệu. Cho đến ngày 30/6/2009 tiền thân thương hiệu Mortal Kombat (chính gốc) là công ty Midway do nợ nần chồng chất nên đã phá sản và phải bán lại thương hiệu này cho hãng Warner Bros. Interactive Entertainment. Hãng phim Threshold Entertainment lúc này đứng trước nguy cơ mất khống nhiều nội dung giải trí khai thác từ series Mortal Kombat (trên phương diện giải trí và điện ảnh thứ bảy). Cho nên đã đệ đơn đòi quyền thương mại hợp pháp đã ký với Midway từ trước năm 1995 từ ấn phẩm phim đầu tiên hiện vẫn còn hiệu lực về bản quyền lên Tòa án kinh tế tối cao. Kết quả thì không rõ ra sao nhưng Threshold Entertainment hiện nay vẫn có trong tay bản quyền hợp pháp thương hiệu và đối thủ Warner Bros. Interactive Entertainment cũng có trong tay bản quyền hợp pháp thương hiệu như vậy.

Vào tháng 10/2010, bộ phim ngắn dài 7 phút tên Mortal Kombat Rebirth xuất hiện trên YouTube do Warner Bros. Interactive Entertainment khởi động chỉ định với đạo diễn nổi tiếng tên Kevin Tancharoen chỉ đạo làm phim. Đến tháng 12/4/2011 đạo diễn Kevin Tancharoen chính thức công bố tập đầu tiên của Mortal Kombat Legacy (đổi tên lại từ Mortal Kombat Rebirth) qua tuyên bố sẽ làm 10 tập phim truyền hình ngắn qua sự phân phối của kênh Machinima theo thỏa thuận nhượng quyền của Warner Premiere. Không những thế họ còn lên tiếng sẽ cho khởi động việc làm lại bộ phim Mortal Kombat đầu tiên năm 1995 khi cố gắng thương thảo với vị đạo diễn Paul W.S. Anderson về việc nhượng lại bản quyền thương mại. Tuy nhiên, vị đạo diễn này đã lập tức lên tiếng là ông cần thời gian để xem xét trước khi có quyết định chính thức.

Threshold Entertainment lúc này đang cảm thấy khó xử với việc Warner Bros. Interactive Entertainment đang cố gắng qua mặt sau vụ việc bọn họ đã có trong tay việc phát hành lại bản quyền hai bộ phim Mortal Kombat: The Movie và Mortal Kombat: Annihilation từ tay New Line Cinema lên định dạng đĩa Blue-Ray từ ngày 19/4/2011. Sau sự kiện trên, số phận của Mortal Kombat: Devastation bị lui đến tận năm 2013 qua việc Threshold Entertainment đang cố gắng ngăn cản Warner Bros. Interactive Entertainment đang có ý định làm lại phim Mortal Kombat: The Movie cũng vào năm đó.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Official MK Site (Threshold Entertainment)

 Cast & crew bios  at MovieTome
 Mortal Kombat: Annihilation at Metacritic
 Jabootu's Bad Movie Dimension
 Top 10 Most Disappointing Video Game Movies  - 411Mania.com

Phim năm 1997
Phim tiếng Anh
Phim tiếp nối
Phim kỳ ảo thập niên 1990
Nhạc phim năm 1997
Phim đạo diễn đầu tay
Phim do John R. Leonetti đạo diễn
Phim võ thuật kỳ ảo
Phim hãng New Line Cinema
Phim Mỹ
Phim hành động thập niên 1990
Phim tiếp nối Mỹ


title: 30 tháng 5

text:
Ngày 30 tháng 5 là ngày thứ 150 (151 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 215 ngày trong năm.

Sự kiện

1431 – Chiến tranh Trăm Năm: Jeanne d'Arc bị người Anh thi hành án tử hình bằng cách hỏa thiêu tại Rouen, Pháp.
1574 – Henri III lên ngôi vua nước Pháp
1788 – Luật chơi cricket đầu tiên của MCC ra đời.
1854 – Tổng thống Hoa Kỳ Franklin Pierce ký thành luật Đạo luật Kansas-Nebraska, thành lập hai lãnh thổ Kansas và Nebraska.
1949 – Chính phủ Liên bang Đông Dương trao quyền quản lý Cao nguyên Trung phần cho chính phủ Quốc gia Việt Nam.
1963 – Biến cố Phật giáo: một cuộc biểu tình chống phân biệt đối xử ủng hộ Công giáo xảy ra ở miền nam Việt Nam.
1974 – Máy bay chở khách Airbus A300 phục vụ lần đầu tiên trên đường bay của Air France.
1989 – Sự kiện Thiên An Môn: Các sinh viên biểu tình trên quảng trường Thiên An Môn bỏ màn che tượng "Nữ thần Dân chủ".

Sinh
 1672 – Pyotr I của Nga, tức Pyotr Đại đế (lịch Julius) (m. 1725)
1820 – Nguyễn Phúc Miên Bảo, tước phong Tương An Quận vương, hoàng tử con vua Minh Mạng (m. 1854).
 1980 – Steven Gerrard, cầu thủ bóng đá Anh
 1989 – Hyomin, nữ ca sĩ người Hàn Quốc
 1989 – Ailee, ca sĩ Hàn Quốc
 1990 – Yoona, Diễn viên, ca sĩ nhóm nhạc Girl's Generation của Hàn Quốc
 1997 – Eunha (ca sĩ), nữ ca sĩ, Diễn viên người Hàn Quốc, thành viên nhóm nhạc GFriend

Mất
 947 – Mã Hy Phạm, quân chủ nước Sở, tức ngày Nhâm Thìn (8) tháng 5 năm Đinh Mùi (s. 899)
 1431 – Jeanne d'Arc, nữ anh Hùng dân tộc người Pháp (s. 1412)
 1574 – Vua Charles IX của Pháp (s. 1550)
 1778 – Voltaire, vǎn sĩ, thi sĩ, kịch sĩ, sử gia, triết gia, và đại biểu xuất sắc của triết học thời kỳ Khai sáng Pháp.
 1921 – Phan Kế Bính, nhà vǎn, nhà nghiên cứu, dịch giả Việt Nam (s. 1875)
 2009 – Bùi Đình Đạm, Thiếu tướng Việt Nam Cộng hòa

Ngày lễ và kỷ niệm

Tham khảo

Tháng năm
Ngày trong năm


title: 10211 La Spezia

text:
10211 La Spezia (1997 RG3) là một tiểu hành tinh vành đai chính.

Xem thêm
 Danh sách các tiểu hành tinh/10201–10300

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 10211 La Spezia

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1997


title: Kobato.

text:
là một loạt manga và anime của CLAMP được giới thiệu trên tạp chí Monthly Sunday Gene-X vào tháng 1 năm 2005. 7 chương được phát hành với tựa là , nhưng bị gián đoạn vào cuối năm 2005. Bộ truyện được phát hành trở lại trên tạp chí tiếng Nhật Newtype số tháng 11 năm 2007. Bộ truyện kể về một cô gái trẻ, Kobato Hanato, làm việc tại một nhà trẻ địa phương.

Tập manga đầu tiên được phát hành bởi Kadokawa Shoten vào ngày 26 tháng 12 năm 2007.

Tại Việt Nam, chuyển thể anime của tác phẩm từng được TVM Corp. mua bản quyền phát sóng trên kênh HTV3 dưới tựa Kobato - những viên kẹo hạnh phúc..

Tóm tắt
Kobato là một cô gái hiền lành, dễ thương nhưng lại có cái nhìn rất ngây thơ về thế giới xung quanh mình. Cô có "nhiệm vụ" làm đầy một chiếc bình thủy tinh bí ẩn bằng trái tim đau khổ của những người đã được cô chữa lành để mong ước được đến nơi mình muốn thành hiện thực. Đồng hành cùng Kobato là Ioryogi, một vị thần ẩn trong hình dáng một con chó nhồi bông. Vì Ioryogi đang phải gánh chịu một hình phạt cùng với một người bạn từ thế giới linh hồn, ông phải hướng dẫn và giúp đỡ Kobato hoàn thành nhiệm vụ để mình và người bạn của mình có thể trở lại hình dạng ban đầu.

Nhân vật

Lồng tiếng: Hanazawa Kana
Một cô gái kì lạ và ngây thơ cùng một trái tim nhân hậu, không bao giờ muốn thấy ai phải chịu đựng hay gặp phải đau khổ. Cô vô cùng nhiệt huyết nhưng lại rất ngây thơ, đôi khi đến mức ngớ ngẩn. Ngoài ra cô còn có một giọng hát tuyệt vời. Dù cô là nhân vật chính của câu chuyện, nhưng cô là hơi bí ẩn trong xuyên suốt cả câu chuyện, không ai biết cô từ đâu đến. Cô tìm kiếm và chữa lành cho trái tim của những người khác, thành quả cô nhận được là chiếc lọ thủy tinh bí ẩn được gọi là "flask" (bình thủy tinh) được lấp bằng trái tim của những người đó để khi chiếc lọ được làm đầy, cô có thể đến được nơi mình muốn. Có gợi ý cho thấy cô đến từ một chiều không gian khác. Và có vẻ như cô không hề có một ký ức gì về quá khứ của mình.

Có một vài điều cấm kỵ cô buộc phải tuân theo: cô không được phép yêu bất kì ai trong số những người mà cô từng chữa lành vết thương tâm hồn và kỳ lạ hơn, cô không được phép bỏ nón ra khi ở bên ngoài; trong anime, lý do cho việc này là cô sẽ để lộ chiếc vòng thiên sứ trên đầu - thứ chứng tỏ rằng cô đã chết (không lý do nào được đưa ra trong manga). Kobato có một cái nhìn rất lạc quan và vui vẻ trong cuộc sống và muốn giúp đỡ người khác bằng cả tấm lòng khi họ cần. Tuy nhiên, cô lại rất vụng về, hơn là thiếu khả năng cần thiết, hấp tấp trong mọi hành động và đi xa hơn khả năng có thể, gây không ít phiên toái cho Ioryogi. Hiện tại, cô làm việc với vai trò là trợ lý cùng Fujimoto tại nhà trẻ Yomogi do Sayaka điều hành. Kobato luôn đấu tranh với tình cảm cá nhân dành cho Fujimoto trong xuyên suốt câu chuyện và cuối cùng cũng nhận ra rằng mình đã yêu anh ấy. Không may là cô phải đứng giữa hai lựa chọn – thực hiện ước mơ của mình và không bao giờ được ở bên cạnh Fujimoto hoặc được ở bên Fujimoto và bỏ mặc Ioryogi cùng bạn ông mãi mãi trong hình dạng thú vật.

Trong phần cuối câu chuyện trong anime, một sự thật được tiết lộ rằng chiếc nón của Kobato dùng để che giấu chiếc vòng thiên sứ (có hình dạng một chiếc vương miện nữ hoàng), minh chứng cho sự thật là cô đã chết, nằm trên đầu cô, nhưng nó lại đang nằm ở ngưỡng giữa sự sống và cái chết. Khi cuối cùng đã làm đầy chiếc bình, cô được tái sinh nhưng không hề nhớ gì về quá khứ của mình đến khi gặp lại Fujimoto vài năm sau đó.

Trong manga, Kobato chết vì cuộc chiến của Ioryogi và các vị thần. Thiên thần mà Ioryogi yêu tiếc thương cho cô gái đã chết trước khi mình sinh ra quyết định chuyển linh hồn mình vào Kobato, điều này là có thể bởi họ có cùng một linh hồn nhưng lại thuộc về hai thế giới khác nhau. Giới hạn thời gian của Kobato nằm trước khi thiên thần đó biến mất.

Lồng tiếng: Inada Tetsu
Bạn đồng hành của Kobato, xuất hiện dưới hình dạng một con chó nhồi bông mà cô đeo bên bên người. Ông thực ra rất nóng tính, bạo lực và… hôi miệng, những tính cách và đặc điểm đó nổi lên một cách khủng khiếp mỗi khi ông tức giận hay gặp tình huống nguy hiểm. Ông thường chỉ trích gay gắt hoặc đánh Kobato một cách thô bạo vì sự ngây thơ và ngốc nghếch của cô và thường xuyên gọi cô là "Dobato" (bồ câu ngốc nghếch). Dù không có mấy sự trân trọng với Kobato, ông luôn ghi nhận những nỗ lực của cô mỗi khi ông cảm thấy cô xứng đáng với nó, và giúp đỡ Kobato rất nhiều để hoàn thành mục tiêu của cô. Ông rất khắt khe và thường trách mắng Kobato nhưng lại rất quan tâm và hỗ trợ cô theo cách riêng của mình khi cô gặp khó khăn, như là vỗ đầu Kobato để động viên cô. Tên thật của ông là {{nihongo|Iorogi|五百祇 (いおろぎ)||Ngũ Bách Kỳ}}, nhưng lại phải gọi là Ioryogi vì Kobato không thể phát âm đúng tên của ông. Ioryogi vốn là linh vật của Tsubaki Nekoi, Ioryogi, trong bức tranh biếm tự họa của Clamp.

Nguồn gốc của ông không được tiết lộ (trong anime, ông đến từ Spirit Realm (thế giới linh hồn)), ngoài ra, ông còn có khả năng là khạc ra một quả cầu lửa cực mạnh khi tấn công, giống như khi ông bảo vệ Kobato khỏi một ông già biến thái trong chương đầu của manga Kobato, cũng như khi ông thường xuyên dùng nó với Kobato mỗi khi cô làm mọi thứ rối tung lên. Có một điều chắc chắn rằng hình dạng con chó nhồi bông hiện tại của ông không phải là hình dạng thật. Hình dáng thật của Ioryogi cuối cùng cũng xuất hiện đồng thời bóng dáng của hình dáng thật sự của ông cũng được trông thấy. Một hình dạng là một con sói khổng lồ đầy sát khí với những cái sừng, xuất hiện một lần trong những trận khẩu chiến với Ginsei. Hình dạng khác là trong hình dáng một người đàn ông với mái tóc nhọn và mặc một chiếc áo khoác ngoài dài và nham nhở khi ông trông nom giấc ngủ cho Kobato. Có một điều chắc chắn là hình dạng hiện tại của Ioryogi là hình dạng bị trừng phạt của ông bởi một sai lầm nghiêm trọng mắc phải khi đang ở 'thế giới linh hồn'. Trong anime, hình phạt dành cho ông được đề cập đến là do việc ông gây chiến với thế giới linh hồn. Lý do chính xác cho việc này không được xác định rõ nhưng Ioryogi đã bắt đầu cuộc chiến vì tình yêu. Đến từ một gia đình hoàng tộc ở thế giới khác, ông vô cùng bất lịch sự và hành sự bất cẩn đồng thời đã ngăn một cuộc gặp quan trọng nơi mà 3 thế giới gặp nhau. Ông đã gặp một thiên thần khi cô ngồi dưới một gốc cây và giúp cô khi cô ấy vấp ngã. Để trả ơn, cô ấy đã hát tặng một bài hát vô cùng ngọt ngào, ông đã ngay lập tức nảy sinh tình cảm với cô. Trong manga, Kobato và thiên thần của Ioryogi cùng chia sẻ một linh hồn bởi vì họ là cùng một người nhưng ở hai thế giới khác nhau. Khi Kobato chết, thiên thần của Ioryogi sử dụng sức mạnh của mình để hồi sinh cô. Tuy nhiên, như một điều tất yếu, cô sẽ không thể đầu thai được nữa. Ioryogi cầu xin Thượng đế giúp ông đem nàng thiên thần ấy trở lại và đã đi đến một thỏa thuận là: nếu "Kobato" có thể làm đầy chiếc bình thủy tinh bằng những trái tim bị tổn thương, sau đó Kobato và nàng thiên thần có thể sống. Nếu không, ông sẽ mất cả hai vĩnh viễn.

Lồng tiếng: Maeno Tomoaki
Một anh chàng trực tính và thích châm chọc người khác làm việc tại cùng nhà trẻ với Kobato. Anh cũng là hàng xóm của cô, cùng sống trong khu phức hợp dưới quyền sở hữu của Chitose. Anh quen Sayaka trong nhiều năm và tỏ ra rất quan tâm, luôn chăm lo và bảo về cô. Ban đầu khi gặp mặt Kobato, anh tỏ ra không mấy thân thiện và lạnh nhạt với cô nhưng dần dần đã chấp nhận cô. Anh thường hay châm chọc cô nhưng đồng thời rất tôn trọng sự nhiệt tình và tinh thần lạc quan của cô. Kobato đã nhận ra được rằng Fujimoto đang che giấu một nỗi buồn nào đó. Trong phần kết của anime, khi Kobato lấy lại được ký ức của mình về anh ta vài năm sau đó, Fujimoto đã nói rằng: "Sao chậm chạp quá vậy? Bắt người ta đợi đến mấy năm trời, em có biết là mình ác lắm không?" và sau đó ôm Kobato thật chặt.

Khi còn là đứa trẻ, Fujimoto là một đứa trẻ mồ côi được cha của Sayaka nuôi dưỡng và không hề ở cùng với những người bạn thân của mình. Anh đã học để trở thành một luật sư, nhưng đã quyết định không vào ngôi trường mà mình theo đuổi để giúp đỡ cha của Sayaka khi ông ấy đang rất cần sự giúp sức của anh. Anh làm nhiều công việc bán thời gian để kiếm tiền duy trì hoạt động của nhà trẻ, cũng như rất gắn bó với Sayaka và cảm thấy mang ơn gia đình cô rất nhiều vì đã chăm sóc mình khi còn nhỏ. Trong phần cuối của manga, anh thừa nhận với Sayaka rằng "Em đã từng yêu chị". Sayaka nhận ra việc cậu dùng thì quá khứ trong câu nói đó, và ôm anh đồng thời khuyên anh chạy đến chỗ "cô ấy" và "hãy nói phần còn lại ở thì hiện tại". Khi Kobato được Ushagi mang đi, anh đã khóc, đồng thời trong manga những ký ức của anh về Kobato dần tan biến. Anh thì thầm "Mình vừa mất đi thứ gì đó... thứ gì đó vô cùng quý báu".

Lồng tiếng: Orikasa Fumiko
Là cô giữ trẻ và là người điều hành nhà trẻ Yomogi, nơi mà Kobato làm việc. Cô quen Fujimoto khi lên 7, khi gia đình mình nhận nuôi cậu. Cô cũng là bạn học cấp 3 với Chitose. Cô là một người tốt bụng và rất tin người, sẵn sàng nhận Kobato làm trợ lý cho dù biết rằng Fujimoto không mấy tin tưởng Kobato. Sau lần gặp mặt Sayaka, Kobato quyết định sẽ vết thương tâm hồn hiện rõ nơi con tim cô ấy. Sayaka cũng đang mắc một khoản nợ mà người cha đã vay trong quá khứ; dù vậy cô vẫn tiếp tục duy trì hoạt động của nhà trẻ bằng mọi thứ mình có. Sayaka đã từng kết hôn với Okiura, một kẻ chuyên thu nợ thường xuyên khuyên cô đóng cửa nhà trẻ. Mặc dù đã li dị, cô đã đổi lại họ của mình vì một lý do nào đó.

Lồng tiếng: Kuwashima Hōko
Bà chủ nhà hiền lành và tốt bụng của Kobato và cũng là bạn học cũ của Sayaka. Cô ấy đã kết hôn và có hai đứa con gái sinh đôi: Chise và Chiho. Fujimoto cũng sống trong căn phòng trọ của Chitose. Cô là nhân vật phụ đến từ Chobits nhưng không cùng một người, theo như thuyết về các chiều không gian trong xxxHOLiC.

 và
Lồng tiếng: Nakajima Megumi (cả hai nhân vật)
Hai người con gái sinh đôi của Mihara Chitose, chừng 11-12 tuổi. Giống như mẹ mình, họ cũng là nhân vật phụ từ Chobits, được biết đến trong bộ phim đó dưới tên Freya và Chī/Elda. Trong Kobato, họ là hai cô bé bình thường sống cùng cha mẹ. Giống như bao đứa trẻ khác trong bộ phim, họ rất yêu mến Kobato. Trong anime, trong khi tìm kiếm người nhận nuôi cho một con mèo con bị bỏ rơi, chúng dần nhận ra sự cô đơn của bản thân. Kobato hát một bài hát để động viên chúng và nỗi đau của chúng được chữa lành.

Lồng tiếng: Miki Shin-ichiro
Kẻ chuyên đi đòi nợ xuất hiện trong phần cuối của chương 5, người có liên hệ vệ với Yakuza. Được chú ý với thói quen cười và hút thuốc rất nhiều. Okiura là người chịu trách nhiệm cho việc đóng cửa nhà trẻ và là chồng cũ của Sayaka. Anh ta thích quấy rối và chọc tức Fujimoto, người sau đó khinh miệt anh vì đã làm tổn thương Sayaka trong quá khứ. Anh ta dần cảm thấy thú vị với Kobato sau lần đầu gặp cô. Ngoài vẻ ngoài vui vẻ và thích sưu tầm, anh ta còn có một chút gì đó tàn nhẫn, có thể là vì sự chống lưng của Yakuza. Anh ta còn bộc lộ một chút sự quan tâm (có thể là giả tạo) với Sayaka, mặc dù liên tục thường xuyên đe dọa đóng cửa nhà trẻ. Tên thật của anh ta không được nhắc đến trong manga, mặc dù được cho là "Kazuto" trong một bài viết có liên quan đến anime Kobato.

Lồng tiếng: Namikawa Daisuke
Một sinh vật bí ẩn bị chột một con mắt người mà có cùng một quá khứ giống Ioryogi, dù anh ta xuất hiện với những điều khoản ngặt nghèo hơn ông, và thường xuyên khiêu chiến với ông. Ginsei thường xuyên nói rằng hình dạng hiện tại của Ioryogi không phải là hình dáng thật của ông và đồng thời bày tỏ sự lo sợ với nhiệm vụ mà Kobato đang thực hiện. Anh ta không đánh giá cao Kobato lẫn mối quan hệ của Kobato với Ioryogi. Có một điều rõ ràng rằng anh ta muốn Ioryogi trở về 'thế giới linh hồn' nhưng không rõ lý do, và cũng chính Ioryogi là người nhận và huấn luyện cho Ginsei. Ngoài ra, Ioryogi  còn là người đã đặt tên cho Ginsei. Hình dạng của Ginsei, giống như của Ioryogi, không phải là hiện thân thật sự của anh ta, khi anh ta đứng trên sân thượng của tòa nhà và nhìn về phía căn hộ của Kobato, bóng của anh có hình dạng một người đàn ông có mái tóc ngắn. Anh ta đến từ thế giới khác.

Lồng tiếng: Koyama Rikiya
Người quen của Ioryogi. Một con gấu đang kinh doanh một cửa hàng bánh châu Âu (baumkuchen) ở giữa một khu rừng trong chiều không gian khác. Một người phải đi không gian hẹp giữa một bức tường và cột đèn tại một con đường đặc biệt để đến chiều không gian đó. Ginsei phát hiện ra Genko là một người trong hoàng tộc thuộc thế giới khác. Theo yêu cầu của Ioryogi, Genko sẽ sử dụng khả năng thu thập thông tin để tìm kiếm nơi có thể tìm thấy nhà trẻ Yomogi và những người làm việc tại đó. Một trong những người đưa tin của ông là , một người đưa tin vui vẻ có núp trong hình dáng của một chú chim, nhưng thường là nạn nhân của tính khí thất thường của Ioryogi.

Lồng tiếng: Kamiya Hiroshi
Bạn của Fujimoto, một anh chàng lịch thiệp. Anh ta đã là bạn với Fujimoto từ năm cấp 2 và luôn lo lắng vì việc Fujimoto thi rớt là do phải phụ giúp cho hoạt động của nhà trẻ Yomogi. Trong anime, anh ta là người đã yêu Kobato, nhưng sau khi nhận ra rằng Kobato thực sự yêu Fujimoto, anh đã để cô ra đi. Trong cảnh phim cuối cùng, anh đã trở thành một bác sĩ.

Lồng tiếng: Tomoyuki Higuchi
Một thợ bánh mì tốt bụng và là chủ cửa hàng Tirol (còn được biết đến với tên Chiroru Bakery). Anh đã cho Kobato một công việc vào Giáng sinh và tặng Sayaka một thanh sô cô la vào ngày lễ tình nhân khi anh nhận thấy sự quan tâm của cô với chiếc hộp đựng Sô cô la trên tay. Anh ta xuất hiện vài lần trong bản in manga của Newtype. Anh và trợ lý của mình,  (lồng tiếng bởi Aki Toyosaki), là các nhân phụ trong Chobits.

 Lồng tiếng: Chiwa Saitō
Nhân vật chính trong Wish, một thiên thần từng yêu , một người đàn ông bình thường, và từng chung sống với anh ta trong nhiều thế kỷ (dưới nhiều hình dáng đầu thai khác nhau). Kohaku là người quen của Genko và một vài cư dân ở thế giới linh hồn, nhiều người ngưỡng mộ giọng hát của cô, và đã nhận xét về sự tiến bộ của Kobato và hậu quả của hành động của Ioryogi.

Trong anime, Kohaku được giới thiệu trong phần đầu như là bạn tốt của Kobato. Vì Ioryogi luôn lo sợ cho bản tính của Kohaku, ông thường xuyên hỏi Kohaku liệu có cách nào có thể thay đổi điều ước của Kohaku, cho dù câu trả lời của Kohaku luôn là không còn gì để làm nữa. Trong phần cuối của anime, chính Kohaku là người giải thích cho Fujimoto rằng nếu định mệnh của anh và Kobato là dành cho nhau thì nhất định họ sẽ gặp lại. Trong manga, Kobato và Kohaku lần đầu gặp nhau trong chap 60 extra, sau khi Kobato đầu thai.

Thiên thần cùng chia sẻ một linh hồn với Kobato. Iorogi miêu tả cô là một người vụng về và không phải lúc nào cũng xinh đẹp, nhưng đã lập tức đem lòng yêu cô ngay từ khi được nghe cô hát tặng một bài hát và đã gây chiến với thế giới linh hồn để được chung sống với cô. Khi Kobato chết như là một nạn nhân của cuộc chiến, Suishou đã hi sinh linh hồn của mình để hồi sinh Kobato, và cũng vì vậy mà cô không thể được đầu thai sang kiếp khác. Tính cách của cô chính là phần đang ngủ đông trong Kobato, người được hồi sinh nhưng không còn một ký ức gì về thế giới thực trừ những điều cô được Ioryogi dạy.

Người đưa tin từ Thượng đế, người núp trong hình dáng của một con thỏ có cánh và mang những bức thư có hình bông hoa. Ushagi-san thường đến gặp Ioryogi mỗi khi cần báo tin Kobato còn lại bao nhiêu thời gian để hoàn thành công việc của mình và không bao giờ biết nhân nhượng, mặc cho  vẻ ngoài hiền lành của nó. Trong anime, Ushagi-san có trách nhiệm xóa đi mọi ký ức của mọi người về Kobato khi cô hoàn thành nhiệm vụ, trừ Fujimoto đã tự phục hồi được ký ức của mình về cô ấy.

 Truyền thông
 Manga
Manga Kobato. của CLAMP xuất bản trong tạp chí Monthly Sunday Gene-X của nhà xuất bản Shogakukan. Năm 2006, bộ truyện được chuyển nhượng bản quyền sang cho tạp chí Newtype của Kadokawa Shoten. Manga kết thúc vào số tháng 8 năm 2011 trên tạp chí của Newtype xuất bản tháng 7 năm 2011. Kadokawa phát hành tập tankōbon đầu tiên của bộ truyện từ ngày 26 tháng 12 năm 2007. Vào ngày 4 tháng 7 năm 2007, Newtype USA thông báo đã ký hợp đồng chuyển nhượng bản quyền và độc quyền xuất bản bộ truyện Kobato., trên các trang của tạp chí. Kobato bắt đầu được phát hành từ số tháng 7 năm 2007 của Newtype USA, và được độc quyền phát hành cho đến số tháng 5 năm 2008, với tổng cộng là 12 số báo. Tuy nhiên Newtype USA đã ngừng xuất bản bộ truyện vào số tháng 2 năm 2008, và đã phát hành được 9 trên tổng số 12 số.

Vào ngày 24 tháng 7 năm 2009, Yen Press thông báo họ đã có được bản quyền phát hành Kobato trong tạp chí tiếng Anh tại Bắc Mĩ dựa theo thỏa thuận đã ký tại San Diego Comic-Con International. Bộ truyện được phát hành tại Bắc Mĩ từ tháng 5 năm 2010 để kỉ niệm 20 năm thành lập CLAMP. Tại châu Âu, bộ truyện được Pika Édition mua bản quyền tại Pháp và Norma Editorial mua bản quyền tại Tây Ban Nha.

Anime

24 tập anime chuyển thể của bộ truyện được công chiếu vào mùa thu năm 2009, do Madhouse sản xuất và Nanase Ohkawa của CLAMP giám sát. Tác giả của xxxHolic, Michiko Yokote cũng là giám sát viên phần lồng tiếng cùng với Ohkawa. Bộ phim được công chiếu vào ngày 6 tháng 10 năm 2009. Sentai Filmworks đã mua bản quyền bộ phim.

Hiromi Katō, tác giả thiết kế nhân vật của Kobato. nói rằng "bản thân Kobato. là sự kết hợp của các tác phẩm trước đó của CLAMP, đặc biệt là phần vẽ đôi mắt, chúng tôi cố hết sức để làm bộ phim bám sát theo bộ manga nhất nếu có thể. Phần trang phục sẽ được thay đổi theo mỗi tập.

Ca khúc mở đầu của bộ phim Magic Number (con số ma thuật) do ca sĩ Maaya Sakamoto trình bày và ca khúc kết thúc Jellyfish no Kokuhaku (tập 1-19) và Watashi ni Dekiru Koto  (tập 20-23) do Megumi Nakajima trình bày.

Trong phiên bản tiếng Việt, ca khúc mở đầu và kết thúc lần lượt là Niềm tin và Chiếc bóng ký ức. Tất cả các bản nhạc trong phiên bản tiếng Việt đều do Huyền Chi biên soạn và trình bày.

Ngoài ra, trong phim, còn có ca khúc Ashita Kuru hi - あした来る日 (Ngày mai sẽ đến) được trình bày bởi Hanazawa Kana. Trong phiên bản tiếng Việt, ca khúc có tên Nắm giữ ước mơ cũng được trình bày bởi Huyền Chi

 CLAMP in Wonderland Kobato., cùng với hầu hết các tựa manga khác của CLAMP, xuất hiện trong video ca nhạc thứ hai của CLAMP, CLAMP in Wonderland 2, là lần đầu tiên nhân vật Kobato và Ioryogi được chuyển thể thành dạng hoạt hình.

 Khác
Hai light novel Kobato. do Kadokawa Shoten xuất bản. Quyển đầu tiên mang tên  được phát hành vào ngày 15 tháng 4 năm 2010. Quyển thứ hai,  phát hành tiếp vào ngày 15 tháng 7 năm 2010. Hai quyển guidebook từ bộ truyện cũng được Kadokawa phát hành. Cuốn đầu tiên, , phát hành vào ngày 4 tháng 3 năm 2010. Quyển thứ hai, , phát hành vào ngày 26 tháng 5 năm 2010.

- Hiện manga của Kobato đã được nhà xuất bản Kim Đồng của Việt Nam mua bản quyền trong năm 2018 vừa qua.

 Đón nhận
Lissa Pattillo của Anime News Network đánh giá bộ truyện "là một cuốn sách hay và hấp dẫn tràn đầy phép màu và niềm vui" và "đánh thức sự mê hoặc trong kĩ năng viết truyện thể loại shoujo của CLAMP và chỉ mới bước đầu khơi gợi sự bí ẩn trong dàn diễn viên dễ thương này".

Theron Martin nhận xét bộ phim "tương đối vui vẻ, không thường dễ đoán, và cung cấp cho người xem một cốt truyện bản lề rõ ràng cho sự phát triển của câu chuyện trong tương lai". Summer Mullins mô tả "phần hoạt họa xuất sắc, cảnh nền đẹp, và các ca khúc thì bóng bẩy". Carlo Santos nhận thấy "bộ phim là sự kết hợp của nhiều yếu tố hài hước và các lát cắt cuộc sống thực cùng với nhiều thành phần tưởng tượng".

Chú thích

 "Kobato". (May 2007) Newtype USA''. pp. 56–59.

Liên kết ngoài

Trang web chính thức của Kobato

Shōnen manga
Sentai Filmworks
Anime năm 2009
Manga năm 2005
Manga dài tập
Seinen manga
Manga phát hành bởi Nhà xuất bản Kim Đồng


title: Vriesea fibrosa

text:
Vriesea fibrosa là một loài thuộc chi Vriesea. Đây là loài bản địa của Venezuela.

Chú thích

Tham khảo

Checklist of Venezuelan Bromeliaceae with Notes on Species Distribution by State and Levels of Endemism truy cập 3 tháng 11 năm 2009

fibrosa
Thực vật Venezuela
Thực vật biểu sinh
Thực vật được mô tả năm 1957


title: Cent (tiền tệ)

text:
Cent là đơn vị tiền tệ của nhiều quốc gia tương đương với  đơn vị tiền tệ cơ bản.

Theo từ nguyên học, từ 'cent' bắt nguồn từ tiếng Latinh  có nghĩa là một trăm.

Dấu cent thường là một ký tự chữ nhỏ (chữ thường) . Ở Bắc Mỹ, chữ c có thêm một nét gạch chéo hoặc một đường thẳng đứng (tùy thuộc vào kiểu chữ), tạo ra ký tự .

Đồng một xu của Hoa Kỳ thường được biết đến với biệt danh "penny", ám chỉ đến đồng xu của Anh và đơn vị mang tên đó. Úc đã ngừng sản xuất đồng xu 1¢ vào năm 1992, cũng như Canada vào năm 2012. Một số quốc gia trong khu vực đồng Euro đã ngừng sản xuất 1 xu Euro, gần đây nhất là Ý vào năm 2018.

Biểu tượng

Đồng xu có thể được biểu thị bằng ký hiệu xu, được viết theo nhiều cách khác nhau tùy theo quy ước quốc gia và phông chữ. Các hình thức thường thấy nhất là chữ c nhỏ được gạch một đường chéo hoặc một đường thẳng đứng hoặc bởi một chữ c đơn giản, tùy thuộc vào đơn vị tiền tệ (xem bên dưới). Số xu từ 1 đến 99 có thể được biểu thị dưới dạng một hoặc hai chữ số theo sau là chữ viết tắt thích hợp (2¢, 5c, 75¢, 99c) hoặc dưới dạng đơn vị cơ sở ($0,75, €0,99) Ở một số quốc gia còn sử dụng chữ "ct.". Các ngôn ngữ sử dụng bảng chữ cái khác có chữ viết tắt và quy ước riêng.

Việc sử dụng biểu tượng xu phần lớn đã không còn được sử dụng kể từ giữa thế kỷ 20 do lạm phát dẫn đến rất ít thứ được định giá bằng xu trong bất kỳ loại tiền tệ nào. Nó được đưa vào bàn phím máy đánh chữ của Hoa Kỳ, nhưng chưa được sử dụng trên máy tính.

Ký hiệu cent Bắc Mỹ
Dấu xu xuất hiện dưới dạng dịch chuyển của phím 6 trên máy đánh chữ thủ công của Mỹ, nhưng vị trí đó đã bị thay thế bởi dấu mũ trên bàn phím máy tính. Ký tự (độ lệch 162) vẫn có thể được tạo trong trang mã phổ biến nhất, bao gồm Unicode và Windows-1252:
 Trên máy tính chạy DOS- hoặc Windows có bàn phím số, có thể giữ  trong khi gõ  hoặc  trên bàn phím. Xem  để biết các kỹ thuật liên quan đến code point  hệ thập lục phân có thể được sử dụng khi không có bàn phím số, như trên nhiều máy tính xách tay. Đối với bàn phím Quốc tế Hoa Kỳ có thể gõ  .
 Trên hệ điều hành Macintosh, có thể giữ  và  trên hàng số.
 Trên các hệ điều hànhUnix/Linux có phím compose,  và  là các tổ hợp điển hình.

Chính tả
Khi được viết bằng tiếng Anh và tiếng Tây Ban Nha Mexico, dấu xu (¢ hoặc c) theo sau số tiền (không có dấu cách giữa)ví dụ: 2¢ và $0,02 hoặc 2c và €0,02. Quy ước trong các ngôn ngữ khác có thể khác nhau.

Cách dùng

Các đơn vị tiền tệ phụ được gọi là cent hoặc các tên tương tự
Ví dụ về các loại tiền tệ trên khắp thế giới có các đơn vị centesimal () được gọi là cent hoặc các từ có liên quan từ cùng một gốc như céntimo, centésimo, centavo hoặc sen, là:

 Peso Argentina (như centavo)
 Florin, tuy nhiên tất cả các đồng xu đang lưu hành đều là bội số của 5 xu.
 Đô la Úc, tuy nhiên tất cả các đồng xu đang lưu hành đều là bội số của 5 xu.
 Đô la Barbadian
 Đô la Bahamas
 Đô la Belize
 Đô la Bermuda
 Bolivian boliviano (như centavo), tuy nhiên tất cả các đồng xu đang lưu hành đều là bội số của 10 centavos
 real Brazil (như centavo)
 Đô la Brunei (như sen)
 Đô la Canada
 Đô la Quần đảo Cayman
 Peso Chile (như centavo). Centavos chính thức tồn tại và được xem xét trong các giao dịch tài chính; tuy nhiên, không có đồng xu mệnh giá centavo hiện tại.
 Đồng peso Colombia (như centavo)
 Đô la quần đảo Cook (cent, mặc dù một số đồng 50 xu được đánh dấu là "50 tene")
 đồng peso Cuba (như centavo)
 Đô la Đông Caribê, tuy nhiên tất cả các đồng xu đang lưu hành đều là bội số của 5 xu.
 Nakfa Eritrea
 Kroon tiếng Estonia (dưới dạng đã gửi)
 Euro – đồng xu có dòng chữ "Euro cent". Tiền xu Hy Lạp có ΛΕΠΤΟ ("lepto") trên mặt trái của đồng xu một xu và ΛΕΠΤΑ ("lepta") trên mặt sau của những đồng xu khác. cách sử dụng thực tế khác nhau tùy thuộc vào ngôn ngữ.
 Đô la Fiji
 Đô la Guyana
 Đô la Hồng Kông, tuy nhiên tất cả các đồng xu đang lưu hành đều là bội số của 10 xu.
 Đồng rupiah của Indonesia (như sen)
 Đô la Jamaica, tuy nhiên không có đồng xu lưu hành nào có giá trị dưới một đô la.
 shilling Kenya
 Lesotho loti (như sente)
 Đô la Liberia
 litas tiếng Litva (dưới dạng centas)
 pataca Ma Cao (như avo), tuy nhiên tất cả các đồng xu đang lưu hành đều là bội số của 10 avos.
 Ringgit Malaysia (như sen), tuy nhiên tất cả tiền xu đang lưu hành đều là bội số của 5 sen.
 Rupee Mauriti
 peso Mexico (như centavo)
 Dirham Ma-rốc (như santim)
 Đô la Namibia
 Gulden Antille thuộc Hà Lan
 Đô la New Zealand, tuy nhiên tất cả các đồng xu đang lưu hành đều là bội số của 10 xu.
 balboa Panama (như centésimo)
 sol Peru (như céntimo)
 Đồng peso của Philippines (dưới dạng sentimo hoặc centavo)
 Rupee Seychelles
 Sierra Leonean leone
 Đô la Singapore, tuy nhiên tất cả các đồng xu đang lưu hành đều là bội số của 5 xu.
 Rand Nam Phi, tuy nhiên tất cả các đồng xu đang lưu hành đều là bội số của 10 xu.
 Rupee Sri Lanka
 Đô la Suriname
 lilangeni Swazi
 Đô la Đài Loan mới, tuy nhiên tất cả các đồng xu đang lưu hành đều là bội số của 50 xu.
 Shilling Tanzania
 paʻanga tiếng Tonga (như seniti)
 Đô la Trinidad và Tobago
 Đô la Mĩ
 peso Uruguay (dưới dạng centésimo)
 Đô la Zimbabwe

Các đơn vị tiền tệ nhỏ có tên khác
Ví dụ về các loại tiền tệ có đơn vị centesimal () không được gọi là cent

Đơn vị tiền xu cũ
Ví dụ về các loại tiền tệ trước đây có đơn vị centesimal () nhưng hiện không có mệnh giá phân số trong lưu thông:

Ví dụ về các loại tiền tệ sử dụng biểu tượng xu cho các mục đích khác:
 Dấu hai chấm Costa Rica – Ký hiệu phổ biến '¢' thường được sử dụng tại địa phương để biểu thị '₡', ký hiệu dấu hai chấm thích hợp
 Cedi Ghana – Ký hiệu phổ biến '¢' đôi khi được sử dụng để biểu thị '₵', ký hiệu cedi thích hợp

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Verordnung (EG) Nr. 974/98 des Rates vom 3. Mai 1998 über die Einführung des Euro, Amtsblatt Nr. L 139 vom 11. Mai 1998 S. 1-5.

Tiền tệ
Ký hiệu tiền tệ


title: Sauvigny-le-Bois

text:
Sauvigny-le-Bois là một xã trong tỉnh Yonne, thuộc vùng hành chính Bourgogne của nước Pháp, có dân số là 686 người (thời điểm 1999).

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Xã của Yonne


title: Tân Hội, Mỏ Cày Nam

text:
Tân Hội là một xã thuộc huyện Mỏ Cày Nam, tỉnh Bến Tre, Việt Nam.

Địa lý
Xã Tân Hội nằm ở trung tâm huyện Mỏ Cày Nam, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp thị trấn Mỏ Cày
Phía tây và phía bắc giáp huyện Mỏ Cày Bắc
Phía nam giáp xã Đa Phước Hội và xã An Thạnh.

Xã có diện tích tự nhiên là 8,68 km², dân số năm 2009 là 8.089 người, mật độ dân số đạt 932 người/km².

Hành chính
Xã Tân Hội được chia thành 4 ấp: Hội Thành, Phú Quới, Tân Lộc, Vĩnh Hòa.

Lịch sử
Xã Tân Hội được thành lập vào ngày 9 tháng 2 năm 2009 trên cơ sở điều chỉnh 731,267 ha diện tích tự nhiên và 6.534 người của xã Đa Phước Hội; 136,4 ha diện tích tự nhiên và 1.555 người của xã Khánh Thạnh Tân.

Sau khi thành lập, xã có 867,667 ha diện tích tự nhiên và 8.089 người.

Chú thích

Tham khảo


title: Bồ nông trắng lớn

text:
Bồ nông chân hồng hay lềnh đềnh chân hồng (danh pháp hai phần: Pelecanus onocrotalus) là loài chim thuộc họ Bồ nông (Pelecanidae). Bồ nông chân hồng phân bố từ đông nam châu Âu đến châu Á và châu Phi trong các đầm lầy và các hồ nông.

Mô tả
Bồ nông chân hồng là loài chim lớn với khối lượng khoảng 10 kg (22 lbs), dài khoảng 160 cm (63 in) và sải cánh khoảng 280 cm (110 inch). Nó khác với bồ nông Dalmatia, loài bồ nông duy nhất to lớn hơn, ở chỗ nó có bộ lông trắng tinh, trong khi loài kia là bộ lông trắng xám, vệt màu hồng xung quanh mắt và đôi chân màu hồng. Chim trống to hơn chim mái, và có mỏ dài cong xuống phía dưới, trái với mỏ ngắn hơn và thẳng hơn ở chim mái. Chim chưa thuần thục có bộ lông màu xám và các lông bay sẫm màu. Khi bay nó là loài chim bay vút lên trông tao nhã, với đầu giữ gần và sắp thẳng hàng với thân bởi đoạn cổ uốn cong xuống dưới. Ở điều kiện sinh sản thì chim trống có lớp da màu hồng trên mặt còn chim mái thì có lớp da màu da cam.

Bồ nông chân hồng thích nghi tốt với kiểu sống của thủy cầm. Đôi chân mập và ngắn cùng các ngón chân có màng bơi đẩy nó bơi trong nước và hỗ trợ cho sự cất cánh khá vụng về từ mặt nước. Tuy nhiên, một khi đã ở trong không trung thì những con bồ nông cánh dài lại là chim bay khỏe, và thường bay thành các nhóm tạo thành hình chữ V đẹp mắt. Túi của bồ nông đơn giản chỉ là một cái muỗng. Khi bồ nông thúc cặp mỏ xuống nước, thì mỏ dưới mở ra, tạo thành một túi lớn chứa nước và cá. Khi con chim ngẳng đầu lên thì túi co lại, đẩy nước ra nhưng giữ lại cá. Mỗi nhóm gồm 6 tới tám con bồ nông chân hồng sẽ đi kiếm ăn cùng nhau, tạo thành đội hình hình móng ngựa. Chúng đồng thời cùng nhau nhúng mỏ xuống nước, tạo thành một vòng các túi mở, sẵn sàng bắt mọi con cá có trong khu vực đó. Một lượng lớn những con bồ nông này sinh sản cùng nhau thành bầy. Bồ nông mái đẻ 2 tới 4 trứng. Khu vực làm tổ thay đổi tùy từng quần thể, với một vài quần thể làm các tổ bằng cành cây trên cây, trong khi các quần thể khác, như ở châu Phi, lại chỉ làm tổ trong các hố trũng trên mặt đất, lót tổ bằng cỏ, cành cây, lông chim và các vật liệu khác. Cả chim bố lẫn chim mẹ cùng chăm sóc chim con.

Phân bố và môi trường sống

Các nhóm phân bố rải rác khá đều từ miền đông Địa Trung Hải tới Việt Nam và về phía nam tới Nam Phi. Các quần thể không di trú được tìm thấy quanh năm tại châu Phi, phía nam sa mạc Sahara mặc dù chúng chủ yếu sinh sống gần các khu vực duyên hải và cửa sông và xung quanh các hồ nước rất lớn trong nội địa. Các quần thể di cư được tìm thấy từ Đông Âu tới Kazakstan trong mùa sinh sản và từ đông bắc châu Phi qua Iraq tới miền bắc Ấn Độ trong mùa đông. Trên 50% số lượng bồ nông chân hồng sinh đẻ trong khu vực đồng bằng châu thổ sông Danube tại România.

Tập tính
Thức ăn của bồ nông chân hồng chủ yếu là cá. Mỗi con bồ nông cần khoảng 1,4 kg cá mỗi ngày. Điều này tương ứng với khoảng 28.000 tấn cá mỗi năm cho quần thể lớn nhất tại hồ Rukwa ở Tanzania, với gần 75.000 con bồ nông chân hồng. Tuy nhiên, bồ nông chân hồng không chỉ ăn mỗi cá, mà thường là những kẻ kiếm ăn cơ hội. Trong một số tình huống, chúng còn ăn cả chim non của các loài chim khác, như trường hợp đã được ghi nhận tại vùng duyên hải tây nam Nam Phi. Tại đây, những con bồ nông đang mùa sinh đẻ từ quần thể đảo Dassen săn những con chim non tới 2 kg từ quần thể chim điên Cape (Morus capensis) trên đảo Malgas. Bồ nông chân hồng cũng ăn cả động vật giáp xác, nòng nọc và thậm chí cả rùa. Chúng sẵn sàng ăn cả những gì con người đáp cho, và một lượng các đồ vật bất thường đã được ghi nhận trong thức ăn của chúng. Trong thời kỳ đói kém, bồ nông chân hồng ăn thịt cả mòng biển và vịt. Những con mòng bể bị giữ chìm dưới nước cho chết trước khi chúng ăn từ phần đầu trở xuống. Bồ nông cũng cướp thức ăn của những con chim khác.

Quan hệ với con người

Ngày nay, do việc đánh bắt cá thái quá tại nhiều nơi, nên bồ nông chân hồng buộc phải di chuyển những khoảng cách lớn để tìm thức ăn. Bồ nông chân hồng bị săn bắt vì nhiều lý do. Túi của chúng được sử dụng làm túi đựng thuốc lá, da bị thuộc để làm da thuộc, phân của chúng dùng làm phân bón, còn mỡ bồ nông non được dùng trong y học cổ truyền tại Trung Quốc và Ấn Độ. Sự can thiệp của con người, sự mất đi môi trường kiếm ăn và khu vực sinh sản, cùng ô nhiễm tất cả đều góp phần vào sự suy giảm quần thể bồ nông chân hồng.

Bồ nông chân hồng là một trong số các loài mà Hiệp định về Bảo tồn Thủy điểu di trú Á Âu-Phi (Agreement on the Conservation of African-Eurasian Migratory Waterbirds - AEWA) được áp dụng. Bồ nông chân hồng được phân loại là ít quan tâm trong Sách đỏ IUCN 2006 và được liệt kê trong các Phụ lục I và II của Công ước về các loài di trú. Nó cũng được liệt kê trong Phụ lục II của Công ước Berne về Bảo tồn Sự sống hoang dã châu Âu và môi trường sống tự nhiên và trong Phụ lục I của Chỉ thị về chim của EC.

Chú thích

Liên kết ngoài

 BirdLife Species Factsheet
 IUCN Red List
 Great White Pelican videos, photos & sounds on the Internet Bird Collection

Chim Việt Nam
O
Chim Ấn Độ
Chim Azerbaijan
Chim Pakistan
Chim châu Á
Chim châu Âu
Chim Bắc Phi
Động vật được mô tả năm 1758
Chim châu Phi Hạ Sahara


title: Castelmarte

text:
Castelmarte (Castèll Mart trong ngôn ngữ địa phương) là một đô thị ở tỉnh Como trong vùng Lombardia, có cự ly khoảng 40 km về phía bắc của Milano và khoảng 12 km về phía đông của Como. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.293 người và diện tích là 1,9 km².

Castelmarte giáp các đô thị: Canzo, Caslino d'Erba, Erba, Ponte Lambro, Proserpio.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Como
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: San Policarpo

text:
San Policarpo là một đô thị hạng 5 ở tỉnh Đông Samar, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2000 của Philipin, đô thị này có dân số 12,403 người trong 2.538 hộ.

Các đơn vị hành chính

San Policarpo được chia ra 17 barangay.

 ==

Tham khảo

Liên kết ngoài
Mã địa lý chuẩn Philipin
Thông tin điều tra dân số năm 2000 của Philipin

Đô thị của Đông Samar


title: Lequio Tanaro

text:
Lequio Tanaro là một đô thị tại tỉnh Cuneo trong vùng Piedmont của Italia, vị trí cách khoảng 60 km về phía nam của Torino và khoảng 35 km về phía đông bắc của Cuneo. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 731 người và diện tích là 12,1 km².

Lequio Tanaro giáp các đô thị: Bene Vagienna, Dogliani, Farigliano, Monchiero, Narzole, Novello và Piozzo.

Lịch sử thay đổi dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Cuneo
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Lynnyella juanjoseorum

text:
Lynnyella juanjoseorum là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Arias miêu tả khoa học năm 2001.

Chú thích

Tham khảo

Lynnyella


title: Piedicroce

text:
Piedicroce  là một xã ở tỉnh Haute-Corse trên đảo Corse, Pháp. Xã này có diện tích 3,27 km², dân số năm 1999 là 117 người. Khu vực này có độ cao 636 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
Thị trấn của tỉnh Haute-Corse

Tham khảo

Xã của Haute-Corse


title: Pseudoseptis

text:
Pseudoseptis là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae, hiện tại nó được coi là đồng nghĩa của Dichagyris.

Former species
 Pseudoseptis grandipennis (Grote, 1883)

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database
Pseudoseptis at funet

Noctuinae


title: Saint-Jean-Saint-Maurice-sur-Loire

text:
Saint-Jean-Saint-Maurice-sur-Loire là một xã trong tỉnh Loire miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Loire

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintjeansaintmauricesurloire


title: Agriocnemis sania

text:
Agriocnemis sania là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Loài này được xếp vào nhóm Loài ít quan tâm trong sách Đỏ của IUCN năm 2006.

Agriocnemis sania được Nielsen miêu tả khoa học năm 1959.

Chú thích

Tham khảo

Agriocnemis


title: Neodrana tricolor

text:
Neodrana tricolor là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1908.

Chú thích

Tham khảo

Neodrana


title: 395 Delia

text:
395 Delia là một tiểu hành tinh lớn ở vành đai chính. Nó được Auguste Charlois phát hiện ngày 30.11.1894 ở Nice và được đặt theo tên Delia, tên khác của nữ thần Artemis trong thần thoại Hy Lạp.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Orbital simulation from JPL (Java) / Ephemeris

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1894


title: Cardiophorus asper

text:
Cardiophorus asper là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Gurjeva miêu tả khoa học năm 1966.

Chú thích

Tham khảo

Cardiophorus


title: Dahegam

text:
Dahegam là một thành phố và khu đô thị của quận Gandhinagar thuộc bang Gujarat, Ấn Độ.

Địa lý
Dahegam có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 73 mét (239 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Dahegam có dân số 38.083 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Dahegam có tỷ lệ 65% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 73%, và tỷ lệ cho phái nữ là 58%. Tại Dahegam, 14% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Gujarat


title: Plutoni

text:
Plutoni là một nguyên tố hóa học hiếm, có tính phóng xạ cao với ký hiệu hóa học Pu và số nguyên tử 94. Nó là một kim loại thuộc nhóm actini với bề ngoài màu trắng bạc và bị xỉn khi tiếp xúc với không khí, tạo thành một lớp phủ mờ khi bị oxy hóa. Nguyên tố này thông thường biểu hiện (exhibit) 6 dạng thù hình (allotrope) và bốn trạng thái oxy hóa. Nó phản ứng với cacbon, halogen, nitơ và silicon. Khi tiếp xúc với không khí ẩm, nó tạo thành các oxide và hydride làm thể tích các mẫu giãn nở lên đến 70%, hay nói cách khác là nó bong ra thành dạng bột có thể tự bốc cháy. Nó cũng là một chất độc phóng xạ mà tích tụ trong tủy xương. Những đặc tính này và các tính chất khác khiến cho việc xử lý plutoni trở nên nguy hiểm.

Plutoni là nguyên tố nguyên thủy nặng nhất, đồng vị bền nhất của nó là plutoni-244 có chu kỳ bán rã khoảng 80 triệu năm đủ lâu để nguyên tố này có thể được tìm thấy ở dạng vết trong tự nhiên. Nhưng plutoni là sản phẩm phụ thường xuyên có mặt khi nguyên tử urani bị tách làm đôi trong lò phản ứng hạt nhân. Một số hạt hạ nguyên tử được tăng tốc trong quá trình phân hạch biến đổi urani thành plutoni.

Đồng vị quan trọng nhất của plutoni là plutoni-239, với chu kỳ bán rã 24.100 năm. Plutoni-239 là đồng vị có ích nhất trong các vũ khí hạt nhân. Plutoni-239 và plutoni-241 có khả năng phân hạch, có nghĩa là các nguyên tử của nó có thể tách ra bằng cách bắn phá bởi neutron nhiệt chuyển động chậm giải phóng năng lượng, tia gamma và nhiều neutron hơn. Các neutron này sau đó có thể duy trì phản ứng hạt nhân dây chuyền, được ứng dụng trong các vũ khí hạt nhân và lò phản ứng hạt nhân.

Plutoni-238 có chu kỳ bán rã 88 năm và phát ra các hạt alpha. Nó là một nguồn cung cấp nhiệt trong các máy phát điện hạt nhân, một loại động cơ cung cấp điện cho tàu không gian cỡ nhỏ. Plutoni-240 có tỷ lệ phân hạch tự phát cao, làm tăng thông lượng neutron của bất kỳ mẫu nào. Sự có mặt của plutoni-249 hạn chế khả năng sử dụng của các mẫu trong vũ khí hạt nhân hoặc nhiên liệu hạt nhân, và xác định cấp của nó. Các đồng vị của plutoni đắt và khó tách, vì thế các đồng vị riên biệt thường được sản xuất trong các lò phản ứng chuyên dụng.

Plutoni được một nhóm nghiên cứu đứng đầu là Glenn T. Seaborg và Edwin McMillan tổng hợp đầu tiên năm 1940 tại Đại học California, Berkeley bằng cách bắn phá urani-238 bởi hạt nhân deuteron. McMillan đặt tên nguyên tố mới theo tên Pluto (Sao Diêm Vương), và Seaborg đề nghị ký hiệu nó là Pu. Sau đó, một lượng nhỏ plutoni ở dạng vết cũng được phát hiện trong tự nhiên. Việc tạo ra plutoni được sử dụng với lượng lớn lần đầu tiên trong phần chính của dự án Manhattan suốt chiến tranh thế giới thứ 2, để tạo ra bom nguyên tử đầu tiên. Vụ thử hạt nhân đầu tiên, "Trinity" (tháng 7 năm 1945), và bom nguyên tử lần thứ 2 được sử dụng để phá hủy thành phố (Nagasaki, Nhật Bản tháng 8 năm 1945), "Fat Man", cả hai lõi đều dùng plutoni-239. Các nghiên cứu thí nghiệm ảnh hưởng của plutoni đối với con người đã được tiến hành mà không có sự đồng ý trước, và một số tai nạn (criticality accident), gây chết người đã xảy ra trong và sau chiến tranh. Chất thải plutoni từ các nhà máy điện hạt nhân và từ việc giải trừ vũ khí hạt nhân được tạo ra trong suốt thời kỳ chiến tranh lạnh là những mối nguy hiểm cho môi trường. Các nguồn khác của plutoni trong môi trường như bụi phóng xạ từ các vụ thử hạt nhân trên mặt đất (hiện nay đã bị cấm).

Tính chất

Tính chất vật lý

Plutoni có màu trắng bạc sáng ban đầu nhìn thì rất giống niken, nhưng nó bị oxy hóa rất nhanh trong không khí làm chuyển sang màu xám tối, mặc dù đôi khi cũng gặp màu lục xanh oliu và lục vàng. Ở nhiệt độ phòng, plutoni có dạng thu hình α (alpha). Hình dạng cấu trúc phổ biến nhất của nguyên tố này giòn và cứng giống như gang xám trừ khi nó ở dạng hợp kim với các kim loại khác làm cho nó mềm và dễ uốn/dát. Không giống với hầu hết kim loại khác, nó không dẫn nhiệt và dẫn điện tốt. Plutoni có điểm nóng chảy thấp (640 °C) và có điểm sôi cao bất thường (3,327 °C).

Phát xạ hạt alpha giải phóng hạt nhân heli năng lượng cao là cách phát xạ phổ biến của plutoni. 5 kg lõi của vũ khí hạt nhân đặc trưng chứa khoảng 12,5 × 1024 nguyên tử. Với chu kỳ bán rã 24.100 năm, khoảng 11,5 × 1012 trong số nguyên tử trên phân rã mỗi giây phát ra 5,157 MeV hạt alpha bằng với 9,68 W. Nhiệt sinh ra từ việc bắt giữ các hạt này làm chúng ta có cảm giác ấm khi chạm tay vào.

Điện trở suất của plutoni ở nhiệt độ phòng là rất cao so với mặt bằng chu của các kim loại, và giá trị này sẽ cao hơn ở nhiệt độ thấp hơn, đó là điều bất thường đối với một kim loại. Xu hướng này tiếp tục khi nhiệt độ giảm xuốn 100 K, dưới mức này điện trở suất giảm nhanh chóng đối với các nguyên chất (chưa bị oxy hóa). Sau đó điện trở suất bắt đầu tăng theo thời gian ở khoảng 20 K do sự phá hủy bức xạ, với tốc độ được quyết định bởi thành phần đồng vị của mẫu.

Do tự chiếu xạ, một mẫu plutoni sẽ mỏi diễn ra trong hầu hết cấu trúc tinh thể của nó, tức là sự sắp xếp có thứ tự của các nguyên tử của nó bị phá vở do phóng xạ theo thời gian. Tự chiếu xạ cũng có thể dẫn đến việc tôi làm chống lại một vài hiệu ứng mỏi khi nhiệt độ tăng trên 100 K.

Không giống hầu hết các kim loại khác, plutoni tăng tỷ trọng khoảng 2,5% khi nó nóng chảy, nhưng tỷ trọng của kim loại lỏng thì thể hiện sự suy giảm tuyến tính theo nhiệt độ. Gần điểm nóng chảy, plutoni lỏng cũng có độ nhớt và ứng suất mặt rất cao so với các kim loại khác.

Thù hình

Plutoni bình thường có 6 dạng thù hình và một dạng thứ 7 (zeta, ζ) ở nhiệt độ trong dãi áp suất giới hạn. Các dạng thù hình khác nhau về hình dạng sắp xếp của nguyên tố có điểm rất giống nhau là nội năng nhưng có tỉ trọng và cấu trúc tinh thể thay đổi đáng kể. Điều này làm cho plutoni rất nhạy cảm với những thay đổi về nhiệt độ, áp suất hoặc và điều đó làm cho thể tích thay đổi đặc trưng sau khi chuyển pha từ dạng thù hình này sang sang khác. Tỷ trọng của các thù hình khác nhau thay đổi từ 16,00 g/cm³ đến 19,86 g/cm³.

Việc tồn tại các dạng thù hình này làm cho việc gia công plutoni trở nên rất khó, vì nó thay đổi trạng thái một cách dễ dàng. Ví dụ dạng α tồn tại ở nhiệt độ phòng trong plutoni chưa được gia công. Nó có đặc điểm gia công tương tự như gang nhưng biến đổi thành dạng β có tính dẻo và dễ uốn ở nhiệt độ cao hơn một chút. Các nguyên nhân dẫn đến sự phức tạp về các pha thì chưa được hiểu một cách toàn vẹn. Dạng α có cấu trúc tinh thể đơn tà có tính đối xứng thấp, có tính giòn, bền, nén được, và dẫn suất kém.

Plutoni ở dạng δ thường hình thành ở nhiệt độ từ 310 °C đến 452 °C, nhưng nó ổn định ở nhiệt độ phòng khi ở dạng hợp kim với một lượng nhỏ galli, nhôm, hay cesi, làm tăng khả năng làm việc và làm cho có thể hàn nó được. Dạng delta có các tính chất kim loại đặc trưng hơn, và tương đối bền và dễ uốn như nhôm. Trong vũ khí phân hạch, sóng sóc nổ được dùng để nén lõi plutoni cũng gây ra sự chuyển dạng từ pha delta thông thường sang pha alpha đặc hơn, có ý nghĩa ứng dụng để đạt đến mức siêu tới hạn. Pha ε là dạng thù hình rắn ở nhiệt độ cao nhất, thể hiện tính tự khuếch tán nguyên tử cao bất thường so với các nguyên tố khác.

Phân hạch hạt nhân

Plutoni là một nguyên tố có các electron ngoài cùng thuộc lớp 5f đây là ranh giới chuyển tiếp giữa giới hạn mà các electron của nó có thể có liên kết hoặc không có liên kết với một nguyên tử riêng biệt; nó được xem là một trong số những nguyên tử phức tạp nhất. Đây là kim loại actini có tính phóng xạ, đặc biệt là đồng vị plutoni-239 là một trong 3 đồng vị phân hạch nguyên thủy (hai đồng vị còn lại là urani-233 và urani-235);
plutoni-241 cũng có khả năng phân hạch cao.
Xét về khả năng phân hạch, một đồng vị hạt nhân nguyên tử phải có khả năng tách đôi khi bị tác động bởi neutron chuyển động chậm, và giải phóng đủ lượng neutron cần thiết để duy trì phản ứng dây chuyền.

Plutoni-239 có hệ số sinh neutron (k) lớn hơn 1, do đó nếu kim loại có đủ khối lượng và yếu tố hình học thích hợp (như khối cầu nén), nó có thể đạt đến khối lượng tới hạn. Trong quá trình phân hạch, một phần năng lượng lên kết được giải phóng ở dạng nhiệt, điện từ và động năng mal; một kg plutoni-239 có thể tạo ra một vụ nổ tương đương với 20.000 tấn thuốc nổ TNT. Do tạo ra nguồn năng lượng khổng lồ nên plutoni-239 được ứng dụng làm vũ khí hạt nhân và được dùng trong lò phản ứng.

Việc có mặt đồng vị plutoni-240 trong mẫu sẽ làm giới hạn khả năng của bom hạt nhân, vì plutoni-240 có tốc độ phân hạch tự phát tương đối cao (~440 phân hạch một giây/1 gram sinh ra hơn 1.000 neutron/giây/gram) nên sẽ làm tăng mức neutron ban đầu và làm tăng nguy cơ đạt đến trang thái siêu tới hạn cực nhanh mà chưa đạt đến trạng thái tối đa của một chuỗi phản ứng dây chuyền cần thiết. Plutoni được xác định đạt cấp vũ khí, cấp nhiên liệu hay cấp năng lượng lò phản ứng tùy thuộc vào phần trăm plutoni-240 có trong đó. Plutoni cấp vũ khí chứa ít hơn 7% plutoni-240, còn cấp nhiên liệu thì chứa từ 7% đến dưới 19%, và cấp năng lượng lò phản ứng thì chứa từ 19% plutoni-240 trở lên. Plutoni siêu cấp chứ đồng vị plutoni-240 ít hơn 4% thì được dùng trong các vũ khí đặt trên các tàu và tàu ngầm của hải quân Hoa Kỳ do nó có độ phóng xạ thấp hơn. Đồng vị plutoni-238 không thể phân hạch nhưng có thể trải qua quá trình phân hạch một cách dễ dàng bằng cách dùng neutron nhanh và nó phát ra hạt alpha.

Các đồng vị

Có 20 đồng vị phóng xạ của plutoni đã được nhận biết. Các đồng vị sống lâu nhất là plutoni-244 có chu kỳ bán rã 80,8 triệu năm, plutoni-242 là 373.300 năm, và plutoni-239 là 24.110 năm. Tất cả các đồng vị phóng xạ còn lại có chu kỳ bán rã nhỏ hơn 7.000 năm. Nguyên tố này cũng có 8 đồng phân hạt nhân, mặc dù không có đồng phân nào ổn định và tất cả có chu kỳ bán rã nhỏ hơn 1 giây.

Các đồng vị của plutoni có số khối nằm trong khoảng từ 228 đến 247. Các cơ chế phân rã ban đầu của các đồng vị có số khối thấp hơn đồng vị bền nhất plutoni-244, là phân hạch tự phát, phát ra hạt alpha và hầu hết tạo thành các đồng vị urani (92 proton) và neptuni (93 proton). Cơ chế phân rã ban đầu đối với các đồng vị có số khối cao hơn đồng vị plutoni-244 là phát ra hạt beta và hầu hết tạo thành các đồng vị americi (95 proton). Plutoni-241 là đồng vị mẹ của chuỗi phân rã neptuni phân rã tạo ra americi-241 và hạt β hoặc electron.

Plutoni-238 và 239 là các đồng vị tổng hợp phổ biến nhất. Plutoni-239 được tổng hợp thông qua phản ứng giữa urani (U) và neutron (n) thông qua giai đoạn trung gian với phân rã beta (β−) và neptuni (Np):

Neutron từ sự phân hạch urani-235 được bắt giữ bởi hạt nhân urani-238 để tạo ra urani-239; qua một phân rã beta sẽ biến đổi một neutron thành proton để tạo ra Np-239 (chu kỳ bán rã 2,36 ngày) và qua một phân rã beta khác để tạo ra plutoni-239. Những người làm việc cho dự án Tube Alloys đã dự đoán trên lý thuyết phản ứng nào năm 1940.

Plutoni-238 được tổng hợp từ việc bắn phá urani-238 bằng các hạt nhân deuteron theo phản ứng sau:

Trong quá trình này, hạt nhân Deuteri đụng vào urani-238 sinh ra 2 neutron và neptuni-238, đến lượt nó neptuni-238 phân rã tự phát bằng cách phát ra các hạt beta âm để tạo thành plutoni-238.

Nhiệt phân rã và đặc điểm phân hạch
Các đồng vị plutoni trải qua phân rã phóng xạ sinh ra nhiệt phân rã. Các đồng vị khác nhau sinh ra những lượng nhiệt khác nhau theo khối lượng của chúng. Nhiệt phân rã thường được tính theo đơn vị watt/kilogram, hay milliwatt/gram.

Americi-241, sản phẩm phân rã của plutoni-241, có chu kỳ bán rã 430 năm, 1,2 phân hạch tự phát/1 gram/1 giây, và nhiệt phân rã là 114 watt/kg. Khi phân rã nó phát ra các tia gamma có khả năng đâm xuyên mạnh. Sự có mặt của nó trong plutoni, xác định theo hàm lượng ban đầu của plutoni-241, được xem là làm tăng nguy hiểm phơi nhiễm phóng xạ đối với các cấu túc xung quanh và con người.

Các hợp chất

Ở nhiệt độ phòng, plutoni nguyên chất có màu bạc nhưng sẽ chuyển sang màu xỉn khi bị oxy hóa. Plutoni có 4 trạng thái oxy hóa phổ biến trong dung dịch gốc nước và một dạng hiềm gặp hơn gồm:
 Pu(III), ion Pu3+ (oải hương lam)
 Pu(IV), ion Pu4+ (nâu vàng)
 Pu(V), ion PuO2+ (hồng tím)
 Pu(VI), as PuO22+ (vàng hồng)
 Pu(VII), as PuO53− (lục)–ion hóa trị 7 thì hiếm gặp

Màu sắc của các dung dịch plutoni tùy thuộc vào trạng thái oxy hóa và anion acid tự nhiên. Anion acid ảnh hưởng đến cấp độ tạp phức - cách mà cách nguyên tử liên kết với một nguyên tử trung tâm của các đồng vị plutoni.

Plutoni kim loại được tạo ra từ phản ứng của plutoni tetrafluoride với bari, calci hoặc lithi ở 1200 °C. Nó phản ứng với các acid, oxy, và hơi nước nhưng không phản ứng với kiềm, và dễ dàng hòa tan trong các acid clohydric, hydroiodic và perchloric. Kim loại nóng chảy phải được cất giữ trong môi trường chân không hoặc khí trơ để ngăn phản ứng với không khí. Ở 135 °C kim loại plutoni sẽ bốc cháy trong không khí và sẽ nổ nếu có mặt cacbon tetrachlorua.

Plutoni là một kim loại hoạt động. Trong không khí ẩm hoặc argon ẩm, nó bị oxy hóa một cách nhanh chóng tạo ra hỗn hợp các oxide và hydrit. Nếu kim loại của nó tiếp xúc đủ lâu với một lượng hơi nước nhất định thì sẽ hình thành một lớp bột PuO2 phủ lên bề mặt của nó. Quá trình này cũng tạo thành plutoni hydrit nhưng với lượng nước nhiều hơn thì chỉ tạo ra PuO2.

Với lớp áo này, kim có khả năng tự bốc cháy, vì thế kim loại plutoni thường được vận chuyển trong môi trường trơ và không như nitơ hay argon. Oxy là chậm các hiệu ứng của các chất ẩm và đóng vai trò như chất thụ động.

Plutoni thể hiện tốc độ phản ứng mạnh, thuận nghịch với hydro tinh khiết tạo thành plutonium hydride. Nó cũng sẵn sàng phản ứng với oxy tạo thành PuO và PuO2 cũng như các oxide trung gian; plutoni oxide tăng hơn 40% thể tích so với plutoni kim loại. Nó phản ứng với các halogen tạo ra các hợp chất dạng PuX3, với X có thể là F, Cl, Br hoặc I; PuF4 cũng có mặt. Các oxyhalide sau cũng được tìm thấy: PuOCl, PuOBr và PuOI. Nó sẽ phản ứng ớ cacbon để tạo ra PuC, nitơ tạo ra PuN và silic tạo ra PuSi2.

Nồi được dùng để chứa plutoni cần chịu được các tính chất khử mạnh của nó. Các kim loại chịu lửa như tantalum và tungsten cùng với các oxide bền hơn như boride, carbide, nitride và silicide có thể chịu được các tính chất này. Quá trình nóng chảy trong electric arc furnace có thể được dùng để tạo ra các thỏi nhỏ kim loại mà không cần dùng nồi nấu.

Cerium được dùng làm chất có tính chất hóa học giống plutoni để làm vật dụng chứa, chiết tách và các công nghệ khác.

Tạo hợp kim
Plutoni có thể tạo một số hợp kim và các hợp chất trung giann với hầu hết các kim loại khác, ngoại trừ các kim loại kiềm như lithi, natri, kali, và rubidi; và các kim loại kiềm thổ như magiê, calci, stronti, và bari; và kim loại đất hiếm như europi và ytterbi. Ngoài ra, các kim loại có thể gia công như crôm, molybden, niobi, tantali, và tungsten có thể hòa tan trong dung dịch plutoni, nhưng không hòa tan hoặc hòa tan rất ít trong plutoni rắn. Galli, nhôm, americi, scandi và ceri có thể ổn định hóa đồng phân δ của plutoni ở nhiệt độ phòng. Silic, indi, kẽm và zirconi cho phép tạo thành đồng phân δ khi làm lạnh nhanh. Một lượng lớn hafni, holmi và thali cũng cho phép duy trì pha δ ở nhiệt độ phòng. Neptuni là nguyên tố duy nhất có thể ổn định pha α ở nhiệt độ cao hơn.

Các hợp kim plutoni có thể được tạo ra bằng cách cho kim loại cần thiết vào plutoni nóng chảy. Nếu kim loại tạo hợp kim đủ tính khử, plutoni có thể được cho vào ở dạng oxide hay halide. Các hợp kim gali-plutoni pha δ và nhôm-plutoni được tạo ra bằng cách thêm plutoni(III) fluoride vào gali hoặc nhôm nóng chảy, đây là một điểm thuận lợi nhằm tránh việc tiếp xúc trực tiếp với kim loại plutoni có tính phản ứng cao.

 Plutoni-galli được dùng để ổn định hóa pha δ của plutoni, nhằm tránh các vấn đề gặp phải khi nó chuyển sang pha α và pha α-δ. Ứng dụng chủ yếu của nó là trong các pit của implosion nuclear weapons.
 Plutoni-nhôm là một hợp kim thay thế cho hợp kim Pu-Ga. Nó là thành phần ban đầu dùng trong việc ổn định hóa pha δ, nhưng nó có khuynh hướng phản ứng với các hạt alpha và giải phóng neutron làm giảm công năng của nó trong các vũ pit của vũ khí hạt nhân. Hợp kim plutoni-nhôm cũng có thể được ứng dụng làm một phần của nhiên liệu hạt nhân.
 Hợp kim plutoni-galli-coban (PuCoGa5) là một chất siêu dẫn phi truyền thống ở nhiệt độ dưới 18,5 kelvin, cường độ lớn hơn giá trị cao nhất giữa các hệ fermion nặng, và có dòng điện tới hạn lớn.
 Hợp kim plutoni-zirconi có thể được sử dụng làm nhiên liệu hạt nhân.
 Các hợp kim plutoni-ceri và plutoni-ceri-coban cũng được dùng làm nhiên liệu hạt nhân.
 Plutoni-urani, với khoảng 15–30% mol. plutoni, có thể được dùng làm nhiên liệu hạt nhân cho các lò phản ứng tái sinh nhan. Do tính tự cháy và sự nhạy cảm cao của nó đối với ăn mòn tại điểm tự bốc cháy hay việc phân hủy sau khi tiếp xúc với không khí nên cần tạo hợp kim với các thành phần khác. Thêm nhôm, cacbon hay đồng vào sẽ không làm cải thiện tôlàm tăng tôc độ tự phân hủy một cách đáng kể; còn nếu thêm zirconi và sắt sẽ tăng tính chống ăn mòn nhưng chúng có thể phân hủy trong vài tháng trong không khí. nếu thêm vào titan hay zirconi sẽ làm tăng điểm nóng chảy của hợp kim.
 Các hợp kim plutoni-urani-titan và plutoni-urani-zirconi đã được nghiên cứu để dùng làm nhiên liệu hạt nhân. Việc thêm vào nguyên tố thứ 3 sẽ làm tăng khả năng chống ăn mòn, giảm tính cháy, và tăng tính dẻo, tính kéo sợi, độ bền và sự nở vì nhiệt. Plutoni-urani-molybden có khả năng chống ăn mòn tốt nhất, vì nó tạo thành một lớp oxide mỏng bảo vệ, nhưng với titan và zirconi thì chỉ có tác dụng về mặt vật lý.
 Hợp kim thori-urani-plutoni đã được nghiên cứu để làm nhiên liệu hạt nhân cho các lò phản ứng tái sinh nhanh.

Xuất hiện
Một lượng rất nhỏ dạng vết của ít nhất 2 đồng vị plutoni (plutoni-239 và 244) có thể được tìm thấy trong tự nhiên. Các vết của plutoni-239 chỉ chiếm khoảng vài ppt, và các sản phẩm phân rã của nó cũng được tìm thấy trong tự nhiên ở một số mỏ urani, như trong "lò phản ứng phân hạch tự nhiên" ở Oklo, Gabon. Tỷ lệ plutoni-239/urani ở urani Mỏ Cigar Lake dao động trong khoảng từ  đến . Thậm chí một lượng nhỏ hơn của plutoni-244 nguyên thủy có mặt trong tự nhiên do chúng có chu kỳ bán rã tương đối cao khoảng 80 triệu năm. Các hàm lượng vết của Pu-239 có nguồn gốc từ các kiểu sau: trong những trường hợp hiếm, U-238 trải qua phân hạch tự phát, và trong quá trình này, hạt nhân phát ra một hoặc hai neutron tự do cùng với động năng. Khi một trong các neutron này va chạm vào nguyên tử U-238 khác, nó bị thấp thụ tạo ra U-239. Với thời gian tồn tại khá ngắn, U-239 phân rã thành neptuni-239 (Np-239), và sau đó Np-239 phân rã thành Pu-239.

Vì đồng vị Pu-240 có thời gian tồn tại tương đối lâu có mặt trong chuỗi phân rã của plutoni-244, nó cũng có thể có mặt, mặc dù gấp 10.000 lần nhưng vẫn hiếm hơn. Cuối cùng, một lượng cực nhỏ plutoni-238 tham gia vào phân rã beta kép của urani-238 cực kì hiếm gặp, được tìm thấy trong các mẫu urnai tự nhiên.

Một lượng vết nhỏ plutoni thường được tìm thấy trong cơ thể con người từ các nguồn trong các vụ thử hạt nhân dưới nước và trong khí quyển và một lượng nhỏ từ các tai nạn hạt nhân lớn. Hầu hết các vụ thử hạt nhân dưới nước và trong khí quyển đã bị dừng theo Hiệp ước Cấm thử hạt nhân năm 1963, trong đó, các nước tham gia ký kết gồm Hoa Kỳ, Vương quốc Anh, Liên Xô, và các nước khác. Việc thử vũ khí hạt nhân trong khí quyển đã được tiếp tục ở các nước không tham gia vào Hiệp ước trên như Trung Quốc (thử bom hạt nhân trên sa mạc Gobi năm 1964, thử bom hydro năm 1967, và các thử nghiệm sau đó), và Pháp (thử trong thập niên 1980).

Plutoni-239 là đồng vị dồi dào nhất của plutoni có khả năng dùng để chế tạo vũ khí hạt nhân và trong lò phản ứng.

Cũng có giả thuyết cho rằng một lượng nhỏ plutoni được tạo ra từ việc bắn phát các quặng urani bởi tia vũ trụ.

Lịch sử

Phát hiện
Enrico Fermi và nhóm nhà khoa học của Đại học Rome đã thông báo rằng họ phát hiện ra nguyên tố thứ 94 năm 1934. Fermi gọi nguyên tố này là hesperium và đã đề cập đến nó trong Nobel Lecture của ông năm 1938. Thực sự, mẫu đó là một hỗn hợp gồm bari, krypton, và các nguyên tố khác, nhưng điều đó đã chưa được biết đến vào thời điểm đó do sự phân hạch hạt nhân chưa được phát hiện.

Plutoni (đặc biệt là plutoni-238) đã được tạo ra đầu tiên vào ngày 14 tháng 12 năm 14, 1940, và được xác định tính chất hóa học vào ngày 23 tháng 2 năm 1941, bởi Dr. Glenn T. Seaborg, Edwin M. McMillan, J. W. Kennedy, and A. C. Wahl khi họ dùng hạt nhân deuteron bắn phá urani trong máy gia tốc  ở Đại học California, Berkeley. Trong thí nghiệm năm 1940, neptuni-238 đã được tạo ra một cách trực tiếp từ việc bắn phá nhưng bị phân rã phát ra tia beta 2 ngày sau đó, và tạo ra nguyên tố 94.

Một bài báo về việc phát hiện này đã được nhóm nghiên cứu gởi đến tạp chí Physical Review vào tháng 3 năm 1941. Bài báo đã được rút lại trước khi được đăng do họ phát hiện rằng một đồng vị của nguyên tố mới (plutoni-239) có thể trải qua sự phân hạch hạt nhân theo cách mà có thể dùng nó làm bom hạt nhân. Việc xuất bản đã được trì hoãn đến 1 năm sau khi kết thúc chiến tranh thế giới thứ 2 do vấn đề an ninh.

Edwin McMillan trước đó đã đặt tên cho nguyên tố siêu urani đầu tiên theo tên hành tinh Neptune và đã đề xuất rằng nguyên tố 94 tiếp theo trong dãi này cần đặt theo tên hành tinh tiếp theo là Pluto. Seaborg ban đầu dự định đặt tên nguyên tố này là "plutium", nhưng sau đó ông nghĩ rằng nó nghe không hay bằng "plutonium." Ông chọn ký hiệu "Pu" như cách nói đùa, mà không cần chú ý vào bảng tuần hoàn. Các tên thay thế cũng đã được Seaborg và những người khác xét đến như "ultimium" hay "extremium" do các niềm tin sai lầm rằng họ đã tìm thấy nguyên tố có thể cuối cùng và nặng nhất trong bảng tuần hoàn.

Nghiên cứu thời kỳ đầu
Tính chất hóa học cơ bản của plutoni được phát hiện là giống với urani sau một vài tháng đầu nghiên cứu. Việc nghiên cứu nguyên tố này thời kỳ đầu tiên đã được tiến hành tạo phòng thí nghiệm Metallurgical bí mật thuộc Đại học Chicago. Vào ngày 18 tháng 8 năm 1942, một hàm lượng vết của nguyên tố này đã được cô lập và được đo đạc lần đầu tiên. Khoảng 50 microgram plutoni-239 cộng với urani và các sản phẩm phân hạch đã được tạo ra và chỉ có khoảng 1 microgram plutoni đã được cô lập. Công đoạn này cho phép các nhà hóa học có thể xác định khối lượng nguyên tử của nguyên tố mới.

Vào tháng 11 năm 1943, một lượng plutoni trifluoride đã được khử để tạo ra mẫu plutoni kim loại đầu tiên: chỉ một vài microgram kim lại ở dạng hạt. Một lượng vừa đủ plutoni đã được tạo ra bằng phương pháp tổng hợp để có thể nhận thấy bằng mắt thường.

Các tính chất hạt nhân của plutoni-239 cũng đã được nghiên cứu sau đó; các nhà nghiên cứu phát hiện rằng khi một neutron va chạm vào nó, nó sẽ tách ra (phân hạch) bằng cách giải phóng các neutron và năng lượng. Các neutron mới này có thể tương tác với các nguyên tử plutoni-239 khác và quá trình cứ tiếp tục theo một phản ứng dây chuyền nhanh theo hàm mũ. Quá trình này có thể tạo ra một vụ nổ đủ lớn để phá hủy một thành phố nếu có đủ đồng vị được cô đọng để tạo thành một khối lượng tới hạn.

Sản xuất trong Dự án Manhattan
Trong suốt chiến tranh thế giới thứ 2, chính phủ Hoa Kỳ đã tiến hành một dự án chế tạo bom nguyên tử mang tên Dự án Manhattan (Manhattan Project). Ba vị trí sản xuất và nghiên cứu cơ bản của dự án là nhà máy sản xuất plutoni ở nơi mà ngày nay là Hanford Site, các cơ sở làm giàu urani ở Oak Ridge, Tennessee, và phòng thí nghiệm thiết kế và nghiên cứu vũ khí, ngày nay là Phòng thí nghiệm Los Alamos.

Lò phản ứng sản xuất đầu tiên tạo ra plutoni-239 là lò phản ứng than chì X-10. Nó đã được xây dựng năm 1943 ở cơ sở Oak Ridge mà sau đó trở thành Phòng thí nghiệm Oak Ridge.

Ngày 5 tháng 4 năm 1944, Emilio Segrè ở Los Alamos nhận được mẫu plutoni được tạo ra trong lò phản ứng ở Oak Ridge. Chỉ trong vòng vài chục ngày sau, ông phát hiện ra rằng plutoni từ lò phản ứng có nồng độ cao hơn đồng vị plutoni-240 được tạo ra từ máy gia tốc. Plutoni-240 có tốc độ phân hạch tự phát cao, làm tăng lượng neutron cơ bản của mẫu plutoni. Vũ khí plutoni loại súng được đặt tên theo mã là "Thin Man", phải bị hủy bỏ do số lượng các neutron sinh ra từ quá trình phân hạch tự phát tăng cao.

Toàn bộ thiết kế vũ khí plutoni ở Los Alamos đã được thay đổi nhanh chóng sau đó để tạo ra một mẫu có khả năng nổ phức tạp hơn mang tên "Fat Man". Là vũ khí nổ nên một chất rắn plutoni hình cầu đã được nén chặt với mật độ cao với các thấu kính nổ, nhưng cần thiết để dùng plutoni cho mục đích làm vũ khí.

Việc xây dựng lò phản ứng B ở Hanford, một lò phản ứng hạt nhân kích thước công nghiệp đầu tiên phục vụ việc sản xuất vật liệu, đã được hoàn thành vào tháng 3 năm 1945. Lò phản ứng B tạo ra vật liệu có khả năng phân hạch cho các vũ khí plutoni được sử dụng trong suốt chiến tranh thế giới thứ 2. B, D và F là những lò phản ứng đầu tiên được xây dựng ở Hanford, và sáu lò phản ứng sản xuất plutoni đã được xây thêm sau đó cũng tại vị trí này.

Năm 2004, một hòm an toàn được phát hiện trong khi khai quật một máng bị chôn vùi ở Hanford nuclear site. Bên trong nó có nhiều vật gồm chai thủy tinh lớn chứa xi măng màu trắng loại này sau đó được xác định là mẫu plutoni cấp vũ khí cổ nhất còn tồn tại. Phân tích đồng vị tại Phòng thí nghiệm Pacific Northwest cho thấy rằng plutoni trong chai đã được sản xuất trong lò X-10 tại Oak Ridge trong năm 1944.

Bom Trinity và Fat Man

Quả bom nguyên tử thử nghiệm đầu tiên có tên gọi là "Trinity", được tiến hành ngày 16 tháng 7 năm 1945 ở gần Alamogordo, New Mexico, sử dụng plutoni làm nguyên liệu phân hạch. Thiết kế nổ của "the Gadget" sử dụng các thấu kính nổ truyền thống để nén một hình cầu plutoni thành một khối siêu tới hạn, được bắn phá neutron một cách liên tục từ "Urchin", một nguồn neutron được làm từ poloni và berylli. Khi đi cùng nhau, chúng đảm bảo rằng một phản ứng chuỗi và vụ nổ xảy ra và vụ nổ xảy ra. Khối lượng của vũ khí nặng hơn 4 tấn, mặc dù người ta chỉ dùng 6,2 kg plutoni trong lõi. Khoảng 20% plutoni được dùng trong vũ khí Trinity đã trải qua quá trình phân hạch để tạo ra vụ nổ tương đương khoảng 20.000 tấn TNT.

Một thiết kế giống hệt được sử dụng trong quả bom "Fat Man" đã thả xuống Nagasaki, Nhật Bản, vào ngày 9 tháng 8 năm 1945, làm chết 70.000 người và làm bị thương 100,000. Quả bom "Little Boy" thả xuống Hiroshima 3 ngày trước đó đã sử dụng urani-235 chứ không phải plutoni.

Sử dụng trong chiến tranh Lạnh và trở thành chất thải
Các kho dự trữ plutoni cấp vũ khí lớn được cả Liên Xô và Hoa Kỳ xây dựng trong thời kỳ chiến tranh Lạnh. Các lò phản ứng hạt nhân của Hoa Kỳ ở Hanford và Savannah River Site miền nam Carolina đã sản xuất ra 103 tấn, và ước tính có 170 tấn đã được sản xuất ở Nga. Mỗi năm có khoảng 20 tấn nguyên tố này được sản xuất đều đều ở dạng sản phẩm phụ của ngành công nghiệp điện hạt nhân. Có khoảng 1000 tấn plutoni có thể được dự trữ với hơn 200 tấn được lấy ra từ các vũ khí hạt nhân.
SIPRI đã ước tính rằng plutoni thế giới năm 2007 vào khoảng 500 tấn, phân đều trong các ứng dụng dân dụng và vũ khí.

Khi chiến tranh Lạnh kết thúc, các kho vũ khí này trở thành tâm điểm của sự phổ biến hạt nhân. Ở Hoa Kỳ, một số plutoni được lấy ra từ các vũ khí hạt nhân đã được tháo gỡ và được làm nóng chảy để tạo thành những khúc thủy tinh plutoni oxide nặng 2 tấn. Thủy tinh này được làm thành borosilicate được trộn với cadmi và gadolini. Các khúc này được bao bọc trong thép không gỉ và được trữ các nhiều càng tốt ở độ sâu 4 km dưới lòng đất trong các lỗ khoan và sẽ được lấp bằng bê tông. Cho đến năm 2008, chỉ có cơ sở ở Hoa Kỳ đã lên kế hoạch lưu trữ plutoni theo cách này tại khu chứa chất thải hạt nhân núi Yucca, nằm cách Las Vegas, Nevada khoảng  về phía đông bắc.

Thí nghiệm y học

Trong và sau khi kết thúc chiến tranh thế giới thứ 2, các nhà khoa học làm việc trong dự án Manhattan và các dự án nghiên cứu các vũ khí hạt nhân khác đã tiến hành nghiên cứu những ảnh hưởng của plutoni trên các động vật trong phòng thí nghiêm và trên con người. Các nghiên cứu trên động vật cho thấy rằng vài gram plutoni/1 kg mô là một liều gây chết.

Trong trường hợp trên con người, điều này liên quan đến việc bơm một dung dịch chứa 5 microgram (điểm hình) trên các bệnh nhân ở bệnh viện được cho là hoặc bệnh nhân đã vào giai đoạn cuối của đợt điều trị hoặc có thời gian sống còn lại dưới 10 năm tùy thuộc vào tuổi hoặc tình trạng bệnh mãn tính. Liều tiêm này giảm 1 microgram vào tháng 7 năm 1945 sau khi các nghiên cứu trên động vật cho thấy rằng cách plutoni phân bố trong xương nguy hiểm hơn so với radi.

Đã có 18 thử nghiệm trên người được tiến hành với plutoni mà không có việc thông báo chấp thuận của đối tượng. Các thử nghiệm đã được sử dụng để tạo ra các công cụ chẩn đoán như để xác định mức độ hấp thu plutoni trong cơ thể người và cũng nhằm để phát triển các tiêu chuẩn an toàn khi làm việc với plutoni.

Vấn đề này ngày nay được xem là vi phạm nghiêm trọng y đức và Hippocratic Oath. More sympathetic commentators have noted that while it was definitely a breach in trust and ethics, "the effects of the plutonium injections were not as damaging to the subjects as the early news stories painted, nor were they so inconsequential as many scientists, then and now, believe."

Ứng dụng

Nhiên liệu oxide hỗn hợp

Nhiên liệu hạt nhân đã sử dụng từ các lò phản ứng nước nhẹ chứa Plutoni ở dạng hỗn hợp gồm plutoni-242, 240, 239 và 238. Hỗn hợp này không được làm giàu một cách đầy đủ để dùng cho các vũ khí hạt nhân, nhưng nó có thể được sử dụng làm nhiên liệu MOX. Bắt giữ neutron ngẫu nhiên làm cho một lượng plutoni-242 và 240 tăng theo thời gian Plutoni bị chiếu xạ trong lò phản ứng bởi các neutron "nhiệt" tốc độ chậm, vì thế sau chu kỳ thứ 2, Plutoni chỉ có thể được tiêu thụ bởi các lò phản ứng neutron nhanh. Nếu các lò phản ứng neutron nhanh không có, lượng Plutoni dư thường sẽ bị loại bỏ, và trở thành một loại chất thải hạt nhân có thành tố tồn tại lâu trong môi trường. Việc mong muốn tiêu thụ loại plutoni này và các nhiêu liệu siêu urani khác và làm giảm lượng phóng xạ trong chất thải là một trong những lý do khiến người ta phát triển các lò phản ứng neutron nhanh.

Công nghệ hóa học phổ biến nhất dùng để tái xử lý nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng để tách plutoni và urani có thể được sử dụng để tạo ra một oxide hỗn hợp là "nhiên liệu MOX" cho một số lò phản ứng hạt nhân. Plutonii cấp vũ khí có thể cần được cho thêm vào hỗn hợp nhiêu liệu này. Nhiên liệu MOX được dùng trong các lò phản ứng nước nhẹ và chiếm khoảng 60 kg plutoni trên 1 tấn nhiên liệu; sau 4 năm, 3/4 lượng plutoni bị tiêu thụ (chuyển thành các nguyên tố khác). Các lò phản ứng tái sinh được thiết kế đặc biệt để tạo ra vật liệu phân hạch nhiều hơn lượng chúng tiêu thụ.

Nhiên liệu MOX đã được sử dụng từ thập niên 1980 và hiện nay được sử dụng rộng khắp ở châu Âu. Tháng 9 năm 2000, Hoa Kỳ và Nga ký kết một thỏa thuận về loại bỏ và quản lý plutoni, theo đó, mỗi bên đồng ý loại bỏ 34 tấn plutoni cấp vũ khí. Bộ Năng lượng Hoa Kỳ lên kế hoạch loại bỏ 34 tấn plutoni cấp vũ khí ở Hoa Kỳ vào cuối năm 2019 bằng cách chuyển plutoni thành nhiên liệu MOX dùng cho các lò phản ứng hạt nhân thương mại.

Nhiên liệu MOX nâng cao tổng lượng đốt cháy. Một thanh nhiên liệu sau 3 năm sử dụng được tái xử lý để loại bỏ các sản phẩm thải, chúng chiếm khoảng 3% tổng khối lượng các thanh nhiên liệu. Bất kỳ đồng vị urani hay plutoni được tạo ra trong thời gian 3 năm này đều được loại bỏ và thanh nhiên liệu được đưa trở lại lò phản ứng. Khi galli chiếm 1% về khối lượng trong các hợp kim plutoni cấp vũ khí thì nó có khả năng gây cản trở việc vận hành lâu dài các lò phản ứng nước nhẹ.

Plutoni được thu hồi từ các nhiên liệu lò phản ứng hạt nhân đã qua sử dụng đặt ra một mối nguy hiểm phổ biến vũ khí hạt nhân ở mức ít hơn, vì sự ô nhiễm nhiều hơn với các đồng vị không phân hạch như plutoni-240 và plutoni-242. Việc tách các đồng vị này là không khả thi. Một lò phản ứng chuyên dụng vận hành dựa trên việc đốt nhiên liệu ở mức rất thấp nhìn chung cần phải tạo ra vật liệu thích hợp cho việc sử dụng chúng có hiệu quả trong các vũ khí hạt nhân. Trong khi plutoni cấp vũ khí được định nghĩa là có chứa ít nhất 92% plutoni-239, thì Hoa Kỳ đã quản lý để làm thiết bị nổ dưới 20Kt (kilo tấn) dùng plutoni được tin là chỉ chứa khoảng 85% plutoni-239, còn được gọi là plutoni 'cấp nhiên liệu'. Plutoni 'cấp lò phản ứng' được tạo ra từ chu trình đốt trong lò phản ứng nước nhẹ thông thường chứa lượng Pu-239 ít hơn 60%, với parasitic Pu-240/Pu-242 lên tới 30%, và 10-15% Pu-241 có khả năng phân hạch. Người ra không rõ liệu một thiết bị sử dụng plutoni được tạo ra từ các chất thải hạt nhân dân dụng được tái xử lý có thể nổ được không, tuy nhiên, các thiết bị này có thể tạo ra các tiếng xèo xèo theo giả thuyết và phát tán các vật liệu phóng xạ trên phạm vi rộng. IAEA phân loại một cách thận trọng plutoni của tất cả vectors đồng vị như vật liệu "sử dụng trực tiếp", đó là, "vật liệu hạt nhân có thể được sử dụng cho việc chế tạo các chất nổ hạt nhân không bao gồm các thành phần biến tố hay làm giàu sau đó".

241Am gần đây đã được đề nghị dùng làm chất biến tính trong các thanh nhiên liệu hạt nhân dùng plutoni nhằm hạn chế khả năng phát tán hạt nhân của nó.

Xem thêm
 Kỹ thuật hạt nhân
 Chu trình nhiên liệu hạt nhân
 Vật lý hạt nhân

Ghi chú

Tham khảo

Tài liệu

Liên kết ngoài

 Chemistry in its element podcast (MP3) from the Royal Society of Chemistry's Chemistry World: Plutonium

Nguyên tố hóa học
Họ Actini
Vật liệu hạt nhân

Nguyên tố tổng hợp
Dự án Manhattan


title: Pyrgocythara emersoni

text:
Pyrgocythara emersoni là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Pyrgocythara
Động vật được mô tả năm 1971


title: Micropterix trinacriella

text:
Micropterix trinacriella là một loài bướm đêm thuộc họ Micropterigidae. Nó được mô tả bởi Kurz, M. E., Zeller & M. A. Kurz năm 1997. Nó là loài duy nhất được tìm thấy ở area near miền bắc shore của Sicilia, cũng như in the surrounding của Núi Etna.

Chiều dài cánh trước là 2.6-3.1 mm đối với con đực và 2.8-3.6 mm đối với con cái.

Chú thích

Tham khảo

Micropterix
Động vật được mô tả năm 1997
Động vật châu Âu
Động vật đặc hữu Ý
Côn trùng châu Âu


title: Chi Cầy

text:
Chi Cầy (danh pháp khoa học: Viverra) là một chi động vật thường gặp ở Đông Nam Á.

Các loài
 Viverra civettina — Cầy đốm lớn Malabar
 Viverra megaspila — Cầy giông sọc, cầy đốm lớn
 Viverra tangalunga — Cầy hương Mã Lai
 Viverra zibetha — Cầy giông, cầy Ấn Độ lớn
 Viverra tainguyensis — Cầy giông Tây Nguyên
 Viverricula indica — Cầy hương, cầy Ấn Độ nhỏ, trong dân gian gọi không chính xác là chồn hương.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Động vật có vú châu Á
Động vật Đông Nam Á
V


title: 1747 Wright

text:
1747 Wright (1947 NH) là một tiểu hành tinh bay qua Sao Hỏa được phát hiện ngày 14 tháng 7 năm 1947 bởi C. A. Wirtanen ở Mount Hamilton.

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 1747 Wright

Thiên thể phát hiện năm 1947


title: FIFA

text:
Liên đoàn Bóng đá Quốc tế (,  viết tắt: FIFA ) là cơ quan quản lý bóng đá, bóng đá bãi biển, bóng đá trong nhà và thể thao điện tử nội dung bóng đá ở cấp độ toàn cầu. FIFA chịu trách nhiệm tổ chức các giải thi đấu quốc tế lớn của môn bóng đá, tiêu biểu là World Cup được bắt đầu từ năm 1930 và World Cup nữ từ năm 1991.

FIFA được thành lập vào năm 1904 với mục đích giám sát giải đấu quốc tế giữa các đội tuyển quốc gia của Bỉ, Đan Mạch, Đức, Hà Lan, Pháp, Tây Ban Nha, Thụy Điển và Thụy Sĩ. Có trụ sở tại Zürich, hiện có 211 quốc gia thành viên. Các quốc gia thành viên phải đồng thời là thành viên của một trong sáu liên đoàn châu lục sau: châu Á, châu Âu, Bắc & Trung Mỹ và Caribe, châu Đại Dương, Nam Mỹ và châu Phi.

Mặc dù FIFA không có quyền kiểm soát luật bóng đá (đây là trách nhiệm của Ủy ban bóng đá quốc tế), nhưng họ chịu trách nhiệm trong cả việc tổ chức và quảng bá cho giải đấu, qua đó tạo ra doanh thu từ tài trợ. Ước tính, năm 2013, FIFA thu về hơn 1,3 tỉ đô la Mỹ, lợi nhuận đạt 72 triệu đô la Mỹ, và có lượng dự trữ tiền mặt lên tới hơn 1,4 tỉ đô la Mỹ.

Các báo cáo điều tra của các phóng viên đã cho thấy mối liên kết của lãnh đạo FIFA với các hoạt động tham nhũng, hối lộ và cáo buộc gian lận bầu cử trong cuộc bầu cử Chủ tịch FIFA Sepp Blatter và quyết định trao quyền tổ chức World Cup 2018 và 2022 cho Nga và Qatar. Những cáo buộc này dẫn đến cáo trạng của chính quan chức cấp cao FIFA và năm nhà điều hành doanh nghiệp được đưa ra bởi Bộ Tư pháp Hoa Kỳ về tội gian lận, lừa đảo, và rửa tiền.

Lịch sử

Sự hình thành của FIFA
Năm 1902, Anton Wilhelm Hirschman – Tổng Thư ký Liên đoàn bóng đá Hà Lan đã gặp Frederick Wall – Tổng Thư ký Liên đoàn bóng đá Anh đề nghị tổ chức một giải đấu quốc tế chính thức và thành lập một tổ chức bóng đá có quy mô quốc tế. Đề nghị này đã bị nhiều người trong liên đoàn bóng đá Anh khi đó từ chối

Anton Wilhelm Hirschman và nhà báo Robert Guerin của tờ Matin, Thư ký bộ phận bóng đá của Hiệp hội các môn thể thao Pháp (USFSA) tiếp tục gửi thư đến các liên đoàn bóng đá khác ở châu Âu để đề nghị họ cùng đứng ra thành lập một tổ chức bóng đá quốc tế và đã nhận được sự đồng thuận.

Năm 1904, trận giao hữu bóng đá giữa Pháp gặp Bỉ đã diễn ra và được công nhận là trận đấu quốc tế đầu tiên ngày 1 tháng 5 và đến ngày 21 tháng 5 thoả ước thành lập liên đoàn bóng đá chung chính thức được thông qua tại trụ sở của Hiệp hội các môn thể thao Pháp số nhà 229, đường Saint Honoré, Paris, gồm có 7 liên đoàn: Pháp, Bỉ, Hà Lan, Đan Mạch, Thụy Sĩ, Tây Ban Nha và Thụy Điển, bầu Robert Guerin làm chủ tịch đầu tiên.

Các chủ tịch FIFA

 1904 - 1906: Robert Guerin;
 1906 - 1918: Daniel Burley Woolfall;
 1918 - 1921: do bị tác động của chiến tranh thế giới thứ I nên FIFA đã không có chủ tịch;
 1921 - 1954: Jules Rimet, ông là vị chủ tịch tại vị lâu nhất của FIFA và là cha đẻ của World Cup và cúp vàng thế giới đầu tiên đã mang tên ông: Cúp Jules Rimet;
 1954 - 1955: Rodolphe William Seeldrayers, vị chủ tịch tại vị ngắn nhất của FIFA do ông qua đời sớm sau khi nhận chức được 1 năm và có 25 năm làm phó cho Jules Rimes;
 1955 - 1961: Arthur Drewry;
 1961 - 1974: Sir Stanley Ford Rous;
 1974 - 1998: João Havelange. Là người có công lớn thương mại hoá bóng đá, gắn bóng đá với truyền hình và quảng cáo;
 1998 - 2015: Joseph Sepp Blatter;
 2016 - nay: Gianni Infantino.

Cấu trúc

Luật và bộ máy hoạt động
FIFA đặt trụ sở tại Zürich, và là một hiệp hội được thiết lập dưới luật pháp của Thụy Sĩ.

Sáu liên đoàn thành viên và 211 hiệp hội quốc gia

Bên cạnh cơ quan toàn cầu còn có sáu liên đoàn châu lục được công nhận bởi FIFA nhằm giám sát các trận đấu trên các lục địa và khu vực trên thế giới. Các hiệp hội thành viên, và không phải là liên đoàn châu lục là thành viên của FIFA. Các liên đoàn châu lục được quy định trong điều lệ của FIFA, trở thành thành viên của liên đoàn châu lục là điều kiện tiên quyết để trở thành thành viên của FIFA.

 Liên đoàn bóng đá châu Á (AFC; 46 thành viên)
Australia là thành viên của AFC từ năm 2006
 Liên đoàn bóng đá châu Phi (CAF; 54 thành viên)
 Liên đoàn bóng đá Bắc, Trung Mỹ và Caribe (CONCACAF; 41 thành viên)
Guiana thuộc Pháp, Guyana và Suriname là thành viên của CONCACAF dù họ ở Nam Mỹ. Đội tuyển Guiana thuộc Pháp là thành viên của CONCACAF nhưng không phải của FIFA.
 Liên đoàn bóng đá Nam Mỹ (CONMEBOL; 10 thành viên)
 Liên đoàn bóng đá châu Đại Dương (OFC; 11 thành viên)
 Liên đoàn bóng đá châu Âu (UEFA; 53 thành viên)
Các đội tuyển đại diện cho Armenia, Azerbaijan, Georgia, Israel, Kazakhstan, Nga và Thổ Nhĩ Kỳ là thành viên của UEFA, mặc dù phần lớn hoặc toàn bộ lãnh thổ của họ nằm bên ngoài châu Âu.
Monaco và Vatican không là thành viên của UEFA hay FIFA.

Tổng cộng, FIFA công nhận 211 hiệp hội quốc gia và đội tuyển nam quốc gia của họ cũng như 129 đội tuyển quốc gia nữ; xem danh sách các đội tuyển bóng đá nam quốc gia và mã FIFA của họ. FIFA có nhiều thành viên hơn Liên Hợp Quốc khi FIFA công nhận 23 thực thể phi chủ quyền là các quốc gia khác nhau, như bốn quốc gia cấu thành nằm trong Vương quốc Anh hay đang tranh chấp chính trị vùng lãnh thổ như Palestine và được Israel chấp nhận ngồi chung, FIFA là tổ chức quyền lực, là nơi mà Trung Quốc chấp nhận ngồi chung với Ma Cao, Hong Kong và Đài Loan cùng gia nhập. Hay các lãnh hải đang tranh chấp như Gibralta, Kosovo cũng là thành viên.

Ủy ban công tác FIFA về các quốc gia nhỏ đã phân loại các thành viên tiềm năng của FIFA thành ba loại:
Các nhà nước độc lập không thuộc FIFA (Kiribati, Quần đảo Marshall, Micronesia, Monaco, Niue, Palau, Tuvalu)
Các vùng lãnh thổ phi độc lập (Guadeloupe, Greenland, Isle of Man, Jersey, Martinique, Quần đảo Bắc Mariana, Réunion, Sint Maarten, Zanzibar)
Các khu vực chính trị nhạy cảm (Abkhazia, Crimea, Gibraltar, Kosovo, Bắc Síp, Nam Ossetia).

Bảng xếp hạng bóng đá nam FIFA được cập nhật hàng tháng và kết quả của mỗi đội dựa trên thành tích tại các giải quốc tế, vòng loại và các trận giao hữu. Cũng có một bảng xếp hạng dành cho bóng đá nữ, cập nhật bốn lần một năm.

Công nhận và các giải thưởng

FIFA tổ chức một lễ trao giải hàng năm để ghi nhận những thành tích của cá nhân lẫn tập thể của bóng đá thế giới. Về giải cá nhân, cầu thủ nam xuất sắc nhất nhận giải Quả bóng vàng FIFA còn cầu thủ nữ xuất sắc nhất nhận Cầu thủ xuất sắc nhất năm của FIFA; sau đó giải thưởng dành cho cầu thủ nam đến trước năm 2010 được hợp nhất với Quả bóng vàng châu Âu của France Football. Tại tiệc lớn Ballon d'Or, Giải thưởng FIFA Puskás, FIFA/FIFPro Best XI, Giải thưởng FIFA Fair Play, và Giải thưởng cống hiến của FIFA cũng được trao.

Năm 1994, FIFA công bố Đội hình mọi thời đại của FIFA World Cup. Năm 2000 FIFA công bố kết quả bình chọn trên Internet, tuyên bố Real Madrid là Câu lạc bộ xuất sắc nhất thế kỷ của FIFA. Năm 2002 FIFA công bố Đội hình trong mơ của FIFA, một đội hình toàn sao mọi thời đại được người hâm mộ bình chọn.

Nằm trong một phần của lễ kỷ niệm một trăm năm vào năm 2004, FIFA tổ chức "Trận đấu của thế kỷ" giữa Pháp và Brazil.

Các nhà tài trợ
 Adidas
 Coca-Cola
 Gazprom
 Hyundai/Kia Motors
 Visa
 Budweiser

Các giải đấu của FIFA

Đội tuyển quốc gia

Nam
 Giải vô địch bóng đá thế giới
 FIFA World Championship
 Cúp bóng đá các quốc gia Ả Rập
 Bóng đá nam tại Thế vận hội Mùa hè (U-23)
 Giải vô địch bóng đá U-20 thế giới
 Giải vô địch bóng đá U-17 thế giới
 Giải vô địch bóng đá trong nhà thế giới
 Bóng đá trong nhà nam tại Thế vận hội Trẻ Mùa hè (U-18)
 Giải vô địch bóng đá bãi biển thế giới

Nữ
 Giải vô địch bóng đá nữ thế giới
 Bóng đá nữ tại Thế vận hội Mùa hè
 Giải vô địch bóng đá nữ U-20 thế giới
 Giải vô địch bóng đá nữ U-17 thế giới
 Bóng đá trong nhà nữ tại Thế vận hội Trẻ Mùa hè (U-18)

Câu lạc bộ

Nam
 Giải vô địch bóng đá thế giới các câu lạc bộ
 Giải vô địch bóng đá trẻ thế giới các câu lạc bộ

Nữ
 Giải vô địch bóng đá nữ thế giới các câu lạc bộ (đề xuất)

Thể thao điện tử

Cá nhân
FIFA eWorld Cup

Đội tuyển
FIFA eClub World Cup
FIFA eNations Cup

Giải đấu bị bỏ
Cúp Liên đoàn các châu lục
Bóng đá nam tại Thế vận hội Trẻ Mùa hè
Bóng đá nữ tại Thế vận hội Trẻ Mùa hè

Các đội vô địch

Các giải đấu đã bỏ

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trang chủ của FIFA
 Sự ra đời của FIFA và những điều chưa biết

F
Cơ quan quản lý bóng đá
Khởi đầu năm 1904 ở Pháp
Cơ quan thể thao quốc tế có trụ sở tại Thụy Sĩ


title: (8245) 1977 RC9

text:
{{DISPLAYTITLE:(8245) 1977 RC9}}

(8245) 1977 RC9 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Schelte J. Bus ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 8 tháng 9 năm 1977.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 8001–9000

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser

Thiên thể phát hiện năm 1977
Được phát hiện bởi Schelte J. Bus
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Gera Lario

text:
Gera Lario là một đô thị ở tỉnh Como trong vùng Lombardia, có cự ly khoảng  về phía bắc của Milano và khoảng  về phía đông bắc của Como. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 942 người và diện tích là 6,7 km².

Gera Lario giáp các đô thị: Colico, Dubino, Montemezzo, Piantedo, Sorico, Trezzone, Vercana.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Como
Thành phố và thị trấn ở Lombardia