title: Hệ thống X Window

text:
Trong khoa học máy tính, Hệ thống X Window (còn được gọi tắt là X11 hay X) là một windowing system dùng để hiển thị đồ họa bitmap. Nó cung ứng một bộ các công cụ và giao thức cho phép người dùng xây dựng các giao diện đồ họa (GUI) trong hệ điều hành Unix, Tương tự Unix, và OpenVMS.

X cung cấp khuôn khổ cơ bản cho một môi trường GUI: vẽ và dịch chuyển các cửa sổ trên màn hình, tương tác với chuột và bàn phím. X không quy định giao diện người dùng - các trình khách làm việc này. Do vậy, kiểu cách biểu thị trên màn hình của các môi trường X rất đa dạng. Các chương trình khác nhau có thể trình bày các giao diện rất khác nhau.

Các tính năng xuyên dụng mạng của X bao gồm: máy tính nơi mà các chương trình ứng dụng (trình khách) đang chạy có thể khác với máy tính tại chỗ của người dùng (trình phục vụ với nhiệm vụ hiển thị). Cách sử dụng thuật ngữ "trình khách" (client) và "trình phục vụ" (server) của X ngược với cách nghĩ thông thường của nhiều người. X quan niệm "trình phục vụ" là phần hiển thị địa phương của người dùng (trình phục vụ việc hiển thị), chứ không phải nói đến một máy tính ở xa.

X bắt nguồn từ MIT vào năm 1984. Phiên bản giao thức hiện hành của X11 là phiên bản từ năm 1987. Tổ chức lãnh đạo đề án X là X.Org Foundation. Bản cài đặt tham khảo hiện hành, phiên bản X11R7.1, được cung cấp dưới dạng phần mềm tự do theo giấy phép của MIT và các giấy phép tương tự.

Mô hình khách-phục vụ và tính năng xuyên dụng mạng

X sử dụng mô hình client-server: một trình phục vụ X có thể liên lạc với nhiều trình khách khác nhau. Trình phục vụ (hay trình chủ) thu nhận các yêu cầu xuất hiển thị đồ họa (các cửa sổ) và hồi âm thông tin vào của người dùng (từ bàn phím, chuột, hay màn hình cảm ứng (touchscreen)). Trình phục vụ có thể đóng một trong các vai trò sau:
 là một trình ứng dụng hiển thị trên một cửa sổ của một hệ thống hiển thị khác.
 là một chương trình hệ thống (system program) điều khiển việc phát hình của một máy tính cá nhân.
 là một phần cứng chuyên dụng.

Với thuật ngữ "khách-phục vụ" (client-server) được dùng ở đây phải hiểu theo cách – thiết bị đầu cuối của người dùng là "trình phục vụ", còn các ứng dụng từ xa lại là "trình khách" – quan niệm này thường gây sự khó hiểu cho những người mới dùng X, vì các từ có vẻ như bị đảo ngược. X chọn chỗ đứng của mình từ góc độ của chương trình ứng dụng, hơn là từ góc độ của người dùng, hay từ góc độ của phần cứng. Phần hiển thị địa phương của X cung cấp các dịch vụ hiển thị cho chương trình ứng dụng, và vì vậy nó hành động như một trình phục vụ. Bất cứ một chương trình ứng dụng từ xa nào dùng các dịch vụ này của nó, sẽ hành xử như một trình khách.

Giao thức truyền thông giữa trình phục vụ và trình khách vận hành với tính năng xuyên dụng mạng: trình phục vụ và trình khách có thể cùng hoạt động trên cùng một máy tính hoặc trên các máy tính khác nhau với các kiến trúc và hệ điều hành có thể khác nhau. Nhưng trong trường hợp nào chúng cũng vận hành như nhau. Trình phục vụ và trình khách thậm chí còn có thể liên lạc với nhau một cách bảo mật qua Internet bằng cách dùng giao thức đường hầm (tunneling) cho kết nối qua một phiên mạng (network session) được mã hóa.

Để khởi động một trình khách từ xa hiển thị tại một trình phục vụ địa phương, thông thường, người dùng sẽ mở một cửa sổ đầu cuối và dùng telnet hay ssh để kết nối với máy tính ở xa, ra lệnh cho nó hiển thị tại máy của người dùng (ví dụ, gọi câu lệnh export DISPLAY[máy của người dùng]:0 trên màn hình của máy từ xa - máy đang chạy trình bao BASH), sau đó, khởi động trình khách (ở máy tính từ xa). Trình khách khi đó sẽ kết nối với trình phục vụ tại máy địa phương và trình ứng dụng từ xa sẽ hiển thị tại máy địa phương, tiếp nhận dữ liệu vào thu được từ các thiết bị nhập dữ liệu tại địa phương. Một cách khác là, máy địa phương có thể chạy một chương trình giúp đỡ nhỏ để nối tới một máy từ xa và khởi động ứng dụng khách mà người dùng mong muốn tại đó.

Những thí dụ thực tế về các trình khách từ xa bao gồm:
 quản trị một máy từ xa bằng đồ họa
 chạy một chương trình mô phỏng đòi hỏi năng lực tính toán cao trên một máy Unix ở xa và hiển thị kết quả trên một máy tính địa phương dùng hệ điều hành Windows.
 chạy phần mềm đồ họa trên nhiều máy tính cùng một lúc, kiểm soát hoạt động của chúng bằng một màn hình duy nhất, một bàn phím, và một con chuột.

Các nguyên lý thiết kế của X

Vào năm 1984 Bob Scheifler và Jim Gettys đặt ra các nguyên lý ban sơ của X như sau:
 Đừng thêm một chức năng mới nào trừ khi người thực hiện không thể hoàn thành một ứng dụng thật sự nếu thiếu chức năng đó.
 Việc quyết định hệ thống không phải là gì quan trọng không kém việc quyết định hệ thống là gì. Không phục vụ nhu cầu của cả thế giới, thay vào đó, tạo cho hệ thống có khả năng mở rộng được, sao cho các tính năng bổ sung về sau có thể được đáp ứng theo kiểu tương thích xuôi (tương thích với các phiên bản sau).
 Điều duy nhất tồi tệ hơn việc tổng quát hóa từ một ví dụ là tổng quát hóa không từ một ví dụ nào cả.
 Nếu không thể hiểu một vấn đề một cách trọn vẹn, thì có lẽ tốt nhất là đừng nên đưa ra một giải pháp nào hết."
 Nếu ta có một giải pháp có thể đạt được 90% hiệu ứng mong muốn cho 10% công việc, thì ta nên chọn giải pháp đơn giản hơn." (Xin xem thêm Tồi hơn nhưng tốt hơn)
 Cô lập các phức tạp một cách hết mức có thể."
 Cung cấp cơ chế chứ không cung cấp qui chế. Cụ thể, đặt các qui chế về giao diện người dùng vào tay của trình khách."

Trong thời gian thiết kế X, nguyên lý đầu tiên đã được điều chỉnh thành: Không bổ sung tính năng mới, trừ phi bạn biết một ứng dụng cụ thể nào đó sẽ đòi hỏi tính năng đó.

Từ đó trở đi, X hầu như giữ vững các nguyên lý của mình. Bản cài đặt tham khảo được phát triển với một tầm nhìn hướng tới sự mở rộng và cải thiện cài đặt, trong khi vẫn gần như hoàn toàn tương thích với giao thức nguyên thủy từ năm 1987.

Giao diện người dùng

X cố ý không chứa đặc tả về giao diện người dùng của ứng dụng, chẳng hạn các nút (button), trình đơn (menu), thanh tên cửa sổ (window title bar). Thay vào đó, các chi tiết được cung cấp/xác định bởi các phần mềm người dùng, chẳng hạn các chương trình quản lý cửa sổ (window manager), các bộ công cụ điều khiển giao diện đồ họa (GUI widget toolkit) và các môi trường mặt bàn (desktop environment), hoặc các giao diện đồ họa đặc thù của chương trình ứng dụng, như phần mềm tính hóa đơn bán hàng thường thấy trong siêu thị hay các cửa hiệu lớn. Chính vì vậy mà trong những năm qua, giao diện đặc thù của X đã biến đổi rất nhiều.

Chương trình quản lý cửa sổ là điều hành sự bố trí và hình thức của các cửa sổ ứng dụng. Nó có thể có giao diện gần giống giao diện tương ứng của Microsoft Windows, hoặc của Macintosh (ví dụ Kwin trong KDE và Metacity trong GNOME), hoặc có thể có giao diện khác hẳn, chẳng hạn quản lý cửa sổ theo kiểu lát gạch (tiling window manager). Trình quản lý cửa sổ có thể là một phần mềm rất cơ bản chỉ bao gồm những bộ phận chủ chốt (ví dụ như twn - bộ quản lý cửa sổ cơ bản được cung cấp kèm theo X) hoặc là một phần mềm cung cấp nhiều chức năng gần như một môi trường mặt bàn toàn phần (thí dụ Enlightenment).

Rất nhiều người dùng sử dụng X với môi trường mặt bàn toàn phần, trong đó bao gồm một trình quản lý cửa sổ, nhiều chương trình ứng dụng khác nhau và một giao diện nhất quán. GNOME và KDE là những môi trường mặt bàn được nhiều người ưa chuộng. Môi trường chuẩn Unix là Môi trường mặt bàn chung (Common Desktop Environment - viết tắt là CDE).

Tổ chức freedesktop.org (The freedesktop.org initiative) đã đề xuất khả năng tương tác giữa các giao diện mặt bàn và những thành phần phần mềm cần thiết cho một giao diện mặt bàn X có khả năng cạnh tranh cao.

Chương trình quản lý cho X
Xem thêm bài chi tiết Chương trình quản lý X
Số lượng chương trình quản lý cho X có rất nhiều hầu hết đều là miễn phí hay tự do. Trong số đó hai chương trình được nhiều người yêu thích và sử dụng nhất (chiếm trên 90% thị phần của các trình quản lý cho X) đó là GNOME và KDE.

GNOME và KDE
Hai đối tượng này đều có đầy đủ các tính năng mặt mạnh và yếu:

KDE:
xem thêm bài chi tiết về KDE
 Nguyên thủy là lối chơi chữ từ "Kool Desktop Environment" (chữ Kool là chữ lóng đồng âm với chữ "cool" tức là "Môi trường Mặt bàn ngầu"). KDE ra đời từ 1996 bởi Matthias Ettrich.
 Được xây dựng bằng ngôn ngữ C++
 Giao diện đồ họa dựa trên bộ công cụ Qt của Trolltech. Chính do, Qt ban đầu không phải là nguồn mở đã gây ra nhiều vấn đề tranh cãi. Mặc dù sau đó, "Qt" đã được Trolltech mở rộng một giấy phép nguồn mở đặc biệt cho "Qt" nhưng sự việc cũng đã trễ, GNOME đã ra đời và trở thành đối thủ cạnh tranh quan trọng nhất.
 KDE thực tế có nhiều ứng dụng hơn là GNOME, tuy vậy, chất lượng phần mềm không chắc hơn được các ứng dụng của GNOME.

GNOME:xem thêm bài chi tiết về GNOME
 Đề án khởi động từ năm 1997 Miguel de Icaza and Federico Mena, để giải quyết tình trạng KDE đã sử dụng một chương trình nguồn kín để phát triển phần mềm thay vì chương trình lấy từ nguồn mở.
 Mã nguồn dựa trên OOP thời kỳ đầu, nên các chương trình thư viện vẫn còn dùng ngôn ngữ C thay vì C++
 Rất nhiều thành phần cơ bản của GNOME phát triển từ công cụ GIMP
 Các thành phần phát triển trên cơ sở kiến trúc CORBA

Hiện nay, hầu hết các hệ điều hành Linux mở đều cho phép người dùng lựa chọn giữa hai trình quản lý này

Xem thêm lịch sử cạnh tranh giữa hai phần mềm này từ trang GNOME vs KDE – the history.

Một số chương trình quản lý X khác
Phần này chỉ giới thiệu một số trình quản lý X nào có giấy phép theo hình thức mở và còn sử dụng bởi nhiều người.

 IceWM: Tập trung trong mục tiêu cung ứng một chương trình quản lý X nhỏ gọn nhanh và linh hoạt. Ứng dụng chính của nó thường được dùng trong các thiết bị khởi động được vì nó chiếm chỗ rất ít. Trang Web tìm thấy ở IceWM. Giấy phép LGPL
 Fvwm phát triển bởi Robert Nation, là trình quản lý đầu tiên thỏa mãn tiêu chuẩn ICCCM. Nó được tạo ra nhằm giảm tối thiểu việc sử dụng bộ nhớ, cung ứng khả năng hiển thị 3-chiều và một mặt bàn ảo đơn giản. Trang Web tại Fvmwm. Giấy phép GPL
 Ctwm phát triển bởi Claude Lecommandeur, là một mở rộng của twm, nó có thể cung ứng đồng thời đến 32 màn hình ảo có thể có cấu hình riêng biệt, gọi là "workspace" (không gian làm việc). Người dùng có thể chuyển đổi không gian làm việc rất dễ dàng. Trang Web tại: Ctwm . Giấy phép BSD
 AfterStep dựa trên Fvwm, nhưng thiết kế để tạo cảm giác như là giao diện của NEXTSTEP. Trang Web tại AfterStep. Giấy phép GPL
 Window Maker do Alfredo Kojima, cũng để mô phỏng giao diện của NeXT, như AfterStep, nhưng với một cách tiếp cận hoàn thiện hơn. Trang Web Window Maker. Giấy phép GPL.
 Scwm (từ chữ "Scheme Constraints Window Manager"). Đây là trình quản lý X động và mở rộng được, đây cũng là công cụ văn lệnh cho hệ thống X window. Trang Web tại Scwm. Giấy phép GPL

Các cài đặt

Cài đặt tham khảo của X.org được coi là cài đặt chuẩn mực của X. Do việc cấp giấy phép tự do, nhiều biến thể của nó đã xuất hiện, một số tự do và một số có bản quyền. Các nhà cung cấp UNIX thương mại có xu hướng lấy cài đặt tham khảo và chỉnh sửa nó để thích hợp với phần cứng, họ thường biến đổi nó theo tùy thích ở mức độ cao và bổ sung vào đó những phần mở rộng độc quyền của mình.

Cho đến năm 2004, XFree86 cung cấp biến thể phổ biến nhất của X dùng trong các hệ thống với hệ điều hành tựa-UNIX miễn phí. XFree86 khởi đầu là phần mềm chuyển mã (port) của X cho các máy PC tương thích 386 (386-compatible PC), song đến cuối thập niên kỷ 1990, nó trở thành nguồn cải tiến kỹ thuật lớn nhất của X và là vị quản lý "de facto" của việc phát triển X . Tuy vậy, từ năm 2004 đến nay, cài đặt tham khảo của X.Org, một phân nhánh của XFree86, đã chiếm ưu thế.

Trong khi những người hâm mộ máy tính thường chỉ xem X như là một phần của Unix, trên thực tế, các trình phục vụ X còn được cung cấp sẵn trong các môi trường đồ họa khác. Hệ điều hành OpenVMS của Hewlett-Packard kèm một phiên bản của X với CDE - còn được gọi là DECwindows - làm môi trường mặt bàn chuẩn của nó. Hệ điều hành Mac OS X phiên bản 10.3 của Apple (còn gọi là Panther - con báo đen), và những phiên bản tiếp theo của nó, đều có kèm các trình ứng dụng X11.app được xây dựng trên nền của XFree86 4.3 và X11R6.6, với sự tích hợp tốt hơn với hệ điều hành Mac OS X. MacX là một trong các trình phục vụ X do các công ty bên ngoài xây dựng cho hệ điều hành Macintosh System phiên bản 7, 8 và 9.

Bản thân Microsoft Windows không hỗ trợ X, song có nhiều bản cài đặt do các hãng khác phát triển, dưới dạng tự do như Cygwin/X, Xming, WeirdMind và WeirdX, hoặc dưới dạng sản phẩm độc quyền như Xmanager, WiredX, Exceed và X-Win32. Chúng thường được dùng để điều khiển các trình khách ở xa của X.

Khi chạy X trong một hệ thống cửa sổ (hệ thống chủ) khác (chẳng hạn Microsoft Windows hay Mac OS), hệ thống X thường chạy trong chế độ "phi nguồn", có nghĩa là môi trường cửa sổ bản địa quản lý cửa sổ nguồn (hình nền và các trình đơn liên quan) và đồng thời quản lý các yếu tố hình học của cửa sổ X đang chạy, tuy một số trình phục vụ (chẳng hạn Exceed) còn có thể tạo cho trình khách ở xa một cửa sổ nguồn để hiển thị tại đó, cửa sổ này là một cửa sổ riêng biệt nằm trong hệ thống chủ.

Thiết bị đầu cuối X

Một thiết bị đầu cuối X (X terminal) bao gồm một phần cứng chuyên dụng chạy một trình phục vụ X dưới dạng thin client. Kiến trúc này đã trở nên phổ biến cho việc xây dựng các khu thiết bị cuối giá rẻ cho nhiều người dùng cùng sử dụng một máy chủ cỡ lớn. Công dụng này rất hợp với chủ ý ban đầu của dự án MIT.

Các thiết bị đầu cuối X có thể thăm dò mạng (broastcast domain địa phương) bằng giao thức XDMCP (X Display Manager Control Protocol - giao thức điều khiển quản lý hiển thị X) để tạo một danh sách những máy chủ hiện có thể chạy trình khách từ đó. Máy chủ khởi đầu cần chạy chương trình quản lý hiển thị X.

Các thiết bị đầu cuối X chuyên dụng (phần cứng) càng ngày càng trở nên ít phổ biến. Một PC với một trình phục vụ X thường cung cấp các chức năng tương tự nhưng với giá thành thấp hơn.

Các hạn chế và các phê phán

Cuốn "UNIX-HATERS Handbook" (Sổ tay những người ghét UNIX) đã dành toàn bộ chương "Thảm họa X Windows - The X-Windows Disaster" để nói về các vấn đề của X vào thời kỳ cuối thập niên 1980 đầu thập niên 1990. Cuốn "Tại sao X không phải là hệ thống cửa sổ lý tưởng - Why X Is Not Our Ideal Window System" (1990) của Gajewska, Manasse và McCormack đã miêu tả chi tiết những trục trặc trong giao thức kèm theo các đề nghị cải tiến.

Thiết bị phần cứng Video
Giới hạn hiệu năng làm việc của đồ họa máy tính hiện nay nằm chủ yếu trong các hàm xử lý đồ họa cao cấp. Các nhà cung cấp thường cài đặt các hàm xử lý đồ họa này trong các phần mềm điều vận độc quyền của mình (proprietary drivers), và họ thường viết cho hệ điều hành Windows trước (vì nó chiếm thị phần cao nhất). XFree86 và X.org Server đã thực hiện kỹ nghệ ngược (reverse engineering) đối với các bộ điều vận phần mềm (sofware drivers) cho nhiều card đồ họa cổ hơn. Tuy nhiên, khi thị trường đồ họa cung cấp các sản phẩm thuộc loại "đỉnh cao kỹ thuật" (state-of-the-art), nhiều nhà cung cấp coi các chi tiết lập trình là bí mật thương mại hay các phát minh có thể cấp bằng sáng chế mà họ không muốn tiết lộ.

Nhiều cài đặt hiện nay của X trực tiếp điều khiển phần cứng đồ họa. Một trình phục vụ hoạt động có lỗi có thể làm cho việc hiển thị trên màn hình lệch lạc đến mức độ không sử dụng được nữa, thậm chí nếu hệ điều hành ở bên dưới vẫn tiếp tục vận hành. Tình huống này có thể cần đến việc khởi động lại máy. Giao diện Hạ tầng cơ sở dựng ảnh trực tiếp (Direct Rendering Infrastructure) làm giảm nhẹ tình trạng này.

Các tính năng giao diện người dùng
X cố tình không chứa đặc tả về giao diện người dùng hay về phần lớn các giao tiếp giữa các trình ứng dụng. Điều này dẫn tới việc một số giao diện rất khác nhau và một số ứng dụng không phải lúc nào cũng hoạt động ổn thỏa với nhau. ICCCM (Inter-Client Communication Conventions Manual - Chỉ dẫn về quy ước giao tiếp giữa các trình khách), đặc tả về sự tương hoạt giữa các trình khách, có tiếng là khó cài đặt một cách đúng đắn. Những cố gắng về tiêu chuẩn sau này như Motif hoặc CDE cũng không giúp giải quyết được vấn đề. Điều này gây chán nản cho người dùng và các lập trình viên trong một thời gian dài . Hiện nay, các lập trình viên đồ họa thường giải quyết vấn đề nhất quán về diện mạo và cảm nhận (look and feel) cũng như về giao tiếp của trình ứng dụng bằng cách lập trình cho một môi trường mặt bàn cụ thể hoặc chỉ dùng một bộ công cụ khiển tố cụ thể. Với cách này, họ còn tránh được việc phải trực tiếp đối mặt với ICCCM.

Giao thức X không cung cấp tiện ích để xử lý âm thanh, nó để cho hệ điều hành tự cung cấp các hỗ trợ cho các phần cứng xử lý âm và chơi nhạc. Do nhu cầu sử dụng âm thanh của người dùng ngày càng tăng, điều đó dẫn đến nhiều hệ thống âm thanh con không tương thích. Trước đây, hầu hết các lập trình viên cố tình lờ đi các vấn đề về mạng mà chỉ dùng các API âm thanh đặc thù của hệ điều hành tại máy địa phương. Thế hệ đầu tiên của các hệ thống âm thanh có tính khách-phục vụ gồm có rplay và NAS (Network Audio System). Những nỗ lực gần đây hơn đã tạo nên EsounD (GNOME) và ARts (KDE). Một hệ thống khác cũng đã bắt đầu được phát triển, đó là MAS (Media Application Server).

Cho đến gần đây, X chưa có một phương pháp tốt nào để giải quyết việc in ra các hiển thị trên màn hình. Nhiều trình khách của X cho in ra ở dạng PostScript hoàn toàn khác với những gì nó gửi tới trình phục vụ. Xprint xuất hiện lần đầu tiên trong X11R6.3. Phía trình khách hoạt động khá tốt, song nhiều cài đặt bên trình phục vụ thì không. Các phiên bản từ X11R6.8 trở đi đã hoạt động tốt  và nó tiếp tục nhận được sự hỗ trợ bộ công cụ (toolkit support.).

Mạng

Hiện nay, không ai có thể tách một trình khách X hay một phiên làm việc X ra khỏi trình phục vụ và nối nó lại với một trình phục vụ khác, như người ta có thể làm với hệ thống mạng ảo VNC (Virtual Network Computing). Người ta đã bắt đầu làm việc để bổ sung tính năng này cho X.

Ở chế độ mặc định, giao thông mạng giữa một trình phục vụ X và một trình khách X ở xa không được mã hóa. Một kẻ tấn công với một phần mềm nghe trộm gói tin (packet sniffer) có thể chặn và đọc thông tin. Hầu hết người dùng giải quyết vấn đề này bằng cách nối X ngầm (tunneling) qua SSH; vì hầu hết các cài đặt của SSH đều hỗ trợ kết nối ngầm cho các trình ứng dụng X, mặc dù, ở chế độ mặc định, tính năng này bị vô hiệu hóa.

Tính độc lập thiết bị và sự tách biệt giữa trình khách và trình phục vụ gây ra những phụ phí (overhead) về tài nguyên. Tính xuyên dụng mạng của X đòi hỏi các trình khách và trình phục vụ hoạt động biệt lập. Trước đây, ảnh hưởng này gây thiệt hại đáng kể về hiệu năng vận hành đối với các hệ thống vận hành biệt lập (standalone) khi so với những phiên bản cùng thời của Microsoft Windows hay Mac OS, đây là những hệ thống có các điều hành cửa sổ nhúng sâu bên trong hệ điều hành. Những người ủng hộ X đề xuất việc sử dụng từ 4 tới 8 MB RAM để đạt được hiệu năng hoạt động chấp nhận được; cho đến thời điểm giữa thập niên 1990, số lượng này là quá lớn và phí phạm khi so sánh với Windows và Mac OS. (Microsoft Windows phiên bản 3.0 - ra đời tháng 5 năm 1990 vẫn còn có thể chạy được trên những máy chỉ có 640KB dung lượng bộ nhớ, tuy nó đã có tính năng hỗ trợ phần mở rộng của bộ nhớ, và có thể dùng những địa chỉ bộ nhớ ngoài giới hạn 640KB. Năm 1984, máy tính Macintosh dùng giao diện đồ họa, được cài đặt chỉ có 512KB dung lượng bộ nhớ, 1/8 của 4MB, hay 1/16 của 8MB).

Các phiên bản hiện hành của Windows và Quartz của Mac OS X phân tách các hệ thống con nội bộ tương tự như sự phân chia trình khách/trình phục vụ trong X. Hiệu năng hoạt động và lượng tài nguyên sử dụng của chúng cũng tương đương với X khi chạy KDE hay GNOME. Phần lớn những phụ phí là do thời gian trễ trọn vòng (round-trip delay time) trên mạng giữa trình khách và trình phục vụ (do độ trễ mạng chứ không phải do chính giao thức). Các giải pháp tốt nhất cho vấn đề về hiệu suất hoạt động bao gồm việc chú trọng vào thiết kế của trình ứng dụng . Những quan niệm lầm tưởng thường thấy là những quan niệm cho rằng các tính năng mạng của X gây ra sự phức tạp quá mức cần thiết trong trường hợp người ta chỉ sử dụng trên một máy địa phương, và rằng năng lực liên kết mạng của X gây ảnh hưởng không mong muốn lên hiệu năng làm việc; các cài đặt hiện đại của X dùng socket địa phương và bộ nhớ chia sẻ, nên đòi hỏi rất ít phụ phí tài nguyên.

Đối thủ cạnh tranh với X

Hầu hết các hệ thống tựa-UNIX dùng X làm phần đồ họa của mình. Tuy thế, một số người cũng đã cố gắng viết các chương trình khác để thay thế cho X. Trong lịch sử, những phần mềm đó bao gồm NeWS của Sun Microsystems - một phần mềm đã thất bại trên thị trường, và Display PostScript của NeXT - sau này trở thành Quartz của Apple dùng cho Max OS X.

Các cố gắng hiện thời, nhằm khắc phục những nhược điểm đã bị phê phán của X với ý định thay thế nó hoàn toàn, bao gồm Berlin/Fresco và Hệ thống Y window. Tuy nhiên, những phần mềm thay thế này không gây được mấy sự chú ý và nhiều nhà bình luận tỏ thái độ nghi ngờ về khả năng tồn tại của bất cứ một phần mềm thay thế nào không giữ tính tương thích ngược với các phiên bản cũ của X.

Các đối thủ cạnh tranh khác đã cố gắng tránh phụ phí của X bằng cách làm việc trực tiếp với phần cứng. Các đề án như vậy bao gồm thư viện phần mềm DirectFB và FBUI - một thư viện có dụng lượng mã rất nhỏ. Giao thức DRI (Direct Rendering Infrastructure),
với mục đích cung cấp một giao diện đáng tin cậy tại mức nhân của hệ điều hành
(kernel-level) với vùng đệm khung (framebuffer), có thể biến các cố gắng này trở nên thừa.

Các phương pháp khác được sử dụng nhằm đạt được tính xuyên dụng mạng cho các dịch vụ đồ họa bao gồm:
 SVG Terminal, một giao thức dùng để cập nhật nội dung của SVG trong trình duyệt với hiệu quả gần như đạt được chế độ thời gian thực.
 Virtual Network Computing: Một hệ thống nằm ở mức rất thấp, nó gửi các bitmap dạng nén qua mạng. Cài đặt của nó trong Unix còn kèm theo một trình phục vụ X.
 Citrix MetaFrame: Một sản phẩm "tựa-X" dành cho Microsoft Windows.
 Tarantella: Cung cấp một trình khách Java để dùng trong các trình duyệt Web.
 NX technology: Một giao thức tiết kiệm băng thông đối với việc hiển thị từ xa.

Lịch sử

Các phần mềm tiền bối của X

Trước khi X ra đời, nhiều hệ thống hiển thị đồ họa bitmap đã tồn tại, chẳng hạn như Alto (1973) và Star (1981) của hãng Xerox, Lisa (1983) và Macintosh (1984) của hãng Apple. Trong thế giới Unix thì có Andrew Project (1982) và thiết bị đầu cuối Blit của Rob Pike (1984).

X lấy tên của mình là phần mềm kế tục của một hệ thống cửa sổ đã có từ trước năm 1983 gọi là W (trong bảng ký tự Latin, chữ X đứng ngay sau chữ W). Hệ thống W window (W Window System) hoạt động dưới hệ điều hành V.

Nguồn gốc và những phát triển ở thời kỳ đầu

Ý tưởng đầu tiên về X bắt nguồn từ MIT vào năm 1984 do sự cộng tác giữa Jim Gettys (từ Dự án Athena) và Bob Scheifler (từ Phòng thí nghiệm Khoa học Máy tính MIT). Lúc đó, Scheifler đang cần có một môi trường hiển thị có thể dùng được để soát lỗi (debug) hệ thống Argus. Dự án Athena (một dự án chung giữa DEC (Digital Equipment Corporation), MIT, và IBM nhằm mục đích tạo điều kiện cho tất cả các sinh viên khả năng truy cập dễ dàng các tài nguyên máy tính) cần một hệ thống đồ họa không phụ thuộc hệ nền (platform-independent) - có thể chạy trên các hệ điều hành và các cấu trúc máy khác nhau - để có thể liên kết các hệ thống đa dạng và không đồng nhất của nhiều nhà cung cấp. Hệ thống cửa sổ, lúc đó được phát triển bởi dự án Andrew tại Đại học Carnegie Mellon, không cấp giấy phép ra ngoài và tại thời điểm này không có một phần mềm nào khác có thể thay thế.

Dự án này giải quyết khó khăn trên bằng cách tạo ra một giao thức vừa có thể chạy các trình ứng đụng tại địa phương, vừa có thể sử dụng tài nguyên từ các nguồn ở xa. Vào khoảng giữa năm 1983, một bản chuyển mã đầu tiên của W cho Unix chạy chậm gấp 5 lần so với khi nó chạy trên hệ điều hành V. Đến năm 1984, Scheifler thay thế giao thức đồng bộ của W bằng giao thức không đồng bộ, và thay các danh sách hiển thị (display list - danh sách các lệnh vẽ hình đồ họa, hoặc các hình đồ họa dùng thường xuyên, để có thể dùng lại nếu cần mà không cần phải tính toán) bằng chế độ đồ họa hiển thị trực tiếp (immediate mode graphics - một chế độ trong kỹ thuật đồ họa vi tính cho phép trình ứng dụng thao tác và xử lý dữ liệu đồ họa trực tiếp trong bộ nhớ) để tạo nên phiên bản 1 của X. X trở thành môi trường hệ thống cửa sổ đầu tiên thực sự không phụ thuộc phần cứng và không phụ thuộc nhà cung cấp.

Scheifler, Gettys và Ron Newman tập trung vào việc và X tiến triển một cách nhanh chóng. Vào tháng 1 năm 1985, họ đã cho phát hành phiên bản 6. Khi đó, DEC đang chuẩn bị cho ra trị trường máy trạm Ultrix đầu tiên của mình, DEC phán đoán rằng X sẽ là hệ thống cửa sổ duy nhất có khả năng có sẵn kịp thời gian để sử dụng. Các kĩ sư DEC đã chuyển mã X6 (X phiên bản 6) sang cho hiển thị QVSS của DEC trên máy MicroVAX.

Trong quý 2 năm 1985, X đã được trang bị những hỗ trợ hiển thị màu sắc để hoạt động trên máy VAXstation-II/GPX của DEC, lập nên phiên bản 9 của X. Mặc dù MIT lúc này đã cấp giấy phép phát hành X6 cho một số nhóm bên ngoài với một lệ phí, họ quyết định cấp giấy phép cho X9 và các phiên bản trong tương lai dưới loại giấy phép mà sau này được gọi là giấy phép MIT. Phiên bản 9 của X (X9) ra đời vào tháng 9 năm 1985.

Một nhóm từ Đại học Brown chuyển mã phiên bản 9 của X cho máy IBM RT/PC (RISC Technology Personal Computer - Máy tính cá nhân Công nghệ RISC), song những vấn đề trong việc đọc dữ liệu trên RT đã buộc họ phải thay đổi giao thức một cách không tương thích, dẫn tới phiên bản 10 vào cuối năm 1985. Đến năm 1986, các tổ chức bên ngoài bắt đầu muốn lấy X. X10R2 đã được phát hành vào tháng 1 năm 1986, tiếp theo là X10R3 vào tháng 2 năm 1986. X10R3 trở thành phiên bản đầu tiên được triển khai rộng rãi khi hai công ty DEC và Hewlett-Packard phát hành các sản phẩm dựa trên phiên bản này. Các nhóm khác cũng chuyển mã X10 cho máy tính Apollo và máy trạm Sun, thậm chí cho cả máy IBM PC/AT. Ứng dụng thương mại đầu tiên của X (một hệ thống Thiết kế kỹ thuật cơ khí bằng máy tính (mechanical computer-aided engineering) chạy trên máy VAX và hiển thị trên PC với trình phục vụ X) đã được trình diễn tại triển lãm thương mại Autofact. Phiên bản cuối của X10, X10R4 ra đời vào tháng 12 năm 1986.

Mặc dù X10 cung cấp nhiều chức năng hay và mạnh, nhưng người ta đã thấy rằng đáng ra giao thức X đã có thể được thiết kế lại với tính trung lập phần cứng (hardware-neutral) cao hơn, trước khi nó được triển khai quá rộng rãi; nhưng một mình MIT không có đủ tài nguyên cho một cuộc thiết kế lại hoàn toàn như vậy. Tại thời điểm đó, Phòng thí nghiệm phần mềm miền Tây (Western Software Laboratory - viết tắt là WSL) của DEC đang bận với nhiều dự án. Smokey Wallace, lúc đó đang làm việc tại phòng thí nghiệm trên và Jim Gettys đề xuất rằng DEC WSL sẽ xây dựng X11 và làm cho nó trở thành phần mềm tự do sẵn có cho người dùng, dưới cùng các điều khoản về giấy phép tương tự như X9 và X10. Công trình được bắt đầu từ tháng 5 năm 1986, và đến tháng 8 thì giao thức đã được hoàn tất. Thử nghiệm Alpha của phần mềm được bắt đầu vào tháng 2 năm 1987, thử nghiệm Beta được bắt đầu vào tháng 5, và cuối cùng X11 được phát hành ngày 15 tháng 9 năm 1987.

Công trình thiết kế giao thức X11, được chỉ đạo bởi Scheifler, đã được bàn luận rất sôi nổi trên các danh sách thư mở trên mạng Internet mà lúc đó vẫn còn non trẻ. Do đó, X đại diện cho những dự án phần mềm tự do quy mô lớn đầu tiên.

MIT X Consortium và tập đoàn X Consortium

Năm 1987, khi sự thành công của X càng ngày càng trở nên rõ ràng, MIT có ý định từ bỏ cương vị quản lý X, song trong kỳ họp với 9 nhà cung cấp vào tháng 6 năm 1987, họ đã nói với MIT rằng, để giữ cho X khỏi rơi vào tình trạng bị phân tán thành nhiều các phiên bản lẻ tẻ, không thống nhất trên thị trường, cần có một tổ chức trung lập đứng ra quản lý X. Do kiến nghị này, tháng 1 năm 1988, hội đồng MIT X Consortium đã được thành lập với danh nghĩa một tổ chức phi lợi nhuận của các nhà cung cấp với Scheifler là giám đốc, mục đích là định hướng các [ phát triển trong tương lai của X trong bầu không khí trung lập, vì quyền lợi của cả thương mại lẫn giáo dục. Tháng 1 năm 1988, Jim Fulton tham gia vào tổ chức và tiếp theo là Keith Packard vào tháng 3 năm 1988. Hai người tham gia với vai trò các nhà phát triển cao cấp, Jim tập trung vào Xlib, phông chữ, các trình quản lý cửa sổ, và các bộ công cụ, còn Keith cài đặt lại trình phục vụ. Cuối năm đó, Donna Converse và Chris Peterson cũng gia nhập, họ tập trung vào bộ công cụ và các bộ thành tố điều khiển, phối hợp chặt chẽ với Ralph Swick thuộc dự án Athena của MIT. MIT X Consortium đã tạo nhiều phiên bản quan trọng cho X11, bản đầu tiên (X11R2) vào tháng 2 năm 1988.

Vào năm 1993, tập đoàn X Consortium (một tổ chức phi lợi nhuận) được thành lập với tiền thân là tổ chức MIT X Consortium. Tổ chức này phát hành X11R6 vào 16 tháng 5 năm 1994. Vào năm 1995, nó tiếp nhận quyền quản lý bộ công cụ Motif và của Môi trường mặt bàn chung cho các hệ thống Unix. Cuối năm 1996, sau khi cho ra bản cuối cùng X11R6.3, X Consortium đã giải thể, để lại một di sản là ảnh hưởng thương mại ngày càng trong sự phát triển.

Open Group

Đến giữa năm 1995, X Consortium trao quyền quản lý X cho Open Group (Nhóm Mở), một nhóm các nhà cung cấp hình thành từ đầu 1996 do sự sáp nhập của OSF (Open Software Foundation) và X/Open.

Đầu năm 1998, Open Group đã phát hành X11R6.4. Trong khi tìm cách đảm bảo nguồn tài chính cho việc tiếp tục phát triển X  , Open Group đã tách X11R6.4 ra khỏi các điều khoản cấp phép tự do truyền thống. Những điều khoản mới đã có thể ngăn cản việc X được thu nhận bởi các dự án (như XFree86) và thậm chí ngay cả bởi một số nhà cung cấp thương mại. Sau khi XFree86 đe dọa sẽ phân nhánh X  , tháng 9 năm 1998, Open Group đã buộc phải cấp phép X11R6.4 lại theo giấy phép truyền thống.  Phiên bản cuối cùng của Open Group là X11R6.4 bản điều chỉnh 3.

X.Org và XFree86

XFree86 ra đời vào năm 1992, bắt nguồn từ trình phục vụ X386 cho máy PC tương thích IBM phiên bản X11R5 năm 1991. Phiên bản này được viết bởi Thomas Roell và Mark W. Snitily và sau đó được công ty Snitily Graphics Consulting Services tặng cho MIT X Consortium. XFree86 tiến triển theo thời gian, từ chỉ chỗ chỉ là một bản chuyển mã của X cho đến vị trí của một bản cài đặt đứng hàng đầu nổi tiếng nhất và là một quản lý de facto của việc phát triển X .

Tháng 5 năm 1999, tổ chức Open Group thành lập X.Org. X.Org giám sát những phiên bản phát hành của X, từ phiên bản X11R6.5.1 trở đi. Sự phát triển của X tại thời điểm này đã trở nên suy tàn . Kể từ khi X Consortium giải thể, hầu hết các cải tiến kỹ thuật đều đã được thực hiện trong dự án XFree86. . Năm 1999, do sự khuyến khích của nhiều công ty phần cứng  quan tâm đến việc sử dụng XFree86 trên hệ điều hành Linux và quan tâm đến vị thế của XFree86 là phiên bản nổi tiếng nhất, nhóm XFree86 đã gia nhập X.Org,   với cương vị là thành viên danh dự (làm việc không có lương).

Đến năm 2003, trong khi danh tiếng của Linux (cơ sở được cài đặt của X) tăng vọt, thì X.Org, tuy vẫn tồn tại, nhưng lại hầu như không hoạt động  , và tất cả những nỗ lực phát triển hầu như chỉ xảy ra bên trong XFree86 mà thôi. Tuy vậy, bất đồng đáng kể đã xảy ra trong nội bộ XFree86. Đề án XFree86 bị ảnh hưởng nặng nề bởi mô hình phát triển quá theo kiểu mô hình nhà thờ và tình trạng các lập trình viên không thể truy cập vào CVS (Concurrent Versions System) - một cơ sở dữ liệu lưu trữ các tập mã nguồn cùng chi tiết về những thay đổi của bảng mã nguồn đó - và thực hiện lệnh commit để cập nhật những thay đổi trong bảng mã nguồn của mình   , và các nhà cung cấp phải bảo trì một số lượng khổng lồ các bộ điều chỉnh . Tháng 3 năm 2003 tổ chức XFree86 đã khai trừ Keith Packard, người đã tham gia XFree86 sau khi X Consortium giải thể.

X.Org và XFree86 bắt đầu thảo luận về việc tái tổ chức cho phù hợp với việc hướng dẫn sự phát triển của X một cách thích đáng      . Từ muộn nhất là năm 2000, Jim Gettys đã cố gắng thuyết phục mọi người về một mô hình phát triển mở . Gettys, Packard, và một vài người nữa đã bắt đầu thảo luận một cách chi tiết các yêu cầu của một hệ thống quản lý hiệu quả (effective governance) cho X đối với sự phát triển mở của nó.

Cuối cùng, vào tháng 2 năm 2004, trong âm hưởng của cuộc tranh cãi về giấy phép của X11R6.4 đã nói ở trên đây, XFree86 đã phát hành phiên bản 4.4 dưới một giấy phép hạn chế hơn trước. Những điều khoản hạn chế này làm cho nhiều đề án đang phụ thuộc vào X cảm thấy không thể chấp nhận được . Những điều khoản mới được thêm vào dựa trên những điều khoản về quảng cáo của giấy phép BSD nguyên trước đây (Berkeley Software Distribution license - Giấy phép phân phối phần mềm của Berkeley), và bị Tổ chức phần mềm tự do (Free Software Foundation) và Debian xem là không tương thích với Giấy phép công cộng GNU (GNU General Public License)  . Các nhóm khác cũng nhìn nhận rằng những điều khoản hạn chế tiếp theo có tính chất đi ngược lại với tinh thần ban đầu của X (chẳng hạn, OpenBSD đã đe dọa phân nhánh). Vấn đề về giấy phép, cộng với những khó khăn trong việc cập nhật các sửa đổi, làm cho nhiều người cảm thấy rằng thời điểm phải phân nhánh đã chín muồi .

Sáng hội X.Org

Trong Đầu năm 2004 nhiều người từ X.Org và freedesktop.org đã nhóm lại và sáng lập ra Sáng hội X.Org (X.Org Foundation). Tổ chức Open Group trao quyền quản lý tên miền x.org cho hội này. Sự kiện này đã đánh dấu một sự thay đổi căn bản trong việc quản trị X. Trong khi những người quản lý của X từ năm 1988 (bao gồm cả Sáng hội X.Org trước đó) vốn là những tổ chức của các nhà cung cấp, thì Sáng hội X.Org này lại được sự chỉ đạo bởi các nhà phát triển phần mềm, sử dụng sự phát triển cộng đồng dựa trên mô hình chợ Bazaar. Mô hình phát triển này dựa trên sự tham dự của cộng đồng bên ngoài. Tư cách hội viên được mở cho từng cá nhân, và kết hợp cả tư cách hội viên dưới hình thức nhà tài trợ. Một vài tập đoàn lớn như Hewlett-Packard và Sun Microsystems hiện đang tài trợ cho Sáng hội X.Org.

Sáng hội giữ vai trò giám sát đối với sự phát triển của X: các quyết định kỹ thuật được đưa ra trên cơ sở thành tích bằng cách đạt được sự đồng thuận tương đối giữa các thành viên cộng đồng. Ban giám đốc không đưa ra các quyết định kỹ thuật; theo nghĩa đó, nó đã được thực hiện theo hình mẫu của Tổ chức GNOME - tổ chức gồm những người không can thiệp về mặt kỹ thuật. Sáng hội không thuê một nhà phát triển phần mềm nào.

Tháng 4 năm 2004, Sáng hội này đã cho phát hành X11R6.7, tức X.Org Server, dựa trên XFree86 4.4RC2 với các thay đổi được sáp nhập từ phiên bản X11R6.6. Gettys và Packard đã lấy phiên bản cuối cùng của XFree86 dưới giấy phép cũ, và đã đưa nhiều nhà phát triển cũ của XFree86 vào trong nhóm lãnh đạo   bằng cách nhấn mạnh quan điểm về mô hình phát triển mở và việc gìn giữ tính tương thích với GPL.

X11R6.8 được phát hành vào tháng 9 năm 2004. Phiên bản này được bổ sung nhiều tính năng quan trọng, trong đó bao gồm sự hỗ trợ bước đầu đối với các cửa sổ trong suốt, cùng nhiều hiệu ứng hình ảnh tinh xảo khác, các phần mềm dùng để khuếch đại màn hình (magnifiers), các phần mềm dùng để tạo hình đại diện thu nhỏ (thumbnailers), và các tiện ích dùng để tích hợp với các hệ thống hiển thị 3D ấn tượng, như Croquet Project và Project Looking Glass của Sun. Các chương trình ứng dụng bên ngoài (được gọi là các chương trình quản lý tạo hình (compositing managers) cung cấp thể thức và quy cách cho hình ảnh bề ngoài của giao diện người dùng.

Phương hướng trong tương lai

Với sự tồn tại của hai tổ chức X.Org và freedesktop.org, mạch phát triển chính của X lại bắt đầu tăng trưởng một cách nhanh chóng. Các lập trình viên có ý định là sẽ chỉ cho phát hành những phiên bản, hiện tại cũng như trong tương lai, khi chúng là những sản phẩm hoàn thiện, có thể dùng được, mà không chỉ là phần mềm nền tảng để cho các công ty buôn bán dựa vào mà gây dựng một sản phẩm của họ.

Ngày 21 tháng 12 năm 2005 , X.Org đã cho phát hành phiên bản X11R6.9, dùng chi nhánh mã nguồn chính, ít thay đổi, cho những người vẫn còn dùng những sản phẩm cũ trước đây, và phiên bản X11R7.0, được lấy ra từ cùng một dòng mã nguồn như trên, nhưng được phân ra thành nhiều mô-đun (những phần có trách nhiệm giải quyết một vấn đề riêng trong phần mềm), mỗi phần có thể duy trì bởi một đề án riêng . Ngày 22 tháng 5 năm 2006, Sáng hội cho phát hành phiên bản X11R7.1, chỉ bốn tháng sau phiên bản 7.0. Phiên bản này có nhiều tăng trưởng về tính năng đáng quan tâm .

Hầu cho phần mềm có đủ khả năng thích hợp được với nhiều hỗn hợp của phần cứng và hệ điều hành, X.Org dự tính sẽ chỉ cho phần mềm truy cập bộ điều hợp đồ họa thông qua OpenGL, và Hạ tầng cơ sở diễn hình trực tiếp (Direct Rendering Infrastructure - viết tắt là DRI). DRI xuất hiện lần đầu tiên trong phiên bản 4.0 của XFree86 và trở thành tiêu chuẩn từ phiên bản X11R6.7 trở đi . Rất nhiều hệ điều hành bắt đầu cho thêm khả năng thao tác phần cứng trong bộ phận trung tâm của mình (kernel). Công việc này được tiến hành theo một chế độ gia tăng.

Thuật ngữ
Người trong ngành vi tính thường rút ngắn cụm từ "Hệ thống X Window" thành "X11" hay đơn giản hơn là "X". Từ "X Windows" (theo tính cách của "Microsoft Windows") đã bị chính thức loại bỏ, và được coi là không chính xác, mặc dầu nó đã từng là một từ thông dụng trong những ngày đầu của lịch sử của X. Từ này cũng đã được dùng với một chủ tâm gây ấn tượng văn học, chẳng hạn như trong cuốn UNIX-HATERS Handbook.

 Các công cụ thông dụng để phát triển
Các công cụ thông dụng để phát triển có rất nhiều ở đây chỉ đề cập đến những công cụ thường thấy nhất và có thể tải về để dùng từ trang nhà của các công cụ đó. Tùy theo khả năng, ý thích, và yêu cầu cụ thể người lập trình chỉ cần lựa chọn bộ công cụ thích hợp:

 GNU C/C++: người ta không còn hay rất ít dùng trực tiếp trình dịch này nhưng nó luôn luôn là bộ phận cơ bản cho các công cụ khác dùng để dịch từ mã riêng biệt ra các tập tin thực thi được. Trang nhà www.gnu.org/software/gcc/
 Bộ công cụ Motif và Lesstif: Đây là công cụ đầu tay cho lập trình GUI trên X. Nó hỗ trợ hầu hết các nguyên lý lập trình cho GUI. Trang nhà của Motif www.opengroup.org/openmotif và của Lesstif: www.lesstif.org/
 GTK, GTK+, hay gtkmm: Đây là bộ công cụ đa nền dùng để tạo GUI. Bộ công cụ này dựa trên GIMP dùng ngôn ngữ cơ sở là C/C++ cung cấp một API và thư viện các khiển tố, rất tiện lợi và phổ biến khi dùng để phát triển phần mềm trên X. GDK là chữ viết tắt từ "The GIMP Toolkit". Trang nhà www.gtk.org/
 Qt: Qt là bộ công cụ khiển tố đa nền dùng để phát triển các chương trình GUI. Nó thường được dùng trên KDE. Qt được sản xuất bởi Trolltech, công ty Na Uy mà tên nguyên thủy là Quasar Technologies. Chữ "Q" được phát âm trong Anh ngữ là"cute" (tức là "dễ thương"). Trang nhà www.trolltech.com. Tuy nhiên, Qt chỉ miễn phí cho các ứng dụng không dùng để sinh lợi (non comercial appplication)
 FOX: là bộ công cụ dựa trên C++ để phát triển GUI. FOX làm việc trên, IRIX, Solaris, HP/UX, AIX, Tru64 Unix, Windows 9x,NT,2K (VC++, GNUWIN32, Borland, VisualAge C++), FreeBSD, và Sequent. FOX cung cấp tương đối đầy đủ các khiển tố và các tính năng khác. Trang nhà www.fox-toolkit.com
 FLTK (đọc theo Anh ngữ là "fulltick") là một bộ công cụ GUI có khả năng dịch chéo bản dùng được UNIX/Linux (X11), Microsoft Windows, và Mac OS X. Nó được thiết kế nhỏ gọn và có tính mô-đun. Bao gồm một bộ xây dựng giao diện người dùng là FLUID có thể giúp tạo một ứng dụng trong hàng phút. Trang nhà www.fltk.org
 Tcl/Tk: Đây là 1 bộ gồm hai phần - Tcl là môi trường văn lệnh di chuyển được dùng được cho Unix, Windows, và Macintosh. Nó hỗ trợ nhiều đặc tính mà các shell (trình bao) thường có. Trong khi đó, Tk cung ứng các GUI di chuyển được cho GUI trên UNIX, Windows, và Macintosh. Các giao diện văn lệnh giúp cho Tk đặc biệt dễ phát triển các ứng dụng.Trang nhà www.tcl.tk/
 Hầu hết các bộ công cụ đều sử dụng các thự viện có sẵn để phát triển ứng dụng cho X trong đó đáng kể là GDK, GIMP(www.gimp.org/)...

 Lịch sử phát hành Xem thêm XFree86#Lịch sử phát hành. Xem thêm

 Lịch sử của Giao diện đồ họa người dùng
 Các tên màu X11

 Tham khảo

 Hania Gajewska, Mark S. Manasse and Joel McCormack, Why X Is Not Our Ideal Window System  (PDF), Software — Practice & Experience vol 20, issue S2 (tháng 10 năm 1990)
 Linda Mui and Eric Pearce, X Window System Volume 8: X Window System Administrator's Guide for X11 Release 4 and Release 5, 3rd edition (O'Reilly and Associates, tháng 7 năm 1993; softcover ISBN 0-937175-83-8)
 The X-Windows Disaster (UNIX-HATERS Handbook)
 Robert W. Scheifler and James Gettys: X Window System: Core and extension protocols: X version 11, releases 6 and 6.1, Digital Press 1996, ISBN 1-55558-148-X
 The Evolution of the X Server Architecture (Keith Packard, 1999)
 The means to an X for Linux: an interview with David Dawes from XFree86.org  (Matthew Arnison, CAT TV, tháng 6 năm 1999)
 Lessons Learned about Open Source (Jim Gettys, USENIX 2000 talk on the history of X)
 On the Thesis that X is Big/Bloated/Obsolete and Should Be Replaced (Christopher B. Browne)
 Open Source Desktop Technology Road Map  (Jim Gettys, 09 tháng 12 năm 2003)
 X Marks the Spot: Looking back at X11 Developments of Past Year (Oscar Boykin, OSNews, 25 February 2004)
 Getting X Off The Hardware (Keith Packard, tháng 7 năm 2004 Ottawa Linux Symposium talk)
 Why Apple didn't use X for the window system (Mike Paquette, Apple Computer)
 The Cautionary Tale of XFree86  (from Make Your Open Source Software GPL-Compatible. Or Else.'' by David A. Wheeler, 16 February 2005)
 Motif Programming
 GUI Toolkits for The X Window System

Liên kết ngoài
 X.Org Foundation (Trang nhà)
 Window managers for X .
 The State of Linux Graphics  (Jon Smirl, 30 August 2005)
 Writing a Graphics Device Driver and DDX for the DIGITAL UNIX X Server

Những sự xác lập đáng chú ý
 XOrg Foundation Open Source Public Implementation of X11 — Thiết lập mẫu chính thức
 XFree86 — phiên bản được phổ biến nhất trong nhiều năm, đặc biệt trên các nguồn mở của nền tựa-Unix.
 X11 for Mac OS X — X11.app, được tích hợp với Mac OS X

Giao diện lập trình ứng dụng
Hệ thống cửa sổ
Freedesktop.org
Giao thức tầng ứng dụng
Phần mềm đồ họa tự do


title: Le Chillou

text:
Le Chillou là một xã trong tỉnh Deux-Sèvres trong vùng Nouvelle-Aquitaine ở phía tây nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao 148 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Deux-Sèvres


title: Mitrella minor

text:
Mitrella minor là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Columbellidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Mitrella (Columbellidae)
Động vật được mô tả năm 1836


title: NOW (album của Châu Bút Sướng)

text:
"NOW" là album studio thứ hai của ca sĩ - nhạc sĩ người Trung Quốc, Châu Bút Sướng (周筆暢 - Bibi Zhou). Album được phát hành song song với album thứ ba của Châu là "WOW", vào ngày 18 tháng 12 năm 2007.

Track listing
 "Sông Lưu Dương năm 2008" 浏阳河2008 (hát cùng Lý Cốc Nhất) - 4:05
 "Kỉ niệm một năm" 一周年 - 3:59
 "A Phụng" 阿凤 - 3:56
 "Tin vào tình yêu" 相信爱情 - 3:39
 "Thành phố thiên sứ" 天使之城 - 4:07
 "Đó là điều tôi tự nhủ với mình" 那个我对我说 - 3:42
 "Ngang nhau" 彼此 - 3:46
 "Bạn khoẻ không" 你好吗 (hát cùng Lý Cửu Triết) - 3:39
 "Yêu thật khó" 爱好难 - 3:47
 "Tương lai là lúc này" 未来就是现在 - 3:53

Tham khảo

Album năm 2007
Châu Bút Sướng


title: Saint-Sauveur, Somme

text:
Saint-Sauveur là một xã ở tỉnh Somme, vùng Hauts-de-France, Pháp.

Địa lý
Thị trấn này có cự ly khoảng 3 dặm Anh về phía tây bắc của Amiens, at the D191 và đường D97, bên hai bờ sông Somme

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Somme

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Saint-Sauveur trên trang mạng của INSEE
 Saint-Sauveur trên trang mạng của Quid

Xã của Somme


title: 11238 Johanmaurits

text:
11238 Johanmaurits (2044 P-L) là một tiểu hành tinh vành đai chính.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 11238 Johanmaurits

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1960


title: Montemitro

text:
Montemitro (cũng còn gọi là Mundimitar) là một thị trấn và comune ở tỉnh Campobasso, vùng Molise của Ý, gần sông Trigno.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 UNESCO Red Book on endangered languages and dialects: Europe
 The coat of arms of Montemitro
 Mundimitar.it

Đô thị tỉnh Campobasso


title: Welschneudorf

text:
Welschneudorf là một đô thị trong huyện Westerwald bang Rheinland-Pfalz thuộc nước Đức. Đô thị Welschneudorf có diện tích 7,77 km², dân số là 1003 người (31/12/2006).

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz
Xã và đô thị ở huyện Westerwald


title: Gonomyia superba

text:
Gonomyia superba là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gonomyia
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Eupanacra elegantulus

text:
Eupanacra elegantulus là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó được tìm thấy ở Đông Nam Á, bao gồm Singapore, Thái Lan, Malaysia, Indonesia Philippines.
Nó giống với Eupanacra mydon, ngoại trừ các yếu tố màu sắc và ở phía trên cánh trước rõ hơn.

Ấu trùng ăn Dieffenbachia, Syngonium và Monstera deliciosa. Quá trình nhộng hoá diễn ra trong cái kén tơ.

Chú thích

Tham khảo

Eupanacra


title: Aristaea

text:
Aristaea là một chi bướm đêm thuộc họ Gracillariidae.

Các loài
Aristaea acares (Turner, 1939)
Aristaea amalopa (Meyrick, 1907)
Aristaea atrata Triberti, 1985
Aristaea bathracma (Meyrick, 1912)
Aristaea eurygramma Vári, 1961
Aristaea issikii Kumata, 1977
Aristaea machaerophora (Turner, 1940)
Aristaea onychota (Meyrick, 1908)
Aristaea pavoniella (Zeller, 1847)
Aristaea periphanes Meyrick, 1907
Aristaea thalassias (Meyrick, 1880)
Aristaea vietnamella Kuznetzov & Baryshnikova, 2001

Tham khảo

Liên kết ngoài
Global Taxonomic Database of Gracillariidae (Lepidoptera)

Aristaea
Gracillariidae


title: Diabrotica guaira

text:
Diabrotica guaira là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bechyne miêu tả khoa học năm 1958.

Chú thích

Tham khảo

Diabrotica


title: Melanotus pseudobrevis

text:
Melanotus pseudobrevis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Platia & Schimmel miêu tả khoa học năm 2001.

Chú thích

Tham khảo

Melanotus


title: Lunan, Lot

text:
Lunan, Lot là một xã thuộc tỉnh Lot trong vùng Occitanie phía tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Lot

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Lot


title: Villanueva del Rebollar de la Sierra

text:
Villanueva del Rebollar de la Sierra là một đô thị trong tỉnh Teruel, Aragon, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 51 người.

Tham khảo

Đô thị ở Teruel


title: Robert Downey Jr.

text:
Robert John Downey, Jr (sinh ngày 4 tháng 4 năm 1965) là một diễn viên người Mỹ. Tham gia diễn xuất từ khi mới 5 tuổi trong phim Pound của cha ông. Ông tham gia các phim như Less Than Zero, Air America, Natural Born Killers, Soapdish, The Singing Detective, Kiss Kiss Bang Bang, A Scanner Darkly, Gothika, Zodiac, Tropic Thunder, Sherlock Holmes, Sherlock Holmes: Trò chơi của bóng đêm,... Downey nổi tiếng toàn cầu vai diễn Tony Stark / Người Sắt trong các bộ phim thuộc Vũ trụ Điện ảnh Marvel như Iron Man (2008), Iron Man 2 (2010), The Avengers (2012), Iron Man 3 (2013), Avengers: Age of Ultron (2015), Captain America: Civil War (2016), Avengers: Infinity War (2018) và đặc biệt là siêu bom tấn Avengers: Endgame (2019). Ông cũng tham gia 3 series truyền hình là: Saturday Night Live, Ally McBeal và Family Guy.

Downey được trao 2 Giải Quả Cầu Vàng cho Diễn viên chính xuất sắc nhất trong phim Short Cuts (1994) và Sherlock Holmes (2010), 1 giải Quả Cầu Vàng cho diễn viên phụ xuất sắc nhất trong series truyền hình Ally McBeal. Ông từng được đề cử trao Giải Oscar cho nam diễn viên chính xuất sắc nhất với vai diễn Charlie Chaplin trong phim Chaplin (1992).

Downey đã tham gia 6 phim mà mỗi phim đều bán được không dưới 600 triệu USD tiền vé (4 trong số đó nằm trong danh sách những phim có doanh thu cao nhất của điện ảnh Hoa Kỳ bao gồm The Avengers, Iron Man 3, Avengers: Age of Ultron, Captain America: Civil War và Avengers: Endgame với doanh thu trên 1 tỉ USD mỗi phim), Ông đứng đầu trong danh sách những nam diễn viên có thu nhập cao nhất của tạp chí Forbes năm 2013 với tổng thu nhập ước tính trên 75 triệu USD chỉ riêng trong khoảng từ 6/2012 tới 6/2013.

Tiểu sử
Robert Downey sinh tại Manhattan, thành phố New York. Ông là người con thứ hai của Robert Downey, Sr - một diễn viên, đạo diễn, nhà sản xuất - và Elsie Downey - cũng là một diễn viên. Gia đình ông có nguồn gốc Do Thái và Công giáo. Ban đầu, cha của ông được đặt tên là Robert Elias nhưng sau đó lại tự đổi thành Robert Downey, lấy theo tên của cha dượng là James Downey vì ông muốn được tuyển vào quân đội.

Ngay từ khi còn bé, Downey đã dính líu tới thuốc phiện. Cha ông, vốn là một kẻ nghiện thuốc, đã cho phép con mình sử dụng cần sa từ khi mới 6 tuổi. Downey nói rằng:"Khi hai cha con tôi sử dụng thuốc cùng nhau, đó như thể là việc ông ấy cố gắng muốn bày tỏ tình yêu dành cho tôi, theo cách mà chỉ ông ấy hiểu" ("When my dad and I would do drugs together, it was like him trying to express his love for me in the only way he knew how."). Về sau, ông tiếp tục dành nhiều đêm lạm dụng rượu và thuốc.

Ông đóng nhiều phim của cha mình từ hồi còn nhỏ trong vai những cậu bé. Vai diễn đầu tiên của ông là một cậu bé ốm yếu trong phim Pound (1970) lúc ông 5 tuổi. 7 tuổi, ông đóng phim Greaser's Palace. 10 tuổi, ông tới sống ở Luân Đôn, theo học chương trình dạy múa Ballet cổ điển. Sau đó, ông quay trở về New York, tham gia trại hè Stagedoor Manor Performing Arts Training Center. Khi cha mẹ li dị năm 1978, ông chuyển đến sống cùng cha ở California. Nhưng vào năm 1982 ông bỏ học từ trường Santa Monica High School và quay trở lại New York, dành toàn tâm theo đuổi nghiệp diễn.

Downey và Kiefer Sutherland là bạn cùng phòng trong 3 năm khi Downey mới chuyển tới Hollywood, họ từng đóng vai trong phim 1969.

Sự nghiệp

Khởi đầu thành công
Downey khởi đầu sự nghiệp bằng các vai diễn trong nhà hát. Năm 1985, ông trở thành một phần của nhóm diễn viên trẻ tuổi tham gia chương trình hài Saturday Night Live. Nhưng chỉ 1 năm sau, dưới áp lực của những lời chỉ trích cũng như đánh giá thấp, ông và các đồng nghiệp trẻ khác đã dần bị thay thế. Cũng trong năm này, ông đã có một bước đột phá khi đóng thành công vai Jimmy Parker trong phim Tuff Turf của đạo diễn Fritz Kiersch, và sau đó là một tên lưu manh trong phim Weird Science của John Hughes. Sau đó, John Hughes từng cân nhắc cho ông thủ vai Duckie trong phim Pretty in Pink (1986), nhưng cuối cùng vai diễn lại thuộc về Jon Cryer. Vai diễn chính đầu tiên của Downey là Molly Ringwald trong phim The Pick-up Artist. Vì những điều trên và các bộ phim mà Downey đã đóng trong suốt thập niên 80 nên đôi khi ông còn được gọi như là một thành viên của nhóm  Brat Pack.

Năm 1987, Downey đóng vai Julian Wells, một cậu thanh niên giàu có nhưng nghiện ngập và đang mất kiểm soát, trong một phiên bản khác của tiểu thuyết Less Than Zero của nhà văn Bret Easton Ellis. Diễn xuất của ông trong phim được giới chuyên môn rất ngợi ca. Thành công của phim đã đưa Downey tới những bộ phim lớn hơn với sự góp mặt của nhiều diễn viên tên tuổi như Chances Are (1989) (diễn cùng Cybill Shepherd và Ryan O'Neal), Air America (1990) (diễn cùng Mel Gibson), Soapdish (1991) (diễn cùng Sally Field, Kevin Kline và Whoopi Goldberg).

Năm 1992, Downey đảm nhiệm vai Charlie Chaplin trong phim Chaplin (1992), một vai diễn đòi hỏi ông phải chuẩn bị một cách toàn diện, chẳng hạn như học chơi Violin và chơi quần vợt bằng tay trái... Thậm chí ông đã có riêng một Huấn luyện viên chỉ để bắt chước các động tác của Chaplin. Vai diễn đã mang lại cho Downey một đề cử Oscar cho nam diễn viên chính xuất sắc nhất lần thứ 65 (Giải thưởng năm đó thuộc về Al Pacino với bộ phim Scent of a Woman).
Những bộ phim khác của Downey trong thập kỉ 90 có thể kể đến như Heart and Souls, Only You, Natural Born Killers, Restoration, Two Girls and a Guy, Black and White, Short Cuts, Richard III, và The Last Party, phim tài tài liệu do chính ông viết.

 Những rắc rối trong sự nghiệp (1996 - 2001)
Suốt từ năm 1996 đến 2000, Downey đã bị bắt giữ nhiều lần với lời buộc tội sử dụng cocain, Heroin và cần sa. Ông bị đưa vào trại cai nghiện nhưng đều không có hiệu quả. Giải thích với thẩm phán ông nói rằng: "Khi đó tôi có cảm tưởng như thể mình đang nhét súng vào trong miệng, còn tay thì đang đặt trên cò súng vậy, và tôi thấy thích mùi vị kim loại của khẩu súng." ("It's like I've got a shotgun in my mouth with my finger on the trigger, and I like the taste of the gun metal."). Downey đã thú nhận rằng, sở dĩ ông khó cai thuốc là bởi vì ông đã bị nghiện từ hồi 8 tuổi, và chính cha ông, một người nghiện thuốc, đã lôi kéo ông vào con đường nghiện ngập.

Tháng 4 năm 1996, Downey bị bắt vì tội tàng trữ Heroin, Cocain và vũ khí khi đang lái xe quá tốc độ trên đại lộ Sunset. Một tháng sau, trong khi đang được tạm tha, ông đã đột nhập vào nhà một người hàng xóm khi đang bị ảnh hưởng bởi chất kích thích và đã gục trên giường. Ông liền bị bị kết án 3 năm thử thách và yêu cầu bắt buộc phải kiểm tra nghiện thuốc. Tuy nhiên, việc không vượt qua cuộc xét nghiệm tra theo lệnh của tòa đã khiến Downey phải dành 4 tháng trong trại cai nghiện Los Angeles County. Sau đó ông tiếp tục bị bắt giữ một lần nữa vào năm 1999 cũng với lý do tương tự. Lần này ông bị kết án tù 3 năm trong trại California Substance Abuse Treatment Facility and State Prison. Trong khoảng thời gian này, các dự án phim của ông bị hủy, ngoại trừ phim In Dream. Ông cũng được thuê để lồng tiếng cho The Devil trong loạt phim hoạt hình God, the Devil and Bob trên kênh NBC, nhưng ông đã bị sa thải khi không đến các buổi tập.

Sau một năm trong trại cai nghiện, với số tiền bảo lãnh 5000 USD, Downey bất ngờ được thả tự do. Thẩm phán đã quyết định rằng tổng thời gian ông bị giam giữ đã đủ để được ra tù sớm. Một tuần sau, ông tham gia bộ phim truyền hình nổi tiếng Ally McBeal trong vai người yêu mới của nhân vật chính do Calista Flockhart thủ vai. Diễn xuất của ông được giới phê bình đánh giá cao. Một năm sau, ông được một đề cử giải Emmy cho nam diễn viên phụ xuất sắc nhất hạng mục phim hài và một giải thưởng Quả cầu Vàng cho nam diễn viên phụ xuất sắc nhất hạng mục phim truyền hình. Ông cũng xuất hiện trong vai trò tác giả và ca sĩ trong Album của phim Ally McBeal: For Once in My Life. Mặc dù thành công của bộ phim là rất rõ ràng, nhưng Downey vẫn khẳng định rằng vai diễn của ông đã được thổi phồng. Tháng 1 năm 2001, ông nhận lời mời đóng vai Hamlet trong bộ phim cùng tên của đạo diễn Mel Gibson..

Trước khi kết thúc mùa đầu tiên của Ally McBeal, Downey đã bị cảnh sát bắt giữ khi họ tìm thấy trong phòng của ông tại khách sạn Merv Griffin's Hotel và tại Givenchy Spa cocain và valium. Mặc dù nếu bị kết án ông sẽ phải đối mặt với mức án lên đến 4 năm 8 tháng, Downey vẫn ký hợp đồng với Ally McBeal, theo đó ông sẽ vẫn tham gia ít nhất 8 tập của bộ phim.

Tháng 4 năm 2001, khi đang được tạm tha, cảnh sát Los Angeles đã phát hiện ra Downey đang đi lang thang chân trần ở thành phố Culver, ngay bên ngoài Los Angeles. Ông bị tạm giam vì nghi ngờ sử dụng thuốc, nhưng lại được thả sau vài giờ, dù cho kết quả xét nghiệm cho thấy ông có cocain trong người. Sau lần đó, nhà sản xuất David E. Kelley cùng các giám đốc điều hành khác của Ally McBeal đã ngay lập tức ra lệnh viết lại kịch bản và bấm máy lại các cảnh quay, đồng thời loại bỏ Downey ra khỏi bộ phim, dù cho sự thật là chính vai diễn của ông đã làm hồi sinh Ally McBeal. Vụ bắt giữ ở Culver cũng khiến ông bị mất vai trong phim America's Sweethearts. Sau đó, việc ông tiếp tục bị giam giữ cũng đã buộc Gibson phải hủy dự án Hamlet. Vào năm 2001, Downey không bào chữa gì với những lời cáo buộc ở Palm Spring để tránh án tù. Thay vào đó, ông sẽ được chuyển tới trung tâm phục hồi với thời gian thử thách là 3 năm, đó là một quyền lợi từ Đề xuất California 36, vốn được thông qua với mục đích giúp những những người nghiện ngập vượt qua cơn nghiện của họ thay vì phải vào tù.

 Sự nghiệp quay trở lại

 Giai đoạn 2001- 2008
Sau 5 năm nghiện ngập, bị bắt giữ, đi cai nghiện, rồi bị nghiện lại,... cuối cùng Downey đã hoàn toàn thoát khỏi ảnh hưởng của thuốc và sẵn sàng quay trở lại với nghiệp diễn. Bàn luận về những nỗ lực cai nghiện không thành của chính mình trong quá khứ, ông nói với Oprah Winfrey rằng: "Khi ai đó nói, 'tôi tự hỏi thực sự có nên đi cai nghiện hay không ư?', à, bạn sẽ là một kẻ nhu nhược, bạn sẽ mất việc, và vợ bạn sẽ bỏ bạn. Có thể bạn sẽ muốn tự bắn một phát." Ông khẳng định: "Tôi nói rằng, 'Bạn biết không? Tôi nghĩ mình không thể để điều này tiếp diễn mãi được'. Và tôi tìm tới những sự giúp đỡ, tôi chạy đua với nó. Bạn cũng có thể tiếp cận với sự giúp đỡ theo kiểu bỏ dở giữa chừng, và bạn sẽ chẳng thu về ích lợi gì cả. Đó không phải là trở ngại để có thể vượt qua một vấn đề tưởng chừng như rất kinh khủng... Có gì là khó khi đưa ra một quyết định như vậy?".

Downey trở lại diễn vào tháng 8 năm 2001 khi xuất hiện trong video âm nhạc "I Want Love" của Elton John. Trong MV này, Downey đã diễn phần hình thay John. Có tất cả 16 video, và Elton John đã chọn cái cuối cùng vì theo ông, khi đó Downey trông hoàn toàn thoải mái.

Downey chỉ có thể quay trở lại với màn ảnh rộng sau khi Mel Gibson trả tiền bảo hiểm cho phim The Singing Detective (2003). Canh bạc này của Gibson đã mở đường cho Downey trở lại. Ông tiếp tục tham gia phim Gothika (2003) nhưng phải chịu khấu trừ 40% tiền lương cho tới khi bộ phim hoàn thành như là tiền bảo hiểm chống lại các hành vi nghiện ngập của Downey nếu có xảy ra.  Các điều khoản tương tự cũng đã trở thành tiêu chuẩn trong hợp đồng của ông kể từ đó.

Sau Gothika, Downey tham gia nhiều phim trong vai trò cả diễn viên chính và phụ như A Guide to Recognizing Your Saints, Good Night, Good Luck, A Scanner Darkly và Fur, một tác phẩm hư cấu của đạo diễn Steven Shainberg kể về cuộc đời của nhà báo nổi tiếng người Mỹ Diane Arbus. Ngoài ra, ông còn được chú ý với những vai diễn trong các phim như Kiss Kiss Bang Bang, The Shaggy Dog (hãng Disney), hay Zodiac (2007) (đạo diễn David Fincher).

Ngày 23 tháng 11 năm 2004, Downey cho ra mắt album đầu tay của mình The Futurist, hợp tác với Sony Classical. Tuy nó nhận về những ý kiến trái chiều nhưng Downey vẫn khẳng định rằng sẽ không có một dự án âm nhạc nào như vậy nữa, bởi vì ông cảm thấy rằng mọi tâm huyết dành cho album không được đền bù xứng đáng.

Năm 2006, Downey quay trở lại với truyền hình khi trở thành khách mời trong tập phim "The Fat Guy Strangler" của loạt phim hoạt hình hài Family Guy. Được biết trước đó, Downey đã liên lạc với nhà sản xuất và bày tỏ mong muốn được hợp tác với họ trong một tập phim vì con trai của ông, Indio là một fan hâm mộ của chương trình này. Nhà sản xuất lập tức đồng ý và đã tạo ra nhân vật Patrick Pewterschmidt, người anh em bị tâm thần đã mất tích từ lâu của gia đình Lois Griffin dành tặng cho Downey.

 Giai đoạn 2008 đến nay

Dù nhận được nhiều lời khen dành cho sự thành công trong sự nghiệp nhưng tên tuổi Downey vẫn chưa gắn liền với một tác phẩm ăn khách nào. Điều đó đã thay đổi kể từ mùa hè năm 2008 khi ông tham gia 2 phim bom tấn là Iron Man and Tropic Thunder. Thành công của chúng không chỉ dừng ở mặt thương mại mà còn giúp Downey lọt vào danh sách 100 người có ảnh hưởng nhất năm 2008 theo tờ tạp chí Time. Viết về điều này, Ben Stiller nhận định:

"Yes, Downey is Iron Man, but he really is Actor Man.[...]In the realm where box office is irrelevant and talent is king, the realm that actually means something, he has always ruled, and finally this summer he gets to have his cake and let us eat him up all the way to the multiplex, where his mastery is in full effect."

--- Ben Stiller, The 2008 Time 100, entry No. 60, "Robert Downey Jr".---(tạm dịch: "Phải, Downey không chỉ là Người Sắt, anh ấy còn là một diễn viên hành động thực thụ.[...] Trong lĩnh vực nơi mà doanh thu phòng vé không còn thích hợp và tài năng là vua, lĩnh vực mà thực sự có một ý nghĩa nào đó, anh ấy luôn luôn thống trị, và cuối cùng, mùa hè này anh ấy đã sở hữu cho mình một siêu phẩm và cho chúng ta được thưởng thức kết hợp theo mọi cách, nơi mà quyền lực của anh đã có hiệu quả tối đa).Tháng 4 năm 2009, Downey mở màn bằng phim The Soloist của đạo diễn Joe Wright. The Soloist vốn đã được hoàn thành từ giữa năm 2008, nhưng vì lịch phát hành vào cuối năm quá dày đặc nên hãng Paramount Pictures đã dời nó sang năm sau. Những nhà phê bình đánh giá nó như là một ứng cử viên tiềm năng cho giải Oscar nếu nó được tung ra sớm hơn. Mặc dù vậy Downey không được đề cử ở hạng mục nào.

Tiếp đó, Downey hóa thân vào nhân vật Sherlock Holmes trong phim cùng tên của đạo diễn Guy Ritchie, được hãng Warner Bros phát hành vào ngày 25 tháng 12 năm 2009. Phim đã đạt doanh thu kỉ lục trong mùa Giáng Sinh ở các phòng vé trên toàn nước Mỹ, đánh bại phim Marley & Me (2008) tới gần 10 triệu USD và chỉ chịu thua Avatar. Nó cũng đứng thứ 8 trong danh sách những bộ phim có tổng doanh thu cao nhất năm 2009 (sau Avatar, Harry Potter and the Half-Blood Prince, Ice Age: Dawn of the Dinosaurs, Transformers: Revenge of the Fallen, 2012, Up và The Twilight Saga: New Moon). Sherlock Holmes đã giúp Downey nhận được một giải Quả Cầu Vàng cho nam diễn viên chính xuất sắc nhất hạng mục phim ca nhạc/phim hài. Phát biểu trong buổi lễ nhận giải, ông nói rằng đây quả thực là điều ông không hề ngờ tới bởi vì vợ ông, nhà sản xuất Susan Downey đã nói với ông rằng, người lên nhận giải sẽ là Matt Damon (đề cử cho vai diễn trong phim The Informant!).

Nối tiếp thành công to lớn của Iron Man (2008), Downey đồng ý tiếp tục đóng vai Tony Stark / Iron Man trong phiên bản phần hai của siêu phẩm Iron Man và The Avenger. Iron Man 2 nhanh chóng thu về cho nhà sản xuất 623,933,331 USD tiền vé, vượt qua phần 1 hơn 30 triệu USD, trở thành phim có doanh thu cao thứ 7 năm 2010 (sau Toy Story 3, Alice in Wonderland, Harry Potter and the Deathly Hallows: Part 1, Inception, Shrek Forever After và The Twilight Saga: Eclipse). Còn The Avenger thực sự là một thành công. Phim đạt doanh thu 1,46 tỉ USD toàn cầu, trở thành phim có doanh thu cao thứ ba của điện ảnh Hoa Kỳ khi chỉ đứng sau Avatar và Titanic.

Một phim đạt doanh thu cao khác của Downey trong năm 2010 là Due Date. Trong phim ông diễn chung với danh hài nổi tiếng người Hy Lạp Zach Galifianakis. Phim thu về 221 triệu USD tiền vé, đứng thứ 36 trong danh sách năm 2010. Tiếp đó vào năm 2011, ông trở lại với nhân vật Sherlock Holmes trong phần thứ 2 Sherlock Holmes: A Game of Shadows. Phim thu về 545,448,418 USD tiền vé, xếp thứ 12 năm 2011.

Năm 2012, Downey nhận lời đóng ''The Avenger'' với vai diễn Tony Stark / Iron Man. Phim nhận được nhiều lời nhận xét tích cực và nhanh chóng thống trị các phòng vé trên khắp thế giới, trở thành phim có doanh thu cao thứ tư của điện ảnh Hoa Kỳ..

Năm 2013, Downey một lần nữa đóng vai Tony Stark trong Iron Man 3. Đây là phần thành công nhất của loạt phim nói về siêu anh hùng này khi đạt 1,215,439,994 USD tiền vé, đứng vị trí thứ năm trong danh sách những phim có doanh thu cao nhất của điện ảnh Hoa Kỳ.

Dự kiến trong năm 2014, Downey sẽ tham gia phim Chef và năm 2015 sẽ là Avengers: Age of Ultron.

Vai trò ca sĩ
Robert Downey đã từng trình bày nhiều ca khúc trong các phim ông tham gia: Chaplin, Too Much Sun, Two Girls and a Guy, Friends and Lovers, The Singing Detective và Kiss Kiss Bang Bang. Năm 2004, ông cho ra mắt album The Futurist. Năm 2008, ông cùng các bạn diễn trong phim Tropic Thunder là Ben Stiller và Jack Black hát lại ca khúc Midnight Train to Georgia do Gladys Knight và The Pips thể hiện.

Tuy nhiên, bản thu thành công nhất của ông từ trước đến nay lại là một bản làm lại ca khúc giáng sinh River của Joni Mitchell. Nó đã xuất hiện trong Album của Ally McBeal Ally McBeal: A Very Ally Christmas, được tung ra vào năm 2000. Nhân vật Larry Paul mà Downey thủ vai đã hát ca khúc này trong tập phim "Tis the Season". Bản thu được rất nhiều người ưu thích và luôn được phát sóng trên Radio vào mỗi dịp lễ Giáng Sinh hàng năm.

Đời sống cá nhân

Robert Downey đã hẹn hò với nữ diễn viên Sarah Jessica Parker sau khi họ đang cùng diễn trong phim Firstborn. Nhưng họ đã chia tay từ năm 1991 vì lý do nghiện ngập của Downey.. Ngày 29 tháng 5 năm 1992, ông cưới ca sĩ/diễn viên Deborah Falconer chỉ sau 42 ngày hẹn hò. Họ có với nhau một người con trai, Indio Falconer Downey, sinh ngày 7 tháng 9 năm 1993 tại California Tuy nhiên cuộc sống hôn nhân của họ càng ngày càng căng thẳng khi Downey liên tục phải đi cai nghiện và lên tới đỉnh điểm vào năm 2001, giữa lúc ông bị bắt giữ lần cuối cùng và phải theo một chương trình cai nghiện dài hạn. Họ sống li thân suốt 3 năm và đến năm 2004 thì chính thức ly dị. Theo quyết định, Downey sẽ được nuôi dạy Indio.

Năm 2003, trong khi đang thực hiện phim Gothika, ông đã gặp gỡ nhà sản xuất Susan Levin, phó chủ tịch điều hành của hãng Silver Picture. Giữa Downey và Susan dần dần nảy sinh tình cảm, dù cho Susan đã hai lần từ chối Downey khi ông muốn tiến xa hơn trong quan hệ của họ. Sau khi Gothika hoàn thành, Downey đã khiến Susan vô cùng bất ngờ và hạnh phúc khi ông chính thức cầu hôn cô vào đúng vào đêm trước sinh nhật lần thứ 30. Họ kết hôn vào ngày 27 tháng 8 năm 2005 theo phong tục của người Do Thái ở Amagansett, New York. Họ có với nhau một người con trai, Exton Elias Downey, sinh ngày 7 tháng 2 năm 2012 tại Los Angeles, California. Downey chia sẻ về những khó khăn của vợ trong việc giúp ông từ bỏ ma túy và rượu: "Tôi không có sự hiểu biết nào về những bức tranh lớn hơn trong đời thực mà không có sự chung tay của cô ấy. Bởi vì nó hoàn hảo, quá hoàn hảo, một sự kết nối hoàn hảo giữa những tính cách và những món quà". Một hình xăm trên cánh tay của ông, "Suzie Q" là một cách để ông thể hiện lòng kính trọng dành cho vợ.

Họ cùng nhau thành lập một công ty sản xuất riêng vào ngày 14 tháng 6 năm 2010, công ty Team Downey. Tác phẩm đầu tay của họ sẽ là Yucatan, một phim đề tài trộm cắp dựa trên kịch bản của Steve McQueen.

Downey cho biết ông đã hoàn toàn cai nghiện thành công từ tháng 6 năm 2013, nhờ có gia đình, phương pháp điều trị hiệu quả, chương trình phục hồi 12 bước, ngồi thiền, Yoga và Vịnh Xuân Quyền. Ông tự nhận mình là một người Do Thái nhưng lại có thiên hướng Đạo Phật. Trong quá khứ, ông từng quan tâm tới đạo Cơ Đốc và hệ tư tưởng Hare Krishna.

Trong một cuộc thảo luận, Rachel McAdams, nữ diễn viên cùng đóng với ông trong Sherlock Holmes đã gọi ông là một người hùng bởi sự tận tâm trong công việc. Trong một lần khác, chính Downey cũng đã tả lại quá trình làm việc không ngừng nghỉ của mình nhằm tái hiện bức chân dung của Holmes một cách chính xác nhất, từ đó mang lại thành công cho phim.

Downey có một tình bạn lâu năm với Mel Gibson từ khi họ cùng nhau diễn trong Air America. Ông đã đứng lên bảo vệ Gibson trong cuộc tranh cãi xung quanh phim The Passion of the Christ và đã nói rằng:"Không ai là hoàn hảo" khi muốn ám chỉ tới sự cố của Gibson. Gibson kể lại:" Anh ấy là một trong những người đầu tiên gọi và muốn kết bạn. Anh ấy chỉ nói rằng:"Hey! Chào mừng tới Câu lạc bộ. Hãy cùng xem chúng ta có thể làm gì dựa trên chính mình" ("He was one of the first people to call and offer the hand of friendship. He just said, 'Hey, welcome to the club. Let's go see what we can do to work on ourselves').

Tháng 11 năm 2011, Robert Downey được vinh danh tại lễ trao giải của Hiệp Hội rạp chiếu phim Hoa Kỳ (American Cinematheque Awards) lần thứ 25. Downey đã chọn Mel Gibson để mở màn, dù cho gần đây họ có một vài mâu thuẫn. Sau lời giới thiệu của Gibson, Downey lên phát biểu nhưng không hề bàn luận về giải thưởng hay bản thân ông mà lại giải thích lý do vì sao ông chọn Gibson. Ông tiếp tục tận dụng thời gian trên sân khấu để nói những lời có cánh về Gibson và sự giúp đỡ tận tâm dành cho ông vào những thời điểm khó khăn nhất. Cuối cùng, ông nói trực tiếp với Gibson:

"Tôi yêu cầu một cách khiêm nhường rằng hãy trở lại với tôi, trừ phi anh hoàn toàn không có lỗi và trong trường hợp anh đã lựa chọn sai trong cái ngành công nghiệp chết tiệt này - một sự tha thứ cho sự xúc phạm của anh và cho phép anh ấy tiếp tục có những đóng góp to lớn cho nghệ thuật công chúng mà không còn phải hổ thẹn nữa".

Sau bài phát biểu, 2 người bạn đã ôm nhau trên sân khấu giữa những tiếng vỗ tay của mọi người.

Downey cho biết, khoảng thời gian ông ở trong tù đã thay đổi một chút quan điểm chính trị của ông: "Tôi có một quan điểm chính trị thật sự thú vị, và đó không phải là điều tôi luôn luôn nói quá lớn ở bàn tiệc tối nay. Nhưng bạn không thể khoác trên mình một bộ đồ đi tiệc đêm 2000$ ở La Mirage để đi đến trại cải tạo, hiểu được điều này rồi sau đó đi ra như một người tự do được. Bạn không thể. Tôi cũng không mong kinh nghiệm này sẽ tới với ai đó, nhưng thực sự điều này rất có giá trị giáo dục với tôi, nó đã giúp tôi định hình được phương hướng cũng như quan điểm chính trị của mình kể từ đó."

Danh sách phim

Điện ảnh

Truyền hình

Danh sách giải thưởng và đề cử

Giải Oscar

Giải thưởng Quả Cầu Vàng

Giải thưởng BAFTA

Giải thưởng Empire

Giải thưởng Kids' Choice

Giải thưởng MTV Movie

Giải thưởng People's Choice

Giải thưởng Satellite

Giải thưởng Saturn

Giải thưởng Teen Choice

Giải thưởng Screen Actors Guild

Giải thưởng Primetime Emmy

Tham khảo

Sinh năm 1965
Nhân vật còn sống
Nam diễn viên điện ảnh Mỹ
Nam diễn viên Mỹ thế kỷ 21
Nam diễn viên thiếu nhi Mỹ
Nam diễn viên truyền hình Mỹ
Nam diễn viên Mỹ thế kỷ 20
Người Mỹ gốc Thụy Sĩ
Người đoạt giải BAFTA
Người Mỹ gốc Đức
Người Mỹ gốc Ireland
Người Mỹ gốc Scotland
Nam diễn viên đến từ thành phố New York
Nhà sản xuất phim Mỹ
Nam diễn viên lồng tiếng Mỹ
Người giành giải BAFTA cho Nam diễn viên xuất sắc nhất
Phim và người giành giải Quả cầu vàng cho Nam diễn viên phim ca nhạc hoặc phim hài xuất sắc nhất
Người giành giải Quả cầu vàng cho Nam diễn viên phụ phim truyền hình xuất sắc nhất
Người Manhattan


title: Faverolles, Eure-et-Loir

text:
Faverolles  là một xã thuộc tỉnh Eure-et-Loir trong vùng Centre-Val de Loire ở bắc trung bộ nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 150 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Eure-et-Loir


title: Melanophylla

text:
Melanophylla là một chi thực vật đặc hữu của Madagascar. Nó gồm có 7 loài, dạng sống chủ yếu là cây thân gỗ nhỏ hay cây bụi. Hệ thống APG II năm 2003, giống như một số phân loại cũ hơn đưa chi này vào trong họ đơn chi, với danh pháp Melanophyllaceae (Takht.); nhưng với điều khoản cho rằng "Một vài họ là đơn chi và có thể hợp nhất khi các mối quan hệ nhóm chị-em được hỗ trợ tốt đã được xác lập.". Mối quan hệ như vậy đã được thiết lập cho các chi này vào năm 2004, tạo ra mô tả hiện tại của họ Torricelliaceae..

Các loài
 Melanophylla alnifolia Baker
 Melanophylla angustior McPherson & Rabenantoandro
 Melanophylla aucubifolia Baker
 Melanophylla crenata Baker
 Melanophylla madagascariensis Keraudren
 Melanophylla modestei G.E. Schatz, Lowry & A.-E. Wolf
 Melanophylla perrieri Keraudren

Ghi chú

Liên kết ngoài
Melanophyllaceae at the DELTA plant database
Melanophylla trong danh lục thực vật có mạch của Madagascar tại efloras.org
Melanophylla angustior (Melanophyllaceae), a new species from southeastern Madagascar (PDF file)
Torricelliaceae trên website của APG II.

Chi thực vật
Thực vật Madagascar


title: Sân bay Đài Nam

text:
Sân bay Đài Nam (臺南機場, formally 臺南航空站)  là một sân bay hỗn hợp thương mại/quân sự tại Quận Nam, Đài Nam, Đài Loan, Trung Hoa Dân Quốc. Đây là sân bay quốc nội bận rộn thứ 3 sau sân bay Tùng Sơn Đài Bắc và sân bay quốc tế Cao Hùng
Do dùng chung với quân đội nên nhà ga nằm khá xa khu bay.

Các tuyến bay và các hãng hàng không hoạt động
 Uni Air (Kim Môn, Mã Công)
 China Airlines (Hồng Kông, Osaka)
 VietJet Air (Thành phố Hồ Chí Minh)
Vietnam Airlines (Cần Thơ)
Bamboo Airways (Thuê chuyến: Hà nội)

Các hãng từng hoạt động
 Far Eastern Air Transport (Taipei-Songshan)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Tainan Airport

Sân bay Đài Loan


title: Styringomyia denticulata

text:
Styringomyia denticulata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Tham khảo

<references>

Liên kết ngoài

Styringomyia
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: 20338 Elainepappas

text:
20338 Elainepappas (1998 HA86) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 21 tháng 4 năm 1998 bởi Nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 20338 Elainepappas

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Tháp Po Rome

text:
Po Rome hay còn gọi là tháp Hậu Sanh là một ngôi tháp Chăm Pa hiện đang còn tồn tại tại làng Hậu Sanh, xã Phước Hữu, huyện Ninh Phước, tỉnh Ninh Thuận

Hiện trạng
Tháp nằm trên một trong hai quả núi nhỏ cạnh nhau, hiện nay tháp vẫn được người Chăm thường xuyên làm lễ cầu khấn vào các ngày lễ, tết của mình. Tháp Po Rome là một tháp vuông ba tầng, cao khoảng 8m, cạnh đáy rộng gần 8m. Tháp mở cửa về hướng đông bằng một cấu trúc cổng dạng tiền sảnh, bên trong thân tháp có tượng vua Po Rome được thờ cúng cao khoảng 1,2m. Ngoài tượng vua, còn có một tượng bán thân nữ mà người Chăm gọi là tượng hoàng hậu Po Bia Sancan người Ê Đê cao khoảng 0,75m, còn bên ngoài tháp là tượng bà hoàng hậu Sucih.

Kiến trúc
Trên mặt tường của thân tháp, trang trí kiến trúc chỉ còn lại hai cột ốp giả ở các góc tường và các cửa giả ở giữa các mặt tường. Cột ốp có ba phần, chân là một đế phẳng không có hình trang trí ốp, thân cột hình chữ nhật đứng, Tại góc các đỉnh cột ốp nhô ra các phiến đá trang trí hình ngọn lửa. Các cửa giả có ba thân để trơn, gồm trán ở cửa phía trên hình mũi giáo ba lớp và khung cửa gồm ba lớp cột ốp ở bên dưới. Trán cửa được khoét rỗng để đặt tượng người ngồi. Hai tầng trên lặp lại y hệt bố cục và hình dáng của phần thân, tầng thứ ba cũng giống như hai tầng dưới, nhưng không có ụ nhọn ở các góc.

Đỉnh nóc là một tảng đá lớn hình tháp cong bốn mặt được trang trí bằng những nét khắc vạch. Nội thất của tháp hẹp và kéo dài theo chiều đông-tây, ở khoảng giữa và gần vách tây là tượng vua Po Rome bằng đá, đặt dưới một cái tán bằng gỗ, nội thất được mở ra một đoạn hành lang nhỏ ở tiền sảnh có trần được lát bằng gỗ. Mặc dầu không trang nhã và tinh tế như các tháp cổ hơn, nhưng tháp Po Rome vẫn là một kiến trúc bằng gạch bề thế, hùng tráng của người Chăm.

Lịch sử
Tháp Po Rome là một trong những tháp xây dựng muộn nhất của người Chăm, tháp được xây dựng vào thế kỷ 17 thuộc phong cách muộn, cũng như tháp Po Klong Garai, đây là ngôi tháp không phải thờ thần như phần lớn các tháp Chăm khác mà là thờ vị vua Po Rome, một trong những vị vua được người Chăm hóa thần.

Chú thích

Tham khảo

Tháp cổ Chăm Pa, huyền thoại và sự thật - Nhà xuất bản Trẻ 1996, Ngô Văn Doanh

Xem thêm
Phong cách nghệ thuật các tháp Chăm
Danh sách đền tháp Chăm Pa
Tháp Chăm

T
Đền thờ vua chúa Chăm Pa
Panduranga


title: Chryseofusus

text:
Chryseofusus là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Fasciolariidae.

Các loài
Các loài trong chi Chryseofusus gồm có:
 Chryseofusus acherusius (Hadorn & Fraussen, 2003)
 Chryseofusus alisae (Hadorn & Fraussen, 2003)
 Chryseofusus artutus (Fraussen & Hadorn, 2003)
 Chryseofusus bradneri (Drivas & Jay, 1990)
 Chryseofusus cadus (Hadorn & Fraussen, 2003)
 Chryseofusus chrysodomoides (Schepman, 1911)
 Chryseofusus dapsilis (Hadorn & Fraussen, 2003)
 Chryseofusus graciliformis (G.B. Sowerby II, 1880)
 Chryseofusus hyphalus (M. Smith, 1940)
 Chryseofusus jurgeni (Hadorn & Fraussen, 2002)
 Chryseofusus kazdailisi (Fraussen & Hadorn, 2000)
 Chryseofusus riscus (Hadorn & Fraussen, 2003)
 Chryseofusus satsumaensis (Hadorn & Chino, 2005)
 Chryseofusus scissus (Fraussen & Hadorn, 2003)
 Chryseofusus subangulatus (Martens, 1901)
 Chryseofusus wareni (Hadorn & Fraussen, 2003)
 Chryseofusus westralis (Hadorn & Fraussen, 2003)

Tham khảo
 Hadorn R. & Fraussen K. (2003). The deep-water Indo-Pacific radiation of Fusinus (Chryseofusus subgen. nov.) (Gastropoda: Fasciolariidae). Iberus 21(1):207-240

Fasciolariidae


title: Bias, Landes

text:
Bias là một xã trong tỉnh Landes ở Nouvelle-Aquitaine tây nam nước Pháp

Tham khảo

Xem thêm
 Xã của tỉnh Landes

Biến động dân số

Xã của Landes


title: Särkisalo

text:
Särkisalo (), hay Finby trong tiếng Thụy Điển, là một đô thị của Phần Lan, located mostly on Särkisalo island.

Vị trí ở tỉnh của Tây Phần Lan thuộc vùng Tây Nam Phần Lan. Đô thị này có dân số 710 (thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004)và diện tích 82,85 km² (trừ phần mặt biển) trong đó có 1,06 km² là mặt nước nội địa. Mật độ dân số là 8,68 người trên mỗi km².

Đô thị này sử dụng hai thứ tiếng, đa số nói tiếng Thụy Điển và thiểu số nói tiếng Phần Lan.

Tham khảo

Liên kết ngoài
http://www.sarkisalo.fi/ - Trang mạng chính thức (bằng tiếng Phần Lan)

Đảo Phần Lan


title: Mikhail Andreevich Velikanov

text:
Mikhail Andreevich Velikanov (1789–1964) (tiếng Nga: Михаи́л Андрееви́ч Великанов) là nhà thủy văn học người Xô Viết. Ông đã có những đóng góp quan trọng về lĩnh vực thủy văn lục địa và địa mạo học.

Sau khi tốt nghiệp đại học vào năm 1903, ông làm kĩ sư công trình trên các sông Obi và Yenisei. Với kinh nghiệm thực tế của mình, ông công tác giảng dạy ở Đại học kỹ thuật Moskva từ năm 1922 đến 1929, và sau đó nghiên cứu tại Viện khí tượng Moskva (1930–1941) và Đại học Trung Á tại Tashkent (1942–1943).

Từ sau Thế chiến II ông về Moskva và giữ cương vị Giáo sư tại Đại học Moskva, nơi công công tác đến 1954.

Velikanov là thành viên danh dự của Viện hàn lâm khoa học Liên Xô từ năm 1939, nhận danh hiệu Nhà khoa học Danh dự của Nga.

Thời còn trẻ, ông nghiên cứu chu trình thủy văn và cân bằng nước trên lãnh thổ Liên Xô. Năm 1932, ông sáng lập Phòng thí nghiệm động lực sông trong Viện hàn lâm khoa học Liên Xô. Từ đó, ông nghiên cứu quá trình vận chuyển bùn cát trong sông ngòi, cơ chế của dòng chảy rối trong sông và địa mạo sông ngòi. Ngoài ra, ông còn tham gia triển khai nhiều dự án thủy lợi khác.

Chú thích

Tham khảo
 Turkevich, J. (1963). Velikanov, M.A. Soviet men of science: 411–412. Van Nostrand: Princeton.
 Hager, W. (2003). Hydraulicians in Europe 1800–2000:539. IAHR: Delft, Netherlands.

Thủy văn học


title: Saint-Cricq

text:
Saint-Cricq  là một xã của tỉnh Gers, thuộc vùng Occitanie, tây nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Gers

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintcricq


title: Hymenogloea

text:
Hymenogloea là một chi nấm trong họ Marasmiaceae. Đây là chi đơn loài, chứa một loài Hymenogloea riofrioi, được tìm thấy ở tropical America.

Xem thêm

List of Marasmiaceae genera

Tham khảo

Liên kết ngoài

Marasmiaceae


title: Acanthagrion phallicorne

text:
Acanthagrion phallicorne là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Acanthagrion phallicorne được Leonard miêu tả khoa học năm 1977.

Chú thích

Tham khảo

Acanthagrion


title: Joyeuse (tổng)

text:
Tổng Joyeuse là một tổng của Pháp nằm ở tỉnh Ardèche trong vùng Rhône-Alpes.

Địa lý
Tổng này được tổ chức xung quanh Joyeuse ở quận Largentière. Độ cao biến thiên từ 92 m (Saint-Alban-Auriolles) đến 1 261 m (Sablières) với độ cao trung bình là 282 m.

Hành chính

Các đơn vị hành chính
Le canton de Joyeuse bao gồm 16 xã với dân số 8 134 người (điều tra năm 1999, dân số không tính trùng).

|-
| Beaulieu || align="right"| 400 || align="right"| 07460 || align="right"| 07028
|-
| Chandolas || align="right"| 342 || align="right"| 07230 || align="right"| 07053
|-
| Faugères || align="right"| 101 || align="right"| 07230 || align="right"| 07088
|-
| Grospierres || align="right"| 624 || align="right"| 07120 || align="right"| 07101
|-
| Joyeuse || align="right"| 1 483 || align="right"| 07260 || align="right"| 07110
|-
| Labeaume || align="right"| 493 || align="right"| 07120 || align="right"| 07115
|-
| Lablachère || align="right"| 1 520 || align="right"| 07230 || align="right"| 07117
|-
| Payzac || align="right"| 389 || align="right"| 07230 || align="right"| 07171
|-
| Planzolles || align="right"| 121 || align="right"| 07230 || align="right"| 07176
|-
| Ribes || align="right"| 284 || align="right"| 07260 || align="right"| 07189
|-
| Rosières || align="right"| 993 || align="right"| 07260 || align="right"| 07199
|-
| Sablières || align="right"| 101 || align="right"| 07260 || align="right"| 07202
|-
| Saint-Alban-Auriolles || align="right"| 736 || align="right"| 07120 || align="right"| 07207
|-
| Saint-André-Lachamp || align="right"| 122 || align="right"| 07230 || align="right"| 07213
|-
| Saint-Genest-de-Beauzon || align="right"| 222 || align="right"| 07230 || align="right"| 07238
|-
| Vernon || align="right"| 203 || align="right"| 07260 || align="right"| 07336
|}

Thông tin nhân khẩu

Xem thêm
 Ardèche
Quận của Ardèche
 Cantons de l'Ardèche
Xã của Ardèche
Danh sách tổng ủy viên hội đồng của Ardèche

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Le canton de Joyeuse trên trang mạng của Insee
 plan du canton de Joyeuse sur Mapquest
 Localisation du canton de Joyeuse trên bản đồ Pháp

Joyeuse


title: Osmia texana

text:
Osmia texana là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cresson mô tả khoa học năm 1872.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Osmia
Động vật được mô tả năm 1872


title: Hoa Khê Tự

text:
Hoa Khê Tự là một ngôi chùa ở thôn Yên Khê, xã Song Khê, thành phố Bắc Giang. tỉnh Bắc Giang. (trước kia còn gọi là làng An Khê, thuộc tổng Mỹ Cầu)
 Đến năm 1805 Vua Gia Long lập làng An Khê là Xã Yên Khê, khi đó Yên Khê có 306 mẫu 3 sào 1 thước 5 tấc; trong đó công điền 3 mẫu 2 sào 3 thước; tư điền 282 mẫu 6 sào 3 thước 8 tấc. Ngoài ra, còn có ruộng thần từ, thổ trạch viên trì....

Lịch sử
Hoa Khê Tự
được xây dựng từ thế kỷ 16.
Hoa Khê Tự đã trải qua nhiều thế kỷ. Đến khi thực dân Pháp đô hộ thì ngôi chùa bị giặc phá hoàn toàn. Ngôi chùa trước kia vị trí cách ngôi chùa hiện nay khoảng 200 m vế hướng Tây Bắc.
 Năm 1954 các nhà sư bản tự và dân làng đã di chuyển một số gỗ cũ từ Cao Thượng Tân Yên về dựng chùa ở vị trí hiện nay, phần đất hiện nay xây chùa là phần đất của một viên quan thời nhà Lê Trung Hưng cung tiến.
 Đến năm 2002 (Canh Ngọ) nhân dân thôn Yên Khê và các nhà Sư trụ trì Chùa đã xây dựng tu tạo thành ngôi chùa như hiện nay.
 Trong khuôn viên chùa có miếu thờ Tướng công Hoàng Tiến Chức, trong miếu còn lưu chữ văn bi cổ 4 mặt. Văn bi được khắc thời nhà Lê Trung Hưng, nội dung văn bi ghi công trang của Quận công Hoàng Tiến Chức đã cung tiến cho nhân dân thôn Yên Khê một số ruộng đất và ghi rõ tên các vị chức sắc trong làng đã tiếp nhận.
 Mấy gian Hậu đường còn nguyên trạng như năm 1954.
 Ngày 11 tháng 10 năm 2016(nhằm ngày 11 tháng 9 năm Bính Tuất) nhà sư Thích Đàm Văn trụ trì chùa viên tịch, nhà sư không nuôi đệ tử chân chuyền.
 Năm 2007 cán bộ và nhân dân trong thôn tổ chức tu tạo xây dựng cổng chùa và dâng tượng Quan Thế Âm bồ tát. Trưởng ban xây dựng trưởng thôn Trần Văn Tuấn(Yên Khê). BT chi bộ Trần Văn Yên

Các nhà sư trụ trì
1. Nhà sư:...............................
2. Nhà sư:
3.Ni trưởng THÍCH ĐÀM TÍNH - thế danh Giáp Thị Bé. Sinh năm 1921 tại thôn Yên Khê, xã Song Khê, TP Bắc Giang.Viên tịch ngày 22/07/2015(tức ngày 07/06/Ất Mùi).
Trụ thế 95 năm, hạ lạp 87 năm.
4.Ni sư THÍCH ĐÀM VĂN - thế danh LÊ ĐÀM VĂN sinh năm 1952 tại Cao Viên, Thanh Oai, Hà Nội. Tu đạo từ năm lên 8 tuổi. Năm 1968 theo ni trưởng Thích Đàm Tính về Hoa Khê Tự tu đạo. Viên tịch ngày 11 tháng 10 năm 2016(nhằm ngày 11 tháng 9 năm Bính Tuất). Trụ thế 65 năm, hạ lạp 49 năm.
Hiện nay chưa có nhà sư nào về trụ trì.

Liên Kết
Chùa Trẻ

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Hoa Khê Tự
 Nghè làng Yên Khê(Đền An Khê)
 Picasa Ảnh
 Mục Ngưu Tự(Chùa Trẻ)

Chùa tại Bắc Giang
Bắc Giang (thành phố)


title: 1161

text:
Năm 1161 trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh
-Baldwin IV

Mất

Tham khảo

Năm 1161


title: Bad Düben

text:
Bad Düben () là một thị xã thuộc huyện Nordsachsen bang tự do Sachsen nước Đức. Đô thị Bad Düben có diện tích 45,45 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2005 là 8702 người. Đô thị này nằm ở cuối phía nam của vườn quốc gia Dübener Heide, giữa các sông Elbe và Mulde.

Tham khảo

Thị trấn của bang Sachsen


title: Potenza

text:
Potenza là một thành phố và vùng đô thị của vùng Basilicata thuộc miền nam Ý. Thành phố này là thủ phủ của tỉnh Potenza và vùng Basilicata.

Đây là thành phố thủ phủ có độ cao bậc nhất ở Ý, nhìn xuống thung lũng sông Basento thuộc dãy núi Apennine, đông Salermo. Lãnh thổ tiếp giáp với các vùng đô thị Anzi, Avigliano, Brindisi Montagna, Picerno, Pietragalla, Pignola, Ruoti, Tito, và Vaglio Basilicata.

Ghi chú

Sơ khai
 Official website
 Page at Comuni Italiani


title: Decticogaster

text:
Decticogaster là một chi bướm đêm thuộc họ Crambidae.

Chú thích

Tham khảo

Acentropinae


title: Pseudagriotes

text:
Pseudagriotes là một chi bọ cánh cứng trong họ
Elateridae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1896 bởi Schwarz.

Các loài
Chi này có các loài:
 Pseudagriotes holtzi Schwarz, 1896

Chú thích

Tham khảo

Elaterini


title: Pegesimallus

text:
Pegesimallus là một chi ruồi. Nó có các loài sau:

 Pegesimallus apicalis Bromley, 1947
 Pegesimallus brunneus Londt, 1980
 Pegesimallus bulbifrons Londt, 1980
 Pegesimallus calvifrons Londt, 1980
 Pegesimallus claelius Walker, 1849
 Pegesimallus fusticulus Londt, 1980
 Pegesimallus hermanni Londt, 1980
 Pegesimallus irwini Londt, 1980
 Pegesimallus isanicus Tomasovic, 2005
 Pegesimallus kenyensis Londt, 1980
 Pegesimallus mesasiatica Lehr, 1958
 Pegesimallus namibiensis Londt, 1980
 Pegesimallus oldroydi Londt, 1980
 Pegesimallus saegeri Oldroyd, 1970
 Pegesimallus srilankensis Londt, 1980
 Pegesimallus vansoni Londt, 1980
 Pegesimallus volcata Walker, 1849
 Pegesimallus yerburyi Londt, 1980

Chú thích

Stichopogonini


title: Silesis weissi

text:
Silesis weissi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1940.

Chú thích

Tham khảo

Silesis


title: Điểm mốc

text:
Điểm mốc hay Công trình mốc (tiếng Anh: Landmark; Hán-Việt: địa tiêu (地标), lục tiêu (陆标)) nguyên thủy có nghĩa là một điểm địa lý, được dùng như là một dấu mốc để người thám hiểm nhận ra, khi tìm đường trở về hoặc đi qua một khu vực lạ.

Trong cách dùng hiện đại, điểm mốc là bất cứ gì dễ nhận ra như một công trình xây dựng, một tòa nhà, đài tưởng niệm, hay công trình kiến trúc. Lấy ví dụ tháp Eiffel là điểm mốc của thành phố Paris hay Chợ Bến Thành là điểm mốc của Thành phố Hồ Chí Minh.

Thuật từ tiếng Anh Landmark
Trong tiếng Anh của người Mỹ, từ landmark là thuật từ được sử dụng để chỉ một địa điểm thu hút sự quan tâm của khách du lịch vì có những đặc tính vật chất đáng chú ý hay mang ý nghĩa lịch sử. Trong trường hợp này thuật từ này có ý nghĩa như "danh lam thắng cảnh" trong tiếng Việt.

Trong tiếng Anh của người Anh, từ landmark (điểm mốc) còn được sử dụng như dấu mốc để chỉ dẫn đường, ví như người đi biển nhận ra phao tiêu chỉ đường đi.

Các liên kết về điểm mốc trên thế giới
Các điểm mốc có thể chia thành hai loại: loại thiên nhiên (1 núi, 1 thác nước vv...) và loại nhân tạo (cây tháp, cây cầu, tòa nhà, 1 tượng vv...).

Loại thiên nhiên
Cliffs of Moher, Co. Clare, Ireland
Cotton Tree, Freetown, Sierra Leone
Uluru, Northern Territory, Úc
Stone Mountain, Atlanta, Georgia, Hoa Kỳ
Giants Causeway, Northern Ireland, Vương quốc Anh
Table Mountain, Cape Town, Nam Phi
The Twelve Apostles (Victoria), Victoria, Úc
Great Barrier Reef, Coral Sea, Queensland, Úc
Grand Canyon, Arizona, Hoa Kỳ
Thác Niagara, Ontario/New York, Canada/Hoa Kỳ /
Victoria Falls, Zambia/Zimbabwe /
Angel Falls, Canaima National Park, Gran Sabana, Bolivar State, Venezuela
Núi Everest, Himalayas, Nepal/Trung Quốc /
Matterhorn, Alpes, Thụy Sĩ/Ý /

Điểm nhân tạo

châu Phi
Great Pyramids, Cairo, Ai Cập
Great Mosque of Djenné, Djenné, Mali
Tomb of Askia, Gao, Mali

châu Á
Baalbek, Baalbeck, Liban
Persepolis, Fars, Iran
Azadi Tower, Tehran, Iran
Taj Mahal, Agra, Ấn Độ
Gateway of India, Mumbai, Ấn Độ
Jatiyo Sangshad Bhaban, Dhaka, Bangladesh
Oriental Pearl Tower, Thượng Hải, Trung Quốc
Vạn lý trường thành, Bắc Kinh, Trung Quốc
Hồng Kông Convention and Exhibition Centre, Hồng Kông
63 Building/N Seoul Tower, Seoul, Hàn Quốc
Tháp Tokyo, Tokyo, Nhật Bản
Grand Palace, Bangkok, Thái Lan
Petronas Twin Towers, Kuala Lumpur, Malaysia
Taipei 101, Đài Bắc, Đài Loan
Sigiriya Fortress, Sigiriya, Sri Lanka
Burj Al Arab, Dubai, Các Tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất
Petra, Arabah, Aqaba Governorate, Jordan
Western Wall, Jerusalem, Israel
Dome of the Rock, Jerusalem, Israel
Azrieli Center, Tel Aviv, Israel
 Việt Nam
Tháp Rùa, Hà Nội
Truyền hình cáp Việt Nam, Hà Nội
Kỳ Đài, Huế
Cầu sông Hàn, Đà Nẵng
Tháp Bà, Nha Trang
Hồ Xuân Hương, Đà Lạt
Nhà thờ Đức Bà Sài Gòn, Thành phố Hồ Chí Minh
Chợ Bến Thành, Thành phố Hồ Chí Minh
Bitexco Financial Tower, Thành phố Hồ Chí Minh
Landmark81,
Tử cấm thành, Huế
Chùa Bái Đính, Ninh Bình
Thành nhà Hồ, Thanh Hóa
Chùa đồng Yên Tử, Quảng Ninh
Chùa Hương, Hà Nội
Hoàng thành Thăng Long, Hà Nội

châu Âu
Irish Government Buildings, Dublin, Ireland
Newgrange, Co. Meath, Ireland
Croke Park, Dublin, Ireland
The Customs House, Dublin, Ireland
The Spire of Dublin, Dublin, Ireland
Tòa nhà Nghị viện Hungary, Budapest, Hungary
The Parthenon, Athens, Hy Lạp
The White Tower of Thessaloniki, Thessaloniki, Hy Lạp
Tháp Eiffel, Paris, Pháp
Khải hoàn môn, Paris, Pháp
Colosseum, Roma, Ý
Tháp nghiêng Pisa, Pisa, Ý
Big Ben, Luân Đôn, Vương quốc Anh
Sân vận động Wembley, Luân Đôn, Vương quốc Anh
Stonehenge, Wiltshire, Vương quốc Anh
Clifton Suspension Bridge, Bristol, Vương quốc Anh
London Eye, Luân Đôn, Vương quốc Anh
Tower Bridge, Luân Đôn, Vương quốc Anh
St. Paul’s Cathedral, Luân Đôn, Vương quốc Anh
Palace of the Parliament, Bucharest, România
Quảng trường Đỏ/Saint Basil's Cathedral, Moskva, Nga
Mamayev Kurgan, Volgograd, Nga
Saint Isaac's Cathedral, Sankt-Peterburg, Nga
Hermitage Museum, Sankt-Peterburg, Nga
Peter and Paul Fortress, Sankt-Peterburg, Nga
Kölner Dom, Köln, Đức
Frauenkirche, München, Đức
Neuschwanstein Castle, Bavaria, Đức
Brandenburg Gate, Berlin, Đức
Reichstag Building, Berlin, Đức
Fernsehturm, Berlin, Đức
Torre de Belém, Lisboa, Bồ Đào Nha
Sagrada Família, Barcelona, Catalonia, Tây Ban Nha
Mezquita de Córdoba, Córdoba, Andalusia, Tây Ban Nha
Alhambra, Granada, Andalusia, Tây Ban Nha
Nhà thờ thánh Phêrô, Vatican
Pobednik, Belgrade, Serbia
Hagia Sophia, Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ

Bắc Mỹ
Cầu Cổng Vàng, San Francisco, California, Hoa Kỳ
Tượng Nữ thần Tự do, Liberty Island, New York City, New York, Hoa Kỳ
Núi Rushmore, Nam Dakota, Hoa Kỳ
Gateway Arch, St. Louis, Missouri, Hoa Kỳ
Hoover Dam, Colorado River, Arizona\Nevada, Hoa Kỳ
Empire State Building, New York City, New York, Hoa Kỳ
Sears Tower, Chicago, Illinois, Hoa Kỳ
Faneuil Hall, Boston, Massachusetts, Hoa Kỳ
Chichen Itza, Yucatán Peninsula, México
Tòa Bạch ốc, Washington, D.C., Hoa Kỳ
Renaissance Center, Detroit, Michigan, Hoa Kỳ
Independence Hall, Philadelphia, Pennsylvania, Hoa Kỳ

Nam Mỹ
Macchu Picchu, Urubamba Valley, Peru
Statue of Christ the Redeemer, Rio de Janeiro, Brasil
Monserrate, Bogotá, Colombia

Tham khảo

Danh lam thắng cảnh
Định hướng


title: Lasioglossum dasygaster

text:
Lasioglossum dasygaster là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Vachal mô tả khoa học năm 1894.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1894


title: 4097 Tsurugisan

text:
4097 Tsurugisan (1987 WW) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 18 tháng 11 năm 1987 bởi Tsutomu Seki ở Geisei Observatory.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 4097 Tsurugisan

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1987
Được phát hiện bởi Tsutomu Seki
Tiểu hành tinh được đặt tên