title: Telebasis brevis

text:
Telebasis brevis là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Telebasis brevis được miêu tả khoa học năm 1995 bởi Bick & Bick.

Chú thích

Tham khảo

Telebasis


title: Trabala

text:
Trabala là một chi bướm đêm trong họ Lasiocampidae.

Danh sách loài
Dưới đây là một số loài trong chi Trabala:
Trabala aethiopica (Strand, 1912)
Trabala bouraq Holloway, 1987
Trabala burchardii 	(Dewitz, 1881)
Trabala charon 	Druce, 1910
Trabala ganesha Roepke, 1951
Trabala garuda  Roepke, 1951
Trabala gautama Roepke, 1951
Trabala hantu  Roepke, 1951
Trabala irrorata Moore, 1884
Trabala krishna Roepke, 1951
Trabala lambourni Bethune-Baker, 1911
Trabala pallida (Walker, 1855)
Trabala prasinophena Tams, 1931
Trabala rotundapex  Holloway, 1976
Trabala shiva Roepke, 1951
Trabala sulphurea (Kollar, 1848)
Trabala viridana  Joicey & Talbot, 1917
Trabala vishnou  (Lefèbvre, 1827)

Chú thích

Tham khảo

Lasiocampidae


title: Crassispira turricula

text:
Crassispira turricula là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Crassispira


title: Quận Ste. Genevieve, Missouri

text:
Quận Sainte Genevieve là một quận thuộc tiểu bang Missouri, Hoa Kỳ. Theo điều tra dân số năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có dân số người . Quận lỵ đóng ở

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có tổng diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Xa lộ

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Missouri


title: Garrovillas de Alconétar

text:
Garrovillas de Alconétar là một đô thị trong tỉnh Cáceres, Extremadura, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2005 (INE), đô thị này có dân số là 2372 người.

Tham khảo

Đô thị ở Cáceres


title: Hylaeus annulatus

text:
Hylaeus annulatus là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Linnaeus mô tả khoa học năm 1758.

Chú thích

Tham khảo

A
Động vật được mô tả năm 1758


title: Laccoptera parallelipennis

text:
Laccoptera parallelipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Spaeth miêu tả khoa học năm 1903.

Chú thích

Tham khảo

Laccoptera


title: Albert Kesselring

text:
Albert Kesselring (30 tháng 11 năm 1885, 16 tháng 7 năm 1960) là thống chế không quân Đức Quốc xã trong thời Chiến tranh thế giới thứ hai. Được quân Đồng Minh đặt biệt hiệu là "Albert hay cười" (smiling Albert) và binh lính của ông đặt biệt hiệu "Bác Albert", ông là một trong những vị tướng được lòng binh lính nhất trong Chiến tranh thế giới thứ hai.. Kesselring là một trong những tướng tài giỏi nhất của Hitler, ông từng tham gia trong Chiến tranh thế giới thứ nhất, và về sau chỉ huy không quân Đức trong các cuộc tấn công vào Ba Lan, Pháp, Anh Quốc, và Liên Xô.

Ông nắm quyền tổng tư lệnh phía Nam, chỉ huy toàn khu vực chiến trường Địa Trung Hải, trong đó có chiến trường Bắc Phi. Khi quân Đồng Minh tấn công vào Ý, Kesselring cầm quân kháng cự lâu dài, gây trở ngại rất lớn cho quân địch. Ông cũng tham gia tại mặt trận tây Âu trong giai đoạn cuối của cuộc chiến.

Sau khi chiến tranh chấm dứt, Kesselring bị đem ra xử tội ác chiến tranh và kết án tử hình nhưng sau đó được giảm án xuống tù chung thân. Trong tù ông được cử làm chủ tịch nhóm Tân Quốc xã . Năm 1952 ông được trả tự do.

Tuy ông không là đảng viên đảng Quốc xã Đức , Albert Kesselring không hề phản đối những tội ác của quân Đức do ông chỉ huy gây nên. Ông cũng luôn tỏ rõ lòng trung thành với Hitler

Albert Kesselring là một trong hai thống chế Đức duy nhất có cho xuất bản sách hồi ký về chiến tranh, mang tựa đề "Người Lính Cho Đến Ngày Cuối Cùng"

Ghi chú

Chú thích

Tham khảo

Quân nhân Đức trong Thế chiến thứ nhất
Kesselring, Albert
Người Vương quốc Bayern


title: Gennaria

text:
Gennaria là một chi thực vật có hoa trong họ Orchidaceae.

Xem thêm
Danh sách các chi Phong lan

Hình ảnh

Tham khảo

Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (1999). Genera Orchidacearum 1. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2001). Genera Orchidacearum 2. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2003). Genera Orchidacearum 3. Oxford Univ. Press
Berg Pana, H. 2005. Handbuch der Orchideen-Namen. Dictionary of Orchid Names. Dizionario dei nomi delle orchidee. Ulmer, Stuttgart

Danh sách các chi phong lan
Thực vật Bắc Phi

Tông Lan


title: Acronictinae

text:
Acronictinae là một phân họ lớn bao gồm các loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Các chi

Tham khảo

Beccaloni, G.W., Scoble, M.J., Robinson, G.S. & Pitkin, B. (Editors). 2003. The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (accessed 03/06/2006)
Natural History Museum Global Lepidoptera Names index

Noctuidae


title: Enzenkirchen

text:
Enzenkirchen là một đô thị thuộc huyện Schärding thuộc bang Oberösterreich, Áo. Đô thị  có diện tích 23 km², dân số thời điểm năm 2006 là 1789 người.

Tham khảo


title: Heliocheilus lupatus

text:
Heliocheilus lupatus là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở Kentucky và miền trung Connecticut phía nam (qua Georgia, North Carolina và South Carolina) tới Florida và Texas.

Trước đây nó có tên đồng nghĩa là Heliocheilus turbata.

Sải cánh dài khoảng 28 mm. Có một lứa một năm.

Ấu trùng ăn nhiều loại cỏ.

Hình ảnh

Liên kết ngoài
Image
Bug Guide
Owlet Caterpillars of Eastern Bắc Mỹ (Lepidoptera: Noctuidae)

Chú thích

Heliocheilus


title: Calbovista subsculpta

text:
Calbovista là một chi nấm trong họ family Agaricaceae. Đây là chi đơn loài, chứa một loài Calbovista subsculpta, a puffball được tìm thấy ở North America.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Calbovista
Nấm Bắc Mỹ
Nấm ăn


title: Càng gần Chúa hơn

text:
"Càng gần Chúa hơn" (Nearer, My God, to Thee) là bài thánh ca thế kỷ 19 gợi cảm hứng từ câu chuyện "Giấc mộng của Jacob" chép trong Sáng thế ký 28: 10-15, "Jacob tới một chỗ kia, mặt trời đã khuất, thì qua đêm tại đó. Người lấy một hòn đá làm gối đầu, và nằm ngủ; bèn chiêm bao thấy một cái thang bắc từ dưới đất, đầu đến tận trời, các thiên sứ của Thiên Chúa đi lên xuống trên thang đó. Nầy, Đức Giê-hô-va ngự trên đầu thang mà phán rằng: Ta là Thiên Chúa của Abraham, tổ phụ ngươi, cùng là Thiên Chúa của Isaac. Ta sẽ ban cho ngươi và dòng dõi ngươi đất mà ngươi đang nằm ngủ đây... Nầy, ta ở cùng ngươi, ngươi đi đâu, sẽ theo gìn giữ đó, và đem ngươi về xứ này; vì ta không bao giờ bỏ ngươi cho đến khi ta làm xong những điều ta đã hứa cùng ngươi."

Ca từ của bài thánh ca được sáng tác bởi Sarah Flower Adams (1805-1848), nữ diễn viên, nhà thơ và là tín hữu Độc thần giáo, tại nhà của bà ở Sunnybank, Loughton, Essex, Anh Quốc vào năm 1841. Tại Anh, ca khúc được phổ biến với giai điệu của John Bacchus Dykes (bản "Horbury" viết năm 1861), trong khi giai điệu của Lowell Mason (bản "Bethany" năm 1856) được chấp nhận trên phần còn lại của thế giới. Trong khi đó, các tín hữu Giám Lý lại yêu thích bản "Propior Deo" (Gần Chúa hơn) của Arthur Sullivan (năm 1872).

Thảm họa tàu Titanic

"Nearer, My God, to Thee" trở thành một huyền thoại gắn liền với tàu Titanic khi những người sống sót thuật lại rằng ban nhạc đã trình bày lần cuối bài thánh ca khi Titanic đang chìm dần xuống đáy biển. Giai điệu của bản "Bethany" vang lên trong cuốn phim Titanic năm 1953 của Negulesco, trong khi bản "Horbury" được sử dụng trong phim A Night to Remember sản xuất năm 1958 của Roy Ward Baker. Gần đây nhất, trong xuất phẩm điện ảnh Titanic năm 1997, James Cameron đã chọn bản "Bethany" cho cuốn phim của mình.

Người chỉ huy dàn nhạc trên tàu, Wallace Hartley, cùng tất cả nhạc công đều thiệt mạng trong vụ chìm tàu. Người ta thuật lại rằng Hartley rất thích bài thánh ca này, và mong ước ca khúc được thể hiện trong đám tang ông. Hartley là tín hữu Giám Lý người Anh, gần gũi với bản "Horbury" và bản "Propior Deo", chứ không phải bản "Bethany". Cha của Hartley, người chỉ huy hợp xướng ca đoàn Giám Lý, đã sử dụng bản "Proprior Deo" trong hơn ba mươi năm, và phần mở đầu của bài thánh ca theo bản "Propior Deo" được trình bày tại tang lễ của Hartley.

Những sự kiện khác
Có một câu chuyện kể xoay quanh cái chết của Tổng thống Hoa Kỳ William McKinley vào tháng 9 năm 1901, thuật lại rằng khi hấp hối, McKinley thầm thì những câu đầu của bài thánh ca. Chiều ngày 13 tháng 9 năm 1901, sau năm phút mặc niệm trên toàn quốc, các ban nhạc tại hai quảng trường Madison và Union ở Thành phố New York trình bày bài thánh ca để tưởng nhớ vị tổng thống vừa quá cố. Ca khúc cũng được thể hiện trong lễ tưởng niệm dành cho McKinley cử hành tại Điện Westminster, Luân Đôn. Giai điệu của bài thánh ca "Nearer My God to Thee" cũng vang lên khi thi hài của James Garfield, Tổng thống thứ 20 của Hoa Kỳ bị ám sát năm 1881, được an táng tại Nghĩa trang Lakeview ở Cleveland, Ohio.

Bài thánh ca cũng được trình bày trong phần cuối phim San Francisco, sản xuất năm 1936 và đã đoạt Giải Oscar. Một cuốn phim mang tên "Nearer My God to Thee" sản xuất tại Anh năm 1917, đây cũng là tên của một họa phẩm của Jack Kervokian. Bài thánh ca cũng được thể hiện tại tang lễ Tổng thống Gerald Ford năm 2007.

Ca từ

Xem thêm
Thánh ca Cơ Đốc
Titanic

Chú thích

Tham khảo
Discussion of the various versions
Genesis 28:11-12 (American Standard Version)
"And the Band Played On..." - article by musicologist J. Marshall Bevil analyzing in detail which version was likely played at the sinking of the Titanic
Tribute to the Titanic's band and discussion of what was played

Liên kết ngoài

MP3 Nearer My God To Thee
Nearer My God To Thee YouTube
Midi file, translation of Genesis 28:11-12 and discussion of the hymn
Lyrics with midi
Midi files and discussion of uses of the hymn
Sheet music to Propior Deo
Biography of Wallace Hartley, the Titanic's bandmaster
Kevorkian painting
Information about the 1917 film at the IMDB database
Sheet music for "Nearer, My God, to Thee" from Dự án Gutenberg

Thánh ca
RMS Titanic
Bài hát thế kỷ 19


title: Siegenburg

text:
Siegenburg là một đô thị thuộc huyện Kelheim, bang Bayern, Đức.
Siegenburg có diện tích 25,63 km2, dân số cuối năm 1006 là 3291 người.

Tham khảo


title: Plectrocnemia dissecta

text:
Plectrocnemia dissecta là một loài Trichoptera hóa thạch trong họ Polycentropodidae.

Tham khảo

Hóa thạch Bộ Cánh lông
Plectrocnemia


title: Troissereux

text:
Troissereux là một xã thuộc tỉnh Oise trong vùng Hauts-de-France phía bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 68 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

INSEE

Xã của Oise


title: Paridea monticola

text:
Paridea monticola là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Gressitt & Kimoto miêu tả khoa học năm 1963.

Chú thích

Tham khảo

Paridea


title: Allopachria jaechi

text:
Allopachria jaechi là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Wewalka miêu tả khoa học năm 2000.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Allopachria


title: Basses, Vienne

text:
Basses là một xã, tọa lạc ở tỉnh Vienne trong vùng Nouvelle-Aquitaine, Pháp. Xã này có diện tích 10,25 km², dân số năm 2006 là 353 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 79 m trên mực nước biển.

Dân địa phương danh xưng tiếng Pháp là Bassésiens.

Biến động dân số

Liên kết ngoài
 Basses Trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
 Basses trên trang mạng của INSEE

Tham khảo

Basses


title: Calyceraceae

text:
Calyceraceae (đồng nghĩa: Boopidaceae Cassini) là một họ thực vật hạt kín thuộc bộ Asterales, có ở miền nam Nam Mỹ.

Hệ thống Dahlgren xếp họ này trong bộ Dipsacales, hệ thống Cronquist năm 1981 xếp nó trong bộ Calycerales.

Đặc điểm
Các loài trong họ này có các lá đơn, mọc so le và các hoa chủ yếu là lưỡng tính (hoặc đơn tính cùng gốc hay đơn tính cùng gốc đực hay đơn tính cùng gốc cái), sắp xếp thành cụm hoa dạng đầu. Đơn vị cụm hoa tận cùng dạng chùm hay dạng đầu hướng tâm. Thụ phấn nhờ côn trùng. Cơ chế thụ phấn chuyên biệt hóa rõ nét (thông qua một hệ thống phô bày tích cực, phấn hoa được giải phóng vào một ống bao phấn và đẩy ra ngoài nhờ sự thuôn dài của vòi nhụy). Hoa mẫu (4–)5(–6). Bao hoa với đài hoa và tràng hoa tách biệt; (8–)10(–12); 2 vòng; đẳng số. Đài hoa (4–)5(–6); 1 vòng; nhiều lá đài hoặc lá đài hợp; có thùy con (tiểu thùy) hoặc thùy tù hay có răng; không cân đối nhưng không hai môi, hoặc cân đối; bền; đồng phát triển hoặc không. Tràng hoa 4–)5(–6); 1 vòng; cánh hoa hợp; mở bằng mảnh vỏ; hơi không cân đối nhưng không hai môi hoặc cân đối; bền.

Bộ nhị (4–)5(–6). Các phần của bộ nhị hợp sinh (gần đỉnh ống tràng); dính liền (các chỉ nhị hợp sinh thành ống, ít nhất ở gốc); 1 cụm; 1 vòng. Bộ nhị chỉ bao gồm các nhị sinh sản. Nhị (4–)5(–6); chèn vào họng ống tràng; đẳng số với bao hoa; mọc đối lá đài. Các bao phấn đồng quy hay dính liền (đôi khi, ở gốc); đính gốc; không lắc lư; nứt theo khe nứt dọc; hướng trong; 4 túi bào tử. Vách trong bao phấn phát triển các phần dày lên dạng sợi. Biểu bì bao phấn thoái hóa. Mô dinh dưỡng trong bao phấn dạng tuyến. Các hạt phấn hoa có 3 khe hở dọc; 2-ngăn.

Bộ nhụy 2 lá noãn tại gốc. Lá noãn suy giảm về lượng tương đối so với bao hoa. Nhụy 1 ngăn, dạng quả tụ; hạ. Bầu nhụy 1 ngăn. Có đĩa sinh dục cái ngoài (liên kết gốc của tràng hoa với vòi nhụy, lót ống tràng và giãn nở thành núm dạng tuyến). Bộ nhụy có 1 vòi nhụy ở đỉnh. Đầu nhụy 1; dạng đầu. Kiểu đính noãn đỉnh. Noãn trong khoang duy nhất là 1; lòng thòng; không áo noãn; ngược; đơn vỏ; mỏng nhân. Kiểu phát triển túi phôi dạng Polygonum. Các nhân tại cực hợp lại trước khi thụ tinh. Hình thành các tế bào đối cực; số lượng 3; không phát triển, phù du. Các tế bào phụ trợ thuôn dài, với mỏ thon mỏng. Nội nhũ hình thành kiểu nhân.

Quả không dày cùi thịt; không nứt; giống như quả bế. Các bộ nhụy của các hoa kế bên kết hợp lại để tạo ra quả phức (quả tụ) hoặc không. Quả phức dính liền hoặc không. Quả chứa 1 hạt. Hạt giàu hay nghèo nội nhũ. Nội nhũ chứa dầu. Phôi thẳng. 2 lá mầm.

Họ Calyceraceae là các loài cây thân thảo lâu năm, hiếm khi một năm, có thể nhận ra nhờ các cụm hoa hình đầu, thường mở hướng tâm. Các hoa nhỏ và đa đối xứng, các lá đài biến đổi thành gai hoặc dày lên và thuộc dạng mô khí, lớp ngoài cùng của tràng hoa dạng ống có khả năng quang hợp, các nhị hoa rời, và bầu nhụy hạ.

Có sự phô bày phấn hoa thứ cấp kiểu cơ chế bơm.

Các chi
GRIN tách Nastanthus Miers thành chi riêng, coi Acarpha Griseb. là đồng nghĩa của Boopis, trong khi Kew tách chi Acarpha thành chi riêng và coi Nastanthus là đồng nghĩa của Acarpha. Khoảng 4-6 chi và 40-60 loài.

Acicarpha Juss.
Boopis Juss. (có thể bao gồm cả Acarpha, Nastanthus): Khoảng 30 loài.
Calycera Cav. (bao gồm cả Calicera, Leucocera).
Gamocarpha DC.
Moschopsis Phil.

Hình ảnh

Ghi chú


title: Africallagma elongatum

text:
Africallagma elongatum là một loài chuồn chuồn kim thuộc họ Coenagrionidae. Loài này có ở Angola, Kenya, Mozambique, Somalia, Nam Phi, Tanzania, Uganda, Zambia, Zimbabwe, có thể cả Burundi, có thể cả Ethiopia, và có thể cả Malawi. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng cây bụi nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất cao, đồng cỏ nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất cao, sông ngòi, đầm nước, các con suối, và các vùng đất ngập nước.

Chú thích

Tham khảo

 Clausnitzer, V. 2005. Africallagma elongatum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 9 tháng 8 năm 2007.

Africallagma
Chuồn chuồn châu Phi


title: Tiểu Giáp

text:
Tiểu Giáp (chữ Hán: 小甲, trị vì: 1666 TCN-1650 TCN), tên thật Tử Cao (子高), là vua thứ bảy nhà Thương trong lịch sử Trung Quốc.

Thân thế
Tiểu Giáp là em của Thái Canh (太庚) – vua thứ sáu nhà Thương. Khoảng năm 1667 TCN, Thái Canh qua đời, Tiểu Giáp lên nối ngôi.

Trị vì
Sử sách không chép rõ về hành trạng của Tiểu Giáp trong thời gian làm vua. Khoảng năm 1650 TCN, Tiểu Giáp qua đời. Ông ở ngôi tất cả 17 năm. Em ông là Ung Kỷ (雍己) lên nối ngôi .

Giáp cốt văn khai quật tại Ân Khư ghi ông là vua thứ sáu của nhà Thương, kế nghiệp anh là Thái Canh và được nối ngôi bởi cháu là Đại Mậu (大戊) .

Xem thêm
 Thái Canh
 Ung Kỷ

Tham khảo
Sử ký Tư Mã Thiên - Những điều chưa biết, Bùi Hạnh Cẩn và Việt Anh dịch (2007), Nhà xuất bản Văn hóa thông tin, thiên:
Ân bản kỷ
 Trình Doãn Thắng, Ngô Trâu Cương, Thái Thành (1998), Cố sự Quỳnh Lâm, Nhà xuất bản Thanh Hoá

Chú thích

Vua nhà Thương


title: And Then We Kiss

text:
"And Then We Kiss" là ca khúc của nghệ sĩ thu âm người Mỹ Britney Spears. Bài hát đạt tới vị trí 15 trên Billboard Hot Dance Airplay.

Danh sách track

Digital download
 "And Then We Kiss" — 4:28

Japan Promo CD
 "And Then We Kiss" — 4:28

12" Vinyl
 "And Then We Kiss" — 4:28
 "And Then We Kiss" (Instrumental) — 4:28
 "And Then We Kiss" (Junkie Xl Undressed Mix) — 4:31
 "And Then We Kiss" (Junkie Xl Undressed Mix Instrumental) — 4:31

Chú thích

Đĩa đơn năm 2005
Bài hát của Britney Spears
Bài hát năm 2005


title: Hydropsyche isolata

text:
Hydropsyche isolata là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Hydropsyche


title: Sainte-Colombe-sur-Gand

text:
Sainte-Colombe-sur-Gand là một xã trong tỉnh Loire miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Loire

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintecolombesurgand


title: 10304 Iwaki

text:
10304 Iwaki (1989 SY) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 30 tháng 9 năm 1989 bởi K. Endate và K. Watanabe ở Kitami.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 10304 Iwaki

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1989


title: Laurence Fishburne

text:
Laurence John Fishburne III (sinh ngày 30 tháng 7 năm 1961) là diễn viên điện, biên kịch, đạo diễn và nhà sản xuất phim Hoa Kỳ. Fishburne nổi tiếng với vai diễn nhân vật Morpheus trong thương hiệu The Matrix và gần đây nhất là Bowery King trong thương hiệu phim John Wick.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Nam diễn viên
Người đoạt giải Emmy
Nam diễn viên điện ảnh Mỹ
Nam diễn viên Mỹ thế kỷ 20
Nam diễn viên Mỹ thế kỷ 21
Nam diễn viên sân khấu Mỹ
Nam diễn viên truyền hình Mỹ
Nam diễn viên lồng tiếng Mỹ
Nam diễn viên thiếu nhi Mỹ
Người giành giải Tony
Sinh năm 1961
Nhà sản xuất phim Mỹ
Nhân vật còn sống
Nam diễn viên đến từ thành phố New York
Nam diễn viên người Mỹ gốc Phi
Người đoạt giải Primetime Emmy


title: Ernemont-la-Villette

text:
Ernemont-la-Villette là một xã thuộc tỉnh Seine-Maritime trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-Maritime
Seine-Maritime
Normandy

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
Ernemont-la-Villette on the Quid website

Xã của Seine-Maritime


title: Khương Duy

text:
Khương Duy (姜維, bính âm: Jiang Wei, 202-264), là một đại tướng của nhà Thục Hán thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc.

Nguyên là một quan nhỏ của Tào Ngụy, ông bất đắc dĩ đã phải hàng Thục Hán, phục vụ dưới quyền Gia Cát Lượng, rồi Tưởng Uyển, Phí Y. Sau khi Phí Y bị ám sát, Khương Duy nắm được binh quyền và nhiều lần tấn công Tào Ngụy nhằm kế tục di nguyện khôi phục nhà Hán của Gia Cát Lượng, nhưng kết quả là khi thắng khi bại, không giành được thắng lợi đủ lớn. Cuối cùng quân Ngụy tấn công, vua Thục Hán là Lưu Thiện bạc nhược đầu hàng, tuy nhiên Khương Duy vẫn giữ vững lòng trung, ông không chịu làm hàng tướng mà lập kế khôi phục nhà Thục Hán, nhưng cuối cùng thất bại và tử trận.

Trong tiểu thuyết Tam quốc diễn nghĩa, Khương Duy được xây dựng sát với lịch sử, là học trò và người kế thừa trung thành di nguyện "Bắc phạt trung nguyên, khôi phục Hán triều" của Gia Cát Lượng. Để tăng thêm tính hấp dẫn, ông được nhà văn La Quán Trung thêm thắt một số chiến công hư cấu.

Thân thế
Khương Duy tự là Bá Ước (伯約), người huyện Ký, Thiên Thủy. Cha ông là Khương Quýnh (có bản dịch là Khương Duật) từng làm chức Công tào trong quận.

Cha mất sớm, Khương Duy sống với mẹ, say mê Kinh học của Trịnh Huyền, làm chức Thượng kê duyên (ghi chép) trong quận, sau đó được lên chức tùng sự. Do cha ông tử trận trong lúc bảo vệ Thái thú chống lại người Khương, Nhung nổi dậy, nhà Ngụy phong cho ông làm chức Trung lang, được tham dự việc quân ở quận.

Bỏ Ngụy về Thục Hán

Nguyên nhân hàng Thục Hán

Theo Tam quốc chí
Tam quốc chí của Trần Thọ chép:

Năm Kiến Hưng thứ 6 (228), Thừa tướng nhà Thục Hán là Gia Cát Lượng xuất quân bắc phạt, đóng ở Kỳ Sơn. Thái thú Thiên Thủy là Mã Tuân dẫn Khương Duy cùng Lương Tự, Doãn Thưởng, Lương Kiền ra ngoài dò xét.

Nghe tin quân Thục sắp đến nơi và các huyện đều hưởng ứng, lại nghi ngờ bọn Khương Duy, Mã Tuân nhân lúc đêm tối bỏ trốn về giữ Thượng Nhai. Duy biết Thái thú đã bỏ đi liền đuổi theo, nhưng cửa thành đã đóng, không vào được. Ông trở về Ký thành, nhưng Ký thành cũng không cho vào.

Thế cùng, Khương Duy bèn đến hàng Gia Cát Lượng. Lúc Mã Tắc bại trận ở Nhai Đình, Lượng di dời hơn 1.000 hộ dân ở Tây Thành cùng Duy về Thục, bởi thế mà Duy cùng với mẫu thân ly tán.

Theo Ngụy lược
Thái thú Thiên Thủy là Mã Tuân dẫn Duy cùng với các quan theo Thứ sử Ung Châu Quách Hoài đi về phía Tây đến Lạc Môn xem xét. Nghe tin đại quân của Lượng đã tới Kỳ Sơn, Hoài ngoảnh sang Tuân bảo: "Quả là việc chẳng lành!" rồi vội trở về Thượng Khuê phòng bị.

Mã Tuân nghĩ Ký huyện là nơi biên cương nên lo sợ sẽ có loạn lạc. Khương Duy khuyên Tuân về phòng thủ Ký huyện, nhưng Tuân nói "ngươi hãy cùng với mọi người hãy trở về đó mà chống địch", rồi trốn theo Quách Hoài.

Quân dân ở Ký huyện thấy Khương Duy về hết sức vui mừng, tiến cử Duy đến diện kiến Gia Cát Lượng, Duy không biết làm sao, đành cùng mọi người đến hàng Lượng. Lượng đón tiếp, rất hài lòng.

Lúc đó tiền quân của Lượng bị Trương Cáp, Phí Diệu đánh tan trong trận Nhai Đình. Quân Ngụy lấy lại Ký thành, bắt được vợ con Duy cùng mẹ già. Khương Duy đành phải bỏ lại người thân, cùng Lượng về Thục.

Dưới trướng Gia Cát Lượng

Được cất nhắc
Gia Cát Lượng đánh giá cao tài năng của Khương Duy, cho làm Thương tào duyện.

Trong thư gửi cho Trưởng sử Trương Duệ, Lượng đã viết: "Khương Bá Ước trung thành, chăm chỉ, suy nghĩ thấu đáo. Vĩnh Nam (Lý Thiệu), Quý Thường (Mã Lương) cũng không sánh được, quả là kẻ sĩ đất Lương Châu."

Trong thư gửi Tham quân Tưởng Uyển, Lượng lại bảo: "Trước hãy tạm giao cho hắn cai quản huấn luyện 5, 6 ngàn quân tinh nhuệ. Khương Bá Ước vốn sáng suốt việc quân sự, rất có can đảm, hiểu sâu binh pháp. Người này có lòng với Hán thất, tài cán hơn người, tất sau này sẽ coi sóc việc quân, giờ nên phái ngay đến cung đình, cho diện kiến chủ thượng."

Duy được thăng làm Trung giám quân, Chinh Tây tướng quân, Đan Dương đình hầu.

Mẹ gọi không về
Sách Tạp ký của Tôn Thịnh chép rằng Khương Duy nhận được thư của mẹ già muốn gọi Duy trở về. Ông than rằng: "Ruộng tốt trăm khoảnh, sao bằng tìm lấy một vùng, chỉ cần có chí cao xa, há đâu cứ phải trở về quê quán.", rồi vẫn ở lại Thục, không về Ngụy.

Từ năm 228 đến năm 234, Khương Duy phục vụ dưới trướng Gia Cát Lượng, nhưng không có thành tích gì đáng kể được ghi chép lại.

Dưới quyền Tưởng Uyển, Phí Y
Năm Kiến Hưng thứ 12 (234), Gia Cát Lượng chết. Khương Duy trở về Thành Đô, nhận chức Tả giám quân, Phụ Hán tướng quân,  Bình tương hầu. Tuy thống lĩnh ba quân, nhưng trên thực tế, ông vẫn ở dưới quyền Tưởng Uyển.

Năm 238, Uyển được phong làm Đại tư mã thì Khương Duy được phong làm Tư mã. Sau này lại được phong làm Trấn tây đại tướng quân, kiêm nhiệm thứ sử Lương châu.

Thục Ngụy giao tranh
Năm 240, Khương Duy dẫn quân tiến ra Lũng Tây, bị Quách Hoài đánh đuổi đến tận Cường Trung, phải lui binh.

Năm Duyên Hi thứ bảy (244), Tào Sảng kéo đại quân đến đánh Thục ở Hán Trung (漢中), Phí Y được giao dẫn binh ra chống cự. Y đánh bại quân Ngụy ở Hưng Thế (興勢), được phong làm Thành Hương hầu.

Dẹp loạn hai quận
Năm 246, Tưởng Uyển chết. Phí Y trở thành Đại tướng quân chấp chính, sau lĩnh cả Thứ sử Ích Châu, gánh vác công việc như Tưởng Uyển xưa, có Thị Trung thủ Thượng thư lệnh Đổng Doãn làm phụ tá. Sau đó Đổng Doãn cũng mất, Khương Duy thay thế.

Năm 247, Khương Duy được phong làm Vệ tướng quân. Các tộc thiểu số ở Vấn Sơn và huyện Bình Khang nổi dậy, ông thống lĩnh quân mã đi đánh dẹp, bình định hai vùng.

Đánh Ngụy lần thứ 1
Theo Tư trị thông giám của Tư Mã Quang, cùng năm 247, người Khương ở Lũng Tây, Nam An, Kim Thành, Tây Bình là Ngạ Hà, Thiêu Qua, Nga Già Tắc cùng cấu kết với nhau nổi dậy, tấn công vây hãm thành ấp, lại hướng về Nam xin Thục binh tương trợ. Khương Duy xuất quân, thủ lĩnh người Hồ ở Lương châu là Trì Vô Đái cũng hưởng ứng.

Nhà Ngụy cho Hạ Hầu Bá đốc xuất ba quân đóng binh ở Vị Thí ngăn chặn. Quân Quách Hoài mới đến Địch Đạo, tính rằng Khương Duy ắt sẽ tiến ra đánh Bá, bèn vào đất Phong Trung, đi vòng về phía Nam nghênh đón Bá. Khương Duy quả nhiên tấn công vào Vị Thí, vừa gặp quân của Hoài cũng đến đó, Duy vội lui binh. Quách Hoài tiến quân đánh dẹp quân Khương, giết chết Nga Hà, Thiêu Qua.

Năm 248, Nga Già Tắc tụ tập thuộc hạ ở Bạch Thổ Thành, nương theo sông Hà quan chống cự quân Ngụy, bị Quách Hoài tập kích. Trì Vô Đái bao vây Vũ Uy, Hoài tiến quân đến Tây Hải, muốn ngầm bắt gia thuộc của Đái. Đái quay về cứu, đánh nhau ở phía bắc Long Di, thua trận bỏ chạy.

Khương Duy tiến ra Thạch Thao, theo lối Cường Xuyên, hướng về Tây nghênh đón Vô Đái, để thái thú Âm Bình là Liêu Hoá giữ Trọng Sơn xây đắp thành quách, thu nhặt quân Khương tản mát ở các nơi. Quách Hoài để Hạ Hầu Bá chực sẵn để đuổi Khương Duy ở Đạp Trung, còn mình tự suất ba quân tới tấn công Liêu Hoá. Khương Duy phải quay về cứu Hoá, không đón được Vô Đái, đành quay về Thục.

Đánh Ngụy lần thứ 2
Theo Tư trị thông giám của Tư Mã Quang, mùa thu năm 249, Khương Duy được Lưu Thiện cho phép tiến quân ra Ung châu thu phục người Khương. Ông lập hai thành đồn ở Khúc Sơn (麴山), giao cho Cẩu An và Lý Hâm giữ. Ngụy tướng Quách Hoài dẫn Trần Thái, Từ Chất, và Đặng Ngải đến bao vây hai thành đó, chặn đường lấy nước. Quân Thục khốn quẫn, bốc tuyết nấu ăn cho qua ngày tháng chờ cứu viện.

Khương Duy dẫn quân đến cứu, tiến ra hướng núi Ngưu Đầu. Trần Thái chặn giữ ở núi, không giao chiến, lại phái sứ đến đề nghị Quách Hoài  từ phía Nam vượt qua Bạch Thủy, men sông đến thẳng Ngưu Đầu nhằm cắt đứt đường về của quân Thục.

Khương Duy nghe tin Quách Hoài đã đến Thao Thủy, lo lắng phải rút chạy. Các tướng Thục là Cẩu An, Lý Hâm ở Khúc Sơn cô thế, bèn ra hàng.

Đánh Ngụy lần thứ 3
Năm Diên Hi thứ 13 (250), Khương Duy lại dẫn quân ra Tây Bình, không thu được kết quả gì, lại quay về.

Bị Phí Y kềm chế
Mỗi khi Duy muốn khởi quân đánh Ngụy, Phí Y thường không đồng tình, cắt giảm số quân đem theo xuống còn chưa đến một vạn người, chỉ cho Duy mở các cuộc đột kích nhỏ.

Hán Tấn Xuân Thu chép rằng Phí Y bảo Duy:"Bọn ta chẳng bằng được Thừa tướng lại muốn làm được quá thế ư. Đến như Thừa tướng còn chẳng yên định được Trung Nguyên, huống hồ là bọn ta. Vậy nên chẳng gì bằng giữ yên nước mà trị dân, thận trọng coi giữ xã tắc, bảo trì công nghiệp, thu dụng kẻ sỹ, chẳng nên mong cầu sự may mắn mà quyết sự thành bại ở một lần vọng động. Ví bằng chẳng được như ý, có hối cũng không kịp nữa vậy."

Tự nắm binh quyền

Phí Y bị ám sát
Ngày 16 tháng 2 năm 253, tại lễ mừng thọ 60 tuổi, Phí Y bị hàng tướng của Ngụy là Quách Tuần (郭脩, có bản dịch là Quách Tu) ám sát ở Hán Thọ. Khương Duy lên nắm quyền.

Kẻ giết Phí Y là người do Khương Duy đem về đề cử. Theo Ngụy thị xuân thu, Quách Tuần (tự Hiếu Tiên) vốn là người quận Tây Bình, có đức hạnh nổi tiếng, giữ chức Trung lang tướng. Khi Khương Duy đánh Tây Bình bắt được Quách Tuần, đưa về Thục cho làm Tả tướng quân. Quách Tuần muốn ám sát Lưu Thiện nhưng không tiếp cận được, bèn chuyển mục tiêu sang Phí Y. Ngụy chủ Tào Phương hạ chiếu phong thưởng cho con cháu Quách Tuần.

Đánh Ngụy lần thứ 4
Mùa hạ năm Diên Hi thứ 13 (253), Khương Duy dẫn mấy vạn quân tiến ra Thạch Doanh (石營), theo lối Đổng Đình, tiến đến Nam An. Thứ sử Ung Châu là Trần Thái đóng quân giữ vững Lạc Môn (洛門), Duy hết lương phải lui về.

Đánh Ngụy lần thứ 5

Năm sau (254), Khương Duy được Hậu Chủ cho nắm hết việc quân sự trong ngoài. Ông lại tiến quân ra Lũng Tây, tướng Ngụy giữ Địch Đạo (狄道) là Lý Giản (李簡) dâng thành đầu hàng.

Duy tiến quân vây Tương Vũ (襄武), giao chiến với Nguỵ tướng là Từ Chất, thắng trận và giết được Chất. Ngụy quân thua to lui về. Duy thừa thắng thu phục cả vùng đất rộng lớn, vây hãm Hà Gian, Địch Đạo, Lâm Thao, đem dân chúng ba huyện ấy về Thục. Tuy thắng nhưng quân Thục cũng bị tổn thất tướng Trương Ngực tử trận.

Đánh Ngụy lần thứ 6
Năm 255, Khương Duy lại một lần nữa đề nghị xuất quân bắc phạt. Trương Dực phản đối, cho rằng "nước nhỏ dân mệt, không nên lạm dụng vũ lực". Duy không đồng tình, vẫn quyết tâm xuất quân. Lúc này phía Ngụy đã có nhiều thay đổi: Quách Hoài đã mất, Trần Thái thay thế làm Chinh Tây tướng quân, còn Vương Kinh thế vào chỗ Trần Thái làm Thứ sử Ung châu. Hạ Hầu Bá sợ bị họ Tư Mã giết, chạy qua Thục đầu hàng và được phong đại tướng.

Cuối năm, Khương Duy cùng với Hạ Hầu Bá, Trương Dực tiến ra Địch Đạo (狄道). Quân Thục đại phá Vương Kinh ở bờ tây sông Thao Thủy, giết chết hơn một vạn quân địch. Kinh lui quân giữ chặt thành Địch Đạo, bị Duy vây hãm ở đó.

Trương Dực khuyên: "Nên dừng lại ở đây, không nên đánh tiếp, nếu tiến thêm có thể đánh mất công lớn vừa lập." Khương Duy không nghe, tiếp tục bao vây nhưng nhiều ngày không hạ được thành. Phía Ngụy sai Chinh Tây tướng quân Trần Thái cùng Đặng Ngải, Hồ Phấn, Vương Bí, Tư Mã Phu tiến binh giải vây.

Lúc này thành Địch Đạo của Vương Kinh còn không đầy 10 ngày lương, Trần Thái gấp rút tiến quân đến núi Hạng Lĩnh phía Đông Nam thành Địch Đạo, đóng quân trên đỉnh núi, đêm đốt lửa làm hiệu, ngày thì thúc trống. Quân Ngụy trong thành Địch Đạo thấy cứu viện đã đến, đều lấy làm phấn chấn.

Khương Duy tấn công lên núi. Trần Thái dẫn quân đi ra Lũng Tây, trên đường thấy núi non hiểm trở thì nghi có phục binh, rẽ qua con đường phía Nam. Quả đúng là Khương Duy đã cho quân mai phục ở đó được 3 ngày, nay thấy bẫy không thành bèn đem binh vượt núi đuổi theo. Hai bên giao chiến, Duy gặp bất lợi phải rút lui.

Lúc này quân Ngụy ở Lương châu cũng vừa tới phía nam Kim Thành, chiếm giữ nơi sườn núi. Trần Thái hẹn với Vương Kinh cùng tiến binh ra đường lớn, muốn chặn đường lui của quân Thục. Khương Duy lo sợ, phải rút quân về đóng giữ Chung Đê.

Đánh Ngụy lần thứ 7
Mùa xuân năm 256, Khương Duy được Lưu Thiện phong làm Đại tướng.

Theo Tư trị thông giám của Tư Mã Quang, đến mùa thu, Khương Duy từ Chung Đê (鐘堤) tiến ra Kỳ Sơn (祁山), nhưng tướng Ngụy là Đặng Ngải đã có phòng bị trước, Duy bị đẩy lùi.

Khương Duy chỉnh đốn binh mã, ước định ngày giờ hội quân với Hồ Tế ở Thượng Khuê (上邽), nhưng Hồ Tế không đến kịp. Khương Duy bị Đặng Ngải chặn đánh ở Đoạn Cốc (段谷), quân Thục đại bại, thương vong rất nhiều. Binh sĩ và dân chúng oán hận ông, các địa phương Lũng Tây cũng nhân đó nổi loạn.

Khương Duy dẫn quân về, xin chịu tội, tự giáng chức như Thừa tướng Gia Cát Lượng từng làm khi mất Nhai Đình trước kia. Lưu Thiện chuẩn y giáng ông làm Hậu tướng quân, lo việc Đại tướng quân.

Đánh Ngụy lần thứ 8
Năm 257, tướng Ngụy là Gia Cát Đản làm phản ở Hoài Nam chống quyền thần Tư Mã Chiêu. Ngụy phải chia binh ở Quan Trung kéo về phía Đông. Khương Duy lại muốn thừa cơ tiến đánh.

Ông đốc xuất mấy vạn nhân mã kéo ra Lạc Cốc (駱谷), theo lối tắt đến Trầm Lĩnh (沈嶺). Bấy giờ ở Trường Thành của Ngụy lương thảo tích trữ rất nhiều mà binh lính trấn giữ lại ít, nghe tin Duy đã đến, mọi người đều kinh hoảng. Đại tướng quân Tư Mã Vọng cố sức chống cự, Đặng Ngải cũng từ Lũng Hữu kéo đến, ba quân đều tụ tập ở Trường Thành.

Khương Duy thúc quân tới Mang Thủy (芒水), tựa vào núi lập doanh trại. Vọng và Ngải dựa sông Vị kiên trì cố thủ. Duy đưa thư khiêu chiến, Vọng và Ngải quyết không ra đánh.

Năm Cảnh Diệu nguyên niên (258), Khương Duy nghe tin Gia Cát Đản đã thất bại, bèn trở về Thành Đô. Ông được Lưu Thiện phục chức Đại tướng quân.

Đánh Ngụy lần thứ 9
Mùa xuân năm Cảnh Diệu thứ năm (262), Khương Duy lại lên kế hoạch ra quân đánh Ngụy. Tư trị thông giám của Tư Mã Quang chép rằng lão tướng Liêu Hóa bất mãn, nói rằng: "Bá Ước về trí lực, quân lực đều kém kẻ địch mà cứ mãi tấn công, làm thế nào thắng được?"

Mùa đông năm ấy, Khương Duy đốc xuất binh sỹ ra Hán Xuyên tiến đến lấy thành Hầu Hà (和縣), nhưng lại bị Đặng Ngải đánh đại bại, phải lui về giữ Đạp Trung (沓中).

Thục Hán diệt vong

Dỡ bỏ hệ thống phòng thủ Hán Trung
Ngày trước, khi Ngụy Diên được Lưu Bị cho trấn thủ Hán Trung đã theo  quẻ "Trọng Môn" trong Chu Dịch, đặt tinh binh ở vòng ngoài đón địch, nếu như địch đánh tới có vòng trong tiến ra cứu viện, gọi là "cửa trong cửa", khiến quân địch không được thể xâm nhập. Cách bày trí hệ thống phòng thủ này của Ngụy Diên đã được chứng minh là rất hiệu quả trong trận Hưng Thế khi Vương Bình chặn được Tào Sảng chờ Phí Y đem quân đến giúp.

Nay Khương Duy tự cho mình là giỏi, xét lại rằng: thế trận thủ ở một nơi như vậy, tuy rất hợp lý và có thể chế ngự được địch, nhưng chẳng thu được thắng lợi lớn. Duy cho rằng nên dẫn dụ kẻ địch kéo đến, giấu phục binh trong hẻm núi và đặt binh giữ vững cửa ải trọng yếu, khiến kẻ địch không thể tiến vào nơi bình địa. Địch đánh cửa quan không xong, chẳng vượt được Tán Cốc, phải tải lương ngìn dặm xa xôi, tất sinh mỏi mệt, đến một ngày nào đó ắt phải lui binh, bấy giờ binh ở các thành đều tiến ra, lấy quân nhàn đánh quân mỏi.

Duy lấy làm tự đắc, gọi đó là "thuật tối cao để đánh địch vậy", rồi lệnh cho Đề đốc Hán Trung Hồ Tế lui binh giữ đất Hán Thọ, Giám quân Vương Hàm trấn giữ Lạc Thành, Hộ quân Tưởng Bân trấn giữ Hán Thành, lại đến Tây An - Kiến Uy - Vũ Vệ - Thạch Môn - Vũ Thành - Kiến Xương - Lâm Viễn lập đồn thú trấn giữ.

Hoàng Hạo chuyên quyền
Khương Duy nhiều năm chinh chiến không lập được chiến công gì, mà bỏ bê việc triều chính để bè lũ hoạn quan Hoàng Hạo lộng quyền ở trong cung. Hữu đại tướng quân Diêm Vũ cùng với Hạo cấu kết với nhau, âm mưu phế bỏ Duy lập Vũ lên thay. Duy rất lo lắng, không chịu trở về Thành Đô.

Sách Hoa Dương quốc chí chép: Duy ghét Hoàng Hạo phóng túng chuyên quyền, mới bẩm với Hậu chủ muốn giết đi. Hậu chủ nói: "Hạo chẳng qua là kẻ hầu mọn để sai bảo việc vặt mà thôi, xưa kia Đổng Doãn vẫn nghiến răng căm giận, ta vẫn hận việc ấy, ngươi sao phải hậm hực để ý làm gì". Duy biết Hạo nương cậy vào Hậu chủ, sợ có lời thất thố, mới nhún nhường từ tạ lui ra ngoài. Hậu chủ lệnh cho Hạo đến gặp Duy tạ tội. Duy nói với Hạo rằng muốn ra Đạp Trung lập đồn điền trồng lúa, nhân đó tránh tai vạ.

Năm Cảnh Diệu thứ sáu (263), Duy dâng biểu lên Hậu chủ rằng: "Thần nghe tin Chung Hội đang dồn binh ở Quan Trung, ắt có mưu toan tiến thủ, nên sớm sai Trương Dực, Liêu Hoá đốc xuất ba quân chia nhau bảo vệ cửa ải Dương An và đầu cầu Âm Bình để đề phòng nghiêm cẩn". Hoàng Hạo lại cho mời đồng cốt đến, phán rằng sẽ chẳng có kẻ địch nào đến. Thế nên trong triều quần thần chẳng ai hay biết gì cả, còn Hậu chủ Lưu Thiện cứ kê cao gối mà ngủ.

Nhà Ngụy tấn công
Tư Mã Chiêu sau khi dẹp bỏ hầu hết các thế lực chống đối bèn lên kế hoạch thôn tính nhà Quý Hán, sai Chung Hội, Đặng Ngải, Gia Cát Tự chia 3 đường tiến vào đánh Thục.

Khương Duy ở Đạp Trung viết biểu cảnh báo, nhưng Lưu Thiện tin theo Hoàng Hạo không điều động quân đi phòng thủ. Đến khi Đặng Ngải sắp kéo đến Đạp Trung (沓中), Chung Hội sắp tiến vào Lạc Cốc (駱谷), triều đình Thục Hán mới cho Liêu Hóa đến giúp Duy, và điều Trương Dực, Đổng Quyết tới ải Dương An (陽安).

Thua ở Đạp Trung, rút về Âm Bình
Viện binh của Thục do Liêu Hóa chỉ huy gần đến Âm Bình (陰平) thì nghe tin tướng Ngụy là Gia Cát Tự đến Đình Uy (建威), nên dừng lại chờ đón đánh. Đến cuối tháng, Khương Duy ở Đạp Trung không có tiếp viện, bị Đặng Ngải đánh bại, phải chạy về giữ Âm Bình.

Gia Cát Tự cắt đường rút lui của Khương Duy và dồn ông vào Khổng U cốc. Khương Duy dùng kế giả đi vòng ra sau quân của Tự, trong lúc Tự vội lui binh thì Duy quay lại, vượt qua Kiều Đầu hướng về Kiếm Các.

Cùng lúc đó, Chung Hội đem quân tấn công Hán thành (漢城) và Lạc thành (樂城), đồng thời phái tướng tấn công ải Dương An. Tướng Thục giữ ải là Tưởng Thư mở cửa ra hàng, còn Phó Thiêm tử trận. Chung Hội đánh Lạc thành không được, nghe báo đã chiếm được ải Dương An liền dẫn quân đi qua lối đó.

Bỏ Âm Bình, lui giữ Kiếm Các
Đổng Quyết và Trương Dực đi chi viện ải Dương An, vừa đến Hán Thọ (漢壽) thì nghe tin ải đã mất. Khương Duy và Liêu Hóa lúc này phải bỏ Âm Bình rút về, trên đường gặp được Quyết và Dực. Duy cùng các tướng họp quân rút về Kiếm Các cầm cự với Chung Hội.

Chung Hội viết thư ca ngợi Khương Duy "văn võ uy đức toàn tài, bụng chứa đầy mưu lược", dụ ông đầu hàng. Duy không thèm trả lời, giữ vững doanh trại, cậy hiểm cố thủ. Hội lâu ngày không đánh được, đường xa vận chuyển lương thảo khó khăn, nên bắt đầu toan tính chuyện rút quân.

Đặng Ngải lấy Miên Trúc, Lưu Thiện đầu hàng
Nhưng trong khi Chung Hội bắt đầu nản chí thì Đặng Ngải lại đi tắt theo đường núi Âm Bình, vượt qua Cảnh Cốc, đánh bại con trai Gia Cát Lượng là Gia Cát Chiêm ở Miên Trúc, rồi tiến thẳng đến Thành Đô. Hậu chủ Lưu Thiện sợ hãi, xin hàng Ngải.

Khương Duy và các tướng vừa nghe tin Gia Cát Chiêm thua trận, nghĩ rằng Lưu Thiện có thể cố thủ ở Thành Đô hoặc chạy về Kiến Ninh phía nam, hoặc chạy sang Đông Ngô. Họ định dẫn quân kéo về Quảng Hán, sai người đi tra xét rõ thực hư, không ngờ có Tưởng Hiển mang lệnh của Hậu chủ Lưu Thiện gửi đến yêu cầu bỏ gươm cởi giáp đầu hàng. Các tướng sĩ đều tức giận, tuốt đao chém xuống đá.

Tận trung với Thục Hán

Xúi dục Chung Hội làm phản

Khương Duy đem toàn quân đến Phù Thành (涪縣) hàng Chung Hội. Tấn Kỷ của Kiền Bảo chép rằng Chung Hội hỏi Khương Duy: "Sao ông đến hàng chậm thế?" Duy nghiêm mặt chảy nước mắt nói: "Hôm nay đến đây cũng là quá sớm vậy!" Hội rất lấy làm kinh ngạc.

Chung Hội đãi Khương Duy rất hậu: trả lại hết tước hiệu, binh quyền tướng ấn, cùng với Duy ra ngoài cùng xe, ngồi thì cùng chiếu. Hội nói với Trưởng sử là Đỗ Dự rằng: "Đem Bá Ước với so với các danh sỹ Trung Thổ thì Công Hưu, Thái Sơ không sao bằng được vậy."

Chung Hội tranh công đánh Thục với Đặng Ngải, vu cho Ngải làm phản, sai Vệ Quán bắt Ngải, định nhân Ngải giết Quán thì sẽ có cớ đánh. Nhưng Vệ Quán tự dùng mưu bắt sống được cha con Đặng Ngải đem nộp. Hội sai giải Ngải về Lạc Dương, rồi cùng Khương Duy tiến vào Thành Đô.

Biết Chung Hội có ý phản Tư Mã Chiêu để tranh giành thiên hạ, Khương Duy lấy gương Văn Chủng, Hàn Tín ra nói với Hội để kích động. Chung Hội nghe theo, quyết định làm phản.

Chung Hội muốn giao cho ông 5 vạn quân tiến ra Tà Cốc, còn mình dẫn đại quân theo sau để đánh vào Lạc Dương tranh thiên hạ với họ Tư Mã. Thế nhưng Tư Mã Chiêu cũng trù liệu Hội làm phản nên đã dồn đại quân đến Trường An, sai Giả Sung lén đến Tà Cốc, đóng quân ở Lạc Thành. Hội biết mình đã bị Chiêu nghi ngờ, bèn mượn cớ Ngụy thái hậu họ Quách có thư sai mình đánh quyền thần Tư Mã Chiêu để ra lệnh các tướng phản lại Chiêu. Các tướng Ngụy không nghe theo, Chung Hội liền sai giam cả lại, rồi cho những người thân tín nắm binh quyền.

Khương Duy thấy thời cơ đã tới, ông kích động cho Hội giết các tướng Ngụy, rồi sẽ tìm cơ hội giết chết Chung Hội để khôi phục nhà Hán. Ông viết mật thư gửi cho Lưu Thiện nói rằng:
"Bệ hạ hãy nhẫn nhục ít ngày, thần sẽ khiến xã tắc chuyển nguy thành an, nhật nguyệt mờ rồi lại sáng".

Thất bại và bị giết
Trong các tướng bị giam, Hồ Liệt có con là Hồ Uyên đang ở ngoài. Uyên được cha mật báo cho biết việc làm của Chung Hội, bèn ngầm dẫn quân bản bộ cùng Vệ Quán đánh vào Thành Đô, cứu các tướng Ngụy ra. Hồ Liệt trong ngục cũng phao tin rằng Chung Hội chỉ tin tưởng Khương Duy và định chôn sống tất cả quân Ngụy. Vì vậy các tướng sĩ nước Ngụy đều nổi giận, tập hợp binh mã đánh Chung Hội. Khương Duy và Chung Hội không chống nổi cuộc nổi dậy của các tướng Ngụy nên bị giết ở Thành Đô đầu năm 264. Chết trong loạn quân còn có Trương Dực, Tưởng Bân, Tưởng Hiển, Vệ Kế cùng thái tử Lưu Tuyền.

Khương Duy mất năm 62 tuổi. Họ hàng ông sau đó cũng bị giết. Sách Thế ngữ (世語) ghi rằng khi quân Ngụy phanh thây Khương Duy, người ta nhìn thấy quả mật của ông to bằng một đấu (斗).

Sách Hoa Dương Quốc chí cho rằng Khương Duy xui Chung Hội giết hết cả 10 vạn quân Ngụy và được Chung Hội nghe theo, nhưng các sử gia hiện nay cho rằng điều đó không thực tế vì không thể dễ dàng thực hiện được, mà ý định của Khương Duy chỉ giết các tướng Ngụy; do Hồ Liệt phao tin đồn phóng đại lên rằng Chung Hội muốn giết hết họ, làm cho các binh sĩ Tào Ngụy sớm biết tin và bị kích động mạnh nên cùng nhau hành động phản kháng; chính lời đồn của Hồ Liệt làm hỏng mưu kế của Khương Duy.

Cửu phạt trung nguyên?
Từ năm 247, Khương Duy ra quân đánh Ngụy. Việc Gia Cát Lượng ra Kỳ Sơn 6 lần trước đây được Tam Quốc Diễn Nghĩa gọi là Lục xuất Kỳ Sơn, còn Khương Duy đánh Ngụy được gọi là Cửu phạt trung nguyên. Theo các sử gia Trung Quốc, "Cửu phạt trung nguyên" chỉ chính xác đúng 1 chữ "cửu", còn 3 chữ sau không chính xác:
 Phạt: Trong 9 lần đánh nhau với quân Ngụy, không phải tất cả các lần ông chủ động ra quân, mà có lần đánh trong thế bị động.
 Trung nguyên: Cả chín lần ông dùng binh đều không phải tại các địa điểm thuộc trung nguyên (vùng trung tâm Trung Quốc). Khương Duy chỉ đánh vào vùng biên viễn phía tây nước Ngụy. Vì nhà Tào Ngụy cai trị trung nguyên nên việc "đánh Ngụy" được gọi là đánh trung nguyên.

Gia quyến và hậu thế
Phụ thân của Khương Duy là Khương Quýnh (姜冏), làm chức Công tào trong quận Thiên Thủy. Khi người Nhung và người Khương chống lại nhà Ngụy, Khương Quýnh bảo vệ cho thái thú và bị tử trận.

Sách thế phả Đại Đường sắc tu liệt sơn tứ nhạc Thiên Thủy quận Khương tính cổ phả tổng thế hệ (大唐敕修烈山四岳天水郡姜姓古譜總世系) ghi nhận rằng Khương Duy có một người vợ họ Liễu (柳).

Sau khi mưu trá hàng thất bại, Khương Duy tử nạn và gia quyến bị diệt. Tuy nhiên theo Tân Đường thư thì đến đời Đường có các tướng Khương Bảo Nghị (姜寶誼) đại thần đầu triều Khương Khác (姜恪) được cho là hậu duệ của Khương Duy.

Nhận định
Khương Duy xuất thân là tướng nước Ngụy nhưng gần như cả cuộc đời ông phục vụ nước Thục. Gia Cát Lượng đã nhìn nhận đúng về lòng trung thành với nhà Hán của Khương Duy ngay trong thời gian đầu.

Khương Duy có tài kiêm văn võ, có chí lập công danh, cả đời ông sống cần cù tiết kiệm – giống như phong cách của Gia Cát Lượng. Người đồng liêu của ông là Khước Chính – đã theo Hậu chủ Lưu Thiện sang hàng Ngụy - có nhân định về ông như sau:
"Khương Bá Ước nắm quyền thượng tướng, dưới một người trên vạn người, vậy mà nhà cửa ông lại sơ sài cũ nát, trong nhà cũng không có vật gì quý giá. Ông không có vợ bé, không có thê thiếp thân cận, hậu đường không có đàn sáo hát ca, quần áo chỉ cần đủ mặc, xe ngựa chỉ cần chỉnh tề, không hề có yêu cầu cao xa gì. Việc ăn uống của ông cũng rất hạn chế, không thừa không thiếu là được. Triều đình cung cấp vật dụng tiền nong cho ông, ông liền phân phát hết... Mọi người cho rằng Khương Duy đầu hàng hai nơi, mình thì bị giết, tông tộc bị diệt, vì vậy chỉ trích ông mà không suy xét các mặt khác của ông. Đó chính là theo nghĩa "khen chê" của Kinh Xuân Thu mà nêu cao. Con người Khương Duy học không biết mỏi, tiết kiệm hết mình, thật đáng cho muôn đời học tập".

Bàn về cái chết của ông, đời sau có cách nhìn nhận khác nhau. Tôn Thịnh tỏ ý bài bác, cho rằng Khương Duy là bất trung, bất nghĩa, và có thêm nhận xét:
Tiến không được, lùi không thống lĩnh được chư tướng, không bảo vệ được vua Thục, kế sách xây dựng đất nước đi ngược với thời thế, làm nước hèn yếu.

Các sử gia Trung Quốc hiện đại coi nhận định của Tôn Thịnh là hoàn toàn sai lầm. Khương Duy phải sang hàng Thục vì bị ngăn đường về nhà, buộc phải đầu hàng nước địch, không thể coi là bất nghĩa; nước mất nhưng không chết theo ngay, một là vì vâng lệnh Hậu chủ Lưu Thiện, hai là vì mưu kế khôi phục, không thể nói là ông không trung.

Sử quan Bùi Tùng Chi khi chú giải Tam quốc chí đã bác bỏ ý kiến của Tôn Thịnh:
Lúc đó Chung Hội đã đến Kiếm Các, Khương Duy và các tướng chống trả quyết liệt... Hội không có cách nào tiến, đã chuẩn bị lui quân, thiếu chút nữa thì Khương Duy lập được đại công bảo vệ nước Thục. Không ngờ Đặng Ngải ngầm đi đường Âm Bình,... Thành Đô tự vỡ... Nếu Khương Duy về chi viện cho Thành Đô, Chung Hội sẽ tập kích đằng sau. Vì vậy nếu trách Khương Duy không bảo vệ được Thục chủ, thật là làm khó cho người... Sau đó Chung Hội... mưu làm việc lớn, giao binh lính cho Khương Duy, dùng ông làm tiền khu. Nếu sự việc không bị vỡ lở, việc ấy thành công... thì khôi phục lại Thục Hán đâu phải chuyện khó... Ta không nên vì sự việc không tiến triển như dự kiến mà cho rằng mưu Khương Duy không tốt. Thử nghĩ, nếu xưa kia Điền Đan định kế xong nhưng cơ hội không tốt mà không thành công thì lẽ nào lại nói Điền Đan ngu xuẩn, đần độn hay sao?.

Khước Chính luận như thế [về Khương Duy], ấy mới thật đáng khen, chẳng thể bảo rằng Duy trước sau làm việc đều được chuẩn mực cả. Nói rằng "nghi biểu một thời", ấy là chỉ ở việc hiếu học và thanh bạch thôi vậy. Nguyên uỷ truyện này [Tam quốc chí] và sách Nguỵ lược đều nói rằng Duy vốn không có ý phản bội, chỉ vì bị bức bách mới phải theo về Thục. Tôn Thịnh lấy điều ấy để chê trách, nghĩ rằng chỉ nên trách Duy đã trái lời mẹ già. Thế đã là quá lắm rồi, sao lại còn chê trách cả Khước Chính vậy.

Các sử gia Trung Quốc coi những ý kiến của Bùi Tùng Chi và Khước Chính về ông là "tận tình tận lý, đủ thuyết phục người". Cái chết của ông được cảm thán là "rất đáng tiếc, rất đáng thương".

Trong Thánh Thán ngoại thư, Mao Tôn Cương khi bình luận về nhân vật Khương Duy trong tiểu thuyết cũng có lời ca ngợi tương tự như Khước Chính và Bùi Tùng Chi đối với con người Khương Duy lịch sử:

Xem vậy đủ biết kế của Duy không phải là không thâm thuý, mà lòng Duy không phải là không đau khổ. (...) Thế mà Chung Hội bị giết mà các tướng Nguỵ không bị diệt. Đặng Ngải chết nhưng Vệ Quán không can gì. Xem thế mới biết con người không cưỡng lại trời được vậy. Nhiều nhà bình luận về sau thường trách Khương Duy "đa sự". Nếu vậy thì Lục Tú Phu cõng Vua xuống biển, Trương Thế Kiệt đốt hương, Văn Thiên Tường khóc ở Nhai Sơn xưa... Các bậc trung liệt ấy cũng "đa sự" sao? Lý Lăng xưa không vội chết, để mong có được lúc hô lời: "quyết tâm báo ơn Hán!", thì Khương Duy không vội chết chẳng qua cũng là hy vọng cố sống để "quyết chí báo nghĩa Hán" chứ có chi lạ? Người đời Nguyên có câu thơ vịnh Vũ hầu: "Gia Cát vị vong do thị Hán" thì nay ta cũng xin mượn câu thơ đối lại: "Khương Duy bất tử thượng vì Lưu" để khỏi phụ tấm lòng đau khổ của Khương Bá Ước đối với nhà Thục Hán khi mạt vận vậy.

Trong văn học và văn hóa đại chúng
Trong tác phẩm Tam Quốc Diễn Nghĩa, nhân vật Khương Duy được tác giả mô tả là vị tướng tài năng, dũng mãnh và mưu trí. Để tăng tính hấp dẫn, nhà văn La Quán Trung đã thêm thắt cho nhân vật này nhiều chiến công hư cấu như: vây khốn nhân vật Tư Mã Chiêu ở núi Thiết Lung, tay không bắt mũi tên rồi bắn chết nhân vật Quách Hoài, giết nhân vật Vương Quán (được hư cấu thành cháu Vương Kinh), nhiều lần đánh bại nhân vật Đặng Ngải khiến Ngải phải hối lộ Hoàng Hạo để quân Thục rút về.

La Quán Trung khi đề cập tới việc ông về theo hàng Thục đã hư cấu ra tình tiết: Gia Cát Lượng mến tài ông và muốn thu phục nên đã giương bẫy sai người đóng giả làm Khương Duy làm những điều phản nghịch khiến Mã Tuân nghi ngờ ông và dồn ông vào chỗ buộc phải sang hàng Thục. Điều đó khác với sử sách: Mã Tuân đã nghi ngờ ông và sợ ông ngay từ đầu.

Trong bài ca tóm tắt truyện Tam Quốc Diễn Nghĩa ở cuối sách, La Quán Trung nói về việc 9 lần ra quân đánh Ngụy của ông:
Khương Duy cậy sức làm già
Chín phen đánh Ngụy kể đà uổng công!

Về cái chết của ông, La Quán Trung mô tả, khi đang đánh giết các tướng Ngụy chống lại ở Thành Đô cùng Chung Hội thì ông bị đau bụng dữ dội không chiến đấu được nữa nên kiệt sức và tự vẫn. La Quán Trung cũng mô tả khi chết Khương Duy bị quân Ngụy mổ bụng, thấy quả mật to như quả trứng gà.

La Quán Trung có bài thơ viếng Khương Duy như sau:
Anh tài người Ký huyện
Hào kiệt đất Lương Châu
Con cháu dòng Khương Thượng
Học theo lối Vũ hầu
Mật lớn, gan ai địch?
Lòng trung vững một màu
Thương thay khi tự vẫn
Xiết bao nỗi thảm sầu !

Trong trò chơi Dynasty Warriors và Warriors Orochi của Nhật Bản được sản xuất bởi hãng Koei, Khương Duy là một trong những nhân vật chính của phe Thục Hán. Ông được miêu tả là một viên tướng trẻ tuổi, tận tuỵ, trung thành, là học trò của Gia Cát Lượng.

Tham khảo
 Trịnh Phúc Điền, Khả Vĩnh Quyết, Dương Hiệu Xuân (2002), Tướng soái cổ đại Trung Hoa, tập 1, Nhà xuất bản Lao động
 Lê Đông Phương (2007), Kể chuyện Tam Quốc, Nhà xuất bản Đà Nẵng

Xem thêm
 Tam Quốc
 Tam Quốc Diễn Nghĩa
 Gia Cát Lượng
 Đặng Ngải
 Chung Hội

Chú thích

Nhân vật quân sự Thục Hán
Mất năm 264
Sinh năm 202
Nhân vật quân sự Tào Ngụy


title: Platyla foliniana

text:
Platyla foliniana là một loài động vật chân bụng trong họ Aciculidae. Nó được tìm thấy ở Pháp và Ý. Môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ôn hòa. Nó bị đe dọa do mất nơi sống.

Tham khảo

 Bouchet, P. & Seddon, M.B. 2000. Platyla foliniana. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 7 tháng 8 năm 2007.

Platylabops
Động vật được mô tả năm 1879


title: Elaeocyma ricaudae

text:
Elaeocyma ricaudae là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Drilliidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Elaeocyma


title: Tân Dã

text:
Tân Dã (Chữ Hán phồn thể: 新野縣, Chữ Hán giản thể: 新野县, Hán Việt: Tân Dã huyện) là một huyện thuộc địa cấp thị Nam Dương, tỉnh Hà Nam, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện Tân Dã nằm ở bồn địa Nam Dương tây nam của tỉnh Hà Nam. Huyện này có diện tích 1062 km2, dân số 730.000 người. Tân Dã là một thành cổ có lịch sử lâu đời, thời Tây Hán, Lưu Tú khởi binh tại đây. Thời Tam Quốc, Gia Cát Lượng dùng hoả thiêu Tân Dã. Một số di tích thời Tam Quốc nay vẫn còn ở đây.

Đây là một huyện nông nghiệp. Về mặt hành chính, huyện này được chia ra thành các đơn vị hành chính gồm 9 trấn, 5 hương.
Trấn: Thành Quan, Ngữ Tinh, Oai (Oa) Tử, Vương Trang, 溧河铺, Thi Anm, Sa Yển, Vương Tập, Tân Miếu Phô.
Hương: Thượng Cảng, Thành Giao, Tiền Cao Miếu, Phàn Tập, Thượng Trang.

Tham khảo

Nam Dương, Hà Nam
Đơn vị cấp huyện Hà Nam (Trung Quốc)


title: Viagrande

text:
Viagrande là một đô thị ở tỉnh Catania trong vùng Sicilia, có khoảng cách khoảng 160 km về phía đông nam của Palermo và cách khoảng 11 km về phía bắc của Catania. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 7.225 người và diện tích là 10,1 km².

Viagrande giáp các đô thị: Aci Bonaccorsi, Aci Sant'Antonio, San Giovanni la Punta, Trecastagni, Zafferana Etnea.

Quá trình thay đổi dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.viagrande.ct.it/

Đô thị tỉnh Catania


title: Easton, Pennsylvania

text:
Easton là một thành phố thuộc quận Northampton, tiểu bang Pennsylvania, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 26800 người.

Tham khảo

Xem thêm
 American Finder

Quận Northampton, Pennsylvania
Thành phố của Pennsylvania


title: Gunungiella dvatrimchi

text:
Gunungiella dvatrimchi là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Gunungiella


title: Le Mesnil-en-Thelle

text:
Le Mesnil-en-Thelle là một xã thuộc tỉnh Oise trong vùng Hauts-de-France phía bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 45 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

INSEE

Mesnilenthelle


title: Macrocydia

text:
Macrocydia là một chi bướm đêm thuộc họ Tortricidae.

Các loài
Macrocydia divergens Brown & Baixeras, 2006

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Grapholitini


title: Lerodea

text:
Lerodea là một chi bướm ngày thuộc họ Bướm nâu.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Moncini


title: Kyongsong

text:
Kyongsong (Hán Việt: Kính Thành) là một huyện của tỉnh Hamgyong Bắc tại Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên. Ở phía tây và tây nam, Kyŏngsŏng nằm bên sườn các dãy núi, trong khi phía đông giáp với vịnh Kyŏngsŏng trên biển Nhật Bản. Ở ven biển có một số đồng bằng nhỏ, bao gồm đồng bằng Kyongsong. Huyện có một số dòng suối nhỏ đổ vào biển Nhật Bản như Kwangmoch'ŏn, Segolch'ŏn, Pokkokch'ŏn, và Och'onch'ŏn Có một số suối nước nóng trên địa bàn huyện. 80% diện tích huyện là rừng, trong đó 58,9% luôn có lá xanh và 39,9% rụng lá theo mùa. Nhiệt độ trung bình của Kyongsong là ,  vào tháng 1 và  vào tháng 8. Lượng mưa trung bình năm biến động từ  ở vùng ven biển cho đến  ở phía tây.

Các cánh đồng lúa gạo nằm ở vùng phía đông của Kyongsong. Trong số các loại cây ăn quả, lê là cây trồng chính. Đánh bắt cá quy mô nhỏ cũng được thực hiện. Kyongsong được biết đến như là một trung tâm sản xuất gốm sứ tại Bắc Triều Tiên. Các địa điểm du lịch trên địa bàn gồm có cung điện Kyŏngsŏng và Kyŏngsŏng Nammun. Kyŏngsŏng nằm trên tuýn đường sắt Pyongra.

Năm 2008, dân số toàn huyện Kyongsong là 105.909 người (49.736 nam và 56.173 nữ), trong đó, dân cư đô thị là 70.533 người (66,6%) còn dân cư nông thôn là 35.376 người (35,4%).

Hành chính
Huyện được chia thành 1 thị trấn (up, ấp), 5 khu lao động và 15 xã (ri, lý):

Xem thêm
Phân cấp hành chính Bắc Triều Tiên

Tham khảo

Hamgyong Bắc


title: Megaleruca usambarica

text:
Megaleruca usambarica là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1901.

Chú thích

Tham khảo

Megaleruca


title: Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Hoa Kỳ

text:
Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Hoa Kỳ (United States Department of Health and Human Services hay viết tắt là HHS) là một bộ cấp nội các của Chính phủ liên bang Hoa Kỳ đặc trách về việc bảo vệ sức khỏe cho tất cả người Mỹ và cung ứng các dịch vụ thiết yếu cho con người. Khẩu hiệu của bộ là "cải thiện sức khỏe, an toàn và hạnh phúc của nước Mỹ". Trước khi bộ phận đặc trách giáo dục tách ra riêng vào năm 1979 thì bộ có tên gọi là Bộ Y tế, Giáo dục và Phúc lợi Hoa Kỳ.

Lịch sử
Tổng thống Harding đề nghị thành lập một Bộ Giáo dục và Phúc lợi vào khoảng năm 1923. Các tổng thống sau đó cũng có đề nghị tương tự nhưng vì nhiều lý do dự án vẫn không được thực hiện. Mãi 30 năm sau Dự án mới được thực hiện như là một phần của Chương trình Tái tổ chức Số 1 năm 1953 (Reorganization Plan Number 1 of 1953), do Tổng thống Dwight D. Eisenhower chuyển đến Quốc hội Hoa Kỳ vào ngày 12 tháng 3 năm 1953. Đây là bộ nội các duy nhất của chính phủ Hoa Kỳ được thành lập qua một sắc lệnh tái tổ chức của tổng thống mà trong đó tổng thống được phép thành lập hoặc tái tổ chức các văn phòng ban ngành, miễn sao không có bất kỳ viện lập pháp nào của Quốc hội Hoa Kỳ phủ quyết. Quyền lực của tổng thống tạo bộ mới đã bị bãi bỏ sau năm 1962, và vào đầu thập niên 1980, Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ đã phán quyết rằng quyền phủ quyết của ngành lập pháp là vi hiến.

Bộ được đổi tên thành Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh, viết tắt là HHS, vào năm 1979, khi bộ phận giáo dục của bộ tách ra thành một bộ riêng biệt là Bộ Giáo dục Hoa Kỳ. HHS được giao trông coi Cơ quan Quản trị An sinh Xã hội (Social Security Administration), các cơ quan hình thành nên Dịch vụ Y tế Công cộng (Public Health Service) và Cơ quan Hỗ trợ Gia đình (Family Support Administration).

Năm 1995, Cơ quan Quản trị An sinh Xã hội bị tách khỏi Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh, và trở thành một cơ quan độc lập của ngành hành chính trong chính phủ Hoa Kỳ.

Bộ do Bộ trưởng Y tế và Dịch vụ Nhân sinh lãnh đạo. Bộ trưởng được Tổng thống Hoa Kỳ bổ nhiệm với sự cố vấn và ưng thuận của Thượng viện Hoa Kỳ. Dịch vụ Y tế Công cộng Hoa Kỳ là bộ phận chính của bộ và do Phụ tá Bộ trưởng lãnh đạo. Lực lượng Ủy nhiệm Dịch vụ Y tế Công cộng Hoa Kỳ (United States Public Health Service Commissioned Corps), đây là lực lượng phục vụ có đồng phục, do Surgeon General lãnh đạo. Người này có trách nhiệm nêu lên các vấn đề có liên quan đến sức khỏe cộng đồng mà Bộ trưởng và Phụ tá Bộ trưởng cho phép ngoài trách nhiệm chính của mình là quản lý Lực lượng Ủy nhiệm. Văn phòng Tổng thanh tra (Office of Inspector General) điều tra các hoạt động phạm pháp cho bộ. Các nhân viên đặc biệt làm việc cho văn phòng tổng thanh tra có cùng số hiệu phục vụ là "1811", được huấn luyện và có thẩm quyền như các nhà điều tra tội phạm liên bang khác, thí dụ như FBI, ATF, DEA và Sở Mật vụ Hoa Kỳ. Tuy nhiên, các nhân viên của văn phòng tổng thanh tra có những khả năng đặc biệt về việc điều tra tội phạm có liên quan đến việc lạm dụng và gian dối các chương trình Medicare (bảo hiểm y tế cho người già) và Medicaid (bảo hiểm y tế người nghèo).

Văn phòng Tổng thanh tra điều tra hàng chục triệu đô la gian lận trong chương trình Medicare mỗi năm.

Các cơ quan

Văn phòng Bộ trưởng
Văn phòng Bộ trưởng hiện nay do Kathleen Sebelius đảm nhiệm
Văn phòng Phó Bộ trưởng hiện nay do Bill Corr đảm nhiệm
Phụ tá Bộ trưởng đặc trách Quản trị và Hành chính
Trung tâm Hỗ trợ Chương trình (Program Support Center) hiện nay do Tổng Giám đốc Philip Van Landingham đảm nhiệm
Phụ tá Bộ trưởng đặc trách Pháp lý (Assistant Secretary for Legislation)
Phụ tá Bộ trưởng đặc trách Kế hoạch và Định lượng (Assistant Secretary for Planning and Evaluation)
Phụ tá Bộ trưởng đặc trách Sẵn sàng và Đáp ứng (Assistant Secretary for Preparedness and Response)
Cơ quan thẩm quyền Phát triển và Nghiên cứu Sinh Y học Tiên tiến (Biomedical Advanced Research and Development Authority)
Dự án chống khủng bố sinh học (Project BioShield)
Dự án Hành động Ứng phó Khẩn cấp về Y tế Công cộng (Public Health Emergency Medical Countermeasures Enterprise)
Phụ tá Bộ trưởng đặc trách đặc trách Công cộng vụ (Assistant Secretary for Public Affairs)
Phụ tá Bộ trưởng đặc trách Tài nguyên và Kỹ thuật (Assistant Secretary for Resources and Technology)
Ban đặc trách Cứu xét (Departmental Appeals Board)
Văn phòng đặc trách Dân quyền (Office for Civil Rights)
Văn phòng đặc trách Y tế vụ Toàn cầu (Office of Global Health Affairs)
Văn phòng đặc trách Liên chính phủ vụ (Office of Intergovernmental Affairs)
Văn phòng các Tổng giám đốc vùng của Bộ trưởng (Office of the Secretary's Regional Directors)
Văn phòng Tổng Tư vấn (Office of the General Counsel)
Văn phòng Tổng thanh tra (Office of Inspector General)
Office of Medicare Hearings and Appeals (OMHA)
Văn phòng Điều hợp viên Quốc gia đặc trách Kỹ thuật Thông tin Y tế (Office of the National Coordinator for Health Information Technology)
Sở Y tế Công cộng (Public Health Service)) / Văn phòng Trợ tá Bộ trưởng đặc trách Y tế Hoa Kỳ (Office of the Assistant Secretary for Health)
Văn phòng Khoa học và Y tế Công cộng (Office of Public Health and Science)
Văn phòng 'Tổng Y sĩ Hoa Kỳ - hiện nay do Chuẩn Đô đốc Steven K. Galson đảm nhiệm
Đoàn Ủy nhiệm Y tế Công cộng Hoa Kỳ (United States Public Health Service Commissioned Corps)
Văn phòng đặc trách người khuyến tật (Office on Disability)

Các ban ngành của bộ
Cơ quan Quản trị đặc trách Trẻ em và Gia đình (Administration for Children and Families)
Cơ quan Quản trị đặc trách người già (Administration on Aging)
Cơ quan đặc trách Nghiên cứu và Chất lượng Y tế (Agency for Healthcare Research and Quality)
Cơ quan đặc trách các chất độc hại và theo dõi tật bệnh (Agency for Toxic Substances and Disease Registry)
Trung tâm Kiểm soát và Ngăn ngừa Dịch bệnh (Centers for Disease Control and Prevention)
Các trung tâm Dịch vụ Bảo hiểm Y tế Người già và Trợ giúp Bảo hiểm Y tế Người nghèo (Centers for Medicare and Medicaid Services)
Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm (Food and Drug Administration)
Cơ quan Quản trị Dịch vụ và Nguồn lực Y tế (Health Resources and Services Administration)
Dịch vụ Y tế cho người bản thổ Mỹ (Indian Health Service)
Các viện Y tế Quốc gia (National Institutes of Health)
Cơ quan Quản trị Dịch vụ Tâm thần và Lạm dụng thuốc (Substance Abuse and Mental Health Services Administration)

(Một số cơ quan trong Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Hoa Kỳ là những bộ phận của Dịch vụ Y tế Công cộng Hoa Kỳ (PHS), gồm có AHRQ, ASPR, ATSDR, CDC, FDA, HRSA, IHS, NIH, SAMHSA, OGHA, và OPHS).

Các cựu ban ngành của bộ
 Cơ quan Quản trị An sinh Xã hội Hoa Kỳ (Social Security Administration) trở thành một cơ quan độc lập vào năm 1995.
 Cơ quan Quản trị Tài chính Chăm sóc Y tế (Health Care Financing Administration)

Liên kết ngoài
 Website của Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Hoa Kỳ
 Department Of Health And Human Services Meeting Notices and Rule Changes  from The Federal Register RSS Feed

Tham khảo

Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Hoa Kỳ
Hoa Kỳ
Y
Y tế Hoa Kỳ


title: Trúc Bắc

text:
Thành phố Trúc Bắc (tiếng Trung:竹北市, Bính âm:Zhúběi shì, Wade–Giles:Chu-pei Shih; Pe̍h-ōe-jī: Tek-pak-chhī) là một thành phố ở miền bắc Đài Loan. Thành phố là huyện lỵ của Tân Trúc. Với việc có thêm một số cớ sở của các trường đại học di dời về thành phố, dân số thành phố tăng trưởng nhanh trong vài năm trở lại đây.
 Diện tích: 46,83 km²
 Dân số: 121.183 người (3/2007)

Tham khảo

Liên kết ngoài
Chính quyền thành phố Trúc Bắc

Thành phố của Đài Loan


title: 573

text:
Năm 573 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 573


title: Thần Nông Giá

text:
Thần Nông Giá () là Lâm khu (tương đương với cấp huyện) duy nhất tại Trung Quốc, nằm ở phía tây bắc của tỉnh Hồ Bắc. Lâm khu không trực thuộc địa cấp thị nào của tỉnh mà trực tiếp thuộc tỉnh. Nó có diện tích  và ước tính dân số năm 2007 là 74.000 người. Dân cư trong lâm khu chủ yếu là người Hán (95%), 5% còn lại chủ yếu là người Thổ Gia. Vườn quốc gia Hồ Bắc Thần Nông Giá là một phần của lâm khu này. Năm 2016, Hồ Bắc Thần Nông Giá được UNESCO công nhận là Di sản thế giới.

Địa lý và tự nhiên

Lâm khu Thần Nông Giá được lấy tên theo khối núi Thần Nông Giá, thường được coi là đoạn phía đông và cao nhất của Dãy núi Đại Ba và nằm trong khu bảo tồn của dãy núi này. Một số ngọn núi cao nhất tại Hồ Bắc cũng nằm trên dãy núi Đại Ba đều nằm ở lâm khu.

Khối núi Thần Nông Giá chia lâm khu thành hai phần: phần trung tâm và phía bắc thuộc lưu vực của Hán Thủy (một phụ lưu của Trường Giang và nhập vào dòng chính ở Vũ Hán), trong khi phần phía nam chảy ra Trường Giang một cách trực tiếp hơn qua những con suối nhỏ như suối Thần Nông.

Thần Nông Giá là nơi có 3183 loài thực vật có mạch bậc cao, 927 loài nấm và địa y, hơn 1800 loài cây thuốc nó được biết đến như là "vườn y học tự nhiên". Về động vật, nơi đây có 493 loài động vật có xương sống, trong đó có 75 loài thú, 308 loài chim, 40 loài bò sát, 23 loài cá, 4.143 loài côn trùng. Trong số trên có 73 loài được liệt kê trong sách đỏ Trung Quốc. Thần Nông Giá là nhà của loài Voọc mũi hếch vàng quý hiếm chỉ được tìm thấy tại một vài khu vực của Tứ Xuyên, Trùng Khánh, Thiểm Tây, Cam Túc và Hồ Bắc. Ước tính số lượng loài này trong lâm khu đã được báo cáo là tăng từ giai đoạn 1990 đến 2005 là từ 500 lên trên 1200 cá thể. Một khu vực rộng 100 km vuông được bảo vệ đặc biệt như là nhà cho loài linh trưởng nguy cấp này. Thần Nông Giá cũng là một địa điểm được quan tâm của các nhà cổ sinh vật học được mô tả như là địa điểm giàu có về các hóa thạch đứng thứ hai chỉ sau Di chỉ người Bắc Kinh tại Chu Khẩu Điếm.

Hành chính
Thần Nông Giá được coi là một lâm khu (林区) chứ không phải là quận huyện cấp thành phố, tỉnh thông thường và nó cũng chịu sự quản lý trực tiếp từ tỉnh chứ không phải địa cấp thị của Hồ Bắc. Tuy nhiên điều này không phải là duy nhất đối với Thần Nông Giá mà Hồ Bắc cũng còn có 3 thành phố cấp huyện nhưng trực thuộc tỉnh là Tiên Đào, Thiên Môn và Tiềm Giang. Lâm khu được thành lập năm 1970 từ những diện tích các huyện lân cận là Ba Đông, Hưng Sơn và Phòng. Thần Nông Giá được chia thành 5 trấn, 2 hương và 1 hương dân tộc. Trung tâm của lâm khu đặt tại trấn Tùng Bách nằm ở phía bắc của Thần Nông Giá, còn trung tâm du lịch nằm tại Mộc Ngư.

Trấn
 Tùng Bách (松柏镇)
 Dương Nhật (阳日镇)
 Hồng Bình (红坪镇)
 Mộc Ngư (木鱼镇)
 Tân Hoa (新华镇)

Hương
 Tống Lạc (宋洛乡)
 Cửu Hồ (九湖乡)

Hương dân tộc
 Hương dân tộc Thổ Gia Hạ Cốc Bình (下谷坪土家族乡)

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Hồ Bắc
Rừng Trung Quốc
Khu dự trữ sinh quyển Trung Quốc
Di sản thế giới tại Trung Quốc


title: Megachile minutuloides

text:
Megachile minutuloides là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Alfken mô tả khoa học năm 1936.

Chú thích

Tham khảo

M
Động vật được mô tả năm 1936


title: 5416 Estremadoyro

text:
5416 Estremadoyro (1978 VE5) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 7 tháng 11 năm 1978 bởi E. F. Helin và S. J. Bus ở Palomar.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 5416 Estremadoyro

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1978
Tiểu hành tinh kiểu C


title: (9287) 1981 ER43

text:
{{DISPLAYTITLE:(9287) 1981 ER43}}

(9287) 1981 ER43 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Schelte J. Bus ở Đài thiên văn Siding Spring gần Coonabarabran, New South Wales, Úc, ngày 6 tháng 3 năm 1981.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 9001–10000

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser

Thiên thể phát hiện năm 1981
Được phát hiện bởi Schelte J. Bus
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Tem học

text:
Tem học hoặc Bưu chính học là ngành nghiên cứu trong lĩnh vực tem thư và tem lệ phí về hình thức, sản xuất và việc sử dụng tem sau khi được phát hành. Một số người nhầm tem học với sưu tầm tem, nhưng tem học có ý nghĩa rộng hơn. Ví dụ nhà tem học (nhà bưu chính học) có thể nghiên cứu những chiếc tem rất hiếm nhưng không nhất thiết họ phải sở hữu chúng, bởi lẽ những con tem hiếm với số lượng rất nhỏ thường được lưu trữ trong các viện bảo tàng hoặc chúng nằm trong các sưu tập tem tư nhân. Ngược lại, một người sưu tầm tem không nhất thiết phải quan tâm về nguồn gốc tem hay việc chiếc tem đó đã được sử dụng như thế nào.

Từ tem học (tiếng Pháp: philatélie) được Georges Herpin sử dụng lần đầu tiên trên tạp chí Le Collectioneur de timbres-poste vào 15 tháng 11 năm 1864. Từ philatélie được tạo nên từ các từ tiếng Hy Lạp philos (người bạn) và ateleia (trả lệ phí). Một số tên khác đã được đề nghị như timbrofilie, timbrologie nhưng không được sử dụng.

Tham khảo

Bưu chính
Giải trí
Khoa học bổ trợ của lịch sử


title: Verbesina ecuatoriana

text:
Verbesina ecuatoriana là một loài thực vật có hoa thuộc họ Asteraceae.
Loài này chỉ có ở Ecuador.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng cây bụi nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất cao.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

 Montúfar, R. & Pitman, N. 2003. Verbesina ecuatoriana. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 7 năm 2007.

Verbesina
Thực vật Ecuador


title: Braderup

text:
Braderup là một đô thị tại huyện Nordfriesland, trong bang Schleswig-Holstein, nước Đức. Đô thị này có diện tích 13,35 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 685 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Nordfriesland


title: Fombio

text:
Fombio là một đô thị ở tỉnh Lodi trong vùng Lombardia của Italia, cách khoảng 50 km về phía đông nam của Milano và khoảng 25 km về phía đông nam của Lodi. Tại thời điểm 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.836 người và diện tích là 7,4 km².

Đô thị Fombio bao gồm các frazione (subdivision) Retegno.

Fombio giáp các đô thị: Codogno, Somaglia, San Fiorano, Santo Stefano Lodigiano, Guardamiglio, San Rocco al Porto.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.fombio.lo.it/home.htm

Thành phố và thị trấn ở Lombardia
Đô thị tỉnh Lodi


title: 9022 Drake

text:
9022 Drake (1988 PC1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 14 tháng 8 năm 1988 bởi C. S. Shoemaker và E. M. Shoemaker ở Palomar.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 9022 Drake

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Eugene M. Shoemaker
Được phát hiện bởi Carolyn S. Shoemaker
Thiên thể phát hiện năm 1988


title: Fontaine-en-Dormois

text:
Fontaine-en-Dormois  là một xã thuộc tỉnh Marne trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 171 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Fontaineendormois


title: Zanda

text:
Zanda (; , Hán Việt: Trát Đạt huyện) là một huyện của địa khu Ngari (A Lý), khu tự trị Tây Tạng, Trung Quốc. Đây cũng là huyện cực tây của khu tự trị

Trấn
 Trát Lâm (托林镇)

Hương
 Tát Nhượng (萨让乡)
 Đạt Ba (达巴乡)
 Để Nhã (底雅乡)
 Hương Tư (香孜乡)
 Khúc Tùng (曲松乡)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang thông tin chính thức

Đơn vị cấp huyện Tây Tạng
Ngari


title: Erebia cassioides

text:
Erebia cassioides là một loài bướm trong phân họ Satyrinae, họ Nymphalidae. Nó được tìm thấy ở Balkan, miền đông và miền tây Alps, trung Ý, Pyrenees và dãy núi Cantabria. Nó xuất hiện ở độ cao từ 1600-2600 mét.

Sải cánh dài 32–38 mm.

Ấu trùng ăn nhiều loại cỏ, bao gồm Gramineae.

Phân loài
Erebia cassioides arvernensis Oberthür 1908 -- miền tây Brassy Ringlet
Erebia cassioides carmenta Fruhstorfer, 1907 -- miền tây Brassy Ringlet
Erebia cassioides macedonica Buresch, 1918

Chú thích

Tham khảo

 Eurobutterflies

Erebia
Côn trùng châu Âu


title: Hanhofen

text:
Hanhofen là một đô thị thuộc bang Rhein-Pfalz-Kreis, bang Rheinland-Pfalz, Đức. Đô thị này có diện tích 5,8 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 2494 người.

Đô thị này kết nghĩa với Kondoros, Hungary từ ngày 23 tháng 5 năm 1998

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz
Xã và đô thị ở huyện Rhein-Pfalz


title: Oncorhynchus masou formosanus

text:
Oncorhynchus masou formosanus hay cá hồi Đài Loan là một loài cá hồi đặc hữu của Đài Loan.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Động vật Đài Loan
M
Động vật đặc hữu Đài Loan
Động vật Đông Á


title: Lai hóa (hóa học)

text:
Trong hóa học, lai hóa orbital là khái niệm về việc trộn lẫn các obitan nguyên tử thành những obitan lai hóa mới (với mức năng lượng, hình dạng,... khác với các obitan nguyên tử thành phần) phù hợp để các electron hình thành liên kết hóa học trong thuyết liên kết hóa trị. Obitan lai hóa rất có ích trong việc giải thích hình học phân tử và tính chất liên kết nguyên tử. Tuy đôi lúc được dạy cùng với thuyết đẩy lùi cặp electron vỏ hóa trị (VSEPR), thực tế là liên kết cộng hóa trị và sự lai hóa không liên quan tới mô hình VSEPR. Các obitan tham gia lai hóa phải có năng lượng không khác nhau nhiều.

Lịch sử
Nhà hóa học Linus Pauling lần đầu phát minh ra thuyết lai hóa vào năm 1931 để giải thích cấu trúc của những phân tử đơn giản như methan (CH4) bằng cách dùng obitan nguyên tử. Pauling chỉ ra rằng một nguyên tử cacbon hình thành bốn liên kết bằng cách dùng một obitan s và ba obitan p, do đó "có thể suy ra" rằng một nguyên tử cacbon sẽ hình thành ba liên kết tại góc vuông (sử dụng các obitan p) và một liên kết thứ tư yếu hơn bằng obitan s với hướng tùy ý. Tuy nhiên theo thực tế, methan có bốn liên kết với sức mạnh bằng nhau và với góc liên kết tứ diện 109.5°. Pauling giải thích bằng cách giả sử sự xuất hiện của bốn nguyên tử hydro, obitan s và p hình thành bốn
tổ hợp tương đương hay là obitan lai hóa, mỗi tổ hợp được biểu thị là sp3 để thể hiện thành phần của nó, thứ nằm dọc theo bốn liên kết C-H. Khái niệm này được phát triển cho hệ thống hóa học đơn giản nhưng sau này đã được áp dụng rộng rãi, ngày nay còn được coi là một phương pháp hiệu quả để giải thích hợp lý cấu trúc hợp chất hữu cơ. Nó cho ta một bức tranh đơn giản tương đương với cấu trúc Lewis. Thuyết lai hóa chủ yếu được sử dụng trong hóa hữu cơ, một trong những ví dụ thuyết phục nhất là quy tắc Baldwin.

Obitan nguyên tử

Obitan là một mô hình đại diện cho chuyển động của các electron trong phân tử. Trong trường hợp lai hóa đơn giản, sự ước chừng này được dựa trên obitan nguyên tử, tương tự với những obitan của nguyên tử hydro, nguyên tử trung tính duy nhất mà phương trình Schrödinger có thể giải quyết chính xác. Với các nguyên tử nặng hơn như cacbon, nito và oxi, obitan nguyên tử được sử dụng là 2s và 2p, tương tự với trạng thái obitan bị kích thích của hydro.

Tổng quan
Lai hóa Obitan được cho là sự trộn lẫn các obitan nguyên tử, xen phủ nhau theo nhiều tỉ lệ. Ví dụ, với methan, obitan lai hóa của C hình thành từ các liên kết carbon–hydro chứa 25% đặc tính s và 75% đặc tính p do vậy được mô tả là lai hóa sp3 (đọc như s-p-ba). Cơ học lượng tử mô tả sự lai hóa này như một hàm sóng sp3 với hình thức N(s + pσ), tại đó N là một hằng số chuẩn (tại đây là 1/2) và pσ là một obitan p định hướng dọc theo trục C-H để hình thành một liên kết sigma. Trong ví dụ này hệ số tỉ lệ (thường được biểu thị là λ) là . Từ khi mật độ electron liên kết với một obitan tỉ lệ với bình phương hàm sóng, tỉ lệ của đặc tính p với đặc tính s là λ2 = 3. Đặc tính p hoặc khối lượng của phần p là N2λ2 = 3/4.

Lượng đặc tính p hay đặc tính s, vốn được quyết định chủ yếu bởi sự lai hóa obitan, có thể dùng để dự đoán các đặc tính của phân tử như tính axit hay tính base.

Khái niệm
Lai hóa là sự tổ hợp các obitan nguyên tử khác nhau để tạo ra các obitan nguyên tử hoàn toàn giống nhau về hình dạng, kích thước và năng lượng nhưng có hướng khác nhau.

Ví dụ: Trong phân tử CH4, khi nguyên tử cacbon (C) tham gia liên kết với bốn nguyên tử H tạo thành phân tử CH4 thì obitan 2s đã trộn lẫn với ba obitan 2p tạo thành bốn obitan mới giống hệt nhau gọi là bốn obitan lai hóa sp3. Bốn obitan lai hóa sp3 xen phủ với bốn obitan 1s của bốn nguyên tử H tạo thành bốn liên kết C - H giống nhau.

Nguyên nhân của sự lai hóa là các obitan hóa trị ở các phân lớp khác nhau có năng lượng và hình dạng khác nhau cần phải đồng nhất để tạo được liên kết bền với các nguyên tử khác.

Lai hóa giữa obitan 2s và obitan 2p
Khi obitan 2s của nguyên tử cacbon tổ hợp với 1 hoặc nhiều obitan 2p thì sẽ xảy ra ba trường hợp sau:

Obitan 2s + 1 Obitan 2p → 2 Obitan lai hóa sp + 2 Obitan 2p còn lại
Obitan 2s + 2 Obitan 2p → 3 Obitan lai hóa sp2 + 1 Obitan 2p còn lại
Obitan 2s + 3 Obitan 2p → 4 Obitan lai hóa sp3
?Obitan lai hóa sẽ được dùng trong liên kết sigma với nguyên tử khác, các obitan còn lại được dùng cho liên kết pi. Obitan lai hóa sp thường được dùng để liên kết với 2 nguyên tử hoặc nhóm nguyên tử, obitan lai hóa sp2 thường liên kết với 3 và obitan lai hóa sp3 thường liên kết với 4 nguyên tử hoặc nhóm nguyên tử.

Lai hóa sp3
Lai hóa sp3 là sự tổ hợp 1 obitan s với 3 obitan p của một nguyên tử tham gia liên kết tạo thành 4 obitan lai hóa sp3 định hướng từ tâm đến 4 đỉnh của hình tứ diệnđều, các trục đối xứng của chúng tạo với nhau một góc khoảng 109°28'

Lai hóa sp3 được gặp ở các nguyên tử O, N, C trong các phân tử H2O, NH3, CH4 và các ankan.

Ví dụ: phân tử methan CH4

Cấu hình electron của nguyên tử C ở trạng thái kích thích:

Obitan 2s lai hóa với 3 obitan 2p tạo thành 4 obitan lai hóa sp3

4 obitan lai hóa sp3 xen phủ với obitan 1s của nguyên tử Hydro tạo thành 4 liên kết sigma.

 chuyển thành

Góc liên kết trong phân tử CH4 là 109°28'

Lai hóa sp2

Lai hóa sp2 là sự tổ hợp 1 obitan s với 2 obitan p của một nguyên tử tham gia liên kết tạo thành 3 obitan lai hóa sp2 nằm trong một mặt phẳng, định hướng từ tâm đến đỉnh của tam giác đều. Góc liên kết là 120°.

Lai hóa sp2 được gặp trong các phân tử BF3, C2H4...

Ví dụ: phân tử etilen C2H4:

Cấu hình electron của nguyên tử C ở trạng thái kích thích:

Obitan 2s lai hóa với 2 obitan 2p tạo thành 3 obitan lai hoá sp2

Ba obitan lai hóa sp2 tạo 1 liên kết sigma giữa hai nguyên tử cacbon và 2 liên kết sigma với hai nguyên tử Hydro. Mỗi nguyên tử cacbon còn 1 obitan p không tham gia lai hóa sẽ xen phủ bên với nhau tạo liên kết pi.

Lai hóa sp

Lai hóa sp là sự tổ hợp 1 obitan s với 1 obitan p của một nguyên tử tham gia liên kết tạo thành 2 obitan lai hóa sp nằm thẳng hàng với nhau hướng về hai phía, đối xứng nhau. Góc liên kết là 180°.

Lai hóa sp được gặp trong các phân tử BeH2, C2H2, BeCl2...

Ví dụ: phân tử C2H2

Cấu hình electron của nguyên tử C ở trạng thái kích thích:

Obitan 2s lai hóa với 1 obitan 2p tạo thành 2 obitan lai hóa sp

Hai obitan lai hóa sp tạo 1 liên kết sigma giữa hai nguyên tử cacbon và 1 liên kết sigma với 2 nguyên tử Hydro. Hai obitan p còn lại xen phủ bên với nhau từng đôi một tạo ra 2 liên kết pi.

Ngoài ra còn có lai hóa sp3d và lai hóa sp3d2.

Tham khảo

Liên kết hóa học
Hóa lượng tử
Hóa học lượng tử
Hóa học lập thể


title: Villiers-sous-Grez

text:
Villiers-sous-Grez là một xã ở tỉnh Seine-et-Marne, thuộc vùng Île-de-France ở miền bắc nước Pháp.

Dân số
Người dân ở Villiers-sous-Grez được gọi là Villarons.

Điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số là .

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-et-Marne

Tham khảo

Liên kết ngoài
1999 Land Use, from IAURIF (Institute for Urban Planning and Development of the Paris-Île-de-France région
French Ministry of Culture list for Villiers-sous-Grez
Map of Villiers-sous-Grez on Michelin

Xã của Seine-et-Marne


title: Shirayuki (tàu khu trục Nhật) (1928)

text:
Shirayuki (tiếng Nhật: 白雪) là một tàu khu trục hạng nhất của Hải quân Đế quốc Nhật Bản, thuộc lớp Fubuki bao gồm hai mươi bốn chiếc, được chế tạo sau khi Chiến tranh Thế giới thứ nhất kết thúc. Khi được đưa vào hoạt động, những con tàu này là những tàu khu trục mạnh mẽ nhất thế giới. Chúng phục vụ như những tàu khu trục hàng đầu trong những năm 1930, và tiếp tục là những vũ khí lợi hại trong cuộc Chiến tranh Thái Bình Dương. Shirayuki là một cựu binh của nhiều trận hải chiến trong những năm đầu tiên của chiến tranh, và đã bị không kích đánh chìm ngày 3 tháng 3 năm 1943 trong trận chiến biển Bismark của Chiến tranh Thế giới thứ hai.

Thiết kế và chế tạo
Việc chế tạo lớp tàu khu trục Fubuki tiên tiến được chấp thuận vào năm tài chính 1923 như một phần của chương trình có tham vọng cung cấp cho Hải quân Đế quốc Nhật Bản một ưu thế về chất lượng so với những tàu chiến hiện đại nhất của thế giới. Khả năng thể hiện của lớp Fubuki là một bước nhảy vọt so với các thiết kế tàu khu trục trước đó, nên chúng được gọi là các "tàu khu trục đặc biệt" (tiếng Nhật: 特型 - Tokugata). Kích thước lớn, động cơ mạnh mẽ, tốc độ cao, bán kính hoạt động lớn và vũ khí trang bị mạnh chưa từng có khiến cho các tàu khu trục này có được hỏa lực tương đương nhiều tàu tuần dương hạng nhẹ của hải quân các nước khác. Shirayuki được chế tạo tại Xưởng đóng tàu Yokohama, được đặt lườn vào ngày 19 tháng 3 năm 1927. Nó được hạ thủy vào ngày 20 tháng 3 năm 1928 và đưa ra hoạt động vào ngày 18 tháng 12 năm 1928. Nguyên được dự định mang số hiệu đơn giản là "Tàu khu trục số 36", nó được hoàn tất dưới tên gọi Shirayuki, theo sở thích của Thiên hoàng Shōwa về ngựa trắng.

Lịch sử hoạt động
Khi hoàn tất, Shirayuki được phân về Hải đội Khu trục 11 thuộc Hạm đội 2 Hải quân Đế quốc Nhật Bản. Trong cuộc Chiến tranh Trung-Nhật, Shirayuki được giao nhiệm vụ tuần tra bờ biển phía Nam Trung Quốc, và từng tham gia vào việc Chiếm đóng Đông Dương thuộc Pháp vào năm 1940.

Vào lúc xảy ra cuộc tấn công Trân Châu Cảng, Shirayuki được phân về Hải đội Khu trục 11 của Đội khu trục 3 thuộc Hạm đội 1 Hải quân Đế quốc Nhật Bản và được bố trí từ Quân khu Hải quân Kure đến cảng Samah trên đảo Hải Nam. Từ ngày 4 tháng 12 năm 1941 đến tháng 2 năm 1942, Shirayuki hỗ trợ cho các cuộc đổ bộ lực lượng Nhật Bản lên Malaya, quần đảo Anambas và Borneo. Ngày 27 tháng 1, Shirayuki và đoàn tàu vận tải của nó bị những chiếc HMS Thanet và HMAS Vampire tấn công ở cách 148 km (80 hải lý) về phía Bắc Singapore trong trận chiến ngoài khơi Endau; ngư lôi của nó được ghi nhận đã giúp vào việc đánh chìm Thanet.

Vào tháng 2 năm 1942, Shirayuki nằm trong thành phần hộ tống cho tàu tuần dương hạng nặng Chōkai trong hoạt động chiến đóng Banka-Palembang, và được ghi nhận đã đánh chìm hoặc chiếm giữ bốn tàu vận tải đang tìm cách thoát khỏi Singapore.

Shirayuki gia nhập lực lượng chiến đóng Tây Java, và đã hiện diện trong Trận chiến eo biển Sunda vào ngày 1 tháng 3, đã trợ giúp vào việc đánh chìm tàu tuần dương Australia HMAS Perth và tàu tuần dương Hoa Kỳ USS Houston. Shirayuki trúng phải một quả đạn pháo vào cầu tàu trong trận này, làm thiệt mạng một thành viên thủy thủ đoàn và làm bị thương 11 người khác.

Vào đầu tháng 3, Shirayuki hộ tống một đoàn tàu vận tải từ Singapore đến Miến Điện, và tham gia vào việc chiếm đóng quần đảo Andaman vào ngày 23 tháng 3. Trong cuộc không kích Ấn Độ Dương, Shirayuki được phân công tuần tra và hộ tống ngoài khơi Port Blair. Từ ngày 13 đến ngày 22 tháng 4, Shirayuki đi ngang qua Singapore và vịnh Cam Ranh quay trở về Xưởng hải quân Kure để bảo trì.

Vào ngày 4-5 tháng 6, Shirayuki tham gia trận Midway trong thành phần lực lượng chính của Đô đốc Yamamoto Isoroku. Đến tháng 7 năm 1942, Shirayuki lên đường từ Amami-Oshima đến quân khu bảo vệ Mako, Singapore, Sabang và Mergui nhằm chuẩn bị cho một cuộc không kích Ấn Độ Dương thứ hai. Kế hoạch này bị hủy bỏ do việc lực lượng Đồng Minh đổ bộ lên Guadalcanal, và Shirayuki được gửi đến Truk và Rabaul. Từ tháng 8 đến tháng 11, Shirayuki được sử dụng trong nhiều nhiệm vụ "Tốc hành Tokyo" vận chuyển tốc độ cao trong khu vực quần đảo Solomon. Ngày 12 tháng 10, nó cứu những người còn sống sót trên con tàu chị em Murakumo vốn bị chìm do trúng ngư lôi.

Vào ngày 14-15 tháng 11, Shirayuki tham gia trận Hải chiến Guadalcanal thứ hai, thoạt tiên nằm trong lực lượng hỗ trợ của Đô đốc Takeo Kurita, rồi sau đó gia nhập lực lượng bắn phá khẩn cấp của Đô đốc Nobutake Kondō. Cùng với tàu tuần dương hạng nhẹ Nagara, Shirayuki đã trợ giúp vào việc đánh chìm hai tàu khu trục USS Preston và USS Walke, loại khỏi vòng chiến USS Benham (bị đánh đắm sau trận đánh) và gây hư hại nặng cho USS Gwin, gây tổn thất nặng nề cho lực lượng Mỹ vào giai đoạn đầu của trận này.

Shirayuki quay trở lại Kure một thời gian ngắn vào cuối năm, như là tàu hộ tống cho tàu sân bay Hiyo. Vào tháng 1 năm 1943, Shirayuki quay trở lại quần đảo Solomon trong thành phần một đoàn tàu vận tải đưa lực lượng tăng viện lớn từ Thượng Hải, cùng với Chuẩn Đô đốc Shintarō Hashimoto đi đến đảo Shortland vào cuối tháng 1, và phục vụ như là soái hạm của vị Đô đốc trong việc triệt thoái khỏi Guadalcanal trong tháng 2. Shirayuki được tái bố trí về Hạm đội 8 Hải quân Đế quốc Nhật Bản vào ngày 25 tháng 2.

Trong trận chiến biển Bismark Sea vào các ngày 1-4 tháng 3, Shirayuki là soái hạm của Chuẩn Đô đốc Masatomi Kimura, dẫn đầu một đoàn tàu vận tải chuyển binh lính từ Rabaul đến Lae. Trong một cuộc không kích của Đồng Minh vào ngày 3 tháng 3, một quả bom được cắt ném đã phát nổ ngay tại hầm đạn phía sau, phá toang phía đuôi tàu và làm thiệt mạng 32 người. Chiếc tàu khu trục chìm cách 102 km (55 hải lý) về phía Đông Nam Finschhafen, ở tọa độ . Những người sống sót, bao gồm Đô đốc Kimura và thuyền trưởng Trung tá Sugawara được tàu khu trục Shikinami cứu vớt.

Vào ngày 1 tháng 4 năm 1943, Shirayuki được rút khỏi danh sách Đăng bạ Hải quân.

Danh sách thuyền trưởng
 Trung tá Tetsu Sano (sĩ quan trang bị trưởng): 10 tháng 8 năm 1928 - 10 tháng 12 năm 1928
 Trung tá Tetsu Sano: 10 tháng 12 năm 1928 - 30 tháng 11 năm 1929
 Trung tá Kozo Suzukida: 30 tháng 11 năm 1929 - 1 tháng 12 năm 1930
 Trung tá Tsutomu Shibata: 1 tháng 12 năm 1930 - 15 tháng 3 năm 1932
 Trung tá Tatsuhei Nakahara: 15 tháng 3 năm 1932 - 1 tháng 12 năm 1932
 Trung tá Yoshio Kanemasu: 1 tháng 12 năm 1932 - 15 tháng 11 năm 1934
 Trung tá Michio Sugimoto: 15 tháng 11 năm 1934 - 21 tháng 10 năm 1935
 Thiếu tá Minegoro Kameyama: 21 tháng 10 năm 1935 - 1 tháng 7 năm 1936; thăng Trung tá 15 tháng 11 năm 1935
 Trung tá Kakuro Mutaguchi: 1 tháng 7 năm 1936 - 1 tháng 12 năm 1937
 Trung tá Nobuki Ogawa: 1 tháng 12 năm 1937 - 5 tháng 10 năm 1938
 Thiếu tá Tsuneo Orita: 5 tháng 10 năm 1938 - 15 tháng 10 năm 1939
 Thiếu tá Kiyoshi Tomura: 15 tháng 10 năm 1939 - 15 tháng 11 năm 1940; thăng Trung tá
 Thiếu tá Rokorou Sugawara: 15 tháng 11 năm 1940 - 3 tháng 3 năm 1943; thăng Trung tá 1 tháng 11 năm 1942

Tham khảo

Chú thích

Thư mục

Liên kết ngoài

Lớp tàu khu trục Fubuki
Tàu khu trục của Hải quân Đế quốc Nhật Bản
Tàu khu trục trong Thế Chiến II của Nhật Bản
Trận Midway
Chiến dịch Guadalcanal
Xác tàu đắm trong Thế Chiến II tại Thái Bình Dương

ja:白雲 (吹雪型駆逐艦)


title: Jammu và Kashmir (bang)

text:
Jammu and Kashmir (thường được rút ngắn thành 'J&K') là một bang miền Bắc Ấn Độ, với phần lớn lãnh thổ nằm trong dãy Himalaya. Bang này tiếp giáp với Himachal Pradesh và Punjab về phía nam. Jammu và Kashmir có biên giới quốc tế với Trung Quốc về phía bắc và đông, Đường Kiểm soát phân tách nó với các lãnh thổ Azad Kashmir và Gilgit-Baltistan do Pakistan kiểm soát về phía tây và tây bắc. Bang có quyền tự quản đặc biệt theo Điều 370 trong hiến pháp Ấn Độ.

Là một phần của hoàng quốc Jammu và Kashmir trước kia, đây hiện là một nơi tranh chấp lãnh thổ giữa Trung Quốc, Ấn Độ và Pakistan. Những huyện miền tây của hoàng quốc, gọi là Azad Kashmir và các lãnh thổ miền bắc tên Gilgit-Baltistan đã nằm dưới quyền kiểm soát của Pakistan từ năm 1947. Vùng Aksai Chin ở phía đông, giáp với Tây Tạng, đã do Trung Quốc kiểm soát từ năm 1962.

Jammu và Kashmir bao gồm ba vùng: Jammu, thung lũng Kashmir và Ladakh. Srinagar là thủ phủ mùa hè, còn Jammu là thủ phủ mùa đông. Jammu và Kashmir là bang duy nhất của Ấn Độ mà tín đồ Hồi giáo chiếm đa số. Thung lũng Kashmir nổi tiếng bởi khung cảnh núi non xinh đẹp, trong khi những ngôn đền tại Jammu lại thu hút hàng chục nghìn người hành hương Ấn Độ giáo mỗi năm. Ladakh, còn có biệt danh "Tiểu Tây Tạng", nổi danh vì cảnh quang hoang sơ và văn hóa Phật giáo.

Chú thích

Bang và lãnh thổ liên bang của Ấn Độ

Lịch sử Cộng hòa Ấn Độ
Bắc Ấn Độ
Lãnh thổ tranh chấp tại châu Á
Tranh chấp lãnh thổ của Pakistan
Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Kashmir
Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Urdu


title: Agoniella schultzei

text:
Agoniella schultzei là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Uhmann miêu tả khoa học năm 1932.

Chú thích

Tham khảo

Agoniella


title: Stenoplatys vadoni

text:
Stenoplatys vadoni là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Berti miêu tả khoa học năm 1970.

Chú thích

Tham khảo

Stenoplatys


title: Rehbach

text:
Rehbach là một đô thị thuộc huyện Bad Kreuznach trong bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Đô thị Rehbach có diện tích 2,21 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 37 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Bad Kreuznach


title: Conoderus compactus

text:
Conoderus compactus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1878.

Chú thích

Tham khảo

Conoderus


title: Sana'a

text:
Sana'a (cũng được viết là Sanaa hay Sana;  , , tiếng Ả Rập Yemen: ) là thành phố lớn nhất tại Yemen và là trung tâm của tỉnh Sana'a. Về mặt hành chính thì thành phố không phải một phần của vùng, mà tạo nên một khu riêng gọi là "Amanat Al-Asemah". Theo hiến pháp Yemen, Sana'a là thủ đô của đất nước, dù trụ sở của chính phủ công nhận quốc tế đã được chuyển về Aden sau cuộc đảo chính Yemen 2014–15. Aden đã được tổng thống Abd Rabbuh Mansur Hadi tuyên bố là thủ đô tạm thời vào tháng 3 năm 2015.

Sana'a là một trong những thành phố có dân cư trú liên tục cổ nhất thế giới. Ở độ cao khoảng , đây cũng là một trong các thủ đô cao nhất thế giới. Dân số của thành phố là chừng 1.937.500 (2012).

Phố cổ Sana'a, một di sản văn hóa thế giới UNESCO, có phong cách kiến trúc riêng biệt, được thể hiện nổi bật ở những tòa nhà đa phần trang trí bởi những họa tiết hình học. Trong cuộc xung đột diễn ra năm 2015, bom rơi trúng vùng Phố cổ này và gây thiệt hại. Trong khu vực này còn có Al Saleh, nhà thờ Hồi giáo lớn nhất thành phố.

Khí hậu
Sanaʽa có khí hậu sa mạc lạnh (phân loại khí hậu Köppen: BWk).

Tham khảo

Thư mục

Liên kết ngoài

 Eric Hansen, Sanaʽa rising, Saudi Aramco World, 2006. Vol. 57 No. 1
 Tim Mackintosh-Smith, The Secret Gardens of Sanaʽa. Saudi Aramco World, 2006 Vol. 57 No. 1
 Traditional housing in the old quarter of Sanaa in 1972

Thành phố Yemen
Di sản thế giới tại Yemen
Thủ đô của châu Á


title: Courbette, Jura

text:
Courbette là một xã của tỉnh Jura, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Jura

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Jura


title: Tipula trichopleura

text:
Tipula trichopleura là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Quận Coosa, Alabama

text:
Quận Coosa là một quận thuộc tiểu bang Alabama, Hoa Kỳ. Tên của nó bắt nguồn từ một thị trấn của bộ lạc Creek. Tính đến năm 2000 dân số là 12.202 người, nhưng kể từ đó dân số quận này giảm nhiều nhất trong các quận của tiểu bang Alabama. Quận lỵ đóng ở Rockford.

Coosa là một phần của khu vực tiểu đô thị thành phố Alexander.

Địa lý

Xa lộ chính
 U.S. Highway 231
 U.S. Highway 280
 Alabama State Route 9
 Alabama State Route 22

Quận giáp ranh
Quận Talladega (bắc)
Quận Clay (đông bắc)
Quận Tallapoosa (đông)
Quận Elmore (nam)
Quận Chilton (tây)
Quận Shelby (tây bắc)

Tham khảo

Quận của Alabama
Quận của Appalachia


title: Túi thơ

text:
Túi thơ (Gastrochilus) là một chi cây thuộc họ Orchidaceae. Chi này có khoảng 60 loài mọc ở châu Á.

Các loài
 Gastrochilus acaulis  (Lindl.) Kuntze
 Gastrochilus acinacifolius  Z.H.Tsi
 Gastrochilus acutifolius (Lindl.) Kuntze: Túi thơ lá nhọn
 Gastrochilus affinis  (King & Pantl.) Schltr.
 Gastrochilus arunachalensis  A.N.Rao
 Gastrochilus bellinus  (Rchb.f.) Kuntze
 Gastrochilus calceolaris (Buch.-Ham. ex Sm.) D.Don: Lan đốm
 Gastrochilus carnosus  Z.H. Tsi
 Gastrochilus ciliaris  Maek.
 Gastrochilus corymbosus  A.P. Das & Chanda
 Gastrochilus dasypogon  (Sm.) Kuntze
 Gastrochilus distichus  (Lindl.) Kuntze
 Gastrochilus flabelliformis  (Blatt. & McCann) C.J. Saldanha
 Gastrochilus fargesii  (Kraenzl.) Schltr.
 Gastrochilus formosanus  (Hayata) Hayata
 Gastrochilus fuscopunctatus  (Hayata) Hayata
 Gastrochilus garhwalensis  Z.H. Tsi
 Gastrochilus gongshanensis  Z.H. Tsi
 Gastrochilus guangtungensis  Z.H. Tsi
 Gastrochilus hainanensis Z.H. Tsi: Túi thơ Hải Nam
 Gastrochilus hoii  T.P. Lin
 Gastrochilus inconspicuus  (Hook.f.) Kuntze
 Gastrochilus intermedius (Griff. ex Lindl.) Kuntze: Túi thơ trung gian
 Gastrochilus japonicus (Makino) Schltr.
 Gastrochilus linearifolius  Z.H.Tsi & Garay
 Gastrochilus matsudae  Hayata
 Gastrochilus matsuran  (Makino) Schltr.
 Gastrochilus minutiflorus  Aver.
 Gastrochilus nanchuanensis  Z.H. Tsi
 Gastrochilus nanus  Z.H. Tsi
 Gastrochilus obliquus (Lindl.) Kuntze: Túi thơ xéo
 Gastrochilus patinatus  (Ridl.) Schltr.
 Gastrochilus pechei  (Rchb.f.) Kuntze
 Gastrochilus platycalcaratus  (Rolfe) Schltr.
 Gastrochilus pseudodistichus (King & Pantl.) Schltr.: Túi thơ song dính
 Gastrochilus puncticulatus  Cavestro
 Gastrochilus rantabunensis  C. Chow ex T.P. Lin
 Gastrochilus raraensis  Fukuy.
 Gastrochilus rutilans  Seidenf.
 Gastrochilus saccatus  Z.H. Tsi
 Gastrochilus sessanicus  A.N. Rao
 Gastrochilus simplicilabius  Aver.
 Gastrochilus sinensis  Z.H. Tsi
 Gastrochilus sonamii  Lucksom
 Gastrochilus sororius  Schltr.
 Gastrochilus subpapillosus  Z.H. Tsi
 Gastrochilus sukhakulii  Seidenf.
 Gastrochilus sumatranus  J.J. Sm.
 Gastrochilus sutepensis  (Rolfe ex Downie) Seidenf. & Smitinand
 Gastrochilus toramanus  (Makino) Schltr.
 Gastrochilus xuanenensis  Z.H. Tsi
 Gastrochilus yunnanensis  Schltr.

Hình ảnh

Tham khảo


title: Phú Lương

text:
Phú Lương là một huyện miền núi nằm ở phía bắc tỉnh Thái Nguyên, Việt Nam.

Địa lý
Huyện Phú Lương nằm ở phía bắc của tỉnh Thái Nguyên, có vị trí địa lý:
 Phía đông giáp huyện Đồng Hỷ
 Phía tây giáp huyện Đại Từ và huyện Định Hóa
 Phía nam giáp thành phố Thái Nguyên
Phía bắc giáp huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn.

Huyện Phú Lương có diện tích 350,72 km², dân số năm 2017 là 94.203 người, mật độ dân số đạt 269 người/km².

Hành chính
Huyện Phú Lương có 15 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm 2 thị trấn: Đu (huyện lỵ), Giang Tiên và 13 xã: Cổ Lũng, Động Đạt, Hợp Thành, Ôn Lương, Phấn Mễ, Phú Đô, Phủ Lý, Tức Tranh, Vô Tranh, Yên Đổ, Yên Lạc, Yên Ninh, Yên Trạch.

Dân cư
Dân số huyện Phú Lương tính đến năm 2017 là 94.415 người. Xếp thứ 6 trong toàn tỉnh, chỉ đông hơn huyện Đồng Hỷ, Định Hoá và huyện Võ Nhai.

Năm 2017, do điều chỉnh địa giới hành chính, 1 đơn vị hành chính: xã Sơn Cẩm bị chuyển về thành phố Thái Nguyên quản lí nên dân số bị giảm đáng kể.

Đặc điểm dân cư huyện Phú Lương đa dạng là do sự di cư đến đây sinh sống lao động và làm việc. Về thành phần tôn giáo, bao gồm Phật giáo,  Tin Lành,...

Lịch sử
Địa danh Phú Lương có từ thời Lý. Khi ấy, Phú Lương là một phủ rộng lớn, bao gồm toàn bộ phần đất của các tỉnh Thái Nguyên, Bắc Kạn và Cao Bằng ngày nay.

Thời thuộc Minh (từ năm 1407 đến năm 1427), lập huyện Phú Lương thuộc phủ Thái Nguyên.

Từ thời Lê đến đầu nhà Nguyễn (Gia Long), huyện Phú Lương thuộc phủ Phú Bình.

Năm Minh Mạng thứ 16 (1836), triều Nguyễn điều chỉnh địa giới 2 phủ Phú Bình và Thông Hóa, để thành lập phủ Tòng Hóa trực thuộc tỉnh Thái Nguyên, huyện Phú Lương thuộc phủ Tòng Hóa, huyện lị đặt tại xã Quán Triều. Theo “Đồng Khánh địa chí”, huyện hạt Phú Lương cách phủ lỵ 78 dặm về phía tây nam. Phía đông giáp các xã Quang Vinh, Văn Lăng (huyện Đồng Hỷ), phía tây giáp xã An Trạch (Định Châu) và hai xã Thượng Lương, Hạ Lương (huyện Văn Lãng), phía nam giáp hai xã Huy Ngạc, Yên Thái (huyện Đại Từ), phía bắc giáp trang Yên Đĩnh (châu Bạch Thông). Đông - tây cách nhau 63 dặm, nam - bắc cách nhau 135 dặm; gồm 6 tổng với 28 xã, trang, phường:
Tổng Tức Tranh gồm 4 xã: Tức Tranh, Quảng Cố, Đan Khê, Thanh Trà và 1 trang (An Lạc)
Tổng Động Đạt gồm 4 xã: Động Đạt, Phủ Lý, Phấn Sức, Phấn Mễ.
Tổng Cù Vân gồm 3 xã: Cù Vân, Phục Linh, Thọ Linh.
Tổng Cổ Lũng gồm 4 xã: Cổ Lũng, Bá Sơn, Khúc Lộng, Dựng Tú.
Tổng Sơn Cẩm gồm 6 xã: Sơn Cẩm, Cao Ngạn, Quán Triều, Hộ Hiểu, Vô Tranh, Phú Đô và 1 phường (Thủy Cơ).
Tổng Ỷ Na gồm 5 xã: Ỷ Na, Phú Xuân, Bá Vân, Phi Đơn, Cải Đan.

Dưới thời Pháp thuộc, từ tháng 10 năm 1890 đến tháng 9 năm 1892, huyện Phú Lương thuộc Tiểu Quân khu Thái Nguyên (một trong 3 Tiểu Quân khu thuộc Đạo quan binh I Phả Lại).

Từ tháng 10 năm 1892, huyện Phú Lương thuộc phủ Tòng Hóa (tỉnh Thái Nguyên) như dưới thời nhà Nguyễn. Ngày 11 tháng 4 năm 1900, thực dân Pháp tách phủ Thông Hóa khỏi tỉnh Thái Nguyên để thành lập tỉnh Bắc Kạn. Ngày 25 tháng 6 năm 1901, thực dân Pháp tách tổng Yên Đĩnh khỏi huyện Phú Lương, sáp nhập vào châu Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn. Huyện Phú Lương lúc đó có 7 tổng: Quán Triều, Cổ Lũng, Tức Tranh, Động Đạt, Phủ Lý, Yên Đổ, Yên Trạch với 21 làng, bản.

Trước Cách mạng tháng Tám, Phú Lương có 7 tổng, 23 xã: tổng Yên Thịnh có 3 xã, tổng Ninh Tường có 7 xã; tổng Yên Đổ có 3 xã; tổng Động Đạt có 3 xã; tổng Tức Tranh có 3 xã; tổng Cổ Lũng có 3 xã và tổng Sơn Cẩm có 3 xã.

Sau Cách mạng tháng Tám 1945, huyện Phú Lương được tổ chức lại thành 12 xã: Yên Trạch, Yên Ninh, Tam Hợp, Yên Đổ, Yên Lạc, Động Đạt, Phấn Mễ, Phú Đô, Tức Tranh, Vô Tranh, Cổ Lũng và Sơn Cẩm.

Sau năm 1954, xã Tam Hợp tách thành 3 xã: Hợp Thành, Tân Thành và Phủ Lý. Huyện Phú Lương có 14 xã trực thuộc.

Từ ngày 1 tháng 7 năm 1965, huyện Phú Lương là một trong số 14 đơn vị hành chính cấp huyện thuộc tỉnh Bắc Thái.

Ngày 25 tháng 3 năm 1967, Bộ Nội vụ ra Quyết định số 111-NV chuyển 9 xã: Nông Thịnh, Thanh Bình, Yên Đĩnh, Quảng Chu, Như Cố, Bình Văn, Yên Hân, Yên Cư, Nông Hạ và thị trấn Chợ Mới của huyện Bạch Thông về huyện Phú Lương.

Ngày 7 tháng 4 năm 1974, Bộ Nội vụ ban hành Quyết định số 136-NV đổi tên xã Tân Thành thành xã Ôn Lương.

Ngày 23 tháng 2 năm 1977, Bộ trưởng Phủ thủ tướng ra Quyết định số 616-VP18 thành lập thị trấn Giang Tiên trên cơ sở tách một phần diện tích và dân số của xã Cổ Lũng.

Ngày 3 tháng 6 năm 1993, Chính phủ ra Nghị định số 36-CP thành lập thị trấn Đu (thị trấn huyện lỵ huyện Phú Lương) trên cơ sở một phần diện tích và dân số của xã Động Đạt.

Cuối năm 1996, huyện Phú Lương bao gồm 3 thị trấn: Đu, Chợ Mới, Giang Tiên và 23 xã: Bình Văn, Cổ Lũng, Động Đạt, Hợp Thành, Như Cố, Nông Hạ, Nông Thịnh, Ôn Lương, Phấn Mễ, Phú Đô, Phủ Lý, Quảng Chu, Sơn Cẩm, Thanh Đình, Tức Tranh, Vô Tranh, Yên Cư, Yên Đĩnh, Yên Đổ, Yên Hân, Yên Lạc, Yên Ninh, Yên Trạch.

Ngày 1 tháng 1 năm 1997, tỉnh Thái Nguyên được tái lập từ tỉnh Bắc Thái, huyện Phú Lương thuộc tỉnh Thái Nguyên. Đồng thời, chuyển 9 xã: Nông Thịnh, Thanh Bình, Yên Đĩnh, Quảng Chu, Như Cố, Bình Văn, Yên Hân, Yên Cư, Nông Hạ và thị trấn Chợ Mới về huyện Bạch Thông của tỉnh Bắc Kạn (nay các xã, thị trấn này thuộc huyện Chợ Mới).

Huyện Phú Lương còn lại 2 thị trấn: Đu, Giang Tiên và 14 xã: Cổ Lũng, Động Đạt, Hợp Thành, Ôn Lương, Phấn Mễ, Phú Đô, Phủ Lý, Sơn Cẩm, Tức Tranh, Vô Tranh, Yên Đổ, Yên Lạc, Yên Ninh, Yên Trạch.

Ngày 13 tháng 12 năm 2013, mở rộng thị trấn Đu trên cơ sở điều chỉnh 339,77 ha diện tích tự nhiên và 2.333 người của xã Động Đạt; 388,08 ha diện tích tự nhiên và 1.744 người của xã Phấn Mễ.

Ngày 18 tháng 8 năm 2017, chuyển xã Sơn Cẩm về thành phố Thái Nguyên quản lý.

Huyện Phú Lương còn lại 350,72 km² diện tích tự nhiên và 94.203 người, có 2 thị trấn và 13 xã như hiện nay.

Du lịch
Đền Đuổm gắn liền với chiến công của phò mã Dương Tự Minh

Giao thông
Có quốc lộ 3 và đường cao tốc Hà Nội – Thái Nguyên – Bắc Kạn – Cao Bằng đi qua.

Chú thích

Liên kết ngoài
Thông tin chung về huyện Phú Lương trên Cổng thông tin điện tử tỉnh Thái Nguyên


title: Zonguldak (tỉnh)

text:
Zonguldak là một tỉnh dọc theo vùng bờ tây biển Đen của Thổ Nhĩ Kỳ. Diện tích là 3.481 km² và dân số là 558.645 người. Các tỉnh giáp ranh là Duzce về phía tây nam, Bolu về phía nam, Karabük về phía đông nam, và Bartın về phía đông. Tỉnh lỵ là Zonguldak.

Tỉnh này là một trung tâm khai thác than đá lớn.

Các huyện
Tỉnh Zonguldak được chia thành 6 huyện (tỉnh lỵ được bôi đậm):
 Alaplı
 Çaycuma
 Devrek
 Ereğli (Heraclea Pontica)
 Gökçebey
 Zonguldak

Tỉnh này có nhiều bãi biển dọc theo 80 km bờ biển, tính từ phía đông, các bãi biển này là: Sazköy, Filyos, Türkali, Göbü, Hisararkası, Uzunkum, Tersane, Kapuz, Karakum, Değirmenağzı, Ilıksu, Kireçlik, Armutçuk, Black Sea Ereğli, Mevreke, Alaplı and Kocaman.

Xem thêm
 Erdemir

Tỉnh của Thổ Nhĩ Kỳ


title: Chu Thiện (Tam Quốc)

text:
Chu Thiện (chữ Hán: 周善; bính âm: Zhou Shan) là một nhân vật hư cấu trong tiểu thuyết lịch sử Tam Quốc diễn nghĩa của nhà văn La Quán Trung. Trong tiểu thuyết này, Chu Thiện xuất hiện tại Hồi thứ 61 và được mô tả là một viên tướng tâm phúc của Tôn Quyền ở Giang Đông. Chu Thiện được phái sang Thục để thực hiện điệp vụ đưa Tôn Thượng Hương và A Đẩu về Đông Ngô, nhưng sự việc bị bại lộ và Chu Thiện bị Trương Phi chém chết.

Câu chuyện

Kế hoạch
Trương Chiêu bày kế cho Tôn Quyền đoạt lại Kinh Châu, theo đó sai một tướng tâm phúc đem năm trăm quân, lẻn vào Kinh Châu, đưa một phong thư mật đưa cho quận chúa, nói dối là Ngô quốc thái ở nhà mệt nặng, muốn thấy mặt con gái, mang quận chúa về ngay Đông Ngô, đem cả A Đẩu về. Lưu Bị phải đem Kinh Châu đổi lấy A Đẩu. Nếu không thuận thì giấy binh. Tôn Quyền giới thiệu rằng mình có một tướng tên là Chu Thiện, rất can đảm, từ thuở nhỏ theo với Tôn Sách, trèo tường vượt cổng thực tài, nay sai đi việc này hẳn được.

Vào Thục
Tôn Quyền sai Chu Thiện dẫn năm trăm quân, ăn mặc giả làm lái buôn, chia làm năm thuyền, lại làm sẵn giấy thông hành giả, phòng khi có người hỏi đến, trong thuyền chứa giấu nhiều đồ khí giới. Chu Thiên vâng lệnh, đi đường thủy sang Kinh Châu. Đến nơi, thuyền ghé cạnh bờ, Chu Thiện lẻn vào thành, sai lính canh cửa báo tin cho Tôn phu nhân biết. Phu nhân gọi vào, Thiện trình thư lên.

Phu nhân thấy nói quốc thái ốm nặng, ứa nước mắt hỏi. Chu Thiện lạy bẩm: "Quốc thái mệt nặng lắm, ngày đêm chỉ mong mỏi phu nhân, nếu phu nhân về chậm thì mẹ con khó được trông thấy mặt nhau. Quốc thái lại muốn xem mặt A Đẩu, xin phu nhân đem về nhân thể". Phu nhân muốn báo cáo cho quân sư nhưng Chu Thiện thuyết phục không nên và nói rằng ở ngoài sông đã chuẩn bị thuyền bè đâu vào đấy cả rồi, chỉ còn việc mời phu nhân lên xe ra khỏi thành mà thôi.

Bị giết
Chu Thiện sắp sửa bơi thuyền đi, thì bị Triệu Vân đi tuần phát hiện và yêu cầu dừng lại. Chu Thiện cầm giáo dài, quát to rồi sai quân sĩ nhổ neo cả một lượt, đồ khí giới sắp bày ra la liệt trên thuyền. Gió thuận, nước xuôi, thuyền lướt vùn vụt giữa dòng sông. Triệu Vân la lối, Chu Thiện làm lơ, thúc thuyền đi, thậm chí Chu Thiện sai quân bắn tên ra nhưng Triệu Vân vẫn xông được lên thuyền và giành được A Đẩu đem về. Chu Thiện đuổi theo thì gặp Trương Phi, Chu Thiện cầm đao đón đánh thì bị Trương Phi chém ngay một nhát ngã gục, rồi xách đầu Chu Thiện ném vào chỗ phu nhân.

Xem thêm
 Danh sách nhân vật hư cấu trong Tam quốc diễn nghĩa
 Danh sách sự kiện hư cấu trong Tam Quốc diễn nghĩa

Tham khảo

Nhân vật Tam quốc diễn nghĩa
Người Trung Quốc giả tưởng