title: Lịch sử Lào (trước năm 1945)

text:
Nước Lào chỉ bắt đầu từ năm 1945. Ý tưởng về một quốc gia Lào riêng biệt được hình thành từ thế kỷ 19, khi những tư tưởng phương tây về đặc tính quốc gia lan tới Đông Nam Á, và khi những bộ tộc nói tiếng Lào bị áp lực từ hai quốc gia mạnh hơn và có ý đồ bành trướng ở bên cạnh là Xiêm (Thái Lan) và Việt Nam. Biên giới hiện nay của Lào được người Pháp vẽ ra năm 1893 và 1904. Hiện nay "Lịch sử Lào" chính thức được tính từ Vương quốc Lān Xāng, được thành lập năm 1353. Nhưng trên thực tế, Lào có lịch sử chung với người Xiêm và các dân tộc khác thuộc nhóm ngôn ngữ Thái, và Lān Xāng chỉ là một trong một số vương quốc Thái trong một vùng có một sự thống nhất ngôn ngữ và văn hoá rộng trước khi các cường quốc bên ngoài xuất hiện.

Sơ khởi

Thái là nhóm ngôn ngữ có nguồn gốc từ nam Trung Quốc, gồm người Lào, Xiêm, người Lự ở đông bắc Miến Điện, người Choang ở tỉnh Quảng Tây Trung Quốc và người Thổ, người Nùng ở vùng núi phía bắc Việt Nam. Trong thiên niên kỷ đầu tiên sau công nguyên, dưới áp lực bành trướng của người Hán Trung Quốc, người Thái bắt đầu di cư xuống vùng Đông Nam Á. Họ thế chỗ những dân tộc vốn sống ở đó từ trước (gồm cả nền văn hoá ở thời kỳ đồ sắt với những người đã tạo ra những chiếc chum đá khổng lồ đã thành tên cho vùng Cánh đồng Chum ở trung tâm nước Lào). Sông Mekong chảy xuyên qua nước Lào ngày nay là một con đường di cư chính, nhưng sức mạnh của Đế quốc Khmer (Campuchia) đã ngăn không cho người Thái chiếm vùng đồng bằng sông Cửu Long. Thay vào đó, vùng định cư chính của người Thái nằm xa hơn về phía nam, ở châu thổ sông Chao Phraya, nơi họ lập nên nhiều vương quốc tiền thân của nước Xiêm hiện đại hay Thái Lan.

Trong thiên niên kỷ đầu tiên sau công nguyên, các dân tộc Thái vẫn còn được tổ chức một cách lỏng lẻo thành nhiều thực thể nhỏ gọi là muang (mường) hay mandalas. Họ bị ảnh hưởng nhiều từ những nền văn hoá văn minh hơn ở xung quanh: văn hoá Khmer ở phía đông nam, các văn hoá Hindu của Ấn Độ ở phía tây. Đa số các dân tộc Thái chuyển sang một hình thức tôn giáo kiểu Hindu giáo, hiện ta vẫn còn thấy những dấu vết của nó trong các tôn giáo Lào hiện nay. Giữa thế kỷ thứ 6 và thứ 9 công nguyên, Phật giáo bắt đầu lan tới những vùng do người nói tiếng Thái sinh sống, có lẽ qua Miến Điện, và trở thành tôn giáo chính. Nhưng Lào vẫn giữ nhiều tôn giáo duy linh từ thời tiền Phật giáo.

Khi người Thái đã củng cố được vị trí, họ lại phân chia ra thành nhiều nhóm ngôn ngữ phụ. Các ngôn ngữ đó gồm Thái-Lào, trong khoảng thế kỷ 11 và 12 công nguyên từng lan rộng dọc theo vùng trung Châu thổ sông Cửu Long và qua Cao nguyên Khōrāt (hiện nay là vùng Isan đông bắc Thái Lan). Bước tiến về phía nam của họ bị người Khmer chặn lại ở Champāsak, người Khmer đã xây dựng lên những đền tháp vĩ đại ở Wat Phū. Tới lượt Lào lại bị chia ra thành nhiều nhóm, dựa trên địa điểm họ sinh sống và quan hệ của họ với dòng sông. Các nhóm đó gồm Lào Lùm (Lào ở vùng trũng của châu thổ), Lào Thơng (Lào ở những sườn núi dốc) và Lào Sủng (Lào ở trên đỉnh núi). Nhóm cuối này gồm nhiều thiểu số ngôn ngữ chỉ còn giữ quan hệ xa với ngôn ngữ Thái. Lào-Lum, có đất canh tác tốt nhất và có con sông làm đường vận chuyển trở thành nhóm giàu có nhất trong khác dân tộc Thái-Lào. Những sự chia tách này để lại dấu ấn trong lịch sử Lào và vẫn tồn tại đến ngày nay, nhiều nhóm dân tộc Lào-Thoeng và Lào-Sūng rất ít trung thành với nhóm Lào-Lum hiện đang thống trị đất nước.

Sự nổi lên và suy sụp của nhiều quốc gia Lào thời kỳ đầu hiện nay chỉ còn được ghi lại trong truyền thuyết. Vị lãnh đạo đầu tiên được ghi lại trong lịch sử Lào là Khun Lô, có lẽ ông đã chinh phục vùng Luang Phrabāng từ tay những nhóm người không phải Thái vào thế kỷ thứ 12. Bởi vì sông Cửu Long bị chia thành ba vùng vận tải thủy riêng biệt theo độ dốc của nó, giữa Luang Phrabāng và Viêng Chăn (Vientiane) giữa Viêng Chăn và Savannakhēt, ba thành phố đó trở thành những trung tâm riêng biệt "tượng trưng" của Lào-Lum. Mô hình này chỉ bị phá vỡ khi người Mông Cổ xâm lược năm 1253, khi đội quân do Kublai Khan chỉ huy tiến về hạ lưu sông Cửu Long để tấn công vương quốc Khmer. Khi người Mông Cổ rút đi, một vương quốc mới là Sukhothai được người Xiêm dựng lên, sau này nó phát triển thành một nhà nước Xiêm hùng mạnh hơn với thủ đô ở Ayutthaya (được thành lập năm 1351). Vương quốc Lān Nā, đóng đô ở Chiềng Mai gồm cả những đặc trưng Xiêm và Lào cũng được thành lập vào khoảng thời gian này.

Để đáp lại, những vị cai trị Thái-Lào ở Luang Phrabāng (lúc ấy được gọi là Xiang Dong Xiang Thong) lập nên một nhà nước mới, trong khi về danh nghĩa vẫn là nước phụ thuộc của nhà Nguyên (Mông Cổ) ở Trung Quốc, nhưng thực tế nó là lực lượng lãnh đạo các dân tộc Lào. Từ khoảng năm 1271 nước này do triều đình Phrayā cai trị. Khoảng năm 1350 một hoàng tử của triều đình là, Fā Ngum, chạy trốn khỏi triều đình với cha sau một vụ bất hoà và tìm nơi ẩn náu ở chỗ người Khmer tại Angkor, ông đã cưới một công chúa ở đây. Năm 1353 ông quay trở với tư cách chỉ huy một đội quân (có lẽ với sự hỗ trợ của người Khmer), chiếm Xiang Dong Xiang Thong và lập nên một nhà nước Lào mới chiếm toàn bộ vùng châu thổ sông Cửu Long nơi sinh sống của những bộ tộc nói tiếng Lào. Đó chính là Lān Xāng, Vương quốc Triệu voi.

Vương quốc Lān Xāng

Trong thập kỷ tiếp theo Fā Ngum tìm cách thống nhất toàn bộ nước Lào dưới quyền kiểm soát của ông. Ông chinh phục hầu như toàn bộ cao nguyên Khōrāt, cũng như những vùng lãnh thổ hiện nay là vùng tây bắc Việt Nam. Triều đình Khmer coi ông là một chư hầu, nhưng ông đã thành công trong việc lập lên một vùng ảnh hưởng của Lào bao gồm toàn bộ Champāsak và có lẽ còn kéo dài về phía nam tới tận Stung Treng ở nơi hiện nay là biên giới phía bắc của Campuchia. Vợ ông được cho là người đã đưa Phật giáo tiểu thừa vào trong nước, nhánh Phật giáo này được các nhà sư truyền giáo từ Sri Lanka đưa sang Xiêm trong thế kỷ 13, và từ đó nó lan sang Đế chế Khmer. Tuy nhiên, năm 1368, vợ Fā Ngum chết, chỉ một thời gian ngắn sau khi triều đình nhà Nguyên ở Trung Quốc sụp đổ. Các sự kiện đó đã phá vỡ những mối quan hệ vốn có tác dụng duy trì quyền lực cho Fā Ngum, và năm 1373 ông bị lật đổ bởi một mưu đồ bên trong triều đình và bị thay thế bởi con trai mình là Unheuan, vị vua mới lấy tên là Sāmsaentai ("Vua của 300.000 người Thái").

Lān Xāng không phải là một quốc gia theo nghĩa hiện đại của từ này. Nhà vua ở Xiang Dong Xiang Thong cai trị trực tiếp thành phố đó và vùng xung quanh. Các vị lãnh chúa ở các vùng khác tự đặt ra thuế riêng của họ và tự cai trị theo kiểu mà họ cho là thích hợp. Những trách nhiệm của họ đối với nhà vua chỉ là nộp cống, tham dự các nghi lễ lớn của triều đình, và đưa lực lượng của mình tới giúp vua khi xảy ra chiến tranh. Vì thế Lān Xāng là một liên bang phong kiến lỏng lẻo chứ không phải là một vương quốc tập trung hành chính. Nó có tính linh hoạt rất cao nhưng cũng có nghĩa rằng sự liên kết lẫn nhau phụ thuộc vào cá nhân nhà vua và chính quyền tôn giáo. Trong nửa thế kỷ sau cái chết của Sāmsaentai năm 1416 có hàng loạt những vị vua kém cỏi nối tiếp nhau, và thời huy hoàng của Lān Xāng dần chấm dứt. Tới thế kỷ 15 tất cả các dân tộc Thái phải đối mặt với những thách thức từ các quốc gia mạnh ở xung quanh, người Việt Nam ở phía đông, Miến Điện ở phía tây (người Xiêm Ayutthaya đã tiêu diệt sức mạnh của người Khmer năm 1431). Năm 1479 người Việt Nam xâm lấn lãnh thổ của Lào, cướp phá Luang Phrabāng.

Đối mặt với tình hình đó, vua Vixun (cai trị giai đoạn 1501-20) đã đưa ra hai bước quan trọng nhằm củng cố ngai vàng. Đầu tiên ông ra lệnh viết cuốn biên niên sử hoàng gia được gọi là Nithān Khun Bôrum (Câu chuyện về vua Bôrum), khẳng định tính hợp pháp của triều đình. Thứ hai, ông mang từ Angkor về Lān Xāng nhiều tượng Phật bằng vàng, được gọi là Phra Bāng hay Tượng Phật linh thiêng. (Theo niềm tin dân tộc bức tượng đó đã được đúc ở Sri Lanka vào thế kỷ thứ nhất sau công nguyên và sau đó được dâng lên các vị vua Khmer. Quan điểm hiện nay cho rằng bức tượng đó có nguồn gốc Khmer và niên đại ở giai đoạn Đế chế Khmer.) Hai việc đó nhấn mạnh rằng nhà vua Lān Xāng vừa cai trị bằng quyền thừa kế chính thống từ vị vua huyền thoại Bôrum, vừa bằng những phẩm chất (merit) tốt đẹp của mình, đó là khái niệm then chốt của Phật giáo.

Sau khi Vixun chết, hai vị vua tài giỏi khác là Phōthisālarāt (1520-48) và con trai ông Xētthāthirāt (1548-71) duy trì được sức mạnh và uy thế của vương quốc. Tuy nhiên, năm 1558, cuộc tấn công đầu tiên trong một loạt những cuộc tấn công của người Miến Điện diễn ra. Người Miến Điện cướp phá Chiềng Mai, chấm dứt sự tồn tại độc lập của Lān Nā, và phá huỷ các vùng phía tây Lān Xāng. Để đương đầu, Xētthāthirāt đã lập lên một liên minh với Ayutthaya, và vào năm 1560 ông chuyển thủ đô về hạ lưu dòng sông tới Viêng Chăn, là nơi dễ phòng ngự hơn và gần với đồng minh Xiêm. Ông đã xây dựng ở đó một điện vĩ đại, là Ho Phra Kaeo, ông đưa bức tượng Phật Lục Bảo là vật sùng kính từ xa xưa của quốc gia (được người Lào cứu được khi Chiềng Mai thất thủ) vào đó làm biểu tượng mới của thời cai trị của ông. Phra Bāng bị bỏ lại phía sau ở Xiang Dong Xiang Thong để bảo vệ thành phố, thành phố này hiện được đổi tên thành Luang Phrabāng ("Phra Bāng vĩ đại").

Năm 1569 người Miến Điện lại tấn công, chiếm Ayutthaya và đặt Lān Xāng vào tình trạng nguy hiểm. Người Miến Điện chiếm Viêng Chăn một thời gian ngắn năm 1570, nhưng chỉ sau vài tháng Xētthāthirāt đã buộc họ phải rút lui, và làm tăng uy tín của ông lên cao hơn bao giờ hết. Nhưng những năm sau đó ông lại tìm cách tấn công Campuchia. Trong khi đang thực hiện tham vọng của mình, ông bị giết và quân đội của ông tan rã. Việc này khiến Lān Xāng lại bị để trống không được bảo vệ trước người Miến Điện, và trong 60 năm tiếp sau đó Lān Xāng là vùng phụ thuộc của Miến Điện, thỉnh thoảng nó bị chiếm giữ trực tiếp. Có nhiều giai đoạn không hề có một vị vua nào và nước Lào dường như sẽ bị người Miến Điện hay người Xiêm sáp nhập.

Nhưng vào năm 1637 Surinyavongsā, vị vua vĩ đại nhất và là vua cuối cùng của Lān Xāng, lên ngôi và tái lập nền động lập của vương quốc. Ông thiết lập các quan hệ thân thiện với vua Xiêm là Narai ở Ayutthaya, và liên minh đó đủ mạnh để đối phó với người Miến Điện và người Việt Nam trong nhiều năm. Dưới thời cai trị của ông, vương quốc ngày càng thịnh vượng và Viêng Chăn được xây dựng thêm nhiều đền chùa và cung điện (chỉ một số ít còn tồn tại). Thành phố trở thành trung tâm truyền bá Phật giáo lớn, với các nhà sư từ Xiêm và Campuchia tới học trong các wat (trường) của nó.

Cũng trong thời cai trị của Surinyavongsā những người châu Âu đầu tiên đã đặt chân tới Lào. Một thương gia Hà Lan, Gerritt van Wuysthoff đã đi đường sông từ Phnom Penh tới Lào khoảng năm 1641. Những miêu tả của ông đã gây sự chú ý của các thầy tu dòng Tên, những người luôn nhiệt tình muốn trở thành người đầu tiên dẫn dắt linh hồn cho các dân tộc mới được phát hiện. Nhà truyền giáo đầu tiên, Giovanni-Maria Leria, nhanh chóng nối bước van Wuysthoff và ông đã ở đó sáu năm, học tiếng và nghiên cứu tôn giáo và phong tục Lào. Đa số những hiểu biết về Lān Xāng và giai đoạn lịch sử tiếp sau của nó đều được lấy từ những bản ghi chép của Leria. Ông thuyết phục được một số người cải sang Thiên chúa giáo, nhưng điều thành công hơn cả là ông đã khiến cho thế giới bên ngoài biết về sự giàu mạnh của vương quốc Lào.

Hai hoàn cảnh cùng tác động đã gây ra sự sụp đổ của Lān Xāng. Surinyavongsā chỉ có một người con trai, và ông đã ra lệnh xử tử người này vì tội thông dâm. Vì thế, khi Surinyavongsā chết năm 1694, không có ai là người kế vị và một cuộc chiến giành ngôi diễn ra và các nước lân cận của Lān Xāng cũng nhanh chóng dính dáng vào. Nguyên nhân thứ hai là sự tách biệt của vương quốc. Cả người Xiêm và người Việt Nam đều đã có quan hệ với người châu Âu trong thời gian dài hơn Lào, và đều đã sử dụng súng cầm tay, trong khi nước Lào nằm tách biệt riêng trong lục địa không thể buôn bán trực tiếp với người châu Âu. Bị chia cắt và không có người lãnh đạo, họ không phải là đối thủ tướng xúng với người Xiêm được trang bị súng và những cố vấn châu Âu. Sau một thập kỷ chiến tranh và hỗn loạn, năm 1707 Lān Xāng bị chia thành ba vùng, là các vương quốc chư hầu của người Xiêm ở Luang Phrabāng, Viêng Chăn và Champāsak. Viêng Chăn và Champāsak phải nộp cống cho cả người Việt Nam và người Xiêm - một việc sẽ có tầm quan trọng lớn sau này.

Hiện nay lịch sử chính thức của Lào miêu tả Lān Xāng là quốc gia dân tộc Lào, và vì thế là tổ tiên trực tiếp của nước Lào hiện nay. Quan điểm này vẫn còn phải xem xét nhiều. Không có sự phân biệt thực tế rõ ràng giữa người Xiêm, người Lào và những dân tộc nói tiếng Thái trước thế kỷ 19. Văn hoá và tôn giáo của họ hầu như giống nhau và các ngôn ngữ cũng có liên quan gần gũi. Các vị vua Lān Xāng là người Lào-Lum, nhưng các dân tộc thuộc quyền cai quản của họ lại nói nhiều loại ngôn ngữ, gồm cả tiếng Xiêm, tiếng Khmer và nhiều nhóm ngôn ngữ Lào-Thoeng, Lào-Sūng nhỏ khác. Lào-Lum coi những người Lào ở miền núi là dân kém văn minh (mọi rợ), coi họ là khā (bọn nô lệ) và maeo (bọn man rợ). Nền tảng quyền lực của nhà vua là triều đình và tôn giáo chứ không phải dân tộc hay quốc gia. Khi cần thiết, họ nộp cống cho người Xiêm, người Việt Nam, người Miến Điện nay những vị quan cai trị Trung Quốc với sự sốt sắng như nhau. Như sẽ thấy, chỉ sau khi Lān Xāng sụp đổ, khi người Xiêm đã hấp thụ một số tư tưởng châu Âu về tính ưu việt quốc gia và áp đặt một chế độ bán thuộc địa lên Viêng Chăn Lào, một ý thức dân tộc Lào mới bắt đầu xuất hiện.

Sự cai trị của người Xiêm và người Việt

Với sự sụp đổ của Lān Xāng, sự chú ý của người châu Âu tới nước Lào giảm sút, và chỉ có một vài người tới đây trong thế kỷ 18. Có ít tài liệu về những sự việc xảy ra bên trong nước Lào ở thời kỳ này. Năm 1763, cuộc xâm lăng lớn nhất của người Miến Điện đã diễn ra. Tất cả các vùng lãnh thổ Lào đều bị chinh phục. Năm 1767, vương quốc Ayutthaya sụp đổ. Một lần nữa, các dân tộc Thái có nguy cơ trở thành thần dân của Miến Điện. Nhưng người Xiêm ngay lập tức phát động một cuộc phản công. Taksin, một vị tướng gốc Hán, đã tổ chức kháng chiến, đẩy lùi người Miến Điện và lập ra một thủ đô mới ở Bangkok, từ đó ông bắt đầu cuộc chinh phục toàn bộ các dân tộc Thái. Taksin tấn công người Miến Điện ở phía bắc năm 1774 và chiếm Chiềng Mai năm 1776, thống nhất vĩnh viễn hai nước Xiêm và Lān Nā. Tướng của Taksin trong chiến dịch này là Thong Duang, được biết đến với danh hiệu Chaophraya Chakri. Năm 1778, Chakri dẫn một đội quân Xiêm khác đi về phía bắc, chiếm Viêng Chăn và lập ra chế độ thống trị Xiêm trên toàn bộ Lào.

Người Xiêm đến Lào không phải với tư cách những người giải phóng. Viêng Chăn bị cướp bóc sạch trơn. Báu vật được tôn kính nhất, Phật Ngọc, bị đem về Bangkok và vẫn ở đó cho tới nay. Vị vua ở Viêng Chăn trốn thoát nhưng đã chết một thời gian ngắn sau đó. Từ đó bắt đầu thời cai trị của các vị vua bù nhìn do Xiêm dựng lên. Nhiều gia đình quý tộc Lào bị lưu đày và bị buộc phải di cư sang đất Xiêm. Champāsak cũng bị đặt dưới quyền kiểm soát của Xiêm, mặc dù một số mường Lào ở miền núi phía đông vẫn tiếp tục triều cống cho triều đình Việt Nam tại Huế. Năm 1792, người Xiêm chiếm Luang Phrabāng, nhưng thủ đô cũ này được đối xử tốt hơn so với những gì đã xảy ra cho Viêng Chăn. Nó không bị cướp phá, và vị vua ở đó vẫn giữ được ngôi vị của mình sau khi đã thần phục người Xiêm.

Năm 1782, Chaophraya Chakri phế truất Taksin khỏi ngôi vua nước Xiêm, lên ngôi và trở thành vua Rama I, lập ra triều Chakri mà hiện vẫn giữ ngôi vị ở Thái Lan. Dưới ảnh hưởng ngày càng tăng từ phía tây, các vị vua triều Chakri bắt đầu chuyển đổi hình thức nước Xiêm vốn gồm nhiều vùng khác nhau thành một quốc gia kiểu hiện đại, dù đây là một quá trình chậm chạp, khó khăn và đã kéo dài hơn một thế kỷ. Ban đầu, các vương quốc Lào ở xa không bị ảnh hưởng nhiều. Họ phải nộp cống và tuân phục Bangkok, và vẫn được để yên.

Trong các năm 1795 và 1828, vương quốc Lào trở thành một nước chư hầu của Việt Nam. Năm 1802, quân nhà Nguyễn phá thành phố Viêng Chăn, và giành quyền kiểm soát vùng bắc Lào.

Vì thế khi vua Ānuvong ở Viêng Chăn, lên ngôi năm 1804, bắt đầu xây dựng lại sức mạnh đất nước, với sự giúp đỡ ngầm từ phía Việt Nam, Bangkok cũng không để ý lắm. Ānuvong xây dựng ngôi chùa Wat Sisakēt tráng lệ để làm biểu tượng cho sự hồi sinh của Lào. Tới năm 1823 ông tin rằng mình đã đủ sức mạnh để gạt bỏ ách thống trị của người Xiêm. Ông dễ dàng chiếm quyền kiểm soát vùng Viêng Chăn, trong khi các đồng minh của mình chiếm Champāsak. Sau đó quân đội Lào vượt sông Mê Kông, với tham vọng giải phóng cao nguyên Khōrāt là nơi các dân tộc nói tiếng Lào sinh sống và tuyên bố độc lập khỏi nước Xiêm. Ānuvong là vị vua Lào đầu tiên đi tiên phong với vai trò một người yêu nước, kêu gọi sự đoàn kết thống nhất và dẫn dắt các bộ tộc Lào. Nhưng những thành công đầu tiên của ông không kéo dài. Vua Luang Phrabāng liên kết với người Xiêm, người Việt Nam không giúp đỡ, và vua Xiêm Rama III huy động quân đội phản công. Năm 1827, quân Lào thua trận chiến quyết định ở phía nam Viêng Chăn. Thành phố (trừ một số đền chùa) bị đốt cháy trụi và dân cư bị trục xuất. Năm sau đó, Ānuvong bị bắt và chết trong tù tại Bangkok. Vương quốc Viêng Chăn bị tiêu diệt hoàn toàn và trở thành một tỉnh của Xiêm: đây là một sự phát triển mới trong lịch sử Thái, phản ánh sức mạnh ngày càng tăng của các tư tưởng châu Âu.

Giữa thế kỷ 19 là khoảng thời gian tồi tệ nhất trong lịch sử Lào. Vua Luang Phrabāng vẫn giữ được độc lập danh nghĩa bằng cách nộp cống cho Trung Quốc và Việt Nam cũng như nước Xiêm. Khi Xiêm phát triển cơ cấu của một quốc gia hiện đại, phần còn lại của lãnh thổ Lào bị Bangkok cai trị trực tiếp theo cách càng ngày càng chặt chẽ và đàn áp. Lãnh thổ Lào thưa thớt dân cư vì những cuộc tái định cư ép buộc, và các thành phố đầy những người dân nhập cư Trung Quốc và Việt Nam. Nếu cuộc khởi nghĩa của Ānuvong cho thấy sự khởi đầu của một tinh thần dân tộc Lào thực sự, thì tới những năm 1860, dường như nước Lào sẽ nhanh chóng đánh mất vai trò của một thực thể quốc gia và trở thành một vùng phụ thuộc của vương quốc Xiêm.

Sự thành lập nước Lào

Điều cứu vãn nước Lào chính là sự xuất hiện của chủ nghĩa thực dân châu Âu tại vùng Đông Nam Á. Đây là một điểm mà lịch sử chính thức của Lào, với sự nhấn mạnh vào cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân, không muốn đề cập đến. Nhưng không có sự phủ nhận nào cho thực tế rằng sự chấm dứt thời cai trị của Xiêm đối với các vùng lãnh thổ Lào và sự thành lập nên nhà nước Lào là công của người Pháp, và đó chính là một sản phẩm phụ của tình trạng cạnh tranh giữa hai đế quốc thực dân Anh và Pháp. Không như người Hà Lan và Bồ Đào Nha, hai cường quốc này không chỉ muốn buôn bán với các nước trong vùng Đông Nam Á - họ tìm cách kiểm soát cả lãnh thổ những nước này. Miến Điện, từng là một nỗi sợ hãi ám ảnh của các dân tộc Thái trong nhiều thế kỷ, đã từng bước bị sáp nhập vào Ấn Độ thuộc Anh trong giai đoạn 1826 và 1885. Việt Nam, một nước mạnh khác trong vùng, không chống nổi người Pháp, đã phải chịu một chính quyền bảo hộ được lập lên ở miền Nam Việt Nam và phía đông Campuchia năm 1862 và đến năm 1883 thì kiểm soát toàn bộ vùng lãnh thổ còn lại của Việt Nam.

Những sự phát triển đó báo hiệu những rắc rối cho nước Xiêm, đất nước bị kẹp giữa hai cường quốc thực dân. Dưới thời cai trị của các vị vua có tư tưởng tân tiến Rama IV (1851-68) và Rama V (1868-1910), Xiêm tìm cách biến mình thành một quốc gia hiện đại có khả năng tự bảo vệ độc lập, nhưng các biên giới đã xiêu vẹo của đế chế đa sắc tộc này không còn có thể bảo vệ được nữa. Hiệp ước năm 1883 với vua Tự Đức của Việt Nam trao cho Pháp quyền kiểm soát toàn bộ lãnh thổ phụ thuộc hoặc đã từng phụ thuộc triều đình Huế, và cũng không có gì ngạc nhiên khi họ chọn cách hiểu hiệp ước này theo một nghĩa rất rộng. Đa phần lãnh thổ của Lào từng một thời là những vùng phụ thuộc của Việt Nam, dù trên thực tế thì điều này thường chẳng có ý nghĩa gì cả. Pháp áp đặt một khái niệm quốc gia kiểu châu Âu lên những quan hệ phong kiến đó, và từ đó dựng lên một tuyên bố chủ quyền về lãnh thổ đối với toàn bộ lãnh thổ từng thuộc về vương quốc Lān Xāng.

Người Pháp đóng vai trò chính trong vụ này là Auguste Pavie (1847-1925), ông từng sống 17 năm ở Việt Nam và Campuchia để mở rộng thêm các quyền lợi của Pháp từ khi được bổ nhiệm làm phó lãnh sự ở Luang Phrabāng vào năm 1886. Pavie cũng là một nhà thám hiểm đáng chú ý và là một học giả có tình cảm thực sự với các dân tộc ở Đông Dương, ông cho rằng cần giải phóng họ khỏi tình trạng tách biệt và chế độ phong kiến bằng cách du nhập vào đó các tư tưởng Pháp. Ông coi các vua Xiêm cai trị ở Lào là bọn tham nhũng và áp bức. Khi Luang Phrabāng bị những bộ tộc Thái ở vùng đồi núi tấn công, và những vị quan người Xiêm ở Lào chạy trốn, chính Pavie đã tổ chức phòng thủ thành phố và cứu nguy cho vị vua già Unkham. Nhà vua rất cảm kích và ông để nghị nước Pháp đứng ra bảo hộ thay cho nước Xiêm. Pavie không thể dàn xếp được vụ này dù ông đã thực hiện việc sáp nhập vùng Sipsông Chu nói tiếng Thái vào vùng Việt Nam thuộc Pháp. Pavie gọi công cuộc xây dựng thiện chí với Pháp ở Lào của mình là "cuộc chinh phục những trái tim," nhưng sau chót vẫn phải cần đến vũ lực mới hất cẳng được người Xiêm.

Tới năm 1890 chính quyền Pháp ở Hà Nội, được hỗ trợ bởi một đảng mạnh trong nghị viện Pháp, quyết định sẽ thôn tính toàn bộ nước Xiêm, mà nước Lào chư hầu của nó chỉ là giai đoạn đầu. Năm 1892 Pavie được chỉ định làm Tổng lãnh sự Pháp ở Bangkok, và yêu cầu người Xiêm chấp nhận "những nhà buôn" Pháp tại các thành phố lớn của Lào, từ Luang Phrabāng đến Stung Treng. Pavie biện bạch rằng pháp sẽ yêu cầu quyền bảo hộ đối với toàn bộ lãnh thổ Lào trên cả hai bờ sông Mê Kông. Ông cho rằng điều này sẽ làm suy yếu nước Xiêm, và sau đó việc thôn tính hoàn toàn nước này sẽ xảy ra. Hoàn toàn hiểu rõ những điều người Pháp dự định tiến hành, Xiêm gấp rút đưa quân và các quan cai trị vào trong lãnh thổ Lào, nhưng cơ cấu của nó vẫn chưa đủ phát triển để thực sự nắm chắc được những tỉnh xa xôi đó. Hơn nữa sự tin tưởng của Rama V rằng người Anh sẽ ủng hộ ông trong mọi xung đột với nước Pháp đã bị chứng minh là không có căn cứ.

Tháng 7 năm 1893 những xung đột nhỏ tại biên giới dẫn tới một xung đột vũ trang, với việc các tàu chiến Pháp đi ngược sông Chao Phraya đe dọa Bangkok. Đối mặt với mối đe doạ đó, Xiêm đầu hàng, và Pháp lập lên một chế độ bảo hộ trên toàn vùng phía đông Mê Kông. Năm 1904 lại có xung đột xảy ra, phần lớn do người Pháp. Một lần nữa người Anh lại không giúp đỡ Xiêm và Xiêm buộc phải lùi bước, nhượng lại hai vùng đất phía tây sông Mê Kông là Xainaburī ở phía bắc và Champāsak ở phía nam. Cùng lúc đó, Pháp cắt Stung Treng khỏi Lào để nhập vào Campuchia và thực hiện một số sửa đổi khác về biên giới giữa Lào và Việt Nam. Những thay đổi đó đã thiết lập biên giới Lào từ thời đó đến giờ.

Những người Pháp theo chủ nghĩa bành trướng được Pavie hối thúc muốn tiếp tục gây sức ép để đòi hỏi những vùng đất của các dân tộc nói tiếng Lào ở cao nguyên Khōrāt, nhưng người Anh đã can thiệp vào việc này. Sau khi đã chiếm được quyền kiểm soát Miến Điện và Malaya, họ muốn giữ Xiêm lại làm một quốc gia đệm giữa đế chế của mình và Pháp hơn là cho phép người Pháp thôn tính toàn bộ nước Xiêm. Tới năm 1909, tình hình ở châu Âu đã thay đổi, và Pháp quyết định rằng họ cần nước Anh làm đồng minh để chống lại nước Đức đang ngày càng nổi lên hùng mạnh. Vì thế Paris quyết định rằng nước Xiêm không còn đáng giá các rủi ro khi xung đột với các quyền lợi của Anh quốc.

Vì thế việc nước Pháp ngừng chiếm quyền kiểm soát toàn bộ các vùng lãnh thổ Lào đã tạo nên các biên giới của nước Lào ngày nay - đường biên giới đã trở nên bền vững khi người Anh phản đối bất kỳ sự lấn xâu thêm nào của Pháp vào đất Xiêm. Nhưng nó cũng tạo ra tình huống khó khăn mà người Lào phải đối mặt kể từ lúc đó. Nếu Pháp đã không can thiệp vào mọi công việc nội bộ của Xiêm, thì chắc Lào đã bị sáp nhập lặng lẽ vào một quốc gia Xiêm nói tiếng Thái lớn hơn. Mặt khác, nếu Pháp thành công trong việc tách mọi vùng lãnh thổ Lào khỏi Xiêm, thì có lẽ ngày nay đã có một nước Lào rộng lớn, một sự tái tạo thực sự của Lān Xāng trên cả hai bờ sông Mê Kông với khoảng 20 triệu người. Thay vào đó, nước Lào ngày nay chỉ có 6 triệu người mà chỉ một nửa trong số đó coi tiếng Lào là tiếng mẹ đẻ. Trong khi đó, vùng Isan của Thái Lan có 15 triệu người nói tiếng Lào (ngôn ngữ hiện nay được gọi chính thức là "tiếng Thái Đông Bắc", nhưng nó hầu như giống hệt với tiếng Lào chuẩn). Với sự di dân lớn gần đây từ Isan tới Bangkok, hiện  ở Bangkok có nhiều người nói tiếng Lào hơn so với ở Viêng Chăn, thủ đô Lào. Lào hầu như là dân tộc duy nhất không có sự tương đồng giữa sự phân bố về địa lý của họ và các biên giới của cái hiện nay được cho là quốc gia của dân tộc họ.

Lào thuộc Pháp

Xứ bảo hộ Lào là một vùng đất bảo hộ thuộc Đế quốc thực dân Pháp, bao gồm hầu hết lãnh thổ Vương quốc Lan Xang trước đây. Xứ bảo hộ Lào là một phần của Đông Dương thuộc Pháp từ năm 1893 cho tới khi được trao quyền tự trị nằm trong Liên hiệp Pháp vào năm 1946. Hiệp ước hữu nghị và hợp tác Pháp-Lào ký ngày 22 tháng 10 năm 1953 đã thiết lập Lào là một thành viên độc lập thuộc Liên hiệp Pháp. Với Hiệp định Genève, sau khi Pháp rút khỏi Đông Dương sau cuộc Chiến tranh Đông Dương lần thứ nhất, Lào đã được trao trả độc lập năm 1954.

Cuộc khủng hoảng Chiến tranh thế giới thứ hai

Lào có vẻ được để kệ là một vùng chậm phát triển dễ chịu của Đế chế Pháp và hầu như hoàn toàn không bị các sự kiện bên ngoài ảnh hưởng tới từ năm 1940 trở về trước. Sự sụp đổ của Pháp trước cuộc tấn công của Đức Phát xít là một cú sốc lớn đối với niềm tin của Lào vào khả năng bảo vệ họ của Pháp. Mối đe doạ lớn nhất của Lào lúc ấy là thuyết phục hồi lãnh thổ của Xiêm. Tháng 12, 1940 quân đội của Marshall Phibun ở Bangkok tấn công Đông Dương thuộc pháp với sự ủng hộ ngầm của Nhật Bản, chiếm vùng phía tây Campuchia, và đòi lại Xainaburī cùng Champāsak, vốn từng là một phần của nước Lào thuộc pháp từ năm 1904. Chính quyền Vichy Pháp cho phép quân đội Nhật đóng ở Đông Dương, mặc dù lúc ấy vẫn chưa cho phép vào Lào. Nỗi sợ hãi bị bỏ lại cho thái Lan (khi ấy Phibun đã đổi lại tên thành Xiêm) và Nhật Bản dẫn tới việc thành lập tổ chức quốc gia Lào đầu tiên, Phong trào đổi mới quốc gia, tháng 1 năm 1941, do Phetxarāt lãnh đạo và các viên chức pháp ủng hộ, dù không được chính quyền Vichy ở Hà Nội ủng hộ. Nhóm này viết ra quốc ca Lào hiện nay và thiết kế ra lá cờ Lào bây giờ trong khi lại nghịch lý là thề nguyền ủng hộ nước Pháp.

Các vị trí thức đó tồn tại tới khi Pháp được giải phóng năm 1944, đưa Charles de Gaulle lên nắm quyền. Điều này có nghĩa là chấm dứt đồng minh giữa Nhật và hành chính Pháp ở Đông Dương. Người Nhật không có ý định cho phép người Pháp hất cẳng, và cuối năm 1944 họ thực hiện một cuộc đảo chính ở Hà Nội. Các đơn vị lính pháp chạy qua vùng núi non biên giới sang Lào, bị người Nhật đuổi theo, chiếm  Viêng Chăn tháng 3 năm 1945 và Luang Phrabāng trong tháng 4. Vua Sīsavāngvong được người Nhật giữ lại, nhưng con của ông là Thế tử Savāngvatthanā kêu gọi mọi người Lào ủng hộ Pháp và nhiều người Lào đã chết khi chiến đấu cùng với người pháp chống lại những kẻ chiếm đóng Nhật Bản.

Tuy nhiên, hoàng tử Phetxarāt phản đối tình hình này, dù Lào có thể giành lại độc lập với sự trợ giúp của người Nhật, người đã đưa ông lên làm thủ tướng Luang Phrabāng, dù không phải là toàn bộ nước Lào. Trên thực tế đất nước trong tình trạng hỗn loạn và chính phủ của Phetxarāt không có thực quyền. Một nhóm Lào khác, Lao Sēri (Lào tự do), trở thành đồng minh của thái, có nghĩa là ủng hộ người Nhật. Một tình hình phức tạp hơn diễn ra khi một số lực lượng Việt Nam trung thành với lãnh tụ cộng sản Hồ Chí Minh tràn sang. Mặc dù đường lối chính thức của cộng sản ở thời kỳ này là thống nhất mọi lực lượng chống Nhật, người Việt Nam ghét Pháp và vì thế ủng hộ cho chính phủ của Phetxarāt.

Tháng 8, 1945, khi đất nước bị tan rã ra trong một cuộc nội chiến nhiều phía, người Nhật bất ngờ đầu hàng đồng minh. Ở Lào và ở thủ đô nhiều nước mới giành lại độc lập khác ở Đông Nam Á, có một sự tranh giành cướp lấy quyền lực đang bị bỏ trống. Những địch thủ chính là người Pháp theo De Gaulle, các lực lượng du kích của họ đang kiên trì chiến đấu ở nhiều vùng thuộc Lào, và một nhóm Lào theo chủ nghĩa quốc gia mới do Phetxarāt lãnh đạo, nhóm Lào Issara (cũng có nghĩa là Lào tự do). Quân đội đồng minh ở gần đó nhất là nhóm Quốc gia Trung Quốc ở phía nam Trung Quốc, và lực lượng này chuẩn bị tiến về phía nam để nhận sự đầu hàng của Nhật Bản. Hoa Kỳ chính thức phản đối người Pháp tái lập quyền cai trị ở Đông Dương và người Anh cũng không thể giúp đỡ gì được. Nhưng người Pháp không chịu từ bỏ Đông Dương mà không chiến đấu.

Xem thêm
Lịch sử Lào từ 1945
Lịch sử Lào
Lào

Tham khảo

 Những tên Lào chưa được dịch ra tiếng Việt sử dụng trong bài này là từ cuốn "Lịch sử Lào" của Martin Stuart-Fox. Nó có thể khác biệt so với những hệ thống được sử dụng trong những bài viết khác.''


title: Barrett XM500

text:
Barrett XM500 là súng bắn tỉa công phá bán tự động có cơ chế nạp đạn bằng khí nén được thiết kế bởi Barrett Firearms Company. Nó có hộp đạn rời 10 viên gắn phía sau cò súng theo thiết kế bullpup.

Nó được phát triển từ khẩu Barrett M82 sử dụng loại đạn 12,7 × 99 mm NATO (.50 BMG). Barrett XM500 dự định sẽ là một mẫu nhẹ, nhỏ gọn hơn để có thể thay thế cho Barrett M82.Cũng giống như mẫu trước nó có một bộ phận tháo lắp dùng để gắn chân chống và phía trên thân súng có thanh răng để gắn các loại ống ngắm.

Liên kết ngoài
Barrett XM500 long range sniper rifle

Súng ngắm
Súng bullpup
Súng bắn tỉa bán tự động
Súng trường bán tự động
Súng Hoa Kỳ
Vũ khí dùng đạn.50 BMG


title: Comp-B

text:
Comp-B (Composition B) là một loại thuốc nổ, là hỗn hợp của RDX (Hexogen) và TNT, trong một vài trường hợp được thêm những chất phụ gia. Nó được sử dụng làm thuốc nổ nhồi vào trong các đầu đạn pháo, rốc két, mìn mặt đất, và lựu đạn cầm tay. Nó cũng được sử dụng trong việc kích nổ các loại vũ khí hạt nhân được phát triển bởi Hoa Kỳ.

Tỷ lệ thành phần các chất trong Comp-B là 63% RDX và 36% TNT, kết hợp với 1% sáp để tăng chất lượng sản xuất.

Comp-B là chất nổ có độ nhạy nổ cao hơn so với TNT, nó được dùng rất phổ biến trong các loại đạn dược ở Hoa Kỳ và nhiều quốc gia phương Tây, nó cũng là chất nổ tiêu chuẩn được dùng rất sớm trong Chiến tranh thế giới thứ hai tận đến đầu những năm 1990, khi những thuốc nổ khác có độ nhạy kém bắt đầu thay thế nó trong nhiều hệ thống vũ khí. Một vài loại đạn được đã được cải tiến của NATO (xem tại trang web Mecar) vẫn tiếp tục sử dụng Composition B làm thuốc nổ.

Đặc tính
 Tỷ trọng: 1.65 g/cm³
 Vận tốc nổ: 8.050 m/s

Tham khảo

Đạn dược
Thuốc nổ


title: Visiana

text:
Visiana là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Xanthorhoini


title: Ceratina whiteheadi

text:
Ceratina whiteheadi là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Eardley & Daly mô tả khoa học năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Ceratina
Động vật được mô tả năm 2007


title: Nephrotoma nox

text:
Nephrotoma nox là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Nephrotoma


title: Mandvi

text:
Mandvi là một thành phố và khu đô thị của quận Kachchh thuộc bang Gujarat, Ấn Độ.

Địa lý
Mandvi có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 24 mét (78 feet).

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Gujarat


title: Callispa biarcuata

text:
Callispa biarcuata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Chen & Yu miêu tả khoa học năm 1961.

Chú thích

Tham khảo

Callispa


title: Heiligenberg, Bas-Rhin

text:
Heiligenberg là một xã thuộc tỉnh Bas-Rhin trong vùng Grand Est đông bắc Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Bas-Rhin

Tham khảo
 INSEE commune file

Xã của Bas-Rhin


title: Chaetocnema californica

text:
Chaetocnema californica là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được White miêu tả khoa học năm 1996.

Chú thích

Tham khảo

Chaetocnema


title: Giáp Tuất

text:
Giáp Tuất (chữ Hán: 甲戌) là kết hợp thứ 11 trong hệ thống đánh số Can Chi của người Á Đông. Nó được kết hợp từ thiên can Giáp (Mộc dương) và địa chi Tuất (chó). Trong chu kỳ của lịch Trung Quốc, nó xuất hiện trước Ất Hợi và sau Quý Dậu.

Các năm Giáp Tuất

Giữa năm 1700 và 2200, những năm sau đây là năm Giáp Tuất (lưu ý ngày được đưa ra được tính theo lịch Việt Nam, chưa được sử dụng trước năm 1967):

1754
1814
1874
1934 (14/02/1934 - 02/02/1935)
1994 (10/02/1994 - 30/01/1995)
2054 (08/02/2054 - 27/01/2055)
2114
2174

Sự kiện năm Giáp Tuất
- Năm 1874, mất 3 tỉnh miền Tây Nam Kì

- Năm 1994, thành lập Trường Đại học Duy Tân - Trường Đại học tư thục Đầu tiên và Lớn nhất miền Trung Việt Nam

Tham khảo

Can Chi


title: Bellemagny

text:
Bellemagny  là một xã thuộc tỉnh Haut-Rhin trong vùng Grand Est, đồng bắc Pháp. Xã này có diện tích 2,1 km², dân số năm 1999 là 187 người. Khu vực này có độ cao trung bình 340 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
Xã của tỉnh Haut-Rhin

Tham khảo
 INSEE commune file

Xã của Haut-Rhin


title: Tự Long

text:
Vũ Tự Long (sinh ngày 22 tháng 12 năm 1973), thường được biết đến với nghệ danh Tự Long, là một nam diễn viên người Việt Nam. Xuất thân là một nghệ sĩ chèo, ông được biết đến nhiều nhất với vai trò nghệ sĩ hài trong các chương trình truyền hình Gặp nhau cuối tuần, Gặp nhau cuối năm, Chém chuối cuối tuần và Ơn giời cậu đây rồi! trên sóng VTV. Ngoài ra, ông còn là một nghệ sĩ chèo của đoàn chèo Tổng cục Hậu cần thuộc Bộ Quốc phòng Việt Nam. Năm 2012, Tự Long được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ ưu tú. Năm 2015, ông được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân. Hiện nay, anh đang là Phó giám đốc Nhà hát Chèo Quân đội.

Thân thế và sự nghiệp
Tự Long tên đầy đủ là Vũ Tự Long, sinh ra và lớn lên tại tỉnh Hà Bắc cũ (ngày nay là tỉnh Bắc Ninh), nước Việt Nam . Bố mẹ anh đều công tác tại đoàn Quan họ của tỉnh. Ngay từ thời học sinh Tự Long đã tham gia phim truyền hình để thu thập kinh nghiệm diễn xuất.

Bố mẹ của Tự Long cũng là nghệ sĩ chèo nên phải nay đây mai đó để biểu diễn. Khi chưa đầy 1 tuổi, anh đã phải về ở với bà nội ở Từ Sơn, Bắc Ninh. Năm 15 tuổi, anh về sống với bố mẹ trên thị xã Bắc Ninh.

Tự Long từng tốt nghiệp Trường Trung cấp Xây dựng Bắc Ninh, khoa Mộc dân dụng và sau đó đi làm thợ mộc. Anh cũng từng làm lơ xe và phụ hồ xách vữa cho các công trình trên thị xã, chạy xe ôm để tăng thu nhập, có tiền nuôi sống bản thân và gửi về cho gia đình.

Sau khi dành dụm được chút tiền, anh thi vào Trường Đại học Sân khấu và Điện ảnh Hà Nội và bén duyên với nghề diễn.

Năm 1998, anh tốt nghiệp khoa Chèo, Trường Đại học Sân khấu và Điện ảnh Hà Nội. Sau năm 1999, Tự Long đầu quân về Đoàn chèo Tổng cục Hậu cần, truân chuyên từ những vai cầm cờ chạy hiệu mà đi lên.

Anh tự nhận mình là người thích ô tô và lái xe, và sẽ theo nghề tài xế nếu như nghỉ hưu nghề diễn.

Năm 2000, chương trình Gặp nhau cuối tuần lên sóng VTV3. Đây được xem là cái duyên lớn với Tự Long. Cùng với Xuân Bắc, anh nhanh chóng nhận được nhiều sự yêu mến của khán giả. Cũng từ đó, cái tên Tự Long trở nên vô cùng quen thuộc. Có thể thấy trong suốt quá trình hoạt động nghệ thuật, anh luôn là hình ảnh tiêu biểu của người nghệ sĩ lao động chịu khó và miệt mài. Anh bắt đầu tham gia sân khấu hài với vai diễn Bác sĩ hoa súng trong chương trình Gặp nhau cuối tuần trên sóng VTV3.

Tự Long còn tham gia diễn xuất và nhận vai "Bác Phô" trong chương trình "Thư giãn cuối tuần" và trưởng phòng trong Ơn giời cậu đây rồi!.

Tự Long được nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ ưu tú vào năm 2012 và có được 10 huy chương trong sự nghiệp của mình.

Ngày 15 tháng 9 năm 2014, anh được bổ nhiệm làm Phó Giám đốc Nhà hát Chèo Quân đội.

Năm 2015, anh được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân.

Ngày 30/7/2020, Tự Long được phong quân hàm Đại tá

Các phim tham gia
Phim truyền hinh
Nối lại một chân dung
Nấc thang mới
Vệ sĩ (2005)
Đấu trí (2022)
Phim hài tết
Cả ngố (2010)
Không hề biết giận (2013)
Quan trường - Trường quan (2015)

Sự xuất hiện khác
Vở chèo Chu Văn An - Người thầy của muôn đời
Thư giãn cuối tuần - (Đài Truyền hình Việt Nam)Bữa trưa vui vẻ - khách mời - (Đài Truyền hình Việt Nam)

12 con giáp - MC (Đài Truyền Hình Việt Nam)
Ai là triệu phú - Người Chơi (Đài Truyền Hình Việt Nam)
Gặp gỡ VTV - (Đài Truyền hình Việt Nam)
Hãy chọn giá đúng - Khách mời (Đài Truyền hình Việt Nam)
Gặp nhau cuối năm - (Đài Truyền Hình Việt Nam)
Gương mặt thân quen nhí - Giám khảo (Đài Truyền Hình Việt Nam)
TTV hội tụ - Khách mời (Đài Phát thanh - Truyền hình Thanh HóaVTV Awards - (Đài Truyền hình Việt Nam)Ký ức vui vẻ - Đội trưởng thập niên 80'' (Đài Truyền Hình Việt Nam)
Ai trúng số độc đắc? - MC (Đài Phát Thanh - Truyền Hình Hà Nội)
Sóng 20 - Khách mời (Đài Truyền Hình Thành Phố Hồ Chí Minh)
Ơn giời, cậu đây rồi! - Trưởng phòng (Đài Truyền Hình Việt Nam)
Chúng tôi - chiến sĩ - Khách mời (Đài Truyền Hình Việt Nam)
Quảng trường những giấc mơ (Sinh nhật VTV3 25 năm) Đài Truyền hình Việt Nam
Cơ hội đổi đời - Người chơi - (Đài Truyền Hình Thành Phố Hồ Chí Minh)
Cuộc hẹn cuối tuần - Khách mời - (Đài Truyền Hình Việt Nam)

Cà phê sáng với VTV3 - Khách mời - (Đài Truyền Hình Việt Nam)
Ca sĩ mặt nạ - The masked singer Vietnam - Giám khảo (Đài Truyền Hình Thành Phố Hồ Chí Minh)
Bóng đá là số 1 - Khách mời - (Đài Truyền Hình Việt Nam)
Bình luận FIFA World Cup, UEFA Euro, AFF Cup - Khách mời bình luận VTV
Luật siêu dễ - MC (Đài Truyền hình Việt Nam)

Quảng Cáo
Viên khớp Tâm Bình (2017)

Xem thêm
Xuân Bắc
Gặp nhau cuối tuần
Gặp nhau cuối năm
Gala cười

Tham khảo

Liên kết ngoài
Tự Long trên Facebook

Sinh năm 1973
Nhân vật còn sống
Nghệ sĩ hài Việt Nam
Nam diễn viên sân khấu Việt Nam
Nam diễn viên điện ảnh Việt Nam
Nam diễn viên truyền hình Việt Nam
Nghệ sĩ chèo
Nghệ sĩ ưu tú Việt Nam
Nghệ sĩ nhân dân Việt Nam
Nam diễn viên Việt Nam thế kỷ 20
Nam diễn viên Việt Nam thế kỷ 21
Người Bắc Ninh


title: Ceracis

text:
Ceracis là một chi bọ cánh cứng trong họ Ciidae.

Các loài
 Ceracis cucullatus Mellié, 1848
 Ceracis japonus Reitter, 1878
 Ceracis laminicollis Miyatake, 1982
 Ceracis shikokuensis Miyatake, 1954

Chú thích

Tham khảo

Ciidae


title: Plectrocnemia excavata

text:
Plectrocnemia excavata là một loài Trichoptera hóa thạch trong họ Polycentropodidae.

Tham khảo

Hóa thạch Bộ Cánh lông
Plectrocnemia


title: Giải thưởng của AIA cho hãng kiến trúc

text:
Giải thưởng Hãng kiến trúc là giải thưởng cao nhất của Hiệp hội Kiến trúc sư Mỹ AIA tặng thưởng cho các hãng kiến trúc có các công trình kiến trúc có chất lượng cao.

Danh sách những hãng Kiến trúc đã nhận giải thưởng:

1962 Skidmore, Owings & Merrill
1964 The Architects Collaborative
1965 Wurster, Bernardi & Emmons
1967 Hugh Stubbins and Associates
1968 I.M. Pei & Partners
1969 Jones & Emmons
1970 Ernest J. Kump Associates
1971 Albert Kahn Associates, Inc.
1972 Caudill Rowlett Scott
1973 Shepley Bulfinch Richardson and Abbott
1974 Kevin Roche John Dinkeloo and Associates
1975 Davis, Brody & Associates
1976 Mitchell/Giurgola Architects
1977 Sert Jackson and Associates
1978 Harry Weese & Associates
1979 Geddes Brecher Qualls Cunningham
1980 Edward Larrabee Barnes Associates
1981 Hardy Holzman Pfeiffer Associates
1982 Gwathmey Siegel & Associates, Architects LLC
1983 Holabird & Root
1984 Kallmann McKinnell & Wood Architects
1985 Venturi, Rauch and Scott Brown
1986 Esherick Homsey Dodge & Davis
1987 Benjamin Thompson & Associates, Inc.
1988 Hartman-Cox Architects
1989 César Pelli & Associates
1990 Kohn Pedersen Fox Associates
1991 Zimmer Gunsul Frasca Partnership
1992 James Stewart Polshek and Partners
1993 Cambridge Seven Associates, Inc
1994 Bohlin Cywinski Jackson
1995 Beyer Blinder Belle
1996 Skidmore, Owings & Merrill LLP
1997 R.M. Kliment & Frances Halsband Architects
1998 Centerbrook Architects and Planners
1999 Perkins & Will
2000 Gensler
2001 Herbert Lewis Kruse Blunck Architecture
2002 Thompson, Ventulett, Stainback & Associates, Inc.
2003 The Miller | Hull Partnership
2004 Lake | Flato Architects
2005 Hãng Murphy/Jahn

Tham khảo

AIA
AIA
Kiến trúc Mỹ
Hãng kiến trúc


title: Molophilus niveicinctus

text:
Molophilus niveicinctus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Molophilus
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Hindisheim

text:
Hindisheim là một xã thuộc tỉnh Bas-Rhin trong vùng Grand Est đông bắc Pháp.

Xem thêm
Official website of Hindisheim
Xã của tỉnh Bas-Rhin

Tham khảo
 INSEE commune file

Xã của Bas-Rhin


title: Hal Rockland

text:
Hal Rockland là cựu diễn viên nam khiêu dâm người Mỹ (sao khiêu dâm) từng xuất hiện trong nhiều bộ phim khiêu dâm đồng tính nam.

Hal Rockland sinh ngày 11 tháng 02 năm 1975 tại Darmstadt, Germany. Anh lớn lên trong 1 gia đình theo đạo, cha anh làm việc trong tổ chức tầm nhìn thế giới, một tổ chức cứu trợ Thiên chúa giáo.

Trước khi gia nhập ngành công nghiệp khiêu dâm, anh là một vận động viên thể hình tự do, dễ thương, có một cơ thể đẹp, và một dương vật 23 cm. Hal Rockland có hai người anh trai và anh gia nhập ngành công nghiệp khiêu dâm đồng tính nam sau bước chân của người anh trai thứ hai Vince Rockland. Còn người anh trai cả, Shane Rockland gia nhập ngành công nghiệp này sau cùng. Tất cả ba anh em cùng xuất hiện trong một bộ phim mang tựa đề Ba Anh Em Trai. Vào năm 1994, anh giành giải "Best Newcomer" tại Adult Erotic Gay Video Awards trong phim  Flashpoint của hãng Falcon Studios.

Sau bộ phim Ba Anh Em Trai, anh đã quyết định từ bỏ ngành công nghiệp khiêu dâm đồng tính. Hiên nay anh đã lập gia đình, có hai con và đang sống ở Colorado.

Một số bộ phim

 The Backroom, Falcon Studios Video Pac 96, 1995
 By Invitation Only, Falcon Studios Video Pac 94, 1994
Flashpoint: Hot as Hell Falcon Studios Video Pac 95, 1994
The Other Side of Aspen III: Snowbound, Falcon Studios Video Pac 99, 1995
The Other Side of Aspen IV: The Rescue Falcon Studios Video Pac 100, 1995
The Renegade Falcon Studios Video Pac 101, 1995

Tham khảo
 IMDB profile
 pridesites
 falconstudios
 pornstaremart

Tham khảo

Diễn viên phim khiêu dâm Đức
Sinh năm 1975
Nhân vật còn sống


title: Selaya

text:
Selaya tỉnh và cộng đồng tự trị Cantabria, phía bắc Tây Ban Nha. Đô thị Selaya có diện tích là 32,29 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là 2026 người với mật độ 51,57 người/km². Đô thị này có cự ly km so với Santander.

Tham khảo

Đô thị ở Cantabria


title: Smicridea protera

text:
Smicridea protera là một loài Trichoptera thuộc họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Smicridea


title: Tipula inusitata

text:
Tipula inusitata là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Nearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Glossosoma kelleyi

text:
Glossosoma kelleyi là một loài Trichoptera trong họ Glossosomatidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Glossosoma


title: Rueil-Malmaison

text:
Rueil-Malmaison là một xã trong vùng đô thị Paris, thuộc tỉnh Hauts-de-Seine, vùng hành chính Île-de-France của nước Pháp, có dân số là 76.400 người (thời điểm 2004).

Các thành phố kết nghĩa
  Bad Soden am Taunus, Đức
  Kitzbühel, Áo
  Timişoara, România

Những người con của thành phố
 Marcel Jouhandeau, nhà văn, 1888-1979
 Jean-Pierre Pernaut, nhà báo
 Jean Dujardin, diễn viên
 Georges Beller, diễn viên sân khấu
 Laurent Boyer, người giới thiệu chương trình
 Line Renaud, ca sĩ
 Jeanne Mas, ca sĩ
 Jacques Faizant, họa công
 Loulou Gasté, nhà soạn nhạc

Tham khảo

Xã của Hauts-de-Seine


title: 26661 Kempelen

text:
26661 Kempelen (2000 WY67) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 27 tháng 11 năm 2000 bởi P. Kušnirák ở Đài thiên văn Ondřejov.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 26661 Kempelen

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 2000


title: Isotes suaveola

text:
Isotes suaveola là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Baly miêu tả khoa học năm 1889.

Chú thích

Tham khảo

Isotes


title: Hylaeus umtalicus

text:
Hylaeus umtalicus là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1936.

Chú thích

Tham khảo

U
Động vật được mô tả năm 1936


title: Trévou-Tréguignec

text:
Trévou-Tréguignec () là một xã của tỉnh Côtes-d’Armor, thuộc vùng Bretagne, tây bắc Pháp.

Dân số
Người dân ở Trévou-Tréguignec được gọi là Trévousiens.

Xem thêm
Xã của tỉnh Côtes-d’Armor

Tham khảo

Liên kết ngoài
Official website
French Ministry of Culture list for Trévou-Tréguignec

Trevoutreguignec


title: Anthidium flavolineatum

text:
Anthidium flavolineatum là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1879.

Chú thích

Tham khảo

Anthidium
Động vật được mô tả năm 1879


title: Seewald

text:
Seewald là một xã ở huyện Freudenstadt ở bang Baden-Württemberg thuộc nước Đức. Đô thị này có diện tích 58,5 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 2392 người.

Tham khảo


title: Sammallahdenmäki

text:
Sammallahdenmäki là một khu chôn cất thời đại đồ đồng tại Rauma, phía tây nam Phần Lan. Nó đã được UNESCO công nhận là Di sản thế giới từ năm 1999. Nó bao gồm 36 gò đá granit chôn cất có niên đại hơn 3.000 tới khoảng năm 1.500 hoặc 500 năm trước Công nguyên. Các gò mộ này nằm trên một ngọn đồi ở khu vực hẻo lánh, trên con đường nối từ Tampere tới Rauma. Ban đầu, nó nằm gần bờ biển của vịnh Bothnia, nhưng đất đá trồi lên khiến bây giờ nó cách biển 15 km. Đây là một trong những địa điểm thời đại đồ đồng quan trọng nhất ở bán đảo Fennoscandia

Bốn trong số những gò đá được nhà khảo cổ học Volter Högman khai quật vào năm 1891, bao gồm Kirkonlaattia ("sàn nhà thờ"), một ụ đá hình chữ nhật không bình thường có kích thước 16x19 mét với phần đỉnh bằng phẳng và Huilun pitkä raunio ("Ụ đá dài Huilu"), được bao quanh bởi một bức tường cổ bằng đá.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Sammallahdenmäki from UNESCO
 Sammallahdenmäki
 Sammallahdenmäki, Lappi, from the Finnish National Board of Antiquities

Di sản thế giới tại Phần Lan
Địa điểm khảo cổ ở Phần Lan


title: Pseudophilautus popularis

text:
Pseudophilautus popularis là một loài ếch trong họ Rhacophoridae. Chúng là loài đặc hữu của Sri Lanka.

Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, đất canh tác, vùng đồng cỏ, vườn nông thôn, và các khu rừng trước đây bị suy thoái nặng nề.

Tham khảo

 Manamendra-Arachchi, K. & Pethiyagoda, R. 2004. Philautus popularis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Ếch Sri Lanka
P
Động vật đặc hữu Sri Lanka


title: Phân bộ Sóc bay đuôi vảy

text:
Anomaluromorpha là thuật ngữ được đặt cho một nhánh, trong đó hợp nhất các dạng sóc bay đuôi vảy với thỏ nhảy còn sinh tồn. Nó từng được coi như là một phân bộ hay cận bộ. Gần đây, Carleton và Musser (2005) đã công nhận nó như là một trong số năm phân bộ của bộ Gặm nhấm.

Đặc trưng
Phân bộ Anomaluromorpha được tạo ra để hợp nhất các dạng động vật gặm nhấm với quai hàm kiểu sóc nhưng với hệ cơ nhai xương gò má kiểu nhím lông chỉ sinh sống hạn chế trong khu vực châu Phi hạ Sahara. Nhiều tác giả đã gợi ý rằng hai họ còn sinh tồn có thể chỉ có mối quan hệ họ hàng xa và chúng có thể thuộc về các phân bộ hay cận bộ tách biệt. Ví dụ, họ Pedetidae là họ duy nhất trong động vật gặm nhấm với men răng nhiều lớp chỉ thấy có ở động vật gặm nhấm với kiểu hàm nhím lông (Hystricognathi). Đặc điểm này, một vùng của cung gò má kiểu nhím lông, và sự phân bố phổ biến của chúng tại các châu lục phương nam đã dẫn tới việc đề xuất của nhiều nhà nghiên cứu về việc thỏ nhảy (nhưng không phải sóc bay đuôi vảy) có thể là đồng minh của động vật có hàm kiểu nhím lông. Montgelard và ctv. (2002) đã phát sinh một số hỗ trợ cho Anomaluromorpha trong phát sinh loài phân tử bằng việc sử dụng 12S rRNA và cytochrome b.

Các họ
Phân bộ Anomaluromorpha hiện tại chứa 9 loài còn sinh tồn trong 4 chi của 2 họ. Một họ hóa thạch bổ sung có lẽ cũng thuộc về nhóm này.
 Parapedetidae †
 Pedetidae - thỏ nhảy
 Anomaluridae - sóc bay đuôi vảy, chuột bay

Họ hàng tiềm năng
Các đơn vị phân loại hóa thạch sau đôi khi cũng được đặt trong Anomaluromorpha:
 Diatomys †
 Zegdoumyidae †

Tham khảo

McKenna Malcolm C., Bell Susan K. 1997. Classification of Mammals Above the Species Level. Nhà in Đại học Columbia, New York, 631 trang. ISBN 0-231-11013-8


title: Chaetocnema sudafricana

text:
Chaetocnema sudafricana là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Biondi & D'Alessandro miêu tả khoa học năm 2006.

Chú thích

Tham khảo

Chaetocnema


title: Carbonia-Iglesias (tỉnh)

text:
Carbonia-Iglesias (, ) là một tỉnh cũ của vùng tự trị Sardegna, Ý, bao gồm vùng lịch sử Sulcis-Iglesiente, khu vực tây nam của Sardinia. Các đô thị lớn nhất ở tỉnh này là hai đồng tỉnh lỵ Carbonia (dân số 30.447 người theo điều tra dân số năm 2001), và Iglesias (28.170). Các đô thị quan trọng khác có Sant'Antioco (11.730) nằm ở trên đảo nhỏ cùng tên.

Tham khảo


title: Cột cờ

text:
Cột cờ (hay còn gọi là kỳ đài) là những cấu trúc cao, thường là thẳng đứng được sử dụng với mục đích chính là treo lá cờ.

Hình dáng và kích thước

Chiều cao
Cột cờ cao nhất thế giới là cột cờ tại Gijeong-dong, Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên với chiều cao 160 mét, đây là một cấu trúc kim loại được sử dụng để treo một lá cờ khổng lồ có trọng lượng khô 270 kg. Còn cột cờ không có giá đỡ (free-standing flagpole) cao nhất thế giới là Cột cờ Aqaba ở Aqaba, Jordan, công trình này có chiều cao 132 mét với một lá cờ Jordan khổ 60 x 40 mét được chiếu sáng buổi tối. Người ta có thể nhìn thấy lá cờ từ khoảng cách 25 km.

Cột cờ đôi khi được thiết kế với kiến trúc khá tinh tế. Ở Việt Nam có thể kể tới Cột cờ Hà Nội hoặc Kỳ Đài (kinh thành Huế), cột cờ Hiền Lương.

Thiết kế

Một số cột cờ nổi tiếng ở Việt Nam

Chú thích

Xem thêm

Liên kết ngoài

Biểu tượng quốc gia
Lá cờ


title: Quận Person, North Carolina

text:
Quận Person là một quận hạt tọa lạc ở Piedmont bắc trung bộ Bắc Carolina ở Hoa Kỳ. Quận này thuộc vùng đô thị Durham-Chapel Hill. Dân số theo điều tra năm 2000 là 35.623 người.

Quận lỵ là Roxboro.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có tổng diện tích 404 dặm Anh vuông (1.047 km²), trong đó, 392 dặm Anh vuông (1.016 km²) là diện tích đất và 12 dặm Anh vuông (31 km²) trong tổng diện tích (2,92%) là diện tích mặt nước.

Các quận giáp ranh
Quận Halifax, Virginia - Bắc
Quận Granville, Bắc Carolina - Đông
Quận Durham, Bắc Carolina - Nam-Đông nam
Quận Orange, Bắc Carolina - Nam-Tây nam
Quận Caswell, Bắc Carolina - Tây

Thông tin nhân khẩu

Theo cuộc điều tra dân số tiến hành năm 2000, quận này có dân số 35.623 người, 14.085 hộ, và 10,113 gia đình sinh sống trong quận này. Mật độ dân số là 91 người trên mỗi dặm Anh vuông (35/km²). Đã có 15.504 đơn vị nhà ở với một mật độ bình quân là 40 trên mỗi dặm Anh vuông (15/km²).  Cơ cấu chủng tộc của dân cư sinh sống tại quận này gồm 68,79% người da trắng, 28,21% người da đen hoặc người Mỹ gốc Phi, 0,61% người Mỹ bản xứ, 0,15% Asian, 0,01% Pacific Islander, 1,37% từ chủng tộc khác, và 0,86% từ hai hay nhiều chủng tộc. Hispanic hoặc Latino thuộc bất cứ chủng tộc nào were 2,09% of the population.

Có 14.085 hộ trong đó có 31,5% có con cái dưới tuổi 18 sống chung với họ, 53,8% là những cặp kết hôn sinh sống với nhau, 13,8% có một chủ hộ là nữ không có chồng sống cùng, và 28,2% là không gia đình. 24,2% trong tất cả các hộ gồm các cá nhân và 10,1% có người sinh sống một mình và có độ tuổi 65 tuổi hay già hơn.  Quy mô trung bình của hộ là 2,50 còn quy mô trung bình của gia đình là 2,95,

Phân bố độ tuổi của cư dân sinh sống trong huyện là 24,0% dưới độ tuổi 18, 7,4% từ 18 đến 24, 30,6% từ 25 đến 44, 24,2% từ 45 đến 64, và 13,3% người có độ tuổi 65 tuổi hay già hơn.  Độ tuổi trung bình là 38 tuổi. Cứ mỗi 100 nữ giới thì có 93,2 nam giới. Cứ mỗi 100 nữ giới có độ tuổi 18 và lớn hơn thì, có 90,2 nam giới.

Thu nhập bình quân của một hộ ở quận này là $45.321 and thu nhập bình quân của một gia đình ở quận này là $44.598, Nam giới có thu nhập bình quân $30.970 so với mức thu nhập $22.804 đối với nữ giới. Thu nhập bình quân đầu người của quận là $21.817, Khoảng 9,4% gia đình và 12,0% dân số sống dưới ngưỡng nghèo, bao gồm 14,9% những người có độ tuổi 18 và 17,3% là những người 65 tuổi hoặc già hơn.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Research Triangle Metropolitan Region ("The Triangle")
 Person County Government
 Person County GIS
 City of Roxboro, NC
 Roxboro Area Chamber of Commerce
 Person County Economic Development
 The Courier-Times
 Person Memorial Hospital
  Piedmont Community College
 Business Development & Entrepreneurship Center

Quận của North Carolina


title: Platymiscium gracile

text:
Platymiscium gracile là một loài loài thực vật họ Đậu (Fabaceae).
Loài này chỉ có ở Peru.

Chú thích

Chú thích

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Platymiscium gracile. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

Platymiscium
Thực vật Peru
Thực vật dễ tổn thương


title: Đậu đỏ

text:
Đậu đỏ (danh pháp hai phần: Vigna angularis, tên tiếng Anh: Azuki bean, có khi gọi tắt là Azuki) là cây dây leo hàng năm thuộc phân họ Đậu, được trồng nhiều từ Đông Á đến Himalaya. Hạt đậu đỏ dài khoảng 5 mm, có màu đỏ nhưng đôi khi có màu trắng, đen, xám... Các nhà khoa học cho rằng Vigna angularis var. nipponensis là loài gốc, và các giống khác phát sinh từ đó.

Các bằng chứng về gen chứng minh rằng đậu đỏ đã được thuần hóa trước tiên ở vùng núi Himalaya. Nó được trồng ở bán đảo Triều Tiên và đông bắc Trung Quốc từ trước năm 1000 trước công nguyên. Sau đó đậu đỏ được di thực đến Nhật Bản, nơi mà đến nay đậu đỏ trở thành loại đậu phổ biến thứ 2 sau đậu tương. Nó thường cao khoảng từ 30 đến 90 cm

Sử dụng
Đậu đỏ được sử dụng trong ẩm thực của Nhật Bản, Triều Tiên, Hàn Quốc, Trung Quốc, Ấn Độ...

Đậu đen thường được làm ngọt trước khi ăn. Nó được ăn mầm hoặc là luộc. Trong ẩm thực thì đậu đỏ cũng được sử dụng trong nhiều món ăn của Trung Quốc và làm đồ ngọt của Nhật Bản. Vỏ quả trẻ và mềm được nấu chín như một loại rau.

Hạt được nướng lên sẽ được sử dụng để thay thế cho cà phê.

Dinh dưỡng
Hạt đậu đỏ chứa hàm lượng đáng kể chất xơ và xơ hòa tan, protein, carbohydrat, sắt và một phần lớn các vitamin như vitamin A, B1, B2, B12. Ngoài ra, hạt đậu đỏ cũng chứa các khoáng chất khác như kẽm, magnesi, phosphor,…

Quan niệm phong thủy
Theo quan niệm về phong thủy thì đậu đỏ mang màu đỏ thậm tượng trưng cho sự may mắn. Đây là màu sắc sẽ giúp có  thêm được tài lộc vào nhà và đẩy lùi đi mọi điều xui xẻo và buồn phiền.

Túi đựng đậu đỏ sẽ là một vật phẩm để có được tài lộc và may mắn từ đậu đỏ. Cách làm túi này thì đầu tiên cần chuẩn bị những hạt đậu đỏ căng mẩy, không sâu mọt hay nứt mẻ và một chiếc túi gấm nhỏ có dây rút. Bỏ nắm hạt đậu đỏ vào túi, đối với nam là 7 hạt còn với nữ là 9 hạt. Thắt miệng túi lại và đem để dưới gối, cách một tuần thì thay đậu đỏ một lần.

Nguồn gốc
Tổ tiên hoang dã được cho là của đậu đỏ là V. angularis var. nipponensis. Loài hoang dã này sinh sống ở Nhật Bản, Bán đảo Triều Tiên, Trung Quốc, Nepal và Bhutan. Người ta không biết rõ nơi nào đậu đỏ được thuần hóa. Tuy nhiên, đậu đỏ vẫn tồn tại như một loài cây trồng phức hợp ở Nhật Bản.

Đặc điểm sinh học
Hệ thống rễ của nó là một cái rễ cái có thể đạt độ sâu từ 40 đến 50 cm. Các lá có ba lá chét, có hình thù lông chim và được sắp xếp xen kẽ dọc theo thân cây trên cuống lá dài. Những bông hoa có màu vàng sáng được sắp xếp trong một cụm hoa từ 6 đến 10 bông. Quả của đậu đỏ mịn, hình trụ và có vỏ thành mỏng.

Tác dụng

Kiểm soát bệnh tiểu đường
Protein chứa trong đậu đỏ có khả năng ức chế α-glucosidas trong đường ruột. α-glucosidas là một loại enzyme có nhiệm vụ phá vỡ các carbohydrate phức hợp như tinh bột và glycogen. Tác dụng này khiến cho đậu đỏ trở thành một sự lựa chọn phù hợp để bổ sung vào chế độ ăn uống, kiểm soát và ngăn ngừa bệnh tiểu đường.

Kiểm soát các bệnh về tim mạch và huyết áp
Trong đậu đỏ có chứa chất xơ, folate, potassium, magnesi và vitamin B. Khi ăn đậu đỏ thường xuyên thì chất xơ trong đậu đỏ sẽ giúp điều chỉnh hàm lượng cholesterol trong cơ thể ở mức phù hợp. Ngoài ra, potassium trong đậu đỏ còn giúp mạch máu giãn nở ra, từ đó tăng cường lưu thông máu và giúp huyết áp và áp lực tác động lên thành tim giảm bớt.

Tăng cường hệ miễn dịch
Trong đậu đỏ có hàm lượng cao các chất chống oxy hóa có tác dụng chống lại bệnh và tăng cường sức khỏe. Các nhà nghiên cứu đã xác định được có tối thiểu 29 hợp chất chống oxy hóa chứa trong đậu đỏ.

Xem thêm
Các loại đậu

Chú thích

Liên kết ngoài
 Illustrated Plant Genetic Resources Database
 Alternative Field Crop Manual

A
Ẩm thực Việt Nam
Ẩm thực Nhật Bản
Ẩm thực Triều Tiên
Ẩm thực Trung Quốc
Quả đậu ăn được


title: Vanasthali

text:
Vanasthali là một thị trấn thống kê (census town) của quận Tonk thuộc bang Rajasthan, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Vanasthali có dân số 6676 người. Phái nam chiếm 31% tổng số dân và phái nữ chiếm 69%. Vanasthali có tỷ lệ 82% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 77%, và tỷ lệ cho phái nữ là 84%. Tại Vanasthali, 9% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Rajasthan


title: Mioawateria asarotum

text:
Mioawateria asarotum là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Mioawateria


title: Phyllocnistis ampelopsiella

text:
Phyllocnistis ampelopsiella là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae, known from Québec và Hoa Kỳ (Colorado, Kentucky, Maine và New York).

Ấu trùng ăn Ampelopsis quinquefolia, Parthenocissus quinquefolia, Psedera quinquefolia, và Vitis vinifera. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Chú thích

Tham khảo

Phyllocnistis


title: Trà Ôn

text:
Trà Ôn là một huyện thuộc tỉnh Vĩnh Long, Việt Nam.

Địa lý
Huyện Trà Ôn nằm ở phía nam của tỉnh Vĩnh Long, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp huyện Vũng Liêm
Phía tây giáp huyện Châu Thành, tỉnh Hậu Giang và quận Cái Răng, thành phố Cần Thơ
Phía nam giáp huyện Kế Sách, tỉnh Sóc Trăng và huyện Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh
Phía bắc giáp thị xã Bình Minh và huyện Tam Bình.

Huyện nằm về hướng đông, cách thành phố Vĩnh Long khoảng 40 km, nằm cặp sông Hậu, cách Cần Thơ 17 km, trải dài theo sông Măng Thít, đồng thời huyện cũng nằm trên thủy lộ quốc gia huyết mạch giữa đồng bằng nối với Thành phố Hồ Chí Minh và miền Đông Nam Bộ.

Địa hình
Trà Ôn có địa hình tương đối bằng phẳng, địa hình cao từ sông Hậu và sông Trà Ôn - Mang Thít thấp dần về phía đông bắc, cao trình biến thiên từ 1,25 - 0,5 m. vùng có cao trình từ 1 - 1,25 m gồm các xã ven sông Hậu và sông Trà Ôn - Mang Thít như Tích Thiện, Thiện Mỹ, thị trấn Trà Ôn và Tân Mỹ. vùng có cao trình từ 0,75 – 1 m gồm các xã Vĩnh Xuân, Thuận Thới, Hựu Thành, Trà Côn. Vùng có cao trình từ 0,5 - 0,75 m gồm các xã Hòa Bình, Xuân Hiệp, Nhơn Bình, Thới Hòa.

Tổng diện tích đất sản xuất toàn huyện là 25.839,12 ha (chiếm 17,52% diện tích tự nhiên toàn tỉnh), chia ra:
Đất sản xuất nông nghiệp 21.657,06 ha, chiếm 83,82% diện tích đất sản xuất toàn huyện; trong đó, cây hàng năm chiếm 70%, chủ yếu là trồng lúa, còn lại là cây lâu năm, cây ăn quả, cây công nghiệp ngắn và dài ngày chiếm 30%, không có đất lâm nghiệp.
Đất chuyên dùng 812,83 ha, chiếm 3,15%.
Đất thổ cư 730,01 ha, chiếm 2,82% và đất chưa sử dụng 2.639,22 ha, chiếm 10,21% diện tích đất tự nhiên.

Về tính chất cơ hóa, đất đai của huyện được chia thành 3 nhóm chính: đất phèn, phù sa và cát giồng:
Nhóm đất phèn có 8.512 ha, chiếm 32,9% diện tích đất sản xuất, phân bố chủ yếu ở các vùng trũng như Hòa Bình, Xuân Hiệp, Nhơn Bình, Thới Hòa và một phần của Thuận Thới, Hựu Thành. Tuy đất phèn, nhưng tầng sinh phèn ở rất sâu (đất phèn nông chỉ chiếm 34%), được cải tạo và canh tác khá thuần thục, bố trí 2, 3 vụ lúa trong năm cho năng suất khá cao.
Nhóm đất phù sa: 17.140 ha, chiếm 66,3% diện tích đất sản xuất, phân bố tập trung ở các xã vùng cao ven tuyến sông Hậu và sông Mang Thít. Đây là vùng đất phì nhiêu, những vùng đất cao thuận tiện cho trồng cây ăn quả, còn những vùng đất thấp hơn trồng lúa cho năng suất cao và luân canh lúa màu.
Nhóm đất cát giồng: 185 ha, chiếm 0,7% diện tích đất sản xuất, phân bố tập trung ở 3 giồng cát: giồng Thanh bạch (xã Thiện Mỹ), giồng La Ghì (xã Vĩnh Xuân) và giồng Gòn (xã Thuận Thới), chủ yếu là đất thổ cư, trồng cây lâu năm và rau màu.

Khí hậu - Thủy văn
Trà Ôn nằm giữa vĩ độ Bắc từ 9°52'40" đến 10°05'30" và kinh độ Đông từ 105°50'30" đến 106°06'00". Cũng như các vùng Nam Bộ, mang tính chất khí hậu nhiệt đới gió mùa, nhiệt độ trung bình 26 - 27 °C (tháng 4 nóng nhất: 36 °C, tháng giêng nhiệt độ thấp nhất: 29 °C), bình quân hàng năm có 2.600 giờ nắng, ẩm độ trung bình 80 - 83% (độ ẩm tối đa khoảng 92% và tối thiểu khoảng 62%). Hàng năm có 2 mùa rõ rệt:
 Mùa khô kéo dài từ tháng 12 đến tháng 4 năm sau, đây là mùa nắng gay gắt, thường gây ra hạn hán, ảnh hưởng xấu đến sản xuất nông nghiệp.
 Mùa mưa, từ tháng 5 đến tháng 11, trung bình có khoảng 115 ngày mưa, với lượng mưa khoảng 1.400 – 1.500 mm. hàng năm, lũ thường xảy ra vào mùa này.

Trà Ôn có hệ thống sông ngòi chằng chịt, hoạt động theo chế độ bán nhật triều, có nguồn nước ngọt quanh năm, chất lượng nước tốt (trừ một số xã như Tích Thiện, Vĩnh Xuân, Hựu Thành bị ảnh hưởng nhẹ do nước mặn xâm nhập vào mùa khô), kết hợp với thời tiết mưa thuận gió hòa là các điều kiện hết sức thuận lợi và là tiềm năng to lớn cần đầu tư khai thác phục vụ cho sản xuất và đời sống dân cư.

Hành chính
Huyện Trà Ôn có 14 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm thị trấn Trà Ôn (huyện lỵ) và 13 xã: Hoà Bình, Hựu Thành, Lục Sĩ Thành, Nhơn Bình, Phú Thành, Tân Mỹ, Thiện Mỹ, Thới Hoà, Thuận Thới, Tích Thiện, Trà Côn, Vĩnh Xuân, Xuân Hiệp.

Lịch sử

Trà Ôn là quận của tỉnh Cần Thơ từ năm 1921, có 2 tổng: An Trường với 8 làng và Bình Lễ với 7 làng.

Ngày 17 tháng 6 năm 1954, quận nhận thêm các làng Tích Thiện, Vĩnh Xuân, Trà Côn tách từ quận Cầu Kè cùng tỉnh.

Năm 1956, chính quyền Sài Gòn cho thành lập tỉnh Tam Cần, lấy thị trấn Trà Ôn làm tỉnh lỵ, năm 1957, tỉnh Tam Cần bị giải thể, Trà Ôn sáp nhập vào tỉnh Vĩnh Bình sau được đưa về tỉnh Vĩnh Long.

Sau năm 1956, quận Trà Ôn thuộc tỉnh Vĩnh Bình, các làng gọi là xã, có 3 tổng, Bình Lễ với 3 xã, Thành Trị với 5 xã, Bình Thới với 3 xã; quận lỵ đặt tại xã Tân Mỹ. Sau năm 1965, các tổng mặc nhiên giải thể.

Ngày 14 tháng 1 năm 1967, quận Trà Ôn thuộc tỉnh Vĩnh Long.

Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, Trà Ôn trở thành huyện của tỉnh Cửu Long.

Từ năm 1975 đến nay

Ngày 11 tháng 3 năm 1977, huyện Trà Ôn bị giải thể, địa bàn nhập vào các huyện Cầu Kè và Vũng Liêm, tỉnh Cửu Long.

Ngày 29 tháng 9 năm 1981, huyện Trà Ôn được tái lập, trên cơ sở tách thị trấn Trà Ôn cùng 8 xã từ huyện Cầu Kè và 3 xã từ huyện Vũng Liêm, huyện Trà Ôn lúc này bao gồm thị trấn Trà Ôn và 11 xã: Hoà Bình, Hựu Thành, Lục Sĩ Thành, Thuận Thới, Tích Thiện, Vĩnh Xuân, Tân Mỹ, Thiện Mỹ, Thới Hoà, Trà Côn, Xuân Hiệp.

Ngày 26 tháng 12 năm 1991, tỉnh Cửu Long tách thành tỉnh Vĩnh Long và tỉnh Trà Vinh, huyện Trà Ôn thuộc tỉnh Vĩnh Long.

Ngày 9 tháng 8 năm 1994, huyện thành lập thêm 2 xã Nhơn Bình và Phú Thành.

Huyện Trà Ôn có 1 thị trấn và 13 xã như hiện nay.

Kinh tế - xã hội
Trà Ôn có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho phát triển nông nghiệp toàn diện, tài nguyên thiên nhiên phong phú, đất đai màu mỡ. Trà Ôn có 2 xã cù lao là Phú Thành và Lục Sĩ Thành, thuận lợi cho trồng cây ăn trái, nuôi trồng thủy sản; đặc biệt hiện nay phong trào nuôi cá tra xuất khẩu đang phát triển mạnh. Chợ nổi Trà Ôn nằm trên sông Hậu là đầu mối tiêu thụ, trao đổi hàng hóa nông sản. Hệ thống giao thông thuận lợi cả đường bộ và đường thủy là điều kiện để phát triển kinh tế xã hội và du lịch sinh thái.

Các loại nông sản đặc trưng: lúa, cam, bưởi, chôm chôm... Ngành truyền thống: nông nghiệp, mộc, hồ, đánh bắt thủy sản...

Xã hội

Trà Ôn là một trong những huyện nghèo của tỉnh Vĩnh Long, mức sống nhân dân còn thấp, cơ sở hạ tầng còn nhiều hạn chế. Năm 2005, huyện có 2 xã hưởng chương trình 135 của Chính phủ.

Năm 2005, huyện Trà Ôn có đến 70% số hộ Khmer nghèo chỉ có dưới 2.500 km² đất ở và đất sản xuất, 28% số hộ không có đất sản xuất, suốt năm phải làm thuê kiếm sống qua ngày. Nhờ những chính sách đổi mới trong phát triển kinh tế, chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp mang lại hiệu quả tốt, góp phần làm thay đổi bộ mặt nông thôn, đời sống người dân dần dần được cải thiện. Tỷ lệ hộ nghèo ở Trà Ôn giảm nhanh, từ trên 16% năm 2006 xuống còn hơn 13% năm 2009 với gần 3.000 hộ thoát nghèo.

Năm 2010, Trà Ôn phấn đấu giảm tỷ lệ hộ nghèo từ 2,46% xuống còn 11%. Bên cạnh các chính sách xã hội, Trà Ôn còn được Trung ương và tỉnh quan tâm đầu tư cơ sở hạ tầng. Ngày 31 tháng 12 năm 2009, cầu Trà Ôn được làm lễ thông xe kỹ thuật. Cầu Trà Ôn bắc qua sông Mang Thít, trên tuyến quốc lộ 54, nối liền hai huyện Trà Ôn và Tam Bình.

Thị trấn Trà Ôn nằm bên bờ Bắc sông Hậu và bờ Nam thủy lộ quốc gia từ tỉnh Cà Mau về Thành phố Hồ Chí Minh. Tính đến tháng 4 năm 2010, thị trấn có 5 trường học mà trong đó có 3 trường đạt chuẩn quốc gia, có 1 trạm y tế được xây dựng cơ bản, toàn thị trấn có 2.750 căn nhà kiên cố và bán kiên cố, nhà tạm bợ còn lại tỷ lệ rất thấp; 100% hộ dân ở thị trấn có điện sử dụng, hệ thống điện thoại phủ kín cả thị trấn, thông tin liên lạc đa dạng phong phú, phương tiện nghe nhìn hầu như mỗi hộ đều có đa phương tiện...

Trà Ôn cũng là quê hương của Đệ nhất danh ca vọng cổ Út Trà Ôn. Nghệ danh này là sự kết hợp giữa tên "Út" (tên thật của Út Trà Ôn là Nguyễn Thành Út) và tên của huyện là "Trà Ôn".

Giao thông
Quốc lộ 54 là tuyến đường giao thông chính trên địa bàn huyện.

Chú thích

Liên kết ngoài


title: Phyllonorycter trifasciella

text:
Phyllonorycter trifasciella là một loài loài bướm thuộc họ Gracillariidae. Loài này có ở Tây Âu.

Sải cánh từ 7–8 mm. Loài bướm này bay trong ba thế hệ từ tháng 3-tháng 4, tháng 7-tháng 8 và tháng 10.

Ấu trùng ăn các loài Lonicera, Symphoricarpos và Leycesteria.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
 http://www.microlepidoptera.nl/soorten/species.php?speciescode=130760&p=1
 Lepidoptera of Belgium
 http://www.bladmineerders.nl/minersf/lepidopteramin/phyllonorycter/trifasciella/trifasciella.htm
 Phyllonorycter trifasciella at UKmoths

Phyllonorycter
Côn trùng châu Âu


title: Oecetis ambatoma

text:
Oecetis ambatoma là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Chú thích

Tham khảo

Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi
Oecetis


title: Cosmopterix damnosa

text:
Cosmopterix damnosa là một loài bướm đêm thuộc họ Cosmopterigidae. Loài này có ở Hoa Kỳ (from Florida, Louisiana, Mississippi, Michigan, New Hampshire).
Con trưởng thành được sưu tầm từ cuối tháng 3 đến giữa tháng 4 và tháng 9, chứng tỏ có hai thế hệ. Cánh trước dài 3,3-5,1 mm.

Tham khảo

Cosmopterix


title: Cellana toreuma

text:
Cellana toreuma là một loài ốc biển săn mồi, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Naticidae, họ ốc mặt trăng.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

T
Động vật được mô tả năm 1854


title: Niederweiler

text:
Niederweiler là một đô thị ở Rhein-Hunsrück district, bang Rheinland-Pfalz, Đức.

Tham khảo


title: Nordhastedt

text:
Nordhastedt là một đô thị thuộc huyện Dithmarschen, trong bang Schleswig-Holstein, nước Đức. Đô thị Nordhastedt có diện tích 26,56 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 2790 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Dithmarschen


title: Hypnoidus patoni

text:
Hypnoidus patoni là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Dolin miêu tả khoa học năm 1999.

Chú thích

Tham khảo

Hypnoidus


title: Pseudagrion citricola

text:
Pseudagrion citricola là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Loài này được xếp vào nhóm loài không bị đe dọa trong sách Đỏ của IUCN năm 2007, de trend van de populatie is volgens de IUCN stabiel.

Pseudagrion citricola được miêu tả khoa học năm 1937 bởi Barnard.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Pseudagrion


title: Hồ Núi Cốc

text:
Hồ Núi Cốc là một hồ nước ngọt nhân tạo tại thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên, Việt Nam. Đây là một địa điểm du lịch hấp dẫn của tỉnh Thái Nguyên. Không những thế nó còn được gắn với huyền thoại về chuyện tình nàng Công và chàng Cốc. Hồ Núi Cốc được nhắc đến nhiều khi mà năm du lịch Quốc gia 2007 và 2008 được tổ chức ở Thái Nguyên.

Vị trí và lịch sử xây dựng

Vị trí

Hồ Núi Cốc có vị trí phía Đông giáp thành phố Thái Nguyên, phía Nam giáp thành phố Phổ Yên và thành phố Sông Công, phía Tây và phía Bắc giáp huyện Đại Từ. Hồ nằm cách trung tâm thành phố Thái Nguyên 16 km về phía tây. Từ thành phố Thái Nguyên đi qua xã Tân Cương (một xã nổi tiếng với cây chè), sẽ thấy hồ Núi Cốc hiện ra trước mắt. Đây là một vùng du lịch sinh thái gắn với nhiều huyền thoại.

Lịch sử xây dựng

Hồ Núi Cốc nguyên là một đoạn của sông Công, một trong các phụ lưu của sông Cầu chảy vòng quanh một ngọn núi đất có tên là núi Cốc. Đập Núi Cốc được khởi công xây dựng đầu năm 1972 nhưng do Không quân Mỹ mở chiến dịch Linebacker I đánh phá trở lại miền Bắc Việt Nam nên công trình bị đình hoãn đến đầu năm 1973 mới tái khởi động. Tháng 10 năm 1978, một trận lũ lịch sử trên sông Công có lưu lượng 3.000 mét khối/giây, gấp gần 4 lần lưu lượng xả thiết kế của cửa xả chính và làm vỡ hai vai đập. Công trình Đập Núi Cốc hoàn thành phần đầu mối vào năm 1979 và hoàn thành toàn bộ vào năm 1982.

Đập Núi Cốc thuộc hạng A là hạng đập đất đắp không có lõi chống thấm (theo phân hạng của Bộ Thủy Lợi, nay là Bộ Nông nghiệp và phát triển Nông thôn). Công trình gồm 1 đập chính và 7 đập phụ. Đập chính có cao trình 27m, dài 480m, là loại đập tràn có cửa xả kiểu máng phun với lưu lượng xả tối đa 850 mét khối/giây. Thân đập được làm bằng đắt đắp, đầm hỗn hợp thủ công và đầm lăn cơ giới hạng nhẹ. 7 đập phụ cũng là đập đất đắp không có lõi chống thấm, cao 12,5m. Từ năm 1999, đập được xây thêm 2 khoang xả tràn có lưu tốc xả 585 mét khối/giây. Tổng chiều dài các kênh dẫn dòng cấp I cung cấp nước cho hạ lưu dày 72 km từ cửa cống rộng 195 m.

Đập Núi Cốc tạo ra Hồ Núi Cốc có diện tích mặt nước trung bình 25 km vuông, ở thời điểm lũ tối đa là 32 km vuông; độ sâu 46,2 m, thời điểm cường lũ tối đa là dung tích toàn bộ 175,5 triệu mét khối, dung tích hữu ích 168 triệu mét khối. Hồ-đập Núi Cốc cùng các công trình phụ trợ tạo thành hệ thống thủy lợi Núi Cốc có nhiệm vụ cung cấp nước tưới cho 12 nghìn ha lúa thuộc bốn huyện, thành phố phía nam tỉnh Thái Nguyên và khu công nghiệp Thái nguyên với lưu lượng 30 mét khối/giây; cung cấp nước phục vụ đời sống dân sinh của cư dân thành phố Thái Nguyên với lưu lượng 7,2 mét khối/giây. Tổng lượng nước do Hồ Núi Cốc cung cấp cho Thái Nguyên đạt từ 40 triệu đến 70 triệu mét khối/năm. Trong một số năm hạn hán, Hồ Núi Cốc còn còn tiếp nước cho hệ thống thủy nông Sông Cầu (Bắc Giang) khoảng 30 triệu đến 50 triệu mét khối/năm. Hệ thống thủy lợi Hồ Núi Cốc cũng có tác dụng cắt lũ cho vùng hạ lưu sông Công; chăn nuôi thủy sản và kết hợp du lịch.

Đến nay, sau 35 năm khai thác và sử dụng, thân đập Hồ Núi Cốc đã bị thấm. Chính quyền địa phương đang xác định các phương án sửa chữa khẩn cấp.

Hình thành và đặc điểm
Hồ Núi Cốc được tạo nên sau khi đập ngăn sông Công được xây dựng trong các năm 1973 đến 1982. Hồ có độ sâu 35 m, diện tích mặt hồ rộng 25 km², dung tích của hồ ước 20-176 triệu m³. Hồ được tạo ra nhằm các mục đích:
 Cung cấp nước tưới cho 12.000 ha đất.
 Cấp 40-70 triệu m³ nước mỗi năm cho công nghiệp
 Giảm nhẹ lũ hạ lưu sông Cầu.
 Đáp ứng dịch vụ du lịch, nghỉ dưỡng và nuôi cá. Cải thiện môi trường.

Hồ gồm một đập chính dài 480 m và 7 đập phụ. Mặt hồ rộng mênh mông với hơn 89 hòn đảo lớn nhỏ: đảo rừng xanh, đảo cư trú của những đàn cò, có đảo là quê hương của loài dê, đảo núi Cái nơi trưng bày các cổ vật từ ngàn xưa để lại và đảo đền thờ bà Chúa Thượng Ngàn.

Du lịch
Đến khu du lịch hồ Núi Cốc, khách tham quan sẽ có cơ hội hưởng thụ nhiều hoạt động dịch vụ vui chơi, giải trí, tham quan và nghỉ dưỡng như:
 Du thuyền trên mặt hồ thăm các đảo.
 Thăm huyền thoại cung (nghe kể truyền thuyết câu chuyện tình thủy chung chàng Cốc - nàng Công).
 Thăm công viên cổ tích, vườn thú, vui chơi ở công viên nước.

Tại đây có hệ thống khách sạn, nhà hàng ăn uống phong phú từ bình dân đến cao cấp, giá cả hợp lý... Trong nhiều năm nay hồ Núi Cốc đã trở thành một địa chỉ tham quan hấp dẫn cho du khách trong và ngoài nước.

Liên quan
Hồ Núi Cốc được nhắc đến trong bài Huyền thoại hồ Núi Cốc của nhạc sĩ Phó Đức Phương.

Bên cạnh núi Cốc, sông Công, núi Văn, núi Võ, núi Quần Ngựa, nơi đây là chỗ tướng quân Lam Sơn Lưu Nhân Chú luyện binh, tích trữ lương thảo, lấy núi Văn, núi Võ kề bên làm sân tập, lấy nước sông Công nuôi quân để góp phần vào chiến thắng Chi Lăng năm 1427.

Quy hoạch
Ngày 25-6-2011 thủ tướng chính phủ đã quyết định công bố quy hoạch vùng du lịch quốc gia hồ Núi Cốc đến năm 2020, tầm nhìn đến 2030 và trao giấy chứng nhận đầu tư giai đoạn 1 cho các doanh nghiệp với tổng số vốn đầu tư giai đoạn 1 là 10.000 tỷ đồng.
Theo quy hoạch, vùng Hồ Núi Cốc là khu du lịch trọng điểm quốc gia, khu du lịch sinh thái có quy mô gần 200 km2, gồm 9 xã và 1 thị trấn thuộc thành phố Thái Nguyên và 2 huyện (Phổ Yên, Đại Từ), trong đó diện tích thuộc Thành phố Thái Nguyên trên 5.400 ha, diện tích thuộc huyện Đại Từ trên 10.000 ha và diện tích thuộc huyện Phổ Yên hơn 3.400 ha.
Dự tính đến năm 2020, dân số toàn vùng quy hoạch từ 60,5 đến 62 nghìn người; đến năm 2030 từ 68 đến 70 nghìn người. Vùng du lịch này được định hướng phát triển thành phân vùng phát triển kinh tế bao gồm khu vực phát triển nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản, vùng trồng chè tập trung, vùng sản xuất nông nghiệp, vùng rừng tự nhiên, phòng hộ và Khu vực phát triển du lịch, thương mại dịch vụ và đô thị.
Toàn bộ vùng du lịch này được chia thành 5 khu chức năng bao gồm: Du lịch, thể thao, thương mại dịch vụ tổng hợp với số vốn đầu tư 850-900 tỷ đồng; Khu giải trí, sân golf, du lịch sinh thái vốn đầu tư 8.100-8.300 tỷ đồng; Trung tâm hành chính mới vốn đầu tư 450-500 tỷ đồng; Khu đô thị và dịch vụ du lịch - Thị trấn Quân Chu.
Các doanh nghiệp đầu tư giai đoạn 1 bao gồm các dự án: Dự án xây dựng hệ thống giao thông và thoát nước quanh Hồ Núi Cốc; Khu du lịch sinh thái và vui chơi có thưởng Hồ Núi Cốc; Khu du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng Quốc tế; xây dựng khu du lịch phía Nam Hồ Núi Cốc; du thuyền và hệ thống bến đỗ; Tổ hợp trung tâm du lịch quốc tế, vui chơi và nghỉ dưỡng 5; Khu du lịch sinh thái nghỉ dưỡng Hồ Núi Cốc; đường đô thị Đán - Hồ Núi Cốc.

Hình ảnh Hồ Núi Cốc

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.vietnamtourism.com

Du lịch Thái Nguyên
Hồ tại Thái Nguyên
Núi Cốc


title: Samone, Piemonte

text:
Samone là một đô thị ở tỉnh Torino trong vùng Piedmont, có vị trí cách khoảng 40 km về phía bắc của Torino. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.513 người và diện tích là 2.5 km².

Samone giáp các đô thị: Fiorano Canavese, Banchette, Salerano Canavese, Loranzè, Pavone Canavese, và Colleretto Giacosa.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Torino
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: 4117 Wilke

text:
4117 Wilke (1982 SU3) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 24 tháng 9 năm 1982 bởi Freimut Börngen ở Tautenburg.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 4117 Wilke

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1982


title: Agriomelissa ursipes

text:
Agriomelissa ursipes là một loài bướm đêm thuộc họ Sesiidae. Nó được tìm thấy ở Somalia và Nam Phi.

Chú thích

Tham khảo

Agriomelissa
Động vật Somalia


title: Chapuisia inconspicua

text:
Chapuisia inconspicua là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1899.

Chú thích

Tham khảo

Chapuisia


title: Silanus

text:
Silanus là một đô thị ở tỉnh Nuoro ở vùng Sardinia của Italia, tọa lạc cách khoảng 120 km về phía bắc của Cagliari và cách khoảng 40 km về tây của Nuoro. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 2.346 người và diện tích là 48,1 km².

Silanus giáp các đô thị: Bolotana, Bortigali, Dualchi, Lei, Noragugume.

Lịch sử biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Nuoro


title: 729

text:
Năm 729 trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 729


title: Trentepohlia zambesiae

text:
Trentepohlia zambesiae là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc và miền nhiệt đới châu Phi.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Trentepohlia
Steltmug uit miền Cổ bắc
Steltmug uit miền nhiệt đới châu Phi


title: Plesiocystiscus ovatus

text:
Plesiocystiscus ovatus là một loài ốc biển rất nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cystiscidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Plesiocystiscus


title: Giải vô địch bóng đá châu Âu 2008

text:
Giải vô địch bóng đá châu Âu 2008 (hay còn gọi là EURO 2008) là giải vô địch bóng đá châu Âu lần thứ 13 do Liên đoàn bóng đá châu Âu (UEFA) tổ chức. Giải đấu này được diễn ra trên các sân vận động của Áo và Thụy Sĩ từ ngày 7 và kết thúc với trận chung kết trên Sân vận động Ernst Happel tại Viên vào ngày 29 tháng 6 năm 2008. Đây là kỳ Euro lần thứ 2 có hai quốc gia đồng tổ chức giải vô địch bóng đá châu Âu. Lần trước vào kỳ Euro 2000 do Bỉ và Hà Lan cùng đăng cai.

Giải có 50 đội tham gia vòng loại, trong đó 16 đội giành quyền tham dự vòng chung kết. Đội tuyển Tây Ban Nha đã giành chức vô địch Euro lần thứ hai trong lịch sử sau khi đánh bại đội tuyển Đức với tỉ số 1–0 bằng bàn thắng duy nhất của Fernando Torres ở phút thứ 33 của hiệp 1 và trở thành đội thứ ba có hai lần đăng quang, còn Hy Lạp trở thành đội đương kim vô địch thứ 4 bị loại ngay từ vòng bảng (sau Đức 1984, 2000 và Đan Mạch 1996).

Cuộc đua giành quyền đăng cai
UEFA nhận được tổng cộng 7 hồ sơ xin đăng cai Euro 2008: Áo/Thụy Sĩ, Hy Lạp/Thổ Nhĩ Kỳ, Scotland/Ireland, Nga, Hungary, Croatia/Bosna và Hercegovina và đơn xin đăng cai chung của 4 nước Bắc Âu: Na Uy/Thụy Điển/Đan Mạch/Phần Lan. Đây là lần thứ hai liên tiếp Áo xin đăng cai chung một kỳ Euro. Năm 2004, họ cùng Hungary đã bị Bồ Đào Nha đánh bại. Ở vòng bỏ phiếu cuối cùng, chỉ còn hồ sơ của Áo/Thụy Sĩ cùng với hồ sơ Hy Lạp/Thổ Nhĩ Kỳ và Hungary được giữ lại. Sau hai vòng bỏ phiếu, lần lượt Hy Lạp/Thổ Nhĩ Kỳ và Hungary bị loại, nhường quyền đăng cai Euro 2008 cho hai quốc gia nhỏ vùng Tây-Trung Âu.

Các sân vận động

Linh vật giải đấu

Hai linh vật chính thức của Euro 2008, có tên sau cuộc bầu chọn của công chúng hai nước chủ nhà. Tên đưa ra lựa chọn gồm:
 Zagi và Zigi
 Flitz và Bitz
 Trix và Flix

Với 36,3% số phiếu, Trix và Flix được chọn.

Vòng loại

50 đội tuyển bóng đá quốc gia châu Âu được xếp vào 7 bảng để chọn ra hai đội đứng đầu mỗi bảng cùng với hai đội bóng của hai nước chủ nhà Áo và Thụy Sĩ.

Dưới đây là danh sách 16 đội bóng tham dự vòng chung kết tại giải lần này:

1 Với tư cách là đội
2 Với tư cách là đội
3 Với tư cách là đội
4 Với tư cách là đội
 Năm in đậm là năm mà đội giành chức vô địch.

Có hai đội lần đầu tham dự vòng chung kết một kỳ Euro là Áo và Ba Lan. Đây cũng là lần đầu tiên kể từ năm 1984, bốn đội bóng thuộc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland đều không vượt qua vòng loại. Các đội bóng đáng chú ý vắng mặt tại vòng chung kết lần này gồm: Anh, Scotland, Đan Mạch, Bulgaria, Serbia, Ukraina và Cộng hòa Ireland.

Danh sách cầu thủ

Trọng tài
Dưới đây là danh sách 12 trọng tài cùng 24 trợ lý được lựa chọn cho giải đấu:

Ngoài ra, còn có 8 trọng tài khác được lựa chọn vào vị trí trọng tài bàn ở giải

Phân nhóm và bốc thăm chia bảng

Phân nhóm
Lễ bốc thăm được tiến hành vào ngày 2 tháng 12 năm 2007. Theo thể thức từ các giải Euro 1992 và Euro 1996, các trận đấu của mỗi bảng được tổ chức trên hai sân vận động, với đội hạt giống được đá trên một sân trong cả ba trận. Cũng như vòng chung kết năm 2000 và 2004, các đội tham dự được chia vào 4 nhóm bốc thăm, dựa trên điểm trung bình trên mỗi trận đấu ở vòng loại World Cup 2006 và Euro 2008, 4 đội trong mỗi bảng từ 4 nhóm khác nhau. Thụy Sĩ và Áo, hai nước đồng chủ nhà, cùng Hy Lạp - đương kim vô địch, mặc nhiên được xếp vào nhóm 1 (nhóm hạt giống). Hà Lan là hạt giống thứ tư dựa trên điểm hệ số UEFA.

Pháp với nhiều trận hòa tại vòng loại World Cup 2006, cùng với hai trận thua Scotland tại vòng loại Euro 2008 nên bị xếp vào nhóm 4 (chú ý rằng không tính thành tích tại vòng chung kết World Cup). Điều đó có thể tạo ra bảng tử thần gồm Hà Lan, Ý, Pháp và một trong 3 đội Đức, Tây Ban Nha hoặc Bồ Đào Nha.

Bốc thăm chia bảng
Lễ bốc thăm diễn ra tại Trung tâm Văn hoá và Hội nghị ở Lucerne, với sự điều khiển chính của Gianni Infantino, giám đốc điều hành UEFA và 8 đội trưởng vô địch các kỳ Euro từ năm 1968 cho đến năm 2004 (Riêng Michel Platini, đội trưởng đội tuyển Pháp vô địch Euro 1984 không điều hành lễ bốc thăm do đang nắm giữ chức chủ tịch UEFA).
 Gianni Infantino, điều khiển chính
 Vô địch Euro 1992,  Peter Schmeichel, phụ trách bốc thăm Nhóm 1.
 Vô địch Euro 1996,  Jürgen Klinsmann, phụ trách bốc thăm Nhóm 2.
 Vô địch Euro 2000,  Didier Deschamps, phụ trách bốc thăm Nhóm 3.
 Vô địch Euro 2004,  Theodoros Zagorakis, phụ trách bốc thăm Nhóm 4.
 Vô địch Euro 1980,  Bernard Dietz, phụ trách bốc thăm Bảng A.
 Vô địch Euro 1976,  Anton Ondrus, phụ trách bốc thăm Bảng B.
 Vô địch Euro 1972,  Franz Beckenbauer, phụ trách bốc thăm Bảng C.
 Vô địch Euro 1968,  Dino Zoff, phụ trách bốc thăm Bảng D.

Kết quả bốc thăm như sau

Vòng chung kết

Vòng bảng
Giờ thi đấu tính theo giờ địa phương (GMT +2)

Bảng A

|}
<noinclude>

Bảng B

|}

Bảng C

|}

Bảng D

|}

Vòng đấu loại trực tiếp

Vòng đấu loại trực tiếp Euro 2008 có thể thức hơi khác so với các vòng chung kết trước đó. Các đội của bảng A và B sẽ không gặp các đội của bảng C và D cho đến tận trận chung kết.

Sơ đồ tóm tắt

Tứ kết

Bán kết

Chung kết

Vô địch

Thống kê

Cầu thủ ghi bàn

4 bàn
  David Villa
3 bàn
  Lukas Podolski
  Roman Pavlyuchenko
  Hakan Yakin
  Semih Şentürk
2 bàn
  Ivan Klasnić
  Michael Ballack
  Bastian Schweinsteiger
  Miroslav Klose
  Ruud van Nistelrooy
  Robin van Persie
  Wesley Sneijder
  Andrei Arshavin
  Dani Güiza
  Fernando Torres
  Zlatan Ibrahimović
  Arda Turan
  Nihat Kahveci

1 bàn
  Ivica Vastić
  Luka Modrić
  Ivica Olić
  Darijo Srna
  Jan Koller
  Jaroslav Plašil
  Libor Sionko
  Václav Svěrkoš
  Thierry Henry
  Philipp Lahm
  Angelos Charisteas
  Daniele De Rossi
  Christian Panucci
  Andrea Pirlo
  Giovanni van Bronckhorst
  Klaas-Jan Huntelaar
  Dirk Kuyt
  Arjen Robben

1 bàn (tiếp)
  Roger Guerreiro
  Deco
  Raul Meireles
  Nuno Gomes
  Pepe
  Hélder Postiga
  Ricardo Quaresma
  Cristiano Ronaldo
  Adrian Mutu
  Dmitri Torbinski
  Konstantin Zyrianov
  Rubén de la Red
  Cesc Fàbregas
  Xavi
  David Silva
  Petter Hansson
  Uğur Boral

Giải thưởng

Đội hình tiêu biểu của UEFA
Nhóm kỹ thuật của UEFA được giao nhiệm vụ đặt tên cho một đội bao gồm 23 cầu thủ xuất sắc nhất trong suốt giải đấu. Nhóm chín nhà phân tích đã theo dõi mọi trận đấu tại giải đấu trước khi đưa ra quyết định sau trận chung kết. Chín cầu thủ của đội Tây Ban Nha chiến thắng được điền tên vào đội của giải đấu, trong khi không có cầu thủ nào bị loại ở vòng bảng. Bốn cầu thủ từ Nga lọt vào bán kết cũng được đưa vào, lần đầu tiên có cầu thủ Nga trong Đội hình tiêu biểu của giải đấu sau sự sụp đổ của Liên Xô.

Cầu thủ xuất sắc nhất giải
Nhóm kỹ thuật của UEFA cũng phải chọn Cầu thủ xuất sắc nhất giải đấu, có tính đến phiếu bầu của người hâm mộ. Cầu thủ được chọn là tiền vệ người Tây Ban Nha Xavi.

  Xavi

Chiếc giày vàng
Chiếc giày vàng đã được trao cho một cầu thủ người Tây Ban Nha khác, David Villa, người đã ghi bốn bàn, ba trong số đó đến trong chiến thắng 4–1 của đội anh trước Nga (cú hat-trick duy nhất của giải đấu).

  David Villa (4 bàn)

Tiền thưởng

Bảng xếp hạng giải đấu

Chú thích

Liên kết ngoài
 Trang web của UEFA

2008

Quan hệ Áo-Thụy Sĩ


title: Dolichoneura

text:
Dolichoneura là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Các loài
 Dolichoneura albidentata Warren, 1894
 Dolichoneura innotata Warren, 1894

Chú thích

Tham khảo

 Dolichoneura at funet.fi
 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Desmobathrini
Desmobathrinae


title: Ericrocis pintada

text:
Ericrocis pintada là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Snelling & Zavortink mô tả khoa học năm 1984.

Chú thích

Tham khảo

Ericrocis
Động vật được mô tả năm 1984


title: Acalymma gouldi

text:
Acalymma gouldi là một loài bọ cánh cứng trong chi Acalymma, họ Chrysomelidae được tìm thấy ở Bắc Mỹ.

Chú thích

Tham khảo

Acalymma
Động vật được mô tả năm 1947


title: Port of Spain

text:
Port of Spain là tên thủ đô của Trinidad và Tobago và là đô thị lớn thứ ba của quốc gia này, sau Chaguanas và San Fernando. Theo thống kê dân số năm 2000, thành phố có dân số đô thị 49.031 người và dân số kể cả khu vực ngoại thành là 128.026 (ước tính 1990). Thành phố nằm bên bờ vịnh Paria, bờ tây bắc của đảo Trinidad.

Thành phố này là một trung tâm hành chính, dịch vụ tài chính của quốc gia này, ở đây có hai trong các ngân hàng lớn nhất của vùng Caribe nói tiếng Anh. Thành phố này cũng là một trong những trung tâm vận chuyểnt bằng tàu biển lớn của vùng Caribe, xuất khẩu các nông sản và asphalt. Bauxite từ Guyana và quặng sắt từ Venezuela được trung chuyển tàu thông qua cảng tại Chaguaramas, cách thành phố 5 dặm về phía tây. Tòa nhà cao nhất của Port of Spain (và của cả nước) là Nicholas Tower cao 21 tầng; tòa nhà Waterfront International Project dự kiến xây là một tháp cao 26 tầng.

Địa lý
Port of Spain nằm ở tây bắc đảo Trinidad, giữa vịnh Paria, các đồi của Northern Range và đầm lầy Caroni. Một phần của thành phố nằm ở trên đất lấn biển còn các khu vực khác nằm trên các sườn đồi.

Khí hậu
Port of Spain có khí hậu nhiệt đới gió mùa. Mùa mưa từ tháng 6 đến tháng 12, mùa khô từ tháng 1 đến tháng 5.

Các kỷ lục nhiệt độ của Port of Spain (St. Clair):
Cao kỷ lục: 38 °C (100.4 °F)
Thấp kỷ lục: 11 °C (51.8 °F)

Chú thích

Đọc thêm

Liên kết ngoài

 Cảng, Port Authority of Trinidad and Tobago
 Bản đồ tại Caribbean-On-Line.com

Thành phố Trinidad và Tobago
Thủ đô Caribe


title: Dufourea subdavidsoni

text:
Dufourea subdavidsoni là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Bohart mô tả khoa học năm 1949.

Chú thích

Tham khảo

Dufourea
Động vật được mô tả năm 1949


title: Megachile variabilis

text:
Megachile variabilis là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được King mô tả khoa học năm 1994.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

V
Động vật được mô tả năm 1994


title: Gomesa

text:
Gomesa là một chi thực vật có hoa trong họ, Orchidaceae.

Xem thêm
Danh sách các chi Phong lan

Hình ảnh

Tham khảo

Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (1999). Genera Orchidacearum 1. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2001). Genera Orchidacearum 2. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2003). Genera Orchidacearum 3. Oxford Univ. Press
Berg Pana, H. 2005. Handbuch der Orchideen-Namen. Dictionary of Orchid Names. Dizionario dei nomi delle orchidee. Ulmer, Stuttgart

Danh sách các chi phong lan
Phân họ Lan
Cymbidieae


title: Melz

text:
Melz là một đô thị tại huyện Mecklenburgische Seenplatte (trước thuộc huyện Müritz), bang Mecklenburg-Vorpommern, miền bắc nước Đức.

Tham khảo

Xã của bang Mecklenburg-Vorpommern
Xã và đô thị ở huyện Mecklenburgische Seenplatte


title: Stegania

text:
Stegania là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Các loài
Bao gồm các loài:
 Stegania trimaculata – Villers, 1789

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Cassymini
Abraxini


title: Sâm Châu

text:
Sâm Châu (tiếng Trung: 郴州市 bính âm: Chénzhōu Shì, Hán-Việt: Sâm Châu thị) là một địa cấp thị ở khu vực phía nam của tỉnh Hồ Nam, Trung Quốc. Khu vực này có Vạn Hóa Nham (万华岩), Ngũ Cái Sơn (五盖山), Tô Tiên Lĩnh 苏仙岭, và Đông Giang Hồ (东江湖). Sâm Châu có diện tích 19.317 km2, dân số 4.150.000 người.
E113°03′ N25°48′

Hành chính
Sâm Châu quản lí trực tiếp 2 quận, 8 huyện và quản lí đại thể 1 thành phố cấp huyện.
Quận: Bắc Hồ (北湖区), Tô Tiên (苏仙区)
Huyện: Quế Dương (桂阳县), Nghi Chương (宜章县), Vĩnh Hưng (永兴县), Gia Hòa (嘉禾县), Lâm Vũ (临武县), Nhữ Thành (汝城县), Quế Đông (桂东县), An Nhân (安仁县)
Thành phố cấp huyện: Tư Hưng (资兴市)

Tham khảo


title: Guizengeard

text:
Guizengeard là một xã thuộc tỉnh Charente trong vùng Nouvelle-Aquitaine tây nam nước Pháp. Xã nay có độ cao trung bình 70 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Charente


title: Tetragona kaieteurensis

text:
Tetragona kaieteurensis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Schwarz mô tả khoa học năm 1938.

Chú thích

Tham khảo

Tetragona
Động vật được mô tả năm 1938


title: Hydroginella

text:
Hydroginella là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Marginellidae, họ ốc mép.

Các loài
Các loài thuộc chi Hydroginella bao gồm:

 Hydroginella angustata Boyer, Wakefield & McCleery, 2003
 Hydroginella bullata Boyer, Wakefield & McCleery, 2003
 Hydroginella galatea Lussi & Smith, 1999
 Hydroginella gemella Boyer, 2001
 Hydroginella marina Lorenz & Kostin, 2007
 Hydroginella musorstomi Boyer, Wakefield & McCleery, 2003
 Hydroginella richeri Boyer, 2001
 Hydroginella roselineae Cossignani, 2009
 Hydroginella rugosa Boyer, Wakefield & McCleery, 2003
 Hydroginella tuii Cossignani, 2001
 Hydroginella unica Boyer, Wakefield & McCleery, 2003
 Hydroginella vitiensis Boyer, Wakefield & McCleery, 2003
 Hydroginella wareni Boyer, Wakefield & McCleery, 2003

Chú thích

Tham khảo

Marginellidae


title: Antiochos VI Dionysos

text:
Antiochos VI Dionysos (Khoảng 148 – 138 TCN), là vua của đế chế Seleukos thời Hy Lạp hóa, ông là con trai của Alexandros Balas với Cleopatra Thea, con gái vua Ptolemaios VI của Ai Cập.

Antiochos VI không thực sự cai trị. Ông được tướng Diodotus Tryphon tôn lên làm vua vào năm 145 TCN để làm đối trọng với Demetrius II, và là công cụ của viên tướng này.. Vào năm 142 TCn, Diodotos đã phế truất và lên thay ông..

Liên kết bên ngoài

Antiochus VI entry in historical sourcebook by Mahlon H. Smith

Vua Seleucid
Sinh năm 148 TCN
Mất năm 138 TCN
Vua nhà Seleukos
Mất thập niên 130 TCN
Năm 138 TCN
Năm 148 TCN


title: Helius tetracradus

text:
Helius tetracradus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Helius
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Calomicrus prujai

text:
Calomicrus prujai là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Codina miêu tả khoa học năm 1963.

Chú thích

Tham khảo

Calomicrus


title: Racta

text:
Racta là một chi bướm trong họ Hesperiidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Hesperiini


title: Villoldo

text:
Villoldo là một đô thị trong tỉnh Palencia, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 444 người.

Tham khảo

Đô thị ở Palencia


title: 555

text:
Năm 555 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện
Bắt đầu thời kỳ trị vì của nhà Tây Lương

Sinh

Mất
Lương Nguyên Đế, vị vua thứ 3 nhà Lương ở Nam triều - Trung Quốc
 Lý Thiên Bảo, tức Đào Lang vương (anh của Lý Nam Đế) của Việt Nam, cát cứ tại động Dã Năng.

Tham khảo

Năm 555


title: Phyllonorycter tristrigella

text:
Phyllonorycter tristrigella là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở khắp châu Âu, ngoại trừ Iberian Peninsula và bán đảo Balkan, phía đông đến phần châu Âu thuộc Nga. Nó cũng được ghi nhận từ Nhật Bản, nhưng là một nhận dạng sai của Phyllonorycter laciniatae.

Sải cánh dài 7–9 mm. Có hai lứa trưởng thành mỗi năm vào tháng 5 và một lần nữa vào tháng 8.

Ấu trùng ăn Ulmus glabra, Ulmus x hollandica, Ulmus laevis và Ulmus minor. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Chú thích

Phyllonorycter
Côn trùng châu Âu
Động vật được mô tả năm 1828


title: Banneville-sur-Ajon

text:
Banneville-sur-Ajon là một xã ở tỉnh Calvados, thuộc vùng Normandie ở tây bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Calvados

Tham khảo

Bannevillesurajon


title: Định luật Faraday

text:
Định luật Faraday có thể chỉ:
Định luật cảm ứng điện từ Faraday
Định luật điện phân Faraday


title: Jaligny-sur-Besbre

text:
Jaligny-sur-Besbre  là một xã ở tỉnh Allier thuộc miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Allier

Tham khảo

‘‘Dựa trên bài ở Wikipedia tiếng Pháp.’’

Jalignysurbesbre


title: Larroque-sur-l'Osse

text:
Larroque-sur-l'Osse  là một xã thuộc tỉnh Gers trong vùng Occitanie miền nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Gers

Tham khảo

Larroquesurlosse


title: Hautes-Alpes

text:
Hautes-Alpes là một tỉnh của Pháp, thuộc vùng hành chính Provence-Alpes-Côte d'Azur, bao gồm 2 quận với các quận lỵ còn lại là Briançon.

Tham khảo

Provence-Alpes-Côte d'Azur
Tỉnh của Pháp


title: Desmonts

text:
Desmonts là một xã trong tỉnh Loiret, vùng Centre-Val de Loire bắc trung bộ nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 102-141 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Loiret


title: Lema kimotoi

text:
Lema kimotoi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev & Sprecher-Uebersax miêu tả khoa học năm 1999.

Chú thích

Tham khảo

Lema


title: Quốc kỳ Armenia

text:
Quốc kỳ Armenia () gồm có ba dải nằm ngang với chiều rộng bằng nhau, dải màu đỏ ở trên cùng, dải màu lam ở giữa, và dải màu cam (hay màu mơ) ở dưới cùng. Xô viết Tối cao Armenia thông qua quốc kỳ hiện nay vào ngày 24 tháng 8 năm 1990. Ngày 15 tháng 6 năm 2006, Luật Quốc kỳ được Quốc hội Armenia thông qua.

Trong suốt chiều dài lịch sử, quốc kỳ Armenia có nhiều biến đổi. Thời cổ đại, các Triều đại Armenia được đại diện bằng các biểu tượng thú vật khác nhau trên hiệu kỳ của họ. Trong thế kỷ 20, nhiều hiệu kỳ Xô viết khác nhau đại diện cho quốc gia Armenia.

Thiết kế
Năm 2012, Viện quốc gia Armenia về tiêu chuẩn (SARM) ban hành các chi tiết kỹ thuật đối với việc dựng hình và màu sắc trên quốc kỳ.:

Ý nghĩa của các màu trên quốc kỳ Armenia được giải thích theo nhiều cách khác nhau, như màu đỏ tượng trưng cho máu của 1,5 triệu người Armenia, màu lam là bầu trời trong của Armenia, và màu cam đại diện cho dũng khí của quốc gia.

Hiến pháp nước Cộng hòa Armenia định nghĩa chính thức về các màu là:

Màu đỏ tượng trưng cho Cao địa Armenia, cuộc đấu tranh liên tục của người Armenia để sinh tồn, duy trì đức tin Cơ Đốc giáo, nền độc lập và tự do của Armenia. Màu lam tượng trưng cho nguyện vọng của nhân dân Armenia muốn sống dưới bầu trời hòa bình. Màu cam tượng trưng cho tài sáng tạo và bản tính chăm chỉ của nhân dân Armenia.

Lịch sử
Trong thời cổ đại, các đội quân ra ngoài chiến trận sau các cột được trạm khắc. Các hình trạm khắc có thể tượng trưng cho một con rồng, một con đại bàng, một con sử tử hay "một số khách thể thần bí của các thần." Cùng với việc Cơ Đốc giáo lan đến, quốc gia Armenia chấp nhận nhiều hiệu kỳ khác nhau để đại diện cho các Triều đại khác nhau, như quốc kỳ của Triều đại Artaxias gồm có một tấm vải đỏ ở trên thể hiện hai con đại bàng nhìn vào nhau, bị một hoa tách biệt.

Sau khi Armenia bị phân ly giữa các đế quốc Ba Tư và Ottoman, ý tưởng về một quốc kỳ Armenia ngừng tồn tại trong một số thời gian. Linh mục Thiên Chúa giáo Armmenia Ghevont Alishan tạo ra một quốc kỳ mới cho người Armenia vào năm 1885, sau khi Hiệp hội Sinh viên Armenia tại Paris thỉnh cầu có một quốc kỳ để sử dụng trong tang lễ của nhà văn Pháp Victor Hugo. Thiết kế đầu tiên của Alishan rất tương đồng với quốc kỳ hiện nay của Armenia: một cờ tam tài ngang. Tuy nhiên, nó trông giống biến thể đảo nghịch của quốc kỳ Bulgaria hiện nay hơn. Dải trên cùng là màu đỏ, tiếp đến là một dải màu lục, và dưới cùng là một dải màu trắng. Trong khi ở tại Pháp, Alishan cũng thiết kế một quốc kỳ thứ nhì, và nay được gọi là "Quốc kỳ Armenia dân tộc chủ nghĩa." Quốc kỳ này cũng có ba màu, song theo chiều dọc tương tự như quốc kỳ Pháp. Ba màu trên thiết kế từ trái sang phải là đỏ, lục, và lam, tượng trưng cho cầu vồng mà Nô-ê thấy sau khi lên núi Ararat.

Năm 1828, Armenia thuộc Ba Tư bị Đế quốc Nga sáp nhập sau Chiến tranh Nga-Ba Tư lần cuối cùng, trở thành Armenia thuộc Nga. Khi Đế quốc Nga sụp đổ, Armenia thuộc Nga tuyên bố độc lập và gia nhập Cộng hòa Dân chủ Liên bang Zakavkaz đoản mệnh. Một số sử gia cho rằng quốc kỳ Liên bang là cờ tam tài vàng, đen, và đỏ nằm ngang, tương tự như quốc kỳ Đức.

Sau khi tuyên bố độc lập, Đệ nhất Cộng hòa Armenia thông qua quốc kỳ tam tài Armenia. Khi Stepan Malkhasyants xuất hiện trong Quốc hội Armenia, chính phủ Armenia độc lập lựa chọn các màu được sử dụng trong hậu kỳ của Triều đại Rubenid là đỏ, lam, và vàng. Một nguyên mẫu ban đầu là một cờ cầu vồng, song cuối cùng bị bác bỏ. Họ chọn cách thay thế màu vàng bằng màu cam do kết hợp tốt hơn với hai màu kia. Quốc kỳ Armenia độc lập khi đó có tỷ lệ 2:3, song vào ngày 24 tháng 8 năm 1990, khi Xô viết Tối cao Armenia chấp nhận nó làm quốc kỳ của Cộng hòa Armenia, tỷ lệ được đổi thành 1:2.

Ngày 29 tháng 11 năm 1920, những người Bolshevik thành lập CHXHCNXV Armenia, Đại hội Xô viết Armenia lần đầu tiên thông qua một quốc kỳ mới vào ngày 2 tháng 2 năm 1922. Đến ngày 12 tháng 3 thì CHXHCNXV Armenia, CHXHCNXV Gruzia và CHXHCNXV Azerbaijan hợp nhất thành CHXHCNXVLB Ngoại Kavkaz. Đến 30 tháng 12 năm 1922, CHXHCNXVLB Ngoại Kavkaz trở thành một trong bốn nước cộng hòa hợp nhất thành Liên Xô. Quốc kỳ CHXHCNXVLB Ngoại Kavkaz có biểu tượng búa liềm trong một sao cùng cụm từ viết tắt tên Liên bang là "ЗСФСР" bằng chữ cái Nga. Đến năm 1936, CHXHCNXVLB Ngoại Kavkaz giải thể.

Với vị thế một nước cộng hòa thuộc Liên Xô, CHXHCNXV Armenia có quốc kỳ đầu tiên vào năm 1936. Quốc kỳ này rất tương đồng với quốc kỳ Liên Xô, có nền đỏ và có một biểu tượng búa liềm vàng tại góc. Bên dưới là dòng chữ viết tắt "ՀԽՍՀ" trong tiếng Tây Armenia. Đến thập niên 1940, quốc kỳ chuyển sang sử dụng tiếng Đông Armenia, cụm từ viết tắt được đổi thành "ՀՍՍՌ". Năm 1952, quốc kỳ mới được thông qua, những chứ viết tắt được loại bỏ hoàn toàn, trong khi một dải màu lam được thêm vào.

Cuối tháng 5 năm 1988, trong bối cảnh căng thẳng sắc tộc gia tăng, lãnh đạo Cộng sản mới của Armenia chấp thuận cho cờ tam tài Armenia vốn không được tung bay tại Yerevan, lần đầu tiên trong 68 năm. Một năm sau đó, sau khi trong một cuộc tuần hành đại chúng về vấn đề Nagorno-Karabakh xuất hiện các cờ tam tài, nhà lãnh đạo thúc giục chính thức công nhận nó. Quốc kỳ tam tài được công nhận vào ngày 24 tháng 8 năm 1990, một ngày sau khi Xô viết Tối cao Armenia tuyên bố chủ quyền của nước cộng hòa đổi quốc hiệu thành nước Cộng hòa Armenia.

Sử dụng
Luật Quốc kỳ năm 2006 của Armenia ghi rằng quốc kỳ được treo trên các tòa nhà sau đây:
Dinh Tổng thống
Nghị viện
Chính phủ
Tòa án Hiến pháp
Văn phòng Công tố
Ngân hàng Trung ương Armenia
Các tòa nhà chính phủ khác

Luật yêu cầu hạ quốc kỳ xuống trung điểm của cột cờ trong những ngày để tang hoặc trong lễ tang. Một dải băng đen cần được đặt trên đỉnh của quốc kỳ, chiều dài của dải băng cần phải bằng với chiều dài của quốc kỳ. Quốc kỳ được thượng phải toàn vẹn, sạch sẽ, và không phai màu; phần phía dưới của quốc kỳ cách mặt đất ít nhất là 2,5 m.

Ngày 15 tháng 6 hàng năm là ngày Quốc kỳ Armenia, do đây là ngày thông qua luật Quốc kỳ. Ngày cờ tam tài Armenia được tổ chức lần đầu tiên vào 15 tháng 6 năm 2010 tại Yerevan.

Việc trưng quốc kỳ Armenia hàng ngày được khuyến khích, song về pháp luật chỉ yêu cầu trưng quốc kỳ trong những ngày sau:

 1 tháng 1Tết Năm mới
 6 tháng 1Giáng sinh (Thiên Chúa giáo Armenia)
 8 tháng 3Ngày Quốc tế phụ nữ
 7 tháng 4Ngày Tình mẹ và Sắc đẹp
 1 tháng 5Ngày Đoàn kết lao động quốc tế
 9 tháng 5Ngày Chiến thắng và Hòa bình
 28 tháng 5Ngày Đệ nhất Cộng hòa Armenia, 1918
 5 tháng 7Ngày Hiến pháp, 1995
 21 tháng 9Ngày Độc lập, 1991
 7 tháng 12Ngày tưởng niệm động đất Spitak, 1988

Tham khảo

Liên kết ngoài

  các quốc kỳ của Armenia

Armenia
Biểu tượng quốc gia Armenia