title: Giám đốc điều hành

text:
Giám đốc điều hành, giám đốc quản lý (viết tắt là COO, tiếng Anh: chief operations officer) là một trong những lãnh đạo cao cấp nhất trong một tổ chức, một cấu thành của "bộ C" (the C-suite - những chức danh quản lý với từ "Chief"). COO thường là người chỉ huy thứ hai tại công ty, đặc biệt nếu người điều hành cấp cao nhất là chủ tịch và tổng giám đốc điều hành. COO chịu trách nhiệm về các hoạt động hàng ngày của công ty và tòa nhà văn phòng của công ty, là người quản lý chỉ đạo hoặc giám sát hoạt động kinh doanh.[ COO thường xuyên báo cáo với giám đốc điều hành cấp cao nhất, hay gọi là Tổng Giám đốc điều hành (CEO). Ngoài việc quản lý nhân viên có trách nhiệm, trọng tâm công việc là sản xuất tối ưu chi phí cho các dịch vụ vận hành, triển khai nhân sự và lập kế hoạch nguồn lực, điều phối dòng nguyên liệu và đảm bảo hàng hóa luôn sẵn có.

Với tiếng Việt, người ta vẫn gọi COO là Giám đốc điều hành. Tuy nhiên ở các nước phương Tây, trong trường hợp Tổng giám đốc điều hành (CEO) hay Chủ tịch Hội đồng quản trị (Chairman) là nhà điều hành cấp cao nhất, thì COO có thể được coi là Chủ tịch (President).

Trách nhiệm và các danh hiệu tương tự
Khác với các vị trí C-suite khác, thường được định rõ theo trách nhiệm chung đã chỉ định trong hầu hết các công ty, công việc của một COO thường được định rõ liên quan đến CEO cụ thể mà họ làm việc cùng, do mối quan hệ làm việc chặt chẽ giữa hai cá nhân này.

Việc chọn lựa một COO tương tự trong nhiều cách với việc chọn lựa một phó tổng thống hoặc trưởng nhân viên của Hoa Kỳ: cấu trúc quyền lực và trách nhiệm thay đổi trong chính quyền và các chế độ tư nhân tùy thuộc vào phong cách và nhu cầu của tổng thống hoặc CEO. Do đó, vai trò của COO đáp ứng những kỳ vọng cá nhân và thay đổi khi các nhóm lãnh đạo điều chỉnh.

Vị trí COO thường xuất hiện trong các công ty có tính hoạt động nặng như ngành hàng không và ngành công nghiệp ô tô.

Chủ tịch
Tương tự như COO, chức danh chủ tịch công ty là một vị trí riêng biệt (thay vì được kết hợp với một chức danh "C-suite", như "chủ tịch kiêm CEO" hoặc "chủ tịch kiêm COO") cũng được định rõ một cách lỏng lẻo. Chủ tịch thường là cấp bậc cao nhất được công nhận theo pháp luật của các sĩ quan công ty, đứng trên các phó chủ tịch (bao gồm phó chủ tịch cấp cao và phó chủ tịch điều hành), nhưng nếu chỉ có một mình, thì theo thực tế, chức vụ này thường được xem là cấp dưới CEO.

Lloyd E. Reuss từng là chủ tịch của General Motors từ năm 1990 đến 1992, giữ vai trò là người đứng thứ hai của chủ tịch và CEO Robert C. Stempel. Stempel đã khăng khăng đặt Reuss vào vị trí chủ tịch công ty phụ trách hoạt động ở Bắc Mỹ, ban điều hành mặc dù không hài lòng nhưng vẫn đồng ý, nhưng họ đã thể hiện sự không hài lòng của mình bằng cách không gán cho Reuss danh hiệu COO.

Richard D. Parsons đứng thứ hai trong hệ thống cấp bậc công ty trong thời gian ông giữ chức chủ tịch của Time Warner từ năm 1995 đến 2001, nhưng ông không có quyền lực trên các phòng ban hoạt động, mà thay vào đó, ông nhận nhiệm vụ theo sự chỉ thị của chủ tịch và CEO Gerald Levin.

Michael Capellas được bổ nhiệm làm chủ tịch của Hewlett-Packard để giúp đỡ trong việc mua lại và tích hợp Compaq, nơi Capellas trước đó là chủ tịch và CEO. Capellas chỉ giữ chức chủ tịch của HP trong vòng sáu tháng trước khi rời đi. Vị trí chủ tịch trước đó của ông không được bổ nhiệm người mới, những người điều hành báo cáo cho ông sau đó đã báo cáo trực tiếp cho CEO.

Năm 2007, các công ty ngân hàng đầu tư Bear Stearns và Morgan Stanley mỗi công ty có hai chủ tịch (Warren Spector và Alan Schwartz tại Bear, Robert Scully và Zoe Cruz tại Morgan) báo cáo cho một CEO (người cũng là chủ tịch hội đồng quản trị); mỗi chủ tịch về cơ bản là một COO đồng chức (mặc dù không có danh hiệu) giám sát một nửa các phòng ban kinh doanh của công ty. Schwartz trở thành chủ tịch duy nhất của Bear sau khi Spector bị loại bỏ, và vài tháng sau đó, ông giAssuming vị CEO khi James Cayne buộc phải từ chức (Cayne vẫn giữ chức chủ tịch).

Tom Anselmi của Maple Leaf Sports & Entertainment là giám đốc điều hành từ năm 2004 đến ngày 6 tháng 9 năm 2013. Trong khoảng thời gian từ khi Richard Peddie rời đi đến khi Tim Leiweke được tuyển dụng cho các vị trí chủ tịch và CEO, Anselmi đã thêm danh hiệu chủ tịch từ ngày 4 tháng 9 năm 2012 đến ngày 30 tháng 6 năm 2013, tuy nhiên, ông vẫn giữ chức COO và không nhận được danh hiệu CEO.

Richard Fuld, chủ tịch và CEO của Lehman Brothers, đã có một chuỗi "người số hai" dưới quyền ông, thường là chức danh chủ tịch và giám đốc điều hành. Chris Pettit là người thứ hai của Fuld trong hai thập kỷ cho đến ngày 26 tháng 11 năm 1996, khi ông từ chức chủ tịch và thành viên hội đồng quản trị. Pettit đã thua cuộc trong cuộc đấu tranh quyền lực với các phó của mình (Steve Lessing, Tom Tucker và Joseph M. Gregory) vào ngày 15 tháng 3 năm đó, khiến ông phải từ bỏ chức COO, có thể do ba người này phát hiện ra mối quan hệ ngoại tình của Pettit, điều mà vi phạm quy tắc không viết về hôn nhân và lễ nghi xã hội của Fuld. Bradley Jack và Joseph M. Gregory được bổ nhiệm làm COO đồng chức vào năm 2002, nhưng Jack bị giáng chức xuống văn phòng của chủ tịch vào tháng 5 năm 2004 và rời đi vào tháng 6 năm 2005 với gói tiền biệt thự 80 triệu đô la, khiến Gregory trở thành COO duy nhất. Trong khi Fuld được coi là "khuôn mặt" của Lehman Brothers, Gregory phụ trách các hoạt động hàng ngày và ông ảnh hưởng đến văn hóa để đẩy mạnh dòng tiền. Gregory bị giáng chức vào ngày 12 tháng 6 năm 2008, và được thay thế làm chủ tịch và COO bởi Bart McDade, người đã từng làm trưởng phòng Equities, và McDade sẽ dẫn dắt Lehman qua quá trình phá sản.

Thomas W. LaSorda đã phục vụ như chủ tịch và CEO của Chrysler từ ngày 1 tháng 1 năm 2006 đến ngày 5 tháng 8 năm 2007, trong khi Chrysler thuộc sở hữu của Daimler-Benz. Khi Cerberus Capital mua lại quyền kiểm soát phần lớn Chrysler, Bob Nardelli được bổ nhiệm làm chủ tịch và CEO của Chrysler, trong khi LaSorda trở thành phó chủ tịch và chủ tịch. Mặc dù có việc bổ nhiệm một phó chủ tịch và chủ tịch thứ hai, Jim Press, LaSorda vẫn tiếp tục công việc. Các chức danh của LaSorda là phó chủ tịch và chủ tịch chính thức tuyên bố rằng ông phụ trách sản xuất, mua hàng và cung ứng, quan hệ lao động, phát triển kinh doanh toàn cầu và liên minh. Tuy nhiên, vai trò thực sự của LaSorda là tìm kiếm một đối tác mới hoặc người mua cho Chrysler, dẫn đến đồn đoán rằng Cerberus Capital quan tâm ít hơn đến việc xây dựng lại nhà sản xuất ô tô hơn là kiếm lợi nhuận thông qua một mua trả góp.

Cấu trúc công ty Research in Motion có nhiều hơn một COO, bao gồm Jim Rowan làm giám đốc điều hành vận hành toàn cầu và Thorsten Heins là COO của sản phẩm và bán hàng.

The Walt Disney Company đã sử dụng các danh hiệu chủ tịch và COO theo nhiều cách khác nhau cho giám đốc số hai của họ. Ron W. Miller là chủ tịch từ năm 1978 đến 1984, đồng thời phục vụ thêm làm CEO trong 18 tháng từ năm 1983 đến năm 1984. Frank Wells là chủ tịch từ năm 1984 đến năm 1994, nơi ông báo cáo cho hội đồng quản trị và không phải là chủ tịch và CEO Michael Eisner. Khi Wells qua đời trong một vụ tai nạn máy bay trực thăng, không có chủ tịch thay thế nào được đặt tên vì nhiệm vụ của ông được Eisner tiếp tục. Michael Ovitz là chủ tịch từ năm 1995 đến năm 1997, được Eisner thuê và sau đó không lâu sau đó bị sa thải. Bob Iger là chủ tịch và COO từ năm 2000 đến năm 2005, khi ông kế nhiệm Eisner làm CEO. Thomas O. Staggs là COO từ năm 2015 đến năm 2016, trong thời gian đó nhóm điều hành cấp cao có cấu trúc báo cáo kép đến cả Staggs và Iger; Staggs từ chức sau khi hội đồng không đảm bảo cho ông rằng ông sẽ kế nhiệm làm CEO.

Manulife đã sử dụng các danh hiệu chủ tịch và COO cho các vai trò riêng biệt. Từ ngày 5 tháng 6 đến ngày 30 tháng 9 năm 2017, Rocco "Roy" Gori đã giữ chức chủ tịch, nơi ông giám sát các doanh nghiệp hoạt động toàn cầu của Manulife, với những người phụ trách dưới quyền ông là các giám đốc điều hành của các Phân khu Canada, Mỹ và Châu Á, và giám đốc đầu tư. Gori báo cáo cho giám đốc điều hành Donald Guloien trước khi còn đảm nhận thêm chức vụ CEO vào ngày 1 tháng 10 năm 2017, sau khi Guloien nghỉ hưu. Linda Mantia, giám đốc điều hành, báo cáo cho chủ tịch về chiến lược công ty trong khi tiếp tục báo cáo cho CEO về tất cả các vấn đề khác bao gồm phát triển doanh nghiệp, phân tích, công nghệ, tiếp thị, đổi mới, nhân sự, quan hệ quản lý và công chúng, nguồn lực toàn cầu và mua hàng, và văn phòng chương trình toàn cầu.

Tại World Bank, chủ tịch đứng trên các giám đốc điều hành khác bao gồm CEO và giám đốc kinh tế.

Tình hình hiện tại
Hầu hết các công ty hiện đại hoạt động mà không cần đến một COO. Ví dụ, vào năm 2007, gần 58% các công ty trong danh sách Fortune 500 không có một COO. Trong những trường hợp này, CEO hoặc là đảm nhiệm thêm nhiều vai trò và trách nhiệm, hoặc các vai trò thường được giao cho COO được thực hiện bởi các giám đốc thuộc C-suite. Mặc dù số lượng COO đã giảm trong 10 năm qua, nhưng vẫn có lý do để kỳ vọng sử dụng nhiều hơn vị trí này trong tương lai, bao gồm:
 Các công ty đang trở nên lớn hơn và phức tạp hơn, khiến việc một người duy nhất có thể giám sát toàn bộ tổ chức trở nên khó khăn hơn.
 Các công ty đang phát hiện ra mối quan hệ mạnh mẽ giữa hiệu suất của công ty và sự hiện diện của một COO.
 Các công ty đang trở nên chủ động hơn trong việc lập kế hoạch kế nhiệm CEO và sẽ sử dụng vai trò này để hướng dẫn và đào tạo kế nhiệm.
 Sự tăng cường về di chuyển nguồn nhân lực có nghĩa là vai trò này có thể sẽ được sử dụng thường xuyên hơn như một cơ chế giữ chân cho các quan chức quan trọng có nguy cơ chuyển đến một đối thủ cạnh tranh.

Vai trò và chức năng

Vai trò của COO khác nhau tùy thuộc vào ngành công nghiệp và tổ chức. Một số tổ chức hoạt động mà không cần COO. Các tổ chức khác có thể có hai COO, mỗi người được phân công quản lý một số dòng kinh doanh hoặc phòng ban, chẳng hạn như Lehman Brothers từ năm 2002 đến 2004 khi Bradley Jack và Joseph M. Gregory là các co-COO.  A COO could also be brought in from other organizations as a "fixer", such as Daniel J. O'Neill who in 1999 joined Molson in that capacity.

Trong ngành sản xuất, vai trò chính của COO thường là quản lý hoạt động, có nghĩa là COO chịu trách nhiệm phát triển, thiết kế, vận hành và cải tiến các hệ thống tạo ra và cung cấp các sản phẩm của công ty. COO chịu trách nhiệm đảm bảo rằng hoạt động kinh doanh hiệu quả và hiệu lực và việc quản lý tài nguyên, phân phối hàng hóa và dịch vụ cho khách hàng và phân tích hệ thống hàng đợi được tiến hành đúng cách.

Mặc dù vai trò của COO có sự đa dạng về chức năng, có một số chức năng chung mà COO thường thực hiện:
 Dưới sự chỉ đạo của CEO và hội đồng quản trị, điều phối các nguồn lực giới hạn để sử dụng một cách hiệu quả nhất với mục tiêu tạo ra giá trị tối đa cho các bên liên quan của công ty
 Phát triển và lan truyền tầm nhìn/ sứ mệnh của tổ chức cho nhân viên cấp dưới, và triển khai các phần thưởng/ công nhận phù hợp và các thực hành huấn luyện hoặc chỉnh sửa để điều chỉnh nhân viên với mục tiêu của công ty
 Lập kế hoạch bằng cách ưu tiên yêu cầu của khách hàng, nhân viên và tổ chức
 Duy trì và giám sát mức độ nhân sự, kiến thức - kỹ năng - thuộc tính (KSA), kỳ vọng và động lực để đáp ứng yêu cầu của tổ chức
 Thúc đẩy các biện pháp hiệu suất cho hoạt động (bao gồm việc xem xét hiệu quả so với hiệu suất), thường dưới hình thức các bảng điều khiển thuận tiện để xem xét các chỉ số quan trọng ở cấp cao

COO là người kế nhiệm
Thường xuyên trong các tổ chức lớn, COO sẽ là người kế nhiệm của CEO. Các cá nhân có thể đã làm việc và thăng tiến (nội bộ) trong hệ thống công ty trước khi được bổ nhiệm làm COO, hoặc có thể đã được tuyển dụng từ một công ty bên ngoài. Dù làm cách nào, vị trí này được sử dụng như một môi trường đào tạo và kiểm tra cho CEO tiếp theo.

Một nghiên cứu năm 2003 của Crist Associates cho thấy chỉ có 17% các công ty thăng cấp COO lên CEO thay thế COO trong năm tiếp theo.

Một nghiên cứu của Accenture đã tìm thấy rằng khoảng một trong số chín COOs chuyển vào vị trí CEO trong vòng một năm sau khi họ rời đi và rằng một nửa số COOs coi họ là "người kế nhiệm." COOs chuyển đổi vào vị trí CEO thường đối mặt với các thách thức tương tự bao gồm:
 Không tự động được hưởng quyền lợi của một giai đoạn chẩn đoán. Do biết rõ về công ty, người COO trở thành CEO thường được mong đợi sẽ chạy ngay từ khi nhận chức, trong khi thực tế họ cũng cần vào giai đoạn chẩn đoán để hiểu rõ hơn về vai trò mới và nhìn công ty từ một góc độ mới.
 Tìm thời gian để quản lý một bên liên quan chính mới: Hội đồng quản trị. Nhiều COO trở thành CEO thường bất ngờ vì việc quản lý Hội đồng quản trị có thể mất rất nhiều thời gian và họ phải học cách kết hợp trách nhiệm quan trọng này vào lịch trình đã đầy đủ.
 Đứng trong tầm ngắm. COO quen với việc được làm việc "sau hậu trường". Khi làm CEO, nhiều người bất ngờ khi phát hiện họ đã trở thành một nhân vật "công khai" cả trong và ngoài tổ chức và phải học cách quản lý nghĩa vụ bổ sung này.
 Điều chỉnh lại hình ảnh của họ. Thường xuyên COO gặp khó khăn không phải với phần chiến lược của công việc, mà là vượt qua quan điểm của các bên liên quan khác rằng họ là một người điều hành "thực thi" chứ không phải là một người điều hành "chiến lược". Do đó, gần 50% các công ty trong S&P 500 đã quyết định bổ nhiệm một Chief Strategy Officer (CSO) để trở thành "CEO nhỏ" và đồng nghiệp với COO.

Theo các nhà nghiên cứu Miles và Bennett, chỉ việc biết những rủi ro phổ biến này đã có thể giúp một "kế nhiệm" COO chuẩn bị tốt hơn cho quá trình chuyển giao, do đó tránh được hoàn toàn hoặc đảm bảo ít nhất là chúng không phát triển thành những vấn đề lớn một khi họ đã ngồi vào ghế CEO.

Mối quan hệ với CEO

Vì COO thường đảm nhận trách nhiệm chuyển tiếp thông tin tới CEO, mối quan hệ giữa COO và CEO phải là một mối quan hệ tích cực. Niềm tin là yếu tố quan trọng nhất cần thiết cho mối quan hệ giữa CEO và COO để phát triển. CEO phải hoàn toàn tin tưởng rằng COO không đang cố gắng tranh giành công việc của họ, có thể hoàn thành công việc, và chia sẻ tầm nhìn của họ (thay vì sử dụng vị trí tin cậy và quyền truy cập thông tin để phá vỡ chiến lược của CEO hoặc thực hiện tầm nhìn của riêng mình). Khi một mối quan hệ dựa trên niềm tin được tạo ra giữa CEO và COO, hiệu suất công ty được cải thiện và kết quả cổ đông được tăng cường. Bảy chiến lược quan trọng để xây dựng niềm tin trong mối quan hệ CEO-COO bao gồm:

 Giao tiếp - CEO phải cảm thấy thoải mái chia sẻ thông tin với COO và thường xuyên truyền đạt chiến lược cũng như bất kỳ thay đổi nào liên quan đến nó. Tương tự, COO cũng phải cảm thấy thoải mái khi cập nhật tình hình thường xuyên cho CEO. Khi giao tiếp gặp sự cố, sự không tin tưởng hoặc hiểu lầm có thể gây rối.
 Quyền quyết định rõ ràng - Vai trò COO hoạt động tốt nhất khi các vai trò và trách nhiệm của COO đã được xác định rõ ràng trước và COO được cho phép đưa ra quyết định cuối cùng trong phạm vi đã thỏa thuận trước.
 Khóa cửa sau - CEO không được phá hủy sự tin tưởng vào COO bằng cách liên tục đảo ngược quyết định. Khi nhân viên biết rằng họ có thể nhận được câu trả lời khác bằng cách trực tiếp liên hệ với CEO thay vì COO, vai trò của COO nhanh chóng trở nên bất lực.
 Chia sẻ ánh sáng - Trong mối quan hệ CEO-COO hiệu quả, cả hai bên đều thoải mái với mức độ "công nhận" mà họ nhận được cho công việc của mình từ bên trong, bên ngoài, từ ban giám đốc và từ nhau.
 Phù hợp giữa CEO và COO - Hai cá nhân phải tôn trọng nhau và hợp tác hiệu quả cùng nhau. Đây không phải là một quan hệ đối tác có thể bắt buộc.
 Phù hợp giữa COO và vị trí - COO được chọn phải có những chứng chỉ phù hợp để thực hiện mục đích mà vai trò COO được tạo ra (có thể bao gồm mọi thứ từ chuyên môn về hoạt động đến chuyên môn về thay đổi, đến việc có một tập hợp kỹ năng bổ sung cho CEO).
 Minh bạch về kỳ vọng và thời gian kế nhiệm - Cả hai bên phải hiểu liệu COO có mong muốn nhận vị trí CEO, liệu COO có được xem xét cho vị trí hàng đầu, và thời gian có thể là bao lâu cho một quá trình chuyển giao như vậy.

Mối quan hệ với Hội đồng quản trị
Ngoài việc có một mối quan hệ mạnh mẽ và đáng tin cậy với CEO, COO cũng nên có một mối quan hệ hiệu quả với Hội đồng quản trị. Mối quan hệ tốt giữa COO và Hội đồng quản trị cho phép Hội đồng hiểu rõ hơn và đánh giá độc lập một người kế nhiệm tiềm năng. Mối quan hệ mạnh mẽ giữa Hội đồng và COO cũng cung cấp cho Hội đồng một ý kiến chuyên gia bổ sung về tình hình của công ty, và tình trạng của các sáng kiến quan trọng. CEO được lợi khi cho phép mối quan hệ như vậy hình thành vì nó phản ánh lòng tự tin và thúc đẩy sự minh bạch. Nó cũng khẳng định rằng CEO có khả năng phát triển tài năng, và giúp CEO giữ chân COO bằng cách trao thêm quyền hạn cho cá nhân. Mối quan hệ mạnh mẽ mang lại lợi ích cho COO trong việc họ có thể mở rộng kinh nghiệm cũng như mạng lưới chuyên nghiệp của họ. Thêm vào đó, nếu họ đang tìm kiếm vị trí CEO tiếp theo, nó cho phép họ phát triển uy tín với Hội đồng quản trị. Các nhà nghiên cứu khuyên COO nên vượt xa việc chỉ trình bày tại các cuộc họp Hội đồng, để đảm bảo họ đang phát triển mối quan hệ một-một mạnh mẽ với từng thành viên Hội đồng quản trị. Các nhà nghiên cứu cũng khuyến nghị COO phát triển giọng nói riêng của họ, độc lập với CEO.

Thất bại trong vai trò COO
Bất kỳ sự cố gắng trong lòng tin tưởng giữa CEO và COO đều có thể dẫn đến thất bại. Ngoài ra, COO thường phải là một nhà lãnh đạo cấp cao, thoải mái khi hoàn toàn chịu trách nhiệm. Nhiều giám đốc điều hành có kỹ năng lãnh đạo cần thiết để trở thành COO cấp cao thường thích chạy tổ chức của riêng mình thay vì phải nhận lệnh từ một CEO. Đối với những COO hy vọng sẽ phục vụ thời gian của họ và được thăng chức lên vị trí cao nhất, thời gian biểu của họ cho một bước đi như vậy thường không đồng bộ với CEO, gây ra sự cố trong mối quan hệ. COO cũng có thể tự mình bị mắc kẹt vào việc được gắn mác là người "vận hành" hoặc "số hai" thay vì được nhìn nhận là một nhà lãnh đạo chiến lược và cấp cao bởi Hội đồng quản trị, điều này khiến một số giám đốc điều hành tránh xa vị trí này. Harry Levinson đã tổng hợp hiệu quả các thách thức của vị trí COO: "Mối quan hệ giữa giám đốc điều hành và giám đốc điều hành vận hành trong bất kỳ tổ chức nào đều đầy rẫy những phức tạp tâm lý. Có thể đó là mối quan hệ làm việc tổ chức khó khăn nhất vì hơn những người khác, nó là một sự cân nhắc giữa quyền lực."

Các chuyên gia và nghiên cứu
Nathan Bennett và Stephen A. Miles đã nghiên cứu về vai trò của COO. Các công trình đã xuất bản của họ phân tích vai trò và hiệu quả của nó, phân loại các loại COO khác nhau, và kiểm tra mối quan hệ giữa CEO và COO.

Chú thích

Đọc thêm

Thuật ngữ kinh doanh


title: Brotas

text:
Brotas là một đô thị ở bang São Paulo của Brasil. Lịch sử của Brotas bắt đầu từ năm 1839. Brotas có diện tích 1101,48 km2, dân số 22.300 người. Kinh tế dựa vào trồng trọt và kinh doanh cây cà phê, du lịch. Sông ngòi ở đây có sông Jacaré-Pepira. Các tuyến xa lộ có:

 SP-197
 SP-225

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Página da prefeitura
 Página da câmara
 Brotas no WikiMapia
 Cronologia de Brotas
 História de Brotas

Đô thị bang São Paulo
Khởi đầu năm 1839 ở Brasil


title: Krum

text:
Krum (tiếng Bulgaria: Крум) là Hãn xứ Bulgaria (803-814). Dưới triều đại ông Bulgaria có lãnh thổ trải dài từ miền trung Donau đến Dnieper và Odrin đến Núi Tatra.

Krum là người xây dựng luật pháp Bulgaria. Theo luật này, rượu bia, vu cáo và trộm cắp bị nghiêm cấm. Điều này khiến cho Krum được xem là một quân vương nghiêm khắc nhưng công minh của những người Bulgaria và Slavơ.

Xem thêm
 Lịch sử Bulgaria
 Bulgaria

Tham khảo

 Fine Jr., John V.A. (1983). The Early Medieval Balkans, Ann Arbor.
 Norwich, John J. (1991). Byzantium:The Apogee. Alfred A. Knopf, Inc.. ISBN 0-394-53779-3.

Vua Bulgaria
Mất năm 814
Năm sinh không rõ
Sinh thế kỷ 8


title: Phạm Đình Chương

text:
Phạm Đình Chương (1929 – 1991) là một nhạc sĩ tiêu biểu của nền tân nhạc Việt Nam. Ông còn là một ca sĩ với nghệ danh Hoài Bắc.

Cuộc đời
Phạm Đình Chương sinh ngày 14 tháng 11 năm 1929 tại phường Bạch Mai, quận Hai Bà Trưng, Hà Nội. Quê nội ông ở Hà Nội và quê ngoại ở Sơn Tây. Ông xuất thân trong một dòng họ mà hầu hết đều làm văn nghệ. Chú ông là nhà văn Trúc Khê, nhạc sĩ Phạm Ngọc Cẩn. Cô là nghệ sĩ Song Kim, dượng là nhà thơ Thế Lữ. Anh ông là họa sĩ Phạm Văn Đôn và nhạc sĩ Phạm Văn Chung.

Cha của Phạm Đình Chương là ông Phạm Đình Phụng. Người vợ đầu của ông Phụng sinh được 2 người con trai: Phạm Đình Sỹ và Phạm Đình Viêm. Phạm Đình Sỹ lập gia đình với nữ kịch sĩ Kiều Hạnh và có con gái là ca sĩ Mai Hương. Còn Phạm Đình Viêm là ca sĩ Hoài Trung của ban hợp ca Thăng Long.

Người vợ sau của ông Phạm Đình Phụng có 3 người con: Trưởng nữ là Phạm Thị Quang Thái (ca sĩ Thái Hằng, vợ Phạm Duy). Con trai thứ là nhạc sĩ Phạm Đình Chương. Và cô con gái út Phạm Thị Băng Thanh (ca sĩ Thái Thanh).

Phạm Đình Chương theo học trường Bưởi đến trung học thì nghỉ học, gia nhập đoàn ca kịch lưu diễn ở nông thôn vào năm 1946.

Năm 1951, ông về Hà Nội lập ra ban hợp ca Thăng Long nổi tiếng.

Năm 1953, ông lập gia đình với ca sĩ Khánh Ngọc (sinh năm 1937, tên thật là Hàn Thị Lan Anh) rồi chuyển vào Sài Gòn sống.

Sau sự kiện 30 tháng 4 năm 1975, ông định cư tại California, Hoa Kỳ.

Ông mất 22 tháng 8 năm 1991 tại California.

Sự nghiệp âm nhạc
Phạm Đình Chương được nhiều người chỉ dẫn nhạc lý nhưng phần lớn vẫn là tự học. Trong những năm đầu kháng chiến, ông cùng các anh em Phạm Đình Viêm, Phạm Thị Quang Thái và Phạm Thị Băng Thanh gia nhập ban văn nghệ Quân đội ở Liên Khu IV.

Phần nhiều những tác phẩm của Phạm Đình Chương thường được xếp vào dòng tiền chiến bởi mang phong cách trữ tình lãng mạn. Hai sáng tác đầu tiên Ra đi khi trời vừa sáng và Hò leo núi đều có không khí hào hùng, tươi trẻ.

Năm 1951, ông về thành. Với nghệ danh Hoài Bắc, ông cùng các anh em Hoài Trung, Thái Thanh, Thái Hằng lập ban hợp ca Thăng Long danh tiếng, du ca khắp các thành phố lớn của Nam Việt Nam lúc đó. Thời kỳ này, các sáng tác của ông thường mang âm hưởng của miền Bắc như nói lên tâm trạng hoài hương của mình: Khúc giao duyên, Được mùa, Tiếng dân chài... Thời gian sau, ông viết nhiều bản nhạc vui tươi hơn: Xóm đêm, Ly rượu mừng, Đón xuân...

Khi cuộc hôn nhân với ca sĩ Khánh Ngọc tan vỡ, ông bắt đầu sáng tác tình ca. Ông đem tâm trạng đau thương vào bốn ca khúc da diết, đau nhức, buốt giá tâm can: Đêm cuối cùng, Thuở ban đầu, Người đi qua đời tôi, Nửa hồn thương đau.

Phạm Đình Chương cũng phổ nhạc từ thơ. Nhiều bản nhạc phổ thơ của ông đã trở thành những bài bất hủ, có một sức sống riêng như: Đôi mắt người Sơn Tây (thơ Quang Dũng), Mộng dưới hoa (thơ Đinh Hùng), Nửa hồn thương đau (thơ Thanh Tâm Tuyền), Đêm nhớ trăng Sài Gòn (thơ Du Tử Lê)... Phạm Đình Chương cũng đóng góp cho tân nhạc Việt Nam bài trường ca bất hủ Hội Trùng Dương nói về ba con sông đại diện cho ba miền: sông Hồng, sông Hương và sông Cửu Long.

Tác phẩm

Chú thích

Sinh năm 1929
Mất năm 1991
Nhạc sĩ Việt Nam
Nhạc sĩ tiền chiến
Nhạc sĩ tình khúc 1954–1975
Nhạc sĩ hải ngoại
Người Mỹ gốc Việt
Người Hà Nội
Ca sĩ nhạc tiền chiến Việt Nam
Nhạc sĩ Việt Nam Cộng hòa


title: Chrysoteuchia culmella

text:
Chrysoteuchia culmella là một loài bướm đêm thuộc họ Crambidae. Nó được tìm thấy ở châu Âu.

Sải cánh dài 18–24 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 6 đến tháng 7 tùy theo địa điểm.

Ấu trùng ăn nhiều loại cỏ.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Chrysoteuchia culmella at UKmoths

Động vật được mô tả năm 1758
Chrysoteuchia
Côn trùng châu Âu


title: Ephialtias choba

text:
Ephialtias choba là một loài bướm đêm thuộc họ Notodontidae. Nó được tìm thấy ở hạ Amazon ở Brasil.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Species page at Tree of Life project


title: Hydropsyche ancorapunctata

text:
Hydropsyche ancorapunctata là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Hydropsyche


title: Grafengehaig

text:
Grafengehaig ("G-Town") là một đô thị thuộc huyện Kulmbach bang Bayern nước Đức

Tham khảo


title: Acalyptratae

text:
Acalyptratae là một phân nhánh của Schizophora, thường được gọi là acalyptrate muscoids (hay acalyptrates). Đây là một tập hợp rất lớn, biểu hiện các môi trường sống đa dạng.

Phân loại

Phân nhánh Acalyptratae
Liên họ Conopoidea
Conopidae
Liên họ Tephritoidea
Lonchaeidae
Pallopteridae
Piophilidae
Platystomatidae
Pyrgotidae
Richardiidae
Tephritidae
Ulidiidae
Liên họ Nerioidea
Cypselosomatidae
Micropezidae
Neriidae
Liên họ Diopsoidea
Diopsidae
Gobryidae
Megamerinidae
Nothybidae
Psilidae
Somatiidae
Syringogastridae
Strongylophthalmyiidae
Tanypezidae
Liên họ Sciomyzoidea
Coelopidae
Dryomyzidae
Helosciomyzidae (đôi khi trong họ Sciomyzidae)
Heterocheilidae
Ropalomeridae
Sepsidae
Sciomyzidae (bao gồm Huttoninidae, Phaeomyiidae, Tetanoceridae)
Liên họ Sphaeroceroidea
Chyromyidae
Heleomyzidae
Nannodastiidae
Sphaeroceridae
Liên họ Lauxanioidea
Celyphidae
Chamaemyiidae
Eurychoromyiidae
Lauxaniidae
Liên họ Opomyzoidea
Agromyzidae
Anthomyzidae
Asteiidae
Aulacigastridae
Clusiidae
Fergusoninidae
Marginidae
Neminidae
Neurochaetidae
Odiniidae
Opomyzidae
Periscelididae
Teratomyzidae
Xenasteiidae
Liên họ Ephydroidea
Camillidae
Curtonotidae
Diastatidae
Ephydridae
Drosophilidae
Liên họ Carnoidea
Acartophthalmidae
Australimyzidae
Braulidae
Canacidae
Carnidae
Chloropidae
Cryptochetidae
Inbiomyiidae
Milichiidae
Tethinidae
Acalyptratae Incertae Sedis
Ctenostylidae

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

Muscomorpha


title: Gabre

text:
Gabre  là một xã ở tỉnh Ariège, thuộc vùng Occitanie ở phía tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ariège

Tham khảo

Xã của Ariège


title: Euchaetis iozona

text:
Euchaetis iozona là một loài bướm đêm thuộc họ Oecophoridae. Nó được tìm thấy ở New South Wales, Nam Úc, Tây Úc và Victoria.

Ấu trùng ăn các loài the green leaves của Eucalyptus. Chúng sống ở a silken tube between tied green leaves.

Chú thích

Tham khảo

Euchaetis


title: Onoba turqueti

text:
Onoba turqueti là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Rissoidae.

Phân bố

Miêu tả
Độ dài vỏ lớn nhất ghi nhận được là 3.05 mm.

Môi trường sống
Độ sâu nhỏ nhất ghi nhận được là 5 m. Độ sâu lớn nhất ghi nhận được là 167 m.

Chú thích

Tham khảo

Onoba


title: Chelis maculosa

text:
Chelis maculosa là một loài bướm đêm thuộc họ Arctiinae. Loài này có ở miền nam và Trung Âu tới Hungary.

Sải cánh dài 32–34 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 6 đến tháng 8 tùy theo địa điểm.

Ấu trùng ăn các loài Galium verum và đôi khi các loài Galium khác.

Chú thích

Tham khảo

 www.schmetterling-raupe.de
 Moths và Butterflies of châu Âu và North Africa
 Fauna Europaea

Chelis
Côn trùng châu Âu
Động vật được mô tả năm 1780


title: Köngen

text:
Köngen là một thị xã ở huyện Esslingen trong bang Baden-Württemberg in nước Đức. Đô thị Köngen có diện tích 12,52 km².

Tham khảo


title: Tupolev Tu-444

text:
Tupolev Tu-444 là một khái niệm về máy bay siêu thanh thương gia của công ty Tupolev Nga. Tupolev có nhiều kinh nghiệm trong việc phát triển các máy bay vận tải siêu thanh với các dự án như Tu-144, Tu-144L và máy bay siêu thanh chiến đấu tầm xa Tu-22 và Tu-160.

Đặc điểm kỹ thuật (Tu-444)
 Phi đội: 2 phi công, 1 người phục vụ
 Sức chứa: 6-10
 Chiều dài: 36 m (118 ft 1 in)
 Sải cánh: 16.2 m (53 ft 1 in)
 Chiều cao: 6.51 m (21 ft 4 in)
 Diện tích cánh: 136 m² (1,460 ft²)
 Trọng lượng rỗng: 19,300 kg (42,550 lb)
 Trọng lượng chất tải:
 Trọng lượng cất cánh tối đa: 41,000 kg (90,400 lb)
 Động cơ (phản lực)= NPO Saturn AL-32M
 Kiểu: động cơ phản lực cánh quạt đẩy
 Số lượng động cơ: 2
 Lực đẩy: 95 kN (21,400 lbf)
 Tốc độ tối đa:
 Tốc độ bay tiết kiệm nhiên liệu: Mach 2, 2,125 km/h (1,320 mph)
 Trần bay:
 Tầm hoạt động: 7,500 km (4,660 mi)
 Tốc độ lên:
 Chất tải cánh: 300 kg/m² (29 lb/ft²)
 Lực đẩy/trọng lượng: 0.48

Xem thêm
 Dãy
 Liên quan
 Tupolev Tu-144
 Tupolev Tu-244
 Máy bay tương tự
 Aerion SBJ
 Sukhoi-Gulfstream S-21
 Danh sách
 Danh sách máy bay chở khách
 Xem thêm
 Vận tải siêu thanh
 Hypersonic transport
 Máy bay siêu thanh thương gia

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Official site  (bằng tiếng Anh).

Tu-0444
Máy bay siêu thanh thương gia
Máy bay dân sự
Máy bay chở khách
Máy bay hai động cơ phản lực
Máy bay cánh dưới


title: Tipula basispinosa

text:
Tipula basispinosa là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Indomalaya.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Gonomyia parinermis

text:
Gonomyia parinermis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gonomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: 4421 Kayor

text:
4421 Kayor (1942 AC) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 14 tháng 1 năm 1942 bởi Karl Reinmuth ở Heidelberg.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 4421 Kayor

Được phát hiện bởi Karl Wilhelm Reinmuth
Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1942


title: Arachnodima ourapilla

text:
Arachnodima ourapilla là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Calder miêu tả khoa học năm 1986.

Chú thích

Tham khảo

Arachnodima


title: Ingerana baluensis

text:
Ingerana baluensis là một loài ếch thuộc họ Ranidae.
Loài này có ở Brunei, Indonesia, và Malaysia.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông ngòi.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Tham khảo

 Inger, R., Iskandar, D., Das, I., Stuebing, R., Lakim, M., Yambun, P. & Mumpuni 2004. Ingerana baluensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Ingerana
Động vật lưỡng cư Indonesia
Động vật lưỡng cư Malaysia
Động vật Brunei


title: Tipula turanensis

text:
Tipula turanensis là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Chaetocnema imitatrix

text:
Chaetocnema imitatrix là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Gruev miêu tả khoa học năm 1990.

Chú thích

Tham khảo

Chaetocnema


title: Neobrotica quinquepunctata

text:
Neobrotica quinquepunctata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1887.

Chú thích

Tham khảo

Neobrotica


title: Pseudabraxas

text:
Pseudabraxas là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Acanthoscelides santarosa

text:
Acanthoscelides santarosa là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Johnson miêu tả khoa học năm 1990.

Chú thích

Tham khảo

S


title: Trào lưu nghệ thuật

text:
Trào lưu mỹ thuật hay trường phái mỹ thuật là một xu hướng hoặc phong cách mỹ thuật tuân theo một mục đích hoặc triết lý cụ thể, trào lưu mỹ thuật được những nhóm các nghệ sĩ theo đuổi trong một khoảng thời gian nhất định. Trong mỹ thuật phương Tây, khái niệm trào lưu mỹ thuật có vai trò phân loại quan trọng, đặc biệt là cho mỹ thuật phương Tây thế kỷ 20 vì có rất nhiều trào lưu và nhóm nghệ sĩ khác nhau coi họ là trào lưu mang tính tiên phong. Khi triết lý của trào lưu không chỉ dừng lại ở các hình thức nghệ thuật thị giác như hội họa, điêu khắc, kiến trúc mà còn là một phần của trào lưu nghệ thuật lớn hơn trong văn học, âm nhạc, trào lưu mỹ thuật thường được coi là một phần của trào lưu hay chủ nghĩa nghệ thuật.

Trào lưu mỹ thuật phương Tây
Mỹ thuật phương Tây thường được đánh dấu bằng thời kỳ Phục Hưng mà tiên phong là các họa sĩ và nhà điêu khắc Ý. Dưới đây là danh sách các trào lưu mỹ thuật chính của phương Tây từ thời kỳ Phục Hưng đến cuối thế kỷ 20.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
 WebMuseum, Paris - Giới thiệu về các trào lưu mỹ thuật cùng cách phân loại

Nghệ thuật thị giác


title: 17265 Debennett

text:
17265 Debennett (2000 JP83) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 6 tháng 5 năm 2000 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 17265 Debennett

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 2000


title: Chênedouit

text:
Chênedouit là một xã thuộc tỉnh Orne vùng Normandie tây bắc nước nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 256 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

 INSEE

Xã của Orne


title: Cung điện München

text:
Cung điện München (tiếng Đức: Münchner Residenz) trong nội thành München đã là nơi ngự trị của các công tước, tuyển hầu và vua của Bayern. Khu dinh thự rộng lớn này là lâu đài trong thành phố lớn nhất của Đức và ngày nay là một trong các viện bảo tàng nghệ thuật lớn nhất của châu Âu.

Toàn bộ khu dinh thự bao gồm 10 sân trong và Viện bảo tàng với 130 phòng trưng bày được chia làm ba khu chính: Dinh Vua (Königsbau), Cung điện Maximilian (Maximilianische Residenz) và Dinh Lễ hội (Festsaalbau). Về mặt kiến trúc cung điện là một pha trộn qua nhiều thế kỷ của phong cách Phục Hưng, Baroque, Rococo và Tân cổ điển. Trước cổng phía Đường Cung điện (Residenzstraße) là 4 tượng sư tử bằng đồng thiếc mà nhiều người tin rằng khi sờ vào sẽ mang lại may mắn.

Lịch sử
Ngay từ năm 1385, tại nơi đây đã có một lâu đài nhỏ được gọi là Neuveste, là nơi trú ẩn của hoàng gia Bayern khi Cung điện Cũ (Alter Hof) đã không còn được an toàn trong cuộc nổi dậy của người dân München. Lâu đài này có hào nước bao bọc chung quanh, duy nhất chỉ có một chiếc cầu nối liền dinh thự với thành phố. Dưới thời Công tước Wilhelm IV của Bayern (1493 - 1550) lâu đài mới thay thế cho Cung điện Cũ trở thành nơi ngự trị của các công tước Bayern. Cho đến ngày nay vẫn còn lại di tích của lâu đài này trong cung điện. Vị trí của các di tích này được đánh dấu bằng đá lát màu đỏ trong sân.

Công tước Wilhelm IV cho mở rộng Neuveste và kiến tạo vườn hoa sân trong đầu tiên. Công tước Albrecht V (1528 - 1579) cho xây thêm một đại sảnh dùng cho lễ hội và một "phòng nghệ thuật". Rất nhiều bộ sưu tập của München có nguồn gốc từ "Phòng Nghệ thuật" này. Do phòng này không đủ chỗ chứa bộ sưu tập tượng thời Cổ đại của ông nên sau đó Simon Zwitzel và Jacopo Strada đã xây thêm căn đại sảnh có tên là Antiquarium. Với chiều dài 69 m công trình kiến trúc này là căn đại sảnh theo phong cách Phục Hưng lớn nhất ở phía bắc của dãy núi Apls.

Được kiến tạo dưới thời Công tước và Tuyển hầu Maximilian I (1573 – 1651) là cung điện mang tên ông: Cung điện Maximilian. Mãi cho đến thế kỷ 19, mặt ngoài vẫn còn bảo tồn được cho đến ngày nay của cung điện là mặt ngoài duy nhất của khu cung điện có thể nhìn thấy được từ bên ngoài.

Giữa 1611 và 1619 Cung Hoàng đế (Kaiserhof) được xây về phía bắc dùng làm nơi cư ngụ cho khách của hoàng gia, đánh dấu ý định vươn cao về mặt chính trị của Maximilian. Phong cách trang trí không những minh họa cho thế giới quan của Maximilian I mà với các khung cửa, bích họa trên trần và thảm treo tường lộng lẫy còn là thí dụ điển hình cho kiến trúc đầu thế kỷ 17.

Trong khoảng từ 1825 đến 1842, dưới thời Vua Ludwig I của Bayern, Cung điện München đạt đến bề thế như ngày hôm nay với Dinh Vua theo phong cách kiến trúc Cổ điển mà gương mẫu là Dinh Pitti (Palazzo Pitti) tại thành phố Firenze (Ý) và với Dinh Lễ hội cũng theo phong cách kiến trúc Phục Hưng Ý.

Chiến tranh thế giới thứ hai đã phá hủy nặng nề cung điện: trong tổng số diện tích mái nhà là 23.500 m² chỉ còn có 50 m² là nguyên vẹn); phần lớn được tái tạo trong những thập niên sau chiến tranh. Mãi cho đến ngày nay Cung điện vẫn còn được sửa chữa và tu bổ. Nhà hát Cuvilliés hiện đang được phục hồi cho đến năm 2008.

Viện bảo tàng
Ngay từ thời Vua Ludwig I người dân đã có thể tham quan cung điện khi xin phép trước (khi vua và hoàng hậu không ngự trong cung). Dưới thời Hoàng tử nhiếp chính Luitpold (1866 – 1912) đã có thể tham quan toàn bộ những phần không được sử dụng đến trong cung điện cũng như là Phòng Báu vật Cũ (Alte Schatzkammer). Quyển sách hướng dẫn tham quan cung điện đầu tiên đã được ấn hành từ năm 1897.

Sau cuộc cách mạng năm 1918 toàn bộ cung điện cuối cùng trở thành viện bảo tàng. Thời đấy có thể tham quan toàn bộ 157 căn phòng, việc có thể không phải là nhẹ nhàng cho khách tham quan. Viện bảo tàng Cung điện ngày nay bao gồm hơn 130 phòng trưng bày. Đáng đến xem bên cạnh Antiquarium và nhiều đại sảnh lộng lẫy là Phòng đồ Sứ (Porzellankammer), nơi không những trưng bày nhiều hiện vật từ khắp châu Âu mà còn có cả một bộ sưu tập nhiều giá trị từ Đông Á, và Phòng Tiểu họa (Miniaturkabinett) với 129 bức tiểu họa.

Kho báu
Bên trong Dinh Vua là Kho bấu (Schatzkammer) với các hiện vật thể hiện nghệ thuật thợ vàng từ đầu thời Trung cổ cho đến Phong cách Cổ điển của thế kỷ 18/thế kỷ 19. Các hiện vật trưng bày là một trong các bộ sưu tập đắt giá nhất của thế giới. Nổi tiếng thế giới là quyển sách cầu nguyện của Hoàng đế Thánh chế La Mã Karl Hói (khoảng năm 866), bình đựng nước thánh của Hoàng đế Arnulf của Carinthia (cuối thế kỷ thứ 9), thánh giá của Hoàng đế Thánh Chế La Mã Heinrich II, vương miện của Hoàng hậu Kunigunde, vợ của Heinrich II (khoảng 980 – 1033), thánh giá của hoàng hậu Hungary Gisela của Bayern (tất cả đều vào khoảng năm 1000), Vương miện Heinrich (khoảng 1270) hay vương miện của một hoàng hậu Anh (khoảng 1370).

Cũng ở trong Cung điện là Phòng trưng bày tiền München với khoảng 300.000 đồng tiền, tiền giấy từ thời Thượng cổ cho đến nay và Viện Bảo tàng Nghệ thuật Ai Cập trưng bày các hiện vật từ bộ sưu tập của Công tước Albrecht V.

Hình ảnh

Tham khảo
 Kurt Faltlhauser: Die Münchner Residenz. Geschichte, Zerstörung, Wiederaufbau. Thorbecke, Ostfildern 2006, ISBN 3-7995-0174-3
 Gerhard Hojer: Die Prunkappartements Ludwigs I. im Königsbau der Münchner Residenz. Hugendubel GmbH, München 1992, ISBN 978-3-88034-639-0
 Gerhard Hojer: König Ludwig II.-Museum Herrenchiemsee. Hirmer Verlag, München 1986, ISBN 978-3-7774-4160-3
 Gerhard Hojer, Herbert Brunner und Lorenz Seelig: Residenz München. Bayerische Verwaltung der staatlichen Schlösser, Gärten und Seen, München 1996, ohne ISBN
 Johannes Erichsen u. Katharina Heinemann: Bayerns Krone 1806 - 200 Jahre Königreich Bayern. Hirmer Verlag, München 2006, ISBN 978-3-7774-3055-3
 Henriette Graf: Die Residenz in München - Hofzeremoniell, Innenräume und Möblierung von Kurfürst Maximilian I. bis Kaiser Karl VII.. Bayerische Verwaltung der staatlichen Schlösser, Gärten und Seen, München 2002, ISBN 978-3-932982-43-9
 Tino Walz: Untergang und Neubeginn - Die Rettung der Wittelsbacher Schatzkammer, der Wiederaufbau der Münchner Residenz und andere Erinnerungen aus meinem Leben. Langen/Müller, München 2003, ISBN 3-7844-2940-3
 Tino Walz, Otto Meitinger und Toni Beil: Die Residenz zu München. Bayerische Vereinsbank, München 1987, ohne ISBN
 Prinz Adalbert von Bayern: Als die Residenz noch Residenz war. Prestel Verlag, München 1967, ISBN 3-7913-0225-6
 Thomas Langenholt: Das Wittelsbacher Album. Books on Demand GmbH, Norderstedt 2001, ISBN 3-8311-2818-9
 Herbert Brunner: Die Kunstschätze der Münchner Residenz. Süddeutscher Verlag, München 1977, ISBN 3-7991-5743-3
 Herbert Brunner: Die Schatzkammer der Residenz München . Bayrische Verwaltung der staatlichen Schlösser, Gärten und Seen München, München 1970

Chú thích

Liên kết ngoài

 Trang Web về Cung điện München của Phòng bảo tồn lâu đài, công viên và hồ bang Bayern (tiếng Anh/tiếng Đức)

Lâu đài München
Điểm tham quan ở München
Kiến trúc Đức
Cung điện Bayern


title: Conoderus mitigatus

text:
Conoderus mitigatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1892.

Chú thích

Tham khảo

Conoderus


title: Echem

text:
Echem là một đô thị của huyện Lüneburg, bang Niedersachsen, Đức. Đô thị này có diện tích 10,72 km². Echem có dân sóo 1021 người (thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2007).

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Lüneburg


title: Dolichopeza dyura

text:
Dolichopeza dyura là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Dolichopeza


title: Santiuste de San Juan Bautista

text:
Santiuste de San Juan Bautista là một đô thị ở tỉnh Segovia, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số năm 2004 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha (Instituto Nacional de Estadística), đô thị này có dân số 742 người.

Tham khảo

Đô thị ở Segovia


title: Diabrotica nitidicollis

text:
Diabrotica nitidicollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Baly miêu tả khoa học năm 1889.

Chú thích

Tham khảo

Diabrotica


title: Trùng Quang Đế

text:
Trùng Quang Đế (chữ Hán: 重光帝 ? – 3 tháng 5 năm 1414) là vị hoàng đế thứ hai và là vị hoàng đế cuối cùng của nhà Hậu Trần, một triều đại được dựng lên ở miền nam Đại Việt để chống lại sự đô hộ của đế quốc Minh sau năm 1407. Ông có tên húy là Trần Quý Khoáng (陳季擴) hay Trần Quý Khoách, là cháu nội của Trần Nghệ Tông. Khi chú ông là Giản Định Đế dựng nhà Hậu Trần (1407), ông giữ chức Nhập nội thị trung. Năm 1408, các tướng Đặng Dung và Nguyễn Cảnh Dị bất bình với Giản Định Đế mới vào Nghệ An lập Trần Quý Khoáng lên ngôi vua. Trần Quý Khoáng tôn Giản Định Đế làm Thái thượng hoàng, cùng tiến quân ra bắc đánh Minh, đến năm 1409, Thượng hoàng bị địch bắt giết.

Trong suốt thời gian giữ ngôi, Trùng Quang Đế cùng các tể thần Đặng Dung, Nguyễn Cảnh Dị và Nguyễn Súy đã tận lực chiến đấu chống quân đội Minh do Anh quốc công Trương Phụ chỉ huy. Các ông từng đánh bại quân Minh ở La Châu, Hạ Hồng, nhân đà truy kích tới tận Bình Than, nhưng cuối cùng bị thiệt hại nặng, phải lui về Nghệ An và Hóa Châu. Sau trận thư hùng đẫm máu ở kênh Thái Đà năm 1413, lực lượng Hậu Trần tan vỡ, Trùng Quang Đế chạy sang Lão Qua nhưng bị Trương Phụ bắt giữ. Tháng 4 năm 1414, trên đường áp giải về Đại Minh, Trùng Quang Đế trầm mình xuống biển tự tử. Nhà Trần diệt vong.

Tuy thất bại nhưng Trần Ngỗi và Trần Quý Khoáng vẫn được các bộ sử sau này của nước Đại Việt coi là vị vua chính thống nối nghiệp nhà Trần, được nhân dân phối thờ trong đền Trần (nơi thờ các vua nhà Trần). Sử thần đời Hậu Lê Ngô Sĩ Liên trong bộ Đại Việt sử ký toàn thư (hoàn tất năm 1479) đã ca ngợi tấm gương của Trùng Quang Đế là "quốc quân chết vì xã tắc".

Nguồn gốc
Trần Quý Khoáng là con của Trang Định vương Trần Ngạc (anh trai vua Trần Thuận Tông) và là cháu nội vua Trần Nghệ Tông. Cuối đời Trần, chính sự suy yếu, Đồng bình chương sự Hồ Quý Ly được Nghệ Tông tin tưởng nên nắm hết đại quyền trong triều. Nhiều tôn thất hoàng gia chống đối Quý Ly đã bị sát hại, trong đó có Thái úy Trang Định vương Ngạc (1391). Năm 1399 Hồ Quý Ly giết vua Trần Thuận Tông (chú của Trùng Quang Đế), năm sau Hồ Quý Ly lên ngôi Hoàng đế, lập nên nhà Hồ.

Tháng 9 âm lịch năm 1406, lấy cớ khôi phục nhà Trần, đế quốc Minh-Trung Quốc mang 80 vạn quân do Tân Thành hầu Trương Phụ, Tây Bình hầu Mộc Thạnh đánh chiếm nước Việt. Hai vua Hồ Quý Ly, Hồ Hán Thương liên tục thua trận, đến tháng 5 (âm lịch) năm 1407 thì đều bị bắt về Trung Quốc. Ngày 2 tháng 10 âm lịch năm 1407, con thứ Trần Nghệ Tông là Trần Ngỗi lên ngôi Hoàng đế ở Mô Độ (Ninh Bình), dựng nhà Hậu Trần, lấy hiệu là Giản Định Đế. Không lâu sau, vua Giản Định bị quân Minh đánh bại, phải chạy vào Nghệ An. Các hào kiệt về theo khá đông trong đó có Quốc công Đặng Tất và Đồng Tri khu mật tham mưu quân sự Nguyễn Cảnh Chân. Được hai tướng họ Nguyễn, Đặng trợ giúp, Giản Định làm chủ khu vực phía nam nước Việt từ Nghệ An vào Thuận Hóa, sau đó tiến ra bắc đụng độ quân tiếp viện Minh một trận lớn ở bến Bô Cô (1408). Quân Giản Định thắng to, người Minh chạy về cố thủ Đông Quan.

Năm 1409, do nghe lời gièm pha của hoạn giả Nguyễn Quỹ và học sinh Nguyễn Mộng Trang, Giản Định giết Đặng Tất và Nguyễn Cảnh Chân. Đặng Dung (con của Đặng Tất) và Nguyễn Cảnh Dị (con của Nguyễn Cảnh Chân) bất bình với vua Giản Định, bèn về Nghệ An tôn Trần Quý Khoáng làm vua mới. Theo sách Đại Việt Sử ký Toàn thư do sử thần đời Lê Ngô Sĩ Liên soạn, ở thời điểm năm 1409 Trần Quý Khoáng làm chức Nhập nội thị trung ở Nghệ An.

Lên ngôi
Ngày 17 tháng 3 âm lịch (tức ngày 20 tháng 4 dương lịch) năm 1409, Trần Quý Khoáng lên ngôi Hoàng đế ở Chi La, nay thuộc huyện Đức Thọ, Hà Tĩnh. Tân hoàng đế đặt niên hiệu Trùng Quang (重光), phong Nguyễn Súy làm Thái phó, Nguyễn Cảnh Dị làm Thái bảo, Đặng Dung làm Đồng bình chương sự, Nguyễn Chương làm Tư mã. Bấy giờ Giản Định đang đóng giữ thành Ngự Thiên; Trùng Quang sai Nguyễn Súy đem quân đánh úp, bắt được Giản Định. Ngày 7 tháng 4 âm lịch cùng năm, Hưng Khánh thái hậu (mẹ của Giản Định Đế) liên kết với Hành khiển Lê Triệt và Lê Nguyên Đỉnh dấy quân ở Hát Giang, định đánh úp vua Trùng Quang. Người Nghệ An là Nguyễn Trạo phát giác báo cho Trùng Quang Đế. Nhà vua giết Triệt và Đỉnh nhưng tha hết quân của họ. Đối chiếu sự kiện này với việc Giản Định giết 2 tôn thất theo Minh là Trần Nhật Chiêu, Trần Thúc Giao cùng hơn 500 thuộc hạ ở Diễn Châu, Nghệ An (1407), sử thần đời Lê Ngô Sĩ Liên cho rằng vua Trùng Quang có phẩm chất lãnh đạo tốt hơn Giản Định:
"Thiên hạ đại loạn, nhân dân Nghệ An, Diễn Châu biết ai là chân chúa. Thúc Dao là con người tôn thất, Nhật Chiêu là tướng quân cũ, nhận quan tước của nhà Minh, giữ đất, trị dân, dân không theo có được không? Giết Thúc Dao và Nhật Chiêu là phải, còn bọn thuộc hạ nên vỗ về mà dùng, thì chúng không cảm kích ơn đức đó hay sao? Thế là lại giết nhiều như vậy, sao gọi là quân nhân nghĩa được? Xem như Lê Tiệt và Lê Nguyên Đỉnh nhầm họp quân ở Hát Giang, mưu đánh úp Trùng Quang Đế, mà Trùng Quang Đế chỉ giết có Tiệt và Nguyên Đỉnh thôi, còn đều tha cả, so với Giản Định Đế thì đằng nào hơn?"

Ngày 20 tháng 4 âm lịch, Giản Định bị dẫn về Nghệ An, Trùng Quang khiêm nhường mặc thường phục xuống thuyền đón rước, tôn Giản Định làm Thái thượng hoàng. Ở thời Trần, tên nước là Đại Việt, từ khi nhà Hồ soán ngôi đã đổi thành Đại Ngu. Sử Việt không chép tên nước của Trùng Quang Đế; tuy nhiên, trong Hoàng Minh thực lục có ghi Trùng Quang Đế là "ngụy hoàng đế Đại Việt", vậy chứng tỏ Trùng Quang Đế đã dùng quốc hiệu Đại Việt.

Tháng 7 âm lịch năm 1409, vua Trùng Quang cùng Thượng hoàng chia quân hai đường đánh quân Minh. Thượng hoàng Trần Ngỗi đóng ở Hạ Hồng (Ninh Giang, Hải Dương), vua Trùng Quang đóng ở Bình Than. Quân Minh cố thủ không dám ra đánh. Trùng Quang sai quân đi tuần tra 4-5 ngày 1 lần. Hai vua được hào kiệt các lộ ủng hộ nhiệt liệt, duy chỉ có Tri phủ Tam Giang là Đỗ Duy Trung vẫn theo Minh. Đến khi vua Minh sai Tổng binh Anh quốc công Trương Phụ đeo ấn Chinh Di tướng quân đem quân cứu viện, quân Minh lại mạnh lên. Thượng hoàng thấy liền rời thuyền chạy lên trấn Thiên Quan, Trùng Quang nghi ngờ Thượng hoàng có lòng khác, liền sai người đuổi theo. Nguyễn Súy đuổi theo không kịp, nhưng Trương Phụ lại bắt được Thượng hoàng Trần Ngỗi, giải về Kim Lăng giết chết.

Tháng 8 âm lịch năm 1409, vua Trùng Quang chống nhau với Trương Phụ ở Bình Than. Nhà vua sai Đặng Dung trấn giữ cửa Hàm Tử. Quân Việt thiếu lương thực trầm trọng, Đặng Dung bèn chia quân đi gặt lúa sớm để cấp cho binh lính. Trương Phụ nhân lúc quân Việt đang yếu liền đem thủy quân đánh vào cửa Hàm Tử. Đặng Dung thua to. Trùng Quang nghe tin, tự liệu chống không nổi, bèn dẫn quân lui về Nghệ An.

Đại Việt Sử ký Toàn thư kể Trùng Quang Đế có một bà phi mất vào tháng 6 âm lịch năm 1409.

Tận lực chống Minh
Đế quốc Minh muốn đánh chiếm Đại Việt lâu dài nên năm 1410, Tổng binh Trương Phụ sai quân mở đồn điền ở địa bàn Tuyên Quang, Thái Nguyên, Tam Giang tạo lương thực cho quân, lại cấp ruộng đất cho các thổ quan đầu hàng để họ thu tô thay cho bổng lộc, cấp ruộng đất cho quân đội để cày cấy lấy lương thực. Ngoài ra, Trương Phụ thực hiện chính sách đàn áp rất tàn bạo để khủng bố tinh thần người Việt, như Đại Việt Sử ký Toàn thư thuật lại:
"Phụ đi đến đâu, giết chóc rất nhiều, có nơi thây chất thành núi, có chỗ moi ruột quấn vào cây, hoặc rán thịt lấy mỡ, hoặc nướng đốt làm trò, thậm chí có đứa mổ bụng lấy thai, cắt lấy hai cái tai để nộp theo lệnh. Kinh lộ các nơi lần lượt đầu hàng. Những dân còn sót lại bắt hết làm nô tỳ và bị đem bán, tan tác khắp bốn phương cả".
Đại Minh còn cấp bằng ghi công trạng cho các thổ quan đi đánh dẹp quân khởi nghĩa người Việt. Vì vậy có một bộ phận người Việt là thổ quan, hàng tướng phản bội, cùng với những người đã từng tiếp tay cho người Minh diệt nhà Hồ, nay lại tiếp tay cho Trung Quốc đàn áp cuộc khởi nghĩa của Trùng Quang Đế, khiến cuộc khởi nghĩa gặp trăm ngàn khó khăn. Nhưng vua tôi Trùng Quang vẫn dũng cảm chiến đấu.

Tháng 5 âm lịch năm 1410, Trùng Quang Đế và Nguyễn Cảnh Dị đem quân tới La Châu, Hạ Hồng, đánh bại quân Minh do Đô đốc thiêm sự Giang Hạo chỉ huy. Thừa thắng, nhà vua truy kích đến bến Bình Than và đốt phá thuyền trại của người Minh. Đoàn quân của Trùng Quang Đế được nhiều hào kiệt hưởng ứng, nổi bật nhất là Đồng Mặc người Thanh Hóa, giữ chức Lỗ Lược Tướng quân, đã đánh bại và bắt chỉ huy quân Minh là Tả Địch. Đồng Mặc được Trùng Quang Đế giao cai quản phủ Thanh Hóa. Ngoài ra còn có Nguyễn Ngân Hà, Lê Nhị, Lê Khang, Đỗ Cối và Nguyễn Hiêu chỉ huy dân chúng đánh quân Minh tổn thất rất nhiều. Tuy nhiên, quân Hậu Trần không được tổ chức bài bản nên cuối cùng bị quân Minh đánh bại, nhà vua phải chạy về Nghệ An.

Tháng 7 âm lịch năm 1411, Trùng Quang Đế và Nguyễn Súy chia quân đánh các cửa biển, bắt nhóm thổ quan theo Trung Quốc là Nguyễn Chính ở Bài Lâm, chém bêu đầu cảnh cáo. Cùng năm, nhà vua gả chị gái là Quốc tỷ Trưởng công chúa cho người Hóa Châu là Hồ Bối. Ông còn phong Hồ Bối chức Tư đồ rồi sai đem quân đánh Minh ở Thanh Hóa.

Trong thời gian giữ ngôi, Trùng Quang Đế từng sai Hành khiển Nguyễn Nhật Tư, Thẩm hình Lê Ngân sang Minh cầu phong. Vua Minh bắt giết cả hai. Về sau, Trùng Quang Đế phái Hành khiển Hồ Ngạn Thần, Thẩm hình Bùi Nột Ngôn đem biểu văn, lễ vật và hai tượng người bằng vàng, bạc đi thay. Khi sứ đoàn vào Yên Kinh, Minh Thành Tổ sai Hồ Nguyên Trừng giả vờ hỏi thăm vua Trần, tiện dò la nội tình Đại Việt. Hồ Ngạn Thần tiết lộ hết tình hình cho Nguyên Trừng, Bùi Nột Ngôn không nói. Minh Thành Tổ giả cách phong Trùng Quang làm Bố chính sứ Giao Chỉ, Ngạn Thần làm Tri phủ Nghệ An. Ngạn Thần nghe theo. Về nước, Bùi Nột Ngôn hặc tội Ngạn Thần, Trùng Quang sai bắt giam Ngạn Thần rồi xử tử.

Tháng 6 âm lịch năm 1412, Trương Phụ, Mộc Thạnh dẫn quân đánh Nghệ An gặp quân của Nguyễn Súy, Nguyễn Cảnh Dị, Đặng Dung và Hồ Bối ở Mô Độ vùng Ninh Bình, Nam Định. Chưa phân thắng bại thì Nguyễn Súy, Cảnh Dị rồi Hồ Bối đều bỏ chạy, Đặng Dung phải dùng thuyền nhẹ rút lui ra biển. Trương Phụ lại đem quân vào đánh phá hành tại ở Nghệ An, bao vây các thành tại Thanh Hóa, Diễn Châu, Nghệ An bị chiếm.

Tháng 1 âm lịch năm 1413, nhà vua cùng Nguyễn Súy, Nguyễn Cảnh Dị đưa quân theo đường biển tới Vân Đồn, Hải Đông và các vùng ven biển Bắc Bộ nhằm thăm dò, tìm lương thực và đánh tiêu hao quân đội Minh. Chiến dịch này thất bại nặng nề. Ngày 4 tháng 3 âm lịch, nhà vua về hành tại ở Nghệ An, quân đi 10 phần về chỉ còn 3-4 phần.

Cùng lúc đó, Nông Văn Lịch ở Lạng Sơn cầm đầu quân khởi nghĩa "áo đỏ" chặn đường giao thông, giết chết được Tham chính người Việt là Mạc Thúy (tổ 4 đời của Mạc Đăng Dung) và tiêu diệt được khá nhiều quân Minh. Nguyễn Liễu ở Lý Nhân chiêu tập người các huyện Lục Na, Vũ Lễ đánh quân Minh trong mấy năm nhưng do thiếu sự liên kết với vua nên các thế lực này dần tan vỡ.

Tháng 4 âm lịch năm 1413, Trương Phụ lại đánh vào Nghệ An, Trùng Quang Đế phải rút về Hóa Châu, sai Nguyễn Biểu làm sứ đi cầu phong, đến Nghệ An bị Trương Phụ bắt giữ, Nguyễn Biều tức giận mắng Trương Phụ và bị Phụ giết chết. Thái phó Đại Việt là Phan Quý Hữu đầu hàng quân Minh, được 1 tuần thì chết. Trương Phụ cử con Quý Hữu là Liêu làm Tri phủ Nghệ An và ban thưởng hậu hĩnh cho gia đình Liêu. Liêu bèn kể hết cho Phụ về thực lực các tướng, quân số của Trùng Quang Đế và địa thế Hóa Châu. Trương Phụ, Mộc Thạnh liền đem quân thủy bộ vào Hóa Châu, mất 21 ngày thì tới.

Tháng 9 âm lịch năm 1413, Nguyễn Súy dàn trận tại kênh Thái Đà, đánh nhau ác liệt với Trương Phụ. Nửa đêm Đặng Dung dùng voi đánh úp dinh của Phụ, định nhảy lên thuyền Phụ bắt sống mà không nhận được mặt, Phụ nhảy lên thuyền nhỏ trốn mất, quân Minh tan vỡ quá nửa, thuyền chiến vũ khí bị đốt phá gần hết. Thế nhưng Nguyễn Súy không chịu hợp sức cùng Đặng Dung chiến đấu, mà quân thì còn rất ít. Trương Phụ thấy vậy xua tàn quân phản công, thay đổi cục diện. Quân Đặng Dung tan chạy, ẩn nấp trong hang núi, không còn sức đánh lớn. Tháng 11 âm lịch năm 1413, Đặng Dung và Nguyễn Cảnh Dị định chạy sang Xiêm La nhưng bị quân Minh bắt. Khi trông thấy Phụ, Nguyễn Cảnh Dị luôn mồm quát mắng: "Bổn tướng lâu nay muốn giết ngươi, nào nghĩ hôm nay lại bị ngươi bắt!". Trương Phụ tức giận, giết rồi ăn gan Nguyễn Cảnh Dị. Trương Phụ chiếm được Tân Bình, Thuận Hóa, bèn đặt quan cai trị, điều tra dân số, làm sổ dân đinh và tâu xin vua Minh tăng cường quân trấn giữ.

Đại Việt Sử ký Toàn thư thuật lại:
Trận đánh ở Sái Già, Đặng Dung, Nguyễn Súy, đem tàn quân trơ trọi chống lại bọn giặc mạnh, quân tướng đều tinh nhuệ. Dung nửa đêm đánh úp doanh trại giặc làm cho tướng giặc sợ hãi chạy trốn, đốt hết thuyền bè, khí giới của chúng, không phải người thực sự có tài làm tướng, thì có làm được như thế hay không? Thế nhưng cuối cùng vẫn bại vong, đó là do trời. Tuy thất bại, cũng vẫn vinh quang, vì sao vậy?
Bọn Dung vì nghĩa không thể cùng sống với giặc, phải tiêu diệt bọn chúng mới nghe, cho nên mới hết lòng, hết sức giúp đỡ Trùng Quang để mưu khôi phục. Trong khoảng 5 năm, kiên trì chiến đấu với giặc, dẫu có bất lợi, nhưng ý chí không núng, khí thế càng hăng, đến kiệt sức mới chịu thôi. Lòng trung vì nước của người bề tôi, dẫu trăm đời sau vẫn còn tưởng thấy được!

Ngày 10 tháng 3 âm lịch năm 1414, Trùng Quang Đế chạy sang nước Lão Qua, Nguyễn Súy chạy sang châu Minh Linh, sau đều bị người của Phụ bắt. Người của Thuận Hóa cũng ra hàng, từ đó vương triều Hậu Trần chấm dứt.

Tháng 4 âm lịch năm 1414, Trương Phụ thu quân về Đông Quan, sai người giải vua Trùng Quang, Đặng Dung và Nguyễn Súy về Trung Quốc bằng đường biển. Giữa đường, Trùng Quang Đế nhảy xuống biển tự tử. Hai tể tướng Đặng Dung, Nguyễn Súy sau đó cũng đều nhảy xuống biển tự tử. Tuy nhiên, theo Hoàng Minh thực lục, ngày 16 tháng 8 năm 1414, Trùng Quang Đế và các tướng lĩnh trong đó có Đặng Dung đều bị giải tới Yên Kinh và xử tử.

Nhận định
Đời Hồng Đức (vua Lê Thánh Tông), sử quan Ngô Sĩ Liên có lời khen ngợi Trùng Quang Đế nhà Hậu Trần:

Sử thần Ngô Thì Sĩ đời Lê Trung hưng cũng bình luận về vị vua cuối nhà Hậu Trần:

Trùng Quang Đế còn là vị vua yêu thơ văn chữ Nôm, các tác phẩm của ông có nội dung trong sáng, đề cao tinh thần thượng võ của dân tộc. Trong nhiều sách còn ghi lại bài thơ tiễn Nguyễn Biểu đi sứ và bài văn tế Nguyễn Biểu của vua, thể hiện lòng cảm kích của vua với khí tiết đáng trân trọng của Nguyễn Biểu.

Tôn vinh
Trùng Quang Đế được nhân dân thờ phụng tại đền Hậu Trần trên đất Mô Độ xưa, nay thuộc Ninh Bình. Đền Hậu Trần nằm ở thôn La, xã Yên Thành, huyện Yên Mô, tỉnh Ninh Bình nên còn được gọi là đền La. Đền thờ 2 vua nhà Hậu Trần là Giản Định Đế và Trùng Quang Đế, ngoài ra còn phối thờ công thần Trần Triệu Cơ. Thôn La còn có phủ thờ Bối Mai Công chúa dưới chân núi Cái Sơn. Bà là con gái Giản Định Đế, người có công tổ chức việc khẩn hoang, khuyến khích việc nông trang, xây dựng xóm làng. Cách phủ thờ Bối Mai Công chúa là khu lăng mộ Giản Định Đế. Khu lăng ngày trước rộng đến 8 ha. Trước lăng có tấm biển đề: "Hậu Trần Hoàng đế lăng". Xã Yên Thành lại còn một cái giếng mang tên Giếng Dặn (có từ thời Giản Định Đế) và lăng mộ Hoàng hậu Đỗ Thị Nguyệt. Lễ hội đền La tưởng nhớ các vị anh hùng thời Hậu Trần được mở từ ngày 12 đến ngày 13 tháng 3 âm lịch hàng năm.

Lăng mộ Trùng Quang Đế hiện tại ở xóm Đức Thịnh, xã Hưng Lộc, thành phố Vinh, Nghệ An. Ông là vị vua duy nhất trong lịch sử Việt Nam chọn cái chết oanh liệt khi chống ngoại xâm thất bại. Cái chết của ông để người Minh thấy rằng dù chiếm được nước Đại Ngu nhưng họ không thể nào khuất phục được người Việt.

Trong văn hóa đại chúng
Trùng Quang tâm sử là một phim truyền hình của đài truyền hình thành phố Hồ Chí Minh (HTV), dựa theo tác phẩm cùng tên của Phan Bội Châu, về cuộc kháng chiến thời vua Trùng Quang Đế. Vai Trùng Quang Đế do diễn viên Huỳnh Anh Tuấn đóng.

Tham khảo

Chú thích

Thư mục

Vua nhà Hậu Trần
Người tự sát
Người Hà Nội
Người tham gia lực lượng kháng chiến của Đại Việt chống quân Minh xâm lược (1406–1427)


title: Conus proximus

text:
Conus proximus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

Giống như tất cả các loài thuộc chi Conus, chúng là loài săn mồi và có nọc độc. Chúng có khả năng "đốt" con người, do vậy khi cầm chúng phải hết sức cẩn thận.

Miêu tả

Phân bố

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 The Conus Biodiversity website

P


title: Megachile sikkimi

text:
Megachile sikkimi là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Radoszkowski mô tả khoa học năm 1882.

Chú thích

Tham khảo

S
Động vật được mô tả năm 1882


title: La Chapelle-Saint-Jean

text:
La Chapelle-Saint-Jean (trong tiếng Occitan La Chapela Sent Joan) là một xã của Pháp, nằm ở tỉnh Dordogne trong vùng Aquitaine của Pháp. Xã này có diện tích 3,7 km2, dân số năm 2006 là 75 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 320 m trên mực nước biển.

Hành chính

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài
 La Chapelle-Saint-Jean trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Chapelle-Saint-Jean, La


title: 18979 Henryfong

text:
18979 Henryfong (2000 RC2) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 1 tháng 9 năm 2000 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 18979 Henryfong

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 2000


title: Tipula tenuicula

text:
Tipula tenuicula là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Montechiaro d'Asti

text:
Montechiaro d'Asti (tiếng Piedmonte: Monciàir) là một town and comune (municipality) in the tỉnh Asti vùng Piedmont thuộc Ý, nằm ở vị trí cách khoảng 35 km về phía đông của Torino và khoảng 13 km về phía tây bắc của Asti.

Montechiaro d'Asti giáp các đô thị: Camerano Casasco, Chiusano d'Asti, Cortanze, Cossombrato, Cunico, Montiglio Monferrato, Soglio và Villa San Secondo.

Người Montechiaro nổi bật
 Giovanni Pastrone, cũng gọi là Piero Fosco (1883–1959), một người tiên phong trong điện ảnh Ý.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Officla website

Đô thị tỉnh Asti
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Eufriesea aridicola

text:
Eufriesea aridicola là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Moure, Neves & Viana mô tả khoa học năm 2001.

Chú thích

Tham khảo

Eufriesea
Động vật được mô tả năm 2001


title: Hemicleus villiersi

text:
Hemicleus villiersi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Cobos miêu tả khoa học năm 1970.

Chú thích

Tham khảo

Hemicleus


title: Eriopygodes

text:
Eriopygodes là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Hiện tại nó được coi là đồng nghĩa của Lasionycta for some time.

Loài
 Eriopygodes discalis Brandt, 1938
 Eriopygodes grammadora Dyar, 1910
 Eriopygodes imbecilla (Fabricius, 1794)

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Hadeninae


title: Poemnites hamirensis

text:
Poemnites hamirensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Cherepanov miêu tả khoa học năm 1957.

Chú thích

Tham khảo

Poemnites


title: Le Meix-Saint-Epoing

text:
Le Meix-Saint-Epoing  là một xã thuộc tỉnh Marne trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 160 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Meixsaintepoing


title: Herpetopoma larochei

text:
Herpetopoma larochei là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Chilodontidae.

Phân bố
Loài này phân bố ở New Zealand.

Tham khảo

Herpetopoma


title: Paracardiophorus congolanus

text:
Paracardiophorus congolanus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Cobos miêu tả khoa học năm 1970.

Chú thích

Tham khảo

Paracardiophorus


title: Geranomyia lichyi

text:
Geranomyia lichyi là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Geranomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Montharville

text:
Montharville  là một xã thuộc tỉnh Eure-et-Loir trong vùng Centre-Val de Loire ở bắc trung bộ nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 145 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Eure-et-Loir


title: (6627) 1981 FT

text:
(6627) 1981 FT là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Zdeňka Vávrová ở Đài thiên văn Kleť gần České Budějovice, Cộng hòa Séc, ngày 27 tháng 3 năm 1981.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 6001–7000

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser

Thiên thể phát hiện năm 1981
Được phát hiện bởi Zdeňka Vávrová
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Papilio himeros

text:
Papilio himeros là một loài bướm thuộc họ Papilionidae. Nó được tìm thấy ở Argentina và Brasil.

Nguồn
 Gimenez Dixon, M. 1996. Papilio himeros. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 31 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

H


title: Sermylassa

text:
Sermylassa là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1912 bởi Reitter.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Sermylassa halensis (Linnaeus, 1767)
 Sermylassa halensis Linnaeus, 1767

Chú thích

Tham khảo

Sermylini


title: Lập trình máy tính

text:
Lập trình máy tính hay lập chương trình máy tính, thường gọi tắt là lập trình (, hay programming), là việc lập ra chương trình làm việc cho máy có bộ xử lý, nói riêng là máy tính, để thực thi nhiệm vụ xử lý thông tin nào đó. Chương trình này gồm dãy các chỉ thị (hay lệnh) hợp lý để máy thực hiện theo trình tự thời gian.

Lập trình phải thực hiện cho tất cả các hệ thống xử lý thông tin, từ các dàn máy điện toán lớn, máy tính cá nhân (PC), đến các chip điều khiển lập trình được trong các khối điều khiển thiết bị các loại như trong máy đo đạc phân tích, vũ khí có điều khiển, máy giặt, lò vi sóng, v.v... và trong các thiết bị ngoại vi của máy tính như chip điều khiển ở card màn hình, cổng giao tiếp, v.v...

Dạng chương trình duy nhất mà máy tính có thể thực thi trực tiếp là ngôn ngữ máy hay mã máy, có dạng dãy các số nhị phân. Lập trình trực tiếp ở dạng mã máy là công việc tốn sức, khó kiểm tra và lệ thuộc phần cứng cụ thể. Vì thế giới lập trình phát triển ra các ngôn ngữ lập trình với hệ thống ký hiệu, từ khóa và cú pháp cụ thể để lập trình viên dễ viết mã nguồn ở dạng văn bản mà không quá lệ thuộc vào phần cứng, sau đó biên dịch (compile) ra mã máy.

Ngày nay lập trình ứng dụng trên các máy điện toán được hỗ trợ bằng các thư viện, các công cụ AI bot như chatgpt github codepilot cùng với nhiều AI bot khác, khả năng liên kết mã phát sinh từ các ngôn ngữ khác nhau cũng như viết mã lệnh tự động, và đặc biệt là sử dụng biểu tượng trực quan (visual) cho lập trình. Trong kỹ thuật điện toán việc lập ra bộ chương trình thường được gọi là phát triển phần mềm. Lập trình có các thành tố nghệ thuật, khoa học, toán học, và kỹ nghệ.

Các ngôn ngữ lập trình

Dạng chương trình duy nhất mà máy tính có thể thực thi trực tiếp là ngôn ngữ máy hay mã máy. Nó có dạng dãy các số nhị phân, thường được ghép nhóm thành byte 8 bit cho các hệ xử lý 8/16/32/64 bit. Nội dung byte thường biểu diễn bằng đôi số hex. Để có được bộ mã này ngày nay người ta dùng ngôn ngữ lập trình để viết ra chương trình ở dạng văn bản và dùng trình dịch để chuyển sang mã máy.

Mã máy
Khi kỹ thuật điện toán ra đời chưa có ngôn ngữ lập trình dạng đại diện nào, thì phải lập trình trực tiếp bằng mã máy. Dãy byte viết ra được đục lỗ lên phiếu đục lỗ (punched card) và nhập qua máy đọc phiếu tới máy tính. Sau đó chương trình có thể được ghi vào băng/đĩa từ để sau này nhập nhanh vào máy tính. Ngôn ngữ máy được gọi là "ngôn ngữ lập trình thế hệ 1" (1GL, first-generation programming languages). Lúc đó có nhiều hãng sản xuất máy tính và mã máy chưa hoàn toàn thống nhất, nên lập trình gắn liền với máy của hãng.

Hợp ngữ
Sau đó các mã lệnh được thay thế bằng các tên gợi nhớ và trình được lập ở dạng văn bản (text) rồi dịch sang mã máy. Hợp ngữ (assembly languages) ra đời, là "ngôn ngữ lập trình thế hệ 2" (2GL, second-generation programming languages). Lập trình thuận lợi hơn, khi dịch có thể liên kết với thư viện chương trình con ở cả dạng macro (đoạn chưa dịch) và lẫn mã đã dịch.

Dẫu vậy người lập trình phải nắm chắc về hoạt động của hệ thống xử lý, về các thanh ghi (register), con trỏ (pointer) và vai trò của chúng thì mới tránh được lỗi. Lúc này bắt đầu có sự thống nhất quốc tế về các tập lệnh cần thiết trong kỹ thuật điện toán.

Trong kỹ thuật điện toán hợp ngữ hiện được dùng là ngôn ngữ bậc thấp (low-level programming languages) để tinh chỉnh ngôn ngữ bậc cao thực hiện truy nhập trực tiếp phần cứng cụ thể trong việc lập trình hệ thống, hoặc định tạo các hiệu ứng đặc biệt cho chương trình của mình.

Hợp ngữ hiện là phương tiện lập trình các vi điều khiển trong bảng/khối điều khiển thiết bị điện tử các loại, từ các máy đo, vũ khí, thiết bị dân sinh như máy giặt, lò vi sóng, v.v... Bảng lệnh của vi điều khiển này khác với của máy điện toán, nên hợp ngữ vi điều khiển cũng khác, và đơn giản hơn.

Lập trình mã máy và hợp ngữ cho ra chương trình chạy nhanh nhất trên cùng máy tính, vì nó chứa rất ít chỉ thị thừa hay chỉ thị rác, và giảm lượng mã nhờ việc đặt giá trị các thanh ghi được làm tắt. Các ngôn ngữ bậc cao khi dịch phải bố trí nhiều chỉ thị máy đảm bảo tính khái quát cao nhất, cùng với những câu lệnh thừa của người lập trình mà khi sửa chữa chưa kịp xóa đi.

Ngôn ngữ bậc cao
Ngôn ngữ bậc cao (high-level programming languages) hay "ngôn ngữ lập trình thế hệ 3" (3GL, third-generation programming languages) ra đời vào những năm 1950. Đây là các ngôn ngữ hình thức, dùng trong lập trình máy điện toán và không lệ thuộc vào hệ máy tính cụ thể nào. Nó giải phóng người lập trình ứng dụng làm việc trong hệ điều hành xác định mà không phải quan tâm đến phần cứng cụ thể. Các ngôn ngữ được phát triển liên tục với các dạng và biến thể mới, theo bước phát triển của kỹ thuật điện toán.

Những ngôn ngữ bậc cao thời kỳ đầu có FORTRAN lập ra năm 1954, COBOL năm 1959, BASIC năm 1963, Pascal năm 1970, C năm 1970, v.v... Chúng có sự khác nhau về từ khóa, ký hiệu, cú pháp, và cả về tổ chức các segment dữ liệu trong bộ nhớ. Sự phát triển lập trình dẫn đến ngôn ngữ C có những ưu việt trong lập trình và quản lý dữ liệu, nên được dùng nhiều, được phát triển tiếp và thành nền ý tưởng cho phát triển nhiều ngôn ngữ mới.

Những ngôn ngữ được dùng phổ biến hiện có ActionScript, C, C++, MATLAB, C#, Haskell, Java, JavaScript, Objective-C, Perl, PHP, Python, Ruby, Smalltalk, SQL, Visual Basic, và nhiều nữa.

Ngày nay các ngôn ngữ lập trình đều cung cấp môi trường soạn thảo mã nguồn, có yểm trợ cao về kiểm tra cú pháp. Một số ngôn ngữ lưu mã nguồn ở dạng văn bản. Song một số khác, thay vì được dịch ra mã máy, lại được lưu ở dạng mã gọi là Bytecode (hoặc Portable code), và có trình thông dịch tương ứng để thực thi dạng mã này. Bytecode được sử dụng trong ngôn ngữ lập trình Java của Sun Microsystems cũng như họ ngôn ngữ lập trình .NET gần đây của Microsoft và Visual Basic trước phiên bản .NET.

Các ngôn ngữ lập trình khác nhau hỗ trợ các phong cách lập trình khác nhau (còn gọi là các phương pháp lập trình). Một phần của công việc lập trình là việc lựa chọn một trong những ngôn ngữ phù hợp nhất với bài toán cần giải quyết. Các ngôn ngữ lập trình khác nhau đòi hỏi lập trình viên phải xử lý các chi tiết ở các mức độ khác nhau khi cài đặt các thuật toán. Thông thường, điều này dẫn tới thỏa hiệp giữa thuận lợi cho việc lập trình và hiệu quả của chương trình, hay thỏa hiệp giữa "thời gian lập trình" và "thời gian tính toán".

Phát triển phần mềm

Phần mềm là danh từ chỉ một gói gồm các chương trình máy tính và dữ liệu. Tài liệu đi kèm và bản quyền phần mềm cũng được coi là một phần quan trọng của phần mềm, mặc dù chúng không liên quan đến việc lập trình.

Quy trình xây dựng phần mềm bao gồm các công việc chính:

 Phân tích yêu cầu (requirements analysis)
 Đặc tả (specification)
 Thiết kế (design and architecture)
 Lập trình (coding)
 Biên dịch (compilation)
 Kiểm thử (testing)
 Viết tài liệu (documentation)
 Bảo trì (maintenance)

Chỉ dẫn

Tham khảo

Liên kết ngoài

 TechBookReport – reviews of books on computer programming

Công nghệ phần mềm
Khoa học thông tin
Khoa học máy tính
Máy tính


title: Xylocopa basalis

text:
Xylocopa basalis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1854.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ong bầu
Động vật được mô tả năm 1854


title: Hyposmocoma vinicolor

text:
Hyposmocoma vinicolor là một loài bướm đêm thuộc họ Cosmopterigidae. Nó là loài đặc hữu của Oahu. Loài địa phương ở núi Waianae, nơi nó được tim thấy ở độ cao 3,000 feet.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Insects of Hawaii. Volume 9, Microlepidoptera

Hyposmocoma
Loài đặc hữu của Hawaii


title: Muhammad bin Tughluq

text:
Muhammad bin Tughluq (khoảng 1300 – 1351) còn có tên là Juna Khan trước khi lên ngôi, là vua xứ Delhi từ năm 1325 đến 1351. Ông là con trưởng của Ghiyath al-Din Tughluq. Ghiya al-din đã gửi hoàng tử trẻ Muhammad tới cao nguyên Deccan để đánh Warangal, do vua Prataparudra của nhà Kakatiya trị vì. Muhammad lên nối ngôi năm 1325 sau khi vua cha qua đời.

Muhammad bin Tughluq là một học giả và là một người ưa thích mở mang kiến thức. Ông rất ưa chuộng luận lý học, triết học, toán học, thiên văn học và khoa học tự nhiên. Ông rất am hiểu nền y học và có sở trường về phép biện chứng (triết học).

Chú giải

Mất năm 1351
Nhà Tughlaq
Vua Turk
Sinh năm 1300


title: Bologna (tỉnh)

text:
Tỉnh Bologna (Tiếng Ý: Provincia di Bologna) là một tỉnh cũ ở vùng Emilia-Romagna của Ý. Tỉnh lỵ là thành phố Bologna. Từ năm 2015, tỉnh bị thay thế bằng thành phố trung tâm Bologna.

Tỉnh này có diện tích 3.702 km², tổng dân số là 944.297 (2005). Có 60 đô thị (danh từ số ít: comune) ở trong tỉnh này  , xem Các đô thị tỉnh Bologna. Tại thời điểm ngày 31 tháng 5 năm 2005, các đô thị chính xếp theo dân số là:

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Tỉnh Bologna (bằng tiếng Ý)
 Bologna Old Picture

Bologna
Bologna


title: Odontophrynus carvalhoi

text:
Odontophrynus carvalhoi là một loài ếch trong họ Leptodactylidae. Chúng là loài đặc hữu của Brasil.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, xavan khô, xavan ẩm, vùng đất có cây bụi nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, sông có nước theo mùa, và đầm nước ngọt có nước theo mùa. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Tham khảo

 Skuk, G., Borges-Najosa, D. & Pavan, D. 2004. Odontophrynus carvalhoi. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Odontophrynus
Động vật đặc hữu Brasil


title: Eupetersia atrocoerulea

text:
Eupetersia atrocoerulea là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Pauly & Brooks mô tả khoa học năm 2001.

Chú thích

Tham khảo

Eupetersia
Động vật được mô tả năm 2001


title: Metalimnobia triocellata

text:
Metalimnobia triocellata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Metalimnobia
Limoniidae ở vùng Nearctic


title: Dolichopeza cairnensis

text:
Dolichopeza cairnensis là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Dolichopeza


title: Helicopsyche neblinensis

text:
Helicopsyche neblinensis là một loài Trichoptera trong họ Helicopsychidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Helicopsyche


title: 1984 Fedynskij

text:
1984 Fedynskij (1926 TN) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 10 tháng 10 năm 1926 bởi S. I. Belyavskij ở Simeis.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 1984 Fedynskij

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Sergei Belyavsky
Thiên thể phát hiện năm 1926


title: Anabolia ozburni

text:
Anabolia ozburni là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Tân bắc
Anabolia


title: Động năng

text:
Động năng của một vật là năng lượng mà nó có được từ chuyển động của nó. Nó được định nghĩa là công cần thực hiện để gia tốc một vật với khối lượng cho trước từ trạng thái nghỉ tới vận tốc hiện thời của nó. Sau khi đạt được năng lượng này bởi gia tốc của nó, vật sẽ duy trì động năng này trừ khi tốc độ của nó thay đổi.

Tốc độ, và do đó động năng của một vật duy nhất phụ thuộc hệ quy chiếu (có tính tương đối): nó có thể nhận bất kỳ giá trị dương nào, bởi việc chọn hệ quy chiếu quán tính thích hợp. Ví dụ, một viên đạn bay qua một quan sát viên có động năng trong hệ quy chiếu gắn với quan sát viên đó. Viên đạn giống vậy sẽ đứng yên trong quan điểm của một quan sát viên khác chuyển động cùng vận tốc với viên đạn, vì vậy nó có động năng bằng không. Trái lại, tổng động năng của một hệ vật không thể giảm tới không bởi cách chọn hệ quy chiếu quán tính thích hợp, trừ khi tất cả các vật đó có cùng vận tốc. Trong bất kỳ trường hợp khác, tổng động năng có giá trị nhỏ nhất khác không, và không có hệ quy chiếu quán tính nào có thể được chọn để tất cả vật đều đứng yên. Động năng nhỏ nhất này góp phần vào khối lượng bất biến của hệ, mà nó là độc lập với hệ quy chiếu.

Trong cơ học cổ điển, động năng của một vật không quay có khối lượng m di chuyển với tốc độ v là ½ mv². Trong cơ học tương đối tính, điều này chỉ còn xấp xỉ đúng khi v rất nhỏ so với tốc độ ánh sáng.

Lịch sử và từ nguyên
Nguyên lý trong cơ học cổ điển E ∝ mc² được phát triển đầu tiên bởi Gottfried Leibniz và Johann Bernoulli, những người đã mô tả động năng như là "lực sống" (vis viva). Nhà toán học Hà Lan Willem 's Gravesande đã thực hiện thí nghiệm chứng minh mối quan hệ này. Khi những quả nặng rơi từ những độ cao khác nhau và một khối đất sét, Willem 's Gravesande đã xác định là độ lún của nó tỉ lệ thuận với bình phương tốc độ va chạm. Émilie du Châtelet đã công nhận kết quả thí nghiệm và đưa ra một lời giải thích.

Thuật ngữ động năng và công trong trình bày khoa học của họ gợi lại vào giữa thế kỷ XIX. Những hiểu biết sớm về những ý tưởng này có thể quy cho Gaspard-Gustave Coriolis, người đã phát hành vào năm 1829 tờ báo có tựa Du Calcul de l'Effet des Machines đã đề cập những công thức tính toán động năng. William Thomson, và sau đó là Lord Kelvin, là những người đặt ra thuật ngữ "động năng".

Giới thiệu
Năng lượng tồn tại trong nhiều dạng, bao gồm hóa năng, nhiệt năng, bức xạ điện từ, năng lượng trọng trường, điện năng, năng lượng đàn hồi, năng lượng nguyên tử, năng lượng nghỉ. Chúng có thể được sắp xếp vào hai nhóm chính: thế năng và động năng.

Động năng có được hiểu dễ dàng bởi những ví dụ chứng minh làm sao nó có thể chuyển đổi thành dạng khác hay là từ dạng khác. Ví dụ, một vận động viên đạp xe sử dụng hóa năng cung cấp từ thức ăn để gia tốc chiếc xe đạp. Trên cùng một độ cao, tốc độ này có thể được duy trì mà không cần tốn công, không tính lực cản không khí và ma sát. Hóa năng đã chuyển thành động năng, năng lượng của chuyển động, nhưng quá trình không hiệu quả hoàn toàn và sản sinh ra nhiệt trong người đạp xe.

Động năng trong chuyển động của người đạp xe và chiếc xe đạp có thể chuyển đồi thành dạng khác. Ví dụ, người đạp xe có thể gặp phải một ngọn đồi đủ cao để đạp lên, và chiếc xe đạp hoàn toàn dừng khi ở trên đỉnh. Động năng phần lớn đã chuyển thành thế năng trọng trường mà nó có thể được giải phóng khi xuống dốc mà không đạp ở phía bên kia đồi. Vì xe đạp mất một phần năng lượng của nó cho ma sát, nó không bao giờ lấy lại được tốc độ của nó mà không đạp. Năng lượng không bị mất đi; nó chỉ chuyển thành dạng khác vì ma sát. Ngoài ra người đạp xe có thể nối một cái dynamo tới một bánh để phát một chút điện khi đi xuống. Chiếc xe đạp sẽ di chuyển chậm hơn ở chân đồi so với khi không có dynamo bởi vì một phần năng lượng đã chia thành điện năng. Một khả năng khác là người đạp xe có thể bóp thắng, và trong trường hợp này động năng có thể giải phóng qua ma sát dưới dạng nhiệt.

Như bất kỳ đại lượng vật lý khác phụ thuộc vào vận tốc, động năng của một vật phụ thuộc vào mối quan hệ giữa vật và hệ quy chiếu của quan sát viên. Do đó, động năng của vật không phải là bất biến.

Tàu vũ trụ sử dụng hóa năng để phóng và đạt tới động năng cần thiết để đạt tới vận tốc của quỹ đạo. Trong quỹ đạo hoàn toàn tròn, động năng này là hằng số bởi là hầu như không có ma sát ở ngoài không gian gần Trái Đất. Tuy nhiên nó sẽ bay trở vào khi có một số động năng chuyển thành nhiệt. Nếu quỹ đạo là hình ellipse hay hyperbol, thì động năng và thế năng của nó luôn trao đổi; khi động năng lớn nhất thì thế năng là nhỏ nhất và gần Trái Đất hay những thiên thể khác nhất, khi thế năng là lớn nhất thì động năng là nhỏ nhất. Nếu không có tác động khác, tổng động năng và thế năng luôn là hằng số.

Động năng có thể chuyển từ một vật sang một vật khác. Trong trò bi da, người chơi truyền động năng vào quả bi chủ khi thục nó bằng cây cơ. Nếu quả bi chủ va chạm với quả bi khác, nó sẽ chậm lại đáng kể và quả bi bị va chạm sẽ gia tốc tới tốc độ tương ứng với động năng đã truyền cho nó. Trong va chạm không đàn hồi, động năng bị tiêu tan thành nhiều dạng năng lượng, như nhiệt, âm thanh, năng lượng liên kết.

Bánh đà đã được phát triển như là một phương pháp để dữ trữ năng lượng. Động năng sẽ được dự trữ dưới dạng chuyển động quay.

Một số mô tả toán học của động năng đã mô tả động năng trong một số tình huốn vật lý thích hợp. Cho những vật và quá trình mà con người thường trải nghiệm, công thức ½mv² cho bởi cơ học cổ điển (cơ học Newton) là phù hợp. Tuy nhiên, nếu tốc độ của vật có thể so sánh với tốc độ ánh sáng, hiệu ứng tương đối tính sẽ trở nên đáng kể và công thức tương đối tính được sử dụng. Nếu vật ở quy mô nguyên tử hay dưới nguyên tử, hiệu ứng cơ học lượng tử sẽ trở nên đáng kể và những mô hình cơ học lượng tử phải được sử dụng.

Động năng trong cơ học Newton

Động năng của vật rắn
Trong cơ học cổ điển, động năng của một chất điểm (một vật nhỏ đến nỗi mà khối lượng của nó có thể được xem là chỉ tồn tại tại một điểm), hay một vật không quay, được cho bởi phương trình

với  là khối lượng và  là tốc độ (hay vận tốc) của vật. Trong hệ SI, khối lượng được đo bằng kilogram, tốc độ được đo bằng mét trên giây, và động năng thu được đo bằng joule (Jun).

Ví dụ, một vật khối lượng 80 kg di chuyển với tốc độ 18 mét trên giây (65 km/h) thì động năng của nó là

Ek = (1/2) · 80 · 182 J = 12.96 kJ

Bởi vì động năng tỉ lệ theo bình phương tốc độ, nên một vật tăng gấp đôi tốc độ thì nó sẽ có động năng gấp bốn lần ban đầu. Ví dụ, một chiếc xe hơi di chuyển nhanh gấp đôi chiếc khác thì phải tốn quãng đường gấp bốn lần để dừng, nếu lực thắng là bằng nhau.

Động năng của một vật liên hệ với động lượng theo phương trình:

với:

 là động lượng
 là khối lượng của vật

Động năng tịnh tiến, là động năng liên quan đến chuyển động tịnh tiến, của vật rắn có khối lượng không đổi , và khối tâm của nó di chuyển với tốc độ , sẽ bằng với

với:

 là khối lượng của vật
 là tốc độ khối tâm của vật.

Động năng của bất kỳ vật nào đều phụ thuộc vào hệ quy chiếu mà nó được đo. Tuy nhiên, tổng năng lượng của một hệ cô lập, nghĩa là một hệ không có năng lượng vào hoặc ra, thì không thay đổi trong bất kỳ hệ quy chiếu nào. Do đó, phần hóa năng được chuyển thành động năng bởi một động cơ tên lửa bị phân chia cho tên lửa và khí thải phụ thuộc vào hệ quy chiếu được chọn. Điều này được gọi là hiệu ứng Oberth. Nhưng tổng năng lượng của hệ, kể cả động năng, hóa năng của nhiên liệu, nhiệt,..., được bảo toàn theo thời gian, bất kể đến cách chọn hệ quy chiếu. Tuy nhiên, giá trị tổng năng lượng này thì sẽ khác nhau trong các hệ quy chiếu khác nhau.

Động năng của một hệ phụ thuộc và cách chọn hệ quy chiếu: hệ quy chiếu cho giá trị động năng nhỏ nhất là hệ mà trong đó, tổng động lượng của hệ bằng không. Giá trị động năng nhỏ nhất này đóng góp vào khối lượng bất biến của hệ.

Chuyển động quay
Động năng của một vật vừa chuyển động tịnh tiến, vừa quay là:
Eđ = Et + Eq
với Et là động năng tịnh tiến
Et = ½.m.v2
và Eq là động năng quay
Eq = ½.I.ω2
ở đây:
 m: khối lượng,
 v: vận tốc chuyển động tịnh tiến,
 I: mômen quán tính và
 ω: vận tốc góc
Có thể liên hệ động năng quay với mômen động lượng qua biểu thức:
Eq = L2/2I
với:
 L: mômen động lượng
 I: mômen quán tính

Lý thuyết tương đối hẹp
Động năng của một vật rắn chuyển động tịnh tiến không quay trong lý thuyết tương đối hẹp là hiệu của năng lượng toàn phần với năng lượng nghỉ:
.
Với:
 m: khối lượng
 v: vận tốc chuyển động tịnh tiến
 c: tốc độ ánh sáng

Khi vận tốc chuyển động của vật là rất nhỏ (so với c), có thể thu được động năng tịnh tiến cổ điển qua xấp xỉ với chuỗi Taylor:

.

Cơ học lượng tử cổ điển
Giá trị kỳ vọng của động năng cổ điển của một hạt nhỏ (như electron) chuyển động tịnh tiến trong cơ học lượng tử, ký hiệu là , mà hạt này được mô tả hàm sóng  là:

với
 m là khối lượng của hạt
  là toán tử Laplace
  là hằng số Planck rút gọn
Công thức trên là phiên bản lượng tử hóa của công thức động năng cổ điển:

với:
 p: động lượng
 m: khối lượng

Xem thêm
 Thế năng
 Công cơ học

Tham khảo

Năng lượng
Dạng năng lượng
Động lực học


title: Ctypansa

text:
Ctypansa là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: Leuthneria

text:
Leuthneria là một chi bướm đêm thuộc họ Sesiidae.

Các loài
Leuthneria ruficincta (Felder, 1874)

Chú thích

Tham khảo

Sesiidae


title: Borore

text:
Borore là một đô thị ở tỉnh Nuoro ở vùng Sardinia của Italia, tọa lạc cách khoảng 110 km về phía bắc của Cagliari và cách khoảng 50 km về tây của Nuoro. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 2.276 người và diện tích là 42,8 km².

Borore giáp các đô thị: Aidomaggiore, Birori, Dualchi, Macomer, Norbello, Santu Lussurgiu, Scano di Montiferro.

Lịch sử biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.borore.nu.it/

Đô thị tỉnh Nuoro


title: Laccophilus huastecus

text:
Laccophilus huastecus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Zimmerman miêu tả khoa học năm 1970.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Laccophilus


title: Miomelon eltanini

text:
Miomelon eltanini là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Volutidae, họ ốc dừa.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Miomelon


title: Ngạc

text:
Ngạc có thể là:
 Tên gọi tắt của tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc.
 Họ Ngạc (鄂) của người Trung Quốc.
 Tên gọi khác của vòm miệng. Đặc biệt sử dụng nhiều trong lĩnh vực ngôn ngữ học, như ngạc hóa, ngạc cứng, ngạc mềm vân vân.
 Tên Hán-Việt của cá sấu. Ví dụ: kình ngạc.


title: Cerezo de Abajo

text:
Cerezo de Abajo là một đô thị ở tỉnh Segovia, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số năm 2004 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha, đô thị này có dân số 186 người.

Tham khảo

Đô thị ở Segovia


title: Saint-Symphorien-le-Château

text:
Saint-Symphorien-le-Château  là một xã của tỉnh Eure-et-Loir, thuộc vùng Centre-Val de Loire, miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Eure-et-Loir

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintsymphorienlechateau


title: Monolepta braunsi

text:
Monolepta braunsi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1903.

Chú thích

Tham khảo

Monolepta


title: Phaon iridipennis

text:
The Phaon iridipennis, tiếng Anh thường gọi là Glistening Demoiselle, là một loài chuồn chuồn kim thuộc họ Calopterygidae. Loài này có ở Angola, Bénin, Botswana, Burkina Faso, Cameroon, Cộng hòa Trung Phi, Cộng hòa Congo, Cộng hòa Dân chủ Congo, Bờ Biển Ngà, Guinea Xích Đạo, Ethiopia, Gabon, Ghana, Guinea, Kenya, Liberia, Madagascar, Malawi, Mali, Mozambique, Namibia, Nigeria, Senegal, Sierra Leone, Somalia, Nam Phi, Tanzania, Togo, Uganda, Zambia, Zimbabwe, và có thể cả Burundi. Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng cây bụi khô khu vực nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng cây bụi ẩm khu vực nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, sông ngòi, và sông có nước theo mùa.

Hình ảnh

Tham khảo

 Clausnitzer, V. 2005. Phaon iridipennis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.

Liên kết ngoài

Phaon
Chuồn chuồn châu Phi
Động vật được mô tả năm 1839


title: Kleve, Steinburg

text:
Kleve là một đô thị ở huyện Steinburg, bang Schleswig-Holstein, Đức. Đô thị này có diện tích 5,57 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 606 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Steinburg


title: Katghora

text:
Katghora là một thị xã và là một nagar panchayat của quận Korba thuộc bang Chhattisgarh, Ấn Độ.

Địa lý
Katghora có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 312 mét (1023 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Katghora có dân số 18.534 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Katghora có tỷ lệ 62% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 72%, và tỷ lệ cho phái nữ là 52%. Tại Katghora, 15% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Chhattisgarh


title: Quận Allen, Ohio

text:
Quận Allen là một quận thuộc tiểu bang Ohio, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở Lima.
Dân số theo điều tra năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là 108.473 người.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận này có diện tích 1047 km2, trong đó có 6 km2 là diện tích mặt nước.

Các quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Ohio


title: Faycelles

text:
là một xã thuộc tỉnh Lot trong vùng Occitanie phía tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Lot

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Lot


title: Bardolino

text:
Bardolino là một đô thị ở tỉnh Verona trong vùng Veneto của Ý, có cự ly khoảng 130 km về phía tây của of Venice và khoảng 25 km về phía tây bắc của of Verona. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 6.377 người và diện tích là 54,8 km².

Đô thị Bardolino có các frazioni (các đơn vị trực thuộc, chủ yếu là các làng) Cisano and Calmasino.

Bardolino giáp các đô thị: Affi, Cavaion Veronese, Costermano, Garda, Lazise, Manerba del Garda, Moniga del Garda, Padenghe sul Garda, và Pastrengo.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.bardolino.vr.it/
 Bardolino Tourist Guide

Đô thị tỉnh Verona
Thành phố và thị trấn ở Veneto
Italian wines


title: Khu phố Latinh

text:
Khu phố La Tinh hay Quận La Tinh (tiếng Pháp: Quartier Latin) là một khu phố thuộc Quận 5 thành phố Paris. Nằm ở tả ngạn sông Seine, khu phố trải dài về phía Nam, bao gồm đồi Sainte Geneviève tới vườn Luxembourg. Phía Tây của khu phố La Tinh là khu Saint-Germain-des-Prés.

Là khu vực tập trung các cơ sở giáo dục từ thế kỷ 12, cái tên La Tinh vốn do tiếng La Tinh được sử dụng để giảng dạy ở đây. Ngày nay, khu phố La Tinh không chỉ đông đúc sinh viên mà còn thu hút nhiều khách du lịch nhờ các công trình nổi tiếng.

Có thể thấy ở khu phố La Tinh sự hiện diện các của đại học Paris I cho tới Paris V, cùng những trường lớn như Sư phạm, Trường Mỏ, trụ sở cũ Trường Bách khoa, trung học Henri IV... Các công trình ở đây có thể kể đến Điện Panthéon, cung điện Luxembourg trong vườn Luxembourg, Sorbonne, Bảo tàng Trung Cổ...

Ngày nơi đây cũng là khu vực đông đúc khách du lịch. Khu phố đi bộ Huchette nằm cạnh sông Seine, hai bên đầu đại lộ Saint-Michel với các con phố nhỏ, lát đá mang những cái tên độc đáo như « Rue du Chat-qui-Pêche », có nghĩa Con mèo câu cá. Hai bên phố có sự hiện diện của rất nhiều nhà hàng, quán cà phê, cùng các quán bar và một số gallery nghệ thuật.

Lịch sử

Khu vực gần sông Seine của khu phố La Tinh phát triển từ thời kỳ Paris còn mang tên Lutetia. Nơi đây xuất hiện hai công trình quan trọng của thành phố khi đó là đấu trường Lutetia và nhà tắm công cộng cổ La Mã. Từ thế kỷ 12, Paris là một trung tâm giáo dục, các thầy giáo và học trò tập trung về đồi Sainte-Geneviève, nơi có trường Notre-Dame. Cho tới đầu thế kỷ 13, Đại học Paris được thành lập. Năm 1253, Robert de Sorbon mở ra trường Sorbonne, dành cho những sinh viên và thần học. Nơi đây trở thành trung tâm về giáo dục và tôn giáo, còn bên hữu ngạn giữ vai trò về thương mại và tài chính.

Năm 1530, François I lập ra Collège des Lecteurs Royaux, tức Collège de France sau này. Các công trình quan trọng tiếp tục được xây dựng ở khu phố La Tinh. Năm 1615, cung điện Luxembourg khởi công. Năm 1758, Điện Panthéon được xây dựng. Cho tới thời kỳ Cách mạng Pháp, các trường lớn như Bách khoa Paris, Trường Sư phạm ra đời. Khu phố La Tinh là trung tâm giáo dục, khu phố của sinh viên.

Tháng 5 năm 1968, một vụ bạo động của sinh viên bắt đầu từ Nanterre lan tới khu phố này. Kết quả vụ bạo loạn thay đổi hệ thống quản lý giáo dục, khiến Đại học Paris bị tách ra tạo thành 13 trường như hiện nay. Nhiều trường chuyển ra ngoài ngoại ô xây dựng ở các địa điểm rộng rãi hơn.

Ngày nay, khu phố La Tinh vẫn còn tập trung nhiều trường đại học, nhưng cũng là một khu phố du lịch đông đúc, đặc biệt ở đầu đại lộ Saint-Michel, khu vực dành cho người đi bộ mang tên La Huchette.

Các công trình

 Điện Panthéon
 Bảo tàng Trung Cổ Quốc gia
 Cung điện Luxembourg
 Vườn Luxembourg
 Bảo tàng Luxembourg
 Thư viện Sainte-Geneviève
 Hôtel des Monnaies
 Đấu trường Lutetia
 Nhà hát Odéon
 Nhà thờ Saint-Étienne-du-Mont
 Nhà thờ Saint-Sulpice
 Nhà thờ Saint-Séverin
 Tu viện Cordeliers

Trường học
 Collège de France
 Sorbonne
 Đại học Paris I Panthéon-Sorbonne
 Đại học Paris II Panthéon Assas
 Đại học Paris III Sorbonne Nouvelle
 Đại học Paris IV - Sorbonne
 Đại học Paris V René Descartes
 ISEP
 Trường Sư phạm Paris
 Trường Mỏ Paris
 Trung học Louis-le-Grand
 Trung học Saint-Louis
 Trung học Henri-IV
 Trung học Fénelon
 Trung học Lavoisier
 Trung học Montaigne

Tham khảo

Alfred Fierro, Histoire et dictionnaire de Paris

Liên kết ngoài
 Khu phố La Tinh  trên trang Evous
 Khu phố La Tinh trên trang L'Art Nouveau

La Tinh
Quận 5, Paris
Quận 6, Paris


title: Africallagma pseudelongatum

text:
Africallagma pseudelongatum là một loài chuồn chuồn kim thuộc họ Coenagrionidae. Loài này có ở Kenya, Uganda, có thể cả Burundi, và có thể cả Tanzania. Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng cây bụi nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất cao, đồng cỏ nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất cao, sông ngòi, sông có nước theo mùa, đất ngập nước với cây bụi là chủ yếu, đầm nước ngọt có nước theo mùa, và suối nước ngọt.

Chú thích

Tham khảo

 Clausnitzer, V. 2005. Africallagma pseudelongatum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 9 tháng 8 năm 2007.

Africallagma
Chuồn chuồn châu Phi


title: Batrachyla taeniata

text:
Batrachyla taeniata là một loài ếch thuộc họ Leptodactylidae. Loài này có ở Argentina và Chile.

Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng cận Nam cực, rừng ôn đới, vùng cây bụi ôn đới, đồng cỏ cận Nam cực, vùng đồng cỏ ôn đới, đầm lầy, đầm nước ngọt có nước theo mùa, vùng bờ biển nhiều đá, vùng đồng cỏ, vườn nông thôn, và thảm thực vật di thực. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Úbeda, C., Veloso, A., Núñez, H., Ortiz, J.C., Formas, R. & Lavilla, E. 2004. Batrachyla taeniata. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài

Batrachyla
Động vật lưỡng cư Argentina
Động vật lưỡng cư Chile


title: SAV

text:
SAV (Sport Activity Vehicle) là thuật ngữ chuyên môn trong ngành công nghiệp ô tô để chỉ loại xe thể thao đa tính năng, những mẫu xe thể thao hòa quyện nhiều kiểu dáng khác nhau.

 BMW: Đại diện đầu tiên của SAV là mẫu xe X6 với thiết kế pha trộn giữa crossover, coupe, wagon với thể thao đa dụng SUV. Nhìn ở mỗi góc, X6 sẽ giống một mẫu xe nào đó. Nhưng về tổng thể, nó lại mang nét rất riêng, mang đặc trưng BMW.
 Audi:
 Mercedes:

Chú thích

Ôtô


title: Chaetocnema vesca

text:
Chaetocnema vesca là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được White miêu tả khoa học năm 1996.

Chú thích

Tham khảo

Chaetocnema


title: Eilema griseola

text:
Collita griseola là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae. Nó được tìm thấy ở châu Âu và Bắc và Đông Nam Á.

Sải cánh dài 32–40 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 5 đến tháng 8 tùy theo địa điểm.

Ấu trùng ăn các loài địa y.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
Dingy Footman at UKmoths

Eilema


title: Trận Zeeland

text:
Trận Zeeland là một cuộc chiến ít được biết đến tại Mặt trận phía Tây, diễn ra trong giai đoạn đầu cuộc tấn công của Đức Quốc xã vào Pháp và Vùng Đất Thấp thuộc Chiến tranh thế giới thứ hai. Nhiều đơn vị lính Hà Lan và Pháp đã cố gắng chống cự trước sức tiến công của Đức bằng cách thiết lập một tuyến phòng thủ vững chắc tại tỉnh Zeeland của Hà Lan. Trận chiến kéo dài 8 ngày và là một thất bại đáng thất vọng cho các lực lượng phòng thủ Pháp và Hà Lan.

Hệ thống phòng thủ và quân đội trong tỉnh

10 tháng 5

11 tháng 5

12 tháng 5

13 tháng 5

14 tháng 5

15 tháng 5

16 tháng 5

17 tháng 5

Oanh tạc Middelburg

Đầu hàng

Kết quả

Hải quân Hà Lan

Thương vong

Chú thích

Trận Hà Lan
Trận đánh trong Thế chiến thứ hai
Trận đánh liên quan tới Đức
Trận chiến nước Pháp


title: Veneto

text:
Veneto ; , ) là một trong 20 vùng của Ý. Dân số vùng này khoảng 4,8 triệu người, thủ phủ là Venezia. Từng là cái nôi của Cộng hòa Venezia, sau đó là miền đất di cư ra đi, Veneto ngày nay nằm trong nhóm các vùng giàu có và công nghiệp hóa cao nhất Ý. Vùng này có nhiều công trình lịch sử, văn hóa, nghệ thuật, là vùng được du khách tham quan nhiều nhất Ý, với khoảng 60 triệu lượt du khách đến đây mỗi năm (2007).

Các ngôn ngữ sử dụng ở đây gồm tiếng Ý, tiếng Venezia (cuộc vận động để ngôn ngữ này được công nhận là ngôn ngữ chính thức của vùng đã được Nghị viện vùng phê chuẩn.) và tiếng Ladin. Hiến pháp vùng, được Quốc hội Ý phê chuẩn năm 1971, cũng công nhận người Veneto là một dân tộc (một dân tộc khác với người Ý).

Veneto nằm ở đông bắc Ý, giáp các vùng của Ý: Emilia-Romagna và Lombardia, Trentino-Alto Adige/Südtirol và Friuli Venezia Giulia, cũng như giáp nước Áo. Vùng này nằm giữa Alps và biển Adriatic, có các sông chảy qua: sông Po, Adige, Brenta và Piave.

Các tỉnh
Veneto được chia thành 7 tỉnh:
Tỉnh Belluno
Tỉnh Padova
Tỉnh Treviso
Tỉnh Rovigo
Tỉnh Venezia
Tỉnh Verona
Tỉnh Vicenza

Tham khảo

Vùng của Ý
Vùng cấp hai Liên minh châu Âu


title: Bonghwa

text:
Huyện Bonghwa (Bonghwa-gun; âm Hán Việt: Phụng Hóa Quận) là một huyện ở tỉnh Gyeongsang Bắc, Hàn Quốc. Huyện này có diện tích 1201 km², dân số 41.452 người. Huyện này nằm trong nội địa, tại rìa bắc của tỉnh, giáp Gangwon về phía bắc, phía đông là các huyện Yeongyang và Uljin còn phía nam giáp Andong, phía tây giáp Yeongju. Tại đây có Taebaek và dãy núi Sobaek có đỉnh cao nhất là Taebaek-san trên 1500m trên mực nước biển.

Hành chính
Bonghwa được chia thành 10 đơn vị hành chính: một eup và 9 xã (myeon).
Bonghwa-eup
Beopjeon-myeon
Bongseong-myeon
Chunyang-myeon
Jaesang-myeon
Murya-myeon
Myeongho-myeon
Sangun-myeon
Seokpo-myeon
Socheon-myeon

Khí hậu

Thành phố kết nghĩa
 Gangdong, Hàn Quốc

Tham khảo

Liên kết ngoài

Trang mạng chính quyền huyện
Open Directory project

Gyeongsang Bắc
Huyện Hàn Quốc
Bonghwa
Huyện ở Gyeongsang Bắc


title: La Verdière

text:
La Verdière là một xã, thuộc tỉnh Var trong vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur, Pháp. Xã này có diện tích 68,16 km², dân số 1297 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 474 mét trên mực nước biển.

Biến động dân số

Liên kết ngoài
 La Verdière trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Ghi chu

Verdiere


title: Crespina

text:
Crespina là một đô thị ở tỉnh Pisa trong vùng Toscana thuộc Ý, có cự ly khoảng 60 km về phía tây nam của Florence và khoảng 20 km về phía đông nam của Pisa. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 3.989 người và diện tích là 27 km².

Đô thị Crespina có các frazione (subdivision) Cenaia.

Crespina giáp các đô thị: Cascina, Collesalvetti, Fauglia, Lari, Lorenzana.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.crespina.pi.it/

Đô thị tỉnh Pisa


title: Coraliomela brunnea

text:
Coraliomela brunnea là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Thunberg miêu tả khoa học năm 1821.

Chú thích

Tham khảo

Coraliomela


title: Điện ảnh Trung Á

text:
Điện ảnh Trung Á (tiếng Nga: Кино Центральной Азии) là thuật ngữ gọi ngành công nghiệp Điện ảnh của 5 quốc gia nằm ở khu vực Trung Á, bao gồm: Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan, Turkmenistan và Uzbekistan.

Lịch sử hình thành và phát triển
 Điện ảnh Trung Á thuộc Liên Xô (1919 - 1987)
 Thời kỳ Làn sóng mới (1988 - 1992)
 Điện ảnh Trung Á độc lập (1992 đến nay)

Kazakhstan

Trong thời kỳ Soviet, Kazakhstan được công nhận là trung tâm của nền điện ảnh vùng Trung Á, nơi khởi xướng trào lưu lãng mạn được gọi là Phong cách miền Đông.  Cũng tại Almaty - thủ đô trước đây của Kazakhstan - là nơi bắt đầu một trào lưu có tên gọi Làn sóng mới (thời kỳ perestroika), với mục đích đổi mới ngành  sản xuất phim ảnh theo hướng hiện đại hóa. Các bộ phim Kazakhstan từ ngày tuyên bố độc lập đến nay (1991) thường thiên về thể loại anh hùng ca lịch sử, chẳng hạn như Tulip của Sergey Dvortsevoy.

Kyrgyzstan

Tajikistan

Turkmenistan

Uzbekistan

Giải thưởng Điện ảnh
 Liên hoan phim Trung Á
 Liên hoan phim Quốc tế Tashkent

Xem thêm

 Ten Years Under the Winds of Different Ideologies (Gulnara Abikeeva)http://www.kinokultura.com/CA/A2tenyears.html
 Central Asian Films (Jared Rapfogel)
http://www.sensesofcinema.com/2003/feature-articles/central_asian_films/
 Young Kazakh Filmmakers:  New "New Wave" on the Road (Jane Knox-Voina)
http://www.kinokultura.com/2010/27-knoxvoina.shtml

Trung
Văn hóa Trung Á


title: Melanotus avitus

text:
Melanotus avitus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1886.

Chú thích

Tham khảo

Melanotus


title: Suenaga Haruka

text:
là một nữ diễn viên và người mẫu ảnh người Nhật Bản. Thời thơ ấu, cô bắt đầu tham gia Oha-Girls trong Oha Star. Cô cũng đóng quảng cáo cho Glico. Vai diễn nổi tiếng của Haruka là Sakura Nishihori/BoukenPink trong series Super Sentai GoGo Sentai Boukenger.

Phim điện ảnh
REX Kyouryuu monogatari (1993)
Nihon-ichi Mijikai "Haha" e no tegami (1995)
KOKKURI (1997)
Battle Royale II: Requiem (2003)
GouGou Sentai Boukenger - The Movie: Saikou no Pureshasu (The Most Powerful Precious)(2006)
GouGou Sentai Boukenger vs. Super Sentai (2007)
LIFE (2007)
Juken Sentai Gekiranger vs. Boukenger (2008)
Shibatora (2008) vai Rika Machida

Tham khảo

Liên kết ngoài
Haruka Trang web chính thức Suenaga
Haruka Suenaga Photos  trên ImageVale
Haruka Suenaga Photos  at StarAsia.net

Sinh năm 1986
Nhân vật còn sống
Nữ diễn viên Nhật Bản


title: Quần đảo Sunda Nhỏ

text:
Nusa Tenggara (nghĩa là các đảo Đông Nam), hay quần đảo Sunda Nhỏ, là một nhóm các đảo ở khu vực trung-nam của bán đảo Mã Lai. Cùng với Quần đảo Sunda Lớn ở phía tây, chúng tạo thành quần đảo Sunda. Các đảo này là một phần của một vòng cung núi lửa, vòng cung Sunda, được kiến tạo từ một sự sụt lún dọc theo rãnh Java.

Danh sách một phần các đảo

Hành chính

Các đảo này một phần thuộc Đông Timor (Timor-Leste) và các tỉnh của Indonesia: Bali, Nusa Tenggara Barat và Nusa Tenggara Timur.

Tham khảo

Quần đảo của Indonesia

Quần đảo Đông Nam Á
Quần đảo quốc tế
Đông Nam Á hải đảo
Quần đảo vòng cung núi lửa
Rừng lá rộng khô cận nhiệt đới và nhiệt đới
Vùng sinh thái châu Á
Vùng sinh thái Indonesia


title: Lipotriches brachysoma

text:
Lipotriches brachysoma là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Schletterer mô tả khoa học năm 1891.

Chú thích

Tham khảo

Lipotriches
Động vật được mô tả năm 1891


title: Eupanacra cadioui

text:
Eupanacra cadioui là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Loài này có ở Philippines.

Chiều dài cánh trước khoảng 28 mm đối với con đực và 32 mm đối với con cái. Nó giống với Eupanacra busiris busiris ngoại trừ một số khác biệt về màu sắc phía trên cánh trước với màu nền nâu nhạt với vài đốm đen.

Chú thích

Tham khảo

Eupanacra