title: Kinh tế Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland

text:
Kinh tế Vương quốc /Liên hiệp Anh và Bắc Ireland là một nền kinh tế thị trường xã hội và định hướng thị trường phát triển cao. Vương quốc Anh là nền kinh tế lớn thứ năm trên thế giới tính theo tổng sản phẩm quốc nội danh nghĩa (GDP) và lớn thứ chín tính theo sức mua tương đương (PPP) và xếp thứ 21 về GDP bình quân đầu người, GDP của Vương quốc Anh chiếm 3,3% tổng GDP thế giới.

Vương quốc Anh là một trong những nền kinh tế có tính toàn cầu hóa cao nhất được cấu thành bởi 4 nền kinh tế của Anh, Scotland, Xứ Wales và Bắc Ireland. Năm 2019, Vương quốc Anh là nước xuất khẩu và nhập khẩu lớn thứ năm trên thế giới. Đồng thời quốc gia này cũng là nước thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài lớn thứ ba và đầu tư FDI ra nước ngoài lớn thứ năm. Năm 2020, hoạt động thương mại giữa Vương quốc Anh với 27 quốc gia thành viên của Liên minh châu Âu chiếm 49% tổng kim ngạch xuất khẩu và 52% tổng kim ngạch nhập khẩu của nước này.

Ngành dịch vụ chiếm ưu thế khi đóng góp 80% GDP cả nước trong đó ngành dịch vụ tài chính đóng một vai trò đặc biệt quan trọng khi mà London chính là trung tâm tài chính lớn thứ hai trên thế giới.. Ngoài ra còn Edinburgh được xếp hạng thứ 21 trên thế giới và thứ 6 ở Châu Âu về ngành dịch vụ tài chính vào năm 2021.. Công nghiệp hàng không vũ trụ của Anh xếp thứ hai trên thế giới, ngành công nghiệp dược phẩm xếp thứ mười và đóng một vai trò quan trọng trong nền kinh tế. Trong số 500 công ty lớn nhất thế giới thì có 26 công ty đặt trụ sở chính tại Vương quốc Anh.. Nền kinh tế được thúc đẩy nhờ sản xuất dầu thô Brent ở Biển Bắc; trữ lượng được ước tính là khoảng 2,8 tỷ thùng vào năm 2016, mặc dù Anh được coi là quốc gia nhập khẩu dầu từ năm 2005.. Có sự khác biệt đáng kể giữa các khu vực về sự thịnh vượng khi mà vùng Đông Nam nước Anh và Đông Bắc Scotland là những vùng giàu có nhất tính theo thu nhập trên đầu người. Luân Đôn là thành phố dẫn đầu Châu Âu về thu nhập bình quân đầu người.

Vào thế kỷ 18 Anh là quốc gia đầu tiên thực hiện cuộc Cách mạng công nghiệp, và trong suốt thế kỷ 19, thông qua tiến trình mở rộng lãnh thổ Đế quốc Anh đã lập lên các đế chế thuộc địa bằng sự phát triển vượt trội về công nghệ của mình so với thời đó đã đóng một vai trò quan trọng cho sự phát triển nền kinh tế toàn cầu  khi mà GDP của Đế quốc Anh chiếm 9,1% GDP thế giới vào năm 1870. Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ hai cũng đã diễn ra ngay sau đó ở Hoa Kỳ và Đức cho thấy thách thức cho nền kinh tế Vương quốc Anh sẽ ngày một tăng khi bước vào thế kỷ 20. Sự tàn phá của hai cuộc Chiến tranh thế giới thứ nhất và thứ hai càng làm suy yếu vị thế của Vương quốc Anh. Mặc dù vị thế thống trị toàn cầu đã suy giảm đáng kể nhưng khi bước vào thế kỷ 21, Vương quốc Anh vẫn duy trì được sức mạnh và tầm ảnh hưởng đáng kể của mình lên toàn cầu.

Sự can thiệp của chính phủ vào nền kinh tế chủ yếu được thực hiện với đại diện Ngân khố Quốc chủ Bệ hạ hay còn gọi là Bộ Tài chính của Anh, đứng đầu là Bộ trưởng Bộ Tài chính và Bộ Kinh doanh, Năng lượng và Chiến lược Công nghiệp. Kể từ năm 1979, việc quản lý nền kinh tế được dựa trên lý thuyết Tự do kinh tế. Ngân hàng Anh là ngân hàng trung ương của Vương quốc Anh. Từ năm 1997, Ủy ban Chính sách Tiền tệ đã chịu trách nhiệm trong việc thiết lập tỷ giá ngân hàng, nới lỏng định lượng và chuyển hướng dẫn.

Đơn vị tiền tệ của Vương quốc Anh là Bảng Anh, đây là nguồn tiền tệ dự trữ lớn thứ tư thế giới sau Đô la Mỹ, Euro và Yên Nhật, và cũng là một trong 10 loại tiền tệ có giá trị cao nhất trên thế giới.

Vương quốc Anh là thành viên sáng lập của Khối thịnh vượng chung, G7, G20, Quỹ tiền tệ quốc tế, Tổ chức An ninh và Hợp tác châu Âu, NATO, Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, Ngân hàng Thế giới, Tổ chức Thương mại Thế giới, Ngân hàng Đầu tư Cơ sở hạ tầng châu Á và Liên Hiệp quốc.

Lịch sử kinh tế qua các giai đoạn

Giai đoạn 1945 đến 1979
Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, bộ máy chính phủ Lao động mới đã quốc hữu hóa hoàn toàn một số ngành như ngân hàng, hàng không dân dụng, mạng lưới điện thoại, đường sắt, khí đốt, điện, các ngành công nghiệp than, sắt và thép có sức ảnh hưởng đến 2,3 triệu công nhân. Sau chiến tranh, Vương quốc Anh đã trải qua một thời kỳ dài mà  không phải đối mặt với bất cứ cuộc suy thoái lớn nào đi kèm với tốc độ phát triển kinh tế chóng mặt trong những năm 1950 và 1960, tỷ lệ thất nghiệp luôn ở mức thấp và không vượt quá 3,5% cho đến đầu những năm 1970. Tỷ lệ tăng trưởng trung bình hàng năm giai đoạn 1960 đến 1973 là 2,9%, tuy nhiên con số này vẫn còn thua xa các nước châu Âu khác như Pháp, Tây Đức và Ý.

Xu hướng làm giảm tiến trình công nghiệp hóa trong thời gian này khiến hàng loạt các hoạt động trong khu khai thác mỏ, ngành công nghiệp nặng và sản xuất ở nhiều nơi phải đóng dẫn cơ số các tầng lớp lao động từng được trả lương cao bị mất việc làm. Tỷ trọng trong sản lượng của ngành sản xuất của Vương quốc Anh đã tăng từ 9,5% vào năm 1830 ở thời kỳ cách mạng công nghiệp lên 22,9% vào những năm 1870. Tuy nhiên con số này đã giảm xuống còn 13,6% vào năm 1913, 10,7% vào năm 1938 và 4,9% vào năm 1973. Việc phải tham gia nhiều cuộc chiến để cạnh tranh các thuộc địa, thiếu sự đổi mới, chủ nghĩa công đoàn và tư tưởng nhà nước phúc lợi ăn sâu vào cách quản lý của bộ máy chính quyền đều giải thích cho sự sụp đổ của [[Đế quốc Anh  It reached crisis point in the 1970s against the backdrop of a worldwide energy crisis, high inflation, and a dramatic influx of low-cost manufactured goods from Asia.

Cuộc khủng hoảng dầu mỏ 1973, thị trường chứng khoán sụp đổ giai đoạn 1973–74 và cuộc khủng hoảng ngân hàng cấp hai 1973–75 đã khiến nền kinh tế Anh rơi vào tình trạng suy thoái trong giai đoạn 1973–75 và bộ máy chính phủ của Edward Heath đã bị lật đổ bởi Công Đảng Anh dưới sự lãnh đạo của Harold Wilson, người trước đó đã cầm quyền lãnh đạo Đảng từ năm 1964 đến năm 1970. Wilson đã thành lập một nền chính phủ thiểu số vào tháng 3 năm 1974 sau cuộc tổng tuyển cử vào ngày 28 tháng 2, cuộc bầu cử kết thúc mà không có chính đảng nào chiếm được ưu thế rõ rệt (Quốc hội treo). Mặc dù vậy sau đó Wilson đã giành được ba ghế đại diện để chiếm ưu thế trong cuộc bầu cử thứ hai vào tháng 10 năm đó.

Vương quốc Anh ghi nhận mức tăng trưởng kinh tế kém hơn nhiều các quốc gia châu Âu khác trong những năm 1970; ngay cả sau khi chấm dứt được thời kỳ suy thoái, nền kinh tế vẫn bị tàn phá khi mà tỷ lệ thất nghiệp vẫn gia tăng và lạm phát đã lên đến hai con số, con số lạm phát đã hơn một lần vượt quá 20% và hiếm khi nó ở dưới mức 10% sau năm 1973.

Năm 1976, Vương quốc Anh buộc phải đăng ký một khoản vay tương đương 2,3 tỷ bảng Anh với Quỹ Tiền tệ Quốc tế. Denis Healey, người sau đó đã trở thành Bộ trưởng Tài chính đã được yêu cầu thực hiện cắt giảm chi tiêu công và đưa ra các cải cách kinh tế khác làm vật đảm bảo cho khoản vay và đúng như kỳ vọng, một thời gian sau nền kinh tế Anh đã được cải thiện với mức tăng trưởng 4,3% trong đầu năm 1979. Tuy nhiên, kể từ Mùa đông 1978-1979, khi Vương quốc Anh bị ảnh hưởng nặng nề bởi hàng loạt các cuộc biểu tình bởi công chúng, chính phủ của James Callaghan đã bị bỏ một lá phiếu bất tín nhiệm vào tháng 3 năm 1979 khiến cuộc tổng tuyển cử vào ngày 3 tháng 5 năm 1979 phải diển ra. Trong cuộc tổng tuyển cử này, Đảng Bảo thủ của Margaret Thatcher đã thành lập nên một chính phủ mới.

Giai đoạn 1979 đến 1997

Đây là thời kỳ chớm nở của học thuyết kinh tế Chủ nghĩa tự do mới được bắt đầu kể từ sau cuộc bầu cử vào tháng 3 năm 1979. Trong suốt những năm 1980, nhiều ngành công nghiệp và tiện ích thuộc sở hữu nhà nước đã được tư nhân hóa và cắt giảm thuế thông qua những cải cách đối với công đoàn và bãi bỏ một số quy định lạc hậu so với thị trường thời đó. Theo CBI, GDP ban đầu tuy giảm 5,9%, nhưng ngay lập tức đã tăng trưởng sau đó khi quay trở lại với mốc tăng trưởng hàng năm là 5%, đây là mức tăng trưởng cao nhất so với bất kỳ quốc gia nào ở Châu Âu mà Vương quốc Anh từng đạt được vào năm 1988.

Sự hiện đại hóa nền kinh tế của Thatcher đã giúp nền kinh tế Vương quốc Anh tiến xa khỏi suy thoái; người ta ghi nhận công lao của bà đã có cuộc chiến quyết liệt với lạm phát, giúp lạm phát từ việc đạt đỉnh vào năm 1980 với 21,9% - nguyên nhân dẫn đến tỷ lệ thất nghiệp tăng đáng kể từ 5,3% năm 1979 lên hơn 10,4% vào đầu năm 1982 giảm xuống gần 11,9% vào năm 1984 – đây là mức lạm phát mang tính tích cực chưa từng thấy ở Anh kể từ sau cuộc [[Đại suy thoái  Tuy nhiên, tỷ lệ thất nghiệp gia tăng cộng với sự suy thoái kinh tế toàn cầu đầu những năm 1980 đã không thể khiến GDP của Vương quốc Anh đạt được tốc độ tăng trưởng như trước thời kỳ suy thoái cho mãi đến năm 1983. Mặc dù vậy, Thatcher vẫn được tái đắc cử vào tháng 6 năm 1983, bà chiến thắng tuyệt đối với đa số phiếu bầu. Lạm phát đã giảm xuống còn 3,7% trong khi lãi suất vẫn ở mức tương đối là 9,56%.

Tỷ lệ thất nghiệp trong thời kỳ này vẫn tiếp tục tăng lên phần lớn là do chính sách kinh tế của chính phủ dẫn đến việc đóng cửa các nhà máy lỗi thời và các hố than. Tỷ trọng việc làm trong hoạt động sản xuất chế tạo ở Anh và xứ Wales đã giảm từ khoảng 38% vào năm 1961 xuống còn khoảng 22% vào năm 1981  Xu hướng này được tiếp diễn xuyên suốt những năm 1980, thời kỳ mà các ngành công nghiệp mới và các ngành dịch vụ đang tăng trưởng đáng kể. Nhiều việc làm thô sơ, không còn cần thiết đã mất đi do kỹ thuật sản xuất được cải tiến và trở nên hiệu quả hơn khiến nhu cầu về nhân công làm việc trong các lĩnh vực này ít hơn. Số người thất nghiệp đã giảm xuống dưới con số 3 triệu người vào thời điểm Thatcher giành chiến thắng lần thứ ba liên tiếp trong cuộc bầu cử vào tháng 6 năm 1987; và đến cuối năm 1989, con số này đã giảm xuống chỉ còn 1,6 triệu người

Nền kinh tế Anh một lần nữa chịu ảnh hưởng từ một cuộc suy thoái toàn cầu khác vào cuối năm 1990; cụ thể tốc độ tăng trưởng kinh tế đã giảm đi tổng cộng là 6% khiến nó đang đạt đỉnh thì bị tụt cuống đáy  đồng thời khiến tỷ lệ thất nghiệp gia tăng: từ khoảng 6,9% vào mùa xuân năm 1990 xuống gần 10,7% vào cuối năm 1993. Tuy nhiên, lạm phát đã giảm từ 10,9% vào năm 1990 xuống còn 1,3% trong ba năm sau đó. Tuy nhiên sự phục hồi về kinh tế đã diễn ra cực kỳ mạnh mẽ ngay sau đó, không giống như thời kỳ hậu suy thoái đầu những năm 1980, sự phục hồi lần này đã chứng kiến tỷ lệ thất nghiệp giảm đi một cách đáng kể và nhanh chóng: xuống còn 7,2% vào năm 1997 mặc cho tầm ảnh hưởng của chính phủ thuộc Đảng Bảo thủ không không đi liền với sự hồi phục của nền kinh tế. Chính phủ thêm một lần nữa giành chiến thắng vào năm 1992 dưới quyền của John Major, người kế nhiệm Thatcher vào tháng 11 năm 1990 nhưng ngay sau ngày Thứ tư đen tối – ngày mà đồng bảng Anh sụp đổ buộc Anh phải rút khỏi Cơ chế tỉ giá hối đoái châu Âu (ERM) và sự kiện này đã làm tổn hại danh tiếng của chính phủ Bảo thủ về năng lực quản lý kinh tế. Từ đó trở đi, Đảng Lao động đã lên ngôi trong các cuộc thăm dò dư luận, đặc biệt là ngay sau khi Tony Blair được bầu làm lãnh đạo đảng vào tháng 7 năm 1994 sau cái chết đột ngột của người tiền nhiệm, nhà chính trị gia Scotland John Smith.

Bất chấp hai cuộc suy thoái, tiền lương thực tế đã tăng liên tục ở mức 2% mỗi năm trong giai đoạn từ năm 1980 đến năm 1997 và đã tiếp tục tăng cho đến năm 2008

Giai đoạn 1997 đến 2009
Tháng 5 năm 1997, Đảng Lao động do Tony Blair lãnh đạo đã giành chiến thắng trong cuộc tổng tuyển cử, chấm dứt ách thống trị 18 năm của chính phủ Bảo thủ  Chính phủ Đảng Lao động đã được thừa hưởng một nền kinh tế với mức lạm phát thấp  tỷ lệ thất nghiệp giảm liên tục qua các năm  và Tài khoản vãng lai đang thặng dư  Tony Blair quản lý kinh tế trên nền tảng một Đảng Lao động mới được đặc trưng chủ yếu bởi việc không chỉ tiếp nối chính sách kinh tế theo chủ nghĩa tự do mới của Đảng Bảo thủ trước đây mà còn hỗ trợ để phát triển một nhà nước phúc lợi mạnh mẽ. Ở Anh, đây được coi là sự kết hợp giữa hai chính sách của 2 chế độ đối lập nhau là xã hội chủ nghĩa và tư bản chủ nghĩa hay còn được gọi là 'Con đường thứ ba'. Bốn ngày sau cuộc bầu cử, Gordon Brown nguyên là Bộ trưởng mới của Bộ Tài chính, đã trao cho Ngân hàng Anh quyền tự do trong việc kiểm soát chính sách tiền tệ vốn từ trước đến giờ vẫn thuộc toàn quyền quản lý của chính phủ.

Trong 10 năm dưới sự lãnh đạo của Tony Blair, kinh tế Vương quốc Anh từng chứng kiến giai đoạn tăng trưởng kinh tế trong 40 quý liên tiếp, kéo dài xuyên suốt cho đến quý 2 năm 2008. Tốc độ tăng trưởng GDP từng đạt mức 4%/năm chỉ trong một khoảng thời gian ngắn vào đầu những năm 1990 đã giảm nhẹ sau đó, con số này vẫn còn thấp hơn so với các thập kỷ trước nếu như phải đem so sánh với mức tăng trưởng kỷ lục 6,5 vào đầu những năm 1970, tuy nhiên thời kỳ này sự tăng trưởng lại ổn định hơn rất nhiều. Tốc độ tăng trung bình trưởng hàng năm là 2,68% từ năm 1992 đến 2007, với lĩnh vực tài chính chiếm tỷ trọng lớn hơn so với trước đây. Đây là thời kỳ chứng kiến một trong những tốc độ tăng trưởng GDP ấn tượng nhất của các nền kinh tế phát triển và là thời kỳ các quốc gia châu Âu có sự tăng trưởng mạnh mẽ nhất  Cùng khoảng thời gian này, nợ trên các hộ gia đình đã tăng từ 420 tỷ bảng Anh năm 1994 lên 1 nghìn tỷ bảng Anh năm 2004 và 1,46 nghìn tỷ bảng Anh năm 2008 – con số này thậm chí còn cao hơn GDP của Vương quốc Anh.

Giai đoạn tăng trưởng kéo dài này kết thúc vào Quý 2 năm 2008 khi Vương quốc Anh bước vào thời kỳ suy thoái do cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu gây ra. Vương quốc Anh đặc biệt dễ bị ảnh hưởng bởi cuộc khủng hoảng này vì khu vực tài chính của họ chính là đòn bẩy quan trọng nhất đối với nền kinh tế hơn bất kỳ nền kinh tế lớn nào trên thế giới  Gai đoạn này được bắt đầu từ sự sụp đổ của Northern Rock đã buộc ngân hàng này bị chuyển giao cho Nhà nước vào tháng 2 năm 2008, các ngân hàng khác cũng không khá hơn khi cũng phải chuyển giai một phần. Ngân hàng Hoàng gia Scotland (RBS) từng có thời kỳ ở đỉnh cao khi là ngân hàng lớn thứ năm trên thế giới theo vốn hóa thị trường cũng đã được quốc hữu hóa một cách hiệu quả vào tháng 10 năm 2008. Đến giữa năm 2009, HM Treasury có 70,33% cổ phần trong RBS và 43% cổ phần, thông qua công ty UKFI trong Lloyds Banking Group. Cuộc Đại suy thoái đã chứng kiến số người thất nghiệp tăng lên từ con số chỉ hơn 1,6 triệu người vào tháng 1 năm 2008 lên gần 2,5 triệu vào tháng 10 năm 2009

Tháng 8 năm 2008, IMF cảnh báo rằng triển vọng của Vương quốc Anh đã xấu đi đến từ một cú sốc kép: bất ổn tài chính và giá hàng hóa tăng  Cú shock kép này gây ra thiệt hại không chỉ cho Vương quốc Anh mà còn cho hầu hết các quốc gia phát triển khác, điều này có thể giải thích khi nhìn vào viễn cảnh Vương quốc Anh khi nền kinh tế phần lớn phụ thuộc vào doanh thu đến từ việc xuất khẩu dịch vụ tài chính trong khi sự thâm hụt về hàng hóa trong đó có cả thực phẩm sẽ làm mất đi nền tảng của ngành dịch vụ, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến ngành. Năm 2007, Vương quốc Anh có mức thâm hụt tài khoản vãng lai nhiều thứ ba thế giới, chủ yếu là đến từ sự thâm hụt lớn của các mặt hàng chế tạo. Vào tháng 5 năm 2008, IMF đã khuyến nghị chính phủ Vương quốc Anh mở rộng phạm vi của chính sách tài khóa nhằm thúc đẩy sự cân bằng cán cân thanh toán  Vương quốc Anh có mức năng suất mỗi giờ làm việc ngang bằng với mức trung bình của các quốc gia thuộc EU-15 cũ.

Giai đoạn 2009 đến 2020
Vào tháng 3 năm 2009, Ngân hàng Trung ương Anh (BoE) đã cắt giảm lãi suất xuống mức thấp nhất lịch sử là 0,5% và bắt đầu nới lỏng định lượng (QE) để thúc đẩy cho vay và củng cố cho sự phát triển nền kinh tế  Vương quốc Anh đã thoát ra khỏi cuộ Đại suy thoái vào quý 4 năm 2009 khi trải qua sáu quý liên tiếp tăng trưởng âm khi mà tốc độ tăng trưởng giảm đi 6,03% kéo nền kinh tế từ đỉnh xuống dưới đáy đánh dấu thời kỳ suy thoái dài nhất kể từ khi nền kinh tế bị tàn phá trong [[Chiến tranh Thế giới thứ Hai|Thế chiến II  Ngân sách hỗ trợ cho những người lao động bị giảm xuống trong thời kỳ suy thoái và kết quả là cuộc tổng tuyển cử năm 2010 dẫn đến hệ thống chính phủ liên minh được thành lập bởi Đảng Bảo thủ và Đảng Dân chủ Tự do.

Năm 2011, nợ hộ gia đình, nợ tài chính và kinh doanh chiếm tới 420% GDP của Anh  Giống như các nước nghèo mắc nợ cao, chi tiêu và đầu tư đã bị kìm hãm sau cuộc suy thoái, tạo ra tình trạng kinh tế bất ổn định. Tuy nhiên, người ta vẫn phải công nhận rằng các khoản cho vay chính phủ tăng từ tỷ trọng 52% lên 76% GDP đã giúp Vương quốc Anh tránh được một cuộc suy thoái tương tự như cuộc đại suy thoái vào năm 1930 Trong vòng ba năm kể từ sau tổng tuyển cử, các đợt cắt giảm của chính phủ nhằm giảm thâm hụt ngân sách đã khiến số lượng việc làm bị mất tại các khu vực công tăng lên tới 6 con số nhưng lại có sự tăng trưởng mạnh mẽ ở khu vực tư nhân.

10 năm sau cuộc Đại suy thoái được đặc trưng bởi sự cực đoan. Vào năm 2015, số lượng việc làm đãx đạt mức cao nhất kể từ trước đến nay  đồng thời tốc độ tăng trưởng GDP cũng đạt mức cao so với các quốc gia thuộc G7 và Châu Âu, thế nhưng năng suất lao động lại ở mức thấp nhất kể từ những năm 1820 mà nguyên nhân chính là do giảm giờ làm việc. Sản lượng mỗi giờ làm việc thấp hơn 18% so với mức trung bình của các nước còn lại trong G7. Ngoài ra tốc độ tăng trưởng mức tiền lương thực tế nhận được cũng ở mức tồi tệ nhất kể từ những năm 1860 và Thống đốc Ngân hàng Anh đã mô tả đây như là một thập kỷ của sự mất mát. Tiền lương tính theo giá thực tế đã giảm 10% trong 8 năm tính đến năm 2016, trong khi tăng trưởng trung bình trong toàn khối OECD là 6,7%. Tính đến hết năm 2015, thâm hụt Tài khoản vãng lai đã tăng lên mức cao kỷ lục 5,2% GDP (tương đương 96,2 tỷ bảng Anh), con số này được cho là cao nhất trong số các quốc gia phát triển. Trong quý 4 năm 2015, con số này đã vượt quá 7%, một mức cao chưa từng được chứng kiến trong thời bình kể từ khi mức cao kỷ lục được ghi nhận vào năm 1772. Vương quốc Anh đã buộc phải dựa vào các nhà đầu tư nước ngoài để bù đắp cho sự thiếu hụt trong cán cân thanh toán của mình. Những ngôi nhà đã trở nên quá đắt đỏ so với túi tiền của một người bình thường, ngoài ra còn có nguyên nhân khác khiến vấn đề này trở nên trầm trọng hơn chính là chính sách nới lỏng định lượng đã khiến giá nhà ở cao hơn 22% so với giá bình thường kể từ sau cuộc khủng hoảng theo phân tích của chính BoE.

Việc nợ hộ gia đình tăng lên đã đưa ra hàng loạt các câu hỏi mang tính nghi ngờ về sự bền vững của tiến trình phục hồi kinh tế trong năm 2016  Tuy nhiên BoE lại khẳng định là không có lý do gì phải lo ngại cho chuyện này  mặc cho tổ chức này đã từng tuyên bố vào hai năm trước rằng sự phục hồi này là "không cân bằng và bền vững  Kể từ sau cuộc trưng cầu dân ý về tư cách thành viên trong EU của Vương quốc Anh để rời khỏi Liên minh châu Âu, BoE đã cắt giảm lãi suất xuống mức thấp lịch sử là 0,25% chỉ trong hơn một năm. Điều này đã củng cố chính sách nới lỏng định lượng kể từ khi bắt đầu cuộc Đại suy thoái khi số tiền giành cho chính sách này lên tới 435 tỷ bảng Anh. Vào quý 4 năm 2018, các khoản vay ròng ở Anh chiếm tỷ trọng GDP ở mức cao nhất (5% GDP) trong số các nước thành viên OECD. Các hộ gia đình đã phải chịu cảnh thâm hụt trong chín quý liên tiếp. Kể từ sau cuộc Đại suy thoái, Vương quốc Anh không còn kiếm được lợi nhuận từ các khoản đầu tư ra nước ngoài nữa.

Giai đoạn 2020 đến nay

Vào tháng 3 năm 2020, để đối phó với đại dịch Coronavirus, một lệnh cấm tạm thời đã được áp dụng đối với hoạt động kinh doanh và du lịch không thiết yếu ở Vương quốc Anh. BoE đã cắt giảm lãi suất xuống chỉ còn 0,1%. Tăng trưởng kinh tế yếu đi trông thấy trước cuộc khủng hoảng, với mức tăng trưởng 0% trong quý 4 năm 2019. Vào đầu tháng 5, 23% lực lượng lao động ở Anh đã bị cắt giảm và tạm thời cho nghỉ việc. Các chương trình của chính phủ đã được đưa ra để giúp những người lao động có thu nhập bị ảnh hưởng bởi đợt bùng phát dịch. Trong nửa đầu năm 2020, GDP giảm đi 22,6%, đây là cuộc suy thoái tồi tệ nhất trong lịch sử Vương quốc Anh và con số này tệ hơn bất kỳ quốc gia này trong khối G7 hoặc châu Âu nào khác. Các hạn chế đã được dỡ bỏ và tăng trưởng kinh tế bắt đầu tăng vào mùa hè, nhưng một đợt cấm vận khác đã được thực thi vào cuối năm. Trong năm 2020, BoE đã mua vào 450 tỷ bảng trái phiếu chính phủ qua đó nâng số tiền nới lỏng định lượng kể từ khi bắt đầu cuộc Đại suy thoái lên thành 895 tỷ bảng. GDP xét tổng thể đã giảm 9,9% vào năm 2020. Đó là sự suy giảm tồi tệ nhất kể từ sự kiện Great Frost từng làm tê liệt nền kinh tế Vương quốc Anh vào năm 1709.

Biểu đồ tăng trưởng kinh tế

Chi tiêu của chính phủ và chính sách quản lý kinh tế

Sự tham gia của chính phủ vào nền kinh tế chủ yếu được thực hiện bởi HM Treasury, đứng đầu là Thủ tướng Chính phủ. Trong những năm gần đây, nền kinh tế Vương quốc Anh được quản lý theo các nguyên tắc tự do hóa thị trường tuân theo những quy định cụ thể với mức thuế thấp. Kể từ năm 1997, Ủy ban Chính sách Tiền tệ của Ngân hàng Trung ương Anh, do Thống đốc Ngân hàng Anh đứng đầu, chịu trách nhiệm thiết lập lãi suất tại mức cần thiết để đạt được mục tiêu lạm phát chung cho nền kinh tế do Thủ tướng đặt ra hàng năm. Chính phủ Scotland, tùy thuộc vào sự chấp thuận của Quốc hội Scotland, có quyền thay đổi tỷ giá cơ bản của thuế thu nhập phải nộp ở Scotland bằng cộng hoặc trừ 3 xu bảng Anh, mặc dù quyền lực này vẫn chưa được thực hiện.

Trong giai đoạn 20 năm từ 1986/87 đến 2006/07, chi tiêu của chính phủ ở Vương quốc Anh đạt trung bình khoảng 40% GDP. Vào tháng 7 năm 2007, Nợ chính phủ của Vương quốc Anh ở mức 35,5% GDP. Do hậu quả của cuộc khủng hoảng tài chính 2007–2010 và cuộc suy thoái toàn cầu cuối những năm 2000, tỷ trọng chi tiêu của chính phủ tăng lên mức cao trong lịch sử là 48% GDP trong năm 2009–10 trong đó một phần đến từ khoản chi phí phải trả cho loạt gói cứu trợ ngân. Theo các điều khoản quy định về nợ chính phủ ròng tính theo phần trăm GDP, vào cuối tháng 6 năm 2014, nợ ròng của khu vực công không bao gồm các can thiệp của khu vực tài chính là 1304,6 tỷ bảng Anh, tương đương 77,3% GDP. Trong năm tài chính 2013–2014, khoản vay ròng của khu vực công là 93,7 tỷ bảng Anh. Cao hơn 13,0 tỷ bảng so với năm tài chính 2012–2013.

Các khoản Thuế ở Vương quốc Anh có thể bao gồm các khoản thanh toán cho ít nhất hai cấp chính quyền khác nhau: chính quyền địa phương và chính quyền trung ương (HM Revenue & Customs). Chính quyền địa phương được tài trợ bởi các khoản trợ cấp từ quỹ của chính phủ trung ương, thuế kinh doanh, Thuế Hội đồng, và ngày càng có nhiều phí và lệ phí cho bãi đậu xe trên phố. Các khoản thu của chính quyền trung ương chủ yếu là từ các khoản đóng góp thuế thu nhập, bảo hiểm quốc gia, thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế nhiên liệu.

Các khu vực kinh tế

Nông nghiệp

Nông nghiệp ở Vương quốc Anh là nền nông nghiệp thâm canh, cơ giới hóa vói hiệu quả theo tiêu chuẩn châu Âu. Quốc gia này sản xuất được khoảng 65% nhu cầu lương thực trên cả nước. Khả năng tự cung tự cấp chỉ rơi xuống dưới mức 50% trong những năm 1950 và từng đạt mức cao nhất là 80% vào những năm 1980, trước khi giảm xuống mức hiện tại vào đầu thế kỷ 21. Tổng giá trị của ngành Nông nghiệp đóng góp khoảng 12,18 tỷ bảng Anh cho nền kinh tế vào năm 2018 và tạo ra 392.000 việc làm trong các lĩnh vực nông nghiệp, săn bắn, lâm nghiệp và đánh cá, tỷ trọng của ngành chiếm 0,6% GDP. Khoảng hai phần ba sản lượng theo giá trị được dành cho chăn nuôi và một phần ba cho cây trồng. Toàn bộ lĩnh vực nông sản thực phẩm (nông nghiệp và sản xuất thực phẩm, bán buôn, phục vụ ăn uống và bán lẻ) có giá trị 120 tỷ bảng Anh và tạo ra 4 triệu việc làm cho Vương quốc Anh.

Xây dựng

Ngành xây dựng của Vương quốc Anh sử dụng khoảng 2,3 triệu người và đóng góp tổng giá trị 123,2 tỷ bảng Anh cho nền kinh tế vào năm 2019.

Một trong những dự án xây dựng lớn nhất ở Anh trong những năm gần đây là hệ thống đường hầm tàu điện ngầm, với chi phí ước tính khoảng 19 tỷ bảng Anh. Dự kiến sẽ bắt đầu triển khai vào Giáng sinh năm 2021, đây dự kiến sẽ là một tuyến đường sắt mới chạy từ đông sang tây qua London và vào khu vực xung quanh với một nhánh đường đến sân bay Heathrow. Điều đặc biệt của dự án chính là việc xây dựng lên 42 km (26 mi) đường hầm mới kết nối các ga ở trung tâm London. Các dự án xây dựng đang được thực hiện còn có tuyến Cao tốc số 2 lối liền Luân Đôn với West Midlands. Hệ thống đường hầm tàu điện ngầm số 2 là một tuyến đường sắt được đưa vào đề án xây dựng ở miền Đông Nam nước Anh.

Các ngành sản xuất

Điện, gas và nước

Lĩnh vực này đóng góp khoảng 51,4 tỷ bảng Anh cho nền kinh tế vào năm 2018. Vương quốc Anh dự kiến sẽ khởi động việc xây dựng các lò phản ứng hạt nhân mới để thay thế các máy phát điện hiện có và tăng cường việc dự trữ năng lượng quốc gia.

Ngành chế tạo

Trong những năm 1970, ngành chế tạo chiếm 25% trong cơ cấu của nền kinh tế. Tổng số lao động trong lĩnh vực sản xuất chế tạo giảm từ 7,1 triệu năm 1979 xuống 4,5 triệu năm 1992 và chỉ còn 2,7 triệu năm 2016 và hiện ngành này đang chiếm 10% trong cơ cấu nền kinh tế.

Năm 2007, giá trị của ngành chế tạo gấp hai lần so với năm 1958 trong đó có tập đoàn Autodesk.

Năm 2011, lĩnh vực sản xuất chế tạo của Vương quốc Anh tạo ra khoảng 140.539 triệu bảng Anh trong tổng giá trị gia tăng và sử dụng khoảng 2,6 triệu lao động. Trong số khoảng 16 tỷ bảng Anh được các doanh nghiệp Vương quốc Anh đầu tư vào R&D trong năm 2008, khoảng 12 tỷ bảng thuộc về các doanh nghiệp trong ngành sản xuất chế tạo. Năm 2008, ngành sản xuất chế tạo của Vương quốc Anh xếp thứ sáu thế giới về giá trị sản lượng.

Vào năm 2008, khoảng 180.000 người ở Vương quốc Anh đã trực tiếp làm việc trong lĩnh vực sản xuất ô tô ở Vương quốc Anh. Trong năm đó ngành có kim ngạch 52,5 tỷ bảng, tạo ra được 26,6 tỷ bảng cho xuất khẩu và sản xuất được khoảng 1,45 triệu xe hành khách và 203.000 xe thương mại. The UK is a major centre for engine manufacturing, and in 2008 around 3.16 million engines were produced in the country.

Ngành công nghiệp hàng không vũ trụ của Vương quốc Anh là ngành hàng không vũ trụ lớn thứ hai hoặc thứ ba trên thế giới, tùy thuộc vào phương pháp đo lường. Ngành sử dụng trực tiếp khoảng 113.000 người và gián tiếp khoảng 276.000 người đồng thời có doanh thu hàng năm khoảng 20 bảng Anh. Các công ty lớn trong ngành này của Anh bao gồm BAE Systems và Rolls-Royce (nhà sản xuất động cơ máy bay lớn thứ hai thế giới). Các công ty hàng không vũ trụ châu Âu đang hoạt động tại Vương quốc Anh bao gồm Airbus chuyên cung cấp các bộ phận để sản xuất máy bay thương mại, tàu vũ trụ, máy bay trực thăng và quốc phòng, công ty sử dụng hơn 13.500 nhân viên trên hơn 25 địa điểm tại Vương quốc Anh.

Ngành công nghiệp dược phẩm sử dụng khoảng 67.000 người ở Vương quốc Anh và trong năm 2007 đã đóng góp 8,4 tỷ bảng Anh vào GDP và đã đầu tư tổng cộng 3,9 tỷ bảng Anh cho hoạt động R&D. Trong năm 2007, kim ngạch xuất khẩu dược phẩm của Vương quốc Anh đạt tổng giá trị 14,6 tỷ bảng Anh, mức thặng dư thương mại đối với các sản phẩm dược là 4,3 tỷ bảng. Vương quốc Anh là nơi mà lần lượt các công ty dược phẩm lớn thứ ba và thứ bảy trên thế giới đặt làm trụ sở là GlaxoSmithKline và AstraZeneca.

Ngành khai thác, khai thác đá và hydrocarbon

Sách Xanh 2013 báo cáo rằng lĩnh vực này đã đóng góp tổng giá trị là 31.380 triệu bảng Anh cho nền kinh tế Vương quốc Anh trong năm 2011. Năm 2007, Vương quốc Anh có tổng sản lượng trong ngành năng lượng là 9,5 phần tư tỷ đơn vị nhiệt Anh (10 exajoules), trong đó thành phần chủ yếu gồm có dầu (38%), khí tự nhiên (36%), than đá (13%), hạt nhân (11%) và năng lượng tái tạo khác (2%). Năm 2009, Vương quốc Anh sản xuất ra 1,5 triệu thùng dầu mỗi ngày (bbl/d) và tiêu thụ 1,7 triệu bbl/d. Sản lượng hiện đang bị suy giảm và Vương quốc Anh bắt đầu trở thành nước nhập khẩu ròng dầu kể từ năm 2005. Tính đến năm 2010, Vương quốc Anh có khoảng 3,1 tỷ thùng dầu thô dự trữ, nhiều hơn bất kỳ quốc gia thành viên EU nào.

Năm 2009, Vương quốc Anh là nhà sản xuất khí đốt tự nhiên lớn thứ 13 trên thế giới và là nhà sản xuất lớn nhất thuộc EU. Sản lượng hiện đang suy giảm và Vương quốc Anh là bắt đầu phải nhập khẩu khí đốt tự nhiên kể từ năm 2004. In 2009 the UK produced 19.7 million tons of coal and consumed 60.2 million tons. Năm 2005, người ta thăm dò được khối lượng than có thể thu hồi ở quốc gia này là 171 triệu tấn. Người ta ước tính rằng các khu vực trên bờ được xác định có tiềm năng sản xuất từ 7 tỷ tấn đến 16 tỷ tấn than thông qua khí hóa than dưới lòng đất (UCG). Dựa trên mức tiêu thụ than hiện tại của Vương quốc Anh, trữ lượng này có thể dùng ở Vương quốc Anh trong khoảng từ 200 đến 400 năm.

Vương quốc Anh là nơi đặt trụ sở của một số công ty năng lượng lớn, bao gồm hai trong số sáu ông lớn dầu khí là "BP và Royal Dutch Shell.

Vương quốc Anh cũng rất giàu các loại tài nguyên thiên nhiên khác bao gồm than đá, thiếc, đá vôi, quặng sắt, muối, đất sét, phấn, thạch cao, chì và silica.

Ngành dịch vụ
Dịch vụ là khu vực kinh tế quan trọng nhất của Vương quốc Anh khi đóng góp tới 80,2% cơ cấu GDP tính đến năm 2016.

Các ngành công nghiệp sáng tạo
Công nghiệp sáng tạo chiếm 7% tổng giá trị gia tăng (GVA) vào năm 2005 và tốc độ tăng trưởng trung bình đạt 6% giai đoạn từ năm 1997 đến năm 2005. Các vùng có thế mạnh về ngành này bao gồm Luân Đôn và Tây Bắc nước Anh, đây là hai cụm công nghiệp sáng tạo lớn nhất ở châu Âu. Theo Hội đồng Thời trang Anh, đóng góp của ngành công nghiệp thời trang cho nền kinh tế Vương quốc Anh trong năm 2014 là 26 tỷ bảng Anh, tăng từ 21 tỷ bảng Anh vào năm 2009. Vương quốc Anh là cũng là nơi đặt trụ sở của các công ty quảng cáo lớn nhất thế giới, trong đó có WPP.

Giáo dục, chăm sóc sức khỏe và công tác xã hội

Theo The Blue Book 2013, lĩnh vực giáo dục đã tăng thêm tổng giá trị là 84.556 & nbsp; triệu bảng Anh vào năm 2011 trong khi các hoạt động công tác xã hội và sức khỏe con người tăng thêm 104.026 & nbsp; triệu bảng trong năm 2011.

Ở Vương quốc Anh, phần lớn lĩnh vực chăm sóc sức khỏe bao gồm nhà nước tài trợ và điều hành Dịch vụ Y tế Quốc gia (NHS), chiếm hơn 80% tổng chi tiêu cho chăm sóc sức khỏe ở Vương quốc Anh và có lực lượng lao động khoảng 1,7 & nbsp; triệu, đưa nó trở thành nhà tuyển dụng lớn nhất ở Châu Âu và nằm trong số những nhà tuyển dụng lớn nhất trên thế giới. NHS hoạt động độc lập tại mỗi các quốc gia cấu thành của Vương quốc Anh. NHS ở Anh cho đến nay là bộ phận lớn nhất trong bốn bộ phận và có doanh thu 92,5 & nbsp; tỷ bảng Anh vào năm 2008.

Trong năm 2007/08 các cơ sở giáo dục đại học ở Vương quốc Anh có tổng thu nhập là £ 23 & nbsp; tỷ và sử dụng tổng số 169.995 nhân viên. Trong năm 2007/08, có 2.306.000 cao hơn sinh viên giáo dục ở Vương quốc Anh (1.922.180 ở Anh, 210.180 ở Scotland, 125.540 ở Wales và 48.200 ở Bắc Ireland).

Dịch vụ kinh doanh và tài chính

Ngành dịch vụ tài chính của Vương quốc Anh đã tăng tổng giá trị 116.363 & nbsp; triệu bảng Anh cho nền kinh tế Vương quốc Anh vào năm 2011. Xuất khẩu của Vương quốc Anh là các dịch vụ tài chính và kinh doanh đóng góp tích cực đáng kể vào cán cân thanh toán của đất nước.

Luân Đôn là một trung tâm lớn về kinh doanh quốc tế và thương mại và là một trong ba "trung tâm chỉ huy" của nền kinh tế toàn cầu (cùng với Thành phố New York và Tokyo). Có hơn 500 ngân hàng có văn phòng tại Luân Đôn, và đây là trung tâm quốc tế hàng đầu về ngân hàng, bảo hiểm, Eurobond s, ngoại hối và giao dịch tương lai năng lượng. Ngành dịch vụ tài chính của London chủ yếu có trụ sở tại Thành phố London và Canary Wharf. Thành phố có London Stock Exchange, London International Financial Futures and Options Exchange, London Metal Exchange, Lloyds of London và Ngân hàng Anh. Canary Wharf bắt đầu được phát triển vào những năm 1980 và hiện là trụ sở của các tổ chức tài chính lớn như Barclays Bank, Citigroup và HSBC, cũng như Financial Services Authority của Vương quốc Anh. London cũng là một trung tâm lớn cho các doanh nghiệp và nghề nghiệp khác dịch vụ và bốn trong số sáu công ty luật lớn nhất trên thế giới có trụ sở chính ở đó.

Một số thành phố lớn khác của Vương quốc Anh có các lĩnh vực tài chính lớn và các dịch vụ liên quan. Edinburgh có một trong những trung tâm tài chính lớn nhất ở Châu Âu và là nơi có trụ sở chính của Lloyds Banking Group, NatWest Group và Standard Life. Leeds là trung tâm dịch vụ tài chính và kinh doanh lớn nhất của Vương quốc Anh bên ngoài Luân Đôn, và là trung tâm dịch vụ pháp lý lớn nhất ở Vương quốc Anh sau Luân Đôn.

Theo một loạt các bài báo và báo cáo nghiên cứu được xuất bản vào giữa những năm 2010, các công ty tài chính của Anh cung cấp các phương pháp tinh vi để rửa hàng tỷ bảng Anh hàng năm, bao gồm cả tiền thu được từ tham nhũng trên khắp thế giới cũng như buôn bán ma túy trên thế giới, do đó biến thành phố trở thành trung tâm tài chính bất hợp pháp toàn cầu. Theo một nghiên cứu của Deutsche Bank được công bố vào tháng 3 năm 2015, Anh đang thu hút khoảng một tỷ bảng Anh dòng vốn vào mỗi tháng không được thống kê chính thức ghi nhận, có tới 40% có thể đến từ Nga, ngụ ý các tổ chức tài chính báo cáo sai, tránh thuế tinh vi và là "nơi trú ẩn an toàn" của Vương quốc Anh "uy tín.

Dịch vụ nhà hàng và khách sạn
Sách Xanh 2013 chỉ ra rằng ngành dịch vụ nhà hàng khách sạn đã đóng góp 36.554 bảng Anh cho nền kinh tế vào năm 2011. Trong đó có InterContinental Hotels Group (IHG) là một tập đoàn đa quốc gia nổi tiếng nhất thế giới trong ngành dịch vụ khách sạn có trụ sở chính tại Denham, Buckinghamshire hiện đang sở hữu và điều hành hàng loạt các thương hiệu khách sạn có tiếng như InterContinental, Holiday Inn và Crowne Plaza. Ladbrokes Plc có trụ sở chính tại Watford, Hertfordshire trong giai đoạn từ năm 1987 đến 2005 từng sở hữu chi nhánh quốc tế của Hilton Hotels hiện đang là tập đoàn khách sạn lớn thứ năm thế giới. Tháng 12 năm 2005 Ladbrokes đã bán lại chi nhánh này cho Tập đoàn khách sạn Hilton của Hoa Kỳ.

Ngành kinh doanh dịch vụ phi chính thức
Một nghiên cứu trong năm 2014 chỉ ra rằng các dịch vụ có liên quan đến tổ chức mại dâm đóng góp vào nền kinh tế khoảng 5 tỷ bảng Anh mỗi năm.

Hành chính công và quốc phòng
Theo một báo cáo của Sách Xanh vào năm 2013, ngành dịch vụ liên quan đến quản lý công và quốc phòng đóng góp cho nền kinh tế Vương quốc Anh tổng cộng là 70.400 triệu bảng vào năm 2001.

Bất động sản và các hoạt động cho thuê nhà

Các công ty bất động sản có tiếng ở Vương quốc Anh bao gồm British Land, Land Securities và The Peel Group. Giai đoạn bùng nổ của ngành bất động sản tại Anh diễn ra trong 7 năm và kết thúc vào năm 2008, trong khoảng thời gian đó có thời kỳ giá trị bất động sản từng tăng lên gấp ba. Có nhiều nguyên nhân khiến giá bất động sản leo thang trong đó tiêu biểu gồm: lãi suất cho vay thấp, tín dụng tăng lên, sự phát triển kinh tế, hình thức mua bất động để cho thuê nhanh chóng trở lên phổ biến (bất động sản đầu tư), dòng đầu tư nước ngoài vào các căn hộ ở London ngày một tăng và hoạt động quy hoạch xây mới nhà ở ngày một nhiều.  Tại Anh và xứ Wales trong giai đoạn 1997 đến 2016 giá nhà ở trung bình tăng tới 259% trong khi thu nhập chỉ tăng vỏn vẹn 68%. Giá trung bình của một căn nhà chỉ gấp 3,6 lần thu nhập hàng năm của người dân vào năm 1997, trong khi năm 2016 con số này lên tới 7,6 lần. Tỷ trọng hoạt động thuê nhà đóng góp vào GDP đã tăng gấp đôi kể từ năm 1985 và thậm chí cho đến thời điểm hiện tại nó còn lớn hơn cả tỷ trọng của hoạt động sản xuất chế tạo. Năm 2014 hoạt động cho thuê nhà ở chiếm tới 12,3% GDP.

Du lịch

Với khoảng hơn 40 triệu lượt khách tham quan vào năm 2019, hoạt động inbound tourism - tour du lịch mà khách hàng là những người mang quốc tịch nước ngoài, đã đóng góp 28,5 tỷ bảng Anh cho nền kinh tế mặc dù hơn 1 nửa trong số đó hoạt động ở London, vốn là thành phố tiếp nhận số lượng du khách tham quan nhiều thứ ba trên thế giới với 21,7 triệu lượt khách hàng năm và chỉ đứng sau thành phố xếp thứ hai là Bangkok và xếp thứ nhất là Hồng Kông.

Bảng sau đây liệt kê 10 thị trường Inbound Tourism lớn nhất của Vương quốc Anh:

Những ảnh hưởng từ đại dịch COVID-19
Các hoạt động bắt buộc hạn chế đi lại và đóng cửa do COVID-19 đã gây ra ảnh hưởng tiêu cực cho ngành dịch vụ du lịch và lữ hành trong năm 2020, cụ thể ngành dịch vụ du lịch đã giảm tới 76% theo thống kê của VisitBritain. Dự báo trong tháng 1 năm 2021 số lượt khách du lịch có thể tăng "21% so với năm 2020 những chỉ bằng 29% so với năm 2019" cho thấy việc tăng trưởng được kỳ vọng là sẽ diễn ra trong năm 2021 nhưng ban đầu sẽ ở mức tương đối chậm; cơ quan du lịch quốc gia cho biết số lượt khách tham quan thậm chí sẽ không thể đạt được "sát ngưỡng bình thường" như kỳ vọng.

Một báo cáo tương tự của VisitBritain cũng cho biết những ảnh hưởng tiêu cực của đại dịch đối với hoạt động du lịch nội địa cũng là rất lớn, cụ thể là hoạt động chi tiêu cho du lịch trong nước ước tính giảm khoảng 62% so với năm trước đó. Các dự báo cho năm tính đến tháng 1 năm 2021 cũng chỉ ra việc chi tiêu sẽ giảm 79% so với năm trước đồng thời sẽ hồi phục và trở về mức "84% của năm 2019" vào cuối năm 2021.

Các ban bố về "lệnh hạn chế du lịch" đã được lới lỏng vào ngày 12 tháng 4 năm 2021 và dự kiến Vương quốc Anh sẽ bắt đầu mở cửa cho phép nhập cảnh trở lại với các quốc gia khác vào khoảng giữa tháng 5. Các kế hoạch mở cửa sau đó đã phải cân nhắc lại do vào ngày 8 tháng 4 năm 2021 theo các nguồn tin thì nguy cơ sẽ xuất hiện "làn sóng dịch thứ ba" ở châu Âu với những lo ngại về biến thể virus Corona mới (Dòng B.1.1.7). Hai ngày trước đó, Thủ tướng Anh Boris Johnson đã tuyên bố rõ rằng "chúng tôi không muốn chứng kiến virus được nhập khẩu từ nước ngoài vào quốc gia này thêm một lần nào nữa".

Dịch vụ vận tải, cất trữ và liên lạc

Ngành dịch vụ vận tải và cất trữ đóng góp tổng cộng 59,179 triệu bảng cho nền kinh tế Vương quốc Anh trong năm 2011 còn ngàng dịch vụ liên lạc đóng góp khoảng 25,098 triệu bảng cùng năm.

Vương quốc Anh có mạng lưới hệ thống đường bộ dài khoảng 246.700 dặm (397.025 km) trong đó hệ thống đường chính dài 31.400 dặm (50.533 km) bao gồm 3.701 km đường cao tốc. Hệ thống đường sắt ở Anh sở hữu bởi công ty Network Rail, công ty này đã cho xây dựng 19,291 dặm (31,046 km) đường sắt trong đó có 9,886 dặm (15,878 km) là được mở cho các phương tiện đi lại. Tại Bắc Ireland có khoảng 206,5 dặm (332,3 km) đường sắt được sở hữu bởi Northern Ireland Railways. Do ảnh hưởng của công cuộc tư nhân hóa đường sắt Anh, giờ đây đa phần các tuyến đường sắt tại Anh được vận hành bởi các công ty kinh doanh vận tải đường sắt. Tính đến năm 2019, có tổng cộng 32 công ty kinh doanh vận tải đường sắt tại Anh. Chính phủ dự định sẽ chi khoảng 56 tỷ bảng Anh cho một tuyến đường sắt tốc độ cao mới HS2, trong đó những tuyến đầu tiên sẽ đi từ London đến Birmingham với chi phí ước tính vào khoảng 27 tỷ bảng. Đường hầm Crossrail được mở lần đầu ở London vào mùa thi năm 2019 là công trình đường hầm tàu điện ngầm lớn nhất châu Âu với chi phí xây dựng vào khoảng 15 tỷ bảng.

Highways England là doanh nghiệp nhà nước chịu trách nhiệm vận hành các tuyến đường cao tốc chính ở Anh ngoại trừ tuyến đường M6 Toll được sở hữu và vận hành bởi tư nhân. Bộ vận tải Anh cho biết tình trạng tắc nghẽn giao thông chính là một trong những vấn đề nghiêm trọng nhất có liên quan đến ngành vận tải và nếu như không có biện pháp xử lý sẽ tiêu tốn khoảng 22 tỷ bảng cho việc lãng phí thời gian do tắc đường gây ra vào năm 2025. Theo báo cáo của cơ quan nghiên cứu do chính phủ tài trợ Eddington Transport Study vào năm 2006, tình trạng tắc đường có thể gây nguy hại đến nền kinh tế nếu như không có các biện pháp quy hoạch và mở rộng mạng lưới đường bộ một cách kịp thời.

Các cảng hàng không tại Vương quốc Anh đã trở tổng cộng 284,8 triệu hành khách trong khoảng thời gian từ tháng 2 năm 2017 đến tháng 1 năm 2018. Trong khoảng thời gian đó thì ba sân bay lớn nhất gồm có Sân bay Heathrow trở được 78 triệu hành khách, Sân bay Gatwick là 45,6 triệu hành khách và Sân bay Manchester trở được 27,8 triệu hành khách. Sân bay Heathrow cách thủ đô  (23,3 km) về phía tây là cảng hàng không có số lượng phương tiện chuyên trở hành khách quốc tế nhiều nhất thế giới. Nơi đây là trung tâm vận chuyển của các hãng hàng không quốc gia British Airways và Virgin Atlantic. Sáu sân bay thương mại của London hình thành lên hệ thống sân bay thành bố lớn nhất thề giới về phương tiện vận chuyển hành khách với số lượng vận chuyển là 171 triệu hành khách vào năm 2017.

Dịch vụ bán buôn và bán lẻ
Ngành này có các hoạt động như buôn bán xe máy, sửa chữa ô tô, kinh doanh mặt hàng cá nhân và gia đình. Các báo cáo của Sách Xanh năm 2013 cho biết lĩnh vực bán buôn và bán lẻ đóng góp 151,785 triệu bảng cho nền kinh tế Vương quốc Anh vào năm 2011.

Tính đến năm 2016, hoạt động mua sắm tại các cửa hàng tiện lợi chiếm 33% tổng số hoạt động chi tiêu tiêu dùng và 20% GDP. Do 75% các mặt hàng được mua tại Vương quốc Anh là hàng sản xuất ở nước ngoài nên ngành bán lẻ chỉ chiếm 5.7% trong tổng số giá trị đóng góp gia tăng sản phẩm cho nền kinh tế. Vương quốc Anh có hoạt động chi tiêu cho mua hàng online đứng thứ ba thế giới chỉ sau Trung Quốc và Hàn Quốc, thậm chí hoạt động này còn gấp đôi cả Hoa Kỳ và chiếm 22% tổng số tiền chi tiêu cho các mặt hàng bán lẻ tại Vương quốc Anh.

Bốn công ty lớn nhất tại Vương quốc Anh dẫn đầu trong hoạt động kinh doanh cửa hàng tạp hóa hay còn được biết đến là "Big Four" bao gồm: Tesco (chiếm 27% thị phần), Sainsbury's (chiếm 15,4%), Asda (chiếm 14,9%) và Morrisons (chiếm 10%). Mặc dù vậy vẫn có các chuỗi siêu thị giảm giá ví dụ như ALDI nổi lên trong thời gian gần đây.

London chính là trung tâm bán lẻ của quốc gia và trong năm 2010 còn là thành phố có lượng doanh thu hàng bán lẻ non-food cao nhất trong số tất cả các thành phố khác trên thế giới với tổng chi tiêu rơi vào khoảng 64,2 tỷ bảng. Ngoài London còn có các thành phố khác như Manchester hay Birmingham cũng đều là những điểm đến hấp dẫn cho ngành bán lẻ. Vương quốc Anh cũng có nhiều các khu trung tâm mua sắm nằm ngoài thành phố như Meadowhall được đặt cách xa các con đường chính trong các thị trấn và trung tâm của thành phố. Trong khi các tên tuổi quốc tế lớn trong ngành bán lẻ đều thống trị ở hầu hết các thị trấn và thành phố có đường phố hoặc khu vực có nhiều doanh nghiệp kinh doanh độc lập. Tesco có trụ sở tại Vương quốc Anh là nhà bán lẻ lớn thứ tư châu Âu dựa trên doanh số (đứng sau Swartz, Aldi và Carrefour vào năm 2019).

Tiền tệ

London là trung tâm giao dịch ngoại hối khi chiếm 43,1% tổng giá trị giao dịch hàng ngày trên toàn cầu là 6,6 tỷ đô vào năm 2019. Khối lượng hàng ngày cao nhất được tính theo nghìn tỷ đô la Mỹ từng đạt được khi New York bắt đầu tham gia giao dịch.

Đơn vị tiền tệ được sử dụng ở Vương quốc Anh là Bảng Anh, viết tắt là "£' và được phát hành bởi ngân hàng trung ương (Ngân hàng Anh Quốc). Các ngân hàng ở Scotland và Bắc Ireland được phép phát hành loại tiền giấy của riêng mình tuy nhiên vẫn phải tùy thuộc vào số lượng tiền giấy của Ngân hàng Anh mà họ đang nắm giữ, số tiền này là để chi trả cho việc phát hành. Bảng Anh là loại tiền tệ phổ biến thứ ba sau Đô la Mỹ và Euro được chính phủ và các tổ chức nước ngoài dùng làm tiền tệ dự trữ.

Vương quốc Anh từng từ chối sử dụng đồng Euro để thay thế cho Bảng Anh khi gia nhập Liên minh châu Âu. Chính phủ của cựu thủ thướng Tony Blair từng cam kết tổ chức một cuộc trưng cầu dân ý để quyết định xem Vương quốc Anh với tư cách là thành viên của Liên minh châu Âu có nền đáp ứng các yêu cầu của "5 thử nghiệm kinh tế" - các tiêu chí được xác định bởi kho bạc Vương quốc Anh dưới thời cựu thủ tướng Gordon Brown để đánh giá mức độ sẵn sàng của Vương quốc Anh khi gia nhập Liên minh Kinh tế và Tiền tệ của Liên minh Châu Âu (EMU), qua đó chấp nhận đồng euro làm đơn vị tiền tệ chính thức của quốc gia. Vào gần thời điểm đó đã xảy ra tranh luận về việc liệu Vương quốc Anh có nên thay thế đồng Bảng để sử dụng đồng Euro hay không. Năm 2007 thủ tướng đương nhiệm lúc đó là Gordon Brown đã mở một cuộc trưng cầu dân ý của toàn bộ công chúng dựa trên những thử nghiệm nhất định mà ông quy định đối với Bộ trưởng Bộ Tài chính. Trong lúc đánh giác các thử nghiệm, Brown đã đưa ra ngay kết luận vào thời điểm thời hạn đưa ra quyết định của Vương quốc Anh sắp kết thúc rằng nước Anh sẽ không từ bỏ đồng tiền mà mình đã sử dụng trong hàng thế kỷ qua để thay thế bằng đồng Euro. Ông khẳng định rằng nếu Liên minh châu Âu không chấp thuận điều kiện từ phía Anh đưa ra sẽ loại bỏ tư cách thành viên và khẳng định rằng quyết định không gia nhập là đúng đắn đối với Vương quốc Anh và đối với châu Âu. Đặc biệt, ông cho rằng sự biến động lớn của giá nhà ở đang diễn ra vào thời điểm đó là một rào cản đối với việc gia nhập tổ chức này ngay lập tức. Cuộc thăm dò ý kiến công khai đã cho thấy phần lớn người
dân Anh đều phản đối việc sử dụng một đồng tiền chung trong một khoảng thời gian đáng kể và sự phản đối này còn trở nên gay gắt hơn trong vài năm sau đó. Năm 2005, hơn một nửa (55%) người dân Vương quốc Anh phản đối việc đổi sang sử dụng loại tiền tệ mới trong khi có 30% là ủng hộ. Việc có thể gia nhập Liên minh châu Âu hay không đã không còn là vấn đề bởi cuộc trưng cầu dân ý đã đi đến quyết định Vương quốc Anh sẽ rút khỏi tổ chức này vào năm 2016 và thực tế sự việc này đã xảy ra vào năm 2020.

Tỷ giá hối đoái
Mỗi năm thì các cặp tỷ giá hối đoái USD (Đô la Mỹ) và EUR (Euro) trên GBP và ngược lại: GBP trên USD và EUR luôn là các cặp tỷ giá nhận được nhiều sự quan tâm nhất trên thế giới (theo Đơn vị Tiền tệ châu Âu trước năm 1999). Hệ số biến thiên luôn cho biết tín hiệu của việc các cặp tỷ giá này che đậy sự chênh lệch lớn giữa giá mua và giá bán trong năm và mức độ đồng bảng Anh ấn định giá theo đồng Euro hoặc hoặc đồng Đô la. Đọc thêm về sự kiện ngày thứ tư đen tối diễn ra vào cuối năm 1992 để so sánh tỷ giá của năm 1992 và 1993.

 Để hướng tới sự nhất quán và tiện cho việc so sánh thì hệ số biến thiên được đo lường theo tỷ lệ "một bảng" mặc dù thông thường thì người ta sẽ sử dụng cách thức trình bày tỷ giá của forex như là Đô la trên một bảng và Bảng trên một Euro.

Kinh tế theo vùng

Sức mạnh về kinh tế thay đổi theo từng nước thành viên và theo từng vùng. Nếu như không tính vùng Biển phía bắc (được phân loại như là vùng đặc quyền kinh tế theo những thống kê chính thức) nơi có nhiều dầu khí thì quốc gia lập hiến Anh có tổng giá trị gia tăng (GVA) cao nhất còn xứ Wales là thấp nhất trong số các quốc gia lập hiến thuộc Vương quốc Anh.

Chính trong nước Anh thì Luân Đôn có GVA bình quân đầu người cao nhất. Bảng dưới đây cho biết GVA trên đầu người của chín vùng thuộc nước Anh.

Thương mại

Thâm hụt thương mại (về hàng hóa và dịch vụ) đã giảm đi 0,2 tỷ bảng thành 7,9 tỷ bảng trong vòng ba tháng đến tháng 11 năm 2018 do giá trị xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ đều thặng dư 0,1 tỷ bảng so với giá trị nhập khẩu tương ứng.

Ngoại trừ những mặt hàng có sự thay đổi về giá trị xuất nhập khẩu mang tính thất thường (phần lớn trong số đó là máy bay) thì tổng thâm hụt của những mặt hàng còn lại đều tăng thêm 1,2 tỷ bảng thành 9,5 tỷ bảng trong vòng ba tháng đến tháng 11 năm 2018.

Giá dầu và giá máy bay tăng mạnh chính là yếu tố giúp thu hẹp sự thâm hụt lại; nếu bỏ qua ảnh hưởng của lạm phát thì tổng giá trị thâm hụt đả giảm 0,3 tỷ bảng thành 6,5 tỷ bảng in trong vòng ba tháng đến tháng 11 năm 2018.

Thâm hụt thương mại hàng hóa đối với các quốc gia thuộc EU đã tăng thêm 0,8 tỷ bảng and giảm đi 0,9 tỷ bảng đối với các quốc gia không thuộc EU trong vòng ba tháng đến tháng 11 năm 2018, nguyên do chính đến từ việc Vương quốc Anh đã tăng cường nhập khẩu hàng hóa từ các quốc gia thuộc EU và đẩy mạnh xuất khẩu đến các quốc gia không thuộc EU.

Tổng thâm hụt thương mại tăng thêm 4,1 tỷ bảng trong 12 tháng đến tháng 11 năm 2018 chủ yếu do thặng dư thương mại dịch vụ đã giảm đi 4,4 tỷ bảng.

Sau khi Vương quốc Anh rút khỏi Liên minh châu Âu, việc đàm phán một thỏa thuận thương mại giữa Vương quốc Anh và Liên minh châu Âu bao gồm 27 quốc gia thành viên dẫn đến một chính sách hai bên giống với chính sách về xuất nhập khẩu của Vương quốc Anh đối với các nước thứ ba về số liệu thống kê:
 Theo dữ liệu của OEC World năm 2017, EU-27-2020 (EU năm 2020 có 27 nước thành viên sau khi Anh rời EU) tiếp tục là đối tác thương mại quan trọng của Vương quốc Anh với kim ngạch xuất khẩu từ Vương quốc Anh đến các quốc gia thành viên đạt gần 200 tỷ Đô la Mỹ, tiếp đến là Hoa Kỳ (45 tỷ Đô và Trung Quốc là 21 tỷ Đô).
 Theo dữ liệu của OEC World năm 2017, EU-27-2020 (EU năm 2020 có 27 nước thành viên sau khi Anh rời EU) tiếp tục là một đối tác thương mại quan trọng của Vương quốc Anh với kim ngạch nhập khẩu của Vương quốc Anh từ các quốc gia thành viên đạt gần 330 tỷ Đô, tiếp đến là Hoa Kỳ (46 tỷ Đô và Trung Quốc là 58 tỷ Đô).

Các hiệp định thương mại đã ký kết
Hiệp định Thương mại Tự do Vương quốc Anh - Hoa Kỳ
Hiệp định Thương mại Tự do Vương quốc Anh - EU
Hiệp định Thương mại Tự do Vương quốc Anh - Nhật Bản

 Các hiệp định thương mại khác
 Các Hiệp định Tự do Thương mại với các quốc gia khác

Đầu tư
Năm 2013 Vương quốc Anh dẫn đầu châu Âu về thu hút vốn đầu tư trục tiếp từ nước ngoài (FDI) với 26,51 tỷ Đô la Mỹ, chiếm 19,31% thị phần toàn châu Âu. Ngược lại Vương quốc Anh đứng thứ hai châu Âu về việc đưa vốn đầu tư ra nước ngoài (outward FDI) với tổng số vốn là 42,59 tỷ Đô la Mỹ, chiếm 17,24% tổng outward FDI châu Âu.

Tháng 10 năm 2017, ONS đã điều chỉnh cán cân thanh toán của Vương quốc Anh khi sửa đổi vị thế đầu tư quốc tế ròng từ thặng dư 469 tỷ bảng xuống mức thâm hụt 22 tỷ bảng. Các phân tích chuyên sâu về vốn đầu tư ra nước ngoài của Vương quốc Anh đã lầm sáng tỏ những khoản trước đây được cho là chứng khoán nợ quốc tế sở hữu bởi các công ty Anh quốc thực ra là những khoản nợ của những người dân trong nước. Các khoản vốn đầu tư từ nước ngoài vào Vương quốc Anh cũng bị điều chỉnh giảm từ mức thặng dư 120 tỷ bảng trong nửa đần năm 2016 xuống còn thâm hụt 25 tỷ bảng trong cùng giai đoạn năm 2017. Vương quốc Anh đã sử dụng các khoản thặng dư đầu tư hướng nội để bù đắp cho sự thâm hụt dài hạn tài khoản vãng lai.

Sáp nhập và mua lại

Kể từ năm 1985 đã có tổng cộng là 103,430 vụ mua bán các công ty có sự tham gia của Vương quốc Anh được công bố. Trong đó có ba làn sóng sáp nhập và mua bán (M&A) quan trọng diễn ra trong các năm 2000, 2007 và 2017. Mặc dù vậy năm 1999 mới là năm có tổng giá trị các vụ M&A cao nhất (490 tỷ bảng Anh, nhiều hơn 50% so với thời điểm đạt đỉnh của năm 2017). Ngành tài chính và năng lượng đóng góp vào các thương vụ M&A nhiều nhất trong giai đoạn từ năm 2000 đến năm 2018 (mỗi ngành chiếm khoảng 15%).

Dưới đây là danh sách 10 thương vụ M&A lớn nhất có sự góp mặt của các công ty thuộc Vương quốc Anh. Thương vụ của Vodafone với Mannesmann cho đến thời điểm hiện tại vẫn là thương vụ M&A lớn nhất toàn cầu.

 Trong phần đa các thương vụ kể trên thì cả công ty thuộc bên mua và bên bán đều có cổ phần trên khắp thế giới chứ không chỉ tại quốc gia mà công ty đó có trụ sở chính.

Tư cách thành viên Liên minh châu Âu
Tỷ trọng xuất khẩu của Vương quốc Anh sang EU đã giảm từ 54% xuống 47% trong suốt thập kỷ trước. Tuy nhiên tổng giá trị xuất khẩu lại tăng từ 130 tỷ bảng (160 tỷ Euro) lên thành 240 tỷ bảng (275 tỷ Euro).

Tháng 6 năm 2016 Vương quốc Anh đã rời khỏi EU sau một cuộc chưng cầu dân ý về tư cách thành viên. Sau khi Điều khoản 50 của hiệp ước Lisbon chính thức có hiệu lực, Vương quốc Anh đã dự định sẽ rời EU vào thứ 6 ngày 29 tháng 3 năm 2019. Mặc dù vậy thì thời gia rút lui đã bị kéo dài cho đến hôm thứ 6 ngày 12 tháng 4 năm 2019 và sau đó tiếp tục bị trì hoãn đến Thứ 5 ngày 31 tháng 10 năm 2019, cuối cùng ngày rút lui chính thức được ấn định vào thứ 6 ngày 31 tháng 1 năm 2020. Mối quan hệ giữa Vương quốc Anh và EU hậu Brexit được đàm phán kéo dài cho đến tận tháng 10 năm 2019 mới đi đến được quyết định cuối cùng. Trong khoảng thời gian này thì tốc độ tăng trưởng kinh tế của Vương quốc Anh đã bị chậm lại vào năm 2019 khi mà những mối lo ngại về Brexit và tình hình phát triển kinh tế chung của thế giới không mấy khả quan chính là nguyên nhân cho sự việc này.

Vương quốc Anh chính thức rời khỏi EU vào tháng 1 năm 2020. Vào ngày 16 tháng 7 năm 2020, chính phủ của Vương quốc Anh đã khẳng định rằng hoạt động kinh doanh trên khắp lãnh thổ Anh quốc hậu Brexit vẫn sẽ được hưởng những lợi ích từ các hoạt động trao đổi buôn bán trong nước đồng thời việc làm sẽ được đảm bảo trong thời kỳ bất ổn này. Từ ngày 1 tháng 1 năm 2021, lần đầu tiên các quyền lực được thực thi trước đây đối với tối thiểu 70 lĩnh vực trong thời kỳ tiền Brexit được chuyển giao trực tiếp cho các cơ quan hành chính được phân quyền tại Edinburgh, Cardiff và Belfast.

Sự nghèo đói

Vương quốc Anh là nước nằm trong nhóm các quốc gia phát triển với các hệ thống phúc lợi xã hội tiên tiến, do đó mà những người nghèo thường phải bỏ ra khoản chi tiêu tối thiểu để duy trì cuộc sống cao hơn tương đối so với các quốc gia đang phát triển. Theo OECD, Vương quốc Anh xếp ở vị trí nửa dưới của bảng xếp hạng tỷ lệ nghèo đói tại các quốc gia phát triển, xếp trên Ý và Hoa Kỳ nhưng lại xếp sau Pháp, Áo, Hungary, Slovakia và các nước Bắc Âu. Những con số thống kê củaEurostat chỉ ra rằng số người dân Anh có nguy cơ bị rơi vào cảnh nghèo đói đả giảm từ 17,1% năm 2010 và 19% năm 2005 xuống còn 15,9% trong năm 2014 (sau khi tiến trình chuyển giao xã hội được tính đến).
Sự nghèo đói ở Vương quốc Anh hoàn toàn đối lập với những tuyên bố của một chính phủ về một nhà nước phúc lợi. Đã có những sự phản đối của công chúng đối với những thay đổi gần đây của chính sách phúc lợi xã hội về số tiền trợ cấp của chính phủ cho những người có thu nhập thấp (Universal Credit). Mục đích hướng tới của chính phủ khi áp dụng những thay đổi này là đơn giản hóa hệ thống nhà nước phúc lợi khiến người dân cùng với những người tàn tật ra sức chống lại các thành viên phê chuẩn Universal Credit.

Người nghèo ở Vương quốc Anh có mức thu nhập khoảng 60% mức thu nhập trung bình trên toàn quốc. Giai đoạn 2007–2008, con số này được tính toán cụ thể là 115 bảng một tuần đối với người trưởng thành vẫn còn đang độc thân và không có trẻ em phụ thuộc; 199 bảng một tuần đối với các cặp đôi chưa có con hay người phụ thuộc; 195 bảng một tuần cho người trưởng thành độc thân nhưng có hai con nhỏ phụ thuộc dưới 14 tuổi và 279 bảng một tuần cho các cặp đôi có hai con nhỏ phụ thuộc dưới 14 tuổi. Cũng trong giai đoạn này có khoảng 13,5 triệu người tức chiếm 22% dân số sống dưới mức kể trên. Trong số các quốc gia thành viên EU chỉ có 4 nước có tỷ lệ nghèo đói cao hơn Vương quốc Anh. Trong cùng năm có khoảng 4 triệu trẻ em tức chiếm 31% số trẻ em trên toàn Vương quốc Anh sống trong các hộ gia đình dước ngưỡng nghèo sau khi đã tính đến chi phí thuê nhà. Con số này được cho là ít hơn 400,000 trẻ em so với giai đoạn 1998–1999.

Dữ liệu
Bảng dưới đây cho biết các chỉ số kinh tế chính giai đoạn 1980–2018. Tỷ lệ lạm phát được sử dụng theo chỉ số giá tiêu dùng tại Vương quốc Anh. Xem lãi suất trong những năm trước đây tại government spending and economic management.

Xem thêm
 United Kingdom Internal Market Act 2020
 United Kingdom Common Framework Policies
 Economy of England
 Economy of Scotland
 Economy of Wales
 Economy of Northern Ireland
 Irish Sea border

Tham khảo

Liên kết ngoài

CIA World Factbook
OECD's United Kingdom country Web site and OECD Economic Survey of the United Kingdom
Is the US a Good Model for Reducing Social Exclusion in Europe?  August 2006
UK Bank Rate since 1970

Anh
Anh
Anh


title: Doi Luang (huyện)

text:
Doi Luang () là một huyện (‘‘amphoe’’) ở phía bắc của tỉnh Chiang Rai, phía bắc Thái Lan.

Lịch sử
Khu vực Doi Luang đã được tách ra từ Mae Chan và lập tiểu huyện (King Amphoe) ngày 15 tháng 7 năm 1996.

Theo quyết định của chính phủ Thái Lan ngày 15 tháng 5 năm 2007, tất cả 81 tiểu huyện đều được nâng thành huyện. Với việc đăng Công báo hoàng gia ngày 24 tháng 8, quyết định nâng cấp này thành chính thức.

Địa lý
Các huyện giáp ranh (từ phía bắc theo chiều kim đồng hồ) là Chiang Saen, Chiang Khong, Wiang Chiang Rung và Mae Chan.

Hành chính
Huyện này được chia thành 3 phó huyện (tambon), các đơn vị này lại được chia thành 31 làng (muban). Không có khu vực đô thị (thesaban, có 3 tổ chức hành chính tambon (TAO).

Tham khảo

Liên kết ngoài
amphoe.com

Doi Luang


title: Ceratina loewi

text:
Ceratina loewi là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Gerstäcker mô tả khoa học năm 1869.

Chú thích

Tham khảo

Ceratina
Động vật được mô tả năm 1869


title: 19826 Patwalker

text:
19826 Patwalker (2000 SX192) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 24 tháng 9 năm 2000 bởi Nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 19826 Patwalker

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 2000


title: Chi phí tiêu chuẩn

text:
Chi phí tiêu chuẩn là các chi phí đã được định mức hóa hoặc ở dạng dự kiến khi thực hiện một dịch vụ hay sản xuất một hàng hóa nào đó. Từ một khía cạnh khác, có thể thấy chi phí tiêu chuẩn là thước đo hay chuẩn mực để đo lường hiệu quả hoạt động, sản xuất của doanh nghiệp

Giá tiêu chuẩn

Lượng tiêu chuẩn

Tác dụng của việc xác định chi phí tiêu chuẩn

Liên kết ngoài
Chấn chỉnh hệ thống kế toán quản trị doanh nghiệp - Nhu cầu bức xúc trong nền kinh tế thị trường, tạp chí Tiếp thị Công nghiệp
Phân tích thị trường và các hành vi mua sắm của doanh nghiệp
Phân tích giá thành tại Nhà máy gạch Long Biên

Tham khảo
 Kiểm soát chi phí bằng hệ thống chi phí tiêu chuẩn, Giáo trình Đại học Tổng hợp Huế
 Các công cụ phân tích và lập kế hoạch của giám đốc bán hàng

Chú thích

Kinh doanh
Tài chính
Kiểm toán
Đầu tư


title: Bulbophyllum debrincatiae

text:
Bulbophyllum debrincatiae là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

D


title: Glenn L. Martin Company

text:
Công ty Glenn L. Martin là một công ty sản xuất máy bay và hàng không vũ trụ Hoa Kỳ được thành lập bởi nhà tiên phong trong lĩnh vực hàng không Glenn L. Martin. Công ty Martin sản xuất nhiều máy bay quan trọng đối với quốc phòng của Hoa Kỳ và các đồng minh của Hoa Kỳ, đặc biệt là trong thế chiến II và chiến tranh lạnh. Ngoài ra, trong những năm 1950 và 60, Công ty Martin di chuyển dần ra của ngành công nghiệp máy bay và vào các tên lửa dẫn đường, thăm dò không gian, và các ngành công nghiệp sử dụng không gian.

Năm 1961, Công ty Martin sáp nhập với American-Marietta Corporation, một công ty khai thác mỏ cát lớn và sỏi, hình thành Martin Marietta Corporation. Sau đó, vào năm 1995, Martin Marietta sáp nhập với hàng không vũ trụ khổng lồ Lockheed để hình thành Lockheed Martin Corporation.

Sản phẩm

Máy bay huấn luyện
Martin T
Martin S

Máy bay tấn công
Martin T3M
Martin T4M
Martin BM
Martin AM Mauler

Máy bay ném bom
Martin MB
Martin B-10
Martin XB-16
Martin 167 Maryland
Martin 187 Baltimore
Martin B-26 Marauder
Martin XB-33 Super Marauder
Martin XB-48
Martin XB-51
Martin B-57 under license from English Electric (British)
Martin Model 316 (XB-68)

Military seaplanes

Martin PM
Martin P3M
Martin PBM Mariner
Martin JRM Mars
Martin P4M Mercator (land plane)
Martin P5M Marlin
Martin P6M SeaMaster
Martin P7M SubMaster

Máy bay dân dụng
Martin M-130 China Clipper
Martin M-156
Martin 2-0-2
Martin 4-0-4

Động cơ máy bay
Martin 333, a four-cylinder inverted in-line piston engine

Tên lửa đạn đạo xuyên lục địa
Titan I
Titan II

Booster rockets
The four-stage Vanguard rocket
Titan III
Titan IV

Tham khảo

Liên kết ngoài

Công ty sản xuất máy bay


title: Bulbophyllum binnendijkii

text:
Bulbophyllum binnendijkii là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

B
L


title: Asiophrida

text:
Asiophrida là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được Medvedev miêu tả khoa học năm 2000.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Asiophrida flavicollis Medvedev, 2000
 Asiophrida hirsuta (Stebbing, 1914)
 Asiophrida luzonica Medvedev, 2000
 Asiophrida marmorea (Wiedemann, 1819)
 Asiophrida oblongoguttata (Chapuis, 1875)
 Asiophrida philippinensis (Chen, 1934)

Chú thích

Tham khảo

Alticini


title: Coelioxys reediana

text:
Coelioxys reediana là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Holmberg mô tả khoa học năm 1916.

Chú thích

Tham khảo

R
Động vật được mô tả năm 1916


title: Dương quý phi

text:
Dương Quý phi (chữ Hán: 楊貴妃, 719 – 756), còn gọi là Dương Ngọc Hoàn (楊玉環) hay Dương Thái Chân (楊太真), là một phi tần rất được sủng ái của Đường Huyền Tông Lý Long Cơ. Trong văn hóa Trung Hoa, bà được xếp vào một trong Tứ đại mỹ nhân của lịch sử Trung Quốc, có sắc đẹp được ví là Tu hoa (羞花), khiến hoa thu mình lại vì hổ thẹn.

Câu chuyện về tình duyên giữa Dương Quý phi và Đường Huyền Tông thường được nhắc đến với khung cảnh tráng lệ, xa hoa tột đỉnh của giai đoạn nhà Đường đang thịnh thế. Sự yêu chiều một cách thái quá của Đường Huyền Tông đối với Dương Quý phi là nguyên nhân khiến người đời cho rằng sự suy vong của nhà Đường đều do Dương Quý phi mà ra. Sắc đẹp của Dương Quý phi được ghi nhận là đầy đặn, thường được so sánh một cách đối lập với Triệu Phi Yến nhà Hán, với câu [Hoàn phì Yến sấu; 環肥燕瘦]. Triệu Phi Yến được biết đến nhẹ như chim yến, có thể đứng trên lòng bàn tay người, còn Dương Quý phi lại nổi tiếng vì sự đẫy đà, tròn trịa có phần mập mạp, sắc da mịn màng, diễm lệ.

Trong văn học Trung Hoa, bà là một mỹ nhân nổi tiếng. Bài thơ Thanh bình điệu của Lý Bạch đã khiến hình ảnh nhan sắc của bà được lưu truyền một cách bất tử, với câu thơ được lan truyền đến tận ngày nay: 「"Vân tưởng y thường, hoa tưởng dung"」. Bên cạnh đó, tác phẩm trường văn Trường hận ca của đại thi nhân Bạch Cư Dị, cùng Thái Chân ngoại truyện của Nhạc Sử cũng góp phần khiến hình ảnh Dương Quý phi lan rộng hơn bao giờ hết. Đối với các nước ảnh hưởng văn hóa Trung Hoa như Việt Nam, Hàn Quốc và Nhật Bản, hình tượng về Dương Quý phi cũng được biết đến rộng rãi, đặc biệt nhất chính là Nhật Bản, khi hình ảnh của bà là một đề tài phổ biến trong nghệ thuật hội họa thời kỳ Edo.

Tiểu sử

Tên gọi thật
Có một sự thật rằng, tên thật của Dương Quý phi không được ghi lại. Các sách chính sử Tân Đường thư lẫn Cựu Đường thư đều không nói rõ tên thật của bà, mà chỉ ghi tên hiệu là Thái Chân (太真). Căn cứ theo sách Minh Hoàng tạp lục (明皇杂录) của Trịnh Xử Hối (鄭處誨) thì cho biết Quý phi có tiểu tự là Ngọc Hoàn (玉環), trong khi Trịnh Ngu (郑嵎) trong bài thơ Tân Dương môn thi (津阳门诗) lại nói bà có tiểu tự là Ngọc Nô (玉奴).

Có thể thấy rõ, những ký lục gần sát đương đại mà Dương Quý phi sinh sống cũng không rõ tên thật của bà là gì, [Tiểu tự; 小字] tức là một dạng biểu tự, tên gọi khi còn trẻ hoặc không chính thức, khác với [Danh; 名] là tên chính thức, như Tào Tháo có tên chính là Tháo, mà tiểu tự là A Man. Về sau trong văn hóa đương đại, đa phần các tác phẩm đều gọi Dương Quý phi là 「Dương Ngọc Hoàn; 楊玉環」, tự hiển nhiên "Dương Ngọc Hoàn" trở thành tên thật của Dương Quý phi. Tuy vậy, các thi nhân cùng một số cổ thi vẫn duy trì cách gọi 「Dương Thái Chân; 楊太真」 hơn là "Dương Ngọc Hoàn", văn hóa Trung Quốc đại lục thời hiện đại mới dần phổ biến cách gọi "Dương Ngọc Hoàn" này.

Quê quán
Theo Cựu Đường thư cùng Tân Đường thư, Dương Ngọc Hoàn là con gái của một vị quan Tư hộ đất Thục Châu (蜀州; nay là Sùng Châu) tên là Dương Huyền Diễm (楊玄琰). Gia đình này nguyên gốc ở một quận Hoa Âm (nay là thành phố Hoa Âm của tỉnh Thiểm Tây), xuất thân từ gia tộc Hoằng Nông Dương thị (弘農楊氏) tại huyện Vĩnh Nhạc (永樂) thuộc Bồ Châu (蒲州; nay là Vĩnh Tế, Vận Thành), đây là một Sĩ tộc (士族) lâu đời được cho là hậu duệ của Thúc Hướng (叔向). Tổ tiên là Dương Uông (楊汪) - một quan viên nhà Tùy, từng bị Đường Thái Tông Lý Thế Dân xử tử. Cao tổ phụ Dương Lệnh Bổn (杨令本) từng làm Thứ sử của Kim Châu. Có thể thấy rõ Dương Ngọc Hoàn là dòng dõi Sĩ tộc, lại xuất thân trong gia đình quan lại, từ nhỏ Dương Ngọc Hoàn được học hát và múa. Đến khoảng năm 10 tuổi, cha mẹ mất, Dương Ngọc Hoàn mới đến Lạc Dương, sống với nhà chú, tức Dương Huyền Diễn (楊玄璬), khi ấy đang làm chức Sĩ tào Tham quân của Hà Nam phủ.

Dương Quý phi sinh khoảng năm Khai Nguyên thứ 7 (719), được cho là nguyên quán tại đất Thục (nay là Thành Đô, tỉnh Tứ Xuyên). Thật ra sử chính không hề ghi năm sinh của Dương phi, cũng như không hề ghi lại nơi sinh, vì khi bà qua đời sách Đường thư đều ghi khi 38 tuổi (tuổi mụ), nên mới suy ra là thời gian này. Còn về quê quán Hoa Âm, đấy là vì thủy tổ Dương Uông là người Hoa Âm nên người đời thường cho nguyên quán của cả nhà Dương phi là Hoa Âm, nhưng bởi vì Tằng tổ phụ Dương Thượng Hi (杨尚希) của Dương Uông vốn là người huyện Linh Bảo (nay là thành phố Linh Bảo, tỉnh Hà Nam, Trung Quốc), quê quán của tổ tiên đối với hậu duệ vẫn rất không cố định, do vậy nói quê quán Dương Quý phi ở Hoa Âm có thiên về mức võ đoán. Theo tiểu thuyết Dương Thái Chân ngoại truyện (楊太真外傳), Dương Ngọc Hoàn sinh ngày 1 tháng 6, tức 26 tháng 6 dương lịch, sinh ở huyện Đạo Giang thuộc đất Thục, tương đương với huyện Vĩnh Nhạc thuộc Bồ Châu. Đây cùng với hai sách Đường thư đều chép qua, và cũng là nguyên nhân nhiều người cho rằng Dương Quý phi cũng sinh ra và lớn lên ở đất Thục. Lại có cách nói Dương Quý phi người huyện Văn Hương (閿鄉) thuộc Quắc Châu (虢州; nay thuộc Bảo Định), đây là bởi vì Tổ phụ Dương Chí Khiêm (杨志谦; lại tên Hữu Lượng 友諒), Cao tổ phụ Dương Lệnh Bổn đều là người huyện Văn Hương.

Thời Gia Khánh, soạn ra Toàn Đường văn, ghi nhận "Dung châu Tăng Ninh huyện Dương phi bia ký" (容州曾宁县杨妃碑记) có xưng gọi Dương Ngọc Hoàn là người Dương Vệ, Dung Châu, tức nay thuộc huyện Dung, Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây. Tuy nhiên, có nhận định đây chỉ là một dạng hư cấu của người đời sau thêm thắt.

Nhập cung

Nhập cung làm Đạo cô

Đời nhà Đường, Đường Huyền Tông Lý Long Cơ là một trong những vị Hoàng đế trị vì lâu hơn cả. Các phi tần được Huyền Tông sủng ái sinh cả thảy 59 người con, trong số đó có 30 trai và 29 gái. Phi tần được ông sủng ái nhất là Võ Huệ phi, một người cháu của Võ Tắc Thiên, khi đó lễ nghi trong cung của bà không khác gì Hoàng hậu, nhưng bà vẫn không được phong Hoàng hậu vì lẽ bà là người trong tộc họ Võ. Để an ủi bà, Huyền Tông đối với Huệ phi vượt hẳn hơn nhiều các phi tần khác. Với Đường Huyền Tông, Võ Huệ phi sinh được bảy con, trong đó Thọ vương Lý Mạo (李瑁) là người con trai duy nhất sống sót qua tuổi trưởng thành.

Năm Khai Nguyên thứ 21 (733), khi 14 tuổi, Dương Ngọc Hoàn lấy thân phận "Trưởng nữ của Hà Nam phủ Sĩ tào Tham quân Dương Huyền Diễn" mà được chọn làm Vương phi của Thọ vương Mạo, Dương Ngọc Hoàn do vậy trở thành Thọ vương phi (壽王妃). Năm thứ 25 (737), Võ Huệ phi đột ngột qua đời. Sau khi Huệ phi mất, Đường Huyền Tông thường hay buồn rầu, ngày nhớ đêm thương, lập Tập Linh đài để cầu siêu cúng vái cho vong hồn Huệ phi được sớm siêu thoát về cõi tiên. Cũng trong thời gian này ông gặp Dương phi.

Về việc gặp gỡ giữa Huyền Tông và Dương phi, rất ít tư liệu ghi lại. Sách Cựu Đường thư không nói Dương Ngọc Hoàn vốn là Thọ vương phi của Lý Mạo, mà chỉ ghi:「"Lại có lời tấu rằng con gái Huyền Diễm, tư sắc quan đại, nghĩ nên triệu kiến vào cung. Khi ấy Phi mặc y phục Đạo sĩ, hiệu là Thái Chân"」. Vào thời ấy, Dương phi là con dâu của Đường Huyền Tông, nếu Huyền Tông nạp Dương thị làm cung phi, tức là loạn luân, rất có thể Cựu Đường thư cố ý bỏ qua thông tin "Thọ vương phi", chỉ ghi như thể Huyền Tông nạp cung nhân bình thường. Trong sách Tân Đường thư, thông tin Dương Ngọc Hoàn là Thọ vương phi được ghi rõ, còn ghi có người tấu nói Dương Ngọc Hoàn vốn "Tư chất thiên đĩnh, đáng được sung nhập Dịch đình". Liền đó vào năm thứ 28 (740), tháng 10, lấy danh nghĩa cầu phúc cho Đậu Thái hậu, Huyền Tông yêu cầu Thọ vương phi Dương thị nhập cung với thân phận Đạo sĩ, hiệu Thái Chân.

Câu chuyện về Dương phi từ con dâu mà được Huyền Tông nhìn trúng, dĩ nhiên cũng có đủ phương thức lưu truyền. Trong đó có truyền thuyết lại nói: Một hôm, Cao Lực Sĩ đi qua phủ Thọ vương thấy Dương phi là giai nhân tuyệt sắc, tinh thông ca vũ bèn nghĩ rằng có lẽ mỹ nhân này thay được Võ Huệ phi. Nhân buổi hầu, Cao Lực Sĩ mật tấu với Huyền Tông, truyền đưa Dương Ngọc Hoàn vào Tập Linh đài để trông coi đèn nhang sớm hôm cầu nguyện cho Võ Huệ phi. Do đó, Thọ vương phi Dương thị phải vào Hoa Thanh cung, đến Tập Linh đài làm Nữ Đạo sĩ. Dương Ngọc Hoàn vốn có nhan sắc trời cho, lại tinh thông cầm kỳ thi họa, có thể vừa múa vừa hát, người đương thời từng gặp đều so sánh như tiên nữ xuống trần. Đường Huyền Tông trông thấy Dương phi, lập tức si mê ngay. Ông muốn nàng ta vào cung nhưng lại vướng ngại chuyện là con dâu. Cao Lực Sĩ bèn ngày đêm nghĩ ra cách đưa Vi thị làm Thọ vương phi thay thế, do đó Huyền Tông mới nạp Dương Ngọc Hoàn vào cung.

Đắc sủng phong Quý phi

Năm Thiên Bảo thứ 4 (745), tháng 7, Thọ vương Lý Mạo lấy con gái của Vi Chiêu Huấn (韋昭訓) làm kế phi. Không rõ thời gian mà Đường Huyền Tông ra chỉ cho Dương Thái Chân hoàn tục. Chỉ biết vào tháng 8, một tháng sau khi Lý Mạo lấy Vi thị, Hoàng đế ra ý chỉ phong Dương Ngọc Hoàn làm Quý phi, do vậy Dương Ngọc Hoàn trở thành [Thứ mẫu] của Lý Mạo.

Trong cung, Dương Quý phi được gọi là「Nương tử; 娘子」, theo lệ cũ của Võ Huệ phi mà được cung phụng đồ vật dụng không khác gì Hoàng hậu. Dương Quý phi rất khéo chiều chuộng vua, nên càng được vua yêu vì. Nàng lại tinh xảo về môn múa hát, thông cả các điệu nhạc, khôn ngoan hơn người. Nàng chỉ liếc mắt nhướng mày, là vua Huyền Tông mê tít. Vua giận hờn ai, nàng mỉm cười khóe mép là vua nguôi giận liền. Ngày đêm vua cứ ôm ghì lấy nàng, bỏ bê cả việc Triều đình, việc dân, việc nước. Dần dần nàng chiếm trọn cả trái tim và trí óc của Hoàng đế. Nàng muốn gì, vua cũng chiều. Nàng bảo gì vua cũng nghe. Nàng xin gì, vua cũng cho. Nàng sắp đặt việc triều chính thế nào, vua cũng chịu.

Dương Quý phi hiển quý, nên gia đình bà cũng được gia ân. Đường Huyền Tông truy phong cha của Quý phi là Huyền Diễm làm Thái úy, tước Tề Quốc công (齊國公), mẹ được phong Lương Quốc phu nhân (凉國夫人), một người chú khác của Quý phi là Dương Huyền Khuê trở thành Quang lộc khanh, anh họ Dương Tiêm (楊銛) thụ phong Hồng lư khanh. Đường Huyền Tông còn cho lập từ đường họ Dương, được Huyền Tông đích thân ban chữ để soạn văn bia.

Ba người chị của Quý phi, Huyền Tông nghe tiếng cũng có tài hoa nên đều được thiện đãi phong tước, còn gọi là Di (姨) như người nhà. Người lớn là Đại di, thụ phong Hàn Quốc phu nhân (韓國夫人), người thứ là Tam di thụ phong Quắc Quốc phu nhân (虢國夫人), và người nhỏ nhất (thứ 8 trong nhà) là Bát di thụ phong Tần Quốc phu nhân (秦國夫人). Ba vị phu nhân ra vào trong cung, nghi trượng người ngựa đều rất khuynh trời động đất, Huyền Tông còn đặc biệt mỗi tháng ban mấy quan tiền cho cả 3 vị phu nhân, lấy đó làm tiền mua son phấn tư trang. Gia tộc họ Dương mau chóng quý hiển tột bậc. Mỗi khi 3 vị phu nhân nhập triều, em gái của Huyền Tông là Ngọc Chân công chúa (玉真公主) cùng các vị mệnh phụ khác đều không dám tranh đường đi trước. Hai con gái của Huyền Tông, là Kiến Bình công chúa (建平公主) cùng Tín Thành công chúa (信成公主) đắc tội với Dương Quý phi, liền bị thu hồi ban thưởng. Phò mã đô úy Độc Cô Minh (独孤明) cũng bị miễn quan. Một vị Phò mã khác là Trình Xương Duệ (程昌裔), chồng của Quảng Bình công chúa (廣平公主), do bất bình với nhà họ Dương mà ẩu đả với gia nô nhà họ Dương, cuối cùng Huyền Tông tuy giết gia nô họ Dương nhưng cũng bãi miễn quan chức của Phò mã.

Vào thời điểm đó, Đường Huyền Tông đã 61 tuổi, còn Dương Quý phi cũng chưa đến 30 tuổi. Hoàng đế say đắm Dương Quý phi, chiều chuộng bà hết mực, như cuộc đi tắm suối của bà tại Hoa Thanh cung (華清宮) mỗi lần tốn hàng vạn bạc của quốc khố và làm chết hàng trăm mạng người, ông cũng thẳng tay, không chút tiếc rẻ. Dương Quý phi đã đẹp lại có tài chơi đàn tỳ bà, giỏi về âm nhạc. Bên cạnh âm nhạc, Dương Quý phi còn biết múa, lại đặt được nhiều khúc hát và điệu múa làm cho Huyền Tông càng thích thú say sưa hơn, nổi tiếng nhất chính là điệu múa 「Nghê thường vũ y khúc; 霓裳羽衣曲」 tương truyền do Đường Huyền Tông chế tác và Dương Quý phi đích thân múa, đây là một bản ca vũ huyền thoại được lưu truyền mãi về sau. Mỗi khi Huyền Tông đi ra ngoài, Quý phi không khi nào không tùy giá, xe ngựa đều do Cao Lực Sĩ đích thân cầm dây cương. Trong cung viện của Quý phi đều có tới 700 thợ làm dệt lụa may áo, thợ điêu khắc làm đồ đá đồ ngọc cũng hơn 100 người.

Theo Trịnh Xử Hối ghi chép trong "Minh Hoàng tạp lục", sau khi Quý phi được thụ phong không lâu, Lĩnh Nam có dâng một con chim anh vũ có thể bắt chước tiếng người, Huyền Tông và Quý phi rất ưa thích, gọi nó là Tuyết Hoa nữ (雪花女), kẻ hầu trong cung gọi thành Tuyết Hoa nương (雪花娘), cực kỳ tôn sùng và kính trọng không kém gì đối với Quý phi. Khi ấy, Đường Huyền Tông lệnh cho các thầy dạy ngôn ngữ trong cung tập cho con chim này nói tiếng người, liền khiến nó có thể ngâm nga thơ từ. Mỗi khi Huyền Tông đánh cờ cùng các Thân vương, gặp lúc bất lợi mà kẻ hầu không dám can, đều nói nhỏ con chim anh vũ này, nó sẽ bay ra quậy tung bàn cờ, giữ lại thể diện cho Huyền Tông. Về sau chim anh vũ bị diều hâu mổ chết, Huyền Tông và Quý phi làm hẳn một khu mộ cho nó, gọi là Anh Vũ trủng (鹦鹉冢). Thông qua câu chuyện về chim anh vũ nhỏ được Huyền Tông đặc biệt quý trọng, Trịnh Xử Hối cũng khẳng định được ân sủng mà Huyền Tông dành cho Dương Quý phi.

Ngoại thích họ Dương
Khi ấy, một người anh họ cùng tổ phụ của Quý phi là Dương Chiêu được phong làm Tể tướng và được đổi tên là 「Quốc Trung; 國忠. Quốc Trung vốn không có học vấn, hay sa vào thú vui đánh bạc, nhưng do ảnh hưởng của Dương Quý phi mà bái làm Tể tướng, rồi vào triều cầm giữ triều chính. Sau thời thịnh trị Khai Nguyên, Đường Huyền Tông cao tuổi sa vào hưởng lạc, không còn nhiệt tình với chính sự, giao toàn quyền triều chính cho Dương Quốc Trung. Người đương thời đối với Dương Quốc Trung lộng quyền, ba vị phu nhân lấn át mệnh phụ công chúa trong cung cũng sinh ra oán hận đối với nhà họ Dương, cho là tà môn ngoại thích. Nhiều truyền thuyết cũng thêu dệt về Dương Quý phi tranh sủng, dung túng ngoại thích với hình ảnh không mấy hay ho.

Theo đà ân sủng không dứt của Dương Quý phi, hai con trai của Dương Quốc Trung, con thứ là Dương Xuất (杨昢) được gả con gái của Huyền Tông là Vạn Xuân công chúa (萬春公主), con cả là Dương Huyên (杨暄) được gả Diên Hòa quận chúa (延和郡主), một người em khác của Quý phi và Quốc Trung tên là Dương Giám (杨鑒) được gả Thừa Vinh quận chúa (承榮郡主). Đặc biệt là người con của Dương Huyền Khuê, tức cháu của Quý phi tên là Dương Kỹ (楊锜), được thụ phong Thị ngự sử và được gả Thái Hoa công chúa (太華公主), con gái của Huyền Tông với Võ Huệ phi. Do Võ Huệ phi khi ấy truy tặng Hoàng hậu, Thái Hoa công chúa chẳng khác Đích công chúa nên lễ nghi đều hơn các công chúa khác, Dương Kỹ được thơm lây, cùng công chúa được ban Giáp đệ ở tại trong cung. Khi đó, nhà họ Dương tổng cộng có 5 nhà đại diện, là nhà của 3 chị em họ Dương, nhà của Quốc Trung cùng nhà của Dương Kỹ (lại nói là nhà Dương Tiêm), được xưng gọi 「Ngũ gia; 五家」 hay 「Dương gia Ngũ trạch; 楊家五宅」, quyền thế ngút trời, từ trung ương đến địa phương, quan viên các cấp đều tranh nhau mang quà cáp và thiếp mời đến dòng dõi họ Dương, tấp nập vô cùng. Tương truyền mỗi khi Huyền Tông cùng Quý phi đến Hoa Thanh cung thì xe ngựa kẻ hầu của Ngũ gia đều hộ tống, tạo nên cảnh tượng "Ngũ gia hợp đội, Ngũ thải tân phân", trên đường đi đều rơi rớt châu báu lụa là quý hiếm, kẻ nghèo hèn tranh đến khói lửa mù mịt. Đương thời họ Dương được xưng 「Dương thị nhất môn thượng Nhị công chúa, Nhị quận chúa; 楊氏一門尚二公主、二郡主」, có thể nói khí thế không nhà nào sánh bằng.

Các người con của 3 vị phu nhân tuy không được xem là "Dương gia" nhưng cũng là họ hàng có liên quan, trong đó con gái của Hàn Quốc phu nhân là Thôi thị được cưới làm Chính phi cho Quảng Bình vương Lý Thục - Hoàng trưởng tôn của Đường Huyền Tông, con trai của Quắc Quốc phu nhân là Bùi Huy (裴徽) được gả con gái của Lý Thục tức Diên An công chúa (延安公主), con trai của Tần Quốc phu nhân là Liễu Quân (柳鈞) được gả Trường Thanh huyện chúa (長清縣主), người chú của Liễu Quân là Liễu Đàm (柳潭) được gả con gái của Thái tử Lý Hanh tức Hòa Chính công chúa (和政公主). Về sau, Dương Tiêm và Tần Quốc phu nhân đều mất sớm, còn lại 2 vị phu nhân cùng nhà Dương Quốc Trung là thịnh sủng lâu nhất.

Trong thời gian nắm quyền, Dương Quốc Trung có mâu thuẫn gay gắt với An Lộc Sơn, đây có thể xem là mầm mống gây ra Loạn An Sử. Nguyên lai An Lộc Sơn là người Liễu Thành, tên thật là An Rokhan, người dân tộc Túc Đặc. Lộc Sơn nguyên mang họ Khang, nhưng sau đó bà mẹ cải giá với An Diên Yểm nên lấy họ An. Lộc Sơn là phiên âm tiếng Hán của chữ Lushi, theo tiếng bản tộc có nghĩa là "ánh sáng". Lộc Sơn đầu quân làm tướng nhà Đường, nhờ chiến đấu dũng cảm và tỏ ra trung thành nên nhanh chóng được thăng tiến. Từ năm Khai Nguyên thứ 28 (740) đến năm Thiên Bảo thứ 10 (751), An Lộc Sơn được thăng từ Đô đốc Doanh Châu lên Tiết độ sứ ba trấn Phạm Dương (范陽; nay là khu vực vành đai Bảo Định và Bắc Kinh), Hà Đông (河東; tương đương khu vực Sơn Tây, Trung Quốc) và Bình Lư (平盧; thuộc khu vực Triều Dương, tỉnh Liêu Ninh), nắm toàn bộ vùng Đông Bắc của Đại Đường khi đó. Tuy có trí thông minh nhưng An Lộc Sơn luôn tỏ ra vụng về ngốc nghếch khiến Đường Huyền Tông rất tin tưởng và nhận ông làm con nuôi. Dương Quý phi trở thành mẹ nuôi của Lộc Sơn, dù kém ông 16 tuổi. Mỗi khi vào cung bái kiến, An Lộc Sơn đều đến cung viện của Quý phi bái trước, sau mới đến bái Hoàng đế, Huyền Tông bèn hỏi vì sao, thì An Lộc Sơn đáp:「"Thần là người Hồ, mà người Hồ đặt mẹ ở trước cha"」, Huyền Tông cảm thấy An Lộc Sơn thật thà nên rất mừng, lệnh cho Dương Tiêm cùng các anh chị em họ Dương khác đều đối đãi với An Lộc Sơn như người nhà.

Nhiều truyền thuyết nói rằng, chính từ lúc ra vào triều kiến Đường, An Lộc Sơn và Dương Quý phi bắt đầu có quan hệ lén lút, nhưng Huyền Tông không hề nghi ngờ mà càng thêm tín nhiệm Lộc Sơn. Thân hình An Lộc Sơn to béo bụng phệ, theo sử sách ghi lại thì người nặng tới 330 cân. Hoàng đế thấy vậy hỏi, Lộc Sơn lại mau miệng đáp rằng bụng to vì mang lòng trung với Thiên tử, Đường Huyền Tông nghe thế lại càng tin Lộc Sơn.

Hai lần xuất cung
Bản thân Quý phi ỷ sủng thành kiêu ngạo, vào năm Thiên Bảo thứ 5 (750), rồi năm thứ 9 (754), từng hai lần cãi nhau với Huyền Tông, hậm hực ra khỏi cung. Tất cả các sách trên đều không nói cụ thể vì việc gì, riêng Tư trị thông giám nói Quý phi: ["Đố hãn bất tổn"; 妒悍不逊], nhưng cũng không giải thích chân tướng. Kết cuộc là Đường Huyền Tông vì thương nhớ Quý phi, tiếp tục gọi về, qua hai lần như vậy bà càng được sủng ái hơn trước.

 Năm Thiên Bảo thứ 5, tháng 7, là lần đầu tiên Dương Quý phi cậy sủng kiêu căng, đắc tội Huyền Tông nên bị đưa trả về nhà Dương Tiêm. Theo cả hai cuốn Đường thư, lần đầu tiên này sau khi đuổi Quý phi về, Đường Huyền Tông đều ăn uống không ngon. Cao Lực Sĩ biết ý Huyền Tông, xin ý đem những vật dụng trong viện của Quý phi cất lên xe trả về nhà họ Dương, cũng hơn trăm chiếc. Huyền Tông chưa từng ra lệnh này nên đại nộ quát mắng kẻ hầu dám đem đồ của Quý phi đi, thế là Cao Lực Sĩ nhận đó quỳ xuống thỉnh Huyền Tông đưa Quý phi về cung. Đêm đó, Cao Lực Sĩ theo cửa của An Hưng phường mà đưa Quý phi về cung, Quý phi dập đầu tạ tội Huyền Tông, từ đó ngày càng ân sủng không dứt. Dương Tiêm vì vậy được thụ Tam phẩm, Thượng trụ quốc, nhà riêng được phép lắp vũ khí.
 Năm Thiên Bảo thứ 9, Dương Quý phi lại một lần nữa bị trục xuất trở về nhà ngoại. Có quan viên tên là Cát Ôn (吉溫) biết được việc này, tâu lên Huyền Tông rằng:「"Đàn bà là những người không có đầu óc nhìn xa, nay ngỗ ngược Thánh ý, là vì Quý phi hưởng quá nhiều ân sủng. Bệ hạ hà cớ gì còn lưu giữ lại, chi bằng lập tức ban chết, lại còn tiếc mà để Quý phi có thể về nhà, đem cái tiếng xấu ra ngoài sao?!"」. Nghe vậy Huyền Tông hơi có lay động, khi dùng Ngự thiện thì chia ra cho Quý phi một phần, lập tức lệnh cho Trung ngự sử Trương Thao Quang (張韜光) đến truyền đạt ngự ý, Quý phi lạy tạ nói:「"Thiếp trái Thánh ý, tội thực đáng chết. Đồ cụ trang phục, là do Thánh ân ban thưởng, chưa tiện lấy đi, chỉ có tóc là do cha mẹ để lại, là căn bản"」, nói xong thì Quý phi dùng đao cắt tóc, đưa lại cho Thao Quang, nhờ truyền đến Huyền Tông. Thấy đoạn tóc này của Quý phi, Huyền Tông hoảng sợ, vội sai Cao Lực Sĩ đưa về, ân sủng vẫn như trước. Tân Đường thư ghi lại tương đối khác chi tiết một chút, còn ghi thêm rằng Cát Ôn dâng lời này là do cùng Dương Quốc Trung thông đồng, nhằm phục sủng cho Quý phi.

Cả hai lần Dương Quý phi bị đưa về nhà, trong các sách sử đều không nói rõ ràng nguyên nhân, đây dẫn đến nhiều suy đoán trong chuyện này. Ở lần thứ nhất, nhiều suy đoán liên quan đến việc Đường Huyền Tông vẫn còn sủng ái Mai phi, Dương Quý phi ghen mà thất thố, Huyền Tông thịnh nộ nên đuổi về. Tuy nhiên, Mai phi cho đến nay được xác định là nhân vật hư cấu, học giả Lỗ Tấn và Trịnh Chấn Đạc đều phủ nhận sự tồn tại của Mai phi, do vậy nguyên nhân này không xác thực. Nhưng khi ấy rất nhiều giai thoại về sự phong lưu của Huyền Tông, và hình ảnh "Mai phi" được tạo ra có lẽ là phóng tác hóa cụ thể sự đa tình này của Huyền Tông, nên cách nói Dương Quý phi "vì ghen mà lỗ mãng" vẫn thường được duy trì. Mà lần thứ hai xuất cung, là khi nhà họ Dương đang quá thịnh sủng, nhiều nhận định cho rằng Đường Huyền Tông căn bản chính là dùng chiêu "Giết gà dọa khỉ", răn đe ngoại thích, điều này cũng thể hiện cơ sở ở việc Dương Quốc Trung phải nhờ Cát Ôn khéo léo phục sủng cho Quý phi.

Cái chết

Ghi chép chính sử

Ngày Giáp Tý (9) tháng 11 năm Thiên Bảo thứ 14 (tức 16 tháng 12 năm 755), lấy danh 「Tru Quốc Trung, Thanh quân trắc」, An Lộc Sơn khởi binh từ Phạm Dương để đánh thẳng vào kinh đô Trường An, chính thức phản lại nhà Đường. Binh triều đại bại. Vào mùa hạ năm Thiên Bảo thứ 15 (756), quân của An Lộc Sơn tiến về Trường An.

Trước tình thế nguy cấp, Dương Quốc Trung dâng hạ sách bắt người trấn giữ ải Đồng Quan là tướng Ca Thư Hàn phải xuất quân đánh An Lộc Sơn. Trong khi đó các tướng muốn phòng thủ phải chờ quân của Quách Tử Nghi và Lý Quang Bật đánh về. Ca Thư Hàn buộc phải ra quân, kết quả đại bại, 20 vạn quân bị giết, Hàn bị Sơn bắt sống. Quân Phiên khí thế hừng hạc đã tiến vào Tràng An. Đường Huyền Tông hoảng loạn, mệnh Thái tử Lý Hanh làm Thiên hạ Binh mã nguyên soái (天下兵馬元帥), lại muốn lệnh cho Thái tử điều hành triều chính, ý muốn thoái vị. Dương Quốc Trung hoảng sợ, cùng người họ Dương quỳ can, Dương Quý phi trong cung cũng phối hợp quỳ khóc, xin Huyền Tông đừng nghĩ chuyện nội thiền, cho nên Huyền Tông mới dừng ý này.

Sau khi quân Phiên tiến quá sát Trường An, Đường Huyền Tông quyết định đem Dương Quý phi, nhà họ Dương cùng một số quần thần phải bỏ kinh thành chạy vào đất Thục. Tháng 6 (ÂL) năm ấy, mọi người đến Mã Ngôi Dịch (馬嵬驛; nay là Hưng Bình, Thiểm Tây), tạm dừng ở đây. Ngày Bính Thìn (tức ngày 15 tháng 7 dương lịch), Long Vũ đại tướng quân Trần Huyền Lễ không chịu đi nữa, vì lương thực đã hết, quân sĩ khổ nhọc mà Dương Quốc Trung và cả gia quyến đều no đủ sung sướng, nên họ nổi lên chống lại. Trần Huyền Lễ tâu:「"Bọn rợ Hồ phản nghịch, ý về Quốc Trung"」, sau đó cùng binh sĩ hô lớn: 「"Dương Quốc Trung cùng rợ Hồ mưu phản nghịch"」, liền lập tức truy lùng giết toàn bộ người nhà Dương Quốc Trung, bao gồm cả Hàn Quốc phu nhân cùng Quắc Quốc phu nhân. Dẫu vậy, binh sĩ vẫn hừng hực không chịu nguôi.

Lòng căm phẫn đối với họ Dương chưa tan, Trần Huyền Lễ dưới danh nghĩa tướng sĩ, đã bức Huyền Tông đem thắt cổ Dương Quý phi thì họ mới chịu phò trợ nhà Đường, Huyền Lễ đến trước Cao Lực Sĩ nói:「"Giặc vẫn còn đó"; 賊本尚在」, ám chỉ Quý phi, Lực Sĩ nghe xong liền vào tâu Huyền Tông. Nghe Quốc Trung đã chết, binh sĩ muốn giết luôn Quý phi nên Huyền Tông do dự, vào bên trong thì Cao Lực Sĩ lại khuyên: 「"Các tướng sĩ đã giết Quốc Trung, nếu để Quý phi còn hầu hạ trong cung, nhân tình sẽ không yên"」. Đường Huyền Tông không còn cách nào, đành ban một dải lụa trắng, cho Cao Lực Sĩ thắt cổ Quý phi tại bên dưới cây lê trong Phật đường. Năm ấy bà 38 tuổi.

Sau khi chết, xác của Dương Quý phi chỉ là chôn vội ven đường, sau đó binh lính hành quân tiếp. Năm Chí Đức thứ 2 (757), sau khi Quý phi mất được 2 năm, Đường Huyền Tông trở về Trường An, lúc này Thái tử Hanh đã lên ngôi và ông trở thành Thái thượng hoàng, ông lại muốn cải táng Quý phi cho tử tế hơn, Lễ bộ Thị lang Lý Quỹ (李揆) khuyên rằng: 「"Long Vũ tướng sĩ giết Quốc Trung, lấy danh nghĩa giúp nước trừ loạn. Nay cải táng Cố phi, sẽ khiến tướng sĩ lo sợ, lễ tang không thể hành"」. Do vậy, Đường Huyền Tông chỉ có mật lệnh Trung sử cải táng vào chỗ khác, không ai biết rõ là đâu. Lúc trước khi an táng Quý phi, người ta chỉ dùng vải đệm bao bọc, da thịt bây giờ đã hư, chỉ có túi thơm vẫn còn. Khi nội quan trình lên, Thượng hoàng nghe mà thống khổ thê lương, chỉ có thể họa lại tranh của Quý phi đặt trong biệt điện, ngày đêm đều ngắm, cho đến khi ông qua đời.

Hiện tại mộ của Dương Quý phi ở tỉnh Thiểm Tây, cách thành phố Tây An 60 km, trở thành điểm tham quan, du lịch, di sản văn hoá cấp tỉnh. Các du khách thường nghe theo truyền thuyết kể rằng, đất xung quanh nấm mộ của Dương Quý phi trắng đặc biệt, có tác dụng làm trắng da, nên du khách đến viếng mộ thường lấy ít đất xung quanh đem về thoa mặt. Nay để tránh phá hoại di tích, ban quản lý đã cho rào lại xung quanh khu mộ, và cấm du khách lấy đất về. Thực chất, đây chỉ là "Mộ gió", không có thi thể, để tưởng niệm mà thôi.

Tương quan truyền thuyết

Chết ở Phật đường
Về cái chết của Dương Quý phi, hậu nhân vẫn còn truyền lại nhiều giả thiết về nơi chết của bà. Có người nói, Dương Quý phi khả năng chết ở Phật đường. Cựu Đường thư - Dương Quý phi truyện, Tư trị thông giám - Đường kỉ, các sách sử đều chép rằng Đường Huyền Tông lệnh Cao Lực Sĩ đem Dương Quý phi vào trong đại điện Phật, siết cổ chết ở dưới cây lê.

Tiểu thuyết 《Dương Thái Chân ngoại truyền》 ghi lại:「"Đường Huyền Tông cùng Dương Quý phi quyết biệt, bà “Khất dung lễ Phật”, Cao Lực Sĩ đem thắt cổ chết dưới cây lê"」.

Chết trong loạn quân
Dương Quý phi có thể trực tiếp bị chết trong khi phiến loạn. Vào năm Chí Đức thứ 2 (757), Đỗ Phủ ở Trường An làm bài Ai giang đầu, có một câu "Minh mâu hạo xỉ kim hà tại, huyết ô du hồn quy bất đắc", này ám chỉ Dương Quý phi bị giết chết, vẩy máu mà thành, chứ không phải bị thắt cổ.

Lý Ích Sở (李益所) làm thất tuyệt Quá Mã ngôi, có những câu Thác quân hưu tẩy liên hoa huyết hay Thái Chân huyết nhiễm mã đề tẫn, đều ám chỉ cùng một ý rằng Dương Quý phi chết vì bị kiếm bạo quân giết hại. Ngay cả Ôn Đình Quân trong bài Mã ngôi dịch cũng có:"Phản hồn vô nghiệm biểu yên diệt, mai huyết không sinh bích thảo sầu", đều lấy ý Dương Quý phi chết vì đao kiếm bạo quân.

Nuốt vàng mà chết
Một cách nói là Quý phi nuốt vàng mà chết, khá mới lạ, chỉ thấy trong bài Mã ngôi hành của Lưu Vũ Tích.

Lưu lạc dân gian
Còn có người cho rằng, Dương Quý phi vẫn chưa chết ở Mã Ngôi Dịch, mà là lưu lạc vào dân gian.

Nhà thơ Du Bình Bá (俞平伯) trong "Luận thơ từ khúc tạp" (论诗词曲杂著), lấy Trường hận ca của Bạch Cư Dị và Trường hận ca truyện của Trần Hồng (陳鴻) làm khảo chứng. Ông cho rằng Trường hận ca cùng Trường hận ca truyện cơ bản bổn ý, có một hàm xúc khác. Lúc ấy sáu quân bất ngờ làm phản, Quý phi bị ép chết, trong thơ nói rõ Đường Huyền Tông “Cứu không được”, cho nên việc ban chiếu chỉ trong chính sử ghi lại, xét vào lúc ấy tuyệt sẽ không có. Trong Trường hận ca truyện của Trần Hồng còn có ghi rõ "Sai người dắt nàng đi", chứng tỏ Quý phi đã được Huyền Tông ngầm sai người đưa đi trốn.

Trong Trường hận ca, sau khi Đường Huyền Tông hồi loan, sai người cải táng, thì nói là "Mã ngôi pha hạ nê trung thổ, bất kiến ngọc nhan không tử xử", thi cốt đều tìm không thấy, càng làm tăng thêm nghi vấn rằng Quý phi không chết ở Mã Ngôi Dịch.

Đến ngoại quốc xa xôi
Có thuyết nói rằng, Dương Quý phi được Trần Huyền Lễ và Cao Lực Sĩ bí mật bảo hộ, lệnh một thị tì chết thay và sắp xếp cho bà lên thuyền, bỏ trốn sang sống tại Nhật Bản cho đến khi mất ở tuổi 60. Tại Nhật Bản khi ấy là Thời Nara, Dương Quý phi được Thiên hoàng Kōken trọng thể đón tiếp.

Trong văn hóa Nhật Bản, Dương Quý phi rất được tôn sùng và hiện nay vẫn còn rất nhiều vở Noh, Kabuki hay tranh họa nói về câu chuyện của bà và Đường Huyền Tông. Trong tiếng Nhật, bà được gọi là Yokihi (Kana: ようきひ). Có thuyết thì cho rằng, nàng đã sang Hàn Quốc (xưa gọi là Cao Ly). Các thuyết này đều được dùng trong các tác phẩm thi ca, nhằm tôn vinh câu chuyện giữa Đường Huyền Tông và Dương Quý phi, điển hình là Trường hận ca của Bạch Cư Dị, Trường hận ca truyện (長恨歌傳) của Trần Hồng,...

Các điển tích

Phi tử tiếu

Dương Quý phi rất thích ăn vải, tiếng Trung gọi là Lệ chi (荔枝). Đường Huyền Tông lệnh cho người phóng ngựa từ Lĩnh Nam (có thuyết là từ Tứ Xuyên, hoặc Phúc Kiến) đem về dâng cho Quý phi ăn. Trên đường đi, cứ mỗi 5 dặm, 10 dặm, lại đặt một trạm luân chuyển nhanh, theo đường thủy, đường bộ cứ thế thay phiên nhau, đem về quả lệ chi tươi ngon nhất.

Ngoài lệ chi ra, những vùng Phúc Kiến, Tứ Xuyên còn dâng lên một loại rượu làm từ sương (Cam lộ; 甘露), dâng lên cho Huyền Tông dùng. Loại rượu thanh đạm tuyệt thế, được xưng là Mĩ tửu. Khi đó, Dương Quý phi ở Hoa Thanh cung (華清宮) dùng trái vải, Đường Huyền Tông uống rượu ngon, hoang lạc một thời, nên có câu Hoa Thanh sinh ca nghê thường túy, Quý phi bả tửu lộ nùng tiếu, loại rượu tiến cống từ đó được gọi là Lộ nùng tiếu (露浓笑).

Thi sĩ Đỗ Mục có bài Quá Hoa Thanh cung - 過華清宮, trong đó có câu: Nhất kị hồng trần phi tử tiếu, Vô nhân tri thị lệ chi lai (一騎紅塵妃子笑, 無人知是荔枝來), chính là dựa vào điển tích này.

Quý phi túy tửu
Dương Quý phi cũng là người ham rượu và là tay uống rượu có hạng. Tương truyền, bà thường cùng Huyền Tông đối ẩm trong những bữa tiệc triền miên. Đường Huyền Tông còn sai thợ khéo làm riêng một chiếc cốc đặc biệt cho nàng. Một hôm, Đường Huyền Tông hẹn hò với Quý phi, ra lệnh cho mở tiệc tại Bách Hoa đình (百花亭), để cùng đi ngắm hoa cùng uống rượu. Hôm sau, Dương Quý phi đến Bách Hoa Đình trước, chuẩn bị đầy đủ bữa tiệc. Ai ngờ chờ mãi không thấy đâu, đến khi nghe báo rằng Hoàng đế đang vui thú triệu hạnh Mai phi, Dương Quý phi nghe vậy rất đau buồn, không muốn sống nữa.

Vào lúc đó Dương Quý phi nổi tiếng có tính hẹp hòi hay ghen, mà phụ nữ trong trường hợp đợi chờ, rất dễ bộc lộ cái tính lẳng lơ. Trong lòng đang tình tứ đầy ắp, mà lại không có chỗ nào để khuây khỏa được ngay, thế là bà liền uống rượu để giải sầu, chỉ ba ly vào là đã say, tình tứ tràn trề, không kiềm chế được mình. Thế là bà liền lờ đi tất cả, ưỡn ẹo khiêu dâm, làm những động tác say rượu trước mặt hai Thái Giám là Cao Lực Sĩ và Bùi Lực Sĩ, để thỏa mãn dục vọng trong mình, mãi cho đến khi mệt lử rồi mới chịu trở về cung.

Điển tích trên được gọi là Quý phi túy tửu (貴妃醉酒; tức Quý phi say rượu), là một trong những điển tích nổi tiếng nhất liên quan đến Dương Quý phi, đặc biệt nổi tiếng trong giới Kinh kịch. Điển tích này nổi tiếng đến nỗi thường hay được lấy ra để diễn tả trên sân khấu và được xem là một trong những vở kinh điển nhất liên quan đến bà.

Thủ thuật làm đẹp

Dương Quý phi rất sợ Huyền Tông sủng ái mỹ nhân khác nhưng không toan tính đến việc dùng thủ đoạn, vũ lực tranh giành mà chỉ tận dụng triệt để sức mạnh nhan sắc vô cùng quyến rũ, xinh đẹp của mình.

Dương Quý phi giữ gìn thân thể rất cẩn thận, không như các bà hoàng khác được phú quý giàu sang thì ăn uống thỏa thuê, mất hết vẻ duyên dáng trước kia.

Để có được thân hình đẹp với bộ ngực nảy nở luôn làm Đường Huyền Tông mê mẩn, Dương Quý phi rất chịu khó tìm tòi các phương pháp làm đẹp. Theo truyền thuyết dân gian để lại, bà đã tạo ra rất nhiều bí quyết làm đẹp cho riêng mình.

Một trong những loại trái cây mà các cung nữ phải thường xuyên mang tới cho Dương Quý phi là đu đủ. Ban đầu, đám cung nữ chỉ nghĩ đơn giản rằng chủ nhân thích ăn loại quả này chứ không hề biết đây chính là phương pháp chăm sóc đôi gò bồng đảo của mỹ nhân. Ngoài việc ăn nhiều đu đủ sống, Dương Quý phi còn sai các nô tì nấu canh đu đủ xanh để uống hàng ngày.

Một phương pháp tăng kích cỡ vòng một khác mà Dương Quý phi đã sử dụng là xoa bóp ngực, tương đối được truyền tụng nhiều nhất. Sau khi tắm xong, Dương Quý phi sai một nô tỳ xoa bóp vùng ngực cho mình. Việc xoa bóp sau khi tắm có thể kích thích lưu thông máu vùng ngực, giúp ngực khỏe mạnh và săn chắc. Người dân thời bấy giờ còn đồn rằng, sở dĩ Dương Quý phi vẫn giữ được vóc ngọc thân ngà, làn da trắng muốt và mịn màng là nhờ ở phương pháp bí truyền, tắm bằng sữa dê pha với tinh chất các loại hoa quý và một số dược chất đặc biệt. Dương Quý phi còn thường xuyên đến suối nước nóng ở Ly Sơn để ngâm mình, giữ gìn làn da không bị nếp nhăn tàn phá.

Bà cũng rất chú ý tới việc trang điểm, tuy không để son phấn làm át đi vẻ đẹp tự nhiên nhưng cũng không bao giờ để mặt mộc khi đối diện với hoàng đế.

Tương truyền, quần áo của Dương Quý phi nhiều không tả xiết bởi vì mỗi bộ mỹ nhân này chỉ mặc vài ba lần rồi thay đổi bằng bộ khác với dáng vẻ, màu sắc và loại tơ lụa khác đi. Với các trang phục tốn kém ấy, cùng những đồ trang sức xinh đẹp, quý giá, hầu như bao giờ Dương Quý phi cũng là người mới trước mặt Huyền Tông. Tuy nhiên, chính sắc đẹp của bà chính là dấu mốc khởi đầu cho sự suy vong của nhà Đường vốn đang thịnh trị thời Đường Huyền Tông Lý Long Cơ.

Thời Dương Quý phi cũng là giai đoạn cao trào làm đẹp của nữ nhân thời Đường bằng ấn chu sa. Tương truyền rằng, sau một tai nạn, Thượng Quan Uyển Nhi bị sẹo ngay giữa trán, khi sẹo lành tạo thành hình như búp sen nên bà đã vẽ thành bông hoa sen trên trán. Sau này, ấn ký này được lưu truyền như một phương thức trang điểm đặc trưng cho phụ nữ thời bấy giờ. "Ấn ký" này càng khiến vẻ đẹp kiêu sa, thanh thoát của Dương Quý phi thêm phần cốt cách tiên tử, khiến hoàng thượng mê đắm. Kể từ sau đó, trong các dịp đặc biệt, phụ nữ thời Đường thường vẽ lên trán một chấm tròn hay hình đôi cánh hoặc cánh hoa đơn giản. Phụ nữ có địa vị càng cao thì tạo hình chu sa trên trán càng cầu kỳ, phức tạp. Các tân nương trong ngày cưới cũng sẽ được vẽ một bông hoa lên trán.

Vẻ đẹp trong thơ ca

Theo sử sách, vào đời Đường, phụ nữ được cho là đẹp, hấp dẫn thì phải tròn trịa, mập mạp. Trong tục ngữ, thành ngữ tiếng Hoa ngày nay vẫn còn câu: Yến sấu Hoàn phì (燕瘦環肥) hay Hoàn phì Yến sấu (環肥燕瘦). Tức là Yến ốm Hoàn mập, Yến là chỉ người đẹp thời Hán: Triệu Phi Yến, Hoàn là chỉ Dương Quý phi thời Đường, ý câu thành ngữ là mỗi người một vẻ đẹp khác nhau. Thực sự tranh vẽ Dương Quý phi đời trước chỉ phù hợp với thẩm mỹ thời Đường khác thời nay rất nhiều.

Dương Quý phi có sắc đẹp được ví là Tu hoa, nghĩa là khiến hoa phải xấu hổ.
Sau khi vào cung, Dương Quý phi tư niệm cố hương. Ngày kia, nàng đến hoa viên thưởng hoa giải buồn, nhìn thấy hoa Mẫu Đơn, Nguyệt Quý nở rộ, nghĩ rằng mình bị nhốt trong cung, uổng phí thanh xuân, lòng không kìm được, buông lời than thở: "Hoa à, hoa à! Ngươi mỗi năm mỗi tuổi đều có lúc nở, còn ta đến khi nào mới có được ngày ấy?". Lời chưa dứt lệ đã tuôn rơi, nàng vừa sờ vào hoa, hoa chợt thu mình, lá xanh cuộn lại. Nào ngờ, nàng sờ phải là loại hoa trinh nữ (cây xấu hổ). Lúc này, có một cung nga nhìn thấy, người cung nga đó đi đâu cũng nói cho người khác nghe việc ấy. Từ đó, mọi người gọi Dương Quý phi là "tu hoa".

Truyền kỳ về Dương Quý phi đã đi vào rất nhiều thơ ca của nhiều thế hệ. Thi hào Lý Bạch có ba bài Thanh bình điệu ca tụng sắc đẹp của Dương Quý phi. Bài đầu tiên:

Thi sĩ nổi tiếng Lý Thương Ẩn cũng sáng tác 2 kỳ Mã ngôi để nói về bà:

Thi sĩ Bạch Cư Dị có bài Trường hận ca nổi tiếng kể về chuyện tình giữa bà và Đường Huyền Tông.

Hội họa

Trong văn hóa đại chúng

Phim điện ảnh

Phim truyền hình

Quảng cáo

Xem thêm

 Đường Huyền Tông
 An Lộc Sơn
 Loạn An Sử

Chú thích

Tham khảo
 Cựu Đường thư, vol. 51 .
 Tân Đường thư, vol. 76 .
 Tư trị thông giám, quyển 215, 216, 217, 218.

Liên kết ngoài

 Hình ảnh Dương Quý phi trên internet
 The Yang Kwei-fei story Dương Quý phi và Trường Hận Ca trong Truyện kể Genji

Người Tứ Xuyên
Mỹ nhân Trung Hoa
Sinh năm 719
Phi tần nhà Đường


title: Yonne

text:
Yonne là một tỉnh của Pháp, thuộc vùng hành chính Bourgogne-Franche-Comté, tỉnh lỵ Auxerre, bao gồm các quận với các quận lỵ còn lại là: Avallon, Sens.

Tham khảo

Liên kết ngoài

  Prefecture website
  General Council website

  Wild Flowers from Yonne (Burgundy)

Bourgogne-Franche-Comté
Tỉnh của Pháp