title: Độ phức tạp thuật toán

text:
Thời gian mà máy tính khi thực hiện một thuật toán không chỉ phụ thuộc vào bản thân thuật toán đó, ngoài ra còn tùy thuộc từng máy tính. Để đánh giá hiệu quả của một thuật toán, có thể xét số các phép tính phải thực hiện khi thực hiện thuật toán này. Thông thường số các phép tính được thực hiện phụ thuộc vào cỡ của bài toán, tức là độ lớn của đầu vào. Vì thế độ phức tạp thuật toán là một hàm phụ thuộc đầu vào. Tuy nhiên trong những ứng dụng thực tiễn, chúng ta không cần biết chính xác hàm này mà chỉ cần biết một ước lượng đủ tốt của chúng.

Để ước lượng độ phức tạp của một thuật toán ta thường dùng khái niệm bậc O-lớn và bậc Θ (bậc Theta).

Bậc O-lớn

Gọi  là độ lớn đầu vào. Tùy thuộc từng bài toán mà  có thể nhận những giá trị khác nhau. Chẳng hạn, bài toán tính giai thừa thì  chính là số cần tính giai thừa. Nhiều bài toán số trị, chẳng hạn tính sai phân thì  là số chữ số có nghĩa cần đạt được. Trong các phép tính đối với ma trận thì  là số hàng hoặc cột của ma trận.

Độ phức tạp của bài toán phụ thuộc vào . Ở đây ta không chỉ đặc trưng độ phức tạp bởi số lượng phép tính, mà dùng một đại lượng tổng quát là tài nguyên cần dùng . Đó có thể là số lượng phép tính (có thể tính cả số lần truy nhập bộ nhớ, hoặc ghi vào bộ nhớ); nhưng cũng có thể là thời gian thực hiện chương trình (độ phức tạp về thời gian) hoặc dung lượng bộ nhớ cần phải cấp để chạy chương trình (độ phức tạp về không gian).

Xét quan hệ giữa tài nguyên và độ lớn đầu vào, nếu như tìm được hằng số ,  không phụ thuộc vào , sao cho với  đủ lớn, các hàm  đều dương và

thì ta nói thuật toán có độ phức tạp cỡ .

Diễn giải
Độ phức tạp không phải là độ đo chính xác lượng tài nguyên máy cần dùng, mà đặc trưng cho động thái của hệ thống khi kích thước đầu vào tăng lên. Chẳng hạn với thuật toán có độ phức tạp tuyến tính  (xem phần dưới), nếu kích thước đầu vào tăng gấp đôi thì có thể ước tính rằng tài nguyên cần dùng cũng tăng khoảng gấp đôi. Nhưng với thuật toán có độ phức tạp bình phương  thì tài nguyên sẽ tăng gấp bốn. Mặt khác, với thuật toán có độ phức tạp hàm mũ  thì chỉ cần công thêm 2 đơn vị vào độ lớn đầu vào cũng đã làm tài nguyên tăng gấp 4 lần (tức là theo cấp số nhân) rồi.

Các độ phức tạp thường gặp đối với các thuật toán thông thường gồm có:
 Độ phức tạp hằng số, . Số phép tính/thời gian chạy/dung lượng bộ nhớ không phụ thuộc vào độ lớn đầu vào. Chẳng hạn như các thao tác hệ thống: đóng, mở Tập tin. đây là những kiến thức không đúng lắm
 Độ phức tạp tuyến tính, . Số phép tính/thời gian chạy/dung lượng bộ nhớ có xu hướng tỉ lệ thuận với độ lớn đầu vào. Chẳng hạn như tính tổng các phần tử của một mảng một chiều.
 Độ phức tạp đa thức, , với  là đa thức bậc cao (từ 2 trở lên). Chẳng hạn như các thao tác tính toán với mảng nhiều chiều (tính định thức ma trận).
 Độ phức tạp logarit,  (chú ý: bậc của nó thấp hơn so với ). Chẳng hạn thuật toán Euclid để tìm ước số chung lớn nhất.
 Độ phức tạp hàm mũ, . Trường hợp này bất lợi nhất và sẽ rất phi thực tế nếu thực hiện thuật toán với độ phức tạp này.

Lưu ý
Định nghĩa trên mang tính "an toàn" theo nghĩa nó chỉ xét sự tiêu tốn tài nguyên không vượt quá một ngưỡng  nào đó, chứ không nhất thiết đúng bằng  (chú ý dấu bất đẳng thức). Theo đó, một thuật toán có độ phức tạp cỡ  thì đồng thời sẽ có độ phức tạp cỡ ; với hàm ý rằng thuật toán này không bao giờ có động thái phức tạp hóa vượt qua ngưỡng đa thức bậc hai.

Bậc Ω và Θ

Tương tự như với bậc O-lớn, nếu như tìm được các hằng số  đều dương và không phụ thuộc vào , sao cho với  đủ lớn, các hàm  và  đều dương và

thì ta nói thuật toán có độ phức tạp cỡ lớn hơn , và đúng bằng cỡ .

Như vậy nếu xét một cách chặt chẽ, ký hiệu Θ mới biểu thị độ phức tạp của thuật toán một cách chặt chẽ. Tuy nhiên qua một thời gian dài ký hiệu  cũng đã được dùng phổ biến, chẳng hạn .
<div>

Xem thêm
Lý thuyết độ phức tạp tính toán

Tham khảo

 Abelson, Sussman 1993. Structure and interpretation of computer programs. MIT Press, 2nd Edition.

Kĩ thuật phần mềm

nl:Complexiteitstheorie
ru:Теория сложности вычислений


title: Một tấn kịch (phim)

text:
Một tấn kịch (tiếng Nga: Драма) là một bộ phim ngắn, có phần khôi hài của đạo diễn German Livanov, ra mắt lần đầu năm 1960.

Truyện phim dựa theo truyện ngắn cùng tên của nhà văn Anton Chekhov.

Nội dung

Diễn viên
 Faina Ranevskaya... Murashkina
 Boris Tenin... Pavel

Xem thêm

 Thông tin trên Website Điện ảnh Nga
 Thông tin trên Website Kino-Teatr

Phim của Đài phát thanh - truyền hình Liên Xô
Phim truyền hình Liên Xô
Phim hài Liên Xô
Phim dựa theo tác phẩm của Anton Chekhov
Phim dựa theo tác phẩm của nhà văn
Phim năm 1960


title: Acolastus medvedevi

text:
Acolastus medvedevi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Lopatin miêu tả khoa học năm 1977.

Chú thích

Tham khảo

Acolastus


title: Hyphoporus geetae

text:
Hyphoporus geetae là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Vazirani miêu tả khoa học năm 1969.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Hyphoporus


title: 29402 Obelix

text:
29402 Obelix (1996 TT9) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 14 tháng 10 năm 1996 bởi M. Tichy và Z. Moravec ở Klet.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 29402 Obelix

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1996


title: 3088 Jinxiuzhonghua

text:
3088 Jinxiuzhonghua (1981 UX9) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 24 tháng 10 năm 1981 bởi Đài thiên văn Tử Kim Sơn ở Nanking.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 3088 Jinxiuzhonghua

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1981


title: Tolentino

text:
Tolentino là một đô thị thuộc tỉnh Macerata dans les Marches nước Ý. Đô thị này có diện tích 95,86 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2004 là 20.032 người.

Đô thị này có làng trực thuộc: Abbadia di Fiastra, Acquasalata, Ancaiano, Asinina, Bura, Calcavenaccio, Casa di Cristo, Casone, Cisterna, Collina, Colmaggiore, Divina Pastora, Fontajello, Fontebigoncio, Grazie, Maestà, Massaccio, Pace, Parruccia, Paterno, Pianarucci, Pianciano, Pianibianchi, Portanova, Rambona, Rancia, Regnano, Ributino, Riolante, Rofanello, Rosciano, Rotondo, S.Andrea, S.Angelo, S.Bartolomeo, S.Croce, S.Diego, S.Giovanni, S.Giuseppe, S.Lucia, S.Martino, S.Rocco, Salcito, SS.Redentore, Troiano, Vaglie, Vicigliano.
Đô thị này giáp các đô thị sau: Belforte del Chienti, Camporotondo di Fiastrone, Colmurano, Corridonia, Macerata, Petriolo, Pollenza, San Ginesio, San Severino Marche, Serrapetrona, Treia, Urbisaglia.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Biennale dell'Umorismo nell'Arte
 Basilica di S. Nicola da Tolentino
 Rievocation historique Tolentino 815
 Site du jeunes democrats tolentinates
 Sito della Banda musicale Gabrielli
 Sito dell'Unione Sportiva Tolentino Calcio
 Théatre Nicola Vaccaj

Tolentino


title: Saint-Julien-de-Lampon

text:
Saint-Julien-de-Lampon là một xã, nằm ở tỉnh Dordogne vùng Aquitaine của Pháp. Xã này có diện tích 12,24 kilômét vuông, dân số năm 2006 là 586 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 80 m trên mực nước biển.

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Saint-Julien-de-Lampon trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Saint-Julien-de-Lampon


title: Tập đoàn sản xuất máy bay thống nhất

text:
{{Infobox Company
|company_name = Tập đoàn Sản xuất Máy bay Thống nhất
|company_type = Công ty cổ phần
|company_slogan =
|foundation = Tháng 2, 2006
|owner = Chính phủ Nga (90.1%)
|location = Moskva-Nga
|key_people = S. I. Ivanov (Chủ tịch);A. I. Fyodorov (Tổng giám đốc)
|num_employees = 100.000|industry = Không gian vũ trụ và Quốc phòng
|products = Máy bay quân sựMáy bay dân dụng
|revenue =
|Website =
|logo=Logo of United Aircraft Corporation.svg|name_en=Объединённая авиастроительная корпорация}}

Tập đoàn Sản xuất Máy bay Thống nhất ( - OAK), tên tiếng Anh là United Aircraft Corporation (UAC; ), là một tập đoàn thuộc sở hữu của Chính phủ Nga được thành lập dựa trên cơ sở của sự liên kết giữa các công ty chế tạo máy bay và chính phủ các quốc gia thuộc Liên Xô cũ (bao gồm Nga, Ukraina và Uzbekistan), trong đó Chính phủ Nga sẽ là chủ sở hữu với hơn 90% cổ phần. Tập đoàn này được thành lập nhằm nâng cao tính cạnh tranh trong sản xuất, thiết kế và bán các sản phẩm là máy bay quân sự, dân dụng, vận tải và không người lái.

OAK được thành lập vào tháng 2-2006 bởi Tổng thống Nga Vladimir Putin. Tháng 10-2007, Tập đoàn sản xuất máy bay thống nhất đã đăng ký phát hành cổ phiếu thường với Cục chứng khoán Liên bang. Khối lượng cổ phiếu bán 96.724.000.000 có giá 1 RUB/cổ phiếu.. Đồng thời tập đoàn này cũng công bố những kế hoạch có thể phát hành 10-15% cổ phiếu vào năm 2008, lập kế hoạch đạt được 75% số vốn.

Trong tháng 12-2007, ngân hàng Vneshtorgbank (VTB) (thuộc sở hữu nhà nước) lớn thứ hai ở Nga đã công bố bán ra 5% cố phiếu trong EADS cho OAK theo giá thị trường. Sau đó VTB lại bán cổ phiếu của mình trong EADS cho Ngân hàng phát triển Nga (sở hữu nhà nước) (VEB). EADS đã sở hữu 20% cổ phiếu trong công ty Irkut, và EADS đã lập kế hoạch để chuyển thành cổ phiếu của OAK, EADS và OAK với những cổ phiếu nắm giữ của nhau, sẽ gây ảnh hưởng tới việc lãnh đạo của mỗi tập đoàn.

Chủ tịch OAK là Sergei Borisovich Ivanov, là Phó thủ tướng Nga đồng thời là Bộ trưởng Bộ quốc phòng Nga, đã công bố rằng các nhà đầu tư nước ngoài sẽ không được thừa nhận trong khu vực sản xuất sản phẩm quân sự của UAC, nhưng vốn đầu tư sẽ sử dụng trong việc chế tạo các sản phẩm dân dụng và vận tải của OAK.

Công ty Quốc gia Trung Quốc (COMAC) và OAK thành lập vào ngày 22 tháng 5 năm 2017 liên doanh Quốc tế Máy bay Thương mại Trung Quốc-Nga (CRAIC) để sản xuất một máy bay đường dài với 280 chỗ ngồi và một độ xa là 12.000 km cho tới năm 2028.

 Cấu trúc công ty
Bộ trưởng quốc phòng Nga S. B. Ivanov đã được bổ nhiệm làm chủ tịch của tập đoàn và Aleksey Innokyentyyevich Fyodorov, cựu lãnh đạo của Tập đoàn MiG và là người đồng sử hữu của Irkut, đã được bổ nhiệm là tổng giám đốc của tập đoàn mới.

Tập đoàn này sẽ trở thành tập đoàn lớn ở Nga, trong đó có Irkut (bao gồm Beriev, Xí nghiệp Hàng không Irkutsk, Phòng Thiết kế Điện tử hàng không Nga, Phòng thiết kế AviaSTEP IRKUT và BETA AIR ) Mikoyan, Sukhoi, Ilyushin, Tupolev, và Yakovlev. Gần đây tập đoàn này cũng tuyên bố rằng Khu sản xuất liên hợp hàng không Tashkent (Ташкентское авиационное производственное объединение имени В. П. Чкалова'') tại Tashkent, Uzbekistan cũng sẽ thuộc sở hữu tập đoàn.

Sản phẩm
(Đoạn này bao gồm các sản phẩm trong tương lai sẽ được phân bổ dưới ảnh hưởng của OAK)

OAK sẽ thực hiện 7 dự án, chúng sẽ giúp nền công nghiệp máy bay Nga phát triển, ví dụ như Sukhoi Superjet 100 (trước kia là Russian Regional Jet) và một máy bay tầm trung, MS-21 (Irkut, Ilyushin và Tupolev).

Dân sự
Sukhoi Superjet 100
MS-21
Antonov An-148
Ilyushin Il-76
Ilyushin Il-114
Ilyushin Il-96

Quân sự
Có người lái:
Mikoyan MiG-35
Sukhoi Su-25
Sukhoi Su-30
Sukhoi Su-33
Sukhoi Su-34
Sukhoi Su-35
Sukhoi Su-35BM
Sukhoi Su-57
Tupolev Tu-160 †
Ilyushin Il-76
Ilyushin Il-78
Không người lái:
Mikoyan SKAT †

†Chỉ thuộc Không quân Nga

Tham khảo

Liên kết ngoài
Johnson's Russia List
Russian defense minister to chair united aircraft corp. board
"Aircraft construction corp. to be formed by April - Russian minister"
Russia's United Aircraft Building Corp. to be registered in Sept.
Russian defense minister confirmed as chairman of united aircraft corp. board

Công ty holding Nga
Công ty có trụ sở tại Moskva
Công ty sản xuất máy bay Nga
Công ty quốc phòng Nga

Công ty nhà nước Nga
Công ty niêm yết tại Sở giao dịch chứng khoán Moskva
Công ty thành lập năm 2006
Nhãn hiệu Nga
Công ty hàng không vũ trụ Nga
Khởi đầu năm 2006 ở Nga


title: Phật giáo Việt Nam

text:
Phật giáo Việt Nam là Phật giáo được bản địa hóa khi du nhập vào Việt Nam, Phật giáo Việt Nam mang những đặc điểm tương đồng và khác biệt so với Phật giáo của các nước khác trên thế giới. Việt Nam nằm trong vùng ảnh hưởng của văn hóa Trung Hoa cổ đại nên mang nhiều nét của văn hóa Trung Hoa, đặc biệt là tôn giáo. Phật giáo là tôn giáo có ảnh hưởng sâu rộng nhất ở Việt Nam, mang nhiều ảnh hưởng của hệ phái Phật giáo Bắc tông.

Tuy nhiên, ở khu vực miền Nam, hệ phái Phật giáo Nam tông cũng có ảnh hưởng không nhỏ, nhất là trong cộng đồng người Khmer Nam bộ. Theo thống kê của Ban Tôn giáo chính phủ Việt Nam năm 2020, hiện có hơn 4,600,000 tín đồ Phật giáo , còn theo số liệu thống kê của Giáo hội Phật giáo Việt Nam, cả nước có gần 45 triệu tín đồ quy y tam bảo, có 1002 đơn vị gia đình Phật tử và khoảng 44.498 tăng ni, hơn 14.775 tự, viện, tịnh xá, tịnh thất, niệm Phật đường.

Lịch sử

Phật giáo được du nhập vào Việt Nam từ rất sớm, khoảng thế kỷ thứ nhất trước Công nguyên theo đường hải và đường bộ. Những vết tích đầu tiên được được ghi nhận với truyện cổ tích Chử Đồng Tử học đạo của một nhà sư Ấn Độ. Đầu công nguyên, Luy Lâu (Bắc Ninh) là thủ phủ của quận Giao Chỉ sớm trở thành trung tâm Phật giáo quan trọng. Các dấu tích của Phật giáo tại Việt Nam được ghi nhận qua các truyền thuyết như Thạch Quang Phật và Man Nương Phật Mẫu xuất hiện cùng với sự giảng đạo của Khâu Đà La (Ksudra) trong khoảng các năm 168-189, Phật giáo hình thành nên hệ thống tín ngưỡng thờ Tứ Pháp.

Do tiếp thu Phật giáo trực tiếp từ Ấn Độ nên từ Buddha (bậc giác ngộ) được phiên âm trực tiếp thành "Bụt" và "Bụt Đà", từ đó chữ "Bụt" được dùng nhiều trong các truyện dân gian. Phật giáo Việt Nam lúc ấy mang màu sắc của Phật giáo Nam truyền được địa phương hóa; Bụt được dân gian hóa coi như một vị thần cứu giúp người tốt. Sau này, vào thế kỷ thứ IV - V, do ảnh hưởng của Phật giáo từ Trung Hoa mà từ "Bụt" bị thay thế dần bởi từ "Phật".

Phật giáo ăn sâu, bám rễ vào Việt Nam từ rất sớm. Đến thời nhà Đinh - Tiền Lê, nhà Lý, nhà Trần, Phật giáo phát triển cực thịnh, được coi là quốc giáo, ảnh hưởng đến tất cả mọi vấn đề trong cuộc sống. Đến đời nhà Hậu Lê thì Nho giáo được coi là quốc giáo và Phật giáo đi vào giai đoạn suy thoái. Đến cuối thế kỷ XVIII, vua Quang Trung cố gắng chấn hưng đạo Phật, chỉnh đốn xây chùa, nhưng vì mất sớm nên việc này không có nhiều kết quả. Đến thế kỷ 20, mặc dù ảnh hưởng mạnh của phong trào chấn hưng Phật giáo của các nước, Phật giáo Việt Nam lại phát triển mạnh mẽ khởi đầu từ các đô thị miền Nam với các đóng góp quan trọng của các nhà sư Khánh Hòa và Thiện Chiếu .

Tóm lại, lịch sử Phật giáo Việt Nam trải qua bốn giai đoạn:
Từ đầu công nguyên đến hết thời kỳ Bắc thuộc là giai đoạn hình thành và phát triển rộng khắp;
Thời Đinh, Tiền Lê, Lý, Trần là giai đoạn cực thịnh;
Từ đời Hậu Lê đến cuối thế kỷ 19 là giai đoạn suy thoái;
Từ đầu thế kỷ 20 đến nay là giai đoạn chấn hưng.

Dưới đây là một số tông phái Phật giáo có ảnh hưởng lớn tại Việt Nam:

Thiền tông

Thiền tông được Bồ-đề-đạt-ma truyền sang Trung Quốc vào đầu thế kỷ thứ 6. Theo các nhà nghiên cứu Phật giáo, Thiền tông ngay sau đó không lâu cũng được truyền sang Việt Nam, với dấu ấn của dòng Thiền Tì-ni-đa-lưu-chi (Vinitaruci). Sư vốn là người Ấn Độ, qua Trung Quốc đắc pháp với Tam tổ Tăng Xán rồi đến Việt Nam vào năm 580, tu tại chùa Pháp Vân (hay chùa Dâu), thuộc huyện Thuận Thành tỉnh Bắc Ninh và truyền cho tổ thứ hai là Pháp Hiền. Dòng thiền này truyền được đến 19 thế hệ.

Khi Lục tổ Huệ Năng phát dương rực rỡ Thiền tông Trung Quốc, nhưng đặc tính của nó cũng xuất hiện ở Việt Nam với các dòng Thiền Vô Ngôn Thông và Thảo Đường. Dòng thiền tu thứ hai do Vô Ngôn Thông, người Trung Quốc lập ra vào năm 820, tu tại chùa Kiến Sơ, thuộc xã Phù Đổng, huyện Gia Lâm, Hà Nội. Dòng thiền này truyền được đến 17 đời. Dòng thiền thứ ba do Thảo Đường, người Trung Hoa, vốn là tù binh bị bắt tại Chiêm Thành và được vua Lý Thánh Tông phóng thích cho hoằng đạo tại chùa Khai Quốc vào năm 1069. Dòng thiền này truyền được đến 6 đời.

Năm 1299, vua Trần Nhân Tông, dưới sự hướng dẫn của thiền sư Tuệ Trung Thượng Sĩ, ông xuất gia và lên tu ở núi Yên Tử, thuộc Thành phố Uông Bí, Quảng Ninh, thống nhất các thiền phái tồn tại trước đó và lập nên Thiền phái Trúc Lâm. Sau này, một số thiền phái khác xuất hiện như phái Tào Động dưới thời Trịnh-Nguyễn, phái Liên Tôn vào thế kỷ 16-19 (có trụ sở tại chùa Bà Đá và chùa Liên Phái, Hà Nội), phái Liễu Quán (Liễu Quán là tên một vị tổ thuộc dòng Lâm Tế) vào thế kỷ 18 (miền Trung), phái Lâm Tế dưới thời nhà Nguyễn (miền Trung, và sau này phát triển ở miền Nam).

Thiền tông Việt Nam đề cao cái "tâm": "Phật ở tại tâm", tâm là Niết Bàn, hay Phật. Trần Nhân Tông viết trong bài phú Cư Trần Lạc Đạo:

"Cư trần lạc đạo thả tùy duyên,
Cơ tắc xan hề khốn tắc miên.
Gia trung hữu bảo hưu tầm mích,
Đối cảnh vô tâm mạc vấn thiền."

Dịch:
"Ở đời vui đạo hãy tùy duyên,
Đói đến thì ăn, mệt ngủ liền.
Trong nhà có báu thôi tìm kiếm,
Đối cảnh vô tâm chớ hỏi thiền."

Tịnh độ tông

Tịnh độ tông là một tông phái Phật giáo, chủ trương tu tâm dựa vào tha lực của Phật A Di Đà để đắc đạo. Dù vậy đương sự vẫn phải tự lực dốc lòng niệm Phật. Phật Thích Ca Mâu Ni có lần thuyết giảng: "Một viên đá dù nhỏ đến mấy mà ném xuống nước thì nó cũng chìm, nhưng nếu một hòn đá dù to đến mấy mà đặt trên bè thì nó cũng nổi" nên Tịnh độ tông cho là dù nghiệp nặng tới đâu việc thành tâm niệm Phật cũng sẽ là phương tiện giúp tín đồ sau khi mãn kiếp sẽ tới miền Cực lạc.

Theo Tịnh độ tông cõi Cực lạc là một nơi sinh linh không bị buộc vào vòng luân hồi. Nơi đó Phật A Di Đà (tiếng Phạn: Amitabha) là giáo chủ. Phật tử có thể dùng công đức, làm việc thiện, đọc kinh, niệm Phật (nhất là tụng danh Phật A Di Đà), hồi hướng thiện tâm mà góp sức cứu sinh linh lớn nhỏ thì mai sau cũng sẽ đắc quả. Không như Thiền tông dựa vào tâm lực để giác ngộ, Tịnh Độ tông mở lối cho Phật tử vi giác qua công quả, có phần thực tế và giản dị hơn việc luyện trí tập thiền nên tông phái này rất phổ biến ở Việt Nam. Vì vậy mà đi đến chùa nào cũng nghe câu "Nam mô A Di Đà Phật" (có nghĩa là "Nguyện quy y đức Phật A Di Đà") và gần như chùa nào cũng lập tượng Phật A Di Đà để thờ.

Mật tông
Mật tông là một tông phái Phật giáo chủ trương sử dụng những phép tu tụng niệm các mật chú để đạt đến chân lý giác ngộ. Cũng còn gọi là Lạt Ma tông, Mật tông là sự hợp nhất giới luật của thuyết nhất thiết hữu bộ (Sarvastivada) và nghi thức tác pháp của Kim Cương thừa. Bước quyết định trong nghi thức này là lễ Quán Đỉnh (Abhiseka) do một vị sư cả (guru hay "lạt ma") ban phép cho người đệ tử được nhập thiền định tâm vào một vị Phật cụ thể bằng cách đọc chân âm (mantra), suy niệm đồ hình Mạn đà la (mandala) và thực thi ấn quyết (mudra) để đạt đến độ thăng hoa loại bỏ ý niệm nhị nguyên (duality) để nhập vào Chân Như, vào cõi Không. Trạng thái đó được biểu tượng bằng Kim cương chử (Vajra). Để làm chủ được các nghi thức tác pháp của Mật tông (còn gọi là Kim Cương thừa - Vajrayana) thì điều tiên quyết là phải thấu hiểu giáo nghĩa của Bát-nhã-ba-la-mật-đa (Prajnaparamita) của Long Thụ và Vô Trước. Giáo nghĩa Bát-nhã-ba-la-mật-đa được gọi là "Nhân thừa", và giáo nghĩa Kim Cương thừa được gọi là "Quả thừa". Tương truyền rằng Mật tông do đức Phật Đại Nhật khởi xướng. Mật tông có hai bộ kinh cơ bản là Đại Nhật kinh và Kim cương bát-nhã-ba-la-mật-đa kinh. Như vậy, từ thế kỉ thứ 3 đến thế kỉ thứ 7, Thiền tông Việt Nam mang đậm giáo nghĩa Tam Luận tông của Long Thụ, mà đặc biệt là tư tưởng Bát-nhã-ba-la-mật-đa của Long Thụ và Vô Trước. Các thiền sư thuộc Thiền phái Tì Ni Đa Lưu Chi không chỉ uyên thâm về Phật pháp mà nhiều vị rất có uy tín với triều đình và biểu thị rõ ý thức độc lập tự chủ của đất nước. Các thiền sư Pháp Thuận, Ma Ha (thế kỉ thứ 10), Sùng Phạm (thế kỉ 12),... đều làm cố vấn cho nhà vua không chỉ việc đạo mà cả việc đời, việc ngoại giao. Đặc biệt, các thiền sư dòng Tì Ni Đa Lưu Chi thường có hình thức tu tập "Tổng Trì Tam Muội" (Dharani samadhi), một hình thức tu tập phổ biến của Mật giáo (Tantrism), dùng chân âm kết hợp với ấn quyết trong trạng thái đại định để giữ được thân, khẩu, ý. Ở Hoa Lư (Ninh Bình), một cột kinh Phật bằng đá vào thế kỉ thứ 10 có khắc bài thần chú Phật Đỉnh Tối Thắng Đà La Ni (Usnisavijaya dharani), một thần chú phổ biến của Mật tông, đã được phát hiện.

Khi vào Việt Nam, Mật tông không tồn tại độc lập như một tông phái riêng mà nhanh chóng hòa lẫn vào dòng tín ngưỡng dân gian với những truyền thống cầu đồng, pháp thuật, yểm bùa, trị tà ma, chữa bệnh,...

Nam tông

Phật giáo Nam tông được truyền rất sớm vào Việt Nam do các tổ sư Ấn Độ truyền bá nhưng đến khi Đại thừa truyền vào từ Trung Quốc thì dần dần thay thế Phật giáo Nam truyền.

Hiện nay Phật giáo Nam tông phát triển mạnh ở miền nam chủ yếu là Phật tử đồng bào dân tộc Khmer. Mãi đến cuối những năm 1930, thì các sư Hộ Tông, Bửu Chơn, Thiện Luật... truyền bá Phật giáo Nam tông từ Campuchia. Hiện nay, Phật giáo Nam tông (Theravada) là thành viên của Giáo hội Phật giáo Việt Nam.

Hệ phái Khất sĩ Việt Nam

Đạo phật Khất sĩ Việt Nam là một tông phái Phật giáo nội sinh do Tổ sư Minh Đăng Quang sáng lập từ 1944, lấy chí nguyện " Nối truyền Thích ca chính Pháp", sư đã dung hợp hai truyền thống Đại thừa phát triển mạnh và Nam truyền gần gũi với lời dạy gốc của Đức Phật. Đi trước phong trào chấn hưng phật giáo những đóng góp của sư có vai trò to lớn trong sự phát triển của Phật giáo Việt Nam nửa sau thế kỷ XX. Bộ sách Chân lý đã đúc kết những nguyện vọng, tông chỉ, đường hướng hoằng đạo của ngài cho các đệ tử.

Đặc điểm

Trên bước đường truyền bá và hội nhập, Phật giáo luôn luôn cố gắng thực hiện hai điều đó là khế lý và khế cơ. Nếu thiếu đi một trong hai yếu tố này Phật giáo sẽ chẳng còn là Phật giáo nữa. Duy trì và phát triển hai yếu tố này, Phật giáo được truyền vào Việt Nam và các nước khác.

Khế lý là nói về mặt tư tưởng, nhờ khế lý nên dù ở thời gian và không gian nào, giáo lý Phật-đà vẫn hợp với chân lý, tư tưởng vẫn luôn luôn phong phú, sâu sắc mà vẫn giữ được bản chất của mình và chỉ có một vị đó là vị giải thoát.

Khế cơ thiên trọng về mặt lịch sử, nhờ khế cơ nên dù trong hoàn cảnh và quốc độ nào thì sự sinh hoạt, thể hiện, truyền đạt cũng luôn luôn đa dạng. Tùy theo phong tục tập quán của mỗi quốc gia mà vẫn không hề mất gốc (Phật giáo). Nói một cách khác thì có thể tùy nghi phương tiện theo từng vùng miền để truyền bá giáo lý Phật-đà nhưng không làm mất đi bản sắc của Phật giáo là ứng hợp với mọi tầng lớp và căn cơ chúng sanh.

Tên gọi tuy có khác nhưng giáo lý vẫn là một tên gọi là khế lý, dù một mà không phải một, nên có lắm tên Phật giáo Việt Nam, Phật giáo Tây Tạng, Phật giáo Thái Lan... tất cả đều có tên chung là Phật giáo, bảo rằng giống cũng được nhưng bảo rằng không thì là sai. Đây gọi là khế cơ, là bản địa hóa, hay sắc thái Phật giáo của từng vùng miền.

Khi Phật giáo được truyền vào Việt Nam đã được các vị thiền sư người Việt bản địa hóa, khiến Phật giáo hòa mình vào lòng dân tộc tạo nên một sắc thái đặc biệt của riêng Việt Nam. Phật giáo đã cùng sinh tồn cùng dân tộc. Điểm này dễ dàng nhận thấy trong những thời đại hưng thịnh của đất nước như Đinh, Lê, Lý Trần đều là những lúc Phật giáo cũng song hành hưng thịnh và các vị thiền sư có vị trí quan trọng trong các Triều đại đó. Dù được bản địa hóa để quyện mình vào lòng dân tộc nhưng tam tạng kinh điển Phật giáo Việt Nam vẫn được truyền thừa trong suốt hơn 2000 năm lịch sử Phật giáo Việt Nam.

Tính dung hòa

Dung hợp giữa Phật giáo với tín ngưỡng bản địa
Phật giáo thờ Phật trong chùa, tín ngưỡng truyền thống Việt Nam là thờ thần trong miếu và thờ Mẫu trong phủ, bốn vị thần được thờ nhiều nhất là Tứ pháp: Mây-Mưa-Sấm-Chớp. Tuy nhiên bốn vị thần này đã được "Phật giáo hóa". Các pho tượng này thường được gọi tượng Pháp Vân, Pháp Vũ, Pháp Lôi và Pháp Điện, trên thực tế các tượng này hoàn toàn điêu khắc theo tiêu chuẩn của một pho tượng Phật. Các hệ thống thờ phụ này tổng hợp với nhau tạo nên các ngôi chùa "tiền Phật, hậu Thần" hay "tiền Phật, hậu Mẫu". Người Việt Nam đưa các vị Thần, Thánh, Mẫu, thành hoàng thổ địa, anh hùng dân tộc... vào thờ trong chùa. Đa số các chùa còn để cả bia hậu, bát nhang cho các linh hồn đã khuất.

Dung hòa giữa các tông phái Phật giáo
Các tông phái Phật giáo Đại thừa sau khi du nhập vào Việt Nam trộn lẫn với nhau. Dòng thiền Tỳ Ni Đa Lưu Chi pha trộn với Mật giáo. Nhiều vị thiền sư đời Lý như Vạn Hạnh, Từ Đạo Hạnh, Nguyễn Minh Không,... đều giỏi pháp thuật và có tài thần thông biến hóa. Thiền tông còn kết hợp với Tịnh Độ tông như là trong việc tụng niệm Phật A Di Đà và Bồ Tát.

Các điện thờ ở chùa miền Bắc vô cùng phong phú các loại tượng Phật, Bồ tát, La hán và các tông phái khác nhau. Các chùa miền Nam còn có xu hướng dung hợp hai truyền thống truyền thừa. Nhiều chùa mang hình thức Nam truyền (chỉ thờ Phật Thích Ca Mâu Ni, sư đắp y vàng) nhưng lại theo giáo lý Đại thừa; bên cạnh Phật Thích Ca Mâu Ni còn có các tượng Phật nhỏ khác, bên cạnh y vàng còn có áo nâu, áo lam.

Hòa hợp giữa Phật giáo với Khổng, Lão
Tín ngưỡng truyền thống đã tiếp nhận Phật giáo ngay từ đầu Công nguyên. Sau đó Phật giáo bắc truyền tiếp nhận Đạo giáo. Rồi cùng tiếp nhận Nho giáo để làm nên "Tam giáo đồng nguyên" (cả ba tôn giáo có cùng một gốc) và "Tam giáo đồng quy" (cả ba tôn giáo có cùng một mục đích) truyền vào Việt Nam qua đường Bắc thuộc. Ba tôn giáo trợ giúp lẫn nhau: Nho giáo lo tổ chức xã hội, Đạo giáo lo thể xác con người, Phật giáo lo tâm linh, kiếp sau của con người. Trong nhiều thế kỷ, hình ảnh "Tam giáo tổ sư" với Thích Ca Mâu Ni ở giữa, Lão Tử ở bên trái, Khổng Tử ở bên phải đã in sâu vào tâm thức mọi người Việt.

Ngoài ra giáo lý Phật giáo còn được hòa trộn với các tôn giáo khác để hình thành Đạo Cao Đài vào thập niên 1920 với quan điểm là "Thiên nhân hợp nhất" và "Vạn giáo nhất lý".

Phật giáo ảnh hưởng của mẫu hệ
Nó ảnh hưởng rất lớn đến Phật giáo Việt Nam, làm cho Phật giáo Việt Nam có phần nữ tính hóa.

Các vị Phật Ấn Độ xuất hiện với thân nam, khi vào Việt Nam bị biến thành "Phật ông - Phật bà". Mẹ Quan Âm (Quán Thế Âm Bồ Tát) là vị "thần" cứu giúp cho nhân dân, người miền biển còn gọi là Quan Âm Nam Hải (biển đông). Ngoài ra người Việt còn có những vị "Phật-Mẫu" riêng của mình như Man Nương Phật Mẫu (tên khác: Phật Mẫu), Quan Âm Thị Kính (tên khác: Quan Âm Tống Tử), Quan Âm Diệu Thiện (tên khác: Phật Bà Chùa Hương, Bà chúa Ba).

Ảnh hưởng đến tôn giáo khác

Bửu Sơn Kỳ Hương

Bửu Sơn Kỳ Hương hay đạo Lành do Đoàn Minh Huyên, đạo hiệu Giác Linh khai sáng vào năm 1849, là một giáo phái dựa vào sự tích Bồ tát Di Lặc hạ sinh để rao giảng về hội Long Hoa của Phật Di Lặc. Bửu Sơn Kỳ Hương đơn giản hóa các triết lý sâu xa của đạo Phật. Đạo đề cao tứ ân, tôn người lập đạo là Phật thầy Tây An.

Tứ Ân Hiếu Nghĩa

Tứ Ân Hiếu Nghĩa, gọi tắt là đạo Hiếu Nghĩa[1], do Ngô Lợi (thường được tín đồ gọi là Đức Bổn sư) sáng lập. Buổi đầu, đạo là một trong những phong trào Cần Vương, nhưng dùng hình thức tôn giáo để qui tập tín đồ và để che mắt thực dân Pháp. Sau khi vua Hàm Nghi bị đày, Ngô Lợi mất, phong trào tan rã chỉ còn lại những hoạt động tín ngưỡng. Đạo hình thành trên tư tưởng của Bửu Sơn Kỳ Hương nên ngày càng xa với triết lý của Phật dạy.

Đạo Hòa Hảo

Đạo Hòa Hảo hay Phật giáo Hòa Hảo là một giáo phái dựa trên nền đạo đức triết lý Phật giáo do Huỳnh Phú Sổ khai lập năm 1939, lấy pháp môn Tịnh Độ tông làm căn bản và chủ trương tu hành tại gia. Số tín đồ Đạo Hòa Hảo ước tính khoảng 2 triệu người, tập trung chủ yếu ở Nam bộ, nhất là ở Tây Nam bộ.

Thực chất Phật giáo Hòa Hảo là tiếp nối của một tông phái Phật giáo có từ gần một trăm năm trước ở đồng bằng Nam bộ có tên là Bửu Sơn Kỳ Hương do Phật Thầy Tây An (Đoàn Minh Huyên) sáng lập vào năm 1849 tại vùng Bảy Núi (tỉnh An Giang). Tiếp sau Phật Thầy Tây An là Tứ ân hiếu nghĩa của Phật Trùm, Ngô Lợi (Đức Bổn Sư) rồi đến Huỳnh Phú Sổ. Thời kỳ Huỳnh Phú Sổ là thời kỳ phát triển rực rỡ nhất của đạo Hòa Hảo.

Giáo lý là sự kết hợp của Tịnh Độ tông với Đạo Ông Bà. Tôn chỉ là "Học Phật Tu Nhân", noi theo giáo lý Đức Phật mà tu sửa con người, tích cực thực hành thuyết "Tứ ân (ơn)": cha mẹ, đất nước, tam bảo (Phật-Pháp-Tăng), nhân loại.

Cách thức tu hành của Phật giáo Hòa Hảo rất đơn giản là "tu hành tại gia". Người "cư sĩ tại gia" cúng lạy vào hai buổi sớm mai và chiều tối với 16 lạy như một bài thể dục toàn thân ở "bàn thông thiên", ăn chay một tháng 4 ngày để cơ thể khỏe mạnh; thờ trần đỏ hoặc trần dà với ý nghĩa hòa hợp; không chấp nhận mê tín dị đoan (không đốt vàng mã, không cúng tà thần...); thực hành tiết kiệm triệt để như không dâng cúng thực phẩm cho Phật mà chỉ cúng bông hoa nước sạch, không ăn thịt trâu, chó, bò để giữ sức kéo...; không hình thức: không đúc tượng, không chuông mõ, "tử thì táng", không có hàng giáo phẩm và không có tổ chức đạo (trước năm 1947).

Tịnh độ cư sĩ Phật hội

Tịnh độ cư sĩ Phật hội do đức Tôn sư Minh Trí sáng lập dựa vào pháp môn tịnh độ lấy giáo lý Đức Phật làm gốc, nhưng diễn đạt đơn giản, dễ hiểu phù hợp với quần chúng nông dân hơn. Phương châm hành đạo "Phước Huệ song tu" lấy việc chữa bị bệnh chăm sóc sức khỏe bằng thuốc nam và Đông y làm phương tiện hành đạo - Phước; lấy pháp môn niệm phật A Di Đà học tập kinh A Di Đà, Vô Lương Thọ, Quán Vô Lượng Thọ - Huệ. Đạo lấy giáo lý của tôn sư Minh Trí làm căn bản dạy cư sĩ tu tập theo các quyển "kinh, luật, luân" như: Lục Phương lễ bái, Phu thê ngôn luận, Đạo đức, Giới luật, Phật học vấn đáp, Phương pháp kiến tánh.

Ảnh hưởng đến văn hóa

Trong văn học dân gian thì truyện bình dân kể lại truyện Bà Chúa Ba tức truyện Quan âm chùa Hương. Nghệ thuật trình diễn có vở chèo Quan Âm Thị Kính. Truyện Kiều của Tố như Nguyễn Du cũng hàm chứa nhiều tư tưởng Phật giáo.

Số tục ngữ ca dao liên quan đến Phật giáo rất đa dạng:
Dù xây chín bậc phù đồ
Không bằng làm phúc cứu cho một người.

Hiền như Bụt.

Khẩu xà tâm Phật / Khẩu Phật tâm xà.

Phật tại tâm, tâm tức Phật.

Bụt nhà không thiêng.

Đi với Bụt mặc áo cà-sa
Đi với ma mặc áo giấy.

Miệng thì nam-mô, bụng bồ dao găm.

Giáo hội Phật giáo

Thời nhà Đinh, nhà tiền Lê, nhà Lý, và nhà Trần Phật giáo Việt Nam có ảnh hưởng lớn đến các Triều đại. Đã có nhiều vị cao tăng được triều đình trọng dụng như thiền sư Pháp Thuận, Khuông Việt, Vạn Hạnh, Minh Không, Pháp Loa, v.v. ra giúp tham chính và cố vấn, giúp chèo lái con thuyền đất nước trong những lúc khó khăn. Đinh Tiên Hoàng đế lập ra chức tăng thống và Tăng lục để đại diện cho Phật giáo với chính quyền.

Thời kỳ thuộc Minh, khi nhà Hồ chấn chỉnh đạo đến thời thuộc Minh, nhà Minh tàn phá tự viện, đập phá tượng Phật, đốt kinh sách, bắt bớ tu sĩ làm cho đạo Phật bị suy yếu. Tới thời Lê sơ, Lê trung hưng chính quyền Lê, Trịnh tôn sùng Nho giáo kìm hãm Phật giáo, còn miền Nam các chúa Nguyễn lại là các Phật tử nên đã chấn hưng Phật giáo, đạo Phật có một thời gian khởi hưng ngắn cho đến hết thời Tây Sơn.

Đến thời nhà Nguyễn, Gia Long cũng lấy Nho giáo làm trọng, Phật giáo bấy giờ bắt đầu suy vi mãi đến khi phong trào chấn hưng Phật giáo được phát động.

Vào cuối thời chống Pháp dưới chính thể Quốc gia Việt Nam năm 1951 Tổng hội Phật giáo Việt Nam ra đời. Đây là tổ chức đầu tiên với ý định thống nhất các tổ chức Phật giáo rời rạc. Tổng hội thành công trong việc liên kết các tự viện Đại thừa khắp ba miền Nam, Trung, Bắc. Tuy nhiên Tổng hội không có cơ cấu điều hành ngoài việc mở đường liên lạc.

Khoảng thập niên 1960 Phật giáo đấu tranh chống lại chính quyền Việt Nam Cộng hòa dẫn đến Biến cố Phật giáo, 1963. Hiến chương 1964 đặt nền móng cho Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất, một tổ chức quy tụ nhiều giáo phái ở phía nam vĩ tuyến 17 thành một lực lượng tôn giáo đáng kể.

Năm 1958 tại miền bắc, Đảng Lao động Việt Nam cho phép thành lập Hội Phật giáo Thống nhất Việt Nam.

Sau năm 1975, mãi đến năm 1981 chính quyền mới cho phép thành lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam, tổ chức Phật giáo duy nhất là đại diện cho Phật giáo tại Việt Nam, là thành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Giáo hội được thành lập vào ngày 7 tháng 11 năm 1981 tại chùa Quán Sứ, Hà Nội, trên cơ sở hợp nhất tất cả tổ chức Phật giáo trong nước. Hiện nay, Đệ Tứ Pháp chủ của Giáo hội Phật giáo Việt Nam là Trưởng lão Hòa thượng Thích Trí Quảng.

Chấn hưng Phật giáo

Vào đầu thế kỉ XX, hưởng ứng phong trào chấn hưng Phật giáo các nước các nhà sư Việt Nam cũng vận động chấn hưng Phật giáo Việt Nam phát triển mạnh trên cả ba miền, đã tạo lập nên tổng thể Phật giáo Việt Nam hiện đại, Phật giáo dần lấy lại vị thế đáng có của mình, nhưng vẫn chưa phải là Quốc giáo ở Việt Nam.

Danh thắng Phật giáo
Trải qua hơn ngàn năm gắn bó với dân tộc và lịch sử Việt Nam, Phật giáo đã có cả một hệ thống danh lam thắng cảnh với nhiều ngọn núi và chùa nổi tiếng, nếu tìm chọn 4 ngọn núi lớn ở bốn phía Đông Tây Nam Bắc tạm coi là Tứ Đại Danh Sơn của Phật giáo Việt Nam thì đó có lẽ là:

 Phía Tây: Núi Hương sơn, chùa Hương Tích ở Hà Nội
 Phía Đông: Núi Yên Tử, Quảng Ninh
 Phía Bắc: Núi Tam Đảo, Vĩnh Phúc
 Phía Nam: Núi Bái Đính trong quần thể núi Tràng An, Ninh Bình.

Dưới đây là bảng chi tiết các ngọn núi và chùa nổi tiếng

Danh tăng Việt Nam

Giai đoạn tiền Chấn hưng Phật giáo Thế kỷ XX

 Tổ Bồ Đề - Hoà thượng Thích Nguyên Biểu (1836 - 1906)
 Hoà thượng Hoằng Ân - Minh Khiêm (1850 - 1914)
 Hoà thượng Minh Hòa - Hoan Hỷ (1846 - 1916)
 Hoà thượng Thích Thanh Hanh (1840 - 1918)
 Hòa thượng Thích Chánh Hậu (1852-1923)
 Hòa thượng Như Phòng - Hoằng Nghĩa (1867-1929)

Giáo hội Phật giáo Việt Nam

 Hoà thượng Thích Đức Nhuận (1897 - 1993) - Đệ Nhất Pháp chủ GHPGVN
 Hoà thượng Thích Tâm Tịch (1915 - 2005) - Đệ Nhị Pháp chủ GHPGVN
 Hoà thượng Thích Phổ Tuệ (1917 - 2021) - Đệ Tam Pháp chủ GHPGVN
 Hoà thượng Thích Trí Quảng (1938) - Đệ Tứ Pháp chủ GHPGVN
 Hòa thượng Thích Trí Thủ (1909 - 1984) - Đệ Nhất Chủ tịch HĐTS TW GHPGVN
 Hòa thượng Thích Trí Tịnh (1917 - 2014) - Đệ Nhị Chủ tịch HĐTS TW GHPGVN
 Hòa thượng Thích Thiện Nhơn (1950) - Đệ Tam Chủ tịch HĐTS TW GHPGVN
Hoà thượng Thích Thế Long (1909 - 1985)
 Hòa thượng Thích Đôn Hậu (1905 - 1992)
 Hòa thượng Thích Minh Châu (1919 - 2012)
 Hòa thượng Kim Cương Tử (1914 - 2001)
 Hòa thượng Thích Thiện Siêu (1921 - 2001)
 Hoà thượng Thích Thanh Bích (1913 - 2013)
 Hoà thượng Thích Thanh Từ (1924)
 Hoà thượng Thích Thanh Tứ (1927 - 2011)
 Hoà thượng Thích Viên Thành (1950 - 2002), Bậc Kim Cương Thượng Sư, Thầy Tổ Phật giáo Kim Cương Thừa Việt Nam, Trụ trì Chùa Hương, chùa Thầy, chùa Vạn Niên Hà Nội
 Hòa thượng Thích Hiển Pháp (1933 - 2018)
 Hoà thượng Thích Chơn Thiện (1942 - 2016)
 Hoà thượng Thích Đức Nghiệp (1929)
 Hoà thượng Dương Nhơn (1930)

Đọc thêm
Phật giáo
Thích Ca Mâu Ni
Lịch sử Phật giáo Việt Nam
Đạo Hòa Hảo
Thiền tông
Tịnh Độ tông
Mật tông

Sách tham khảo
 Trần Ngọc Thêm, Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam, Nhà xuất bản TP. HCM, 2001

Chú thích

Liên kết ngoài

 Trang mạng Giáo hội Phật giáo Việt Nam
 Trang mạng Gia đình Phật tử Việt Nam

Đại thừa
Thiền tông


title: Fusinus galatheae

text:
Fusinus galatheae là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Fasciolariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Fusinus


title: Bộ Bồ hòn

text:
Bộ Bồ hòn (danh pháp khoa học: Sapindales) là một bộ thực vật có hoa nằm trong phân nhóm Hoa hồng của nhánh thực vật hai lá mầm thật sự. Thuật ngữ Sapindales có nguyên từ là từ tiếng Ba Tư "Spand" (اسپند).

Bộ này có các đặc điểm đáng chú ý như các hợp chất thứ cấp, tinh dầu, myricetin; có các tế bào/mô bài tiết; các thành phần của ống mạch với các lỗ châm kim đơn; gỗ hóa đá hay gỗ có chứa các hạt dioxide silic (SiO2) ở các họ chính, đặc biệt là Anacardiaceae và Burseraceae; các cuống lá để lại sẹo dễ thấy; các lá mọc vòng, lá kép lông chim lẻ, gập đôi; các chỉ nhị có khớp nối, (màng ngoài có khía), ít noãn/lá noãn.

Theo APG, bộ này có 9 họ, 460 chi và khoảng 5.670 loài, chiếm khoảng 30% sự đa dạng của thực vật hai lá mầm thật sự.

Phát sinh chủng loài
Biểu đồ phát sinh chủng loài dưới đây lấy theo Wang và ctv. (2009), với tên gọi các bộ lấy từ website của Angiosperm Phylogeny.. Các nhánh với mức hỗ trợ tự khởi động thấp hơn 50% bị bỏ qua. Các nhánh khác có mức hỗ trợ 100% ngoại trừ những nơi có con số chỉ ra mức hỗ trợ cụ thể.

Phân loại

Trong các phân loại mới, như hệ thống APG II, người ta đưa vào đây các họ sau:
 Họ Anacardiaceae (họ đào lộn hột hay họ điều)
 Họ Biebersteiniaceae
 Họ Burseraceae (họ hương trầm, trám, râm)
 Họ Kirkiaceae
 Họ Meliaceae (họ xoan, gụ)
 Họ Nitrariaceae: Với 2 họ tùy chọn có thể nhập vào hoặc tách ra trong APG II, nhưng hệ thống APG III năm 2009 không cho phép tách ra.
 Peganaceae
 Tetradiclidaceae
 Họ Rutaceae (họ cam, chanh, cửu lý hương)
 Họ Sapindaceae (họ bồ hòn)
 Họ Simaroubaceae (họ thanh thất, xoan rừng, xú xuân)

Trong hệ thống Cronquist cũ thì các họ nằm trong bộ này là:
 Anacardiaceae
 Burseraceae
 Meliaceae
 Rutaceae
 Sapindaceae
 Simaroubaceae
 Aceraceae: hiện nay là một phần của họ Sapindaceae.
 Akaniaceae: hiện nay đã chuyển sang bộ Brassicales.
 Bretschneideraceae: hiện nay là một phần của họ Akaniaceae trong bộ Brassicales
 Cneoraceae: hiện nay là một phần của họ Rutaceae.
 Hippocastanaceae: hiện nay là một phần của họ Sapindaceae.
 Julianiaceae: hiện nay là một phần của họ Anacardiaceae.
 Melianthaceae: chuyển sang bộ Geraniales.
 Staphyleaceae: hiện nay đã chuyển sang bộ Crossosomatales
 Zygophyllaceae: hiện nay một phần là các họ Kirkiaceae, Nitrariaceae; một phần chuyển sang bộ Zygophyllales

Sự khác biệt so với hệ thống APG II là không lớn như thoạt nhìn, do các loài trong các họ Aceraceae và Hippocastanaceae vẫn nằm lại trong bộ này theo định nghĩa của APG II (cả hai đều là một bộ phận của họ Sapindaceae). Các loài hiện nay nằm trong họ Nitrariaceae thì trong hệ thống Cronquist cũng thuộc về bộ này (một phần của họ Zygophyllaceae), trong khi các loài hiện nay thuộc về họ Kirkiaceae cũng đã tồn tại trong hệ thống Cronquist như là một phần của họ Simaroubaceae.

Ghi chú


title: Osani

text:
Osani  là một xã của tỉnh Corse-du-Sud, thuộc vùng Corse, trên đảo Corse ở Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Corse-du-Sud

Tham khảo

Xã của Corse-du-Sud


title: Augochlora bractealis

text:
Augochlora bractealis là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Vachal mô tả khoa học năm 1904.

Chú thích

Tham khảo

Augochlora
Động vật được mô tả năm 1904


title: Brachyglossula stolorum

text:
Brachyglossula stolorum là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Trucco Aleman mô tả khoa học năm 1999.

Chú thích

Tham khảo

Brachyglossula
Động vật được mô tả năm 1999


title: Jefferson Davis

text:
Jefferson Finis Davis (3 tháng 6 năm 1808 – 6 tháng 12 năm 1889) là chính khách Hoa Kỳ với cương vị tổng thống của chính phủ Liên minh miền Nam trong thời kỳ Nội chiến Hoa Kỳ (1861 – 1865).

Sự nghiệp
Trong suốt thời gian tại nhiệm, ông không tìm ra giải pháp chính trị hoặc quân sự để chống lại lực lượng hùng hậu của Liên bang miền Bắc. Mặc dù ông biết không thể chống chọi, Davis vẫn cố chấp tiếp tục đòi tự trị cho 11 tiểu bang miền Nam và kéo dài cuộc nội chiến, tàn phá xứ sở suốt 5 năm. Đối với dân Mỹ miền Nam thời bấy giờ, tướng Robert E. Lee được nêu tên và tôn sùng nhiều hơn Jefferson Davis.

Jefferson Davis bị bắt năm 1865 nhưng không bị xử tội phản quốc, chỉ bị tước bỏ quyền hành chính (cho đến năm 1978, 90 năm sau khi ông mất, chính phủ Hoa Kỳ mới bỏ điều lệ này).

Davis tốt nghiệp Trường Võ bị West Point, ông từng tự hào là giỏi chiến thuật chiến lược với kinh nghiệm trong chức vụ đại tá quân tình nguyện thời Chiến tranh Hoa Kỳ-Mexico. Ông cũng từng nhận chức vụ Bộ trưởng Bộ Chiến tranh Hoa Kỳ dưới thời tổng thống Franklin Pierce.

Tham khảo

Liên kết ngoài

The Papers of Jefferson Davis at Rice University
Capture of Jefferson Davis
Jefferson Davis' final resting place

Davis, Jefferson
Chính khách Mỹ
Sinh năm 1808
Mất năm 1889
Sinh thập niên 1800
Người Mỹ gốc Anh
Người Mỹ gốc Scotland
Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ
Người viết hồi ký Mỹ


title: Piptostigma giganteum

text:
Piptostigma giganteum là một loài thực vật thuộc họ Annonaceae. Đây là loài đặc hữu của Nigeria. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Piptostigma giganteum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Nigeria
Piptostigma
Thực vật dễ tổn thương
Thực vật đặc hữu Nigeria


title: Trimstein

text:
Trimstein là một đô thị trong huyện Bern-Mittelland, bang Bern, Thụy Sĩ. Đô thị này có diện tích 3,6 km2, dân số thời điểm tháng 12 năm 2009 là 486 người.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Cựu đô thị của bang Bern


title: 4125 Lew Allen

text:
4125 Lew Allen (1987 MO) là một tiểu hành tinh vành đai chính bên trong được phát hiện ngày 28 tháng 6 năm 1987 bởi Eleanor F. Helin ở Palomar.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 4125 Lew Allen

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Eleanor F. Helin
Thiên thể phát hiện năm 1987


title: Dufourea campanulae

text:
Dufourea campanulae là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1897.

Chú thích

Tham khảo

Dufourea
Động vật được mô tả năm 1897


title: Henri Labrouste

text:
Pierre François Henri Labrouste (sinh 11 tháng 5 năm 1801 tại Paris - mất 24 tháng 6 năm 1875 tại Fontainebleau) là một kiến trúc sư người Pháp thuộc trường phái École des Beaux Arts nổi tiếng. Sinh ra và lớn lên tại Paris, Labrouste đạt giải Khôi nguyên La Mã vào năm 1824 và được tới Roma trong vòng sáu năm. Trở về Pháp, ông mở một xưởng kiến trúc, nhanh chóng trở nổi tiếng. Henri Labrouste được biết tới nhờ những công trình sử dụng kết cấu thép và là một trong nhưng nhân vật tiên phong của lĩnh vực này.

Công trình
 Thư viện Sainte-Geneviève, quảng trường Panthéon, Paris
 Cải tạo Thư viện Quốc gia Pháp, địa điểm Richelieu, Paris

Tham khảo

Sinh năm 1801
Mất năm 1875
Kiến trúc sư Pháp
Kiến trúc sư nhận giải thưởng La Mã
Người Paris


title: Matrioptila jeanae

text:
Matrioptila jeanae là một loài Trichoptera trong họ Glossosomatidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Tân bắc
Matrioptila


title: 9639 Scherer

text:
9639 Scherer (1994 PS11) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 10 tháng 8 năm 1994 bởi E. W. Elst ở La Silla.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 9639 Scherer

Thiên thể phát hiện năm 1994
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: 9473 Ghent

text:
9473 Ghent (1998 OO14) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 26 tháng 7 năm 1998 bởi Eric Walter Elst ở La Silla.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 9473 Ghent

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Eric Walter Elst
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Agriotes lineipennis

text:
Agriotes lineipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1863.

Chú thích

Tham khảo

Agriotes


title: Montagano

text:
Montagano là một đô thị ở tỉnh Campobasso trong vùng Molise thuộc nước Ý, có vị trí cách khoảng 9 km về phía bắc của Campobasso. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.207 người và diện tích là 26,5 km².

Montagano giáp các đô thị: Limosano, Matrice, Petrella Tifernina, Ripalimosani.

Lịch sử thay đổi dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.montagano.cb.it

Đô thị tỉnh Campobasso


title: 20285 Lubin

text:
20285 Lubin (1998 FU58) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 20 tháng 3 năm 1998 bởi Nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 20285 Lubin

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998
Được phát hiện bởi LINEAR
Tiểu hành tinh được đặt tên
Tiểu hành tinh Vesta


title: Sennius puncticollis

text:
Sennius puncticollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Fåhraeus miêu tả khoa học năm 1839.

Chú thích

Tham khảo

Sennius


title: Epiphragma buscki

text:
Epiphragma buscki là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Tham khảo

Epiphragma
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Procraerus brancuccii

text:
Procraerus brancuccii là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel miêu tả khoa học năm 1999.

Chú thích

Tham khảo

Procraerus


title: Hoplitis semirubra

text:
Hoplitis semirubra là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1898.

Chú thích

Tham khảo

Hoplitis
Động vật được mô tả năm 1898


title: Saint-Avit-Saint-Nazaire

text:
Saint-Avit-Saint-Nazaire  là một xã thuộc tỉnh Gironde trong vùng Aquitaine tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 27 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintavitsaintnazaire


title: Boreocanthon

text:
Boreocanthon là một chi bọ cánh cứng thuộc họ Scarabaeidae.

Chú thích

Tham khảo

Họ Bọ hung


title: Anthophora sefrensis

text:
Anthophora sefrensis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1933.

Chú thích

Tham khảo

Anthophora
Động vật được mô tả năm 1933


title: Sân bay quốc tế Sármellék

text:
Sân bay quốc tế Sármellék (tiếng Hungary: Sármellék Nemzetközi Repülőtér) , cũng gọi là Sân bay Hévíz-Balaton, là một sân bay quốc tế ở Hungary, nằm ở phía tây hồ Balaton gần làng Sármellék, hạt Zala và Keszthely (). Sân bay này nằm gần hồ Balaton, nơi nghỉ mát quan trong nhất Hungary; gần suối nước nóng Hévíz và Zalakaros.

Các chuyến bay
Sân bay này đã trở thành một sân bay công cộng kể từ năm 1991 và trở thành sân bay quốc tế thứ hai của Hungary ngày 15 tháng 5 năm 2002 (sau Sân bay quốc tế Budapest Ferihegy). Có các chuyến bay thuê bao nối Berlin, Frankfurt, Hamburg, Leipzig và Düsseldorf ở Đức, Billund và Copenhagen ở Đan Mạch, Amsterdam ở Hà Lan và Moskva ở Nga.

Các hãng hàng không và các tuyến điểm
Germanwings (Berlin-Schönefeld, Cologne/Bonn) [theo mùa]
Lufthansa
Lufthansa Regional operated by Eurowings (Hamburg) [theo mùa]
Lufthansa Regional operated by Lufthansa CityLine (Düsseldorf-Int.) [theo mùa]
Malév Hungarian Airlines (Berlin-Tegel, Stuttgart) [theo mùa]
Ryanair (Düsseldorf-Weeze, Frankfurt-Hahn, London-Stansted)
transavia.com (Amsterdam) [theo mùa]

Các hãng vận tải hàng hóa
DHL
của hãng EXIN Co. (Lublin, Ba Lan)

Tham khảo

 http://www.aeromedia.hu/magazin/pilota/landing.htm
 http://www.balaton-tourism.hu/public/balaton.php?magazin=has_nemzkoz

Liên kết ngoài
Hévíz-Balaton Airport - Trang web chính thức
FlyBalaton Airport data - from the HungaryAirport site

Sân bay Hungary


title: Priopus kuehi

text:
Priopus kuehi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Platia & Schimmel miêu tả khoa học năm 1995.

Chú thích

Tham khảo

Priopus


title: Taillepied

text:
Taillepied  là một xã thuộc tỉnh Manche trong vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 16 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Manche


title: Cystiscus deeae

text:
Cystiscus deeae là một loài ốc biển rất nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cystiscidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Cystiscus


title: Chrysomya villeneuvi

text:
Chrysomya villeneuvi là một loài ruồi Đông Nam Á. Chúng thuộc họ Calliphoridae.

Chú thích

Tham khảo

Chrysomya
Động vật được mô tả năm 1922


title: Sardopaladilhia distorta

text:
Sardopaladilhia distorta là một loài ốc nước ngọt rất nhỏ, động vật thân mềm chân bụng có mài trong họ Hydrobiidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Sardopaladilhia
Động vật được mô tả năm 2003


title: Craspedostethus antennalis

text:
Craspedostethus antennalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Cate, Platia & Schimmel miêu tả khoa học năm 2002.

Chú thích

Tham khảo

Craspedostethus


title: Cây vô ưu

text:
Cây vô ưu (danh pháp khoa học Saraca asoca), là loài thực vật thuộc chi Vàng anh. Cây gỗ nhỡ, thường dùng làm cảnh.

Một số tài liệu hay trang mạng ghi danh pháp đồng nghĩa là Saraca indica mà không nói rõ tên người đặt nên dễ gây lầm lẫn. Saraca indica Linnaeus (thường được viết tắt là L.) do Linnaeus đặt là loài khác, dễ lẫn với cây vô ưu chứ không phải cùng loài, tức là danh pháp đồng nghĩa. Saraca indica (non Linnaeus) do người khác đặt mới đồng nghĩa với Saraca asoca.

Thần thoại và truyền thống

Cây ashoka được coi là linh thiêng trên khắp tiểu lục địa Ấn Độ, đặc biệt là ở Ấn Độ, Nepal và Sri Lanka. Cây này có nhiều hội dân gian, tôn giáo và văn học trong vùng. Được đánh giá cao cũng như vẻ ngoài đẹp đẽ, màu sắc và sự phong phú của hoa, cây ashoka thường được tìm thấy trong các khu vườn và cung điện hoàng gia cũng như gần các ngôi đền trên khắp Ấn Độ. Người ta tin rằng Đức Phật Thích Ca đã được sinh ra dưới một cây ashoka trong vườn lâm-tỳ-ni.

Cây ashoka gắn liền với các sinh mệnh thần thoại yakshi. Một trong những yếu tố lặp lại trong nghệ thuật Ấn Độ, thường được tìm thấy ở cổng các ngôi chùa Phật giáo và Ấn Độ giáo, là tác phẩm điêu khắc của một yakshini với chân đặt trên thân cây và tay cầm cành cây ashoka đang nở hoa. Là một yếu tố nghệ thuật, thông thường loài cây này và yakshi được cách điệuhoas nhiều. Một số tác giả cho rằng cô gái trẻ dưới chân cây này dựa trên một vị thần cây cổ đại có liên quan đến khả năng sinh sản.

Các yakshi dưới gốc cây ashoka cũng rất quan trọng trong các di tích Phật giáo thời kỳ đầu như một yếu tố trang trí và được tìm thấy trong nhiều địa điểm khảo cổ Phật giáo cổ đại. Qua nhiều thế kỷ, yakshi dưới gốc cây ashoka đã trở thành một yếu tố trang trí tiêu chuẩn của người Hindu điêu khắc Ấn Độ và được tích hợp vào Kiến trúc đền thờ Ấn Độ với tên gọi salabhanjika, bởi vì thường có sự nhầm lẫn giữa cây ashoka và sala (Shorea robusta) trong văn học cổ đại tiểu lục địa Ấn Độ.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

A
Cây cảnh
Thực vật Ấn Độ
Thực vật Việt Nam
Thực vật dễ tổn thương


title: Marginella amazona

text:
Marginella amazona là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Marginellidae, họ ốc mép.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

A


title: Aphanobius badius

text:
Aphanobius badius là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1893.

Chú thích

Tham khảo

Aphanobius


title: Atalaya capensis

text:
Atalaya capensis (tiếng Anh thường gọi là Cape Wing-nut) là một loài thực vật thuộc họ Sapindaceae. Đây là loài đặc hữu của Nam Phi.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 Hilton-Taylor, C. & Dold, T. 1998. Atalaya capensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Nam Phi
Atalaya


title: Ematurga

text:
Ematurga là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Các loài
 Ematurga amitaria (Guenée, 1857)
 Ematurga atomaria – Common Heath (Linnaeus, 1758)

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Ematurga at funet.fi
 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Boarmiini


title: Basilepta elongata

text:
Basilepta elongata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Tan miêu tả khoa học năm 1988.

Chú thích

Tham khảo

Basilepta


title: Jujubinus hernandezi

text:
Jujubinus hernandezi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Trochidae, họ ốc đụn.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Jujubinus


title: Sứ đồ Phaolô

text:
Phaolô thành Tarsus (còn gọi là Sao-lơ hoặc Saolê theo chữ Saul, Paulus, Thánh Phaolô Tông đồ, Thánh Phaolô hoặc Sứ đồ Phaolô, Thánh Bảo-lộc hay Sao-lộc (; ; ; khoảng 5 CN  – khoảng 64 hay 67 CN ), là "Sứ đồ của dân ngoại". Cùng các sứ đồ Phêrô, Gioan, Giacôbê, và Máccô,ông được xem một trong những cột trụ của Hội Thánh Kitô giáo tiên khởi, và là một nhân tố quan trọng đóng góp vào sự phát triển Kitô giáo thời kỳ sơ khai.

Không giống Mười hai Sứ đồ, không có tài liệu nào cho rằng Phaolô từng gặp Giêsu trước khi ông bị đóng đinh trên thập tự giá. Theo ký thuật của Tân Ước, Phaolô là người Do Thái chịu ảnh hưởng văn minh Hy Lạp và là công dân của Đế quốc La Mã, đến từ thành Tarsus (nay thuộc Thổ Nhĩ Kỳ). Phaolô là người kiên trì săn đuổi những Kitô hữu ban đầu (hầu hết là người Do Thái) để bách hại họ, cho đến khi chính ông trải qua kinh nghiệm lạ lùng trên đường đến thành Damascus. Trong một khải tượng, ông gặp Giêsu khi mắt ông đang bị mù trong một thời gian ngắn. Trải nghiệm này đã đem ông đến với đức tin Kitô giáo, chấp nhận Chúa Giêsu là Đấng Messiah và là Con Thiên Chúa. Phaolô khẳng định rằng ông nhận lãnh Phúc âm không phải từ con người, nhưng từ chính "sự mặc khải của Chúa Giêsu."

Sau khi chịu lễ Thanh Tẩy, Phaolô đến ngụ cư ở xứ Arabia (có lẽ là Nabataea) cho đến khi ông gia nhập cộng đồng Kitô hữu còn non trẻ ở Jerusalem, và ở lại với Phêrô (hoặc Phi-e-rơ) trong mười lăm ngày. Qua những thư tín gởi các cộng đồng Kitô giáo, Phaolô trình bày mạch lạc quan điểm của ông về mối quan hệ giữa tín hữu Kitô giáo người Do Thái với tín hữu Kitô giáo không phải người Do Thái, và giữa Moses với giáo huấn của Chúa Giêsu.

Phaolô được tôn kính như một vị Thánh trong nhiều nhánh Công giáo khác nhau như Công giáo Rôma, Chính Thống giáo Đông phương, Anh giáo và một số người thuộc Giáo hội Luther. Ông được xem là thánh quan thầy của Malta và thành phố Luân Đôn, một vài thành phố khác được đặt tên để vinh danh ông như São Paulo, Brasil và Saint Paul, Minnesota, Hoa Kỳ. Đạo Mormon xem ông là nhà tiên tri.

Các thư tín của Phaolô hình thành phần nền tảng của Tân Ước (được xem là nguồn quan trọng cho nền thần học của Hội Thánh ban đầu) cùng những nỗ lực của ông nhằm truyền bá Kitô giáo đến nhiều dân tộc, là mục tiêu của nhiều khuynh hướng luận giải khác nhau. Kitô giáo truyền thống xem các thư tín của Phaolô là một phần của kinh điển Tân Ước và xác định rõ ràng rằng tư tưởng của Phaolô là hoàn toàn phù hợp với giáo huấn của Giêsu và các sứ đồ khác.

Những người ủng hộ thần học giao ước tin rằng Hội Thánh đã thay thế dân tộc Do Thái trong vị trí Tuyển dân của Thiên Chúa, khơi mở những tranh luận hiện vẫn tiếp diễn xem xác định rõ ràng này có phải bắt nguồn từ ý tưởng của Phaolô khi ông giải thích Jeremiah 31: 31 và Ezekiel 36: 27, sau đó xác định rõ ràng này được chấp nhận rộng rãi trong cộng đồng Kitô giáo.

Ảnh hưởng của Phaolô trong tư tưởng Kitô giáo được xem là quan trọng hơn bất cứ tác giả Tân Ước nào, xuyên suốt hệ tư tưởng Kitô giáo cho đến ngày nay: từ Thánh Augustinô thành Hippo đến những bất đồng giữa Gottschalk và Hincmar thành Reims; giữa tư tưởng Thomas Aquinô và học thuyết của Molina; giữa Martin Luther, John Calvin và Arminius; giữa học thuyết của Jansen và các nhà thần học Dòng Tên, đến các tác phẩm của nhà thần học Karl Barth, đặc biệt là luận giải của Barth về một trong những bức thư tín của Phaolô.

Cuộc đời

Có thể sử dụng hai nguồn chính để tái tạo những sự kiện quan trọng trong cuộc đời của Phaolô: các thư tín của ông và những ký thuật trong sách Công vụ các Sứ đồ. Có một vài khó khăn khi dựa vào hai nguồn thông tin này: những thư tín của Phaolô được viết trong quãng thời gian tương đối ngắn (có lẽ khoảng từ năm 50 – 58), và có những nghi vấn về một số sự kiện trong sách Công vụ. Riêng về Thứ kinh Công vụ của Phaolô và Thecla, các học giả thường không công nhận sách này, cho đó chỉ là một tác phẩm văn học được sáng tác trong thế kỷ thứ 2, do các sự kiện được chép trong đó không phù hợp với những ký thuật của sách Công vụ các Sứ đồ và các thư tín của Phaolô.

Tuổi trẻ
Theo Công vụ các Sứ đồ, Phaolô sinh tại thành Tarsus, xứ Cilicia, thuộc Tiểu Á (nay là Thổ Nhĩ Kỳ) với tên Saul. Ông là người Israel thuộc chi phái Benjamin, được cắt bì vào ngày thứ tám, là một người Pharisee, và "là người sốt sắng quá đỗi về cựu truyền của tổ phụ" Theo sách Công vụ, Phaolô có quốc tịch La Mã - một đặc quyền mà ông đã dùng đến vài lần để tự bảo vệ mình

Quan điểm được chấp nhận rộng rãi cho rằng Phaolô chưa hề kết hôn. Chính Phaolô đã viết;"Vậy, tôi nói với người những kẻ chưa cưới gả, và kẻ góa bụa rằng ở được như tôi thì hơn". Không có chứng cớ lịch sử nào đề cập đến việc Phaolô đã lập gia đình. Tuy nhiên, một số người lập luận rằng tập quán xã hội thời ấy đòi hỏi người Pharisee và thành viên Toà Công luận (Sanhedrin) phải lập gia đình. Nếu Phaolô là người Pharisee và có thể là thành viên Toà Công luận, thì có lẽ ông đã kết hôn vào một thời điểm nào đó trong cuộc đời.

Theo Công vụ 22: 3, Phaolô ở Jerusalem, theo học Gamaliel, một học giả tiếng tăm thời ấy. Khi đi nhiều nơi để rao giảng Phúc âm, Phaolô thường tự lo sinh kế cho mình như được chép trong Công vụ 18: 3, Phaolô từng sống với nghề may trại. Theo La Mã 16:2, Pheobe là người có những đóng góp tài chính hỗ trợ ông trong sứ mạng rao giảng phúc âm.

Tiếp nhận Đức tin Kitô giáo

Theo lời tự thuật của Phaolô, ông tìm mọi cách để săn đuổi và bức hại các tín hữu Kitô giáo cho đến chết, theo ký thuật của sách Công vụ, ông có mặt trong số những người chứng kiến cái chết của Stephen, người tử đạo đầu tiên của Kitô giáo, nhưng về sau Phaolô đã chấp nhận đức tin Kitô giáo:
"Bấy giờ, Saul chỉ hằng ngăm đe và chém giết môn đồ của Chúa không thôi, đến cùng thầy cả thượng phẩm, xin người những bức thư đề gởi cho các nhà hội thành Damascus, hầu cho hễ gặp người nào thuộc về đạo, bất kỳ đàn ông đàn bà, thì trói giải về thành Jerusalem. Nhưng Saul đang đi đường gần đến thành Damascus, thình lình có ánh sáng từ trời soi sáng chung quanh người. Người té xuống đất, và nghe có tiếng phán cùng mình rằng: Hỡi Saul, Saul, sao ngươi bắt bớ ta? Người thưa rằng: Lạy Chúa, Chúa là ai? Chúa phán rằng: Ta là Giêsu mà ngươi bắt bớ; nhưng hãy đứng dây, vào trong thành, người ta sẽ cho ngươi mọi điều phải làm. Những kẻ đi cùng với người đều đứng lại sững sờ, nghe tiếng nói mà chẳng thấy ai hết. Saul chờ dậy khỏi đất, mắt dẫu mở, nhưng không thấy chi cả; người ta bèn cầm lấy tay dắt người đến thành Damascus; người ở đó ba ngày, chẳng thấy, chẳng ăn và cũng chẳng uống." (Công vụ 9. 1-9; xem thêm lời giải trần của Phaolô trước Vua Agrippa ở Công vụ 26, và Galatians 1. 13-16).

Sau trải nghiệm tiếp nhận Kitô giáo, Phaolô lưu lại vài ngày ở Damascus rồi đến sống ở vương quốc Nabatea mà ông gọi là "Arabia", rồi trở lại Damascus, khi ấy đang ở dưới sự cai trị của người Nabatea. Ba năm sau khi qui đạo, Phaolô bị buộc phải rời khỏi thành phố qua cổng Kisan trong ban đêm do phản ứng của giới cầm quyền Do Thái đối với lời giảng của ông. Về sau Phaolô đến Jerusalem, gặp James Người công chính (Giacôbe hoặc Gia-cơ) và Peter, ông ở với Peter trong 15 ngày.

Sau chuyến viếng thăm Jerusalem, Phaolô đến thành Antioch, từ đó ông bắt đầu cuộc hành trình qua Cộng hòa Síp và miền nam vùng Tiểu Á để rao giảng Phúc âm của Giêsu - được biết đến với tên "Hành trình Truyền giáo Thứ nhất của Phaolô". Tại Derbe, Phaolô và Barnabas bị ngộ nhận là "thần linh... trong hình dạng loài người". Những thư tín của Phaolô nhắc đến việc ông giảng dạy tại Syria và Cilicia, sách Công vụ ký thuật rằng Phaolô "trải qua xứ Syria và Cilicia, làm cho các hội Thánh được bền vững".

Trong các cuộc hành trình truyền giáo, Phaolô thường chọn một hoặc hai người cùng đi với ông, đó là Barnabas, Silas, Titus, Timothy, John còn gọi là Mark, Aquila, Priscilla và thầy thuốc Luca. Ông nếm trải nhiều điều khổ ải dưới các hình thức khác nhau như bị giam cầm ở Philippi, bị roi vọt và ném đá, chịu đói khát, và suýt thiệt mạng vì một âm mưu sát hại ông.

Thành lập các Giáo đoàn

Trong những năm kế tiếp, Phaolô đi khắp phía tây của vùng Tiểu Á, lần này ông tiến vào xứ Macedonia và thành lập cộng đoàn Kitô giáo đầu tiên tại thành Philippi, tại đây ông phải đối diện với nhiều khó khăn. Phaolô thuật lại kinh nghiệm của mình:"Sau khi bị đau đớn và sỉ nhục tại thành Philippi, như anh em đã biết, thì chúng tôi trông cậy Thiên Chúa, cứ rao truyền Phúc âm của Thiên Chúa cách dạn dĩ giữa cơn đại chiến". Sách Công vụ, từ góc nhìn của một nhân chứng, thuật lại việc Phaolô đuổi quỷ khỏi một phụ nữ nô lệ, làm người ấy mất khả năng bói toán và vì vậy làm giảm trị giá của người nô lệ; do đó, chủ nô cho ông là "kẻ cắp", và nộp ông cho quan quyền. Sau khi được trả tự do vì không có chứng cứ buộc tội, Phaolô đi đến thành Thessalonica, lưu lại ở đây một thời gian trước khi vào Hy Lạp. Trước tiên ông đến Athens, nơi ông có bài thuyết giảng đã trở thành huyền thoại trên đồi Areopagus khi ông soi dẫn cho những người có mặt ở đây biết ai là "Chúa Không biết" mà họ vẫn thờ phụng. Kế đó, Phaolô đến thành Corinth, lưu trú ở đó ba năm và viết thư nhất gởi tín hữu ở Thessalonica.

Một lần nữa, Phaolô lại vướng vào vòng lao lý ở thành Corinth khi một nhóm người Do Thái cáo buộc Phaolô "xúi giục dân chúng thờ Thiên Chúa cách trái nghịch với luật pháp". Phaolô bị kéo đến trước quan trấn thủ Gallio, nhưng ông này cho đây là việc không đáng quan tâm và bác bỏ cáo trạng. Một di chỉ ở Delpphi có nhắc đến tên Gallio, giúp xác định sự kiện này xảy ra trong năm 52, góp phần tái tạo bảng niên đại về cuộc đời của Phaolô.

Phaolô tiếp tục công cuộc rao giảng Phúc âm, thường được gọi là "Hành trình Truyền giáo Thứ ba", trải qua khắp vùng Tiểu Á và Macedonia, đến Antioch rồi quay trở lại. Nỗ lực thuyết giáo của Phaolô gặp phải những phản ứng giận dữ tại một hí viện ở Ephesus, khi lợi tức của giới thợ bạc ở đây bị thiệt hại do ảnh hưởng từ những lời thuyết giảng của ông. Thu nhập của những người này phụ thuộc vào nghề làm tượng nữ thần Artemis được cư dân địa phương sùng bái; hệ quả là đám đông bạo động vây phủ Phaolô khiến ông và những người bạn suýt bị mất mạng. Về sau, khi Phaolô trên đường đến thành Jerusalem, có đi qua thành Ephesus nhưng không lưu lại ở đó vì ông phải đến Jerusalem cho kịp Lễ Ngũ Tuần. Dù vậy, Phaolô đã triệu tập các trưởng lão của hội Thánh tại Ephesus đến gặp ông tại Miletus. Tại đây, Phaolô giãi bày với họ những trải nghiệm cá nhân cũng như khuyên bảo và khích lệ họ.

Giam cầm
Khi đến Jerusalem, Phaolô đối diện với lời đồn đại cho rằng ông chống lại luật pháp Moses. Để chứng minh việc tuân giữ luật pháp, Phaolô giữ lời thề Nazarite với bốn người khác. Sau bảy ngày cho kỳ lễ tinh sạch gần trọn, Phaolô bị bắt giữ và hành hung ngay bên ngoài Đền thờ bởi một đám đông cuồng loạn kêu la: "Hỡi người Israel, hãy đến giúp với! Kìa, người này giảng dạy khắp thiên hạ, nghịch cùng dân, nghịch cùng luật pháp, và nghịch cùng chốn này nữa, đến nỗi hắn dẫn người Hy Lạp vào trong đền thờ, và làm cho nơi Thánh này bị ô uế". Khi một đội binh La Mã đến cứu Phaolô khỏi đám đông đang giận dữ, họ kéo đến cáo buộc Phao lô là kẻ mưu phản, "kẻ xách động thuộc phe Nazareth", kẻ rao giảng sự sống lại của người chết. Phaolô cố gắng giải thích và trình bày đức tin của mình với đám đông bằng ngôn ngữ của họ, có lẽ là tiếng Aram, nhưng đám đông càng bất bình kêu to, "Hãy cất người dường ấy khỏi thế gian, nó chẳng đáng sống đâu!" Phaolô viện dẫn quyền công dân La Mã để xin được xét xử tại Rôma, nhưng do sự trì trệ của tổng đốc Antonius Felix, ông bị giam giữ hai năm ở Caesarea cho đến khi quan tổng đốc mới, Porcius Festus, đến nhậm chức, nghe giải trình và cho giải Phaolô bằng đường biển đến La Mã, tại đây ông bị quản chế thêm hai năm, với điều kiện sống tốt hơn.

Đến đây chúng ta bị buộc phải dựa vào các truyền thuyết nếu muốn có thêm thông tin chi tiết về những ngày cuối cùng của Phaolô. Theo một truyền thuyết, Phaolô đã đến Tây Ban Nha và Anh quốc. Có lẽ Phaolô đã có ý định ấy, nhưng vẫn không có chứng cớ ông đã thực hiện chuyến đi. Theo một truyền thuyết khác, Phaolô đã chết ở La Mã. Eusebius thành Caesarea (khoảng 275 – 339) cho rằng Phaolô đã bị xử chém đầu trong thời trị vì của Nero, Hoàng đế La Mã, có thể là năm 64, khi thành La Mã bị thiêu rụi bởi một cơn hoả hoạn, hoặc vài năm sau đó, khoảng năm 67.

Đến La Mã, những ngày sau cùng
Sách Công vụ các Sứ đồ ký thuật chi tiết hành trình chuyến đi của Phaolô từ Caesarea đến La Mã. Quản cơ Julius giải giao Phaolô và những tù nhân khác bằng thuyền, có lẽ Luca và Aristarchus cùng đi trên tàu. Vì đang mùa giông bão, cuộc hành trình vừa chậm vừa gian khổ. Họ đi dọc bờ biển Syria, Cicilia và Pampylia. Đến thành Myra trong xứ Lycia, tù nhân được chuyển sang một tàu khác để đến Ý. Phải khó nhọc lắm tàu mới cập bến Mỹ Cảng trên đảo Crete. Phaolô đưa ra lời khuyên nên nghỉ đông ở đây, nhưng họ không chịu nghe theo và tiếp tục cuộc hành trình. Tàu bị bão, trôi giạt trong mười bốn ngày, sau cùng bị mắc cạn trên bờ biển Malta. Đoàn người phải lưu lại trên đảo suốt ba tháng, ở đó Phaolô chữa lành bệnh sốt và bệnh lỵ cho thân phụ của tù trưởng của đảo, Publius, và những người khác. Khi mùa xuân đến, đoàn người lại lên đường.

Sách Công vụ ký thuật cuộc đời của Phaolô cho tới khi ông đến La Mã, lúc ấy ước chừng 61 tuổi. Cuốn sách kết thúc với những lời cáo trách của Phaolô khi nói chuyện với một nhóm người Do Thái tìm đến để tra hỏi và chế giễu ông về Phúc âm:
Hãy đến nơi dân này và nói rằng;Các ngươi lấy tai nghe mà chẳng hiểu chi;
Lấy mắt xem mà chẳng thấy gì;Vì lòng dân này đã nặng nề;
Họ bịt tai; Họ nhắm mắt;E rằng mắt mình sẽ thấy,
Tai mình sẽ nghe,Lòng mình sẽ hiểu,
Và họ sẽ trở lại,Để ta chữa lành chăng.
Vậy, hãy biết rằngSự cứu rỗi này của Thiên Chúa đã sai đến cho người ngoại;
Những người đó sẽ nghe theo vậy.

Tác phẩm

Phaolô viết nhiều thư tín gởi các hội Thánh và những cá nhân. Tuy vậy, có lẽ có một số đã không còn được lưu giữ. 1Cor 5: 9 có thể được xem như là một gợi ý về thư tín trước đó ông đã gởi các tín hữu thuộc giáo đoàn Corinth nhưng nay không còn. Những thư tín vẫn còn lưu giữ đều được đưa vào Tân Ước, theo thứ tự từ dài đến ngắn. Có một ít thư tín được viết trong khi ông bị giam giữ, thường được gọi là "thư viết trong tù", theo truyền thuyết những lá thư này được viết ở La Mã.

Những thư tín có được sự đồng thuận về quyền tác giả của Phaolô:

 Thư gửi tín hữu Rôma
 Thư thứ nhất gửi tín hữu Côrintô
 Thư thứ hai gửi tín hữu Côrintô
 Thư gửi tín hữu Galát
 Thư gửi tín hữu Philípphê*
 Thư thứ nhất gửi tín hữu Thêxalônica
 Thư gửi ông Philêmon*

Những "thư tín giống như của Phaolô" (nhiều học giả tin rằng như thư này không phải do chính Phaolô viết, nhưng thường được cho rằng ông là tác giả)
 Thư gửi tín hữu Êphêsô*
 Thư gửi tín hữu Côlôsê*
 Thư thứ hai gửi tín hữu Thêxalônica

Những thư tín mục vụ của Phaolô:
 Thư thứ nhất gửi ông Timôthê
 Thư thứ hai gửi ông Timôthê
 Thư gửi ông Titô

Ghi chú: Những thư tín có dấu * thuộc nhóm những bức thư viết trong tù.

Thần học
Tư tưởng của Phaolô ảnh hưởng đậm nét trên thần học Kitô giáo trong những lãnh vực như đức tin, sự xưng công chính, cứu rỗi, mối quan hệ giữa Kitô hữu và luật pháp Moses, Kitô học (Christology), Thánh Linh học, nguyên tội, chung thời học (eschatology) và bản chất của đời sau, cũng như vị trí của Kinh Thánh Do Thái trong Kitô giáo.

Đức tin và Sự xưng công chính

Phaolô tập chú vào vị trí trọng tâm của đức tin trong sự cứu rỗi được ban cho qua sự chết chuộc tội của Chúa Giêsu, và khả năng được xưng công chính qua đức tin ấy. Một trong những điều Phaolô xác định rõ ràng đã trở nên rất nổi tiếng: "Vì chúng ta kể rằng người ta được xưng công bình bởi đức tin, chớ không phải bởi việc làm theo luật pháp", luôn luôn nhấn mạnh đến mối quan hệ giữa sự xưng công chính và đức tin.

Xưng công chính là một ý niệm về pháp chế. Được xưng công chính nghĩa là được tuyên bố trắng án. Vì mọi người đều là tội nhân, chúng ta chỉ có thể được trắng án khi Chúa Giê-xu thế chỗ chúng ta bằng cái chết đền tội thay trên cây thập tự. Như thế, theo cách nói của Phaolô tội nhân "được xưng công chính bởi đức tin," ấy là bằng cách hiệp nhất với Chúa Kitô, tội nhân đồng chết và đồng sống lại với ông. Tuy nhiên, cần biết rằng được xưng công chính không có nghĩa là vì chúng ta hiệp nhất với Chúa Kitô trong sự vô tội của ông, mà vì sự chết hiến tế của đấng vô tội mang lấy hình phạt của chúng ta là tội nhân xứng hiệp với sự đoán phạt thiên thượng.

Để làm sáng tỏ ý nghĩa của đức tin, nhờ đó mà tội nhân được xưng công chính, Phaolô nhắc đến Abraham, người đã tin tưởng lời hứa của Thiên Chúa rằng ông sẽ trở nên tổ phụ của nhiều dân tộc. Phaolô giải thích rằng, "Phúc âm đã được rao truyền trước cho Abraham." Điều này cũng phù hợp với luận điểm của Phaolô về sự hiện hữu từ trước vô cùng của Chúa Giêsu, nghĩa là ông là Thiên Chúa.

Cùng với sự dạy dỗ của Phaolô về sự phục sinh và sự sống vĩnh hằng, cái nhìn thấu suốt của Phaolô về thần học đức tin và sự xưng công chính là chủ đề của nhiều sự luận giải, dẫn đến những tranh luận về việc xưng công chính chỉ bởi đức tin đối nghịch với sự xưng công chính bởi đức tin và công đức. Hầu hết các giáo hội Kháng Cách khẳng quyết rằng tư tưởng Phaolô đã giúp hình thành định nghĩa cho rằng sự cứu rỗi đến chỉ từ đức tin mà không bởi bất cứ nỗ lực bên ngoài nào của tín hữu (xem Năm Tín lý Duy nhất), bất đồng với quan điểm của Công giáo Rôma và Chính Thống giáo cho rằng ý tưởng của Phaolô đã bị hiểu sai và không phù hợp với lời dạy của James (Giacôbê hoặc Gia-cơ): "Nhơn đó anh em biết người ta cậy việc làm được xưng công bình, chớ chẳng những là cậy đức tin mà thôi."

Sự Cứu rỗi và Luật pháp Moses
Vấn đề có còn cần thiết phải tuân giữ Luật pháp Moses để được cứu rỗi đã được nêu lên trong thời kỳ Hội Thánh tiên khởi tại Giáo hội nghị Jerusalem, ở đó quan điểm của Phaolô đã tạo ra ảnh hưởng đáng kể. Những tác phẩm của Phaolô trình bày giáo thuyết cho rằng có được sự cứu rỗi không phải bởi nỗ lực tuân giữ luật pháp Moses nhưng do đức tin tiếp nhận Chúa Giê-xu. Phaolô xác định rõ ràng rằng không có sự phân biệt nào hết giữa người Do Thái và các dân tộc khác "vì mọi người đều phạm tội, thiếu mất sự vinh hiển của Thiên Chúa." Vì vậy Phaolô được xem là nhân tố chính thúc đẩy việc chấp nhận người "ngoại bang" (không phải dân Do Thái) gia nhập Kitô giáo mà không có bất cứ yêu cầu tuân giữ nghi thức Do Thái như phép cắt bì hoặc kiêng cữ một số thức ăn.

Nguyên tội
Trong Tân Ước, giáo lý nguyên tội (tội tổ tông) được luận giải mạch lạc bởi Phaolô. Ông viết: "Bởi một người mà tội lỗi vào trong thế gian, lại bởi tội lỗi mà có sự chết, thì sự chết đã trải qua hết thảy mọi người như vậy, vì mọi người đều phạm tội...." Về sau giáo lý này được trình bày cặn kẽ bởi các nhà thần học Kitô giáo, nổi bật nhất là Augustine thành Hippo. (Xem Nguyên tội)

Chúa Giêsu và Chúa Thánh Linh

Chúa Giêsu

Trong các thư tín của mình, Phaolô có nhắc đến các sự kiện quan trọng trong cuộc đời Chúa Giêsu
như bữa ăn cuối cùng của ông với các môn đồ, sự chết trên thập tự giá, và sự sống lại. Phaolô cũng miêu tả Chúa Giêsu là người Do Thái thuộc dòng dõi Vua David. Ông tập chú vào bản chất của mối quan hệ giữa tín hữu Cơ Đốc với Chúa Giê-su, nhất là sự chết chuộc tội của ông. Phúc Âm Máccô chép rằng Chúa Giêsu đã "phó sự sống mình là giá chuộc cho nhiều người." Trong các thư tín của mình, nhất là trong Thư gửi tín hữu Rôma, Phaolô đã triển khai mạch lạc và cặn kẽ ý niệm về hành động cứu chuộc của Chúa Giêsu.

Theo luận giải của Phaolô, dưới luật pháp mọi người đều là tội nhân, nhưng những ai tiếp nhận Chúa Giêsu thì "nhờ ân điển ông mà được xưng công chính bởi sự cứu chuộc đã làm trọn trong Chúa Giêsu Kitô." Họ được "cứu chuộc" vì Chúa Giê-xu đã đền tội thay cho họ; bởi sự chết của ông mà họ được phục hòa với Thiên Chúa. Như thế, sự chết của Chúa Giêsu là sự hiến tế chuộc tội cho con người nhằm làm dịu cơn thịnh nộ của Thiên Chúa đối với tội nhân. Ấy là ân điển của Thiên Chúa, và chỉ bởi đức tin mà con người mới có thể nhận lãnh ân điển ấy.

Phaolô luận giải xác tín của ông trong giáo lý về thần tính của Chúa Kitô. Ông viết: "Vì muôn vật đã được dựng nên trong ông (Chúa Kitô), bất luận trên trời, dưới đất, vật thấy được, vật không thấy được, hoặc ngôi vua, hoặc quyền cai trị, hoặc chấp chánh, hoặc cầm quyền, đều là bởi ông và vì ông mà được dựng nên cả. ông có trước muôn vật, và muôn vật đứng vững trong ông". Phaolô cũng miêu tả Chúa Giêsu là "ảnh tượng của Thiên Chúa" ("Ấy chính ông là hình ảnh của Thiên Chúa không thấy được, là Đấng sanh ra đầu hết thảy mọi vật dựng nên.")

Chúa Thánh Linh
Tương tự, Phaolô cũng trình bày một học thuyết vững chắc về Chúa Thánh Linh. Phần lớn Thư gởi tín hữu ở La Mã và phần cuối Thư thứ hai gởi tín hữu ở Corinth miêu tả Chúa Thánh Linh bình đẳng với Chúa Cha và Chúa Con, giúp hình thành giáo lý Ba Ngôi. Trong thư gởi tín hữu ở Galatia, Phaolô giải thích rằng việc tín hữu nhận lãnh Chúa Thánh Linh là do lời hứa Thiên Chúa dành cho Abraham thể hiện qua sự chết cứu chuộc của Chúa Giêsu, và xác chứng rằng, "Nếu anh em thuộc về Chúa Cơ Đốc, thì anh em là dòng dõi của Abraham, tức là kẻ kế tự theo lời hứa."

Khi xem xét đến việc thực hành các ân tứ được ban cho từ Chúa Thánh Linh, Phaolô đã đưa ra những hướng dẫn cụ thể trong thư gởi tín hữu ở Corinth. với lời cảnh báo cần cẩn trọng với khả năng nói tiếng lạ trong trạng thái xuất thần, ngược lại vị sứ đồ khuyến khích những lời khuyên bảo có thể thông hiểu và gây dựng đức tin, ông cũng đặc biệt quan tâm đến việc duy trì trật tự trong hội Thánh.

Dựa trên nguyên tắc vàng "Mọi sự đều có phép làm, nhưng chẳng phải mọi sự đều có ích và làm gương tốt" ông đưa ra lời khuyên chớ nên ăn thịt hiến tế cho các thần linh. Theo tập tục thời ấy, thịt thường được hiến tế trong các đền thờ trong những ngày lễ hội tôn giáo linh đình và trác táng.

Phaolô miêu tả Chúa Thánh Linh là sức mạnh hiệp nhất, dù có nhiều ân tứ khác nhau nhưng tất cả đều là sự ban cho của Chúa Thánh Linh. Ông ví von hội Thánh giống như thân thể con người, có chân tay và các cơ quan khác nhau nhưng chỉ là một thân thể; mọi thành viên của hội Thánh "đều đã chịu phép báp têm chung một Thánh Linh để hiệp làm một thân; và chúng ta đều đã chịu uống chung một Thánh Linh nữa." Như thế, để gây dựng và phát triển hội Thánh, tín hữu được ban cho các ân tứ khác nhau như giảng dạy, an ủi khích lệ, chữa bệnh, nói tiên tri và làm phép lạ. Phaolô cũng liệt kê các phẩm chất cần có cho mỗi Kitô hữu mà ông gọi là "Trái của Thánh Linh": lòng yêu thương, sự vui mừng, bình an, nhịn nhục, nhân từ, hiền lành, trung tín, mềm mại và tiết độ. Song, Phaolô gọi tình yêu thương là "sự ban cho lớn hơn hết", và ông khuyên mọi tín hữu cần ước ao ân tứ này.

Mặc khác, Phaolô cũng dạy về sự sống mới trong sự dẫn dắt của Chúa Thánh Linh, và sự xác tín trong lòng của tín hữu để họ có thể tin quyết vào địa vị làm con Thiên Chúa.

Các Vấn đề Xã hội
Quan điểm của Phaolô về các vấn đề xã hội cũng có ảnh hưởng lớn trên nền văn hoá Kitô như những quan điểm thần học của ông.

Trong thư gởi tín hữu ở Colossae, Phaolô cho biết người theo Chúa cần phải có cuộc sống tích cực như thế nào - ấy là theo đuổi những chuẩn mực của thiên đàng, không phải của trần thế. Trong suốt nhiều thế kỷ, những chuẩn mực ấy có ảnh hưởng đáng kể trên xã hội phương Tây. Phaolô kết án những hành vi như bất khiết, dâm dục, tham lam, giận dữ, vu khống, phỉ báng, dối trá và phân biệt chủng tộc trong khi ông đề cao những đức hạnh như nhân ái, tử tế, nhẫn nại, tha thứ, yêu thương, hòa bình, và biết ơn.

Phaolô kết án sự dâm dục và việc thực hành đồng tính luyến ái, ông viết "Hãy tránh xa sự dâm dục. Mặc dầu người ta phạm tội gì, tội ấy còn là ngoài thân thể; nhưng kẻ buông mình vào sự dâm dục, thì phạm đến chính thân thể mình."

Phaolô cũng dạy về sự tự do trong Chúa Kitô, sự thờ phượng đúng cách và kỷ cương trong hội Thánh, sự hiệp nhất của các tín hữu, và hôn nhân. Phaolô khuyến khích tín hữu theo đuổi cuộc sống độc thân "vì cớ tai vạ hầu đến", nhưng cảnh báo rằng cả cuộc sống hôn nhân và cuộc đời độc thân đều có thể không tốt nếu không thuận phục ý Chúa. Ông nhắc nhở, "Vậy tôi nói với những kẻ chưa cưới gả và kẻ góa bụa rằng ở được như tôi thì hơn. Song nếu họ chẳng thìn mình được, thì hãy cưới gả; vì thà cưới gả còn hơn để cho tình dục un đốt."

Về việc sở hữu nô lệ, Phaolô dạy rằng vì ngày Chúa Giêsu tái lâm đã gần kề, tín hữu nên chú tâm vào đời sống đức tin hơn là vào địa vị xã hội. Phaolô khuyên nhủ người nô lệ nên trung tín phục vụ chủ mình và người làm chủ phải tôn trọng và đối đãi tử tế với nô lệ hoặc người làm công "vì biết rằng cả hai đều có một chủ chung trên trời, và trước mặt ông chẳng có sự tây vị ai hết." Phaolô cũng tìm cách chuộc Onesimus, một nô lệ bỏ trốn, và yêu cầu người chủ xem Onesimus "không phải là nô lệ nữa, nhưng như anh em rất yêu dấu." Nhiều người xem đây là một hành động biểu thị tinh thần chống sở hữu nô lệ của Phaolô, đặc biệt là trong bối cảnh xã hội thời ấy, xem việc sở hữu nô lệ là một quyền công dân.

Chú thích

Xem thêm
 Kitô giáo

Tham khảo
 Badenas, Robert. Christ the End of the Law, Romans 10.4 in Pauline Perspective 1985 ISBN 0-905774-93-0 argues that telos is correctly translated as goal, not end, so that Christ is the goal of the Law, end of the law would be antinomianism
 Brown, Raymond E. An Introduction to the New Testament. Anchor Bible Series, 1997. ISBN 0-385-24767-2.
 Bruce, F.F., Paul: Apostle of the Heart Set Free (ISBN 0-8028-4778-1)
 Raymond Davis, The Book of Pontiffs (Liber Pontificalis). Liverpool: University of Liverpool Press, 1989. ISBN 0-85323-216-4 (an English translation for elementary student use).
 Dunn, James D.G. Jesus, Paul and the Law 1990 ISBN 0-664-25095-5
 Hart, Michael. The 100. Carol Publishing Group, July 1992. Paperback, 576 pages. ISBN 0-8065-1350-0.
 Maccoby, Hyam. The Mythmaker: Paul and the Invention of Christianity. New York: Harper & Row, 1986. ISBN 0-06-015582-5.
 MacDonald, Dennis Ronald, 1983. The Legend and the Apostle: The Battle for Paul in Story and Canon Philadelphia: Westminster Press.
 Irenaeus, Against Heresies, i.26.2
 Thomas Jefferson, from a letter addressed to W. Short and published in The Great Thoughts, by George Seldes, Ballantine Books, N.Y., 1985, p. 208

Liên kết ngoài

 Paul's mission and letters From PBS Frontline series on the earliest Christians.
 Epistles of Apostle Paul Bishop Alexander (Orthodox Christian perspective)
 St. Paul @ the Catholic Encyclopedia
 The Apostle and the Poet: Paul and Aratus Dr. Riemer Faber
 New Perspective on Paul
 Jewish Encyclopedia: Saul of Tarsus
 Vatican reports discovery of St.Paul's tomb  from WorldNetDaily.com (ngày 18 tháng 2 năm 2005). cf. Vatican Museum
 The Apostle Paul's Shipwreck: An Historical Examination of Acts 27 and 28
 The Problem of Paul Hyam Maccoby

Mười hai Sứ đồ
Kitô giáo
Nhà thần học
Tử đạo Kitô giáo
P
Sinh năm 5
Bài cơ bản dài
Mất năm 67
Nhà văn Kitô giáo
Tranh cãi Kitô giáo và Do Thái giáo
Thầy trừ tà
Người sáng lập tôn giáo


title: Oreophryne monticola

text:
Oreophryne monticola là một loài ếch trong họ Nhái bầu. Chúng là loài đặc hữu của Indonesia.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Iskandar, D. & Mumpuni 2004. Oreophryne monticola. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Oreophryne
Động vật lưỡng cư Indonesia


title: Cuộc hành trình về phía Đông của Nikolai II

text:
Cuộc hành trình về phía đông của Nikolai II là chuyến đi của Hoàng thái tử Nikolai nước Nga (con trai của hoàng đế Nga Aleksandr III, sau này là hoàng đế Nikolai II) trên phần lớn lục địa Á-Âu.

Khởi đầu
Năm 1890, Thái tử Nikolai đã 22 tuổi, lại mới tốt nghiệp Học viện sĩ quan cận vệ, và cũng đã hoàn tất chương trình đào tạo nhân văn của Trường Đại học tổng hợp quốc gia. Cuối năm đó, ông được vua cha Aleksandr III hạ lệnh cho đi viễn du vòng quanh thế giới. Chuyến viễn du này thực chất là công việc, mục đích là để Nikolai làm quen với công việc ngoại giao, cũng như với sóng nước đại dương, vì hải quân Nga thời đó có nhiều hạm đội hùng mạnh. Người tư vấn Nikolai trong chuyến hành trình này là Hoàng thân Esper Ukhtomsky.

Thái tử Nikolai ngự giá trên soái hạm Pamiat Azova, đi cùng ông có 5 chiến thuyền hộ tống. Năm 1888, ở xưởng đóng tàu Baltic, Pamiat Azova bắt đầu hạ thủy. Trong đoàn tùy tùng của ông có nhiều nhà khoa học.

Pamiat Azova là một chiến thuyền không nhỏ bé vào thời đó. Nó có độ dài 115,6m, rộng 15,6m; lại có trọng tải 6.700 tấn, được trang bị 15 khẩu đại bác, 17 khẩu pháo nhỏ tầm ngắn, chạy bằng động cơ hơi nước và có tốc độ đạt 17 hải lý/giờ. Biên chế trên tàu gồm có 30 sĩ quan và 600 thủy thủ. Chiến hạm được xuất phát từ cảng Sankt-Peterburg; khi tới vùng biển Thái Bình Dương, hạm đội Sibirsk của Nga lệnh cho ba tàu đô đốc nữa tới hộ tống.

Chuyến đi
Thái tử Nikolai và đoàn tàu đã hành trình dọc bờ Đại Tây Dương qua Địa Trung Hải và Ấn Độ, ghé qua nhiều cảng có danh tiếng ở Hy Lạp, Ấn Độ, Xiêm La,… Hoàng thân Esper Ukhtomsky - người được Thái tử rất tin cậy - là người tư vấn cho Thái tử thực hiện chuyến Đông du trong những năm 1890 - 1891.

Trong chuyến hành trình, ông đặc biệt để tâm đến quê hương của Đức Phật - Ấn Độ. Tại đây, ông thăm các thánh tích, lại còn ghé sang xứ Tích Lan - nơi Phật giáo còn phát triển.

Nikolai và đoàn cũng thăm viếng Xiêm La. Xiêm La là một vương quốc Phật giáo, và sự quan tâm của Thái tử Nga đối với xứ này không phải là vô duyên cớ. Ông được thu hút bởi các công trình văn hoá Phật giáo Nam tông. Ông đến thăm thủ đô Bangkok, và nhận được sự tiếp đón trọng thể từ vua Rama V.

Chính khách Nga đầu tiên đến Việt Nam
Tháng 1 năm 1890, nhận được thông báo từ Paris (thủ đô nước Pháp), Thống đốc Nam Kỳ là Daniel liền sửa soạn việc đón tiếp Thái tử nước Nga xa xôi. Việc đón tiếp được thực hiện rất hoành tráng, với tổng chi phí là một khoản tiền rất lớn thời đó: 15.000 đồng Đông Dương.

Đến ngày 28 tháng 3 tháng 1891 họ đến cửa sông Đồng Nai, sau đó cập bến cảng Sài Gòn. Ngay trên bến cảng, Toàn quyền Đông Dương là Jules Georges Piquet cùng quan quân nhà Nguyễn và Pháp đã tổ chức đón tiếp.

Khi Nikolai II vừa đặt chân lên cầu tàu, từ trên bờ tiếng súng chào đã vang lên, với 21 phát đại bác. Khi loạt súng dứt, lại có tiếng của dàn kèn đồng của đội nhạc binh cử quốc thiều Nga. Theo lệnh của quan lại, dân ở trên bờ đồng loạt hô "Hoan hô!", tiếng hô vang lên như sấm dậy.

Sau đó, ông và Toàn quyền Piquet đã duyệt đội danh dự - bao gồm 100 tay súng thủy quân lục chiến Pháp, rồi họ lên xe có kị binh hộ tống đi theo đường Catinat và đại lộ Norodom về dinh Toàn quyền. Trong ba ngày liền tiếp khách, thành phố Sài Gòn chăng đèn kết hoa.

Tin Thái tử Nikolai nước Nga thăm Sài Gòn đã được báo chí Pháp ở Đông Dương và cả nước Pháp đưa lên rầm rộ. Về phần mình, Nikolai rất vui lòng khi thấy mình cuộc đón tiếp long trọng, chu đáo tại Sài Gòn - thành phố được mệnh danh là hòn ngọc Viễn Đông. Đến ngày chia tay, ông nói lời chân thành cảm ơn những người đã đón tiếp nồng hậu, và tỏ ra cảm giác cứ như ông ở trong gia đình ruột thịt trong của mình những ngày qua.

Nikolai II và đoàn tùy tùng cũng ghé thăm Cam Ranh vào tháng 3 năm 1892.

Về nước
Sau chuyến hành trình từ Nhật Bản xuyên Xibia, Thái tử Nikolai Aleksandrovich và đoàn quay về thủ đô Sankt-Peterburg. Họ đem theo nhiều cổ vật và thư tịch có giá trị, đặc biệt là của Phật giáo. Người ta đã dùng những thư tịch và cổ vật này làm một trong những tài liệu tham khảo cho công trình Bibliotheca Buddhica - do Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Nga biên soạn.

Năm năm sau (1894), hoàng đế Aleksandr III qua đời, Hoàng thái tử Nikolai lên kế ngôi. Trong lịch sử, ông là vị hoàng đế cuối cùng của Nga, đồng thời là hoàng đế Nga duy nhất đã thực hiện chuyến du hành vòng quanh thế giới.

Xem thêm
 Nikolai II của Nga
 Quan hệ Nga – Việt Nam
 Phật giáo ở Nga
 Esper Ukhtomsky

Chú thích

Liên kết ngoài
  Eastern journey of Nicholas II
  History of the Memory of Azov

Quan hệ quốc tế năm 1890
Quan hệ quốc tế năm 1891
Nga thế kỷ 19


title: 5939 Toshimayeda

text:
5939 Toshimayeda (1981 EU8) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 1 tháng 3 năm 1981 bởi S. J. Bus ở Đài thiên văn Siding Spring trong khóa học thuộc Khảo sát tiểu hành tinh Schmidt-Caltech vương quốc Anh.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 5939 Toshimayeda

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1981


title: Heikertingerella tamaensis

text:
Heikertingerella tamaensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Savini miêu tả khoa học năm 1999.

Chú thích

Tham khảo

Heikertingerella


title: Clapronia

text:
Clapronia là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: Chi Táo mèo

text:
Chi Táo mèo (danh pháp khoa học: Docynia) là một chi thực vật có hoa trong họ Rosaceae.

Chi này bao gồm các loài cây gỗ thường xanh hay bán thường xanh; nụ hình trứng, nhỏ, với vài vảy phô ra. Các lá đơn, mọc so le, có lá kèm, có cuống lá, gân lá thứ cấp uốn cong về phía mép lá, mép lá nguyên hay khía răng cưa, đôi khi phân thùy nhỏ. Hoa có cuống ngắn, mọc thành chùm 2–5, sớm kết quả hay có các nhị hợp nhất bởi các bao phấn; lá bắc nhỏ, sớm rụng. Đế hoa hình chuông, có lông măng rậm ở phía xa trục. Lá đài 5, hình mác. Cánh hoa 5, trắng, gốc có vuốt ngắn. Nhị hoa 30–50, 2 vòng. Bầu nhụy hạ, 5 ngăn, với 3–10 noãn mỗi ngăn; vòi nhụy 5, hợp sinh tại gốc, có lông tơ. Quả dạng quả táo hình phỏng cầu hay hình trứng hoặc hình quả lê, đường kính 2–3 cm, với các lá đài bền mọc thẳng hay uốn cong vào trong. Chúng thụ phấn nhờ côn trùng.

Các loài
 Docynia indica (Wall.) Decne. (đồng nghĩa: Docynia delavayi Rehder, D. docynioides, D. griffithiana, D. hookeriana, D. rufifolia): Táo mèo. Có ở Ấn Độ, Bhutan, Myanma, Nepal, Pakistan, Sikkim, Thái Lan, tây nam Trung Quốc (tây nam Tứ Xuyên, đông bắc Vân Nam), Việt Nam.
 Docynia delavayi (Franch.) C.K.Schneid.: Táo mèo delavay hay di y. Có ở tây Quý Châu, tây Tứ Xuyên, đông bắc Vân Nam.

Loài Docynia doumeri C.K.Schneid., 1906 hiện nay có danh pháp hợp lệ là Malus doumeri A.Chev., 1920 (xem diễn giải thêm tại trang này). Loài Docynia longiunguisQ.Luo & J.L.Liu với mẫu vật thu thập năm 2010 tại khu vực miền núi thuộc Tây Xương (tỉnh Tứ Xuyên) hiện vẫn chưa được kiểm tra có phải là loài hợp lệ hay không.

Xem thêm
 Rượu táo Mèo

Hình ảnh

Ghi chú

Liên kết ngoài

 Chi Táo mèo trong e-flora.


title: Teucholabis formosissima

text:
Teucholabis formosissima là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Teucholabis
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Chimarra reasilvia

text:
Chimarra reasilvia là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Chimarra


title: Vết Đỏ Lớn

text:
Vết Đỏ Lớn hay Đốm Đỏ Lớn là một cơn bão với xoáy nghịch trên Sao Mộc, nằm ở khoảng 22° phía nam xích đạo, đã kéo dài 340 năm. Cơn bão này lớn đến mức có thể thấy từ Trái Đất qua kính viễn vọng. Nó được quan sát thấy lần đầu bởi Giovanni Domenico Cassini hoặc Robert Hooke khoảng năm 1665.

Ảnh chụp bên phải được thực hiện bởi Voyager 1 ngày 25 tháng 2 năm 1979, khi tàu này bay ngang qua ở khoảng cách 9,2 triệu km tới Sao Mộc. Các chi tiết mây với kích thước nhỏ tới 160 km có thể được quan sát trên ảnh. Các vùng gợn sóng nhiều màu sắc bên trái Vết Đỏ Lớn là một vùng có các chuyển động sóng phức tạp trong khí quyển Sao Mộc. Kích thước của cơn bão này có thể được so sánh với kích thước của một cơn bão nhỏ hơn màu trắng nằm ngay dưới có đường kính cỡ Trái Đất. Vết Đỏ Lớn dài khoảng 24.000 đến 40.000 km và rộng khoảng 12.000 đến 14.000 km, đủ sức chứa ba Trái Đất bên trong.

Hình bầu dục nằm tại tâm Vết Đỏ Lớn quay ngược chiều kim đồng hồ, với chu kỳ khoảng 6 ngày. Đám mây cao nhất trong cơn bão này nằm ở độ cao khoảng 8 km phía trên các đám mây ở vùng xung quanh bão.

Các cơn bão như Vết Đỏ Lớn không phải là hiếm gặp trên các khí quyển đầy nhiễu loạn của các hành tinh khí khổng lồ. Sao Mộc còn có các vết trắng và vết nâu, là những cơn bão nhỏ hơn và không được đặt tên. Các vết trắng chứa các đám mây lạnh ở tầng trên của khí quyển. Các vết nâu, nóng hơn, nằm tại "tầng bão thông thường". Các cơn bão này có thể kéo dài từ vài giờ đến vài thế kỷ.

Các vết đỏ khác trên Sao Mộc
Ngoài vết đỏ lớn, Sao Mộc còn có hai vết đỏ khác nhỏ hơn.

Liên kết ngoài

Jupiter simulations
Thời tiết trên Sao Mộc được dự đoán sẽ thay đổi khi Vết Đỏ Lớn biến mất (tháng 4 năm 2004)

Sao Mộc
Bão


title: Geranomyia gracilipalpis

text:
Geranomyia gracilipalpis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Geranomyia
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Patersdorf

text:
Patersdorf là một đô thị ở huyện Regen bang Bayern thuộc nước Đức.

Tham khảo


title: Phạm Cô Gia

text:
Phạm Cô Gia (1900-2005) là lão võ sư chưởng môn Phạm Gia võ phái.

Cuộc đời sự nghiệp
Bà sinh ra tại Sài Gòn, trong một gia đình gốc Huế, có truyền thống thượng võ lâu đời. Cha của bà là cố võ sư Phạm Tăng Đại. Bà tập võ từ bé. Từ năm 17 tuổi, ngoài các kỹ thuật của cha dạy cho, bà bắt đầu học thêm các kỹ thuật của các võ phái khác.

Năm 1940, bà kết hợp các tinh hoa từ võ học gia đình, võ học cổ truyền và từ sáng tạo riêng mình để lập nên võ phái Phạm Gia. Năm 1945, bà tham gia kháng chiến chống Pháp, vừa dạy võ để che mắt quân Pháp vừa làm nhiệm vụ một lính biệt động thành. Bà bị đối phương bắt giam 12 lần, cả 12 lần bà đều vượt ngục thành công.

Năm 1990, khi Liên đoàn Võ thuật cổ truyền Việt Nam thành lập, bà gia nhập làng võ thuật Việt Nam với vai trò là thành viên Ban Cố vấn đầu tiên của Liên đoàn. Sau đó, bà trở thành Trưởng ban Cố vấn Liên đoàn kiêm thành viên ban Cố vấn Hội võ thuật cổ truyền thành phố Hồ Chí Minh khi đã ngoài trăm tuổi. Bà mất năm 2005 vì bệnh, bà thọ 105 tuổi.

Theo những kỷ lục Guinness Việt Nam, Phạm Cô Gia là võ sư cao tuổi nhất nước này.

Tham khảo

Bài viết trên Báo ảnh Việt Nam

Phạm Gia võ phái
Sinh năm 1900
Mất năm 2005
Nữ võ sư Việt Nam
Người thọ bách niên Việt Nam


title: Phylloicus trichothylax

text:
Phylloicus trichothylax là một loài Trichoptera trong họ Calamoceratidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Phylloicus


title: Darisodes

text:
Darisodes là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae
Ennominae


title: Sân bay Ørsta-Volda, Hovden

text:
Sân bay Ørsta-Volda, Hovden (tiếng Na Uy: Ørsta-Volda lufthamn, Hovden)  là một sân bay khu vực phục vụ các cộng đồng Ørsta và Volda ở Møre og Romsdal, Na Uy. Năm 2005, sân bay Ørsta-Volda, Hovden đã phục vụ 41.648 lượt khách. Cơ quan vận hành là Avinor.

Các hãng hàng không và các tuyến điểm
Hãng Widerøe cung cấp dịch vụ với máy bay Dash 8 nối với Oslo.
 Widerøe (Oslo, Sogndal)

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Norwegian AIP entry for Ørsta-Volda Airport

Sân bay Na Uy
Ørsta
Sân bay Møre og Romsdal
Avinor


title: Paphiopedilum barbigerum

text:
Paphiopedilum barbigerum là một loài của thực vật thuộc họ Orchidaceae. Đây là loài đặc hữu của Quảng Tây, đông nam Vân Nam và tây nam Quý Châu ở Trung Quốc.

Chú thích

Tham khảo
 China Plant Specialist Group 2004. Paphiopedilum barbigerum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Trung Quốc
barbigerum


title: Vuillecin

text:
Vuillecin là một xã trong vùng hành chính Franche-Comté, thuộc tỉnh Doubs, quận Pontarlier, tổng Pontarlier. Tọa độ địa lý của xã là 46° 56' vĩ độ bắc, 06° 19' kinh độ đông. Vuillecin nằm trên độ cao trung bình là 820 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 801 mét và điểm cao nhất là 944 mét. Xã có diện tích 14.24 km², dân số vào thời điểm 2006 là 564 người; mật độ dân số là 40 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Địa điểm tham quan
Nhà thờ Saint-Claude được xây năm 1804 xây dựng. Hai nhà thờ nhỏ khác có nguồn gốc từ thế kỉ thứ 19: Saint-Georges (1852) và Saint-Lazare.

Xem thêm
Xã của tỉnh Doubs

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Doubs


title: Spartiniphaga

text:
Spartiniphaga là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae, hiện tại nó được coi là đồng nghĩa của Photedes.

Former species
 Spartiniphaga carterae is now Photedes carterae Schweitzer, 1983
 Spartiniphaga includens is now Photedes includens (Walker, 1858)
 Spartiniphaga inops is now Photedes inops (Grote, 1881)
 Spartiniphaga panatela is now Photedes panatela (Smith, 1904)

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database
Spartiniphaga at funet

Hadeninae


title: Megapenthes fulvus

text:
Megapenthes fulvus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1914.

Chú thích

Tham khảo

Megapenthes


title: Dipropus crocicollis

text:
Dipropus crocicollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1859.

Chú thích

Tham khảo

Dipropus


title: Minh Trí (thiền sư)

text:
Thiền sư Minh Trí  (明智, ? -1196), tên tục: Tô Thiền Trí (蘇禪智); là thiền sư Việt Nam thời nhà Lý, thuộc thế hệ thứ 10 thiền phái Vô Ngôn Thông.

Thân thế và hành trạng
Tô Thiền Trí là người làng Phù Cầm, nay thuộc xã Dũng Liệt, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh.

Ông vốn thông minh, đọc nhiều sách vở. Đến tuổi 20, gặp Đạo Huệ thượng sĩ bèn bỏ tục xuất gia .

Sau một thời gian tu tập với thiền sư Đạo Huệ, ông hiểu được yếu chỉ của đạo, và hiểu được ý chỉ của các bộ kinh Viên Giác, Nhân Vương, Pháp Hoa và sách Truyền Đăng. Do chuyên cần tu trì và giảng dạy đồ chúng không biết mệt mỏi, nên được ban hiệu là Minh Trí.

Về sau thiền sư Minh Trí đến trụ trì chùa Phúc Thánh ở hương Điển Lãnh (nay thuộc Bắc Ninh) , tăng chúng theo học rất đông.

Đến năm 1196 đời vua Lý Cao Tông, sau khi nói kệ cho đồ chúng nghe, thiền sư Minh Trí lặng lẽ qua đời.
Bài kệ ấy như sau:
Tùng phong thủy nguyệt minh
Vô ảnh diệc vô hình
Sắc thân giá cá thị
Không không tầm hưởng thanh.
Nghĩa là:
Thông reo trăng nước sángKhông ảnh cũng không hình
Sắc thân cũng thế vậyHư không tìm tiếng vang!

Một câu chuyện thiền
Một hôm thiền sư Minh Trí đang cắt cỏ, có vị tăng khoanh tay đến đứng bên cạnh. Sư ném chiếc liềm đến trước mặt vị tăng làm đứt một bụi cỏ.

Vị tăng hỏi: Cổ nhân dạy Hòa thượng chỉ cắt được một cái đó sao?

Thiền sư cầm chiếc liềm đưa lên, vị tăng nhận lấy rồi vung tay làm một động tác như cắt cỏ.
Thiền Sư nói: Còn nhớ câu nói sau của ông không? Ông chỉ cắt được cái đấy, mà không cắt được cái kia sao?

Vị tăng ngẫm nghĩ, rồi bỏ đi.

Thiền sư Minh Trí kể lại cho tăng đồ nghe chuyện ấy. Một vị tăng đứng cạnh nói: Người nói là Văn Thù,, kẻ im lặng là Duy Ma.

Thiền sư nói: Không nói không im lặng, chẳng phải là ông sao?

Vị tăng ấy nhận là phải. Sư hỏi: Sao không hiện pháp thần thông?

Vị tăng đáp: Đệ tử không từ chối. Nhưng hiện pháp thần thông chỉ sợ hòa thượng thu vào trong đạo.

Thiền sư nói: Thế là ông chưa phải đã có con mắt ở ngoài giáo điển. Nói đoạn thiền sư đọc kệ rằng:
Giáo ngoại khả biệt truyền
Hy di Tổ, Phật uyên
Nhược nhân dục biện đích
Dương diệm mịch cầu yên.
Dịch:
Giáo ngoại khá riêng truyềnPhật, Tổ đạo uyên nguyên
Nếu mong thấy rõ đíchHãy tìm mây khói lúc nắng xuân lên!.

Sách tham khảo
Sách Thiền uyển tập anh (mục: "Thiền sư Minh Trí". Bản dịch của Ngô Đức Thọ-Nguyễn Thúy Nga). Nhà xuất bản Văn học, 1990. Bản điện tử ở đây:
Sách Thiền uyển tập anh (mục: "Thiền sư Minh Trí". Bản dịch của Lê Mạnh Thát). Nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh, 1999.
Thích Thanh Từ, Thiền sư Việt Nam. Thành hội Phật giáo Thành phố Hồ Chí Minh ấn hành năm 1992.

Chú thích

Năm sinh thiếu
Người Bắc Ninh
Thiền sư Việt Nam
Thiền phái Vô Ngôn Thông


title: Marxen

text:
Marxen là một đô thị thuộc huyện Harburg, bang Niedersachsen, Đức. Đô thị này có diện tích 13,31 km².

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Harburg


title: Cát Lợi

text:
Cát Lợi (chữ Hán giản thể: 吉利区, Hán Việt: Cát Lợi khu) là một quận cũ của địa cấp thị Lạc Dương, tỉnh Hà Nam, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Cát Lợi nằm ở bờ bắc Hoàng Hà, cách trung tâm thành phố Lạc Dương 35 km. Cát Lợi có diện tích 80 km2, dân số khoảng 70.000 người, mã số bưu chính 471012. Năm 1982, một nhà máy lọc dầu đã được xây dựng tại đây.
Quận này được chia ra thành các đơn vị hành chính gồm 1 nhai đạo biện sự xứ: Đại Khánh Lộ và 1 hương Cát Lợi.
Ngày 18/03/2021, quận này giải thể. Toàn bộ quận Cát Lợi nhập vào huyện Mạnh Tân để thành lập quận mới Mạnh Tân.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Hà Nam (Trung Quốc)
Lạc Dương


title: Rollinia calcarata

text:
Rollinia calcarata là một loài thực vật thuộc họ Annonaceae. Đây là loài đặc hữu của Brasil.

Chú thích

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Rollinia calcarata. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Brasil
calcarata


title: Dracaenura

text:
Dracaenura là một chi bướm đêm thuộc họ Crambidae.

Các loài
Dracaenura adela Tams, 1935
Dracaenura aegialitis Meyrick, 1910
Dracaenura agramma Meyrick, 1886
Dracaenura albonigralis Hampson, 1897
Dracaenura arfakalis Swinhoe, 1918
Dracaenura asthenota Meyrick, 1886
Dracaenura chrysochroa Hampson, 1907
Dracaenura cincticorpus Hampson, 1897
Dracaenura horochroa Meyrick, 1886
Dracaenura leucoprocta Hampson, 1897
Dracaenura myota Meyrick, 1886
Dracaenura pelochra Meyrick, 1886
Dracaenura prosthenialis Hampson, 1897
Dracaenura pseudopelochra Rothschild, 1915
Dracaenura semialbalis Rothschild, 1915
Dracaenura stenosoma (C. Felder, R. Felder & Rogenhofer, 1875)
Dracaenura tagiadialis Hampson, 1897
Dracaenura torridalis Kenrick, 1907

Chú thích

Tham khảo

Spilomelinae


title: Khúc Phụ

text:
Khúc Phụ (chữ Hán giản thể: 曲阜市, âm Hán Việt: Khúc Phụ thị) là một thành phố cấp huyện thuộc địa cấp thị Tế Ninh, tỉnh Sơn Đông, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Thành phố này là quê hương của Khổng Tử, ở đây có Khổng Miếu, Khổng Lâm, Khổng Phủ, một di sản thế giới được UNESCO công nhận. Thành phố Khúc Phụ có diện tích 896 km², dân số năm 2001 là 640.000 người. Mã số bưu chính của Khúc Phụ là 273100.

Khổng Miếu, Khổng Lâm, Khổng Phủ

Khổng Miếu, Khổng Lâm, Khổng Phủ nằm tại thành phố Khúc Phụ, tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc, là quê hương của người sáng lập Nho giáo Khổng Tử. Năm 1994, UNESCO đã đưa quần thể di tích này vào danh mục "Di sản văn hóa thế giới".

Năm 478 TCN, sau khi Khổng Tử mất được một năm, Lỗ Ai Công đã hạ lệnh thờ cúng Khổng Tử và cho tu sửa nhà ở của ông để thành miếu thờ. Năm 195 TCN, Hán Cao Tổ Lưu Bang đã đến nước Lỗ cúng lễ Khổng Tử theo đại lễ. Đây cũng là điểm khởi đầu cho các bậc đế vương đến cúng tế Khổng Tử. Vua Ung Chính nhà Thanh đích thân đôn đốc việc tu sửa để hình thành quy mô như ngày nay.

Khổng Miếu
Khổng Miếu nằm trong khuôn viên hình chữ nhật, chiều dài Nam Bắc 1300m, tổng diện tích 133.000m². Toàn bộ có 9 dãy kiến trúc liền kề với sân vườn, xếp hàng dọc trên một trục chính Nam Bắc, hai bên trục đối xứng nhau, mặt chính của miếu là hướng Nam.

Tòa cửa thứ nhất của Khổng Miếu là Linh Tinh Môn cao 10,3m rộng 13m được xây dựng thời Minh Vĩnh Lạc. Cửa này xây để cúng sao Thiên Điền trên trời, đều này thể hiện việc các Hoàng đế thời xưa cúng tế Khổng Tử như cúng tế trời, tôn thánh như tôn thiên. Hai bên cửa Linh Tinh đặt hai tấm bia đá lớn đề hàng chữ "quan viên hãy xuống ngựa". Phía sau cửa thứ năm của Khổng Miếu là một tòa lầu cao làm bằng gỗ gọi là Khuê Văn Các, xây dựng thời Tống Thiên Hỷ (Khuê là sao Khuê chủ quản sự hưng vong của văn chương dân gian). Khuê Văn Các cao 23,35m rộng 30m, ba tầng mái cong.

Kiến trúc chủ thể của Khổng Miếu là Đại Thành điện, nơi các Hoàng đế đến thờ cúng Khổng Tử. Đại Thành điện xây từ thời nhà Tống nhưng đến thời Ung Chính mới được trùng tu thành quy mô lớn.

Chú thích

Liên kết ngoài
 Thông tin di sản trên UNESCO
 Đài truyền hình TW Trung Quốc
 Qufu Normal University
 orientalarchitecture.com: Confucius Temple
 qufu.pomosa.com: Extensive photos from 2004

Đơn vị cấp huyện Sơn Đông
Tế Ninh
Di sản thế giới tại Trung Quốc


title: Legau

text:
Legau là một đô thị ở huyện Unterallgäu bang Bayern, Đức.

Tham khảo


title: Corral de Calatrava

text:
Corral de Calatrava là một đô thị thuộc Ciudad Real, Castile-La Mancha, Tây Ban Nha. Đô thị này có dân số là 1.272.

Dân số

Tham khảo

Đô thị ở Ciudad Real


title: Chelymorpha variolosa

text:
Chelymorpha variolosa là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Olivier miêu tả khoa học năm 1790.

Chú thích

Tham khảo

Chelymorpha