title: Minh Quang Tông

text:
Minh Quang Tông (chữ Hán: 明光宗, 28 tháng 8, 1582 – 26 tháng 9 năm 1620), là Hoàng đế thứ 15 của triều đại Nhà Minh trong lịch sử Trung Quốc. Ông cai trị Trung Hoa chưa đầy một tháng trong năm 1620, mất sau đúng 29 ngày ở ngôi Hoàng đế. Ông chỉ kịp dùng niên hiệu là Thái Xương (泰昌), nên cũng gọi là Thái Xương Đế (泰昌帝).

Cái chết của Quang Tông Thái Xương Đế gắn trực tiếp với nghi án Hồng hoàn án (红丸案), đồng thời ông cũng chính là vị Hoàng đế tại vị ngắn nhất trong lịch sử Nhà Minh.

Tiểu sử

Minh Quang Tông tên thật là Chu Thường Lạc (朱常洛), sinh vào ngày 28 tháng 8, năm 1582 tại Tử Cấm Thành. Ông là con trai trưởng của Minh Thần Tông Chu Dực Quân, mẹ đẻ là Hiếu Tĩnh hoàng hậu Vương thị, vốn là 1 cung nữ hầu hạ trong cung của Từ Thánh Lý thái hậu.

Một lần, Minh Thần Tông vào Từ Ninh cung thăm Lý Thái Hậu, ông gặp cung nữ Vương thị thì nhất thời đem lòng yêu thích, liền lâm hạnh và ban cho nàng một ít trang sức. Sau đó, Vương thị mang thai, Từ Thánh thái hậu phát giác, tra vấn Vạn Lịch Đế nhưng ông kiên quyết không nhận, còn có ý dùng thuốc bỏ đi đứa bé. Thái hậu bèn sai quan Thái y tra vấn, chứng thực Vương thị có thai với Hoàng đế, nên gây sức ép bắt Vạn Lịch Đế lập Vương thị làm phi tần. Và bà được Vạn Lịch Đế phong làm Cung phi (恭妃).

Không lâu sau, vào ngày 22 tháng 2, năm 1586, sủng phi của Thần Tông là Trịnh Quý phi sinh hạ Hoàng tam tử Chu Thường Tuấn (朱常洵), cực kì sủng ái. Hoàng trưởng tử Chu Thường Lạc do mẫu thân bị thất sủng, cũng không được Thần Tông coi trọng. Trong khi đó tại triều đình, theo luật lệ truyền thống của Nho giáo, lập Thái tử thì lập đích, nếu không lập đích thì lập trưởng, sau mới tới lập hiền, do đó Hoàng trưởng tử Chu Thường Lạc rất được đại đa số quần thần đồng ý ở vị trí Thái tử. Tuy nhiên, Thần Tông Vạn Lịch do quá yêu quý hai mẹ con Trịnh Quý phi, không chịu được ý kiến này, đã cấm toàn triều đình nhắc tới vấn đề này.

Bị thất sủng, Chu Thường Lạc không được Thần Tông coi trọng ngay cả việc học hành, mãi đến năm 13 tuổi thì ông mới bắt đầu được mở thư phòng học sách, một số tuổi quá trễ đối với một Hoàng tử thông thường. Và mãi sau đó nhiều năm, ông không được chỉ định cho một thầy giáo nào để dạy về Nho giáo cũng như các sách kinh sử khác.

Năm 1601, tháng 10, trước sức ép quá mạnh của quần thần và nhất là từ Từ Thánh hoàng thái hậu, bà nội của Chu Thường Lạc, ông mới được Thần Tông tấn phong làm Thái tử, khi đó đã 19 tuổi. Đồng thời Hoàng tam tử Chu Thường Tuấn đồng sách lập làm Phúc vương (福王), phong địa ở Lạc Dương. Thái tử Chu Thường Lạc nổi tiếng khả ái nhân từ, được lòng các đại thần, dẫu vậy địa vị của ông vẫn bất ổn do không được lòng Thần Tông.

Việc lập Chu Thường Lạc làm Thái tử vẫn không dập tắt được những phỏng đoán Thần Tông có thể phế bỏ Thường Lạc, lập Hoàng tam tử Thường Tuấn thay thế, vì Trịnh Quý phi liên tục mưu đồ phế bỏ Thái tử mà muốn lập con mình, đó gọi là Yêu thư án (妖書案), làm liên lụy tới nhiều đại thần.

Đĩnh kích án

Năm 1615, xảy ra một đại sự kiện trong hoàng tộc được gọi là Đĩnh kích án (梃击案), do Trịnh Quý phi bày mưu nhằm hạ sát Thái tử Chu Thường Lạc. Một người đàn ông tên Trương Sai (張差) đã dùng một cây mộc côn, lách qua lớp thị vệ đột nhập vào thư phòng của Thái tử, nhằm giết chết nhưng thất bại. Tên họ Trương nhanh chóng bị bắt giam và tra khảo. Ban đầu quan khâm sai cho rằng hắn là một kẻ điên, nhưng Vương Chi Thái (王之寀) đã bắt được hắn khai ra kẻ chủ mưu là hai tên hoạn quan là tâm phúc của Trịnh Quý phi, tên là Bàng Bảo (龐保) và Lưu Thành (劉成).

Theo lời khai của Trương Sai, 2 tay hoạn quan này đã thưởng tiền cho hắn và kêu hắn ám sát Thái tử. Sự việc chấn động này làm liên lụy nhiều đến Trịnh Quý phi vì ai cũng biết 2 người này là tâm phúc của bà ta. Thần Tông Vạn Lịch Đế khi ấy biết rõ mọi chuyện, một sự vụ có tính nghiêm trọng nếu điều tra rõ ràng, và có thể Trịnh Quý phi lẫn Phúc vương Thường Tuân sẽ chịu tội nặng, thế nên Thần Tông quyết định đích thân dung túng, đổ hết mọi cáo trạng lên 2 tay hoạn quan và không lâu sau cho xử tử cả ba người Trương-Bàng-Lưu.

Tuy nhiên có thuyết cho rằng đây là mưu kế của phe Thái tử nhằm triệt hạ ý đồ cũng như âm mưu từ phe của Trịnh Quý phi. Từ sau vụ án này địa vị của Thái tử càng trở nên vững chắc.

Sự việc nhanh chóng khép lại, nhưng vẫn không thể khiến người ta không thôi bàn tán. Đĩnh kích án đã trở thành một trong Minh mạt Tam đại án (明末三大案) nổi tiếng trong lịch sử cung đình.

Trị vì

Năm 1620, ngày 18 tháng 8, Minh Thần Tông Vạn Lịch hoàng đế qua đời, Thái tử Chu Thường Lạc lập tức kế vị. Ông cho gọi các đại thần đã bị đày đi vì bênh vực mình trở về kinh, trao lại chức tước, cải niên hiệu thành Thái Xương (泰昌). Sau khi lên ngôi, ông càng trở nên hoang dâm vô độ. Trịnh Quý phi trong quá khứ từng mắc lỗi với ông, đã đem hiến cho ông rất nhiều mỹ nữ. Mặc dù sức khỏe yếu nhưng ông vẫn thu nhận tất và ngày đêm ân ái với họ. Có đêm ông còn mây mưa với nhiều mỹ nữ cùng một lúc. Chính vì sức khỏe yếu lại còn ham mê nữ sắc nên ông ngã bệnh.

Ngày 8 tháng 10 ÂL, Thái Xương đế bắt đầu có bệnh. Càn Thanh cung nội, Đề đốc Lưỡng Tư phòng, Đề đốc Binh trượng chưởng cục ấn, Ngự mã giám thái giám, Đề đốc thái giám điện Thành Tế là Thôi Văn Thăng, người trước đó từng là thủ hạ của Trịnh quý phi, cho rằng hoàng đế bị nóng trong người, bèn cho kê các phương thuốc giải nhiệt, nhuận trường. Hoàng đế uống xong, lập tức bị tả, liên tục đi ngoài ba bốn mươi lần. Đến hai ngày sau hoàng đế vẫn không thể lên triều. Bọn đại thần Nội các Phương Tòng Triết vào cung hỏi an, Thái Xương đế nằm trên giường không ngóc dậy nổi, nói rằng suốt đêm qua không ngủ được, đầu hôn mắt hoa, đi ngoài liên tục, hơi thở yếu ớt.

Ngày 29 tháng 8 ÂL, Thái Xương đế nghe theo lời các đại thần, thu hồi lại chiếu lệnh sắc phong Trịnh quý phi làm Hoàng thái hậu. Lúc đó ở Hồng Lư tự có Lý Khả Chước tự nói mình có thuốc tiên chữa được bách bệnh, dâng lên vua một viên thuốc màu đỏ (hồng hoàn). Hoàng đế uống xong một viên, lại uống thêm viên nữa, thấy rằng tinh thần phấn chấn đến lạ, nhịp thở đều trở lại; tấm tắc khen Khả Chước là trung thần, sai thưởng cho 50 lượng bạc.

Năm 1620, ngày 26 tháng 9 , canh 5, nội giám bước vào điện thì thấy thân thể hoàng đế đã lạnh ngắt, tại vị 30 ngày, hưởng dương 39 tuổi. Hoàng trưởng tử là Chu Do Hiệu kế vị khi vừa 16 tuổi, tức Minh Hy Tông.

Ông được dâng miếu hiệu là Quang Tông (光宗), thụy hiệu là Sùng Thiên Khế Đạo Anh Duệ Cung Thuần Hiến Văn Cảnh Vũ Uyên Nhân Ý Hiếu Trinh hoàng đế (崇天契道英睿恭纯宪文景武渊仁懿孝贞皇帝), an táng tại Khánh lăng (庆陵).

Gia đình
 Thân phụ: Minh Thần Tông Chu Dực Quân.
 Thân mẫu: Hiếu Tĩnh hoàng hậu Vương thị (孝靖皇后王氏, 1565 - 1611), sơ phong là Vương Cung phi (王恭妃), qua đời được thụy là Ôn Túc Đoan Tĩnh Thuần Ý hoàng quý phi (温肃端靖纯懿皇贵妃). Sau khi Minh Hi Tông lên ngôi mới tôn thụy Hoàng hậu.
 Hậu phi:

 Hiếu Nguyên Trinh hoàng hậu Quách thị (孝元貞皇后郭氏; 1580 - 1613), người Thuận Thiên, con gái của Bác Bình hầu Quách Duy Thành (郭维城). Bà trở thành Thái tử phi khi Quang Tông còn là Hoàng thái tử. Qua đời trước khi Quang Tông đăng cơ, thụy là Cung Tĩnh Thái tử phi (恭靖太子妃). Về sau bà sau được Minh Hy Tông truy tôn thành Hoàng hậu. Sinh ra Hoài Thục công chúa.
 Hiếu Hòa hoàng hậu Vương thị (孝和皇后王氏; 1582 - 1619), người Thuận Thiên. Năm 1604, Vương thị vào hầu Quang Tông khi còn là Thái tử, sơ phong Tài nhân (才人). Sinh ra Minh Hy Tông Chu Do Hiệu và Giản Hoài vương Chu Do Học.
 Hiếu Thuần hoàng hậu Lưu thị (孝纯皇后刘氏, 1588 - 1615), người Hải Châu, bà vào hầu hạ Quang Tông với thân phận Thục nữ (淑女). Sinh ra Minh Tư Tông Chu Do Kiểm.
 Cung Ý Trang phi Lý thị (恭懿莊妃李氏, 1588 - 1624), người phủ Thuận Thiên, huyện Bảo Trì, sử gọi Đông Lý (东李), là thị thiếp hầu Quang Tông khi còn ở Tiềm để, phân vị Tuyển thị (选侍). Ban đầu Tây Lý nhận nuôi Minh Tư Tông, do sau này sinh con gái nên cải sang bà nuôi dạy.
 Khang phi Lý thị (康妃李氏, 1584 - 1674), cha là Lý Hải (李海), sủng phi của Quang Tông, còn gọi Tây Lý (西李). Nguyên là thị thiếp hầu Quang Tông khi còn ở Tiềm để, phân vị Tuyển thị (选侍). Sau khi Quang Tông lên ngôi, tấn phong Khang phi (康妃). Bà sinh ra Hoài Huệ vương Chu Do Mô, Nhạc An công chúa và là dưỡng mẫu của Minh Hy Tông.
 Ý phi Phó thị (懿妃傅氏, 1588 - 1644), sơ phong Thục nữ (淑女), hậu phong Tuyển thị (选侍). Hy Tông tôn làm Phi. Sinh hạ Ninh Đức Công chúa và Toại Bình Công chúa. Sau khi mất táng tại Bạch Dương Điến (白洋淀), Hà Bắc.
 Ý phi Định thị (懿妃定氏), sinh ra Tương Hoài vương Chu Do Hủ, sử sách ghi chép nhiều về bà.
 Kính phi Phùng thị (敬妃冯氏), sinh ra Huệ Chiêu vương Chu Do Triển.
 Thận tần Thiệu thị (慎嬪邵氏), sinh hạ Điệu Ôn Công chúa. Hy Tông tôn làm Tần.
 Tương tần Trương thị (襄嫔张氏), Hy Tông tôn làm Tần.
 Khác tần Lý thị (恪嬪李氏), Hy Tông tôn làm Tần.
 Định tần Quách thị (定嬪郭氏), Hy Tông tôn làm Tần.
 Tuyển thị Vương thị (选侍王氏), mất sớm sau cái chết của con trai. Sinh Tề Tư vương Chu Do Tiếp.
 Tuyển thị Triệu thị (選侍赵氏, ? - 1620), ban chết.
Khi Nhà Minh sụp đổ thì Kính phi cùng Thận tần, Tương tần, Khác tần, Định tần trốn ra khỏi cung. Dưới thời Thanh triều, cả năm trở lại Bắc Kinh, được triều Thanh cấp sinh hoạt phí.

Hoàng tử

Hoàng nữ

Chú thích

Xem thêm
 Minh sử - Quang Tông hoàng đế

Quang Tông
Sinh năm 1582
Mất năm 1620


title: Marikina

text:
Marikina là một thành phố của Philippines tại vùng đô thị Manila và ở phần phía Đông của vùng đô thị này. Marikina là trung tâm công nghiệp lớn nhất của vùng Manila. Công nghiệp đóng giày ở Marikina rất phát triển, nên Marikina được coi là Thủ đô Giày của Philippines. Ở đây còn có Bảo tàng Giày, với bộ sưu tầm giày nổi tiếng của phu nhân Imelda Marcos. Marikina còn là một trung tâm công nghệ thông tin của vùng Manila.

Marikina rộng 21.50 km², có 479.394 dân (năm 2007), có nhiều công viên, những đại lộ rợp bóng cây xanh, những khu thương mại và khu đô thị mới.

Marikina được thành lập vào năm 1630 trong thời kỳ thực dân Tây Ban Nha cai trị và được công nhận là thành phố vào năm 1996. Hiện nay nó là đô thị loại I đô thị hóa cao của Philippines.

Website chính thức của thành phố: http://city.marikina.gov.ph

Tham khảo

Manila
Thành phố của Philippines


title: Ancistrobasis reticulata

text:
Ancistrobasis reticulata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Seguenziidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Ancistrobasis


title: Huéneja

text:
Huéneja là một đô thị trong tỉnh Granada, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 1222 người.

Tham khảo

Đô thị ở Granada


title: Hoa thất tử

text:
Heptacodium miconioides, hay còn gọi là hoa thất tử, là một loài thực vật thuộc họ Caprifoliaceae. Đây là loài đặc hữu của Trung Quốc. Quần thể tự nhiên của chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống, tuy nhiên chúng cũng được trồng làm cảnh. Cây có hoa màu trắng thu hút nhiều loài bướm.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 World Conservation Monitoring Centre 1998. Heptacodium miconioides .
2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Heptacodium
Thực vật đặc hữu Trung Quốc
Thực vật dễ tổn thương
Thực vật Chiết Giang


title: Herly, Somme

text:
Herly là một xã ở tỉnh Somme, vùng Hauts-de-France, Pháp.

Địa lý
Thị trấn này tọa lạc tại giao lộ giữa đường D228 và đường D249, khoảng 30 dặm Anh về phía đông nam của Amiens.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Somme

Liên kết ngoài
 Herly trên trang mạng của INSEE
 Herly trên trang mạng của Quid

Xã của Somme


title: Hawker Hunter

text:
Hawker Hunter là một loại máy bay tiêm kích phản lực cận âm của Anh được phát triển vào thập niên 1950. Phiên bản Hunter một chỗ được đưa vào trang bị với vai trò tiêm kích, sau đó nó còn kiêm nhiệm các nhiệm vụ trinh sát và tiêm kích-bom trong nhiều cuộc xung đột. Các phiên bản hai chỗ được sử dụng làm máy bay huấn luyện cho Không quân Hoàng gia (RAF) và Hải quân Hoàng gia Anh (RN) cho đến đầu thập niên 1990. Hunter cũng được xuất khẩu rộng rãi tới 21 quốc gia; sau 50 năm kể từ khi được đưa vào sử dụng, hiện nay Không quân Liban vẫn đang sử dụng loại máy bay này.

Ngày 7/9/1953, mẫu thử đầu tiên được sửa đổi đã phá vỡ kỷ lục tốc độ bay thế giới, nó đạt vận tốc 727,63 mph (1.171,01 km/h). Hunter cũng được hai đội trình diễn hàng không của RAF sử dụng, đó là đội "Black Arrows" đã từng phá vỡ kỷ lục đội hình bay khi tạo đội hình có 22 chiếc và đội "Blue Diamonds" sử dụng 16 chiếc. Có 1.972 chiếc Hunter được Hawker Siddeley và các hãng khác chế tạo theo giấy phép. Trong quân đội Anh, nó bị Hawker Siddeley Harrier và McDonnell Douglas Phantom thay thế.

Phát triển

Bối cảnh

Vào cuối Chiến tranh Thế giới II, động cơ phản lực xuất hiện và nó đã trở thành tương lai của việc phát triển máy bay tiêm kích. Rất nhiều công ty đã nhanh chóng đưa ra các thiết kế máy bay có sử dụng động cơ phản lực, trong đó có kỹ sư thiết kế trưởng của Hawker Aviation là Sydney Camm. Để tìm nguồn gốc của Hunter ta phải truy ngược lại về loại máy bay cánh thẳng trang bị cho tàu sân bay là Hawker Sea Hawk, loại máy bay này được chế tạo cho Không quân Hoàng gia hơn là cho Không quân Hải quân Hoàng gia; tuy nhiên mẫu trình diễn Hawker P.1040 không làm RAF quan tâm. Sea Hawk có cánh thẳng và trang bị động cơ tuabin Rolls-Royce Nene, những thứ này đã nhanh chóng trở nên lỗi thời.

Bộ Hàng không Anh đã ban hành Chỉ tiêu kỹ thuật E.38/46 nhằm tìm kiếm loại máy bay mới có hiệu năng tốt hơn và đáp ứng đầy đủ các nhu cầu của bộ. Sydney Camm đã thiết kế Hawker P.1052, về bản chất đây là biến thể của Sea Hawk với cánh xuôi sau 35 độ. Nó bay lần đầu năm 1948, P.1052 đã trình diễn hiệu năng tốt và tiến hành nhiều thử nghiệm trên tàu sân bay, nhưng nó lại không được phát triển thêm để có thể đưa vào sản xuất. Hawker đã đánh liệu chuyển đổi mẫu thử P.1052 thứ hai thành Hawker P.1081 có cánh đuôi xuôi sau, khung thân sửa đổi và họng xả động cơ ở phía sau. P.1081 bay lần đầu vào tháng 19/6/1950, nó đã thu hút sự chú ý từ Không quân Hoàng gia Australia (RAAF), nhưng việc phát triển thêm nữa đã bị đình trệ vì những khó khăn nảy sinh từ chế độ đốt tăng lực của động cơ. Mẫu thử duy nhất này bị phá hủy trong một tai nạn năm 1951.

P.1067
Năm 1946, Bộ hàng không Anh ban hành Chỉ tiêu kỹ thuật F.43/46 về một mẫu máy bay tiêm kích đánh chặn ngày trang bị động cơ phản lực. Sydney Camm đã chuẩn bị một mẫu thiết kế máy bay tiêm kích cánh xuôi sau mới dự kiến trang bị động cơ tuabin phản lực Rolls-Royce Avon. Lợi thế chính của động cơ Avon so với động cơ Rolls-Royce Nene sử dụng trên Sea Hawk là máy nén khí dọc trục, giúp động cơ có đường kính nhỏ hơn và tạo lực đẩy lớn hơn; một động cơ Avon có thể tạo lực đẩy bằng 2 động cơ Rolls-Royce Derwent sử dụng trên loại máy bay Gloster Meteor. Vào tháng 3/1948, Bộ hàng không ban hành một Chỉ tiêu kỹ thuật F.3/48 sửa đổi, chỉ tiêu này đòi hỏi thiết kế phải có vận tốc 629 mph (1.010 km/h) trên độ cao 45.000 ft (13.700 m) và vận tốc leo cao lớn,, mang được 4 khẩu pháo 20 mm (0,79 in) hoặc hai khẩu pháo 30 mm (1,18 in) (chỉ tiêu trước yêu cầu súng có cỡ lớn. Mẫu thiết kế ban đầu có lỗi dẫn khí ở mũi và đuôi chữ T, sau đó đề án nhanh chóng được phát triển thành thiết kế có dạng tương tự Hunter. Lỗi dẫn khí được chuyển sang gốc cánh để có chỗ lắp vũ khí và radar ở mũi, thiết kế đuôi cũng được sửa đổi để tạo độ ổn định cân bằng cho máy bay.

P.1067 bay lần đầu vào ngày 20/7/1951 tại căn cứ RAF Boscombe Down, nó trang bị một động cơ Avon 103 tạo lực đẩy 6.500 lbf (28,91 kN). Mẫu thử thứ hai được lắp hệ thống điện tử, bay ngày 5/5/1952, sử dụng một động cơ tuabin phản lực Avon 107 tạo lực đẩy 7.550 lbf (33,58 kN). Để dự phòng với những vấn đề trong phát triển động cơ Avon, Hawker đã sửa đổi thiết kế để có thể lắp một động cơ tuabin Armstrong Siddeley Sapphire 101 có lực đẩy 8.000 lbf (35,59 kN). Mẫu thử thứ ba được trang bị 1 động cơ Sapphire bay ngày 30/11/1952.

Bộ vật tư đã ký hợp đồng chế tạo Hunter vào tháng 3/1950. Phiên bản Hunter F.1 trang bị động cơ tuabin Avon 113 lực đẩy 7.600 lbf (33,80 kN), bya ngày 16/3/1953. 20 chiếc máy bay đầu tiên thuộc lô tiền sản xuất có một số đặc điểm như blown flap và khung thân theo luật diện tích. Ngày 7/9/1953, chiếc Hunter Mk 3duy nhất (mẫu thử thứ nhất sửa đổi, có số seri WB 188) do Neville Duke điều khiển đã phá vỡ kỷ lục vận tốc bay thế giới, chiếc Hunter đạt vận tốc 727,63 mph (1,171.01 km/h) trên bầu trời Littlehampton. Kỷ lục được giữ trong 3 tuần trước khi bị phá vỡ bởi một chiếc Supermarine Swift của RAF do Michael Lithgow điều khiển vào ngày 25/9/1953.

Thiết kế

Tổng thể
Hunter có cấu trúc đơn thân thông thường, được làm hoàn toàn bằng kim loại. Phi công được trang bị ghế phóng Martin-Baker 2H hoặc 3H, ở phiên bản huấn luyện hai chỗ lại được trang bị ghế phóng Mk 4H. Phần thân phía sau của máy bay có thể tháo rời được để bảo trì động cơ. Lối dẫn không khí vào động cơ nằm ở gốc cánh, có dạng tam giác. Cánh xuôi sau góc 35°, cánh đuôi ngang cũng xuôi sau. Máy bay có một bộ phanh khí đặt ở ngay sau đoạn giữa của thân trên các phiên bản sản xuất.

Phiên bản chính của Hunter là FGA.9, các phiên bản xuất khẩu được chế tạo dựa chủ yếu vào phiên bản này. Dù Supermarine Swift bước đầu đã đạt được những thuận lợi về chính trị, nhưng Hunter lại chứng tỏ nó thành công nhiều hơn, nó có thời gian phục vụ dài do chi phí vận hành và bảo trì thấp. Hunter phục vụ cho RAF trên 30 năm, cuối năm 1996 vẫn còn hàng trăm chiếc Hunter vẫn còn hoạt động trên khắp thế giới.

Vũ khí
Phiên bản tiêm kích một chỗ của Hunter được trang bị 4 pháo ADEN 30 mm, mỗi khẩu có 150 viên đạn. Pháo và đạn được đặt trong một cụm đơn có thể tháo rời được từ máy bay nhằm dễ dàng, thuận tiện hơn khi bảo trì và nạp đạn. Trong phiên bản hai chỗ hoặc mang 1 pháo ADEN hoặc mang 2 khẩu với thùng đạn tháo rời được, trong phiên bản xuất khẩu thường có 2 khẩu ADEN. Một radar đo cự ly đơn giản EKCO được lắp ở mũi. Các phiên bản sau của Hunter được lắp các thùng SNEB gắn ngoài mang đạn phản lực 68 mm (2,68 in), mỗi thùng có 18 quả đạn, những thùng đạn phản lực này giúp máy bay có khả năng tấn công các mục tiêu mặt đất.

Động cơ

P.1067 bay lần đầu vào ngày 20/7/1951 từ căn cứ RAF Boscombe Down, nó sử dụng một động cơ Avon 103 có lực đẩy 6.500 lbf (28,91 kN) lấy từ một máy bay ném bom English Electric Canberra. Mẫu thử thứ hai lắp động cơ tuabin Avon 107 có lực đẩy 7.550 lbf (33,58 kN). Mẫu thử Hunter thứ ba lắp động cơ Armstrong Siddeley Sapphire 101 có lực đẩy 8.000 lbf (35,59 kN). Phiên bản sản xuất của Hunter được trang bị động cơ Avon hoặc Sapphire.

Lúc đầu khi Hunter được đưa vào trang bị, khả năng tăng tốc của động cơ Avon khá tồi, và hiện tượng hóc khí máy nén xảy ra khi pháo khai hỏa đôi khi dẫn tới cháy động cơ. Giải pháp đưa ra để khắc phục vấn đề này là giảm lượng nhiên liệu đưa vào động cơ khi pháo khai hỏa, giải pháp này có tên gọi là "fuel dipping". Mặc dù động cơ Sapphire khi bị các vấn đề phát hỏa như của Avon và tiết kiệm nhiên liệu hơn, nhưng những chiếc Hunter lắp động cơ Sapphire hay gặp phải các lỗi về động cơ. RAF đã chọn Avon để đơn giản hóa việc cung cấp phụ tùng và bảo trì, khi động cơ Avon được lắp trên các máy bay ném bom Canberra.

Để đáp ứng nhu cầu tăng lực đẩy trên loạt động cơ Avon 100 của RAF, hãng Rolls-Royce đã phát triển loạt động cơ Avon 200. Đây cũng là thiết kế mới hoàn toàn, được lắp máy nén khi mới để giải quyết hiện tượng trào nhiên liệu, có buồng đốt hình khuyên và hệ thống kiểm soát nhiên liệu cải tiến. Động cơ Avon 203 tạo lực đẩy lên tới 10.000 lbf (44,48 kN) và là động cơ được trang bị cho phiên bản Hunter F.6.

Lịch sử hoạt động

Không quân Hoàng gia Anh
Hunter F.1 được đưa vào trang bị của Không quân Hoàng gia vào tháng 7/1954. Nó là máy bay phản lực tốc độ cao đầu tiên lắp radar và được đưa vào trang bị rộng rãi. Hunter được sử dụng thay thế các loại máy bay tiêm kích phản lực đời đầu như Gloster Meteor, Canadair Sabre và de Havilland Venom. Ban đầu khả năng chứa nhiên liệu bên trong của Hunter bị hạn chế nên máy bay chỉ có thể bay liên tục trong khoảng 1 giờ. Một tai nạn bi thảm đã xảy ra vào ngày 8/2/1956, một phi đội gồm 8 chiếc Hunter do thời tiết xấu đã phải chuyển hướng tới một sân bay khác. 6 trong 8 chiếc đã bị hết nhiên liệu và rơi xuống đất làm chết 1 phi công.

Một khó khăn khác gặp phải trong quá trình trang bị máy bay là hiện tượng hóc khí máy nén của động cơ Avon. Phiên bản F.2 sử dụng động cơ Armstrong-Siddeley Sapphire không gặp phải hiện tượng này. Các vấn đề khác cũng xảy ra như pháo khai hỏa cũng làm hư hại đến thân máy bay. Các phanh khí ở cánh tà rời cũng gây ra những thay đổi độ chênh ở cánh và ngay sau đó người ta đã phải dùng một phanh khi ở bụng. Như vậy phanh khí không được dùng để hạ cánh.

Để giải quyết vấn đề trên, Hunter F.1 được lắp cánh sửa đổi có thùng nhiên liệu ở mép trước cánh và các giá treo "ướt". Phiên bản sửa đổi Hunter F.4 bay lần đầu ngày 20/10/1954, đưa vào trang bị tháng 3/1955. Một tính năng đặc biệt của Hunter F.4 là thêm vào hai chỗ lồi dưới buồng lái để thu hồi dây đạn đã sử dụng chống gây hư hại cho khung máy bay. Tổ lái gọi nó là "Sabrina" theo tên ngôi sao điện ảnh thời đó. Phiên bản F.4 lắp động cơ Sapphire được định danh là F.5.

Sau đó RAF nhận Hunter được lắp động cơ Avon cải tiến. Động cơ Avon 203 tạo lực đẩy 10.000 lbf (44,48 kN) và được lắp cho chiếc Hunter mang số XF 833, đây cũng là chiếc Hunter F.6 đầu tiên. Một số sửa đổi khác trên F.6 gồm thay đổi bố trí thùng nhiên liệu, thùng nhiên liệu ở giữa thân được thay bằng thùng ở sau thân; cánh "Mod 228" có khấc gờ trước cánh kiểu "răng chó" để giảm vấn đề pitch-up (máy bay bị chúc mũi lên khi bay); có 4 giá treo "ướt", những sửa đổi này giúp máy bay có tầm bay tốt hơn. Hunter F.6 có tên định danh công ty là Hawker P.1099.

Trong cuộc Khủng hoảng Kênh đào Suez năm 1956, những chiếc Hunter thuộc các phi đoàn số 1 và số 34 đóng căn cứ tại RAF Akrotiri ở Cộng hòa Síp đã bay hộ tống các máy bay ném bom English Electric Canberra trong các nhiệm vụ tấn công vào Ai Cập. Hầu hết trong các cuộc xung đột Hunter thường tham gia và nhiệm vụ phòng không cục bộ do tầm bay kém.

Trong Cuộc bạo động Brunei năm 1962, Không quân Hoàng gia đã triển khai Hunter và Gloster Javelin ở Brunei nhằm hỗ trợ cho lực lượng mặt đất của Anh; Hunter đã thực hiện các vụ oanh tạc vào các mục tiêu mặt đất nhằm đe dọa và làm giảm tinh thần những người nổi dậy. Trong một sự kiện khi các con tin nước ngoài và người Brunei bị lực lượng nổi dậy giam giữ, Hunter đã bay trên bầu trời Limbang trong khi con tin được lực lượng thủy quân lục chiến hoàng gia thuộc Đội biệt kích 42 giải cứu trong một trận đụng độ ác liệt. Trong những năm tiếp theo của Cuộc đối đầu Borneo, Hunter được triển khai cùng với các máy bay khác của RAF tới Borneo và Malaya.

RAF cho Hunter F.6 ngừng hoạt động trong vai trò tiêm kích ngày vào năm 1963, nó bị thay thế bằng các máy bay tiêm kích đánh chặn nhanh hơn là English Electric Lightning. Rất nhiều chiếc F.6 sau đó được sử dụng trong vai trò chi viện không quân trực tiếp (close air support), và nó được chuyển đổi thành biến thể FGA.9. FGA.9 phục vụ trong các phi đoàn tiền tuyến từ năm 1960 tới năm 1971, ngoài ra còn có phiên bản trinh sát chiến thuật là Hunter FR.10. Hunter cũng được trang bị cho hai đơn vị trình diễn máy bay của RAF là: "Black Arrows" thuộc Phi đoàn 111, đơn vị này đã lập kỷ lục khi thiết lập đội hình bay biểu diễn có 22 chiếc Hunter, và đơn vị "Blue Diamonds" thuộc Phi đoàn 92 sử dụng 16 chiếc Hunter.

Tại Aden vào tháng 5/1964, Hunter FGA.9 và FR.10 thuộc Phi đoàn 43 RAF và Phi đoàn 8 RAF đã được sử dụng trong Chiến dịch Radfan chống lại quân nổi dậy cố gắng lật đổ Liên bang Nam Ả rập. Lực lượng SAS thường yêu cầu các cuộc không kích cần độ chính xác cao và Hunter chủ yếu sử dụng đạn phản lực RP-3 và pháo ADEN 30 mm, Hunter đã chứng tỏ nó có thể là một loại máy bay cường kích. Cả hai phi đoàn tiếp tục các chiến dịch với Hunter cho đến khi Anh rút khỏi Aden vào tháng 11/1967.

Hunter thuộc các phi đoàn 63, 234 và 79 được dùng để huấn luyện các phi công nước ngoài và Khối Thịnh vượng chung Anh. Chúng vẫn tiếp tục hoạt động cho đến khi Hawk T.1 được đưa vào trang bị vào giữa thập niên 1970. Các phiên bản huấn luyện 2 chỗ của Hunter là T.7 và T.8 tiếp tục được dùng để huấn luyện cho RAF và Hải quân hoàng gia cho đến thập niên 1990. Sau khi loại Blackburn Buccaneer ngừng hoạt động thì các nhu cầu về loại máy bay huấn luyện Hunter cũng ngừng nên chúng cũng nghỉ hưu vào thập niên 1990.

Không quân Ấn Độ
Ấn Độ đặt mua Hunter vào năm 1954, đây là một phần của thỏa thuận quân sự lớn với Anh, đặt mua 140 chiếc tiêm kích Hutner một chỗ; đồng thời với tuyên bố của Pakistan mua máy bay tiêm kích North American F-86 Sabre. Không quân Ấn Độ (IAF) là quốc gia đầu tiên sử dụng máy bay huấn luyện Hunter T.66, đặt mua vào năm 1957. Trong thập niên 1960 Pakistan đã nghiên cứu khả năng mua khoảng 40 chiếc English Electric Lightning, tuy nhiên Anh không nhiệt tình về các hợp đồng tiềm năng này vì những thiệt hại mà hợp đồng này có thể gây ra cho mối quan hệ giữa Anh-Ấn Độ, khi mà Anh đang chuẩn bị giao một số lượng lớn những chiếc Hunter cũ của RAF cho Ấn Độ.

Trong Chiến tranh Trung-Ấn năm 1962, khả năng kiểm soát không phận chiến trường vượt trội của Hunter trước những chiếc MiG của Trung Quốc đã giúp Ấn Độ có lợi thế chiến lược; và ngăn cản máy bay ném bom Ilyushin Il-4 tấn công các mục tiêu trong đất Ấn Độ. Hunter cũng đóng một vai trò quan trọng trong leo thang Chiến tranh Ấn Độ-Pakistan 1965; cùng với Gnat, Hunter là máy bay tiêm kích phòng không chính của Ấn Độ, thường xuyên tham gia cận chiến với F-86 Sabre của Pakistan. Trong cuộc chiến trên không, cả hai bên đã thực hiện hàng nghìn phi vụ mỗi tháng. Mặc dù giao tranh dữ dội, nhưng cuộc xung đột này vẫn đi vào bế tắc.

IAF đã sử dụng Hunter trong nhiều phi vụ khi Chiến tranh Ấn Độ-Pakistan 1971 nổ ra; lúc bắt đầu, Ấn Độ có 6 phi đoàn Hunter sẵn sàng chiến đấu. Sau cuộc chiến, Pakistan tuyên bố đã bắn hạ 32 chiếc Hunter của Ấn Độ. Bộ binh Pakistan và lực lượng cơ giới tấn công vào tiền đồn của quân Ấn Độ ở Longewala trong sự kiện được gọi là Trận Longewala. 6 chiếc Hunter của IAF đóng tại Căn cứ không quân Jaisalmer đã tấn công nhằm ngăn chặn các cuộc tấn công của Pakistan bằng các cuộc ném bom không ngừng nghỉ. Chúng tấn công các xe tăng, xe bọc thép chở quân và điểm hỏa lực súng máy của quân Pakistan; tạo ra một cảnh tượng hỗn loạn trên chiến trường, dẫn tới quân Pakistan phải rút lui. Hunter cũng được sử dụng để thực hiện các nhiệm vụ cường kích và oanh tạc vào Pakistan, như vụ ném bom nhà máy lọc dầu Attock để hạn chế nguồn cung nhiên liệu của Pakistan trong chiến tranh.

Hunter không được Ấn Độ sử dụng trong Chiến tranh Kargil năm 1999, đến năm 2001 chúng nghỉ hưu và bị thay thế bởi Sukhoi Su-30MKI.

Không quân Thụy Sĩ
Không quân Thụy Sĩ thông qua hợp đồng mua Hawker Hunter năm 1961, phần lớn trong số đó là những máy bay cũ của RAF được tân trang và hiện đại hóa lại, số Hunter này được dùng để thay thế loại De Havilland Venom. Hunter được chọn sau khi việc xem xét mua Dassault Mirage III bị loại vì chi phí đắt đỏ và quản lý dự án kém. Một cuộc cạnh tranh thứ hai giữa Mirage III và LTV A-7 Corsair II đã kết thúc mà không có người chiến thắng, nên Hunter được mua thêm để đáp ứng nhu cầu.

Năm 1975, Thụy Sĩ lên kế hoạch thay thế Hunter đang phục vụ với vai trò không đối không bằng một loại máy bay tiêm kích hiện đại hơn là Northrop F-5E Tiger II. Hunter tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong Không quân Thụy Sĩ; Hunter vẫn tiếp tục được dùng vào nhiệm vụ cường kích cho đến khi chính phủ Thụy Sĩ mua 32 chiếc McDonnell Douglas F/A-18 Hornet để thay thế vào cuối thập niên 1990. Đội trình diễn Patrouille Suisse của Không quân Thụy Sĩ từng sử dụng Hunter trong nhiều năm, hiện nay đội biểu diễn này đã chuyển sang dùng F-5.

Không quân Cộng hòa Singapore
Singapore là một trong những quốc gia sử dụng nhiều Hunter, đơn đặt hàng đầu tiên là vào năm 1968 nhân đợt mở rộng lực lượng vũ trang; giao hàng bắt đầu năm 1971 và hoàn thành năm 1973. Vào thời điểm đó, cuộc tranh cãi quốc tế lớn nổ ra vì Anh (và sau này được tiết lộ là có sự dính dáng của Hoa Kỳ) từ chối bán Hunter cho láng giềng của Singapore là Malaysia, làm dấy lên lo ngại về một cuộc chạy đua vũ trang khu vực và cáo buộc thiên vị. Không quân Cộng hòa Singapore (RSAF) cuối cùng đã nhận được 46 chiếc Hunter tân trang lại để trang bị cho 2 phi đoàn.

Cuối thập niên 1970, các phi đội Hunter của Singapore được hãng Lockheed Aircraft Services Singapore (LASS) nâng cấp và sửa đổi, máy bay được thêm 3 giá treo dưới thân (gắn các tên lửa AIM-9 Sidewinder), tăng số giá treo lên bảy cái. Sau khi được nâng cấp chúng được đặt tên định danh là FGA.74S, FR.74S và T.75S. Đội biểu diễn hàng không RSAF Black Knights của Không quân Singapore sử dụng Hunter từ năm 1973 tới năm 1989.

Năm 1991, các phi đội máy bay chiến đấu của Singapore gồm General Dynamics F-16 Fighting Falcon, Northrop F-5 Tiger II, cũng như ST Aerospace A-4SU Super Skyhawk nâng cấp. Hunter vẫn hoạt động như đã lỗi thời. Hunter bị loại khỏi biên chế vào năm 1992, 21 chiếc còn lại được bán cho công ty sưu tập máy bay của Australia là Pacific Hunter Aviation Pty vào năm 1995.

Các quốc gia khác

Châu Phi
Trong thập niên 1950, Không quân Hoàng gia Rhodesia là một quốc gia khách hàng quan trọng của Anh, Rhodesia không chỉ mua Hunter mà còn mua De Havilland Vampire và máy bay ném bom Canberra. Không quân Rhodesia sử dụng Hunter FGA.9 để chống lại quân nổi dậy ZANU/ZAPU vào cuối thập niên 1960 và trong suốt thập niên 1970, thỉnh thoảng Hunter FGA.9 tham gia vào các cuộc đột kích qua biên giới. Không quân Zimbabwe được thừa hưởng Hunter từ không quân Rhodesia, họ sử dụng Hunter để hỗ trợ cho Laurent Kabila trong Nội chiến Congo lần II, ngoài ra nó còn tham chiến ở Mozambique. Dưới chế độ Siad Barre ở Somalia, Hunter thường được các phi công cũ của không quân Rhodesia điều khiển, đã thực hiện các nhiện vụ ném bom trong nội chiến vào cuối thập niên 1980.

Bỉ và Hà Lan
Không quân Bỉ mua 112 chiếc Hunter F.4 từ năm 1956 tới 1957 nhằm thay thế Gloster Meteor F.8. Chúng còn được chế tạo theo giấy phép ở cả Bỉ và Hà Lan trong một chương trình hợp tác giữa hai nước, ngoài ra còn được Hoa Kỳ tài trợ. SABCA và Avions Fairey đã chế tạo 64 chiếc ở Bỉ và thêm 48 chiếc khác do Fokker chế tạo ở Hà Lan. Hunter được trang bị cho các không đoàn số 1, 3 và 9, nhưng không phục vụ lâu. Không đoàn 1 đã thay thế Hunter bằng Avro Canada CF-100 Canuck vào năm 1958 và sau đó Hunter cũng bị loại bỏ dần.

Chính phủ Bỉ và Hà Lan sau đó đã yêu cầu cải tiến Hunter F.6, không đoàn số 1, 7 và 9 của Không quân Bỉ đã nhận được 112 chiếc do Fokker chế tạo từ năm 1957 tới 1958. Dù được chế tạo ở Hà Lan, nhưng 29 chiếc lại được lắp ráp tại nhà máy SABCA và 59 chiếc khác tại Avions Fairey ở Bỉ, chúng được trang bị cho không đoàn 7 và 9. Không đoàn 9 giải thể năm 1960, năm 1963 các phi đoàn Hunter của không đoàn 7 cũng bị giải thể. Một số lượng lớn Hunter cũ được bán cho hãng Hawker Aircraft và được tân trang lại rồi bán cho Ấn Độ và Iraq, một số lượng nhỏ hơn được bán cho Chile, Kuwait và Liban.

Trung Đông
Từ năm 1964 đến 1975, cả Anh và Pháp đều cung cấp một số lượng đáng kể vũ khí, gồm cả máy bay Hunter cho Iraq. Hunter hoạt động hiệu quả hơn khi đối phó với hoạt động du kích ở Iraq so với các máy bay MiG của Liên Xô. Năm 1967, Hunter thuộc Không quân Iraq đã tham chiến trong Chiến tranh 6 ngày nổ ra giữa Israel và các quốc gia Ả Rập xung quanh. Trong Chiến tranh Tiêu hao, Hunter của Iraq được đặt căn cứ ở Ai Cập và Syria. Khi một chiếc Hunter cất cánh từ căn cứ không quân H3 của Iraq, do trung úy Saiful Azam điều khiển (đây là phi công trao đổi từ Không quân Pakistan), đã bắn hạ 2 máy bay phản lực của Israel trong đó có một chiếc Mirage IIIC. Không quân Hoàng gia Jordan cũng tham gia các phi vụ, nhưng hầu hết Hunter của Jordan đã bị phá hủy trên mặt đất vào ngày đầu tiên của Chiến tranh 6 ngày. Sau đó Jordan đã phải mua thêm Hunter từ Anh và Ả Rập Xê Út.

Không quân Liban sử dụng Hawker Hunter từ năm 1958. Một chiếc Hunter của Liban đã bắn rơi một chiếc máy bay phản lực của Israel trên bầu trời Kfirmishki vào đầu thập niên 1960; phi công Israel đã bị quân đội Liban bắt giữ làm con tin. Một chiếc Hunter của Liban cũng bị Không quân Israel bắn rơi vào ngày đầu tiên trong Chiến tranh 6 ngày. Trong Nội chiến Liban, nhưng chiếc Hunter cũng được sử dụng thường xuyên, đến thập niên 1980 chúng dần ngừng hoạt động và đưa vào niêm cất.

Tháng 8/2007, Lực lượng vũ trang Liban đã có kế hoạch đưa Hunter trở lại hoạt động khi xung đột Liban 2007 nổ ra, chúng sẽ được dùng để tiêu diệt các chiến binh Fatah al-Islam đóng quân trong trại Nahr el-Bared ở phía bắc Tripoli. Tuy nhienem chương trình bị trì hõa do thiếu phụ tùng thay thế. Ngày 12/11/2008, không quân Liban đã đưa Hunter trở lại hoạt động vào trang bị 50 năm sau ngày nó được đưa vào trang bị. Hunter đã tham gia vào các cuộc tập trận quân sự như cuộc tập trận diễn ra ngày 12/7/2010.

Nam Mỹ
Chile mua Hunter từ Anh vào thập niên 1960 để trang bị cho Không quân Chile. Giao hàng hoàn thành năm 1971, Hunter được sử dụng trong cuộc đảo chính năm 1973 lật đổ tổng thống theo tư tưởng chủ nghĩa xã hội Salvador Allende vào ngày 11/9/1973. Những người lãnh đạo cuộc đảo chính ra lệnh cho Hunter dời đến Talcahuano ngày 10/9. Buổi sáng ngày 11/9, chúng được sử dụng để ném bom xuống dinh tổng thống, nhà tổng thống Allende ở Santiago, và các đài phát thanh truyền hình trung thành với chính phủ.

Việc mua Hunter của Chile có thể là một nhân tố trong quyết định mua Hunter của Không quân Peru. Anh đã bán cho Peru, nhưng sau đó nổ ra các tranh cãi chính trị về chính phủ Anh sau cuộc đảo chính ở Chile, dù vậy Anh vẫn bán Hunter cho Peru để duy trì khái niệm cân bằng khu vực của mình.

Thụy Điển

Đầu thập niên 1950, Không quân Thụy Điển cần một máy bay đánh chặn các máy bay ném bom của đối phương trên độ cao lớn, loại máy bay mới cần phải bay cao hơn loại tiêm kích xương sống của không quân là J 29 Tunnan. Một hợp đồng 120 chiếc Hawker Hunters Mk 50 (tương đương với Mk 4) đã được ký vào ngày 29/6/1954 và chiếc đầu tiên được giao vào ngày 26/8/1955. Hawker Hunters Mk 50 được định danh lại là J 34 và trang bị cho các không đoàn F 8 và F 18 bảo vệ Stockholm. J 34 trang bị 4 pháo 30 mm (1,18 in) và 2 tên lửa Sidewinder. Đội biểu diễn hàng không Acro Hunters của không quân Thụy Điển cũng dùng 5 chiếc J 34 trong thập niên 1950. J 34 đã dần dần bị thay thế bởi loại J 35 Draken siêu âm và J 34 được chuyển tới các không đoàn khác là F 9 ở Gothenburg và F 10 ở Ängelholm trong thập niên 1960.

Một đề án cải tiến hiệu năng của J 34 đã được thực hiện, chúng được lắp động cơ đốt tăng lực do Thụy Điển thiết kế vào năm 1958. Động cơ mới có lực đẩy cao nhưng vẫn không làm cải thiện hiệu năng tổng thể của máy bay, nên đề án đã bị hõa lại, sau đó J 34 nghỉ hưu năm 1969.

Biển thể

Quốc gia sử dụng

Quân sự

Dân sự
Apache Aviation
Trụ sở ở Istres miền nam nước Pháp. Có 3 chiếc (2 chiếc một chỗ và 1 chiếc hai chỗ).

Delta Jets
 Trụ sở ở Sân bay Kemble gần Cirencester, Anh có 3 chiếc Hunter.

Dutch Hawker Hunter Foundation.
Sử dụng 1 chiếc Hunter T.8C hai chỗ trong màu sơn cũ của RNLAF và một chiếc Hunter F.6A một chỗ sơn màu và biểu tượng của Hà Lan. Hunter T.8C và F.6A trú tại Căn cứ Không quân Leeuwarden ở Hà Lan.

Embraer
Sử dụng 1 chiếc Hunter T.72 cũ của Không quân Chile.

Hawker Hunter Aviation.
Đóng căn cứ tại RAF Scampton, sử dụng một phi đội gồm 12 chiếc Mk 58 và 3 chiếc hai chỗ (T.7 và T.8), cũng như những máy bay khác.

Hunter Flying Ltd.
 Đóng tại Sân bay quốc tế Exeter ở Anh, Hunter Flying Ltd duy trì 15 chiếc t Hunter.

Lortie Aviation Inc.
Công ty này (trước kia là Northern Lights Combat Air Support) có trụ sở tại Quebec City, Canada, sở hữu và vận hành 12 chiếc 12 Hunter (chủ yếu là phiên bản F.58 cũ của Thụy Sĩ) cho các phi vụ hợp tác cùng quân đội như huấn luyện FAC training, kiểm chuẩn radar, mô phỏng tên lửa và mục tiêu radar.

Thunder City
Có 7 chiếc Hunter trụ sở tại Thunder City ở Sân bay quốc tế Cape Town, Nam Phi.

Tính năng kỹ chiến thuật (Hunter F.6)

Dữ liệu lấy từ The Great Book of Fighters

Đặc điểm riêng
Tổ lái: 1
Chiều dài: 45 ft 11 in (14.00 m)
Sải cánh: 33 ft 8 in (10.26 m)
Chiều cao: 13 ft 2 in (4.01 m)
Diện tích cánh: 349 ft² (32.42 m²)
Trọng lượng rỗng: 14,122 lb (6,405 kg)
Trọng lượng có tải: 17,750 lb (8,050 kg)
Trọng lượng cất cánh tối đa: 24,600 lb (11,158 kg)
Động cơ: 1 động cơ tuabin Rolls-Royce Avon 207, lực đẩy 10,145 lbf (45.13 kN)

Hiệu suất bay
Vận tốc cực đại: Mach 0.94, 620 kn (715 mph, 1,150 km/h)
Bán kính chiến đấu: 385 hải lý (445 dặm, 715 km)
Tầm bay: 1,650 hải lý (1,900 dặm, 3,060 km) với thùng nhiên liệu ngoài
Trần bay: 50,000 ft (15,240 m)
Vận tốc lên cao: 17,200 ft/min (87.4 m/s)
Lực nâng của cánh: 51.6 lb/ft² (251.9 kg/m²)
Lực đẩy/trọng lượng: 0.56

Vũ khí
4 pháo ADEN 30 mm
4 giá treo mang được 7,400 lb (3,400 kg) vũ khí gồm:
Rocket: 4 thùng nhiên rocket Matra (mỗi thùng có 18 quả rocket SNEB 68 mm (2.68 in)) hoặc 24 rocket Hispano SURA R80 80 mm (3.15 in)
Tên lửa: 4 tên lửa không đối không AIM-9 Sidewinder hoặc 4 tên lửa không đối diện AGM-65 Maverick
Bom
2 thùng nhiên liệu treo ngoài

Hệ thống điện tử
Radar Ekco Ranging

Xem thêm

Máy báy có cùng sự phát triển
Hawker Sea Hawk
Hawker P.1052
Hawker P.1081

Máy báy có tính năng tương đương
Dassault Super Mystère
F-100 Super Sabre
Mikoyan MiG-17

Tham khảo
Chú thích

Ghi chú

Tài liệu

 Arce, Luz. The Inferno: A Story of Terror and Survival in Chile. University of Wisconsin Press, 2004. ISBN 0-29919554-6.
 Bahl, Taru and M.H. Syed. Encyclopaedia of the Muslim World. Anmol Publications Ltd., 2003. ISBN 8-12611419-3.
 Beckett, Ian Frederick William and John Pimlott. Armed Forces & Modern Counter-Insurgency. Taylor & Francis, 1985. ISBN 0-70993236-7.
 Bradley, Paul. The Hawker Hunter: A Comprehensive Guide. Bedford, UK: SAM Publications, 2009. ISBN 0-95518589-0.
 Coggins, Edward V. Wings That Stay On. Turner Publishing Company, 2000. ISBN 1-56311568-9.
 Curtis, Michael. The Middle East Reader. Transaction Publishers, 1986. ISBN 0-88738101-4.
 Deacon, Ray. Hawker Hunter - 50 Golden Years. Feltham, UK: Vogelsang Publications, 2001. ISBN 0-9540666-0-X.
 Fowler, Will and Kevin Lyles. Britain's Secret War: The Indonesian Confrontation, 1962-66. Osprey Publishing, 2006. ISBN 1-84603048-X.
 Geiger, Till. Britain and the Economic Problem of the Cold War: The Political Economy and the Economic Impact of the British Defence Effort, 1945-1955. UK, Aldershot: Ashgate Publishing Ltd, 2004. ISBN 0-75460287-7.
 Green, William and John Fricker. The Air Forces of the World: Their History, Development, and Present Strength. Macdonald, 1958.
 Griffin, David. J. Hawker Hunter 1951 to 2007. US, Morrisville: Lulu Enterprises, 2006. ISBN 1-43030593-2.
 Hannah, Donald. Hawker FlyPast Reference Library. Stamford, Lincolnshire, UK: Key Publishing Ltd., 1982. ISBN 0-946219-01-X.
 "Hawker Hunter." Vliegend in Nederland 4 (in Dutch). Eindhoven, Netherlands: Flash Aviation, 1990. ISBN 978-90-71553-09-7.
 Hirst, David. Beware of Small States: Lebanon, Battleground of the Middle East. Nation Books, 2010. ISBN 1-56858422-9.
 Jackson, Paul A. Belgian Military Aviation 1945-1977. Hinckley, Leicestershire, UK: Midland Counties Publications, 1977. ISBN 0-904597-06-7.
 Jackson, Robert. Hawker Hunter: The Operational Record, Volume 31. Smithsonian Institution Press, 1990. ISBN 0-87474377-X.
 Jackson, Robert. Modern Combat Aircraft 15, Hawker Hunter. Shepperton, Surrey, UK: Ian Allan, 1982. ISBN 0-7110-1216-4.
 James, Derek N. Hawker: Aircraft Album No. 5. New York: Arco Publishing Company, 1973 (First published in the UK by Ian Allan in 1972). ISBN 0-668-02699-5.
 Jeshurun, Chandran. The Growth of the Malaysian Armed Forces, 1963-73. Institute of Southeast Asian, 1975.
 Kavic, Lorne J. India's Quest for Security: Defence Policies, 1947-1965. University of California Press, 1967.
 Lake, Jon. "Last Bastion of the Hunter". Air International, Vol. 80, No 3, March 2011, pp. 74–79. Samford, UK: Key Publishing. ISSN 0306-5634.
 Laming, Tim. Fight's On: Airborne with the Aggressors. Zenith Imprint, 1996. ISBN 07-6030260-X.
 Law, John. Aircraft Stories: Decentering the Object in Technoscience. Duke University Press, 2002. ISBN 0-82232824-0.
 Lefebvre, Jeffery A. Arms for the Horn: U.S. Security Policy in Ethiopia and Somalia, 1953-1991. University of Pittsburgh, 1992. ISBN 0-82298533-0.
 Martin, Stephen. The Economics of Offsets: Defence Procurement and Countertrade. Routledge, 1996. ISBN 3-71865782-1.
 Mason, Francis K. Hawker Aircraft since 1920. Luân Đôn: Putnam, 1991. ISBN 0-85177-839-9.
 Mason, Francis K. The British Fighter since 1912. Annapolis, Maryland, USA: Naval Institute Press, 1992. ISBN 1-55750-082-7.
 McLelland, Tim. The Hawker Hunter. Manchester, UK: Crécy Publishing Ltd., 2008. ISBN 978-0-85979-123-6.
 Mohan, P. V. S. Jagan and Samir Chopra. The India-Pakistan Air War of 1965. Manohar, 2005. ISBN 8-17304641-7.
 Nordeen, Lon O. Air Warfare in the Missile Age, US: Smithsonian Institution, 1985.
 Petter-Bowyer, Peter J. H. Winds of Destruction: The Autobiography of a Rhodesian Combat Pilot. Johannesburg, South Africa: 30° South Publishers, 2005. ISBN 0-958-48903-3.
 Pollack, Kenneth Michael. Arabs at War: Military Effectiveness, 1948-1991, University of Nebraska Press, 2002. ISBN 0-80323733-2.
 Phythian, Mark. The Politics of British Arms Sales since 1964. Manchester University Press, 2000. ISBN 0-71905907-0.
 Rolland, John C. Lebanon: Current Issues and Background. Nova Publishers, 2003. ISBN 1-59033871-5.
 Scholey, Pete and Frederick Forsyth. Who Dares Wins: Special Forces Heroes of the SAS. Osprey Publishing, 2008. ISBN 1-84603311-X.
 Senior, Tim. The Air Forces Book of the F/A-18 Hornet. Zenith Imprint, 2003. ISBN 0-94621969-9.
 Sieff, Martin. Shifting Superpowers: The New and Emerging Relationship Between the United States, China, and India. Cato Institute, 2009. ISBN 1-93530821-1.
 Skardon, C Philip. A Lesson for Our Times: How America Kept the Peace in the Hungary-Suez Crisis of 1956. AuthorHouse, 2010. ISBN 1-42089102-2.
 Winchester, Jim, ed. "Hawker Hunter." Military Aircraft of the Cold War (The Aviation Factfile). Luân Đôn: Grange Books plc, 2006. ISBN 1-84013-929-3.

Liên kết ngoài

The FRADU Hunters web-site
Article on Gütersloh Hunters
Hunter Flying Ltd
Delta Jets
Hawker Hunter Aviation
"Hawker-Hunter-1951to2007," Yahoo Group featuring hundreds of Hunter photos
Warbird Alley's Hunter information page
Hawker Hunter development

Máy bay quân sự Anh thập niên 1950
Máy bay cường kích Anh 1950–1959
Máy bay trinh sát quân sự Anh 1950–1959
Máy bay huấn luyện quân sự Anh 1950–1959
Hunter
Máy bay chiến đấu
Máy bay quân sự
Máy bay tiêm kích
Máy bay cường kích
Máy bay trinh sát
Máy bay huấn luyện
Máy bay một động cơ
Máy bay phản lực
Máy bay cánh giữa
Máy bay một động cơ phản lực
Máy bay cường kích Anh


title: Pedro Álvares Cabral

text:
Pedro Álvares Cabral ( (sinh khoảng năm 1467 hoặc 1468 – mất khoảng năm 1520) là một nhà quý tộc, quân nhân, chỉ huy quân sự, hoa tiêu và nhà thám hiểm người Bồ Đào Nha được coi là người châu Âu đầu tiên phát hiện ra Brasil. Cabral tiến hành cuộc thăm dò đầu tiên quan trọng bờ biển phía Đông Bắc của Nam Mỹ và tuyên bố khu vực mới phát hiện này cho Bồ Đào Nha. Trong khi các chi tiết của cuộc sống thời niên thiếu của Cabral là sơ sài, người ta được biết rằng ông xuất thân từ một gia đình quý tộc nhỏ và nhận được một nền giáo dục tốt. Ông được bổ nhiệm đứng đầu một đoàn thám hiểm tới Ấn Độ vào 1500, sau tuyến đường mới mở Vasco da Gama xung quanh châu Phi. Mục đích của chuyến khám phá này là trở về với gia vị có giá trị và thiết lập quan hệ thương mại ở Ấn Độ, bỏ qua sự độc quyền về thương mại gia vị vào lúc đó vốn nằm trong tay của các thương gia người Ả Rập, Thổ Nhĩ Kỳ và Ý.

Hạm đội của ông có 13 tàu khởi hành đi sâu vào phía tây Đại Tây Dương, có lẽ cố ý, nơi mà ông đã đổ bộ vào những gì ông đã bước đầu giả định là một hòn đảo lớn. Là vùng đất mới được trong phạm vi Bồ Đào Nha theo Hiệp ước Tordesillas, Cabral tuyên bố chủ quyền Hoàng gia Bồ Đào Nha. Ông khám phá bờ biển, nhận ra rằng khu vực đất rộng lớn có khả năng một lục địa, và gửi một con tàu để thông báo cho vua Manuel I về các lãnh thổ mới. Các lục địa đã được Nam Mỹ, và các vùng đất ông đã tuyên bố cho Bồ Đào Nha sau này được biết đến như là Brazil. Các hạm đội được cấp lại lương thực và sau đó quay sang phía đông để tiếp tục hành trình đến Ấn Độ.

Một cơn bão ở Đại Tây Dương phía Nam gây ra sự tổn thất đối với một số tàu, và sáu tàu còn lại cuối cùng gặp gỡ ở Mozambique trước khi tiếp tục đến Calicut ở Ấn Độ. Một cơn bão ở phía nam Đại Tây Dương phía Nam gây ra sự mất mát của một số tàu và sáu tàu còn lại cuối cùng gặp gỡ sau đó tại điểm hẹn ở kênh đào Mozambique trước khi tiếp tục cuộc hành trình để đến với Calicut ở Ấn Độ. Cabral là người đầu tiên thành công trong việc đàm phán quyền kinh doanh, nhưng các thương gia Ả Rập đã thấy liên doanh của Bồ Đào Nha như là một mối đe dọa cho sự độc quyền của họ và khuấy động một cuộc tấn công của cả hai người Hồi giáo và Ấn giáo vào các kho trung chuyển Bồ Đào Nha (hoặc cũng có thể là kho hàng của Bồ Đào Nha bị người Ả Rập đánh chiếm và đốt phá). Người Bồ Đào Nha bị nhiều thương vong và các cơ sở của họ đã bị phá hủy. Cabral đã trả thù bằng cách cướp bóc và đốt cháy các hạm đội Ả Rập và sau đó bắn phá thành phố để trả đũa những người cai trị của nó đã không giải thích các cuộc tấn công bất ngờ. Từ Calicut đoàn thám hiểm đi thuyền đến Vương quốc Cochin, một quốc gia-thành phố khác của Ấn Độ, nơi Cabral kết bạn với người vị vua của vương quốc và ông đã chất nhiều gia vị trước khi trở về châu Âu, tuy nhiên gia vị ở Cochin không phong phú như ở Calicut. Mặc dù có tổn thất về người và tàu nhưng chuyến đi của Cabral được coi là một thành công khi trở về Bồ Đào Nha. Lợi nhuận to lớn thu được từ việc bán các loại gia vị đã làm giàu cho Hoàng gia Bồ Đào Nha và đã giúp đặt nền tảng của một đế chế Bồ Đào Nha mà có thể kéo dài từ châu Mỹ đến Viễn Đông.

Cabral sau đó bị bỏ qua, có thể là kết quả của một cuộc tranh cãi với Manuel I, khi một đội mới được tập hợp để thiết lập một sự hiện diện mạnh mẽ hơn ở Ấn Độ. Bị thất sủng đối với nhà vua, ông nghỉ hưu và quay về cuộc sống riêng mà hồ sơ ghi chép hiện còn lại rất ít. Thành tựu của ông trôi vào quên lãng trong hơn 300 năm. Nhiều thập kỷ sau khi Brasil độc lập từ Bồ Đào Nha trong thế kỷ 19, danh tiếng của Cabral bắt đầu được phục hồi bởi Hoàng đế Pedro II của Brasil. Các nhà sử học từ lâu đã tranh luận liệu có phải Cabral đã phát hiện ra Brazil và liệu những phát hiện này là tình cờ hay cố ý. Câu hỏi đầu tiên đã được giải quyết bằng nhận xét rằng, cuộc gặp gỡ qua loa vài nhà thám hiểm trước khi khi ông đến hầu như không nhận thấy vào thời điểm đó và đóng góp gì cho sự phát triển trong tương lai và lịch sử của đất sẽ trở thành Brazil, quốc gia nói tiếng Bồ Đào Nha duy nhất ở châu Mỹ. Về câu hỏi thứ hai, không có sự đồng thuận nhất định đã được hình thành và các giả thuyết phát hiện cố ý thiếu bằng chứng vững chắc. Tuy nhiên, mặc dù ông đã bị lu mờ bởi nhà thám hiểm hiện đại, ngày nay Cabral được coi là một nhân vật chính của Thời đại Khám phá.

Tham khảo

Nhà thám hiểm Bồ Đào Nha
Mất năm 1520
Sinh thập niên 1460


title: Wadern

text:
Wadern là một đô thị ở huyện Merzig-Wadern, bang Saarland, toaj lạc ở phía tây nam của Đức. Đô thị Wadern bao gồm 14 khu vực dân cư với tổng số gần 17.000 dân. Về mặt diện tích, Wadern là đô thị lớn thứ 3 ở Saarland sau Saarbrücken và St. Wendel.

Wadern tọa lạc ở chân Schwarzwälder Hochwald

Các phường:
Bardenbach, Büschfeld, Dagstuhl, Gehweiler, Krettnich, Lockweiler, Löstertal, Morscholz, Noswendel, Nunkirchen, Steinberg, Wadern, Wadrill, Wedern.

Các làng:
Altland, Bardenbach, Büschfeld, Buweiler, Dagstuhl, Gehweiler, Kostenbach, Krettnich, Lockweiler, Morscholz, Münchweiler, Niederlöstern, Noswendel, Nuhweiler, Nunkirchen, Oberlöstern, Rathen, Reidelbach, Steinberg, Überlosheim, Vogelsbüsch, Wadern, Wadrill, Wedern

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Schloss Dagstuhl, just outside Wadern
Stadt Wadern
Stadtteil Nunkirchen
Marienhauskliniken St. Elisabeth
Hochwald-Gymnasium Wadern


title: Tôm hùm Mỹ

text:
Tôm hùm Mỹ hay Tôm hùm châu Mỹ (danh pháp hai phần: Homarus americanus), là một loài tôm hùm được tìm thấy ở bờ biển Đại Tây Dương Bắc Mỹ, chủ yếu là từ Labrador đến New Jersey. Trong phạm vi Bắc Mỹ, nó còn được gọi là 'tôm hùm phía Bắc' hoặc 'tôm hùm Maine'. Nó có hai càng lớn với thân mình mạnh mẽ, một cặp râu dài và bốn cặp chân, có thể đạt chiều dài cơ thể , và khối lượng trên , làm cho nó là loài giáp xác nặng nhất trên thế giới. Loài gần gũi của nó gần nhất là tôm hùm châu Âu (Homarus gammarus), có thể được phân biệt bởi màu sắc của nó và thiếu gai trên mặt dưới của rostrum. Tôm hùm Mỹ thường xanh màu xanh lá cây sang màu nâu với các gai màu đỏ, nhưng một số biến thể màu sắc đã được quan sát thấy.

Phân bố
Homarus americanus phân bố dọc theo bờ biển Đại Tây Dương của Bắc Mỹ, từ Labrador ở phía bắc tới Cape Hatteras, Bắc Carolina ở phía nam. Chúng sống trong vùng biển lạnh, nhiệt độ môi trường từ 2-20 độ C. Ở phía nam New Jersey thì loài này không phổ biển, và lượng tôm hùm đánh bắt đưa vào bờ ở Delaware, Maryland, Virginia và Bắc Carolina thường chỉ chiếm ít hơn 0,1% lượng tôm đánh bắt đưa vào bờ. Một cái càng hóa thạch được cho là của Homarus americanus đã được tìm thấy ở Nantucket, có niên đại từ thế Pleistocen.

Chu kì sống
Chu trình giao phối chỉ diễn ra vào tháng 7, 8 hàng năm, không lâu sau khi tôm hùm cái thay vỏ. Ấu trùng được sinh nở tháng 5, 6 năm sau. Ấu trùng sinh ra dài khoảng 8,5mm, trong suốt. Ấu trùng liên tục thay vỏ để trường thành, tỉ lệ sống là 1/1000 đến giai đoạn trưởng thành.
Tôm hùm trưởng thành chìm xuống đáy đại dương để tiếp tục phát triển theo lối sống sinh vật đáy. Cường độ thay vỏ chậm dần, từ 10 lần/năm đến 1 lần/nhiều năm. Sau 1 năm, chiều dài đạt từ 25-28mm. Sau 6 năm trọng lượng đạt 450gr. Một cá thể có thể thay vỏ từ 25-27 lần trong đời.

Hiệu quả kinh tế
Tôm hùm châu Mỹ là một món ăn được ưa chuộng. Ngành công nghiệp đánh bắt tôm hùm châu Mỹ ước tính khoảng 3 tỷ đô la Mỹ hàng năm với 360 triệu tấn. Chúng chủ yếu được đánh bắt theo mùa ở Mỹ và Canada. Trong đó, Canada nắm giữ 60% thị phần và Mỹ là 40%.

Tôm hùm châu Mỹ được xuất khẩu khắp thế giới dưới dạng đông lạnh/chế biến (75%) hoặc tươi sống (25%) và luôn giữ vai trò quan trọng trong nền công nghiệp du lịch của các nước nhập khẩu.

Hình ảnh

Chú thích

Liên kết ngoài

The Lobster Institute  at the University of Maine
UNH Lobster Research: Monitoring The Offshore Lobster Fishery (lobsters.unh.edu)
Rhode Island Sea Grant Fact Sheet

A
A
Động vật được mô tả năm 1837
Động vật giáp xác thương mại
Động vật giáp xác Đại Tây Dương
Động vật giáp xác ăn được


title: Hình tượng đại bàng trong văn hóa

text:
Hình tượng đại bàng hoặc giống đại bàng được sử dụng trong các huy hiệu như hiệu lệnh, như là một hình ảnh tượng trưng, và như là một tiêu ngữ. Các bộ phận của cơ thể của chim đại bàng như đầu, cánh của nó hoặc chân cũng được sử dụng như là một hiệu lệnh hoặc tiêu ngữ. Đây là nhóm các loài chim có kích thước tương đối lớn, bao gồm một số loài trong họ Ưng Accipitridae. Tên gọi trong tiếng Việt nhiều khả năng xuất phát từ tiếng Hán 大鵬 đại bằng hay 鹏 (). Đại bàng xuất hiện trong nhiều truyền thuyết của Việt Nam như Thạch Sanh, trong Nghìn lẻ một đêm của văn hóa Ả Rập.

Chim đại bàng biểu tượng cho sức mạnh, lòng can đảm, tầm nhìn xa và sự bất tử. Nếu như sư tử là chúa sơn lâm, cá mập là sát thủ của biển khơi thì loài đại bàng vàng từ lâu cũng được mệnh danh là chúa tể bầu trời với sức mạnh của mình. Đại bàng còn được coi là vua của không trung và sứ giả của vị thần tối cao và xứng danh chúa tể bầu trời. Theo thần thoại Hy Lạp, người Hy Lạp coi đại bàng là biểu trưng của thần Zeus, những người La Mã coi đại bàng là biểu trưng của Jupiter, bởi các bộ lạc Đức thì coi nó là Odin và người theo Kitô giáo thì là biểu tượng của Thiên Chúa.

Trong quân sự

Đại bàng được đánh giá là kẻ rất mạnh mẽ và hùng dũng. Vì thế, nó đã trở thành biểu tượng quân sự của nhiều nước tư bản và quân chủ. Từ những thế kỉ trước công nguyên, đế quốc La Mã và đế quốc Babylon đã chọn loài đại bàng vàng làm biểu tượng cho quân đội của nước mình. Vào thời kì Trung Cổ và Phục Hưng, đa số các quốc gia châu Âu đã chọn đại bàng làm biểu tượng cho quân đội. Các hình vẽ đại bàng trên khiên của binh lính đã được tìm thấy trong các di chỉ khảo cổ thời Phục Hưng, Trung Cổ, La Mã và trên những hình vẽ trong truyện cổ tích châu Âu được mô phỏng lại.

Trong văn học
Trong văn học cổ điển, truyện phân chia ra các vương quốc do các loài vật đứng đầu là truyện thường thấy. Sư tử thì thường có vai trò làm vua của các vương quốc. Tuy nhiên, việc đại bàng làm vua của các nước được tưởng tượng này thì cũng không hiếm gặp, ví dụ như trong truyện Con dơi hèn nhát thì đại bàng là kẻ thủ lĩnh của lũ chim. Hay như trong truyện ngụ ngôn Châu Âu, những con đại bàng thường làm vua nhiều như sư tử. Ngoài vai trò làm hoàng đế trong các truyện cổ thì đại bàng đôi khi còn "thủ vai" của một kẻ được coi là lưu manh, độc ác.

Biểu tượng Quốc gia

Tham khảo
 Ý nghĩa biểu tượng con vật trên Quốc kỳ các nước

Đại bàng
Biểu tượng


title: Myrothamnaceae

text:
Myrothamnus là một họ thực vật hạt kín. Họ này được nhiều nhà phân loại học công nhận.

Hệ thống APG II năm 2003 gộp họ Myrothamnaceae trong họ Gunneraceae nhưng cho phép tách ra tùy ý để lập thành họ riêng biệt. Khi tách ra thì họ này bao gồm 1 chi có danh pháp Myrothamnus với 2 loài, được gán trong bộ Gunnerales của nhánh core eudicots. Điều này là sự thay đổi so với hệ thống APG năm 1998, trong đó 2 họ này là tách biệt và không đặt trong bộ nào. Tuy nhiên, hệ thống APG III năm 2009 lại công nhận sự tách biệt của 2 họ và vẫn gán nó trong bộ Gunnerales. Quan hệ gần của Myrothamnus với Gunnera mới được phát hiện gần đây nhờ các nghiên cứu hệ thống hóa ở cấp độ phân tử.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
Myrothamnaceae trong Stevens P. F. (2001 trở đi). Angiosperm Phylogeny Website. Phiên bản ngày 27 tháng 12 năm 2010.
 Myrothamnaceae  trong L. Watson và M.J. Dallwitz (1992 trở đi). The families of flowering plants : descriptions, illustrations, identification, information retrieval. Phiên bản: ngày 20 tháng 5 năm 2010. http://delta-intkey.com
 Phân loại trong NCBI
 Liên kết tại CSDL, Texas


title: Stade (huyện)

text:
Stade là một huyện (Landkreis) ở Niedersachsen, Đức. Các đơn vị giáp ranh (từ phía đông theo chiều kim đồng hồ) là: các huyện Harburg, Rotenburg và Cuxhaven, sông Elbe, và Hamburg.

Lịch sử

Huyện Stade được lập năm 1932 thông qua việc hợp nhất 3 huyện nhỏ hơn.

Địa lý

Huyện tọa lạc tại bờ nam sông Elbe, giữa thành phố Hamburg và cửa sông. Biên giới phía tây là sông Oste.

Các thành phố và đô thị

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Official website

Huyện của bang Niedersachsen
Liên minh Hanse
Stade (huyện)


title: Altair, São Paulo

text:
Altair là một đô thị ở São José do Rio Preto, bang São Paulo, Brasil. Thành phố này có dân số (năm 2007) là 3272 người, diện tích là 316,088 km², mật độ dân số 11,8 người/km². Altair nằm ở khu vực có độ cao 473 m, cách thủ phủ bang São Paulo 473 km. Altair nằm ở khu vực khí hậu cận nhiệt đới. Theo điều tra năm 2000, đô thị này có chỉ số phát triển con người 0,76, tuổi thọ bình quân năm, tỷ lệ biết đọc biết viết là 85,28%, tỷ lệ trẻ dưới 1 tuổi tử vong là 11,83/1 triệu, tỷ lệ sinh là 2,64 con/mẹ.

Các sông
 Rio Grande
 Rio Turvo
 Rio da Cachoeirinha

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Página da prefeitura

Đô thị bang São Paulo


title: Goupillières, Yvelines

text:
Goupillières là một xã của Pháp, nằm ở tỉnh Yvelines trong vùng Île-de-France.

Người dân ở đây trong tiếng Pháp gọi là Goupilliérois.

Các xã giáp ranh: Jumeauville về phía bắc, Andelu về phía đông bắc, Thoiry về phía đông, Villiers-le-Mahieu về phía đông nam, Flexanville về phía nam-tây-nam, Saint-Martin-des-Champs về phía tây-tây-nam và Hargeville về phía tây.

Thông tin nhân khẩu

Biểu đồ (biểu đồ wikipedia)

Tham khảo

Liên kết ngoài
Goupillières trên trang mạng của IAURIF
Goupillières trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
Goupillières trên trang mạng của INSEE
Plan d'intendance de la paroisse de Goupillière en 1782 sur le site des archives des Yvelines

Goupillieres


title: Bún mắm

text:
Bún mắm là một trong số các món ăn đặc sản của miền tây Nam bộ Việt Nam. Bún mắm được nấu bằng mắm cá linh hay cá sặc, đây là các loại cá có nhiều tại miền Tây, đặc biệt là các tỉnh Trà Vinh và Sóc Trăng.

Phát triển
Trước đây, bún mắm là một món ăn dân dã và được chế biến giản dị, nó thường được dùng cho những bữa ăn nhanh. Con mắm được nấu rã ra, sau đó lọc lấy phần nước trong, cho thêm một ít đường, hành sả và dùng chung với bún. Về sau để tăng hương vị và độ phong phú cho bún mắm, người ta cho thêm miếng cá, tôm, mực và heo quay.

Nét đặc trưng của bún mắm là nước lèo. Nước lèo thường được làm từ mắm cá linh hay cá sặc và tùy theo mỗi người mà có sự nêm nếm khác nhau để món bún có mùi thơm đậm đà. Bún mắm thường được ăn với rau muống chẻ, cọng bông súng, rau đắng, bắp chuối, kèo nèo, giá và rau diếp cá (dấp cá).

Khoảng những năm 1970, bún mắm được đưa lên Sài Gòn và được nhiều người yêu thích do mang đầy hương vị của đồng nội, miền quê với cách nêm ngon đậm đà. Bún mắm là đặc sản của miền nam Việt Nam do được kết hợp nhiều đặc sản đặc trưng riêng của miền nam Việt Nam.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Món tôm
Ẩm thực Việt Nam
Ẩm thực miền Nam Việt Nam
Bún
Thức ăn từ thủy sản


title: Giải bóng đá Vô địch Quốc gia 2011

text:
Giải bóng đá Vô địch Quốc gia 2011, có tên chính thức là Giải bóng đá Vô địch Quốc gia Eximbank 2011 hay Eximbank V-League 2011 vì lý do tài trợ, là mùa giải thứ 28 và là mùa giải chuyên nghiệp thứ 11 của Giải bóng đá Vô địch Quốc gia. Đây là mùa giải đầu tiên trong hợp đồng tài trợ 3 mùa giải của Ngân hàng Thương mại cổ phần Xuất nhập khẩu Việt Nam (Eximbank). Giải đấu khởi tranh vào ngày 22 tháng 1 và kết thúc vào ngày 21 tháng 8 năm 2011 với 14 câu lạc bộ tham dự.

Giải đấu lần này được coi là bước ngoặt khi các câu lạc bộ tham dự phải đạt các tiêu chuẩn chuyên nghiệp về các vấn đề tài chính, cơ sở vật chất sân bãi, chiếu sáng... Đến ngày 31 tháng 7 năm 2011, khi Kienlongbank Kiên Giang chuyển thành câu lạc bộ chuyên nghiệp, Giải hạng Nhất có 10 câu lạc bộ chuyên nghiệp, quyết định số đội hạng chuyên nghiệp xuống hạng là hai và không có trận đấu play-off giành quyền chơi ở hạng chuyên nghiệp năm sau nữa .

Thay đổi trước mùa giải

Thay đổi đội bóng
Danh sách đội bóng có sự thay đổi so với mùa giải 2010:

Đến V-League
Thăng hạng từ Giải hạng nhất 2010
 Hà Nội ACB

Rời V-League
Xuống hạng Giải hạng nhất 2011
 Megastar Nam Định

Từ đầu giải, Câu lạc bộ Lam Sơn Thanh Hoá đổi tên thành Câu lạc bộ Thanh Hoá .

Các đội bóng

Do yêu cầu về sân có chiếu sáng, Câu lạc bộ Đồng Tháp phải chọn sân Long Xuyên (An Giang) làm sân nhà trong những vòng đấu đầu tiên cho đến khi sân Cao Lãnh hoàn thiện dàn đèn chiếu sáng .

Thành tích

Thay đổi huấn luyện viên

Cầu thủ nước ngoài
Mỗi đội được đăng kí 4 cầu thủ nước ngoài nhưng chỉ ra sân cùng lúc tối đa 3 cầu thủ nước ngoài.

Bảng xếp hạng

Vị trí các đội sau mỗi vòng đấu

Lịch thi đấu & kết quả

Thống kê mùa giải

Theo câu lạc bộ

Theo cầu thủ

Cầu thủ ghi bàn hàng đầu

Bàn phản lưới nhà
Hà Nội ACB: Hassan Sesay (trong trận HN ACB-Hà Nội T&T, vòng 2); Lê Hoàng Phát Thierry (trong trận gặp Hà Nội T&T vòng 16)
Sông Lam Nghệ An: Nguyễn Thanh Hải (trong trận SLNA- Vicem Hải Phòng, vòng 2); Nguyễn Huy Hoàng (trong trận SLNA – Navibank SG, vòng 23)
Hoàng Anh Gia Lai: Benjamin M.Dzigba (trong trận HN.ACB- HAGL, vòng 3)
SHB Đà Nẵng: Egware E.Eloh (trong trận SHB Đà Nẵng – Hà Nội ACB, vòng 5)
Hòa Phát HN: Phạm Minh Đức (trong trận Hòa Phát HN- Vicem Hải Phòng, vòng 9)
Khatoco Khánh Hòa: Trần Duy Quang (trong trận Khatoco Khánh Hòa – Vicem Hải Phòng, vòng 15).

Ghi hat-trick

Kỉ lục
 Sau khi Nam Định xuống hạng, Sông Lam Nghệ An là câu lạc bộ duy nhất tham dự đủ cả 11 Giải vô địch quốc gia (từ thời kì chuyên nghiệp)
 Trận thắng đậm nhất: cách biệt 6 bàn
 Hà Nội T&T thắng TĐCS Đồng Tháp 7–1, vòng 22, ngày 16 tháng 7 năm 2011
 Trận đấu nhiều bàn thắng nhất: 8 bàn
 Hà Nội T&T thắng Hoàng Anh Gia Lai 6–2, vòng 19, ngày 11 tháng 6 năm 2011
 Sông Lam Nghệ An thắng TĐCS Đồng Tháp 6–2, vòng 19, ngày 12 tháng 6 năm 2011
 Hà Nội T&T thắng TĐCS Đồng Tháp 7–1, vòng 22, ngày 16 tháng 7 năm 2011

Các giải thưởng

Giải thưởng tháng

Giải thưởng chung cuộc

Sự việc xoay quanh giải đấu

Hòa Phát Hà Nội bị giải thể
Sau giải đấu, do quá thất vọng về công tác trọng tài nói riêng, đỉnh điểm là trận đấu bị trọng tài Trần Công Trọng xử ép thua Hải Phòng 1-2 ở vòng 23, cũng như công tác tổ chức nói chung của giải đấu, tập đoàn Hòa Phát tuyên bố không tài trợ cho đội bóng Hòa Phát Hà Nội nữa. Điều này đồng nghĩa với việc Hoà Phát Hà Nội bị xoá tên. Câu lạc bộ sẽ bị sáp nhập với Hà Nội ACB. Do Hà Nội ACB đã bị xuống hạng, họ sẽ lấy lại suất của Hoà Phát Hà Nội để tham dự V-League mùa giải 2012.

Chỉ trích tại lễ tổng kết mùa giải
Tại buổi lễ tổng kết giải được tổ chức vào ngày 8 tháng 9, sau những bản báo cáo, bản tổng kết của ban tổ chức được coi là "vô thưởng vô phạt", "năm nào cũng như năm nào", chủ tịch câu lạc bộ Hà Nội ACB Nguyễn Đức Kiên đã lên phát biểu, nêu ra những thực trạng của bóng đá Việt Nam nói chung và giải đấu nói riêng, bày tỏ những bức xúc của mình. Ông tuyên bố: "Các anh [Ban tổ chức] nghĩ chúng tôi là trẻ con lớp 1, lớp 2 hay sao mà đưa ra một bản tổng kết như vậy". Ông cho rằng Báo cáo của Ban tổ chức 10 năm không có thay đổi gì. Bản quyền truyền hình Liên đoàn bóng đá ký với thời hạn lên tới 20 năm mà không thông qua trước các câu lạc bộ. Về vấn đề trọng tài, ông Kiên nhận xét: "Trọng tài giờ tiêu cực hơn, tinh vi hơn, thủ đoạn hơn mùa giải 2005 rất nhiều". Liên đoàn bóng đá thì bao che, "VFF hiện nay bao cấp hơn mọi thời kỳ bao cấp khác. bộ máy phình to, chức năng, nhiệm vụ nói là rõ ràng lắm nhưng chẳng ai làm đúng và đủ chức năng của mình". Ông cho rằng cần có sự thay đổi tận gốc "từ quy chế, đến tổ chức vận hành CLB và cả những điều nhỏ nhất"..

Tiếp lời "bầu" Kiên, Phó chủ tịch Liên đoàn bóng đá (VFF) Lê Hùng Dũng thừa nhận công tác chỉ đạo kém. Ông cũng rất bức xúc về trọng tài. Ông đề nghị phải cải tổ mạnh mẽ Hội đồng trọng tài quốc gia. Ông cho rằng nếu ban tổ chức không cải tổ, thay đổi các vấn đề tồn tại thì Ngân hàng Eximbank sẽ rút lui, không tài trợ cho V-League mùa giải 2012 nữa. Vấn đề cần cải tổ trước tiên chính là công tác trọng tài . Cá nhân ông cho rằng cần phải thay trưởng ban tổ chức giải Dương Nghiệp Khôi và Chủ tịch hội đồng trọng tài Nguyễn Văn Mùi, hai ông này nên nghỉ.

Để đáp lời "bầu" Kiên, sau cuộc họp ban chấp hành VFF vào hôm sau, Phó chủ tịch VFF Nguyễn Lân Trung khẳng định VFF sẽ làm rõ biểu hiện tiêu cực được nhắc đến. Trong số những tuyên bố gây "sốc" mà ông Kiên đưa ra, thông tin Hòa Phát Hà Nội từng được đặt vấn đề chi 500 triệu cho trọng tài ngay trước trận đấu vòng 25, ông Trung khẳng định đã đề nghị cơ quan chức năng làm rõ. Liên quan đến những phát biểu về việc có 6-7 câu lạc bộ muốn rút lui khỏi giải V-League, ông Trung cho rằng đó chỉ là ý kiến của cá nhân ông Kiên, không đại diện cho các đội bóng. Ngoài ra, Ban chấp hành chưa bàn đến vấn đề nhân sự . Dưới tác động những phát biểu của ông Kiên, hai trọng tài Trần Công Trọng và Nguyễn Văn Quyết, thay vì bị treo còi một mùa giải, đã bị lãnh đạo VFF treo còi vĩnh viễn.

Tham khảo

Xem thêm
Cúp bóng đá Việt Nam 2011
Giải bóng đá hạng nhất quốc gia 2011
Siêu cúp bóng đá Việt Nam 2010

Liên kết ngoài

2011
Bóng đá, chuyên nghiệp


title: La Bastide-de-Besplas

text:
La Bastide-de-Besplas  là một xã ở tỉnh Ariège, thuộc vùng Occitanie ở phía tây nam nước Pháp.

Cư dân trong xã được gọi là Besplasois hoặc Besplasoises

Địa lý
La Bastide-de-Besplas là một xã trong thị trấn Bastide cũ ở Massif de Plantaurel cách Toulouse khoảng 50 km về phía nam về phía tây nam và 20 km về phía tây về phía tây bắc của Pamiers. Cả ranh giới phía bắc và phía nam của xã đều là ranh giới tỉnh với Haute-Garonne. Di chuyển vào đây bằng đường D628 từ Montesquieu-Volvestre ở phía tây bắc, đi qua trung tâm xã và làng và tiếp tục đi về phía đông nam đến Daumazan-sur-Arize. Đường D326 tách khỏi đường D628 trong xã và đi về phía bắc nhập vào đường D408 ở phía bắc xã. Xã chủ yếu là đất nông nghiệp xen kẽ với một số rừng.

Sông Arize chảy qua trung tâm xã và ngôi làng chảy từ hướng đông nam đến tây bắc, nơi nó tiếp tục nhập vào sông Garonne tại Carbonne . Suối TaiVades bắt nguồn từ phía bắc xã và chảy theo hướng Tây Bắc tạo thành một phần ranh giới phía bắc trước khi nhập vào sông Arize trên ranh giới xã. Ruisseau de Bergou tạo thành biên giới phía đông nam khi nó chảy theo hướng tây nam để nhập vào sông Arize. Ruisseau d'Argain tạo thành ranh giới phía nam của xã khi nó chảy về phía đông để nhập vào sông Arize tại xã Daumazan-sur-Arize .

Xem thêm
 Xã của tỉnh Ariège

Tham khảo

Bastidedebesplas


title: Thoại Ngọc hầu

text:
Thoại Ngọc hầu (chữ Hán: 瑞玉侯, 1761–1829), tên thật là Nguyễn Văn Thoại (chữ Hán: 阮文瑞), là một tướng lĩnh nhà Nguyễn trong lịch sử Việt Nam.

Thân thế và sự nghiệp
Nguyễn Văn Thoại  sinh ngày 26 tháng 11 năm Tân Tỵ (1761) niên hiệu Cảnh Hưng thứ 22, tại xóm An Trung, làng An Hải, thuộc huyện Diên Phước, phủ Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam thời Nguyễn; nay thuộc phường An Hải Tây, quận Sơn Trà, thành phố Đà Nẵng.

Cha ông là Nguyễn Văn Lượng, sinh thời làm chức từ thừa, là một chức quan nhỏ chuyên lo việc tế tự tại các đền miếu do nhà nước lập ra. Mẹ ông là bà Nguyễn Thị Tuyết, vợ thứ của ông Lượng .

Vào Nam
Thời Nguyễn Văn Thoại sinh ra và lớn lên lúc Trịnh và Nguyễn đánh nhau liên miên, tiếp theo nữa là phong trào Tây Sơn nổi dậy (1771). Vì thế, mẹ ông phải dẫn ông và hai em  chạy nạn vào Nam năm 1775, cuối cùng định cư ở làng Thới Bình trên cù lao Dài, nằm giữ sông Bang Tra và sông Cổ Chiên; nay thuộc địa phận huyện Vũng Liêm, tỉnh Vĩnh Long.

Theo nghiệp binh
Năm Đinh Dậu (1777), 16 tuổi, Nguyễn Văn Thoại đến xin đầu quân Nguyễn tại Ba Giồng (Định Tường). Năm 1778, ông có mặt trong trận chiến đấu chiếm lại thành Gia Định.

Năm 1782, quân Tây Sơn đánh bại quân chúa Nguyễn ở cửa Cần Giờ, ông phò chúa Nguyễn Phúc Ánh chạy về Ba Giồng (Định Tường). Từ năm 1784 đến năm 1785, ông đã theo chúa Nguyễn sang Xiêm La hai lần để cầu viện.

Từ năm 1787 đến năm 1789, Nguyễn Văn Thoại có công trong việc thu lại thành Gia Định nên được phong chức Cai cơ.

Năm 1791, ông được cử là Trấn thủ hải khẩu Tắc Khái (tức cửa Lấp thuộc Bà Rịa).

Năm 1792, ông lại sang Xiêm La, trên đường về đã đánh tan bọn cướp biển Bồ Đà (Giavanays, người Java). Liên tục các năm 1796, 1797, 1799 ông đều được chúa cử sang nước Xiêm La.

Năm 1800, Nguyễn Văn Thoại được phong Khâm sai Thượng đạo Bình Tây tướng quân, phối hợp với Lào đánh quân Tây Sơn ở Nghệ An. Nhưng đến năm 1801, thì ông bị giáng cấp, xuống chức Cai đội quản suất Thanh Châu đạo, vì tự ý bỏ về Nam mà không đợi lệnh trên.

Năm 1802, chúa Nguyễn thống nhất đất nước, lên ngôi vua hiệu là Gia Long. Trong dịp tặng thưởng các bề tôi có công, Nguyễn Văn Thoại cũng chỉ được phong Khâm sai Thống binh cai cơ, nhận nhiệm vụ ra thu phục Bắc Thành rồi được giữ chức Trấn thủ ở nơi đó. Ít lâu sau ông nhận lệnh làm Trấn thủ Lạng Sơn, rồi lại vào Nam nhận chức Trấn thủ Định Tường (1808).

Năm 1812, ông sang Cao Miên đón Nặc Ông Chân về Gia Định. Năm 1813, ông hộ tống Nặc Chân về nước và ở lại nhận nhiệm vụ bảo hộ Cao Miên.

Làm Trấn thủ trấn Vĩnh Thanh
Ở Cao Miên được ba năm, Thoại Ngọc Hầu được triệu về Huế (1816), rồi nhậm chức trấn thủ trấn Vĩnh Thanh (1817). Cũng trong năm này, ông cho lập 5 làng trên cù lao Dài.

Ở trấn Vĩnh Thanh, ông sốt sắng lo việc khẩn hoang lập ấp, đào kinh đắp đường, phát triển và bảo vệ vùng đất mới. Các công trình lớn của ông còn để lại cho đời sau là:
Kênh Thoại Hà: khởi đào vào năm 1818, dài hơn 30 km, nối rạch Đông Xuyên (Long Xuyên) với ngọn Giá Khê (Rạch Giá). Đào xong được vua Gia Long đã cho phép lấy tên ông để đặt cho tên núi (Thoại Sơn) và tên kênh (Thoại Hà).
Kênh Vĩnh Tế: đào theo biên giới Tây Nam nối liền Châu Đốc – Hà Tiên (tức nối sông Châu Đốc ra vịnh Thái Lan). Kênh dài hơn 87 km, huy động hàng vạn nhân công thực hiện từ năm 1819–1824 (có hoãn đào 4 lần). Con kênh được đặt tên theo tên vợ chính của ông, phu nhân Châu Thị Tế.
Năm 1823, ông cho lập 5 làng trên bờ kênh Vĩnh Tế là Vĩnh Nguơn, Vĩnh Tế, Vĩnh Điều, Vĩnh Gia và Vĩnh Thông. Liên quan đến việc mộ dân lập làng của ông, sử nhà Nguyễn có đoạn chép: "Án thủ Châu Đốc là Thống chế Nguyễn Văn Thoại trước mộ dân dời đến ở đất biên thùy, đặt ra 20 xã thôn, vay của công 1.900 quan tiền và 1.500 phương gạo cho dân, đã hoãn nhiều năm, dân vẫn chưa trả được. Đến nay Thoại đem của nhà trả bù cho dân" .
Năm 1825, ông cho đắp con đường từ Châu Đốc lên Lò Gò (tức thị trấn Angkor Borei ngày nay) – Sóc Vinh nối các làng với nhau rất tiện lợi trong việc đi lại cho nhân dân.
Lộ Núi Sam–Châu Đốc, dài 5 km, làm từ năm 1826 đến 1827, huy động gần 4.500 nhân công. Làm xong, ông cho khắc bia "Châu Đốc Tân Lộ Kiều Lương" dựng tại núi Sam năm 1828 để kỷ niệm. Ngày nay, tấm bia không còn, nhưng còn văn bia trong sử sách.

Những công trình trên được xem là cơ sở để người Việt đặt chủ quyền lâu dài trên vùng đất mới này.

Ngoài các công trình trên, ông còn làm được nhiều việc khác trước khi mất như:
Năm 1820: đánh dẹp được cuộc nổi dậy của Sãi Kế. Sãi Kế là người Khmer không rõ tung tích đã làm cuộc nổi dậy chống lại nhà Nguyễn. Quan quân chống không nổi. Khi thế lực lớn dần, Sãi Kế tự xưng là Chiêu Vương, dẫn thuộc hạ đi đánh phá nhiều nơi trong trấn Phiên An (Gia Định), và quấy nhiễu cả đất Cao Miên. Tổng trấn Gia Định Thành lúc bấy giờ là Lê Văn Duyệt, liền sai Huỳnh Công Lý, sau lại cử thêm Nguyễn Văn Tri, Nguyễn Văn Thoại mới đánh dẹp được. Sãi Kế bị chém chết tại trận.
Năm 1821, ông giữ chức Thống Chế bảo hộ Cao Miên, kiêm Án thủ Châu Đốc đồn, kiêm quản trấn Hà Tiên. Ghi nhớ công lao bảo hộ của ông, tháng 4 âm năm 1824, Nặc Ông Chân (Ang Chan II), hiến tặng nhà Nguyễn thông qua Nguyễn Văn Thoại (để trả ơn Thoại), 3 vùng Chân Sum (còn gọi là Chân Thành hay Chân Chiêm, nằm giữa Giang Thành và Châu Đốc), Mật Luật (Ngọc Luật, cũng nằm giữa Giang Thành và Châu Đốc), Lợi Kha Bát (Prey Kabbas tỉnh Takeo). Nhà Nguyễn chỉ lấy 2 đất Chân Sum và Mật Luật (Mật Luật sau thành đất huyện Tây Xuyên). Chân Sum sau được phân vào hai huyện Hà Âm và Hà Dương từng thuộc phủ Tĩnh Biên tỉnh Hà Tiên, trước khi chia về cho tỉnh An Giang.
Năm 1827: Lập đội quân Châu Đốc để phòng giữ Châu Đốc, lập đội quân An Hải để phòng giữ Hà Tiên. Cũng trong năm này, ông đã có chuyến về thăm quê hương là làng An Hải. Trong những ngày ở quê, ông đã cho lập lại chợ An Hải, đồng thời phụng cúng tiền của để xây dựng đình, chùa của làng. Đi ghi nhớ công lao, dân làng đã tôn vinh ông là hậu hiền .
Tháng 9 năm 1828: Dựng bia Vĩnh Tế sơn, còn gọi là bia "Thừa Đế lịnh tế cô hồn Vĩnh Tế tân kinh", bài văn khắc 730 chữ, nội dung tế cô hồn những dân, binh chết do đào kênh., cho thu nhặt và cải táng hài cốt của sưu dân đã mất trong khi đào kênh Vĩnh Tế...

Mất
Nguyễn Văn Thoại mất vì bệnh tại nhiệm sở Châu Đốc vào ngày 6 tháng 6 (âm lịch) năm Kỷ Sửu (1829), hưởng thọ 68 tuổi . Theo bảng tóm lược của Nguyễn Văn Hầu, trong 52 năm công vụ, Nguyễn Văn Thoại (tức Thoại Ngọc Hầu) đã 7 lần sang Xiêm La, 2 lượt sang Lào và 11 năm giữ trọng trách bảo hộ Cao Miên (tức Campuchia ngày nay).

Ông được an táng tại chân núi Sam. Mộ ông nằm giữa, hai bên là mộ bà chính thất Châu Thị Tế và mộ bà thứ thất Trương Thị Miệt. Văn bia tại ngôi mộ ông như sau:Chữ Hán:
"皇越 顯考 統制按守朱篤屯 领保護髙綿國印 兼管河僊鎮邊務 加貳級 紀錄肆次 追贈壮武将軍 柱國都統 諡武恪 阮公諱瑞 之墓 明命拾年吉月栽日 孝男琳奉立.
Phiên âm:
"Hoàng Việt, Hiển khảo, Thống chế án thủ Châu Đốc đồn, lãnh Bảo hộ Cao Miên quốc ấn, kiêm quản Hà Tiên Trấn biên vụ, gia nhị cấp, kỉ lục tứ thứ, truy tặng Tráng Võ tướng quân, Trụ quốc Đô thống, thoại Võ Khác, Nguyễn Công húy Thoại chi mộ. Minh Mạng thập niên kiết ngoạt tài nhựt. Hiếu nam Lâm phụng lập."

Dịch nghĩa:
"Hoàng Việt, Hiển khảo, Thống chế án thủ Châu Đốc đồn, lãnh Bảo Hộ Cao Miên quốc ấn, kiêm quản Hà Tiên trấn biên vụ, được ban Nhị cấp, thưởng Kỷ lục lần thứ tư, và được truy tặng Tráng Võ tướng quân, Trụ quốc Đô thống, tên thụy là Võ Khác. Ông họ Nguyễn, tên húy là Thoại. Bia này lập năm Minh Mạng thứ 10 (1829) do con trai là Nguyễn Văn Lâm."

Nỗi oan ức

Năm Kỷ Sửu (1829), tuổi cao, sức yếu, Thoại Ngọc hầu rồi cũng đến lúc về với tiên tổ. Công lao phò vua dựng nước, kiến thiết cơ nghiệp nhà chúa của ông, được sử nhà Nguyễn ghi nhận là “Thoại cầm cương giàn ngựa đi theo hầu vua, nên được tri ngộ, lại bôn ba con đường thượng đạo, qua lại các nước Xiêm, Lào, Lạp man, thực là có công”.

Công nghiệp ở đời của ông, lớn lao lắm, vậy mà hồn về nơi chín suối, nhưng dư âm oan khuất cõi phong trần vẫn chưa yên. Liệt truyện có chép: “Sau khi Thoại chết, rồi Hình tào là Vũ Du trích phát ra nhiều khoản về sinh việc nhiễu dân.

Sai giao xuống bộ Hình bản xử. Khi bản án dâng lên, xuống chiếu truy giáng 5 phẩm hàm, thu lại chức tập ấm của con, lại tịch thu cả gia sản truy đổi lại dân Phiên đã cấp cho trước. Du rồi sau vì dò xét không đúng sự thực phải cách chức, phát ra Cam Lộ để hiệu lực”.

Sự thể tường tận vụ án oan của vị công thần này, được nghiên cứu của Nguyễn Văn Hầu trong Thoại Ngọc hầu và cuộc khai phá miền Hậu Giang cho hay là sau khi tên Du tố cáo, vua Minh Mạng cho mở cuộc điều tra.

Dẫu Thoại Ngọc hầu đã mất, vẫn bị giáng xuống hàng ngũ phẩm. Con ông là Lâm thì bị cách đoạt hết ấm chức. Gia sản của ông lúc sinh thời bị tịch thu để đem chia cho dân Miên. Đất của ông ở huyện Vĩnh Bình, phủ Định Viễn bị phát mãi… Nghĩa là ông từ công thần có công trở thành kẻ tội đồ.

Ấy nhưng sau này triều đình làm sáng tỏ ra được thực chất đây là một vụ vu oan giá họa, thì người vô tội đã không còn cơ hội mà cải chính khi nằm sâu ba tấc đất rồi. Tên Du kia dù bị đày đi Cam Lộ, Quảng Trị, nhưng nỗi oan của ông vẫn chưa được bù đắp, danh phẩm chưa được phục hồi.

Con dòng thứ của Thoại Ngọc hầu là Nguyễn Văn Minh phải sống cuộc đời thường dân; còn Lâm thì đã bị mất hết chức tước tập ấm. Vậy là, án oan sáng tỏ, nhưng vua Minh Mạng lại không có hành động cụ thể gì để phục hồi lại danh dự bị kẻ xấu làm hoen ố của Thoại Ngọc hầu.

Thoại Ngọc Hầu chỉ được phong Trung đẳng thần theo sắc truy phong của vua Khải Định năm thứ 9, tháng (?) ngày 25, và sắc của Bảo Đại năm thứ 18, tháng 8 ngày 15. Các sắc này đều ở dạng "bổn nhì" vì sắc thời Minh Mạng đã bị thu hồi, do Võ Du tố cáo ông nhũng nhiễu của dân và còn vì con gái nuôi của ông tên (thị) Nghĩa có chồng là Võ Vĩnh Lộc, theo Lê Văn Khôi chống lại triều đình.

Ngạc Xuyên Ca Văn Thỉnh khi nhận xét về vụ án oan của công thần họ Nguyễn trên Đại Việt tập chí, số 29, đã chua xót mà rằng “Đọc đoạn cuối cùng trong tiểu sử (ghi trong Đại Nam chính biên liệt truyện – người dẫn chú), chúng ta bắt đầu đau lòng trông thấy vết lọ mà kẻ nha thuộc bôi lên danh dự của Ngài.

Chúng ta bắt ngậm ngùi hồi tưởng lại công nghiệp vĩ đại của Ngài, mà khi quá cố, lại kẻ tiểu nhơn cáo gian, không được đấng chí tôn soi xét; rồi tự hỏi: “Oan hồn Ngài có ngậm tủi tự chốn tuyền đài chăng?”.

Người thì đã mất, chỉ khổ cho cháu con nơi trần gian phải ngậm đắng nuốt cay vì án oan của cha ông. Sau này, nghĩa tế của Thoại Ngọc hầu là Võ Vĩnh Lộc (Thoại Ngọc hầu không có con gái, đã nhận con nuôi là Thị Nghĩa. Sau Nghĩa lấy Lộc), vì mối căm hồn chất chứa với triều đình đã cùng vợ mình tham gia vụ biến thành Phiên An của Lê Văn Khôi. Lộc làm Hậu quân dưới trướng Khôi. Dĩ nhiên là sau này vụ nổi loạn của Lê Văn Khôi bị dẹp. Lộc và vợ phải chịu tội làm loạn.

Theo tờ tâu của bộ Hình sau khi tra xét, thì “Thị Nghĩa là vợ của Vĩnh Lộc. Cứ theo lời khai của con ông Văn Thoại đã mất tên là Nguyễn Văn Lâm, thì năm xưa cố Nguyễn Văn Thoại từng bảo dưỡng Thị Nghĩa, nhưng Thị Nghĩa vốn không phải là con của Văn Thoại sinh ra.

Trước kia tên nghịch Lộc có dẫn Thị Nghĩa đem vào trong thành. Các thứ lớp, sự tình kính trình lên đầy đủ”. Tờ trình này không cho biết thêm gì về hậu quả mà Lộc và Thị Nghĩa phải nhận. Nhưng việc triều đình chém cả ngàn người vụ loạn Khôi, và Lộc thì giữ Hậu quân của Khôi, thì tội chẳng nhỏ.

Dẫu bị triều đình làm nên sự oan khuất là thế, nhưng với hậu thế, công lao của ông thì bia đá có mòn, chứ lòng ngưỡng vọng của dân thì không có phai, như trong Người Việt đất Việt có ngâm ngợi rằng:

Hùng vĩ Lăng ông Thoại Ngọc hầu,

Ngàn xưa coi lại nét thanh cao.

Phò vua, trải mật bao gian khổ,

Công nghiệp còn ghi dấu cựu trào...

Chánh thất
Châu Thị Tế (1766–1826), là vợ chính (chánh thất) của Thoại Ngọc Hầu.

Bà sinh ngày Mùi, tháng 4, năm Bính Tuất (1766) tại cù lao Dài (cù lao Năm Thôn), thuộc xã Qưới Thiện, huyện Vũng Liêm, tỉnh Vĩnh Long.

Bà là trưởng nữ của ông Châu Huy (có sách chép là Châu Vĩnh Huy) và bà Đỗ Thị Toán. Có lời đồn đại bà là người Khmer, nhưng không có chứng cứ. Trong phần tổng kết cuộc Hội thảo khoa học danh nhân Thoại Ngọc Hầu (An Giang, 1999) đã khẳng định bà là người Việt .

Thời chúa Nguyễn, Nguyễn Văn Thoại theo mẹ di cư vào Nam sinh sống ở cù lao Dài nên mới gặp bà ở đây, và cưới bà vào năm 1788 .

Châu Thị Tế sống với Nguyễn Văn Thoại, sinh được một người con trai là Nguyễn Văn Lâm . Bà mất vào giờ Ngọ, ngày rằm, tháng Mười, năm Bính Tuất (1826), được phong Nhàn Tĩnh phu nhân.

Bà có tiếng là người vợ hiền đức, tận tụy, đảm đang đã góp phần không nhỏ trong sự nghiệp của chồng. Nên lúc bấy trong dân gian có câu:
Nước Nam trai sắc gái tài,Gương bà Châu thị lưu đời ngàn năm .

Và trong bia Phụng đặc tứ danh Vĩnh Tế Sơn bia ký (Bia chép núi Vĩnh Tế do vua đặc biệt ban tên), gọi tắt là bia Vĩnh Tế Sơn có đoạn do chồng bà soạn, và ông đã dành cho vợ những lời lẽ tốt đẹp như sau:
...Năm trước đây, thần phụng mạng xem sóc việc đào kênh Đông Xuyên, vua đã lấy danh tước thần nêu lên bên bờ kênh núi Sập mà đặt tên núi Thoại (tức Thoại Sơn). Đến nay, hoàng ân lại xét đến lòng thần, cho là biết tề gia hợp hòa khí, lại hạ cố đến vợ thần là Châu Thị Tế, có chút công lao, nên xuống lệnh ban cho tên núi Sam là Vĩnh Tế Sơn..."

Tú tài Trần Hữu Thường, dịch thơ:
...Họ Châu tên Tế vợ tôi,
Noi bà Thái Dĩ ỷ ôi khuyên chồng.
Thờ trên siêng gắng một lòng,
Cũng nhờ chút giúp sửa xong nghĩa đời.
Bề trên dùng núi sánh người,
Sửa tên Vĩnh Tế ngàn ngày để vinh.
Người nhớ núi ấy nêu danh,
Tóc trâm móc gội thêm xinh khôn dò.
Núi nhờ người đặt hiệu cho,
Cỏ cây thêm sắc ơn vua thắm nhuần...

Ngoài Châu Thị Tế, Nguyễn Văn Thoại còn có một người vợ thứ tên là Trương Thị Miệt (?–1821), sinh cho ông được một trai tên Nguyễn Văn Minh.

Người Việt ghi công

Thoại Ngọc Hầu và Châu Thị Tế được nhiều người dân ở An Giang cảm mến, nhớ ơn. Ở huyện Thoại Sơn, ngoài đền thờ, bia đá còn có khu du lịch mang tên Hồ Ông Thoại. Tại chân núi Sam, có một làng mang tên Vĩnh Tế. Hai tiếng Vĩnh Tế đời biểu lộ sự nhớ ơn của nhân dân đối với ông bà Bảo hộ Thoại....

Nơi ấy, còn có các câu ca dao:
Đi ngang qua cảnh núi Sam,
Thấy lăng ông lớn hai hàng lụy rơi.

Ông ngồi vì nước vì đời,
Hy sinh tài sản không rời nước non.
Nước kênh Vĩnh Tế lờ đờ,
Nhớ ông Bảo Hộ dựng cờ chiêu an..

Đồng An Trường chó ngáp,Làng Quới Thiện trồng lác bốn mùa.
Nhớ ông Bảo Hộ ngày xưa,Dựng làng, mở cõi nắng mưa dãi dầu .

Tên Thoại Ngọc Hầu được dùng để đặt tên cho một đường phố lớn, một trường trung học phổ thông chuyên tại tỉnh An Giang, trước năm 1975 có tên trung học Thoại Ngọc Hầu, nay là Trường Trung học phổ thông chuyên Thoại Ngọc Hầu là trường đào tạo học sinh giỏi của tỉnh An Giang. Ở phường Phú Thạnh, quận Tân Phú, Thành phố Hồ Chí Minh cũng có một con đường mang tên ông và quận Tân Phú,Thành phố Hồ Chí Minh cũng lấy tên ông đặt làm tên cho một trường trung học cơ sở tọa lạc tại phường Phú Trung,quận Tân Phú. Tên Châu Thị Tế cũng được chọn, để đặt tên cho một con đường tại thành phố Long Xuyên.

Đền và khu mộ (gồm mộ: Thoại Ngọc Hầu, Châu Thị Tế và Trương Thị Thiệt), gọi chung là Sơn lăng, tọa lạc ở chân núi Sam (Châu Đốc), đã được liệt vào hạng di tích lịch sử cấp quốc gia vào ngày 4 tháng 12 năm 1997.

Ngày 25 tháng 7 năm 2009 tại thị xã Châu Đốc, Hội khoa học Lịch sử Việt Nam, UBND tỉnh An Giang và UBND thành phố Đà Nẵng đã phối hợp tổ chức cuộc "Hội thảo khoa học danh nhân Thoại Ngọc Hầu Nguyễn Văn Thoại, nhân kỷ niệm 180 năm ngày mất" (mùng 6 tháng 6 âl năm 1828–mùng 6 tháng 6 âl năm 2009, nhằm ngày 27 tháng 7 năm 2009). Có 157 đại biểu là các nhà quản lý, nhà nghiên cứu khoa học trong và ngoài tỉnh về tham dự.

Kết quả, các tham luận đều khẳng định Thoại Ngọc Hầu có công lao to lớn đối với vùng đất Nam Bộ. Ông là người có tâm và có tầm với cái nhìn chiến lược, có ý chí kiên định và là người tài đức vẹn toàn. Ngoài vai trò là một danh tướng, nhà doanh điền, nhà quản lý hành chánh, nhà văn hóa và ngoại giao giỏi; ông còn là một người con luôn nặng tình với nhân dân, với quê hương, với vợ con và bằng hữu (như việc không muốn đối đầu với Trần Quang Diệu trong trận chiến Phú Xuân năm 1801) .

Tên đường
Ở Thành phố Hồ Chí Minh trước năm 1975 (lúc đó gọi là Sài Gòn và Gia Định) có tới hai con đường mang tên của ông với 2 tên gọi khác nhau. Đường Nguyễn Văn Thoại của Đô thành Sài Gòn cũ hiện nay là đường Lý Thường Kiệt đi qua các quận 5, 10, 11 và Tân Bình (nối dài từ đường Hồng Bàng đến Ngã 4 Bảy Hiền); còn đường Thoại Ngọc Hầu của tỉnh Gia Định cũ nay là đường Phạm Văn Hai ở quận Tân Bình.

Ở thành phố Đà Nẵng: Hiện nay có tên đường Nguyễn Văn Thoại khởi đầu tại nút giao thông Ngô Quyền - Trần Thị Lý- Ngũ Hành Sơn và điểm cuối giao với đường Võ Nguyên Giáp.

Ảnh

Xem thêm
Núi Sam
Bia Thoại Sơn
Kênh Thoại Hà
Kênh Vĩnh Tế
Lăng Thoại Ngọc Hầu

Sách tham khảo chính
Nguyễn Văn Hầu, Thoại Ngọc Hầu và những cuộc khai phá miền Hậu Giang. Nhà xuất bản Hương Sen, Sài Gòn, sách không ghi năm xuất bản.
Nguyễn Q. Thắng–Nguyễn Bá Thế, Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam. Nhà xuất bản Khoa học xã hội, 1992.
Nhiều tác giả, Kỷ yếu Hội thảo khoa học danh nhân Thoại Ngọc Hầu do Hội khoa học Lịch sử Việt Nam, UBND tỉnh An Giang và UBND thành phố Đà Nẵng phối hợp tổ chức và ấn hành năm 2009. Trong bài viết tắt là "kỷ yếu".
Nhiều người soạn, Địa chí An Giang (tập 2) do UBND tỉnh An Giang tổ chức biên soạn & ấn hành năm 2007.
Trần Đình Ba, Oan án công thần Thoại Ngọc hầu, http://baophapluat.vn/rubic–cuoc–song/oan–an–cong–than–thoai–ngoc–hau–297904.html

Chú thích

Người An Giang
Người Đà Nẵng
Võ tướng nhà Nguyễn
Quan lại nhà Nguyễn
Mất năm 1829
Sinh năm 1761
Người họ Nguyễn tại Việt Nam
Người Đàng Trong
Hầu tước nhà Nguyễn


title: Nghiêm Hoản

text:
Nghiêm Hoản (?-?), còn có tên là Nghiêm Viên, sau được vua Lê Thánh Tông đổi tên là Nghiêm Viện (chữ Hán: 嚴瑗), quê xã Phùng Ninh Giang, huyện Quế Dương, phủ Từ Sơn, trấn Kinh Bắc (nay thuộc phường Bồng Lai, thị xã Quế Võ, tình Bắc Ninh).

Sự nghiệp
Đỗ trạng nguyên khoa Bính Thìn niên hiệu Hồng Đức thứ 27 (1496), đời Lê Thánh Tông. Ông là Phò mã của vua Lê Thánh Tông nhưng mất ngay sau khi đỗ, chưa kịp nhận chức. Trong khoa thi này, thực tế Triệu Nghị Phù (趙誼符) (1462-?), quê xã Đức Lạp, huyện Lập Thạch (nay thuộc huyện Lập Thạch tỉnh Vĩnh Phúc) mới là người thi đỗ Trạng nguyên nhưng phạm lỗi nên bị truất xuống Đệ nhị giáp. Có sách ghi là Triệu Tuyên Phù. Sự nghiệp của ông này hiện chưa rõ, nhưng theo Khâm định Việt sử thông giám cương mục thì sau khi thi đỗ ông lấy công chúa, nhưng khi trở về nhà thì bị vợ đánh thuốc độc chết.

Chú thích

Xem thêm
Họ Nghiêm

Người Bắc Ninh


title: Mitra honkeri

text:
Mitra honkeri là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Mitridae, họ ốc méo miệng.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Mitra
Động vật được mô tả năm 2009


title: La Chaussée-Tirancourt

text:
La Chaussée-Tirancourt là một xã ở tỉnh Somme, vùng Hauts-de-France, Pháp.

Địa lý
Thị trấn này tọa lạc trên tuyến đường N235, hai bên bờ sông Somme và khoảng 8 dặm Anh về phía tây bắc của Amiens.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Somme

Tham khảo

Liên kết ngoài
 La Chaussée-Tirancourt trên trang mạng của INSEE
 La Chaussée-Tirancourt trên trang mạng của Quid

Xã của Somme


title: Nephrotoma pamirensis

text:
Nephrotoma pamirensis là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Nephrotoma


title: Neodythemis campioni

text:
Neodythemis campioni là một loài chuồn chuồn ngô thuộc họ Libellulidae. Nó được tìm thấy ở Cameroon, Liberia, và Sierra Leone. Môi trường sống tự nhiên của nó là các khu rừng đất thấp ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông.

Tham khảo

 Dijkstra, K.-D.B. 2005. Neodythemis campioni. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2007.

Neodythemis


title: Hylaeus fraternus

text:
Hylaeus fraternus là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Bingham mô tả khoa học năm 1898.

Chú thích

Tham khảo

F
Động vật được mô tả năm 1898


title: Vanitas

text:
Vanitas (tiếng Latin, nghĩa là "hư vô", "hư không", "sắc sắc không không") – là một thể loại hội họa Baroque mang tính biểu tượng, mà phần trung tâm thường là hộp sọ con người (đầu lâu). Những bức tranh thực hiện theo phong cách vanitas có ý nghĩa là lời nhắc nhở về tính thoảng qua của cuộc sống, sự phù phiếm của niềm vui hạnh phúc và cái chết là không tránh khỏi. Thể loại này rất thịnh hành trong tranh tĩnh vật ở Flanders, Hà Lan trong các thế kỷ 16 và 17, ít phổ biến hơn ở Pháp và Tây Ban Nha.

Một số biểu tượng
Đầu lâu – lời nhắc nhở rằng cái chết là không tránh khỏi, ai cũng phải chết. Đầu lâu nhắc về con người đã từng sống trước đây và là sự biểu tượng của cuộc sống phù du.
Trái cây thối rữa – tượng trưng cho sự lão hóa. Trái cây chín tượng trưng cho khả năng sinh sản, sự phong phú, hiểu theo nghĩa bóng là sự giàu có và thịnh vượng. Một số loại cây có những ý nghĩa riêng: thí dụ tượng trưng cho sự lỗi lầm là lê, cà chua, cam, quýt, nho, đào… và tất nhiên là quả táo.
Hoa (héo tàn) – hoa hồng là của Vệ nữ, biểu tượng của tình yêu và tình dục, là những thứ phù phiếm, thuộc tính của con người; hoa anh túc để làm ra thuốc phiện, biểu tượng của sự lười biếng; hoa tuy líp, biểu tượng của sự dại dột, vô trách nhiệm.
Vỏ sò, ốc – là những thứ biểu tượng cho cái chết và sự phù vân.
Gương – biểu tượng của sự hiếu danh và là sự thể hiện của ảo ảnh chứ không phải thực.
Bát đĩa, gương kính (vỡ) – kính tượng trương cho sự mong manh dễ vỡ, gốm trắng tượng trưng cho sự tinh khiết, cối và chày là những biểu tượng của tình dục nam và nữ, chai biểu tượng của sự say rượu.
Dụng cụ y tế – biểu tượng của bệnh tật và là lời nhắc nhở về sự yếu đuối của con người.
Tẩu thuốc lá – biểu tượng của sự khoái lạc qua mau.
Bong bóng xà phòng – biểu tượng cuộc đời ngắn ngủi và tính đột ngột của cái chết, từ đó mà có thành ngữ homo bulla (con người là bong bóng).
Quân bài, quân cờ – biểu tượng của sự nhầm lẫn mục đích của cuộc đời, sự tìm kiếm lạc thú và lầm lỗi.
Ngọn nến đang cháy – biểu tượng của linh hồn người, thổi tắt nến tượng trưng cho sự ra đi.
Đồng hồ - biểu tượng cho sự trôi nhanh của thời gian.
Sách và bản đồ - biểu tượng của khoa học.
Chân dung phụ nữ đẹp – biểu tượng của các mối quan hệ giữa con người.
Ví tiền và đồ trang sức – biểu tượng của sắc đẹp và vẻ quyến rũ của phụ nữ đồng thời chúng gắn liền với thói háo danh và lầm lỗi.
Vũ khí và đồ binh giáp – biểu tượng của sức mạnh và quyền lực, là những thứ mà con người không thể mang theo xuống mồ.

Xuất xứ của vanitas
Thuật ngữ này có nguồn gốc từ Kinh Thánh, Cựu Ước (Sách Truyền đạo của Solomon): Vanitas vanitatum et omnia vanitas (Hư không của sự hư không – thế sự hư không!)

Xem thêm
Memento mori
Ars Moriendi
Vũ điệu của cái chết
Carpe diem
Chết vì cười
Thơ Rubaiyat của Omar Khayyam
Những nụ hồng hãy nhanh tay góp nhặt
Happy (bài hát của Leona Lewis)

Thư viện ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Éléments d’analyse d’un genre pictural moderne: Les Vanités (Karine Lanini)
 C'est la vie ! Vanités - de Caravage à Damien Hirst (exposition au musée Maillol, du 3 février au 28 juin 2010), Artistik Rezo, Karine Marquet, 19 février 2010
Vanitas in contemporary art  An exhibition at the Virginia Museum of Fine Arts
Vanitas  in the London National Gallery
Vanités An exhibition at Musée Maillol, Paris

Thuật ngữ tiếng Latinh
Chết
Nghệ thuật theo lĩnh vực
Mỹ thuật Nederland
Memento mori
Đồ tượng ký
Mỹ thuật Kitô giáo về cái chết
Mỹ thuật thời kỳ hoàng kim Hà Lan


title: Pectinidia

text:
Pectinidia là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: Aristide Maillol

text:
Aristide Maillol (8 tháng 12 năm 1861–27 tháng 9 năm 1944) là một nhà điêu khắc người Pháp.

Aristide Maillol sinh ra ở Banyuls-sur-Mer, một thành phố nhỏ thuộc Roussillon. Ông theo học tại Perpignan rồi chuyển lên Paris, học tại Trường Mỹ thuật Quốc gia. Mãi gần 40 tuổi, Aristide Maillol mới chuyển từ hội họa sang điêu khắc. Ông sử dụng cả chất liệu gỗ, nhưng sau đó chuyển sang sử dụng chất liệu đồng. Nhiều tác phẩm nổi tiếng của ông hiện được trưng bày ở Bảo tàng nghệ thuật hiện đại ở New York, vườn Tuileries ở Paris, và trong Bảo tàng Maillol, do Dina Vierny, người mẫu gắn bó của Maillol, thành lập vào năm 1995.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trang chính thức của Bảo tàng Maillol

Nhà điêu khắc Pháp
Họa sĩ Pháp
Sinh năm 1861
Mất năm 1944
Tử vong vì tai nạn giao thông ở Pháp


title: Nitting

text:
Nitting là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Sarrebourg, tổng Lorquin. Tọa độ địa lý của xã là 48° 40' vĩ độ bắc, 07° 01' kinh độ đông. Nitting nằm trên độ cao trung bình là 280 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 263 mét và điểm cao nhất là 340 mét. Xã có diện tích 8,86 km², dân số vào thời điểm 2005 là 493 người; mật độ dân số là 55,4 người/km². Nitting nằm khoảng 7 km về phía nam của Sarrebourg, thuộc Pháp từ năm 1661.

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Xã của Moselle


title: Colletes nanaeformis

text:
Colletes nanaeformis là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Noskiewicz mô tả khoa học năm 1959.

Chú thích

Tham khảo

Colletes
Động vật được mô tả năm 1959


title: Khiếm thị

text:
Mù hay còn gọi là triệu chứng mất khả năng cảm nhận thị giác một phần hoặc toàn phần (mù, đui). Người khiếm thị là người sau khi được điều trị hoặc điều chỉnh khúc xạ mà thị lực bên mắt tốt vẫn còn từ dưới 3/10 đến trên mức không nhận thức được sáng tối, và bệnh nhân vẫn còn khả năng tận dụng thị lực này để thực thi các hoạt động sinh hoạt hàng ngày. Riêng mắt người bị mù hoàn toàn không có khả năng nhận thức sáng tối, không thấy được những gì xung quanh. Chứng mù mắt có thể do rối loạn bẩm sinh, sinh lý hay thần kinh.

Người bị mù một mắt gọi là chột. Người bị mù lòa hay mờ mắt có thể nhìn thấy một ít, phân biệt được sáng tối hay hình dáng chung chung.

Các nguyên nhân phổ biến nhất của suy giảm thị lực và khiếm thị trên toàn cầu là tật khúc xạ chưa được điều chỉnh (43%), đục thủy tinh thể (33%) và bệnh tăng nhãn áp (2%). Lỗi khúc xạ bao gồm gần như cận thị, tật viễn thị, viễn thị, và loạn thị. Đục thủy tinh thể là nguyên nhân phổ biến nhất gây mù lòa. Các rối loạn khác có thể gây ra các vấn đề về thị lực bao gồm thoái hóa điểm vàng do tuổi tác, bệnh võng mạc tiểu đường, mờ giác mạc, mù ở trẻ em và một số bệnh nhiễm trùng. Suy giảm thị lực cũng có thể do các vấn đề về não do đột quỵ, sinh non hoặc chấn thương ở những người khác. Những trường hợp này được gọi là suy giảm thị lực vỏ não. Tầm soát các vấn đề về thị lực ở trẻ em có thể cải thiện thị lực và thành tích giáo dục trong tương lai. Việc sàng lọc người lớn không có triệu chứng sẽ không mang lại lợi ích rõ ràng. Có thể chẩn đoán chứng khiếm thị bằng cách khám mắt.

Trong bản báo cáo Dữ liệu toàn cầu về suy giảm thị lực năm 2002 (Global data on visual impairment in the year 2002) vào tháng 11 năm 2004 của Tổ chức Y tế Thế giới, tính đến năm 2002 có trên 161 triệu người bị yếu mắt, trong đó 124 triệu bị lòa và 37 triệu bị mù hoàn toàn.

Dấu hiệu và triệu chứng
Khiếm thị được định nghĩa theo WHO khi thị lực của một người có mắt tốt dưới 20/500 hoặc thị trường nhỏ hơn 10 độ. Định nghĩa này được đưa ra năm 1972, và vẫn còn đang thảo luận liệu nó nên được thay đổi một chút.

Các bệnh đi kèm
Khiếm thị có thể xuất hiện cùng với các bệnh như chậm phát triển tinh thần, rối loạn phổ tự kỷ, bại não, suy giảm thính giác, và động kinh. Trong một nghiên cứu 228 trẻ em bị suy giảm thị lực ở vùng đô thị Atlanta trong các năm 1991 và 1993, 154 (68%) trẻ đã có khuyết tật thêm ngoài suy giảm thị lực.

Ước tính có hơn phân nửa trong tổng số người mù bị rối loạn ngủ-thức khác 24 giờ, là tình trạng mà đồng hồ sinh học của một người kéo dài hơn 24 tiếng.

Nguyên nhân

Suy giảm thị lực nghiêm trọng có thể do nhiều nguyên nhân:

Bệnh
Theo ước tính của WHO, các nguyên nhân gây mù phổ biến nhất (không tính tật khúc xạ) trên toàn thế giới năm 2002 là:
Đục thủy tinh thể (47,9%),
Tăng nhãn áp (12,3%),
Thoái hóa điểm vàng liên quan đến tuổi (8,7%),
Mờ giác mạc (5,1%),
Bệnh võng mạc tiểu đường (4,8%),
 Mù bẩm sinh(3,9%),
Đau mắt hột (3,6%),
Onchocerciasis (0,8%) (hay mù lòa đường sông).

Dịch tễ học
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ước tính rằng vào năm 2012 có 285 triệu người mắc bệnh mắt trên thế giới, trong đó có 246 triệu người bị suy giảm thị lực và 39 triệu người mù.

Trong số những người mù, 90% sống ở các nước đang phát triển. Trên toàn cầu, với mỗi người mù, trung bình có 3.4 người bị suy giảm thị lực, với sự biến đổi theo quốc gia và vùng lãnh thổ từ 2.4 đến 5.5.

Theo độ tuổi: Sự suy giảm thị lực không được phân phối đều qua các nhóm tuổi. Hơn 82% số người mù trên toàn thế giới đều ở độ tuổi 50 trở lên, mặc dù họ chỉ chiếm 19% dân số thế giới. Do số năm dự kiến sống trong tình trạng mù (năm mù), mù ở trẻ em vẫn là một vấn đề đáng kể, với ước tính có 1.4 triệu trẻ mù dưới 15 tuổi.

Theo giới tính: Các nghiên cứu có sẵn thường cho thấy ở mọi khu vực trên thế giới và ở mọi độ tuổi, phụ nữ có nguy cơ bị suy giảm thị lực cao hơn đáng kể so với nam.

Theo địa lý: Sự suy giảm thị lực không được phân phối đều trên toàn thế giới. Hơn 90% số người mắc bệnh thị lực trên thế giới sống ở các nước đang phát triển.

Kể từ ước tính trong những năm 1990, dữ liệu mới dựa trên dân số toàn cầu năm 2002 cho thấy sự giảm số người mù hoặc suy giảm thị lực và số người mù do các tác động của bệnh truyền nhiễm, nhưng lại có sự tăng về số người mù do các điều kiện liên quan đến tuổi thọ dài hơn.

Năm 1987, ước tính có 598.000 người ở Hoa Kỳ đáp ứng định nghĩa pháp lý về mù. Trong số này, 58% đã trên 65 tuổi. Năm 1994–1995, 1.3 triệu người Mỹ báo cáo mắc bệnh mù theo quy định pháp lý.

Xem thêm
 Khuyết tật phát triển
 Câm
 Khiếm thính

Chú thích

Liên kết ngoài

Blindness Resource Center  from The New York Institute for Special Education

Nhãn khoa
Người khuyết tật


title: Tipula zayulensis

text:
Tipula zayulensis là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Quận Crisp, Georgia

text:
Quận Crisp là một quận trong tiểu bang Georgia, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở thành phố Cordelle . Theo điều tra dân số năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có dân số 21.996 người . Năm 2007, ước tính dân số khoảng 22.215 người.

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số  năm 2000, đã có 21.996 người, 8.337 hộ, và 5.869 gia đình sống trong quận. Mật độ dân số là 80 người cho mỗi dặm vuông (31/km ²). Có 9.559 đơn vị nhà ở với mật độ trung bình là 35 cho mỗi dặm vuông (13/km ²). Cơ cấu chủng tộc dân cư quận gồm 54,07% người da trắng, 43,40% da đen hay Mỹ gốc Phi, 0,15% người Mỹ bản xứ, 0,68% người châu Á, Thái Bình Dương 0,03%, 0,98% từ các chủng tộc khác, và 0,68% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. 1,74% dân số là người Hispanic hay Latino thuộc chủng tộc nào.

Có 8.337 hộ, trong đó 34,80% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 44,80% là các cặp vợ chồng sống với nhau, 21,60% có chủ hộ là nữ không có mặt chồng, và 29,60% là không lập gia đình. 26,10% của tất cả các hộ gia đình đã được tạo thành từ các cá nhân và 11,10% có người sống một mình 65 tuổi trở lên đã được người. Bình quân mỗi hộ là 2,58 và cỡ gia đình trung bình là 3,10.

Độ tuổi dân cư phân bố như sau 29,00% ở độ tuổi dưới 18, 9,20% 18-24, 27,00% 25-44, 21,80% 45-64, và 13,00% 65 tuổi trở lên. Tuổi trung bình là 34 năm. Cứ mỗi 100 nữ có 88,70 nam giới. Cứ mỗi 100 nữ 18 tuổi trở lên, đã có 84,00 nam giới.

Thu nhập trung bình cho một hộ gia đình trong quận đã đạt $ 26.547, và thu nhập trung bình cho một gia đình là $ 32,747. Nam giới có thu nhập trung bình $ 28.595 so với 19.393 $ cho phái nữ. Thu nhập trên đầu cho các quận được $ 14,695. Giới 24,60% gia đình và 29,30% dân số sống dưới mức nghèo khổ, trong đó có 41,80% những người dưới 18 tuổi và 24,00% có độ tuổi từ 65 trở lên.

Tham khảo

Quận của Georgia

Georgia 1905
Khu dân cư thành lập năm 1905


title: Aristeguietia arborea

text:
Aristeguietia arborea là một loài thực vật có hoa thuộc họ Asteraceae.
Loài này chỉ có ở Ecuador.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

 Montúfar, R. & Pitman, N. 2003. Aristeguietia arborea. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 7 năm 2007.

Aristeguietia
Thực vật Ecuador
Thực vật dễ tổn thương


title: Caraguata carbonaria

text:
Caraguata carbonaria là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Clark miêu tả khoa học năm 1865.

Chú thích

Tham khảo

Caraguata