title: Luyện kim

text:
Luyện kim là một lĩnh vực của khoa học và kỹ thuật vật liệu nghiên cứu hành vi vật lý và hóa học của các nguyên tố kim loại, các hợp chất liên kim loại và hỗn hợp của chúng, được gọi là hợp kim. Luyện kim bao gồm cả khoa học và công nghệ kim loại. Đó là, cách mà khoa học được áp dụng vào việc sản xuất kim loại và kỹ thuật chế tạo các thành phần kim loại được sử dụng trong các sản phẩm cho cả người tiêu dùng và nhà sản xuất. Luyện kim khác biệt với nghề thủ công kim loại. Cơ khí phụ thuộc vào luyện kim theo cách tương tự như cách y học dựa vào khoa học y tế để tiến bộ kỹ thuật. Một chuyên gia luyện kim được biết đến như là một nhà luyện kim.

Khoa học luyện kim được chia thành hai loại chính: luyện kim hóa học và luyện kim vật lý. Luyện kim hóa học chủ yếu liên quan đến việc khử và oxy hóa kim loại, và hiệu suất hóa học của kim loại. Đối tượng nghiên cứu trong luyện kim hóa học bao gồm chế biến khoáng sản, khai thác kim loại, nhiệt động lực học, điện hóa hóa học và suy thoái hóa học (ăn mòn). Ngược lại, luyện kim vật lý tập trung vào các tính chất cơ học, tính chất vật lý và hiệu suất vật lý của kim loại. Các chủ đề nghiên cứu trong luyện kim vật lý bao gồm tinh thể học, đặc tính vật liệu, luyện kim cơ học, biến đổi pha và cơ chế thất bại.

Trong lịch sử, luyện kim chủ yếu tập trung vào sản xuất kim loại. Sản xuất kim loại bắt đầu bằng việc xử lý quặng để chiết xuất kim loại, và bao gồm hỗn hợp kim loại để tạo ra hợp kim. Hợp kim kim loại thường là sự pha trộn của ít nhất hai nguyên tố kim loại khác nhau. Tuy nhiên, các yếu tố phi kim thường được thêm vào hợp kim để đạt được các tính chất phù hợp cho một ứng dụng. Nghiên cứu về sản xuất kim loại được chia thành luyện kim sắt (còn được gọi là luyện kim đen) và luyện kim không sắt (còn gọi là luyện kim màu). Luyện kim sắt bao gồm các quá trình và hợp kim dựa trên sắt trong khi luyện kim màu bao gồm các quá trình và hợp kim dựa trên các kim loại khác. Việc sản xuất kim loại sắt chiếm 95% sản lượng kim loại thế giới.

Các nhà luyện kim hiện đại làm việc trong cả hai lĩnh vực mới nổi và truyền thống như là một phần của một nhóm liên ngành cùng với các nhà khoa học vật liệu và các kỹ sư khác. Một số lĩnh vực truyền thống bao gồm chế biến khoáng sản, sản xuất kim loại, xử lý nhiệt, phân tích lỗi và nối các kim loại (bao gồm hàn, brazing và soldering). Các lĩnh vực mới nổi cho các nhà luyện kim bao gồm công nghệ nano, chất siêu dẫn, vật liệu tổng hợp, vật liệu y sinh, vật liệu điện tử (chất bán dẫn) và kỹ thuật bề mặt.

Lịch sử

Kim loại được ghi nhận sớm nhất được sử dụng bởi con người dường như là vàng, có thể được tìm thấy miễn phí hoặc "bản địa". Một lượng nhỏ vàng tự nhiên đã được tìm thấy trong các hang động Tây Ban Nha có niên đại vào cuối thời đại Cổ sinh, khoảng 40.000 năm TCN. Bạc, đồng, thiếc và sắt dạng thiên thạch cũng có thể được tìm thấy ở dạng nguyên sinh, cho phép một số lượng gia công kim loại hạn chế trong các nền văn hóa sơ khai. Vũ khí Ai Cập làm từ sắt thiên thạch vào khoảng năm 3000 TCN được đánh giá cao là "dao găm đến từ thiên đường".

Một số kim loại, đặc biệt là thiếc, chì và ở nhiệt độ cao hơn, đồng, có thể được thu hồi từ quặng của chúng bằng cách đốt nóng quặng trong lò lửa hoặc lò cao, một quá trình được gọi là nấu luyện. Bằng chứng đầu tiên của ngành luyện kim khai thác này, có niên đại từ thiên niên kỷ thứ 5 và thứ 6 TCN, đã được tìm thấy tại các địa điểm khảo cổ ở Majdanpek, Jarmovac gần Priboj và Pločnik, ở Serbia ngày nay. Đến nay, bằng chứng sớm nhất về luyện đồng được tìm thấy tại trang Belovode gần Plocnik. Di tích này này cho thấy một chiếc rìu đồng từ năm 5500 TCN, thuộc về văn hóa Vinča.

Việc sử dụng chì sớm nhất được ghi nhận từ khu định cư thời kỳ đồ đá mới tại vùng Yarim Tepe ở Iraq,  "Di chỉ của chì (Pb) tìm thấy ở vùng Cận Đông cổ đại là một chiếc vòng có niên đại thiên niên kỷ thứ 6 trước Công nguyên từ Yarim Tepe ở miền bắc Iraq và một mảnh chì hình nón sau đó đến từ Halaf thời Arpachiyah, gần Mosul. Vì chì bản địa là cực kỳ hiếm, các vật phẩm như vậy làm tăng khả năng suy đoán việc luyện chì có thể đã bắt đầu ngay cả trước khi luyện đồng. "   Luyện kim đồng cũng được ghi nhận tại địa điểm này trong cùng khoảng thời gian (ngay sau 6000 TCN), mặc dù việc sử dụng chì dường như trước khi có việc luyện đồng. Luyện kim thời cổ đại cũng được ghi nhận tại địa điểm Tell Maghzaliyah gần đó, dường như có niên đại sớm hơn và hoàn toàn không có đồ gốm đó.

Balkan là nơi có các nền văn hóa thời đại đồ đá mới, bao gồm Butmir, Vinča, Varna, Karanovo và Hamangia.

Di chỉ thành phố Varna, Bulgaria, là một nơi chôn cất trong khu công nghiệp phía tây của Varna (khoảng 4 km từ trung tâm thành phố), quốc tế được coi là một trong những địa điểm khảo cổ quan trọng trong thời tiền sử thế giới. Kho báu vàng lâu đời nhất trên thế giới, có niên đại từ 4.600 TCN đến 4.200 TCN, đã được phát hiện tại địa điểm này. Mảnh vàng có niên đại từ 4.500 TCN, được tìm thấy gần đây tại Durankulak, gần Varna là một ví dụ quan trọng khác.

Các dấu hiệu khác của kim loại ban đầu được tìm thấy từ thiên niên kỷ thứ ba TCN ở những nơi như Palmela (Bồ Đào Nha), Los Millares (Tây Ban Nha) và Stonehenge (Vương quốc Anh). Tuy nhiên, sự khởi đầu cuối cùng không thể được xác định rõ ràng và những khám phá mới là liên tục và duy trì đến nay.

Ở Cận Đông, khoảng 3500 năm TCN, người ta đã phát hiện ra rằng bằng cách kết hợp đồng và thiếc có thể tạo ra một hợp kim gọi là đồng điếu. Điều này đại diện cho một sự thay đổi công nghệ lớn được gọi là Thời đại đồ đồng.

Việc khai thác sắt từ quặng của nó thành kim loại nguyên chất khó khăn hơn nhiều so với đồng hoặc thiếc. Quá trình này dường như đã được người Hittites phát minh vào khoảng 1200 TCN, bắt đầu thời đại đồ sắt. Bí mật của việc khai thác và gia công sắt là một yếu tố quan trọng trong sự thành công của người Philistine.

Sự phát triển lịch sử trong luyện kim màu có thể được tìm thấy trong một loạt các nền văn hóa và nền văn minh trong quá khứ. Điều này bao gồm các vương quốc và đế chế cổ đại và trung cổ của Trung Đông và Cận Đông, Iran cổ đại, Ai Cập cổ đại, Nubia cổ đại và Anatolia (Thổ Nhĩ Kỳ), Nok cổ đại, Carthage, Hy Lạp và La Mã của Châu Âu cổ đại, Châu Âu thời trung cổ, cổ đại và Trung Quốc thời trung cổ, Ấn Độ cổ đại và trung cổ, Nhật Bản cổ đại và trung cổ, trong số những người khác. Nhiều ứng dụng, thực tiễn và các thiết bị liên quan hoặc liên quan đến luyện kim đã được thiết lập ở Trung Quốc cổ đại, chẳng hạn như đổi mới lò cao, gang, búa dùng thủy lực và ống thổi pít-tông kép.

Một cuốn sách thế kỷ 16 của Georg Agricola tên De re metallicica mô tả các quá trình phát triển và phức tạp của khai thác quặng kim loại, khai thác kim loại và luyện kim thời bấy giờ. Agricola đã được mô tả là "cha đẻ của ngành luyện kim".

Các quá trình
Luyện kim bao gồm các quá trình:
 Xử lý quặng (nghiền, tuyển, đóng bánh, vê viên để chuẩn bị tách kim loại khỏi quặng); Quặng được đóng bánh nhằm tăng cường độ bền và có kích thước phù hợp cho quá trình luyện kim trong lò
 Tách kim loại ra khỏi quặng và các vật liệu;
 Làm sạch kim loại (tinh luyện);
 Sản xuất kim loại và hợp kim;
 Sản xuất bột kim loại (sạch) và những loại Cacbit để phục vụ cho các quá trình chế tạo vật liệu tổ hợp (composite) có cơ tính đặc biệt vượt trội so với các Kim loại, hợp kim thông thường.
 Chế tạo các ferro (hoặc silicomangan..) và hợp kim trung gian phục vụ cho luyện kim.
 Đúc là quá trình đông đặc kim loại lỏng trong các loại khuôn (khuôn cát, khuôn kim loại, khuôn đúc liên tục..) một số sản phẩm đúc có thể sử dụng được ngay hoặc tạo ra phôi cho quá trình gia công biến dạng khác (cán, rèn dập...)
 Cán là quá trình biến dạng dẻo phôi kim loại giữa 2 trục tròn xoay. Sản phẩm có hình học đơn giản (tròn, vằn, vuông, thoi..) đến phức tạp (đường ray, chữ U I...)
 Nhiệt luyện bao gồm Nung nóng, giữ nhiệt và làm nguội. Tùy vào cách nung nóng, cách giữ nhiệt và làm nguội ta có các công đoạn "Tôi" "Ram" Ủ" là những nguyên công chủ đạo của nhiệt luyện. Ngoài ra còn các quá trình "thấm" để đạt được cơ tính bề mặt theo nhu cầu. Hầu hết các sản phẩm gia công cơ khí không thể sử dụng ngay nếu không qua nhiệt luyện.
 Gia công hoá nhiệt và cơ nhiệt đối với kim loại;
 Tráng phủ bề mặt sản phẩm kim loại để bảo vệ hoặc trang trí và khuếch tán những kim loại và phi kim loại khác và bề mặt sản phẩm.

Các kiểu luyện
Có hai kiểu luyện kim: thủy luyện kim và hoả luyện kim.
 Thủy luyện là quá trình hoàn nguyên kim loại trong môi trường có tác dụng của các chất hóa học hoặc trong môi trường điện phân (thường là điện phân trong môi trường nhiệt độ cao hoặc điện phân nóng chảy).
 Hỏa luyện là hoàn nguyên kim loại trong môi trường có chất khử mạnh như C, H2,... Phản ứng hoàn nguyên thường tỏa nhiều nhiệt nên người ta gọi phương pháp hoàn nguyên này là hỏa luyện.
 Thủy Luyện quá trình thu hồi kim loại sach bằng các phản ứng hoàn nguyện ở nhiệt độ thấp trong dung môi hóa chất nhỏ hơn 100°. Nguyên tắc: dùng các chất, hợp chất tan trong nước để đẩy kim loại sach ra khỏi chất hợp chất của nó.
 Hỏa luyện là quá trình hoàn nguyên kim loại ở nhiệt độ cao (Hỏa). phản ứng hoàn nguyên chủ yếu là nhờ các chất có ái lực hóa học mạnh để tách kim loại ra khỏi hợp chất của nó trong quặng. Từ đó ta thu được kim loại.

ví dụ:
quá trình hoàn nguyên sắt trong lò cao nhờ:
- Hoàn nguyên trực tiếp bởi Cacbon rắn nằm trong lò, chủ yếu phản ứng này xảy ra ở trong nồi lò. Phản ứng này không phải là phản ứng chủ đạo trong lò do Cacbon rắng không đủ linh động để có thể hoàn nguyện lượng lớn quặng trong lò.
- Hoàn nguyên gián tiếp bởi CO. Than Cốc phản ứng khí hóa trong điều kiện thiếp oxy trong lò cao sẽ sản sinh ra CO (còn gọi là khí hoàn nguyên) khí CO di chuyển rất linh động trong lò đi sâu vào lõi của quặng để hoàn nguyên các oxide sắt.

 Điện luyện quá trình luyện và tinh luyện kim loại có sử dụng điện phân.

Điện phân thường là quá trình tinh luyện kim loại sach. Đấy là cách thu hồi kim loại sach đạt đến 99,99%
mỗi kim loại có một chế độ điện khác nhau I(cường độ dòng), U(điện áp), T°(nhiệt độ)
VD điện phân nhôm sạch từ nhôm kỹ thuật
từ nhôm kỹ thuật ta đưa vào lò điện phân muối nóng chảy 3 lớp sẽ thu được nhôm sach 99.99% với chế độ điện như sau

T°=750-800 (°C)
U = 6-8 (v)
I = 150.000 (A) (một trăm năm mươi ngàn Ampe)

Nghiên cứu vĩ mô và vi mô
Các nhà luyện kim nghiên cứu các cơ chế vĩ mô và vi mô để giải thích các hành vi của kim loại và hợp kim, từ đó tìm ra các phương pháp luyện kim hiệu quả nhất:

 Vĩ mô: Các nghiên cứu trên mức độ vĩ mô có thể tập trung vào các tính chất tinh thể học; như ảnh hưởng của nhiệt độ và xử lý nhiệt đến pha thành phần của hợp kim, như điểm cùng tinh và tính chất của những pha hợp kim này. Tính chất vĩ mô của kim loại được kiểm tra bằng sử dụng các máy và thiết bị đo độ bền kéo, độ bền nén và độ cứng.
 Vi mô: Các cơ chế vi mô bao gồm sự thay đổi xuất hiện ở mức nguyên tử có ảnh hưởng đến tính chất vĩ mô của kim loại (hoặc hợp kim). Ví dụ về công cụ để khảo sát vi mô của kim loại là hiển vi quang học và hiển vi điện tử, và phương pháp phổ khối.

Phân loại
Luyện kim được phân ra hai loại chính: Luyện kim đen và luyện kim màu

Luyện kim đen
Luyện kim đen là sản xuất ra gang và thép (là hợp kim của sắt và các bon). Đây là một trong những ngành quan trọng nhất của công nghiệp nặng, tạo ra nguyên liệu cơ bản cho ngành chế tạo máy móc và gia công kim loại. Hầu như tất cả các ngành kinh tế đều sử dụng các sản phẩm của ngành luyên kim. Kim loại đen chiếm 90% trong tổng khối lượng sản xuất trên thế giới.

* Xem bài chi tiết bài:gang và thép

Ngành luyên kim phát triển mạnh vào thế kỉ XIX nở rộ nhất vào sau thế chiến thứ 2 do nhu cầu kiến thiết lại châu Âu cùng với việc phát minh động cơ đốt trong, xây dựng đường sắt, chế tạo xe lửa, tàu thủy và sau này là công cụ, máy nông nghiệp, ô tô,...

Ngành luyện kim đen cần một lượng lớn nguyên liệu quặng sắt, nhiên liệu than cốc và các chất trợ dung đá vôi. Quy trình sản xuất rất phức tạp.

Luyện Kim truyền thống
Luyện Gang lò cao
 Nguyên liệu:

Sản xuất gang cần chuẩn bị các nguyên liệu như sau: quặng sắt gồm quặng hematit(Fe2O3) và manhetit (Fe3O4). Ở Việt Nam có nhiều quặng sắt như ở Thái Nguyên, Yên Bái, Hà Tĩnh.... Ngoài ra cần có than cốc, không khí giàu oxy và đá vôi CaCO3. Tất cả các nguyên liệu được đưa vào lò luyện kim (lò cao). Khi than cốc được đốt cháy sẽ sinh ra cacbon monoxide (CO) nó sẽ hoàn nguyên oxide sắt ở nhiệt độ cao và thu được gang.

 Muốn sản xuất ra được 1 tấn gang cần phải sử dụng:

+ 1,7 ~ 1,8 tấn quặng sắt (tuỳ thuộc hàm lượng sắt trong quặng, nếu hàm lượng sắt thấp thì con số này sẽ lớn hơn).

+ 0,6 ~ 0,7 tấn đá vôi làm chất trợ dung giúp tạo xỉ để khử một phần tạp chất và tạo màng che phủ trên bề mặt gang lỏng nhằm giảm khả năng oxy hóa sắt trong lò. Trong quặng tuy đã làm giàu nhưng vẫn còn đá không quặng. Nếu đá này thuộc loại acid (như silic oxide) phải dùng đá base (đá vôi) làm chất giúp chảy; còn nếu là đá base (như oxide calci) lại phải dùng chất trợ dung là đá acid (cát thạch anh).

+ 0,6 ~ 0,8 tấn than cốc dùng để làm nhiên liệu vì khả năng sinh nhiệt cao, chịu được sức nặng của phôi liệu, kích thích sự cháy.

Quy trình sản xuất gang

Quặng sắt, than cốc, đá vôi có kích thước vừa phải được đưa qua miệng lò cao và xếp thành từng lớp. Không khí nóng thổi từ 2 bên lò từ dưới lên

C + O2(to) -> CO2 (khí)

C + CO2(to) -> 2CO (khí)

Nhờ có khí cacbon monoxide khử oxide sắt:

3CO + Fe2O3(to cao) -> 3CO2 + 2Fe

Ngoài ra trong quặng lẫn tạp chất như MnO2, SiO2 cũng đều bị khử thành đơn chất

Đá vôi phân hủy thanh CaO rồi oxide hóa một số tạp chất có lẫn trong quặng như SiO2 tạo thành xỉ. Xỉ nhẹ nên nổi lên trên và đưa ra ngoài khỏi cửa lò

CaO + SiO2(to) -> CaSiO3

Khí được tạo ra trong lò thoát ra ở phía trên gần miệng lò.

Quy trình sản xuất thép
Sản xuất thép chủ yếu được sử dụng lò Bessemer, lò Martin để luyện thép. Thổi khí oxi qua lò đựng gang nóng chảy ở nhiệt độ cao. Khí oxi oxy hóa một số kim loại trong gang như Cu, Zn, Si, S.... Sản phẩm thu là thép.

Lưu trình trên đây là lưu trình đi từ quặng sắt qua lò cao thành gang lỏng và qua lò thổi (lò chuyển, lò oxy kiềm BOF) để thành thép. Ngoài ra còn có một vài lưu trình khác mà đáng chú ý là lưu trình từ quặng sắt và thép phế liệu được hoàn nguyên trực tiếp (DRI) thành sắt xốp sau đó vào lò hồ quang điện để ra thép.

Các nước khai thác nhiều

Một số nước dẫn đầu về sản lượng thép như Trung Quốc, Hoa Kỳ, Đức, Nga, Hàn Quốc, Brazil... Một số nước công nghiệp phát triển chẳng hạn Nhật Bản, tuy trữ lượng không cao nhưng sản xuất thép vẫn lớn mạnh nhờ nhập quặng nguyên liệu từ các nước đang phát triển

Tình hình sản lượng thép thế kỉ XVIII và XIX

 Sản lượng thép của các nước Anh Đức Mĩ 1800-1900

 Sản lượng thép của các nước Anh Đức Pháp 1920-1929

Kinh tế đang dần dần khôi phục, sản xuất công nghiệp nhất là luyện kim đang có xu hướng phát triển nhanh tại các nước phát triển. Phục hồi nhanh do chiến tranh gây ra

Tình hình sản lượng thép kết thúc 2009 và bắt đầu 2010

Sản lượng thép thô thế giới tăng 25,5% trong tháng 1/2010 so với cùng kỳ năm trước và tăng 1,8% so với tháng 12/2009 nhờ các nhà máy thép phục hồi sản xuất trong bối cảnh kinh tế phục hồi.

Theo số liệu của Hiệp hội Thép Thế giới (WSA), sản lượng thép toàn cầu tháng đầu năm nay đạt 108,9 triệu tấn, so với 86,8 triệu tấn cách đó một năm và 107 triệu tấn của tháng 12 năm 2009.

Sản lượng thép của Trung Quốc, quốc gia sản xuất và tiêu thụ thép lớn nhất thế giới, tăng 18,2% trong tháng qua, đạt 48,7 triệu tấn. So với tháng 12/09, sản lượng thép của Trung Quốc tăng 0,2%.

Tại Nhật Bản và Nga, quốc gia sản xuất thép lớn thứ hai và thứ ba thế giới, sản lượng tăng lần lượt 36,8% và 33% trong tháng 1 vừa qua..

Colin Hamilton, chuyên gia phân tích thuộc Macquarie cho biết, các nhà máy thép đang nỗ lực sản xuất càng nhiều càng tốt do giá nguyên liệu thô sẽ tăng trước tháng 4.

Được biết, các tập đoàn quặng BHP Billiton, Rio Tinto và Vale của Brasil đã chốt lại các cuộc đàm phán về giá quặng với các nhà sản xuất thép châu Á cho năm tới. Các công ty này muốn có giá quặng tăng thêm 40%. Kết quả là giá thép cũng tăng lên và sản lượng cũng theo xu hướng này. Tuy nhiên các nhà phân tích tin rằng sản lượng sẽ ở mức rất cao trong năm nay.

Cũng theo WSA, sản lượng thép của Mỹ, quốc gia sản xuất thép lớn thứ 4 thế giới, đã tăng 48,8% trong tháng 1, đạt 6,1 triệu tấn.

Tại châu Âu, sản lượng thép của Đức tăng 27,7% trong tháng 1, đạt 3,4 triệu tấn, sản lượng của Tây Ban Nha tăng 51,1% lên 1,4 triệu tấn.

Trong năm 2009, khu vực gặp khó khăn nhất về sản xuất thép là Bắc Mỹ khi sản lượng sụt giảm 34%, trong đó riêng Mỹ giảm 36,4%.

WSA cho biết thêm, trong tháng 1/2010, công suất sản xuất thép toàn cầu đạt 72,9%, so với 71,9% của tháng 12 năm 2009.

 Sản lượng thép của Top 10 vào tháng 12/2009

Sản lượng luyện kim đen tháng 1/2009 đến 10/2009

Ngoài ra có các phương pháp luyện kim phi cốc tạo ra sắt xốp từ quặng mà không cần đến than cốc. Đây là một bước ngoặt trong công nghiệp luyện kim, từ quặng ta có thế sản xuất Gang hoặc Thép theo ý muốn trong khi Luyện kim truyền thống chỉ có tạo ra Gang bằng lò cao từ quặng và tiêu tốn rất nhiều than cốc cho một mẻ Gang. Trong khi hiện tại Việt Nam chưa tự cung cấp được nguồn nguyên liệu Than cốc, chủ yếu là nhập khẩu từ Trung Quốc.

Luyện kim màu

Sản xuất ra các kim loại như đồng, chì, thiếc, nhôm, kẽm, bạc, vàng... không có sắt. Nhiều kim loại có giá trị chiếm lược. Dùng để sản xuất máy bay, tàu cảng, dụng cụ, các công trình xây dựng, điện tử, cơ khí, hóa chất và được dùng trong cả các ngành bưu tính công nghệ thông tin, tin học... Các kim loại màu được phân thành 4 nhóm chính là kim loại màu cơ bản, kim loại màu hợp kim, kim loại màu quý và kim loại màu hiếm.

Tính chất của kim loại

* Xem chi tiết bài: Kim loại

Luyện kim nhôm

* Quy trình luyện kim nhôm:

Nguyên liệu: Al2O3 (quặng boxide)

 Cách 1: Sau khi làm sạch quặng người ta dùng điện phân nóng chảy của nhôm oxide và criolit  trong bể điện phân, thu được nhôm và oxi

2Al2O3 (điện phân nóng chảy + criolit) --> 4Al + 3O2

 Cách 2: Đun nóng quặng đó lên để trở nên đơn chất Al

 Sản lượng nhôm:

Luyện kim tại Việt Nam

Luyện kim ở Việt Nam cũng khá phát triển. Ở nơi nào có mỏ kim loại thì nơi đó có lò luyện kim.

Luyện kim tập trung nhiều Thành phố Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Bà Rịa Vũng Tàu, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Hà Tĩnh, Thanh Hóa, Hải Phòng, Hải Dương, Thái Nguyên, Lào Cai, Tuyên Quang, Bắc Kạn, Cao Bằng…

Trong đó ngành luyên kim đen của nước ta có xu hướng phát triển mạnh do khai thác nhiều từ các mỏ quặng sắt và nhập nguyên liệu từ các nước đang phát triển

Lịch sử luyện kim đen của Việt Nam

 Xem bài: Hiện trạng và tương lai của ngành công nghiệp thép Việt Nam
 Xem bài: Tổng quan luyện thép Việt Nam

Năng lực của người luyện kim

 Giỏi các môn khoa học tự nhiên, đặc biệt là hóa học, vật lý
 Yêu thích ngành luyện kim
 Có khả năng tư duy và phán đoán tốt
 Thích tìm tòi, nghiên cứu, sáng tạo
 Có ý thức bảo vệ môi trường

Các liên kết
 Trang tin Vật liệu ứng dụng
 Cổng thông tin về Vật liệu kim loại
 Website tiếng Việt trao đổi về luyện kim
 Nhập khẩu sắt thép của Việt Nam năm 2009 tăng về lượng nhưng giảm về trị giá(05/02/2010)

Chú thích

Khoa học vật liệu
Công nghệ
Luyện kim
Bài cơ bản dài trung bình
Kim loại
Hóa tệ học

jv:Pandhé


title: Nicomedes I của Bithynia

text:
Nicomedes I (Tiếng Hy Lạp: Nικoμήδης; 278–c. 255 BC), vị vua thứ hai của Bithynia. Ông là con trai cả của Zipoites, người mà ông đã kế vị năm 278 TCN.

Triều đại
Ông bắt đầu triều đại của mình bằng cách hành quyết hai em của mình nhưng người thứ ba, sau đó được gọi là Zipoites II, đã tiến hành một cuộc nổi dậy chống lại ông và đã thành công trong việc duy trì ngôi vua cho chính mình, được một thời gian, với sự độc lập cho một phần đáng kể của Bithynia. Trong khi đó, Nicomedes bị đe dọa bởi một cuộc xâm lược từ Antiochus I Soter, vua của Đế chế Seleucid, người đã tiến hành chiến tranh chống lại cha ông, Zipoites, và để tăng thêm khả năng tự mình chống lại mối nguy hiểm này, ông thiết lập một liên minh với Heraclea Pontica và ngay sau đó với Antigonus II Gonatas. Cuộc tấn công đã gây ra sự đe dọa, tuy nhiên, chỉ có một ít thương vong. Antiochus thực sự xâm chiếm Bithynia nhưng lại rút lui mà không mạo hiểm một trận đánh.

Sự đe dọa của những người em của ông tỏ ra nguy hiểm hơn so với đối thủ ngoại quốc của ông mà bây giờ Nicomedes đã kêu gọi được sự hỗ trợ của nhiều thế lực hùng mạnh và tham gia vào liên minh với những người Celt,dưới quyền Leonnorius và Lutarius, đã đến ở phía đối diện của eo biển Bosporus và lúc này, tham gia vào các cuộc bao vây Byzantium, năm 277 trước Công nguyên. Trang bị cho họ những phương tiện vượt biển tiến vào khu vực châu Á lần đầu tiên ông có thêm lực lượng phụ trợ mới cho mình chống lại Zipoetes, người mà ông đã đánh bại và giết chết, do đó thống nhất toàn bộ Bithynia dưới sự cai trị của mình.

Trong số các sự kiện tiếp theo chúng ta có ít thông tin. Có thể người Celt sau đó hỗ trợ Nicomedes chống Antiochos, nhưng không được ghi lại cụ thể hoặc là chiến tranh hay hòa bình đã chấm dứt nó. Tuy nhiên sự cai trị của Nicomedes ở Bithynia đã không bị ảnh hưởng, ông tiếp tục cai trị từ thời gian này cho đến khi ông qua đời.

Trong việc noi gương cha ông, và như những nhà vua Hy Lạp khác của châu Á, ông quyết tâm duy trì tên tuổi của mình bằng cách xây dựng một thủ đô mới và vị trí mà ông đã chọn.

Thời kì sau triều đại của Nicomedes, sau sự kiện này, là không rõ nhưng cái chết của ông được cho vào khoảng năm 255 trước Công nguyên. Ông đã hai lần kết hôn, với người vợ đầu tiên của mình, Ditizele, một cư dân Phrygia, ông đã có hai con trai, Prusias và Ziaelas, và một con gái, Lysandra

Tham khảo
 "Nicomedes I" from the Encyclopædia Britannica (1911)
 Smith, William (editor); Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology, "Nicomedes I", Boston, (1867)

Chú thích

Vua Bithynia
Vua Bythinia
Năm sinh không rõ
Mất thập niên 250 TCN
Năm 255 TCN


title: Điện Panthéon

text:
Điện Panthéon (tiếng Pháp: Le Panthéon hay đơn giản là Panthéon), hay Điện Toàn Thánh hoặc Điện Quán Thánh là một công trình lịch sử nằm trên đồi Sainte-Geneviève, thuộc Quận 5 thành phố Paris. Công trình nằm ở trung tâm khu phố La Tinh, được bao quanh bởi nhà thờ Saint-Étienne-du-Mont, thư viện Sainte-Geneviève, Đại học Paris I Panthéon-Sorbonne, Đại học Paris II Panthéon-Assas, tòa thị chính Quận 5 và trung học Henri-IV.

Ban đầu, Panthéon là một nhà thờ được xây dựng vào thế kỉ 18 để bảo quản thánh tích của thánh Geneviève. Nơi đây đã từng chứng kiến nhiều sự kiện quan trọng trong lịch sử nước Pháp. Hiện nay điện Panthéon là nơi chôn cất và tôn vinh những nhân vật lịch sử và những người đã làm rạng danh cho nước Pháp.

Lịch sử

Quá trình xây dựng
Năm 1744, trong khi đang lâm bệnh nặng tại Metz, vua Louis XV đã đưa ra lời nguyện rằng nếu khỏi bệnh, ông sẽ xây một nhà thờ để dâng kính thánh Geneviève. Sau khi hồi phục sức khỏe và trở lại Paris, ông lập tức ra lệnh cho Hầu tước Marigny xây dựng một nhà thờ đặt trên nền của tu viện Sainte-Geneviève khi đó đang xuống cấp. Năm 1755, Hầu tước Marigny giao trách nhiệm thực hiện việc xây dựng nhà thờ cho kiến trúc sư Jacques-Germain Soufflot.

Phần móng bắt đầu được đào từ năm 1758 và đến ngày 6 tháng 9 năm 1764 vua Louis XV đặt viên đá đầu tiên chính thức khởi công xây dựng. Tuy vậy những khó khăn tài chính và cái chết của Soufflot năm 1780 đã làm chậm tiến độ thi công tòa nhà. Mãi đến năm 1790 nhà thờ mới được khánh thành nhờ nỗ lực của những người cộng tác với Soufflot là Jean-Baptiste Rondelet và Maximilien Brébion.

Sự phát triển về quy mô
Từ năm 1791 đến năm 1793, tòa nhà được Quatremère de Quincy cải tạo toàn diện để biến nó thành một panthéon - một lăng danh nhân. Sau khi Cách mạng Pháp nổ ra và với sự đề nghị của Claude-Emmanuel de Pastoret, Hội đồng lập hiến 1789 đã đưa ra sắc lệnh ngày 4 tháng 4 năm 1791, theo đó Panthéon không còn giữ chức năng của một nhà thờ mà trở thành nơi chôn cất những người có cống hiến đặc biệt to lớn cho nước Pháp: "Để cho ngôi đền của tôn giáo trở thành ngôi đền của đất nước, để cho ngôi mộ của một người vĩ đại trở thành bàn thờ của quyền tự do" (que le temple de la religion devienne le temple de la patrie, que la tombe d'un grand homme devienne l'autel de la liberté). Ở phía trước ngôi điện, cũng theo đề nghị của Pastoret, người ta khắc thêm dòng chữ:

 (tạm dịch:Tổ quốc nhớ ơn những con người vĩ đại)

Dưới thời Đệ nhất đế chế, một sắc lệnh khác được đưa ra ngày 20 tháng 2 năm 1806, điện Panthéon lại nhận thêm nhiệm vụ là nơi tiến hành các nghi thức tôn giáo. Từ năm 1821 đến năm 1830, toàn bộ ngôi điện được chuyển trở lại thành nhà thờ (dưới thời vua Louis XVIII và Charles X). Từ ngày 15 tháng 8 năm 1830, Panthéon được đặt tên lại thành Temple de la Gloire (Điện vinh danh), từ 1848 đến 1851 là Temple de l'Humanité (Điện nhân loại). Panthéon còn một lần nữa trở thành nhà thờ dưới thời Đệ nhị đế chế (1851-1870). Mãi cho đến năm 1885, cùng với sự kiện di cốt nhà văn Victor Hugo được đưa vào điện, nhà thờ thánh Geneviève mới hoàn toàn bị rút khỏi khu điện Panthéon, nơi đây chỉ còn là nơi chôn cất những người con làm rạng danh cho nước Pháp.

<center>Nội thất điện Panthéon

Những người nổi tiếng được an nghỉ tại Panthéon

Quá trình xét duyệt

Truyền thống đưa những người nổi tiếng vào chôn cất tại các panthéon đã có từ thời Ai Cập cổ đại, sau đó là Hy Lap và La Mã. Việc xét duyệt những người đủ tư cách đưa vào Panthéon Paris an nghỉ cũng tuân theo truyền thống này, tuy vậy có nhiều thay đổi theo từng thời kỳ của lịch sử nước Pháp.

Vào năm 1791 khi điện Panthéon mới chính thức có sắc lệnh thành lập, Hội đồng lập hiến là cơ quan quyết định những người có đủ tư cách chôn cất tại Panthéon. Trong thời Đế chế thứ nhất, đương nhiên Napoléon I là người có quyền tối cao trong quá trình xét duyệt. Đến thời Đệ tam cộng hòa thì các nghị sĩ là những người có quyền đề cử và quyết định ai sẽ được đưa vào điện. Vì lý do này có những quyết định đã gây tranh cãi gay gắt trong nội bộ nghị viện Pháp như việc đưa Émile Zola vào Panthéon năm 1908. Hiện nay quyền quyết định tối cao thuộc về Tổng thống Pháp.

Danh sách cụ thể
Tính cho đến năm 2007, người ta thống kê được tổng cộng 76 người đã được ra quyết định đưa vào Panthéon an nghỉ (panthéonisation). Trong số này cũng có những người bị rút ra khỏi điện, đó là:
 Honoré Gabriel Riqueti de Mirabeau
 Louis-Michel Lepeletier de Saint-Fargeau
 Auguste Marie Henri Picot de Dampierre
 Jean-Paul Marat
 Louis-Joseph-Charles-Amable d'Albert de Luynes

Cũng có những trường hợp tuy có quyết định nhưng quyết định đó lại không được thi hành, có thể kể tới René Descartes hay Joseph Bara. Một trường hợp đặc biệt khác là tướng Nicolas-Joseph Beaurepaire tuy được quyết định đưa vào Panthéon nhưng do di cốt của ông này chưa tìm được nên quyết định cũng không thể thi hành.

Vì vậy tính đến nay bên trong Panthéon có tổng cộng 65 ngôi mộ, trong đó có 3 ngôi mộ được đưa vào với lý do đặc biệt:
 Mộ của kiến trúc sư Soufflot, được đưa vào năm 1829 với tư cách là người đưa ra ý tưởng đầu tiên về điện Panthéon.
 Mộ của Marc Schoelcher, cha của Victor Schoelcher, được chôn cùng con trai để biểu thị sự tôn trọng những nỗ lực chung của hai người.
 Mộ của Sophie Berthelot, vợ của nhà hóa học Marcellin Berthelot, với cùng lý do tương tự.

Danh sách cụ thể theo thời kì như sau:

Điện Panthéon và khoa học
Bên cạnh các sự kiện lịch sử, điện Panthéon còn nổi tiếng với thí nghiệm Con lắc Foucault. Năm 1851, nhà vật lý Jean Bernard Léon Foucault trong khi tìm nơi thực hiện thí nghiệm chứng minh sự tự quay của Trái Đất đã sử dụng điện Panthéon vì chỉ có tòa nhà này mới đủ độ cao cần thiết để treo con lắc. Từ năm 1995, một con lắc Foucault mới đã lại được hoạt động trong Panthéon.

Tham khảo

Xem thêm
 Hôtel des Invalides

Liên kết ngoài

 Trang chính thức của Điện Panthéon Paris

Panthéon
Quận 5, Paris
Panthéon
Kiến trúc vòm
Tượng đài Paris


title: Phu nhân Montessu

text:
Pauline Euphrosine Paul, kết hôn với Montessu, còn gọi là Phu nhân Montessu, là một vũ công người Pháp sinh ra ở Marseille ngày 5/6/1803 và mất ngày 1/8/1877 ở Amiens.
Bà là em gái và cũng là học trò của nam vũ công nổi tiếng Paul, còn gọi là « Aérien », bà bắt đầu lập nghiệp tại Lyon và sau đó là ở Bordeaux, trước khi trúng tuyển vào viện Ballet Opéra tại Paris, là nơi bà bắt đầu khiêu vũ với anh trai của mình ngày 17/7/1820. Những năm sau đó, bà kết hôn với nam vũ công Laurent François Alexandre Montessu.
Bà là nữ vũ công đầu tiên từ năm 1836, năm mà bà được dựa vào lương hưu.
Bà đã nhận được vai diễn trong vở Cô gái không được coi giữ (năm 1828) và Manon Lescaut của Jean-Pierre Aumer (năm 1830).

Tham khảo

Nữ vũ công
Người Pháp
Sinh năm 1803
Mất năm 1877


title: Atelopus subornatus

text:
Atelopus subornatus là một loài cóc trong họ Bufonidae. Chúng là loài đặc hữu của Colombia.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông. Loài này đang bị đe dọa do mất nơi sống.

Nguồn
 Ardila-Robayo, M.C., Rueda, J.V., Osorno-Muñoz, M. & Maldonado-Silva, R.A. 2004. Atelopus subornatus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Atelopus
Động vật lưỡng cư Colombia
Động vật lưỡng cư Andes


title: Lusaka

text:
Lusaka là thành phố ở miền trung Zambia, thủ đô quốc gia và thủ phủ của tỉnh Lusaka. Thành phố có dân số 1.084.703 người (điều tra dân số năm 2000). Thành phố nằm ở độ cao 1300 m trên một cao nguyên. Thành phố này có khí hậu ôn hòa. Đây là trung tâm hành chính, tài chính, công nghiệp và giao thông của quốc gia này. Các ngành công nghiệp của Lusaka dựa vào nhà máy thủy điện trên sông Zambezi. Các ngành công nghiệp của thành phố này gồm: chế biến thực phẩm, sản xuất xe cộ, quần áo, điện tử. Đường sắt nối thành phố này với Livingstone ở phía nam và Ndola và các trung tâm khác ở phía bắc. Thành phố này có Sân bay quốc tế Lusaka. Thành phố này có Đại học Zambia (lập năm 1965), Học viện Hành chính quốc gia (thành lập năm 1963) và Cao đẳng Nghệ thuật và Thương mại Evelyn Hone (lập năm 1963).
Lusaka được những người châu Âu thành lập năm 1905 và đã được đặt tên theo một lãnh đạo châu Phi địa phương. Năm 1935, nó thay thế Livingstone làm thủ đô của quốc gia độc lập Bắc Rhodesia thuộc Anh quốc và năm 1964 đã trở thành thủ đô của Zambia độc lập.

Khí hậu
Lusaka có khí hậu cận nhiệt đới ẩm (phân loại khí hậu Köppen Cwa).

Thành phố kết nghĩa
Lusaka kết nghĩa với:

  Dushanbe, Tajikistan
  Beirut, Liban
  Udon Thani, Thái Lan
  Los Angeles, Hoa Kỳ
  Izhevsk, Nga

Tham khảo

Thư mục

Liên kết ngoài

 Hội đồng thành phố Lusaka

Thủ đô châu Phi
Thành phố Zambia
Khởi đầu năm 1905 ở châu Phi
Khu dân cư thành lập năm 1905


title: Stygobromus mundus

text:
Stygobromus mundus là một loài động vật giáp xác trong họ Crangonyctidae.

Chú thích

Tham khảo

M
Động vật được mô tả năm 1967


title: Monodonta nebulosa

text:
Monodonta nebulosa là một loài ốc biển, một động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Trochidae, họ ốc đụn.

Mô tả
Kích thước vỏ dao động từ 15 mm đến 22 mm.

Phân bố
Loài này phân bố ở Biển Đỏ và đông Ấn Độ Dương.

Chú thích

Tham khảo
 Vine, P. (1986). Red Sea Invertebrates. Immel Publishing, London. 224 pp
 Donald K.M., Kennedy M. & Spencer H.G. (2005) The phylogeny and taxonomy of austral monodontine topshells (Mollusca: Gastropoda: Trochidae), inferred from DNA sequences. Molecular Phylogenetics and Evolution 37: 474-483

Liên kết ngoài
 Gastropods.com: Monodonta nebulosa; accessed: 16 tháng 3 năm 2011

Monodonta


title: Setia jansseni

text:
Setia jansseni là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Rissoidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Setia
Động vật được mô tả năm 1984


title: Bruchidius siwalikus

text:
Bruchidius siwalikus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Arora miêu tả khoa học năm 1980.

Chú thích

Tham khảo

S


title: 24523 Sanaraoof

text:
24523 Sanaraoof (tên chỉ định: 2001 CV3) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi dự án Nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất Lincoln ở Socorro, New Mexico, ngày 1 tháng 2 năm 2001. Nó được đặt theo tên Sana Raoof, an American high school student whose mathematical sciences project won first place ở the 2008 Giải thưởng Khoa học và Kỹ thuật Intel.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 24001–25000

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thiên thể phát hiện năm 2001


title: Perdita nitens

text:
Perdita nitens là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1956.

Chú thích

Tham khảo

Perdita
Động vật được mô tả năm 1956


title: Anacassis

text:
Anacassis là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được Spaeth miêu tả khoa học năm 1913.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Anacassis fuscata (Klug, 1829)
 Anacassis nigroscutata Swietojanska, 2003

Chú thích

Tham khảo

Stolaini


title: Orsocoma macrogona

text:
Orsocoma macrogona là một loài bướm đêm thuộc họ Yponomeutidae. Nó được tìm thấy ở miền nam Úc.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Australian Faunal Directory

Orsocoma


title: Ichthys

text:
Ichthys (còn được viết là Ichthus, hoặc Ikhthus, trong tiếng Hy Lạp Koine: , viết hoa ΙΧΘΥΣ hoặc ΙΧΘΥϹ, có nghĩa là cá) là một biểu tượng, gồm hai hình cung bắt chéo vào nhau, ở phần cuối bên phải được kéo dài ra giống như đuôi cá. Biểu tượng này là ký hiệu bí mật được các Kitô hữu thời sơ khởi sử dụng; hiện nay thường được gọi là sign of the fish (ký hiệu cá) hoặc Jesus fish.

ΙΧΘΥΣ thường được giải thích là viết tắt của cụm từ "", (Iēsous Christos, Theou Yios, Sōtēr), nghĩa là "Giêsu Kitô, Con Thiên Chúa, Đấng Cứu chuộc".

Chú thích

Liên kết ngoài

 Coins of the Emperor Augustus
 Coins of the Emperor Domitian
 Darwin fish symbols on cars are an act of ‘ritual aggression’
 earlychristians.org  nói về ki tô hữu, chủ yếu về tử đạo
 Ichthus Christian Fellowship một tổ chức ki tô giáo lớn ở UK dẫn đầu bởi Roger Forster
 Ichthus Music Festival ngày lễ hội nhạc dài nhất bắt đầu từ 1970 khi Woodstock khởi đầu.
 Origin of the "Christian" Fish Symbol
 Principal Christian Symbols: The Fish (Ichthus), Cross & Crucifix  một số các dấu hiệu khác của ki tô giáo.
 Symbolism of the Fish - bài về Giáo hội Công giáo Rôma
 The Harvard Ichthus, Journal of Christian Thought
 What do the symbols hide? , bởi nhà khoa học xã hội Ieva Cepulkauskaite. Web này đưa ra những thông tin ngắn về nguồn gốc và lịch sử của các ký hiệu, bao gồm ichthys.

Từ viết tắt từ chữ đầu
Nghệ thuật Kitô giáo sơ khởi
Biểu trưng Kitô giáo
Thuật ngữ Kitô giáo


title: Cây ăn quả

text:
nhỏ|Cây táo tây và quả táo
Cây ăn quả (Nam Bộ gọi là cây ăn trái) là các loại cây trồng hoặc quả rừng mà trái cây được dùng làm thức ăn riêng biệt hoặc ăn kèm. So với cây lương thực là nguồn cung cấp chính về năng lượng và chất bột cacbohydrat trong khẩu phần thức ăn thì cây ăn quả là nguồn dinh dưỡng quý cho con người về chất khoáng, đặc biệt nhiều vitamin, nhất là các vitamin A và vitamin C rất cần cho cơ thể con người. Tùy theo nguồn gốc, xuất xứ và vùng sinh thái mà có thể chia ra cây ăn quả nhiệt đới, cây ăn quả cận nhiệt đới, cây ăn quả ôn đới,...

Những loại cây ăn quả chính của thế giới
Những loại cây ăn quả chính của thế giới xếp theo thứ tự sản lượng là:
 Chi Cam chanh, gồm:
 cam Citrus sinensis (L.) Osb.,
 quýt Citrus reticulata Blco.
 bưởi Citrus grandis (L.) Osb. var. grandis, Citrus maxima Merr.;
 chanh vàng Citrus limon (L.) Burm.f.,
 chanh thường Citrus aurantifolia (Christm. & Panz.) Sw.,
 quất hay cam Trung Quốc Citrofortunella microcarpa (Bunge) Wijnands = C. mitis Blco, Loài lai có tên: X Citrofortunella mitis J. Ingram & H. E. Moore;
 kim quất Fortunella spp. Fortunella crassifolia Sw.,;
 thanh yên Citrus medica L. subsp. bajoura
 chanh sác Citrus hystrix DC.;
 cam đắng Citrus aurantium L. dùng làm gốc ghép, nhưng cảnh giác vì nó dễ nhiễm bệnh Tristeza;
 cam ba lá Poncirus trifoliatus (L.) Raf.: làm gốc ghép;
 bưởi chùm Citrus paradisi  Macf.,
 chuối (Musa spp., có hai nhóm chuối ăn quả tươi và chuối bột (Musa × paradisiaca),
 nho (Vitis vinifera L.,),
 táo
 táo tây Malus pumila Mill.= Pyrus malus L. = Malus communis DC.
 táo ta Zizyphus mauritiana Lamk.
 hồng (Diospyros kaki),
 xoài (Mangiferra indica),
 đào (Prunus persica (L.) Batsch.),
 dứa (thơm, khóm, Ananas comosus (L.) Merr.),
 mận hậu (Prunus salicina Lindl),
 mơ ta (Prunus mume)
 mơ tây (Prunus armeniaca L.)
 lê (Pyrus pyrifolia (Burm.f.)),
 đu đủ (Carica papaya L.,),
 dâu tây (Fragaria vesca L.),
 bơ (Persea americana Mill.,),
 chà là (Phoenix dactylifera L.),
 dừa (Cocos nucifera L.)
 hạnh đào (Prunus dulcis Mill.)

Sản lượng một số loại quả trên thế giới
Bảng sau đây chỉ ra sản lượng mỗi năm của các loại cây ăn quả chính có sản lượng lớn vào các năm 1961, 2005 và 2006, sắp xếp theo sản lượng năm 2006.

Cây ăn quả tại các nước châu Á
Đông Nam Á là một trung tâm quan trọng hàng đầu về sự đa dạng cây ăn quả. Trong số hơn 12.000 loài thực vật của vùng này thì có nhiều loài cho quả ăn được (Phạm Hoàng Hộ, 1993). Theo ước lượng của Roberto E. Coronel (1994) thì có trên 400 loài cây ăn quả đang được trồng tại vùng này, trong đó 90% là cây thân gỗ, 10% là cây thân thảo. Cây ăn quả thân gỗ bản địa khoảng trên 227 loài, còn lại là được di thực từ nơi khác đến và trồng thành công như đu đủ, dứa, ổi, sapôchê, mãng cầu,...

Những loại cây ăn quả chính yếu, truyền thống (major fruits) tại các nước châu Á và Việt Nam theo tài liệu của Tôn Thất Trình (1995), Vũ Công Hậu (1996, 1990, 1987, 1982), Trần Thế Tục chủ biên (2000, 1998, 1997, 1996, 1995), Trần Thượng Tuấn chủ biên (1994), Nguyễn Văn Kế chủ biên (2005, 2003, 2001, 2000, 1999, 1997) thì phổ biến là: xoài, chuối, cam quýt bưởi, dứa, điều, dừa.

Những loại cây ăn quả "đặc sản" (minor fruits) của vùng Đông Nam Á có

nhỏ|Thanh long

 nhãn (Dimocarpus longan Lour.= Euphoria longana L. Steud., longan),
 vải (Litchi chinensis Sonn. = Nephelium litchi Cambess, Litchi, Lychee, Lichee),
 mãng cầu (mãng cầu ta = cây na Annona squamosus L. Sweetsop, Sugar apple;
 mãng cầu xiêm: Annona muricata L., Soursop, Guayabano),,
 hồng (Diospyros kaki L.f., Japanese persimmon, Kaki, oriental persimmon),
 sầu riêng (Durio zibethinus Murr, durian),
 dưa hấu (Citrullus vulgaris Schrad. = Citrillus lanatus (Thunb.) Mats. et Nak., water melon)
 chôm chôm (Nephelium lappaceum L. = Euphoria nephelium DC. = Dimocarpus crinita Lour. Rambutan),
 đu đủ,
 bơ,
 nho,
 roi (mận miền nam Việt Nam),
 mơ,
 mít (mít ta Artocarpus integrifolia L. = A. heterophyllus Lamk., jackfruit;
 mít tố nữ: Artocarpus champeden (Lour.) Spreng. = Artocarpus integer (Thunb.) Merr., champedak, cempedak.),
 thanh long (Hylocereus undatus (Haw.) Britt. et Rose Dragon fruit).
 măng cụt (Garcinia mangostana L., Mangosteen),
 ổi (Psidium guajava L),
 khế (Averrhoa carambola L., Star fruit, carambola, phân biệt với cây khế Tàu Averrhoa bilimbi L., Bilimbi),
 Sa kê (Artocarpus communis J.R. & G. Frorst. = A. altilis (Park.) Fosb, Breadfruit),
 sơ ri (Malpighia glabra L., Barbados cherry, Acerola),
 vú sữa (Chrysophyllum cainito L., Star apple, Cainito),
 sung (= cây sung ngọt, Ficus carica L., Fig),
 dưa lê (Cucumis melo L., Cantaloup),
 dưa gang tây (Passiflora quadrangularis L., Giant granadilla),
hồng quân (Flacourtia cataphracta Roxb.= Fl. Jangomas (Lour.)
 Raeusch, coffee plum, Indian plum,
 Manila cherry, Paniala, Puneala plum; phân biệt với bồ quân rừng Flacourtia rukam Zoll. et Moritzi, Rukam, Indian plum, Indian prune.),
 lê,
 me (Tamarindus indica L., Tamarind),
 trám (cây cà na = trám trắng Canarium album L. Raeusch ex DC., chinese olive).
 hồng xiêm hay Sapôchê (Manilkara achras (Mill.) Fosb. = Achras zapota L., Sapodilla, Naseberry, Nispero, Sapote).

Một số loài cây ăn quả hiếm (rare fruits) được trồng rải rác quanh vườn hộ, hay còn ở trạng thái hoang dã hay bán hoang dã tuy cũng quan trọng tại một số khu vực nhưng sản lượng nhỏ, được gộp chung vào mục cây ăn quả khác trong thống kê của FAO, như:
 lêkima (lucuma, trứng gà, Pouteria sapota (Jacq.) Moore & Stearn = Lucuma mammosa Geartn. Canistel, yellow sapote.),
 cóc (Spondias cytherea Sonn. = Spondias dulcis Soland. ex. Park., ambarella, otaheite apple, hog plum, golden apple),
 bòn bon (Lansium domesticum Hiern. var. langsat Jack., Langsat),
 cây xoay (= nhung Dialium cochinchinensis Pierre, velvet tamarind),
 nhót (Elaeagnus latifolia non L., Hook. f., Bastard oleaster, Autumn olive),
 dâu gia (Baccaurea ramiflora Lour.= Baccaurea sapida Muell. Arg., rambai = burmese grape),
 chùm ruột (Phyllanthus acidus L. Skeels, otaheite gooseberry),
 chùm ruột núi (Phyllanthus emblica L., Indian gooseberry, emblic myrobalan, Amla),
 chòi mòi (Antidesma bunius (L.) Spreng, bignay),
 Dẻ Trùng Khánh (Castanea mollissima Bl., chinese chestnut)
 Dẻ Bắc Giang (Castanopsis boisii Hick. & Cam),
 cây óc chó (= hồ đào Julans regia L., Persean walnut, Eurasian walnut),
 Cây dâu bàu đen (Morus nigra L., Black mulberry),
 lạc tiên, hồng bì, dừa nước (Nipa fruticans Wurbm., Nipa palm),
 salak (Salacca edulis Reinw., Salak palm, Snake fruit, Snake palm, Snake-skinned fruit),
 chùm bao, chanh dây (Passiflora edulis Sims. var. flavicarpa, Passion fruit, Granadilla),
 Cây lựu (Punica granatum L., Pomegranate),
 sơn trà nhật (Eriobotrya japonica (Thunb.) Lindl., Loquat),

Ngoài các họ kể trên, các nước Đông Nam Á còn nhiều loài thực vật có quả ăn được, ở tình trạng hoang dã, trồng lẻ tẻ hay trồng với các mục đích khác như cây trứng cá (lấy bóng mát), cây me keo (hàng rào), ô môi, mấm (bầu nâu, quách) (Aegle marmelos Correa), chòi mòi (Antidesma bunius Spreng), vv…khó có thể liệt kê hết được. Điều này chứng tỏ sự phong phú về chủng loại quả trong khu vực.

Cách phân nhóm cây ăn quả (chính, đặc sản, hiếm) chỉ mang tính tương đối vì nó tùy thuộc từng nước. Chẳng hạn sầu riêng là một loại quả nhỏ, nhưng thực ra sản lượng không nhỏ đối với Thái Lan với sản lượng có lúc gần 1 triệu tấn, tương tự như mít đối với Indonesia, vậy ở các nước ấy chúng trở thành cây ăn quả chính. Những loại quả này do tiêu thụ hẹp tại địa phương, ít khi vào thị trường quốc tế nên nhiều người châu Âu chưa hề biết đến thì nó là loại quả hiếm đối với họ. Trong chiến lược phát triển cây ăn quả thường dựa vào quả truyền thống và quả đặc sản. Phát triển quả đặc sản ít bị cạnh tranh hơn. Đó cũng là chiến lược của Thái Lan khi trở thành nước hàng đầu về cây dứa (quả truyền thống), hay Philippines (hàng đầu về cây chuối), đồng thời Thái Lan lại nổi tiếng với các quả đặc sản như bòn bon, nhãn, sầu riêng…

Sản xuất quả ở các nước ASEAN
Bốn nước có diện tích cây ăn quả lớn của vùng Đông Nam Á là: Indonesia, Thái Lan, Philippines và Việt Nam.

Indonesia: Năm loại quả chính của Indonesia là chuối, cam, xoài, sầu riêng, măng cụt. Năm 2004, sản lượng các loại quả chính của nước này đạt 14,34 triệu tấn. Năm 2005, Indonesia đã đạt 5,17 triệu tấn chuối (8% sản lượng chuối toàn cầu), 2,20 triệu tấn cam, 1,41 triệu tấn xoài và 0,56 triệu tấn sầu riêng (Bộ Nông nghiệp Indonesia 2006).

Thái Lan: Bảy loại quả chính của Thái Lan là chuối, dứa, xoài, nhãn, sầu riêng, chôm chôm, măng cụt. Năm 2005, sản lượng các loại quả chính của Thái đạt 6,70 triệu tấn, xuất khẩu trên 1 triệu tấn thu về trên 800 triệu đô la. Trong đó, chuối có 139 nghìn ha sản lượng 1,80 triệu tấn (đứng thứ ba ở Đông Nam Á sau Philippines và Indonesia); dứa có 96 nghìn ha sản lượng 2,2 triệu tấn (đứng đầu thế giới); xoài có 316 nghìn ha, sản lượng trên 2,0 triệu tấn (đứng thứ ba trên thế giới sau Ấn Độ và Trung Quốc); nhãn có 153 nghìn ha, sản lượng 706 nghìn tấn và xuất khẩu 242 nghìn tấn; sầu riêng có 132 nghìn, sản lượng 640 nghìn tấn (đứng đầu thế giới); chôm chôm có 84 nghìn ha, sản lượng 517 nghìn tấn, xuất khẩu được 67 nghìn tấn; măng cụt có 67 nghìn ha, sản lượng 207 nghìn tấn (đứng đầu thế giới); bưởi có 31 nghìn ha, sản lượng 277 nghìn tấn (Narong Chomchalow, Songpol Somsri và Prempree Na Songkhla, 2007).

Philippines: Ba loại quả chính của Philippines là chuối, dứa, xoài. Năm 2005, diện tích chuối thu hoạch của nước này là 400 nghìn ha, sản lượng 5,50 triệu tấn (8% sản lượng chuối toàn cầu, đứng thứ tư sau Ấn Độ chiếm 24%, Ecuador chiếm 9% và Brasil 9%). Năm 2006, sản lượng chuối, dứa, xoài của Philippines đạt tương ứng là 6,80 triệu tấn chuối, 1,834 triệu tấn dứa, 918 nghìn tấn xoài. Theo Arthur C. Yap (2007), Philippines đã xuất khẩu quả năm 2006 lên tới 700 triệu đô la Mỹ và đang có dự án cải thiện chất lượng quả nhằm đáp ứng mục tiêu yêu cầu vệ sinh của trái cây xuất khẩu.

Việt Nam Những loại cây ăn quả có diện tích lớn ở Việt Nam là chuối, cam quýt bưởi, xoài, dứa, sầu riêng, chôm chôm, vải, nhãn, thanh long. Diện tích cây ăn quả của Việt Nam đã tăng từ 346 nghìn ha (1995) đến 767 nghìn ha (2006) đến 775 nghìn ha (2007), sản lượng khoảng 7 triệu tấn. Năm 2007 xuất khẩu rau quả của Việt Nam ước đạt 300 triệu đô la (Đinh Trung Kiên, 2008). Chuối hiện có diện tích khoảng 100.000 ha với sản lượng 1,2 triệu tấn. Cam quýt có diện tích cam gần 80 nghìn ha với sản lượng 523 nghìn tấn. Xoài có diện tích khoảng 75 nghìn ha, sản lượng 337nghìn tấn. Nhãn đạt được trên 70 nghìn ha với sản lượng 481 nghìn tấn.Dứa hiện có diện tích khoảng 40 nghìn ha với sản lượng ước 400 nghìn tấn. Chôm chôm phát triển ở vùng Nam Bộ với diện tích gần 22 nghìn ha, sản lượng 358 nghìn tấn. Sầu riêng được mở rộng ở Đông Nam Bộ và Tây Nguyên với diện tích thu hoạch khoảng 17 nghìn ha, sản lượng 87 nghìn tấn. Thanh long đã mở rộng và trồng khá tập trung tại Bình Thuận, Long An, Tiền Giang với diện tích trên 9 nghìn ha. Ngoài các loại quả nhiệt đới, một số loại quả cận nhiệt đới cũng đã được phát triển ở các tỉnh phía Bắc như vải, hồng, mận, táo, lê.

Những nước khác trong khối Asean như Malaysia, Căm pu chia, Lào, Brunei và Đông Timor có diện tích trồng cây ăn quả không nhiều. Malaysia là nhà sản xuất cây cọ dầu lớn nhất thế giới. Diện tích cây ăn quả giảm dần do giá nhân công cao và do sự công nghiệp hóa. Ở Căm pu chia, các loại quả chính là chuối, xoài, cam, mít, sầu riêng với diện tích ước 36.700 ha, sản lượng khoảng 200 ngàn tấn (CIRAD, 2000). Myanmar có nhiều diện tích cây ăn quả nhưng tình trạng cấm vận kéo dài đã đẩy lùi nền kinh tế nước này và số liệu thống kê rất hạn chế. Lào, Brunei, Đông Timor do diện tích ít nên sản lượng trái cây không nhiều.

Cây ăn quả trong ngôn ngữ và văn hoá Việt
 "Ăn quả nhớ kẻ trồng cây" là câu thành ngữ của văn hoá Việt, thể hiện đạo lý của người Việt.
 Ăn cây nào, rào cây nấy
Ăn cây táo rào cây sung

Tài liệu tham khảo chính
 Vũ Công Hậu, 1996. Trồng cây ăn quả ở Việt Nam, Nhà xuất bảnNN, Thành phố Hồ Chí Minh.
 Vũ Công Hậu, 1990. Kỹ thuật nhân giống cây ăn trái ở miền Nam, Nhà xuất bảnNN, Thành phố Hồ Chí Minh.
 Vũ Công Hậu, 1987. Cây ăn trái miền Nam. Nhà xuất bảnNN, Thành phố Hồ Chí Minh.
 Tôn Thất Trình, 1995. Tìm hiểu các loại cây ăn trái có triển vọng. Nhà xuất bảnNN, Trung tâm Huấn luyện Chuyển giao TBKT Nông nghiệp, Thành phố Hồ Chí Minh.
 Trần Thượng Tuấn, Lê Thanh Phong, Dương Minh, Trần Văn Hoà, Nguyễn Bảo vệ, 1994. Cây ăn trái đồng bằng sông Cửu Long, Sở Khoa học Công nghệ và Môi trường An Giang.
 Trần Thế Tục, 2000. Cây nhãn và kỹ thuật trồng, Nhà xuất bảnNN, Hà Nội.
 Trần Thế Tục, 2000, 100 câu hỏi về cây vải, Nhà xuất bảnNN, Hà Nội.
 Trần Thế Tục, Cao Anh Long, Phạm Văn Côn, Hoàng Ngọc Thuận, Đoàn Thế Lư, 1998. Giáo trình cây ăn quả, Trường ĐHNN1, Nhà xuất bảnNN, Hà Nội.
 Trần Thế Tục, Vũ Mạnh Hải, 1996. Kỹ thuật trồng dứa, Nhà xuất bảnNN, Hà Nội.
 Trần Thế Tục, Hoàng Ngọc Thuận, 1995. Chiết, ghép cành, tách chồi cây ăn quả, Nhà xuất bảnNN, Hà Nội
 Trần Thế Tục, Hoàng Ngọc Thuận, 1992. Nhân giống cây ăn quả. Nhà xuất bảnNN, Hà Nội.
 Trung tâm Quốc gia Biên soạn Từ điển Bách khoa Việt Nam, 1991. Từ điển bách khoa nông nghiệp(145 giáo sư, tiến sĩ, kỹ sư biên soạn, biên tập) Hà Nội.
 Tổ Từ điển, 1976. Từ điển Sinh học Anh ViệtNhà Xuất bản Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội.
 Nguyen Van Ke, Yoshitaka Tanaka, 2003, 2001. The survey of indigenous plant species used as vegetables, fruits, herbs, spices and medicine in some ethnic minorities in South Viietnam. AA- Foundation, Bangkok (No. 1-12).
 Nguyễn Văn Kế, 2005, 2001, 2000, 1999, 1997. Cây thanh long. Nhà xuất bảnNN, Thành phố Hồ Chí Minh.
 Nguyễn Văn Kế, 2001. Cây ăn quả nhiệt đới, quyển 1: Những hiểu biết căn bản về lập vườn, kỹ thuật nhân giống, tạo hình và quản lý dịch hại, Nhà xuất bảnNN, Thành phố Hồ Chí Minh.
 Nguyen Van Ke, Yoshitaka Tanaka, Tomoya Akihama, 1997. Tropical fruits in Vietnam. AA- Foundation, Bangkok (Japanese).

Một số hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
^ a b FAO. ProdSTAT. FAOSTAT. Được truy cập ngày 16 tháng 3 năm 2008.
^ 1961 là năm sớm nhất mà thống kê của FAO có được.

Nông nghiệp
Quả
Cây


title: Baeoura distans

text:
Baeoura distans là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Baeoura
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Bình dân học vụ

text:
Bình dân học vụ là phong trào xóa nạn mù chữ trong toàn dân, được Chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa phát động ngày 8 tháng 9 năm 1945 (sắc lệnh 19/SL và 20/SL) ngay sau khi Việt Nam giành được độc lập. Phong trào này nhằm giải quyết "giặc dốt" - một trong các vấn đề cấp bách nhất của Việt Nam lúc bấy giờ (chỉ sau "giặc đói").

Bối cảnh

Thời Pháp thuộc, hệ thống giáo dục tại Việt Nam rất thiếu thốn. Cho đến năm 1930, tổng số học sinh, sinh viên tất cả các trường từ tiểu học đến đại học chỉ chiếm 1,8% dân số Việt Nam. Năm 1945, khi Việt Nam giành được độc lập, 95% dân Việt Nam mù chữ. Đây là một trong các quốc nạn đối với một quốc gia mới giành độc lập.

Tại phiên họp đầu tiên của Chính phủ ngày 3 tháng 9 năm 1945 tại Hà Nội, Chủ tịch Hồ Chí Minh đề nghị mở chiến dịch "Chống nạn mù chữ", vì "Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu".

Để phục vụ chiến dịch xóa nạn mù chữ, Nha bình dân học vụ được thành lập ngày 8 tháng 9 năm 1945, khoá huấn luyện giáo viên Bình dân học vụ đầu tiên mang tên Hồ Chí Minh mở tại Hà Nội.

Vì nhà nước non trẻ ngân sách thiếu thốn, phong trào dựa vào sức dân là chính. Ngân quỹ được chỉ dụng cho chương trình chỉ trả lương được tối đa 1.000 giáo viên, trong khi số giáo viên cần thiết tối thiểu là 100.000. Người đi học được miễn phí. Giáo viên không nhận lương. Mỗi tỉnh phải tự túc giáo viên. Khi ngân sách còn eo hẹp, các lớp bình dân học vụ dùng phấn hay gạch để viết xuống đất thay cho bút và giấy.

Phong trào nhanh chóng lan rộng khắp cả nước. Các lớp học bình dân được mở khắp nơi, trong nhà dân, đình chùa, miếu mạo, chỉ cần mấy chiếc ghế băng, ghế tựa đặt quanh bàn, quanh chiếc phản, cánh cửa, tấm ván mộc làm bảng đã thành lớp học.

Các đội Nhi đồng cứu quốc khua trống ếch cổ động người dân đi học. Tại các nơi nhiều người qua lại, như các ngõ xóm, điếm canh, cổng đình, cổng làng, người ta treo nong, nia, mẹt, phên cốt, trên viết các chữ cái bằng vôi để ai đi qua cũng có dịp nhẩm, ôn các chữ đã học. Các câu văn vần miêu tả các chữ cái được sử dụng để người học dễ thuộc. Ví dụ:

"i, t (tờ), có móc cả hai.i ngắn có chấm, t (tờ) dài có ngang;
e, ê, l (lờ) cũng một loài.ê đội nón chóp, l (lờ) dài thân hơn;
o tròn như quả trứng gà.ô thì đội mũ, ơ là thêm râu;o, a hai chữ khác nhauvì a có cái móc câu bên mình."Xuất hiện nhiều ca dao, hò vè cổ động cho phong trào Bình dân học vụ. Ví dụ: "Hôm qua anh đến chơi nhà.
Thấy mẹ dệt vải thấy cha đi bừa.Thấy nàng mải miết xe tơ.
Thấy cháu "i - tờ" ngồi học bi bô.Thì ra vâng lệnh Cụ Hồ.
Cả nhà yêu nước "thi đua" học hành".

Để thúc giục người dân học chữ, một số nơi còn dựng "cổng mù" ở đầu chợ. Người muốn vào chợ phải thử đọc chữ, ai đọc được thì được đi cổng chính, ai chưa đọc được thì phải qua "cổng mù" để vào chợ.

Tính đến cuối năm 1945, sau hơn ba tháng phát động, theo báo cáo chưa đầy đủ của các tỉnh Bắc bộ gửi về Bộ Quốc gia giáo dục thì đã mở được hơn 22.100 lớp học với gần 30 nghìn giáo viên và đã dạy biết chữ cho hơn 500 nghìn học viên mà tổng chi phí xuất từ ngân sách trung ương là 815,68 đồng, còn lại đều do các địa phương và tư nhân chi trả. Đến cuối năm 1946, Bộ Quốc gia giáo dục báo cáo có 74.975 lớp với 95.665 giáo viên, riêng ở Bắc Bộ và Trung Bộ đã có 2.520.678 người biết đọc, biết viết.

Một năm sau ngày phát động, phong trào đã tổ chức được 75.000 lớp học với trên 95.000 giáo viên; trên 2.500.000 người biết đọc, biết viết. Tới năm 1948, 6 triệu người đã thoát nạn mù chữ và đến năm 1952 là 10 triệu người, chiến dịch xoá nạn mù chữ cơ bản được hoàn thành. Đi đôi với việc diệt "giặc dốt", việc bổ túc văn hoá để củng cố sự đọc thông, viết thạo của những người đã thoát nạn mù chữ được tổ chức và đẩy mạnh, trình độ văn hoá của cán bộ và nhân dân lao động cũng được nâng lên.

Tại miền Nam
Tại miền Nam trước năm 1975, chế độ Việt Nam Cộng hòa (1955-1975) trong suốt 20 năm vẫn chưa thể giải quyết được nạn mù chữ. Lúc giải phóng miền Nam năm 1975, 30% người dân miền Nam vẫn còn mù chữ. Trong Chỉ thị 221 CT/TW "Về công tác giáo dục ở miền Nam sau ngày hoàn toàn giải phóng", ngày 17-6-1975, Ban Bí thư Trung ương Đảng nhấn mạnh "Trước mắt, phải coi đây (nhiệm vụ xoá nạn mù chữ và bổ túc văn hoá) là một nhiệm vụ cấp thiết số một... phấn đấu hoàn thành nhiệm vụ này trong hai năm". Tháng 9-1976, trong thư gửi giáo viên và học sinh cả nước nhân dịp khai giảng năm học mới, Chủ tịch nước Tôn Đức Thắng lưu ý "Riêng đối với miền Nam, cần tập trung sức nhanh chóng xoá xong nạn mù chữ và đẩy mạnh công tác bổ túc văn hoá cho cán bộ và thanh niên công nông..."''. Phong trào bình dân học vụ nhằm giải quyết tình trạng người dân mù chữ tại miền Nam được thực hiện. Cuối tháng 2-1978, tất cả 21 tỉnh và thành phố ở miền Nam đã cơ bản hoàn thành kế hoạch xoá nạn mù chữ

Xem thêm
 Hội Truyền bá Quốc ngữ
 Văn hóa bình dân

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
Công việc đầu tiên của chính phủ đầu tiên
Báo Nhân dân, Đã có hai triệu người biết chữ , 19-09-2007.
I Tờ, Tờ i Ti. Le a La, Me er Mer, La Mer. , Nguyễn Vĩnh-Tráng.

Giáo dục Việt Nam
Lịch sử Việt Nam thời kỳ 1945–1975
Việt Nam Dân chủ Cộng hòa
Chữ Quốc ngữ


title: Regnéville-sur-Mer

text:
Regnéville-sur-Mer là một xã thuộc tỉnh Manche trong vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 10 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Regnevillesurmer


title: Toxiclionella

text:
Toxiclionella là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Clavatulidae.

Các loài
Các loài thuộc chi Toxiclionella bao gồm:

 Toxiclionella elstoni (Barnard, 1962)
 Toxiclionella haliplex (Bartsch, 1915)
 Toxiclionella impages (Adams & Reeve, 1848)
 Toxiclionella tumida (Sowerby II, 1870)

Chú thích

Tham khảo

Clavatulidae


title: Cis (chi bọ cánh cứng)

text:
Cis là một chi bọ cánh cứng trong họ Ciidae.

Các loài

 Cis auraciacus Peyerimhoff, 1919
 Cis aurosericeus Reitter, 1887
 Cis bidentatus A.G. Olivier, 1790
 Cis bifasciatus Reitter, 1877
 Cis bilamellatus Wood, 1884
 Cis bisetiger M. Chûjô, 1939
 Cis bituberculosus Roubal, 1937
 Cis boleti Scopoli, 1763
 Cis brevipennis Nakane & Nobuchi, 1955
 Cis capricornis Kawanabe, 1997
 Cis castaneus Herbst, 1793
 Cis caucasicus Ménétriés, 1832
 Cis cedri Peyerimhoff, 1915
 Cis chinensis Lawrence, 1991
 Cis chujoi Miyatake, 1982
 Cis clavicornis Baudi di Selve, 1874
 Cis comptus Gyllenhal, 1827
 Cis coriaceus Baudi di Selve, 1874
 Cis corioli Peyerimhoff, 1915
 Cis crenatus C.R. Sahlberg, 1836
 Cis cucullatus Wollaston, 1865
 Cis dentatus Mellié, 1848
 Cis eminenticollis Nobuchi, 1955
 Cis erinaceus Roubal, 1933
 Cis fagi Waltl, 1839
 Cis fasciculosus Champion, 1922
 Cis festivus Panzer, 1793
 Cis fissicollis Mellié, 1848
 Cis fissicornis Mellié, 1848
 Cis flavipes Motschulsky, 1845
 Cis friebi Roubal, 1933
 Cis fusciclavis Nyholm, 1953
 Cis fuscipes Mellié, 1848
 Cis gardneri Pic, 1937
 Cis giganteus Pic, 1934
 Cis glabratus Mellié, 1848
 Cis gladiator Flach, 1882
 Cis graectus Schilsky, 1900
 Cis hanseni A. Strand, 1965
 Cis incanus Rey, 1892
 Cis jacquemartii Mellié, 1848
 Cis jezoensis Nobuchi, 1960
 Cis judaeus Reitter, 1901
 Cis konoi M. Chûjô, 1940
 Cis laevigatus Kawanabe, 1997
 Cis laminatus Mellié, 1848
 Cis lederi Reitter, 1880
 Cis libanicus Abeille de Perrin, 1874
 Cis lineatocribratus Mellié, 1848
 Cis lineatosetosus Pool, 1917
 Cis lineatulus Reitter, 1901
 Cis reitteri Lopes-Andrade, 2002
 Cis maculatus M. Chûjô, 1939
 Cis manchuricus M. Chûjô, 1940
 Cis maurus Peyerimhoff, 1915
 Cis micans Fabricius, 1972
 Cis mikagensis Nobuchi & Wada, 1955
 Cis morikawai Miyatake, 1954
 Cis multidentatus Pic, 1917
 Cis nigrorugosus Schilsky, 1900
 Cis nikkoensis Nobuchi, 1960
 Cis nipponicus M. Chûjô, 1940
 Cis orius Kompantsev, 1996
 Cis polypori M. Chûjô, 1939
 Cis polysticti M. Chûjô, 1939
 Cis pumilio Baudi di Selve, 1874
 Cis puncticollis Wollaston, 1860
 Cis punctifer Mellié, 1848
 Cis punctulatus Gyllenhal, 1827
 Cis pygmaeus Marsham, 1802
 Cis quaridens Mellié, 1848
 Cis quadridentulus Perris, 1874
 Cis ragusai Roubal, 1916
 Cis robustithorax Pic, 1915
 Cis rufocastaneus Nakane & Nobuchi, 1955
 Cis rugulosus Mellié, 1848
 Cis sasajii Kawanabe, 2001
 Cis sasakawai Nobuchi, 1960
 Cis seriatocribratus Reitter, 1913
 Cis seriatopilosus Motschulsky, 1861
 Cis seriatulus Kiesenwetter, 1879
 Cis sibiricus Schilsky, 1900
 Cis sinensis Pic, 1917
 Cis striatulus Mellié, 1848
 Cis submicans Abeille de Perrin, 1874
 Cis taiwanus M. Chûjô, 1939
 Cis tauriensis Królik, 2002
 Cis tomentosus Mellié, 1848
 Cis vestitus Mellié, 1848
 Cis villosulus Marsham, 1802
 Cis wollastoni Mellié, 1849
 Cis yamamotoi Kawanabe, 1997

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Ciidae


title: Noda Yoshihiko

text:
là một cựu thủ tướng Nhật Bản. Ông từng là thành viên của Đảng Dân chủ và Chúng Nghị viện trong Quốc hội Nhật Bản.

Tiểu sử
Noda Yoshihiko xuất thân từ thành phố Funabashi, tỉnh Chiba, trong một gia đình mà cha là sĩ quan Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản. Ông nội và ông ngoại đều vốn là nông dân.

Năm 1980, Noda tốt nghiệp Khoa Kinh tế và Chính trị của Đại học Waseda ở Tokyo. Sau đó vào học khóa 1 của Học viện Quản lý Matsushita.

Năm 1987, ông ứng cử vào hội đồng tỉnh Chiba với tư cách ứng cử viên tự do và đắc cử. Năm 1992, ông tái đắc cử, vẫn với tư cách ứng viên tự do.

Năm 1993, ông ứng cử vào Hạ viện Nhật Bản với tư cách là đảng viên Tân Đảng Nhật Bản và trúng cử.

Năm 1996, ông tiếp tục ứng cử với tư cách đảng viên đảng Tân tiến (Nhật Bản), nhưng thất bại.

Năm 2000, ông tiếp tục ứng cử với tư cách đảng viên đảng Dân chủ (Nhật Bản) và trúng cử.

Năm 2002, ông ứng cử vị trí Chủ tịch Đảng Dân chủ, nhưng thất bại. Ông được bầu làm trưởng ban chính sách quốc hội của đảng này và giữ cương vị này đến năm 2006.

Các năm 2003, 2005, và 2009, ông tiếp tục ứng cử vào hạ viện với tư cách đảng viên Đảng Dân chủ và đều trúng cử.

Năm 2007, ông trở thành trưởng ban quan hệ công cộng của Đảng Dân chủ.

Năm 2009, ông trở thành Thứ trưởng thứ nhất Bộ Tài chính trong nội các của Hatoyama Yukio.

Năm 2010, ông trở thành Bộ trưởng Bộ Tài chính trong nội các của Kan Naoto.

Tháng 8 năm 2011, ông được bầu làm Chủ tịch Đảng Dân chủ Nhật Bản. Điều này đồng nghĩa với việc ông sẽ làm Thủ tướng Nhật Bản.

Ngày 02 tháng 9 năm 2011, ông chính thức nhậm chức Thủ tướng Nhật Bản và lập Nội các Noda.

Lập trường chính trị - kinh tế
Ông từng bị Phó Thủ tướng kiêm Ngoại trưởng Trung Quốc là Đường Gia Triền phê phán vì lập trường về Okinotorishima.

Noda Yoshihiko từng phê phán Koizumi Junichiro liên quan đến vấn đề tội phạm chiến tranh. Trong thư gửi Koizumi, Noda khẳng định rằng mình không coi các tội phạm chiến tranh hạng A thực sự là tội phạm chiến tranh.

Noda chủ trương ban hành các luật về an ninh quốc gia và luật về tình trạng khẩn cấp.

Khi tham gia nội các của Hatoyama, Noda phản đối chủ trương cho người Nhật gốc nước ngoài tham gia chính trường Nhật Bản.

Noda theo phái chủ trương kiện toàn tài chính bằng tăng thuế.

Hình ảnh

Tham khảo

Sinh năm 1957
Thủ tướng Nhật Bản
Người Chiba
Người Tokyo
Hạ nghị sĩ Nhật Bản
Bộ trưởng Nhật Bản
Nhân vật còn sống
Người từ Funabashi
Chính khách từ Tōkyō


title: Sigmatomera felix

text:
Sigmatomera felix là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Sigmatomera
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Bruchidius prolongatus

text:
Bruchidius prolongatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Lukjanovitsch & Ter-Minassian miêu tả khoa học năm 1954.

Chú thích

Tham khảo

P


title: Fricamps

text:
Fricamps là một xã ở tỉnh Somme, vùng Hauts-de-France, Pháp.

Địa lý
Thị trấn này tọa lạc trên đường D51, khoảng 1 dặm Anh so với giao lộ giữa tuyến đường A29 và khoảng 16 dặm Anh về phía tây nam của Amiens.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Somme

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Fricamps trên trang mạng của INSEE
 Fricamps trên trang mạng của Quid

Xã của Somme


title: Juillan

text:
Juillan là một xã thuộc tỉnh Hautes-Pyrénées trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 342 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Hautes-Pyrénées


title: 9389 Condillac

text:
9389 Condillac (1994 ET6) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 9 tháng 3 năm 1994 bởi Elst, E. W. ở Caussols.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 9389 Condillac

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Eric Walter Elst
Thiên thể phát hiện năm 1994


title: Ốc móng tay

text:
Ốc móng tay (Danh pháp khoa học: Solenidae) hay còn gọi là sò mã đao, ốc ngón tay, sò móng tay... là một họ động vật thân mềm (nhuyễn thể) có 2 mảnh vỏ thuộc họ sò sống ở vùng bãi biển nằm sâu trong lớp đất bùn hay cát, sống trong cát bùn ở cửa biển, quanh vùng biển gần với các cửa sông lớn đều có thể bắt gặp sò móng tay. Nhìn chung, các loài sò họ này sống ở nền đáy theo tư thế thẳng đứng, chân phía dưới. Sò phân bố ở biển nhiệt đới và ôn đới.

Đặc điểm
Các loài ốc móng tay có chiều dài của cơ thể khoảng 6-10 cm (thân dài chừng mười lăm phân), lớn vừa bằng 1 ngón tay hình dáng thon dài như ngón tay và móng tay của thiếu nữ (vì vậy được người Việt Nam gọi là ốc móng tay), ốc có dáng dấp giống với sá sùng, màu trắng sữa, vỏ ốc khép hờ màu vàng nâu, bên trong có lớp thịt trắng phau, phần thân trắng phau lộ ra ngoài được bao bọc bởi lớp màng trong và mịn. Ốc có cùng một hệ thức ăn giống với Nghêu chủ yếu ăn phiêu sinh vật, hay sinh vật phù du, khi thủy triều xuống, ốc móng tay sẽ rời khỏi chỗ ẩn nấp để tìm thức ăn.

Các loài
 Solen Linnaeus, 1758
 Solena Mörch, 1853

Giá trị
Đây là một họ với nhiều loài có giá trị cao, là một loại thực phẩm bổ dưỡng, theo y học cổ truyền thì ốc có vị mặn, tính mát, được dùng trị bứu nước (thủy anh), bứu khí (khí anh), đờm loãng. ốc vị cay, tính hàn, không độc, lợi thủy, tiêu đàm, trị cục bứu, đái ra sỏi, bạch đới và nóng ngoài da… thịt của ốc móng tay có vị ngọt và chắc vì có nhiều khoáng chất như sắt, calci lại có vị ngọt ngon, bùi và dai nên được dùng làm nguyên liệu để chế biến nhiều món ăn ngon  Ở Việt Nam, ốc móng tay có mặt quanh năm ở các hàng quán nhậu.

Ở Việt Nam, ốc móng tay được khai thác quanh năm nhưng vào đầu mùa mưa (khoảng tháng 5, 6 dương lịch) là thời gian ốc móng tay có thịt, chắc và ngon nhất. cũng có ý kiến đặt ra về việc khai thác hợp lý nguồn lợi này do việc khai thác bừa bãi vô tổ chức, vô kỷ luật khiến nguồn lợi này ngày càng cạn kiệt dần.

Trong ẩm thực

Là loại nhuyễn thể thân mềm có thể dùng để chế biến rất nhiều món như luộc, hấp, nướng... Ốc móng tay còn là thực phẩm giàu khoáng chất như calci, đồng, sắt... Một số món ăn ngon có nguyên liệu từ ốc móng tay như: ốc móng tay xào cay, ốc móng tay xào tía tô,ốc móng tay cháy tỏi, ốc móng tay xào rau răm

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Từ điển Động vật và khoáng vật làm thuốc ở Việt Nam, Võ Văn Chi, Nhà xuất bản Y học, năm 1998
 Nam dược thần hiệu, Tuệ Tĩnh

M
Động vật thân mềm ăn được


title: Foucherolles

text:
Foucherolles là một xã trong tỉnh Loiret, vùng Centre-Val de Loire bắc trung bộ nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 142-164 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Loiret


title: Megachile laticincta

text:
Megachile laticincta là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1936.

Chú thích

Tham khảo

L
Động vật được mô tả năm 1936


title: Sukhoi Su-34

text:
Sukhoi Su-34 (tên ký hiệu của NATO là Fullback - Hậu vệ) là loại máy bay tiêm kích ném bom và tấn công tiên tiến của Nga. Máy bay có 2 chỗ ngồi, nó được thiết kế để thay thế loại máy bay Sukhoi Su-24.

Phát triển
Một phiên bản chuyên dụng ném bom của Sukhoi Su-27 đã được phát triển từ đầu những năm 1980 để thay thế cho máy bay Su-24 với tên gọi ở phòng thiết kế Sukhoi là T-10V, nó bay lần đầu tiên vào ngày 13 tháng 4 năm 1990. Trước đây nó có tên gọi chính thức là Su-27IB (IB: Istrebitel Bombardirovschik/Chiến đấu Tiêm kích Ném bom). Nó được phát triển song song với phiên bản huấn luyện hải quân 2 chỗ là Su-27KUB (KUB: Korabelnyi Uchebno-Boyevoy, Huấn luyện Chiến đấu Trên tàu), mặc dù trái ngược với những báo cáo đầu tiên, 2 mẫu máy bay này không trực tiếp có liên quan đến nhau.

Những hạn chế về ngân quỹ dành cho loại máy bay mới này đã xảy ra khi Liên Xô sụp đổ, đã khiến chương trình phải hủy bỏ nhiều lần, và dẫn đến mẫu đầu tiên được xuất hiện công khai trong một tên gọi và các vai trò chính của máy bay rất khó hiểu. Đầu tiên, các quan chức Nga ấn định nó với tên gọi Su-34 vào năm 1994. Mẫu thứ 3 tại triển lãm hàng không Paris vào năm 1995 lại có tên gọi là Su-34FN (FN nghĩa là "Fighter - Chiến đấu, Navy - Hải quân"), nó được mô tả là máy bay đặt tại các căn cứ dọc bờ biển, và nó còn được gọi với cái tên là Su-34MF (MF có nhĩa là MnogoFunksionalniy, đa chức năng) tại triển lãm hàng không MAKS vào năm 1999. Không quân Nga gần đây đã chấp nhận tên gọi Su-34. Cái mũi có hình dạng kỳ quặc của nó đã được nói một cách úp mở, nó gợi lại hình dạng của SR-71 Blackbird, và cái mũi của Su-34 đã có biệt danh là "Platypus - thú mỏ vịt" dù tên ký hiệu của NATO dành cho nó là Fullback.

Chiếc máy bay này có cấu trúc cánh, đuôi, và động cơ giống với Su-27/Sukhoi Su-30, nhưng nó có cánh mũi giống như Su-30/Sukhoi Su-33/Sukhoi Su-35 để tăng thêm sự ổn định trong khi bay (tính linh hoạt cao) và giảm bớt các lực kéo có hại ở đầu mũi. Su-34 có một cái mũi hoàn toàn mới ở phía trước thân máy bay với buồng lái dành cho 2 phi công đặt cạnh nhau. Su-34 sử dụng động cơ của Su-27, nhưng với những đầu vào không khí cố định, giới hạn tốc độ tối đa là khoảng Mach 1,8. Những chiếc sản xuất gần đây có động cơ thay đổi hướng phụt giống như Sukhoi Su-30 gần đây.

Tuy được giới thiệu là mẫu cường kích rất mạnh nhưng một số chuyên gia cho rằng Su-34 vẫn là thiết kế được phát triển lên từ Su-27 với học thuyết quân sự thời Chiến tranh Lạnh. Nếu đem Su-34 so sánh với F-15E của Mỹ thì nó vượt trội hơn nhiều, nhưng vẫn có thiếu sót vì khái niệm về máy bay cường kích hiện nay đang thay đổi.

Buồng lái và hệ thống điện tử
Không giống với những buồng lái trên các phiên bản Su-27 trước đó, Su-34 cơ một buồng lái "nhà kính" hiện đại, với màn hình hiển thị màu đa chức năng CRT. Hệ thống điện tử hiện nay dựa trên mẫu ra-đa quét mảng điện tử bị động Leninets V004, và hệ thống laser/vô tuyến UOMZ để xác định và chỉ dẫn đường chính xác. Ra-đa ở mũi được hỗ trợ bằng một ra-đa phía sau trong "cái đuôi" giữa 2 động cơ V005. Su-34 được trang bị thiết bị tác chiến điện tử toàn diện, bao gồm một hệ thống dò tìm hồng ngoại phát ra từ mực tiêu.

Bộ phận điện tử trên máy bay có một cấu trúc máy tính mở rộng, mạch bộ nhớ, màn hình màu đa chức năng, và những bộ xử lý được thiết kế như những modul xử lý thông tin kín. Nó được trang bị hệ thống máy tính số rất mạnh "Argon" với những bộ xử lý lập trình thông tin riêng biệt và các thông tin đó được sử dụng trong những kênh trao đổi dữ liệu đa thành phần. Mọi modul thông tin đều được kiểm soát bởi hệ thống tính toán kép từ trung tâm điều khiển, do đó các thông tin sẽ được xử lý và cung cấp mọi hướng dẫn liên quan đến chuyến bay. Sự kết nối dữ liệu 2 chiều cho phép lên kế hoạch nhiệm vụ và những tính toán về mục tiêu hay cập nhật thông tin về mục tiêu sẽ được thực hiện ngay trong chuyến bay hoặc từ máy bay này sang máy bay khác, từ đó đưa ra lựa chọn sử dụng vũ khí thích hợp. Như một máy bay tấn công, Su-34 được trang bị một radar mảng pha đa chức năng hiện đại có khả năng nhận biết địa hình để tìm ra đường bay thích hợp nhất khi bay với mọi tốc độ, đặc biệt là tốc độ cao, và các thao tác hoạt động ở độ cao thấp.

Su-34 được áp dụng rất nhiều công nghệ điện tử hàng không tiên tiến. Radar của Su-34 có khả năng phát hiện mục tiêu ở cự ly 250 km, lập bản đồ mặt đất ở cự ly tới 150 km, mục tiêu mặt đất cỡ lớn có thể được phát hiện ở cự ly 250 km, radar có thể đồng thời bám đến 10 mục tiêu và tấn công 4 mục tiêu trong số đó. Ngoài ra, mục tiêu bay có diện tích tán xạ radar cỡ 3m2 có thể bị Su-34 phát hiện từ cự ly 120 km, cho phép Su-34 có được khả năng không chiến tầm xa khá tốt (dù nó được thiết kế chủ yếu cho nhiệm vụ không kích mặt đất).

Anten của radar có hình dáng đặc biệt nên phần mũi có hình dáng giống cái mỏ vịt, nên Su-34 được đặt biệt danh trong Không quân Nga là "Vịt con".

Trên đầu cánh của tất cả máy bay Su-34 đã lắp đặt tổ hợp cơ sở tác chiến điện tử đa chức năng "Khibiny-10B" có thể gây nhiễu radar của địch. Ngoài ra, Su-34 có dạng cấu trúc "thùng chứa đi kèm bên ngoài" (các Pod thiết bị bổ trợ, lắp ráp bên ngoài thân máy bay), khi được lắp đặt sẽ biến Su-34 thành máy bay tác chiến điện tử tiêu chuẩn như những loại máy bay được thiết kế chuyên dụng.

Một ra-đa giám sát tầm xa, những hệ thống dò tìm bị động, hệ thống thông tin liên lạc truyền thông tin, giọng nói chiến thuật và chiến lược riêng lẻ, hoạt động tầm xa và khả năng tiếp nhiên liệu trên không, sự thay đổi Su-34 được hình thành trong một khuôn mẫu kiểm tra, thừa nhận trong thời gian thực và nó là nền tảng của những mệnh lệnh và điều khiển, tạo thành một hệ thống điều khiển chiến đấu thành công

Cùng với phạm vi tác chiến điện tử của thiết bị khoảng 500 km, Su-34 trở thành một phiên bản trinh sát-tác chiến điện tử tầm xa có phạm vi hiệu dụng hàng nghìn km. Khi cần thiết, chỉ cần vài chiếc Su-34 có thể lập tức thiết lập một "vùng câm" đối với các thiết bị trinh sát điện tử, thông tin và các hệ thống chỉ huy, điều khiển vũ khí của địch, tức là tạo thành một "vùng chết" đối với các phương tiện chiến đấu của đối phương, cả trên không, dưới mặt đất và trên biển

Trong 6 năm sử dụng thử nghiệm, Không quân Nga đã phát hiện ra những lỗi kỹ thuật trên 16 chiếc Su-34 tiền sản xuất và sản xuất loạt đầu tiên. Các phi công phàn nàn nhiều về những trục trặc của một số thiết bị trên khoang, hệ thống tác chiến điện tử Radar của Su-34 tối tân nhưng bị cho là gặp khó khăn khi phát hiện các mục tiêu trong điều kiện địa hình đồi núi và rừng rậm. Hệ thống quan sát hiển thị ảnh nhiệt cùng các thiết bị khác cũng vấp phải những hạn chế. Mặc dù được trang bị loại radar công nghệ cao mạng pha Leninets B004 nhưng khi sử dụng radar này, các phi công không thể tìm thấy các đối tượng hay mục tiêu nào khác nhau trên màn hình hiển thị và buộc phải hạ độ cao. Ở độ cao từ 5.000-6.000m, hệ thống radar không có khả năng phân biệt các mục tiêu như xe bọc thép, công sự, binh lính... còn giảm độ cao xuống còn 2.000-3.000m thì radar cũng không đảm bảo khả năng có thể phát hiện được các mục tiêu và điều này đã được chứng minh trong lần sử dụng Su-34 trong các hoạt động chống nổi dậy tại Ingushetia năm 2008. Nhưng mặt khác, Leninets B004 vẫn là sản phẩm duy nhất có thể tìm kiếm và phát hiện các mục tiêu với ở khoảng cách tới 150–200 km.

Đa số lỗi đã được khắc phục ở các máy bay sản xuất loạt sau và được chuyển giao năm 2011-2012, còn các máy bay nhận được trước đó đã được nâng cấp, hoàn thiện. Các thông tin phản hồi từ phi công và hoa tiêu trên những chiếc Su-34 là rất khả quan. Họ tỏ ra rất hài lòng với khả năng của chiếc máy bay này, với chế độ tự động hóa rất cao trong mọi hành trình của chuyến bay, khả năng xử lý nhanh nhạy với mục tiêu và quản lý giao diện vũ khí thân thiện

Năm 2016, Nga đã thử nghiệm trên Su-34 một tổ hợp thu thập thông tin tình báo-tác chiến điện tử không chỉ phát hiện mà còn tấn công hệ thống truyền tin và kiểm soát thông tin liên lạc của máy bay địch. Hệ thống này có tên gọi UKR-RT, gắn trong một vỏ đặc biệt ở dưới thân Su-34. Hệ thống được thiết kế chủ yếu cho việc phát hiện và định vị mục tiêu cũng như những nhiệm vụ như: truyền thông, chuyển giao thông tin, gây nhiễu vũ khí đối phương bằng sóng vô tuyến thông qua trạm radar. Xác minh, phân loại những mục tiêu phức tạp, chẳng hạn máy bay không người lái thế hệ mới. Trung tâm của UKR-RT là thiết bị trinh sát điện tử M-410, một bản sao thu nhỏ của hệ thống phức hợp điện tử được cài đặt trên máy bay trinh sát Tu-214P. Trọng lượng và kích thước được giảm xuống, nhưng nó vẫn giữ được khả năng hoạt động như nguyên mẫu. Theo giới chuyên gia quân sự, M-410 không chỉ giúp Su-34 đánh chặn tín hiệu radar, thông tin liên lạc, mà còn cả chống lại được cả thiết bị tác chiến điện tử di động của kẻ thù trên chiến trường.

Trong đợt chuyển trường các máy bay chiến đấu từ quân khu phía Nam tới thành phố Latakia của Syria hồi giữa tháng 9/2015, Su-34 đã thể hiện khả năng "tàng hình" nhờ các thiết bị này. Dưới sự hỗ trợ của các thiết bị tác chiến điện tử trên máy bay chiến đấu và máy bay trực thăng, hơn 50 máy bay của lực lượng Nga đã vượt quãng đường hơn 2.500 km, từ phía nam nước Nga, bay qua biển Caspian, vượt qua không phận Iran và Iraq sang Syria mà khối NATO không hay biết.

Buồng lái

Su-34 có điểm đặc biệt để nhận ra đó là buồng lái lớn khác thường, không chỉ có khoảng không cho 2 phi công ngồi cạnh nhau, mà còn bao gồm cả không gian cho bếp, nhà vệ sinh và một cái giường nhỏ. Người ta thường nói đùa rằng "Tôi có một cái buồng lái lớn hơn Tupolev Tu-160". Rất nhiều thiết kế được tạo ra để làm cho phi công có đầy đủ tiện nghi, do đó đã có những đặc tính mới như hệ thống điều áp tạo áp suất ngay trong buồng lái, cái này hơn hẳn những chiếc mặt nạ dưỡng khí, ghế K-36 của phi công ngoài chức năng cũ còn có chức năng xoa bóp. Nhờ những tiện nghi này, phi công không bị mệt mỏi dù phải thực hiện phi vụ kéo dài nhiều giờ đồng hồ.

Hai thành viên của phi hành đoàn được thiết kế ngồi cạnh nhau trong một cabin lớn, với một phi công chỉ huy ngồi bên trái và bên phải là phi công phụ trách dẫn đường hoa tiêu/thao tác vũ khí, họ được trang bị hệ thống ghế phóng tốt nhất thế giới Zvezda K-36DM (ngoài ra còn mát-xa được). Lợi thế của sự sắp đặt 2 phi công ngồi cạnh nhau là không cần phải tạo thêm những dụng cụ và hệ thống điều khiển chuyến bay, mà còn cải thiện hiệu suất và sự tiện nghi. Khi thực hiện những nhiệm vụ dài, phi công đòi hỏi phải có một sự tiện nghi thoải mái, do đó hệ thống điều hòa áp suất không khí đã tạo ra áp suất trong buồng lái cho phép phi công hoạt động trên độ cao 10.000 m mà không cần đến mặt nạ dưỡng khí, nhưng những mặt nạ dưỡng khí cũng được trang bị trong những trường hợp khẩn cấp và trong khi đang chiến đấu. Các thành viên của tổ lái có thể rời ghế và tập một vài động tác thư giãn và có cả lò vi sóng lẫn toilet để sinh hoạt. Không gian giữa những ghế ngồi cho phép họ có thể nằm xuống ở phía sau, nếu cần thiết.

Do được thiết kế để không kích mặt đất, Su-34 thường xuyên bị đe dọa bởi hỏa lực phòng không từ mặt đất. Do vậy, buồng lái của Su-34 được bao phủ bởi lớp giáp titan có độ dày lên đến 17 mm. Nhờ lớp giáp này Phi công Su-34 được bảo vệ khá an toàn ngay cả khi máy bay bị trúng mảnh đạn, tên lửa cỡ nhỏ bắn từ mặt đất.

Năm 2016, bên trong buồng lái tiêm kích bom Su-34 Nga tham chiến ở Syria, người ta thấy phi công còn cầm theo một thiết bị định vị vệ tinh GPS của Mỹ khi tiến hành không kích phiến quân tại Syria. Đây là thiết bị GPS kiểu bỏ túi cho khách du lịch thông thường, nó có thể được bán tại bất cứ cửa hàng điện tử nào ở Nga.

Hiệu suất hoạt động

Nhìn chung, Su-34 được thiết kế theo yêu cầu của một máy bay ném bom tiền tuyến. Nó có tải trọng vũ khí lớn, buồng lái được bọc giáp vững chắc, có thể tiến hành tiếp dầu trên không và có tầm bay rất xa.

Su-34 có 12 giá treo vũ khí mang được tới 8.000 - 12.000 kg (17.635 pounds) vũ khí, người ta còn có dự định trang bị cho Su-34 cả những loại vũ khí chính xác cao mới nhất của Nga. Nó được giữ lại pháo 30 mm GSh-30-1 từ Su-27/Su-30.

Máy bay Su-34 được thiết kế theo sơ đồ khí động tích hợp với cánh liên kết mềm mại với thân; ngoài cánh chính hình mũi tên và đuôi ngang, còn có đuôi ngang toàn động phía mũi, cho phép tăng sức cơ động của máy bay. Đuôi ngang ở mũi xoay đồng bộ cho phép máy bay thay đổi độ cao, còn xoay lệch nhau để điều khiển góc nghiêng. Đuôi đứng của Т-10V là kiểu hai sống, với các công-xon lái hướng. Khác với Su-24, phi công có thể vào buồng lái máy bay ném bom mới qua hốc càng trước, giúp phi công vào buồng lái nhanh hơn khi có tình huống khẩn cấp.

Su-34 có những tiện nghi tạo sự thoải mái cho các phi công khi thực hiện các nhiệm vụ bay dài để tạo thêm hiệu quả. Những phi công có thể sử dụng một máy tính đời mới (hệ thống điều khiển vũ khí) và các thiết bị điện tử-sóng vô tuyến tương tự khác có trong trang bị. Những thiết bị này đảm bảo sự chính xác cao khi ném bom với sai số là vài mét, với mọi thời tiết. Với 8 tấn vũ khí, gồm tên lửa siêu âm, hạ âm và bom, Su-34 có thể phá hủy những mục tiêu được bảo vệ và được ngụy trang kỹ càng trong một phạm vi là 250 km. Su-34 để được trang bị thành những phi đội sắp tới, nó còn cần một hệ thống an toàn tích cực với yếu tố là trí thông minh nhân tạo. Hệ thống này cho phép máy bay thực hiện bất kỳ động tác nhào lộn giúp Su-34 linh hoạt hơn khi tham chiến, nó còn cho phép máy bay bay lướt qua trên các ngọn cây và mặt đất với tốc độ cực đại là 1.400 kph. Su-34 có thể bay kiểu TERCOM (Terrain Contour Matching - bay men theo địa hình thấp), bay vòng lên tránh những chướng ngại vật bất ngờ và bay xuyên qua khu vực phòng không mặt đất của quân địch. Phi công máy bay nhờ những hệ thống đó có thể ném bom chính xác cao, hoạt động bí mật, phá hủy vũ khí, tên lửa và "khiên" phòng thủ của quân địch.

Một nhiệm vụ hoạt động cho Su-34 bắt đầu với sự lên kế hoạch từng giai đoạn của nhiệm vụ được thực hiện trong 2 máy tính chính của máy bay, thiết lập tọa độ và mặt chiếu, nhập dữ liệu cho hệ thống dẫn đường đến mục tiêu từ lúc cất cánh đến khi kết thúc nhiệm vụ và hạ cánh tại căn cứ. Tại điểm-tọa độ mục tiêu hay thời gian tấn công, hệ thống điều khiển tự động lập tức chuyển mạch để phi công điều khiển bằng tay hay liên quan đến các phần các của mục tiêu.

Sự kết nối dữ liệu với máy bay chỉ huy, trung tâm mặt đất và trung tâm chỉ huy sẽ duy trì thông tin đến máy bay và khi đạt đường ngắm giới hạn có thể đạt được thì thông tin sẽ được truyền qua vệ tinh để mở rộng phạm vi truyền thông tin. Những thông tin cập nhật về nhiệm vụ có thể được chuyển đến từ những lãnh đạo cao nhất bất cứ khi nào trong khi đang bay.

Các kiểu vũ khí chiến thuật hoặc chiến lược tầm xa để tiêu diệt mục tiêu được sử dụng trên Su-34 gồm tên lửa đối đất AS-13/18 Kingbolt, tên lửa chống radar AS-14 Kedge, AS-17 Krypton, tên lửa chống tàu Kh-35 Uran và tên lửa chống tàu tầm xa Kh-41 Moskit, tên lửa hành trình tầm siêu xa Raduga Kh-55...

Su-34 bay nhiệm vụ với sơ đồ 3 máy bay nằm ngang bay với nhau. Máy bay có sức chứa nhiên liệu rất lớn, nó có thể bay liền một mạch 4.000 km mà không cần tiếp dầu. Với 3 lần tiếp nhiên liệu trên không, Su-34 có khả năng để bay đến 14.000 km, một khoảng cách kỷ lục. Những kỹ thuật bảng mạch điện tử đảm bảo chuyến bay cung cấp những thông tin đầy đủ nhất về tình hình các thông số bay và không gian xung quanh máy bay, tình hình của hệ thộng bảng mạch và động cơ máy bay, tình trạng của mục tiêu trên mặt đất, mặt biển, trên không và dưới nước, về radar chính, chúng được tạo ra bởi họ quan tâm tới một đặc tính quan trọng của máy bay mới. Su-34 được trang bị các hệ thống điện tử, điều khiển hỏa lực hiện đại với radar W-141 mới, hệ thống tác chiến điện tử tinh vi, tổ hợp quan sát ảnh nhiệt cùng các màn hình hiển thị đa năng, nên có khả năng tiêu diệt hiệu quả các mục tiêu mặt đất.

Một trong những tính năng độc đáo của Su-34 là sự hiện diện của một radar thứ hai để quan sát bán cầu phía sau. Hệ thống này nhằm để cảnh báo kịp thời cho phi hành đoàn về các mối đe dọa và nếu cần thiết để đáp trả từng loạt tên lửa điều khiển mà tiêm kích của kẻ thù có âm mưu tấn công Su-34 ở phía sau lưng. Nhờ radar phía sau, Su-34 có thể dò sóng phát hiện, theo dõi và định hướng cho tên lửa không đối không R-73 hoặc R-77 bắn trả máy bay địch ngay cả khi máy bay địch đang ở phía sau nó.

Trang bị trong các đơn vị

Sự phát triển của Su-34 đã bị hạn chế do tình trạng hạn hẹp về tài chính của Nga sau khi Liên Xô tan rã và chỉ có một số nhỏ những mô hình tiền sản xuất đã được chế tạo. Vào giữa năm 2004 Sukhoi công bố nhịp độ sản xuất ở mức độ thấp đang thay đổi tăng dần lên và số máy bay ban đầu để đủ số lượng trang bị cho một phi đội sẽ đưa vào phục vụ trong năm 2008. Tuy vậy, những chương trình nâng cấp vẫn được tiếp tục để kéo dài tuổi thọ của Su-24, do Su-34 vẫn chưa thể đưa vào phục vụ trong những năm tới.

Bộ trưởng quốc phòng Nga Sergei Ivanov đã công bố chính phủ chỉ mua 2 chiếc Su-34 trong năm 2006, và dự kiến sẽ có một trung đoàn không quân đầy đủ gồm 24 chiếc Su-34 hoạt động đến cuối năm 2010 (tổng cộng 58 chiếc sẽ được mua đến năm 2015 để thay thế hơn 300 chiếc Su-24 hiện đang được hiện đại hóa). Ông Ivanov đã ra yêu cầu mua sắm loại Su-34 bởi vì đây là một máy bay "có nhiều tính năng hiệu quả trên mọi lời chỉ trích về các thông số của nó". Không quân Nga sẽ cần những máy bay ném bom mới hơn để thay thế những chiếc Su-24 đã cũ.

Vào tháng 12 năm 2006, ông Sergei Ivanov tiết lộ khoảng chừng 200 chiếc Su-34 sẽ đưa vào phục vụ đến năm 2020. Đây là thông tin đã được xác nhận bởi Tư lệnh không quân Nga, tướng Vladimir Mikhailov vào 6 tháng 3 năm 2007.

2 chiếc đã được trao cho không quân vào 4 tháng 1 năm 2007, và hơn 6 chiếc nữa sẽ được giao trong năm 2008.

Loạt 16 chiếc Su-34 đầu tiên gặp nhiều vấn đề kỹ thuật. Có thông tin từ Izvestia nói Bộ Quốc phòng Nga đã viết một báo cáo khá dài chỉ ra rất nhiều khiếm khuyết trên những chiếc Su-34 này. Một chuyên gia giấu tên trong Tổ hợp công nghiệp quốc phòng Nga cho rằng "Su-34 là một thành tựu nổi bật nhất trong các máy bay cường kích của Liên Xô thời kỳ Chiến tranh lạnh, máy bay có thể tiêu diệt các cụm phòng không tầm thấp của NATO và tiêu diệt cả các mục tiêu di động, nhưng nó lại vô dụng trong tác chiến hiện đại" Anton Lavrov, nhà phân tích quân sự độc lập của Nga nhận định, bất kỳ trang thiết bị quân sự hiện đại nào trên thế giới sự chưa đầy đủ và thiếu sót là điều hoàn toàn có thể xảy ra. Trong khi đó, đại diện Tổ hợp công nghiệp quốc phòng Nga tỏ ra khá ngạc nhiên với báo cáo này. Và đại diện của Bộ Quốc phòng Nga là Đại tá không quân Nga Vladimir Drik đã bác bỏ các thông tin này.

Đa số lỗi trên những chiếc Su-34 đầu tiên đã được khắc phục ở các máy bay chuyển giao năm 2011-2012, còn các máy bay nhận được trước đó đã được nâng cấp, hoàn thiện. Các thông tin phản hồi từ phi công và hoa tiêu trên những chiếc Su-34 Fullback đang hoạt động trong không quân Nga là rất khả quan. Họ tỏ ra rất hài lòng với khả năng của chiếc máy bay này, với chế độ tự động hóa rất cao trong mọi hành trình của chuyến bay, khả năng xử lý nhanh nhạy với mục tiêu và quản lý giao diện vũ khí thân thiện.

Sĩ quan của Bộ Tư lệnh Không quân Nga nói: "Quân đội nhiều nước, trong đó có Quân đội Gruzia có các tổ hợp phòng không hiện đại. Thiếu Su-34, chúng ta không tránh khỏi đánh nhau như thời xưa và ném bom qua kính ngắm quang học hoặc ước lượng bằng mắt thường như hồi Chiến tranh Vệ quốc". Nhờ bom và tên lửa có điều khiển Su-34 có thể tiêu diệt các mục tiêu trên mặt đất ở cự li 20– 50 km, nghĩa là ngoài vùng nguy hiểm.

Các phiên bản

Các mẫu thử nghiệm
T10V-1 "42": mẫu bay thử nghiệm đầu tiên. Được cải tạo từ khung của Su-27 tại xưởng chế tạo của Sukhoi, với cái mũi mới được chế tạo ở Novosibirsk, và theo biên bản thì nó có hệ thống hạ cánh của Su-33.
T10V-2 "43": bay vào 18 tháng 12-1993, đây là chiếc đầu tiên được chế tạo ở Novosibirsk, nó có 4 giá treo vũ khí giống Su-35 và thùng chứa nhiên liệu liwsn, gia cố cánh trung tâm, hệ thống bánh mới và động cơ mới.
T10V-3: mẫu thử nghiệm độ tĩnh của khung máy bay.
T10V-4 "44": bay vào cuối năm 1996. Đây là chiếc đầu tiên có hệ thống vũ khí và điện tử đầy đủ, được trưng bày tại triển lãm hàng không Paris, tháng 6 năm 1997. Sau đó được biết đến với cái tên Su-32.
T10V-5 "45": chiếc Su-27IB đầu tiên với hệ thống điện tử nhiệm vụ Leninets hoàn thiện. Thỉnh thoảng được biết đến như chiếc đầu tiên của loạt sản xuất T-10V. Bay vào 28 tháng 12 năm 1994.
T10V-6 "46": bay vào tháng 1 năm 1998.
T10V-7: theo các thông tin thì nó được hoàn thành tại Novosibirsk và tháng 8 năm 2000.

Các mẫu chính thức
Su-27R: trong kế hoạch thì nó thay thế Su-24 và MiG-25RB trong vai trò trinh sát chiến thuật. BKR (Bortovoi Kompleks Razvedki: trinh sát phức tạp) được trang bị hệ thống trinh sát điện tử-quang học, laser và IRLS.
Su-27IBP: phiên bản trong kế hoạch với vai trò gây nhiễu chiến thuật thay thế cho Yak-28PP và Su-24MP.
Su-27IB'': phiên bản tuần tra-chiến đấu tầm xa. Tên gọi trong OKB không được biết. Có thể nhầm lẫn với dự án Su-30K-2 dựa trên mẫu Su-33UB.Su-32: phiên bản xuất khẩu vào lúc đầu, được áp dụng tên gọi này tại Nga từ năm 2000.Su-32FN/MF: dựa trên mẫu T10V-4 "45", bay lần đầu tiên vào 28 tháng 12-1994, xuất hiện tại triển lãm hàng không Paris năm 1995. Nó được sản xuất để thay thể Su-24 trong Hải quân Nga.Su-34: phiên bản nội địa lúc đầu, bị gián đoạn vào năm 2000. Hiện nay đã được tiếp tục phát triển.

Thông số kỹ thuật (Su-34)

Đặc điểm riêngPhi đoàn: 2Chiều dài: 23,34 m (72 ft 2 in)Sải cánh: 14,7 m (48 ft 3 in)Chiều cao: 6,09 m (19 ft 5 in)Diện tích : 62,04 m²Trọng lượng rỗng: 22.500 kgTrọng lượng cất cánh: 39.000 kg (85.980 lb)Trọng lượng cất cánh tối đa: 45.100 kg (99.425 lb)Động cơ: 2× động cơ phản lực Lyulka AL-35F, công suất sau khi đốt nhiên liệu lần 2 là 137.2 kN (30.845 lbf) mỗi chiếcNhiên liệu: 12.100 kg(15.400l)

Hiệu suất bayVận tốc cực đại: Mach 1.8 trên trần bay thông dụng, Mach 1.2 trên độ cao sát mặt biểnTầm bay: 4.500 km (2.800 mi) (tuần tiễu), 1130 km (700 mi) (chiến đấu)Trần bay: 14.000 m (45.890 ft)Vận tốc lên cao: N/ALực nâng của cánh: 629 kg/m² (129 lb/ft²)Lực đẩy/trọng lượng: 0.68
Vũ khí
Tải trọng vũ khí khi mang đầy nhiên liệu là 4 tấn vũ khí, tải trọng chiến đấu thông thường là 8 tấn vũ khí, tải trọng chiến đấu tối đa là 12 tấn vũ khí với bán kính chiến đấu 1.000 km, tải trọng vũ khí tối đa có thể lên tới 14 tấn vũ khí (tải trọng chiến đấu là lượng vũ khí tối đa mà máy bay có thể mang theo mà vẫn có thể tác chiến hiệu quả, còn tải trọng tối đa là lượng vũ khí lớn nhất mà máy bay có thể mang theo khi cất cánh (nhưng không thể tác chiến hiệu quả do tầm bay bị rút xuống quá ngắn), vì vậy cùng 1 máy bay thì tải trọng tối đa luôn lớn hơn khá nhiều so với tải trọng tác chiến)

1× pháo 30 mm GSh-30-1 180 viên đạn
2× giá treo ở đầu cánh cho tên lửa không đối không R-73 (AA-11 'Archer')
10× giá treo dưới cánh và thân mang được 8.000 kg (17.630 lb) tới 12.000 kg vũ khí, bao gồm vũ khí không đối không, không đối đất, không đối biển, tên lửa chống tàu, bom điều khiển laser, và các loại khác.

Chú thích

Liên kết ngoàiNga:
NAPO Su-34 Fighter-Bomber (Manufacturer's Website)
Russian Su-34 Website
Russian Air Force to get two new Su-34 bombers in 2006 (from RIA Novosti)
SU-34/32FN Long range fighter-bomberAnh''':
Sukhoi Su-32 (Su-34) (company page)
Airforce Technology Su-34
Cockpit Views
Su-34 Fullback
Sukhoi Su-34 Fullback: Russia's New Heavy Strike Fighter
Russia gets first new Su-34
Video demonstrating the development and capabilities of the SU-34
MILAVIA.net SU-34 Page
Nga hoàn thành thử nghiệm máy bay ném bom Su-34
Su-34 bay biểu diễn

Nội dung liên quan

Máy bay có cùng sự phát triển
Su-27
Su-30
Su-33
Su-35
Su-37

Máy bay có tính năng tương đương
Su-24 'Fencer'
F-15E Strike Eagle
Tornado IDS
F-111 Aardvark

Su-34
Máy bay quân sự Nga thập niên 1990
Máy bay chiến đấu
Máy bay quân sự
Máy bay cường kích
Máy bay hai động cơ phản lực
Máy bay cánh trên
Máy bay cánh mũi
Máy bay chiến đấu Liên Xô và Nga
Giới thiệu năm 2014
Máy bay cường kích Liên Xô và Nga


title: Ancylostomia

text:
Ancylostomia là một chi bướm đêm thuộc họ Crambidae.

Chú thích

Tham khảo

Crambidae
Ancylostomia


title: Clavicornaltica iriana

text:
Clavicornaltica iriana là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 1996.

Chú thích

Tham khảo

Clavicornaltica