title: Hélène Rollès

text:
Hélène Rollès (20 tháng 12 năm 1966) là một ca sĩ và diễn viên người Pháp. Cô được biết tới nhiều nhất qua vai diễn chính trong loạt phim truyền hình Pháp Hélène et les Garçons. Bên cạnh đó Hélène Rollès còn có một số album nhạc Pop thành công trong giai đoạn đầu thập niên 1990.

Tiểu sử
Hélène Rollès sinh năm 1966 tại thành phố Le Mans, Pháp. Năm 12 tuổi, cô đã được chọn tham gia bộ phim Le Mouton noir (1979), một tác phẩm có sự góp mặt của Jacques Dutronc và Brigitte Fossey. Năm 1986 bước ngoặt sự nghiệp đến với Hélène khi cô được Jean-Luc Azoulay mời tham gia công ty giải trí AB Productions. Năm 1988 cô cho ra đời đĩa đơn đầu tiên Dans ses grands yeux verts, một ca khúc do Jean-Luc Azoulay sáng tác, bài hát đã bán được khoảng 100.000 bản tại thị trường Pháp và biến Hélène trở thành ngôi sao mới của làng nhạc nước này. Lập tức cô thu âm tiếp ba ca khúc khác cho bộ phim hoạt hình Nhật Bản Candy, đó là Le Noël de Candy, Dors petite Candy và La ballade de Candy.

Năm 1989 các nhà sản xuất đã cho phát hành album nhạc đầu tiên của Hélène trong đó có nhiều ca khúc đáng chú ý như Ce train qui s'en va, Sarah và Jimmy, Jimmy, album này đã không thực sự thành công về mặt thương mại tại Pháp, tuy vậy nó lại được chú ý ở châu Á và Hélène được mời tham gia các buổi biểu diễn của Dorothée ở Trung Quốc vào tháng 5 năm 1990. Bên cạnh sự nghiệp âm nhạc, Hélène còn xuất hiện trên truyền hình trong loạt chương trình cho tuổi trẻ Club Dorothée của đài TF1 và một số tập trong loạt phim truyền hình Pas de pitié pour les croissants. Về phần mình, Jean Luc Azoulay tiếp tục hỗ trợ sự nghiệp âm nhạc của Hélène bằng cách mời cô thu âm nhiều bài hát cho các bộ phim hoạt hình của Club Dorothée như Makko, Magique Tickle hay Drôle de fée. Hélène còn tham gia một vai diễn trong các vở nhạc kịch Retour à Diguedondaine và Rock'n' Twist.

Tháng 12 năm 1991, Hélène được chọn vào vai diễn Hélène Girard, một trong các vai chính của loạt hài kịch tình huống Premiers Baisers trên đài TF1. Ngay lập tức vai diễn của cô được khán giả xem truyền hình hâm mộ tới mức tháng 4 năm 1992 Jean-Luc Azoulay quyết định lập ra hẳn một loạt hài kịch tình huống mới xoay quanh nhân vật Hélène Girard lấy tên Hélène et les Garçons. Thành công nhanh chóng đến với Hélène et les Garçons khi nó được khán giả trẻ đón nhận nồng nhiệt, ước tính trong giai đoạn đỉnh cao loạt hài kịch này thu hút tới 6,5 triệu người xem mỗi tối, Hélène Rollès trở thành ngôi sao lớn nhất của giới trẻ Pháp giai đoạn 1992 đến 1995. Thành công của Hélène trên truyền hình cũng kéo theo thành công trên thị trường âm nhạc, ca khúc nhạc nền của Hélène et les Garçons do cô trình diễn là Pour l'amour d'un garçon leo tới vị trí thứ 4 trong bảng xếp hạng các ca khúc ăn khách, còn album nhạc thứ hai của cô ra đời vào cuối năm 1992 bán được tới trên 600.000 bản.

Sự nghiệp của Hélène lên tới đỉnh cao vào năm 1993 khi Hélène et les Garçons tiếp tục được hâm mộ trên kênh TF1 còn album thứ ba của cô, Je m'appelle Hélène, bán được tới 900.000 bản, riêng ca khúc Je m'appelle Hélène leo lên vị trí thứ năm của bảng xếp hạng Top 50 và cho đến nay vẫn là ca khúc thành công nhất của Hélène. Cô nổi tiếng đến mức hãng AB để quảng bá cho ca sĩ mới Anthony Dupray đã cho phát hành một ca khúc nói về Hélène với nhan đề Autour de toi, Hélène. Hélène còn được mời biểu diễn ở các sân khấu ca nhạc lớn như Zénith de Paris hay MIDEM de Cannes. Năm 1994 album thứ tư của Hélène, Le miracle de l'amour, tiếp tục là một thành công thương mại khi lượng bán ra của nó đạt 350.000 tới 700.000 bản. Từ tháng 1 cho tới tháng 3 năm 1995, Hélène thực hiện chuyến lưu diễn vòng quanh nước Pháp, Bỉ và cả Na Uy nơi cô rất được hâm mộ. Cũng trong năm này Hélène tham gia loạt hài kịch truyền hình mới Le miracle de l'amour, đây là tác phẩm thay thế cho Hélène et les Garçons đã kết thúc từ một năm trước đó, tuy không thành công được như Hélène et les Garçons nhưng loạt hài kịch truyền hình này cũng thu hút được tới 4 triệu khán giả truyền hình mỗi tối.

Tuy thành công vang dội nhưng cường độ làm việc quá nặng nề cũng bắt đầu ảnh hưởng đến Hélène, cô lả đi ngay trên sàn diễn trong buổi biểu diễn đầu tiên của cô tại Cung thể thao Paris-Bercy. Tình trạng sức khỏe khiến Hélène phải rút lui dần khỏi loạt hài kịch Le Miracle de l'amour cũng như các dự án truyền hình khác. Danh tiếng của cô vì thế cũng dần sụt giảm trong giới trẻ Pháp. Tháng 12 năm 1995 album thứ năm của Hélène với tựa đề Toi...Emois chỉ bán được 80.000 bản. Cô tiếp tục tham gia album A force de solitude vào năm 1997 rồi rút lui hẳn khỏi làng giải trí Pháp.

Tới năm 2003 Hélène quay lại làng nhạc với đĩa đơn Que du vent, cô đồng thời cũng tham gia một vai diễn nhỏ trong bộ phim Exit của đạo diễn Olivier Megaton và do Luc Besson sản xuất. Loạt hài kịch Vacances de l'amour, phần cuối trong bộ ba Hélène et les Garçons cũng chứng kiến sự quay trở lại của Hélène. Tuy vậy cô vẫn giữ cho mình một đời sống riêng kín đáo, tránh xa báo chí và truyền hình Pháp và vai trò một ngôi sao như thời gian trước kia.

Danh sách tác phẩm

Phim đã đóng

Album nhạc

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Hélène Rollès, toujours par amour
 Hélène Rollès et mon Horizon - Le poème de Vladislav Luchianov
 Toi, Hélène Rollès
 Hélène notre étoile
 Hélène Rollès Online
 Hélène et les garcons, and Hélène Rollès

Sinh năm 1966
Người Le Mans
Nhân vật còn sống
Nữ ca sĩ Pháp
Nữ diễn viên điện ảnh Pháp
Nữ diễn viên truyền hình Pháp


title: Văn Phong, An Dương (Hà Nam)

text:
Văn Phong (chữ Hán giản thể: 文峰区, Hán Việt: Văn Phong khu) là một quận thuộc địa cấp thị An Dương (chữ Hán giản thể: 安阳市), tỉnh Hà Nam, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Quận Bắc Quan có diện tích 179 km2, dân số năm 2002 là 340.000 người, mã số bưu chính là 455000. Quận lỵ đóng ở đại lộ Văn Minh.

Quận này được chia ra thành các đơn vị hành chính gồm 13 nhai đạo: Điềm Thủy Tỉnh, Đầu Nhị Tam, Đông Đại Nhai, Đông Quan, Nam Quan, Tây Quan, Tây Đại Nhai, Sài Si Đại Đạo, Trung Hoa Lộ, Vĩnh Minh Lộ, Quang Hoa và Bắc Đại Nhai; 1 trấn Bảo Liên Tự và 1 hương Cao Trang.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang web chính quyền quận Văn Phong

Đơn vị cấp huyện Hà Nam (Trung Quốc)
An Dương, Hà Nam


title: Hemitoma emarginata

text:
Montfortia emarginata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Fissurellidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Hemitoma


title: Altrip

text:
Altrip là một xã thuộc thuộc huyện Rhein-Pfalz, bang Rheinland-Pfalz,phía tây nước Đức. Xã này có diện tích 11 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 7865 người.

Xã này tọa lạc bên tả ngạn sông Rhine, khoảng 7 km về phía đông nam của Ludwigshafen.

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz
Xã và đô thị ở huyện Rhein-Pfalz


title: Polino

text:
Polino là một đô thị ở tỉnh Terni trong vùng Umbria của Ý, có cự ly khoảng 70 km về phía đông nam của Perugia và khoảng 15 km về phía đông của Terni. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 275 người và diện tích là 19,5 km².

Polino giáp các đô thị: Arrone, Ferentillo, Leonessa, Morro Reatino, Rivodutri.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Terni
Thành phố và thị trấn ở Umbria


title: Leptodactylodon bueanus

text:
Leptodactylodon bueanus là một loài ếch thuộc họ Astylosternidae.
Đây là loài đặc hữu của Cameroon.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, sông ngòi, và rừng thoái hóa nghiêm trọng.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Amiet, J.-L. 2004. Leptodactylodon bueanus . 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

Leptodactylodon
Động vật đặc hữu Cameroon


title: Epamera

text:
Epamera là một chi bướm ngày thuộc họ Lycaenidae.

Chú thích

Tham khảo

Họ Bướm xanh


title: Trematocara variabile

text:
Trematocara variabile là một loài cá thuộc họ Cichlidae. Nó được tìm thấy ở Burundi, Cộng hòa Dân chủ Congo, Tanzania, và Zambia. Các môi trường sống tự nhiên của chúng là hồ nước ngọt và vùng đồng bằng nội địa.

Chú thích

Tham khảo

 Ntakimazi, G. 2005. Trematocara variabile. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 5 tháng 8 năm 2007.

Trematocara


title: Taitō, Tokyo

text:
Taitō (tiếng Nhật: 台東区) là một trong 23 khu đặc biệt của Tokyo.

Tính đến năm 2010, khu có dân số ước tính 174.433 và mật độ 17.300 người/km². Tổng diện tích 10,08 km².

Lịch sử
Khu này được thành lập ngày 15 tháng 3 năm 1947.

Địa lý

Nằm ở phần phía đông bắc của khu vực phường của Tokyo, Taito được bao quanh bởi năm khu đặc biệt khác: Chiyoda, Bunkyo, Arakawa, Sumida và Chūō.

Bảo tàng Quốc gia Tokyo đặt tại Taito.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Sách chỉ dẫn văn hóa Taito "Bunka Tabou"

Các khu đặc biệt của Tokyo


title: Quiberville

text:
Quiberville là một xã thuộc tỉnh Seine-Maritime trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Huy hiệu

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-Maritime
Seine-Maritime
Normandy

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
 Website of Quiberville sailing club
Quiberville on the Quid website

Xã của Seine-Maritime


title: Pachylia

text:
Pachylia là một chi bướm đêm thuộc họ Sphingidae.

Các loài
Pachylia darceta - Druce 1881
Pachylia ficus - (Linnaeus 1758)
Pachylia syces - (Hubner 1819)

Tham khảo

Liên kết ngoài

Dilophonotini


title: Aspidimorpha collarti

text:
Aspidimorpha collarti là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Borowiec miêu tả khoa học năm 1997.

Chú thích

Tham khảo

Aspidimorpha


title: Andrena cyanomicans

text:
Andrena cyanomicans là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Pérez mô tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

C
Động vật được mô tả năm 1895


title: Salazie

text:
Salazie là một xã thuộc tỉnh Réunion.

Xem thêm
 Hell-Bourg, a village, part of the commune of Salazie
 Trou de Fer
Xã của tỉnh Réunion

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
CIREST site
Official site of the commune

Xã của Réunion


title: Phóng xạ

text:
Phóng xạ hay phóng xạ hạt nhân là hiện tượng một số hạt nhân nguyên tử không bền tự biến đổi và phát ra các bức xạ hạt nhân (thường được gọi là các tia phóng xạ). Các nguyên tử có tính phóng xạ gọi là các đồng vị phóng xạ, còn các nguyên tử không phóng xạ gọi là các đồng vị bền. Các nguyên tố hóa học chỉ gồm các đồng vị phóng xạ (không có đồng vị bền) gọi là nguyên tố phóng xạ. Một vật chất chứa các hạt nhân không bền được coi là chất phóng xạ. Ba trong số các loại phân rã phổ biến nhất là phân rã alpha, phân rã beta và phân rã gamma, tất cả đều liên quan đến việc phát ra một hoặc nhiều hạt hoặc photon. Lực yếu là cơ chế gây ra phân rã beta.

Phân rã phóng xạ là một quá trình ngẫu nhiên ở cấp độ các nguyên tử đơn lẻ. Theo lý thuyết lượng tử, không thể dự đoán khi nào một nguyên tử cụ thể sẽ phân rã, bất kể nguyên tử đó đã tồn tại bao lâu. Tuy nhiên, đối với một số lượng đáng kể các nguyên tử giống hệt nhau, tốc độ phân rã tổng thể có thể được biểu thị dưới dạng hằng số phân rã hoặc chu kỳ bán rã. Chu kỳ bán rã của nguyên tử phóng xạ có phạm vi rất lớn; từ gần như tức thời đến lâu hơn rất nhiều so với tuổi của vũ trụ.

Hạt nhân đang phân rã được gọi là hạt nhân phóng xạ mẹ (hoặc đồng vị phóng xạ mẹ ), và quá trình này tạo ra ít nhất một nuclide con. Ngoại trừ sự phân rã gamma hoặc sự chuyển đổi bên trong từ trạng thái kích thích hạt nhân, sự phân rã là một sự biến đổi hạt nhân dẫn đến một con chứa một số proton hoặc neutron khác nhau (hoặc cả hai). Khi số lượng proton thay đổi, một nguyên tử của một nguyên tố hóa học khác được tạo ra.

 Phân rã alpha xảy ra khi hạt nhân phóng ra một hạt alpha (hạt nhân heli).
 Sự phân rã beta xảy ra theo hai cách;
 (I) phân rã trừ beta, khi hạt nhân phát ra một electron và một phản neutrino trong một quá trình biến đổi một neutron thành một proton.
 (II) phân rã cộng beta, khi hạt nhân phát ra một positron và một neutrino trong một quá trình thay đổi một proton thành một neutron, quá trình này còn được gọi là phát xạ positron.
 Trong phân rã gamma, một hạt nhân phóng xạ đầu tiên bị phân rã bởi sự phát xạ của một hạt alpha hoặc beta. Hạt nhân con thường ở trạng thái kích thích và nó có thể phân rã xuống trạng thái năng lượng thấp hơn bằng cách phát ra photon tia gamma.
 Trong phát xạ neutron, các hạt nhân cực kỳ giàu neutron, được hình thành do các dạng phân rã khác hoặc sau nhiều lần bắt neutron liên tiếp, đôi khi mất năng lượng do phát xạ neutron, dẫn đến sự thay đổi từ đồng vị này sang đồng vị khác của cùng một nguyên tố.
 Trong quá trình bắt điện tử, hạt nhân có thể bắt giữ một điện tử quay quanh, khiến một proton chuyển đổi thành một neutron trong một quá trình gọi là bắt điện tử. Một neutrino và một tia gamma sau đó được phát ra.
 Trong phân rã cụm và phân hạch hạt nhân, một hạt nhân nặng hơn một hạt alpha được phát ra.

Ngược lại, có những quá trình phân rã phóng xạ không dẫn đến biến đổi hạt nhân. Năng lượng của một hạt nhân bị kích thích có thể được phát ra dưới dạng tia gamma trong một quá trình gọi là phân rã gamma, hoặc năng lượng đó có thể bị mất đi khi hạt nhân tương tác với một electron quỹ đạo gây ra sự phóng ra khỏi nguyên tử của nó, trong một quá trình được gọi là chuyển đổi bên trong. Một kiểu phân rã phóng xạ khác dẫn đến các sản phẩm thay đổi, xuất hiện dưới dạng hai hoặc nhiều "mảnh" của hạt nhân ban đầu với một loạt các khối lượng có thể. Sự phân rã này, được gọi là sự phân hạch tự phát, xảy ra khi một hạt nhân lớn không ổn định tự phân tách thành hai (hoặc đôi khi ba) hạt nhân con nhỏ hơn, và thường dẫn đến sự phát xạ tia gamma, neutron hoặc các hạt khác từ các sản phẩm đó. Ngược lại, các sản phẩm phân rã từ hạt nhân có spin có thể được phân phối không đẳng hướng đối với hướng spin đó. Có thể do ảnh hưởng bên ngoài như trường điện từ, hoặc do hạt nhân được tạo ra trong một quá trình động lực hạn chế hướng quay của nó, hiện tượng dị hướng có thể được phát hiện. Quá trình mẹ như vậy có thể là một quá trình phân rã trước đó, hoặc một phản ứng hạt nhân.

Để có bảng tóm tắt hiển thị số lượng các nuclit phóng xạ và ổn định trong mỗi loại, hãy xem hạt nhân phóng xạ. Có 28 nguyên tố hóa học tự nhiên trên Trái Đất là chất phóng xạ, trong đó có 34 hạt nhân phóng xạ (6 nguyên tố có 2 hạt nhân phóng xạ khác nhau) có niên đại trước thời điểm hình thành Hệ Mặt trời. 34 chất này được gọi là nuclêôtit nguyên thủy. Các ví dụ nổi tiếng là urani và thori, nhưng cũng bao gồm các đồng vị phóng xạ tồn tại lâu dài trong tự nhiên, chẳng hạn như kali-40.

Khoảng 50 hạt nhân phóng xạ khác có tuổi thọ ngắn hơn, chẳng hạn như radium-226 và radon-222, được tìm thấy trên Trái Đất, là sản phẩm của chuỗi phân rã bắt đầu với các nuclide nguyên thủy, hoặc là sản phẩm của các quá trình vũ trụ đang diễn ra, chẳng hạn như tạo thành carbon-14 từ nitơ-14 trong khí quyển bởi các tia vũ trụ. Hạt nhân phóng xạ cũng có thể được sản xuất nhân tạo trong máy gia tốc hạt hoặc lò phản ứng hạt nhân, dẫn đến 650 hạt trong số này có chu kỳ bán rã hơn một giờ, và vài nghìn hạt nhân nữa có chu kỳ bán rã thậm chí còn ngắn hơn.

Lịch sử

Phóng xạ được nhà khoa học người Pháp Henri Becquerel phát hiện vào năm 1896 khi làm việc với vật liệu phát quang. Những vật liệu này phát sáng trong bóng tối sau khi tiếp xúc với ánh sáng, và ông nghi ngờ rằng sự phát sáng được tạo ra trong ống tia âm cực bởi tia X có thể liên quan đến hiện tượng lân quang. Ông bọc một tấm ảnh bằng giấy đen và đặt nhiều loại muối phát quang lên đó. Tất cả các kết quả đều âm tính cho đến khi ông sử dụng muối urani. Các muối urani làm cho đĩa bị đen đi mặc dù đĩa được bọc trong giấy đen. Những bức xạ này được đặt tên là "Tia Becquerel".

Rõ ràng là sự đen đi của tấm này không liên quan gì đến hiện tượng lân quang, vì sự đen đi cũng được tạo ra bởi các muối không phát quang của urani và bởi urani kim loại. Từ những thí nghiệm này, người ta thấy rõ rằng có một dạng bức xạ không nhìn thấy được có thể đi qua giấy và làm cho tấm giấy phản ứng như thể được chiếu dưới ánh sáng.

Lúc đầu, có vẻ như bức xạ mới tương tự như tia X được phát hiện gần đây. Nghiên cứu sâu hơn của Becquerel, Ernest Rutherford, Paul Villard, Pierre Curie, Marie Curie, và những người khác cho thấy dạng phóng xạ này phức tạp hơn đáng kể. Rutherford là người đầu tiên nhận ra rằng tất cả các nguyên tố như vậy đều phân rã theo cùng một công thức hàm mũ toán học. Rutherford và học trò của ông là Frederick Soddy là những người đầu tiên nhận ra rằng nhiều quá trình phân rã dẫn đến sự biến đổi của nguyên tố này sang nguyên tố khác. Sau đó, định luật dịch chuyển phóng xạ của Fajans và Soddy được xây dựng để mô tả các sản phẩm của phân rã alpha và beta.

Các nhà nghiên cứu ban đầu cũng phát hiện ra rằng nhiều nguyên tố hóa học khác, ngoài urani, có đồng vị phóng xạ. Một cuộc tìm kiếm có hệ thống về tổng hoạt độ phóng xạ trong quặng urani cũng đã giúp Pierre và Marie Curie cô lập hai nguyên tố mới: poloni và radi. Ngoại trừ tính phóng xạ của radi, sự giống nhau về mặt hóa học của radi với bari khiến hai nguyên tố này rất khó phân biệt.

Nghiên cứu về phóng xạ của Marie và Pierre Curie là một yếu tố quan trọng trong khoa học và y học. Sau khi nghiên cứu về tia Becquerel, họ đã phát hiện ra cả radi và poloni, họ đã đặt ra thuật ngữ "phóng xạ". Nghiên cứu của họ về các tia xuyên thấu trong urani và phát hiện ra radi đã khởi động một kỷ nguyên sử dụng radi để điều trị ung thư. Việc phát hiện nguyên tố rađi của họ có thể được coi là hoạt động sử dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình đầu tiên và là bước khởi đầu của y học hạt nhân hiện đại.

Nguy hiểm sức khỏe ban đầu

Những nguy hiểm của bức xạ ion hóa do phóng xạ và tia X không được nhận ra ngay lập tức.

Tia X
Việc Wilhelm Röntgen phát hiện ra tia X vào năm 1895 đã dẫn đến việc các nhà khoa học, bác sĩ và nhà phát minh thử nghiệm rộng rãi. Nhiều người bắt đầu kể lại những câu chuyện về bỏng, rụng tóc và tệ hơn trên các tạp chí kỹ thuật ngay từ năm 1896. Vào tháng 2 năm đó, Giáo sư Daniel và Tiến sĩ Dudley của Đại học Vanderbilt đã thực hiện một thí nghiệm liên quan đến việc X-raying đầu của Dudley khiến ông bị rụng tóc. Một báo cáo của Tiến sĩ HD Hawks về việc ông bị bỏng nặng ở tay và ngực trong một cuộc trình diễn bằng tia X, là báo cáo đầu tiên trong số nhiều báo cáo khác trên tạp chí Electrical Review.

Những người thử nghiệm khác, bao gồm Elihu Thomson và Nikola Tesla, cũng báo cáo bị bỏng. Thomson cố tình để ngón tay tiếp xúc với ống tia X trong một thời gian và bị đau, sưng và phồng rộp. Các tác động khác, bao gồm tia cực tím và ôzôn, đôi khi được cho là nguyên nhân gây ra thiệt hại, và nhiều bác sĩ vẫn khẳng định rằng không có bất kỳ ảnh hưởng nào từ việc tiếp xúc với tia X.

Mặc dù vậy, đã có một số cuộc điều tra về mối nguy có hệ thống ban đầu, và ngay từ năm 1902, William Herbert Rollins đã viết một cách gần như tuyệt vọng rằng những cảnh báo của ông về những nguy hiểm liên quan đến việc sử dụng bất cẩn tia X đã không được ngành công nghiệp hay các đồng nghiệp của ông để ý đến. Vào thời điểm này, Rollins đã chứng minh rằng tia X có thể giết chết động vật thí nghiệm, có thể khiến một con chuột lang đang mang thai bị sẩy thai và chúng có thể giết chết một bào thai. Ông cũng nhấn mạnh rằng "động vật khác nhau về tính nhạy cảm với hành động bên ngoài của tia X" và cảnh báo rằng những khác biệt này được xem xét khi bệnh nhân được điều trị bằng phương pháp X-quang.

Chất phóng xạ

Tuy nhiên, các tác động sinh học của bức xạ do chất phóng xạ ít dễ đo hơn. Điều này đã tạo cơ hội cho nhiều bác sĩ và tập đoàn tiếp thị các chất phóng xạ dưới dạng thuốc bằng sáng chế. Ví dụ như phương pháp điều trị bằng thuốc xổ radi và nước có chứa radi để uống như thuốc bổ. Marie Curie phản đối cách điều trị này, cảnh báo rằng tác động của bức xạ đối với cơ thể con người chưa được hiểu rõ. Curie sau đó đã chết vì bệnh thiếu máu bất sản sinh tủy, có thể do tiếp xúc với bức xạ ion hóa. Đến những năm 1930, sau một số trường hợp hoại tử xương và tử vong của những người đam mê điều trị bằng radi, các sản phẩm thuốc có chứa radi đã bị loại bỏ phần lớn khỏi thị trường (lang băm phóng xạ).

Bảo vệ phóng xạ
Chỉ một năm sau khi Röntgen phát hiện ra tia X, kỹ sư người Mỹ Wolfram Fuchs (1896) đã đưa ra lời khuyên bảo vệ có lẽ là đầu tiên, nhưng mãi đến năm 1925, Đại hội X quang quốc tế (ICR) đầu tiên mới được tổ chức và xem xét việc thiết lập sự bảo vệ quốc tế. Ảnh hưởng của phóng xạ lên gen, bao gồm cả ảnh hưởng của nguy cơ ung thư, đã được công nhận muộn hơn nhiều. Năm 1927, Hermann Joseph Muller công bố nghiên cứu cho thấy các tác động của phóng xạ lên gen và năm 1946, ông được trao giải Nobel Sinh lý học hoặc Y học cho những phát hiện của mình.

ICR lần thứ hai được tổ chức tại Stockholm vào năm 1928 và đề xuất việc thông qua đơn vị rontgen, và 'Ủy ban Bảo vệ Tia X và Radium Quốc tế' (IXRPC) được thành lập. Rolf Sievert được chỉ định là Chủ tịch, nhưng động lực là George Kaye của Phòng thí nghiệm Vật lý Quốc gia Anh. Ủy ban đã họp vào các năm 1931, 1934 và 1937.

Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, phạm vi và số lượng chất phóng xạ được xử lý ngày càng tăng do các chương trình hạt nhân quân sự và dân sự dẫn đến việc nhiều nhóm lao động và công chúng có khả năng bị phơi nhiễm với mức độ bức xạ ion hóa có hại. Điều này đã được xem xét tại ICR đầu tiên sau chiến tranh được triệu tập ở London vào năm 1950, khi Ủy ban Quốc tế về Bảo vệ Phóng xạ (ICRP) hiện nay ra đời. Kể từ đó, ICRP đã phát triển hệ thống quốc tế hiện nay về bảo vệ phóng xạ, bao gồm tất cả các khía cạnh của nguy cơ phóng xạ.

Đơn vị phóng xạ

Đơn vị hoạt động phóng xạ của Hệ Đơn vị Quốc tế (SI) là becquerel (Bq), được đặt tên để vinh danh nhà khoa học Henri Becquerel. Một Bq được định nghĩa là một lần biến đổi (hoặc phân rã) mỗi giây.

Một đơn vị cũ của độ phóng xạ là curie, Ci, ban đầu được định nghĩa là "số lượng hoặc khối lượng phát xạ rađi ở trạng thái cân bằng với một gam (nguyên tố) rađi ". Ngày nay, curie được định nghĩa là  phân rã mỗi giây, do đó 1   curie (Ci) = . Vì mục đích bảo vệ phóng xạ, mặc dù Ủy ban Điều tiết Hạt nhân Hoa Kỳ cho phép sử dụng đơn vị curie cùng với đơn vị SI, các chỉ thị về đơn vị đo lường của Liên minh châu Âu yêu cầu loại bỏ dần việc sử dụng nó cho các mục đích "sức khỏe cộng đồng..." đến ngày 31 tháng 12 năm 1985.

Ảnh hưởng của bức xạ ion hóa thường được đo bằng đơn vị Gray đối với cơ học hoặc Sievert đối với tổn thương mô.

Các loại phân rã

Các nhà nghiên cứu ban đầu phát hiện ra rằng một điện trường hoặc từ trường có thể chia sự phát xạ phóng xạ thành ba loại chùm tia. Các tia được đặt tên là alpha, beta và gamma, theo thứ tự tăng dần khả năng xuyên qua vật chất của chúng. Sự phân rã alpha chỉ được quan sát thấy ở các nguyên tố nặng hơn có số nguyên tử 52 (tellurium) và lớn hơn, ngoại trừ beryli-8 (phân rã thành hai hạt alpha). Hai loại phân rã khác được quan sát thấy trong tất cả các nguyên tố. Chì, số hiệu nguyên tử 82, là nguyên tố nặng nhất để có bất kỳ đồng vị nào bền (với giới hạn đo lường) trong phân rã phóng xạ. Phân rã phóng xạ được nhìn thấy trong tất cả các đồng vị của tất cả các nguyên tố có số nguyên tử 83 (bismuth) hoặc lớn hơn. Tuy nhiên, Bismuth-209 chỉ có tính phóng xạ rất nhẹ, với chu kỳ bán rã lớn hơn tuổi của vũ trụ; các đồng vị phóng xạ có chu kỳ bán rã cực dài được coi là ổn định hiệu quả cho các mục đích thực tế.

Khi phân tích bản chất của các sản phẩm phân rã, rõ ràng là theo hướng của lực điện từ tác dụng lên bức xạ của từ trường và điện trường bên ngoài, các hạt alpha mang điện tích dương, hạt beta mang điện tích âm và tia gamma là trung hòa. Từ độ lớn của độ lệch, rõ ràng là các hạt alpha có khối lượng lớn hơn nhiều so với các hạt beta. Đưa các hạt alpha qua một cửa sổ kính rất mỏng và nhốt chúng trong một ống phóng điện cho phép các nhà nghiên cứu nghiên cứu quang phổ phát xạ của các hạt bị bắt, và cuối cùng đã chứng minh rằng các hạt alpha là hạt nhân heli. Các thí nghiệm khác cho thấy bức xạ beta, phát sinh từ sự phân rã và tia âm cực, là các electron tốc độ cao. Tương tự như vậy, bức xạ gamma và tia X được coi là bức xạ điện từ năng lượng cao.

Mối quan hệ giữa các loại phân rã cũng bắt đầu được xem xét: Ví dụ, phân rã gamma hầu như luôn được phát hiện có liên quan đến các loại phân rã khác, và xảy ra vào cùng thời điểm hoặc sau đó. Phân rã gamma là một hiện tượng riêng biệt, với chu kỳ bán rã của riêng nó (ngày nay được gọi là quá trình chuyển đổi đồng phân), được tìm thấy trong phóng xạ tự nhiên là kết quả của sự phân rã gamma của các đồng phân hạt nhân di căn kích thích, lần lượt được tạo ra từ các loại phân rã khác.

Mặc dù các bức xạ alpha, beta và gamma được tìm thấy phổ biến nhất, nhưng các loại bức xạ khác cuối cùng đã được phát hiện. Ngay sau khi phát hiện ra positron trong các sản phẩm tia vũ trụ, người ta nhận ra rằng cùng một quá trình hoạt động trong phân rã beta cổ điển cũng có thể tạo ra positron (phát xạ positron), cùng với neutrino (phân rã beta cổ điển tạo ra phản neutrino). Trong một quá trình tương tự phổ biến hơn, được gọi là bắt điện tử, một số nuclide giàu proton đã được tìm thấy để bắt các điện tử nguyên tử của chính chúng thay vì phát ra positron, và sau đó các nuclide này chỉ phát ra một neutrino và một tia gamma từ hạt nhân bị kích thích (và thường là cả Auger điện tử và tia X đặc trưng, là kết quả của sự sắp xếp lại trật tự của các điện tử để lấp đầy vị trí của điện tử bị bắt còn thiếu). Những loại phân rã này liên quan đến sự bắt giữ hạt nhân của các electron hoặc sự phát xạ của các electron hoặc positron, và do đó có tác dụng di chuyển một hạt nhân theo tỷ lệ giữa neutron và proton có năng lượng ít nhất trong tổng số nucleon nhất định. Do đó, điều này tạo ra một hạt nhân ổn định hơn (năng lượng thấp hơn).

(Một quá trình lý thuyết của việc bắt positron, tương tự như việc bắt electron, có thể trong nguyên tử phản vật chất, nhưng chưa được quan sát, như các nguyên tử phản vật chất phức tạp vượt antihelium không có sẵn dưới dạng thực nghiệm. Một sự phân rã như vậy sẽ đòi hỏi các nguyên tử phản vật chất ít nhất phải phức tạp như beryli-7, đồng vị nhẹ nhất được biết đến của vật chất bình thường phải trải qua quá trình phân rã bằng cách bắt giữ điện tử.)

Ngay sau khi phát hiện ra neutron vào năm 1932, Enrico Fermi nhận ra rằng một số phản ứng phân rã beta hiếm gặp ngay lập tức tạo ra neutron như một hạt phân rã (phát xạ neutron). Sự phát xạ proton cô lập cuối cùng đã được quan sát thấy ở một số nguyên tố. Người ta cũng nhận thấy rằng một số nguyên tố nặng có thể trải qua quá trình phân hạch tự phát thành các sản phẩm có thành phần khác nhau. Trong một hiện tượng gọi là phân rã cụm, các tổ hợp cụ thể của neutron và proton không phải là hạt alpha (hạt nhân heli) được phát hiện một cách tự phát từ các nguyên tử.

Các loại phân rã phóng xạ khác được phát hiện là phát ra các hạt đã thấy trước đây, nhưng thông qua các cơ chế khác nhau. Một ví dụ là chuyển đổi bên trong, dẫn đến phát xạ điện tử ban đầu, và sau đó thường đặc trưng hơn nữa là phát xạ tia X và điện tử Auger, mặc dù quá trình chuyển đổi nội bộ không liên quan đến phân rã beta hay gamma. Một neutrino không được phát ra, và không có (các) electron và (các) photon nào được phát ra bắt nguồn từ hạt nhân, mặc dù năng lượng để phát ra tất cả chúng đều bắt nguồn từ đó. Phân rã chuyển đổi bên trong, giống như phân rã gamma chuyển tiếp đồng phân và phát xạ neutron, liên quan đến việc giải phóng năng lượng bởi một nuclide bị kích thích, mà không có sự biến đổi của một nguyên tố này thành nguyên tố khác.

Các sự kiện hiếm có liên quan đến sự kết hợp của hai sự kiện loại phân rã beta xảy ra đồng thời đã được biết đến (xem bên dưới). Bất kỳ quá trình phân rã nào không vi phạm định luật bảo toàn năng lượng hoặc động lượng (và có lẽ cả các định luật bảo toàn hạt khác) đều được phép xảy ra, mặc dù không phải tất cả đều đã được phát hiện. Một ví dụ thú vị được thảo luận trong phần cuối cùng, đó là sự phân rã beta ở trạng thái bị ràng buộc của rhenium-187. Trong quá trình này, sự phân rã điện tử beta của nuclide mẹ không đi kèm với sự phát xạ điện tử beta, vì hạt beta đã bị bắt vào vỏ K của nguyên tử phát xạ. Một phản neutrino được phát ra, như trong tất cả các phân rã beta âm.

Hạt nhân phóng xạ có thể trải qua một số phản ứng khác nhau. Những điều này được tóm tắt trong bảng sau. Một hạt nhân có số khối A và số hiệu nguyên tử Z được biểu diễn là (A, Z). Cột "Hạt nhân con" chỉ ra sự khác biệt giữa hạt nhân mới và hạt nhân ban đầu. Do đó, (A   -   1, Z) có nghĩa là số khối ít hơn trước một, nhưng số hiệu nguyên tử vẫn như cũ.

Nếu hoàn cảnh năng lượng thuận lợi, một hạt nhân phóng xạ nhất định có thể trải qua nhiều kiểu phân rã cạnh tranh, với một số nguyên tử phân rã theo một lộ trình, và những nguyên tử khác phân rã theo một lộ trình khác. Một ví dụ là đồng-64, có 29 proton và 35 neutron, phân hủy với chu kỳ bán rã khoảng 12,7 giờ. Đồng vị này có một proton chưa ghép cặp và một neutron chưa ghép đôi, do đó, proton hoặc neutron có thể phân rã thành hạt khác, hạt có isospin đối lập. Nuclide cụ thể này (mặc dù không phải tất cả các nuclide trong trường hợp này) hầu như có khả năng phân rã thông qua phát xạ positron (18%), hoặc thông qua bắt giữ điện tử (43%), cũng như thông qua phát xạ điện tử (39%). Các trạng thái năng lượng kích thích sinh ra từ những phân rã này không kết thúc ở trạng thái năng lượng cơ bản, cũng tạo ra chuyển đổi bên trong muộn hơn và phân rã gamma trong gần 0,5% thời gian.

Phổ biến hơn ở các nuclide nặng là sự cạnh tranh giữa phân rã alpha và beta. Các nuclide con sau đó thường sẽ phân rã lần lượt qua phân rã beta hoặc alpha, để kết thúc ở cùng một vị trí.

Sự phân rã phóng xạ dẫn đến giảm tổng khối lượng nghỉ, một khi năng lượng giải phóng (năng lượng phân hủy) đã thoát ra ngoài theo một cách nào đó. Mặc dù năng lượng phân rã đôi khi được định nghĩa là liên quan đến sự chênh lệch giữa khối lượng của các sản phẩm nuclide mẹ và khối lượng của các sản phẩm phân rã, điều này chỉ đúng với phép đo khối lượng nghỉ, trong đó một số năng lượng đã được loại bỏ khỏi hệ sản phẩm. Điều này đúng vì năng lượng phân rã phải luôn mang theo khối lượng ở bất cứ nơi nào nó xuất hiện (xem khối lượng trong thuyết tương đối hẹp) theo công thức E   =   mc 2. Năng lượng phân rã ban đầu được giải phóng bằng năng lượng của các photon phát ra cộng với động năng của các hạt phát ra có khối lượng lớn (tức là các hạt có khối lượng nghỉ). Nếu các hạt này đạt đến trạng thái cân bằng nhiệt với môi trường xung quanh và các photon bị hấp thụ, thì năng lượng phân rã được chuyển thành nhiệt năng, vẫn giữ nguyên khối lượng của nó.

Do đó, năng lượng phân rã vẫn gắn liền với một số đo khối lượng nhất định của hệ phân rã, được gọi là khối lượng bất biến, không thay đổi trong quá trình phân rã, mặc dù năng lượng phân rã được phân bố giữa các hạt phân rã. Năng lượng của các photon, động năng của các hạt phát ra và sau này là nhiệt năng của vật chất xung quanh, tất cả đều góp phần tạo nên khối lượng bất biến của hệ. Như vậy, trong khi tổng các khối lượng còn lại của các hạt không được bảo toàn trong phân rã phóng xạ, khối lượng hệ thống và hệ thống bất biến khối lượng (và cũng là hệ thống tổng năng lượng) được bảo toàn trong suốt bất kỳ quá trình phân rã. Đây là sự phát biểu lại các định luật tương đương về bảo toàn năng lượng và bảo toàn khối lượng.

Xem thêm
 Tia phóng xạ

Tham khảo

Bài cơ bản sơ khai
Hàm mũ


title: Ophidius vericulatus

text:
Ophidius vericulatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Neboiss miêu tả khoa học năm 1975.

Chú thích

Tham khảo

Ophidius


title: Melanotus jiangi

text:
Melanotus jiangi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Platia miêu tả khoa học năm 2005.

Chú thích

Tham khảo

Melanotus


title: Nhóm nhân các số nguyên modulo n

text:
Trong toán học, nhóm nhân các số nguyên modulo n là một nhóm với phép nhân là phép toán nhóm và các phần tử là các đơn vị đơn vị trong một vành

với số nguyên . Các đơn vị là các số nguyên khả nghịch theo modulo n. Trong trường hợp này, nó thường được biểu diễn bởi các lớp đồng dư của các số nguyên nguyên tố cùng nhau với n. Nó thường được ký hiệu

hoặc

.

Cấp của nhóm này cho bởi phi hàm Euler. Nếu n là số nguyên tố, cấp của nhóm là n − 1. CHẳng hạn, khi n bằng 5 nhóm nhân  gồm 4 phần tử {1, 2, 3, 4}, và là nhóm với phép nhân modulo 5.

Nhóm này có nhiều ứng dụng trong lý thuyết số và mật mã học. Đặc biệt là việc tìm kích thước của nhóm có thể giúp kiểm tra tính nguyên tố của số n:  là số nguyên tố nếu và chỉ nếu kích thước của nhóm là .

Các nhóm nhân cyclic
Một nhóm nhân là nhóm cyclic nếu và chỉ nếu , , , hoặc  với số nguyên tố lẻ  và  nào đó. Một nhóm cyclic luôn có một tập hợp sinh gồm một phần tử; mộ phần tử sinh của nhóm nhân modulo n được gọi là một căn nguyên thủy của n.

Chẳng hạn,  chứa 6 phần tư {1, 2, 4, 5, 7, 8} và là một đẳng cấu của nhóm cyclic . Nó được sinh bởi một trong hai phân tử 2 hoặc 5, do đó 2 và 5 là căn nguyên thủy của 9.  gồm 4 phần tử {1, 3, 7, 9} và đẳng cấu với nhóm . Nó được sinh bởi một trong các phần tử 3 hoặc 7, do đó 3 và 7 là các căn nguyên thủy của 10.

Cấu trúc của các nhóm nhân lũy thừa 2
Các nhóm nhân modulo 2 và 4 có bậc 2 và đẳng cấu với .

Với tất cả các lũy thừa khác của 2, bốn phần tử {1, , , n-1} là phân biệt và tạo thành một nhóm con của nhóm nhân các phần tử thỏa mãn x2=1 mod n. Đó là nhóm xoắn (torsion), là đẳng cấu với nhóm Klein bốn , không là cyclic. Điều này chứng tỏ nhóm nhân với n = 2k, k>2 không là .

Mặt khác, nó chứng tỏ rằng phần tử 3 trong nhóm nhân với n = 2k, k>2 có bậc 2k-2, và do đó sinh ra một nhóm con cyclicđẳng cấu với . Cấu trúc của nhóm nhân với n = 2k, k>2 phải là .

Giá trị nhỏ nhất của những n như vậy là 8, khi đó  chứa 4 phần tử {1, 3, 5, 7} và đẳng cấu với  - chúng ta có thể thấy điều này vì 12, 32, 52, và 72 đều đồng dư với 1 modulo 8. Cúng như vậy  là đẳng cấu với ; các phần tử {1, 7, 9, 15} tạo thành một nhõm con đẳng cấu với ; và các lũy thừa của 3 tạo thành nhóm conform {1, 3, 9, 11} đẳng cấu với .

Cấu trúc của nhóm nhân với n tổng quát
Khi đã biết cấu trúc của các nhóm nhân với các lũy thừa của số nghuyên tố, ta có thể tìm được cấu trúc của nhóm nhân với n tổng quát khi dùng [[Định lý số dư Trung Quốc]] - nhóm nhân modulo n là tích trực tiếp của các nhóm nhân theo mỗi lũy thừa cực đại của các ước nguyên tố của n.

Chẳng hạn,  là đẳng cấu với , tích này lại đẳng cấu với  - mà ta có thể xác minh rằng các bình phương của 8 phần tử {1, 5, 7, 11, 13, 17, 19, 23} là đồng dư với 1 mod 24.

Bảng sau cho cấu trúc của các nhóm nhân modulo n đầu tiên.

Tham khảo

 Eric W. Weisstein, Modulo Multiplication Group tại MathWorld.

Số học modulo
Nhóm hữu hạn
Lý thuyết nhóm
Số học Modulo


title: Diodora producta

text:
Diodora producta là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Fissurellidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Diodora


title: Casas de Haro

text:
Casas de Haro là một đô thị trong tỉnh Cuenca, cộng đồng tự trị Castile-La Mancha Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là 110,88 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là 905 người với mật độ 8,16 người/km². Đô thị này có cự ly km so với tỉnh lỵ Cuenca.

Tham khảo

Đô thị ở Cuenca


title: Inning am Ammersee

text:
Inning là một xã thuộc huyện Starnberg, tỉnh Oberbayern, bang Bayern, Đức, Nó nằm ở giữa bờ phía đông hồ Ammersee và hồ Wörthsee. Làng cùng tên là làng chính của xã.

Địa lý

Địa phận
Xã có chính thức 6 làng:
 Arzla
 Bachern am Wörthsee
 Buch am Ammersee
 Inning am Ammersee
 Schlagenhofen
 Stegen

Phần tây nam của hồ Wörthsee và cả đảo Mausinsel thuộc xã Inning.

Tham khảo


title: Melanempis eremnochlora

text:
Melanempis eremnochlora là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Brooks & Pauly mô tả khoa học năm 2001.

Chú thích

Tham khảo

Melanempis
Động vật được mô tả năm 2001


title: 7351 Yoshidamichi

text:
7351 Yoshidamichi (1993 XB1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 12 tháng 12 năm 1993 bởi T. Kobayashi ở Oizumi.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 7351 Yoshidamichi

Thiên thể phát hiện năm 1993
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: 14505 Barentine

text:
14505 Barentine (1996 AW4) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 12 tháng 1 năm 1996 bởi Spacewatch ở Kitt Peak.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 14505 Barentine

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1996


title: Morum (chi ốc biển)

text:
Morum là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Harpidae.

Các loài
Các loài thuộc chi Morum bao gồm:

 Morum amabile Shikama, 1973
 Morum bayeri Petuch, 2001
 Morum bruuni (Powell, 1979)
 Morum cancellatum (G.B. Sowerby I, 1824)
 Morum clatratum Bouchet, 2002
 Morum dennisoni (Reeve, 1842)
 Morum exquisitum (A. Adams & Reeve, 1848)
 Morum fatimae Poppe & Brulet, 1999
 Morum grande (A. Adams, 1855)
 Morum joelgreenei Emerson, 1981
 Morum kurzi Petuch, 1979
 Morum lamarckii (Deshayes, 1844)
 Morum lindae Petuch, 1987
 Morum macandrewi (G.B. Sowerby III, 1889)
 Morum macdonaldi Emerson, 1981
 Morum matthewsi Emerson, 1967
 Morum ninomiyai Emerson, 1986
 Morum oniscus (Linnaeus, 1767)
 Morum ponderosum (Hanley, 1858)
 Morum praeclarum Melvill, 1919
 Morum roseum Bouchet, 2002
 Morum strombiforme (Reeve, 1842)
 Morum teramachii Kuroda & Habe, 1961
 Morum tuberculosum (Reeve, 1842)
 Morum uchiyamai Kuroda & Habe, 1961
 Morum veleroae Emerson, 1968
 Morum vicdani Emerson, 1995
 Morum watanabei Kosuge, 1981
 Morum watsoni Dance & Emerson, 1967

Chú thích

Tham khảo

Harpidae


title: Centris aethiops

text:
Centris aethiops là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cresson mô tả khoa học năm 1865.

Chú thích

Tham khảo

Centris
Động vật được mô tả năm 1865


title: Bộ trưởng Năng lượng Hoa Kỳ

text:
Bộ trưởng Năng lượng Hoa Kỳ (tiếng Anh: United States Secretary of Energy) là người lãnh đạo Bộ Năng lượng Hoa Kỳ, là một thành viên trong nội các của Tổng thống Hoa Kỳ, và là người đứng thứ 15 trong thứ tự kế vị Tổng thống Hoa Kỳ. Chức vụ này được lập vào ngày 1 tháng 10 năm 1977 khi Bộ Năng lượng Hoa Kỳ được thành lập khi Tổng thống Jimmy Carter ký thành luật Đạo luật Bộ Năng lượng. Ban đầu chức vụ này tập trung vào việc sản xuất và chỉnh đốn năng lượng. Chẳng bao lâu sau đó thì trọng tâm được chuyển đổi sang phát triển kỹ thuật nhằm tìm ra nguồn năng lượng tốt hơn và hữu hiệu hơn cũng như giáo dục về năng lượng. Sau khi chiến tranh lạnh kết thúc, bộ cũng hướng sang điều hành việc dẹp bỏ rác thải phóng xạ và duy trì chất lượng môi trường.

Cựu Bộ trưởng Quốc phòng James R. Schlesinger là người đầu tiên giữ chức Bộ trưởng Năng lượng. Ông là một đảng viên Cộng hòa được Tổng thống thuộc đảng Dân chủ Jimmy Carter đề cử. Đây là lần duy nhất một tổng thống đã bổ nhiệm một người khác đảng vào chức vụ bộ trưởng này. Schlesinger cũng là vị bộ trưởng duy nhất bị bãi chức khỏi chức vụ này. Hazel O'Leary, Bộ trưởng Năng lượng đầu tiên của chính phủ Bill Clinton, là người phụ nữ đầu tiên và người Mỹ gốc châu Phi đầu tiên giữ chức vụ này và cũng là người giữ chức vụ này lâu nhất. Người Mỹ gốc nói tiếng Tây Ban Nha đầu tiên phục vụ trong chức vụ này là Bộ trưởng Năng lượng thứ hai của chính phủ Clinton, Federico Peña. Steven Chu, Bộ trưởng Năng lượng đầu tiên của chính phủ Barack Obama, là người Mỹ gốc châu Á đầu tiên giữ chức vụ này và cũng là người thắng giải Nobel Vật lý đầu tiên trở thành một bộ trưởng nội các.

Danh sách các Bộ trưởng Năng lượng Hoa Kỳ

Các phát triển có liên quan
Tổng thống Barack Obama đã lập ra một chức vụ mới trong Nhà Trắng, đó là chức vụ Trợ tá Tổng thống đặc trách Năng lượng và Thay đổi Khí hậu, và đã chọn Carol Browner cho chức vụ này. Browner là cựu giám đốc Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ (EPA) và hiện là một đại diện của Albright Group LLC, một hãng chuyên cung cấp tư vấn chiến lược cho các công ty.

Xem thêm
 Bộ trưởng Giao thông Hoa Kỳ

Tham khảo

Liên kết ngoài

Năng lượng
Bộ trưởng Bộ Năng lượng Hoa Kỳ


title: Bar (khoa học máy tính)

text:
Bar là một biến siêu cú pháp được sử dụng nhiều trong khoa học máy tính để đại diện cho những khái niệm trừu tượng và có thể dùng để đại diện cho bất kỳ bộ phận nào của một hệ thống hoặc ý tưởng phức tạp bao gồm dữ liệu, biến số, hàm, và lệnh, v.v. Bar được dùng phổ biến cùng với siêu biến foo và foobar. Từ bar khi được dùng trong khoa học máy tính không có ý nghĩa gì cả mà chỉ đơn thuần là cách đại diện luận lý được dùng phổ biến, cũng giống 'x' và 'y' trong đại số.

Bar bước vào tiếng Anh với vai trò là từ mới nhờ tính phổ biến của nó trong việc mô tả những khái niệm trong khoa học máy tính và tiếp tục trở nên phổ biến trong các ví dụ lập trình máy tính và mã giả.

Các ví dụ
Giả sử chúng ta có hai hàm: FOO và BAR
 FOO gọi hàm BAR
 BAR trả về dữ liệu có tên FOOBAR

Xem thêm
Request for Comments (IETF RFC's)
foo
foobar

Tham khảo

http://www.ietf.org/rfc/rfc3092.txt?number=3092

Tên bao hàm
Biến (khoa học máy tính)

en:Bar (computer science)


title: Saint-Geniez-d'Olt

text:
Saint-Geniez-d'Olt là một xã ở tỉnh Aveyron, thuộc vùng Occitanie ở miền nam nước Pháp.

Its inhabitants are called Marmots.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Aveyron

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Marmotel: Campsite****, rentals & mobilhomes

Saintgeniezdolt


title: Trentepohlia bromeliadicola

text:
Trentepohlia bromeliadicola là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Trentepohlia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: 600 (số)

text:
600

600 (sáu trăm) là một số tự nhiên ngay sau 599 và ngay trước 601.

Tính chất toán học
 Sáu trăm là một hợp số, số phong phú, số phát âm, và số Harshad.

Tính chất và ô tô

 Ở Hoa Kỳ, điểm tín dụng từ 600 trở xuống được coi là kém, hạn chế tín dụng khả dụng ở mức lãi suất thông thường.
 NASCAR chạy 600 dặm được quảng cáo trong Coca-Cola 600, cuộc đua dài nhất của nó.
 Fiat 600 là một chiếc ô tô, SEAT 600 là phiên bản tiếng Tây Ban Nha.

Các số tự nhiên từ 601 đến 699

600s

601

601 (sáu trăm linh một) là một số tự nhiên ngay sau 600 và ngay trước 603.
 601 = số nguyên tố, số ngũ giác ở giữa
 602 = 2 × 7 × 43, không toàn năng, số khối lập phương có chiều dài cạnh 1 cần thiết để tạo thành một khối rỗng có chiều dài cạnh 11, mã vùng cho Phoenix, AZ cùng với 480 và 623

Tham khảo

Số chẵn
Số


title: Montzéville

text:
Montzéville  là một xã thuộc tỉnh Meuse trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 250 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Meuse


title: Parornix kalmiella

text:
Parornix kalmiella là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Canada (Nova Scotia và Québec) Hoa Kỳ (Connecticut, Pennsylvania, Maine và Vermont).

Ấu trùng ăn Kalmia angustifolia. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Chú thích

Tham khảo

Parornix


title: Phedomenus elegans

text:
Phedomenus elegans là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1932.

Chú thích

Tham khảo

Phedomenus


title: Leucoblepsis

text:
Leucoblepsis là một chi bướm đêm thuộc phân họ Drepaninae.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Drepanidae


title: Thuyết thực hữu

text:
Thuyết thực hữu (tiếng Anh: Physicalism - chủ nghĩa vật lý) là một quan điểm triết học cho rằng mọi thứ tồn tại không vượt ra ngoài các tính chất vật lý của nó; nghĩa là không có gì ngoài các sự vật vật lý.

Luận thuyết này thường được xem là một luận thuyết siêu hình học, song song với thuyết của triết gia Hy Lạp cổ đại Thales rằng mọi thứ đều là nước, hay với chủ nghĩa duy tâm của triết gia thế kỷ 18 Berkeley rằng mọi thứ đều nằm trong tâm thức (everything is mental).

Ý niệm tổng quan của thuyết thực hữu là bản chất của thế giới thực (hay toàn bộ vũ trụ) có tính chất vật lý. Tất nhiên, các triết gia thực hữu không phủ nhận rằng trên thế giới có thể có nhiều thứ mà thoạt nhìn không có vẻ gì vật lý—những thứ có bản chất sinh học, hay tâm lý học, hay luân lý, hay xã hội. Nhưng họ khẳng định rằng rốt cuộc thì những thứ đó vẫn hoàn toàn có tính chất vật lý.

Thuyết thực hữu đôi khi được gọi là chủ nghĩa duy vật. Nhưng thuật ngữ "chủ nghĩa thực hữu" được ưa dùng hơn vì nó phát triển với các khoa học vật chất (physical science, gồm thiên văn học, hóa học, khoa học Trái Đất, vật lý học) để kết hợp các khái niệm phức tạp về tính vật lý, chứ không dừng lại ở khái niệm vật chất của chủ nghĩa duy vật, ví dụ như các quan hệ sóng/hạt và các lực phi vật chất tạo bởi các hạt.

Tham khảo

Stanforn Dictionary of Philosophy, Physicalism

Khoa học nhận thức
Thực hữu
Triết học tinh thần
Bản thể học

sv:Fysikalism


title: Thượng đế đã chết

text:
'Thượng đế đã chết' (tiếng Đức: ; còn được gọi là Cái chết của Thượng đế) là một khẳng định được nhiều người trích dẫn và đôi khi bị hiểu sai của triết gia người Đức Friedrich Nietzsche. Nó xuất hiện lần đầu trong cuốn Die fröhliche Wissenschaft, ở phần 108, phần 125 ("Tên điên", và lần thứ ba ở phần 343. Câu nói này còn được tìm thấy trong tác phẩm kinh điển của Nietzsche Also sprach Zarathustra, và đây cũng là tác phẩm đã khiến cho câu nói trở nên phổ biến. Ý tưởng này được phát biểu trong "Tên điên" như sau:

{{cquote|Thượng đế đã chết. Thượng đế vẫn chết. Và chúng ta đã giết Người. Làm sao đây để an ủi bản thân, những kẻ sát nhân của tất cả những kẻ sát nhân? Đấng linh thiêng và hùng cường nhất mà thế giới can tâm công nhận đã chảy máu đến chết dưới lưỡi dao của ta: vết máu này ai sẽ lau cho sạch? Thứ nước nào để ta tẩy rửa chính mình? Ta còn có thể bày ra những lễ sám hối toàn thiêu nào nữa đây? Liệu sự lớn lao của hành động này quá vĩ đại đối với ta chăng? Phải chăng ta phải trở nên như Thượng đế mới xứng hợp được với việc làm này?|Nietzsche, Die fröhliche Wissenschaft, phần 125|}}

Câu nói này thường bị hiểu lầm. Cái chết mà Nietzsche nói tới không phải là cái chết về thể xác của một đấng Thượng đế đã từng tồn tại, mà ngụ ý rằng Thượng đế không còn là tiêu chuẩn về đạo đức hay lối sống của con người nữa (đặc biệt là Chúa trong Kitô giáo).

 Đọc thêm

 Heidegger, Martin. Nietzsches Wort 'Gott ist tot (1943) translated as "The Word of Nietzsche: 'God Is Dead,'" in Holzwege, edited and translated by Julian Young and Kenneth Haynes. Cambridge University Press, 2002.
 Kaufmann, Walter. Nietzsche: Philosopher, Psychologist, Antichrist. Princeton: Princeton University Press, 1974.
 Roberts, Tyler T. Contesting Spirit: Nietzsche, Affirmation, Religion. Princeton: Princeton University Press, 1998.

 Cái chết của Thần học Thiên chúa
 Thomas J. J. Altizer, The Gospel of Christian Atheism (Philadelphia: Westminster, 1966).
 Thomas J. J. Altizer and William Hamilton, Radical Theology and the Death of God (Indianapolis: Bobbs-Merrill, 1966).
 Bernard Murchland, ed., The Meaning of the Death of God (New York: Random House, 1967).
 Gabriel Vahanian, The Death of God (New York: George Braziller, 1961).
 John D. Caputo, Gianni Vattimo, After the Death of God'', edited by Jeffrey W. Robbins (New York: Columbia University Press, 2007).

Tham khảo

Xem thêm

Vô thần thiên chúa giáo
Thiên chúa giáo hậu hiện đại
Giải cấu trúc và tôn giáo
Hậu-hữu thần chủ nghĩa
Hậu-độc thần chủ nghĩa

Liên kết ngoài
John M. Frame, "Death of God Theology"

Chủ nghĩa vô thần
Friedrich Nietzsche
Hư vô
Chủ nghĩa hư vô
Cụm từ tiếng Anh
Từ và cụm từ tiếng Đức

ca:Friedrich Wilhelm Nietzsche#El diagnòstic: el nihilisme


title: Hylaeus versicolor

text:
Hylaeus versicolor là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Saunders mô tả khoa học năm 1850.

Chú thích

Tham khảo

V
Động vật được mô tả năm 1850


title: Sanxai

text:
Sanxai là một huyện (muang, mường) phía đông của tỉnh Attapeu, Lào . Huyện này giáp với huyện Ngọc Hồi tỉnh Kon Tum.

Hành chính

Chú thích

Huyện thị Lào
Huyện biên giới Lào với Việt Nam
Attapeu
Sơ khai địa lý Lào


title: Roberto de Miranda

text:
Roberto de Miranda (sinh năm 1947 tại Camagüey, Cuba) là nhà bất đồng chính kiến người Cuba. Ông là giáo sư và hiệu trưởng "Trường Giáo viên độc lập của Cuba" (College of Independent Teachers of Cuba), một tổ chức phi chính phủ mà ông thành lập vào tháng 7 năm 1992. Tổ chức này tìm kiếm "việc phi hệ thống hóa tư tưởng nền giáo dục ở Cuba và tố giác các vụ vi phạm chống lại các sinh viên và giáo sư không theo lý tưởng chính trị của chế độ." Roberto de Miranda cũng lập ra Thư viện độc lập Félix Varela năm 2000.

Năm 2003, ông đã bị chính quyền Cuba bắt trong vụ Mùa xuân đen và bị xử phạt 20 năm tù. Tổ chức Ân xá Quốc tế đã tuyên bố ông là một tù nhân lương tâm.

Ông được thả ra sau 14 tháng ngồi tù, có thể là do chính phủ Cuba sợ phản ứng dữ dội của quốc tế nếu ông bị chết trong nhà tù.

Giải thưởng
Năm 2003 ông được trao Giải Tự do Pedro Luis Boitel.

Tham khảo

Nhân vật còn sống
Sinh năm 1947
Nhà bất đồng chính kiến Cuba
Nhà toán học Cuba
Nhà hoạt động nhân quyền
Tù nhân lương tâm
Người ủng hộ bất bạo động


title: 12214 Miroshnikov

text:
12214 Miroshnikov (1981 RF2) là một tiểu hành tinh nằm phía ngoài của vành đai chính được phát hiện ngày 7 tháng 9 năm 1981 bởi L. G. Karachkina ở Đài vật lý thiên văn Crimean.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 12214 Miroshnikov

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1981


title: Cà đắng

text:
Cà đắng là một loài cây lâu năm thuộc họ Cà mọc hoang dại nhưng được trồng lấy quả sử dụng làm rau ăn quả rất rộng rãi ở các vùng đồng bào dân tộc Tây nguyên.

Mô tả
Cây thân thảo nhẵn nhụi, mọc thẳng hay leo, cao tới 1,5 m với thân màu tím đen, hóa gỗ ở gốc. Các lá hình mác thuôn dài, kích thước 10-30 x 4–15 cm, hoa từ trắng đến tím, quả hình cầu hay tròn dài, kích thước 5–6 cm x 7–8 cm, màu thường là trắng, tím, vàng hoặc xanh, trong ruột có nhiều hạt nhỏ đặc biệt cuống quả khi già có gai nhọn. Sử dụng như là rau ăn quả.

Sử dụng
Quả thường được chế biến dưới dạng nấu, hoặc ăn sống nhưng thường dùng nhất vẫn là nấu chín.
Kết hợp: Người dân tộc bản địa Tây nguyên thường nấu cà đắng với cá khô, cá suối hoặc các loại phủ tạng động vật nhất là của bò.
Khi nấu cà đắng chú ý gia vị không thể thiếu là ớt thật nhiều và lá lốt xắt chỉ.

Hiện tại món cà đắng đã trở thành món ăn đặc sản và dễ tìm thấy trong hầu hết các nhà hàng ở Tây Nguyên.

Tham khảo

Hoàn toàn không có nguồn tham khảo
Họ Cà
Rau ăn quả


title: Barby, Ardennes

text:
Barby  là một xã ở tỉnh Ardennes, thuộc vùng Grand Est ở phía bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ardennes

Tham khảo

Xã của Ardennes


title: Melanoxanthus eximius

text:
Melanoxanthus eximius là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schwarz miêu tả khoa học năm 1902.

Chú thích

Tham khảo

Melanoxanthus


title: Thổ Hà

text:
Thổ Hà là một làng nghề thuộc xã Vân Hà, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang, Việt Nam. Khác với các làng ở đồng bằng Bắc Bộ, dân Thổ Hà hoàn toàn không có ruộng, bao đời sống bằng gạo chợ nước sông, thu nhập từ nghề thủ công và buôn bán nhỏ. Trước 1960 làng nổi tiếng về nghề làm gốm, từ 1990 lại đây nổi tiếng về nghề làm bánh đa nem và mỳ gạo.

Điều kiện tự nhiên

Làng Thổ Hà nằm ở 21°12'10" vĩ tuyến Bắc và 106°02'33" kinh tuyến Đông (tọa độ đình làng) , cách Hà Nội 35 km đường bộ. Thổ Hà có vị trí như một ốc đảo trên diện tích 20 ha; phía Đông, phía Nam và phía Tây được bao bọc bởi sông Cầu, phía Bắc là đồi núi thấp.

Thổ Hà nằm trên bờ sông Cầu nên giao thông đường thủy rất thuận tiện, thuyền bè đi lại tấp nập, ngay cả những tàu lớn cũng có thể chạy trên sông. Xuôi sông Cầu tàu thuyền có thể về Phả Lại và ra biển, ngược sông Cầu có thể lên Hiệp Hòa, Thái Nguyên. Than Quảng Ninh được chở bằng thuyền hay xà lan tới làng. Ngày xưa sản phẩm gốm của làng theo đường sông chở tới bán ở các vùng miền cả nước.

Thổ Hà ba mặt là sông như một hòn đảo, ra khỏi làng là phải đi đò. Làng có ba bến đò: bến Chùa ở trước cửa đình, bến đò dưới nằm ở xóm Bốn, bên đò trên ở xóm Một. Trước kia đò do người chèo trông rất thơ mộng, nhưng ngày nay đều được gắn máy nên đò chở khách nhanh hơn. Dọc bờ sông của làng là thuyền bè của dân vạn chài sinh sống.

Làng có một trục đường chính chạy theo bờ Bắc dòng sông Cầu, theo chiều dòng chảy lần lượt là Xóm 1, Xóm 2, Xóm 3 và Xóm 4. Vuông góc với trục đường chính là các ngõ xóm sâu và hẹp. Cách đây vài chục năm dấu tích của nghề gốm vang bóng một thời là những bức tường ngõ cổ và bức tường nhà xây toàn bằng những mảnh gốm vỡ hay tiểu sành phế phẩm mà không dùng chút vôi vữa nào, chỉ dùng bùn của sông Cầu để kết dính. Khi dân làng giàu lên các bức tường này đã xây lại bằng gạch và xi măng, hiện nay chỉ còn rất ít đoạn tường cổ. Có hai đường vào làng: đường thủy qua bến đò từ phía Nam, đường bộ qua cổng làng từ phía Bắc làng, bến đò và cổng làng chỉ cách nhau 100 mét.

Làng Thổ Hà hiện có 775 hộ với 3500 nhân khẩu, trong đó có khoảng hơn 400 hộ làm nghề tráng bánh đa nem.

Mùa nước
Mùa nước vào tháng 6 và tháng 7 âm lịch. Mùa đông dòng sông Cầu qua làng rất hẹp và ít nước. Song đến mùa nước dòng sông mênh mông, chảy xiết, nước ngập từ chân đê bờ Nam sang tận các nhà dân ở bờ Bắc. Năm 1971 nước sông Cầu dâng lên mấp mé mặt đê bờ Nam.

Thổ Hà nằm trong lòng sông Cầu nên bao đời nay dân cư đã quen với cảnh ngập lụt. Mỗi năm Thổ Hà có thể ngập lụt vài lần, mỗi lần xảy ra vài ngày. Trong những ngày lụt từ nhà nọ sang nhà kia phải đi lại bằng thuyền thúng, đường làng ngập nước sâu không đi bộ được, phần lớn các gia đình trong làng nước ngập vào trong nhà hoặc trong sân, những nhà sát sông nước có thể ngập đầu. Tuy vậy, người dân Thổ Hà lại mong chờ nước lụt, sau mỗi trận lụt môi trường được dọn sạch sẽ, tất cả rác rưởi trong làng đều trôi ra biển.

Vào những ngày lụt đám cưới có thể hoãn lại, nhưng đám ma thì không thể hoãn. Đám ma ngày lụt gồm một đoàn thuyền chở đầy người xuôi dọc dòng sông, cờ đám rực rỡ, phường kèn bát âm thổi nhạc bi ai vang lừng một khúc sông, thật là một cảnh hiếm có ở nơi khác.

Vấn đề môi trường
Cách đây 30 năm nước sông Cầu còn rất trong, cả làng dùng nước sông để ăn uống, ngày hè mọi người ra tắm sông thỏa thích. Từ đó đến nay sông Cầu dần dần bị ô nhiễm nặng do chất thải của các nhà máy trên Thái Nguyên, nước sông không thể dùng để ăn uống và tắm giặt được nữa, mỗi gia đình đã đào giếng và dùng nước giếng trong sinh hoạt hàng ngày.

Nghề nuôi lợn và làm bánh đa nem cũng làm cho môi trường trở nên ô nhiễm trầm trọng. Năm 2008 đường làng, ngõ xóm đã được bê tông hóa và các rãnh thoát nước được lắp đặt chìm, lợn không cho thả rông, đó là một tiến bộ. Song các chất thải sinh hoạt và chăn nuôi không qua xử lý, xỉ than của các lò làm bánh đa nem đều đổ xuống sông Cầu. Để Thổ Hà trở thành một địa điểm du lịch văn hóa hấp dẫn, vấn đề trước mắt là phải giải quyết vấn đề ô nhiễm môi trường đang ngày một nghiêm trọng ở đây, sự quan tâm của các cấp chính quyền là thực sự cần thiết.

Kiến trúc

Kiến trúc cổ của Thổ Hà gồm: ba di tích lịch sử văn hóa được nhà nước công nhận là Đình, Chùa, Văn Chỉ, trong đó có gần hai chục tấm bia đá ghi chữ nho ở cả hai mặt; Cổng làng, bốn ngôi Điếm của bốn xóm, các ngôi nhà cổ. Cổng làng Thổ Hà có kiến trúc đẹp, bề thế và cổ kính, là một trong những chiếc cổng đẹp nhất ở vùng hạ và trung lưu sông Cầu. Quanh khu vực cổng làng, đình và chùa có rất nhiều cây đa đều hàng trăm năm tuổi. Trong làng vẫn còn lưu giữ được một số ngôi nhà cổ xây dựng cách đây trên 100 năm, tiêu biểu cho các ngôi nhà cổ thuộc đồng bằng Bắc Bộ.

Đình Thổ Hà
Đình Thổ Hà là một ngôi đình nổi tiếng của xứ Kinh Bắc. Đình thờ thành hoàng là Thái Thượng Lão Quân, còn gọi là Lão Đam hoặc Lão Tử. Đây là vị thần có gốc ở Trung Quốc, nhưng có lẽ do nghề chính của Thổ Hà thành bại đều trông ở đốt lửa nung lò chum vại, gần với sự tích Lão Quân trông lò bát quái trên thiên đình nên Lão Quân đã được Việt hoá, đi dẹp giặc Xích Quỷ, giúp An Dương Vương xây thành ốc và hoá ở chùa Đoan Minh Thổ Hà. Đó là một công trình kiến trúc quy mô trên một khu đất rộng 3.000 m², một nghệ thuật điêu khắc độc đáo. Đình đã từng được chính quyền Pháp xếp hạng trong Viện bảo tàng Bác Cổ Đông Dương. Đình được nhà nước công nhận là di tích lịch sử văn hóa năm 1960. Đình xây dựng năm 1685 thời vua Lê Chính - Hòa năm thứ 7. Đến năm 1807 (Gia Long năm thứ 5) xây dựng tiền tế và hai nhà tả vu, hữu vu. Thời kỳ kháng chiến chông Pháp, đình bị rỡ ngói, phá sàn và chấn song. Mặt khác hàng năm thường bị lụt, có năm nước ngập đến mái ngói, nên đình bị xuống cấp nhiều.

Trong suốt thời gian từ lúc được xây dựng tới bây giờ, ngôi đình đã được sửa sang và nâng cấp rất nhiều lần. Năm 1977 - 1979 nhà nước đã đầu tư kinh phí và cử cán bộ về trùng tu, nâng ngôi đình cao thêm 1,8m, nhưng ngôi tiền tế vẫn chưa nâng. Năm 1988 dân Thổ Hà với tinh thần tự lực cánh sinh đã tôn tạo ngôi tiền tế và nâng cao bằng ngôi đình.

Đình được dựng theo kiểu chữ công, toà bái đường dài 27m, rộng 16m, dựng trên nền cao 0,5m xung quanh bó đá tảng xanh chia làm ba cấp, mái đình lợp ngói mũi hài to bản, bốn góc là những đầu đao cong vút. Đầu bờ nóc uốn quanh hình lưỡi liềm, góc mái có gắn nghê, thú nhỏ bằng sành nung già lửa đỏ tía. Có tất cả 22 đầu bẩy lực lưỡng, chạm rồng, mây, nghê, thú rất trau chuốt. Bái đường chia làm 7 gian, 48 cột lim, bộ khung mái chạm trổ tinh vi, nhiều cảnh trí sinh động.
Đặc biệt có khá nhiều hình thiếu nữ mặc váy dài, yếm, tóc búi hoặc chít khăn với nét mặt rạng rỡ trong tư thế cưỡi phượng, đè rồng, hoặc đang nhảy múa giữa các lớp mây bồng bềnh. Lòng bái đường lát đá xanh nhẵn bóng. Bức cửa võng thếp vàng chạm trổ lộng lẫy làm cho bái đường càng thêm trang nghiêm cổ kính.

Trong đình có ba tấm bia to: Thủy tạo đình miếu bi nói về việc xây dựng đình, Cung sao sự tích thánh (Lão Tử) nói về sự tích thành hoàng Thái thượng lão quân, Bia sao sắc phong sao các đạo sắc của các triều đại trước phong tặng. Ngoài ra còn có các bia khác quy tập tại đình nói về những điều lệ trong dân đã quy định.

Năm 2006 được sự trợ giúp kinh phí của Vương quốc Bỉ đình Thổ Hà lại được dỡ hết để làm lại, dự định cuối 2009 sẽ xây dựng xong. Trong lần trùng tu này đình được phục chế theo các ảnh chụp còn lưu trữ bên Pháp. Sau khi làm xong đình thì Chùa Thổ Hà và Văn chỉ cũng sẽ xây dựng lại.

Nội dung bia "Thủy tạo đình miếu bi"

Phủ Bắc Hà, huyện An Việt, xã Thổ Hà. Quan viên, hương lão, toàn xã dưới trên lớn nhỏ, nay lập bia. Thường nói rằng dân là gốc rễ của nước, nước là nền tảng của dân. Nay tả địa hình núi sông của xã Thổ Hà: phía Đông đẹp đẽ như rồng quay về chốn tổ; Tây hùng vĩ như dáng hổ ngồi chầu; phía Nam có núi Hằng Lĩnh và dòng sông Nguyệt Đức, đó là sách trời đã định; Phía Bắc có ngọn núi Lát, hun đúc khí thiêng liêng cho dải đất Thổ Hà.

Phong cảnh đẹp sản xuất ra những bậc anh kỳ, trong xã có nhiều người giỏi dang và tuấn tú. Đường khoa cử có nhiều người làm quan văn võ, áo đỏ tía rực rỡ chốn triều đình. Nghề bán buôn của cải có nhiều, giàu có ngang với thiên hạ. Nhà nào cũng có nghề gốm phát đạt. Hàng năm đều mở hội hè vui vẻ.

Năm Ất Sửu (1685) hưng công làm đình lớn. Cột lớn nhỏ và thượng lương đều do các quan viên trong làng công đức. Chỉ còn thu của mọi người từ 5 đến 100 tuổi chẳng kể gái trai, mỗi người đóng góp 4 quan sử tiền và 200 bát gạo. Năm Đinh Mão mở hội khánh thành (1687). Năm Kỷ Tỵ (1689) xây dựng ngôi đền, mỗi người góp 500 sử tiền. Năm Tân Mùi (1691) xây dựng Tam quan, lại mở hội khánh thành. Năm Nhâm Thân (1692) làm cửa võng, mỗi người góp 400 sử tiền. Làm xong bốn cuộc hết 200 quan tiền, các lễ cúng 200 quan. Tiền công thợ mộc làm cửa võng 40 quan và sơn son thiếp vàng hết 100 quan.

Kính mong Đại Vương phù hộ toàn xã, người nhiều vật thịnh.

Nay các vị chức sắc trong xã ghi chép khắc bia những người có nhiều công lao đóng góp tiền tài, công sức, trí tuệ, của cải được khắc lên bia đá lưu truyền mãi đến muôn đời sau. Nay kê khai danh sách:

 Thị nội giám, tư lễ giám, kiêm thái giám, chánh đội trưởng chi trưởng, Chiêm thọ hầu Thân Đăng Khoa, vợ Hoàng Thị Trị.
 Quan viên kiến nhiệm kỳ thụ tiến công thứ lang, đại cảo đồn điền sở, sở sứ, kiêm thủ khoán văn hội Cáp Đắc Đạt
 Tư lễ giám hữu... điểm, cán trạch bá Nguyễn Tiến Tước
 Nguyên tuần sát huyện kiêm cai xã chiêu lược bá Nguyễn Đức Thuật
 Quan viên tử tiền vệ úy cai xã đô nhân bá kiêm cai xã Cáp Sự.
 Ứng vụ khanh lão lão chính tri phủ phủ sĩ Nguyễn Như Quyền
 Hương lão nhiêu tăng thống Nguyễn Văn Quản
 Tiền tướng thần Nguyễn Hiếu Thậm
 Tiền tướng thần kiêm phủ sỹ Nguyễn Đình Hội
 Hương lão lão chính kiêm phủ sỹ Trịnh Tiến Lộc
 Phủ sỹ Nguyễn Tất Vị
 Hương lão lão chính kiêm đạo sỹ Nguyễn Đình Thi
 Nguyên cai xã đô quế bá, kiêm hương lão lão chính Nguyễn Hiếu Hiền
 Nguyên cai xã đô tất bá Nguyễn Đức Tĩnh
 Nguyên cai xã đô lan bá, kiêm huyện sỹ lão chính Nguyễn Đức Bá
 Lão nhiêu Trịnh Vui, vợ Diêm Thị Nội
 Nguyên cai xã Nguyễn Bao, vợ Nguyễn Thị Dự
 Tướng thần huyện sỹ Trịnh Hữu Giai, vợ Trịnh Bá Cống, Bùi Thị Cẩm
 Hương lão kiêm lão chính Trịnh Tiến Cao, vợ Nguyễn Thị Lưu
 Quan viên tử kiêm huyện sỹ Cáp Thảo, vợ Trịnh Thị Vân
 Trịnh Chức, vợ Trịnh Thị Đạo
 Nguyên cai xã án lộc bá đạo lục Trương Công Vinh, vợ Nguyễn Thị Uy
 Nguyễn Văn Tú, vợ Ngô Thị Chanh
 Nguyễn Thị Chu, Nguyễn Thị Phan, Nguyễn Thị Phách
 Nguyễn Thế Hương, Nguyễn Thị Tồn
 Nguyễn Đình Giảng, vợ Nguyễn Thị Nguyện
 Hương lão lão chính kiêm huyện sỹ Trịnh Công Xuân, vợ Nguyễn Thị Lan
 Giáp trưởng Nguyễn Đức Uẩn, vợ Trịnh Thị Liểu
 Giáp trưởng Trịnh Tiến Triều, vợ Nguyễn Thị Tuần
 Bùi Tá Kỷ, vợ Nguyễn Thị Vụ
 Cáp Đăng Lung, vợ Nguyễn Thị Dỵ
 Quan viên tử kiêm huyện sỹ Nguyễn Năng Tĩnh, vợ Cáp Thị Hào
 Quan viên tôn Nguyễn Năng Cao, Nguyễn Thị Phụng

Quan viên kỳ thụ đại cảo đồn điền sở, sở sứ, áp tác đình miếu Cáp Đắc Đạt soạn. Bản tổng an viên xã thư lộng Đỗ Đăng Tương tả. Đời Lê Chính Hòa năm thứ 13 quý thu, ngày cốc nhật lập bia.

Nội dung bia "Cung sao sự tích thánh"
Thành Thái năm thứ 9 (1897), bản xã hội họp, tuân theo lễ điển của triều Lê, bản chính nay sao chép. Duyên sự tích thần phả của bản xã bị thất lạc đã lâu. Nay nghe tin ở xã Bình Trù tỉnh Sơn Tây có con cháu quan Thượng thư, trong gia đình giữ được bách thần điển, bản xã thân tới xem xét, đối chiếu những tên húy và những ngày sự lệ rất là đúng. Nay xin sao chép nguyên bản đem về làng khắc vào bia đá để lưu truyền mãi mãi sau này. Nay sao cả những lời cấm kỵ, liệt kê dưới đây.

Đời vua Thục An Dương Vương phả lục chép rằng có một vị đại vương cấp bậc Thượng đẳng thần thuộc bộ Càn Hào. Sau khi Hùng Vương thứ 18 mất ngôi, vua An Dương Vương nối ngôi. Có một người từ Bắc quốc đến đạo Kinh Bắc, phủ Bắc Hà, huyện An Việt và ở nhờ chùa Đoan Minh Tự của trang Thổ Hà. Ngày đêm giảng kinh đọc sách, có sức màu nhiệm như thần, trong trang có nhiều con em theo học. Một hôm Người bảo học trò rằng: ta sinh ra từ thủa Hồng Mông, trời đất mới mở mang, cho nên ta thông minh khác thường. Năm xưa mẹ ta kể chuyện rằng: mẹ vốn là người từ bi, huyền diệu mà sinh ra, tên là Mỹ Thổ Hoàng. Có một đêm mẹ ta nằm mơ thấy nuốt một vì sao ngưu tinh, thế là mẹ có thai đủ 81 năm. Đến ngày 7 tháng 1 năm Canh Thìn nách tay phải của mẹ rung động rồi sinh ra ta. Khi ta mới ra đời đầu đã bạc, chân có chữ, ta không có bố, khi đẻ mẹ vịn vào cây mận cho nên lấy họ ta là Lý, tên là Lão Đam, tên chữ Lý Bá Dương, lại có tên là Thái Thượng. Quanh vùng nơi ở của người không ai xảy ra tật bệnh, nên người trong trang thường bảo nhau rằng: đó là khí sinh thánh tổ, chẳng phải người thường, các nơi cũng đến xin làm thần tử. Từ đó danh vang thiên hạ, người đến theo học càng đông. Lúc bấy giờ trong nước có giặc Quỷ mũi đỏ, một vị quan thị hầu vua bị bệnh ngã nhào xuống đất và sau đó bệnh tật lan khắp mọi nơi, trong nước nhiều nơi mắc bệnh, người ốm người chết thiệt hại rất nhiều. Nhà vua vội truyền hịch đi các nơi: nếu ai trừ được giặc Quỷ vua sẽ gia phong tước lộc. Lão Tử liền vâng mệnh đến nơi có giặc Quỷ, người liền niệm chú rằng: "Đạo pháp bản vô đa, nam thần quán Bắc Hà, đô lai tam thất tự, tận diệt thế gian ma". Đọc chú xong, Người lại thư phù vào gậy trúc và phóng đi bốn phương, các nơi đều yên ổn. Quan địa phương tâu với triều đình, vua liền mời Lão Tử đến ban thưởng, mở tiệc khoản đãi và phong người là Đệ nhất nhân (người tài nhất). Lại cho ngài được hưởng thực ấp ở vùng An Việt huyện. Người bái tạ đức vua và trở về Thổ Hà trang. Về tới nơi Người liền cho xây dựng cung doanh trị sở. Khi xây xong Người cho mời các bô lão trong trang và tất cả học trò đến mở tiệc ăn mừng. Lúc sắp sửa ăn bỗng thấy đám mây năm sắc từ từ sa xuống đất, trong mây thấp thoáng có bóng người mặc áo đỏ, Lão Tử liền theo đám mây cưỡi rồng đỏ mà biến mất. Bấy giờ là năm Giáp Tý ngày 22 tháng 2 (đời vua An Dương Vương) Người đã hóa. Mọi người trong trang ngơ ngác sợ hãi, tâu về triều đình. Vua liền sai các quan về trang kính tế, tế xong phong Người là Thượng đẳng phúc thần, lại phong cho mẹ người là Đoan từ chi nhân, cho phép trang Thổ Hà xây đền miếu phụng thờ. Sau đó vua xây thành (Cổ Loa) có những u hồn và tà ma quấy nhiễu, cứ xây xong lại đổ. Vua lo lắm, liền xa giá đến Thổ Hà trang cầu đảo. Chợt có thần nhân hiện lên bảo vua rằng: xin vua cứ hồi kinh, không lo ngại gì. Rồi Người sai Thanh giang sứ (tức thần Kim Quy) đến giúp, giết Bạch kê tinh trong núi Thất Diệu, lại đào được hài cốt Bạch kê đem đốt đi, từ đó yêu ma tan hết, lại đào thấy nhạc khí thời cổ (như chiêng trống đồng). Thành xây nửa tháng vừa xong, vua hàng năm cứ đến ngày 22 tháng 2 xa giá đến làm lễ để tỏ lòng tôn kính một vị thần linh tuấn, đó là lẽ thường vậy. Lại phong cho là Đương cảnh thành hoàng thái thượng bản giác linh phù thượng đẳng phúc thần. Phong mẹ là Đoan y trinh thục, nhu hòa huệ ân, diệu mỹ thổ hoàng thái hậu. Từ đó về sau nghiệm thấy linh ứng nên các triều đại đế vương đều phong mỹ tự.

Vua Đinh Tiên Hoàng có lần bị vây ở chùa, vua liền cầu đảo, vòng vây được giải. Vua gia phong là Tôn thần linh ứng.

Vua Lê Đại Hành niên hiệu Thiên Phúc xem xét lại bách thần phả, nhận thấy Người là thần linh ứng nên gia phong là Phụ ký uy dũng, phu hiển chiêu cảm, thượng đẳng.

Vua Trần Thái Tông bị giặc Nguyên vây hãm kinh thành, sai Trần Quốc Tuấn phụng mệnh cầu đảo, thấy có linh ứng âm phù, khi bắt được Ô Mã Nhi liền phong là Vị thần linh ứng, anh triết.

Vua Lê Thái Tổ đánh xong giặc Liễu Thăng, gia phong là Nhất vị tôn thần, phả tế cương nghị anh linh. Lại lệnh cho trang Thổ Hà sửa sang đền miếu, hương khói phụng thờ không bao giờ ngớt.

Kê khai ngày sinh, ngày hóa, ngày vào đám và tên húy cần kiêng. Sinh nhật 7 tháng giêng: lễ cúng ban thượng cúng chay, ban hạ bò lợn để cả con, xôi rượu tùy nghi, hát xướng vui vẻ trong ba ngày liền. Hóa nhật 22 tháng 2, lễ dùng ban thượng cúng chay, ban hạ một con lợn để nguyên và xôi rượu. Ngày vào đám thu tế mồng 6 tháng 8, lễ dùng như trên, cấm dùng trâu. Tên húy cần kiêng: Bá Dương, Thái Thượng, Mỹ Hoàng, những tiếng đồng âm cũng kiêng. Sắc áo quần cấm dùng: sắc vàng, sắc đỏ, người hành lễ phải kiêng. Hữu Hồng Đức đại học sỹ, kiêm quốc tử giám Lê Tung phụng soạn chính bản. Vĩnh hựu quản giám bách linh, lĩnh chức thiếu khanh Nguyễn Hiền tuân theo bản cũ. Năm Đinh Dậu tháng 8 ngày cốc nhật lập bia (1897).

Chùa Thổ Hà
Chùa Thổ Hà có tên là Đoan Minh Tự, được nhà nước công nhận Di tích lịch sử văn hóa 1996. Niên biểu chính thức của chùa chưa tìm thấy. Căn cứ dòng chữ ghi trên đôi rồng đá ở cửa chùa thì năm Giáp Thân 1580 đời nhà Mạc mua rồng đá, năm Canh Thân 1610 tu sửa lại. Đúng lý chùa phải làm trước khi mua rồng đá.

Chùa xây dựng theo kiểu nội công ngoại quốc, có quy mô lớn, bao gồm cổng tam quan, gác chuông và tiền đường. Tam quan chùa nằm sát sau đình. Qua Tam quan một quãng xa mới tới gác chuông (nay đã cháy), phía trước cửa chùa có hai sấu đá, bên phải là bia chùa hình vuông khắc chữ cả bốn mặt. Gác chuông và tiền đường được chạm trổ lộng lẫy với các đề tài rồng mây, hoa lá. Thời gian kháng chiến quả chuông to trong gác chuông được lấy để đúc vũ khí. Trong chùa có tượng Phật tổ Như Lai to lớn, tượng Phật bà Quan Âm ngồi trên tòa sen.

Từ tòa Tam bảo theo hai dãy hành lang vào tới Động Tiên, đó là một công trình kiến trúc hiếm có. Động tiên đã ghi lại đầy đủ hình ảnh Thích Ca từ lúc mới sinh ra, lúc trưởng thành và khi lìa bỏ kinh thành vào động tu hành đến đắc đạo. Tiếp theo đi qua sân rộng tới nhà Tổ, nơi đây thờ Sư Tổ và các vị sư đã trụ trì ở chùa này. Chùa Thổ Hà được Hội phật giáo Việt Nam rất quan tâm, luôn luôn cử sư về trụ trì ở chùa này.

Văn chỉ
Văn chỉ là nơi thờ Thánh Khổng Tử (có tượng Khổng Tử lớn bằng đồng), ghi dấu tích các bậc tiên nho, tiên hiền ở Thổ Hà, có học vị, thi đỗ qua các triều đại. Văn chỉ làng Thổ Hà được công nhận là di tích lịch sử văn hóa ngày 28 tháng 2 năm 1999 do Bộ trưởng văn hóa thông tin Trần Hoàn ký. Văn chỉ xưa kia ở cạnh chùa. Miếu thờ lộ thiên, hai bên có hai dãy bia đá thẳng tắp, xây dựng năm 1680 đời Lê Chính Hòa. Hiện nay còn cái nền nhà cũ. Bia đá gồm 8 tấm từ 1680 đến 1856 Tự Đức cửu niên, còn nguyên vẹn, trong đó ghi số thí sinh trúng tuyển 75 người. Đến năm Minh Mạnh thứ 6 Ất Dậu 1825 mới xây ba gian chính điện, làm cửa võng, ba hoành biển, câu đối. Năm Bính Thìn Tự Đức cửu niên 1856 Văn chỉ được di chuyển về nơi cuối làng, lại xây thêm 5 gian tiền điện. Vào những ngày lễ tết, sóc vọng, sắp thi cử, các gia đình có con học hành hay sắp đi thi thường đến Văn chỉ làm lễ mong cho con học hành tiến bộ và thi đỗ.

Làng nghề

Nghề gốm
Nghề gốm Thổ Hà có từ thế kỉ 12 và là một trong ba trung tâm gốm sứ cổ xưa nhất của người Việt, bên cạnh Phù Lãng và Bát Tràng. Theo gia phả làng nghề và những mẫu hiện vật khảo cổ được tìm thấy thì Thổ Hà là một trong những chiếc nôi của nghề gốm sứ. Thổ Hà đã là một thương cảng gốm tấp nập của vùng Kinh Bắc. Sự hưng thịnh của nghề gốm đã giúp người dân xây dựng một quần thể kiến trúc đình, chùa, văn chỉ, cổng làng, điếm bề thế uy nghi.

Trong làng còn lưu truyền câu chuyện ông tổ nghề gốm làng Thổ Hà là tiến sĩ Đào Trí Tiến. Vào cuối thời Lý (1009 - 1225) ba ông Đào Trí Tiến, Hứa Vĩnh Cảo và Lưu Phong Tú cùng làm quan trong triều và được cử đi sứ Bắc Tống (960 - 1127). Sau khi hoàn tất sứ mệnh, trên đường trở về nước qua Thiều Châu, tỉnh Quảng Đông gặp bão, phải nghỉ lại. Ở đây có lò gốm nổi tiếng, ba ông đến thăm và học được kỹ thuật làm gốm. Về nước Đào Trí Tiến truyền nghề làm hàng gốm sắc đỏ thẫm cho Thổ Hà, Hứa Vĩnh Cảo truyền nghề làm hàng gốm sắc trắng cho Bát Tràng, Lưu Phong Tú truyền nghề làm hàng gốm sắc vàng thẫm cho Phù Lãng. Trước đây lễ dâng hương Tổ nghề gốm (suy tôn cả ba ông) hàng năm được các nhà làm nghề gốm ở Thổ Hà tổ chức luân phiên nhau tại gia đình.

Từ xưa gốm Thổ Hà đã bán rộng rãi ở kinh thành Thăng Long. Vào thời vua Lê Hy Tông (1680-1705) có hai người dân Thổ Hà đến ở Chùa Hà (một ngôi chùa nổi tiếng nay thuộc Từ Liêm, Hà Nội) để bán các đồ gốm sứ ở các chợ trong ngoài thành Thăng Long. Do buôn bán phát đạt hai gia đình đã tình nguyện công đức một số tiền lớn cùng dân trong xóm xây dựng lại Chùa Hà theo quy mô lớn bằng gạch ngói như hiện nay. Trước đó, Chùa Hà xây bằng gạch vồ, lợp lá gồi, chùa xây vào thời Lê Thánh Tông (1460-1497). Ở chùa Hà còn lưu giữ nhiều hiện vật cổ bằng gốm như bát hương, chĩnh, ang, vại thể hiện sự tôn kính và tín ngưỡng của người Thổ Hà xứ Kinh Bắc xưa kia.

Để có thể tạo ra được các loại sản phẩm rất bền đẹp như chum vại, chĩnh chõ, tiểu sành có màu nâu sẫm, màu da lươn, người ta phải mua đất sét từ Choá ở huyện Yên Phong cách xa gần 10 km, hoặc mua đất sét ở Xuân Lai cách xa 12 km và phải chở qua sông rất vất vả. Đó là loại sét vàng, sét xanh, ít sạn và tạp chất có đặc tính dễ tạo hình và định hình khi nung ở nhiệt độ cao. Cũng nhờ vậy mà Thổ Hà có thể tạo ra các sản phẩm cỡ lớn với dung tích 400-500 lít. Đồ gốm Thổ Hà không dùng men, được nung ở nhiệt độ cao để tự chảy men ra và thành sành, gốm màu nâu sẫm, thâm tím đanh mặt, gõ trên gốm tiếng kêu coong coong như thép, mảnh gốm có cạnh sắc như dao, đựng chất lỏng không bao giờ thấm qua, đựng chất rắn đầy chặt không bao giờ ẩm mốc. Gốm của Thổ Hà để nghìn năm không bị mất màu do kỹ thuật nung tốt.

Vào những năm 40 của thế kỷ trước nghề làm gốm Thổ Hà rất phát triển. Giữa những năm 60 của thế kỷ trước dân cư trong làng phát triển, các lò gốm tốn nhiều diện tích đất và gây ô nhiễm nên nhà nước thành lập Xí nghiệp gốm Đá Vang trên vùng đồi núi của làng Lát cách Thổ Hà 3 km về hướng Bắc, toàn bộ dân làm gốm của Thổ Hà thành công nhân của xí nghiệp, ăn lương nhà nước.

Đầu những năm 80 kinh tế của thời bao cấp vô cùng khó khăn, dân làng chuyển sang nghề mới là làm mỳ gạo và nấu rượu từ sắn. Thời gian này nấu rượu từ gạo và buôn bán rượu vẫn bị cấm. Nhiều công nhân đã bỏ Xí nghiệp gốm để về làm hàng.

Đến năm 1988 đồ nhựa đã trở nên thông dụng, các sản phẩm như chum, vại bằng sành vừa to vừa nặng khó mà bán được nên Xí nghiệp gốm Đá Vang giải thể, đặt dấu chấm hết cho nghề gốm gần 900 năm của làng Thổ Hà.

Năm 2005 anh Trịnh Đắc Tân, một người sinh ra trong một gia đình 10 đời làm nghề gốm đã mở một lò gốm nhằm khôi phục nghề gốm cổ truyền, sản xuất các loại chum vại sành, chậu sành, tiểu sành, lọ hoa, tích chén. Anh đã chịu khó học hỏi và mời những nghệ nhân gốm trước đây về truyền dạy. Song việc khôi phục là rất khó khăn vì thiếu vốn, anh dự định mở một doanh nghiệp gốm.

Nghề làm bánh đa nem
Từ bột gạo ngoài sản phẩm chính là bánh đa nem người dân còn sản xuất mỳ gạo và bánh đa to rắc vừng. Mỳ gạo Thổ Hà bó thành bó to 1 kilogam cũng rất nổi tiếng, mỳ nấu dai mà không nát, nghề làm mỳ gạo có trước nghề làm bánh đa nem hiện nay. Bánh đa vừng Thổ Hà còn ngon hơn bánh đa Kế. Mỗi gia đình làm bánh đa nem và mỳ thường chăn nuôi khoảng chục con lợn, mỗi con lợn nặng trên một tạ mới bán, đó là nguồn thu nhập rất lớn. Nhờ nghề làm bánh đa nem dân làng có một cuộc sống xán lạn hơn xưa, phần lớn các gia đình đều có xe máy, tủ lạnh, ti vi, máy giặt, sinh hoạt không khác thành phố là mấy.

Trước đây người làm bánh đa nem phải hì hục quạt lò để tráng bánh bằng phương pháp thủ công, nhưng từ khi có điện, với kỹ thuật tráng bánh mới theo dây chuyền cho năng suất cao đã giảm bớt sự vất vả của con người, năng suất tăng lên gấp ba đến bốn lần. Một gia đình một ngày làm được 250 kg mỳ gạo. Vào những dịp gần tết, bánh đa nem của Thổ Hà làm ra không đủ đáp ứng cho nhu cầu của thị trường. Thời gian bánh bán chạy nhất bắt đầu từ tháng 9 cho đến hết tháng 2 năm sau. Bánh đa nem Thổ Hà mang hương vị thơm man mát, màu trắng ngần vừa thơm, lại vừa dai nên không những có uy tín với khách hàng trong nước mà nhiều chủ đại lý đã đến ký hợp đồng để xuất khẩu sang các nước Đài Loan, Hàn Quốc, Nhật Bản và rất được những thị trường này ưa chuộng. Tuy nhiên, các hộ dân sản xuất bánh đa nem vẫn còn ở mức nhỏ lẻ, chưa có thương hiệu, bánh đa nem Thổ Hà chưa vào được các siêu thị ở những thành phố lớn.

Ngoài nghề làm bánh đa nem, hiện nay một số gia đình vẫn còn làm nghề nấu rượu, nhưng sản xuất rượu gạo nếp rất ngon và bán với giá cao.

Lễ hội và du lịch

Lễ hội
Lễ hội làng Thổ Hà tổ chức vào ngày 20 - 22 tháng Giêng âm lịch, đối tượng suy tôn là Thành Hoàng làng. Hội làng gồm có lễ rước, tế lễ, hát chầu văn, bơi thuyền hát quan họ trên sông, đấu vật, cờ tướng, chọi gà, chèo thuyền bắt vịt, cầu lông, bóng bàn vào ban ngày, diễn tuồng ban đêm. Năm nào cũng tổ chức lễ hội nhưng hai năm một lần mới mở hội lớn có lễ rước, lễ rước là bò quay hay lợn quay đặt trên kiệu, thủ tục rước và tế lễ rất phức tạp. Năm 2010 làng đã tổ chức lễ hội lớn nhân dịp khánh thành việc trùng tu ngôi đình. Năm 2012 lễ hội Thổ Hà được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể cấp Quốc Gia đợt 1.

Làng Thổ Hà thuộc khu vực lõi của trung tâm văn hóa xứ Kinh Bắc, nên khi đến Thổ Hà chúng ta sẽ có cảm nhận rõ nét về một làng cổ của xứ Kinh Bắc mà ít nơi còn giữ lại được với hình ảnh quen thuộc: cây đa, bến nước sân đình...Đặc biệt Thổ Hà còn là một làng quan họ thuộc khu vực bờ Bắc Sông Cầu, nổi tiếng với lối ca êm dịu, mượt mà, tha thiết.

Làng Thổ Hà còn là một làng Tuổng Cổ nổi tiếng và duy nhất của tỉnh Bắc Giang. Trong lễ hội cổ truyền của làng Thổ Hà không thể thiếu việc biểu diễn Tuồng Cổ với câu nói: " Phi tuồng cổ bất thành hội". Các vở tuồng cổ hay được biểu diễn như: Sơn Hậu, Hồ Nguyệt Cô hóa cáo, Đào Tam Xuân loạn trào, Tống tửu Ô Hắc Lợi, Triệu Đình Long cứu chúa,..

Du lịch
Thổ Hà đang là một địa chỉ quen thuộc, hấp dẫn của khách du lịch trong và ngoài nước, của những người nghiên cứu về kiến trúc và mĩ thuật, của những nghệ sĩ và nghệ nhân về tìm cảm hứng. Chương trình tham quan của khách du lịch có thể là: ngắm cảnh trên bến dưới thuyền của dòng sông Cầu, thăm đình làng, chùa, cổng làng, văn chỉ, xem các cây đa cổ thụ, thăm một số nhà cổ trong làng, xem những ngõ xóm hun hút đẹp với vẻ cổ kính, thăm lò sản xuất gốm, thăm các gia đình sản xuất bánh đa nem và mỳ gạo bằng máy và thủ công, thăm các gia đình nấu rượu gạo. Khi về du khách nên mua vài trăm bánh đa nem, vài cân mỳ gạo, vài lít rượu gạo nếp để làm quà. Nếu du khách thích cảm giác mạnh hãy đến thăm Thổ Hà khi nước sông Cầu ở mức báo động số 3.

Khi du khách đến thăm Thổ Hà có thể đồng thời đến thăm hai địa điểm du lịch nổi tiếng nữa của đất Kinh Bắc, đó là Chùa Bổ Đà và Đền Bà Chúa Kho. Các địa điểm này chỉ cách nhau từ 3 đến 5 km.

Đường đi tới làng: từ Hà Nội theo quốc lộ 1 về hướng Bắc 31 km tới thành phố Bắc Ninh, rẽ trái đi 3 km tới phố Đặng, ngược theo đê sông Cầu 1 km thì tới bến đò Thổ Hà, sang đò là tới làng.

Làng Thổ Hà trong ca dao và điện ảnh
 Làng Thổ Hà trong dân gian:

"Vạn Vân có bến Thổ Hà,
Vạn Vân nấu rượu Thổ Hà nung vôi.
Tưởng rằng đá nát thì thôi,
Nào ngờ đá nát nung vôi lại nồng." Thổ Hà là bối cảnh chính trong các bộ phim nổi tiếng của nền điện ảnh Việt Nam: Đến hẹn lại lên, ...

 "Quan làng Sọ như lọ Thổ Hà"

Chú thích

Xem thêm
 Xã Vân Hà
 Chùa Hà thuộc quận Cầu Giấy, Hà Nội

Thổ Hà
Làng cổ Bắc Giang
Việt Yên
Du lịch Bắc Giang


title: Epiphragma genuale

text:
Epiphragma genuale là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Tham khảo

Epiphragma
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Omiodes antidoxa

text:
Omiodes antidoxa là một loài bướm đêm thuộc họ Crambidae. Nó là loài đặc hữu của Kauai và Oahu.

Ấu trùng ăn Carex oahuensis và Rhynchospora thyrsoidea. Ấu trùng lớn đầy đủ có màu xanh lá cây sáng.Nhộng dài khoảng 12 mm có màu nâu. Quá trình hóa nhộng mất 2-4 ngày. Quá trình ấu trùng 20-22 ngày.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Insects of Hawaii. Volume 8, Pyraloidea

Omiodes
Loài đặc hữu của Hawaii


title: Agriphila latistria

text:
Agriphila latistria là một loài bướm đêm thuộc họ Crambidae. Loài này có ở châu Âu, but originates từ khu vực xung quanh Địa Trung Hải.

Sải cánh dài 22–27 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 7 đến tháng 9 tùy theo địa điểm.

Ấu trùng ăn các loài nhiều loại cỏ, especially Bromus.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
 http://www.waarneming.nl/soort.php?id=16649
 Lepidoptera of Belgium
 Agriphila latistria at UKmoths

Agriphila


title: Tipula meliuscula

text:
Tipula meliuscula là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Rohan, Morbihan

text:
Rohan () là một xã ở tỉnh Morbihan trong vùng Bretagne tây bắc Pháp. Xã này có diện tích 23,43 km², dân số năm 1999 là 1521 người. Khu vực này có độ cao từ 60-150 mét trên mực nước biển.

Cư dân của Rohan danh xưng trong tiếng Pháp là Rohannais.

Tham khảo

 Các thị trưởng của Hiệp hội Morbihan
 Hồ sơ của thị trấn trên trang mạng INSEE

Liên kết ngoài
French Ministry of Culture list for Rohan
Bản đồ của Rohan trên Michelin

Xã của Morbihan


title: Gossina

text:
Gossina là một tổng thuộc  tỉnh Nayala ở phía tây  Burkina Faso. Thủ phủ là thị xã Gossina. Theo điều tra dân số năm 1996, tổng này có tổng dân số 17.945 người .

Các thị xã và làng xã
Thị xã Gossina	(3 596 dân) (thủ phủ)
 Bosson	(717 dân)
 Boum	(77 dân)
 Kalabo	(977 dân)
 Koayo	(977 dân)
 Kwon	(3 358 dân)
 Lekoun	(453 dân)
 Madamao	(542 dân)
 Massako	(902 dân)
 Naboro	(612 dân)
 Nianankoré	(169 dân)
 Nyfou	(921 dân)
 Sui	(1 770 dân)
 Tandou	(232 dân)
 Tarba	(564 dân)
 Zelassé	(2 078 dân)

Tham khảo

Tổng của Burkina Faso
Tỉnh Nayala


title: Tolpia paraunguis

text:
Tolpia paraunguis là một loài bướm đêm thuộc họ Erebidae. Nó được tìm thấy ở Thái Lan.

Sải cánh dài 13–15 mm.

Tham khảo

  2010: Revision of the Micronoctuidae (Lepidoptera: Noctuoidea) Part 3, Taxonomy of the Tactusinae. Zootaxa, 2583: 1–119. Preview

Tolpia


title: Prays parilis

text:
Prays parilis là một loài bướm đêm thuộc họ Yponomeutidae. Nó được tìm thấy ở Úc (New South Wales và Queensland), New Zealand và quần đảo Cook.

Ấu trùng ăn hoa của cây chanh và có thể khiến quả bị méo hoặc hỏng. Ấu trùng màu nâu đỏ hoặc nâu vàng và có độ dài 10 mm.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Australian Faunal Directory
New Zealand Pest List
Common pests of citrus in home gardens

Prays


title: Passow, Uckermark

text:
Passow là một đô thị ở huyện Uckermark, bang Brandenburg, Đức. Đô thị này có diện tích 51,33 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 1672 người.

Tham khảo


title: KVM

text:
KVM switch (KVM là từ viết tắt của Keyboard, Video, Mouse) là thiết bị chuyển mạch tín hiệu của bàn phím, chuột và màn hình của nhiều máy chủ khác nhau vào một bàn phím, chuột và màn hình, giúp người quản trị hệ thống có thể truy cập và điều khiển nhiều máy tính hoặc máy chủ một cách dễ dàng và thuận lợi.

KVM switch có thể là những thiết bị được thiết kế hỗ trợ quản lý từ hai đến bốn cổng (quản lý 2-4 CPU, server), với những tính năng cơ bản, có thể có cable đi kèm hoặc cũng có thể là những thiết bị chuyên dụng cho phép quản trị hiệu quả những hệ thống lên đến 8000 server, với thiết kế rackmount, mật độ kết nối cao 16-32 cổng /1U, phân cấp và cho phép nhiều người cùng quản trị, với nhiều cấp mật khẩu (password) để đảm bảo an ninh hệ thống, cho phép quản trị tại chỗ, kéo dài, không dây hay qua Internet. KVM switch hỗ trợ nhiều giao diện PS/2, USB, RJ-45, tương thích với nhiều hệ điều hành như Window, Linux, MAC, Sun Solaris, Java hay Fee BSD, có thể hỗ trợ giả lập và cắm nóng thiết bị mà không làm treo hệ thống hoặc có thể hỗ trợ chia sẻ các thiết bị ngoại vi khác như loa, micro, máy in, camera...

KVM switch cung cấp cho người quản trị hệ thống khả năng quản lý tập trung hàng trăm máy tính phân tán, giúp làm giảm đáng kể chi phí cho thiết bị, không gian, và thời gian quản lý hệ thống.

Khả năng mở rộng
Khi số lượng máy chủ tăng lên, người quản trị hệ thống chỉ cần lắp đặt thêm một hoặc nhiều KVM switch mới vào hệ thống KVM switch có sẵn để quản lý các server mới. Việc lắp đặt này không làm ảnh hưởng và ngưng trệ hoạt động của hệ thống máy chủ trước đây, đảm bảo thời gian hoạt động của hệ thống thông tin.

Có 2 phương pháp mở rộng hệ thống KVM switch: kết nối phân tầng (cascading) và kết nối ngang hàng (daisy chain).

Kết nối phân tầng
Đây là một phương pháp cài đặt dùng 1 cổng CPU của KVM switch cấp 1 nối đến cổng console của KVM switch cấp 2, và cứ như vậy nối tiếp nếu có thêm các KVM switch cấp 3 trong hệ thống. Như vậy mỗi KVM switch thêm vào tại từng cấp sẽ mất 1 cổng CPU. Người quản trị hệ thống chỉ cần qua KVM cấp 1 để quản lý tất cả các máy chủ kết nối vào các KVM cấp 2, 3...

Kết nối hàng ngang
Đây là một phương pháp kết nối mở rộng hàng ngang với KVM switch có cổng chuyên dụng cho kết nối hàng ngang. Trong một cấu hình đấu nối ngang hàng đơn giản, các KVM switch được nối lại theo một chuỗi đầu KVM switch này được nối vào đuôi của KVM switch kia. KVM switch đầu tiên trong chuỗi được gọi là "Master" và KVM switch tiếp theo sau được gọi là "Slave". Đấu nối theo phương pháp này sử dụng các cổng Chain In và Chain Out riêng biệt nên vẫn giữ được đầy đủ các số cổng CPU cho các máy chủ. Người quản trị hệ thống chỉ cần qua KVM Master để truy cập & quản lý tất cả các máy chủ kết nối vào các KVM Slave 1, 2, 3...

KVM Digital
KVM Digital khả năng điều khiển giữa 2 máy, nhưng điểm khác biệt với KVM là không phụ thuộc vào hệ điều hành cài trên Server, và điều khiển bằng phần cứng, điều khiển BIOS từ xa. Server hay máy tính được điều khiển bởi KVM không cần đòi hỏi trình điều khiển (driver) hay bất cứ phần mềm nào được cài đặt trên hệ điều hành.

Những lợi thế khi ứng dụng KVM Digital
Tiết kiệm Chi phí, Không gian và Thời gian quản lý hệ thống IT.
Tương thích với tất cả các Hệ điều hành: Microsoft, SUN, Linux, MAC, Java, Free BSD...
Quản lý hệ thống IT từ xa qua LAN hoặc INTERNET.
Khả năng mở rộng/nâng cấp phần cứng.
Chip ASIC thiết kế riêng biệt để loại bỏ lỗi chuyển mạch.

Đối với những doanh nghiệp lớn hiện nay, nhiều công ty con, nhiều chi nhánh, văn phòng, nhà máy đặt rải rắc khắp nơi trên thế giới. Do đó nhu cầu đặt ra là làm sao có thể quản lý những server, hệ thống từ những vị trí địa lý khác nhau một cách tập trung. Cũng đồng nghĩa rằng những mô hình mạng cấp cao với sự hỗ trợ quản lý của KVM Digital đã trở nên phổ biến. Công nghệ này cho phép quản trị và điều khiển hệ thống có số lượng server lớn trở nên hiệu quả hơn giữa những văn phòng có vị trí địa lý khác nhau trên toàn thế giới.

Serial Over The Net
Với sự phát triển nhanh chóng của cơ sở hạ tầng IT ngày ngay. Người quản trị mạng gặp thách thức với việc quản lý nhiều hệ thống phức tạp khác nhau trong cùng một hệ thống như server, router, switch, hay những thiết bị khác. Serial Over The Net cung cấp cho người quản trị có thể điều khiển cùng lúc các thiết bị serial với số lương thiết bị tối đa là 8 hay 16 (hub, routers, thiết bị quản lý nguồn …) thông qua giao thức TCP/IP. Người quản trị có thể truy nhập từ local hay bất cứ nơi đâu thông qua internet.

Một số tính năng cơ bản của 1 hệ thống Serial Over The Net
Quản lý hệ thống các thiết bị serial từ xa thông qua giao thức TCP/IP.
Truy cập từ xa qua LAN, WAN hay internet để điều khiển các server.
Truy cập từ xa thông qua trình duyệt web, telnet hay Console terminal.
Tự động dò tìm vị trí máy khi lắp đặt - có đèn LED trên bàn phím hiển thị vị trí máy được chọn.
Dễ dàng cài đặt và tùy chỉnh thông qua giao diện đồ họa.
Lập thời gian biểu, tắt, mở, restar server.
Hỗ trợ tích hợp với RADIUS server.
Thiết kế với giao diện 1U, đèn LED ở mặt ngoài giúp dễ dàng kiểm soát server.
Tương thích với các thiết bị có giao tiếp cổng serial như SUN hay router Cisco.
Mã hóa và phân quyền truy cập trên từng port.

Power Over The Net
Power Over The Net là một hệ thống điều khiển từ xa (thông qua giao thức TCP/IP) nguồn của các phần cứng như server, hub, router. Người quản trị hệ thống có thể sử dụng bất cứ máy tính nào kết nối thông qua internet để điều khiển và thực hiện các thao tác trên server shutdown, restar, tắt hay mở server. IT Administrator không chỉ tự do điều khiển shutdown hệ thống mà có thể kích nguồn (bật nguồn) từ xa một cách nhanh chóng bất kỳ máy tính hay server nào trong chế độ cài đặt và duy trì hiệu lực cũng như bảo đảm 100% thời gian hoạt động. Sản phẩm Power on the NET là một phần thiết kế để bổ sung cho bất kỳ server room nào đã và sẽ được trang bị KVM Over The Net.

Một số tính năng cơ bản của 1 hệ thống Power Over The Net
Quản lý nguồn từ xa thông qua giao thức TCP/IP hay RS-232.
Khả năng mở rộng khi kết nối điều khiển nguồn tới 128 Outlet.
Có thể truy cập từ xa qua LAN, WAN hay internet để điều khiển các server.
Truy cập từ xa thông qua trình duyệt web, telnet hay Console terminal.
Tự động dò tìm vị trí máy khi lắp đặt - có đèn LED trên bàn phím hiển thị vị trí máy được chọn.
Cài đặt thời gian tắt mở server trên từng cổng.
Hỗ trợ Safe shutdown hay reboot cho server Window.
Dễ dàng cài đặt và tùy chỉnh thông qua giao diện đồ họa.
Lập thời gian biểu, tắt, mở, restar server.
Hỗ trợ tích hợp với RADIUS server.
Thiết kế với giao diện 1U, đèn LED ở mặt ngoài giúp dễ dàng kiểm soát server.
Hai tầng bảo mật.
Hỗ trợ nhiều hệ điều hành khác nhau: Win, Linux, Mac, Sun và FreeBSD.

Tham khảo

Thiết bị ngoại vi máy tính
Quản lý hệ thống
Khoa học thông tin
Input/Output


title: 3734 Waland

text:
3734 Waland (9527 P-L) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 17 tháng 10 năm 1960 bởi Cornelis Johannes van Houten, Ingrid van Houten-Groeneveld và Tom Gehrels ở Đài thiên văn Palomar.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 3734 Waland

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1960


title: Masalia

text:
Masalia là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Hiện tại nó được coi là một phân chi của Heliothis.

Các loài tiêu biểu
Heliothis albida (Hampson, 1905)
Heliothis philbyi (Brandt, 1941)
Heliothis perstriata (Brandt, 1941)
See: Heliothis

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database


title: Bufo occidentalis

text:
Bufo occidentalis là một loài cóc thuộc họ Bufonidae.
Đây là loài đặc hữu của México.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ôn đới, rừng khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, và sông ngòi.

Tham khảo

  (2004) The history of a Nearctic colonization: Molecular phylogenetics và biogeography of the Nearctic toads (Bufo). Evolution 58: 2517–2535.
 Santos-Barrera, G. & Flores-Villela, O. 2004. Bufo occidentalis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài

O


title: Nomada rufoabdominalis

text:
Nomada rufoabdominalis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Schwarz mô tả khoa học năm 1963.

Chú thích

Tham khảo

Nomada
Động vật được mô tả năm 1963


title: Lãnh hải

text:
Lãnh hải hay hải phận là vùng biển ven bờ nằm giữa vùng nước nội thủy và các vùng biển thuộc quyền chủ quyền và quyền tài phán quốc gia (tức vùng đặc quyền kinh tế). Chủ quyền của quốc gia đối với vùng lãnh hải không phải là tuyệt đối như đối với các vùng nước nội thủy, do có sự thừa nhận quyền qua lại vô hại của tàu thuyền nước ngoài trong lãnh hải. Cũng lưu ý rằng chủ quyền của quốc gia ven biển được mở rộng hoàn toàn và riêng biệt đối với vùng trời trên lãnh hải cũng như đối với đáy biển và lòng đất dưới đáy biển của vùng lãnh hải này. Trong vùng trời phía trên lãnh hải, các quốc gia khác có quyền tự do qua lại vô hại đối với các phương tiện bay (máy bay chẳng hạn). Đối với đáy biển và lòng đất dưới đáy biển, quốc gia ven biển cũng có toàn quyền định đoạt.

Lịch sử
Trong một thời gian dài, các quốc gia quy định chiều rộng của lãnh hải rất khác nhau. Công ước Liên Hợp Quốc về Luật biển 1982 đã quy định thống nhất rằng các quốc gia ven biển có quyền ấn định chiều rộng lãnh hải không quá 12 hải lý (khoảng 22,2 km) tính từ đường cơ sở (tức đường tiếp giáp thực tế của đất và nước hay đường thẳng nối 2 điểm thuộc đất liền được chọn khi chúng nổi lên trên mặt nước và xa bờ nhất khi mực nước thủy triều là thấp nhất, đo trung bình nhiều năm dọc theo bờ biển, theo 1 trong 2 phương pháp là đường cơ sở thông thường hay đường cơ sở thẳng) theo các điều khoản của Công ước Liên Hợp Quốc về Luật biển 1994, ngoại trừ các khu vực mà hai hay nhiều quốc gia có chung biên giới biển rất gần nhau. Ranh giới phía ngoài của lãnh hải được tính là đường biên giới quốc gia.

Lãnh hải mà 1 quốc gia đòi hỏi có thể gây ra tranh cãi từ phía các quốc gia khác khi các quốc gia này rất gần nhau về biển. Lãnh hải nói chung là chủ thể của các sự mở rộng tùy hứng để đảm bảo thuận tiện cho các hoạt động ven bờ như khai thác dầu khí, các quyền đánh bắt cá (xem thêm chiến tranh cá tuyết) cũng như ngăn cản các hoạt động của các đài phát sóng vô tuyến đối địch từ các tàu thuyền hàng hải hay được neo đậu trong các vùng biển quốc tế.

Từ thế kỷ XVIII cho đến giữa thế kỷ XX, lãnh hải của đế chế Anh, Mỹ, Pháp và nhiều quốc gia khác có chiều rộng 3 hải lý (khoảng 5,6 km). Nguyên thủy nó là tầm bắn của đại bác, do với khoảng cách này thì quốc gia có chủ quyền có thể bảo vệ được lãnh thổ trên đất liền của mình. Tuy nhiên đối với Na Uy thì nó là 4 hải lý (7,4 km) và đối với Tây Ban Nha thì là 6 hải lý (11,1 km) trong giai đoạn này.

Quyền pháp lý

Quốc gia ven biển
Quốc gia ven biển có quyền ấn định các tuyến đường qua lại và phân chia các luồng giao thông dành cho tàu thuyền nước ngoài khi đi qua lãnh hải của mình. Các tuyến đường này phải phù hợp với các quy định của Công ước Liên Hợp Quốc về Luật biển năm 1982 và các luật quốc tế có liên quan khác.

Trong trường hợp có sự vi phạm, đe dọa hòa bình, an ninh, trật tự của mình, quốc gia ven biển có quyền sử dụng các biện pháp thích hợp để bảo vệ chủ quyền, kể cả đình chỉ không cho qua lại không gây hại. Việc tạm thời đình chỉ này chỉ có hiệu lực quốc tế khi đã được công bố theo đúng các thủ tục quy định và không có sự phân biệt đối xử đối với tàu thuyền nước ngoài khi được thực hiện. Quốc gia ven biển cũng có thể cho phép tàu thuyền nước ngoài có được khả năng tạm dừng, tạm trú khi thực hiện quyền qua lại không gây hại trong các trường hợp bất khả kháng (force majeure) như: mưa bão, thiên tai, chiến tranh v.v. hay các sự cố hàng hải có thể gây nguy hiểm đến sự an toàn hàng hải hay tính mạng hành khách.

Quốc gia khác
Có quyền qua lại không gây hại. Đây là 1 truyền thống mang tính tập quán. Quyền này được thừa nhận vì mục đích phát triển, hợp tác, kinh tế, hàng hải của cộng đồng nói chung cũng như của từng quốc gia.

Qua lại không gây hại phải được hiểu như là việc đi lại nhưng không gây tổn hại đến hòa bình, an ninh, trật tự hay các lợi ích chính đáng của quốc gia ven biển. Danh sách các hoạt động không liên quan đến hoạt động qua lại mà tàu thuyền nước ngoài không được phép thực hiện đã được kê trong điều 19 Công ước Liên Hợp Quốc về Luật biển năm 1982. Các quốc gia ven biển không được phép đặt điều kiện cho tàu thuyền nước ngoài khi đi qua lãnh hải của mình như: phải xin phép hoặc thông báo trước.

Quyền tài phán
Khi thực hiện quyền qua lại không gây hại thì tàu thuyền nước ngoài phải tôn trọng các quy định hợp pháp trong luật của quốc gia ven biển. Các tàu thuyền quân sự hay tàu thuyền khác của nhà nước sử dụng vào mục đích phi thương mại được hưởng quyền miễn trừ tài phán hình sự và tài phán dân sự, nhưng quốc gia mà tàu thuyền đó treo cờ phải chịu trách nhiệm trước các vi phạm (có thể) do các tàu thuyền này gây ra trong lãnh hải của quốc gia ven biển.

Công ước 1982 không quy định quyền tài phán hình sự của quốc gia ven biển đối với tàu thuyền nước ngoài để có thể bắt giữ hay tiến hành dự thẩm sau một vụ việc vi phạm hình sự xảy ra trên con tàu này trong quá trình nó đi qua lãnh hải của quốc gia ven biển, nhưng quốc gia ven biển có quyền thực hiện quyền tài phán nếu hậu quả của vụ vi phạm đó có liên quan đến lợi ích của quốc gia ven biển, chẳng hạn: phá hoại hòa bình. an ninh, trật tự của quốc gia ven biển; thuyền trưởng hoặc viên chức ngoại giao (lãnh sự) của quốc gia mà tàu này treo cờ yêu cầu hay khi các biện pháp này là cần thiết để chống lại tội phạm buôn lậu ma túy hay các chất kích thích bị cấm khác.

Công ước cũng dự tính quyền của quốc gia ven biển được áp dụng các biện pháp mà luật pháp quốc gia đó quy định để tiến hành bắt giữ, dự thẩm đối với tàu bè nước ngoài đi qua lãnh hải sau khi rời khỏi nội thủy của quốc gia ven biển đó nhằm bảo vệ an ninh quốc gia. Ngược lại, đối với vụ vi phạm hình sự diễn ra trước khi con tàu nước ngoài (xuất phát từ cảng nước ngoài khác) đi vào lãnh hải, nhưng không vào nội thủy thì quốc gia ven biển đó không có quyền can thiệp.

Quốc gia ven biển cũng không có quyền ép tàu thuyền nước ngoài đang qua lại trên lãnh hải của mình phải dừng lại (hay thay đổi hành trình của nó) nhằm thực hiện quyền tài phán dân sự đối với 1 cá nhân nào đó trên tàu này, nhưng có quyền áp dụng mọi biện pháp trừng phạt (hoặc đảm bảo an toàn dân sự) mà luật pháp trong nước quy định đối với các tàu thuyền nước ngoài đang neo đậu trong lãnh hải hoặc đi qua lãnh hải ngay sau khi rời khỏi nội thủy của mình.

Lãnh hải của một số quốc gia
Phần lớn các quốc gia và vùng lãnh thổ có biển vây quanh đều tuyên bố vùng lãnh hải của mình như nói trên, nghĩa là trong phạm vi 12 hải lý khi có thể. Tuy nhiên, có một số trường hợp lại tuyên bố vùng lãnh hải không phải như vậy. Cụ thể bao gồm:
 Không: Bosnia và Hercegovina, Montenegro.
 3 hải lý (5,6 km): Jordan, Palau, Singapore.
 6 hải lý (11,1 km): Cộng hòa Dominica, Hy Lạp, Thổ Nhĩ Kỳ.
 12 hải lý (22,2 km): Ấn Độ, Albania, Algérie, Angola, Antigua và Barbuda, Argentina, Australia, Bahamas, Bahrain, Bangladesh, Barbados, Bỉ, Belize, Brasil, Brunei, đảo Bouvet, Bulgaria, Campuchia, Cameroon, Canada, Cabo Verde, Chile, Đài Loan, Colombia, Comoros, quần đảo Cook, Costa Rica, Bờ Biển Ngà, Croatia, Cuba, Síp, Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên, Cộng hòa Dân chủ Congo, Đan Mạch, Djibouti, Dominica, Ai Cập, Guinea Xích Đạo, Eritrea, Estonia, quần đảo Faroe, Fiji, Phần Lan, Pháp, Gabon, Gambia, Gruzia, Đức, Ghana, Grenada, Guatemala, Guinea, Guiné-Bissau, Guyana, Haiti, Honduras, Indonesia, Iran, Iraq, Ireland, Israel, Italia, Jamaica, Nhật Bản, Kenya, Kiribati, Kuwait, Latvia, Liban, Libya, Litva, Madagascar, Malaysia, Maldives, Malta, quần đảo Marshall, Mauritanie, Mauritius, México, Micronesia, Monaco, Montenegro, Maroc, Mozambique, Myanma, Namibia, Nauru, Hà Lan, New Zealand, Nicaragua, Nigeria, Niue, Na Uy, Oman, Pakistan, Panama, Papua New Guinea, Ba Lan, Bồ Đào Nha, Qatar, Hàn Quốc, România, Nga, Saint Kitts và Nevis, Saint Lucia, Saint Vincent và Grenadines, Samoa, São Tomé và Príncipe, Ả Rập Saudi, Sénégal, Seychelles, Sierra Leone, quần đảo Solomon, Nam Phi, Tây Ban Nha, Sri Lanka, Sudan, Suriname, Thụy Điển, Syria, Thái Lan, Đông Timor, Tonga, Trinidad và Tobago, Tunisia, Trung Quốc, Thổ Nhĩ Kỳ (tại Biển Đen và Địa Trung Hải), Tuvalu, Ukraina, UAE, Vương quốc Anh, Tanzania, Hoa Kỳ, Uruguay, Vanuatu, Venezuela, Việt Nam, Yemen.
 12 hải lý/ DLM: Slovenia (DLM nghĩa là "cơ quan lập pháp quốc gia thiết lập các giới hạn của vùng lãnh hải bằng dẫn chiếu tới sự phân định của các ranh giới biển với các quốc gia cận kề hay đối diện, hoặc là theo đường trung tuyến (điểm giữa) khi không có thỏa thuận phân định ranh giới biển").
 30 hải lý: Togo.
 200 hải lý: Bénin, Cộng hòa Congo, Ecuador, El Salvador, Liberia, Peru, Somalia.
 Xác định theo tọa độ: Philippines (hình chữ nhật xác định theo các tọa độ. Tuyên bố kéo dài ra ngoài phạm vi 12 hải lý).

Xem thêm
Nội thủy
Vùng tiếp giáp lãnh hải
Vùng đặc quyền kinh tế
Vùng biển quốc tế
Thềm lục địa
Sông quốc tế

Liên kết ngoài
UN Convention on the Law of the Sea

Ghi chú

Luật biển
Luật quốc tế
Đơn vị hành chính lãnh thổ
Luật ngư nghiệp


title: 10598 Markrees

text:
10598 Markrees (1996 TT11) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 13 tháng 10 năm 1996 bởi P. G. Comba ở Prescott.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 10598 Markrees

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1996


title: Caulonia

text:
Caulonia () là một đô thị ở tỉnh Reggio Calabria trong vùng Calabria, Ý, có cự ly khoảng 60 km về phía tây nam của Catanzaro và khoảng 70 km về phía đông bắc của Reggio Calabria. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 7.542 người và diện tích là 100.7 km².

Đô thị Caulonia có các frazioni (các đơn vị cấp dưới, chủ yếu là các làng) Crochi (), S.Nicola (), Focà (), Campoli, Agromastelli (), Ursini, và Cufò ().

Caulonia giáp các đô thị: Nardodipace, Pazzano, Placanica, Roccella Ionica, Stignano.

Lịch sử
Caulonia đã được thành lập giữa thế kỷ 7 và 8 trước Công nguyên, với một vài nhà lịch sử cho rằng thời điểm thành lập khoảng năm 722. Đầu tiên, những người thực dân Achaea Hy Lạp định cư ở đây, là một phần của Magna Graecia. Trong một thời gia, khu vực này do Crotone cai quản, Caulonia đã trở thành một quốc gia-thành phố, tự đúc tiền riêng của mình. Theo Thucydides, trong thời kỳ chiến tranh Peloponnesia (431-404 trước CN), người Caulonia đã cung cấp Athens gỗ để đổi lấy tàu. Kho gỗ tại Caulonia đã bị tấn công và thiêu rụi bởi các lực lượng từ Syracuse. Bắt đầu năm 389 trước Công nguyên, Caulonia bị nhiều nhóm khác nhau thôn tín và cai trị. Năm 200 trước Công nguyên, thị xã bị người La Mã phá hủy hoàn toàn khi Caulonia theo phe Hannibal trong chiến tranh Punic. Sau đó người La Mã đặt tên thị xã này bằng tiếng Latin Castlevetere.

Caulonia có tên Castlevetere trong gần 2000 năm cho đến năm 1862, khi thị xã lấy lại tên cũ Caulonia sau khi Ý thống nhất.

Trong năm ngày tháng 3 năm 1945, sau khi chế độ phát xít của Benito Mussolini bị lật đổ, thị xã Caulonia đã trở thành "Cộng hòa Caulonia," một nước cộng hòa do một thầy giáo tiểu học tên là Pasquale Cavallaro lãnh đạo.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Reggio Calabria
Đô thị Thành phố trung tâm Reggio Calabria