title: 258 Tyche

text:
Tyche  (định danh hành tinh vi hình: 258 Tyche) là một tiểu hành tinh tương đối lớn, thuộc kiểu quang phổ S, ở vành đai chính. Ngày 4 tháng 5 năm 1886, nhà thiên văn học người Đức Karl T. R. Luther phát hiện tiểu hành tinh Tyche khi ông thực hiện quan sát tại Đài quan sát Düsseldorf-Bilk và đặt tên nó theo tên Tyche, nữ thần may mắn trong thần thoại Hy Lạp, tương đương với nữ thần Fortuna trong thần thoại La Mã.

Tyche di chuyển theo quỹ đạo rất gần các tiểu hành tinh họ Eunomia và căn cứ trên thành phần cấu tạo thì đáng lẽ nó phải thuộc nhóm này. Tuy nhiên, nó lớn hơn mọi tiểu hành tinh trong họ này, ngoại trừ tiểu hành tinh 15 Eunomia, và nằm ở sát cạnh bên ngoài của nhóm này; do đó có thể là nó chỉ xâm phạm vào quỹ đạo, mà không liên quan gì tới nhóm này.

Chưa biết chắc chắn về thời gian quay vòng của nó, người ta ước tính xê xích từ 9,983 tới 10,041 giờ.

Xem thêm
 Danh sách tiểu hành tinh: 1–1000

Tham khảo

Liên kết ngoài

 The Asteroid Orbital Elements Database
 Minor Planet Discovery Circumstances
 Asteroid Lightcurve Data File
 Ephemeris

Tyche
18860504
Tiểu hành tinh Eunomia
Tyche
Tiểu hành tinh kiểu S (SMASS)
Tiểu hành tinh kiểu S (Tholen)
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Kim Young-sam

text:
Kim Young-sam (tiếng Hàn: 김영삼; Hanja: 金泳三; ; Hán-Việt: Kim Vịnh Tam, 20 tháng 12 năm 1927 – 22 tháng 11 năm 2015) là chính khách, nhà hoạt động dân chủ Hàn Quốc, và là Tổng thống thứ bảy của Hàn Quốc từ năm 1993 đến 1998. Kể từ năm 1961, ông dành gần ba thập niên để lãnh đạo phong trào đối lập, và là một trong những lãnh tụ đối lập nhiều ảnh hưởng nhất chống lại sự cai trị độc đoán của Park Chung-hee và Chun Doo-hwan.

Đắc cử tổng thống năm 1992, Kim là nhân vật dân sự đầu tiên đảm nhiệm chức vụ này sau 30 năm đất nước nằm dưới sự cai trị của quân đội. Ông nhậm chức này 25 tháng 2 năm 1993, phục vụ một nhiệm kỳ duy nhất kéo dài 5 năm theo quy định của hiến pháp. Kim lãnh đạo chiến dịch chống tham nhũng được tiến hành trên quy mô lớn, bắt giữ 2 người tiền nhiệm, và thúc đẩy chính sách quốc tế hóa gọi là Seyehwa.

Mặc dù có những thời điểm bị xem là nhà lãnh đạo thiếu sức thu hút đối với công chúng cũng như thiếu kiên định trong một số vấn đề quan trọng như an ninh quốc gia và chính sách ngoại giao, Kim Young-sam được nhìn nhận là một nhân vật giỏi thương thảo, có khả năng xây dựng uy tín cá nhân như là một chính khách sáng suốt và có viễn kiến trên chính trường.

Thiếu thời và học vấn
Ngày 20 tháng 12 năm 1927, Kim chào đời ở đảo Geoje đông nam bán đảo Triều Tiên trong một gia đình khá giả theo nghề cá, lúc đó Triều Tiên đang ở dưới sự cai trị của Nhật Bản. Kim là con cả trong gia đình có 1 con trai và 5 con gái. Thời Chiến tranh Triều Tiên, Kim phục vụ trong quân đội Hàn Quốc. Năm 1952, Kim tốt nghiệp Đại học Quốc gia Seoul với văn bằng Cử nhân Triết học.

Chính trường
Năm 1954, là thành viên đảng cầm quyền dưới thời Syngman Rhee, Tổng thống đầu tiên của Hàn Quốc, Kim được bầu vào Quốc hội Hàn Quốc, trải qua chín nhiệm kỳ đại diện cho các quận ở Geoje và Pusan. Vào thời điểm ấy, ở tuổi 27 ông là nghị sĩ trẻ tuổi nhất từng phục vụ trong Quốc hội. Tuy nhiên, chỉ vài tháng sau, Kim rời bỏ đảng cầm quyền và gia nhập khối đối lập khi Syngman Rhee muốn sửa đổi Hiến pháp. Cùng với Kim Dae-jung, Kim mạnh mẽ chỉ trích chính quyền quân sự của Park Chung-hee và Chun Do-hwan.

Lãnh đạo Đảng Tân Dân chủ

Năm 1974, Kim đắc cử Chủ tịch đảng Tân Dân chủ. Sau một thời gian mất quyền lãnh đạo trong năm 1976, ông trở lại với đầy đủ quyền lực trong năm cuối của chính quyền Park Chung-hee. Kim chủ trương không thỏa hiệp hoặc cộng tác với Đảng Cộng hòa Dân chủ của Park cho đến khi Hiến pháp Yushin bị bãi bỏ. Ông mạnh mẽ chỉ trích chính quyền Park, điều này dẫn đến nguy cơ ông có thể bị cầm tù theo hiến pháp mới.

Tháng 8 năm 1979, Kim cho phép 200 nữ công nhân của Công ty Thương mại Y. H. sử dụng trụ sở Đảng Tân Dân chủ để biểu tình ngồi lì. Một ngàn cảnh sát được huy động để bố ráp trụ sở và bắt giữ các công nhân biểu tình. Một nữ công nhân bị thiệt mạng, nhiều nhà làm luật bị đánh đập khi cố bảo vệ các công nhân, một số phải nhập viện. Sự kiện Y. H. thu hút sự chú ý của công luận, Kim tuyên cáo chế độ Park sắp cáo chung. Park quyết tâm loại bỏ Kim khỏi chính trường, ông sử dụng Cơ quan Tình báo Trung ương Hàn Quốc thực hiện mục tiêu này. Tháng 9 năm 1979, một tòa án ra lệnh đình chỉ chức chủ tịch Đảng Tân Dân chủ của Kim.

Sau khi Kim kêu gọi Hoa Kỳ ngưng ủng hộ Park Chung-hee khi ông trả lời một cuộc phỏng vấn của tờ New York Times, Park muốn bỏ tù Kim nhưng chính quyền Carter, quan tâm đến tình trạng vi phạm nhân quyền đang gia tăng, mạnh mẽ cảnh báo Park không nên bắt bớ đảng đối lập. Khi Kim bị trục xuất khỏi Quốc hội trong tháng 10 năm 1979, Hoa Kỳ triệu hồi đại sứ về Washington, D. C., đồng thời 66 nghị sĩ thuộc Đảng Tân Dân chủ từ chức khỏi Quốc hội.

Khi tin tức lan truyền rằng chính phủ chấp nhận sự từ chức tập thể này, một cuộc nổi dậy bùng phát tại Pusan quê nhà của Kim. Đây là cuộc biểu tình lớn nhất kể từ khi Sygman Rhee làm tổng thống, lan rộng đến thành phố Masan kế cận và những thành phố khác. Sinh viên cùng người dân kêu gọi chấm dứt chế độ độc tài. Cuộc khủng hoảng là một trong những nguyên nhân dẫn đến vụ ám sát Park Chung-hee ngày 26 tháng 10 năm 1979 do Giám đốc Cơ quan Tình báo Trung ương Hàn Quốc (KCIA), Kim Jae-gyu, chủ mưu.

Quản thúc
Lập trường cứng rắn của chính quyền đối với khối đối lập được duy trì dưới sự cai trị của Chun Doo-hwan, một tướng lãnh lên cầm quyền sau cuộc đảo chính quân sự ngày 12 tháng 12 năm 1979. Kim Young-sam bị trục xuất khỏi quốc hội và bị cấm hoạt động chính trị từ năm 1980 đến 1985. Năm 1983, ông tuyệt thực 21 ngày phản đối chính quyền Chun Doo-hwan.

Trong cuộc khủng hoảng chính trị tháng 6 năm 1987 khi bùng nổ những cuộc chạm trán dữ dội giữa sinh viên và cảnh sát chống bạo động, cách hành xử khôn khéo của Kim trong cương vị lãnh đạo khối đối lập khi ông chấp nhận thương thảo với lãnh đạo đảng cầm quyền, Roh Tae-woo, đã khai sinh cuộc cải cách dân chủ, theo đó hiến pháp được sửa đổi để tổ chức bầu cử tổng thống trực tiếp, phục hồi nền tự do dân chủ và các quyền công dân. Cũng theo thỏa thuận này, lệnh quản thúc Kim được gỡ bỏ, các quyền dân sự của ông được phục hồi để ông có thể tranh cử.

Tranh cử tống thống năm 1987
Khi cuộc bầu cử dân chủ đầu tiên tổ chức năm 1987 sau khi Chun về hưu, Kim Young-sam và Kim Dae-jung cùng ra tranh cử khiến khối đối lập bị chia phiếu để Roh Tae-woo, tướng hồi hưu được Chun chọn làm người kế vị, thắng cử. Năm 1990, Kim bất ngờ sáp nhập Đảng Dân chủ Thống nhất của ông với Đảng Dân chủ Công lý đang cầm quyền của Roh thành Đảng Dân chủ Tự do, nay là Đảng Đại Dân tộc.

Tổng thống (1993-1998)
Là ứng cử viên của đảng cầm quyền, Kim Young-sam đánh bại Kim Dae-jung trong cuộc bầu cử Tổng thống năm 1992. Từ một nhà lãnh đạo phong trào dân chủ đối lập với nhà cầm quyền quân sự trong nhiều năm, khi trở thành Tổng thống dân cử, Kim đã thiết lập nền tảng cho tiến trình chuyển giao quyền lực êm thắm tại một đất nước vốn nổi tiếng với những cuộc đảo chính quân sự. Ông là thường dân thứ ba giữ chức vụ này và là người đầu tiên kể từ năm 1962.

Cải cách
Chính quyền Kim Young-sam đã nỗ lực cải cách chính phủ và nền kinh tế. Một trong những hành động đầu tiên của chính phủ của ông là bắt đầu chiến dịch chống tham nhũng, bắt đầu từ cấp cao nhất, vì Kim đã hứa không sử dụng quỹ tài trợ chính trị. Chiến dịch chống tham nhũng cũng là một phần trong nỗ lực cải tổ chaebol, các tập đoàn lớn của Hàn Quốc thống trị nền kinh tế.

Kim Young-sam tiến hành cải tổ chính quyền và cải cách nền kinh tế của đất nước. Một trong những hành động đầu tiên của ông là khởi xướng chiến dịch chống tham nhũng, bắt đầu từ giới chóp bu, ông cũng hứa không sử dụng quỹ đen. Ông được xem là nhà lãnh đạo có công giải tán một nhóm nhiều thế lực trong quân đội cũng như chuyển hóa hệ thống tài chính vốn nhiều mờ ám của Hàn Quốc trở nên minh bạch. Ông cũng ra lệnh cấm mở tài khoản ngân hàng dưới bí danh. Đây là một bước quan trọng trong nỗ lực chống tham nhũng của Hàn Quốc bởi vì nhiều chính trị gia và doanh nhân thường không khai tên thật để che giấu những khoản tiền bất chính.

Kim yêu cầu viên chức chính phủ và quân đội công khai tài chính khiến một số sĩ quan cao cấp và thành viên nội các phải từ nhiệm. Ông cho bắt giữ hai nhân vật tiền nhiệm, Chun và Roh, truy tố họ về tội tham nhũng và phản quốc do vai trò của họ trong các cuộc đảo chính quân sự, các cuộc trấn áp đẫm máu phong trào dân chủ, và nhận hàng trăm triệu đô-la tiền hối lộ từ các doanh nghiệp. Đến cuối nhiệm kỳ tổng thống của Kim, cả hai đều được ân xá theo tinh thần hòa giải dân tộc, sau khi Tổng thổng tân cử Kim Dae-Jung được tham khảo ý kiến. Ông cũng ân xá cho hàng chục ngàn tù chính trị, gỡ bỏ án hình sự cho những người ủng hộ phong trào dân chủ bị bắt giữ trong cuộc nổi dậy Gwangju. Chiến dịch chống tham nhũng của ông là một phần trong nỗ lực cải tổ các chaebol, những tập đoàn khổng lổ của Hàn Quốc đang khống chế nền kinh tế.

Những biện pháp cải cách này được tiến hành suôn sẻ đã giúp đất nước thoát khỏi hiểm họa xảy ra các cuộc chính biến, học biết tầm quan trọng của nền kinh tế minh bạch, xây dựng nền đạo đức công vụ, và thúc đẩy cuộc chiến chống tham nhũng. Tuy nhiên, thông điệp chống tham nhũng của Kim bị tổn hại khi con trai ông bị bắt giữ vì tội hối lộ và trốn thuế trong vụ bê bối  Hanbo.

Kinh tế
Ngoài việc kiềm chế các hủ tục tham nhũng của các chaebols, ông Kim còn khuyến khích họ trở nên gầy hơn và cạnh tranh hơn để thành công trong nền kinh tế toàn cầu, trái ngược với mô hình tăng trưởng kinh tế do nhà nước chỉ đạo trong những thập kỷ trước.  Chaebols lúc đó bị chỉ trích vì kém hiệu quả và thiếu chuyên môn hóa. Kim đã phát hành "Kế hoạch 100 ngày cho nền kinh tế mới" để cải cách kinh tế ngay lập tức, nhằm giảm lạm phát và loại bỏ tham nhũng trong doanh nghiệp.  Một Kế hoạch 5 năm khác cũng được thực hiện nhằm khuyến khích đầu tư nước ngoài như một phần trong chiến lược quốc tế hóa của Kim.  Đến năm 1996, GNP bình quân đầu người đã vượt quá US $ 10.000.

Ông đã phát động một làn sóng cải cách chống tham nhũng và đưa ra các cải cách kinh tế trên diện rộng nhằm nới lỏng các quy định trong nước và bộ luật lao động, khuyến khích đầu tư nước ngoài và thúc đẩy cạnh tranh.  Ông bảo vệ lợi ích của các chaebol bằng cách ban hành luật lao động mới.  Nó tạo điều kiện thuận lợi cho các thủ tục sa thải, đặt câu hỏi về việc đảm bảo việc làm mà một số nhân viên được hưởng, tăng giờ làm việc hợp pháp vốn đã rất cao (54,5 giờ vào năm 1996), đơn giản hóa việc thay thế công nhân đình công bằng công nhân tạm thời và cấm thành lập công đoàn mới.  Các biện pháp này được thông qua trong bảy phút vào ngày 26 tháng 12 năm 1996, trong một phiên họp bí mật của Quốc hội, khi vắng mặt các thành viên đối lập.

Bắc Triều Tiên
Năm 1994, khi Tổng thống Bill Clinton cân nhắc kế hoạch tấn công Nyonbyon, trung tâm của chương trình hạt nhân Bắc Triều Tiên, Kim ngăn cản Clinton để tránh xảy ra chiến tranh.

Nhật Bản
Kim đã có thái độ thẳng thắn và thẳng thắn trong chính sách ngoại giao của mình đối với Nhật Bản, với câu trích dẫn "Chúng tôi sẽ dạy họ cách cư xử một lần và mãi mãi", đề cập đến các chính trị gia Nhật Bản, những người đã bảo vệ những hành động tàn bạo của Nhật Bản trong Thế chiến thứ hai.

Khủng hoảng tài chính châu Á 1997
Đảng Dân chủ Tự do của Kim thua sít sao trong cuộc bầu cử Quốc hội năm 1996. Kế đó là sự sụp đổ của tập đoàn Kia dẫn đến một loạt biến cố lôi kéo Hàn Quốc vào cuộc Khủng hoảng tài chính châu Á 1997 trong năm cuối cùng nhiệm kỳ Tổng thống của Kim.

Vào ngày 22 tháng 11 năm 1997, trong một bài phát biểu trên truyền hình trước quốc dân, Kim đã xin lỗi và kêu gọi toàn quốc thực hiện thắt lưng buộc bụng. Ông đổ lỗi cho các công ty đã vay quá nhiều, công nhân đòi trả quá nhiều và thừa nhận rằng chính phủ của ông đã không tự mình thực hiện các cải cách mạnh mẽ do áp lực từ các nhóm lợi ích đặc biệt. Kết quả là, Kim trở thành tổng thống không được yêu thích nhất trong lịch sử với tỷ lệ tán thành là 6%, cho đến khi Park Geun-hye phá kỷ lục này với tỷ lệ 5% vào năm 2016 trước khi bà bị luận tội. Điều này dẫn đến việc bà Park đạt mức ủng hộ thấp kỷ lục từ 1 đến 3%.

Trong cuộc khủng hoảng, sự sụp đổ của Kia cùng những tập đoàn khác buộc Kim phải chấp nhận 58.4 tỉ USD trong kế hoạch cứu trợ tài chính của Quỹ Tiền tệ Quốc tế vào ngày 3 tháng 12 năm 1997.

Cuối đời

Sau khi kết thúc nhiệm kỳ tổng thống, Kim chu du khắp thế giới vận động cho dân chủ. Ông đến nói chuyện tại những sự kiện như Toward a Global Forum on New Democracies tại Đài Loan trong tháng 1 năm 2007.

Ngày 22 tháng 12 năm 2015, Kim Young-sam từ trần tại Bệnh viện Đại học Quốc gia Seoul, thọ 87 tuổi. Ngày 26 tháng 12 năm 2015, cử hành lễ quốc tang được truyền hình trực tiếp tại sân cỏ Quốc hội. Kim được an táng tại Nghĩa trang Quốc gia Seoul.

Đời tư
Kim là thành viên Nhà thờ Trưởng Lão Chunghyun. Khi thuật lại những trải nghiệm trong 30 năm tranh đấu cho phong trào dân chủ, ông nói, "Có nhiều gian khó suốt trong cuộc đấu tranh này; tuy nhiên, sức mạnh giúp tôi thắng hơn sự bách hại và những khổ đau là niềm tin Cơ Đốc. Trong gần 3 năm bị quản thúc, tôi đọc Kinh Thánh nhiều lần. Tôi không thể làm gì khác hơn là đọc Kinh Thánh. Kinh Thánh cho tôi sức mạnh và sự an ủi. Đức tin Cơ Đốc cho tôi niềm xác tín và dũng khí để không còn biết sợ hãi điều gì.”

Trong diễn văn nhậm chức Tổng thống ngày 25 tháng 2 năm 1993, ông xác định mục tiêu củng cố nền dân chủ và xây dựng một "Hàn Quốc mới", ở đó mọi người cùng sống và cùng làm việc với nhau trong sự hòa hợp như là một cộng đồng biết sẻ chia, và công lý tuôn tràn như nước trên ngàn đổ xuống. Về sau, ông thổ lộ rằng khái niệm này đến từ niềm tin của cá nhân ông, "Mục tiêu của Hàn Quốc mới là xây dựng một chính quyền trong sạch và một dân tộc trong sạch. Tôi nghĩ rằng điều này gần gũi với đức tin Cơ Đốc của tôi. Ý tưởng cốt lõi của Hàn Quốc mới là phục hồi tinh thần của đức tin Thanh giáo."

Kim kết hôn với Son Myung-soo, họ có hai con trai và ba con gái. Ông thông thạo tiếng Nhật.

Chú thích

Liên kết ngoài

 Kim Young-Sam Memorial Museum
 Kim Young-Sam, Hunjunghwe

Tổng thống Hàn Quốc
Tín hữu Trưởng Lão
Người từ Geoje
Kim Young-sam


title: Nesobasis telegastrum

text:
Nesobasis telegastrum là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Nesobasis telegastrum is in 1891 voor het eerst wetenschappelijk beschreven bởi Selys.

Chú thích

Tham khảo

Nesobasis


title: 12235 Imranakperov

text:
12235 Imranakperov (1986 RB12) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 9 tháng 9 năm 1986 bởi L. G. Karachkina ở Đài vật lý thiên văn Crimean.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 12235 Imranakperov

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1986


title: Hyphydrus excoffieri

text:
Hyphydrus excoffieri là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Régimbart miêu tả khoa học năm 1899.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Hyphydrus


title: Amphissa versicolor

text:
Amphissa versicolor là một loài ốc biển nhỏ thuộc họ Columbellidae. Đây là loài bản địa của vùng miền đông Thái Bình Dương.

Chú thích

V
Động vật được mô tả năm 1871


title: Lasioglossum alexandrinum

text:
Lasioglossum alexandrinum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Ebmer mô tả khoa học năm 1995.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1995


title: Euxoa churchillensis

text:
Euxoa churchillensis là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở Ontario, Nunavut, the miền bắc Territories và Manitoba in Canada, phía nam in Dãy núi Rocky to Colorado.

Liên kết ngoài
Species info
Moths of Rocky Mountain National Park

Chú thích

Euxoa


title: Gynoplistia dimidiata

text:
Gynoplistia dimidiata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gynoplistia
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Saint-Hilaire-Cusson-la-Valmitte

text:
Saint-Hilaire-Cusson-la-Valmitte là một xã trong tỉnh Loire miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Loire

Tham khảo
 INSEE commune file

Sainthilairecussonlavalmitte


title: Dicanticinta

text:
Dicanticinta là một chi bướm đêm thuộc phân họ Tortricinae của họ Tortricidae.

Các loài
Dicanticinta diticinctana (Walsingham, 1900)

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Archipini


title: Boncourt, Aisne

text:
Boncourt là một xã ở tỉnh Aisne, vùng Hauts-de-France thuộc miền bắc nước Pháp.

Tham khảo

Xã của Aisne


title: Amara colvillensis

text:
Amara colvillensis là một loài bọ cánh cứng trong chi Amara thuộc họ Carabidae.

Chú thích

Tham khảo

colvillensis


title: Andrena arenata

text:
Andrena arenata là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Osytshnjuk mô tả khoa học năm 1983.

Chú thích

Tham khảo

A
Động vật được mô tả năm 1983


title: Mã Công

text:
Mã Công () là huyện lỵ của huyện Bành Hồ, Đài Loan. Mã Công nằm trên phía tây của đảo chính Bành Hồ. Mã Công có sân bay nội địa là sân bay Mã Công. Thành phố là trung tâm kinh tế, văn hóa và giao thông của Bành Hồ, phía đông giáo với hương Hồ Tây. Thành phố có diện tích khoảng 34 km2, nhân khẩu khoảng hơn 60 nghìn người.

Tên gọi
Khu vực Mã Công nằm ở phía tây đảo chính Bành Hồ (đảo Đại Sơn), thời xưa gọi là " đảo Ma Cung" (媽宮嶼), từ xưa đã là cảng tránh gió. Ngay trong các văn bản thời Minh-Thanh, xuất hiện các tên "Nương Cung" 娘宮, "Ma Áo" 媽澳, "Ma Tổ Đài" 媽祖臺, "Tổ Ma Cung" 祖媽宮, "Mã Tổ Áo" 馬祖澳, trong đó "Ma Cung" là thường thấy nhất. Do vào thời Vạn Lịch triều Minh trên đảo có cung Thiên Hậu thờ Ma Tổ, nên "Ma Cung" và tín ngưỡng Ma Tổ có liên quan, sau đó mở rộng từ một ngôi miếu địa phương thành khái niệm địa danh địa phương.

Năm 1920, Tổng đốc Đài Loan Den Kenjirō thúc đẩy cải tiến khu vực hành chính, thính Bành Hồ (Hōko) cũ được chuyển thành quận Bành Hồ, "Ma Cung" thuộc quận Bành Hồ được phỏng theo âm mà đổi thành "Mã Công" (Makō), sử dụng cho đến nay.

Sau khi Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc, thành phố Mã Công luôn có những tiếng nói khôi phục tên gọi cũ, nhiều người cho rằng cái tên "Ma Cung" mang ý nghĩa tiếp nối lịch sử của thành phố, cội nguồn văn hóa của quê hương.

Lịch sử

Sau khi triều Thanh chiếm được Bành Hồ vào năm 1684, phố Ma Cung do nằm gần bến cảng nên thường có quân đội đóng trú, tàu thuyền có thể neo đậu quanh năm, hoạt động thương nghiệp diễn ra thường xuyên, dần phát triển thành một phố thị náo nhiệt, đến thời Càn Long trở thành "bảy phố một chợ". Hoạt động phố thị đa phần do quan binh kiểm soát, có khoảng bảy doanh trại đóng tại Bành Hồ, mỗi nơi đều có miếu quán và nhà bếp phân bố xung quanh Mã Cung, tạo ra cảnh tượng quân dân hỗn loạn. Sau thời Đạo Quang, giáo dục và thương nghiệp địa phương dần nở rộ. Đến những năm Quang Tự,  Ma Cung phát triển đến quy mô "mười phố hai chợ".

Khu vực tân cảng bên trong thành Ma Cung bao gồm "Đông Giáp, "Nam Giáp" và "Bắc Giáp", khi đó được gọi là "Ma Cung Tam Giáp" Vào khoảng thời Đạo Quang (1821-1850), Ma Cung chỉ có hai khu "Đông Giáp" (khu sở quan) và "Nam Giáp" (khu bến cảng) hợp thành. Đông Giáp vì có quan hệ mật thiết với chính quyền nên từ lâu đã thờ Huyền Thiên Thượng Đế, vị thần mang sắc thái quân sự này là trung tâm tín ngưỡng của khu. Nam Giáp ban đầu gồm nửa phía tây của Ma Cung, được tập hợp thành tổ chức Thần Minh hội. Đến năm 1864, Hải Linh điện được khánh thành, xác lập Nam Giáp thành một vòng tròn thờ cúng hoặc sinh hoạt độc lập；vì việc xây dựng Hải Linh điện hoàn toàn do dân gian tài trợ, nó cũng trở thành biểu trưng cho sự trỗi dậy của thế lực dân gian.

Khu định cư "Bắc Giáp" được hình thành muộn hơn một chút, vào khoảng cuối thời nhà Thanh mới có tổ chức Thần Minh hội thờ cúng "Châu Phủ vương da", cho đến năm 1899 thời Nhật Bản cai trị mới chính thức khởi công miếu Giác Đầu của Bắc Giáp (Bắc Giáp Bắc Thần cung). Tóm lại, khu định cư Ma Cung Tam Giáp, vào khoảng năm Quang Tự thứ mười ba (1887), khi Ngô Hoành Lạc được lệnh xây dựng thành thì đã tồn tại.

Năm 1981, bãi cạn ở phía đông bắc của cảng Mã Công được khai hoang từ biển (khu vực phía nam đường Tân Sinh ngày nay), và vào năm 1993, việc xây dựng cảng cá Mã Công thứ ba ở khu vực nói trên đã hoàn thành. Vào năm 2020, khởi đầu quy hoạch để lấp biển khu vực bãi cạn Án Sơn và phía bắc của đảo Trắc Thiên để giải quyết vấn đề tàu du lịch lớn không thể neo đậu

Lịch sử hành chính

Khí hậu
Mã Công có khí hậu cận nhiệt đới ẩm rất ấm theo hệ thống Köppen. Do ảnh hưởng của biển, sự thay đổi nhiệt độ trong ngày rất thấp, nhưng mặc dù nằm ngay trên ranh giới với vùng nhiệt đới và có nhiệt độ thấp nhất là 15 °C (59 °F) vào mùa đông, nó ít khi có khí hậu như vậy. Đây là nhờ ảnh hưởng của đại lục châu Á mát mẻ và gió thịnh hành vào mùa đông. Kết quả là, tháng lạnh nhất ở dưới đường đẳng nhiệt 18°C (64 °F). Vào mùa hè, Mã Công nhận được mưa gió mùa với nhiệt độ vừa phải nhưng nóng. Trong khi buổi chiều thường ở nhiệt độ thấp 30°C, thì ban đêm vẫn ở mức trên 25°C (77 °F) trong vài tháng. Thành phố khô hơn nhiều khu vực lục địa của Đài Loan, mặc dù trời vẫn thường xuyên có mây.

Nhân khẩu

Theo thống kê từ cơ quan nội chính, đến cuối năm 2022, thành phố Mã Công có khoảng 26 nghìn hộ, dân số khoảng 64 nghìn người và mật độ dân số khoảng 1.873 người trên mỗi km vuông. Đây là khu hành chính có dân số lớn nhất và mật độ dân số cao nhất ở huyện Bành Hồ, đây cũng là khu hành chính duy nhất của huyện có mật độ dân số hơn 1.000 người trên mỗi km vuông. Các lí có dân số lớn nhất và ít nhất trong thành phố lần lượt là lí Tây Vệ và lí Thũng Bàn. Đến cuối năm 2022, dân số của hai lí này lần lượt là 7.257 và 392. Trong số đó, lí Tây Vệ cũng là thôn/lí đông dân nhất ở huyện Bành Hồ, và nó cùng với lí Triêu Dương, lí Quang Vinh, lí Đông Văn, lí Tây Văn là năm thôn/lí đông dân nhất Bành Hồ.

Thay đổi nhân khẩu thành phố Mã Công (1981-2030)

Các đơn vị hành chính
Thành phố Mã Công có 34 làng đô thị (里 lý):
 Trường An (長安里 Chang'an)
 Phục Hưng (復興里 Fuxing)
 Tân Phú (新復里 Xinfu)
 Trung ương (中央里 Zhongyang)
 Khải Minh (啟明里 Qiming)
 Trọng Khánh (重慶里 Chongqing)
 Quang Phú (光復里 Guangfu)
 Trung Hưng (中興里 Zhongxing)
 Quang Minh (光明里 Guangming)
 Quang Vinh (光榮里 Guangrong)
 Trọng Quang (重光里 Chongguang)
 Tây Vệ (西衛里 Xiwei)
 Triêu Dương (朝陽里 Chaoyang)
 Dương Minh (陽明里 Yangming)
 Tây Văn (西文里 Xiwen)
 Đông Văn (東文里 Dongwen)
 Án San (案山里 Anshan)
 Quang Hoa (光華里 Guanghua)
 Tiền Liêu (前寮里 Qianliao)
 Thạch Toàn (石泉里 Shiquan)
 Thái Viên (菜園里 Caiyuan)
 Đông Vệ (東衛里 Dongwei)
 An Trạch (安宅里 Anzhe)
 Ô Can (烏崁里 Wūkǎn)
 Hưng Nhân (興仁里 Xingren)
 Thiết Tuyến (鐵線里 Tiexian)
 Tỏa Cảng (鎖港里 Suogang)
 Ngũ Đức(五德里 Wude)
 San Thủy (山水里 Shanshui)
 Tỉnh An (井垵里 Jīng'àn)
 Thì Lý (時裡里 Shili)
 Phong Quỹ (風櫃里 Fenggui)
 Hổ Tỉnh (虎井里 Hujing) trên đảo Hổ Tỉnh
 Thũng Bàn (桶盤里 Tongpan) trên đảo Thũng Bàn

Giáo dục
Đại học Khoa học-Kỹ thuật Bành Hồ (國立澎湖科技大學)
Trung học cao cấp Mã Công (國立馬公高級中學)
Trường nghề thủy sản- hải sự cao cấp Bành Hồ (國立澎湖高級海事水產職業學校)
Trung học Quốc dân Mã Công (澎湖縣立馬公國民中學)
Trung học Quốc dân Văn Quang (澎湖縣立文光國民中學)
Trung học Quốc dân Trung Chính (澎湖縣立中正國民中學)
Trung học Quốc dân Bành Nam (澎湖縣立澎南國民中學)
Tiểu học Quốc dân Mã Công (澎湖縣馬公市馬公國民小學)
Tiểu học Quốc dân Văn Áo (澎湖縣馬公市文澳國民小學)
Tiểu học Quốc dân Phong Quỹ (澎湖縣馬公市風櫃國民小學)
Tiểu học Quốc dân Trung Sơn (澎湖縣馬公市中山國民小學)
Tiểu học Quốc dân Ngũ Đức (澎湖縣馬公市五德國民小學)
Tiểu học Quốc dân Hưng Nhân (澎湖縣馬公市興仁國民小學)
Tiểu học Quốc dân Trung Chính (澎湖縣馬公市中正國民小學)
Tiểu học Quốc dân Thạch Tuyền (澎湖縣馬公市石泉國民小學)
Tiểu học Quốc dân Trung Hưng 澎湖縣馬公市中興國民小學
Tiểu học Quốc dân Đông Vệ (澎湖縣馬公市東衛國民小學)
Tiểu học Quốc dân Sơn Thủy (澎湖縣馬公市山水國民小學)
Tiểu học Quốc dân Hổ Tỉnh (澎湖縣馬公市虎井國民小學)
Tiểu học Quốc dân Văn Quang (澎湖縣馬公市文光國民小學)
Tiểu học Quốc dân Thì Lí (澎湖縣馬公市嵵裡國民小學)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang web chính thức (bằng Trung văn phồn thể)
 Bản đồ hành chính  (bằng Trung văn phồn thể)
 Sân bay

Thành phố trực thuộc huyện của Đài Loan
Bành Hồ
Khu dân cư ở Bành Hồ


title: Vương Mãng

text:
Vương Mãng (chữ Hán: 王莽; 12 tháng 12, 45 TCN - 6 tháng 10, năm 23), biểu tự Cự Quân (巨君), là một quyền thần nhà Hán, người về sau trở thành vị Hoàng đế duy nhất của nhà Tân, làm gián đoạn giai đoạn nhà Hán trong lịch sử Trung Quốc.

Từ vai trò ngoại thích trong triều đình nhà Hán, Vương Mãng đã từng bước lên nắm những chức vụ cao nhất, thao túng việc triều chính và cuối cùng cướp ngôi nhà Hán. Tuy nhiên chỉ sau 16 năm, triều đại nhà Tân mà ông sáng lập đã sụp đổ cùng cái chết của ông.

Thân thế

Vương Mãng xuất thân trong gia đình quan lại quý tộc, gốc gác ở Bình Lăng (miền đông Lịch Thành, tỉnh Sơn Đông hiện nay). Theo sử sách, ông là cháu 6 đời của Tế Bắc vương Điền An thời Hán Sở. Điền An là cháu Tề Kính vương Điền Kiến thời Chiến Quốc, tham gia chống nhà Tần và được Hạng Vũ phong làm Tế Bắc vương. Sau đó Tế Bắc vương bị Tề vương Điền Vinh tiêu diệt nhưng dòng dõi vẫn ở lại nước Tề. Vì Điền An đã làm Vương nên người nước Tề vẫn gọi là Vương Gia, con cháu lấy Vương làm họ.

Cụ nội Vương Mãng là Vương Hạ (王賀) từng làm Tú y nội sử thời Hán Vũ Đế. Ông nội Vương Mãng là Vương Cấm (王禁) giữ chức Đình uý sử. Vương Cấm có người con gái là Vương Chính Quân đương là Hoàng hậu của Hán Nguyên Đế. Cha Vương Mãng là Vương Mạn (王曼), anh trai của Vương hoàng hậu.

Khi Vương Mãng ra đời là vào năm Sơ Nguyên thứ 4 (45 TCN), thì Vương Chính Quân đã làm Hoàng hậu được 4 năm.

Thời trẻ
Năm 33 TCN, Hán Nguyên Đế mất, thái tử Lưu Ngao con Vương hoàng hậu lên nối ngôi, tức là Hán Thành Đế. Vương Chính Quân trở thành thái hậu. Thời nhà Hán có lệ ngoại thích nắm quyền, vì vậy khi Vương Chính Quân đắc sủng, những người trong dòng họ Vương rất đắc thời. Năm 27 TCN, 5 người chú bác của Vương Mãng đồng loạt được phong hầu. Cha Vương Mãng là Vương Mạn và anh ông đều mất sớm, mẹ ông vào cung hầu hạ thái tử.

Vì khi cha mất sớm, Vương Mãng còn quá nhỏ nên Vương Mãng không được thừa hưởng tập tước. Vương Mãng không được hưởng giàu sang như những anh em họ, khiêm tốn học hành, theo học Kinh Lễ của học giả ở đất Bái là Trần Sâm. Hằng ngày Vương Mãng phụng dưỡng mẹ già và chị dâu goá rất cung kính, được mọi người khen ngợi.

Đại thần nhà Hán

Bước vào chính trường
Năm 22 TCN, chú Vương Mãng là Vương Phượng đang nắm quyền lớn trong triều đình bị ốm nặng. Ông tận tình đến chăm sóc cho chú, suốt tháng mặc nguyên y phục, đầu tóc rối bù. Vương Phượng rất cảm động việc làm của cháu, trước khi qua đời đã nói với Vương thái hậu và Hán Thành Đế quan tâm tới Vương Mãng.

Vương Phượng mất, Hán Thành Đế bèn phong cho ông làm Hoàng môn lang, sau đó thăng làm Xạ thanh Hiệu uý.

Từ đó danh tiếng của Vương Mãng ngày càng nổi. Các danh sĩ thời đó như Kim Thiệp, Trần Thang cùng 2 người chú là Bình A hầu Vương Đàm và Thành Đô hầu Vương Thương hay ca ngợi ông trước mặt Thành Đế và Vương thái hậu. Năm 16 TCN, Vương Mãng được phong làm Tân Đô hầu, Kỵ đô uý, Quang lộc đại phu thị trung.

Vương Mãng tuy có chức quyền nhưng vẫn rất khiêm nhường, hay giúp đỡ cho đồng liêu và chu cấp cho các danh sĩ gặp khó khăn. Do đó danh tiếng Vương Mãng ngày càng cao, nhiều người ca ngợi đức độ của ông.

Trừ Thuần Vu Trường
Chú Vương Mãng là Vương Căn thay Vương Phượng giữ chức Đại Tư mã, cầm quyền lớn trong triều, khi đó đã già yếu và muốn nghỉ hưu. Theo lệ thì người cháu gọi Vương thái hậu bằng dì là Thuần Vu Trường đang giữ chức Trung vệ uý, đứng đầu Cửu khanh sẽ lên thay. Nhân lúc Vương Căn bị ốm, Vương Mãng lại đến hầu hạ để tìm cơ hội tiến thân.

Trong số các vợ lẽ của Trường có Hứa Mỵ là em Hứa hoàng hậu vừa bị phế. Hứa hậu muốn thông qua Hứa Mỵ để phục ngôi nên nhờ qua Thuần Vu Trường, biếu rất nhiều của báu. Trường nói dối là sẽ có cách giúp, nhưng lại thông qua Hứa Mỵ viết thư tỏ tình với Hứa hậu đang bị phế. Một người em họ của Vương Mãng là Vương Dung – con một người chú khác của ông là Vương Lập – cũng đồng mưu với Trường. Vương Mãng biết được nội tình, bèn tố cáo với Đại tư mã Vương Căn về việc làm của Trường và Vương Dung rằng:
Trường nôn nóng muốn thay chức của chú, đã hứa hẹn với rất nhiều người phong chức cho họ

Vương Căn tâu lại với vua Thành Đế. Thành Đế tức giận, sai bắt giam Thuần Vu Trường. Vương Lập biết sự tình đến con mình, ép Vương Dung tự sát để khỏi liên luỵ cả nhà. Sau đó Trường bị giết chết trong ngục, bản thân Vương Lập cũng bị cách chức, bắt trở về đất phong.

Năm 8 TCN, Vương Mãng được phong làm Đại tư mã cùng 3 người chú họ Vương trong triều. Tuy vậy, ông vẫn giữ tác phong giản dị, khiêm tốn nên rất được lòng các quan.

Lui bước trước ngoại thích mới
Năm 7 TCN, Hán Thành Đế vì hoang dâm nên mất sớm. Thành Đế không có con nên Vương thái hậu lập con của Định Đào vương Lưu Khang (em Thành đế) là Lưu Hân lên nối ngôi, tức là Hán Ai Đế. Vương Chính Quân được tôn làm Thái hoàng thái hậu, lệnh cho Vương Mãng trở về nhà để nhường lại quyền bính cho dòng ngoại thích mới của mẹ Ai Đế là Đinh cơ (vợ Lưu Khang).

Vương Mãng bèn viết sớ lên Ai đế xin về hưu. Vua Ai Đế mới lên ngôi, thấy ông là đại thần triều cũ nên muốn giữ lại. Do có ý kiến của Thừa tướng Khổng Quang, Đại tư không Hà Vũ với Thái hoàng thái hậu nên Thái hoàng thái hậu lệnh cho ông phục chức.

Sau đó trong cung Vị Ương mở tiệc, người sắp chỗ ngồi treo màn làm chỗ cho Định Đào thái hậu họ Phó (bà nội ruột của Ai Đế, mẹ Lưu Khang) ngồi cạnh Vương thái hoàng thái hậu. Vương Mãng kiểm tra phát hiện việc đó, rất bực, mắng viên quan sắp chỗ:
Định Đào thái hậu là thiếp của phiên vương, làm sao có thể ngang với bậc chí tôn?

Và ông ra lệnh sắp chỗ cho Phó thái hậu chỗ khác. Phó thái hậu rất tức giận, không đến dự tiệc và trở nên căm thù Vương Mãng.

Sau vụ việc này, ông biết mình ở tình thế bất lợi, bèn xin từ chức lần thứ hai. Do áp lực của mẹ và bà nội, Ai đế phê chuẩn đề nghị của ông. Vì uy tín của Vương Mãng với các công khanh rất cao nên họ cùng dâng biểu ca ngợi công lao của ông. Ai Đế bèn mở rộng ấp phong cho ông.

Hơn 1 năm sau, Phó thái hậu cũng được tôn làm Thái hoàng thái hậu như Vương Chính Quân, còn mẹ Ai Đế là Đinh cơ được tôn làm Thái hậu, ngang với địa vị của Triệu thái hậu (hoàng hậu vợ Thành Đế). Nhà Hán lúc đó có 2 thái hoàng thái hậu và 2 thái hậu.

Hai gia tộc họ Đinh và họ Phó đều được vào triều phong hầu. Họ Vương bị đả kích nặng nề: Khúc Dương hầu Vương Căn bị buộc trở về đất phong, Thành Đô hầu Vương Huống bị cách chức về quê. Vương Mãng còn bị truy cứu vụ ngăn cản dâng tôn hiệu cho Phó thái hoàng thái hậu và Đinh thái hậu, bị đề nghị xử tử. Tuy nhiên, ông được ân xá vì đã có công lao với triều đình, chỉ bị tước đất thụ phong mới. Ai đế nể Vương Chính Quân nên giữ cho ông tước hầu và đất Tân Đô.

Trở lại chính trường
Biết mình bị thất sủng, Vương Mãng trở về Tân Đô chỉ đóng cửa không ra ngoài để giữ mình. Con trai ông là Vương Hoạch giết 1 nô tỳ, Vương Mãng mắng chửi thậm tệ rồi bắt phải tự sát để giữ nghiêm phép nước. Một số đồng liêu đến nhà thấy vợ ông ăn mặc rất xoàng xĩnh như người ở, khi biết là phu nhân đều rất ngạc nhiên. Qua việc đó càng thêm nhiều người rất cảm phục ông.

Không lâu sau, cả Phó thái hoàng thái hậu và Đinh thái hậu đều qua đời. Hàng trăm người dâng sớ lên Ai Đế kêu oan cho Vương Mãng, xin để ông trở lại triều đình. Năm 2 TCN, Ai đế lấy lý do cần người phụng dưỡng Vương thái hoàng thái hậu, bèn ban chiếu triệu ông trở lại kinh đô Trường An.

Năm 1 TCN, Hán Ai Đế vì hoang dâm quá độ, bị bệnh qua đời khi mới 25 tuổi, cũng không có con nối. Vương Chính Quân đến ngay cung Vị Ương giữ lấy ngọc tỷ truyền quốc, triệu gấp Vương Mãng vào cung bàn việc. Ông kiến nghị bãi chức hết những người thân thích của họ Phó và họ Đinh cùng Đại tư mã Đổng Hiền. Đổng Hiền là người phe họ Phó, biết chuyện bèn tự sát luôn ngày hôm đó. Vương Chính Quân đề nghị các quan tiến cử chức Đại tư mã. Tư đồ Khổng Quang và Tư không Bành Tuyên bèn tiến cử Vương Mãng.

Ông cùng Vương thái hoàng thái hậu lập cháu của Hán Nguyên Đế, con của Trung Sơn Hiếu vương Lưu Hưng và Vệ cơ là Lưu Diễn mới 9 tuổi lên nối ngôi, tức là Hán Bình Đế. Vương Chính Quân lại xưng là Thái hậu như cũ, cử Vương Mãng làm phụ chính.

Thanh trừng kẻ địch
Vương Mãng tâu với Vương thái hậu việc Triệu thái hậu (hoàng hậu của Thành Đế) từng sát hại hoàng tử và họ Phó kiêu căng ngang tàng coi thường luật pháp. Vương thái hậu chuẩn y, hạ lệnh phế ngôi của Triệu thái hậu và Phó hoàng hậu (vợ Ai Đế, cháu nội của Phó thái hoàng thái hậu đã mất) và buộc 2 người phải tự sát. Phó thái hoàng thái hậu và Đinh thái hậu từng phế truất Vương Mãng trước đây cũng bị tước bỏ danh hiệu, trở lại làm Định Đào Cung vương mẫu và Đinh cơ.

Tư đồ Khổng Quang là dòng dõi Khổng Tử, được Vương Mãng coi trọng, lại cất nhắc con rể Quang là Chân Hàm làm Đô uý. Vương Mãng muốn triệt tiêu hết các ngoại thích mới của Ai Đế, bèn làm bản tấu, Vương thái hậu phê chuẩn, những người họ Phó, họ Đinh và người nhà Đổng Hiền đều bị cách chức đày đi xa.

Riêng với ông chú Hồng Dương hầu Vương Lập từng thông đồng với Thuần Vu Trường trước đây, Vương Mãng bí mật đề nghị Khổng Quang dâng sớ truy cứu. Khổng Quang nể sợ Vương Mãng nên làm theo, đề nghị Vương Lập trở về đất phong, không cho vào triều. Ban đầu Vương thái hậu không nghe nhưng Vương Mãng đòi xử nghiêm để giữ phép nước, không vì tình nghĩa riêng tư. Thái hậu phải chấp thuận.

Thao túng triều đình

Thăng chức An Hán công
Kể từ đó quyền hành trong triều đình hoàn toàn trong tay Vương Mãng. Ông gây dựng lực lượng riêng gồm những người tâm phúc như Vương Thuấn, Vương Ấp, Chân Phong, Chân Hàm, Bình Yến, Lưu Hâm, Tôn Kiện. Vì vậy những quyết sách của Vương Mãng ban ra đều được thực thi thuận lợi. Bề ngoài ông tỏ ra là người chính trực đường hoàng, nhưng kỳ thực những chính sách ban ra đều có những người thân cận hậu thuẫn hưởng ứng nên Vương thái hậu và mọi người rất tin tưởng vào tài năng và sự công tâm của ông.

Cuối năm 1 TCN, do sự gợi ý của những người tâm phúc, bộ tộc ngoại vi Ích châu dâng lên triều đình con chim trĩ trắng. Mọi người bàn tán rất nhiều, vì trước đây khi Chu Công Đán phụ chính Chu Thành Vương cũng có nước Việt Thường Thị từ xa ngàn dặm đến dâng trĩ trắng. Vì vậy mọi người cho rằng do Vương Mãng nhiều công đức nên có điềm lành.

Ngay tháng 1 năm sau (1 SCN), mọi người cùng xưng tụng công lao của ông. Thái hậu sai mang con trĩ trắng làm vật cúng tế trong tôn miếu nhà Hán và xuống chiếu sai Vương Mãng theo gương của Chu Công, xây dựng chính sách cho vạn thế, phong ấp tăng thêm 28.000 hộ, thăng lên chức Thái phó, An Hán công, cấp cho phủ đệ cũ của tướng quốc Tiêu Hà thời Hán Cao Tổ. Ban đầu Vương Mãng từ chối lấy lệ vài lần rồi, đề nghị rằng nên quan tâm tới con cháu hoàng tộc, quan viên và các công thần khai quốc. Cuối cùng triều đình xuống lệnh:

Chiếu lệnh ban ra, cuối cùng Vương Mãng mới chịu nhận chức phong, đồng thời cả nước đồng loạt được ban ơn, đều rất cảm tạ Vương Mãng.

Ông lại kiến nghị thái hậu rằng: hai họ Đinh và Phó sống xa hoa khiến dân chúng khổ cực, vì vậy thái hậu nên tiết kiệm hơn. Thái hậu bằng lòng cắt 10 huyện hưởng lộc của mình giao cho Đại Tư nông. Khi có thiên tai, ông liền ăn chay.

Năm 2, Thanh châu bị lũ lụt và nạn cào cào. Qua sự phát động của ông, 230 quan viên xin hiến đất làm nhà cứu tế cho người tị nạn. Ông còn xuống lệnh đình chỉ xây dựng khu Hô Trì Uyển làm nơi ở cho nạn dân, thậm chí ngay tại Trường An cũng xây 1000 căn nhà cho những người dân chạy nạn đến trú. Những nơi bị thiên tai được miễn thuế.

Cha hoàng hậu
Năm 3, vua Bình Đế lên 13 tuổi, Vương Mãng kiến nghị lên Vương thái hậu nên sớm chọn hoàng hậu cho vua Bình Đế vì mấy đời trước đều không có con nối nghiệp. Sau vài động thái vận động những người tâm phúc đề nghị, cuối cùng Vương thái hậu chọn con gái Vương thị của Vương Mãng trong số những cô gái dự tuyển làm hoàng hậu của Bình Đế.

Theo thông lệ, cha của hoàng hậu hưởng đất phong 100 dặm và thưởng rất nhiều tiền vàng. Nhưng Vương Mãng từ chối mở rộng phong ấp và trích tiền thưởng cho 10 cô gái cùng dự tuyển hoàng hậu với con mình. Các quan viên nhất loạt dâng thư cho rằng như vậy thì lễ sính cho hoàng hậu không hơn gì các phi tử, đề nghị tăng thưởng thêm tiền vàng cho ông. Nhưng Vương Mãng vẫn không nhận hết mà mang chu cấp cho những người nghèo trong 9 tộc họ Vương. Nhiều người rất cảm động việc làm này của Vương Mãng.

Trừ ngoại thích mới
Để ngăn ngừa ngoại thích mới của Bình Đế can dự triều chính, tranh quyền với mình, ông chỉ tôn mẹ đẻ Bình Đế là Vệ cơ làm Trung Sơn Hiếu vương thái hậu, còn hai người cậu của Bình Đế là Vệ Bảo và Vệ Huyền làm Quan nội hầu ở lại nước Trung Sơn, đóng đô ở Lư Nô, không cho tới Trường An.

Năm 4, con Vương Mãng là Vương Vũ sợ sau này Bình Đế lớn lên sẽ oán hận, nên lén sai người liên lạc với Vệ Bảo, xui mẹ Bình Đế dâng thư xin về kinh, nhưng Vương Mãng bác bỏ. Vương Vũ bàn mưu với thầy học là Ngô Chương. Chương cho rằng Vương Mãng tuy cố chấp nhưng lại mê tín, sợ quỷ thần, nên nghĩ cách bày ra trò tai dị để lấy lý lẽ khuyên Vương Mãng nhường lại quyền cho họ Vệ.

Vương Vũ nghe theo, sai Lã Khoan nửa đêm lấy máu rải ra cửa Vương phủ, nhưng bị lính gác phát hiện. Vương Mãng bèn lệnh bắt giam và xử tử Vương Vũ, sai bắt giết hết họ Vệ. Nhân đó, ông ra lệnh giết vài trăm người phỉ báng ông như công chúa Kính Vũ, Lương vương Lưu Lập và những người trong họ như chú Vương Lập, anh họ Vương Nhân.

Đề cao danh hiệu
Thái bảo Vương Thuấn dâng thư lên thái hậu, nói rằng Vương Mãng công lao trùm thiên hạ, như Y Doãn và Chu Công, nên tôn làm Tể hành. Vương thái hậu chấp thuận, lại phong cho mẹ ông làm Công Hiển quân, hai người con ông phong làm liệt hầu. Vương Mãng ban đầu vẫn khóc không nhận, sau thái hậu phải sai Khổng Quang thuyết phục, ông mới thụ phong. Vương Thuấn lại tâu lên thái hậu rằng ở Thục quận có người tên là Lộ Kiện vốn đang định thưa kiện Vương Mãng về chuyện đất đai nhưng thấy Vương Mãng từ chối nhận phong nên lấy làm hổ thẹn mà rút đơn - việc đó giống việc Chu Văn Vương dùng đức cảm hoá nước Ngu và nước Nhuế trong sử sách. Vì vậy mọi người truyền ra rằng ân đức của Vương Mãng còn vượt cả Chu Văn Vương.

Để lung lạc giới trí thức khôi phục lại lệ cổ trước đây, ông cho xây dựng Minh Đường (nơi làm việc của thiên tử), Tích Ung (nơi mở trường học) và Linh Đài (đài thiên văn) và xây nhà cửa cho những người có học tại kinh thành. Sau đó ông lệnh trưng tập những người có tay nghề đến dạy cho lớp trẻ. Những người tinh thông chữ nghĩa đều được triều đình ưu đãi. Do sự cung kính, khiêm nhường của ông, nhiều người cảm phục và xin theo Vương Mãng. Ông tụ tập được hơn 1000 người có tài năng trong thiên hạ.

Giành ngôi Hoàng đế
Tháng giêng năm 5, theo đề nghị của số đông những người tâm phúc, Bình Đế mới lên 14 tuổi chấp nhận gia phong Cửu tích cho Vương Mãng. Ông được hưởng đãi ngộ chỉ dưới Hoàng đế và trên tất cả các Chư hầu.

Cuối năm 5, Bình Đế bị bệnh. Vương Mãng theo lối Chu Công cầu trời giải bệnh cho Chu Vũ vương, cũng làm văn khấn xin chết thay cho vua. Nhưng kỳ thực, ông sai người mang rượu độc đến cho Bình Đế. Bình Đế uống rượu và qua đời khi mới 15 tuổi, không có con nối. Vương Mãng liền chọn trong số các hậu duệ của Hán Tuyên Đế, lập cháu 5 đời của Tuyên Đế là Lưu Anh mới 2 tuổi lên ngôi, tức là Nhũ Tử Anh.

Vương Mãng lại dựng chuyện Viên huyện lệnh Vũ Sơ là Mạnh Thông đào được phiến đá có dòng chữ "An Hán công Mãng làm Hoàng đế". Theo đề nghị của các tâm phúc của ông, Thái hậu xuống chiếu phong ông làm Giả Hoàng đế, phụ chính cho Nhũ Tử Anh, được mấy ngày sau thì xưng là Nhiếp Hoàng đế.

Ý định cướp ngôi nhà Hán của Vương Mãng đã rõ, các Tông thất nhà Hán bắt đầu phản ứng. Năm 6, An Chúng hầu Lưu Sùng và thủ hạ Trương Thiệu khởi binh nhưng nhanh chóng thất bại.

Tháng 9 năm đó, Thái thú Đông quận là Dịch Nghĩa khởi binh, lập Lưu Tín làm vua. Vương Mãng điều đại quân đánh dẹp. Dịch Nghĩa có vài vạn quân nhưng lực lượng ô hợp nên chỉ hơn 1 tháng bị thua trận tại huyện Ngữ, trên đường bỏ chạy thì bị giết.

Dẹp xong các cánh quân chống đối, Vương Mãng quyết định giành ngôi nhà Hán. Năm 8 (tháng giêng năm 9 theo dương lịch), ông phế bỏ vua nhỏ Nhũ Tử Anh lúc đó mới 5 tuổi, giáng phong làm Định An công và lên ngôi Hoàng đế, lập ra nhà Tân (8-23). Ông lập vợ làm Hoàng hậu, con là Vương Lâm là Thái tử. Năm đó Vương Mãng 54 tuổi.

Vua nhà Tân
Vương Mãng mang hoài bão phục cổ, tái tạo nền văn minh cổ xưa, xây dựng một thế giới lý tưởng. Ông đã thực hiện hàng loạt cải cách ảnh hưởng toàn diện đến xã hội Trung Quốc khi đó. Vương Mãng thành tâm muốn phục cổ, vì ông xem xã hội cổ đại mà sách kinh điển của Nho gia đã miêu tả, là mục tiêu có thể thực hiện được.

Cải cách kinh tế

Nội dung cải cách
Năm 9, Vương Mãng ban hành cải cách. Các chính sách chủ đạo của Vương Mãng là:
Chế độ "vương điền": Đất đai thuộc sở hữu của triều đình, tư nhân không được phép mua bán. Phân phối lại ruộng đất, không có tá điền, trên nguyên tắc mỗi cặp vợ chồng được chia 100 mẫu.
Chấm dứt chế độ mua bán nô tỳ. Thực hiện lao động bắt buộc: người vô công rỗi nghề mỗi năm phải nộp 1 tấm vải, nếu không đóng được thì bị phạt phải đi lao động khổ sai.
Thực thi chế độ chuyên doanh: chính quyền trung ương chuyên doanh rượu, muối và đồ sắt; tiền tệ do triều đình phát hành thống nhất là "Bố tiền" có hình lưỡi cuốc. Thiết lập chế độ vay lãi: những khoản vay dùng vào việc tang lễ, cúng bái thì không phải trả lãi.
Thực hiện chính sách kinh tế có kế hoạch, giá cả do triều đình khống chế nhằm ngăn chặn con buôn thao túng thị trường, loại trừ hiện tượng có người giàu người nghèo. Ông xuống chiếu thi hành "Ngũ quân lục quản", tại những thành lớn như Trường An, Lạc Dương, Hàm Đan, Lâm Tri, Uyển thành, Thành Đô… có một tổ chức gọi là Ngũ quân ty thị sư để quản lý thị trường. Vào giữa mỗi quý sẽ có quan Ty thị vật giá đi bình xét ở địa phương, gọi là "thị bình". Nếu vật giá cao hơn "thị bình" quan Ty thị sẽ bán ra theo giá thị bình; nếu vật giá thấp hơn thị bình thì dân chúng được phép mua bán tự do. Những mặt hàng nhu yếu phẩm như ngũ cốc, vải vóc nếu bị ế ẩm thì Ty thị sẽ mua theo giá vốn.
Thuế thu nhập thu theo công thức "thập nhất" (1/10) đối với người tự do kiếm sống như kinh doanh công thương, kiếm bắt hái lượm trong rừng, săn bắt cá, bói toán, chữa bệnh, chăn tằm… Ai cố ý giấu giếm không khai báo sản phẩm kiếm được sẽ bị phạt làm lao động khổ sai 1 năm. Đối với ruộng đất chưa khai phá, chưa có sản phẩm thì cứ 3 người phải đóng thuế 1 người.

Mặt trái
Mặc dù có những ý tưởng lớn lao nhưng cuộc cải cách của Vương Mãng gặp phải những trở ngại rất lớn khiến nó không thể đi đến thành công. Các cải cách của ông nhằm đạt đến mục tiêu hoàn mỹ và ông không ngần ngại động chạm đến tất cả mọi người, điều đó bị đánh giá là rất cực đoan mà Vương Mãng mắc phải.

Vấn đề ruộng đất: chính sách này động chạm đến gần như cả xã hội: nó không chỉ đụng chạm rất nhiều đến lợi ích của người có nhiều ruộng đất trong xã hội phong kiến (tầng lớp địa chủ) khiến họ tìm cách che giấu, phân tán và chống đối; với người nông dân, những hứa hẹn ban đầu về ruộng đất có thể khiến họ phấn chấn nhưng sau đó hiệu quả thực thi không có khiến họ trở nên phẫn nộ.
Vấn đề nô tỳ: Vương Mãng đơn giản coi họ là tư thuộc, ngăn cản việc mua bán, đảm bảo cho nông thôn có sức lao động để triều đình không bị thất thu. Nhưng Vương Mãng lại không hề đề ra biện pháp nào để ngăn chặn việc những người nông dân bị bần cùng hoá cũng sẽ phải trở thành nô tỳ. Chính vì vậy những người nô tỳ khá dửng dưng với quy định này của triều đình vì nó vô thưởng vô phạt với họ. Một mặt, Vương Mãng ra quy định cấm mang vợ con người khác bán làm nô tỳ, mặt khác ông lại dựa vào điển tích cổ mà quy định rằng: ai phạm lệnh cấm sẽ bị sung làm nô tỳ. Các chủ nô thì bị động chạm lợi ích nên tìm cách chống đối, mặt khác họ cũng có nguy cơ bị trở thành nô tỳ nếu phạm lệnh cấm, do đó số người phản đối ngày một nhiều.
Vấn đề tiền tệ: Cải cách về tiền tệ gây nhiều hỗn loạn nhất trong xã hội Trung Quốc khi đó. Ngay năm 7 trước khi giành ngôi nhà Hán, Vương Mãng đã hạ lệnh cải cách tiền tệ. Sau khi lên ngôi, ông lại tiến hành cải cách tiền tệ nhiều lần nữa và lần nào cũng phức tạp, gây phiền hà cho đời sống. Tiền mới nhẹ hơn tiền cũ khuyến khích người ta đúc giả. Vương Mãng lại ra lệnh từ liệt hầu trở xuống không được trữ vàng. Điều đó khiến các địa chủ nhỏ, trung bình và thương nhân rất bất mãn. Cực đoan hơn, Vương Mãng còn ra quy định bất kỳ ai ra đường cũng phải mang theo "bố tiền" (tiền mới của triều đình), nếu không thì bị xem là thiếu chứng minh hợp pháp. Khi tiền tệ trở thành một thứ giấy thông hành thì tác dụng lưu thông của nó cũng không còn.
Việc quản lý thị trường giá cả: Vương Mãng muốn triều đình khống chế giá cả để làm lợi cho dân, nhưng ông lại bổ nhiệm nhân sự không thoả đáng. Ông cho những thương gia giàu có giữ chức Lục quản như Vương Tôn Đại Khanh, Trương Trường Thúc, Tiết Tử Trọng… Những người này đều lợi dụng chức vụ để thao túng thị trường, câu kết với các thương nhân tuỳ ý định giá để làm giàu.
Vấn đề thuế khoá: Vương Mãng có phần hà khắc với những người lao động nghèo khổ. Bản thân họ không có ruộng đất, phải vào rừng, ra sông mưu sinh từng bữa nhưng cũng phải nộp thuế là một gánh nặng, khiến họ tuyệt đường sinh sống.

Cải cách hành chính
Vương Mãng ra lệnh thay đổi tên gọi các địa phương theo ý thích, bất kể thói quen nhiều đời và điều kiện vật chất ở các nơi đó. Không chỉ như vậy, ông còn ra lệnh điều chỉnh khu vực hành chính và chức năng quyền hạn của các đơn vị hành chính.

Mặc dù mỗi lần thay đổi là tạo ra nhiều rắc rối, nhưng Vương Mãng vẫn tiếp tục thay đổi nhiều lần. Có quận trong vòng 1 năm đổi tên tới 5 lần, cuối cùng lại dùng tên cũ ban đầu.

Sự phức tạp của tên gọi hành chính khiến tất thảy quan lại và dân chúng đều chán ghét.

Đối ngoại
Vương Mãng muốn công lao của mình vượt hẳn các bậc tiền nhân, lại chịu ảnh hưởng sâu sắc quan điểm phân biệt giữa "Hoa Hạ và Man Di". Đối với các dân tộc thiểu số ngoài biên cương, Vương Mãng đã áp dụng những chính sách rất sai lầm. Vương Mãng xem nhẹ sự hoà bình lâu dài mà các đời vua Hán trước đã thiết lập với ngoại bang, cho rằng mình có quyền năng vô địch để nô dịch các ngoại tộc và đưa ra những yêu cầu vô lý đối với họ.

Với người Khương phía tây, Vương Mãng hạ chức vương của hơn 30 nước, uy hiếp bắt họ phải hiến nộp vùng đất quanh hồ Thanh Hải để lập ra quận Tây Hải, qua đó sẽ kết hợp với các quận trong nước như Bắc Hải, Đông Hải, Nam Hải tạo ra Tứ Hải. Để vùng đất hoang vu thành quận, ông thực hiện cưỡng bức dời dân tới đó. Vì sự thành lập quận Tây Hải, Vương Mãng đã gây ra sự bất mãn của những người phải đến đó. Vua nước Câu Dĩnh bị giáng chức bất mãn liền mang quân đánh nhà Tân, các tộc xung quanh hùa theo, đều phản Tân.

Đối với các dân tộc phía đông bắc, Vương Mãng bắt Cao Câu Ly đánh các tộc khác ở Liêu Tây nhưng bị vua Cao Câu Ly là Lưu Ly Minh Vương từ chối. Vương Mãng bèn sai Nghiêm Ưu lừa giết Lưu Ly Minh Vương, chặt đầu mang về Trường An và đổi "Cao Câu Ly" thành "Hạ Câu Ly". Thực tế vua Lưu Ly Minh Vương vẫn còn sống sau vụ ám sát này. Năm 12, Vương Mãng sai sứ mời Lưu Ly Minh Vương của Cao Câu Ly tham gia liên minh tấn công người Hung Nô. Song, Lưu Ly Minh Vương không những từ chối mà còn tấn công nhà Tân của Vương Mãng, chiếm lấy vài thành trì của nhà Tân.

Với người Hung Nô phía bắc vốn chưa từng cướp phá biên giới trong nhiều năm và đã thần phục triều đại mới, Vương Mãng lại ra lệnh đổi ấn vàng nhỏ hơn ấn nhà Hán trao cho họ; buộc họ phải đổi tên gọi Hung Nô thành "Cung Nô", "Hàng Nô"; đổi Thiền Vu thành "Thiện Vu", "Phục Vu". Ông còn chia Hung Nô làm 15 nước nhỏ, phái người mang của cải châu báu đến Tái hạ chiêu tập con cháu của Hô Hàn Gia (các hậu duệ xưa kia của Hung Nô) để đưa lên làm Thiền Vu các bộ. Hung Nô không chịu, từ đó liên tục xâm phạm biên giới giết người cướp của. Thái thú, đô úy hai quận Nhạn Môn, Sóc phương bị giết; riêng gia súc và tài sản bị cướp đi vô số. Năm 19, Vương Mãng phái 12 tướng quân đem 30 vạn quân đi đánh Hung Nô. Tướng Nghiêm Ưu được cử ra mặt trận can không nên gây chiến nhưng Tân Đế không nghe, quyết tâm đánh Hung Nô.

Để thực hiện cuộc chiến tranh đó, Vương Mãng ra lệnh cả nước phải chuẩn bị quân nhu, lương thực trong 300 ngày. Trên đường từ Giang Hoài đến bờ bắc biên phòng, chật ních xe ngựa, dân phu và lương thực. Ông lại hạ lệnh cho 30 vạn quân phải đồng loạt xuất kích trong tình trạng đầy đủ quân nhu và lương thực. Vì vậy, những cánh quân đến trước phải chờ đợi. Trong thời gian chờ đợi, tướng sĩ vùng biên kéo nhau đi cướp bóc khiến nhân dân vùng biên rất căm phẫn. Nhiều nhà phải cho con em đi lính lại bị cướp nên trở nên khánh kiệt, nổi dậy chống lại.

Vương Mãng thấy tình hình lộn xộn bèn phái hàng chục khanh tướng, trung lang tướng và các quan chấp pháp đi ổn định tình hình vùng biên. Nhưng đám quan lại này lại câu kết với các tướng sĩ vùng biên để cướp bóc của dân khiến đời sống nhân dân càng thêm khổ cực.

Không chỉ huy động trai tráng, Vương Mãng còn huy động những dị dân có pháp thuật tham gia chiến sự để "phù phép" cho quân đội chiến thắng, hứa có trọng thưởng. Vì vậy có hơn 1 vạn "cao thủ" đến xin ra quân. Dù sau đó ông biết những người đến đầu quân đều không có bản lĩnh gì đặc biệt nhưng để khích lệ nên vẫn cấp cho xe ngựa quần áo.

Việc gây chiến với các tộc ngoại bang đã đẩy mâu thuẫn giữa triều đình nhà Tân với các tầng lớp trong nước, nhất là nhân dân lao động nghèo khổ lên tới đỉnh điểm.

Thất bại và mất nước

Khởi nghĩa nông dân
Trong khi đời sống xã hội bị xáo trộn, chiến tranh với các ngoại tộc xung quanh kéo dài nhiều năm khiến nhân dân căm phẫn thì trong nước lại xảy ra mất mùa, hạn hán, nạn châu chấu, vỡ đê sông Hoàng Hà, đổi dòng chảy sông Hoàng Hà… Điều đó khiến cho đời sống nhân dân ngày càng quẫn bách. Ngay ngân khố của triều đình cũng bị tiêu tốn rất nhiều. Trong hoàn cảnh đó, khởi nghĩa binh biến chống triều đình đã nổ ra.

Năm 15 ở quận Ngũ Nguyên và Đại quận nổ ra những cuộc phản kháng của nhân dân chống lại việc binh dịch đánh Hung Nô, đông vài ngàn người. Năm 16, tại Lang Nha, Hải Khúc nổ ra cuộc phản kháng do người phụ nữ là Lã Mẫu đứng đầu. Lã Mẫu tự xưng là tướng quân, quân đông vài vạn người. Cùng năm đó ở quận Cối Kê nổ ra cuộc nổi dậy của Qua Điền.

Năm 17, những người dân bị đói kém ở Tân Thị thuộc Kinh châu theo Vương Khuông, Vương Phượng nổi dậy khởi nghĩa chống triều đình. Ít lâu sau, các cánh quân khởi nghĩa khác của Mã Vũ ở Nam Dương, Vương Thường và Thành Đan ở Dĩnh Xuyên đến gia nhập, quân khởi nghĩa lớn mạnh nhanh chóng. Vì cánh quân này lấy núi Lục Lâm làm căn cứ nên được gọi là quân Lục Lâm.

Năm 18, hơn 100 người nghèo khổ ở Lang Nha theo Phàn Sùng khởi nghĩa ở đất Cử. Do hai vùng Thanh châu, Từ châu mắc thiên tai, nhân dân đi theo Phàn Sùng rất đông. Để phân biệt với quân nhà Tân, quân khởi nghĩa nhuộm đỏ lông mày, nên gọi là quân Xích Mi. Cánh quân của Phùng An và Dương Âm có vài vạn người về quy phục Phàn Sùng. Một thời gian sau, khi Lã Mẫu chết, tàn quân cũng kéo về theo Phàn Sùng. Quân Xích Mi lập căn cứ ở Thái Sơn, hoạt động ở Thái Am, Lai Vu, Phì Thành, Bình Âm, Đông A thuộc nam bắc sông Hoàng Hà.

Năm 20, phát sinh thêm các cuộc nổi dậy của Phùng Tích Cầu ở Cự Lộc và Tần Phong ở Nam Quận.

Hai cánh quân khởi nghĩa Lục Lâm và Xích Mi trở thành lực lượng chống nhà Tân mạnh nhất. Các cánh quân do Vương Mãng phái đi đánh dẹp quân khởi nghĩa đều bị đánh bại. Thái sư Cảnh Thượng, tướng quân Liêm Đan lần lượt tử trận. Các lực lượng chống đối ngày càng mạnh thêm.

Năm 23, quân Lục Lâm tôn một người tông thất nhà Hán là Lưu Huyền lên làm hoàng đế với danh nghĩa khôi phục nhà Hán để đánh nhà Tân, tức là Hán Canh Thủy Đế.

Bại vong

Kêu trời giúp
Vương Mãng cố hưởng lạc cuối đời, làm ra cách tin vào phù mệnh: "Nếu hoàng đế lấy được 120 phi tần thì biến thành thần tiên", lập con gái sử gia Đỗ Lăng là Đỗ thị làm hoàng hậu. Khi đó Vương Mãng đã 68 tuổi và vợ ông đã chết 2 năm. Ngày lập hoàng hậu, ông lại sai tìm đủ 120 mỹ nữ vào cung làm khanh tần.

Vương Mãng sai Đại Tư không Vương Ấp, Tư đồ Vương Tầm mang 42 vạn quân đi dẹp quân Lục Lâm. Tháng 6 năm 23, hai bên kịch chiến ở trận Côn Dương, quân Vương Ấp bị tướng Lục Lâm là Lưu Tú, dù lực lượng ít hơn nhiều, đánh bại hoàn toàn. Đây là trận đánh bước ngoặt trong cuộc chiến chống nhà Tân.

Nhân lúc quân Tân thua tan tác, các thổ hào các vùng nổi dậy cát cứ: Quỳ Ngao ở Thiên Thủy, Công Tôn Thuật ở Thành Đô, Đậu Dung ở Tây Hà, Lý Hiến ở Lư Giang, Trương Bộ ở Lang Nha, Đổng Hiến ở Đông Hải… Chính quyền nhà Tân lúc đó rất suy yếu, thực tế chỉ còn Trường An và Lạc Dương. Nhân đà thắng lợi, quân Lục Lâm chia làm hai đường tiến đánh nhà Tân. Một cánh đánh vào cửa Vũ Quan để tiến vào Trường An; cánh quân kia đánh vào Lạc Dương.

Tháng 7 năm 23, tướng quân Lục Lâm là Vương Khương đánh hạ thành Lạc Dương, bắt sống thái sư nhà Tân là Vương Khuông và Ai Chương mang về Uyển Thành chém đầu.

Tháng 9 năm 23, khi Thân Đồ Kiến lấy được ải Vũ Quan tiến vào Trường An thì nhân dân trong thành cũng vùng dậy chống triều đình.

Tình hình Trường An nguy ngập. Trong thành, Vệ tướng quân Vương Thiệp, Quốc sư Lưu Hâm và Đại tư mã Đổng Trung mưu bắt Vương Mãng để đầu hàng Lưu Huyền. Nhưng 3 người không quyết đoán hành động, lại muốn chờ tới lúc "sao Thái Bạch mọc" mới khởi sự, nên việc bị bại lộ. Vương Mãng ra lệnh giết cả ba người.

Vương Mãng biết không thể cứu vãn tình thế, dẫn quần thần đến Nam giao tế cáo trời đất để nhờ trời cứu giúp. Ông ngửa mặt lên trời than:

Ông đấm ngực gào khóc, rồi phủ phục xuống đất dập đầu đọc "Cáo thiên sách" do tự ông viết, nói rõ với Trời về công lao của mình và mong trời phù hộ. Hàng vạn nho sinh được ông thu phục khi chưa lên ngôi túc trực cùng đọc "Cáo thiên sách" hàng ngày để mong linh nghiệm. Vương Mãng tính công của họ và phong làm Quan lang.

Chết ở Tiệm Đài
Lúc quân Lục Lâm vượt qua ải Vũ Quan, tiến đánh Tích Thủy, Đan Thủy thì cánh quân mới nổi dậy của Quỳ Ngao cũng chĩa mũi tấn công vào kinh thành nhà Tân. Quỳ Ngao tự xưng là Đại tướng quân, dẫn gia tộc và thủ hạ từ Thiên Thủy đánh tới. Kinh thành bị ép từ hai phía đông tây.

Vương Mãng vội tha cho các tù nhân trong kinh thành, sai ra đánh địch. Nhưng cánh quân này vừa ra khỏi Vị Kiều lại nhất tề bảo nhau làm phản, đào phá mộ tổ nhà họ Vương, đốt cháy quan tài và các công trình miếu thờ của triều đình như Minh Đường, Tịch Ung… mà trước đây Vương Mãng từng xây dựng lúc mới dựng chính quyền.

Ngày 1 tháng 10 theo lịch triều Tân (tức 1 tháng 9 theo lịch Canh Thủy, 4 tháng 10 theo dương lịch), quân Lục Lâm đánh vào kinh thành Trường An, tiến vào theo cửa Tuyên Bình.

Ngày 2, giao tranh lộn xộn trong thành đến gần cung cấm. Trong lúc hai bên xô xát bên ngoài, Vương Mãng mặc lễ phục màu tía, đeo ấn hoàng đế, tay cầm đoản đao chuẩn bị nghênh chiến.

Sáng sớm ngày 3 (tức 6 tháng 10 dương lịch), Vương Mãng đi ra cửa Bạch Hổ, lên xe của Vương Ấp đón sẵn đến Tiệm Đài, hy vọng vào sự ngăn trở của hồ nước xung quanh để chống lại quân địch. Các công khanh, đại phu và hoạn quan cùng theo đến Tiệm Đài.

Quân Lục Lâm kéo đến nơi, vây Tiệm Đài nhiều lớp. Trên đài cao, quân Tân dùng tên bắn xuống chống trả khiến quân Lục Lâm không tiến lên được. Nhưng đến khi tên hết, quân Lục Lâm tiến lên. Hai bên đánh giáp lá cà. Cha con Vương Ấp xung đột rồi đều tử trận. Các công khanh khác trong Tiệm Đài cũng bị giết.

Trong lúc lộn xộn ở Tiệm Đài, Vương Mãng bị thương nhân Đỗ Ngô giết chết. Tuy nhiên, chính Đỗ Ngô không biết người bị mình giết là Vương Mãng, chỉ chộp lấy quả ngọc tỷ trên người ông mang đi.

Hiệu uý quân Lục Lâm là Công Tân thấy Đỗ Ngô có ấn mang trên người, liền hỏi Đỗ Ngô lấy từ xác chết nào. Đỗ Ngô chỉ xác Vương Mãng. Công Tân bèn chặt đầu Vương Mãng mang nộp, còn xác ông cũng bị binh sĩ tranh giành nhau để lĩnh thưởng.

Mấy hôm sau, đầu Vương Mãng bị mang bêu ở chợ huyện Uyển ở Nam Dương. Nhiều người tranh nhau ném đá lên thủ cấp vì căm phẫn.

Vương Mãng ở ngôi tất cả 16 năm, thọ 68 tuổi. Triều đại Nhà Tân mà ông sáng lập cũng chấm dứt tại đó.

Nhận định
Bạch Cư Dị đời nhà Đường có bài thơ Phóng ngôn ngũ đạo tính tự như sau:
Chu công khủng cụ lưu ngôn nhật
Vương Mãng khiêm cung hạ sĩ thì
Giả sử đương niên thân tiện vô
Nhất sinh chân ngụy hữu thuỳ chi

Bản dịch của Phan Kế Bính trong Tam quốc diễn nghĩa:
Chu Công giữa lúc bị gièm pha,
Vương Mãng trong khi tôn kẻ sĩ,
Giá phỏng bấy giờ đều chết cả
Còn ai biết được chính hay tà?

Các ý kiến của giới sử học Trung Quốc hiện đại về Vương Mãng còn chưa hoàn toàn thống nhất.

Lâm Kiến Anh có ý kiến thống nhất với quan điểm trên của Bạch Cư Dị:

Ý kiến của Tiêu Lê cho rằng Vương Mãng cải cách toàn bộ, bằng những lời lẽ phỉnh phờ lừa dối nhân dân, lừa dối lịch sử và cuối cùng bị lịch sử trừng phạt.

Theo Cát Kiếm Hùng:
{{cquote|
Nếu Vương Mãng thành công thì ngày hôm nay chúng ta xem lịch sử không phải như thế này, mà ông sẽ là một "Thái Tổ Cao hoàng đế" của một vương triều mới, nội dung phần "Bản kỷ" của ông chắc chắn sẽ phong phú hơn Lưu Tú, Tào Tháo, Tào Phi và chắc chắn sẽ gây xúc động lòng người hơn Lưu Bang. Nhưng sự thật thì ông đã thất bại.

Nếu Vương Mãng chỉ nhằm vào việc tranh đoạt quyền lực, chỉ nhằm vào việc giành ngôi hoàng đế, thì chưa chắc ông đã không thành công… Nhưng Vương Mãng chẳng những muốn làm hoàng đế mà còn muốn làm một nhà cải cách, muốn làm một thánh quân. Chính vì mục tiêu thoát ly hiện thực đó đã đưa ông đến một kết thúc bi kịch.

Có ý kiến cho rằng Vương Mãng chỉ mượn danh "phục cổ" để đoạt ngôi hoàng đế. Nhưng… đúng là Vương Mãng muốn thành tâm phục cổ… Chỉ vì ông không biết hoặc cơ bản không nghĩ rằng xã hội đó chẳng qua là lý tưởng của Nho gia và chưa bao giờ thành hiện thực. Nếu việc phục cổ của Vương Mãng chỉ nhằm đoạt quyền lực thì sau khi giành ngôi báu, ông đã thay đổi hẳn những chủ trương đó. Thực tế cho thấy ông tiếp tục cải cách mạnh mẽ sau khi trở thành hoàng đế. Những hoàng đế khác thường trước khi lên ngôi nêu ra những cương lĩnh chính trị hay, nhưng sau khi lên ngôi rồi thì lại trở về với chủ nghĩa hiện thực. Vương Mãng thì trái lại, sau khi lên ngôi vẫn rất nhiệt tình tiến hành cải cách theo quan điểm phục cổ một cách ngoan cường mà cũng chính vì vậy mà ông đi vào tuyệt lộ.

Trong việc cải cách, Vương Mãng xuất phát từ những logic của mình, đề ra những yêu cầu không phù hợp với thực tế và cao hơn cả quy định của pháp luật. Trên thực tế những mục tiêu đó không thể làm được, cho nên chỉ có thể tự dối mình và dối người khác. Mặt khác, những việc làm của ông buộc bầy tôi noi theo, nhưng những yêu cầu cao như vậy khiến mọi người không đáp ứng nổi…}}
Người dân trong lúc chưa thoát khỏi cảnh cùng cực cuối thời Tây Hán lại bị những xáo trộn, bất tiện của đời sống mới và thực tế cuộc sống của họ dưới triều đại mới không được cải thiện. Cộng thêm nạn bắt lính, lấy phu dịch để gây chiến với các dân tộc ngoại bang như Hung Nô, Cao Cấu Ly khiến mâu thuẫn giữa nhân dân với triều đình mới lên thay nhà Hán đã tồn tại hơn 200 năm lên đến đỉnh điểm.

Cát Kiếm Hùng cho rằng: Vương Mãng đã liên tiếp phạm sai lầm. Sau khi sai lầm trong chính sách đối nội, ông lại sai lầm về chính sách đối ngoại. Nếu không gây hấn với ngoại tộc, Vương Mãng vẫn có thể duy trì hiện trạng và còn cơ hội để tập trung sức lực giải quyết những vấn đề trong nước. Nhưng vì ông đã chủ quan gây ra những cuộc chiến tranh vô nghĩa làm mình phải đương đầu với cả bên trong lẫn bên ngoài.

Vương Mãng đã thất bại triệt để, nhưng trong giờ phút chót, khi đã biết chắc không thoát khỏi cái chết, vẫn còn hơn 1000 người không bỏ vua chạy mà nguyện chết cùng ông. Điều đó được các sử gia đánh giá là "một tia an ủi đối với ông, và nó cũng hé lộ một chút thông tin chân thực cho hậu thế".

Niên hiệu
Trong thời gian ở ngôi, Vương Mãng đã dùng các niên hiệu sau:
 Sơ Thủy (8)
 Thủy Kiến Quốc (始建国; 9-13)
 Thiên Phượng (天凤; 14-19)
 Địa Hoàng (地皇; 20-23)

Gia quyến
 Thân phụ: Vương Mạn (王曼), tự Nguyên Khanh (元卿), tước Tân Đô ai hầu (新都哀侯).
 Thân mẫu: Không rõ họ, tước Công Hiển quân (功显君).
 Hậu phi:
 Hiếu Mục Hoàng hậu Vương thị
 Kế Hoàng hậu Sử thị
 Thị thiếp Nguyên Bích (原碧)
 Thị thiếp Tăng Trật (增秩)
 Thị thiếp Hoài Năng (懷能)
 Thị thiếp Khai Minh (開明)

Ngoài những người này, Tư trị thông giám còn ghi nhận ông có trên 100 cung tần không rõ danh tính.

 Hậu duệ
 Hoàng tử:

 Hoàng nữ:

Xem thêm
 Nhà Hán
 Nhà Tân
 Cải cách thời Vương Mãng
 Quỳ Ngao
 Công Tôn Thuật
 Duyên Sầm
 Mã Viện
 Vân Đài nhị thập bát tướng

Tham khảo
 Cát Kiếm Hùng chủ biên (2006), Bước thịnh suy của các triều đại phong kiến Trung Quốc, Nhà xuất bản Văn hoá thông tin
 Lê Đông Phương, Vương Tử Kim (2007), Kể chuyện Tần Hán, Nhà xuất bản Đà Nẵng
 Đặng Huy Phúc (2001), Các hoàng đế Trung Hoa, Nhà xuất bản Hà Nội
 Tiêu Lê, Mã Ngọc Chu, Lã Diên Đào chủ biên (2004), 100 người đàn ông có ảnh hưởng đến lịch sử Trung Quốc, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia
 Tiêu Lê (2000), Những ông vua nổi tiếng trong lịch sử Trung Quốc, Nhà xuất bản Đà Nẵng
 Tào Hồng Toại (2004), Thời niên thiếu của các bậc đế vương, Nhà xuất bản Văn hóa thông tin
 Trương Chí Quân (1997), Đời tư các vị hoàng đế, Nhà xuất bản Văn hoá thông tin
 Nguyễn Tôn Nhan (1997), Hậu Phi truyện'', Nhà xuất bản Phụ nữ

Chú thích

Người Sơn Đông
Vua Trung Quốc
Vua Trung Quốc bị giết
Sinh năm 45 TCN
Mất năm 23
Nhân vật chính trị Tây Hán
Nhiếp chính nhà Hán

Họ Vương


title: 1255

text:
Năm 1255 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Tháng 1

Tháng 2

Tháng 3

Tháng 4

Tháng 5

Tháng 6

Tháng 7

Tháng 8

Tháng 9

Tháng 10

Tháng 11

Tháng 12

Sinh

Tháng 1

Tháng 2

Tháng 3

Tháng 4

Tháng 5

Tháng 6

Tháng 7

Tháng 8

Tháng 9

Tháng 10

Tháng 11

Tháng 12

Mất

Tháng 1

Tháng 2

Tháng 3

Tháng 4

Tháng 5

Tháng 6

Tháng 7

Tháng 8

Tháng 9

Tháng 10

Tháng 11

Tháng 12

Tham khảo

Năm 1255


title: Anchastus partitus

text:
Anchastus partitus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1894.

Chú thích

Tham khảo

Anchastus


title: Laccophilus meii

text:
Laccophilus meii là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Rocchi miêu tả khoa học năm 2000.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Laccophilus


title: Tipula cornicula

text:
Tipula cornicula là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Tham khảo

Tham khảo
<references>

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Hispinae

text:
Hispinae là một phân họ bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Nó bao gồm các loài Hispinae trước đây cộng thêm "Cassidine", hiện tách ra thành Hispinae, bao gồm tông Cassidini, với hơn 125 chi.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
Chelymorpha cribraria, tortoise beetle  on the UF / IFAS Featured Creatures Web site
Hemisphaerota cyanea, palmetto tortoise beetle on the UF / IFAS Featured Creatures Web site

Họ Ánh kim


title: Kênh đầu tư vàng

text:
Trong các kim loại quý, vàng là một kênh đầu tư phổ biến nhất. Các nhà đầu tư mua vàng để dự trữ và là địa chỉ an toàn trước những biến động về kinh tế, chính trị, xã hội hoặc khủng hoảng tiền định danh (fiat money) (bao gồm cả sự suy giảm của thị trường đầu tư, nợ quốc gia đang gia tăng, suy thoái tiền tệ, lạm phát, chiến tranh và bất ổn xã hội). Thị trường vàng cũng bị ảnh hưởng bởi sự đầu cơ như các hàng hóa khác, đặc biệt thông qua sử dụng những hợp đồng tương lai (futures contract) và hàm phiếu. Lịch sử của bản vị vàng, vai trò của dự trữ vàng trong các ngân hàng trung ương, sự tương quan thấp của vàng với giá cả của các hàng hóa khác, và giá cả của nó liên quan đến tiền định danh trong cuộc khủng hoảng tài chính 2007-2010, cho thấy vàng có nhiều đặc điểm của tiền.

Chú thích

Tham khảo

GoldPrice.org (cập nhật giá vàng)
NYMEX:GC (Gold) futures quotes (chi tiết giá vàng)

 Tham khảo cách đầu tư vàng online trong 2021

Đầu tư
An ninh
Kim loại quý


title: Vương quốc Hồi giáo Delhi

text:
Vương quốc Hồi giáo Delhi (tiếng Urdu:دلی سلطنت), hay Vương quốc Hồi giáo e Hind (tiếng Urdu: سلطنتِ هند) / Vương quốc Hồi giáo e Dilli (tiếng Urdu: سلطنتِ دلی) là các triều đại Hồi giáo đã trị vì Ấn Độ từ năm 1206 đến năm 1526. Nhiều triều đại Thổ Nhĩ Kỳ và Afghanistan đã trị vì từ Delhi: nhà Mamluk (1206–90), nhà Khilji (1290-1320), nhà Tughlaq (1320-1413), nhà Sayyid (1414-51), và nhà Lodhi (1451-1526). Vào năm 1526, Vương quốc Hồi giáo Delhi đã bị đế quốc Môgôn thôn tính.

Trong một phần tư cuối của thế kỷ 12, Muhammad Ghori đã xâm chiếm đồng bằng sông Ấn-Hằng, tiếp sau đó là Ghazni, Multan, Sindh, Lahore, và Delhi. Qutb-ud-din Aibak, một trong những tướng của ông đã tự xưng là Sultan của Delhi và thiết lập triều đại đầu tiên của Vương quốc Hồi giáo Delhi, triều đại Mamluk (mamluk có nghĩa là "nô lệ sinh ra ở gia đình bố mẹ tự do") sau khi Ghori mất năm 1206.

Các vua của Vương quốc Hồi giáo Delhi

Triều đại Mamluk (1206 - 1290)
 Qutb-ud-din Aibak (1206 - 1210)
 Aram Shah (1210 - 1211)
 Shams ud din Iltutmish (1211 - 1236)
 Rukn ud din Firuz (1236)
 Raziyyat ud din Sultana (1236 - 1240)
 Muiz ud din Bahram (1240 - 1242)
 Ala ud din Masud (1242 - 1246)
 Nasir ud din Mahmud (1246 - 1266)
 Ghiyas ud din Balban (1266 - 1286)
 Muiz ud din Qaiqabad (1286 - 1290)
 Kayumars (1290)

Nhà Khilji (1290 - 1321)
 Jalal ud din Fir oz Khaliji (1290 - 1294)
 Alauddin Khilji (1294 - 1316)
 Shihab-ud-din Omar (1316)
 Qutb ud din Mubarak Shah (1316 - 1321)

Nhà Tughlaq (1321 - 1398)

 Ghiyas ud din Tughluq Shah I (1321 - 1325)
 Muhammad Shah II (1325 - 1351)
 Mahmud Ibn Muhammad (March 1351)
 Firuz Shah Tughluq (1351 - 1388)
 Ghiyas ud din Tughluq II (1388 - 1389)
 Abu Baker (1389 - 1390)
 Nasir ud din Muhammad Shah III (1390 - 1393)
 Sikander Shah I (March - April 1393)
 Mahmud Nasir ud din (Sultan Mahmud II) at Delhi (1393 - 1394)
 Nusrat Shah at Firuzabad (1394 - 1398)

Nhà Lodhi

 Daulat Khan (1413 - 1414)

Nhà Sayyid (1414 - 1451)
 Khidr Khan (1414 - 1421)
 Mubarrak Shah II (1421 - 1435)
 Muhammad Shah IV (1435 - 1445)
 Aladdin Alam Shah (1445 - 1451)

Nhà Lodhi (1451 - 1526)
 Bahlul Khan Lodi (1451-1489)
 Sikandar Lodi (1489-1517)
 Ibrahim II (1517-1526)

(1526-1540 - Triều đại Môgôn)

Nhà Sur (1540 - 1555)
Năm 1540, viên tướng Sher Khan người Afghan cử binh đánh đuổi vua Humayun của triều đại Môgôn ra khỏi Ấn Độ. Sher Khan lên ngôi hoàng đế, trở thành Sher Shah Sur của triều đại Sur.
 Sher Shah Sur (1540 - 1545)
 Islam Shah (1545 - 1553)
 Muhammad V (1553 - 1554)
 Firuz (29 April - ngày 2 tháng 5 năm 1554)
 Ibrahim III (1554 - 1554/5)
 Sikander Shah (1554/5 - 1555)

Năm 1545, Sher Shah Sur qua đời, triều đại Sur suy yếu. Năm 1555, Humayun - lúc này đang sống lưu vong tại Ba Tư, cử binh tấn công Delhi, chiếm lại toàn bộ lãnh thổ của mình.

Tham khảo

Các vương quốc và đế quốc Ấn Độ

Cựu sultanat
Sự thống trị của Hồi giáo ở Ấn Độ
Chấm dứt năm 1526
Nhà nước Turk lịch sử


title: Villar del Ala

text:
Villar del Ala là một đô thị ở tỉnh Soria, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số năm 2004 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha, đô thị này có dân số 57 người.

Tham khảo

Đô thị ở Soria


title: Hoyo de Manzanares

text:
Hoyo de Manzanares là một đô thị trong Cộng đồng Madrid, Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích 45,18 km², dân số theo điều tra năm 2010 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha là 7600 người. Đô thị này nằm ở khu vực có độ cao 1001 mét trên mực nước biển. Đô thị này cách Madrid 38 km.

Tham khảo

Đô thị ở Cộng đồng Madrid


title: Thilleux

text:
là một xã thuộc tỉnh Haute-Marne trong vùng Grand Est đông bắc nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Haute-Marne

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Haute-Marne


title: Conopomorpha heliopla

text:
Conopomorpha heliopla là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Tasmania, Queensland và Tây Úc.

Ấu trùng ăn Acacia species. They feed in the surface of galls produced by the rust Uromycladium và other organisms.

Chú thích

Tham khảo

Conopomorpha


title: (46572) 1991 VA5

text:
{{DISPLAYTITLE:(46572) 1991 VA5}}

(46572) 1991 VA5 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Atsushi Sugie ở Dynic Astronomical Observatory Nhật Bản, ngày 4 tháng 11 năm 1991.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 46001–47000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1991
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Megachile alucaba

text:
Megachile alucaba là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Snelling mô tả khoa học năm 1990.

Chú thích

Tham khảo

A
Động vật được mô tả năm 1990


title: Lorestan (tỉnh)

text:
Tỉnh Lorestan (tiếng Ba Tư: استان لرستان, Ostān-e Lorestān) là một lãnh thổ lịch sử và các tỉnh miền tây Iran, giữa những dãy núi Zagros. Dân số Lorestan được ước tính khoảng 1.716.527 người vào năm 2006. Lorestan bao gồm diện tích 28.392 km ². Các thành phố lớn ở tỉnh này là: Khorramabad, Borujerd, Aligoodarz, Dorood, Koohdasht, Azna, Alashtar, Noor Abad, và Pol-e-Dokhtar.

Tham khảo

Tỉnh của Iran
Dãy núi Zagros
Người Lur


title: Abia de las Torres

text:
Abia de las Torres là một đô thị trong tỉnh Palencia, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 186 người.

Tham khảo

Đô thị ở Palencia


title: Remauville

text:
Remauville là một xã ở tỉnh Seine-et-Marne, thuộc vùng Île-de-France ở miền bắc nước Pháp.

Dân số
The inhabitants được gọi là Remauvillois.

At the census of 1999, xã này có dân số là .

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-et-Marne

Tham khảo

Liên kết ngoài
1999 Land Use, from IAURIF (Institute for Urban Planning and Development of the Paris-Île-de-France région
French Ministry of Culture list for Remauville
Map of Remauville on Michelin

Xã của Seine-et-Marne


title: Eufriesea magrettii

text:
Eufriesea magrettii là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1899.

Chú thích

Tham khảo

Eufriesea
Động vật được mô tả năm 1899


title: Vexillum coccineum

text:
Vexillum coccineum là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Costellariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Vexillum


title: Quetteville

text:
Quetteville là một xã ở tỉnh Calvados, thuộc vùng Normandie ở tây bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Calvados

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Quetteville sur le site de l'Institut géographique national

Xã của Calvados


title: Frieseomelitta doederleini

text:
Frieseomelitta doederleini là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1900.

Chú thích

Tham khảo

Frieseomelitta
Động vật được mô tả năm 1900


title: Anthrenoides reticulatus

text:
Anthrenoides reticulatus là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Urban mô tả khoa học năm 2005.

Chú thích

Tham khảo

Anthrenoides
Động vật được mô tả năm 2005


title: Nền tảng hữu thần cơ bản của Kitô giáo

text:
Kitô giáo có quan niệm hữu thần là các thuyết: thuyết về sự sáng tạo của Thiên chúa, thuyết về tội tổ tông, thuyết về sự cứu rỗi, thuyết về sự ra đời của chúa Giêsu và thuyết về sự linh ứng ý của chúa vào các tác giả viết Kinh thánh.

Kinh thánh  của Kitô giáo mô tả các thuyết này tóm tắt như sau:

Thuyết về sự sáng tạo là Thiên chúa sáng tạo ra vũ trụ, vạn vật, con người (là Adam-Eva, tổ tiên của loài người) và muôn loài trong 6 ngày .
Thuyết về tội tổ tông là: Adam và Eva không nghe lời Thiên chúa đã nghe lời con rắn xúi giục, phạm tội ăn trái cấm nên bị Thiên chúa đuổi khỏi Vườn địa đàng. Tội ấy là tội tổ tông, con người (Adam và Eva) mang theo ra trần gian truyền cho hậu duệ của mình là nhân loại  (tùy theo giáo phái người ta quan niệm về sự truyền tội này một cách khác nhau).
Thuyết về sự cứu rỗi nói rằng xuất phát từ tội tổ tông, loài người có tội nên cần phải được cứu rỗi.
Thuyết về sự giáng sinh của chúa Giêsu. Đó là loài người có tội, vì thương yêu loài người, nên thiên chúa đã giáng trần làm chúa Giêsu để cứu rỗi cho loài người để cho loài người được sống sung sướng và vĩnh hằng cùng Thiên chúa trên Thiên đàng.
Thuyết về sự linh ứng ý chúa vào các tác giả viết Kinh thánh khẳng định rằng lời trong kinh thánh là sấm ngôn của chúa. Chúa đã linh ứng vào các tác giả để tác giả viết ra Kinh thánh, do đó Kinh thánh không được thêm vào hoặc bớt đi . Bởi vậy Kinh thánh đã duy trì được sự nguyên bản suốt cả hàng ngàn năm.

Tham khảo

Kitô giáo


title: Đỗ Quyên (chòm sao)

text:
Chòm sao Đỗ Quyên 杜鵑, (tiếng La Tinh: Tucana) là một trong 88 chòm sao hiện đại, mang hình ảnh mỏ chim.
Chòm sao này có diện tích 295 độ vuông, nằm trên thiên cầu nam, chiếm vị trí thứ 48 trong danh sách các chòm sao theo diện tích.

Chòm sao Đỗ Quyên nằm kề các chòm sao Thiên Hạt, Ấn Đệ An, Nam Cực, Thủy Xà, Ba Giang, Phượng Hoàng.

Tên gọi

Thiên thể
Các thiên thể đáng quan tâm
 Cụm sao cầu NGC 104, NGC 362
 Thiên hà không đều SMC

Tham khảo

Liên kết ngoài

 The Deep Photographic Guide to the Constellations: Tucana
 Star Tales – Tucana

Chòm sao phương nam


title: Eugenia uxpanapensis

text:
Eugenia uxpanapensis là một loài thực vật thuộc họ Myrtaceae. Đây là loài đặc hữu của México.

Chú thích

Tham khảo
 World Conservation Monitoring Centre 1998. Eugenia uxpanapensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Downloaded 21 tháng 8 năm 2007.

U
Thực vật đặc hữu Mexico
Cây gỗ Mexico


title: Le Collet-de-Dèze

text:
Le Collet-de-Dèze là một xã ở tỉnh Lozère trong vùng Occitanie, phía nam nước Pháp. Khu vực này có độ cao trung bình 306 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

 INSEE commune file

Xã của Lozère


title: Tupolev Tu-160

text:
Tupolev Tu-160, biệt danh "Thiên Nga Trắng"  là một máy bay ném bom chiến lược hạng nặng, siêu thanh với thiết kế cánh cụp-cánh xòe, được thiết kế bởi Liên bang Xô viết. Nó là bản thiết kế máy bay ném bom chiến lược cuối cùng của Liên Xô trước khi tan rã và là máy bay ném bom có vận tốc gấp hơn hai lần tốc độ âm thanh (Mach 2,05) lớn nhất từng được con người chế tạo. Được giới thiệu năm 1987, việc chế tạo máy bay này vẫn đang tiếp tục, với 17 chiếc hiện đang phục vụ trong Không quân Nga. Tupolev đã bắt đầu thiết kế mẫu máy bay này từ năm 1975 dưới sự lãnh đạo của V.I. Bliznuk. Ngày 19/12/1981 Tu-160 tiến hành chuyến bay thử nghiệm đầu tiên. NATO gọi loại máy bay này là Blackjack.

Cho tới năm 2020, Tu-160 vẫn giữ kỷ lục là máy bay lớn nhất trong lịch sử máy bay quân sự có thể bay siêu thanh, cũng là chiến đấu cơ to lớn nhất thế giới, với trọng lượng cất cánh tối đa đạt tới 275 tấn. Tu-160 còn là máy bay ném bom có tốc độ cao nhất trong lịch sử, đạt 2.200 km/h (một số máy bay ném bom như XB-70 Valkyrie hoặc Sukhoi T-4 có vận tốc cao hơn, nhưng chúng chỉ là mẫu máy bay thử nghiệm chứ không được đi vào sản xuất như Tu-160). Trong giới phi công, chiếc máy bay này được đặt cho biệt danh là "Thiên nga trắng".

Lịch sử
Cuộc cạnh tranh sản xuất một loại máy bay siêu thanh ném bom chiến lược được Liên bang Xô viết khởi xướng năm 1967. Chiếc máy bay Sukhoi T-4 này có tốc độ bay vượt Mach 3, để đối đầu với loại XB-70 Valkyrie phát triển từ cuối thập niên 50 của Mỹ. Ngay sau đó mọi người thấy rằng loại máy bay như vậy quá đắt và khó chế tạo, vì thế các tiêu chuẩn của nó được hạ thấp xuống (ở Mỹ, dự án XB-70 đã bị hủy bỏ).

Năm 1972, Liên bang Xô viết đưa ra dự án về một loại máy bay ném bom đa nhiệm vụ mới với các tính năng: siêu thanh, thay đổi hình dạng cánh (máy bay ném bom hạng nặng "cánh cụp cánh xoè") với tốc độ tối đa lên tới Mach 2.3, để cạnh tranh với dự án máy bay ném bom B-1A của Không quân Hoa Kỳ. Phòng thiết kế Tupolev đưa ra mẫu thiết kế có cánh kéo dài với tên hiệu Aircraft 160M, kết hợp một số yếu tố của loại Tu-144, để cạnh tranh với các bản thiết kế của Myasishchev M-18 và Sukhoi T-4. Thiết kế của Myasishchev đề xuất một máy bay có thể thay đổi hình dạng cánh, được coi là kiểu thành công nhất, dù Tupolev được đánh giá cao về khả năng thực hiện dự án. Cuối cùng, năm 1973 Tupolev được chỉ định làm công ty phát triển loại máy bay mới dựa trên thiết kế của Myasishchev.

Sau khi chế tạo các nguyên mẫu B-1A, Hoa Kỳ quyết định rằng việc sử dụng tốc độ siêu thanh là không có lợi bằng việc bay ở độ cao cực thấp và tốc độ cận âm. Ngoài ra, việc loại bỏ khả năng bay siêu âm cho phép tăng tải trọng chiến đấu thông qua việc sử dụng hệ thống treo bên ngoài. Do đó, phía Mỹ đã quyết định hủy bỏ B-1A và chuyển sang sản xuất biến thể B-1B, tốc độ tối đa là 1300 km/h trong khi Liên Xô vẫn giữ yêu cầu tốc độ tối đa của Tu-160 là 2200 km/h. Kết quả là khối lượng của Tu-160 tăng lên 275 tấn, và chiều dài tăng thêm 10 mét. Lực đẩy của các động cơ, tương ứng, phải được tăng lên hai đến ba lần
. Với biến thể B-1B, tốc độ tối đa giảm xuống còn 1350 km/h, nhưng nó giảm tầm nhìn của radar bằng cách phủ lớp phủ hấp thụ radar lên cửa hút gió. Ở tốc độ 2200 km/h của Tu-160, điều này không thực hiện được. Đối với Liên Xô lúc đó, việc giảm tốc độ được coi là hạ thấp danh tiếng sản phẩm và họ không quan tâm đến giảm tầm nhìn radar.

Dù dự án B-1A đã bị bãi bỏ năm 1977, công việc phát triển loại máy bay ném bom mới của Liên Xô vẫn tiếp tục, và cùng trong năm đó, thiết kế của nó đã được ủy ban nhà nước chấp nhận. Mẫu của loại máy bay này đã được một hành khách trên một chuyến bay thương mại chụp ảnh tại sân bay Zhukovsky vào tháng 11 năm 1981, khoảng một tháng trước khi chuyến bay đầu tiên của nó diễn ra (ngày 18 tháng 12 năm 1981).

Liên Xô đã rất vội vàng với chiếc máy bay này đến mức bắt đầu lắp ráp và gửi nó cho Không quân trước khi các bài kiểm tra cấp nhà nước được hoàn thành. Liên Xô, như mọi khi, thực sự muốn vượt lên trước Hoa Kỳ mặc dù điều này chỉ nhằm hướng đến lợi ích chính trị. Năm 1984 máy bay được phép sản xuất, bắt đầu tại Tổ hợp hàng không Kazan. Loại máy bay này, ký hiệu Tu-160 (ký hiệu của nhà sản xuất "aircraft 70" hay "product K"), ban đầu được dự kiến sản xuất 100 chiếc, dù trên thực tế mới chỉ có 35 chiếc xuất xưởng, gồm cả ba mẫu. Mẫu thứ hai đã bị phá hủy trong một chuyến bay thử nghiệm năm 1987, tổ bay đã nhảy dù thoát hiểm an toàn. Vì tình trạng thiếu vốn sau khi Liên Xô tan rã nên hoạt động chế tạo diễn ra chậm chạp, và đã ngừng lại năm 1994, dù một số chiếc vẫn ở tình trạng chưa hoàn thành. Hiện nay chỉ có 16 chiếc hoạt động vì thiếu linh kiện để dành cho những chiếc sau này.

Dù trông Tu-160 có vẻ ngoài rất giống với loại B-1B Lancer của Mỹ, nhưng thực ra đây là hai loại máy bay hoàn toàn riêng biệt Tu-160 có các đặc điểm giống với Tu-144 nhưng sử dụng cánh có thể thay đổi hình dạng. Tu-160 không phải là máy bay rải bom mà là một bệ phóng tên lửa hành trình chiến lược trên không, nó lớn hơn và bay nhanh hơn B-1 (vốn là một máy bay ném bom) khá nhiều tuy độ cao trần thấp hơn (16.000 m so với 18.000 m của B-1). Trong khi B-1 là sơn màu đen để phục vụ cho việc hấp thụ sóng radar thì Tu-160 sơn màu trắng để chống lại các tia phóng xạ phát ra khi một vụ nổ hạt nhân xảy ra ở gần. Tu-160 không có hai cánh mũi nhỏ phía trước trong khi B-1 thì có.

Để đổi lấy vận tốc nhanh hơn, tầm bay xa hơn thì Tu-160 cũng phải mang nhiều nhiên liệu hơn B-1 của Mỹ. Tu-160 cần mang đến 148 tấn nhiên liệu so với 88,5 tấn của B-1. Lượng nhiên liệu của Tu-160 chiếm đến 53,8% trọng lượng máy bay (275 tấn bao gồm nhiên liệu là 148 tấn) trong khi B-1B chỉ là 40,9% (216 tấn bao gồm 88,5 tấn nhiên liệu). B-1 được trang bị 4 động cơ General Electric F101-GE-102, mỗi động cơ có lực đẩy tối đa là 13.960 kgf, còn Tu-160 dùng 4 động cơ Kuznetsov NK-32, mỗi động cơ có lực đẩy tối đa tới 25.000 kgf. B-1 Lancer có thể đạt vận tốc tối đa 1,25 Mach (1.546 km/giờ), trong khi Tu-160 đạt tới 2,05 Mach (2.536 km/giờ). Tu-160M sau khi được nâng cấp sẽ sử dụng động cơ NK-32 mới, cho phép gia tăng thêm 1.000 km hành trình.

6 chiếc hoàn thành đã được bàn giao cho Không quân Nga vào năm 1994 và việc sản xuất Tu-160 đã ngừng lại. Năm 2008, chiếc Tu-160 thứ 16, được đặt tên là "Vitaly Kopylov", đến với Lực lượng Hàng không Vũ trụ Nga. Nó là một chiếc máy bay được lắp ráp từ những bộ phậb linh kiện cũ thời Liên Xô.

Lịch sử hoạt động

Tu-160 được giới thiệu trước công chúng lần đầu tiên trong một cuộc duyệt binh năm 1989. Trong những năm 1989-1990 nó cũng đã lập ra 44 kỷ lục thế giới về tốc độ đối với máy bay ở hạng trọng lượng của nó.

Việc phân chia loại máy bay này về các phi đội Không quân tầm xa đã bắt đầu từ tháng 4, 1987. Tới năm 1991 19 chiếc phục vụ trong Trung đoàn Ném bom Hạng nặng Cận vệ 184 ở Pryluki, Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Ukraina, thay thế những chiếc Tu-16 'Badger' và Tu-22M3 'Backfire'. Sau khi Liên bang Xô viết tan rã, những máy bay đó trở thành tài sản của Ukraina, dù một thỏa thuận năm 1999 giữa Nga và Ukraina dẫn tới việc Ukraina trao trả lại cho Nga tám chiếc để đổi lấy việc Nga giảm bớt số nợ về năng lượng của Ukraina. Ukraina đã chính thức từ bỏ vũ khí hạt nhân để đánh đổi số nợ theo một thỏa thuận về việc giải tán Liên Xô, nên đã phá hủy những chiếc Tu-160 thuộc sở hữu của họ, ngoại trừ một khung máy bay nhằm mục đích trưng bày.

Đơn vị Tu-160 thứ hai của Nga, Trung đoàn Ném bom Hạng nặng Cận vệ 121 đóng tại Engels, được thành lập năm 1992, nhưng cho tới năm 1994 nó chỉ nhận được 6 chiếc. Từ năm 1999 đến 2000, 8 chiếc của Ukraina trước kia đã được trao cho trung đoàn, một chiếc nữa được hoàn thiện trong nhà máy và được chuyển giao năm 2000. Ít nhất một chiếc đã bị mất trong một chuyến bay thử sau khi sửa chữa động cơ ngày 16 tháng 9 năm 2003.

Có 14 chiếc Tu-160 đang phục vụ ở thời điểm tháng 11 năm 2005. Hai chiếc khác mới sản xuất đang sắp hoàn thành ở Nhà máy hàng không Kazan, một chiếc đang được dự tính đưa vào sử dụng tháng 3-2006, chiếc kia vào cuối năm.

Cho đến 2001, sáu chiếc Tu-160 khác được dùng làm máy bay thực nghiệm ở Zhukovsky, bốn chiếc trong số đó vẫn sử dụng được. Có dự tính hoàn thành thêm 2 chiếc nữa trong năm 2007, nâng tổng số máy bay hoạt động lên 30 chiếc vào năm 2012.

Ngày 30 tháng 12-2005, theo sắc lệnh của Tổng thống Nga Vladimir Putin, Tu-160 chính thức được đưa vào sử dụng trong Không quân Liên bang Nga.

Ngày 17 tháng 8-2007 Tổng thống Putin tuyên bố nước Nga tiếp nối những chuyến tuần tra thời Chiến tranh lạnh, cho những chiếc máy bay ném bom thực hiện những chuyến bay tầm xa nhằm thử nghiệm hệ thống phòng thủ của các nước khác và quan sát. Người phát ngôn Không quân Nga Alexander Drobyshevsky được trích dẫn đã nói: "Hiện nay, nhiều cặp máy bay Tu-160 và Tu-95MS đang trên không phận Đại Tây Dương và Thái Bình Dương, và được theo dõi bởi máy bay của khối NATO."

Tupolev Tu-160 được thiết kế để phóng các loại vũ khí hạt nhân và thông thường, chống lại những mục tiêu của đối phương ở sâu trong nội địa. Từ cuối thập kỷ 80 đến đầu thập kỷ 90 của thế kỷ trước, Tupolev Tu-160 thường xuyên thực hiện các nhiệm vụ tuần tra tầm xa tại Bắc Băng Dương, Đại Tây Dương và Thái Bình Dương nhưng không hề mang theo vũ khí và Moskva đã không tiết lộ về điều này.

Ngày 17/11/2015, hai máy bay ném bom chiến lược Tu-160 cất cánh từ căn cứ không quân Angels gần Saratov nằm sâu trong lãnh thổ Nga đã phóng 16 tên lửa hành trình Kh-101 vào các vị trí của phiến quân IS tại Syria với cự ly lên tới 4.500km. Đây là lần đầu tiên lực lượng không quân chiến lược  Nga thực hiện phóng tên lửa hành trình trong điều kiện chiến đấu thật. Kết quả 16 tên lửa hành trình Kh-101 đều bắn trúng mục tiêu của phiến quân nhà nước Hồi giáo tự xưng ISIS nằm sâu trong lãnh thổ Syria.

Tu-160 đã tham gia vào Cuộc tấn công của Nga vào Ukraina 2022. Theo đó, ngày 6/3/2022, các máy bay Tu-160 và Tu-95MS đã phóng 8 tên lửa Kh-101 (X-101) vào sân bay Vinnytsia . Tiếp đó, ngày 26/6/2022, người phát ngôn của Không quân Ukraina Yurii Ihnat tuyên bố Nga đã dùng tên lửa Kh-101 phóng từ các máy bay Tu-160 và Tu-95MS tấn công vào Kiev. Các máy bay được cho là xuất kích từ Astrakhan

Nga được cho là đã sử dụng tên lửa Kh-101 phóng từ Tu-160 và tên lửa hành trình Kalibr để tấn công các nhà máy điện của Ukraina, trong đó có Nhà máy Nhiệt điện Kharkov số 5, gây ra tình trạng mất điện diện rộng ở Ukraina

Miêu tả

Tu-160 có cùng kiểu cánh hỗn hợp và thay đổi hình dạng, với góc nghiêng tùy chọn từ 20° tới 65°. Phía trước và sau cánh có các tấm cánh lái (slat - flap). Tu-160 có hệ thống kiểm soát fly-by-wire.

Tu-160 sử dụng bốn động cơ phản lực cánh quạt đẩy đốt hai lần Kuznetsov NK-32, loại động cơ mạnh nhất từng được lắp cho máy bay chiến đấu. Không giống như loại B-1B, vốn đã loại bỏ yêu cầu tốc độ Mach 2+ của loại B-1A nguyên bản, nó giữ các cửa hút gió biến đổi, và có thể bay hơi nhanh hơn Mach 2.

Tu-160 được trang bị một hệ thống nạp nhiên liệu trên không cho phép tăng tầm hoạt động, dù nó hiếm khi được sử dụng bởi số lượng nhiên liệu nạp lớn lên tới trên 140 tấn, khiến nó không cần tái nạp nhiên liệu vẫn có thể hoạt động 15 giờ và bay xa trên 15.000 km.

Dù Tu-160 được thiết kế để giảm khả năng bị cả radar và các hệ thống hồng ngoại phát hiện, nó không phải là một máy bay tàng hình. Các nguồn tin Nga tuyên bố rằng nó có diện tích phản hồi radar (RCS) nhỏ hơn chiếc B-1B của Mỹ, nhưng điều này chưa từng được kiểm định độc lập, và có lẽ là không đúng bởi vì chiếc Tu-160 có cửa hút khí và diện tích cánh lớn hơn. Tuy nhiên, vào ngày 25 tháng 4-2006 theo báo chí của Nga thì Chỉ huy Igor Khvorov tuyên bố rằng Tu-160 có khả năng xâm nhập bầu trời Bắc Mỹ mà không bị phát hiện, dẫn đến một cuộc điều tra của NATO.

Tu-160 được trang bị một radar tấn công ("Obzor-K", NATO "Clam Pipe") trong một mái che máy radar chất điện môi hơi hướng lên trên, và một radar theo dõi mặt đất "Sopka" riêng biệt, khiến nó có chế độ bay hoàn toàn tự động theo địa hình ở độ cao thấp. Tu-160 có một máy ngắm ném bom điện quang, và các hệ thống phòng thủ điện tử (ECM) tích hợp chủ động và thụ động.

Đội bay Tu-160 gồm bốn người (phi công chính, phi công phụ, sĩ quan điều khiển các hệ thống vũ khí và người điều hành các hệ thống phòng vệ) với các ghế phóng K-36DM. Phi công sử dụng thanh điều khiển kiểu máy bay chiến đấu, nhưng các dữ liệu bay vẫn được hiển thị theo kiểu đồng hồ cơ khí thông thường chứ không phải là màn hình LCD. Một khu vực nghỉ ngơi cho đội bay, một toilet và một bếp được thiết kế phục vụ cho những chuyến bay dài. Nó không có hệ thống hiển thị trên mũ bay, và cũng không có các thiết bị hiển thị CRT đa chức năng như trên máy bay nguyên bản, tuy nhiên các kế hoạch nhằm hiện đại hoá toàn bộ Tu-160 đã được thông báo từ năm 2003. Nó sẽ có thêm một hệ thống kiểm soát bay kỹ thuật số mới và khả năng mang các kiểu vũ khí mới khác, như các tên lửa hành trình tầm xa không mang đầu đạn hạt nhân.

Các loại vũ khí được chứa trong hai khoang vũ khí, mỗi khoang có thể chứa 20.000 kg (44.400 lb) các loại vũ khí rơi tự do hay một máy phóng quay cho các tên lửa hạt nhân. Tu-160 được trang bị tên lửa hành trình Kh-55 có tầm bắn 3000 km, xa hơn 2500 km so với tầm bắn của tên lửa hành trình BGM-109 Tomahawk của Mỹ. Tên lửa tầm rất xa cho phép Tu-160 có thể hủy diệt mục tiêu từ bên ngoài tầm bắn của hệ thống phòng không đối phương. Vì vậy mà Tu-160 không được trang bị các loại vũ khí phòng thủ, biến nó thành loại máy bay ném bom đầu tiên của Liên Xô thời hậu chiến không được trang bị vũ khí phòng thủ.

Tai nạn
Ngày 18/9/2003 Tu-160 mang tên "Mikhail Gromov" (tên của phi công đã từng lập 2 kỷ lục thế giới về cự ly bay những năm 30 của thế kỷ trước) với 4 thành viên tổ lái trên khoang đã đâm xuống khu vực Saratov, cách thủ đô Moscow 700 km về phía đông nam, làm toàn bộ phi hành đoàn thiệt mạng.

Hiện đại hóa

Trong năm 2006, Không quân Nga dự đoán sẽ nhận được 5 chiếc nâng cấp và 1 chiếc Tu-160 hoàn toàn mới. Mỗi năm Không quân Nga sẽ nâng cấp 5 chiếc Tu-160, có nghĩa là việc hiện đại hóa đội máy bay sẽ hoàn tất trong vòng 3 năm nếu theo đúng tiến độ.

Các thay đổi được thông báo bao gồm:
 Hệ thống điện tử toàn kỹ thuật số, dự phòng nhiều lớp, chịu được bức xạ hạt nhân và neutron.
 Hỗ trợ hoàn toàn việc lái và dẫn đường bằng hệ thống định vị vệ tinh GLONASS.
 Động cơ NK-32 nâng cấp nhằm tăng độ tin cậy.
 Mang được tên lửa hành trình mang đầu đạn hạt nhân hoặc phi hạt nhân (Kh-55) dẫn đường bằng GLONASS.
 Mang được tên lửa phóng vệ tinh dân dụng hay quân sự.
 Mang được bom dẫn đường bằng laser.

Đại tướng Vladimir Mikhailov tuyên bố vào tháng 1-2007 rằng cứ mỗi 3 năm không quân sẽ nhận 2 máy bay Tu-160 mới, và sẽ bắt đầu một chương trình mới nâng cấp hệ thống điện tử trên đội máy bay 16 chiếc ném bom hiện có.

Tháng 8/2011, các hãng thông tấn của Nga nói rằng trong số 16 Tu-160 vẫn còn trong biên chế của Không quân Nga chỉ có 4 chiếc là hoạt động tốt. Phòng Thiết kế Kuznetsov (OKB) là đơn vị phát triển các mẫu động cơ NK-32 của Tu-160 nhưng hiện tại các nhà máy đã không sản xuất bất kỳ sản phẩm mới nào trong hơn 10 năm qua. Hiện các công ty thừa hưởng những gì còn lại của Kuznetsov OKB và nhà máy KMPO trong thời kỳ hậu Liên Xô hiện nay chỉ có khả năng sửa chữa hạn chế các động cơ NK-32 cho Tu-160.

Mặc dù vào năm 2011 các công ty này đã có được một hợp đồng để tái sản xuất 26 động cơ dành cho Tu-160, nhưng họ chỉ có thể đại tu 4 động cơ trong hai năm. Quá trình hiện đại hóa Tu-160 cũng như khởi động lại các dây chuyền sản xuất linh kiện nâng cấp máy bay đang gặp rất nhiều khó khăn và việc này có thể không hoàn thành theo đúng kế hoạch đã đề ra trước đây. Không chỉ khó khăn trong vấn đề nâng cấp, việc duy trì Tu-160 cũng là bài toán nan giải với Không quân Nga hiện tại. Theo các nguồn tin, có một số bộ phận của Tu-160 cần phải được thay thế nhưng vấn đề là các bộ phận này đã không còn được sản xuất hoặc không còn nguồn cung dự phòng.

Những chiếc Tu-160 bay tới Venezuela cuối tháng 10/2013 không phải là phiên bản nâng cấp của Tu-160 mà chỉ là phiên bản cũ của Tu-160. Không chỉ gặp vấn đề ở động cơ, một số chiếc Tu-160 cũng đã gần hết niên hạn sử dụng, đồng nghĩa với việc Không quân Nga có thể phải loại bỏ một số chiếc Tu-160.

Năm 2019, Nga cho ra mắt phiên bản Tu-160M2 được chế tạo mới. Máy bay Tu-160 nâng cấp từ những chiếc cũ sẽ có tên mã Tu-160M, còn máy bay lắp ráp mới sẽ có tên mã Tu-160M2. Không quân Nga dự kiến nâng cấp 15 máy bay Tu-160M, chế tạo mới 10 máy bay Tu-160M2 tới năm 2027.

Hạn chế

Lúc đầu, người ta cho rằng Nga cần phải có 50 chiếc Tu-160M vào năm 2035, nhưng hiện nay có nguồn tin cho rằng nhu cầu đã tăng lên 76 chiếc. Theo ước tính thận trọng nhất của Mỹ, Tu-160 có giá 250 triệu USD, chi phí cho toàn bộ vòng đời của một chiếc máy bay vượt giá của nó từ 3-5 lần. Hoạt động của nó cũng rất tốn kém. Để chuẩn bị khởi hành, cần tới 15 xe đặc chủng và 3 bồn chở dầu. Quá trình chuẩn bị cho chuyến bay mất nhiều giờ. Chuyến bay tốn hơn 100 tấn nhiên liệu. Do đó, nó sẽ chỉ được sử dụng cho các cuộc tấn công nhằm vào các mục tiêu quan trọng nhất, chẳng hạn như chống lại lãnh thổ Hoa Kỳ hoặc tàu sân bay. Tiếng ồn trong quá trình chuẩn bị cho máy bay hoạt động có thể lên tới 130 decibel, vượt quá ngưỡng gây đau là 45 decibel.

Do khả năng hiển thị của Tu-160 cao hơn nhiều lần so với khả năng hiển thị của B-1B, các radar phòng không của đối phương sẽ phát hiện ra nó ở bất kỳ phạm vi nào cho đến đường chân trời vô tuyến, ở độ cao 10 km là 400 km.

Nhiệm vụ thứ hai của Tu-160 - tiêu diệt tàu sân bay - được thực hiện bởi tên lửa chống hạm tầm bắn 1.000 km như Kh-22. Nhưng nếu không có sự trợ giúp từ vệ tinh hoặc các phương tiện trinh sát khác, nó sẽ phải tiếp cận gần hơn, ở cự ly tối đa 450 km, từ đó radar của Tu-160 có thể phát hiện tàu sân bay - các máy bay chiến đấu của tàu sân bay được điều khiển bởi máy bay cảnh báo sớm Hawkeye và hệ thống phòng không Aegis sẽ phát hiện ra nó từ cự ly này. Máy bay chiến đấu sẽ phát hiện ra Tu-160 bằng radar ở phạm vi 350-500 km và có thể đánh chặn Tu-160 ở bất kỳ tốc độ nào. Trường hợp duy nhất khi bay siêu âm hữu ích là khả năng thoát khỏi máy bay chiến đấu nếu Tu-160 đang quay trở lại sau một nhiệm vụ và máy bay chiến đấu đang đuổi theo nó từ phía sau, nhưng Tu-160 không có thiết bị định vị phía sau, và rất khó phát hiện thực tế là tiêm kích tấn công. Máy bay chiến đấu sẽ nhắm vào Tu-160, thậm chí không bật radar của nó, mà tập trung vào bức xạ hồng ngoại mạnh mẽ của động cơ Tu-160

Để bay với tốc độ hơn 2.000 km / h, Tu-160 phải leo lên độ cao 14–16 km, nơi có mật độ không khí ít hơn 5 lần so với gần mặt đất. Nhưng ở độ cao như vậy, mức tiêu thụ nhiên liệu tăng gấp hai hoặc ba lần so với khi bay ở độ cao tối ưu khi bay cận âm. Do đó, trong tổng số phạm vi bay thông thường là 10.000 km, chiều dài của phần siêu thanh sẽ không vượt quá 300–500 km. Chuyến bay siêu âm gần mặt đất nói chung là không thể. Trong trường hợp cực đoan, tốc độ sẽ đạt 900 km / h. Nhưng ngay cả trong trường hợp này, mức tiêu thụ nhiên liệu tăng lên đáng kể. Nhiều khả năng Tu-160 sẽ không thể vượt qua hệ thống phòng không ở độ cao thấp. Tu-160 sẽ không thể bay ở độ cao 50 m, giống như một máy bay chiến đấu thông thường. Một chiếc máy bay quá nặng không thể đi vòng qua chướng ngại vật, và bay ở độ cao 100 m trở lên là quá nguy hiểm vì một lý do khác - hệ thống phòng không sẽ có thể phát hiện Tu-160 ở khoảng cách lên đến 50 km. Bất kỳ máy bay ném bom tầm xa nào, do kích thước lớn và khả năng cơ động thấp, đều là mục tiêu dễ bị tấn công. Ngay cả chiếc B-2 Spirit cũng sẽ bị phát hiện bởi các radar sóng mét cũ của Liên Xô. Ở phạm vi khoảng 1000 km, tốt hơn là không nên sử dụng Tu-160 mà là máy bay ném bom tiền tuyến như Su-34

Mặc dù các chuyên gia trong một số nguồn tin cho rằng Tu-160M sẽ nhận được một tổ hợp thiết bị vô tuyến-điện tử hiện đại hóa trên khoang, sẽ được trang bị các phương tiện liên lạc, dẫn đường và điều khiển mới. Tuy nhiên Tu-160M vẫn có những hạn chế như không thể lặng lẽ tiếp cận biên giới Hoa Kỳ bởi các vệ tinh và các phương tiện theo dõi khác sẽ phát hiện máy bay ném bom sớm hơn nhiều. Tu-160 cũng không phải là thành phần mạnh nhất của bộ ba hạt nhân bởi tàu ngầm mang nhiều tên lửa hơn và mạnh hơn. Tu-160 cũng không là bất khả xâm phạm bởi dù được trang bị thiết bị bảo vệ nhưng một cuộc tấn công gồm nhiều máy bay chiến đấu đối phuơng có thể vô hiệu hóa mọi nỗ lực bảo vệ máy bay ném bom và nó sẽ bị phá hủy. Tốc độ của Tu-160 cao, nhưng tốc độ của tên lửa hiện đại vẫn cao hơn và chúng có thể hạ được Tu-160.

Mặc dù việc khởi động lại Tu-160 được giới thiệu trên các phương tiện truyền thông Nga như một thành tích lớn nhưng thực tế là ngay cả khi có động cơ mới và hệ thống kỹ thuật số, Tu-160 về cơ bản vẫn là một thiết kế thời Chiến tranh Lạnh được kéo dài khai thác trong thế kỷ 21.

Các biến thể
Một phiên bản thương mại phi quân sự của loại Tu-160 với tên gọi Tu-160SK, đã được trưng bày tại triển lãm hàng không Singapore năm 1994 với một mô hình một phương tiện vũ trụ nhỏ tên là Burlak gắn bên dưới thân. Năm 1995, Tupolev đã thông báo kế hoạch cộng tác với hãng OHB-System của Đức nhằm chế tạo ra các máy bay dùng làm phương tiện phóng; chính phủ Đức sau đó đã rút vốn năm 1998. Theo các thông tin được đưa ra, việc phát triển vẫn đang tiếp tục, dù số tiền cung cấp cho dự án từ Cộng đồng các Quốc gia Độc lập rất ít ỏi.

Nhiều biến thể khác cũng đã được đề xuất, nhưng không được chế tạo, bao gồm:

 TU-160: Phiên bản sản xuất loạt

 Tu-160S: được dự định để sử dụng cho seri Tu-160 khi cần phân biệt chúng với toàn bộ các loại đã từng được chế tạo trước đó và những chiếc thực nghiệm
 Tu-160V: phiên bản sử dụng nhiên liệu hydro lỏng (xem thêm Tu-155)
 Tu-160 NK-74: phiên bản cải tiến (mở rộng tầm bay) với các động cơ NK-74
 Tu-160M: Biến thể nâng cấp sâu của Tu-160 với các thiết bị điện tử mới, hệ thống liên lạc mới và khả nâng sử dụng các loại tên lửa mới, cả thông thường lẫn hạt nhân. Chiếc đầu tiên đã cất cánh vào ngày 6/2/2020
 Tu-160P (Tu-161): một máy bay chiến đấu/đánh chặn hộ tống tầm bay rất xa
 Tu-160PP: một máy bay tác chiến điện tử mang thiết bị cân bằng nhiễu (stand-off jamming) và ECM ()
 Tu-160R: một máy bay trinh sát chiến lược
 Tu-160SK: phiên bản thương mại, được thiết kế để phóng các vệ tinh bên trong hệ thống "Burlak" (, "hauler") .
 Tu-160M2: Phiên bản T-160 sản xuất mới hoàn toàn, được trang bị động cơ NK-32-02 mới cùng các hệ thống điện tử, kháng nhiễu, điều khiển vũ khí, định vị và điều khiển hiện đại. Chiếc đầu tiên đã cất cánh vào ngày 12/1/2022

Những nước sử dụng

 Nga
 Ukraine (đã ngừng hoạt động).

Đặc điểm kỹ thuật (Tu-160)

 Tổ lái: 4 (phi công chính, phi công phụ, , người vận hành hệ thống phòng thủ).
 Chiều dài: 54.1 m (177 ft 6 in).
 Sải cánh
 Xòe (nghiêng 20°): 55.70 m (189 ft 9 in).
 Cụp (nghiêng 65°): 35.60 m (116 ft 10 in).
 Chiều cao: 13.10 m (43 ft 0 in).
 Diện tích
 Cánh xòe: 400 m² (4.310 ft²).
 Cánh cụp: 360 m² (3.875 ft²).
 Trọng lượng rỗng: 110.000 kg (242.500 lb).
 Trọng lượng chất tải: 267.600 kg (590.000 lb).
 Trọng lượng cất cánh tối đa: 275.000 kg (606.000 lb).
 Động cơ (phản lực): 4 × động cơ phản lực 2 luồng Kuznetsov NK-32
 Lực đẩy chính: 137 kN.
 Lực đẩy quy đổi: 30.900 lbf.
 Lực đẩy tái đốt nhiên liệu: 245 kN (55.100 lbf).
 Tốc độ tối đa: Mach 2.05 (2.220 km/h, 1.380 mph).
 Tăng tốc độ tối đa: Ở độ cao lớn hơn.
 Tốc độ hành trình: 960 km/h.
 Tầm hoạt động:
12.300 km (6.640 nm, 7.640 mi) khi không tiếp nhiên liệu trong chuyến bay, vận tốc Mach 0,77, mang 6 tên lửa Kh-55SM và dự trữ nhiên liệu 5%.
10.500 km khi mang theo 40 tấn vũ khí. Hoặc 14.000 km khi mang theo 9 tấn vũ khí. Hoặc trên 12.000 km khi không mang theo vũ khí.
 Bán kính chiến đấu:
2.000 km ở tốc độ Mach 1,5.
7.300 km ở tốc độ cận âm.
 Tăng tầm hoạt động: Tiếp dầu trên không.
 Trần bay: 16.000 m.
 Trần bay quy đổi: 49.200 ft.
 Tốc độ lên: 70 m/s (13.780 ft/min).
 Chất tải: 743 kg/m² 152 (lb/ft²) với cánh cụp hết cỡ ra phía sau.
 Lực đẩy/Trọng lượng: 0.37.
 Trang bị vũ khí:
 2 khoang chứa vũ khí bên trong 46.000 kg (88.200 lb), có thể gồm:

Chú thích

Liên kết ngoài

Giới thiệu sơ Tu-160

Tu-0160
Máy bay quân sự Liên Xô thập niên 1980
Máy bay chiến đấu
Máy bay ném bom
Máy bay ném bom chiến lược
Máy bay bốn động cơ phản lực
Máy bay cánh dưới
Máy bay cánh cụp cánh xòe