title: Cộng hưởng

text:
Cộng hưởng là hiện tượng xảy ra trong dao động cưỡng bức hay một vật dao động được kích thích bởi một ngoại lực tuần hoàn có cùng tần số với dao động riêng của nó làm cho biên độ dao động cưỡng bức tăng một cách đột ngột.

Cộng hưởng có thể xảy ra trong rất nhiều loại dao động như dao động điện từ, dao động cơ học. Khi có sự cộng hưởng thì biên độ dao động đạt giá trị cực đại.

Ví dụ
 Giữa thế kỉ XIX, khi một đoàn quân đi đều bước qua một chiếc cầu treo làm chiếc cầu rung lên dữ dội và đứt xuống, gây tai nạn chết người. Đó là vì tần số bước đi của đoàn quân tình cờ trùng với tần số dao động riêng của chiếc cầu và gây ra cộng hưởng.
 Vào tháng 7 năm 1940, cầu Tacoma Narrow bị tác động bởi cơn gió có tần số đúng bằng tần số tự nhiên của chiếc cầu đã làm chiếc cầu lắc lư mạnh trong nhiều giờ đồng hồ và cuối cùng là chiếc cầu đã bị sập.

Ứng dụng của hiện tượng cộng hưởng
 Máy thu sóng điện từ như radio, tivi sử dụng hiện tượng cộng hưởng để chọn thu và khuếch đại các sóng điện từ có tần số thích hợp.
 Mạch khuếch đại trung cao tần sử dụng cộng hưởng khuếch đại các âm thích hợp.
 Máy chụp cộng hưởng từ sử dụng trong y học để chụp ảnh các cơ quan nội tạng bên trong con người.
 Dẫn điện không cần dây dẫn sử dụng hiện tượng cộng hưởng giữa hai cuộn dây để truyền tải năng lượng điện.
 Trong thiết kế các máy móc, công trình xây dựng người ta cũng cần tránh hiện tượng cộng hưởng gây dao động có hại cho máy móc.

Tham khảo

Dao động
Chuyển động sóng
Lý thuyết điều khiển


title: Voeren

text:
Voeren (Fourons trong tiếng Pháp) là một đô thị ở tỉnh Limburg. Đô thị này giáp Hà Lan về phía bắc và tỉnh Liège về phía nam.

Đô thị Voeren đã được lập trong cuộc cải cách đô thị năm 1977. Tại thời điểm ngày 1 tháng 1 năm 2008, Voeren có tổng dân số 4.207 người. Tổng diện tích là 50,63 km², với mật độ dân số 83 người trên mỗi km². Khoảng 25% dân số là người nước ngoài, phần lớn là người Hà Lan.

Đô thị này có 6 làng: 's-Gravenvoeren, Sint-Pieters-Voeren, Sint-Martens-Voeren, Moelingen, Teuven và Remersdaal.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức  - tiếng Hà Lan và tiếng Pháp

Khu dân cư ở Limburg (Bỉ)


title: Hexatoma rossiana

text:
Hexatoma rossiana là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Hexatoma
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Mount & Blade: With Fire & Sword

text:
Mount & Blade: With Fire & Sword là phần tiếp theo thứ hai của trò chơi máy tính thuộc thể loại nhập vai hành động Mount & Blade. Trò chơi hiện đang được hãng TaleWorlds phát triển và Paradox Interactive dự kiến phát hành vào Q2 năm 2011. Cốt truyện của phiên bản này dựa trên cuốn tiểu thuyết lịch sử With Fire & Sword đã từng đoạt giải Nobel của nhà văn Ba Lan Henry Sienkiewicz.

Cách chơi

Cách chơi tương tự như phiên bản trước Mount & Blade: Warband. With Fire & Sword có đầy đủ tất cả các yếu tố của một trò chơi nhập vai hành động chỉ tập trung vào hệ thống chiến đấu trên bộ và trên ngựa cùng các trận công thành đầy kịch tính. Trong phiên bản này cho phép người chơi lựa chọn một trong 5 phe phái và chiến đấu theo phe đã chọn trong nỗ lực nhằm kiểm soát Châu Âu. Trò chơi lấy bối cảnh thời kỳ sau thời Trung Cổ nên xuất hiện nhiều loại vũ khí có phần hiện đại hơn như súng ngắn, súng hỏa mai, súng trường, và các trang bị khác.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang chủ TaleWorlds
Sich Studios
Snowberry Connection' website

Trò chơi của hãng TaleWorlds
Trò chơi có bản nâng cấp
Trò chơi có mục chơi mạng
Trò chơi nhập vai hành động
Trò chơi bối cảnh thời Trung Cổ
Trò chơi điện tử thế giới mở
Trò chơi được phát triển tại Thổ Nhĩ Kỳ
Trò chơi trên Windows
Trò chơi điện tử năm 2011
Trò chơi trực tuyến nhiều người cùng chơi
Trò chơi điện tử nhập vai


title: Augochlorella tredecim

text:
Augochlorella tredecim là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Vachal mô tả khoa học năm 1911.

Chú thích

Tham khảo

Augochlorella
Động vật được mô tả năm 1911


title: Louye

text:
Louye  là một xã thuộc tỉnh Eure trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Eure

Tham khảo

 INSEE commune file

Xã của Eure


title: Mã QR

text:
Mã QR (mã phản hồi nhanh) là một mã vạch ma trận (hay mã vạch hai chiều) được phát triển bởi công ty Denso Wave (Nhật Bản) vào năm 1994. Chữ "QR" xuất phát từ "Quick Response", trong tiếng Anh có nghĩa là đáp ứng nhanh hay xử lí nhanh, vì người tạo ra nó có ý định cho phép mã được giải mã ở tốc độ cao. Các mã QR được sử dụng phổ biến nhất ở Nhật Bản, Trung Quốc, và hiện là loại mã hai chiều thông dụng nhất ở Nhật Bản.

Mặc dù lúc đầu mã QR được dùng để theo dõi các bộ phận trong sản xuất xe hơi, hiện nay nó được dùng trong quản lý kiểm kê ở nhiều ngành khác nhau. Gần đây hơn, phần mềm đọc mã QR đã được cài vào điện thoại di động có gắn camera (camera phone) ở Nhật. Điều này đưa đến các ứng dụng mới và đa dạng hướng về người tiêu dùng, nhằm làm nhẹ nhàng việc nhập dữ liệu vào điện thoại di động, vốn không hấp dẫn mấy. Mã QR cũng được thêm vào danh thiếp, làm đơn giản đi rất nhiều việc nhập dữ kiện cá nhân của người mới quen vào sổ địa chỉ trên điện thoại di động.

Người dùng có chương trình thu tín hiệu (capture program) và máy tính có giao diện RS-232C có thể dùng máy quét ảnh (scanner) để thu dữ liệu.

Tiêu chuẩn Nhật Bản cho các mã QR, JIS X 0510, được công bố vào tháng 1 năm 1999, và Tiêu chuẩn Quốc tế ISO tương ứng, ISO/IEC18004, được chấp thuận vào tháng 6 năm 2000.

Lịch sử

Hệ thống mã QR được Denso Wave phát minh năm 1994. Mục đích chính là theo dõi xe cộ trong quá trình sản xuất. Nó được thiết kế để cho phép quét các bộ phận với tốc độ cao. Mặc dù những ứng dụng ban đầu chỉ để theo dõi các bộ phận của xe, nhưng hiện nay mã QR được ứng dụng trong nhiều ngữ cảnh khác nhau bao gồm cả các ứng dụng theo dõi thương mại và ứng dụng hướng tới sự tiện lợi cho những người sử dụng điện thoại di động. Mã QR có thể được sử dụng để hiển thị chữ cho người sử dụng, để thêm danh thiếp vCard vào thiết bị của người sử dụng, để mở URI, để viết e-mail hay tin nhắn, thậm chí thanh toán điện tử một cách nhanh chóng, đặc biệt ở Trung Quốc khi hầu như mọi người đều sử dụng thanh toán qua QR. Người sử dụng có thể tạo và in mã QR của riêng họ cho những người khác quét và sử dụng để ghé thăm một trong các trang phải trả tiền và miễn phí thông qua mã QR. Nó hiện trở thành một trong những kiểu sử dụng nhiều nhất trong nhóm mã vạch hai chiều.

Lưu trữ

Vi mã QR (Micro QR Code)
Vi mã QR là phiên bản thu nhỏ của tiêu chuẩn mã QR với ít tính năng hơn để xử lý các bản quét lớn.

Có một số hình thức vi mã QR khác nhau, cao nhất trong số đó có thể giữ 35 ký tự.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Mã vạch
Mã hóa
Siêu đa phương tiện


title: Mạch kinh

text:
Mạch còn gọi là bát mạch là tám đường lớn chứa chân khí trong con người. Các mạch cắt ngang các đường kinh để tăng cường sự liên kết và lưu thông khí huyết. Tám mạch bao gồm:
 Đốc mạch ở sau lưng, quản trị các kinh dương bắt đầu từ bộ phận sinh dục chạy dọc theo xương sống lên đỉnh đầu rồi vòng xuống đến nhân trung.
 Nhâm mạch ở phía trước, chịu trách nhiệm các kinh âm đi từ môi xuống ngực bụng rồi tới bộ phận sinh dục.
 Xung mạch còn gọi là huyết hải kiểm soát khí và huyết toàn cơ thể đưa đến 12 chính kinh, bắt đầu từ bộ phận sinh dục chia làm ba nhánh, một chạy lên đầu, một nhánh chạy theo xương sống, một nhánh xuống tới bàn chân.
 Đới mạch chạy vòng quanh bụng như thắt lưng nối liền các kinh âm và kinh dương.
 Âm kiêu mạch bắt đầu từ gót chân chạy lên chân bụng ngực tới miệng.
 Dương kiêu mạch bắt đầu từ gót chân theo phía sau vòng qua trước mặt rồi ngừng lại sau gáy.
 Âm duy mạch từ gót chân chạy lên qua bụng ngừng lại ở cổ.
 Dương duy mạch từ gót chân lên theo chân qua người vòng qua đỉnh đầu ra trước mặt.

Xem thêm
Võ thuật
Kinh
Lạc
Đông y

Tham khảo

Kinh mạch


title: Theone ornata

text:
Theone ornata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jakob miêu tả khoa học năm 1957.

Chú thích

Tham khảo

Theone


title: Crasville-la-Rocquefort

text:
Crasville-la-Rocquefort là một xã thuộc tỉnh Seine-Maritime trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-Maritime
Seine-Maritime
Normandy

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
Crasville-la-Rocquefort on the Quid website

Xã của Seine-Maritime


title: Aymavilles

text:
Aymavilles là một đô thị tại vùng tự trị thung lũng Aosta phía bắc Ý. Đô thị này có diện tích km², dân số người..

Đô thị này có làng trực thuộc: Champlan, La Combaz, Pont D'Ael, Ozein, Sylvernoire, Turlin, Vieyes.
Đô thị này giáp các đô thị sau: Cogne, Gressan, Jovençan, Saint-Pierre, Sarre, Valsavarenche, Villeneuve.

Biến động dân số

Tham khảo

Aymavilles


title: Passa

text:
Passa là một xã ở tỉnh Pyrénées-Orientales trong vùng Occitanie, phía nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 138 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Pyrénées-Orientales


title: Doeringiella centuncula

text:
Doeringiella centuncula là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Roig-Alsina mô tả khoa học năm 1989.

Chú thích

Tham khảo

Doeringiella
Động vật được mô tả năm 1989


title: Anthophora leonis

text:
Anthophora leonis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1933.

Chú thích

Tham khảo

Anthophora
Động vật được mô tả năm 1933


title: Amamipenthes gardneri

text:
Amamipenthes gardneri là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel miêu tả khoa học năm 2004.

Chú thích

Tham khảo

Amamipenthes


title: Krachia

text:
Krachia là một chi minte ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cerithiopsidae.

Các loài
Các loài thuộc chi Krachia bao gồm:
 Krachia cossmanni (Dautzenberg & Fischer H., 1896)
 Krachia cylindrata (Jeffreys, 1885)
 Krachia guernei (Dautzenberg & Fischer H., 1896)
 Krachia obeliscoides (Jeffreys, 1885)
 Krachia tiara (Monterosato, 1874)

Chú thích

Tham khảo

Cerithiopsidae


title: Rejectaria

text:
Rejectaria là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae. Nó có một loài duy nhất, Rejectaria albisinuata, có ở đông nam Arizona,

Chú thích

Tham khảo

Erebidae


title: Renia nemoralis

text:
Renia nemoralis là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở Illinois tới tây nam Massachusetts phía nam đến Florida và Texas.

Sải cánh dài 28–30 mm. Có một lứa một năm.

Ấu trùng ăn organic matter, bao gồm dead leaves.

Liên kết ngoài
Owlet Caterpillars of Eastern Bắc Mỹ (Lepidoptera: Noctuidae)
Images
Bug Guide

Chú thích

Renia


title: La Bernardière

text:
La Bernardière là một xã ở tỉnh Vendée trong vùng Pays de la Loire, Pháp. Xã này có diện tích 14,3 km², dân số năm 2006 là 1491 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 55 mét trên mực nước biển.

Danh xưng dân địa phương trong tiếng Pháp là Bernardins .

Biến động dân số

Liên kết ngoài
 La Bernardière trên trang mạng Viện địa lý quốc gia

Tham khảo

Bernardiere


title: Tranh làng Sình

text:
Tranh làng Sình là một dòng tranh dân gian Việt Nam thuộc thôn Lại Ân, xã Phú Mậu, thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế (cách trung tâm thành phố khoảng 10 km về phía Đông). Đây là dòng tranh mộc bản được sử dụng phổ biến ở cố đô Huế với mục đích cúng lễ. Tranh làng Sình khác với tranh Đông Hồ (Bắc Ninh), tranh Hàng Trống (Hà Nội) bởi chức năng duy nhất là phục vụ thờ cúng, cúng xong là đốt. Vì vậy, đến nay chỉ còn những bản khắc gỗ là hiện vật quý giá còn lưu giữ được ở nhà ông Kỳ Hữu Phước - một nghệ nhân làm tranh lâu năm ở làng Sình.

Làng Sình
Làng Sình là một làng nằm ven sông Hương được thành lập vào khoảng thế kỷ 15, đối diện bên kia sông là Thanh Hà, một cảng sông nổi tiếng thời các chúa ở Đàng Trong, còn có tên là Phố Lở, sau này lại có phố Bao Vinh, một trung tâm buôn bán sầm uất nằm cận kề thành phố Huế. Đây còn là một trung tâm văn hóa của vùng cố đô, có chùa Sùng Hoá trong làng đã từng là một trong những chùa lớn nhất vùng Hóa Châu xưa.

Nghề làm tranh ra đời tại làng cho tới hiện nay (2019) là khoảng 450 năm trước, tranh làm ra chủ yếu là để phục vụ cho việc thờ cúng của người dân khắp vùng. Ngày nay, tranh làng Sình đang mất dần đi yếu tố truyền thống xưa. Các bản khắc cũ còn lại với số lượng rất ít, các bản khắc mới đã xa rời với yếu tố gốc và người làm nghề cũng đã dùng chất liệu sơn công nghiệp thay cho các chất liệu màu truyền thống.

Cách in ấn và vẽ tranh

Tranh Sình có nhiều loại kích thước tùy thuộc vào khổ giấy dó. Giấy dó cổ truyền có khổ 25x70cm, được xén thành cỡ pha đôi (25x35), pha ba (25x23) hay pha tư (25x17). Tranh khổ lớn khi in thì đặt bản khắc nằm ngửa dưới đất, dùng một chiếc phết là một mảnh vỏ dừa khô đập dập một đầu, quét màu đen lên trên ván in. Sau đó phủ giấy lên trên, dùng miếng xơ mướp xoa đều cho ăn màu rồi bóc giấy ra. Với tranh khổ nhỏ thì đặt giấy từng tập xuống dưới rồi lấy ván in dập lên. Bản in đen phải chờ cho khô rồi mới đem tô màu.

Bản khắc của tranh được làm từ gỗ mít.

Nguyên liệu và cách tạo màu
Giấy in tranh là giấy mộc quét điệp, màu sắc trước đây được tạo từ các sản phẩm tự nhiên như từ:thực vật, kim loại hay từ sò điệp...

Bút vẽ làm từ cây dứa mọc hoang ngoài đồng.

Các màu thường được sử dụng trong tranh như màu đỏ (từ nước lá bàng); màu đen (từ tro rơm, tro lá cây); màu tím (của hạt cây mồng tơi); màu vàng (lá đung giã với búp hoa hòe)… Màu chủ yếu trên tranh làng Sình là các màu xanh dương, vàng, đơn, đỏ, đen, lục. Mỗi màu này có thể trộn với hồ điệp hoặc tô riêng, khi tô riêng phải trộn thêm keo nấu bằng da trâu tươi.

Sau này do nhiều nguyên nhân nên màu sắc được tạo nên từ phẩm hóa học.

Đề tài và nội dung tranh
Tranh Sình chủ yếu là tranh phục vụ tín ngưỡng, có khoảng 50 đề tài tranh. Các đề tài tranh chủ yếu phản ánh tín ngưỡng cổ xưa. Ngoài các đề tài về tín ngưỡng, phục vụ thờ cúng còn có tranh Tố Nữ , tranh tả cảnh sinh hoạt xã hội...

Tranh phục vụ tín ngưỡng có thể chia làm ba loại:
Tranh nhân vật, chủ yếu là tranh tượng bà, thường vẽ một người phụ nữ xiêm y rực rỡ với hai nữ tì nhỏ hơn đứng hầu hai bên. Tượng bà còn chia thành ba loại: tượng đế, tượng chùa, và tượng ngang. Loại tranh này dán trên bàn thờ riêng thờ quanh năm. Tranh con ảnh, gồm hai loại: ảnh xiêm vẽ hình đàn ông đàn bà; ảnh phền vẽ bé trai bé gái.

Các loại nhân vật còn lại là tranh ông Điệu, ông Đốc và Tờ bếp (có lẽ là tranh vẽ Táo quân).
Tranh đồ vật vẽ các thứ áo, tiền và dụng cụ để đốt cho người cõi âm: áo ông, áo bà, áo binh, tiền, cung tên, dụng cụ gia đình.. thường là tranh cỡ nhỏ.
Tranh súc vật (gia súc, voi, cọp và tranh 12 con giáp) để đốt cho người chết.

Tất cả các loại tranh này sẽ được đốt sau khi cúng xong.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Bộ Văn hóa Thông tin Việt Nam Tranh làng Sình
Bộ Văn hóa Thông tin Việt Nam Nghề làm tranh dân gian làng Sình có nguy cơ biến mất

Hội họa dân gian Việt Nam
Làng nghề Thừa Thiên Huế


title: Castanet, Tarn

text:
Castanet là một xã trong tỉnh Tarn thuộc vùng Occitanie ở miền nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 270 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE

Xã của Tarn


title: Xanthopenthes obscurus

text:
Xanthopenthes obscurus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1918.

Chú thích

Tham khảo

Xanthopenthes


title: Meymac

text:
Meymac là một xã thuộc tỉnh Corrèze trong vùng Nouvelle-Aquitaine miền trung Pháp.

Tham khảo

Liên kết ngoài

  Meymac and the Mont Bessou, its observation tower, photos of the panorama and the surroundings

Xã của Corrèze


title: Oliva mustelina

text:
Oliva mustelina là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Olividae, họ ốc gạo hoa.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Oliva


title: Wat Phou

text:
Wat Phou (hoặc Wat Phu;   đền thờ-núi) là tàn tích tổ hợp đền thờ Khmer Hindu nằm ở miền nam Lào. Nó nằm dưới chân núi Phou Khao thuộc tỉnh Champasak, cách  từ sông Mê Kông. Bao bọc xung quanh di tích này là 4.000 hòn đảo lớn nhỏ trên sông Mekong mang tên Siphandone (Siphan = 4.000, done = đảo). Tại đây còn nhiều dấu tích văn minh cổ với các lâu đài bằng sa thạch, các chùa chiền thờ Phật giáo Nam tông. Người Lào ví sông Mekong qua khu vực này là một vùng biển giàu tiềm năng với 9 ngọn núi bao quanh phố cổ.

Quần thể này có một ngôi đền từ thế kỷ 5 nhưng các cấu trúc còn sót lại thì có niên đại từ thế kỷ 11 đến thế kỷ 13. Ngôi đền có kết cấu độc đáo dẫn đến một điện thờ, nơi có một linga tắm trong nước từ một dòng suối trên núi chảy xuống. Địa điểm này sau này trở thành một trung tâm thờ cúng của Thượng tọa bộ mà ngày nay vẫn còn lại.

Wat Phou nằm dưới chân của một núi thiêng gọi là Phou Kao (Núi Voi). Theo các nhà sử học, Wat Phou là đền thờ xưa nhất ở Lào, từng là trung tâm của đạo Hindu, thờ thần Shiva. Đến thế kỷ 13, Wat Phou trở thành đền thờ Phật và tồn tại cho đến ngày nay, trở thành một trong những nơi lưu giữ các giá trị về lịch sử và văn hóa Lào.

Truyền thuyết và lịch sử Lào xác định đó là đền thờ Thần Badhecvara, được xây dựng từ thế kỷ thứ V và thứ VII. Nơi đây còn có thành Crethapura, kinh đô đầu tiên của vương quốc Chân Lạp. Các nhà khảo cổ học luận giải rằng, thời kỳ đó đã từng tồn tại một con đường nối Wat Phou với kinh đô Angkor, cách đó khoảng 100 km.

Ban đầu là ngôi đền núi, về sau, khi Phật giáo trở thành Quốc giáo của đất nước Triệu Voi thì Wat Phou được trùng tu, biến đổi thành một ngôi chùa thờ Phật. Từ thế kỷ XI, ngọn núi với dòng suối thiêng phía sau ngôi chùa là trung tâm thờ phụng và thiền định của các tu sĩ.
Các nghi lễ tế thần hàng năm được tổ chức ở những đền thờ dưới chân núi.

Tục truyền, mỗi năm một lần, vào ban đêm Quốc vương Chân Lạp vượt qua những sườn núi hiểm trở, đột nhập vào trong đền, nơi có lính canh giữ, hạ sát một nhân mạng hiến tế Thần để cầu mong cho đất nước được bình yên và thịnh vượng
Sau này, Phìa Kumantha, người tạo lập Wat Phou tiếp tục duy trì tập tục bằng việc đích thân mình hạ sát một đôi nam nữ trinh trắng để hiến tế Thần. Về sau tục hiến tế nhân mạng được thay thế bằng hiến tế trâu. Lễ hiến tế ở Wat Phou cũng đồng thời là lễ hội cầu mưa của nhân dân địa phương.

Có một truyền thuyết khác về lễ hiến tế ở Wat Phou. Con gái lãnh chúa Mường Champa Nakhon là Nàng Phăn trở thành Nữ hoàng đầu tiên của xứ sở này bị một chàng trai quyến rũ rồi bỏ đi không trở lại, Nàng Phăn hận đời mà có một lời nguyền: Người con gái nào bị con trai quyến rũ mà chửa hoang như nàng thì phải cúng Thần một con trâu để giải tội. Nếu không thì lúa trên rẫy sẽ chết khi thành bông, lúa trên đồng sẽ khô héo, tàn lụi.

Vậy nhưng tội lỗi vẫn không bao giờ hết. Ở đâu cũng có những cô gái "lầm lỡ". Vì vậy hàng năm vẫn có nhiều lễ giải tội diễn ra. Tuy nhiên, lễ giải tội cũng là ngày hội của nam thanh nữ tú. Các chàng trai, cô gái khi bên nhau hình như đã quên đi tội lỗi và lời nguyền của Nàng Phăn. Những ngày lễ giải tội ở Wat Phou là cơ hội và nhân duyên của nhiều đôi lứa.

Ngày nay lễ Wat Phou là lễ hội Phật giáo của cả vùng Nam Lào, một trong những lễ hội lớn nhất ở Lào, được tổ chức liên tục trong 3 ngày vào dịp rằm tháng 3 âm lịch.

Người dân khắp đất nước Lào và các tỉnh láng giềng vùng đông bắc Thái Lan nô nức hành hương về đây. Hồ Noòng Viêng (hồ nước của kinh thành) ở trước ngôi đền cổ là trung tâm của lễ hội.
Tại đây có các hội đua thuyền, đua voi, chọi trâu, biểu diễn vũ nhạc và bắn pháo hoa. Các nghi lễ Phật giáo, Ấn Độ giáo và tín ngưỡng vật linh đồng thời được tổ chức.

Ngay cổng vào đền Wat Phou có một bảo tàng trưng bày hơn 100 bức tượng đá, phù điêu, họa tiết trang trí chạm khắc trên đá đẹp tuyệt vời. Những cổ vật này có niên đại từ thế kỷ thứ 5 đến thế kỷ 11. Cổng chính và mặt trước của ngôi đền hiện nay đã đổ nát nhưng vẫn còn rõ nét dấu ấn những bức phù điêu chạm khắc hình ảnh các vị thần của Ấn Độ giáo.
Qua cổng, du khách theo con đường rộng đến chân núi thẳng tắp những hàng trụ đá hình Linga, biểu tượng của thần Shiva. Mặt đường được lót những tảng đá phẳng. Cuối con đường lộ ra hai ngôi đền chính, hướng về phía Đông, đối xứng với nhau, trên một gò cao. Cả hai ngôi đền này đang được trùng tu. Các công trình kiến trúc ở đây đều bằng đá.

Khu đền thượng nằm ở lưng chừng núi. Đường lên đền thượng cũng là những bậc cấp lát đá, hai bên có những cột đá tròn dựng đứng. Ngôi đền là một khối kiến trúc được xếp từ những tảng đá lớn, chạm trổ hoa văn cầu kỳ, tinh xảo. Phía sau ngôi đền là vách núi, trên đó những người thợ tài hoa xưa đã tạc những bức tượng lớn nhỏ rất sống động.

Nhìn vào kiến trúc ngôi đền, hình dung công việc vận chuyển những khối đá lớn, gọt đẽo, chạm khắc hoa văn, tượng Phật, thần linh rồi lắp ghép lại để tạo thành một quần thể kiến trúc to lớn nhưng hài hòa, vững chãi trên triền núi cao... mới thấy người xưa đã đổ biết bao công sức, trí tuệ, của cải mới tạo dựng được một Wat Phou kỳ vĩ.

Không tránh khỏi sự tàn phá nghiệt ngã của thời gian với khí hậu khắc nghiệt, nhưng Wat Phou hơn nghìn năm lịch sử vẫn là điểm đến hấp dẫn của du khách bởi vẻ đẹp kỳ vĩ của công trình kiến trúc độc đáo; bởi yếu tố tâm linh thần bí của vùng đất thiêng gắn liền với khát vọng cuộc sống bình yên của con người.

Wat Phou đã được UNESCO công nhận là Di sản thế giới năm 2001.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Official Vat Phu Website - history, timetable, news, projects, and more
Wat Phu preservation project summary  at Global Heritage Fund
Explore Wat Phu with Google Earth  on Global Heritage Network
Laos Travel Guide Wat Phu Champasak

Chùa Lào
Di sản thế giới tại Lào
Di tích Angkor


title: Nipponotrophon stuarti

text:
Nipponotrophon stuarti là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Nipponotrophon
Động vật được mô tả năm 1902


title: Hexatoma aglaia

text:
Hexatoma aglaia là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Hexatoma
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: 330

text:
Năm 330 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện
 Sự phân chia giữa Đế quốc La Mã thành 2 nước độc lập: Đế quốc Tây La Mã và Đông La Mã

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 330


title: Leptotarsus pulverosus

text:
Leptotarsus pulverosus là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Leptotarsus


title: Colotis celimene

text:
The Lilac Tip or Magenta Tip (Colotis celimene)là một loài bướm thuộc họ Pieridae. Loài này có ở Afrotropic ecozone.

Sải cánh dài 37–40 mm. The adults fly quanh năm, peaking từ tháng 3 đến tháng 5.

The larva feed on Boscia albitrunca and Capparis species.

Phụ loài
The following subspecies are recognised:
 C. c. celimene (Lucas, 1852)
 C. c. amina (Hewitson, 1866)
 C. c. angusi Rothschild, 1921
 C. c. pholoe (Wallengren, 1860)
 C. c. praeclarus (Butler, 1886)
 C. c. sudanicus (Aurivillius, 1905)

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

Colotis


title: Böhmenkirch

text:
Böhmenkirch là một xã ở huyện Göppingen ở Baden-Württemberg ở miền nam Đức. Đô thị này có diện tích 51,08 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2020 là 5509 người.

Tham khảo


title: Pouytenga

text:
Pouytenga là một tổng của tỉnh Kouritenga ở phía đông Burkina Faso. Thủ phủ của tổng này là thị xã Pouytenga. Theo điều tra dân số năm 1996, tổng này có dân số 59.280 người.

Các thị xã và các làng
 Pouytenga (45 061 dân) (thủ phủ)
 Belmin (715 dân)
 Dassambin (462 dân)
 Goghin (687 dân)
 Gorbilin (329 dân)
 Gorkassinghin (251 dân)
 Kalwartenga (1 681 dân)
 Konlastenga (605 dân)
 Kourit-Bil-Yargo (1 280 dân)
 Kourityaoghin (414 dân)
 Léamtenga (683 dân)
 Nimpougo (942 dân)
 Noessin (567 dân)
 Pelga (1 791 dân)
 Pouytenga-Peulh (103 dân)
 Signenoghin (806 dân)
 Zaongo (272 dân)
 Zoré (2 732 dân)

Tham khảo

Tổng của Burkina Faso
Tỉnh Kouritenga


title: Paracercion

text:
Paracercion là một chi chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Các loài
Paracercion omvat 8 soort:
 Paracercion barbatum (Needham, 1930)
 Paracercion calamorum (Ris, 1916)
 Paracercion dorothea (Fraser, 1924)
 Paracercion hieroglyphicum (Brauer, 1865)
 Paracercion melanotum (Selys, 1876)
 Paracercion plagiosum (Needham, 1930)
 Paracercion sieboldii (Selys, 1876)
 Paracercion v-nigrum (Needham, 1930)

Tham khảo

Coenagrionidae


title: Chalcolepidius angustatus

text:
Chalcolepidius angustatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1857.

Chú thích

Tham khảo

Chalcolepidius


title: KPMG

text:
KPMG là một trong những công ty kiểm toán lớn nhất thế giới, được xem là một thành viên của Nhóm Big 4 của ngành này, cùng với PwC, EY và Deloitte. Trụ sở chính của công ty được đặt ở Amstelveen, Hà Lan.

KPMG có hơn 136.500 nhân viên trên toàn thế giới và cung cấp dịch vụ tại hơn 140 quốc gia. KPMG có ba kênh dịch vụ chính là kiểm toán, thuế, và tư vấn quản lý.

Lịch sử

Những năm đầu và sáp nhập

Công ty được thành lập năm 1870 bởi William Barclay Peat tại Luân Đôn để cung cấp dịch vụ kế toán. Năm 1877, công ty kế toán của Thomson McLintock mở một văn phòng tại Glasgow và vào năm 1911 William Barclay Peat & Co. và Marwick Mitchell & Co. sáp nhập và trở thành Peat Marwick Mitchell & Co, sau này được gọi là Peat Marwick.

Năm 1917, Piet Klynveld mở công ty kế toán tại Amsterdam. Sau đó nó được nhập với Kraayenhof thành Klynveld Kraayenhof & Co.

Năm 1979, Klynveld Kraayenhof & Co. (Hà Lan), Thomson McLintock (Hoa Kỳ) và Deutsche Treuhandgesellschaft (Đức) sáp nhập thành KMG (Klynveld Main Goerdeler), trở thành một công ty quốc tế có trụ sở ở Châu Âu. Tiếp đó vào năm 1987, KMG và Peat Marwick tham gia vào một thương vụ hợp nhất (đầu tiên trong ngành kế toán) và tạo nên một công ty chung gọi là KPMG. Năm 1991, nó được đổi tên thành KPMG Peat Marwick McClintock, nhưng đến năm 1995 thì quay trở lại tên cũ KPMG.

Chú thích

Hãng kiểm toán
Công ty có trụ sở tại thành phố New York
Công ty có trụ sở tại Amsterdam


title: Bohari

text:
Bohari là một thị trấn thống kê (census town) của quận Barpeta thuộc bang Assam, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Bohari có dân số 7976 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Bohari có tỷ lệ 59% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 67%, và tỷ lệ cho phái nữ là 51%. Tại Bohari, 13% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Assam
Barpeta


title: Olulis

text:
Olulis là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Loài
 Olulis puncticinctalis Walker, 1863
 Olulis subrosea Turner, 1908

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database
 Olulis at funet.fi

Erebidae


title: Opostega chalinias

text:
Opostega chalinias là một loài bướm đêm thuộc họ Opostegidae. Nó được Edward Meyrick miêu tả năm 1893. Nó được tìm thấy ở Tasmania ở Úc.

Con trưởng thành bay vào tháng 1.

Chú thích

Tham khảo

Opostega


title: Mã Nguyên Nghĩa

text:
Mã Nguyên Nghĩa (chữ Hán: 馬元義; bính âm: Ma Yuanyi; ? - 184) là một nghĩa quân của cuộc khởi nghĩa Khăn vàng ở thời kỳ nhà Đông Hán trong lịch sử Trung Quốc. Mã Nguyên Nghĩa là thuộc cấp dưới quyền của Trương Giác. Thời kỳ đầu của cuộc khởi nghĩa, Mã Nguyên Nghĩa được giao nhiệm vụ mật đem vàng lụa vào kinh kết giao với hoạn quan Phong Tư, đi làm nội ứng hợp cho cuộc khởi nghĩa, sau đó hợp với vài vạn dân ở Kinh Châu và Dương Châu kéo binh đánh Nghiệp Thành ở Ký Châu. Tuy nhiên kế hoạch bị lộ, triều đình sai Hà Tiến đánh dẹp và bắt chém Mã Nguyên Nghĩa.

Tham khảo

Mất năm 184
Năm sinh thiếu
Sinh thế kỷ 2
Nhân vật Tam quốc diễn nghĩa
Nhân vật chính trị Tam Quốc
Quân nổi dậy Trung Quốc


title: Iguazu ulmeri

text:
Iguazu ulmeri là một loài Trichoptera trong họ Hydrobiosidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Chú thích

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Iguazu


title: Nomada bifasciata

text:
Nomada bifasciata là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Olivier mô tả khoa học năm 1811.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Nomada
Động vật được mô tả năm 1811


title: Caranilla

text:
Caranilla từng là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae, hiện tại nó được coi là đồng nghĩa của Buzara, mặc dù một số loài được xếp vào chi Bastilla.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database
The composition, generic placement và host-plant relationships of the joviana-group in the Parallelia generic complex

Catocalinae


title: Langenwang

text:
Langenwang là một đô thị thuộc huyện Mürzzuschlag bang Steiermark, nước Áo. Đô thị  có diện tích 76,07 km², dân số thời điểm cuối năm 2008 là 637 người.

Tham khảo


title: Bulbophyllum cyanotriche

text:
Bulbophyllum cyanotriche là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

C


title: Gynoplistia basispinosa

text:
Gynoplistia basispinosa là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gynoplistia
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Troides plato

text:
Troides plato is a birdwing butterfly đặc hữu to Timor.

Described forms are nychonia Jordan, 1908 (male),chitonia Jordan, 1908 (male) and delormei Le Moult, 1931 (female).

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Troides
Côn trùng Đông Timor


title: Ampedus boisduvali

text:
Ampedus boisduvali là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fauvel miêu tả khoa học năm 1862.

Chú thích

Tham khảo

Ampedus


title: Mérey-sous-Montrond

text:
Mérey-sous-Montrond là một xã của tỉnh Doubs, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Montrond-le-Château
Xã của tỉnh Doubs

Tham khảo

INSEE
IGN
Mérey-sous-Montrond on the intercommunal web site of the department

Xã của Doubs


title: Margovula lacrima

text:
Margovula lacrima là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Ovulidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Margovula


title: Hyposmocoma tischeriella

text:
Hyposmocoma tischeriella là một loài bướm đêm thuộc họ Cosmopterigidae. Nó là loài đặc hữu của Kauai. Loài địa phương ở Kaholuamano, nơi nó được tim thấy ở độ cao 4,000 feet.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Insects of Hawaii. Volume 9, Microlepidoptera

Hyposmocoma
Loài đặc hữu của Hawaii


title: Montbonnot-Saint-Martin

text:
Montbonnot-Saint-Martin là một xã thuộc tỉnh Isère trong vùng Rhône-Alpes đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 300 mét trên mực nước biển. Theo điều tra dân số năm 2006 của INSEE có dân số là 4487 người.

Tham khảo

Montbonnotsaintmartin


title: Cheilotrichia poiensis

text:
Cheilotrichia poiensis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Cheilotrichia
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Parviturbo fenestratus

text:
Parviturbo fenestratus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Skeneidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Parviturbo


title: Truật Xích

text:
Truật Xích (, Züchi; Jöchi, Juchi hay Jochi, tiếng Trung: 朮赤, còn gọi là Chuyết Xích (拙赤) hay Ước Trực (约直), khoảng 1178 hay 1180 – 1227), là con trai trưởng của đại hãn Mông Cổ Thành Cát Tư Hãn trong số 4 người con trai với vợ cả Bột Nhi Thiếp (Börte). Là một chiến binh hoàn hảo, ông tham gia vào công cuộc chinh phục Trung Á của cha mình, cùng những người anh em và chú bác. Mặc dù Thành Cát Tư Hãn chọn em trai của Truật Xích là Oa Khoát Đài (Ögedei) chứ không phải ông làm người kế vị, nhưng cuộc nội chiến tranh giành ngôi báu đã không xảy ra do ông chết trước cha mình khoảng 6 tháng. Sau này được Hốt Tất Liệt truy tôn là Đạo Ninh hoàng đế (道宁皇帝), miếu hiệu Mục Tông.

Thời kỳ đầu
Người ta nghi vấn về cha đẻ thật sự của Truật Xích. Ngay sau khi Bột Nhi Thiếp lấy Thiết Mộc Chân (sau này gọi là Thành Cát Tư Hãn), Bột Nhi Thiếp bị một số thành viên của bộ lạc Miệt Nhĩ Khất (Merkit) bắt cóc. Bà bị giao cho một người có tên là Chilger Boke, em trai của thủ lĩnh bộ lạc này, như là một chiến lợi phẩm. Bà ở lại trong nơi ở của Chilger Boke vài tháng trước khi được Thiết Mộc Chân giải cứu. Chỉ một thời gian ngắn sau đó bà sinh ra Truật Xích. Thành Cát Tư Hãn vẫn coi ông như con trai đầu tiên của mình, nhưng người ta vẫn luôn luôn nghi ngờ ai (Thiết Mộc Chân hay Chilger Boke) mới là cha đẻ thật sự của ông. Điều không chắc chắn về cha đẻ này không phải là không có hậu quả. Các hậu duệ của Truật Xích, mặc dù tạo thành nhánh trưởng trong dòng họ gia đình Thành Cát Tư Hãn, nhưng không bao giờ được coi là có quyền kế vị trong tuyên bố về di sản và thừa kế của Thành Cát Tư Hãn và đây chính là dấu hiệu về sự ghẻ lạnh của Thành Cát Tư Hãn đối với Truật Xích.

Chiến tranh
Từ 1211 tới 1213, ông theo cha mình hai lần tấn công vào lãnh thổ nhà Kim. Thay mặt cho cha mình, Truật Xích đã chỉ huy 2 chiến dịch quân sự chống lại người Kyrgyz vào năm 1217 và 1219. Đóng góp của Truật Xích vào chiến tranh chống lại đế quốc Khwarezm là rất lớn và ông là người có công trong việc hạ các thành phố Signak, Jand, Yanikant vào tháng 4 năm 1220 trong thời gian diễn ra cuộc chiến tranh này. Sau đó, ông chỉ huy quân Mông Cổ tấn công thành phố Urgench (Gurganj), kinh đô của đế quốc Khwarezm. Cuộc vây hãm thành phố này bị kéo dài do Truật Xích tham gia vào cuộc thương thảo kéo dài với chính quyền thành phố này nhằm thuyết phục họ đầu hàng một cách hòa bình, tránh cảnh bị phá hủy đổ nát. Hành động này bị em trai ông là Sát Hợp Đài (Chagatai) coi là không tốt. Sát Hợp Đài muốn phá hủy thành phố nhưng Thành Cát Tư Hãn đã cam kết giao thành phố này cho Truật Xích sau chiến thắng của ông. Sự khác biệt về quan điểm trong chiến dịch quân sự này đã làm sâu thêm hố ngăn cách giữa Truật Xích và Sát Hợp Đài. Thành Cát Tư Hãn đã phải can thiệp vào chiến dịch bằng cách cử Oa Khoát Đài (Ögedei) làm chỉ huy chiến dịch. Oa Khoát Đài đã khôi phục chiến dịch này một cách dữ dội và thành phố đã nhanh chóng bị chiếm lĩnh, cướp bóc, thảm sát và tiêu hủy hoàn toàn.

Các khác biệt về chiến thuật giữa Truật Xích và Sát Hợp Đài đầu năm 1221 được bổ sung thêm bằng những cuộc cãi vã giữa họ về quyền kế vị. Để giải quyết vấn đề, Thành Cát Tư Hãn đã phải mở một kurultai. Cuộc họp chính thức được dùng đê giải quyết cả chuyện quốc gia đại sự lẫn chuyện gia đình. Thiết Mộc Chân được bầu làm đại hãn trong một kurultai và ông triệu tập nó thường xuyên hơn trong những chiến dịch thời kỳ đầu của ông để tranh thủ sự ủng hộ từ phía những người tham dự hội nghị cho các cuộc chiến của ông. Những cuộc họp như thế là quan trọng đối với tính chính thống của Thành Cát Tư Hãn. Truyền thống bộ lạc cũng rất quan trọng. Do là con trai trưởng của Thành Cát Tư Hãn nên Truật Xích có ưu thế trong việc được lựa chọn để trở thành người cai trị bộ lạc cũng như toàn thể đế quốc một khi Thành Cát Tư Hãn mất đi. Tại một kurultai thông thường diễn ra năm 1222, vấn đề về tính chính thống của Truật Xích đã được Sát Hợp Đài đặt ra. Tại cuộc họp này, Thành Cát Tư Hãn đã nói rõ ràng rằng Truật Xích là con trai ruột hợp pháp đầu tiên của ông. Tuy nhiên, ông lo ngại rằng bản chất ưa thích cãi cọ của hai anh em có thể làm rạn nứt đế quốc do ông gây dựng lên. Vào đầu năm 1223, Thành Cát Tư Hãn đã quyết định chọn Oa Khoát Đài, người con trai thứ ba của ông, làm người kế vị. Vì mục đích bảo toàn sự thống nhất trong đế quốc nên cả Truật Xích lẫn Sát Hợp Đài phải đồng ý nhưng sứt mẻ giữa họ thì không bao giờ hàn gắn lại được. Sứt mẻ này giữa họ sau này đã dẫn tới sự ngăn cách vĩnh viễn về mặt chính trị giữa phần thuộc châu Âu với phần thuộc châu Á của đế quốc Mông Cổ.

Mâu thuẫn kế vị

Mùa thu năm 1223, Thành Cát Tư Hãn trở về Mông Cổ sau khi kết thúc chiến dịch tại Khwarezm. Oa Khoát Đài, Sát Hợp Đài và Đà Lôi đi cùng ông nhưng Truật Xích thì quay về vùng lãnh thổ do ông trực tiếp cai quản ở phía bắc biển Aral và biển Caspi. Ông sống tại đây cho tới khi chết vào đầu năm 1227 và không bao giờ còn nhìn thấy mặt cha mình nữa. Có lẽ việc lựa chọn Oa Khoát Đài làm người kế vị đã làm ông vô cùng thất vọng; đây có lẽ là lời giải thích hợp lý nhất cho sự rút lui khỏi công việc triều chính của Truật Xích.

Mặc dù sử sách ghi chép không rõ ràng, nhưng có chứng cứ cho thấy Truật Xích có âm mưu chống lại Thành Cát Tư Hãn và Thành Cát Tư Hãn đã suy nghĩ tới việc tấn công phủ đầu. Khi trở về nhà, Thành Cát Tư Hãn đã cho triệu kiến Truật Xích và khi ông tỏ ra bất phục (cáo bệnh không tới) thì Thành Cát Tư Hãn đã nổi giận và sai Sát Hợp Đài và Oa Khoát Đài đem quân tây chinh để chống lại ông. Tuy nhiên, trước khi nổ ra sự đối nghịch công khai thì tin tức báo về là Truật Xích đã chết vào tháng 2 năm 1227. Tước vị hãn của ông do Bạt Đô kế thừa.

Thành Cát Tư Hãn phân chia đế quốc của mình cho 4 người con trai từ khi ông còn sống. Truật Xích được giao cho phần xa nhất về phía tây của đế quốc, khi đó nằm giữa hai con sông là sông Ural và sông Irtish. Trong kurultai năm 1229 sau khi Thành Cát Tư Hãn đã chết, sự phân chia này đã được chính thức hóa và gia đình Truật Xích đã được phân phát cho các vùng đất ở miền tây "xa tới khi vó ngựa của người Mông Cổ có thể đi tới". Theo tập quán của người Mông Cổ, Thành Cát Tư Hãn để lại chỉ 4.000 quân "chính gốc" Mông Cổ cho mỗi người trong số ba người con trai lớn của ông và 101.000 quân chính gốc Mông Cổ cho Đà Lôi, con trai út của ông. Kết quả là các hậu duệ của Truật Xích đã mở rộng vùng lãnh thổ của mình chủ yếu là nhờ sự hỗ trợ của các đội quân bổ trợ từ trong số dân cư bị chinh phục, chủ yếu là người Turk. Đây là lý do chính tại sao Kim Trướng hãn quốc có được sự đồng nhất là người Turk. Di sản thừa kế của Truật Xích được phân chia giữa các con trai của ông. Hai người con trai lớn là Oát Nhi Đáp (Orda) và Bạt Đô (Batu) đã thành lập ra Bạch Trướng hãn quốc và Thanh Trướng hãn quốc mà sau này đã hợp nhất lại để tạo ra hãn quốc Kipchak hay Kim Trướng hãn quốc. Người con trai thứ tư là Tích Ban (Shiban) nhận được vùng đất nằm ở phía bắc các vùng đất của Oát Nhi Đáp và Bạt Đô.

Con cái
Truật Xích có ít nhất là chín con trai:
 Oát Nhi Đáp (hay Orda, khoảng 1204-1280)
 Bạt Đô (hay Batu, khoảng 1205-1255)
 Biệt Nhân Ca (hay Berke, hãn của Kim Trướng hãn quốc từ 1257-1267
 Tích Ban (hay Shayban, Shiban), tổ tiên của những người lập ra triều đại Shaybanid trong thế kỷ 16.
 Tukh temur hay Tuga Timur, tổ tiên của các hãn cai quản Đại hãn quốc (1466-1502) sau này.
 Ngốc Hoa Thiếp Mộc Nhi hay Tangut, tổ tiên của các hãn cai quản hãn quốc Krym (1441-1783) sau này
 Hãn Baul/Teval hay Bogal-ogul, cha của hãn Nogai.
 Shingkum
 Shingkur

Tiểu thuyết hóa
Trong truyện Anh hùng xạ điêu của Kim Dung, Truật Xích được mô tả là con người tài ba đảm lược đồng thời cũng tàn bạo, nham hiểm, từng có ý định giết Quách Tĩnh nhưng bất thành. Kim Dung cũng mượn lời nhân vật Hoa Tranh để lý giải phần nào về việc Thiết Mộc Chân không truyền ngôi cho Truật Xích.

Xem thêm
 Đế quốc Mông Cổ
 Thành Cát Tư Hãn
 Người Mông Cổ
 Sát Hợp Đài
 Oa Khoát Đài
 Đà Lôi
 Hãn Nogai

Gia phả

Tham khảo

Hãn Kim Trướng
Mất năm 1227
Nhân vật được tiểu thuyết hóa
Nhân vật trong Anh hùng xạ điêu
Sinh thế kỷ 12


title: Görgeshausen

text:
Görgeshausen là một đô thị thuộc một ‘‘Verbandsgemeinde’’ - ở huyện Westerwald trong bang Rheinland-Pfalz, Đức. Đô thị Görgeshausen có diện tích 3,24 km².

Đô thị này nằm ở Westerwald giữa Koblenz và Gießen bên rìa vườn tự nhiên Nassau, giáp Hesse. Đô thị này thuộc Verbandsgemeinde Montabaur, một dạng đô thị tập thể chỉ có ở bang Rheinland-Pfalz.

Năm 1290, Görgeshausen được đề cập lần đầu trong tài liệu với tên Gerinzhausen.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Görgeshausen trên trang mạng của đô thị tập thể

Xã của bang Rheinland-Pfalz
Xã và đô thị ở huyện Westerwald


title: Thiên Thai tông

text:
Thiên Thai tông (zh. tiāntāi-zōng 天台宗, ja. tendai-shū) là một tông phái Phật giáo Trung Quốc do Trí Di (538-597) sáng lập. Giáo pháp của tông phái này dựa trên kinh Diệu pháp liên hoa, do đó phái còn được gọi là Pháp Hoa tông.

Thiên Thai tông xem Long Thụ (sa. nāgārjuna) là Sơ tổ vì ba quan điểm chính (Thiên Thai tam quán) của tông phái này dựa trên giáo lý của Long Thụ – đó là: Tất cả mọi hiện tượng dựa lên nhau mà có và thật chất của chúng là tính Không (sa. śūnyatā). Mọi hiện tượng là biểu hiện của một thể tuyệt đối, đó là Chân như (sa. tathatā). Tông phái này gọi ba chân lý đó là không (空), giả (假) và trung (中):

Chân lý thứ nhất cho rằng mọi pháp (sa. dharma) không có một thật thể và vì vậy trống rỗng;
Chân lý thứ hai cho rằng, tuy thế, các pháp vẫn có một dạng tồn tại tạm thời với thời gian và giác quan con người có thể nắm bắt được;
Chân lý thứ ba tổng hợp hai chân lý đầu, cho rằng thể của sự vật lại không nằm ngoài tướng, không thể bỏ hiện tượng để tìm bản chất, thể và tướng là một.

Quan điểm này nhấn mạnh tính toàn thể và xuyên suốt của sự vật. Cái toàn thể và cái riêng lẻ là một. Toàn bộ các pháp có khác nhau nhưng chúng đan lồng vào nhau, cái này chứa đựng cái kia. Không, giả và trung chỉ là một và từ một mà ra.

Các Đại sư của tông phái này hay nói "toàn thể vũ trụ nằm trên đầu một hạt cải" hay "một ý niệm là ba ngàn thế giới." Tổ thứ hai của tông này là Huệ Văn, Tổ thứ ba là Huệ Tư và Tổ thứ tư là Trí Di. Dưới sự lĩnh đạo của Đại sư Trí Di, giáo lý của tông Thiên Thai đã đạt đến tuyệt đỉnh.

Phép tu của Thiên Thai tông dựa trên phép thiền Chỉ quán, và chứa đựng các yếu tố mật tông như Chân ngôn (thần chú, sa. mantra) và Mạn-đồ-la (sa. maṇḍala). Tông này sau được Truyền giáo Đại sư Tối Trừng (767-822), đệ tử của Tổ thứ 10 Thiên thai tông, truyền qua Nhật trong thế kỉ thứ 9. Tại đây, Thiên Thai tông đóng một vai trò quan trọng.

Thiên Thai tông được xem như một tông phái rộng rãi vì tổng hợp, chứa đựng nhiều quan điểm của các phái khác. Sự tổng hợp này phản ánh trong quan điểm "năm thời, tám giáo" (Ngũ thời bát giáo 五時八教), trong quan niệm mọi loài đều có Phật tính và vì vậy Thiên Thai tông có đầy đủ phương tiện đưa đến giác ngộ. Các bộ luận quan trọng của Thiên Thai tông là: Ma-ha chỉ quán (sa. mahā-śamatha-vipāśyanā), Lục diệu pháp môn và những bài luận của Trí Di về kinh Diệu pháp liên hoa.

Phép Chỉ quán của Thiên Thai tông có hai mặt: Chỉ là chú tâm và qua đó thấy rằng mọi pháp đều không. Nhờ đó không còn ảo giác xuất hiện. Quán giúp hành giả thấy rằng, tuy mọi pháp đều không, nhưng chúng có một dạng tồn tại tạm thời, một sự xuất hiện giả tướng và lại có một chức năng nhất định.

Trí Di phân chia kinh sách thành "năm thời và tám giáo" với mục đích hệ thống hoá Phật giáo theo trình tự thời gian và theo nội dung giáo pháp. Sự phân chia đó cũng giúp giải thích các vấn đề siêu hình. Hơn các tông phái khác, Thiên Thai tông là phái tìm cách thống nhất mọi giáo pháp trong hệ thống của mình bằng cách dành cho mọi kinh sách một chỗ đứng và xem Tiểu thừa cũng như Đại thừa đều là những lời dạy của chính Phật Thích-ca.

Sự phân chia làm năm thời dựa trên trình tự thời gian như sau:

Thời giáo Hoa nghiêm. Thời giáo thứ nhất này chỉ kéo dài 3 tuần, theo Trí Di, dựa trên Đại phương quảng Phật hoa nghiêm kinh (sa. buddhāvataṃsaka-sūtra) là giai đoạn giáo hoá của Phật ngay sau khi Ngài đắc đạo. Kinh Hoa nghiêm chỉ rõ, toàn thể vũ trụ chỉ là phát biểu của cái tuyệt đối. Thời đó các vị đệ tử của Phật chưa lĩnh hội được điều này.
Thời giáo A-hàm. Vì nhiều người không lĩnh hội kinh Hoa Nghiêm nên Phật bắt đầu giảng các kinh A-hàm (sa. āgama), thời giáo thứ hai. Trong giai đoạn này, Phật chưa nói hết tất cả, chỉ thuyết những điều mà đệ tử có thể hiểu nổi. Phật thuyết Tứ diệu đế, Bát chính đạo và thuyết Duyên khởi. Thời giáo này kéo dài 12 năm.
Thời giáo Phương đẳng. Trong thời giáo này, Phật bắt đầu giảng giai đoạn sơ khởi của Đại thừa. Phật nhắc đến tính ưu việt của một vị Bồ Tát so với một vị A-la-hán và nhấn mạnh đến sự đồng nhất giữa Phật và chúng sinh, giữa tương đối và tuyệt đối.
Thời giáo Bát-nhã-ba-la-mật-đa, kéo dài 22 năm, chứa đựng giáo pháp của kinh Bát-nhã ba-la-mật-đa, tức là nói đến tính Không của vạn sự và cái ảo tưởng giả tạo của mọi hiện tượng nhị nguyên.
Thời giáo Diệu pháp liên hoa và Đại bát-niết-bàn, là thời giáo cuối cùng, bao gồm 8 năm cuối đời đức Phật. Trong thời giáo này, Phật thuyết về thể tính duy nhất của mọi hiện tượng tưởng chừng rất khác biệt. Ba thừa là Thanh văn, Độc giác và Bồ Tát thừa chỉ có giá trị tạm thời và nằm chung trong một thừa duy nhất, đó là Nhất thừa (sa. ekayāna) hay Phật thừa (sa. buddhayāna). Trong thời giáo cuối cùng này, thời giáo của kinh Diệu pháp liên hoa và Đại bát-niết-bàn, Phật đã nói rõ và trọn vẹn nhất giáo lý của mình.

Thiên Thai tông cũng chia giáo pháp đức Phật ra làm tám hệ thống, trong đó bốn hệ thống dựa trên phương pháp và bốn dựa trên tính chất. Bốn hệ thống có tính phương pháp luận là:

Phương pháp đốn ngộ, dành cho hạng đệ tử xuất sắc nhất có khả năng tiếp cận sự thật nhanh chóng. Đó là phương pháp của kinh Hoa nghiêm;
Phương pháp tiệm ngộ, đi từ giản đơn đến phức tạp, là phương pháp của các kinh A-hàm, Phương đẳng, Bát-nhã ba-la-mật-đa. Còn kinh Diệu pháp liên hoa lại không thuộc "đốn" hay "tiệm" mà chứa đựng sự thật cuối cùng;
Phương pháp mật giáo, là cách Phật dạy cho một người nhất định và chỉ người đó được lĩnh hội. Phương pháp này có thể được Phật áp dụng trong chốn đông người, nhưng nhờ thần thông của Phật chỉ có người đó được hiểu;
Phương pháp bất định, là phương pháp Phật dùng dạy cho nhiều người, nhưng mỗi người nghe hiểu khác nhau. Hai phương pháp 3 và 4 được Phật áp dụng khi người nghe có trình độ không đồng đều.
Bốn hệ thống có tính chất luận là:
Tạng giáo - Giáo pháp Tiểu thừa, dành cho Thanh Văn và Độc Giác Phật,
Thông giáo - Giáo pháp tổng quát, bao gồm Tiểu thừa và Đại thừa, dành cho Thanh Văn, Độc Giác Phật và Bồ Tát cấp thấp.
Biệt giáo - Giáo pháp đặc biệt dành cho Bồ Tát
Viên giáo - Giáo pháp viên mãn, tức là giáo pháp trung quán phá bỏ mọi chấp trước. Kinh Hoa nghiêm đại diện cho giáo pháp 3 và 4. Kinh A-hàm là kinh của Tiểu thừa. Các kinh hệ Phương đẳng chứa đựng cả bốn giáo pháp. Kinh Bát-nhã-ba-la-mật-đa chứa giáo pháp 2, 3, 4. Cuối cùng thì chỉ có kinh Diệu pháp liên hoa hàm chứa giáo pháp viên mãn.

Truyền thừa
Danh sách truyền thừa các tổ sư danh tiếng nhất của Tông Thiên Thai do hậu thế tôn xưng:

 Tôn giả Bắc Tề Huệ Văn (tk 5-6)
 Tôn giả Nam Nhạc Huệ Tư (515-577)
 Tôn giả Thiên Thai Trí Khải (538-597)
 Tôn giả Chương An Quán Đỉnh (561-632)
 Tôn giả Pháp Hoa Trí Uy

Tham khảo

Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-Guang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren, Bern 1986.

Thiên Thai tông
Tông phái Phật giáo
Triết lý Phật giáo
Phật giáo Trung Quốc


title: Temnosoma malachisis

text:
Temnosoma malachisis là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1924.

Chú thích

Tham khảo

Temnosoma
Động vật được mô tả năm 1924


title: Command & Conquer: Generals – Zero Hour

text:
Command and Conquer: Generals - Zero Hour là bản mở rộng của Command & Conquer: Generals. Zero Hour thêm một số khả năng mới cho mỗi bên, và một chế độ chơi mới được gọi là Generals' Challenge.

Chiến dịch
Zero Hour cũng có 3 chiến dịch mới với 5 nhiệm vụ cho mỗi phe, với thứ tự thời gian là Hoa Kỳ trước tiên, GLA thứ hai, và Trung Quốc là cuối cùng. Không giống như phần chơi chiến dịch trước đó của Generals, do nhận được sự đóng góp của người hâm mộ dòng Command and Conquer về việc không có đoạn video cắt cảnh trong phiên bản gốc, chiến dịch của Zero Hour đã trở lại với truyền thống của dòng game, mỗi nhiệm vụ đều được hiển thị cảnh phóng viên tin tức của các phe thông báo chi tiết về tình hình của nhiệm vụ hiện tại. Những cốt truyện đằng sau các nhiệm vụ trong phần chơi chiến dịch của Zero Hour dược bắt đầu tại phần cuối của các chiến dịch trước đó.

Hoa Kỳ
Vào đầu chiến dịch Hoa Kỳ, Global Liberation Army (GLA) sử dụng trạm phóng tên lửa Soyuz ở sân bay vũ trụ Baikonur, Kazakhstan để bắn một tên lửa mang một loại vũ khí sinh học vào một căn cứ quân sự Hoa Kỳ nằm ở Bắc Âu. Quân đội Hoa Kỳ trả đũa một cách nhanh chóng bằng việc phá hủy bệ phóng, trước khi GLA có thể bắn một quả tên lửa khác. Sau đó khi giúp đỡ Liên Hợp Quốc viện trợ cho Mogadishu với sự hỗ trợ của lực lượng đặc nhiệm từ tàu sân bay, người Mỹ phát hiện ra một tài liệu nói về một phòng thí nghiệm sinh học bí mật của GLA ở Nga. Black Lotus của Trung Quốc và Đại tá Burton của Hoa Kỳ do đó đến khu vực này và tiêu diệt được phòng thí nghiệm. Khi chiến dịch tiếp tục, Hoa Kỳ biết rằng một tướng GLA có mật danh là "Tiến sĩ Thrax" đang phát triển một loại chất gây tử vong mạnh hơn bệnh than được gọi là "Anthrax Gamma". Hoa Kỳ do đó đã cắt đứt nguồn vốn của Thrax được đến từ mỏ dầu ở Iran và khi Hoa Kỳ xác định được căn cứ của Thrax, họ phát hiện ra rằng ông ta đang có kế hoạch phóng một số tên lửa mang chất độc này vào các thành phố ở Mỹ. Một cuộc tấn công nhanh chóng của quân đội Hoa Kỳ, với sự giúp đỡ của lực lượng GLA nổi dậy đã thành công trong việc ngăn ngừa việc phóng, và mang đến sự kết thúc cho "Tiến sĩ Thrax".

GLA
Trong chiến dịch GLA, mặc dù thất vọng bởi cái chết của Tiến sĩ Thrax nhưng GLA nhận được sự hỗ trợ về tinh thần với việc bổ nhiệm thành công nhà lãnh đạo mới của họ, Tướng Mohmar "Deathstrike". Những nỗ lực đầu tiên của GLA trong việc thống nhất lực lượng theo lệnh của Deathstrike là thành công trong việc loại trừ lực lượng đào ngũ của Prince Kassad ở Ai Cập cũng như ăn cắp vũ khí cao cấp của Kassad, và sau đó bắt đầu một nhiệm vụ buộc người Mỹ rút khỏi châu Âu. Mặc dù thiếu thốn về công nghệ, GLA đã thành công trong việc gây ra những tổn hại to lớn cho người Mỹ, bằng cách chiếm siêu vũ khí "Particle Uplink Cannon" của Hoa Kỳ ở Hy Lạp và sử dụng nó để tiêu diệt tàu sân bay USS Ronald Reagan (cắt con tàu ra làm đôi) và xâm nhập bờ Tây nước Mỹ để ăn cắp chất độc từ một nhà máy hóa chất. Điều này đạt đến đỉnh cao khi GLA chiếm trung tâm chỉ huy của Mỹ tại châu Âu ở Stuttgart-Vaihingen, bằng việc sử dụng vũ khí Trung Quốc chiếm được. Mục tiêu chính của GLA đã hoàn thành, họ bây giờ bắt đầu thâm nhập vào châu Âu và tạo một nhà nước mới.

Trung Quốc
Trong chiến dịch Trung Quốc, Quân đội Giải phóng Nhân dân Trung Quốc gửi quân đội của họ vào châu Âu để thay thế Hoa Kỳ và trả đũa việc GLA sử dụng công nghệ của Trung Quốc trong việc chiếm các căn cứ quân sự của Đức. Để ngăn chặn GLA sử dụng các vũ khí tiên tiến của Hoa Kỳ, Trung Quốc phóng một tên lửa hạt nhân vào Stuttgart-Vaihingen, phá hủy nó, và sau đó gửi quân của họ vào Đức, nơi những kẻ xâm lược GLA đang tập trung. GLA trả đũa bằng cách tấn công một nhà máy điện hạt nhân nhưng lực lượng Trung Quốc giữ vị trí của mình cho đến khi quân tiếp viện đến và khởi động một cuộc phản công tiêu diệt GLA. Sau đó Trung Quốc giải phóng một thị trấn bị áp bức bởi GLA, khiến dư luận quốc tế ủng hộ Trung Quốc tăng vọt và khiến GLA buộc phải rút lui, nhưng bị đánh chặn bởi Trung Quốc. Trước nguy cơ bị đánh bại, lực lượng GLA còn sót lại chiếm một căn cứ quân sự mà Hoa Kỳ dùng để sơ tán và sử dụng công nghệ Hoa Kỳ để chống lại quân đội Trung Quốc nhưng Trung Quốc vẫn thành công trong việc phá hủy căn cứ GLA và căn cứ Mỹ bị chiếm, và loại trừ hoàn toàn GLA ra khỏi tầm ảnh hưởng của họ ở châu Âu. Với việc thành lập Liên đoàn Đoàn kết Á-Âu (Eurasian Unity League) với châu Âu vừa được giải phóng, cả thế giới trông đợi vào một kỷ nguyên mới nằm dưới sự lãnh đạo của Trung Quốc.

Nhân vật
Mỗi tướng có các đơn vị dặc biệt và sửa đổi so với các kho vũ khí tiêu chuẩn. Các tướng Mỹ là:
 Tướng Alexis Alexander: Bà có máy bay ném bom "Aurora Alpha", một nhà máy điện tăng cường (lò phản ứng có thể được nâng cấp để sản xuất năng lượng thêm 300%, tiết kiệm chi phí và không gian xây dựng), và công trình phòng thủ "EMP-enhanced Patriot", có khả năng làm bất động bất kỳ loại phương tiện và tiêu diệt máy bay ngay lập tức (tuy nhiên, giống như tất cả vũ khí sử dụng tên lửa ở Zero Hour, bộ binh vẫn gần như bất khả xâm phạm). Ngoài ra, bà xây dựng "Particle Uplink Cannon" với chi phí chỉ một nửa bình thường. Tuy nhiên, bà không thể triển khai xe tăng chiến đấu chính, và tất cả các xe của bà mắc tiền hơn. Alexander có khả năng phòng thủ tuyệt vời, nhưng gặp khó khăn nhiều hơn trong một cuộc tấn công ngày càng mạnh. Bà trở nên mạnh mẽ hơn nữa khi trò chơi đang diễn ra, bằng cách sử dụng "Particle Uplink Cannon" để chôn vùi đối thủ của mình trừ khi các siêu vũ khí bị vô hiệu hóa.
 Tướng Malcolm "Ace" Granger: Quân đội của ông chuyên về triển khai máy bay, và nâng cao khả năng của không quân. Ông đã nâng cấp F-22 Raptor thành "King Raptors" (6 tên lửa thay vì 4), cũng như trực thăng tấn công "Comanche Stealth" (sẽ hiện hình khi bắn), và tất cả các máy bay của ông được trang bị một hệ thống phòng thủ tên lửa bằng laser tự động, cải thiện đáng kể khả năng sống sót của không quân chống lại các cuộc tấn công bằng tên lửa (tuy nhiên, "MiniGunners" của Shin Fai và "Avenger" của Mỹ vẫn là khắc tinh của máy bay). Malcolm cũng có quyền truy cập vào khả năng không quân của Generals' Powers tại cấp bậc thấp hơn, chẳng hạn như AC-130 Spectre Gunship. Cuối cùng, máy bay của ông rẻ hơn so với bình thường.Ông có thêm "Combat Chinook" vừa có thể thu thập quân nhu, mà bộ binh ở bên trong cũng thể khai hoả từ bên trong. Tuy nhiên, quân đội của ông không thể sản xuất xe tăng chiến đấu chính.
 Tướng "Pinpoint" Townes: Townes chơi giống như quân đội Mỹ thông dụng hơn so với hai vị tướng khác. Ông đã chỉnh sửa "Crusader Tank" thành "Laser Tanks": được trang bị một khẩu pháo laser công suất cao vượt xa đại bác của xe tăng bình thường về hỏa lực và tốt hơn trong việc chống lại bộ binh và công trình, tuy nhiên, nó có tầm ngắn hơn. Ông có thể xây dựng các tháp pháo "Laser Patriot Defense Turrets": tức là các "Patriot Turrets" trang bị một tháp pháo Cannon Laser; thay đổi này làm cho Laser Patriot hiệu quả khi chống lại gần như tất cả mọi thứ, bao gồm cả bộ binh cũng như các tên lửa "Scud Launcher". Tuy nhiên, công trình phòng thủ hiệu quả này lại đi kèm với hai nhược điểm: laser yêu cầu nhiều năng lượng hơn khi so sánh với Patriot Turrets, và nếu năng lượng bị giảm xuống dưới mức tối thiểu, hoặc các hoạt động tiêu chuẩn của căn cứ bị giảm (công trình phòng thủ ngưng hoạt động, radar bị hư, vv), tất cả các Laser Tanks, ở bất cứ vị trí nào trên chiến trường, ngay lập tức sẽ ngưng hoạt động cho đến khi năng lượng được phục hồi. Điều này làm cho " Tướng Laser" cực kỳ dễ bị tổn thương khi bị tấn công vào nguồn cung cấp điện năng. Ông không có quyền truy cập vào "Tomahawk Launchers", làm cho lực lượng tấn công của ông ít có khả năng tấn công tầm xa hoặc chiến tranh vây hãm.
Các tướng của Trung Quốc là:
 Tướng Ta Hun Kwai: Chiến lược chung của Kwai là tập trung vào việc sử dụng rất nhiều xe thiết giáp, công nghệ xe tăng và các loại xe cao cấp. Ông không thể xây dựng đơn vị pháo binh và phải trả nhiều tiền hơn để triển khai máy bay và bộ binh. Xe tăng của ông rẻ và mạnh mẽ hơn thông thường. Chiến lược liên quan đến sự phụ thuộc vào cuộc tấn công của phương tiện hạng nặng và di chuyển quân nhanh chóng là phù hợp với lực lượng của Kwai. Tuy nhiên, thiếu đi sự hỗ trợ của các đơn vị tầm xa khiến lực lượng của Kwai dễ bị tấn công từ xa, khiến quân đội của ông không thể trả đũa một cách hiệu quả.
 Tướng Tsing Shi Tao: Quân đội của Tao được thúc đẩy mạnh mẽ bằng năng lượng hạt nhân. Công nghệ hạt nhân của ông cho phép các nhà máy điện hạt nhân của ông cung cấp nhiều năng lượng hơn so với các đơn vị khác của Trung Quốc. Ông cũng sử dụng một kho vũ khí hạt nhân thông qua hầm chứa tên lửa, pháo binh hạt nhân chiến thuật, và bom hạt nhân được trang bị cho máy bay chiến đấu MiG và máy bay trực thăng "Helix". "Overlord" và "Battlemaster Tank" của ông bắn ra đầu đạn tỏa ra bức xạ hạt nhân. Ngoài ra tốc độ chuyển động của họ là lớn hơn nhiều so với xe tăng tiêu chuẩn của Trung Quốc do dùng động cơ hạt nhân nhưng cũng làm cho chúng phát nổ dữ dội khi bị phá hủy. Do không có thay đổi đáng kể nên lực lượng của Tao chơi giống như quân Trung Quốc thông thường.
 Tướng "Anvil" Shin Fai: Chuyên về các đơn vị bộ binh, và có một lợi thế đáng kể trong chiến thuật chống lại bộ binh của tướng khác. Tất cả bộ binh của ông bắt đầu như lính 1 sao; Ông cũng có thể huấn luyện "Minigunners" 2 sao để thay thế cho "Red Guards". Vũ khí do họ mang là của máy bay với số lượng lớn. Ông thay thế "Troop crawler" bằng "Assault Troop Transport" có thể chở 8 "Mini Gunner" và có thêm 1 hệ thống phát thanh để hồi máu cho bộ binh. Tuy nhiên, ông không thể xây dựng các xe tăng chiến đấu, nhưng vẫn có thể triển khai chủ yếu là phương tiện hỗ trợ.
Các tướng của GLA là:
 Tiến sĩ Thrax: Tướng Chất độc của GLA có các đơn vị và một số công trình được đẩy mạnh với chất độc, và ông hy sinh một ít lợi thế chiến thuật của mình khi nâng cấp đầy đủ. Một điểm đáng chú ý, là các đơn vị của ông được cung cấp độc tố mạnh hơn, nâng cấp "Anthrax Gamma" (một nâng cấp vào cuối game của GLA) từ đầu trận đấu, và có thể nâng cấp lên "Anthrax Gamma" (là một vũ khí hiệu quả có thể tiêu diệt xe tăng), để cải thiện lực lượng của mình. Ông có thể đào tạo "Toxin Rebel" với vũ khí phun độc có hiệu quả khi chống xe và bộ binh hơn "Rebel" thông thường. Xe tăng của ông, bộ binh RPG và "Stinger Sites" cũng thêm chất độc vào tên lửa của họ, để có tăng thêm xác thương cho các cuộc tấn công của họ.
 Prince Kassad: Một Tướng GLA chuyên về chiến thuật tàng hình. Tất cả các công trình của ông có thể được che trong lưới ngụy trang, làm cho chúng vô hình với các đơn vị của đối phương, ông cũng nhận được khả năng "GPS Scrambler" được cải tiến, cho phép ông ngụy trang cho nhiều đơn vị hơn các GLA thông thường trong một khoảng thời gian, và ông cũng có "Steath Rebel". Ông cũng sở hữu "Hijackers" rẻ hơn từ đầu hơn, đó là luôn luôn tàng hình. Ông không thể xây dựng xe tăng chiến đấu chính, hoặc "Scud Launcher" tầm xa. Phục kích, quấy nhiễu và tiêu hao là chiến lược tối ưu cho các lực lượng của Kassad. Tuy nhiên, việc thiếu xe hạng nặng làm cho lực lượng của ông dễ bị tổn thương nhiều hơn so với GLA thông thường. Sự tàng hình của quân đội của ông gây ra sự bất lợi với đối thủ con người, nhưng AI có thể phát hiện sự hiện diện của người chơi mà không sử dụng quét bằng vệ tinh hoặc các thiết bị phát hiện tàng hình.
 Tướng Rodall "Demo" Juhziz: Một tướng GLA chuyên về thuốc nổ. Hầu hết các đơn vị và các tòa nhà của ông được cấp cho khả năng tự huỷ, khuyến khích sử dụng cho cuộc tấn công tự sát. Terrorists của ông mạnh hơn và có giá rẻ hơn, cùng "Advance Demo Trap". "Combat Cycles" của ông đi kèm với một "Terrorists" thay vì một "Rebel". Ông không có quyền truy cập với các đơn vị tàng hình hoặc vũ khí Anthrax. Ông cũng không đối mặt với người chơi trong Generals' Challenge.
Đặc biệt
 Tướng "Tigress" Leang: Tướng cuối cùng trong General Challenge. Cô đã có một đội quân lớn gồm các đơn vị và cấu trúc của tất cả các phe, bao gồm "Particle Cannon", "Nuclear Missile", and "Scud Storm". Cô không phải là một vị tướng có thể chơi. Tuy nhiên, cô có thể được mở khóa như là một vị tướng chơi được với một số sửa đổi.
Ngoài ra còn có:
 Tướng Ironside: chỉ huy của tất các lực lượng Mỹ.
 Tướng Mohmar "Deathstrike": chỉ huy của tất của các lực lượng GLA, ông không bao giờ chiến đấu, nhưng xuất hiện trong nhiệm vụ đầu tiên của chiến dịch GLA như là một mục tiêu bạn phải bảo vệ.
Anh hùng
 Đại tá Burton: Anh hùng của quân đội Mỹ, ông có khả năng tiêu diệt các đơn vị bộ binh đối phương với một con dao, và đặt bom C4 hẹn giờ hoặc kích nổ từ xa. Ông được trang bị một súng máy hạng nặng, mặc dù cuốn sách hướng dẫn gọi nó là "súng trường bắn tỉa". Ông luôn luôn tàng hình, trừ khi bắn và dặt chất nổ, và có thể leo lên vách đá.
 Black Lotus: Nữ anh hùng của quân đội Trung Quốc, có khả năng tê liệt xe đối phương bằng cách sử dụng khả năng hack, đồng thời chiếm hữu các công trình của đối phương hoặc trung lập, và ăn cắp tiền từ nguồn cung cấp của đối phương. Cô không có khả năng tấn công và khi không sử dụng khả năng thì luôn luôn tàng hình.
 Jarmen Kell: Anh hùng của GLA, là một lính bắn tỉa, giống như Pathfinder của Mỹ, nhưng vẫn tàng hình ngay cả khi di chuyển. Khả năng đặc biệt của ông là bắn chết lái xe của các phương tiện của đối phương, để cho bộ binh có thể chiếm lấy. Tuy nhiên, khi người chơi chọn tướng Rodall "Demo" Juhziz, Kell bổ sung khả năng đặt bom C4 hẹn giờ hoặc kích nổ từ xa, giống như Đại tá Burton, và có thể đánh bom tự sát, giống như tất cả các đơn vị và công trình của Rodall "Demo" Juhziz sau khi nâng cấp khả năng tự tử.

Các bản mod
Các fan của Zero Hour đã chỉnh sửa một phần hoặc toàn bộ các đơn vị, bản đồ, nhiệm vụ trong game, bao gồm các bản mod như Blitzkrieg II, Contra, ShockWave, Cold War Crisis, Destructive Forces, Project Raptor, Remix, Command and Conquer All Stars, Command and Conquer Rise of the Reds, Red Alert 3 (bản sao tất cả các nhân vật trong Red Alert 2 và Yuri's Revenge), và Vietnam Glory Obscured với nhiều bản mod thêm vào trò chơi các đơn vị quân sự có thực. Bản mod Naval Wars cho phép điều khiển các đơn vị hải quân được tạo ra trong Zero Hour ("Amphibious Transports", "Patrol Boats", và "Battleships").

Một lưu ý là một bản sửa đổi có tên là "All Stars" đã kết hợp tất cả các vũ trụ của dòng game Command & Conquer với nhau, cùng với tất cả các phe phái của từng phân nhánh (không bao gồm Scrin và Empire of Rising Sun). Bản sửa đổi này của nhóm phát triển Command and Conquer Labs được xếp thứ 12 trên danh sách "15 bản mods làm thay đổi game PC" của Gamingbolt, và là bản mod duy nhất của dòng game Command & Conquer nhận được vinh dự này.

Cuối năm 2009, một kịch bản mod nhỏ nhưng rất hiệu quả cho AI được khôi phục bởi người dùng trên trang web của cộng đồng fan Generals World. Bản mod này được để lại vào năm 2005 bởi tác giả của nó là người dùng "Lion", người gần đây đã nghỉ hưu trên các trang web cộng đồng RADEN và CNCDEN. Những người sử dụng cập nhật bản mod với việc sửa lỗi lỗi cố định, tối ưu hóa đặc điểm, tính năng mới, và nhiều hơn nữa, làm cho kinh nghiệm của AI và gameplay tốt hơn nhiều. Bản mod nhận được một số thông tin cập nhật, với cập nhật mới nhất vào 20 tháng 4 năm 2010.

Chơi online
Command & Conquer: Generals - Zero Hour bao gồm chơi trực tuyến thông qua GameSpy trên Windows, hoặc GameRanger trên máy Mac. Hai dịch vụ này không tương thích với nhau. Đối với người chơi cũ đầu tiên phải tạo một tài khoản GameSpy miễn phí trong trò chơi. Ở trang chính, người chơi có thể lựa một số lựa chọn, bao gồm cả trận Quick Math, nơi mà người chơi có thể một mình đấu với người chơi khác và Custom Game, nơi mà người chơi có thể tạo trò chơi của riêng họ với các cài đặt mà họ muốn, và chờ cho người chơi khác tham gia cùng. Cuối cùng, mặc dù cũng miễn phí, có nhiều hơn một quá trình hướng dẫn sử dụng, và đòi hỏi người chơi phải bắt đầu trò chơi mà không có một máy chủ trung tâm hoạt động để thống kê hồ sơ.

Tuỳ chỉnh của trò chơi có thể có đến tám người chơi trong chế độ chơi trực tuyến. Hiệu suất của trò chơi có thể bị giảm sút với số lượng lớn người chơi, tuy nhiên, do việc tính toán, bộ nhớ, và nhu cầu giao tiếp của trò chơi lớn hơn. Có một điều lưu ý rằng Zero Hour có công cụ hiệu quả hơn Generals gốc, do đó, trò chơi chạy trơn tru hơn hơn so với Generals. Lag và không kết nối được, tuy nhiên, vẫn còn một vấn đề trực tuyến, như là không phù hợp khi chơi qua ADSL và cáp internet.

Để thực hiện tốt hơn trong các trận đấu trực tuyến và qua mạng LAN, người chơi được đề nghị giảm bớt các thiết lập chất lượng đồ họa của họ. Điều này làm giảm đi hiện tượng lag.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang chủ Zero Hour
 CNC Generals World fansite

Trò chơi điện tử năm 2003
Trò chơi của Electronic Arts
Trò chơi trên macOS
Trò chơi chiến lược thời gian thực
Trò chơi dùng engine SAGE
Trò chơi trên Windows
Trò chơi điện tử có lịch sử thay thế
Command & Conquer


title: Trường sơn

text:
Trường sơn hay mu rê, mu rê Bắc Bộ (danh pháp khoa học: Mouretia tonkinensis) là một loài thực vật thuộc họ Rubiaceae. Đây là loài đặc hữu của Việt Nam.

Cây có màu xanh và trơn trượt khi nắm, và được những người Pháp đặt chân đến Đông Dương đặt cho nó biệt danh les feuilles vertes (lá xanh). Lính Mỹ trong Chiến tranh Việt Nam gọi nó bằng cái tên "itchygrass" (dây ngứa).

Mouretia tonkinensis H. S. Lo: Mu rê lệch.

Chú thích

Tham khảo

Tonkinensis
Thực vật đặc hữu Việt Nam
Thực vật Việt Nam
Thực vật dễ tổn thương


title: Tân Hòa Đông

text:
Tân Hòa Đông là một xã thuộc huyện Tân Phước, tỉnh Tiền Giang, Việt Nam.

Địa lý

Tiếp giáp
Địa giới hành chính xã Tân Hoà Đông:
Phía Đông giáp tỉnh Long An
Phía Tây giáp xã Thạnh Mỹ
Phía Nam giáp các xã Hưng Thạnh, Phú Mỹ
Phía Bắc giáp tỉnh Long An.

Tự nhiên
Các sông, kênh, rạch trên địa bàn xã: Kênh 82, Kênh 84, kênh Bắc Đông, kênh Bốn Mét, kênh Chín Hấn, kênh Láng Cát, kênh Tràm Mù, kênh Trương Văn Sanh.

Tài nguyên khoáng sản
Về tài nguyên khoáng sản thì xã có than bùn.

Hành chính

Xã Tân Hòa Đông có 26,78 km² (2.677,93 hécta) diện tích tự nhiên và dân số năm 2013 là 1.593 người.

Xã Tân Hòa Đông được chia thành 4 ấp: Tân Thuận, Tân Long, Tân Thành, Tân Phát. Về diện tích, ấp Tân Thuận chiếm 892,51 ha; Tân Phát 525 ha; Tân Thành 819 ha; Tân Long 453 ha.

Lịch sử

Nghị định 68-CP ngày 11 tháng 7 năm 1994 về việc thành lập xã Tân Hòa Đông thuộc huyện Tân Phước thuộc tỉnh Tiền Giang.

Chú thích


title: 8381 Hauptmann

text:
8381 Hauptmann (1992 SO24) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 21 tháng 9 năm 1992 bởi F. Borngen ở Tautenburg.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 8381 Hauptmann

Thiên thể phát hiện năm 1992
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Bulbophyllum lophoton

text:
Bulbophyllum lophoton là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

lophoton]]

L


title: Amenemhat III

text:
Amenemhat III, cũng còn được viết là Amenemhet III là một pharaon thuộc Vương triều thứ Mười hai của Ai Cập. Ông trị vì từ khoảng năm 1860 TCN tới khoảng năm 1814 TCN, niên đại dài nhất của ông được biết đến trên một cuộn giấy cói là Năm cai trị thứ 46, I Akhet ngày 22..vương triều của ông được coi là thời kỳ hoàng kim của Trung Vương quốc. Ông có thể đã có một thời kì đồng trị vì dài (20 năm) với cha mình, Senusret III.

Vào giai đoạn cuối vương triều mình, ông đã cùng trị vì với Amenemhat IV, như được ghi lại trên một bản văn khắc đá bị hư hỏng ở Konosso thuộc Nubia, trong đó năm 1 của Amenemhat IV tương đương với năm 46, 47 hoặc 48 thuộc vương triều của ông.. Con gái ông, Sobekneferu, sau này đã kế vị Amenemhat IV, trở người cai trị cuối cùng của vương triều thứ 12. Vương hiệu của Amenemhat III, Nimaatre, có nghĩa là "Thuộc về Công lý của Re."

Kim tự tháp
Ông xây dựng kim tự tháp đầu tiên của mình ở Dahshur (được gọi là "Kim tự tháp Đen"), nhưng đã gặp phải vấn đề trong quá trình xây dựng nên nó đã bị từ bỏ. Khoảng năm 15 dưới vương triều của mình, nhà vua quyết định xây dựng một kim tự tháp mới tại Hawara, gần Faiyum. Còn kim tự tháp ở Dahshur đã được sử dụng làm nơi an táng một số phụ nữ thuộc hoàng gia.

Ngôi đền an táng gắn liền với kim tự tháp Hawara và được Herodotus và Diodorus Siculus gọi là "Mê cung". Strabo ca ngợi nó như là một kỳ quan của thế giới. Tuy nhiên, phòng an táng của nhà vua đã bị cướp từ thời cổ đại. Con gái hoặc em gái của ông, Neferuptah, được chôn cất trong một kim tự tháp riêng biệt (được phát hiện vào năm 1956) nằm cách kim tự tháp của ông 2 km về phía tây nam.

Đại kênh đào
Trong suốt thời gian cai trị lâu dài của mình, Amenemhat đã tiếp tục công trình có lẽ bắt đầu bởi vua cha nhằm nối ốc đảo Fayum với sông Nile. Khu vực này trước đây chỉ là một đầm lầy. Một kênh đào dài 16 km và rộng 1,5 km đã được đào, gọi là Mer-Wer (Đại kênh đào); nó bây giờ được gọi là Bahr Yussef. Công trình dân dụng vĩ đại này cuối cùng đã được hoàn thành bởi con trai của ông, Amenemhat IV, và nó đã mang lại sự thịnh vượng cho Fayum. Khu vực này sau đó trở thành một vựa lúa mì cho đất nước và tiếp tục được sử dụng cho đến năm 230 TCN khi nhánh Lahun của sông Nile bồi lên.

Viên tể tướng Kheti đã giữ chức vụ này vào khoảng năm 29 dưới vương triều vua Amenemhat III. Cuộn giấy cói toán học Rhind ban đầu được cho là đã được sáng tác dưới vương triều của Amenemhat.<ref>Marshall Clagett, Ancient Egyptian Science: A Source Book, 1989, p.113</ref> Các công trình của Amenemhat III vẫn còn khá nhiều và trong tình trạng tuyệt vời. Chúng bao gồm một ngôi đền nhỏ được trang trí tại Medinet Maadi ở Faiyum, mà được ông và cha của ông xây dựng dành riêng cho nữ thần vụ mùa Renenutet.

 Chú thích

Đọc thêm
W. Grajetzki, The Middle Kingdom of Ancient Egypt: History, Archaeology and Society'', Duckworth, London 2006 ISBN 0-7156-3435-6, 58-61

Liên kết ngoài
Amenemhat (III) Nimaatre
The Pyramid of Amenemhet III from Talking Pyr

Pharaon Vương triều thứ Mười hai của Ai Cập
Mất năm 1814 TCN
Năm sinh không rõ
Pharaon


title: Tipula indifferens

text:
Tipula indifferens là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở het Palearctisch en Oriëntaals gebied.

Chú thích

Tham khảo

biologie|2=2011|3=07|4=08}}

Chi Ruồi hạc


title: Luxembourg (định hướng)

text:
Luxembourg có thể là:
 Đại công quốc Luxembourg: một quốc gia nhỏ ở Tây Âu.
 Thành phố Luxembourg: thủ đô Luxembourg
 Huyện Luxembourg: huyện ở tây bắc Luxembourg
 Tổng Luxembourg: Tổng thuộc huyện Luxembourg
 Vườn Luxembourg: Khu vườn trong khu phố La Tinh, Paris
 Cung điện Luxembourg: Cung điện trong vườn Luxembourg, trụ sở Thượng nghị viện Pháp
 Bảo tàng Luxembourg: Bảo tàng nhỏ trong khu vườn cùng tên


title: Vanikoro kilburni

text:
Vanikoro kilburni là một loài ốc biển rất nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Vanikoridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Vanikoro
Vanikoridae


title: Clidicus (chi bọ cánh cứng)

text:
Clidicus là một chi bọ cánh cứng trong họ Staphylinidae.

Các loài
 Clidicus abbotensis
 Clidicus aliquantulus
 Clidicus bellator
 Clidicus crocodylus
 Clidicus formicarius
 Clidicus grandis
 Clidicus laticeps
 Clidicus loebli
 Clidicus monstrosus
 Clidicus mussardi
 Clidicus mysorensis
 Clidicus omoios
 Clidicus quadricollis
 Clidicus rufescens
 Clidicus taphrocephalus
 Clidicus termitophilus
 Clidicus tonkinensis
 †Clidicus balticus

Tham khảo

Liên kết ngoài


title: Phường 1 (định hướng)

text:
Phường 1 (còn gọi là Phường Một, riêng thành phố Vị Thanh là Phường I) là tên gọi một số đơn vị hành chính cấp xã của Việt Nam tại:

Thành phố Hồ Chí Minh
 Phường 1, Quận 3.
 Phường 1, Quận 4.
 Phường 1, Quận 5.
 Phường 1, Quận 6.
 Phường 1, Quận 8.
 Phường 1, Quận 10.
 Phường 1, Quận 11.
 Phường 1, quận Bình Thạnh.
 Phường 1, quận Gò Vấp.
 Phường 1, quận Phú Nhuận.
 Phường 1, quận Tân Bình.

Thị xã và thành phố thuộc tỉnh
Phường 1, thành phố Vũng Tàu, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu.
Phường 1, thành phố Bạc Liêu, tỉnh Bạc Liêu.
Phường 1, thành phố Cà Mau, tỉnh Cà Mau.
Phường 1, thành phố Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp.
Phường 1, thành phố Sa Đéc, tỉnh Đồng Tháp.
Phường 1, thành phố Bảo Lộc, tỉnh Lâm Đồng.
Phường 1, thành phố Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng.
Phường 1, thành phố Tân An, tỉnh Long An.
Phường 1, thành phố Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên.
Phường 1, thành phố Đông Hà, tỉnh Quảng Trị.
Phường 1, thành phố Sóc Trăng, tỉnh Sóc Trăng.
Phường 1, thành phố Tây Ninh, tỉnh Tây Ninh.
Phường 1, thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang.
Phường 1, thành phố Trà Vinh, tỉnh Trà Vinh.
Phường 1, thành phố Vĩnh Long, Vĩnh Long.
Phường 1, thị xã Giá Rai, tỉnh Bạc Liêu.
Phường 1, thị xã Kiến Tường, tỉnh Long An.
Phường 1, thị xã Quảng Trị, tỉnh Quảng Trị.
Phường 1, thị xã Cai Lậy, tỉnh Tiền Giang
Phường 1, thị xã Gò Công, tỉnh Tiền Giang.
Phường 1, thị xã Duyên Hải, tỉnh Trà Vinh.
Phường 1, thị xã Vĩnh Châu, tỉnh Sóc Trăng.
Phường I, thành phố Vị Thanh, tỉnh Hậu Giang.

Phường 1 cũ thuộc thành phố Bến Tre, tỉnh Bến Tre; nay là một phần phường An Hội.


title: Lomme

text:
Lomme là một xã trong vùng Hauts-de-France, thuộc tỉnh Nord, quận Lille, tổng Lomme. Tọa độ địa lý của xã là 50° 38' vĩ độ bắc, 03° 00' kinh độ đông.

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Xã của Nord


title: Nguyễn Đình Chiểu

text:
Nguyễn Đình Chiểu (chữ Hán: 阮廷炤; 1822 - 1888), tục gọi là cụ đồ Chiểu (khi dạy học), tự Mạnh Trạch, hiệu Trọng Phủ, Hối Trai (sau khi bị mù), là một nhà thơ lớn của Nam Kỳ trong nửa cuối thế kỷ 19. Vào ngày 24/11/2021, ông được UNESCO  công nhận là Danh Nhân Văn Hoá Thế Giới. Năm 1990, khu lăng mộ của ông đã được nhà nước công nhận là Khu di tích lịch sử văn hoá cấp Quốc gia. Đến năm 2017, khu di tích này tiếp tục được Bộ VH-TT&DL cấp bằng công nhận Khu di tích văn hoá, lịch sử cấp Quốc gia đặc biệt.

Thân thế và sự nghiệp
Nguyễn Đình Chiểu sinh ngày 13 tháng 5 năm Nhâm Ngọ (1 tháng 7 năm 1822) tại quê mẹ là làng Tân Thới, phủ Tân Bình, huyện Bình Dương, tỉnh Gia Định (nay thuộc phường Cầu Kho, Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh).

Ông xuất thân trong gia đình nhà nho. Cha ông là Nguyễn Đình Huy, người làng Bồ Điền, xã Phong An, huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên; nay là tỉnh Thừa Thiên Huế. Lớn lên, ông Huy cưới vợ ở đây và đã có 2 con (1 trai và 1 gái). Mùa hạ tháng 5 năm Canh Thìn (1820) Tả quân Lê Văn Duyệt được triều đình Huế phái vào làm Tổng trấn Gia Định Thành. Đến đầu mùa thu, Nguyễn Đình Huy đi theo Tả quân để tiếp tục làm thư lại ở Văn hàn ty thuộc dinh Tổng trấn. Ở Gia Định, ông Huy có thêm người vợ thứ là bà Trương Thị Thiệtngười làng Tân Thới, sinh ra 7 con (4 trai, 3 gái) và Nguyễn Đình Chiểu chính là con đầu lòng.

Tiểu sử
Thuở bé, Nguyễn Đình Chiểu được mẹ nuôi dạy. Năm lên 6, 7 tuổi, ông theo học với một ông thầy đồ ở làng.

Năm 1832, Tả quân Lê Văn Duyệt mất. Năm sau (1833), con nuôi Tả quân là Lê Văn Khôi, vì bất mãn đã làm cuộc nổi dậy chiếm thành Phiên An ở Gia Định, rồi chiếm cả Nam Kỳ. Trong cơn binh biến, cha của Nguyễn Đình Chiểu bỏ trốn ra Huế nên bị cách hết chức tước. Song vì thương con, cha ông lén trở vào Nam, đem con ra gửi cho một người bạn đang làm Thái phó ở Huế để tiếp tục việc học. Nguyễn Đình Chiểu sống ở Huế từ 11 tuổi (1833) đến 18 tuổi (1840) thì trở về Gia Định.

Năm Quý Mão (1843), ông đỗ Tú tài ở trường thi Gia Định lúc 21 tuổi. Khi ấy có một nhà họ Võ hứa gả con gái cho ông.

Năm 1847, ông ra Huế học để chờ khoa thi năm Kỷ Dậu (1849). Lần này ông cùng đi với em trai là Nguyễn Đình Tựu (10 tuổi).

Mẹ mất, bị mù lòa
Ngày rằm tháng 11 năm Mậu Thân (31 tháng 12 năm 1848), mẹ Nguyễn Đình Chiểu mất ở Gia Định. Được tin, ông bỏ thi, dẫn em theo đường bộ trở về Nam chịu tang mẹ.

Trên đường trở về, vì quá thương khóc mẹ, vì vất vả và thời tiết thất thường nên đến Quảng Nam thì Nguyễn Đình Chiểu bị ốm nặng. Trong thời gian nghỉ chữa bệnh ở nhà một thầy thuốc vốn dòng dõi Ngự y, tuy bệnh không hết nhưng ông cũng đã học được nghề thuốc. Lâm cảnh mù mắt, hôn thê bội ước, cửa nhà sa sút... Nguyễn Đình Chiểu đóng cửa chịu tang mẹ cho đến năm 1851 thì mở trường dạy học và làm thuốc ở Bình Vi (Gia Định). Truyện thơ Lục Vân Tiên của ông có lẽ được bắt đầu sáng tác vào thời gian này.

Năm 1854, Nguyễn Đình Chiểu cưới Lê Thị Điền (1835-1886, người làng Thanh Ba, huyện Cần Giuộc; trước thuộc Gia Định, nay thuộc tỉnh Long An) làm vợ. Bà Điền là em gái thứ năm của Lê Tăng Quýnh, học trò ông, vì cảm phục và mến thương thầy đã xin gia đình tác hợp. Truyện thơ Dương Từ-Hà Mậu của ông có lẽ được bắt đầu sáng tác vào thời gian này.

Dạy học, làm thuốc và sáng tác thơ văn
Năm 1858, quân Pháp nổ súng vào Đà Nẵng. Vấp phải sự kháng cự quyết liệt của quân và dân Việt, quân Pháp vào Nam đánh phá thành Gia Định vào đầu năm 1859. Sau khi tòa thành này thất thủ (17 tháng 2 năm 1859), Nguyễn Đình Chiểu đưa gia đình về sống ở Thanh Ba (Cần Giuộc), tức quê vợ ông. Vô cùng đau đớn trước thảm cảnh mà quân Pháp đã gây nên cho đồng bào, và rất thất vọng về sự hèn yếu, bất lực của triều đình, ông làm bài thơ "Chạy giặc".

Đêm rằm tháng 11 năm Tân Dậu (16 tháng 12 năm 1861), những nghĩa sĩ mà trước đây vốn là nông dân, vì quá căm phẫn kẻ ngoại xâm, đã quả cảm tập kích đồn Pháp ở Cần Giuộc, tiêu diệt được một số quân của đối phương và viên tri huyện người Việt đang làm cộng sự cho Pháp. Khoảng 15 nghĩa sĩ bỏ mình. Những tấm gương đó đã gây nên niềm xúc động lớn trong nhân dân. Theo yêu cầu của Tuần phủ Gia Định là Đỗ Quang, Nguyễn Đình Chiểu làm bài "Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc", để đọc tại buổi truy điệu các nghĩa sĩ đã hy sinh trong trận đánh này.

Sau Hòa ước Nhâm Tuất 1862, 3 tỉnh miền Đông Nam Kỳ mất về tay Pháp, theo phong trào "tỵ địa", Nguyễn Đình Chiểu cùng gia đình rời Thanh Ba (Cần Giuộc) về Ba Tri (Bến Tre) vì không thể sống chung với họ. Chia tay với bạn bè thân quen, ông làm bài thơ "Từ biệt cố nhân".

Về Ba Tri, ông tiếp tục dạy học, làm thuốc và đem ngòi bút yêu nước của mình ra phục vụ cuộc đấu tranh anh dũng của đồng bào Nam Kỳ suốt trong hơn 20 năm, dù đã mù lòa.

Năm 1863, em trai út ông là Nguyễn Đình Huân theo Đốc binh chống Pháp, hy sinh ở Cần Giuộc.

Tháng 8 năm 1864, thủ lĩnh cuộc kháng chiến chống Pháp ở Gò Công là Trương Định bị thương rồi tuẫn tiết ở Ao Dinh; xúc động, Nguyễn Đình Chiểu làm bài văn tế và 12 bài thơ liên hoàn để điếu.

Năm 1867, Kinh lược sứ Phan Thanh Giản và Đốc học Vĩnh Long Nguyễn Thông tổ chức đưa di hài nhà giáo Võ Trường Toản từ làng Hòa Hưng (Gia Định) về táng ở Bảo Thạnh (Ba Tri), Nguyễn Đình Chiểu có đến dự lễ rước.

Ngày 4 tháng 8 năm đó (1867), Phan Thanh Giản tuẫn tiết vì không giữ được thành Vĩnh Long, Nguyễn Đình Chiểu có làm 2 bài thơ điếu. Có thể ông bắt đầu soạn quyển thơ Ngư tiều vấn đáp nho y diễn ca trong năm này.

Năm 1868, thủ lĩnh kháng Pháp ở Ba Tri là Phan Tòng (còn có tên là Phan Ngọc Tòng) hy sinh, ông làm 10 bài thơ điếu.

Năm 1877, Nguyễn Đình Chiểu dời đến ở làng An Bình Đông (sau đổi là An Đức) cách chợ Ba Tri khoảng 2 cây số.

Năm 1883, Tỉnh trưởng Bến Tre là Michel Ponchon đã đến nhà để yêu cầu ông nhuận chính quyển thơ Lục Vân Tiên, đồng thời ngỏ ý trao trả lại ruộng vườn của ông mà họ đã chiếm đoạt. Ông khẳng khái nói: "Đất vua không ai trả thì đất riêng của tôi có sá gì", rồi khước từ mọi hứa hẹn giúp đỡ của chính quyền thực dân. Lại hỏi ý muốn riêng của ông, ông đáp "muốn tế vong hồn nghĩa sĩ Lục tỉnh", và được viên Tỉnh trưởng chấp thuận. Sau đó, ông tổ chức lễ tế tại chợ Ba Tri, và đọc bài "Văn tế nghĩa sĩ trận vong Lục tỉnh".

Qua đời

Năm 1886, vợ ông là bà Lê Thị Điền mất lúc 51 tuổi. Buồn rầu vì vợ mất, vì cảnh nước mất nhà tan đã bấy lâu, phần vì bệnh tật ngày càng trầm trọng, 2 năm sau, ngày 24 tháng 5 năm Mậu Tý (3 tháng 7 năm 1888), Nguyễn Đình Chiểu cũng qua đời tại Ba Tri, thọ 66 tuổi. Ngày đưa tiễn nhà thơ Nguyễn Đình Chiểu về cõi vĩnh hằng, cánh đồng An Bình Đông rợp trắng khăn tang của những người mến mộ ông.

Ông được an táng cạnh mộ vợ, nay thuộc ấp Giồng Cục, An Đức, Ba Tri, Bến Tre.

Tác phẩm chính
Lục Vân Tiên (truyện thơ Nôm, bắt đầu soạn khoảng 1851), gồm 2.082 câu thơ lục bát. Đây là một "bản trường ca ca ngợi chính nghĩa, những đạo đức đáng quý đáng trọng ở đời" đã làm nên tên tuổi Nguyễn Đình Chiểu, và là một tác phẩm lớn của văn học Việt Nam, được nhân dân, đặc biệt là nhân dân Nam Bộ yêu chuộng.. Sau thời gian phổ biến theo lối truyền miệng, truyện Lục Vân Tiên đã được Duy Minh Thị (tên thật là Trần Quang Quang ở Chợ Lớn) khắc in lần đầu ở Trung Quốc trước năm 1864, và đã được các nhà văn như Aubaret, Abel de Michels, Bajot... dịch ra tiếng nước ngoài.
Dương Từ – Hà Mậu (truyện thơ Nôm, bắt đầu soạn khoảng 1854). Căn cứ bản Tân Việt (Sài Gòn, 1964) do Phan Văn Hùm sao lục và hiệu đính, thì tập thơ gồm 3.456 câu, trong đó phần lớn là thơ lục bát, có xen thơ luật Đường (33 bài) và các thể khác... Tác giả mượn câu chuyện này để nói lên thái độ của ông đối với đạo Phật và Công giáo Rôma mà ông không tán thành.
Ngư Tiều vấn đáp nho y diễn ca (Ngư tiều y thuật vấn đáp, 1867?), gồm 3.642 câu, trong đó phần lớn là thơ lục bát, có xen 21 bài thơ và một số bài thơ ca, phú… trích từ các sách thuốc Trung Quốc. Đây là một quyển sách dạy nghề làm thuốc chữa bệnh, viết dưới hình thức truyện thơ Nôm. Song giá trị chủ yếu ở việc tác giả đã lồng tư tưởng yêu nước vào nội dung y thuật.

Ngoài ra, ông còn để lại khoảng 37 bài thơ và văn tế, trong số đó có nhiều bài nổi tiếng như:
Chạy giặc (1859)
Từ biệt cố nhân (1859)
Tế Cần Giuộc sĩ dân trận vong văn (tức Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc, 1861)
Mười hai bài thơ và bài văn tế Tướng quân Trương Định (1864)
Thơ điếu Đông các Đại học sĩ Phan Thanh Giản (2 bài, 1867)
Mười bài thơ điếu Ba Tri Đốc binh Phan Tòng (1868)
Lục tỉnh sĩ dân trận vong văn (Văn tế nghĩa sĩ trận vong Lục tỉnh, chưa biết đích xác thời điểm sáng tác).
Hịch kêu gọi nghĩa binh đánh Tây (chưa xác định thời điểm sáng tác)
Thảo thử hịch (Hịch đánh chuột, chưa xác định thời điểm sáng tác)
Ngóng gió đông (chưa xác định thời điểm sáng tác)
Thà đui (chưa xác định thời điểm sáng tác), v.v...

Sự nghiệp văn chương
Nguyễn Đình Chiểu là một nhà nho tiết tháo, sống theo đạo nghĩa, tuy mang khiếm khuyết về cơ thể mù lòa và gặp lúc biến loạn nhưng vẫn giữ được phẩm cách thanh cao. Ông không chỉ là người con có hiếu, người thầy thuốc mẫu mực mà còn là một nhà thơ yêu nước, đã để lại nhiều tác phẩm có giá trị.

Ông là nhà thơ có quan niệm văn chương nhất quán. Ông chủ trương dùng văn chương biểu hiện đạo lý và chiến đấu cho sự nghiệp chính nghĩa. Nói khác hơn, ông làm thơ là để "chở đạo, sửa đời và dạy người". Vì vậy, mỗi vần thơ của ông đều ngụ ý khen chê công bằng, rạch ròi, và đều bộc lộ một tấm lòng thương dân yêu nước của ông.

Sự nghiệp văn chương của ông, có thể chia thành hai thời kỳ sáng tác:
- Giai đoạn đầu (những năm 50 của thế kỷ 19): Trong giai đoạn này, ông viết "Lục Vân Tiên" và "Dương Từ-Hà Mậu". Có thể xem đây là thời kỳ khẳng định tư tưởng nhân nghĩa, tư tưởng yêu nước yêu dân của ông.
- Giai đoạn sau bắt đầu từ ngày quân Pháp đến chiếm lấy Gia Định (1859) cho đến khi ông qua đời (1888): ngòi bút của ông ở giai đoạn này gắn bó mật thiết với cuộc sống của người dân mất nước. Trong nhiều tác phẩm như "Chạy giặc", "Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc", "Lục tỉnh sĩ dân trận vong"... ông đã lên án mạnh mẽ quân Pháp xâm lược, phê phán triều đình nhu nhược, đồng thời ca ngợi tinh thần nghĩa khí và những tấm gương chiến đấu anh dũng của nhân dân. Đây là giai đoạn phát triển cao và rực rỡ của sự nghiệp văn chương Nguyễn Đình Chiểu.

Dù ở giai đoạn nào, trong các tác phẩm của ông nổi bật lên ba đặc điểm về nội dung và hình thức, đó là:
- Ông thường dùng chữ Nôm, và bằng ngôn ngữ nghệ thuật bình dị, giàu sức gợi cảm khiến cho tác phẩm của ông có sức thu hút mạnh mẽ người đọc, nhất là đối với nhân dân miền Nam.
- Ông là nhà thơ đầu tiên xây dựng thành công hình ảnh những người nông dân trong văn học Việt, đắp tô tượng đài vĩnh cửu về người anh hùng Nam Bộ tiên phong trong công cuộc chống thực dân Pháp xâm lược.
- Ông đề cao tư tưởng Nho gia, xem ra có vẻ bảo thủ. Song điều đáng chú ý là các tư tưởng ấy mang nội dung đạo nghĩa nhân dân, gắn chặt với ý thức trách nhiệm đối với vận mệnh của đất nước, do đó có một ý nghĩa xã hội to lớn, khởi đầu cho một thời đại văn chương sử thi mới sau này.

So với các trước tác của các nhà văn cùng thời, Nguyễn Đình Chiểu đã có một thái độ tích cực hơn, vì dân vì nước hơn. Tuy không đứng vào hàng ngũ cầm khí giới, nhưng ông rất có cảm tình với họ, chia sẻ với họ cái hờn mất nước, lòng căm ghét quân địch và bọn hợp tác...

Giai thoại

Thực dân Pháp cho Tôn Thọ Tường là bạn của Đồ Chiểu đến dụ dỗ ông. Đến mấy lần, nhưng lần nào đều bị Đồ Chiểu tìm cớ lánh mặt, sau Tường gửi tặng hủ mắm cá lóc, mà Tường nói rõ trong thư là chính tay của vợ mình làm, để biếu bạn xưa. Sau khi ăn gần hết, Đồ Chiểu mới phát hiện ở dưới đáy hũ có mấy nén vàng, ông vô cùng tức giận, viết thư trách Tôn Thọ Tường và sai người trả lại vàng.

Michel Ponchon, tỉnh trưởng tỉnh Bến Tre cũng đã mấy lần thân hành đến nhà Đồ Chiểu. Có lần lấy cớ nhờ nhuận sắc bản Lục Vân Tiên, nhưng ông giả vờ điếc đặc. Có lần viên quan này thông báo việc trả lại ruộng đất ở Tân Thới (Gia Định) cho Đồ Chiểu nhưng nhận được câu trả lời: "Đất vua còn phải bỏ, thì đất tôi sá gì!" Lần khác, M. Ponchon đặt ra vấn đề cấp dưỡng, Đồ Chiểu nói: "Tôi đây đang sống đầy đủ trong sự tôn kính của các môn đệ và sự quý mến của đồng bào. Điều đó đã làm tôi thỏa mãn lắm rồi"... Duy nhất có một lần, M. Ponchon hỏi Đồ Chiểu về một ước nguyện. Đồ Chiểu nói chỉ mong ước chính phủ Pháp cho ông tổ chức một buổi lễ tế vong hồn những người dân đã chết trận, và đã được viên quan này đồng ý. Hôm đó, tại chợ Đập (nay là chợ Ba Tri), nghe Đồ Chiểu đọc bài văn tế thảm thiết, đông đảo mọi người đến dự đều không cầm được nước mắt...

Thông tin liên quan
Nguyễn Đình Chiểu có tất cả là ba người con trai và ba người con gái. Trong số đó có nữ sĩ Sương Nguyệt Anh (con gái, thứ tư) và Nguyễn Đình Chiêm (con trai, thứ năm) đều là người có tiếng trong giới văn chương.
Toàn thể khu đền thờ và mộ Nguyễn Đình Chiểu tại huyện Ba Tri (Bến Tre) đã được Bộ Văn hóa-Thông tin công nhận là di tích quốc gia đặc biệt vào ngày 22 tháng 12 năm 2016.

Vinh danh
Trong thời kỳ chiến tranh Việt Nam, vào năm 1965 Hội Văn nghệ Giải phóng Miền Nam đã lập ra Giải thưởng Nguyễn Đình Chiểu dành tặng cho các tác giả, tác phẩm nổi bật trong lĩnh vực văn học, nghệ thuật ở miền Nam.

Các công trình gắn liền với tên tuổi Nguyễn Đình Chiểu
Cuối năm 1945, chính quyền Việt Nam Dân chủ Cộng hòa của Mặt trận Việt Minh đã cho đổi tên đường mang tên người Pháp trước đây thành đường phố mang tên danh nhân người Việt Nam, trong đó có phố Nguyễn Đình Chiểu ở thành phố Hà Nội (nay là phố Phủ Doãn) và ở thành phố Hải Phòng (nay là phố Tôn Thất Thuyết). Tuy nhiên, sau khi thực dân Pháp chiếm lại được các thành phố này vào cuối năm 1946 thì tên phố Nguyễn Đình Chiểu cũng bị mất đi và trở lại bằng các tên đường mang tên người Pháp như cũ.

Sau đó, chính quyền Quốc gia Việt Nam do Bảo Đại đứng đầu vốn trực thuộc khối Liên hiệp Pháp cũng cho đặt tên đường phố mang tên Nguyễn Đình Chiểu tại các thành phố này trên cơ sở một lần nữa xóa bỏ tên đường mang tên người Pháp cũ. Cụ thể, từ đầu năm 1951 tại thành phố Hà Nội lại có phố Nguyễn Đình Chiểu tại khu vực làng Ngũ Xã cũ nằm ven bờ hồ Trúc Bạch; đến năm 1954 tới lượt thành phố Hải Phòng cũng cho đổi tên ngõ Đồng Lùn cũ thành ngõ Nguyễn Đình Chiểu. Tuy nhiên, sau đó ở Hải Phòng ngõ này đã đổi lại tên cũ thành ngõ Đồng Lùn cho đến nay; và tại Hà Nội đến năm 1964 trên cơ sở cho rằng con phố Nguyễn Đình Chiểu ngắn và nhỏ như vậy hoàn toàn không phù hợp với công lao to lớn của ông đối với đất nước, chính quyền Hà Nội lại cho đổi tên phố Nguyễn Đình Chiểu cũ thành phố Nam Tràng và giữ nguyên cho đến ngày nay; còn phố số 296 vốn chưa có tên nằm ven hồ Bảy Mẫu thì cho đặt tên là phố Nguyễn Đình Chiểu.

Từ năm 1950, tại vùng Hòa Hưng, Sài Gòn đã có một con đường nhỏ mang tên đường Nguyễn Đình Chiểu. Đến năm 1955, chính quyền Sài Gòn đổi tên thành đường Hòa Hưng cho đến ngày nay.

Ở Thành phố Hồ Chí Minh trước năm 1975 (lúc đó bao gồm Đô thành Sài Gòn và tỉnh Gia Định) có tới hai con đường mang tên Nguyễn Đình Chiểu:
Tại Đô thành Sài Gòn cũ, từ ngày 22 tháng 3 năm 1955 Nguyễn Đình Chiểu được đặt tên cho một con đường khá nhỏ ở vùng Tân Định, đi ngang qua Viện Pasteur, nối từ đường Hai Bà Trưng đến đường Trương Minh Giảng (nay là đường Trần Quốc Thảo). Ngày 14 tháng 8 năm 1975, đường Nguyễn Đình Chiểu cũ bị thay đổi tên thành đường Trần Quốc Toản, còn đường Phan Đình Phùng cũ thì đổi tên thành đường Nguyễn Đình Chiểu theo Quyết định của Ủy ban Quân quản thành phố Sài Gòn - Gia Định.
Tại xã Phú Nhuận thuộc quận Tân Bình, tỉnh Gia Định cũ, từ sau năm 1955 cũng có một con đường ngắn và nhỏ mang tên là đường Nguyễn Đình Chiểu, giữ nguyên tên cho đến ngày nay.
Hiện nay, nhiều tên đường tại các thành phố (Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Huế, Đà Nẵng, Đà Lạt...) và tên trường học (nhất là các trường dành cho trẻ em khuyết tật) ở Việt Nam được mang tên ông.

Danh nhân văn hoá thế giới
Ngày 23/11/2021 tại Paris/Pháp, Đại hội đồng UNESCO lần thứ 41 đã thông qua trong danh sách “Danh nhân văn hóa và sự kiện lịch sử niên khóa 2022 – 2023” để UNESCO cùng các nước vinh danh và tham gia kỷ niệm năm sinh/năm mất của các nhân vật lịch sử được công nhận. Hồ sơ kỷ niệm 200 năm ngày sinh của danh nhân Nguyễn Đình Chiểu và kỷ niệm 250 năm ngày sinh, 200 năm ngày mất của nữ sĩ Hồ Xuân Hương được thông qua cùng với 58 hồ sơ khác của các nước bạn.
Tối ngày 30/6/2022, tại khu di tích Quốc gia đặc biệt mộ và đền thờ cụ Nguyễn Đình Chiểu, Tỉnh Bến Tre và tổ chức UNESCO đã trọng thể tổ chức Lễ kỷ niệm 200 năm ngày sinh Danh nhân Nguyễn Đình Chiểu (1822 - 2022). Chủ tịch Nước Nguyễn Xuân Phúc dự và phát biểu chỉ đạo. Ngoài ra, tại buổi lễ còn có chương trình nghệ thuật "Đạo sáng mãi giữa đời" đã tôn vinh danh nhân Nguyễn Đình Chiểu là Danh nhân Văn hóa Thế giới đầu tiên của Nam Bộ.

Ảnh

Chú thích

Sách tham khảo chính
Ca Văn Thỉnh-Nguyễn Sỹ Lâm-Nguyễn Thạch Giang, Nguyễn Đình Chiểu toàn tập (gồm 2 quyển). Nhà xuất bản Đại học vả Trung học chuyên nghiệp, 1980.
Lê Chí Dũng, mục từ "Nguyễn Đình Chiểu" in trong Từ điển văn học (bộ mới). Nhà xuất bản Thế giới, 2004.
Hoàng Hữu Yên (Chủ biên), Văn học thế kỷ XIX. Nhà xuất bản Khoa học xã hội, 2004.
Trần Đình Sử (Tổng Chủ biên), Ngữ văn 11 (nâng cao), tập 1, Nhà xuất bản Giáo dục, 2006.

Liên kết ngoài

Nguyễn Đình Chiểu
Nhà thơ Việt Nam thời Nguyễn
Nhà giáo Việt Nam
Bác sĩ Việt Nam
Người Bến Tre
Người Sài Gòn
Nghĩa quân chống Pháp
Người khiếm thị
Nhà cách mạng Việt Nam
Người Thành phố Hồ Chí Minh
Nhà dân tộc chủ nghĩa Việt Nam
Người họ Nguyễn tại Việt Nam
Danh nhân văn hóa thế giới của Việt Nam


title: Bridge over Troubled Water (bài hát)

text:
"Bridge over Troubled Water" là tựa đề ca khúc có mặt trong album cùng tên của Simon & Garfunkel. Đĩa đơn cho ca khúc được phát hành vào ngày 26 tháng 2 năm 1970, vươn lên vị trí thứ nhất trên Billboard Hot 100 ngày 28 tháng 2 năm 1970 và duy trì vị trí đó trong 6 tuần.

Quá trình ghi âm ca khúc xảy ra vào thời điểm mà Simon & Garfunkel đang đi đến những ngày cuối cùng của việc thu âm album với nhiều tranh cãi cũng như bất đồng trong quan điểm nghệ thuật. Sau này Simon đã nhiều lần bày tỏ sự nuối tiếc khi đã để Garfunkel trình bày "Bridge over Troubled Water" như một ca khúc solo và dành mọi sự chú ý về phía mình.

Tuy vậy thời gian đã chứng minh quyết định của Paul Simon là hoàn toàn đúng khi "Bridge over Troubled Water", được trình bày bày qua giọng ca đầy xúc cảm của Art Garfunkel luôn chứng tỏ sức sống mãnh liệt trong lòng người hâm mộ. Tạp chí âm nhạc Rolling Stone đã xếp nó ở vị trí 47 trong số 500 ca khúc hay nhất mọi thời đại.

Tham khảo

Bài hát của Simon & Garfunkel
Đĩa đơn năm 1970
Đĩa đơn quán quân Billboard Hot 100
Đĩa đơn quán quân Billboard Adult Contemporary
Đĩa đơn quán quân Billboard Hot R&B/Hip-Hop Songs
Đĩa đơn quán quân tại Canada
Đĩa đơn quán quân tại New Zealand
Đĩa đơn quán quân tại Úc
Đĩa đơn quán quân tại Vương quốc Liên hiệp Anh
Giải Grammy cho Bài hát của năm
Rock ballad
Bài hát năm 1969
Đĩa đơn năm 1971
Bài hát của Andy Williams
Đĩa đơn của Columbia Records
Ballad thập niên 1970
Bài hát của Aretha Franklin
Tác phẩm được vinh danh tại Đại lộ Danh vọng Grammy
Đĩa đơn quán quân UK Singles Chart


title: Dicranomyia andinalta

text:
Dicranomyia andinalta là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Fauville

text:
Fauville là một xã thuộc tỉnh Eure trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Eure

Tham khảo

Xã của Eure


title: Peltospira lamellifera

text:
Peltospira lamellifera là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Peltospiridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Peltospira


title: Psylliodes chalcomerus

text:
Psylliodes chalcomerus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Illiger miêu tả khoa học năm 1807.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Psylliodes


title: Pseudostenophylax thinuviel

text:
Pseudostenophylax thinuviel là một loài Trichoptera thuộc họ Limnephilidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Pseudostenophylax


title: Đánh bom xe lửa tại Madrid 2004

text:
Các vụ đánh bom tại Madrid năm 2004 (được biết đến ở Tây Ban Nha là sự kiện 11-M) gồm một loạt các vụ đánh bom kết hợp bất ngờ tại hệ thống xe lửa/xe điện Cercanías ở trung tâm thủ đô Madrid, Tây Ban Nha sáng sớm ngày 11 tháng 3 năm 2004, ba ngày trước thềm cuộc bầu cử ở Tây Ban Nha, đã khiến 191 người thiệt mạng và hơn 2.000 người khác bị thương. Theo điều tra của các nhà chức trách đã xác định, vụ tấn công có sự chỉ đạo từ một chi nhánh của al-Qaeda. Những người mang quốc tịch Tây Ban Nha, bán thuốc nổ cho các phần tử khủng bố đã bị bắt giữ. Nguyên nhân của vụ khủng bố vẫn được tranh luận ở Tây Ban Nha.

Mô tả vụ đánh bom

Vào đúng giờ cao điểm, sáng ngày thứ Năm, 11 tháng 3 năm 2004, mười vụ nổ liên tiếp xảy ra  tại bốn đoạn đường ga của hệ thống xe điện ở Madrid. Tất cả các tàu bị tấn công đều đang đi trên cùng một đường giữa sân ga Alcalá de Henares và sân ga Atocha. Các báo cáo cho biết, có 13 cơ cấu nổ cải tiến đã được đặt trên đường tàu. Các đội xử lý bom đã xử lý được 2 trong số 3 vật nổ vẫn còn sót lại...vật nổ thứ 3 đã không được phát hiện cho đến tối ngày hôm đó.

Tổng số nạn nhân là 191 người. Các nạn nhân các vụ đánh bom đến từ 17 nước: 142 người Tây Ban Nha, 16 người România, 6 người Ecuador, 4 người Ba Lan, 4 người Bulgaria, 3 người Peru, 2 người Cộng hòa Dominica, 2 người Colombia, 2 người Maroc, 2 người Ukraina, 2 người Honduras, 1 người Sénégal, 1 người Cuba, 1 người Chile, 1 người Brasil, 1 người Pháp, 1 người Philippines.

Tổng số nạn nhân lớn hơn bất kỳ một vụ tấn công khủng bố nào ở Tây Ban Nha.

Chú thích

Xem thêm
Rừng của người đã mất

Liên kết ngoài

Bản đồ xe lửa Madrid

Khủng bố Hồi giáo tại Tây Ban Nha
Năm 2004
Khủng bố Hồi giáo


title: Hyperolius tuberilinguis

text:
Hyperolius tuberilinguis là một loài ếch thuộc họ Hyperoliidae.
Loài này có ở Kenya, Malawi, Mozambique, Nam Phi, Swaziland, Tanzania, và Zimbabwe.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là xavan khô, xavan ẩm, vùng cây bụi ẩm khu vực nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, đồng cỏ khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất thấp, đồng cỏ nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng ngập nước hoặc lụt theo mùa, sông ngòi, đầm nước, hồ nước ngọt, hồ nước ngọt có nước theo mùa, đầm nước ngọt, đầm nước ngọt có nước theo mùa, đất canh tác, vùng đồng cỏ, vườn nông thôn, khu vực trữ nước, và ao.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Tham khảo

 Schiøtz, A., Poynton, J.C., Minter, L. & Howell, K. 2004. Hyperolius tuberilinguis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài

Hyperolius


title: Bản

text:
Bản hay Ban, Muban khi ghi bằng chữ Latinh, là đơn vị cư trú, đồng thời là đơn vị xã hội cơ sở thấp nhất ở vùng cư trú truyền thống của các dân tộc thuộc ngữ hệ Tai-Kadai.

Về địa lý đó là vùng bắc phần bán đảo Đông Dương và lân cận. Ngày nay vùng này ở trong lãnh thổ của Thái Lan, Lào, bắc Việt Nam, bắc Campuchia, phía nam tỉnh Vân Nam và tây tỉnh Quảng Tây Trung Quốc, Myanmar, và bang Assam ở đông bắc Ấn Độ.

Từ nguyên

Từ bản được sử dụng trong vùng cư trú của các dân tộc thuộc ngữ hệ Tai-Kadai với ngôn ngữ điển hình là tiếng Thái. Trong tiếng Thái หมู่บ้าน đọc là muban, nhưng thường nói gọn là ban, gồm hai thành phần là หมู่ là nhóm và บ้าน là nhà, từ đó mang ý mới là cấp độ thấp nhất của khu dân cư.

"Bản" tương đương với làng hay thôn của người Kinh, với buôn (plei) ở Tây Nguyên, sóc ở vùng người Khmer, và thường được dịch sang tiếng Anh là hamlet.

Cấp độ cao hơn của khu dân cư, gồm nhiều bản, là "mường" (muang) và "chiềng" (chiang, xiang, xieng), có thể tương đương với xã, tổng (liên xã) hoặc huyện ở vùng của người Kinh. Tại Lào hiện dùng từ muang cho đơn vị hành chính cấp huyện (district), nhưng ở Việt Nam và Thái Lan thì không còn sử dụng.

Qua biến động lịch sử lâu dài thì một bản (hay mường, chiềng) có thể đã phát triển hay thu hẹp, và có thể thay đổi về sắc tộc đến cư trú nhưng tên gọi vùng dân cư vẫn giữ như cũ.

Ngày nay tại Thái Lan, Lào thì ban được đặt trước tên chính thức của bản, tạo ra địa chỉ. Ví dụ thị trấn Lak Sao trên Đường 8 bên Lào, lối cửa khẩu Cầu Treo, Hà Tĩnh sang, được ghi là "Ban Lak Sao".

Tại Việt Nam và Trung Quốc thì trong vùng cư trú của người Thái, Tày, Nùng, Choang, thói quen đã dẫn đến trong khẩu ngữ thường bỏ qua từ "bản" nếu tên bản có hai từ trở lên, ví dụ (bản) Nậm Sin, (bản) Cốc Lầy,... Từ "bản" không bỏ qua khi tên bản chỉ có một từ, ví dụ "bản Phiệt", "bản Cầm",... hoặc khi cần chỉ rõ cấp độ hành chính ví dụ "... tại bản Nậm Sin xã Bản Phiệt...".

Tại Việt Nam điều này dẫn tới khi lập tên xã dựa trên tên của một bản trong xã, thì "bản" trở thành thành tố tạo địa danh, ví dụ xã Bản Phiệt, xã Bản Cầm,...

Bản ở Việt Nam
Bản tương đương với làng hay thôn của người Kinh. Số dân trong bản không đồng đều, thường có từ vài chục đến vài ba trăm người với mấy chục nóc nhà và ở rải rác cách nhau vài kilomet. Các bản nhỏ không phát triển thì có thể được quy về "xóm".

Trước năm 1970 mật độ dân cư thấp, bản thường nhỏ, và có thể không có ranh giới rõ ràng, đặc biệt là những vùng chưa thực hiện định canh định cư. Từ khi quản lý đất đai đi vào nề nếp, dân số tăng, thì bản có ranh giới lãnh thổ được xác định rõ ràng. Ở đó có nơi cư trú, canh tác, bãi chăn thả súc vật, rừng, sông suối, nghĩa địa, v.v. Trong bản thường có một họ gốc, họ lớn.

Trước đây, đứng đầu là trưởng bản, điều hành công việc theo tập quán và tinh thần cộng đồng.

Ngày nay đơn vị hành chính thấp nhất có tư cách pháp nhân là cấp xã. Tại các vùng này một xã gồm nhiều bản, hoặc một bản lớn, và việc phân chia khu dân cư dưới cấp xã dựa theo bản là chính, nếu quy mô bản phù hợp.

Về sử dụng từ "bản" trong tiếng Việt

Sự phổ biến của từ "bản" ở bắc Việt Nam dẫn đến "bản" trở thành một từ trong vốn từ của tiếng Việt, với ý nghĩa là đơn vị cư trú cơ sở của dân tộc thiểu số hoặc ở vùng hẻo lánh. Từ được sử dụng mở rộng cho vùng dân tộc phi Tai-Kadai ở phía bắc, như vùng người Hmông.

Một số trường hợp sử dụng mở rộng chưa chuẩn hóa được ghi nhận là:
 Gọi tên vùng Buôn Đôn ở Tây Nguyên là "Bản Đôn".
 Dùng thuật ngữ "già làng trưởng bản" để chỉ những người có uy tín trong buôn bản làng các dân tộc thiểu số nói chung ở Việt Nam.

Từ bản cũng được sử dụng khi dịch văn bản tiếng nước ngoài, vì dụ "bản của người Nanai ở Siberia (nước Nga)...".

Bản ở Lào

Tại Lào hệ thống phân cấp hành chính chủ yếu chia ra 4 cấp :
 Trung ương
 Tỉnh ( - khwaeng hoặc khoueng) và tương đương: 17 tỉnh, 1 prefecture ( - nakhon luang) Viêng Chăn.
 Muang (; mường hay huyện): 140 muang.
 Ban.
"Ban" được xếp là đơn vị dân cư cơ sở, có tư cách và con dấu hành chính. Đứng đầu "ban" là trưởng bản do dân bầu ra và sau đó phải được chính quyền cấp trên xét công nhận. Quan hệ "Muang - Ban" thể hiện như truyền thống lâu đời, và được áp dụng trên cả vùng các dân tộc phi Tai-Kadai khác.

Sự phát triển không đồng đều của từng bản, sự khác nhau giữa vùng thấp là đồng bằng thềm sông Mekong với vùng cao, dẫn đến quy mô bản hết sức khác nhau. Các bản vùng cao ở muang Ta Oy, Dak Cheung,... tại Nam Lào chỉ có vài nóc nhà với hai chục người, trong khi ở thềm sông Mekong có đến trăm hộ.

Mặt khác sự phát triển kinh tế văn hóa dẫn đến hình thành các vùng đô thị hóa, các thị trấn,... Những vùng này bao gồm phần đất của nhiều bản.

Bản ở Thái Lan

Tại Thái Lan muban hoặc ban () là đơn vị dân cư cơ sở. Tuy nhiên một khu dân cư lớn có thể gồm nhiều muban, cũng như một muban ở vùng thưa dân có thể gồm nhiều điểm dân cư .

Tham khảo

Xem thêm
Làng
Thôn
Sóc
Phum
Tra cứu mã bưu chính Việt Nam

Liên kết ngoài

Phân cấp hành chính Thái Lan
Dạng phân cấp hành chính
Nông thôn Việt Nam