title: 22873 Heatherholt

text:
22873 Heatherholt (1999 RR194) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 7 tháng 9 năm 1999 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 22873 Heatherholt

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Saint-Cassien, Isère

text:
Saint-Cassien là một xã của tỉnh Isère, thuộc vùng Rhône-Alpes, đông nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Isère

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintcassien


title: Thuốc phiện

text:
Thuốc phiện hay á phiện, a phiến, nha phiến được chiết xuất từ các hạt trong vỏ mầm cây anh túc hay cây thẩu (tên khoa học là Papaver somniferum L., còn gọi là P. paeoniflorum thuộc họ Anh túc (Papaveraceae).

Lịch sử
Hình ảnh của mầm hoa cây thuốc phiện (anh túc) từ xưa đã được chêm vào các hình tượng tôn thờ, rất lâu trước khi thuốc phiện được tìm ra trong các hạt cây này. Trong phòng triển lãm hình tượng từ nước Assyria tại viện Bảo tàng Thành phố New York, trên hình điêu khắc nổi từ cung điện của Ashurnasirpal II ở Nimrud (870 TCN - 879 TCN), có một vị thần có cánh tay ôm một bó hoa thuốc phiện thân dài.

Vào thế kỷ XIX, hoạt động buôn lậu thuốc phiện tới Trung Quốc xuất phát từ Ấn Độ, đặc biệt là hoạt động của người Anh, thuốc phiện hay nha phiến là nguyên nhân chính gây ra các cuộc chiến tranh thuốc phiện hay còn gọi là chiến tranh nha phiến, lần 1 là năm 1839 - năm 1842, lần 2 là năm 1856 - năm 1860, gây ra hậu quả của cuộc chiến này là đế quốc Anh đã chiếm giữ Hồng Kông, được rất nhiều quyền lợi và phí bồi thường từ các thỏa ước mà người Trung Quốc gọi là "sự sỉ nhục thế kỷ".

Không có hạn chế hợp pháp nào về việc nhập hay sử dụng ma túy ở Mỹ cho đến khi sắc lệnh ở San Francisco, bang California ra đời, cấm thuốc phiện trong những lều thuốc phiện vào năm 1875. Luật Phòng chống Ma túy của Mỹ năm 1909 cấm nhập cảng thuốc phiện. Pháp chế quan trọng khác bao gồm Luật Thuế Ma túy năm 1914. Trước thời gian này, các loại thuốc thường chứa thuốc phiện mà không có nhãn cảnh báo. Tổng thống Mỹ William Henry Harrison được chữa trị bằng thuốc phiện vào năm 1841. Ngày nay, có rất nhiều luật quốc gia và quốc tế quản lý việc sản xuất và phân phối chất gây mê. Cụ thể, điều 23 của Công ước quốc tế về các chất gây nghiện yêu cầu các quốc gia sản xuất thuốc phiện chỉ định một cơ quan chính phủ chiếm giữ các vụ mùa thuốc phiện tự nhiên càng sớm càng tốt ngay sau khi thu hoạch chỉ đạo việc bán sỉ và xuất khẩu thông qua cơ quan đó. Việc sử dụng thuốc của thuốc phiện được kiểm soát chặt chẽ trên toàn thế giới và việc sử dụng không vì mục đích chữa bệnh nói chung bị cấm.

Ứng dụng y học
Thuốc phiện đã là vật dụng chính để giao thương trong nhiều thế kỷ, và từ lâu đã được biết đến như là một loại thuốc giảm đau. Nó nổi tiếng với người Hy Lạp cổ, những người đã đặt tên cho nó là opion, và từ này được la tinh hóa thành từ tiếng Anh cho thuốc phiện (opium).

Nhiều thuốc có bằng sáng chế của thế kỷ XIX dựa trên thuốc phiện (được biết với tên cồn thuốc thuốc phiện, một dạng dung dịch của thuốc phiện trong rượu cồn etylic). Cồn thuốc phiện được kê đơn hiện nay với nhiều lý do, như tiêu chảy nặng, làm thông ruột hồi. Uống dung dịch 10% cồn thuốc phiện (10% thuốc phiện, 90% rượu etylic) trước bữa ăn 30 phút sẽ làm giảm đáng kể tiêu chảy, cho phép ruột hấp thụ chất lưu khi đi ngoài tốt hơn.

Chế phẩm

Thuốc phiện cổ truyền
Việc chế biến thuốc phiện cổ truyền thì lấy nhựa cây thẩu phết lên trên một tấm giấy bản rồi đem hong khô. Đó là "thuốc sống". Lấy thuốc sống bóc bỏ giấy, đem dầm vào nước sôi, lọc sạch rồi đun cho đặc lại thì thành "thuốc chín". Đây là dạng thuốc dùng ở Đông Dương vào đầu thế kỷ XX.

Morphine
Morphine là một alcaloid có hàm lượng cao nhất (10%) trong nhựa khô quả cây thuốc phiện được sử dụng trong y học như một thuốc giảm đau mạnh.

Heroin
Heroin là một dược chất thuộc dạng opioid nhân tạo được bào chế bằng cách ghép axetyl vào morphin, được sử dụng trong y học tương tự như morphine: chống đau nhức, với sự kiểm soát gắt gao của bệnh viện.

Sử dụng thuốc phiện

"Lời thú tội của một kẻ nghiện hút người Anh" của Thomas De Quincey (Thomas De Quincey's Confessions of an English Opium-Eater) là một trong những miêu tả đầu tiên về việc nghiện thuốc phiện từ quan điểm của một con nghiện trong những năm đầu thập niên thập niên 1820. Về sau, việc sử dụng thuốc phiện liên quan đến cộng đồng người Hoa trên toàn thế giới. Và những "căn lều ma túy" trở thành khu vực khét tiếng của nhiều phố Tàu.

Chú thích

Liên kết ngoài

Cây thuốc
Thuốc gây nghiện


title: Tomellana leschkei

text:
Tomella leschkei là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Clavatulidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Tomellana


title: Surin (tỉnh)

text:
Surin (tiếng Thái: สุรินทร์, phiên âm: Xu-lin) là một tỉnh thuộc vùng Isan của Thái Lan. Các tỉnh lân cận (từ phía tây theo chiều kim đồng hồ) là Buriram, Maha Sarakham, Roi Et và Sisaket. Về phía nam, tỉnh này giáp  tỉnh Oddar Meancheay của Campuchia.

Cơ cấu dân số
60% dân số nói tiếng Khmer.

Các đơn vị hành chính

Tỉnh này có 13 huyện (amphoe) và 4 tiểu huyện (King Amphoe). Các huyện có 158 xã (tambon) và 2011 thôn (muban).

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Province page from the Tourist Authority of Thailand

 Website of province
 Surin provincial map, coat of arms and postal stamp

Isan
Tỉnh của Thái Lan


title: Argegno

text:
Argegno là một đô thị ở tỉnh Como trong vùng Lombardia, có cự ly khoảng 50 km về phía bắc của Milano và khoảng 15 km về phía bắc của Como. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 650 người và diện tích là 4,3 km².

Argegno giáp các đô thị: Brienno, Colonno, Dizzasco, Lezzeno, Nesso, Pigra, Schignano.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Como
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: Tổng thống Afghanistan

text:
Tổng thống Cộng hòa Hồi giáo Afghanistan, thường được gọi là Tổng thống Afghanistan là chức danh của nguyên thủ quốc gia và người đứng đầu chính phủ của Cộng hòa Hồi giáo Afghanistan. Tổng thống đồng thời là tổng tư lệnh của Quân đội Afghanistan, giữ chức vụ cao nhất trong lực lượng vũ trang của Afghanistan.

Afghanistan là một nước cộng hòa không liên tục - giữa thời kỳ 1973-1992 và từ 2001-2021 - vào những lúc khác thì quốc gia này được trị vì bởi vua, thủ hiến và các nhà cai trị Hồi giáo dưới các chế độ mujahideen và  Taliban trong thập niên 1990. Rồi xuyên suốt cuộc nội chiến, đất nước được công nhận là Nhà nước Hồi giáo Afghanistan và Tiểu vương quốc Ả Rập Hồi giáo Afghanistan. Sau Cuộc tấn công của Taliban vào năm 2021, chính phủ Cộng hòa chính thức sụp đổ sau sự kiện Kabul thất thủ, kéo theo sự sụp đổ của phủ tổng thống và chức danh.

Hiến pháp Afghanistan hiện nay quy định quyền hạn của rộng rãi của tổng thống về các vấn đề quân đội và lập pháp, với một Quốc hội khá yếu. Đã có một chủ đề tranh cãi đáng kể khi được Loya Jirga quốc gia này thảo luận tháng 12 năm 2003. Tuy nhiên, chức vụ tổng thống được chính quyền lâm thời và những quốc gia hậu thuẫn phương Tây xem là cốt yếu để đảm bảo tính ổn định cho Afghanistan.

Tổng thống Hamid Karzai đã trở thành nguyên thủ quốc gia đầu tiên được bầu theo hình thức dân chủ tại Afghanistan vào ngày 7 tháng 12 năm 2004. Quốc hội là cơ quan lập pháp quốc gia của Afghanistan. Nó là một hội đồng lưỡng viện gồm Meshrano Jirga (Thượng viện) và Wolesi Jirga (Hạ viện). Cơ quan lập pháp hiện nay được bầu vào ngày 18 tháng 9 năm 2005. Các thành viên của Tòa án Tối cao đã được tổng thống bổ nhiệm để hình thành bộ máy tư pháp. Bên cạnh đó, hệ thống này cung cấp một tập hợp các kiểm tra và cân bằng chưa từng có trong nước. Ngoài ra, hệ thống còn khá mới mẻ, việc thi hành chỉ được bắt đầu từ năm 2004, sau nhiều thập kỷ chiến tranh giữa các phe phái và lãnh chúa khác nhau. Những tàn tích của các lãnh chúa gần như không còn tồn tại. Liên Hợp Quốc và các chính phủ cùng các tổ chức khác đóng một vai trò quan trọng trong việc xây dựng lại môi trường chính trị dân chủ mới mẻ này.

Các đời tổng thống

Chú thích

Xem thêm
Phó Tổng thống Afghanistan
Thủ tướng Afghanistan
Danh sách vua Afghanistan

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang chủ Tổng thống Afghanistan

Danh sách nguyên thủ quốc gia

Afghanistan
Tổng thống


title: Aying

text:
Aying là một đô thị thuộc huyện München bang Bayern, Đức.

Tham khảo

Munich district


title: Malpica de Tajo

text:
Malpica de Tajo là một đô thị trong tỉnh Toledo, Castile-La Mancha, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2006 (INE), đô thị này có dân số là 1991 người.

Tham khảo

Đô thị ở Toledo


title: Frontenay

text:
Frontenay là một xã của tỉnh Jura, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Jura

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Jura


title: Phan Tam Tỉnh

text:
Phan Tam Tỉnh (潘三省, 1816 - ?), trước tên là Nhật Tỉnh, sau vua Thiệu Trị đổi tên là Tam Tỉnh, tự Hy Tăng; là danh thần triều Nguyễn trong lịch sử Việt Nam.

Tiểu sử
Phan Tam Tỉnh là người làng Đông Thái, xã An Đồng, huyện La Sơn, tỉnh Hà Tĩnh (nay là xã Châu Phong, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh).

Thiệu Trị năm đầu (Tân Sửu, 1841), ông thi đỗ cử nhân, năm sau (Nhâm Dần, 1842), đỗ Tiến sĩ cập đệ . Ban đầu, ông được bổ làm Hàn lâm Biên tu (biên chép sử sách), sau đổi làm Tri phủ Gia Định.

Tự Đức năm đầu (1847), triệu ông về kinh (Huế) làm Giám sát ngự sử. Ở chức việc này, ông "thường bàn việc, và từng xin ban khen những bề tôi tuẫn tiết cuối đời Lê" .

Năm 1851, cất ông làm Thị giảng học sĩ ở viện Tập hiền, sung chức Khởi cư chú  ở tòa Kinh diên. Làm một thời gian, ông được điều ra làm Án sát sứ ở Phú Yên và Bình Thuận.

Năm 1853, vua Tự Đức chọn những người có văn học về thi ở điện Khâm văn. Bài đối sách của ông được vua khen và chấm đứng đầu vì có "kiến văn rộng" . Gặp lúc nhà vua coi trọng việc học, bèn cho ông làm Tế tửu (tương đương chức Hiệu trưởng trường Đại học ngày nay) ở Quốc tử giám (Huế). Sử nhà Nguyễn chép: "Sĩ tử nghe thấy tranh nhau khuyến khích cổ lệ , (đồng thời nhờ) Tam Tỉnh sẵn lòng chăm siêng dạy bảo, thi hành đều có phép tắc, nên văn học không có phù hoa mà thành đạt được nhiều, sau này ai cũng nói không lúc nào văn học được thịnh như lúc bấy giờ".

Sau, thăng ông làm Quang lộc tự khanh, lĩnh chức Bố chính sứ ở Hải Dương, rồi về triều làm Tả thị lang bộ Hộ.

Năm 1862, nghe tin Tạ Văn Phụng đang dẫn quân uy hiếp thành tỉnh Hải Dương, nhà vua liền cử ông làm Hộ lý Tổng đốc Hải An (Hải Dương và Quảng Yên). Đến đây, ông cùng với Trương Quốc Dụng và Đào Trí dẫn quân đi đánh, lấy lại được phủ Bình Giang và thành tỉnh Hải Dương. Khi xét công trạng, ông được thăng chức Tuần phủ, nhưng vẫn làm nhiệm vụ cũ.

Năm 1868, ông cùng với Hải phòng sứ Phan Bân xin đặt các việc tuần phòng, nên sau đó đổi ông làm Hồng lô tự khanh sung Hiệp lý để lo việc tuần phòng ở ngoài biển. Đang làm thì ông bị ốm phải xin về, rồi mất (không rõ năm), được truy tặng chức Hải Dương bố chánh sứ.

Sử nhà Nguyễn là Đại Nam chính biên liệt truyện khen ông là người "nhớ dai, đoan trang kín đáo, thanh liêm chăm chỉ, có tiếng là lương mục" .

Sách tham khảo
 Quốc sử quán triều Nguyễn (Cao Xuân Dục làm Tổng tài), Đại Nam chính biên liệt truyện (bản dịch, trong bài gọi tắt là Chính biên). Nhà xuất bản Văn học, 2004.
 Nguyễn Q. Thắng-Nguyễn Bá Thế, Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam. Nhà xuất bản Khoa học xã hội, 1992.

Chú thích

Năm mất thiếu
Người Hà Tĩnh
Quan lại nhà Nguyễn
Tiến sĩ nhà Nguyễn


title: Habropoda moesta

text:
Habropoda moesta là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Popov mô tả khoa học năm 1952.

Chú thích

Tham khảo

Habropoda
Động vật được mô tả năm 1952


title: .cn

text:
.cn là tên miền Internet cấp quốc gia (CcTLD) của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa do CNNIC quản lý.

Tham khảo

Tên miền quốc gia cấp cao nhất
Internet tại Trung Quốc


title: Harvard

text:
Harvard có thể là một trong những nghĩa sau đây:

 Viện Đại học Harvard hay Harvard University tại Cambridge, Massachusetts
 John Harvard (nhà tu) (1607–1638), tên của người mà Viện Đại học Harvard mang tên
 John Harvard (chính khách) (sinh 1938), người Đại diện Vương miện của tỉnh bang Manitoba của Canada
 Harvard College, một trường thành viên thuộc Viện Đại học Harvard
 Harvard, Illinois, một thành phố tại Hoa Kỳ
 Harvard, Massachusetts, một thành phố nhỏ tại Hoa Kỳ
 Harvard, Nebraska, một thành phố tại Hoa Kỳ
 Kiến trúc Harvard, một kiểu kiến trúc máy tính
 Harvard Graphics, một chương trình máy tính dùng để đồ họa
 Harvard Mark I, một trong những máy tính đầu tiên của thập niên 1940
 Harvard referencing, một cách chú thích tài liệu của Viện Đại học Harvard


title: Hậu vệ Serie A xuất sắc nhất năm

text:
Hậu vệ Serie A xuất sắc nhất năm là giải thưởng của Hiệp hội cầu thủ Ý dành cho hậu vệ xuất sắc nhất trong năm đang thi đấu tại giải Serie A. Đây  là một phần của giải thưởng "Oscar del calcio".

Những người chiến thắng

Liên kết
Trang chủ của AIC

Tham khảo

Oscar del Calcio


title: Lipotriches bicarinata

text:
Lipotriches bicarinata là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cameron mô tả khoa học năm 1903.

Chú thích

Tham khảo

Lipotriches
Động vật được mô tả năm 1903


title: Desmognathus quadramaculatus

text:
Desmognathus quadramaculatus là một loài kỳ giông trong họ Plethodontidae. Chúng là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

Các môi trường sống tự nhiên của chúng là sông, sông có nước theo mùa, và suối nước ngọt. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Hammerson, G. 2004. Desmognathus quadramaculatus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài

Động vật lưỡng cư Mỹ
Q
Q
Động vật được mô tả năm 1840


title: Cardiorhinus sanguinolentus

text:
Cardiorhinus sanguinolentus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1863.

Chú thích

Tham khảo

Cardiorhinus


title: Aegerina

text:
Aegerina là một chi bướm đêm thuộc họ Sesiidae.

Các loài
Aegerina allotriochora  Zukowsky, 1936
Aegerina alomyaeformis  Zukowsky, 1936
Aegerina mesostenos  Zukowsky, 1936
Aegerina ovinia (Druce, 1896)
Aegerina silvai (Köhler, 1953)
Aegerina vignae  Busck, 1929

Chú thích

Tham khảo

Sesiidae


title: Copablepharon fuscum

text:
Copablepharon fuscum (tên tiếng Anh: Sand-verbena Moth) là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở sandy ocean beaches năm British Columbia và Washington.

Sải cánh khoảng 35–40 mm.

Ấu trùng ăn Abronia latifolia.

Liên kết ngoài
học.ualberta.ca/facilities/strickland/cop.pdf A new species of Copablepharon (Lepidoptera: Noctuidae) from British Columbia và Washington
Recovery Strategy for Sand-verbena Moth (Copablepharon fuscum) năm British Columbia

Chú thích

Copablepharon


title: Trương Tử Anh

text:
Trương Tử Anh (1914 – 1946) là người sáng lập và lãnh đạo Đại Việt Quốc dân đảng giai đoạn 1939-1946. Ông cũng là một trong những lãnh tụ của Mặt trận Quốc dân Đảng Việt Nam từ khi thành lập đến khi tan rã.

Thân thế
Ông tên thật là Trương Kháng, sinh năm 1914 tại xã Hòa Phong, huyện Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên. Ông nội là Trương Chính Đường, người sáng lập Hội Văn Phố Phú Yên và từng tham gia Phong trào Cần Vương. Cha là ông Trương Bội Hoàng còn có tên khác là Trương Bội Công; mẹ là bà Nguyễn Thị Miêng. Ông là con đầu trong một gia đình có 10 người con, vì vậy, về sau khi ông lấy bí danh là Phương, ông còn được gọi là Anh Cả hay Anh Cả Phương. Ông có một người em trai tên là Trương Văn Nguyên. Ông có một người em gái tên là Trương Thị Minh Thư (tháng 11/2016 còn sống).

Chủ nghĩa Dân tộc sinh tồn ra đời

Năm 1934, ông ra Hà Nội theo học Luật khoa Viện Đại học Đông Dương. Là một người có tinh thần dân tộc, trong thời gian học tập, ông chú ý nghiên cứu nhiều về các triết thuyết, các chủ nghĩa chính trị đang thịnh hành trên thế giới thời bấy giờ. Trong các tiểu luận viết từ năm 1935, ông từng viết: "Những triết thuyết, những chủ nghĩa chính trị đương thời đều không thích hợp với dân tộc Việt Nam và đều có sai lầm". Từ đó, ông manh nha việc xây dựng một chủ thuyết của riêng nhằm định hướng cho những hoạt động chính trị của mình về sau này.

Ngày 10 tháng 12 năm 1938, Trương Tử Anh công bố một chủ thuyết tư tưởng về triết học và chính trị, gọi là Chủ nghĩa dân tộc sinh tồn. Chủ thuyết này phần nào chịu ảnh hưởng của Thuyết ưu sinh, về sau được các đồng chí của ông phát triển thêm, khái quát thành những điểm chính sau:

 Con người gồm những bản năng cơ bản là vị kỷ, tình dục và xã hội
 Để sinh tồn thì các bản năng này phải mạnh hơn những cá thể khác.
 Để bản năng mạnh mẽ cần có sức mạnh, biến cải và hợp quần.

Xây dựng Đại Việt Quốc dân Đảng
Năm 1939, Trương Tử Anh tuyên bố thành lập Đại Việt Quốc Dân Đảng và lấy Chủ nghĩa Dân tộc sinh tồn làm nền tảng lý thuyết.

Ngày 4 tháng 10 năm 1941, Trương Tử Anh bị mật thám Pháp bắt ở Hà Nội bị tra tấn dã man, đến tháng 7 năm 1942 thì bị đưa về nguyên quán Phú Yên để quản thúc.

Tháng 1/1943 ông trốn ra Bắc hoạt động, đến tháng 7 năm 1943, lại bị Pháp bắt giam tại Hà Nội. Sau đó được lực lượng của Đại Việt Quốc Dân Đảng tổ chức cứu thoát.

Ngày 21/7/1944, Thống sứ Bắc Kỳ cho lệnh bắt Trương Tử Anh, ông tuyệt thực phản đối cộng với sự can thiệp của người Nhật nên được trả tự do. Cũng trong năm 1944, Trương Tử Anh cho Đại Việt Quốc Dân Đảng kết hợp với Đại Việt Quốc xã của Nguyễn Xuân Tiếu và Đại Việt Duy Dân của Lý Đông A và Đại Việt Dân Chính của Nguyễn Tường Tam thành lập một mặt trận chung với tên gọi là Đại Việt Quốc gia Liên Minh.

Tháng 9 năm 1945, ông đưa ra kế hoạch bốn điểm nhằm chống lại Việt Minh trong việc bầu cử Quốc hội và thành lập Chính phủ Liên Hiệp:
1. Phát động phong trào toàn dân bất hợp tác với Việt Minh.
2. Tách rời cựu hoàng Bảo Đại ra khỏi Việt Minh và vô hiệu hóa Quốc hội Việt Minh.
3. Thành lập một Trung tâm Chính trị Hải ngoại.
4. Củng cố các chiến khu, tăng cường khối Quốc Dân Quân, mở rộng địa bàn hoạt động.

Hợp tác lập Mặt trận Quốc dân đảng Việt Nam
Ngày 15 tháng 12 năm 1945 Đại Việt Quốc dân đảng hợp nhất với Việt Nam Quốc dân đảng (lãnh tụ là Vũ Hồng Khanh) và Đại Việt Dân Chính đảng (lãnh tụ là Nguyễn Tường Tam) thành Mặt trận Quốc dân đảng Việt Nam. Trương Tử Anh làm Chủ tịch, Vũ Hồng Khanh làm Bí thư trưởng và Nguyễn Tường Tam làm Tổng thư ký.

Cũng trong tháng 12 năm 1945, Trương Tử Anh thành lập trường Lục quân Yên Bái (Chapa- Yên Bái) và chiến khu Di Linh ở Thanh Hóa.

Đêm 12 tháng 7 năm 1946, Nha Công an Việt Minh đột nhập vào trụ sở Việt Nam Quốc dân đảng tại 132 phố Duvigneau (Đuy-vi-nhô) (nay là phố Bùi Thị Xuân, Hà Nội) thu giữ nhiều tài liệu như truyền đơn, khẩu hiệu, thông cáo trong đó có một tài liệu đặc biệt do Trương Tử Anh soạn thảo là "Kế hoạch đảo chính Chính phủ Hồ Chí Minh".

Sau khi Pháp tái chiếm Đông Dương, ngày 19 tháng 12 năm 1946 thì Trương Tử Anh bị chính quyền Việt Minh xử tử. Cụ thể, theo Phó Tiến sĩ Sử học Nguyễn Tố Uyên: "Ngày 16-12, lực lượng công an đã bắt được Trương Tử Anh ở gần Quảng Bá, sau khi khai thác, chính quyền nhân dân đã quyết định xử tử tên phản động nguy hiểm này".

Chú thích

Đại Việt Quốc dân Đảng
Người Phú Yên
Cựu sinh viên Viện Đại học Đông Dương
Chủ nghĩa dân tộc sinh tồn
Người họ Trương tại Việt Nam


title: Múa đương đại

text:
Múa đương đại mô tả một loạt kỹ thuật và kiểu mẫu được dùng trong lớp học, buổi hội thảo trao đổi kinh nghiệm (workshop) và biểu diễn nghệ thuật múa.

Nghệ thuật múa mới được triển khai vào đầu thế kỷ 20 như là một phản ứng đối chọi với kỹ thuật của điệu múa ballet. Những người tiên phong như Isadora Duncan và Martha Graham đã tìm ra sự thoải mái của động tác dùng đường nét tự nhiên và sức mạnh của thân hình để tạo hàng loạt chuyển động tiếp nối tuyệt hơn là những kỹ thuật múa đã được công nhận trước đó.

Nghệ thuật múa mới được đặc phân theo tính đa dạng của nó: hình thức múa mới có thể múa với hầu hết bất cứ loại âm nhạc nào, hoặc kết hợp với các hình thức khác để sáng tạo chuyển động mới của động tác. Nghệ thuật múa mới nhắm vào đường nét tự nhiên của cơ thể vì thế mà an toàn và dễ thực hiện đối với người mới bắt đầu. Cùng một lúc, động tác thoải mái của kỹ thuật múa mới cho phép những nghệ sĩ có kinh nghiệm đặt ra những giới hạn của sự di chuyển thân hình.

Các kỹ thuật của múa mới
Bốn kỹ thuật chính được sử dụng trong hình thức múa mới:

 Cunningham: tên đặt theo giáo sư và nhà dạy nghệ thuật múa Merce Cunningham, chú trọng về nghệ thật tạo hình trong không gian, nhịp điệu và sự ăn khớp. Cunningham dùng quan điểm "đường nét năng động" riêng của thân hình để tăng thêm động tác tự nhiên, thoải mái. Richard Alton đă sử dụng kỹ thuật Cunningham trong nghệ thuật múa của ông ta.
 Graham: tên đặt theo Martha Graham, chú trọng đến cách sử dụng qui ước, sự thả lỏng, ngă và phục hồi. Kỹ thuật của Graham chú trọng về mặt sàn và cách sứ dụng qui ước về bụng và hông (xương chậu). Kiểu múa thật sát đất và kỹ thuật rő ràng trái ngược với quan niệm yểu điệu, "nhẹ như hơi gió" của điệu múa ballet.
 Limon: tên đặt theo José Limón, khám phá cách dùng sức mạnh liên quan đến trọng lực và làm việc với sức nặng trong lúc ngă, bật dậy, phục hồi và treo lửng.
 Release (Thả lỏng) đặt trọng tâm về giảm thiểu căng thẳng để tìm sự nhẹ nhàng, trôi chảy và cách sử dụng hiệu quá của sức mạnh và hơi thở. Như nghĩa của nó, trong kỹ thuật thả lỏng vũ công buông lỏng các khớp và bắp thịt để tạo đông tác thoải mái, thả hơi thở ra để giúp cho sự thư giãn cơ thể. Một kỹ thuật thư giãn tốt cũng như là một cách múa.

Múa ngẫu hứng
Múa ngẫu hứng là một loại tự diễn không chuẩn bị trước. Múa ngẫu hứng chú trọng vào sự tìm tòi động tác và sự liên quan của nó đến nội dung biểu diễn. Tìm tòi, sáng tạo và phát triển những chuyển động của cơ thể sao cho tự nhiên, thoải mái theo sự khác nhau của cơ thể mỗi người.

Tiếp cận tự diễn mô tả một hình thức múa từ 2 người trở lên, chú trọng bởi sự chuyển đổi trọng lượng, sự thả lỏng của cơ thể khi tiếp xúc và cảm nhận về cơ thể giữa những người đồng diễn. Kết hợp trong múa ngẫu hứng sử dụng động tác tự nhiên của cơ thể.

Tham khảo

Nghệ thuật đương đại
Múa đương đại


title: Hamadryas arete

text:
Hamadryas arete là một loài cracker butterfly thuộc họ Nymphalidae. Nó được tìm thấy ở Bolivia, Brasil và Paraguay.

Tham khảo

Hamadryas (Nymphalidae)
Động vật Brasil


title: Beriohansa

text:
Beriohansa là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Catocalinae


title: Chi Vượn đất

text:
Chi Vượn đất (danh pháp khoa học: Ardipithecus) là một chi dạng người rất sớm. Hai loài được miêu tả trong các tài liệu là: A. ramidus, sinh sống khoảng 4,4 triệu năm trước trong thời kỳ thuộc Pliocen sớm, và A. kadabba, có niên đại khoảng 5,6 triệu năm trước (Miocen muộn).

Ardipithecus ramidus

A. ramidus được đặt tên vào tháng 9 năm 1994. Phát hiện hóa thạch đầu tiên có niên đại 4,4 triệu năm trước, dựa trên khoảng thời gian của nó giữa 2 tầng núi lửa: tầng đáy phức hợp đá túp Gaala (GATC) và đá túp bazan Daam Aatu (DABT). Tên gọi Ardipithecus ramidus chủ yếu có nguồn gốc từ tiếng Afar, trong đó Ardi có nghĩa là "đất/nền" và ramid nghĩa là "rễ". Phần pithecus trong tên gọi là từ tiếng Hy Lạp nghĩa là "vượn". Các đặc trưng phân biệt của nó là hai chân kết hợp với các ngón cái có thể nắm chặt phù hợp với kiểu sống trên cây, các răng nanh suy giảm và kích thước bộ não nhỏ hơn so với bộ não của những con tinh tinh hiện đại.

Giai đoạn 1992–1993, một nhóm các nhà nghiên cứu do Tim White chỉ huy đã phát hiện các hóa thạch đầu tiên của A. ramidus—mười bảy mảnh vỡ bao gồm hộp sọ, hàm dưới, răng và xương cánh tay—từ bồn địa Afar tại thung lũng Trung Awash ở Ethiopia. Nhiều mảnh vụn hơn đã được thu lại vào năm 1994, chiếm tới 45% bộ xương tổng thể. Hóa thạch này ban đầu được miêu tả như là một loài của chi Australopithecus, nhưng White và các đồng nghiệp của ông sau đó đã công bố một ghi chép trong cùng một tạp chí đã đổi tên cho hóa thạch này theo một chi mới là Ardipithecus. Trong giai đoạn từ năm 1999 tới năm 2003, một đội đa chuyên ngành do Sileshi Semaw chỉ huy đã phát hiện các xương và răng của 9 cá thể A. ramidus tại As Duma trong khu vực rìa miền tây Gona của tỉnh Afar thuộc Ethiopia. Các hóa thạch có niên đại trong khoảng 4,32-4,51 triệu năm trước.

Ardipithecus ramidus có bộ não nhỏ, chỉ khoảng 300–350 cm³. Bộ não này có kích thước gần bằng bộ não của tinh tinh lùn (Pan paniscus) hiện đại hay của tinh tinh thông thường (Pan troglodytes) cái, nhưng nhỏ hơn bộ não của các loài Australopithecus như Lucy (~400–550 cm³) và chỉ bằng khoảng 20% bộ não người (Homo sapiens) hiện đại. Giống như tinh tinh thông thường, A. ramidus có hàm nhô ra nhiều hơn so với người hiện đại.

Các răng của A. ramidus thiếu các đặc điểm chuyên môn hóa của các loài vượn khác, và gợi ý rằng nó đã là một động vật ăn tạp và ăn hoa quả nói chung với khẩu phần ăn không phụ thuộc nặng nề vào các sản phẩm có chứa chất xơ, hoa quả chín hay các thức ăn cứng hoặc dễ cọ mòn. Kích thước của răng nanh trên ở A. ramidus đực không khác biệt rõ nét với răng nanh trên ở những con cái. Các răng nanh trên của chúng ít sắc nhọn hơn so với các răng nanh trên của tinh tinh thông thường hiện đại một phần là do kích thước răng nanh trên đã giảm xuống này, cũng như các răng nanh trên lớn hơn có thể bị mài mòn khi cọ xát vào các răng ở hàm dưới. Các đặc trưng của răng nanh trên ở A. ramidus tương phản với sự lưỡng hình giới tính thấy ở tinh tinh thông thường, trong đó những con đực có các răng nanh trên lớn hơn và sắc nhọn hơn đáng kể so với các con tinh tinh cái.

Bản chất ít dễ thấy hơn của các răng nanh trên ở A. ramidus đã được sử dụng để suy luận các khía cạnh trong hành vi xã hội của loài này và các dạng người tổ tiên hơn. Cụ thể, người ta từng đề xuất rằng tổ tiên chung gần nhất của họ Người và các dạng vượn châu Phi có đặc trưng là tương đối ít hung hãn hơn giữa các thành viên đực và giữa các nhóm. Điều này là khác biệt rõ nét với các kiểu hành vi xã hội ở tinh tinh thông thường, trong đó sự gây hấn giữa các con đực và giữa các nhóm là khá cao. Các nhà nghiên cứu trong một nghiên cứu năm 2009 nói rằng tình trạng này "dàn xếp tinh tinh còn sinh tồn như là một mô hình hành vi cho tình trạng người vượn tổ tiên."

A. ramidus tồn tại gần đây hơn so với tổ tiên chung gần nhất của người và tinh tinh, và vì thế không đại diện đầy đủ cho tổ tiên chung đó. Tuy nhiên, theo một vài cách nó không giống như tinh tinh, gợi ý rằng tự bản thân tổ tiên chung này là khá khác biệt với tinh tinh hiện đại, ngược với dự kiến của một số người. Sau khi các dòng dõi người và tinh tinh đã tách ra, cả hai đã trải qua sự thay đổi tiến hóa đáng kể. Chân của tinh tinh đã chuyên môn hóa cho việc nắm chặt các cành cây; chân của A. ramidus phù hợp tốt hơn cho việc đi lại trên mặt đất. Các răng nanh của A. ramidus nhỏ hơn và tương đương giữa các con đực và con cái, gợi ý rằng mâu thuẫn giữa các con đực đã giảm xuống, liên kết đôi đã tăng lên và sự chăm sóc mang tính cha mẹ cũng tăng lên. "Vì thế, các thay đổi sinh sản nền tảng và hành vi xã hội có lẽ đã xảy ra ở họ người từ lâu trước khi chúng có bộ não to hơn và bắt đầu biết sử dụng các công cụ đá", đội nghiên cứu này kết luận.

Ardi

Vào ngày 1 tháng 10 năm 2009, các nhà cổ sinh vật học chính thức thông báo phát hiện bộ xương hóa thạch tương đối hoàn chỉnh của A. ramidus lần đầu tiên được khai quật năm 1994. Hóa thạch này là các phần sót lại của một cá thể cái nặng khoảng 50 kilôgam (110 lb) có bộ não nhỏ, được đặt tên hiệu là "Ardi", và nó bao gồm phần lớn hộp sọ và các răng, cũng như xương chậu, xương bàn tay và bàn chân. Nó được phát hiện trong vùng sa mạc khô cằn thuộc tỉnh Afar ở Ethiopia tại di chỉ gọi là Aramis trong khu vực Trung Awash. Niên đại phóng xạ của các lớp tro núi lửa vùi lấp hóa thạch này cho thấy Ardi đã sống khoảng 4,4 triệu năm trước.

Hóa thạch này đã rọi sáng một giai đoạn trong lịch sử tiến hóa của con người mà về nó chúng ta đã biết rất ít, hơn một triệu năm trước khi Lucy (Australopithecus afarensis), ứng viên cho tổ tiên người tiền sử biểu tượng, cá thể đã sống cách đây khoảng 3,2 triệu năm trước và được phát hiện vào năm 1974 chỉ cách 74 km (46 dặm Anh) với di chỉ phát hiện ra Ardi.

Các nhà nghiên cứu suy luận từ hình dáng xương chậu và các chi cùng sự hiện diện của các ngón chân cái giạng ra rằng nó là dạng động vật đi lại bằng hai chân một cách tùy ý: là hai chân khi đi lại trên mặt đất nhưng là bốn chân khi di chuyển giữa các cành cây. A. ramidus có khả năng đi lại nguyên thủy hơn so với các dạng vượn người ra đời muộn hơn, và không chỉ đi lại mà còn chạy với một khoảng cách dài. Các răng của nó gợi ý về một động vật ăn tạp và là ăn tạp hơn so với các dạng vượn hiện đại.

Ardipithecus kadabba

Ardipithecus kadabba được "biết đến chỉ từ răng và một vài mẩu xương cột sống", và có niên đại khoảng 5,6 triệu năm trước. Nó đã được miêu tả như là "tổ tiên có thể" của A. ramidus. Mặc dù ban đầu được coi là một phân loài của A. ramidus, nhưng năm 2004 các nhà nhân loại học Yohannes Haile-Selassie, Gen Suwa và Tim D. White đã công bố một bài báo nâng cấp A. kadabba lên cấp loài trên cơ sở các răng mới phát hiện từ Ethiopia. Các răng này chỉ ra "một hình thái và kiểu mài mòn răng nguyên thủy" chứng minh rằng A. kadabba là loài khác biệt với A. ramidus.

Tên gọi loài này đến từ tiếng Afar nghĩa là "tổ tiên họ cơ sở".

Kiểu sống
Cấu trúc ngón chân và xương chậu của A. ramidus gợi ý rằng sinh vật này đi lại theo tư thế thẳng đứng.

Theo Scott Simpson, nhà nhân loại học của dự án Gona, chứng cứ hóa thạch từ Trung Awash chỉ ra rằng cả A. kadabba lẫn A. ramidus đã sinh sống trong "một khu vực đồng rừng và đồng cỏ với các hồ nước, đầm lầy và các suối nước gần đó", nhưng vẫn cần nghiên cứu thêm để xác định môi trường sống nào các loài Ardipithecus ưa thích hơn tại Gona.

Xem thêm
Lucy (Australopithecus), dạng vượn người cổ đã tuyệt chủng 3,2 triệu năm trước đây
Pan prior

Tham khảo

Liên kết ngoài

Science Magazine: Đặc biệt về Ardipithecus (cần đăng ký tự do)
Ardipithecus ramidus, bài luận bằng ảnh của K. Kris Hirst
BBC News: Amazing hominid haul in Ethiopia
NY Times: Two Splits Between Human and Chimp Lines Suggested
Bài trên Đại học bang Minnesota
Thông tin tại Archaeology info
Thông tin tại Stone Age Institute
Semaw S. và ctv., 2005. Dạng người Tiền Pliocen từ Gona, Ethiopia. Nature 433 (7023):301-305
BBC News: Các phát hiện hóa thạch mở rộng lịch sử loài người
Thám hiểm Ardipithecus tại National Geographic
Phát hiện tại Ethiopia rọi sáng nguồn gốc loài người - Yahoo7/Reuters (tra cứu ngày 24 tháng 12 năm 2009)
Bài trên Forbes

Vượn đất, chi

Động vật thế Pliocen
Hóa thạch chuyển tiếp


title: Samrong (huyện)

text:
Samrong () là một huyện (amphoe) ở phía tây của tỉnh Ubon Ratchathani, đông bắc Thái Lan.

Lịch sử
Tiểu huyện (king amphoe) Samrong đã được lập ngày 15 tháng 4 năm 1985, khi 6 tambon Samrong, Khok Kong, Nong Hai, Kho Noi, Non Ka Len và Khok Sawang được tách ra từ Warin Chamrap. Đơn vị này đã được nâng cấp thành huyện ngày 9 tháng 5 năm 1992.

Địa lý
Các huyện giáp ranh (từ phía bắc theo chiều kim đồng hồ) là: Warin Chamrap, Det Udom của tỉnh Ubon Ratchathani, Non Khun và Kanthararom của tỉnh Sisaket.

Hành chính
Huyện này được chia thành 9 phó huyện (tambon), các đơn vị này lại được chia ra thành 111 làng (muban). Không có khu vực đô thị, có 9 Tổ chức hành chính tambon.

Tham khảo

Liên kết ngoài
amphoe.com

Samrong


title: Trận Bạch Đằng (1288)

text:
Trận Bạch Đằng năm 1288 xảy ra trên sông Bạch Đằng thuộc đất Đại Việt, là một trận đánh quan trọng trong các cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông trong lịch sử Việt Nam.

Đây là chiến thắng vẻ vang của quân Đại Việt do Quốc công Tiết chế Trần Hưng Đạo cùng với Thái thượng hoàng Trần Thánh Tông và vua Trần Nhân Tông chỉ huy trước quân xâm lược Nguyên Mông. Quân Nguyên bị thiệt hại vô cùng nặng (với khoảng hơn 4 vạn quân sĩ bị loại khỏi vòng chiến), và nhiều tướng Nguyên trong đó có cả Ô Mã Nhi, Phạm Nhàn và Phàn Tiếp cũng bị bắt sống và dâng lên Thượng hoàng Thánh Tông. Ngoài ra, có những 400 chiến thuyền của quân Nguyên rơi vào tay quân Trần. Đại thắng trên sông Bạch Đằng được xem là trận thủy chiến lớn nhất trong lịch sử Việt Nam, và là thắng lợi tiêu biểu nhất của Đại Việt trong ba cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Nguyên-Mông.

Đại thắng này là một chiến quả của kế cắm cọc trên sông Bạch Đằng của Hưng Đạo Vương, mở đầu với việc quân sĩ của ông lừa được địch vào trận địa cọc nhân triều rút. Quân Nguyên vấp phải sự chiến đấu mãnh liệt của quân Thánh Dực dưới quyền Nguyễn Khoái (Bình chương Áo Lỗ Xích của Nguyên Mông bị bắt trong trận này), tiếp theo đó các vua Trần đem binh tới ác chiến, đập tan nát quân Nguyên. Tiếp theo đó, quân Trần mai phục hai bên cũng dũng vũ xông ra, tiếp tục diệt tan quân địch. Khi nước triều rút, quân Nguyên hoàn toàn lâm vào thảm họa. Với sự hoàn tất sứ mệnh phá hủy đoàn binh thuyền của Ô Mã Nhi, toàn thắng này dẫn đến thắng lợi hoàn toàn của Đại Việt trong cuộc Chiến tranh Nguyên Mông–Đại Việt lần 3 và hoàn toàn phá tan âm mưu xâm chiếm Đại Việt của nhà Nguyên. Chiến tích vẻ vang này của Trần Hưng Đạo cùng với hai vị minh quân triều Trần đã lưu danh trong lịch sử Việt Nam, và là đề tài cho nhiều tác phẩm văn học Việt Nam thời Trung đại, dưới ngòi bút của các danh sĩ Trương Hán Siêu, Nguyễn Trãi,...

Trương Hán Siêu đã thuật lại diễn biến cuộc chiến này trong bài Phú sông Bạch Đằng như sau: "Thuyền bè muôn đội, tinh kỳ phấp phới/Hùng hổ sáu quân, giáo gươm sáng chói/[...]/Trận đánh được thua chửa phân/Chiến lũy bắc nam chống đối/[...]/Tất Liệt thế cường, Lưu Cung chước dối/Những tưởng gieo roi một lần/Quét sạch Nam bang bốn cõi/[...]/Trời cũng chiều người/Hung đồ hết lối!"

Kế hoạch rút quân của quân Nguyên
Vào năm 1287, nhà Nguyên mở đầu cuộc xâm lược Đại Việt lần thứ ba, nhưng chỉ chiếm được kinh thành Thăng Long không một bóng người, và thủy quân Đại Việt do Phó tướng Nhân Huệ Vương Trần Khánh Dư chỉ huy đã đánh tan nát đoàn thuyền lương của Trương Văn Hổ trong trận Vân Đồn. Trước tình hình bất lợi, quân Nguyên định tổ chức rút về Trung Quốc theo nhiều hướng khác nhau. Ngày 3 tháng 3 năm Mậu Tí (1288), Hữu thừa Trình Bằng Phi, Thiên tỉnh Đạt Mộc thống lĩnh kị binh đi đón các cánh quân di chuyển bằng đường thủy (đoàn thuyền của Trương Văn Hổ). Tuy nhiên khi qua chợ Đông-Hồ thì bị dòng sông chắn ngang, phải quay lại, nhưng cầu cống đã bị quân nhà Trần bám theo sau phá hủy. Quân Nguyên rơi vào thế nguy, trước mặt thì bị quân Trần chặn đường, sau lưng là chướng ngại thiên nhiên. Tuy nhiên quân Nguyên do tra hỏi những tù binh nên đã tìm được đường thoát, nửa đêm hôm đó cánh quân này đột phá vòng vây chạy trốn theo con đường khác, phối hợp với một cánh quân Nguyên đang rút lui để cùng nhau ra khỏi ải Nội Bàng. Tuy bị bất ngờ bởi sự thay đổi lộ trình của quân Nguyên, quân đội nhà Trần đuổi theo đánh rất sát vào cánh quân đoạn hậu. Tướng Nguyên là Vạn hộ Đáp Thứ Xích và Lưu Thế Anh phải dẫn quân quay trở lại phía sau đối phó với quân Trần, sau một trận giao chiến bắt được và giết các tướng Trần chỉ huy toán quân tập kích là các tướng Phạm Trù và Nguyễn Kị.

Ngày 7 tháng 3 năm Mậu Tý (8 tháng 4 năm 1288), cánh quân Mông Cổ rút bằng đường thủy đi tới động Trúc (nay thuộc Thủy Nguyên), tại đây họ bị quân nhà Trần chặn đánh, nhưng tướng Nguyên là Lư Khuê chỉ huy quân này đánh lui quân nhà Trần và chiếm được 20 thuyền chiến.

Ngày 8 tháng 3 (9 tháng 4 năm 1288), Ô Mã Nhi không cho quân rút về bằng đường biển mà đi theo sông Bạch Đằng, vì tính rằng đường biển đã bị thủy quân nhà Trần vây chặt thì phòng bị đường sông có thể sơ hở, hơn nữa sông Bạch Đằng nối liền với nội địa Trung Quốc bằng thủy lộ, thuận lợi cho việc rút lui.

Năm 1288, sau khi rút lui khỏi kinh đô Thăng Long, Trần Hưng Đạo đã quyết định đánh một trận lớn chống quân Mông Cổ xâm lược đi vào Đại Việt thông qua sông Bạch Đằng. Sông Bạch Đằng trước đó cũng là một địa danh lịch sử khi Ngô Quyền đã từng đánh thắng quân Nam Hán trong năm 938, kết thúc gần 1000 năm Bắc thuộc. Trần Hưng Đạo đã nghiên cứu kỹ lưỡng quy luật thủy triều của con sông này để vạch ra thế trận cọc để mai phục quân Mông Nguyên

Trần Hưng Đạo chỉ huy quân dân Đại Việt chuẩn bị một trận địa mai phục lớn trên sông Bạch Đằng, là nơi đoàn thuyền của quân Nguyên sẽ phải đi qua trên đường rút chạy. Các loại gỗ lim, gỗ táu đã được đốn ngã trên rừng kéo về bờ sông và được đẽo nhọn cắm xuống lòng sông ở các cửa dẫn ra biển làm thành những bãi chông ngầm lớn, kín đáo dưới mặt nước. Ở hai bên sông có thể sử dụng làm nơi mai phục quân lính phối hợp với bãi chông ngầm nhằm ngăn chận thuyền địch khi nước rút xuống thấp. Thủy quân Đại Việt bí mật mai phục phía dọc theo bờ bên trái sông Bạch Đằng, Tràng Kênh ở bờ bên phải sông Bạch Đằng, núi Đá Vôi..., ngoại trừ thượng lưu sông là để trống cho quân Nguyên kéo vào. Đại quân của hai vua đóng quân ở Hiệp Môn (Kinh Môn, Hải Dương) trong tư thế sẵn sàng lâm trận cho chiến trường quyết liệt sắp xảy ra.

Diễn biến trận đánh

Khi Ô Mã Nhi dẫn đoàn thuyền tiến vào sông Bạch Đằng nhân lúc nước lớn, thủy quân nhà Trần tràn ra giao chiến, rồi giả thua chạy vào sâu bên trong. Ô Mã Nhi trúng kế khích tướng nên thúc quân ra nghênh chiến, các tướng Phàn Tham Chính, Hoạch Phong cũng ra tiếp ứng. Khi thuyền quân Nguyên đã vào sâu bên trong sông Bạch Đằng, tướng Nguyễn Khoái dẫn các quân Thánh Dực ra khiêu chiến và nhử quân Nguyên tiến sâu vào khúc sông đã đóng cọc, trong khi quân Trần đợi cho thủy triều xuống mới quay thuyền lại và đánh thẳng vào đội hình địch. Bình chương Áo Lỗ Xích của Nguyên Mông đã bị bắt sống trong cuộc chiến đấu quyết liệt của quân Thánh Dực.

Thủy quân Đại Việt từ Hải Đông - Vân Trà từ các phía Điền Công, Gia Đước, sông Thái, sông Giá nhanh chóng tiến ra sông Bạch Đằng, với hàng trăm chiến thuyền cùng quân lính các lộ dàn ra trên sông và dựa vào Ghềnh Cốc thành một dải thuyền chặn đầu thuyền địch ngang trên sông. Trong lúc thủy chiến đang diễn ra dữ dội thì đoàn chiến thuyền của hai vua Trần đóng ở vùng Hiệp Sơn (Kinh Môn, Hải Dương) bên bờ sông Giáp (sông Kinh Thầy, vùng Kinh Môn, Hải Dương) làm nhiệm vụ đánh cầm chừng và cản bước tiến của địch, cũng tấn công từ phía sau khiến quân Nguyên càng lúng túng và tổn thất rất nặng. Theo Đại Việt Sử ký Toàn thư, "nước sông do vậy đỏ ngầu cả". Bị bất lợi hoàn toàn, rất nhiều thuyền chiến của quân Nguyên bị cháy rụi. Bị tấn công tới tấp trên sông, một số cánh quân Nguyên bỏ thuyền chạy lên bờ sông bên trái của Yên Hưng để tìm đường trốn thoát, nhưng vừa lên tới bờ họ lại rơi vào ổ phục kích của quân Trần, bị chặn đánh kịch liệt. Trời về chiều khi giao tranh sắp kết thúc, Ô Mã Nhi cùng với binh lính dưới quyền chống cự tuyệt vọng trước sự tấn công của quân Trần, vì quân Nguyên của Thoát Hoan không tới cứu viện, nên đạo quân này hoàn toàn bị quân Trần tiêu diệt. Theo Nguyên sử, truyện của Phàn Tiếp chép rằng kịch chiến xảy ra từ giờ mão đến giờ dậu, tức là từ sáng kéo dài đến chiều tối mới kết thúc.
Nguyên Sử có chép về tướng Nguyên Phàn Tiếp: "Tiếp cùng Ô Mã Nhi đem quân thủy trở về, bị giặc đón chặn. Triều sông Bạch Đằng xuống, thuyền Tiếp mắc cạn. Thuyền giặc dồn về nhiều, tên bắn như mưa. Tiếp hết sức đánh từ giờ mão đến giờ dậu. Tiếp bị thương, rớt xuống nước. Giặc móc lên bắt, dùng thuốc độc giết".

Bia Lý Thiên Hựu cũng chép: "Tháng ba, đến cảng Bạch Đằng, người Giao chắn chiến hạm ngang sông để chống cự quân ta, đến lúc nước triều rút, thuyền không tiến được, quân tan vỡ…". Lý Thiên Hựu là 1 viên tướng Nguyên cũng tham gia trận Bạch Đằng.

Kết cục
Quân nhà Trần đại thắng, bắt được hơn 400 chiến thuyền, tướng Đỗ Hành bắt được tướng Nguyên là Tích Lệ Cơ và Ô Mã Nhi dâng lên Thượng hoàng Trần Thánh Tông. Thượng hoàng đã vui vẻ "hậu đãi" những viên bại tướng này. Khoảng hơn 4 vạn tướng sĩ Nguyên Mông đã bị loại ra khỏi vòng chiến. Tướng Nguyên là Phàn Tiếp bị bắt sống, rồi bị bệnh chết, trong khi một bại tướng khác là Phạm Nhan thì đã bị Trần Quốc Tuấn cho trảm quyết. Cánh thủy quân của quân Nguyên hoàn toàn bị tiêu diệt. Chiến thắng vinh quang của quân Đại Việt trong trận sông Bạch Đằng năm 1288 được xem là một trận đánh hủy diệt và thủy chiến lớn nhất trong lịch sử kháng chiến của dân tộc Việt Nam, và cũng được xem là thắng lợi tiêu biểu nhất của quân Đại Việt trong ba cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Nguyên-Mông, dẫn đến chấm dứt thắng lợi cho Đại Việt trong cuộc Chiến tranh Nguyên Mông-Đại Việt lần thứ ba.

Mặc dầu về sau này, "Giao Chỉ" hãy còn "ngứa ngáy trong tim Hốt Tất Liệt", đại thắng của Quân đội Đại Việt trong trận sông Bạch Đằng không chỉ hoàn tất mục đích đập vỡ đoàn binh thuyền của Ô Mã Nhi, mà còn hoàn toàn phá vỡ âm mưu xâm lược Đại Việt, và qua đó Đế quốc Mông Cổ không thể nào làm chủ cả Đông Nam Á.

Ý kiến khác về Ghềnh Cốc
Hiện nay, nhiều ý kiến nhấn mạnh đến vai trò của Ghềnh Cốc trong chiến thắng Bạch Đằng, cho rằng ghềnh này đã được tận dụng như là một chiến lũy tự nhiên tuyệt vời để góp phần quan trọng cho trận thắng.

Tuy nhiên, tất cả các tài liệu sử Nguyên, sử Việt được biết đều chẳng nhắc gì đến Ghềnh Cốc. Trong khi đó, Đại Việt Sử ký Toàn thư chép rõ ràng về gò Mã Yên, nơi Liễu Thăng tử trận ở ải Chi Lăng. Chỉ vào nửa sau Thế kỷ XX, Ghềnh Cốc mới được nói đến và được đánh giá với vai trò quan trọng như vậy. Điều này có thể đúng, nếu hơn 7 thế kỷ qua, dòng sông Bạch Đằng bất biến về vị trí, hình thái và kích thước. Nhưng trong tự nhiên, sự bất biến như vậy gần như không có trên thực tế.

Phân tích tài liệu hình thái, có thể thấy sông Bạch Đằng đã và đang có xu thế dịch trục lòng lại  về phía bờ đông, tương ứng với xói lở bờ phía Hà Nam và bồi tụ phía Thủy Nguyên.

Trục lòng sông Bạch Đằng vào khoảng năm 1288 có thể nằm lệch về phía tây một vài trăm mét hoặc nhiều hơn nữa so với bây giờ, Ghềnh Cốc khi ấy có thể còn nằm chìm dưới bề mặt vùng bãi triều phía tả ngạn dòng sông và mới lộ ra ở đáy sông sau này, khi lòng sông Bạch Đằng dịch chuyển về phía đông.

Vậy, nếu không có Ghềnh Cốc, quân Đại Việt dựa vào đâu để cản được chiến thuyền Nguyên Mông rút chạy ra biển theo dòng chính Bạch Đằng? Chính là trận địa cọc trên dòng chủ lưu Bạch Đằng đã cản đường rút quân ra biển của chiến thuyền Nguyên Mông .

Đâu là bãi cọc chính của trận Bạch Đằng 1288?

Sông Bạch Đằng bây giờ sâu và rất rộng, nên khó nghĩ rằng trận địa cọc chính lại có thể cắm ngang dòng chủ lưu. Nhưng khoảng 5 - 7 trăm năm trước, đây là một bộ phận của châu thổ sông Hồng. Vì thế, lòng chính sông Bạch Đằng khi ấy có thể nông hơn và hẹp hơn ngày nay. Mô tả của Nguyễn Trãi trong Dư địa chí phù hợp với nhận định này: “Sông Vân Cừ rộng 2 dặm linh 69 trượng, sâu 5 thước”. Chỉ mới khoảng 5-7 trăm năm qua, vùng cửa sông Bạch Đằng mới chuyển hóa thành cấu trúc vùng cửa sông hình phễu với các lòng lạch bị xâm thực sâu và rộng.

Vì vậy, việc tồn tại một trận địa cọc chính cắm ngang qua dòng chủ lưu sông Bạch Đằng là hoàn toàn có thể. Những chỗ quá sâu có thể giăng xích sắt như đã nêu trong Binh thư Yếu lược và cũng là cách nhà Hồ thực hiện sau này. Có điều, bãi cọc chính ấy, sau chiến tranh người ta buộc phải thu dọn, nhổ đi để cho thuyền bè buôn bán, vận tải và đánh cá xuôi ngược. Những bãi cọc tìm thấy hiện nay ở sông Chanh, Vạn Muối, sông Rút chỉ là các bãi phụ trợ, nhằm chặn đường rút của chiến thuyền Nguyên Mông sang Vịnh Hạ Long. Phân tích kỹ chiều dài thân cọc, đoạn chặt vát, vị trí cọc nguyên vị trong bãi bồi sông Chanh và dao động thủy triều khu vực, chẳng khó khăn để nhận thấy các bãi cọc tìm thấy chỉ là phần cắm trên bãi triều thấp ven lòng, chưa phải phần chính của bãi cọc ngang qua sông Chanh (chắc cũng phải nhổ đi sau chiến tranh cho thuyền bè qua lại).

Một nhận định nữa về sự tồn tại của trận địa cọc chính trên dòng chủ lưu sông Bạch Đằng: Vào thời gian trong năm xảy ra trận đánh, ở vùng này gần như hoàn toàn không có gió hướng tây . Vì vậy, khi dòng chảy triều xuống, các bè lửa thả từ phía thượng nguồn không thể dạt về cửa nhánh sông Chanh, hay Vạn Muối để thiêu đốt thuyền Nguyên Mông tụ lại ở đấy. Các bè lửa sẽ theo dòng chảy trôi về phía cửa biển Nam Triệu, khi ấy, nếu áp sát vào Ghềnh Cốc để cản thuyền Nguyên Mông, thì thuyền Đại Việt cũng bị bè lửa thiêu. Vậy, chính trận địa cọc dày đặc ngang sông, chứ không phải ghềnh đá, đã cản thuyền quân Nguyên Mông ra cửa biển Nam Triệu.

Chiến trận Bạch Đằng thực chất là một chiến dịch diễn trên một vùng chiến trường rộng lớn. Các bãi cọc Cao Quỳ và Đầm THượng mới phát hiện ở Thủy Nguyên (Hải Phòng) vào cuối năm 2019 được cho là có liên quan đến trận Bạch Đằng 1288. Tài liệu hiện có chưa đủ  và cần phải có thêm những khảo sát, nghiên cứu chi tiết và mở rộng hơn để khảng định điều này.   Tuy nhiên, nếu đây là một bãi cọc liên quan đến  chiến trường Bạch Đằng 1288, thì cũng chỉ là một trong  hệ thống liên hoàn các bãi cọc phụ, góp phần dồn chiến thuyền quân Nguyên trên đường rút chạy vào bãi cọc chính nằm ở phần dưới sông Bạch Đằng.

Một số tư liệu chưa công bố chính thức của Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học quốc gia Hà Nội cho biết các tuổi phân tích C14 của các cọc này tập trung vào khoảng 2100 - 2400 năm  trước, tức là thời văn hóa Đông Sơn.

Giả thuyết khác về bãi cọc
Có ý kiến cho rằng, ngay từ khi nhận chức Tiết chế ở Bình Than, Trần Quốc Tuấn đã theo kế của Ngô Quyền, muốn ngăn quân địch tiến vào bằng cọc nhọn ở Bạch Đằng. Số cọc nhọn làm năm 1288 chỉ là số bổ sung thêm.

Ngay từ năm 1284, Trần Quốc Tuấn đã giăng bẫy ở đây và có ý định sẽ dồn địch vào trận địa cọc, nhưng quân Trần yếu thế không thực hiện được ý định. Kết quả quân Nguyên vượt qua an toàn.

Năm 1287, khi Ô Mã Nhi tiến vào cũng mang quân đông và mạnh khiến quân Trần không thể dồn quân Nguyên tới bãi cọc vào thời điểm triều rút, do đó việc bố trí cọc cũng vô hiệu.

Theo ý kiến của Trần Xuân Sinh, các tướng Nguyên không thể không biết về bài học trận Bạch Đằng, 938 của Nam Hán; nhưng do hai lần đã đi qua dễ dàng, quân Nguyên chủ quan không đề phòng cạm bẫy ở sông Bạch Đằng năm 1288. Chính vì vậy khi rút lui đã bị sa vào trận địa và bị diệt hoàn toàn.

Còn những ý kiến khác cho rằng khi thắng trận thì quân dân ta phải nhổ hết cọc đi để tàu bè đi lại, cũng như mới vài chục năm thôi thời chống Pháp trên địa bàn Hải Phòng, Quảng Ninh có hàng vạn bãi chông, nhưng nay không còn một bãi chông nào. Những bãi cọc mới tìm được dưới mỗi cọc có tảng đá và cọc đều có đầu bằng, đây có thể là các công trình dân sự từ thời văn hóa Đông Sơn?

Trong thi ca
Chiến công trên sông Bạch Đằng vào năm 1288 của các vua Trần và Trần Quốc Tuấn, cùng với đại thắng của Ngô Quyền trong trận đánh tại đây thuở xưa, đã khiến cho dòng sông này trở nên gắn bó sâu sắc với lịch sử dân tộc Việt Nam và chứng tỏ lịch sử đánh giặc hào hùng của ông cha ta. Có thể kể đến bài Phú sông Bạch Đằng của một môn khách của Hưng Đạo Đại Vương là Trương Hán Siêu được coi là một bản hùng văn trong lịch sử văn học Việt Nam. Qua tác phẩm này, Trương Hán Siêu đã ca ngợi công đức của hai vị minh quân Trần Thánh Tông cùng với Trần Nhân Tông ("Nhị Thánh hề tịnh minh, tựu thử giang hề tẩy giáp binh" - dịch là: "Hai vua thật anh minh, đến sông này dẹp đạo binh".), và đề cao Hưng Đạo Đại Vương ("Duy thử giang nhi đại tiệp, do Đại Vương chi tặc nhàn", dịch nghĩa: "Nghĩ có đại thắng trên sông này, do bởi Đại Vương [biết thế] giặc nhàn"). Tác giả cũng nêu cao khí phách của Vương triều nhà Trần - "hào khí Đông A" - đại thắng hiển hách trong trận Bạch Đằng.

Vua Trần Minh Tông về sau cũng viết bài thơ "Bạch Đằng Giang", trong đó có đoạn:
"Non sông này xưa nay đã hai lần mở mắt,"
"Cuộc hơn thua giữa Hồ và Việt thoáng qua như một lúc dựa vào lan can."
"Nước sông chan chứa rọi bóng mặt trời cuối ngày đỏ ối,"
"Còn ngỡ là máu chiến trường thuở trước chưa từng khô."

Nguyễn Trãi - vị anh hùng dân tộc của Đại Việt dưới triều Hậu Lê, cũng có bài thơ "Bạch Đằng Hải Khẩu", trong đó có đoạn:
"Ngạc đoạn kình khoa sơn khúc khúc;"
"Qua trầm kích chiết ngạn tằng tằng."
"Quan hà bách nhị do thiên thiết;"
"Hào kiệt công danh thử địa tằn"

Dịch nghĩa:
"Như cá sấu bị chặt, cá kình bị mổ, núi chia từng khúc một;"
"Như mũi qua chìm, cây xích gãy, bên bờ lớp lớp chồng".
"Quan hà hiểm hai người chống trăm người do trời xếp đặt;"
"Hào kiệt lập công danh đất ấy từng là nơi."

Xem thêm
 Kháng chiến chống Nguyên Mông lần thứ 3
 Trận Bạch Đằng, 938
 Trận Bạch Đằng, 981

Thư mục
Hà Văn Tấn và Phạm Thị Tâm (1972), Cuộc kháng chiến chống xâm lược Nguyên Mông thế kỉ XIII, Nhà xuất bản Quân đội Nhân dân, bản in lại năm 2003.
 Trần Xuân Sinh (2006), Thuyết Trần, Nhà xuất bản Hải Phòng.
 Đại Việt Sử ký Toàn Thư (nhiều tác giả)
 Almanach Những nền văn minh thế giới - Nhà xuất bản văn hóa thông tin, tái bản lần 1 năm 2007.

Chú thích

Nhà Trần
Chiến tranh liên quan tới nhà Nguyên
Năm 1288
Quân sự Việt Nam thời Trần
Chiến tranh Nguyên Mông – Đại Việt
Xung đột năm 1288


title: Yrouerre

text:
Yrouerre là một xã của Pháp, tọa lạc ở tỉnh Yonne trong vùng Bourgogne-Franche-Comté.

Người dân ở đây trong tiếng Pháp gọi là Iratoriens.

Biến động dân số

Xem thêm
 Xã của Yonne

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức
 Yrouerre trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
 Yrouerre trên trang mạng của Insee
 Yrouerre sur le site du Quid
 Localisation d'Yrouerre sur une carte de France et communes limitrophes
 Plan d'Yrouerre sur Mapquest

Xã của Yonne


title: Elmlohe

text:
Elmlohe là một đô thị thuộc huyện Cuxhaven, trong bang Niedersachsen, Đức. Đô thị này có diện tích 23,3 km². Năm 1807, Vương quốc Westphalia đã thôn tính Lãnh địa, trước khi Đế quốc Pháp thứ nhất thôn tín nó vào năm 1810. Năm 1813, lãnh địa này đã được giao lại cho Thái ấp tuyến hầu Hanover, sau đó được nâng thành vương quốc Hanover vào năm 1814 - hợp nhất lãnh địa trong một liên minh thật sự và lãnh thổ Ducal, bao gồm cả Elmlohe, đã trở thành một bộ phận của bang mới được lập năm 1823.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Cuxhaven


title: Wagenfeld

text:
Wagenfeld là một đô thị thuộc the huyện Diepholz, bang Niedersachsen, Đức. Đô thị này có diện tích 117,35 km². Đô thị này có cự ly khoảng 15 km về phía đông của Diepholz, và 40 km về phía tây bắc của Minden.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Diepholz


title: Kurilohadalia elongata

text:
Kurilohadalia elongata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Kurilohadalia


title: Tầng Hirnant

text:
Tầng Hirnant trong thời địa tầng học là bậc (tầng động vật) thứ bảy và cuối cùng được công nhận trên phương diện quốc tế của hệ Ordovic trong giới Cổ sinh. Khoảng thời gian của nó ngắn, chỉ chừng 1,9 triệu năm, từ 445,6 ± 1,5 tới 443,7 ± 1,5 triệu năm trước (Ma). Phần đầu của tầng Hirnant có đặc trưng là khí hậu lạnh với nhiệt độ thấp và sự băng hà hóa cao, mực nước biển rút xuống mạnh. Ở đoạn sau của tầng Hirnant, nhiệt độ tăng lên, các sông băng tan chảy và mực nước biển trở về tới mức hoặc cao hơn một chút so với mức nó từng có trước khi diễn ra sự băng hà hóa.

Phần lớn các nhà khoa học tin rằng sự dao động về khí hậu này đã gây ra sự kiện tuyệt chủng lớn, diễn ra trong thời gian này. Trên thực tế, sự tuyệt chủng hàng loạt thời gian thuộc tầng Hirnant (còn biết đến như là thời kỳ kết thúc kỷ Ordovic hay ranh giới Ordovic-Silur) là sự kiện tuyệt chủng lớn thứ hai trong lịch sử địa chất. Khoảng 85% các loài sinh vật biển đã chết. Chỉ có sự kiện tuyệt chủng hàng loạt kết thúc kỷ Permi là lớn hơn. Tuy nhiên, không giống như các sự kiện tuyệt chủng nhỏ hơn, hậu quả dài hạn của sự kiện kết thúc kỷ Ordovic là tương đối nhỏ. Theo sau sự dao động khí hậu, nó lại trở về trạng thái trước đó của mình và các loài được phục hồi lại khá nhanh (trong khoảng 2-3 triệu năm) để tiến hóa thành các loài rất giống như các loài đã tồn tại trước đó.

Lịch sử
Tầng Hirnant được đặt tên theo Cwm Hirnant gần Bala ở miền bắc Wales. Cwm Hirnant có nghĩa là "thung lũng của con suối dài" trong tiếng Wales.

Tầng này được B.B. Bancroft đề xuất năm 1933. Theo đề xuất của Bancroft, tầng Hirnant bao gồm thành hệ đá vôi Hirnant và các thành hệ trầm tích khác có liên quan. Các thành hệ này nằm trên đỉnh của khối trầm tích Ordovic, và chủ yếu là quần động vật bao gồm động vật tay cuộn (Brachiopoda), bọ ba thùy (Trilobita) cùng các động vật có "mai" hay vỏ cứng khác. Năm 1966, D. A. Bassett, Harry Blackmore Whittington và A. Williams, trong bài viết trên tạp chí của Hiệp hội địa chất London, đã đề xuất sự tinh chỉnh cho tầng Hirnant. Người ta mở rộng tầng này để bao gồm toàn bộ các thành hệ nê thạch Foel-y-Ddinas, trong đó đá vôi Hirnant chỉ là một phần. Sự mở rộng này làm cho tầng Hirnant có phạm vi giống như trạng thái ngày nay của nó.

Ủy ban Địa tầng Quốc tế (ICS) ban đầu phân chia Thượng Ordovic thành 2 tầng. Tuy nhiên, sau khi có những nghiên cứu đáng kể, người ta nhận thấy không tồn tại một đới động vật đơn nhất phù hợp với tầng thượng của sự phân chia này. Vì thế, năm 2003 ICS đã biểu quyết để bổ sung một tầng bổ sung cho thang niên đại quốc tế chính thức của mình. Nó được đặt tên là tầng Hirnant theo đề xuất ban đầu của Bancroft. IUGS vào năm 2006 đã phê chuẩn phẫu diện Vương Gia Loan (王家湾, Wangjiawan) Bắc làm GSSP chính thức cho tầng Hirnant. Phẫu diện này nằm gần làng Vương Gia Loan, khoảng 42 km về phía bắc địa cấp thị Nghi Xương, phía tây tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc. Nó nằm ở độ sâu 0,39m phía dưới đáy của tầng Quan Âm Kiều (观音桥, Kuanyinchiao) tại tọa độ . Trước đó nó cũng đã được ICS nhất trí thông qua vào năm 2004.

Các sự kiện chính
Như đề cập trên đây, dao động khí hậu lớn đã diễn ra trong thời gian của tầng Hirnant, mà người ta tin là đã gây ra sự kiện tuyệt chủng hàng loạt lớn kết thúc kỷ Ordovic. Khi tầng Hirnant bắt đầu, khí hậu Trái Đất nóng và mực nước biển cao hơn đáng kể so với ngày nay. Biển có sự đa dạng lớn về động vật. Tuy nhiên, có những chứng cứ đáng kể cho thấy nhiều loài đã gặp vấn đề khi tầng Hirnant bắt đầu và sự đa dạng sinh học tổng thể đã bắt đầu suy giảm rõ nét.

Khi khí hậu lạnh đi và các sông băng hình thành trong thời kỳ đầu của tầng Hirnant, mực nước biển rút xuống. Các ước tính về độ sâu của sự rút xuống này nằm trong khoảng từ trên 50 m (dựa trên các nghiên cứu tại Nevada và Utah) tới trên 100 m (từ các nghiên cứu tại Na Uy và Vương quốc Anh). Nghiên cứu gần đây chỉ ra sự sụt giảm toàn cầu trong mực nước biển là khoảng 80 m. Sự sụt giảm này làm khô kiệt và lộ ra một vùng thềm lục địa trước đó có nước nông và rộng lớn đã tồn tại trên khắp thế giới trong thời kỳ đó, dẫn tới sự tuyệt chủng của một lượng lớn các loài phụ thuộc vào môi trường nước nông. Những loài nào còn sống sót cũng trải qua một sự sụt giảm lớn về lượng. Kết quả tổng thể là sự suy giảm lớn trong sự đa dạng sinh học của đại dương thế giới.

Trong thời kỳ ngôi nhà băng này (như các nhà khoa học đôi khi gọi các thời kỳ băng giá và thời tiết lạnh lẽo toàn cầu), các loài sống sót bắt đầu thích ứng. Các loài môi trường lạnh thay thế chỗ của các loài môi trường nóng từng thịnh vượng trong thời kỳ nóng trước đó (ngôi nhà nóng theo một số nhà khoa học).

Tuy nhiên, ngay chỉ khi các loài đang thích ứng thì khí hậu lại một lần nữa thay đổi. Trong nửa sau của tầng Hirnant, nhiệt độ tăng lên và sông băng tan chảy, mực nước biển tăng tới cùng hay có lẽ hơn một chút so với trước khi có sự sông băng hóa. Các thềm lục địa lộ thiên bây giờ lại bị ngập lụt, tạo ra sự tuyệt chủng bổ sung cho quần động vật đã thoát khỏi đợt tuyệt chủng thứ nhất trước đó.

Niên đại
Trong khi không có các niên đại chính xác định bằng phóng xạ cho tầng Hirnant thì có 2 niên đại tương tự như thế xác định khoảng thời gian cho tầng Hirnant. Cả hai niên đại này đều từ khu vực Dob Linn tại Anh.

Niên đại cổ hơn có từ các thành hệ đá phiến Hartfell địa phương. Ziricon tìm thấy trong tro trầm lắng tại khu vực này có niên đại khoảng 445,7 Ma, với sai số tối đa là cộng hay trừ 2,4 triệu năm.

Niên đại trẻ hơn có từ các thành hệ đá phiến Birkhill Silur sớm. Xác định niên đại bằng phóng xạ đặt các mẫu ziricon tìm thấy trong tro trầm lắng ở ngưỡng 438,7 Ma, với sai số tối đa là cộng hay trừ 2,1 triệu năm.

Với các thông số này làm cơ sở, các nhà khoa học có thể sử dụng các kỹ thuật tương quan sinh địa tầng để xác định các xấp xỉ gần đúng nhất về thời gian của các sự kiện khác nhau trong thời kỳ tầng Hirnant.

Phân chia
Trong khi trong thực tiễn thông thường rất hiếm khi các nhà khoa học chính thức phân chia thời gian địa chất dưới mức bậc (tầng)/kỳ (mặc dù các phân bậc/phân tầng đôi khi cũng tồn tại), nhưng các đới có sự khác biệt sinh học (gọi là đới hay vùng sinh học) có thể cung cấp một cách thức được thừa nhận chung để xác định các cấp bậc phân chia nhỏ hơn. Các đới sinh học đại diện cho một khoảng thời gian trong đó các loài cụ thể hay nhóm các loài từng tồn tại và để lại các hóa thạch chứng minh cho sự tồn tại của chúng.

Đối với tầng Hirnant, người ta biết có 2 đới sinh học bút thạch (Graptolithina) và chúng có độ dài xấp xỉ bằng nhau. Đáy (bắt đầu) của tầng Hirnant được định nghĩa bằng sự xuất hiện lần đầu tiên trong hồ sơ địa chất của loài bút thạch Normalograptus extraordinarius, và vì thế đới sinh học Normalograptus extraordinarius định nghĩa phần sớm (dưới) của tầng Hirnant. Phần muộn (trên) được định nghĩa bằng sự xuất hiện lần đầu tiên của loài bút thạch Normalograptus persulptus, và đới sinh học Normalograptus persulptus kéo dài từ đó cho tới khi kết thúc tầng Hirnant. Nó cũng đánh dấu sự kết thúc kỷ Ordovic.

Các đới sinh học này cho phép tinh chỉnh bổ sung trong xác định niên đại các sự kiện xảy ra trong phạm vi tầng Hirnant.

Cổ địa lý học
Cổ địa lý học thời kỳ tầng Hirnant gây tranh cãi và chứa đầy sự không chắc chắn. Điều này đặc biệt đúng khi người ta càng đi ngược trở lại xa hơn về quá khứ địa chất. Các thông tin sau đây chỉ là đại diện cho các quan điểm hiện thời của nhiều nhà khoa học mặc dù chúng vẫn chưa được các nhà khoa học khác công nhận hoặc còn gây tranh cãi lớn.

Trong thời kỳ tầng Hirnant, phần lớn các khối đất trên thế giới hợp lại cùng nhau thành một siêu lục địa gọi là Gondwana, chiếm vị trí tại các vĩ độ cực nam và che phủ cả Nam cực. Nó bao gồm các vùng đất đai ngày nay là Nam Mỹ, châu Phi, phần lớn Australia, Ấn Độ và châu Nam Cực. Khu vực ngày nay là Tây Phi khi đó nằm tại vùng cực nam, trong khi Nam Mỹ nằm cận kề, nối với châu Phi dọc theo vùng ngày nay là duyên hải phía tây của lục địa này. Dọc theo vùng ngày nay là duyên hải phía đông châu Phi là châu Nam Cực và Ấn Độ, trong khi Australia nằm ngay ở phía bắc chúng, trên khu vực đường xích đạo. Ở phía bắc Australia là New Guinea. Nó có thể là điểm phía bắc nhất của thế giới khi đó, nằm ngay trên vĩ tuyến 30 độ bắc. Ở phía bắc nó là một đại dương mênh mông rộng lớn, không bị gián đoạn, ngày nay gọi là đại dương Panthalassa.

Không kết nối với Gondwana là khu vực mà ngày nay là Bắc Mỹ; Florida, miền nam Georgia, vùng duyên hải của Mississippi, Alabama, Nam Carolina đều nêm vào khoảng trống giữa châu Phi và Nam Mỹ, và cũng nằm rất gần với Nam cực.

Phần còn lại của Bắc Mỹ (được các nhà khoa học gọi là Laurentia) nằm ở phía bắc và tây Gondwana, trong khu vực có vĩ độ thấp và khí hậu nóng ấm hơn, giống như Australia khi đó. Bị quay đi gần 45 độ từ hướng hiện tại của mình, vùng đất là các bang miền đông của Hoa Kỳ ngày nay khi đó nằm dọc theo vùng duyên hải đông nam của lục địa Gondwana, trong khi các khu vực duyên hải của các bang đông nam Hoa Kỳ ngày nay thì khi đó quay mặt về phía nam.

Ở phía đông của Laurentia, vượt qua một biển hẹp và dài là Baltica. Nó bao gồm các khu vực ngày nay là Na Uy, Thụy Điển, Phần Lan, Vương quốc Anh, Bỉ, Đan Mạch, Hà Lan, miền bắc Đức, miền đông Ireland và vùng lãnh thổ của Nga ở phía tây dãy núi Ural, khu vực này khi đó nằm trong khoảng từ xích đạo ở phía bắc tới vĩ độ trên 30 độ nam.

Kéo dài về phía tây từ mỏm cực tây nam của nó là vòng cung đảo, được các nhà khoa học gọi là Avalonia. Nó bao gồm các khu vực ngày nay là miền tây Ireland, vùng duyên hải phía đông của Newfoundland, Nova Scotia, New Brunswick, New England.

Tương quan với các tầng khu vực
Tầng Hirnant hiện nay đại diện cho một tầng động vật (bậc địa tầng) được công nhận quốc tế với khởi đầu và kết thúc toàn cầu được liệt kê cụ thể và chi tiết. Tuy nhiên, nó khởi đầu trong thế kỷ 19 như là một tầng khu vực tại Vương quốc Anh, nơi ngày nay nó vẫn là như thế. Do các khu vực khác nhau trên thế giới có các phân chia cục bộ riêng cho niên đại địa chất của chính mình đối với các đơn vị dưới cấp kỷ, nên các tầng cục bộ có thể không trùng khớp với khái niệm tầng Hirnant. Danh mục dưới đây liệt kê sự tương quan giữa một số các tầng khu vực này với tầng Hirnant của ICS.

Australasia – Tầng Hirnant là tương đương với xấp xỉ 20% phần đỉnh của thế Bolindian khu vực.
Baltica – Tầng Hirnant là tương đương với 50% phần trên của tầng Porkuni khu vực.
Trung Quốc – Tầng Hirnant là tương đương gần đúng với 25% phần trên của tầng Wufeng khu vực.
Bắc Mỹ – Tầng Hirnant tương đương với tất cả tầng Gamachian khu vực.
Anh – Tầng Hirnant là gần như tương đương với tầng Hirnant khu vực, bắt đầu hơi sớm hơn một chút (có thể tới 100.000 năm). Tầng Hirnant khu vực chiếm khoảng 20% phần trên của thế Ashgill.

Nguồn
Trần Húc (陈旭, Chen Xu), Nhung Gia Dư (戎嘉余, Rong Jia-yu), Phàn Tuấn Hiên (樊隽轩, Fan Juan-xuan), Chiêm Nhân Bân (詹仁斌, Zhan Ren-bin), C. E. Mitchell, D. A. T. Harper, M. J. Melchin, Bành Bình An (彭平安, Peng Bing-an), S.C. Finney, Uông Khiếu Phong (汪啸风, Wang Xiao-feng), "A final report on the GSSP candidate of the Hirnantian Stage" (International Commission on Stratigraphy).
Gradstein Felix, James Ogg, Alan Smith (chủ biên), 2004. A Geologic Time Scale 2004 (Nhà in Đại học Cambridge).
Salvador Amos (chủ biên), 1994. International Stratigraphic Guide (The International Union of Geological Sciences and The American Geological Society).
Sheehan Peter, "The Late Ordovician Mass Extinction" (Annual Review of Earth and Planetary Sciences, 2001, tr. 331-364).
Webby Barry D. và Mary L. Droser (chủ biên), 2004. The Great Ordovician Biodiversification Event (Nhà in Đại học Columbia).

Đọc thêm
Brenchley P. J., 1984. "Late Ordovician extinction and their relationship to the Gondwana glaciation" trong Brenchley P. J. (chủ biên), Fossils and Climate. tr. 291-316, (John Wiley & Sons).
Hallam A. và Paul B. Wignall, 1997. Mass extinctions and their aftermath (Nhà in Đại học Oxford).

Liên kết ngoài
 Khí hậu Trung & Hậu Ordovic
 Thế giới trong cổ địa lý học Trung và Hậu Ordovic
 Hậu Ordovic
 GeoWhen Database - Hậu Ordovic
 Tuyệt chủng hàng loạt kỷ Ordovic
 BBC Evolution Weekend: Extinction Files

Ghi chú

Hirnant, tầng


title: Vérines

text:
Vérines là một xã trong tỉnh tổng La Jarrie in the Charente-Maritime trong vùng Nouvelle-Aquitaine, tây nam nước Pháp. Xã Vérines nằm ở khu vực có độ cao trung bình 37 mét trên mực nước biển.

Lịch sử biến động dân số

Tham khảo

 INSEE commune file

Liên kết ngoài
 Vérines trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia Pháp
 Vérines trên trang mạng của INSEE
 Vérines trên trang mạng của Quid
 Vị trí của Vérines trên bản đồ nước Pháp

Xã của Charente-Maritime


title: Nesobasis leveri

text:
Nesobasis leveri là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Nesobasis leveri được Kimmins miêu tả khoa học năm 1943.

Chú thích

Tham khảo

Nesobasis


title: Tipula staegeri

text:
Tipula staegeri là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Nai cà tông

text:
Nai cà tông (danh pháp: Rucervus eldii) là loài nai phân bố ở Đông Nam Á. Loài này được người phương tây phát hiện lần đầu ở Manipur thuộc Ấn Độ vào năm 1839. Tên khoa học ban đầu của nó là Cervus eldi được đặt năm 1844 bởi Lt. Percy Eld.

Phân loài
Có ba phân loài:

Panolia eldii eldi (Nai cà tông Sangai): Phân bố ở Manipur, Ấn Độ.
Panolia eldii thamin (Nai cà tông Miến Điện): Phân bố ở Myanmar và cực tây Thái Lan. Phân loài này được Lydekker mô tả năm 1915.
Panolia eldii siamensis (Nai cà tông Xiêm): Phân bố ở Campuchia, Trung Quốc, Lào, Thái Lan và Việt Nam. Phân loài này có thể được coi là một loài riêng.
 Panolia eldii hainanus (Nai cà tông Hải Nam): Quần thể trên đảo Hải Nam đôi khi được xếp thành một phân loài khác là Panolia eldii hainanus, nhưng chưa có bằng chứng về gen.

Miêu tả
Nai cà tông có các đặc điểm:
 Chiều dài đầu-thân:
 Chiều cao vai
 Chiều dài đuôi
 Cân nặng
 Chiều dài sừng

Hình ảnh

Chú thích

Liên kết ngoài

 E-Pao.Net - Sangai: A cry in the wilderness
ARKive - images and movies of the Eld's deer (Cervus eldii)
 http://www.greenapple.com/~jorp/amzanim/eldsdeer.htm
 http://nationalzoo.si.edu/ConservationAndScience/EndangeredSpecies/EldsDeer/
 http://www.indianwildlifeimages.com/product_display.php?cat=Sangai%20Deer

E
Động vật có vú Ấn Độ
Động vật có vú Đông Nam Á
Nai
Động vật được mô tả năm 1842


title: Sérifontaine

text:
Sérifontaine là một xã thuộc tỉnh Oise trong vùng Hauts-de-France phía bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 58 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

INSEE

Xã của Oise


title: San Demetrio Corone

text:
San Demetrio Corone là một đô thị và cộng đồng (comune) ở tỉnh Cosenza trong vùng Calabria miền nam nước Ý.
Đô thị San Marco Argentano có diện tích 57 ki lô mét vuông, dân số thời điểm năm 2007 là 3748 người.
Đô thị này có các đơn vị dân cư (frazioni) sau:
Các đô thị giáp ranh: Acri, Corigliano Calabro, San Cosmo Albanese, Vaccarizzo Albanese, Santa Sofia d'Epiro, Tarsia và Terranova da Sibari.

Tham khảo

Đô thị tỉnh Cosenza


title: Digboi

text:
Digboi là một thị xã và là nơi đặt ủy ban khu vực thị xã (town area committee) của quận Tinsukia thuộc bang Assam, Ấn Độ.

Địa lý
Digboi có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 165 mét (541 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Digboi có dân số 20.405 người. Phái nam chiếm 54% tổng số dân và phái nữ chiếm 46%. Digboi có tỷ lệ 81% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 85%, và tỷ lệ cho phái nữ là 77%. Tại Digboi, 10% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Assam
Tinsukia


title: Gloeocorticium cinerascens

text:
Gloeocorticium là một chi của nấm thuộc Cyphellaceae. Chi này chỉ có một đại diện, gồm một loài Gloeocorticium cinerascens, được tìm thấy ở Argentina.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Gloeocorticium
Nấm Nam Mỹ


title: Tinodes wuyuanensis

text:
Tinodes wuyuanensis là một loài Trichoptera trong họ Psychomyiidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Chú thích

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Tinodes


title: Kirchlindach

text:
Kirchlindach là một đô thị trong huyện Bern-Mittelland, bang Bern, Thụy Sĩ. Đô thị này có diện tích 11,9 km², dân số thời điểm tháng 12 năm 2020 là 3200 người.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đô thị của bang Bern


title: Werauhia leucophylla

text:
Werauhia leucophylla là một loài thuộc chi Werauhia. Đây là loài bản địa của Costa Rica.

Chú thích

Tham khảo

An Annotated Checklist of the Bromeliaceae of Costa Rica truy cập 3 tháng 11 năm 2009

leucophylla
Thực vật Costa Rica


title: Sukhoi Su-8

text:
Sukhoi Su-8 hay DDBSh (tiếng Nga: Су-8 ДДБШ - Двухмоторный Двухместный Бронированный Штурмовик - Máy bay cường kích 2 động cơ 2 chỗ bọc sắt) là một mẫu máy bay cường kích thử nghiệm hạng nặng của Liên Xô trong chiến tranh vệ quốc vĩ đại.

Phát triển
Trong khi Sukhoi đang hoàn thiện máy bay tấn công hạng nhẹ Sukhoi Su-6, OKB cũng phát triển một loại máy bay to lớn, bọc sắt và được trang bị nhiều vũ khí có tên gọi Su-8. 2 mẫu đã được hoàn thành vào năm 1943 và trải qua sự thử nghiệm tại nhà máy vào năm 1944, nhưng không được chính phủ chấp nhận vì động cơ không dùng được của nó loại M-71. Một sự nỗ lực với động cơ thứ hai là loại Mikulin AM-42 không được thấy trong phát triển xa nữa.

Su-8 được xây dựng pha trộn. Buồng lái bọc sắt, với thân máy bay làm bằng nhôm và cái đuôi được làm bằng gỗ. Cánh máy bay được làm bằng thép và nhôm. Những đuôi lái phía sau được làm bằng kim loại. Ngoài buồng lái, động cơ, thùng nhiên liêu, và bình tản nhiệt bằng dầu hoàn toàn bọc sắt, với trọng lượng áo giáp lên tới 1680 kg (3.705 lb), nhiều hơn 2 lần so với trên Ilyushin Il-2.

Quốc gia sử dụng

Không quân Xô viết

Thông số kỹ thuật (Su-8)
Dữ liệu

Đặc điểm riêng
Phi đoàn: 2
Chiều dài: 13,5 m
Sải cánh: 20,5 m
Chiều cao: 4.035 m
Diện tích cánh: 60 m² (646 ft²)
Trọng lượng rỗng: 9180 kg (20.240 lb)
Trọng lượng cất cánh: 12425 kg (27.390 lb)
Trọng lượng cất cánh tối đa: 13380 kg (29.500 lb)
Động cơ: 2× Shvetsov M-71F, công suất 1640 kW (2.200 hp) mỗi chiếc

Hiệu suất bay
Vận tốc cực đại: 550 km/h (300 knots, 340 mph) trên cao 4600 m (15.090 ft)
Tầm bay: 1450 km (785 nm, 900 mi)
Trần bay: 9000 m (29.530 ft)
Vận tốc lên cao: 9 phút/ 5 000 m (16.405 ft)
Lực nâng của cánh: n/a
Lực đẩy/trọng lượng: n/a

Vũ khí
4x pháo 37 mm (1.46 in) Nudelman N-37 hoặc 4x pháo 45 mm (1.78 in) Nudelman N-45
8x súng máy ShKAS 7.62 mm (0.30 in)
1x súng máy 12.7 mm (0.50 in) UBT
1x súng 7.62 mm ShKAS
Tổng trọng lượng đạn dược 232 kg (510 lb)
Mang được 1400 kg (3.085 lb) bom

Tham khảo

Nội dung liên quan

Sukhoi Su-3 - Sukhoi Su-4 - Sukhoi Su-5 - Sukhoi Su-6 - Sukhoi Su-7 (I) - Sukhoi Su-8 - Sukhoi Su-9 (1946)

Máy bay chiến đấu
Máy bay chiến đấu Liên Xô và Nga
Máy bay quân sự Liên Xô thập niên 1940
Máy bay Sukhoi


title: Dicranomyia laffooniana

text:
Dicranomyia laffooniana là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Cá chép

text:
Cá chép (tên khoa học là Cyprinus carpio, là một loài cá nước ngọt phổ biến rộng khắp thế giới. Chúng có quan hệ họ hàng xa với cá vàng thông thường và chúng có khả năng lai giống với nhau. Tên gọi của nó cũng được đặt cho một họ là họ Cá chép (Cyprinidae).

Đặc điểm
Có nguồn gốc ở châu Âu và châu Á, loài cá này đã được đưa vào các môi trường khác trên toàn thế giới. Nó có thể lớn tới độ dài tối đa khoảng 1,2 mét (4 ft) và cân nặng tối đa 37,3 kg (82,2 pao) cũng như tuổi thọ cao nhất được ghi lại là 47 năm. Những giống sống trong tự nhiên hoang dã có xu hướng nhỏ và nhẹ hơn khoảng từ 20 - 33% các kích cỡ và khối lượng cực đại. Koi (錦鯉 trong tiếng Nhật, 鯉魚 (bính âm: lĭ yú -lý ngư) trong tiếng Trung) là giống được nuôi làm cá cảnh có nguồn gốc từ Trung Quốc nhưng được thế giới phương Tây biết đến thông qua con đường Nhật Bản. Tại một số địa phương ở Việt Nam, cá chép còn được gọi là cá gáy.

Mặc dù cá chép có thể sống được trong nhiều điều kiện khác nhau, nhưng nói chung nó thích môi trường nước rộng với dòng nước chảy chậm cũng như có nhiều trầm tích thực vật mềm (rong, rêu). Là một loại cá sống thành bầy, chúng ưa thích tạo nhóm khoảng từ 5 cá thể trở lên. Chúng sinh trưởng ở vùng ôn đới trong môi trường nước ngọt hay nước lợ với pH khoảng 7,0 - 7,5, độ cứng của nước khoảng 10,0 - 15,0 dGH và khoảng nhiệt độ lý tưởng là 3-24 °C (37,4 - 75,2 °F.

Cá chép, cũng giống như các biến thể khác của nó, như cá chép kính (không vảy, ngoại trừ một hàng vảy lớn chạy dọc theo thân; có nguồn gốc ở Đức), cá chép da (không vảy, trừ phần gần vây lưng) và cá chép nhiều vảy, là những loại cá ăn tạp và chúng ăn gần như mọi thứ khi chúng bơi ngang qua, bao gồm các loại thực vật thủy sinh, côn trùng, giáp xác (bao gồm cả động vật phù du) hoặc cá chết. Tại một số quốc gia, do thói quen sục sạo dưới bùn của chúng để tìm mồi nên chúng bị coi là nguyên nhân gây ra sự phá hoại thảm thực vật ngầm cũng như sự phá hủy môi trường sinh thái của nhiều quần thể thủy cầm và cá bản địa.

Tại Úc có các chứng cứ mang tính giai thoại và các chứng cứ khoa học cho thấy việc đưa cá chép vào đây là nguyên nhân gây ra nước đục vĩnh cửu và giảm sút thảm thực vật ngầm trong hệ thống sông Murray-Darling, với hậu quả nghiêm trọng cho hệ sinh thái của sông, chất lượng nước và các loài cá bản địa. Do điều này, nó được những người đánh cá trong những khu vực này gọi là 'pig' (lợn) của cá nước ngọt. Tuy nhiên, ở những nơi khác nó được những người câu cá đánh giá cao do kích thước và chất lượng thịt. Ngoài ra, loài cá này cũng được dùng rộng khắp trên thế giới như một loại thực phẩm. Người ta hiện nay đánh bắt chúng cả trong tự nhiên lẫn trong môi trường nuôi thả. Thịt của nó được dùng cả ở dạng tươi và dạng đông lạnh.

Là loài cá đẻ trứng nên một con cá chép cái trưởng thành có thể đẻ tới 300.000 trứng trong một lần đẻ. Cá bột bị nhiều loài cá ăn thịt khác săn bắt, chẳng hạn cá chó (Esox lucius) và cá vược miệng to (Micropterus salmoides). Tại Cộng hòa Czech, cá chép là một món ăn truyền thống trong bữa ăn tối vào dịp lễ Nô en.

Phân loại

Bốn phân loài là:
 C.c. carpio: Cá chép châu Âu, được tìm thấy ở Đông Âu (đặc biệt là sông Donau và sông Volga).
 C.c. yilmaz': Cá chép Deniz, được tìm thấy tại Tiểu Á, Thổ Nhĩ Kỳ (đặc biệt là xung quanh Çorum) và Victoria, Úc (xung quanh lạch Merri và hồ Coburg).
 C.c. haematopterus: Cá chép Amur, có nguồn gốc ở miền đông Á.
 C.c. rubrofuscus, từ Đông Nam Á, được coi là một loài riêng biệt Cyprinus rubrofuscus bởi nhiều tài liệu.

Chúng có họ hàng với cá vàng thông thường (Carassius auratus), và có thể tạo ra con lai.

Nhập cư vào Bắc Mỹ
Cá chép, có nguồn gốc từ khu vực Á - Âu, được đưa vào Bắc Mỹ với một sự quảng cáo rùm beng như là "loài cá tuyệt hảo nhất thế giới" năm 1877. Chuyến đầu tiên chở 345 cá chép sống được thả xuống ao hồ ở công viên đồi Druid thuộc Baltimore, Maryland. Sau này, lượng cá dư thừa được thả ở các hồ Babcock tại Công viên Đài tưởng niệm, Washington, D.C.. Đây là dự án của Rudolf Hessel, một người nuôi cá cho chính quyền Mỹ. Đây là sự quảng cáo có lợi và thực tế cá chép đã được giới thiệu rộng rãi trên toàn nước Mỹ.

Kết quả của việc giới thiệu loài ngoại lai này cho thấy cá chép nhanh chóng thích ứng với môi trường mới, chúng nhanh chóng chiếm lĩnh các khu vực sinh sống. Chúng ăn các loại rong trong ao hồ, nhưng với số lượng không nhiều như người ta vẫn đồn đại. Người ta cũng cho rằng chúng ăn trứng của các loại cá khác. Đây chỉ là điều ngụy tạo do không có chứng cứ chính xác về điều này. Cá chép làm vẩn đục các ao hồ là đúng; tuy nhiên, vẫn còn đáng ngờ về việc chúng làm đục nước đến mức đủ để làm tổn hại đến các loại cá khác. Thịt của chúng có vị thơm ngon khi nuôi trong môi trường nước sạch, nhưng vẫn có lẫn xương.

Mặc dù có giá trị trong dinh dưỡng và tiêu khiển (câu cá), nhưng tại Hoa Kỳ và Úc, cá chép không được yêu thích. Cá chép bị coi là mối đe dọa đối với các loại cá bản địa. Tuy nhiên, số lượng và chủng loại cá bản địa đã suy giảm trước khi cá chép nhập cư. Dưới áp lực của nhu cầu cá nước ngọt trên thực tế là nguyên nhân để nhập khẩu cá chép. Đơn giản là cá chép có khả năng sinh sống trong những môi trường đã bị ô nhiễm sau nhiều năm không điều chỉnh lượng chất thải công nghiệp tốt hơn so với nhiều loại cá bản địa dễ nhạy cảm. Việc tiêu diệt cá chép thông thường là bỏ thuốc độc cho chết hết cá trong ao hồ, sau đó khử trùng và thả lại các loại cá khác thích hợp hơn. Do sự chịu đựng tốt của cá chép, biện pháp này hầu như không đem lại hiệu quả.

Năm 2005, giải vô địch thế giới về cá chép được tổ chức tại sông Saint Lawrence ở tiểu bang New York. Các đội từ khắp thế giới sẽ thi đấu trong 5 ngày với phần thưởng trị giá $1.000.000 nếu bất kỳ người thi đấu nào phá được kỷ lục của bang New York là 50 lb 4oz (khoảng 22.82 kg).

Xem thêm
Danh sách các loài cá nước ngọt

Chú thích

Tham khảo

Cyprinus carpio (TSN 163344) . ITIS. Truy nhập ngày 4 tháng 10 năm 2004.
Cyprinus carpio FishBase. Ed. Ranier Froese và Daniel Pauly. Phiên bản tháng 9 năm 2004. N.p.: FishBase, 2004.
Cyprinus carpio  tại Arkive.org

 Cá chép Cyprinus carpio Linnaeus, 1758 trên SVRVN
Bài thuốc hay từ cá chép

C
Cá thương mại
Cá chép
Cá Pakistan
Động vật được mô tả năm 1758
Cá nước ngọt châu Á
Cá nước ngọt châu Âu


title: Triaenodes plutonis

text:
Triaenodes plutonis là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Chú thích

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Triaenodes


title: Kauai

text:
Kauai là đảo lâu đời nhất của quần đảo Hawaii. Với diện tích 562,3 dặm vuông (1,456.4 km2), đây là đảo lớn thứ 4 trong các hòn đảo thuộc quần đảo Hawaii và đảo lớn thứ 21 tại Hoa Kỳ. Được biết đến với tên "Garden Isle", Kauai nằm 105 dặm (170 km) Kauaʻi Channel, phía tây bắc của đảo Oahu.

Cục Điều tra Dân số Hoa Kỳ định nghĩa Kuai là Kauai Tracts 401 đến 409 của quận Kauai, Hawaii, là tất cả toàn bộ quận ngoại trừ các đảo Kaula, Lehua, và Niihau. Dân số của Kuai theo điều tra dân số năm là 65.689 người. Du lịch là ngành kinh tế lớn nhất của Kauai. Trong năm 2007, 1.271.000 du khách đã đến Kauai. Hai nhóm lớn nhất là từ lục địa Hoa Kỳ (84% du khách) và Nhật Bản (3%).

Tham khảo

Hawaii
Núi lửa Hawaii
Núi lửa đã tắt
Đảo của Hawaii
Đảo núi lửa


title: Quasimus pakistanicus

text:
Quasimus pakistanicus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Dolin miêu tả khoa học năm 1993.

Chú thích

Tham khảo

Quasimus


title: Metrioidea zimmermani

text:
Metrioidea zimmermani là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bryant miêu tả khoa học năm 1957.

Chú thích

Tham khảo

Metrioidea


title: Esterri de Cardós

text:
Esterri de Cardós là một đô thị trong tỉnh Lleida, cộng đồng tự trị Cataluña Tây Ban Nha. Đô thị Esterri de Cardós có diện tích là 16,50 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là 75 người với mật độ 4,55 người/km². Đô thị Esterri de Cardós có cự ly km so với tỉnh lỵ Lleida.

Tham khảo

Đô thị ở Lérida


title: Sceloenopla scherezeri

text:
Sceloenopla scherezeri là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Baly miêu tả khoa học năm 1858.

Chú thích

Tham khảo

Sceloenopla


title: Gelenipsa

text:
Gelenipsa là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Acontiinae


title: 21712 Obaid

text:
21712 Obaid (1999 RL96) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 7 tháng 9 năm 1999 bởi Nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 21712 Obaid

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Gnophomyia lachrymosa

text:
Gnophomyia lachrymosa là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gnophomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Copelatus badeni

text:
Copelatus badeni là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Sharp miêu tả khoa học năm 1882.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Copelatus


title: Lasioglossum sauterum

text:
Lasioglossum sauterum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Fan & Ebmer mô tả khoa học năm 1992.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1992


title: Quận Dakota, Minnesota

text:
Quận Dakota là một quận Minnesota, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở . Theo điều tra dân số năm 2000 của Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ, quận có dân số người .

Địa lý
Theo Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích tổng cộng km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Quận giáp ranh

Xa lộ

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Minnesota


title: Dima pakistanicus

text:
Dima pakistanicus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Suzuki miêu tả khoa học năm 1985.

Chú thích

Tham khảo

Dima


title: Sail-les-Bains

text:
Sail-les-Bains là một xã trong tỉnh Loire miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Loire

Tham khảo

Saillesbains


title: Aphthona flava

text:
Aphthona flava là một loài bọ cánh cứng trong chi Aphthona. Nó là loài bản địa của Á-Âu, và đã được du nhập vào Bắc Mỹ để khống chế loài leafy spurge.

Con trưởng thành có mày nây cà khó phân biệt ở ngoài trời với A. cyparissinae và A. nigriscutis. A. flava vẫn là loài phổ biến ở Manitoba, nhưng ít gặp ở Bắc Dakota và Minnesota.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Aphthona
Bọ cánh cứng châu Á
Bọ cánh cứng châu Âu


title: Trường Hậu bổ, Huế

text:
Trường Hậu bổ, Huế (tiếng Pháp: École d’Administration à Hué) là cơ sở giáo dục đào tạo viên chức hành chánh ở Huế dưới thời Pháp thuộc.

Lịch sử
Trường Hậu bổ ở Huế được thành lập vào ngày 5 Tháng Năm năm 1911 triều Duy Tân để bổ túc kiến thức cho sĩ tử nhà Nguyễn đã đỗ cử nhân nhưng còn phải học thêm ba năm về phép hành chánh để thích ứng với lối cai trị của người Pháp trong thể chế Liên bang Đông Dương. Trường Hậu bổ, Hà Nội tuy được thành lập trước (1903) nhưng đến năm 1912 đã bị thay thế bằng Trường Sĩ hoạn. Trường Hậu bổ, Huế chiếm lấy vị thế đào tạo cấp cao hơn Trường Sĩ hoạn ở Bắc Kỳ vốn đã ngả dần theo Tây học và bớt Hán văn.

Trường Hậu bổ, Huế hoạt động đến năm 1917 thì bị giải thể cùng với Trường Sĩ hoạn. Cả hai bị thay thế bằng Trường Pháp chính Đông Dương (École de Droit et d'Administration). Sự việc này cũng kết thúc chế độ khoa cử ở Việt Nam vì sau đó Bắc và Trung Kỳ hoàn toàn theo ngạch Tây để tuyển công chức làm nhân viên hành chánh.

Thể lệ
Muốn ghi danh nhập học phải biết tiếng Pháp, đỗ đợt khảo hạch phần viết, gọi là "hành văn" và phần vấn đáp, bấy giờ gọi là "khẩu vấn". Phần viết có một bài chính tả tiếng Pháp, một bài luận tiếng Pháp và hai bài toán. Phần vấn đáp có một bài về địa lý Đông Dương, một bài về sử ký Việt Nam, và một bài giải nghĩa một bài Pháp văn.

Học trình kéo dài ba năm, mỗi tháng có lương. Năm đầu lãnh 12 đồng/tháng. Năm thứ nhì 14 đồng/tháng; năm thứ ba 16 đồng/tháng. Môn học có cách trí và kinh tế chính trị.

Học xong thì học sinh được chia thành hai ngạch: Giáo dục và Hành chánh. Bên Giáo dục thì được bổ làm huấn đạo, giáo thụ (tòng lục phẩm). Bên hành chánh thì sẽ chuyển về tỉnh học thêm sáu tháng để bổ làm tri phủ (tòng ngũ phẩm).

Vị trí và trường sở
Địa điểm của Trường Hậu bổ là ở Nha Thương bạc cũ sát sông Hương, phía ngoài cửa Chính Đông, thường gọi là cửa Thượng Tứ. Tòa nhà đã bị phá và công trình thay thế nay là rạp hát "Hưng Đạo".

Trường sở gồm một tòa nhà lớn phía trước dùng làm lớp học và văn phòng. Một tòa nhà phía sau là ký túc xá cho sinh viên nội trú. Tòa nhà bên phải là chỗ ở của quan Đốc giáo.

Chú thích

Liên bang Đông Dương
Giáo dục Việt Nam thời Pháp thuộc


title: Marudur

text:
Marudur là một thị xã panchayat của quận Kapur thuộc bang Tamil Nadu, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Marudur có dân số 10.205 người. Phái nam chiếm 49% tổng số dân và phái nữ chiếm 51%. Marudur có tỷ lệ 60% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 71%, và tỷ lệ cho phái nữ là 49%. Tại Marudur, 11% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Tamil Nadu


title: Gentianella splendens

text:
Gentianella splendens là một loài thực vật thuộc họ Gentianaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của chúng là đầm lầy nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và vùng cây bụi nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất cao.

Chú thích

Tham khảo

 Montúfar, R. & Pitman, N. 2004. Gentianella splendens. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

S
Thực vật đặc hữu Ecuador


title: Krishnarajapura

text:
Krishnarajapura là một thị xã và là nơi đặt hội đồng thành phố của quận Bangalore thuộc bang Karnataka, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Krishnarajapura có dân số 187.453 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Krishnarajapura có tỷ lệ 78% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 83%, và tỷ lệ cho phái nữ là 71%. Tại Krishnarajapura, 11% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Karnataka


title: Limonius jonesi

text:
Limonius jonesi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Lane miêu tả khoa học năm 1965.

Chú thích

Tham khảo

Limonius


title: Cuzance

text:
là một xã thuộc tỉnh Lot trong vùng Occitanie phía tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Lot

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Lot


title: Agriopodes fallax

text:
Agriopodes fallax (tên tiếng Anh: Green Marvel) là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Loài này có ở hầu hết Bắc Mỹ, từ Ontario, Quebec, New Brunswick, Nova Scotia, Newfoundland và Labrador và Manitoba phía nam đến Arizona và Florida.

Sải cánh dài khoảng 34 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 2 đến tháng 11 in Florida.

Ấu trùng ăn các loài Viburnum.

Hình ảnh

Liên kết ngoài
Species info
Images
Bug Guide
Moths of Maryland

Chú thích

Agriopodes
Động vật được mô tả năm 1854


title: Neunburg vorm Wald

text:
Neunburg vorm Wald là một đô thị ở huyện Schwandorf, bang Bayern, Đức. Đô thị này tọa lạc 21 km về phía đông của Schwandorf on the river Schwarzach, a tributary of Naab.

Tham khảo


title: Anthophora linsleyi

text:
Anthophora linsleyi là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1941.

Chú thích

Tham khảo

Anthophora
Động vật được mô tả năm 1941


title: Atarba dolichophallus

text:
Atarba dolichophallus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Tham khảo

Atarba
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Ninh Mỹ

text:
Ninh Mỹ là một xã thuộc huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình, Việt Nam.

Địa lý
Xã Ninh Mỹ nằm ở trung tâm huyện Hoa Lư, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Ninh Khang
Phía tây giáp xã Ninh Hòa
Phía nam giáp thành phố Ninh Bình
Phía bắc giáp thị trấn Thiên Tôn và xã Ninh Giang.

Xã Ninh Mỹ có diện tích là 4,06 km², dân số năm 2019 là 5.914 người, mật độ dân số đạt 1.457 người/km².

Hành chính
Xã Ninh Mỹ được chia thành 9 xóm: Đông Đình, Nam Chiêm, Nhân Lý, Quan Đồng, Tân Mỹ, Tây Đình, Thạch Quy, Thạch Tác, Vinh Viên.

Lịch sử
Ngày 27 tháng 12 năm 1975, Quốc hội ban hành Nghị quyết về việc tỉnh Ninh Bình sáp nhập với tỉnh Nam Hà thành tỉnh Hà Nam Ninh, huyện Gia Khánh và thị xã Ninh Bình thuộc tỉnh Hà Nam Ninh.

Ngày 27 tháng 4 năm 1977, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định 125-CP về việc hợp nhất huyện Gia Khánh và thị xã Ninh Bình thành huyện Hoa Lư và xã Ninh Mỹ thuộc huyện Hoa Lư mới thành lập.

Ngày 26 tháng 12 năm 1991, Quốc hội ban hành Nghị quyết về việc chia tỉnh Hà Nam Ninh thành hai tỉnh Nam Hà và Ninh Bình và xã Ninh Mỹ thuộc huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình.

Kinh tế
Đây cũng là xã được công nhận Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân ở Ninh Bình.

Chợ Ninh Mỹ nằm trên địa bàn xóm Tân Mỹ là chợ quê trên địa bàn huyện Hoa Lư nằm trong danh sách các chợ loại 1, 2, 3 ở Ninh Bình từ năm 2008.

Văn hóa
Các di tích đình Thượng, đền Hạ trên địa bàn xã Ninh Mỹ nằm trong cùng một quần thể du lịch động Thiên Tôn - Nhà thờ họ Trương Việt Nam - đình Thượng - đền Hạ - Chùa Nương Sơn hứa hẹn trở thành điểm đến hấp dẫn trên địa bàn huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình.

Giao thông
Đây là một xã có đường Quốc lộ 1 xuyên Việt đi qua. Trụ sở xã cách trung tâm thành phố Ninh Bình 5 km.

Dự án xây dựng Đại lộ Đinh Tiên Hoàng với mục tiêu mở rộng không gian đô thị thành phố Ninh Bình là một dự án lớn, có quy mô vốn đầu tư dự kiến 30 triệu USD gồm đường trục chính xây mới dài khoảng 6 km với điểm đầu Quảng trường 2, điểm cuối nút giao ngã tư đầu cầu Gián Khẩu. Dự án Đại lộ Đinh Tiên Hoàng đi qua địa bàn các phường Đông Thành, Ninh Khánh thuộc thành phố Ninh Bình và các xã Ninh Khang, Ninh Mỹ, Ninh Giang của huyện Hoa Lư.

Xem thêm
Danh mục địa danh các đơn vị hành chính thể hiện trên bản đồ - Địa danh hành chính thể hiện trên bản đồ tỉnh Ninh Bình

Tham khảo


title: Vigolo Vattaro

text:
Vigolo Vattaro là một đô thị ở tỉnh Trento ở vùng Trentino-Alto Adige/Südtirol của Ý, tọa lạc cách 10 km về phía đông nam của Trento. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.985 người và diện tích là 20,7 km².

Vigolo Vattaro giáp các đô thị: Trento, Pergine Valsugana, Bosentino và Besenello.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị Trentino


title: Procraerus foveatus

text:
Procraerus foveatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel miêu tả khoa học năm 1999.

Chú thích

Tham khảo

Procraerus


title: Tipula sintenisi

text:
Tipula sintenisi là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Mesophylax sardous

text:
Mesophylax sardous là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Mesophylax


title: Kleinfischlingen

text:
Kleinfischlingen là một xã thuộc huyện Südliche Weinstraße, trong bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Xã này có diện tích 2,52 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 293 người.

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz
Xã và đô thị ở huyện Südliche Weinstraße