title: Lễ Giáng Sinh

text:
Lễ Giáng Sinh (còn được gọi là Noel, Christmas) là lễ hội kỷ niệm sự ra đời của Chúa Giê-su, được tổ chức chủ yếu vào ngày 25 tháng 12 hằng năm, là một dịp lễ tôn giáo và văn hóa của hàng tỷ người trên thế giới. Là một đại lễ mừng trọng tâm của năm phụng vụ Kitô giáo, nó kết thúc mùa Mùa Vọng và bắt đầu mùa Giáng Sinh, theo lịch sử ở phương Tây kéo dài mười hai ngày cho tới Đêm thứ mười hai (đêm trước Lễ Hiển Linh).  Ngày Giáng sinh là một ngày nghỉ lễ ở nhiều quốc gia trên thế giới, được tổ chức tôn giáo theo đa số Kitô hữu, và cũng được tổ chức như lễ hội văn hóa của nhiều người ngoài Kitô giáo, và tạo thành một phần không thể thiếu của kỳ nghỉ lễ tập trung xung quanh ngày này.

Câu chuyện truyền thống về Giáng sinh, sự giáng sinh của Giêsu, được mô tả trong Tân Ước nói rằng Giê-su được sinh ra ở Bethlehem, phù hợp với những lời tiên tri về đấng thiên sai. Khi Giuse và Maria đến thành phố, nhà trọ không còn chỗ trống và vì vậy họ phải ngủ cạnh máng cỏ nuôi gia súc, nơi Chúa Hài Đồng được sinh ra sau đó, với các thiên thần loan báo tin này cho những người chăn cừu, sau đó họ đã lan rộng thông tin này.

Mặc dù không rõ tháng và ngày sinh của Giêsu, nhưng giáo hội vào đầu thế kỷ thứ tư đã ấn định ngày sinh của Người là 25 tháng 12. Điều này tương ứng với ngày Đông chí trên lịch La Mã. Hầu hết các tín đồ Kitô giáo ăn mừng vào ngày 25 tháng 12 theo lịch Gregory, lịch này đã được áp dụng gần như phổ biến trong lịch dân sự ở các nước trên thế giới. Tuy nhiên, một số giáo hội Kitô giáo Đông phương tổ chức lễ Giáng sinh vào ngày 25 tháng 12 của lịch Julius cũ hơn, hiện tương ứng với ngày 7 tháng 1 trong lịch Gregorius. Đối với Kitô hữu, niềm tin rằng Thiên Chúa đến thế gian trong hình hài của con người để cứu chuộc cho tội lỗi của nhân loại, chứ không cần phải biết ngày tháng năm sinh chính xác của Giêsu, được coi là mục đích chính trong kỷ niệm ngày Giáng sinh.

Các phong tục ăn mừng liên quan đến lễ Giáng sinh ở các quốc gia khác nhau có sự pha trộn giữa các chủ đề và nguồn gốc tiền Kitô giáo, Kitô giáo và thế tục. Phong tục hiện đại phổ biến của ngày lễ bao gồm tặng quà; hoàn thành lịch Mùa Vọng hoặc vòng hoa Mùa Vọng; Nhạc Giáng sinh và hát mừng; xem vở kịch Chúa giáng sinh; trao đổi thiệp Giáng sinh; lễ thờ phượng; một bữa ăn đặc biệt; và trưng bày các đồ trang trí Giáng sinh khác nhau, bao gồm cây Giáng Sinh,   đèn Giáng sinh, Hoạt cảnh giáng sinh, vòng hoa, vòng hoa, cây tầm gửi và nhựa ruồi. Ngoài ra, một số nhân vật có liên quan chặt chẽ và thường thay thế cho nhau, được gọi là Ông già Noel, Cha Giáng sinh, Thánh Nicôla và Christkind, có liên quan đến việc mang quà cho trẻ em trong mùa Giáng sinh và có truyền thống và truyền thuyết riêng của họ. Bởi vì việc tặng quà và nhiều khía cạnh khác của lễ hội Giáng sinh liên quan đến hoạt động kinh tế gia tăng, nên ngày lễ đã trở thành một sự kiện quan trọng và là thời điểm bán hàng quan trọng cho các nhà bán lẻ và doanh nghiệp. Tác động kinh tế của Giáng sinh đã phát triển đều đặn trong vài thế kỷ qua ở nhiều khu vực trên thế giới.

Tên gọi
Noel (phiên âm tiếng Việt: Nô-en hoặc No-en), từ tiếng Pháp Noël, dạng cổ hơn là Naël, có gốc từ tiếng Latinh nātālis (diēs) có nghĩa là "(ngày) sinh". Cũng có ý kiến cho rằng tên gọi Noel xuất phát từ danh hiệu Emmanuel, tiếng Hebrew nghĩa là "Thiên Chúa ở cùng chúng ta", được chép trong sách Phúc âm Matthêu.

Trong tiếng Anh, ngày lễ này được gọi phổ biến là Christmas, theo nghĩa chiết tự là "(ngày) lễ của Đức Kitô". Chữ Mass nghĩa là thánh lễ. Chữ Christ là tước hiệu của Giêsu, được viết trong tiếng Hy Lạp là  (Khristós, phiên âm Việt là "Ki-tô" hoặc "Cơ-đốc", có nghĩa là Đấng được xức dầu), mở đầu bằng chữ cái "Χ" (Chi) nên Christmas còn được viết tắt là Xmas.

Sự giáng sinh của Chúa Giê-su

Theo Phúc âm của Luca (Luke) và Mát-thêu (Matthew) thì Giê-su được Maria, một phụ nữ đồng trinh và là vợ bác thợ mộc Giuse, sinh ra ở Bethlehem xứ Judea. Theo Luke, thì Giê-su được sinh ra và đặt nằm trong một máng cỏ vì bà Maria và ông Giuse không tìm được chỗ trọ qua đêm khi đang cùng đoàn người du hành đến Bethlehem. Các thiên sứ loan tin rằng người này sẽ là Đấng cứu thế, và các mục đồng đến chiêm bái. Theo Phúc âm Matthew thì các nhà thông thái đã theo hướng một ngôi sao để đến Bethlehem và dâng tặng những phẩm vật lên Chúa hài đồng, vì họ tin rằng người sinh ra để làm vua của người Do Thái. Herod Đại đế biết được liền tàn sát tất cả các trẻ em trai mới sinh ở Bethlehem để giết Giêsu, nhưng gia đình Giêsu đã kịp chạy trốn đến Ai Cập và sau đó định cư tại Nazareth.

Lịch sử

Ngày tháng
Ngay từ thời kỳ Kitô giáo sơ khởi, dù ban đầu Giáo hội chưa cử hành lễ mừng kính sự giáng sinh của Đức Giêsu nhưng ngày 25 tháng 12 đã được coi là sinh nhật Đức Giêsu bởi Irenaeus, Hippolytus thành Roma và Sextus Julius Africanus. Bên cạnh đó có các suy đoán khác, Clemens thành Alexandria đề cập đến một số ngày được người ta đưa ra như 20 tháng 5.

Trong nhiều thế kỷ, những sử gia Kitô giáo chấp nhận ngày 25 tháng 12 này. Tuy nhiên, đến đầu thế kỷ XVIII, các học giả bắt đầu đề xuất các cách giải thích khác. Isaac Newton cho rằng lễ Giáng sinh được chọn vào ngày Đông chí - mà theo lịch thời đó rơi vào ngày 25 tháng 12 - bởi vì với các Kitô hữu, Đức Giêsu chính là "Mặt trời công chính" đã được tiên tri trong Malachi 4:2. Năm 1743, một người Đức theo Kháng Cách, Paul Ernst Jablonski cho rằng lễ Giáng sinh được chọn vào ngày 25 tháng 12 là để tương ứng với lễ hội tôn vinh mặt trời Dies Natalis Solis Invicti của người La Mã, ông xem việc này là một sự "ngoại giáo" hóa đã làm tha hóa Giáo hội đích thực. Tuy nhiên có quan điểm ngược lại cho rằng chính lễ hội Dies Natalis Solis Invicti được Hoàng đế Aurelianus thiết lập vào năm 274 hầu như là một nỗ lực nhằm tạo ra một ngày lễ ngoại giáo thay thế cho một ngày vốn đã có ý nghĩa với các Kitô hữu ở Rôma. Năm 1889, học giả Pháp Louis Duchesne cho rằng thời điểm được chọn là ngày Giáng sinh được tính bằng 9 tháng sau sự kiện Truyền tin, ngày Đức Giêsu được hoài thai; truyền thống có từ rất sớm trong Giáo hội liên kết sự chết và sự nhập thể của Đức Giêsu với nhau, theo đó hai sự kiện này rơi vào cùng một ngày trong niên lịch: 25 tháng 3 theo cách tính của Tây phương hoặc 6 tháng 4 theo cách tính của Đông phương. Do vậy, việc ấn định 25 tháng 12 là ngày Giáng sinh không chịu ảnh hưởng từ ngoại giáo, đến khi Hoàng đế Aurelianus muốn biến ngày này thành ngoại giáo thì tới lượt các Kitô hữu tái thích ứng ngày này thành ngày lễ cử hành mừng sinh nhật Đấng Kitô.

Biểu tượng Giáng sinh và ý nghĩa

Vòng lá mùa Vọng

Vòng lá mùa Vọng là vòng tròn kết bằng cành lá xanh thường được đặt trên bàn hay treo lên cao để mọi người trông thấy, trong 4 tuần Mùa Vọng. Cây xanh thường được trang hoàng trong các bữa tiệc của dịp Đông chí - dấu hiệu của mùa đông sắp kết thúc. Trên vòng lá đặt 4 cây nến. 4 cây nến bao gồm ba cây màu tím - màu của Mùa Vọng, cây thứ 4 là màu hồng, là màu của Chúa Nhật thứ Ba mùa Vọng, hay còn gọi là Chúa Nhật Vui mừng (Gaudete Sunday). Hoặc 4 cây nến đỏ, cứ mỗi tuần mùa Vọng đốt 1 cây nến.

Tục lệ này khởi xướng bởi các tín hữu Lutheran ở Đức vào năm 1839 với 24 cây nến gồm 20 nến đỏ và 4 nến trắng, cứ mỗi ngày gần Giáng sinh được đốt thêm một cây nến.

Vòng lá có hình tròn nói lên tính cách sự sống vĩnh hằng và tình yêu thương vô tận của Thiên Chúa. Màu xanh lá nói lên hy vọng rằng Đấng Cứu Thế sẽ đến cứu con người.

Lịch mùa Vọng
Ngoài ra, tại phương Tây, thường có một lịch mùa Vọng là một lịch đặc biệt được sử dụng để đếm hoặc kỷ niệm những ngày chờ đợi đến lễ Giáng Sinh.

Hang đá và máng cỏ

phải|nhỏ|Hang đá và máng cỏ
Vào mùa Giáng sinh, một máng cỏ được đặt trong hang đá (có thể làm bằng gỗ, giấy), được dựng lên trong nhà hay ngoài trời, với các hình tượng Giê-su, Maria, Thánh Giu-se, xung quanh là các thiên sứ, mục đồng cùng các gia súc như bò, lừa để kể lại sự tích Chúa ra đời trong máng cỏ. Bên trên thường có gắn một ngôi sao, biểu trưng cho ngôi sao đã dẫn đường cho các nhà chiêm tinh đến diện kiến Chúa Giáng sinh.

Cây Giáng sinh

Cây Giáng Sinh là cây xanh thường là cây thông được trang hoàng để trình bày trong dịp lễ Giáng Sinh theo phong tục của người Kitô giáo.

Thiệp Giáng sinh

Bắt nguồn từ năm 1843 khi ông Henry Cole (1808 - 1882), một thương gia giàu có nước Anh, đã nhờ John Callcott Horsley (1817 - 1903), một họa sĩ ở Luân Đôn, thiết kế một tấm thiệp thật đẹp để tặng bạn bè. Vào Noel năm đó, Horsley trình làng tấm thiệp đầu tiên trên thế giới và sau đó nó đã in ra 1000 bản. Thiệp Giáng sinh nhanh chóng bùng phát và trở thành mốt thịnh hành ở Anh trong suốt 10 năm kể từ khi Chính phủ Anh thông qua đạo luật năm 1846 cho phép bất kỳ người dân nào gửi thư đến bất kỳ nơi nào với giá rẻ. Không lâu sau, trào lưu này du nhập sang Đức và tới 30 năm sau người Mỹ mới chấp nhận nó.

Quà Giáng sinh

Những món quà biểu lộ tình yêu của mọi người với gia đình và bè bạn. Đối với một số người, những món quà Giáng Sinh còn có một ý nghĩa tín ngưỡng sâu sắc. Đó là lễ kỷ niệm ngày sinh của Giê-su, món quà mà Thiên Chúa đã ban tặng cho con người.

Khi Giê-su cất tiếng khóc chào đời tại Bethlehem trong một cái máng cỏ, ba nhà thông thái (hay nhà chiêm tinh, theo truyền thống cũng là ba vị vua) từ phương Đông đã đến để bày tỏ sự thành kính của mình. Họ mang đến ba món quà quý giá, đó là vàng, nhũ hương và mộc dược. Vàng có ý nói Giêsu là vua, nhũ hương để tuyên xưng Giêsu là Thiên Chúa và mộc dược tiên báo cuộc khổ nạn và sự chết của Giêsu để cứu chuộc nhân loại.

Ba vị vua rất giàu có nhưng những người dân nghèo hầu như chẳng có tài sản cũng mang đến bất cứ những gì họ có thể để tỏ lòng thành kính với Chúa Hài đồng. Những người chăn cừu tặng Giêsu hoa quả và những món đồ chơi nhỏ do chính họ tạo ra.

Theo truyền thuyết xưa, Ông già Noel thường cưỡi xe tuần lộc trên trời, đến nhà có cây thông Giáng sinh và leo qua ống khói để đem đến những món quà cho các em nhỏ đang ngủ và thường để quà trong những chiếc bít tất (vớ).

Ngoài ra, ngày nay ở Việt Nam thì Giáng sinh cũng là dịp để các bạn trẻ có cơ hội gửi cho nhau những món quà, những bó hoa tươi và lời chúc tốt đẹp đến người thân và bạn bè.

Chợ Giáng sinh

Chợ Giáng sinh là một chợ đường phố kiểu truyền thống được tổ chức vào dịp Giáng sinh (thường bắt đầu khoảng 1 tháng trước Lễ Giáng sinh) có nguồn gốc tại vùng đất ngày nay là nước Đức và Đông Bắc nước Pháp. Bắt đầu xuất hiện từ cuối thời Thời kỳ Trung Cổ (khoảng thế kỷ XIV), cho đến nay chợ Giáng sinh vẫn là nét văn hóa truyền thống đặc sắc của Đức, Áo và Đông bắc Pháp trong dịp Giáng sinh cũng như được phổ biến đến nhiều quốc gia khác trên thế giới.

Lễ Giáng Sinh ở các nước

Châu Âu
Ở hầu hết các quốc gia châu Âu, ngày lễ Giáng Sinh vào hai ngày 25 và 26 tháng 12 là ngày nghỉ lễ chính thức có trả lương cho tất cả người lao động. Đối với người châu Âu, theo truyền thống Giáng sinh trước hết là một dịp đoàn tụ gia đình, để mỗi người nói lên tình yêu và tỏ sự quan tâm tới những người thân trong gia đình, họ hàng và với bạn bè, hàng xóm, khi những người con đi làm xa về thăm lại gia đình. Sau buổi thánh lễ vào chiều ngày 24 tháng 12, thường được nối tiếp là một bữa ăn tối chung trong gia đình và trao quà vào lúc nửa đêm; từ buổi chiều là ngoài đường gần như không còn người qua lại. Sáng ngày 25 tháng 12, thường là cả gia đình cùng đi nhà thờ dự thánh lễ.

Tại Đức, các chiều ngày 24 (nửa ngày), ngày 25 và 26 tháng 12 là ngày nghỉ quốc gia có trả lương và không được phép mở cửa tiệm buôn bán (ngoại trừ tại nhà ga xe lửa hoặc sân bay). Chiều tối và đêm 24 tháng 12 là nằm trong danh sách luật "những ngày lễ yên lặng" (Stille Tage), có những luật cấm tùy theo các bang như cấm tổ chức khiêu vũ, cấm làm ồn, cấm tổ chức tất cả các sự kiện giải trí bên ngoài nhà....

Tại Anh và các quốc gia Thịnh vượng chung Anh có truyền thống trao quà vào Ngày tặng quà 26 tháng 12.

Hà Lan
Cũng như các quốc gia Tây Âu khác, tại Hà Lan không khí lễ hội bắt đầu từ mùa Vọng, đặc biệt là từ đêm 6 tháng 12, đêm thánh Nicolas. Món quà của thánh Nicolas tặng cho ba chị em nghèo khổ qua chiếc ống khói và phong tục treo tất ở ống khói có thể được bắt nguồn từ câu chuyện này. Theo truyền thuyết, mỗi năm vị Thánh bổn mạng ở Amsterdam này đi thuyền tới thành phố với người cộng sự của mình là Black Peter ăn mặc như một người Moor. Họ được đón chào nồng nhiệt. Mọi người trao đổi quà với nhau và họ náo nức chuẩn bị cho mùa Giáng sinh.

Hoa Kỳ
Giáng Sinh là ngày lễ lớn nhất ở Hoa Kỳ, tương tự với Tết Nguyên Đán ở Việt Nam, đều nhấn mạnh đến ý nghĩa sum họp gia đình. Sau lễ Tạ ơn vào Thứ Năm cuối cùng của tháng 11, dân chúng lẫn những nơi buôn bán bắt đầu chuẩn bị cho lễ Giáng Sinh.

Hungary
Theo truyền thống, các gia đình Hungary vẫn ăn chay cho đến hết ngày 24 tháng 12 và bữa chay tối chung ngày 24 tháng 12 của cả gia đình được chuẩn bị chu đáo với các món táo, hạnh nhân, mật ong và tỏi, các loại ngũ cốc, kèm xúp đậu nấu với bơ, sau này khi tục lệ ăn chay được nới lỏng, họ có thể thêm món súp cá hoặc bắp cải nhồi thịt. Cũng theo phong tục, bà chủ nhà không được rời bàn tiệc trong suốt buổi ăn và mọi người đứng ăn, và rơm được đặt dưới bàn để tưởng nhớ sự tích Chúa Giêsu ra đời trong máng cỏ.

Nga
Với Chính thống giáo Nga, cũng như Chính thống giáo tại các nước Đông Âu và Đất thánh Jerusalem, Giáng sinh rơi vào ngày 7 tháng 1 bởi họ dùng lịch Julius chứ không dùng lịch Gregorius có từ thế kỷ XVI. Ông già Tuyết trong ngày Giáng sinh theo Chính thống giáo Nga có vẻ ngoài tương tự như "đồng nghiệp" ở phương Tây nhưng mặc áo màu xanh và có một người cháu đi theo trợ giúp là Công chúa Tuyết. Công chúa là người trao quà cho trẻ em. Với nhiều người Nga, lý do chính để ăn mừng Giáng sinh không phải bản thân ngày lễ này, mà đây là dịp để nghỉ ngơi.

Nhật Bản
Nhật Bản không có ngày nghỉ lễ Giáng Sinh chính thức. Giáng Sinh ở Nhật Bản không mang nhiều màu sắc tôn giáo. Từ đầu tháng 12, phố xá đã bắt đầu treo đèn trang trí. Các trung tâm lớn ở Tokyo như ga Tokyo, Ikebukuro, Shinjuk, Shibuya, Rokpongi, Ginza v.v. đều treo đèn rất đẹp. Đặc biệt nổi tiếng có lẽ là hành lang đèn có tên "Tokyo Millenario" do đạo diễn mỹ thuật người Ý tên là Valerio Festi thiết kế chạy dài 800 m tại Marunouchi gần ga Tokyo. Người Nhật thường gọi Ông già Noel là Santa-san (サンタさん) nhằm tăng thêm sự dễ thương và kính mến cho ông vốn đã là một phần văn hóa của họ.

Gần đến ngày Giáng Sinh tại các quảng trường đều có đặt cây thông. Các siêu thị bán nhiều mặt hàng cho lễ Giáng Sinh như giày ủng đỏ đựng đầy bánh kẹo bên trong, các vòng lá thông gắn băng lụa đỏ và chuông mạ vàng, có cả bánh ngọt mùa Giáng Sinh của châu Âu như panettone có xuất xứ từ Italia. Một số nhân viên bán hàng hóa trang thành ông già Noel khi phục vụ khách hàng. Các cửa hàng bách hóa lớn  mở cửa đến 11 giờ đêm, làm việc cả 31 tháng 12 và 1 tháng 1. Trai gái thường lấy mùa Giáng Sinh để tỏ tình, tặng quà nhau mang ý nghĩa đặc biệt nhưng các   chủ yếu toàn yêu cho có rồi mai lại như "người dưng nước lã" không còn quan tâm đến nhau nữa. Vào đêm Giáng Sinh các gia đình Nhật thường ăn bánh ngọt mùa Giáng Sinh do họ tự làm hoặc mua ở hiệu, nhưng chủ yếu vẫn là rủ đi ăn KFC và gọi Colonel Sanders là "Santa-san thời hiện đại".

Việt Nam

Giống như Nhật Bản, dù không phải là ngày nghỉ chính thức tại Việt Nam nhưng Giáng sinh vẫn được coi như một ngày lễ chung, được tổ chức vào tối 24 và kéo sang ngày 25 tháng 12. Một số công ty, tổ chức tư nhân có thể cho nhân viên nghỉ trong ngày Giáng sinh. Trong những ngày này, cây thông Nô-en được trang trí ở nhiều nơi, có thể là cây nhân tạo làm bằng nhựa, hoặc cây thật thường là thông ba lá hoặc thông đuôi ngựa, trong khi ở các nước phương tây dùng đa dạng các loài thông, vân sam, lãnh sam. Trên cây, người ta thường treo các đồ trang trí nhiều loại nhưng thường có những cặp chuông, dây giả tuyết, những chiếc ủng, các gói quà tượng trưng và đèn trang trí giống như các nước phương Tây.

Lễ Giáng sinh ở Việt Nam là một dịp sinh hoạt văn hóa cộng đồng. Và cũng giống như Nhật Bản, trong đêm Giáng Sinh là dịp để, những đôi "tình nhân" âu yếm tặng quà cho nhau, trẻ em háo hức chờ sự xuất hiện của ông già Noel, gia đình bè bạn cùng nhau mở tiệc vui lễ (ở Mỹ khi cặp đôi đứng cạnh nhau sẽ trao cho nhau một nụ hôn)

Đặc biệt là những người Công giáo thì chuẩn bị tham dự thánh lễ tại thánh đường giáo xứ hoặc giáo họ của mình.

Hoạt cảnh giáng sinh
Bài chi tiết: Hoạt cảnh giáng sinh

Theo truyền thống Cơ đốc giáo, cảnh Chúa giáng sinh (còn được gọi là cảnh máng cỏ, cũi, crèche (/ krɛʃ / hoặc / kreɪʃ /), hoặc trong tiếng Ý presepio hoặc presepe, hoặc Bethlehem) là một loại triển lãm đặc biệt trong mùa Giáng sinh, sự trang trí này nhằm đại diện cho sự ra đời của Chúa Giê-su. Mặc dù thuật ngữ "cảnh giáng sinh" có thể được sử dụng cho bất kỳ hình ảnh đại diện nào về chủ đề rất phổ biến là Lễ giáng sinh của Chúa Giê-su trong nghệ thuật, nó có ý nghĩa chuyên biệt hơn đề cập đến các màn trình diễn theo mùa, hoặc sử dụng các nhân vật mô hình trong bối cảnh hoặc tái hiện được gọi là "sự giáng sinh sống động cảnh "(hoạt cảnh) trong đó con người và động vật thực tham gia. Các cảnh giáng sinh trưng bày các nhân vật đại diện cho sự giáng sinh của Chúa Giêsu, Đức Mẹ Maria và Thánh Giuse.

Đối kháng
Việc tổ chức lễ Giáng sinh từng bị chống đối trong một số trường hợp. Người Thanh giáo khi lên nắm quyền tại Anh và Bắc Mỹ vào giữa thế kỷ 17 đã cấm mừng lễ Giáng sinh, cũng như Nghị viện Scotland do người Trưởng lão phái nắm giữ đã ra luật cấm lễ Giáng sinh từ 1637 tới 1690.

Gerry Bowler trong cuốn sách năm 2016 Christmas in the Crosshairs: Two Thousand Years of Denouncing and Defending the World's Most Celebrated Holiday (Giáng Sinh trong tầm ngắm: Hai nghìn năm bài trừ và bảo vệ dịp lễ trọng thể nhất thế giới) viết rằng từng có những 'cuộc chiến' chống lễ Giáng Sinh qua nhiều thế kỷ, và các chế độ toàn trị đều bài xích hoặc cố biến lễ Giáng Sinh thành một thứ lễ hội phục vụ chính trị: Cụ thể là Gerry Bowler cho hay khi những người Bolshevik lên nắm quyền tại Nga, Lenin đã ra lệnh cho công an mật bắn chết ai dám bỏ ngày đi làm để ở nhà mừng lễ Giáng Sinh. Sau đó, hình ảnh Stalin được xây dựng tương tự ông già Giáng Sinh: một cụ già đôn hậu, đem quà cho trẻ con. Chế độ phát-xít Đức tuy không cấm hẳn Giáng Sinh nhưng thay đổi lời bài hát về lễ này để ca ngợi Hitler.

Các nhà nước vô thần như Liên Xô, Trung Quốc, và một số nước đa số theo Hồi giáo như Somalia, Tajikistan và Brunei cũng cấm lễ Giáng sinh.

Xem thêm

 Mùa Vọng và Mùa Giáng sinh
 :Thể loại:Nhạc Giáng sinh
 :Thể loại:Phim Giáng sinh
 Chợ Giáng sinh
 Bánh khúc cây
 Món quà Giáng sinh, truyện ngắn của O. Henry
 Hưu chiến lễ Giáng Sinh
 Nhà thờ Giáng Sinh
 Lễ Phục Sinh: một lễ quan trọng khác của người Kitô giáo

Chú thích
Ghi chú

Nguồn

Liên kết ngoài

 "O Holy Night", sung by the Choir of King's College, Đại học Cambridge {100 Years of Nine Lessons & Carols}

Ngày lễ mùa đông
Ngày lễ
Ngày lễ và Ngày Hành động trong tháng Mười Hai
Lễ Kitô giáo
Văn hóa phương Tây


title: Rocourt-Saint-Martin

text:
Rocourt-Saint-Martin  là một xã ở tỉnh Aisne, vùng Hauts-de-France thuộc miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aisne

Tham khảo

Rocourtsaintmartin


title: Fontellas

text:
Fontellas là một đô thị trong tỉnh và cộng đồng tự trị Navarre, Tây Ban Nha. Đô thị này có dân số là 782 người. Đô thị nằm ở độ cao 276 m trên mực nước biển.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị ở Navarre


title: Ectoedemia chlorantis

text:
Ectoedemia chlorantis là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được miêu tả bởi Edward Meyrick năm 1928. Nó được tìm thấy ở Ontario.

Sải cánh dài khoảng 9 mm.

Chú thích

Tham khảo

Ectoedemia


title: Schindhard

text:
Schindhard  là một đô thị thuộc huyện Südwestpfalz, trong bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Đô thị này có diện tích 4,36 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 595 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Südwestpfalz


title: Hylaeus pirus

text:
Hylaeus pirus là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Dathe mô tả khoa học năm 1986.

Chú thích

Tham khảo

P
Động vật được mô tả năm 1986


title: Epiphragma oxyphallus

text:
Epiphragma oxyphallus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Epiphragma
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Acromyrmex disciger

text:
Acromyrmex disciger là một loài kiến ăn lá Tân Thế giới, trong họ Myrmicinae thuộc chi Acromyrmex. Loài này thuộc một trong hai chi kiến nấm thuộc tông Attini.

Xem thêm
List of leafcutter ants

Chú thích

Tham khảo

Acromyrmex


title: Danh sách tác giả manga

text:
Từ tiếng Nhật "mangaka" để chỉ các họa sĩ truyện tranh, không kể tới quốc tịch. Danh sách sau tập hợp các họa sĩ truyện tranh Nhật Bản.

Danh sách các mangaka
Tên người được viết theo lối phương Tây (tên trước họ), trong khi tên theo chữ kanji được viết theo lối Đông Á (họ trước tên). Nhiều người trong số đó sử dụng bút danh.

A
 Arai Kiyoko
 Arina Tanemura
 Mitsuru Adachi (あだち 充)
 Aida Yu (相田 裕)
 Aihara Koji (相原 コージ)
 Aihara Miki (相原 実貴)
 Aimoto Mizuho (愛本 みずほ)
 Akagi Ryu (あかぎ りゅう)
 Tamiko Akahoshi (赤星 たみこ)
 Toreno Akai (紅井 採乃)
 Akaishi Michiyo (赤石 路代)
 Ken Akamatsu (赤松 健)
 Fujio Akatsuka (赤塚 不二夫)
 Gomoku Akatsuki (あかつき ごもく)
 Sho Akechi (明智 抄)
 Aki Ito (秋糸)
 Akira Kojima (小島 あきら)
 Osamu Akimoto (秋本 治) trước là Tatsuhiko Yamadome (山止たつひこ)
 George Akiyama (ジョージ 秋山)
 Yoshitaka Amano (天野 喜孝)
 Natsumi Ando (安藤 なつみ)
 Yuma Ando (安藤 夕馬)
 Moyoco Anno (安野 モヨコ)
 Nobuyuki Anzai (安西 信行)
 Futaba Aoi
 Hana Aoi (青井 はな)
 Yasuko Aoike (青池 保子)
 Mitsue Aoki (青木 光恵)
 Takao Aoki (青木 たかお)
 Tetsuo Aoki (あおき てつお)
 Yuji Aoki (青木 雄二)
 Gosho Aoyama (青山 剛昌)
 Hideki Arai (新井 秀樹)
 Hiromu Arakawa (荒川 弘)
 Hirohiko Araki (荒木 飛呂彦)
 Hiroyuki Asada (浅田 弘幸)
 Yū Asagiri (あさぎり 夕)
 Yuya Asahina (朝比奈 ゆうや)
 Masashi Asaki (朝基 まさし)
 Maru Asakura (亜桜 まる)
 Sekaiichi Asakura (朝倉 世界一)
 Kia Asamiya (麻宮 騎亜)
 Hitoshi Ashinano (芦奈野 ひとし)
 Min Ayahana (彩花 みん)
 Rando Ayamine　(綾峰 欄人)
 Kiyohiko Azuma (あずま きよひこ)
 Ryō Azumi (あずみ 椋)
Anh Konge (Gege svetost)

B
 Buron son (武論 尊)
 Francesco Bellissimo (ベリッシモ・フランチェスコ・喜広)
 Frédéric Boilet (フレデリック・ボワレ)
 Noboru Baba (馬場 のぼる)

C
 Akio Chiba (ちばあきお hoặc 千葉 亜喜生)
 Tetsuya Chiba (ちば てつや)
 Nanae Chrono (黒乃 奈々絵)
 Clamp (クランプ)
 Chie Shinohara (篠原千絵)

D

E
 Tatsuya Egawa (江川 達也)
 Hisashi Eguchi (江口 寿志)
 Eiki EIKI (影木 栄貴)
 Hiroki Endo (遠藤 浩輝)
 Kei Enue

F
 Mihona Fujii (藤井 みほな)
 Ryu Fujisaki (藤崎 竜)
 Tohru Fujisawa (藤沢 とおる Fujisawa Tōru)
 Kosuke Fujishima (藤島 康介)
 Kazuhiro Fujita (藤田 和日郎)
 Maguro Fujita (藤田 まぐろ)
 Eiichi Fukui (福井 英一)
 Haruka Fukushima
 Tetsuji Fukushima (ふくしま てつじ)
 Sho Fumimura (史村 翔) (xem Yoshiyuki Okamura)
 Kou Fumizuki (文月 晃 Fumizuki Kō)
 Minoru Furuya (古谷 実)
 Mitsutoshi Furuya
 Usamaru Furuya (古屋 兎丸)

G
 Aoyama Gōshō
 Gamō Hiroshi (ガモウひろし)
 Gotoh Keiji (後藤圭二)
 GotoP (ごとP)

H
 Moto Hagio (萩尾 望都)
 Kazushi Hagiwara (萩原 一至)
 Nikku Hall
 Pink Hanamori (花森 ぴんく)
 Kazuichi Hanawa (花輪 和一)
 Tetsuo Hara (原 哲夫)
 Machiko Hasegawa (長谷川 町子)
 Bisco Hatori (葉鳥 ビスコ)
 Ikuko Hatoyama (鳩山 郁子)
 Tomoko Hayakawa (はやかわ ともこ)
 Daisuke Higuchi (樋口 大輔)
 Tachibana Higuchi (樋口 橘)
 Aoi Hiiragi (柊 あおい)
 Hideshi Hino (日野 日出志)
 Hiroshi Hirata (平田 弘史)
 Kenshi Hirokane (弘兼 憲史)
 Saki Hiwatari (日渡 早紀)
 Kyoko Hikawa (ひかわ きょうこ)
 Tsukasa Hojo (北条 司)
 Masaya Hokazono (外薗 昌也)
 Akiyoshi Hongo (本郷 あきよし)
 Yuji Horii (堀井 雄二)
 Yukinobu Hoshino (星野 之宣)
 Mochiru Hoshisato (星里 もちる)
 Yumi Hotta (ほった ゆみ)

I
 Yukari Ichijo (一条　ゆかり）
 Masayuki Ikagawa(石川 雅之)
 Mikio Igarashi (いがらし みきお)
 Yumiko Igarashi (いがらし ゆみこ)
 Riyoko Ikeda (池田 理代子)
 Ryoichi Ikegami (池上 遼一)
 Koi Ikeno (池野 恋)
 Go Ikeyamada
 Mia Ikumi (征海未亜)
 Ichiko Ima
 Yasue Imai
 Santa Inoue (井上 三太)
 Takehiko Inoue (井上 雄彦)
 Hisaichi Ishii (いしい ひさいち)
 Takashi Ishii
 Kyuta Ishikawa (石川 球太)
 Shotaro Ishinomori (石ノ森 章太郎)
 Keisuke Itagaki (板垣 恵介)
 Akira Itou (伊藤 彰)
 Junji Ito (伊藤 潤二)
 Sei Itoh (伊藤 勢)
 Takehiko Ito (伊東 岳彦)
 Hitoshi Iwaaki (岩明 均)
 Mariko Iwadate (岩館　真理子）
 Kaneyoshi Izumi (和泉 かねよし)
 Rei Izumi
 Ikuemi Ryo (いくえみ綾)
 Nanzaki Iku (南崎 いく) - Nanzaki Iku cũng đã được xuất bản Mai-hime doujinshi dưới bí danh 'どろぱんだTOURS' còn gọi là Doropanda TOURS

J
 U-Jin (遊人)

K
 Kanata Kara
 Naoyuki Kageyama (影山なおゆき)
 Narumi Kakinouchi (垣野内 成美)
 Yoko Kamio (神尾 葉子)
 Akimine Kamijyo (上条 明峰)
 Atsushi Kamijyo (上條 敦士)
 Yozaburo Kanari (金成 陽三郎)
 Atsushi Kaneko (カネコ アツシ)
 Yukio Kanesada (かねさだ 雪緒)
 Masaomi Kanzaki (神崎 将臣)
 Ayumi Kasai (笠井 あゆみ)
 Rurika Kasuga (春日 るりか)
 Kazuhiko Kato (Monkey Punch)
 Masakazu Katsura (桂 正和)
 Kaiji Kawaguchi (かわぐち かいじ)
 Yumiko Kawahara (川原 由美子)
 Mika Kawamura (川村 美香)
 Mizuki Kawashita (河下 水希)
 Yuana Kazumi (和深 ゆあな)
 Michiyo Kikuta (菊田 みちよ)
 Masashi Kishimoto (岸本 斉史)
 Seishi Kishimoto (岸本 聖史)
 Yukito Kishiro (木城 ゆきと)
 Rakuten Kitazawa (北沢 楽天)
 Mohiro Kitoh (鬼頭 莫宏)
 Kiyochika Kobayashi (小林 清親)
 Miyuki Kobayashi
 Jin Kobayashi
 Yoshinori Kobayashi (小林 善範)
 Koge-Donbo (コゲどんぼ) còn gọi là Kokoro Koharuno (小春こころ)
 Goseki Kojima (小島 剛夕)
 Satoshi Kon (今 敏)
 Takeshi Konomi (許斐 剛)
 Tsukasa Kotobuki (ことぶき つかさ)
 Yun Kouga (高河 ゆん)
 Seo Kouji (瀬尾 公治)
 Hirano Kouta (平野耕太)
 Tite Kubo (久保 帯人)
 Yuichi Kumakura (熊倉 裕一)
 Iou Kuroda (黒田 硫黄)
 Shosuke Kurakane (倉金 章介)
 Iou Kuroda (黒田 硫黄 Kuroda Iō)
 Masami Kurumada (車田 正美)
 Fusako Kuramochi (くらもち ふさこ)
 Hidenori Kusaka (日下 秀憲)
 Maki Kusumoto (楠本 まき)
 Jiro Kuwata (桑田 二郎)
 Noboru Kawasaki (川崎のぼる)

L
 M. Alice LeGrow
 Little Fish

M
 Henmaru Machino (町野 変丸)
 Takeshi Maekawa (前川 たけし)
 Miyako Maki (牧 美也子)
 Yoko Maki (槙ようこ)
 Tateno Makoto (立野 真琴)
 Gataro Man (漫☆画太郎)
 Suehiro Maruo (丸尾 末広)
 Hiro Mashima (真島 ヒロ)
 Hiroshi Masumura (ますむら ひろし)
 Sanami Matoh (真東 砂波)
 Izumi Matsumoto (まつもと 泉)
 Jiro Matsumoto (松本 次郎)
 Leiji Matsumoto (松本 零士)
 Taiyo Matsumoto (松本 大洋)
 Tomo Matsumoto (マツモト　トモ)
 Seiji Matsuyama (松山 せいじ)
 Hino Matsuri (樋野 まつり)
 Yoko Matsushita (松下 容子)
 Mineo Maya (魔夜 峰央)
 Tohya Miho (凍耶 美穂)
 Ryoji Minagawa (皆川 亮二)
 Haruka Minami (みなみ 遥)
 Kazuya Minekura (峰倉 かずや)
 Suzue Miuchi (美内 すずえ)
 Kentaro Miura (三浦 建太郎)
 Riko Miyagi (宮城 理子)
 Kaho Miyasaka (宮坂 香帆)
 Hayao Miyazaki (宮崎 駿)
 Megumi Mizusawa (水沢めぐみ)
 Kyoko Mizuki (水木 杏子)
 Shigeru Mizuki (水木 しげる)
 Wakako Mizuki (水樹 和佳子)
 Hideko Mizuno (水野 英子)
 Junko Mizuno (水野 純子)
 Setona Mizushiro (水城 せとな)
 Minetaro Mochizuki (望月 峯太郎)
 Reiko Momochi (ももち 麗子)
 Jimpachi Mōri (毛利 甚八)
 Kaoru Mori (森 薫)
 George Morikawa (森川 ジョージ)
 Ai Morinaga (森永 あい)
 Masanori Morita(森田 まさのり)
 Daisuke Moriyama (森山 大輔)
 Milk Morizono (森園 みるく)
 Daijiro Morohoshi (諸星 大二郎)
 Hagio Moto (萩尾望都)
 Hiroshi Motomiya (本宮 ひろ志)
 Natsumi Mukai (迎 夏生)
 Nemu Mukudori (夢来鳥 ねむ)
 Maki Murakami (真紀村上)
 Shintaro Mugiwara (慎太郎麦わら)
 Motoka Murakami (村上 もとか)
 Hiromu Mutou (武藤 啓)
 A-ko Mutsu　（陸奥A子）

N
 Go Nagai (永井 豪)
 Satoru Nagasawa (長沢 智)
 Takumi Nagayasu (ながやす 巧)
 Hisaya Nakajo (中条 比紗也)
 Nagamu Nanaji (七路 眺)
 Kiriko Nananan (魚喃 キリコ)
 Aoi Nanase (七瀬 葵)
 Kaori Naruse (成瀬 かおり)
 Yuri Narushima (なるしま ゆり)
 Yoshinori Natsume (夏目 義徳)
 Mie Nekoi (猫井 ミィ)
 Yasuhiro Nightow (内藤 泰弘)
 Tsutomu Nihei (弐瓶 勉)
 Keiko Nishi (西 炯子)
 Shinji Nishikawa (西川 伸司)
 Shinobu Nishimura (西村 しのぶ)
 Tatsuo Nitta (新田 たつお)
 Junichi Nojo (能條 純一)
 Eiji Nonaka (野中 英次)

O
 Oh! great còn gọi là Ito Ogure (大暮 維人)
 Tsugumi Ohba (大場 つぐみ)
 Miho Obana (小花 美穂)
 Takeshi Obata (小畑 健)
 Eiichiro Oda (尾田 栄一郎)
 Saori Oguri (小栗 左多里)
 Yumiko Ohshima (大島 弓子)
 Yoshiyuki Okamura (còn gọi là. Sho Fumimura)
 Reiko Okano (岡野 玲子)
 Kyoko Okazaki (岡崎 京子)
 Hiroya Oku (奥 浩哉)
 Hitoshi Okuda (奥田 ひとし)
 Toshihiro Ono (小野 敏洋)
 Yūkō Osada (長田 悠幸)
 Towa Oshima (大島 永遠)
 Katsuhiro Otomo (大友 克洋)
 Minami Ozaki (尾崎 南)
 Lynn Okamoto (岡本 倫)

P
 PEACH-PIT
 Peach

R
 Makoto Raiku (雷句 誠)
 Marimo Ragawa (羅川 真里茂)
 Koshi Rikdo (六道 神士 Rikudō Kōshi)

S
 Yoshiyuki Sadamoto (貞本 義行)
 Rieko Saibara (西原 理恵子)
 Fumi Saimon (柴門 ふみ)
 Chiho Saito (さいとう ちほ)
 Takao Saito (さいとう たかを)
 Hisashi Sakaguchi (坂口 尚)
 Yasuko Sakata (坂田 靖子)
 Kenichi Sakura (佐倉 ケンイチ)
 Momoko Sakura (さくら ももこ)
 Erica Sakurazawa (桜沢 エリカ)
 Hiroaki Samura (沙村 広明)
 Riku Sanjo (三条 陸)
 Noriko Sasaki (佐々木 倫子)
 Shio Satō (佐藤 史生)
 Machiko Satonaka （里中 満智子）
 Akira Segami (瀬上 あきら)
 Shizuru Seino (清野 静流)
 Ayumi Shiina (椎名 あゆみ)
 Iori Shigano (しがの 夷織)
 Kazuhiko Shimamoto (島本 和彦)
 Reiko Shimizu　（清水 玲子）
 Chie Shinohara (篠原千絵)
 Shinju Arisa
 Kaoru Shintani (新谷 かおる)
 Kotobuki Shiriagari (しりあがり 寿)
 Masamune Shirow (士郎 正宗)
 Kouyu Shurei (珠黎こうゆ)
 Kenichi Sonoda (園田 健一)
 Hideaki Sorachi (空知 英秋)
 Fuyumi Soryo (惣領 冬実)
 Shigeru Sugiura (杉浦 茂)
 Yukiru Sugisaki (杉崎 ゆきる)
 Natsuki Sumeragi (皇 なつき)
 Ganma Suzuki (鈴木 ガンマ)

T

 Megumi Tachikawa (立川 恵)
 Kaoru Tada (多田 かおる)
 Yumi Tada (多田 由美)
 Harada Taeko 原田　妙子)
 Sho-U Tajima (田島 昭宇)
 Tony Taka
 Shinichiro Takada (高田 慎一郎)
 Yuzo Takada (高田 裕三)
 Kagami Takaya (鏡 貴也)
 Natsuki Takaya (高屋 奈月)
 Yoshiki Takaya (高屋 良樹)
 Rie Takada (高田 りえ)
 Yuzo Takada (高田 裕三)
 Kan Takahama (高浜 寛)
 Kazuki Takahashi (高橋 和希)
 Koji Takahashi (高橋 幸慈)
 Mitsuba Takanashi (高梨 みつば)
 Rumiko Takahashi (高橋 留美子)
 Shin Takahashi (高橋 しん)
 Tsutomu Takahashi (高橋 ツトム)
 Yoichi Takahashi (高橋 陽一)
 Yousuke Takahashi (高橋 葉介)
 Hinako Takanaga (高永 ひなこ)
 Fumiko Takano (高野 文子)
 Hiroyuki Takei (武井 宏之)
 Keiko Takemiya (竹宮 惠子)
 Izumi Takemoto (竹本 泉)
 Kozue Takeuchi (武内 こずえ)
 Naoko Takeuchi (武内 直子)
 Yumi Tamura (田村 由美)
 Arina Tanemura (種村 有菜)
 Jirō Taniguchi (谷口 ジロー)
 Tomoko Taniguchi (たにぐち 智子)
 Yoshihiro Tatsumi (辰巳 ヨシヒロ)
 Katsuya Terada (寺田 克也)
 Buichi Terasawa (寺沢 武一)
 Osamu Tezuka (手塚 治虫)
 Izumi Tōdō (東堂いづみ)
 Yoshihiro Togashi (冨樫 義博)
 Yoshuren Tokai(N/A)
 Hitoshi Tomizawa (富沢 ひとし)
 Saho Tono (冬野さほ)
 Akira Toriyama (鳥山 明)
 Kei Toume (冬目 景)
 Ema Toyama
 Shuko Toyama
 Masami Tsuda (津田 雅美)
 Yoshiharu Tsuge (つげ 義春)
 Yumi Tsukirino (つきりの ゆみ)
 Sakura Tsukuba (筑波 さくら)
 Taku Tsumugi (紡木 たく)
 Jiro Tsunoda (つのだ じろう)
 Daisaku Tsuru (都留 泰作)
 Kenji Tsuruta (鶴田 謙二)
 Watanabe Taeko(渡邊多惠子)
 Yana Toboso

U
 Masashi Ueda (植田 まさし)
 Miwa Ueda (上田 美和)
 Naoki Urasawa (浦沢 直樹)
 Yoshito Usui (臼井 儀人)
 Kazuo Umezu (楳図 かずお)
 Chica Umino (羽海野 チカ)
 Yuki Urushibara (漆原 友紀)
 Satoshi Urushihara (うるし原 智志)
 Hiroyuki Utatane (うたたね ひろゆき / 一二三 四五)

W
 Taeko Watanabe (渡辺 多恵子)
 Masako Watanabe (わたなべ まさこ)
 Yoshitomo Watanabe (渡辺 祥智)
 Yuu Watase (渡瀬 悠宇)
 Nobuhiro Watsuki (和月 伸宏)

Y
 Kentaro Yabuki (矢吹 健太朗)
 Yuu Yabuchi (やぶうち 優)
 Yu Yagami (矢上 裕)
 Norihiro Yagi (八木 教広)
 Yoshihiro Yamada (山田　芳裕)
 Akihiro Yamada (山田 章博)
 Naito Yamada (やまだ ないと)
 Nanpei Yamada (山田 南平)
 Tatsuhiko Yamagami (山上 たつひこ)
 Ryoko Yamagishi (山岸　凉子)
 Naoki Yamamoto (山本 直樹)
 Kazue Yamamoto (山本 和枝)
 Sumika Yamamoto (山本 鈴美香)
 Tomomi Yamashita (山下 友美)
 Waki Yamato (大和 和紀)
 Yoshikazu Yasuhiko (安彦 良和)
 Ai Yazawa (矢沢 あい)
 Nao Yazawa (谷沢 直)
 Naoki Yokouchi (横内 なおき)
 Mitsuteru Yokoyama (横山 光輝)
 Takaba Yoku (鷹羽 翌)
 Akimi Yoshida (吉田 秋生)
 Sensya Yoshida (吉田 戦車)
 Tatsuo Yoshida (吉田 竜夫)
 Kanji Yoshikai (吉開 寛二)
 Fumi Yoshinaga (よしなが ふみ)
 Wataru Yoshizumi (吉住 渉)
 Lee Young You (이영유)
 Yudetamago (ゆでたまご)
 Kaori Yuki (由貴 香織里)
 Masami Yuki (ゆうき まさみ)
 Shimizu Yuki (志水 ゆき)
 Kagami Yoshimizu (美水 かがみ)

Tham khảo


title: Quận lỵ

text:
Quận lỵ (tiếng Anh: county seat) là trung tâm quản lý một quận, nhiều khi là thành phố lớn nhất, ở nhiều quốc gia.

Việt Nam
Thời Việt Nam Cộng hòa, Quận là đơn vị hành chính trực tiếp dưới tỉnh (bất kể là khu vực đô thị hay thôn quê) và quận lỵ được dùng để chỉ lỵ sở của đơn vị đó. Quận lỵ được đặt trong một xã, nhưng chỉ một phần của một xã. Ngày nay tại Việt Nam, quận là đơn vị hành chính trực thuộc một thành phố trực thuộc trung ương và chỉ dành cho khu vực thành thị (bên cạnh huyện dành cho khu vực nông thôn). Khái niệm quận lỵ (trung tâm quận) ít còn được dùng nhưng khái niệm huyện lỵ (trung tâm huyện) vẫn còn được dùng.

Hoa Kỳ & Canada
Ở những tiểu bang vùng Tân Anh của Hoa Kỳ và những Tỉnh Duyên hải tại Canada, danh từ "shire town" cũng được dùng, nhưng chỉ được sử dụng chính thức ở Vermont.

Các quận ở Louisiana được gọi là "parish" (nguyên nghĩa là giáo xứ do ảnh hưởng lịch sử của Giáo hội Công giáo từ thời thuộc Pháp và Tây Ban Nha). Trong khi đó Alaska dùng "borough" (tức là khu vực lớn của tiểu bang). Lỵ sở của "parish" gọi là "parish seat" và "borough" là "borough seat".

Tỉnh Ontario của Canada, ngoài "quận" còn dùng những danh từ như "territorial district" (lãnh khu), "district municipality" (thị xã khu vực), "metropolitan municipality" (thị xã đô thành), và "regional municipality" (thị xã vùng), tất cả đều tương đương với quận.

Anh
Ở Anh, Wales, và Ireland, "county town" được sử dụng. Thuật ngữ này chỉ phổ biến ở Scotland và Bắc Ireland, nhưng hai xứ này của Anh nay không còn chia ra thành quận nữa – thay vì đó, nó được chia ra thành miền và huyện.

Tham khảo

Thủ đô
Quận Mỹ
Thành phố của Hoa Kỳ


title: Hellinsia speideli

text:
Hellinsia speideli là một loài bướm đêm thuộc họ Pterophoridae. Nó được tìm thấy ở Palawan, Samar và Luzon.

Sải cánh dài 13–15 mm. Con trưởng thành bay vào tháng 3 và tháng 4.

Chú thích

Tham khảo

Hellinsia


title: Eusimplex

text:
Eusimplex là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Acontiinae


title: Copelatus capensis

text:
Copelatus capensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Sharp miêu tả khoa học năm 1882.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Copelatus


title: Tipulodina joana

text:
Tipulodina joana là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Tipulodina


title: Styringomyia sjostedti

text:
Styringomyia sjostedti là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Tham khảo

<references>

Liên kết ngoài

Styringomyia
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Tetralobus rotundifrons

text:
Tetralobus rotundifrons là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Guerin miêu tả khoa học năm 1847.

Chú thích

Tham khảo

Tetralobus


title: Antipodia chaostola

text:
The Chaostola Skipper (Antipodia chaostola) là một loài bướm ngày thuộc họ Hesperiidae. Nó được tìm thấy dọc theo bờ biển của Victoria, New South Wales và Tasmania.

Sải cánh dài khoảng 30 mm.

Ấu trùng ăn Cyperaceae species, bao gồm Gahnia filifolia, Gahnia grandis, Gahnia microstachya, Gahnia radula và Gahnia sieberiana.

Phụ loài
Antipodia chaostola chaostola (New South Wales)
Antipodia chaostola chares (Victoria)
Antipodia chaostola leucophaea (Tasmania)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Australian Caterpillars

Antipodia


title: Calliclava albolaqueata

text:
Calliclava albolaqueata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Drilliidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Calliclava


title: Bãi đá cổ Sa Pa

text:
Bãi đá cổ Sa Pa là khu di tích các khối đá có khắc hoa văn và ký tự cổ, tại vùng đất thung lũng Mường Hoa thuộc các xã Mường Hoa và Tả Van, thị xã Sa Pa, tỉnh Lào Cai .

Bãi đá cổ có diện tích khoảng 8 km², nằm cách thị xã Sa Pa chừng 8 km.

Tháng 10/1994 Bộ Văn hóa Thông tin công nhận bãi đá cổ Sa Pa là di tích lịch sử cấp quốc gia Việt Nam. Tháng 11/1997 Nhà nước Việt Nam đề nghị UNESCO công nhận di tích này là di sản văn hóa thế giới  nhưng thất bại (xem Di sản thế giới tại Việt Nam) .

Bãi đá cổ Sa Pa là một trong những di sản thiên nhiên quý giá, không chỉ chuyển tải vẻ đẹp nguyên sơ của một vùng đất mà còn thu hút khách du lịch.

Phát hiện và khảo sát
Bãi đá cổ Sa Pa được nhà khảo cổ người Pháp gốc Nga Victor Goloubev của trường Viễn Đông Bác Cổ phát hiện vào năm 1925. Ông đã đưa ra những giả thuyết giải thích về các hoa văn này .

Bãi đá trải rộng 8 km² với gần 200 khối đá là một di chứng về sự xuất hiện của con người ở đây từ xa xưa. Ở đây xuất hiện những hoa văn kỳ lạ trên đá với nhiều hình dạng: bậc thang, hình người, con đường, chữ viết v.v. có những rãnh tròn khá giống biểu tượng mặt trời, có hình nam nữ giao phối - biểu tượng sự sinh sôi, và rất nhiều những vạch kẻ lạ mắt. Tuy nhiên việc xác định nó xuất hiện khi nào và trải qua những bổ sung nào, giải mã ý nghĩa biểu tượng, thì chưa có kết quả thống nhất và mới chỉ dừng lại ở giả thiết.

Những khảo cứu trực tiếp ý kiến của dân cư địa phương, là người H'Mông ở bản Phố xã Hầu Thào thì cho rằng đây là "quyển sách" lớn nhất của tổ tiên để lại . Một số nhà khoa học khác thì giả thiết đó là hình bản đồ cổ của người H'Mông  hoặc gần như là cuốn sách cổ giới thiệu về những trận đánh ngày xưa,...

Gần đây người ta lại phát hiện thêm những bãi đá cổ tương tự ở xã Tả Phìn (Lào Cai) và bãi đá cổ Nậm Dẩn (Xín Mần, Hà Giang) , cùng với những hoa văn và cách bài trí bí ẩn.

Năm 2006 nhà nghiên cứu Phillipe Le Failler của trường Viễn Đông Bác Cổ dự định sẽ tiến hành dập lấy mẫu tiếp những bãi đá này. Và khi công việc hoàn thành, ông sẽ có trong tay hệ thống toàn bộ các mẫu hoa văn của các bãi đá cổ được phát hiện tại Việt Nam. Cùng với việc cập nhật dữ liệu thông tin và nghiên cứu trên máy tính, Phillipe tin rằng bí ẩn mà người xưa gửi gắm trên những viên đá này chắc chắn sẽ được giải mã trong tương lai không xa .

Xâm hại di tích
Bãi đá cổ đang có nguy cơ bị biến dạng do thời gian và con người xâm hại. Một số họa tiết bị mờ vì mưa nắng bào mòn. Một số bị biến dạng do sự thiếu ý thức của người tham quan, trèo lên đá hoặc khắc những hình khắc mới .

Giới xây dựng thủy điện đã đưa ra dự án Thủy điện Sử Pán 1, dự kiến xây dựng trên dòng chính ngòi Bo ở vùng di tích bãi đá cổ Sa Pa và vùng phát triển du lịch, nên đã gây tranh cãi, đáng chú ý nhất là ý kiến "chủ đầu tư kiện Sở VH-TT&DL, sở thua là chắc". Tuy nhiên "nhiều chuyên gia cho rằng thủy điện không thể đồng hành với du lịch sinh thái bởi vì cái du khách muốn là cảnh quan thiên nhiên và văn hóa bản địa thì đã bị thủy điện hủy hoại", và Sử Pán 1 được coi là đã dừng thực hiện .

Những giải thích khác
Một số học giả Việt Nam tham gia vào giải mã các hình vẽ khắc bí ẩn ở bãi đá cổ, nhưng đều là giả thiết.

Nhà nghiên cứu Đỗ Văn Xuyền đã ra mắt tháng 1/2013 cuốn sách "Cuộc hành trình đi tìm chữ Việt cổ" . Theo đó Trung tâm UNESCO Nghiên cứu Bảo tồn Chữ Việt Cổ đã giới thiệu là :
"Ngay từ trước Công nguyên, người Việt đã có chữ tượng thanh - loại chữ ghép chữ cái thành từ". Điều này được thể hiện trên các di chỉ khảo cổ đồ gốm, đồ đồng của thời kỳ Đông Sơn như: lưỡi cày, đặc biệt là trống đồng… cùng các hình vẽ, chữ viết trên đá cổ Sa Pa, Xín Mần, Pá Màng… theo một hệ thống nhất quán, tất cả đều thể hiện đó là những chữ viết cổ từ thời kỳ tiền văn tự, phát triển và hoàn thiện dần thành bộ chữ Khoa Đẩu . Đây là loại chữ lưu truyền từ thời Vua Hùng, có hình dáng như những con nòng nọc.

Điều chưa được làm rõ là các bãi đá có nằm trong lãnh thổ của người Việt cổ hay không, và điều này lại liên quan đến nguồn gốc các dân tộc Việt Nam là vấn đề cũng chưa được giải quyết đầy đủ.

Chỉ dẫn

Tham khảo

Xem thêm
 Bãi đá cổ Nậm Dẩn
 Di sản thế giới tại Việt Nam
 Những hòn đá "lạ" bên thủy điện Sơn La  - Bãi đá Pá Màng, xã Liệp Tè huyện Thuận Châu tỉnh Sơn La. Trang tin Quốc hội, 18/01/2013.

Liên kết ngoài

Di tích khảo cổ Việt Nam
Sa Pa
Du lịch Lào Cai


title: Lataxiena desserti

text:
Lataxiena desserti là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Lataxiena


title: Giáo hoàng Agapêtô II

text:
Agapêtô (Latinh: Agapitus II) là vị giáo hoàng thứ 129 của Giáo hội Công giáo.

Theo niên giám Tòa Thánh năm 1806 thì ông đắc cử Giáo hoàng vào năm 946 và ở ngôi Giáo hoàng trong 9 năm 6 hoặc 7 tháng. Niên giám tòa thánh năm 2003 xác định triều đại của ông kéo dài từ ngày 10 tháng 5 năm 946 cho tới tháng 12 năm 955.

Giáo hoàng Agapitus II sinh tại Rôma. Vị thế của Alberic bị suy yếu trầm trọng, điều này làm cho Agapito có thể xoá bỏ phần nào đó quyền thế xâm nhập của Alberic. Tuy nhiên, mây mù mới lại xuất hiện cuốn chân trời: Otto I. Năm 954 Alberic II băng hà, Rôma được giải phóng.

Ông làm hết sức để nâng cao những điều kiện luân lý cho hàng giáo sĩ và với sự giúp đỡ của vua nước Phổ, Otto I, bình định một phần nào nước Ý. Vua Đan Mạch Harold đã đón nhận Kitô giáo.

Chú thích

Tham khảo

 265 Đức Giáo hoàng, Thiên Hựu Nguyễn Thành Thống, Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin, xuất bản tháng 5 năm 2009.
 Các vị Giáo hoàng của giáo hội toàn cầu, hội đồng giám mục Việt Nam
 Tóm lược tiểu sử các Đức Giáo hoàng, Đà Nẵng 2003,Jos. TVT chuyển ngữ từ Tiếng Anh.

A
Mất năm 955
Năm sinh không rõ
Giáo hoàng người Ý


title: Lipotriches miranda

text:
Lipotriches miranda là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Rayment mô tả khoa học năm 1954.

Chú thích

Tham khảo

Lipotriches
Động vật được mô tả năm 1954


title: Nguyễn Khánh Dư

text:
Nguyễn Khánh Dư có thể là:
 Đạo diễn, nhà quay phim, Nghệ sĩ nhân dân Nguyễn Khánh Dư
 Bác sĩ, giáo sư Nguyễn Khánh Dư


title: Alaus morphnus

text:
Alaus morphnus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1900.

Chú thích

Tham khảo

Alaus


title: 21942 Subramanian

text:
21942 Subramanian (1999 VN106) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 9 tháng 11 năm 1999 bởi Nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thiên thể phát hiện năm 1999
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Đội tuyển bóng đá quốc gia Angola

text:
Đội tuyển bóng đá quốc gia Angola () là đội tuyển cấp quốc gia của Angola do Liên đoàn bóng đá Angola quản lý.

Trận thi đấu quốc tế đầu tiên của đội tuyển Angola là trận gặp đội tuyển Cuba vào năm 1977. Thành tích tốt nhất của đội cho đến nay là 2 lần lọt vào tứ kết của cúp bóng đá châu Phi (2008 và 2010). Đội đã một lần tham dự World Cup vào năm 2006. Tại giải năm đó, đội thua Bồ Đào Nha và hòa 2 trận trước México, Iran, do đó dừng bước ở vòng bảng.

Danh hiệu
 Vô địch COSAFA: 3
 Vô địch: 1999; 2001; 2004
 Á quân: 2006
 Hạng ba: 1998

Thành tích quốc tế

Giải vô địch thế giới
Tính đến nay, đội tuyển Angola mới một lần tham dự các vòng chung kết Giải bóng đá vô địch thế giới, bị loại ở vòng bảng năm 2006.

Cúp bóng đá châu Phi
Angola từng tám lần tham dự vòng chung kết Cúp bóng đá châu Phi, trong đó thành tích cao nhất là hai lần vào tứ kết.

{| class="wikitable" style="text-align: center;font-size:90%;"
!colspan=10|Cúp bóng đá châu Phi
|-
!colspan=10|Vòng chung kết: 9
|-
!Năm
!Thành tích
!Thứ hạng
!Số trận
!Thắng
!Hòa
!Thua
!Bànthắng
!Bànthua
|-
| 1957 đến 1980 ||colspan=8|Không tham dự là thuộc địa của Bồ Đào Nha
|-
| 1982 đến 1974 ||colspan=8|Vòng loại
|-
| 1986 ||colspan=8|Không tham dự
|-
| 1988 đến 1994 ||colspan=8|Vòng loại
|-
|  1996||rowspan=2|Vòng 1||13 / 15||3||0||1||2||4||6
|-
|  1998||13 / 15||3||0||2||1||5||8
|-
| 2000 đến 2004||colspan=8|Vòng loại
|-
|  2006||Vòng 1||9 / 16||3||1||1||1||4||5
|-
|  2008||rowspan=2|Tứ kết||5 / 16||4||1||2||1||5||4
|-
| style="border: 3px solid red"|  2010||9 / 15||4||1||2||1||6||5
|-
|   2012||rowspan=2|Vòng 1||11 / 16||3||1||1||1||4||5
|-
|  2013||14 / 16||3||0||1||2||1||4
|-
| 2015 đến 2017 ||colspan=8|Vòng loại
|-
|  2019||Vòng 1||18 / 24||3||0||2||1||1||2
|-
| 2021 ||colspan=8|Vòng loại
|-
|  2023||colspan=8|Vượt qua vòng loại
|-
|  2025||colspan=8 rowspan=2|Chưa xác định
|-
|    2027
|-
|Tổng cộng||colspan=2|2 lần tứ kết ||26||4||12||10||30||39
|}

Thứ hạng ngoài bốn hạng đầu (không chính thức) dựa trên so sánh thành tích giữa những đội tuyển vào cùng vòng đấu
Tính cả những trận hoà ở vòng đấu loại trực tiếp phải giải quyết bằng sút luân lưu
Do đặc thù châu Phi, có những lúc tình hình chính trị hoặc kinh tế quốc gia bất ổn nên các đội bóng bỏ cuộc. Những trường hợp không ghi chú thêm là bỏ cuộc ở vòng loại
Khung đỏ: Chủ nhà

 Cầu thủ
 Đội hình hiện tại
Dưới đây là danh sách 23 cầu thủ tham dự vòng loại World Cup 2022 gặp  và  vào tháng 11 năm 2021.Số trận và bàn thắng thống kê vào ngày 15 tháng 11 năm 2021, sau trận gặp ''.

Triệu tập gần đây
Các cầu thủ dưới đây được triệu tập trong vòng 12 tháng.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Đội tuyển bóng đá quốc gia Angola trên trang chủ của FIFA

Angola


title: Habib Bourguiba

text:
Habib Bourguiba (tiếng Ả Rập: حبيب بورقيبة Ḥabīb Būrqība) (3 tháng 8 năm 1903 – 6 tháng 4 năm 2000) là tổng thống đầu tiên của Tunisia (từ 25 tháng 7 năm 1957 đến 7 tháng 11 năm 1987). Ông sinh ra ở Monastir. Bourguiba học tại Đại học Paris. Năm 1934, ông là lãnh đạo thành lập Đảng Neo-Destour (Hiến pháp mới), một đảng ủng hộ độc lập chính trị của Tunisia khỏi Pháp. Chính phủ Pháp đã đưa đảng này ngoài vòng pháp luật và Bourguiba bị giam tù cho đến năm 1936. Ông lại bị tống giam một lần nữa vào năm 1938 vì những hoạt động chính trị của mình và được thả năm 1942. Ông tiếp tục đấu tranh cho sự nghiệp độc lập Tunisia sau Thế chiến II (1939-1945). Ông lại bị bắt năm 1952, ông bị theo dõi sát sao trong tù cho đến năm 1955. Ông được bầu làm thủ tướng Tunisia năm 1956, khi quốc gia này thành tự trị, ông được bầu làm tổng thống năm 1957, khi Tunisia thành một nước cộng hòa. Tại đại hội đảng quốc lần thứ 9 của đảng Hiến pháp mới tháng 9 năm 1974, Bourguiba được bầu làm tổng thống suốt đời. Tháng 3 năm sau, quốc hội Tunisia cũng bầu ông làm tổng thống Cộng hòa Tunisia suốt đời.

Bourguiba theo đuổi một chính sách không liên kết chính trị nhưng vẫn duy trì quan hữu hảo với Pháp và Mỹ. Tháng 11 năm 1987, ông bị thủ tướng mới bổ nhiệm Zine al-Abidine Ben Ali lật đổ vì cho rằng Bourguiba quá ốm yếu và già cả nên không quản lý đất nước được.

Tham khảo

Tổng thống Tunisia
Độc tài
Sinh viên Đại học Paris
Mất năm 2000
Nhà hoạt động độc lập


title: Elliptera zipanguensis

text:
Elliptera zipanguensis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Elliptera
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Balintus

text:
Balintus là một chi bướm ngày thuộc họ Lycaenidae.

Tham khảo

Eumaeini


title: Schwifting

text:
Schwifting là một đô thị thuộc huyện Landsberg trong bang Bayern của nước Đức.

Tham khảo


title: Danh sách công ty Albania

text:
Dưới đây là danh sách các công ty ở Albania.

Ngân hàng

Ngân hàng trung ương
 Ngân hàng Albania

Thương mại
 Ngân hàng Alpha Hy Lạp
 Ngân hàng Hoa Kỳ của Albania liên kết với New York City
 Banka Amerikane e Shqiperise
 Banka Kombetare Tregtare - BKT
 Ngân hàng Emporiki thành viên của Ngân hàng Thương mại Hy Lạp
 Ngân hàng Credins
 Ngân hàng Đầu tư Đầu tiên
 Ngân hàng Intesa Sanpaolo Albania
 Ngân hàng Quốc gia Hy Lạp
 Ngân hàng Procredit  (cũ là ngân hàng Fefad)
 Ngân hàng Raiffeisen

Cố vấn
 Deloitte & Touche kiểm toán và cố vấn

Viễn thông
 Albtelecom
 Albanian Mobile Communications
 Vodafone Albania
 Eagle Mobile

Vận chuyển
 Albanian Airlines Công ty vận chuyển quốc gia. Sở hữu bởi Mak-Albania
 Ada Air Hãng hàng không đầu tiên của Albanian
 Hàng không Albatross
 Hàng không Belle

Tham khảo

Albania


title: Vụ ám sát Benazir Bhutto

text:
Vụ ám sát cựu thủ tướng và là ứng cử viên tranh cử trong cuộc cuộc bầu cử được ấn định tháng 1 năm 2008, bà Benazir Bhutto diễn ra ngày 27 tháng 12 năm 2007, là một trong những sự kiện chính trị lớn nhất Pakistan năm 2007.

Diễn biến sự kiện
Bà Benazir Bhutto, hai lần làm thủ tướng Pakistan (1988–1990; 1993–1996) và sau đó là lãnh đạo của đảng đối lập Đảng Nhân dân Pakistan, đã bị ám sát ngày 27 tháng 12 năm 2007. Lúc đó bà đang vận động tranh cử cho cuộc cuộc bầu cử được ấn định tháng 1 năm 2008. Khi đang rời cuộc mít ting lớn tại Liaquat National Bagh ở Rawalpindi, Benazir Bhutto đã bị một người đàn ông bắn 3 phát và sau đó đã tự sát bằng bom. Người ta tuyên bố bà qua đời vào lúc 18h16 giờ địa phương (13:16 UTC), tại Bệnh viện Đa khoa Rawalpindi. Ít nhất 24 người khác đã được xác nhận tử vong trong cuộc ám sát này..

Ngay sau khi bà trở về sau khi sống lưu vong hai tháng trước đó, bà đã sống sót sau cuộc mưu sát tương tự nhằm vào bà và đã giết chết 136 người.

Các giả thuyết
Dù các báo cáo ban đầu cho thấy bà đã bị trúng mảnh đạn hay đạn súng ngắn trước đó, Bộ Nội vụ Pakistan ban đầu tuyên bố rằng Bhutto qua đời do vỡ sọ khi lực vụ nổ xô bà ngã xuống cửa mái xe. Các trợ lý của Bhutto phủ nhận giả thuyết này và cho rằng bà đã bị hai phát súng ngắn trước khi vụ nổ bom tự sát. Sau đó Bộ Nội vụ đã rút lại tuyên bố trên.

Tham khảo

Video những giây cuối cùng của bà Bhutto

Chính trị Pakistan
Pakistan 2007
B
Taliban
Khủng bố tại Pakistan
Tội ác 2007
Chết vì bị bắn tại Pakistan


title: Bửu tỷ triều Nguyễn

text:
Bửu tỷ triều Nguyễn hay bảo tỷ triều Nguyễn là loại ấn tín của Hoàng đế, tượng trưng cho Đế quyền của các vị vua triều Nguyễn. Bửu tỷ được coi là trọng khí của quốc gia, nó có tác dụng xác nhận ý chí và mệnh lệnh của nhà vua. Các ấn tín của nhà Nguyễn được chia làm hai loại: Loại ấn bằng vàng gọi là "kim bửu tỷ" hay "kim tỷ" và loại ấn bằng ngọc hay còn gọi là "ngọc tỷ".

Mỗi loại ấn đều có một cách sử dụng riêng và dùng cho một loại văn thư được chỉ định. Dưới chế độ quân chủ, ấn kiếm thường là những vật tượng trưng cho quyền lực tối thượng của vua chúa. trong đó ấn là vật bảo chứng cho sự hiện diện và quyền lực tối thượng của nhà vua nên vai trò càng quan trọng. Ấn của vua vốn có nhiều loại, đúc bằng vàng, bằng ngọc, và gọi chung là bảo (bửu) tỷ.

Khái yếu

Theo ghi chép của Nội Các triều Nguyễn trong Khâm định Đại Nam hội điển sự lệ thì bảo tỉ là từ để chỉ chung ấn của hoàng đế. Theo Khang Hy Từ điển, mục bộ "NGỌC" chữ Tỉ giải thích là "ấn của Thiên tử và Chư hầu" (Thiên tử Chư hầu ấn dã); ở mục chữ Bảo (Bửu) cũng giải thích là ấn của hoàng đế và chú thêm: "nhà Tân gọi ấn hoàng đế là Tỉ, nhà Đường đổi lại gọi là Bảo (bửu)". Thiều Chữu trong Hán Việt Tự Điển cũng có cách giải thích tương tự, ở phần chữ ẤN và có giải thích thêm như sau: "Phép nhà Thanh định, ấn của các quan thân vương trở lên gọi là bảo. Từ quận vương trở xuống gọi là ấn, của các quan nhỏ gọi là kiềm ký, của các quan khâm sai gọi là quan phòng, của người thường dùng gọi là đồ chương"

Từ thời Nguyễn Phúc Chu đã cho đúc bảo ấn vàng, sau khi Gia Long lập ra triều Nguyễn, việc đúc ấn mới được chú trọng. Tổng cộng trong thời Nguyễn sơ (1802-1883), nhà Nguyễn đã đúc đến hơn 20 chiếc bảo tỷ bằng vàng và bằng ngọc. Trong đó loại đúc bằng vàng chiếm đa số. Nhìn chung, các vua Nguyễn có rất nhiều tỷ, ấn. 13 đời vua nhà Nguyễn có tổng cộng khoảng 46 tỷ ấn. Trong đó, triều Gia Long có 6 chiếc ấn bằng vàng; triều Minh Mạng, chế thêm 8 chiếc.

Các tỷ, ấn cùng với các loại kim sách, ngân sách, phù tín (hổ phù) bằng vàng, bạc được cất giữ trong các tráp, hòm tại điện Cần Chánh. Đến đời Khải Định và Bảo Đại, một số báu vật được lưu giữ tại điện Càn Thành và được bảo mật tuyệt đối. Nếu không có lệnh vua thì không một người nào được tự tiện mở ra xem.

Các loại
Theo ghi chép, Triều Nguyễn có đến 24 chiếc bảo tỷ bằng vàng và bằng ngọc được xếp vào loại Quốc bảo. Nếu căn cứ theo bản Dụ năm 1847 của vua Thiệu Trị, nhà Minh có 24 bửu tỷ, nhà Thanh có 25 bửu tỷ, thì số lượng bảo tỷ của triều Nguyễn cũng tương đương với các triều đại trên của Trung Quốc. Trong 20 chiếc bảo tỷ đúc đầu thời Nguyễn, có 6 chiếc đúc thời Gia Long và 14 chiếc đúc dưới thời Minh Mạng. Danh sách cụ thể gồm:

Kim bửu tỷ

Loại bửu tỷ này gồm có 14 ấn, tất cả các ấn vàng này đều làm núm hình rồng, trên mỗi ấn đều khắc chữ để phân biệt, gồm:
 Đại Việt quốc Nguyễn chúa vĩnh trấn chi bảo
 Thủ tín thiên hạ văn vũ quyền hành
 Ngự tiền chi bửu (御前之寶): Dùng để đóng vào các Dụ hay Chỉ thuộc về thường sự ở trang thứ nhất, hàng niên hiệu và trang cuối cùng trên hai chữ "Khâm thử" (欽此). Nói chung là dùng để đóng vào các chỉ dụ bình thường
 Văn lý mật sát bửu (文理密察寶): Đóng lên những văn bản ở chỗ có sửa chữa, thêm bớt và điểm "giáp phùng" (dấu giáp lai) hoặc dùng để đóng vào các chỉ dụ, sớ chương đã có tẩy xóa hoặc thêm vào hoặc những chỗ giáp nhau của 2 tờ văn bản quan trọng.
 Hoàng đế chi bửu (皇帝之寶): Dùng để đóng lên các bản "Cáo dụ" ban xuống cho các bậc huân thần và các nhân viên cao cấp.
 Sắc mệnh chi bửu (敕命之寶): Dùng để đóng vào các Cáo mệnh hoặc chiếu văn phong tặng cho hoàng thân quốc thích hay công thần.
 Chế cáo chi bửu (制誥之寶): Dùng để đóng vào các tờ huấn giới hay chiếu lệnh sai phái các quan văn võ.
 Mệnh đức chi bửu (命德之寶): Dùng để đóng vào các văn bản ban thưởng cho các quần thần có công lao, thành tích.
 Quốc gia tín bửu (國家信寶): Dùng để đóng vào các văn bản tuyên triệu các tướng soái hay trừng phạt binh sĩ.
 Hoàng đế tôn thân chi bửu (皇帝尊親之寶): Dùng để đóng trên các đạo sắc văn khuyến giới dân chúng, hay khen tặng các nhân vật hiếu hạnh, tiết nghĩa.
 Thảo tội an dân chi bửu (討罪安民之寶): Dùng để đóng vào các mệnh lệnh sai tướng xuất quân đi đánh dẹp.
 Khâm văn chi tỷ (欽文之璽): Dùng để đóng vào các văn kiện liên quan đến các vấn đề học thuật như: mở khoa thi, thiết học đường, lập ban tu thư...
 Duệ võ chi tỷ (叡武之璽): Dùng để đóng vào các văn kiện liên quan đến việc binh như Cáo văn cho binh sĩ, Lệnh mở khoa thi võ...
 Đại Nam hiệp kỷ lịch chi bửu (大南协紀曆之寶): Dùng để đóng lên trên những cuốn lịch do triều đình in và ban phát mỗi năm.
 Tề gia chi bửu (齊家之寶): Dùng để đóng trên các Dụ, Chỉ hay Huấn thị trong nội đình.

Trong các loại trên thì chiếc ấn quan trọng nhất và là biểu tượng cho hoàng đế là ấn Hoàng đế chi bửu. Ấn này được đúc bằng vàng ròng vào ngày mồng 4 tháng 2 năm Minh Mạng thứ 4 (tức ngày 15 tháng 3 năm 1823). Đây là chiếc bảo ấn lớn và đẹp nhất của triều Nguyễn. Ấn đúc hình vuông, quai ấn là một con rỗng uốn khúc, đầu ngẫng cao, mắt nhìn thẳng về phía trước, đỉnh đầu rỗng khắc hình chữ vương, kỳ (vây lưng) dựng đứng, đuôi cũng dựng đứng, vây đuôi uốn cong về phía trước, 4 chân rồng đúc rõ năm móng, tư thế chống chân xuống mặt ấn rất vững vàng. Mặt dưới của ấn khắc 4 chữ triện Hoàng đế chi bảo. Mặt trên của ấn, phía 2 bên quai khắc nổi 2 dòng chữ:
"Minh Mạng tứ niên nhị nguyệt sơ tứ nhật cát thời chú tạo" (Đúc vào giờ tốt ngày mồng 4 tháng 2 năm Minh Mạng thứ 4)
 "Thập thành hoàng kim, trọng nhị bách thập lạng cửu tiền nhị phân" (Đúc bằng vàng, trọng lượng 280 lạng 9 chỉ 2 phân: khoảng 10,7 kg)

Sử sách chép về chiếc ấn này như sau "Ngày Giáp thìn đúc ấn Hoàng Đế chi bảo, nuốm làm rỗng cuốn hai tầng, vuông 3 tấc 2 phân, dày 5 phân, làm bằng vàng 10 tuổi, nặng 180 lượng 9 đồng 2 phân... gặp khánh tiết ban ơn, đại xá thiên hạ cũng là các cáo dụ thân huân, đi tuần thú các nơi để xem xét các địa phương, mọi điển lễ long trọng ấy, và ban sắc, thư cho ngoại quốc".

Ngọc tỷ

Các loại ngọc tỷ gồm 5 ấn, trên mỗi ấn có khắc các chữ để phân biệt như sau:
 Vạn thọ vô cương: Được làm bằng ngọc lục, dùng để đóng trên ấn chiếu trong dịp lễ Vạn thọ hoặc dùng cho việc khánh tiết, các điều khoản ban ơn.
 Hoàng đế chi tỷ: Được làm bằng ngọc bạch): Dùng để đóng trên các Chiếu văn ban trong các dịp cải nguyên hay trong các kỳ đại xá. hay các dịp trọng đại.
 Đại Nam Thiên tử chi tỷ: Được làm bằng ngọc bích và dùng cho việc tổ chức điển lễ lớn như tuần thú, xem xét các địa phương, ban thư sắc cho nước ngoài hay dùng để đóng trên các Văn kiện ngoại giao.
 Đại Nam Hoàng đế chi tỷ: Được là bằng ngọc trắng và dùng như Đại Nam Thiên tử chi tỷ.
 Thân hành chi tỷ: Được là bằng ngọc trắng và dùng để đóng trên các bản Huấn dụ hay Sắc thư trong lúc nhà vua ngự giá tuần du hay vi phục xuất tuần (vi hành) ban xuống nơi hành tại, dùng cho việc vua viết dụ chữ son.

Trong 6 chiếc bảo tỷ bằng ngọc này có 4 chiếc núm hình hai con rồng cuốn, là các ấn Hoàng đế chi tỷ, Đại Nam hoàng đế chi tỷ, Đại Nam Thiên tử chi tỷ và Thần hàn chi tỷ.

Các loại khác
Ngoài 20 chiếc bửu tỷ trên, triều Nguyễn có 4 chiếc Ấn đúc từ thời các chúa Nguyễn. Đây là những chiếc ấn được xếp vào loại quý, chỉ để cất giữ. Gồm:

 Truyền quốc kim bảo
 Truyền quốc ngọc tỷ (làm bằng ngọc trắng)
 Tiểu lang kim bảo
 Tự lịch kim bảo.
Và 4 ấn chữ triện để đóng vào các sử sách và hoạ đồ đều làm bằng ngọc trắng, đúc năm Minh Mạng 17 (1836):
 Tuấn triết văn minh (濬哲文明) với ý nghĩa là thâm thuý, sáng suốt và văn minh.
 Quan văn hóa thành (觀文化成) với ý nghĩa là xem văn chương, thấy muôn vật đều theo giáo hoá mà thành tựu.
 Khuê bích lưu quang (奎璧流光) với ý nghĩa là như sao Khuê hoặc như ngọc bích toả ánh sáng.
 Tân hựu nhật tân (新又日新) với ý nghĩa là đã mới, ngày lại thêm mới.
Ngoài 24 chiếc bửu tỷ trên, triều Nguyễn còn nhiều ấn triện quý khác cũng làm bằng vàng ngọc như:
 Tự Đức thần hàn (làm bằng vàng)
 Khâm minh văn tứ (làm bằng ngọc trắng)
 Thể Thiên hành kiện (làm bằng ngọc trắng)
 Thiên điện tâm (làm bằng ngọc xanh)
 Phong cương vạn cỗ (làm bằng ngọc xanh)
 Ký thọ vĩnh xương (làm bằng ngọc xanh)
Ngoài ra còn 6 chiếc ấn bằng ngọc tốt khác. Các loại ấn triện này chỉ được xếp vào loại "đồ thư văn bảo" chứ không xếp vào loại bảo tỷ.

Cách thức sử dụng

Các kim ngọc bửu tỷ đều được cất ở Trung Hòa Điện trong Càn Thành. Mỗi khi Nội các dùng đến bưu tỷ nào thì do Cung giám phụng đưa các bửu tỷ ấy ra. Mỗi lần đóng Ngự tiền chi bửu, Văn lý mật sát bửu và Sắc mệnh chi bửu, quan Nội các hiệp đồng với Bộ quan đang trực, thiết án giữa Tả Vu của Điện Cần Chánh để hầu bửu.

Khi dùng đến những bửu tỷ khác quan trọng hơn phải theo một thủ tục riêng. Trước hết, cơ quan có trách nhiệm làm phiến tâu trình lên hoàng đế để xin phép định ngày "hầu bửu". Đúng ngày định kỳ đã được phê duyệt, án được thiết lập tại Điện Cần Chánh. Quan Nội hầu thỉnh tráp đựng ấn ra, vệ binh cầm kiếm tuốt khỏi vỏ đứng hầu ở hai bên đàn. Quan Nội các và bộ quan đang trực mặc phẩm phục, bước vào chiếu, mở tráp ấn ra để đóng dấu. Khi ấn được đóng xong, Bửu tỷ được đặt lại vào tráp. Quan Nội Các niêm phong rồi Nội Thần nhận thỉnh vào cất. Mỗi lần đóng ấn về việc gì, hội đồng phải lập biên bản và ghi vào sổ.

Lễ nghi
Từ năm 1837, mỗi năm cứ vào hạ tuần tháng chạp âm lịch tại Hoàng cung, nhà Nguyễn cử hành lễ "phất thức". Trước nhật kỳ, Nội các đem bản danh sách các Hoàng tử và văn võ đại thần trật nhất phẩm, các trưởng quan ở Nội các và Cơ mật Viện để trình Hoàng đế chọn người cho dự lễ trên.

Đến ngày hành lễ, thiết án giữa Cần Chánh Điện, Nội thần thỉnh các Bửu tỷ rồi đưa lên án. Các Hoàng tử và các quan lại mặt lễ phục kính cẩn bước vào kiểm thị một cách cung kính. Các hòm ấn cất lại chỗ củ trước khi niêm phong cẩn thận. Đó là ngày phong ấn của triều đình hay còn gọi là lễ phất thức.

Từ ngày này trở về sau, không được dùng những ấn này để đóng nữa mà phải đợi đến năm sau làm lễ Khai ấn mới dùng lại.

Chú thích

Tham khảo
 Tổ chức chính quyền trung ương thời Nguyễn (1802 - 1847), Nguyễn Sĩ Hải, Sài Gòn, 1962
 Tổ chức bộ máy nhà nước triều Nguyễn (1802 - 1884), Đổ Bang (chủ biên), Nguyễn Danh Phiệt, Nguyễn Quang Ngọc, Vũ Văn Quân, Nhà xuất bản Thuận Hóa, Huế, 1997

Nhà Nguyễn
Di sản triều đại nhà Nguyễn
Biểu tượng hoàng gia tại Việt Nam


title: 1241 Dysona

text:
1241 Dysona (1932 EB1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 4 tháng 3 năm 1932, bởi Harry Edwin Wood ở Johannesburg (UO).

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 1241 Dysona

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1932


title: Halictus designatus

text:
Halictus designatus là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cameron mô tả khoa học năm 1905.

Chú thích

Tham khảo

Halictus
Động vật được mô tả năm 1905


title: Partenheim

text:
Partenheim là một đô thị thuộc huyện Alzey-Worms, bang Rheinland-Pfalz, Đức. Đô thị này có diện tích 8,42 km².

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Alzey-Worms


title: Atarba laterospina

text:
Atarba laterospina là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Atarba
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Molophilus flavidellus

text:
Molophilus flavidellus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Molophilus
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Eudicronychus vaneyeni

text:
Eudicronychus vaneyeni là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Girard miêu tả khoa học năm 1991.

Chú thích

Tham khảo

Eudicronychus


title: Libnotes toxopei

text:
Libnotes toxopei là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Libnotes
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Bocchigliero

text:
Bocchigliero là một đô thị và cộng đồng (comune) ở tỉnh Cosenza trong vùng Calabria miền nam nước Ý.
Đô thị Bocchigliero có diện tích ki lô mét vuông, dân số thời điểm năm 2007 là người.
Đô thị này có các đơn vị dân cư (frazioni) sau:
Các đô thị giáp ranh:

Tham khảo

Đô thị tỉnh Cosenza


title: Pontia helice

text:
The Meadow White (Pontia helice) là một loài bướm thuộc họ Pieridae. Nó được tìm thấy ở miền nam Africa.

Wingspan is 35–40 mm in males và 37–43 mm in females. Flight period is quanh năm.

Ấu trùng ăn Heliophila species, Lobularia martimia, Lepidum capense, Rapistrum rugosum, và Reseda odorata.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

Động vật được mô tả năm 1764
Pontia


title: 5181 SURF

text:
5181 SURF (1989 GO) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 7 tháng 4 năm 1989 bởi E. F. Helin ở Palomar.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 5181 SURF

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1989


title: Ettenhausen an der Suhl

text:
Ettenhausen an der Suhl là một đô thị trong huyện Wartburg ở bang Thüringen, Đức. Đô thị này có diện tích 5,37 km².

Tham khảo


title: Nomada xanthura

text:
Nomada xanthura là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1908.

Chú thích

Tham khảo

Nomada
Động vật được mô tả năm 1908


title: Cà phê Blue Mountain

text:
Xem những nghĩa khác của cà phê tại trang Cà phê (định hướng)
Cà phê Blue Mountain là một trong những loại hạt cà phê arabica có giá thành cao và được ưa chuộng nhất trên thế giới. Nó có nguồn gốc ở vùng núi Blue Mountains thuộc Jamaica. Người ta  gọi loại hạt cà phê này là Jamaican Blue Mountain để phân biệt với những loại hạt cà phê khác.

Với độ cao trên 2000 m, vùng núi Blue Mountains là một trong những vùng trồng cà phê cao nhất trên thế giới. Khí hậu ở đây dễ chịu, lượng mưa lớn, đất rất giàu dinh dưỡng và thấm nước tốt. Sự kết hợp giữa đất đai và khí hậu tạo nên điều kiện lý tưởng cho cây cà phê. Tuy nhiên loại cà phê này không thích hợp với các điều kiện khí hậu khác. Sự thay đổi khí hậu sẽ dẫn tới sự thay đổi hương vị cà phê. Chính vì thế mà hiện nay nó mới chỉ được trồng ở Jamaica và Hawaii.

Theo những người sành cà phê thì loại cà phê này đượm mùi, ít chua, có chút xíu vị ngọt, đậm đà. Giá một kg cà phê loại này hiện nay khoảng 100 USD. Nhật Bản là nước nhập khẩu cà phê Blue Mountain nhiều nhất (90% tổng sản lượng trên toàn thế giới).

Tham khảo

Liên kết ngoài

Jamaican Coffee - the finest in the world!

Cà phê


title: Cryptocephalus pokharensis

text:
Cryptocephalus pokharensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev & Sprecher-Uebersax miêu tả khoa học năm 1999.

Chú thích

Tham khảo

P


title: Cylindera

text:
Cylindera là một chi bọ cánh cứng bản địa của miền Cổ bắc, Near East và Bắc Phi.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
Cylindera at Fauna Europaea

Họ Bọ chân chạy


title: Micranthocereus auriazureus

text:
Micranthocereus auriazureus là một loài thực vật thuộc họ Cactaceae. Đây là loài đặc hữu của Brasil. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng cây bụi khô khu vực nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới and vùng nhiều đá. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Chú thích

Tham khảo

 Taylor, N.P. 2002. Micranthocereus auriazureus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 8 năm 2007.

Liên kết ngoài

Thực vật Brasil
auriazureus


title: Leptonema serranum

text:
Leptonema serranum là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Leptonema (Hydropsychidae)


title: Thyrididae

text:
Thyrididae là một họ bướm đêm thuộc bộ Lepidoptera. Liên họ Thyridoidea chỉ chứa họ này, đôi khi bao gồm họ Pyraloidea.

Hầu hết các loài trong họ này chủ yếu sống ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới. Họ này gồm 4 phân họ, đặc điểm sinh học của chúng í được biết đến. Các mẫu bướm trong họ này hiếm gặp trong các bộ sưu tập ở bảo tàng.

Hình ảnh

Tham khảo

Firefly Encyclopedia of Insects và Spiders, edited by Christopher O'Toole, ISBN 1-55297-612-2, 2002

Liên kết ngoài
TOL
ACG  Page of images of Thyrididae from Area de Conservación Guanacaste, Costa Rica.
 Hexeris enhydris, seagrape borer on the UF / IFAS Featured Creatures Web site


title: (164756) 1998 VR35

text:
{{DISPLAYTITLE:(164756) 1998 VR35}}

(164756) 1998 VR35 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 9 tháng 11 năm 1998.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 164001–165000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1998
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Idaea trigeminata

text:
Idaea trigeminata là một loài bướm đêm thuộc họ Geometridae. Nó được tìm thấy ở châu Âu.

Sải cánh dài 23–25 mm. Con trưởng thành bay làm một đợt từ cuối tháng 5 đến đầu tháng 7 . Chúng ưa sáng.

Ấu trùng ăn ivy, knotgrass và các loài thực vật mọc dưới thấp.

Hình ảnh

Ghi chú
 Mùa bay tham khảo ở British Isles, và có thể thay đổi ở những nơi khác trong dãi phân bố của chúng.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Treble Brown Spot at UK Moths

T
Côn trùng châu Âu
Bướm đêm Châu Âu
Sterrhini


title: Lacon nigrofucus

text:
Lacon nigrofucus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Vats & Kashyap miêu tả khoa học năm 1992.

Chú thích

Tham khảo

Lacon


title: Violay

text:
Violay là một xã trong tỉnh Loire miền trung nước Pháp.

Xem thêm

Xã của tỉnh Loire

Tham khảo

Xã của Loire


title: Andrena ermolenkoi

text:
Andrena ermolenkoi là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Osytshnjuk mô tả khoa học năm 1984.

Chú thích

Tham khảo

E
Động vật được mô tả năm 1984


title: Phạm Quý Thích

text:
Phạm Quý Thích (范 貴 適, 1760-1825), tự: Dữ Đạo, hiệu: Lập Trai, biệt hiệu: Thảo Đường cư sĩ; là danh sĩ cuối đời Lê trung hưng-đầu đời Nguyễn trong lịch sử Việt Nam.

Tiểu sử
Phạm Quý Thích sinh ngày 19 tháng 10 năm Canh Thìn (25 tháng 12 năm 1760) ở xã Hoa Đường, huyện Đường An, phủ Thượng Hồng, tỉnh Hải Dương (nay thuộc thôn Lương Ngọc, xã Thúc Kháng,huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương). Sau gia đình ông dời lên kinh đô Thăng Long, ngụ ở phường Báo Thiên, huyện Thọ Xương (nay thuộc thành phố Hà Nội).

Năm Kỷ Hợi (1779), ông đỗ Tiến sĩ lúc 20 tuổi, được bổ Đông các hiệu thư, rồi lần lượt trải các chức: Hàn lâm viện hiệu thảo, Kinh Bắc đạo Giám sát ngự sử, Thiêm sai tri Công phiên.

Khi quân Tây Sơn ra Bắc, ông chạy lánh sang Kinh Bắc, sống cuộc đời ăn nhờ ở đậu, nay đây mai đó.

Đầu đời Gia Long (1802), ông được triệu đến trao cho chức Thị trung học sĩ, tước Thích An hầu. Ông cố chối từ, xin ở lại Bắc thành, được cử làm Đốc học. Tuy nhiên, chỉ ít lâu sau ông xin từ quan về nhà.

Năm Gia Long thứ 10 (1811), ông lại được triệu về kinh đô Huế, giao cho việc chép sử, được ít lâu, lại cáo bệnh đi về.

Năm Minh Mạng thứ 2 (1821), lại có chỉ tuyên triệu lúc ông đang ốm nên từ chối được. Kể từ đó, ông chuyên việc dạy học ở quê nhà, học trò của ông rất đông, trong đó có các trí thức tên tuổi như là Nguyễn Văn Lý, Nguyễn Văn Siêu, Bà Huyện Thanh Quan, Vũ Tông Phan, Nguyễn Văn Lữ, Chu Doãn Trí, Phạm Hội...

Ngày 29 tháng 3 năm Ất Dậu (16 tháng 5 năm 1825) Phạm Quý Thích mất, hưởng thọ 65 tuổi.

Tác phẩm
Các tác phẩm của Phạm Quý Thích đều bằng chữ Hán, gồm có:
Thảo Đường thi nguyên tập (Tập thơ gốc của Thảo Đường).
Lập Trai văn tập (Tập văn của Lập Trai).
Thiên Nam long thủ liệt truyện (Liệt truyện những người đỗ Trạng nguyên của nước Nam).
Chu Dịch vấn đáp toát yếu (gồm 157 câu hỏi và trả lời về ý nghĩa của Kinh Dịch và các quẻ trong Kinh Dịch).

Theo Trần Văn Giáp thì ông còn có Lập Trai tiên sinh di thi tục tập. Ngoài ra, học trò ông là Châu Doãn Trí có soạn bộ Lập Trai tiên sinh hành trạng, chép tiểu sử và phổ biến một ít thơ ông.

Nhận xét
PGS. Nguyễn Thạch Giang:
Tuy đỗ đạt sớm và từng được giao những chức vụ quan trọng dưới thời Lê-Trịnh, nhưng Phạm Quý Thích không phải là người thiết tha với hoạn lộ...Về sống nơi thôn xóm, ông chung niềm vui và nỗi lo với nông dân. Trong "Thảo đường thi nguyên", nhiều bài thơ đã nói lên điều này...Thơ ông trang nhã, giản dị, biểu dương lý tưởng của kẻ sĩ...

GS. Nguyễn Lộc:Ngoài số thơ vịnh sừ, miêu tả cảnh thiên nhiên, viết về cảnh loạn lạc, đói kém của nhân dân vì hạn hán mất mùa bị sự ức hiếp của giới quan lại và cường hào; số còn lại đều là thơ bộc lộ tâm sự hoài Lê của ông…Thơ của ông thường rất buồn. Thiên nhiên trong thơ thường là những cảnh chiều hôm, đêm tối. Chùa chiền trong thơ ông thường mang những nét tàn tạ...Nhìn chung, khuynh hướng hoài cổ là nét chủ đạo trong toàn bộ sáng tác của Phạm Quý Thích...

Thông tin thêm
Phạm Quý Thích là bạn thân của danh sĩ Nguyễn Du. Chính ông là người đầu tiên đem Truyện Kiều ra bình phẩm với học trò, làm bài thơ Đoạn trường tân thanh đề từ (thường gọi là Tổng vịnh Truyện Kiều), rồi còn lo ấn hành quyển truyện này.
Ở quận Tân Phú, Thành phố Hồ Chí Minh có con đường mang tên ông.

Chú thích

Sách tham khảo

Nguyễn Thạch Giang (chủ biên), Văn học thế kỷ XVIII. Nhà xuất bản Khoa học xã hội, 2004.
Trần Văn Giáp, Tìm hiểu kho sách Hán Nôm (Tập 1 và Tập 2 in chung). Nhà xuất bản Khoa học xã hội, 2003.
Nguyễn Lộc, mục từ Phạm Quý Thích trong Từ điển văn học (bộ mới). Nhà xuất bản Thế giới, 2004.

Nhà thơ Việt Nam
Quan lại nhà Lê trung hưng
Quan lại nhà Nguyễn
Người Hải Dương
Người Hà Nội
Tiến sĩ nhà Hậu Lê


title: Olga Fyodorovna Berggolts

text:
Olga Fyodorovna Berggolts (tiếng Nga: О́льга Фёдоровна Берго́льц) (sinh ngày 16 tháng 5 năm 1910, mất ngày 13 tháng 11 năm 1975) là nữ nhà thơ, nhà văn Liên Xô. Bà nổi tiếng nhất với những tác phẩm sáng tác trong thời kỳ Leningrad bị bao vây.

Tiểu sử

Olga Berggolts sinh năm 1910 tại Sankt-Peterburg. Những năm 1920 khi còn học ở trường phổ thông, Berggolts đã tham gia nhóm Смена và làm quen với Boris Kornilov, hai người làm đám cưới năm 1926. Năm 1930, sau khi tốt nghiệp khoa ngữ văn Đại học Leningrad, Olga Berggolts đi Kazakhstan làm phóng viên của báo Советская степь (Thảo nguyên Xô Viết) rồi trở về Leningrad làm biên tập ở một số tờ báo và xuất bản các cuốn: Годы штурма (Những năm xung kích, ký), Ночь в Новом мире (Đêm trong thế giới mới, tập truyện) và tập thơ Стихотворения (Thơ). Từ đây thơ của Olga Berggol bắt đầu được chú ý. Cũng trong giai đoạn này bà ly dị Kornilov và cưới Nikolay Molchanov.

Cuối thập niên 1930, Berggolts liên tục gặp bi kịch trong cuộc sống. Hai con gái của bà là Irina và Maya lần lượt qua đời. Năm 1938 đến lượt Boris Kornilov bị kết án nhầm và bị xử bắn trong giai đoạn cuộc Đại thanh trừng, bản thân Olga Berggolts cũng bị bắt giam vì liên hệ với "kẻ thù của nhân dân". Năm 1939 bà được trả tự do.

Trong suốt 900 ngày Leningrad bị bao vây, Olga Berggolts ở lại thành phố quê hương, bà làm việc ở đài phát thanh, hàng ngày kêu gọi người Leningrad dũng cảm bảo vệ thành phố thân yêu của mình. Thời gian này bà viết những trường ca nổi tiếng về những người bảo vệ thành phố Leningrad: Февральский дневник (Nhật ký tháng hai) và Ленинградскую поэму (Trường ca Leningrad). Olga Berggolts có câu nói nổi tiếng được khắc trên bức tường của nghĩa trang Liệt sĩ Leningrad:
"Никто не забыт и ничто не забыто" (Không ai bị lãng quên, không điều gì bị lãng quên).

Ngày 20-2-1949 Olga Berggolts chính thức hóa quan hệ vợ chồng với nhà ngôn ngữ học Georgi Makogonenko (1912-1986), mặc dù trước đó, ngay từ năm 1942, họ đã chung sống dưới một mái nhà.

Olga Berggolts mất ngày 13 tháng 11 năm 1975 ở Leningrad, bà được chôn cất tại Nghĩa trang Literatorskie Mostki. Bà được tặng thưởng Huân chương Lênin và nhiều loại huân chương khác. Một con phố ở Sankt-Peterburg ngày nay cũng được lấy theo tên bà.

Tác phẩm

 Глубинка (Độ sâu, 1932), ký
 Годы штурма (Những năm xung kích), ký;
 Ночь в Новом мире (Đêm trong thế giới mới, 1935), truyện
 Журналисты (Nhà báo, 1934), truyện
 Зерна (Ngũ cốc, 1935), thơ
 Стихотворения, (Thơ, 1934)
 Книга песен (Cuốn sách những bài ca, 1936)
 Февральский дневник (Nhật ký tháng hai, 1942), trường ca
 Ленинградская поэма (Trường ca Leningrad, 1942), trường ca
 Памяти защитников, (Ký ức những người bảo vệ, 1944), ký
 Ленинградская тетрадь (Cuốn vở ghi chép Leningrad, 1942
 Первороссийск (Pervorossiysk, 1950), trường ca – giải thưởng Nhà nước Liên Xô 1951.
 Они жили в Ленинграде (Họ đã sống ở Leningrad, 1944), kịch
 У нас на земле (Trên đất của ta, 1947),
 Верность (Lòng chung thủy, 1954), bi kịch

Một vài bài thơ

Xem thêm
Nghĩa trang Tưởng niệm Piskaryovskoye
Không ai bị lãng quên, không điều gì bị lãng quên

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Стихи, биография и статьи o Берггольц на сайте Стихии  (tiếng Nga)
 Ольга Федоровна. Стихи и поэмы … посвящается 60-летию Великой Победы (tiếng Nga)
 Ольга Федоровна Берггольц. Биографическая справка (tiếng Nga)
 Some poems by Olga Berggolts (tiếng Anh)
 Nhà thơ "công dân" Olga Berggoltz, ngôi sao vụt bay lên từ đáy giếng (tiếng Việt - Hội nhà văn Việt Nam)
 Olga Berggoltz tái sinh trong 'Nhật ký cấm' (tiếng Việt - Báo Vietnamnet)

Nhà thơ Nga
Nhà thơ Liên Xô
Nhà văn Liên Xô
Nhà viết kịch Liên Xô
Sinh năm 1910
Mất năm 1975
Nữ nhà văn thế kỷ 20
Người Sankt-Peterburg


title: Phaedon kimotoi

text:
Phaedon kimotoi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Daccordi miêu tả khoa học năm 1979.

Chú thích

Tham khảo

Phaedon


title: Unguispa impar

text:
Unguispa impar là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Uhmann miêu tả khoa học năm 1954.

Chú thích

Tham khảo

Unguispa


title: Andrena afrensis

text:
Andrena afrensis là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Warncke mô tả khoa học năm 1967.

Chú thích

Tham khảo

A
Động vật được mô tả năm 1967


title: Paratilapia sp. nov. 'Vevembe'

text:
{{Bảng phân loại
| name = Paratilapia sp. nov. 'Vevembe| image =
| status = CR | status_system = IUCN3.1
| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Actinopterygii
| ordo = Perciformes
| familia = Cichlidae
| genus = Paratilapia
| species = P. sp. nov. 'Vevembe'| binomial = Paratilapia sp. nov. 'Vevembe| binomial_authority =
| synonyms = }}Paratilapia sp. nov. 'Vevembe' là một loài cá thuộc họ Cichlidae. Nó là loài đặc hữu của Madagascar. Các môi trường sống tự nhiên của chúng là sông và swamps. Nó bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Loiselle, P. & participants of the CBSG/ANGAP CAMP "Faune de Madagascar" workshop 2004. Paratilapia sp. nov. 'Vevembe'. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Paratilapia


title: Osmia potentillae

text:
Osmia potentillae là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Michener mô tả khoa học năm 1936.

Chú thích

Tham khảo

Osmia
Động vật được mô tả năm 1936


title: Megachile atopognatha

text:
Megachile atopognatha là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1933.

Chú thích

Tham khảo

A
Động vật được mô tả năm 1933


title: Aristarchus xứ Samos

text:
Aristarchus của Samos hay Aristarch của Samos (; 310 TCN – khoảng 230 TCN) là một nhà thiên văn và nhà toán học người Hy Lạp, sinh ra trên đảo Samos ở Hy Lạp. Ông là người Hy Lạp đầu tiên, và là người đầu tiên trên thế giới đưa ra luận cứ rõ ràng cho mô hình nhật tâm của hệ Mặt Trời, với việc đặt Mặt Trời chứ không phải Trái Đất ở trung tâm của vũ trụ đã biết vào thời kỳ đó. Ông chịu ảnh hưởng của Philolaus của Kroton, một người theo chủ thuyết Pythagoras, nhưng khác với Philolaus, ông đặt trung tâm của vũ trụ vào Mặt Trời cũng như sắp xếp các hành tinh khác theo trật tự đúng từ Mặt Trời. Các ý tưởng thiên văn của ông đã bị từ chối với việc chấp nhận các học thuyết theo mô hình địa tâm của Aristotle và Ptolemy cho tới khi chúng được phục hồi thành công gần 1.800 năm sau nhờ Copernicus và phát triển mạnh nhờ các công trình của Johannes Kepler và Isaac Newton.

Hố va chạm Aristarchus trên Mặt Trăng được đặt tên như vậy để vinh danh ông.

Thuyết nhật tâm
Tác phẩm duy nhất thường được coi là của Aristarchus còn tồn tại tới nay, Về kích thước và khoảng cách của Mặt Trời và Mặt Trăng, dựa trên quan điểm của thuyết địa tâm. Nó là đặc biệt và có thể mang tính thông tin ở chỗ tác phẩm này tính toán đường kính của mặt trời là 2 độ, chứ không phải giá trị chính xác là 0,5 độ. Giá trị thứ hai được biết đến từ Archimedes như là giá trị trên thực tế của Aristarchus.

Mặc dù tác phẩm nguyên gốc đã mất, nhưng một dẫn chiếu trong sách Psammites của Archimedes đã miêu tả một công trình khác của Aristarchus trong đó ông đã đề xuất một giả thiết khác cho mô hình nhật tâm. Archimedes viết:

Aristarchus vì thế tin rằng các ngôi sao là rất xa, và nhìn nhận điều đó như là lý do tại sao không có thị sai nhìn thấy ở đây, nghĩa là, chuyển động quan sát được của các ngôi sao tương đối so với nhau khi Trái Đất chuyển động quanh Mặt Trời. Trên thực tế, các ngôi sao là rất xa, xa hơn nhiều so với khoảng cách mà trong thời kỳ cổ đại người ta vẫn giả định, điều này giải thích tại sao thị sai sao chỉ có thể được phát hiện bởi các kính thiên văn. Mô hình địa tâm, phù hợp với thị sai hành tinh, được giả định cho là sự giải thích cho tính không thể quan sát của hiện tượng song song là thị sai sao. Sự bác bỏ quan điểm nhật tâm là phổ biến, như đoạn văn sau từ các gợi ý của Plutarch:

Nhà thiên văn học cổ đại khác duy nhất đã biết là ủng hộ mô hình nhật tâm của Aristarchus là Seleukos của Seleucia, một nhà thiên văn Mesopotamia, sinh sống khoảng một thế kỷ sau Aristarchus.

Khoảng cách tới Mặt Trời

Aristarchus cho rằng khi trăng bán nguyệt thì góc giữa mặt trời và Mặt Trăng là 87°. Có lẽ ông đề xuất 87° như là giới hạn dưới do khả năng đo độ lệch vạch giới hạn Mặt Trăng từ tuyến tính với độ chính xác 1° là nằm ngoài giới hạn thị giác của mắt trần (giới hạn này là 3°). Aristarchus cũng được biết là có nghiên cứu ánh sáng và thị lực.

Sử dụng các phép tính hình học chính xác nhưng với dữ liệu 87° không đủ chính xác, Aristarchus kết luận rằng Mặt Trời nằm cách xa Trái Đất hơn so với Mặt Trăng tới 19 lần. (Giá trị thực tế của góc này là gần với 89° 50' và khoảng cách của Mặt Trời trên thực tế khoảng 390 lần khoảng cách của Mặt Trăng). Thị sai Mặt Trời sai tiềm ẩn nhỏ hơn 3' một chút cũng đã được các nhà thiên văn khác tới tận Tycho Brahe (khoảng năm 1600) sử dụng. Aristarchus chỉ ra rằng kích thước góc biểu kiến của Mặt Trời và Mặt Trăng gần như bằng nhau và vì thế các đường kính thật sự của chúng phải tỷ lệ thuận với khoảng cách tới Trái Đất. Vì vậy, ông kết luận rằng đường kính của Mặt Trời khoảng 20 lần lớn hơn đường kính của Mặt Trăng; điều này, mặc dù sai, nhưng tuân thủ một cách logic theo các dữ liệu của ông. Điều này cũng dẫn tới kết luận rằng đường kính Mặt Trời gần như 7 lần lớn hơn đường kính Trái Đất; thể tích Mặt Trời của Aristarchus như thế gần 300 lần lớn hơn thể tích Trái Đất. Có lẽ do sự khác biệt quá lớn này về kích thước đã tạo cảm hứng cho mô hình nhật tâm.

Năm lớn và ước tính độ dài tháng
Được đề cập bởi Archimedes và các nhà khoa học ngày nay như là người đầu tiên đề xuất "vũ trụ" nhật tâm, Aristarchus cũng đề xuất một khoảng thời gian Hy Lạp cổ đại, một "Năm lớn" bao gồm 4.868 năm theo mặt trời, tương đương chính xác với 270 saroi, mỗi saroi bao gồm 18 năm Callipus cộng 10 và 2/3 độ. (Syntaxis quyển 4 chương 2.). Nền tảng kinh nghiệm của nó là 4.267 tháng chu kỳ thực, được Ptolemy trích dẫn như là nguồn của tháng "Babylon", là một dữ liệu tốt để tạo ra phân số cỡ 1 giây (1 phần vài triệu). Nó được tìm thấy trên các thẻ chữ viết hình nêm chỉ một thời gian ngắn trước năm 200 TCN, mặc dù Ptolemy không coi nguồn gốc của nó thuộc về Babylon (Do các kết quả trả lại từ dị thường mặt trời và Mặt Trăng gần như là số nguyên, chu kỳ thực 4.267 tháng không bao giờ sai khác quá một giờ từ giá trị trung bình 126.007 ngày cộng 1 giờ, giá trị đưa ra bởi Ptolemy. Vì thế, ước tính về độ dài của tháng được đảm bảo có độ chính xác tương đối cỡ một phần triệu). Gắn với Năm lớn là độ dài của tháng phù hợp với giá trị của người Babylon ở mức một phần hàng chục triệu, hàng thập kỷ trước khi Babylon sử dụng giá trị này. Có những chứng cứ cho thấy tháng của Babylon là chính xác như của Aristarchus, diễn giải theo cách khác thì điều này có thể là do bên này lấy của bên kia hay cả hai đều lấy từ một nguồn chung.

Khái niệm về Mặt Trăng của Aristarchus thể hiện một số ưu thế khoa học trong một vài khía cạnh. Các ước tính trước đó độ dài của tháng có sai số 114 giây (Meton, 432 TCN) và 22 giây (Callippus, 330 TCN). Sử dụng một chuyển động trung bình cho một chuyển động hết sức phức tạp trong chuyển động của Mặt Trăng có lẽ đã là một điều mới.

Tuế sai
Thư viện của Vatican lưu giữ hai bản chép tay cổ đại với các ước tính về độ dài của năm. Nhà khoa học cổ đại duy nhất được liệt kê cho hai giá trị khác nhau là Aristarchus. Hiện nay người ta nghi vấn rằng các giá trị này là các ví dụ còn sót lại sớm nhất của các biểu diễn phân số liên tục. Các diễn giải rõ ràng nhất là sự tính toán chính xác từ các con số của bản viết tay. Các kết quả là năm của Aristarchus dài 365 ngày cộng 1/152 và 365 ngày trừ 15/4868, thể hiện năm thiên văn và năm dân sự (có lẽ là năm chí tuyến). Cả hai mẫu số đều có thể liên quan tới Aristarchus, người mà các quan sát điểm hạ chí (để khởi đầu năm mới cho Athena) là 152 năm sau quan sát điểm hạ chí của Meton và Năm lớn là 4.868 năm. Sai khác giữa năm thiên văn và năm chí tuyến là đồng nhất với tuế sai. Giá trị thứ nhất là chính xác trong phạm vi vài giây. Giá trị thứ hai có sai số vài phút. Cả hai giá trị này đều gần với các giá trị sau này được Hipparchus và Ptolemy sử dụng, và tuế sai được chỉ ra là gần như chính xác bằng 1 độ sau mỗi thế kỷ, một giá trị quá thấp. Thật không may, tuế sai 1 độ sau mỗi thế kỷ từng được sử dụng bởi tất cả các nhà thiên văn sau này cho tới tận cả người Ả Rập. Giá trị chính xác trong thời gian của Aristarchus là khoảng 1,38 độ sau mỗi thế kỷ.

Ghi chú

Tham khảo
 Heath Thomas Little (1913). Aristarchus of Samos - The Ancient Copernicus, A history of Greek astronomy to Aristarchus together with Aristarchus' treatise on the sizes and distances of the sun and moon, a new Greek text with translation and notes. (ISBN 0-486-43886-4)

Đọc thêm

Liên kết ngoài

 Biography: JRASC, 75 (1981) 29
 The Antikythera Calculator (phiên bản tiếng Anh và tiếng Ý)
 (1913). Aristarchus of Samos - The Ancient Copernicus  Lịch sử thiên văn học Hy Lạp với Aristarchus và luận thuyết của ông về kích thước và khoảng cách tới Mặt Trời và Mặt Trăng, văn bản tiếng Hy Lạp với phiên dịch và ghi chú bằng tiếng Anh (tập tin PDF)

Sinh năm 310 TCN
Mất năm 230 TCN
Nhà thiên văn Hy Lạp cổ đại
Nhà toán học Hy Lạp cổ đại
Mất thập niên 230 TCN


title: Ptiloglossa matutina

text:
Ptiloglossa matutina là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Schrottky mô tả khoa học năm 1904.

Chú thích

Tham khảo

Ptiloglossa
Động vật được mô tả năm 1904


title: Eucera lanuginosa

text:
Eucera lanuginosa là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Klug mô tả khoa học năm 1845.

Chú thích

Tham khảo

Eucera
Động vật được mô tả năm 1845


title: Jodoigne

text:
Jodoigne ()là một đô thị ở tỉnh Walloon Brabant. Tại thời điểm ngày 1 tháng 1 năm 2006 Jodoigne có dân số 12,440 người. Tổng diện tích là 73,31 km² với mật độ dân số là 170 người trên mỗi km².

Thiên thạch 1199 Geldonia đã được đặt tên theo đô thị này (từ tên theo tiếng Latin) bởi Eugène Delporte, người sinh ra ở đây.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang mạng chính thức (bằng tiếng Pháp)

Đô thị của Walloon Brabant


title: Thiên hoàng Kaika

text:
{{nihongo|Thiên hoàng Kaika|開化天皇,|Kaika-tennō|Khai Hóa Thiên hoàng}} là Thiên hoàng thứ 9 của Nhật Bản theo Danh sách Nhật hoàng truyền thống.

Không có ngày tháng chắc chắn về cuộc đời và triều đại của vị Thiên hoàng này. Kaika được các nhà sử học coi là một "Thiên hoàng thần thoại" vì thiếu thông tin về ông, mà cũng không thể phủ định được việc một người như thế đã từng tồn tại. Hơn nữa, các học giả chỉ biết than thở rằng, ở thời điểm này, không có đủ các bằng chứng để nghiên cứu và thẩm tra kỹ càng hơn.

Trong Kojiki và Nihonshoki chỉ có cái tên và phả hệ của ông được ghi lại. Người Nhật theo truyền thống chấp nhận sự tồn tại lịch sử của quốc chủ mình, và một misasagi hay lăng mộ của Kaika hiện vẫn còn; tuy vậy, không có ghi chép đương thời hiện có nào được khám phá có thể xác nhận quan điểm rằng nhân vật lịch sử này đã thực sự làm vua. Ông được coi là người thứ 8 trong số tám Thiên hoàng không có thần thoại nào trực tiếp liên quan đến họ, hay còn gọi là .

Các thế hệ sau này có thể đã tính cả cái tên này vào danh sách các Thiên hoàng Nhật Bản, do đó, biến ông trở thành một vị Thiên hoàng, một trong các quốc chủ đầu tiên và tổ tiên của Hoàng gia Nhật, đã liên tục ngồi trên ngai vàng kể từ thời đó. Nếu ông có thật, vào thời đó, danh xưng tenno (Thiên hoàng) vẫn chưa được sử dụng, và chính thể mà ông có lẽ đã cai trị cũng không bao gồm toàn bộ hay thậm chí là phần lớn Nhật Bản. Trong sử ký bao gồm cả những người tiếp nối ông trong thời kỳ đã có sử, có lý do để kết luận rằng Kōrei, nếu ông tồn tại thật, có thể chỉ là một tù trưởng hay vua của một vùng vào đầu xã hội bộ lạc Yamato.

Nhà sư Jien ghi lại rằng Kaika là con trai cả của Thiên hoàng Kōgen, và ngự tại điện Isakawa no miya ở Kasuga, ngày nay là tỉnh Yamato.

Thụy hiệu của Thiên hoàng Kaika là Kaika tennou (Khai Hóa Thiên hoàng). Không nghi ngờ gì nữa, cái tên này có dạng Trung Quốc và hàm ý của Phật giáo, nghĩa là nó phải được hợp thức hóa hàng thế kỷ sau thời Kaika, có lẽ là dưới thời huyền thoại về nguồn gốc của triều đại Yamato được biên soạn thành sử ký với cái tên Kojiki.

 Chú thích

Tham khảo
 Aston, William George. (1896). Nihongi: Chronicles of Japan from the Earliest Times to A.D. 697. London: Kegan Paul, Trench, Trubner. OCLC 448337491
 Brown, Delmer M. and Ichirō Ishida, eds. (1979). Gukanshō: The Future and the Past. Berkeley: University of California Press. 10-ISBN 0-520-03460-0; 13-ISBN 978-0-520-03460-0; OCLC 251325323
 Titsingh, Isaac. (1834). Nihon Odai Ichiran''; ou, Annales des empereurs du Japon. Paris: Royal Asiatic Society, Oriental Translation Fund of Great Britain and Ireland. OCLC 5850691
 Varley, H. Paul. (1980). Jinnō Shōtōki: A Chronicle of Gods and Sovereigns. New York: Columbia University Press. 10-ISBN 0-231-04940-4; 13-ISBN 978-0-231-04940-5; OCLC 59145842

Xem thêm

 Thiên hoàng
 Danh sách Nhật hoàng
 Sùng bái Hoàng gia

Thiên hoàng


title: Píñar

text:
Píñar là một đô thị trong tỉnh Granada, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2005 (INE), đô thị này có dân số là 1376 người.

Tham khảo

Đô thị ở Granada


title: San Isidro, Isabela

text:
San Isidro là một đô thị hạng 5 ở tỉnh Isabela, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2007, đô thị này có dân số 21.387 người trong 3.910 hộ.

Các đơn vị hành chính

San Isidro được chia ra 13 barangay.

 Camarag
 Cebu
 Gomez
 Gud
 Nagbukel
 Patanad
 Quezon
 Ramos East
 Ramos West
 Rizal East
 Rizal West
 Victoria
 Villaflor

Tham khảo

Liên kết ngoài
Mã địa lý chuẩn Philipin
Thông tin điều tra dân số năm 2000 của Philipin
Thông tin điều tra dân số năm 2007 của Philipin
Municipality of San Isidro

Đô thị của Isabela


title: Abyssotrophon christae

text:
Abyssotrophon christae là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Abyssotrophon


title: Teinobasis rufithorax

text:
Teinobasis rufithorax là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Teinobasis rufithorax được Selys miêu tả khoa học năm 1877.

Chú thích

Tham khảo

Teinobasis


title: Steganolophia

text:
Steganolophia là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Prosimnia boshuensis

text:
Prosimnia boshuensis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Ovulidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Prosimnia


title: Andrena uluhbeki

text:
Andrena uluhbeki là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Osytshnjuk mô tả khoa học năm 1984.

Chú thích

Tham khảo

U
Động vật được mô tả năm 1984


title: Asbach-Bäumenheim

text:
Asbach-Bäumenheim là một đô thị ở huyện Donau-Ries trong bang Bayern nước Đức. Đô thị Asbach-Bäumenheim có diện tích 11,89 km².

Tham khảo


title: Chitry

text:
Chitry là một xã của Pháp,tọa lạc ở tỉnh Yonne trong vùng Bourgogne.
Chitry là một phần của khu vực đô thị Auxerre, là một trong các xã của Cộng đồng các xã Auxerrois

Thông tin nhân khẩu

Xem thêm
 Xã của Yonne

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang mạng chính thức de la Cộng đồng các xã Auxerrois
 Chitry trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Xã của Yonne


title: Holocentropus operarius

text:
Holocentropus operarius là một loài Trichoptera hóa thạch trong họ Polycentropodidae.

Tham khảo

Hóa thạch Bộ Cánh lông
Holocentropus


title: 10829 Matsuobasho

text:
10829 Matsubasho (tên chỉ định: 1993 UU) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Tsutomu Seki ở Geisei Observatory ở Kōchi, Kōchi Prefecture, Nhật Bản, ngày 22 tháng 10 năm 1993. Nó được đặt theo tên Matsuo Bashō, a notable Japanese haikai poet of the 17th century.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 10001–11000

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser

Thiên thể phát hiện năm 1993
Được phát hiện bởi Tsutomu Seki
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Heriades othonis

text:
Heriades othonis là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1914.

Chú thích

Tham khảo

Heriades
Động vật được mô tả năm 1914


title: Megachile habilis

text:
Megachile habilis là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Mitchell mô tả khoa học năm 1930.

Chú thích

Tham khảo

H
Động vật được mô tả năm 1930


title: Belvèze-du-Razès

text:
Belvèze-du-Razès (trong tiếng Occitan languedocien Bèlvéser) là một xã của Pháp, nằm ở tỉnh Aude trong vùng Occitanie.

Người dân địa phương trong tiếng Pháp gọi là Belvézois.

Hành chính

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Belvèze-du-Razès trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
 Belvèze-du-Razès trên trang mạng của Insee
 Le site de la mairie de Belvèze-du-Razès

Belveze-du-Razes


title: Kohn Pedersen Fox

text:
Kohn Pedersen Fox (hay KPF) là một hãng thiết kế kiến trúc và xây dựng lớn của Mỹ. Hãng được Eugene Kohn, William Pedersen và Sheldon Fox thành lập năm 1976. Hãng nổi tiếng qua các công trình nhà cao tầng trên toàn thế giới với một phong cách đặc biệt.

Triết lý thiết kế của Kohn Pedersen Fox xuất phát từ mối quan hệ chặt chẽ với khách hàng, địa điểm xây dựng và kế hoạch tổng thể (program). Sự cân bằng giữa các yếu tốt đó là mục đích chính của KPF trong quá trình giải quyết. Để đạt được mục đích đó, Kohn Pedersen Fox giả quyết đồng thời cả hai quá trình, từ "trong ra" (đề xuất của kiến trúc sư với khách hàng) và từ "ngoài vào" vào để đạt được một tác phẩm kiến trúc hoàn chỉnh, tích hợp được giữa địa điểm xây dựng và kế hoạch tổng thể. Sự đáp ứng và thỏa mãn đầy đủ các nhu cầu của khách hàng được coi là chìa khóa thành công của hãng.

Tham khảo
Millennium Series: KPF Selected Works, America, Europe, Asia, Images Publishing, 2005
Powell, K, KPF: Vision and Process, Europe 1990-2002, Birkhauser, 2003
Giovannini, J, Building the Gannett/USA Today Corporate Headquarters, Edizioni Press, 2002
Luna and Powell, Kohn Pedersen Fox: Architecture and Urbanism 1993-2002, Rizzoli, 2002
Kohn, E, KPF: The First 22 Years, Featuring William Pedersen's Selected Building Designs 1976-1988, L’Arca Edizioni, 1999
Kohn Pedersen Fox: Master Architect Series II, Images Publishing, 1998
Kohn Pedersen Fox: Architecture and Urbanism 1986-1992, Rizzoli, 1993
KPF: Architecture and Urbanism 1976-1985, Rizzoli, 1985

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang Web của Kohn Pedersen Fox

Hãng kiến trúc


title: Jakob Roggeveen

text:
Jacob Roggeveen (1 tháng 2 năm 1659 tại Middelburg - ngày 31 tháng 1 năm 1729, Middelburg) là một nhà thám hiểm người Hà Lan đã được phái đi để tìm Terra Australis (miền đất chưa biết ở phương nam), nhưng thay vì tìm ra miền đất này ông lại tình cờ đi qua đảo Phục Sinh.

Tiểu sử

Cha của ông là, Arend Roggeveen, là một nhà toán học với nhiều kiến thức về thiên văn học, địa lý, tu từ học, triết học và lý thuyết hàng hải. Ông dành thời gian cho nghiên cứu về các thần thoại Terra Australis, và thậm chí có một bằng sáng chế cho một chuyến tham quan thăm dò, nhưng chính con trai ông lúc 62 tuổi, cuối cùng được trang bị ba tàu và thực hiện các chuyến thám hiểm.

Trước cuộc hành trình, ông đã sống một cuộc sống bận rộn. Ông trở thành công chứng viên của Middelburg (thủ phủ của tỉnh Zeeland, nơi ông sinh ra) vào ngày 30/3/1683. Ngày 12 tháng 8 năm 1690 ông tốt nghiệp tiến sĩ luật tại Đại học Harderwijk. Ông kết hôn với Marija Margaerita Vincentius, nhưng cô đã chết vào tháng 10 năm 1694. Năm 1706 ông gia nhập Công ty Đông Ấn Hà Lan, và giữa 1707 và 1714 như là một Raadsheer van Justitie ("Chúa Hội đồng Tư pháp") ở Batavia, Đông Ấn Hà Lan (nay là Jakarta). Ông kết hôn với Anna Adriana Clement ở đó, nhưng bà đã qua đời ngay sau đó. Năm 1714, ông trở về Middelburg của mình.

Ông đã tham gia vào tranh cãi tôn giáo, hỗ trợ các nhà truyền giáo tự do Pontiaan van Hattem bằng việc xuất bản của tờ De val ông van 'werelds afgod (Sự sụp đổ của thần tượng của thế giới). Phần đầu tiên xuất hiện trong 1718, ở Middelburg, và sau đó bị tịch thu bởi hội đồng thành phố và đốt cháy. Roggeveen bỏ chạy từ Middelburg để Flushing gần đó. Sau đó ông đã định cư tại thị trấn nhỏ Arnemuiden, và xuất bản phần 2 và 3 của loạt bài này, một lần nữa nâng cao một cuộc tranh cãi.

Thám hiểm
Ngày 1 tháng 8 năm 1721 ông bắt đầu ra đi thực hiện chuyến thám hiểm của mình, phục vụ cho Công ty Tây Ấn Hà Lan, để tìm kiếm Terra Australis. Nó gồm ba tàu, các Arend, các Thienhoven, và Afrikaansche Galey.

Roggeveen đầu tiên khởi hành đi xuống quần đảo Falkland (mà ông đổi tên thành "Belgia Australis"), đi qua các eo biển Le Maire và tiếp tục vượt ra ngoài về phía nam tới 60 độ về phía nam để vào Thái Bình Dương. Ông đã đổ bộ gần Valdivia, Chile. Ông đến thăm quần đảo Juan Fernández, nơi ông đã trải qua ngày 24 tháng 1 - 17 tháng 3. Các cuộc thám hiểm sau này thấy Đảo Phục Sinh (Rapa Nui) trong ngày Lễ Phục Sinh, Chúa nhật ngày 5 tháng 4 năm 1722 (nơi ông báo cáo nhìn thấy 2.000-3.000 người). Ông sau đó đi thuyền đến Batavia bằng cách quần đảo Tuamotu, quần đảo Society, và Samoa. Ở đó, ông đã bị bắt vì ông đã vi phạm sự độc quyền của Công ty Đông Ấn Hà Lan, nhưng Công ty này sau đó buộc phải thả ông, để đền bù cho ông về vụ rắc rối, và phải trả phi hành đoàn của mình. Năm 1723, Roggeveen trở về Hà Lan.

Sau khi trở về Roggeveen, ông đã phát hành phần 4 của De val van 's werelds afgod.

Tham khảo

 Who's Who in Pacific Navigation, John Dunmore Melbourne University Press 1972
 The Journal of Jacob Roggeveen, edited by Andrew Sharpe, Oxford University Press, 1970
 Biograpical and archival data from the Zeeland archives (tiếng Hà Lan)

Mất năm 1729
Sinh năm 1659


title: Coelioxys vituperabilis

text:
Coelioxys vituperabilis là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Holmberg mô tả khoa học năm 1903.

Chú thích

Tham khảo

V
Động vật được mô tả năm 1903


title: Vườn quốc gia Garajonay

text:
Vườn quốc gia Garajonay () là một vườn quốc gia toạ lạc ở trung tâm và phía bắc của đảo La Gomera, một trong những đảo thuộc quần đảo Canary (Tây Ban Nha). Khu vực này được công bố thành vườn quốc gia năm 1981 và được UNESCO đưa vào danh sách di sản thế giới năm 1986. Vườn quốc gia này có diện tích 40 km² (15 dặm Anh vuông) và trải dài đến các đô thị nằm trên đảo này.

Vườn quốc gia này được đặt tên theo kiến tạo đá Garajonay, đỉnh cao nhất trong đảo với độ cao 1.484 m. Ở đây cũng có cao nguyên nhỏ với độ cao từ 790-1.400 m trên mực nước biển.
Các loài thực vật ở đây gồm cây gỗ cứng thường xanh có chiều cao lên đến 45 m
Ở đây có các loài chim, dơi, một số động vật loài đặc hữu.

Hai loài bò sát, Gallotia gomerana (thằn lằn Gomera) và Chalcides viridanus (Gomeran skink) sinh sống trong khu vực vườn quốc gia. Các loài lưỡng cư có nhái Hyla meridionalis.

Vườn quốc gia này nổi tiếng là một trong những nơi tốt nhất để quan sát hai loài chim bồ câu: bồ câu Laurel (Columba junoniae) và bồ câu Bolle (Columba bollii).

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Legend of Gara and Jonay

Vườn quốc gia Tây Ban Nha
La Gomera
Di sản thế giới tại Tây Ban Nha
Guanche
IUCN Loại II


title: Nienburg, Salzland

text:
Nienburg là một đô thị thuộc huyện Salzland, bang Saxony-Anhalt, Đức.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Nienburg-Saale , official site in English.