title: Giáo hoàng Agathô

text:
Agathôn  (Tiếng Latinh: Agatho) là vị giáo hoàng thứ 79 của giáo hội Công giáo. Ông đã được giáo hội suy tôn là thánh sau khi qua đời. Theo niên giám tòa thánh năm 1806 thì ông đắc cử Giáo hoàng vào năm 678 và ở ngôi Giáo hoàng trong 3 năm 6 tháng và khoảng 16 ngày. Niên giám tòa thánh năm 2003 xác định triều đại của ông bắt đầu vào ngày 27 tháng 6 năm 678 và kết thúc vào ngày 10 tháng 1 năm 681.

Giáo hoàng Agathôn sinh tại Palermo, Ý. Một số nguồn cho rằng có lẽ ông có nguồn gốc Đông phương, ông đã sống lâu năm ở Palermo (Sicilia) trước khi đến Rôma.

Triều giáo hoàng
Ông đã gìn giữ những mối quan hệ chặt chẽ với các giám mục Anh và khích lệ Ireland như là một trung tâm văn hoá. Agatho được gọi là "Thánh chữa bệnh" vì nhiều phép lạ ông đã làm. Ông đắc cử Giáo hoàng khi đã rất cao niên, có lẽ khoảng 107 tuổi.

Ông cũng đã làm cho Rô-ma thoát khỏi các thuế của hoàng đế và làm cho Tổng giám mục của Ravenna thừa nhận quyền của Tòa Rô-ma và tăng thêm ảnh hưởng của Rô-ma trên hàng giáo sĩ Tây phương. Tên của ông trong tiếng Hy-lạp Agathos có nghĩa là "tốt, dũng cảm". Ông đã được Giáo hội phong thánh và được mừng lễ vào ngày 10 tháng 1. Ông cũng được xem là người bảo trợ của thành phố Palermô.

Công đồng Constantinôpôli

Trong triều đại của ông đã chấm dứt hơn 60 năm cơn khủng hoảng "Nhất Ý chủ nghĩa". Agatho cử một phái đoàn đến Constantinopolis để tham dự một công đồng do Hoàng Đế Constantine IV chủ trì, công đồng này lên án lạc thuyết Nhất Ý. Giáo hoàng Agathon trổ tài ngoại giao, làm nguôi lòng người. Đệ III công đồng Constantinôpôli (công đồng chung thứ 6) họp tháng 11/680 đến tháng 9/681. Công đồng quy tụ 165 giám mục phương Đông, 6 giám mục phương Tây. Công đồng lên án thuyết Đức Kitô "một ý chí, một hành động" của Sergius, công bố học thuyết hai bản tính, theo đức tin Công giáo và giải thể các bè rối dưới mọi hình thức.

Bình an được tái lập trong Giáo hội. Nhưng một biểu hiện khác lại xảy ra ngay trong công đồng: các Thượng Phụ bêu diếu cố Thượng Phụ Sergiô, tác giả chính của sự lầm lạc, nhưng đồng thời, các ông lại cũng bêu diếu luôn Đức Hônôriô I tội đồng lõa với Sergius.

Chú thích

Tham khảo

 265 Đức Giáo hoàng, Thiên Hựu Nguyễn Thành Thống, Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin, xuất bản tháng 5 năm 2009.
 Các vị Giáo hoàng của giáo hội toàn cầu, hội đồng giám mục Việt Nam
 Tóm lược tiểu sử các Đức Giáo hoàng, Đà Nẵng 2003,Jos. TVT chuyển ngữ từ Tiếng Anh.
 Lịch sử Giáo hội Công giáo, Linh mục O.P Bùi Đức Sinh – giáo sư sử học, Tập I và II, Nhà xuất bản Chân Lý, Giấy phép số: 2386 BTT/PHNT Sài Gòn ngày 28 tháng 7 năm 1972.

A
Mất năm 681
Sinh năm 577
Sinh thế kỷ 6
Người thọ bách niên Ý


title: Diorhabda inconspicua

text:
Diorhabda inconspicua là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1894.

Chú thích

Tham khảo

Diorhabda


title: Échannay

text:
Échannay  là một xã ở tỉnh Côte-d’Or trong vùng Bourgogne, phía đông nước Pháp. Xã Échannay nằm ở khu vực có độ cao trung bình 420 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Côte-d'Or


title: Merulempista digitata

text:
Merulempista digitata là một loài bướm đêm thuộc họ Pyralidae. Loài này có ở Trung Quốc (Gansu, Tân Cương).

Sải cánh dài 22–27 mm. Dầu nó nâu hơi xám đến nâu đậm.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
Review of the genus Merulempista Roesler, 1967 (Lepidoptera, Pyralidae) from China, with description of two new species

Merulempista


title: Saint-Pancrasse

text:
Saint-Pancrasse là một xã của tỉnh Isère, thuộc vùng Rhône-Alpes, đông nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Isère

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintpancrasse


title: Brachylaena huillensis

text:
Brachylaena huillensis là một loài thực vật có hoa thuộc họ Asteraceae.
Nó được tìm thấy ở Angola, Kenya, Mozambique, Nam Phi, Tanzania, Uganda, và Zimbabwe.
Cây có gỗ rất cứng, phù hợp để làm thành than. Trong thực tế, loài cây này là nguồn nhiên liệu chính của Kenya cho đến năm 1830. Nó vẫn là một nguồn nhiên liệu phổ biến, và trong một số khu vực đang bị đe dọa bởi khai thác quá mức. Điều này đã dẫn đến mối quan tâm từ các nhà bảo tồn về nạn mất môi trường sống cho các loài động vật đặc hữu sống trong rừng mây Brachylaena.

Chú thích

Nguồn
 World Conservation Monitoring Centre 1998. Brachylaena huillensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 20 tháng 7 năm 2007.

Brachylaena
Thực vật Đông Phi
Thực vật Nam châu Phi


title: Richeville

text:
Richeville  là một xã thuộc tỉnh Eure trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Eure

Tham khảo

Xã của Eure


title: Hellendoorn

text:
Hellendoorn là một đô thị thủ phủ tỉnh Overijssel phía đông Hà Lan. Đô thị này gồm các thị trấn: Nijverdal và Hellendoorn và các làng Daarle, Daarlerveen, Eelen en Rhaan, Egede, Haarle Hancate, Hulsen và Marle. Các làng trước đây của Noetsele bây giờ là một phần của thị trấn Nijverdal.
Có một công viên giải trí gần thị trấn Hellendoorn gọi là Avonturenpark Hellendoorn. Khẩu hiệu của họ là "Hãy đến đây nếu bạn dám!". Phần trung tâm của đô thị này bao gồm một khu vực đồi núi và dân cư thưa thớt kéo dài về phía tây thành đô thị Rijssen-Holten. Điểm cao nhất nằm ở khoảng 70 m trên mực nước biển và là một phần của Noetselerberg. Một mảng lớn của khu vực này được bao phủ bởi rừng, nhưng cũng có heathlands. Khu vực này bây giờ là một phần của Vườn quốc gia Sallandse Heuvelrug.

Tham khảo

Đô thị Overijssel
Thành phố của Hà Lan
Salland


title: Calophyllum persimile

text:
Calophyllum persimile là một loài thực vật có hoa thuộc họ Clusiaceae.
Loài này có ở Indonesia và Papua New Guinea.

Chú thích

Tham khảo
 Stevens, P.F. 1998. Calophyllum persimile. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 7 năm 2007.

Thực vật Indonesia
Thực vật Papua New Guinea
p
Thực vật loài thiếu dữ liệu
Thực vật Tây New Guinea


title: Drusus camerinus

text:
Drusus camerinus là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Drusus


title: Ngô Kiến Dân

text:
Ngô Kiến Dân (giản thể: 吴建民, bính âm: Wú Jiànmín) (1939 - 2016), người Trùng Khánh. Ông cũng là một trong những nhân viên đầu tiên của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa tại Liên Hợp Quốc kể từ khi nước này thay thế vị trí của Trung Hoa Dân Quốc vào năm 1972. Ông là một quan chức ngoại giao cấp cao Trung Quốc, cựu Giám đốc Văn phòng thông tin và phát ngôn viên Bộ ngoại giao Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Hiệu trưởng Học viện Ngoại giao Trung Quốc. Từ năm 1994 đến 2003, ông là Đại sứ Trung Quốc tại Hà Lan, hoạt động trong Phái đoàn thường trực của Trung Quốc, tại Trụ sở Liên Hợp Quốc Genève và tại Thụy Sĩ cũng như các tổ chức quốc tế, Đại sứ đặc mệnh toàn quyền, Đại diện thường trực, Đại sứ đặc mệnh toàn quyền của Trung Quốc tại Pháp. Năm 1959, ông đã tốt nghiệp Học viện Ngoại ngữ Bắc Kinh chuyên ngành tiếng Pháp.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Baidu


title: L'Hôpital, Moselle

text:
L'Hôpital là một xã trong tỉnh Moselle, vùng Grand Est đông bắc nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Moselle

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Moselle


title: Giải George Van Biesbroeck

text:
Giải George Van Biesbroeck là một giải thưởng hàng năm, được trao cho một người còn sống, có đóng góp đặc biệt lâu dài hoặc vô vị lợi cho Thiên văn học.

Từ năm 1979 tới năm 1996, giải do "Van Biesbroeck Award, Inc." trao. Từ năm 1997 trở đi giải này do Hội Thiên văn học Hoa Kỳ trao.

Giải được đặt theo tên nhà thiên văn học Mỹ gốc Bỉ George Van Biesbroeck, người mà sau khi nghỉ hưu ở tuổi 65, vẫn tiếp tục nghiên cứu thiên văn trong 27 năm sau cùng.

Các người đoạt giải
Danh sách này lấy từ trang Web của Hội Thiên văn học Hoa Kỳ.

Giải do "Van Biesbroeck Award, Inc." trao
 1979 D. Scott Davis
 1980 Marcia Rieke
 1981 Marc Aaronson, Jeremy Mould
 1982 Erick Young
 1983 Không trao giải
 1984 John Stocke
 1985 Mark Giampapa
 1986 John Hill
 1987 không trao giải
 1988 Dorrit Hoffleit
 1989 Brian Marsden
 1990 Aden Meinel
 1991 Barry Clark
 1992 Bob Kurucz
 1993 Janet Akyüz Mattei
 1994 Wayne Warren, Jr.
 1995 Arlo Landolt
 1996 Dave Crawford

Giải do Hội Thiên văn Hoa Kỳ trao
 1997 Helmut Abt
 1998 Frank Lovas
 1999 Barry Lasker
 2000 D. Harold McNamara
 2001 Michael Kurtz
 2002 Victor Blanco
 2003 Donat Wentzel
 2004 Rodger Doxsey
 2005 Eric Greisen
 2006 Không trao giải
 2007 Stephen P. Maran
 2008 Peter Stetson
 2009 Father George V. Coyne
 2010 Virginia Trimble

Tham khảo

Giải Thiên văn học
Giải thưởng Mỹ


title: Bulbophyllum zaratananae

text:
Bulbophyllum zaratananae là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

Z


title: Thiennes

text:
Thiennes là một xã của tỉnh Nord, thuộc vùng Hauts-de-France, miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Nord

Tham khảo

 INSEE commune file

Xã của Nord


title: Hyposmocoma kauaiensis

text:
Hyposmocoma kauaiensis là một loài bướm đêm thuộc họ Cosmopterigidae. Nó là loài đặc hữu của Kauai. Loài địa phương ở Halemanu, nơi nó được tim thấy ở độ cao 4,000 feet.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Insects of Hawaii. Volume 9, Microlepidoptera

Hyposmocoma
Loài đặc hữu của Hawaii


title: Patellapis hargreavesi

text:
Patellapis hargreavesi là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1946.

Chú thích

Tham khảo

Patellapis
Động vật được mô tả năm 1946


title: Strategus aloeus

text:
Strategus aloeus là một loài kiến vương. Các con đực đầu đàn của loài này có 3 sứng lớn ơ ngực giống như Triceratops. Con đực nhỏ cũng có sừng tương tự nhưng hai sừng sau nhỏ và sừng trước thi ngắn hơn. Con cái có sừng rất ngắn vì ít sử dụng để chiến đấu mà chỉ dùng nó để đào bới trên mặt đất. Loài này dài khoảng 1-1,5 inch khi trưởng thành không tính sừng của các con đực.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Coin, Patrick and Phillip Harpootlian. "Species Strategus aloeus". Online: http://bugguide.net/node/view/6278. tháng 7 29, 2006.
 Strategus aloeus photos at Beetlespace.wz.cz
 Strategus aloeus photos at BugGuide
 Strategus aloeus photos at Goliathus.com

Động vật được mô tả năm 1758
A


title: Vittappressa

text:
Vittappressa là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Acontiinae


title: Eupileta

text:
Eupileta là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Các loài
 Eupileta hirsuta
 Eupileta subcaesia

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Boscotrecase

text:
Boscotrecase là một đô thị ở tỉnh Napoli ở vùng Campania, cách khoảng 20 km về phía đông nam của Napoli. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 10.791 người và diện tích là 7,5 km².

Boscotrecase giáp các đô thị: Boscoreale, Ercolano, Ottaviano, Terzigno, Torre Annunziata, Torre del Greco, Trecase.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.boscotrecase.na.it/

Comune của tỉnh Napoli
Thành phố và thị trấn ở Campania


title: 1390 Abastumani

text:
1390 Abastumani (1935 TA) là một tiểu hành tinh nằm ở rìa ngoài của vành đai chính được phát hiện ngày 3 tháng 10 năm 1935 bởi Shajn, P. ở Simeis (094). Nó được đặt theo tên the spa town thuộc Abastumani, Georgia.

Ghi chú

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1935
Tiểu hành tinh kiểu P (Tholen)


title: Nomada nuptura

text:
Nomada nuptura là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Dusmet y Alonso mô tả khoa học năm 1913.

Chú thích

Tham khảo

Nomada
Động vật được mô tả năm 1913


title: Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Yemen

text:
Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Yemen (, ), hay còn gọi là Nam Yemen, Yemen Aden là một nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa thành lập năm 1967  duy nhất ở Tây Á. Cộng hòa Dân chủ nhân dân Yemen được thành lập ở Nam Yemen đối ngược lại với Cộng hòa Ả Rập Yemen ở Bắc Yemen. Ngày 22 tháng 5 năm 1990, Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Yemen tái thống nhất với Cộng hòa Ả Rập Yemen thành Cộng hòa Yemen.

Nguồn gốc của Nam Yemen có thể bắt nguồn từ năm 1874 với việc thành lập Thuộc địa Aden của Anh và Cơ quan bảo hộ Aden, bao gồm 2/3 dân số Yemen ngày nay.  Tuy nhiên, Aden đã trở thành một tỉnh của Ấn Độ thuộc Anh vào năm 1937. Sau khi chính quyền Bảo hộ Aden sụp đổ, tình trạng khẩn cấp được ban bố vào năm 1963, khi Mặt trận Giải phóng Quốc gia (NLF) và Mặt trận Giải phóng Nam Yemen (FLOSY) nổi dậy.  chống lại sự cai trị của người Anh.

Liên bang Nam Ả Rập và Cộng hòa Bảo hộ Nam Ả Rập sáp nhập để trở thành Cộng hòa Nhân dân Yemen vào ngày 30 tháng 11 năm 1967 và sau đó đổi tên thành Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Yemen.  Nó trở thành một nhà nước độc đảng theo chủ nghĩa Mác-Lênin vào năm 1969 và được sự ủng hộ của Cuba, Đông Đức và Liên Xô.  Đây là nhà nước cộng sản duy nhất được thành lập trong thế giới Ả Rập. Bất chấp những nỗ lực mang lại sự ổn định cho khu vực, nó đã tham gia vào một cuộc nội chiến ngắn vào năm 1986. Với sự sụp đổ của chủ nghĩa cộng sản, Nam Yemen được thống nhất với Cộng hòa Ả Rập Yemen, thường được gọi là "Bắc Yemen", vào ngày 22 tháng 5 năm 1990.  tạo thành Cộng hòa Yemen ngày nay.  Tuy nhiên, sau ba năm, một cuộc khủng hoảng chính trị đã phát sinh giữa Đảng Xã hội Yemen của miền Nam với Đại hội đại biểu nhân dân và Al-Islah của miền Bắc sau cuộc bầu cử quốc hội năm 1993. Nam Yemen tuyên bố ly khai khỏi Bắc Yemen vào năm 1994 với tên gọi Cộng hòa Dân chủ Yemen.  Nỗ lực này kết thúc sau khi Bắc Yemen chiếm đóng khu vực này do hậu quả của cuộc nội chiến năm 1994.  Một nỗ lực khác nhằm khôi phục Nam Yemen với tư cách là một quốc gia, với Hội đồng chuyển tiếp miền Nam là chính phủ mới, bắt đầu vào năm 2017 trong khuôn khổ Nội chiến Yemen.

Lịch sử
Năm 1838, Sultan Muhsin Bin Fadl của Lahej nhượng 194 km2 (75 dặm vuông) bao gồm cả Aden cho người Anh.  Vào ngày 19 tháng 1 năm 1839, Công ty Đông Ấn Anh đổ bộ Thủy quân lục chiến Hoàng gia tại Aden để chiếm lãnh thổ và ngăn chặn các cuộc tấn công của cướp biển chống lại tàu hàng của Anh đến Ấn Độ.  Sau đó, nó trở thành một trung tâm thương mại quan trọng giữa Ấn Độ thuộc Anh và Biển Đỏ, và sau khi kênh Suez được mở vào năm 1869, nó trở thành một trạm than cho các tàu trên đường đến Ấn Độ.  Aden được cai trị như một phần của Ấn Độ thuộc Anh cho đến năm 1937, khi thành phố Aden trở thành Thuộc địa của Aden.  Vùng nội địa Aden và Hadhramaut ở phía đông hình thành phần còn lại của những gì sẽ trở thành Nam Yemen và không do Aden quản lý trực tiếp mà được ràng buộc với Anh bằng các hiệp ước bảo hộ với những người cai trị địa phương của các chính thể truyền thống, cùng được gọi là Chính phủ Bảo hộ Aden.  Sự phát triển kinh tế chủ yếu tập trung ở Aden, và trong khi thành phố phát triển mạnh mẽ, các bang thuộc Tổ chức Bảo hộ Aden lại đình trệ.

Phi thực dân hoá
Năm 1963, Aden và phần lớn Chính phủ Bảo hộ đã tham gia để thành lập Liên bang Nam Ả Rập với các quốc gia còn lại từ chối gia nhập, chủ yếu ở Hadhramaut, hình thành Liên bang Bảo hộ Nam Ả Rập riêng biệt.  Cả hai chính thể này vẫn gắn bó với Anh với lời hứa độc lập hoàn toàn vào năm 1968. Hai nhóm dân tộc chủ nghĩa, Mặt trận Giải phóng miền Nam Yemen bị chiếm đóng (FLOSY) và Mặt trận Giải phóng Quốc gia (NLF), bắt đầu một cuộc đấu tranh vũ trang được gọi là Khủng hoảng Aden vào ngày 14 tháng 10 năm 1963 chống lại sự kiểm soát của Anh và Liên bang Nam Ả rập với sự đóng cửa tạm thời của Kênh đào Suez vào năm 1967, quân Anh bắt đầu rút quân.  Một phe, Mặt trận giải phóng Quốc gia, đã được mời tham dự Cuộc đàm phán Geneva để ký kết hiệp định độc lập với người Anh.  Trong thời gian chiếm đóng Aden, người Anh đã ký một số hiệp ước bảo hộ với các tiểu vương quốc và tiểu vương quốc địa phương của Liên bang Nam Ả Rập;  tuy nhiên, các bên này đã bị loại khỏi các cuộc đàm phán, và do đó, thỏa thuận nêu rõ "... việc bàn giao lãnh thổ Nam Ả Rập cho (Yemen) NLF ...".  Miền Nam Yemen trở thành Cộng hòa Nhân dân Yemen độc lập vào ngày 30 tháng 11 năm 1967 và Mặt trận Giải phóng Quốc gia củng cố quyền kiểm soát của mình tại đất nước.  Ngày 14 tháng 12 năm 1967, Cộng hoà dân chủ nhân dân Yemen được gia nhập Liên hợp quốc với tư cách là một quốc gia thành viên.
Vào tháng 6 năm 1969, một cánh theo chủ nghĩa Mác của NLF đã giành được quyền lực trong một sự kiện được gọi là Phong trào sửa sai.  Cánh cấp tiến này đã tổ chức lại đất nước thành Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Yemen (PDRY) vào ngày 30 tháng 11 năm 1970. Sau đó, tất cả các đảng phái chính trị được hợp nhất thành Mặt trận Giải phóng Quốc gia, đổi tên thành Đảng Xã hội Yemen, trở thành đảng hợp pháp duy nhất.  Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Yemen thiết lập quan hệ chặt chẽ với Liên Xô, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, Cuba và Tổ chức Giải phóng Palestine.  Hiến pháp năm 1968 của Đông Đức thậm chí còn được coi là một loại bản thiết kế cho hiến pháp đầu tiên của PDRY.

 Chính phủ mới bắt tay vào chương trình quốc hữu hóa, đưa ra quy hoạch tập trung, đặt giới hạn về quyền sở hữu và thuê nhà ở, và thực hiện cải cách ruộng đất.  Đến năm 1973, GDP của Nam Yemen tăng 25%. Và bất chấp môi trường bảo thủ và sự phản kháng, phụ nữ trở nên bình đẳng về mặt pháp lý với nam giới, chế độ đa thê, tảo hôn và hôn nhân sắp đặt đều bị luật pháp cấm. Cộng hòa cũng thế tục hóa giáo dục và luật sharia được thay thế bằng một bộ luật pháp lý của tiểu bang.

  Các cường quốc cộng sản lớn đã hỗ trợ trong việc xây dựng các lực lượng vũ trang của Cộng hoà Dân chủ Nhân dân Yemen.  Sự hỗ trợ mạnh mẽ từ Moscow đã giúp lực lượng hải quân Liên Xô tiếp cận các cơ sở hải quân ở Nam Yemen.

Tranh chấp với Bắc Yemen
Không giống như những thập kỷ đầu của Đông Đức và Tây Đức, Bắc Triều Tiên và Hàn Quốc, hoặc Bắc Việt Nam và Nam Việt Nam, hoặc Trung Quốc và Đài Loan, Cộng hòa Ả Rập Yemen (Bắc Yemen) và Cộng hoà Dân chủ Nhân dân Yemen (Nam Yemen) vẫn tương đối hữu nghị, mặc dù quan hệ  thường xuyên căng thẳng.  Giao tranh nổ ra vào năm 1972, và cuộc xung đột ngắn ngủi đã được giải quyết bằng các cuộc đàm phán, nơi nó được tuyên bố là cuối cùng sẽ xảy ra.

Tuy nhiên, những kế hoạch này đã bị trì hoãn vào năm 1979, khi Nam Yemen tài trợ cho phiến quân Đỏ ở Bắc Yemen, và chiến tranh chỉ bị ngăn chặn bởi sự can thiệp của Liên đoàn Ả Rập.  Mục tiêu thống nhất đã được các nguyên thủ quốc gia miền Bắc và miền Nam tái khẳng định trong cuộc gặp thượng đỉnh tại Kuwait vào tháng 3 năm 1979.

Năm 1980, Abdul Fattah Ismail từ chức và sống lưu vong ở Moscow, vì đã đánh mất niềm tin của các nhà tài trợ của ông vào Liên Xô.  Người kế nhiệm ông, Ali Nasir Muhammad, có lập trường ít can thiệp hơn đối với cả Bắc Yemen và nước láng giềng Oman.

Nội chiến
Vào ngày 13 tháng 1 năm 1986, một cuộc đấu tranh vũ trang bắt đầu ở Aden giữa những người ủng hộ Ali Nasir và những người ủng hộ Ismail trở về, người muốn lấy lại quyền lực.  Nội chiến Nam Yemen kéo dài hơn một tháng và dẫn đến hàng nghìn người thương vong, Ali Nasir bị lật đổ và Ismail thiệt mạng.  Khoảng 60.000 người, bao gồm cả Ali Nasir bị phế truất, chạy trốn đến Bắc Yemen.  Ali Salim al-Beidh, một đồng minh của Ismail, người đã thành công trong việc thoát khỏi cuộc tấn công nhằm vào các thành viên ủng hộ Ismail trong Bộ Chính trị, sau đó trở thành Tổng bí thư Đảng Xã hội Yemen.

Cải cách và nỗ lực thống nhất
Trong bối cảnh cải tổ ở Liên Xô, nước ủng hộ chính của Cộng hoà Dân chủ Nhân dân Yemen, cải cách chính trị đã được bắt đầu vào cuối những năm 1980.  Các tù nhân chính trị được trả tự do, các đảng phái chính trị được thành lập và hệ thống tư pháp được coi là công bằng hơn ở miền Bắc.  Vào tháng 5 năm 1988, chính phủ Bắc Yemen và Nam Yemen đã hiểu rằng đã giảm đáng kể căng thẳng bao gồm thỏa thuận gia hạn các cuộc thảo luận liên quan đến thống nhất, thiết lập một khu vực khai thác dầu chung dọc theo biên giới không xác định của họ, phi quân sự hóa biên giới và cho phép người Yemen đi qua biên giới không hạn chế trên  cơ sở của chỉ một thẻ nhận dạng quốc gia.  Vào tháng 11 năm 1989, sau khi trở về từ Chiến tranh Liên Xô-Afghanistan, Osama bin Laden cử al-Qaeda mới thành lập thay mặt cho Ả Rập Xê-út lật đổ chính phủ Nam Yemen nhưng bị Hoàng tử Turki bin Faisal từ chối.  Năm 1990, các bên đã đạt được thỏa thuận đầy đủ về việc cùng quản lý Yemen, và các quốc gia được thống nhất thành Yemen.

Khôi phục Nam Yemen

Kể từ năm 2007, một số người miền Nam đã tích cực biểu tình đòi độc lập, trong một phong trào được gọi là 'Al Hirak' hoặc Phong trào miền Nam.  Trong  Nội chiến Yemen 2015, để đối phó với các cuộc tấn công của Houthis và các lực lượng quân đội trung thành với tổng thống bị phế truất của Yemen Ali Abdullah Saleh, các thành viên của  Phong trào miền Nam thành lập các dân quân 'Kháng chiến'.  Kể từ  Trận chiến Aden, các nhóm vũ trang này đã tìm cách bảo vệ miền Nam chống lại những âm mưu của Houthi / Saleh nhằm chiếm lấy đất nước và coi tình trạng nội chiến hiện tại như một cơ hội để tiến xa hơn . Vào cuối tháng 1 năm 2018, những người ly khai trung thành với Hội đồng chuyển tiếp miền Nam đã giành quyền kiểm soát thành công trụ sở chính phủ Yemen do Ả Rập Xê-út hậu thuẫn ở Aden chống lại  chính phủ Hadi.

Tham khảo

A
A
yemen
Cựu quốc gia ở Trung Đông
Cựu cộng hòa xã hội chủ nghĩa
Quốc gia cộng sản
Lịch sử Yemen
Nam Yemen


title: Pseudoclanis abyssinicus

text:
Pseudoclanis abyssinicus là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó được tìm thấy ở Sudan và Ethiopia.

Chú thích

Tham khảo

Pseudoclanis
Côn trùng Ethiopia


title: Aubusson (quận)

text:
Quận Aubusson là một quận của Pháp, nằm ở tỉnh Creuse, trong vùng Nouvelle-Aquitaine. Quận này có 12 tổng và 118 xã.

Các đơn vị hành chính

Các tổng
Các tổng của quận Aubusson là:
 Aubusson
 Auzances
 Bellegarde-en-Marche
 Chambon-sur-Voueize
 Chénérailles
 La Courtine
 Crocq
 Évaux-les-Bains
 Felletin
 Gentioux-Pigerolles
 Royère-de-Vassivière
 Saint-Sulpice-les-Champs

Các xã
Các xã của quận Aubusson, và mã INSEE là:

Tham khảo

Liên kết ngoài
Aubusson trên trang Viện quốc gia Pháp và Nghiên cứu kinh tế (INSEE, tiếng Pháp)

Aubusson


title: Néry

text:
Néry là một xã thuộc tỉnh Oise trong vùng Hauts-de-France phía bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 101 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

INSEE

Xã của Oise


title: Stator bixae

text:
Stator bixae là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Drapiez miêu tả khoa học năm 1820.

Chú thích

Tham khảo

Stator


title: Condé-sur-Iton

text:
Condé-sur-Iton  là một xã thuộc tỉnh Eure trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Eure

Tham khảo

Condesuriton


title: Fable

text:
Fable là một trò chơi điện tử nhập vai hành động đầu trong dòng trò chơi Fable. Nó được phát triển bởi Lionhead Studios ban đầu cho hệ Xbox sau đó Big Blue Box (một vệ tinh của Lionhead) phát hành trò chơi cho hệ điều hành Mac OS X và Windows. Trò chơi phát hành trên hệ Xbox vào ngày 14 tháng 9 năm 2004. Phiên bản cho hệ điều hành Windows cùng Xbox có tên Fable: The Lost Chapters phát hành vào tháng 9 năm 2005, Feral Interactive đã phát hành trò chơi cho hệ điều hành Mac ngày 31 tháng 3 năm 2008. Phiên bản làm lại của trò chơi là Fable Anniversary đã được thực hiện và phát hành ngày 04 tháng 2 năm 2014 cho hệ Xbox 360 và ngày 12 tháng 9 năm 2014 cho Windows.

Trò chơi được phát triển dưới tên Project Ego, Fable được phát triển bởi một đội ngũ trên 150 người. Âm nhạc được soạn bởi Russell Shaw với bài hát mở đầu được soạn bởi người từng được đề cử giải Oscar là Danny Elfman. Việc phát hành trò chơi được trông đợi rất nhiều vì Peter Molyneux người nổi tiếng với trò chơi Black & White khai sinh ra dòng trò chơi nhập vai thần thánh cũng tham gia vào việc phát triển và quảng bá trò chơi. Fable đã nhận được nhiều phê bình tốt về chất lượng của trò chơi mặc dù có một số hứa hẹn ban đầu không xuất hiện trong trò chơi. Fable nằm trong nhóm trò chơi bán chạy nhất tháng 9 năm 2004, tính đến năm 2007 trò chơi đã bán được hai triệu bản. Trò chơi có hai phiên bản nối tiếp là Fable II năm 2008 và Fable III năm 2010, phiên bản Fable: The Journey cũng đã được phát hành năm 2012 còn Fable Legends đang được phát triển.

Tổng quan

Phát triển
Fable là trò chơi đầu tiên được phát triển bởi Big Blue Box một vệ tinh của Lionhead Studios của Peter Molyneux. Dene và Simon Carter hai người sáng lập của Big Blue Box, nói rằng dự án đầu tiên của họ đáng lẽ phải đáp ứng một số tiêu chí để được chấp nhận bởi các nhà phát hành, nhưng họ không quan tâm đến sản xuất một tiêu đề chung chung như vậy. Để có chi phí cho việc hoạt động studio non trẻ, Molyneux đã đề nghị studio trở thành "vệ tinh" của Lionhead, để từ đó có được công nghệ và sự giúp đỡ của Lionhead giúp Big Blue Box tập trung vào việc phát triển trò chơi. Carters muốn tạo ra các trò chơi nhập vai mà không giống với bất kỳ trò chơi nào trước đây. Sau khi gặp một số khó khăn trong việc tìm kiếm nhà phát hành, Box Big Blue đã được Microsoft liên lạc với việc ngỏ ý muốn cung cấp hợp đồng phát hành cho trò chơi của họ.

Fable được phát triển dưới tên Project Ego. Trò chơi mất khoảng bốn năm để hình thành, với một nhóm khoảng 70 nhà phát triển làm việc liên tục với nó. Những ý tưởng chính để phát triển và tạo dựng Fable là nhân vật anh hùng sẽ phản ánh trực quan kinh nghiệm của mình và thế giới sẽ phản ứng một cách thích hợp với các hành động của người chơi. Fable được lưu ý rằng có sự hài hước và bầu không khí hơi vô lý giống truyện cổ tích hơn trong trò chơi khác xa so với những gì đã được nhìn thấy trên các trò chơi nhập vai hiện đại khi đó.

Âm nhạc của Fable được soạn bởi Russell Shaw người từng hợp tác soạn âm nhạc cho các trò chơi trước của Molyneux như Magic Carpet và Black & White. Công việc hòa tấu được giao cho Danny Elfman. Elfman đã lưu ý trong một cuộc phỏng vấn là âm nhạc trong các bộ phim đôi khi không thích hợp khi sử dụng trong các trò chơi, một phần là do nhiều nhà phát triển trò chơi muốn âm thanh được tạo ra từ cả một dàn hòa tấu mô tả một loạt các sự kiện, chứ không phải từng người riêng biệt. Elfman nhấn mạnh rằng các nhà phát triển trò chơi thường sử dụng các dàn hòa tấu, mà Shaw thấy rằng sẽ gây khó khăn hơn so với các dự án trước mà ông từng tham gia.

Đón nhận

Fable nhận được nhiều đánh giá tốt. Phiên bản Xbox của trò chơi nhận được điểm trung bình là 85% tại Metacritic và Game Rankings. Trò chơi cũng đã giành được hơn 50 danh hiệu và trở thành trò chơi bán chạy nhất trên Xbox tại thời điểm phát hành khi đó. Hệ thống chiến đấu của trò chơi được khen là hoạt động tốt. Các thành viên của 1UP.com đã đánh giá cao những cách mà một trận đánh có thể được thực hiện cũng như các mini-game trong trò chơi.

Marc Saltzman của USAToday.com nói "Trò chơi có thể thỏa mãn người chơi với chiều sâu đáng kinh ngạc với cách chơi, kết thúc mở, cốt truyện hay và thậm chí trở nên hay hơn khi đã đi thám hiểm được nửa cốt truyện". Fable được khen ngợi với khả năng làm mọi thứ trong trò chơi và thế giới trong đó sẽ phản ứng lại đúng với những gì người chơi đã thực hiện. Mặc dù vậy nó vẫn có một số khuyết điểm như thiết kế nhân vật nhạt nhẽo lặp đi lặp lại.

Độ dài của nhiệm vụ chính cũng bị nói là quá ngắn nhưng lại được khen là có một mảng lớn các nhiệm vụ phụ thú vị. Một trong những lời phàn nàn là một số hứa hẹn về thiết lập mà Peter Molyneux nói đến khi trò chơi còn trong giai đoạn phát triển không xuất hiện. Một trong số đó là khả năng nhân vật anh hùng có thể có con khi lập gia đình nhưng thiết lập này không có trong bản đầu mà chỉ có từ bản Fable II.

Bản Fable: The Lost Chapters trên hệ Xbox và máy tính cá nhân cũng nhận được đánh giá tốt. Nhưng điểm trung bình tại Metacritic và Game Rankings hơi thấp hơn một tý. Greg Kasavin tại Gamespot đã nói là trò chơi được bổ sung thêm các nội dung mới để tránh nó trở nên cũ kỹ và nham chán. 1UP.com đã đánh giá là nội dung mới không làm thay đổi bản Fable, nhưng nó có thêm nhiều nhiệm vụ hơn và giải quyến các than phiền trong bản gốc như việc cốt truyện quá ngắn. GamePro và IGN thì đánh giá bản The Lost Chapters trên máy tính tốt hơn phiên bản gốc của nó trên Xbox.

Fable có doanh thu khá tốt 375.000 bản được bán trong tuần đầu tiên phát hành tại thị trường Bắc Mỹ và 600.000 bản được tiêu thụ trong tháng. Vào cuối năm 2006 trò chơi đã bán được 2 triệu bản. Năm 2005, Microsoft Game Studios tuyên bố Fable có thể chơi được trên hệ máy Xbox 360. Trò chơi có hai phiên bản nối tiếp là Fable II năm 2008 và Fable III năm 2010, phiên bản Fable: The Journey cũng đã được phát hành.

Liên kết ngoài
 Official Lionhead Fable site
 Fable: The Lost Chapters Official Website
 Microsoft's Fable: The Lost Chapters Web site
 Website for the Mac version of Fable

Trò chơi điện tử năm 2005
Trò chơi Xbox
Trò chơi Xbox 360
Trò chơi trên Windows
Trò chơi điện tử nhập vai
Trò chơi trên macOS
Trò chơi điện tử năm 2004


title: Nhái lưỡi

text:
Nhái lưỡi (danh pháp hai phần: Glyphoglossus molossus) là một loài nhái thuộc họ Nhái bầu (Microhylidae).

Phân bố
G molossus sinh sống ở đồng bằng sông Cửu Long thuộc Việt Nam, Campuchia, và lan sang các nước lân cận gồm Lào, Thái Lan và Myanmar, chủ yếu trong các hệ sinh thái cận nhiệt đới và nhiệt đới bao gồm rừng khô, rừng ẩm, đầm lầy và vùng cỏ cao xavan. Vì nạn phá hủy môi trường thiên nhiên, G. molossus đang bị đe dọa.

Hình dạng
Loài nhái này có tỷ lệ đầu đối với thân mình khá chênh lệch. Phần đầu nhỏ nhưng thân lại lớn nên chúng có tên tiếng Anh là "balloon frog", tức là "ếch bong bóng" hay "ếch khinh khí cầu" mà một số trang không chuyên về ếch nhái đã dịch ngược lại sang tiếng Việt và sử dụng làm tên gọi cho loài nhái này. Toàn thân nhái lưỡi dài khoảng 7 cm. Da nhái lưỡi sù sì, lưng màu đen xám, lấm chấm vàng nhạt. Bụng màu mỡ gà.

G. molossus sinh sản vào mùa mưa. Nhái lưỡi cái đẻ trứng trong những vũng nước đọng. Đến mùa khô chúng vùi mình vào xuống đất ẩm, đợi đến mùa mưa mới lên lại.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Eleanor Sterling và ctv. Vietnam, A Natural History. New Haven, CT: Nhà in Đại học Yale, 2006. Trang 301.
 van Dijk P.P. & Chan-ard T. 2004. Glyphoglossus molossus. Sách đỏ IUCN 2006 về các loài bị đe dọa.
 Hình ảnh trên frogweb.org
 Lekka Thai Food
อึ่งปากขวด / Glyphoglossus molossus (Gunther, 1869) / Truncate-snouted spadefoot frog
Eung yang อึ่ง หรือ อึ่งยัดใส้ปิ้ง

M
Động vật được mô tả năm 1869
Động vật lưỡng cư Campuchia
Động vật lưỡng cư Lào
Động vật lưỡng cư Myanmar
Động vật lưỡng cư Thái Lan
Động vật lưỡng cư Việt Nam
Ẩm thực Thái Lan


title: Trận Aspern-Essling

text:
Trận Aspern-Essling diễn ra từ ngày 21 đến ngày 22 tháng 5 năm 1809 giữa 2 làng Aspern và Essling gần Viên (Áo), trong chiến tranh Liên minh thứ năm và Chiến tranh Napoléon. Tại đây, quân đội Áo dưới sự chỉ huy của đại công tước Karl Ludwig đã bẻ gãy cuộc tấn công của quân đội Pháp do hoàng đế Napoléon chỉ huy vào đồng bằng Marchfeld trên tả ngạn sông Donau. Thương vong của quân Pháp rất nặng, đặc biệt trong số này có Jean Lannes là một trong những tướng giỏi nhất của Napoléon. Đây là thất bại lớn đầu tiên của một đạo quân Pháp do đích thân Napoléon cầm đầu. Tuy nhiên, Karl Ludwig đã không phát huy chiến thắng này để tiêu diệt quân chủ lực Pháp và ép Pháp ký hòa ước với Áo. Điều này đã để lại hậu quả tai hại cho người Áo, khi quân đội Pháp vượt sông Donau lần thứ hai và đánh bại quân đội Áo trong trận Wagram đầu tháng 7 năm 1809.

Bối cảnh
Ngày 10 tháng 4 năm 1809, chiến tranh Liên minh thứ năm bùng nổ khi quân đội Áo tấn công Bayern – một chư hầu của Pháp ở Nam Đức. Dưới sự chỉ huy trực tiếp của hoàng đế Napoléon I, đại quân Pháp đã phản kích vào Bayern và đến cuối tháng 4, quân Áo bị đánh bật vào lãnh thổ nước họ. Sau đó, Napoléon truy kích sang đất Áo và chiếm được kinh đô Viên ngày 12 tháng 5. Tuy nhiên, quân chủ lực Áo đã rút lui an toàn về đồng bằng Marchfeld trên bờ bắc sông Donau. Do vậy, ngay sau khi chiếm Viên Napoléon ráo riết chuẩn bị vượt sông Donau để truy diệt đội quân mạnh nhất của Áo. Ngày 13 tháng 5, thống chế Pháp Jean Lannes tổ chức đánh chiếm cầu Nuisdorf, nơi có 2 tiểu đoàn Vệ binh quốc gia Viên chốt giữ. Quân Áo đã bẻ gãy các đợt công kích của Pháp và loại 700 quân của Lannes khỏi vòng chiến. Không chiếm được cầu Nuisdorf, Napoléon quyết định chọn đảo Lobau (một trong những hòn đảo nhỏ giữa lòng sông Donau) làm điểm vượt sông mới của mình. Ông ta cho công binh xây các cầu từ Kaiser Ebersdorf ở bờ nam đến đảo Lobau, và từ Lobau đến bờ bắc sông Donau. Trong 2 ngày 20 – 21 tháng 5, các đơn vị Pháp tuần tự vượt sông Donau và đến sáng ngày 21 tháng 5, Napoléon đã đưa được khoảng 4 vạn quân lên đồng bằng Marchfeld.

Tổng chỉ huy đội quân chủ lực Áo là thống chế-đại công tước Karl Ludwig, em ruột của hoàng đế Franz I. Do xét thấy địa hình đảo Lobau không thuận lợi cho quân đội Áo phát huy đầy đủ sức chiến đấu, Karl quyết định không ngăn cản quân Pháp vượt sông Donau. Thay vì đó, Karl bí mật tập trung 95800 quân trên mạn đông bắc đồng bằng Marchfeld, gồm 4 quân đoàn I, II, IV và VI (lần lượt do các tướng Heinrich von Bellegarde, Friedrich von Hohenzollern-Hechingen và Johann von Hiller chỉ huy) cùng quân đoàn dự bị (gồm bộ binh xung kích và kỵ binh) do vương công Johann I Josef xứ Liechtenstein chỉ huy. Chủ trương của Karl là để yên cho một bộ phận lớn quân địch vượt sang bờ bắc, sau đó ông ta sẽ tấn công cô lập lực lượng này trước khi quân chủ lực của Napoléon kịp kéo đến Marchfeld. Karl chỉ đặt mục tiêu hạn chế là ép quân Pháp lui về đảo Lobau, chứ không có dự định tiêu diệt quân chủ lực Pháp. Công binh Áo cũng thả nhiều thuyền lửa, cối xay nước và cây trôi sông để phá hỏng chiếc cầu được xây vội từ Lobau đến Marchfeld, làm công binh Pháp tốn nhiều thời gian phục chế cầu, và quan trọng hơn nữa, là khiến Napoléon không thể nào đưa toàn bộ binh lực sang sông trong trận đánh sắp tới.

Sau khi vượt sang bờ bắc sông Donau trong đêm ngày 20 tháng 5, thống chế Pháp André Masséna đã leo lên tháp nhà thờ thị trấn Aspern và quan sát thấy một ít đốm lửa trại của Áo. Masséna lập tức báo cáo với Napoléon rằng quân đội Áo đang triệt thoái. Napoléon đích thân vượt sông Donau vào ngày 21 tháng 5, rồi ông ta ra lệnh tăng cường phòng thủ các đầu cầu quân Pháp trên bờ bắc. Tuy nhiên Masséna chỉ phòng bị sơ sài vì ông ta nghĩ rằng việc cố thủ đầu cầu là không cần thiết trong lúc quân Áo đang rút chạy. Thực tế hoàn toàn trái ngược với suy nghĩ của Masséna: cuối ngày 20 – đầu ngày 21 tháng 5, quân đội Áo đã bắt đầu di chuyển về phía tây Marchfeld, để đột kích vào quân đoàn IV của Masséna giữa 2 làng Aspern và Essling. Karl dự định tập trung các quân đoàn I, II và IV, I công kích cánh trái quân Pháp tại Aspern, trong khi quân đoàn IV đánh thốc vào cánh phải đich ở Essling. Đồng thời, Karl bài trí quân đoàn kỵ binh dự bị ở trung tâm đội hình để ngăn chặn, tiêu diệt kỵ binh Pháp phản kích.

Trận đánh

2h sáng ngày 21 tháng 5, lực lượng đi đầu quân đoàn VI (Áo) – gồm 4 tiểu đoàn bộ binh và 8 khối kỵ binh tiền vệ – xuất kích đánh vào Aspern. Quân Áo ban đầu tiêu diệt được các tiền đồn Pháp ở ngoại vi, nhưng khi người Áo tiến sâu vào thị trấn, họ gặp phải sự kháng cự mạnh của 2 tiểu đoàn Pháp thuộc sư đoàn Molitor. Quân Pháp đã dần dần chặn được đà tiến công của địch. Sau đó, quân tiên phong quân đoàn I (Áo) tiến hành một đợt công kích mới vào Aspern, nhưng quân Pháp đã nhận được viện binh từ 4 trung đoàn ngoài Aspern và đẩy lùi được quân Áo. Một đợt tấn công thứ ba của quân Áo cũng thất bại với thương vong khá lớn. Đến 17h chiều, Karl tự mình đem 20 tiểu đoàn đánh phá Aspern từ nhiều hướng. Quân Áo đã thọc sâu vào thị trấn và đánh bật quân địch khỏi nhà thờ và nghĩa địa của Aspern sau nhiều trận giáp lá cà hết sức đẫm máu. Lúc 18h, quân Áo đã chiếm được phần lớn Aspern và các đơn vị Pháp phòng thủ Essling hao tổn hơn 1 nửa quân số của mình sau nhiều giờ giao tranh. Masséna xua 4 nghìn quân phản kích vào Aspern nhưng không thành công.

Sau khi chiếm Aspern, Karl lệnh cho quân đoàn II hợp lực với quân đoàn kỵ binh dự bị tấn công trung tâm quân Pháp. Trong lúc kỵ binh Áo đang di chuyển, thống chế Pháp Jean-Baptiste Bessières đã chủ động xua một bộ phận kỵ binh Pháp cùng các chư hầu Đức (chẳng hạn như Baden và Hesse) phản kích vào đội hình địch. Kỵ binh Pháp tiêu diệt được các toán tiên phong của kỵ binh Áo, nhưng sau đó bị chôn chân trước hỏa lực mạnh của bộ binh Áo. Bessières đành rút kỵ binh về tuyến xuất phát, nhưng ngay sau đó ông ta chỉnh đốn lại lực lượng để chuẩn bị một đợt xung phong mới. Khoảng 19h, Napoléon cũng chi viện 1 lữ đoàn thiết kỵ cho Bessières và chỉ thị cho ông ta tấn công theo 3 hàng dọc. Lần xung phong thứ hai của kỵ binh Pháp diễn biến tương tự như lần đầu: kỵ binh Bessières vượt qua 2 tuyến đầu của quân Áo nhưng sau đó bị các khối bộ binh dày đặc của Áo ghìm chân. Trước sự kháng cự mạnh của bộ binh Áo cùng những đòn phản kích của kỵ binh Áo do Liechstenstein chỉ huy, kỵ binh Pháp một lần nữa rút chạy về tuyến xuất phát, nhưng đã đạt được mục tiêu là ngăn cản quân Áo đánh vào trung tâm quân Pháp.

Cũng như ở Aspern, giao chiến bùng phát rất dữ dội ở Essling trong suốt ngày 21 tháng 5. Tại đây, 25 tiểu đoàn Áo của Rosenberg đã mở nhiều đợt công kích mạnh vào lực lượng phòng thủ của sư đoàn Boudet (thuộc quân đoàn IV Pháp, nhưng được giao cho tư lệnh quân đoàn II Jean Lannes chỉ huy). Tuy nhiên, quân Pháp đã biến kho thóc của Essling thành một pháo đài phòng thủ kiên cố và bẻ gãy tất cả cuộc tấn công này. Khi đêm gần xuống, Lannes xua kỵ binh ồ ạt phản kích đánh quân đoàn IV (Áo). Quân thiết kỵ Pháp và các đơn vị khinh kỵ của chư quân Württemberg chiến đấu rất dũng cảm; tuy nhiên, đến 18h quân Áo đã chặn được cuộc tấn công của kỵ binh Pháp; quân Pháp chết và bị thương rất nhiều. Khoảng một thời gian sau 19h, quân đội 2 phe đều kiệt sức và tạm ngưng giao chiến cho đến hết ngày 20 tháng 5. Trong đêm, người Pháp đã đưa thêm một lực lượng lớn từ bờ nam sông Donau sang đồng bằng Marchfeld, nâng tổng số quân Pháp tham chiến ở Aspern-Essling lên khoảng 7 vạn người. Napoléon dự định sử dụng lực lượng này để bao vây 2 cánh sườn quân Áo và đập nát trung tâm của Karl. Để làm được điều đó, Napoléon trước tiên ra lệnh cho Masséna phản kích chiếm lại Essling vào đầu hôm sau.

Rạng sáng ngày 22 tháng 5, Masséna tổ chức phản công vào Aspern. Quân Áo bẻ gãy được đợt tấn công đầu tiên của địch, nhưng sau đó Masséna tự mình dẫn quân xông lên đánh bật người Áo khỏi Aspern. Cùng lúc đó, quân Pháp tiếp tục giữ vững Essling trước các đợt tấn công của Rosenberg. Trước những điều kiện thuận lợi này, Napoléon huy động quân đoàn II của Lannes đánh thốc vào trung tâm quân địch. Được sự yểm trợ của thiết kỵ và khinh kỵ Pháp, bộ binh của Lannes đã loại 2 trung đoàn người Hungary khỏi vòng chiến và dần dần phá vỡ trung tâm của Áo. Khi lực lượng trung tâm Áo có dấu hiệu tan vỡ, Karl đích thân phi ngựa lên trước hàng quân và động viên binh sĩ giữ vững trận tuyến. Sự liều lĩnh của vị vương gia này đã gây nên tâm lý phấn khích cho toàn quân Áo. Kết quả là quân Áo củng cố lại trận tuyến và bẻ gãy các đợt tấn công của Lannes. St. Hilaire, 1 bộ tướng tài ba của Lannes, đã bị thương nặng do trúng đạn đại bác Áo. Napoléon sai Bessières mang thiết kỵ đến tiếp sức cho Lannes, nhưng kỵ binh Pháp chưa kịp gặp bộ binh Áo thì đã bị kỵ binh Áo giáng 1 đòn thất bại thê lương. Lannes yêu cầu Napoléon đưa quân đoàn của Louis Nicolas Davout từ bờ nam sang trợ chiến, nhưng quân Davout không thể vượt sông do các cầu của Pháp vừa bị tàu hỏa công Áo phá hủy. Đến 11h, Napoléon quyết định rút dần quân đoàn II về đảo Lobau, đồng thời đôn đốc công binh sửa cầu nhanh chóng để quân sĩ rút lui.

Cuộc rút lui của quân đoàn Lannes ban đầu diễn ra trong trật tự, nhưng không lâu sau tình hình trở nên tồi tệ cho quân Pháp. Bên trái Napoléon, các trung đoàn bộ binh Splenyi và Benjowsky (Áo) đã xông lên dưới sự yểm hộ của pháo binh và đánh bật quân Pháp khỏi phần lớn Aspern bằng 1 trận cận chiến. Masséna tung 3 tiểu đoàn Cận vệ vào Aspern nhưng vẫn đánh không lại quân Áo.. Ở trung tâm trận địa, Karl triển khai pháo binh bắn bầm dập đội hình quân đoàn II, khiến Lannes phải xin cho đội Cựu Cận vệ đi kèm các tân binh của ông ta để ngăn ngừa họ tháo chạy tán loạn. Cuộc khủng hoảng lên tới đỉnh điểm khi Liechtenstein hợp lực với quân cánh trái Áo đánh bật quân Pháp khỏi hầu hết Essling, quân Pháp chỉ còn giữ được kho thóc của thị trấn. Napoléon chỉ thị rút toàn bộ lực lượng về đảo Lobau, nhưng đồng thời dùng một số tiểu đoàn Cận vệ phản kích vào Essling để ngăn chặn địch địch truy kích và câu giờ cho công binh Pháp hoàn tất sửa cầu. Tuy bị tổn thất 1/4 binh lực, các đơn vị Cận vệ Pháp đã chiếm lại được một phần đáng kể của Essling. Tình huống bất ngờ này đã buộc Karl hạ lệnh cho lực lượng trung tâm và cánh trái ngưng tấn công để chỉnh đốn đội ngũ. Giao tranh giữa cánh phải Áo với cánh trái Pháp gần Aspern kéo dài đến cuối chiều mới hết, nhưng vào thời điểm 16h, trận đánh về cơ bản đã kết thúc và quân Pháp rút lui an toàn về Lobau.

Kết quả
Sau 2 ngày giao chiến, đại công tước Karl và quân đội Áo đã làm phá sản cuộc tấn công của người Pháp lên bờ trái sông Donau, đưa đến thất bại quân sự lớn đầu tiên trong sự nghiệp của Napoléon I. Theo sử gia David Chandler, quân đội Pháp chịu thiệt hại rất lớn với ít nhất 2 vạn sĩ quan, binh sĩ thiệt mạng, thương tật hoặc bị bắt. Trong số này có nhiều tướng giỏi như St. Hilaire (chết sau trận đánh do bị nhiễm trùng từ vết thương), Pouzet, Espagne (đều bị giết tại trận), Legrand (bị thương 2 lần) và đặc biệt là Lannes – một trong những thống chế trung thành nhất của Napoléon, đã bị trọng thương do trúng đạn pháo Áo trong lúc đang chỉ huy quân đoàn II rút lui khỏi trận địa. Lannes chết ngày 30 tháng 5 và đối với Napoléon, đây là 1 tổn thất không thể bù đắp. Phía Áo cũng bị thương vong nặng nề, trong đó 4288 người thiệt mạng, 16326 bị thương, 1903 mất tích và 803 bị bắt làm tù binh. Tuy nhiên, trận Aspern-Essling vẫn là 1 thành tích quân sự lớn của người Áo, nếu xét rằng quân đội Pháp là quân đội mạnh nhất châu Âu lúc bấy giờ và đã liên tục đánh bại Áo trong 3 cuộc chiến từ năm 1792 đến 1805.

Sau chiến thắng Aspern-Essling, Karl quyết định cho quân ở lại bờ bắc sông Donau để chỉnh đốn hàng ngũ, chứ không phản công chiếm lại Viên và đánh bật quân Pháp khỏi Áo. Thái độ bị động này của Karl vô hình trung đã tạo điều kiện cho Napoléon đúc kết bài học kinh nghiệm từ trận Aspern-Essling và chuẩn bị một cuộc tấn công mới vào Marchfeld. Đến đầu tháng 7 năm 1809, Napoléon đã tập trung được một lực lượng khổng lồ dọc theo sông Donau, đồng thời công binh Pháp đã xây xong những cây cầu rắn chắc từ bờ nam sông Donau đến Lobau, và từ Lobau đến Marchfeld. Ngày 4 – 5 tháng 7, đại quân Pháp vượt sông Donau lần thứ 2 và hội chiến với quân đội của Karl trong trận Wagram. Cũng như ở Aspern-Essling, quân Áo đã chặn được nhiều đợt tấn công của Pháp và gây cho địch tổn thất ghê gớm, nhưng đến cuối trận đánh ưu thế về quân số và pháo binh của Pháp đã đem lại chiến thắng cho họ. Kết quả trận Wagram đã làm suy nhược tinh thần chiến đấu của người Áo và buộc triều đình Áo phải điều đình với Pháp.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Battle of Aspern-Essling  by David Johnson in journal Military History, April 2001.

Các trận đánh trong chiến tranh Napoléon
Trận đánh liên quan tới Pháp
Trận đánh liên quan tới Áo
Pháp năm 1809
Xung đột năm 1809


title: Erwin Neher

text:
Erwin Neher (sinh 20 tháng 3 năm 1944 tại Landsberg am Lech, Bayern) là một nhà lý sinh học người Đức, đã đoạt Giải Nobel Sinh lý và Y khoa năm 1991.

Cuộc đời và Sự nghiệp
Erwin Neher là con của Franz Xaver Neher - quản lý viên một công ty chế biến sữa - và Elisabeth (nhũ danh Pfeiffer), một giáo viên. Neher có hai người chị gái.

Từ năm 1954 tới 1963 ông học trường "Maristenkolle" ở Mindelheim, một trường tư thục Công giáo. Từ năm 1963 tới 1966 Erwin Neher học ngành Vật lý ở Trường Cao đẳng Kỹ thuật München (Technische Hochschule). Năm 1966, ông được cấp Học bổng Fulbright để sang Hoa Kỳ học tập nghiên cứu. Ông học một năm ở Đại học Wisconsin–Madison, và đậu bằng thạc sĩ khoa Lý sinh.

Năm 1967 ông trở về Đức nghiên cứu ở Viện Tâm thần Max Planck (Max-Planck-Institut für Psychiatrie), và đậu bằng tiến sĩ năm 1970.

Năm 1986, ông được Đại học Columbia trao giải Louisa Gross Horwitz chung với Bert Sakmann. Năm 1987, ông được nhận giải Gottfried Wilhelm Leibniz của Deutsche Forschungsgemeinschaft (nhóm các nhà nghiên cứu Đức), một giải thưởng cao quý về nghiên cứu của Đức. Năm 1991, ông đoạt giải Nobel Sinh lý và Y khoa chung với Bert Sakmann, cho công trình triển khai kỹ thuật patch-clamp, công trình mà Neher bắt đầu nghiên cứu như một cộng tác viên hậu tiến sĩ ở phòng thí nghiệm của Charles F. Stevens ở Đại học Yale. Hiện nay ông là giám đốc của Viện Hóa Lý Sinh Max Planck ở Göttingen và lãnh đạo phân ban Lý sinh học về Màng của viện. Ông cũng là giáo sư tại Đại học Göttingen và đồng chủ tịch Trung tâm Bernstein về Khoa học thần kinh ở Göttingen.

Gia đình
Neher kết hôn với Eva-Maria năm 1978, Họ có năm người con: Richard, Benjamin, Carola, Sigmund, và Margret.

Chú thích và Tham khảo

Các tác phẩm chính
 Elektronische Messtechnik in der Physiologie. Berlin, New York, Springer-Verlag, 1974.
 Single-channel recording / edited by Bert Sakmann and Erwin Neher. New York: Plenum Press, c1983. ISBN 0-306-41419-8
 Single-channel recording / edited by Bert Sakmann and Erwin Neher. 2nd ed. New York: Plenum Press, c1995. ISBN 0-306-44870-X

Liên kết ngoài
 Nobelprize.org, Giải Nobel Sinh lý và Y khoa 1991
 Nobel autobiography
 Scientific genealogy
 Freeview video 'An Interview with Erwin Neher' by the Vega Science Trust
 The Official Site of Louisa Gross Horwitz Prize

Sinh năm 1944
Nhân vật còn sống
Người đoạt giải Nobel Sinh lý và Y khoa
Người Đức đoạt giải Nobel
Nhà sinh học Đức
Người Landsberg am Lech


title: Swinhoea

text:
Swinhoea là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Acontiinae


title: John Couch Adams

text:
John Couch Adams  (; ngày 5 tháng 6 năm 1819 - ngày 21 tháng 1 năm 1892) là một nhà toán học và thiên văn học người Anh. Adams sinh ra ở Laneast, gần Launceston, Cornwall và qua đời tại Cambridge.

Thành tích của ông nổi tiếng nhất là dự đoán sự tồn tại và vị trí của Sao Hải Vương, chỉ sử dụng phương pháp toán học. Các tính toán đã được thực hiện để giải thích sự khác biệt với quỹ đạo của Sao Thiên Vương và định luật của Kepler và Newton. Đồng thời, nhưng không rõ với nhau, cùng các tính toán đã được thực hiện bởi Urbain Le Verrier. Le Verrier sẽ hỗ trợ các nhà thiên văn học quan sát Berlin Johann Gottfried Galle trong việc định vị các hành tinh vào ngày 23 tháng 9 năm 1846, được tìm thấy trong phạm vi 1° của vị trí dự đoán của nó, một điểm trong chòm sao Bảo Bình.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Biography on the St Andrews database

 Davor Krajnovic, John Couch Adams: mathematical astronomer, college friend of George Gabriel Stokes and promotor of women in astronomy

Sinh năm 1819
Mất năm 1892
Chủ tịch Hội Thiên văn Hoàng gia Anh
Cựu sinh viên Đại học St John's, Cambridge
Giáo sư Thiên văn và Hình học Lowndean
Hội viên Hội Hoàng gia
Nhà khoa học từ Cornwall
Nghiên cứu sinh danh dự của Hiệp hội Hoàng gia Edinburgh
Người nhận Huy chương Copley
Người nhận Huy chương vàng của Hội Thiên văn học Hoàng gia
Người từ Launceston, Cornwall
Nhà thiên văn học Vương quốc Liên hiệp Anh thế kỷ 19
Nhà toán học Vương quốc Liên hiệp Anh thế kỷ 19
Sao Hải Vương
Thành viên Học viện Mỹ thuật và Khoa học Mỹ
Viện sĩ của Đại học St Andrews


title: Sự kiện Tết Mậu Thân

text:
Sự kiện Tết Mậu Thân (sách báo Việt Nam thường gọi là Tổng công kích và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968) là cuộc tổng tiến công và vận động quần chúng nổi dậy giành chính quyền vào dịp Tết Mậu Thân năm 1968 của Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam. Chiến dịch diễn ra trên hầu hết các đô thị tại miền Nam, đánh vào những khu vực trọng yếu của quân đội Mỹ và chế độ Việt Nam Cộng hòa. Đây là một trong những chiến dịch quân sự lớn nhất, có một vai trò và hệ quả mang tính bước ngoặt trong Chiến tranh Việt Nam.

Ba năm sau khi tham chiến trực tiếp, quân đội Mỹ đã ngăn chặn việc quân lực Việt Nam Cộng hòa sụp đổ trong tay quân Giải phóng miền Nam Việt Nam, nhưng quân Mỹ cũng không thể bình định được miền Nam. Điểm yếu của phía Mỹ là quân đội của họ đã bị sa lầy trong cuộc chiến tranh tiêu hao cực kỳ tốn kém, dư luận của cả nhân dân và giới chính khách Mỹ dần trở nên mất kiên nhẫn, phong trào phản chiến ở Mỹ ngày càng lan rộng do chiến tranh tiêu tốn quá nhiều ngân sách và sinh mạng lính Mỹ. Nắm được điểm yếu đó, quân Giải phóng đã hoạch định một trận đánh nhằm gây tiếng vang lớn, "Một cú đập lớn để tung toé ra các khả năng chính trị" (như lời của Tổng bí thư Lê Duẩn) để tạo bước đột phá chiến lược, nhằm buộc Hoa Kỳ từ bỏ chiến tranh, chấp nhận ngồi vào đàm phán.

Chiến dịch tuy được gọi là Tổng tiến công Tết Mậu Thân, nhưng thực chất các trận đánh dịp Tết chỉ là giai đoạn mở màn. Quân Giải phóng coi toàn bộ các hoạt động chiến đấu ở miền Nam từ đầu tháng 2 cho tới hết năm 1968 (kéo dài trên 300 ngày) đều thuộc phạm vi chiến dịch, trong đó có 3 đợt tấn công cao trào (Đợt 1: 30-1 đến 28-3, Đợt 2: 5-5 đến 15-6, Đợt 3: 17-8 đến 30-9), xen giữa các đợt cao trào là giai đoạn tái bổ sung lực lượng, lập kế hoạch mới, phòng ngự chống đối phương phản kích.

Xét về mặt chiến thuật, chiến dịch dẫn tới một kết quả mang tính bế tắc, kiềm chế lẫn nhau: Cả hai phía đều chịu thương vong nặng nề, quân Giải phóng bị đánh bật ra khỏi các đô thị lớn, nhưng quân Mỹ cũng không thể bình định được các vùng nông thôn miền Nam. Nhưng xét về mặt chiến lược, đây là một bước đột phá lớn trong chiến tranh. Quân Giải phóng đã hoàn thành mục tiêu quan trọng được đề ra là "Đè bẹp ý chí xâm lược của Mỹ, buộc Mỹ phải ngồi vào bàn thương lượng". Ngoài ra, Hàng rào điện tử McNamara của Mỹ nhằm khống chế đường Trường Sơn cũng đã bị phá hủy trong Chiến dịch Đường 9 - Khe Sanh. Đây được coi là thắng lợi chiến lược mang tính bước ngoặt của quân Giải phóng miền Nam trong cuộc chiến.

Hoàn cảnh ra đời

Năm 1965, với việc đưa quân chiến đấu Mỹ và quân các nước đồng minh vào trực tiếp tham chiến ở chiến trường Việt Nam và tiến hành cuộc chiến tranh phá hoại ác liệt bằng không quân và hải quân chống Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, Mỹ đã đẩy cuộc chiến tranh Việt Nam lên quy mô và cường độ chưa từng có. Với chiến lược Chiến tranh cục bộ, sử dụng hai gọng kìm "tìm - diệt" và "bình định nông thôn", Mỹ tuyên bố sẽ tiêu diệt quân Giải phóng miền Nam trong vòng 18 tháng.

Hầu hết các loại vũ khí trang bị cho quân Mỹ dùng trong chiến tranh đều là những loại mới, như súng trường M-16, đại bác M107 175mm, xe tăng kiểu mới M48 Patton đến máy bay trinh sát điện tử, máy bay F-111, B-52; từ quả mìn mỏng "cây nhiệt đới", máy dò điện tử đến máy phát nhiễu cực mạnh, bom vô tuyến, bom điều khiển bằng lazer, bom napalm và chất độc hoá học, v.v… Ở thời kỳ đỉnh cao 1968 -1969, Mỹ huy động đến miền Nam Việt Nam 24 tiểu đoàn thiết giáp (2.750 chiếc, trong đó có 950 xe tăng) và 83 tiểu đoàn pháo binh với 1412 khẩu pháo. Tướng William Westmoreland "tin tưởng rằng nước Mỹ chưa hề cho ra trận một lực lượng tinh nhuệ, thiện chiến hơn lực lượng ở Việt Nam trong những năm 1966-1969".

Nhưng với hàng ngàn cuộc hành quân lớn nhỏ trên khắp chiến trường miền Nam, mà đỉnh cao là hai cuộc phản công chiến lược quy mô lớn vào mùa khô 1965-1966 và 1966-1967, quân Mỹ vẫn không đạt mục tiêu đáng kể nào. Không thể tiêu diệt bộ chỉ huy cũng như các đơn vị lớn nào của quân Giải phóng, mục tiêu bình định sau 18 tháng cuối cùng vẫn dậm chân tại chỗ.

Cũng từ những thất bại về quân sự trên chiến trường, sự nghi ngờ về kết quả các cuộc ném bom miền Bắc và tăng quân Mỹ vào miền Nam trong nhân dân và Quốc hội Mỹ cũng tăng lên. Nhiều nghị sĩ ở Thượng nghị viện và Hạ nghị viện Mỹ đã nhận thấy "tương lai không thể lường được của một cuộc chiến tranh hiện đang có tác động làm rã rời ý chí nhân dân Mỹ"

Nước Mỹ ngày càng sa lầy vào cuộc chiến tranh không có đường ra, chưa biết bao giờ kết thúc. Chính phủ Mỹ không còn cách nào ngoài việc tiếp tục tăng quân, tăng chi phí quân sự. Đến cuối 1967, quân chiến đấu Mỹ có mặt ở miền Nam Việt Nam lên tới 480.000 quân và 68.800 quân của các nước đồng minh Mỹ. Nếu kể cả khoảng hơn 20 vạn quân đóng ở các căn cứ quân sự trên đất Thái Lan, Nhật Bản, Philippines, Hạm đội 7, một bộ phận Hạm đội 6, đã có tới 80 vạn quân Mỹ trực tiếp tham chiến. Tổng cộng Mỹ đã huy động 70% lục quân, 60% không quân, 40% hải quân, 60% lực lượng lính thủy đánh bộ toàn nước Mỹ. Số quân Mỹ huy động lúc cao nhất bằng tổng số lục quân của 4 nước: Anh, Úc, Canada và Tây Ban Nha cộng lại. Năm 1967, quân đội Việt Nam Cộng hòa có 552.000 quân, đến cuối năm 1968 cũng đã tăng lên 555.000 quân.

Nếu chi phí cho cuộc chiến tranh Việt Nam 1965-1966 là 4,7 tỉ đôla, thì năm 1967 đã tăng lên 30 tỉ, gấp 1,5 lần Mỹ đã chi cho cuộc chiến tranh Triều Tiên trong ba năm. Do chi phí lớn cho cuộc chiến tranh, nền kinh tế Mỹ bắt đầu suy thoái, thâm hụt ngân sách 4 tỉ đôla, giá cả tăng vọt, lạm phát không kiểm soát được. Ngày 15 tháng 4 năm 1967, tại Washington, khoảng 40.000 người, có cả những cựu chiến binh Mỹ ở Việt Nam, tham gia biểu tình phản đối cuộc chiến tranh của Chính phủ Mỹ. Tháng 10 năm 1967, nhiều cuộc biểu tình của nhân dân Mỹ chống chiến tranh lan rộng toàn nước Mỹ nhằm mục tiêu: đòi chăm lo tình cảnh cho người nghèo và chấm dứt chiến tranh Việt Nam. Chính phủ Mỹ phải lo đối phó với những khó khăn lớn về quân sự, chính trị và tài chính không chỉ ở Việt Nam mà ngay cả trong nước Mỹ.

Do lực lượng hai bên chênh lệch quá xa cả về quân số và trang bị, Bộ chính trị Đảng Lao động Việt Nam xác định rằng không thể giành thắng lợi quyết định bằng những cách đánh thông thường, mà phải tìm cách đánh khác để đập tan ý chí tiếp tục chiến tranh của Mỹ, làm cho Mỹ hiểu rằng không thể thắng được dân tộc Việt Nam bằng vũ khí và bom đạn.

Kế hoạch của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam

Trên thực tế, sự chuẩn bị cho đòn tấn công này đã bắt đầu khởi động từ cuối giai đoạn chiến lược Chiến tranh đặc biệt. Theo PGS.TS.Đại tá Hồ Khang, Phó Viện trưởng Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam thì "Kế hoạch Xuân Mậu Thân có nguồn gốc từ những kế hoạch ban đầu chúng ta hình thành mà một số nhà nghiên cứu gọi là kế hoạch X. Kế hoạch này được khởi phát vào lúc mà cuộc chiến ở miền Nam đang tiến dần đến sự thay đổi, chiến lược chiến tranh đặc biệt của Mỹ tiến hành ở miền Nam đang sa lầy, thất bại". Đại tá Nguyễn Đức Hùng (Tư Chu) - nguyên Chỉ huy trưởng lực lượng biệt động Sài Gòn-Gia Định cho biết: "Tháng 5-1964, tôi được thuyên chuyển về phụ trách một đơn vị mà hồi đó gọi là F100 - biệt động của quân khu Sài Gòn-Gia Định. Sau này dần dần tôi mới biết rõ đơn vị này tổ chức ra để nhằm phục vụ cho ý đồ tập kích chiến lược. Hồi đó, tôi được lệnh là mọi thứ phải chuẩn bị xong trước tháng 12-1965". Nhưng việc Mỹ đổ quân vào bãi biển Đà Nẵng tháng 3-1965 đã làm trì hoãn việc thực hiện kế hoạch X. Quân Giải phóng tiếp tục chuẩn bị, khi nào có thời cơ sẽ đánh.

Tháng 6-1967, Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương, Trung ương Cục tính toán một chiến lược có ý nghĩa quyết định, tạo bước ngoặt cho chiến tranh. Theo đó, nếu không tranh thủ thời cơ, đi sớm một bước thì sang năm 1968, cách mạng miền Nam sẽ gặp bất lợi lớn khi quân đội Mỹ, dưới áp lực của dư luận nước Mỹ, buộc phải dốc toàn lực thực hiện một hành động quân sự lớn để phá vỡ thế bế tắc và kết thúc chiến tranh theo cách Mỹ muốn. Mặt khác, năm 1968 cũng lại là năm bản lề trước cuộc bầu cử tổng thống Mỹ, khi mà các mâu thuẫn chính trị tại Mỹ bị đẩy lên cao và dư luận Mỹ đặc biệt quan tâm tới tình hình thời sự chính trị. Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương chỉ thị là trong dự thảo kế hoạch, cần phải tính đến các "yếu tố chính trị" sẽ diễn ra vào năm 1968 tại Mỹ, nhằm khoét sâu vào mâu thuẫn chính trị tại Mỹ trong năm này. Theo nhận xét của sử gia Mỹ Merle L. Pribbenow, chỉ thị này đã được thực tế chứng minh là chính xác, việc dự đoán thành công và biết khai thác điểm yếu chính trị của phía Mỹ đã tạo nên chiến thắng của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa trong chiến dịch.

Do đó, Bộ Chính trị chủ trương: "Nhân lúc đế quốc Mỹ đang đứng trước thế tiến lui đều khó, lại phải tập trung vào cuộc vận động bầu cử Tổng thống Mỹ, ta cần chuẩn bị đánh một đòn quyết định tạo chuyển biến nhảy vọt cho cuộc đấu tranh cách mạng ở miền Nam, buộc Mỹ phải thua." Theo Đại tá Vũ Ba, nguyên cán bộ tham mưu Miền, "... thời cơ lịch sử có thể xảy ra trước hoặc sau năm 1968. Nhưng chắc chắn nó phải rơi vào đúng thời điểm sức mạnh và quân số Mỹ có mặt ở miền Nam lên đến đỉnh điểm nhưng họ không thể giành được thắng lợi quyết định. Và thời điểm đó chính là Mậu Thân 1968. Lúc đó, tiềm lực kinh tế, quân sự, khoa học kỹ thuật của Mỹ gấp 800 lần Việt Nam. Các nhà bình luận phương Tây nhận định: Mỹ là một nước rất mạnh đem quân đánh một nước rất nhỏ, đã đem hết sức mình ra mà không đánh thắng nổi và phải bỏ cuộc, thì có nghĩa là Mỹ đã thua". Cố Trung tướng Nguyễn Đình Ước, Viện trưởng Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam, bình luận: "Nếu năm 1967 ta đã tiến công như Tết Mậu Thân thì không được. Westmoreland bảo: "Tôi chưa thực hiện xong kế hoạch ba năm tiêu diệt gãy xương sống Việt Cộng. Chiến tranh cục bộ chưa đến đỉnh cao. Các anh chưa cho tôi hết quân, phải đánh ít nhất một năm nữa". Nếu ta để năm 1969, quá đi một năm, qua bầu cử tổng thống Mỹ rồi thì chưa chắc áp lực đã mạnh đến mức Johnson phải từ chức như thế".

Tháng 7 và tháng 8-1967, Cục Tác chiến Bộ Tổng Tham mưu bắt tay xây dựng kế hoạch tác chiến chiến lược cho năm 1968 theo tinh thần Nghị quyết Bộ Chính trị tháng 6 và chỉ thị của Quân ủy Trung ương.

Tướng Văn Tiến Dũng, Tổng Tham mưu trưởng gợi ý cho "Tổ kế hoạch" do Cục trưởng Cục Tác chiến Lê Ngọc Hiền phụ trách là nên nghĩ đến kế hoạch và cách đánh khác cách đánh "truyền thống" mà lâu nay quân Giải phóng vẫn làm, thì mới có thể giành thắng lợi quyết định. Trong khi "Tổ kế hoạch" còn đang suy nghĩ tìm cách đánh mới, thì Tổng bí thư Lê Duẩn khi trao đổi với Quân uỷ Trung ương về kế hoạch chiến lược năm 1968 đã đề xuất giải pháp đánh thẳng vào sào huyệt địch trong các thành phố, thị xã. Ý kiến của Lê Duẩn được Quân uỷ Trung ương và Tổng Tham mưu trưởng Văn Tiến Dũng tán thành và trở thành ý định quyết tâm chiến lược năm 1968: chuyển hướng tiến công chiến lược chủ yếu từ rừng núi, nông thôn vào đô thị - nhất là Sài Gòn, Huế, Đà Nẵng. Tổng bí thư Lê Duẩn nói: "Mỹ không còn con đường nào khác là phát huy sức mạnh quân sự. Đối phó với âm mưu này của Mỹ, ta phải đưa hoạt động quân sự lên một bước mới, đến mức Mỹ không chịu nổi và phải chấp nhận thất bại về quân sự, cô lập về chính trị. Nếu ta thực hiện được, Mỹ sẽ phải rút khỏi miền Nam"

Trong khoảng thời gian này, sức khỏe của chủ tịch Hồ Chí Minh bị sa sút, nên phải gác lại công việc và đi Trung Quốc chữa bệnh. Tuy nhiên với bề dày kinh nghiệm, uy thế to lớn trong Đảng Lao động và nhân dân, mọi quyết sách lớn vẫn phải được phê duyệt bởi chủ tịch. Do vậy, cuối tháng 7/1967, chủ tịch Hồ Chí Minh đã có một chuyến về nước ngắn để nghe Quân ủy Trung ương trình bày kế hoạch. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã lưu ý những điểm sau:
1. Dự thảo báo cáo tốt, toàn diện, nhưng cần xem báo cáo của Quân ủy có chủ quan không.
2. Tranh thủ giành thắng lợi sớm, nhưng phải chú ý đánh lâu dài.
3. Thuận lợi có nhiều nhưng phải thấy những khó khăn như mặt hậu cần bảo đảm.
4. Nói giành thắng lợi quân sự, nhưng phải chú ý đến việc giữ sức dân.
5. Phải chú ý mở rộng chiến tranh du kích, tăng cường trang bị cho du kích.
6. Phải làm sao ta càng đánh càng mạnh, đánh liên tục, đánh được lâu dài (nghĩa là có khả năng thực hiện một cuộc chiến tranh lâu dài)

Tháng 10 năm 1967, trong các ngày từ 20 đến 24, Bộ Chính trị họp Bàn về kế hoạch chiến lược Đông - Xuân - Hè 1967 – 1968. Tham gia hội nghị này có Uỷ viên Bộ Chính trị Trường Chinh, Phạm Văn Đồng, Nguyễn Duy Trinh, Lê Thanh Nghị, Văn Tiến Dũng, Trần Quốc Hoàn, Lê Đức Thọ. Tuy nhiên cả ba nhân vật quan trọng nhất là Hồ Chí Minh, Lê Duẩn và Võ Nguyên Giáp đều vắng mặt do phải đi chữa bệnh ở nước ngoài.

Bộ Chính trị đề ra ba mức trường hợp:
Một là, giành thắng lợi to lớn ở các chiến trường quan trọng, công kích và khởi nghĩa thành công ở các đô thị lớn, ý chí xâm lược của Mỹ bị đè bẹp, phải chấp nhận thương lượng đi đến kết thúc chiến tranh theo mục tiêu, yêu cầu của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Hai là, giành được thắng lợi quan trọng ở nhiều nơi, nhưng Mỹ vẫn còn lực lượng, dựa vào các căn cứ lớn và tăng thêm lực lượng từ ngoài vào phản công giành lại những vị trí quan trọng và các đô thị lớn - nhất là Sài Gòn để tiếp tục chiến tranh.
Ba là, Mỹ tăng cường lực lượng, mở rộng chiến tranh ra miền Bắc, sang Lào và Campuchia, buộc quân Giải phóng phải lui về thế thủ, hòng xoay chuyển cục diện chiến tranh và gỡ thế thua về chính trị.

Về sách lược: Bộ Chính trị đề ra tập trung mũi nhọn đấu tranh nhằm phân hoá, chia rẽ và cô lập Mỹ và chế độ Sài Gòn của Thiệu - Kỳ. Tiếp tục phổ biến thực hiện cương lĩnh Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam. Lập mặt trận thứ hai (chuẩn bị người cụ thể trước), tiến tới lập chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hoà miền Nam Việt Nam. Kêu gọi các tầng lớp nhân dân, các tôn giáo, binh lính Sài Gòn đoàn kết với Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam, trung lập Mỹ, đánh đổ Thiệu - Kỳ, thương lượng với miền Bắc. Lập Chính phủ liên hiệp ba thành phần lấy Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam làm nòng cốt. Các sĩ quan cao cấp của Bộ Tổng Tham mưu chỉ thị: cần tính đến các "yếu tố chính trị" – cuộc bầu cử tổng thống Việt Nam Cộng hòa vào tháng 9 năm 1967 và cuộc bầu cử tổng thống Mỹ vào tháng 11 năm 1968.

Về ngoại giao: nhằm phục vụ cho công kích và khởi nghĩa, Bộ Chính trị nêu rõ là phải tranh thủ cao độ sự ủng hộ của các nước xã hội chủ nghĩa. Trong tình hình Liên Xô - Trung Quốc đang có chia rẽ sâu sắc, Bộ Chính trị chủ trương giữ quan hệ tốt với cả hai nước, tránh việc quá nghiêng về 1 bên sẽ làm xấu quan hệ với nước còn lại.

Qua thực tế chiến trường, những ý đồ chiến lược đã dần dần hình thành, từng bước trở thành những quyết sách: Tổng tiến công và nổi dậy, đánh thẳng vào sào huyệt của địch trong các thành phố và thị xã. Từ Kế hoạch chiến lược năm 1968 do Bộ Tổng tham mưu chuẩn bị, hai cuộc họp Bộ Chính trị tháng 10 và tháng 12-1967 đã ra nghị quyết và trở thành Nghị quyết của Hội nghị lần thứ 14 Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khoá III), quyết định chuyển cuộc chiến tranh cách mạng ở miền Nam sang một thời kỳ mới, thời kỳ giành thắng lợi quyết định.

Sau khi thảo luận kỹ khả năng đánh thành phố của lực lượng vũ trang và khả năng nổi dậy của quần chúng, Bộ Chính trị thông qua phương án tổng công kích, tổng khởi nghĩa do Bộ Tổng tham mưu soạn thảo đã được Quân uỷ Trung ương nhất trí. Phương án xác định chiến trường trọng điểm là Sài Gòn - Gia Định, Đà Nẵng, Huế, hướng phối hợp chiến lược quan trọng là Đường 9 - Khe Sanh. Cụ thể là:
Cùng với đòn tiến công của bộ đội chủ lực ở hướng phối hợp chiến lược đặc biệt quan trọng là Đường 9 - Khe Sanh nhằm thu hút, giam chân lực lượng chiến lược của địch, một đòn tiến công chiến lược đánh vào thành phố, thị xã quy mô trên toàn miền Nam, kết hợp với nổi dậy của quần chúng các đô thị và nông thôn, mở đầu cho tổng công kích, tổng khởi nghĩa, lấy chiến trường chính là Sài Gòn - Gia Định, Đà Nẵng, Huế, trọng điểm là Sài Gòn, Đà Nẵng, Huế và các thành phố lớn.

Theo đó, trước Tết Mậu Thân 10 ngày, quân Giải phóng sẽ nổ súng mở màn Chiến dịch Đường 9 - Khe Sanh, tiến công vào tập đoàn cứ điểm Khe Sanh để buộc Mỹ phải chú ý tập trung điều lực lượng chủ lực ra phía bắc đối phó, tạo điều kiện để giữ bí mật hướng trọng điểm và tiếp tục chuẩn bị.

Lịch sử các cuộc chiến tranh trên thế giới cũng như ở Việt Nam, theo nghệ thuật "truyền thống" thì giai đoạn kết thúc chiến tranh, thông thường một trong các bên tham chiến thực hiện đòn đánh tiêu diệt chiến dịch lớn hoặc đánh tiêu diệt chiến lược lực lượng quân sự, chính trị đối phương, buộc chúng phải chịu thua. Tuy nhiên so sánh tương quan quân Giải phóng và quân Mỹ về quân số, vũ khí trang bị, sức cơ động và tính hiện đại đều thua kém nhiều lần, nên việc đánh tiêu diệt chiến dịch, chiến lược đối với quân viễn chinh Mỹ là điều gần như không thể thực hiện được. Do đó Bộ chính trị chủ trương: "Phải tìm cách đánh mới khác cách đánh truyền thống là đánh bại ý chí xâm lược của Mỹ bằng phương pháp tổng tiến công đồng loạt đánh vào các trung tâm đầu não chính trị, quân sự ở các thành phố, thị xã. Tiến công vào các thành phố, thị xã sẽ tạo ra bất ngờ lớn đối với địch, làm đảo lộn thế bố trí chiến lược của chúng, làm rung chuyển nước Mỹ. Qua đó, ta chứng minh cho Mỹ thấy chúng không thể thắng trong cuộc chiến tranh này, chúng đang đứng trước nguy cơ thất bại hoàn toàn, do đó phải tìm giải pháp chấm dứt cuộc chiến tranh xâm lược, rút ra khỏi cuộc chiến tranh Việt Nam."

Diễn biến

Sự khác biệt giờ chuẩn và lịch âm
Trước năm 1967, Việt Nam lấy giờ Bắc Kinh (GMT+8) làm chuẩn cho âm lịch. Ngày 8 tháng 8 năm 1967, chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ban hành quyết định số 121/CP về việc tính lịch và quản lý lịch của nhà nước, sử dụng múi giờ GMT +7 làm chuẩn nên âm lịch cũng thay đổi khi tháng chạp (tháng 12) chỉ có 29 ngày. Miền Nam vẫn theo âm lịch của múi giờ GMT+8 nên tháng chạp có 30 ngày giống như lịch Trung Quốc. Vì thế hai miền nam bắc Việt Nam đón Tết Mậu Thân hai ngày khác nhau (Nếu tính theo giờ miền Bắc, miền Nam sẽ đón giao thừa lúc 23h00 ngày 29 tháng 1 trong khi miền Bắc đón giao thừa lúc 00h00 ngày 29 tháng 1 hay 1h00 ngày 29 tháng 1-trước miền Nam 23h00 đồng hồ).

Tuyên bố ngừng bắn đơn phương của các bên
Trước thời điểm Tết Mậu thân, các bên đã có một số tuyên bố chính thức thông qua các kênh chính thức về việc sẽ tạm ngừng bắn trong một số ngày Tết, cụ thể như sau:
 Việt Nam Dân chủ Cộng hòa: Trong buổi phát thanh ngày 19/10/1967 của Đài Tiếng nói Việt Nam, Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tuyên bố tự nguyện ngừng bắn từ 01h00 sáng giờ Hà Nội ngày 27/1/1968 đến 01h00 sáng giờ Hà Nội ngày 3/2/1968 (7 ngày).
 Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam: Theo Đài phát thanh Giải phóng ngày 17/11/1967, Quân Giải phóng sẽ tự nguyện ngừng bắn từ 01h00 sáng giờ Hà Nội-00h00 giờ Sài Gòn ngày 27/1/1968 (28 tháng Chạp) đến 01h00 sáng giờ Hà Nội-00h00 giờ Sài Gòn ngày 3/2/1968 (05 tháng Giêng-ÂL). Tổng thời gian là 168 giờ. Phía VNDCCH trước đó đã điều chỉnh giờ miền Bắc chậm hơn giờ Bắc Kinh đã được 2 miền sử dụng 1h đồng hồ.
Việt Nam Cộng hòa: Ngày 16/12/1967, chính quyền Sài Gòn tuyên bố trên các phương tiện thông tin đại chúng rằng Quân lực VNCH và Hoa Kỳ sẽ ngừng bắn trong 48h từ 00h00 ngày 30/1/1968 đến 00h00 ngày 01/02/1968.

Tuy nhiên, tuyên bố ngừng bắn của Việt Nam Cộng hòa đã sớm bị Hoa Kỳ ra lệnh hủy bỏ. Trước sức ép của Hoa Kỳ, chính quyền Sài Gòn đã rút ngắn thời gian đơn phương ngừng bắn xuống còn 36 giờ. Cụ thể, ngày 21/01/1968, cả Hoa Kỳ và VNCH cùng tuyên bố ngừng bắn đơn phương từ 18h00 ngày 29/1/1968 đến 06h00 ngày 30/1/1968. Đến ngày 25/01, Đại sứ Hoa Kỳ tại Sài Gòn Ellsworth Bunker cùng Đại tướng William Westmoreland yêu cầu Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu dỡ bỏ ngừng bắn từ Vùng chiến thuật I đến phía nam thành phố Vinh - Nghệ An (bởi quân đội Hoa Kỳ không ăn Tết âm lịch, việc dỡ bỏ ngừng bắn là để quân đội Hoa Kỳ có thể tiếp tục ném bom và càn quét tại các khu vực này). Việc đưa ra tuyên bố giới hạn lệnh ngừng bắn dự kiến sẽ được thông báo vào trưa ngày 29/01/1968, trước khi lệnh ngừng bắn đơn phương của Hoa Kỳ và VNCH bắt đầu có hiệu lực.

Tuy nhiên, tới chiều muộn ngày 29/01/1968, Đại sứ quán Hoa Kỳ và Bộ Ngoại giao VNCH mới chính thức đưa ra thông cáo báo chí về việc hủy ngừng bắn tại Vùng I chiến thuật đến nam thành phố Vinh. Sau khi Hoa Kỳ và VNCH đã hủy bỏ ngừng bắn tại Vùng I chiến thuật, ngay đêm hôm đó, đúng 01h00 sáng ngày 30/01 giờ Sài Gòn (00h00 ngày 30/01 theo giờ Hà Nội), Quân Giải phóng phát lệnh tấn công tại Vùng I chiến thuật của Việt Nam Cộng hòa. Tới 10h00 (giờ Sài Gòn) ngày 30/01/1968, Tổng thống VNCH Nguyễn Văn Thiệu tuyên bố hủy bỏ ngừng bắn trên toàn bộ miền Nam. Đêm 30, rạng sáng ngày 31/01, Quân Giải phóng phát lệnh tổng tấn công và nổi dậy toàn miền Nam.

Sự chuẩn bị của Quân Giải phóng Miền Nam

Trong hai năm 1967, 1968, các chiến sĩ vận tải, thanh niên xung phong, hải quân ở miền Bắc đã vượt Trường Sơn và biển cả để chi viện cho chiến trường miền Nam 118.923 tấn vũ khí, lương thực, thực phẩm, thuốc chữa bệnh và 42.619.081 đôla, cộng với 122.885 tấn vật chất do Trung Quốc chi viện quá cảnh qua cảng Xihanúcvin (trong ba năm 1966, 1967, 1968).

Năm 1967, hơn 94.000 cán bộ, chiến sĩ ở miền Bắc biên chế thành từng trung đoàn, sư đoàn bộ binh và binh chủng kỹ thuật đã hành quân vào bổ sung cho mặt trận Trị-Thiên, Khu V, Tây Nguyên, Nam Bộ, nâng tổng số Quân giải phóng miền Nam lên 220.000 quân chủ lực và 57.000 quân địa phương (không kể dân quân, du kích, tự vệ)

Phát huy thế trận chiến tranh nhân dân, quân Giải phóng đã huy động được lực lượng lớn nhân dân trên địa bàn các tỉnh miền Đông tham gia phục vụ cho tổng tiến công và nổi dậy. Nhiệm vụ của lực lượng này là vận chuyển vũ khí, lương thực, thực phẩm vào nội đô cất giấu trước và cứu thương, tải thương khi chiến sự nổ ra, và xây dựng "hũ gạo nuôi quân". Lực lượng quần chúng kết hợp với các đơn vị vận tải đã chuyển được hàng trăm tấn hàng từ vùng Mỏ Vẹt xuống vùng tây nam Sài Gòn. Quân Giải phóng đã huy động hàng trăm xe bò chở hàng từ Mỏ Vẹt xuống Hóc Môn, Gò Vấp. Huyện Đức Hoà có phong trào xây dựng "hũ gạo nuôi quân". Trước Tết, mỗi gia đình để sẵn năm lon gạo đón chủ lực, sau đó, cứ mỗi tuần lại quyên góp một lần (do Hội phụ nữ phát động).

Các huyện đều thành lập đội cung cấp chuyên lo việc huy động lương thực, thực phẩm trong nhân dân phục vụ tổng tiến công và nổi dậy. Mỗi xã có ban quân lương, đội cứu thương, tải thương. Các nhà đều đào sẵn hầm để nuôi giấu thương binh hoặc chôn giấu vũ khí. Ở Trảng Bàng, gia đình bà Nguyên (Má Bảy) đào hầm chôn tới 45 tấn vũ khí tại một vị trí chỉ cách đồn của Mỹ 1 km.

Đến đầu 1968, trước khi cuộc tổng tiến công và nổi dậy nổ ra, quân Giải phóng đã xây dựng được 19 lõm chính trị với 325 gia đình, 12 kho vũ khí, 400 điểm ém quân, phần lớn ở gần các mục tiêu sẽ đánh chiếm. Mỗi lõm có nhiều cơ sở để cất giấu vũ khí, ém quân.

Lực lượng Biệt động Sài Gòn do Nguyễn Đức Hùng (bí danh Tư Chu) chỉ huy, có khoảng 300 người, trong đó có hơn 100 tay súng tinh nhuệ, đã lên kế hoạch đánh 7 cơ quan đầu não chính trị trọng yếu của Mỹ giữa lòng Sài Gòn như Dinh Độc Lập, Đài phát thanh, Tòa Đại sứ Mỹ, Bộ Tư lệnh hải quân, Bộ Tổng tham mưu...

Sáng 31/12/1967, ngày cuối cùng của năm, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra Phủ Chủ tịch để thu thanh chúc mừng năm mới Mậu Thân. Bài thơ "Toàn thắng ắt về ta" được ghi tiếng vào băng để phát lúc Giao thừa, là hiệu lệnh của cuộc Tổng công kích. Đến chiều, Hồ Chủ tịch căn dặn Bộ Chính trị trước khi sang Trung Quốc chữa bệnh. Ngoài liên lạc hàng ngày qua điện thoại, các lãnh đạo Đảng vẫn thay nhau đến Bắc Kinh, trực tiếp báo cáo và xin ý kiến Hồ Chủ tịch. Chiều 20/1/1968, Lê Đức Thọ sang làm việc, sáng ngày 25/1/1968, Võ Nguyên Giáp đến trực tiếp báo cáo với Hồ Chủ tịch. Tối 26/1/1968, đã gần Tết Mậu thân, những binh đoàn chủ lực, theo kế hoạch đang bí mật áp sát các bàn đạp tiến công. Hồ Chủ tịch chỉ thị cho các chiến trường là:

Do trong tháng 1 năm 1968 ngày dương lịch sát ngày âm lịch: ngày 29 (tháng 1) dương lịch là ngày 30 (tháng chạp) âm lịch và có sự lệch nhau một ngày của Tết hai miền nên có sự hiểu không thống nhất trong các cấp chỉ huy chiến trường của quân Giải phóng về thời điểm tiến công (ngày N): là ngày theo âm lịch hay theo dương lịch, là theo lịch cũ hay mới. Sự thiếu nhất quán này đã làm cuộc tiến công ở các địa bàn Quân khu 5 Quân Giải phóng đã nổ ra sớm hơn một ngày so với các địa phương khác trên toàn miền Nam. Tính bất ngờ của cuộc tấn công Tết Mậu Thân do vậy đã bị giảm đi, nhưng về cơ bản vẫn được bảo đảm.

Trước đó nửa tháng, tướng Westmoreland lúng túng: "Như tôi đã báo cáo trước Hội đồng phái bộ Mỹ ngày 15/1/1968, tôi thấy khả năng là 60 đến 40% đối phương sẽ đánh trước Tết, có thể vào ngày 25/1. Ngược lại, tướng Davidson, sĩ quan tình báo của tôi, lại thấy khả năng là 40-60% đối phương sẽ đánh sau Tết". Nhưng cuộc tổng tiến công nổ ra không phải "trước" hoặc "sau" mà đúng vào ngày Tết, Westmoreland và Davidson đều đoán sai

Mặt khác, Quân đội Hoa Kỳ đã bị thu hút vào đòn nghi binh của Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam tại Khe Sanh, nơi được kỳ vọng là một thế trận "Điện Biên Phủ đảo ngược", theo đúng kịch bản chiến tranh quy ước kiểu Mỹ. Theo Đại tá Nguyễn Văn Tàu (Tư Cang), trong các báo cáo do điệp viên Phạm Xuân Ẩn chuyển về, từ cấp chỉ huy cho đến viên đại sứ Mỹ, tất cả đều tin rằng quân Giải phóng không đủ sức tấn công vào các thành phố, đô thị. Theo Mỹ, chiến trường chính nhất định sẽ diễn ra ở Khe Sanh. "Trung ương Cục miền Nam còn làm bộ để rơi những tài liệu vào tay Mỹ để họ tin rằng mình sẽ đánh mạnh trên vùng giới tuyến, nhất là Khe Sanh" - ông Tư Cang nói. Đại tá Hồ Khang cho biết: "Cái từ Điện Biên Phủ xuất hiện trong tư duy của phía Mỹ mà Cục II (tình báo) báo cáo lại chính là một gợi ý để chúng ta tương kế tựu kế thực hiện một "Điện Biên Phủ giả vờ" để lừa đối phương, ghìm chặt Mỹ ở chiến trường rừng núi, tạo điều kiện cho đòn tấn công vào các đô thị. Vì vậy sau này phía Mỹ và phương Tây cho rằng Việt Nam là bậc thầy trong việc nghi binh".

Mặc dù phía Mỹ cũng đã đưa ra một số dự đoán về cuộc tấn công này có thể diễn ra trước tết hoặc sau tết, và sẽ diễn ra ở phía bắc miền Nam Việt Nam (khu vực Quảng Trị), nên họ vẫn đặt hai tỉnh Quảng Trị, Thừa Thiên Huế trong tình trạng chiến đấu và các cuộc ném bom của Mỹ ở vùng sát với hai tỉnh trên sẽ vẫn tiếp tục trong những ngày Tết. Nhưng trên thực tế nó nổ ra ngay đúng trong dịp tết, và diễn ra đồng loạt ở khắp miền Nam. Vì vậy phía Mỹ lẫn Việt Nam Cộng hòa đều bị bất ngờ cả về thời gian lẫn quy mô của cuộc tiến công này. Đây là một thất bại lớn về mặt tình báo mà sẽ khiến chính phủ Mỹ nếm trái đắng trước dư luận trong trận đánh được coi là "bước ngoặt của cuộc chiến". Sách giáo khoa của Học viện Quân sự West Point (Mỹ) đã viết: "Điều đầu tiên cần nói về cuộc tổng tiến công là tình báo của đồng minh đã thất bại ngang với trận Trân Châu Cảng năm 1941 và trận tiến công Ardennes năm 1944. Việt Nam đã giành được sự bất ngờ hoàn toàn".

Nhà sử học Nguyễn Hiến Lê viết trong hồi ký: "Khắp thế giới ngạc nhiên và phục "Việt cộng" tổ chức cách nào mà chính phủ Việt Nam Cộng hòa không hay biết gì cả. Họ đã lén chở khí giới, đưa cán bộ vào Sài gòn, Huế... từ hồi nào, chôn giấu, ẩn núp ở đâu? Chắc chắn dân chúng đã che chở họ, tiếp tay với họ, không ai tố cáo cho nhà cầm quyền biết. Trái lại mỗi cuộc hành quân lớn nhỏ nào của Việt Nam Cộng hòa họ đều biết trước ngày và giờ để kịp thời đối phó. Nội điểm đó thôi cũng đủ cho thế giới biết họ được lòng dân miền Nam ra sao và tại sao Mỹ thất bại hoài."

Chiến sự Đợt 1

Thực hiện chỉ đạo của Trung ương, để bảo đảm thống nhất lãnh đạo chỉ huy trong chiến dịch này ở miền Nam, Trung ương Cục miền Nam và Bộ chỉ huy Miền (B2) đã quyết định thành lập 2 Bộ Tư lệnh tiền phương:
Bộ Tư lệnh tiền phương cánh Bắc do Trần Văn Trà, Mai Chí Thọ, Lê Đức Anh phụ trách các hướng Bắc, Tây Bắc và Đông thành phố Sài Gòn.
Bộ Tư lệnh tiền phương cánh Nam do Võ Văn Kiệt, Trần Bạch Đằng, Trần Hải Phụng phụ trách các hướng phía Nam, Tây Nam, các lực lượng biệt động và chỉ đạo quần chúng nổi dậy ở nội thành Sài Gòn.

Ở Quân khu 5, Trung ương cử Võ Chí Công làm Bí thư Quân khu ủy kiêm Chính ủy Quân khu, Chu Huy Mân làm Tư lệnh. Ở mặt trận Huế, Trung ương chỉ định Lê Minh làm Chỉ huy trưởng, Lê Chưởng làm Chính ủy (lúc này Phó Tổng tham mưu trưởng Trần Văn Quang là Tư lệnh Quân khu Trị - Thiên).

Ở mặt trận Đường 9 – Bắc Quảng Trị do Trần Quý Hai, Phó Tổng tham mưu trưởng làm Tư lệnh, Lê Quang Đạo – Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị làm Chính ủy.

Cuộc tổng tiến công và nổi dậy đồng loạt nổ ra vào đêm 30 rạng 31 tháng 1 năm 1968 (đêm mồng một Tết Mậu Thân). Suốt từ vĩ tuyến 17 đến Cà Mau, các lực lượng vũ trang quân Giải phóng bất ngờ tiến công rộng khắp vào 6 thành phố lớn, 44 thị xã, hàng trăm quân lỵ, chiếm một số nơi, phát động quần chúng nổi dậy, đập tan bộ máy cơ sở của chế độ Sài Gòn ở nhiều vùng nông thôn. Hiệu lệnh mở màn là bài thơ chúc Tết của chủ tịch Hồ Chí Minh:

Đánh giá về cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Mậu Thân 1968, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ:
"Đó là thắng lợi của đường lối cách mạng đúng đắn của Đảng ta, thắng lợi của lòng yêu nước nồng nàn và sức mạnh của toàn dân đoàn kết quyết chiến, quyết thắng giải phóng miền Nam, bảo vệ miền Bắc, tiến tới hoà bình thống nhất Tổ quốc"

Mặt trận ngoại giao, thành quả phối hợp với chính trị-quân sự trong năm 1968

Ngày 31-3-1968, Tổng thống Johnson phải tuyên bố: Đơn phương ngừng đánh phá miền Bắc từ vĩ tuyến 20 trở ra và chấp nhận đàm phán với Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Đây là bước nhượng bộ rất lớn của Mỹ bởi trước đó, họ luôn duy trì quan điểm cứng rắn: Việt Nam Dân chủ Cộng hòa phải ngừng chiến đấu, rút quân Giải phóng miền Nam khỏi miền Nam Việt Nam thì mới có đàm phán hòa bình.

Cuối cùng, 2 bên lấy Paris làm địa điểm họp chính thức. Phiên họp đầu tiên được hai bên ấn định vào ngày 10-5-1968, phía Việt Nam Dân chủ Cộng hòa cử Bộ trưởng Xuân Thủy làm Trưởng đoàn, Hà Văn Lâu làm Phó trưởng đoàn đại biểu Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hoà. Hoa Kỳ cử Hariman và C.Vasner làm Trưởng đoàn và Phó trưởng đoàn đại biểu Chính phủ Mỹ. Hình thức họp là 4 bên tham gia: Việt Nam Dân chủ Cộng hòa - Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam - Hoa Kỳ - Việt Nam Cộng hòa. Đây lại là bước nhượng bộ nữa của Mỹ bởi trước đó họ từ chối công nhận Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam và coi Việt Nam Cộng hòa là "chính phủ duy nhất của miền Nam Việt Nam". Tuy vậy, dù có 4 bên nhưng thực tế các phiên họp kín chỉ có 2 đoàn vốn thực sự nắm quyền điều khiển cuộc chiến là Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Hoa Kỳ được tham dự.

Ngày 3-6-1968, Nguyễn Duy Trinh - Uỷ viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Bộ Ngoại giao, chỉ thị cho đoàn ở Paris: "Tiếp tục làm tốt việc đấu tranh công khai và chuẩn bị lúc nào thuận lợi thì vừa nói chuyện công khai vừa nói chuyện hậu trường"

Trong quá trình diễn biến các cuộc nói chuyện ở Paris, phía Mỹ đã thường xuyên thông báo tình hình cho chính quyền Sài Gòn, và Nguyễn Văn Thiệu luôn tỏ ra chấp nhận lập trường của phía Mỹ. Nhưng khi đạt được sự dàn xếp giữa Washington và Hà Nội thì lại nảy sinh sự bất hoà giữa Mỹ và Sài Gòn. Ngày 29-10-1968, Đại sứ Mỹ ở Sài Gòn báo cáo về Mỹ cho biết Nguyễn Văn Thiệu không chấp nhận tham gia vào các cuộc thương lượng tại Paris với lý do: Thiệu còn phải xin ý kiến Quốc hội; không muốn Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam được coi là một bên; cần giải quyết xong mọi thủ tục rồi mới họp. Mặc cho Việt Nam Cộng hòa phản đối, nửa đêm ngày 30-10, Trưởng và Phó đoàn Mỹ đến nơi ở của đoàn Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tại Paris để thông báo sẽ công bố lệnh chấm dứt ném bom tối 31-10, vào 7 giờ hay 8 giờ, giờ Washington ngày 31-10-1968.

Trải qua 28 phiên họp chính thức, 21 cuộc gặp riêng, bí mật, kiên quyết giữ đúng nguyên tắc, Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã đạt được hai yêu cầu cơ bản:
Buộc Mỹ phải chấp nhận chấm dứt ném bom hoàn toàn và không điều kiện Việt Nam Dân chủ Cộng hoà;
Mỹ phải ngồi vào đàm phán với Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam trong một hội nghị bốn bên (Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam, Mỹ và Việt Nam Cộng hòa).

Nhân dịp này, ngày 3-11-1968, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra lời kêu gọi: "Chúng ta đã đánh thắng cuộc chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ ở miền Bắc. Song đó chỉ mới là thắng lợi bước đầu. Đế quốc Mỹ rất ngoan cố và xảo quyệt. Chúng nói "hoà bình", "thương lượng" nhưng vẫn chưa chịu từ bỏ dã tâm xâm lược của chúng... Vì vậy nhiệm vụ thiêng liêng của toàn dân ta lúc này là phải nâng cao tinh thần quyết chiến quyết thắng, quyết tâm giải phóng miền Nam, bảo vệ miền Bắc, tiến tới hoà bình thống nhất Tổ quốc".

Đánh giá

Hãng thông tấn Reuters của Anh ngày 3-2-1968 bình luận: "Quy mô và tính chất ác liệt của các trận tấn công phối hợp ở Sài Gòn và ở các trung tâm chủ chốt khác tại Nam Việt Nam làm cho Mỹ và các nước đồng minh rất đỗi ngạc nhiên". Kế đó, ngày 5-2-1968 hãng này thống kê: "Mỹ có đến nửa triệu quân ở Nam Việt Nam, đã mất 13 năm và đã tiêu mỗi ngày 60 triệu đô la mà vẫn không bảo vệ được một tấc vuông đất nào ở miền Nam Việt Nam cả". Trong khi đó, báo Người quan sát (Anh) tỏ ra ngạc nhiên khi than rằng: "Người ta không thể tin là một tình hình như thế lại có thể xảy ra".

Báo Pháp "Thế giới" (Le Monde) ngày 1-2-1968 mỉa mai: "Người Mỹ đã từng khẳng định dân chúng Nam Việt Nam chịu đựng hơn là ủng hộ Mặt trận Dân tộc giải phóng, giờ đây liệu họ còn có thể nêu lên những lý lẽ như thế nữa không sau khi đã xảy ra một cuộc biểu dương đáng khâm phục về sức mạnh và lòng dũng cảm của Việt Cộng như vậy". Báo Chiến đấu ngày 1-2-1968 khẳng định: "Điều hiển nhiên là người Mỹ đã thua đứt về mặt chính trị trong cuộc chiến tranh này rồi. Những gì xảy ra ở Sài Gòn cũng đủ cho thấy Mặt trận Dân tộc giải phóng đã nắm được các tầng lớp dân chúng ở miền Nam Việt Nam trong mức độ lớn biết nhường nào".

Tờ Le Figaro (Pháp) ngày 2-2-1968 bình luận: "Cuộc tiến công lừng danh của Việt Cộng cho ta thấy trước hết cái tài tình của những người chỉ huy trong việc hướng dẫn cuộc chiến tranh vừa quân sự, vừa chính trị này. Về mặt đối nội, họ vừa thu được một thắng lợi lớn; họ chứng tỏ cho nhân dân Việt Nam thấy rằng, họ có thể đánh nơi nào và lúc nào cũng được hết. Họ làm cho chính phủ Sài Gòn và quân đội của chính phủ này trở thành một trò cười. Họ tăng cường sự kiểm soát của họ, và do đó, làm giảm bớt sự kiểm soát của chế độ Sài Gòn đối với dân thường, những người dân thường này thì đầy lòng kính nể và khâm phục đối với Mặt trận Dân tộc giải phóng".

Sự kiện Tết Mậu thân trong truyền thông

Âm nhạc
Hai bài hát "Bài Ca Viết Cho Những Xác Người," và "Hát Trên Những Xác Người" được sáng tác năm 1968, sau khi Trịnh Công Sơn từ Huế trở về Sài Gòn. Những ngày diễn ra trận đánh tại Huế, Trịnh Công Sơn có mặt tại cố đô, chính ông cũng suýt chút nữa bị cuốn vào những biến cố trong tết Mậu Thân. Theo nhà văn Phạm Xuân Đài, hai bài ca mô tả những thi thể và những hình ảnh khốc liệt của chiến sự, được nhạc sĩ ghi lại trong vai trò của một nhân chứng.

Nhạc sĩ Anh Bằng có bài "Chuyện một đêm" tả nỗi đau của người mẹ có đứa con nhỏ chết do bị trúng đạn pháo vào dịp Tết Mậu Thân. Nhạc sĩ Trầm Tử Thiêng thì có "Chuyện một chiếc cầu đã gãy" nhắc việc cầu Trường Tiền bị đánh sập trong trận chiến Mậu Thân tại Huế và bài "Những con đường trắng" nói lên cảnh tàn phá sau trận đánh 1968.

Bài hát "Dáng đứng Việt Nam" do nhạc sĩ Lê Anh Xuân sáng tác khi ông tham gia trong đội hình của mũi tấn công vào Sân bay Tân Sơn Nhất. Các chiến sĩ băng qua hàng rào thép gai đánh chiếm lô cốt địch, tràn vào sân bay phá hủy máy bay. Nhiều chiến sĩ bị thương vẫn chống trả lại kiên cường. Bài hát ca ngợi hình ảnh người chiến sĩ hiện lên thật oai hùng: "Anh ngã xuống đường băng Tân Sơn Nhất/ Nhưng Anh gượng đứng lên tì súng trên xác trực thăng/ Và Anh chết trong khi đang đứng bắn/Máu Anh phun theo lửa đạn cầu vồng... Bởi anh chết rồi nhưng lòng dũng cảm/ Vẫn đứng đàng hoàng nổ súng tiến công". Sau này, người chiến sĩ trong bài hát được xác định tên là Nguyễn Văn Sáu, cán bộ chỉ huy mũi tấn công. Anh sinh năm 1937, quê ở thôn Liên Hưng, xã Thành Hưng, huyện Thạch Thành, một huyện vùng núi của Thanh Hóa..

Bài hát "Cô gái Sài Gòn đi tải đạn" do nhạc sĩ Lư Nhất Vũ kể lại đã sáng tác sáng mùng 1 rạng mùng 2 Tết Mậu Thân (1968), sau khi ông đọc bài báo nói về các cô gái Sài Gòn tình nguyện rời gia đình, tham gia dân công hỏa tuyến, làm mọi việc, trong đó có vác đạn cho bộ đội. Ông rất cảm kích và xúc động trước sự việc này nên đã sáng tác ra bài hát với giai điệu trẻ trung, tiết tấu hơi nhanh (allégretto), diễn tả vẻ hồn nhiên, nhí nhảnh, sôi nổi của những cô gái tuổi đời còn rất trẻ, đã hăm hở xung vào đội quân tiếp đạn cho chiến trường

Văn chương

Giải khăn sô cho Huế (1969) của Nhã Ca đoạt Giải Văn chương Quốc gia Việt Nam Cộng hòa năm 1970 tái bản ở Hoa Kỳ năm 2008) tường thuật lại những biến động với người dân Huế trong cuộc tổng công kích Tết Mậu Thân, những điều tác giả tuyên bố đã thấy tận mắt hoặc thu thập từ lời kể của những người khác. Hồi ký này được tiến sĩ sử học đại học Texas A&M, Olga Dror dịch sang tiếng Anh với tựa Mourning Headband for Hue (2014)  Tính xác thực của cuốn sách này là vấn đề gây nhiều tranh luận cho tới nay. Sau này, theo Nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường và Nguyễn Đắc Xuân, Nhã Ca công nhận là cuốn sách đã hư cấu nên nhiều chuyện về các nhân vật có thật, vu oan cho rất nhiều nhân sĩ, trí thức ủng hộ quân Giải phóng khiến họ phải chịu oan nhiều tiếng xấu về sau

Bà Nguyễn Thị Thanh Sung sinh năm 1949 tại An Cựu (Huế), cựu học sinh Đồng Khánh, năm 1974 theo chồng sang Mỹ định cư. Đầu thập niên 1990, bà cho xuất bản một hồi ký mang tên "Không Biên Giới". Hồi ký có 26 tiểu truyện. Trong một số tiểu truyện (số 16, 19, 23…) tác giả viết về sự tàn bạo của quân đội Mỹ-VNCH, riêng tiểu truyện số 6 tác giả dành riêng kể chuyện trả thù của quân Việt Nam Cộng hòa sau Tết Mậu Thân 1968. Gia đình bà Sung từng suýt chết vì bị 1 trái bom Mỹ ném trúng nhà, sau khi tái chiếm Huế thì quân Việt Nam Cộng hòa cho lùng tìm những người có tên trong sổ quyên góp cho quân Giải phóng rồi xử bắn họ, cha bà Sung cũng bị bắt nhưng vì may mắn nên thoát được vụ xử bắn

Điện tử
Màn chơi "The Defector" trong trò chơi Call of Duty: Black ops lấy bối cảnh sự kiện Tết Mậu Thân ở Huế.

Chú thích

Tham khảo

Xem thêm
 Chiến dịch Đường 9 - Khe Sanh
 Trận Mậu Thân tại Huế
 Thảm sát Huế Tết Mậu Thân
 Trận Khâm Đức
 Sự kiện tướng Nguyễn Ngọc Loan
 Nguyễn Văn Lém
 Chiến dịch Tết 1969
 Trận Ngọc Hồi – Đống Đa

Liên kết ngoài

Trung tướng Nguyễn Trung Thu, Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968: Không có chuyện “thắng về chiến thuật, thua về chiến lược”
Những câu chuyện Tết Mậu Thân 1968 - Loạt bài trên báo Tuổi Trẻ

T
Việt Nam năm 1968
Chiến tranh Việt Nam
Những trận đánh lớn trong lịch sử
Trận đánh liên quan tới Việt Nam
Xung đột năm 1968
Lịch sử miền Nam Việt Nam
Thảm sát Huế Tết Mậu thân


title: Sơn Hòa (định hướng)

text:
Sơn Hòa có thể là một trong số các địa danh Việt Nam sau đây:

 Huyện Sơn Hòa, tỉnh Phú Yên
 Xã Sơn Hòa, huyện Châu Thành, tỉnh Bến Tre
 Xã cũ Sơn Hòa thuộc huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh; nay là một phần xã An Hòa Thịnh.

Xem thêm
 Xã Sơn Hóa, huyện Tuyên Hóa, Quảng Bình.


title: Rafael Pereira da Silva (định hướng)

text:
Rafael Pereira da Silva có thể là:
Rafael Pereira da Silva (sinh năm 1980), cầu thủ bóng đá Brasil thường chơi ở vị trí hậu vệ phải.
Rafael Pereira da Silva (sinh năm 1990), cũng là một cầu thủ bóng đá Brasil và cũng thường chơi ở vị trí hậu vệ phải.


title: Tứ diệu đế

text:
Trong Phật giáo, Tứ Diệu Đế (hay Tứ Thánh Đế) là "những sự thật của bậc thánh", là những sự thật hay những cái có thật cho "những người xứng đáng về mặt tâm linh". Các sự thật bao gồm:
khổ đế (dukkha sự không thỏa mãn, sự đau đớn) là một tính chất bẩm sinh khi tồn tại trong các cảnh luân hồi;
tập đế (samudaya: nguồn gốc, sự sanh khởi hay là "nguyên nhân"): dukkha khởi cùng với taṇhā (ái). Trong khi taṇhā được dịch một cách truyền thống trong các ngôn ngữ phương tây là 'nguyên nhân' của khổ (dukkha), taṇhā còn có thể được xem là yếu tố buộc chúng ta vào khổ, hoặc là một phản ứng với khổ, cố gắng để thoát khỏi nó;
diệt đế (nirodha: sự đoạn diệt, sự chấm dứt, sự giam cầm): khổ có thể được chấm dứt hoặc được ngăn chặn bằng sự từ bỏ hoặc cắt đứt quan hệ với ái (taṇhā);  sự từ bỏ ái sẽ giải thoát khỏi sự trói buộc của khổ;
đạo đế (magga: Bát chánh đạo) là con đường dẫn đến sự từ bỏ, sự đoạn diệt ái (tanha) và khổ (dukkha).

Bốn sự thật

Bộ đầy đủ – Dhammacakkappavattana Sutta
Tứ diệu đế được biết đến nhiều nhất qua sự giải thích của chúng trong bài kinh Chuyển pháp luân (Dhammacakkappavattana) mà nó bao gồm hai bộ về tứ diệu đế, trong khi một vài bộ khác có thể được tìm thấy ở tạng kinh tiếng Pali, một bộ sưu tập các bản miêu tả trong truyền thống Phật giáo Thượng tọa bộ. Bộ đầy đủ, là bộ được sử dụng nhiều nhất trong các bản giải thích hiện đại, bao gồm nhiều lỗi ngữ pháp, dẫn đến nhiều nguồn khác cho bộ này và có vài vấn đề liên quan đến việc phiên dịch trong cộng đồng Phật giáo cổ đại. Tuy nhiên, những điều trên đã được xem như là đúng bởi truyền thống tiếng Pali, mà nó đã không sửa lại những lỗi trên.

Dựa theo truyền thống Phật giáo, Kinh Chuyển pháp luân, "Thiết lập chuyển động cho bánh xe của chánh Pháp", chứa đựng các phương pháp giảng dạy đầu tiên mà Đức Phật đã đưa ra sau khi đạt đến sự giác ngộ hoàn toàn, và giải thoát khỏi sự tái sinh. Theo L. S. Cousins, rất nhiều học giả xem rằng "bài kinh này đã được xác định như là bài giảng đầu tiên của Đức Phật chỉ ở thời gian sau này," và theo giáo sư về tôn giáo Carol S. Anderson thì bốn sự thật có lẽ lúc ban đầu không phải là một phần của bài kinh này, nhưng chúng đã được thêm vào sau đó thông qua một vài phiên bản chỉnh sửa. Trong bài kinh này, tứ diệu đế được trình bày như sau ("tỳ-kheo" thường được dịch là "tu sĩ Phật giáo"):

Cũng theo bài kinh này, với sự thấu hiểu hoàn toàn về bốn sự thật này thì việc giải thoát khỏi vòng luân hồi (saṃsāra) đã được Đức Phật đạt được:

Việc thấu hiểu bốn sự thật đối với những người nghe pháp của Đức Phật sẽ dẫn đến sự mở ra Con mắt chánh pháp (Dhamma Eye: pháp nhãn), đó là, sự đạt được chánh kiến:

Bộ cơ bản
Theo K.R. Norman, bộ cơ bản được trình bày như sau:
 idam dukkham, "đây là khổ"
 ayam dukkha-samudayo, "đây là sự tập khởi của khổ"
 ayam dukkha-nirodha, "đây là sự đoạn diệt của khổ"
 ayam dukkha-nirodha-gamini patipada, "đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của khổ."  Các thuật ngữ chính trong phiên bản dài hơn của câu này là dukkha-nirodha-gamini Patipada, có thể được dịch như sau:
 Gamini: dẫn tới, làm đến
 Patipada: con đường, lối đi, hướng đi; là một phương tiện để đạt đến một mục tiêu hoặc một đích đến.

Bộ ghi nhớ
Theo K. R. Norman, tạng kinh tiếng Pali chứa nhiều dạng rút gọn của tứ diệu đế. "Bộ ghi nhớ" là bộ được "dùng để nhắc nhở người nghe về dạng đầy đủ của tứ diệu đế." Dạng sớm nhất của bộ ghi nhớ là "dukkham samudayo nirodho magga", mà không đề cập đến các thuật ngữ sacca hay arya vì chúng được thêm vào trong công thức về sau. Bốn thuật ngữ ghi nhớ có thể được hiểu như sau:

 Dukkha - "không thỏa mãn", "bản chất không thỏa mãn và sự không an toàn của tất cả các pháp hữu vi"; "đau đớn". Dukkha thường hay được dịch là "đau đớn" (suffering). Theo Khantipalo, đây là một bản dịch chưa chính xác, bởi vì nó chỉ cho bản chất không thỏa mãn tột cùng của những trạng thái và thứ tạm thời, bao gồm những trải nghiệm mang tính hài lòng nhưng tạm thời. Theo Emmanuel, Dukkha là đối lập với sukha, "hài lòng", và nó nên được dịch như là "khổ".
 Samudaya - "nguồn gốc", "nguồn", "sự sinh khởi", "đưa đến sự tồn tại"; "tổng các yếu tố hay phần tử của một cá thể hoặc sự tồn tại", "nhóm", "đi cùng với nhau", "sự kết hợp", "sản sinh ra nguyên nhân", "sự sinh khởi". Nó bao gồm:
 sam - "với, cùng với";
 udaya - "sự sinh khởi," "sự gia tăng"; "sự vươn lên, sự đến trước"; "sự nâng cao, sự đề cao, sự gia tăng; sự phát triển"; "kết quả, hậu quả";
 Nirodha - sự đoạn diệt; sự giải phóng; để hạn chế; "sự ngăn chặn, sự đàn áp, sự xây tường, sự kiểm soát"
 Marga - "con đường".

Xem thêm
 Duyên khởi
 Bát chánh đạo

Ghi chú

Tham khảo

Nguồn

Nguồn in

Sutta Pitaka

  (See also Anguttara Nikaya)

Buddhist teachers

Scholarly sources

Nguồn web

Đọc thêm

Historical background and development

 , chapter 8

Theravada commentaries
 Walpola Rahula (1974), What the Buddha Taught, Grove Press
 Ajahn Sucitto (2010), Turning the Wheel of Truth: Commentary on the Buddha's First Teaching, Shambhala.
 Ajahn Sumedho (2002), The Four Noble Truths, Amaravati Publications.
 Bhikkhu Bodhi (2006), The Noble Eightfold Path: Way to the End of Suffering, Pariyatti Publishing.

Tibetan Buddhism
 Chögyam Trungpa (2009), The Truth of Suffering and the Path of Liberation, Shambhala.
 Dalai Lama (1998), The Four Noble Truths, Thorsons.
 Geshe Tashi Tsering (2005), The Four Noble Truths: The Foundation of Buddhist Thought, Volume I, Wisdom, Kindle Edition
 Ringu Tulku (2005), Daring Steps Toward Fearlessness: The Three Vehicles of Tibetan Buddhism, Snow Lion. (Part 1 of 3 is a commentary on the four truths)

Modern interpretations

 Epstein, Mark (2004), Thoughts Without A Thinker: Psychotherapy from a Buddhist Perspective. Basic Books. Kindle Edition. (Part 1 examines the four truths from a Western psychological perspective)
 Moffitt, Phillip (2008), Dancing with Life: Buddhist Insights for Finding Meaning and Joy in the Face of Suffering, Rodale, Kindle Edition. (An explanation of how to apply the Four Noble Truths to daily life)
 Thich Nhat Hanh (1999), The Heart of the Buddha's Teaching, Three Rivers Press

Other scholarly explanations
 Gethin, Rupert (1998), Foundations of Buddhism, Oxford University Press, (Chapter 3 is a commentary of about 25 pages.)
 Lopez, Donald S. (2001), The Story of Buddhism, HarperCollins. (pp. 42–54)

Liên kết ngoài

 " What are the Four Noble Truths?"
 " The Four Noble Truths: an overview", Berzin Archives
  The Four Noble Truths. A Study Guide, Thanissaro Bikkhu
Four Noble Truths, Rigpa Wiki
Tứ diệu đế - Hòa thượng Thích Minh Châu dịch Việt

Buddhist philosophical concepts
4 Four Noble Truths


title: Lý Diên Thọ

text:
Lý Diên Thọ (chữ Hán: 李延寿; bính âm: Lǐ Yán Shòu; không rõ năm sinh năm mất) là nhà sử học thời Đường của Trung Quốc, tự La Linh, nguyên quán ở Lũng Tây (nay thuộc huyện Lâm Thao tỉnh Cam Túc), tổ tiên đời đời cư ngụ ở Tương Châu. Ông là con trai của sử gia Lý Đại Sư.

Cha ông là Lý Đại Sư (李大師) (570 - 628), tự Quân Uy là nhân sĩ vào thời Tùy, Đường, từng giữ chức Lễ Bộ Thị Lang phục vụ dưới trướng chính quyền nước Hạ của Đậu Kiến Đức cuối thời Tùy, sau Đậu Kiến Đức bị tiêu diệt, Lý Đại Sư phải lưu lạc sang Cam Túc lẩn tránh, sau được nhà Đường tha tội. Lý Đại Sư có ý tưởng và lập kế hoạch cho việc chấp bút viết bộ thông sử về thời kỳ Nam Bắc triều theo thể biên niên, ông phỏng theo thể lệ của bộ "Ngô Việt Xuân Thu" mà bắt đầu công việc thu thập tài liệu và biên soạn, nhưng viết được nửa chừng thì mắc bệnh chết vào khoảng năm 628. Trước khi lâm chung ông than rằng: "Ta biên soạn chưa xong, cũng vì do tuổi già sức yếu". Lý Diên Thọ tuân theo di huấn của cha tiếp tục thực hiện việc biên soạn bộ thông sử về thời kỳ Nam Bắc triều còn chưa hoàn thành này, 16 năm sau thì hoàn tất bộ Nam sử 80 quyển và Bắc sử 100 quyển. Năm 659 cả hai đều được công nhận là chính sử.

Ông từng phụng sự vua Thái Tông nhà Đường, được bổ nhiệm làm Thái Tử Điển Thiện Thừa, Sùng Văn Quán Học Sĩ. Tham gia vào việc biên soạn và tu sửa hai bộ sách sử khác là Tùy thư và Tấn thư, kiêm nhiệm chức Chủ bạ Ngự Sử Đài, Trực Quốc Sử. Cuối cùng đảm nhận chức Phù Tỷ Lang, kiêm nhiệm việc tu sửa quốc sử, chẳng bao lâu sau thì qua đời. Ngoài Bắc sử và Nam sử, ông còn biên soạn cuốn "Thái Tông Chính Điển" gồm 30 quyển.

Tham khảo
 『Cựu Đường thư』 quyển 73 liệt truyện đệ 23 "Lý Diên Thọ truyện"
 『Tân Đường thư』 quyển 120 liệt truyện đệ 27 "Lý Diên Thọ truyện"

Tham khảo

Liên kết ngoài
二十五史 (簡体中国語／繁体中国語)

Nhà sử học thời Đường


title: Cichlasoma minckleyi

text:
Mojarra caracolera de Cuatro Ciénegas (còn có tên là Cichlasoma minckleyi) là một loài cá thuộc họ Cichlidae. Nó là loài đặc hữu của México.

Nguồn
 Contreras-Balderas, S. & Almada-Villela, P. 1996. Cichlasoma minckleyi. 2006 IUCN Red List of Threatened Species Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Cichlasoma
Cá México
Động vật được mô tả năm 1983
Động vật đặc hữu México


title: Bulbophyllum thwaitesii

text:
Bulbophyllum thwaitesii là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

thwaitesii]]

T


title: Hydropsyche lobulata

text:
Hydropsyche lobulata là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Hydropsyche


title: Montescourt-Lizerolles

text:
Montescourt-Lizerolles  là một xã ở tỉnh Aisne, vùng Hauts-de-France thuộc miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aisne

Tham khảo

Montescourtlizerolles


title: Conoderus reductus

text:
Conoderus reductus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1878.

Chú thích

Tham khảo

Conoderus


title: Zepherina virgilia

text:
Zepherina virgilia là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bechyne miêu tả khoa học năm 1956.

Chú thích

Tham khảo

Zepherina


title: Lacais glauca

text:
Lacais glauca là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Laporte miêu tả khoa học năm 1838.

Chú thích

Tham khảo

Lacais


title: Lasioglossum vulcanicum

text:
Lasioglossum vulcanicum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Blüthgen mô tả khoa học năm 1928.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1928


title: 1/7

text:
1/7 có thể là:
1/7 (số)
1 tháng 7
7 tháng 1
1st Battalion 7th Marines


title: Augochloropsis pronoticalis

text:
Augochloropsis pronoticalis là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Strand mô tả khoa học năm 1910.

Chú thích

Tham khảo

Augochloropsis
Động vật được mô tả năm 1910


title: Dicronychus hunti

text:
Dicronychus hunti là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1935.

Chú thích

Tham khảo

Dicronychus


title: Morannes

text:
Morannes là một xã thuộc tỉnh Maine-et-Loire trong vùng Pays de la Loire phía tây nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 26 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Maine-et-Loire


title: 20673 Janelle

text:
20673 Janelle (1999 VW) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 3 tháng 11 năm 1999 bởi G. Bell ở Farpoint Observatory. Nó được đặt tên cho Janelle Burgardt (sinh năm 1954).

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Hexatoma rubrinota

text:
Hexatoma rubrinota là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Hexatoma
Limoniidae ở vùng Nearctic


title: Chí Thạnh

text:
Chí Thạnh là thị trấn huyện lỵ của huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên, Việt Nam.

Thị trấn Chí Thạnh cách thành phố Tuy Hòa 30 km về phía bắc. Chí Thạnh nằm dưới chân đèo Quán Cau, gần đầm Ô Loan nổi tiếng.

Từ thị trấn Chí Thạnh có đường rẽ khoảng 15 km đến Gành Đá Đĩa, một thắng cảnh đẹp, độc đáo và nổi tiếng của Phú Yên.

Xem thêm
 Danh sách thị trấn tại Việt Nam
 Nhà thờ Mằng Lăng
 Lễ hội đầm Ô Loan

Tham khảo

Huyện lỵ Việt Nam


title: Charles X

text:
Charles X có thể là:

 Charles X của Pháp: vua Pháp từ năm 1824 tới năm 1830.
 Karl X Gustav: vua Thụy Điển từ năm 1654 tới năm 1660. Trong tiếng Anh và tiếng Pháp, ông được viết là Charles X.


title: Kinh Khẩu

text:
Kinh Khẩu chữ Hán phồn thể:京口區, chữ Hán giản thể: 京口区) là một quận thuộc địa cấp thị Trấn Giang, tỉnh Giang Tô, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Đây là trung tâm kinh tế, chính trị, khoa học và văn hóa của Trấn Giang. Quận này có diện tích 115 ki-lô-mét vuông, dân số 410.000 người. Mã số bưu chính là 212001. Kinh Khẩu khu vực quân sự quan trọng của hạ lưu Trường Giang thời Lục triều. Về mặt hành chính, quận này được chia thành 4 nhai đạo, 2 trấn, 1 hương.
Nhai đạo: Đại Thị Khẩu, Kiện Khang Lộ, Tứ Bài Lâu, Chính Đông Lộ.
Trấn: Đan Đồ, Gián Bích.
Hương: Tượng Sơn.

Tham khảo

Trấn Giang
Đơn vị cấp huyện Giang Tô


title: Leptocerus samnata

text:
Leptocerus samnata là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Chú thích

Leptocerus


title: Bad Sulza

text:
Bad Sulza là một đô thị thuộc huyện Weimarer Land trong bang Thüringen, Đức. Đô thị này có diện tích 10,61 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 3073 người. Đô thị này nằm bên sông Ilm, 15 km về phía tây nam Naumburg, và 18 km về phía bắc Jena.

Tham khảo


title: Louroux-Bourbonnais

text:
Louroux-Bourbonnais  là một xã ở tỉnh Allier thuộc miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Allier

Tham khảo

‘‘Dựa trên bài ở Wikipedia tiếng Pháp.’’

Lourouxbourbonnais