title: Yelizaveta của Nga

text:
Elizaveta Petrovna (;  - ), cũng được gọi là Yelisavet hay Elizabeth, là Nữ hoàng nước Nga từ năm 1741 đến khi qua đời năm 1762, tổng cộng 20 năm. Dưới triều đại bà, Đế quốc Nga cuốn vào 2 cuộc chiến tranh quan trọng của Lịch sử Châu Âu thời cận đại; Chiến tranh Kế vị Áo và cuộc Chiến tranh Bảy năm. Khi bà băng hà, Đế quốc Nga có lãnh thổ rộng đến gần 4 tỷ mẫu Anh (tức hơn 16 triệu kilômét vuông).

Nữ hoàng Elizaveta Petrovna đã tiến hành cải cách, đưa tầng lớp quý tộc đóng vai trò chủ chốt trong chính quyền địa phương, nhưng rút ngắn thời gian làm quan của họ trong triều đình Nga hoàng. Bà khuyến khích nhà khoa học M. V. Lomonosov thiết lập Trường Đại học Moskva và I. I. Shuvalov sáng lập Viện Hàn lâm Mỹ thuật của Đế quốc Nga ở kinh đô Sankt-Peterburg. Bà cũng bỏ ra một khoản tiền hết sức to lớn và hạ lệnh cho kiến trúc sư bậc thầy của cung đình Nga là Bartolomeo Rastrelli xây dựng những công trình kiến trúc barốc nguy nga, chủ yếu là tại Peterhof và Hoàng Thôn (Tsarskoye Selo). Cung điện Mùa Đông và Đại giáo đường Smolny chính là những di sản lớn nhất của Nữ hoàng tại Sankt-Peterburg.

Nhìn chung, Nữ hoàng Elizaveta là một trong những vị Hoàng đế điển hình của thể chế Nga hoàng và được nhân dân Nga mến mộ nhất, không cho người ngoại quốc làm quan trong triều, đối lập mạnh với chính quyền Vương quốc Phổ và không có một người nào bị hành quyết trong suốt thời gian trị vì của bà.

Thân thế

Elizaveta sinh tại Kolomenskoye, gần Moskva, vào ngày 18 tháng 12 (theo lịch cũ). Bà là con gái của Peter Đại Đế và Hoàng hậu Yekaterina, người về sau trở thành Nga hoàng sau khi Peter Đại Đế băng hà. Yekaterina từng là thị nữ trong dinh thự của Peter, và dù không có sách vở chính thức ghi lại, nhưng người đời nhận định Yekaterina và Peter đã lén tổ chức một cuộc hôn lễ tại nhà thờ lớn ở St. Petersburg. Thời gian được xác định vào khoảng 23 tháng 10 đến 1 tháng 12 trong năm 1707. Về sau, Peter chính thức tổ chức hôn lễ long trọng với Yekaterina trong Thánh đường Thánh Isaac tại St. Petersburg vào ngày 9 tháng 12 năm 1712, và lúc này thì Elizaveta cùng chị gái là Anna Petrovna chính thức được công nhận là con hợp pháp.

Về việc này, về sau các đối thủ chính trị đã dùng để chất vấn tư cách kế vị ngai vàng Đế quốc Nga của Elizaveta về sau.

Một trong 2 người con duy nhất sống đến tuổi trưởng thành của Peter Đại Đế, Elizaveta cùng chị là Anna được ban danh hiệu Tsarevna vào ngày 6 tháng 3 năm 1711 và danh hiệu Tsesarevich vào ngày 23 tháng 12 năm 1721, với tư cách là người thừa kế ngai vàng Nga của Peter Đại Đế. Trước đó, Peter Đại Đế có người con trai là Alexei Petrovich, con riêng của Peter với người vợ đầu là Eudoxia Lopukhina, sau đó đã được định làm Tsarevich. Tuy nhiên, Tsarevich qua đời vào năm 1718 nên vị trí chuyển về 2 chị em bà.

Khi còn là một đứa trẻ, Elizaveta rất được cha là Hoàng đế Peter yêu mến vì sự thông minh và rất giống ông. Bà được đánh giá là xinh đẹp và thông minh nhưng không nhận được một nền giáo dục có hệ thống tốt. Thậm chí, tuy Peter yêu thích con gái, nhưng bản thân ông cũng chưa hề đặt nặng sự giáo dục cho bà. Khi đó, ông có một người con trai (Alexei Petrovich) và một cháu trai, nên không hề mảy may đến việc một ngày, con gái ông có thể trở thành Nga hoàng.

Việc giáo dục 2 người con gái được Hoàng hậu Yekaterina lo liệu, nhưng bản thân bà cũng là một người ít học. Elizaveta được một gia sư người Pháp dạy dỗ, và bà thông theo tiếng Ý, tiếng Đức và tiếng Pháp. Ngoài ra, bà rất thành thạo những môn thể thao tỉ như cưỡi ngựa và khiêu vũ. Khi trưởng thành, bà làm người ta kinh ngạc bởi vẻ đẹp xuất chúng của mình, và nhanh chóng trở thành một biểu tượng sắc đẹp của Đế quốc Nga.

Bảy năm chinh chiến
Một sự kiện quan trọng cuối triều Elizaveta chính là cuộc chiến tranh Bảy năm. Chính phủ Nga hoàng xem Hiệp định Westminster (vào ngày 16 tháng 1 năm 1756, theo đó Đế quốc Anh và Vương quốc Phổ sẵn sàng cùng nhau bảo vệ đất Đức thoát khỏi bất cứ 1 tên ngoại bang xâm lược nào) đã hoàn toàn phá vỡ những thỏa thuận trước đó giữa Đế quốc Nga và Anh. Do đó, bà tham gia liên minh chống nước Phổ - Brandenburg, và bà cũng căm ghét vua nước này là Friedrich II Đại Đế. Bà muốn đánh đổ Đế chế Phổ thành một tiểu quốc, để vua Friedrich II không gây mối đe dọa gì cho Đế quốc Nga. Với Hiệp định, liên minh giữa Nữ hoàng Nga, Nữ hoàng Áo và vua Pháp được thành lập để chống lại vua nước Phổ.

Vào ngày 17 tháng 5 năm 1757, 85.000 quân tinh nhuệ Nga tiến đánh Königsberg.. Vào ngày 30 tháng 8, Quân đội Nga của Nguyên soái Stepan Fedorovich Apraksin đánh tan tác một toán quân Phổ nhỏ trong trận Gross-Jägersdorf. Tuy nhiên, do hệ thống tiếp viện tồi tệ của Quân đội Nga, S. F. Apraksin rút lui và Nữ hoàng đã mang ông ra Tòa án Quân sự. Bà cũng cách chức Thủ tướng Nga Bestuzhev do ông ta toan tính lật đổ người thừa kế ngai vàng Nga - Đại vương công Peter. Vào năm 1758, Nữ hoàng Nga quyết định phát động một chiến dịch khác: Tướng William Fermor mang 90.000 quân đánh Phổ, nhưng bị vua Friedrich II Đại Đế đánh bại, phải rút về.

Vào năm 1760, Quân đội Nga chỉ chiếm được kinh thành Berlin trong một thời gian ngắn. Trong chiến dịch năm 1761, Quân đội nước Nga cũng chẳng gặt hái được thành công gì, gần giống chiến dịch năm 1760. Với thiên tài quân sự của mình, vua Friedrich II Đại Đế tiến hành phòng thủ (Quân đội Nga không đánh một trận lớn nào với ông vua này), và Quân đội Nga (dưới sự chỉ huy của Nguyên soái Pyotr Aleksandrovich Rumyantsev) chỉ chiếm được mỗi pháo đài Kolberg vào ngày Giáng sinh năm 1761. Tuy nhiên, vua Friedrich II đã lâm vào tình thế hết sức khó khăn. Vào ngày 6 tháng 1 năm 1762, ông ngự bút thư gửi Thủ tướng nước Phổ là Bá tước Karl-Wilhelm Finck von Finckenstein:

Nhưng, Nữ hoàng Elizaveta đã đẩy nước Nga đến kiệt quệ. Ngay từ tháng 11 năm 1760, tình hình kinh tế Nga đã lâm vào nguy kịch, đến nỗi Thủ tướng Nga là Mikhail I. Vorontsov (1756 - 1762) đã khuyên Nữ hoàng chấm dứt chiến tranh, vì nước Nga có lẽ không còn tiềm năng tham chiến nữa: triều đình Nga hoàng đã chi phí đến 40 triệu rúp. Vào năm 1761, Quân đội Nga cũng thất bại trong việc chiếm đóng Stettin, trong khi đồng minh của họ là quân Thụy Điển cũng bị quân Phổ đánh bại. Mãi đến một hôm, vào năm 1762, nhà vua nước Phổ gửi thư cho Vương công Ferdinand xứ Brunswick:

Và, tin vui đó chính là việc Nữ hoàng Elizaveta qua đời vào ngày 5 tháng 1 năm 1762 theo lịch Gregory, đưa nhà vua nước Phổ khỏi tình thế khó khăn (Phép lạ của Nhà Brandenburg).

Chú thích

Tham khảo

 Simon Millar, Adam Hook, Zorndorf 1758: Frederick Faces Holy Mother Russia, Osprey Publishing. ISBN 1841766968.

 Michael T. Florinsky, Russia: a short history, Macmillan, 1969.

 Stewart P. Oakley, War and peace in the Baltic, 1560-1790, Routledge, 1993. ISBN 020398885X.
 Herbert H. Kaplan, Russian overseas commerce with Great Britain during the reign of Catherine II, American Philosophical Society, 1995, ISBN 087169218X.
 Thomas Willcocks, History of Russia, from the foundation of the empire, by Rurik, to the present time, W. Byers, 1832.

Đọc thêm
 Sir Richard Lodge, A History of Modern Europe from the Capture of Constantinople, 1453, to the Treaty of Berlin, 1878, General Books LLC, 2009, ISBN 115000021X.

Liên kết ngoài

Nữ hoàng Nga
Hoàng nữ Nga
Nữ đại vương công Nga
Vương tộc Romanov
Hoàng nữ
Người Moskva
Lịch sử Nga
Chôn cất tại Nhà thờ Thánh Peter và Paul, Saint Petersburg


title: Corynothona

text:
Corynothona là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được Bechyne miêu tả khoa học năm 1956.

Các loài
Chi này gồm các loài:
 Corynothona colombiensis Savini & Hurtado, 2000

Chú thích

Tham khảo

Alticini


title: Danh sách tiểu hành tinh: 20301–20400

text:
|-
| 20301 Thakur ||  || 31 tháng 3 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20302 Kevinwang ||  || 31 tháng 3 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20303 Lindwestrick ||  || 31 tháng 3 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20304 Wolfson ||  || 31 tháng 3 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20305 Feliciayen ||  || 31 tháng 3 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20306 Richarnold ||  || 31 tháng 3 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20307 Johnbarnes ||  || 31 tháng 3 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20308 - ||  || 31 tháng 3 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20309 Batalden ||  || 31 tháng 3 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20310 - ||  || 31 tháng 3 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20311 Nancycarter ||  || 31 tháng 3 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20312 Danahy ||  || 31 tháng 3 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20313 Fredrikson ||  || 20 tháng 3 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20314 Johnharrison ||  || 28 tháng 3 năm 1998 || Reedy Creek || J. Broughton
|-
| 20315 - ||  || 22 tháng 3 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20316 Jerahalpern ||  || 28 tháng 3 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20317 Hendrickson ||  || 29 tháng 3 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20318 - || 1998 GZ || 3 tháng 4 năm 1998 || Oohira || T. Urata
|-
| 20319 - ||  || 5 tháng 4 năm 1998 || Woomera || F. B. Zoltowski
|-
| 20320 - ||  || 2 tháng 4 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20321 Lightdonovan ||  || 18 tháng 4 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20322 - ||  || 20 tháng 4 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20323 Tomlindstom ||  || 20 tháng 4 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20324 Johnmahoney ||  || 20 tháng 4 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20325 - ||  || 21 tháng 4 năm 1998 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 20326 - ||  || 20 tháng 4 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20327 - ||  || 20 tháng 4 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20328 - ||  || 30 tháng 4 năm 1998 || Lime Creek || R. Linderholm
|-
| 20329 Manfro ||  || 20 tháng 4 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20330 Manwell ||  || 20 tháng 4 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20331 Bijemarks ||  || 20 tháng 4 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20332 - ||  || 25 tháng 4 năm 1998 || Haleakala || NEAT
|-
| 20333 Johannhuth ||  || 25 tháng 4 năm 1998 || Anderson Mesa || LONEOS
|-
| 20334 Glewitzky ||  || 25 tháng 4 năm 1998 || Anderson Mesa || LONEOS
|-
| 20335 Charmartell ||  || 21 tháng 4 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20336 Gretamills ||  || 21 tháng 4 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20337 Naeve ||  || 21 tháng 4 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20338 Elainepappas ||  || 21 tháng 4 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20339 Eileenreed ||  || 21 tháng 4 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20340 Susanruder ||  || 21 tháng 4 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20341 Alanstack ||  || 21 tháng 4 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20342 Trinh ||  || 21 tháng 4 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20343 Vaccariello ||  || 21 tháng 4 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20344 - ||  || 25 tháng 4 năm 1998 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 20345 Davidvito ||  || 23 tháng 4 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20346 - ||  || 23 tháng 4 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20347 Wunderlich ||  || 23 tháng 4 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20348 - ||  || 23 tháng 4 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20349 - ||  || 23 tháng 4 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20350 - ||  || 23 tháng 4 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20351 Kaborchardt ||  || 18 tháng 4 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20352 Pinakibose ||  || 19 tháng 4 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20353 - ||  || 19 tháng 4 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20354 Rebeccachan ||  || 21 tháng 4 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20355 Saraclark ||  || 21 tháng 4 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20356 - ||  || 23 tháng 4 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20357 Shireendhir ||  || 23 tháng 4 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20358 Dalem ||  || 25 tháng 4 năm 1998 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 20359 - || 1998 JR || 1 tháng 5 năm 1998 || Haleakala || NEAT
|-
| 20360 Holsapple ||  || 1 tháng 5 năm 1998 || Anderson Mesa || LONEOS
|-
| 20361 Romanishin ||  || 1 tháng 5 năm 1998 || Anderson Mesa || LONEOS
|-
| 20362 Trilling ||  || 1 tháng 5 năm 1998 || Anderson Mesa || LONEOS
|-
| 20363 Komitov ||  || 18 tháng 5 năm 1998 || Anderson Mesa || LONEOS
|-
| 20364 Zdeněkmiler ||  || 20 tháng 5 năm 1998 || Kleť || Kleť
|-
| 20365 - ||  || 24 tháng 5 năm 1998 || Woomera || F. B. Zoltowski
|-
| 20366 Bonev ||  || 23 tháng 5 năm 1998 || Anderson Mesa || LONEOS
|-
| 20367 Erikagibb ||  || 23 tháng 5 năm 1998 || Anderson Mesa || LONEOS
|-
| 20368 - ||  || 27 tháng 5 năm 1998 || Lake Clear || K. A. Williams
|-
| 20369 - ||  || 22 tháng 5 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20370 - ||  || 22 tháng 5 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20371 Ekladyous ||  || 22 tháng 5 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20372 Juliafanning ||  || 22 tháng 5 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20373 Fullmer ||  || 22 tháng 5 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20374 - ||  || 22 tháng 5 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20375 Sherrigerten ||  || 22 tháng 5 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20376 Joyhines ||  || 22 tháng 5 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20377 Jakubisin ||  || 22 tháng 5 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20378 - ||  || 22 tháng 5 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20379 Christijohns ||  || 22 tháng 5 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20380 - ||  || 22 tháng 5 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20381 - ||  || 22 tháng 5 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20382 - ||  || 23 tháng 5 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20383 - ||  || 23 tháng 5 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20384 - ||  || 23 tháng 5 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20385 - ||  || 23 tháng 5 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20386 - ||  || 23 tháng 5 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20387 - ||  || 23 tháng 5 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20388 - ||  || 23 tháng 5 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20389 - ||  || 23 tháng 5 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20390 - ||  || 23 tháng 5 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20391 - ||  || 23 tháng 5 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20392 Mikeshepard ||  || 19 tháng 6 năm 1998 || Anderson Mesa || LONEOS
|-
| 20393 Kevinlane ||  || 19 tháng 6 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20394 Fatou ||  || 28 tháng 6 năm 1998 || Prescott || P. G. Comba
|-
| 20395 - ||  || 24 tháng 6 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20396 - ||  || 24 tháng 6 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20397 - ||  || 24 tháng 6 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 20398 - || 1998 NQ || 11 tháng 7 năm 1998 || Woomera || F. B. Zoltowski
|-
| 20399 Michaelesser || 1998 OO || 20 tháng 7 năm 1998 || Caussols || ODAS
|-
| 20400 - ||  || 24 tháng 7 năm 1998 || Caussols || ODAS
|-

Tham khảo


title: Leptonema spangleri

text:
Leptonema spangleri là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Leptonema (Hydropsychidae)


title: Bồ-đề-đạt-ma

text:
Bồ-đề-đạt-ma (zh. 菩提達磨, sa. bodhidharma, ja. bodai daruma), dịch nghĩa là Giác Pháp (zh. 覺法), người Ấn Độ, (~470 - 543). Ông được coi là người truyền bá và sáng lập ra Thiền học và Võ thuật tới Trung Quốc. Theo truyền thuyết Trung Quốc, ông đã truyền thụ phương pháp rèn luyện thân thể cho các nhà sư Thiếu Lâm và dẫn đến việc hình thành môn võ Thiếu Lâm. Ông cũng là cha đẻ của Thiền tông Trung Quốc.

Còn rất ít thông tin về tiểu sử của ông, chủ yếu chỉ còn lại là truyền thuyết. Truyền thuyết về nguồn gốc của ông cũng khác nhau, tại Trung Quốc tồn tại 2 truyền thuyết về ông, tại Ấn Độ truyền thuyết kể rằng Bồ Đề Đạt Ma là con trai thứ ba của một vị vua Pallava Tamil từ Kanchipuram, trong khi ở Nhật Bản truyền thuyết kể rằng ông đến từ Ba Tư.

Thời điểm ông đến Trung Quốc cũng khác nhau, một trong những thuyết nói rằng ông đến vào triều đại Lưu Tống (420-479) hay muộn hơn vào triều đại nhà Lương (502-557). Ông chủ yếu hoạt động tại lãnh thổ của các triều đại Bắc Ngụy (386-534). Thời kỳ truyền bá của ông khoảng vào đầu thế kỷ thứ 5.

Ông là Tổ thứ 28 và cuối cùng sau Phật Thích-ca Mâu-ni của Thiền tông Ấn Độ và là Sơ tổ của Thiền tông Trung Quốc. Các tên gọi khác là: Bồ-đề-đạt-ma-đa-la (zh. 菩提達磨多羅), Đạt-ma-đa-la (zh. 達磨多羅), Bồ-đề-đa-la (菩提多羅), và tên viết tắt thường gặp trong văn cảnh nhà Thiền là Đạt-ma (zh. 達磨).

Tiểu sử
Bồ-đề-đạt-ma là đệ tử và truyền nhân của Tổ thứ 27, Bát-nhã-đa-la (sa. prajñādhāra) và là thầy của Huệ Khả, Nhị tổ Thiền Trung Quốc. Sự tích truyền pháp của Bát-nhã-đa-la cho Bồ-đề-đạt-ma được truyền lại như sau:
Tổ hỏi: "Trong mọi thứ, thứ gì vô sắc?" Bồ-đề-đạt-ma đáp: "Vô sinh vô sắc". Tổ hỏi tiếp: "Trong mọi thứ, cái gì vĩ đại nhất?" Bồ-đề-đạt-ma đáp: "Phật pháp vĩ đại nhất".
Sau khi trở thành Tổ thứ 28, Bồ-đề-đạt-ma đi thuyền qua Nam Trung Quốc năm 520. Sau khi truyền đạo cho Lương Vũ Đế không thành, Bồ-đề-đạt-ma đến Lạc Dương, lên chùa Thiếu Lâm trên rặng Tung Sơn. Nơi đây, Bồ-đề-đạt-ma tu thiền định, 9 năm quay mặt vào vách không nói; cũng tại đây, Huệ Khả đã gặp Bồ-đề-đạt-ma để lại truyền thuyết bất hủ về việc quyết tâm học đạo của mình.

Tư liệu về cuộc đời của Bồ-đề-đạt-ma là một vương tử Nam Ấn Độ không rõ ràng. Có truyền thuyết cho rằng sư phụ của Bồ-đề-đạt-ma là Bát-nhã-đa-la từng dặn sư hãy đợi 60 năm sau khi mình chết mới được đi Trung Quốc. Như thế Bồ-đề-đạt-ma phải cao tuổi lắm lúc đến Trung Quốc. Theo tài liệu khác thì Bồ-đề-đạt-ma đến Trung Quốc lúc 60 tuổi. Cả hai thuyết này không phù hợp với cuộc đời Sư, từ 470-543, là ngày tháng được phần lớn nguồn tài liệu công nhận. Sau khi đến, sư nhận lời mời của Lương Vũ Đế đi Nam Kinh. Cuộc gặp gỡ giữa Bồ-đề-đạt-ma và Vũ Đế được các ngữ lục ghi lại như sau:

Đó là những lời khai thị về yếu tính Phật pháp rất rõ ràng, nhưng Vũ Đế không lĩnh hội được. Cuộc gặp với Lương Vũ Đế cho Bồ-đề-đạt-ma thấy rõ là chưa đến thời truyền pháp tại Trung Quốc. Sau đó - theo truyền thuyết - sư vượt Trường Giang bằng một chiếc thuyền con (chiếc thuyền về sau trở thành một đề tài của hội họa Thiền), đến chùa Thiếu Lâm ở Bắc Trung Quốc. Người ta không biết rõ sư mất tại đó hay rời Thiếu Lâm sau khi truyền pháp cho Huệ Khả. Theo một truyền thuyết thì Bồ-đề-đạt-ma về lại Ấn Độ sau chín năm lưu lại Trung Quốc.

Sư có ý muốn hồi hương, trước khi về, gọi đệ tử trình bày sở đắc: "Giờ ta ra đi sắp tới, vậy mỗi đệ tử hãy nói cho ta nghe sở đắc của mình".
Đạo Phó bạch: "Theo chỗ thấy của tôi, muốn thấy đạo phải chẳng chấp văn tự, mà cũng chẳng lìa văn tự."
Sư đáp: "Ông được lớp da của tôi rồi."
Ni Tổng Trì nói: "Chỗ giải của tôi như cái mừng vui thấy nước Phật (tâm) bất động, thấy được một lần, sau không thấy lại nữa."
Sư nói: "Bà được phần thịt của tôi rồi."
Đạo Dục, một đệ tử khác, bạch: "Bốn đại vốn không, năm uẩn chẳng phải thật có, vậy chỗ thấy của tôi là không một pháp nào khả được."
Sư đáp: "Ông được bộ xương của tôi rồi."
Cuối cùng, đến phiên Huệ Khả. Huệ Khả lễ bái sư rồi đứng ngay một chỗ, không bạch không nói gì cả. sư bảo: "Ngươi đã được phần tuỷ của ta."
Rồi ngó Huệ Khả, sư nói tiếp: "Xưa Như Lai trao 'Chánh pháp nhãn tạng' cho Bồ tát Ca Diếp, từ Ca Diếp chánh pháp được liên tục truyền đến ta. Ta nay trao lại cho ngươi; nhà ngươi khá nắm giữ, luôn với áo cà sa để làm vật tin. Mỗi thứ tiêu biểu cho một việc, ngươi nên khá biết."
Huệ Khả bạch: "Thỉnh sư chỉ bảo cho."
Sư nói: "Trong, truyền pháp ấn để khế chứng tâm; ngoài, trao cà sa để định tông chỉ. Đời sau, trong cảnh cạnh tranh, nếu có người hỏi ngươi con cái nhà ai, bằng vào đâu mà nói đắc pháp, lấy gì chứng minh, thì ngươi đưa bài kệ của ta và áo cà sa ra làm bằng. Hai trăm năm sau khi ta diệt rồi, việc truyền y dừng lại. Chừng ấy, đâu đâu người hiểu đạo và nói lý rất nhiều, còn người hành đạo và thông lý rất ít, vậy ngươi nên cố xiển dương đạo pháp, đừng khinh nhờn những người chưa ngộ. Bây giờ hãy nghe bài kệ của ta:"

Sư lại nói thêm: "Ta có bộ kinh Lăng Già bốn cuốn, nay cũng giao luôn cho ngươi, đó là đường vào tâm giới, giúp chúng sanh mở được cửa kho tri kiến của Phật. Ta từ Nam Ấn sang đến phương Đông này, thấy Xích Huyện Thần Châu có đại thừa khí tượng, cho nên vượt qua nhiều nơi, vì pháp tìm người. Nhưng bao nhiêu cuộc gặp gỡ không làm ta mất lòng, bất đắc dĩ phải ừ hử vậy thôi. Nay được ngươi để truyền thọ y pháp, ý ta đã toại!"

Theo một thuyết khác thì Bồ-đề-đạt-ma sống đến 150 tuổi, cuối cùng bị đầu độc và được an táng ở Hồ Nam. Sau đó một vị tăng đi hành hương ở Ấn Độ về gặp Bồ-đề-đạt-ma trên núi Hùng Nhĩ. Bồ-đề-đạt-ma, tay cầm một chiếc dép, cho biết mình trên đường về Ấn Độ và Trung Quốc sẽ tiếp nối dòng Thiền của mình. Về tới Trung Quốc vị tăng này vội báo cho đệ tử, đệ tử mở áo quan ra thì không thấy gì cả, chỉ còn một chiếc dép. Vì tích này, tranh tượng của Bồ-đề-đạt-ma hay được vẽ vai vác gậy mang một chiếc dép.

Bồ-đề-đạt-ma truyền phép thiền định mang truyền thống Đại thừa Ấn Độ, đặc biệt sư chú trọng đến bộ Nhập Lăng-già kinh (sa. laṅkāvatāra-sūtra). Tuy nhiên, Thiền tông Trung Quốc chỉ thành hình thật sự với Huệ Năng, Tổ thứ sáu, kết hợp giữa thiền (sa. dhyāna) Ấn Độ và truyền thống đạo Lão, được xem là một trường phái đặc biệt "nằm ngoài giáo pháp nguyên thủy". Thiền tông Trung Quốc phát triển rực rỡ kể từ đời nhà Đường.

Theo Nguyễn Lang trong Việt Nam Phật giáo sử luận thì Bồ-đề-đạt-ma có thể từng đến Việt Nam (Giao Châu) cuối đời nhà Tống (420-447) cùng với một vị sư Ấn Độ tên là Pháp Thiên (sa. dharmadeva).

Võ thuật
Bồ đề đạt ma được coi là tổ sư, người sáng lập phái Võ Thiếu Lâm. Môn võ này có nguồn gốc từ môn võ thuật cổ truyền của Ấn Độ là võ Kalaripayattu, mà Bồ-đề-đạt-ma là một võ sư của môn võ này.

Đọc thêm
Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren, Bern 1986.
Từ điển Thiền Tông Hán Việt. Hân Mẫn & Thông Thiền biên dịch. TP HCM 2002.
Dumoulin, Heinrich:
Geschichte des Zen-Buddhismus I. Indien und China, Bern & München 1985.
Geschichte des Zen-Buddhismus II. Japan, Bern & München 1986.
Nguyễn Lang: Việt Nam Phật giáo sử luận I-III, Hà Nội 1992.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Ebook: Bồ đề đạt ma - Thiền sư vĩ đại nhất, tác giả Osho
 Bồ Đề Đạt Ma với võ thuật 28/11/2010

Đại sư Phật giáo
Thiền tông
Thiền sư Ấn Độ
Thiền sư Trung Quốc
Võ sư Trung Quốc
Người sáng lập tôn giáo
Người gốc Trung Á
Võ Thiếu Lâm